\NormalFont\ShortTitle{Gala:isia}

{\MT Gala:isia

\par }{\IS (Da:i Sia:- Galatians; Modu - Galatia; Bisini - Galesia)

\par }{\IS Hidadea Sia:

\par }{\IP Dedesu Dunu Bolo

\par }{\IP Isala:ili dunu (Yu dunu) ilia degabo Gode Ea Sia: Ida:iwane Gala nabi. Be fa:no Gode Ea hou hame dawa:su dunu (Dienadaile dunu) ilia nabi. Ilia amane dawa:i, “Amabela:? Yu fi hame dunu, ilia Yesu Gelesuma fa:no bobogesea, ilia Mousese ea Sema dedei huluane nabawane hamoma:bela:?” agoane dawa:i galu. Bolo e da musa: agoane olelei, “Sema dedei huluane bagadewane mae dawa:ma! Yesu Gelesu Ea fi ganodini esalusu ea baidafa da dafawaneyale dawa:beba:le lalegagusu hou fawane.” Be Bolo ea ha lai dunu ilia da Yesu Ea fa:no bobogesu fi Gala:isia sogega esalu ilima misini, sia: hisu olelei. Ilia amane giadofale olelei, ‘Yesu Gelesu Ea hou dafawaneyale dawa:beba:le fawane hame, be Mousese ea Sema huluane nabawane hamobeba:le, Gode da osobo bagade dunu afadenei moloidafa hamoi ba:mu.’ Gala:isia dunu da giadofale ogogosu sia: lalegaguiba:le, Bolo da Gala:isia meloa dedei dagoi. Bolo da ilia bu sinidigili, Yesuma dafawaneyale dawa:su hou fawane bu lalegaguma:ne, Gala:isia meloa dedene iasi. Amo meloa ganodini, Bolo da asunasi dunudafa e da sia:su. Osobo bagade dunu hame be Gode Hi fawane ema wele sia:beba:le, e da asunasi dunu hamoi. Ea hawa: hamosudafa da Yu fi hame be Dienadaile dunu ilima Gode Ea sia: olelemusa: ilegei. Amo meloa ganodini, dunu da mae hawa: hamone, Yesu Gelesu Ea hou dafawaneyale dawa:beba:le fawane, Gode da afadenei moloidafa ba:sa, Bolo da gasawane olelesa. Sia: dagomu gadenene, Gelesu dunu da Yesu Ea hou dafawaneyale dawa:beba:le, Ema asigiba:le ilia hou afadenene bu moloidafa hawa: hamosa, amo hou Bolo da olelesa.

\par }{\IS Sia: dedei

\par }{\IO 1 Hidadea Sia:...Sia:alalo 1:1-10

\par }{\IO 2 Bolo da Asunasi Dunudafa...Sia:alalo 1:11-2:21

\par }{\IO 3 Gode Ea Sia: Ida:iwane Gala da

\par }{\IO Hahawane dogolegele Iasu liligi...Sia:alalo 3:1-4:31

\par }{\IO 4 Yesuma Fa:no Bobogesu Dunu da Halegale Lala.

\par }{\IO Be ilia da Hawa: hamosu Gala...Sia:alalo 5:1-6:10

\par }{\IO 5 Sia: Dagosu...Sia:alalo 6:11-18



\par }\ChapOne{1}{\SH Gala:isia
\par }
{\PP \VerseOne{1}Na, Bolo, amo meloa dedesa. Na da asunasi dunu. Be amo hawa: hamomusa:, osobo bagade dunu da hame sia:i, amola hame fidi. Be Yesu Gelesu amola Ea bogoi wa:lesili uhinisisu Dunu Gode, da nama wele sia:beba:le, na da asunasi dunu hawa: hamosa.

\VS{2}Yesu Ea fa:no bobogesu fi dunu huluane guiguda: esala, ilia amola na da gilisili dilia Gala:isia Yesu Ea fa:no bobogesu fi huluane dilima asigi sia: adosisa.


\par }{\PP \VS{3}Ninia Ada Gode amola Hina Gode Yesu Gelesu, da hahawane dogolegele iasu amola olofosu hou dilima imunu da defea.


\par }{\PP \VS{4}Yesu Gelesu da osobo bagade dunu ilia wali hou hamobe, amo ninia yolesima:ne, Ea esalusu yolesi dagoi. E da ninia wadela:i hou gogolema:ne olofomusa:, ninia Ada Gode Ea sia: nabawane, bogoi dagoi.

\VS{5}Gode da eso huluane hadigiwane, mae dagole esalalalumu. Amo dawa:ma:ne, ninia Godema nodone sia:mu da defea. Ama.


\par }{\SHB Gode Sia:dafa da Afadafa Gala
\par }
{\PP \VS{6}Na da dilia hou ba:beba:le, bagadewane fofogadigisa. Dilia da Yesu Gelesu Ea hahawane dogolegele iasu ilegele sia:i liligi lalegaguma:ne, na da Ea sia: moloidafa olelei. Be dilia hedolowane yolesili, sia: hisu eno amoma dawa:lala.

\VS{7}Be Sia:dafa eno hame. Afadafa fawane diala. Be eno dunu da dilia hou wadela:ma:ne, Yesu Gelesu Ea Sia: Ida:iwane Gala afadenemusa: dawa:lala. Amaiba:le, na dilima sia:sa.

\VS{8}Be ninia o Hebenega esalebe a:igele dunu da ogogole sia: dilia musa: nabi liligi amoga hisu agoane liligi amo olelesea, amo olelesu dunu da fofada:lalu, ema gagabusu eso huluane mae fisili aligimu da defea.

\VS{9}Ninia musa: adoi na da wali bu adosa. Nowa da dilia musa: lalegagui Sia: Ida:iwane Gala mae dawa:le, sia: eno hisu olelesea, amo da fofada:lalu, gagabusu eso huluane mae fisili aligimu da defea.


\par }{\PP \VS{10}Na da osobo bagade dunu ilia nodosu sia: lama:ne, gasa agoane sia:sala:? Hame mabu! Gode Hifawane da nama nodomusa:, amo fawane na da hanai galebe. Na da osobo bagade dunu ilima na:iyado hamomusa: na da agoane hamosala:? Hame mabu! Amane hamonanebe ganiaba, na da Yesu Gelesu Ea hawa: hamosu dunu hame esalala:loba.


