\NormalFont\ShortTitle{ПРЫПОВЕСЬЦІ}

{\MT КНІГА ПРЫПОВЕСЬЦЯЎ



\par }\ChapOne{Разьдзел 1}{\MM \VerseOne{1}Прыповесьці Салямона, сына Давіда, валадара Ізраіля,


\par }{\MM \VS{2}каб спазнаць мудрасьць і настаўленьне, зразумець словы розуму,


\par }{\MM \VS{3}каб атрымаць настаўленьні ў разважлівасьці, праведнасьці, судзе і справядлівасьці,


\par }{\MM \VS{4}каб неразумным даць разумнасьць, юнаку — веды і разважлівасьць.


\par }{\MM \VS{5}Мудры няхай слухае і павялічвае веды, а разумны няхай прыдбае мудрыя думкі,


\par }{\MM \VS{6}каб зразумець выслоўе і прыповесьць, словы мудрых і загадкі іхнія.


\par }{\MM \VS{7}Страх перад ГОСПАДАМ — пачатак веданьня. Неразумныя пагарджаюць мудрасьцю і настаўленьнем.


\par }{\MM \VS{8}Сыне мой, паслухай перасьцярогаў бацькі твайго і не адкідай настаўленьняў маці тваёй,


\par }{\MM \VS{9}бо яны — прывабны вянок на галаве тваёй і каштоўныя каралі на шыі тваёй.


\par }{\MM \VS{10}Сыне мой, калі б цябе намаўлялі грэшнікі, не далучайся да іх.


\par }{\MM \VS{11}Калі яны скажуць: «Хадзем з намі! Зробім засаду дзеля праліцьця крыві; наставім без прычыны пастку на нявіннага;


\par }{\MM \VS{12}праглынем іх жыўцом, як пекла, і цалкам, як тых, што зыходзяць у магілу;


\par }{\MM \VS{13}знойдзем усялякія каштоўнасьці, напоўнім дамы свае здабычаю.


\par }{\MM \VS{14}Жэрабя сваё кідай разам з намі, няхай адзін мех будзе для нас усіх».


\par }{\MM \VS{15}Сыне мой, не хадзі з імі, устрымай нагу тваю ад сьцежкі іхняй,


\par }{\MM \VS{16}бо ногі іхнія бягуць да злачынства і сьпяшаюцца на праліцьцё крыві.


\par }{\MM \VS{17}Бо надарэмна настаўляецца сетка на вачах усяго птаства.


\par }{\MM \VS{18}А яны цікуюць на ўласную кроў, робяць засаду супраць душы сваёй.


\par }{\MM \VS{19}Такія вось сьцежкі кожнага, хто прагне чужога даброцьця; яно забірае душу таго, хто завалодае ім.


\par }{\MM \VS{20}Мудрасьць гукае на вуліцах, на плошчах узьнімае голас свой,


\par }{\MM \VS{21}на скрыжаваньнях шумлівых дарог кліча, у брамах гарадзкіх гучаць яе словы:


\par }{\MM \VS{22}«Дакуль, неразумныя, будзеце любіць неразумнасьць; дакуль, насьмешнікі, будзеце захапляцца насьмешкамі сваімі, а невукі — пагарджаць веданьнем?


\par }{\MM \VS{23}Зьвярніцеся да настаўленьня майго, і я выльлю на вас духа майго, і абвяшчу вам словы мае.


\par }{\MM \VS{24}Вось жа я клікала, але вы адмаўляліся, працягвала руку сваю, але ніхто не зьвярнуў увагі.


\par }{\MM \VS{25}Вы ўзгардзілі радай маёю і адкінулі дакараньні мае.


\par }{\MM \VS{26}Дык і я буду сьмяяцца з падзеньня вашага, і насьміхацца буду, калі прыйдзе на вас жах.


\par }{\MM \VS{27}Калі нахлыне жах, як бура, і загуба ваша, быццам віхура, калі прыйдуць на вас трывога і гора,


\par }{\MM \VS{28}тады будуць клікаць мяне, але я не адкажу, будуць шукаць мяне, і ня знойдуць мяне.


\par }{\MM \VS{29}Бо яны зьненавідзелі веданьне і ня выбралі для сябе страху перад ГОСПАДАМ,


\par }{\MM \VS{30}і не пайшлі за парадамі маімі, і ўзгардзілі перасьцярогамі маімі.


\par }{\MM \VS{31}Дык няхай ядуць яны плады шляху свайго і насыцяцца намерамі сваімі.


\par }{\MM \VS{32}Бо адступніцтва неразумных заб’е іх, бяздумнасьць дурняў загубіць іх.


\par }{\MM \VS{33}А хто слухае мяне, будзе жыць бясьпечна, будзе спакойны, не баючыся зла».




\par }\Chap{Разьдзел 2}{\MM \VerseOne{1}Сыне мой, калі ты прыймеш словы мае і захаваеш у сябе прыказаньні мае,


\par }{\MM \VS{2}прыхіляючы вуха тваё да мудрасьці і схіляючы сэрца тваё да разважлівасьці,


\par }{\MM \VS{3}калі вось клікаць будзеш розум і голас твой уздымеш, заклікаючы развагу,


\par }{\MM \VS{4}калі шукаць яе будзеш як срэбра, і прагнуць яе будзеш як багацьця,


\par }{\MM \VS{5}тады зразумееш страх перад ГОСПАДАМ і знойдзеш пазнаньне Бога.


\par }{\MM \VS{6}Бо ГОСПАД дае мудрасьць, і з вуснаў Ягоных — веданьне і разуменьне.


\par }{\MM \VS{7}Ён захоўвае цьвярозы розум правым, Ён — шчыт для тых, якія ходзяць беззаганна.


\par }{\MM \VS{8}Ён пільнуе сьцежкі правасудзьдзя, захоўвае шляхі багабойных Сваіх.


\par }{\MM \VS{9}Тады зразумееш праведнасьць, суд і справядлівасьць, і кожны шлях добры,


\par }{\MM \VS{10}калі ўвойдзе мудрасьць у сэрца тваё, і веданьне ўсьцешыць душу тваю.


\par }{\MM \VS{11}Разважлівасьць будзе пільнаваць цябе, і розум будзе захоўваць цябе,


\par }{\MM \VS{12}каб выратаваць цябе ад шляху ліхога і ад чалавека, які гаворыць хлусьліва,


\par }{\MM \VS{13}ад тых, якія пакідаюць шлях просты, каб хадзіць сьцежкамі цемры,


\par }{\MM \VS{14}якія цешацца, робячы злое, і радуюцца з ліхіх учынкаў,


\par }{\MM \VS{15}у якіх шляхі крывыя і якія блукаюцца на сьцежках сваіх,


\par }{\MM \VS{16}каб выратаваць цябе ад чужой жанчыны і ад чужаніцы, што гаворыць лісьліва,


\par }{\MM \VS{17}якая пакінула сябра маладосьці сваёй і забылася на запавет Бога свайго.


\par }{\MM \VS{18}Бо дом яе нахіліўся да сьмерці, і шлях ейны — да мёртвых;


\par }{\MM \VS{19}усе, хто да яе ўваходзяць, назад не вяртаюцца і не знаходзяць сьцежак жыцьця.


\par }{\MM \VS{20}Дык хадзі ж ты шляхам добрых і трымайся сьцежкі праведнікаў,


\par }{\MM \VS{21}бо правыя будуць жыць на зямлі, і беззаганныя застануцца на ёй.


\par }{\MM \VS{22}А бязбожныя будуць вынішчаны з зямлі, ліхадзеі будуць выкарэнены з яе.




\par }\Chap{Разьдзел 3}{\MM \VerseOne{1}Сыне мой, не забывайся настаўленьня майго, і няхай сэрца тваё захоўвае прыказаньні мае,


\par }{\MM \VS{2}бо доўгія дні, гады жыцьця і супакой прынясуць яны табе.


\par }{\MM \VS{3}Міласэрнасьць і праўда няхай не пакідаюць цябе, абвяжы імі шыю сабе і напішы іх на табліцах сэрца твайго,


\par }{\MM \VS{4}і знойдзеш ты ласку і спагаднасьць у вачах Бога і людзей.


\par }{\MM \VS{5}Спадзявайся на ГОСПАДА ўсім сэрцам тваім і не абапірайся на розум твой.


\par }{\MM \VS{6}Думай пра Яго на ўсіх шляхах тваіх, і Ён выпрастуе сьцежкі твае.


\par }{\MM \VS{7}Ня будзь мудры ў вачах сваіх, бойся ГОСПАДА і пазьбягай ліхоты.


\par }{\MM \VS{8}Гэта будзе здароўем для цела твайго і спасіленьнем для костак тваіх.


\par }{\MM \VS{9}Шануй ГОСПАДА ўсёй маёмасьцю тваёй і пяршынамі ўсіх пладоў тваіх,


\par }{\MM \VS{10}і напоўняцца гумны твае збожжам, а тоўчні твае перапоўняцца новым віном.


\par }{\MM \VS{11}Не адкідай, сыне мой, настаўленьня ГОСПАДА, і не ўхіляйся, калі Ён дакарае цябе,


\par }{\MM \VS{12}бо каго любіць ГОСПАД, таго карае, як бацька, які спагадае сыну.


\par }{\MM \VS{13}Шчасьлівы чалавек, які знайшоў мудрасьць, і чалавек, які прыдбаў разуменьне.


\par }{\MM \VS{14}Бо здабыць яе лепш, чым здабыць срэбра, і плады ейныя лепшыя за золата.


\par }{\MM \VS{15}Яна — каштоўнейшая за пэрліны, і нішто з таго, што ты прагнеш, ня можа параўнацца з ёю.


\par }{\MM \VS{16}Доўгасьць дзён у правай руцэ яе, а ў левай руцэ — багацьце і слава.


\par }{\MM \VS{17}Шляхі яе — шляхі прыемныя, і ўсе сьцежкі ейныя — супакой.


\par }{\MM \VS{18}Яна — дрэва жыцьця для тых, што трымаюцца яе, шчасьлівыя тыя, якія абапіраюцца на яе.


\par }{\MM \VS{19}ГОСПАД мудрасьцю заснаваў зямлю, нябёсы ўмацаваў розумам.


\par }{\MM \VS{20}Яго веданьнем расчыніліся бяздоньні і аблокі імгляць расою.


\par }{\MM \VS{21}Сыне мой, няхай гэта не адыходзіць ад вачэй тваіх, захоўвай разумнасьць і разважнасьць.


\par }{\MM \VS{22}І яны стануцца жыцьцём для душы тваёй і аздобаю для шыі тваёй.


\par }{\MM \VS{23}Тады пойдзеш бясьпечна шляхам тваім, і нага твая не пахісьнецца.


\par }{\MM \VS{24}Калі ляжаш спаць, ня будзеш мець страху, і калі засьнеш, сон твой будзе салодкі.


\par }{\MM \VS{25}Не спалохаешся раптоўнага страху і загубы бязбожнікаў, калі яна прыйдзе,


\par }{\MM \VS{26}бо ГОСПАД будзе спадзяваньнем тваім і захавае нагу тваю ад пасткі.


\par }{\MM \VS{27}Не адмаўляй у дабрадзействе таму, хто патрабуе, калі рука твая мае сілу зрабіць гэта.


\par }{\MM \VS{28}Не кажы бліжняму твайму: «Ідзі сабе і прыйдзі зноў, заўтра дам табе», калі маеш гэта пры сабе.


\par }{\MM \VS{29}Не надумляй ліхоцьця супраць бліжняга твайго, калі ён жыве пры табе бясьпечна.


\par }{\MM \VS{30}Не сварыся з чалавекам без прычыны, калі ён не зрабіў табе нічога благога.


\par }{\MM \VS{31}Не зайздросьці чалавеку злачыннаму і не выбірай ніводнага са шляхоў ягоных,


\par }{\MM \VS{32}бо ГОСПАД брыдзіцца крывадушным, а з правымі Ён сябруе.


\par }{\MM \VS{33}Праклён ад ГОСПАДА на доме бязбожніка, але жытло праведных Ён дабраслаўляе.


\par }{\MM \VS{34}Ён сьмяецца з насьмешнікаў, а пакорным ласку дае.


\par }{\MM \VS{35}Мудрыя атрымаюць у спадчыну славу, а бязглуздыя будуць насіць ганьбу.




\par }\Chap{Разьдзел 4}{\MM \VerseOne{1}Слухайце, дзеці, настаўленьне бацькі і ўважайце, каб навучыцца розуму,


\par }{\MM \VS{2}бо я даю вам добрую навуку; не пакідайце закону майго.


\par }{\MM \VS{3}Бо і я быў сынам у бацькі майго, пешчаны і адзіны ў маці маёй.


\par }{\MM \VS{4}І ён вучыў мяне, і казаў мне: «Няхай трымаецца сэрца тваё словаў маіх, захоўвай прыказаньні мае і жыві.


\par }{\MM \VS{5}Набывай мудрасьць, набывай розум, не забывайся і не ўхіляйся ад словаў вуснаў маіх.


\par }{\MM \VS{6}Не пакідай яе, і яна захавае цябе, любі яе, і яна будзе пільнаваць цябе.


\par }{\MM \VS{7}Галоўнае — мудрасьць; набывай мудрасьць, і за ўсю маёмасьць тваю набывай розум.


\par }{\MM \VS{8}Узьвяліч яе, і яна падыме цябе, яна праславіць цябе, калі ты ўхопішся за яе,


\par }{\MM \VS{9}ускладзе на галаву тваю вянок ласкі, аздобіць цябе каронаю славы».


\par }{\MM \VS{10}Слухай, сыне мой, і прыймі словы мае, і памножацца гады жыцьця твайго.


\par }{\MM \VS{11}Я паказваю табе шлях мудрасьці, вяду цябе сьцежкамі праведнасьці.


\par }{\MM \VS{12}Калі пойдзеш імі, ня будуць блытацца ногі твае, калі пабяжыш, не спатыкнешся.


\par }{\MM \VS{13}Трымайся настаўленьня, не занядбоўвай, захоўвай яго, бо яно — жыцьцё для цябе.


\par }{\MM \VS{14}Не ўзыходзь на сьцежку бязбожнікаў і не хадзі па шляху ліхотнікаў,


\par }{\MM \VS{15}пазьбягай яго і не хадзі па ім, ухіляйся ад яго і абмінай яго,


\par }{\MM \VS{16}бо не заснуць яны, калі ня ўчыняць благога, і сон іх ня возьме, калі не давядуць каго да падзеньня.


\par }{\MM \VS{17}Бо ядуць яны хлеб беззаконьня і п’юць віно гвалту.


\par }{\MM \VS{18}Але сьцежка праведных — як сьвятло зараніцы, што ўзыходзіць і расьце аж да поўнага дня.


\par }{\MM \VS{19}Шлях бязбожнікаў цёмны, яны ня ведаюць, дзе спатыкнуцца.


\par }{\MM \VS{20}Сыне мой, зважай на словы мае, прыхілі вуха тваё да прамоваў маіх.


\par }{\MM \VS{21}Няхай не зыходзяць яны з вачэй тваіх, захоўвай іх у глыбіні сэрца твайго,


\par }{\MM \VS{22}бо яны — жыцьцё для таго, хто знайшоў іх, і здароўе для ўсяго цела яго.


\par }{\MM \VS{23}З усёй стараннасьцю захоўвай сэрца тваё, бо з яго крыніца жыцьця.


\par }{\MM \VS{24}Адкінь ад сябе вусны хлусьлівыя, аддалі ад сябе язык крывадушны.


\par }{\MM \VS{25}Вочы твае няхай глядзяць проста, а павекі твае няхай скіраваныя будуць перад табою.


