\NormalFont\ShortTitle{MAAKU}

{\MT MAAKU

\par }{\IS Baaru nna kũ Maaku kɛ̃̀ɛ

\par }{\IO Yesu da'itɛkɛnaa 1:1-1:13

\par }{\IO Yesu yãdannɛna Galili 1:14-9:50

\par }{\IO Zaa Galili ari Yurusalɛmu 10:1-10:52

\par }{\IO Yesu kunna Yurusalɛmu 11:1-14:9

\par }{\IO Yesu gana kũ a vunaao 14:10-16:20



\par }\ChapOne{1}{\SH Yahaya Da'itɛkɛri waazikɛnaa
\par }
{\R (Mat 3:1-17, Luk 3:1-22, Yuh 1:19-28)

\par }{\PP \VerseOne{1}Luda Nɛ́ Yesu Kirisi baarun dí.

\VS{2}À nàa lákũ à kú annabi Isaya takada gũn nà à pì:

\par }{\Q Mani ma zĩ̀ri gbarɛ n ã

\par }{\Q à zɛ́ kɛkɛnnɛ.


\par }{\Q \VS{3}À baarukparii kòto ma dↄ gbárannan àtɛn pì:

\par }{\Q À zɛ́ kɛkɛ Dikirinɛ,

\par }{\Q à zɛ́ kotinanↄ poronɛ súsu.


\par }{\MM \VS{4}Lɛn Yahaya Da'itɛkɛri sù gbárannan lɛ, àtɛn waazi kɛ gbɛ̃nↄnɛ à pì ò nɛ̀sɛ litɛ ò da'itɛ kɛ, Luda ni ń durunnanↄ kɛ̃ḿma.

\VS{5}Yudea bùsudenↄ kũ Yurusalɛmudenↄ gɛ̀ɛ a kĩnaa ń pínki. Òdi ń durunnanↄ o gupuraa, akũ àdi ń da'itɛ kɛ Yodai.

\VS{6}Yahaya dìgↄ̃ pↄ́kasa kũ ò tã̀ kũ lakumi kãonↄ dana, àdi bára asa dↄ a pi. Kwa kũ zↄ́'ioomɛ a pↄ́ble ũ.

\VS{7}À waazi kɛ̀ à pì: Gbɛ̃ke ni su ma gbɛra a gbãna demala. Mádi ká mà kútɛ mà a kyate bobonɛro,

\VS{8}madì á da'itɛ kɛ kũ íomɛ, àkũ mɛ́ ani á da'itɛ kɛ kũ Luda Ninio.


\par }{\SH Yesu da'itɛkɛna
\par }
{\R (Mat 3:13-4:11, Luk 3:21-22)

\par }{\PP \VS{9}Gↄrↄ birea Yesu bò Nazɛra, Galili bùsun, à sù, akũ Yahaya a da'itɛ kɛ̀ Yodai.

\VS{10}Kũ Yesu bikũ̀ gↄ̃̀nↄ, à è ludambɛ tɛn wɛ̃kↄ̃a, Luda Nini tɛn suawa lán potɛ̃nɛ bà.

\VS{11}Akũ à kòtoo mà bona ludambɛ à pì: Mↄkↄ̃mɛ ma nɛ́ mɛ̀n do légelege yenyĩde ũ, kũ ma pↄ nnamma manamana.


\par }{\SH Yesu yↄ̃ogwanaa
\par }
{\R (Mat 4:1-11, Luk 4:1-13)

\par }{\PP \VS{12}Akũ Luda Nini a gbàrɛ gbárannan gↄ̃̀nↄ,

\VS{13}akũ à kú gwe kũ nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄ ari gↄrↄ bupla, Setan tɛni a yↄ̃ à gwa. Akũ malaikanↄ sù ò kpài.


\par }{\SH Yesu ìba káakunↄ sisinaa
\par }
{\R (Mat 4:18-22, Luk 5:1-11)

\par }{\PP \VS{14}Yahaya kũnaa gbɛran Yesu tà Galili, àtɛn baaru nna kũ à bò Luda kĩnaa kpá

\VS{15}à pì: A gↄrↄ kà, kpata kũ à bò Luda kĩnaa kà kãni. À nɛ̀sɛ litɛ à baaru nna pì sí.


\par }{\PP \VS{16}Kũ Yesu tɛn do Galili sɛ̀bɛɛi, à Simↄ kũ a dakũna Anduruoo è, òtɛn birigi kpá sɛ̀bɛɛ pìn, zaakũ sↄrↄkↄnↄmɛ.

\VS{17}Akũ Yesu pìńnɛ: À mↄ́ à tɛ́mai, mani á kɛ gbɛ̃wɛtɛrinↄ ũ.

\VS{18}Zaa gwe gↄ̃̀nↄ ò ń biriginↄ tòn ò bò ò tɛ̀i.

\VS{19}Kũ à gɛ̀ɛ arɛ fíti, à Zebedi nɛ́ Yamisi è kũ a dakũna Yuhanao. Ò kú gó'itɛ gũn, òtɛni ń biriginↄ kɛkɛ.

\VS{20}À ń sísi gↄ̃̀nↄ, akũ ò ń de Zebedi kũ zamalingakɛrinↄ tò gó gũn gwe ò bò ò tɛ̀i.


\par }{\SH Yesu tãnade werekↄ̃ana Kapɛnamu
\par }
{\R (Luk 4:31-37)

\par }{\PP \VS{21}Ò gɛ̀ɛ Kapɛnamu. Kũ kámmabogↄrↄ kà, Yesu gɛ̀ɛ aduakɛkpɛn, àtɛn yã dańnɛ.

\VS{22}A yãdannɛnaa bò ń sarɛ, zaakũ àdi dańnɛ kũ ikooomɛ, adi kɛ lán ludayãdannɛrinↄ pↄ́ bànlo.


\par }{\PP \VS{23}Gↄrↄ birea gↄ̃gbɛ̃ tãnade ke kú aduakɛkpɛn gwe. À wiki lɛ̀ à pì:

\VS{24}Bↄ́n ó vĩ kↄ̃ ↄ̃ii, Yesu Nazɛra? N su ǹ ó kakatɛn yá? Má dↄ̃ gbɛ̃ kũ ń de a ũ, mↄkↄ̃mmɛ Luda gbɛ̃ kũ à kú adona ũ.

\VS{25}Akũ Yesu gì tãna pìinɛ à pì: Ǹ yĩtɛ! Ǹ go gbɛ̃ pìia.

\VS{26}Akũ tãna pì a yĩ̀gãyĩgã à wiki gbãna lɛ̀, akũ à gòa.

\VS{27}Bídi gbɛ̃nↄ kũ̀ ń pínki, òtɛn kↄ̃ lala: Bↄ́ taka buri yãn díi? Yãdannɛna dufun yá? Àdi yã dańnɛ kũ ikooo fá! Bee kũ tãnanↄ, tó à yã dìtɛńnɛ, òdi a yã mamɛ.

\VS{28}Akũ kãnto a tↄ́ dà Galili bùsula pínki.


\par }{\SH Yesu gyãrenↄ werekↄ̃ana dasi
\par }
{\R (Mat 8:14-17, Luk 4:38-41)

\par }{\PP \VS{29}Kũ Yesu bò aduakɛkpɛn, akũ à tà Simↄ kũ Anduruo bɛa gↄ̃̀nↄ kũ Yamisio kũ Yuhanao.

\VS{30}Simↄ nanↄ da wútɛna, mɛ̀wãna a kũ̀, akũ ò a yã ò Yesunɛ gↄ̃̀nↄ.

\VS{31}À gɛ̀ɛ a kĩnaa à a kũ̀ a ↄa à a fùtɛ. Akũ a sikonnaa pìi wèrea ari à pↄ́ble kɛ̀ńnɛ.


\par }{\PP \VS{32}Kũ ↄkↄsi kɛ̀, ifãntɛ̃ tɛn gɛ̃ kpɛ́n, ò sùnɛ kũ gyãrenↄ kũ tãnadenↄ ń pínki.

\VS{33}Wɛ̃tɛdenↄ kàkara a kpɛ́ kpɛ́lɛlɛa ń pínki.

\VS{34}À gbɛ̃nↄ kɛ̃̀kↄ̃a dasi kũ gyã buri sĩnda pínkio, à tãnanↄ gò gbɛ̃nↄa dasidasi. Àdi tãnanↄ gba zɛ́ ò yã oro, zaakũ ò dↄ̃ gbɛ̃ kũ à de a ũ.


\par }{\SH Yesu waazikɛna zaa Galili
\par }
{\R (Luk 4:42-44)

\par }{\PP \VS{35}Kↄnkↄkↄnkↄ Yesu fùtɛ à bò à gɛ̀ɛ sɛ̃̀n gusarɛ, àtɛn adua kɛ gwe.

\VS{36}Akũ Simↄ kũ a gbɛ̃nↄ pɛ̀tɛi.

\VS{37}Kũ ò bòa, ò pìnɛ: Gbɛ̃ sĩnda pínki tɛni n gbɛka.

\VS{38}Akũ à pìńnɛ: Ò gɛ́ gu pãndea lakutu kũ à kú ó sarɛnↄ gũn, mani waazi kɛ gwe dↄ, zaakũ abire yãin ma su.

\VS{39}Lɛmɛ àdigↄ̃ kure Galili bùsu gu sĩnda pínkia lɛ, àdigↄ̃ waazi kɛ ń aduakɛkpɛnↄ gũn àdigↄ̃ tãnanↄ gogoḿma.


\par }{\SH Kusude werekↄ̃anaa
\par }
{\R (Mat 8:1-4, Luk 5:12-16)

\par }{\PP \VS{40}Akũ kusude ke sù a kĩnaa à kùtɛ à wɛ́ kɛ̀a à pì: Tó ń yei, ĩni fↄ̃ ǹ ma werekↄ̃a swáswa.

\VS{41}À kɛ̀ Yesunɛ wɛ̃nda, akũ à ↄ bò à kɛ̀a à pì: Má yei, ǹ gↄ̃ swáswa.

\VS{42}Zaa gwe gↄ̃̀nↄ a kusu làka à gↄ̃̀ swáswa.

\VS{43}Akũ Yesu a gbàrɛ gↄ̃̀nↄ à gìnɛ à pì:

\VS{44}Ǹsun o gbɛ̃ke maro. Ǹ gɛ́ ǹ n zĩda mↄ sa'oriinɛ, ǹ sa'opↄ kũ Musa dìtɛ kpá n werekↄ̃ana sèeda ũ gbɛ̃nↄnɛ.

\VS{45}Kũ à bò, à gɛ̀ɛ àtɛn yã pì o'ońnɛ. Yã pìi dàgula, akũ Yesu dì fↄ̃ à gɛ̃ wɛ̃tɛn gupuraa doro. Àdigↄ̃ kú sɛ̃̀n gusarɛmɛ, akũ òdigↄ̃ bo gu sĩnda pínkia ògↄ̃ su a kĩnaa.




\par }\Chap{2}{\SH Gbɛ̃ kↄ̃̀nↄkuna werekↄ̃anaa
\par }
{\R (Mat 9:1-8, Luk 5:17-26)

\par }{\PP \VerseOne{1}Gↄrↄ pla gbɛra Yesu ɛ̀ra à tà Kapɛnamu. Kũ ò mà à kú bɛ,

\VS{2}akũ ò kàkarai dasidasi, gɛ̃ki kun doro bee kpɛ́lɛlɛa, àtɛn Luda yã ońnɛ.

\VS{3}Akũ ò sùnɛ kũ gbɛ̃ kↄ̃̀nↄkunaao, gbɛ̃nↄn siikↄ̃ mɛ́ ò a sɛna.

\VS{4}Kũ odi le ò nà kãao Yesuiro pari yãi, akũ ò dìdi kãao kpɛ́ musu, ò kpɛ́ fↄ̃̀ gu kũ Yesu kunwa. Kũ ò fↄ̃̀, akũ ò gyãre pìi kìpa kũ a wútɛbↄↄo.

\VS{5}Kũ Yesu è ò a náani vĩ, à pì gbɛ̃ kↄ̃̀nↄkunaa pìinɛ: Ma gbɛ̃, n durunnanↄ kɛ̃̀mma.

\VS{6}Ludayãdannɛri kenↄ vutɛna gwe òtɛn o ń nɛ̀sɛɛ gũn:

\VS{7}Bↄ́yãi gbɛ̃ dí tɛn o lɛɛ? Àtɛn dↄkɛ kũ Ludaomɛ! Dí mɛ́ ani fↄ̃ à durunnanↄ kɛ̃ḿma, tó adi kɛ Luda ado baasiroo?

\VS{8}Gwe gↄ̃̀nↄ Yesu dↄ̃̀ a nɛ̀sɛɛ gũn laasun kũ òtɛn lɛ́, akũ à ń lá à pì: Bↄ́yãi átɛn laasun bire taka lɛ́ á nɛ̀sɛɛ gũnn?

\VS{9}Tó ma pì gbɛ̃ kↄ̃̀nↄkunaa pìinɛ a durunnanↄ kɛ̃̀a, ke tó ma pì à futɛ à a wútɛbↄ sɛ́ à táa o, a kpate mɛ́ à aragaa?

\VS{10}Ma ò lɛ de àgↄ̃ dↄ̃ kũ Bisãsiri Nɛ́ durunnanↄ kɛ̃mmana iko vĩ zĩtɛ lamɛ. Akũ à ò gbɛ̃ kↄ̃̀nↄkunaa pìinɛ à pì:

\VS{11}Ma ònnɛ ǹ futɛ ǹ n wútɛbↄ sɛ́ ǹ tá bɛ.

\VS{12}Akũ à fùtɛ gↄ̃̀nↄ à a wútɛbↄↄ pìi sɛ̀ à bòo gbɛ̃nↄ wára ń pínki. Yã pìi bò ń sarɛ, akũ ò Luda tↄ́ bò ò pì: Ódi yã dí taka e yãro.


\par }{\SH Yesu Levi sisinaa
\par }
{\R (Mat 9:9-17, Luk 5:27-39)

\par }{\PP \VS{13}Yesu ɛ̀ra à bò à gɛ̀ɛ sɛ̀bɛ lɛ́a. Òtɛn su a kĩnaa dasidasi, akũ àtɛn yã dańnɛ.

\VS{14}Gↄrↄ kũ àtɛn gɛ̃tɛ, akũ à Alafeu nɛ́ Levi è vutɛna a bɛ'ↄgↄsikin. À pìnɛ: Ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mai. Akũ à fùtɛ à tɛ̀i.


\par }{\PP \VS{15}Zĩkea kũ Yesu tɛn pↄ́ ble Levi pì bɛa, bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ kifirinↄ tɛn pↄ́ ble kãao dasi kũ a ìbanↄ lɛɛlɛ. Zaakũ gbɛ̃ bire takanↄn tɛ́i dasi.

\VS{16}Farisi kũ òdi Luda yã dańnɛnↄn kú gwe. Kũ ò è Yesu tɛn pↄ́ ble lɛɛlɛ kũ bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ kifirinↄ, akũ ò a ìbanↄ là ò pì: Bↄ́yãin àtɛn pↄ́ ble lɛɛlɛ kũ bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ kifirinↄoo?

\VS{17}Kũ Yesu yã pìi mà, à pìńnɛ: Gbɛ̃ kũ à aafia vĩ bàka kú kũ likita yãoro, sé gyãre. Mádi su gbɛ̃ mananↄ sísiro, sé kifirinↄ.


\par }{\SH Lɛ́yĩnaa
\par }
{\R (Mat 9:14-17, Luk 5:33-39)

\par }{\PP \VS{18}Yahaya Da'itɛkɛri ìbanↄ kũ Farisinↄ tɛn lɛ́ yĩ, akũ ò sù ò Yesu là ò pì: Yahaya ìbanↄ kũ Farisi ìbanↄ dì lɛ́ yĩ, akũ n ìbanↄ dì yĩ sero bi?

\VS{19}Akũ Yesu pìńnɛ: Nↄsɛri gbɛ̃nↄ ni lɛ́ yĩ gↄrↄ kũ à kú kũńwo nↄsɛ gũn yá? Oi! Gↄrↄ kũ nↄsɛri kú kũńwo, oni lɛ́ yĩro.

\VS{20}A gↄrↄ ni su kũ oni nↄsɛri bo ń tɛ́. Gↄrↄ birean oni lɛ́ yĩ sà.

\VS{21}Òdi pↄ́lɛ dufu nambata di uta zĩlaro. Tó ò kɛ̀ lɛ, a dufu ni sↄ̃kũn oni kɛ̃kↄ̃a, uta zĩ fↄ̃na ni kara.

\VS{22}Òdi sèwɛ̃ dufu ká tùru zĩ gũnlo. Tó ò kɛ̀ lɛ, wɛ̃ pì ni tùru pũtã, wɛ̃ kũ tùruuo ni yaka ń pínki. Oi, òdi sèwɛ̃ dufu ká tùru dufu gũmmɛ.


\par }{\SH Kámmabogↄrↄ yã
\par }
{\R (Mat 12:1-21, Luk 6:1-11)

\par }{\PP \VS{23}Kámmabogↄrↄ zĩ kea Yesu tɛn pã buranↄla. Lákũ àtɛn gɛ́ nà a ìbanↄ pↄ́blewɛ wòro òtɛn só.

\VS{24}Akũ Farisinↄ pìnɛ: Ǹ gwa! Bↄ́yãin òtɛn yã kũ òdi kɛ kámmabogↄrↄ zĩro kɛɛ?

\VS{25}Akũ Yesu wèḿma à pì: Àdi a kyó kɛ ziki a è lákũ Dauda kɛ̀ gↄrↄ kũ àpii kũ a gbɛ̃nↄ tɛn takasi kɛ, kũ nà tɛni ń dɛroo?

\VS{26}Sa'oriki Abiata gↄrↄa à gɛ̃̀ Luda ↄnn, à burodi kũ ò kàtɛ Ludanɛɛ sò, kũ gbɛ̃ke a sona zɛ́ vĩro, sé sa'orinↄ, akũ à kpà a gbɛ̃nↄa.

\VS{27}Yesu ɛ̀ra à pìńnɛ dↄ: Luda kámmabogↄrↄ dìtɛ bisãsiri aafia yãimɛ. Adi kɛ kámmabogↄrↄn à bisãsiri kɛ̀iro.

\VS{28}Abire yãi Bisãsiri Nɛ́ iko vĩ kámmabogↄrↄa se.




\par }\Chap{3}{\PP \VerseOne{1}Yesu ɛ̀ra à gɛ̀ɛ aduakɛkpɛn. Gↄ̃gbɛ̃ ke kú gwe a ↄ do íbana.

\VS{2}Gbɛ̃kenↄ tɛn Yesu tàasi ká, tó ani a werekↄ̃a kámmabogↄrↄ zĩ, de ò yã le ò dia.

\VS{3}Akũ Yesu pì gbɛ̃ kũ a ↄ íbanaa pìinɛ: Ǹ futɛ ǹ zɛ zàa gũn.

\VS{4}Akũ à ń lá à pì: Kámmabogↄrↄ zĩ à zɛ́ vĩ ò a mana kɛn yá, ke a vãni? Ò gbɛ̃ mì sín yá, ke ò dɛmɛ? Akũ odi yãke oro.

\VS{5}Yesu ń gwá pↄfɛ̃o à lìkai, zaakũ a pↄ yàka ń sãgbãna yãi. Akũ à pì gↄ̃gbɛ̃ pìinɛ: Ǹ n ↄ pìi poro. Kũ à pòro, akũ a ↄ pìi kɛ̀ a gbɛ̀n.

\VS{6}Akũ Farisinↄ bↄ̀tɛ ò gɛ̀ɛ ò yã gↄ̃gↄ̃ kũ kína Hɛrↄdu gbɛ̃nↄ gↄ̃̀nↄ, deran oni kɛ nà ò Yesu dɛ.