\par }{\SHB Bolo da Habodane Asunasi Dunu Hou Lalegagubala:?
\par }
{\PP \VS{11}Na fi dunu! Na da dafawane sia:sa! Sia: na dilima olelesu liligi da osobo bagade fi dunu olelesu hame.

\VS{12}Osobo bagade dunu da amo sia: nama hame olelei. Yesu Gelesu Hi fawane da musa: wamolegei liligi nama olelei dagoi.

\VS{13}\FTNT{*}{{\FR 1:13: }{\FT{Asunasi Dunu Ilia Hou 8:3, 22:4-5, 26:9-11}}}Dilia da na musa: hou nabi dagoi. Na da Yu Gode Ea fi dunu ilia hou lalegagui. Na Gode Ea fa:no bobogesu fi medomusa:, ilima mae asigili, se bagade iasu.

\VS{14}\FTNT{†}{{\FR 1:14: }{\FT{Asunasi Dunu Ilia Hou 22:3}}}Na da Yu Gode Ea fi dunu ilia hou gasawane hamobeba:le, Yu dunu eno amola na amo da ode afadafa galu lalelegei dunu, na hou da ilia hou baligi dagoi. Na da ninia aowalali ilia hou nabawane hamonanu.


\par }{\PP \VS{15}\FTNT{‡}{{\FR 1:15: }{\FT{Asunasi Dunu Ilia Hou 9:3-6, 22:6-10, 26:13-18}}}Be Gode da nama asigiba:le, na da na:me ea hagomo ganodini esaloba, E da Ea hawa: hamomusa:gini, na ilegei dagoi.

\VS{16}Asili, Gode da Ea Manodafa nama olelei dagoi. Na da Gode Ea Sia: Ida:iwane Gala amo Dienadaile dunuma olelemusa:, Gode da amo hou nama ilegei Amo esoga, na da fada:i sia: adole ba:musa:, eno dunuma hame doaga:i.

\VS{17}Na da musa: hamoi asunasi dunu adole ba:musa:, Yelusaleme moilai bai bagadega hame asi. Be na da hedolowane Ala:ibia sogega asili, esalu, Dama:sagase moilai bai bagadega buhagi.

\VS{18}\FTNT{§}{{\FR 1:18: }{\FT{Asunasi Dunu Ilia Hou 9:26-30}}}Ode udiana gidigili, na da Bidama hou adole ba:musa:, Yelusaleme moilai bai bagadega asi. Na da hi aduna ea diasuga esalu.

\VS{19}Na da Hina Gode ea eya Ya:mese, amola ba:i dagoi. Be na da eno asunasi dunu hame ba:i.


\par }{\PP \VS{20}Amo sia: da dafawane. Na da hame ogogosa, amo Gode da dawa:.


\par }{\PP \VS{21}Fa:no na da Silia soge amola Silisia sogega asi.

\VS{22}Amo esoga, Yesu Ea fa:no bobogesu fi dunu Yudia soge ganodini esalu, ilia da na odagi hame dawa:i galu.

\VS{23}Eno dunu ilia sia: dasu amane, “Dunu da musa: ninima se bagade iasu amola Yesuma dafawaneyale dawa:su hou wadela:musa: dawa:su, amo dunu da sinidigili, bu Yesuma dafawaneyale dawa:su hou olelelala.” Ilia da amo sia:dasu fawane dawa:i galu.


\par }{\PP \VS{24}Amaiba:le, ilia da na gaheabolo hou ba:beba:le, Godema nodone sia:su.




\par }\Chap{2}{\SH Bolo amola Eno Asunasi Dunu
\par }
{\PP \VerseOne{1}\FTNT{*}{{\FR 2:1: }{\FT{Asunasi Dunu Ilia Hou 11:30, 15:2}}}Ode14 agoane gidigi galu, na amola Banabase, ani Yelusaleme moilai bai bagadega bu asi. Na Daidase amogawi oule asi.

\VS{2}Gode da amo logo olelebeba:le, na asi dagoi. Na Yesu Gelesu Ea fa:no bobogesu fi ouligisu dunu fawane gilisili, ilima Gode Ea Sia: Ida:iwane gala amo na da Dienadaile dunu ilima olelei liligi, na ilima olelei. Na hawa: hamosu da musa: amola hobea, wadela:le hamoi ba:sa:besa:le, na da na olelei huluane ili abodemusa:, ilima adoi.

\VS{3}Na na:iyado Daidase da Galigi dunu esalu. Be ilia da ea gadofo damumusa: hame logei.

\VS{4}Be eno ogogosu dunu da ea gadofo damumusa: hanai galu. Ilia da ninia hahawane dogolegele halegale lalebe hou Yesu Ea fi ganodini, amo ba:musa: hanaiba:le, ilia ninia gilisisu ganodini wamowane desega masusa: misi. Ilia da ninima bu udigili hawa: hamosu imunusa: dawa:i galu.


\par }{\PP \VS{5}Be dilia dawa:ma:ne amola Gode Ea sia: da dafawane amo ouligima:ne, ninia da ilia sia: hamedafa nabi.


\par }{\PP \VS{6}\FTNT{†}{{\FR 2:6: }{\FT{Mousese ea Malasu 10:17}}}Be Yesu Gelesu Ea fa:no bobogesu fi ‘ouligisu agoane’ esalu dunu da nama gaheabolo olelesu liligi hame olelei. Ilia da ‘ouligisu agoane’ na sia:sa. Bai na da ouligisu amola fa:no bobogesu dunu hame mogisa. Gode da dabua hou amo hame ba:sa.

\VS{7}Be Gode da nama Dienadaile dunuma Ea Sia: Ida:iwane olelemusa: hawa: hamosu ilegei dagoi. Amo ‘ouligisu dunu’ da amo ba:i dagoi. Gode da Bidama Yu dunuma olelemusa: hawa: hamosu i dagoi, amo defele e da amo hawa: hamosu nama i dagoi, ilia ba:i.

\VS{8}Gode Ea gasa i dagoiba:le, Bida da Yu dunuma asunasi dunu hamoi dagoi. Amo defele, Gode da Dienadaile dunuma olelema:ne, na asunasi dunu ilegei dagoi.


