\NormalFont\ShortTitle{Zãa}

{\MT ZÃA

\par }{\IMT Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

\par }{\IP Yesu Kilisi baona lá mɛ̀n síiↄ̃ↄ guu Zãa láɛ bee mɛ́ adoa. Yesu taasikɛa yã́ bàasi (18-19), yã pↄ́ kú láɛ bee guu doũ ń baona lá kĩniↄo. Ɔ̃mɛ nↄsɛa Kana (2.1-12) yã'ò ń Nikodɛũ gɛa Yesu kĩ́i yã́o (3.1-21) ń Samali nↄɛ yã́o (4.1-12) ń Bɛzata kpáa'okĩi gyãe gbã́gbãa yã́o (5.1-18) ń gbɛ̃́ pↄ́ wa ì vĩ̀a gbã́gbãao (9.1-41) ń yãpãleↄ. I Yesu yãkɛaↄ o dasio, ãma pↄ́ pↄ́ a ò Yesu yãdàdaò gbɛ̃́ↄnɛ maamaaɛ.

\par }{\IP Lápi daalɛkĩi (1.1-18) ↄ̀lↄwɛ̃ɛ kɛ́ Yesuá Lua Yã́ pↄ́ ìↄ ku gↄↄpiiɛ, ↄ̃ à gↄ̃̀ gbɛ̃nazĩna ũ a kú ń guu wɛ̃ni ń gupuao ń sĩanao ũ.

\par }{\IP Baona láɛ bee kpaalɛa lɛɛ plaɛ, yã́ pↄ́ kɛ̀ zadↄ̃ Yesu kũgↄↄ i kao (2.4) ń yã́ pↄ́ kɛ̀ kɛ́ aà tↄbↄgↄↄ kào (12.23).

\par }{\IP E aà gↄↄ àↄ ká (1.19-12.50). Zãa Da'ilɛna dↄ̀aa kɛ̀ Yesupi seelade ũ. Aà ìwaↄ Ãndelee ń Filipio ń Natanaɛlio kɛ̀ seeladeↄ ũ lↄ, yã́ pↄ́ an baade è Yesuwa ↄ̃ à kɛ̀ a seelade ũ. Bee gbɛa à Yesu kpaaũa ń gbɛ̃eↄ yã'ò ń dabudabu mɛ̀n sopla pↄ́ à kɛ̀ seela ũↄ. Dabudabupiↄ mi mɛ́ yã́ ũ. Kɛ́ Zãa yã́ sɛ̃́ia beeↄ ò a làa, à yã́ pↄ́ Yesu ò azĩa yã́ musu kɛ̃̀ (12.37-50).

\par }{\IP Kɛ́ Yesu gↄↄ kà (13.1). Yesupi lɛ́ gbɛzã dìlɛ a ìwaↄnɛ lá wì kɛwa (13-16). Bee gbɛa wabikɛa guu i gi taasi pↄ́ a kɛio, ↄ̃ à a ìwa pↄ́ aa gↄ̃ a kpɛↄ nà a Maeɛ a ↄzĩ (17). Ɔ̃ Zãa Yesu kũa yã́ dàu a sìu lá a yã́ kú baona lá kĩniↄ guuwa, lá wà yãdàaàla, wà aà pà lipãakↄ̃awa, ↄ̃ wà aà mia è da gii (18-20). Aà bↄa gau gbɛa à bↄ̀ mↄ̀ Maliama Madelɛni ń a ìwaↄwa, atɛ̃sa Tomaa. Lɛɛ 21 guu à bↄ̀ mↄ̀ a ìwa gbɛ̃ↄn soplaↄwa Tibelia ísida lɛ́.

\par }{\IP Lápi láakĩi (20.30-31) Zãa yã́ pↄ́ tò a baona lápi kɛ̃̀ ò, kɛ́ wà e Yesu sí Lua Nɛ́ Mɛsii ũ, wí wɛ̃ni e aà náaikɛa yã́i, asa Lua mɛ́ Yesu zĩ̀, ↄ̃ Yesu mɛ̀ ámɛaa zɛ́ ń wɛ̃nio ń sĩanao ũ (14.6).



\par }\ChapOne{1}{\SH Yesu Kilisi mↄa dṹnia guu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Asĩnizĩ Yã́ kú, Yã́pi kú ń Luao, mɛ́ Yã́piá Luaɛ.

\VS{2}A kú ń Luao asĩnizĩ.

\VS{3}Lua pↄ́pii kɛ̀ aà sabaiɛ, pↄe ku à kɛ̀ aà saio.

\VS{4}Aà guu wɛ̃ni kuu, mɛ́ wɛ̃nipi dɛ gupua ũ gbɛ̃́ↄnɛ.

\VS{5}Gupuapi ì bii gusiau, ↄ̃ gusiapi lí e dàao.


\par }{\PP \VS{6}Lua gbɛ̃e zĩ̀, aà tↄ́n Zãa.

\VS{7}À mↄ̀ gupuapi seelade ũ, à aà yã'ò gbɛ̃́ↄnɛ, kɛ́ gbɛ̃́pii e aà náaikɛ a sabai.

\VS{8}Aàpi mɛ́ gupuapi ũo, à mↄ̀ gupuapi seelade ũɛ.

\VS{9}Gupua sĩande pↄ́ ì gupu gbɛ̃́piiɛ mɛ́ lɛ́ mↄ́ dṹnia guu.


\par }{\PP \VS{10}A ku dṹnia guu. Baa kɛ́ Lua dṹnia kɛ̀ aà sabai, dṹnia i aà dↄ̃o.

\VS{11}À mↄ̀ a bɛ, ↄ̃ aà gbɛ̃́ↄ i aà dilɛo.

\VS{12}Gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀aànↄ aa aà náaikɛ̀ↄ sↄ̃, à ń gbá zɛ́ aa gↄ̃̀ Lua nɛ́ↄ ũ.

\VS{13}An iapi i bↄ gbɛ̃e au guuo, i bↄ mɛfɛlɛa ge gↄ̃ɛ pↄeã kĩ́io, Lua mɛ́ ń í.

\VS{14}Yã́pi gↄ̃̀ gbɛ̃nazĩna ũ, à gↄↄplakɛ̀wanↄ, ↄ̃ wa aà gawi è,\FTNT{*}{{\FR 1:14 }{\FT{Bↄa 33.18}}} Mae Lua Nɛ́ mɛ̀ndona gawiɛ, gbɛ̃kɛ ń sĩanao pɛ̀ɛwà.\FTNT{†}{{\FR 1:14 }{\FT{Bↄa 34.6}}}


\par }{\PP \VS{15}Zãa mɛ́ aà seelade ũ, à pũ̀na à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ ma aà yã'òn kɛ. Ma mɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ ma gbɛa dɛmala, kɛ́ a ku ma ãa yã́i.

\VS{16}Aà gbɛ̃kɛ pɛɛawà guu à gbɛ̃kɛkɛ̀ wá baadeɛ, mɛ́ aà gbɛ̃kɛpi kɛ̀ gbɛ̃kɛ ũ.

\VS{17}Lua a ikoyã kpàwɛ̃ɛ Mↄiziwa, à gbɛ̃kɛ ń sĩanao kɛ̀wɛ̃ɛ Yesu Kilisi sabaiɛ.

\VS{18}Gbɛ̃e i wɛsi Lualɛ yãao. Lua Nɛ́ mɛ̀ndona pↄ́ kpaa a Maepi kùɛ mɛ́ tò wa aà dↄ̃.


\par }{\SH Zãa Da'ilɛna seeladekɛa
\par }
{\R (Mat 3.1-17, Maa 1.1-11, Luk 3.1-22)

\par }{\PP \VS{19}Yuda gbãade pↄ́ kú Yelusalɛũↄ sa'onaeↄ ń Levii buieↄ zĩ̀ Zãawa, ↄ̃ aa aà là aa mɛ̀: Ḿmɛnn déi? Yã́ pↄ́ a ònɛ́n kɛ:

\VS{20}A ònɛ́ wásawasa, i yãe ulɛnɛ́o à mɛ̀: Mɛsiin ma ũo.

\VS{21}Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Dén n ũ sai? Ɛlian\FTNT{‡}{{\FR 1:21 }{\FT{Mal 3.23}}} n ũa? A wèmá à mɛ̀: Aawo! Ɔ̃ aa ɛ̀a aà là lↄ: Ãnabi zↄ̃ↄn\FTNT{§}{{\FR 1:21 }{\FT{Iko 18.15}}} n ũa? A wèmá à mɛ̀: Aawo!

\VS{22}Ɔ̃ aa òɛ̀ lↄ: Ḿmɛnn dé sↄ̃i? Owɛ̃ɛ kɛ́ wà e o gbɛ̃́ pↄ́ wá zĩ́ↄnɛ. Kpelewa ńlɛ o nzĩa yã́ musui?

\VS{23}Ɔ̃ à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ a lↄↄ dↄ gbáau, àlɛ onɛ́ wà zɛpoo Diiɛn ma ũ, lá ãnabi Isaia a yã'òwa.\FTNT{*}{{\FR 1:23 }{\FT{Isa 40.3}}}


\par }{\PP \VS{24}Gbɛ̃́ pↄ́ wà ń zĩ́piↄ sↄ̃, aa bↄ̀ Falisiↄ kĩ́iɛ.

\VS{25}Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Lá Mɛsiin n ũo ge Ɛlia ge ãnabi zↄ̃ↄ, bↄ́yãi ńlɛ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛi?

\VS{26}Zãa wèmá à mɛ̀: Mi gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ, ãma gbɛ̃e kú á guu, á aà dↄ̃o.

\VS{27}Àlɛ mↄ́ ma gbɛa, mi ka kɛ́ mà aà sabala bↄbↄɛ̀o.

\VS{28}Yã́pi kɛ̀ Bɛtani pↄ́ kú Yuudɛ̃ baale, gu pↄ́ Zãa lɛ́ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛuɛ.


\par }{\PP \VS{29}Kɛ́ a gu dↄ̀, Zãa Yesu è àlɛ mↄ́ a kĩ́i, ↄ̃ à mɛ̀: Sã pↄ́ Lua kpà a dṹnia duuna wolon kɛ.

\VS{30}Gbɛ̃́pi yã́ má ò yãa ma mɛ̀, gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ ma gbɛa dɛmala, kɛ́ a ku ma ãa yã́i.

\VS{31}Má aà dↄ̃ yãao, ãma ma mↄ, málɛ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ, kɛ́ Isailiↄ e aà dↄ̃ yã́iɛ.


\par }{\PP \VS{32}Zãa mɛ́ aà seelade ũ à mɛ̀: Ma Lua Nisĩna è à bↄ̀ luabɛ à sù lán felenawa à mↄ̀ dìɛ̀.

\VS{33}Má aà dↄ̃ yãao. Kɛ́ Lua ma zĩ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛi, a òmɛɛ gbɛ̃́ pↄ́ má è Lua Nisĩna mↄ̀ dìɛ̀, aàpi mɛ́ a gbɛ̃́ↄ da Nisĩnapiu.

\VS{34}Ma bee è, ↄ̃ má dɛ aà seelade ũ, ↄ̃mɛ Lua Nɛ́ ũ.


\par }{\SH Yesu ìwa sɛ̃́iaↄ
\par }
{\PP \VS{35}Kɛ́ a gu dↄ̀, Zãa ɛ̀a ku we lↄ ń a ìwaↄ gbɛ̃ↄn plao.

\VS{36}Kɛ́ à Yesu è àlɛ gɛ̃, à mɛ̀: Sã pↄ́ Lua kpàn we!

\VS{37}Kɛ́ ìwa gbɛ̃ↄn plapiↄ yã́pi mà, aa bↄ̀ tɛ Yesuzi.

\VS{38}Yesu lìli a è aa tɛazi, ↄ̃ à ń lá à mɛ̀: Bↄ́ á yeii? Aa òɛ̀: N bɛ ku má ni Labi? (Bee mɛ̀ Mɛtulu.)

\VS{39}A wèmá à mɛ̀: À mↄ gwa. Ɔ̃ aa gɛ̀ gu pↄ́ a kuu è, ↄ̃ aa gↄ̃̀aànↄ zĩbeezĩ. Oosi mↄ̀ síiↄ̃ zaawa.


\par }{\PP \VS{40}Gbɛ̃ↄn pla pↄ́ aa Zãa yãmà aa bↄ̀ tɛ Yesuzipiↄ, an gbɛ̃do á Simↄↄ Piɛɛ dãuna Ãndeleeɛ.

\VS{41}À gɛ̀ a vĩ̀i Simↄↄ lè gĩa, ↄ̃ a òɛ̀: Wa Mɛsii è. (Bee wì mɛ lↄ Kilisi.)

\VS{42}Ɔ̃ à gɛ̀aànↄ Yesupi kĩ́i. Yesu aà gwà soee à mɛ̀: Zãa nɛ́ Simↄↄn n ũ. Wali onɛ sa Piɛɛɛ. (Bee mɛ̀ gbɛ.)


\par }{\PP \VS{43}Kɛ́ a gu dↄ̀, Yesu ye ta Galile bùsuu, ↄ̃ à kpàaũ ń Filipio. A òɛ̀: Tɛmazi.

\VS{44}Filipipiá Ãndelee ń Piɛɛo bɛ wɛ̃́lɛ Bɛsaida gbɛ̃́ɛ.

\VS{45}Ɔ̃ Filipi gɛ̀ Natanaɛli lè à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ Mↄizi a yã'ò a ikoyã guu mɛ́ ãnabiↄ a yã'ò lↄ, wa aà è. Yosɛfu nɛ́ Yesuɛ. Nazalɛti gbɛ̃́ɛ.

\VS{46}Natanaɛli òɛ̀: Gbɛ̃maa a bↄ Nazalɛtie? Filipi òɛ̀: Mↄ ǹ gwa.

\VS{47}Kɛ́ Yesu Natanaɛli è àlɛ mↄ́ a kĩ́i, à aà yã'ò à mɛ̀: Isaili zálalan kɛ, aà nↄ̀sɛ mↄafili vĩo.

\VS{48}Ɔ̃ Natanaɛli òɛ̀: Ń ma dↄ̃ má ni? Ɔ̃ Yesu wèwà à mɛ̀: E Filipi àↄ gɛ́ n sísii, ma n e kaadↄɛna gbáu.

\VS{49}Ɔ̃ Natanaɛli òɛ̀: Mɛtulu, Lua Nɛ́n n ũ, Isailiↄ Kían n ũ.

\VS{50}Yesu òɛ̀: Kɛ́ má ònɛ ma n e kaadↄɛna gbáu, ↄ̃ n ma náaikɛ̀a? Ńyↄ̃ yãzↄ̃ↄ e dɛ kɛ́ beela.

\VS{51}À ɛ̀a òɛ̀ lↄ: Sĩana málɛ oɛ́, á luabɛ e wɛ̃a, Lua malaikaↄ i dɛdɛ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́wa, aai pilawà.\FTNT{†}{{\FR 1:51 }{\FT{Daa 28.12}}}




\par }\Chap{2}{\SH Nↄsɛa Kana
\par }
{\PP \VerseOne{1}A gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ wàlɛ nↄsɛ Kana, Galile bùsuu. Yesu da ku we,

\VS{2}mɛ́ wà Yesu ń a ìwaↄ sìsi nↄsɛpi guu lↄ.

\VS{3}Kɛ́ vɛ̃ɛ kɛ̃̀sã, Yesu da òɛ̀: Aa vɛ̃ɛ vĩ lↄo bɛ.

\VS{4}Ɔ̃ Yesu wèwà à mɛ̀: Àkɛa n mↄ ma kĩ́ii? A gↄↄ i kamɛɛ yãao.

\VS{5}Ɔ̃ aà da ò zĩkɛnaↄnɛ: Lá a oɛ́ píi à kɛ.

\VS{6}Ola ku we mɛ̀n soolo Yudaↄ gbãbↄ'ikabↄↄ ũ. A keeↄ ì í sí litili basiiↄ̃ɛ, a keeↄ basoolo.

\VS{7}Ɔ̃ Yesu ò zĩkɛnaↄnɛ: À íka olaɛ beeↄ pai. Ɔ̃ aa ikà ń pai yɛlɛlɛyɛlɛlɛ.

\VS{8}Ɔ̃ a ònɛ́: À tↄ gɛò blɛblen dↄaanaɛ sa. Ɔ̃ aa tↄ̀ gɛ̀oɛ̀.

\VS{9}Kɛ́ dↄaanapi í lilɛa vɛ̃ɛ ũpi ìɛ, i dↄ̃ gu pↄ́ à bↄ̀uo, ãma zĩkɛna pↄ́ aa ípi tↄ̀ↄ dↄ̃. Ɔ̃ dↄaanapi nↄde sìsi

\VS{10}a òɛ̀: Vɛ̃ɛ na ↄ̃ wì kpámá gĩa. Gↄↄ pↄ́ í zↄ̃̀lɛmá, ↄ̃ wì mↄ́ ń a ĩ́io sa. Mpi sↄ̃ n vɛ̃ɛ na tò gbɛzã.


\par }{\PP \VS{11}Yesu dabudabu sɛ̃́ia bee kɛ̀ Kana, Galile bùsuuɛ. À tↄbↄ̀, ↄ̃ aà ìwaↄ aà náaikɛ̀.


\par }{\PP \VS{12}Bee gbɛa Yesu gɛ̀ Kapɛnaũ ń a dao ń a dãunaↄ ń a ìwaↄ, ãma aai gↄↄplakɛ weo.


\par }{\SH Yesu kua Lua ua
\par }
{\R (Mat 21.12-13, Maa 11.15-17, Luk 19.45-46)

\par }{\PP \VS{13}Kɛ́ Yudaↄ Gɛ̃amusu\FTNT{*}{{\FR 2:13 }{\FT{Bↄa 12.1-11}}} dikpɛ kãikũ̀, ↄ̃ Yesu gɛ̀ Yelusalɛũ.

\VS{14}A è wàlɛ zuↄ ń sãↄ ń felenguuluↄ yia Lua ua, mɛ́ ↄlɛũkpakɛnaↄ zↄ̃lɛa we.

\VS{15}Ɔ̃ à bàflã tã̀ à ń yá ń bↄ́lɛ, sãↄ ń zuↄ píi. À ↄlɛũkpakɛnapiↄ ↄ̃a fã̀aa, à ń táabũnuↄ fuangba.

\VS{16}Ɔ̃ a ò felenyianapiↄnɛ: À pↄ́piↄ sɛ́lɛ bↄò píi. Ásu ma Mae kpɛ́ kɛ ɛlɛ ũo.

\VS{17}Ɔ̃ yã́ pↄ́ kɛ̃a láuɛ bee dↄ̀ aà ìwaↄgu à mɛ̀: N kpɛ́ yã́ ma kũ gbãa, àlɛ ma ibaba.\FTNT{†}{{\FR 2:17 }{\FT{Soũ 69.10}}}

\VS{18}Ɔ̃ Yuda gbãadeↄ aà là aa mɛ̀: Dabudabu kpele ńyↄ̃ kɛwɛ̃ɛ, kɛ́ wà e dↄ̃ ń yã́ bee kɛa iko vĩi?

\VS{19}Yesu wèmá à mɛ̀: À Lua kpɛ́ɛ bee wí, má ɛa kpɛ́pi fɛlɛ gↄↄ àaↄ̃.

\VS{20}Ɔ̃ gbãadepiↄ òɛ̀: Wɛ̃̀ blasↄo ń mɛ̀ndoo ↄ̃ wà kpɛ́pi dↄ̀, mɛ́ mpi ńyↄ̃ fɛlɛ gↄↄ àaↄ̃ɛ lò?

\VS{21}Ãma Lua kpɛ́ pↄ́ à a yã'òpi, aà mɛ yã́ àlɛ o.

\VS{22}Kɛ́ Yesu bↄ̀ gau, yã́ pↄ́ a òpi dↄ̀ aà ìwaↄgu, ↄ̃ aa yã́ pↄ́ kɛ̃a Luayãtaalau sì\FTNT{‡}{{\FR 2:22 }{\FT{Soũ 16.10}}} ń yã́ pↄ́ Yesu òpio.


\par }{\PP \VS{23}Yesu kua Yelusalɛũ Gɛ̃amusu dikpɛ zĩ́ wà aà náaikɛ̀ dasi, kɛ́ wà dabudabu pↄ́ a kɛ̀ↄ è yã́i.

\VS{24}Yesu i ń náaikɛo, asa a gbɛ̃́pii nↄ̀sɛ dↄ̃ɛ.

\VS{25}Aà bàa kú ń gbɛ̃e gbɛ̃nazĩna yã'oaɛoo, asa a yã́ pↄ́ kú ń nↄ̀sɛ guu dↄ̃ɛ.




\par }\Chap{3}{\SH Yesu ń Nikodɛũo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Falisie ku wì mɛ Nikodɛũ. Yuda gbãadeↄ doɛ.

\VS{2}À mↄ̀ Yesu kĩ́i gwãasĩna a òɛ̀: Mɛtulu, wá dↄ̃ kɛ́ yãdanɛde pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́in n ũ, asa gbɛ̃e a fↄ̃ dabudabu pↄ́ ni kɛↄ kɛo, sema Lua kuaànↄ bàasio.

\VS{3}Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Sĩana málɛ onɛ, mɛ́ i kɛ wà gbɛ̃́ ì lↄ bàasio, a e àↄ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i dↄ̃o.

\VS{4}Ɔ̃ Nikodɛũ Yesu là à mɛ̀: Kpelewa wa gbɛ̃́ gbãa ii? A ɛa gɛ̃ a da nↄ̀sɛ guu, aà a i lↄ yã̀?

\VS{5}Ɔ̃ Yesu wèwà à mɛ̀: Sĩana málɛ onɛ, mɛ́ i kɛ wà gbɛ̃́ ì ń ío ń Lua Nisĩnao bàasio, a e gɛ̃ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i guuo.

\VS{6}Gbɛ̃nazĩna nɛ'iaá mɛ yã́ɛ, Lua Nisĩna nɛ'iaá nisĩna yã́ɛ.

\VS{7}Ńsu to yã́ pↄ́ má ònɛ bↄ n saɛo, sema wà á i lↄ.

\VS{8}Ĩana ì káka gu pↄ́ a yeiu. Ni a kↄ̃fĩ ma, nili dↄ̃ gu pↄ́ àlɛ bↄu ge gu pↄ́ àlɛ gɛ́uo. Màa ìↄ dɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ Lua Nisĩna aà ìo.


\par }{\PP \VS{9}Ɔ̃ Nikodɛũ aà là à mɛ̀: Kpelewa yã́ bee a kɛi?

\VS{10}Yesu wèwà à mɛ̀: N Isailiↄ yãdanɛde ia ↄ̃ ń bee dↄ̃oa?

\VS{11}Sĩana málɛ onɛ, yã́ pↄ́ wá dↄ̃ ↄ̃ wi o. Yã́ pↄ́ wá è seeladeↄn wá ũ, ↄ̃ ili wá yã́ sio.

\VS{12}Lá ma tↄↄlɛ yã'òɛ́, ili sio, tó ma luabɛ yã'òɛ́, á síe?


\par }{\PP \VS{13}Gbɛ̃e i gɛ́ luabɛ yãao, sema Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ pↄ́ bↄ̀ we bàasio.

\VS{14}Lá Mↄizi mlɛ̃ sɛ dↄ̀ musu guwaiwaiu,\FTNT{*}{{\FR 3:14 }{\FT{Nao 21.9}}} màa wa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ sɛ́ dↄ musu,

\VS{15}kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ aà náaikɛ àↄ wɛ̃ni láasai vĩ.

\VS{16}Asa Lua ye dṹniazi à kɛ̀ zài, ↄ̃ à a Nɛ́ mɛ̀ndona kpà, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ aà náaikɛ a gao, wɛ̃ni láasai ↄ̃ aↄ vĩ.

\VS{17}Lua i a Nɛ́ zĩ dṹnia guu yãdai dṹniapila no, kɛ́ à dṹnia suaba aà sabai yã́iɛ.


\par }{\PP \VS{18}Yã́ a zↄ̃lɛ aà náaikɛnawao. Yã́ zↄ̃̀lɛ aà náaikɛnsaiwa kↄ̀, kɛ́ i Lua Nɛ́ mɛ̀ndonapi náaikɛo yã́i.

\VS{19}Pↄ́ pↄ́ tò yã́ zↄ̃̀lɛ gbɛ̃́ↄwan kɛ: Gupua mↄ̀ dṹnia guu, ↄ̃ aa ye gusiai dɛ gupuapila, kɛ́ an yãkɛaↄ vãi yã́i.

\VS{20}Asa vãikɛna píi za gupuauɛ, ìli mↄ́ gupua kĩ́io, kɛ́ aà yãkɛaↄ su bↄo yã́i.

