\NormalFont\ShortTitle{MATIU}

{\MT MATIU

\par }{\IS Baaru nna kũ Matiu kɛ̃̀ɛ

\par }{\IO Yesu Kirisi inaa 1:1-2:23

\par }{\IO Yahaya Da'itɛkɛri waazikɛnaa 3:1-3:12

\par }{\IO Yesu da'itɛkɛnaa 3:13-4:11

\par }{\IO Yesu yãdannɛna Galili 4:12-18:35

\par }{\IO Zaa Galili ari Yurusalɛmu 19:1-20:34

\par }{\IO Yesu kunna Yurusalɛmu 21:1-26:13

\par }{\IO Yesu gana kũ a vunaao 26:14-28:20



\par }\ChapOne{1}{\SH Yesu Kirisi buri bozirɛ
\par }
{\R (Luk 3:23-38)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ibrahĩ kũ Daudao buri Yesu Kirisi bozirɛn dí:


\par }{\Q \VS{2}Ibrahĩ Isaaku ì,

\par }{\Q Isaaku Yakubu ì,

\par }{\Q Yakubu Yuda ì kũ a vĩ̀ninↄ kũ a dakũnanↄ,


\par }{\Q \VS{3}Yuda Pɛrɛzi kũ Zɛrao ì kũ a nↄ Tamao,

\par }{\Q Pɛrɛzi Ɛzɛrↄnu ì,

\par }{\Q Ɛzɛrↄnu Ramu ì,


\par }{\Q \VS{4}Ramu Aminadabu ì,

\par }{\Q Aminadabu Nasↄ̃ ì,

\par }{\Q Nasↄ̃ Salamↄ ì,


\par }{\Q \VS{5}Salamↄ Bↄaza ì kũ a nↄ Rahabuo.

\par }{\Q Bↄaza Ɔbɛdi ì kũ a nↄ Rutuo,

\par }{\Q Ɔbɛdi Yɛsɛ ì,


\par }{\Q \VS{6}akũ Yɛsɛ kína Dauda ì.

\par }{\BB \par }
{\Q Akũ Dauda Sulemanu ì kũ Uria nanↄo,

\VS{7}Sulemanu Reoboamu ì,

\par }{\Q Reoboamu Abia ì,

\par }{\Q Abia Asa ì,


\par }{\Q \VS{8}Asa Yosafata ì,

\par }{\Q Yosafata Yehoramu ì,

\par }{\Q Yehoramu Uzia ì,


\par }{\Q \VS{9}Uzia Yotamu ì,

\par }{\Q Yotamu Aza ì,

\par }{\Q Aza Ɛzɛkaya ì,


\par }{\Q \VS{10}Ɛzɛkaya Manase ì,

\par }{\Q Manase Amↄ ì,

\par }{\Q Amↄ Yosia ì,


\par }{\Q \VS{11}Yosia Yoyakini ì kũ a dakũnanↄ gↄrↄ kũ ò gbɛ̃nↄ kũ̀kũ ò tà kũńwo Babilↄnu.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{12}Tana kũ gbɛ̃nↄ Babilↄnu gbɛran Yoyakini Sealatiɛli ì,

\par }{\Q Sealatiɛli Zɛrubabɛli ì,


\par }{\Q \VS{13}Zɛrubabɛli Abiudu ì,

\par }{\Q Abiudu Ɛliakimu ì,

\par }{\Q Ɛliakimu Azↄ ì,


\par }{\Q \VS{14}Azↄ Zadↄki ì,

\par }{\Q Zadↄki Akimu ì,

\par }{\Q Akimu Ɛliudu ì,


\par }{\Q \VS{15}Ɛliudu Ɛlɛaza ì,

\par }{\Q Ɛlɛaza Matã ì,

\par }{\Q Matã Yakubu ì,


\par }{\Q \VS{16}Yakubu Mariama zã Yusufu ì,

\par }{\Q akũ Mariama Yesu kũ òdi pinɛ Arumasihu ì.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{17}Zaa Ibrahĩ gↄrↄa ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Daudaa, de kũ a nɛ́o kun gɛ̃ro donsarimɛ. Zaa Dauda gↄrↄa ari gↄrↄ kũ ò tà kũ gbɛ̃nↄo Babilↄnu, de kũ a nɛ́o kun gɛ̃ro donsarimɛ. Zaa tana kũ gbɛ̃nↄo Babilↄnu ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Arumasihua, de kũ a nɛ́o kun gɛ̃ro donsarimɛ.


\par }{\SH Yesu Kirisi inaa
\par }
{\R (Luk 2:1-7)

\par }{\PP \VS{18}Deran ò Yesu Kirisi ì nàn dí: A da Mariama kun Yusufu nↄkpamma ũmɛ. Ari àgↄ̃ gɛ́ zã kɛ, à nↄ̀ sì kũ Luda Nini gbãnao.

\VS{19}A gↄ̃kpamma Yusufu bi gbɛ̃ manamɛ, à ye à wé'i daaro, akũ à zɛ̀o kũ áni bo a yãn asiri gũn.

\VS{20}Gↄrↄ kũ àtɛn laasun lɛ́ yã pìia, Dikiri malaika bò à sùa nana gũn à pìnɛ: Dauda buri Yusufu, ǹsun bídi kɛ n nↄkpamma Mariama sɛna yã musuro, zaakũ nↄ̀ kũ à sinaa bò Luda Nini kĩnaamɛ.

\VS{21}Ani nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ, ĩni tↄ́ kpánɛ Yesu, zaakũ ani a gbɛ̃nↄ bo ń durunnanↄ gũn.

\VS{22}Abirekũ kɛ̀ pínki, de yã kũ Dikiri dà annabii gãi kɛ, à pì:


\par }{\Q \VS{23}Nↄkpare lési mɛ́ ani nↄ̀ sí

\par }{\Q à nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ,

\par }{\Q oni tↄ́ kpánɛ Imanuɛli.

\par }{\MM Tↄ́ pìi pì, Luda kú kũoo.


\par }{\PP \VS{24}Kũ Yusufu vù, à kɛ̀ lákũ Dikiri malaika dìtɛnɛ nà, à a nↄ pìi sɛ̀.

\VS{25}Ama adi a dↄ̃ nↄgbɛ̃ ũro ari à gɛ̀ɛ à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pìi ì. Akũ à tↄ́ kpànɛ Yesu.




\par }\Chap{2}{\SH Susunɛyãdↄ̃rinↄ suna Yesu gwa
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ò Yesu ì Bɛtilihamu Yudea bùsun kína Hɛrↄdu gↄrↄa. Akũ susunɛyãdↄ̃rinↄ bò ifãboki kpa, ò sù Yurusalɛmu,

\VS{2}ò gbɛ̃nↄ là ò pì: Nɛ́ kũ ò ì Yudanↄ kína ũ kú máa? O a susunɛ è ifãboki kpa, akũ o su kútɛnɛ.

\VS{3}Kũ kína Hɛrↄdu yã pìi mà, à bídi kɛ̀ kũ Yurusalɛmudenↄ ń pínki.

\VS{4}À Yuda sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ kàkara ń pínki, akũ à ń lá gu kũ oni Arumasihu in.

\VS{5}Ò wèa ò pì: Bɛtilihamumɛ zaa Yudea bùsun. Zaakũ lákũ annabii kɛ̃̀ nàn dí:


\par }{\Q \VS{6}Bɛtilihamu kũ à kú Yudanↄ bùsun,

\par }{\Q ń kĩana Yuda wɛ̃tɛnↄiro fá.

\par }{\Q Zaakũ n gũnn kína ni bon,

\par }{\Q kũ ani do ma gbɛ̃ Isarailanↄnɛ arɛ.


\par }{\MM \VS{7}Akũ Hɛrↄdu susunɛyãdↄ̃rinↄ sìsi asiri gũn, à susunɛ pì bogↄrↄ sãnsãn gbɛ̀kaḿma.

\VS{8}Akũ à ń gbarɛ Bɛtilihamu à pì: À gɛ́ à nɛ́ pì baaru gbɛkagbɛka kũ laakariio. Tó a a è, à su à omɛnɛ, makũ se, mani gɛ́ kútɛnɛ.


\par }{\PP \VS{9}Kũ ò kína yã mà, akũ ò dà zɛ́n. Akũ susunɛ kũ ò è ifãboki kpa yã pìi dòńnɛ arɛ dↄ ari à gɛ̀ɛ à zɛ̀ nɛ́ pì kúkila.

\VS{10}Kũ ò susunɛ pìi è, ń pↄ kɛ̀ nna manamana.

\VS{11}Ò gɛ̃̀ kpɛ́n, ò nɛ́ pìi è kũ a da Mariamao, akũ ò kùtɛ ò donyĩ kɛ̀nɛ. Akũ ò ń aruzɛkɛ àkpatinↄ wɛ̃̀wɛ̃, ò a gbà wura kũ turaretitio kũ lí'ↄ gbĩ nnannao.

\VS{12}Luda òńnɛ nana gũn kũ òsun bↄtɛ Hɛrↄdu kĩnaaro, akũ ò tà ń bùsun kũ zɛ́ pãndeo.


\par }{\SH Gɛna kũ Yesuo Misila
\par }
{\PP \VS{13}Ń tanaa gbɛra Dikiri malaikaa bò à sù Yusufua nana gũn à pì: Ǹ futɛ ǹ nɛ́ pì sɛ́ kũ a dao, ǹ bàa lɛ́ ǹ gɛ́ kũńwo Misila, ĩnigↄ̃ kú gwe ari mà su mà yã onnɛ dↄ, zaakũ Hɛrↄdu ni nɛ́ pì wɛtɛ à dɛmɛ.


\par }{\PP \VS{14}Akũ Yusufu fùtɛ gwãani, à nɛ́ pìi sɛ̀ kũ a dao, à gɛ̀ɛ kũńwo Misila.

\VS{15}À kú gwe ari Hɛrↄdu gɛ̀ɛ à gào. Abirekũ kɛ̀, de yã kũ Dikirii ò annabii gãi kɛ yãimɛ, à pì:

\par }{\Q Ma a nɛ́ gbɛ̀sɛ Misila.


\par }{\SH Nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ dɛdɛnaa
\par }
{\PP \VS{16}Kũ Hɛrↄdu è susunɛyãdↄ̃rinↄ ↄ̃ndↄ̃ kɛ̀arɛ, akũ a pↄ fɛ̃̀ manamana. À susunɛ bogↄrↄ taka dↄ̃ yã kũ à gbɛ̀ka susunɛyãdↄ̃rii pìnↄa yãi, akũ à gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kũ ò kà wɛ̃̀ pla ke kũ ò kĩ̀ainↄ dɛ̀dɛ Bɛtilihamu kũ a buranↄ pínki.

\VS{17}Yã kũ annabi Ilimia òo kɛ̀ sà, à pì:


\par }{\Q \VS{18}Ò wiki gbãna mà Rama,

\par }{\Q òtɛn ↄ́ↄ dↄ, òtɛn wiki pɛ́.

\par }{\Q Rahila tɛni a nɛ́nↄ ↄ́ↄ dↄ,

\par }{\Q à gì ò a nɛ̀sɛ kpátɛi,

\par }{\Q zaakũ ò kun doro.


\par }{\SH Suna kũ Misilao
\par }
{\PP \VS{19}Kũ Hɛrↄdu gà, akũ Dikiri malaika bò à sù Yusufua Misila nana gũn

\VS{20}à pì: Ǹ futɛ ǹ nɛ́ pì sɛ́ kũ a dao, ǹ tá kũńwo Isarailanↄ bùsun, zaakũ gbɛ̃ kũ òtɛn wɛtɛ ò nɛ́ pì dɛnↄ gàga.


\par }{\PP \VS{21}Akũ à fùtɛ à nɛ́ pìi sɛ̀ kũ a dao, à tà kũńwo Isarailanↄ bùsun.

\VS{22}Kũ à mà Akɛlau mɛ́ àtɛn kí ble Yudea a de Hɛrↄdu gɛ̃nɛ ũ, vutɛna gwe vĩna a kũ̀. Luda yã ònɛ nana gũn, akũ à tà Galili bùsun,

\VS{23}à gɛ̀ɛ à vùtɛ wɛ̃tɛ kũ òdi pi Nazɛra gũn. Lɛn yã kũ annabinↄ òo pàpa, kũ ò pì: Oni a sísi Nazɛra gbɛ̃.




\par }\Chap{3}{\SH Yahaya Da'itɛkɛri waazikɛnaa
\par }
{\R (Maa 1:1-8, Luk 3:1-18, Yuh 1:19-28)

\par }{\PP \VerseOne{1}Abire gbɛra Yahaya Da'itɛkɛrii sù Yudea gbárannan, àtɛn waazi kɛ

\VS{2}à pì: À nɛ̀sɛ litɛ, kpata kũ à bò Luda kĩnaa kà kãni.

\VS{3}A yãn annabi Isaya ò yã à pì:

\par }{\Q À baarukparii kòto ma dↄ gbárannan,

\par }{\Q àtɛn pi à zɛ́ kɛkɛ Dikirinɛ,

\par }{\Q à zɛ́ térerenↄ poronɛ súsu.


\par }{\PP \VS{4}Yahaya dìgↄ̃ pↄ́kasa kũ ò tã̀ kũ lakumi kãonↄ dana, àdi bára asa dↄ a pi. Kwa kũ zↄ́'iomɛ a pↄ́ble ũ.

\VS{5}Òdigↄ̃ bↄtɛ Yurusalɛmu kũ Yudea bùsu gu sĩnda pínkio kũ Yoda dↄ̀rↄↄiio ògↄ̃ su a kĩnaa.

\VS{6}Òdi ń durunnanↄ o gupuraa, akũ àdi ń da'itɛ kɛ Yodan.


\par }{\PP \VS{7}Kũ Yahaya è Farisinↄ kũ Sadusinↄ tɛn su a kĩnaa dasi ò da'itɛ kɛ, akũ à pìńnɛ: Bisãsiri pitikonↄ! Dí mɛ́ à lɛ́ dàáwa à bàa sí pↄfɛ̃ kũ Luda ni kipaḿmanɛɛ?

\VS{8}À nɛ̀sɛlitɛna yã kɛ, onigↄ̃ dↄ̃ kũ a litɛ.

\VS{9}Kũ Ibrahĩ de á dizi ũ, àsungↄ̃ da kũ abirekũ mɛ́ ani á boro. Matɛn oárɛ, Luda ni fↄ̃ à gbɛ̀ dínↄ kɛ Ibrahĩ burinↄ ũ.

\VS{10}Kpása ditɛna línↄi kↄ̀. Luda ni lí kũ àdi nɛ́ mana iro zↄ̃ à zu tɛ́ gũn.

\VS{11}Matɛni á da'itɛ kɛ á nɛ̀sɛlitɛna sèeda ũmɛ, ama gbɛ̃ke ni su ma gbɛra a gbãna demala, mádi ká mà a kyate sɛ́tɛnɛro. Àkũ mɛ́ ani á da'itɛ kɛ kũ Luda Ninio kũ tɛ́o.

\VS{12}À gbaka kũna a ↄĩ ésegbɛ̃kia. Tó à fã̀, ani a pↄ́blewɛ ká a dↄ̃̀n, ani a sàko ká tɛ́ kũ àdi garo gũn.


\par }{\SH Yesu da'itɛkɛnaa
\par }
{\R (Maa 1:9-11, Luk 3:21-22)

\par }{\PP \VS{13}Akũ Yesu bò Galili bùsun, à sù Yahaya kĩnaa Yodai de à a da'itɛ kɛ.

\VS{14}Yahaya ye à gí à pì: Makũ kũ má de ǹ ma da'itɛ kɛn n su ma kĩnaa yá?

\VS{15}Akũ Yesu wèa à pì: Àgↄ̃ de lɛ gĩa, zaakũ à kↄ̃ sì kũoo lɛ yã sĩnda pínki kɛna a zɛ́a yãi. Akũ à wè.

\VS{16}Kũ Yesu da'itɛ kɛ̀, à bikũ̀ gↄ̃̀nↄ. Zĩ birea ludambɛ wɛ̃̀kↄ̃a, akũ à è Luda Nini tɛn su lán potɛ̃nɛ bà à dìawa.

\VS{17}Akũ ò kòtoo mà bona ludambɛ à pì: Ma nɛ́ mɛ̀n do légelege yenyĩden dí, kũ ma pↄ nnaa manamana.




\par }\Chap{4}{\SH Yesu yↄ̃ogwanaa
\par }
{\R (Maa 1:12-13, Luk 4:1-13)

\par }{\PP \VerseOne{1}Akũ Luda Nini gɛ̀ɛ kũ Yesuo gbárannan de Ibilisi a yↄ̃ à gwa.

\VS{2}Yesu lɛ́ yĩ̀ fãnantɛ̃ kũ gwãanio ari gↄrↄ bupla. Kũ nà tɛni a dɛ,

\VS{3}akũ gbɛ̃kɛkɛrii pìi nài à pì: Tó Luda Nɛ́mɛ n ũ, ǹ pi gbɛ̀ dínↄ li burodi ũ.

\VS{4}Yesu wèa à pì: À kú Luda yãn ò pì:

\par }{\Q Pↄ́blen bisãsiri nigↄ̃ kúo adoro,

\par }{\Q sé yã kũ Luda tɛn o pínki.


\par }{\PP \VS{5}Akũ Ibilisi a sɛ̀ à gɛ̀ɛo Luda wɛ̃tɛn, à a zɛ̀ Luda kpɛ́ mìsↄ̃ntɛa

\VS{6}à pì: Tó Luda Nɛ́mɛ n ũ, ǹ ↄ gbarɛ n zĩdai la, zaakũ à kɛ̃na Luda yãn ò pì:

\par }{\Q Ani n yã o a malaikanↄnɛ.

\par }{\Q Oni n sɛ́ ń ↄĩ de ǹsun gɛ̃̀ sí gbɛ̀ɛaro yãi.


\par }{\MM \VS{7}Yesu wèa à pì: Ò kɛ̃̀ dↄ ò pì,

\par }{\Q ǹsun Dikiri n Luda lɛ́ ǹ gwaro.


\par }{\PP \VS{8}Akũ Ibilisi a sɛ̀ à gɛ̀ɛo dↄ kpi lei manamana musu, à andunia kpatanↄ mↄ̀nɛ pínki kũ ń aruzɛkɛnↄ

\VS{9}à pì: Mani n gba adinↄ pínki, tó n kutɛ n donyĩ kɛmɛnɛ.

\VS{10}Akũ Yesu pìnɛ: Ǹ gomala Setan! Zaakũ ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì:

\par }{\Q Ǹ donyĩ kɛ Dikiri n Ludanɛ

\par }{\Q ǹgↄ̃ doi ado.


\par }{\PP \VS{11}Akũ Ibilisi a tò gwe sà, akũ malaikanↄ sù ò kpài.


\par }{\SH Yesu nana a zĩa zaa Galili
\par }
{\R (Maa 1:14-15, Luk 4:14-15)

\par }{\PP \VS{12}Kũ Yesu mà ò Yahaya kũ̀ ò dà kpɛ́siran, akũ à tà Galili.

\VS{13}Adi vutɛ Nazɛra doro, à gɛ̀ɛ à vùtɛ sɛ̀bɛɛ sarɛ Kapɛnamu, Zɛbuluni burinↄ kũ Nafatali burinↄ bùsun,

\VS{14}de yã kũ annabi Isaya ò kɛ yãi à pì:


\par }{\Q \VS{15}Zɛbuluni burinↄ kũ Nafatali burinↄ bùsu,

\par }{\Q zaa ísira kpa ari Yoda bara,

\par }{\Q Galili bùsu kũ buri pãndenↄ kun pìi,


\par }{\Q \VS{16}ń gbɛ̃ kũ ò kú gusira gũnnↄ gupura zↄ̃kↄ̃ↄ è,

\par }{\Q gu dↄ̀ bùsu kũ à kú ga lɛ́i pì denↄnɛ sà.


\par }{\PP \VS{17}Zaa gↄrↄ kũ̀a Yesu nà waazikɛnaaa à pì: À nɛ̀sɛ litɛ, kpata kũ à bò Luda kĩnaa kà kãni.


\par }{\SH Yesu ìba káakunↄ sisinaa
\par }
{\R (Maa 1:16-20, Luk 5:1-11)

\par }{\PP \VS{18}Kũ Yesu tɛn do Galili sɛ̀bɛɛi, à gbɛ̃nↄn planↄ è, vĩ̀ni kũ dakũnao, Simↄ kũ òdi pi Pita kũ a dakũna Anduruo. Òtɛn táaru kpá sɛ̀bɛɛ pìn, zaakũ sↄrↄkↄnↄmɛ.

\VS{19}Akũ Yesu pìńnɛ: À mↄ́ à tɛ́mai, mani á kɛ gbɛ̃wɛtɛrinↄ ũ.

\VS{20}Zaa gwe gↄ̃̀nↄ ò ń táarunↄ tòn, ò bò ò tɛ̀i.

\VS{21}Kũ à gɛ̀ɛ arɛ, à gbɛ̃nↄn pla pãndenↄ è, vĩ̀ni kũ dakũnao dↄ, Zebedi nɛ́ Yamisi kũ a dakũna Yuhanao. Ò kú gó'itɛ gũn kũ ń de Zebedio, òtɛni ń táarunↄ kɛkɛ. Yesu ń sísi,

\VS{22}akũ ò ń de tò gó gũn gwe gↄ̃̀nↄ, ò bò ò tɛ̀i.


\par }{\SH Yesu yãdannɛnaa
\par }
{\R (Luk 6:17-19)

\par }{\PP \VS{23}Yesu dìgↄ̃ kure Galili bùsun, àdi yã dańnɛ ń aduakɛkpɛnↄ gũn, àdi kpata kũ à bò Luda kĩnaa baaru kpá, àdi gbɛ̃nↄ kɛ̃kↄ̃a kũ gyã buri sĩnda pínkio.

\VS{24}A tↄ́ dà Siria bùsula pínki, akũ òdigↄ̃ sunɛ kũ gbɛ̃ kũ òtɛn gyã buri sĩnda pínki kũ wãwão kɛnↄ kũ tãnadenↄ kũ lɛ́tɛlɛtɛgyãdenↄ kũ ɛrɛnↄ, akũ àdi ń werekↄ̃a.

\VS{25}Ò bò Galili kũ Wɛ̃tɛmɛnkuri bùsuuo kũ Yurusalɛmuo kũ Yudeao kũ Yoda barao dasidasi ò tɛ̀i.




\par }\Chap{5}{\SH Arubarikadenↄmɛ Yesu ìbanↄ ũ
\par }
{\R (Luk 6:20-23)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kũ Yesu pari pìnↄ è, à dìdi sĩ̀sĩia. Kũ à vùtɛ, a ìbanↄ sù a kĩnaa,

\VS{2}akũ à nà yãdannɛnaaa à pì:


\par }{\Q \VS{3}Arubarikadenↄmɛ gbɛ̃ kũ ò ń kĩana dↄ̃nↄ ũ,

\par }{\Q zaakũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa de ń pↄ́ ũ.


\par }{\Q \VS{4}Arubarikadenↄmɛ pↄsiradenↄ ũ,

\par }{\Q zaakũ Luda ni ń laakari kpátɛńnɛ.


\par }{\Q \VS{5}Arubarikadenↄmɛ zĩdabusarinↄ ũ,

\par }{\Q zaakũ mↄ́kↄ̃nↄ mɛ́ onigↄ̃ andunia vĩ.


\par }{\Q \VS{6}Arubarikadenↄmɛ yãzɛde nidɛrinↄ ũ,

\par }{\Q zaakũ mↄ́kↄ̃nↄ mɛ́ oni kã.


\par }{\Q \VS{7}Arubarikadenↄmɛ wɛ̃ndadↄ̃nnɛrinↄ ũ,

\par }{\Q zaakũ Luda ni ń wɛ̃nda dↄ̃.


\par }{\Q \VS{8}Arubarikadenↄmɛ nɛ̀sɛpuradenↄ ũ,

\par }{\Q zaakũ mↄ́kↄ̃nↄ mɛ́ oni wɛ́ si Ludalɛ.


\par }{\Q \VS{9}Arubarikadenↄmɛ ibɛrɛmidɛrinↄ ũ,

\par }{\Q zaakũ oni ń sísi Luda nɛ́nↄ.


\par }{\Q \VS{10}Arubarikadenↄmɛ gbɛ̃ kũ òdi wari dↄḿma ń yãmanakɛna yãinↄ ũ,

\par }{\Q zaakũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa de ń pↄ́ ũ.


\par }{\Q \VS{11}Arubarikadenↄmɛ á ũ,

\par }{\Q tó ò á sↄ̃sↄ̃, tó ò wari dↄ̀áwa,

\par }{\Q tó ò yã vãni sĩnda pínki dìáwa ma yãi.


\par }{\MM \VS{12}À pↄnna kɛ à yáa dↄ, zaakũ á láada zↄ̃kↄ̃ ludambɛ. Lɛn ò wari dↄ̀ annabi kũ ò kú á ãnↄa lɛ.


\par }{\SH Yesu ìbanↄmɛ wisi ũ kũ gupurao
\par }
{\R (Maa 9:50, Luk 14:34-35)

\par }{\PP \VS{13}Ákↄ̃nↄ mɛ́ á wisi ũ andunianɛ. Tó wisi i nna tà, deran oni kɛ nà à gↄ̃ wisi ũ dↄↄ? À àre ke vĩ doro, séde ò kↄ́tɛ gbɛ̃nↄ táa oa.


\par }{\PP \VS{14}Ákↄ̃nↄ mɛ́ á gupura ũ andunianɛ. Wɛ̃tɛ kũ ò kàtɛ sĩ̀sĩi musu dì fↄ̃ àgↄ̃ utɛnaro.

\VS{15}Òdi fitila na ò gbaka kútɛaro. Òdi a di a dibↄↄ musumɛ, de à gu pu gbɛ̃ kũ ò kú ↄnnnↄnɛ.

\VS{16}À gu pu gbɛ̃nↄnɛ lɛ, de ò á yãmanakɛnanↄ e ò á De kũ à kú musu tↄ́ kpá.


\par }{\SH Musa doka bↄkↄtɛnaa
\par }
{\PP \VS{17}Àsungↄ̃ da ma su Musa doka kũ annabinↄ yãnↄ gboronlo. Mádi su gbororo, ma su de mà papamɛ.

\VS{18}Yãpuran matɛn oárɛ, ludambɛ kũ zĩtɛo ni gɛ̃tɛ, ama doka pì wãnzãn fítinle ke a pↄ́ kete ke ni gɛ̃tɛro, yã sĩnda pínki ni kɛ.

\VS{19}Abire yãi tó gbɛ̃ gì yã kũ ò dìtɛ pìnↄ dokei, bee a kũ à kĩ̀ańyĩ, tó àdi da gbɛ̃nↄnɛ ò kɛ lɛ, ade nigↄ̃ kĩańyĩ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gbɛ̃nↄ tɛ́mɛ. Tó gbɛ̃ kũna, tó àdi dańnɛ lɛ sↄ̃, ade nigↄ̃ zↄ̃kↄ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gbɛ̃nↄ tɛ́.

\VS{20}Matɛn oárɛ, tó á yãmanakɛna de ludayãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ pↄ́laro, áni gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũnlo.


\par }{\SH Pↄfɛ̃naa
\par }
{\PP \VS{21}A mà ò pì yãdenↄnɛ òsun gbɛ̃ dɛro. Gbɛ̃ kũ à gbɛ̃ dɛ̀ɛ, oni yãkpatɛ kɛ kãao.

\VS{22}Makũ sↄ̃, matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ à pↄ fɛ̃̀ a gbɛ̃dakeii kà ò yãkpatɛ kɛ kãao. Gbɛ̃ kũ à a gbɛ̃dake sↄ̃̀sↄ̃ↄ kà ò gɛ́ kãao gbãnadenↄ kĩnaa. Gbɛ̃ kũ à pì a gbɛ̃dakenɛ mìsaride sↄ̃ kà à gɛ̃ tɛ́n gyãwãnn.

\VS{23}Tó n su ǹ Luda gba pↄ́ a gbagbakia, tó n dↄn gwe kũ n gbɛ̃dake n yã kũna,

\VS{24}ǹ n gba tó sa'oki arɛ gwe, ǹ gɛ́ ǹ kútɛ kɛ n adenɛ gĩa, gbasa ǹ su ǹ sa o sà.

\VS{25}Tó n ibɛrɛ tɛn gɛ́ kũnwo yãkpatɛkɛkia, ǹ kɛ likalika ǹ kɛ kãao nna zaa zɛ́n, de àsun n kpá yãkpatɛkɛriaro yãi. Tó ńdi kɛ lɛro, yãkpatɛkɛri pì ni n kpá dogariia, dogari ni n da kpɛ́siran.

\VS{26}Yãpuran matɛn onnɛ, ĩni bo gwero ari ǹ gɛ́ fĩna boo pínki. Bee kↄbↄ ni gↄ̃ tɛ́nyĩro.


\par }{\SH Zinakɛnaa
\par }
{\PP \VS{27}A mà ò pì, àsun zina kɛro.

\VS{28}Makũ sↄ̃, matɛn oárɛ, tó gbɛ̃ nↄgbɛ̃ gwà kũ laasun pãndeo, ade zina kɛ̀ kãaon gwe kↄ̀.

\VS{29}Tó n ↄpla wɛ́ dì tó ǹ fu, ǹ a bo ǹ zukũna. N kurana n mɛ̀gu kei mana de ò n mɛ̀gu sĩnda pínki zu tɛ́nla.

\VS{30}Tó n ↄpla dì tó ǹ fu, ǹ zↄ̃ ǹ zukũna. N kurana n mɛ̀gu kei mana de n mɛ̀gu sĩnda pínki tana tɛ́nla.


\par }{\SH Yìgidɛnaa
\par }
{\R (Mat 19:9, Maa 10:11-12, Luk 16:18)

\par }{\PP \VS{31}Ò pì dↄ, tó gbɛ̃ tɛn gí a nanↄi, à yìgidɛtakada kpáa.

\VS{32}Makũ sↄ̃, matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ à gì a nanↄi, tó adi kɛ à gↄ̃pose kɛ̀nlo, a zã pì mɛ́ àdi tó à gↄ̃ zinakɛri ũ. Gbɛ̃ kũ à nↄ kũ ò gìii sɛ̀ sↄ̃, à zina kɛ̀n gwe.


\par }{\SH Ladanaa
\par }
{\PP \VS{33}A mà ò pì yãdenↄnɛ dↄ, ò yã kũ ò sì kũ Dikirio papa, òsun fuaro.

\VS{34}Makũ sↄ̃, matɛn oárɛ, àsun la da sero. Àsun la da kũ ludambɛoro, zaakũ Luda kíblegbaamɛ,

\VS{35}ke andunia, zaakũ Luda tìntimmmɛ, ke Yurusalɛmu, zaakũ Kína zↄ̃kↄ̃ wɛ̃tɛmɛ.