\par }{\PP \VS{9}Ya:mese, Bida amola Yone da ouligisu dunu agoane ba:i. Ilia ba:loba, Gode da amo hawa: hamosu nama i dagoi ba:i. Amaiba:le, ili amola ania da gilisili Gode Ea hawa: hamosu dunu esala amo eno dunuma olelemusa:, ilia Banabase amola na, anima gousa:i. Ninia fofada:lalu, agoane sia:i. Na amola Banabase, ania da Gode Ea Sia: amo Dienadaile dunu ilima olelemu amola ilia da Yu fi dunuma olelemu.

\VS{10}Ilia liligi afadafa fawane adole ba:i. Ninia da hame gagui dunu ilia gilisisu ganodini esala amo fidima:ne adole ba:i. Na amola ili fidima:ne bagadewane dawa:i galu.


\par }{\SHB Bolo da A:dioge Moilai Bai Bagade Ganodini, Bidama Gagabole Sia:i
\par }
{\PP \VS{11}Be Bida da A:dioge moilai bai bagadega doaga:loba, e da giadofale hamoi. Amo na da noga:le ba:beba:le, na da dunu huluane ba:ma:ne, ema gagabole sia:i.


\par }{\PP \VS{12}Bida da musa: e amola Dienadaile Gode Ea hou lalegagui dunu, ilia gilisili ha:i nasu. Be Ya:mese da Bida fidima:ne, ema Yu dunu asunasi. Amo dunu ilia doaga:loba, Bida da gadofo damusu dunu ilima beda:iba:le, bu Dienadaile dunuma gilisili ha:i manusa: hihiba:le yolesi.

\VS{13}Eno Yu dunu, Yesu Ea hou lalegagui dunu, ilia Bida ea ogogosu hou ba:beba:le, beda:i galu. Na na:iyado Banabase amola beda:iba:le, agoane hamosu.

\VS{14}Ilia da Gode Ea sia: ida:iwane gala amo ea logo defele hame, gugaloiwane lalebe na ba:beba:le, na da ili huluane nabima:ne, Bidama amane sia:i, “Di da Yu dunu! Be di da Yu dunu ilia hou yolesili, bu Dienadaile dunu ilia hou defele agoane hamosu. Amo da defea. Be di da wali Gode Ea hou hame dawa:su dunuma ilia hou afadenene, bu Yu dunu ilia hou agoane hamomusa:, gasa bagade sia:mu da defea hame galu!”


\par }{\SHB Yu Dunu amola Gode Ea Hou Hame Dawa:su Dunu, Yesu Ea Hou Dafawaneyale Dawa:beba:le fawane Eso huluane Mae Bogole Fifi Ahoanusu Ba:mu
\par }
{\PP \VS{15}Dafawane! Na amola eno Yu dunu, ninia Yu dunu fi ganodini lalelegeiba:le, Yu dunu esala. Ninia da Dienadaile ‘wadela:i hamosu dunu’ hame.

\VS{16}\FTNT{‡}{{\FR 2:16: }{\FT{Gesami Hea:su 143:2; Louma 3:20, 3:22}}}Be ninia dawa:, Gode da osobo bagade dunu afadenei moloidafa hamoi ba:ma:ne, logo afadafa fawane diala. Dunu da Yesu Gelesu Ea hou dafawaneyale dawa:sea, lalegagubiba:le fawane, Gode da amo dunu moloidafa hamoi dagoi ba:sa. Dunu da Gode Ea sema fawane nabawane hamobeba:le, amo dunu afadenei moloidafa hamoi, Gode da hame ba:sa. Ninia amola da Gode da ninia afadenei bu moloidafa hamoi ba:ma:ne, Yesu Gelesu Ea hou dafawaneyale dawa:beba:le, lalegagui dagoi. Sema hamobeba:le hame. Dunu huluane, Gode da ilia afadenei bu moloidafa hamoi ba:ma:ne, ilia Sema nabawane hamoiba:le, amo logo ba:mu da hamedei.

\VS{17}Be ninia Yesu Gelesu Ea hou lalegaguiba:le, Gode noga:iwane ba:musa: ninia hanai galea, ninia Yu dunu amola Dienadaile dunu, gilisili wadela:i hamosu dunu agoai ba:sa. Amaiba:le, Yesu Gelesu da wadela:i hou amoma ouligisu dunula:? Hame mabu!

\VS{18}Na da Sema ninima ouligisu hou mugulubiba:le, amo na da bu hahamosea, na da Sema wadela:su dunu agoane ba:mu.

\VS{19}Na da Sema amoga fedege agoane bogoi dagoi. Sema amoga fane legeiba:le, na da Gode Ea hou amo ganodini esaloma:ne bogoi dagoi ba:sa.

\VS{20}Fedege sia:, na amola Yesu Gelesu ani da gilisili bulufalegeiga medole legei dagoi ba:i. Amaiba:le, na da hame esala. Be Yesu Gelesu Hi da na da:i hodo ganodini esala. Gode Ea mano, nama asigiba:le bogoi dagoi. Amo hou dafawaneyale dawa:beba:le, na da waha esala amola lala.

\VS{21}Na da Gode Ea ninima hahawane dogolegele iasu hamedafa hihimu. Be dunu da Gode Ea Sema nabawane hamobeba:le, Gode da amo dunu afadenei moloidafa hamoi ba:sa ganiaba, Yesu Gelesu da udigili bogola:loba.




\par }\Chap{3}{\SH Gode Ea Sema amola Yesu Gelesuma Dafawaneyale Dawa:su Hou
\par }
{\PP \VerseOne{1}Dilia Gala:isia dunu! Gagaoui dunu! Nowa da dilia hou wadela:bela:? Dilia huluane noga:le dawa:ma:ne, ninia Yesu Gelesu Ea bulufalegeiga bogoi hou amo noga:le olelei.

\VS{2}Liligi afadafa nama adoma. Dilia da Gode Ea Sema nabawane hamobeba:le, Gode Ea A:silibu Hadigidafa Gala dilia dogo ganodini labala? O dilia Gode Ea Sia: Ida:iwane Gala nabalu dafawaneyale dawa:beba:le, Gode Ea A:silibu Hadigidafa Gala labala?