\par }{\SH Dasi kↄ̃kakarana sɛ̀bɛ lɛ́a
\par }
{\PP \VS{7}Yesu kũ a ìbanↄ ń zĩda gàńnɛ gwe ò gɛ̀ɛ sɛ̀bɛ lɛ́a. Akũ pari bò Galili ò tɛ̀i.

\VS{8}Gbɛ̃kenↄ bò Yudea dↄ kũ Yurusalɛmuo kũ Ɛdↄmu bùsuuo kũ Yoda barao kũ Tayao kũ Sidↄ̃o ò sù a kĩnaa dasidasi, kũ ò yã kũ àtɛn kɛnↄ baaruu mà yãi.

\VS{9}Pari yãi Yesu ò a ìbanↄnɛ ò gó'itɛ soru kɛarɛ, de òsun nakaraawaro yãi.

\VS{10}Zaakũ Yesu gbɛ̃nↄ wèrekↄ̃a dasi yãi, akũ gyãrenↄ tɛn nakaraa dasi de ò le ò ↄ naa.

\VS{11}Tãnadenↄ sↄ̃, tó ò a wɛ́ è, òdi su ò wútɛ a arɛmɛ, òdi wiki lɛ́ ò pi: Mↄkↄ̃mmɛ Luda Nɛ́ ũ.

\VS{12}Akũ Yesu dì gíńnɛ ò o gbɛ̃ kũ á de a ũ.


\par }{\SH Yesu zĩ̀ri gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ ditɛnaa
\par }
{\R (Mat 10:1-4, Luk 6:12-16)

\par }{\PP \VS{13}Kũ Yesu dìdi kpia, à gbɛ̃ kũ à yeinↄ sìsiai, akũ ò sù a kĩnaa.

\VS{14}Akũ à gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ dìtɛ ògↄ̃ kú kãao, de àgↄ̃ ń zĩ waazi kɛ,

\VS{15}ògↄ̃ iko vĩ ò tãnanↄ goḿma. À tↄ́ kpàńnɛ zĩ̀rinↄ.

\VS{16}Ń tↄ́n dí: Simↄ kũ à tↄ́ kpànɛ Pita.

\VS{17}Zebedi nɛ́ Yamisi kũ a dakũna Yuhanao. À tↄ́ kpàńnɛ Bↄanɛgɛ. Tↄ́ bire pì surapatammarinↄ.

\VS{18}Abire gbɛra Anduru, Filipi, Batↄlↄmiu, Matiu, Tomasi, Alafeu nɛ́ Yamisi, Tadeu, Simↄ Kokaride

\VS{19}kũ Yudasi Isikariↄti kũ à bò a kpɛo.


\par }{\SH Tãnagona gbɛ̃nↄa
\par }
{\R (Mat 12:22-32, Luk 11:14-23)

\par }{\PP \VS{20}Kũ Yesu tà bɛ, akũ gbɛ̃nↄ ɛ̀ra ò kàkara dↄ dasi, akũ Yesu kũ a ìbanↄ dí zɛ́ le ò pↄ́ blè sero.

\VS{21}Kũ a bedenↄ yã pìi mà, ò dà zɛ́n ò a gbɛsɛ, zaakũ òtɛn pi ĩa kàamɛ.


\par }{\PP \VS{22}Ludayãdannɛri kũ ò bò Yurusalɛmu ò sùnↄ pì: À Bɛlɛzɛbubu vĩ, tãnanↄ kína pì gbãnan àdi tãna gooḿma.

\VS{23}Akũ Yesu ń sísiai à yãlɛkↄ̃ana òńnɛ à pì: Setan ni fↄ̃ à a zĩda goḿma yá?

\VS{24}Tó kpata gbɛ̃nↄ ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ kↄ̃o, kpata pì ni gì kɛ yá?

\VS{25}Tó bɛ kɛ̃̀kↄ̃a lɛu pla, akũ ibɛrɛ kú ń dagura, bɛ pì ni gì kɛ yá?

\VS{26}Tó Setan ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ a zĩda gbɛ̃nↄ ò kɛ̃̀kↄ̃a, ani gì kɛro, ani mì dɛmɛ.

\VS{27}Gbɛ̃ke ni fↄ̃ à gɛ̃ gↄ̃sa gbãna kpɛ́n à a pↄ́nↄ sɛ́tɛro, séto à a yĩ̀ gĩa, gbasa à a kpɛ́ wara.


\par }{\PP \VS{28}Yãpuran matɛn oárɛ, Luda ni gbɛ̃nↄ durunnanↄ kɛ̃ḿma kũ a tↄ́ vãni kũ òdi sísinↄ pínki,

\VS{29}ama tó gbɛ̃ Luda Nini tↄ́ vãni sìsi, ani kɛ̃aro, zaakũ ade durunna kũ àdi sí kɛ̃ḿmaro kɛ̀mɛ.

\VS{30}Yesu ò lɛ kũ ò pì à tãna vĩ yãimɛ.


\par }{\SH Yesu danɛnↄ
\par }
{\R (Mat 12:46-50, Luk 8:19-21)

\par }{\PP \VS{31}Kũ a da kũ a dakũnanↄ kà, ò zɛ̀ bàai, akũ ò gbɛ̃ zĩ̀ ò a sísi.

\VS{32}Gbɛ̃nↄn vutɛna ò likai dasi, akũ ò pìnɛ: Ǹ gwa! N da kũ n dakũnanↄ zɛ bàai òtɛni n gbɛka.

\VS{33}Akũ à wèḿma à pì: Dín ma da kũ ma dakũnanↄ ũu?

\VS{34}Akũ à gbɛ̃ kũ ò vutɛnaainↄ gwà à pì: Ma da kũ ma dakũnanↄn dí.

\VS{35}Gbɛ̃ kũ àdi Luda pↄyenyĩna kɛmɛ ma dakũna kũ ma dãreo kũ ma dao ũ.




\par }\Chap{4}{\SH Yãlɛkↄ̃ana kũ pↄ́wɛfãriio
\par }
{\R (Mat 13:1-23, Luk 8:4-15)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu ɛ̀ra àtɛn yã dańnɛ sɛ̀bɛɛ sarɛ. Ò kàkarai dasidasi, akũ à gɛ̃̀ à vùtɛ gó'itɛn íla, gbɛ̃nↄ gↄ̃̀ katɛna sĩ̀sĩ bara sɛ̀bɛ lɛ́a ń pínki.

\VS{2}À yã dàńnɛ kũ yãlɛkↄ̃ananↄ dasi. Lákũ àtɛn dańnɛ nà à pì:

\VS{3}À sã kpá! Búbari ke mɛ́ à kun à bò à gɛ̀ɛ pↄ́wɛ fã.

\VS{4}Lákũ àtɛn fã nà, akũ a kenↄ lɛ̀tɛ zɛ́ gũn, bãnↄ sù ò blè.

\VS{5}A kenↄ lɛ̀tɛ gbɛ̀ sàraa musu, gu kũ à bùsu vĩ dasiro, akũ ò bùtɛ gↄ̃̀nↄ, kũ bùsuu gègete gwero yãi.

\VS{6}Kũ ifãntɛ̃ fùtɛ, akũ ò tɛ́ kũ̀ ò gàga, kũ ò zĩni vĩro yãi.

\VS{7}A kenↄ lɛ̀tɛ lɛ̀nↄ gũn, akũ lɛ̀ɛ fùtɛ à nàkaraḿma odi nɛ́ iro.

\VS{8}A kenↄ sↄ̃ ò lɛ̀tɛ zĩtɛ mana gũn. Ò bùtɛ ò fùtɛ ò nɛ́ ì, a kenↄ karanaa kɛ̀ baraakurikuri, kenↄ baaakↄ̃kↄ̃, kenↄ basↄsↄↄro.

\VS{9}Akũ Yesu pì: Gbɛ̃ kũ à sã vĩ à yã pì ma.


\par }{\PP \VS{10}Kũ Yesu gòńnɛ gwe à kú ado, akũ a gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ kũ gbɛ̃ kũ ò kúinↄ sù ò yã pìnↄ mìi gbɛ̀kaa.

\VS{11}Akũ à pìńnɛ: Luda kpata kũ à bò a kĩnaa asiri kpàáwa àgↄ̃ dↄ̃, ama madì yã sĩnda pínki o gbɛ̃ kparanↄnɛ kũ yãlɛkↄ̃ananↄmɛ,


\par }{\Q \VS{12}de ògↄ̃ gwagwa pↄ́ke'enaa sari,

\par }{\Q ògↄ̃ sã kpákpa a dↄ̀rↄ dↄ̃naa sari,

\par }{\Q de òsun arɛ dↄ Ludaa,

\par }{\Q à ń durunnanↄ kɛ̃ḿmaro yãi.


\par }{\MM \VS{13}Akũ Yesu ń lá à pì: Á yã pì dↄ̃roo? Deran áni yãlɛkↄ̃ana ke dↄ̃ↄ?

\VS{14}À ma! Búbari pìi Luda yãn àtɛn fã.

\VS{15}Gbɛ̃kenↄ de lán zɛ́ gũn pↄ́wɛ bà, gu kũ ò Luda yã fã̀n. Tó ò mà, akũ Setan dì su à Luda yã kũ ò fã̀ ń tɛ́ pì síḿma gↄ̃̀nↄ.

\VS{16}Gbɛ̃kenↄ de lán pↄ́wɛ kũ à lɛ̀tɛ gbɛ̀ sàraa musu bà. Tó ò Luda yã mà, òdi sí gↄ̃̀nↄ kũ pↄnnao.

\VS{17}Zaakũ ò zĩni vĩro, òdi kɛ gↄrↄ plaro. Tó yã̀'ũmmana ń lé ke tó ò wɛ́ tã̀ḿma yã pì yãi, òdi fumɛ gↄ̃̀nↄ.

\VS{18}Gbɛ̃kenↄ de lán pↄ́wɛ kũ à lɛ̀tɛ lɛ̀nↄ gũn bà. Ò Luda yã mà,

\VS{19}ama andunia yã damukɛna kũ yena aruzɛkɛiio kũ pↄ́ kparanↄ nidɛnao dì nakaraḿma, akũ yã pìi dì gↄ̃ àree sari.

\VS{20}Gbɛ̃kenↄ de lán pↄ́wɛ kũ ò lɛ̀tɛ zĩtɛ manaanↄ bà. Òdi Luda yã ma ò sí, akũ òdi kɛ karana pↄ́ ũ, ń kenↄ baraakurikuri, kenↄ baaakↄ̃kↄ̃, kenↄ basↄsↄↄro.


\par }{\SH Yãlɛkↄ̃ana kũ fitilao
\par }
{\R (Luk 8:16-18)

\par }{\PP \VS{21}Yesu pìńnɛ: Òdi fitila na ò gbaka kútɛa ke ò ditɛ gádo gbáru yá? fitiladibↄↄ musun òdi dinloo?

\VS{22}Asiri ke kun kũ oni gí boaairo. Pↄ́ke kun utɛna kũ ani bo gupuraaro.

\VS{23}Gbɛ̃ kũ à sã vĩ à yã pì ma.


\par }{\PP \VS{24}À pìńnɛ dↄ: À laakari kɛ yã kũ átɛn maa. Zaka kũ adì yↄ̃̀ońnɛn Luda ni yↄ̃oárɛ ani ɛra à karaárɛ dↄ.

\VS{25}Gbɛ̃ kũ à pↄ́ vĩ Luda ni karanɛ. Gbɛ̃ kũ à pↄ́ke vĩro sↄ̃, bee a fítinna kũ à vĩ Luda ni sía.


\par }{\SH Yãlɛkↄ̃ana kũ pↄ́wɛbutɛnaao
\par }
{\PP \VS{26}À pì dↄ: Kpata kũ à bò Luda kĩnaa de lán pↄ́wɛ kũ gbɛ̃ fã̀ bura bà.

\VS{27}Gwãani kũ fãnantɛ̃o bee tó àtɛn i o ke à bɛ̃nɛ, pↄ́wɛ pìi dì butɛ à zↄ̃kↄ̃ kũ, gbɛ̃ pìi dìgↄ̃ dↄ̃ lákũ àdi kɛ nàro.

\VS{28}Zĩtɛ mɛ́ àdi pↄ́blewɛ i a zĩda. Àdi kà pá gĩa gbasa à nↄ̀ sí, a gbɛran àdi pia.

\VS{29}Tó à mà, akũ òdi kɛ̃ kũ kòmao, zaakũ a kɛ̃gↄrↄ mɛ́ à kà.


\par }{\SH Yãlɛkↄ̃ana kũ musadi wɛ́o
\par }
{\R (Mat 13:31-32, 34, Luk 13:18-19)

\par }{\PP \VS{30}À pì dↄ: Bↄ́n kpata kũ à bò Luda kĩnaa bòkↄ̃aoo? Bↄ́n óni le ò lɛkↄ̃aoo?

\VS{31}À de lán musadi wɛ́ bà, kũ a wɛ́ kete de pↄ́wɛ kũ òdi tↄ̃nↄla pínki,

\VS{32}ama tó ò tↄ̃̀, àdi butɛ à zↄ̃kↄ̃ kũ de dò pↄ́nↄla pínki. Àdi ↄnɛ gègetenↄ kɛ ari bãnↄ dì su ò didi a lá uran.


\par }{\PP \VS{33}Yesu Luda yã òńnɛ dasi kũ yãlɛkↄ̃ana bire takanↄ ń mana lɛ́n.

\VS{34}Adi yãke ońnɛ yãlɛkↄ̃anaa sariro. Tó à kú kũ a ìbanↄ ńtɛ̃nɛ, akũ àdi yã sĩnda pínki bↄkↄtɛńnɛ.


\par }{\SH Yesu zàga'ĩa zɛnaa
\par }
{\R (Mat 8:23-27, Luk 8:22-25)

\par }{\PP \VS{35}Kũ ↄkↄsi tɛn kɛ, à pì a ìbanↄnɛ: Ò bikũ bara.

\VS{36}Lákũ Yesu kú gó gũn nà, akũ ò gɛ̃̀ kãao lɛɛlɛ ò dà zɛ́n lɛ ò pari tò gwe. Gó pãndenↄ gɛ̀ɛ kũńwo.

\VS{37}Akũ zàga'ĩa gbãna fùtɛ. Í tɛn gó yĩpayĩpa àtɛn ká a gũn ari à ye à pa.

\VS{38}Yesu kú gó kpɛ kpa, àtɛn i o a mì di mìbↄkↄↄa. Akũ a ìbanↄ a vù ò pìnɛ: Dannɛri! Kũ ótɛn kákatɛ, ńdi bídi kɛroo?

\VS{39}Akũ à fùtɛ à pàta ĩaa à pì ínɛ: Ǹ yĩtɛ! Ǹ zɛ tɛɛnɛ! Akũ ĩa kpàtɛ, gu yĩ̀ kítikiti.

\VS{40}Akũ à ń lá à pì: À kɛ̀ dera á sika vĩ lɛɛ? Ase á ma náani vĩro ari tera yá?

\VS{41}Akũ ò gↄ̃̀ bídi gũn òtɛn kↄ̃ lala ò pì: Dín gbɛ̃ dí ũ sɛ́ɛ? Bee ĩa kũ ío dì a yã mamɛ.




\par }\Chap{5}{\SH Tãnanↄ gbarɛna alɛdɛnↄa
\par }
{\R (Mat 8:28-34, Luk 8:26-39)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ò kà Gadara bùsun sɛ̀bɛɛ bara.

\VS{2}Kũ Yesu bò gó gũn gↄ̃̀nↄ, tãnade ke bò gɛ̀vĩkia à sù à dàalɛ.

\VS{3}Àdigↄ̃ kú gbɛ̀wɛɛ kũ à de mira ũnↄ gũn. Bee mↄ̀kakↄ̃anaa dì fↄ̃ à a yĩ̀ doro.

\VS{4}Zaakũ òdi a yĩ kũ mↄ̀kakↄ̃anaaomɛ òdi a da lín baala'i, ama àdi mↄ̀ↄ pìnↄ kɛ̃kɛ̃ àdi lí pìnↄ gborogboro. Gbɛ̃ke dì a gbãna fↄ̃ro.

\VS{5}Gwãani kũ fãnantɛ̃o pínki àdigↄ̃ kure gɛ̀vĩkin kũ sĩ̀sĩgɛrɛnↄo, àdigↄ̃ wiki lɛ́ àdigↄ̃ a zĩda líli kũ gbɛ̀ɛo.


\par }{\PP \VS{6}Kũ à Yesu è zãa, akũ à bàa lɛ̀ à sù à kùtɛ a arɛ.

\VS{7-8}Kũ Yesu pì tãna pì goa, akũ à wiki gbãna lɛ̀ à pì: Yesu, Luda Musude Nɛ́, bↄ́n ó vĩ kↄ̃ ↄĩi? Ma nannɛ Ludai, ǹsun wɛ́ tãmaro.

\VS{9}Akũ Yesu a là à pì: N tↄ́n deraa? Akũ à wèa à pì: Ma tↄ́n Dasi, zaakũ ó dasi.

\VS{10}Akũ ò kútɛ kɛ̀ Yesunɛ manamana ò pì àsun pɛ́ḿma bùsuu pìi gũnlo.


\par }{\PP \VS{11}Alɛdɛ kpàsa zↄ̃kↄ̃ kú gwe, òtɛn pↄ́ ble sĩ̀sĩgɛrɛɛi.

\VS{12}Akũ tãna pìnↄ wɛ́ kɛ̀ Yesua ò pì: Ǹ ó gbarɛ alɛdɛnↄ tɛ́ ò diḿma.

\VS{13}Yesu ń gbá zɛ́, akũ tãna pìnↄ gòa ò dì alɛdɛɛ pìnↄa. Akũ alɛdɛ kpàsa kũ à kà wàa kuri taka pìnↄ bò kũ bàao ò sòro sĩ̀sĩgɛrɛɛi ò sì sɛ̀bɛn, akũ ò gàga gwe.

\VS{14}Akũ alɛdɛdãrinↄ bàa lɛ̀ ò gɛ̀ɛ yã pì bàbańnɛ wɛ̃tɛ gũn kũ buranↄ. Akũ gbɛ̃nↄ bↄ̀tɛ ò gɛ̀ɛ yã kũ à kɛ̀ɛ pì gwa.

\VS{15}Kũ ò sù Yesu kĩnaa, ò gↄ̃gbɛ̃ kũ tãna kú a gũn dasi yã pìi è vutɛna gwe, à uta dana à bã̀nn pìi wèrea, akũ vĩna ń kũ.

\VS{16}Gbɛ̃ kũ ò yã pìi è kũ wɛ́onↄ yã kũ à tãnade pì lèe òńnɛ kũ alɛdɛnↄ yão.

\VS{17}Akũ ò kútɛ kɛ̀ Yesunɛ kũ à bońnɛ ń bùsun.


\par }{\PP \VS{18}Kũ Yesu tɛn gɛ̃ gó'itɛn, gↄ̃gbɛ̃ kũ à tãnanↄ vĩ yã pì wɛ́ kɛ̀a de à le à tá kãao.

\VS{19}Yesu dí wero à pìnɛ: Ǹ tá n bɛa n gbɛ̃nↄ kĩnaa, ǹ yã kũ Dikiri kɛ̀nnɛ ońnɛ pínki, dera à n wɛ̃nda bò nà.

\VS{20}Akũ gↄ̃gbɛ̃ pìi tà, àtɛn yã kũ Yesu kɛ̀nɛ kpàkpa kɛ Wɛ̃tɛmɛnkuri bùsun, akũ yã pìi bò gbɛ̃ sĩnda pínki sarɛ.