\VS{21}Gbɛ̃́ pↄ́ ì zĩkɛ sĩanawa, ade mɛ́ ì mↄ gupua kĩ́i, kɛ́ wà e dↄ̃ kua Lua guu ↄ̃ à yã́piↄ kɛ̀u.


\par }{\SH Zãa Da'ilɛna Yesu yã'oa
\par }
{\PP \VS{22}Bee gbɛa Yesu gɛ̀ Yude bùsuu ń a ìwaↄ. À gↄↄplakɛ̀ńnↄ we, àlɛ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ.

\VS{23}Zãa lɛ́ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ sↄ̃ Ainↄ, Saliũ saɛ, asa í di weɛ. Wìↄ mↄ aà kĩ́i, ↄ̃ ì ń da'ilɛkɛ.

\VS{24}Asa wi Zãa dakpɛu yãao.

\VS{25}Gↄↄ bee Zãa ìwaeↄ nà lɛkpaakɛawa ń Yuda gbãadeeo gbãbↄa yã́ musu.

\VS{26}Ɔ̃ aa sↄ̃̀ Zãazi aa mɛ̀: Mɛtulu, gbɛ̃́ pↄ́ kunnↄ yãa Yuudɛ̃ baale, n aà yã'òwɛ̃ɛ, ↄ̃mɛ lɛ́ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ tia, gbɛ̃́pii lɛ́ gɛ́ aà kĩ́i.

\VS{27}Zãa ònɛ́: Gbɛ̃e lí fↄ̃ yãe kɛ̀o, sema Lua aà gbà zɛ́ bàasio.

\VS{28}Ámɛ á ma seeladeↄ ũ, kɛ́ má ò mámɛ má Mɛsii ũo. Ma mɛ̀ Lua ma zĩ mà dↄaaɛ̀ɛ.\FTNT{†}{{\FR 3:28 }{\FT{Zãa 1.20}}}

\VS{29}Nↄsɛna mɛ́ nↄ vĩ. Nↄsɛna gbɛ̃na ìↄ zɛ aà saɛ, ì swã́kpa aà yã́i, nↄsɛna lↄↄ ì aà pↄ kɛ na. Beewa sↄ̃ ma pↄ na kɛ̀ zài.

\VS{30}Sema aàpi àↄ kã́fĩ mapi míↄ lao.


\par }{\PP \VS{31}Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ musu dɛ gbɛ̃́piia. Gbɛ̃́ pↄ́ a kɛa bↄ̀ dṹnia guuá dṹnia gbɛ̃́ɛ, dṹnia yã́ ì o. Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ luabɛ dɛ gbɛ̃́piia,

\VS{32}ìↄ dɛ pↄ́ pↄ́ a è ń yã́ pↄ́ a mào seelade ũɛ, ↄ̃ gbɛ̃e lí aà yã́ sio.

\VS{33}Gbɛ̃́ pↄ́ aà yã́ sì, ade Lua sĩanadekɛ sìɛ.

\VS{34}Gbɛ̃́ pↄ́ Lua aà zĩpi ì Lua yã'o, asa Lua i a Nisĩna kpawà kasoo.

\VS{35}Mae Lua ye a Nɛ́zi, ↄ̃ à pↄ́pii nàɛ̀ a ↄzĩ.

\VS{36}Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ Nɛ́pi náaikɛ wɛ̃ni láasai vĩ. Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gí aà yãmai a wɛ̃nipi eo, Lua pↄ gi paaàziɛ.




\par }\Chap{4}{\SH Yesu ń Samali nↄɛo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Falisiↄ mà Yesu lɛ́ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ, àlɛ ìwaↄ e dɛ Zãala.

\VS{2}I kɛ Yesu mɛ́ ń da'ilɛkɛ̀ azĩao, aà ìwaↄ mɛ́ kɛ̀.

\VS{3}Kɛ́ Yesu yã́pi mà, à bↄ̀ Yude à ɛ̀a lɛ́ tá Galile.

\VS{4}Gɛa guu sema aà bↄ ń Samali bùsuo.

\VS{5}Ɔ̃ à kà Samali wɛ̃́lɛ pↄ́ wì mɛ Sikaa. A zã̀ ń tↄↄlɛ pↄ́ Yakↄbu kpà a nɛ́ Yosɛfuwa yãaoo.\FTNT{*}{{\FR 4:5 }{\FT{Daa 33.19}}}

\VS{6}Yakↄbu lↄ̀ↄ ku we. Yesu táa'ò à kpàsa, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛ lↄ̀ↄpi saɛ. Ĩatɛ̃ kà minanguo.


\par }{\PP \VS{7}Samali nↄɛe mↄ̀ ítↄi, ↄ̃ Yesu òɛ̀: Ma gba í mà mi.

\VS{8}Aà ìwaↄ sↄ̃ aa gɛ̀ wɛ̃́lɛ guu blɛ lúi.

\VS{9}Ɔ̃ nↄɛpi òɛ̀: Yudan n ũ, Samali nↄɛn ma ũ, ↄ̃ ńlɛ imia gbɛaaa? (Asa Yudaↄ ń Samaliↄ yã́ lí kákↄ̃uo.)

\VS{10}Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Tó ń gba pↄ́ Lua ì danɛ́ dↄ̃ ń ma gbɛ̃́ pↄ́ málɛ í gbɛamao, dↄ̃ ń gbɛ̀aa, mí n gba í wɛ̃nide.

\VS{11}Nↄɛpi òɛ̀: Mae, ń goa vĩo. Lↄ̀ↄɛ sↄ̃, a ɛ zã̀. Ńyↄ̃ í wɛ̃nidepi e má ni?

\VS{12}Ń dɛ wá dezi káau Yakↄbula yã̀? Ɔ̃mɛ lↄ̀ↄpi tòwɛ̃ɛ. Aàpi a imì ń a nɛ́ↄ ń a pↄtuoↄ.

\VS{13}Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ íɛ bee mì, imi a ɛa aà dɛ lↄɛ.

\VS{14}Gbɛ̃́ pↄ́ a í pↄ́ má kpáwà mi sↄ̃, imi a aà dɛ bau lↄo. Asa í pↄ́ má kpáwà a gↄ̃ aà nↄ̀sɛ guu nibↄna pↄ́ a ibↄɛ̀ wɛ̃ni láasai ũ.

\VS{15}Ɔ̃ nↄɛpi òɛ̀: Mae, ma gba í bee, kɛ́ imi su ma dɛ mà mↄ ítↄi la lↄo.


\par }{\PP \VS{16}Yesu òɛ̀: Gɛ́ n zã́ sísii, í mↄ́ sãnu.

\VS{17}Nↄɛpi wèwà à mɛ̀: Má zã́ vĩo. Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Kɛ́ n mɛ̀ ń zã́ vĩo, n yã'ò a zɛ́waɛ.

\VS{18}N zãkɛ̀ lɛɛ sↄo, mɛ́ gↄ̃ɛ pↄ́ ń kuaànↄ tiaá n zã́ no. N sĩana'ò.

\VS{19}Ɔ̃ nↄɛpi òɛ̀: Mae, má dↄ̃̀ sa kɛ́ ãnabin n ũ.

\VS{20}Wá deziↄ kùlɛ Luaɛ gbɛɛ bee musu, ápiↄ sↄ̃ i mɛ Yelusalɛũ mɛ́ gu pↄ́ wàli kúlɛuɛ̀ ũ.

\VS{21}Yesu òɛ̀: Nↄɛ, ma yã́ sí. Gↄↄe lɛ́ mↄ́ kɛ́ á kúlɛ Mae Luaɛ gbɛɛ bee musu ge Yelusalɛũ lↄo.

\VS{22}Ápiↄ, i kúlɛ Luaɛ mɛ́ á aà dↄ̃o. Wápiↄ, wi kúlɛɛ̀ mɛ́ wá aà dↄ̃, asa gbɛ̃́ↄ misia ì bↄ wá Yudaↄ kĩ́iɛ.\FTNT{†}{{\FR 4:22 }{\FT{Isa 2.3}}}

\VS{23}Gↄↄe lɛ́ mↄ́, à kà kↄ̀, kɛ́ lousisin sĩandeↄ kúlɛ Mae Luaɛ ń sĩanao ń aà Nisĩna gbãao. Gbɛ̃́ bee taa ↄ̃ Mae Lua lɛ́ wɛɛlɛ aà kúlɛɛ.

\VS{24}Luaá nisĩnaɛ, sema gbɛ̃́ pↄ́ aaì kúlɛɛ̀ↄ kúlɛɛ̀ ń sĩanao ń aà Nisĩna gbãao.

\VS{25}Ɔ̃ nↄɛpi òɛ̀: Má dↄ̃ kɛ́ Mɛsii pↄ́ wì mɛ lↄ Kilisi a mↄ́. Tó à mↄ̀, a yã́pii bↄↄlɛkɛwɛ̃ɛ.

\VS{26}Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Ma gbɛ̃́ pↄ́ málɛ yã'onɛ, mámɛ má aà ũ.


\par }{\PP \VS{27}Gↄↄ bee ↄ̃ Yesu ìwaↄ sù. Kɛ́ àlɛ yã'o ń nↄɛo, à bↄ̀ ń saɛ, ãma an gbɛ̃e i aà la bↄ́ a yei ge bↄ́yãi àlɛ yã'o ń nↄɛpioo.

\VS{28}Ɔ̃ nↄɛpi a lo tò we, à gɛ̃̀ wɛ̃́lɛ guu a ò gbɛ̃́ↄnɛ:

\VS{29}À mↄ gↄ̃ɛe gwa. À yã́ pↄ́ má kɛ̀ↄ píi òmɛɛ. Mɛsii yã̀ mↄↄↄ?

\VS{30}Ɔ̃ aa bↄ̀lɛ wɛ̃́lɛu, aalɛ gɛ́ Yesu kĩ́i.


\par }{\PP \VS{31}Gↄↄ bee sↄ̃ Yesu ìwaↄ òɛ̀: Mɛtulu, ńyↄ̃ pↄble ya?

\VS{32}Ɔ̃ a ònɛ́: Má pↄbleae vĩ pↄ́ á dↄ̃o.

\VS{33}Ɔ̃ aà ìwaↄ kↄ̃ làla aa mɛ̀: Gbɛ̃e mↄ̀ɛ̀ ń blɛo yã̀?

\VS{34}Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Ma pↄblea mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ pↄeãkɛa ũ e mà gɛ zĩ pↄ́ a dàmɛɛ midɛò.


\par }{\PP \VS{35}Ápiↄ i mɛ mↄ síiↄ̃ mɛ́ gↄ̃̀ kɛ́ pↄkɛkɛgↄↄ ká. Málɛ oɛ́ à wɛ́sɛ buaↄ gwa, asa pↄ́ↄ mà à kà kɛkɛa.

\VS{36}Pↄkɛkɛna lɛ́ a asea e kↄ̀, àlɛ gbɛ̃́ↄ kãaa àizãna pↄ́ ũ, kɛ́ pↄtↄ̃na ń pↄkɛkɛnao e pↄnakɛ sãnu.

\VS{37}Asa yã́ɛ beeá sĩanaɛ: Gbɛ̃do ì pↄ́tↄ̃, gbɛ̃do ì kɛkɛ.

\VS{38}Ma á zĩ́ pↄkɛkɛi gua pↄ́ i zĩkɛuo. Gbɛ̃pãleↄ mɛ́ zĩkɛ̀ we, ↄ̃ álɛ ń zĩ ài ble.


\par }{\PP \VS{39}Samali pↄ́ kú wɛ̃́lɛpi guuↄ Yesu náaikɛ̀ dasi yã́ pↄ́ nↄɛpi ònɛ́ yã́i, kɛ́ à mɛ̀ à yã́ pↄ́ á kɛ̀ↄ píi òɛ.

\VS{40}Ayãmɛto kɛ́ aa kà Yesu kĩ́i, aa wabikɛ̀wà aà gↄ̃ńnↄ, ↄ̃ à kɛ̀ńnↄ gↄↄ pla.

\VS{41}Kɛ́ Yesu yã'ònɛ́, gbɛ̃pãleↄ aà náaikɛ̀ dasidasi.

\VS{42}Ɔ̃ aa ò nↄɛpiɛ: I kɛ yã́ pↄ́ ń òwɛ̃ɛ yã́i wa aà náaikɛ̀i adoo. Wa aà yãmà wázĩaɛ, ↄ̃ wá dↄ̃̀ sĩana kɛ́ dṹnia Suabanan aà ũ.


\par }{\SH Bùsu gbãadee nɛ́ gbã́gbãa
\par }
{\PP \VS{43}Gↄↄ plapi kɛańnↄ gbɛa ↄ̃ à tà Galile,

\VS{44}asa Yesupi ò ãnabi líↄ bɛɛɛ vĩ azĩa bùsuuo.

\VS{45}Kɛ́ à kà Galile, Galiledeↄ gbãakpàaàzi, asa aa gɛ̀ dikpɛkɛ̀ Yelusalɛũɛ, ↄ̃ aa yã́ pↄ́ a kɛ̀ dikpɛpi zĩ́ↄ è píi.\FTNT{‡}{{\FR 4:45 }{\FT{Zãa 2.23}}}


\par }{\PP \VS{46}Ɔ̃ Yesu ɛ̀a gɛ̀ Kana, gua pↄ́ à í lìlɛu vɛ̃ɛ ũ.\FTNT{§}{{\FR 4:46 }{\FT{Zãa 2.1-11}}} Bùsu gbãadee ku we, aà nɛ́ lɛ́ gyãkɛ za Kapɛnaũ.

\VS{47}Kɛ́ a mà Yesu bↄ̀ Yude à sù Galile, à gɛ̀ aà kĩ́i, à wabikɛ̀wà aà gɛ́ a nɛ́ gbã́gbãiɛ, asa a ye gaɛ.

\VS{48}Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Mɛ́ i kɛ a dabudabuↄ ń yãbↄnsaɛↄ è bàasio, á ma náaikɛo.

\VS{49}Ɔ̃ gbãadepi òɛ̀: Mae, mↄ e ma nɛ́ àↄ ga.

\VS{50}Yesu òɛ̀: Ta bɛ. N nɛ́ a gao. Gↄ̃ɛpi yã́ pↄ́ Yesu òɛ sì, ↄ̃ à dàzɛu.

\VS{51}Gↄↄ pↄ́ a bɛ zɛ́u, à kpàaũ ń a zĩkɛnaↄ, ↄ̃ aa òɛ̀ aà nɛ́ kú.

\VS{52}Ɔ̃ à ń lá à mɛ̀: Zaa kpeletaa à dáamakɛ̀i? Ɔ̃ aa òɛ̀: Gĩa ĩatɛ̃ auapilaa gↄ̃̀ↄ ↄ̃ mɛ̀wãapi gòwà.

\VS{53}Ɔ̃ maepi dↄ̃̀ kɛ́ zaa pↄ́ Yesu òɛ a nɛ́ a gaon we. Ɔ̃ aa aà náaikɛ̀, aàpi ń a bɛdeↄ píi.


\par }{\PP \VS{54}Seela plaade pↄ́ Yesu kɛ̀ bↄa Yude sua Galilen we.




\par }\Chap{5}{\SH Gyãe gbã́gbãa kpáa'okĩi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Bee gbɛa Yudaↄ dikpɛe kà, ↄ̃ Yesu ɛ̀a gɛ̀ Yelusalɛũ.

\VS{2}Kpáa'okĩi kú we Sã Bↄlɛ saɛ, wì mɛ Bɛzata ń Ɛbɛlu yã́o. Kpáa'okĩipi bilandaa vĩ sↄo,

\VS{3}gyãeↄ wúlɛau dasidasi, vĩ̀aↄ ń ɛɛↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ an gu imiaↄ.

\VS{4-5}Gↄ̃ɛe ku we àlɛ gyãkɛ à kà wɛ̃̀ bla plasai.

\VS{6}Kɛ́ Yesu aà è wúlɛa we, a dↄ̃̀ kɛ́ àlɛ gyãkɛ à gɛ̃̀gɛ̃ maamaaɛ, ↄ̃ a òɛ̀: Ń ye ǹyↄ̃ aafiaa?

\VS{7}Gyãepi wèwà à mɛ̀: Mae, má gbɛ̃e vĩ à ma da í guu gↄↄ pↄ́ à dèedeeo. Tó málɛ gɛ́ gɛ̃ui, gbɛ̃pãle ì dↄaa gɛ̃ ma ãaɛ.

\VS{8}Yesu òɛ̀: Fɛlɛ zɛ ǹ n pɛ sɛ táa'o.

\VS{9}Wegↄ̃ↄ gↄ̃ɛpi aafiaʼè. À a pɛ sɛ̀ à táa'ò.

\par }{\PP Gↄↄpiá kã́mabogↄↄzĩɛ,

\VS{10}ↄ̃ Yuda gbãadeↄ ò gↄ̃ɛ pↄ́ gbã̀gbãpiɛ: Kã́mabogↄↄzĩn gbã. I kũ ǹyↄ̃ n pɛ sɛao.\FTNT{*}{{\FR 5:10 }{\FT{Zel 17.21}}}

\VS{11}A wèmá à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ ma gba aafia mɛ́ òmɛɛ mà a pɛ sɛ mà táa'o.

\VS{12}Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Démɛ ònɛ ǹ n pɛ sɛ ǹ táa'oi?

\VS{13}Gbɛ̃́ pↄ́ gbã̀gbãpi dↄ̃ dé no, asa Yesu gɛ̃̀lɛ bíla pↄ́ kú we guuɛ.

\VS{14}Bee gbɛa Yesu aà è Lua ua, ↄ̃ a òɛ̀: Ma, n aafiaʼè. Ńsu duunakɛ lↄo, kɛ́ yã́ pↄ́ a vãi dɛ beea su n leo yã́i.

\VS{15}Ɔ̃ gↄ̃ɛpi gɛ ò Yuda gbãadeↄnɛ Yesu mɛ́ tò a aafiaʼè.


\par }{\PP \VS{16}Ɔ̃ gbãadepiↄ fɛ̀lɛ ń ĩadaa Yesuwao, kɛ́ ì yã́ bee taaↄ kɛ kã́mabogↄↄzĩ yã́i.

\VS{17}Ɔ̃ Yesu yã́zãsìmá à mɛ̀: Ma Mae ìↄ zĩkɛ kã́mabosaiɛ, màa málɛ kɛ sↄ̃.

\VS{18}Yã́ bee yã́i gbãadepiↄ lɛ́ Yesu wɛ dɛ káaua. I kɛ kɛ́ ìli kã́mabogↄↄzĩ yãdao ado yã́i no, kɛ́ ì mɛ Lua mɛ́ a Mae ũ, àlɛ sáakpa ń Luao yã́iɛ.


\par }{\SH Lua Nɛ́ iko
\par }
{\PP \VS{19}Yesu ɛ̀a a zãsìmá à mɛ̀: Sĩana málɛ oɛ́, Lua Nɛ́ lí fↄ̃ yãe kɛ̀ ń azĩaoo, sema yã́ pↄ́ a è a Mae lɛ́ kɛ bàasio, asa yã́ pↄ́ aà Mae ì kɛ píi, bee aà Nɛ́pi ì kɛ sↄ̃.

\VS{20}Asa Mae Lua ye a Nɛ́zi, mɛ́ ì yã́ pↄ́ ì kɛ píi ↄlↄɛ̀. A yã́ pↄ́ a zↄ̃ↄ dɛ beea ↄlↄɛ̀, i bↄ á saɛ.

\VS{21}Lá Mae Lua ì gɛↄ vu à wɛ̃ni kpámá, màa aà Nɛ́ ì wɛ̃ni kpa gbɛ̃́ pↄ́ á yeiↄwa.

\VS{22}Mae Lua lí yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃eoo, à yã́kpalɛkɛa iko kpà a Nɛ́wa píiɛ,

\VS{23}kɛ́ gbɛ̃́pii aà Nɛ́ kpɛla, lá aaì Mae Lua kpɛlawa. Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ Lua Nɛ́ kpɛlao lɛ́ aà Mae pↄ́ aà zĩ kpɛlao.


\par }{\PP \VS{24}Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma yãma mɛ́ àlɛ gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ náaikɛ wɛ̃ni láasai vĩ. Yã́ a zↄ̃lɛwào, à bↄ̀ gau à gɛ̃̀ wɛ̃ni guu.

\VS{25}Sĩana málɛ oɛ́, gↄↄe lɛ́ mↄ́, à kà kↄ̀, kɛ́ gɛↄ Lua Nɛ́ lↄↄ ma, an gbɛ̃́ pↄ́ màↄ i vu.

\VS{26}Lá Mae Lua wɛ̃nikpaama iko vĩ, à wɛ̃nikpaama iko kpà a Nɛ́wa lↄ.


\par }{\PP \VS{27}À yã́kpalɛkɛa iko kpàwà lↄ, kɛ́ a dɛ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́\FTNT{†}{{\FR 5:27 }{\FT{Dan 7.14}}} ũ yã́i.

\VS{28}Ásu to bee bↄ á saɛo, asa gↄↄe lɛ́ mↄ́ kɛ́ gɛ pↄ́ kú miauↄ aa aà lↄↄ ma,

\VS{29}aai bↄlɛ píi. Maakɛnaↄ i vu gɛ̃ wɛ̃ni guu, vãikɛnaↄ sↄ̃ yãzↄ̃lɛama guu.\FTNT{‡}{{\FR 5:29 }{\FT{Dan 12.2}}}

\VS{30}Mili fↄ̃ mà yãe kɛ̀ ń mazĩaoo. Mi yã́kpalɛkɛ lá a òmɛɛwaɛ, mɛ́ mi yã́kpalɛkɛ a zɛ́wa, asa mili mazĩa pↄeã wɛɛlɛo, sema gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩpi pↄ́.


\par }{\SH Yesu iko seeladeↄ
\par }
{\PP \VS{31}Tó má dɛ mazĩa seelade ũ, ma yã́ náai vĩo.

\VS{32}Seelade pãle ku ì ma yã'o, mɛ́ má dↄ̃ kɛ́ ma yã́ pↄ́ ì o náai vĩ.

\VS{33}Baa ápiↄ, a gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Zãawa, ↄ̃ à sĩana'òɛ́.\FTNT{§}{{\FR 5:33 }{\FT{Zãa 1.19}}}

\VS{34}Má daa gbɛ̃nazĩn seeladekɛ gã̀uo, málɛ bee oɛ́ kɛ́ à e bↄ zia yã́iɛ.

\VS{35}Zãa mɛ́ filia pↄ́ naa àlɛ gupu ũ, ↄ̃ a we pↄnakɛ̀ aa gupuai gↄↄpla.

\VS{36}Yã́ pↄ́ Mae Lua dàmɛɛ mà kɛↄ, yã́ pↄ́ málɛ kɛpiↄ dɛɛ́ seela ũɛ kɛ́ Mae Lua mɛ́ ma zĩ. Ma seelapi dɛ Zãa pↄ́la.

\VS{37}Ma Mae pↄ́ ma zĩ ma yã'ò lↄ. I aà lↄↄ ma ziio, mɛ́ i wɛsiaàlɛo,\FTNT{*}{{\FR 5:37 }{\FT{Maa 1.11}}}

\VS{38}mɛ́ aà yã́ i zↄ̃lɛkĩi e á sↄ̃ guuo, kɛ́ álɛ gbɛ̃́ pↄ́ a zĩ náaikɛo yã́i.

\VS{39}I mɛkpa Lua yã́ kyokɛawa, asa iↄ e we á wɛ̃ni láasai eu. Ma yã́ ↄ̃ taalapi lɛ́ o sↄ̃,

\VS{40}kási álɛ gí mↄ́i ma kĩ́i à wɛ̃nipi e.


\par }{\PP \VS{41}Málɛ sáau wɛɛlɛ gbɛ̃nazĩna kĩ́io,

\VS{42}ãma má á dↄ̃, má dↄ̃ kɛ́ á ye Luazio.

\VS{43}Ma mↄ ń ma Mae tↄ́o, ↄ̃ i ma dilɛo. Tó gbɛ̃pãle mↄ̀ ń azĩa tↄ́o, á aà dilɛ.

\VS{44}Lá i sáau wɛɛlɛkↄ̃wa, ili sáau wɛɛlɛ Lua mɛ̀ndonawao, kpelewa á fↄ̃ ma yã́ síi?

\VS{45}Ásu àↄ e mámɛ má gɛ́ ń á yã́o ma Mae kĩ́io, Mↄizi pↄ́ á wɛ́ dↄi mɛ́ a gɛò.

\VS{46}Tó a Mↄizi yã́ sì, dↄ̃ a ma yã́ sì sↄ̃, asa ma yã́ ↄ̃ a kɛ̃̀ láu.