\VS{3}Dilia abuliba:le gagaouila:? Gode Ea A:silibu da dilia lalegagui hou amo muni hamoi. Abuliba:le dilisu gasaga amo hawa: hamosu dagomusa: dawa:lalabala?

\VS{4}Dilia lalegaguli amola hamonanu, amo da udigili hamobela:? Na agoane dawa:! Dilia udigili hame hamosu.

\VS{5}Gode da dilima Ea A:silibu Ida:iwane Gala i dagoi. E da dilia gilisisu amo ganodini musa: hame ba:su gasa bagade dawa:digima:ne olelesu hamosa. E da dilia Gode Ea Sema nabawane hamobeba:le, agoane hamosala:? O E da dilia Yesu Gelesu Ea Sia: nabalu, dafawaneyale dawa:beba:le, agoane hamosala:?


\par }{\PP \VS{6}\FTNT{*}{{\FR 3:6: }{\FT{Mui 15:6; Louma 4:3}}}Ninia aowalali dunu A:ibalaha:me ea hou amo dilia dawa:ma. Gode Sia: da agoane dedei diala, “A:ibalaha:me da Gode Ea hou dafawaneyale dawa:i galu. Amaiba:le, Gode da amo dunu ea hou ba:beba:le, e da afadenei moloidafa hamoi dunu ba:beba:le, A:ibalaha:me lalegagui dagoi.”

\VS{7}\FTNT{†}{{\FR 3:7: }{\FT{Louma 4:16}}}Dilia dawa:ma! A:ibalaha:me egaga fidafa da Yesu Gelesu Ea hou dafawaneyale dawa:be dunu.

\VS{8}\FTNT{‡}{{\FR 3:8: }{\FT{Mui 12:3}}}Gode Sia: da agoane dedei diala, Musa:, Gode da Dienadaile dunu bu afadenene moloidafa hamoma:ne sia:i. Ilia da Ea hou dafawaneyale dawa:beba:le, E da agoane hamoma:ne sia:i. Amaiba:le, amo sia: ida:iwane A:ibelaha:mema olelemusa:, Gode Sia: da agoane dedei diala, “A:ibalaha:me! Dia hawa: hamobeba:le, osobo bagade dunu fi huluanedafa da hahawane dogolegesu hou ba:mu.”

\VS{9}A:ibalaha:me da amo sia: dafawaneyale dawa:beba:le, Gode da ema hahawane bagade i. Wali, amola Gode da nowa da Ea Sia: Ida:iwane Gala dafawaneyale dawa:sea, ema hahawane dogolegele bagade iaha.


\par }{\PP \VS{10}\FTNT{§}{{\FR 3:10: }{\FT{Mousese ea Malasu 27:26}}}Nowa da Gode Ea Sema nabawane hamobeba:le fawane, eso huluane mae bogole Fifi Ahoanusu lamusa: dawa:sea, amo da Gode Ea gagabusu aligima:ne ba:mu agoai galebe. Gode Sia: da agoane dedei diala, “Nowa da Sema dedei afadafa fawane wadela:sea, e da Gode Ea gagabusu haguduga esalebe ba:mu.”

\VS{11}\FTNT{**}{{\FR 3:11: }{\FT{Haba:gage 2:4}}}Wali, ninia noga:le ba:sa! Dunu da Gode Ea Sema nabawane hamobeba:le, Gode Ea siga ba:ma:ne afadenene moloidafa hamoi, da hamedeidafa. Bai Gode Sia: da agoane dedei diala “Nowa dunu da dafawaneyale dawa:beba:le lalegagusia, Gode da amo dunu fawane afadenene moloidafa hamoi ba:sa.”

\VS{12}\FTNT{††}{{\FR 3:12: }{\FT{Gobele Salasu 18:5}}}Be Gode Ea Sema da dafawaneyale dawa:su hou ea bai hame. Be Gode Sia: da agoane dedei diala, “Nowa dunu da Gode Ea Sema huluanedafa, mae giadofale, noga:le hamosea e da eso huluane mae bogole Fifi Ahoanumu.” Amola ninia da mae giadofale huluanedafa hamomu da hamedei.


\par }{\PP \VS{13}\FTNT{‡‡}{{\FR 3:13: }{\FT{Mousese ea Malasu 21:23}}}Be ninia huluane Gode Ea gagabusu aligimu mae ba:ma:ne, Yesu Gelesu da nini gaga:ma:ne, Gode Ea gagabusu aligima:ne amo Hi lai dagoi. Gode Sia: da agoane dedei diala, “Nowa da ifaga bogoma:ne hegoa:nesi galea, e da gagabusu aligima:ne lai dagoi.”

\VS{14}Gode Ea musa: hahawane dogolegele A:ibalaha:mema imunu sia:i liligi (Gode Ea A:silibu Hadigidafa Gala) amo Dienadaile dunuma ima:ne, Yesu Gelesu da bulufalegeiga bogoi. Ninia da Yesu Gelesu dafawaneyale dawa:sea, Gode Ea imunu ilegele sia:i liligi (Gode Ea A:silibu Hadigidafa Gala) amo lamu.


\par }{\SHB Gode Ea Sema amola Gode Ea Hahawane Dogolegele Iasu
\par }
{\PP \VS{15}Na fi dunu! Na da a:silibu hou liligi olelemusa:, osobo bagade fedege sia: olelemu. Dunu aduna ela da su gaguiba:le, bu gousa:i dagoi, amo gousa:su hou enoga wadela:mu da hamedei. Amola amo gousa:su amoga liligi eno gilisimu da hamedei.


\par }{\PP \VS{16}\FTNT{§§}{{\FR 3:16: }{\FT{Mui 12:7}}}Gode da musa: Ea hahawane dogolegele iasu A:ibalaha:me amola ea fa:no lalelegemu mano elama ima:ne ilegele sia:i. E da mano bagohame ilima imunu hame sia:i, be mano afae fawane Ema ima:ne sia:i. Amo mano afae da Yesu Gelesu.

\VS{17}\FTNT{***}{{\FR 3:17: }{\FT{Gadili Asi 12:40}}}Na sia: bai da agoane diala. Gode da musa: hemonega, A:ibalaha:mema asigiba:le, ema gousa:su ilegei. E da dafawane ilegele sia:beba:le, enoga wadela:mu da hamedei. Ode430agoane gidigili, Gode da Ea Sema amo Isala:ili dunuma i. Be amo Sema da musa: gousa:su amo mugululi, Gode Ea ilegele sia:i wadela:mu da hamedei galebe.