\VS{36}Ǹsun la da kũ n mìioro, zaakũ ĩni fↄ̃ ǹ n mìkã mɛ̀n do pura kũ ke ǹ a sira kũro.

\VS{37}Àgↄ̃ pi ee ke oi. Yã kũ à de abirekũla bò yã vãni gũmmɛ.


\par }{\SH Fĩnabonaa
\par }
{\R (Luk 6:29-30)

\par }{\PP \VS{38}A mà ò pì, ò wɛ́ fĩna bo kũ wɛ́o, saka kũ sakaao.

\VS{39}Makũ sↄ̃, matɛn oárɛ, àsun fĩna bo gbɛ̃ kũ à vãni kɛ̀árɛaro. Tó gbɛ̃ n sãn kɛ̀ n ↄpla gasuua, ǹ a do dↄnɛ dↄ.

\VS{40}Tó gbɛ̃ ye à n uta lokomma yãkpatɛ kɛ kũnwo, ǹ n uta zↄ̃kↄ̃ↄ tónɛ dↄ.

\VS{41}Tó gbɛ̃ gã nàmma ǹ aso sɛ́arɛ kiloo do, ǹ gɛ́onɛ kiloo pla.

\VS{42}Tó gbɛ̃ pↄ́ wɛ́ kɛ̀mma, ǹ kpáa. Ǹsun gbɛ̃ kũ à ye à pↄ sãkãmma tɛ̃ro.


\par }{\SH Yena ibɛrɛɛi
\par }
{\R (Luk 6:27-28, 32-36)

\par }{\PP \VS{43}A mà ò pì, àgↄ̃ ye á gbɛ̃dakei, à zã á ibɛrɛgu.

\VS{44}Makũ sↄ̃, matɛn oárɛ, àgↄ̃ ye á ibɛrɛnↄi, à adua kɛ gbɛ̃ kũ òdi wɛ́ tãáwanↄnɛ,

\VS{45}de à gↄ̃ á De kũ à kú musu nɛ́nↄ ũ yãpura. Zaakũ àdi ifãntɛ̃ bo gbɛ̃ vãninↄnɛ kũ gbɛ̃ mananↄ ń pínki, àdi legũ ma taarisaridenↄnɛ kũ taaridenↄ ń pínki.

\VS{46}Tó gbɛ̃ kũ ò yeáinↄn á yeńyĩ, áni láada ke le Luda kĩnaa yá? Bee bɛ'ↄgↄsirinↄ dì kɛ lɛroo?

\VS{47}Tó á gbɛ̃nↄn adì fↄ kpákpaḿma ńtɛ̃nɛ, bↄ́ á deo gbɛ̃ pãndenↄlaa? Bee kifirinↄ dì kɛ lɛroo?

\VS{48}Abire yãi àgↄ̃ kun papana, lán á De kũ à kú musu kun papana nà.




\par }\Chap{6}{\SH Gbadanaa
\par }
{\PP \VerseOne{1}À laakari kɛ á donyĩyãkɛna gupuraai. Àsun kɛ bisãsiri wɛ́ yãiro. Tó átɛn kɛ lɛ, áni láada le á De kũ à kú musu kĩnaaro.

\VS{2}Tó ntɛn gba da takasidenↄnɛ, ǹsun a kpàkpa kɛ lán manafikidenↄ bàro. Òdi kɛ aduakɛkpɛnↄ gũn kũ gãnulɛanↄ de gbɛ̃nↄ ń tↄ́ nna sí yãimɛ. Yãpuran matɛn oárɛ, ò ń láada lèn gwe kↄ̀!

\VS{3}Mↄkↄ̃n, tó ntɛn gba da takasidenↄnɛ, ǹsun tó n ↄzɛ dↄ̃ lán n ↄpla tɛn kɛ nàro.

\VS{4}Ǹ tó n gbadana kɛ asiriyã ũ, n De kũ à asiriyã dↄ̃ ni a fĩna bonnɛ.


\par }{\SH Aduakɛnaa
\par }
{\R (Luk 11:2-4)

\par }{\PP \VS{5}Tó átɛn adua kɛ, àsungↄ̃ de lán manafikidenↄ bàro. Òdigↄ̃ ye ò adua kɛ zɛna aduakɛkpɛn kũ zɛ́rankpakↄ̃anↄ de gbɛ̃nↄ ń e yãi. Yãpuran matɛn oárɛ, ò ń láada lèn gwe kↄ̀!

\VS{6}Mↄkↄ̃n, tó ntɛn adua kɛ, ǹ gɛ̃ n kpɛ́ gũn, ǹ gbà tata, ǹ wɛ́ kɛ n De kũ à kú gwe asiri gũnwa, n De kũ à asiriyã dↄ̃ ni sí kũnwo.

\VS{7}Tó átɛn adua kɛ, àsun yã bↄtɛ dasi lán kifirinↄ bàro. Òdigↄ̃ da ń yãbↄtɛna dasi gũn Luda ni sí kũńwo.

\VS{8}Àsungↄ̃ de lán ń bàro, zaakũ á De pↄ́ kũ á a ni vĩ dↄ̃ ari àgↄ̃ gɛ́ gbɛkaa.

\VS{9}Àgↄ̃ adua kɛ lán dí bà:

\par }{\Q Ó De kũ à kú musu,

\par }{\Q ǹ tó ògↄ̃ dↄ̃ kũ n tↄ́ adona,


\par }{\Q \VS{10}Ǹ tó kpata kũ à bò n kĩnaa bo gupuraa,

\par }{\Q ò n pↄyenyĩna kɛ andunia gũn,

\par }{\Q lákũ òdi kɛ zaa musu nà.


\par }{\Q \VS{11}Ǹ ó gba ú kũ óni ble gbãra.


\par }{\Q \VS{12}Ǹ ó taarinↄ kɛ̃wá,

\par }{\Q lákũ odì kɛ̃ gbɛ̃ kũ ò taari kɛ̀wɛrɛnↄnɛ nà.


\par }{\Q \VS{13}Ǹsun tó ò fu yↄ̃ogwanaaaro,

\par }{\Q ǹ ó sí a vãnia.


\par }{\MM \VS{14}Tó a gbɛ̃nↄ taari kɛ̃̀ńnɛ, á De kũ à kú musu ni á pↄ́ kɛ̃árɛ se.

\VS{15}Tó adi gbɛ̃nↄ taarinↄ kɛ̃ńnɛ sↄ̃ro, á De ni á taarinↄ kɛ̃árɛro.


\par }{\SH Lɛ́yĩnaa
\par }
{\PP \VS{16}Tó á lɛ́yĩna sↄ̃, àsun ãn sisi lán manafikidenↄ bàro. Òdi ń ãn yãkatɛ de gbɛ̃nↄ gↄ̃ dↄ̃ kũ ò lɛ́yĩna yãi. Yãpuran matɛn oárɛ, ò ń láada lèn gwe kↄ̀!

\VS{17}Mↄkↄ̃n, tó ń lɛ́yĩna, ǹ ãn pípi, ǹ nísi mámamma,

\VS{18}de gbɛ̃nↄ sún dↄ̃ ń lɛ́yĩnaro, sé n De kũ à kú asiri gũn baasiro. N De kũ à asiriyã dↄ̃ ni a fĩna bonnɛ.


\par }{\SH Aruzɛkɛ yã
\par }
{\R (Luk 11:33-36, 12:33-34, 16:13)

\par }{\PP \VS{19}Àsun aruzɛkɛ kakaraái andunia gũn laro, gu kũ kↄ̀kↄnↄ dì pↄ́ yakan, pↄ́nↄ dì dã̀a kpán akũsↄ̃ kpãninↄ dì gu fↄ̃ ò pↄ́nↄ sɛ́tɛn.

\VS{20}À á aruzɛkɛ kakara ludambɛ, gu kũ kↄ̀kↄnↄ dì pↄ́ yakanlo, pↄ́nↄ dì dã̀a kpánlo akũsↄ̃ kpãninↄ dì gu fↄ̃ ò pↄ́nↄ sɛ́tɛnlo.

\VS{21}Zaakũ gu kũ n aruzɛkɛ kún, gwen n laakarii dìgↄ̃ kún se.


\par }{\PP \VS{22}Wɛ́mɛ mɛ̀ fitila ũ. Tó n wɛ́ aafia, n mɛ̀ pínki nigↄ̃ gupura ũ.

\VS{23}Tó n wɛ́ manaro sↄ̃, n mɛ̀ pínki nigↄ̃ gusira ũ. Tó gupura kũ ń kũna de gusira ũ, gusira pì zↄ̃kↄ̃.

\VS{24}Gbɛ̃ke dì fↄ̃ à zↄ̀ ble dikiri mɛ̀n planɛro, zaakũ ani zã gbɛ̃ don àgↄ̃ ye gbɛ̃ doi, kesↄ̃ ani na gbɛ̃ doa à gbɛ̃ do gya bo. Áni fↄ̃ àgↄ̃ zↄ̀ ble Ludanɛ kũ ↄgↄo lɛɛlɛro.


\par }{\SH Ludanaanikɛnaa
\par }
{\R (Luk 12:22-31)

\par }{\PP \VS{25}Abire yãi matɛn oárɛ, àsun á wɛ̃̀ndi damu kɛ à pi bↄ́n óni ble ke bↄ́n óni miro. Àsun mɛ̀ damu kɛ à pi bↄ́n óni daro. Wɛ̃̀ndi de pↄ́blelaroo? Mɛ̀ de pↄ́kasalaroo?

\VS{26}À gwa bãnↄa. Òdi pↄ́ tↄ̃ro, òdi pↄ́ kɛ̃ro, òdi pↄ́ ká dↄ̃̀ↄ gũnlo, ama á De kũ à kú musu dì pↄ́ble kpáḿma. Á bɛ̀ɛrɛ vĩ manamana de bãnↄlaroo?

\VS{27}Á tɛ́, dí mɛ́ ani fↄ̃ à a wɛ̃̀ndi gbã̀na kara, bee gↄrↄ do, a damukɛnaa gũnn?


\par }{\PP \VS{28}Bↄ́yãin adì pↄ́kasa damu kɛɛ? À lávunↄ gwa sɛ̃̀n lákũ ò de nà. Òdi zĩ kɛro, òdi buu tãro,

\VS{29}ama matɛn oárɛ, bee Sulemanu kũ a aruzɛkɛo, adi uta da a mana kà ń ke ũro.

\VS{30}Sɛ̃̀la kũ à kun gbãra ani tɛ́ kũ zia, lákũ Luda dì pↄ́ nai lɛ nà, ákↄ̃nↄ ludanaanikĩanadenↄ, oni á pↄ́ o dↄ yá?

\VS{31}Abire yãi àsun pↄ́ke damu kɛ à pi bↄ́n óni ble ke bↄ́n óni mi ke bↄ́n óni daro.

\VS{32}Kifirinↄn pↄ́ pìnↄ pínki yã dì dońnɛ arɛ. Zaakũ á De kũ à kú musu dↄ̃ kũ pↄ́ pìnↄ kↄ̃ sì kãáo,

\VS{33}à tó kpata kũ à bò a kĩnaa kũ a yãzɛdeo doárɛ arɛ gĩa, ani á pↄ́ pìnↄ karaárɛ pínki.

\VS{34}Abire yãi àsun zia damu kɛro, zaakũ zia a zĩda yã dↄ̃. Gↄrↄ sĩnda pínki yã'ũmmanaa mↄ̀a.




\par }\Chap{7}{\SH Kↄ̃ taari'enaa
\par }
{\R (Luk 6:37-38, 41-42)

\par }{\PP \VerseOne{1}Àsun gbɛ̃ taari ero, Luda ni á taari e sero.

\VS{2}Zaakũ lákũ ndì gbɛ̃ taari e nà, lɛn Luda ni n taari e lɛ. Zaka kũ n yↄ̃ońnɛ ani yↄ̃onnɛ.

\VS{3}Bↄ́yãi ntɛn sɛ̃̀buru kũ à da n gbɛ̃dake wɛ́n ei, akũsↄ̃ ntɛn límukutu kũ à da n wɛ́n yã daroo?

\VS{4}Kũ límukutu da n wɛ́n, à kɛ̀ dera ĩni pi n gbɛ̃dakenɛ à tó ǹ sɛ̃̀buru kũ à da a wɛ́n bonɛɛ?

\VS{5}Manafikide! Ǹ límukutu kũ à da n wɛ́n bo gĩa, gbasa ǹ gu e swáswa de ǹ le ǹ sɛ̃̀buru kũ à da n gbɛ̃dake wɛ́n bonɛ.


\par }{\Q \VS{6}Àsun Luda pↄ́ kpá kifirinↄaro,

\par }{\Q de òsun ɛra ò á kari kɛro yãi.

\par }{\Q Àsun á gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛdenↄ zu alɛdɛnↄnɛro,

\par }{\Q de òsun táa o'oaro yãi.


\par }{\SH Wɛ́kɛnaa
\par }
{\R (Luk 11:9-13)

\par }{\PP \VS{7}À wɛ́ kɛ, Luda ni kpááwa. À wɛtɛ, áni le. À gbà lɛ́, Luda ni wɛ̃árɛ.

\VS{8}Zaakũ gbɛ̃ kũ à wɛ́ kɛ̀ɛn òdi kpáa, gbɛ̃ kũ à wɛ̀tɛ sↄ̃ àdi le, gbɛ̃ kũ à gbàa lɛ̀ɛn oni wɛ̃nɛ.

\VS{9}Á tɛ́, dí mɛ́ ani gbɛ̀ kpá a nɛ́a, tó à burodi wɛ́ kɛ̀aa?

\VS{10}Tó à kpↄ̀ wɛ́ kɛ̀a sↄ̃, ani mlɛ̃̀ sɛ́ à kpáa yá?

\VS{11}Bee kũ á vãnikɛo, á pↄ́ mana kpana á nɛ́nↄa dↄ̃. Oni á De kũ à kú musu pↄ́ mana kpana gbɛ̃ kũ ò wɛ́ kɛ̀anↄa pↄ́ o dↄ yá?


\par }{\PP \VS{12}À kɛ gbɛ̃nↄnɛ lákũ á ye ò kɛárɛ nà. Musa doka kũ annabinↄ yãnↄ mìin gwe.


\par }{\SH Zɛ́lɛ kpakoto
\par }
{\R (Luk 13:24)

\par }{\PP \VS{13}À zɛ́lɛ kpakoto sɛ́. Zɛ́ kũ a lɛ́ yàasa akũ à mɛ̀poroki vĩ dì gɛ́ kũńwo kakatɛnaa gũmmɛ. Abirekũn pari tɛn sɛ́.

\VS{14}Zɛ́ kũ àdi gɛ́ kũńwo wɛ̃̀ndii gũn lɛ́ kpakoto à nakↄ̃ana, akũsↄ̃ gbɛ̃ kũ ò lè ò sɛ́nↄn dasiro.


\par }{\SH Gbɛ̃ dↄ̃na a yãkɛnaaa
\par }
{\R (Luk 6:43-44, 13:25-27)

\par }{\PP \VS{15}À laakari kɛ annabi ɛ́kɛnↄi. Òdi su á kĩnaa kũ sã bárao dana, ama lɛwanna nàdɛrinↄmɛ ń ũ.

\VS{16}Áni ń dↄ̃ ń yãkɛnaaa. Òdi geepi bo lɛ̀ líaro. Òdi kaka e babare láaro.

\VS{17}Lí mana dì nɛ́ nna i, lí vãni dì nɛ́ gina i.

\VS{18}Lí mana dì fↄ̃ à nɛ́ ginaa ìro, lí vãni dì fↄ̃ à nɛ́ nna ìro.

\VS{19}Òdi lí kũ àdi nɛ́ mana iro zↄ̃ ò zu tɛ́ gũmmɛ.

\VS{20}Lɛmɛ áni ń dↄ̃ ń yãkɛnaaa lɛ.


\par }{\PP \VS{21}Adi kɛ gbɛ̃ kũ àdigↄ̃ ma sísi Dikiri, Dikiri, mɛ́ ani gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũnlo, sé gbɛ̃ kũ àdi ma De kũ à kú musu pↄyenyĩna kɛɛ.

\VS{22}Yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ pari ni pimɛnɛ: Dikiri, Dikiri, o Luda yã òńnɛ kũ n tↄ́o bi! O tãnanↄ gòḿma kũ n tↄ́o bi! O daboyãnↄ kɛ̀ dasi kũ n tↄ́o bi!

\VS{23}Mani pińnɛ súsu: Má á dↄ̃ zikiro. À gomala yãvãnikɛrinↄ!


\par }{\SH Kpɛ́bori gbɛ̃nↄn planↄ
\par }
{\R (Luk 6:47-49)

\par }{\PP \VS{24}Abire yãi gbɛ̃ kũ à ma yã dínↄ mà, akũ à zĩ kɛ̀a de lán gbɛ̃ laakaride kũ à a kpɛ́ bò gbɛ̀ɛa bàmɛ.

\VS{25}Kũ legũ mà, í dàgula, ĩa kàka à sù kpɛ́ pìia, akũ adi lɛ́tɛro, kũ ò a ɛ̃ pɛ̀tɛ gbɛ̀ɛa yãi.

\VS{26}Gbɛ̃ kũ à ma yã dínↄ mà, akũ adi zĩ kɛaro de lán mìsaride kũ à a kpɛ́ bò bùsu'atɛ̃a bàmɛ.

\VS{27}Kũ legũ mà, í dàgula, ĩa kàka à sù kpɛ́ pìia, akũ à gbòro à lɛ̀tɛ gbìrim.


\par }{\SH Yesu ikoo
\par }
{\PP \VS{28}Kũ Yesu yã birenↄ ò à làka, a yãdannɛnaa bò pari sarɛ,

\VS{29}zaakũ adi yã dańnɛ lán ludayãdannɛrinↄ bàro, à dàńnɛ kũ ikoomɛ.




\par }\Chap{8}{\SH Kusu werekↄ̃anaa
\par }
{\R (Maa 1:40-45, Luk 5:12-16)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kũ Yesu kìpa sĩ̀sĩia, pari tɛ́i.

\VS{2}Akũ kusu ke sù à kùtɛ a arɛ à pì: Dikiri, tó ń yei, ĩni fↄ̃ ǹ ma werekↄ̃a swáswa.

\VS{3}Yesu ↄ bò à nàa à pì: Má yei. Ǹ gↄ̃ swáswa. Zaa gwe gↄ̃̀nↄ a kusu làka.

\VS{4}Akũ Yesu pìnɛ: Ǹsun o gbɛ̃ke maro. Ǹ gɛ́ ǹ n zĩda mↄ sa'oriinɛ, ǹ sa'opↄ kũ Musa dìtɛ kpá n werekↄ̃ana sèeda ũ gbɛ̃nↄnɛ.


\par }{\SH Sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ zĩkɛri werekↄ̃anaa
\par }
{\R (Luk 7:1-10)

\par }{\PP \VS{5}Kũ Yesu tɛn gɛ̃ Kapɛnamu, akũ Romu sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ sù a kĩnaa, a wɛ́ kɛ̀a

\VS{6}à pì: Dikiri, ma zĩkɛri wútɛna bɛ, à kↄ̃̀nↄ kũ̀, mɛ̀ tɛn ũa manamana.

\VS{7}Akũ Yesu pìnɛ: Mani gɛ́ mà a werekↄ̃a.

\VS{8}Akũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi pìnɛ: Dikiri, mádi ká ǹ gɛ́ ma bɛaro. Ǹ yã o dé, ma zĩkɛri ni werekↄ̃a.

\VS{9}Zaakũ makũ se, ò iko vĩ ma musumɛ, akũ má iko vĩ sozanↄa. Madì o ń gbɛ̃ donɛ à gɛ́, àdi gɛ́. Madì o a pãndenɛ à mↄ́, àdi su. Madì o ma zĩkɛriinɛ à adikũ kɛ, akũ àdi kɛ.


\par }{\PP \VS{10}Kũ Yesu yã pìi mà, à bò a sarɛ, akũ à pì gbɛ̃ kũ ò tɛ́inↄnɛ: Yãpuran matɛn oárɛ, mádi le gbɛ̃ke ma náani kɛ̀ lɛ Isarailanↄ tɛ́ro.

\VS{11}Matɛn oárɛ, gbɛ̃nↄ ni bo ifãboki kpa kũ ifãlɛtɛ kpao dasidasi oni su pↄ́ ble kũ Ibrahĩo kũ Isaakuo kũ Yakubuo kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn.

\VS{12}Gbɛ̃ kũ ò de yã ògↄ̃ kú kpataa pìi gũnnↄ sↄ̃, oni ń zu bàai gusira gũmmɛ. Gwen oni ↄ́ↄ dↄn ò ↄ di ń mìia.

\VS{13}Akũ Yesu pì sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìinɛ: Ǹ tá bɛ. À kɛnnɛ lákũ n ma náani kɛ̀ nà. Akũ a zĩkɛrii pì gbãna kũ̀ gↄrↄ kũ̀a gↄ̃̀nↄ.


\par }{\SH Yesu gyãrenↄ werekↄ̃ana dasidasi
\par }
{\R (Maa 1:29-34, Luk 4:38-41)

\par }{\PP \VS{14}Yesu gɛ̀ɛ Pita bɛa, akũ à è a nanↄ da wútɛna, àtɛn mɛ̀wãna kɛ.

\VS{15}Kũ à ↄ nà a ↄa, akũ a mɛ̀ yĩda kũ̀, akũ à fùtɛ à pↄ́ble kɛ̀nɛ.


\par }{\PP \VS{16}Kũ ↄkↄsi kɛ̀, akũ ò sùnɛ kũ tãnadenↄ dasidasi, akũ à tãna pìnↄ gòḿma kũ yã'onaao, à gyãrenↄ wèrekↄ̃a ń pínki.

\VS{17}Lɛn yã kũ annabi Isaya òo kɛ̀ lɛ à pì:

\par }{\Q À ó gbãnasarikɛ sɛ̀,

\par }{\Q à ó gyãnↄ kɛ̃̀wá.


\par }{\SH Gbɛ̃ kũ ò ye ò tɛ́ Yesuinↄ
\par }
{\R (Luk 9:57-62)

\par }{\PP \VS{18}Kũ Yesu è pari kàkaraai, akũ à pì a ìbanↄnɛ: Ò bikũ sɛ̀bɛɛ bara.

\VS{19}Akũ ludayãdannɛri ke sù à pì Yesunɛ: Dannɛri, gu kũ ntɛn gɛ́n sĩnda pínki manigↄ̃ tɛ́nyĩ.

\VS{20}Yesu pìnɛ: Gbɛ̃gbonnↄ ń tò vĩ, bãnↄn ń sà vĩ, Bisãsiri Nɛ́ sↄ̃ à ĩampaki vĩro.


\par }{\PP \VS{21}Akũ ìba pãnde pìnɛ: Dikiri, ǹ tó ari ma de kpágui gĩa.

\VS{22}Akũ Yesu pìnɛ: Ǹ tɛ́mai. Ǹ tó gɛ̀nↄ ń gɛ̀nↄ vĩ.


\par }{\SH Yesu zàga'ĩa zɛnaa
\par }
{\R (Maa 4:35-41, Luk 8:22-25)

\par }{\PP \VS{23}Yesu gɛ̃̀ gó'itɛ gũn, akũ a ìbanↄ tɛ̀i ò dà zɛ́n.

\VS{24}Kãnto zàga'ĩa gbãna kàka sɛ̀bɛla, í tɛn vĩvĩ àtɛn káka ń gón. Yesu tɛn i o,

\VS{25}akũ a ìbanↄ nài, ò a vù ò pì: Dikiri, ǹ ó sura ba, ótɛn kakatɛmɛ.

\VS{26}Akũ à pìńnɛ: Ludanaanikĩanadenↄ! À kɛ̀ dera á vĩna vĩ lɛɛ? Akũ à fùtɛ à gì ĩanɛ kũ ío, akũ gu kɛ̀ kítikiti.

\VS{27}Yã pìi bò gbɛ̃ pìnↄ sarɛ ò pì: Gbɛ̃ kpate taka burin dí? Bee ĩa kũ ío dì a yã mamɛ.


\par }{\SH Tãnanↄ gbarɛna alɛdɛnↄa
\par }
{\R (Maa 5:1-20, Luk 8:26-39)

\par }{\PP \VS{28}Kũ Yesu bikũ̀ bara dire Gadara bùsun, tãnade gbɛ̃nↄn pla kenↄ bò miranↄ tɛ́, ò sù ò dàalɛ. Ò pãsĩ manamana, gbɛ̃ke dì fↄ̃ à bↄtɛ gwero.

\VS{29}Ò wiki lɛ̀ ò pì: Bↄ́n ó vĩ kↄ̃ ↄĩ, Luda Nɛ́? N su wɛ́ tãwá la ari a gↄrↄ gↄ̃ kán yá?

\VS{30}Alɛdɛ kpàsa zↄ̃kↄ̃ kú kũńwo zã̀ dire, òtɛn pↄ́ ble.

\VS{31}Akũ tãna pìnↄ kútɛ kɛ̀ Yesunɛ ò pì: Tó n pɛ̀wá, ǹ ó gbarɛ alɛdɛ kpàsa dire gũn.

\VS{32}Akũ Yesu pìńnɛ: À gɛ́. Akũ ò gòḿma ò gɛ̃̀ alɛdɛnↄ gũn. Akũ alɛdɛ kpàsaa pìi wì kũ bàao pínki, ò sòro sĩ̀sĩgororooa, ò sì sɛ̀bɛn, akũ ò gàga í gũn gwe.

\VS{33}Akũ alɛdɛdãrinↄ bàa lɛ̀ ò gɛ̃̀ wɛ̃tɛ gũn, ò yã pìnↄ bàbańnɛ kũ yã kũ à tãnadenↄ lèeo pínki.

\VS{34}Akũ wɛ̃tɛdenↄ bↄ̀tɛ ò gɛ̀ɛ da Yesulɛ ń pínki. Kũ ò a è, ò kútɛ kɛ̀nɛ kũ à bońnɛ ń bùsun.




\par }\Chap{9}{\SH Kↄ̃̀nↄde werekↄ̃anaa
\par }
{\R (Maa 2:1-12, Luk 5:17-26)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu gɛ̃̀ gó gũn, à ɛ̀ra à sɛ̀bɛ bikũ̀ à kà a bɛ wɛ̃tɛa.

\VS{2}Akũ gbɛ̃kenↄ mↄ̀nɛ kũ kↄ̃̀nↄdeo wútɛna gyãresɛbↄn. Kũ Yesu è ò a náani vĩ, akũ à pì kↄ̃̀nↄde pìinɛ: Ma gbɛ̃, ǹ laakari kpátɛ! N durunnanↄ kɛ̃̀mma.

\VS{3}Ludayãdannɛri kenↄ kú gwe, akũ ò ò ń nɛ̀sɛɛ gũn ò pì: Gbɛ̃ bire tɛn dↄkɛ kũ Ludaoomɛ.

\VS{4}Yesu ń laasun dↄ̃, akũ à ń lá à pì: Bↄ́yãi átɛn laasun vãni lɛ́ á nɛ̀sɛɛ gũnn?

\VS{5}Tó ma pì, a durunnanↄ kɛ̃̀a, ke tó ma pì à futɛ à táa o, a kpate mɛ́ à aragaa?

\VS{6}Ma ò lɛ de àgↄ̃ dↄ̃ kũ Bisãsiri Nɛ́ durunnanↄ kɛ̃mmana iko vĩ zĩtɛ lamɛ. Akũ à pì kↄ̃̀nↄde pìinɛ: Ǹ futɛ ǹ n wútɛbↄ sɛ́ ǹ tá bɛ.

\VS{7}Akũ à fùtɛ à tà bɛ.

\VS{8}Kũ pari è lɛ, vĩna ń kũ, ò Luda kũ à iko bire taka kpà bisãsirinↄa tↄ́ bò.


\par }{\SH Matiu sisinaa
\par }
{\R (Maa 2:13-17, Luk 5:27-32)

\par }{\PP \VS{9}Yesu bò gwe, àtɛn gɛ̃tɛ, akũ à gbɛ̃ kũ òdi pi Matiu è vutɛna a bɛ'ↄgↄsikpɛn. À pìnɛ: Ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mai. Akũ à fùtɛ à tɛ̀i.

\VS{10}Kũ Yesu tɛn pↄ́ ble a bɛa, bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ kifirinↄn kú gwe dasi, òtɛn pↄ́ ble kãao kũ a ìbanↄ lɛɛlɛ.

\VS{11}Kũ Farisinↄ è lɛ, akũ ò a ìbanↄ là ò pì: Bↄ́yãi á dikiri tɛn pↄ́ ble kũ bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ kifirinↄoo?

\VS{12}Kũ Yesu yã pìi mà à pì: Gbɛ̃ kũ à aafia vĩ bàka kú kũ likita yãoro, sé gyãre.

\VS{13}À gɛ́ à laasun lɛ́ yã kũ à kɛ̃na Luda yãn bire mìia ò pì: Kↄ̃ wɛ̃ndagwanaan má yei, adi kɛ sa'onaanlo. Mádi su gbɛ̃ mananↄ sísiro, sé kifirinↄ.


\par }{\SH Lɛ́yĩnaa
\par }
{\R (Maa 2:18-22, Luk 5:33-39)

\par }{\PP \VS{14}Akũ Yahaya Da'itɛkɛri ìbanↄ sù ò Yesu là ò pì: À kɛ̀ dera ókↄ̃nↄ kũ Farisinↄ odì lɛ́ yĩ, akũ n ìbanↄ dì yĩ sↄ̃roo?

\VS{15}Akũ Yesu yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: Nↄsɛri gbɛ̃nↄ ni pↄsira kɛ gↄrↄ kũ à kú kũńwo nↄsɛ gũn yá? Oi, ama a gↄrↄ ni su kũ oni nↄsɛrii pì bo ń tɛ́, gbasa ò lɛ́ yĩ sà.

\VS{16}Gbɛ̃ke dì uta zĩ nambata na kũ pↄ́lɛ dufuoro, zaakũ a dufu ni sↄ̃kũn à kɛ̃kↄ̃rɛ, uta zĩ fↄ̃na ni kara.

\VS{17}Òdi sèwɛ̃ dufu ká tùru zĩ gũnlo. Tó ò kɛ̀ lɛ, tùru ni pũtãmɛ, wɛ̃ pì ni kↄ́tɛ, tùru ni wíwi. Oi, òdi sèwɛ̃ dufu ká tùru dufu gũmmɛ, onigↄ̃ mana ń pínki.


\par }{\SH Nɛ́nↄkpare vuna kũ nↄgbɛ̃ kũ à ↄ nà Yesu utaaao
\par }
{\R (Maa 5:21-43, Luk 8:40-56)

\par }{\PP \VS{18}Gↄrↄ kũ Yesu tɛn yã birenↄ ońnɛ, gbãnade ke sù à kùtɛ a arɛ à pì: Ma nɛ́nↄgbɛ̃ gà tera dí. Ǹ mↄ́ ǹ ↄ naa, anigↄ̃ kú wɛ̃̀ndiio.