\VS{47}Lá i yã́ pↄ́ a kɛ̃̀ↄ sio, á ma yã́ síe?




\par }\Chap{6}{\SH Blɛkpaa bílawa
\par }
{\R (Mat 14.13-21, Maa 6.30-44, Luk 9.10-17)

\par }{\PP \VerseOne{1}Bee gbɛa Yesu bùa Galile ísidawa, (wì mɛ lↄ Tibelia.)

\VS{2}Bíla ìↄ tɛaàzi dasidasi, kɛ́ aa aà gyãeↄ gbã́gbãa dabudabuↄ è yã́i.

\VS{3}Ɔ̃ Yesu dɛ̀dɛ zↄ̃̀lɛ sĩ̀sĩ musu ń a ìwaↄ.

\VS{4}Yudaↄ Gɛ̃amusu dikpɛ kà kãi.

\VS{5}Kɛ́ Yesu wɛsɛ̀ musu, a è bíla lɛ́ mↄ́ a kĩ́i dasidasi, ↄ̃ à Filipi là à mɛ̀: Mákĩi wá blɛ e luu gbɛ̃́ↄ blei?

\VS{6}À bee ò Filipi lɛ gwaa yã́iɛ, asa a dↄ̃ lá á ye kɛ.

\VS{7}Ɔ̃ Filipi wèwà à mɛ̀: Ãnusu ↄ̀aa do pɛ̃ɛ, baa tó wa lìli baadeɛ yↄↄyↄↄ, a pɛɛmáo.

\VS{8}Aà ìwaↄ do Ãndelee, Simↄↄ Piɛɛ dãuna òɛ̀:

\VS{9}Nɛgↄ̃ɛnae ku la a pɛ̃ɛ zↄzↄna vĩ mɛ̀n sↄo ń kpↄ̀ giinaeo mɛ̀n pla. Bↄ́ bee a kɛ gbɛ̃́ dasiɛ beeↄ guui?

\VS{10}Yesu mɛ̀: À to gbɛ̃́ↄ zↄ̃lɛ. Sɛ̃̀ bↄlↄ di gupiuɛ, ↄ̃ aa zↄ̃̀lɛzↄ̃lɛ. Gↄ̃ɛↄ ńtɛ̃ɛ aa kà gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sↄo (5.000).

\VS{11}Yesu pɛ̃ɛpiↄ sɛ̀ à Lua sáaukpà, ↄ̃ a kpaalɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛ wepiↄnɛ. Màa à kpↄ kpàmá lↄ lá aa yeiwa.

\VS{12}Kɛ́ aa kã̀, a ò a ìwaↄnɛ: À a miↄna pↄ́ gↄ̃̀ↄ sɛ́lɛ píi, kɛ́ a kee su vũaao.

\VS{13}Ɔ̃ aa pɛ̃ɛ mɛ̀n sↄo pↄ́ wa sòpi miↄna pↄ́ gↄ̃̀ↄ sɛ̀lɛ gbí kuɛpla pai.


\par }{\PP \VS{14}Kɛ́ wà dabudabu pↄ́ Yesu kɛ̀pi è wà mɛ̀: Gbɛ̃́piá ãnabi pↄ́ lɛ́ mↄ́ dṹnia guuɛ sĩana.

\VS{15}Yesu dↄ̃̀ kɛ́ wa ye mↄ a kpa kía ũ ń gbãaoɛ, ↄ̃ à gònɛ́ we à ɛ̀a dɛ̀dɛ sĩ̀sĩ musu ado.


\par }{\SH Yesu táa'oa ísidaa
\par }
{\R (Mat 14.22-27, Maa 6.45-52)

\par }{\PP \VS{16}Kɛ́ oosi kɛ̀, aà ìwaↄ gɛ̀ ísida gↄ̃sↄ̃lɛ.

\VS{17}Ɔ̃ aa gɛ̃̀ gó'ilɛna guu, aalɛ bua ísidapi baale Kapɛnaũ oi. Gu sì kↄ̀ mɛ́ Yesu i mↄ́ ń kĩ́i yãao.

\VS{18}Zàa'ĩan gbãa kàka, ↄ̃ í lɛ́ fɛlɛ.

\VS{19}Kɛ́ aà ìwaↄ golì aa kà kiloo sↄo ge soolo taawa, aa Yesu è, àlɛ táa'o ía, àlɛ sↄ̃ ń gózi, ↄ̃ vĩa ń kṹ.

\VS{20}Ɔ̃ a ònɛ́: Mámɛ, ásu to vĩa á kũo.

\VS{21}Aa wèi aà gɛ̃ gó guu, ↄ̃ gópi kà gu pↄ́ aalɛ gɛ́u gↄ̃̀ↄ.


\par }{\PP \VS{22}Kɛ́ gu dↄ̀ bíla zɛa gↄ̃sↄ̃lɛ ísida baale. Aa dↄ̃ kɛ́ gó'ilɛna kú we yãa mɛ̀ndoɛ, mɛ́ Yesu i gɛ̃ gópi guu ń a ìwaↄo, aa tà ńtɛ̃ɛɛ.

\VS{23}Gbɛzã gó'ilɛna pãleↄ bↄ̀ Tibelia aa mↄ̀ gu pↄ́ kãi ń gu pↄ́ wà pɛ̃ɛ sòu Dii sáaukpaa gbɛao.

\VS{24}Kɛ́ bílapi è aàpi ge aà ìwaↄ ku we lↄo, aa gɛ̃̀ gópiↄ guu aa gɛ̀ aà wɛɛlɛi Kapɛnaũ.


\par }{\SH Yesu mɛ́ blɛ pↄ́ ì ń ká wɛ̃niwa ũ
\par }
{\PP \VS{25}Kɛ́ aa aà è ísida baa we, aa òɛ̀: Mɛtulu, n ka la bↄɛ ni?

\VS{26}Yesu ònɛ́: Sĩana málɛ oɛ́, álɛ ma wɛɛlɛ pɛ̃ɛ pↄ́ á sò a kã yã́iɛ, i kɛ dabudabu pↄ́ á èↄ yã́i no.

\VS{27}Ásu zĩkɛ blɛ pↄ́ ì láa yã́io, sema blɛ pↄ́ ì ń ká àizãnawa. Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mɛ́ a á gba blɛpi, asa aàpi ↄ̃ Mae Lua a seela kɛ̀wà.\FTNT{*}{{\FR 6:27 }{\FT{Zãa 1.32}}}


\par }{\PP \VS{28}Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Kpelewa wá kɛ wà yã́ pↄ́ Lua ye wà kɛ kɛi?

\VS{29}Yesu wèmá à mɛ̀: Yã́ pↄ́ Lua ye à kɛ mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ a zĩ náaikɛa ũ.

\VS{30}Aa òɛ̀: Dabudabu kpele ńyↄ̃ kɛwɛ̃ɛ kɛ́ wà e wí n náaikɛi? Yã́ kpele ńyↄ̃ kɛi?

\VS{31}Wá deziↄ mana blè guwaiwaiu\FTNT{†}{{\FR 6:31 }{\FT{Bↄa 16.15}}} lá a kɛ̃a láuwa wà mɛ̀: À blɛ pↄ́ bↄ̀ musu kpàmá aa blè.\FTNT{‡}{{\FR 6:31 }{\FT{Soũ 78.24}}}

\VS{32}Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Sĩana málɛ oɛ́, i kɛ Mↄizi mɛ́ blɛ pↄ́ bↄ̀ musu kpàwáo. Ma Mae mɛ́ ì blɛ sĩande pↄ́ bↄ̀ musu kpáwá.

\VS{33}Lua blɛpi mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ musu ì wɛ̃ni kpa dṹniawa ũ.

\VS{34}Aa òɛ̀: Mae, ǹyↄ̃ blɛ bee taa kpáwá gↄↄpii.

\VS{35}Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Mámɛ\FTNT{§}{{\FR 6:35 }{\FT{Bↄa 3.14}}} má blɛ pↄ́ ì ń ká wɛ̃niwa ũ. Nↄana a gbɛ̃́ pↄ́ mↄ̀ ma kĩ́i dɛ lↄo, imi a ma náaikɛna dɛ bauo.

\VS{36}Ń beeo lá má òɛ́wa, baa kɛ́ a ma e, álɛ ma náaikɛo.

\VS{37}Gbɛ̃́ pↄ́ ma Mae kpàa a mↄ ma kĩ́i, mɛ́ má gbɛ̃́ pↄ́ mↄ̀ ma kĩ́i yá bauo.

\VS{38}I kɛ mazĩa pↄeãkɛa yã́i ma bↄi musu ma mↄo, sema gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ pↄ́.

\VS{39}Gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩpi pↄeãn kɛ: Másu to gbɛ̃́ pↄ́ a kpàaↄ kee vũaao. A ye mà ń bↄ gau gↄↄgbɛzãzĩ.

\VS{40}Asa ma Mae pↄeãn kɛ: A ye gbɛ̃́ pↄ́ wɛsì aà Nɛ́lɛ àlɛ aà náaikɛ wɛ̃ni láasai eɛ. Mámɛ má aà bↄ gau gↄↄgbɛzãzĩ.


\par }{\PP \VS{41}Ɔ̃ Yuda gbãadeↄ zↄakàaàzi, kɛ́ à mɛ̀ ámɛ á blɛ pↄ́ bↄ̀ musu ũ yã́i.

\VS{42}Aa mɛ̀: Gbɛ̃́piá Yosɛfu nɛ́ Yesuɛ. Wá aà de ń aà dao dↄ̃o lé? Ɔ̃ àlɛ o a bↄ musuɛa?

\VS{43}Yesu ònɛ́: Ásu zↄakao.

\VS{44}Gbɛ̃e a fↄ̃ mↄ ma kĩ́io, sema ma Mae pↄ́ ma zĩ aà sìsi bàasio, mí aà bↄ gau gↄↄgbɛzãzĩ.

\VS{45}A kɛ̃a ãnabiↄ lá guu wà mɛ̀: Lua mɛ́ a yãda baadeɛ.\FTNT{*}{{\FR 6:45 }{\FT{Isa 54.13}}} Gbɛ̃́ pↄ́ Mae Lua yãmà mɛ́ a dà mɛ́ ì mↄ ma kĩ́i.


\par }{\PP \VS{46}I kɛ gbɛ̃e Mae Lua è ń wɛ́o no. Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ aà kĩ́i mɛ́ aà è ado.

\VS{47}Sĩana málɛ oɛ́, ma náaikɛna wɛ̃ni láasai vĩ.

\VS{48}Mámɛ má blɛ pↄ́ ì ń ká wɛ̃niwa ũ.

\VS{49}Á deziↄ mana blè guwaiwaiu, kási aa gà.

\VS{50}Blɛ pↄ́ ì bↄ musu pↄ́ málɛ opi, tó gbɛ̃́ blè, a gao.

\VS{51}Mámɛ má blɛ bɛ̃́ɛ pↄ́ bↄ̀ musu ũ. Tó gbɛ̃́ blɛpi blè, aↄ ku gↄↄpiiɛ. Blɛ pↄ́ má kpámá mɛ́ ma mɛbaasi ũ, kɛ́ dṹnia e àↄ wɛ̃ni vĩ yã́i.


\par }{\PP \VS{52}Ɔ̃ gbãadepiↄ lɛ́ lɛkpaakɛ ń kↄ̃o aa mɛ̀: Gbɛ̃́pi a fↄ̃ a mɛbaasi kpáwá wà sóe?

\VS{53}Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Sĩana málɛ oɛ́, tó i Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mɛbaasi só a aà au mìo, áↄ wɛ̃ni vĩo.

\VS{54}Gbɛ̃́ pↄ́ ì ma mɛbaasi só mɛ́ ì ma au mi wɛ̃ni láasai vĩ. Mámɛ má aà bↄ gau gↄↄgbɛzãzĩ.

\VS{55}Asa ma mɛbaasiá blɛ sĩandeɛ, mɛ́ ma auá imia sĩandeɛ.

\VS{56}Gbɛ̃́ pↄ́ ì ma mɛbaasi só mɛ́ ì ma au mi ku ma guu, mɛ́ má kú aà guu.

\VS{57}Lá Mae Lua bɛ̃́ɛ ma zĩ, mɛ́ miↄ ku aà yã́i, màa gbɛ̃́ pↄ́ ì ma mɛ so aↄ ku ma yã́i.

\VS{58}Blɛ pↄ́ bↄ̀ musun we. A dɛ lán blɛ pↄ́ á deziↄ blè aa gàwao. Blɛɛbeeblena aↄ ku gↄↄpiiɛ.


\par }{\PP \VS{59}Yesu yã́ beeↄ ò gↄↄ pↄ́ àlɛ yãdanɛ́ Kapɛnaũ lousisikpɛuɛ.


\par }{\SH Yesu ìwaↄ pↄ̀ↄbↄzãkɛa
\par }
{\PP \VS{60}Kɛ́ aà ìwaↄ yã́pi mà, an daside mɛ̀: Yã́ gbãaɛ, démɛ a fↄ̃i?

\VS{61}Yesu dↄ̃̀ a ìwaↄwa kɛ́ aalɛ zↄaka yã́pi musu, ↄ̃ a ònɛ́: Yã́pi lɛ́ á fu yã̀?

\VS{62}Tó a sù á è Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ fɛ̀lɛ lɛ́ tá gu pↄ́ a kuu yãa sↄ̃ bɛ?

\VS{63}Lua Nisĩna mɛ́ ì wɛ̃ni kpámá, mɛbaasi pↄe ũ weo. Yã́ pↄ́ má òɛ́ↄ mɛ́ Lua Nisĩna pↄ́ ì ń ká wɛ̃niwa yã́ ũ.

\VS{64}Kási á gbɛ̃eↄ lɛ́ ma náaikɛo. Asa Yesu gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ a náaikɛoↄ dↄ̃ za káau ń gbɛ̃́ pↄ́ a su a kpámáo.

\VS{65}Ɔ̃ à mɛ̀ lↄ: Bee yã́i má òɛ́, gbɛ̃e a e mↄ ma kĩ́io, sema Mae Lua aà gbà zɛ́ bàasio.


\par }{\PP \VS{66}Za gↄↄ bee aà ìwaↄ pↄ̀ↄbↄzãkɛ̀ dasidasi, aai tɛaàzi lↄo.

\VS{67}Ɔ̃ Yesu a ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ là à mɛ̀: Á ye ta sↄ̃ yã̀?

\VS{68}Simↄↄ Piɛɛ wèwà à mɛ̀: Dii, dé kĩ́i wá gɛ́ui? Ń wɛ̃ni láasai yã́ vĩ.

\VS{69}Wa n náaikɛ̀, ↄ̃ wá dↄ̃̀ kɛ́ Lua gbɛ̃́ pↄ́ a kua adoan n ũ.

\VS{70}Yesu ònɛ́: Á gbɛ̃ↄn kuɛplaɛↄ, mi á sɛo lé? Kási á gbɛ̃do Setãu vĩ.

\VS{71}Simↄↄ Isaliↄti nɛ́ Yudasi yã́ ↄ̃ àlɛ o. Aàpi mɛ́ gbɛ̃ↄn kuɛplapiↄ gbɛ̃do pↄ́ a aà kpámá ũ.




\par }\Chap{7}{\SH Yesu gɛa Lákpɛdↄa dikpɛu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Bee gbɛa Yesu gɛ̀ Galile wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo, asa a ye bɛbɛ Yudeo, kɛ́ Yuda gbãadeↄ lɛ́ aà wɛ yã́i.

\VS{2}Yudaↄ Lákpɛdↄa dikpɛ kãikũ̀,\FTNT{*}{{\FR 7:2 }{\FT{Iko 16.13}}}

\VS{3}ↄ̃ aà dãunaↄ òɛ̀: Fɛlɛ lakĩi gɛ́ Yude, kɛ́ n ìwa pↄ́ kú weↄ yã́ pↄ́ ńlɛ kɛↄ e sↄ̃.

\VS{4}Tó gbɛ̃́ ye tↄbↄ, ìli a yã́ↄ kɛ asii guuo. Lá ńlɛ yã́ɛ beeↄ taa kɛ, ǹ nzĩa ↄlↄ dṹniaɛ.

\VS{5}Baa aà dãunapiↄ i aà náaikɛo.

\VS{6}Ɔ̃ Yesu ònɛ́: A gↄↄ i kamɛɛ yãao. Ápiↄ sↄ̃, gↄↄpii zɛvĩɛ́.

\VS{7}Dṹnia a we zaáguo, ãma a zamagu, kɛ́ mi mɛ aà yãkɛa vãi yã́i.

\VS{8}À gɛ́ dikpɛpiu, málɛ gɛ́uo, asa a gↄↄ i kamɛɛ yãao.

\VS{9}Aà yã́pi oa gbɛa à gↄ̃̀ Galileɛ.


\par }{\PP \VS{10}Kɛ́ aà dãunapiↄ gɛ̀ dikpɛpiu, ↄ̃ à gbàsa gɛ̀. I gɛ́ bíla wáao, à gɛ̀ asii guuɛ.

\VS{11}Yuda gbãadeↄ lɛ́ aà wɛɛlɛ dikpɛpiu aa mɛ̀: Aàpi ku má ni?

\VS{12}Bíla guu wàlɛ yã́kũkũ o maamaa aà musu. Gbɛ̃eↄ mɛ̀: Gbɛ̃maaɛ. Gbɛ̃eↄ mɛ̀: Aawo, àlɛ gbɛ̃́ↄ sãsãɛ.

\VS{13}Gbɛ̃e i aà yã'o gupuauo, kɛ́ wàlɛ vĩakɛ gbãadepiↄnɛ yã́i.


\par }{\PP \VS{14}Kɛ́ dikpɛ kà a guo, Yesu gɛ̀ Lua ua, àlɛ yãdanɛ́.

\VS{15}Aà yã́ bↄ̀ gbãadepiↄ saɛ aa mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ i kyokɛo mɛ́ lá dↄ̃ kɛ́waa?

\VS{16}Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Yã́ pↄ́ mi danɛ́á mazĩa yã́ no, gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ yã́ɛ.

\VS{17}Tó gbɛ̃́ ye zɛ ń Lua pↄeãkɛao, tó ma yãdanɛ dɛ aà pↄ́ ũ ge mazĩa yã́ málɛ o, aↄ dↄ̃ɛ.

\VS{18}Gbɛ̃́ pↄ́ ì azĩa yã'o lɛ́ wɛɛlɛ à tↄbↄɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ ì wɛɛlɛ à gbɛ̃́ pↄ́ a zĩ tↄbↄ, ade náai vĩ, mↄafili kú aà guuo.

\VS{19}Mↄizi i ikoyãdaɛ́o lé? Á gbɛ̃e yã́pi kũa sↄ̃o. Bↄ́yãi álɛ ma wɛi?


\par }{\PP \VS{20}Ɔ̃ bíla òɛ̀: Ń tã́a vĩɛ. Démɛ lɛ́ n wɛi?

\VS{21}Yesu ònɛ́: Yã́ mɛ̀ndo má kɛ̀, ↄ̃ à bↄ̀ ápii saɛ.

\VS{22}Mↄizi tↄ̃zↄ̃yã dàɛ́,\FTNT{†}{{\FR 7:22 }{\FT{Lev 12.3}}} ↄ̃ i tↄ̃zↄ̃ kã́mabogↄↄzĩ. (Kási i kɛ Mↄizi mɛ́ dàalɛo, à bↄ̀ á dezi káauↄ kĩ́iɛ.)\FTNT{‡}{{\FR 7:22 }{\FT{Daa 17.10}}}

\VS{23}Lá wì tↄ̃zↄ̃nɛ́ɛ kã́mabogↄↄzĩ, kɛ́ wasu bↄ Mↄizi ikoyã kpɛo yã́i, bↄ́yãi á pↄ paamazi, kɛ́ ma gbɛ̃́ mɛ̀ bṹu gbà aafia kã́mabogↄↄzĩi?\FTNT{§}{{\FR 7:23 }{\FT{Zãa 5.9}}}

\VS{24}Ásuli yã́ gwa lá á wɛ́ lɛ́ ewao. Àli yã́ gwa a zɛ́wa.


\par }{\SH Kↄ̃kpaalɛa Yesu yã́i
\par }
{\PP \VS{25}Ɔ̃ Yelusalɛũdeeↄ mɛ̀: Gbɛ̃́piá gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ wɛ nolo?

\VS{26}Gwa, àlɛ yã'o gupuau kee, mɛ́ gbɛ̃e lɛ́ lɛdaaàzioa? Gbãadeↄ aà dↄ̃̀ Mɛsii ũ sĩana yã̀ mↄↄↄ?

\VS{27}Wá dↄ̃ gu pↄ́ gbɛ̃́ɛpi bↄ̀u. Tó Mɛsii mↄ̀, waↄ dↄ̃ gu pↄ́ à bↄ̀uo.

\VS{28}Ayãmɛto gↄↄ pↄ́ Yesu lɛ́ yãdanɛ́ Lua ua, à pũ̀na à mɛ̀: Á ma dↄ̃ mɛ́ á dↄ̃ gu pↄ́ ma bↄu. Kási mi mↄ́ ń mazĩaoo. Gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩá sĩandeɛ, mɛ́ á aà dↄ̃o.

\VS{29}Má aà dↄ̃, asa ma bↄ aà kĩ́iɛ, aàpi mɛ́ ma zĩ.

\VS{30}Ɔ̃ aalɛ wɛɛlɛ aà kṹ, ãma gbɛ̃e i ↄkãwào, asa aà gↄↄ i pa yãao.

\VS{31}Bíla guu wà Yesu náaikɛ̀ dasi wà mɛ̀: Tó Mɛsii mↄ̀, a dabudabukɛ dasi dɛ a pↄ́ pↄ́ gbɛ̃́ɛ bee kɛ̀la yã̀?


\par }{\PP \VS{32}Kɛ́ Falisiↄ mà wàlɛ yã́kũkũ o zã guu aà yã́ musu, ↄ̃ sa'onkiaↄ ń Falisipiↄ dↄaiↄ zĩ̀ aà kṹi.

\VS{33}Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Ma kuaánↄ gↄ̃̀ yↄↄ, mí gbasa tá gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ kĩ́i.

\VS{34}Á ma wɛɛlɛ à kuaa, asa á fↄ̃ gɛ́ gu pↄ́ má kúuo.\FTNT{*}{{\FR 7:34 }{\FT{Zãa 12.26, 14.3, 17.24}}}

\VS{35}Ɔ̃ gbãadepiↄ lɛ́ kↄ̃ lala aa mɛ̀: Má a ye gɛ́u, wí kuawài? A ye gɛ́ wá gbɛ̃́ pↄ́ lala'ò buipãleↄ guuↄ kĩ́i à yãda buipãlepiↄnɛ yã̀?

\VS{36}Yã́ pↄ́ a òpi mi dɛa ni? À mɛ̀ wá a wɛɛlɛ wà kuawa, gu pↄ́ á kúu, wá fↄ̃ gɛ́ weo.


\par }{\PP \VS{37}Dikpɛ gↄↄ gbia pↄ́ dɛ kaa'isizĩ ũ, Yesu fɛ̀lɛ pũ̀namá à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ imi lɛ́ dɛ aà mↄ ma kĩ́i,

\VS{38}gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma náaikɛ aà imi, í pↄ́ ì ń ká wɛ̃niwa iↄ bↄ aà nↄ̀sɛ guu, lá a kɛ̃a Luayãtaalauwa.\FTNT{†}{{\FR 7:38 }{\FT{Isa 44.3, Eze 47.1}}}

\VS{39}À bee ò Lua Nisĩna pↄ́ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ a náaikɛↄ e yã́ musuɛ. Aai Lua Nisĩnapi e gĩao, kɛ́ Yesu i tↄbↄ yãao yã́i.


\par }{\PP \VS{40}Kɛ́ bíla yã́pi mà, gbɛ̃eↄ mɛ̀: Gbɛ̃́piá ãnabipiɛ sĩana.

\VS{41}Gbɛ̃eↄ mɛ̀: Gbɛ̃́ beepiá Mɛsiiɛ. Ãma gbɛ̃eↄ mɛ̀: Mɛsii a bↄ Galilee?

\VS{42}A kɛ̃a Luayãtaalau wà mɛ̀ Mɛsiiá Davidi buiɛ,\FTNT{‡}{{\FR 7:42 }{\FT{2Sam 7.12}}} a bↄ Davidi bɛ wɛ̃́lɛ Bɛtɛlɛũɛ.\FTNT{§}{{\FR 7:42 }{\FT{Mis 5.1}}}

\VS{43}Ɔ̃ bíla kↄ̃kpaalɛ̀ Yesu yã́i.

