\NormalFont\ShortTitle{LUKU}

{\MT LUKU

\par }{\IS Baaru nna kũ Luku kɛ̃̀ɛ

\par }{\IO Yesu Kirisi inaa 1:1-2:52

\par }{\IO Yahaya Da'itɛkɛri waazikɛnaa 3:1-3:20

\par }{\IO Yesu da'itɛkɛnaa 3:21-4:13

\par }{\IO Yesu yãdannɛna Galili 4:14-9:50

\par }{\IO Zaa Galili ari Yurusalɛmu 9:51-19:27

\par }{\IO Yesu kunna Yurusalɛmu 19:28-22:46

\par }{\IO Yesu gana kũ a vunaao 22:47-24:53



\par }\ChapOne{1}{\PP \VerseOne{1}Gbɛ̃nↄ ↄ kpà dasi, de ò yã kũ à kɛ̀ ó tɛ́ baba takada gũn zɛ́azɛa,

\VS{2}lákũ gbɛ̃ kũ ò de yã pìi sèedadenↄ ũ kũ a baarukparinↄ òwɛrɛ nà zaa káaku.

\VS{3}Tera sà makũ sↄ̃, lákũ ma wɛ́ pɛ̀ yã pìnↄi nà dodo zaa a naana, ma è à mana mà kɛ̃nnɛ zɛ́azɛa, ma gbɛ̃ bɛ̀ɛrɛde Tiofilu,

\VS{4}de ǹ yã kũ ò dànnɛ sãnsãn dↄ̃.


\par }{\SH Malaika gĩnakɛ à Yahaya Da'itɛkɛri ina yã'onaa
\par }
{\PP \VS{5}Yudea bùsu kína Hɛrↄdu gↄrↄ sa'ori ke kun, a tↄ́n Zakari. À kú Abia sa'orinↄ gã̀a gũmmɛ. A nanↄ tↄ́n Ɛlizabɛti. Haruna burimɛ dↄ.

\VS{6}Ń pla ń pínki mana Ludanɛ. Òdigↄ̃ kun taari sari, ò Dikiri doka kũ yã kũ à dìtɛnↄ kũna.

\VS{7}Ama ò nɛ́ vĩro, zaakũ Ɛlizabɛti bi paramɛ, akũ ń gbɛ̃nↄn pla ń pínki zĩ kũ̀.


\par }{\PP \VS{8}Gↄrↄ kũ sa'onaa kà ń gã̀aa, Zakari mɛ́ àtɛn sa'ona Ludaa zĩ kɛ.

\VS{9}Lákũ sa'orii pìnↄ dì kɛ nà, ò kàpaa kpà, akũ kàpa Zakari kũ̀ de à gɛ́ turaretiti kpata Dikiri kpɛ́n.

\VS{10}Turaretitikpatana gↄrↄ pari kàkara kpɛ́lɛlɛa ń pínki, òtɛn adua kɛ.

\VS{11}Akũ Dikiri malaikaa bò a sùa, à zɛ̀ turaretitikpataki ↄplai.

\VS{12}Kũ Zakari a è, à kɛ̀ gìri, vĩna a kũ̀.

\VS{13}Akũ malaikaa pìi pìnɛ: Ǹsun tó vĩna n kũro Zakari. Luda n wɛ́kɛ sì, n nanↄ Ɛlizabɛti ni nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ, ǹ tↄ́ kpánɛ Yahaya.

\VS{14}N pↄ ni kɛ nna, ǹ yáa dↄ, gbɛ̃nↄ ni pↄnna kɛ a ina yã musu dasi,

\VS{15}zaakũ anigↄ̃ de Dikirinɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũmɛ. Ani wɛ̃ ke í gbãna ke miro, Luda Nini nigↄ̃ kúa zaa a da gbɛrɛmmɛ.

\VS{16}Ani tó Isarailanↄ arɛ dↄ Dikiri ń Ludaa dasi,

\VS{17}ani do Dikirinɛ arɛ kũ Luda Nini gbãna kũ Iliasu vĩ yão. Ani tó denↄ lɛ́ kɛ do kũ ń nɛ́nↄ, ani tó sãyãmarisaridenↄ gbɛ̃ mananↄ ↄ̃ndↄ̃ sɛ́. Ani tó gbɛ̃nↄ gↄ̃ kú soru gũn Dikirinɛ.


\par }{\PP \VS{18}Akũ Zakari pì malaikaa pìinɛ: Deran mani yã pì yãpura dↄ̃ↄ? Zaakũ mare zĩkũnaan ma ũ, akũ ma nanↄ zĩ kũ̀ dↄ.

\VS{19}Akũ malaikaa pìi wèa à pì: Makũmɛ Gibirilu ũ, madìgↄ̃ zɛna Luda arɛ. Àkũ mɛ́ à ma zĩ mà yã pì onnɛ, mà baaru nna pì kpánnɛ.

\VS{20}Ǹ ma, n nɛ́nɛ ni natɛ, ĩni fↄ̃ ǹ yã oro ari yã pì gɛ́ kɛo, kũ ńdi ma yã kũ ani kɛ a gↄrↄa síro yãi.

\VS{21}Gↄrↄ kũ̀a sↄ̃ òtɛn Zakari dã. A gìkɛnaa Luda kpɛ́n bò ń sarɛ.

\VS{22}Kũ à bò, adi fↄ̃ à yã ò kũńworo, akũ ò dↄ̃̀ kũ à wɛ́gupu è Luda kpɛ́n. Lákũ a nɛ́nɛ nàtɛ nà, akũ àtɛn yã ońnɛ kũ ↄo.

\VS{23}Kũ Zakari sa'ogↄrↄ pàpa, akũ à tà bɛ.

\VS{24}Abire gbɛra a nanↄ Ɛlizabɛti nↄ̀ↄ sì, akũ à a zĩda ùtɛ ari mↄ sↄↄro à pì:

\VS{25}Dikiri yã dí kɛ̀mɛnɛ, à ma wɛ̃nda gwà, à ma bo wé'iyãn.


\par }{\SH Malaika gĩnakɛ à Yesu ina yã'onaa
\par }
{\PP \VS{26}A mↄ suddode gũn Luda malaika Gibirilu zĩ̀ Galili lakutu kũ òdi pi Nazɛra gũn.

\VS{27}À gɛ̀ɛ nↄkpare bũnu kũ a tↄ́n Mariama kĩnaa. À gↄ̃kpamma vĩ Dauda buri ũ. A tↄ́n Yusufu.

\VS{28}Kũ malaikaa pìi gɛ̃̀ a kĩnaa, à pìnɛ: Fↄↄ arubarikade! Dikiri kú kũnwo.

\VS{29}Mariama bídi kɛ̀ manamana yã pìia, à laasun lɛ̀ à pì: Fↄↄ bire mì de deraa?

\VS{30}Akũ malaikaa pìi pìnɛ:

\par }{\Q Mariama, ǹsun tó vĩna n kũro,

\par }{\Q zaakũ Luda gbɛ̃kɛ kɛ̀nnɛmɛ.


\par }{\Q \VS{31}Ǹ ma! Ĩni nↄ̀ sí ǹ nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ,

\par }{\Q ǹ tↄ́ kpánɛ Yesu.


\par }{\Q \VS{32}Anigↄ̃ de gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ,

\par }{\Q oni a sísi Luda Musude Nɛ́.

\par }{\Q Dikiri Luda ni a ká

\par }{\Q a dizi Dauda kpatan,


\par }{\Q \VS{33}anigↄ̃ kí ble Yakubu burinↄa gↄrↄ sĩnda pínki,

\par }{\Q a kíblena nigↄ̃ lakana vĩro.


\par }{\MM \VS{34}Akũ Mariama pì malaikaa pìinɛ: Mádi gↄ̃gbɛ̃ dↄ̃ zikiro, abirekũ ni sí kɛ deraa?

\VS{35}Malaikaa wèa à pì:

\par }{\Q Luda Nini ni summa,

\par }{\Q Luda Musude gbãna ni danla.

\par }{\Q Abire yãi nɛ́ kũ ĩni i pì kunna nigↄ̃ adona,

\par }{\Q oni a sísi Luda Nɛ́.


\par }{\MM \VS{36}N danɛ Ɛlizabɛti nɛ́gↄ̃gbɛ̃ nↄ̀sina se a zĩkũnaa gũn. Nↄgbɛ̃ kũ ò dìtɛ para ũ pì kú kũ nↄ̀ mↄ suddoo tera.

\VS{37}Zaakũ Luda kĩnaan pↄ́ sĩnda pínki dì sí kɛn.

\VS{38}Akũ Mariama pì: Dikiri zↄ̀bleriin ma ũ. À kɛmɛnɛ lákũ n ò nà. Akũ malaikaa pìi tà à a tòn.