\par }{\SH Yairu nɛ́ vuna kũ nↄgbɛ̃ kũ à ↄ nà Yesu utaaao
\par }
{\R (Mat 9:18-26, Luk 8:40-56)

\par }{\PP \VS{21}Yesu ɛ̀ra à bikũ̀ sɛ̀bɛɛ bara kũ góo, akũ pari kàkarai sɛ̀bɛ lɛ́a.

\VS{22}Aduakɛkpɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ òdi pinɛ Yairu sù gwe. Kũ à Yesu è, à wùtɛ a kùaa a gbá sarɛ,

\VS{23}akũ à kútɛ kɛ̀nɛ manamana à pì: Ma nɛ́nↄgbɛ̃ kú ga lɛ́i. Ǹ mↄ́ ǹ ↄ naa de à gbãna kũ àgↄ̃ kú wɛ̃̀ndiio.

\VS{24}Akũ Yesu dà zɛ́n kãao. Pari tɛ́i òtɛn nakaraa.


\par }{\PP \VS{25}Nↄgbɛ̃ ke kú gwe aru dì bↄtɛa à kà wɛ̃̀ kuri awɛɛpla.

\VS{26}Ɛzɛdenↄ a kɛ̀ takaside ũ manamana, à a ↄgↄ dɛ̀ pínki. Adi aafia lero, àdi kɛkɛ àgↄ̃ karamɛ.

\VS{27}Kũ à Yesu baaruu mà, akũ à nà Yesui pari gũn kpɛ kpa. Akũ à ↄ nà a utaa,

\VS{28}zaakũ à pì: Bee tó ma ↄ nà a utaa dé, mani werekↄ̃a.

\VS{29}Akũ a arubↄtɛnaa pìi zɛ̀ gↄ̃̀nↄ. À dↄ̃̀ a mɛ̀ɛ gũn a werekↄ̃a kũ a gyã pìio.

\VS{30}Zaa gwe gↄ̃̀nↄ Yesu dↄ̃̀ a mɛ̀ɛ gũn gbãna ke bò a gũn, akũ à lìtɛ pari gũn à pì: Dí mɛ́ à ↄ nà ma utaaa?

\VS{31}Akũ a ìbanↄ pìnɛ: N è lákũ gbɛ̃nↄ tɛn nakaramma nà, akũ n pì dí mɛ́ à ↄ nàmma yá?

\VS{32}Akũ Yesu gbɛ̃nↄ gwà à lìkai de à gbɛ̃ kũ à yã pìi kɛ̀ e.

\VS{33}Vĩna nↄgbɛ̃ pìi kũ̀ àtɛn lukaluka, zaakũ à dↄ̃ yã kũ à a lè a mɛ̀ɛ gũn, akũ à sù à wùtɛ a kùaa a gbá sarɛ à a yãpura ònɛ pínki.

\VS{34}Akũ Yesu pìnɛ: Nↄgbɛ̃, ma náani kũ n kɛ̀ mɛ́ à n werekↄ̃a. Ǹ tá bɛ aafia, n gyã pìi kɛ̃̀mman gwe.


\par }{\PP \VS{35}Kũ Yesu kpɛ́ àtɛn yã o, ò bò aduakɛkpɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì bɛa ò sù ò ònɛ: N nɛ́ pìi kɛ̀ sari, ǹsun wari dↄ dannɛriia doro.

\VS{36}Yesu dí sã kpá ń yãiro, ben à pì gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìinɛ: Ǹsun tó swɛ̃̀ kɛ̃nguro, ǹ ma náani kɛ dé.

\VS{37}Adi we gbɛ̃ke gɛ́ zɛarɛro, sé Pita kũ Yamisio kũ Yamisi dakũna Yuhanao.

\VS{38}Kũ ò kà gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì bɛa, Yesu è òtɛn ↄ́ↄ dↄ òtɛn wiki gbãna lɛ́ òtɛn ń zĩda kɛ̃kɛ̃ manamana.

\VS{39}Kũ à gɛ̃̀ kpɛ́n, à ń lá à pì: Bↄ́yãi átɛni á zĩda kɛ̃kɛ̃ átɛn ↄ́ↄ dↄↄ? Nɛ́ pì dí garo, àtɛn i omɛ.

\VS{40}Kũ òtɛni a lalandi kɛ, akũ à pɛ̀ḿma ò bↄ̀tɛ bàai ń pínki. Sé nɛ́ pì de kũ a dao kũ a ìba kũ ò kú kãaonↄ, mↄ́kↄ̃nↄmɛ à ń sɛ́ à gɛ̃̀ kũńwo gu kũ nɛ́ pì kunwa.

\VS{41}Akũ à nɛ́ pì ↄ kũ̀ à pìnɛ: Talita kum! Yã pìi pì, nɛ́nↄkpare, ǹ futɛ.

\VS{42}Zaa gwe gↄ̃̀nↄ nɛ́ pìi fùtɛ à táa ò. Nɛ́ pì sↄ̃ à kà wɛ̃̀ kuri awɛɛpla. Yã pìi bò ń sarɛ manamana.

\VS{43}Akũ Yesu gìńnɛ sãnsãn òsun o gbɛ̃ke maro. Akũ à pì ò pↄ́ble kpáa à ble.




\par }\Chap{6}{\SH Nazɛradenↄ gina Yesui
\par }
{\R (Mat 13:53-58, Luk 4:16-30)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu bò gwe à gɛ̀ɛ a bɛ wɛ̃tɛn, a ìbanↄn tɛ́i.

\VS{2}Kũ kámmabogↄrↄ kà, akũ àtɛn yã dańnɛ aduakɛkpɛn. Akũ pari kũ ò a yã mànↄ bídi kɛ̀ ò pì: Mákpan gↄ̃gbɛ̃ pì yã dínↄ lènn? Ɔ̃ndↄ̃ kpaten ò kpàa, akũ àtɛn daboyã dí takanↄ kɛɛ?

\VS{3}Àkũmɛ lí'ari ũroo? Mariama nɛ́nloo? Yamisi kũ Yusufuo kũ Yudao kũ Simↄnↄ vĩ̀nin gweroo? A dãrenↄ mɛ́ ò kú kũoo laroo? Akũ ò gìi.

\VS{4}Akũ Yesu pìńnɛ: Annabii dìgↄ̃ bɛ̀ɛrɛɛ sariro, sé a bɛ wɛ̃tɛn kũ a danɛnↄ kĩnaao kũ a ↄnnwo baasiro.

\VS{5}Yesu dí fↄ̃ à daboyã ke kɛ̀ gwero, sé gyãre kũ à ↄ nàḿma à ń wérekↄ̃a kenↄ baasiro.

\VS{6}Kũ odi a náani kɛro, ń yã bò a sarɛ manamana.

\par }{\SH Yesu zĩ̀rinↄ zĩnaa
\par }
{\R (Mat 10:5-15, Luk 9:1-6)

\par }{\PP Akũ à gɛ̀ɛ lakutu kũ lakutuo, àtɛn yã dańnɛ.

\VS{7}Akũ à a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ sìsiai, akũ à ń zĩ gbɛ̃nↄn plapla, à ń gbá iko ò tãnanↄ goḿma.

\VS{8}À pìńnɛ: Àsun pↄ́ke sɛ́ à gɛ́oro, zàna ke bↄ̀kↄlokona ke ↄgↄ, sé gòo.

\VS{9}À kyate kpá, ama àsun uta da mɛ̀n plaro.

\VS{10}Bɛ kũ a kipan, àgↄ̃ kú gwe ari à gɛ́ boo wɛ̃tɛ pìi gũn.

\VS{11}Gu kũ odi gbãnakɛ kpáái ke odi sã kpá á yãiro, tó átɛn tá, à lukutɛ̃ warawara á gbánↄa ń tona kũ Ludao sèeda ũ.

\VS{12}Akũ ò dà zɛ́n ò nɛ̀sɛlitɛna waazi kɛ̀ gbɛ̃nↄnɛ

\VS{13}ò tãnanↄ gòḿma dasi, ò nísi màma gyãrenↄa dasi ò ń wérekↄ̃a.


\par }{\SH Yahaya Da'itɛkɛri ganaa
\par }
{\R (Mat 14:1-12, Luk 9:7-9)

\par }{\PP \VS{14}Kí Hɛrↄdu yã pìnↄ mà, zaakũ Yesu tↄ́ kà gu sĩnda pínkia. Gbɛ̃kenↄ tɛn pi Yahaya Da'itɛkɛri mɛ́ à fùtɛ bona gan, abire yãin à gbãna lè àtɛn daboyãnↄ kɛ.

\VS{15}Gbɛ̃kenↄ pì Iliasumɛ, gbɛ̃kenↄ pì annabiimɛ lán annabi yãnↄ doke bà.

\VS{16}Kũ Hɛrↄdu mà à pì: Yahaya kũ ma a mìi zↄ̃̀ mɛ́ à vù bona gan.


\par }{\PP \VS{17-18}Zaakũ Hɛrↄdu dokↄ̃nↄ pì mɛ́ à a vĩ̀ni Filipi nↄ Hɛrↄdia sìa à sɛ̀. Kũ Yahaya dìgↄ̃ onɛ a vĩ̀ni nↄ sinaa manaro, akũ Hɛrↄdu tò ò Yahaya kũ̀ ò mↄ̀ↄ kàa ò a dà kpɛ́siran.

\VS{19}Hɛrↄdia sↄ̃ à Yahaya pɛ̃tɛ̃ kũnamɛ à ye à a dɛ, ama adi zɛ́ lero,

\VS{20}zaakũ Hɛrↄdu dↄ̃̀ kũ Yahaya bi Luda gbɛ̃ súsumɛ, akũ àdi vĩna kɛnɛ àdi tó ò wari dↄaro. Tó à gɛ̀ɛ à a yã ma, laasun dì gɛ̃mmɛ. Bee kũ abireo àdigↄ̃ ye a fàaibonaai.


\par }{\PP \VS{21}Hɛrↄdia zɛ́ è Hɛrↄdu ina gↄrↄ kↄ̃kↄ̃ zĩ. Hɛrↄdu gbãnadenↄ kũ soza gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ Galili gbɛ̃ bɛ̀ɛrɛdenↄ kàkara pↄ́blekia.

\VS{22}Akũ Hɛrↄdia nɛ́nↄkpare gɛ̃̀ à ũ wã̀. À kɛ̀ Hɛrↄdunɛ nna kũ a nibↄnↄ ń pínki, akũ kína pì nɛ́ pìinɛ: Pↄ́ kũ ń yei ǹ a wɛ́ kɛma, mani n gba.

\VS{23}Akũ à ɛ̀ra à pìnɛ: Ma la dànnɛ pↄ́ kũ n a wɛ́ kɛ̀ma pínki, mani n gbamɛ, bee ma kpata kpaatɛ.

\VS{24}Akũ nɛ́nↄkpare pìi bò à gɛ̀ɛ à a da là à pì: Bↄ́n mani wɛ́ kɛaa? Akũ a da pìnɛ, Yahaya Da'itɛkɛrii mìi.

\VS{25}Gwe gↄ̃̀nↄ à ɛ̀ra à sù likalika à gɛ̀ɛ à ò kínanɛ: Má yei ǹ ma gba Yahaya Da'itɛkɛrii mì dana tiree gũn la tera.


\par }{\PP \VS{26}Akũ kína pↄ yàka manamana, ama kũ à la dà nibↄnↄ wára yãin adi fↄ̃ à gì doro.

\VS{27}Akũ kína pì a dogari ke zĩ̀ gↄ̃̀nↄ, à pìnɛ à gɛ́ à a mì zↄ̃ à mↄ́o. Akũ à gɛ̀ɛ à a mìi zↄ̃̀ kpɛ́siran

\VS{28}à dà tiree gũn à sù à kpà nɛ́ pìia, akũ à kpà a daa.

\VS{29}Kũ Yahaya ìbanↄ yã pìi mà, akũ ò sù ò a gɛ̀ɛ sɛ̀ ò vĩ̀.


\par }{\SH Pↄ́blekpana gbɛ̃nↄn dúbu sↄↄronↄa
\par }
{\R (Mat 14:13-21, Luk 10:9-17, Yuh 6:1-15)

\par }{\PP \VS{30}Yesu zĩ̀rii pìnↄ sù a kĩnaa, akũ ò yã kũ ò kɛ̀nↄ kũ yã kũ ò dàńnɛnↄ ònɛ pínki.

\VS{31}Òtɛn gɛ́ òtɛn su, akũ Yesu kũ a zĩ̀rinↄ dí zɛ́ le ò pↄ́ blè sero pari yãi. Akũ à pìńnɛ: À mↄ́ ò gɛ́ gusarɛ ó tɛ̃nɛ ò kámma bo fíti.

\VS{32}Akũ ò dà zɛ́n gó'itɛ gũn òtɛn gɛ́ gusarɛ ńtɛ̃nɛ.

\VS{33}Kũ gbɛ̃nↄ ń gɛnaa è, ò ń dↄ̃, akũ ò bò wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo dasi ò bàa lɛ̀ gɛ̀sɛ ò kà gwe ń ã.

\VS{34}Kũ Yesu bò gó gũn, à gbɛ̃nↄ è dasidasi, akũ ò kɛ̀nɛ wɛ̃nda, zaakũ ò de lán sã kũ ò dã̀ri vĩronↄ bàmɛ. Akũ àtɛn yã dańnɛ manamana.


\par }{\PP \VS{35}Kũ ifãntɛ̃ bùsa, akũ a ìbanↄ nài ò pì: Gu dí bi sɛ̃̀ntɛpↄrↄtumɛ, akũsↄ̃ gu tɛn si.

\VS{36}Ǹ gbɛ̃nↄ gbarɛ ò tá bura kũ lakutu kũ ò kú kãninↄa, ò pↄ́ wɛtɛ ò lú ò ble.

\VS{37}Akũ Yesu wèḿma à pì: À pↄ́ kpáḿma ò ble. Akũ ò pìnɛ: Ń ye ò gɛ́ burodi lú andurufu ↄgↄ wàa do ò kpáḿma ò blen yá?

\VS{38}Akũ Yesu ń lá à pì: Burodi mɛ̀n ũgban á vĩi? À gɛ́ gwa. Kũ ò kà, ò pì: Burodi kun mɛ̀n sↄↄro kũ kpↄ̀ↄo mɛ̀n pla.


\par }{\PP \VS{39}Akũ à pìńnɛ: À gbɛ̃nↄ vutɛvutɛ sɛ̃̀la bↄ̀tↄↄa gã̀agãa.

\VS{40}Akũ ò vùtɛvutɛ gã̀ kũ gã̀ao, gã̀ kenↄ gbɛ̃nↄn basↄↄro, gã̀ kenↄ gbɛ̃nↄn bupla akuri.

\VS{41}Akũ Yesu burodi mɛ̀n sↄↄro kũ kpↄ̀ↄo mɛ̀n pla pìioo sɛ̀ à wɛ́ sɛ̀ musu à arubarikaa dàn. Akũ à burodii pìi ɛ̀'ɛ à kpà a ìbanↄa, ò kpàatɛtɛ gbɛ̃nↄnɛ. Akũ à kpↄ̀ mɛ̀n pla pìnↄ kpàatɛtɛńnɛ ń pínki.

\VS{42}Ò pↄ́ blè ò kã̀ ń pínki.

\VS{43}Akũ ò burodi kpara kũ kpↄ̀ kpara kũ à gↄ̃̀nↄ sɛ̀tɛ tãnko mɛ̀n kuri awɛɛpla pà.

\VS{44}Gↄ̃gbɛ̃ kũ ò pↄ́ blènↄ kà gbɛ̃nↄn dúbu sↄↄro.


\par }{\SH Yesu táa'ona sɛ̀bɛla
\par }
{\R (Mat 14:22-36, Yuh 6:16-21)

\par }{\PP \VS{45}Yesu gã nà a ìbanↄa gↄ̃̀nↄ ò gɛ̃ gó'itɛn, de ò donɛ arɛ gɛna Bɛtɛsaida ari àgↄ̃ pari gbarɛ.

\VS{46}Kũ à lɛ́ zàḿma, akũ à dìdi kpi musu à gɛ̀ɛ adua kɛ.

\VS{47}Kũ ↄkↄsi kɛ̀ gó'itɛ kú sɛ̀bɛɛ dagura, Yesu sↄ̃ à kú í bara ado.

\VS{48}Akũ à è gófĩna tɛn wari dↄḿma, kũ ĩa gbãna tɛn kákańyĩ yãi. Gudↄnaao à gɛ̀ɛ ń kĩnaa àtɛn táa o íla, akũ à kɛ̀ deran á ye à gɛ̃tɛḿma bà.

\VS{49}Kũ ò a è àtɛn táa o íla, òtɛn da gyãwãndemɛ, akũ ò wiki lɛ̀.

\VS{50}Zaakũ ò a è ń pínki, akũ swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ńgu. Akũ Yesu pìńnɛ gↄ̃̀nↄ: À á laakari kpátɛ, makũmɛ. Àsun tó vĩna á kũro.

\VS{51}Kũ à gɛ̃̀ gó gũn, akũ ĩa zɛ̀, akũ yã pìi bò ń sarɛ manamana,

\VS{52}zaakũ ń wɛ́ dí kɛ̃ burodi yãaro kũ laasun kĩ̀aḿma yãi.


\par }{\SH Yesu gyãrenↄ werekↄ̃ana zaa Gɛnɛsarɛti
\par }
{\R (Mat 14:34-36)

\par }{\PP \VS{53}Kũ ò bikũ̀ bara, ò kà Gɛnɛsarɛti, akũ ò ń gó bàa dↄ̀ gwe.

\VS{54}Kũ ò bↄ̀tɛ gó gũn, ò Yesu dↄ̃̀ gↄ̃̀nↄ,

\VS{55}akũ ò bàa lɛ̀ ò gɛ̀ɛ bùsuu pì lakutu pínkin, ò gyãrenↄ sɛ̀tɛ kũ wútɛbↄnↄ, gu kũ ò mà à kunwa pínki òdigↄ̃ su kũńwo a kĩnaa.

\VS{56}Gu kũ à gɛ̀ɛn pínki, lakutunↄ ke wɛ̃tɛnↄ ke buranↄ, òdigↄ̃ sunɛ kũ gyãrenↄ ari ò ń kátɛ ɛtɛnↄn, akũ òdi wɛ́ kɛa de ò ↄ na bee a uta lɛ́a. Akũ gbɛ̃ kũ ò ↄ nàanↄ wèrekↄ̃a ń pínki.




\par }\Chap{7}{\SH Futɛokarayã
\par }
{\R (Mat 15:1-9)

\par }{\PP \VerseOne{1}Farisinↄ kũ ludayãdannɛri kũ ò bò Yurusalɛmu kenↄ sù Yesu kĩnaa,

\VS{2}akũ ò è a ìba kenↄ tɛn pↄ́ ble ↄpipinaa sari.

\VS{3}Zaakũ Farisinↄ kũ Yudanↄ ń pínki ń dizinↄ futɛokarayã kũnamɛ, òdi pↄ́ ble ↄpipina a zɛ́a sariro.

\VS{4}Tó ò bò ɛtɛn ò sù, òdi pↄ́ ble zú'onaa sariro. Ò futɛokarayã pãndenↄ kũna dasi. Lɛmɛ òdi tokonↄ kũ lonↄ kũ butanↄ pípi lɛ.

\VS{5}Akũ Farisinↄ kũ ludayãdannɛrii pìnↄ Yesu là ò pì: Bↄ́yãi n ìbanↄ dìgↄ̃ ó dizinↄ futɛokarayã kũnaroo? Òdi pↄ́ ble ↄpipinaa sari.

