\NormalFont\ShortTitle{Ma:diu}

{\MT Ma:diu

\par }{\IS (Da:i Sia: - Matthew; Modu-Mataio; Bisini-Matyu)

\par }{\IS Hidadea Sia:

\par }{\IP Ma:diu buga ganodini, Isala:ili fi ilima musa: olelei Gaga:su Dunu (da:i sia: ‘Saviour’) E da osobo bagadega doaga:i dagoi, amo sia: olelesa. Amo sia: ida:iwane da Yu dunu fi ilima fawane hame, be osobo bagade dunu fifi asi gala huluane ilima misi. Ma:diu buga da hidadea Yesu Ea lalelegesu hou olelelalu, asili, Ea hanoga fane salasu, Ea hawa: hamosu, Ea olelesu amola E oloi dunu uhinisu hou huluane olelesa. Amalalu, go buga na:iyado bega: da Yesu Ea se nabasu, bogosu, amola Ea wa:legadosu olelesa. Amo buga ganodini ninia Yesu Olelesu dunu bagade hamoi ninia ba:sa. E da Gode Ea Sema huluane moloiwane olelesa. E da Gode Ea Hinadafa Hou ninima olelesa.

\par }{\IP Ea olelesu da agoane dedei diala :-

\par }{\IO 1 Goumiba:le Olelesu. Amo sia: da Gode Ea

\par }{\IO Fa:no Bobogesu Fi dunu ilia hou olelesa...Sia:alalo 5-7

\par }{\IO 2 Ea ado ba:su dunu asunasiba:le, ilima olelesu...Sia:alalo 10

\par }{\IO 3 Hebene soge amola Gode Ea Hinadafa Hou

\par }{\IO fedege sia: olelesu...Sia:alalo 13

\par }{\IO 4 Ado ba:su dunu ilia hou...Sia:alalo 18

\par }{\IO 5 Osobo bagade wadela:mu eso amola Yesu Ea

\par }{\IO bu misunu eso, amo olelesu...Sia:alalo 24- 25

\par }{\IS Sia: Dedei

\par }{\IO 1 Yesu Ea Aowalalia Fi amola Lalelegesu Eso...Sia:alalo.1:1- 2:23

\par }{\IO 2 Yone Ba:bodaise ea Olelesu...Sia:alalo.3:1- 12

\par }{\IO 3 Yesu E hanoga fane Salasi

\par }{\IO amola Sa:ida:ne da E dafama:ne Adoba:i...Sia:alalo.3:13- 4:11

\par }{\IO 4 Yesu E Ga:lili sogega Sia: Olelei...Sia:alalo.4:12 - 18:35

\par }{\IO 5 Ga:lili soge yolesili, Yelusaleme

\par }{\IO moilai bai bagadega doaga:i...Sia:alalo.19:1- 20:34

\par }{\IO 6 Yesu da Yelusalemega

\par }{\IO Hieligi Afae Olelelalu, Bogoi...Sia:alalo.21:1 - 27:66

\par }{\IO 7 Yesu E Wa:legadole, Ea Da:i Gaheabolo

\par }{\IO amo Ea Fa:no Bobogesu Dunuma Olelei...Sia:alalo.28:1 - 20



\par }\ChapOne{1}{\SH Ma:diu
\par }
{\SH Yesu Gelesu Ea Aowalalia Fi
\par }
{\R (Luge 3:23-38)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu Gelesu Ea osobo bagade aowalalia fi da hagudu dedei diala. E da Da:ibidi egaga fi dunu amola Da:ibidi da A:ibalaha:me egaga fi dunu.


\par }{\PP \VS{2-5}A:ibalaha:me ea fi hamoi ilia dio hagudu dedei diala. A:ibalaha:me, Aisage, Ya:igobe, Yuda amola ea eya huluane. Amalalu, Bilese, Sela (elea eme da Da:ima), Heselone, La:me, Aminida:be, Nasione, Sa:lamone, Boua:se (ea eme da La:iha:be), Oubede (ea:me da Ludi), Yesi, Da:ibidi (Isala:ili hina bagade dunu).


\par }{\PP \VS{6-11}\FTNT{*}{{\FR 1:6-11: }{\FT{2 24:14-15; 2 Hou Olelesu 36:10; Yelemaia 27:20}}}Da:ibidi ea fi fa:no lalelegei da agoane diala. Da:ibidi, Soloumane (ea eme da Iulaia idua), Lihouboua:me, Abaidia, A:isa, Yehosiefa:de, Yehoula:me, Asaia, Youda:me, A:iha:se, Hesigaia, Ma:na:se, A:imone, Yousaia, Yehoiagini amola yolalali. Amalalu, Ba:bilone dunu fi da Isala:ili dunu fi amo Ba:bilone sogega mugululi asi.


\par }{\PP \VS{12-16}Fa:no agoane, Isala:ili dunu ilia sogega bu fimusa: doaga:le, fi agoane hamoi; - Yehoiagini, Sia:ladiele, Selababele, Abaiade, Ilaiagime, A:iso, Sa:idoge, A:igime, Ilaiade, Elia:isa, Ma:da:ne, Ya:igobe, Yousefe (Meli egoa). Amalalu, Yesu (Ema da Mesaia Dio asuli dagoi) E da lalelegei.


\par }{\PP \VS{17}Amaiba:le, A:ibalaha:me ea fi ganodini mano lalelegei, amogainini Da:ibidi lalelegeloba, fi 14 hamoi. Da:ibidi ea mano lalelegele, amogainini Isala:ili dunu ilia Ba:bilone sogega mugululi asi fi, 14 eno ba:i. Amalalu, fi 14 eno hamone, Gode Ea Manodafa da lalelegei.


\par }{\SHB Yesu Gelesu Ea Lalelegesu Eso
\par }
{\R (Luge 2:1-7)

\par }{\PP \VS{18}\FTNT{†}{{\FR 1:18: }{\FT{Luge 1:27}}}Yesu Gelesu Ea lalelegesu eso da agoane dialusu. Ea:me Meli da Yousefe ea mae lale, sia:si esalu. E da dunuma hame fi. Be Gode Ea A:silibu Hadigidafa da ea hagomo ganodini mano hamoiba:le, Meli da abula agui ba:i.

\VS{19}Egoa Yousefe da ema asigiba:le, e da Melima, dunu huluane ba:ma:ne, gogosiasu imunu hihi galu. Amaiba:le, e da ea uda wamowane fisidigimusa: dawa:i galu.

\VS{20}Be e simasia, Gode Ea a:igele dunu da ema misini, amane sia:i, “Yousefe! Da:ibidi ea mano! Di mae beda:ma! Dia sia:si Meli amo lale, dia diasuga oule masunu da defea. Mano dudubusa ea hagomo ganodini diala da Gode Ea A:silibu amoga hamoi dagoi.

\VS{21}\FTNT{‡}{{\FR 1:21: }{\FT{Luge 1:31}}}E da dunu mano lalelegemu galebe. E da Ea dunu fi ilia wadela:i hou se iasu dabe hamone, ili gaga:mu. Amaiba:le, di Ema Yesu (Gaga:su Dunu) Dio asulima.


\par }{\PP \VS{22}Amo hou huluane da balofede dunu (Gode Sia: alofesu dunu) ilia musa: sia:i defele hamoi dagoi ba:i.

\VS{23}\FTNT{§}{{\FR 1:23: }{\FT{Aisaia 7:14}}}Ilia amane sia:i, “A:fini hame lai da abula agui ba:mu. Amalalu, dunu mano da lalelegemu. Ilia da Ema Ima:niuele (dawa:loma:ne da ‘Gode nini gilisili esala’) amo dio asulimu.”

\VS{24}Amalalu, Yousefe da nedigili, a:igele ea sia: nababeba:le, mae hihini, ea uda lai dagole ea diasuga oule asi.

\VS{25}\FTNT{**}{{\FR 1:25: }{\FT{Luge 2:21}}}Be udigili esalu, ea mano lalelegeiba:le fawane gilisili golai. E da amo manoma Yesu Dio asuli.




\par }\Chap{2}{\SH Bagade Dawa:su Dunu da Yesu Ba:la Misi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yesu E da Bedeleheme moilaiga Yudia soge ganodini lalelegeloba, hina bagade Helode da Yuda dunu ilia Gamane ouligisu dunu esalu. Bagade dawa:su dunu, gusu soge sedagaga misini, Yelusaleme moilai bai bagadega doaga:i.

\VS{2}Ilia da amane sia:i, “Yu dunu Hina Bagade lalelegei da habila:? Ninia da eso maba gusudili muagado Ea gasumuni lelebe ba:beba:le, Ema nodone sia:musa: misi.”


\par }{\PP \VS{3}Amo sia: nababeba:le, Helode da mi hanai galu. Yelusaleme dunu huluane ilia da fofogadigi.

\VS{4}Helode da gobele salasu dunu amola sema olelesu dunu huluane gilisili, ilima amane adole ba:i., “Mesaia Ea lalelegemu soge da habila?”


\par }{\PP \VS{5}Ilia da ema bu adole i, “E da Bedeleheme moilaiga, Yudia soge ganodini lalelegemu. Balofede dunu da Gode Sia: Dedei Buga ganodini agoane dedei diala.


\par }{\PP \VS{6}\FTNT{*}{{\FR 2:6: }{\FT{Maiga 5:2}}}‘Bedeleheme moilai Yuda soge ganodini

\par }{\LIB da moilai fonobahadi hame.

\par }{\LIB Amo moilaiga Ouligisu Dunu da misunu galebe.

\par }{\LIB E da Gode Ea fi (Isala:ili) ilima Logodafa olelemu,’ ”


\par }{\PP \VS{7}Amaiba:le, Helode da wamowane bagade dawa:su dunuma gasumuni gaheabolo ea heda:i eso hogoi helei.

\VS{8}E da ili Bedeleheme moilaiga asunasi. E amane sia:i, “Mano lalelegei amo ba:sea, nama bu adodola misa. Na amola da Ema nodone sia:mu.”


\par }{\PP \VS{9}Ilia da Helode ea sia: nabalu, asili, gasumuni amo ilia da musa: gusudili sogega ba:i, amo ilima bisili asili, mano ea dialebe diasu gadodili mu da:iya lelebe ba:i.

\VS{10}Ilia da gasumuni ba:beba:le, hahawane bagade ba:i.

\VS{11}Ilia da diasu ganodini golili sa:ili, mano amola eme Meli ba:i. Ilia da osoba muguni bugili, nodone sia:ne gadoi. Amalalu, ilia da liligi ida:iwane Ema i, amo da gouli, fala:gise amola me.


\par }{\PP \VS{12}Ilia simasia, Gode da Helodema bu mae masa:ne ilima sia:i. Amaiba:le, ilia da logo enoga asili, ilila: sogega doaga:i.


\par }{\SHB Idibidi Sogega hobeale Asi
\par }
{\PP \VS{13}Ilia da asili, Yousefe e da simasia ba:i. Gode Ea a:igele dunu da ema doaga:le, amane sia:i, “Wa:legadoma! Dia mano amola ea:me oule asili, Idibidi sogega hobeale masa. Na sia:be nabima:ne ouesaloma! Helode da dia mano fuga:musa:, logo hogolala.!,”


\par }{\PP \VS{14}Amaiba:le, Yousefe da gasia hedolowane wa:legadole, ea mano amola mano ea:me, Idibidi sogega oule asi.


\par }{\PP \VS{15}\FTNT{†}{{\FR 2:15: }{\FT{Hosia 11:1}}}Helode da fa:no bogobeba:le, ilia da bu sinidigi. Balofede dunu ea sia:i, “Na da Idibidi sogega Na mano misa:ne wele sia:mu,” amo da defele hamoi ba:i.


\par }{\SHB Helode da Dunu Mano Fonobahadi Medole Lelegei
\par }
{\PP \VS{16}Helode da bagade dawa:su dunu ilia ogogoi dawa:beba:le, mi hanai galu. E da bagade dawa:su dunu ilia eso ilegei dawa:beba:le, dunu mano huluane ode aduna lalelegei amola fa:no lalelegei, amo mano huluane Helode da ea dadi gagui dunu ilia fufuga:ma:ne sia:i.


\par }{\PP \VS{17}Amaiba:le musa: balofede dunu Yelemaia ea sia:i amo defele hamoi ba:i.


\par }{\PP \VS{18}\FTNT{‡}{{\FR 2:18: }{\FT{Yelemaia 31:15}}}E hemonega amane sia:i

\par }{\LIB “La:ima moilai ganodini didigia:be bagade ilia naba.

\par }{\LIB La:isiele ea mano huluane bogobeba:le,

\par }{\LIB e mae yolele bagadewane dinana.

\par }{\LIB Amola enoga ea dogo denesimu da hamedei.”

\par }{\PP Idibidi Sogega Bu Misi


\par }{\PP \VS{19}Helode da bogobe galu, Yousefe da bu simasia, Gode Ea a:igele dunu ba:i.


\par }{\PP \VS{20}Amo a:igele da amane sia:i, “Wa:legadoma! Mano fufuga:su dunu huluane bogogia:iba:le, dia mano amola ea:me, Isala:ili sogega oule masa.”

\VS{21}Amaiba:le, Yousefe da wa:legadole, ea mano amola eme, Isala:ili sogega oule asi.


\par }{\PP \VS{22}Agela:iase da ea ada Helode bagia, Yudia ouligisu hou lai dagoi. Amo sia: nababeba:le, Yousefe da bu beda:i galu. E da simasia, Gode Ea sia: nababeba:le, Ga:lili sogega asi.

\VS{23}\FTNT{§}{{\FR 2:23: }{\FT{Maga 1:24; Luge 2:39; Yone 1:45}}}E da Na:salede moilaiga fi esalu. Amaiba:le, musa: balofede dunu ilia sia:i, “E da Na:salini dunu esalumu,” amo sia: da defele hamoi ba:i.




\par }\Chap{3}{\SH Yone Ba:bodaise Ea Olelesu
\par }
{\R (Maga 1:1-8; Luge 3:1-18; Yone 1:19-28)

\par }{\PP \VerseOne{1}Amo esoga, Yone Ba:bodaise da misini, Yudia hafoga:i soge ganodini, Gode Ea sia: olelesu.

\VS{2}\FTNT{*}{{\FR 3:2: }{\FT{Ma:diu 4:17; Maga 1:15}}}E amane sia:i, “Wadela:i hou yolesili, Godema sinidigima! Gode Ea Hinadafa Hou da doaga:mu gadenei galebe!”

\VS{3}\FTNT{†}{{\FR 3:3: }{\FT{Aisaia 40:3}}}Amo dunu ea hou, musa: balofede dunu Aisaia da agoane olelei,

\par }{\LIB “Dunu afae da wadela:i hafoga:i soge ganodini agoane wele sia:nana,

\par }{\LIB ‘Hinadafa misa:ne, dilia hou logo agoane hahamoma!

\par }{\LIB Dilia Ea logo huluane molole fodoma!’


\par }{\PP \VS{4}\FTNT{‡}{{\FR 3:4: }{\FT{2 1:8}}}Yone ea abula da ga:mele ea hinaboga amuni. E da bulamagau gadofo banene idiniginisi. Ea ha:i manu da sage amola agime hano nasu.

\VS{5}Yelusaleme fi, Yudia fi amola Yodane Hano soge fi huluane da ea sia: nabimusa:, ema doaga:i.

\VS{6}Ilia da ilia wadela:i hou fofada:i dagoi. Amalalu, Yone da ili Yodane hanoga fane salasu.


\par }{\PP \VS{7}\FTNT{§}{{\FR 3:7: }{\FT{Ma:diu 12:34, 23:33}}}Be Fa:lisi amola Sa:diusi dunu bagohame da ea hanoga fane salasu lamusa: doaga:loba, Yone da ilima amane sia:i, “Dilia wadela:i sania fi dunu! Nowa da dilia Gode Ea ougi se iasu amoga hobeamu olelebela:?

\VS{8}“Dilia Godema sinidigisu hou amo defele, Gode Ea hou dulu agoane legema!

\VS{9}\FTNT{**}{{\FR 3:9: }{\FT{Yone 8:33}}}Dilia dogo ganodini, ‘Ninia ada da A:ibalaha:me! Amaiba:le, ninia da Gode Ea se iasu hame ba:mu!’ agoane mae sia:ma. Na da dilima dafawane sia:sa! Gode da amo igi afadenene bu A:ibalaha:me ea mano eno ili hahamomu, Gode da defele esala.

\VS{10}\FTNT{††}{{\FR 3:10: }{\FT{Ma:diu 7:19}}}Wali Gode da ifa ea difi goaheiga hedofamusa: momagei diala. Ifa da dulu ida:iwane hame legesea, E da amo ifa abawane nema:ne ha:digimu.

\VS{11}Na da dili Godema sinidigiba:le, hanoga fane sala. Be fa:no mabe dunu eno da na gasa bagade baligi. Na da Ea emo salasu amo gaguli masunu defele hame galebe. E da Gode Ea A:silibu amola lalu amoga dili ba:bodaise hou hamomu.

\VS{12}Amo dunu Ea lobo ganodini Ea widi dabasu gagui gala. E da widi ha:i manu dulu amola gisi afafamu. E da ha:i manu amo Ea diasu ganodini salimu. Be E da gisi lalu mae usili nenanebe amoga gobele salimu!”


\par }{\SHB Yesu da Hanoga Fane Salasi
\par }
{\R (Maga 1:9-11; Luge 3:21-22)

\par }{\PP \VS{13}Amalalu, Yesu da Ga:lili soge yolesili Yodane sogega doaga:i. Yone da E hanoa fane salima:ne, E sia:i.

\VS{14}Be Yone amane sia:i, “Hamedei! Dia na fane salasimu da defea. Di abuli nama misibala:?”


\par }{\PP \VS{15}Be Yesu E bu adole i, “Wali hamomu da defea. Ninia Gode Ea ilegele sia:i liligi huluane hamomu da defea,” Amalalu, Yone da Yesu hanoga fane salasi.


\par }{\PP \VS{16}Yesu da hanoa salili, bu wa:legadole leloba, muagado Hebene logo doasibi ba:i. Gode Ea A:silibu Hadigidafa Gala, ‘dafe’ sio agoai ba:i. Amo da sa:ili, Ea da:i da:iya fila dalebe, E da ba:i.


\par }{\PP \VS{17}\FTNT{‡‡}{{\FR 3:17: }{\FT{Mui 22:2; Gesami Hea:su 2:7; Aisaia 42:1; Ma:diu 12:18, 17:5; Maga 1:11; Luge 9:35}}}Amalalu, sia: bagade muagadodili misini amane sia:i, “Amo da Na dogolegei Manodafa! Na da Ema hahawane gala!”




\par }\Chap{4}{\SH Sa:ida:ne da Yesu Dafama:ne Ema Ado Ba:i
\par }
{\R (Maga 1:12-13; Luge 4:1-13)

\par }{\PP \VerseOne{1}\FTNT{*}{{\FR 4:1: }{\FT{Hibulu 2:18, 4:15}}}Amalalu, Gode Ea A:silibu Hadigidafa Gala da Yesu amo dunu hame esalebe wadela:i hafoga:i soge amoga, Sa:ida:ne da Yesu Ea hou dafama:ne ado ba:musa:, oule asi.

\VS{2}Yesu da eso 40 amola gasi 40, ha:i hame maiba:le, ha:i bagade nabi.

\VS{3}Amalalu, dafama:ne ado ba:su dunu (Sa:ida:ne) da Yesuma misini, amane sia:i, “Di da Gode Ea Manodafa esala sia:sa. Amaiba:le, amo igi afadenene, bu agi hamoma:ne sia:ma!”


\par }{\PP \VS{4}\FTNT{†}{{\FR 4:4: }{\FT{Mousese ea Malasu 8:3}}}Be Yesu da bu adole i, “Gode Ea sia: ganodini agoane dedei diala, dunu ilia esalusu da ha:i manu fawane hame. Be Gode Ea lafidili sia: huluane da dunu ilia esalusudafa.”


\par }{\PP \VS{5}Amalalu, Sa:ida:ne da Yesu amo Yelusaleme moilai bai bagadega oule asi. E da Debolo Diasu amo dabua gadodafa, Yesu oule heda:i.

\VS{6}\FTNT{‡}{{\FR 4:6: }{\FT{Gesami Hea:su 91:11-12}}}E da amane sia:i,

\par }{\LIB “Di da Gode Ea Manodafa esalea, osoboa soagala:guduma.

\par }{\LIB Bai Gode Ea Sia: Buga ganodini agoane dedei diala,

\par }{\LIB ‘Dia emo igiga mae wadela:ma:ne,

\par }{\LIB Ea a:igele dunu da Di ilia loboga da:ma:ne, E da sia:mu.’ ”


\par }{\PP \VS{7}\FTNT{§}{{\FR 4:7: }{\FT{Mousese ea Malasu 6:16}}}Be Yesu E bu adole i, “Gode Ea Sia: da agoane dedei diala, ‘Gode Ea hou ba:musa:, udigili ado ba:su hou maedafa hamoma,’ ”


\par }{\PP \VS{8}Amalalu, Sa:ida:ne da Yesu goumi bagade amo gadodafa sogebi oule asi. E da osobo bagade fi amola ilia hadigi bagade liligi huluane, Yesuma olelei.

\VS{9}E Yesuma amane sia:i, “Di da nama beguduli, nodone sia:ne gadosea, na da amo liligi huluane dima imunu.”

\VS{10}\FTNT{**}{{\FR 4:10: }{\FT{Mousese ea Malasu 6:13}}}Be Yesu E amane sia:i, “Sa:ida:ne! Di da masa! Gode Sia: da agoane dedei diala, “Dilia Hina Godema fawane nodone sia:ne gadoma. Amola Ema fawane hawa: hamoma!”


\par }{\PP \VS{11}Amalalu, Sa:ida:ne da yolesili asi. Amola a:igele dunu ilia da Yesu fidimusa: misi.


\par }{\SHB Yesu da Ga:lili Sogega Ea Muni Hawa: Hamoi
\par }
{\R (Maga 1:14-15; Luge 4:1,4-15)

\par }{\PP \VS{12}\FTNT{††}{{\FR 4:12: }{\FT{Ma:diu 14:3; Maga 6:17; Luge 3:19-20}}}Helode da Yone Ba:bodaise afugili, se iasu diasu ganodini sali. Amo sia: nababeba:le, Yesu da Ga:lili sogega asi.

\VS{13}\FTNT{‡‡}{{\FR 4:13: }{\FT{Yone 2:12}}}E da Na:salede moilai ganodini mae fili, Gabena:ia:me moilaiga hawa: hamomusa: asi. Gabena:ia:me da Ga:lili hano wayabo bega: dialu, Sebiulane amola Na:fadalai fi elea soge ganodini dialu.

\VS{14}Amo hou hamoiba:le, musa: balofede dunu Aisaia amo ea musa: sia:i da defele hamoi dagoi ba:i.


\par }{\PP \VS{15}\FTNT{§§}{{\FR 4:15: }{\FT{Aisaia 9:1-2}}}E musa: amane sia:i,

\par }{\LIB “Sebiulane amola Na:fadalai soge

\par }{\LIB da hanoa doaga:musa: logo gadenei diala.

\par }{\LIB Amo soge da Yodane Hano na:iyado bega: diala.

\par }{\LIB Ga:lili soge da Dienadaile dunu ilia soge gala.


\par }{\PP \VS{16}Amo dunu ilia da musa: gasi dunasi ganodini esalu.

\par }{\LIB Be wali ilia da hadigi bagade ba:mu.

\par }{\LIB Dunu ilia musa: bogosu gasi soge ganodini esalu,

\par }{\LIB amoga hadigi da diga:mu.”


\par }{\PP \VS{17}\FTNT{***}{{\FR 4:17: }{\FT{Ma:diu 3:2}}}Amo esoga, Yesu da Ea Sia:dafa degabo olelelalu agoane, “Gode Ea hinadafa Hou gadenenewane doaga:beba:le, dilia wadela:i hou amoma gogosiane, Godema sinidigima!”


\par }{\SHB Yesu da Menabo Gasa:su Dunu Biyaduyale Gala ilima Ea Hawa: Hamomusa:gini Misa:ne Sia:i
\par }
{\R (Maga 1:16-20; Luge 5:1-11)

\par }{\PP \VS{18}E da Ga:lili hano bega: laluba:le, dunu afadafa ea dio amo Saimone (ea dio eno da Bida) amola Bida eya A:dalu, ela menabo gasa:suga menabo gasa:lalebe ba:i.


\par }{\PP \VS{19}Yesu da elama amane sia:i, “Ali nama fa:no bobogema. Na da alia hou afadenene, bu dunu hiougima:ne gasa:su hou alima olelemu.”

\VS{20}Amalalu, ela menabo gasa:su esa yolesili, Yesuma fa:no bobogei.


\par }{\PP \VS{21}Yesu E bu lalaloba, Sebedi ea mano Ya:mese amola eya Yone, ba:i. Ela amola ela eda, dusagai ganodini menabo gasa:su gadelaiba:le, nodomenanebe ba:i. Yesu da ela wele sia:i.

\VS{22}Ela da mae aligili, ela dusagai amola eda amo yolesili, Yesuma fa:no bobogei.


\par }{\SHB Yesu da Ea Sia: Olelesu, amola Oloi Dunu Uhinisisu
\par }
{\R (Luge 6:17-19)

\par }{\PP \VS{23}\FTNT{†††}{{\FR 4:23: }{\FT{Ma:diu 9:35; Maga 1:39}}}Yesu da Ga:lili sogega lalu. E da Yu dunu ilia sinagoge diasu ganodini olelei. E da Gode Ea Hinadafa hou amo Sia: Ida:iwane olelei. E da oloi dunu huluane uhinisisi dagoi.

\VS{24}Silia soge dunu fi huluane, Ea hou nababeba:le, ilia oloi dunu, se nabasu dunu, doula ahoasu, amola Fio liligi ilia dogoga aligila sa:i, amo dunu huluane Yesuma oule misi. E da huluane uhinisisi dagoi.


\par }{\PP \VS{25}Ga:lili dunu, Dega:bolisi dunu, Yelusaleme dunu, Yudia dunu amola Yodane Hano na:iyado bega: esalu dunu, bagohamedafa da Yesuma fa:no bobogei.




\par }\Chap{5}{\SH Yesu E Goumi Da:iya Olelesu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Dunu bagohame ba:beba:le, Yesu da agoloba:le heda:i. E da osoboa fila sa:i amola Ea fa:no bobogesu dunu da Ema gilisili bulagi.

\VS{2}E da ilima sia: muni olelei,


\par }{\SHB Hahawane Houdafa
\par }
{\R (Luge 6:20-23)

\par }{\PP \VS{3}“Dunu amo ilia a:silibu da hame gagui defele ilia da dawa:sa,

\par }{\LIB amo dunu da hahawane bagade.

\par }{\LIB Gode Ea Hinadafa Hou da ilia:.


\par }{\PP \VS{4}\FTNT{*}{{\FR 5:4: }{\FT{Aisaia 61:2}}}Dinanebe dunu ilia da hahawane bagade gala.

\par }{\LIB Gode da ilia dogo denesimu.


\par }{\PP \VS{5}\FTNT{†}{{\FR 5:5: }{\FT{Gesami Hea:su 37:11}}}Hou asaboi amola fonoboi dunu da hahawane bagade gala.

\par }{\LIB Gode da osobo bagade ilima imunu.


\par }{\PP \VS{6}\FTNT{‡}{{\FR 5:6: }{\FT{Aisaia 55:1-2}}}Nowa dunu ilia da Gode Ea hou moloidafa amo ha:i manu

\par }{\LIB amola hano hanai defele galea,

\par }{\LIB ilia da hahawane bagade gala.

\par }{\LIB Ilia da sadi ba:mu.


\par }{\PP \VS{7}Nowa da eno dunuma asigiba:le, gogolema:ne olofosea,

\par }{\LIB ilia da hahawane bagade gala.

\par }{\LIB Gode da ilima asigimu amola ilia wadela:i hou gogolema:ne olofomu.


\par }{\PP \VS{8}\FTNT{§}{{\FR 5:8: }{\FT{Gesami Hea:su 24:3-4}}}Dunu ilia dogo ganodini da ledo hame be hadigi fawane gala,

\par }{\LIB amo dunu da hahawane bagade gala.

\par }{\LIB Ilia da Gode ba:mu.


\par }{\PP \VS{9}Olofole hamosu dunu da hahawane bagade gala.

\par }{\LIB Gode da ilima Ea mano dio asulimu.


\par }{\PP \VS{10}\FTNT{**}{{\FR 5:10: }{\FT{1 Bida 3:14}}}Dunu ilia da Gode Ea hou ida:iwane hamobeba:le,

\par }{\LIB eno dunu da ilima se iaha,

\par }{\LIB amo dunu da hahawane bagade gala.

\par }{\LIB Gode Ea Hinadafa Hou da ilia:.


\par }{\PP \VS{11}\FTNT{††}{{\FR 5:11: }{\FT{1 Bida 4:14}}}Dilia amola, eno dunu da dilima ogogole sia:sea amola dilima wadela:le hamosea, amola dilia da Na hou lalegaguiba:le, dili da wadela:le hamoi ilia ogogole sia:sea, dilia da hahawane bagade gala.

\VS{12}\FTNT{‡‡}{{\FR 5:12: }{\FT{2 Hou Olelesu 36:16; Asunasi Dunu Ilia Hou 7:52}}}Dilia da Hebene sogega bidi ida:iwane ba:muba:le, hahawane bagade nodone sia:ma. Musa: fi dunu da amo se nabasu hou defele, musa: balofede dunu ilima iasu.


\par }{\SHB Sali amola Hadigi
\par }
{\R (Maga 9:50; Luge 14:34-35)

\par }{\PP \VS{13}\FTNT{§§}{{\FR 5:13: }{\FT{Maga 9:50; Luge 14:34-35}}}Dilia da osobo bagade fifi asi gala ilima sali agoane diala. Be sali da dasasea, bu hahamomu da hamedei. Amo da wadela:iba:le, dunu da ha:digili, emoga osa:gimu.


\par }{\PP \VS{14}\FTNT{***}{{\FR 5:14: }{\FT{Yone 8:12, 9:5}}}Dilia da osobo bagade fifi asi gala huluane ilima gamali diala. Moilai bai bagadeda goumi da:iya gagui galea, wamolegemu da hamedei galebe.

\VS{15}\FTNT{†††}{{\FR 5:15: }{\FT{Maga 4:21; Luge 8:16, 11:33}}} Gamali ulagisia, dunu da wamolegemusa: ofodoga hame dedebosa. Be e da gamali bugisu bai amoga gadodili legesa. Amasea, gamali da dunu huluane diasu ganodini esala ilima hadigi iaha.

\VS{16}\FTNT{‡‡‡}{{\FR 5:16: }{\FT{1 Bida 2:12}}}Amaiba:le, dilia hadigi, eno dunu noga:le ba:ma:ne olema. Amasea, ilia da dilia hou ida:iwane ba:sea, ilia da dilia Ada Hebene sogega esala Ema nodone sia:mu.”


\par }{\SHB Yesu da Musa: Sema Olelei
\par }
{\PP \VS{17}“Na da Gode Ea Sema amola balofede dunu ilia olelesu amo wadela:musa: misibayale, mae dawa:ma! Na da wadela:musa: hame misi, be amo huluane bu noga:le hamomusa: misi dagoi.

\VS{18}\FTNT{§§§}{{\FR 5:18: }{\FT{Luge 16:17}}}Na dafawane sia:sa! Mu amola osobo bagade da mae mugululi galea, Sema afadafa da hamedafa fisi ba:mu. Olelesu huluane da hamoi dagoiba:le fawane fisimu.

\VS{19}Nowa dunu da Gode Ea Sema fonobahadi fawane wadela:sea amola amo hou eno dunuma olelesea, e da Gode Ea Hinadafa Hou ganodini fonobahadidafa ba:mu. Be nowa dunu da amo Sema nabawane hamosea amola amo Sema eno dunuma olelesea, e da Gode Ea Hinadafa Hou amo ganodini bisili bagadedafa ba:mu.

\VS{20}Fa:lisi dunu amola Sema olelesu dunu ilia hou ba:ma. Dilia Godema nabasu hou da ilia hou amo hame baligisia, dilia da Gode Ea Hinadafa Hou amo ganodini misunu hamedei ba:mu.


\par }{\SHB Ougi Hou Olelesu
\par }
{\PP \VS{21}\FTNT{*}{{\FR 5:21: }{\FT{Gadili Asi 20:13; Mousese ea Malasu 5:17}}}Dilia da nabi dagoi. Musa: dunu da amane sia:i, ‘Eno dunu mae medole legema. Fane legesu dunu da fofada:su ba:mu.’

\VS{22}Be wali Na da dilima sia:sa, ‘Nowa dunu da ea na:iyadoma ougi galea, e da fofada:mu. Nowa da ea na:iyado ea hou fonobosea, e da fofada:su dunuma doaga:mu. Nowa da ea na:iyadoma ‘Di da gagaoui!’ sia:sea, e da Helo lalu ba:mu agoai galebe.’

\VS{23}Amaiba:le, di da oloda da:iya Godema liligi imunusa: dawa:beba:le, be dia na:iyadoma wadela:i hamoi bu hame olofoi amo bu dawa:sea,

\VS{24}Defea! Dia Godema iabe udigili yolema! Hidadea, asili, dia na:iyado bu gousa:ma! Fa:no dia iabe Godema ima.


\par }{\PP \VS{25}Di amola dia ha lai dunu da fofada:musa: logoga ahoasea, hedolowane gousa:ma. Agoane hame hamosea, e fofada:su dunuma sia:sea, fofada:su dunu ea sia:beba:le, se iasu ouligisu dunu da di se iasu diasu ganodini sanasimu.

\VS{26}Dabe huluanedafa ia dagobeba:le fawane, di da amo se iasu diasu fisili bu misunu.


\par }{\SHB Inia: Uda Adole Lasu
\par }
{\PP \VS{27}\FTNT{†}{{\FR 5:27: }{\FT{Gadili Asi 20:14; Mousese ea Malasu 5:18}}}Musa: sema dilia nabi amo ‘Inia: uda mae adole lama.’

\VS{28}Be wali Na da dilima olelesa. Nowa dunu e da uda ba:le, hanaiwane lamusa: dawa:sea, e da ea dogo ganodini inia: uda adole lai dagoi.

\VS{29}\FTNT{‡}{{\FR 5:29: }{\FT{Ma:diu 18:9; Maga 9:47}}}Dia sidafa da dia hou wadela:sea, amo si di duga:le fasima. Dia da:i hodo huluane Helo sogega doaga:sa:besa:le, dia da:i hodo liligi fonobahadi afae fawane fisimu da defea.

\VS{30}\FTNT{§}{{\FR 5:30: }{\FT{Ma:diu 18:8; Maga 9:43}}}Dia lobodafa da dia hou wadela:sea, amo lobo di damuni fasima. Dia da:i hodo huluane Helo sogega dasa:besa:le, liligi fonobahadi afae fawane fisimu da defea.