\par }{\SH Mariama gɛna Ɛlizabɛti kĩnaa
\par }
{\PP \VS{39}Gↄrↄ kũ̀a Mariama fùtɛ à gɛ̀ɛ lakutu kũ à kú Yudea bùsu gusĩsĩden gↄ̃̀nↄ.

\VS{40}À gɛ̀ɛ Zakari bɛa, akũ à fↄ kpà Ɛlizabɛtia.

\VS{41}Kũ Ɛlizabɛti Mariama fↄↄ pìi mà, a nɛ́ vĩ̀ a gbɛrɛ gũn, akũ Luda Nini sù Ɛlizabɛtia,

\VS{42}à wiki gbãna lɛ̀ à pì: Arubarikademɛ n ũ de nↄgbɛ̃ sĩnda pínkila. Arubarikaden nɛ́ kũ à kú n gbɛrɛn ũ dↄ.

\VS{43}Bↄ́n ma ũ, kũ ma Dikiri da sù ma gwaa?

\VS{44}Gↄrↄ kũ ma n fↄkpammanaa mà dé, nɛ́ kũ à kú ma gbɛrɛn vĩ̀ kũ pↄnnaomɛ.

\VS{45}Arubarikademɛ n ũ, mↄkↄ̃n kũ n yã kũ Dikiri ònnɛ sì, kũ ani kɛ.


\par }{\SH Mariama Dikiri tↄ́ sɛna lei
\par }
{\PP \VS{46}Akũ Mariama pì:

\par }{\Q Matɛn Dikiri tↄ́ sɛ́ lei ma swɛ̃̀ɛ gũn,


\par }{\Q \VS{47}ma pↄ tɛn kɛ nna

\par }{\Q Luda ma Surabariia,


\par }{\Q \VS{48}zaakũ à ma yã dà,

\par }{\Q makũ a zↄ̀bleri kũ mádi ká pↄ́ke ũro.

\par }{\Q Zaa tera ari gↄrↄ sĩnda pínki oni pimɛnɛ arubarikademɛ,


\par }{\Q \VS{49}zaakũ Luda gbãnade yã zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̀mɛnɛ.

\par }{\Q A tↄ́ kú adona.


\par }{\Q \VS{50}Àdi wɛ̃nda dↄ̃ gbɛ̃ kũ òdi a vĩna kɛnↄnɛ

\par }{\Q ari ń buria.


\par }{\Q \VS{51}À a gã̀a pòro, à a gbãna mↄ̀ńnɛ,

\par }{\Q à zĩdabirinↄ fã̀kↄ̃a kũ ń laasunnↄ.


\par }{\Q \VS{52}À gbãnadenↄ bò kpatan,

\par }{\Q à talakanↄ sɛ̀ lei.


\par }{\Q \VS{53}À pↄ mananↄ kpà nàdɛrinↄa ò kã̀,

\par }{\Q ama à ↄgↄdenↄ gbàrɛ ↄkori.


\par }{\Q \VS{54}À kpà a zↄ̀bleri Isarailanↄi,

\par }{\Q ń yã dí sãaguro.


\par }{\Q \VS{55}À wɛ̃nda dↄ̃̀ Ibrahĩnɛ kũ a buri pìnↄ

\par }{\Q lákũ à ò ó dizinↄnɛ nà.


\par }{\MM \VS{56}Mariama vùtɛ kũ Ɛlizabɛtio lán mↄ aakↄ̃ bà, akũ à ɛ̀ra bɛ.


\par }{\SH Yahaya Da'itɛkɛri inaa
\par }
{\PP \VS{57}Ɛlizabɛti nɛ́'igↄrↄ kà, akũ à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ.

\VS{58}Kũ a fárandidenↄ kũ a danɛnↄ mà lákũ Dikiri a wɛ̃nda gwà nà, ò pↄnna kɛ̀ kãao.

\VS{59}A gↄrↄ sↄraakↄ̃de zĩ ò sù tↄ̃̀ zↄ̃ nɛ́ pìinɛ, de ò a de Zakari tↄ́ kpánɛ,

\VS{60}akũ a da pì: Oi! Oni a sísi Yahayamɛ.

\VS{61}Ò pìnɛ: Gbɛ̃ke kú n danɛnↄ tɛ́ kũ à tↄ́ bire vĩro.

\VS{62}Akũ ò yã ò a denɛ kũ ↄo, de ò dↄ̃ deran à ye ò tↄ́ kpánɛ nà.

\VS{63}Zakari anlo gbɛ̀ka, akũ à kɛ̃̀a: A tↄ́n Yahaya. Yã pìi bò ń sarɛ ń pínki.

\VS{64}Gwe gↄ̃̀nↄ a nɛ́nɛ sɛ̀ lei, à lɛ́ bò àtɛn yã o, àtɛn Luda sáabu kpá.

\VS{65}Akũ vĩna ń fárandidenↄ kũ̀ ń pínki, akũ Yudea bùsu gusĩsĩde gbɛ̃nↄ tɛn yã pì o ń pínki.

\VS{66}Akũ gbɛ̃ kũ ò yã pìi mànↄ kũna ń nɛ̀sɛɛ gũn ò pì: Bↄ́n nɛ́ pì nigↄ̃ de a ũ ziaa? Zaakũ Dikiri ↄ kúa.


\par }{\SH Zakari annabikɛyã'onaa
\par }
{\PP \VS{67}Luda Nini sù a de Zakaria, akũ à annabikɛyã ò à pì:


\par }{\Q \VS{68}Ò Dikiri Isarailanↄ Luda sáabu kpá!

\par }{\Q À sù à a gbɛ̃nↄ bò.


\par }{\Q \VS{69}À Surabari gbãnade bòwɛrɛ

\par }{\Q a zↄ̀bleri Dauda buri tɛ́,


\par }{\Q \VS{70}lákũ à ò a annabinↄ gãi nà zaa gìkɛna.


\par }{\Q \VS{71}Ò pì ani ó sí ó ibɛrɛnↄa,

\par }{\Q ani ó bo gbɛ̃ kũ ò zã̀ógu pìnↄ ↄĩ.


\par }{\Q \VS{72}Lɛmɛ à ó dizinↄ wɛ̃nda gwà lɛ,

\par }{\Q a bàka kunna kũńwo yã dí sãaguro.


\par }{\Q \VS{73}À la dà ó dizi Ibrahĩnɛ


\par }{\Q \VS{74}à pì áni ó bo ó ibɛrɛnↄ ↄĩ,

\par }{\Q áni ó gba zɛ́ ò doarɛ vĩna sari,


\par }{\Q \VS{75}de ó kunna gↄ̃nɛ adona gbɛ̃ mananↄ ũ

\par }{\Q ari ó wɛ̃̀ndi lɛ́n.


\par }{\Q \VS{76}Mↄkↄ̃n sↄ̃ ma nɛ́,

\par }{\Q oni n sísi Luda Musude annabii,

\par }{\Q zaakũ mↄkↄ̃n mɛ́ ĩni do Dikirinɛ arɛ ǹ zɛ́ kɛkɛnɛ.


\par }{\Q \VS{77}Ĩni tó a gbɛ̃nↄ dↄ̃ lákũ ani ń sura ba nà,

\par }{\Q lákũ ani ń durunnanↄ kɛ̃ḿma nà.


\par }{\Q \VS{78}Zaakũ ó Luda sùru vĩ,

\par }{\Q bonaa musu ani su ó gwa lán gudↄnaa bà,


\par }{\Q \VS{79}de à gu pu gbɛ̃ kũ ò kú gusira gũnnↄnɛ

\par }{\Q kũ gbɛ̃ kũ ò kú ga lɛ́inↄ,

\par }{\Q de à ó gbá da aafia zɛ́n.


\par }{\MM \VS{80}Nɛ́ pì zↄ̃kↄ̃ kũ̀, à gↄ̃̀ kãgbãnade ũ. A kú gbárannan ari gↄrↄ kũ à bò Isarailanↄnɛ gupuraa.




\par }\Chap{2}{\SH Yesu Kirisi inaa
\par }
{\R (Mat 1:18-25)

\par }{\PP \VerseOne{1}Gↄrↄ kũ̀a Siza Ogↄsutu bò kũ yão, à pì ò a bùsu gbɛ̃nↄ naro ń pínki.

\VS{2}Narona káaku kũ ò kɛ̀n gwe gↄrↄ kũ Kiriniu de Siria bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ.

\VS{3}Gbɛ̃ sĩnda pínki gɛ̀ɛ a bɛ wɛ̃tɛn, de ò a tↄ́ da takadan.