\VS{19}Akũ Yesu fùtɛ à tɛ̀i kũ a ìbanↄ.


\par }{\PP \VS{20}Nↄgbɛ̃ ke kú gwe, aru dì bↄtɛa à kà wɛ̃̀ kuri awɛɛpla. À sù à ↄ nà Yesu uta lɛ́a a kpɛ kpa.

\VS{21}Zaakũ à pì: Bee tó ma ↄ nà a utaa dé, mani werekↄ̃a.

\VS{22}Yesu lìtɛ à a è, akũ à pì: Ǹ n laakari kpátɛ, nↄgbɛ̃! Ma náani kũ n kɛ̀ mɛ́ à n werekↄ̃a. Gwe gↄ̃̀nↄ nↄgbɛ̃ pì wèrekↄ̃a.


\par }{\PP \VS{23}Kũ Yesu kà gbãnade pì bɛa, à è òtɛn kutɛ pɛ́, pari kĩni dↄ.

\VS{24}Akũ Yesu pì: À á zĩda gá. Nɛ́ pì dí garo, àtɛn i omɛ. Akũ òtɛn a lalandi kɛ.

\VS{25}Kũ ò pɛ̀ gbɛ̃nↄa ò bↄ̀tɛ bàai, akũ Yesu gɛ̃̀ kpɛ́n, à nɛ́ pìi kũ̀ a ↄa, akũ à fùtɛ.

\VS{26}Akũ yã pì baaruu dà bùsuu pìla pínki.


\par }{\SH Vĩ̀nanↄ werekↄ̃anaa
\par }
{\PP \VS{27}Kũ Yesu bò gwe, vĩ̀na gbɛ̃nↄn planↄn tɛ́i kũ wikio òtɛn pi: Ǹ ó wɛ̃nda gwa, Dauda buri!

\VS{28}Kũ Yesu kà bɛ, vĩna pìnↄ nài, akũ à ń lá à pì: Á ma náani vĩ kũ mani fↄ̃ mà yã pì kɛárɛ yá? Ò wèa ò pì: Lɛmɛ, Dikiri.

\VS{29}Akũ à ↄ nà ń wɛ́a à pì: Àgↄ̃ deárɛ lákũ a ma náani kɛ̀ nà.

\VS{30}Akũ ń wɛ́ gu è. Yesu kpã̀kɛ̃ńyĩ à pì: Àsun o gbɛ̃ke maro.

\VS{31}Bee kũ abireo ò gɛ̀ɛ ò a baaruu dàgula bùsuu pìn pínki.


\par }{\SH Nɛ́nɛnatɛnade werekↄ̃anaa
\par }
{\PP \VS{32}Gↄrↄ kũ vĩ̀nanↄ tɛn bↄtɛ, ò sù Yesunɛ kũ tãnade kũ a nɛ́nɛ natɛnaao.

\VS{33}Kũ Yesu tãna pìi gòa, akũ à yã ò. Yã pìi bò pari sarɛ ò pì: Ódi yã bire taka e Isarailanↄ bùsun yãro.

\VS{34}Akũ Farisinↄ pì: Àdi tãna goḿma kũ tãnanↄ kína gbãnaomɛ.


\par }{\SH Yesu wɛ̃ndadↄ̃na gbɛ̃nↄnɛ
\par }
{\PP \VS{35}Yesu gɛ̀ɛ wɛ̃tɛnↄa kũ lakutunↄ pínki, à yã dàńnɛ ń aduakɛkpɛnↄ gũn, à kpata kũ à bò Luda kĩnaa baaru nna kpàńnɛ, à gyãrenↄ wèrekↄ̃a ń pínki kũ gbãnasaridenↄ ń pínki.

\VS{36}Kũ à pari è, akũ ò kɛ̀nɛ wɛ̃nda, zaakũ ò kú bídin, ò lìkara lán sã kũ ò dã̀ri vĩronↄ bà.

\VS{37}Akũ Yesu pì a ìbanↄnɛ: Pↄ́kɛ̃na zↄ̃kↄ̃, ama zĩkɛrinↄn dasiro.

\VS{38}À wɛ́ kɛ Buradea de à zĩkɛrinↄ gbarɛ ò a pↄ́nↄ kɛ̃.




\par }\Chap{10}{\SH Yesu zĩ̀ri gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ ditɛnaa
\par }
{\R (Maa 3:13-19, Luk 6:12-16)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ sìsi, akũ à ń gba iko ò tãnanↄ goḿma, ò gyãrenↄ werekↄ̃a kũ gbãnasaridenↄ ń pínki.

\VS{2}Zĩ̀ri gbɛ̃nↄn kuri awɛɛpla pìnↄ tↄ́nↄn dí: Gbɛ̃ káaku Simↄ kũ òdi pinɛ Pita kũ a dakũna Anduruo, Zebedi nɛ́ Yamisi kũ a dakũna Yuhanao,

\VS{3}Filipi, Batↄlↄmiu, Tomasi, bɛ'ↄgↄsiri Matiu, Alafeu nɛ́ Yamisi, Tadeu,

\VS{4}Simↄ Kokaride kũ Yudasi Isikariↄti kũ à bò a kpɛo.


\par }{\SH Yesu zĩ̀rinↄ zĩnaa
\par }
{\R (Maa 6:7-13, Luk 9:1-6)

\par }{\PP \VS{5}Kũ Yesu tɛn gbɛ̃nↄn kuri awɛɛpla pìnↄ zĩ, à pìńnɛ: Àsun gɛ́ buri pãndenↄ kĩnaaro. Àsun gɛ̃ Samaria wɛ̃tɛnↄ gũnlo.

\VS{6}À gɛ́ Isaraila kũ ò sã̀tɛ lán sã bànↄ kĩnaa.

\VS{7}À gɛ́ àgↄ̃ waazi kɛ àgↄ̃ gɛ́o à pi: Kpata kũ à bò Luda kĩnaa kà kãni!

\VS{8}À gyãrenↄ werekↄ̃a, à gɛ̀nↄ vu bona gan, à kusunↄ werekↄ̃a swáswa, à tãnanↄ goḿma. Lákũ a lè pↄ́kekpanaa sari nà, à kɛńnɛ pↄ́kesinaa sari.

\VS{9}Àsun ↄgↄ da á bↄ̀kↄnlo.

\VS{10}Àsun bↄ̀kↄlokona sɛ́ro ke uta plade ke kyate ke gòo, zaakũ zĩkɛrii kà à a pↄ́ble le.

\VS{11}Wɛ̃tɛ kũ áni kán sĩnda pínki ke lakutu, à gbɛ̃ mana wɛtɛ à kipaa, àgↄ̃ kú gwe ari à gɛ́ gɛ̃o zɛ́la.

\VS{12}Tó a gɛ̃ ↄnn, à fↄↄ nna kpáḿma.

\VS{13}Tó ↄndenↄ kà, á fↄↄ nna ni gↄ̃ńnɛ. Tó odi ká sↄ̃ro, á fↄↄ nna ni ɛra à sukpaáwa.

\VS{14}Gu kũ odi gbãnakɛ kpáái ke odi sã kpá á yãiro, à bo ↄn ke lakutu pìi gũn à lukutɛ̃ warawara á gbánↄa.

\VS{15}Yãpuran matɛn oárɛ, yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ wɛ́tãmmana kũ Sↄdↄmu kũ Gↄmↄradenↄ ni le nigↄ̃ sã̀na de wɛ̃tɛ pì denↄ pↄ́la.


\par }{\SH Yã kũ ani Yesu ìbanↄ le onnɛnaa
\par }
{\R (Maa 13:9-13, Luk 21:12-17)

\par }{\PP \VS{16}Matɛni á zĩ lán sãnↄ bà lɛwannanↄ tɛ́mɛ. Àgↄ̃ laakari vĩ lán mlɛ̃̀nↄ bà, àgↄ̃ de yãkekɛrisaridenↄ ũ lán potɛ̃nɛnↄ bà.

\VS{17}À laakari kɛ bisãsirinↄi, zaakũ oni á kũkũ ò á na yãkpatɛkɛrinↄnɛ ń ↄ̃i, oni á gbɛ̃gbɛ̃ ń aduakɛkpɛnↄ gũn.

\VS{18}Oni gɛ́ kãáo bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ kínanↄ kĩnaa ma yãi. Ánigↄ̃ deńnɛ ma sèedadenↄ ũ kũ buri pãndenↄ.

\VS{19}Tó ò á kpáḿma, àsun yã kũ áni o damu kɛro ke yã kũ áni liḿma. Zĩ kũ̀a Luda mɛ́ ani yã kũ áni o da á lɛ́n.

\VS{20}Adi kɛ ákↄ̃nↄ mɛ́ áni yã oro, á De Nini mɛ́ ani yã da á lɛ́n.


\par }{\PP \VS{21}Vĩ̀ni kũ dakũnanↄ ni kↄ̃ kpáḿma ò dɛ. Denↄ ni bo ń nɛ́nↄ kpɛ. Nɛ́nↄ ni bo ń denↄ kũ ń danↄ kpɛ ò ń dɛ.

\VS{22}Gbɛ̃ sĩnda pínki ni zãágu ma yãi, ama gbɛ̃ kũ à zɛna gbãna ari a gↄrↄ lɛ́a ni surabana le.

\VS{23}Tó òtɛn wɛ́ tãáwa wɛ̃tɛ ken, à bàa lɛ́ à tá a pãnden. Yãpuran matɛn oárɛ, áni gɛ́ Isarailanↄ bùsu wɛ̃tɛnↄ gũn à láka pínkiro, Bisãsiri Nɛ́ ni gĩnakɛ à su.

\VS{24}Ìbaa dìgↄ̃ de a dannɛrilaro. Zĩ̀rii dìgↄ̃ de a dikirilaro.

\VS{25}Tó ìba a yãdannɛri lenaa lè ke tó zĩ̀ri a dikiri lenaa lè, abirekũ mↄ̀ lɛ. Tó ò tↄ́ kpà ↄn bedenɛ Bɛlɛzɛbubu, tↄ́ kũ a vãni de abirekũlan oni kpá a ↄndenↄnɛ.


\par }{\SH Zɛna kũ Yesuo gbɛ̃nↄ arɛ
\par }
{\R (Luk 12:2-9)

\par }{\PP \VS{26}Àsun vĩna kɛńnɛro. Pↄ́ke kun utɛna kũ ani bo gupuraaro. Asiriyã ke kun kũ oni gí dↄ̃iro.

\VS{27}À yã kũ matɛn oárɛ gusiran o gupuraa. À yã kũ átɛn ma á sã gũn kpàkpa kɛ gãnulɛa.

\VS{28}Gbɛ̃ kũ òdi mɛ̀ kakatɛ, ama òdi fↄ̃ ò nini dɛ̀ronↄ, àsun vĩna kɛńnɛro. À vĩna kɛ Ludanɛ, kũ ani fↄ̃ à nini kũ mɛ̀ɛo kakatɛ tɛ́ gũn pínki.

\VS{29}Òdi bãntoro mɛ̀n pla yía kↄbↄ donloo? Ama ń ke dì lɛ́tɛ zĩtɛ á De yãdↄ̃naa sariro.

\VS{30}Bee á mìkãnↄ, à a lɛ́ dↄ̃.

\VS{31}Abire yãi àsun vĩna kɛro. Á bɛ̀ɛrɛ de bãntoro dasinↄla.


\par }{\PP \VS{32}Gbɛ̃ kũ à zɛ̀ kũmao gbɛ̃nↄ arɛ, mani zɛ kãao ma De kũ à kú musu arɛ.

\VS{33}Gbɛ̃ kũ à ledi kpàmai gbɛ̃nↄ arɛ sↄ̃, mani ledi kpái ma De kũ à kú musu arɛ.


\par }{\SH Kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana Yesu yãi
\par }
{\R (Luk 12:51-53, 14:26-27)

\par }{\PP \VS{34}Ásungↄ̃ da ma su de gbɛ̃nↄ gↄ̃ nna kũ kↄ̃o andunia gũnnlo. Mádi su de gbɛ̃nↄ gↄ̃ nna kũ kↄ̃o yãinlo, sé futɛna kũ kↄ̃o.

\VS{35}Ma sumɛ, de gↄ̃gbɛ̃ bo a de kpɛ, nↄgbɛ̃ bo a da kpɛ, nↄzãre bo a zã da kpɛ.

\VS{36}Gbɛ̃ bedenↄ ni gↄ̃ a ibɛrɛnↄ ũ.

\VS{37}Gbɛ̃ kũ à ye a de ke a dai demala dí ká àgↄ̃ de ma ìba ũro. Gbɛ̃ kũ à ye a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ke a nↄgbɛ̃i demala dí ká àgↄ̃ de ma ìba ũro.

\VS{38}Gbɛ̃ kũ adi a lígbãndurukpana sɛ́ àgↄ̃ tɛ́omairo, ade dí ká àgↄ̃ de ma ìba ũro.

\VS{39}Gbɛ̃ kũ à a wɛ̃̀ndi kũna, ade ni kurai. Gbɛ̃ kũ à gì a wɛ̃̀ndiii ma yãi sↄ̃, ade nigↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ.


\par }{\SH Láada yã
\par }
{\PP \VS{40}Gbɛ̃ kũ à á sí ma simɛ. Gbɛ̃ kũ à ma si sↄ̃, ade gbɛ̃ kũ à ma zĩ sìmɛ.

\VS{41}Gbɛ̃ kũ à annabii sì a annabikɛ yãi ni annabi láada le. Gbɛ̃ kũ à gbɛ̃ mana sì a manakɛ yãi ni gbɛ̃ mana láada le.

\VS{42}Bee í yĩdan, gbɛ̃ kũ à nɛ́ dínↄ doke gbà ma ìbakɛ yãi, yãpuran matɛn oárɛ, ade ni kura a láadairo.




\par }\Chap{11}{\SH Yahaya Da'itɛkɛri zĩ̀rinↄ
\par }
{\R (Luk 7:18-35)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kũ Yesu yã birenↄ dà a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄnɛ à làka, à bò gwe, à gɛ̀ɛ waazi kɛ ń wɛ̃tɛnↄ gũn, àtɛn yã dańnɛ.


\par }{\PP \VS{2}Zaa kpɛ́siran Yahaya Kirisi yãkɛnanↄ mà, akũ à a ìba kenↄ zĩ̀

\VS{3}ò a la, àkũ mɛ́ à gbɛ̃ kũ ani su ũ yá, ke ògↄ̃ wɛ́ dↄ gbɛ̃ pãndeimɛ?

\VS{4}Akũ Yesu wèḿma à pì: À gɛ́ yã kũ átɛn ma átɛn e gbã Yahayanɛ à pi,

\VS{5}vĩ̀nanↄ tɛn gu e, ɛrɛnↄ tɛn táa o, kusunↄ tɛn werekↄ̃a, sãtonↄ tɛn yã ma, gɛ̀nↄ tɛn vu, takasidenↄ tɛn baaru nna waazi ma.

\VS{6}Arubarikademɛ gbɛ̃ kũ àdi fu ma yãaro ũ.


\par }{\PP \VS{7}Kũ Yaaya zĩ̀rinↄ tà, Yesu Yahaya yã ò parinɛ à pì: Bↄ́n a gɛ gwa gbárannan? Kàpa kũ ĩa tɛn yĩgãn yá?

\VS{8}Bↄ́n a gɛ gwa sàa? Gbɛ̃ kũ à pↄ́kasa zãnɛ danan yá? Pↄ́kasamanadarinↄ dìgↄ̃ kú kínabɛamɛ.

\VS{9}Bↄ́n a gɛ gwa sàa? Annabiin yá? Lɛmɛ! Matɛn oárɛ, à de annabila se.

\VS{10}Zaakũ Yahayan ò a yã kɛ̃̀ Luda yãn ò pì: Mani ma zĩ̀ri gbarɛ n ã de à zɛ́ kɛkɛnnɛ.


\par }{\MM \VS{11}Yãpuran matɛn oárɛ, nↄgbɛ̃ nɛ́'inaa gũn gbɛ̃ke dí bo à kà Yahaya Da'itɛkɛri ũro. Bee kũ abireo gbɛ̃ kũ à de gbɛ̃ kpɛde ũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn deala.

\VS{12}Zaa gↄrↄ kũ Yahaya Da'itɛkɛrii nà waazikɛnaaa ari suna gbã̀a, òtɛn kↄ̃dɛ kɛ ò gɛ̃ kpataa pìn, akũ kùgbãnadenↄ tɛn gɛ̃n.

\VS{13}Musa kũ annabinↄ pínki gĩnakɛ ò a yã ò ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Yahayaa.

\VS{14}Tó áni fↄ̃ à sí, Yahaya pì mɛ́ à Iliasu kũ ò pì ani su ũ.

\VS{15}Gbɛ̃ kũ à sã vĩ à yã pì ma.


\par }{\PP \VS{16}Bↄ́n mani gbãragbɛ̃nↄ lɛkↄ̃aoo? Ò de lán nɛ́ kũ ò kú ɛtɛ gũnnↄ bà òtɛn lɛ́ zukↄ̃i

\VS{17}òtɛn pi:

\par }{\Q O kutɛɛ pɛ̀árɛ, ádi ũ wãro,

\par }{\Q o wɛ̃nda lɛ̀ɛ sìárɛ, ádi ↄ́ↄ dↄro.


\par }{\MM \VS{18}Zaakũ Yahaya sù, adi burodi sóro, adi wɛ̃ miro, akũ ò pì tãnademɛ.

\VS{19}Kũ Bisãsiri Nɛ́ sù, àdi pↄ́ ble, àdi í mi, akũ ò pì: Guturu wɛ̃miriimɛ, bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ kifirinↄ gbɛ̃nnamɛ! Ama òdi ↄ̃ndↄ̃ dↄ̃ a yãkɛnaaamɛ.


\par }{\SH Yesu zukakana wɛ̃tɛ kenↄ denↄi
\par }
{\R (Luk 10:13-15)

\par }{\PP \VS{20}Akũ Yesu fùtɛ à zuka kà wɛ̃tɛ kũ à a daboyã paride kɛ̀nnↄ gbɛ̃nↄi, kũ odi ń nɛ̀sɛ litɛro yãi à pì:

\VS{21}Waiyoo Kↄrazĩdenↄ! Waiyoo Bɛtɛsaidadenↄ! Tó ma daboyã kũ ma kɛ̀ á tɛ́nↄ kɛ̀ Taya kũ Sidↄ̃o yã, de wɛ̃tɛpidenↄ pↄ́kasanↄ dàdańla, ò vùtɛ tuburaa à gìi kɛ̀ nɛ̀sɛlitɛna sèeda ũ.

\VS{22}Matɛn oárɛ, yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ á wɛ́tãmmana nigↄ̃ de Tayadenↄ kũ Sidↄ̃denↄ pↄ́la.

\VS{23}Ákↄ̃nↄ Kapɛnamudenↄ sↄ̃ áni gbã à zↄ̃ Ludaan yá? Oni ↄ zↄ̃ái ari gyãwãnn. Zaakũ tó ò daboyã kũ ma kɛ̀árɛnↄ kɛ̀ Sↄdↄmu yã, de à kun ari kũ a gbãrao.

\VS{24}Matɛn oárɛ, yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ á wɛ́tãmmana nigↄ̃ de Sↄdↄmudenↄ pↄ́la.


\par }{\SH Kámmabona Yesu kĩnaa
\par }
{\R (Luk 10:21-22)

\par }{\PP \VS{25}Zĩ kũ̀a Yesu pì: Baa, musu kũ zĩtɛo Dikiri, ma n sáabu kɛ̀, kũ n yã birenↄ ùtɛ yãdↄ̃rinↄnɛ kũ ↄ̃ndↄ̃rinↄ, akũ n boo kyódↄ̃risarinↄnɛ.

\VS{26}Lɛmɛ, Baa, zaakũ n pↄyenyĩnaamɛ.

\VS{27}Ma De pↄ́ sĩnda pínki nàmɛnɛ ma ↄĩ. Gbɛ̃ke Luda Nɛ́ dↄ̃ro, tó adi kɛ De Luda baasiro. Gbɛ̃ke De Luda dↄ̃ro, tó adi kɛ a Nɛ́ kũ gbɛ̃ kũ Nɛ́ pì ye à a mↄńnɛnↄ baasiro.


\par }{\PP \VS{28}À mↄ́ ma kĩnaa ákↄ̃nↄ kũ á aso sɛna a kpasanↄ pínki, mani á gba zɛ́ à kámma bo.

\VS{29}À ma gbãngo sɛ́ à yã dada ma kĩnaa, á laakari ni kpátɛ, zaakũ má busɛ akũsↄ̃ ma nɛ̀sɛ yĩda.

\VS{30}Ma gbãngo sɛna zĩ'ũro, ma aso tìkisiro.




\par }\Chap{12}{\SH Kámmabogↄrↄ yã
\par }
{\R (Maa 2:23-3:6, Luk 6:1-11)

\par }{\PP \VerseOne{1}Gↄrↄ birea Yesu tɛn pã buranↄla kámmabogↄrↄ zĩ. Nà tɛni a ìbanↄ dɛ, akũ ò pↄ́blewɛ wòro, òtɛn só.

\VS{2}Kũ Farisinↄ è lɛ, akũ ò pìnɛ: Ǹ n ìbanↄ gwa, òtɛn yã kũ òdi kɛ kámmabogↄrↄ zĩro kɛ.

\VS{3}Akũ Yesu pìńnɛ: Adi kyó kɛ a è lákũ Dauda kɛ̀ nà kũ a gbɛ̃nↄ gↄrↄ kũ nà tɛni ń dɛroo?

\VS{4}À gɛ̃̀ Luda ↄnn, àpii kũ a gbɛ̃nↄ burodi kũ ò kàtɛ Ludanɛɛ sò, burodi kũ ò a sona zɛ́ vĩro, sé sa'orinↄ.

\VS{5}Kũ sa'ori kũ ò kú Luda ↄnn kámmabogↄrↄ zĩnↄ dì gↄrↄ pì yã daro, akũsↄ̃ adi kɛńnɛ taari ũro, ádi a kyó kɛ a è Luda yãnloo?

\VS{6}Matɛn oárɛ: Pↄ́ kũ à zↄ̃kↄ̃ de Luda ↄnla kú la.

\VS{7}Tó á yã díkĩna mì dↄ̃, kũ kↄ̃wɛ̃ndagwanaan má yei, adi kɛ sa'onaanlo, de ádi taarisaridenↄ taari lero.

\VS{8}Zaakũ Bisãsiri Nɛ́ mɛ́ à iko vĩ kámmabogↄrↄa.


\par }{\PP \VS{9}Kũ Yesu bò gwe, akũ à gɛ̃̀ ń aduakɛkpɛn.

\VS{10}Gↄ̃gbɛ̃ ke kú gwe, a ↄ do íbana. Gbɛ̃kenↄ tɛn zɛ́ wɛtɛ ò yã dí Yesua, akũ ò a là ò pì: Gbɛ̃ werekↄ̃ana kámmabogↄrↄ zĩ zɛ́ vĩ yá?

\VS{11}Akũ à wèḿma à pì: Tó á gbɛ̃ke sã vĩ à zu wɛ̀ɛn kámmabogↄrↄ zĩ, à gí gɛ́ à boii?

\VS{12}Bisãsiri de sãla zã̀. Abire yãi yãmanakɛna kámmabogↄrↄ zĩ zɛ́ vĩ.

\VS{13}Akũ Yesu pì gↄ̃gbɛ̃ pìinɛ: Ǹ n ↄ pìi poro. Kũ à pòro, akũ à kɛ̀ a gbɛ̀n swáswa lán a do bà.

\VS{14}Akũ Farisinↄ bↄ̀tɛ ò gɛ̀ɛ ò yã gↄ̃gↄ̃ deran ò kɛ nà ò Yesu dɛ.


\par }{\SH Zĩkɛri kũ Luda sɛ̀ɛ
\par }
{\PP \VS{15}Yesu dↄ̃̀, akũ à gò gwe. Pari bò ò tɛ̀i, akũ à ń gyãrenↄ wèrekↄ̃a ń pínki,

\VS{16}à gìńnɛ ò o gbɛ̃ kũ á de a ũ.

\VS{17}Lɛn Luda yã kũ annabi Isaya òo kɛ̀ lɛ, à pì:


\par }{\Q \VS{18}Ma zĩkɛri kũ ma sɛ̀ɛn dí,

\par }{\Q ma yenyĩde kũ a yã dì kámagu.

\par }{\Q Mani ma Nini di a musu,

\par }{\Q ani yãzɛde da burinↄnɛ.


\par }{\Q \VS{19}Ani lɛ́kpakↄ̃a kɛro, ani pataḿmaro,

\par }{\Q gbɛ̃ke ni a zuka ma dↄ batunlo.


\par }{\Q \VS{20}Ani kàpa kũ à kpana zɛ́n ɛ́ro,

\par }{\Q ani fitila wɛ́'ipakɛna dɛro,

\par }{\Q ari à tó yãzɛde zĩ̀ ble.


\par }{\Q \VS{21}Buri sĩnda pínki tãmaa nigↄ̃ dↄa.


\par }{\SH Tãnagona gbɛ̃nↄa
\par }
{\R (Maa 3:20-30, Luk 11:14-23)

\par }{\PP \VS{22}Akũ ò sù Yesunɛ kũ tãnade vĩ̀na kũ a nɛ́nɛ natɛnaao. Yesu a wèrekↄ̃a, àtɛn yã o sà, àtɛn gu e.

\VS{23}Akũ yã pìi bò gbɛ̃nↄ sarɛ ń pínki ò pì: Dauda buri pìin díroo?

\VS{24}Kũ Farisinↄ mà, akũ ò pì: Gbɛ̃ díkĩna ni fↄ̃ à tãna goḿmaro sé kũ tãnanↄ kína Bɛlɛzɛbubu gbãnao.

\VS{25}Yesu ń laasun dↄ̃, akũ à pì: Kpata kũ a gbɛ̃nↄ ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ kↄ̃o ni kakatɛ. Wɛ̃tɛ ke ↄn kũ a gbɛ̃nↄ ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ kↄ̃o ni gↄ̃ bɛzĩ ũmɛ.

\VS{26}Tó Setan tɛni a zĩda go gbɛ̃nↄa, à ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ a zĩdaon gwe. A kpata ni gì kɛ deramɛɛ?

\VS{27}Tó Bɛlɛzɛbubu gbãnan madìgↄ̃ tãnanↄ gooḿma sↄ̃, á gbɛ̃nↄ dì ń go kũ dí gbãnaomɛɛ? Lɛn á zĩda gbɛ̃nↄ á ɛ́kɛ bò lɛ.

\VS{28}Tó Luda Nini gbãnan matɛn tãna gooḿma, àgↄ̃ dↄ̃ kũ kína kũ Luda kàa sù à á lén gwe.


\par }{\PP \VS{29}Deran gbɛ̃ ni kɛ nà à gɛ̃ gↄ̃sa gbãna kpɛ́n à a pↄ́nↄ sɛ́tɛɛ? Séto à a yĩ̀ gĩa, gbasa à a kpɛ́ wara.

\VS{30}Gbɛ̃ kũ à de ma gbɛ̃ ũro bi ma ibɛrɛɛmɛ. Gbɛ̃ kũ àtɛn pↄ́ kakara kũmaoro tɛn fãkↄ̃amɛ.

\VS{31}Abire yãi matɛn oárɛ, Luda ni gbɛ̃nↄ durunnanↄ kɛ̃ḿma kũ a tↄ́ vãni kũ òdi sísinↄ pínki, ama ani gbɛ̃ kũ à a Nini tↄ́ vãni sì kɛ̃ro.

\VS{32}Tó gbɛ̃ Bisãsiri Nɛ́ tↄ́ vãni bò, Luda ni kɛ̃a, ama tó gbɛ̃ Luda Nini tↄ́ vãni bò, ani ade kɛ̃ andunia tera díkĩna gũnlo ke a kũ àtɛn su.


\par }{\SH Gbɛ̃ dↄ̃na a yãkɛnaaa
\par }
{\R (Luk 6:43-45)

\par }{\PP \VS{33}Tó lí mana, a nɛ́ nigↄ̃ manamɛ. Tó lí vãni sↄ̃, a nɛ́ nigↄ̃ vãnimɛ. Zaakũ línɛn òdi lí dↄ̃a.

\VS{34}Bisãsiri pitikonↄ! Kũ á vãni, à kɛ̀ dera áni fↄ̃ à yã mana oo? Zaakũ yã kũ à swɛ̃̀ɛ pàn lɛ́ dì o.

\VS{35}Gbɛ̃ mana dì a mana bo a mana kũ à katɛna a gũmmmɛ. Gbɛ̃ vãni sↄ̃ àdi a vãni bo a vãni kũ à katɛna a gũmmmɛ.

\VS{36}Matɛn oárɛ, yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ gbɛ̃nↄ ni ń fayasariyã kũ ò ò baba Ludanɛ pínki.

\VS{37}Zaakũ yã kũ n ò mɛ́ ani yã nna kpámma kesↄ̃ à yã danla.


\par }{\SH Sèedagbɛkana Yesua
\par }
{\R (Maa 8:11-12, Luk 11:29-32)

\par }{\PP \VS{38}Akũ ludayãdannɛrinↄ kũ Farisi kenↄo pì Yesunɛ: Dannɛri, ó ye ǹ sèeda ke kɛ ò e.

\VS{39}Akũ Yesu wèḿma à pì: Gbãragbɛ̃ vãni ludanaanikɛrisarinↄ mɛ́ òdi sèeda gbɛkama, ama mani sèeda ke kɛńnɛro, sé annabi Inusa pↄ́.

\VS{40}Lákũ Inusa kɛ̀ kpↄ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ gbɛrɛ gũn nà fãnantɛ̃ kũ gwãanio ari gↄrↄ aakↄ̃, lɛn Bisãsiri Nɛ́ ni kɛ lɛ zĩtɛn fãnantɛ̃ aakↄ̃ gwãani aakↄ̃.

\VS{41}Yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ Ninɛvadenↄ ni futɛ ò yã da gbãragbɛ̃nↄla, zaakũ kũ ò Inusa waazi mà, ò ń nɛ̀sɛɛ lìtɛ, akũ gbɛ̃ kũ à zↄ̃kↄ̃ de Inusala kú la.

\VS{42}Yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ gɛ̀nↄmidↄki kpa saraunia ni futɛ à yã da gbãragbɛ̃nↄla, zaakũ à bò zaa andunia lɛ́a à sù Sulemanu ↄ̃ndↄ̃yã ma, akũ gbɛ̃ kũ à de Sulemanula kú la sà.


\par }{\SH Tãna ɛrana a bɛ zĩa
\par }
{\R (Luk 11:24-26)

\par }{\PP \VS{43}Tó ò tãna gò gbɛ̃a, àdigↄ̃ likara zↄ̃ gukorin àgↄ̃ vutɛki wɛtɛ. Tó adi lero,

\VS{44}akũ àdi pi: Mani ɛra mà tá ma bɛ zĩamɛ. Tó à kà gwe, àdi le à da pã, à warana swáswa zɛ́azɛa.