\par }{\SHB Uda Fisiagasu Hou Olelesu
\par }
{\R (Ma:diu 19:9; Maga 10:11-12; Luge 16:18)

\par }{\PP \VS{31}\FTNT{**}{{\FR 5:31: }{\FT{Mousese ea Malasu 24:1-4; Ma:diu 19:7; Maga 10:4}}}Musa: dunu da amane sia:i, ‘Dunu da ea uda fisimusa: dawa:sea, e da ea udama fisisu meloa dedene imunu da defea.’


\par }{\PP \VS{32}\FTNT{††}{{\FR 5:32: }{\FT{Ma:diu 19:9; Maga 10:11-12; Luge 16:18; 1 Golidia 7:10-11}}}Be wali Na da dilima olelesa, ‘Nowa dunu da ea uda fisisia, ea hamobeba:le, amo uda da enoma fisia, e da inia: dunu adole lasu hou hamosa. Amola dunu da uda enoga fisi amo lasea, e da inia: uda adole lasu hamosa. Be uda (o dunu) da eno dunuma aie heda:su wadela:le hamosea, amo uda fisimu da sema hame.


\par }{\SHB Ilegele Sia:su Olelesu
\par }
{\PP \VS{33}\FTNT{‡‡}{{\FR 5:33: }{\FT{Gobele Salasu 19:12; Idisu 30:2; Mousese ea Malasu 23:21}}}Musa: sema amane sia:i, ‘Dia ilegele sia:idafa mae yolesima! Gode Ea Dioba:le ilegele sia:beba:le, amo sia: moloiwane hamoma!’

\VS{34}\FTNT{§§}{{\FR 5:34: }{\FT{Ya:mese 5:12; Aisaia 66:1; Ma:diu 23:22}}}Be Na da wali agoane sia:sa, ‘Gasa bagade ilegele sia:su mae hamoma!’ Hebene da Gode Ea Fisuba:le, Hebene amoga gogosele ilegele mae sia:ma.

\VS{35}\FTNT{***}{{\FR 5:35: }{\FT{Aisaia 66:1; Gesami Hea:su 48:2}}}Osobo bagade da Gode Ea emo ligisisu. Amaiba:le, osobo bagadeba:le ilegele mae sia:ma. Yelusaleme da Gode Ea moilai bai bagadeba:le, Yelusaleme amoga gogosele ilegele mae sia:ma.

\VS{36}Dia dialuma hinabo afadenene, bu ahea:iai o bunumai hamomu hame dawa:beba:le, dia dialumaba:le ilegele mae sia:ma.

\VS{37}Dia ‘ma’ sia:musa: dawa:sea, ‘ma’ fawane sia:ma! Di da ‘hame’ sia:musa: dawa:sea, ‘hame’ fawane sia:ma! Eno sia:, Sa:ida:ne hi fawane da olelesa.


\par }{\SHB Dabe Iasu Olelesu
\par }
{\R (Luge 6:29-30)

\par }{\PP \VS{38}\FTNT{†††}{{\FR 5:38: }{\FT{Gadili Asi 21:24; Gobele Salasu 24:20; Mousese ea Malasu 19:21}}}Musa: dunu da amane sia:i, amo dilia da nabi, ‘Dunu eno da dia si wadela:sea, dia da dabe ea si wadela:ma. E da dia bese wadela:sea, dia dabe ea bese wadela:ma!’


\par }{\PP \VS{39}Be wali Na da dilima agoane sia:sa, ‘Dunu da di wadela:sea, dia mae dabema! Nowa dunu da dia ba:dafa fasea, dia ba: eno e fama:ne, delegili olema.

\VS{40}Nowa dunu da dia da:i salasu lama:ne, Gamanema fofada:musa: dawa:sea, dia abula amola ema ima.

\VS{41}Dadi gagui dunu da ea liligi logo dunumuni amoga gaguli masa:ne dima logesea, liligi lale, logo sedagaga gaguli masa.

\VS{42}Nowa dunu da dima liligi adole ba:sea, ema ima. Nowa dunu dia liligi lale fa:no bu imunusa: sia:sea, mae gegenama! Ema ima.


\par }{\SHB Ha lai Dunuma Asigi Hou
\par }
{\R (Luge 6:27-28,32-36)

\par }{\PP \VS{43}\FTNT{‡‡‡}{{\FR 5:43: }{\FT{Gobele Salasu 19:18 (Noga:le ba:ma! Fa:lisi dunu da Gode Ea Sia: giadofale olelei. Bai Gobele Salasu Buga amo ganodini, Gode da dia ha lai dunu higama hamedafa sia:i.)}}}“Musa: dunu ilia da amane sia:i, amo dilia da nabi amo, ‘Dia na:iyadoma asigima! Be dia ha lai dunuma higama!

\VS{44}Be wali Na da dilima sia:sa, ‘Dilia ha lai dunuma asigima! Nowa dunu da dilia hou wadela:sea, amo dunu fidima:ne, Godema sia:ne gadoma.’

\VS{45}Amo hou hamobeba:le, dilia Gode Eagofe agoane esalumu. Bai Gode da dunu huluanema asigiba:le, Ea eso da wadela:i dunuma amola noga:i dunu ilima defele hadigisa. Wadela:i hamosu dunu amola ida:iwane hamosu dunu ilia gilisili Gode Ea gibu iasu defele ba:sa.

\VS{46}Dilia dogolegei fi ilima fawane asigi hou hamosea, Gode da abuliba:le bidi dilima ima:bela:? Su lidisu amola hame asigisu dunu da amo asigi hou hamosa.

\VS{47}Dilia da dilia fi dunu fawane gousa:sea, amo hou da hou ida:iwane hame. Wadela:i hamosu dunu da amo asigi hou hamonana.

\VS{48}\FTNT{§§§}{{\FR 5:48: }{\FT{Gobele Salasu 19:2; Mousese ea Malasu 18:13}}}Be Gode Ea hou da Asigidafa Hou. Amo hou defele dilia hamoma.”




\par }\Chap{6}{\SH Asigi Hou
\par }
{\PP \VerseOne{1}\FTNT{*}{{\FR 6:1: }{\FT{Ma:diu 23:5}}}“Dilia Godema sia:ne gadosu o nodosu hou hamosea, dunu eno ba:ma:ne mae hamoma. Dilia da dunu eno ba:ma:ne ogogole hamosea, dilia Ada Hebene ganodini esala da dilima bidi hame imunu.


\par }{\PP \VS{2}Dilia da eno hame gagui dunuma liligi udigili imunusa: dawa:sea, dunu huluane dawa:ma:ne, dalabede mae duma. Ogogosu dunu da eno dunu ilia hou ba:ma:ne, sinagoge diasuga amola logoga agoane hamosa. Na dafawane sia:sa! Ilia da ilia bidi lai dagoi. Eno hame lamu.

\VS{3}Be dilia da hame gagui dunu ilima liligi udigili imunusa: dawa:sea, dia lobo fofadi da dia lobodafa ea hou hame dawa:mu da defea.

\VS{4}Dia iasu hou da wamolegei agoane ba:mu da defea. Amasea, dia Ada Hi da wamolegei hou huluane ba:lalebeba:le, bidi ida:iwane dima imunu.”


\par }{\SHB Sia:ne Gadosu Olelesu
\par }
{\R (Luge 11:2-4)

\par }{\PP \VS{5}\FTNT{†}{{\FR 6:5: }{\FT{Luge 18:10-14}}}“Dilia da Godema sia:ne gadosea, ogogosu dunu agoane mae sia:ne gadoma. Ilia da sinagoge diasuga amola logoga, eno dunu ilia siga ba:ma:ne, sia:ne gadosa lela. Na dafawane sia:sa! Ilia bidi huluane ilia da lai dagoi. Eno hame lamu.

\VS{6}Be di da Godema sia:ne gadomusa: dawa:sea, dia diasu ganodini ahoasea, logo ga:sili, dia Ada wamoaligisu ganodini esala, amoma wamowane sia:ne gadoma. Dia Ada da wamo liligi ba:beba:le, dima bidi ida:iwane imunu.


\par }{\PP \VS{7}Godema sia:ne gadosea, Gode Ea hou hame lalegagui dunu defele, udigili sia:ga fawane mae sia:ne gadoma. Gode Ea hou hame lalegagui dunu da Godema sia: sedagawane hiougibiba:le, Gode da noga:le nabimu ilia da dawa:lala.

\VS{8}Be dia Ada da dia esalusu hanai liligi huluane di mae adole, Ea dawa:. Amaiba:le, ilia hou defele mae hamoma.

\VS{9}Be dilia da Godema sia:ne gadosea, agoane sia:ma,

\par }{\LIB ‘Ninia Ada Gode Hebene ganodini esala!

\par }{\LIB Dia hadigi Dio amoma dunu ilia nodone sia:mu da defea.


\par }{\PP \VS{10}Hebene ganodini fi da Dia Hinadafa Hou hamonana.

\par }{\LIB Amo hou da osobo bagadega doaga:mu da defea.


\par }{\PP \VS{11}Ninia wali eso ha:i manu defele, ha:i manu ninima sagoma.


\par }{\PP \VS{12}Ninia eno dunu ilia wadela:i hou ninima hamoi gogolema:ne olofosu,

\par }{\LIB amo defele ninia wadela:i hou hamoi,

\par }{\LIB Di gogolema:ne olofoma.


\par }{\PP \VS{13}Be Sa:ida:ne da ninima dafama:ne ado ba:su hou mae olelema:ne, Di fidima.

\par }{\LIB Amola Sa:ida:ne da nini wadela:sa:besa:le, Di gaga:ma.’


\par }{\PP \VS{14}\FTNT{‡}{{\FR 6:14: }{\FT{Maga 11:25-26}}}Dilia da eno dunu ilia wadela:i hou hamoi gogolema:ne olofosea, dilia Hebene esala Adadafa da dilia wadela:i hou amola gogolema:ne olofomu.

\VS{15}Be dilia da eno dunu ilia wadela:i hou hame gogolema:ne olofosea, dilia Ada da dilia wadela:i hou amola hame gogolema:ne olofomu.


\par }{\SHB Ha:i Mae Nawane Sia:ne Gadosu Hou
\par }
{\PP \VS{16}Dilia Godema sia:ne gadomusa: ha:i hame nasea, ogogosu dunu ilia hou agoane mae hamoma. Eno dunu ilia da ha:i hame mai amo ba:ma:ne, ilisu ilia odagi wadela:sa. Na da dilima dafawane sia:sa! Ilia bidi huluane ilia da lai dagoi. Eno hame lamu.

\VS{17}Be dilia sia:ne gadomusa: ha:i hame nasea, dilia dialuma da:iya woilo sogadigili, dilia odagi ulima.

\VS{18}Dilia hou eno dunuga mae ba:le, dilia Ada fawane da dilia hou wamowane ba:mu. Amasea, E da bidi ida:iwane dilima imunu.


\par }{\SHB Liligi Ida:iwane Hebene Ganodini Gilisima
\par }
{\R (Luge 12:33-34)

\par }{\PP \VS{19}\FTNT{§}{{\FR 6:19: }{\FT{Ya:mese 5:2-3}}}Dilia gobolo liligi ida:iwane osobo bagadega mae gilisima. Aouwaba da amo liligi hedolowane wadela:sa amola liligi da hedolo dasasa. Wamolasu dunu amola ilia da diasu gadelale, liligi wamolasa.

\VS{20}Be dilia gobolo liligi ida:iwane Hebene ganodini gilisima. Amo soge ganodini, liligi da aouwabaga hame wadela:sa, hame dasasa, amola wamolasuga wamolamu da hamedei.

\VS{21}Dilia gobolo ligisisu, amo sogebiga dilia dogo amola da legei dialebe ba:mu.


\par }{\SHB Da:i Hodo ea Gamali
\par }
{\R (Luge 11:34-36)

\par }{\PP \VS{22}Si da da:i hodo ea gamali agoane. Dia si da noga:iwane galea, hadigi da dia da:i hodo nabamu.

\VS{23}Be dia si da wadela:i galea, gasi da dia da:i hodo nabamu. Dia hadigi da gasiwane galea, gasi da bagadedafa ba:mu


\par }{\SHB Gode amola Osobo Bagade Liligi
\par }
{\R (Luge 16:13; 12:22-31)

\par }{\PP \VS{24}“Dunu afadafa da hina aduna ela hawa: hamomu da hamedei. Amai galea, e da hina afadafa ema asigimu. Enoma e da higamu. E da enoma fa:no bobogemu. Eno e da hihini ba:mu. Gode Ea hawa: amola osobo bagade muni dawa:su ea hawa: gilisili hamomu da hamedei galebe.


\par }{\PP \VS{25}Amaiba:le dilia ha:i manu liligi amola da:i salasu abula, da:i dioiwane mae dawa:ma. Dunu ea esalusu da ha:i nasu baligi dagoi amola da:i hodo da abula baligi dagoi.

\VS{26}Muagado sio fi ba:ma! Ilia da ha:i manu hame bugisa amola hame faisa. Be dilia muagado Ada da ilima ha:i manu iaha. Dilia esalusu da ilia esalusu amoga baligi dagoi.

\VS{27}Dilia da:i dioiwane dawa:beba:le, dilia esalusu eso ilegei da sedagima:bela:? Hame mabu!


\par }{\PP \VS{28}Dilia abula lamu hanaiba:le, abuliga da:i dioiwane dawa:bela:? Sogea ea hou ba:ma! Ilia da hawa: hamosu amola amunasu hame dawa:.

\VS{29}\FTNT{**}{{\FR 6:29: }{\FT{1 10:4-7; 2 Hou Olelesu 9:3-6}}}Be Na da dilima sia:sa! Soloumane da muni bagade gaguiba:le abula noga:idafa salasu. Be amo sogea ilia abula ida:iwane ba:su da Soloumane ea abula ba:su baligi dagoi.

\VS{30}Amaiba:le, gisi da wali diala be aya laluga gobele sali dagoi ba:mu. Be Gode da amo gisi abula ida:iwane amoga idiniginisiba:le, ea iasu hou dilima da goe hou bagadewane baligimu. Dilia dafawaneyale dawa:su hou da fonobahadi.


\par }{\PP \VS{31}Amaiba:le da:i dioiwane mae dawa:ma. ‘Ninia da adi moma:bela:? Ninia da adihano moma:bela:? Ninia da adi abula amoga idiniginisima:bela:?’ amo sia: mae sia:ma.

\VS{32}Gode Ea hou hame lalegagui dunu da amo liligi amoma dawa:lala. Be dilia wali esaloma:ne lamu liligi defele, amo dilia muagado Ada Ea dawa:.

\VS{33}Be dilia Gode Ea Hinadafa Hou amola Ema moloidafa nabasu hou hidadea hogoi helema. Fa:no E da waha sia:i esalusu liligi dilima imunu.

\VS{34}Aya misunu hou da:i dioiwane mae dawa:ma. Aya da hi fawane amo hou dawa:mu da defea. Wali eso da:i dioi liligi diala, amoga fawane dawa:mu da defea.




\par }\Chap{7}{\SH Eno Dunuma Fofada:su Hou
\par }
{\R (Luge 6:37-38,41-42)

\par }{\PP \VerseOne{1}“Gode da dima gasa bagadewane fofada:sa:besa:le, dunu eno ilia hou ba:beba:le, udigili amola hihini mae fofada:ma.

\VS{2}\FTNT{*}{{\FR 7:2: }{\FT{Maga 4:24}}}Bai dia fofada:su eno dunuma hamoi amo defele, Gode da dima fofada:mu. Dia da eno dunuma sema hamosea, amo defele Gode da amo sema defele dima fofada:mu.

\VS{3}Dia abuliba:le ifa su dia sama ea si ganodini dialebe, amo higale ba:sala:? Be ifa da:fe dia si ganodini dialebe, di abuli hame ba:sala:?

\VS{4}Di da ifa da:fe dia si ganodini dialebe hame ba:beba:le, dia samama, ‘Ifa su dia si ganodini dialebe na fadegale fasimu,’ amane sia:mu da hamedei galebe.

\VS{5}Di da dabua fawane molole ogogosu dunu! Hidadea, ifa da:fe dia si ganodini dialebe fadegale fasili, bu noga:iwane ba:beba:le, fa:no ifa su dia sama ea si sa:i amo fadegale fasimu da defea.


\par }{\PP \VS{6}Liligi ida:iwane wa:megili imunu da defea hame. Dia su gebogili mae ima. Agoane hamosea, gebo da dia su osa:la heda:le, sinidigili, dia da:i hodo dodosa:ne dagomu.


\par }{\SHB Adole Ba:su, Hogole Helesu, Logoga Lulufigisu Hou
\par }
{\R (Luge 11:9-13)

\par }{\PP \VS{7}“Adole boba:sea, dilia da lamu. Hogoi helesea, dilia da ba:mu. Logoga lulufigisia, dilia da logo doasibi ba:mu.

\VS{8}Nowa da adole boba:sea da lamu. Nowa da hogoi helesea da ba:mu. Nowa da mae yolele, logoga lulufigisia, e da logo doasibi ba:mu.


\par }{\PP \VS{9}Osobo bagade ada, ea mano da ha:i manusa: ema menabo adole ba:sea, e da medosu sania ima:bela:? Hame mabu!

\VS{10}E da ha:i manusa: menabo adole ba:beba:le, ada da sania ima:bela:? Hame mabu!

\VS{11}Amaiba:le, dilia wadela:i hamosu dunu da dilia mano ilima liligi ida:iwane gala imunu dawa:beba:le, dilia Hebene ganodini esala Ada da dilima liligi ida:iwane baligiliwane imunusa: dawa:.


\par }{\PP \VS{12}\FTNT{†}{{\FR 7:12: }{\FT{Luge 6:31}}}Adi hou, eno dunu dilima hamomu dili da hanai galea, amo hou defele ilima hamoma. Mousese ea Sema sia: amola balofede dunu ilia sia: ea bai da goea.


\par }{\SHB Logo Fonobahadi
\par }
{\R (Luge 13:24)

\par }{\PP \VS{13}“Logo Holei fonobahadi amoga golili masa. Helo amoga ahoasu logo da holei bagade amola logo da ba:dedafa. Dunu bagohame da amo logoga ahoa.

\VS{14}Be Fifi Ahoanusu logo da holei fonobahadi amola logo da gasa bagade. Dunu bagahame fawane da amo logo hogole ba:sa.


\par }{\SHB Ifa amola ea Dulu
\par }
{\R (Luge 6:43-44)

\par }{\PP \VS{15}“Ogogosu olelesu balofede dunu dawa:ma. Ilia dabuagado da sibi ea gadofoagoane ba:sa, be ganodini da gasonasu wa:me esala.

\VS{16}Dilia da ilia dulu legei ba:sea, ilia hou dawa:mu. Dunu da nebaiyaga waini hame faisa, amola gisiga, esalo dulu hame faisa.

\VS{17}Ida:iwane ifa da dulu noga:iwane legesa. Wadela:i ifa da dulu wadela:i fawane legesa.

\VS{18}Ida:iwane ifa da dulu wadela:i gala legemu hamedei galebe. Wadela:i ifa da dulu ida:iwane hame legesa.

\VS{19}\FTNT{‡}{{\FR 7:19: }{\FT{Ma:diu 3:10; Luge 3:9}}}Ifa huluane da dulu noga:iwane hame legesea, ilia da amo ifa abusa:le, laluga galadigimu.

\VS{20}\FTNT{§}{{\FR 7:20: }{\FT{Ma:diu 12:33}}}Amaiba:le, dilia da ilia dulu legei ba:sea, ilia hou dawa:mu.


\par }{\SHB Na da Dili Hamedafa Dawa:i
\par }
{\R (Luge 13:25-27)

\par }{\PP \VS{21}“Dunu huludafa da Nama ‘Hina! Hina!’ sia:beba:le, ilia udigili Hebene soge ganodini hame masunu. Be nowa dunu da Gode Ea hou nabawane hamobeba:le, amo dunu fawane da heda:mu.

\VS{22}Na bu misunu esoga, dunu bagohame da Nama agoane sia:mu, ‘Hina! Hina! Ninia Dia dioba:le sia: gasa bagade olelesu. Ninia da Dia Dioba:le, Gode Ea Sia: olelei. Ninia da Fio liligi bagohame dunu ilia dogoga aligila sa:i fadegale fasi, amola musa: hame ba:su hou gasa bagade hamosu!’

\VS{23}\FTNT{**}{{\FR 7:23: }{\FT{Gesami Hea:su 6:8}}}Amasea, Na da ilima amane sia:mu, ‘Na da dili hame dawa:i galu. Dilia wadela:le hamosu dunu! Dilia masa!’


\par }{\SHB Diasu Gagusu Dunu Aduna
\par }
{\R (Luge 6:47-49)

\par }{\PP \VS{24}“Amaiba:le, nowa dunu da Na sia: noga:le nababeba:le, noga:le hamosa, e da bagade dawa:su dunu ea diasu igi bai da:iya gagui agoai ba:sa.

\VS{25}Gibu bagade sa:ili, hano amola heda:le, isu bagade misini, amo diasu ha:giwane fai. Be diasu da igi da:iya gaguiba:le hame mugului.

\VS{26}Be nowa dunu da Na sia: naba be hame hamosa, e da gagaoui dunu amo da dasai sa:i da:iya ea diasu gagui agoane.

\VS{27}Gibu bagade sa:ili, hano heda:le, isu bagade misini, diasu da ha:giwane fabeba:le, diasu da hedolowane mugululi, bu hamedafa ba:i.”


\par }{\SHB Yesu Ea Hinadafa Hou
\par }
{\PP \VS{28}\FTNT{††}{{\FR 7:28: }{\FT{Maga 1:22; Luge 4:32}}}Yesu da amo sia: olelei dagoiba:le, dunu huluane da fofogadigi.

\VS{29}E da ilia musa: sema olelesu dunu agoane hame olelei. E da Hina Bagadedafa ea hou agoane oleleiba:le, ilia da fofogadigi.




\par }\Chap{8}{\SH Yesu da Oloi Dunu Uhinisi
\par }
{\R (Maga 1:40-45; Luge 5:12-16)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu E goumiba:le bu sa:ili, dunu bagohame da Ema fa:no bobogei.

\VS{2}Amasea, lebolosi (da:i da aiya madelai) oloi dunu da Ema doaga:le, muguni bugili, amane sia:i, “Hina! Di da hanai galea, Di da na olo dodofemu dawa:.”


\par }{\PP \VS{3}Yesu da Ea lobo molole, oloi ea da:i hodo digili, amane sia:i, “Na hanai galebe. Dia olo uhima!” Amasea, ea olo da hedolo bahole, uhi dagoi ba:i.

\VS{4}\FTNT{*}{{\FR 8:4: }{\FT{Gobele Salasu 14:1-32}}}Yesu da ema amane sia:i, “Dunu eno ilima mae adoma! Be gobele salasu dunu ema masa! E da dia oloi uhi amo abodemu. Amasea, dia da uhi dagoi amo dunu huluanema olelemusa:, Mousese ea musa: adoi gobele salasu liligi, ema ima.”


\par }{\SHB Yesu da Louma Dadi Gagui Ea Hawa: Hamosu Dunu Uhinisi Dagoi
\par }
{\R (Luge 7:1-10)

\par }{\PP \VS{5}Yesu da Gabena:ia:me moilaiga doaga:loba, Louma Gamane dadi gagui hina dunu da Ema doaga:le, amane sia:i,

\VS{6}“Hina! Na hawa: hamosu dunu da se bagade nabawane amola da:i gadoi diala.”


\par }{\PP \VS{7}Yesu E bu adole i, “Na da e uhimusa: masunu!”


\par }{\PP \VS{8}Be dadi gagui hina da Yesuma bu adole i, “Na hou da wadela:iba:le, Di da na diasuga misunu na da defele hame galebe. Di udigili guiguda: sia:ga fawane uhima.


\par }{\PP \VS{9}Na amola da hina dunu eno esala. Na dadi gagui dunu amola, ilia da na sia: naba. Dunu afadafa ema na da ‘Masa!’ sia:beba:le, e da ahoa. Enoma na da ‘Misa!’ sia:beba:le, e da maha. Na da na hawa: hamosu dunuma ‘Agoane hamoma!’ sia:sea, e da agoane hamosa.”


\par }{\PP \VS{10}Amo sia: nababeba:le, Yesu E fofogadigili, Ea fa:no bobogesu dunuma amane sia:i, “Na da dafawane sia:sa! Na da Isala:ili fi ganodini, dafawaneyale dawa:su hou bagade agoia hame ba:i.

\VS{11}\FTNT{†}{{\FR 8:11: }{\FT{Luge 13:29}}}Na da dilima dafawane sia:sa! Dunu bagohame ilia gusudili amola guma:dili misini, ilia amola A:ibalaha:me, Aisage amola Ya:igobe gilisili, Gode Ea Hinadafa Hou lolo Nasu bagade amo ganodini fimu.

\VS{12}\FTNT{‡}{{\FR 8:12: }{\FT{Ma:diu 22:13, 25:30; Luge 13:28}}}Be Gode Ea fi dunu, Gode da gasiga gadili galadigimu. Ilia da bese ini dinanumu.”

\VS{13}Amalalu, Yesu da dadi gagui hina ema amane sia:i, “Masa! Dia dafawaneyale dawa:su defele ba:ma!” Amo sia:beba:le, ea hawa: hamosu dunu da uhini dagoi ba:i.


\par }{\SHB Yesu da Dunu Bagohame Uhinisi
\par }
{\R (Maga 1:29-34; Luge 4:38-41)

\par }{\PP \VS{14}Yesu da Bida ea diasuga doaga:i. Bida idua ea eme da asugi madelaiba:le, udigili debea da:iya dialebe ba:i.

\VS{15}Yesu da amo uda ea lobo gaguli ba:i. Amalalu, ea asugi da hedofale, e da wa:legadole, Yesuma aowai.


\par }{\PP \VS{16}Daeya, ilia da doula ahoasu dunu bagohame Yesuma oule misi. Yesu da Ea sia:ga, wadela:i a:silibu huluane fadegale fasi dagoi. E da oloi dunu huluane uhinisi dagoi.


\par }{\PP \VS{17}\FTNT{§}{{\FR 8:17: }{\FT{Aisaia 53:4}}}Ea hamobeba:le, balofede dunu Aisaia ea sia: didili hamoi dagoi ba:i, “Hisu da ninia olo huluane lale, gaguli asi dagoi!”


\par }{\SHB Yesuma Fa:no Bobogesu Hou da Udigili Asaboi Hame
\par }
{\R (Luge 9:57-62)

\par }{\PP \VS{18}Dunu bagohame da gilisibiba:le, Yesu da Ea fa:no bobogesu dunuma hano na:iyado bega: masa:ne sia:i.

\VS{19}Sema olelesu dunu afae da Ema misini, amane sia:i, “Olelesu! Di da habidili ahoasea, na da Dima, mae yolele, fa:no bobogemu.”


\par }{\PP \VS{20}Be Yesu da bu adole i, “Fogisi da uligelaba diaha. Sio da bibi da:iya diaha. Be Dunu Egefe golama:ne da diasu hame gala.”


\par }{\PP \VS{21}Ea fa:no bobogesu dunu eno da Ema amane sia:i, “Na da Dima mae yolele, fa:no bobogemu. Be hidadea na ada bogole, Na da e uli dogone salimu da defeala:?”


\par }{\PP \VS{22}Be Yesu da bu adole i, “Defea! Nama fa:no bobogema! Be bogoi dunu ilisu ilila: bogoi dunu uli dogone salimu da defea.”


\par }{\SHB Yesu da Ea Sia:ga Gibu Isula Bobodoi Hedofai
\par }
{\R (Maga 4:35-41; Luge 8:22-25)

\par }{\PP \VS{23}Eso afaega, Yesu amola Ea ado ba:su dunu da dusagaiga fila heda:le asi.


\par }{\PP \VS{24}Amalalu, hedolowane, fo gasa bagade misini, hano gafululi, dusagai gigiwigili, hano da dusagai ganodini dabeba:le, magufamu gadenei ba:i. Yesu da dusagai ganodini golai dialebe ba:i.

\VS{25}Amalalu, ado ba:su dunu, ilia da Yesuma doaga:le, Ea golai didilisili, Ema amane sia:i, “Hina! Fidima! Ninia da bogomu galebe!”


\par }{\PP \VS{26}Yesu da ilima amane sia:i, “Dilia da abuliba:le beda:bela:? Dilia dafawaneyale dawa:su hou da fonobahadi.” Amalalu, E da wa:legadole, fo amola hano gafului amoma gagabole sia:nanu, fo da yolele, hano da bu ida:iwane ba:i.


\par }{\PP \VS{27}Ilia da bagadewane beda:i galu. Fofogadigili, ilia gilisili sia: dasu, “Fo amola hano amola Ea sia nababeba:le, goe dunu da nowa dunula:?”


\par }{\SHB Yesu da Doula Ahoasu Dunu Aduna Uhinisi
\par }
{\R (Maga 5:1-20; Luge 8:26-39)

\par }{\PP \VS{28}Hano wayabo na:iyado bega: doaga:le, E da Ga:dala sogega doaga:i. Doula ahoasu dunu aduna, bogoi alifa gele gelabo yolesili, misini, Ema doaga:i. Elea dogo ganodini wadela:i a:silibu da aligila sa:iba:le, elea hou da nimi bagade ba:i. Amaiba:le, dunu huluane da beda:iba:le, amo logoga hame ahoasu.

\VS{29}Ela ha:giwane wele sia:i, “Gode Egefe! Di da adiga anima misibela:? Di da abuliba:le ilegei esoga mae aligili, anima se iasu imunusa: misibela:?”


\par }{\PP \VS{30}Gebo bagohame gadenenewane ha:i nanebe ba:i.

\VS{31}Amaiba:le, wadela:i a:silibu amo doula ahoasu elea dogo ganodini aligila sa:i da Yesuma ha:giwane adole ba:i, “Dia da nini sefasimusa: dawa:sea, amo gebo fi ganodini Dia nini asunasima.”


\par }{\PP \VS{32}Yesu da “Masa!” sia:i. Amalalu, ilia fadegale fasili, gebo ganodini aligila sa:i. Amalalu, gebo huluane da hobeale, gafuluga sa:ili, hano bagadega sa:ili, bogogia:le gela sa:i.

\VS{33}Amo gebo ouligisu dunu da hobeale asili moilaiga doaga:i. Ilia da moilai dunu ilima amo doulasi dunuma hou doaga:i, amo olelei.

\VS{34}Amo sia: nababeba:le, moilai dunu huluane da Yesuma misini, E masa:ne ha:giwane edegei.




\par }\Chap{9}{\SH Yesu da Da:i Gadoi Dialu Dunu Uhinisi
\par }
{\R (Maga 2:1-12; Luge 5:17-26)

\par }{\PP \VerseOne{1}Amaiba:le, Yesu E da bu dusagaiga aligila heda:le, hano degele, Hi moilaiga doaga:i.

\VS{2}Ilia da gadoi dialu dunu debea da:iya ligisi, Ema oule misi. Yesu da ilia dafawaneyale dawa:su hou ba:beba:le, oloi dunuma amane sia:i, “Nagofe! Mae beda:ma! Dia wadela:i hou da gogolema:ne olofoi dagoi.”


\par }{\PP \VS{3}Be Sema olelesu dunu mogili da amo hou ba:beba:le, ilia asigi dawa:su ganodini amane sia:i, “Amo dunu da lasogole sia:sa!”


\par }{\PP \VS{4}Be Yesu da ilia asigi dawa:su ba:i dagoi. Amaiba:le, E amane sia:i, “Dili abuliba:le wadela:lewane dawa:sala:?

\VS{5}Adi hou da asaboila:? Na da gadoi diala dunuma, ‘Dia wadela:i hou da gogolema:ne olofoi dagoi,’ sia:ma:bela:? O Na da ema, ‘Wa:legadole laloma!’ sia:ma:bela:?.

\VS{6}Be Dunu Egefe da osobo bagade dunuma gogolema:ne olofosu ima:ne gasa defele gala. Amo dilia dawa:ma:ne, Na da hamomu.” Amalalu, E da gadoi dialu dunuma amane sia:i, “Wa:legadole, dia debea gisawane diasuga masa!”


\par }{\PP \VS{7}Amalalu, e wa:legadole, ea debea gaguia gadole, gisawane, ea diasuga asi.

\VS{8}Dunu huluane da amo hou fofogadigili ba:i. Gode da amo Hina hou osobo bagade dunuma iabeba:le, ilia da Godema nodonanu.


\par }{\SHB Yesu da Ma:diu Ema Fa:no Bobogema:ne Wele sia:i
\par }
{\R (Maga 2:13-17; Luge 5:27-32)

\par }{\PP \VS{9}Amo sogebi yolesili, asili, Yesu da dunu ea dio amo Ma:diu amo su lidisu seseiga esalebe ba:i. Yesu da ema amane sia:i, “Nama fa:no bobogema!” Amalalu, Ma:diu da wa:legadole, Yesuma fa:no bobogei.


\par }{\PP \VS{10}\FTNT{*}{{\FR 9:10: }{\FT{Luge 15:1-2}}}Yesu amola Ea ado ba:su dunu ilia da Ma:diu ea diasuga ha:i manusa: asi. Amalalu, su lidisu dunu amola wadela:i hamosu dunu bagohame ilima gilisibi ba:i.


\par }{\PP \VS{11}Amo hou ba:beba:le, Fa:lisi dunu da Yesu Ea ado ba:su dunu ilima amane adole ba:i, “Dilia Olelesu dunu E da abuliba:le gilisili su lidisu amola wadela:i hamosu dunu ili gilisili ha:i nanabela:?”


\par }{\PP \VS{12}Yesu da ilia sia: nabi. E amane sia:i, “Hame oloi dagumui dunu da manoma legesu dunuma hame maha, - oloi dunu fawane.

\VS{13}\FTNT{†}{{\FR 9:13: }{\FT{Ma:diu 12:7; Hosia 6:6}}}Gode Sia: da agoane dedei diala, ‘Na da gobele salasu hou hame be gogolema:ne olofosu amola asigi hou fawane hanai gala.’ Amo ea bai hogola masa! Na da hou ida:iwane hamosu dunu lidimusa: hame misi. Na da wadela:i hou hamosu dunu lidimusa: misi.”


\par }{\SHB Ha:i Manu Hame Nasu Hou
\par }
{\R (Maga 2:18-22; Luge 5:33-39)

\par }{\PP \VS{14}Amalalu, Yone Ba:bodaise ea ado ba:su dunu da Yesuma doaga:le, amane sia:i, “Ninia amola Fa:lisi dunu da eso bagohame, Godema nodone sia:ne gadomusa:, ha:i manu hame naha. Be dia ado ba:su da amo hou hame hamosa. Abolebela:?”


\par }{\PP \VS{15}Yesu E bu adole i, “Uda lamu dunu, e amola ea na:iyado dunu huluane da gilisili esalea, ea na:iyado da hame da:i dioiwane esala. Be hobea, uda lamu dunu da ilima samogeiba:le, ilia da e bu hame ba:muba:le, ilia da da:i dioiba:le, ha:i mae nawane hou hamomu.