\VS{4}Yusufu sↄ̃, à bò Nazɛra, Galili bùsun, à gɛ̀ɛ Dauda bɛ lakutu Bɛtilihamu, Yudea bùsun, kũ à de Dauda buri ũ yãi.

\VS{5}À gɛ̀ɛ de ò a tↄ́ da takadan gwe kũ a nↄkpamma Mariama kũ à nↄ̀sinaao,

\VS{6}akũ gↄrↄ kũ ò kú gwe, a nɛ́'igↄrↄ kà,

\VS{7}akũ à a nɛ́ dauduu ì. À biza fĩ̀fĩa, à a wùtɛ pↄ́kãdenↄ pↄ́blebↄn, kũ odi gu le nibↄnↄ kipakiaro yãi.


\par }{\PP \VS{8}Sãdãrinↄn kú bùsu dokↄ̃nↄ pìi gũn, òtɛn i sɛ̃̀ntɛ, òtɛni ń sãnↄ dãkpã gwãani.

\VS{9}Akũ Dikiri malaikaa bò à sùḿma, Dikiri gakuri gupura kũ̀ à lìkańyĩ, akũ vĩna ń kũ manamana.

\VS{10}Malaikaa pìi òńnɛ: Ásun tó vĩna á kũro, zaakũ ma su mà baaru nna kpáárɛmɛ, gbɛ̃ sĩnda pínki pↄ ni kɛ nna manamana.

\VS{11}Ò Surabarii ìárɛ Dauda wɛ̃tɛn gwãaniala, àkũmɛ Arumasihu ũ Dikiri ũ.

\VS{12}Sèeda kũ ani tó à a dↄ̃n dí: Áni nɛ́kpãntɛ̃ e wútɛna pↄ́kãdenↄ pↄ́blebↄↄ gũn, biza fĩfĩa.

\VS{13}Kãnto ludambɛ gbɛ̃nↄn kú lɛɛlɛ kũ malaika pìio dasidasi, òtɛn Luda sáabu kpá ò pì:


\par }{\Q \VS{14}Ò Luda tↄ́ sɛ́ lei zaa musu,

\par }{\Q gbɛ̃ kũ ń yã kɛ̀nɛ nnanↄ aafia le zĩtɛ.


\par }{\PP \VS{15}Kũ malaikaa pìnↄ gòńla ò tà ludambɛ, akũ sãdãrinↄ òkↄ̃nɛ ò pì: Ò gɛ́ Bɛtilihamu, de ò yã kũ à kɛ̀ɛ pì e, yã kũ Dikiri tò o dↄ̃̀.

\VS{16}Akũ ò fùtɛ ò gɛ̀ɛ likalika, ò bò Mariama kũ Yusufuooa kũ nɛ́kpãntɛ̃ pìio wútɛna pↄ́kãdenↄ pↄ́blebↄↄ gũn.

\VS{17}Kũ ò a è, ò yã kũ ò òńnɛ nɛ́ pì musu ò.

\VS{18}Akũ yã kũ sãdãrinↄ òo pìi bò gbɛ̃ kũ ò mànↄ sarɛ ń pínki.

\VS{19}Mariama yã pì kũna a nɛ̀sɛɛ gũn pínki, àtɛn laasun lɛ́a.

\VS{20}Sãdãrinↄ ɛ̀ra ò tà, òtɛn Luda tↄ́ bo, òtɛni a sáabu kpá yã kũ ò mà akũ ò è yãi, zaakũ à kɛ̀ lákũ ò òńnɛ nà.


\par }{\SH Tↄ́kpana Yesunɛ
\par }
{\PP \VS{21}A gↄrↄ sↄraakↄ̃de zĩ nɛ́ tↄ̃̀zↄ̃gↄrↄ kà, akũ ò tↄ́ kpànɛ Yesu, tↄ́ kũ malaikaa ò zaade odi a nↄ̀ síro.


\par }{\SH Yesu mↄna Dikirinɛ
\par }
{\PP \VS{22}Kũ ń gbã̀bogↄrↄ kà, ò a sɛ̀ ò gɛ̀ɛ à mↄ Dikirinɛ Yurusalɛmu lákũ Musa doka ò nà.

\VS{23}Zaakũ à kú Dikiri doka takadan ò pì, ò daudunↄ kpá Dikiria.

\VS{24}Ò sa'opↄ kũ ò dìtɛ Dikiri doka takadan kpà, ò pì potɛ̃nɛ mɛ̀n pla ke lukulukunɛ bↄ̀rↄ mɛ̀n pla.


\par }{\PP \VS{25}Gbɛ̃ke kú Yurusalɛmu, a tↄ́n Simɛↄ. Gbɛ̃ manamɛ, à Luda vĩna vĩ, à wɛ́ dↄ Isarailanↄ surabanaai. Luda Nini kúa,

\VS{26}akũ à pìnɛ ani ga Dikiri gbɛ̃ kũ òdi pi Arumasihu enaa sariro.

\VS{27}Luda Nini dònɛ arɛ, akũ à gɛ̃̀ Luda ↄnn. Kũ Mariama kũ Yusufuo sù kũ ń nɛ́ Yesuo yã kũ ò dìtɛ doka takadan kɛna yãi,

\VS{28}akũ Simɛↄ a sì a ↄĩ, à Luda sáabu kpà à pì:


\par }{\Q \VS{29}Ǹ makũ n zↄ̀bleri gbarɛ aafiaa gũn sà

\par }{\Q lákũ n òmɛnɛ nà Dikiri,


\par }{\Q \VS{30}zaakũ ma wɛ́ kɛ̀ pla kũ Surabari kũ n dìtɛo,


\par }{\Q \VS{31}kũ n a yã kɛ̀kɛ buri sĩnda pínki wára.


\par }{\Q \VS{32}Anigↄ̃ de gupura ũ de à gupura kũ buri pãndenↄnɛ,

\par }{\Q à n gbɛ̃ Isarailanↄ tↄ́ bo.


\par }{\MM \VS{33}Yã kũ à ò nɛ́ pìi musu bò a de kũ a daoo sarɛ.

\VS{34-35}Simɛↄ sa mana òńnɛ, akũ à ò nɛ́ pì da Mariamanɛ à pì:

\par }{\Q Àkũ mɛ́ anigↄ̃ de sèeda kũ Isarailanↄ ni gíi ũ,

\par }{\Q pↄsira ni n swɛ̃̀ zↄ̃ lán fɛ̃nɛda bà.

\par }{\Q Isaraila kenↄ ni kakatɛ ń kenↄ ni bo aafia a gãi,

\par }{\Q ń nɛ̀sɛɛ gũn yã ni bo gupuraa.


\par }{\PP \VS{36}Nↄgbɛ̃ annabi ke kú gwe, a tↄ́n Ana, Fanuɛli nɛ́, Asa burimɛ. Nↄgbɛ̃ pì zĩ kũ̀ yúkuyuku. À zã kɛ̀ kũ a gↄ̃kpammao wɛ̃̀ supplamɛ,

\VS{37}akũ à gↄ̃̀ gyaanↄ ũ ari wɛ̃̀ basiikↄ̃ awɛɛsiikↄ̃. Àdi bo Luda ↄnnlo, àdigↄ̃ do Ludai fãnantɛ̃ kũ gwãanio kũ lɛ́yĩnaao kũ aduakɛnaao.

\VS{38}Zĩ birea gↄ̃̀nↄ à nàńyĩ, à Luda sáabu kpà, àtɛn nɛ́ pì yã o gbɛ̃ kũ ń wɛ́ dↄ Yurusalɛmu bonaainↄnɛ ń pínki.


\par }{\SH Ɛra tana Nazɛra
\par }
{\PP \VS{39}Kũ Yusufu kũ Mariamao kɛ̀ lákũ à kú Dikiri doka takadan nà pínki ò làka, ò ɛ̀ra ò tà ń bɛ wɛ̃tɛa Nazɛra, Galili bùsun.

\VS{40}Nɛ́ pìi fùtɛ à gbãna kũ̀. Ɔ̃ndↄ̃ mↄ̀a, àdigↄ̃ kú kũ Luda arubarikaao.


\par }{\SH Yesu gɛna Luda ↄnn a nɛ́fitikɛgↄrↄa
\par }
{\PP \VS{41}Wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo Yesu de kũ a dao dì gɛ́ Vĩnla dikpɛ kɛ Yurusalɛmumɛ.

\VS{42}Kũ Yesu kà wɛ̃̀ kuri awɛɛpla, ò ɛ̀ra ò gɛ̀ɛ dikpɛ kɛ lákũ òdi kɛ nà.

\VS{43}Kũ dikpɛ làka, òtɛn tá, akũ ń nɛ́ Yesu gↄ̃̀ Yurusalɛmu, ò a yã dↄ̃ro.