\VS{44}An gbɛ̃eↄ ye aà kṹ, ãma gbɛ̃e i ↄkãwào.


\par }{\PP \VS{45}Ɔ̃ dↄaiↄ ɛ̀a tà sa'onkiaↄ ń Falisiↄ kĩ́i. Ɔ̃ aa ń lá aa mɛ̀: Bↄ́yãi i aà kũ sùòo ni?

\VS{46}Dↄaipiↄ wèmá aa mɛ̀: Gbɛ̃e i yã'o lán gbɛ̃́piwa yãao.

\VS{47}Ɔ̃ Falisiↄ ònɛ́: À á sãsã sↄ̃ yã̀?

\VS{48}Gbãadee ge Falisie aà náaikɛ̀e?

\VS{49}Bíla bee Lua yã́ dↄ̃o, Lua láaizĩ̀máɛ.

\VS{50}Nikodɛũ pↄ́ gɛ̀ Yesu kĩ́i\FTNT{*}{{\FR 7:50 }{\FT{Zãa 3.1-2}}} yãaá gbãadepiↄ doɛ. A ònɛ́:

\VS{51}Wá ikoyã guu wà mɛ̀, wásu yãda gbɛ̃́la aà yãmasai ge yã́ pↄ́ a kɛ̀ dↄ̃saio.

\VS{52}Aa òɛ̀: Galile gbɛ̃́n n ũ sↄ̃a? Wɛ́tɛi ǹ gwa. Ńyↄ̃ e ãnabie a bↄ Galileo.

\VS{53}Ɔ̃ baade tà a bɛ.




\par }\Chap{8}{\SH Nↄɛ pↄ́ wa kũ̀ ń gↄ̃o
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yesu gɛ̀ Kùkpɛ sĩ̀sĩpↄlɛu.

\VS{2}Kɛ́ a gu dↄ̀ gↄ̃̀ↄ, à ɛ̀a gɛ̀ Lua ua. Gbɛ̃́pii mↄ̀ aà kĩ́i, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛ lɛ́ yãdanɛ́.

\VS{3}Ɔ̃ Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ń Falisiↄ mↄ̀ ń nↄɛ pↄ́ wa kũ̀ ń gↄ̃oo, aa aà zɛ̀ zã guu

\VS{4}aa ò Yesuɛ: Mɛtulu, wà nↄɛɛ bee kũ̀ ń dàakɛaoɛ.

\VS{5}Mↄizi dìlɛwɛ̃ɛ wá ikoyã guu wà nↄɛ bee taa pápa ń gbɛo wà dɛɛ.\FTNT{*}{{\FR 8:5 }{\FT{Iko 22.22-24}}} Ń è kpelewa sↄ̃i?

\VS{6}Aa bee ò kɛ́ aalɛ líkpalɛwà aa e yãdaaàla yã́iɛ. Ɔ̃ Yesu nàalɛ, àlɛ ↄgbɛkɛ̃ tↄↄlɛwa.

\VS{7}Kɛ́ aa gì lɛ́ aà lala, ↄ̃ à a mi fɛ̀lɛ a ònɛ́: Á gbɛ̃́ pↄ́ i duunakɛ yãao, aà aà pá ń gbɛo sɛ̃́ia.

\VS{8}Ɔ̃ à ɛ̀a nàalɛ, àlɛ ↄgbɛkɛ̃ tↄↄlɛwa lↄ.

\VS{9}Kɛ́ aa mà màa, ↄ̃ aa gɛ̃̀zɛa dodo sɛa za gbɛ̃zↄ̃ↄↄwa. Ɔ̃ Yesu gↄ̃̀ ado ń nↄɛpio.

\VS{10}Ɔ̃ à ɛ̀a a mi fɛ̀lɛ a òɛ̀: Nↄɛ, aa tà má ni? Wi yãdanla lↄoa?

\VS{11}Nↄɛpi wèwà à mɛ̀: Baa, gbɛ̃e ku la lↄo. Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Mapi má yãdanla sↄ̃o. Gɛ́i. Za gbã ńsu duunakɛ lↄo.


\par }{\SH Yesu mɛ́ gupua ũ dṹniaɛ
\par }
{\PP \VS{12}Ɔ̃ Yesu yã'ò bílaɛ lↄ à mɛ̀: Mámɛ má gupua ũ dṹniaɛ, gbɛ̃́ pↄ́ tɛmazi aↄ ku gusiau lↄo, gupua pↄ́ ì ń ká wɛ̃niwa ↄ̃ aↄ vĩ.

\VS{13}Ɔ̃ Falisiↄ òɛ̀: Ń dɛ nzĩa seelade ũ, n yã́ náai vĩo.\FTNT{†}{{\FR 8:13 }{\FT{Zãa 5.31}}}

\VS{14}Ɔ̃ Yesu wèmá à mɛ̀: Baa tó málɛ mazĩa yã'o, ma yã́ náai vĩ, asa má dↄ̃ gu pↄ́ ma bↄu ń gu pↄ́ málɛ táuo. Ápiↄ, á gu pↄ́ ma bↄu ń gu pↄ́ málɛ táuo dↄ̃o.

\VS{15}Álɛ ma tàae e lá á wɛ́ lɛ́ ewaɛ. Málɛ gbɛ̃e tàae eo.

\VS{16}Tó ma su gbɛ̃́ tàae è, ma aà tàae'ea aↄ náai vĩ, asa má kú madoo, ma Mae pↄ́ ma zĩ kumanↄ.

\VS{17}A kú á ikoyã láu wà mɛ̀, seelade gbɛ̃ↄn plaↄ yã́ mɛ́ náai vĩ.

\VS{18}Mámɛ má dɛ mazĩa seelade ũ. Ma Mae pↄ́ ma zĩá ma seeladeɛ lↄ.

\VS{19}Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: N mae ku má ni? Yesu wèmá à mɛ̀: Á ma dↄ̃o mɛ́ á ma Mae dↄ̃o. Tó a ma dↄ̃, dↄ̃ a ma Mae dↄ̃̀.


\par }{\PP \VS{20}Yesu yã́ bee ò ↄsikĩi, gↄↄ pↄ́ àlɛ yãdanɛ́ Lua uaɛ. Wi aà kũo, asa aà gↄↄ i pa yãao.


\par }{\PP \VS{21}Ɔ̃ Yesu ònɛ́ lↄ: Málɛ tá mɛ́ á ma wɛɛlɛ, ãma á ga á duuna guuɛ. Á fↄ̃ gɛ́ gu pↄ́ málɛ táuo.

\VS{22}Ɔ̃ gbãadepiↄ mɛ̀: À mɛ̀ wá fↄ̃ gɛ́ gu pↄ́ álɛ táuo. Asu azĩa dɛ yã̀ mↄↄↄ?

\VS{23}Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Zĩ́lɛ la gbɛ̃́ↄn á ũ, musu gbɛ̃́n ma ũ. Dṹniaɛ bee gbɛ̃́ↄn á ũ, dṹniaɛ bee gbɛ̃́n ma ũo.

\VS{24}A yã́i tò má òɛ́ á ga á duuna guuɛ. Asa tó i si mámɛ má aà ũo,\FTNT{‡}{{\FR 8:24 }{\FT{Bↄa 3.14}}} á ga á duuna guuɛ.

\VS{25}Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Ḿmɛnn déi? Yesu wèmá à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ má òɛ́ za káauɛ.

\VS{26}Má yãvĩ dasi mà o á yã́ musu, mí yãdaoála. Gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩá sĩandeɛ, yã́ pↄ́ má mà aà kĩ́i ↄ̃ mi o dṹniaɛ.


\par }{\PP \VS{27}Aai dↄ̃ kɛ́ Mae Lua yã́ ↄ̃ àlɛ onɛ́o,

\VS{28}ↄ̃ Yesu ònɛ́: Tó a Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ sɛ dↄ̀ musu, í gbasa dↄ̃ mámɛ má aà ũ. Mili yãe kɛ ń mazĩaoo, yã́ pↄ́ ma Mae dàmɛɛ ↄ̃ mi o.

\VS{29}Gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ kumanↄ, i ma to madoo, asa miↄ yã́ pↄ́ ì kaaàgu kɛ gↄↄpiiɛ.

\VS{30}Gↄↄ pↄ́ Yesu lɛ́ yã́piↄ o, wà aà náaikɛ̀ dasi.


\par }{\SH Yesu dɛa Ablahaũa
\par }
{\PP \VS{31}Ɔ̃ Yesu ò Yuda gbãade pↄ́ aa a yã́ sìↄnɛ: Tó á ma yã́ kũa, áↄ dɛ ma ìwaↄ ũ yãma.

\VS{32}Áↄ sĩana dↄ̃, sĩanapi i to à gↄ̃ wɛ̃́ɛↄ ũ.

\VS{33}Ɔ̃ aa òɛ̀: Ablahaũ buin wá ũ, wi zↄble gbɛ̃eɛ yãao. Ɔ̃ ńlɛ o wá gↄ̃ wɛ̃́ɛↄ ũa?

\VS{34}Yesu wèmá à mɛ̀: Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ ì duunakɛá duun zↄɛ.

\VS{35}Zↄá ua gbɛ̃́ɛ gↄↄpiio, ua nɛ́ mɛ́ ua gbɛ̃́ ũ gↄↄpii.

\VS{36}To Lua Nɛ́ á bó, á gↄ̃ wɛ̃́ɛↄ ũ sĩana.

\VS{37}Má dↄ̃ kɛ́ Ablahaũ buin á ũ, ãma álɛ ma wɛ, kɛ́ ìli ma yãda á nↄ̀sɛuo yã́i.

\VS{38}Yã́ pↄ́ má è ma Maewa ↄ̃ málɛ o, yã́ pↄ́ á mà á mae kĩ́i ↄ̃ álɛ kɛ.

\VS{39}Ɔ̃ aa òɛ̀: Ablahaũ mɛ́ wá mae ũ. Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Tó Ablahaũ ↄlɛsɛnaↄn á ũ, dↄ̃ álɛ Ablahaũ kɛa kɛ.

\VS{40}Tia kɛ́wa álɛ ma wɛ, ma gbɛ̃́ pↄ́ ma sĩana'òɛ́, sĩana pↄ́ má mà Lua kĩ́i. Ablahaũ i yã́ bee taa kɛo.

\VS{41}Álɛ á mae kɛa kɛɛ.

\par }{\PP Ɔ̃ aa òɛ̀: Naaenɛↄn wá ũo. Wá mae mɛ̀ndoɛ, ↄ̃n Lua ũ.

\VS{42}Yesu ònɛ́: Tó á maen Lua ũ, dↄ̃ á yemazi, asa Lua kĩ́i ma bↄu ma mↄ. Mi mↄ́ ń mazĩaoo, aàpi mɛ́ ma zĩ.

\VS{43}Bↄ́yãi á ma yã́ midↄ̃o ni? Kɛ́ á fↄ̃ swãdↄ ma yã́io yã́iɛ.

\VS{44}Á mae Ibiisi pↄ́n á ũ, aà pↄeã ↄ̃ á ye kɛ. Gbɛ̃dɛnan aà ũ za káau, i zɛ ń sĩanaoo, kɛ́ sĩana ku aà nↄ̀sɛ guuo yã́i. Tó à ɛɛtò, aàzĩa dàan we, asa ɛɛden aà ũ, ɛgɛↄ mideɛ.

\VS{45}Mapi sↄ̃ mi sĩana'o. A yã́i ili ma yã́ sio.

\VS{46}Á guu, démɛ duuna èai? Lá sĩana málɛ o, bↄ́yãi álɛ ma yã́ sio ni?

\VS{47}Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ Lua pↄ́ ũ ì swãdↄ yã́ pↄ́ Lua lɛ́ oiɛ. Á dɛ Lua pↄ́ ũo, a yã́i ili swãdↄ ma yã́io.


\par }{\PP \VS{48}Ɔ̃ gbãadepiↄ òɛ̀: Samali gbɛ̃́n n ũ! Ń tã́a vĩɛ! Wá yã́ na noa?

\VS{49}Yesu mɛ̀: Má tã́a sɛao. Mi ma Mae kpɛla, ↄ̃ i ma kpɛbↄ.

\VS{50}Mili wɛɛlɛ mà azĩa tↄbↄo, Lua mɛ́ ì wɛɛlɛmɛɛ, ↄ̃mɛ yãgↄ̃gↄ̃na ũ.

\VS{51}Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ ma yã́ kũa a ga bauo.


\par }{\PP \VS{52}Ɔ̃ gbãadepiↄ òɛ̀: Wá dↄ̃ sa kɛ́ ń tã́a vĩ. Ablahaũ gà ń ãnabiↄ píi, ↄ̃ ńlɛ o gbɛ̃́ pↄ́ n yã́ kũa a ga bauoa?

\VS{53}Ń dɛ wá dezi Ablahaũ pↄ́ gàla yã̀? Ãnabiↄ gàga lↄ. Dé ńlɛ nzĩa dilɛ a ũi?

\VS{54}Yesu mɛ̀: Tó málɛ mazĩa tↄbↄɛ, bee gbiao. Ma Mae pↄ́ álɛ mɛ a dɛ á Lua ũ, aàpi mɛ́ ì ma tↄbↄ.

\VS{55}Á aà dↄ̃o, ãma má aà dↄ̃. Tó ma mɛ̀ má aà dↄ̃o, máↄ dɛ ɛɛde ũ lááwaɛ. Má aà dↄ̃ mɛ́ má aà yã́ kũa.

\VS{56}Á dezi sɛ̃́ia Ablahaũ pↄnakɛ̀ ma gↄↄ ea yã́ musu. A è, ↄ̃ aà pↄ kɛ̀na.

\VS{57}Ɔ̃ gbãadepiↄ òɛ̀: Ni ka wɛ̃̀ blakwi yãao, ↄ̃ n Ablahaũ èa?

\VS{58}Yesu ònɛ́: Sĩana málɛ oɛ́, e wàↄ gɛ́ Ablahaũ ii, má kú.


\par }{\PP \VS{59}Ɔ̃ aa gbɛ sɛ̀lɛ wà aà pápaò. Ɔ̃ à ùlɛ à bↄ̀ Lua ua.




\par }\Chap{9}{\SH Gbɛ̃́ pↄ́ wa ì vĩ̀a gbã́gbãa
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kɛ́ Yesu lɛ́ bɛbɛ, à gbɛ̃́ pↄ́ wa ì vĩ̀a è.

\VS{2}Ɔ̃ aà ìwaↄ aà là aa mɛ̀: Mɛtulu, dé duuna yã́i ↄ̃ wà gbɛ̃́pi ìi vĩ̀ai? Aà zĩa pↄ́ yã́i yã̀, ge aà de ń aà dao pↄ́ɛ?

\VS{3}Yesu wèmá à mɛ̀: I kɛ aà duuna ge aà de ń aà dao pↄ́ yã́i no. Kɛ́ wà Lua yãkɛa ewà yã́iɛ.

\VS{4}Sema wà gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ yãkɛa kɛ za gupua wɛ́i. Gwãasĩna lɛ́ mↄ́ kɛ́ gbɛ̃e a e yãe kɛ lↄo.

\VS{5}Gↄↄ pↄ́ má kú dṹnia guu, má dɛ gupua ũ dṹniaɛ.


\par }{\PP \VS{6}Kɛ́ a ò màa, à lɛ́'i tↄ̃̀ bùsuwa, ↄ̃ a yà a màma aà wɛ́ↄwa.

\VS{7}A òɛ̀: Gɛ ǹ oopi Siloe í guu. (Bee mɛ̀ í sísia.) Ɔ̃ à gɛ̀ oopì, ↄ̃ à sù wɛ́ wɛ̃a.

\VS{8}Aà fã́anideↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa aà dↄ̃ baakɛna ũↄ mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ ìↄ baakɛ zↄ̃lɛapin weo lò?

\VS{9}Gbɛ̃eↄ mɛ̀: Aàpiɛ. Gbɛ̃eↄ mɛ̀: Aawo, ade bↄ̀aàwaɛ. Gↄ̃ɛpi mɛ̀: Mámɛ!

\VS{10}Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Kpelewa ń kɛ̀ n wɛ́ wɛ̃̀i?

\VS{11}A wèmá à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛ Yesu mɛ́ bùsu yà a màma ma wɛ́wa, à mɛ̀ mà gɛ oopi Siloe í guu. Kɛ́ ma gɛ oopì, ↄ̃ ma gu'è.

\VS{12}Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Aàpi ku má ni? À mɛ̀: Má dↄ̃o.


\par }{\PP \VS{13}Ɔ̃ aa gɛ̀ Falisiↄ kĩ́i ń gbɛ̃́ pↄ́ dɛ vĩ̀a ũ yãapio.

\VS{14}À mↄ lè kã́mabogↄↄzĩ ↄ̃ Yesu bùsu yà à aà wɛ́ wɛ̃̀ɛ̀.

\VS{15}Ɔ̃ Falisiↄ aà là lↄ: Kpelewa ń kɛ̀ n gu'èi? A wèmá à mɛ̀: À bɛ̀lɛ nà ma wɛ́waɛ. Kɛ́ má pìpi, ↄ̃ ma gu'è.

\VS{16}Ɔ̃ Falisieↄ mɛ̀: Gbɛ̃́pi i bↄ Lua kĩ́io, asa ìli kã́mabogↄↄzĩ yãdao. An gbɛ̃eↄ mɛ̀: Duunkɛna a fↄ̃ dabudabu beeↄ taa kɛe? Ɔ̃ aa kↄ̃kpaalɛ̀.

\VS{17}Ɔ̃ aa aà là lↄ: Mpi sↄ̃ n gbɛ̃́ pↄ́ à n wɛ́ wɛ̃̀nɛ, ńlɛ e kpelewa aà yã́ musui? À mɛ̀: Ãnabiɛ.


\par }{\PP \VS{18}Ń beeo gbãadeↄ i si kɛ́ a dɛ vĩ̀a ũ ↄ̃ aà wɛ́ wɛ̃̀o, ↄ̃ aa gɛ̀ aà de ń aà dao sìsi.

\VS{19}Aa ń lá aa mɛ̀: Á nɛ́n laa? A aà ì vĩ̀a yãma yã̀? Kpelewa a kɛ̀ àlɛ gu'e sai?

\VS{20}Ɔ̃ aà de ń aà dao wèmá aa mɛ̀: Wá dↄ̃ kɛ́ wá nɛ́ɛ. Wa aà ì vĩ̀aɛ.

\VS{21}Ãma lá a kɛ̀ sa àlɛ gu'e, wá dↄ̃o. À aà la we, gbɛ̃́ gbãaɛ, a fↄ̃ azĩa yã'o.

\VS{22}Aà de ń aà dao ò màa, kɛ́ aalɛ vĩakɛ gbãadeↄnɛ yã́iɛ. Asa aa zɛ̀ò kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ ò Yesuá Mɛsiiɛ, wà lousisikpɛzↄ̃ɛ̀ɛ.

\VS{23}Bee yã́i aà de ń aà dao mɛ̀, gbɛ̃́ gbãaɛ, aa aà la.


\par }{\PP \VS{24}Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ vĩ̀a ũ yãapi sísia gɛ̃n plaade guu ↄ̃ aa òɛ̀: O ń sì ń Luao. Wá dↄ̃ kɛ́ gↄ̃ɛpiá duunkɛnaɛ.

\VS{25}Ɔ̃ à mɛ̀: Tó duunkɛnaɛ, má dↄ̃o. Yã́ mɛ̀ndo má dↄ̃. Vĩ̀an ma ũ yãa, ↄ̃ málɛ gu'e sa.

\VS{26}Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Bↄ́ a kɛ̀nɛi? À n wɛ́ wɛ̃̀nɛ kpelewa ni?

\VS{27}A wèmá à mɛ̀: Má òɛ́ kↄ̀, i swã́sɛio. Bↄ́yãi á ye mai lↄi? Á ye gↄ̃ aà ìwaↄ ũ sↄ̃ yã̀?

\VS{28}Ɔ̃ aa zↄadↄ̀wà aa mɛ̀: Ḿmɛ ń dɛ aà ìwa ũ we! Wamↄↄwaↄ Mↄizi ìwaↄn wá ũ.

\VS{29}Wá dↄ̃ kɛ́ Lua yã'ò Mↄiziɛ. Aàpi sↄ̃, wá dↄ̃ gu pↄ́ à bↄ̀uo.


\par }{\PP \VS{30}Ɔ̃ gↄ̃ɛpi ònɛ́: Yãbↄnsaɛ ma we! À ma wɛ́ wɛ̃̀mɛɛ, ↄ̃ á dↄ̃ gu pↄ́ à bↄ̀uoa?

\VS{31}Wá dↄ̃ kɛ́ Lua lí swã́sɛ duunkɛnaↄ yã́io, ì swã́sɛ a yãmana pↄ́ ì a pↄeã kɛ yã́i.

\VS{32}Zaa Lua dṹnia kàlɛ, wi ma gbɛ̃e gbɛ̃́ pↄ́ wa ì vĩ̀a wɛ́ wɛ̃̀o.

\VS{33}Tó gbɛ̃́pi i bↄ Lua kĩ́io, a fↄ̃ pↄe kɛo.

\VS{34}Ɔ̃ aa òɛ̀: Wà n i duuna guu míↄmiↄɛ, ↄ̃ ńlɛ yãdadawɛ̃ɛa? Ɔ̃ aa aà yà.


\par }{\SH Luadↄ̃saiá vĩ̀akũaɛ
\par }
{\PP \VS{35}Yesu mà wà aà yà. Kɛ́ à aà è, à aà là à mɛ̀: Ńlɛ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ náaikɛa?

\VS{36}Gↄ̃ɛpi wèwà à mɛ̀: Mae, dén aà ũi, kɛ́ mà e aà náaikɛi?

\VS{37}Yesu òɛ̀: N aà è, aàpi mɛ́ lɛ́ yã'onnↄ.

\VS{38}Ɔ̃ gↄ̃ɛpi òɛ̀: Dii, málɛ n náaikɛ. Ɔ̃ à kùlɛɛ̀.

\VS{39}Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Gbɛ̃́ↄ kpaalɛa yã́i ma mↄi dṹniau la, kɛ́ wɛ́siadeↄ gu'e, wɛkɛ̃naↄ i gↄ̃ vĩ̀aↄ ũ.


\par }{\PP \VS{40}Falisieↄ ku we. Kɛ́ aa yã́pi mà, aa òɛ̀: Wápiↄ, vĩ̀aↄn wá ũ sↄ̃a?

\VS{41}Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Tó vĩ̀aↄn á ũ, dↄ̃ á duuna vĩo. Lá álɛ o á wɛ́ kɛ̃a, á duuna gì kuɛ.




\par }\Chap{10}{\SH Yesuá sãdãn maaɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ lí gɛ̃ sã kaa lɛ́uo, ì vĩ kaaa gupãlei, adeá kpã́iɛ, kpã́iwɛliwɛɛ.

\VS{2}Gbɛ̃́ pↄ́ ì gɛ̃ kaa lɛ́u sↄ̃, ade mɛ́ sãdãna ũ.

\VS{3}Kaa lɛ́ dↄ̃̀ana ì zɛwɛ̃ adeɛ, sãↄ sↄ̃ aa aà lↄↄ dↄ̃. Ì a sãↄ sísi an baade tↄ́wa, ì bↄlɛńnↄ.

\VS{4}Tó à bↄ̀lɛńnↄ, ì dↄaanɛ́, aaìↄ tɛaàzi, kɛ́ aa aà lↄↄ dↄ̃ yã́i.

\VS{5}Aali we tɛ̀ gbɛ̃pãlezio. Aaì bàalɛɛ̀, kɛ́ aa gbɛ̃pãle lↄↄ dↄ̃o yã́i.


\par }{\PP \VS{6}Yesu yã́pi lɛ̀ɛũnɛ́, ↄ̃ aai dↄ̃ bↄ́ yã́ a ònɛ́o.

\VS{7}Bee yã́i Yesu ɛ̀a ònɛ́: Sĩana málɛ oɛ́, mámɛ má kaa lɛ́ ũ sãↄnɛ.

\VS{8}Gbɛ̃́ pↄ́ aa dↄ̀aamɛɛↄá kpã́iↄnɛ, kpã́iwɛliwɛↄnɛ ḿpii, ↄ̃ sãↄ i ń yãmao.

\VS{9}Mámɛ má kaa lɛ́ ũ. Gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̃̀ ma guu a aafiaʼe. Aliↄ gɛ̃ aliↄ bↄ, ali pↄblekĩi e.

\VS{10}Kpã́i'oa yã́i ↄ̃ kpã́i ì mↄi, ì pↄ́ dɛ ì pↄ́ ↄ̃̀ↄkpa. Ma mↄɛ, kɛ́ gbɛ̃́ↄ aaↄ wɛ̃ni vĩ, aaiↄ vĩ à kɛ̀ zài.