\par }{\PP \VS{16}Dunu da ilia abula hea gadelai amoga abula gaheabolo gala hame nodomesa. Gaheabolo abula da hea amoga hedolo fadegamu, amola gadelai da bu bagade hamomu.

\VS{17}Amola dunu ilia da waini gaheabolo amo ohe gadofo gaga hea ganodini hame sala. Agoane hamoi galea, waini gadofo da fudugala:le, wadela:idafa ba:mu. Waini amola da sogadigili, fisi dagoi ba:mu. Be waini gaheabolo da waini gadofo gaheabolo ganodini salimu da defea. Amasea, waini amola gadofo da noga:le dialumu.”


\par }{\SHB Yesu da Sinagoge hina dunu Idiwi Uhinisi. Logoga Asili, Uda eno da Yesu Ea Abula Digili Ba:i
\par }
{\R (Maga 5:21-43; Luge 8:40-56)

\par }{\PP \VS{18}Yesu da amo sia:nanoba, Yu fi ouligisu dunu da Yesuma doaga:le, muguni bugili, Ema amane sia:i, “Na diwi da wahadafa bogoi. Be Dia da ea da:i amoga Dia lobo ligisia, e da bu uhimu.”


\par }{\PP \VS{19}Amaiba:le, Yesu amola ea ado ba:su dunu ilia da wa:legadole, ea diasuga doaga:musa: asi.


\par }{\PP \VS{20}Oloi uda afae amo da ode fagoyale gala ea maga:me bagade ahoasu, amo daYesuma fa:no bobogele, Ea abula fe digili ba:i.

\VS{21}E da Yesu Ea abula digili ba:seauhimu, amo ea asigi dawa:su ganodini dawa:i galu.


\par }{\PP \VS{22}Yesu da delegili, amo uda ba:i dagoi. E da ema amane sia:i, “Na diwi! Dia dogo denesima! Di da dafawaneyale dawa:beba:le uhi dagoi.” Amalalu, amo uda da hedolo uhibi ba:i.


\par }{\PP \VS{23}Amalalu, Yesu da sinagoge hina dunu ea diasuga doaga:loba, baidama dusu amola didigia:su dunu bagohame ba:i.

\VS{24}E da ilima amane sia:i, “Gadili masa! Uda mano da bogoi hame. E da golai diala.” Amane sia:beba:le, dunu huluane da Eba:le oufesega:i.


\par }{\PP \VS{25}Be ilia dunu huluane gadili sefasi ba:loba, Yesu da misini, amo uda mano ea lobo gagui. Amalalu, a:fini da wa:legadoi.

\VS{26}Isala:ili dunu huluane amo soge ganodini da amo gasa bagade hou nabi dagoi.


\par }{\SHB Yesu da Si Dofoi Dunu Aduna Elea Si Fadegalesi
\par }
{\PP \VS{27}Yesu da amo sogebi yolesili, asili, si dofoi dunu aduna da Ema fa:no bobogelalebe ba:i. Ela da amane wele sia:i, “Da:ibidi ea mano, anima asigima!”


\par }{\PP \VS{28}Yesu da diasu ganodini golili daloba, si dofoi dunu da Yesuma doaga:i. Yesu E amane sia:i, “Na da alia si fadegamu defele esala, amo alia da dafawaneyale dawa:bela:?”

\par }{\LIB “Ma, hina!” ela bu adole i.


\par }{\PP \VS{29}Amaiba:le, E da elea si digili ba:i dagoi. “Alia dafawaneyale dawa:i hou defele ba:ma!”

\VS{30}Amalalu, elea si da fadegai dagoi ba:i. Be Yesu da gasawane elama, eno dunuma mae adoma:ne sia:i.


\par }{\PP \VS{31}Be ela da asili, Ea sia: mae nabawane, dunu huluane amo soge ganodini esalu ilima olelei dagoi.


\par }{\SHB Yesu da Sia: Hamedei Dunu Uhinisi
\par }
{\PP \VS{32}Amo dunu da gadili ahoananoba, eno dunu da sia: hamedei dunu amo ea dogoga Fio liligi aligila sa:i, Yesuma oule misi.

\VS{33}Yesu da amo wadela:i a:silibu fadegale fasi dagoi. Amalalu, amo dunu da ea lafidili bu sia: baoui. Dunu huluane fofogadigili amane sia:i, “Amo hou ninia Isala:ili soge ganodini degabodafa ba:sa!”


\par }{\PP \VS{34}\FTNT{‡}{{\FR 9:34: }{\FT{Ma:diu 10:25, 12:24; Maga 3:22; Luge 11:15}}}Be Fa:lisi dunu da amane sia:i, “E da wadela:i a:silibu hina ea gasaga amo liligi fadegasa.”


\par }{\SHB Yesu da Dunu ilima Asigisu
\par }
{\PP \VS{35}\FTNT{§}{{\FR 9:35: }{\FT{Ma:diu 4:23; Maga 1:39; Luge 4:44}}}Yesu da ilia moilai huluane amoma doaga:le, ilia sinagoge diasu ganodini Gode Ea Hinadafa Hou olelelalu. E da oloi dunu huluane uhinisi dagoi.

\VS{36}\FTNT{**}{{\FR 9:36: }{\FT{Idisu 27:17; 1 22:17; 2 Hou Olelesu 18:16; Isigiele 34:5; Maga 6:34}}}Be E da dunu bagohame gilisibi ba:beba:le, bagadewane asigi galu. Ilia da sibi ouligisu dunu hameba:le, gasa hame sidi agoane dialebeba:le, E da bagade asigisu.

\VS{37}\FTNT{††}{{\FR 9:37: }{\FT{Luge 10:2}}}Amaiba:le E da Ea fa:no bobogesu dunuma amane sia:i, “Dafawane! Ha:i manu yoi da bagade. Be faimu dunu da bagahamedafa.

\VS{38}Amaiba:le ha:i manu gamisu Hina Ema sia:ne gadoma. E da faimu dunu asunasima:ne, sia:ne gadoma.”




\par }\Chap{10}{\SH Ado Ba:su Dunu Fagoyale Gala
\par }
{\R (Maga 3:13-19; Luge 6:12-16)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu da Ea ado ba:su dunu fagoyale gala gilisili, gasa bagade hou ilima i. Ilia da wadela:i a:silibu fadegama:ne amola oloi dunu uhima:ne, amo gasa defele E da ilima i dagoi.

\VS{2}Ado ba:su dunu fagoyale gala ilia dio amo da Saimone (ea dio eno da Bida), ea eya A:dalu, Ya:mese, (Sebedi ea mano) amola amo ea eya Yone,

\VS{3}Filibe, Badolomiu, Domase, su lidisu dunu Ma:diu, Ya:mese (A:lafiase ea mano), Da:diase,

\VS{4}Saimone (Selode fi dunu) amola Yudase Isaga:liode (e da Yesu hohonoi).


\par }{\SHB Ado ba:su Dunu Ilia Hawa: Hamosu
\par }
{\R (Maga 6:7-13; Luge 9:1-6)

\par }{\PP \VS{5}Yesu da amo dunu fagoyale gala asunasi. E amane sia:i, “Dienadaile sogega amola Samelia moilai gagaiga mae masa.

\VS{6}Be Isala:ili dunu fi da sibi fisi dagoi agoane. Amaiba:le ilima olelela masa.

\VS{7}\FTNT{*}{{\FR 10:7: }{\FT{Luge 10:4-12}}}Ahoabeba:le, dilia sia: agoane olelema, ‘Gode Ea Hinadafa Hou doaga:mu da gadenei galebe!’

\VS{8}Dilia oloi dunu uhinisima amola bogoi dunu bu wa:legadolesima. Lebolosi dunu uhinisima amola Fio liligi fadegale fasima. Dilia lai da udigili laiba:le, dilia imunuba:le, bidi mae lama.

\VS{9}Gouli, silifa amola balasega hamoi muni dilia muni salasu ganodini sali, mae gaguli masa.


\par }{\PP \VS{10}\FTNT{†}{{\FR 10:10: }{\FT{1 Golidia 9:14; 1 Dimodi 5:18}}}Udigili edegesu dunu ea esa, abula aduna, emo salasu amola dagulu, mae gaguli masa. Dilia da hawa: hamosu dunu gala. Amaiba:le, eno dunu da dilia wali esaloma:ne lamu liligi dilima imunu da defea.


\par }{\PP \VS{11}Dilia da moilaiga doaga:sea, nowa dunu dilima yosia:sea, amo dunu ea diasuga golale, eno sogega masunusa: fawane yolesima.

\VS{12}Dilia diasuga golili dasea, amane sia:ma, “Guiguda: olofosu dialoma!”

\VS{13}Ilia da dili hahawane yosia:sea, dilia yosia:su da ilima dialoma:ne sia:ma. Be ilia dili hame yosia:sea, dilia yosia:su bu samogema.


\par }{\PP \VS{14}\FTNT{‡}{{\FR 10:14: }{\FT{Asunasi Dunu Ilia Hou 13:51}}}Amola moilai dunu da dili hame yosia:sea amola dilia sia: higabe ba:sea, dilia logoga bu asili, goe moilai ea osobo dilia emo gafega diala, amo ilima olelema:ne doga:lesima.

\VS{15}\FTNT{§}{{\FR 10:15: }{\FT{Ma:diu 11:24; Mui 19:24-28}}}Na da dafawane sia:sa! Fofada:su eso doaga:sea, goe moilai ea se iasu da Sodame amola Goumola moilai, elea musa: se iasu bagadewane baligimu.”


\par }{\SHB Gegesu Hou da Doaga:mu
\par }
{\R (Maga 13:9-13; Luge 21:12-17)

\par }{\PP \VS{16}\FTNT{**}{{\FR 10:16: }{\FT{Luge 10:3}}}“Nabima! Na da dili asunasiba:le, dilia da sibi mano agoane. Dilia da dunu gasonasu wa:me adoba ganodini ahoabe agoai ba:mu. Amaiba:le, sania agoane, dawa:iwane hamoma, amola ‘dafe’ sio ea olofosu hou agoane hamoma.

\VS{17}\FTNT{††}{{\FR 10:17: }{\FT{Maga 13:9-11; Luge 12:11-12, 21:12-15}}}Dilia osobo bagade dunu ilia hou dawa:ma! Ilia da dilima fofada:sea, sinagoge diasu ganodini fegasuga bagade famu.

\VS{18}Na hou lalegaguiba:le, dilia da Gamane Hina dunuma fofada:mu. Bai dilia da fofada:su amo ganodini, ilima amola Dienadaile dunuma, Gode Ea Sia: Ida:iwane olelemu.

\VS{19}Fofada:sea, dilia bu adole iasu da:i dioiwane mae dawa:ma. Amo esoga, Gode da dilia bu adole imunu sia: dilima olelemu.

\VS{20}Bai dilia lafidili sia: da dilila: sia: hame ba:mu. Be Gode Ea A:silibu Hadigidafa Gala dilia dogo ganodini esala, Hi fawane da amo sia: dilia lafidili sia:mu.

\VS{21}\FTNT{‡‡}{{\FR 10:21: }{\FT{Maga 13:12; Luge 21:16}}}Dunu ilia da yolalali amo medoma:ne, fofada:su dunuma imunu. Eda da ea mano amoma amo hou defele hamomu. Mano da wa:legadole, ilia eda amola eme himone fuga:mu.

\VS{22}\FTNT{§§}{{\FR 10:22: }{\FT{Ma:diu 24:9, 24:13; Maga 13:13; Luge 21:17}}}Dilia da Na hou lalegaguiba:le, dunu huluane da dili higamu. Be nowa da Na hou mae yolele soge wadela:mu eso amoga doaga:sea, e da gaga:su ba:mu.

\VS{23}Ilia da moilai afae ganodini dilima gadei sia:sea amola fasea, dilia eno moilaiga hobeale masa. Dilia moilai huluanedafa Isala:ili soge ganodini amo hame olelei dagosea, Dunu Egefe da misunu.


\par }{\PP \VS{24}\FTNT{***}{{\FR 10:24: }{\FT{Luge 6:40; Yone 13:16, 15:20}}}Ado ba:su dunu da olelesu dunu amo ea hou hame baligisa. Hawa: hamosu dunu ea hou da hina dunu amo ea hou hame baligisa.

\VS{25}\FTNT{†††}{{\FR 10:25: }{\FT{Ma:diu 9:34, 12:24; Maga 3:22; Luge 11:15}}}Amaiba:le, ado ba:su dunu ea hou da ea olelesu dunu amo ea hou defele ba:mu da defea. Amola hawa: hamosu dunu ea hou da ea hina amo ea hou defele ba:mu da defea. Ilia da sosogo fi Eda amoma Bilisibale dio asuliba:le, ilia da amo Eda Ea sosogo fi dunu ili dio baligiliwane wadela:mu.


\par }{\SHB Godema Beda:ma
\par }
{\R (Luge 12:2-7)

\par }{\PP \VS{26}\FTNT{‡‡‡}{{\FR 10:26: }{\FT{Maga 4:22; Luge 8:17}}}Amaiba:le, osobo bagade dunu ilima mae beda:ma! Dunu huluane da dedeboi liligi huluane hobea ba:mu. Ilia da wamolegei liligi huluane hobea dawa:mu.

\VS{27}Dilia Na wali gasi ganodini sia:su, amo dilia hadigi ganodini sia:ma! Na da dili ge ganodini sadoga sia:sa. Be dilia da amo sia: diasu gado aligila heda:le, amo olelemusa: bagade wele sia:ma!


\par }{\PP \VS{28}Dilia da:i hodo bogoma:ne medosu dunu ilima mae beda:ma. Be Gode da a:silibu amola da:i hodo gilisili Helo sogega wadela:mu dawa:beba:le, Godema beda:mu da defea.

\VS{29}Diogonabo aduna da doea afadafa amoga bidi lasa. Be afadafa fawane osoboga bogola dasea, Gode da dawa:lala.


\par }{\PP \VS{30}Be dilia dialuma hinabo afae afae, amo huluane Gode da idibiba:le, huluane dawa:.


\par }{\PP \VS{31}Amaiba:le mae beda:ma! Dilia bidi lasu defei da diogonabo bagohame ilia bidi lasu defei baligi dagoi.


\par }{\SHB Yesu Ea Dio Mae Beda:iwane Olelema
\par }
{\R (Luge 12:8-9)

\par }{\PP \VS{32}Nowa da eno dunu nabima:ne, e da Na fi dunu esala amo olelesea, Na amola da amo dunu da Na fi dunu esala, amo Na da Na Adama olelemu.

\VS{33}\FTNT{§§§}{{\FR 10:33: }{\FT{2 Dimodi 2:12}}}Be nowa dunu da eno dunu nabima:ne, e da Nama fa:no bobogemu higasa, amo sia:sea, Na amola da amo dunu higasa, amo Na da Na Adama olelemu.


\par }{\SHB Olofosu Hame be Gegesu Ba:mu
\par }
{\R (Luge 12:51-53; 14:26-27)

\par }{\PP \VS{34}Na da osobo bagadega olofosu hou olelemusa: misibayale dilia dawa:bela:? Hame mabu! Olofosu hame be afafasu hou na da olelela misi.

\VS{35}\FTNT{*}{{\FR 10:35: }{\FT{Maiga 7:6}}}Na da misiba:le, dunu da ea edama ha laiwane hamomu. Idiwi da ea:me amoma ha laiwane hamomu. Esoa: da esoa: amoma ha laiwane hamomu.

\VS{36}Moilai fidafa dunu da ea fidafa dunu ea ha lai dunu agoane ba:mu.


\par }{\PP \VS{37}Nowa dunu ea asigi hou edama o emema o egefema o idiwima, amo asigi hou da ea asigi hou Nama baligisia, goe dunu da Nama fa:no bobogemu defele hame ba:mu.


\par }{\PP \VS{38}\FTNT{†}{{\FR 10:38: }{\FT{Ma:diu 16:24; Maga 8:34; Luge 9:23}}}Nowa dunu da ea bulufalegei mae gisawane, Nama hame fa:no bobogesea, e da Nama fa:no bobogemu defele hame ba:mu.

\VS{39}\FTNT{‡}{{\FR 10:39: }{\FT{Ma:diu 16:25; Maga 8:35; Luge 9:24, 17:33; Yone 12:25}}}Nowa dunu da osobo bagade esalusu hanaiba:le amo gasawane gagusia, e da ea esalusu yolesimu. Be nowa dunu da Nama asigiba:le ea esalusu fisiagasea, e da ea esalusu bu ba:mu.


\par }{\SHB Bidi Lamu
\par }
{\R (Maga 9:41)

\par }{\PP \VS{40}\FTNT{§}{{\FR 10:40: }{\FT{Maga 9:37; Luge 9:48, 10:16; Yone 13:20}}}Nowa da dili hahawane yosia:sa, e da Na amola hahawane yosia:sa. E da Na hahawane yosia:beba:le, e da Na Asunasisu Dunu amola hahawane yosia:sa.

\VS{41}Nowa da balofede dunu amo da Gode Ea sia: olelebeba:le, hahawane yosia:sea, e da balofede dunu ea bidi defele lamu. Nowa da dunu ida:iwane, amo ea ida:iwane gala hou dawa:beba:le hahawane yosia:sea, e da dunu ida:iwane gala ea bidi defele lamu.

\VS{42}Na da dafawane sia:sa! Nowa dunu da Nama fa:no bobogesu dunu fonobahadi afadafa amo e da Nama fa:no bobogebeba:le, ema anegagi hano di faigelei afadafa fawane iasea, e da bidi ida:iwane ba:mu.”




\par }\Chap{11}{\SH Yone Ba:bodaise ea Fidisu Dunu da Yesu Ea Hou Bu Adole Ba:ma:ne Ema Doaga:i
\par }
{\R (Luge 7:18-35)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu da Ea ado ba:su dunu fagoyale gala ilima ilia hawa: hamosu olelei. Amalalu, E da amo sogebi yolesili, Ga:lili moilai gagai amo ganodini, Ea sia: olelemusa: asi.


\par }{\PP \VS{2}Yone Ba:bodaise da se iasu diasu ganodini esalu. E da Gelesu Ea hawa: hamonana nabaloba, ema fa:no bobogesu dunu Yesuma asunasi.

\VS{3}Ilia da Yesuma amane adole ba:i, “Yone da Dunu hobea misunu sia:i. Di da amo Dunula:? O ninia eno dunu misa:ne ouesaloma:bela:?”


\par }{\PP \VS{4}Yesu da bu adole i, “Dilia ba:su amola nabasu liligi huluane Yonema olelema.

\VS{5}\FTNT{*}{{\FR 11:5: }{\FT{Aisaia 35:5-6, 61:1}}}Si dofoi dunu da bu ba:sa. Emo gasuga:igi dunu da bu noga:le lala. Lebolosi oloi dunu da aya: bahoi dagoi. Ge ga:i dunu da bu naba. Bogoi dunu da wa:legadoi dagoi. Hame gagui dunu ilia Gode Sia: Ida:iwane naba.

\VS{6}Nowa dunu da Nama dafawaneyale dawa:su hou hame fisiagasea, e da hahawane gala.”


\par }{\PP \VS{7}Yone ea ado ba:su dunu da bu yolesili ahoanoba, Yesu da eno dunuma amane sia:i, “Dilia da wadela:i hafoga:i sogega Yone ba:la ahoanoba, dilia da adi hou ba:musa: dawa:sula:? Gisi lubi foga fabeba:le muwabe, amo ba:la asibela:?

\VS{8}Be dilia dunu abula ida:iwane amoga idiniginisi ba:la asibela:? Abula ida:iwane idiniginisi dunu da hina bagade dunu ilia diasu ganodini esala!

\VS{9}Be dilia da balofede dunu ba:la asibela:? Dafawane! Yone da balofede dunu ea hou amo bagade baligi dagoi.

\VS{10}\FTNT{†}{{\FR 11:10: }{\FT{Ma:lagai 3:1}}}Bai Yone ea hou olelema:ne, Gode Sia: da agoane dedei diala, ‘Gode da amane sia:i, Na olelesu dunu Dia logo fodoma:ne amola Dima bisili masa:ne, Na da asunasimu.’

\VS{11}Na dafawane sia:sa! Yone Ba:bodaise ea hou da uda amoma lalelegei mano ilia hou huluane baligili dagoi. Be Gode Ea Hinadafa Hou fi amo ganodini fonobahadidafa dunu ea hou da Yone Ba:bodaise ea hou baligisa.

\VS{12}\FTNT{‡}{{\FR 11:12: }{\FT{Luge:16:16}}}Yone Ba:bodaise da osobo bagadega misi. Amo esoha degabo hamonana amogainini wali eso, Gode Ea Hinadafa Hou amo ganodini masa:ne, gegesu bagade da ba:lala. Gasa bagade dunu da lalegagumusa: gegenana.

\VS{13}Musa: balofede dunu amola Mousese ea sema dedei da Gode Ea Hinadafa Hou olelesu. Amalalu, Yone Ba:bodaise da misi dagoi.

\VS{14}\FTNT{§}{{\FR 11:14: }{\FT{Ma:lagai 4:5; Ma:diu 17:10-13; Maga 9:11-13}}}Musa: balofede dunu da Elaidia da misunu sia:i. Dilia da ilia sia: dafawaneyale dawa:i ganiaba, bu misunu dunu Elaidia da Yone, amo dawa:ma!

\VS{15}Dilia da ge galea, nabima!

\VS{16}Wali esalebe dunu ilia hou Na da dilima olelemu. Ilia da mano fonobahadi bidi lama:ne legesu sogebiga udigili hedelalebe agoane.

\VS{17}Mano gilisisu afae da eno gilisisuma amane wele sia:sa, ‘Ninia da baidama dunanu, be dilia hame gosa:i. Ninia da didigia:loba, dilia da hame di.’

\VS{18}Yone da ha:i amola waini mae nawene misiba:le, dunu da amane sia:su, ‘E da sugunu aligila sa:i!’

\VS{19}Be Dunu Egefe da ha:i amola waini nana misiba:le, ilia da agoane sia:su, ‘Uasu dunu amola feloasu dunu da misi dagoi. E da su lidisu amola wadela:i hamosu dunu ilia na:iyado goea.’ Be Gode Ea hawa: didili hamoi, amo da Gode Ea bagade dawa:su hou olelesa.”


\par }{\SHB Moilai Dunu da Yesu Ea Hou Dafawaneyale Hame Dawa:i
\par }
{\R (Luge 10:13-15)

\par }{\PP \VS{20}Yesu da moilai bagohame amo ganodini gasa bagade hamosu. Be amo moilai dunu da Godema hame sinidigi. Amaiba:le, Yesu da ilima gagabole amane sia:i,


\par }{\PP \VS{21}\FTNT{**}{{\FR 11:21: }{\FT{Aisaia 23:1-18; Isigiele 26:1 - 28:26; Youele 3:4-8; A:imose 1:9-10; Segalaia 9:2-4}}}“Goula:isini dunu! Dilia da se bagade nabimu! Bedesa:ida dunu! Dilia amola da se bagade nabimu! Daia amola Saidone dunu fi da Na musa: hame ba:su hou dilia moilai ganodini hamoi amo ba:loba, ilia da da:i dioi amola Godema sinidigimu olelema:ne, wadela:i eboboi abula idiniginisila:loba amola ilia dialuma da:iya nasubu duduli gala:la:loba.

\VS{22}Na da dilima dafawane sia:sa! Fofada:su eso doaga:sea, dilia se iasu da Daia fi amola Saidone fi ilia se iasu, amo bagade baligimu.

\VS{23}\FTNT{††}{{\FR 11:23: }{\FT{Aisaia 14:13-15; Mui 19:24:28}}}Gabena:iame fi! Dilia da muagado heda:ma:bela:? Hame mabu! Dilia da Helo sogega gudu sa:imu. Sodame dunu ilia da dilia waha ba:i liligi ba:loba, Sodame da mae ulagili dialala:loba.


\par }{\PP \VS{24}\FTNT{‡‡}{{\FR 11:24: }{\FT{Ma:diu 10:15; Luge 10:12}}}Be Fofada:su eso doaga:sea, dilia se iasu lamu da Sodame dunu ilia se iasu amo bagadewane baligimu.”


\par }{\SHB Nama Helefila Misa
\par }
{\R (Luge 10:21-22)

\par }{\PP \VS{25}Amo esoga, Yesu E amane sia:i, “Ada Gode! Osobo bagade amola Hebene Hina esala! Bagade dawa:su dunu hodosa:besa:le, goe liligi Di wamolegeiba:le amola mano dudubuma oleleiba:le, Na da Dima nodosa.

\VS{26}Dafawane Ada! Di da hanaiba:le agoane hamosu.


\par }{\PP \VS{27}\FTNT{§§}{{\FR 11:27: }{\FT{Yone 3:35, 1:18, 10:15}}}Na Ada da hou huluane Nama i dagoi. Ada Hi fawane da Egefe dawa:. Amola Na fawane da Ada dawa:. Na da nowa dunuma Na Ada Ea hou olelesea, amo dunu amola da Ada Ea hou dawa:.


\par }{\PP \VS{28}“Dilia huluane! Liligi dioi bagade gaguli ahoabeba:le helebe, amola da:i diobe. Nama helefila misa! Na da dilima helefisu imunu.


\par }{\PP \VS{29}\FTNT{***}{{\FR 11:29: }{\FT{Yelemaia 6:16}}}Dilia Na ‘youge’ dilia da:i amoga lale ligisima. Na da Na hou dilima olelemu. Na hou da fonoboiwane, amola asaboi. Dilia a:silibu da bu mae da:i dioiwane helefimu.


\par }{\PP \VS{30}Bai Na ‘youge’ da asaboiwane. Amola dilia aguni masa:ne, Na da hagi liligi fawane dilia esaga salimu.”




\par }\Chap{12}{\SH Sa:bade Eso Sia:
\par }
{\R (Maga 2:23-28; Luge 6:1-5)

\par }{\PP \VerseOne{1}\FTNT{*}{{\FR 12:1: }{\FT{Mousese ea Malasu 23:25}}}Amo galu, Yesu da Sa:bade esoga gagoma sagai soge amo ganodini lalu. Ea ado ba:su dunu da ha:iba:le, gagoma oso faili nanu.

\VS{2}Amo hou ba:beba:le, Fa:lisi dunu da Yesuma amane sia:i, “Ba:ma! Dia ado ba:su dunu da Sa:bade eso sema wadela:sa!”


\par }{\PP \VS{3}\FTNT{†}{{\FR 12:3: }{\FT{1 Sa:miuele 21:1-6}}}Yesu da bu adole i, “Dilia da Da:ibidi amola ea na:iyado ilia ha:iba:le hamoi amohame idibala:?

\VS{4}\FTNT{‡}{{\FR 12:4: }{\FT{Gobele Salasu 24:9}}}E da Gode Ea diasu ganodini golili sa:ili, agi ga:gi amo da Godema i dagoi, e amola ea fa:no bobogesu dunu da lale mai dagoi. Musa: goe agi ga:gi da sema bagade galu. Gobele salasu dunu fawane nasu.

\VS{5}\FTNT{§}{{\FR 12:5: }{\FT{Idisu 28:9-10}}}Dilia Gode Sia: Dedei Buga hame idibala:? Gobele salasu dunu da Sa:bade eso huluane Debolo Diasu ganodini Sa:bade Sema wadela:sa. Be amo da wadela:i hou hame.

\VS{6}Na da dilima sia:sa! Debolo Diasu ea hou baligisu Dunu da wali guiguda: esala.

\VS{7}\FTNT{**}{{\FR 12:7: }{\FT{Ma:diu 9:13; Hosia 6:6}}}Gode Sia: da agoane dedei diala, ‘Na da ohe gobele salasu hou hame, be asigi gogolema:ne olofosu hou fawane hanasa!’ Dilia da amo sia: dawa:i ganiaba, dilia da dunu ida:iwane Ema hame fofada:la:loba.

\VS{8}Bai Dunu Egefe da Sa:bade eso amoma Hina esala.”


\par }{\SHB Dunu Ea Lobo Lologoi Dialu
\par }
{\R (Maga 3:1-6; Luge 6:6-11)

\par }{\PP \VS{9}Amo soge yolesili, Yesu da ilia sinagoge diasu ganodini golili sa:i.

\VS{10}Dunu afae amo ea lobo lologoi dialu amo diasu ganodini esalebe ba:i. Dunu eno ilia da Yesu dafama:ne ado ba:musa: dawa:beba:le, amane sia:i, “Sa:bade eso amoga, dunu da uhinisu hou hamosea, e da ninia Sema wadela:sala:?”


\par }{\PP \VS{11}\FTNT{††}{{\FR 12:11: }{\FT{Luge 14:5}}}Yesu da bu adole i, “Dilia da Sa:bade esoga sibi da uli dogoi ganodini dafasea, adi hamoma:bela:? Sibi ea eda da bu hiougili gadoma:bela:? Dafawane! E da fidimu!


\par }{\PP \VS{12}Be dunu ea esalusu da sibi ea esalusu amo baligi dagoi. Amaiba:le, ninia Sema amo ganodini, Sa:bade esoga hawa: hamosu noga:iwane hamomu da defea.”


\par }{\PP \VS{13}Amalalu, Yesu da lobo lologoi dunuma amane sia:i, “Dia lobo moloma!” Amalalu, ea lobo molole, ea lobo bu ida:iwane, ea lobo eno defele ba:i.

\VS{14}Amalalu, Fa:lisi dunu da yolesili asili, fofada:ne, Yesu medomusa: ilegesu.


\par }{\SHB Gode Ea Ilegei Hawa: Hamosu Dunu
\par }
{\PP \VS{15}Be amo medole legemu hou nababeba:le, Yesu da amo sogebi yolesiagai. Dunu bagohame da Ema fa:no bobogei. Amalalu, Yesu da dunu ilia olo huluane uhinisisi dagoi.

\VS{16}E da ilima amo hou eno dunuma mae olelema:ne sia:i.

\VS{17}Amo hou hamoiba:le, musa: balofede dunu Aisaia ea sia: da didili hamoi dagoi ba:i.

\VS{18}\FTNT{‡‡}{{\FR 12:18: }{\FT{Aisaia 42:1-4}}}Aisaia da musa: amane sia:i, “Na hawa: hamosu dunu Na ilegei, amo ba:ma!

\par }{\LIB E da na dogolegeidafa!

\par }{\LIB Na da Na A:silibu Ema imunu.

\par }{\LIB Na da dunu fifi asi gala huluane ilima fofada:musa: misunu.

\par }{\LIB E da ilima amo hou olelemu.


\par }{\PP \VS{19}E da sia:ga hame gegemu, hame wele sia:mu.

\par }{\LIB E da logoga sia: olelemusa: ha:giwane hame sia:mu.


\par }{\PP \VS{20}E da saga: baea:i da hame fimu.

\par }{\LIB Hanu ea lalu gona:su da usimusa: ba:sea,

\par }{\LIB E da amo hame haba:domu.

\par }{\LIB E da mae yolesili hawa: hamonanumu.

\par }{\LIB Moloidafa hou da doaga:beba:le fawane yolesimu.


\par }{\PP \VS{21}Dunu fifi asi gala da Ea hou lalegaguiba:le,

\par }{\LIB ilia da hobea misunu hou dafawane hamoma:beyale dawa:mu.”


\par }{\SHB Yesu amola Bilisibale
\par }
{\R (Maga 3:20-30; Luge 11:14-23)

\par }{\PP \VS{22}Ilia da dunu afae amo ea dogo ganodini wadela:i a:silibu da aligila sa:iba:le si dofoi amola sia: hamedei gala, amo Yesuma oule misi. Yesu da amo dunu uhinisi dagoi. Amalalu, e da bu ba:i amola bu sia: baoui.

\VS{23}Dunu huluane da amo hou ba:beba:le bagadewane fofogadigi. Ilia da amane adole ba:i, “Amabela:? Amo dunu da Da:ibidi Egefela:?”


\par }{\PP \VS{24}\FTNT{§§}{{\FR 12:24: }{\FT{Ma:diu 9:34, 10:25}}}Be Fa:lisi dunu da amo hou nababeba:le, amane sia:i, “E da Bilisibale, wadela:i a:silibu ea hina, amo ea gasaga, Fio liligi fadegasa.”


\par }{\PP \VS{25}Yesu da ilia asigi dawa:su dawa:beba:le, amane sia:i, “Dunu fi da afafasea, amo fi da wadela:mu. Moilai fi o sosogo fi amola da afafasea, dafamu.

\VS{26}Sa:ida:ne ea fi gilisisu afae da ea fi dunu eno amoma gegene, sefasisia, Sa:ida:ne ea fi da afafae dagoi amola hedolo dafai dagoi ba:mu.

\VS{27}Na da Bilisibale amo ea gasaga Fio liligi fadegale fasisia, dilia fa:no bobogesu dunu da nowa ea gasaga amo liligi fadegasala:? Amaiba:le dilima fa:no bobogesu dunu ilia hou, da dilia hou da giadofai amo olelesa.

\VS{28}Be Na da Gode Ea A:silibu amo Ea gasaga Fio liligi fadegale fasisa galea, defea, Gode Ea Hinadafa Hou da doaga:i dagoi, amo dawa:ma.


\par }{\PP \VS{29}Dunu da gasa bagade dunu ea liligi samogemusa: dawa:sea, e da hidadea gasa bagade dunu ea lobo la:gili, amo fa:no ea diasu golili sa:ili, ea liligi samogesa.


\par }{\PP \VS{30}\FTNT{***}{{\FR 12:30: }{\FT{Maga 9:40}}}Nowa dunu da Namagai hame esalea, e da Nama ha lai agoane. Nowa da Na sibi hame gilisisia, e da Na sibi afagogosa.

\VS{31}Amaiba:le, wadela:i hou huluane amola lasogole sia: huluane, Gode da gogolema:ne olofomu. Be dunu da Gode Ea A:silibu Hadigidafa gala Ema ha lale lasogole sia:sea, amo Gode da hame gogolema:ne olofomu.

\VS{32}\FTNT{†††}{{\FR 12:32: }{\FT{Luge 12:10}}}Nowa da Dunu Egefema lasogole sia:sea, bu fofada:sea, ea hou da gogolema:ne olofoi dagoi ba:mu. Be Gode Ea A:silibu Hadigidafa gala Ema lasogole sia:sea, gogolema:ne olofosu da hame ba:mu. Wali osobo bagade eso amola fa:no misunu eso huluane ganodini, gogolema:ne olofosu hamedafa ba:mu.


\par }{\SHB Ifa ea Dulu
\par }
{\R (Luge 6:43-45)

\par }{\PP \VS{33}\FTNT{‡‡‡}{{\FR 12:33: }{\FT{Ma:diu 7:20; Luge 6:44}}}Ifa ida:iwane gala da dulu ida:iwane legesa. Wadela:i ifa da dulu wadela:i gala legesa. Dunu da ifa ea dulu ba:sea, ilia da amo ifa ea hou dawa:sa.