\VS{6}Yesu wèḿma à pì: Isaya annabikɛyã ò á manafikidenↄ yã musu swáswa lákũ à kɛ̃̀ Luda yãn nà à pì:

\par }{\Q Buri bire dì bɛ̀ɛrɛ limɛnɛ kũ lɛ́omɛ,

\par }{\Q ń swɛ̃̀ kúmaro.


\par }{\Q \VS{7}Òdigↄ̃ donyĩ kɛmɛnɛ pãmɛ,

\par }{\Q bisãsiri yãzɛkpatɛn òdi dańnɛ.


\par }{\MM \VS{8}A pã kpà Luda yãdannɛnaai, akũ á bisãsiri futɛokarayã kũna.

\VS{9}Akũ à pìńnɛ dↄ: A pã Luda yãnɛ de à le àgↄ̃ á futɛokarayã kũna manan yá?

\VS{10}Musa pì, àgↄ̃ á de kũ á dao bɛ̀ɛrɛ dↄ̃. À pì dↄ, gbɛ̃ kũ à a de ke a da kpe bò, ò ade dɛ.

\VS{11}Ákↄ̃nↄ sↄ̃, adì pi tó gbɛ̃ pì a de ke a danɛ, pↄ́ kũ á vĩ à ń kpe tao bi Kↄↄbãmɛ,

\VS{12}à zɛ́ vĩ à a de kũ a dao kpe tao doro. Kↄↄbãmɛ pↄ́ kũ òdi kpá Ludaa ũ.

\VS{13}Lɛmɛ adì Luda yã kɛ pã lɛ á futɛokarayã kũ adì dańnɛ yãi. Yã bire takanↄn adì kɛ dasi.


\par }{\SH Yã kũ àdi tó ògↄ̃ gbãsĩ
\par }
{\R (Mat 15:10-20)

\par }{\PP \VS{14}Akũ Yesu ɛ̀ra à pari sìsiai à pì: À sã kpá à ma yã ma á pínki.

\VS{15}Pↄ́ke kun kũ àdi gɛ̃ gbɛ̃ gũn kũ àdi a gbã̀ lɛ́ro. Pↄ́ kũ àdi bo gbɛ̃ gũn mɛ́ àdi tó àgↄ̃ gbãsĩ.

\VS{16}Gbɛ̃ kũ à sã vĩ, à yã pì ma.

\VS{17}Kũ à pari tò gwe à tà bɛ, akũ a ìbanↄ a là yã pìi mìii.

\VS{18}À pìńnɛ: Á laasun kpɛ́ yĩda se yá? Kũ pↄ́ke kun kũ àdi gɛ̃ gbɛ̃ gũn à tó àgↄ̃ gbãsĩro, á dↄ̃roo?

\VS{19}Pↄ́ pìi dì gɛ̃ a swɛ̃̀ɛ gũnlo, sé a gbɛrɛn, gbasa à bo mɛ̀n. Lɛn Yesu pↄ́ble sĩnda pínki kɛ̀ blena pↄ́ ũ lɛ tɛ̃̀ɛ sari.

\VS{20}Akũ à pì: Yã kũ àdi bo gbɛ̃ gũn mɛ́ àdi tó àgↄ̃ gbãsĩ.

\VS{21}Zaakũ zaa bisãsiri swɛ̃̀ɛ gũn laasun vãni dì bon: Pãpãkɛnaa, kpãni'onaa, gbɛ̃dɛnaa, zinakɛnaa,

\VS{22}wãkũu, nɛ̀sɛvãni, manafiki, wé'isariyã, sãnkara, gbɛ̃sↄ̃sↄ̃naa, karambaani kũ mìsariyão.

\VS{23}Yã vãni pìnↄ dì bo swɛ̃̀ɛ gũn pínki, àkũ mɛ́ àdi tó gbɛ̃ gↄ̃ gbãsĩ.


\par }{\SH Nↄgbɛ̃ zĩ̀tↄ Yesu náanikɛnaa
\par }
{\R (Mat 15:21-28)

\par }{\PP \VS{24}Yesu bò gwe à gɛ̀ɛ Taya bùsun, akũ à kìpa bɛ kea. À ye ò a dↄ̃ro, ama adi le à a zĩda ùtɛro.

\VS{25}Nↄgbɛ̃ kũ a nɛ́nↄkpare tãna vĩ Yesu baaruu mà, akũ à sù à wùtɛ a arɛ gↄ̃̀nↄ.

\VS{26}Nↄgbɛ̃ pì sↄ̃ Giriki gbɛ̃mɛ ò a ì Siria Fenisia bùsun. À wɛ́ kɛ̀ Yesua de à tãna goarɛ a nɛ́a.

\VS{27}Akũ Yesu pìnɛ: Ǹ tó ò pↄ́ble kpá nɛ́nↄa gĩa, zaakũ à mana ò nɛ́nↄ pↄ́ble sɛ́ ò zu gbɛ̃danↄnɛro.

\VS{28}Akũ nↄgbɛ̃ pìi wèa à pì: Dikiri, bee gbɛ̃da kũ òdi wútɛńyĩnↄ dì nɛ́nↄ pↄ́ble bùru sɛ́sɛ.

\VS{29}Yesu pìnɛ: Kũ n yãwenama mana yãi, ǹ tá, n nɛ́ tãna gòa.

\VS{30}Kũ à kà bɛ, à a nɛ́ lè wútɛna pɛ̀ɛa, tãna pìi gòa.


\par }{\SH Sãto werekↄ̃anaa
\par }
{\PP \VS{31}Akũ Yesu fùtɛ Taya bùsun à gɛ̀ɛ Sidↄ̃, akũ à bↄ̀tɛ kũ Wɛ̃tɛmɛnkuri bùsuuo ari à gɛ̀ɛ à kà Galili sɛ̀bɛɛi.

\VS{32}Akũ ò sùnɛ kũ sãto bebekariio, ò wɛ́ kɛ̀a de à ↄ naa.

\VS{33}Yesu bò pari gũn kũ sãto pìio à a ↄnɛterere pɛ̀pɛ a sãn. Kũ à lɛ́'i sù, akũ à ↄ nà sãto pì nɛ́nɛa.

\VS{34}À wɛ́ sɛ̀ musu à wesa kàkara à bò, akũ à pìnɛ: Ɛfata. Yã pìi pì ǹ wɛ̃.

\VS{35}Zaa gwe gↄ̃̀nↄ gↄ̃gbɛ̃ pì sã wɛ̃̀ a nɛ́nɛ fùtɛ, akũ à yã ò swáswa.

\VS{36}Yesu pìńnɛ òsun o gbɛ̃ke maro, ama lákũ àtɛn gíńnɛ nà, lɛmɛ òtɛni a kpàkpa kɛńnɛ lɛ.

\VS{37}Yã pìi bò ń sarɛ manamana à gɛ̃̀ onala, akũ ò pì: A yã sĩnda pínki kɛnaa dìgↄ̃ manamɛ. Àdi tó bee sãtonↄ yã ma, akũ àdi tó bebekarinↄ yã o.




\par }\Chap{8}{\SH Pↄ́blekpana gbɛ̃nↄn dúbu siikↄ̃nↄa
\par }
{\R (Mat 15:32-39)

\par }{\PP \VerseOne{1}Gↄrↄ kũ̀nↄ gũn dↄ gbɛ̃nↄ kàkarai dasi. Ò pↄ́ble vĩ ò blero, akũ Yesu a ìbanↄ sìsiai à pìńnɛ:

\VS{2}Gbɛ̃ dínↄ kɛ̀mɛnɛ wɛ̃nda, zaakũ ò gĩnakɛ ò kú kũmao gↄrↄ aakↄ̃, akũ ò pↄ́ke vĩ kũ ò blero.

\VS{3}Tó ma ń gbárɛ ò tá bɛ kũ nàao, gu ni liḿma zɛ́ gũn, zaakũ ń gbɛ̃kenↄ boki zã̀.

\VS{4}Akũ a ìbanↄ a là ò pì: Mákpan óni pↄ́ble len sɛ̃̀ntɛpↄrↄtu la kũ ani gbɛ̃ pìnↄ kãa?

\VS{5}Akũ Yesu ń lá à pì: Burodi mɛ̀n ũgban á vĩi? Ò pì: Mɛ̀n supplamɛ.

\VS{6}Akũ à pì pari vutɛ zĩtɛ. Akũ à burodi mɛ̀n suppla pìnↄ sɛ̀ à sáabu kɛ̀, ben à ɛ̀'ɛ à kpà a ìbanↄa ò kpaatɛtɛ parinɛ, akũ ò kpàatɛtɛńnɛ.

\VS{7}Ò kpↄ̀ fítinnanↄ vĩ fíti dↄ. Kũ à arubarikaa dàn, à pìńnɛ ò ɛra ò abirekũ kpaatɛtɛńnɛ dↄ.

\VS{8}Akũ ò blè ò kã̀, akũ ò a kpara kũ ò gↄ̃̀nↄ sɛ̀tɛ tãnko mɛ̀n suppla.

\VS{9}Gbɛ̃ pìnↄ kà kãni dúbu siikↄ̃. Kũ Yesu ń gbárɛ,

\VS{10}akũ à gɛ̃̀ gó'itɛ gũn kũ a ìbanↄ, ò gɛ̀ɛ Dalamanuta bùsun.


\par }{\SH Farisinↄ sèedagbɛkanaa
\par }
{\R (Mat 16:1-12)

\par }{\PP \VS{11}Akũ Farisinↄ sù òtɛn lɛ́kpakↄ̃a kpá kãao òtɛn lí kpátɛa, òtɛn wɛtɛ à sèeda ke kɛńnɛ kũ Luda gbãnao.

\VS{12}Akũ à wesa bò à pì: Bↄ́yãi gbãragbɛ̃nↄ dì sèeda gbɛkamaa? Yãpuran matɛn oárɛ, mani sèeda ke kɛńnɛro.

\VS{13}Akũ à ń tó gwe à ɛ̀ra à gɛ̃̀ gó'itɛ gũn à tà bara.


\par }{\PP \VS{14}A ìbanↄ sã̀n ò burodi zàna sɛ́. Burodi mɛ̀n do mɛ́ à gↄ̃̀ńnɛ gó gũn.

\VS{15}Akũ Yesu lɛ́ dàḿma à pì: Àgↄ̃ á zĩda kũna dↄ̃. À laakari kɛ Farisinↄ kũ Hɛrↄdu gbɛ̃nↄ lùbɛnɛɛi.

\VS{16}Akũ òtɛn pikↄ̃nɛ: Kũ ó burodi vĩro yã mɛ́ à tò à ò lɛ.

\VS{17}Yesu dↄ̃̀ḿma, akũ à ń lá à pì: Bↄ́yãi átɛn pi kũ á burodi vĩro yãii? Ari tera á wɛ́ dí kɛ̃ à dↄ̃roo? Á laasun vĩroo?

\VS{18}Á wɛ́ vĩ à gu eoroo? Á sã vĩ à yã maoroo? Yãke dì dↄáguroo?

\VS{19}Kũ ma burodi mɛ̀n sↄↄro ɛ̀'ɛ ma kpà gbɛ̃nↄn dúbu sↄↄronↄa, a a kpara sɛ̀tɛ tãnko mɛ̀n ũgbamɛɛ? Ò wèa ò pì: Mɛ̀n kuri awɛɛplamɛ.

\VS{20}Akũ à ɛ̀ra à ń lá à pì: Kũ ma burodi mɛ̀n suppla ɛ̀'ɛ ma kpà gbɛ̃nↄn dúbu siikↄ̃nↄa, a a kusu sɛ̀tɛ sù mɛ̀n ũgbaa? Ò wèa ò pì: Mɛ̀n suppla.

\VS{21}Akũ à pìńnɛ: Ari tera á dↄ̃roo?


\par }{\SH Bɛtɛsaida vĩ̀na wɛ́wɛ̃naa
\par }
{\PP \VS{22}Kũ ò kà Bɛtɛsaida, akũ ò sùnɛ kũ vĩ̀naao ò wɛ́ kɛ̀a à ↄ naa.

\VS{23}Akũ à vĩ̀naa pìi kũ̀ a ↄa à bò kãao wɛ̃tɛ kpɛ. À lɛ́'i kà a wɛ́a à ↄ nàa, akũ à a là à pì: Ntɛni gu e yá?

\VS{24}Akũ gↄ̃gbɛ̃ pì a wɛ́ sɛ̀ musu à pì: Matɛn gbɛ̃nↄ e lán línↄ bà òtɛn táa o.

\VS{25}Akũ Yesu ɛ̀ra à ↄ nà a wɛ́a dↄ. Kũ gↄ̃gbɛ̃ pì wɛ́ kɛ̀ biribiri, akũ a wɛ́ wɛ̃̀ àtɛn pↄ́ sĩnda pínki e sà swáswa.

\VS{26}Akũ Yesu a gbàrɛ à tá bɛ à pì: Ǹsun bↄtɛ lakutu gũnlo.


\par }{\SH Pita Yesu Arumasihukɛna onaa
\par }
{\R (Mat 16:13-23, Luk 9:18-22)

\par }{\PP \VS{27}Kũ Yesu tɛn gɛ́ kũ a ìbanↄ Sizaria Filipi lakutunↄ gũn, akũ à a ìbanↄ là zɛ́ gũn à pì: Dín gbɛ̃nↄ dì pi má de a ũu?

\VS{28}Ò wèa ò pì: Gbɛ̃kenↄ dì pi Yahaya Da'itɛkɛriimɛ, gbɛ̃kenↄ dì pi Iliasu, gbɛ̃kenↄ dì pi dↄ annabi yãnↄ dokemɛ n ũ.

\VS{29}Akũ à ń lá à pì: Ákↄ̃nↄ sↄ̃, dín adì pi má de a ũu? Pita wèa à pì: Arumasihumɛ n ũ.

\VS{30}Akũ Yesu ń sã fĩ̀ńnɛ de òsun yã pì o gbɛ̃ke maro.


\par }{\SH Yesu a ga kũ a vunaao yã'onaa
\par }
{\R (Mat 16:21-28, Luk 9:22-27)

\par }{\PP \VS{31}Akũ à nà yãdannɛnaaa à pì: Séde Bisãsiri Nɛ́ wɛ́tãmma le manamana, gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ ni gíi, oni a dɛ, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ani futɛ.

\VS{32}À yã pìi òńnɛ swáswa, akũ Pita gɛ̀ɛ kãao kpado, àtɛn gínɛ.

\VS{33}Kũ Yesu lìtɛ à a ìbanↄ gwà, akũ à pàta Pitaa à pì: Ǹ gomɛnɛ gwe Setan! N laasun bi Luda pↄ́nlo, bisãsiri pↄ́mɛ.


\par }{\PP \VS{34}Abire gbɛra Yesu pari sìsiai kũ a ìbanↄ à pìńnɛ: Tó gbɛ̃ ye à kɛ ma ìba ũ, séde à gí a zĩda wɛ̃̀ndiii à a lígbãndurukpana sɛ́ à tɛ́omai.

\VS{35}Gbɛ̃ kũ à ye àgↄ̃ a wɛ̃̀ndi kũna ni kurai. Gbɛ̃ kũ à gì a wɛ̃̀ndiii ma yãi kũ ma baaru yão sↄ̃, ade nigↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ.

\VS{36}Tó gbɛ̃ gↄ̃̀ andunia vĩ pínki, tó à kùra a wɛ̃̀ndiii, bↄ́ àreen à vĩi?

\VS{37}Bↄ́n bisãsiri ni le à a wɛ̃̀ndi lilin kɛoo?

\VS{38}Tó gbɛ̃ makũ kũ ma yãnↄ wé'i dɛ̀ gbãragbɛ̃ durunnade ludanaanikɛrisarinↄ tɛ́, Bisãsiri Nɛ́ ni ade wé'i dɛ gↄrↄ kũ ani su a De gakuri gũn kũ a malaikanↄ.




\par }\Chap{9}{\PP \VerseOne{1}Akũ à pìńnɛ: Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃kenↄ kú la kũ oni garo ari ò kína kũ Luda kà e, àtɛn su kũ gbãnao.


\par }{\SH Yesu linaa
\par }
{\R (Mat 16:24-17:13, Luk 9:23-36)

\par }{\PP \VS{2}Gↄrↄ suddo gbɛra Yesu Pita kũ Yamisio kũ Yuhanao sɛ̀ à dìdi kũńwo kpi leia ńtɛ̃nɛ. Akũ à lì ń wára,

\VS{3}a pↄ́kasanↄ tɛn tɛ́ kɛ púu táitai. Gbɛ̃ke kú andunia gũn kũ ani fↄ̃ à a pura kũ lɛro.

\VS{4}Akũ Iliasu kũ Musao bò ò sùḿma, òtɛn yã o kũ Yesuo.

\VS{5}Akũ Pita pì Yesunɛ: Dannɛri, à mana kũ ó kú la. Ò kuta dↄ mɛ̀n aakↄ̃, n pↄ́ mɛ̀n do, Musa pↄ́ mɛ̀n do, Iliasu pↄ́ mɛ̀n do.

\VS{6}À dↄ̃ yã kũ átɛn oro, zaakũ vĩna ń kũ manamana.

\VS{7}Ludambɛ luku kìpa à dàńla, akũ ò kòtoo mà a gũn à pì: Àkũmɛ ma Nɛ́ mɛ̀n do légelege yenyĩde ũ. À a yã ma.

\VS{8}Kãnto kũ ò gu gwàgwa, odi gbɛ̃ke e doro, sé Yesu ado.


\par }{\PP \VS{9}Kũ òtɛn kipa kpi pìia, akũ Yesu pìńnɛ òsun yã kũ ò èe pì o gbɛ̃ke maro ari Bisãsiri Nɛ́ vuna gan.

\VS{10}Ò yã pì kũna, ama òtɛn kↄ̃ lala òtɛn pi: Vuna gan yã bire de deramɛɛ?

\VS{11}Akũ ò a là ò pì: Bↄ́ yã mɛ́ à tò ludayãdannɛrinↄ dì pi Iliasu mɛ́ ani su káakuu?

\VS{12}À wèḿma à pì: Iliasu ni su káaku yãpuramɛ, ani yã sĩnda pínki kɛkɛ a gbɛ̀n, ama à kɛ̀ dera ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì, Bisãsiri Nɛ́ ni wɛ́tãmma le manamana ari ò gíii?

\VS{13}Ama matɛn oárɛ Iliasu sù kↄ̀, akũ ò kɛ̀nɛ ń pↄyeinaaamɛ, lákũ ò a yã ò Luda yãn nà.


\par }{\SH Yesu nɛ́gↄ̃gbɛ̃ tãnade werekↄ̃anaa
\par }
{\R (Mat 17:14-21, Luk 9:37-42)

\par }{\PP \VS{14}Kũ ò sù ń gbɛ̃ kparanↄ kĩnaa, ò è pari likańyĩ, ludayãdannɛrinↄ tɛn lɛ́kpakↄ̃a kɛ kũńwo.

\VS{15}Kũ pari Yesu è, a yã bò ń sarɛ, akũ ò bàa lɛ̀ ò gɛ̀ɛ ò fↄ kpàa gↄ̃̀nↄ ń pínki.

\VS{16}Akũ à a ìbanↄ là à pì: Bↄ́ lɛ́kpakↄ̃an átɛn kɛ kũńwo lɛɛ?

\VS{17}Akũ gↄ̃gbɛ̃ ke wèa zàa gũn à pì: Dannɛri, ma sunnɛ kũ ma nɛ́omɛ, tãna mɛ́ à a nɛ́nɛ nàtɛ.

\VS{18}Tó à dìdia, àdi a pãtɛ zĩtɛ, àdigↄ̃ lɛ́'ifuta bↄtɛ, àdigↄ̃ saka só, àdi gbãgbã sↄ̀rↄrↄ. Ma pì n ìbanↄnɛ ò pɛ́ tãna pìia à bo, akũ ò fùa.