\VS{45}Akũ àdi gɛ́ à à tãna kũ ń pãsĩ dealanↄ sɛ́tɛ mɛ̀n suppla à su kũńwo òdi gɛ̃ ò vutɛn. Lɛmɛ ade gwena kpɛde vãni dìgↄ̃ de a káakupↄla. Gó dokↄ̃nↄ pì mɛ́ ani gbãragbɛ̃ vãninↄ bikũ sↄ̃.


\par }{\SH Yesu danɛnↄ
\par }
{\R (Maa 3:31-35, Luk 8:19-21)

\par }{\PP \VS{46}Kũ Yesu tɛn yã o gbɛ̃nↄnɛ, akũ a da kũ a dakũnanↄ kà, ò zɛ̀ bàai, ò ye ò yã o kãao.

\VS{47}Akũ ò pìnɛ: N da kũ n dakũnanↄ zɛna bàai, ò ye ò yã o kũnwo.

\VS{48}Akũ à wèa à pì: Dín ma da ũu? Dín ma dakũnanↄ ũu?

\VS{49}Akũ à ↄ dↄ̀ a ìbanↄa à pì: Ma da kũ ma dakũnanↄn dí.

\VS{50}Zaakũ gbɛ̃ kũ àdi ma De kũ à kú musu pↄyenyĩna kɛn ma dakũna kũ ma dãreo kũ ma dao ũ.




\par }\Chap{13}{\SH Yãlɛkↄ̃ana kũ pↄ́wɛfãriio
\par }
{\R (Maa 4:1-20, Luk 8:4-15)

\par }{\PP \VerseOne{1}Gↄrↄ dokↄ̃nↄ pì zĩ Yesu bò bɛ à gɛ̀ɛ à vùtɛ sɛ̀bɛ lɛ́a.

\VS{2}Ò kàkarai dasidasi, akũ à gɛ̃̀ à vùtɛ gó'itɛn, gbɛ̃nↄ gↄ̃̀ sĩ̀sĩia ń pínki.

\VS{3}Akũ à yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ dasi à pì: Búbari ke mɛ́ à bò à gɛ̀ɛ pↄ́wɛ fã.

\VS{4}Lákũ àtɛn fã nà, akũ a kenↄ lɛ̀tɛ zɛ́ gũn, bãnↄ sù ò blè.

\VS{5}A kenↄ lɛ̀tɛ gbɛ̀ sàraa musu, gu kũ à bùsu vĩ zↄ̃kↄ̃ro, akũ ò bↄ̀tɛ gↄ̃̀nↄ, kũ bùsuu gègete gwero yãi.

\VS{6}Kũ ifãntɛ̃ fùtɛ, akũ ò tɛ́ kũ̀ ò gàga, kũ ò zĩni vĩro yãi.

\VS{7}A kenↄ lɛ̀tɛ lɛ̀ɛ gũn, akũ lɛ̀ɛ fùtɛ à nàkaraḿma.

\VS{8}A kenↄ sↄ̃ ò lɛ̀tɛ zĩtɛ mana gũn, ò fùtɛ ò nɛ́ ì, a kenↄ wɛ́ basↄsↄↄro, a kenↄ baaakↄ̃kↄ̃, a kenↄ baraakurikuri.

\VS{9}Gbɛ̃ kũ à sã vĩ, à yã pì ma.


\par }{\PP \VS{10}Akũ Yesu ìbanↄ nài, ò a là ò pì: Bↄ́yãi ntɛn yã ońnɛ kũ yãlɛkↄ̃anaao?

\VS{11}Akũ à wèḿma à pì: Luda á gbá zɛ́ à kpata kũ à bò a kĩnaa asirinↄ dↄ̃, ama adi ń gba zɛ́ro.

\VS{12}Zaakũ gbɛ̃ kũ à pↄ́ vĩn Luda ni karanɛ ari àgↄ̃ dasi. Gbɛ̃ kũ à pↄ́ke vĩro sↄ̃, bee a fíti kũ à vĩn Luda ni síamɛ.

\VS{13}Abire yãin matɛn yã ońnɛ kũ yãlɛkↄ̃anaao, de ò gu gwa pↄ́ke'enaa sari, òdi sã kpá yãmanaa sari, a dↄ̀rↄ dↄ̃naa sari.


\par }{\Q \VS{14}Luda yã kũ annabi Isaya òo kɛ̀ḿma à pì:

\par }{\Q onigↄ̃ sã kpá yãkemanaa sari,

\par }{\Q onigↄ̃ gu gwa pↄ́ke'enaa sari.


\par }{\Q \VS{15}Ò nɛ̀sɛ vĩro de òsun ↄ̃ndↄ̃ kũro yãi,

\par }{\Q ń sã gbãna de òsun yã maro yãi,

\par }{\Q ń wɛ́ kukurɛna de òsun gu ero yãi,

\par }{\Q zaakũ ò ye ò arɛ dↄma mà ń gba aafiaro.


\par }{\MM \VS{16}Arubarikadenↄmɛ á ũ kũ á wɛ́ tɛn gu e akũsↄ̃ á sã tɛn yã ma.

\VS{17}Yãpuran matɛn oárɛ, annabinↄ kũ gbɛ̃ mananↄn kun yã dasi, ò ye ò pↄ́ kũ átɛn enↄ e, odi ero, ò ye ò yã kũ átɛn manↄ ma, odi maro.


\par }{\PP \VS{18}À pↄ́wɛfãri yã mì dↄ̃ sà.

\VS{19}Tó gbɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa yã mà akũ adi dↄ̃ro, Setan dì su à pↄ́ kũ ò tↄ̃̀ a swɛ̃̀ɛ gũn pì síamɛ. Pↄ́wɛ kũ à lɛ̀tɛ zɛ́ gũn mìin gwe.

\VS{20}Pↄ́wɛ kũ à lɛ̀tɛ gbɛ̀ sàraaa sↄ̃, abirekũmɛ gbɛ̃ kũ à yã mà à sì gↄ̃̀nↄ kũ pↄnnao ũ.

\VS{21}Zaakũ à zĩni vĩro, àdi kɛ gↄrↄ plaro. Tó yã'ũmmana a lè ke tó ò wɛ́ tã̀a yã pì yãi, àdi fumɛ gↄ̃̀nↄ.

\VS{22}Pↄ́wɛ kũ à lɛ̀tɛ lɛ̀ɛ gũn de lán gbɛ̃ kũ à yã mà à sì bà, ama andunia yã damukɛna kũ yena aruzɛkɛiio dì nakaraa, akũ àdi gↄ̃ àree sari.

\VS{23}Pↄ́wɛ kũ à lɛ̀tɛ zĩtɛ mana gũn de lán gbɛ̃ kũ à yã pìi mà à a dↄ̀rↄ dↄ̃ bà. Àdi kɛ karana pↄ́ ũ, ń kenↄ basↄsↄↄro, kenↄ baaakↄ̃kↄ̃, kenↄ baraakurikuri.


\par }{\SH Yãlɛkↄ̃ana kũ fↄ̃nↄo
\par }
{\PP \VS{24}Yesu yã pãnde lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: Lákũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa de nàn dí: Gbɛ̃ke ése mana tↄ̃̀ a bura.

\VS{25}Gↄrↄ kũ òtɛn i o, akũ a ibɛrɛɛ sù à fↄ̃nↄ wɛ́ fã̀ ése pìn, akũ à gɛ̃̀ zɛ́la.

\VS{26}Kũ ése nↄ̀ↄ sì, àtɛn pia, akũ fↄ̃nↄ pìi bò gupuraa.

\VS{27}Akũ burade zĩkɛrinↄ sù ò pìnɛ: Dikiri, pↄ́wɛ manan n tↄ̃̀ n buranloo? Fↄ̃nↄ gɛ̀ɛ à bò máa?

\VS{28}Akũ à pìńnɛ: Ibɛrɛ mɛ́ à abirekũ kɛ̀. Akũ zĩkɛrinↄ pìnɛ: Ń ye ò gɛ́ wotowoton yá?

\VS{29}Akũ à pì: Oi! Tó átɛn wotowoto, áni woto kũ éseomɛ.

\VS{30}À tó ò futɛ lɛɛlɛ ari pↄ́kɛ̃gↄrↄ. Mani o pↄ́kɛ̃rinↄnɛ ò fↄ̃nↄ pì kɛ̃ gĩa, ò a bàka yĩ tɛ́ pↄ́ ũ, gbasa ò ése kɛ̃ ò ká ma dↄ̃̀n.


\par }{\SH Yãlɛkↄ̃ana kũ musadi wɛ́o
\par }
{\R (Maa 4:30-32, Luk 13:18-19)

\par }{\PP \VS{31}Yesu yã pãnde lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: Kpata kũ à bò Luda kĩnaa de lán musadi wɛ́ kũ gbɛ̃ sɛ̀ à tↄ̃̀ a buraa bàmɛ.

\VS{32}A wɛ́ kete de pↄ́wɛnↄla pínki, ama tó à fùtɛ, àdi kɛ zↄ̃kↄ̃ de dò pↄ́nↄla pínki. Àdi lí kɛ ari bãnↄ dì su ò didi a gã̀nↄa.


\par }{\SH Yãlɛkↄ̃ana kũ lùbɛnɛɛo
\par }
{\R (Luk 13:20-21)

\par }{\PP \VS{33}Yesu yã pãnde lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: Kpata kũ à bò Luda kĩnaa de lán lùbɛnɛ kũ nↄgbɛ̃ sɛ̀ à kà flawa zaka lɛ́ aakↄ̃ gũn à yã̀katɛ pínki bà.


\par }{\SH Pↄ́ kũ à tò Yesu yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ
\par }
{\R (Maa 4:33-34)

\par }{\PP \VS{34}Yesu yã birenↄ ò gbɛ̃nↄnɛ kũ yãlɛkↄ̃anaao. Adi yãke ońnɛ yãlɛkↄ̃anaa sariro,

\VS{35}de yã kũ annabii ò kɛ yãi, zaakũ à pì:

\par }{\Q Mani lɛ́ wɛ̃ mà yãlɛkↄ̃ana ońnɛ,

\par }{\Q mani yã kũ à utɛna zaa anduniakatɛna gↄrↄ ońnɛ.


\par }{\SH Fↄ̃nↄ yã bↄkↄtɛnaa
\par }
{\PP \VS{36}Akũ Yesu gbɛ̃nↄ tò gwe à tà bɛ. A ìbanↄ nài ò pì: Ǹ bura fↄ̃nↄ yã bↄkↄtɛ kɛwɛrɛ.

\VS{37}Akũ à pìńnɛ: Pↄ́wɛmanatↄ̃ri bi Bisãsiri Nɛ́mɛ.

\VS{38}Bura bi anduniamɛ. Pↄ́wɛ mana bi kpata kũ à bò Luda kĩnaa gbɛ̃nↄmɛ. Fↄ̃nↄ bi Setan gbɛ̃nↄmɛ.

\VS{39}Ibɛrɛ kũ à ń tↄ̃ bi Ibilisimɛ. Pↄ́kɛ̃na bi andunialakagↄrↄmɛ. Pↄ́kɛ̃rinↄ bi malaikanↄmɛ.

\VS{40}Lákũ òdi fↄ̃nↄ kɛ̃ ò ká tɛ́n nà, lɛn ani kɛ lɛ andunialakagↄrↄa.

\VS{41}Bisãsiri Nɛ́ ni a malaikanↄ gbarɛ ò gbɛ̃kɛkɛrinↄ kũ yãvãnikɛrinↄ bↄtɛ a kpata gbɛ̃nↄ tɛ́ ń pínki,

\VS{42}ò ń ká tɛ́ pãsĩ gũn. Gwen oni ↄ́ↄ dↄn ò ↄ di ń mìia.

\VS{43}Akũ gbɛ̃ mananↄ nigↄ̃ tɛ́ kɛ lán ifãntɛ̃ bà kpata kũ à bò ń De kĩnaa gũn. Gbɛ̃ kũ à sã vĩ à yã pì ma.


\par }{\SH Yãlɛkↄ̃ana kũ aruzɛkɛo
\par }
{\PP \VS{44}Kpata kũ à bò Luda kĩnaa de lán aruzɛkɛ kũ à utɛna zĩtɛ gũn bàmɛ. Kũ gbɛ̃ke bòa, à kɛ̀kɛ à ùtɛ, akũ pↄnna gũnn à tà à pↄ́ kũ à vĩnↄ yìa pínki, akũ à zĩtɛ pìi lù.


\par }{\SH Yãlɛkↄ̃ana kũ gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛdeo
\par }
{\PP \VS{45}Lákũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa de nàn dí dↄ. Lagatari mɛ́ àtɛn òso mananↄ wɛtɛ.

\VS{46}Kũ à òso ↄgↄde lè, akũ à tà à pↄ́ kũ à vĩnↄ yìa pínki, akũ à òsoo pìi lùo.


\par }{\SH Yãlɛkↄ̃ana kũ táaruo
\par }
{\PP \VS{47}Lákũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa de nàn dí dↄ. Ò táaru kpà sɛ̀bɛn, à kpↄ̀ buri sĩnda pínki kũ̀.

\VS{48}Kũ à pà, ò gàtɛ ò bikũ̀o bara, akũ ò vùtɛ ò a mananↄ plɛ̀plɛ ò kà tãnkon, ò a vãninↄ kↄ̀tɛ.

\VS{49}Lɛn anigↄ̃ de lɛ andunialakagↄrↄ. Malaikanↄ ni su gbɛ̃ vãninↄ sɛ́tɛ ò ń bo gbɛ̃ mananↄ tɛ́,

\VS{50}oni ń ká tɛ́ pãsĩ gũn. Gwen oni ↄ́ↄ dↄn ò ↄ di ń mìia.

\VS{51}Akũ Yesu ń lá à pì: A yã birenↄ mìi dↄ̃̀ sà pínki yá? Ò wèa ò pì: Ee!

\VS{52}Akũ à pìńnɛ: Tó yãdannɛri kpata kũ à bò Luda kĩnaa yã dàda, anigↄ̃ de lán bede kũ àdi pↄ́ dufu kũ a zĩo bo a laasii gũn bàmɛ.


\par }{\SH Nazɛradenↄ gina Yesui
\par }
{\R (Maa 6:1-6, Luk 4:16-30)

\par }{\PP \VS{53}Kũ Yesu yã birenↄ lɛ̀kↄ̃ańnɛ à làka, à bò gwe,

\VS{54}à gɛ̀ɛ a bɛ wɛ̃tɛn, akũ èe yã daańnɛ ń aduakɛkpɛn. A yã bò ń sarɛ ò pì: Mákpan gↄ̃gbɛ̃ pì ↄ̃ndↄ̃ kũ daboyã birenↄ lènn?

\VS{55}Lí'ari nɛ́n díroo? A da tↄ́n Mariamaroo? A dakũnanↄn Yamisi kũ Yusufuo kũ Simↄo kũ Yudao ũroo?

\VS{56}A dãrenↄ kú kũoo laroo? À yã birenↄ lè mámɛ pínkii?

\VS{57}Akũ ò gìi. Yesu pìńnɛ: Annabii dìgↄ̃ bɛ̀ɛrɛɛ sariro, sé a bɛ wɛ̃tɛn kũ a ↄnnwo.

\VS{58}Adi daboyã kɛ gwe dasiro, kũ òtɛni a náani kɛro yãi.




\par }\Chap{14}{\SH Yahaya Da'itɛkɛri ganaa
\par }
{\R (Maa 6:14-29, Luk 9:7-9)

\par }{\PP \VerseOne{1}Gↄrↄ kũ̀a bùsuu pì kína Hɛrↄdu Yesu baaruu mà.

\VS{2}Akũ à pì a ìbanↄnɛ: Gbɛ̃ pì bi Yahaya Da'itɛkɛriimɛ. À vù bona gan. Abire yãin à gbãna lè àtɛn daboyãnↄ kɛ.

\VS{3}Zaakũ Hɛrↄdu Yahaya kũ̀ yã, à mↄ̀ↄ kàa, à a dà kpɛ́siran a vĩ̀ni Filipi nanↄ Hɛrↄdia yãi.

\VS{4}Zaakũ Yahaya dìgↄ̃ pinɛ: N Hɛrↄdia kũna nↄ ũ zɛ́ vĩro.

\VS{5}Hɛrↄdu ye à a dɛ, ama àtɛn vĩna kɛ gbɛ̃nↄnɛ, zaakũ ò a annabikɛ sì.


\par }{\PP \VS{6}Hɛrↄdu igↄrↄ làa kↄ̃kↄ̃ zĩ Hɛrↄdia nɛ́nↄkpare ũ wã̀ gbɛ̃ kũ ò sù gwenↄnɛ, akũ à kɛ̀ Hɛrↄdunɛ nna manamana.

\VS{7}Akũ à lɛ́ sɛ̀ à pì: Ma la dà kũ mani n gba pↄ́ kũ n a wɛ́ kɛ̀ma pínki.

\VS{8}Akũ a da yã kàkanɛ à pi: Ǹ ma gba Yahaya Da'itɛkɛrii mì dana tiree gũn la tera.

\VS{9}Akũ kína pↄ yàka, ama kũ à la dà nibↄnↄ wára yãin à pì ò kpáa.

\VS{10}Akũ à gbɛ̃ zĩ̀ ò Yahaya mìi zↄ̃̀ kpɛ́siran.

\VS{11}Kũ ò sù kũ a mìio dana tiree gũn, ò kpà nɛ́ pìia, akũ à gɛ̀ɛo a danɛ.

\VS{12}Akũ Yahaya ìbanↄ sù ò a gɛ̀ɛ sɛ̀ ò vĩ̀, akũ ò gɛ̀ɛ ò ò Yesunɛ.


\par }{\SH Yesu pↄ́blekpana gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn dúbu sↄↄronↄa
\par }
{\R (Maa 6:30-44, Luk 9:10-17, Yuh 6:1-15)

\par }{\PP \VS{13}Kũ Yesu yã pìi mà, akũ a gɛ̃̀ gó'itɛ gũn, àtɛn gɛ́ gusarɛ de àgↄ̃ kú ado. Kũ gbɛ̃nↄ mà, ò bò wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo dasi ò pɛ̀tɛi gɛ̀sɛ.

\VS{14}Kũ Yesu bò gó gũn, à gbɛ̃nↄ è dasidasi, akũ ò kɛ̀nɛ wɛ̃nda, akũ à ń gyãrenↄ gbà aafia.

\VS{15}Kũ ↄkↄsi kɛ̀, a ìbanↄ nài ò pì: Gu díkĩna bi sɛ̃̀ntɛpↄrↄtumɛ, akũsↄ̃ gu tɛn si. Ǹ gbɛ̃nↄ gbarɛ ò tá lakutunↄ gũn, ò pↄ́ble wɛtɛ ò lú.

\VS{16}Akũ Yesu wèḿma à pì: Adi kɛ tilasi ò táro. À pↄ́ kpáḿma ò ble.

\VS{17}Akũ ò pìnɛ: Burodi mɛ̀n sↄↄro kũ kpↄ̀ mɛ̀n plaon ó vĩ la.

\VS{18}Yesu pìńnɛ: À mↄ́omɛnɛ la.

\VS{19}À ò gbɛ̃ pìnↄnɛ ò vutɛ sɛ̃̀ɛa, akũ à burodi mɛ̀n sↄↄro kũ kpↄ̀ mɛ̀n pla pìio sɛ̀, à a wɛ́ sɛ̀ musu, à arubarikaa dàn. Akũ à burodii pìi lìlikↄ̃rɛ à kpà a ìbanↄa, ò kpàatɛtɛ gbɛ̃nↄnɛ.

\VS{20}Ò pↄ́ blè ò kã̀ ń pínki. Akũ ò a kpara kũ ò gↄ̃̀nↄ sɛ̀tɛ tãnko mɛ̀n kuri awɛɛpla pà.

\VS{21}Gↄ̃gbɛ̃ kũ ò pↄ́ blènↄ kà gbɛ̃nↄn dúbu sↄↄro taka, nↄgbɛ̃nↄ kũ nɛ́nↄ baasi.


\par }{\SH Yesu táa'ona sɛ̀bɛla
\par }
{\R (Maa 6:45-56, Yuh 6:16-25)

\par }{\PP \VS{22}Yesu gã nà a ìbanↄa gↄ̃̀nↄ ò gɛ̃ gó'itɛn, ò donɛ arɛ gɛna sɛ̀bɛɛ bara dire ari àgↄ̃ pari gbarɛ.

\VS{23}Ń gbarɛnaa gbɛra, à dìdi sĩ̀sĩi musu à adua kɛ ado. Gu tɛn si, à kú gwe ado.

\VS{24}Gó'itɛ pìi kà zã̀ kũ í lɛ́ao, akũ í tɛni góro pì yĩpayĩpa kũ zàga'ĩa kàkańyĩ yãi.

\VS{25}Gudↄo Yesu gɛ̀ɛ ń kĩnaa, àtɛn táa o íla.

\VS{26}Kũ ò a è àtɛn táa o íla, akũ swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ńgu ò pì: Gyãwãndemɛ! Ò wiki lɛ̀ kũ vĩnao,

\VS{27}akũ Yesu pìńnɛ gↄ̃̀nↄ: À á laakari kpátɛ, makũmɛ! Àsun tó vĩna á kũro.

\VS{28}Akũ Pita pìnɛ: Dikiri, tó mↄkↄ̃mmɛ, ǹ tó mà táa o íla mà su n kĩnaa.

\VS{29}Akũ Yesu pì: Ǹ mↄ́! Akũ Pita bò gó gũn, àtɛn táa o íla, àtɛn gɛ́ a kĩnaa.

\VS{30}Kũ à è ĩa tɛn káka, akũ vĩna a kũ̀. Àtɛn vlɛ̃, akũ à wiki lɛ̀ à pì: Dikiri, ǹ ma sura ba.

\VS{31}Gwe gↄ̃̀nↄ Yesu ↄ bò à a kũ̀, akũ à pìnɛ: Ludanaanikĩanade! Bↄ́yãi n sikaa kɛ̀ɛ?

\VS{32}Kũ ò gɛ̃̀ gó gũn, ĩa zɛ̀.

\VS{33}Akũ gbɛ̃ kũ ò kú gó gũnnↄ donyĩ kɛ̀nɛ ò pì: Luda Nɛ́mɛ n ũ yãpura.


\par }{\SH Yesu gyãrenↄ werekↄ̃ana zaa Gɛnɛsarɛti
\par }
{\PP \VS{34}Kũ ò bikũ̀ bara, ò kà Gɛnɛsarɛti bùsun.

\VS{35}Gwedenↄ Yesu dↄ̃̀, akũ ò a baaruu dàgula bùsuu pìn gu sĩnda pínki, akũ ò mↄ̀nɛ kũ gyãrenↄ ń pínki.

\VS{36}Ò wɛ́ kɛ̀a de ò ↄ na bee a uta lɛ́a. Akũ gbɛ̃ kũ ò ↄ nàanↄ wèrekↄ̃a ń pínki.




\par }\Chap{15}{\SH Futɛokarayã
\par }
{\R (Maa 7:1-13)

\par }{\PP \VerseOne{1}Farisinↄ kũ ludayãdannɛri kenↄ bò Yurusalɛmu ò sù Yesu kĩnaa, akũ ò a là ò pì:

\VS{2}Bↄ́yãi n ìbanↄ dìgↄ̃ ó dizinↄ futɛokarayã kũnaroo? Òdi ↄ pípi gbasa ò pↄ́ blero.

\VS{3}Akũ Yesu wèḿma à pì: Bↄ́yãin adì pã kpá Luda yãditɛnanↄa de àgↄ̃ a futɛokarayã kũnaa?

\VS{4}Zaakũ Luda pì, à á de kũ á dao bɛ̀ɛrɛ dↄ̃. À pì dↄ, gbɛ̃ kũ à a de ke a da kpe bò, ò ade dɛ.

\VS{5}Ákↄ̃nↄ sↄ̃ adì pi, tó gbɛ̃ pì a de ke a danɛ, pↄ́ kũ á vĩ à ń kpe tao gↄ̃̀ Luda pↄ́ ũ,

\VS{6}àton a de kpe taoro. Lɛmɛ adì Luda yã kɛ pã lɛ, de àgↄ̃ á futɛokarayã kũna yãi.

\VS{7}Á manafikidenↄ! Isaya annabikɛyã ò á yã musu swáswa à pì:


\par }{\Q \VS{8}Buri bire dì bɛ̀ɛrɛ limɛnɛ kũ lɛ́omɛ,

\par }{\Q ń swɛ̃̀ dↄmaro.


\par }{\Q \VS{9}Òdigↄ̃ donyĩ kɛmɛnɛ pãmɛ,

\par }{\Q bisãsiri yãzɛkpatɛn òdi dańnɛ.


\par }{\SH Yã kũ àdi tó ò gↄ̃ gbãsĩ
\par }
{\R (Maa 7:14-23)

\par }{\PP \VS{10}Akũ Yesu pari sìsiai à pì: À sã kpá à yã ma.

\VS{11}Adi kɛ pↄ́ kũ àdi gɛ̃ lɛ́n mɛ́ àdi tó gbɛ̃ gↄ̃ gbãsĩro. Yã kũ àdi bo lɛ́n mɛ́ àdi tó gbɛ̃ gↄ̃ gbãsĩ.

\VS{12}Akũ a ìbanↄ nài ò pì: Ń dↄ̃ kũ Farisinↄ yã pìi mà à ń zↄ̃ ń swɛ̃̀ɛaroo?

\VS{13}Yesu wèḿma à pì: Pↄ́ kũ ma De kũ à kú musu dí tↄ̃ro oni wutɛmɛ.

\VS{14}À ń tó gwe. Vĩ̀na don'arɛdenↄmɛ! Tó vĩ̀naa gò kũna vĩ̀naanɛ, ń pla ń pínki ni zu wɛ̀ɛmmɛ.

\VS{15}Pita pìnɛ: Ǹ yã pì bↄkↄtɛwɛrɛ.

\VS{16}Akũ Yesu pì: Á laasun kpɛ́ yĩda se yá?

\VS{17}Á dↄ̃ kũ pↄ́ kũ à gɛ̃̀ lɛ́n dì tá gbɛrɛn gbasa a bo mɛ̀ gũnloo?

\VS{18}Yã kũ àdi bo lɛ́n sↄ̃ àdi bo swɛ̃̀ɛ gũmmɛ. Àkũ mɛ́ àdi tó gbɛ̃ gↄ̃ gbãsĩ.

\VS{19}Zaakũ zaa swɛ̃̀ɛ gũnn laasun vãni dì bon: Gbɛ̃dɛnaa, zinakɛnaa, pãpãkɛnaa, kpãni'onaa, ɛ́kɛtona kũ gbɛ̃sↄ̃sↄ̃naao.

\VS{20}Yã birenↄ mɛ́ àdi tó gbɛ̃ gↄ̃ gbãsĩ. Pↄ́blena ↄpipisari dì tó gbɛ̃ gↄ̃ gbãsĩro.


\par }{\SH Nↄgbɛ̃ zĩ̀tↄ wɛ́kɛnaa
\par }
{\R (Maa 7:24-30)

\par }{\PP \VS{21}Akũ Yesu bò gwe, à gɛ̀ɛ Taya kũ Sidↄ̃o bùsun.

\VS{22}Kanaa nↄgbɛ̃ ke kú bùsuu pìn, à sù à wiki lɛ̀a à pì: Dikiri, Dauda Buri, ǹ ma wɛ̃nda gwa. Tãna tɛn wɛ́ tã ma nɛ́nↄkparea manamana.

\VS{23}Akũ Yesu dí wearo. A ìbanↄ nài, ò wɛ́ kɛ̀a ò pì: Ǹ pɛ́ nↄgbɛ̃ pìia, zaakũ àdigↄ̃ tɛ́wái kũ wikiomɛ.

\VS{24}Yesu wèḿma à pì: Isarailanↄ sãtɛna lán sãnↄ bàmɛ. Ń kĩnaan Luda ma zĩn ado.

\VS{25}Akũ nↄgbɛ̃ pìi sù à donyĩ kɛ̀nɛ à pì: Dikiri, ǹ kpámai.

\VS{26}Yesu pìnɛ: À mana ò nɛ́nↄ pↄ́ble sɛ́ ò zu gbɛ̃danↄnɛro.

\VS{27}Akũ nↄgbɛ̃ pìi pì: Yãpuramɛ Dikiri! Ama bee gbɛ̃danↄ dì pↄ́ble bùru kũ ò lɛ̀tɛ ń dikiri teburuu zĩtɛnↄ sɛ́sɛ.

\VS{28}Akũ Yesu wèa à pì: Nↄgbɛ̃, ń ma náani vĩ zↄ̃kↄ̃. À kɛnnɛ lákũ ń yei nà. Akũ a nɛ́nↄkpare pìi aafiaa lè gↄrↄ birea gↄ̃̀nↄ.


\par }{\SH Yesu gyãrenↄ werekↄ̃anaa
\par }
{\PP \VS{29}Yesu bò gwe à gɛ̀ɛ àtɛn do Galili sɛ̀bɛɛi, akũ à bikũ̀ à vùtɛ sĩ̀sĩia.

\VS{30}Ò sùnɛ kũ ɛrɛnↄ kũ vĩ̀nanↄ kũ kↄ̃̀nↄdenↄ kũ sãto kpáturukunↄ kũ gyãre pãndenↄ dasidasi. Ò ń kátɛ a arɛ, akũ à ń wérekↄ̃a.

\VS{31}Kũ gbɛ̃nↄ è sãto kpáturukunↄ tɛn yã o, kↄ̃̀nↄdenↄ tɛn gↄ̃ swáswa, ɛrɛnↄ tɛn táa o, vĩ̀nanↄ tɛn gu e, yã pìi bò ń sarɛ, akũ ò Isarailanↄ Luda sáabu kpà.


\par }{\SH Yesu pↄ́blekpana gbɛ̃nↄn dúbu siikↄ̃nↄa
\par }
{\R (Maa 8:1-10)

\par }{\PP \VS{32}Yesu a ìbanↄ sìsiai à pìńnɛ: Gbɛ̃ dínↄ kɛ̀mɛnɛ wɛ̃nda, zaakũ ò gĩnakɛ ò kú kũmao gↄrↄ aakↄ̃, akũ ò pↄ́ke vĩ ò blero. Má ye mà ń gbarɛ kũ nàaoro, de gu sún liḿma zɛ́nlo yãi.

\VS{33}Akũ a ìbanↄ a là ò pì: Mákpan óni pↄ́ble len sɛ̃̀ntɛpↄrↄtu la, à pari dí taka kãa?

\VS{34}Akũ Yesu ń lá à pì: Burodi mɛ̀n ũgban á vĩi? Ò pì: Mɛ̀n supplamɛ kũ kpↄ̀ kete kenↄ.

\VS{35}Akũ à pì pari vutɛ zĩtɛ.