\VS{44}Òtɛn da à kú ń gbɛ̃nↄ tɛ́mɛ. Kũ ò táa ò gↄrↄ do, akũ òtɛni a wɛtɛ ń danɛnↄ kũ ń gbɛ̃ dↄ̃nanↄ tɛ́.

\VS{45}Kũ odi a ero, ò ɛ̀ra ò gɛ̀ɛ a wɛtɛ Yurusalɛmu.

\VS{46}A gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ò a è Luda ↄnn vutɛna yãdannɛrinↄ tɛ́, àtɛn sã kpá ń yãa, àtɛn yã lalaḿma.

\VS{47}A yã dↄ̃na kũ a yãwemmanaao bò gbɛ̃ kũ òtɛni a yã manↄ sarɛ ń pínki.

\VS{48}Kũ a de kũ a dao a è, à bò ń sarɛ, akũ a da pìnɛ: Bↄ́yãi n kɛ̀wɛrɛ lɛɛ? N de kũ makũo, ó bídi kɛ̀ n wɛtɛna yãi.

\VS{49}À wèḿma à pì: À kɛ̀ dera átɛni ń wɛtɛɛ? Á dↄ̃ kũ à kũ̀ mà a De bↄkↄtɛ kɛnloo?

\VS{50}Ama odi yã kũ à òńnɛ pìi dↄ̀rↄ dↄ̃ro.


\par }{\PP \VS{51}Yesu ɛ̀ra à tà kũńwo Nazɛra, à ń yã mà. A da yã pìnↄ kũna a nɛ̀sɛɛ gũn pínki.

\VS{52}Yesu zↄ̃kↄ̃ kũ̀, a ↄ̃ndↄ̃ kàra, à nna kũ Ludao kũ bisãsirinↄ.




\par }\Chap{3}{\SH Yahaya Da'itɛkɛri waazikɛnaa
\par }
{\R (Mat 3:1-17, Maa 1:1-11, Yuh 1:19-28)

\par }{\PP \VerseOne{1}Siza Tiberia kíblena wɛ̃̀ gɛ̃rode gũn Pↄntiu Pilati mɛ́ à Yudea bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ, Hɛrↄdu tɛn kí ble Galili, a vĩ̀ni Filipi tɛn kí ble Iturea bùsun kũ Tarakↄniti bùsuuo, Lisania sↄ̃ àtɛn kí ble Abilɛnɛ bùsun.

\VS{2}Anasa kũ Kayafaoomɛ sa'orikinↄ ũ. Gↄrↄ kũ̀a Luda yã ò Zakari nɛ́ Yahayanɛ gbárannan.

\VS{3}Akũ à fùtɛ àtɛn kure Yoda bara dire kũ bara laooi pínki, àtɛn waazi kɛ gbɛ̃nↄnɛ. À òńnɛ ò ń nɛ̀sɛ litɛ ò da'itɛ kɛ, Luda ni ń durunnanↄ kɛ̃ḿma.

\VS{4}Lákũ à kú annabi Isaya takada gũn nà à pì:

\par }{\Q À baarukparii kòto ma dↄ gbárannan,

\par }{\Q àtɛn pi à zɛ́ kɛkɛ Dikirinɛ,

\par }{\Q à zɛ́ térerenↄ poronɛ súsu.


\par }{\Q \VS{5}Guvutɛ pínki ni tata,

\par }{\Q kpinↄ kũ sĩ̀sĩnↄ ni datɛ pínki.

\par }{\Q Zɛ́ kotinanↄ ni poro súsu,

\par }{\Q zɛ́ wókũwokũnↄ ni kpákũsũ,


\par }{\Q \VS{6}gbɛ̃ sĩnda pínki ni e lákũ Luda dì ń sura ba nà.


\par }{\PP \VS{7}Gbɛ̃nↄ dìgↄ̃ su a kĩnaa dasi ò da'itɛ kɛ, akũ àdi ońnɛ: Bisãsiri pitikonↄ! De mɛ́ à lɛ́ dàáwa à bàa sí pↄfɛ̃ kũ Luda ni kipaḿmanɛɛ?

\VS{8}À nɛ̀sɛlitɛna yã kɛ, onigↄ̃ dↄ̃ kũ a litɛ. Kũ Ibrahĩ de á dizi ũ, àsungↄ̃ da kũ abirekũ mɛ́ ani á boro. Matɛn oárɛ, Luda ni fↄ̃ à gbɛ̀ dínↄ kɛ Ibrahĩ burinↄ ũ.

\VS{9}Kpása ditɛna línↄi kↄ̀. Lí kũ àdi nɛ́ mana iro, Luda ni zↄ̃ à zu tɛ́ gũn.


\par }{\PP \VS{10}Gbɛ̃nↄ a là ò pì: Tó lɛmɛ, óni kɛ deraa?

\VS{11}À wèḿma à pì: Gbɛ̃ kũ à uta vĩ mɛ̀n pla, à a do kpá gbɛ̃ kũ à vĩroa. Gbɛ̃ kũ à pↄ́ble vĩ, à kɛ lɛ dↄ.

\VS{12}Bɛ'ↄgↄsirinↄ sù da'itɛ kɛ, akũ ò a là ò pì: Dannɛri, óni kɛ deraa?

\VS{13}À wèḿma à pì: Ásun bɛ'ↄgↄ síḿma de lákũ ò dìtɛ nàlaro.

\VS{14}Sozanↄ a là: Ókↄ̃nↄ sↄ̃, óni kɛ deraa? À òńnɛ: Ásun gbãna mↄ gbɛ̃nↄnɛ à ń blero. À zɛ kũ fĩna kũ òdi boárɛo.


\par }{\PP \VS{15}Gbɛ̃nↄ wɛ́dↄina tɛn kara. Baadi pínki tɛn laasun lɛ́ a nɛ̀sɛɛ gũn Yahaya yãa, tó àkũmɛ Arumasihu ũ.

\VS{16}Yahaya òńnɛ ń pínki à pì: Madì á da'itɛ kɛ kũ íomɛ. Ama gbɛ̃ke ni su a gbãna demala, mádi ká mà a kyate bobonɛro. Àkũ mɛ́ ani á da'itɛ kɛ kũ Luda Ninio kũ tɛ́o.

\VS{17}À gbaka kũna kũ ani pↄ́ fão. Ani pↄ́blewɛ ká a dↄ̃̀n, ani a sàko ká tɛ́ kũ àdi garo gũn.

\VS{18}Yahaya baaru nna kpannɛnaa gũn, à nàkaraḿma kũ yã pãndenↄo dasi.

\VS{19}Akũ à yã kpã̀kɛ̃ kína Hɛrↄdui a vĩ̀ni nanↄ Hɛrↄdia yã musu kũ yã vãni pãnde kũ à kɛ̀nↄ pínki,

\VS{20}akũ Hɛrↄdu ɛ̀ra à yã vãni kɛ̀ dↄ, à Yahaya dà kpɛ́siran.


\par }{\SH Yesu da'itɛkɛnaa
\par }
{\R (Mat 3:13-17, Maa 1:9-11)

\par }{\PP \VS{21}Kũ Yahaya tɛn gbɛ̃nↄ da'itɛ kɛ ń pínki, à Yesu da'itɛ kɛ̀ se. Gↄrↄ kũ Yesu tɛn adua kɛ, ludambɛ wɛ̃̀kↄ̃a,

\VS{22}akũ Luda Nini sùa à de lán potɛ̃nɛ bà. Akũ à kòto ke mà bona ludambɛ à pì: Mↄkↄ̃n ma Nɛ́ mɛ̀n do légelege yenyĩde ũ, kũ ma pↄ nnamma manamana.


\par }{\SH Yesu buri bozirɛ
\par }
{\R (Mat 1:1-17)

\par }{\PP \VS{23}Gↄrↄ kũ Yesu nà a zĩa, à kà wɛ̃̀ baraakuri taka. Òtɛn da Yusufu nɛ́'inaamɛ.