\VS{19}Akũ Yesu pìńnɛ: Gbãragbɛ̃ ludanaanikɛrisarinↄ! Manigↄ̃ kú kãáo ari bↄrɛmɛɛ? Manigↄ̃ mɛna kãáo ari bↄrɛmɛɛ? À mↄ́mɛnɛ kũ nɛ́ pìio la.


\par }{\PP \VS{20}Kũ ò sùnɛ kãao, kũ tãna pì Yesu è gↄ̃̀nↄ, akũ à nɛ́ pìi yĩ̀gãyĩgã à a pã̀tɛ zĩtɛ bèn. Akũ àtɛn gbigiri kɛ àtɛn lɛ́'ifuta bↄtɛ.

\VS{21}Yesu nɛ́ pì de là à pì: Zaa bↄrɛmɛ à kúo lɛɛ? À wèa à pì: Zaa a nɛ́ fíti zĩmɛ.

\VS{22}Àdigↄ̃ a zu tɛ́ kũ ío gũn baala'i, àdigↄ̃ ye à a dɛ. Tó ĩni fↄ̃ ǹ pↄ́ke kɛ ǹ ó wɛ̃nda gwa, ǹ kpáwái.

\VS{23}Yesu pìnɛ: N pì, tó mani fↄ̃ yá? Bee pↄ́ sĩnda pínki dì sí kɛ gbɛ̃ kũ à ma náani vĩnɛ.

\VS{24}Akũ nɛ́ pì de wiki lɛ̀ gↄ̃̀nↄ à pì: Má n náani vĩ. Ǹ n náani kũ àtɛn kĩama karamɛnɛ.

\VS{25}Kũ Yesu è zà tɛn nakaraḿma, à gì tãna pìinɛ à pì: Tãna sãto kpáturuku, ma ònnɛ ǹ go nɛ́ pìia. Ǹsun gɛ̃ a gũn doro.

\VS{26}Akũ tãna pì wiki lɛ̀ à a yĩ̀gã pãsĩpãsĩ, akũ à gòa. Nɛ́ pìi gↄ̃̀ wútɛna lán gɛ̀ɛ bà ari gbɛ̃ daside pì à gàmɛ.

\VS{27}Akũ Yesu a kũ̀ a ↄa à a fùtɛ à zɛ̀.


\par }{\PP \VS{28}Kũ Yesu gɛ̃̀ ↄnn, akũ a ìbanↄ a gbɛ̀ka gusarɛ ò pì: À kɛ̀ dera ódi fↄ̃ ò pɛ́ tãna pìia à boroo?

\VS{29}Akũ à wèḿma à pì: Adi taka dì sí boro, sé kũ aduakɛnaao.


\par }{\SH Yesu ɛra à a ga kũ a vunaao yã'onaa
\par }
{\R (Mat 17:22-23, Luk 43-45)

\par }{\PP \VS{30}Kũ ò bò gwe, akũ ò pã̀ Galilinɛ. Yesu ye ògↄ̃ a kúki dↄ̃ro,

\VS{31}zaakũ àtɛn yã da a ìbanↄnɛmɛ. À pìńnɛ: Oni Bisãsiri Nɛ́ na gbɛ̃nↄnɛ ń ↄĩ ò a dɛ, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ani futɛ.

\VS{32}Odi a yã pìi dↄ̀rↄ dↄ̃ro, akũ vĩna ń kũ ò yã pì gbɛkaa.


\par }{\SH Tɛna Yesui lán nɛ́ fíti bà
\par }
{\R (Mat 18:1-9, Luk 9:46-50)

\par }{\PP \VS{33}Akũ ò kà Kapɛnamu. Gↄrↄ kũ à kú bɛ, à a ìbanↄ là à pì: Bↄ́ lɛ́kpakↄ̃an átɛn kɛ zɛ́ gũnn?

\VS{34}Akũ ò yĩtɛna, zaakũ òtɛn lɛ́kpakↄ̃a kɛ zɛ́ gũn deńla yã musumɛ.

\VS{35}Akũ à vùtɛ à gbɛ̃nↄn kuri awɛɛpla pìnↄ sìsiai à pì: Tó gbɛ̃ ye à kɛ gbɛ̃ káaku ũ, ade gↄ̃ gbɛ̃ kpɛde ũ, àgↄ̃ gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ zĩ̀ri ũ.

\VS{36}À nɛ́ fíti sɛ̀ à a zɛ̀ ń arɛ, akũ à a sɛ̀ à a kpà a kùla à pìńnɛ:

\VS{37}Gbɛ̃ kũ à nɛ́ dínↄ do sì ma ìbakɛ yãi, makũmɛ à sì. Gbɛ̃ kũ à ma si sↄ̃, makũmɛ à sì madoro, gbɛ̃ kũ à ma zĩn à sì.


\par }{\SH Gbɛ̃ kũ adi ibɛrɛ kpá kũooro bi ó gbɛ̃mɛ
\par }
{\R (Luk 9:49-50)

\par }{\PP \VS{38}Akũ Yuhana pìnɛ: Dannɛri, o gbɛ̃ke è, àtɛn tãnanↄ goḿma kũ n tↄ́o, akũ o ginɛ, zaakũ ó gbɛ̃nlo.

\VS{39}Akũ Yesu pì: Àsun gínɛro, zaakũ gbɛ̃ke ni fↄ̃ à daboyã kɛ kũ ma tↄ́o à ɛra à ma tↄ́ vãni sí doro.

\VS{40}Gbɛ̃ kũ adi ibɛrɛ kpá kũooro bi ó baakpɛmɛ.

\VS{41}Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ à á gba ímina kũ á kun Kirisi pↄ́ ũ yãi, ade ni kura a láadairo.


\par }{\PP \VS{42}Tó gbɛ̃ tò nɛ́ kũ ò ma náani vĩ dínↄ doke sã̀tɛ, anigↄ̃ sã̀na adenɛ ò wísilↄgbɛ zↄ̃kↄ̃ dↄ a wakalɛ ò a zu sɛ̀bɛɛ gũn.

\VS{43-44}Tó n ↄ mɛ́ àdi tó ǹ fu, ǹ zↄ̃ ǹ zukũna. À sã̀nannɛ ǹ gɛ̃ wɛ̃̀ndii gũn kũ ↄ kusuo de n gↄ̃ kũ ↄ mɛ̀n plaola ǹ gɛ̃ tɛ́ kũ àdi garo gũn gyãwãn.

\VS{45-46}Tó n gbá mɛ́ àdi tó ǹ sãtɛ, ǹ zↄ̃ ǹ zukũna. À sã̀nannɛ ǹ gɛ̃ wɛ̃̀ndii gũn ɛrɛ ũ de n gↄ̃ kũ gbá mɛ̀n plaola ò n zu tɛ́n.

\VS{47}Tó n wɛ́ mɛ́ àdi tó ǹ fu, ǹ bo. À sã̀nannɛ ǹ gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn kũ wɛ́ doo de n gↄ̃ kũ wɛ́ mɛ̀n plaola ò n zu tɛ́n,

\VS{48}gu kũ ń kↄ̀kↄbirii dì lákaro, tɛ́ pìi dì garo.


\par }{\PP \VS{49}Tɛ́ ni mɛ̀ ũ gbɛ̃ sĩnda pínkia lákũ òdi pↄ́ kɛkɛ kũ wisio nà.

\VS{50}Wisi bi pↄ́ manamɛ, ama tó a nna tà, deran oni kɛ nà à gↄ̃ wisi ũ dↄↄ? À tó wisi gↄ̃ kú á gũn, ánigↄ̃ nna kũ kↄ̃o.




\par }\Chap{10}{\SH Yìgidɛna yã
\par }
{\R (Mat 19:1-12)

\par }{\PP \VerseOne{1}Akũ Yesu bò gwe à gɛ̀ɛ Yudea bùsun ari Yoda bara. Pari ɛ̀ra ò kàkarai gwe, akũ à yã dàńnɛ lákũ àdi kɛ nà.

\VS{2}Farisi kenↄ sù ò a yↄ̃ ò gwa, akũ ò a là ò pì: Gↄ̃gbɛ̃ zɛ́ vĩ à yìgi dɛ yá?

\VS{3}À wèḿma à pì: Musa dàárɛ deraa?

\VS{4}Ò pì: Musa gↄ̃gbɛ̃ gbà zɛ́ à yìgidɛtakada kɛ̃ à a nanↄ gbarɛo.

\VS{5}Akũ Yesu pìńnɛ: Á sãgbãna yã mɛ́ à tò Musa doka birekũ dàárɛ.

\VS{6}Zaa káaku kũ Luda andunia kɛ̀, à gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ kũ nↄgbɛ̃omɛ.

\VS{7}Abire yãi gↄ̃gbɛ̃ ni a de kũ a dao tó, ò nakↄ̃a kũ a nanↄo,

\VS{8}ń gbɛ̃nↄn pla oni gↄ̃ mɛ̀ do ũ. Ò kun pla doro, sé do.

\VS{9}A yã mɛ́ à tò gbɛ̃ kũ Luda ń nakↄ̃anↄ, bisãsiri sún ń kɛ̃kↄ̃aro.

\VS{10}Kũ Yesu tà bɛ, a ìbanↄ a là yã pìi mìii.

\VS{11}Akũ à pìńnɛ: Gbɛ̃ kũ à yìgii dɛ̀ kũ a nanↄo à nↄ pãnde sɛ̀, ade zina kɛ̀ a nↄ káakunɛ.

\VS{12}Nↄgbɛ̃ kũ à yìgii dɛ̀ kũ a zão à gↄ̃ pãnde sɛ̀ sↄ̃, à zina kɛ̀ɛn gwe.


\par }{\SH Yesu arubarikadana nɛ́nↄn
\par }
{\R (Mat 19:13-15, Luk 18:15-17)

\par }{\PP \VS{13}Òtɛn su Yesunɛ kũ nɛ́nↄ de à ↄ naḿma, akũ a ìbanↄ gìńnɛ.

\VS{14}Kũ Yesu è lɛ, à pↄ fɛ̃̀ à pìńnɛ: À tó nɛ́nↄ mↄ́ ma kĩnaa, àsun gíńnɛro, zaakũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa mɛ́ à ń takanↄ pↄ́ ũ.

\VS{15}Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ adi kpata kũ à bò Luda kĩnaa sí lán nɛ́ fíti bàro ni gɛ̃nlo.

\VS{16}Akũ à nɛ́nↄ sɛ̀ à ń kpákpa a kùla, à ↄ nànaḿma à arubarikaa dàńgu.


\par }{\SH Aruzɛkɛde
\par }
{\R (Mat 19:16-30, Luk 18:18-30)

\par }{\PP \VS{17}Kũ Yesu dà zɛ́n àtɛn gɛ́, akũ gↄ̃gbɛ̃ ke bàa lɛ̀ à sù à kùtɛ a arɛ à a là à pì: Dannɛri mana, deran mani kɛ nà mà wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro lee?

\VS{18}Akũ Yesu pìnɛ: À kɛ̀ dera n pì má manaa? Gbɛ̃ke manaro, sé Luda ado.

\VS{19}Ń dokanↄ dↄ̃: Ǹsun gbɛ̃ dɛro, ǹsun zina kɛro, ǹsun kpãni oro, ǹsun yã di n gbɛ̃dakearo, ǹsun gbɛ̃ blero, ǹgↄ̃ bɛ̀ɛrɛ lí n de kũ n daoonɛ.

\VS{20}Akũ à pì: Dannɛri, zaa ma nɛ́ fiti gↄrↄan má yã birenↄ kũna pínki.

\VS{21}Akũ Yesu a gwà kũ yenyĩ wɛ́o à pìnɛ: Yã mɛ̀n do mɛ́ à gↄ̃̀nnɛ. Ǹ gɛ́ ǹ pↄ́ kũ ń vĩnↄ yía pínki ǹ a ↄgↄ kpá takasidenↄa, ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mai, ĩnigↄ̃ aruzɛkɛ vĩ ludambɛ.

\VS{22}Akũ gↄ̃gbɛ̃ pì ãnn sìsi yã pì yãi, à tà kũ pↄsirao kũ à aruzɛkɛnↄ vĩ zↄ̃kↄ̃ yãi.

\VS{23}Akũ Yesu a ìbanↄ gwàgwa à pìńnɛ: À zĩ'ũ manamana aruzɛkɛdenɛ à gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn.

\VS{24}A yã pìi bò a ìbanↄ sarɛ, akũ Yesu ɛ̀ra à pìńnɛ: Gbɛ̃nↄ, à zĩ'ũ gbɛ̃nɛ manamana à gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn!

\VS{25}Lakumi gɛ̃na pↄrↄwɛɛn araga de aruzɛkɛde gɛ̃na kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũnla.

\VS{26}Akũ yã pìi bò a ìbanↄ sarɛ manamana, ò pìkↄ̃nɛ: Dí mɛ́ ani fↄ̃ à surabana lee?

\VS{27}Yesu ń gwá à pì: Bisãsiri ni fↄ̃ro, sé Luda. Luda kĩnaa bee pↄ́ sĩnda pínki dì sí kɛ.


\par }{\PP \VS{28}Akũ Pita pìnɛ: O bee pↄ́ sĩnda pínki tò o tɛnyĩ.

\VS{29}Yesu pì: Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ à a bɛ tò ke a vĩ̀ninↄ ke a dakũnanↄ ke a da ke a de ke a nɛ́nↄ ke a bura ma yãi kũ ma baarukpannɛna yão,

\VS{30}ade ni ɛra à bɛnↄ kũ vĩ̀ninↄ kũ dakũnanↄ kũ danↄ kũ nɛ́nↄ kũ buranↄ e lɛu basↄↄro andunia dí gũn, ama kũ wɛ́tãmmaomɛ, ani wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro le andunia kũ àtɛn su gũn.

\VS{31}Gbɛ̃ káakunↄ nigↄ̃ gbɛ̃ kpɛdenↄ ũ dasi, gbɛ̃ kpɛdenↄ nigↄ̃ gbɛ̃ káakunↄ ũ.


\par }{\SH Yesu ɛra à a ga kũ a vunaao yã'onaa
\par }
{\R (Mat 20:17-19, Luk 18:31-34)

\par }{\PP \VS{32}Ò ɛ̀ra ò dà zɛ́n òtɛn gɛ́ Yurusalɛmu. Yesu do a ìbanↄnɛ arɛ, akũ yã pìi bò ń sarɛ, vĩna gbɛ̃ kũ ò tɛ́ a kpɛnↄ kũ̀. Akũ Yesu a gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ sɛ̀tɛ ń dona, à ɛ̀ra à yã kũ oni kɛarɛ òńnɛ dↄ

\VS{33}à pì: À ma! Ótɛn gɛ́ Yurusalɛmumɛ. Oni Bisãsiri Nɛ́ kpá sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄa, oni yã daala à ga, oni a kpá kifirinↄa.

\VS{34}Oni a lalandi kɛ oni lɛ́'i káa oni a gbɛ̃ kũ flã̀ao oni a dɛ, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ani futɛ.


\par }{\SH Yamisi kũ Yuhanao wɛ́kɛnaa
\par }
{\R (Mat 20:20-28)

\par }{\PP \VS{35}Akũ Zebedi nɛ́nↄ Yamisi kũ Yuhanao nà Yesui ò pìnɛ: Dannɛri, ó ye ǹ yã kũ ótɛn wɛ́ kɛmma kɛwɛrɛ.

\VS{36}Akũ à ń lá à pì: Bↄ́n á ye mà kɛárɛɛ?

\VS{37}Ò wèa ò pì: Ǹ tó ò vutɛ kũnwo n kpata gũn, gbɛ̃ do n ↄplai gbɛ̃ do ↄzɛi.

\VS{38}Yesu pìńnɛ: Á yã kũ átɛni a wɛ́ kɛma dↄ̃ro. Toko'i kũ mani mi, áni fↄ̃ à mi yá? Wɛ́tãmma kũ mani gɛ̃n áni fↄ̃ à gɛ̃ a gũn yá?

\VS{39}Ò wèa ò pì: Óni fↄ̃. Akũ Yesu pìńnɛ: Toko'i kũ mani mi áni mi, wɛ́tãmma kũ mani gɛ̃n áni gɛ̃n,

\VS{40}ama vutɛna ma ↄplai ke ma ↄzɛi bi ma yãnlo. Gbɛ̃ kũ Luda kɛ̀kɛńnɛnↄ pↄ́mɛ.


\par }{\PP \VS{41}Kũ a ìba gbɛ̃nↄn kuri kparanↄ yã pìi mà, ń pↄ fɛ̃̀ Yamisi kũ Yuhanaooi.

\VS{42}Akũ Yesu ń kákara à pìńnɛ: Á dↄ̃ kũ gbɛ̃ kũ òtɛni ń gwa buri pãnde kínanↄ ũnↄ dì gbãna ble ń gbɛ̃nↄa, gbãnadenↄ sↄ̃ òdi iko mↄńnɛ,

\VS{43}ama à de lɛ á kĩnaaro. Á tɛ́ gbɛ̃ kũ à ye à gↄ̃ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ, sé ade kɛ á zĩ̀ri ũ.

\VS{44}Lɛmɛ dↄ gbɛ̃ kũ à ye à gↄ̃ gbɛ̃ káaku ũ, sé ade kɛ á sĩnda pínki zↄ̀ ũ.

\VS{45}Zaakũ Bisãsiri Nɛ́ dí su de ò zĩ kɛnɛro, à sù de à zĩ kɛńnɛmɛ à a zĩda wɛ̃̀ndi kpá de à gbɛ̃nↄ bo dasi yãi.


\par }{\SH Batimɛu wɛ́wɛ̃naa
\par }
{\R (Mat 20:29-34, Luk 18:35-43)

\par }{\PP \VS{46}Ò kà Yɛriko. Kũ Yesu tɛn bo gwe kũ a ìbanↄ kũ pario, vĩ̀na Timɛu nɛ́ Batimɛu vutɛna zɛ́ lɛ́a, àtɛn bara kɛ.

\VS{47}Kũ à mà ò pì Yesu Nazɛra mɛ́ àtɛn gɛ̃tɛ, akũ à nà lɛ́ gbãna zunaa à pì: Yesu, Dauda Buri, ǹ ma wɛ̃nda gwa!

\VS{48}Akũ pari tɛn gínɛ òtɛn pi à yĩtɛ. Akũ a lɛ́ gbãna zunaa kàra àtɛn pi: Dauda Buri, ǹ ma wɛ̃nda gwa.

\VS{49}Yesu zɛ̀ à pì: À a sísi. Akũ ò vĩ̀naa pìi sìsi ò pìnɛ: Ǹ laakari kpátɛ ǹ futɛ. Àtɛni n sísi.

\VS{50}Akũ vĩ̀naa pì a uta bò à vĩ̀ à fùtɛ à sù Yesu kĩnaa.

\VS{51}Akũ Yesu a là à pì: Bↄ́n ń ye mà kɛnnɛɛ? Vĩ̀naa pìi wèa à pì: Rabi, má ye ma wɛ́ gu emɛ.

\VS{52}Akũ Yesu pìnɛ: Ǹ gɛ́, ma náani kũ n kɛ̀ mɛ́ à n werekↄ̃a. Zaa gwe gↄ̃̀nↄ a wɛ́ gu è, akũ à dà kãao zɛ́n.




\par }\Chap{11}{\SH Gbãnakɛkpana Yesui Yurusalɛmu
\par }
{\R (Mat 21:1-11, Luk 19:28-40, Yuh 12:12-19)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kũ ò kà kãni kũ Yurusalɛmuo, ò kà Bɛtɛfage kũ Bɛtani kũ à kú Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛiio, akũ Yesu a ìbanↄ zĩ̀ gbɛ̃nↄn pla

\VS{2}à pìńnɛ: À gɛ́ lakutu kũ à kátɛ á arɛ dire gũn. Tó a gɛ̃ gↄ̃̀nↄ, áni zaakinɛ bↄ̀rↄ e bàdↄna gwe, gbɛ̃ke dí dia zikiro. À poro à suo.