\VS{18}\FTNT{†††}{{\FR 3:18: }{\FT{Louma 4:14}}}Gode da A:ibalaha:mema hahawane dogolegele imunu sia:beba:le, E da gousa:su hamoi dagoi. Be ninia da hahawane dogolegele imunu liligi amo Sema hamobeba:le lamu ganiaba, ninia da Gode Ea ilegele sia:ga hamoi liligi amo hame lala:loba.


\par }{\PP \VS{19}Amaiba:le, Gode Ea Sema da abuliba:le ganabela:? Bai da adi baila:? Musa: fi dunu da wadela:i hou hamobeba:le, Gode da amo hou da noga:i hame amo osobo bagade dunuma olelemusa:, Ea Sema ilima i. Gode da amo Sema wadela:i hou olelemusa: dialoma:ne dawa:i, amogainini A:ibalaha:me egaga fi Dunu (Gode da musa: Ema hahawane dogolegele imunusa: sia:i galu) da gousa:sudafa hamomusa: misi. A:igele dunu da Gode Ea Sema sia: alofele iasu dunu (Mousese) ema olelei. Amalalu, e da bu osobo bagade dunuma olelei.

\VS{20}Be Gode da osobo bagade dunu ilia hamobe mae dawa:le, Hi fawane Gousa:su Gaheabolo hamoiba:le, E da osobo bagade sia: alofele iasu dunu hame lai. Bai Gode da afadafa fawane.


\par }{\SHB Sema ea Bai
\par }
{\PP \VS{21}Amaiba:le, dilia adi dawa:bela:? Gode Ea Sema da Gode Ea hahawane dogolegele iasu amoma gegesala:? Hame mabu! Be Gode da osobo bagade fi dunuma eso huluane mae bogole Fifi Ahoanusu imunu Sema i dagoi ganiaba, dunu huluane ili Gode Ea moloidafa hamoi ba:ma:ne, Sema nababeba:le, ilisu ilia hou hahamona:noba.


\par }{\PP \VS{22}Be osobo bagade fi dunu huluanedafa da wadela:i hou hamobeba:le, wadela:i hou ea gasaga gagulaligi agoane diala. Amaiba:le, Gode Ea hahawane dogolegele iasu E da nowa dunu Yesu Gelesu Ea hou dafawaneyale dawa:sea, lalegagusa, amo dunuma iaha.


\par }{\PP \VS{23}Be Yesuma dafawaneyale dawa:su hou da mae doaga:le, amo esoha ninia da Gode Ea Sema se iasu diasu agoane amo ganodini udigili hawa: hamosu dunu agoane esalu.


\par }{\PP \VS{24}Amaiba:le, Sema da ninia gasa bagade ouligisu agoane dialu, amogainini ninia huluane dafawaneyale dawa:beba:le, Gode da nini afadenei bu moloidafa hamoi ba:ma:ne, Yesu Gelesu misi.

\VS{25}Wali, dafawaneyale dawa:su eso da doaga:i dagoiba:le, Sema da wali ninia ouligisu hame gala.


\par }{\PP \VS{26}Dilia dafawaneyale dawa:beba:le, dilia huluane da Gode Ea mano Yesu Gelesuma madelagi dagoi, amo ba:sa.

\VS{27}Dilia da Yesu Gelesuma madelagimusa: ba:bodaise hamoiba:le, dilia da Gelesu Ea eso huluane mae bogole Fifi Ahoanusu abula agoane sali dagoi.

\VS{28}Amaiba:le, noga:le dawa:ma! Yu fi dunu amola Dienadaile dunu da hisu hame. Udigili hawa: hamosu dunu amola hahawane halegale lalusu dunu da hisu hame. Dunu amola uda da hisu hame. Dilia huluane Yesu Gelesuma madelagiba:le, fi afadafa fawane hamoi dagoi.

\VS{29}\FTNT{‡‡‡}{{\FR 3:29: }{\FT{Louma 4:13}}}Dilia Yesu Gelesu Ea fi dunu hamoi galea, dilia da A:ibalaha:me egaga fi dunu gala. Amola Gode da Ea hahawane dogolegele imunu ilegele sia:i liligi, amo dilima imunu.




\par }\Chap{4}{\PP \VerseOne{1}Eno fedege sia: nabima. Osobo bagade dunu egefe da hobea ea adama nana liligi lamu. Be e goihadinia, hame gagui udigili hawa: hamosu dunu agoane ba:sa.

\VS{2}E goihadinia, eno ouligisu dunu da ea hou amola ea esaloma:ne defele hanai liligi ouligili, asili, e asigilaiba:le fawane, ea ada nana liligi lamu.

\VS{3}Amo defele, musa: ninia a:silibu da hame asigilaiba:le, ninia da osobo bagade a:silibu ouligisu bagohame ilia udigili hawa: hamosu dunu agoane ba:i.

\VS{4}Be Gode Ea ilegei eso doaga:loba, Ea Mano asunasi. E da osobo bagade udaga lalelegele, Yu fi dunu ilia Sema nabawane hamosu.


\par }{\PP \VS{5}\FTNT{*}{{\FR 4:5: }{\FT{Louma 8:15-17}}}E da Sema amoha udigili hawa: hamosu dunu bu bidi lamusa:, amola nini huluane Gode Ea mano hamomusa: misi dagoi.


\par }{\PP \VS{6}Gode da dili da Gode Ea mano bu lalelegei dagoi amo olelemusa:, Egefe Ea A:silibu Hadigidafa Gala dilia dogo ganodini aligila sa:ima:ne asunasi dagoi. Ea A:silibu da dilia dogo ganodini agoane wele sia:sa, “Ada! Na ada!”

\VS{7}Amaiba:le, dilia da wali udigili hawa: hamosu dunu hame. Dilia da halegale, Gode Ea mano esala. Amaiba:le, Gode Ea mano ilima imunu liligi huluane, E da dilima imunu.


