A Wakak a Warwara oe Iesu Karisito
e Mak
i tumusi
A warwara talapor nigo
E Mak, ning a risana otleng e Jon, i tumus a buk ne. Ai a ningnigo na barsan ning i tumtumus ana Wakak a Warwara. E Mak bel tagun a ning a bonot pa pisir naur a kakak a asaer ane Iesu. A tarai la nuki mang e Mak i los a warwara oe Iesu ta e Pita pa lamur i tumusi. E Mak i itna ot tisaot e Jerusalem, pa i otleng i oroi a ututnala ning e Iesu i toli. A warwara te oe Mak 14:51-52 ngandek i warwara onoi ot.
Lamur i hanot a tena arnangai ane Pol pa e Barnabas ana nundiau a titol (Aposel 12:25).
E Mak i tumtumus tetek a tarai Rom sur lar tasman a Wakak a Warwara oe Iesu. Ana buk ne i atai la mang, e Iesu ka ning a rakrakaina i itna pa i tong akes a warkurai. I mang sur a tarai Rom pa dala otleng dalar tasmani mang i momol ot mang e Iesu a Nat e God.
E Mak i tumus a galis a utna na kulkulan ning e Iesu i toli, taum ana mamahatla ning i kilangi, ika bel i tumus akes dingla na asaer ane Iesu. I tumtumus otleng mang e Iesu a rakrakaina i itna kol tana rakrakai e Satan, pa e Iesu a Tena Alaun anundala.
A tumtumus ane Mak i tuk tar ka oe Mak 16:8. Pa e Mak 16:9-20 ning a barsan masik ot i tumusi.
A tinan ana buk Mak:
E Iesu i turpas anuna titol (1:1-13)
E Iesu i titol tumo e Galili (1:14—9:50)
E Iesu i han usaot e Jerusalem (10:1-52)
A ararop a wik pa minat e Iesu (11:1—15:47)
A kamkamtur ulak ane Iesu kusun a minat (16:1-20)
1
E Jon a Tena Baptais i warawai
(Matiu 3:1-12; Luk 3:1-18; Jon 1:19-28)
1 Ine a kamkamna ana Wakak a Warwara oe Iesu Karisito, a Nat e God. 2 1:2 Malakai 3:1A warwara ane God ning di ka tumus tari ting na buk anuna propet Aisaia mange,
“Oroi, ar sune anuk a tena los warwara sur ir nigon u,
pa ir atalapor anum a ngas.
3 A elngen a mainla i arkabah ting na hanua bel mang,
‘Mulor sang a ngas anuna Leklek,
mulor atostos anuna ngasla.’ ”
4 1:4 Aposel 13:24; 19:4E Jon a Tena Baptais i hanot ting na hanua bel, pa i sira baptais pa i warawai sur a tarai lar lingir a nuknukinla pa dir baptais la, pa e God ir kepsen anunla na toltol laulaula. 5 A taraila rop misaot e Jerusalem pa miting na hananuala rop tumo na papar Judia rop, la han teteki. La patuai talapor ana nunla na toltol laulaula, pa i baptais la ting na malum Jodan. 6 1:6 2 King 1:8; Matiu 11:8E Jon i mermer ana kaen di toli ana hih a kamel, pa i dot ahati ana let di toli ana palaona bulumakau. I sira ien a mumla pa polo na tatos. 7 1:7 Aposel 13:25I warwara talapor mange, “Esaning i mur tak i leklek tak. Pa bel a tolsot sur ar tudu purum par pak sen a inau ana anuna su. A natarna kol tana. 8 Iau ar baptais mulo ana malum, pa i ir baptais mulo ana Talngan Tabu.”
E Jon i baptais e Iesu pa e Satan i lari
(Matiu 3:13—4:11; Luk 3:21-22; 4:1-13)
9 Ana pukakiarla ning e Jon i baptais a taraila, e Iesu i hanot mitisa na hanua Nasaret ana papar Galili. Pa e Jon i baptaisi ting na malum Jodan. 10 Ning e Iesu i saur miting la malum, i oroi a langit i sapang, pa Talngan Tabu i han purum arlar ana tabun pa i kes saot ono. 11 1:11 Buk Song 2:7; Aisaia 42:1; Matiu 12:18; Mak 9:7Pa elngena mainla misaot na langit i atongi mang, “U a Natuklik, a katnan u, a gas kol hom.”
12 Pa ono otning a Talngan Tabu i sune sen e Iesu uting na hanua bel. 13 1:13 Buk Song 91:11-13I kes tingia diat a bonot a pukakiar pa e Satan i lari. I kes taum ona rokoiola pa angelola la nangani.
E Iesu i kabah pas diat a tena migen uben
(Matiu 4:12-22; Luk 4:14-15; 5:1-11)
14 1:14 Mak 6:17Ning di ka akas tar e Jon uting na karabus, e Iesu i hanot utumo na papar Galili, pa i warwara talapor ana Wakak a Warwara ane God, 15 1:15 Matiu 3:2i atongi mange, “A pukakiar ka hanot, pa matanitu ane God ka milau. Mulor lingir a nuknukimulo pa mulor tortorot ana Wakak a Warwara.” 16 Ning i asal tumokorot na hang a puka tasi Galili, i oroi tetek naur a tas, e Saimon pa e Endru kaning dia migen a uben tisa latasi, anasa diau naur a tena migen uben. 17 I atai diau mang, “Mu lamut, mu mur iau, sur ar asaer mu sur mu naur a tena ben tarai.” 18 Ono otning dia kamtur pas kusun a ubenla pa dia muri. 19 Ning i asal siklik kale, i oroi pas maleng naur a tas e Jems pa e Jon, naur a nat e Sebedi, dia kes tingui na mon pa dia suk anundia na ubenla. 20 Ono otning e Iesu i kabah pas diau, pa dia han kusun e tamandiau taum ana tarai a titol ting na mon, pa dia muri.