\VS{3}Tó ò á lá ò pì, bↄ́n átɛn kɛ gwe, à pi Dikiri mɛ́ à yei, ani ɛra à suo tera.

\VS{4}Akũ ò gɛ̀ɛ ò zaaki è bàdↄna kpɛ́lɛlɛ bàai. Kũ òtɛn poro,

\VS{5}akũ gbɛ̃ kũ ò zɛ gwenↄ ń lá ò pì: Bↄ́n átɛn kɛ kũ zaaki pìio kũ átɛn poroo?

\VS{6}ò wèḿma lákũ Yesu òńnɛ nà, akũ ò ń tó ò táo.

\VS{7}Ò sù kũ zaaki pìio Yesunɛ, ò ń utanↄ kpàtɛa, akũ Yesu dìa.

\VS{8}Gbɛ̃nↄ tɛni ń utanↄ kpátɛ zɛ́ gũn dasi, gbɛ̃kenↄ tɛn lánↄ zↄ̃ sɛ̃̀n òtɛn kpátɛ dↄ.

\VS{9}Gbɛ̃ kũ ò tɛ́ arɛnↄ kũ gbɛ̃ kũ ò tɛ́ kpɛnↄ tɛn wiki lɛ́ òtɛn pi:

\par }{\Q Ǹ gbãna kɛ!

\par }{\Q Arubarikaden gbɛ̃ kũ àtɛn su kũ Dikiri tↄ́o ũ.


\par }{\Q \VS{10}Luda arubarika da ó dizi Dauda kpata kũ àtɛn bo gupuraan.

\par }{\Q Ò gbãnakɛ kpái ari ludambɛ.


\par }{\MM \VS{11}Kũ Yesu kà Yurusalɛmu, à gɛ̃̀ Luda ↄnn, akũ à pↄ́ sĩnda pínki gwà à lìkai. Kũ ifãntɛ̃ tɛn gɛ̃ kpɛ́n yãi, akũ à bò à gɛ̀ɛ Bɛtani kũ a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ.


\par }{\SH Yesu láaribona kaka lía kũ a kunna Luda ↄnnwo
\par }
{\R (Mat 21:12-22, Luk 19:45-48, Yuh 2:13-22)

\par }{\PP \VS{12}Kũ gu dↄ̀, ò bò Bɛtani, akũ nà tɛn Yesu dɛ.

\VS{13}À kaka lí è zã̀ dire a lá kù. Akũ à gɛ̀ɛ gwa ke tó à nɛ́ vĩ. Kũ à kà gwe, adi pↄ́ke lero, sé a lánↄ, zaakũ kaka gↄrↄ dí ká kↄ̀ro.

\VS{14}Akũ à pì lí pìinɛ: Gbɛ̃ke ni n nɛ́ ble ziki doro. A ìbanↄ yã pìi mà.


\par }{\PP \VS{15}Kũ ò kà Yurusalɛmu, Yesu gɛ̃̀ Luda ↄnn, akũ à pɛ̀ ɛtɛblerinↄa kũ lagatarinↄ à ń bↄ́tɛ. À ↄgↄlilinkɛrinↄ teburunↄ kũ potɛ̃nɛyarinↄ gbànↄ yĩ̀pa à kↄ̀tɛńnɛ.

\VS{16}Adi we gbɛ̃ke a aso sɛ̀ à gɛ̃̀tɛo Luda ↄnnlo.

\VS{17}Akũ à yã dà gbɛ̃nↄnɛ à pì: Ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì: Ma kpɛ́ nigↄ̃ de aduakɛkpɛ ũ buri sĩnda pínkinɛ, akũ a kɛ̀ gbɛ̃blerinↄ tò ũ.

\VS{18}Sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ yã pìi mà, akũ òtɛn zɛ́ wɛtɛ ò a dɛ. Òtɛn vĩna kɛnɛ, zaakũ a yãdannɛnaa bò gbɛ̃ sĩnda pínki sarɛ.

\VS{19}Kũ ↄkↄsi kɛ̀, akũ Yesu kũ a ìbanↄ bↄ̀tɛ wɛ̃tɛ pìi gũn.


\par }{\PP \VS{20}Kũ gu dↄ̀, òtɛn gɛ̃tɛ, akũ ò kaka lí pìi è à kori kɛ̀ kũ a zĩnio.

\VS{21}Akũ à yã dↄ̀ Pitan, akũ à pì Yesunɛ: Rabi, ǹ kaka lí kũ n láari bòa gwa, à kori kũ̀.

\VS{22}Yesu wèḿma à bè: Àgↄ̃ Luda náani vĩ.

\VS{23}Yãpuran matɛn oárɛ, tó gbɛ̃ ò kpi dínɛ à futɛ à a zĩda sɛ́ à zu sɛ̀bɛn, tó ádi sika kɛ a nɛ̀sɛɛ gũnlo, tó à náani vĩ kũ yã kũ à òo pì ni kɛ, ani kɛnɛmɛ.

\VS{24}Abire yãi matɛn oárɛ, tó átɛn adua kɛ, yã kũ a a wɛ́ kɛ̀ pínki, à ditɛ à gĩnakɛ a lè kↄ̀, áni le sↄ̃.

\VS{25}Tó a futɛ átɛn adua kɛ, tó á nɛ̀sɛ vãni kũna kũ gbɛ̃keo, à kɛ̃nɛ, de á De kũ à kú musu á durunnanↄ kɛ̃árɛ dↄ.

\VS{26}Tó ádi gbɛ̃nↄ kɛ̃ sↄ̃ro, á De kũ à kú musu ni á durunnanↄ kɛ̃árɛ sero.


\par }{\SH Yesu gbɛkana a ikooi
\par }
{\R (Mat 21:23-27, Luk 20:1-8)

\par }{\PP \VS{27}Akũ ò kà Yurusalɛmu. Lákũ Yesu tɛn kure Luda ↄnn nà, sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sù

\VS{28}ò a la ò pì: Iko kpaten ntɛn yã dínↄ kɛoo? Dí mɛ́ à n gba yã pì kɛna ikoo?

\VS{29}Akũ Yesu wèḿma à pì: Yã mɛ̀n don mani gbɛkaáwa. À wema, mani iko kũ matɛn yã dínↄ kɛo oárɛ.

\VS{30}À omɛnɛ. Yahaya gbɛ̃nↄ da'itɛkɛnaa bò Luda kĩnaan yá, ke bisãsiri kĩnaamɛ?

\VS{31}Akũ ò yã gↄ̃̀gↄ̃ ò pì: Tó o pì Luda kĩnaamɛ, ani ó lá bↄ́yãin ódi Yahaya yã síroo?

\VS{32}Tó o pì bisãsiri kĩnaamɛ sↄ̃, tↄ̀! Ò gbɛ̃nↄ vĩna vĩ, zaakũ gbɛ̃ sĩnda pínki Yahaya annabikɛ sì.

\VS{33}Akũ ò wè Yesua ò pì: Ó dↄ̃ro. Akũ Yesu pìńnɛ: Ɛ̃hɛ̃ makũ se, mani iko kũ matɛn yã dínↄ kɛo oárɛro.




\par }\Chap{12}{\SH Geepi líkpɛ arukɛrinↄ
\par }
{\R (Mat 21:33-46, Luk 20:9-18)

\par }{\PP \VerseOne{1}Akũ Yesu fùtɛ àtɛn yãlɛkↄ̃ańnɛ à pì: Gbɛ̃ke mɛ́ à geepi líkpɛ bà à karaa lìkai, à wɛ̀ɛɛ yↄ̃̀ geepi'ifɛ̃ki ũ à búdãkpãgbaa kɛ̀, akũ à bú pìi nà arukɛrinↄnɛ ń ↄĩ, akũ à fùtɛ kũ táo.

\VS{2}Kũ geepizↄ̃gↄrↄ kà, akũ à a zĩ̀rii zĩ̀ arukɛrii pìnↄa de à a geepi nɛ́ sí.

\VS{3}Akũ arukɛrii pìnↄ a kũ̀ ò a gbɛ̃̀, ò a gbàrɛ ↄkori.

\VS{4}Akũ à ɛ̀ra à zĩ̀ri pãnde zĩ̀ dↄ. Akũ ò gbɛ̃ bire lɛ̀ a mìia ò wé'i dàa.

\VS{5}A ɛ̀ra à gbɛ̃ pãnde zĩ̀ dↄ, akũ ò gbɛ̃ bire dɛ̀. Lɛn à gbɛ̃ pãndenↄ zĩ̀ lɛ dasi, ò ń gbɛ̃kenↄ gbɛ̃̀ ò ń gbɛ̃kenↄ dɛ̀.

\VS{6}À nɛ́gↄ̃gbɛ̃ mɛ̀n do yenyĩde mɛ́ à gↄ̃̀nɛ sà, akũ à a zĩ̀ zã à pì: Oni ma nɛ́ yã da.

\VS{7}Akũ arukɛrii pìnↄ pìkↄ̃nɛ: Túbibleriimɛ dí. À tó ò a dɛ, a túbi ni gↄ̃ ó pↄ́ ũ.

\VS{8}Akũ ò a kũ̀ ò a dɛ̀, akũ ò a gɛ̀ɛ sɛ̀ ò bòo bura gũn.

\VS{9}Tↄ̀! Bↄ́n burade pì ni kɛɛ? Ani su à arukɛrii pìnↄ dɛdɛ à bura pì na gbɛ̃ pãndenↄnɛ ń ↄĩ.

\VS{10}Ádi Luda yã dí kyó kɛroo?

\par }{\Q Gbɛ̀ kũ kpɛ́borinↄ pã kpài

\par }{\Q mɛ́ à gↄ̃̀ kpɛ́ kusuru gbɛ̀ mìde ũ.


\par }{\Q \VS{11}Dikiri mɛ́ à abirekũ kɛ̀,

\par }{\Q akũ à kɛ̀wɛrɛ yãbonsarɛ ũ.


\par }{\MM \VS{12}Akũ ò zɛ́ wɛ̀tɛ ò a kũ, zaakũ ò dↄ̃̀ kũ ń yãin à yãlɛkↄ̃anaa pìi ò, ama ò vĩna kɛ̀ parinɛ, akũ ò a tò gwe ò tà.


\par }{\SH Bɛ'ↄgↄkpana Sizaa yã
\par }
{\R (Mat 22:15-22, Luk 20:20-26)

\par }{\PP \VS{13}Akũ ò Farisi kenↄ kũ Hɛrↄdu gbɛ̃nↄ zĩ̀ Yesu kĩnaa kũ ↄ̃ndↄ̃o, de ò a kũ a yã'onaa gũn.

\VS{14}Kũ ò kà, akũ ò pìnɛ: Dannɛri, ó dↄ̃ kũ gbɛ̃ yãpurademɛ n ũ. Ndì gbɛ̃ wɛ́ gwaro, ndì gbɛ̃ gwena gwaro, ndì Luda zɛ́ dańnɛ súsu. À zɛ́ vĩ ò bùsu'ↄgↄ kpá Sizaa yá, ke à zɛ́ vĩro? Ò kpáan yá, ke òsun kpáaro?

\VS{15}Yesu ń manafikikɛ dↄ̃̀ḿma, akũ à pìńnɛ: Bↄ́yãin átɛni ń lɛ́ átɛn gwaa? À mↄ́ kↄ̃n ↄgↄ pì doo mà gwa.

\VS{16}Kũ ò kpàa, akũ à pìńnɛ: Dí mì wãnzãn dí kũ a tↄ́oo? Ò wèa ò pì: Siza pↄ́mɛ.

\VS{17}Akũ Yesu pìńnɛ: À pↄ́ kũ à de Siza pↄ́ ũ kpá Sizaa, à pↄ́ kũ à de Luda pↄ́ ũ kpá Ludaa. A yã bò ń sarɛ.


\par }{\SH Gɛ̀nↄ vuna yã
\par }
{\R (Mat 22:23-33, Luk 20:27-40)

\par }{\PP \VS{18}Akũ Sadusi kũ òdi pi gɛ̀nↄ dì vuronↄ sù Yesu kĩnaa, ò a gbɛ̀ka ò pì:

\VS{19}Dannɛri, Musa òwɛrɛ a takada gũn à pì, tó gbɛ̃ gà à a nanↄ tòn nɛ́'isari, a dakũna gyaanↄ pì sɛ́, de à nɛ́ buri dato a vĩ̀ninɛ.

\VS{20}Tↄ̀! Dedokↄ̃nↄnↄn kun gbɛ̃nↄn suppla. Woru nↄ sɛ̀, akũ à gà nɛ́'isari.

\VS{21}Akũ Sabi nↄ pìi sɛ̀ dↄ, akũ à gà à nↄ pìi tò nɛ́'isari. Akũ Biↄ kɛ̀ lɛ dↄ

\VS{22}ari à gɛ̀ɛ à pɛ̀ ń suppladea. Ń pínki ò gà nɛ́'isari. Ń pínki gbɛran nↄ pìi gà se.

\VS{23}Gɛ̀nↄ vuna gↄrↄ zĩ ń dí mɛ́ anigↄ̃ nↄ pì vĩi? Zaakũ ń gbɛ̃nↄn suppla ń pínki ò a dↄ̃̀ nↄ ũmɛ.

\VS{24}Akũ Yesu wèḿma à pì: Á Luda yã kũ a gbãnao dↄ̃nasari yãin a sãtɛroo?

\VS{25}Tó gɛ̀nↄ fùtɛ, oni nↄ sɛ́ro, oni zã kɛro, onigↄ̃ kun lán malaikanↄn kun nà ludambɛmɛ.

\VS{26}Gɛ̀vuna yã musu, ádi Musa takada kyó kɛroo? Gu kũ à lɛ̀kara yã òn Luda pìnɛ akãamɛ Ibrahĩ kũ Isaakuo kũ Yakubuo Luda ũ.

\VS{27}Luda dì kɛ gɛ̀nↄ Luda ũro, gbɛ̃ bɛ̃nɛnↄ Ludamɛ a ũ. A sãtɛ à kɛ̀ zↄ̃kↄ̃.


\par }{\SH Dokayã kũ à deńla
\par }
{\R (Mat 22:34-40, Luk 10:25-28)

\par }{\PP \VS{28}Ludayãdannɛri ke kú gwe, à lɛ́kpakↄ̃a kũ òtɛn kɛ mà. Kũ à è Yesu yã wèḿma manamana, akũ à nài à a là à pì: Dokayã kpate mɛ́ à de a kparanↄla pínkii?

\VS{29}Yesu wèa à pì: Yã kũ à deńlan dí: Isarailanↄ à sã kpá. Dikiri ó Ludamɛ Dikiri ũ ado.

\VS{30}Ǹgↄ̃ ye Dikiri n Ludai kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo kũ n ninio pínki kũ n laasunnwo pínki n gbãna lɛ́n.

\VS{31}A pladen dí: Ǹgↄ̃ ye n gbɛ̃dakei lán n zĩda wɛ̃̀ndii bà. Dokayã ke de abirenↄlaro.

\VS{32}Akũ ludayãdannɛrii pìi pìnɛ: Yã manamɛ, dannɛri. N yãpura ò, n pì Luda mɛ̀n domɛ, a pãnde kunlo, sé àpii.

\VS{33}Yena Ludai kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo kũ n laasunnwo pínki n gbãna lɛ́n kũ yena n gbɛ̃dakei lán n zĩda wɛ̃̀ndi bàao de sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũla kũ sa'ona buri sĩnda pínkio.

\VS{34}Kũ Yesu è à yã wèawa kũ laakariio, à pìnɛ: Gɛ̃na kpata kũ bò Luda kĩnaa gũn zã̀ kũnworo. Zaa gↄrↄ birea gbɛ̃ke dí sù a yãke laa doro.


\par }{\SH Arumasihu buri yã
\par }
{\R (Mat 22:41-46, Luk 20:41-44)

\par }{\PP \VS{35}Yesu ɛ̀ra àtɛn yã dańnɛ Luda ↄnn, akũ à gbɛ̃nↄ là à pì: À kɛ̀ dera ludayãdannɛrinↄ dì pi Dauda burin Arumasihu ũu?

\VS{36}Kũ Luda Nini dìdi Daudaa, à pì:

\par }{\Q Dikiri pì ma dikirinɛ à vutɛ a ↄplai

\par }{\Q ari àgↄ̃ a ibɛrɛnↄ kátɛnɛ a gbá gbáru.


\par }{\MM \VS{37}Lákũ Dauda pìnɛ Dikiri ũ, à kɛ̀ dera anigↄ̃ de a buri ũ dↄↄ?

\par }{\SH Ludayãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ manafiki
\par }
{\R (Mat 23:1-36, Luk 20:45-47)

\par }{\PP Akũ pari tɛni a yã ma kũ pↄnnao.

\VS{38}A yãdannɛnaa gũn à pì: À laakari kɛ ludayãdannɛrinↄi. Òdigↄ̃ ye kurenaai kũ uta zↄ̃kↄ̃nↄ dana, de ògↄ̃ fↄ kpákpaḿma ɛtɛnↄa.

\VS{39}Òdigↄ̃ wɛtɛ ò vutɛ aduakɛkpɛ vutɛki mananↄ gũn kũ dikpɛ vutɛki mananↄ.

\VS{40}Òdi adua gbã̀na kɛ de gbɛ̃nↄ ń e yãi, akũ òdi gyaanↄnↄ kpɛ́ síḿma. Ń wɛ́tãmma nigↄ̃ pãsĩpãsĩ de gbɛ̃ sĩnda pínki pↄ́la.


\par }{\SH Gyaanↄ takaside gba
\par }
{\R (Luk 21:1-4)

\par }{\PP \VS{41}Akũ Yesu vùtɛ Luda ↄnn ↄgↄdakia arɛ, àtɛn gbɛ̃nↄ gwa lákũ òtɛn ↄgↄ dan nà. Ɔgↄdasidenↄ tɛn ↄgↄ zↄ̃kↄ̃ dan.

\VS{42}Akũ gyaanↄ takaside sù à kↄbↄ pla dàn, adi ká sisiro.

\VS{43}Akũ Yesu a ìbanↄ kàkara à pìńnɛ: Yãpuran matɛn oárɛ, gyaanↄ takaside dí ↄgↄ dà ↄgↄdaki gũn de gbɛ̃ sĩnda pínkila.

\VS{44}Zaakũ ń ↄgↄ dasi gũnn ò bòn ò kàn ń pínki. Nↄgbɛ̃ dí sↄ̃, a takasikɛ gũnn pↄ́ kũ à vĩ à pↄ́ bleon à dàn pínki.




\par }\Chap{13}{\SH Yurusalɛmu yakana kũ andunialakagↄrↄ sèedanↄ
\par }
{\R (Mat 24:1-22, Luk 21:5-24)

\par }{\PP \VerseOne{1}Lákũ Yesu tɛn bo Luda ↄnn nà, a ìbanↄ doke pìnɛ: Dannɛri, ǹ gwa lákũ ò kpɛ́ mana dí takanↄ bò nà kũ gbɛ̀ mana dí takanↄ.

\VS{2}Akũ Yesu pìnɛ: N kpɛ́ zↄ̃kↄ̃ dínↄ è pínki yá? Gbɛ̀ ke kú gu dí kũ oni tó dikↄ̃aro, oni gboro pínkimɛ.


\par }{\PP \VS{3}Yesu vutɛna Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi arɛdↄkↄ̃ana kũ Luda ↄnnwo, akũ Pita kũ Yamisio kũ Yuhanao kũ Anduruo a gbɛ̀ka gusarɛ ò pì:

\VS{4}Ǹ owɛrɛ, bↄrɛn yã dínↄ ni kɛɛ? Bↄ́ mɛ́ anigↄ̃ de a pínki kɛgↄrↄ sèeda ũu?