\VS{34}\FTNT{§§§}{{\FR 12:34: }{\FT{Ma:diu 3:7, 23:33, 15:18; Luge 3:7, 6:45}}}Dilia wadela:i sania fi! Dilia hou da wadela:iba:le, ida:iwane sia: habodane sia:ma:bela? Dunu ilia lafidili sia: da hidadea ilia dogoga maha.

\VS{35}Dunu ida:iwane gala da ida:iwane ligisisu amoga liligi ida:iwane olelesa. Be wadela:i dunu da wadela:i ligisisu amoga wadela:i liligi olelesa.


\par }{\PP \VS{36}Na dilima sia:sa. Fofada:su Eso doaga:sea, dunu huluane ilia lafidili udigili sia:i huludafa amoba:le Na da fofada:mu.

\VS{37}Dilia sia: sia:beba:le, fofada:sea, Fofada:su Dunu da dili mogili da wadela:le hamoi, mogili da hou ida:iwane hamoi, amane ilegemu.”


\par }{\SHB Ilia da Gasa Bagade Dawa:digima:ne Olelesu Ba:mu Hanai
\par }
{\R (Maga 8:11-12; Luge 11:29-32)

\par }{\PP \VS{38}\FTNT{*}{{\FR 12:38: }{\FT{Ma:diu 16:1; Maga 8:11; Luge 11:16}}}Amalalu, Sema olelesu dunu amola Fa:lisi dunu da Yesuma amane sia:i, “Olelesu! Di da gasa bagade dawa:digima:ne olelesu hamoma!”


\par }{\PP \VS{39}\FTNT{†}{{\FR 12:39: }{\FT{Ma:diu 16:4; Maga 8:12}}}Yesu E bu adole i, “Wadela:i fi amola dabua fawane molole ogogosu fi ilia da dawa:digima:ne olelesu hogosa. Be Na da dawa:digima:ne olelesu dilima hame imunu. Youna fawane ea dawa:digima:ne olelesu dawa:ma!

\VS{40}\FTNT{‡}{{\FR 12:40: }{\FT{Youna 1:17}}}Youna da eso udiana amola gasi udiana, menabo bagade ea hagomo ganodini dialu. Amo defele, Dunu Egefe da osobo ea dogo ganodini eso udiana amola gasi udiana dialumu.

\VS{41}\FTNT{§}{{\FR 12:41: }{\FT{Youna 3:5}}}Fofada:su Eso doaga:sea, Ninife dunu da dilima fofada:mu. Bai ilia da Youna ea sia: nababeba:le, gogosiane, Godema sinidigi. Be Dunu waha esala, da Youna ea hou baligi dagoi.


\par }{\PP \VS{42}\FTNT{**}{{\FR 12:42: }{\FT{1 10:1-10; 2 Hou Olelesu 9:1-12}}}Fofada:su Eso doaga:sea, Siba soge hina bagade uda da wa:legadole, dilima fofada:mu. E da Soloumane ea bagade dawa:su sia: nabima:ne, badilia soge amodili misi. Be Soloumane ea hou baligisu Dunu da waha esala.


\par }{\SHB Wadela:i A:silibu da Bu Hagisa
\par }
{\R (Luge 11:24-26)

\par }{\PP \VS{43}Wadela:i a:silibu da dunu ea dogoga gadili ahoasea, e da iwilaga udigili golamu soge hogola ahoa. Be hame ba:sa.

\VS{44}Amasea e da amane sia:sa, ‘Na da na musa: diasuga bu hagimu!’ Sia:beba:le, bu doaga:sea, ea diasu gelabai amola noga:le doga:i dagoi ba:sa.

\VS{45}Amaiba:le, e da bu gadili asili, a:silibu eno fesuale gala, ilia hou da ea wadela:i hou baligisa, amo lidili, ilia gilisili ganodini fila sa:imu. Amaiba:le goe dunu ea hou da bagade baligili bu wadela:mu. Waha dunu fi esala da amo hou ilima doaga:i dagoi ba:mu.”


\par }{\SHB Yesu Ea Eme amola Ea Eya
\par }
{\R (Maga 3:31-35; Luge 8:19-21)

\par }{\PP \VS{46}Yesu da dunu huluanema sia:nanoba, Ea:me amola eya huluane da misini, Ema sia:musa: gadili lelu.

\VS{47}Dunu afae da Yesuma amane sia:i, “Dia:me amola Diaeya da Dima sia:musa: gadili lela.”


\par }{\PP \VS{48}Be Yesu E bu adole i, “Na:me amola Naeya da nowala:?”

\VS{49}Amalu, E da Ea ado ba:su dunuma lobosogole amane sia:i, “Na:me amola Naeya da goea.

\VS{50}Nowa da Na Hebene Ada Ea hanai hou nabawane hamosea, amo da Naeya, Na aba amola Na:me esala.”




\par }\Chap{13}{\SH Hawa: Bugisu Dunu
\par }
{\R (Maga 4:1-9; Luge 8:4-8)

\par }{\PP \VerseOne{1}Amo esoga, Yesu da amo moilai yolesili, hano wayabo bega: doaga:i. E da dunu ilima olelemusa: esalu.

\VS{2}\FTNT{*}{{\FR 13:2: }{\FT{Luge 5:1-3}}}Dunu bagohamedafa da gilisibiba:le, Yesu da dusagai ganodini fila heda:i. Dunu huluane da hano bega: lelefulu.

\VS{3}Yesu da fedege sia: bagohame ilima olelei. E amane sia:i, “Ifabi ouligisu dunu da gagoma bugimusa: asi.


\par }{\PP \VS{4}Hawa: fasilalu, mogili logoga sa:iba:le, hame dedeboiba:le, sioga lidili na dagoi.


\par }{\PP \VS{5}Mogili wadela:i igi magufu da:iya amo osoboga sa:ili, hedolo heda:i.


\par }{\PP \VS{6}Be eso mabe galu, amo da difi sa:imu gogoleiba:le, hedolowane bioi.

\VS{7}Hawa: mogili da aya: gaga:nomei amola gisi labala sa:ili, heda:le, aya: gaga:nomeiga gigisiba:le, noga:le hame heda:i.

\VS{8}Be eno da osobo ida:idafa amoga sa:iba:le, heda:le, ha:i manu ida:iwane legei. Eno da gagoma hodo 100 agoane, eno da 60 amola eno da 30 agoane hamoi.

\VS{9}Dilia da ge galea, nabima!”


\par }{\SHB Fedege Sia: ea Dawa:loma:ne
\par }
{\R (Maga 4:10-12; Luge 8:9-10)

\par }{\PP \VS{10}Yesu Ea fa:no bobogesu dunu da Ema misini, amane sia:i, “Di da dunu gilisi ilima sia: olelesea, abuli fedege sia:musu olelebela:?”

\VS{11}E da bu adole i, “Gode da Ea Hinadafa Hou amo wamolegei dawa:su dilima olelesa. Be E da eno dunuma hame olelesa.

\VS{12}\FTNT{†}{{\FR 13:12: }{\FT{Ma:diu 25:29; Maga 4:25; Luge 8:18, 19:26}}}Bai nowa dunu da gagui galebe, amo dunuma Gode da bagadedafa bu imunu. Be E da hame gagui dunuma ea lai huluane bu samogemu.

\VS{13}Amaiba:le, Na da fedege sia: fawane ilima olelesa. Ilia siga ilia ba:sa, be asigi dawa:suga hame dawa:sa. Ilia gega naba, be asigi dawa:suga hame naba.

\VS{14}\FTNT{‡}{{\FR 13:14: }{\FT{Aisaia 6:9-10}}}Amo dunu ilia hou olelema:ne, balofede dunu Aisaia da musa: sia:i, ‘Dilia da nabalumu be hame dawa:mu. Dilia da ba:lalumu be hame dawa:mu.’


\par }{\PP \VS{15}Amo dunu fi ilia asigi dawa:su da ga:nasi hamoi dagoi. Ilia ge da ga:siwane diala amola ilia si da sisigi dagoi. Amo hou ilia da hahamoi ganiaba, ilia da siga bu ba:la:loba amola ilia gega bu naba:loba amola ilia asigi dawa:suga bu dawa:la:loba amola ilia da Nama sinidigibiba:le, Na uhinisu hou ilia ba:la:loba. Be hamedei.’


\par }{\PP \VS{16}\FTNT{§}{{\FR 13:16: }{\FT{Luge 10:23-24}}}Be dilia da siga ba:beba:le, amola dilia da gega nababeba:le, dilia da hahawane bagade.

\VS{17}Na da dilima dafawane sia:sa! Balofede dunu bagohame amola ida:iwane hamosu dunu bagohame da dilia waha ba:su liligi ba:mu hanai galu. Be hame ba:i. Ilia da dilia waha nababe liligi nabimu hanai galu, be hame nabi.


\par }{\SHB Hawa: Bugisu Sia: Dawa:loma:ne
\par }
{\R (Maga 4:13-20; Luge 8:11-15)

\par }{\PP \VS{18}“Dilia hawa: bugisu dunu ea sia: dawa:loma:ne nabima amola dawa:ma!


\par }{\PP \VS{19}Nowa dunu da Gode Ea Hinadafa Hou Sia: olelesu mae dawa:iwane nabasea, Sa:ida:ne da amo sia: ea dogoga bu samogesa. Amo da hawa: logoga bugi fedege agoane.

\VS{20}Hawa: magufu da:iya bugi da dunu e Gode Ea sia: hahawane nababeba:le hedolowane lalegagusa, amo ea fedege sia:.

\VS{21}Be e da difi hameba:le, fonobahadi lalu, amalalu, e da lalegaguiba:le se nabasea, hedolowane dafasa.

\VS{22}Hawa: aya: gaga:nomei sogega bugi, da Gode Ea sia: nabasu dunu eno agoane. E da se nababeba:le amola osobo bagade hou amola muni hanai hou bagade dawa:beba:le, Gode Ea Sia: ea dogo ganodini diala da amoga bagade gigisiba:le, e da dulu hame legesa.

\VS{23}Hawa: eno osobo ida:iwane gala amoga bugi da Gode Sia: noga:le nabasu dunu. E da dulu legesa, gagoma afadafa da dulu 100agoane, oda da 60 agoane, oda da 30 agoane legesa.”


\par }{\SHB Wadela:i Gisi Fedege Sia:
\par }
{\PP \VS{24}Yesu Ea eno fedege sia: olelei da agoane, “Gode Ea Hinadafa Hou da dunu e da widi hawa: ida:iwane gala osoboga bugi agoane.

\VS{25}Be amo dunu da golale, ema ha lai dunu misini, wadela:i gisi amo ea bugi ganodini wamowane bugilalu asi.


\par }{\PP \VS{26}Widi da heda:le, dulu legele, wadela:i gisi amola da gilisili heda:i.


\par }{\PP \VS{27}Amo soge hina ea hawa: hamosu dunu da ema misini, amane sia:i, ‘Ada! Di da hawa: ida:iwane bugi dagoi. Amaiba:le, wadela:i gisi da habidili misibela:?’

\VS{28}E da bu adole i, ‘Ha lai dunu da amo hamoi!’ Ea hawa: hamosu dunu da bu adole ba:i, ‘Ninia amo wadela:i liligi a:le fasima:bela:?’


\par }{\PP \VS{29}Hina da bu adole i, ‘Hame mabu! Dilia da wadela:i gisi a:le fasisia, widi ea difi amola wadela:mu.

\VS{30}Ela gilisili heda:mu da defea. Faimu eso doaga:sea, na da faimu dunu ilia da wadela:i gisi lale, la:gili, laluga ulagima:ne sia:mu. Be widi ha:i manu ida:iwane gala, amo na diasu ganodini salima:ne, na da ilima sia:mu.’ ”


\par }{\SHB Masada Hawa:
\par }
{\R (Maga 4:30-32; Luge 13:18-19)

\par }{\PP \VS{31}Yesu da eno fedege sia: agoane olelei, “Gode Ea Hinadafa Hou da masada hawa:, dunu e da ea soge ganodini bugi agoane.

\VS{32}Masada hawa: da eno hawa: huluane ba:sea, fonobahadidafa ba:sa. Be heda:le, e da ifa agoane alebeba:le, sio fi da ea amoda amoga fisa.”


\par }{\SHB Yisidi Fedege Sia:
\par }
{\R (Luge 13:20-21)

\par }{\PP \VS{33}Yesu da eno fedege sia: olelei, “Gode Ea Hinadafa hou da agoane. Uda da falaua ganodini yisidi sala. Yisidi da hawa: hamobeba:le, falaua huluane da afadenene heda:sa.”


\par }{\SHB Yesu Ea Fedege Sia: Olelesu Hou
\par }
{\R (Maga 4:33-34)

\par }{\PP \VS{34}Yesu da dunu huluanema fedege sia: fawane olelei. E da eno sia: hamedafa sia:i. Fedege sia: fawane olelei.

\VS{35}\FTNT{**}{{\FR 13:35: }{\FT{Gesami Hea:su 78:2}}}Musa: balofede dunu da amo hou olelei agoane,

\par }{\LIB “Na da fedege sia: fawane ilima olelemu.

\par }{\LIB Hemonega osobo bagade hahamosu eso amogainini

\par }{\LIB wamolegei sia: na da olelemu.”


\par }{\SHB Yesu da Gisi Fedege Sia: ea Bai Olelei
\par }
{\PP \VS{36}Yesu da dunu huluane yolesili, diasu ea gelabo ganodini bu sa:ili, Ea ado ba:su dunu da Ema misini, amane sia:i, “Gisi bugi sia: dawa:loma:ne, amo ninima olelema.”


\par }{\PP \VS{37}Yesu E bu adole i, “Hawa: bugisu dunu da Dunu Egefe.

\VS{38}Osobo da osobo bagade. Hawa: ida:iwane gala da Gode Ea Fi dunu. Wadela:i gisi da Sa:ida:ne ea fi dunu.

\VS{39}Wadela:i gisi bugisu dunu da Sa:ida:ne. Faimu Eso da soge wadela:mu eso. Faisu dunu da a:igele dunu.

\VS{40}Gisi da gilisili laluga ulagibi, agoaiwane hou ninia da soge wadela:mu eso doaga:sea ba:mu.

\VS{41}Dunu Egefe da Ea a:igele dunu asunasimu. Ilia da Gode Ea Hinadafa Hou ganodini esalebe wadela:i hamosu dunu amola dafama:ne olelesu dunu huluane lidimu.

\VS{42}Amo dunu ilia lalu bagadega galadigimu. Ilia da bagadewane bese ini dinanumu.


\par }{\PP \VS{43}Amalalu, dunu ida:iwane ilia da eso ea hadigi defele, Gode Ea Hinadafa Hou soge ganodini ba:mu. Dilia da ge galea, nabima!”


\par }{\SHB Wamolegei Liligi Ida:iwane Gala
\par }
{\PP \VS{44}“Gode Ea Hinadafa Hou da agoane. Dunu e da udigili ahoasea, muni bagade liligi ifabi ganodini wamolegei amo ba:sa. Amo e da bu wamolegemusa: dedebosa. E da hahawanebagadeba:le, ea diasuga asili, ea liligi huluane bidi lale, amo muni lai amoga e da goe ifabi bidi lasa.


\par }{\SHB Su Wagebi Fedege Sia:
\par }
{\PP \VS{45}Eno, Gode Ea Hinadafa Hou da bidi lasu dunu, e da su wagebi hogolala.

\VS{46}Su wagebi afadafa ida:iwanedafa ba:beba:le, e da ea liligi huluane bidi lale, amo muni lai amoga amo su wagebi bidi lasa.


\par }{\SHB Menabo Gasa:su Fedege Sia:
\par }
{\PP \VS{47}Eno, Gode Ea Hinadafa Hou da menabo gasa:su agoane. Hanoga galadigiba:le, amo gasa:su da menabo hisu hisu gagui dialebe ba:sa.

\VS{48}Nabaiba:le, hano bega: hiougisia, menabo ida:iwane gala ilia daba ganodini sala. Be ilia da wadela:i menabo udigili galagasa.

\VS{49}Amo hou da soge wadela:mu eso amoga ba:mu. A:igele dunu da misini, dunu fi ganodini ida:iwane dunu yolesili, wadela:i dunu lidili,

\VS{50}lalu bagadega galadigimu.

\par }{\PP Lalu ganodini ilia da bese ini dinanumu.”


\par }{\SHB Gaheabolo amola Musa: Olelesu
\par }
{\PP \VS{51}Yesu E amane adole ba:i, “Go liligi huluane dilia da dawa:bela:?” “Ma!” ilia bu adole i.


\par }{\PP \VS{52}E da bu amane sia:i, “Amaiba:le, sema olelesu dunu, e Gode Ea Hinadafa hou nababeba:le, dawa:lalu, e da diasu hina ea hou agoane hamosa. E da ea ligisisu sesei amoga gaheabolo liligi ida:iwane gala amola musa: liligi ida:iwane gala gaguli maha.”


\par }{\SHB Na:salede Moilai Fi Ilia da Yesu Higa:i
\par }
{\R (Maga 6:1-6; Luge 4:16-30)

\par }{\PP \VS{53}Yesu da amo fedege sia: olelei dagoloba, amo soge yolesili,

\VS{54}Ea moilaidafa amoga bu misi. E da sinagoge diasu ganodini oleleiba:le, dunu huluane da fofogadigili, amane sia:i, “E da habidili goe bagade dawa:su hou amola gasa bagade hou labala?”


\par }{\PP \VS{55}“E da diasu gagusu egefe. Ea:me da Meli amola Ea eyalali da Ya:mese, Yousefe, Saimone amola Yudase.

\VS{56}Ea dalusi huluane da ninia moilai ganodini esala. Ea hou da habidili labala?”


\par }{\PP \VS{57}\FTNT{††}{{\FR 13:57: }{\FT{Yone 4:44}}}Amaiba:le, ilia da Yesu higa:i. Yesu da ilima amane sia:i, “Dunu huluane da balofede dunu amo ea sia: naba. Be balofede dunu ea moilai fidafa dunu da hame naba.”

\VS{58}Ilia da Ea hou dafawaneyale hame dawa:beba:le, E da musa: hame ba:su gasa bagade hou bagahame fawane amo moilaiga hamosu.




\par }\Chap{14}{\SH Yone Ba:bodaise da Bogoi
\par }
{\R (Maga 6:14-29; Luge 9:7-9)

\par }{\PP \VerseOne{1}Amo esoga, dunu huluane da Yesu Ea hou sia: dasu.

\VS{2}Amo sia: nababeba:le, Helode (Ga:lili soge ouligisu dunu) da ea eagene ouligisu dunuma amane sia:i, “Amo dunu da Yone Ba:bodaise. E bogole bu wa:legadoiba:le, gasa bagade hamosa.”


\par }{\PP \VS{3}\FTNT{*}{{\FR 14:3: }{\FT{Luge 3:19-20}}}Musa:, Helode da Yone gaguli, afugili, se iasu diasu ganodini sali. Bai Helode da ea ola Filibe amo idua Heloudia:se lai dagoi.

\VS{4}\FTNT{†}{{\FR 14:4: }{\FT{Gobele Salasu 18:16, 20:21}}}Be Yone da Helodema amane sia:su, “Di da amo uda lamu da defea hame galu!”

\VS{5}Amaiba:le, Helode da Yone medole legemusa: dawa:i galu. Be eno Yu dunu huluane da Yone da balofede dunu dawa:i galu. Amaiba:le, Helode da amo dunuma beda:iba:le, Yone hame medole legei.


\par }{\PP \VS{6}Helode ea lalelegei eso doaga:beba:le, dunu bagohame gilisibiba:le, Heloudia:se idiwi da dunu huluane midadi siogoi. Helode da hahawane bagade ba:i.

\VS{7}Amaiba:le, Helode da ema amane sia:i, “Na da dafawane sia:sa! Dia da nama adole ba:sea, na da dia hanai liligi dafawane imunu.”

\VS{8}Amalalu, Heloudia:se idiwi da ea:me ea sia: nababeba:le, amane sia:i, “Yone Ba:bodaise ea dialuma damuni, yaeya da:iya ligisili, amo nagili gaguli misa!.”


\par }{\PP \VS{9}Helode da da:i dioi nabi. Be dunu huluane da ea musa: sia: nababeba:le, e da gogosiamu higa:i. Amaiba:le, e da amo sia: ea hawa: hamosu dunuma olelei.

\VS{10}Ea sia:beba:le, ilia da Yone Ba:bodaise se iasu diasu ganodini esalu, amo ea dialuma damuni fasi.

\VS{11}Ilia da ea dialuma yaeya da:iya ligisili, a:finima gaguli misi. Amalalu, e da amo ea:mema gaguli asi.

\VS{12}Yone Ba:bodaise ea fa:no bobogesu dunu da misini, ea da:i hodo lale, uli dogoiga sali. Amalu ilia da Yesuma asili, amo hou olelei.


\par }{\SHB Yesu da Dunu 5000 agoane ilima Ha:i Manu Sagoi
\par }
{\R (Maga 6:30-44; Luge 9:10-17; Yone 6:1-14)

\par }{\PP \VS{13}Amo sia: nababeba:le, Yesu da amo soge yolesili, dusagaiga fila heda:le, Hisu dunu hame esalebe sogega asi. Dunu huluane da Ea asi nababeba:le, ilia moilai yolesili, Ema doaga:musa:, biba:le sisiga:i.

\VS{14}Yesu da hano bega: doaga:le, dunu bagohame gilisibi ba:i. E da ilima asigiba:le, ilia oloi dunu huluane uhinisi.


\par }{\PP \VS{15}Daeya doaga:loba, Yesu Ea ado ba:su dunu da Ema misini, amane sia:i, “Go soge da dunu hame esalebe soge. Gasimu galebe! Di da dunu huluane moilaiga ha:i manu bidi lama:ne asunasima.”


\par }{\PP \VS{16}Be Yesu E bu adole i, “Ilia guiguda: esalumu da defea. Dilisu ha:i manu ilima ima.”


\par }{\PP \VS{17}Ilia da amane sia:i, “Ninia da agi ga:gi biyale gala, amola menabo aduna, amo fawane gala.”


\par }{\PP \VS{18}Yesu E amane sia:i, “Amaiba:le, Nama gaguli misa!”

\VS{19}Yesu da dunu huluane gisi da:iya fima:ne sia:i. Amalalu, E da agi ga:gi biyale gala amola menabo aduna lale, Ea si ba:le gadole, Godema nodone sia:ne gadole, agi fifili, Ea ado ba:su dunuma sagoi. Amalalu, ilia da dunu huluanema bu sagoi.

\VS{20}Ilia huluane nanu, sadi dagoi. Amalalu, ilia da ha:i manu hame mai dialu, daba fagoyale bu lai.

\VS{21}Dunu 5,000 agoane, uda amola mano da huluane defele maiba:le sadigia:i ba:i.


\par }{\SHB Yesu da Mae Magufale Hano Da:iya Lalu
\par }
{\R (Maga 6:45-52; Yone 6:15-21)

\par }{\PP \VS{22}Amalalu, Yesu da sia:beba:le, Ea ado ba:su dunu da dusagaiga fila heda:le, Ga:lili hano na:iyado bega: doaga:musa: asi. E da dunu huluane masa:ne sia:i.


\par }{\PP \VS{23}Huluane asiba:le, Yesu Hisu sia:ne gadomusa: goumiba:le heda:i. Daeya doaga:loba, Yesu da Hisu esalebe ba:i.

\VS{24}Isu da gibula bobodobeba:le, dusagai da hano dogoa bagadewane gigiwigi.

\VS{25}Amalalu, hadigibi galu, Yesu da Ea fa:no bobogesu dunuma doaga:musa:, hano da:iya mae magufale asi.

\VS{26}Yesu da mae magufale manebe ba:beba:le, Ea ado ba:su dunu da bagade beda:i galu. Ilia da E da bogoi a:silibuyale dawa:beba:le, bagade beda:iba:le wele sia:i.


\par }{\PP \VS{27}Amalalu, Yesu E amane sia:i, “Mae beda:ma! We da Na!”

\VS{28}Amaiba:le, Bida da Yesuma amane sia:i, “Hina! Di da dafawane misi galea, na Dima misa:ne Dia sia:ma!”


\par }{\PP \VS{29}Yesu E bu adole i, “Misa!” Amalalu, Bida da hano da:iya aligila sa:ili, mae magufale Yesuma doaga:musa: asi.

\VS{30}Be Bida da fo gasa bagade ba:beba:le, bu beda:i galu. Beda:iba:le, magufasa dabeba:le, e Yesuma bagade wele sia:i, “Hina! Di fidila misa!”

\VS{31}Amalalu, Yesu da Ea lobo molole, Bida ea lobo gaguli, lobolele gadoi. E Bidama amane sia:i, “Dia dafawaneyale dawa:su hou abuli fisibala:?”


\par }{\PP \VS{32}Ela da bu dusagaiga fila heda:beba:le, fo da yolesi dagoi ba:i.

\VS{33}Dunu dusagai ganodini fila heda:i ilia huluane da nodone, Yesuma amane sia:i, “Dafawane! Di da Gode Ea Manodafa!”


\par }{\SHB Yesu da Genesalede Soge amo Ganodini Oloi Dunu Uhinisi
\par }
{\R (Maga 6:53-56)

\par }{\PP \VS{34}Ilia da hano degele, Genesalede sogega doaga:i.

\VS{35}Amo soge ganodini fi dunu da Yesu da doaga:i dagoi sia:be nababeba:le, ilia da oloi dunu huluane Yesuma oule misi.

\VS{36}Ilia da oloi dunu Yesu Ea abula fe digili ba:musa:, Ema edegei. Amola nowa dunu da Ea abula digili ba:loba bu uhi dagoi ba:i.




\par }\Chap{15}{\SH Aowalalia Olelesu
\par }
{\R (Maga 7:1-13)

\par }{\PP \VerseOne{1}Amalalu, Fa:lisi dunu amola Sema Olelesu dunu da Yelusalemeganini misini, Yesuma doaga:i. Ilia da amane sia:i,

\VS{2}“Dia ado ba:su dunu da abuli ninia aowalalia sia: hame nabala:? Ilia da ha:i nasea, lobo dodofema:ne sema hame hamosa.”


\par }{\PP \VS{3}Yesu E bu adole i, “Dilia amolawane da abuliba:le Gode Ea Semadafa wadela:sala:? Dilia da dilisu olelesu amoma fawane fa:no bobogesa.

\VS{4}\FTNT{*}{{\FR 15:4: }{\FT{Gadili Asi 20:12, 21:17; Mousese ea Malasu 5:16; Gobele Salasu 20:9}}}Gode Ea sia: da agoane diala, ‘Dilia ada amola ame elama asigima.’ Amola ‘Nowa dunu ea ada o ame amoma lasogole sia:sea, amo dunu fane legema.

\VS{5}‘Be dilia da dilia ada amola ame amoma imunu liligi amo lale, Godema imunusa: sia:sa.

\VS{6}Amaiba:le, dilia giadofale dilia ada hame fidimu da defea sia:sa. Dilia da dilisu hou amoma fa:no bobogebeba:le, Gode Ea hou hame dawa:.

\VS{7}Dilia dabua fawane molole ogogosu dunu! Aisaia da musa: moloiwane dilia hou agoane olelei,


\par }{\PP \VS{8}\FTNT{†}{{\FR 15:8: }{\FT{Aisaia 29:13}}}‘Gode da amane sia:sa, Amo dunu da ilia lafidili Nama nodone sia:sa.

\par }{\LIB Be ilia dogo da Nama hame gadenena misi.


\par }{\PP \VS{9}Ilia udigili Nama nodosa.

\par }{\LIB Ilia da ogogole osobo bagade sema,

\par }{\LIB amo da Gode Ea Sema ilia olelesa.’ ”


\par }{\SHB Dunu ea Hou Wadela:su Liligi
\par }
{\R (Maga 7:14-23)

\par }{\PP \VS{10}Yesu da dunu huluane Ema misa:ne sia:i. Amalalu, E da ilima amane sia:i, “Nabima amola dawa:ma!

\VS{11}Ea lafi ganodini dabe liligi da dunu ea hou ledo agoane hame hamosa. Be liligi da dunu ea lafidili ga ahoasea, amo fawane da ea hou ledo agoane hamosa.”

\VS{12}Ea ado ba:su dunu da Ema misini, amane sia:i, “Dia sia: nababeba:le, Fa:lisi dunu da bagadewane se nabi. Amo Di da dawa:bela:?”


\par }{\PP \VS{13}E da bu adole i, “Bugi huluane Na Hebene Ada hame bugi galea, amo bugi E da a:le fasimu.

\VS{14}\FTNT{‡}{{\FR 15:14: }{\FT{Luge 6:39}}}Fa:lisi dunu yolema! Ilia da si dofoi dunu agoane. Amola si dofoi dunu da eno si dofoi dunuma logo olelesea, ela da gilisili hano ogai ganodini dafamu,”


\par }{\PP \VS{15}Bida e amane sia:i, “Fedege sia: ea dawa:loma:ne amo ninima olelema.”


\par }{\PP \VS{16}Yesu E bu adole i, “Dilia da ili defele, dawa:su hamela:?

\VS{17}Dilia da hame dawa:bala? Liligi da dunu ea lafidili ganodini ahoabeba:le, hagomoga sa:ili, fa:no agoane ea da:i hodo yolesili gadili ahoa.

\VS{18}\FTNT{§}{{\FR 15:18: }{\FT{Ma:diu 12:34}}}Be liligi lafidili ga ahoabeba:le, amo da dogoganini mahabeba:le, dunu ea hou ledo agoane hamosa.

\VS{19}Dunu ilia dogo asigi dawa:su amoga da wadela:i asigi dawa:su, fane legesu, inia: uda adole lasu, wamolasu, ogogosu, amola gadesu, amo wadela:i hou huluane da dunu ea dogoganini maha.


\par }{\PP \VS{20}Amo liligi da dunu ea hou ledo agoane hamosa. Be lobo mae dodofeiwane ha:i nasea, amo dunu ilia sia: defele, amo da dunu ea hou ledo agoane hame hamosa.”


\par }{\SHB Uda ea Dafawaneyale Dawa:su Hou
\par }
{\R (Maga 7:24-30)

\par }{\PP \VS{21}Amo soge yolesili, Yesu da soge amo da Daia amola Saidone moilai gadenene dialebe asi.

\VS{22}Ga:ina:ne soge uda amogawi esala da Yesuma misini, amane wele sia:i, “Da:ibidi Egefe! Nama asigima! Nadiwi amo ea dogo ganodini Fio liligi da aligila sa:iba:le, e da se bagade naba.”


\par }{\PP \VS{23}Be Yesu da amo udama bu hame adole i. Yesu Ea fa:no bobogesu dunu da Ema amane sia:i, “Amo uda masa:ne sia:ma! E da bagade wele sia:sa!”


\par }{\PP \VS{24}Yesu E bu adole i, “Na da Isala:ili sibi fi fisi dagoi, amo fawane gaga:ma:ne, Gode da Na asunasi.”


\par }{\PP \VS{25}Amo sia: nababeba:le, uda da bu misini, osoboga gala:lasa:ili, amane sia:i, “Hina! Dia na fidima!”


\par }{\PP \VS{26}Yesu E bu adole i, “Manodafa ilia ha:i manu lale, wa:megili udigili imunu da defea hame galebe.”


\par }{\PP \VS{27}Uda da bu sia:i, “Dafawane! Be wa:me da ilia eda ea ha:i manu fafaiganini osoboga dala dabe amo naha.”


\par }{\PP \VS{28}Amalalu, amo udama Yesu E amane sia:i, “Dia dafawaneyale dawa:su hou da bagadedafa. Di da dia hanai liligi ba:mu.” Amalalu, uda ea idiwi da uhi dagoi ba:i.


\par }{\SHB Yesu da Dunu Bagohame Uhinisi
\par }
{\PP \VS{29}Amo soge yolesili, Yesu da Ga:lili hano bega: lalu. E agoloba:le heda:le, esalu.


\par }{\PP \VS{30}Dunu bagohame da oloi dunu, si dofoi, emo gasuga:igi amola sia: hamedei dunu Ema oule misini, Yesu Ea emo gadenene ligisiba:le, Yesu da amo huluane uhinisisi dagoi.

\VS{31}Sia: hamedei da bu sia: baoui, da:i wadela:i da bu ida:iwane hamoi, emo gasuga:igi da bu noga:le lalu, si dofoi da bu ba:i. Amo hou ba:beba:le, dunu huluane da fofogadigili, Isala:ili Gode Ema nodone sia:i.


\par }{\SHB Yesu da Dunu 4000 Ilima Ha:i Manu I
\par }
{\R (Maga 8:1-10)

\par }{\PP \VS{32}Yesu da Ea fa:no bobogesu dunu Ema misa:ne sia:i. Amalalu, E da ilima amane sia:i, “Na da dunu huluane ilima bagade asigisa. Eso udiana ilia da Na sia: nabalu, be wali ha:i manu da hame gala. Na da ili ha:i mae nawane asula ahoasea, ilia da logoga sidisa:besa:le Na da beda:i galebe.”

\VS{33}Be Yesu Ea ado ba:su dunu da amane sia:i, “Ninia da dunu hame esalebe wadela:i hafoga:i sogega esala. Amo dunu bagohame sadima:ne, ninia habidili ha:i manu lama:bela?”

\VS{34}Yesu E amane adole ba:i, “Dilia da agi ga:gi habodayane ganabela:?” Ilia da bu adole i, “Fesuale! Amola menabo fonobahadi bagahame diala.”


\par }{\PP \VS{35}Amaiba:le, Yesu da dunu huluane osobo da:iya fima:ne sia:i.

\VS{36}Amalalu, E da agi ga:gi fesuale amola menabo lale, Godema nodone sia:ne gadole, fifili, Ea ado ba:su dunuma sagoi. Ilia da dunu enoma bu sagoi.

\VS{37}Ilia huluane da sadigia:i. Ilia da hame mai dialu liligi lale, daba lobofaseleyale gala ba:i.

\VS{38}Nasu dunu da 4,000 amola eno uda amola mano gigilisi.


\par }{\PP \VS{39}Yesu da dunu huluanema masa:ne sia:i. Amalalu, E da dusagaiga fila heda:le, asili, Magadane sogega doaga:i.




\par }\Chap{16}{\SH Ilia da Dawa:digima:ne Olelesu Bagade Ba:mu Hanai
\par }
{\R (Maga 8:11-13; Luge 12:54-56)

\par }{\PP \VerseOne{1}\FTNT{*}{{\FR 16:1: }{\FT{Ma:diu 12:38; Luge 11:16}}}Eso afaega, Fa:lisi dunu amola Sa:diusi dunu da Yesu dafama:ne ado ba:musa: misi. Ilia da Yesu da ilima Hebene dawa:digima:ne olelesu olelema:ne sia:i.

\VS{2}Be Yesu da bu adole i, “Daeya eso yoi agoai dabe ba:sea, dilia aya da gibu hame sa:imu sia:sa.