\par }{\Q Yusufu sↄ̃ Eli nɛ́mɛ,


\par }{\Q \VS{24}Eli sↄ̃ Matata nɛ́mɛ,

\par }{\Q Matata sↄ̃ Levi nɛ́mɛ,

\par }{\Q Levi sↄ̃ Mɛlɛki nɛ́mɛ,

\par }{\Q Mɛlɛki sↄ̃ Yanai nɛ́mɛ,


\par }{\Q \VS{25}Yanai sↄ̃ Yusufu nɛ́mɛ,

\par }{\Q Yusufu sↄ̃ Matatia nɛ́mɛ,

\par }{\Q Matatia sↄ̃ Amↄsi nɛ́mɛ,

\par }{\Q Amↄsi sↄ̃ Naumu nɛ́mɛ,

\par }{\Q Naumu sↄ̃ Ɛsɛli nɛ́mɛ,

\par }{\Q Ɛsɛli sↄ̃ Nagai nɛ́mɛ,


\par }{\Q \VS{26}Nagai sↄ̃ Maata nɛ́mɛ,

\par }{\Q Maata sↄ̃ Matatia nɛ́mɛ,

\par }{\Q Matatia sↄ̃ Sɛmɛi nɛ́mɛ,

\par }{\Q Sɛmɛi sↄ̃ Yosɛki nɛ́mɛ,

\par }{\Q Yosɛki sↄ̃ Yoda nɛ́mɛ,

\par }{\Q Yoda sↄ̃ Yoanana nɛ́mɛ,


\par }{\Q \VS{27}Yoanana sↄ̃ Resa nɛ́mɛ,

\par }{\Q Resa sↄ̃ Zɛrubabɛli nɛ́mɛ,

\par }{\Q Zɛrubabɛli sↄ̃ Sealatiɛli nɛ́mɛ,

\par }{\Q Sealatiɛli sↄ̃ Nɛri nɛ́mɛ,

\par }{\Q Nɛri sↄ̃ Mɛlɛki nɛ́mɛ,


\par }{\Q \VS{28}Mɛlɛki sↄ̃ Adi nɛ́mɛ,

\par }{\Q Adi sↄ̃ Kosamu nɛ́mɛ,

\par }{\Q Kosamu sↄ̃ Ɛlɛmadamu nɛ́mɛ,

\par }{\Q Ɛlɛmadamu sↄ̃ Ɛɛ nɛ́mɛ,

\par }{\Q Ɛɛ sↄ̃ Yↄsua nɛ́mɛ,


\par }{\Q \VS{29}Yↄsua sↄ̃ Ɛliɛza nɛ́mɛ,

\par }{\Q Ɛliɛza sↄ̃ Yorimu nɛ́mɛ,

\par }{\Q Yorimu sↄ̃ Matata nɛ́mɛ,

\par }{\Q Matata sↄ̃ Levi nɛ́mɛ,

\par }{\Q Levi sↄ̃ Simɛↄ nɛ́mɛ,


\par }{\Q \VS{30}Simɛↄ sↄ̃ Yuda nɛ́mɛ,

\par }{\Q Yuda sↄ̃ Yusufu nɛ́mɛ,

\par }{\Q Yusufu sↄ̃ Yonamu nɛ́mɛ,

\par }{\Q Yonamu sↄ̃ Ɛliakimu nɛ́mɛ,

\par }{\Q Ɛliakimu sↄ̃ Mɛlɛa nɛ́mɛ,


\par }{\Q \VS{31}Mɛlɛa sↄ̃ Mɛna nɛ́mɛ,

\par }{\Q Mɛna sↄ̃ Matata nɛ́mɛ,

\par }{\Q Matata sↄ̃ Natã nɛ́mɛ,

\par }{\Q Natã sↄ̃ Dauda nɛ́mɛ,

\par }{\Q Dauda sↄ̃ Yɛsɛ nɛ́mɛ,


\par }{\Q \VS{32}Yɛsɛ sↄ̃ Ɔbɛdi nɛ́mɛ,

\par }{\Q Ɔbɛdi sↄ̃ Bↄaza nɛ́mɛ,

\par }{\Q Bↄaza sↄ̃ Salamↄ nɛ́mɛ,

\par }{\Q Salamↄ sↄ̃ Nasↄ̃ nɛ́mɛ,

\par }{\Q Nasↄ̃ sↄ̃ Aminadabu nɛ́mɛ,


\par }{\Q \VS{33}Aminadabu sↄ̃ Ramu nɛ́mɛ,

\par }{\Q Ramu sↄ̃ Ɛzɛrↄnu nɛ́mɛ,

\par }{\Q Ɛzɛrↄnu sↄ̃ Pɛrɛzi nɛ́mɛ,

\par }{\Q Pɛrɛzi sↄ̃ Yuda nɛ́mɛ,

\par }{\Q Yuda sↄ̃ Yakubu nɛ́mɛ,


\par }{\Q \VS{34}Yakubu sↄ̃ Isaaku nɛ́mɛ,

\par }{\Q Isaaku sↄ̃ Ibrahĩ nɛ́mɛ,

\par }{\Q Ibrahĩ sↄ̃ Tera nɛ́mɛ,

\par }{\Q Tera sↄ̃ Nao nɛ́mɛ,

\par }{\Q Nao sↄ̃ Serugu nɛ́mɛ,


\par }{\Q \VS{35}Serugu sↄ̃ Rɛu nɛ́mɛ,

\par }{\Q Rɛu sↄ̃ Pɛlɛgi nɛ́mɛ,

\par }{\Q Pɛlɛgi sↄ̃ Eberu nɛ́mɛ,

\par }{\Q Eberu sↄ̃ Sela nɛ́mɛ,

\par }{\Q Sela sↄ̃ Kaina nɛ́mɛ,


\par }{\Q \VS{36}Kaina sↄ̃ Apasada nɛ́mɛ,

\par }{\Q Apasada sↄ̃ Sɛmu nɛ́mɛ,

\par }{\Q Sɛmu sↄ̃ Nuhu nɛ́mɛ,

\par }{\Q Nuhu sↄ̃ Lamɛki nɛ́mɛ,

\par }{\Q Lamɛki sↄ̃ Mɛtusela nɛ́mɛ,


\par }{\Q \VS{37}Mɛtusela sↄ̃ Ɛnↄku nɛ́mɛ,

\par }{\Q Ɛnↄku sↄ̃ Yarɛdi nɛ́mɛ,

\par }{\Q Yarɛdi sↄ̃ Malalɛli nɛ́mɛ,

\par }{\Q Malalɛli sↄ̃ Kenana nɛ́mɛ,

\par }{\Q Kenana sↄ̃ Ɛnↄsu nɛ́mɛ,


\par }{\Q \VS{38}Ɛnↄsu sↄ̃ Sɛti nɛ́mɛ,

\par }{\Q Sɛti sↄ̃ Adamu nɛ́mɛ,

\par }{\Q Adamu sↄ̃ Luda nɛ́mɛ.




\par }\Chap{4}{\SH Yesu yↄ̃ogwanaa
\par }
{\R (Mat 4:1-11, Maa 1:12-13)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu bò Yoda àtɛn su kũ Luda Ninio pɛkɛrɛna, akũ Nini pìi gɛ̀ɛ kãao gbárannan.

\VS{2}Ibilisi a yↄ̃̀ à gwà gwe ari gↄrↄ bupla. Gↄrↄ kũ̀a adi pↄ́ke blero. Kũ gↄrↄ bupla pìi pàpa, nà tɛni a dɛ.

\VS{3}Akũ Ibilisi pìnɛ: Tó Luda Nɛ́mɛ n ũ, ǹ pi gbɛ̀ dí li burodi ũ.

\VS{4}Yesu wèa à pì: À kú Luda yãn ò pì:

\par }{\Q Pↄ́blen bisãsiri dìgↄ̃ kúo adoro.


\par }{\MM \VS{5}Akũ Ibilisi gɛ̀ɛ kãao musu, akũ à andunia kpatanↄ mↄ̀nɛ pínki a zɛki gbɛ̀n gↄ̃̀nↄ

\VS{6}à pì: Mani n gba abirenↄ iko pínki kũ a gakurio, zaakũ à kú ma ↄĩmɛ, gbɛ̃ kũ má yei mani kpáa.

\VS{7}Tó n kutɛ ma arɛ dé, ani gↄ̃ n pↄ́ ũmɛ pínki.

\VS{8}Yesu wèa à pì: Ò kɛ̃̀ ò pì, ǹ donyĩ kɛ Dikiri n Ludanɛ ǹgↄ̃ doi ado.


\par }{\PP \VS{9}Akũ Ibilisi gɛ̀ɛ kãao Yurusalɛmu, à a zɛ̀ Luda kpɛ́ mìsↄ̃ntɛa à pì: Tó Luda Nɛ́mɛ n ũ, ǹ ↄ gbarɛ n zĩdai la,

\VS{10}zaakũ ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì:

\par }{\Q Ani n yã o a malaikanↄnɛ ò n dãkpã.


\par }{\MM \VS{11}Ò pì dↄ:

\par }{\Q Oni n sɛ́ ń ↄĩ, de ǹsun gɛ̃̀ sí gbɛ̀ɛaro yãi.


\par }{\MM \VS{12}Yesu wèa à pì: Ò pì, ǹsun Dikiri n Luda lɛ́ ǹ gwaro.