\VS{5}Akũ Yesu pìńnɛ: À laakari kɛ, àsun tó ò á sãtɛro.

\VS{6}Oni su dasi kũ ma tↄ́o, onigↄ̃ pi Arumasihumɛ ń ũ oni gbɛ̃nↄ sãtɛ dasi.

\VS{7}Tó a zĩ̀nↄ baaruu mà kũ a òpiio, àsun bídi kɛro. Sé abirekũnↄ kɛ, ama andunia lakana kpɛ́.

\VS{8}Buri kũ burio ni futɛkↄ̃i, lɛmɛ dↄ bùsu kũ bùsuuo. Zĩtɛ yĩgãyĩgãna nigↄ̃ kú gukenↄn kũ nàao. Yã dínↄmɛ nↄ̀wãwã naana ũ.


\par }{\PP \VS{9}À laakari kɛ. Oni á kũkũ ò á na yãkpatɛkɛrinↄnɛ ń ↄĩ, oni á gbɛ̃gbɛ̃ aduakɛkpɛnↄ gũn. Oni á zɛ bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ kínanↄ arɛ ma yãi, de àgↄ̃ deńnɛ ma sèedadenↄ ũ.

\VS{10}Sé ò ma baaru nna waazi kɛ buri pínki ma gĩa.

\VS{11}Tó ò gɛ̀ɛ kãáo yãkpatɛkɛkia, àsun gĩnakɛ à bídi kɛ yã kũ áni oaro. Yã kũ Luda dàárɛ á lɛ́n gↄrↄ kũ̀a à o, zaakũ ákↄ̃nↄ mɛ́ áni yã oro, Luda Ninimɛ.

\VS{12}Vĩ̀ni kũ dakũnanↄ ni kↄ̃ kpáḿma ò dɛ. Denↄ ni bo ń nɛ́nↄ kpɛ. Nɛ́nↄ ni bo ń denↄ kũ ń danↄ kpɛ ò ń dɛ.

\VS{13}Gbɛ̃ sĩnda pínki ni zãágu ma yãi, ama gbɛ̃ kũ à zɛna gbãna ari a gↄrↄ lɛ́a ni surabana le.


\par }{\PP \VS{14}Tó a tɛ̃̀ guyakari è gu kũ à de àgↄ̃ kunlo, kyókɛri gↄ̃ dↄ̃, gbɛ̃ kũ ò kú Yudeanↄ bàa sí ò mì pɛ́ kpinↄa.

\VS{15}Gbɛ̃ kũ à kú a kpɛ́ musu sún kipa à gɛ̃ kpɛ́ gũn à pↄ́ke sɛ́ à booro.

\VS{16}Gbɛ̃ kũ à kú bura sún ɛra bɛ à a uta sɛ́ro.

\VS{17}Waiyoo nↄ̀sindarenↄ kũ nɛ́randenↄ gↄrↄ birea.

\VS{18}À adua kɛ de yã pì sún kɛ bunsirɛ gↄrↄro,

\VS{19}zaakũ wɛ́tãmma nigↄ̃ kun gↄrↄ pìnↄa. Zaa gↄrↄ kũ Luda andunia kɛ̀ ari gbãra a taka dí kɛro, ani sↄ̃ kɛ zikiro.

\VS{20}Tó Dikiri dí gↄrↄ pìnↄ lagoro, de gbɛ̃ke ni boro. Ama à gↄrↄ pìnↄ làgo a gbɛ̃ kũ à ń sɛ́nↄ yãimɛ.


\par }{\SH Bisãsiri Nɛ́ sunaa
\par }
{\R (Mat 24:23-44, Luk 21:25-38)

\par }{\PP \VS{21}Gↄrↄ birea tó gbɛ̃ke pìárɛ, à Arumasihu gwa la kesↄ̃ à Arumasihu gwa zã̀ dire, àsun síro.

\VS{22}Zaakũ Arumasihu ɛ́kɛnↄ kũ annabi ɛ́kɛnↄ ni su ò sèedanↄ kũ daboyãnↄ kɛ, de ò gbɛ̃ kũ Luda ń sɛ́nↄ sãtɛo, tó ani sí kɛ.

\VS{23}À laakari kɛ. Ma gĩnakɛ ma yã pínki òárɛ zaa káaku kↄ̀.


\par }{\PP \VS{24}Gↄrↄ pìnↄ wɛ́tãmmanaa gbɛra ifãntɛ̃ ni sira kũ, mↄvura ni í kɛro,

\VS{25}susunɛnↄ ni woro ludambɛ, gbãna kũ ò kú musunↄ ni yĩgã,

\VS{26}gbasa ò Bisãsiri Nɛ́ suna e ludambɛ lukun kũ gbãna zↄ̃kↄ̃ↄo kũ gakurio.

\VS{27}Ani a malaikanↄ zĩ andunia kusuru siikↄ̃ gũn, de ò gbɛ̃ kũ Luda ń sɛ́nↄ kakara zaa andunia lɛ́ díkũ kũ a lɛ́ direkũo.


\par }{\PP \VS{28}À yã dada kaka lía. Tó a ↄnɛnↄ í kpàkpa àtɛn lá bↄ̀tↄ kú, á dↄ̃ kũ guwãnagↄrↄ kà kãni.

\VS{29}Lɛmɛ sↄ̃, tó a è yã pìnↄ tɛn kɛ, àgↄ̃ dↄ̃ kũ a sunaa kà kãni, à kú kpɛ́lɛlɛa.

\VS{30}Yãpuran matɛn oárɛ gↄrↄ dí gbɛ̃nↄ ni gɛ̃tɛro ari yã pìnↄ gɛ́ kɛo pínki.

\VS{31}Musu kũ zĩtɛo ni gɛ̃tɛ, ama ma yãnↄn gɛ̃tɛna vĩro.

\VS{32}Gbɛ̃ke a gↄrↄ ke a gↄrↄ zaka dↄ̃ro, bee malaika kũ ò kú musunↄ ke Luda Nɛ́, sé De Luda.


\par }{\PP \VS{33}À laakari kɛ, á wɛ́ gↄ̃ dↄ, zaakũ á dↄ̃ gↄrↄ kũ ani suro.

\VS{34}A de lán gbɛ̃ kũ àtɛn gɛ́ wɛ̃tɛa bà. À a bɛ tò a zĩkɛrinↄnɛ baadi kũ a zĩo, akũ à pì a gudãkpãriinɛ á wɛ́ gↄ̃ dↄ.

\VS{35}Ákↄ̃nↄ sↄ̃, á dↄ̃ gↄrↄ kũ bede ni suro, ↄkↄsin yá, lizãndon yá, kolɛzuon yá, ke gudↄo. A yã mɛ́ à tò á wɛ́ gↄ̃ dↄ,

\VS{36}de àsun su kãnto à á le átɛn i oro yãi.

\VS{37}Yã kũ matɛn oárɛ matɛn o gbɛ̃ sĩnda pínkinɛmɛ, à wɛ́ gↄ̃ dↄ.




\par }\Chap{14}{\SH Lɛ́kpakũsũna Yesui
\par }
{\R (Mat 26:1-5, Luk 22:1-2, Yuh 11:45-53)

\par }{\PP \VerseOne{1}Vĩnla dikpɛ kũ Burodi Futɛnasari dikpɛo gↄ̃̀ gↄrↄ pla, akũ sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ tɛn zɛ́ wɛtɛ kũ ↄ̃ndↄ̃o ò Yesu kũ ò dɛ.

\VS{2}Zaakũ ò pì: Òsun kɛ dikpɛ zĩro, de gbɛ̃nↄ sún zuka káro yãi.


\par }{\SH Nísi gbĩ nna kuna Yesu mìia
\par }
{\R (Mat 26:6-13, Yoh 12:1-8)

\par }{\PP \VS{3}Gↄrↄ kũ Yesu kú Bɛtani, Simↄ kusu bɛa, àtɛn pↄ́ ble gɛngɛsɛkɛna, akũ nↄgbɛ̃ ke nài a lo fítinna kũ nísi gbĩ nna buri mana ↄgↄde kú a gũn kũna. Akũ à lo pì wakaa ɛ̀, à nísi pìi kù Yesu mìia.

\VS{4}Gbɛ̃kenↄ kú gwe, ń pↄ fùtɛ ò pì: Bↄ́mɛ nísi pì laalasekɛna ũu?

\VS{5}Oni fↄ̃ ò yía de andurufu wàa do kpɛ́ basↄↄrola ò a ↄgↄ kpá takasidenↄa. Akũ ò lɛ́fↄtↄ kpà nↄgbɛ̃ pìii.

\VS{6}Akũ Yesu pì: À a tó gwe. Bↄ́ yã mɛ́ à tò átɛn wari dↄaa? À zĩ mana kɛ̀mɛnɛmɛ.

\VS{7}Takasidenↄ nigↄ̃ kú kãáo gↄrↄ sĩnda pínki, gↄrↄ kũ á yei, áni fↄ̃ à kɛńnɛ. Makũ sↄ̃ manigↄ̃ kú kãáo gↄrↄ sĩnda pínkiro.

\VS{8}À kɛ̀ a gbãna lɛ́mmɛ, à gĩnakɛ à nísi kù ma mɛ̀ɛa de à ma gɛ̀ kɛomɛ.

\VS{9}Yãpuran matɛn oárɛ, gu kũ òtɛni ma baaru nna waazi kɛn andunia gũn pínki, onigↄ̃ yã kũ nↄgbɛ̃ pìi kɛ̀ o a dↄngu yãi.


\par }{\SH Yudasi bona Yesu kpɛ
\par }
{\R (Mat 26:14-16, Luk 22:3-6)

\par }{\PP \VS{10}Abire gbɛra gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ do kũ òdi pinɛ Yudasi Isikariↄti gɛ̀ɛ sa'orikinↄ kĩnaa de à Yesu kpáḿma.

\VS{11}Kũ ò a yã mà, akũ ń pↄ kɛ̀ nna, akũ ò lɛ́ sɛ̀nɛ kũ oni ↄgↄ kpáa. Akũ àtɛn zɛ́ wɛtɛ à Yesu kpáḿma.


\par }{\SH Vĩnla pↄ́ble kɛkɛnaa
\par }
{\R (Mat 26:17-25, Luk 22:7-14, 21-23, Yuh 13:21-30)

\par }{\PP \VS{12}Burodi Futɛnasari dikpɛgↄrↄ káaku zĩ kũ òdi Vĩnla sãnɛ bↄ̀rↄↄ kùtu kpá, Yesu ìbanↄ a là ò pìnɛ: Mán ń ye ò gɛ́ kɛkɛnnɛ ǹ Vĩnla pↄ́ blenn?

\VS{13}Yesu gbɛ̃nↄn pla zĩ̀ a ìbanↄ tɛ́ à pìńnɛ: À gɛ́ wɛ̃tɛ gũn. Gↄ̃gbɛ̃ ke ni daálɛ à í sɛna kũ loo. À tɛ́i

\VS{14}ari ↄn kũ ani gɛ̃n. À o ↄn pì bedenɛ, dannɛri pì mán a kipaki kunn, gu kũ áni Vĩnla pↄ́ blen kũ a ìbanↄo?

\VS{15}Ani kpɛ́ musu zↄ̃kↄ̃ kũ ò kɛ̀kɛ mↄárɛ. À pↄ́bleyã kɛkɛwɛrɛ gwe.

\VS{16}Yesu ìbaa pìnↄ dà zɛ́n, ò gɛ̃̀ wɛ̃tɛ pìi gũn, akũ ò lè lákũ à òńnɛ nà. Akũ ò Vĩnla pↄ́bleyã kɛ̀kɛ gwe.


\par }{\PP \VS{17}Kũ ↄkↄsi kɛ̀, akũ Yesu gɛ̀ɛ gwe kũ a gbɛ̃nↄn kuri awɛɛpla pìnↄ.

\VS{18}Kũ ò gɛngɛsɛkɛna òtɛn pↄ́ ble, akũ à pì: Yãpuran matɛn oárɛ, á gbɛ̃ mɛ̀n do kũ ótɛn pↄ́ ble lɛɛlɛ ni ma kpáḿma.

\VS{19}Ń nɛ̀sɛɛ yàka, akũ òtɛni a la dodo: Asa makũroo?

\VS{20}Akũ à pìńnɛ: Á gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ do kũ ótɛn pↄ́ ble ta gũn lɛɛlɛmɛ.

\VS{21}Bisãsiri Nɛ́ ni kpágui lákũ a kɛ̃na a yã musu nà, ama waiyoo gbɛ̃ kũ ani Bisãsiri Nɛ́ kpáḿma pìi. Ani kɛ sã̀na adenɛ tó odi a i yãro.


\par }{\SH Dikiri pↄ́ble
\par }
{\R (Mat 26:26-30, Luk 22:14-20, 1Kↄ 11:23-25)

\par }{\PP \VS{22}Kũ òtɛn pↄ́ ble, Yesu burodii sɛ̀ à arubarikaa dàn, akũ à lìkↄ̃rɛ à kpà a ìbanↄa à pì: À sí, ma mɛ̀ɛn dí.

\VS{23}Akũ à toko sɛ̀ à arubarikaa dàn à kpàḿma, akũ ò mì ń pínki.

\VS{24}Akũ à pìńnɛ: Ma arun yɛ̀, Luda bàka kunna kũ gbɛ̃ dasinↄ aru ũ kũ ani bↄtɛma.

\VS{25}Yãpuran matɛn oárɛ, mani geepi'i mi gĩa doro ari kpata kũ à bò Luda kĩnaa gɛ́ boo gupuraa, gbasa mà a dufu mi sà.

\VS{26}Kũ ò lɛ̀ɛ sì, akũ ò bↄ̀tɛ ò gɛ̀ɛ Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi.


\par }{\SH Yesu gĩnakɛ à dↄ̃ yã kũ Pita ni kɛ
\par }
{\R (Mat 26:31-35, Luk 22:31-34, Yuh 13:36-38)

\par }{\PP \VS{27}Akũ Yesu pìńnɛ: Á pínki áni fuma, zaakũ ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì: Mani sãdãri lɛ́, sãnↄ ni fãkↄ̃a.

\VS{28}Ama ma vunaa gbɛra mani doárɛ arɛ gɛna Galili.

\VS{29}Akũ Pita pìnɛ: Bee tó ò fù ń pínki, mani furo.

\VS{30}Akũ Yesu pìnɛ: Yãpuran matɛn onnɛ, gwãaniala ari ko gↄ̃ gɛ́ lɛ́ zu gɛ̃̀n pla, ĩni ledi kpámai gɛ̃̀n aakↄ̃.

\VS{31}Akũ Pita pì mámmam: Bee tó mani sù mà ga kũnwo, mani ledi kpányĩ zikiro. Akũ ò ò lɛ se ń pínki.


\par }{\SH Yesu aduakɛna zaa Gɛtɛsɛmani
\par }
{\R (Mat 26:36-46, Luk 22:39-46)

\par }{\PP \VS{32}Ò kà gu kũ òdi pi Gɛtɛsɛmani, akũ Yesu pì a ìbanↄnɛ: À vutɛ la ari mà gɛ́ adua kɛ.

\VS{33}À Pita kũ Yamisio kũ Yuhanao sɛ̀ à gɛ̀ɛ kũńwo. Pↄsira a kũ̀ a nɛ̀sɛyↄkↄ sì.

\VS{34}Akũ à pìńnɛ: Ma pↄ sira kũ̀ manamana ari ga lɛ́i. À zɛ la à ibɛ̃nɛ kɛ.

\VS{35}Kũ à gɛ̀ɛ arɛ fíti, akũ à kùtɛ zĩtɛ à adua kɛ̀ tó ani sí kɛ, gↄrↄ zakaa pì gɛ̃tɛala.

\VS{36}À pì: Baa, ma De, pↄ́ sĩnda pínki dì sí kɛnnɛ. Ǹ toko'i dí síma, ama adi kɛ yã kũ má yeinlo, sé kũ ń yeii.

\VS{37}Akũ à ɛ̀ra à sù à a ìbanↄ lè, òtɛn i o. Akũ à pì Pitanɛ: Simↄ, ntɛni i on yá? Ńdi fↄ̃ n ibɛ̃nɛ kɛ̀ bee awa doroo?

\VS{38}À ibɛ̃nɛ kɛ àgↄ̃ adua kɛ de àsun fu yↄ̃ogwanaaaro yãi. Nini yei, ama mɛ̀ busɛ.

\VS{39}À ɛ̀ra à gɛ̀ɛ adua kɛ, akũ à yã dokↄ̃nↄ pìi ò dↄ.

\VS{40}Kũ à ɛ̀ra à sù à ń lé, òtɛn i o, zaakũ òtɛn idekũ dɛdɛ. Ò dↄ̃ deran oni yã onɛ nàro.

\VS{41}A suna gɛ̃̀n aakↄ̃deo à pìńnɛ: Átɛn i o átɛn kámma bo ari teran yá? À mↄ̀ lɛ. Gↄrↄ kà sà. À gwa, ò Bisãsiri Nɛ́ kpà durunnakɛrinↄa.

\VS{42}À futɛ ò gɛ́. Gbɛ̃ kũ à ma kpaḿma pì tɛn su fá.


\par }{\SH Yesu kũnaa
\par }
{\R (Mat 26:47-56, Luk 22:47-53, Yuh 18:3-12)

\par }{\PP \VS{43}Kũ à kpɛ́ àtɛn yã pì o, akũ Yudasi a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ doke sù kũ pario, ò fɛ̃nɛdanↄ kũkũna kũ gònↄ. Ò bò sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kĩnaa.

\VS{44}Bonkpɛde pì sↄ̃ à sèedaa òńnɛ à pì: Gbɛ̃ kũ mani lɛ́ pɛ́a, àkũn dí. À a kũ gbãna à tá kãao.

\VS{45}Akũ à mìi pɛ̀ Yesua gↄ̃̀nↄ à pìnɛ: Rabi! Akũ à lɛ́ pɛ̀a.

\VS{46}Akũ ò ↄ pɛ̀tɛ Yesua ò a kũ̀ gíngin.

\VS{47}Akũ gbɛ̃ kũ ò zɛna gwenↄ doke a fɛ̃nɛda wòto à sa'oriki zĩ̀ri ke lɛ̀o à a sã gò.

\VS{48}Akũ Yesu pìńnɛ: Kpãni wɛ́dewɛn ma ũ kũ a su à ma kũ kũ fɛ̃nɛdanↄ kũ gònↄo yá?

\VS{49}Madìgↄ̃ kú kãáo Luda ↄnn lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà, madìgↄ̃ yã daárɛ, ádi ma kũro. Ama sé yã kũ ò kɛ̃̀ Luda yãn papa.

\VS{50}Akũ a ìbanↄ bàa lɛ̀ ń pínki ò a tòn.


\par }{\PP \VS{51}Kɛfɛnna ke tɛ́i à pↄ́ke danaro, bizatarun à kùala. Kũ ò a kũ̀,

\VS{52}akũ à bò ń ↄĩ à a biza tòńnɛ gwe à bàa sì à tà punsi.


\par }{\SH Yuda gbãnadenↄ yãpatɛkɛna kũ Yesuo
\par }
{\R (Mat 26:57-68, Luk 22:54-55, 63-71, Yuh 18:13-14, 19-24)

\par }{\PP \VS{53}Akũ ò gɛ̀ɛ kũ Yesuo sa'oriki zↄ̃kↄ̃ bɛa. Sa'orikinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ ludayãdannɛrinↄ kàkara gwe ń pínki.