\par }{\PP \VS{3}Hahabe, mu da haliga:i agoane ba:sea, gibu da wali sa:imu dilia da sia:sa. Dilia da mu ea dawa:digima:ne olelesu noga:le dawa:beba:le, abuliga wali eso ea hou hame dawa:bela:?

\VS{4}\FTNT{†}{{\FR 16:4: }{\FT{Ma:diu 12:39; Luge 11:29}}}Wadela:i amola dafawaneyale hame dawa:su fi da dawa:digima:ne olelesu ba:musa: hanai gala. Be eno hame, Youna ea dawa:digima:ne olelesu fawane dilia da ba:i dagoiba:le, eno hame ba:mu.” Amalalu, E da ili yolesili asi.


\par }{\SHB Fa:lisi amola Sa:diusi Dunu Ilia Yisidi
\par }
{\R (Maga 8:14-21)

\par }{\PP \VS{5}Ea ado ba:su dunu da hano wayabo degele, na:iyado amoga doaga:i. Be ilia da agi ga:gi ha:i manu gaguli masunu gogolei.

\VS{6}\FTNT{‡}{{\FR 16:6: }{\FT{Luge 12:1}}}Yesu da ilima amane sia:i, “Dawa:ma! Fa:lisi amola Sa:diusi dunu ilia yisidi amoba:le beda:ma!”


\par }{\PP \VS{7}Amo sia: nababeba:le, ilia da gilisili sia: dasu, “Ninia da agi ga:gi ha:i manu gogoleiba:le, E da amane sia:sa,”


\par }{\PP \VS{8}Be ilia asigi dawa:su dawa:beba:le, Yesu E amane sia:i, “Dilia dafawaneyale dawa:su fonobahadi dunu! Dilia agi ga:gi gogoleiba:le, abuli sia: dabela:?

\VS{9}\FTNT{§}{{\FR 16:9: }{\FT{Ma:diu 14:17-21}}}Agi ga:gi biyale amoga dunu 5000 agoane ilia mai sadigia:iba:le oda dialu. Dilia da daba habodayane nabalesibela:? Dilia amo hou gogolebela:?

\VS{10}\FTNT{**}{{\FR 16:10: }{\FT{Ma:diu 15:34-38}}}Eno agi ga:gi fesuale gala dunu 4000 agoane ilia mai sadigia:iba:le oda dialu. Dilia da daba habodayane nabalesibela:? Dilia amo hou gogolebela:?

\VS{11}Dilia abuli hame dawa:bela:? Na da Fa:lisi amola Sa:diusi ilia yisidi amoba:le beda:ma sia:beba:le, Na da ha:i manudafa hame sia:i.”


\par }{\PP \VS{12}Amo sia: nababeba:le, Ea ado ba:su dunu ilia dawa:i galu. E da agi ga:gi yisidi hame sia:i, be Fa:lisi amola Sa:diusi ilia dabua fawane molole ogogosu olelesu mae nabima:ne E sisane sia:i, ilia dawa:i.


\par }{\SHB Bida da Yesu da Mesaia Sia:i
\par }
{\R (Maga 8:27-30; Luge 9:18-21)

\par }{\PP \VS{13}Yesu da soge amo da Sesalia Filibai moilai gadenene diala amoga doaga:i. E da Ea fa:no bobogesu dunuma amane adole ba:i, “Dunu Egefe da nowayale, eno dunu ilia adi sia: dalula:?”

\VS{14}\FTNT{††}{{\FR 16:14: }{\FT{Ma:diu 14:1-2; Maga 6:14-15; Luge 9:7-8}}}Ea ado ba:su dunu da Ema bu adole i, “Mogili Di da Yone Ba:bodaise ilia sia:sa. Oda Di da Elaidia ilia sia:sa. Mogili Di da Yelemaia o balofede dunu eno ilia da sia: daha.”


\par }{\PP \VS{15}Amalalu, Yesu da adole ba:i, “Be dilia! Na da nowayale, dilia adi dawa:bela:?”


\par }{\PP \VS{16}\FTNT{‡‡}{{\FR 16:16: }{\FT{Yone 6:68-69}}}Bida e bu adole i, “Di da Mesaia, Gode Ea Manodafa.”


\par }{\PP \VS{17}Yesu E amane sia:i, “Defea! Saimone, Yone ea mano, di da hahawane gala. Amo sia:, osobo bagade dunu da dia dogoga hame olelei. Na Ada Hebene ganodini esala, Hi fawane da dima olelei.

\VS{18}Na da dima sia:sa! Dia dio dawa:loma:ne da ‘igi’. Amo igi da:iya Na da Na Fa:no Bobogesu Fi gasawane gagumu. Amasea, Ha:idisi da Na fi ilima hame osa:la heda:mu.

\VS{19}\FTNT{§§}{{\FR 16:19: }{\FT{Ma:diu 18:18; Yone 20:23}}}Na da Gode Ea Hinadafa Hou gi amo dima imunu. Di da osobo bagadega hou logo ga:simusa: sia:sea, amo logo da Hebene ganodini ga:si dagoi ba:mu. Amola di da osobo bagadega hou logo doasimusa: sia:sea, amo logo da Hebene ganodini doasi dagoi ba:mu.


\par }{\PP \VS{20}Amalalu, Yesu da Ea ado ba:su dunuma amane sia:i, “Dilia amo sia: eno dunu ilima mae adoma!”


\par }{\SHB Yesu da Ea Se Nabimu amola Bogomu Olelei
\par }
{\R (Maga 8:31—9:1; Luge 9:22-27)

\par }{\PP \VS{21}Amalalu, Yesu da muni moloiwane Ea ado ba:su dunuma olelelalu, “Na da Yelusaleme moilaiga asili, asigilai dunu, gobele salasu dunu amola sema olelesu dunu ilia da Nama gegemuba:le, Na da se bagade nabimu. Ilia da Na medole legemu. Be eso udiana aligili, Na da bu wa:legadomu.”


\par }{\PP \VS{22}Bida da Yesu la:idiga adole asili, amane sia:i, “Hina! Defea hame galebe! Agoane hame hamomu!”


\par }{\PP \VS{23}Be Yesu da sinidigili, amane sia:i. “Sa:ida:ne! Di gasigama!. Di da Na logo ga:su agoane. Amo asigi dawa:su da Godema hame misi. Amo da osobo bagade dunu ilia asigi dawa:su fawane.”


\par }{\PP \VS{24}\FTNT{***}{{\FR 16:24: }{\FT{Ma:diu 10:38; Luge 14:27}}}Amalalu, Yesu da Ea ado ba:su dunuma amane sia:i, “Nowa dunu da Na sigi masunusa: dawa:sea, e da ea esalusu fisili, ea bulufalegei gisawane, Nama fa:no bobogemu.

\VS{25}\FTNT{†††}{{\FR 16:25: }{\FT{Ma:diu 10:39; Luge 17:33; Yone 12:25}}}Nowa dunu da ea esalusu gagumusa: hanai galea, e da ea esalusu fisimu. Be nowa dunu da Nama asigiba:le, ea esalusu fisiagasea, e da ea esalusu bu ba:mu


\par }{\PP \VS{26}Osobo bagade dunu da osobo bagade liligi huluane lama:ne, ea esalusu fisimu da defeala:? Hame mabu! Amai galea, e da ea esalusu bu lamu hamedei gala.

\VS{27}\FTNT{‡‡‡}{{\FR 16:27: }{\FT{Ma:diu 25:31; Gesami Hea:su 62:12; Louma 2:6}}}Dunu Egefe bu misunu eso da gadenei. E da Gode Ea hadigi bu lale, E amola a:igele dunu da misini, dunu ilia hou hamoi defele, dabe ilima imunu.

\VS{28}Na da dilima dafawane sia:sa! Dunu mogili wahawane esala, ilia da mae bogole, Dunu Egefe Hinawane hamoi manebe ba:mu.”




\par }\Chap{17}{\SH Yesu Ea Da:i da Afadenene Hadigi Ba:i
\par }
{\R (Maga 9:2-13; Luge 9:28-36)

\par }{\PP \VerseOne{1}\FTNT{*}{{\FR 17:1: }{\FT{2 Bida 1:17-18}}}Eso gafeyale aligili, Yesu da Bida, Ya:mese amola Yone, ili oule asili, ilisu goumiba:le heda:le, esalu.

\VS{2}Ilia ba:loba, Yesu Ea da:i da afadenene, Ea odagi da eso ea hadigi agoai ba:i. Ea abula amola da ahea:ia:i hadigi bagade agoane hamobe ba:i.

\VS{3}Ilia ba:loba, Mousese amola Elaidia, Yesu ili sia: dalebe ba:i.

\VS{4}Bida da Yesuma amane sia:i, “Hina! Ninia guiguda: esalebeba:le hahawane bagade. Di da nama sia:sea, na da diasu udiana gagumu, Di, Mousese amola Elaidia golama:ne, na da diligili hiougimu.”


\par }{\PP \VS{5}\FTNT{†}{{\FR 17:5: }{\FT{Mui 22:2; Mousese ea Malasu 18:15; Gesami Hea:su 2:7; Aisaia 42:1; Ma:diu 3:17, 12:18; Maga 1:11; Luge 3:22}}}Ea amane sia:nanoba, mumobi hadigiwane sa:ili, ili huluane uligi dagoi. Mumobi ganodini, sia: bagade nabi amo, “Go da Na dogolegei Manodafa. Ea sia: nabima!”


\par }{\PP \VS{6}Amo sia: nabaloba, Yesu Ea ado ba:su dunu da beda:iba:le, osoboga gala:la sa:i


\par }{\PP \VS{7}Be Yesu da misini, ilia da:i digili ba:i. E da ilima amane sia:i, “Dilia wa:legadoma! Mae beda:ma!”

\VS{8}Ilia da si ba:le gadoloba, Yesu fawane ba:i.


\par }{\PP \VS{9}Ilia da goumiba:le bu daloba, Yesu da ilima amane sia:i, “Dilia waha ba:i liligi eno dunu ilima mae adoma! Dunu Egefe da bogole, bu wa:legadolesi ba:sea, amo esoga fawane olelema.”


\par }{\PP \VS{10}\FTNT{‡}{{\FR 17:10: }{\FT{Ma:lagai 4:5}}}Yesu Ea ado ba:su dunu da Ema amane adole ba:i, “Sema sia: olelesu dunu da abuliba:le, Elaidia da hidadea misunu, amo olelesala:?”


\par }{\PP \VS{11}Yesu E bu adole i, “Dafawane! Elaidia da hidadea logo fodomusa: misunu.

\VS{12}\FTNT{§}{{\FR 17:12: }{\FT{Ma:diu 11:14}}}Be Na da dilima sia:sa. Elaidia da bu misi dagoi. Be osobo bagade dunu da ea misi hame dawa:i galu. Ilia da ili hanai asigi dawa:su hou amoga ema hamoi dagoi. Amo hou defele ilia da Dunu Egefe Ema hamomuba:le, E da se nabimu.”


\par }{\PP \VS{13}Amalalu, Ea ado ba:su dunu da E da Yone Ba:bodaise ea hou ilima olelei, amo ilia da dawa:i galu.


\par }{\SHB Yesu da Goi amoea Dogoga Fio A:silibu Aligila Sa:i, Uhinisi Dagoi
\par }
{\R (Maga 9:14-29; Luge 9:37-43)

\par }{\PP \VS{14}Yesu amola Ea ado ba:su dunu da eno dunu gilisibi amoga doaga:i. Dunu afadafa da Yesuma misini, muguni bugili,

\VS{15}Yesuma amane sia:i, “Hina! Di da nagofema asigima! E da sidisu hamobeba:le, e da eso enoga nasuba dafasa, enoga hanoa sidina daha.

\VS{16}Na mano amo Dia ado ba:su dunuma uhima:ne oule misi. Be ilia sia:ne ba:loba hamedei galu.”


\par }{\PP \VS{17}Yesu E amane sia:i, “Dilia da dafawaneyale hame dawa:su amola giadofasu fi dunu! Na da eso habodayane dili amola guiguda: esaloma:bela:? Na da eso habodayane dilia giadofasu hou ba:ma:bela:? Amo mano Nama oule misa!”

\VS{18}Yesu E da Fio liligi amo mano ea dogo ganodini esalu, amoma gasawane sia:i. Amalalu, Fio liligi da fadegale fasi dagoi. Goi da bu uhinisi dagoi ba:i.


\par }{\PP \VS{19}Fa:no, Yesu Ea ado ba:su dunu da wamowane Ema misini, amane sia:i, “Ninia da wadela:i liligi fadegale fasimu da abuli hamedebela:?”


\par }{\PP \VS{20}\FTNT{**}{{\FR 17:20: }{\FT{Ma:diu 21:21; Maga 11:23; 1 Golidia 13:2}}}E amane sia:i, “Dilia dafawaneyale dawa:su hou da fonobahadiba:le, dilia fadegamu da hamedei ba:i. Na da dafawane sia:sa! Dilia dafawaneyale dawa:su hou da masada ea hawa: defele ba:sea, dilia da amo goumi ea dialebe sogebi yolesili eno sogega masa:ne sia:sea, goumi da dilia sia:i nabawane hamomu. Dilia da liligi huludafa hamomu defele ba:mu.

\VS{21}Be ha:i mae nawane bagade sia:ne gadosea fawane da gasa bagade Fio waha ba:i da mugulumu.


\par }{\SHB Yesu da Ea Bogomu Bu Olelei
\par }
{\R (Maga 9:30-32; Luge 9:43-45)

\par }{\PP \VS{22}Yesu amola Ea ado ba:su dunu da gilisili Ga:lili sogega ahoana, E da ilima amane sia:i, “Dunu afae da Dunu Egefe amo hohonone, eno osobo bagade dunu ilima imunu.

\VS{23}Amasea, ilia da Dunu Egefe medole legemu. E da eso udiana aligili bu uhini wa:legadomu.” Amo sia: nabaloba, ilia da da:i dioi bagade nabi.


\par }{\SHB Debolo Diasu Su Lidisu
\par }
{\PP \VS{24}\FTNT{††}{{\FR 17:24: }{\FT{Gadili Asi 30:13, 38:26}}}Yesu amola Ea ado ba:su dunu da Gabena:ia:me moilaiga doaga:loba, Debolo Diasu su lidisu dunu ilia da Bidama misini, ema amane sia:i, “Dia olelesu dunu da Debolo Diasu su iahala:?”


\par }{\PP \VS{25}Bida da bu adole i, “Ma!” E da bu diasu ganodini ahoanoba, Yesu da hidadea ema sia:i, “Saimone! Di adi dawa:bela:? Osobo bagade hina bagade dunu ilia da nowama su (da:gisi) labala? Ilia da ilia mano ilima labala? O eno dunuma labala?”


\par }{\PP \VS{26}Bida da bu adole i, “Ilia da eno dunuma laha.” Yesu E amane sia:i, “Amaiba:le, ilia mano da su hame imunu.

\VS{27}Be su lidisu dunu da udigili fofogadigisa:besa:le, di hanoga sa:ili, dimani adoma. Menabo hiougisia, ea lafi dagale, ganodini muni fage ba:mu. Amo fage lale, su lidisu dunuma dia su iasu amola Na su iasu defele ima.”




\par }\Chap{18}{\SH Nowa da Gode Ea Hinadafa Hou amo Ganodini da Baligi Bagade Ba:ma:bela:?
\par }
{\R (Maga 9:33-37; Luge 9:46-48)

\par }{\PP \VerseOne{1}\FTNT{*}{{\FR 18:1: }{\FT{Luge 22:24}}}Amo esoga, Yesu Ea fa:no bobogesu dunu ilia da Yesuma misini, amane sia:i, “Gode Ea Hinadafa Hou ganodini nowa da baligi bagadela:?”


\par }{\PP \VS{2}Yesu da mano fonobahadi Ema misa:ne sia:i. E da amo mano fonobahadi ilia gilisisu ganodini ilia midadi aligila misa:ne sia:i.

\VS{3}\FTNT{†}{{\FR 18:3: }{\FT{Maga 10:15, Luge 18:17}}}Amalalu, E da amane sia:i, “Na da dafawane sia:sa! Dilia da hame sinidigili, dilia hou amo mano ea hou agoane bu hame hamosea, dilia da Gode Ea Hinadafa hou ganodini masunu hamedei ba:mu.


\par }{\PP \VS{4}Amaiba:le, nowa dunu da ea hou fonobosea, goe mano fonobahadi ea hou agoane bu hamosea, amo dunu fawane da Gode Ea Hinadafa Hou ganodini baligi bagade ba:mu.

\VS{5}Nowa da Na Dioba:le, mano fonobahadi goe mano agoane amo hahawane yosia:sea, e da Na amola hahawane yosia:sa.


\par }{\SHB Dafama:ne Ado Ba:su
\par }
{\R (Maga 9:42-48; Luge 17:1-2)

\par }{\PP \VS{6}Nowa dunu da mano fonobahadi afae ea Nama dafawaneyale dawa:su hou yolesima:ne ado ba:sea, amo dunu ea se iasu dabe lamu da dunu amo ea galogoaga igi bagadedafa la:gili, hano wayabo bagadega galadigi dagoi ba:i, amo ea se iasu bagadewane baligimu.

\VS{7}Be eno dunu ilia hou hamobeba:le, dunu eno da dafamu. Amaiba:le osobo bagade fi da se bagade nabimu. Amo hou da doaga:mu. Be dafama:ne ado ba:su dunu da se iasu bagadedafa ba:mu.


\par }{\PP \VS{8}\FTNT{‡}{{\FR 18:8: }{\FT{Ma:diu 5:30}}}Dia lobo ea hou o dia emo ea hou hamobeba:le, di da wadela:le hamosea, di da eso huluane mae haba:dole nenanebe lalu ganodini, dia lobo adunawane amola emo adunawane ahoasa:besa:le, dia emo o lobo damuni fasima. Di da Fifi Ahoanusu ganodini lobo o emo afaewane masunu da defea.

\VS{9}\FTNT{§}{{\FR 18:9: }{\FT{Ma:diu 5:29}}}Dia siga ba:beba:le dafamu galea, defea, dia si duga:le fasima. Di da si afadafa fawane Fifi Ahoanusu amo ganodini masunu da defea. Be si adunawane gala amo Helo laluga ha:digi dagoi ba:mu da defea hame.


\par }{\SHB Sibi Fisi Fedege Sia:
\par }
{\R (Luge 15:3-7)

\par }{\PP \VS{10}“Mano fonobahadi afae ea hou da hamedei, amo maedafa dawa:ma! Na da dilima sia:sa! Eso huluane Hebene ganodini, ilia a:igele fidisu dunu da Na Ada ea odagi ba:lala.

\VS{11}\FTNT{**}{{\FR 18:11: }{\FT{Luge 19:10}}}Dunu Egefe da fisi liligi bu lamusa: misi dagoi.


\par }{\PP \VS{12}Dilia adi dawa:bela:? Sibi ouligisu da sibi 100 agoane ouligibiba:le, afadafa fisisia, e da eno 99 yolesili, amo sibi fisi afae hogoma:bela:?


\par }{\PP \VS{13}Dafawane! E da hogomu! Bu ba:sea, e da nodone bagade sia:mu. Ea hahawane hou amo sibi ba:beba:le, sibi hame fisi99ilima hahawane hou, da bagadewane baligimu


\par }{\PP \VS{14}Amaiba:le, mano fonobahadi afadafa fawane da fisili udigili bogomu, Gode Ea higa:i hodosa.


\par }{\SHB Dia Fi Dunu da Wadela:i Hou Hamoi Galea
\par }
{\PP \VS{15}\FTNT{††}{{\FR 18:15: }{\FT{Luge 17:3}}}Dia fi dunu da dima wadela:le hamoi galea, di ema asili, wamowane hima hidadea nabima. E da dia sia: nabasea, e da dia fi dunu bu esalumu.

\VS{16}\FTNT{‡‡}{{\FR 18:16: }{\FT{Mousese ea Malasu 19:15}}}Be e da dia sia: hame nabasea, dunu afadafa o aduna eno lale, ema bu fofada:ma! Dunu aduna o udiana ilia da ba:su hou hamosea, dia sia: da dafawane, dunu eno ilia da ba:mu.

\VS{17}Be wadela:i hamosu dunu da ilia sia: hame nabasea, Gode Ea Fa:no Bobogesu Fi dunu huluane ilima adoma. E da ilia sia: amola hame nabasea, dilia amo dunu fadegama. Dilia da amo dunu ga fi wadela:i hamosu dunu defele ba:mu da defea.


\par }{\SHB Gode Ea Fa:no Bobogesu Dunu Ilia Gasa Hou
\par }
{\PP \VS{18}\FTNT{§§}{{\FR 18:18: }{\FT{Ma:diu 16:19; Yone 20:23}}}Na da dafawane sia:sa! Dilia osobo bagadega logo ga:sisia, amo logo da Hebene ganodini ga:si dagoi ba:mu. Dilia da osobo bagadega amo logo bu doasisia, amo logo da Hebene ganodini doasi dagoi ba:mu.


\par }{\PP \VS{19}Na da eno dilima olelesa. Dunu aduna da gilisili hou afadafa hamomusa: sia:ne gadosea, Na Ada Hebene ganodini esala da amo hou hamomu.

\VS{20}Bai dunu aduna o udiana da Na Dioba:le gilisisia, Na amola da ilima gilisi dagoi ba:mu.


\par }{\SHB Hawa: Hamosu Dunu afae da Gogolema:ne Olofosu Hame Dawa:i - Fedege Sia:
\par }
{\PP \VS{21}\FTNT{***}{{\FR 18:21: }{\FT{Luge 17:3-4}}}Bida da Yesuma misini, amane sia:i, “Hina! Na ola o na eya nama wadela:le hamonanea, na da eso habodayane ea wadela:i hou gogolema:ne olofoma:bela:? Fesuale agoane gogolema:ne olofoma:bela:?”


\par }{\PP \VS{22}\FTNT{†††}{{\FR 18:22: }{\FT{Mui 4:24}}}Yesu E bu adole i, “Fesuale agoane hame, be 77 agoane osia:idafa amo ea wadela:i hou gogolema:ne olofoma.

\VS{23}Bai Gode Ea Hinadafa hou da agoaiwane gala. Osobo bagade hina bagade dunu afae da ea hawa: hamosu dunuma ilia bidi lasu hou abodemusa: dawa:i galu.

\VS{24}Hawa: hamosu dunu afadafa ema, e da muni bagadedafa dabe lamu galu.

\VS{25}Be amo hawa: hamosu dunu da dabe imunu hamedeiba:le, hina bagade da amo dunu, ea uda, ea mano amola ea liligi huluane bidi lale, amo muni ema ima:ne sia:i.

\VS{26}Amo sia: nababeba:le, hawa: hamosu dunu da muguni bugili, ea hinama amane sia:i, ‘Nama asigiba:le ouesaloma! Na da huluane imunu.’

\VS{27}Amalalu, hina bagade da ema asigiba:le, amane sia:i, ‘Defea! Yolema! Dabe huluane yolele, mae ima.’


\par }{\PP \VS{28}Be amo hawa: hamosu dunu da asili, eno hawa: hamosu dunu ba:i. Amo hawa: hamosu dunu da ema dabe fonobahadi fawane imunu galu. E da ea galogoa gaguli, gasawane sia:i, ‘Na dabe wahadafa nagili ima!’


\par }{\PP \VS{29}Amalalu, ea na:iyado da diasa:ili, muguni bugili amane sia:i, ‘Nama asigiba:le, ouesaloma! Na da imunu!’

\VS{30}Be e da hame asigi. E da amo dunu se iasu diasuga galadigili, bidi huluane iabeba:le fawane se iasu diasu logo bu doasima:ne sia:i.


\par }{\PP \VS{31}Eno hawa: hamosu dunu huluane da amo hou ba:beba:le, se nabi. Ilia da hina bagadema asili, amo hou huluane ema olelei.


\par }{\PP \VS{32}Amalalu, hina bagade da amo dunu ema misa:ne sia:i. E da ema amane sia:i, ‘Di wadela:i hawa: hamosu dunu! Di da nama fofada:iba:le, na da dia dabe imunu huluane gogolema:ne olofoi dagoi.

\VS{33}Di da na asigi hou defele, dia na:iyadoma asigimu da defea galu!’


\par }{\PP \VS{34}Hina bagade da ougiba:le, amo hawa: hamosu dunu se iasu diasu ouligisu dunuma asunasi. Se iasu ianu, dabe huluane ia dagoiba:le fawane yolema, e sia:i.


\par }{\PP \VS{35}Amo hou defele, dilia da dilia na:iyado ilia hou hame gogolema:ne olofosea, Na Ada da amo hou dilima hamomu.”




\par }\Chap{19}{\SH Uda Fisiagasu Hou
\par }
{\R (Maga 10:1-12)

\par }{\PP \VerseOne{1}Amo sia: olelei dagoloba, Yesu da Ga:lili soge yolesili, Yodane hano degele, Yudia sogega doaga:i.

\VS{2}Dunu bagohame da Ema fa:no bobogei. Yesu da oloi dunu huluane uhinisisi dagoi.

\VS{3}Fa:lisi dunu da Ema misini, Ema dafama:ne amane adole ba:i, “Dunu da hanaiba:le, ea uda udigili fisiagamu da defeala:?”


\par }{\PP \VS{4}\FTNT{*}{{\FR 19:4: }{\FT{Mui 1:27, 5:2}}}Yesu E bu adole i, “Dilia da Gode Sia: Dedei Buga hame idibela:? Osobo bagade Hahamosu Dunu da hemonega dunu amola uda hahamone,

\VS{5}\FTNT{†}{{\FR 19:5: }{\FT{Mui 2:24}}}elama amane sia:i, ‘Amaiba:le dunu da ea eda amola eme yolesili, ea udama madelagimu. Ela da da:i hu afadafa fawane hamomu,’

\VS{6}Amaiba:le, ela da aduna hame be afadafa hamoi. Gode Ea madelagiba:le, osobo bagade dunu ilia afafamu da defea hame galebe.”


\par }{\PP \VS{7}\FTNT{‡}{{\FR 19:7: }{\FT{Mousese ea Malasu 24:1-4; Ma:diu 5:31}}}Amalalu, ilia da Yesuma bu adole ba:i, “Amaiba:le, Mousese da abuliba:le hamoma:ne sia:i eno adobela:? E da amane olelei ‘Fisiagasu meloa dedene udama iasea, fisiagamu da defea.’ ”

\VS{8}Yesu E bu adole i, “Dilia dogo da ga:nasi hamoi dagoiba:le, Mousese da uda fisiagasu hou da defea sia:i. Be osobo bagade hahamosu eso amoga, amo hou da hame ba:su.

\VS{9}\FTNT{§}{{\FR 19:9: }{\FT{Ma:diu 5:32; 1 Golidia 7:10-11}}}Dunu da ea uda fisiagasea, amola eno lasea, e da inia: uda adole lasu hamosa. Fisiagasu logo afadafa da ea uda hanaiba:le, eno dunuga wadela:lesiba:le, fisiagamu logo diala,”


\par }{\PP \VS{10}Yesu Ea ado ba:su dunu da Ema amane sia:i, “Amaiba:le, uda lasu hou wadela:sa:besa:le, dunu da uda hamedafa lamu da defea.”


\par }{\PP \VS{11}Yesu E bu adole i, “Uda hame lasu hou amo, dunu huluane da hame hamomu. Hame mabu! Gode da dunu afae afae fawane amo hamomusa:gini gasa iaha.

\VS{12}Uda hame labe dunu mogili da agoane lalelegeiba:le, uda lamu da hamedei. Uda hame labe dunu mogili da dunu enoga hamoiba:le, uda lamu da hamedei. Dunu mogili da eno liligi mae dawa:le, Gode Ea Hinadafa Hou hawa: hamomu hanaiba:le, uda hame lasa. Nowa dunu da goe sia: hi hamomu defele ba:sea, e da amo hou lalegagumu da defea.”


\par }{\SHB Yesu da Mano Fonobahadi ilima Asigi Sia:i
\par }
{\R (Maga 10:13-16; Luge 18:15-17)

\par }{\PP \VS{13}Dunu eno da mano fonobahadi Yesuma oule misi. Yesu da ilia dialuma da:iya ea lobo ligisima:ne amola ili fidimusa:, Godema sia:ne gadoma:ne, ilia da hanai galu. Be Yesu Ea ado ba:su dunu da hihini ilima gagabole sia:i.

\VS{14}Be Yesu E amane sia:i, “Mano fonobahadi ilia Nama misunu logo mae damuma! Gode Ea Hinadafa hou da mano wewai ilia:!”

\VS{15}Amalalu, E da Ea lobo amo mano fonobahadi ilia dialuma da:iya ligisili, yolesili asi.


\par }{\SHB Bagade Gagui Dunu Ayeligi
\par }
{\R (Maga 10:17-31; Luge 18:18-30)

\par }{\PP \VS{16}Eso afaega, dunu afae da Yesuma misini, amane sia:i, “Olelesu! Na da eso huluane Fifi Ahoanusu ba:ma:ne, adi ida:iwane hou hamoma:bela:?”


\par }{\PP \VS{17}Yesu E bu adole i, “Di da abuli hou ida:iwane hamomusa:, Nama adole ba:bela:? Afadafa fawane da ida:iwane gala, - amo da Gode Hi fawane. Di da eso huluane Fifi Ahoanusu ba:mu hanai galea, Gode Ea Sema hamoma:ne sia:i nabawane hamoma.”


\par }{\PP \VS{18}\FTNT{**}{{\FR 19:18: }{\FT{Gadili Asi 20:13-16; Mousese ea Malasu 5:17-20}}}E da Yesuma bu adole ba:i, “Adi Semala:?” Yesu E amane sia:i, “Mae fane legema! Inia: uda mae adole lama! Liligi mae wamolama! Mae ogogoma!

\VS{19}\FTNT{††}{{\FR 19:19: }{\FT{Gadili Asi 20:12; Mousese ea Malasu 5:16; Gobele Salasu 19:18}}}Dia ada amola ame elama asigima! Dina: da:ima asigi hou defele eno dunuma asigima!”


\par }{\PP \VS{20}Dunu ayeligi da Yesuma bu adole i, “Na da amo sema huluane nabawane hamoi dagoi. Na da eno adi hamoma:bela:?”

\VS{21}Yesu E amane sia:i, “Di da houdafa hamomusa: dawa:sea, dia liligi huluane bidi lale, amo muni lai huluane hame gagui dunuma ima. Amasea, di da liligi ida:iwane bagade gala, Hebene ganodini ligisi ba:mu. Amasea, misini, Nama fa:no bobogema.”


\par }{\PP \VS{22}Be amo sia: nababeba:le, dunu ayeligi da sinidigili, da:i dioiwane asi. Bai e da liligi bagade gaguiba:le.


\par }{\PP \VS{23}Yesu da Ea fa:no bobogesu dunuma amane sia:i, “Bagade gagui dunu da Gode Ea Hinadafa Hou amoga heda:su logo ga:nasi bagade ba:sa.

\VS{24}Ga:mele da nusi ea gelaboga golili masunu da gasa bagade. Be bagade gagui dunu ea Hebene heda:su logo da ga:mele ea nusi gelaboga golili masunu logo baligisa.”


\par }{\PP \VS{25}Amo sia: nababeba:le, Yesu Ea ado ba:su dunu da fofogadigili amane sia:i, “Logo da gasa bagadeba:le, nowa da Gode Ea gaga:su ba:ma:bela:?”


\par }{\PP \VS{26}Yesu da ilima molole ba:legale, ilima amane sia:i, “Osobo bagade dunu da amo hou hamomu hamedei ba:sa. Be Gode da gasa bagade hou huludafa hamomusa: dawa:.”


\par }{\PP \VS{27}Amalalu, Bida da amane sia:i, “Ninia da abolebela:? Ninia da liligi huluane yolesili, Dima fa:no bobogeiba:le, ninia da adi lama:bela:?”


\par }{\PP \VS{28}\FTNT{‡‡}{{\FR 19:28: }{\FT{Ma:diu 25:31; Luge 22:30}}}Yesu E bu adole i, “Na da dafawane sia:sa! Gode Ea Hinadafa hou gaheabolo esoga, Dunu Egefe da Ea Hina Fisuga fisia, dilia da Nama fa:no bobogebeba:le, eno fisu fagoyale gala Isala:ili fi fagoyale gala ilima fofada:musa: fimu galebe.

\VS{29}Sia: eno diala. Nowa dunu da Nama asigiba:le, ea diasu, ola, eya, aba, eda, eme, mano o soge fisi galea, e da amo liligi 100 agoane lamu, amola eso huluane mae bogole, Fifi Ahoanusu lamu.

\VS{30}\FTNT{§§}{{\FR 19:30: }{\FT{Ma:diu 20:16; Luge 13:30}}}Dunu bagohame waha fa:no agoane mabe da bisili doaga:mu. Dunu bagohame waha bisili mabe da fa:no doaga:mu.”




\par }\Chap{20}{\SH Waini Sagai Hawa: Hamosu Dunu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yesu E eno amane sia:i, “Gode Ea Hinadafa hou da waini sagai hina dunu agoane. E da hahabe wa:legadole, hawa: hamosu dunu lidimusa: asi.

\VS{2}E da amo hawa: hamosu dunuma amane sia:i, ‘Eso hawa: hamoi dagobeba:le, na da dilima silifa muni fage afae imunu. Na sagaiga hawa: hamomusa: masa,’.

\VS{3}Eso mabe galu, e da bu asili, bidi lama:ne legesu diasuga, eno dunu udigili lelebe ba:i.

\VS{4}E da ilima amane sia:i, ‘Dilia amola na waini sagaiga hawa: hamomusa: masa. Na da bidi defele dilima imunu,’


\par }{\PP \VS{5}Ilia da asi. Esomogoa amola eso bega:be galu, e bu asili, ea musa: hou agoane hamosu.

\VS{6}Daeya, helefimu wesu gadenesa, E da bu asili, eno dunu udigili lelebe ba:i. E da ilima amane sia:i, ‘Dilia abuli udigili lelebela:?’

\VS{7}Ilia bu adole i, ‘Dunu da ninima hawa: hamosu hame oleleiba:le, ninia udigili lela,’ Amaiba:le, e da ilima amane sia:i, ‘Defea! Dilia amola na waini sagaiga hawa: hamomusa: masa!’


\par }{\PP \VS{8}\FTNT{*}{{\FR 20:8: }{\FT{Gobele Salasu 19:13; Mousese ea Malasu 24:15}}}Daeya helefimusa: wele sia:noba, waini sagai hina da ea hawa: hamosu dunu ouligisu dunuma amane sia:i, ‘Hawa: hamosu dunu ilia muni lamusa: misa:ne sia:ma! Fa:no lidi dunu da hidadea lamu. Musa: lidi dunu da fa:no lamu.’

\VS{9}Helefimu gadenei fa:no lidi dunu da misini, bidi muni fage afae lai dagoi.