\par }{\MM \VS{26}Абдумай сьцежку для ног тваіх, і ўсе шляхі твае няхай будуць пэўныя.


\par }{\MM \VS{27}Не зыходзь ані направа, ані налева, аддалі нагу тваю ад ліхоцьця.




\par }\Chap{Разьдзел 5}{\MM \VerseOne{1}Сыне мой, зважай на мудрасьць маю, прыхілі вуха тваё да розуму майго,


\par }{\MM \VS{2}каб меў ты разважлівасьць, і вусны твае захавалі веданьне.


\par }{\MM \VS{3}Бо вусны распусьніцы ацякаюць мёдам, і паднябеньне яе мякчэйшае за алей,


\par }{\MM \VS{4}але канец яе горкі, як палын, і востры, як меч двусечны.


\par }{\MM \VS{5}Ногі ейныя да сьмерці зыходзяць, а стопы ейныя на пекла абапіраюцца.


\par }{\MM \VS{6}Як яна не разумее сьцежкі жыцьця, дык хістаюцца крокі яе, і ты ня можаш ведаць іх.


\par }{\MM \VS{7}Дык вось цяпер, дзеці, паслухайце мяне, і не адыходзьцеся ад словаў вуснаў маіх.


\par }{\MM \VS{8}Аддалі ад яе шлях твой, і не падыходзь да дзьвярэй дому яе,


\par }{\MM \VS{9}каб не аддаць годнасьці тваёй іншым і гадоў тваіх — бязьлітаснаму,


\par }{\MM \VS{10}каб не сыцелі чужынцы з сілы тваёй, і з працы тваёй — у доме чужым.


\par }{\MM \VS{11}І будзеш ты потым стагнаць, калі будуць зьняможаныя цела тваё і сілы твае.


\par }{\MM \VS{12}І ты скажаш: «Чаму я зьненавідзеў настаўленьне, і сэрца маё ўзгардзіла дакараньнем.


\par }{\MM \VS{13}Ня слухаў я голасу настаўнікаў маіх, і не прыхіляў я вуха майго да тых, што вучылі мяне.


\par }{\MM \VS{14}Ледзь ня трапіў я ў вялікае няшчасьце сярод грамады і народу!»


\par }{\MM \VS{15}Пі ваду з крыніцы тваёй, тую, што цячэ з калодзежу твайго.


\par }{\MM \VS{16}Навошта крыніцам тваім разьлівацца на вуліцы, а ручаям цячы па плошчах?


\par }{\MM \VS{17}Няхай яны служаць толькі табе, а не чужынцам разам з табою.


\par }{\MM \VS{18}Няхай крыніца твая будзе дабраслаўлёная, і цешся жонкай маладосьці тваёй.


\par }{\MM \VS{19}Яна — ланя ласкавая і сарна прыгожая, грудзі ейныя няхай напойваюць цябе ў-ва ўсякую часіну, у каханьні яе мей асалоду заўсёды.


\par }{\MM \VS{20}Навошта табе, сыне мой, захапляцца распусьніцай і абдымаць улоньне чужаніцы?


\par }{\MM \VS{21}Бо перад вачамі ГОСПАДА шляхі чалавека, Ён ведае ўсе крокі яго.


\par }{\MM \VS{22}Бязбожніка схопяць ягоныя ўласныя правіны, і ён зьвязаны путамі грахоў сваіх.


\par }{\MM \VS{23}Ён памрэ без настаўленьня і будзе блукаць дзеля вялікай глупоты сваёй.




\par }\Chap{Разьдзел 6}{\MM \VerseOne{1}Сыне мой, калі ты ручаўся за бліжняга твайго і даў руку тваю за чужога,


\par }{\MM \VS{2}ты спутаў сябе словамі вуснаў тваіх, і ты злоўлены словамі вуснаў тваіх.


\par }{\MM \VS{3}Дык зрабі, што раю, сыне мой, і вызвалі сябе, бо ты трапіў у рукі бліжняга твайго: бяжы, упадзі да ног і ўпрошвай бліжняга твайго,


\par }{\MM \VS{4}не давай сну вачам тваім і спачынку павекам тваім,


\par }{\MM \VS{5}вырывайся, як сарна з рукі і як птушка з рукі птушкалова.


\par }{\MM \VS{6}Ідзі да мураша, гультаю, і паглядзі на шляхі ягоныя, і станься мудрым.


\par }{\MM \VS{7}Няма ў яго начальніка, ані наглядчыка, ані кіраўніка,


\par }{\MM \VS{8}але ён летам загатаўляе хлеб сабе і зьбірае ежу сваю ў жніво.


\par }{\MM \VS{9}Як доўга, гультаю, будзеш спаць? Калі ты ўстанеш ад сну свайго?


\par }{\MM \VS{10}Крыху пасьпіш, крыху падрэміш, крыху, склаўшы рукі, паляжыш,


\par }{\MM \VS{11}і прыйдзе, як валацуга, беднасьць твая, і нястача твая, як чалавек узброены.


\par }{\MM \VS{12}Чалавек нягодны, чалавек злачынны ходзіць з хлусьлівымі вуснамі,


\par }{\MM \VS{13}лыпае вачыма сваімі, круціць нагамі сваімі, пальцамі сваімі знакі дае,


\par }{\MM \VS{14}хавае ліхоту ў сэрцы сваім, увесь час прыдумляе благое, сваркі расьсявае.


\par }{\MM \VS{15}Таму зьнянацку прыйдзе на яго загуба, раптоўна будзе зьнішчаны, і ня будзе яму аздараўленьня.


\par }{\MM \VS{16}Вось шэсьць, якіх ненавідзіць ГОСПАД, і сем, якія агідныя для душы Яго:


\par }{\MM \VS{17}вочы пыхлівыя, язык хлусьлівы, рукі, што праліваюць кроў нявінную,


\par }{\MM \VS{18}сэрца, якое задумвае намеры зласьлівыя, ногі, што хутка бягуць на благое,


\par }{\MM \VS{19}сьведка фальшывы, які дыхае няпраўдай, і той, хто сее нязгоду між братамі.


\par }{\MM \VS{20}Сыне мой, захавай прыказаньні бацькі твайго і не пакідай закон маці тваёй,


\par }{\MM \VS{21}навяжы іх назаўсёды на сэрцы тваім і абвяжы імі шыю тваю.


\par }{\MM \VS{22}Калі пойдзеш, яны павядуць цябе, калі ляжаш спаць, будуць пільнаваць цябе, калі абудзішся, будуць гаварыць да цябе.


\par }{\MM \VS{23}Бо прыказаньне — сьветач, і закон — сьвятло, а настаўленьне і дакараньне — шлях жыцьця,


\par }{\MM \VS{24}каб захаваць цябе ад жанчыны ліхой, ад лісьлівага языка чужаніцы.


\par }{\MM \VS{25}Няхай не пажадае сэрца тваё прыгажосьці яе, няхай ня ўхопіць яна цябе вейкамі сваімі,


\par }{\MM \VS{26}бо з прычыны распусьніцы галеюць да бохана хлеба, і чужаложніца цікуе на дарагую душу.


\par }{\MM \VS{27}Ці схавае хто агонь у запазуху, каб не загарэлася адзеньне ягонае?


\par }{\MM \VS{28}Ці можа хто хадзіць па распаленым вугольлі, не апёкшы ступняў сваіх?


\par }{\MM \VS{29}Так і той, хто ўваходзіць да жонкі бліжняга свайго, хто дакранаецца да яе, не пазьбегне кары.


\par }{\MM \VS{30}Не пагарджаюць злодзеем, калі ён крадзе, каб насыціць душу сваю, калі ён галодны,


\par }{\MM \VS{31}але злоўлены, сямікроць аддасьць, аддасьць усю маёмасьць дому свайго.


\par }{\MM \VS{32}Хто чужаложыць з жанчынаю, той бязглузды; загубіць душу сваю той, хто гэтак чыніць.


\par }{\MM \VS{33}Біцьцё і сорам знойдзе ён сабе, і ганьба яго ня змыецца,


\par }{\MM \VS{34}бо рэўнасьць раз’юшвае мужа, і не пашкадуе ён у дзень помсты,


\par }{\MM \VS{35}ня гляне ён на ніякую аднагароду і адкіне дары, хоць іх павялічыш.




\par }\Chap{Разьдзел 7}{\MM \VerseOne{1}Сыне мой, прыймі словы мае і захоўвай у сабе прыказаньні мае.


\par }{\MM \VS{2}Захоўвай прыказаньні мае і жыві, і закон мой — як зрэнку вока твайго.


\par }{\MM \VS{3}Навяжы іх на пальцы твае, напішы іх на табліцах сэрца твайго.


\par }{\MM \VS{4}Скажы мудрасьці: «Ты — сястра мая», і розум назаві сябрам,


\par }{\MM \VS{5}каб яны захавалі цябе ад чужой жонкі, ад чужаніцы, што гаворыць словы лісьлівыя.


\par }{\MM \VS{6}Вось, глядзеў я праз вакно дому свайго, праз краты свае,


\par }{\MM \VS{7}і ўбачыў сярод неразумных, заўважыў сярод маладых людзей юнака легкадумнага,


\par }{\MM \VS{8}як праходзіў вуліцай каля рогу яе, як ішоў дарогаю ў дом яе,


\par }{\MM \VS{9}у поцемках, у позьні час, у начной цемры і змроку.


\par }{\MM \VS{10}І вось выходзіць насустрач яму жанчына, у распусным адзеньні, з падступным сэрцам,


\par }{\MM \VS{11}галасьлівая і нястрыманая, ногі яе не бываюць у доме яе:


\par }{\MM \VS{12}ці то на вуліцы, ці то на плошчы, і на кожным рагу растаўляе пасткі.


\par }{\MM \VS{13}І схапіла яго, цалавала яго, і з бессаромным тварам казала яму:


\par }{\MM \VS{14}«У мяне ахвяра мірная, сёньня споўніла абяцаньні мае,


\par }{\MM \VS{15}таму выйшла на спатканьне табе, прагнула бачыць аблічча тваё і знайшла цябе.


\par }{\MM \VS{16}Дыванамі я заслала ложак мой, шматколернымі тканінамі з Эгіпту,


\par }{\MM \VS{17}пакой мой пасыпала мірам, альвасам і цынамонам.


\par }{\MM \VS{18}Прыйдзі, будзем цешыцца пяшчотамі да раніцы, атрымліваць асалоду ад каханьня.


\par }{\MM \VS{19}Бо няма мужа ў доме, выбраўся ў далёкую дарогу,


\par }{\MM \VS{20}капшук з грашыма ўзяў з сабою, у дзень поўні месяца мае вярнуцца дамоў».


\par }{\MM \VS{21}Мноствам ласкавых словаў прывабіла яго, лісьлівасьцю вуснаў сваіх зьвяла яго.


\par }{\MM \VS{22}Ён адразу пайшоў за ёю, як вол, ведзены на зарэз, як бязглузды, на ланцугу ведзены на пакараньне,


\par }{\MM \VS{23}аж пакуль страла праб’е вантробы яго; як птушка, што кідаецца ў сіло, і ня ведае, што на загубу яе.


\par }{\MM \VS{24}Дык цяпер, дзеці, паслухайце мяне, і зважайце на словы вуснаў маіх.


\par }{\MM \VS{25}Няхай не схіляецца сэрца тваё да шляхоў яе, і не блукай па сьцежках яе,


\par }{\MM \VS{26}бо шматлікія пакалечаныя ёю, і мноства магутных яна загубіла.


\par }{\MM \VS{27}Дом ейны — шлях у пекла, які вядзе ў сутарэньні сьмерці.




\par }\Chap{Разьдзел 8}{\MM \VerseOne{1}Ці ж мудрасьць ня кліча? Ці ж розум ня ўзносіць голас свой?


\par }{\MM \VS{2}На вяршынях гораў, пры дарозе, на ростанях стаіць яна,


\par }{\MM \VS{3}каля брамаў, пры ўваходзе ў горад, пры дзьвярах кліча яна.


\par }{\MM \VS{4}«Да вас, людзі, я клічу, да сыноў чалавечых голас мой!


\par }{\MM \VS{5}Навучыцеся, неразумныя, цьвярозаму мысьленьню, і вы, бязглуздыя, прыдбайце сэрца разумнае.


\par }{\MM \VS{6}Слухайце, бо буду гаварыць пра рэчы важныя, і расчыняцца вусны мае, каб сказаць рэчы справядлівыя.


\par }{\MM \VS{7}Бо праўду выкажа язык мой, і няправасьць — брыдота для вуснаў маіх.


\par }{\MM \VS{8}Выслоўі вуснаў маіх праведныя, няма ў іх хлусьні і крывадушнасьці.


\par }{\MM \VS{9}Усе яны простыя для разумнага і правыя для тых, што знайшлі веданьне.


\par }{\MM \VS{10}Прыйміце настаўленьне маё, а ня срэбра; лепш веды, чым чыстае золата,


\par }{\MM \VS{11}бо мудрасьць лепшая за пэрлы, і ніякія каштоўнасьці не параўнаюцца з ёю.


\par }{\MM \VS{12}Я, мудрасьць, жыву разам з цьвярозым мысьленьнем і шукаю веданьня і раз­важ­лівасьці.


\par }{\MM \VS{13}Страх перад ГОСПАДАМ — ненавідзець ліхоту, пыху і фанабэрыстасьць; шляхі ліхія і вусны крывадушныя я ненавіджу.


\par }{\MM \VS{14}У мяне рада і сапраўдная мудрасьць, я — розум, у мяне сіла.


\par }{\MM \VS{15}Дзякуючы мне валадары валадараць і князі дзейнічаюць праведна.


\par }{\MM \VS{16}Дзякуючы мне начальнікі кіруюць, і магнаты, і ўсе судзьдзі зямлі.


\par }{\MM \VS{17}Я люблю тых, якія мяне любяць, і тыя, што мяне шукаюць, знойдуць мяне.


\par }{\MM \VS{18}У мяне багацьце і слава, незьнішчальныя скарбы і праведнасьць.


\par }{\MM \VS{19}Плод мой лепшы за золата, і золата найчысьцейшае; і карысьць ад мяне лепшая за срэбра адборнае.


\par }{\MM \VS{20}Я хаджу сьцежкамі праведнасьці і шляхамі правасудзьдзя,


\par }{\MM \VS{21}каб даць тым, што любяць мяне, у спадчыну даброцьці, і скарбніцы іх я напоўню.


\par }{\MM \VS{22}ГОСПАД меў мяне на пачатку шляху Свайго, раней стварэньняў Сваіх, спакон вякоў.


\par }{\MM \VS{23}Спрадвеку я пастаўлена, ад пачатку, перш, чым зямля паўстала.


\par }{\MM \VS{24}Я нарадзілася, калі яшчэ не было бяздоньняў, калі не было крыніцаў, напоўненых водамі.


\par }{\MM \VS{25}Перш, чым горы былі асаджаны, перад узгоркамі я нарадзілася,


\par }{\MM \VS{26}калі Ён яшчэ не стварыў ані зямлі, ані палёў, ані пачатковых пылінак сусьвету.


\par }{\MM \VS{27}Калі Ён прыгатоўваў нябёсы, я была там. Калі Ён крэсьліў скляпеньне над абліччам бяздоньня,


\par }{\MM \VS{28}калі засноўваў аблокі ўгары, калі ўмацоўваў крыніцы бяздоньня,


\par }{\MM \VS{29}калі вызначаў для мора статут ягоны, каб воды не перакрочвалі межы свае, калі закладаў падваліны зямлі,


\par }{\MM \VS{30}я была ў Яго дойлідам і была пацехай [Яго] кожны дзень, радуючыся перад абліччам Яго кожны час,


\par }{\MM \VS{31}радуючыся на заселенай зямлі Яго, і пацеха мая — з сынамі чалавечымі.