\par }{\PP \VS{13}Kũ Ibilisi Yesu yↄ̃̀ à gwà kũ yã pínkio à làka, akũ à a tòn ari zĩkea dↄ.


\par }{\SH Yesu nana a zĩia Galili
\par }
{\R (Mat 4:12-17, Maa 1:14-15)

\par }{\PP \VS{14}Yesu ɛ̀ra à tà Galili kũ Luda Nini gbãnao, akũ a tↄ́ dà bùsuu pìla pínki.

\VS{15}Àdi yã dańnɛ ń aduakɛkpɛnↄ gũn, baadi pínki dì a sáabu kpá.


\par }{\SH Nazɛradenↄ gina Yesui
\par }
{\R (Mat 13:53-58, Maa 6:1-6)

\par }{\PP \VS{16}Akũ à gɛ̀ɛ Nazɛra, gu kũ à nɛ́ blèn. Kámmabogↄrↄ zĩ à gɛ̀ɛ aduakɛkpɛn lákũ àdi kɛ nà. À fùtɛ à zɛ̀ de à kyó kɛ,

\VS{17}akũ ò annabi Isaya takada kpàa. Kũ à pòro, à bò gu kũ ò yã dí kɛ̃nwa ò pì:


\par }{\Q \VS{18}Dikiri Nini kúma,

\par }{\Q à ma ditɛ mà baaru nna kpá takasidenↄnɛ,

\par }{\Q à ma zĩ mà gↄ̃nzĩdanɛ kpàkpa kɛ

\par }{\Q gbɛ̃ kũ ò ń zĩda vĩronↄnɛ,

\par }{\Q mà wɛ́wɛ̃naa kpàkpa kɛ vĩ̀nanↄnɛ,

\par }{\Q mà gbɛ̃ kũ ò yĩnanↄ poro,


\par }{\Q \VS{19}mà Dikiri gbɛ̃kɛkɛnnɛgↄrↄ kpàkpa kɛ.


\par }{\MM \VS{20}Akũ à takada pìi kòko à kpà kpanyĩriia, à vùtɛ. Gbɛ̃ kũ ò kú kpɛ́ gũnnↄ wɛ́ fĩa ń pínki.

\VS{21}Akũ à nà yã'onnɛnaaa à pì: Luda yã dí pàpa gbãra lákũ átɛn ma nà.

\VS{22}Yã mana kũ à da a lɛ́n bò ń sarɛ ń pínki, òtɛni a tↄ́ nna sí ò pì: Yusufu nɛ́n díroo?


\par }{\PP \VS{23}Akũ à pìńnɛ: Má dↄ̃ sãnsãn kũ áni yáasi dí zumɛnɛ. Tó mↄkↄ̃mmɛ likita ũ, ǹ n zĩda were. Áni omɛnɛ mà yã kũ a mà ma kɛ̀ zaa Kapɛnamu kɛ ma bɛ wɛ̃tɛ gũn la dↄ.

\VS{24}Yãpuran matɛn oárɛ, annabii dìgↄ̃ bɛ̀ɛrɛ vĩ a bɛ wɛ̃tɛ gũnlo.

\VS{25}Matɛn oárɛ yãpura, kũ ludambɛ zɛ́ tà Iliasu gↄrↄ, gyaanↄnↄn dasi. Legũ dí maro ari wɛ̃̀ aakↄ̃ kũ mↄ suddoo, akũ nà zↄ̃kↄ̃ↄ gɛ̃̀ Isarailanↄ bùsun pínki,

\VS{26}ama Luda dí Iliasu zĩ ń gbɛ̃kearo, sé gyaanↄ kũ à kú Zarɛfa, Sidↄ̃ sarɛ.

\VS{27}Annabi Ɛlisa gↄrↄ sↄ̃, Isarailanↄ bùsun kusunↄn dimmɛ, ama adi ń gbɛ̃ke werekↄ̃aro, sé Siria bùsu gbɛ̃ Naama.


\par }{\PP \VS{28}Kũ gbɛ̃ kũ ò kú aduakɛkpɛ gũnnↄ yã pìi mà, ń pↄ fɛ̃̀ manamana ń pínki.

\VS{29}Akũ ò bò kũ Yesuo wɛ̃tɛ kpɛ, ò gɛ̀ɛ kãao sĩ̀sĩ kũ ń wɛ̃tɛ kátɛa mìsↄ̃ntɛa, de ò ↄ sↄ̃i à lɛ́tɛ à sín yãi.

\VS{30}Akũ à bò ń tɛ́ à tà.


\par }{\SH Yesu tãnade werekↄ̃ana Kapɛnamu
\par }
{\R (Mat 8:14-17, Maa 1:21-39)

\par }{\PP \VS{31}Yesu tà Kapɛnamu, Galili bùsun, akũ àtɛn yã dańnɛ kámmabogↄrↄ zĩ.

\VS{32}A yãdannɛnaa bò ń sarɛ, zaakũ a yã iko vĩ.

\VS{33}Gↄ̃gbɛ̃ tãnade ke kú aduakɛkpɛn gwe, akũ à wiki gbãna lɛ̀ à pì:

\VS{34}É'e! Bↄ́n ó vĩ kↄ̃ ↄĩii, Yesu Nazɛra? N su ǹ ó kakatɛn yá? Má dↄ̃ gbɛ̃ kũ ń de a ũ, mↄkↄ̃mmɛ Luda gbɛ̃ kũ à kú adona ũ.

\VS{35}Akũ Yesu gì tãna pìinɛ à pì: Ǹ yĩtɛ! Ǹ go gↄ̃gbɛ̃ pìia. Akũ tãna pì gↄ̃gbɛ̃ pìi pã̀tɛ gbɛ̃nↄ tɛ́, à gòa, adi a kĩnnaro.

\VS{36}Gbɛ̃nↄ bídi kɛ̀ ń pínki, òtɛn kↄ̃ lala: Bↄ́ taka buri yãn gwee? Àdi yã ditɛ tãnanↄnɛ kũ iko gbãnao, akũ òdi goḿma.

\VS{37}Akũ a tↄ́ dà bùsuu pìla pínki.


\par }{\SH Gyãrenↄ werekↄ̃ana dasidasi
\par }
{\R (Mat 8:14-17, Maa 1:29-34)

\par }{\PP \VS{38}Kũ à bò aduakɛkpɛn, akũ à tà Simↄ bɛa. Simↄ nanↄ da tɛn mɛ̀wãna kɛ manamana, akũ ò a yã ònɛ.

\VS{39}Yesu zɛ̀ala à gì mɛ̀wãna pìinɛ, akũ a mɛ̀ɛ kɛ̀ sã̀na. Zaa gwe gↄ̃̀nↄ à fùtɛ à pↄ́ble kɛ̀ńnɛ.


\par }{\PP \VS{40}Kũ ifãntɛ̃ gɛ̃̀ kpɛ́n, gbɛ̃ kũ ò gyãre vĩnↄ sù kũńwo Yesunɛ, akũ à ↄ nàna ń baadia, à ń werekↄ̃a kũ ń gyã buri sĩnda pínkio.

\VS{41}Tãnanↄ sↄ̃ òtɛn bo gbɛ̃nↄ gũn kũ wikio dasi ò pì: Mↄkↄ̃mmɛ Luda Nɛ́ ũ. Ama àdi gíńnɛ ò yã o, kũ ò a dↄ̃̀ Arumasihu ũ yãi.


\par }{\SH Yesu waazikɛna Galili
\par }
{\R (Maa 1:35-39)

\par }{\PP \VS{42}Gukɛ̃kↄ̃ana Yesu bò wɛ̃tɛ gũn, à gɛ̀ɛ gusarɛ, akũ gbɛ̃nↄ tɛni a wɛtɛ. Kũ ò bòa, ò ye à ń tóro.

\VS{43}Akũ à pìńnɛ: Sé mà kpata kũ à bò Luda kĩnaa baaru kpá wɛ̃tɛ kparanↄnɛ dↄ, zaakũ abire yãin Luda ma zĩ.

\VS{44}Akũ à gɛ̀ɛ àtɛn waazi kɛ Yudea bùsu aduakɛkpɛnↄ gũn.




\par }\Chap{5}{\SH Yesu ìba káakunↄ sisinaa
\par }
{\R (Mat 4:18-22, Maa 1:16-20)

\par }{\PP \VerseOne{1}Zĩkea Yesu zɛna Gɛnɛsarɛti sɛ̀bɛɛ bara, akũ gbɛ̃nↄ kàkarai dasi de ò Luda yã ma yãi, òtɛn nakaraa.

\VS{2}Akũ à gó'itɛ è katɛna bara mɛ̀n pla, sↄrↄkↄnↄ bↄ̀tɛn òtɛni ń táarunↄ pípi.