\VS{11}Mámɛ má sãdãn maa ũ. Sãdãn maa ì gi a wɛ̃nii a sãↄ yã́i.

\VS{12}Gbɛ̀winaá sãdãn maa no. Lá sãↄ dɛ aà pↄ́ ũo, tó a è àwalɛwana lɛ́ mↄ́, ì sãↄ to we à bàalɛɛ̀, ↄ̃ àwalɛwana ì sãↄ kṹkũ ì ń fãaa.

\VS{13}Gbɛ̃́pi bàa líↄ kú ń sãↄo, kɛ́ a dɛ gbɛ̀wina ũ yã́i.


\par }{\PP \VS{14}Mámɛ má sãdãn maa ũ. Má a sãↄ dↄ̃, mɛ́ aa ma dↄ̃,

\VS{15}lá Mae Lua ma dↄ̃ mɛ́ má aà dↄ̃wa. Málɛ gí ma wɛ̃nii an yã́i.

\VS{16}Má sã pãleↄ vĩ aa ku kaaɛ beeuo. Sema mà dↄaanɛ́ sↄ̃. Aa ma lↄↄ ma, kpàsa i gↄ̃ mɛ̀ndo ń dãnao mɛ̀ndo.

\VS{17}Málɛ gí ma wɛ̃nii kɛ́ mà ɛa si lↄ yã́iɛ. A yã́i Mae Lua yeimazi.

\VS{18}Gbɛ̃e a ma wɛ̃ni siao, má gíi ń mazĩaoɛ. Má a giia zɛ́ vĩ, mɛ́ má a sia zɛ́ vĩ lↄ. Yã́ pↄ́ ma Mae dìlɛmɛɛn we.


\par }{\PP \VS{19}Yã́pi yã́i Yuda gbãadeↄ kↄ̃kpaalɛ̀ lↄ.

\VS{20}An guu gbɛ̃́ daside mɛ̀: A tã́a vĩɛ, aà mi lìaaɛ. Bↄ́yãi álɛ swã́sɛ aà yã́ii?

\VS{21}An gbɛ̃eↄ mɛ̀: Tã́ade yã'oan weo. Tã́a a fↄ̃ vĩ̀a wɛ́ wɛ̃e?


\par }{\SH Yesu a luakɛ oanɛ́
\par }
{\PP \VS{22}Lua kpɛ́ sakɛ̃a Yelusalɛũ dikpɛ kà. Buziɛɛ,

\VS{23}ↄ̃ Yesu lɛ́ bɛbɛ Lua ua a gu pↄ́ wì mɛ Salomↄↄ bilandaau.

\VS{24}Ɔ̃ Yuda gbãadeↄ lìaaàzi aa aà là aa mɛ̀: Ńyↄ̃ wá tó looa e bↄɛ ni? Tó Mɛsiin n ũ, owɛ̃ɛ wásawasa.

\VS{25}Ɔ̃ Yesu wèmá à mɛ̀: Má òɛ́, i sio. Yã́ pↄ́ málɛ kɛ ń ma Mae tↄ́oↄ, yã́piↄ mɛ́ a seela ũ.

\VS{26}Ápiↄ sↄ̃ i sio, kɛ́ á dɛ ma sãↄ ũo yã́i.

\VS{27}Ma sãↄ ì ma yãma. Má ń dↄ̃ mɛ́ aaìↄ tɛmazi.

\VS{28}Mi wɛ̃ni láasai kpámá, aa gaga bauo. Gbɛ̃e a fↄ̃ ń bↄ ma ↄzĩo.

\VS{29}Ma Mae mɛ́ ń kpaa, mɛ́ aà zↄ̃ↄ dɛ gbɛ̃́piia. Gbɛ̃e a fↄ̃ ń bↄ aà ↄzĩo.

\VS{30}Mapi ń ma Maeo wá doũɛ.


\par }{\PP \VS{31}Gbãadepiↄ gbɛ sɛ̀lɛ lↄ, aa ye aà pápaò aa aà dɛ.

\VS{32}Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Ma yãmaa pↄ́ ma Mae dàmɛɛↄ kɛ̀ɛ́ dasi. A kpele yã́i á ye ma pápa ń gbɛoi?

\VS{33}Ɔ̃ gbãadepiↄ wèwà aa mɛ̀: Wá ye wà ń pápa ń gbɛo yãmaa pↄ́ ń kɛ̀ yã́i no. Kɛ́ n dↄɛ ń Luao yã́iɛ.\FTNT{*}{{\FR 10:33 }{\FT{Lev 24.16}}} Gbɛ̃nazĩnan n ũ, ↄ̃ n nzĩa dìlɛ Lua ũ.

\VS{34}Ɔ̃ Yesu wèmá à mɛ̀: Lua ò á ikoyã láu à mɛ̀, luaↄn ń ũ.\FTNT{†}{{\FR 10:34 }{\FT{Soũ 82.6}}}

\VS{35}Lua i o gbɛ̃́ pↄ́ àlɛ yã'onɛ́piↄnɛ luaↄo lé? Aà yã́ bãdɛa vĩ sↄ̃o.

\VS{36}Ma gbɛ̃́ pↄ́ ma Mae ma dilɛ adoa à ma zĩ dṹnia guu sↄ̃, kɛ́ ma mɛ̀ Lua Nɛ́n ma ũ, bↄ́yãi a mɛ̀ ma dↄɛ ń Luaoɛi?

\VS{37}Tó málɛ ma Mae kɛa kɛo, ásu ma yã́ sio.

\VS{38}Tó málɛ kɛ sↄ̃, baa tó i ma yã́ sio, à ma náaikɛ ma yãkɛaↄ yã́i, kɛ́ à e dↄ̃ sã́asã Mae Lua ku ma guu mɛ́ má kú aà guu.

\VS{39}Ɔ̃ aa ɛ̀a lɛ́ zɛwɛɛlɛ wà aà kṹ, ↄ̃ à pìlimá.


\par }{\PP \VS{40}Ɔ̃ à ɛ̀a gɛ̀ Yuudɛ̃ baale, gu pↄ́ Zãa gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ̀u sɛ̃́ia. À gↄↄplakɛ̀ we,\FTNT{‡}{{\FR 10:40 }{\FT{Zãa 1.28}}}

\VS{41}ↄ̃ wà mↄ̀ aà kĩ́i dasidasi wà mɛ̀: Baa kɛ́ Zãa i dabudabue kɛo, yã́ pↄ́ a ò gbɛ̃́ɛ bee musu píiá sĩanaɛ.

\VS{42}Ɔ̃ wà aà náaikɛ̀ we dasi.




\par }\Chap{11}{\SH Lazaa gaa
\par }
{\PP \VerseOne{1}Gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛ Lazaa lɛ́ gyãkɛ Bɛtani, wɛ̃́lɛ pↄ́ aà dãeↄ Maliama ń Maatao kuu.

\VS{2}Maliamapi mɛ́ nↄɛ pↄ́ tulale kà Diiwa à aà gbá wàa ń a mikão ũ.

\VS{3}Ɔ̃ Lazaa dãepiↄ lɛ́kpãsãkɛ̀ Yesuɛ aa mɛ̀: Dii, n gbɛ̃na lɛ́ gyãkɛ.

\VS{4}Kɛ́ Yesu yã́pi mà à mɛ̀: Gyãpi miá ga no. Kɛ́ Lua zↄ̃ↄkɛ bↄ gupuau yã́iɛ, Lua Nɛ́ i tↄbↄ a musu.

\VS{5}Yesu ye Maata ń aà dãunao ń Lazaaozi.

\VS{6}Aà Lazaa gyãkɛa baomaa gbɛa à kɛ̀ gu pↄ́ á kúu gĩa gↄↄ pla.


\par }{\PP \VS{7}Bee gbɛa ↄ̃ a ò a ìwaↄnɛ: Wà ɛa gɛ́ Yude.

\VS{8}Ɔ̃ aà ìwaↄ òɛ̀: Mɛtulu, gbãadeↄ ye n pápa ń gbɛo i gɛ̃gɛ̃o, ↄ̃ ń ye wà ɛa gɛ́ we lↄa?

\VS{9}Yesu mɛ̀: Fãanɛ do lɛɛlu kuɛpla nolo? Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ bɛbɛ fãanɛ lí gɛ̃mbↄlɛo, kɛ́ àlɛ gu'e dṹniaɛ bee gupua yã́i.

\VS{10}Tó àlɛ bɛbɛ gwãasĩna, a gɛ̃mbↄlɛɛ, kɛ́ a gupuapi vĩo yã́i.


\par }{\PP \VS{11}Yã́pi oa gbɛa Yesu ònɛ́: Wá gbɛ̃na Lazaa i'ò. Málɛ gɛ́ aà vuiɛ.

\VS{12}Ɔ̃ aà ìwaↄ òɛ̀: Dii, tó àlɛ i'oɛ, a aafiaʼe.

\VS{13}Lazaa gaa yã́ Yesu lɛ́ onɛ́, ↄ̃ aalɛ e i'oaɛ sĩana.

\VS{14}Ɔ̃ Yesu ònɛ́ sa wásawasa: Lazaa gàɛ.

\VS{15}Ma pↄ kɛ̀na kɛ́ má kú weo, kɛ́ à e à ma náaikɛ yã́i. Wà gɛ́ aà kĩ́i.

\VS{16}Ɔ̃ Tomaa pↄ́ wì mɛ Sìa ò a gbɛ̃́ↄnɛ: Wà gɛ́, wí ga ń Diio sↄ̃.


\par }{\PP \VS{17}Kɛ́ Yesu kà we, à mↄ lè wà Lazaa vĩ̀ à kɛ̀ gↄↄ síiↄ̃ kↄ̀.

\VS{18}Bɛtani ku kãi ń Yelusalɛũo lán kiloo àaↄ̃ taawa.

\VS{19}Yuda gbãadeↄ bↄ̀ we dasi aa mↄ̀ Maata ń Maliamao kĩ́i an nↄ̀sɛ níniinɛ́ an dãↄ ga yã́ musu.

\VS{20}Kɛ́ Maata mà Yesu lɛ́ mↄ́, à gɛ̀ daiaàlɛ. Maliama gↄ̃̀ zↄ̃lɛa bɛ.

\VS{21}Ɔ̃ Maata ò Yesuɛ: Dii, tó ń kú la yãa, ma dãↄ a gao.

\VS{22}Baa tia má dↄ̃ kɛ́ yã́ pↄ́ ń gbɛ̀a Luawa, a kɛnɛ.

\VS{23}Yesu òɛ̀: N dãↄ a vu.

\VS{24}Maata òɛ̀: Má dↄ̃ kɛ́ a vu zĩ́ pↄ́ gɛↄ vu gↄↄgbɛzãzĩ.

\VS{25}Yesu òɛ̀: Mámɛ má gbɛ̃́ pↄ́ ì gɛↄ vu à wɛ̃ni kpámá ũ. Baa tó ma náaikɛna gà, a gi àↄ kuɛ.

\VS{26}Gbɛ̃́ pↄ́ kú mɛ́ àlɛ ma náaikɛ a ga bauo. N bee sìa?

\VS{27}Maata òɛ̀: Ao Dii, má sì kɛ́ Mɛsii, Lua Nɛ́ pↄ́ wà mɛ̀ a mↄ dṹnia guun n ũ.


\par }{\SH Lazaa vua
\par }
{\PP \VS{28}Kɛ́ Maata yã́pi ò, à gɛ̀ a dãuna sìsi, a òɛ̀ asii guu: Mɛtulu mↄ̀, àlɛ n gbɛa.

\VS{29}Kɛ́ Maliama yã́pi mà, à fɛ̀lɛ kpakpa, àlɛ gɛ́ aà kĩ́i.

\VS{30}Yesu i gɛ̃ wɛ̃́lɛ guu yãao, a ku gu pↄ́ Maata dàuaàlɛ gĩaɛ.

\VS{31}Gbãadepiↄ ku kpɛ́u ń Maliamao, aalɛ aà nↄ̀sɛ niniɛ̀. Kɛ́ aa è à fɛ̀lɛ ń wãao à bↄ̀, aa bↄ̀ tɛaàzi, asa aalɛ e àlɛ gɛ́ ↄ́ↄlↄi miaaɛ.


\par }{\PP \VS{32}Kɛ́ Maliama kà gu pↄ́ Yesu kúu, kɛ́ à aà è, à kùlɛ aà gbázĩ a òɛ̀: Dii, tó ń kú la yãa, ma dãↄ a gao.

\VS{33}Yesu è àlɛ ↄ́ↄlↄ mɛ́ gbãade pↄ́ mↄ̀aànↄpiↄ lɛ́ ↄ́ↄlↄ lↄ. Ɔ̃ tòlobi zùaàgu, aà pↄ yà.

\VS{34}Ɔ̃ à mɛ̀: A aà vĩ̀ má ni? Aa wèwà aa mɛ̀: Mae, mↄ ǹ gwa.

\VS{35}Yesu wɛ́'ikàu.

\VS{36}Ɔ̃ gbãadepiↄ mɛ̀: À gwa lá a yeaàzi.

\VS{37}Ɔ̃ an gbɛ̃eↄ mɛ̀: Aà gbɛ̃́ pↄ́ à vĩ̀a wɛ́ wɛ̃̀, a fↄ̃ gi Lazaa ga yãao lé?


\par }{\PP \VS{38}Kɛ́ Yesu lɛ́ gɛ́ miapi kĩ́i, ↄ̃ tòlobi zùaàgu lↄ. Miapiá gbɛ̀'ɛɛ, gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛ ta a lɛ́lɛ.

\VS{39}Yesu mɛ̀: À gbɛpi go ɛpilɛ. Ɔ̃ gɛpi dãe Maata òɛ̀: Dii, à yaikɛ̀ kↄ̀, asa à kɛ̀ gↄↄ síiↄ̃ɛ.

\VS{40}Yesu òɛ̀: Mi onɛ, tó ńlɛ ma náaikɛ, ńyↄ̃ Lua zↄ̃ↄkɛ eo lé?

\VS{41}Ɔ̃ wà gbɛpi gò. Yesu wɛsɛ̀ musu à mɛ̀: Baa, ma n sáaukɛ̀ kɛ́ n ma yãmà.

\VS{42}Má dↄ̃ kɛ́ niↄ ma yãma gↄↄpii, ãma má ò bíla pↄ́ kú la yã́iɛ, kɛ́ aa e si ḿmɛ n ma zĩ.


\par }{\PP \VS{43}Kɛ́ a ò beewa, à pũ̀na ń lↄↄ gbãao à mɛ̀: Lazaa, mↄ ǹ bↄ.

\VS{44}Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ gàpi bↄ̀, pↄ́lɛ fĩfĩa aà mɛwa mɛ́ zwãa yea aà miwa. Yesu ònɛ́: À pↄ́ polowà, í aà gbaɛ.


\par }{\SH Lɛkpaaĩa Yesuzi
\par }
{\PP \VS{45}Yuda gbãade pↄ́ aa mↄ̀ Maliama kĩ́ipiↄ, kɛ́ aa yã́ pↄ́ Yesu kɛ̀pi è, aa aà náaikɛ̀ dasi.

\VS{46}Ãma an gbɛ̃eↄ gɛ̀ Falisiↄ kĩ́i, aa yã́ pↄ́ Yesu kɛ̀ ònɛ́.

\VS{47}Ɔ̃ sa'onkiaↄ ń Falisipiↄ gbãadeↄ gbɛ̀a kↄ̃kãaawa aa mɛ̀: Gbɛ̃́pi lɛ́ dabudabukɛ dasi, wá sɛ́ kpelewa ni?

\VS{48}Tó wá tò àlɛ kɛ màa, wa aà náaikɛ píiɛ, Lomadeↄ i mↄ wá Lua kpɛ́ ń wá buio suumpa píi.

\VS{49}Ɔ̃ an gbɛ̃do Kaaifa pↄ́ dɛ sa'onkia ũ wɛ̃ bee ònɛ́: Á yãe dↄ̃o.

\VS{50}Kɛ́ gbɛ̃́ mɛ̀ndo gaa wápii gbɛu maa dɛ wá bui midɛala, á dↄ̃o lé?

\VS{51}I yã́ bee o ń azĩaoo. Kɛ́ a dɛ sa'onkia ũ wɛ̃ bee yã́i, ↄ̃ à ãnabikɛkɛ̀ à dↄ̀aa lá Yesu a su ga Yudaↄ gbɛu ò.

\VS{52}I kɛ Yudaↄ ńtɛ̃ɛ no, ń Lua nɛ́ pↄ́ fãaaaↄɛ lↄ, kɛ́ aà ń kɛ mɛ̀ doũ.

\VS{53}Za zĩbeezĩ ↄ̃ gbãadepiↄ zɛ̀ ń Yesu dɛao.

\VS{54}A yã́i tò Yesu i bↄ gupuau ń guu lↄo. Ɔ̃ à gɛ̀ zↄ̃ɛwia pↄ́ kú gbáa lɛ́a, wì mɛ Ɛflaiũ. À gↄↄplakɛ̀ we ń a ìwaↄ.


\par }{\PP \VS{55}Yudaↄ Gɛ̃amusu dikpɛ kãikũ̀. Wà bↄ̀ zↄ̃ɛwiaↄ guu dasidasi, wà gɛ̀ Yelusalɛũ e dikpɛpi àↄ ka gbãbↄa yã́i.

\VS{56}Wàlɛ Yesu wɛɛlɛ, wa zɛa Lua ua, wàlɛ kↄ̃ lala wà mɛ̀: Á è kpelewai? A we mↄ dikpɛue?

\VS{57}Sa'onkiaↄ ń Falisiↄ dìlɛ tó gbɛ̃e Yesu kúkĩi dↄ̃, aà onɛ́ kɛ́ wà e aà kṹ.




\par }\Chap{12}{\SH Tulalekaa Yesu gbáↄwa
\par }
{\R (Mat 26.6-13, Maa 14.3-9)

\par }{\PP \VerseOne{1}Gɛ̃amusu dikpɛ gↄ̃̀ gↄↄ soolo, ↄ̃ Yesu mↄ̀ Bɛtani, Lazaa pↄ́ à aà vù à bↄ̀ gau bɛ wɛ̃́lɛu.

\VS{2}Wà blɛkɛ̀ Yesuɛ we. Maata mɛ́ lɛ́ blɛ kpaalɛ, mɛ́ Lazaa ku blɛblenaↄ guu ń Yesuo.

\VS{3}Ɔ̃ Maliama tulale bui maa ↄde sɛ̀ mↄ̀ò, à kà litili guo, ↄ̃ a kà Yesu gbáↄwa à aà gbápiↄ wàa ń a mikão. Tulale gĩ lì kpɛ́a.

\VS{4}Yesu ìwaↄ do, Yudasi Isaliↄti pↄ́ a Yesu kpámá mɛ̀:

\VS{5}Tulale bee ↄ̃a kà wɛ̃̀ do zĩ ↄ̃a ũ. Bↄ́yãi wi yía wà a ↄ̃a kpà taasideↄwao ni?

\VS{6}I bee o taasideↄ wɛ̃nagwaa yã́i no, kɛ́ kpã́iɛ yã́iɛ. Ɔ̃mɛ ìↄ mↄ̀bↄↄ kũa, ìↄ ↄ̃a kĩni kuluyeye.

\VS{7}Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Nↄɛpi tó. Aà bee ulɛ e ma gɛ kpɛlagↄↄ.

\VS{8}Taasideↄ kúánↄ gↄↄpiiɛ,\FTNT{*}{{\FR 12:8 }{\FT{Iko 15.11}}} ãma máↄ kúánↄ gↄↄpiio.


\par }{\PP \VS{9}Yuda gbãadeↄ mà Yesu kú Bɛtani, ↄ̃ aa gɛ̀ we dasidasi. I kɛ Yesu yã́i aa gɛ̀i adoo, kɛ́ aa Lazaa pↄ́ Yesu aà bↄ̀ gau e lↄɛ.

\VS{10}Ɔ̃ sa'onkiaↄ zɛ̀ò aa Lazaa dɛ lↄ,

\VS{11}asa aà yã́i ↄ̃ gbãadeↄ lɛ́ kɛ̃́má dasi, aalɛ Yesu náaikɛ.


\par }{\SH Gbãakpaa Yesuzi Yelusalɛũ
\par }
{\R (Mat 21.1-11, Maa 11.1-11, Luk 19.28-40)

\par }{\PP \VS{12}Kɛ́ a gu dↄ̀, bíla pↄ́ mↄ̀ dikpɛuↄ mà Yesu lɛ́ mↄ́ Yelusalɛũ,

\VS{13}ↄ̃ aa kpakpalaↄ zↄ̃̀zↄ̃ aa gɛ̀ daioaàlɛ. Aalɛ wiilɛ aalɛ mɛ:

\par }{\Q Gbãa kɛ!

\par }{\Q Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ ń Dii tↄ́o ũ!

\par }{\Q Báaaden Isailiↄ Kía ũ!\FTNT{†}{{\FR 12:13 }{\FT{Soũ 118.25-26}}}


\par }{\MM \VS{14}Yesu zàa'ĩna è, à dìkpɛ lá a kɛ̃a láuwa wà mɛ̀:


\par }{\Q \VS{15}Siↄnadeↄ, ásu vĩakɛo.

\par }{\Q Á kía lɛ́ mↄ́ dia zàa'ĩn bↄlↄ kpɛ.\FTNT{‡}{{\FR 12:15 }{\FT{Zkl 9.9}}}


\par }{\MM \VS{16}Aà ìwaↄ i yã́pi midↄ̃ gĩao. Yesu fɛlɛ taa gawi guu gbɛa ↄ̃ aa dↄ̃̀ sa kɛ́ wà yã́pi kɛ̃̀ aà yã́ musuɛ, mɛ́ ḿpiↄ wà apii kɛ̀ɛ̀.

\VS{17}Kɛ́ Yesu Lazaa sìsi à bↄ̀ miau à aà vù à bↄ̀ gau, gbɛ̃́ pↄ́ kuaànↄↄ a baokpàkpanɛ́.

\VS{18}A yã́i bíla gɛ̀ daiaàlɛ, asa aa mà à dabudabupi kɛ̀ɛ.

\VS{19}Ɔ̃ Falisiↄ òkↄ̃ɛ aa mɛ̀: Á èa? Wá fↄ̃ pↄe wowào. Gwa, dṹnia bↄ̀ tɛaàzi.


\par }{\SH Yesu a ga yã'oa
\par }
{\PP \VS{20}Gɛlɛkieↄ ku gbɛ̃́ pↄ́ aa mↄ̀ lousisii dikpɛuↄ guu,

\VS{21}ↄ̃ aa gɛ̀ Bɛsaida pↄ́ kú Galile gbɛ̃́ Filipi kĩ́i, aa wabikɛ̀wà aa mɛ̀: Mae, wá ye Yesu kↄ̃'eai.

\VS{22}Filipi gɛ ò Ãndeleeɛ, ↄ̃ aa gɛ̀ wa ò Yesuɛ sãnu.

\VS{23}Yesu ònɛ́: Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ tↄbↄgↄↄ kà.

\VS{24}Sĩana málɛ oɛ́, tó pↄ́wɛna i gɛ̃ tíu à fↄ̃mbasibↄ̀o, ìↄ ku adoɛ. Tó à fↄ̃mbasibↄ̀ sↄ̃, ì nɛ'i maamaaɛ.

\VS{25}Gbɛ̃́ pↄ́ ye a wɛ̃nii, wɛ̃nipi a vũaawà. Gbɛ̃́ pↄ́ gì a wɛ̃nii dṹniaɛ beeu sↄ̃, ade aↄ ku gↄↄpiiɛ.

\VS{26}Tó gbɛ̃́ ye zĩkɛmɛɛ, aàↄ tɛmazi, ma zĩkɛnapi iↄ ku gu pↄ́ má kúu. Tó gbɛ̃́ lɛ́ zĩkɛmɛɛ, ma Mae a aà kpɛla.

\VS{27}Tiasa ma pↄ yà. Kpelewa má oi? Mà o, Baa, ma bↄ yã́ pↄ́ lɛ́ mↄau yã̀? Aawo! Ma mↄ yã́ pↄ́ lɛ́ mↄapi yã́iɛ.

\VS{28}Baa, tↄbↄ. Ɔ̃ lↄↄ bↄ̀ luabɛ à mɛ̀: Má bↄ̀ kↄ̀, mɛ́ má ɛa bↄ lↄ.

\VS{29}Kɛ́ bíla pↄ́ kú we mà aa mɛ̀: Lou mɛ́ vĩ̀. Gbɛ̃eↄ mɛ̀: Malaika mɛ́ yã'òɛ̀.