\par }{\SHB Gala:isia Dunu Dafasa:besa:le, Bolo da Da:i Dione Dadawa:sa
\par }
{\PP \VS{8}Musa: dilia Gode Ea hou hame dawa:beba:le, dilia da eno ‘gode’ hamedei liligi ilia udigili hawa: hamosu dunu agoane ba:i.

\VS{9}Be wali dilia da Gode dawa:. Hame! Gode da dili dawa:. Amaiba:le dilia da abuliba:le amo gasa hame hamedei wadela:i a:silibu ilima bu sinidigimusa: dawa:lalabala? Dilia abuliba:le ilima bu hawa: hamomusa: hanabela:?

\VS{10}Dilia da eso afadafa da sema bagade dawa:lala. Dilia da oubi amola ode amola eno liligi da sema bagade, eno da fonobahadi, dilia beda:iwane dawa:lala.

\VS{11}Na da dilia hou ba:beba:le, da:i dione dadawa:sa. Amabela:? Na dili fidima:ne hawa: hamoi, na da udigili hamobela:?


\par }{\PP \VS{12}Na fi dunu! Na dilima ha:giwane adole ba:sa. Na hou defele hamoma. Na da dili defele esala. Dilia da na hou hame wadela:lesi.

\VS{13}Dilia dawa:! Na da musa: oloiba:le, degabo Gode Ea Sia: Ida:iwane gala dilima olelei.

\VS{14}Na da oloiba:le, dilia da da:i dioi galu. Be dilia na hame hihisu. Be fedege agoane, a:igele dunu Hebene sogega misi ganiaba, dilia da hahawane yosia:la:loba. Amo defele, dilia nama hahawane yosia:i. Yesu Gelesu Hisu dilima misi ganiaba, dilia da baligiliwane hahawane yosia:la:loba. Amo defele, dilia nama hahawane yosia:i.

\VS{15}Dilia da musa: hahawane bagade esalu. Adi hou da wali doaga:bela:? Musa:, dilia nama asigiba:le, logo ba:i ganiaba, dilia da dilisu si fadegale, nama ia:noba.

\VS{16}Be wali, na da sia: dafawane dilima olelebeba:le, dilia adi dawa:bela:? Na da dilima ha labala?


\par }{\PP \VS{17}Eno ogogosu dunu da dilima bagade asigisa. Be dilia hou wadela:musa:, ilia da ogogole dilima asigisa. Dilia da nini yolesili, ilia la:ididili gia:iwane hawa: hamoma:ne, ilia da dilima asigisa.

\VS{18}Defea! Hou moloidafa hamoma:ne gia:iwane hawa: hamomu da defea. Na da dilima gilisibiba:le fawane hame, be eso huluane mae yolesili gia:iwane hawa: hamomu da defea.

\VS{19}Na dogolegei mano! Uda e da mano lamusa: se nabasu defele, na amola dilia dogo ganodini Yesu Gelesu Ea hou da asigilama:ne na hanaiba:le, bu se naba.

\VS{20}Na da dili amola gilisimusa: bagade hanai gala. Na dilima eno asigi dawa:su lama:ne, dilima gilisimusa: dawa:lala. Bai na da dilia hou ba:beba:le, da:i dione dadawa:sa.


\par }{\SHB Ha:iga amola Sela. Fedege Sia:
\par }
{\PP \VS{21}Dilia mogili da Sema amoha hawa: hamomusa: dawa:. Na da dilima adole ba:sa. Sema sia: da adi sia:sala:?

\VS{22}\FTNT{†}{{\FR 4:22: }{\FT{Mui 16:15, 21:2}}}Agoane dedei diala. A:ibalaha:me da dunu mano aduna esalu. Afadafa da ea udigili hawa: hamosu uda (Ha:iga) ema lalelegei. Eno da ea hahawane halegale lalebe uda (Sela) ema lalelegei.

\VS{23}A:ibalaha:me ea mano udigili hawa: hamosu udama lalelegei da osobo bagade dunu fi ea hou agoane lalelegei. Be ea udadafa ea mano da hisuwane lalelegei. Gode da hahawane dogolegele iasu amo imunu ilegele sia:beba:le, e da lalelegei.

\VS{24}Amo mano lalelegei da fedege agoane diala. Uda aduna da fedege agoane gousa:su aduna diala. Afadafa Ha:iga, e da bidi mae lale udigili hawa: hamonanebe mano lalelegei da Sema gousa:su amo Sainai Goumia hamoi ea fedege agoane diala.

\VS{25}Ha:iga da Sainai Goumi, Ala:ibia soge ganodini, Sema iasu soge ea fedege dialebeba:le, e da wali Yelusaleme fi dunu fedege agoane diala. Ilia da udigili bidi mae lawane, Sema ea udigili hawa: hamonana.

\VS{26}Be A:silibuga lalelegei Hebene Yelusaleme fi dunu da udigili hame hawa: hamosa. Hahawane udadafa da ninia halegai ame fedege agoane diala.

\VS{27}\FTNT{‡}{{\FR 4:27: }{\FT{Aisaia 54:1}}}Gode Sia: da agoane dedei diala,

\par }{\LIB “Aligime uda! Hahawane ba:ma!

\par }{\LIB Di da mano lalelegema:ne, se hame nababeba:le, hahawane ba:ma!

\par }{\LIB Hahawaneba:le, wele sia:ma amola dima!

\par }{\LIB Uda da egoa amoga yolesi esalebe,

\par }{\LIB amo ea mano lalelegemu idi da egoa amoga hame yolesi uda

\par }{\LIB ea mano lalelegemu idi bagadewane baligimu.”


\par }{\PP \VS{28}Na fi dunu! Gode da Aisage ema hahawane dogolegele imunu ilegele sia:beba:le, Aisage da Gode Ea mano esalu. Dilia amola da Aisage defele, Gode Ea mano esala.


\par }{\PP \VS{29}\FTNT{§}{{\FR 4:29: }{\FT{Mui 21:9}}}Amo esoga, osobo bagade ea hou agoane lalelegei mano da Gode Ea A:silibuga lalelegei mano ema se iasu. Wali amola amo hou defele diala.

\VS{30}\FTNT{**}{{\FR 4:30: }{\FT{Mui 21:10}}}Be Gode Sia: da adi sia:sala:? Agoane dedei diala, “Hawa: hamosu uda amola ea mano, gadili sefasima. Hahawane halegale lalebe udadafa ea mano, hi fawane da ea eda liligi lamu. Be udigili hawa: hamosu uda ea mano da hamedafa lamu.”