\VS{10}Musa: lidi dunu misini, ilia da baligili lamusa: dawa:i galu. Be ilia amola muni fage afae fawane lai dagoi.


\par }{\PP \VS{11}Amaiba:le, ilia da waini sagai hina dunuma mi hananewane sia:i,

\VS{12}‘Fa:no misi dunu da fonobahadi fawane hawa: hamoi, be ninia da bagade hamoi amola esoga gia:i dagoi. Di da abuli ilia lai defele fawane ninima iabela:?’


\par }{\PP \VS{13}Hina dunu da dunu afadafa ema amane bu adole i, ‘Na:iyado! Na dima ogogolelewane hame hamoi. Di da fage afae lama:ne eso afae hawa: hamomusa: sia:i


\par }{\PP \VS{14}Dia muni lale masa! Na da fa:no misi dunuma defele imunu hanai gala.

\VS{15}Amo muni ni gaguiba:le, na hanai hou ni hamomu da defea. Na da hahawane iabeba:le, di da abuliga mudasu hamosala:?’


\par }{\PP \VS{16}\FTNT{†}{{\FR 20:16: }{\FT{Ma:diu 19:30; Maga 10:31; Luge 13:30}}}Amaiba:le waha fa:no mabe da hidadea bisili doaga:mu. Waha bisili mabe da fa:no doaga:mu.”


\par }{\SHB Yesu da Ea Bogomu Hou Bu Olelei
\par }
{\R (Maga 10:32-34; Luge 18:31-34)

\par }{\PP \VS{17}Yesu da Yelusalemega doaga:musa: logoga ahoanoba, E da Ea ado ba:su dunu fagoyale gala la:ididili oule asili, ilima amane sia:i,

\VS{18}“Nabima! Ninia Yelusaleme moilai bai bagadega doaga:sea, gobele salasu amola Sema olelesu dunu ilia da Dunu Egefe gasawane gaguli, fofada:ne, medomusa: sia:mu.

\VS{19}Amasea, ilia da Dunu Egefe amo Dienadaile dunuma imunu. Ilia da Ema oufesega:ne, fane, bulufalegeiga bogoma:ne medomu. Amasea, eso udianaga, Gode da Ea da:i hodo uhini, wa:legadolesimu.”


\par }{\SHB Ame ea Adole Ba:su
\par }
{\R (Maga 10:35-45)

\par }{\PP \VS{20}Amalalu, Sebedi idua da egefe aduna Yesuma oule misini, Ema beguduli, hou ida:iwane ima:ne adole ba:i.


\par }{\PP \VS{21}Yesu da amo udama amane sia:i, “Di adi lamu?”

\par }{\LIB Uda da bu adole i, “Dia Hinadafa Hou lasea, nagofe aduna, afadafa dia lobo dafa amola eno Dia lobo fofadiga fima:ne, Di sia:ma.”


\par }{\PP \VS{22}Yesu da amo uda ea mano elama bu adole i, “Dilia da mae dawa:iwane adole ba:sa. Na se nabasu faigeleiga di, amo Na da manu galebe. Amo se nabasu faigelei alia da manu defele ganoma:bela:?” Ela bu adole i, “Ania da defele!”


\par }{\PP \VS{23}Yesu E bu sia:i, “Dafawane! Alia da Na se nabasu faigelei manu galebe. Be Na lobodafa amola lobo fofadi fisu ilegemu Na da hame dawa:. Na Ada Hi fawane da amo ilegei dagoi.”

\VS{24}Amo sia: nababeba:le, eno ado ba:su dunu nabuane gala da Ya:mese amola Yone elama mihanai galu.

\VS{25}\FTNT{‡}{{\FR 20:25: }{\FT{Luge 22:25-26}}}Amaiba:le, Yesu da ili amo Ema misa:ne sia:i. E da ilima amane sia:i, “Gode Ea hou hame lalegagui dunu ilia ouligisu dunu, ilia da gasa bagade hina hou hamonana.

\VS{26}\FTNT{§}{{\FR 20:26: }{\FT{Ma:diu 23:11; Maga 9:35; Luge 22:26}}}Be dilia da agoane hame hamomu. Nowa dunu e da hina gasa bagadewane esalumusa: dawa:sea, e da dilia huluanema hawa: hamosu dunu defele esaloma:mu.

\VS{27}Nowa da bisiliwane masusa: dawa:sea, e da dilia mae bidi lale hawa: hamosu dunu agoane esalumu da defea.

\VS{28}Amo defele, Dunu Egefe da dunu eno Ema hawa: hamomusa: sia:ma:ne hame misi. Be E da eno dunu fidimusa: misi. Dunu Egefe da eno dunu ilia esalusu bidi lama:ne, Ea esalusu fisimusa: misi dagoi,”


\par }{\SHB Yesu da Si Wadela:i Dunu Aduna Uhinisi
\par }
{\R (Maga 10:46-52; Luge 18:35-43)

\par }{\PP \VS{29}Yesu amola Ea ado ba:su dunu da Yeligou moilai baligilaloba, dunu bagohame ilima fa:no bobogelalebe ba:i.

\VS{30}Si dofoi dunu aduna da logo bega: esalebe ba:i. Ela da Yesu logoga mabe nababeba:le, bagadewane wele sia:i, “Hina! Da:ibidi Egefe! Anima asigima!”


\par }{\PP \VS{31}Dunu huluane da elama gagabole sia:i. “Ouiya:ma!” Be ela da bu baligili bagade wele sia:i, “Hina! Da:ibidi Egefe! Anima asigima!”


\par }{\PP \VS{32}Amalalu, Yesu da oualigili, ela Ema misa:ne sia:i. E da elama amane adole ba:i, “Na alima adi hamoma:bela:?”


\par }{\PP \VS{33}Ela da bu adole i, “Hina! Dia da ani bu ba:ma:ne si fadegama:ne, ania da hanai,”


\par }{\PP \VS{34}Yesu da elama bagadewane asigiba:le, elea si digili ba:i. Amalalu, elea si da bu fadegale, ela Yesuma fa:no bobogei.




\par }\Chap{21}{\SH Yesu da Hahawane Yelusaleme Moilai Bai Bagadega Doaga:i
\par }
{\R (Maga 11:1-11; Luge 19:28-40; Yone 12:12-19)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu amola Ea ado ba:su dunu, ilia da Yelusaleme moilai bai bagadega doaga:musa: asili, Bedefage moilaiga doaga:i (Bedefage da Olife agolo soge ganodini galu). Yesu da Ea fa:no bobogesu dunu aduna, amo moilaiga asunasi.

\VS{2}E amane sia:i, “Moilaiga doaga:sea, ali da dougi amola ea mano gidi bagelesi dialebe ba:mu. Elea bagei fadegale, Nama oule misa.

\VS{3}Eno dunu da alia logo hedofamusa: gagabole sia:sea, ali agoane sia:ma, ‘Hina da amo dougi amola ea mano Ema hawa: hamomusa: lamu.’ Amo sia: nababeba:le, ilia da alia logo hame hedofamu.”


\par }{\PP \VS{4}Amo hou da hemone balofede dunu ea sia: didili hamoi dagoi ba:i.

\VS{5}\FTNT{*}{{\FR 21:5: }{\FT{Segalaia 9:9}}}Balofede dunu hemone amane sia:i,

\par }{\LIB “Saione moilai bai bagade fi ilima olelema!

\par }{\LIB Dawa:ma! Dilia Hina Bagade da manebe!

\par }{\LIB Ea hou da fonoboiwane.

\par }{\LIB E da dougi amola dougi ea mano,

\par }{\LIB amo da:iya fila heda:le manebe ba:mu.”


\par }{\PP \VS{6}Amaiba:le, Yesu Ea ado ba:su dunu da Yesu Ea hamoma:ne sia:i hamoi.

\VS{7}Ela da dougi amola ea mano oule misini, ela baligiga elea abula amoga dedeboi. Amalalu, Yesu da fila heda:i.

\VS{8}Dunu bagohame da ilia abula fadegale, logoga ligisi. Eno da ifa amoda damuni, logoga ligisisi.

\VS{9}\FTNT{†}{{\FR 21:9: }{\FT{Gesami Hea:su 118:25-26}}}Yesu da amo da:iya asili, dunu bagohame Yesuma bisili, eno bagohame ea baligia fa:no bobogele, huluane gilisili bagadewane nodone wele sia:i, “Da:ibidi Egefe Ema nodone sia:ma! Gode Ea Dioba:le misi Dunu da Gode Ea hahawane dogolegesu hou bagade ba:mu da defea! Godema nodone sia:ma!”


\par }{\PP \VS{10}Yesu da Yelusaleme moilai bai bagadega golili daloba, dunu huluane da bagadewane fofogadigi. Ilia amane sia:i, “Go da nowala:?”


\par }{\PP \VS{11}Ea oule misi dunu gilisi ilia da bu adole i, “Go da balofede dunu, Yesu. E da Na:salede moilai Ga:lili soge ganodini amodili misi.”


\par }{\SHB Yesu E Debolo Diasu Doga:i
\par }
{\R (Maga 11:15-19; Luge 19:45-48; Yone 2:13-22)

\par }{\PP \VS{12}Yesu E da Debolo Diasu ganodini golili sa:ili, bidi lasu dunu huluane sefasi. E da su afadenesu dunu ilia fafai amola sio bidi lasu dunu ilia fisu delegili fafasi dagoi.


\par }{\PP \VS{13}\FTNT{‡}{{\FR 21:13: }{\FT{Aisaia 56:7; Yelemaia 7:11}}}E amane sia:i, “Gode Sia: Dedei Buga ganodini agoane dedei diala, ‘Gode da amane sia:i, Dunu huluane da Na diasu da sia:ne gadosu diasu ilia da sia:mu.’ Be dilia da amo Diasu, wamolasu dunu ilia wamoaligisu diasu agoane hamosa.”


\par }{\PP \VS{14}Si dofoi amola emo gasuga:igi dunu da Debolo Diasu amo ganodini Ema misi. E da amo dunu uhinisi dagoi.

\VS{15}Gobele salasu dunu amola sema olelesu dunu da amo gasa bagade hou amola mano ilia Debolo Diasu ganodini Yesuma amane wele sia:nanu, “Da:ibidi Egefe Ema nodoma!” amo ba:beba:le, ilia da mi hanai galu.

\VS{16}\FTNT{§}{{\FR 21:16: }{\FT{Gesami Hea:su 8:2}}}Ilia da Yesuma amane adole ba:i, “Di da ilia nodosu sia: nabala:?”

\par }{\PP Yesu E bu adole i, “Na naba! Dilia Gode Sia: dedei idibela:? Amo sia: da agoane dedei diala,

\par }{\PP ‘Di da mano amola mano dudubudafa ilima nodone sia:ma:ne olelei dagoi.’ ”


\par }{\PP \VS{17}Amalalu, Yesu da yolesili asili, Bedani moilaiga golamusa: asi.


\par }{\SHB Yesu da Figi Ifa Wadela:lesi
\par }
{\R (Maga 11:12-14,20-24)

\par }{\PP \VS{18}Golale, hahabe, Yesu da Yelusaleme moilaiga bu doaga:musa:, logoga ahoanoba, ha:i nabi.

\VS{19}E da figi ifa logo bega: ba:beba:le, ha:i manu faimusa:, figi ifa baia doaga:i. Be dulu hame ba:i, lubi fawane ba:i. Amaiba:le, Yesu da amo figi ifa amoma amane sia:i, “Di da hobea dulu bu hamedafa legemu.” Amalalu, figi ifa da hedolodafa bioi dagoi ba:i.


\par }{\PP \VS{20}Amo hou ba:beba:le, Yesu Ea fa:no bobogesu dunu da fofogadigili amane sia:i, “Figi ifa da abuliba:le hedolowane bioila:?”


\par }{\PP \VS{21}\FTNT{**}{{\FR 21:21: }{\FT{Ma:diu 17:20; 1 Golidia 13:2}}}Yesu E bu adole i, “Na dilima dafawane sia:sa! Dilia da mae asaboiwane dafawaneyale dawa:sea, dilia da Na waha hou amo figi ifaga hamoi, dilia amola da hamomusa: dawa:mu. Eno amola dilia sia:beba:le, amo agolo da mugululi, hano wayabo bagadega bu dialebe ba:mu.

\VS{22}Dilia da dafawaneyale dawa:beba:le sia:ne gadosea, dilia adole ba:su liligi huluane lamu.”


\par }{\SHB Nowa da Yesuma Hina Bagade Hou Ilegebela:?
\par }
{\R (Maga 11:27-33; Luge 20:1-8)

\par }{\PP \VS{23}Yesu da Debolo Diasu gagoi ganodini golili sa:ili, Ea sia: olelelaloba, gobele salasu dunu amola Debolo Diasu ouligisu dunu da Yesuma misini, amane adole ba:i, “Di da amo hou hamoma:ne, nowa da ilegebela:? Di da nowa ea sia:beba:le, agoane hamosala:?”


\par }{\PP \VS{24}Yesu E bu adole i, “Na amola da dilima adole ba:su afadafa gala. Dilia da Nama noga:le bu adole iasea, Na amola da Na hamosu ilegesu dunu dilima olelemu.

\VS{25}Yone Ba:bodaise e da hanoga fane salasu hou hamoma:ne, nowa ilegebela:? Gode da ilegebela:? O osobo bagade dunu ilegebela:?”

\par }{\PP Amo sia: nababeba:le, ilia gilisili logo hogosa agoane sia: dasu, “Ninia da adi sia:ma:bela:? Ninia Gode Ea adoiba:le sia:sea, E da ninima ‘Dilia abuliba:le Yone ea sia: dafawaneyale hame dawa:bela:?’ sia:mu galebe.

\VS{26}Be ninia da ‘Osobo bagade dunu adoiba:le’ sia:sea, ninia da eno dunu ilia adi hamosayale beda:mu. Ilia da Yone Ba:bodaise da balofede dunu dawa:beba:le, ninima ougimu.”

\VS{27}Amaiba:le, ilia da Yesuma amane sia:i, “Ninia hame dawa:!”

\par }{\PP Amalalu, Yesu E amane sia: i, “Na amola da nowa Ea ilegeiba:le Na gasa bagade hou hamosa, amo Na da dilima hame olelemu.”


\par }{\SHB Dunu ea Mano Aduna Fedege Sia:
\par }
{\PP \VS{28}Yesu E amane sia:i, “Dilia adi dawa:bela:? Osobo bagade dunu da dunu mano aduna esala. Eda da ea magobo manoma amane sia:i, ‘Nagofe! Wahadafa na ifabi ganodini hawa: hamomusa: masa!’

\VS{29}Be magobo mano da bu adole i, ‘Na higa:i!’ Be fa:no amo mano ea asigi dawa:su afadenene, e asili hawa: hamoi.

\VS{30}Amalalu, eda da ea mano enoma hawa: hamomusa: masa:ne sia:i. Ea mano da amane sia:i, ‘Defea! Na da hahawane masunu,’ Be e da hamedafa asi.

\VS{31}Nowa mano da eda ea sia: nabawane hamobela:?”

\par }{\LIB Ilia bu adole i, “Magobo mano da eda ea sia: nabi.”

\par }{\PP Amaiba:le Yesu da ilima amane sia:i, “Na dilima sia:sa! Su lidisu dunu amola aheda:i uda ilia dilima baligili asili, Gode Ea Hinadafa Hou amoma bisili doaga:mu.

\VS{32}\FTNT{††}{{\FR 21:32: }{\FT{Luge 3:12, 7:29-30}}}Yone Ba:bodaise da logodafa dilima olelemusa: misi. Be dilia da ea sia: dafawaneyale hame dawa:i. Be su lidisu dunu amola aheda:i uda ilia da dafawaneyale dawa:i. Dilia da amo dunu ilia hou ba:loba, hame sinidigi amola Yone ea sia: dafawaneyale hame dawa:i.”


\par }{\SHB Waini Bugi Hawa: Hamosu Dunu Fedege Sia:
\par }
{\R (Maga 12:1-12; Luge 20:9-19)

\par }{\PP \VS{33}\FTNT{‡‡}{{\FR 21:33: }{\FT{Aisaia 5:1-2}}}Yesu E amane sia:i, “Fedege sia: eno nabima! Eso afaega, soge gagui dunu da waini sagai. E da amo noga:le gagole, waini dulu dugisu diasu hamomusa: uli dogoi. Amo bugi noga:le sosodo aligima:ne e da sedade diasu gado gagagula heda:i. E da ea waini sagai ouligima:ne, eno ouligisu dunu ilima i. Amalalu, E da soge badilia asi


\par }{\PP \VS{34}Waini faimu eso doaga:loba, e da ea hawa: hamosu dunu, ilia amo waini sagai ouligisu dunuma ea dabe edegema:ne asunasi.

\VS{35}Be waini sagaiga ouligisu dunu da ea hawa: hamosu dunu ba:loba, ilia da amo gasawane gaguli, afadafa ilia fegasuga fai, eno ilia medole legei, eno ilia igiga medoi.

\VS{36}Amalalu, waini sagai hina da eno hawa: hamosu dunu ilima asunasi. Be waini bugi ouligisu dunu da ilia musa: hou amo dunu ilima bu hamoi.

\VS{37}Fa:nodafa, e da ea manodafa asunasi. E amane dawa:i, ‘Ilia da na manodafa hahawane ba:mu.’

\VS{38}Be waini sagai ouligisu dunu da ilia hina ea mano ba:beba:le, amane sia:i, ‘Defea! Hina ea mano manebe! Ninia da e medole legemu. Amasea, waini sagai amo, ninia fawane da gagulaligimu.’

\VS{39}Amaiba:le, ilia amo mano gasawane gaguli, gadili ha:digili, fane legei dagoi.

\VS{40}Amo waini sagai ea hina da doaga:sea, e da amo ouligisu dunu ilima adi hamoma:bela:?”

\VS{41}Ilia da bu adole i, “E da wadela:i ouligisu dunu fi medole lelegemu. Amasea e da ea waini sagai eno ouligisu dunu (noga:i dunu ilia da gamisu eso amoga ea bidi defele ema imunu) amo dunuma imunu.”


\par }{\PP \VS{42}\FTNT{§§}{{\FR 21:42: }{\FT{Gesami Hea:su 118:22-23}}}Yesu E amane sia:i, “Dilia da Gode Sia: Dedei hame idibela:?

\par }{\LIB ‘Diasu gagusu dunu da igi afae higa:i.

\par }{\LIB Be amo igi da mimogo hamone, igi eno huluane baligi dagoi.

\par }{\LIB Gode Hi da amo hou hamoi dagoi.

\par }{\LIB Ninia da amo hou nodoiwane ba:sa.’


\par }{\PP \VS{43}Amaiba:le, Na da dilima sia:sa! Gode da Ea Hinadafa Hou diliga samogene, eno noga:i ouligisu dunu ilia hou dulu legema:ne defele gala, ilima imunu.

\VS{44}Nowa da amo igi da:iya dafasea, ea da:i da dadega:le fofonobomu. Be nowa amo igi da ema fana dasea, ea da:i hodo da amo igiga gagoudai dagoi ba:mu.”


\par }{\PP \VS{45}Gobele salasu amola Fa:lisi dunu da Yesu Ea fedege sia: da ili hou olelei, amo dawa:beba:le,

\VS{46}ilia da Yesu afugili gagumusa: dawa:i galu. Be dunu huluane da Yesu da balofede dunu dawa:beba:le, Fa:lisi amola gobele salasu dunu da beda:iba:le yolesi.




\par }\Chap{22}{\SH Uda Lasu Lolo Nabe Fedege Sia:
\par }
{\R (Luge 14:15-24)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu da fedege sia: eno olelei.

\VS{2}“Gode Ea Hinadafa Hou da agoaiwane gala. Hina bagade dunu da ea mano ea uda lamusa: lolo nasu bagade hamoi.

\VS{3}Hina bagade da ea hawa: hamosu dunu amo musa: misa:ne adoi dunu huluane lolo nasu amoma misa:ne sia:musa: asunasi. Be musa: adoi dunu da misunu higa:i.


\par }{\PP \VS{4}Amaiba:le, e da eno hawa: hamosu dunu asunasi. Ilia amane sia:i, “Hina bagade ea mano uda lasu lolo nasu liligi huluane da hahamoi dagoi. Bulamagau amola gebo huluane da medole, gobei dagoi. Hedolo misa!”

\VS{5}Be adoi dunu da hame nabi. Ilia da udigili hawa: hamosu. Afadafa da ea ifabi amoga asi. Eno da ea bidi lasu diasu ouligimusa: asi.

\VS{6}Eno ilia da adola ahoasu dunu lale, fananu, medole legei.

\VS{7}Amo hou nababeba:le, hina bagade da mi hanai galu. E da dadi gagui dunu asuna asi. Ilia da medosu dunu huluane medole legele, ili diasu amola laluga nei dagoi.

\VS{8}Amalalu, e da ea hawa: hamosu dunu ema misa:ne sia:i. E da ilima amane sia:i, ‘Na mano ea uda lasu lolo nabe da hamoi dagoi. Be dunu na da musa: misa:ne sia:i, ilia da amoga misa:ne defele hame ba:i.

\VS{9}Wali dilia logo bagade amoga asili, nowa dunu dilia ba:sea, amo huluane na lolo nasu amoga hiougima.’


\par }{\PP \VS{10}Amaiba:le, ea hawa: hamosu dunu da logoga asili, dunu huluane, wadela:i amola ida:iwane dunu gilisili lidi. Amalalu, uda lasu lolo nasu diasu da nabaidafa ba:i.


\par }{\PP \VS{11}Hina bagade da ea lolo nabega dunu misi ba:la misi. Dunu afadafa da uda lasu hou abula hame idiniginisi ba:i.

\VS{12}Hina bagade da ema amane sia:i, ‘Na:iyado! Di abuliba:le uda lasu abula mae salawane misibela:?’ Be amo dunu da gogosia:iba:le, bu sia:mu gogolei.

\VS{13}\FTNT{*}{{\FR 22:13: }{\FT{Ma:diu 8:12, 25:30; Luge 13:28}}}Amalalu, hina da ea hawa: hamosu dunuma amane sia:i, ‘Amo dunu ea lobo amola emo la:gili, gadili gasi ganodini ha:digima. Amo ganodini e da bese ini dinanumu.’


\par }{\PP \VS{14}Na da dunu bagohame ilima misa:ne sia:sa. Be Na da bagahame ilegesa.”


\par }{\SHB Gamanema Su Ima:ne Adole Ba:su
\par }
{\R (Maga 12:13-17; Luge 20:20-26)

\par }{\PP \VS{15}Amalalu, Fa:lisi dunu da asili, Yesu dafama:ne Ema adole ba:musa: dawa:i galu.

\VS{16}Ilia da ilia fa:no bobogesu dunu amola Helode ea fidisu dunu amo Yesuma asunasi. Ilia ogogole amane sia:i, “Olelesu! Dia hou da moloidafa amola Di da Gode Ea moloidafa hou ogogole hame olelesa, amo ninia dawa:. Di da osobo bagade dunu ilia hou mae dawa:le, Gode Ea hou fawane hamosa.

\VS{17}Amaiba:le, dia asigi dawa:su ninima olelema. Ninia da su lasu muni Gamane hina Sisa ema iasea ninia sema wadela:sala:? O hame wadela:sala:?”


\par }{\PP \VS{18}Be Yesu da ilia wadela:i asigi dawa:su dawa:beba:le, amane sia:i, “Dabua fawane molole ogogosu dunu! Dilia abuliba:le Na saniga sa:ima:ne sia:sala:?

\VS{19}Su lidisu fage Nama olema.”

\par }{\PP Amaiba:le, ilia da su fage Ema gaguli misi.

\VS{20}E da ilima amane sia:i, “Amo fage dedei diala. Amo da nowa ea odagi amola nowa ea dio dedebela:?”

\VS{21}Ilia bu adole i, “Sisa!” Amalalu, Yesu E bu adole i, “Amaiba:le, dili Sisa ea dabe amo Sisama ima! Amola Gode Ea dabe amo Godema ima!”


\par }{\PP \VS{22}Amo sia: nababeba:le, ilia da fofogadigili, Yesu yolesili asi.


\par }{\SHB Bogoi Wa:legadosu Hou
\par }
{\R (Maga 12:18-27; Luge 20:27-40)

\par }{\PP \VS{23}\FTNT{†}{{\FR 22:23: }{\FT{Asunasi Dunu Ilia Hou 23:8}}}Amo esoga, Sa:diusi dunu da Yesuma adole ba:musa: misi. Ilia da bogoi dunu ea da:i hodo da bu wa:legadomu, amo dafawaneyale hame dawa:i galu.

\VS{24}\FTNT{‡}{{\FR 22:24: }{\FT{Mousese ea Malasu 25:5}}}Ilia da Yesuma ado ba:musa:, amane adole ba:i, “Olelesu! Mousese da ninima olelemusa: agoane dedei. ‘Dunu da mano hame lalelegeiwane bogosea, ea ola o eya da ea didalo lale, mano hamomuyo.’ Amo mano da musa: bogoi amo buga:i ilia da sia:sa.

\VS{25}Ninia fi ganodini, dunu afae ea mano da fesuale esalu. Magobo mano e da uda lale, mano hamedene bogoi. Amalalu, eaeya da amo ea didalo lai.

\VS{26}E amola mano hamedene bogoi. Fa:no eaeya eno da didalo lale, asili, mano fesuale gala huluane amo uda afadafa lale, mano hamedene bogoi.

\VS{27}Fa:no, amo uda da bogoi dagoi.

\VS{28}Amaiba:le, bogoi ilia bu uhini wa:legadosu esoha, amo uda, dunu fesuale amo ilia lai dagoiba:le, e da nowa ea uda esaloma:bela:?”


\par }{\PP \VS{29}Yesu E bu adole i, “Dilia da Gode Sia: Dedei amola Gode Ea gasa hou hame dawa:beba:le, giadofale dawa:.

\VS{30}Bogoi wa:legadosu esoga, uda lasu hou da bu hame ba:mu. Dunu amola uda ilia da a:igele dunu Hebene ganodini amo defele esalumu. Uda lasu hou da hame hamomu.

\VS{31}Be dilia bogoi wa:legadosu hou dawa:ma:ne, Gode Ea Sia: dedei nabima.

\VS{32}\FTNT{§}{{\FR 22:32: }{\FT{Gadili Asi 3:6}}}E amane sia:i, ‘Na da A:ibalaha:me ea Gode esala amola Aisage ea Gode esala amola Ya:igobe ea Gode esala.’ Gode da bogoi dunu ilia Gode hame. E da esalebe dunu ilia Gode!”


\par }{\PP \VS{33}Amo olelesu nababeba:le, dunu huluane da bagadewane fofogadigi.


\par }{\SHB Gode Ea Sema Bagadedafa
\par }
{\R (Maga 12:28-34; Luge 10:25-28)

\par }{\PP \VS{34}Yesu E da Sa:diusi dunu ilia sia: banenesi amo ba:loba, Fa:lisi dunu da gilisi.


\par }{\PP \VS{35}\FTNT{**}{{\FR 22:35: }{\FT{Luge 10:25-28}}}Sema olelesu dunu afadafa da Yesu dafama:ne, Ema amane adole ba:i,


\par }{\PP \VS{36}“Olelesu! Sema baligili bagadedafa da habo?”


\par }{\PP \VS{37}\FTNT{††}{{\FR 22:37: }{\FT{Mousese ea Malasu 6:5}}}Yesu E bu adole i, “ ‘Dilia dogoga, dilia a:silibuga, amola dilia asigi dawa:suga, Hina Godema asigima!’

\VS{38}Go da sema baligili bagadedafa.

\VS{39}\FTNT{‡‡}{{\FR 22:39: }{\FT{Gobele Salasu 19:18}}}Amo sema bagia da bisili sema defele diala, ‘Dilia da:i amoma asigi hou defele, dilia na:iyado ema asigima!’

\VS{40}Sema huluane amola balofede dunu ilia olelesu huluane da amo sema aduna ganodini diala.”


\par }{\SHB Mesaia da Nowa Egefe
\par }
{\R (Maga 12:35-37; Luge 20:41-44)

\par }{\PP \VS{41}Fa:lisi dunu mogili da gilisibi ba:loba, Yesu da ilima amane adole ba:i,


\par }{\PP \VS{42}“Dilia adi dawa:bela:? Mesaia da nowa Egefela:?” Ilia da bu adole i, “E da Da:ibidi egefe fawane.”


\par }{\PP \VS{43}Yesu E amane sia:i, “Amaiba:le, Gode Ea A:silibu Hadigidafa da oleleiba:le, Da:ibidi da abuliba:le Mesaia Ema ‘Hina Gode’ dio asulibela:? Gode Sia: Dedei da agoane diala,


\par }{\PP \VS{44}\FTNT{§§}{{\FR 22:44: }{\FT{Gesami Hea:su 110:1}}}‘Da:ibidi da amane sia:i, “Hina Gode da na Hina Gode Ema amane sia:i,

\par }{\LIB ‘Na da hobea Dia ha lai dunu Dia emoga osa:le heda:ma:ne fane legemu.

\par }{\LIB Wali, di da Na lobodafadili fima.’


\par }{\PP \VS{45}“Amaiba:le, Da:ibidi da Mesaia Ema ‘Hina Gode’ Dio asuliba:le, Mesaia da habodane Da:ibidi egefe fawane esalala:?”


\par }{\PP \VS{46}Dunu huluane da amo sia: nababeba:le, bu adole imunu gogolei. Ilia da beda:iba:le, eso enoga Ema bu hame adole ba:i.




\par }\Chap{23}{\SH Yesu da Sema Olelesu amola Fa:lisi Dunu Ilia Hou Dawa:beba:le, Sisasu Olelei
\par }
{\R (Maga 12:38-39; Luge 11:43,46; Luge 20:45-46)

\par }{\PP \VerseOne{1}Amalalu, Yesu da Ea fa:no bobogesu dunu amola dunu huluane ilima amane sia:i,


\par }{\PP \VS{2}“Sema Olelesu dunu amola Fa:lisi dunu, ilia da Mousese ea Sema olelemusa: ilegei dagoi.

\VS{3}Amaiba:le, ilia olelei huluane nabawane hamoma. Be ilia hou amoma mae fa:no bobogema. Ilia da udigili lafidili olelesa. Be ilia hou da ilia olelesu amo defele hame ba:sa.

\VS{4}Ilia da eno dunuga aguni masa:ne, dioi bagade sema ilia baligia la:gisa. Be ilia da amo dioi liligi dunu fidima:ne gaguia gadomusa:, ilia age da hame molosa.


\par }{\PP \VS{5}\FTNT{*}{{\FR 23:5: }{\FT{Ma:diu 6:1; Idisu 15:38; Mousese ea Malasu 6:8}}}Ilia da dunu eno siga ba:ma:ne, hawa: hamosa. Ilia abula fe nodomene, bagade hamosa. Amola ilia esa mano gisa:gi amo ganodini da Gode Sia: Dedei Buga sia: dedei diala, amo ilia da bagade hamosa.

\VS{6}Ilia da lolo nasu amoga ahoasea amola sinagoge diasuga ahoasea, ilia da hedolo fisu ida:iwane fawane lasa.

\VS{7}Ilia da bidi lama:ne legesu diasuga ahoasea, dunu eno da ilima beguduli, ‘Olelesu!’ dio ilima sia:ma:ne, ilia da bagadewane hanai gala.

\VS{8}Be dilia! Eno dunu da dilima ‘Olelesu’ dio asulimu da defea hame. Bai dilia da Olelesu afadafa fawane esala. Amola dilia huluane da yolalali agoane gilisili esala.

\VS{9}Osobo bagade dunu ilima ‘Ada!’ dio mae asulima. Dilia Ada da afadafa fawane Hebene ganodini esala.

\VS{10}Eno dunu da dilima ‘Hina!’ dio asulimu da defea hame galebe. Dilia da Hina afadafa fawane esala, amo Yesu Gelesu.

\VS{11}\FTNT{†}{{\FR 23:11: }{\FT{Ma:diu 20:26-27; Maga 9:35, 10:43-44; Luge 22:26}}}Nowa dunu da baligi bagade dilia fi amo ganodini esalea, e da dilia hawa: hamosu dunu defele ba:ma:mu.

\VS{12}\FTNT{‡}{{\FR 23:12: }{\FT{Luge 14:11, 18:14}}}Nowa dunu da gasa fi hou hamosea, Gode da amo dunu gudu banenesimu. Nowa da ea hou fonobosea, Gode da amo dunu gaguia gadomu,”


\par }{\SHB Yesu da Gode Ea Hou Ouligisu Dunu Ilima Fofada:i
\par }
{\R (Maga 12:40; Luge 11:39-42,44,52; 20:47)

\par }{\PP \VS{13}Yesu E amane sia:i, “Dilia Sema olelesu dunu amola Fa:lisi dunu da se iasu bagade ba:mu! Dabua fawane molole ogogosu dunu! Gode Ea Hinadafa Hou heda:su logo dilia ga:sisa. Dilia da ganodini hame golili ahoa. Amola dilia da eno hanai dunu ilia logo hedofasa.

\VS{14}Dilia Sema olelesu amola Fa:lisi dunu da se iasu bagade ba:mu! Dabua fawane molole ogogosu dunu! Dilia didalo ilia labe wadela:sa. Amalalu, mae gogosianewane, dunu eno ilia siga ba:ma:ne, dilia da ogogole sia:ne gadosu seda hiougisa. Amaiba:le, dilia se iasu da bagade baligimu.


\par }{\PP \VS{15}Dilia Sema olelesu dunu amola Fa:lisi dunu da se iasu bagade ba:mu! Dabua fawane molole ogogosu dunu! Dilia lalegagui dunu afadafa hamomusa:, hano wayabo bagadega amola osobo bagadega lala. Dunu afadafa dilia hou lalegaguli, ea Helo sa:imu logo dilia fodobeba:le, ea wadela:i hou da dilia wadela:i hou baligisa.


\par }{\PP \VS{16}Si dofoi logo olelesu dunu! Dilia da se bagade nabimu! Dilia amane olelesa, ‘Nowa dunu e Debolo Diasu dioba:le, ‘amo da dafawane’ ilegele sia:sea, e da ea sia:i liligi fisimu da defea. Be e da gouli Debolo Diasu ganodini gala amoga ‘amo da dafawane’ ilegele sia:sea, ea sia:i yolemu da sema bagade.’

\VS{17}Dilia si dofoi gagaoui dunu! Dilia da hamedafa ba:sa. Debolo Diasu ea hadigi hou da gouli amo hadigi hamobeba:le, Debolo Diasu ea hou da gouli ea hou baligi dagoi.

\VS{18}Dilia olelesu eno da agoaiwane gala, ‘Nowa da oloda ea dioba:le ilegele sia:sea, ea sia:i liligi fisimu da defea. Be oloda da:iya Godema imunusa: liligi, amoba:le ilegele sia:sea, ea sia:i yolemu da sema bagade, dilia da sia:sa.