\VS{36}Akũ à burodi mɛ̀n suppla pìnↄ sɛ̀ kũ kpↄ̀nↄ, à sáabu kɛ̀, akũ à lìlikↄ̃rɛ à kpà a ìbanↄa, ò kpà gbɛ̃nↄa.

\VS{37}Gbɛ̃ sĩnda pínki pↄ́ blè ò kã̀. Ò a kpara kũ à gↄ̃̀nↄ sɛ̀tɛ ari tãnko mɛ̀n suppla pà.

\VS{38}Gↄ̃gbɛ̃ kũ ò pↄ́ blènↄ kà gbɛ̃nↄn dúbu siikↄ̃, nↄgbɛ̃nↄ kũ nɛ́nↄ baasi.

\VS{39}Kũ Yesu gbɛ̃nↄ gbàrɛ, akũ à gɛ̃̀ gó'itɛ gũn, à gɛ̀ɛ Magadã bùsun.




\par }\Chap{16}{\SH Farisinↄ manafiki
\par }
{\R (Maa 8:11-21, Luk 12:54-56)

\par }{\PP \VerseOne{1}Farisinↄ kũ Sadusinↄ sù Yesu kĩnaa de ò a yↄ̃ ò gwa, akũ ò a gbɛ̀ka à sèeda ke kɛńnɛ kũ Luda gbãnao ò e.

\VS{2}Akũ Yesu wèḿma à pì: Tó ifãntɛ̃ gɛ̃̀ kpɛ́n adì pi, ludambɛ ni kɛ̃kↄ̃a, zaakũ à tɛ̃ra kũ̀.

\VS{3}Tó kↄnkↄmɛ adì pi, legũ ni ma gbãra, zaakũ ludambɛ de tɛ̃ɛ gɛ̃̀nɛgɛ̃nɛ. Á ludambɛ wɛ́ dↄ̃kↄ̃nɛ, ama ádi fↄ̃ à gↄrↄ díkĩna sèeda dↄ̃ro.

\VS{4}Gbãragbɛ̃ vãni ludanaanikɛrisarinↄ mɛ́ òdi sèedaa gbɛkama, ama mani sèeda ke kɛńnɛro, sé Inusa pↄ́. Akũ à ń tó gwe à tà.


\par }{\PP \VS{5}Kũ a ìbanↄ bikũ̀ bara gwe, burodi zàna yã sã̀ńgu.

\VS{6}Akũ Yesu pìńnɛ: Àgↄ̃ á zĩda kũna dↄ̃! À laakari kɛ Farisinↄ kũ Sadusinↄ lùbɛnɛɛi.

\VS{7}Akũ òtɛn pikↄ̃nɛ: Kũ ódi burodi sɛ́ro yãin à ò lɛ.

\VS{8}Yesu dↄ̃̀ḿma, akũ à ń lá à pì: Ludanaanikĩanadenↄ, bↄ́yãin átɛn pikↄ̃nɛ kũ á burodi vĩro yãimɛɛ?

\VS{9}Ari tera adi dↄ̃roo? Burodi mɛ̀n sↄↄro kũ ma kpà gbɛ̃nↄn dúbu sↄↄronↄa yã dí dↄáguroo? Á sɛ̀tɛ tãnko mɛ̀n ũgbamɛɛ?

\VS{10}Burodi mɛ̀n suppla kũ ma kpà gbɛ̃nↄn dúbu siikↄ̃nↄa sↄ̃, a sɛ̀tɛ tãnko mɛ̀n ũgbamɛɛ?

\VS{11}Bↄ́yãin adi dↄ̃ kũ burodi yãn mádi oárɛroroo? À laakari kɛ Farisinↄ kũ Sadusinↄ lùbɛnɛɛi!

\VS{12}Akũ ò dↄ̃̀ sà adi kɛ lùbɛnɛɛn àtɛn ońnɛ ò laakari kɛiro, Farisinↄ kũ Sadusinↄ yãdannɛnaamɛ.


\par }{\SH Pita Yesu Arumasihukɛna onaa
\par }
{\R (Maa 8:27-33, Luk 9:18-22)

\par }{\PP \VS{13}Kũ Yesu kà Sizaria Filipi bùsun, akũ à a ìbanↄ là à pì: Dín gbɛ̃nↄ tɛn pi Bisãsiri Nɛ́ de a ũu?

\VS{14}Ò wèa ò pì: Gbɛ̃kenↄ dì pi Yahaya Da'itɛkɛriimɛ, gbɛ̃kenↄ dì pi Iliasu, gbɛ̃kenↄ dì pi dↄ Ilimia ke annabi yãnↄ dokemɛ n ũ.

\VS{15}Yesu pì: Ákↄ̃nↄ sↄ̃, dín adì pi má de a ũu?

\VS{16}Simↄ Pita wèa à pì: Arumasihumɛ n ũ, Luda Wɛ̃̀ndide Nɛ́.

\VS{17}Akũ Yesu pìnɛ: Arubarikademɛ n ũ, Inusa nɛ́ Simↄ! Zaakũ adi kɛ bisãsiri mɛ́ à yã bire dànnɛro, ma De kũ à kú musumɛ.

\VS{18}Matɛn onnɛ: Pitamɛ n ũ, gbɛ̀si pìn mani ma sↄsi kátɛa, gyãwãn gbãna ni zĩ̀ blearo.

\VS{19}Mani kpata kũ à bò Luda kĩnaa mↄ̀nɛnↄ kpámma. Pↄ́ kũ n yĩ̀ zĩtɛ yĩna musu. Pↄ́ kũ n pòro zĩtɛ porona musu.

\VS{20}Akũ Yesu a ìbanↄ sã fĩ̀ńnɛ de òsun o gbɛ̃kenɛ kũ Arumasihun a ũro.


\par }{\SH Yesu a ga kũ a vunaao yã'onaa
\par }
{\R (Maa 8:31-38, Luk 9:22-26)

\par }{\PP \VS{21}Zaa gↄrↄ kũ̀a Yesu tɛni a Yurusalɛmu gɛna bↄkↄtɛ a ìbanↄnɛ à pì, séde à wɛ́tãmma le manamana gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ ↄĩ, oni a dɛ, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ áni vu.

\VS{22}Akũ Pita gɛ̀ɛ kãao kpado, àtɛn gínɛ à pì: Kai Dikiri! Abirekũ ni n lero!

\VS{23}Akũ Yesu lìtɛ à pì Pitanɛ: Ǹ gomɛnɛ gwe Setan! Ń ye ǹ zɛ́ zↄ̃mɛnɛmɛ. N laasun bi Luda pↄ́nlo, bisãsiri pↄ́mɛ.


\par }{\PP \VS{24}Akũ Yesu pì a ìbanↄnɛ: Tó gbɛ̃ ye à kɛ ma ìba ũ, séde à gí a zĩda wɛ̃̀ndiii, à a lígbãndurukpana sɛ́ à tɛ́omai.

\VS{25}Gbɛ̃ kũ à ye àgↄ̃ a wɛ̃̀ndi kũna ni kurai. Gbɛ̃ kũ à gì a wɛ̃̀ndiii ma yãi sↄ̃, ade mɛ́ anigↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ.

\VS{26}Tó gbɛ̃ gↄ̃̀ à andunia vĩ pínki, tó à kùra a wɛ̃̀ndiii, bↄ́ àreen ani lee? Bↄ́n gbɛ̃ ni le à a wɛ̃̀ndi lilin kɛoo?

\VS{27}Zaakũ Bisãsiri Nɛ́ ni ɛra à su a De gakuri gũn kũ a malaikanↄ, ani fĩna bo baadinɛ a yãkɛnaaa.


\par }{\PP \VS{28}Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃kenↄ kú gu dín oni garo ari ò Bisãsiri Nɛ́ e, àtɛn su kína ũ.




\par }\Chap{17}{\SH Yesu linaa
\par }
{\R (Maa 8:34-9:13, Luk 9:23-36)

\par }{\PP \VerseOne{1}Gↄrↄ suddo gbɛra Yesu Pita kũ Yamisio kũ a dakũna Yuhanao sɛ̀tɛ à gɛ̀ɛ kũńwo kpi leia ńtɛ̃nɛ.

\VS{2}Akũ à lì ń wára. A ãn tɛn tɛ́ kɛ lán ifãntɛ̃ bà, a pↄ́kasanↄ gↄ̃̀ pú táitai lán legũpinaa bà.

\VS{3}Akũ Musa kũ Iliasuo bò ò sùḿma, òtɛn yã o kũ Yesuo.

\VS{4}Akũ Pita pì Yesunɛ: Dikiri, à mana kũ ó kú la. Tó ń yei, mani kuta dↄ mɛ̀n aakↄ̃, n pↄ́ mɛ̀n do, Musa pↄ́ mɛ̀n do, Iliasu pↄ́ mɛ̀n do.

\VS{5}Gↄrↄ kũ àtɛn yã o, ludambɛ luku tɛ́kɛnaa dàńla, akũ ò kòtoo mà a gũn à pì: Àkũmɛ ma Nɛ́ mɛ̀n do légelege yenyĩde ũ, a yã dì kámagu. À a yã ma.

\VS{6}Kũ a ìbaa pìnↄ kòtoo pìi mà, vĩna ń kũ manamana, ò wùtɛ ń gbɛrɛa.

\VS{7}Akũ Yesu nàńyĩ, à ↄ nàḿma à pì: À futɛ, àsun vĩna kɛro.

\VS{8}Kũ ò wɛ́ sɛ̀ musu, odi gbɛ̃ke ero, sé Yesu ado.


\par }{\PP \VS{9}Kũ òtɛn kipa kpi pìia, Yesu dìtɛńnɛ à pì: Àsun wɛ́gupu kũ a è yã o gbɛ̃ke maro ari Bisãsiri Nɛ́ vu bona gan.

\VS{10}Akũ a ìbanↄ a là ò pì: Bↄ́yãin ludayãdannɛrinↄ dì pi Iliasu mɛ́ ani su káakuu?

\VS{11}Akũ à wèḿma à pì: Iliasu ni su yãpuramɛ, ani yã sĩnda pínki kɛkɛ a gbɛ̀n.

\VS{12}Ama matɛn oárɛ, Iliasu sù kↄ̀, akũ odi a dↄ̃ro, akũ ò ń pↄyeinaa kɛ̀nɛ. Lɛn ò wɛ́ tã Bisãsiri Nɛ́a lɛ dↄ.

\VS{13}Akũ a ìbanↄ dↄ̃̀ kũ Yahaya Da'itɛkɛri à tɛ́a.


\par }{\SH Yesu nɛ́gↄ̃gbɛ̃ tãnade werekↄ̃anaa
\par }
{\R (Maa 9:14-29, Luk 9:37-42)

\par }{\PP \VS{14}Kũ ò kà pari gũn, gↄ̃gbɛ̃ ke sù à kùtɛ Yesunɛ

\VS{15}à pì: Dikiri, ǹ ma nɛ́ wɛ̃nda gwa, zaakũ gasindademɛ. Àdi wari kɛ manamana, àdigↄ̃ lɛ́tɛ tɛ́n ke ín baala'i.

\VS{16}Ma su kãao n ìbanↄnɛ, odi fↄ̃ ò a wèrekↄ̃aro.

\VS{17}Akũ Yesu pì: Gbãragbɛ̃ yakana ludanaanikɛrisarinↄ! Manigↄ̃ kú kãáo ari bↄrɛmɛɛ? Manigↄ̃ mɛna kãáo ari bↄrɛmɛɛ? À mↄmɛnɛ kũ nɛ́ pìio la.

\VS{18}Yesu gì tãnanɛ, akũ à gò nɛ́ pìia, à wèrekↄ̃a gwe gↄ̃̀nↄ.


\par }{\PP \VS{19}Abire gbɛra Yesu ìbanↄ nài ńtɛ̃nɛ, ò a là ò pì: À kɛ̀ dera ódi fↄ̃ o pɛ́ tãna pìia à bòroo?

\VS{20}À wèḿma à pì: Kũ á Luda náani vĩ zↄ̃kↄ̃ro yãimɛ. Yãpuran matɛn oárɛ: Tó á Luda náani vĩ fíti lán ɛfↄ wɛ́ bà, áni o kpi díkĩnanɛ à go la à gɛ́ zãa, ani kɛ lɛ. Yãke ni á furo.

\VS{21}Tãna dí taka dì sí boro, sé kũ aduakɛnaao kũ lɛ́yĩnaao.


\par }{\SH Yesu ɛra à a ga kũ a vunaao yã'onaa
\par }
{\R (Maa 9:30-32, Luk 9:43-45)

\par }{\PP \VS{22}Gↄrↄ kũ à kú kũ a ìbanↄ lɛɛlɛ Galili, à pìńnɛ: Oni Bisãsiri Nɛ́ nańnɛ ń ↄĩ,

\VS{23}oni a dɛ, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ani vu. Akũ ń pↄ yàka manamana.


\par }{\SH Luda ↄn ↄgↄ fĩnabonaa
\par }
{\PP \VS{24}Kũ ò kà Kapɛnamu, Luda ↄn ↄgↄsirinↄ sù ò Pita là ò pì: Á dannɛrii dì Luda ↄn ↄgↄ kpároo?

\VS{25}Pita wèḿma à pì: Àdi kpá. Kũ Pita tɛn gɛ̃ bɛ, Yesu gĩnakɛ à pìnɛ gↄ̃̀nↄ: Simↄ, dínↄn andunia dí kínanↄ dì bɛ'ↄgↄ ke ɛtɛ'ↄgↄ síḿmaa? Ń nɛ́nↄn yá ke gbɛ̃ pãndenↄmɛ? N yã pìi è deraa?

\VS{26}Pita pì: Gbɛ̃ pãndenↄmɛ. Yesu pìnɛ: Tó lɛmɛ, ń nɛ́nↄ bàka kunlo.

\VS{27}Ama de ó yã sún ũḿmaro yãi, ǹ gɛ́ ǹ daburu da sɛ̀bɛɛ gũn. Kpↄ̀ kũ ĩni kũ káaku, ǹ a lɛ́ wɛ̃, ĩni ↄgↄ le a gũn. Ǹ abirekũ sɛ́ ǹ kpáḿma, makũ kũ mↄkↄ̃nwo pↄ́ ũ.




\par }\Chap{18}{\SH Tɛna Yesui lán nɛ́ bà
\par }
{\R (Maa 9:33-48, Luk 9:46-48, 15:3-7)

\par }{\PP \VerseOne{1}Zĩ kũ̀a Yesu ìbanↄ sù ò a là ò pì: Dí mɛ́ à deńla kpata kũ à bò Luda kĩnaa gbɛ̃nↄ tɛ́ɛ?

\VS{2}Akũ Yesu nɛ́ fíti ke sìsi à a zɛ̀ ń arɛ

\VS{3}à pì: Yãpuran matɛn oárɛ, tó ádi nɛ̀sɛ litɛ a gↄ̃ lán nɛ́ fíti bàro, áni gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũnlo.

\VS{4}Gbɛ̃ kũ à a zĩda bùsa à gↄ̃̀ lán nɛ́ fíti díkĩna bà, ade mɛ́ à deńla kpata kũ à bò Luda kĩnaa gbɛ̃nↄ gũn.

\VS{5}Gbɛ̃ kũ à nɛ́ bire taka sì ma ìbakɛ yãi, makũmɛ à ma si.


\par }{\SH Yã kũ àdi tó ò sãtɛ
\par }
{\PP \VS{6}Tó gbɛ̃ tò nɛ́ kũ à ma náani vĩ díkĩnanↄ do sã̀tɛ, anigↄ̃ sã̀na adenɛ ò wísilↄgbɛ gbɛ̃̀ntɛ̃ dↄ a wakalɛ ò a zu sɛ̀bɛ lòkoton.

\VS{7}Waiyoo andunia, kũ yã kũ àdi tó ò sãtɛ kú a gũn yãi. Séde yã kũ àdi tó ò sãtɛ gↄ̃ kun, ama waiyoo gbɛ̃ kũ sãtɛna yã pìi bò a kĩnaa.

\VS{8}Tó n ↄ ke n gbá mɛ́ àdi tó ǹ sãtɛ, ǹ zↄ̃ ǹ zukũna. À sã̀nannɛ ǹ gɛ̃ wɛ̃̀ndii gũn kũ ↄ kusuo ke ɛrɛ ũ de n gↄ̃ ↄ mɛ̀n pla ke gbá mɛ̀n pla vĩla ò n zu tɛ́ kũ àdi garo gũn.

\VS{9}Tó n wɛ́ mɛ́ àdi tó ǹ sãtɛ, ǹ bo ǹ zukũna. À sã̀nannɛ ǹ gɛ̃ wɛ̃̀ndii gũn kũ wɛ́ doo de n gↄ̃ wɛ́ mɛ̀n pla vĩla ò n zu tɛ́ gũn gyãwãnn.


\par }{\SH Yãlɛkↄ̃ana kũ sã sãtɛnaao
\par }
{\PP \VS{10-11}À laakari kɛ dↄkɛna kũ nɛ́ díkĩnanↄ dooi, zaakũ matɛn oárɛ, ń malaikanↄn kú musu, ò kú kↄ̃ wɛ́n kũ ma De kũ à kú gweo baala'i.

\VS{12}Átɛn da deramɛɛ? Tó gbɛ̃ sã vĩ mɛ̀n basↄↄro, tó a do sã̀tɛ, ani a mɛ̀n basↄↄro donsari tó sĩ̀sĩgɛrɛɛi gwe, à gɛ́ à a sã kũ à sã̀tɛ pì wɛtɛroo?

\VS{13}Yãpuran matɛn oárɛ, tó à bòa, a pↄ nigↄ̃ nnaa de a mɛ̀n basↄↄro donsari kũ odi sãtɛronↄla.

\VS{14}Lɛn á De kũ à kú musu ye nɛ́ dínↄ doke sãtɛ sↄ̃ro lɛ.


\par }{\SH Sùrukɛna kũ kↄ̃o
\par }
{\PP \VS{15}Tó n gbɛ̃dake taari kɛ̀, ǹ gɛ́ ǹ a le ndo, ǹ yã pì bonɛ gupuraa. Tó à n yã mà, n n gbɛ̃ pìi milɛ blè.

\VS{16}Tó adi n yã ma sↄ̃ro, ǹ gbɛ̃ mɛ̀n doke gbɛ̃nↄn pla sɛ́ ǹ namma, de à yã pì sí sèedade gbɛ̃nↄn pla ke aakↄ̃ musu.

\VS{17}Tó à gì ń yã mai, ǹ yã pì o sↄsi gbɛ̃nↄnɛ. Tó à gì à sↄsi gbɛ̃ pìnↄ yã mai dↄ, ǹ a ditɛ kifiri ke gbɛ̃ zĩ̀tↄ ũ.


\par }{\PP \VS{18}Yãpuran matɛn oárɛ, pↄ́ kũ a yĩ̀ zĩtɛ yĩna musu, pↄ́ kũ a pòro zĩtɛ porona musu.

\VS{19}Matɛn oárɛ dↄ, tó á gbɛ̃nↄn planↄ lɛ́ kɛ̀ dokↄ̃nↄ zĩtɛ la, yã kũ a a wɛ́ kɛ̀ ma De kũ à kú musua pínki, ani kɛárɛ.

\VS{20}Zaakũ gu kũ gbɛ̃nↄn pla ke gbɛ̃nↄn aakↄ̃nↄ kↄ̃ kàkaran kũ ma tↄ́o, má kú ń tɛ́.


\par }{\PP \VS{21}Abire gbɛra Pita sù à Yesu là à pì: Dikiri, gɛ̃̀n ũgban mà sùru kɛ kũ ma gbɛ̃ kũ àdigↄ̃ taari kɛmɛnɛoo? Gɛ̃̀n supplan yá?

\VS{22}Yesu wèa à pì: Matɛn onnɛ, adi kɛ gɛ̃̀n supplanlo, gɛ̃̀n suppla lɛu baaakↄ̃ akurimɛ.


\par }{\PP \VS{23}Abire yãi kpata kũ à bò Luda kĩnaa de lán dí bà. Kína ke mɛ́ à ye à a ↄgↄ yã gↄ̃gↄ̃ kũ a ìbanↄ.

\VS{24}Kũ à nà ↄgↄ pì yãa, akũ ò sùnɛ kũ gbɛ̃ kũ à a fĩna sɛna miliↄ̃ wàa kuriio.

\VS{25}Kũ à ↄgↄ vĩ à fĩnaa pì boro, akũ a dikiri pì ò a yía kũ a nanↄo kũ a nɛ́nↄ kũ pↄ́ kũ à vĩnↄ pínki gbasa ò a kɛ̃.

\VS{26}Akũ ìbaa pìi wùtɛ a dikiri arɛ, à kútɛ kɛ̀nɛ à pì: Ǹ mɛna kɛ kũmao, mani n fĩna bonnɛ pínki.

\VS{27}Akũ a dikiri a wɛ̃nda gwà a a gbàrɛ, à fĩnaa pìi tònɛ.

\VS{28}Kũ ìbaa pìi bò dé, à dàkarɛ kũ a ìba dake kũ a fĩna dↄa andurufu ↄgↄ mɛ̀n basↄↄroo. Akũ à a kũ̀, àtɛn ↄ tↄ̃ a kòtooa à pì: Ǹ ma fĩna bomɛnɛ.

\VS{29}A gbɛ̃dake pìi wùtɛ a arɛ, à kútɛ kɛ̀nɛ à pì: Ǹ mɛnamɛnɛ, mani n fĩna bonnɛ.

\VS{30}Ama adi wero. À tò ò a dà kpɛ́siran ari à a fĩna bonɛ.

\VS{31}Kũ a ìba kparanↄ è lɛ, ń pↄ yàka manamana, akũ ò gɛ̀ɛ ò yã kũ à kɛ̀ɛ pìi gbã̀ ń dikiriinɛ pínki.

\VS{32}Akũ dikiri pì a sìsi à pì: Ìba pãsĩ! Ma n fĩnaa tònnɛ pínki, kũ n kútɛ kɛ̀mɛnɛ yãi.

\VS{33}Lákũ ma sùruu kɛ̀ kũnwo nà, de n sùru kɛ̀ kũ n gbɛ̃dakeo lɛ se.

\VS{34}A dikirii pì pↄ fɛ̃̀, à tò ò a dà kpɛ́siran, ògↄ̃ wɛ́ tãa ari à gɛ́ à fĩnaa pì boo pínki.

\VS{35}Akũ Yesu ɛ̀ra à pì: Tó á baadi dì sùru kɛ kũ a gbɛ̃dakeo kũ nɛ̀sɛɛo mɛ̀n doro, lɛn ma De kũ à kú musu ni kɛárɛ lɛ se.




\par }\Chap{19}{\SH Yìgidɛna yã
\par }
{\R (Maa 10:1-12)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kũ Yesu yã birenↄ ò à làka, à bò Galili, à gɛ̀ɛ Yudea bùsu kpado Yoda bara.

\VS{2}Pari tɛ́i, akũ à ń gyãnↄ wèrekↄ̃aḿma gwe.

\VS{3}Farisi kenↄ sù ò a yↄ̃ ò gwa, akũ ò a là ò pì: Gↄ̃gbɛ̃ zɛ́ vĩ à yìgi dɛ yã sĩnda pínki yãin yá?

\VS{4}À wèḿma à pì: Kũ Luda ń kɛ́ gↄ̃gbɛ̃ kũ nↄgbɛ̃o ũ zaa káaku, ádi a kyó kɛ a màroo?

\VS{5}Luda pì, abire yãin gↄ̃gbɛ̃ ni a de kũ a dao tó, ò nakↄ̃a kũ a nanↄo, ń gbɛ̃nↄn pla ni gↄ̃ mɛ̀ do ũ.

\VS{6}Ò kun pla doro, sé do. Abire yãi gbɛ̃ kũ Luda ń nákↄ̃anↄ, bisãsiri sún ń kɛ̃kↄ̃aro.

\VS{7}Akũ Farisinↄ a là ò pì: Bↄ́yãi Musa dìtɛ gↄ̃gbɛ̃ yìgidɛtakada kpá a nanↄa à a gbarɛoo?

\VS{8}Yesu wèḿma à pì: Á sãgbãna yãin Musa á gbá zɛ́ à á nↄnↄ gbarɛ, ama à de lɛ zaa káakuro.

\VS{9}Matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ à yìgii dɛ̀ kũ a nanↄo, tó adi kɛ à gↄ̃pose kɛ̀nlo, tó à nↄ pãnde sɛ̀, ade zina kɛ̀n gwe.


\par }{\PP \VS{10}Akũ a ìbanↄ pìnɛ: Tó lɛn gↄ̃gbɛ̃ yã de lɛ kũ a nanↄo, à mana ò nↄ sɛ́ro.

\VS{11}Akũ Yesu pìńnɛ: Adi kɛ gↄ̃gbɛ̃ sĩnda pínki mɛ́ ani yã pì fↄ̃ro, sé gbɛ̃ kũ Luda ń gbá a zɛ́nↄ.

\VS{12}Zaakũ gbɛ̃kenↄ dì nↄ sɛ́ro, kũ ò ń í lɛ yãi, gbɛ̃kenↄ dìgↄ̃ kun lɛ kũ ò ń fɛ̀rɛɛ kɛ̀ yãi, gbɛ̃kenↄ ń zĩda kũ̀ lɛ kpata kũ à bò Luda kĩnaa yãi. Gbɛ̃ kũ ani yã pì fↄ̃ à fↄ̃.


\par }{\SH Arubarikadana nɛ́nↄgu
\par }
{\R (Maa 10:13-16, Luk 18:15-17)

\par }{\PP \VS{13}Òdi su Yesunɛ kũ nɛ́nↄ de à ↄ naḿma à adua kɛńnɛ, akũ a ìbanↄ gìńnɛ.

\VS{14}Akũ Yesu pì: À tó nɛ́nↄ mↄ́ ma kĩnaa. Àsun gíńnɛro, zaakũ ń takanↄ pↄ́mɛ kpata kũ à bò Luda kĩnaa ũ.

\VS{15}Kũ à ↄ nànaḿma, akũ à bò gwe.


\par }{\SH Aruzɛkɛde
\par }
{\R (Maa 10:17-31, Luk 18:18-30)

\par }{\PP \VS{16}Akũ gↄ̃gbɛ̃ ke sù Yesu kĩnaa, à a là à pì: Dannɛri, bↄ́ manan mani kɛ mà wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro lee?

\VS{17}À wèa à pì: À kɛ̀ dera ntɛni ma la manakɛna yãii? Luda ado mɛ́ à mana. Tó ń ye ǹ gɛ̃ wɛ̃̀ndii pìi gũn, ǹgↄ̃ a yãditɛnanↄ kũna.

\VS{18}Akũ à a là à pì: A kpatemɛɛ? Akũ Yesu pì: Ǹsun gbɛ̃ dɛro, ǹsun zina kɛro, ǹsun kpãni oro, ǹsun yã di n gbɛ̃dakearo,

\VS{19}ǹgↄ̃ bɛ̀ɛrɛ lí n de kũ n daoonɛ, ǹgↄ̃ ye n gbɛ̃dakei lán n zĩda wɛ̃̀ndii bà.

\VS{20}Kɛfɛnna pìi pìnɛ: Má yã birenↄ kũna pínki. A kpate mɛ́ à gↄ̃̀mɛnɛ dↄↄ?

\VS{21}Yesu pìnɛ: Tó ń ye ǹgↄ̃ papana, ǹ gɛ́ ǹ n pↄ́nↄ yía pínki, ǹ a ↄgↄ kpá takasidenↄa, ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mai, ĩnigↄ̃ aruzɛkɛ vĩ ludambɛ.

\VS{22}Kũ kɛfɛnna pì yã pìi mà, à tà kũ pↄsirao, kũ à aruzɛkɛnↄ vĩ dasi yãi.


\par }{\PP \VS{23}Akũ Yesu pì a ìbanↄnɛ: Yãpuran matɛn oárɛ, à zĩ'ũ aruzɛkɛdenɛ à gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn.

\VS{24}Matɛn oárɛ dↄ, lakumi gɛ̃na pↄrↄwɛɛn araga de aruzɛkɛde gɛ̃na kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũnla.

\VS{25}Kũ a ìbanↄ yã pìi mà, akũ à bò ń sarɛ manamana ò pì: Tó lɛmɛ, dí mɛ́ ani fↄ̃ à surabana lee?

\VS{26}Akũ Yesu ń gwá tíii, à pìńnɛ: Bisãsiri ni fↄ̃ro. Luda kĩnaa bee pↄ́ sĩnda pínki dì sí kɛ.


\par }{\PP \VS{27}Akũ Pita wèa à pì: O pↄ́ sĩnda pínki tò o tɛnyĩ. Bↄ́ mɛ́ ani gↄ̃wɛrɛ sàa?

\VS{28}Yesu pìńnɛ: Yãpuran matɛn oárɛ: Tó Bisãsiri Nɛ́ vùtɛ a kíblegba gakuridea andunia dufu gũn, ákↄ̃nↄ kũ á tɛ́mainↄ áni vutɛ kíblegba mɛ̀n kuri awɛɛplanↄa, àgↄ̃ yã gↄ̃gↄ̃ Isaraila buri mɛ̀n kuri awɛɛplanↄnɛ.

\VS{29}Gbɛ̃ kũ à a bɛ ke a vĩ̀ninↄ tò ke a dakũnanↄ ke a de ke a da ke a nɛ́nↄ ke a buranↄ ma yãi, ade ni ɛra à abire taka le lɛu basↄↄro, akũsↄ̃ ani wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro le.

\VS{30}Ama gbɛ̃ káakunↄ nigↄ̃ gbɛ̃ kpɛdenↄ ũ dasi, gbɛ̃ kpɛdenↄ nigↄ̃ gbɛ̃ káakunↄ ũ dasi.




\par }\Chap{20}{\SH Yãlɛkↄ̃ana kũ zamalingakɛrinↄ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Lákũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa de nàn dí: Ɔmbede ke mɛ́ à bò kↄnkↄkↄnkↄ, à gɛ̀ɛ zamalingakɛrinↄ wɛtɛ ò zĩ kɛarɛ a bura.

\VS{2}Ń yã kↄ̃ sɛ̀ à fĩna bońnɛ andurufu ↄgↄ mɛ̀n dodo. Akũ à ń gbárɛ a bura.

\VS{3}À bò dↄ mↄ̀ kɛ̃ndo, akũ à gbɛ̃ pãndenↄ lè ɛtɛ gũn katɛna pã.

\VS{4}À pìńnɛ: Ákↄ̃nↄ sↄ̃, à gɛ́ à zĩ kɛ ma bura, mani fĩna boárɛ a zɛ́a.

\VS{5}Akũ ò gɛ̀ɛ. À ɛ̀ra à bò dↄ ifãntɛ̃ mìdangura, akũ à ɛ̀ra à bò ifãntɛ̃ ura kipana, à ò gbɛ̃ pãndenↄnɛ lɛ dↄ.