\VS{30}Ɔ̃ Yesu ònɛ́: I kɛ ma yã́i lↄↄpi bↄ̀io, á yã́iɛ.

\VS{31}Yã́ a zↄ̃lɛ dṹniaɛ beewa sa. Wa dṹniaɛ bee kía bↄ kpalau sa.

\VS{32}Mapi sↄ̃, tó wà ma sɛ ma dↄ musu, má bui píi sísi aa mↄ ma kĩ́i.

\VS{33}Kɛ́ Yesu ò màa, à dↄ̀aa lɛ́ ga pↄ́ a su ga yã'oɛ.


\par }{\PP \VS{34}Ɔ̃ bíla òɛ̀: Wá mà a ku ikoyã láu wà mɛ̀, Mɛsii aↄ ku gↄↄpiiɛ,\FTNT{§}{{\FR 12:34 }{\FT{Soũ 110.4, Isa 9.6, Dan 7.14}}} mɛ́ n mɛ̀ wa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ sɛ dↄ musu sↄ̃ bɛ? Démɛ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́pi ũi?

\VS{35}Yesu wèmá à mɛ̀: Gupua kuaánↄ gↄ̃̀ yↄↄɛ. Gↄↄ pↄ́ á gupuapi vĩ, àↄ bɛu, kɛ́ gu su siwáo yã́i. Gbɛ̃́ pↄ́ bɛ gusiau líↄ dↄ̃ gu pↄ́ àlɛ gɛ́uo.

\VS{36}Gↄↄ pↄ́ á gupua vĩ, à gupuapi náaikɛ, í gↄ̃ gupua gbɛ̃́ↄ ũ. Kɛ́ Yesu ò màa, ↄ̃ à gɛ̀ ùlɛnɛ́.


\par }{\SH Yuda gbãadeↄá Yesu náaikɛnsaiↄnɛ
\par }
{\PP \VS{37}Baa ń dabudabu dasi pↄ́ a kɛ̀ ń wáaↄ, aai aà náaikɛo,

\VS{38}kɛ́ yã́ pↄ́ ãnabi Isaia ò e pa yã́i à mɛ̀:

\par }{\Q Dii, gbɛ̃e i bao pↄ́ wá kpà sio.

\par }{\Q Wà n gbãa è, wi dↄ̃o.\FTNT{*}{{\FR 12:38 }{\FT{Isa 53.1}}}


\par }{\MM \VS{39}Aai we aà náaikɛ̀o, asa Isaia ò lↄ:


\par }{\Q \VS{40}Lua ń wɛ́ vĩ̀akũ̀nɛ́ kɛ́ aasu gu'eo,

\par }{\Q à ń nↄ̀sɛ tàtanɛ́ kɛ́ aasu yãma aa ɛa suwa,

\par }{\Q i ń gbã́gbão yã́i.\FTNT{†}{{\FR 12:40 }{\FT{Isa 6.10}}}


\par }{\MM \VS{41}Isaia bee ò kɛ́ à Yesu gawi è\FTNT{‡}{{\FR 12:41 }{\FT{Isa 6.1}}} yã́iɛ, ↄ̃ à aà yã'ò.

\VS{42}Ń beeo gbãadepiↄ Yesu náaikɛ̀ dasi. Falisiↄ yã́i ↄ̃ aaliↄ ye wà dↄ̃máo, kɛ́ wasu lousisikpɛzↄ̃nɛ́o yã́i.

\VS{43}Asa aa ye gbɛ̃nazĩnaↄ ń sáaukpa dɛ Lua ń sáaukpaa.


\par }{\PP \VS{44}Ɔ̃ Yesu pũ̀na à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma náaikɛ, i kɛ mapi àlɛ a náaikɛ adoo, àlɛ gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ náaikɛɛ lↄ.

\VS{45}Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma e lɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ eɛ lↄ.

\VS{46}Ma mↄ dṹnia guu gupua ũɛ, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma náaikɛ su àↄ ku gusiau lↄo.

\VS{47}Gbɛ̃́ pↄ́ ma yãmà mɛ́ a kũao, i kɛ mámɛ má yãdaaàlao, asa mi mↄ yãdai dṹniala no, ma mↄ dṹnia suabaiɛ.

\VS{48}Gbɛ̃́ pↄ́ gìmazi mɛ́ i ma yã́ sio, yã́kpalɛ lɛ́ aà dãɛ. Yã́ pↄ́ má dàɛ̀pi mɛ́ a zↄ̃lɛwà gↄↄgbɛzãzĩ.

\VS{49}Asa mi yãe o ń mazĩaoo. Yã́ pↄ́ má ò ń yã́ pↄ́ má dànɛ́o, ma Mae pↄ́ ma zĩ mɛ́ dìlɛmɛɛ.

\VS{50}Má dↄ̃ kɛ́ yã́ pↄ́ a dàmɛɛá wɛ̃ni láasai yã́ɛ. Beewa yã́ pↄ́ málɛ o, málɛ o lá ma Mae òmɛɛwaɛ.




\par }\Chap{13}{\SH Yesu a ìwaↄ gbá pípia
\par }
{\PP \VerseOne{1}E Gɛ̃amusu dikpɛ àↄ ka, Yesu dↄ̃ kɛ́ a bↄa dṹniaɛ bee guu taa a Mae kĩ́i gↄↄ kà. Lá a ye a gbɛ̃́ↄzi dṹnia guu, a yeńzi e a wɛ̃ni lɛ́waɛ.


\par }{\PP \VS{2}Aalɛ pↄble. Ibiisi dà Simↄↄ Isaliↄti nɛ́ Yudasiɛ a sↄ̃u kↄ̀, kɛ́ aà Yesu kpámá.

\VS{3}Yesu dↄ̃ kɛ́ a Mae pↄ́pii nàɛ a ↄzĩ. A dↄ̃ kɛ́ a bↄ Luapi kĩ́i, mɛ́ a ɛa lɛ́ tá aà kĩ́iɛ.

\VS{4}Gↄↄ pↄ́ aalɛ pↄble, Yesu fɛ̀lɛ à a ula bↄ kàlɛ, ↄ̃ à savɛti sɛ dↄ̀ a pi.

\VS{5}Bee gbɛa à ikà ta guu, ↄ̃ à nà a ìwaↄ gbá pípiawa, àlɛ waa ń savɛti pↄ́ á dↄ̀ a pipio.

\VS{6}Kɛ́ à kà Simↄↄ Piɛɛ kĩ́i, Piɛɛpi òɛ̀: Dii, ḿmɛ ńyↄ̃ ma gbá pípimɛɛa?

\VS{7}Yesu wèwà à mɛ̀: Ń yã́ pↄ́ málɛ kɛ dↄ̃ gĩao. Ńyↄ̃ dↄ̃ gbɛzã.

\VS{8}Piɛɛ òɛ̀ à mɛ̀: Ńyↄ̃ ma gbá pípimɛɛ bauo. Yesu òɛ̀: Tó mi n gbá pípio, wáↄ yãe vĩ ń kↄ̃o lↄo.

\VS{9}Simↄↄ Piɛɛ òɛ̀: Dii, i kɛ ma gbáɛ adoo, ma ↄ ń ma mioɛ lↄ.

\VS{10}Yesu òɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ zu'ò bàa kú ń a gue pípiaoo, sema aà gbá, asa a zɛ̃aɛ. Á gbãsĩo, ãma i kɛ ápii no.

\VS{11}A dↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ a su à a kpámá. A yã́i à mɛ̀ aa gbãsĩsai ḿpiio.


\par }{\PP \VS{12}Kɛ́ à ń gbá pìpinɛ́ a làa, à a ula sɛ dà, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛ lↄ. A ònɛ́: A yã́ pↄ́ má kɛ̀ɛ́ dↄ̃̀a?

\VS{13}I omɛɛ Mɛtulu ge Dii. Álɛ o a zɛ́waɛ, asa má dɛ a ũɛ.

\VS{14}Lá ma gbɛ̃́ pↄ́ má dɛ á dii ń á yãdanɛdeo ũ ma á gbá pìpiɛ́, àliↄ kↄ̃ gbá pipi sↄ̃.

\VS{15}Ma a taa kɛ̀ɛ́. Àliↄ kɛ lá má kɛ̀ɛ́wa.

\VS{16}Sĩana málɛ oɛ́, zↄ̀blena líↄ dɛ a diilao, zĩna líↄ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ a zĩlao.

\VS{17}Lá a yã́ bee dↄ̃̀, báaadeↄn á ũ tó álɛ kɛ.

\VS{18}I kɛ ápii yã́ málɛ oo. Má gbɛ̃́ pↄ́ má sɛ̀ↄ dↄ̃. Sema yã́ pↄ́ kɛ̃a láuɛ bee pa wà mɛ̀:

\par }{\Q Gbɛ̃́ pↄ́ wi ↄkãaa ta doũ mɛ́ bↄ̀ ma kpɛ.\FTNT{*}{{\FR 13:18 }{\FT{Soũ 41.10}}}


\par }{\MM \VS{19}Málɛ oɛ́ tia e àↄ gɛ́ mↄ́i, kɛ́ tó à mↄ̀, á sí mámɛ má aà ũ.

\VS{20}Sĩana málɛ oɛ́, tó gbɛ̃́ gbɛ̃́ pↄ́ ma aà zĩ dìlɛ, à ma dilɛɛ. Tó gbɛ̃́ ma dilɛ sↄ̃, à gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ dìlɛɛ.


\par }{\SH Yesu dↄaa Yudasi ń Piɛɛo yã'oa
\par }
{\R (Mat 26.20-35, Maa 14.17-31, Luk 22.21-34)

\par }{\PP \VS{21}Kɛ́ Yesu bee ò, tòlobi zùaàgu, ↄ̃ a ònɛ́ wásawasa à mɛ̀: Sĩana málɛ oɛ́, á gbɛ̃do mɛ́ a ma kpámá.

\VS{22}Ɔ̃ aà ìwaↄ kↄ̃ gwàgwa, aa bílikɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ àlɛ owa.

\VS{23}Ìwa mɛ̀ndo pↄ́ Yesu yeaàzi gɛngɛsɛkɛa aà saɛ.

\VS{24}Ɔ̃ Simↄↄ Piɛɛ lɛsuikɛ̀ɛ̀ aà Yesu la gbɛ̃́ pↄ́ àlɛ o.

\VS{25}Ɔ̃ ìwapi sↄ̃kpàlɛ Yesuzi à aà là à mɛ̀: Dii, dé ni?

\VS{26}Yesu wèwà à mɛ̀: Má lↄmazↄ̃ dowa, mí kpá adewa. Ɔ̃ à lↄmazↄ̃̀ dowa a kpà Simↄↄ Isaliↄti nɛ́ Yudasiwa.

\VS{27}Kɛ́ Yudasi lↄmapi sì, Setãu gɛ̃̀aàgu gↄ̃̀ↄ. Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Yã́ pↄ́ ńlɛ kɛ kɛ kpakpa.

\VS{28}Gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ pↄbleↄ, an gbɛ̃e i dↄ̃ bↄ́yãi Yesu bee òiɛ̀o.

\VS{29}Lá Yudasi mɛ́ ìↄ mↄ̀bↄↄ kũa, ↄ̃ gbɛ̃eↄ lɛ́ e Yesu òɛ̀ aà gɛ́ dikpɛ pↄ́ pↄ́ aa yeiↄ lúiɛ ge aà gɛ́ pↄe kpái taasideↄwaɛ.

\VS{30}Kɛ́ Yudasi lↄmapi sì, à bↄ̀ gↄ̃̀ↄ. À mↄ lè gwã́ɛ.


\par }{\PP \VS{31}Kɛ́ Yudasi bↄ̀, Yesu mɛ̀: Tiasa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ a tↄbↄ, mɛ́ Lua a tↄbↄ aà yã́ musu.

\VS{32}Tó Lua tↄbↄ̀ aà musu sↄ̃, Lua a aà tↄbↄ a kĩ́i mɛ́ a bↄ gↄ̃̀ↄɛ.

\VS{33}Ma gbɛ̃́ↄ, ma kuaánↄ gↄ̃̀ yↄↄɛ. Á ma wɛɛlɛ, ãma málɛ oɛ́ tia lá má ò gbãadeↄnɛwa, á fↄ̃ gɛ́ gu pↄ́ málɛ táuo.\FTNT{†}{{\FR 13:33 }{\FT{Zãa 7.34}}}

\VS{34}Málɛ yã́ dafu dilɛɛ́ɛ, àliↄ yekↄ̃i. Lá má yeázi, ápiↄ sↄ̃ àliↄ yekↄ̃i màa lↄ.

\VS{35}Tó á yekↄ̃i, ↄ̃ gbɛ̃́pii a á dↄ̃ ma ìwaↄ ũ.


\par }{\PP \VS{36}Simↄↄ Piɛɛ aà là à mɛ̀: Dii, ńlɛ tá má ni? Yesu wèwà à mɛ̀: Gu pↄ́ málɛ táu, ńyↄ̃ fↄ̃ tɛmazi gĩao. Gbɛzã ↄ̃ ńyↄ̃ mↄ́.

\VS{37}Piɛɛ òɛ̀: Dii, bↄ́yãi má fↄ̃ tɛnzi tiao ni? Má gí ma wɛ̃nii n yã́i.

\VS{38}Yesu mɛ̀: Ńyↄ̃ gi n wɛ̃nii ma yã́i ló? Sĩana málɛ onɛ, e ko àↄ gɛ́ lɛzui, ńyↄ̃ lelekpamazi gɛ̃n àaↄ̃.




\par }\Chap{14}{\SH Yesu mɛ́ luabɛ zɛ́ ũ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ásu tó á pↄ yao. À Lua náaikɛ, í ma náaikɛ.

\VS{2}Ma Mae bɛ kpɛ́ vĩ dasi, málɛ gɛ́ gukɛkɛiɛ́ɛ. Tó a dɛ màao, dↄ̃ mi oɛ́o.

\VS{3}Lá málɛ gɛ́ gukɛkɛiɛ́, má ɛa mↄ mà á sɛ́lɛ táánↄ ma kĩ́i, kɛ́ ápiↄ sↄ̃ àↄ ku gu pↄ́ má kúu.

\VS{4}Á gu pↄ́ málɛ táu zɛ́ dↄ̃.

\VS{5}Ɔ̃ Tomaa òɛ̀: Dii, wá dↄ̃ gu pↄ́ ńlɛ táuo. Wá fↄ̃ a zɛ́ dↄ̃ kpelewa ni?

\VS{6}Yesu wèwà à mɛ̀: Mámɛ má zɛ́pi ũ, mámɛ má sĩana ń wɛ̃nio ũ. Gbɛ̃e lí e gɛ̀ ma Mae kĩ́i ma kɛ̀sɛ kũsaio.


\par }{\PP \VS{7}Tó á ma dↄ̃, dↄ̃ á ma Mae dↄ̃. Za tia a aà dↄ̃̀ mɛ́ a aà è.

\VS{8}Ɔ̃ Filipi òɛ̀: Dii, ǹ n Mae ↄlↄwɛ̃ɛ. Bee a mↄ́wá.

\VS{9}Yesu òɛ̀: Filipi, má kúánↄ za gbão, ↄ̃ ń ma dↄ̃oa? Gbɛ̃́ pↄ́ ma e ma Mae èɛ. Bↄ́yãi ńlɛ o mà a Mae ↄlↄɛ́i?

\VS{10}Kɛ́ má kú ma Mae guu mɛ́ ma Mae ku ma guu, ni sio lé? Yã́ pↄ́ málɛ oɛ́, málɛ o ń mazĩaoo. Ma Mae pↄ́ kú ma guu mɛ́ lɛ́ a yãkɛaↄ kɛ.

\VS{11}Kɛ́ má ò má kú ma Mae guu mɛ́ ma Mae ku ma guu, à ma yã́ sí. Tó màan sↄ̃o, à si ma yãkɛapiↄ yã́i.

\VS{12}Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma náaikɛ a yã́ pↄ́ mi kɛpiↄ kɛ. A kɛ dɛ beeↄla se, kɛ́ málɛ tá ma Mae kĩ́i yã́i.

\VS{13}Má yã́ pↄ́ a a wabikɛ̀ ń ma tↄ́o kɛ, kɛ́ ma Mae e tↄbↄ ma musu yã́i.

\VS{14}Tó a yãe wabikɛ̀ ń ma tↄ́o, má kɛ.


\par }{\SH Yesu lɛgbɛ̃a a Nisĩna yã́ musu
\par }
{\PP \VS{15}Tó á yemazi, áↄ yã́ pↄ́ má dìlɛↄ kũa.

\VS{16}Má gbɛa ma Maewa, i á gba Zɛnnↄde pãle pↄ́ aↄ kúánↄ gↄↄpii\FTNT{*}{{\FR 14:16 }{\FT{Zĩn 2.1-4}}}

\VS{17}Nisĩn sĩande ũ. Dṹnia gbɛ̃́ↄ fↄ̃ aà dilɛo, asa aalɛ aà eo mɛ́ aa aà dↄ̃o. Ápiↄ á aà dↄ̃, asa a kúánↄ mɛ́ aↄ kú á guu.

\VS{18}Má á tó ádoo, má ɛa mↄ á kĩ́i.

\VS{19}À gↄ̃̀ yↄↄɛ kɛ́ dṹnia a ma e lↄo, ãma á ma e. Kɛ́ má kú yã́i, áↄ ku sↄ̃.

\VS{20}Gↄↄ bee áↄ dↄ̃ kɛ́ má kú ma Mae guu, á kú ma guu, mɛ́ má kú á guu.

\VS{21}Gbɛ̃́ pↄ́ ma yãdilɛaↄ dà mɛ́ a kũa, ade mɛ́ yemazi. Ma Mae aↄ ye gbɛ̃́ pↄ́ yemazizi, mɛ́ máↄ yeaàzi, mí azĩa ↄlↄɛ̀.


\par }{\PP \VS{22}Ɔ̃ Yudasi aà là, i kɛ Yudasi Isaliↄti gbɛ̃́ no: Dii, bↄ́ yã́ mɛ́ mↄ̀, ńyↄ̃ nzĩa ↄlↄwɛ̃ɛ, mɛ́ dṹnia a n eo ni?

\VS{23}Ɔ̃ Yesu wèwà à mɛ̀: Tó gbɛ̃́ yemazi, aↄ ma yã́ kũa. Ma Mae aↄ yeaàzi, wí mↄ́ aà kĩ́i, wí zↄ̃lɛaànↄ.

\VS{24}Gbɛ̃́ pↄ́ yemazio ma yã́ kũao. Yã́ pↄ́ álɛ mapi i bↄ ma kĩ́io, à bↄ̀ ma Mae pↄ́ ma zĩ kĩ́iɛ.

\VS{25}Ma yã́pi òɛ́ gↄↄ pↄ́ má kúánↄ.

\VS{26}Ma Mae a a Nisĩna zĩ ń ma tↄ́o Zɛnnↄde ũ. Ɔ̃mɛ a yã́pii dadaɛ́, i to yã́ pↄ́ má òɛ́ dↄágu píi.

\VS{27}Málɛ á tó ń aafiao, mazĩa aafia ↄ̃ málɛ á gba. Málɛ á gba lá dṹnia ì ń gbawao. Ásu tó á pↄ yao, ásu sↄ̃̀deedeekɛo.

\VS{28}Á mà, má òɛ́ málɛ tá, mí ɛa mↄ á kĩ́i. Tó á yemaziɛ, dↄ̃ á pↄ na, kɛ́ málɛ tá ma Mae kĩ́i yã́i, asa ma Mae dɛmala.

\VS{29}Má òɛ́ tia e àↄ gɛ́ kɛi, kɛ́ tó à kɛ̀, á ma náaikɛ.

\VS{30}Má e yã'oánↄ gbã̀a lↄo, asa dṹniaɛ bee kía lɛ́ mↄ́. A iko vĩao,

\VS{31}ãma lá ma Mae dàmɛɛ ↄ̃ málɛ kɛ, kɛ́ dṹnia e dↄ̃ má yeaàzi. À fɛlɛ wà go lakĩi.




\par }\Chap{15}{\SH Yesu mɛ́ vɛ̃ɛli sĩande ũ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mámɛ má vɛ̃ɛli sĩande ũ, ma Mae mɛ́ vɛ̃ɛbude ũ.\FTNT{*}{{\FR 15:1 }{\FT{Isa 5.1-4}}}

\VS{2}Ì gↄ̃na pↄ́ pɛa nɛ'isai píi zↄ̃ɛ, ↄ̃ ì a nɛ'ina píi mibo, kɛ́ a nɛ'ia kã́fĩ yã́i.

\VS{3}Ápiↄá zɛ̃aɛ yã́ pↄ́ má òɛ́ yã́i.

\VS{4}Àↄ naa mapiwa lá má naawáwa. Ligↄ̃na lí fↄ̃ nɛ'ì ń azĩaoo, sema àↄ pɛa lidawa. Màaɛ ápiↄ á fↄ̃ kã́fĩakɛo, sema àↄ naaa bàasio.


\par }{\PP \VS{5}Mámɛ má vɛ̃ɛ lida ũ, ámɛ á a gↄ̃naↄ ũ. Gbɛ̃́ pↄ́ naaa mɛ́ má naawà, ade a kã́fĩakɛ maamaaɛ, asa á fↄ̃ pↄe kɛ ma saio.

\VS{6}Tó gbɛ̃́ naaao, wa aà vũaa, lá wì ligↄ̃na zↄ̃ vũaa à giigaga, wà sɛ́lɛ kátɛu à tɛ́kũwaɛ.

\VS{7}Tó á naaa mɛ́ ma yã́ kú á sↄ̃u, à pↄ́ pↄ́ á yei wabikɛ, í e.

\VS{8}Tó a kã́fĩakɛ̀ maamaa, áↄ dɛ ma ìwaↄ ũ sĩana, ma Mae i tↄbↄ.


\par }{\PP \VS{9}Má yeázi lá ma Mae yemaziwa. À zɛ ń ma yeaázio.

\VS{10}Tó á yã́ pↄ́ má dìlɛↄ kũa, á zɛa ń ma yeaázion we, lá má yã́ pↄ́ ma Mae dìlɛↄ kũa mɛ́ má zɛa ń aà yeamaziowa.

\VS{11}Ma yã́piↄ òɛ́, kɛ́ àↄ pↄna pↄ́ má vĩ vĩ, á pↄna i kɛ zài.

\VS{12}Yã́ pↄ́ má dìlɛɛ́n kɛ: Àↄ yekↄ̃i lá má yeáziwa.\FTNT{†}{{\FR 15:12 }{\FT{Zãa 13.34}}}

\VS{13}Tó gbɛ̃́ gì a wɛ̃nii a gbɛ̃naↄ yã́i, gbɛ̃e aↄ ye gbɛ̃́i dɛ beelao.

\VS{14}Tó álɛ yã́ pↄ́ má dìlɛɛ́ kɛ, ma gbɛ̃naↄn á ũ.

\VS{15}Má oɛ́ zↄ̀blenaↄ lↄo, asa zↄ̀blena líↄ a dii bↄↄlɛ dↄ̃o. Máↄ oɛ́ sa gbɛ̃naↄɛ, asa yã́ pↄ́ má mà ma Mae kĩ́i ↄ̃ má òɛ́ píi.

\VS{16}Ámɛ i ma sɛo, mámɛ ma á sɛ́, mɛ́ ma á zĩ́ à gɛ́ kã́fĩakɛi, kã́fĩa pↄ́ aↄ ku, Mae Lua i á gba pↄ́ pↄ́ a a wabikɛ̀wa ń ma tↄ́o.

\VS{17}Yã́ pↄ́ má dìlɛɛ́n kɛ: Àↄ yekↄ̃i.


\par }{\SH Dṹnia zaa Yesu ń a gbɛ̃́ↄgu
\par }
{\PP \VS{18}Tó dṹnia zàágu, àↄ dↄ̃ kɛ́ à zàmagu á ãa.

\VS{19}Tó dṹnia gbɛ̃́ↄn á ũ, dↄ̃ dṹnia yeázi. Lá ma á sɛ́ ma á bↄ́ dṹnia guu, á dɛ a gbɛ̃́ↄ ũo. Bee yã́i dṹnia zaiágu.

\VS{20}À to yã́ pↄ́ má òɛ́ dↄágu. Zↄ̀blena líↄ dɛ a diilao. Lá aa ĩadàa, màa aa dawá sↄ̃. Tó aa ma yã́ kũaɛ, aaↄ á yã́ kũa sↄ̃ɛ.

\VS{21}Aa yã́ beeↄ kɛɛ́ píi ma tↄ́ yã́i, asa aa gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ dↄ̃o.