\VS{19}Dilia si dofoi dunu! Oloda ea hadigi hou da iasu liligi amo hadigi hamobeba:le, oloda ea hou da amo da:iya iasu liligi baligi dagoi.


\par }{\PP \VS{20}Nowa da olodaba:le ilegele sia:sea, e da oloda amola oloda da:iya ligisi liligi amoga gilisili ilegele sia:sa.

\VS{21}Nowa da Debolo Diasuba:le ilegele sia:sea, e da Debolo Diasu amola Debolo Diasu ganodini esala dunu Gode, amoga gilisili ilegele sia:sa


\par }{\PP \VS{22}\FTNT{§}{{\FR 23:22: }{\FT{Aisaia 66:1; Ma:diu 5:34}}}Nowa da Hebeneba:le ilegele sia:sea, e da Gode Ea Fisu amola Gode amo fisuga fibi amoba:le ilegele sia:sa.


\par }{\PP \VS{23}\FTNT{**}{{\FR 23:23: }{\FT{Gobele Salasu 27:30}}}Dilia Sema olelesu dunu amola Fa:lisi dunu da se iasu bagade ba:mu! Dabua fawane molole ogogosu dunu! Dilia fonobahadi hedama:ne fodole nasu liligi (amo ‘minede’, ‘dili’ amola ‘gamini’) amo dawa:le, amo nabuane mogili, afadafa Godema iaha. Be bagade liligi, amo semadafa, moloiwane fofada:su hou, gogolema:ne olofosu hou amola dafawaneyale dawa:su hou, dilia hame hamosa. Amo fonobahadi liligi mae gogolema. Be bagade liligi amola, dilia gilisili hamomu da defea galu.

\VS{24}Si dofoi logo olelesu dunu! Dilia wadela:i liligi nasa:besa:le, waini dabaga sogadigili, afe fadegasa. Be dilia da ga:mele bagade da:gisa.


\par }{\PP \VS{25}Dilia Sema olelesu amola Fa:lisi dunu da se iasu bagade ba:mu! Dabua fawane molole ogogosu dunu! Dilia faigelei amola yaeya dabuagado fawane dodofesa. Be ganodini da ledo agoane uasu amola hanaiba:le lasu hou bagade diala.

\VS{26}Si dofoi Fa:lisi dunu! Hidadea faigelei ea gelabo ganodini dodofema!. Amasea, dilia da dabuagado amola dodofei dagoi ba:mu.


\par }{\PP \VS{27}\FTNT{††}{{\FR 23:27: }{\FT{Asunasi Dunu Ilia Hou 23:3}}}Dilia Sema olelesu amola Fa:lisi dunu da se iasu bagade ba:mu! Dabua fawane molole ogogosu dunu! Dilia da bogoi ea gele gelabo soa:iai legesu amoga legei agoane diala. Dabuagado da ida:iwane ba:sa. Be ganodini da bogoi ea gasa, gaha amola ledo fawane diala.

\VS{28}Dilia amola dabuagado da ida:iwane ba:sa. Be ganodini, dilia dogo da ogogosu amola hame nabasu hou amoga nabai diala.


\par }{\SHB Ilia da Balofede dunu Medole Legeiba:le Se Iasu Ba:mu
\par }
{\R (Luge 11:47-51)

\par }{\PP \VS{29}Dilia Sema olelesu dunu amola Fa:lisi dunu da se iasu bagade ba:mu! Dilia Dabua fawane molole ogogosu dunu! Dilia da balofede dunu bogoi amo ilia gele gelabo hamosa, amola hou ida:iwane dunu bogoi ilia gele gelabo nina: hamosa.


\par }{\PP \VS{30}Dilia da amane sia:sa, ‘Ninia da ninia aowalalia ilia esoga esalu ganiaba, ninia da balofede dunu amo ilia medole legei amo hame medole legela:loba.’

\VS{31}Dilia da amo sia: sia:beba:le, dilia da balofede dunu ilia fasu dunu amo ilia mano esala, dilia da olelesa.

\VS{32}Defea, dilia hemone aowalalia hemosu hou dagoma!

\VS{33}\FTNT{‡‡}{{\FR 23:33: }{\FT{Ma:diu 3:7, 12:34; Luge 3:7}}}Wadela:i sania fi! Dilia da Helo se iasu sogega mae doaga:ma:ne, hobeamu logo hamedafa ba:mu.


\par }{\PP \VS{34}Na da balofede dunu, bagade dawa:su dunu, amola gaheabolo sema olelesu dunu dilima asunasimu. Mogili dilia da fane legele, bulufalegeiga dabagala:mu. Mogili dilia sinagoge diasu ganodini fegasuga fane, diasu enoga diasu enoga, mae yolele sefasimu.


\par }{\PP \VS{35}\FTNT{§§}{{\FR 23:35: }{\FT{Mui 4:8; 2 Hou Olelesu 24:20-21}}}Amaiba:le, se iasu da dilima doaga:mu! Hemonega A:ibele bogoi, amalalu, asili Sa:galaia (Belegaia egefe) dilia aowalalia da Debolo Diasu amola oloda dogoa sogebiga medole legei. Dilia aowalalia da amo hou ida:iwane dunu medole legeiba:le, amo se dabe iasu da dilima doaga:mu.

\VS{36}Na dilima dafawane sia:sa! Amo maga:me se iasu dabe huluane, wali fi diala da ba:mu.”


\par }{\SHB Yesu da Yelusaleme Fi ilima Asigi
\par }
{\R (Luge 13:34-35)

\par }{\PP \VS{37}“Yelusaleme fi! Yelusaleme fi! Dilia da balofede dunu medole legesa. Dilia da Gode asunasi dunu igiga medosa. Gagala ea mano fidima:ne, ea ougia hagudu gilisisa, amo defele Na da dili gaga:ma:ne gilisimusa: hanai galu. Be dilia da higa:i.


\par }{\PP \VS{38}\FTNT{***}{{\FR 23:38: }{\FT{Yelemaia 22:5}}}Amaiba:le, dilia Debolo Diasu da fisi dagoi amola gelabai ba:mu.

\VS{39}\FTNT{†††}{{\FR 23:39: }{\FT{Gesami Hea:su 118:26}}}Na dilima sia:sa! Dilia da Na hamedafa ba:mu amogainini dilia da ‘Gode da Hina Gode Ea Dio lai Dunuma hahawane bagade dogolegele hamosa!’ amo sia:mu.




\par }\Chap{24}{\SH Yesu da Debolo Diasu ea Gugunufinisimu Eso Olelei
\par }
{\R (Maga 13:1-2; Luge 21:5-6)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu da Debolo Diasu yolesili, ahoanoba, Ea ado ba:su dunu da Ema Debolo Diasu ea hou ida:iwane olelemusa: misi.

\VS{2}Yesu E bu adole i, “Defea! Diasu noga:le ba:ma! Be Na da dilima sia:sa! Debolo Diasu da gugunufinisi dagoi ba:mu. Amasea, igi afadafa da eno igi da:iya ligisi dialebe hame ba:mu.”


\par }{\SHB Se Nabasu Hou da Doaga:mu
\par }
{\R (Maga 13:3-13; Luge 21:7-19)

\par }{\PP \VS{3}Yesu da Olife Goumia esaloba, Ea ado ba:su dunu da wamowane Ema misini, amane adole ba:i, “Dia waha olelei da habogala doaga:ma:bela:? Dia bu misunu eso amola soge wadela:mu eso da gadenene doaga:lalu, ninia adi dawa:digima:ne olelesu ba:ma:bela:?”


\par }{\PP \VS{4}Yesu E bu adole i, “Dawa:ma! Ogogosu dunu da dilia hou wadela:sa:besa:le, dawa:ma!

\VS{5}Dunu bagohame ilia da ogogole Na sia: olelemusa: misi, sia:mu. Ilia da ‘Na da Mesaia,’ sia:beba:le, eno dunu da ilima giadofale fa:no bobogemu.


\par }{\PP \VS{6}Dilia da gegesu amola gegesu fada:i sia: bagohame nabimu. Be mae beda:ma! Amo hou da misunu! Be soge wadela:mu eso da amo esoga hame, be fa:no ba:mu.

\VS{7}Dunu fi da heda:le, dunu fi eno ilima bagadewane gegemu. Soge eno amola soge eno amola da ha:i bagade ba:mu. Bebeda:nima bagohame amola ba:mu.


\par }{\PP \VS{8}Amo liligi da uda ea mano lalelegemu da gadenesa, se nabasu hemosu agoane.


\par }{\PP \VS{9}\FTNT{*}{{\FR 24:9: }{\FT{Ma:diu 10:22}}}Amasea, dilia da Nama asigiba:le, dunu huluane da dili higale ba:mu. Ilia da dili afugili, fane lelegemu.

\VS{10}Mogili da se nababeba:le, ilia dafawaneyale dawa:su hou fisili, sadenane dafamu. Dilia fi dunu da dili higamu amola hohonomu.

\VS{11}Ogogosu balofede dunu bagohame da ba:mu. Dunu bagohame da ilia ogogosu sia: dafawaneyale dawa:mu.

\VS{12}Wadela:i hou da bagadewane heda:beba:le, dunu bagohame ilia Godema asigi hou da bu anegagiwane hamomu.

\VS{13}\FTNT{†}{{\FR 24:13: }{\FT{Ma:diu 10:22}}}Be nowa dunu da mae yolele, soge wadela:mu esoga doaga:sea, e da Gode Ea gaga:su hou ba:mu.

\VS{14}Na fa:no bobogesu dunu da Gode Ea Hinadafa Hou Sia: Ida:iwane gala amo dunu fifi asi gala huluanedafa ilima olelemu. Amasea, soge wadela:mu eso da doaga:i dagoi ba:mu.


\par }{\SHB Wadela:i Bagade Liligi
\par }
{\R (Maga 13:14-23; Luge 21:20-24)

\par }{\PP \VS{15}\FTNT{‡}{{\FR 24:15: }{\FT{Da:niele 9:27, 11:31, 12:11}}}Dilia da Wadela:idafa Liligi (musa: balofede dunu Da:niele da olelei) amo Hadigi Malei Sesei ganodini lelebe ba:sea (Idisu dunu! Noga:le dawa:ma),

\VS{16}Yudia sogega esalebe dunu, dilia goumia doaga:musa: hobeama!

\VS{17}\FTNT{§}{{\FR 24:17: }{\FT{Luge 17:31}}}Dunu da diasu dabuagado esalea, ea liligi diasu ganodini galebe amo lamusa: mae masa.

\VS{18}Dunu da ifabi ganodini hawa: hamonanebe ba:sea, e da ea abula lamusa: diasuga mae sinidigima:ne sia:ma.

\VS{19}Amo esoga, uda da abula agui galea, amola uda ilia mano da dodo nanebe, amo da se bagade nabimu.

\VS{20}Dilia hobeale masunu da anegagi esoga hame amola Sa:bade esoga hame ba:ma:ne, Godema sia:ne gadoma.

\VS{21}\FTNT{**}{{\FR 24:21: }{\FT{Da:niele 12:1; Wamolegei Sia: Olelesu 7:14}}}Amo esoga se nabasu bagadedafa ba:mu. Amo eso da musa: se nabasu eso huluane baligimu. Amola agoaiwane eso da bu hame ba:mu.

\VS{22}Amo esoga, Gode da hame fidisa ganiaba, dunu huludafa da bogogia:la:loba. Be Gode da Ea ilegei dunuma asigiba:le, E da amo se nabasu eso hedofamu.

\VS{23}Amo esoga, dunu ilia ‘Guiguda: Mesaia ba:ma!’ o ‘Mesaia da goea!’ amo sia:sea, ilia sia: mae nabima.

\VS{24}Ogogosu mesaia amola ogogosu balofede dunu ilia da heda:le, gasa bagade hou Gode Ea hou agoane hamomu. Ilia da Gode Ea ilegei dunuma ogogosea, Gode Ea fi dunu da gadenenewane ilia ogogosu sia: dafawaneyale dawa:mu - be Gode Ea Fidafa ilegei dunu da dafamu hamedei.


\par }{\PP \VS{25}Dawa:ma! Na da dilima hidadea olelei dagoi.


\par }{\PP \VS{26}\FTNT{††}{{\FR 24:26: }{\FT{Luge 17:23-24}}}Amaiba:le, ilia da dilima, ‘Mesaia da sogega esala!’ amo sia:sea, mae ba:la masa. Ilia da ‘Mesaia da diasu ganodini esala!’ amo dilima sia:sea, ilia sia: mae nabima.


\par }{\PP \VS{27}Ha:ha:na hadigi gusudili nene gala:sea, guma:dili doaga:sea, amo hou defele Dunu Egefe Ea bu misunu hou dilia da ba:mu.


\par }{\PP \VS{28}\FTNT{‡‡}{{\FR 24:28: }{\FT{Luge 17:37}}}Sonani sio ilia da bogoi da:i hodo ba:beba:le, amoga gilisisa.


\par }{\SHB Dunu Egefe Ea bu Misunu Eso
\par }
{\R (Maga 13:24-27; Luge 21:25-28)

\par }{\PP \VS{29}\FTNT{§§}{{\FR 24:29: }{\FT{Aisaia 13:10, 34:4; Isigiele 32:7; Youele 2:10, 2:31, 3:15; Wamolegei Sia: Olelesu 6:12-13}}}Amo se nabasu eso dagosea, fonobahadi ouesalu, eso da gasiwane ba:mu. Oubi da hadigi hame diga:mu. Gasumuni huluane da gudu sa:ili, mu da bagadewane ugugumu.

\VS{30}\FTNT{***}{{\FR 24:30: }{\FT{Da:niele 7:13; Segalaia 12:10-14; Wamolegei Sia: Olelesu 1:7}}}Amasea, Dunu Egefe Ea dawa:digima:ne olelesu da muagado ba:mu. Osobo bagade fifi asi gala dunu da se nababeba:le, ilia dogo dalega:ma:ne bida:igia famu. Amasea, ilia Dunu Egefe hadigi amola gasa bagade hamoi, mu mobi ganodini osobo bagadega manebe ba:mu.

\VS{31}Dalabede bagade dusu da nabimu galebe. Amasea, Dunu Egefe da Ea a:igele dunu amo osobo bagade bega: asili eno bega: doaga:le, Ea ilegei dunu huluane amo lidimusa:, asunasimu.


\par }{\SHB Figi Ifa ea Olelesu
\par }
{\R (Maga 13:28-31; Luge 21:29-33)

\par }{\PP \VS{32}Figi ifa fedege sia: dawa:ma! Maga:me heda:le, lubi lasea, mugi oubi da gadenesa galebe dawa:ma!

\VS{33}Amo defele, dilia da Na olelei liligi ba:sea, Dunu Egefe Ea bu misunu eso da gadenesa galebe dawa:ma. E da logo holeiga doaga:i dagoi, dawa:ma!

\VS{34}Na da dafawane sia:sa! Amo osobo bagadega esalebe dunu, ilia da mae bogole, amo hou huluane ba:mu!

\VS{35}Mu amola osobo bagade da mugululi, bu hamedafa ba:mu. Be Na sia: da mae mugululi, dialalalumu.


\par }{\SHB Dunu Huluane da Yesu Ea Bu Misunu Eso Hame Dawa:
\par }
{\R (Maga 13:32-37; Luge 17:26-30,34-36)

\par }{\PP \VS{36}Be dunu huluane da Na bu misunu eso hame dawa:. Na amola a:igele dunu Hebene ganodini esala, ninia da hame dawa:. Ada Gode Hi fawane dawa:.

\VS{37}\FTNT{†††}{{\FR 24:37: }{\FT{Mui 6:5-8}}}Dunu Egefe Ea bu misunu eso da Nowa: ea eso agoane ba:mu.

\VS{38}Amo esoga, hano bagade mae misini, ilia udigili ha:i nanu, adini nanu, uda lasu. Amalalu, Nowa: da dusagaiga fila heda:le,

\VS{39}\FTNT{‡‡‡}{{\FR 24:39: }{\FT{Mui 7:6-24}}}hano hedolowane heda:beba:le, ilia huluane hanoga na dagoiba:le, bogogia:i. Dunu Egefe misunu da agoaiwane ba:mu.

\VS{40}Amo esoga, dunu aduna da ifabi ganodini hawa: hamonanebe ba:mu. Na da afae lale, eno yolesimu.

\VS{41}Uda aduna da gagoma goudalebe ba:mu. Na da afae lale, eno yolesimu.

\VS{42}Dilia Hina Gode Ea bu misunu eso hame dawa:beba:le, eso huluane dawa:iwane sosodo aligima!

\VS{43}\FTNT{§§§}{{\FR 24:43: }{\FT{Luge 12:39-40}}}Diasu hina da wamolasu dunu ea misunu dawa:sa ganiaba, e da dawa:iwane liligi ouligima:ne, mae golale ea diasu gaga:la:loba.

\VS{44}Amaiba:le, dilia amola eso huluane dawa:iwane ha:esaloma. Dilia hame dawa:iwane esalea, Dunu Egefe da dilia hame dawa: eso amoga doaga:mu.


\par }{\SHB Asigi Ida:iwane Hawa: Hamosu Dunu
\par }
{\R (Luge 12:41-48)

\par }{\PP \VS{45}“Asigi amola ida:iwane bagade dawa:su hawa: hamosu dunu da nowala:? E da dunu amoma ea hina da eno hawa: hamosu dunuma ouligisu amola ha:i manu iasu hou ema iaha.

\VS{46}Ea hina da bu doaga:sea, amo dunu hahawane hawa: hamosu hamonanebe ba:sea, e da hahawane bagade ba:mu.

\VS{47}Dafawane! Hina da amo ida:iwane ouligisu dunuma ea soge amola liligi bu ouligima:ne, sia:mu.

\VS{48}Be wadela:i dunu da ea hina liligi ouligisia, e da ea asigi dawa:su ganodini agoane sia:mu, ‘Na hina da hedolo hame misunu!’

\VS{49}Amaiba:le, e da eno hawa: hamosu dunu famu. E amola wadela:i adini nasu dunu da gilisili lolo manu amola adini manu.

\VS{50}Ea hina da ea hame dawa:i esoga bu doaga:sea, e da fofogadigimu.

\VS{51}Amasea, ea hina da ea da:i hodo dadega:le, e da ogogosu dunu ilia se iasu defele lamu. E da bese ini dinanebe ba:mu.




\par }\Chap{25}{\SH A:fini Nabuane Gala Fedege Sia:
\par }
{\PP \VerseOne{1}\FTNT{*}{{\FR 25:1: }{\FT{Luge 12:35}}}“Amo esoga, Gode Ea Hinadafa Hou da a:fini dunuga hame dawa:digi nabuane gala ilia hou agoane ba:mu. Ilia da gamali lale, uda lamu dunu fidimusa: asi.

\VS{2}A:fini biyale da gagaoui agoane, be biyale eno da bagade dawa:lai galu.

\VS{3}Gagaoui a:fini biyale, ilia da gamali hano eno mae lale, gamali gaguli asi.

\VS{4}Be bagade dawa:su a:fini biyale, ilia da gamali hano eno dili salawane, gamali gaguli asi.


\par }{\PP \VS{5}Uda lamu dunu da hedolo hame doaga:beba:le, ilia da golaiwane dialu.


\par }{\PP \VS{6}Amalalu, gasimogoa, ilia da wele sia:be bagade nabi. ‘Dawa:ma! Uda lamu dunu da manebe! E yosia::musa: masa!’


\par }{\PP \VS{7}Amalalu, a:fini huluane da wa:legadole, ilia gamali ulagimusa:, wigi hahamoi.


\par }{\PP \VS{8}Gagaoui a:fini biyale, ilia bagade dawa:su a:fini biyale ilima amane sia:i, ‘Dilia gamali hano galea ninima ima. Ninia gamali da usimu galebe!’

\VS{9}Be bagade dawa:su a:fini da bu adole i, ‘Hame mabu! Ninia gamali hano ebelesa:besa:le hame imunu. Dilia bidi lasu diasuga bidi lamusa: masa!’

\VS{10}Gagaoui a:fini da bidi lamusa: ahoananoba, uda lamu dunu da doaga:i dagoi. Amalalu, bagade dawa:su a:fini amola uda lamu dunu, ilia diasu ganodini lolo manusa: asi. Amalalu, logo da ga:si dagoi ba:i.


\par }{\PP \VS{11}\FTNT{†}{{\FR 25:11: }{\FT{Luge 13:25}}}Fa:nowane, bidilai dagobeba:le, gagaoui a:fini da doaga:le, logoga lulufigili, amane sia:i, ‘Hina! Hina! Ninia golili misa:ne, logo doasima!’

\VS{12}Be e da bu adole i, ‘Hame mabu! Na da dafawane dilima sia:sa! Na da dili hame dawa:!’


\par }{\PP \VS{13}Dilia huluane dawa:iwane ha:esaloma! Bai dilia Na bu misunu eso ilegesu hame dawa:!”


\par }{\SHB Hawa: Hamosu Dunu Udiana Gala
\par }
{\R (Luge 19:11-27)

\par }{\PP \VS{14}\FTNT{‡}{{\FR 25:14: }{\FT{Luge 19:11-27}}}Dunu Egefe Ea bu misunu eso doaga:sea, Gode Ea Hinadafa hou da agoane ba:mu. Dunu afadafa, soge sedagaga masunuba:le, ea hawa: hamosu dunu gilisili, ilima ea liligi noga:le ouligima:ne sia:i. 5000

\VS{15}E da hawa: hamosu dunu afadafa ema K5000 agoane i. Enoma e da K2000 agoane i. Enoma e da K1000 agoane i. Ilia gasa hou defele ilima ia dagoiba:le, e soge sedagaga doaga:musa: asi. 5000

\VS{16}Gina5000 lai dunu da asili, bidi lale, hawa: hamone, K5000 eno lai dagoi.

\VS{17}Gina 2000 lai amola, e da eno K2000 lai dagoi.

\VS{18}Be K1000 lai dunu da asili, osobo ulidogone, ea hina ea muni wamolegei dagoi.


\par }{\PP \VS{19}Eso bagohame asili, ilia hina da ea bidi lamusa: bu misi.

\VS{20}Dunu da K5000 lai amola eno K5000 lai da misini, amane sia:i, ‘Hina! Di da nama K5000 i. Ba:ma! Na da dima imunusa:, K5000 eno lai dagoi,’

\VS{21}Hina da bu adole i, ‘Defea mabu! Dia hou da ida:iwane amola nabawane hamoi. Di da fonobahadi liligi noga:le ouligibiba:le, wali liligi bagade ouligima:ne na dima olemu. Misa!. Di ani da hahawane gilisili esalumu.’


\par }{\PP \VS{22}Gina 2000 lai dunu da ema misini, amane sia:i, ‘Hina! Di da K2000 nama i. Ba:ma! Na da K2000 eno lai dagoi,’

\VS{23}Hina da bu adole i, ‘Defea mabu! Dia hou da ida:iwane amola nabawane. Di da fonobahadi liligi noga:le ouligibiba:le, wali di da liligi bagade ouligimu. Misa! Di da ani hahawane gilisili esalumu,’


\par }{\PP \VS{24}Be K1000 fawane lai dunu, ema misini, amane sia: i, ‘Hina! Dia hou na dawa:i galu. Di da gasa bagade fi dunu. Di da ifabi dia hame bugi amogawane faisa.

\VS{25}Na beda:iba:le, dia K1000 osoboga wamolegei. Ba:ma! Dia K1000 da goea,’


\par }{\PP \VS{26}Ea hina da ema ougili amane adole i, ‘Di da wadela:i amola hihini hawa: hamosu dunu. Na da hame bugi liligi faisa, di dawa:bela:?

\VS{27}Amaiba:le na K1000 dia da abuliga muni salasu diasu ganodini muni eno lama:ne hame salibala:?’

\VS{28}E da ea fidisu dunuma amane sia:i, ‘Amo ea K1000 lale, K5000 gagui dunu ema ima.

\VS{29}\FTNT{§}{{\FR 25:29: }{\FT{Ma:diu 13:12; Maga 4:25; Luge 8:18}}}Nowa dunu da lai galea, na da ema bu imunu galebe. E da baligili gagumu. Be hame lai dunuma, ea fonobahadi gagui amo huluane na da bu samogemu.

\VS{30}\FTNT{**}{{\FR 25:30: }{\FT{Ma:diu 8:12, 22:13; Luge 13:28}}}Be wadela:i hawa: hamosu dunu gaguli, gadili gasiga ha:digima. E da bese ini dinanebe ba:mu,’


\par }{\SHB Osobo Bagade Dagosu Fofada:su
\par }
{\PP \VS{31}\FTNT{††}{{\FR 25:31: }{\FT{Ma:diu 16:27, 19:28}}}“Dunu Egefe E da Hina Bagadedafa hamoiwane, Ea a:igele dunu oule masea, E da Ea hadigi fisuga fimu.

\VS{32}Dunu fifi asi gala huluane da Ema gilisibiba:le, E da ili afafamu. Sibi ouligisu dunu da sibi amola goudi afafasa, amo defele E da dunu afafamu.

\VS{33}Sibi da Ea lobo dafadili amola goudi da Ea lobo fofadidili masa:ne, E da sia:mu.

\VS{34}Amasea, dunu ea lobo dafadili asi ilima Hina Bagadedafa da amane sia:mu, ‘Na Ada Ea hahawane fidisu lai mano. Dilia misa! Gode Ea Hinadafa Hou, Gode da osobo bagade muni hemosu esoga hamoi, amo dilia hahawane lama.

\VS{35}Na da ha:i nababeba:le, dilia ha:i manu Nama i. Na da hano hanaiba:le, dilia da Nama hano dili i. Na da ga fi defele dilia diasuga doaga:loba, dilia da Nama yosia:nanu aowasu.

\VS{36}Na da da:i nabadoba:le, dilia da abula Nama idiniginisima:ne i. Na da olo madelaiba:le, dilia da Nama asigiba:le, Nama ouligimusa: doaga:i. Na da se iasu diasu ganodini sali dagoiba:beba:le, dilia da Na ba:la misi.’

\VS{37}Amasea, hou ida:iwane hamosu dunu da Dunu Egefema amane adole ba:mu, ‘Hina Gode! Ninia habogala Di ha:i nababeba:le, ha:i manu ibela:? Ninia habogala Di hano hanaiba:le, Dima hano dili ibela:?

\VS{38}Ninia habogala Di ninia diasuga golama:ne sia:bela:? Ninia habogala Di da:i nabado ba:beba:le, abula Dima ibala:?

\VS{39}Ninia habogala Di oloiba:le o se iasu diasuga saliba:le, ninia habogala Dima asigiba:le, ba:la misibala:?’

\VS{40}Amasea Hina Bagadedafa da ilima amane bu adole imunu, ‘Na dafawane sia:sa! Dilia da adi hou amo Na fi dunu mimogo hamedei gala, ilima fidimusa: hamoi galea, dilia da amo hou Nama hamoi dagoi.’


\par }{\PP \VS{41}Amasea dunu Ea lobo fofadidili esala, ilima E da amane sia:mu, ‘Dilia Gode Ea gagabusu aligima:ne lai dunu! Masa! Eso huluane nenanumu lalu, Sa:ida:ne amola ea a:igele dunu se iasu ima:ne Gode hamoi, amoga masa!

\VS{42}Na da ha:iba:le, dilia da Nama ha:i manu hame i. Na da hano hanaiba:le, dilia da hano Nama hame dili i.

\VS{43}Na da ga fi agoane dilima doaga:loba, dilia da golasu Nama hame olelei. Na da:i nabadoba:le, dilia da Nama abula idiniginisima:ne hame i. Na da oloiwane se iasu diasuga sali dagoi ba:loba, dilia da Na hame ba:la misi.’

\VS{44}Amalalu, ilia da bu adole ba:mu, ‘Hina Gode! Ninia habogala Di ha:i nabawane, o hano hanai o hame gaguiwane, o da:i nabado o olo o se iasu ganodini sali, ninia habogala amo ba:loba, Di hame fidibela:?’

\VS{45}Amalalu, Hina Bagadedafa da ilima amane bu adole imunu, ‘Na dafawane sia:sa! Dilia da adi hame fidisu hou amo Na fi dunu hamedei gala, ilima hamoi galea, dilia da amo hou Nama hamoi dagoi.’


\par }{\PP \VS{46}\FTNT{‡‡}{{\FR 25:46: }{\FT{Da:niele 12:2}}}Amalalu, ilia da eso huluane mae dagole se iasu ba:lalumu. Be hou ida:iwane dunu da eso huluane mae bogole Fifi Ahoanusu lamu.”




\par }\Chap{26}{\SH Ilia da Yesu Medomusa: Dawa:i
\par }
{\R (Maga 14:1-2; Luge 22:1-2; Yone 11:45-53)

\par }{\PP \VerseOne{1}Amo olelesu sia: dagoloba, Yesu da Ea fa:no bobogesu dunuma amane sia:i,


\par }{\PP \VS{2}\FTNT{*}{{\FR 26:2: }{\FT{Gadili Asi 12:1-27}}}“Dilia dawa:! Eso aduna aligili, Baligisu Lolo Nasu da ba:mu. Ilia da Dunu Egefe bulufalegeiga dabagala:musa: gagulaligimu.”


\par }{\PP \VS{3}Amalalu, gobele salasu dunu amola Gode Ea diasu ouligisu dunu da gobele salasu dunu Ouligisu ea dio amo Ga:iafa:se, amo ea diasuga gilisi dagoi.

\VS{4}Ilia da Yesu wamowane afugili, medole legemusa:, amane ilegele sia:i,

\VS{5}“Dunu huluane da amo hou higabeba:le, halale gegesa:besa:le, Lolo Nasu amo ganodini hamomu da hamedei.”


\par }{\SHB Uda da Gabusiga: Manoma Yesu Ea Dialumaga Sogadigi
\par }
{\R (Maga 14:3-9; Yone 12:1-8)

\par }{\PP \VS{6}Eso afaega, Yesu da Bedani moilaiga, lebolosi oloi dunu Saimone amo ea diasuga esalu.

\VS{7}\FTNT{†}{{\FR 26:7: }{\FT{Luge 7:37-38}}}E da ha:i nanoba, uda afae da Ema misini, manoma gabusiga: gala ganagu ganodini sali, Yesu Ea dialuma da:iya sogadigi.

\VS{8}Amo hou ba:beba:le, Yesu Ea ado ba:su dunu ilia da ougili amane sia:i, “Liligi ida:iwane abuli udigili ha:digibela:?


\par }{\PP \VS{9}Amo gabusiga: hano bidi lale, amo muni lai hame gagui dunuma imunu da defea galu!”

\VS{10}Be Yesu da ilia sia: dasu dawa:beba:le, amane sia:i, “Dilia abuliba:le amo udama mi hananewane sia:sala:? E da Nama hou ida:iwane hamoi.

\VS{11}\FTNT{‡}{{\FR 26:11: }{\FT{Mousese ea Malasu 15:11}}}Dilia da hame gagui dunu eso huluane ba:mu. Be dilia da Na hobea hame ba:mu.

\VS{12}E da Na bogole ulidogone salimu hou amoma asigiba:le, Na da:i hodo legema:ne, waha agoane hamoi.


\par }{\PP \VS{13}Na dafawane sia:sa! Osobo bagadega, soge huluanedafa amoga Na sia: ida:iwanegala dunu ilia olelesea, ilia da amo uda dawa:ma:ne, ea hou Nama waha hamoi olelemu.”


\par }{\SHB Yudase da Yesu Hohonomu Sia:i
\par }
{\R (Maga 14:10-11; Luge 22:3-6)

\par }{\PP \VS{14}Amalalu, Yesu Ea ado ba:su dunu afadafa amo Yudase Isaga:liode, e da ado ba:su dunu fagoyale yolesili, gobele salasu ouligisu dunu ilima doaga:i.

\VS{15}\FTNT{§}{{\FR 26:15: }{\FT{Segalaia 11:12}}}E da ilima amane adole ba:i, “Na da Yesu dilima ima:ne hohonosea, dilia muni habodayane ima:bela:?” Amalalu, ilia fage eme esala (silifa) 30 agoane idili, Yudasema i.


\par }{\PP \VS{16}Amalalu, Yudase da Yesu hohonone, ilima imunusa: logo hogolalu.


\par }{\SHB Yesu amola Ea Fa:no Bobogesu Dunu da Baligisu Lolo Mai
\par }
{\R (Maga 14:12-21; Luge 22:7-13,21-23; Yone 13:21-30)

\par }{\PP \VS{17}Isala:ili dunu da agi ga:gi Yisidi hame sali amo lolo nanoba, eso agega, Yesu Ea fa:no bobogesu dunu da Ema doaga:le, amane sia:i, “Ninia habidili Baligisu Lolo manusa: hahamoma:bela:?”

\VS{18}Yesu E bu adole i, “Yelusalemega asili, dilia da dunu ba:mu. Ema amane sia:ma, ‘Ninia Olelesu dunu ea ilegei eso da doaga:i dagoi. E amola ea ado ba:su dunu, ilia dia diasuga Baligisu lolo manu galebe.’ ”


\par }{\PP \VS{19}Amo sia: nababeba:le, ilia da Yesu Ea olelei hamoi. Ilia Baligisu Lolo Nasu manusa: hahamoi.


\par }{\PP \VS{20}Daeya doaga:loba, Yesu amola Ea fa:no bobogesu dunu fagoyale gala da ha:i manusa: esalu.

\VS{21}Ha:i nananoba, Yesu E amane sia:i, “Na da dafawane sia:sa! Dunu afae ninia gilisisu ganodini da Na hohonomu.”

\VS{22}Ilia huluane da se bagade nabi. Ilia da afae afae Yesuma amane adole boba:i, “Hina! Di da na hamomu sia:sala:?”


\par }{\PP \VS{23}\FTNT{**}{{\FR 26:23: }{\FT{Gesami Hea:su 41:9}}}E da bu adole i, “Dunu afadafa, e amola Na gilisili hano ofodoga agi ga:gi gele iasea, amo dunu da Na hohonomu.

\VS{24}Dunu Egefe, Gode Sia: Dedei defele, da bogomu. Be Ea hohonosu dunu da se bagade nabimu. Amo dunu da hamedafa lalelegemu da defea galu.”


\par }{\PP \VS{25}Yesu Ea hohonosu dunu Yudase da amane sia:i, “Olelesu! Di da na hamomu sia:sala:?” Yesu E bu adole i, “Di da sia:i dagoi!”


\par }{\SHB Yesu Ea Lolo Nasu
\par }
{\R (Maga 14:22-26; Luge 22:14-20; 1 Golidia 11:23-25)

\par }{\PP \VS{26}Ilia ha:i nanoba, Yesu da agi ga:gi lale, Godema nodone sia:ne gadole, amo agi ga:gi fifili, Ea fa:no bobogesu dunuma i. E amane sia:i, “Lale moma! Amo da Na da:i hodo.”

\VS{27}Amalalu, E da faigelei lale, Godema nodone sia:ne gadole, ilima i. E amane sia:i, “Dilia huluane amo waini hano moma.