\VS{6}Kũ à bò ↄkↄsi, à gbɛ̃ pãndenↄ lè katɛna, akũ à ń lá à pì: Bↄ́yãi á katɛna la pã zaa kↄnkↄↄ?

\VS{7}Ò wèa ò pì: Kũ òdi zĩ dawɛrɛro yãimɛ. À pìńnɛ: À gɛ́ à zĩ kɛ ma bura se.

\VS{8}Ifãntɛ̃ gɛ̃na kpɛ́nn burade pìi pì a zamalingakɛrinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄnɛ: Ǹ zamalingakɛrinↄ sísi ǹ fĩna bońnɛ. Ǹ naa gbɛ̃ kpɛdenↄa ari à gɛ́ mì dɛ gbɛ̃ káakunↄa.

\VS{9}Akũ ↄkↄsidenↄ sù, ò andurufu ↄgↄ lè mɛ̀n dodo.

\VS{10}Kũ gbɛ̃ káakunↄ sù, òtɛn da ń ↄgↄ nigↄ̃ de gbɛ̃ kpɛdenↄ pↄ́lamɛ, akũ andurufu ↄgↄ mɛ̀n don ò lè ń pínki.

\VS{11}Kũ ò ń ↄgↄ sì, akũ ò lɛ́fↄtↄ kà bede pìii

\VS{12}ò pì: Awa don gbɛ̃ kpɛdenↄ zĩ kɛ̀, akũ n ń kɛ́ sára kũ ókↄ̃nↄ kũ o zĩ zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̀ ifãntɛ̃ gbãna gũnwoo yá?

\VS{13}Akũ à wè ń gbɛ̃ do pìia à pì: Ma gbɛ̃, mádi n blero. O kↄ̃ yã mà andurufu ↄgↄ mɛ̀n do musunloo?

\VS{14}Ǹ n pↄ́ sí ǹ tá. Má ye mà kpá gbɛ̃ kpɛde díkĩnaa lán n pↄ́ bàmɛ.

\VS{15}Má zɛ́ vĩ mà kɛ kũ ma ↄgↄo lákũ má yei nàroo? Ntɛn wɛ́ boboi kũ má gbɛ̃kɛ vĩ yãin yá?

\VS{16}Lɛn gbɛ̃ kpɛdenↄ nigↄ̃ gbɛ̃ káakunↄ ũ lɛ, gbɛ̃ káakunↄ nigↄ̃ gbɛ̃ kpɛdenↄ ũ.


\par }{\SH Yesu ɛra à a ga kũ a vunaao yã'onaa
\par }
{\R (Maa 10:32-34, Luk 18:31-34)

\par }{\PP \VS{17}Gↄrↄ kũ Yesu tɛn gɛ́ Yurusalɛmu, à a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ sɛ̀tɛ ńdona, à yã òńnɛ zɛ́n à pì:

\VS{18}Ótɛn gɛ́ Yurusalɛmumɛ. Gwen oni Bisãsiri Nɛ́ kpá sa'orikinↄa kũ ludayãdannɛrinↄ, oni yã daala à ga,

\VS{19}oni a kpá buri pãnde gbɛ̃nↄa. Oni a fobo, oni a gbɛ̃ kũ flã̀ao, oni a pá lía ò a dɛ, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ani vu.


\par }{\SH Yamisi kũ Yuhanao wɛ́kɛnaa
\par }
{\R (Maa 10:35-45)

\par }{\PP \VS{20}Akũ Zebedi nɛ́nↄ da sù Yesu kĩnaa kũ a nɛ́nↄ. À ye à wɛ́ kɛa, akũ à kùtɛnɛ.

\VS{21}Akũ à a là à pì: Bↄ́n ń yeii? À wèa à pì: Ǹ tó ma nɛ́ gbɛ̃nↄn pla dínↄ vutɛ kũnwo n kpatan, gbɛ̃ do n ↄplai, gbɛ̃ do ↄzɛi.

\VS{22}Akũ Yesu pì nɛ́ pìnↄnɛ: Á yã kũ átɛni a wɛ́ kɛma dↄ̃ro. Toko'i kũ mani mi, áni fↄ̃ à mi yá? Ò wèa ò pì: Óni fↄ̃.

\VS{23}Yesu pìńnɛ: Toko'i kũ mani mi, áni mi fá, ama vutɛna ma ↄplai ke ma ↄzɛi bi ma yãnlo. Gbɛ̃ kũ ma De kɛ̀kɛńnɛnↄ pↄ́mɛ.

\VS{24}Kũ a ìba gbɛ̃nↄn kuri kparanↄ yã pìi mà, ń pↄ fɛ̃̀ vĩ̀ni kũ dakũnaoo pìii.

\VS{25}Akũ Yesu ń kákara à pìńnɛ: Á dↄ̃ kũ buri pãnde kínanↄ dì gbãna ble ń gbɛ̃nↄa, gbãnadenↄ sↄ̃ òdi iko mↄńnɛ,

\VS{26}ama à de lɛ á kĩnaaro. Á tɛ́ gbɛ̃ kũ à ye à gↄ̃ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ, sé ade kɛ á zĩ̀ri ũ.

\VS{27}Lɛmɛ dↄ gbɛ̃ kũ à ye à gↄ̃ gbɛ̃ káaku ũ, sé ade kɛ á zↄ̀ ũ.

\VS{28}Zaakũ Bisãsiri Nɛ́ dí su de ò zĩ kɛnɛro, à sù de à zĩ kɛńnɛmɛ, à a zĩda wɛ̃̀ndi kpá de à gbɛ̃nↄ bo dasi yãi.


\par }{\SH Vĩ̀na barakɛrinↄ werekↄ̃anaa
\par }
{\R (Maa 10:46-52, Luk 18:35-43)

\par }{\PP \VS{29}Gↄrↄ kũ òtɛn bo Yɛriko, pari tɛ́ Yesui.

\VS{30}Vĩ̀na gbɛ̃nↄn planↄ vutɛna zɛ́ lɛ́a, ò mà Yesu mɛ́ àtɛn gɛ̃tɛ, akũ òtɛn lɛ́ gbãna zu ò pì: Dikiri, Dauda Buri, ǹ ó wɛ̃nda gwa!

\VS{31}Ò gìńnɛ ò pì ò yĩtɛ, akũ ò lɛ́ gbãna zunaa kàra òtɛn pì: Dikiri, Dauda Buri, ǹ ó wɛ̃nda gwa!

\VS{32}Akũ Yesu zɛ̀ à ń sísi, à ń lá à pì: Bↄ́n á ye mà kɛárɛɛ?

\VS{33}Ò wèa ò pì: Dikiri, ó ye ó wɛ́ gu emɛ.

\VS{34}Yesu ń wɛ̃nda gwà, à ↄ nà ń wɛ́a. Gwe gↄ̃̀nↄ ń wɛ́ gu è, akũ ò tɛ̀i.




\par }\Chap{21}{\SH Gbãnakɛkpana Yesui Yurusalɛmu
\par }
{\R (Maa 11:1-26, Luk 19:28-48, Yuh 12:12-22)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kũ ò kà kãni kũ Yurusalɛmuo, ò kà Bɛtɛfage lakutu kũ à kú Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi, akũ Yesu a ìba zĩ̀ gbɛ̃nↄn pla

\VS{2}à pìńnɛ: À gɛ́ lakutu kũ à kátɛ á arɛ dire gũn. Tó a gɛ̃ gↄ̃̀nↄ, áni zaaki e kũ a nɛ́o bàdↄna gwe. À poro à suomɛnɛ.

\VS{3}Tó ò á lá ò pì, à kɛ̀ deraa, à pi Dikiri mɛ́ à yei, ani ɛra à suo tera.

\VS{4}À kɛ̀ lɛ de yã kũ annabii ò kɛ yãimɛ à pì:


\par }{\Q \VS{5}À o Zaiↄ̃denↄnɛ

\par }{\Q ń kína mɛ́ àtɛn su ń kĩnaa.

\par }{\Q À busɛ à di zaakinɛ bↄ̀rↄ kpɛ.


\par }{\PP \VS{6}Ìbaa pìnↄ gɛ̀ɛ ò kɛ̀ lán Yesu òńnɛ nà.

\VS{7}Ò sù kũ zaaki pìio kũ a nɛ́o, ò ń utanↄ kpàtɛḿma, akũ Yesu dìa.

\VS{8}Gbɛ̃nↄ tɛni ń utanↄ kpátɛ zɛ́n dasidasi, gbɛ̃kenↄ tɛn lá zↄ̃, òtɛn kpátɛ zɛ́n dↄ.

\VS{9}Gbɛ̃ kũ ò tɛ́ arɛnↄ kũ gbɛ̃ kũ ò tɛ́ kpɛnↄ tɛn wiki lɛ́ òtɛn pi:

\par }{\Q Ǹ gbãna kɛ, Dauda buri!

\par }{\Q Arubarikaden gbɛ̃ kũ àtɛn su kũ Dikiri tↄ́o ũ!

\par }{\Q Ò gbãnakɛ kpái ari ludambɛ.


\par }{\PP \VS{10}Kũ Yesu gɛ̃̀ Yurusalɛmu, wɛ̃tɛ lòko, gbɛ̃ sĩnda pínki tɛn pi: Dín gbɛ̃ bire ũu?

\VS{11}Pari pì: Annabi Yesumɛ. À bò Nazɛra, Galili bùsun.


\par }{\SH Yesu kunna Luda ↄnn
\par }
{\R (Maa 11:15-19, Luk 19:45-48, Yuh 2:13-22)

\par }{\PP \VS{12}Yesu gɛ̃̀ Luda ↄnn, à pɛ̀ lagayarinↄ kũ lagalurinↄa à ń bↄ́tɛ ń pínki. A ↄgↄlilinkɛrinↄ teburunↄ kũ potɛ̃nɛyarinↄ gbànↄ yĩ̀pa à kↄ̀tɛńnɛ.

\VS{13}À pìńnɛ: Ò kɛ̃̀ Luda yãn, ma kpɛ́ nigↄ̃ de aduakɛkpɛ ũ, akũ a kɛ̀ gbɛ̃blerinↄ tò ũ.


\par }{\PP \VS{14}Vĩ̀nanↄ kũ ɛrɛnↄ sù a kĩnaa Luda ↄnn gwe, akũ à ń wérekↄ̃a.

\VS{15}Kũ sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ yãbonsarɛ kũ àtɛn kɛnↄ è, akũsↄ̃ ò mà nɛ́nↄ tɛn wiki dↄa Luda ↄnn òtɛn pi, ǹ gbãna kɛ, Dauda Buri, akũ ń pↄ fɛ̃̀.

\VS{16}Ò pìnɛ: N mà lákũ òtɛn o nà yá? Yesu wèḿma à pì: Lɛmɛ! Kũ Luda dà nɛ́ fítinↄnɛ kũ nɛ́kpãntɛ̃nↄ ò a sáabu kpá, ádi a kyó kɛ a màroo?

\VS{17}Akũ à bò wɛ̃tɛ pìn à ń tón, à gɛ̀ɛ à ì Bɛtani.


\par }{\SH Yesu kaka lí kanaa
\par }
{\R (Maa 11:12-14, 20-24)

\par }{\PP \VS{18}Kũ gu dↄ̀ kↄnkↄkↄnkↄ, à ɛ̀ra àtɛn su wɛ̃tɛn, akũ nà tɛni a dɛ.

\VS{19}À kaka lí è zɛ́ lɛ́a, akũ à nài adi pↄ́ke learo, sé a lánↄ. Akũ à pì lí pìinɛ: Ĩni nɛ́ i ziki doro. Gwe gↄ̃̀nↄ lí pìi kori kɛ̀ à gà.

\VS{20}Kũ a ìbanↄ è, akũ à bò ń sarɛ ò pì: À kɛ̀ dera kaka lí pìi kori kɛ̀ lɛ gↄ̃̀nↄgↄ̃nↄↄ?

\VS{21}Yesu wèḿma à pì: Yãpuran matɛn oárɛ, tó á Luda náani vĩ sikaa sari, adi kɛ kaka lí pì yãn áni kɛ adoro. Tó a ò kpi dínɛ à futɛ à a zĩda sɛ́ à zu sɛ̀bɛn, ani kɛ lɛ.

\VS{22}Tó á Luda náani vĩ, yã kũ a a wɛ́ kɛ̀a aduakɛnaa gũn pínki, áni le.


\par }{\SH Yesu gbɛkana a ikooi
\par }
{\R (Maa 11:27-33, Luk 20:1-8)

\par }{\PP \VS{23}Yesu gɛ̃̀ Luda ↄnn, àtɛn yã dańnɛ. Akũ sa'orikinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sù ò a là ò pì: Iko kpaten ntɛn yã dínↄ kɛoo? Dí mɛ́ à n gba ikoo pìi?

\VS{24}Akũ Yesu wèḿma à pì: Makũ sↄ̃, yã mɛ̀n don mani gbɛkaáwa. Tó a òmɛnɛ, mani iko kũ matɛn yã dínↄ kɛo oárɛ.

\VS{25}Dí ikoon Yahaya gbɛ̃nↄ da'itɛ kɛ̀oo? À bò Luda kĩnaan yáa, ke bisãsiri kĩnaamɛ? Akũ ò yã gↄ̃̀gↄ̃ ò pì: Tó o pì Luda kĩnaamɛ, ani ó la, bↄ́yãin ódi Yahaya yã síroo.

\VS{26}Tó o pì bisãsiri kĩnaamɛ sↄ̃, ó gbɛ̃nↄ vĩna vĩ, zaakũ gbɛ̃ sĩnda pínki Yahaya annabikɛ sì.

\VS{27}Akũ ò wè Yesua ò pì: Ó dↄ̃ro. Akũ Yesu pìńnɛ: Ɛ̃hɛ̃ makũ se, mani iko kũ matɛn yã dínↄ kɛo oárɛro.


\par }{\SH Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn planↄ
\par }
{\PP \VS{28}Akũ Yesu pì: Gbɛ̃ke nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ vĩ gbɛ̃nↄn pla. Akũ à pì Worunɛ: Ǹ gɛ́ ǹ zĩ kɛ bura gbãra.

\VS{29}Woru pì: Mani gɛ́ro. Akũ à a nɛ̀sɛɛ lìtɛ zã à gɛ̀ɛ.

\VS{30}Mare pìi gɛ̀ɛ à pì Sabinɛ lɛ dↄ. Sabi pì: Tↄ̀. Akũ adi gɛ́ro.

\VS{31}A è deraa? Gbɛ̃nↄn pla pìnↄ gũn, ń dí mɛ́ à a de pↄyeinaa kɛ̀ɛ? Ò pì: Worumɛ. Akũ Yesu pìńnɛ: Yãpuran matɛn oárɛ, bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ karuanↄ ni gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn á ã.

\VS{32}Zaakũ Yahaya sù, à zɛ́ súsu mↄ̀árɛ, ádi a yã síro. Bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ karuanↄ mɛ́ ò a yã sì. Bee kũ abirekũ enaao ádi á nɛ̀sɛ litɛ zã a a yã sìro.


\par }{\SH Geepi líkpɛ arukɛrinↄ
\par }
{\R (Maa 12:1-12, Luk 20:9-18)

\par }{\PP \VS{33}À yã pãnde ma dↄ. Burade ke mɛ́ à kun, à geepi líkpɛ bà à karaa lìkai, à wɛ̀ɛ yↄ̃̀ a gũn geepi'ifɛ̃ki ũ à búdãkpãgbaa dↄ̀. Akũ à bú pìi nà arukɛrinↄnɛ ń ↄĩ, akũ à fùtɛ kũ táo.

\VS{34}Kũ geepizↄ̃gↄrↄ kà, akũ à a zĩ̀rinↄ zĩ̀ arukɛrii pìnↄa, de ò a geepi nɛ́ sí.

\VS{35}Akũ arukɛrii pìnↄ a zĩ̀rinↄ kũ̀kũ, ò ń gbɛ̃ do gbɛ̃̀, ò ń gbɛ̃ do dɛ̀, ò ń gbɛ̃ do pàpa kũ gbɛ̀ɛo ò a dɛ̀.

\VS{36}Akũ à ɛ̀ra à zĩ̀ri pãndenↄ zĩ̀ḿma, ń dasi de gbɛ̃ káakunↄla, akũ ò kɛ̀ńnɛ lɛ dↄ.

\VS{37}Kpɛkpɛ à a nɛ́ zĩ̀ḿma à pì: Oni ma nɛ́ yã da.

\VS{38}Kũ arukɛrii pìnↄ nɛ́ pìi è, ò pìkↄ̃nɛ: Túbibleriin dí. À tó ò a dɛ, a túbi ni gↄ̃ ó pↄ́ ũ.

\VS{39}Akũ ò a kũ̀ ò bò kãao bura gũn, ò a dɛ̀.

\VS{40}Tↄ̀! Tó burade pìi sù, bↄ́n ani kɛ arukɛrii pìnↄnɛɛ?

\VS{41}Ò wèa ò pì: Ani gbɛ̃ pãsĩ pìnↄ dɛdɛ pãsĩpãsĩ, ani bura pì na arukɛri pãnde kũ oni a baka kpáa a gↄrↄanↄnɛ ń ↄĩ.

\VS{42}Akũ Yesu pìńnɛ: Ádi Luda yã dí kyó kɛroo?

\par }{\Q Gbɛ̀ kũ kpɛ́borinↄ pã kpài

\par }{\Q mɛ́ à gↄ̃̀ kpɛ́ kusuru gbɛ̀ mìde ũ.

\par }{\Q Dikiri mɛ́ à abirekũ kɛ̀

\par }{\Q akũ à kɛ̀wɛrɛ yãbonsarɛ ũ.


\par }{\MM \VS{43-44}Abire yãi matɛn oárɛ: Luda ni á bo kpata kũ à bò a kĩnaa gũn, ani gbɛ̃ kũ oni a baka kpáanↄ kán.


\par }{\PP \VS{45}Kũ sa'orikinↄ kũ Farisinↄ Yesu yãlɛkↄ̃anaa pìnↄ mà, ò dↄ̃ kũ ń yãn àtɛn o.

\VS{46}Akũ ò zɛ́ wɛ̀tɛ ò a kũ, ama ò vĩna kɛ̀ parinɛ, kũ ò a dìtɛ annabi ũ yãi.




\par }\Chap{22}{\SH Nↄsɛ pↄnnakɛnaa
\par }
{\R (Luk 14:15-24)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu ɛ̀ra à yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì:

\VS{2}Lákũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa de nàn dí dↄ. Kína ke mɛ́ àtɛn nↄsɛ pↄnna kɛ a nɛ́nɛ,

\VS{3}akũ à a zĩ̀rinↄ zĩ̀ ò o gbɛ̃ kũ à ń sísi ò mↄ́ pↄ́ blenↄnɛ ò mↄ́, ama ò ye ò suro.

\VS{4}Akũ à ɛ̀ra à zĩ̀ri pãndenↄ zĩ̀ à pìńnɛ: À gɛ́ à o gbɛ̃ kũ ma ń sísinↄnɛ ma sorumii mà, ma zùsanↄ kũ pↄ́kãde mɛ̀kpananↄ dɛ̀ ma kɛ̀kɛ kↄ̀. Ò mↄ́ nↄsɛpↄblekia.

\VS{5}Akũ odi laakari dↄ yã pìiaro, ń baadi gɛ̀ɛ a bↄkↄtɛ kɛ̀. Gbɛ̃kenↄ gɛ̀ɛ ń bura, gbɛ̃kenↄ gɛ̀ɛ laga tá.

\VS{6}Gbɛ̃ kparanↄ zĩ̀rii pìnↄ kũ̀kũ, ò wé'i dàḿma, ò ń dɛdɛ.

\VS{7}Akũ kína pì pↄ fɛ̃̀, à a sozanↄ gbàrɛ, ò gɛ̀ɛ ò gbɛ̃dɛrii pìnↄ dɛ̀dɛ, akũ ò tɛ́ sↄ̃̀ ń wɛ̃tɛa.

\VS{8}Akũ kína pìi pì a zĩ̀rinↄnɛ: Nↄsɛpↄble mà, ama gbɛ̃ kũ ma ń sísinↄ dí kↄ̃ síoro.

\VS{9}À gɛ́ zɛ́rankpakↄ̃anↄ gũn, à gbɛ̃ kũ a lè sĩnda pínki sísi nↄsɛpↄblea.

\VS{10}Akũ zĩ̀rii pìnↄ fùtɛ ò gɛ̀ɛ zɛ́nↄ gũn, ò gbɛ̃ kũ ò ń lénↄ kàkara, gbɛ̃ vãninↄ kũ gbɛ̃ mananↄ ń pínki. Lɛn nↄsɛ pↄnnakɛrinↄ gu pà lɛ.


\par }{\PP \VS{11}Kũ kína pìi gɛ̃̀ à pↄnnakɛrii pìnↄ gwa, à gↄ̃gbɛ̃ ke è gwe, à nↄsɛ pↄnna uta danaro,

\VS{12}akũ à pìnɛ: Ma gbɛ̃, à kɛ̀ dera n gɛ̃ la nↄsɛ pↄnna uta danaa sarii? Akũ à yĩtɛna kítikiti.

\VS{13}Akũ kína pì a dogarinↄnɛ: À a ↄnↄ yĩ kũ a gbánↄ, à a zu bàai gusiran. Gwen oni ↄ́ↄ dↄn ò ↄ di ń mìia.

\VS{14}Zaakũ gbɛ̃ kũ Luda ń sísinↄn dasi, ama gbɛ̃ kũ à ń sɛ́nↄn dasiro.


\par }{\SH Bɛ'ↄgↄkpana Sizaa yã
\par }
{\R (Maa 12:13-17, Luk 20:20-26)

\par }{\PP \VS{15}Abire gbɛran Farisinↄ bò ò gɛ̀ɛ ò yã gↄ̃̀gↄ̃ lákũ oni kɛ nà ò Yesu kũ a yã'onaa gũn.

\VS{16}Akũ ò ń ìbanↄ zĩ̀a kũ Hɛrↄdu gbɛ̃nↄ ò pì: Dannɛri, ó dↄ̃ kũ gbɛ̃ yãpurademɛ n ũ. Ndì Luda zɛ́ dańnɛ súsu, ndì gbɛ̃ wɛ́ gwaro, ndì gbɛ̃ gwena gwaro.

\VS{17}Lákũ n è nà ǹ owɛrɛ. À zɛ́ vĩ ò bɛ'ↄgↄ kpá Sizaa yá, ke à zɛ́ vĩro?

\VS{18}Yesu ń nɛ̀sɛ vãni dↄ̃̀ḿma, akũ à pì: Manafikidenↄ! Bↄ́yãi átɛni ma yↄ̃ à gwaa?

\VS{19}À ↄgↄ kũ òdi bɛ'ↄgↄ kpáo mↄmɛnɛ. Akũ ò ↄgↄ pì do kpàa.

\VS{20}Akũ à ń lá à pì: Dí mì wãnzãn dí kũ a tↄ́oo?

\VS{21}Ò wèa ò pì: Siza pↄ́mɛ. Akũ à pìńnɛ: Ɛ̃hɛ̃ à pↄ́ kũ à de Siza pↄ́ ũ kpá Sizaa, á pↄ́ kũ à de Luda pↄ́ ũ kpá Ludaa.

\VS{22}Kũ ò yã pìi mà, à bò ń sarɛ, akũ ò tà ò a tò gwe.


\par }{\SH Gɛ̀nↄ vuna yã
\par }
{\R (Maa 12:18-27, Luk 20:27-40)

\par }{\PP \VS{23}Gↄrↄ dokↄ̃nↄ pì zĩ Sadusi kũ òdi pi gɛ̀nↄ dì ga à vuronↄ sù Yesu kĩnaa., akũ ò a gbɛ̀ka ò pì:

\VS{24}Dannɛri, Musa òwɛrɛ tó gↄ̃gbɛ̃ gà nɛ́'isari, a dakũna a vĩ̀ni gyaanↄ sɛ́ de à nɛ́ buri dato a vĩ̀ninɛ.

\VS{25}Tↄ̀. Dedokↄ̃nↄdenↄn kú ó tɛ́ yã gbɛ̃nↄn suppla. Woru nↄ sɛ̀, akũ à gà à nↄ pìi tò nɛ́'isari, akũ gyaanↄ gↄ̃̀ Sabinɛ.

\VS{26}À kɛ̀ Sabinɛ lɛ dↄ kũ Biↄo ari à gɛ̀ɛ pɛ́ ń suppladea.

\VS{27}Ń pínki gbɛran nↄ pìi gà se.

\VS{28}Tↄ̀! Gɛ̀nↄ vuna gↄrↄ zĩ ń gbɛ̃nↄn suppla pìnↄ tɛ́ dí mɛ́ anigↄ̃ nↄ pì vĩi? Zaakũ ń pínki ò a dↄ̃̀ nↄ ũ.

\VS{29}Akũ Yesu wèḿma à pì: A sãtɛ á Luda takada kũ a gbãnao dↄ̃naa sari yãi.

\VS{30}Tó gɛ̀nↄ vù, ò nↄ sɛ́ro, ò zã kɛro, onigↄ̃ kun lán malaikanↄn kun nà ludambɛmɛ.

\VS{31}Gɛ̀nↄ vuna yã musu ádi yã kũ Luda òárɛ kyó kɛroo? À pì

\VS{32}akãamɛ Ibrahĩ kũ Isaakuo kũ Yakubuo Luda ũ. Luda dì kɛ gɛ̀nↄ Luda ũro, gbɛ̃ bɛ̃nɛnↄ Ludamɛ.

\VS{33}Kũ gbɛ̃nↄ yã pìi mà, a yãdannɛnaa bò ń sarɛ.


\par }{\SH Dokayã kũ à deńla
\par }
{\R (Maa 12:28-34, Luk 10:25-28)

\par }{\PP \VS{34}Kũ Farisinↄ mà Yesu Sadusinↄ fù, ò kↄ̃ kàkara.

\VS{35}Akũ ń dokadↄ̃rinↄ do a yↄ̃̀ à gwa, à a là à pì:

\VS{36}Dannɛri, dokayã kpate mɛ́ à de a kparanↄlaa?

\VS{37}Yesu wèa à pì: Ǹgↄ̃ ye Dikiri n Ludai kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo kũ n ninio pínki kũ n laasunnwo pínki.

\VS{38}Dokayã kũ à bɛ̀ɛrɛ vĩ de a kparanↄlan gwe.

\VS{39}A plade kũ à bòkↄ̃aon dí: Ǹgↄ̃ ye n gbɛ̃dakei lán n zĩda wɛ̃̀ndii bà.

\VS{40}Musa doka pínki kũ annabinↄ yãoo lokona dokayã mɛ̀n pla dínↄamɛ.


\par }{\SH Arumasihu buri yã
\par }
{\R (Maa 12:35-37, Luk 20:41-44)

\par }{\PP \VS{41}Lákũ Farisinↄ kakarana nà, Yesu ń lá à pì:

\VS{42}A è dera Arumasihu yã musuu? Dí burin a ũu? Ò wèa ò pì: Dauda burimɛ.

\VS{43}Akũ Yesu pìńnɛ: À kɛ̀ dera Luda Nini dìdi Daudaa, akũ Dauda Arumasihu sìsi Dikirii? À pì,


\par }{\Q \VS{44}Dikiri pì ma dikirinɛ à vutɛ a ↄplai

\par }{\Q ari àgↄ̃ a ibɛrɛnↄ kátɛnɛ a gbá gbáru.


\par }{\MM \VS{45}Kũ Dauda pìnɛ Dikiri, à kɛ̀ dera anigↄ̃ de a buri ũ dↄↄ?

\VS{46}Gbɛ̃ke dí fↄ̃ à wèaro. Zaa gↄrↄ birea gbɛ̃ke dí sù à yãke laa doro.




\par }\Chap{23}{\SH Ludayãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ manafiki
\par }
{\R (Maa 12:38-39, Luk 11:43, 46, 20:45-46)

\par }{\PP \VerseOne{1}Abire gbɛra Yesu yã ò gbɛ̃nↄnɛ kũ a ìbanↄ

\VS{2}à pì: Ludayãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ mɛ́ ò gↄ̃̀ Musa gɛ̃nɛ ũ.

\VS{3}Abire yãi à yã kũ òdi oárɛnↄ kɛ pínki àgↄ̃ kũna. Ama àsun ń yãkɛna kɛro, zaakũ òdi yã kũ òdi o kɛro.

\VS{4}Òdi aso tìkisi yĩyĩ ò di gbɛ̃nↄnɛ ń gã̀n akũsↄ̃ bee ↄnɛ do òdigↄ̃ ye ò káiro.

\VS{5}Òdi ń yã sĩnda pínki kɛ de gbɛ̃nↄ ń e yãimɛ. Lɛn òdi Luda yã ɛzɛba gbɛ̃̀ntɛ̃ da lɛ, òdi bùsubusu gbãna da ń pↄ́kasanↄi.

\VS{6}Òdigↄ̃ ye ò vutɛ pↄnna pↄ́ble vutɛki mananↄn kũ aduakɛkpɛ vutɛki mananↄo.

\VS{7}Òdigↄ̃ ye ògↄ̃ fↄ kpákpaḿma ɛtɛnↄa, ògↄ̃ ń sísi Rabi.

\VS{8}Àsun tó ò á sísi Rabio, zaakũ á pínki vĩ̀ninↄ kũ dakũnanↄmɛ á ũ, á Dannɛri mɛ̀n domɛ.

\VS{9}Àsun gbɛ̃ke sísi á de zĩtɛ laro, zaakũ á De mɛ̀n domɛ, àkũ mɛ́ à kú musu.

\VS{10}Àsun tó ò á sísi Arɛdero, zaakũ á Arɛde mɛ̀n domɛ, àkũ mɛ́ à Arumasihu ũ.

\VS{11}Á zĩ̀rin gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ á tɛ́.

\VS{12}Gbɛ̃ kũ àdi a zĩda kara, Luda ni a busa. Gbɛ̃ kũ àdi a zĩda busa, Luda ni a kara.


\par }{\SH Yesu kpãkɛ̃na ludayãdannɛrinↄ kũ Farisinↄi
\par }
{\R (Luk 11:37-42, 44, 52)

\par }{\PP \VS{13}Waiyoo ákↄ̃nↄ yãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ! Manafikidenↄ! Adì kpata kũ à bò Luda kĩnaa zɛ́ tata gbɛ̃nↄnɛ. Adì gɛ̃ a gũnlo, akũsↄ̃ adì we gbɛ̃ kũ ò ye ò gɛ̃ a gũnnↄ gɛ̃n sero.


\par }{\PP \VS{14}Waiyoo ákↄ̃nↄ yãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ! Manafikidenↄ! Adì adua gbã̀na kɛ de gbɛ̃nↄ á e yãi, akũ adì gyaanↄnↄ kpɛ́ síḿma. Abire yãi á wɛ́tãmma nigↄ̃ pãsĩ de gbɛ̃ sĩnda pínki pↄ́la.