\par }{\PP \VS{22}Tó mi mↄ ma yã'ònɛ́o, dↄ̃ aa duuna vĩo. Tia kɛ́wa an duuna awa vĩo.

\VS{23}Gbɛ̃́ pↄ́ zamagu za ma Maeguɛ sↄ̃.

\VS{24}Tó mi yã́ pↄ́ wi kɛ yãao kɛ an guuo, dↄ̃ aa duuna vĩo. Tia kɛ́wa aa yã́ pↄ́ má kɛ̀ↄ è, ↄ̃ aa zàmagu ń ma Maeo wápii,

\VS{25}kɛ́ yã́ pↄ́ kú Mↄizi ikoyã guu pa, wà mɛ̀ aa zàmagu pã.\FTNT{‡}{{\FR 15:25 }{\FT{Soũ 35.19}}}


\par }{\PP \VS{26}Tó Zɛnnↄde pↄ́ má aà gbaɛwá bↄ̀ ma Mae kĩ́i à mↄ̀, Nisĩn sĩande pↄ́ ì bↄ aà kĩ́ipi, aↄ dɛ ma seelade ũ.

\VS{27}Ápiↄ sↄ̃ áↄ dɛ ma seeladeↄ ũ, kɛ́ á kumanↄ za káau yã́i.




\par }\Chap{16}{\PP \VerseOne{1}Ma yã́ beeↄ òɛ́ kɛ́ ásu fuo yã́iɛ.

\VS{2}Wa lousisikpɛzↄ̃ɛ́. A gↄↄ lɛ́ mↄ́ se kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ á dɛ́ aↄ e álɛ zĩkɛ Luaɛɛ.

\VS{3}Aa yã́piↄ kɛɛ́ kɛ́ aa ma Mae ń mapio dↄ̃o yã́i.

\VS{4}Ma yã́ beeↄ òɛ́, kɛ́ tó a gↄↄ kà, íↄ dↄ̃ má òɛ́ kↄ̀ɛ.

\par }{\SH Lua Nisĩna zĩ
\par }
{\PP Mi yã́ beeↄ òɛ́ za káauo, kɛ́ má kúánↄ yã́i.

\VS{5}Málɛ tá gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ kĩ́i sa. Á gbɛ̃e i ma la gu pↄ́ málɛ táuo.

\VS{6}Á pↄ siakũ̀ sa, kɛ́ ma yã́ beeↄ òɛ́ yã́i.

\VS{7}Sĩana málɛ oɛ́, ma taa a àikɛɛ́, asa tó mi tao, Zɛnnↄdepi a mↄ́wáo. Tó ma ta, má aà zĩwá.\FTNT{*}{{\FR 16:7 }{\FT{Zĩn 2.1-4}}}

\VS{8}Tó à mↄ̀, a dṹnia ɛɛkaɛ̀ a ↄzĩ duuna ń maakɛao ń yã́kpalɛkɛao yã́ musu,

\VS{9}duuna yã́ musu, kɛ́ aai ma náaikɛo yã́i,

\VS{10}maakɛa yã́ musu, kɛ́ málɛ tá ma Mae kĩ́i, mɛ́ á ma e lↄo yã́i,

\VS{11}yã́kpalɛkɛa yã́ musu, kɛ́ wà yã́kpalɛkɛ̀ ń dṹniaɛ bee kíao yã́i.


\par }{\PP \VS{12}Má yãvĩ dasi mà oɛ́ lↄ, ãma á yã́piↄ fↄ̃ gĩao.

\VS{13}Tó Nisĩn Sĩande mↄ̀, a dↄaaɛ́ sĩana píi guu. A yã'o ń azĩaoo, yã́ pↄ́ a mà ↄ̃ ali o, i yã́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ↄ baokpaɛ́.

\VS{14}A ma tↄbↄ, asa ↄ̃mɛ a ma yã́ↄ sɛ́lɛ siuɛ́.

\VS{15}Pↄ́ pↄ́ ma Mae vĩ píiá ma pↄ́ɛ. A yã́i ma mɛ̀ a ma yã́ↄ sɛ́lɛ siuɛ́.


\par }{\PP \VS{16}À gↄ̃̀ yↄↄ kɛ́ á ma e lↄo, à gↄ̃̀ yↄↄ lↄ í ma e.


\par }{\SH Pↄsia lilɛa pↄna ũ
\par }
{\PP \VS{17}Ɔ̃ aà ìwaeↄ òkↄ̃ɛ: Bↄ́ yã́ àlɛ owɛ̃ɛ wei? À mɛ̀ à gↄ̃̀ yↄↄ wá a e lↄo mɛ́ à gↄ̃̀ yↄↄ lↄ wí a e. À mɛ̀ lↄ álɛ tá a Mae kĩ́i.

\VS{18}Ɔ̃ aa mɛ̀: À gↄ̃̀ yↄↄ pↄ́ a òpi dɛ kpelewa ni? Wi yã́ pↄ́ àlɛ opi mao.

\VS{19}Yesu dↄ̃̀ kɛ́ aa ye a la, ↄ̃ a ònɛ́: Kɛ́ ma mɛ̀ à gↄ̃̀ yↄↄ á ma e lↄo, mɛ́ à gↄ̃̀ yↄↄ lↄ í ma e, bee álɛ kↄ̃ lalaia?

\VS{20}Sĩana málɛ oɛ́, á ↄ́ↄlↄ á wɛ̃nakɛ, ãma dṹnia a pↄnakɛ. Áↄ ku pↄsia guu, ãma á pↄsiapi a lilɛ pↄna ũ.

\VS{21}Tó nↄɛ ye nɛ'ii, aà pↄ ì siakũ kɛ́ aà wãwãkɛgↄↄ kà yã́i. Tó à nɛ'ì sↄ̃, wãwã pↄ́ a kɛ̀pi lí dↄaàgu lↄo. Aà pↄ ì kɛ naɛ, kɛ́ à nɛ́ dafu kà dṹniawa yã́i.

\VS{22}Màa ápiↄ, á pↄ sia gĩa. Má ɛa mà á e lↄ, á pↄ i kɛ na, mɛ́ gbɛ̃e a fↄ̃ á pↄnapi síwáo.

\VS{23}Gↄↄ bee á yãe laa lↄo. Sĩana málɛ oɛ́, ma Mae a pↄ́ pↄ́ a a wabikɛ̀wa ń ma tↄ́o kpáwá.

\VS{24}E tia i pↄe wabikɛ ń ma tↄ́oo. Àli wabikɛ, íli e, kɛ́ á pↄna e pɛɛwá yã́i.


\par }{\PP \VS{25}Ma yã́piↄ lɛ̀ɛũɛ́ɛ. A gↄↄ lɛ́ mↄ́ kɛ́ má yã'oɛ́ ń yãlɛɛũao lↄo, mí a Mae yã'oɛ́ wásawasa.

\VS{26}Gↄↄ bee á wabikɛ ń ma tↄ́o. Mi oɛ́ mámɛ má wabikɛɛ́ ma Maewao,

\VS{27}asa ma Mae yeázi kɛ́ á yemazi yã́i, mɛ́ a ma bↄa aà kĩ́i sì.

\VS{28}Ma bↄ ma Mae kĩ́i ma mↄ dṹnia guu. Tiasa málɛ dṹniato málɛ tá aà kĩ́i.

\VS{29}Ɔ̃ aà ìwaↄ òɛ̀: Too, ńlɛ yã'o ń yãlɛɛũao lↄo, ńlɛ o wásawasa.

\VS{30}Wá dↄ̃ sa kɛ́ ń yã́pii dↄ̃, baa tó gbɛ̃́ i a làasoo onɛo. Bee yã́i wa n bↄa Lua kĩ́i sì.


\par }{\PP \VS{31}Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Álɛ ma náaikɛ saa?

\VS{32}A gↄↄ lɛ́ mↄ́, à kà kↄ̀, kɛ́ á fãaa, á baade i ta a bɛ i ma to mado. Ń beeo má kú madoo, asa ma Mae kumanↄɛ.

\VS{33}Ma yã́ beeↄ òɛ́, kɛ́ naaa guu á nↄ̀sɛ àↄ daa doũ. Á wɛ́tɛ̃a e dṹnia guu, ãma à sↄ̃dilɛ, ma zĩblè dṹniawa.




\par }\Chap{17}{\SH Yesu wabikɛa a Maewa
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yesu yã́pi oa gbɛa à wɛsɛ̀ musu à mɛ̀: Baa, a gↄↄ kà. Ǹ n Nɛ́ tↄbↄ, n Nɛ́ i n tↄbↄ.

\VS{2}Ń tò má iko vĩ gbɛ̃́piiwa, kɛ́ mà wɛ̃ni láasai kpá gbɛ̃́ pↄ́ ń kpàaↄwa píi.

\VS{3}N Lua mɛ̀ndona sĩande ń mapi Yesu Kilisi pↄ́ ń zĩo dↄ̃a mɛ́ wɛ̃ni láasai ũ.

\VS{4}Ma n tↄbↄ̀ tↄↄlɛ, zĩ pↄ́ ń dàmɛɛ mà kɛ má làa.

\VS{5}Baa, gawi kpaa n kĩ́i sa, lá ń kpàa n kĩ́i zadↄ̃ dṹnia kuo.


\par }{\PP \VS{6}Gbɛ̃́ pↄ́ n ń sɛ́ dṹniau n ń kpaaↄ, má tò aa n dↄ̃. N pↄ́ↄnɛ, ↄ̃ n ń kpaa. Aa n yã́ kũa,

\VS{7}aa dↄ̃̀ sa kɛ́ yã́ pↄ́ ń dàmɛɛ bↄ̀ n kĩ́i píiɛ.

\VS{8}Ma yã́ pↄ́ ń dàmɛɛ dànɛ́. Aa sì, ↄ̃ aa dↄ̃̀ kɛ́ ma bↄ n kĩ́iɛ sĩana. Aa sì kɛ́ ḿmɛ n ma zĩ.

\VS{9}Málɛ wabikɛnɛ́, i kɛ dṹnia málɛ kɛɛ̀o, sema gbɛ̃́ pↄ́ n ń kpaapiↄ, asa n pↄ́ↄnɛ.

\VS{10}Ma pↄ́ↄá n pↄ́ↄnɛ píi, n pↄ́ↄá ma pↄ́ↄnɛ píi. Málɛ tↄbↄ gbɛ̃́piↄ yã́ musu.

\VS{11}Málɛ su n kĩ́i, máↄ ku dṹnia guu lↄo, ãma ampiↄ aaↄ ku dṹnia guu. Baa Kuaadoade, ǹ ń dↄ̃́a ń n tↄ́ pↄ́ ń kpàa gbãao, kɛ́ aaↄ ku mɛdoũ láwáwa.

\VS{12}Gↄↄ pↄ́ má kúńnↄ, ma ń dↄ̃́a ń tↄ́ pↄ́ ń kpàapi gbãao. Má ń kũa, ↄ̃ an gbɛ̃e i vũaao, mɛ́ i kɛ gbɛ̃́ pↄ́ mipɛ̀ kaalɛwa kɛ́ n yã́ e pa yã́i bàasio.\FTNT{*}{{\FR 17:12 }{\FT{Soũ 41.10, Zãa 13.18}}}


\par }{\PP \VS{13}Tiasa málɛ su n kĩ́i. Ma yã́ beeↄ ò dṹnia guu, kɛ́ aaↄ pↄna pↄ́ má vĩ vĩ, i pɛɛmáɛ.

\VS{14}Ma n yã́ dànɛ́, ↄ̃ dṹnia zàńgu, kɛ́ dṹnia gbɛ̃́ↄn ń ũo lán mapiwa.

\VS{15}Málɛ wabikɛma, i kɛ kɛ́ ǹ ń bↄ dṹnia guu no, kɛ́ ǹ kàedańzi Setãu yã́ musuɛ.

\VS{16}Dṹnia gbɛ̃́ↄn ń ũo lán mapiwa.

\VS{17}To an kua àↄ adoa ń sĩana gbãao, n yã́ mɛ́ sĩanapi ũ.

\VS{18}Lá n ma zĩ dṹnia guu, mapi sↄ̃ ma ń zĩ́ dṹnia guu.

\VS{19}Málɛ azĩa kpama an yã́i, kɛ́ aaↄ ku n gbɛ̃́ↄ ũ sĩana.


\par }{\PP \VS{20}I kɛ málɛ wabikɛnɛ́ ńdo no, ń gbɛ̃́ pↄ́ aa ma náaikɛ ń yã́iↄɛ lↄ,

\VS{21}kɛ́ ampii aaↄ ku mɛdoũ. Baa, lá ń kú ma guu mɛ́ má kú n guu, ampiↄ sↄ̃ aaↄ kú wá guu, kɛ́ dṹnia e sí ḿmɛ n ma zĩ.

\VS{22}Gawi pↄ́ ń kpàa ↄ̃ má kpàmá, kɛ́ aaↄ ku mɛdoũ láwáwa.

\VS{23}Má kú ń guu mɛ́ ń kú ma guu, kɛ́ aaↄ ku mɛdoũ míↄmiↄ, dṹnia i dↄ̃ ḿmɛ n ma zĩ, mɛ́ ń yeńzi lá ń yemaziwa.


\par }{\PP \VS{24}Baa, gbɛ̃́ pↄ́ ń kpàaↄ, má ye aaↄ ku gu pↄ́ má kúu, kɛ́ aa wɛsi ma gawilɛ, gawi pↄ́ ń kpàa kɛ́ ń yemazi zadↄ̃ dṹnia kuopi.

\VS{25}Mae Maa, dṹnia n dↄ̃o, ãma má n dↄ̃, mɛ́ gbɛ̃́ɛ beeↄ dↄ̃ kɛ́ ḿmɛ n ma zĩ.

\VS{26}Má tò aa n dↄ̃, mɛ́ má ɛa mà to aaↄ n dↄ̃ lↄ, kɛ́ áↄ yenzi lá ń yemaziwa, míↄ naamá.




\par }\Chap{18}{\SH Yesu kũa
\par }
{\R (Mat 26.47-56, Maa 14.43-50, Luk 22.47-53)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu yã́pi oa gbɛa à bↄ̀ ń a ìwaↄ, aa bùa Sedↄ̃ baale. Lu ku we, ↄ̃ à gɛ̃̀u ń a ìwaↄ.

\VS{2}Yudasi bↄnkpɛde sↄ̃ a gupi dↄ̃, asa Yesu ń a ìwaↄ aaìↄ kãaa we mↄ̀ↄmↄↄɛ.

\VS{3}Ɔ̃ Yudasi gɛ̀ we ń sosa gãli doo ń dↄai pↄ́ sa'onkiaↄ ń Falisiↄ ń zĩ́ↄ. Aa filiaↄ kũa ń sɛ̃tɛↄ ń gↄ̃kɛbↄↄ.

\VS{4}Yesu yã́ pↄ́ a a le dↄ̃ píi, ↄ̃ à bↄ̀ dàńlɛ à ń lá à mɛ̀: Dé álɛ wɛɛlɛi?

\VS{5}Aa wèwà aa mɛ̀: Yesu Nazalɛtiɛ. Ɔ̃ a ònɛ́: Mámɛ má aà ũ. Yudasi bↄnkpɛdepi kúńnↄ.

\VS{6}Kɛ́ Yesu ònɛ́: Mámɛ má aà ũ, ↄ̃ aa ɛ̀a kpɛkpɛ aa bↄ̀lɛlɛ.

\VS{7}Yesu ń lá lↄ: Dé álɛ wɛɛlɛi? Ɔ̃ aa mɛ̀: Yesu Nazalɛtiɛ.

\VS{8}Yesu wèmá lↄ: Má òɛ́ mámɛ má aà ũ. Tó mámɛ álɛ ma wɛɛlɛ, à to gbɛ̃́ɛ beeↄ tá.

\VS{9}À bee ò kɛ́ yã́ pↄ́ à dↄ̀aa ò e pa yã́iɛ à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ ń kpàaↄ, an gbɛ̃e i vũaao.

\VS{10}Simↄↄ Piɛɛ fɛ̃nda looa, ↄ̃ a wò à sa'onkia zĩkɛna lɛ̀ò à aà ↄplaa swã́ gò. Zĩkɛnapi tↄ́n Malaku.

\VS{11}Ɔ̃ Yesu ò Piɛɛɛ: Ǹ n fɛ̃nda pɛ a kpɛ́u. Má taasi pↄ́ ma Mae dìlɛ mà kɛ kɛɛona í mio lé?


\par }{\PP \VS{12}Ɔ̃ sosaↄ ń ń gbɛ̃zↄ̃ↄo ń Yuda dↄaiↄ Yesu kũ̀ aa aà yè.

\VS{13}Aa gɛ̀aànↄ Anasi kĩ́i gĩa. Anasipiá Kaaifa pↄ́ dɛ sa'onkia ũ wɛ̃ bee ã̀nsueɛ.

\VS{14}Kaaifapi mɛ́ lɛdà Yuda gbãadeↄwa yãa à mɛ̀: A maa gbɛ̃́ mɛ̀ndo ga gbɛ̃́pii gbɛuɛ.\FTNT{*}{{\FR 18:14 }{\FT{Zãa 11.49-50}}}


\par }{\SH Piɛɛ lelekpaa Yesuzi
\par }
{\R (Mat 26.57-75, Maa 14.53-72, Luk 22.54-71)

\par }{\PP \VS{15}Simↄↄ Piɛɛ ń Yesu ìwaↄ doo tɛ Yesupi kpɛ. Sa'onkia ìwapi dↄ̃, ↄ̃ ìwapi gɛ̃̀ Yesu kĩ́i sa'onkiapi bɛ'ua.

\VS{16}Piɛɛ gↄ̃̀ zɛ bↄlɛu gãaɛ. Ɔ̃ ìwa pↄ́ sa'onkia aà dↄ̃pi gɛ̀ yã'ò nↄɛ pↄ́ lɛ́ bↄlɛpi dↄ̃́aɛ, ↄ̃ à gɛ̃̀ ń Piɛɛo.

\VS{17}Ɔ̃ nↄɛ bↄlɛdↄ̃anapi Piɛɛ là à mɛ̀: Gbɛ̃́pi ìwaen n ũo lò? Piɛɛ wèwà à mɛ̀: Mámɛo.

\VS{18}Zĩkɛnaↄ ń dↄaiↄ tɛkà yãa kɛ́ ĩ́ana kú yã́i, ↄ̃ aalɛ kpakpa. Piɛɛ kúńnↄ we, àlɛ tɛ́kpakpa.


\par }{\PP \VS{19}Ɔ̃ sa'onkia lɛ́ yãlala Yesuwa aà ìwaↄ ń aà yãdanɛo musu.

\VS{20}Yesu wèwà à mɛ̀: Ma yã'ò gbɛ̃́piiɛ gupuau. Ma yãdàdanɛ́ lousisikpɛↄ guu ń Lua uao, gu pↄ́ Yudaↄ ì kãaau ḿpii. Mi yãe o asii guuo.

\VS{21}Bↄ́yãi ńlɛ yãlalaai? Ma yãmanaↄ la, aa yã́ pↄ́ má ònɛ́ dↄ̃.

\VS{22}Kɛ́ Yesu yã́ bee ò, dↄaiↄ do pↄ́ kú we aà sãnkɛ à mɛ̀: Wì yã́zãsi sa'onkiawa màa yã̀?

\VS{23}Yesu wèwà à mɛ̀: Tó yãvãi má ò, o wà ma. Tó yãmaa má ò sↄ̃, bↄ́yãi n ma lɛi?

\VS{24}Ɔ̃ Anasi Yesu gbàɛ sa'onkia Kaaifawa yea.


\par }{\PP \VS{25}E tia Piɛɛ ku we, àlɛ tɛ́kpakpa. Ɔ̃ wà aà là: Aà ìwaen n ũo lò? Piɛɛ lelekpà à mɛ̀: Mámɛo.

\VS{26}Sa'onkia zĩkɛnaↄ doá gbɛ̃́ pↄ́ Piɛɛ a swã́ gò daɛɛ, ↄ̃ à mɛ̀: Mi n eaànↄ lu guuo lé?

\VS{27}Ɔ̃ Piɛɛ lelekpà lↄ. Wegↄ̃ↄ ko lɛzù.


\par }{\SH Pilati yã́kpalɛkɛa ń Yesuo
\par }
{\R (Mat 27.1-31, Maa 15.1-20, Luk 23.1-25)

\par }{\PP \VS{28}Ɔ̃ Yuda gbãadeↄ bↄ̀ ń Yesuo Kaaifa kĩ́i, aa gɛ̀aànↄ bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ bɛ. Gufɛ̃nɛɛ. Aai gɛ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpi bɛo, kɛ́ aasu gbãlɛo yã́i, asa aa ye Gɛ̃amusu dikpɛkɛɛ.

\VS{29}A yã́i tò Pilati bↄ̀ mↄ̀ ń kĩ́i à mɛ̀: Yã́ kpele á vĩ ń gbɛ̃́pioi?

\VS{30}Aa wèwà aa mɛ̀: Tó vãikɛna no, dↄ̃ wi mↄ aà kpáimao.

\VS{31}Ɔ̃ Pilati ònɛ́: À aà sɛ gɛ́ yã́kpalɛkɛiaànↄ ázĩa ikoyãwa. Ɔ̃ gbãadepiↄ òɛ̀: Wá gbɛ̃dɛa zɛ́ vĩo.

\VS{32}Bee kɛ̀ kɛ́ yã́ pↄ́ Yesu ò e pa yã́iɛ, kɛ́ à dↄ̀aa a ga taa ò.\FTNT{†}{{\FR 18:32 }{\FT{Zãa 3.14, 12.32}}}


\par }{\PP \VS{33}Ɔ̃ Pilati ɛ̀a gɛ̃̀ a bɛ. À Yesu sìsi, ↄ̃ à aà là à mɛ̀: Yudaↄ kían n ũa?

\VS{34}Yesu wèwà à mɛ̀: Ńlɛ bee o ń nzĩao yã̀, ge wà ma yã'ònɛɛ?

\VS{35}Pilati mɛ̀: Yudan ma ũa? N buiↄ ń n sa'onkiaↄ mɛ́ n kpaa. Bↄ́ ń kɛ̀i?

\VS{36}Yesu mɛ̀: Ma kpalaá dṹniaɛ bee pↄ́ no. Tó ma kpalaá dṹniaɛ bee pↄ́ɛ, dↄ̃ ma ìwaↄ zĩkà, kɛ́ wasu ma kpa Yuda gbãadeↄwao. Ma kpalaá dṹnia la pↄ́ no.

\VS{37}Ɔ̃ Pilati òɛ̀ à mɛ̀: Asi kían n ũóo? Yesu mɛ̀: Ḿmɛ ńlɛ o kían ma ũ. Wà ma i, ↄ̃ ma mↄ dṹnia guu sĩana seelade ũ. Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ sĩana pↄ́ ũ ì ma yãma.

\VS{38}Pilati mɛ̀: Bↄ́mɛ sĩana ũi?

\par }{\PP Kɛ́ a ò màa, à ɛ̀a bↄ̀ gɛ̀ Yuda gbãadeↄ kĩ́i, a ònɛ́: Mi yãe e gbɛ̃́piwao.

\VS{39}Á fɛlɛkaayã vĩ kɛ́ mi dakpɛunae kɛ̃́ɛ́ Gɛ̃amusu dikpɛgↄↄzĩ. Á ye mà Yudaↄ kía kɛ̃́ɛ́ yã̀?

\VS{40}Ɔ̃ aa wiilɛ̀ lↄ aa mɛ̀: Aàpi no, Balabaɛ! Kási sↄ̃ Balabapiá kpã́iwɛliwɛɛ.




\par }\Chap{19}{\PP \VerseOne{1}Ɔ̃ Pilati mɛ̀ wà Yesu sɛ wà gbɛ̃ ń flàalao.

\VS{2}Ɔ̃ sosaↄ lɛ̀ fùa tã̀ aa kpàɛ̀ aa gomusu tɛ̃a dàɛ̀.

\VS{3}Aalɛ sↄ̃aàzi dodo aalɛ mɛ: Fↄ Yudaↄ kía! Ɔ̃ aalɛ aà sãnkɛkɛ.


\par }{\PP \VS{4}Pilati ɛ̀a bↄ̀ lↄ, ↄ̃ a ò bílaɛ: À gwa, málɛ bↄɛ́aànↄ bàasi la, kɛ́ à e dↄ̃ mi yãe ewào.

\VS{5}Yesu bↄ̀ bàasi, a lɛ̀ fùapi kpaa, a gomusu tɛ̃api daa. Ɔ̃ Pilati ònɛ́: Gↄ̃ɛpi kɛ!