E Iesu i kepsen a mot kusun ning a barsan
(Luk 4:31-37)
21 Pa la han utumo e Kapernaum, pa ana Pukakiar Sabat, e Iesu i kas uting na rumai lotu, pa i asaer la. 22 1:22 Matiu 7:28-29La kulkulan ana nuna asaer, anasa i asaer la arlar o esaning a warkurai kaning tana. Bel i asaer la arlar ana anunla na tena asaer tagun a warkurai la sira toli. 23 Ning a barsan, a mot i solongi, i kes ting na rumai lotu, ono otning i kukuk mange, 24 1:24 Mak 5:7“U e Iesu a te Nasaret. Ur tol asa omila? U hanot sur ur alaulau mila? A tasman u ot, u a Tena Totoh ane God.” 25 E Iesu i sairasi mange, “Gong u warwara! Purum kusun a barsan ning!”
26 1:26 Mak 9:26A mot i gulen rakrakai tari, pa i kukuk, pa i purum kusuni. 27 A tarai rop la kulkulan kol, pa la deke artalai la mang, “Asa ine? A tona asaer. A barsan ne a warkurai kaning tana pa ana nuna warwara i kepsen sen a motla, pa la longor tana.” 28 1:28 Matiu 4:24Pa warwara oe Iesu i han sarara ting na hananuala rop tumo na papar Galili.
E Iesu i alangolango a galis a tinsaman
(Matiu 8:14-17; Luk 4:38-41)
29 Ning e Iesu taum ana kakak a asaer la purum miting na rumai lotu, la han taum ma e Jems pa e Jon, sur uting na rumai ane Saimon pa e Endru. 30 E anmuna e Saimon, a hane i sasam, pa i borbor taum ana laplapang, pa la atai e Iesu ono. 31 Pa e Iesu i han teteki, i tong pas a kuna, pa i dat atur pasi, pa laplapang i rop kusuni. Pa hane ning i tabar la ana utna na hangan.
32 Ning a kamis ka sup tar, a tarai la ben pas a tinsamanla rop pa la otleng ning a motla kaning onla tetek e Iesu. 33 A tarai rop miting na hanua ning, la bukus ting na taman. 34 1:34 Mak 3:10-12Pa i alangolango pas a galis a tarai ning la sasam ana urmatana tinsaman, pa i kepsen a galis a mot. Pa i sairas a motla sur gong la warwara, anasa la tasman ot e Iesu.
E Iesu i warawai ting na papar Galili
(Luk 4:42-44)
35 1:35 Matiu 14:23; Mak 6:46Ana lar, e Iesu i mata pa i purum. I han uting na hanua bel pa i araring tetek e God. 36 Pa e Saimon taum onla ning la han taum, la seren e Iesu. 37 Pa ning la pasteteki, la atai i mange, “A tarai rop la seren u.” 38 Pa e Iesu i atai la mange, “Dalar han uting anal hanua milau, sur ar warawai otleng tetek la. Ine a kamkamna ning a hanot suri.”
39 1:39 Matiu 4:23; 9:35Pa i han taltal ting na papar Galili rop. I sira warawai ting na rumai lotula anunla, pa i sira kepsen a motla kusun a taraila.
E Iesu i alangolango pas a lepra
(Matiu 8:1-4; Luk 5:12-16)
40 Ning a barsan, a lepra, i han tetek e Iesu, i kes ana bokona hana, pa i nunung rakrakai i mang, “Ning u mang, ur tolsot sur ur alangolango pas iau.” 41 Pa e Iesu i marisi, pa i tuslan a kuna, i tong a palaona, pa i atai i mang, “A mang ot, ur langolango.” 42 Ono otning a lepra i rop kusuni, pa i langolango ulak. 43 Pa e Iesu i sune seni taum ana rakrakai a warwara mang, 44 1:44 Wok Pris 14:1-32“Gong u atai tar tik ono. Ur han pa ur asangan u tetek a tena artabar tetek e God, pa ur saran a artabar tetek e God larning e Moses ka atong tari. Ning ur toli larne ir talapor tetek a taraila mang a palaom ka wakak ulak.” 45 Ika ning i purum, i warwara taltal onoi tetek a taraila. Ana toltol ning, i asanan tar e Iesu, pa bel ma i tolsot sur ir hanot talapor ting na ta hanua. I taltal kama ting na hanua bel, ika a taraila miting na hananua la hanot teteki.
1:2: 1:2 Malakai 3:1
1:4: 1:4 Aposel 13:24; 19:4
1:6: 1:6 2 King 1:8; Matiu 11:8
1:7: 1:7 Aposel 13:25
1:11: 1:11 Buk Song 2:7; Aisaia 42:1; Matiu 12:18; Mak 9:7
1:13: 1:13 Buk Song 91:11-13
1:22: 1:22 Matiu 7:28-29
1:28: 1:28 Matiu 4:24
1:34: 1:34 Mak 3:10-12
1:35: 1:35 Matiu 14:23; Mak 6:46
1:39: 1:39 Matiu 4:23; 9:35
1:44: 1:44 Wok Pris 14:1-32