\par }{\PP \VS{15}Waiyoo ákↄ̃nↄ yãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ! Manafikidenↄ! Adì kure zĩtɛ kũ ísirao ìba mɛ̀n do lena yãi. Tó a a lè sↄ̃, adì a kɛ tɛ́ pↄ́ ũ deála lɛu pla.


\par }{\PP \VS{16}Waiyoo ákↄ̃nↄ vĩ̀na don'arɛdenↄ! Adì pi, tó ò pì ò sì kũ Luda kpɛ́o, à yãke vĩro, ama tó ò pì ò sì kũ Luda kpɛ́ wuraao, abirekũ mɛ́ à yã vĩ.

\VS{17}Vĩ̀na yↄ̃nkↄnↄ! A kpate mɛ́ à zↄ̃kↄ̃ↄ? Wuraan yá, ke Luda kpɛ́ kũ àdi tó wura gↄ̃ a pↄ́ ũ?

\VS{18}Adì pi dↄ, tó ò la dà kũ sa'okio, a yãke vĩro, ama tó ò la dà kũ sa'obↄ kũ à kú gweo, abirekũ mɛ́ à yã vĩ.

\VS{19}Vĩ̀nanↄ! A kpate mɛ́ à zↄ̃kↄ̃ↄ? Sa'obↄↄn yá, ke sa'oki kũ àdi tó sa'obↄ gↄ̃ Luda pↄ́ ũ?

\VS{20}Gbɛ̃ kũ à la dà kũ sa'okio la dà kũ pↄ́ kũ à kú gwenↄo pínkimɛ dↄ.

\VS{21}Gbɛ̃ kũ à la dà kũ Luda kpɛ́o la dà kũ Luda kũ à kú a gũnwomɛ dↄ.

\VS{22}Gbɛ̃ kũ à la dà kũ ludambɛo la dà kũ Luda kíblegbaao kũ Luda kũ à vutɛnaaaomɛ.


\par }{\PP \VS{23}Waiyoo ákↄ̃nↄ yãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ! Manafikidenↄ! Adì tofenↄ tↄkↄtɛdo kũ kpè'akão kũ dã̀ láo kuride kpá Ludaa, akũ adì dokayã tìkisinↄ tón, yãzɛde kũ sùruuo kũ náanio. Yã birenↄ mɛ́ à de ògↄ̃ kũna a kpara tonaa sari.

\VS{24}Vĩ̀na don'arɛdenↄ! Adì mↄ́sↄ nɛ́ bo á pↄ́minan, akũ adì lakumi mↄ́.


\par }{\PP \VS{25}Waiyoo ákↄ̃nↄ yãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ! Manafikidenↄ! Adì tokonↄ kpɛ gbãsĩ bo kũ tanↄ, ama wãkũ kũ zĩdakũnadↄ̃nasario mɛ́ à á nɛ̀sɛɛ pà.

\VS{26}Mↄkↄ̃n Farisi vĩ̀na! Ǹ gbãsĩ bo toko gũnnɛ gĩa, a kpɛ ni gↄ̃ gbãsĩ sari.


\par }{\PP \VS{27}Waiyoo ákↄ̃nↄ yãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ! Manafikidenↄ! Á de lán mira kũ ò gbɛ̀ pura lɛ̀anↄ bàmɛ. Ń kpɛ mana wɛ́nɛ, ama gɛ̀wanↄ kũ gbãsĩ pínkio mɛ́ à ń gũn pà.

\VS{28}Lɛmɛ ákↄ̃nↄ se dↄ, á kunna mana gbɛ̃nↄ wɛ́nɛ, ama manafiki kũ yã vãnio mɛ́ à á gũn pà.


\par }{\PP \VS{29}Waiyoo ákↄ̃nↄ yãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ! Manafikidenↄ! Adì pↄ́ bo annabinↄ miranↄa, adì zã ble Luda gbɛ̃nↄ pↄ́a

\VS{30}adì pi: Tó ó kun yã ó dizinↄ gↄrↄa, ó bàka nigↄ̃ kú kũńwo annabinↄ dɛdɛnaa gũnlo.

\VS{31}Lɛmɛ a sì kũ gbɛ̃ kũ ò annabinↄ dɛ̀dɛnↄ burinↄn á ũ.

\VS{32}À ania kɛ, à á dizinↄ tàragaa ba à a mì dɛ sà!

\VS{33}Mlɛ̃̀nↄ! Bisãsiri pitikonↄ! Áni kɛ dera à bo tɛ́ yã kũ à danaála gũnn?

\VS{34}Abire yãi mani annabinↄ kũ ↄ̃ndↄ̃rinↄ kũ yãdannɛrinↄ zĩáwa. Áni ń gbɛ̃kenↄ dɛdɛ, áni ń gbɛ̃kenↄ pá lía, áni ń gbɛ̃kenↄ gbɛ̃ kũ flã̀ao á aduakɛkpɛnↄ gũn, áni pɛ́ḿma wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo.

\VS{35}Lɛmɛ Luda gbɛ̃ kũ ò ń dɛdɛnↄ yã ni wí á musu lɛ, sɛna zaa gbɛ̃ mana Habila dɛnaaa ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Bɛrɛkia nɛ́ Zakari kũ a a dɛ̀ Luda kpɛ́ kũ sa'okio daguraa.

\VS{36}Yãpuran matɛn oárɛ, yã birenↄ pínki ni wí gbãragbɛ̃nↄ musumɛ.


\par }{\SH Yurusalɛmu yã
\par }
{\R (Luk 13:34-35)

\par }{\PP \VS{37}Yurusalɛmudenↄ, Yurusalɛmudenↄ! Adì annabinↄ dɛdɛ, adì gbɛ̃ kũ Luda ń zĩáwanↄ papa kũ gbɛ̀ɛo à ń dɛdɛ. Madìgↄ̃ ye mà á kakaramai gɛ̃̀n baaakↄ̃, lán ko dì a dɛ̀mbɛrɛ kú a nɛ́nↄla nà, ama ádi weiro.

\VS{38}Luda ni á kpɛ́ tóárɛ bɛzĩ ũmɛ sà.

\VS{39}Matɛn oárɛ, áni ma e doro ari à pi, arubarikaden gbɛ̃ kũ àtɛn su kũ Dikiri tↄ́o ũ.




\par }\Chap{24}{\SH Yurusalɛmu yakana kũ andunia lákagↄrↄ sèedanↄ
\par }
{\R (Maa 13:1-20, Luk 21:5-24)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu bò Luda ↄnn àtɛn tá, akũ a ìbanↄ nàai ò lɛ́zuki kɛ̀nɛ a kpɛ́nↄa.

\VS{2}Akũ Yesu pìńnɛ: A abirekũ è pínki yá? Yãpuran matɛn oárɛ, oni gbɛ̀ ke tó dikↄ̃aro, oni gboro pínkimɛ.


\par }{\PP \VS{3}Gↄrↄ kũ Yesu vutɛna Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi, a ìbanↄ sù a kĩnaa gusarɛ, ò a là ò pì: Ǹ owɛrɛ, bↄrɛn yã dínↄ ni kɛɛ? Bↄ́ mɛ́ anigↄ̃ de n suna kũ andunialakagↄrↄo sèeda ũu?

\VS{4}Yesu wèḿma à pì: À laakari kɛ, àsun tó ò á sãtɛro.

\VS{5}Zaakũ oni su dasi kũ ma tↄ́o, onigↄ̃ pi Arumasihumɛ ń ũ, oni gbɛ̃nↄ sãtɛ dasi.

\VS{6}Áni zĩ̀nↄ baaru ma kũ a òpiio. Àsun bídi kɛro. Sé abirekũnↄ kɛ, ama gↄrↄ lakana kpɛ́.

\VS{7}Buri kũ burio ni futɛ kũ kↄ̃o, lɛmɛ dↄ bùsu kũ bùsuuo. Nà kũ zĩtɛ yĩgãyĩgãnaao nigↄ̃ kú gukenↄn.

\VS{8}Yã birenↄ pínki nↄ̀wãwã naana ũ.

\VS{9}Abire gbɛra oni á kũkũ ò á kpáḿma, ò wɛ́ tãáwa ò á dɛ, buri sĩnda pínki ni zãágu ma yãi.

\VS{10}Gbɛ̃nↄ ni fuma dasi, ò bo kↄ̃ kpɛ, oni zãkↄ̃n.

\VS{11}Annabi ɛ́kɛnↄ ni su dasi ò gbɛ̃nↄ sãtɛ dasi.

\VS{12}Yã vãni ni kↄ̃, gbɛ̃nↄ yenyĩ ni busa dasi.

\VS{13}Gbɛ̃ kũ à zɛna gbãna ari a gↄrↄ lɛ́a mɛ́ ani surabana le.

\VS{14}Oni kpata kũ à bò Luda kĩnaa pì baaru kpá andunia gu sĩnda pínkia sèeda ũ buri sĩnda pínkinɛ, gbasa pↄ́ pínki ni láka.


\par }{\PP \VS{15}Tó a tɛ̃̀ guyakari kũ annabi Daniɛli a yã òo è Luda ↄnn, kyókɛri gↄ̃ dↄ̃,

\VS{16}gbɛ̃ kũ ò kú Yudeanↄ bàa sí ò mì pɛ́ kpinↄa.

\VS{17}Gbɛ̃ kũ à kú a kpɛ́ musu sún kipa à gɛ̃ kpɛ́ gũn à pↄ́ke sɛ́ à booro.

\VS{18}Gbɛ̃ kũ à kú bura sún ɛra bɛ à a uta sɛ́ro.

\VS{19}Waiyoo nↄ̀sindarenↄ kũ nɛ́randenↄ gↄrↄ birea.

\VS{20}À adua kɛ de bàasinaa pì sún kɛ bunsirɛ ke kámmabogↄrↄ zĩro.

\VS{21}Zaakũ gↄrↄ pì wɛ́tãmma nigↄ̃ zↄ̃kↄ̃. Zaa gↄrↄ kũ Luda andunia kɛ̀ ari gbãra, a taka dí kɛro, akũsↄ̃ ani kɛ zikiro.

\VS{22}Tó Luda dí gↄrↄ pìnↄ lagoro, de gbɛ̃ke ni boro. Ama ani gↄrↄ pìnↄ lago a gbɛ̃ kũ à ń sɛ́nↄ yãimɛ.


\par }{\SH Bisãsiri Nɛ́ sunaa
\par }
{\R (Maa 13:21-37, Luk 17:20-37, 21:25-33)

\par }{\PP \VS{23}Gↄrↄ birea tó gbɛ̃ke pìárɛ, à Arumasihu gwa la kesↄ̃ à Arumasihu gwa zãa, àsun síro.

\VS{24}Zaakũ Arumasihu ɛ́kɛnↄ kũ annabi ɛ́kɛnↄ ni su ò sèeda zↄ̃kↄ̃nↄ kũ daboyãnↄ kɛ, de ò gbɛ̃ kũ Luda ń sɛ́nↄ sãtɛo se, tó ani sí kɛ.

\VS{25}À ma, ma gĩnakɛ ma òárɛ zaa káaku kↄ̀.

\VS{26}Tó ò pìárɛ à gwa, à kú sɛ̃̀n, àsun gɛ́ro. Ke tó ò pìárɛ à gwa, à kú kpɛ́nɛ gũn, àsun síro.

\VS{27}Zaakũ lákũ legũ dì pí à ludambɛ pura kũ zaa ifãboki kpa ari a lɛ́tɛ kpa nà, lɛn Bisãsiri Nɛ́ suna nigↄ̃ de lɛ.

\VS{28}Gu kũ gɛ̀ kún, gwen yumburukunↄ ni kↄ̃ kakaran.


\par }{\PP \VS{29}Gↄrↄ pìnↄ wɛ́tãmma gbɛra gↄ̃̀nↄ ifãntɛ̃ ni sira kũ, mↄvura ni í kɛro, susunɛnↄ ni wowo ludambɛ, gbãna kũ ò kú musunↄ ni dege.

\VS{30}Bisãsiri Nɛ́ sèeda gbasa à bo ludambɛ, buri kũ ò kú andunia gũnnↄ ni ń zĩda kɛ̃kɛ̃ ń pínki, oni Bisãsiri Nɛ́ suna e ludambɛ lukun kũ gbãnao kũ gakuri zↄ̃kↄ̃ↄo.

\VS{31}Ani a malaikanↄ zĩ kũ kãkãki'ũ gbãnao, oni a gbɛ̃ kũ à ń sɛ́nↄ kakara andunia kusuru siikↄ̃a zaa ludambɛ lɛ́ díkũ kũ a lɛ́ direkũo.


\par }{\PP \VS{32}À yã dada kaka lía. Tó a gã̀nↄ í kpàkpa, àtɛn lá bↄ̀tↄ kú, á dↄ̃ guwãnagↄrↄ kà kãni.

\VS{33}Lɛmɛ sↄ̃, tó a yã pìnↄ è pínki lɛ, àgↄ̃ dↄ̃ kũ a sunaa kà kãni, à kú kpɛ́lɛlɛa.

\VS{34}Yãpuran matɛn oárɛ, gↄrↄ dí gbɛ̃nↄ ni gɛ̃tɛro ari yã pìnↄ gɛ́ kɛo pínki.

\VS{35}Musu kũ zĩtɛo ni gɛ̃tɛ, ama ma yãnↄn gɛ̃tɛna vĩro.


\par }{\PP \VS{36}Gbɛ̃ke a gↄrↄ ke a gↄrↄ zaka dↄ̃ro, bee malaika kũ ò kú musunↄ ke Luda Nɛ́, sé De Luda.

\VS{37}Lákũ à de nà Nuhu gↄrↄ, lɛn anigↄ̃ de lɛ se Bisãsiri Nɛ́ sugↄrↄa.

\VS{38}Gↄrↄ kũ í dí da andunialaro, òtɛn pↄ́ ble òtɛn í mi, òtɛn nↄ sɛ́ òtɛn zã kɛ ari Nuhu gɛ̀ɛ à gɛ̃̀ gó'itɛ gũn.

\VS{39}Odi dↄ̃ro, akũ í sù à ń sɛ́tɛ ń pínki. Lɛn anigↄ̃ de lɛ se Bisãsiri Nɛ́ sugↄrↄa.

\VS{40}Gↄrↄ birea gbɛ̃nↄn planↄ nigↄ̃ kú bura, oni gbɛ̃ do sɛ́ ò gbɛ̃ do tón.

\VS{41}Nↄgbɛ̃ gbɛ̃nↄn planↄ nigↄ̃ pↄ́ lↄ́lↄ gbɛ̀n, oni gbɛ̃ do sɛ́ ò gbɛ̃ do tón.

\VS{42}Abire yãi á wɛ́ gↄ̃ dↄ, zaakũ á dↄ̃ gↄrↄ kũ á Dikiri ni suro.

\VS{43}Àgↄ̃ adikĩna dↄ̃. Tó bede gↄrↄ zaka kũ kpãni ni suawa dↄ̃̀ yã, de á wɛ́ gↄ̃ dↄ, ani tó à a kpɛ́ fↄ̃ro.

\VS{44}Abire yãi ákↄ̃nↄ sↄ̃, àgↄ̃ kú kũ soruo, zaakũ Bisãsiri Nɛ́ ni su gↄrↄ zaka kũ á wɛ́ dↄiroamɛ.


\par }{\SH Zĩkɛri náanide laakaride
\par }
{\R (Luk 12:41-48)

\par }{\PP \VS{45}Dímɛ zĩkɛri náanide laakaride kũ a dikiri a zĩkɛrinↄ nànɛ a ↄĩ de à pↄ́ble kpáḿma a gↄrↄa ũu?

\VS{46}Arubarikaden zĩkɛri kũ a dikiri a lè àtɛn kɛ lɛ a sugↄrↄa ũ.

\VS{47}Yãpuran matɛn oárɛ, ani a aruzɛkɛ sĩnda pínki nanɛ a ↄĩmɛ.

\VS{48}Ama tó zĩkɛrii pì pãsĩ, akũ à pì a nɛ̀sɛɛ gũn a dikiri tɛn gì kɛ,

\VS{49}akũ à nà a zĩkɛri dakenↄ gbɛ̃gbɛ̃naaa, àtɛn pↄ́ ble àtɛn í mi kũ wɛ̃dɛrinↄ,

\VS{50}a dikiri ni su gↄrↄ kũ a wɛ́ dↄiroamɛ, gↄrↄ zaka kũ à dↄ̃roa,

\VS{51}ani a zↄ̃zↄ̃kↄ̃rɛ, à a baka da kũ manafikidenↄ. Gwen oni ↄ́ↄ dↄn ò ↄ di ń mìia.




\par }\Chap{25}{\SH Nↄkpare gbɛ̃nↄn kurinↄ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Gↄrↄ birea kpata kũ à bò Luda kĩnaa nigↄ̃ de lán nↄkpare gbɛ̃nↄn kuri kũ ò ń fitilanↄ sɛ̀ ò bòo, òtɛn gɛ́ da nↄsɛrilɛ bàmɛ.

\VS{2}Ń gbɛ̃nↄn sↄↄronↄ bi yↄ̃nkↄnↄmɛ. Ń gbɛ̃nↄn sↄↄronↄ sↄ̃ laakaridenↄmɛ.

\VS{3}A yↄ̃nkↄnↄ ń fitilanↄ sɛ̀ nísi zànaa sari,

\VS{4}a laakaridenↄ sↄ̃ ò ń fitilanↄ sɛ̀ kũ nísi zànaao.

\VS{5}Nↄsɛri dí su likalikaro, akũ i ń sɛ́ ń pínki, òtɛn i o.

\VS{6}Lizãndo ò wiki lɛ̀: Nↄsɛri tɛn su! À futɛ à gɛ́ daalɛ.

\VS{7}Akũ nↄkpare pìnↄ vù ń pínki, ò ń fitilanↄ kɛ̀kɛ.

\VS{8}Akũ yↄ̃nkↄnↄ pì laakaridenↄnɛ: À ó gba nísi fíti sàee! Ó fitila tɛn ga bi!

\VS{9}Akũ laakaride pìnↄ wèḿma ò pì: Ani mↄ́wá kãáo pínkiro. À gɛ́ à á pↄ́ lú a yìarinↄ kĩnaa.

\VS{10}Kũ ò gɛ̀ɛ lú, akũ nↄsɛrii kà. Gbɛ̃ kũ ń soru kɛ̀nↄ gɛ̃̀ kãao nↄsɛ gũn, akũ ò gbàa tàta.

\VS{11}Kũ à kɛ̀ saa nↄkpare kpara pìnↄ sù, òtɛn lɛ́ zu: Dikiri, Dikiri! Ǹ zɛ wɛ̃wɛrɛ!

\VS{12}Akũ à wèḿma à pì: Yãpuran matɛn oárɛ, má á dↄ̃ro.

\VS{13}Abire yãi á wɛ́ gↄ̃ dↄ, zaakũ á a gↄrↄ ke a gↄrↄ zaka dↄ̃ro.


\par }{\SH Ɔgↄdakɛna zĩkɛrinↄnɛ
\par }
{\R (Luk 19:11-27)

\par }{\PP \VS{14}Kpata kũ à bò Luda kĩnaa de lán gbɛ̃ kũ àtɛn gɛ́ wɛ̃tɛaa bà, akũ à a zĩkɛrinↄ sìsi, à a aruzɛkɛ nàńnɛ ń ↄĩ.

\VS{15}À ↄgↄda kɛ̀ ń gbɛ̃ donɛ sↄ̃̀nↄ sↄↄro, gbɛ̃ plade sↄ̃̀nↄ pla, gbɛ̃ aakↄ̃de sↄ̃̀nↄ do, ń baadi gbãna lɛ́n, akũ à gɛ̀ɛ wɛ̃tɛa.

\VS{16}Sↄ̃̀nↄsↄↄrode gɛ̀ɛ à laga tà kũ ↄgↄ pìio gↄ̃̀nↄ, akũ à àree lè sↄ̃̀nↄ sↄↄro.

\VS{17}Sↄ̃̀nↄplade kɛ̀ lɛ dↄ, akũ à àree lè sↄ̃̀nↄ pla.

\VS{18}Sↄ̃̀nↄdode sↄ̃ à gɛ̀ɛ à wɛ̀ɛ yↄ̃̀, akũ à a dikiri ↄgↄ pìi ùtɛn.

\VS{19}Gↄrↄ pla gbɛra zĩkɛrii pìnↄ dikirii sù, akũ àtɛni a ↄgↄ yã gↄ̃gↄ̃ kũńwo.

\VS{20}Sↄ̃̀nↄsↄↄrode sù kũ sↄ̃̀nↄ sↄↄro pãnde kũ à lèeo à pì: Dikiri, ǹ sↄ̃̀nↄ sↄↄro kũ n kpàma gwa, à àree kàramɛnɛ sↄ̃̀nↄ sↄↄro dↄ.

\VS{21}Akũ a dikirii pìnɛ: N kɛ̀ zĩkɛri mana náanide! Lákũ ń náani vĩ kũ a fítio nà, mani a zↄ̃kↄ̃ nannɛ n ↄĩ sà. Ǹ gɛ̃ ma pↄnnakɛnaa gũn.

\VS{22}Sↄ̃̀nↄplade sù dↄ à pì: Dikiri, ǹ sↄ̃̀nↄ pla kũ n kpàma gwa, à àree kàramɛnɛ sↄ̃̀nↄ pla dↄ.

\VS{23}Akũ a dikirii pìnɛ: N kɛ̀ zĩkɛri mana náanide! Lákũ ń náani vĩ kũ a fítio nà, mani a zↄ̃kↄ̃ nannɛ n ↄĩ sà. Ǹ gɛ̃ ma pↄnnakɛnaa gũn.

\VS{24}Akũ sↄ̃̀nↄdode sù sà à pì: Dikiri, má dↄ̃ kũ n yãnↄn zĩ'ũ. Ndì pↄ́ kɛ̃ gu kũ ńdi tↄ̃nlo. Ndì pↄ́ kakara gu kũ ńdi gbɛ̃nlo.

\VS{25}Akũ vĩna ma kũ, ma gɛ ma n ↄgↄ ùtɛ wɛ̀ɛn. N pↄ́n dí.

\VS{26}Akũ a dikirii pìnɛ: Zĩkɛri vãni ma'ãde! Ń dↄ̃ kũ madì pↄ́ kɛ̃ gu kũ mádi tↄ̃nlo, madì pↄ́ kakara gu kũ mádi gbɛ̃nloo?

\VS{27}À mana yã n ↄgↄda kɛ̀o gbɛ̃kenɛ, de tó ma su, mà a pↄ́ sí kũ a ío.

\VS{28}À sↄ̃̀nↄ do pì sía à kpá sↄ̃̀nↄsↄↄrodea.

\VS{29}Zaakũ gbɛ̃ kũ à pↄ́ vĩn Luda ni karanɛ ari àgↄ̃ din. Gbɛ̃ kũ à vĩro sↄ̃, bee pↄ́ kũ à vĩ Luda ni síamɛ.

\VS{30}Zĩkɛri pã dí sↄ̃, à a zu bàai gusiran. Gwen oni ↄ́ↄ dↄn ò ↄ di ń mìia.


\par }{\SH Ziakpɛ zĩ yãkpatɛkɛnaa
\par }
{\PP \VS{31}Tó Bisãsiri Nɛ́ sù a gakuri gũn kũ a malaikanↄ ń pínki, ani vutɛ a kíblegba gakuridea.

\VS{32}Andunia burinↄ ni kakara a arɛ ń pínki, ani ń kɛ̃kↄ̃a, lákũ pↄ́dãrii dì sãnↄ kɛ̃kↄ̃a kũ blènↄ nà.

\VS{33}Ani sãnↄ kpá a ↄplai, blènↄ sↄ̃ ↄzɛi.

\VS{34}Abire gbɛra Kína pì ni pi gbɛ̃ kũ ò kú a ↄplainↄnɛ: Ákↄ̃nↄ kũ ma De arubarikaa dàágunↄ, à mↄ́ à kpata kũ à a soru kɛ̀árɛ zaa anduniakatɛna gↄrↄ ble.

\VS{35}Zaakũ kũ nà tɛni ma dɛ, a pↄ́ble kpàma. Kũ ími tɛni ma dɛ, a í kpàma. Kũ má kun nibↄ ũ, a ma si.

\VS{36}Kũ má kun punsi, a asiri tàmɛnɛ. Kũ matɛn gyã kɛ, a ma gwa. Kũ ò ma da kpɛ́siran, a su wɛ́ kpàtɛmai.


\par }{\PP \VS{37}Gbɛ̃ mananↄ ni pinɛ: Dikiri, bↄrɛn o è nà tɛni n dɛ o pↄ́ble kpàmma ke ími tɛni n dɛ, o í kpàmmaa?

\VS{38}Bↄrɛn o n e nibↄ ũ o n si, ke ń kun punsi o asiri tànnɛɛ?

\VS{39}Bↄrɛn o n e ntɛn gyã kɛ, ke ò n da kpɛ́siran o gɛ wɛ́ kpàtɛnyĩi?

\VS{40}Kína pì ni weḿma à pi: Yãpuran matɛn oárɛ, yã kũ a kɛ̀ gbɛ̃ kĩanaanɛ ma gbɛ̃ dínↄ tɛ́, makũmɛ a kɛ̀mɛnɛ.


\par }{\PP \VS{41}Abire gbɛra ani pi gbɛ̃ kũ ò kú a ↄzɛinↄnɛ: À gomɛnɛ gwe ákↄ̃nↄ kũ Luda lɛ́ kɛ̀árɛnↄ! À tá tɛ́ kũ àdi garo kũ Luda kɛ̀kɛ Ibilisinɛ kũ a ìbanↄ gũn.

\VS{42}Zaakũ nà tɛni ma dɛ, ádi pↄ́ble kpámaro. Ími tɛni ma dɛ, ádi í kpámaro.

\VS{43}Má de nibↄↄ ũ, ádi ma síro. Má kun punsi, ádi asiri támɛnɛro. Matɛn gyã kɛ ke ò ma da kpɛ́siran, ádi su à wɛ́ kpátɛmairo.

\VS{44}Oni gbasa ò a la ò pi: Dikiri, bↄrɛn o n e kũ nàao ke ímio ke nibↄ ũ ke punsi ke gyãre ke purusuna ũ, akũ ódi kpányĩroo?

\VS{45}Kína ni weḿma à pi: Yãpuran matɛn oárɛ, lákũ ádi kɛ gbɛ̃ kũ à kĩanaanɛ gbɛ̃ dínↄ tɛ́ro nà, makũmɛ ádi kɛmɛnɛro.

\VS{46}Gbɛ̃ birenↄ ni tá wɛ́tãmma kũ àdi lákaro gũmmɛ, gbɛ̃ mananↄ sↄ̃ wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro gũn.




\par }\Chap{26}{\SH Lɛ́kpakũsũna Yesuii
\par }
{\R (Maa 14:1-2, Luk 22:1-2, Yuh 11:45-53)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kũ Yesu yã birenↄ ò pínki à làka, akũ à pì a ìbanↄnɛ:

\VS{2}Á dↄ̃ kũ Vĩnla dikpɛ gↄ̃̀ gↄrↄ pla, oni Bisãsiri Nɛ́ kpáḿma ò a pá lía.


\par }{\PP \VS{3}Abire gbɛra sa'orikinↄ kũ Yuda gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kↄ̃ kàkara sa'oriki zↄ̃kↄ̃ kũ òdi pi Kayafa bɛa.

\VS{4}Ò yã gↄ̃̀gↄ̃ ↄ̃ndↄ̃o lákũ oni Yesu kũ ò a dɛ nà

\VS{5}ò pì: Òsun kɛ dikpɛ zĩro, de gbɛ̃nↄ sún zuka káro yãi.


\par }{\SH Nísi gbĩ nna kuna Yesu mìia
\par }
{\R (Maa 14:3-9, Yuh 12:1-8)

\par }{\PP \VS{6-7}Kũ Yesu kú Bɛtani, Simↄ Kusu bɛa, àtɛn pↄ́ ble gɛngɛsɛkɛna, akũ nↄgbɛ̃ ke nài, à lo fítinna kũ nísi gbĩ nna ↄgↄde kú a gũn kũna, akũ à kù Yesu mìia.

\VS{8}Kũ a ìbanↄ è lɛ, akũ ń pↄ fùtɛ ò pì: Bↄ́n pↄ́ lalasekɛna dí ũu?

\VS{9}De ò nísi pì yìa yã kũ ↄgↄ zↄ̃kↄ̃ↄo ò kpà takasidenↄa.

\VS{10}Yesu dↄ̃̀ḿma, akũ à pìńnɛ: Bↄ́yãi átɛn wari dↄ nↄgbɛ̃ pìiaa? À zĩ mana kɛ̀mɛnɛmɛ.

\VS{11}Takasidenↄn kú kãáo gↄrↄ sĩnda pínki, makũ sↄ̃ manigↄ̃ kú kãáo gↄrↄ sĩnda pínkiro.

\VS{12}Kũ à nísi pìi kù ma mɛ̀ɛa, à kɛ̀ lɛ de à ma gɛ̀ kɛomɛ.

\VS{13}Yãpuran matɛn oárɛ, gu kũ òtɛni ma baaru nna waazi kɛn andunia gũn pínki, onigↄ̃ yã kũ nↄgbɛ̃ pìi kɛ̀ o a dↄngu yãi.


\par }{\SH Yudasi bona Yesu kpɛ
\par }
{\R (Maa 14:10-11, Luk 22:3-6)

\par }{\PP \VS{14}Abire gbɛra gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ do kũ òdi pinɛ Yudasi Isikariↄti gɛ̀ɛ sa'orikinↄ kĩnaa

\VS{15}à pì: Tó ma Yesu kpàáwa, bↄ́n á ye à kpámaa? Akũ ò andurufu ↄgↄ mɛ̀n baraakurii nàro ò kpàa.

\VS{16}Zaa gↄrↄ birean àtɛn zɛ́ wɛtɛ à Yesu kpáḿma.


\par }{\SH Vĩnla pↄ́blenaa
\par }
{\R (Maa 14:12-21, Luk 22:7-14, Yuh 13:21-38)

\par }{\PP \VS{17}Burodi Futɛnasari dikpɛ gↄrↄ káaku zĩ Yesu ìbanↄ sù ò a là ò pì: Mán ń ye ò gɛ́ kɛkɛnnɛ ǹ Vĩnla pↄ́ blenn?

\VS{18}À wèḿma à pì: À gɛ́ wɛ̃tɛn gↄ̃gbɛ̃ ke kĩnaa à pinɛ, Dannɛri pì a gↄrↄ kà kãni. A bɛan áni Vĩnla pↄ́ blen kũ a ìbanↄ.

\VS{19}Yesu ìbanↄ kɛ̀ lákũ à dàńnɛ nà, ò Vĩnla pↄ́bleyã kɛ̀kɛ.

\VS{20}Kũ ↄkↄsi kɛ̀, Yesu gɛngɛsɛkɛna teburuui kũ a gbɛ̃nↄn kuri awɛɛpla pìnↄ.