\par }{\MM \VS{32}І цяпер, дзеці, паслухайце мяне, і шчасьлівыя тыя, якія трымаюцца шляхоў маіх.


\par }{\MM \VS{33}Слухайце настаўленьне, і будзеце мудрымі, і не адкідайце яго.


\par }{\MM \VS{34}Шчасьлівы чалавек, які слухае мяне, чуваючы кожны дзень пры брамах маіх, стоячы на варце пры парозе дзьвярэй маіх.


\par }{\MM \VS{35}Бо хто знойдзе мяне, знойдзе жыцьцё і атрымае ласку ад ГОСПАДА,


\par }{\MM \VS{36}а хто грашыць супраць мяне, шкодзіць душы сваёй; усе, якія ненавідзяць мяне, любяць сьмерць».




\par }\Chap{Разьдзел 9}{\MM \VerseOne{1}Мудрасьць пабудавала сабе дом, вычасала сем слупоў ягоных,


\par }{\MM \VS{2}закалола тое, што было на зарэз, зьмяшала віно і прыгатавала стол свой.


\par }{\MM \VS{3}Паслала служак сваіх, кліча на дзядзінцу і на вышынях гарадзкіх:


\par }{\MM \VS{4}«Хто неразумны, няхай прыйдзе сюды», а да бязглуздага кажа:


\par }{\MM \VS{5}«Прыходзьце, ешце хлеб мой і піце віно, якое я зьмяшала,


\par }{\MM \VS{6}пакіньце дурноту і жывіце, і хадзіце шляхам розуму».


\par }{\MM \VS{7}Хто павучае насьмешніка, сьцягвае на сябе прыкрасьць, а хто дакарае бязбожніка, запляміцца.


\par }{\MM \VS{8}Не дакарай насьмешніка, каб ён не зьненавідзеў цябе, дакарай мудрага, і ён будзе любіць цябе.


\par }{\MM \VS{9}Настаўляй мудрага, і ён стане мудрэйшы; вучы праведнага, і ён павялічыць веды.


\par }{\MM \VS{10}Пачатак мудрасьці — страх перад ГОСПАДАМ, і веданьне Сьвятога — розум.


\par }{\MM \VS{11}Бо праз мяне памножацца дні твае і дададуцца гады жыцьця твайго.


\par }{\MM \VS{12}Калі будзеш мудры, для сябе будзеш мудры, а калі станеш насьмешнікам — сам будзеш мець шкоду.


\par }{\MM \VS{13}Дурнота — жанчына крыклівая, неразумная і нічога ня ведае;


\par }{\MM \VS{14}сядзіць каля дзьвярэй дому свайго на пасадзе, на вышынях гарадзкіх,


\par }{\MM \VS{15}каб клікаць тых, што праходзяць дарогаю, што ідуць проста сьцежкамі сваімі:


\par }{\MM \VS{16}«Хто неразумны, няхай прыйдзе сюды», а да бязглуздага кажа:


\par }{\MM \VS{17}«Вада крадзеная салодкая, і схаваны хлеб смачнейшы».


\par }{\MM \VS{18}І ня ведае той, што там мерцьвякі, і што ў цемры адхлані запрошаныя ёю.




\par }\Chap{Разьдзел 10}{\MM \VerseOne{1}Прыповесьці Салямона. Мудры сын — радасьць для бацькі, а дурны сын — смутак для маці.


\par }{\MM \VS{2}Не прыносяць карысьці скарбы бязбожныя, а праведнасьць ратуе ад сьмерці.


\par }{\MM \VS{3}Не дазволіць ГОСПАД галадаваць душы праведніка, але адкіне жаданьні бязбожнікаў.


\par }{\MM \VS{4}Лянівая рука робіць бедным, а рука працавітая ўзбагачае.


\par }{\MM \VS{5}Хто летам зьбірае, той сын разважлівы, а хто сьпіць у жніво — сын ганебны.


\par }{\MM \VS{6}Дабраславенствы — на галаве праведнага, а вусны бязбожнікаў хаваюць няправасьць.


\par }{\MM \VS{7}Памяць пра праведніка дабраслаўлёная, а імя бязбожнікаў спарахнее.


\par }{\MM \VS{8}Мудры сэрцам прыймае прыказаньні, а той, хто мае вусны неразумныя, упадзе.


\par }{\MM \VS{9}Хто ходзіць беззаганна, той ходзіць бясьпечна, а хто крывіць шляхі свае, будзе выяўлены.


\par }{\MM \VS{10}Хто міргае вачыма, той робіць прыкрасьць, і той, хто мае вусны неразумныя, упадзе.


\par }{\MM \VS{11}Вусны праведніка — крыніца жыцьця, а вусны бязбожнікаў хаваюць няправасьць.


\par }{\MM \VS{12}Нянавісьць выклікае сваркі, а любоў пакрывае ўсе правіны.


\par }{\MM \VS{13}У вуснах разумнага знаходзіцца мудрасьць, а кій — на сьпіне бязглуздага.


\par }{\MM \VS{14}Мудрыя захоўваюць веданьне, а вусны неразумнага вядуць да загубы.


\par }{\MM \VS{15}Маёмасьць багатага — умацаваны горад для яго, загуба для бедных — галеча іхняя.


\par }{\MM \VS{16}Праца праведніка вядзе да жыцьця, набытак бязбожніка — да грэху.


\par }{\MM \VS{17}На сьцежцы жыцьця той, хто прыймае настаўленьне, а хто адкідае дакараньне — блукае.


\par }{\MM \VS{18}Хто хавае нянавісьць, у таго вусны хлусьлівыя, а хто паклёп разносіць, той дурань.


\par }{\MM \VS{19}У мностве словаў не пазьбегнеш грэху, а хто стрымлівае вусны свае, той разважлівы.


\par }{\MM \VS{20}Язык праведніка — адборнае срэбра, а сэрца бязбожніка нічога ня вартае.


\par }{\MM \VS{21}Вусны праведнага пасьвяць многіх, а бязглуздыя паміраюць ад нястачы розуму.


\par }{\MM \VS{22}Дабраславенства ад ГОСПАДА, яно ўзбагачае, і смутку з сабою не прыносіць.


\par }{\MM \VS{23}Радасьць для дурня — учынкі ганебныя, а чалавек разумны [радуецца] мудрасьці.


\par }{\MM \VS{24}Тое, чаго баіцца бязбожнік, прыйдзе на яго, а прагненьні праведных споўняцца.


\par }{\MM \VS{25}Калі пранясецца віхура, ня будзе больш бязбожніка, а праведнік мае вечны падмурак.


\par }{\MM \VS{26}Як воцат для зубоў і як дым для вачэй, так гультай для тых, што яго пасылаюць.


\par }{\MM \VS{27}Страх перад ГОСПАДАМ памнажае дні, а гады бязбожнікаў скароцяцца.


\par }{\MM \VS{28}Чаканьне праведнікаў — радасьць, а спадзяваньне бязбожнікаў загіне.


\par }{\MM \VS{29}Шлях ГОСПАДАЎ — апора для беззаганных і загуба для злачынцаў.


\par }{\MM \VS{30}Праведнік не пахісьнецца навекі, а бязбожнікі ня будуць жыць на зямлі.


\par }{\MM \VS{31}Вусны праведніка памнажаюць мудрасьць, а язык падступны будзе адсечаны.


\par }{\MM \VS{32}Вусны праведніка ведаюць, што даспадобы [Богу], а ў вуснах бязбожнікаў — падступнасьць.




\par }\Chap{Разьдзел 11}{\MM \VerseOne{1}Агіда для ГОСПАДА — шалі падманлівыя, а вагі дакладныя даспадобы Яму.


\par }{\MM \VS{2}Прыходзіць пыхлівасьць, прыходзіць і ганьба, а ў пакорлівых — мудрасьць.


\par }{\MM \VS{3}Беззаганнасьць правых вядзе іх, а крывадушнасьць здрадлівых загубіць іх.


\par }{\MM \VS{4}Не дапаможа багацьце ў дзень гневу, а праведнасьць ратуе ад сьмерці.


\par }{\MM \VS{5}Праведнасьць беззаганнага раўняе шлях ягоны, а бязбожнік падае праз бязбожнасьць сваю.


\par }{\MM \VS{6}Праведнасьць правых ратуе іх, а ліхадзеі будуць злоўленыя злачынствам сваім.


\par }{\MM \VS{7}Калі памірае чалавек бязбожны, гіне надзея [яго], і спадзяваньне злачынцаў прападае.


\par }{\MM \VS{8}Праведнік ратуецца ад бяды, а бязбожнік прыходзіць на месца яго.


\par }{\MM \VS{9}Крывадушнік вуснамі забівае бліжняга свайго, а праведнік ратуецца праз веданьне.


\par }{\MM \VS{10}Калі добра ідзе праведным, радуецца горад, і калі гінуць бязбожнікі, [горад] сьвяткуе.


\par }{\MM \VS{11}Дабраславенствам правых узвышаецца горад, а вуснамі бязбожнікаў руйнуецца.


\par }{\MM \VS{12}Той, хто пазбаўлены розуму, пагарджае бліжнім сваім, а чалавек разумны захоўвае мір.


\par }{\MM \VS{13}Хто ходзіць з абмовамі, адкрывае таямніцу, а той, хто верны духам, захоўвае слова.


\par }{\MM \VS{14}Дзе няма добрай рады, народ прападае, а пры мностве дарадцаў — выратаваньне.


\par }{\MM \VS{15}Шкодзіць сабе той, хто паручаецца за чужога, а хто ненавідзіць даваць руку, той бясьпечны.


\par }{\MM \VS{16}Дабрадзейная жанчына здабывае славу, і моцныя здабываюць багацьце.


\par }{\MM \VS{17}Чалавек міласэрны робіць дабро душы сваёй, а бязьлітасны нішчыць цела сваё.


\par }{\MM \VS{18}Падманлівы набытак здабудзе бязбожнік, а таму, хто сее праведнасьць, будзе пэўная нагарода.


\par }{\MM \VS{19}Праведнасьць [вядзе] да жыцьця, а хто імкнецца да зла, [імкнецца] да сьмерці.


\par }{\MM \VS{20}Агіда для ГОСПАДА крывадушныя сэрцам, але тыя, хто ходзяць беззаганна, даспадобы Яму.


\par }{\MM \VS{21}Можна паручыцца, зло не пазьбегне пакараньня, а насеньне праведных будзе збаўленае.


\par }{\MM \VS{22}Як залатое колца ў лычы сьвіньні, так прыгожая жанчына, але бяз розуму.


\par }{\MM \VS{23}Прагненьне праведнікаў — толькі дабро, а чаканьне бязбожнікаў — гнеў.


\par }{\MM \VS{24}Адзін сыпе [шчодра], і дадаецца яму, а другі лішне ашчадны, і бяднее.


\par }{\MM \VS{25}Дабрадзейная душа будзе насычана, і хто поіць [другіх], сам напоены будзе.


\par }{\MM \VS{26}Хто затрымлівае збожжа, таго праклінае народ, але дабраславенства на галаве таго, хто продае.


\par }{\MM \VS{27}Хто імкнецца да дабра, той шукае зычлівасьці, а хто шукае зла, да таго яно прыйдзе.


\par }{\MM \VS{28}Хто спадзяецца на багацьце сваё, упадзе, а праведнікі, як лісьце, зелянеюць.


\par }{\MM \VS{29}Хто руйнуе дом свой, атрымае ў спадчыну вецер, і неразумны будзе слугою мудрага сэрцам.


\par }{\MM \VS{30}Плод праведнага — дрэва жыцьця, і мудры здабывае душы.


\par }{\MM \VS{31}Вось, праведнік будзе мець адплату на зямлі, пагатоў бязбожнік і грэшнік.




\par }\Chap{Разьдзел 12}{\MM \VerseOne{1}Хто любіць настаўленьне, любіць веданьне, а хто ненавідзіць дакараньне, той дурань.


\par }{\MM \VS{2}Добры знойдзе ласку ў ГОСПАДА, але чалавека зламыснага Ён асудзіць.


\par }{\MM \VS{3}Ня будзе стаяць чалавек бязбожнасьцю, а корань праведных не захістаецца.


\par }{\MM \VS{4}Дабрадзейная жонка — карона для мужа свайго, а бессаромная — як гніль у костках ягоных.


\par }{\MM \VS{5}Думкі праведных слушныя, намеры бязбожнікаў падступныя.


\par }{\MM \VS{6}Словы бязбожнікаў цікуюць на кроў, але вусны правых ратуюць іх.


\par }{\MM \VS{7}Паваленыя бязбожнікі, і няма іх, а дом праведных будзе стаяць.


\par }{\MM \VS{8}Хваляць чалавека паводле розуму ягонага, але той, хто мае ліхое сэрца, будзе пагарджаны.


\par }{\MM \VS{9}Лепей быць простым і працаваць на сябе, чым выдаваць сябе за паважнага і ня мець хлеба.


\par }{\MM \VS{10}Праведнік рупіцца пра жыцьцё быдла свайго, а нутро бязбожных бязьлітаснае.


\par }{\MM \VS{11}Хто абрабляе зямлю сваю, той насыціцца хлебам, а хто ганяецца за марнасьцю, той ня мае розуму.


\par }{\MM \VS{12}Бязбожнік жадае [злавіць у] пасткі ліхоцьця, а корань праведных прыносіць [плод].


\par }{\MM \VS{13}Ліхадзей заблытаецца праз правіны вуснаў сваіх, а праведнік выйдзе з бяды.


\par }{\MM \VS{14}З плоду вуснаў сваіх чалавек насыціцца дабром, і праца рук чалавека зьвернецца да яго.


\par }{\MM \VS{15}Шлях неразумнага слушны ў вачах ягоных, але мудры той, хто слухае параду.


\par }{\MM \VS{16}Гнеў неразумнага выяўляецца адразу, а разумны хавае зьнявагу.


\par }{\MM \VS{17}Хто дыхае праўдаю, той выкажацца праведна, а сьведка фальшывы хлусіць.


\par }{\MM \VS{18}Ёсьць такі, што лапоча і раніць, як мечам, а язык мудрага лечыць.


\par }{\MM \VS{19}Вусны праўдамоўныя трываць будуць вечна, а язык хлусьлівы — імгненьне.


\par }{\MM \VS{20}Ашуканства ў сэрцы тых, якія задумляюць ліхоту, а ў тых, якія радзяць мір, — радасьць.


\par }{\MM \VS{21}Не спаткае праведніка нічога благога, а ў бязбожніка будзе поўна няшчасьцяў.


\par }{\MM \VS{22}Агіда для ГОСПАДА вусны хлусьлівыя, а тыя, што дзейнічаюць сумленна, падабаюцца Яму.


\par }{\MM \VS{23}Чалавек разумны прыхоўвае веданьне, а сэрца дурняў абвяшчае глупства.


\par }{\MM \VS{24}Рука руплівых будзе мець уладу, а нядбайныя будуць даньнікамі.


\par }{\MM \VS{25}Смутак у сэрцы чалавека прыгнятае яго, а добрае слова разьвяселіць яго.


\par }{\MM \VS{26}Праведнік мае перавагу над бліжнім сваім, а шлях бязбожнікаў зводзіць іх саміх.


\par }{\MM \VS{27}Гультай не сьпячэ ўпаляванага, а маёмасьць чалавека руплівага каштоўная.