\VS{31}Amaiba:le, na fi dunu, dawa:ma! Ninia fedege agoane udigili hawa: hamosu uda ea mano hame, be ninia da hahawane halegale lalebe udadafa ea mano esala.




\par }\Chap{5}{\SH Dilia Hahawane Halegale Lalebe Hou Noga:le Ouligima
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yesu Gelesu da ninia se iasu diasu logo doasi dagoiba:le, ninia hahawane halegale lala. Amaiba:le, hahawane halegale lalebe dunu agoane noga:le leloma. Dilia da bu udigili hawa: hamosu dunu agoane hamomu da defea hame.


\par }{\PP \VS{2}Nabima! Na, Bolo, da dilima sia:sa! Dilia sia:beba:le, eno dunu dilia gadofo damusia, Yesu Gelesu da dilima hame fidisu dunu agoane ba:mu.

\VS{3}Dawa:ma! Dilia hanaiba:le, enoga dili gadofo damusia, dilia da Sema huluanedafa mae giadofale hamomu galebe.

\VS{4}Be dilia Sema fawane hamobeba:le, Gode Ea dili bu afadenei moloidafa hamoi ba:mu, dilia dawa:i galea, hamedei! Amane hamoi ganiaba, dilia da Yesu Gelesu amoga afafai dagola:loba. Dilia da Gode Ea hahawane dogolegele iasu gagoi amoga gadili esala ba:la:loba.

\VS{5}Be ninia dafawaneyale dawa:su da agoane. Gode Hi fawane da ninia hou bu afadenene hamomuba:le, E da nini moloidafa hamoi ba:mu. Amo hou, Gode da Ea A:silibu Ida:iwane Gala amo Ea gasaga hamomu ninia dafawaneyale dawa:beba:le, ninia hahawane ouesala.

\VS{6}Ninia da Yesu Gelesuma madelagiba:le, gadofo da damui o hame damui, amo da liligi hamedeidafa. Dafawaneyale dawa:su hou amo da asigidafa hou amoga hamosa, amo fawane da liligi bai bagade gala.


\par }{\PP \VS{7}Dilia da musa: noga:iwane hamosu! Nowa da dili dafawane hou yolesima:ne olelebela:? E da habodane dilia hou afadenebela:?

\VS{8}Gode da dilima wele sia:nanebeba:le, Gode da amo hou hame hamoi.

\VS{9}\FTNT{*}{{\FR 5:9: }{\FT{1 Golidia 5:6}}}Ilia da amane sia:sa, “Yisidi fonobahadi fawane agi ga:gi ganodini salasea, agi ga:gi huluane da heda:sa.”

\VS{10}Be na da dili bu sinidigima:ne, dafawane hamoma:beyale dawa:lusu hame fisi. Dilia amola na da gilisili Yesu Gelesuma madelagiba:le, dilia dafawane logo yolesili, eno ogogosu logoga masa:ne, na hame dawa:. Be dunu da dilia logo wadela:su dunu, amo dunu na hame dawa:. Be e da Gode Ea se dabe iasu ba:mu.


\par }{\PP \VS{11}Be na fi dunu! Dilia gadofo damuma, amo sia: na da hamedafa olelesa. Amo sia: na olelesa ganiaba, eno dunu ilia da nama se hame ia:noba. Na da amo sia: olelesa ganiaba, na Yesu Gelesu da bulufalegeiga bogoi olelesea, dunu da nababeba:le hame fofogadigila:loba.

\VS{12}Dilia hou wadela:su dunu da se bagade nabimu da defea. Ilia gadofo damunanebeba:le, defea, mae yolele ilisu ilia gobele gobiheiga dafawane gulusu danamu da defea.


\par }{\PP \VS{13}Be na fi dunu! Dilia hahawane halegale esaloma:ne, Gode da dilima wele sia:i dagoi. Be dilia se iasu diasu logo da doasibiba:le, dilia da:i hodo hou da dilima ouligisuwane dialumu da defea hame galebe. Be dilia dogolegei hou lalegaguiba:le, eno dunuma fidisu hou bagadewane dawa:ma.

\VS{14}\FTNT{†}{{\FR 5:14: }{\FT{Gobele Salasu 19:18}}}Gode Ea Sema huluane gilisili, ilia bai huluane da sema afadafa amo ganodini diala. Amo sema da, “Dia da:i hodo amoma asigi hou, amo defele dia na:iyadoma asigima!”

\VS{15}Be dilia da gasonasu nimi bagade sigua agoane, dilia gilisisu ganodini enoma enoma se bagade iasea, dawa:ma! Dilia enoma enoma dilisu gobele gugunufinisisa:besa:le, dawa:ma!


\par }{\SHB A:silibu Ea Hou amola Da:i Hodo ea Hou
\par }
{\PP \VS{16}Na da dilima sia:sa! Gode Ea A:silibu da dilia esalusu amoma ouligisuwane esaloma:ne, Ea logo fodoma. Amane hamosea, dilia da da:i hodo ea hanai liligi hame hamomu.

\VS{17}\FTNT{‡}{{\FR 5:17: }{\FT{Louma 7:15-23}}}Ninia da:i hodo hanai liligi da hisu. Amola A:silibu Ea hanai liligi da hisu. Amo hou aduna da hisu hisuba:le, ela da gegenana. Ela da ha lai hamoiba:le, dia hanai hou hahawane hamomu da hamedei galebe.

\VS{18}Di da A:silibuma fa:no bobogesea, di da Gode Ea Sema amoma udigili hawa: hamosu dunu agoane hame.


\par }{\PP \VS{19}Osobo bagade dunu da:i hodo hawa: hamosa, ninia moloiwane ba:sa. Amo hou da wadela:i uda lasu hou, ledo agoane hou amola hi hanaiba:le dunu da wadela:i hou baligili hamosa,


\par }{\PP \VS{20}loboga hamoi ‘gode’ liligi ilima nodone sia:ne gadosu hou, wamuni dawa:su hou amola yagono hou, dunu ilia da ha lai hamobeba:le, gegenana, mudasu hou, nimi bagade hou amola liligi lamusa: hanai hou. Ilia hame asigiba:le, fi eno hamone, afafasa.