\VS{6}Kɛ́ sa'onkiaↄ ń dↄaiↄ aà è, aa wiilɛ̀ aa mɛ̀: Ǹ aà páliwa! Ɔ̃ Pilati ònɛ́: À aà sɛ gɛ páliwa ázĩa, asa mi yãe ewào.

\VS{7}Yuda gbãadepiↄ wèwà aa mɛ̀: Wá ikoyã vĩ, mɛ́ ikoyãpi mɛ̀ sema aà ga, kɛ́ à azĩa dìlɛ Lua Nɛ́ ũ yã́i.


\par }{\PP \VS{8}Kɛ́ Pilati yã́pi mà, aà vĩa kã̀fĩ.

\VS{9}À ɛ̀a gɛ̃̀ ń Yesuo a bɛ lↄ, ↄ̃ à aà là à mɛ̀: N bↄ má ni? Yesu i wewào,

\VS{10}ↄ̃ Pilati òɛ̀: Ńyↄ̃ yã'omɛɛo lé? Ń dↄ̃ kɛ́ má n gbaɛa iko vĩ, mɛ́ má n paa líwa iko vĩ lↄo lé?

\VS{11}Yesu wèwà à mɛ̀: Ń ikoe vĩao, sema pↄ́ Lua kpàma bàasio. A yã́i tò gbɛ̃́ pↄ́ ma kpama duuna mɛ́ zↄ̃ↄ.

\VS{12}Za gↄↄ bee Pilati lɛ́ zɛwɛɛlɛ à aà gbaɛ, ãma Yuda gbãadeↄ wiilɛ̀ aa mɛ̀: Tó n gbɛ̃́pi gbàɛ, Sezaa gbɛ̃nan n ũo. Gbɛ̃́ pↄ́ azĩa dìlɛ kía ũ íbɛlɛsɛ̀ ń Sezaaoɛ.

\VS{13}Kɛ́ Pilati yã́ bee mà, à mɛ̀ wà bↄ ń Yesuo bàasi. Ɔ̃ à zↄ̃̀lɛ a gĩ́naa, gu pↄ́ wì mɛ gbɛ̀ gusalalau. (Ń Ɛbɛlu yã́o sↄ̃ Gabata.)

\VS{14}A gudↄa mɛ́ Gɛ̃amusu dikpɛ ũ. Kɛ́ ĩatɛ̃ ká minanguo, ↄ̃ Pilati ò Yuda gbãadepiↄnɛ: Á kía kɛ.

\VS{15}Ɔ̃ aalɛ wiilɛ aalɛ mɛ: Ǹ aà dɛ. Ǹ aà dɛ. Ǹ aà páliwa. Pilati ònɛ́: Má á kía páliwa yã̀? Sa'onkiaↄ mɛ̀: Wá kía vĩo, Sezaa bàasio.

\VS{16}Ɔ̃ Pilati Yesu kpàmá aa aà páliwa. Ɔ̃ aa aà sɛ̀ gɛ̀ò.


\par }{\SH Yesu gaa
\par }
{\R (Mat 27.32-56, Maa 15.21-41, Luk 23.26-49)

\par }{\PP \VS{17}Yesu bↄ̀ wɛ̃́lɛ guu a azĩa lipãakↄ̃a sɛa, à gɛ̀ gu pↄ́ wì mɛ Mitↄↄnagu. (Ń Ɛbɛlu yã́o wì mɛ Gↄgↄta.)

\VS{18}We wà Yesu pàu líwa ń gbɛ̃ↄn pla pãleↄ, gbɛ̃do ↄplaai, gbɛ̃do ↄzɛɛi, ↄ̃ Yesu kú ń zãnguo.

\VS{19}Pilati lakɛ̃̀ a nà Yesu lipãakↄ̃apiwa. Yã́ pↄ́ a kɛ̃̀pin kɛ:

\par }{\PC Yesu Nazalɛti, Yudaↄ kía.


\par }{\MM \VS{20}Yuda lápi kyokɛ̀ dasi, asa gu pↄ́ wà Yesu pàu líwapi zã̀ ń wɛ̃́lɛoo. Wa kɛ̃̀ lápiwa ń Ɛbɛlu yã́o ń Lomadeↄ yã́o ń Gɛlɛki yã́oɛ.

\VS{21}Ɔ̃ Yuda sa'onkiaↄ ò Pilatiɛ: Ńsu kɛ̃ Yudaↄ kíao, ãma kɛ̃ aàpi mɛ́ ò Yudaↄ kían a ũ.

\VS{22}Pilati mɛ̀: Yã́ pↄ́ má kɛ̃̀ má kɛ̃̀ɛ.


\par }{\PP \VS{23}Kɛ́ sosaↄ Yesu pàliwa aa làa, ↄ̃ aa aà pↄkasaↄ sɛ̀lɛ kpaalɛ̀ lɛɛ síiↄ̃ baade miwa. Aa aà ulatao pↄ́ wa tã̀ namisai za musu e zĩ́lɛ sɛ̀ lↄ,

\VS{24}ↄ̃ aa òkↄ̃ɛ: Wásu ulapi paapaao. Wà tɛ́lɛpa gbɛ̃́ pↄ́ a gↄ̃ɛ̀. Aa bee kɛ̀ kɛ́ yã́ pↄ́ kɛ̃a láuɛ bee paɛ, wà mɛ̀:

\par }{\Q Aa aà pↄkasaↄ kpaalɛ̀kↄ̃ɛ,

\par }{\Q aa tɛ́lɛpà aà ula yã́ musu.\FTNT{*}{{\FR 19:24 }{\FT{Soũ 22.19}}}

\par }{\MM Bee yã́i sosaↄ kɛ̀i màa.


\par }{\PP \VS{25}Yesu da ń aà da dãunao ń Kolopa na Maliamao ń Maliama Madelɛnio ku lí pↄ́ wà Yesu pàwà saɛ.

\VS{26}Kɛ́ Yesu a da è ń a ìwa pↄ́ á yeaàzio zɛ aà saɛ, a ò a daɛ: N nɛ́ kɛ!

\VS{27}Ɔ̃ a ò ìwapiɛ: N da kɛ! Za zĩbeezĩ ↄ̃ ìwapi aà sɛ̀ tàò a bɛ.


\par }{\PP \VS{28}Bee gbɛa Yesu dↄ̃ apii pà. Kɛ́ yã́ pↄ́ kɛ̃a Luayãtaalau e pa\FTNT{†}{{\FR 19:28 }{\FT{Soũ 69.21, 22.15}}} ↄ̃ à mɛ̀: Imi lɛ́ ma dɛ.

\VS{29}Lo ku we, vɛ̃ɛ kũ̀ma ka a pai. Ɔ̃ wà sao kpàlɛ vɛ̃ɛpi guu wa pɛ̀ lía, wa dà Yesuɛ a lɛ́u.

\VS{30}Kɛ́ à vɛ̃ɛpi mì à mɛ̀: Apii pà. Ɔ̃ à a mipɛ̀lɛ à kɛ̀sai.


\par }{\SH Yesu zↄ̃a ń sↄ̃nao
\par }
{\PP \VS{31}A gudↄa mɛ́ kã́mabogↄↄ ũ. Yuda gbãadeↄ ye gɛↄ gↄ̃ líwa e kã́mabogↄↄzĩo, asa kã́mabogↄↄzĩpiá gↄↄ zↄ̃ↄɛ. Ɔ̃ aa gɛ̀ wabikɛ̀ Pilatiwa wà ń gbá ɛ́'ɛ, wi ń bua.

\VS{32}Ɔ̃ sosaↄ gɛ̀ gbɛ̃́ sɛ̃́ia pↄ́ wa pàliwa sãnu ń Yesuo gbá ɛ̀'ɛ ń a plaade pↄ́o lↄ.

\VS{33}Kɛ́ aa kà Yesu kĩ́i, aa è à gà kↄ̀, ↄ̃ aai aà gbá ɛ́'ɛo.

\VS{34}Ɔ̃ sosaↄ do Yesu zↄ̃̀ ń sↄ̃nao a gbã̀tɛ̃ɛu. Wegↄ̃ↄ au ń ío bↄ̀lɛ.

\VS{35}Gbɛ̃́ pↄ́ yã́pi è ń wɛ́o mɛ́ yã́pi ò. Aà seeladekɛ sĩana vĩ, mɛ́ a dↄ̃̀ sĩana álɛ o, kɛ́ ápiↄ sↄ̃ à e Yesu náaikɛ.

\VS{36}Yã́ beeↄ kɛ̀ kɛ́ yã́ pↄ́ kɛ̃a Luayãtaalauɛ bee paɛ wà mɛ̀:

\par }{\Q Aà wáe a ɛo.\FTNT{‡}{{\FR 19:36 }{\FT{Bↄa 12.46, Soũ 34.21}}}


\par }{\MM \VS{37}A kɛ̃a Luayãtaalau lↄ wà mɛ̀:

\par }{\Q Aa gbɛ̃́ pↄ́ aa aà zↄ̃̀ aa aà dɛ̀ gwa.\FTNT{§}{{\FR 19:37 }{\FT{Zkl 12.10}}}


\par }{\SH Yesu vĩa
\par }
{\R (Mat 27.57-61, Maa 15.42-47, Luk 23.50-56)

\par }{\PP \VS{38}Bee gbɛa Yosɛfu Alimate gbɛ̃́ gɛ̀ wabikɛ̀ Pilatiwa aà a gba zɛ́ à Yesu gɛ bua. Yesu ìwaɛ asii guu, kɛ́ àlɛ vĩakɛ Yuda gbãadeↄnɛ yã́i. Pilati wèi, ↄ̃ à gɛ̀ aà gɛ bùa.

\VS{39}Nikodɛũ pↄ́ gɛ̀ Yesu kĩ́i gwãasĩna\FTNT{*}{{\FR 19:39 }{\FT{Zãa 3.1-2}}} gɛ̀ sↄ̃ ń lí'ↄo ń ɛsɛ gĩnanao yãalɛa, à kà kiloo baakwi taawa.

\VS{40}Ɔ̃ aa Yesu gɛ sɛ̀ aa bàabaa pↄ́lɛↄ fĩ̀wà ń ɛsɛ gĩnanapio, lá Yudaↄ ì gɛ kpɛla ń fɛlɛkaayã guuwa.

\VS{41}Kaa ku gu pↄ́ wà Yesu pàu líwapiu. Gbɛ̀'ɛ pↄ́ wa sↄ̀ mia ũ ku kaapiu, wi gbɛ̃e dau yãao.

\VS{42}Wekĩi aa Yesu dàu, kɛ́ a zã̀ńnↄo, mɛ́ Yudaↄ kã́mabogↄↄ lɛ́ ká yã́i.




\par }\Chap{20}{\SH Yesu vua
\par }
{\R (Mat 28.1-10, Maa 16.1-8, Luk 24.1-12)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ãsↄ̃anɛnzĩ guluuluui Maliama Madelɛni gɛ̀ mia kĩ́i, ↄ̃ a lè gbɛ goa mia'ɛ lɛ.

\VS{2}Ɔ̃ à bàalɛ̀ gɛ̀ Simↄↄ Piɛɛ kĩ́i ń ìwaↄ do pↄ́ Yesu yeaàzipio, a ònɛ́: Wà Dii bↄ̀ miau, wi dↄ̃ gu pↄ́ wà aà dìlɛuo.

\VS{3}Ɔ̃ Piɛɛ ń ìwaↄ dopio fɛ̀lɛ gɛ̀ mia kĩ́i.

\VS{4}An gbɛ̃ↄn pla ḿpii aalɛ bàalɛ sãnu, ↄ̃ ìwapi ba na dɛ̀ Piɛɛla, à kà mia kĩ́i káau.

\VS{5}Kɛ́ à wɛkpàlɛu, ↄ̃ à bàabaa pↄ́lɛↄ è kálɛa, ãma i gɛ̃uo.

\VS{6}Kɛ́ Simↄↄ Piɛɛ kà aà gbɛa, ↄ̃ à gɛ̃̀ miau. À bàabaa pↄ́lɛpiↄ è kálɛa

\VS{7}ń zwãa pↄ́ wa fĩ̀ aà miwao. Zwãapi pɛakↄ̃wa ń pↄ́lɛpiↄo, a kooa dilɛa adoɛ.

\VS{8}Ɔ̃ ìwa pↄ́ kà mia kĩ́i káaupi gɛ̃̀ sↄ̃. A è, ↄ̃ à aà vua sì.

\VS{9}E tia aai yã́ pↄ́ kɛ̃a Luayãtaalau wà mɛ̀ a bↄ gau midↄ̃o.

\VS{10}Ɔ̃ ìwa gbɛ̃ↄn plapiↄ ɛ̀a tà bɛ.


\par }{\PP \VS{11}Maliama zɛ mia'ɛ kpɛɛlɛ, àlɛ ↄ́ↄlↄ. Lá àlɛ ↄ́ↄlↄ màa, à wɛkpàlɛ mia'ɛu.

\VS{12}Ɔ̃ à malaika gbɛ̃ↄn plaↄ è zↄ̃lɛa gu pↄ́ wà Yesu gɛ dìlɛu yãa. Ado ku mizĩ, ado gbázĩ. Aa ula pua daa.

\VS{13}Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Bↄ́mɛ n le, ńlɛ ↄ́ↄlↄi? A wèmá à mɛ̀: Wà ma Dii sɛ̀ tàòɛ, má dↄ̃ gu pↄ́ wà aà dìlɛuo.

\VS{14}Kɛ́ à bee ò, à lìli, ↄ̃ à Yesu è zɛa, ãma i dↄ̃ Yesu no.

\VS{15}Yesu aà là à mɛ̀: Bↄ́yãi ńlɛ ↄ́ↄlↄi? Dé ńlɛ wɛɛlɛi? Maliama lɛ́ e kaadeɛ, ↄ̃ a òɛ̀: Mae, tó ḿmɛ n aà sɛ̀ n bↄò, omɛɛ gu pↄ́ n aà dìlɛu, mí gɛ́ mà aà sɛ́.

\VS{16}Yesu òɛ̀: Maliama! À aɛdↄ̀wà, ↄ̃ a òɛ̀ ń Ɛbɛlu yã́o: Labuni! (Bee mɛ̀ Mɛtulu.)

\VS{17}Yesu òɛ̀: Ńsu ↄkãao, mi ta ma Mae kĩ́i yãao. Gɛ ǹ o ma gbɛ̃́ↄnɛ, málɛ tá ma Mae ń ń Maeo kĩ́i, ma Lua ń ń Luao kĩ́i.

\VS{18}Ɔ̃ Maliama Madelɛni gɛ̀ a baokpà aà ìwaↄnɛ à mɛ̀: Ma Dii è. Ɔ̃ à yã́ pↄ́ a òɛ ònɛ́.


\par }{\SH Yesu azĩa ↄlↄa a ìwaↄnɛ
\par }
{\R (Mat 28.16-20, Maa 16.9-18, Luk 24.36-49)

\par }{\PP \VS{19}Ãsↄ̃anɛna bee oosi, aà ìwaↄ kãaaa kpɛ́ guu, aa gbatàńlɛ aa kilidàu, kɛ́ aalɛ vĩakɛ Yuda gbãadeↄnɛ yã́i. Ɔ̃ Yesu mↄ̀ zɛ̀ ń guu, a ònɛ́: Àↄ ku aafia!

\VS{20}Kɛ́ a ò màa, ↄ̃ à a ↄↄ ↄ̀lↄnɛ́ ń a gbã̀tɛ̃ɛo. Kɛ́ ìwapiↄ Dii è, an pↄ kɛ̀na.

\VS{21}Yesu ɛ̀a ònɛ́: Àↄ ku aafia! Lá ma Mae ma zĩ, málɛ á zĩ sↄ̃ɛ.

\VS{22}Kɛ́ à bee ò, à ĩ́anapɛ̀má à mɛ̀: À Lua Nisĩna sí.

\VS{23}Tó a gbɛ̃́ↄ duunaↄ kɛ̃̀má, à kɛ̃̀mán we. Tó i kɛ̃́má sↄ̃o, a kɛ̃́máo.


\par }{\PP \VS{24}Gↄↄ pↄ́ Yesu mↄ̀, aà ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ do Tomaa pↄ́ wì mɛ Sìa kúńnↄo.

\VS{25}Ɔ̃ aà ìwa kĩniↄ òɛ̀: Wa Dii è. Ɔ̃ a ònɛ́: Tó mi kusa gbɛ e aà ↄ guu ma ↄtona pɛ̀uo, mɛ́ mi ↄpɛ aà gbã̀tɛ̃ɛuo, má sio.


\par }{\PP \VS{26}A gↄↄ la aà ìwaↄ ku kpɛ́u lↄ, Tomaa kúńnↄ sa. Aa gbatàńlɛ aa kilidàu, ↄ̃ Yesu mↄ̀ zɛ̀ ń guu à mɛ̀: Àↄ ku aafia!

\VS{27}Ɔ̃ a ò Tomaaɛ: Ǹ n ↄtona pɛ ma ↄ guu la ǹ gwa, ní ↄpɛ ma gbã̀tɛ̃ɛu. Ńsu seakɛ lↄo, ma náaikɛ.

\VS{28}Tomaa òɛ̀: Ma Dii, ma Lua.

\VS{29}Yesu òɛ̀: Kɛ́ n ma e yã́i ↄ̃ n ma náaikɛ̀. Báaadeↄn gbɛ̃́ pↄ́ aa ma náaikɛ̀ ma esaiↄ ũ.


\par }{\PP \VS{30}Yesu dabudabu pãleↄ kɛ̀ dasi a ìwaↄ wáa, wi kɛ̃ taalaɛ bee guuo.

\VS{31}Ãma wà kɛ́ beeↄ kɛ̃̀, kɛ́ à e Yesu sí Lua Nɛ́ Mɛsii ũ, í wɛ̃ni e aà náaikɛa guuɛ.




\par }\Chap{21}{\SH Yesu azĩa ↄlↄa a ìwaↄnɛ ísidalɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Bee gbɛa Yesu ɛ̀a azĩa ↄ̀lↄ a ìwaↄnɛ lↄ Tibelia ísidalɛ. Lá à azĩa ↄ̀lↄnɛ́n kɛ:

\VS{2}Simↄↄ Piɛɛ ku sãnu ń Tomaa pↄ́ wì mɛ Sìao ń Kana pↄ́ kú Galile gbɛ̃́ Natanaɛlio ń Zebedee nɛ́ↄ ń Yesu ìwa gbɛ̃ↄn pla pãleↄ.

\VS{3}Simↄↄ Piɛɛ ònɛ́: Málɛ gɛ́ kpↄ wɛiɛ. Ɔ̃ aa òɛ̀: Wápiↄ sↄ̃ wá gɛnnↄɛ. Ɔ̃ aa gɛ̀ gɛ̃̀ gó'ilɛna guu, ãma aai pↄe e wà kũ̀ gwã́ beeo.


\par }{\PP \VS{4}Kɛ́ gu lɛ́ dↄ, Yesu zɛa gↄ̃sↄ̃lɛ, ãma aà ìwaↄ i dↄ̃ kɛ́ aàpi no.

\VS{5}Ɔ̃ à lɛzu à ń lá à mɛ̀: Gbɛ̃́ↄ, i kpↄe e á kũ̀o lé? Aa mɛ̀: Aawo!

\VS{6}Ɔ̃ a ònɛ́: À bafã gó ↄplaai, ákpↄ kṹ. Kɛ́ aa fã̀, aa kpↄ kũ̀ dasidasi, aa fùa sɛ́i.

\VS{7}Ɔ̃ ìwa pↄ́ Yesu yeaàzipi ò Simↄↄ Piɛɛɛ: Diiɛ. Piɛɛpi ula daao. Kɛ́ a mà wà mɛ̀ Diiɛ, ↄ̃ à a ula sɛ dà à kùsi íwa.

\VS{8}Ìwa kĩniↄ lɛ́ bapi gálɛ, à pà ń kpↄo, aalɛ suò ń góo, asa aa zã̀ ń gↄ̃sↄ̃lɛoo, a dɛ gã̀sĩsuu ↄ̀aa do taalao.


\par }{\PP \VS{9}Kɛ́ aa bùa baa, aa pɛ̃ɛ è kálɛa we ń kpↄo kpaa tɛ́a.

\VS{10}Yesu ònɛ́: À mↄ́ ń kpↄ pↄ́ á kũ̀ tia keeↄ.

\VS{11}Ɔ̃ Simↄↄ Piɛɛ gɛ̃̀ gó guu, à ba gàlɛ a bùaò sĩ̀sĩa, à pà ń kpↄ̀ gbɛ̃̀nɛↄ mɛ̀n basoplakwi ń àaↄ̃o. Baa kɛ́ a dasi màa, ba i kɛ̃o.

\VS{12}Yesu ònɛ́: À mↄ́ pↄble. Aà ìwae i fↄ̃ lɛbↄ̀ aà là dén aà ũio, asa aa dↄ̃ kɛ́ Diiɛ.

\VS{13}Yesu gɛ̀ pɛ̃ɛ sɛ kpàmá. Màa a kɛ̀ ń kpↄo lↄ.

\VS{14}Yesu azĩa ↄlↄa a ìwaↄnɛ gɛ̃n àaↄ̃den we aà bↄa gau gbɛa.


\par }{\PP \VS{15}Kɛ́ aa pↄblè aa làa, Yesu Simↄↄ Piɛɛ là à mɛ̀: Zãa nɛ́ Simↄↄ, ń yemazi dɛ lá gbɛ̃́ɛ beeↄ yemazilaa? A wèwà à mɛ̀: Ao Dii, ń dↄ̃ kɛ́ má yenzi. Yesu òɛ̀: Blɛ kpa ma sãnɛbↄlↄↄwa.

\VS{16}A gɛ̃n plaade Yesu ɛ̀a aà là lↄ: Zãa nɛ́ Simↄↄ, ń yemazia? A wèwà à mɛ̀: Ao Dii, ń dↄ̃ kɛ́ má yenzi. Yesu òɛ̀: Ma sãↄ dãmɛɛ.

\VS{17}À aà là a gɛ̃n àaↄ̃de: Zãa nɛ́ Simↄↄ, ń yemazia? Kɛ́ Yesu Piɛɛ là a gɛ̃n àaↄ̃de tó a yeazi, aà pↄ yà, ↄ̃ a òɛ̀: Dii, ń yã́pii dↄ̃. Ń dↄ̃ kɛ́ má yenzi. Yesu òɛ̀: Blɛ kpa ma sãↄwa.

\VS{18}Sĩana málɛ onɛ, kɛ́ ń dɛ ɛ̀waaso ũ, ni pↄ́ da nzĩa ǹ gɛ́ gu pↄ́ ń yei, ãma tó n zikũ̀, ńyↄ̃ n ↄ poo, gbɛ̃pãle i danɛ, i gɛnnↄ gu pↄ́ ń yeio.

\VS{19}Kɛ́ a ò màa, Piɛɛ ga pↄ́ a Lua tↄbↄ ↄ̃ àlɛ o. Bee gbɛa Yesu òɛ̀: Tɛmazi.


\par }{\PP \VS{20}Piɛɛ lìli à ìwa pↄ́ Yesu yeaàzipi è tɛ́ńzi. Gbɛ̃́pi mɛ́ sↄ̃kpàlɛ Diizi, à aà là gↄↄ pↄ́ aalɛ pↄble gbɛ̃́ pↄ́ a aà kpámái.\FTNT{*}{{\FR 21:20 }{\FT{Zãa 13.25}}}

\VS{21}Kɛ́ Piɛɛ aà è, a ò Yesuɛ: Dii, gbɛ̃́ɛ bee sↄ̃ bɛ?

\VS{22}Yesu òɛ̀: Tó má ye aàↄ ku e ma gɛ mↄò, a yã́ n e má ni? Tɛmazi.

\VS{23}Ɔ̃ yã́pi fã̀aa Yesudeↄ guu, kɛ́ ìwapi a gao. Ãma Yesu i oɛ̀ a gao no. À mɛ̀ tó á ye aàↄ ku e à gɛ mↄò, a yã́ aà e má niɛ?


\par }{\PP \VS{24}Ìwapi mɛ́ yã́ɛ beeↄ seelade ũ, aàpi mɛ́ láɛ bee kɛ̃̀, mɛ́ wá dↄ̃ kɛ́ aà seeladekɛ náai vĩ.


\par }{\PP \VS{25}Yesu yãpãleↄ kɛ̀ dasidasi lↄ. Tó wa kɛ̃̀ lá guu dodo píi, málɛ e dṹnia azĩawa a fↄ̃ taala pↄ́ wa kɛ̃̀piↄ sio.

\par }