\par }{\MM \VS{28}На сьцежцы праведнасьці — жыцьцё, і на шляху яе няма сьмерці.




\par }\Chap{Разьдзел 13}{\MM \VerseOne{1}Мудры сын [слухае] настаўленьне бацькі, а насьмешнік ня слухае дакараньня.


\par }{\MM \VS{2}З плоду вуснаў сваіх чалавек будзе жывіцца дабром, а душа ліхадзеяў — гвалтам.


\par }{\MM \VS{3}Хто захоўвае вусны свае, захоўвае душу сваю, а хто шырока адкрывае рот свой, будзе мець зьнішчэньне.


\par }{\MM \VS{4}Душа гультая жадае і ня мае нічога, а душа руплівага будзе насычаная.


\par }{\MM \VS{5}Праведнік ненавідзіць слова хлусьлівае, а бязбожнік ганьбіць і зьневажае [сябе].


\par }{\MM \VS{6}Праведнасьць захоўвае таго, хто беззаганны ў шляху [сваім], а бязбожнасьць губіць грэшніка.


\par }{\MM \VS{7}Адзін выдае сябе за багатага, нічога ня маючы, іншы выдае сябе за беднага, маючы шмат багацьця.


\par }{\MM \VS{8}Выкуп душы чалавека — багацьце ягонае, а бедны пагрозы ня чуе.


\par }{\MM \VS{9}Сьвятло праведных радасна зьзяе, а сьветач бязбожнікаў стухне.


\par }{\MM \VS{10}Пыхлівасьць толькі да звадкі прыводзіць, а ў тых, што парады прыймаюць, — мудрасьць.


\par }{\MM \VS{11}Багацьце, [здабытае] марным чынам, змалее, а хто зьбі­рае яго рукою сваёю, — памнажае яго.


\par }{\MM \VS{12}Спадзяваньне, якое доўжыцца, — боль сэрца, а зьдзейсьненае жаданьне — дрэва жыцьця.


\par }{\MM \VS{13}Хто пагарджае Словам, той будзе зьнішчаны, а хто баіцца прыказаньняў, атрымае ўзнагароду.


\par }{\MM \VS{14}Закон мудрага — крыніца жыцьця, каб пазьбегнуць пастак сьмерці.


\par }{\MM \VS{15}Добры розум дае зычлівасьць, а шлях ліхадзеяў цяжкі.


\par }{\MM \VS{16}Кожны разумны дзейнічае з веданьнем, а дурны выяўляе неразумнасьць.


\par }{\MM \VS{17}Бязбожны пасланец трапляе ў бяду, а верны пасол [прыносіць] аздараўленьне.


\par }{\MM \VS{18}Галеча і ганьба таму, хто адкідае настаўленьне, а той, хто прыймае дакараньні, будзе ў пашане.


\par }{\MM \VS{19}Споўненае жаданьне — асалода для душы, але адвярнуцца ад зла — агіда для дурня.


\par }{\MM \VS{20}Хто ходзіць з мудрым, будзе мудрым, а хто сябруе з дурнем, загалосіць.


\par }{\MM \VS{21}Ліха гоніцца за грэшнікамі, а праведным будзе аднагароджана дабром.


\par }{\MM \VS{22}Добры пакідае спадчыну і ўнукам, а багацьце грэшнікаў захоўваецца для праведных.


\par }{\MM \VS{23}Многа хлеба і на ніве бедных, але некаторыя гінуць, бо няма суду.


\par }{\MM \VS{24}Хто шкадуе дубца свайго, той ненавідзіць сына свайго, а хто любіць яго, той з маленства настаўляе яго.


\par }{\MM \VS{25}Праведнік есьць і насычае душу сваю, а нутро бязбожнікаў будзе ў нястачы.




\par }\Chap{Разьдзел 14}{\MM \VerseOne{1}Мудрая жонка будуе сабе дом, а неразумная руйнуе яго сваімі рукамі.


\par }{\MM \VS{2}Хто ходзіць проста, той баіцца ГОСПАДА, а хто крывіць шляхі свае, той грэбуе Ім.


\par }{\MM \VS{3}У вуснах неразумнага дубец пыхлівасьці, а вусны мудрых захоўваюць іх.


\par }{\MM \VS{4}Дзе няма скаціны, там ясьлі пустыя, але багата прыбытку ад сілы вала.


\par }{\MM \VS{5}Сьведка праўдзівы ня схлусіць, а сьведка фальшывы дыхае няпраўдай.


\par }{\MM \VS{6}Насьмешнік шукае мудрасьці, і яе няма, але веданьне лёгкае для разумнага.


\par }{\MM \VS{7}Адыйдзі ад чалавека дурнога, бо ня знойдзеш вуснаў разумных.


\par }{\MM \VS{8}Мудрасьць разумнага — у разуменьні шляху свайго, а неразумнасьць дурняў — у ашуканстве.


\par }{\MM \VS{9}Неразумныя сьмяюцца з віны, а пасярод правых — зычлівасьць.


\par }{\MM \VS{10}Сэрца ведае горыч душы сваёй, і ў радасьць ягоную ня ўвойдзе чужынец.


\par }{\MM \VS{11}Дом бязбожнікаў будзе зьнішчаны, а намёт правых закрасуе.


\par }{\MM \VS{12}Ёсьць шлях, які слушны ў вачах чалавека, але канец яго — шляхі сьмерці.


\par }{\MM \VS{13}І ў часе сьмеху баліць сэрца, і заканчэньне радасьці — смутак.


\par }{\MM \VS{14}Падступны сэрцам насыціцца шляхамі сваімі, а добры чалавек — сваімі.


\par }{\MM \VS{15}Неразумны верыць кожнаму слову, а разумны разважае пра крокі свае.


\par }{\MM \VS{16}Мудры баіцца і адварочваецца ад зла, а дурны гняўлівы і самаўпэўнены.


\par }{\MM \VS{17}Скоры на гнеў робіць дурасьць, а чалавек зламысны зьненавіджаны.


\par }{\MM \VS{18}Неразумныя атрымліваюць у спадчыну дурасьць, а разумныя ўкарануюцца веданьнем.


\par }{\MM \VS{19}Ліхія паклоняцца перад добрымі, а бязбожнікі — каля брамаў праведнікаў.


\par }{\MM \VS{20}Бедны зьненавіджаны нават бліжнім сваім, але шмат тых, хто любіць багатага.


\par }{\MM \VS{21}Хто цураецца бліжняга свайго, той грашыць, а хто літуецца над бедным, той шчасьлівы.


\par }{\MM \VS{22}Ці ж не заблукалі тыя, якія задумляюць зло? Але міласэрнасьць і праўда будзе тым, якія задумляюць добрае.


\par }{\MM \VS{23}З кожнае працы будзе прыбытак, а ад пустых словаў — толькі нястача.


\par }{\MM \VS{24}Карона мудрых — багацьце іхняе, а вянок дурняў — глупства іхняе.


\par }{\MM \VS{25}Сьведка праўдзівы ратуе душы, а хлусьлівы дыхае няпраўдай.


\par }{\MM \VS{26}У страху перад ГОСПАДАМ моцная пэўнасьць, і для сыноў Сваіх Ён будзе прыстанішчам.


\par }{\MM \VS{27}Страх перад ГОСПАДАМ — крыніца жыцьця, каб пазьбегнуць пастак сьмерці.


\par }{\MM \VS{28}У мностве народу веліч валадара, а ў малалікасьці людзей — загуба князя.


\par }{\MM \VS{29}У павольнага на гнеў багата розуму, а запальчывы выяўляе дурасьць.


\par }{\MM \VS{30}Лагоднае сэрца — жыцьцё для цела, а зайздрасьць — парахненьне косткам.


\par }{\MM \VS{31}Хто прыгнятае ўбогага, той зьневажае Творцу ягонага, але шануе Яго той, хто літуецца над бедным.


\par }{\MM \VS{32}Бязбожнік будзе адкінуты за ліхоцьце сваё, а праведнік і пры сьмерці сваёй мае надзею.


\par }{\MM \VS{33}У сэрцы разумнага жыве мудрасьць, і паміж дурняў яна вядомая.


\par }{\MM \VS{34}Праведнасьць узвышае народ, а грэх — ганьба для народаў.


\par }{\MM \VS{35}Зычлівы валадар да слугі разумнага, але абурэньне ягонае на таго, хто асаромлівае яго.




\par }\Chap{Разьдзел 15}{\MM \VerseOne{1}Лагодны адказ адхіляе ярасьць, а слова абразьлівае выклікае гнеў.


\par }{\MM \VS{2}Язык мудрых прыносіць веды, а вусны неразумных выказваюць глупства.


\par }{\MM \VS{3}Вочы ГОСПАДА на кожным месцы, яны бачаць добрых і ліхіх.


\par }{\MM \VS{4}Здаровы язык — дрэва жыцьця, а зласьлівы — заламаньне духа.


\par }{\MM \VS{5}Неразумны грэбуе настаўленьнем бацькі, а хто зважае на дакараньні — разумнее.


\par }{\MM \VS{6}У доме праведніка шмат багацьця, а ў набытках бязбожніка — замяшаньне.


\par }{\MM \VS{7}Вусны мудрых сеюць веды, а сэрца бязглуздых не такое.


\par }{\MM \VS{8}Ахвяра бязбожнікаў — агіда для ГОСПАДА, а малітвы правых Яму даспадобы.


\par }{\MM \VS{9}Агіда для ГОСПАДА — шлях бязбожніка, а таго, хто імкнецца да праведнасьці, Ён любіць.


\par }{\MM \VS{10}Таму, хто ўхіляецца з дарогі, — строгая кара, і той, хто дакараньне ненавідзіць, — памрэ.


\par }{\MM \VS{11}Адхлань і пекла перад [вачыма] ГОСПАДА, а тым больш сэрцы сыноў чалавечых.


\par }{\MM \VS{12}Насьмешнік ня любіць таго, хто яго дакарае, і да мудрых ня пойдзе.


\par }{\MM \VS{13}Радаснае сэрца робіць аблічча вясёлым, а калі сэрца сумуе — дух разьбіты.


\par }{\MM \VS{14}Сэрца разумнае шукае веданьня, а вусны неразумных жывяцца дурнотаю.


\par }{\MM \VS{15}Усе дні прыгнечанага ліхія, а ў каго добра на сэрцы, у таго заўсёды бяседа.


\par }{\MM \VS{16}Лепш малое ў страху перад ГОСПАДАМ, чым вялікія скарбы, а з імі трывога.


\par }{\MM \VS{17}Лепш крыху гародніны з любоўю, чым тлусты вол з нянавісьцю.


\par }{\MM \VS{18}Чалавек гняўлівы выклікае звадкі, а няскоры да гневу супакойвае спрэчку.


\par }{\MM \VS{19}Шлях гультая як жываплот з церня, а сьцежка правых — гладкая.


\par }{\MM \VS{20}Мудры сын — радасьць для бацькі, а дурны чалавек пагарджае маці сваёй.


\par }{\MM \VS{21}Дурасьць — радасьць для невука, а чалавек разумны ідзе простай дарогай.


\par }{\MM \VS{22}Бяз рады руйнуюцца намеры, а з мноствам дарадцаў яны зьдзяйсьняюцца.


\par }{\MM \VS{23}Радуецца чалавек з адказу вуснаў сваіх, і якое добрае слова адпаведнае.


\par }{\MM \VS{24}Сьцежка жыцьця ў разважлівага [вядзе] ўгару, каб пазьбегнуць адхлані, якая ў доле.


\par }{\MM \VS{25}ГОСПАД развальвае дом пыхліўцаў, а мяжу ўдавы Ён вызначае.


\par }{\MM \VS{26}Агіда для ГОСПАДА — думкі бязбожных, а прамовы чыстыя прыемныя [Яму].


\par }{\MM \VS{27}Нішчыць свой дом сквапны да зыску, а хто ненавідзіць падарункі, будзе жыць.


\par }{\MM \VS{28}Сэрца праведніка разважае пра адказ, а вусны бязбожнікаў вымаўляюць ліхоту.


\par }{\MM \VS{29}ГОСПАД далёка ад бязбожнікаў, але малітвы праведных Ён чуе.


\par }{\MM \VS{30}Сьвятло вачэй радуе сэрца, і добрая вестка ўмацоўвае косткі.


\par }{\MM \VS{31}Вуха, якое слухае дакараньні жыцьця, будзе жыць сярод мудрых.


\par }{\MM \VS{32}Хто адкідае настаўленьне, грэбуе душою сваёю, а хто слухае дакараньні, здабывае розум.


\par }{\MM \VS{33}Страх перад ГОСПАДАМ навучае мудрасьці, і ўпакораньне папераджае славу.




\par }\Chap{Разьдзел 16}{\MM \VerseOne{1}Да чалавека [належыць] меркаваньне сэрца, але ад ГОСПАДА адказ языка.


\par }{\MM \VS{2}Усе шляхі чалавека чыстыя ў вачах ягоных, але ГОСПАД узважвае душы.


\par }{\MM \VS{3}Ускладзі на ГОСПАДА ўсе справы свае, і ўсе намеры твае зьдзейсьняцца.


\par }{\MM \VS{4}Усё зрабіў ГОСПАД дзеля Сябе, і нават бязбожніка на дзень ліхі.


\par }{\MM \VS{5}Агіда для ГОСПАДА кожны пыхлівы сэрцам, можна паручыцца, ён не застанецца непакараным.


\par }{\MM \VS{6}Міласэрнасьцю і праўдай адкупляецца беззаконьне, і страх перад ГОСПАДАМ адводзіць ад зла.


\par }{\MM \VS{7}Калі ГОСПАДУ даспадобы шляхі чалавека, Ён нават ворагаў ягоных пагодзіць з ім.


\par }{\MM \VS{8}Лепш малое ў праведнасьці, чым багатыя прыбыткі ў беззаконьні.


\par }{\MM \VS{9}Сэрца чалавека абдумвае шлях свой, але ГОСПАД накіроўвае крокі ягоныя.


\par }{\MM \VS{10}Калі слова натхнёнае ў вуснах валадара, у судзе ня будзе падступным язык ягоны.


\par }{\MM \VS{11}Вага і шалі справядлівыя — ад ГОСПАДА, і ўсе камяні ваговыя ў торбе — справа Ягоная.


\par }{\MM \VS{12}Агіда для валадара — учынкі бязбожныя, бо пасад умацоўваецца праведнасьцю.


\par }{\MM \VS{13}Падабаюцца валадару вусны праведныя, і таго, хто гаворыць праўдзіва, ён любіць.


\par }{\MM \VS{14}Гнеў валадара — весьнік сьмерці, але мудры чалавек улагодзіць яго.


\par }{\MM \VS{15}У сьвятле аблічча валадара — жыцьцё, і зычлівасьць ягоная — як воблака з позьнім дажджом.


\par }{\MM \VS{16}Нашмат лепш прыдбаць мудрасьць, чым золата, і лепей прыдбаць розум, чым срэбра.


\par }{\MM \VS{17}Шырокая дарога правых — адвярнуцца ад зла; хто пільнуе шлях свой, той захоўвае душу сваю.


\par }{\MM \VS{18}Перад загубай ідзе пыхлівасьць, і перад падзеньнем — дух ганарысты.


\par }{\MM \VS{19}Лепш скарацца духам з пакорнымі, чым дзяліць здабычу з пыхліўцамі.


\par }{\MM \VS{20}Разважлівы ў слове знойдзе добрае, і той, хто спадзяецца на ГОСПАДА, — шчасьлівы.


\par }{\MM \VS{21}Мудрага сэрцам называюць разумным, і слодыч вуснаў павялічвае веды.