\VS{21}Gↄrↄ kũ òtɛn pↄ́ ble à pì: Yãpuran matɛn oárɛ, á gbɛ̃ mɛ̀n do ni ma kpáḿma.

\VS{22}Ń nɛ̀sɛɛ yàka manamana, akũ òtɛni a la dodo: Asa makũmɛroo, Dikiri?

\VS{23}Yesu wèḿma à pì: Gbɛ̃ kũ ótɛn ↄ kakara ta gũn lɛɛlɛ mɛ́ ani ma kpáḿma.

\VS{24}Bisãsiri Nɛ́ ni kpágui lákũ à kɛ̃na a yã musu nà, ama waiyoo gbɛ̃ kũ ani Bisãsiri Nɛ́ kpáḿma pìi. Ani kɛ sã̀na adenɛ tó odi a i yãro.

\VS{25}Akũ Yudasi kũ ani a kpáḿma pì pì: Asa makũmɛroo, Rabi? Yesu pìnɛ: Mↄkↄ̃mmɛ n ò gwe.


\par }{\SH Dikiri pↄ́ble
\par }
{\R (Maa 14:22-26, Luk 22:14-20, 1Kↄ 11:23-25)

\par }{\PP \VS{26}Kũ òtɛn pↄ́ ble, Yesu burodii sɛ̀, à arubarikaa dàn, akũ à lìkↄ̃rɛ à kpà a ìbanↄa à pì: À sí à só, ma mɛ̀ɛn dí.

\VS{27}Akũ à toko sɛ̀ dↄ à arubarikaa dàn, à kpàḿma à pì: À mi á pínki.

\VS{28}Ma arun dí, Luda bàka kunna kũ gbɛ̃ dasinↄ aru ũ, kũ ani bↄtɛma ń durunnanↄ kɛ̃mmana yãi.

\VS{29}Matɛn oárɛ, zaa gbãra mani geepi'i dí mi doro ari kpata kũ à bò ma De kĩnaa gɛ́ boo gupuraa, gbasa mà a dufu mi kãáo sà.

\VS{30}Kũ ò lɛ̀ɛ sì, akũ ò bↄ̀tɛ ò gɛ̀ɛ Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi.


\par }{\SH Yesu gĩnakɛ à dↄ̃ yã kũ Pita ni kɛ
\par }
{\R (Maa 14:27-31, Luk 22:31-34, Yuh 13:36-38)

\par }{\PP \VS{31}Akũ Yesu pìńnɛ: Á pínki áni fuma gwãaniala, zaakũ ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì: Mani sãdãri lɛ́, sãnↄ ni fãkↄ̃a.

\VS{32}Ama ma vunaa gbɛra mani doárɛ arɛ gɛna Galili.

\VS{33}Akũ Pita pìnɛ: Bee tó ò fùmma ń pínki, mani fumma zikiro.

\VS{34}Akũ Yesu pìnɛ: Yãpuran matɛn onnɛ, gwãaniala ari ko gↄ̃ gɛ́ lɛ́ zu, ĩni ledi kpámai gɛ̃̀n aakↄ̃.

\VS{35}Pita pìnɛ: Bee tó mani sù mà ga kũnwo, mani ledi kpányĩ zikiro. Akũ a ìbanↄ ò lɛ se ń pínki.


\par }{\SH Yesu aduakɛna zaa Gɛtɛsɛmani
\par }
{\R (Maa 14:32-42, Luk 22:39-46)

\par }{\PP \VS{36}Akũ Yesu kũ a ìbanↄ kà gu kũ òdi pi Gɛtɛsɛmani, akũ à pìńnɛ: À vutɛ la ari mà gɛ́ adua kɛ zã̀ dire.

\VS{37}À Pita kũ Zebedi nɛ́ gbɛ̃nↄn planↄ sɛ̀ à gɛ̀ɛ kũńwo. A pↄ sira kũ̀ à nɛ̀sɛyↄkↄ sì.

\VS{38}Akũ à pìńnɛ: Ma pↄ sira kũ̀ manamana ari ga lɛ́i. À zɛ la à itɛ̃ kɛ kũmao.

\VS{39}Kũ à gɛ̀ɛ arɛ fíti, akũ à kùtɛ zĩtɛ à adua kɛ̀ à pì: Baa, tó ani sí kɛ, ǹ tó toko'i díkĩna gɛ̃tɛmala. Ama adi kɛ lákũ má yei nàro, séde lákũ ń yei nà.

\VS{40}Akũ a ɛ̀ra à sù à a ìbanↄ lè, òtɛn i o. Akũ à pì Pitanɛ: Lɛn yá? Ádi fↄ̃ a itɛ̃ kɛ̀ kũmao bee awa doroo?

\VS{41}À itɛ̃ kɛ àgↄ̃ adua kɛ de àsun fu yↄ̃ogwanaaaro yãi. Nini yei, ama mɛ̀ɛ busɛ.

\VS{42}À kɛ̃̀ḿma a gɛ̃̀n plade, à adua kɛ̀ à pì: Baa, tó toko díkĩna ni gɛ̃tɛmala a í minaa sariro, ǹ tó n pↄyenyĩna kɛ.

\VS{43}Kũ à ɛ̀ra à sù à ń lé, òtɛn i o dↄ, zaakũ òtɛn idekũ dɛdɛ.

\VS{44}Akũ à ń tón dↄ, à gɛ̀ɛ à wɛ́ kɛ̀ a gɛ̃̀n aakↄ̃de, à yã dokↄ̃nↄ pìi ò dↄ.

\VS{45}Akũ à ɛ̀ra à sù a ìbanↄ kĩnaa à pìńnɛ: Átɛn i o, átɛn kámma bo ari teran yá? À gwa! Gↄrↄ kà kãni. Ò Bisãsiri Nɛ́ kpà durunnakɛrinↄa.

\VS{46}À futɛ ò tá. Gbɛ̃ kũ à ma nańnɛ ń ↄĩ tɛn su.


\par }{\SH Yesu kũnaa
\par }
{\R (Maa 14:43-50, Luk 22:47-53, Yuh 18:3-12)

\par }{\PP \VS{47}Kũ à kpɛ́ àtɛn yã pì o, akũ Yudasi, a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ doke sù kũ pario, ò fɛ̃nɛdanↄ kũna kũ gònↄ, ò bò sa'orikinↄ kũ Yuda gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kĩnaa.

\VS{48}Bonkpɛde pì sↄ̃, à sèedaa òńnɛ à pì: Gbɛ̃ kũ mani lɛ́ pɛ́a, àkũmɛ gwe. À a kũ.

\VS{49}Akũ à mìi dↄ̀ Yesua gↄ̃̀nↄ à pì: Fↄↄ, Rabi! Akũ à lɛ́ pɛ̀a.

\VS{50}Yesu pìnɛ: Ma gbɛ̃, ǹ n kɛna kɛ! Akũ ò sù ò ↄ pɛ̀tɛ Yesua ò a kũ̀.

\VS{51}Akũ Yesu gbɛ̃nↄ do a fɛ̃nɛda wòto, à sa'oriki zↄ̃kↄ̃ zĩ̀rii lɛ̀o à a sã gò.

\VS{52}Akũ Yesu pìnɛ: Ǹ n fɛ̃nɛda sↄtↄ a plɛn. Zaakũ gbɛ̃ kũ à zɛ̀ kũ fɛ̃nɛdao, fɛ̃nɛda mɛ́ ani a dɛ.

\VS{53}Tó má ye ma De malaika zĩ̀karinↄ gbarɛmɛnɛ gↄ̃̀nↄ de gã̀ kuri awɛɛplanↄla, ń dↄ̃ mani fua mà a wɛ́ kɛan yá?

\VS{54}Tó ma kɛ̀ lɛ sↄ̃, deran yã kũ ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì ani kɛ lɛ ni kɛɛ?

\VS{55}Akũ Yesu pì parinɛ: Kpãni wɛ́dewɛn ma ũ kũ a su à ma kũ kũ fɛ̃nɛdanↄ kũ gònↄo yá? Madìgↄ̃ vutɛ Luda ↄnn lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà madìgↄ̃ yã daárɛ, ádi ma kũro.

\VS{56}Ama yã pìi kɛ̀ pínki, de yã kũ annabinↄ kɛ̃̀ Luda yãn kɛ yãi. Akũ a ìbanↄ bàa lɛ̀ ń pínki ò a tòn.


\par }{\SH Yuda gbãnadenↄ yãkpatɛkɛna kũ Yesuo
\par }
{\R (Maa 14:53-65, Luk 22:54-55, 63-71, Yuh 18:13-14, 19-24)

\par }{\PP \VS{57}Gbɛ̃ kũ ò Yesu kũ̀nↄ gɛ̀ɛ kãao sa'oriki zↄ̃kↄ̃ Kayafa bɛa. Ludayãdannɛrinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kakarana gwe.

\VS{58}Pita tɛ́ a kpɛ zã̀ dire ari sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ pìi bɛa. À gɛ̃̀ ↄnn, à vùtɛ kũ dogarinↄ de à yã pìi mìdɛna e.

\VS{59}Sa'orikinↄ kũ Yuda yãkpatɛkɛrinↄ ń pínki tɛn sèeda wɛtɛ Yesua ò a dɛ.

\VS{60}Bee kũ gbɛ̃nↄ sù ò ɛ́kɛyãnↄ dìdia dasi, adi kɛro. Kpɛkpɛ gbɛ̃nↄn pla kenↄ sù

\VS{61}ò pì: Gbɛ̃ pìi pì, áni fↄ̃ à Luda kpɛ́ wí, áni ɛra à bo gↄrↄ aakↄ̃ dagura sɛ́!

\VS{62}Akũ sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ fùtɛ à zɛ̀ à pì Yesunɛ: Ń yãke vĩ ǹ weḿmaroo? Yã kũ òtɛn didimma dí de deraa?

\VS{63}Yesu yĩtɛ kpɛ̃n, akũ sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ pìi pìnɛ: Ma nannɛ Luda Wɛ̃̀ndidei, ǹ owɛrɛ tó Luda Nɛ́ Arumasihumɛ n ũ.

\VS{64}Yesu wèa à pì: Lɛn n ò lɛ. Makũ sↄ̃, matɛn oárɛ, zaa gbãra áni Bisãsiri Nɛ́ e vutɛna Gbãnasĩndapinkide ↄplai, akũsↄ̃ áni a suna e ludambɛ lukun.

\VS{65}Akũ sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ pì a utanↄ gà à kɛ̃̀ à pì: A dↄkɛ̀ kũ Ludao! À kɛ̀ dera ótɛn sèedade pãnde kenↄ wɛtɛ dↄↄ? A mà lákũ à dↄkɛ̀ kũ Ludao nà.

\VS{66}Yã kpaten a zɛo teraa? Akũ ò wèa ò pì: A taari kà ò a dɛ.

\VS{67}Akũ ò lɛ́'i sù a ãnnwa, ò a lɛ̀lɛ kũ okũo. Gbɛ̃kenↄ a sãn kɛ̀kɛ

\VS{68}ò pì: Arumasihu, ǹ annabikɛyã o ǹ gbɛ̃ kũ à n lɛ owɛrɛ.


\par }{\SH Pita ledikpana Yesui
\par }
{\R (Maa 14:66-72, Luk 22:56-62, Yuh 18:15-18, 25-27)

\par }{\PP \VS{69}Pita vutɛna ↄnn, akũ zↄ̀nↄkpare ke sù à pìnɛ: Mↄkↄ̃n sↄ̃ ndìgↄ̃ kú lɛɛlɛ kũ Galili gbɛ̃ Yesu pìiomɛ.

\VS{70}Akũ à ledi kpà ń pínki wára à pì: Mádi yã kũ ntɛn o dↄ̀rↄ dↄ̃ro.

\VS{71}Akũ à fùtɛ à gɛ̃̀ gãnun. Nↄgbɛ̃ pãnde a è, akũ à pì gbɛ̃ kũ ò kú gwenↄnɛ: Gbɛ̃ díkĩna lɛɛlɛ kũ Yesu Nazɛraomɛ.

\VS{72}Pita ɛ̀ra à ledi kpà à la dà à pì: Má gbɛ̃ pì dↄ̃ro.

\VS{73}Kũ à kɛ̀ saa fíti, gbɛ̃ kũ ò zɛna gwenↄ nà Pitai ò pì: Yãpuramɛ, ń gbɛ̃ domɛ n ũ, zaakũ ó n dↄ̃ n yã'onaaamɛ.

\VS{74}Akũ à fùtɛ à a zĩda kà à la dà à pì: Má gbɛ̃ pì dↄ̃ro. Zaa gwe gↄ̃̀nↄn ko lɛ́ zù.

\VS{75}Akũ yã kũ Yesu òo dↄ̀ Pitagu kũ à pì, ari ko gↄ̃ gɛ́ lɛ́ zu, ani ledi kpáai gɛ̃̀n aakↄ̃. Akũ Pita bò bàai à pↄsira ↄ́ↄ dↄ̀.




\par }\Chap{27}{\SH Yudasi ganaa
\par }
{\R (Zĩr 1:18-19)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kũ gu dↄ̀ kↄnkↄkↄnkↄ sa'orikinↄ kũ Yuda gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ ń pínki yã gↄ̃̀gↄ̃ Yesui de ò a dɛ.

\VS{2}Ò a yĩ̀, akũ ò gɛ̀ɛ ò a nà bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Pilatinɛ a ↄ̃i.


\par }{\PP \VS{3}Kũ Yudasi kũ à bò a kpɛ è yã dàala, à gↄ̃̀ díndↄ̃mɛnɛ gũn, akũ à gɛ̀ɛ andurufu ↄgↄ mɛ̀n baraakurii pì ɛra sa'orikinↄnɛ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ

\VS{4}à pìńnɛ: Ma durunna kɛ̀, ma taarisaride kpà gai. Akũ ò pìnɛ: Ó bàka ũgbaa? N yãn gwe.

\VS{5}Akũ Yudasi ↄgↄ pìi zù Luda kpɛ́n, akũ à tà à gɛ̀ɛ à a zĩda lòko.

\VS{6}Akũ sa'orikinↄ ↄgↄ pìi sɛ̀tɛ ò pì: Ɔgↄ pì kana Luda kpɛ́ ↄgↄdaki gũn zɛ́ vĩro, zaakũ gbɛ̃dɛ'ↄgↄmɛ.

\VS{7}Kũ ò yã gↄ̃̀gↄ̃, akũ ò orobori gbĩ̀dãki lù kũ ↄgↄ pìio nibↄnↄ vĩki ũ.

\VS{8}Abire yãi ari kũ a gbãrao òdi pi zĩtɛ pìinɛ Zĩtɛ Arude.

\VS{9}Akũ yã kũ annabi Ilimia òo kɛ̀ à pì: Ò andurufu ↄgↄ mɛ̀n baraakurii pìi sɛ̀tɛ, ↄgↄ kũ Isarailanↄ zɛ̀o ò kpà a yã musu pìi,

\VS{10}akũ ò orobori gbĩ̀dãki lùo, lákũ Dikiri dìtɛmɛnɛ nà.


\par }{\SH Pilati yãkpatɛkɛna kũ Yesuo
\par }
{\R (Maa 15:2-5, Luk 23:3-5, Yuh 18:33-38)

\par }{\PP \VS{11}Yesu zɛna bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ arɛ. Akũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì a là à pì: Mↄkↄ̃n Yudanↄ kína ũ yá? Yesu wèa à pì: Lɛn n ò lɛ.

\VS{12}Gↄrↄ kũ sa'orikinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ tɛn yã didia, adi yãke weḿmaro.

\VS{13}Akũ Pilati pìnɛ: Ńdi yã dasi kũ òtɛn didimma maroo?

\VS{14}Ama Yesu dí yãke o yã pìnↄ doke musuro, akũ yã pìi bò bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi sarɛ manamana.


\par }{\SH Yãdana Yesula
\par }
{\R (Maa 15:6-15, Luk 23:13-25, Yuh 18:39-19:16)

\par }{\PP \VS{15}Vĩnla dikpɛ zĩ pínki bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi dì purusunanↄ do kũ gbɛ̃nↄn yei gbarɛńnɛ.

\VS{16}Gↄrↄ kũ̀a sↄ̃ purusuna tↄ́de kú gwe òdi pi Baraba.

\VS{17}Kũ pari kàkara, akũ Pilati ń lá à pì: Dín á ye mà gbarɛárɛɛ? Baraban yá, ke Yesu kũ òdi pi Arumasihu?

\VS{18}Zaakũ à dↄ̃ kũ nɛ̀sɛgↄ̃ba vĩna kũ Yesuo yãin ò a kpàawa.


\par }{\PP \VS{19}Gↄrↄ kũ Pilati vutɛna a gbĩ̀gbaaa, a nanↄ gbɛ̃ zĩ̀a à pì: Ǹsun yãke kɛ gbɛ̃ mana pìinɛro, zaakũ nana kũ ma ò a yã musu gĩa gwãani wari dↄ̀ma manamana.


\par }{\PP \VS{20}Sa'orikinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ nàkara gbɛ̃nↄa ò Baraba gbɛka, ò pi ò Yesu dɛ.

\VS{21}Akũ bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi ń lá à pì: Gbɛ̃nↄn pla pìnↄ gũn, dín á ye mà gbarɛárɛɛ? Akũ ò pì, Barabamɛ.

\VS{22}Akũ Pilati ń lá à pì: Bↄ́n mani kɛ kũ Yesu kũ òdi pi Arumasihuoo? Gbɛ̃ sĩnda pínki pì: Ǹ a pá lía.

\VS{23}Akũ à ń lá à pì: Bↄ́ dàan à kɛ̀ɛ? Akũ ò wiki lɛ̀ ò kàra ò pì: Ǹ a pá lía.

\VS{24}Kũ Pilati è áni fↄ̃ à yãke kɛro, zuka tɛn kara, akũ à í dã̀, à a ↄ pìpi gbɛ̃nↄ wára à pì: Ma ↄ bↄ̀tɛ gbɛ̃ pì gana yãn. Á yãmɛ.

\VS{25}Akũ gbɛ̃ pìnↄ pì: A dɛna yã wí ó musu kũ ó nɛ́nↄ.

\VS{26}Akũ à Baraba gbàrɛńnɛ, à pì ò Yesu gbɛ̃ kũ flã̀ao ò a pá lía.


\par }{\SH Sozanↄ Yesu fobonaa
\par }
{\R (Maa 15:16-20, Yuh 19:2-3)

\par }{\PP \VS{27}Akũ Pilati sozanↄ gɛ̃̀ kũ Yesuo bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì bɛa, akũ ò ń gã̀ kàkara pínki ò lìkai.

\VS{28}Ò a pↄ́nↄ bↄ̀tɛa ò arukĩmba tɛ̃ra dànɛ,

\VS{29}akũ ò lɛ̀ fùraa tã̀ ò kùnɛ, ò leba nànɛ a ↄplan gò ũ. Akũ òtɛn kútɛkutɛnɛ, òtɛni a fobo òtɛn pi: Fↄↄ, Yudanↄ kína!

\VS{30}Ò lɛ́'i sùa, ò leba pìi sɛ̀ ò a lɛ̀o a mìia.

\VS{31}Kũ ò a fobò ò làka, akũ ò arukĩmba pìi gòala ò a zĩda pↄ́kasanↄ dànɛ, akũ òtɛn gɛ́ a pá lía.


\par }{\SH Yesu pana lía
\par }
{\R (Maa 15:21-32, Luk 23:26-43, Yuh 19:17-27)

\par }{\PP \VS{32}Kũ ò bↄ̀tɛ òtɛn gɛ́, ò dàkarɛ kũ Sirɛni gbɛ̃ kũ òdi pi Simↄo, akũ ò gã nàa à Yesu lígbãndurukpana sɛ́.

\VS{33}Akũ ò kà gu kũ òdi pi Gↄgↄta kũ à pì mìtokoki.

\VS{34}Akũ ò sèwɛ̃ kũ ò yã̀katɛ kũ ɛzɛo dↄ̀nɛ à mi. Kũ à í kɛ̀, akũ à gì mii.

\VS{35}Kũ ò a pà lía, akũ ò kàpaa kpà ò a pↄ́kasanↄ kpàatɛkↄ̃nɛ.

\VS{36}Akũ ò vùtɛ òtɛni a dãkpã gwe.

\VS{37}Ò yã kũ ò dìaa kɛ̃̀ ò nà a mìla ò pì:


\par }{\PC Yudanↄ kína Yesun dí.

\par }{\BB \par }
{\MM \VS{38}Akũ ò kpãni wɛ́dewɛnↄ pà lía a sarɛ gbɛ̃nↄn pla, gbɛ̃ do a ↄplai, gbɛ̃ do a ↄzɛi.

\VS{39}Gbɛ̃ kũ òtɛn gɛ̃ zɛ́la gwenↄ tɛni ń mì kɛ dékũdekũ, òtɛni a sↄ̃sↄ̃

\VS{40}ò pì: Mↄkↄ̃n kũ n pì ĩni Luda kpɛ́ wí ǹ ɛra ǹ bo gↄrↄ aakↄ̃ daguran gweroo? Tó mↄkↄ̃mmɛ Luda Nɛ́ ũ, ǹ n zĩda sura ba ǹ kipa lía.

\VS{41}Lɛmɛ dↄ sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ tɛni a fobo lɛ ò pì:

\VS{42}À gbɛ̃ pãndenↄ sura bà, ama ani fↄ̃ à a zĩda sura baro. Isarailanↄ kínanloo? À kipa lía tera, óni a náani kɛ.

\VS{43}À Luda náani vĩ. Tó Luda yei, à a bo sà, zaakũ à pì akãamɛ Luda Nɛ́ ũ.

\VS{44}Bee kpãni kũ ò ń pá lía lɛɛlɛnↄ tɛni a sↄ̃sↄ̃ lɛ dↄ.


\par }{\SH Yesu ganaa
\par }
{\R (Maa 15:33-41, Luk 23:44-49, Yuh 19:28-30)

\par }{\PP \VS{45}Kũ ifãntɛ̃ kà mìdangura, akũ gusira dà bùsuu pìla pínki ari fãnantɛ̃ mↄ̀ aakↄ̃.

\VS{46}Fãnantɛ̃ mↄ̀ aakↄ̃n Yesu wiki lɛ̀ gbãnagbãna à pì: Ɛloi, Ɛloi, lɛma sabatani! Abirekũ pì, ma Luda, ma Luda, à kɛ̀ dera n ma tonn?

\VS{47}Kũ gbɛ̃ kũ ò zɛna gwe kenↄ yã pìi mà, akũ ò pì: Dake tɛn Iliasu sísi.

\VS{48}Zaa gwe gↄ̃̀nↄ ń gbɛ̃ do bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ à sako sɛ̀ à dà sèwɛ̃ kpã̀kpãa gũn, à fĩ̀fĩ lebaa, akũ à dↄ̀ Yesunɛ à mi.

\VS{49}Akũ gbɛ̃ kparanↄ pì: À zɛ gĩa ò gwa tó Iliasu ni su à a sura ba.

\VS{50}Yesu ɛ̀ra à wiki gbãna lɛ̀ dↄ, akũ à a wɛ̃̀ndii gbàrɛ.


\par }{\PP \VS{51}Akũ Luda kpɛ́ lábure kɛ̃̀kↄ̃a pla bona musu suna zĩtɛ. Zĩtɛ yĩ̀gãyĩgã, gbɛ̀nↄ pàrapara,

\VS{52}miranↄ wɛ̃̀wɛ̃, akũ Luda gbɛ̃nↄ fùtɛ bona gan dasi.

\VS{53}Yesu vuna gan gbɛra ò bↄ̀tɛ miran, ò gɛ̃̀ Luda wɛ̃tɛn, gbɛ̃nↄ ń é dasi.

\VS{54}Kũ sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ a gbɛ̃ kũ òtɛn Yesu dãkpãnↄ zĩtɛ yĩgãyĩgãnaa pìi è kũ yã kũ ò kɛ̀nↄ pínki, vĩna ń kũ manamana ò pì: Yãpuramɛ Luda Nɛ́n gbɛ̃ dí ũ.

\VS{55}Nↄgbɛ̃nↄn kú gwe dasi, òtɛn gu gwa zã̀ dire. Ò tɛ́ Yesui bona Galilimɛ, òdigↄ̃ pↄ́ble kɛnɛ.

\VS{56}Ń tɛ́n Mariama Magadalɛni kun kũ Mariamao Yamisi kũ Yusufuo da kũ Zebedi nɛ́nↄ dao.


\par }{\SH Yesu vĩnaa
\par }
{\R (Maa 15:42-47, Luk 23:50-56, Yuh 19:38-42)

\par }{\PP \VS{57}Kũ ↄkↄsi kɛ̀, Arimatea gbɛ̃ ↄgↄde kũ òdi pinɛ Yusufu sù. Yesu ìbaamɛ dↄ.

\VS{58}À gɛ̀ɛ à Yesu gɛ̀ɛ gbɛ̀ka Pilatia, akũ Pilati pì ò kpáa.

\VS{59}Kũ Yusufu gɛ̀ɛ pìi sɛ̀, a táaru biza dufu fĩ̀fĩa,

\VS{60}à a dà a zĩda gbɛ̀wɛɛ kũ ò sↄ̀ mira ũ gũn. Akũ à gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ɛ gbigiri kɛ̀ à tà wɛ̀ɛ pìlɛ à tà.

\VS{61}Mariama Magadalɛni kũ Mariama pãnde pìio vutɛna gwe, ò arɛdↄna miraa.


\par }{\PP \VS{62}Kũ gↄrↄ lìtɛ, kámmabogↄrↄ zĩ kà, akũ sa'orikinↄ kũ Farisinↄ gɛ̀ɛ Pilati kĩnaa lɛɛlɛ

\VS{63}ò pì: Yã kũ gbɛ̃kɛkɛrii pìi ò a bɛ̃nɛ zĩ dↄógu à pì, gↄrↄ aakↄ̃ gbɛra áni vu.

\VS{64}Ǹ tó ògↄ̃ mira pì dãkpã ari a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ. Tó lɛnlo, a ìbanↄ ni su ò a gɛ̀ sɛ́ kpãni, oni o gbɛ̃nↄnɛ à fùtɛ bona gan. Ɛ́kɛ kpɛ bire nigↄ̃ de a káakupↄla.

\VS{65}Akũ Pilati pìńnɛ: À sozanↄ sí à gɛ́ à mira pì dãkpã lákũ áni fↄ̃ nà.

\VS{66}Akũ ò gɛ̀ɛ ò sèedaa kɛ̀ miragbɛɛa, ò sozanↄ tò gwe ògↄ̃ dãkpã.




\par }\Chap{28}{\SH Yesu vunaa
\par }
{\R (Maa 16:1-8, Luk 24:1-12, Yuh 20:1-10)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kámmabogↄrↄ gbɛra azumanɛnna zĩ kↄnkↄkↄnkↄ Mariama Magadalɛni kũ Mariama pãnde pìio bò ò gɛ̀ɛ mira gwa.

\VS{2}Akũ zĩtɛ yĩ̀gãyĩgã gbãnagbãna, zaakũ Dikiri malaika ke bò musu, à sù à gbɛ̀ɛ pì gbigiri kɛ̀ à gò mira lɛ́a, akũ à vùtɛa.

\VS{3}A ãn de lán legũpinaa bà, a uta de pú táitai lán buu bà.

\VS{4}Vĩna gudãkpãrinↄ kũ̀, òtɛn lukaluka, akũ ò gↄ̃̀ sã̀ii.

\VS{5}Akũ malaika pìi pì nↄgbɛ̃ pìnↄnɛ: Àsun tó vĩna á kũro. Má dↄ̃ kũ Yesu kũ ò pà líaan átɛn wɛtɛ.

\VS{6}À kú laro, à fùtɛ lákũ à ò nà. À mↄ́ à gu kũ ò a wùtɛn gwa,

\VS{7}á gɛ́ à o a ìbanↄnɛ likalika à fùtɛ bona gan. Ani dońnɛ arɛ gɛna Galili. Gwen áni a en. Ma òárɛn gwe.


\par }{\PP \VS{8}Akũ ò bò miran likalika kũ vĩnao, ama ń pↄ nna zↄ̃kↄ̃. Ò bàa lɛ̀ òtɛn gɛ́ a baaru kpá a ìbanↄnɛ.

\VS{9}Akũ Yesu dàńlɛ gↄ̃̀nↄ, à fↄ kpàḿma. Kũ ò nài, ò donyĩ kɛ̀nɛ, akũ ò ↄ nà a gɛ̀sɛkpɛa.

\VS{10}Akũ Yesu pìńnɛ: Àsun tó vĩna á kũro. À gɛ́ à o ma gbɛ̃nↄnɛ ò gɛ́ Galili. Gwen oni ma en.


\par }{\SH Soza gudãkpãrinↄ yãgbãnnɛnaa
\par }
{\PP \VS{11}Kũ nↄgbɛ̃nↄ tà, akũ soza gudãkpãri kenↄ gɛ̃̀ wɛ̃tɛ gũn, ò yã kũ ò kɛ̀nↄ ò sa'orikinↄnɛ pínki.

\VS{12}Akũ sa'oriki pìnↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sìsi, ò yã gↄ̃̀gↄ̃, akũ ò ↄgↄ zↄ̃kↄ̃ↄ kpà sozaa pìnↄa gusarɛ

\VS{13}ò pì: À pi a ìbanↄ mɛ́ ò sù gwãani, ò a gɛ̀ɛ sɛ̀ kpãni gↄrↄ kũ átɛn i o.

\VS{14}Tó bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ yã pìi mà, óni kútɛ kɛ́nɛ, áni bo yãketen.

\VS{15}Sozanↄ ↄgↄ pìi sì, akũ ò kɛ̀ lákũ ò dàńnɛ nà. Akũ yã pìi gↄ̃̀ Yudanↄnɛ baaru ũ ari kũ a gbãrao.


\par }{\SH Yesu zĩ nana a ìbanↄnɛ ń ↄĩ
\par }
{\R (Maa 16:9-20, Luk 24:36-53, Yuh 20:11-23, Zĩr 1:6-8)

\par }{\PP \VS{16}Yesu ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛdonↄ gɛ̀ɛ Galili kpi kũ à a ki gↄ̃̀gↄ̃ńnɛ yã musu.

\VS{17}Kũ ò a è, ò donyĩ kɛ̀nɛ, ama ń gbɛ̃kenↄ tɛn sika kɛ.

\VS{18}Akũ Yesu nàńyĩ à pìńnɛ: Luda musu kũ zĩtɛo iko pínki kpàma.

\VS{19}Abire yãi à gɛ́ à buri sĩnda pínki kɛ ma ìbanↄ ũ, à ń da'itɛ kɛ kũ De Luda tↄ́o kũ a Nɛ́ tↄ́o kũ a Nini tↄ́o,

\VS{20}à yã kũ má dìtɛárɛnↄ dańnɛ ògↄ̃ kũna pínki. À ma, manigↄ̃ kú kãáo gↄrↄ sĩnda pínki ari andunia gɛ́ lákao.


\par }