\VS{3}Akũ à gɛ̃̀ gó pìnↄ do gũn kũ à de Simↄ pↄ́ ũ, à wɛ́ kɛ̀a à a yĩpa fíti, à go baraa fíti. Akũ à vùtɛ gó pìi gũn, à yã dà gbɛ̃nↄnɛ.


\par }{\PP \VS{4}Kũ à yã ò à làka, akũ à pì Simↄnɛ: Ǹ gɛ́ kũ góo í lòkoto kpa, à birigi fã á kpↄ̀ kũ.

\VS{5}Simↄ wèa à pì: Dannɛri, o zĩ kɛ̀ ari gu gɛ̀ɛ à dↄ̀o, ódi pↄ́ke kũro, ama lákũ n ò nà, mani fã.

\VS{6}Kũ ò kɛ̀ lɛ, ò kpↄ̀ↄ kàkara yↄ̃nkↄyↄ̃nkↄ ari ń biriginↄ ye ò kɛ̃kɛ̃.

\VS{7}Akũ ò ↄ kɛ̀ yáku ń gbɛ̃dake kũ ò kú gó pì do gũnnↄnɛ, ò su ò kpáńyĩ. Kũ ò sù, ò kpↄ̀ↄ kà gó mɛ̀n pla pìnↄ pà ari ò ye ò kpátɛ.

\VS{8}Kũ Simↄ Pita è lɛ, à kùtɛ Yesu gbá sarɛ à pì: Ǹ go ma sarɛ Dikiri, zaakũ durunnakɛrin ma ũ.

\VS{9}Simↄ bídi kɛ̀ kũ gbɛ̃ kũ ò kú lɛɛlɛnↄ ń pínki kpↄ̀ dasi kũ ò kũ̀u pì yãi.

\VS{10}Lɛmɛ dↄ Yamisi kũ Yuhanao, Zebedi nɛ́ kũ ò de kↄ̃ gbɛ̃nna ũ kũ Simↄo bídi kɛ̀ se. Akũ Yesu pì Simↄnɛ: Ǹsun tó vĩna n kũro. Zaa gbãra bisãsirin ĩnigↄ̃ wɛtɛ.

\VS{11}Kũ ò kà kũ ń góo bara, akũ ò pↄ́ sĩnda pínki tòn ò tɛ̀i.


\par }{\SH Kusu werekↄ̃anaa
\par }
{\R (Mat 8:1-4, Maa 1:40-45)

\par }{\PP \VS{12}Zĩkea Yesu kú wɛ̃tɛ ke gũn, akũ gↄ̃gbɛ̃ kũ kusu dàala sù. Kũ à Yesu è, à wùtɛ a kùaa, à wɛ́ kɛ̀a à pì: Dikiri, tó ń yei, ĩni fↄ̃ ǹ ma werekↄ̃a swáswa.

\VS{13}Akũ Yesu ↄ bò à nàa à pì: Má yei, ǹ gↄ̃ swáswa. Zaa gwe gↄ̃̀nↄ a kusu làka.

\VS{14}Akũ Yesu pìnɛ: Ǹsun o gbɛ̃ke maro. Ǹ gɛ́ ǹ n zĩda mↄ sa'oriinɛ, ǹ sa'opↄ kũ Musa dìtɛ kpá n werekↄ̃ana sèeda ũ gbɛ̃nↄnɛ.


\par }{\PP \VS{15}Yesu baaruu dàgula de yãla. Gbɛ̃nↄ dìgↄ̃ kakara dasi ò a yã ma, de à ń werekↄ̃a kũ ń gyãnↄ dↄ.

\VS{16}Akũ Yesu dìgↄ̃ bo ń tɛ́ àgↄ̃ gɛ́ adua kɛ gusarɛ.


\par }{\SH Kↄ̃̀nↄde werekↄ̃anaa
\par }
{\R (Mat 9:1-8, Maa 2:1-12)

\par }{\PP \VS{17}Zĩkea Yesu tɛn yã dańnɛ. Farisi kenↄ kũ ludayãdannɛri kenↄ vutɛna gwe. Ò bò Galili kũ Yudea wɛ̃tɛnↄ gũn pínki kũ Yurusalɛmuo. Luda gbãna kú kãao, akũ àtɛn gyãrenↄ werekↄ̃a.

\VS{18}Akũ gbɛ̃kenↄ sù, ò kↄ̃̀nↄde sɛna kũ wútɛbↄↄo, òtɛn zɛ́ wɛtɛ ò gɛ̃ kãao ò a ditɛ Yesu arɛ.

\VS{19}Kũ odi gɛ̃ki ero pari yãi, akũ ò dìdi kãao kpɛ́ musu, ò kpɛ́ fↄ̃̀, akũ ò a kìpa kũ a wútɛbↄↄo zàa gũn Yesu arɛ.

\VS{20}Kũ Yesu è ò a náani vĩ, à pì: Ma gbɛ̃, n durunnanↄ kɛ̃̀mma.

\VS{21}Ludayãdannɛrinↄ kũ Farisi pìnↄ ò ń nɛ̀sɛɛ gũn: Dín gbɛ̃ kũ àtɛn dↄkɛ kũ Ludao dí ũu? Dí mɛ́ ani fↄ̃ à durunna kɛ̃ḿma, tó adi kɛ Luda ado baasiroo?

\VS{22}Yesu ń laasun dↄ̃̀, akũ à ń lá à pì: Bↄ́yãi átɛn laasun bire taka lɛ́ á nɛ̀sɛɛ gũnn?

\VS{23}Tó ma pì a durunnanↄ kɛ̃̀a, ke tó ma pì à futɛ à táa o, a kpate mɛ́ à aragaa?

\VS{24}Ma ò lɛ de àgↄ̃ dↄ̃ kũ Bisãsiri Nɛ́ durunnakɛ̃mmana iko vĩ zĩtɛ lamɛ. Akũ à pì kↄ̃̀nↄde pìinɛ: Ma ònnɛ, ǹ futɛ ǹ n wútɛbↄ sɛ́ ǹ tá bɛ.

\VS{25}Gwe gↄ̃̀nↄ à fùtɛ à zɛ̀ ń wára, à a wútɛbↄↄ pìi sɛ̀ à tà bɛ, àtɛn Luda sáabu kpá.

\VS{26}Gbɛ̃ sĩnda pínki lɛ́ àtɛ, akũ ò Luda tↄ́ bↄ̀. Vĩna gũn ò pì: O daboyã è gbãra.


\par }{\SH Levi sisinaa
\par }
{\R (Mat 9:9-13, Maa 2:13-17)

\par }{\PP \VS{27}Abire gbɛra Yesu bò, akũ à bɛ'ↄgↄsiri kũ òdi pinɛ Levi è vutɛna a bɛ'ↄgↄsikin. À pìnɛ: Ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mai.

\VS{28}Akũ à fùtɛ, à pↄ́ sĩnda pínki tòn à tɛ̀i.


\par }{\PP \VS{29}Akũ à pↄ́ble zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̀ a bɛa à Yesu sìsia, bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ gbɛ̃ pãndenↄ tɛn pↄ́ ble kũńwo dasi.

\VS{30}Akũ Farisinↄ kũ ń ludayãdannɛrinↄ yãkete kà a ìbanↄi ò pì: Bↄ́yãi átɛn pↄ́ ble, átɛn í mi kũ bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ kifirinↄoo?

\VS{31}Akũ Yesu wèḿma à pì: Gbɛ̃ kũ à aafia vĩ bàka kú kũ likita yãoro, sé gyãre.

\VS{32}Mádi su gbɛ̃ mananↄ sísi ò ń nɛ̀sɛ litɛro, sé kifirinↄ.


\par }{\SH Lɛ́yĩna yã
\par }
{\R (Mat 9:14-17, Maa 2:18-22)

\par }{\PP \VS{33}Akũ ò pìnɛ: Yahaya ìbanↄ dìgↄ̃ lɛ́ yĩ, ògↄ̃ adua kɛ baala'i. Lɛmɛ kũ Farisi ìbanↄ dↄ. Ama n gbɛ̃nↄ dìgↄ̃ pↄ́ ble òdigↄ̃ í mi.

\VS{34}Akũ Yesu wèḿma à pì: Áni fↄ̃ à pi nↄsɛri gbɛ̃nↄ lɛ́ yĩ gↄrↄ kũ à kú kũńwo yá?

\VS{35}A gↄrↄ ni su kũ oni nↄsɛrii pì bo ń tɛ́. Zĩ pìian oni lɛ́ yĩ sà.

\VS{36}Yesu yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ dↄ à pì: Gbɛ̃ke dì uta dufu li ò dì a zĩlaro. Tó ò kɛ̀ lɛ, uta dufu ni yakamɛ, a zĩ ni kↄ̃ sɛ́ kũ uta dufu nambataoro.