\par }{\MM \VS{22}Розум — крыніца жыцьця для тых, хто мае яго, але настаўленьне неразумных — глупства.


\par }{\MM \VS{23}Сэрца мудрага робіць разважлівымі вусны ягоныя і мове ягонай дадае ведаў.


\par }{\MM \VS{24}Прыемныя словы — сотавы мёд, асалода для душы і лекі для цела.


\par }{\MM \VS{25}Ёсьць шлях, які [падаецца] слушным перад абліччам чалавека, але ў канцы ягоным — шлях сьмерці.


\par }{\MM \VS{26}Работнік цяжка працуе для сябе, бо рот ягоны прымушае яго.


\par }{\MM \VS{27}Чалавек нягодны ліхоцьце рыхтуе, і ў вуснах ягоных нібы агонь палючы.


\par }{\MM \VS{28}Чалавек падступны сее звадкі, і пляткар разьдзяляе сяброў.


\par }{\MM \VS{29}Чалавек злачынны зводзіць бліжняга свайго і вядзе яго на шлях нядобры,


\par }{\MM \VS{30}прыплюшчвае вочы свае, каб прыдумляць подступ, крывіць губы свае, робячы ліха.


\par }{\MM \VS{31}Сівізна — слаўная карона, на шляху праведнасьці знаходзяць яе.


\par }{\MM \VS{32}Лепш павольны на гнеў, чым магутны, і той, які пануе над духам сваім, чым заваёўнік гораду.


\par }{\MM \VS{33}Жэрабя кідаюць у заўлоньне, але ад ГОСПАДА ўсе суды яго.




\par }\Chap{Разьдзел 17}{\MM \VerseOne{1}Лепш сухая луста ў супакоі, чым дом, поўны заколатай жывёлы, са сваркамі.


\par }{\MM \VS{2}Разумны слуга будзе панаваць над шалапутным сынам і між братоў будзе дзяліць спадчыну.


\par }{\MM \VS{3}Літавальны гаршчок — для срэбра, і горан — для золата, а сэрцы выпрабоўвае ГОСПАД.


\par }{\MM \VS{4}Ліхотнік зважае на вусны нягодныя, хлус слухае язык згубны.


\par }{\MM \VS{5}Хто насьміхаецца з беднага, той зьневажае Творцу ягонага, і хто цешыцца з няшчасьця, не пазьбегне пакараньня.


\par }{\MM \VS{6}Карона старых — сыны сыноў, і слава сыноў — бацькі іхнія.


\par }{\MM \VS{7}Не пасуе бязглуздаму паважная мова, тым больш шляхетнаму вусны брахлівыя.


\par }{\MM \VS{8}Хабар — каштоўны камень у вачах гаспадара яго, куды толькі зьвернецца ён, будзе мець посьпех.


\par }{\MM \VS{9}Хто прыкрывае правіну, шукае любові, а хто паўтарае слова, разьдзяляе сяброў.


\par }{\MM \VS{10}Мацней дзейнічае нагана на разумнага, чым сто ўдараў на дурнога.


\par }{\MM \VS{11}Ліхадзей шукае толькі непаслухмянства, таму бязьлітасны анёл будзе пасланы супраць яго.


\par }{\MM \VS{12}[Лепш] спаткаць мядзьведзіцу, пазбаўленую дзяцей, чым дурня ў неразумнасьці ягонай.


\par }{\MM \VS{13}Хто адплочвае злом за дабро, у таго зло не адыйдзе ад дому ягонага.


\par }{\MM \VS{14}Пачатак звадкі — прарыў вады, перш, чым спрэчка пачнецца, пакінь [яе].


\par }{\MM \VS{15}Той, хто апраўдвае злачынцу, і той, хто вінаваціць праведніка, — абодва агіда для ГОСПАДА.


\par }{\MM \VS{16}Навошта грошы ў руцэ дурнога, каб набыць мудрасьці, калі няма розуму?


\par }{\MM \VS{17}Сябра любіць у кожны час, і ў нядолі робіцца братам.


\par }{\MM \VS{18}Чалавек, пазбаўлены розуму, дае руку і ручаецца перад абліччам бліжняга свайго.


\par }{\MM \VS{19}Хто любіць сваркі, любіць грэх, і хто падымае высока вароты свае, шукае загубы.


\par }{\MM \VS{20}Крывадушнае сэрца ня знойдзе дабра, і язык здрадлівы трапіць у бяду.


\par }{\MM \VS{21}Хто нараджае неразумнага, [нараджае] на смутак сабе, і бацька бязглуздага ня будзе цешыцца.


\par }{\MM \VS{22}Радаснае сэрца аздараўляе, [нібы] лекі, а маркотны дух сушыць косткі.


\par }{\MM \VS{23}Бязбожнік бярэ хабар з-за пазухі, каб скрывіць сьцежкі правасудзьдзя.


\par }{\MM \VS{24}Перад абліччам разумнага — мудрасьць, а вочы дурня — на канцы зямлі.


\par }{\MM \VS{25}Сын неразумны — згрызота для бацькі свайго і горыч для той, якая яго нарадзіла.


\par }{\MM \VS{26}Таксама нядобра караць праведніка і біць шляхетнага за шчырасьць.


\par }{\MM \VS{27}Хто мае веданьне, той у словах ашчадны, і чалавек разумны мае спакойны дух.


\par }{\MM \VS{28}Таксама неразумны, калі маўчыць, лічыцца мудрым, і калі закрывае вусны свае, разважлівым.




\par }\Chap{Разьдзел 18}{\MM \VerseOne{1}Свавольны шукае жаданьня [свайго] і кожнай цьвярозай думцы працівіцца.


\par }{\MM \VS{2}Дурань ня хоча застанаўляцца, а толькі каб выявіць розум свой.


\par }{\MM \VS{3}Калі прыходзіць бязбожнік, прыходзіць пагарда, і разам з сорамам — ганьба.


\par }{\MM \VS{4}Словы вуснаў чалавечых — глыбокія воды, крыніца мудрасьці — бурлівы ручай.


\par }{\MM \VS{5}Нядобра зважаць на аблічча бязбожнага, каб паваліць праведнага на судзе.


\par }{\MM \VS{6}Словы дурня прыводзяць да спрэчкі, і вусны ягоныя выклікаюць бойку.


\par }{\MM \VS{7}Вусны дурня — загуба ягоная, а мова ягоная — пастка для душы яго.


\par }{\MM \VS{8}Словы пляткара — як прысмакі, яны зыходзяць у глыб нутра.


\par }{\MM \VS{9}Нядбайны ў рабоце сваёй — брат нішчыцеля.


\par }{\MM \VS{10}Імя ГОСПАДА — магутная вежа, пабяжыць туды праведнік і будзе ў бясьпецы.


\par }{\MM \VS{11}Маёмасьць багатага — умацаваны горад для яго, уяўляецца яна яму як муры высокія.


\par }{\MM \VS{12}Перад загубай вывышаецца сэрца чалавека, а ўпакораньне папераджае славу.


\par }{\MM \VS{13}Хто дае адказ раней, чым выслухае, той неразумны, і сорам яму.


\par }{\MM \VS{14}Дух чалавека пераносіць немач сваю, але дух маркотны хто можа ўзьняць.


\par }{\MM \VS{15}Сэрца разважнае набывае веды, і вуха мудрых шукае веданьня.


\par }{\MM \VS{16}Падарунак чалавека дае яму прастору і да вялікіх прывядзе яго.


\par }{\MM \VS{17}Першы ў спрэчцы сваёй [падаецца] справядлівым, але прыйдзе бліжні ягоны і выспрабуе яго.


\par }{\MM \VS{18}Жэрабя спыняе сваркі і дзеліць між магутнымі.


\par }{\MM \VS{19}Пакрыўджаны брат — як умацаваны горад, а сваркі — як завалы ў замку.


\par }{\MM \VS{20}З плоду вуснаў сваіх насыціць чалавек нутро сваё, з прыбыткаў губаў сваіх насыціцца.


\par }{\MM \VS{21}Сьмерць і жыцьцё ў руцэ языка; хто любіць яго, будзе есьці плады ягоныя.


\par }{\MM \VS{22}Хто знайшоў жонку, той знайшоў добрае і атрымаў ласку ад ГОСПАДА.


\par }{\MM \VS{23}Бедны гаворыць, умольваючы, а багаты адказвае груба.


\par }{\MM \VS{24}Чалавек, які мае сяброў, сам павінен быць сяброўскі, і бывае, што сябар больш любіць, чым брат.




\par }\Chap{Разьдзел 19}{\MM \VerseOne{1}Лепш бедны, які ходзіць у беззаганнасьці сваёй, чым крывадушны вуснамі сваімі, і да таго ж дурны.


\par }{\MM \VS{2}Таксама нядобра душы бяз ведаў, і хто сьпяшаецца нагамі [сваімі], саграшыць.


\par }{\MM \VS{3}Неразумнасьць чалавека крывіць шлях ягоны, але сэрца ягонае гневаецца на ГОСПАДА.


\par }{\MM \VS{4}Маёмасьць дадае шматлікіх сяброў, а ўбогага пакідае бліжні ягоны.


\par }{\MM \VS{5}Сьведка фальшывы не пазьбегне пакараньня, і хто дыхае няпраўдай, не ўратуецца.


\par }{\MM \VS{6}Шмат хто паніжаецца перад магнатам, і кожны сябруе з чалавекам, які [дае] падарункі.


\par }{\MM \VS{7}Усе браты беднага ненавідзяць яго, тым больш сябры ягоныя аддаляюцца ад яго; той бяжыць, каб паразмаўляць, але іх няма.


\par }{\MM \VS{8}Хто набывае розум, той любіць душу сваю, хто шукае разважлівасьці — знаходзіць дабро.


\par }{\MM \VS{9}Сьведка фальшывы не пазьбегне пакараньня, і хто дыхае няпраўдай, загіне.


\par }{\MM \VS{10}Не пасуе дурню раскоша, тым больш слузе мець уладу над князямі.


\par }{\MM \VS{11}Розум чалавека стрымлівае гнеў ягоны, і слава яго — у прабачэньні правінаў.


\par }{\MM \VS{12}Гнеў валадара — як рыканьне ільва, а зычлівасьць ягоная — як раса на траве.


\par }{\MM \VS{13}Неразумны сын — загуба для бацькі, а сварлівая жонка — як няспыннае капаньне [праз дах].


\par }{\MM \VS{14}Дом і маёмасьць — спадчына ад бацькоў, але разумная жонка — ад ГОСПАДА.


\par }{\MM \VS{15}Лянота кідае ў сон, і нядбайная душа будзе цярпець голад.


\par }{\MM \VS{16}Хто захоўвае прыказаньні — захоўвае душу сваю, хто не шануе шлях Яго — памрэ.


\par }{\MM \VS{17}Хто літуецца над убогім, той пазычае ГОСПАДУ, за дабрадзейства Ён аднагародзіць яму.


\par }{\MM \VS{18}Карай сына свайго, пакуль ёсьць надзея, і няхай не спрычыніцца да загубы яго душа твая.


\par }{\MM \VS{19}Зласьлівы няхай атрымае пакараньне, бо калі пашкадуеш яго, яшчэ больш павялічыш [кару].


\par }{\MM \VS{20}Слухай парады і прыймай настаўленьне, каб стаўся ты мудрым пры канцы [дзён].


\par }{\MM \VS{21}Шмат думак у сэрцы чалавека, але збудзецца намер ГОСПАДА.


\par }{\MM \VS{22}Пажаданая для чалавека міласэрнасьць ягоная, і бедны лепшы за чалавека хлусьлівага.


\par }{\MM \VS{23}Страх перад ГОСПАДАМ [вядзе] да жыцьця, і такі [чалавек] будзе жыць, і насыціцца, і зло не наведае яго.


\par }{\MM \VS{24}Гультай хавае руку сваю ў місе, але нават да вуснаў сваіх не падымае яе.


\par }{\MM \VS{25}Бі насьмешніка, і неразумны паразумнее, дакарай разумнага, і ён здабудзе веданьне.


\par }{\MM \VS{26}Руйнуе бацьку, выганяе маці сын, які прыносіць сорам і ганьбу.


\par }{\MM \VS{27}Перастань, сыне мой, слухаць настаўленьні, якія адводзяць ад словаў веданьня.


\par }{\MM \VS{28}Сьведка нягодны насьміхаецца над судом, і вусны бязбожнікаў глытаюць злачынства.


\par }{\MM \VS{29}Падрыхтаваныя прысуды для насьмешнікаў, а хвастаньне — на плечы дурняў.




\par }\Chap{Разьдзел 20}{\MM \VerseOne{1}Віно зьдзеклівае, сікера галасьлівая, і кожны, хто блукае з імі, ня мае мудрасьці.


\par }{\MM \VS{2}Ярасьць валадара — як рыканьне ільва, хто выклікае яе, грашыць супраць душы сваёй.


\par }{\MM \VS{3}Слава для чалавека — пакінуць спрэчку, а ўсе неразумныя задзірлівыя.


\par }{\MM \VS{4}Гультай ня хоча араць, бо холадна, таму будзе прасіць у час жніва, і [не атрымае] нічога.


\par }{\MM \VS{5}Намеры ў сэрцы чалавека — глыбокія воды, але разумны чалавек вычэрпвае іх.


\par }{\MM \VS{6}Багата людзей абвяшчае пра міласэрнасьць сваю, але праўдамоўнага чалавека хто можа знайсьці?


\par }{\MM \VS{7}Праведнік ходзіць у беззаганнасьці сваёй, шчасьлівыя сыны ягоныя пасьля яго.


\par }{\MM \VS{8}Валадар, які сядзіць на судовым пасадзе, раскідвае вачыма сваімі ўсякую ліхоту.


\par }{\MM \VS{9}Хто можа сказаць: «Я ачысьціў сэрца маё, я чысты ад грэху майго»?


\par }{\MM \VS{10}Неаднолькавыя вагі і неаднолькавая эфа, адно і другое — агіда для ГОСПАДА.


\par }{\MM \VS{11}Нават у юнака па паводзінах можна зразумець, ці чыстыя, ці правыя справы ягоныя.


\par }{\MM \VS{12}Вуха, якое чуе, і вока, якое бачыць, — ГОСПАД зрабіў і адно, і другое.


\par }{\MM \VS{13}Не любі спаць, каб табе не зьбяднець, адкрый вочы свае, і насыцішся хлебам.


\par }{\MM \VS{14}«Дрэннае, дрэннае», — кажа пакупнік, а калі адый­дзецца, тады хваліцца.


\par }{\MM \VS{15}Ёсьць золата і мноства пэрлінаў, але найкаштоўнейшая рэч — вусны разумныя.


\par }{\MM \VS{16}Забяры адзеньне яго, бо ён паручыўся за чужога, і за чужынца вазьмі заклад ад яго.


\par }{\MM \VS{17}Салодкі чалавеку хлеб ашуканства, але потым пяском напоўняцца вусны ягоныя.


\par }{\MM \VS{18}Думкі ўмацоўваюцца парадамі, і з разважлівасьцю вядзі вайну.


\par }{\MM \VS{19}Хто ходзіць абмоўнікам, той выяўляе таямніцы, дык ня зьвязвайся з тым, хто рот свой разьзяўляе.


\par }{\MM \VS{20}Хто кляне бацьку свайго і маці сваю, у таго сьветач патухне сярод глыбокай цемры.


\par }{\MM \VS{21}Спадчына, на пачатку пасьпешліва здабытая, ня бу­дзе пры канцы дабраслаўлёная.