\VS{28}\FTNT{††}{{\FR 26:28: }{\FT{Gadili Asi 24:8; Yelemaia 31:31-34}}}Go da Na maga:me. Gesele nasu gousa:su gaheabolo da amoga hamoi dagoi. Na maga:me sogadigimuba:le, dunu bagohame da gogolema:ne olofosu ba:mu.

\VS{29}Na dilima sia:sa! Na amola dilia da osobo bagadega waini hano moma:ne, bu hame gilisimu. Gode Ea Hinadafa Hou soge ganodini fawane, ninia bu gilisili gaheabolowane manu.”

\VS{30}Amalalu, gesami hea:lalu, ilia Olife Goumiga asi.


\par }{\SHB Yesu da Bida ea Dafamu Olelei
\par }
{\R (Maga 14:27-31; Luge 22:31-34; Yone 13:36-38)

\par }{\PP \VS{31}\FTNT{‡‡}{{\FR 26:31: }{\FT{Segalaia 13:7}}}Amalalu, Yesu da ilima amane sia:i, “Wali gasia, dilia huluane da Na yolesili, hobeamu. Gode Sia: Dedei amo ganodini agoane dedei diala, ‘Gode da sibi ouligisu dunu medole legebeba:le, sibi da udigili hobeale afafamu.’

\VS{32}\FTNT{§§}{{\FR 26:32: }{\FT{Ma:diu 28:16}}}Be Gode da Na bu wa:legadolesisia, Na da dilima bisili Ga:lili sogega masunu.”


\par }{\PP \VS{33}Bida e bu adole i, “Dunu huluane da mugulusia, na da Di hamedafa yolesimu.”


\par }{\PP \VS{34}Be Yesu da Bidama amane sia:i, “Na dima dafawane sia:sa! Di da hidadea udianawane ‘Yesu na hame dawa:!’ sia:sea, fa:no gagala ga:be nabimu.”


\par }{\PP \VS{35}Be Bida da gasawane bu adole i, “Di bogosea, ani galu bogomu da defea. Be ‘Di na hame dawa:,’ na da hamedafa sia:mu!”

\par }{\LIB Yesu Ea fa:no bobogesu dunu huluane amola da amo defele sia:i.


\par }{\SHB Yesu E Gedesemani Sogebi Ganodini Sia:ne Gadoi
\par }
{\R (Maga 14:32-42; Luge 22:39-46)

\par }{\PP \VS{36}Amalalu, ilia Gedesemani sogebi amoga doaga:i. Yesu da ilima amane sia:i, “Dilia guiguda: esaloma! Na da gagoega sia:ne gadomusa: masunu!”

\VS{37}Asili, E da Bida amola Sebedi ea mano aduna oule asi. Yesu da Ea dogo ganodini se bagadedafa nabi.

\VS{38}E da ilima amane sia:i, “Na da bogomuwane se naba. Dilia Na fidima:ne, guiguda: mae golale sosodo ouesaloma.”


\par }{\PP \VS{39}Yesu E fonobahadi asili, osoboga gala:lasa:ili, amane sia:ne gadoi, “Ada! Logo eno galea, amo se nabasu faigelei Nama ilegei, Di fadegama! Be na asigi dawa:su hanai liligi hame. Dia asigi dawa:suga hanai liligi fawane Na da hamomu.”


\par }{\PP \VS{40}E da Ea fa:no bobogesu dunu udiana ilima sinidigili ba:loba, ili golai dialebe ba:i. E da Bidama amane sia:i, “Dilia abuliba:le ‘aua’ afadafa fawane ouligimu da hamedesala:?

\VS{41}Dawa:iwane esaloma! Dilia da dafama:ne ado ba:su amoga dafasa:besa:le ha:esaloma! Dilia a:silibu da gasa bagade, be da:i ea hou da gogaiya:i.”


\par }{\PP \VS{42}Yesu da bu asili, bu amane sia:ne gadoi, “Ada! Amo se nabasu faigelei fadegamuda hamedei galea, defea, Dia asigi dawa:su hou fawane Na da hamomu.”

\VS{43}Ea ado ba:su dunu udiana ilima bu sinidigili, ilia bu golai dialebe ba:i. Ilia da si fadegaiwane ha:esalumu gogolei galu.


\par }{\PP \VS{44}Amalalu, bu yolesili, asili, Yesu E da eno agoane Ea musa: sia:ne gadoi bu sia:i.


\par }{\PP \VS{45}Amalalu, E da Ea ado ba:su dunuma bu sinidigili, amane sia:i, “Dilia da mae nedigili, golabe amola helefisala:? Dawa:ma:i!. Ilegei eso da doaga:i dagoi! Dunu Egefe da enoga hohonoi dagoi amola wadela:i hamosu dunu da wali E gagulaligimu galebe.

\VS{46}Wa:legadoma! Hadiga! Na hohonosu dunu manebe goea!”


\par }{\SHB Ilia da Yesu Afugili Lai
\par }
{\R (Maga 14:43-50; Luge 22:47-53; Yone 18:3-12)

\par }{\PP \VS{47}Yesu E sia:nanoba, Yudase, (Yesu Ea ado ba:su dunu fagoyale gala amo fi dunu afae) da doaga:i. Dunu bagohame, gobihei bagade amola gigi gagui, gobele salasu amola Gode Ea diasu ouligisu dunu asunasiba:le, amo dunu ilia Yudase ea baligia aligili misi.

\VS{48}Yesu Ea hohonosu dunu da hidadea ilima sia:i galu, “Nowa dunu na nonogobe ba:sea, amo dunu dilia afugili gagulaligima.”


\par }{\PP \VS{49}Amalalu, Yudase da Yesuma doaga:le, hahawane amane sia:i, “Olelesu! Olofoiwane esaloma!” Amalalu, e da Yesu nonogoi dagoi.


\par }{\PP \VS{50}Yesu da Yudasema amane sia:i, “Defea na:iyado! Dia hou amo hedolo hamoma!”

\par }{\PP Amalalu, gegesu gobihei amola gigi gagui dunu da Yesu gagulaligi.

\VS{51}Yesu Ea oule misi dunu afadafa da ea gegesu gobihei duga:le gadole, gobele salasu Ouligisu ea hawa: hamosu dunu, amo ea ge damuni fasi.

\VS{52}Amalalu, Yesu da ema amane sia:i, “Dia gobihei bu salima! Bai nowa da gobiheiga gegesea, ilia da gobiheiga faiba:le bogomu.


\par }{\PP \VS{53}Dili adi dawa:bela:? Na da Na Ada Ema adole ba:i ganiaba, E da a:igele gegesu dunu osia:idafa Na fidima:ne asunasila:loba.

\VS{54}Be amo hou agoane hamoi ganiaba, na bogomu Gode Sia: Dedei ganodini diala da hobea didili hame hamoi ba:la:loba.”


\par }{\PP \VS{55}\FTNT{***}{{\FR 26:55: }{\FT{Luge 19:47, 21:37}}}Yesu da dunu huluanema amane adole ba:i, “Dilia abuli gasawane gegesu gobihei amola gigi gaguiwane, Na afugili lamusa: misibela:? Na da wamolasu dunula:? Eso huluane Na Debolo Diasuga sia: olelesa lelu. Be amo esoga, dilia da Na hame gagui.”


\par }{\PP \VS{56}Be amo hou huluane, balofede dunu ilia Gode Sia: Dedei amo ganodini sia:i da didili hamomusa: misi dagoi.

\par }{\LIB Amalalu, Ea ado ba:su dunu huluane da Yesu yolesili, hobea:i dagoi.


\par }{\SHB Gobele Salasu Fofada:su Dunu da Yesuma Fofada:i
\par }
{\R (Maga 14:53-65; Luge 22:54-55,63-71; Yone 18:13-14,19-24)

\par }{\PP \VS{57}Ilia da Yesu afugili, gobele salasu Ouligisu dunu Ga:iafa:se, amo ea diasuga oule asi. Amoga, sema olelesu dunu amola Gode Ea diasu asigilai ouligisu dunu ilia gilisili esalebe ba:i.

\VS{58}Bida e da badiliawane fa:no bobogei. E da Ga:iafa:se ea diasu gagoi amo ganodini golili sa:ili, e amola dadi gagui ouligisu dunu gilisili fi. E da fa:no mabe hou ba:musa:, esalu.

\VS{59}Gobele salasu dunu amola Gausolo dunu huluane da Yesu fuga:musa:, ogogosu sia: bagadewane hogoi helei.

\VS{60}Ogogosu nabasu dunu bagohame da Yesu Ea hou wadela:musa: misi. Be ilia da Yesu bogoma:ne medomu logo hame ba:i. Fa:nowane, dunu aduna misini,

\VS{61}\FTNT{†††}{{\FR 26:61: }{\FT{Yone 2:19}}}ela amane sia:i, “Amo dunu E da amane sia:i, ‘Na Gode Ea diasu mugululi, eso udiana amoga fawane bu gagumu, amo hamomusa: Na da defele esala!’ ”

\VS{62}Gobele salasu Ouligisu dunu da wa:legadole, Yesuma amane adole ba:i, “Nabibala:? Amo diwaneya udidisu sia: nababeba:le, Di da adi sia:ma:bela:?”

\VS{63}Be Yesu E da ouiya:le esalu. Amalalu, gobele salasu Ouligisu dunu da Yesuma amane sia:i, “Defea! Di da wali Gode Ea Dioba:le moloiwane sia:ma! Di da Mesaiala:? Di da Gode Ea Manodafala:?”


\par }{\PP \VS{64}\FTNT{‡‡‡}{{\FR 26:64: }{\FT{Da:niele 7:13}}}Yesu da ema bu adole i, “Di sia:be goa! Be Na da dilima sia:sa! Wali amola fa:no dilia da Na (Dunu Egefe), Gode Bagadedafa amo Ea lobo dafadili fibi ba:mu. Amola dilia Na muagado mumobi ganodini manebe ba:mu.”


\par }{\PP \VS{65}\FTNT{§§§}{{\FR 26:65: }{\FT{Gobele Salasu 24:16}}}Amo sia: nababeba:le, gobele salasu Ouligisu da hina: abula gadelale, amane sia:i, “E da lasogole sia:i dagoi. Ninia da Ea hou ba:su dunu eno hame hogomu. Ea lasogoi sia: dilia huluane nabi dagoi.

\VS{66}Dilia adi dawa:bela:?”

\par }{\PP Dunu huluane ilia bu adole i, “E da wadela:i hamoi dagoi! Medole legemu da defea!”


\par }{\PP \VS{67}\FTNT{*}{{\FR 26:67: }{\FT{Aisaia 50:6}}}Amalalu, ilia da Yesu Ea odagia defo aduga:gala:i. Mogili, ilia Yesu lobosunane fai, mogili ilia Ea odagi loboga fai.

\VS{68}Ilia da Ema amane sia:i, “Mesaia! Di ba:la:lusu hou hamoma! Nowa ea da Di fabayale sia:ma!”


\par }{\SHB Bida da Yesu na Hame Dawa: Sia:i
\par }
{\R (Maga 14:66-72; Luge 22:56-62; Yone 18:15-18,25-27)

\par }{\PP \VS{69}Bida da diasu gadili gagoi ganodini esalu. Amalalu, Gobele salasu Ouligisu dunu ea hawa: hamosu a:fini da Ema doaga:le, amane sia:i, “Di amolawane da Ga:lili dunu. Yesu, ali gilisili lalu.”


\par }{\PP \VS{70}Be dunu huluane ilia midadi, Bida da Yesu hame dawa: sia:i. E amane sia:i, “Dia sia:be go na hamedafa dawa:.”

\VS{71}Bida da gagoi logo holeiga asili, a:fini eno da ea odagi ba:beba:le, eno dunuma amane sia:i, “Amo dunu da Yesu, Na:salede dunu, amo gilisili lalu.”


\par }{\PP \VS{72}Be Bida e da Yesu hame dawa:, Gode Ea Dioba:le ilegele amane sia:i, “Na da amo dunu hamedafa dawa:!”


\par }{\PP \VS{73}Fa:no, eno gadenene lelu dunu da Bidama misini, ema amane sia:i, “Dafawane! Di da Yesu Ea fi ilima gilisi dagoi. Dia sia: da ilia sia: defele nababeba:le, ninia dawa:!”


\par }{\PP \VS{74}Amalalu, Bida da gasa bagadewane gagabuli amane sia:i, “Na da Gode Ea Dioba:le dafawane sia:sa! Na da ogogosa galea, Gode da nama se iasu imunu da defea! Amo dunu Na da hamedafa dawa!”

\par }{\PP Ea sia: dagobeba:le, gagala gawali da ga:i.

\VS{75}Yesu Ea musa: sia:i, “Di da hidadea ‘Yesu na hame dawa:’ udianawane sia:nanu, fa:no gagala ga:be nabimu.” Amo sia: bu dawa:beba:le, Bida da ga asili, se nabawane bagadewane dinanu




\par }\Chap{27}{\SH Ilia da Yesu Bailadema Fofada:musa: Hiouginana Asi
\par }
{\R (Maga 15:1; Luge 23:1-2; Yone 18:28-32)

\par }{\PP \VerseOne{1}Hahabedafa, gobele salasu hina dunu, ilia amola Gode Ea diasu ouligisu asigilai dunu da Yesu fuga:ma:ne, gilisili fofada:i.

\VS{2}Amalalu, ilia da Yesu afugili, sia:inega la:gili, Louma Gamane hina dunu Bailade amo ea diasuga hiouginana asi.


\par }{\SHB Yudase ea Bogoi
\par }
{\R (Asunasi Dunu Ilia Hou 1:18-19)

\par }{\PP \VS{3}\FTNT{*}{{\FR 27:3: }{\FT{Asunasi Dunu Ilia Hou 1:18-19}}}Yesu E hohonosu dunu Yudase, da Yesu E se iasu labe ba:beba:le, ea asigi dawa:su sinidigili, se bagade nabi. E da silifa muni fage 30 amo gobele salasu amola Gode Ea fi asigilai dunu ilima bu gaguli asi.

\VS{4}E amane sia:i, “Na da hou ida:iwane dunu hohonoiba:le, na da wadela:i bagade hamoi.” Be ilia bu adole i, “Amo da disu! Ninia da hame dawa:!”


\par }{\PP \VS{5}Yudase e da muni Debolo Diasu ganodini ha:digili, yolesili asi. Amalu, asili, hi gobele galogoa efega gomene, hegoa:nesili bogoi.


\par }{\PP \VS{6}Gobele salasu hina dunu, ilia da muni lale, amane sia:i, “Amo muni da maga:me bidi lasu. Amaiba:le, Debolo Diasu muni salasu sesei ganodini salimu da sema bagade.”

\VS{7}Gilisili sia: dalu, ilia amo muniga ‘Laga osoboga Ofodo Hahamosu Dunu ea Moifufu’ bidi lai dagoi. Ga fi dunu bogole, amo sogebiga uli dogone salima:ne, ilia bidi lai.


\par }{\PP \VS{8}Amaiba:le, ilia da amo sogega ‘Maga:me Moifufu’ dio asuli. Amola amo dio da wali eso diala.


\par }{\PP \VS{9}\FTNT{†}{{\FR 27:9: }{\FT{Segalaia 11:12-13}}}Musa: balofede dunu Yelemaia ea sia:i da defele didi ba:i. E amane sia:i, “Silifa fage muni 30 amo lale, Isala:ili fi dunu da amo da Ea bidi lasu defei i.

\VS{10}Ilia da Hina Gode E da nama hamoma:ne sia:i defele, amo muni lale, ‘Laga osoboga Ofodo Hahamosu Dunu ea Moifufu’ bidi lai dagoi.”


\par }{\SHB Bailade da Yesuma Adole Ba:i
\par }
{\R (Maga 15:2-5; Luge 23:3-5; Yone 18:33-38)

\par }{\PP \VS{11}Louma Gamane hina dunu da Yesuma fofada:i. E amane adole ba:i, “Di da Yu dunu ilia Hina Bagade esalabala?”

\par }{\PP Yesu E bu adole i, “Ma! Di sia:be goa!”

\VS{12}Be gobele salasu hina dunu amola sema olelesu dunu, ilia diwaneya udidisu sia: nababeba:le, Yesu da ouiya:le esalu.


\par }{\PP \VS{13}Amaiba:le, Bailade da Yesuma amane sia:i, “Di da wadela:i bagade hamoi, ilia da sia:sa. Amo Di nababela:?”


\par }{\PP \VS{14}Be Yesu E da hamedafa bu adole iabeba:le, Bailade da fofogadigi.


\par }{\SHB Fofada:lalu, Ilia da Yesu Fuga:ma:ne Sia:i
\par }
{\R (Maga 15:6-15; Luge 23:13-25; Yone 18:39—19:16)

\par }{\PP \VS{15}Baligisu Lolo Nasu esoga, Louma Gamane hina da agoane hou hamosu. E da dunu huluane ilia hanaiga, se iasu hamosu dunu amo ilegesu. Amasea, Gamane hina da amo se iasu ganodini sali dunu afadafa, amo ea se iasu diasu logo doasisu.

\VS{16}Amo odega, dunu ea dio amo Yesu Bala:ba:se, e da se iasu diasu ganodini sali esalu.


\par }{\PP \VS{17}Amaiba:le, dunu huluane gilisibiba:le, Bailade da ilima amane adole ba:i, “Na da nowa dunu halegale masa:ne, ea se iasu logo doasima:bela:? Bala:ba:se ea logo doasima:bela:? O Yesu, (Ema ilia Mesaia dio asula), Ea logo doasima:bela:?”

\VS{18}Yu hina dunu ilia Yesuma udigili mudaiba:le, ilia Ema se iasu ima:ne, Gamanema i, amo Bailade da dawa:i galu.


\par }{\PP \VS{19}Bailade da ea fofada:su diasu ganodini fi esaloba, idua da ema meloa dedene iasi. E amane dedei, “Amo dunu ida:iwane yolema! Na da simasia amo ganodini Ea odagi ba:beba:le, se bagade nabi.”


\par }{\PP \VS{20}Gobele salasu hina amola sema olelesu dunu da dunu huluane ilima ilia Bala:ba:se ea se iasu logo doasimu amola Yesu bogoma:ne medomu, amo sia: Bailadema adoma:ne, logele sia:i.

\VS{21}Be dunu huluanema Bailade da amane adole ba:i, “Na da nowa masa:ne, ea se iasu logo doasima:bela:?”

\par }{\LIB Ilia da gasawane bu adole i, “Bala:ba:se!”


\par }{\PP \VS{22}Bailade da bu adole ba:i, “Yesu Mesaia dunu! Na da Ema adi hamoma:bela:?”

\par }{\PP Ilia bu adole i, “Bulufalegeiga bogoma:ne medoma!”


\par }{\PP \VS{23}Bailade da bu adole ba:i, “Abuliba:le! E da adi wadela:i hou hamobela:?”

\par }{\LIB Be ilia da gasa bagadewane halasu, “Bulufalegeiga bogoma:ne medoma!”


\par }{\PP \VS{24}\FTNT{‡}{{\FR 27:24: }{\FT{Mousese ea Malasu 21:6-9}}}Bu fofada:mu hamedei ba:loba, dunu ilia gegesa:besa:le, Bailade da hano lale, dunu huluane ba:ma:ne, ea lobo dodofei. E amane sia:i, “Na da amo dunu fuga:ma:ne hame ilegemu. Dilisu!”


\par }{\PP \VS{25}Dunu huluane da bu adole i, “Defea! Ea maga:me dabe da ninia amola ninia mano amo ninia dialuma da:iya dialebe ba:mu.”


\par }{\PP \VS{26}Amalalu, ilia hahawane ba:ma:ne, Bailade da Bala:ba:se ea se iasu logo doasi dagoi. Ea sia:beba:le, ilia da Yesu efe fegasuga fai. Amalalu, Bailade da ea dadi gagui dunu ilima Yesu bulufalegeiga fuga:ma:ne iasi.


\par }{\SHB Dadi Gagui da Yesuma Oufesega:su
\par }
{\R (Maga 15:16-20; Yone 19:2-3)

\par }{\PP \VS{27}Amalalu, Bailade ea dadi gagui dunu da Yesu amo Gamane hina ea diasu ganodini oule asi. Dadi gagui dunu huluane da gilisi.

\VS{28}Ilia da Yesu Ea abula huluane fadegale, yoi abula ea da:iga idiniginisi.

\VS{29}Ilia da nebaiya lale, amoga habuga amuli, ea dialumaga figisi. Ilia da Ea lobodafa ganodini dagulu gagusi. Amalalu, ilia da Ea midadi muguni bugili, Ema oufesega:su. Ilia amane oufesega:ne sia:i, “Defea! Yu Hina dunu mae bogole, ode bagohame esalumu da defea!”

\VS{30}Ilia da Ema defo adugagala:le, Ea dagulu bu samogene, amoga Ea dialuma fai.

\VS{31}Oufesega:i dagobeba:le, ilia da yoi abula fadegale, Ea abuladafa Ea da:iga bu idiniginisili, bulufalegeiga fuga:musa:, hiouginana asi.


\par }{\SHB Yesu da Bulufalegeiga Bogoi
\par }
{\R (Maga 15:21-32; Luge 23:26-43; Yone 19:17-27)

\par }{\PP \VS{32}Ilia da logoga asili, Sailini soge dunu ea dio amo Saimone ba:i. Dadi gagui dunuda Saimone amo Yesu Ea bulufalegei gisawane masa:ne logei.

\VS{33}Ilia da Gologoudia sogebi doaga:i. Gologoudia dawa:loma:ne da “Dialuma Gasa Sogebi.”

\VS{34}\FTNT{§}{{\FR 27:34: }{\FT{Gesami Hea:su 69:21}}} Amalalu, ilia waini amola gamogai manoma gilisili, Yesu Ea moma:ne i. Be Yesu E heloa:le ba:lalu, yolesi.


\par }{\PP \VS{35}\FTNT{**}{{\FR 27:35: }{\FT{Gesami Hea:su 22:18}}}Ilia da Yesu bulufalegeiga dabagala:i. Ilia da Ea abula lamusa:, ululuasu hedei.


\par }{\PP \VS{36}Amalalu, ilia udigili Yesu Ea bogobe ba:musa:, fi dialu.


\par }{\PP \VS{37}Ilia da Ea dialuma da:iya gado, ea diwaneya udidisu meloaga dedei diala, gosagisi dagoi. Amoga “Yesu, Yu dunu fi ilia Hina Bagade da goea.” dedene legei dialebe ba:i.


\par }{\PP \VS{38}Ilia da wadela:i hamosu dunu aduna, Yesu amola gilisili eno bulufalegeiga dabagala:i. Afae da Ea lobodafadili amola eno da Ea lobo fofadidili ba:i.


\par }{\PP \VS{39}\FTNT{††}{{\FR 27:39: }{\FT{Gesami Hea:su 22:7, 109:25}}}Dunu da logoga baligili ahoana da ilia dialuma fofoga:ne lasogole sia:i.

\VS{40}\FTNT{‡‡}{{\FR 27:40: }{\FT{Ma:diu 26:61; Yone 2:19}}}Ilia amane sia:i, “Di da Gode Debolo Diasu mugululi, eso udiana ganodini bu gagumu sia:su dunu! Di da Gode Egefedafa esala ganiaba, Disu Di gobele gaga:ma. Bulufalegei fisili, moiya gudu sa:ima!”


\par }{\PP \VS{41}Gobele salasu hina dunu, sema olelesu dunu, amola Gode Ea fi asigilai dunu da gilisili oufesega:ne sia: dasu.

\VS{42}Ilia da amane oufesega:ne sia:i, “E da eno dunu fidima:ne gaga:i. Be E hi gobele uhima:ne gaga:mu, E da hamedei. E da Isala:ili fi ilia Hina Bagade. Amaiba:le, E da bulufalegei fisili, moiya gudu dasea, ninia da Ea hou dafawaneyale dawa:mu.

\VS{43}\FTNT{§§}{{\FR 27:43: }{\FT{Gesami Hea:su 22:8}}}E da Gode Ea hou dafawaneyale dawa:i. ‘Na da Gode Egefedafa,’ E da sia:i dagoi. Amaiba:le, Gode da amo dunu hahawane ba:sa galea, E da E wali gaga:mu da defea!”


\par }{\PP \VS{44}Wadela:i hamosu dunu aduna amolawane, ela bulufalegeiga Yesuma lasogole sia:i.


\par }{\SHB Yesu Ea Bogosu
\par }
{\R (Maga 15:33-41; Luge 23:44-49; Yone 19:28-30)

\par }{\PP \VS{45}Esomogoa, eso ea hadigi da dedeboi dagoi ba:i. Aua udiana amo ganodini gasi dunasi fawane ba:i.

\VS{46}\FTNT{***}{{\FR 27:46: }{\FT{Gesami Hea:su 22:1}}}Amalalu, 3 ougologe agoane, Yesu E bagade wele sia:i, “Ilai! Ilai! Lama sabagadane!” Amo sia: dawa:loma:ne da, “Na Gode! Na Gode! Dia abuliba:le Na yolesibala:?”


\par }{\PP \VS{47}Dunu mogili gadenene lelu, ilia amane sia:i, “E da Elaidia misa:ne wele sia:sa!”


\par }{\PP \VS{48}\FTNT{†††}{{\FR 27:48: }{\FT{Gesami Hea:su 69:21}}}Dunu afadafa da hehenane, hano nasu abula lale, waini ganodini gele, amaludaguluga gosagili, Yesu moma:ne, Ema olei.


\par }{\PP \VS{49}Be eno dunu ilia amane sia:i, “Waha aligima! Elaidia da Ema gaga:la misa:bela:? Ninia ba:mu!”

\VS{50}Yesu da bu bagade wele sia:nanu, bogoi dagoi.

\VS{51}\FTNT{‡‡‡}{{\FR 27:51: }{\FT{Gadili Asi 26:31-33}}}Amalalu, abula bagade Debolo Diasu ganodini Hadigi Malei Sesei amola Hadigidafa Momei Sesei amo afafamusa: dialu, da gadodili gadelale, gudu fada:ne fasili, adunawane ba:i. Bebeda:nima mabeba:le, igi da goudane fasi.


\par }{\PP \VS{52}Bogoi gele gelabo da goudai dagoi. Gode da Ea Fi dunu musa: bogogia:i amo bagohame wa:legadolesi.


\par }{\PP \VS{53}Ilia da bogoi gele gelabo yolesili, asili, Yesu da wa:legadolesi galu amo Yelusaleme diasuga asi. Amalalu, dunu eno bagohame da amo bogoi dunu uhibi ba:i.


\par }{\PP \VS{54}Louma dadi gagui hina dunu amola ea dadi gagui dunu, ilia da Yesu Ea bogobe ba:lalu. Ilia da bebeda:nima amola hou eno huluane ba:loba, bagadewane beda:i galu. Ilia amane sia:i, “Dafawane! Amo dunu da Gode Ea Manodafa galu!”


\par }{\PP \VS{55}\FTNT{§§§}{{\FR 27:55: }{\FT{Luge 8:2-3}}}Uda bagohame, musa: ilia Ga:lili soge yolesili, Yesu fidimusa: Ema fa:no bobogei, amo uda da badilia lelu.

\VS{56}Uda afadafa ea dio amo Meli Ma:gadala. Eno da Meli (Ya:mese amola Yousefe elea eme). Eno da Sebedi idua.


\par }{\SHB Ilia da Yesu Ea Da:i Hodo Dogoiga Sali
\par }
{\R (Maga 15:42-47; Luge 23:50-56; Yone 19:38-40)

\par }{\PP \VS{57}Daeya gadenebe galu, bagade gagui A:limadia moilai dunu ea dio amo Yousefe da doaga:i. E da Yesu Ea hou lalegagui galu.

\VS{58}E da Bailadema asili, Yesu Ea da:i hodo ema ima:ne adole ba:i. Bailade da Yesu Ea da:i hodo ema ima:ne sia:i.


\par }{\PP \VS{59}Amaiba:le, Yousefe da Yesu Ea da:i hodo lale, bogoi abula amoga sosoi dagoi.


\par }{\PP \VS{60}E da Yesu Ea da:i hodo amo hi gele magufuga gelabo gaheabolo dogoi, amo ganodini sali. Amalalu, e da logo holeiga gele bagade bebesola asili, logo ga:si dagoi.


\par }{\PP \VS{61}Meli Ma:gadala amola Meli eno ela da gele gelabo gadenene esalu.


\par }{\SHB Gele Gelabo Sosodo Aligisu Dunu
\par }
{\PP \VS{62}Golale hahabe, Sa:bade eso amoga, gobele salasu dunu amola Fa:lisi dunu da Bailadema doaga:i.

\VS{63}\FTNT{*}{{\FR 27:63: }{\FT{Ma:diu 16:21, 17:23, 20:19; Maga 8:31, 9:31, 10:33-34; Luge 9:22, 18:31-33}}}Ilia da ema amane sia:i, “Hina! Amo ogogosu dunu esaloba, E da eso udiana bogoi dialu, bu uhini wa:legadomu sia:i.

\VS{64}Amaiba:le, di da gele gelabo noga:le ga:sili, sosodo aligisu dunuma ouligima:ne sia:ma! Ea ado ba:su dunu da Ea da:i hodo wamolale, eno dunuma, ‘E da uhini wa:legadoi,’ ilia sia:sa:besa:le, bu ogogosumusa: ogogoi baligiliwane ba:sa:besa:le, noga:le sosodo aligimu da defea.”


\par }{\PP \VS{65}Bailade da amane sia:i, “Defea! Sosodo aligisu dunu oule masa! Dilia gele gelabo noga:le ga:sima!”


\par }{\PP \VS{66}Amaiba:le, ilia da asili, gele logo ga:su mae doasima:ne sili gobele legele, noga:le ga:si. Ilia da dadi gagui ilima gele gelabo noga:le sosodo aligima:ne sia:i.




\par }\Chap{28}{\SH Yesu Ea Wa:legadosu
\par }
{\R (Maga 16:1-10; Luge 24:1-12; Yone 20:1-10)

\par }{\PP \VerseOne{1}Sa:bade eso galu, Sada:i hahabedafa, Meli Ma:gadala amola Meli eno da Yesu Ea bogoi gele gelabo amo ba:la asi.

\VS{2}Bebeda:nima da hedolowane mabeba:le, osobo bagade da ugugui dagoi. Gode Ea a:igele dunu e Hebene fisili, gele gelabo ea gele logo ga:su bebesola asili, amo gele da:iya esalu.

\VS{3}Ea odagi da ha:ha:na agoane ba:su. Ea abula da ahea:iai mugene ofo agoane ba:su.

\VS{4}Gele gelabo ouligisu dadi gagui da amo hou ba:beba:le, bagadewane yagugui amola bogoi dunu defele ba:su.


\par }{\PP \VS{5}A:igele da uda elama amane sia:i, “Mae beda:ma! Na dawa:! Alia da Yesu bulufalegeiga medoi dunu amo ba:la misi!

\VS{6}Be E da guiguda: hame diala. Ea musa: sia:i defele, Gode da E uhini wa:legadolesi dagoi. Ea golai sogebi ba:la misa!


\par }{\PP \VS{7}Hedolo masa! Ea ado ba:su dunuma agoane olelema, ‘Yesu bogole, Gode da E bu uhini wa:legadolesi dagoi. E da Ga:lili sogega dilima bisili masunu. Dilia da E amogawi ba:mu!’ Alia na sia: mae gogolema!”

\VS{8}Amaiba:le, uda da gele gelabo hedolowane yolesili, beda:iwane amola hahawane, hehenane, Yesu Ea fa:no bobogesu dunuma adodomusa: asi.


\par }{\PP \VS{9}Amalalu, hedolowane, Yesu da elama doaga:i. E da elama hahawane asigi sia: sia:i. Ela da Ema misini, ea emo gaguli, Ema nodosu.


\par }{\PP \VS{10}Amalalu, Yesu da amane sia:i, “Mae beda:ma! Naeya huluane ilima Ga:lili sogega masa:ne sia:ma! Na da amo sogega, ili yosia:mu!”


\par }{\SHB Dadi Gagui Sosodo Aligisu Dunu da Sia:ne Iasu I
\par }
{\PP \VS{11}Uda da ahoanoba, gele gelabo sosodo aligisu dadi gagui dunu mogili da moilai bai bagadega asili, gobele salasu hina dunu ilima ilia ba:i liligi huluane olelei.


\par }{\PP \VS{12}Amalalu, gobele salasu amola sema olelesu dunu da gilisili fofada:lalu, muni bagadedafa dadi gagui dunuma i.

\VS{13}Ilia da dadi gagui dunuma amane sia:i, “Dilia eno dunu ilima agoane sia:ma, ‘Gasia, ninia da golai dialoba, amo Dunu Ea fa:no bobogesu dunu da Ea da:i hodo wamolai dagoi.

\VS{14}Mae dawa:ma! Gamane hina da amo sia: nabasea, ninia da dilia da hamedafa giadofai ema sia:mu.”


\par }{\PP \VS{15}Amalalu, dadi gagui sosodo aligisu dunu da amo muni lale, gobele salasu ilia sia: defele hamoi. Amaiba:le, Yu dunu huluane da amo ilia sia:i nabi dagoi. Wali eso amola, Yu dunu da amo sia: olelesa.


\par }{\SHB Yesu Ea Ado ba:su Dunu da Yesu Ea Wa:legadoi Da:i Hodo Ba:i
\par }
{\R (Maga 16:14-18; Luge 24:36-49; Yone 20:19-23; Asunasi Dunu Ilia Hou 1:6-8)

\par }{\PP \VS{16}\FTNT{*}{{\FR 28:16: }{\FT{Ma:diu 26:32; Maga 14:28}}}Yesu Ea musa: adoi defele, Yesu Ea fa:no bobogesu dunu gidalisi gala da agolo Ga:lili soge ganodini diala amoga asi.

\VS{17}Ilia da Yesu ba:i dagoiba:le, Ema nodosu. Be mogili ilia dafawaneyale hame dawa:i.


\par }{\SHB Yesu da Ilia Fifi Asi Gala Dunu Huluane Ilima Olelela Masa:ne Sia:i
\par }
{\PP \VS{18}Be Yesu da ilima misini, amane sia:i, “Gode Ea Hinadafa hou huluanedafa, Hebene amola osobo bagade amo ganodini, Nama i dagoi.

\VS{19}\FTNT{†}{{\FR 28:19: }{\FT{Asunasi Dunu Ilia Hou 1:8}}}Amaiba:le, dilia dunu fifi asi gala huluane, Na fa:no bobogesu fi hamoma:ne masa. Dilia da lalegagui dunu huluane amo Ada Ea Dioba:le, Egefe Ea Dioba:le amola Gode Ea A:silibu Hadigidafa Gala Ea Dioba:le, hanoga fane salima.

\VS{20}Ilia da Na dilima olelei liligi huluane nabawane hamoma:ne, amo ilima olelema. Dilia ba:ma! Na da dili mae yolelewane ouligilalea, soge wadela:mu eso da doaga:mu.”

\par }{\PP Sia: Ama Dagoi


\par }