\par }{\PP \VS{21}Eno dunuma ilia bagadewane mudasa. Ilia adini bagade ba:sa. Gilisibiba:le, ilia hahawane wadela:i hou bagade hamosa amola wadela:i hedesu bagade hamosa. Na da musa: sisane sia:i dagoi amola na da bu sisane sia:sa. Amane hamosu dunu da Gode Ea Hinadafa Hou hamedafa ba:mu.


\par }{\PP \VS{22}Be Gode A:silibu da fage hisu agoane legesa. E da dunu ea dogo ganodini dogolegei hou, hahawane hou, olofosu hou, hedolo hame da:i dioi dawa:su hou, eno dunuma asigi hou, hou noga:iwane amola fi dunu hame fisisu hou,

\VS{23}hi hou fonobosu hou amola hi hou amoma ouligisu hamosu hou, amo hou huluane fage agoane legesa. Amo hou huluane mae hamoma:ne, Sema dedei da hame.

\VS{24}Yesu Gelesuma madelagi dunu, ilia da:i hodo hou amola ilisu hanai hou huluane, ilia da fane legei dagoi.


\par }{\PP \VS{25}A:silibudafa da ninima eso huluane mae bogole Fifi Ahoanusu ia dagoi. Amaiba:le, E da ninia esalusu amoma ouligisuwane esalumu da defea.

\VS{26}Ninia hidale gasa fi hou, ougima:ne hou, mudasu hou, amo huluane mae hamoma:mu.




\par }\Chap{6}{\SH Dunu Eno Ilia Da:i Dioi Gisima
\par }
{\PP \VerseOne{1}Na fi dunu! Dilia dunu afadafa da wadela:i hou hamonanebe ba:sea, defea, dilia a:silibuma dawa:su dunu amo dunu ea hou sinidigima:ne, ema gagabole sia:ma. Be gebewane sia:ma. Amola sia:beba:le, dilia dafama:ne olelesu nababeba:le dafasa:besa:le, dilisu hou noga:le ouligima.

\VS{2}Yesu Gelesu Ea sema noga:le hamoma:ne, eno dunu ilia da:i dioi amola se nabasu liligi, dilia amo da:i dioi lale gilisili gisima.

\VS{3}Dunu da hi hou da bagadeyale dawa:sea, ea hou da fonobahadi fawaneba:le, e da ea asigi dawa:suga hi ogogosa.

\VS{4}Dunu afae afae da hi hou fawane amo noga:le ba:mu da defea. E da hou ida:iwane hamobeba:le, e da olofoiwane dawa:mu da defea. Be e da gasawane hi hou da eno dunu ilia hou baligiyale dawa:mu da defea hame.

\VS{5}Bai dunu huluane da hi hawa: hamoiba:le fawane, Godema fofada:mu.


\par }{\PP \VS{6}Nowa da Gode Ea Sia: Ida:iwane Gala eno dunu ea lafidili nabasea, e da ea noga:i gagui liligi mogili amo olelesu dunuma imunu da defea.

\VS{7}Giadofale mae dawa:ma. Gode da gagaoui dunu hame. Dunu da ea bugi defele ha:i manu faimu.

\VS{8}E da hi hanai hou ha:i manu hawa: agoane bugisia, e da fa:no bogosu fage agoane faimu. Be e da A:silibu hou dawa:beba:le, amo hou ha:i manu agoane bugisia, e da eso huluane mae bogole Fifi Ahoanusu fage agoane faimu.

\VS{9}Amaiba:le, ninia hawa: moloidafa hamomusa:gini hame helemu da defea. Ninia amo hamosu mae yolesili, asili, ninia ha:i manu bidi ida:iwane faimu.

\VS{10}Amaiba:le, ninia eno dunuma fidisu logo ba:sea, ilima hou moloidafa hamomu da defea. Ninia dunu huluane fidimu, be Yesu Gelesu Ea dafawaneyale dawa:su fi dunu huluane baligiliwane fidimu da defea.


\par }{\SHB Sia: Dagomusa:, Bolo da Sisasu amola Asigi Sia: Olelesa
\par }
{\PP \VS{11}Dilia ba:ma! Dedei bagade ni loboga hamoi liligi na dilima dedesa.


\par }{\PP \VS{12}Dunu ilia dili gadofo damumu hanai dunu, ilia hidale gasa fi hamomusa: hanai gala. Dabua liligi da bagadedafa ilia dawa:lala. Be Yesu Gelesu da bulufalegeiga bogoi amo ilia dawa:beba:le, ilia dunu enoga se nabasa:besa:le, amo gasa fi hou hamosa.


\par }{\PP \VS{13}Gadofo damusu dunu amola ilia Sema huluane nabawane hame hamosa. Dilia da ilia sia: nabawane hamoi dagoi, amo ilia bu gasa fi sia: sia:musa: hanaiba:le, ilia dili gadofo damumusa: dawa:lala.

\VS{14}Be na da hisu. Na hidale gasa fi sia: da ‘Hina Gode Yesu Gelesu E bulufalegeiga bogoi dagoi’, amo fawane. Amo hou na dawa:beba:le, na da osobo bagade hou da bogoiwane liligi ba:sa. Amola na da amo hou amoma fedege agoane bogoi dagoi.

\VS{15}Dunu da ea gadofo damui o hame damui, amo da hamedei liligi. Be dunu ea esalusu da gaheabolo hamoi dagoi, amo fawane da bai bagade.


\par }{\PP \VS{16}Nowa dunu da gaheabolo hou lalegaguiba:le, e da olofosu amola Gode Ea gogolema:ne olofosu ba:mu. Gode Ea fi dunu huluane da amo hou ba:mu da defea.


\par }{\PP \VS{17}Defea! Sia: dagomu galebe! Be dunu da na se nabima:ne, nama bu sia:mu na higa:i gala mabu. Bai na da:iga baho hamoi liligi, da na da Yesu Gelesu Ea udigili hawa: hamosu dunu esalebe, amo olelesa.


\par }{\PP \VS{18}Na fi dunu! Hina Gode Yesu Gelesu da dilima Ea hahawane dogolegele iasu olelema:ne, na hanai galebe. Ama.

\par }{\PP Sia: Ama Dagoi


\par }