\par }{\MM \VS{22}Не кажы: «Я адплачу за зло», спадзявайся на ГОСПАДА, і Ён выбавіць цябе.


\par }{\MM \VS{23}Агіда для ГОСПАДА — неаднолькавыя вагі, і шалі падманлівыя — ня добра.


\par }{\MM \VS{24}Ад ГОСПАДА крокі чалавека, і як жа чалавеку зразумець шлях свой?


\par }{\MM \VS{25}Пастка для чалавека — пасьпешліва зрабіць шлюбаваньне, а пасьля абяцаньня разважаць.


\par }{\MM \VS{26}Мудры валадар раскідае бязбожнікаў і зьверне на іх кола [малатарнае].


\par }{\MM \VS{27}Сьветач ГОСПАДАЎ — дух чалавечы, ён дасьледуе ўсе сховы нутра.


\par }{\MM \VS{28}Міласэрнасьць і праўда ахоўваюць валадара, і міласэрнасьцю ўмацоўваецца пасад ягоны.


\par }{\MM \VS{29}Слава юнакоў — сіла іхняя, а веліч старых — сівізна.


\par }{\MM \VS{30}Вытні і раны — лекавальная масьць, [якая пазбаўляе] ад ліхоты, і ўдары [ачышчаюць] глыбіню нутра.




\par }\Chap{Разьдзел 21}{\MM \VerseOne{1}Сэрца валадара ў руцэ ГОСПАДА, як ручаі водаў; Ён скіроўвае яго, куды хоча.


\par }{\MM \VS{2}Усе шляхі чалавека слушныя ў вачах ягоных, але ГОСПАД узважвае сэрцы.


\par }{\MM \VS{3}Праведнасьць і суд даспадобы ГОСПАДУ больш, чым ахвяра.


\par }{\MM \VS{4}Узьнесеныя вочы і надзьмутае сэрца — ніва бязбожнікаў, [і гэта] грэх.


\par }{\MM \VS{5}Думкі руплівага [прыносяць] прыбытак, а кожны нецярплівы [будзе мець] нястачу.


\par }{\MM \VS{6}Зьбіраньне скарбаў языком падманлівым — пара, што зьнікае, і шуканьне сьмерці.


\par }{\MM \VS{7}Злачыннасьць бязбожнікаў зьвернецца на іх, бо яны грэбуюць чыніць суд [справядлівы].


\par }{\MM \VS{8}Крывы шлях чалавека нягоднага, а справы чыстага — простыя.


\par }{\MM \VS{9}Лепей жыць у куце на даху, чым са сварліваю жонкаю ў прасторным доме.


\par }{\MM \VS{10}Душа бязбожніка жадае зла, ня знойдзе [ласкі] ў вачах ягоных бліжні яго.


\par }{\MM \VS{11}Калі караюць насьмешніка, неразумны стаецца мудрэйшым, і калі мудрага вучаць, ён здабывае веданьне.


\par }{\MM \VS{12}Разважае праведнік пра дом бязбожніка, як гінуць бязбожнікі ў ліхоцьці сваім.


\par }{\MM \VS{13}Хто вушы свае затыкае на крык убогага, той сам будзе клікаць, але ня будзе адказу.


\par }{\MM \VS{14}Падарунак таемны тушыць гнеў, а гасьцінец у заўлоньне [спыняе] вялікую ярасьць.


\par }{\MM \VS{15}Правасудзьдзе — радасьць для праведніка і загуба для злачынцаў.


\par }{\MM \VS{16}Чалавек, які зьбіваецца са шляху розуму, супачыне ў грамадзе памёршых.


\par }{\MM \VS{17}Хто любіць весяліцца, будзе ў нястачы, а хто любіць віно і алей, ня будзе багатым.


\par }{\MM \VS{18}Выкупам за праведніка [будзе] бязбожнік, а [выкупам] за правага — ліхадзей.


\par }{\MM \VS{19}Лепш жыць у зямлі пустыннай, чым з жонкай гняўлівай і сварлівай.


\par }{\MM \VS{20}Прывабныя скарбы і алей у жытле мудрага, а бязглузды чалавек змарнуе іх.


\par }{\MM \VS{21}Хто імкнецца да праведнасьці і міласэрнасьці, знойдзе жыцьцё, праведнасьць і славу.


\par }{\MM \VS{22}Мудры ўвойдзе ў горад магутных і зрыне моц, у якой яны мелі пэўнасьць.


\par }{\MM \VS{23}Хто захоўвае вусны свае і язык свой, захоўвае душу сваю ад бедаў.


\par }{\MM \VS{24}Свавольны і дзёрзкі, называны блюзьнерам, робіць усё ў шале нахабства.


\par }{\MM \VS{25}Жаданьне гультая заб’е яго, бо рукі ягоныя адмаўляюцца працаваць.


\par }{\MM \VS{26}Кожны дзень ён жадае і прагне, а праведнік дае і не шкадуе.


\par }{\MM \VS{27}Ахвяра бязбожнікаў — брыдота, тым больш [брыдотныя] тыя, якія складаюць яе з падступнасьцю.


\par }{\MM \VS{28}Сьведка хлусьлівы згіне, а чалавек, які слухае, будзе гаварыць заўсёды.


\par }{\MM \VS{29}Чалавек бязбожны ўпарты абліччам сваім, а правы разумее шлях свой.


\par }{\MM \VS{30}Няма мудрасьці, і няма розуму, і няма рады насуперак ГОСПАДУ.


\par }{\MM \VS{31}Каня рыхтуюць на дзень бітвы, але перамога — ад ГОСПАДА.




\par }\Chap{Разьдзел 22}{\MM \VerseOne{1}Лепш [добрае] імя, чым вялікія багацьці, лепш добрая слава, чым срэбра і золата.


\par }{\MM \VS{2}Багаты і бедны сустракаюцца, Творца іх усіх — ГОСПАД.


\par }{\MM \VS{3}Разумны бачыць зло і хаваецца, а неразумныя ідуць і будуць пакараныя.


\par }{\MM \VS{4}[Нагарода] за пакору і страх перад ГОСПАДАМ — багацьце, і слава, і жыцьцё.


\par }{\MM \VS{5}Церні і пасткі на шляху крывадушнага, а хто захоўвае душу сваю, той аддаляецца ад іх.


\par }{\MM \VS{6}Пастаў юнака на слушны шлях, і ён ня збочыць з яго, нават калі састарэе.


\par }{\MM \VS{7}Багаты пануе над бедным, і чалавек, які ўзяў пазыку, — слуга паверніка.


\par }{\MM \VS{8}Хто сее беззаконьне, той будзе жаць ліха, і кій гневу ягонага будзе зьнішчаны.


\par }{\MM \VS{9}Хто мае добрае вока, той будзе дабраслаўлёны, бо з хлеба свайго дае ўбогаму.


\par }{\MM \VS{10}Выгані насьмешніка, і адыйдзе звадка, і суцішацца спрэчкі і абразы.


\par }{\MM \VS{11}Хто любіць чыстасьць сэрца, у таго ласка на вуснах яго, і валадар з ім сябруе.


\par }{\MM \VS{12}Вочы ГОСПАДА захоўваюць веданьне, Ён касуе словы ліхадзея.


\par }{\MM \VS{13}Гультай кажа: «Леў на двары, пасярод плошчы я буду забіты».


\par }{\MM \VS{14}Вусны чужаніцы — глыбокая яма; на каго загневаўся ГОСПАД, той уваліцца туды.


\par }{\MM \VS{15}Дурасьць прывязаная да сэрца юнака, але дубец настаўленьня выганіць яе.


\par }{\MM \VS{16}Хто ўціскае ўбогага, каб памножыць сваё, і дае багатаму, той згалее.


\par }{\MM \VS{17}Прыхілі вуха тваё, і слухай словы мудрых, і сэрца тваё зьвярні да ведаў маіх,


\par }{\MM \VS{18}бо цудоўна будзе, калі захаваеш іх у нутры тваім, і будуць яны таксама на вуснах тваіх,


\par }{\MM \VS{19}каб пэўнасьць твая была ў ГОСПАДЗЕ, я вучу цябе сёньня.


\par }{\MM \VS{20}Ці ж не пісаў я табе тройчы парады і навучаньні,


\par }{\MM \VS{21}каб паведаміць табе дакладныя словы праўды, каб ты мог перадаць словы праўды тым, што паслалі цябе?


\par }{\MM \VS{22}Не абдзірай убогага, таму што ён убогі, і не ўціскай прыгнечанага каля брамы,


\par }{\MM \VS{23}бо ГОСПАД будзе бараніць у справе іхняй і адбярэ душу ў тых, якія іх абіраюць.


\par }{\MM \VS{24}Не сябруй з васпанам гняўлівым і з чалавекам нястрыманым не хадзі,


\par }{\MM \VS{25}каб ты не навучыўся сьцежкам яго і не нацягнуў пятлі на душу тваю.


\par }{\MM \VS{26}Ня будзь з тых, што даюць руку, што заручаюцца за даўгі.


\par }{\MM \VS{27}Калі ня маеш, чым заплаціць, навошта маюць забраць з-пад цябе ложак твой?


\par }{\MM \VS{28}Не перасоўвай мяжы старадаўняй, якую вызначылі бацькі твае.


\par }{\MM \VS{29}Ці бачыў ты чалавека, спраўнага ў занятку сваім? Перад абліччам валадароў ён будзе стаяць, ня будзе ён стаяць перад прасьцякамі.




\par }\Chap{Разьдзел 23}{\MM \VerseOne{1}Калі сядзеш есьці з вялікім панам, пільна зважай, што перад табою,


\par }{\MM \VS{2}і прыстаў нож да горла твайго, калі прагавітая душа твая.


\par }{\MM \VS{3}Ня квапся на прысмакі ягоныя, бо гэта падманлівы хлеб.


\par }{\MM \VS{4}Не намагайся мець багацьце, пакінь разважаньні свае.


\par }{\MM \VS{5}Зьвернеш вочы твае на яго, а яго няма, бо справіць яно крылы сабе і паляціць, як арол, аж у неба.


\par }{\MM \VS{6}Ня еш хлеб з зайздросным і ня квапся на прысмакі ягоныя,


\par }{\MM \VS{7}бо якія думкі ў сэрцы ягоным, такі і ён. «Еш і пі», — кажа ён табе, але сэрца ягонае не з табою.


\par }{\MM \VS{8}Кавалак, які ты зьеў, званітуеш, дарэмныя будуць салодкія словы твае.


\par }{\MM \VS{9}Не гавары ў вушы дурня, бо ён узгардзіць разумнымі прамовамі тваімі.


\par }{\MM \VS{10}Не перасоўвай мяжы старадаўняй і на поле сіротаў не ўваходзь,


\par }{\MM \VS{11}бо дужы Абаронца іхні, і Ён будзе бараніць іх у судовай справе іхняй з табою.


\par }{\MM \VS{12}Зьвярні сэрца тваё да настаўленьня, і вушы твае — да словаў веданьня.


\par }{\MM \VS{13}Не пакідай юнака без настаўленьня, бо калі пакараеш яго дубцом, ён не памрэ.


\par }{\MM \VS{14}Ты пакараеш яго дубцом і выратуеш душу ягоную ад пекла.


\par }{\MM \VS{15}Сыне мой, калі мудрым будзе сэрца тваё, будзе радавацца з табою і маё сэрца.


\par }{\MM \VS{16}І будуць цешыцца ныркі мае, калі на вуснах тваіх будуць словы правасьці.


\par }{\MM \VS{17}Няхай сэрца тваё не зайздросьціць грэшнікам, але кожны дзень няхай будзе яно ў страху перад ГОСПАДАМ,


\par }{\MM \VS{18}бо ёсьць будучыня, і надзея твая не загіне.


\par }{\MM \VS{19}Слухай, сыне мой, і будзь мудры, і скіроўвай сэрца тваё на шлях [просты].


\par }{\MM \VS{20}Ня будзь сярод тых, што напіваюцца віна, сярод тых, што аб’ядаюцца мясам,


\par }{\MM \VS{21}бо п’яніца і абжора зьбяднеюць, і заспанасьць апране ў лахманы.


\par }{\MM \VS{22}Слухай бацьку твайго, які нарадзіў цябе, і не цурайся маці тваёй, калі яна састарэе.


\par }{\MM \VS{23}Купляй праўду і не прадавай мудрасьці, настаўленьня і розуму.


\par }{\MM \VS{24}Цешыцца і весяліцца бацька праведнага, і той, хто нарадзіў мудрага, радуецца з яго.


\par }{\MM \VS{25}Няхай радуецца бацька твой, і тая, што нарадзіла цябе, няхай весяліцца.


\par }{\MM \VS{26}Сыне мой, дай мне сэрца тваё, і няхай вачам тваім будуць даспадобы шляхі мае.


\par }{\MM \VS{27}Бо распусьніца — яма глыбокая, і чужая [жонка] — цесны калодзеж.


\par }{\MM \VS{28}Яна цікуе, быццам забойца, і памнажае ліхадзеяў паміж людзьмі.


\par }{\MM \VS{29}У каго стогн? У каго гора? У каго сваркі? У каго смутак? У каго раны без прычыны? У каго чырвоныя вочы?


\par }{\MM \VS{30}У тых, якія доўга сядзяць пры віне, у тых, якія прыходзяць спрабаваць віна мяшанага.


\par }{\MM \VS{31}Не глядзі на віно, як яно чырванее, як прамяніцца ў келіху, як роўненька ліецца.


\par }{\MM \VS{32}У канцы яно ўкусіць, як зьмяя, і ўджаліць, як гадзіна.


\par }{\MM \VS{33}Вочы твае будуць глядзець на чужых [жонак], і сэрца тваё загаворыць падступна.


\par }{\MM \VS{34}І будзеш ты як той, што ляжыць пасярод мора, і як той, што ляжыць на версе мачты.


\par }{\MM \VS{35}[І скажаш:] «Білі мяне, а я не адчуваў, штурхалі мяне, а я ня ведаў. Калі прачнуся, зноў буду шукаць таго самага».




\par }\Chap{Разьдзел 24}{\MM \VerseOne{1}Не зайздросьці людзям ліхім, не жадай быць з імі,


\par }{\MM \VS{2}бо пра злачыннасьць думае сэрца іхняе, і пра ліхоту вусны іхнія гавораць.


\par }{\MM \VS{3}Мудрасьцю будуецца дом, і розумам умацоўваецца,


\par }{\MM \VS{4}і праз веданьне напаўняюцца пакоі яго ўсялякай каштоўнай і прывабнай маёмасьцю.


\par }{\MM \VS{5}Мудры чалавек мае моц, і чалавек, які мае веды, умацоўвае сілу [сваю].


\par }{\MM \VS{6}Таму з разважлівасьцю вядзі вайну тваю, і пры мностве дарадцаў — выратаваньне.


\par }{\MM \VS{7}Занадта высокая мудрасьць для неразумнага, ён не раскрывае ў брамах вуснаў сваіх.


\par }{\MM \VS{8}Хто задумляе рабіць ліхое, таго называюць зламысным.


\par }{\MM \VS{9}Намеры бязглуздага — грэх, і [намеры] блюзьнера — агіда для чалавека.


\par }{\MM \VS{10}Калі ты слабы ў дзень бедства, дык малая сіла твая.


\par }{\MM \VS{11}Ратуй узятых на сьмерць, і ці ж не пашкадуеш тых, якія сказаныя на загубу?


\par }{\MM \VS{12}Калі скажаш: «Вось, мы ня ведалі гэтага?», ці ж Той, Хто дасьледуе сэрцы, не разумее? Ці ж Той, Хто захоўвае душу тваю, ня ведае? Ці ж Ён не аддасьць чалавеку паводле справаў ягоных?