\VS{54}Pita tɛ́ a kpɛ zã̀ dire ari à gɛ̀ɛ à gɛ̃̀ sa'oriki zↄ̃kↄ̃ bɛ ↄnn. À vùtɛ gwe àtɛn tɛ́ kpákpa kũ dogarinↄ lɛɛlɛ.

\VS{55}Sa'orikinↄ kũ Yuda yãkpatɛkɛrinↄ ń pínki tɛn sèeda wɛtɛ Yesui ò a dɛ, akũ odi a lero.

\VS{56}Ò ɛ́kɛyã dìdia dasi, ama ń yãke dí kↄ̃ sɛ́ro.

\VS{57}Akũ gbɛ̃kenↄ fùtɛ ò ɛ́kɛyã dìdia ò pì:

\VS{58}O mà à pì áni Luda kpɛ́ kũ bisãsiri bò wí áni a pãnde bo gↄrↄ aakↄ̃ dagura kũ bisãsiri dí boro.

\VS{59}Bee kũ abireo ń yã dí kↄ̃ sɛ́ro.

\VS{60}Akũ sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ fùtɛ à zɛ̀ ń arɛ à Yesu gbɛ̀ka: Ń yãke vĩ ǹ weḿmaroo? Yã kũ òtɛn didimma dí de deraa?

\VS{61}Yesu yĩtɛ kpɛ̃n adi yãke wearo, akũ sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ pìi ɛ̀ra à a gbɛ̀ka: Mↄkↄ̃n Arumasihu, Luda arubarikade Nɛ́ ũ yá?

\VS{62}Akũ Yesu pì: Makũmɛ a ũ. Áni Bisãsiri Nɛ́ e vutɛna Gbãnasĩndapinkide ↄplai, akũsↄ̃ áni a suna e ludambɛ lukun.

\VS{63}Akũ sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ pì a utanↄ gà à kɛ̃̀ à pì: À kɛ̀ dera ótɛn sèedade pãnde kenↄ wɛtɛ dↄↄ?

\VS{64}A mà lákũ à dↄkɛ̀ kũ Ludao nà. Yã kpaten a zɛo teraa? Akũ ò yã dàala ń pínki ò pì ò a dɛ.

\VS{65}Akũ gbɛ̃kenↄ fùtɛ ò lɛ́'i kàa. Akũ ò pↄ́ yĩ̀nɛ a ãnnwa, òtɛni a lɛ́lɛ kũ okũo òtɛn pinɛ: Ǹ annabikɛyã o ǹ gbɛ̃ kũ à n lɛ o. Akũ dogarinↄ a kũ̀ ò a sãn kɛ̀kɛ.


\par }{\SH Pita ledikpana Yesui
\par }
{\R (Mat 26:69-75, Luk 22:56-62, Yuh 18:15-18, 25-27)

\par }{\PP \VS{66}Pita kú ↄnn zĩtɛ, akũ sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ zↄ̀nↄkparenↄ doke sù gwe.

\VS{67}Kũ à Pita è àtɛn tɛ́ kpákpa, akũ à wɛ́ dìa à pìnɛ: Mↄkↄ̃n sↄ̃ ndìgↄ̃ kú lɛɛlɛ kũ Yesu Nazɛrao.

\VS{68}Akũ à ledi kpà à pì: Má a dↄ̃ro, mádi yã kũ ntɛni o dↄ̀rↄ dↄ̃ro. Akũ à fùtɛ à gɛ̃̀ gãnun.

\VS{69}Kũ zↄ̀nↄkpare pì a è gwe dↄ, akũ à ò gbɛ̃ kũ ò zɛna gwenↄnɛ à pì: Ń gbɛ̃ mɛ̀n don dí.

\VS{70}Akũ Pita ledi kpà dↄ. Kũ à kɛ̀ saa fíti, gbɛ̃ kũ ò zɛna gwenↄ pì Pitanɛ: Yãpuramɛ ń gbɛ̃ domɛ n ũ, zaakũ Galili gbɛ̃mɛ n ũ.

\VS{71}Akũ Pita fùtɛ à a zĩda kà à la dà à pì: Má gbɛ̃ kũ átɛni a yã o pì dↄ̃ro.

\VS{72}Zaa gwe gↄ̃̀nↄ ko lɛ́ gɛ̃̀n plade zù, akũ yã kũ Yesu òo dↄ̀ Pitan, kũ à pì, ari ko gↄ̃ gɛ́ lɛ́ zu gɛ̃̀n pla, ani ledi kpáai gɛ̃̀n aakↄ̃. Akũ à nà ↄ́ↄdↄnaaa.




\par }\Chap{15}{\SH Pilati yãkpatɛkɛna kũ Yesuo
\par }
{\R (Mat 27:1-2, 11-14, Luk 23:1-5, Yuh 18:28-38)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kũ gu dↄ̀ gↄ̃̀nↄ sa'orikinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ ludayãdannɛrinↄ kũ gbãnadenↄ ń pínki yã gↄ̃̀gↄ̃, akũ ò Yesu yĩ̀ ò gɛ̀ɛ ò a nà Pilatinɛ a ↄĩ.

\VS{2}Akũ Pilati a là à pì: Mↄkↄ̃mmɛ Yudanↄ kína ũ yá? Yesu wèa à pì: Lɛn n ò lɛ.

\VS{3}Sa'orikinↄ tɛn yã didia,

\VS{4}akũ Pilati a là dↄ: Ĩni yãke oroo? Yã kũ òtɛn didimma ma fá!

\VS{5}Ama Yesu dí yãke weḿmaro, akũ yã pìi bò Pilati sarɛ.


\par }{\SH Yãdana Yesula
\par }
{\R (Mat 27:15-26, Luk 23:13-25, Yuh 18:39-19:16)

\par }{\PP \VS{6}Vĩnla dikpɛ zĩ òdi purusunanↄ doke kũ gbɛ̃nↄ a wɛ́ kɛ̀ gbarɛńnɛ.

\VS{7}Gↄrↄ kũ̀a sↄ̃ gbɛ̃ke kú kpɛ́siran òdi pi Baraba. À kú kũ gbɛ̃ gaavude kũ ò gbɛ̃ dɛ̀nↄo.

\VS{8}Akũ pari nà Pilatii ò wɛ́ kɛ̀a à kɛ lákũ àdi kɛńnɛ nà.

\VS{9}Akũ Pilati ń lá à pì: Á ye mà Yudanↄ kína gbarɛárɛn yá?

\VS{10}Zaakũ à dↄ̃ kũ nɛ̀sɛgↄ̃ba kũ sa'orikinↄn vĩ kũ Yesuo yãin ò a kpàawa.

\VS{11}Akũ sa'orikinↄ gbɛ̃nↄ laakarii fùtɛ, de ò o Pilatinɛ à Baraba gbarɛńnɛ.

\VS{12}Akũ Pilati ń lá à pì: Bↄ́n á ye mà kɛ kũ gbɛ̃ kũ adì pi Yudanↄ kínao teraa?

\VS{13}Akũ ò wiki lɛ̀ ò pì: Ǹ a pá lía!

\VS{14}Akũ Pilati pìńnɛ: À kɛ̀ deraa? Bↄ́ dàan à kɛ̀ɛ? Akũ ò wiki lɛ̀ ò kàra ò pì: Ǹ a pá lía!

\VS{15}Pilati ye à gbɛ̃nↄ pↄnna wɛtɛ, akũ à Baraba gbàrɛńnɛ. À Yesu kpà sozanↄa ò a gbɛ̃ flã̀ao ò a pá lía.


\par }{\SH Yesu fobona
\par }
{\R (Mat 27:27-31, Yuh 19:2-3)

\par }{\PP \VS{16}Akũ sozaa pìnↄ gɛ̀ɛ kãao bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì bɛ ↄnn, akũ ò ń gã̀ kàkara pínki.

\VS{17}Ò arukĩmba tɛ̃ra dànɛ, akũ ò lɛ̀ fùraa tã̀ ò kùnɛ.

\VS{18}Akũ òtɛn fↄ kpáa ò pì: Fↄↄ Yudanↄ kína!

\VS{19}Òtɛni a lɛ́ kũ gòoo a mìia òtɛn lɛ́'i káa òtɛn kútɛ ń kosoa òtɛn mì natɛnɛ.

\VS{20}Kũ ò a fobò ò làka, akũ ò arukĩmba tɛ̃ra pìi gòala ò a zĩda pↄ́kasa dànɛ. Akũ ò bò kãao òtɛn gɛ́ a pá lía.


\par }{\SH Yesu pana lía
\par }
{\R (Mat 27:32-44, Luk 23:26-43, Yuh 19:17-27)

\par }{\PP \VS{21}Kũ òtɛn gɛ́, Sirɛni gbɛ̃ kũ ò pinɛ Simↄ bò lakutu kea àtɛn su wɛ̃tɛ gũn, akũ ò gã nàa à Yesu lígbãndurukpana sɛ́. Àkũmɛ Alɛsanda kũ Rufuo de ũ.

\VS{22}Akũ ò gɛ̀ɛ kũ Yesuo gu kũ òdi pi Gↄgↄta kũ à pì mìtokoki.

\VS{23}Akũ ò sèwɛ̃ kũ ò yã̀katɛ kũ ɛzɛo dↄ̀nɛ, ama adi miro.

\VS{24}Kũ ò a pà lía, akũ ò a pↄ́kasanↄ kpàatɛ ò kàtɛ, akũ ò kàpaa kpà lákũ ń baadi ni sɛ́ nà.

\VS{25}Ò a pà lía mↄ̀ kɛ̃ndomɛ.

\VS{26}Ò yã kũ ò dìaa kɛ̃̀ ò nà lía a mìla ò pì:


\par }{\PC Yudanↄ kína.

\par }{\MM \VS{27}Ò kpãni wɛ́dewɛnↄ pà lía a sarɛ gwe dↄ gbɛ̃nↄn pla, gbɛ̃ do a ↄplai gbɛ̃ do a ↄzɛi.

\VS{28}Lɛn yã kũ ò kɛ̃̀ Luda yãn pàpa lɛ kũ ò pì: Ò a kàkara kũ dàkɛrinↄ.


\par }{\PP \VS{29}Gbɛ̃ kũ òtɛn gɛ̃ zɛ́la gwenↄ tɛni ń mì kɛ dékũdekũ, òtɛni a sↄ̃sↄ̃ ò pì: Ɛ̃hɛ̃! Mↄkↄ̃n kũ n pì ĩni Luda kpɛ́ wí ń ɛra ǹ bo gↄrↄ aakↄ̃ daguran gweroo?

\VS{30}Ǹ n zĩda mì sí ǹ kipa lía!

\VS{31}Lɛmɛ dↄ sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ tɛni a fobo lɛ ò pì: À gbɛ̃ pãndenↄ mìi sì, ama ani fↄ̃ à a zĩda mì síro.

\VS{32}Tó Arumasihu, Isarailanↄ kína kìpa lía tera ò e, óni a náani kɛ. Akũ gbɛ̃ kũ ò ń pá lía lɛɛlɛnↄ tɛni a sↄ̃sↄ̃ dↄ.


\par }{\SH Yesu ganaa
\par }
{\R (Mat 27:45-46, Luk 23:44-49, Yuh 19:28-30)

\par }{\PP \VS{33}Kũ ifãntɛ̃ kà mìdangura, akũ gusira dà bùsuu pìla pínki ari fãnantɛ̃ mↄ̀ aakↄ̃.

\VS{34}Fãnantɛ̃ mↄ̀ aakↄ̃n Yesu wiki lɛ̀ gbãnagbãna à pì: Ɛloi, Ɛloi, lɛma sabatani! Abirekũ pì: Ma Luda, ma Luda, à kɛ̀ dera n ma tonn?

\VS{35}Kũ gbɛ̃ kũ ò zɛna gwe kenↄ yã pìi mà, akũ ò pì: À ma, àtɛn Iliasu sísi.

\VS{36}Akũ gbɛ̃ke bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ à sako sɛ̀ à dà sèwɛ̃ kpã̀kpãa gũn, à fĩ̀fĩ lebaa, akũ à dↄ̀ Yesunɛ à mi. Akũ à pì: À zɛ gĩa ò gwa, tó Iliasu ni su à a kipa.

\VS{37}Yesu wiki gbãna lɛ̀ à wɛ̃̀ndii tà.

\VS{38}Akũ Luda kpɛ́ lábure kɛ̃̀kↄ̃a pla bona musu suna zĩtɛ.

\VS{39}Kũ sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ à zɛ Yesu arɛ gwe è lákũ à gà nà, akũ à pì: Yãpuramɛ Luda Nɛ́n gbɛ̃ dí ũ.

\VS{40}Nↄgbɛ̃ kenↄ kú gwe dↄ òtɛn gu gwa zã̀ dire. Ń tɛ́n Mariama Magadalɛni kun kũ Mariamao Yamisi Fíti kũ Yusufuo da kũ Salomɛo.

\VS{41}Gↄrↄ kũ Yesu kú Galili, mↄ́kↄ̃nↄ mɛ́ òdigↄ̃ tɛ́i ògↄ̃ kpái. Nↄgbɛ̃ pãndenↄn kú gwe dↄ dasi kũ ò gɛ̀ɛ kãao Yurusalɛmu lɛɛlɛ.


\par }{\SH Yesu vĩnaa
\par }
{\R (Mat 27:57-61, Luk 23:50-56, Yuh 19:38-42)

\par }{\PP \VS{42}Azuma zĩ ↄkↄsi. Kũ òtɛn kámmabogↄrↄ soru kɛ,

\VS{43}Yusufu Arimatea gbɛ̃ sù. Gbɛ̃ tↄ́demɛ Yuda gbãnadenↄ tɛ́. Àkũ sↄ̃ àtɛn kpata kũ à bò Luda kĩnaa dã. À kùgbãna kɛ̀ à gɛ̀ɛ Pilati kĩnaa à Yesu gɛ̀ɛ gbɛ̀kaa.

\VS{44}Kũ Pilati mà Yesu gĩnakɛ à gà kↄ̀, à bò a sarɛ. Akũ à sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ sìsi à a là tó Yesu gà kↄ̀.

\VS{45}Kũ Pilati gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ yã pìi mà, akũ à Yusufu gbà zɛ́ à gɛ̀ɛ pì sɛ́.

\VS{46}Akũ Yusufu gɛ̀ɛ à táaru biza lù, akũ à gɛ̀ɛ à a gɛ̀ɛ kìpa lía à biza pìi fĩ̀fĩa. À a dà gbɛ̀wɛɛ kũ ò sↄ̀ mira ũ gũn, akũ à gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ gbigiri kɛ̀ à tàta wɛ̀ɛ pìlɛ.

\VS{47}Mariama Magadalɛni kũ Mariama Yusufu dao è gu kũ ò Yesu gɛ̀ɛ pìi wùtɛn.




\par }\Chap{16}{\SH Yesu vunaa
\par }
{\R (Mat 28:1-10, Luk 24:1-12, Yuh 20:1-10)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kámmabogↄrↄ lakanaao ↄkↄsi Mariama Magadalɛni kũ Mariama Yamisi dao kũ Salomɛo nísi gbĩ nna lù, de ò gɛ́ ò kú Yesu mɛ̀ɛa yãi.

\VS{2}Azumanɛnna zĩ kↄnkↄkↄnkↄ ò bò òtɛn gɛ́ mira pì kĩnaa.

\VS{3}Ò kↄ̃ là zɛ́n ò pì: Dí mɛ́ ani gbɛ̀ɛ kũ̀ gbigiri kɛ à gowɛrɛ mira lɛ́a sↄ̃ↄ?

\VS{4}Zaakũ gbɛ̀ɛ pì zↄ̃kↄ̃ manamana. Kũ ò wɛ́ sɛ̀ ò gwà, akũ ò è ò gbɛ̀ɛ pì gbigiri kɛ̀ ò gò mira pì lɛ́a.

\VS{5}Kũ ò gɛ̃̀ mira pìi gũn, akũ ò kɛfɛnna ke è vutɛna ↄplai à utagyaba pura dana. Akũ ò kɛ̀ gìri.

\VS{6}À pìńnɛ: Àsun kɛ gìriro, Yesu Nazɛra kũ ò pà lían átɛn wɛtɛroo? À vù, à kú laro. À gu kũ ò a wùtɛn gwa,

\VS{7}áni gɛ́ à o a ìbanↄnɛ kũ Pitao kũ àtɛn dońnɛ arɛ gɛna Galili. Gwen oni a en lákũ à òńnɛ nà.

\VS{8}Òtɛn lukaluka, yã pìi bò ń sarɛ, akũ ò bò miran ò bàa lɛ̀. Odi yãke o gbɛ̃kenɛro kũ vĩna ń kũ yãi.


\par }{\SH Yesu bo à suna a ìbanↄnɛ
\par }
{\R (Mat 28:16-20, Luk 24:36-53, Yuh 20:11-23)

\par }{\PP \VS{9}Kũ Yesu fùtɛ azumanɛnna zĩ kↄnkↄkↄnkↄ, à a zĩda mↄ̀ Mariama Magadalɛninɛ káaku. Nↄgbɛ̃ pìi gũnn Yesu pɛ̀ tãna mɛ̀n supplanↄa.

\VS{10}Akũ nↄgbɛ̃ pìi gɛ̀ɛ à ò gbɛ̃ kũ ò kú kãao yãnↄnɛ. Ń nɛ̀sɛɛ yakana òtɛn ↄ́ↄ dↄ.

\VS{11}Kũ ò mà kũ Yesu kú kũ wɛ̃̀ndiio ari nↄgbɛ̃ pì a è kũ wɛ́o, odi síro.


\par }{\PP \VS{12}Abire gbɛra gↄrↄ kũ ń gbɛ̃nↄn planↄn tɛ́ zɛ́ gũn òtɛn gɛ́ wɛ̃tɛ gũn, à bò à sùḿma lán gbɛ̃ pãnde bà.

\VS{13}Kũ ò ɛ̀ra ò sù, ò ò gbɛ̃ kparanↄnɛ, ama odi ń yã síro.

\VS{14}Kũ à kɛ̀ saa à bò à sù a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛdonↄnɛ kũ òtɛn pↄ́ ble. Akũ à kpã̀kɛ̃ńyĩ ń sãgbãna yãi, zaakũ odi a náani kɛro akũsↄ̃ odi gbɛ̃ kũ ò a è à vùnↄ yã síro.

\VS{15}Akũ à pìńnɛ: À gɛ́ andunia gu sĩnda pínkia à ma baaru nna kpá gbɛ̃nↄnɛ ń pínki.

\VS{16}Gbɛ̃ kũ à sì akũ à da'itɛ kɛ̀ mɛ́ ani surabana le. Gbɛ̃ kũ adi sí sↄ̃ro, yã ni bo adenɛ vãni.

\VS{17}Gbɛ̃ kũ ò baaruu pìi sìnↄ yãkɛnanↄn dí: Oni tãnanↄ goḿma kũ ma tↄ́o, oni yãke buri o.

\VS{18}Oni mlɛ̃̀ sɛ́ kũ ↄo. Bee tó ò sɛwɛ mì, pↄ́ke ni ń lero. Oni ↄ na gyãrenↄa ò gbãna kũ.


\par }{\SH Tana kũ Yesuo ludambɛ
\par }
{\R (Luk 24:50-53, Zĩr 1:9-11)

\par }{\PP \VS{19}Kũ Dikiri Yesu yã òńnɛ à làka, akũ Luda a sɛ̀ à tà kãao musu, akũ à vùtɛ Luda ↄplai.

\VS{20}Akũ a ìbaa pìnↄ gɛ̀ɛ ò waazi kɛ̀ gu sĩnda pínkia. Dikiri zĩ kɛ̀ kũńwo à a yã zĩni pɛ̀tɛ kũ daboyã kũ ò tɛ́inↄ.


\par }