\par }{\MM \VS{13}Еш мёд, сыне мой, бо ён добры, і соты салодкія для паднябеньня твайго.


\par }{\MM \VS{14}Гэтак сама веданьне мудрасьці для душы тваёй. Калі ты знайшоў яе, ёсьць будучыня, і надзея твая не загіне.


\par }{\MM \VS{15}Не цікуй, бязбожніку, каля жытла праведніка, не спусташай месца супачынку ягонага,


\par }{\MM \VS{16}бо сем разоў упадзе праведнік і ўстане, а бязбожнікі трапяць у няшчасьце.


\par }{\MM \VS{17}Ня радуйся, калі ўпадзе вораг твой, і няхай ня цешыцца сэрца тваё, калі ён спатыкнецца,


\par }{\MM \VS{18}бо часам убачыць ГОСПАД, і будзе [гэта] ліхім у вачах Ягоных, і Ён адверне гнеў Свой ад яго.


\par }{\MM \VS{19}Ня гневайся, [гледзячы] на ліхотнікаў і не зайздросьці бязбожнікам,


\par }{\MM \VS{20}бо ня будзе будучыні ліхому, і сьветач бязбожнікаў стухне.


\par }{\MM \VS{21}Бойся ГОСПАДА, сыне мой, і валадара, і ня зьвязвайся са змоўшчыкамі,


\par }{\MM \VS{22}бо неспадзявана прыйдзе на іх загуба, і бедства ад іх абодвух хто можа ведаць.


\par }{\MM \VS{23}Гэта таксама для мудрых: нядобра зважаць на аблічча ў судзе.


\par }{\MM \VS{24}Таго, хто кажа бязбожніку: «Ты праведны», будуць праклінаць народы і будуць брыдзіцца ім людзі.


\par }{\MM \VS{25}А тымі, што дакараюць, будуць захапляцца, і зыйдзе на іх шчодрае дабраславенства.


\par }{\MM \VS{26}У вусны цалуе той, хто адказвае шчырымі словамі.


\par }{\MM \VS{27}Выканай працу тваю звонку [дому] і скончы яе на полі тваім, а пасьля пабудуй дом твой.


\par }{\MM \VS{28}Ня сьведчы без прычыны супраць бліжняга твайго, і не падманвай вуснамі тваімі.


\par }{\MM \VS{29}Не кажы: «Як ён мне зрабіў, так і я зраблю яму, аддам чалавеку паводле справаў яго».


\par }{\MM \VS{30}Праходзіў я праз поле гультая і праз вінаграднік чалавека бяз розуму,


\par }{\MM \VS{31}і вось, усё зарасло асотам, і крапіва пакрыла паверхню яго, і каменная агароджа зруйнаваная.


\par }{\MM \VS{32}І паглядзеў я, і зьвярнуў [на гэта] сэрца маё, убачыў, і атрымаў настаўленьне:


\par }{\MM \VS{33}«Крыху пасьпіш, крыху падрэміш, крыху, склаўшы рукі, паляжыш.


\par }{\MM \VS{34}і прыйдзе, як валацуга, беднасьць твая, і нястача твая — як чалавек узброены».




\par }\Chap{Разьдзел 25}{\MM \VerseOne{1}Гэта таксама прыповесьці Салямона, сабраныя людзьмі Эзэкіі, валадара Юды.


\par }{\MM \VS{2}Слава Божая — утоіць справу, а слава валадароў — дасьледаваць справу.


\par }{\MM \VS{3}Высокасьць неба, глыбокасьць зямлі і сэрца валадароў недасьледныя.


\par }{\MM \VS{4}Аддзялі жужаль ад срэбра, і выйдзе ў майстра начыньне.


\par }{\MM \VS{5}Прыбяры бязбожніка ад аблічча валадара, і пасад ягоны ўмацуецца праведнасьцю.


\par }{\MM \VS{6}Не ўзьвялічвай сябе перад абліччам валадара і на месцы вялікіх ня стой,


\par }{\MM \VS{7}бо лепш, калі скажуць табе: «Узьніміся вышэй», чым калі панізяць цябе перад абліччам магната, якога бачылі вочы твае.


\par }{\MM \VS{8}Не кідайся пасьпешліва судзіцца, бо што зробіш у канцы, калі асароміць цябе бліжні твой.


\par }{\MM \VS{9}Вядзі спрэчку з бліжнім тваім і не выяўляй таямніцу іншага,


\par }{\MM \VS{10}каб той, хто пачуе, не ўпікнуў цябе, і каб не зьвярнулася [супраць] цябе гаворка твая.


\par }{\MM \VS{11}Як залатыя яблыкі са срэбнымі ўпрыгожваньнямі, так слова, сказанае дарэчы.


\par }{\MM \VS{12}Як залатыя завушніцы і аздоба са шчырага золата, так мудрае дакараньне для ўважлівага вуха.


\par }{\MM \VS{13}Як прахалода сьнегу ў дзень жніва, так верны пасланец для таго, хто паслаў яго, ён ажыўляе душу гаспадара свайго.


\par }{\MM \VS{14}Як хмары і вецер без дажджу, так чалавек, які хваліцца падарункам фальшывым.


\par }{\MM \VS{15}Цярплівасьцю пераканаеш начальніка, і лагодны язык ломіць костку.


\par }{\MM \VS{16}[Як] знайшоў мёд, еш, колькі трэба табе, каб ты не пераеў і не званітаваў.


\par }{\MM \VS{17}Стрымай нагу тваю ад дому бліжняга твайго, каб ты не надакучыў яму і каб ён не ўзьненавідзеў цябе.


\par }{\MM \VS{18}Як мачуга, меч і вострая страла, так чалавек, які кажа фальшывае сьведчаньне супраць бліжняга свайго.


\par }{\MM \VS{19}Як гнілы зуб і кульгавая нага, так надзея на ліхадзея ў дзень бедства.


\par }{\MM \VS{20}Як здымаць адзеньне ў халодны дзень, як [ліць] воцат на салетру, так сьпяваць песьні засмучанаму сэрцу.


\par }{\MM \VS{21}Калі ненавісьнік твой галодны, накармі яго хлебам, калі смагне, напаі яго вадою,


\par }{\MM \VS{22}бо гэтым вугольле зьбіраеш на галаву ягоную, і ГОСПАД аднагародзіць табе.


\par }{\MM \VS{23}Паўночны вецер прыганяе дождж, а язык абмоўніка [прыносіць] гнеў на тварах.


\par }{\MM \VS{24}Лепей жыць у куце на даху, чым са сварліваю жонкаю ў прасторным доме.


\par }{\MM \VS{25}Як халодная вада для стомленай душы, так добрыя весткі з далёкага краю.


\par }{\MM \VS{26}Як скаламучанае жарало і зьнішчаная крыніца, так праведнік, які падае перад бязбожнікам.


\par }{\MM \VS{27}Як нядобра есьці шмат мёду, так дамагацца сваёй славы ня ёсьць слава.


\par }{\MM \VS{28}Як горад зруйнаваны і без муроў, так чалавек, які не валодае духам сваім.




\par }\Chap{Разьдзел 26}{\MM \VerseOne{1}Як сьнег улетку, а дождж у жніво, так дурню не пасуе слава.


\par }{\MM \VS{2}Як птушка пераляціць і як ластаўка паляціць, так праклён беспрычынны ня збудзецца.


\par }{\MM \VS{3}Пуга — для каня, аброць — для асла, а кій — на сьпіну дурня.


\par }{\MM \VS{4}Не адказвай дурню паводле дурасьці ягонай, каб ня стаўся ты падобным да яго.


\par }{\MM \VS{5}Адказвай дурню паводле дурасьці ягонай, каб ня стаўся ён мудрым у вачах сваіх.


\par }{\MM \VS{6}Падцінае сабе ногі і п’е шкоду сваю той, хто праз рукі дурня слова пасылае.


\par }{\MM \VS{7}Няроўныя ногі кульгавага, таксама прыказка ў вуснах дурня.


\par }{\MM \VS{8}Як прывязваць камень да вяроўкі, так аддаваць пашану дурню.


\par }{\MM \VS{9}Як калючка ў руцэ п’янага, так прыказка ў вуснах дурня.


\par }{\MM \VS{10}Вяльможны робіць усё: і дурня наймае, і мінака наймае.


\par }{\MM \VS{11}Як сабака вяртаецца да ванітаў сваіх, так дурань паўтарае дурасьць сваю.


\par }{\MM \VS{12}Ці бачыў ты чалавека, мудрага ў вачах сваіх? На дурня большая надзея, чым на такога.


\par }{\MM \VS{13}Гультай кажа: «Леў на шляху! Леў на плошчы!»


\par }{\MM \VS{14}Дзьверы варочаюцца на завесах сваіх, а гультай — на ложку сваім.


\par }{\MM \VS{15}Гультай хавае руку сваю ў місе, і яму цяжка падняць яе да вуснаў сваіх.


\par }{\MM \VS{16}Гультай мудрэйшы ў вачах сваіх за сямёх, што адказваюць з разуменьнем.


\par }{\MM \VS{17}Хапае сабаку за вушы той, хто мяшаецца ў чужую спрэчку.


\par }{\MM \VS{18}Як вар’ят, які кідае агонь, стрэлы і сьмерць,


\par }{\MM \VS{19}так чалавек, які падманвае бліжняга свайго і кажа: «Гэта я жартую».


\par }{\MM \VS{20}Калі няма дроваў, агонь гасьне, калі няма пляткара, звадка сьціхае.


\par }{\MM \VS{21}Вугаль — для жару, дровы — для агню, а чалавек сварлівы — для распальваньня спрэчкі.


\par }{\MM \VS{22}Словы пляткара — як прысмакі, яны зыходзяць у глыб нутра.


\par }{\MM \VS{23}Як гліна, паліваная срэбрам з жужалем, так гарачыя вусны і ліхое сэрца.


\par }{\MM \VS{24}Ненавісьнік прыкрываецца вуснамі сваімі, а ў нутры сваім рыхтуе ашуканства.


\par }{\MM \VS{25}Калі ён робіць лагодным голас свой, ня вер яму, бо сем брыдотаў у сэрцы ягоным.


\par }{\MM \VS{26}[Чыя] нянавісьць прыхоўваецца ашуканствам, таго ліхота выявіцца перад грамадою.


\par }{\MM \VS{27}Хто капае яму, той уваліцца ў яе, і хто пакоціць камень, на таго ён вернецца.


\par }{\MM \VS{28}Брахлівы язык ненавідзіць пакрыўджаных ім, і вусны лісьлівыя вядуць да загубы.




\par }\Chap{Разьдзел 27}{\MM \VerseOne{1}Не хваліся заўтрашнім днём, бо ня ведаеш, што гэты дзень народзіць.


\par }{\MM \VS{2}Няхай іншы хваліць цябе, а ня вусны твае, нехта чужы, а ня губы твае.


\par }{\MM \VS{3}Камень цяжкі і пясок важкі, але гнеў неразумнага цяжэйшы за іх абодвух.


\par }{\MM \VS{4}Гнеў нястрымны і ярасьць бязьлітасная, але хто ўстаіць перад рэўнасьцю?


\par }{\MM \VS{5}Лепш адкрытае дакараньне, чым схаваная любоў.


\par }{\MM \VS{6}Раны ад таго, хто любіць, [выказваюць] вернасьць [ягоную], а пацалункі ненавісьніка шматлікія.


\par }{\MM \VS{7}Душа насычаная топчацца па мёдзе, а душы галоднай усё горкае салодкае.


\par }{\MM \VS{8}Як птушка, што пакінула гняздо сваё, так чалавек, які пакідае месца сваё.


\par }{\MM \VS{9}Алей і кадзіла радуюць сэрца, а салодкасьць бліжняга — у парадзе ад душы.


\par }{\MM \VS{10}Не пакідай бліжняга твайго і бліжняга бацькі твайго, і ў дом брата твайго не хадзі ў дзень няшчасьця твайго, бо лепш сусед блізка, чым брат далёка.


\par }{\MM \VS{11}Будзь мудры, сыне мой, і ўзрадуй сэрца маё, каб мог я адказаць таму, хто зьневажае мяне.


\par }{\MM \VS{12}Разумны бачыць зло і хаваецца, а неразумныя ідуць і будуць пакараныя.


\par }{\MM \VS{13}Забяры адзеньне яго, бо ён паручыўся за чужога, і за чужынца вазьмі заклад ад яго.


\par }{\MM \VS{14}Таму, хто рана раніцаю гучным голасам дабраслаўляе бліжняга свайго, палічаць гэта за праклён.


\par }{\MM \VS{15}Няспыннае капаньне [праз дах] у дажджлівы дзень і сварлівая жонка — аднолькавыя.


\par }{\MM \VS{16}Хто [спрабуе] схаваць яе, хавае вецер і пахкі алей у правай руцэ сваёй, які выдае сябе.


\par }{\MM \VS{17}Жалеза жалезам вострыцца, а чалавек вострыць аблічча бліжняга свайго.


\par }{\MM \VS{18}Хто даглядае дрэва фігавае, будзе есьці плады яго, а хто пільнуецца гаспадара свайго, будзе ў пашане.


\par }{\MM \VS{19}Як у вадзе аблічча да аблічча, так сэрца чалавека — да чалавека.


\par }{\MM \VS{20}Адхлань і пекла ненасытныя, і вочы чалавека ненасытныя.


\par }{\MM \VS{21}Літавальны гаршчок для срэбра і горан для золата, а для чалавека — вусны, якія хваляць яго.


\par }{\MM \VS{22}Хоць будзеш таўчы неразумнага таўкачом паміж зерня ў ступе, дурнота ягоная не адыйдзе ад яго.


\par }{\MM \VS{23}Ведай добра авечак тваіх, зьвяртай сэрца тваё да статкаў тваіх,


\par }{\MM \VS{24}бо багацьце ня вечнае, і ці ж дыядэма [перадаецца] з пакаленьня ў пакаленьне?


\par }{\MM \VS{25}Вырастае трава, і зьяўляецца зеляніна, і зьбіраюць сена з гораў.


\par }{\MM \VS{26}Ягняты — на вопратку табе, і казлы — плата за поле.


\par }{\MM \VS{27}І досыць казінага малака на ежу табе, і на ежу дому твайму, і на жыцьцё для служак тваіх.




\par }\Chap{Разьдзел 28}{\MM \VerseOne{1}Бязбожнік бяжыць, хоць ніхто не перасьледуе яго, а праведнікі ўпэўненыя, як ільвы.


\par }{\MM \VS{2}Дзеля правінаў зямлі шмат у ёй начальнікаў, а праз чалавека, які ведае і разважае, яна даўгавечная.


\par }{\MM \VS{3}Чалавек бедны, які ўціскае ўбогіх, як залеўны дождж, [што пакідае] бяз хлеба.


\par }{\MM \VS{4}Хто адступаецца ад закону, той хваліць бязбожніка, а хто захоўвае закон, той паўстае супраць [ліхадзея].


\par }{\MM \VS{5}Ліхія людзі не разумеюць суду, а тыя, што шукаюць ГОСПАДА, разумеюць усё.


\par }{\MM \VS{6}Лепш бедны, які ходзіць у беззаганнасьці сваёй, чым той, які крывіць шляхі свае, дарма што багаты.


\par }{\MM \VS{7}Сын разумны захоўвае закон, а той, хто сябруе з абжорамі, сароміць бацьку свайго.


\par }{\MM \VS{8}Хто памнажае маёмасьць сваю адсоткам і ліхвай, той зьбі­рае яе для таго, хто літуецца над убогім.


\par }{\MM \VS{9}Хто адварочвае вуха сваё, каб ня чуць закону, таго малітва — брыдота.


\par }{\MM \VS{10}Хто схіляе правых на шлях зла, сам уваліцца ў яму сваю, а беззаганныя атрымаюць у спадчыну добрае.


\par }{\MM \VS{11}Мудры ў вачах сваіх чалавек багаты, але ўбогі, які мае розум, выспрабуе яго.


\par }{\MM \VS{12}Калі праведнікі перамагаюць — вялікая слава, а калі ўздымаюцца бязбожнікі, чалавек хаваецца.


\par }{\MM \VS{13}Той, хто хавае свае правіны, ня будзе мець посьпеху, а хто прызнаецца і пакідае іх, дазнае міласэрнасьці.


\par }{\MM \VS{14}Шчасьлівы чалавек, які мае трымценьне заўсёды, а хто робіць цьвёрдым сэрца сваё, трапіць у бяду.


\par }{\MM \VS{15}Леў рыклівы і мядзьведзь бадзяжны — [гэта] бязбожны пан над бедным народам.


\par }{\MM \VS{16}Правадыр, пазбаўлены розуму, робіць шмат крыўды, а хто ненавідзіць хцівасьць, прадоўжыць дні свае.


\par }{\MM \VS{17}Чалавек, абцяжараны крывёю душы [другога], будзе бегаць да магілы, і ніхто не падтрымае яго.


\par }{\MM \VS{18}Хто ходзіць беззаганна, будзе ўратаваны, а крывадушны на шляхах [сваіх] упадзе на адным [з іх].


\par }{\MM \VS{19}Хто абрабляе зямлю сваю, насыціцца хлебам, а хто гоніцца за марнасьцю, насыціцца беднасьцю.


\par }{\MM \VS{20}Чалавек верны мае шмат дабраславенстваў, а хто сьпяшаецца ўзбагацець, не пазьбегне пакараньня.


\par }{\MM \VS{21}Нядобра зважаць на аблічча, бо дзеля кавалку хлеба чалавек робіць беззаконьне.


\par }{\MM \VS{22}Сьпяшаецца да багацьця чалавек ліхога вока і ня ведае, што нястача прыйдзе на яго.


\par }{\MM \VS{23}Той, хто дакарае чалавека, знойдзе пасьля [большую] ласку, чым той, хто языком лісьлівіць.


\par }{\MM \VS{24}Хто абкрадае бацьку свайго і маці сваю і кажа: «Няма тут віны», той супольнік нішчыцелю.


\par }{\MM \VS{25}Душа надзьмутая ўзьнімае звадку, а хто спадзяецца на ГОСПАДА, будзе насычаны.


\par }{\MM \VS{26}Хто спадзяецца на сэрца сваё, той дурань, а хто ходзіць у мудрасьці, будзе збаўлены.


\par }{\MM \VS{27}Хто дае бедным, ня будзе мець нястачы, а хто хавае вочы свае, мецьме шмат праклёнаў.


\par }{\MM \VS{28}Калі бязбожнікі ўздымаюцца, людзі хаваюцца, а калі яны гінуць, памнажаюцца праведнікі.




\par }\Chap{Разьдзел 29}{\MM \VerseOne{1}Чалавек, які на дакараньне робіць цьвёрдым карак свой, раптоўна будзе зьнішчаны, і ня будзе аздараўленьня.


\par }{\MM \VS{2}Калі памнажаюцца праведнікі, радуецца народ, а калі пануе бязбожнік, народ стогне.


\par }{\MM \VS{3}Чалавек, які любіць мудрасьць, радуе бацьку свайго, а той, які сябруе з распусьніцамі, распускае маёмасьць.


\par }{\MM \VS{4}Валадар правасудзьдзем умацоўвае зямлю, а чалавек, які [любіць] дары, руйнуе яе.


\par }{\MM \VS{5}Чалавек, які лісьлівіць бліжняму свайму, стаўляе сетку нагам ягоным.


\par }{\MM \VS{6}У злачынстве ліхога чалавека пастка [для яго], а праведнік сьпявае і радуецца.


\par }{\MM \VS{7}Праведнік ведае справу ўбогіх, а бязбожнік і ня думае ведаць [яе].


\par }{\MM \VS{8}Блюзьнеры ўзбураюць горад, а мудрыя ўтаймоўваюць гнеў.


\par }{\MM \VS{9}Мудры чалавек, судзячыся з неразумным, і злуецца, і сьмяецца, і ня мае спакою.


\par }{\MM \VS{10}Людзі крывавыя ненавідзяць беззаганнага, а правыя дбаюць пра душу ягоную.


\par }{\MM \VS{11}Дурань выяўляе ўвесь свой дух, а мудры затрымлівае яго на пазьней.


\par }{\MM \VS{12}Калі пан зважае на словы фальшывыя, тады бязбожныя ўсе, што служаць яму.


\par }{\MM \VS{13}Бядак і прыгнятальнік сустракаюцца, сьвятло вачам іх абодвух дае ГОСПАД.


\par }{\MM \VS{14}Валадар, які судзіць убогіх паводле праўды, умацуе пасад свой на вякі.


\par }{\MM \VS{15}Дубец і дакор даюць мудрасьць, а дзіцё, пакінутае [само сабе], — сорам для маці яго.


\par }{\MM \VS{16}Калі памнажаюцца бязбожнікі, памнажаюцца злачынствы, але праведнікі ўбачаць падзеньне іх.


\par }{\MM \VS{17}Карай сына твайго, і ён дасьць табе супачыць, і дасьць асалоду для душы тваёй.


\par }{\MM \VS{18}Без [прароцкага] відзежу народ неакелзаны, а хто захоўвае закон, той шчасьлівы.


\par }{\MM \VS{19}Словамі ня будзе настаўлены слуга, бо хоць зразумее, але ня дасьць адказу.


\par }{\MM \VS{20}Ці бачыў ты чалавека, хуткага на словы? На дурня большая надзея, чым на такога.


\par }{\MM \VS{21}Калі з маленства песьціць слугу свайго, урэшце, той станецца гаспадаром.


\par }{\MM \VS{22}Гняўлівы чалавек усчынае звадку, а раз’юшаны [ўчыняе] багата правінаў.


\par }{\MM \VS{23}Пыха чалавека прыніжае яго, а пакорлівы духам здабудзе славу.


\par }{\MM \VS{24}Хто супольнічае са злодзеем, ненавідзіць душу сваю, ён чуе праклёны, але не выяўляе [гэтага].


\par }{\MM \VS{25}Страх перад чалавекам стаўляе пастку, а хто спадзяецца на ГОСПАДА, будзе ў бясьпецы.


\par }{\MM \VS{26}Шмат хто шукае аблічча пана, але ГОСПАД судзіць чалавека.


\par }{\MM \VS{27}Агіда для праведнікаў — чалавек беззаконны, а для бязбожніка агідны той, што [ідзе] простым шляхам. м.




\par }\Chap{Разьдзел 30}{\MM \VerseOne{1}Словы Агура, сына Якэ, выслоўі, якія сказаў чалавек гэты да Ітыэля, да Ітыэля і Укаля:


\par }{\MM \VS{2}Бо я найдурнейшы між людзей, і розуму чалавечага няма ў мяне,


\par }{\MM \VS{3}не навучыўся я мудрасьці і ведаў сьвятых ня ведаю.


\par }{\MM \VS{4}Хто ўзыходзіў на неба і зыходзіў? Хто сабраў вецер у жменю сваю? Хто зьвязаў воды ў адзежу? Хто ўмацаваў усе канцы зямлі? Якое імя яго і якое імя сына ягонага, ці ведаеш ты?


\par }{\MM \VS{5}Усе словы Бога чыстыя [ад дамешкаў], Ён — шчыт для тых, што маюць у Ім надзею.


\par }{\MM \VS{6}Не дадавай да словаў Ягоных, каб Ён ня выкрыў цябе і ня стаўся ты падманшчыкам.


\par }{\MM \VS{7}Дзьве рэчы прашу ў Цябе, не адмаўляй мне перш, чым памру:


\par }{\MM \VS{8}марнасьць і слова хлусьлівае аддалі ад мяне, ані беднасьці, ані багацьця не давай мне, сыць мяне хлебам, вызначаным для мяне,


\par }{\MM \VS{9}каб я, насыціўшыся, ня выракся Цябе і не сказаў: «Хто ГОСПАД?», або каб, зьбяднеўшы, ня стаў красьці і ганьбіць імя Бога майго.


\par }{\MM \VS{10}Не ачарняй слугі перад гаспадаром ягоным, каб ён не пракляў цябе і ты ня стаўся вінаватым.


\par }{\MM \VS{11}[Ёсьць] пакаленьне, якое праклінае бацьку свайго і не дабраслаўляе маці сваю,


\par }{\MM \VS{12}пакаленьне, якое чыстае ў вачах сваіх, але не абмытае ад бруду свайго,


\par }{\MM \VS{13}пакаленьне, у якога пыхлівыя вочы і павекі ўзьнятыя,


\par }{\MM \VS{14}пакаленьне, у якога зубы — мячы, а сківіцы — нажы, каб есьці ўцісканых на зямлі і гаротных між людзей.


\par }{\MM \VS{15}У п’яўкі дзьве дачкі: «давай» і «давай». Вось тры ненасытныя і чатыры, якія ня скажуць: «Досыць»:


\par }{\MM \VS{16}адхлань і чэрава няплоднае, зямля, якая не насычаецца вадою, і агонь, які ня кажа: «Досыць».


\par }{\MM \VS{17}Вока, якое зьдзекуецца з бацькі і пагарджае паслухмянасьцю маці, выдзяўбуць груганы над ракою і зьядуць арляняты.


\par }{\MM \VS{18}Вось тры [рэчы], дзівосныя для мяне, і чатырох не разумею:


\par }{\MM \VS{19}шляху арла ў небе, шляху зьмяі на скале, шляху карабля сярод мора і шляху мужчыны да дзяўчыны.


\par }{\MM \VS{20}Такі самы шлях жанчыны чужаложнай: зьела, абцёрла вусны свае і кажа: «Я не зрабіла благога».


\par }{\MM \VS{21}Дзеля трох трасецца зямля, і чатырох яна зьнесьці ня можа:


\par }{\MM \VS{22}слугі, калі ён валадарыць, бязглуздага, калі ён насычаецца хлебам,


\par }{\MM \VS{23}ганебнай жанчыны, калі яна замуж выходзіць, і нявольніцы, калі яна спадкуе па гаспадыні сваёй.


\par }{\MM \VS{24}Вось чатыры малыя на зямлі, але яны мудрэйшыя за мудрых:


\par }{\MM \VS{25}мурашкі — народ ня моцны, але летам назапашваюць хлеб свой,


\par }{\MM \VS{26}даманы — народ не магутны, але стаўляюць дамы свае на скале,


\par }{\MM \VS{27}няма валадара ў саранчы, але ўсе выходзяць шыхтавана,


\par }{\MM \VS{28}павук лапкамі чапляецца, але вось, ён у палацы валадара.


\par }{\MM \VS{29}Вось трое крочаць паважна, і чацьвёра паважна ходзяць:


\par }{\MM \VS{30}леў, магутнейшы між зьвярамі, ні перад кім не саступае,


\par }{\MM \VS{31}конь асядланы, і казёл, і валадар, супраць якога ніхто не паўстане.


\par }{\MM \VS{32}Калі вывышаешся бяздумна або калі задумаў ліхое, [палажы] руку сваю на вусны.


\par }{\MM \VS{33}Бо хто зьбівае малако, атрымае масла, і хто ўдарыць у нос, атрымае кроў, а хто выклікае гнеў, атрымае сварку.




\par }\Chap{Разьдзел 31}{\MM \VerseOne{1}Словы Лемуэля, валадара, выслоўі, якім навучыла яго маці ягоная.


\par }{\MM \VS{2}Што, сыне мой? Што, сыне жывата майго? Што, сыне абяцаньняў маіх?


\par }{\MM \VS{3}Не давай жанчынам сілы тваёй, ані шляхоў тваіх нішчыцелькам валадароў.


\par }{\MM \VS{4}Не валадарам, Лемуэлю, не валадарам піць віно, і не князям — сікеру,


\par }{\MM \VS{5}каб не напіліся і не забыліся яны на напісанае, і каб не скрывілі суд для ўсіх прыгнечаных.


\par }{\MM \VS{6}Дайце сікеру таму, хто гіне, а віно — засмучаным душою.


\par }{\MM \VS{7}Няхай вып’е такі і забудзецца на бядоту сваю, і ня памятае больш цяжару свайго.


\par }{\MM \VS{8}Адчыні вусны твае дзеля нямых, дзеля абароны ўсіх сіротаў.


\par }{\MM \VS{9}Адчыні вусны твае, судзі праведна, абараняй прыгнечанага і беднага.


\par }{\MM \VS{10}Хто знойдзе жонку дабрадзейную? Яна даражэй за пэрліны.


\par }{\MM \VS{11}Пэўнае ў ёй сэрца мужа яе, і ён не застанецца без прыбытку.


\par }{\MM \VS{12}Яна дае яму дабро, а ня зло, у-ва ўсе дні жыцьця свайго.


\par }{\MM \VS{13}Шукае яна воўну і лён, і ахвотна працуе рукамі сваімі.


\par }{\MM \VS{14}Яна падобная да караблёў купецкіх, здалёк прыносіць хлеб свой.


\par }{\MM \VS{15}І ўстае яна сярод ночы, і раздае ежу ў доме сваім, і належнае служкам сваім.


\par }{\MM \VS{16}Падумае яна пра поле, і купляе яго, з плоду рук сваіх закладае вінаграднік.


\par }{\MM \VS{17}Яна падпярэзвае моцаю сьцёгны свае і ўмацоўвае рамёны свае.


\par }{\MM \VS{18}Яна адчувае, што добры занятак яе, і сьветач яе ня тухне і ўначы.


\par }{\MM \VS{19}Працягвае рукі свае да кудзелі, а далоні яе трымаюць верацяно.


\par }{\MM \VS{20}Далоні свае адкрывае прыгнечанаму, і руку сваю працягвае беднаму.


\par }{\MM \VS{21}Не баіцца сьцюжы для дому свайго, бо ўвесь дом яе ў кармазын апрануты.


\par }{\MM \VS{22}Дываны яна робіць сабе, вісон і пурпур — адзеньне яе.


\par }{\MM \VS{23}У брамах [гораду] вядомы муж ейны, калі сядзіць сярод старшыняў зямлі.


\par }{\MM \VS{24}Робіць яна палатніну, і продае яе, і дастаўляе паясы купцам Хананейскім.


\par }{\MM \VS{25}Сіла і велічнасьць — адзеньне яе, і радуецца яна дню, што прыходзіць.


\par }{\MM \VS{26}Яна адкрывае вусны свае з мудрасьцю, і міласэрнае настаўленьне на языку ў яе.


\par }{\MM \VS{27}Яна пільнуе шэсьце дому свайго і ня есьць хлеба гультайства.


\par }{\MM \VS{28}Устаюць дзеці ейныя, і называюць шчасьлівай яе, і муж ейны хваліць яе:


\par }{\MM \VS{29}«Шмат было жанчынаў дабрадзейных, але ты пераўзыйшла іх усіх!»


\par }{\MM \VS{30}Прывабнасьць падманлівая і прыгажосьць марная, але жанчына, якая баіцца ГОСПАДА, годная пахвалы.


\par }{\MM \VS{31}Дайце ёй з пладоў рук ейных, і няхай справы яе ў брамах [гораду] хваляць яе.

\par }