\VS{37}Òdi sèwɛ̃ dufu ká tùru zĩ gũnlo. Tó ò kɛ̀ lɛ, wɛ̃ dufu pì ni tùru pũtãmɛ, ani kↄ́tɛ, tùru ni yaka.

\VS{38}Oi, òdi sèwɛ̃ dufu ká tùru dufu gũmmɛ.

\VS{39}Gbɛ̃ kũ à kↄ̃ dↄ̃̀ kũ wɛ̃ zĩ minaao dì a dufu sáabu kpáro, àdi pi a zĩ mɛ́ à nna.




\par }\Chap{6}{\SH Kámmabogↄrↄ yã
\par }
{\R (Mat 12:1-14, Maa 2:23-3:6)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kámmabogↄrↄ zĩ kea Yesu tɛn pã buranↄla, akũ a ìbanↄ pↄ́blewɛ wòro ò sùkã ń ↄn, òtɛn só.

\VS{2}Akũ Farisi kenↄ pìńnɛ: Bↄ́yãi átɛn yã kũ à de òdi kɛ kámmabogↄrↄ zĩro kɛɛ?

\VS{3}Yesu wèḿma à pì: Ádi a kyó kɛ a è lákũ Dauda kũ a gbɛ̃nↄ kɛ̀ nà gↄrↄ kũ nà tɛni ń dɛroo?

\VS{4}À gɛ̃̀ Luda ↄnn, à burodi kũ ò kàtɛ Ludanɛɛ sɛ̀ à sò, à kpà a gbɛ̃nↄa, burodi kũ gbɛ̃ke a sona zɛ́ vĩro, sé sa'orinↄ.

\VS{5}Akũ Yesu pìńnɛ: Bisãsiri Nɛ́ mɛ́ à iko vĩ kámmabogↄrↄa.


\par }{\PP \VS{6}Kámmabogↄrↄ pãnde zĩ dↄ Yesu gɛ̃̀ aduakɛkpɛn, àtɛn yã dańnɛ. Gↄ̃gbɛ̃ ke kú gwe, a ↄpla íbana.

\VS{7}Ludayãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ tɛn Yesu tàasi ká, tó ani a werekↄ̃a kámmabogↄrↄ zĩ, de ò yã le ò dia.

\VS{8}À ń laasun dↄ̃̀, akũ à pì gbɛ̃ kũ a ↄ íbanaa pìinɛ: Ǹ futɛ ǹ zɛ zàa gũn. Kũ à fùtɛ à zɛ̀ gwe,

\VS{9}akũ Yesu pìńnɛ: Matɛni á lámɛ. À zɛ́ vĩ ò yã mana kɛ kámmabogↄrↄ zĩ yá, ke a vãni? Ò gbɛ̃ mì sín yá, ke ò a dɛmɛ?

\VS{10}Yesu ń gwá à lìkańyĩ, akũ à pì gↄ̃gbɛ̃ pìinɛ: Ǹ n ↄ pìi poro. Kũ à pòro, akũ a ↄ kɛ̀ a gbɛ̀n.

\VS{11}Farisinↄ pↄ fɛ̃̀ manamana, akũ ò lɛ́ kpàkũsũ Yesui, deran oni kɛnɛ nà.


\par }{\SH Zĩ̀ri gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ ditɛnaa
\par }
{\R (Mat 10:1-4, Maa 3:13-19)

\par }{\PP \VS{12}Gↄrↄ birea Yesu bò à gɛ̀ɛ adua kɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi, akũ à wɛ́ kɛ̀ Ludaa gwãani ari gu gɛ̀ɛ dↄo.

\VS{13}Kũ gu dↄ̀, akũ à a ìbanↄ sìsiai, à gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ bò ń tɛ́, à ń dítɛ zĩ̀rinↄ ũ.

\VS{14}Gbɛ̃ pìnↄ tↄ́n dí: Simↄ kũ à tↄ́ kpànɛ Pita, a dakũna Anduru, Yamisi, Yuhana, Filipi, Batↄlↄmiu,

\VS{15}Matiu, Tomasi, Alafeu nɛ́ Yamisi, Simↄ kũ òdi pinɛ Kokaride,

\VS{16}Yamisi nɛ́ Yudasi kũ Yudasi Isikariↄti kũ à gↄ̃̀ bonkpɛde ũo.


\par }{\SH Yesu yãdannɛna Galili
\par }
{\R (Mat 4:23-25)

\par }{\PP \VS{17}Yesu kìpa kũńwo, à zɛ̀ gusaraa, gu kũ a ìba kparanↄ kũ gbɛ̃ pario kún. Ò bò Yurusalɛmu kũ Yudea bùsuuo pínki kũ ísiralɛ wɛ̃tɛ kũ ò kú Taya kũ Sidↄ̃o sarɛnↄ.

\VS{18}Ò sù a yã ma, de à ń werekↄ̃a kũ ń gyãnↄ dↄ. Gbɛ̃ kũ tãna tɛn wari dↄḿmanↄ aafiaa lè dↄ.

\VS{19}Gbɛ̃ sĩnda pínki tɛn wɛtɛ à ↄ naa, zaakũ gbãna tɛn bo a gũn, àtɛn gbɛ̃ sĩnda pínki werekↄ̃amɛ.


\par }{\SH Arubarikadenↄmɛ Yesu ìbanↄ ũ
\par }
{\R (Mat 5:1-12)

\par }{\PP \VS{20}Akũ à wɛ́ sɛ̀ à a ìbanↄ gwà à pì:

\par }{\Q Arubarikadenↄmɛ ákↄ̃nↄ takasidenↄ ũ,

\par }{\Q zaakũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa de á pↄ́ ũ.


\par }{\Q \VS{21}Arubarikadenↄmɛ ákↄ̃nↄ kũ nà tɛni á dɛ teranↄ ũ,

\par }{\Q zaakũ áni kã.

\par }{\Q Arubarikadenↄmɛ ákↄ̃nↄ kũ átɛn ↄ́ↄ dↄ teranↄ ũ,

\par }{\Q zaakũ áni yáa dↄ.


\par }{\Q \VS{22}Arubarikadenↄmɛ á ũ,

\par }{\Q tó ò zã̀águ, tó ò gìái, tó ò á sↄ̃sↄ̃,

\par }{\Q tó ò á tↄ́ vãni sìsi Bisãsiri Nɛ́ yãi.


\par }{\MM \VS{23}Gↄrↄ kũ yã birenↄ á lé, à pↄnna kɛ à vĩvĩ kũ pↄnnao, zaakũ á láada zↄ̃kↄ̃ ludambɛ. Lɛn ń dizinↄ kɛ̀ annabinↄnɛ lɛ.


\par }{\Q \VS{24}Waiyoo ákↄ̃nↄ ↄgↄdenↄ,

\par }{\Q a gĩnakɛ a á mɛ̀nnamanaa è kↄ̀.


\par }{\Q \VS{25}Waiyoo ákↄ̃nↄ kũ á kãna teranↄ,

\par }{\Q nà ni á dɛ.

\par }{\Q Waiyoo ákↄ̃nↄ kũ átɛn yáa dↄ teranↄ,

\par }{\Q áni wɛ̃nda kɛ à ↄ́ↄ dↄ.


\par }{\Q \VS{26}Waiyoo ákↄ̃nↄ,

\par }{\Q tó gbɛ̃ sĩnda pínki tɛni á tↄ́ nna sí,

\par }{\Q zaakũ lɛn ń dizinↄ kɛ̀ annabi ɛ́kɛdenↄnɛ lɛ.


\par }{\SH Yena ibɛrɛɛi
\par }
{\R (Mat 5:38-48)

\par }{\PP \VS{27}Matɛn o ákↄ̃nↄ kũ átɛni ma yã manↄnɛ, àgↄ̃ ye á ibɛrɛnↄi, à a mana kɛ gbɛ̃ kũ ò zã̀águnↄnɛ.

\VS{28}À sa mana o gbɛ̃ kũ òdi sa vãni oárɛnↄnɛ. À adua kɛ gbɛ̃ kũ òdi wari dↄáwanↄnɛ.

\VS{29}Tó gbɛ̃ n sãn kɛ̀ n gasu doa, ǹ a do dↄnɛ dↄ. Tó gbɛ̃ n uta zↄ̃kↄ̃ↄ sìmma, ǹsun gínɛ kũ n utanɛoro.

\VS{30}Tó gbɛ̃ pↄ́ wɛ́ kɛ̀mma, ǹ kpáa. Tó gbɛ̃ n pↄ́ sìmma, ǹsun gbɛkaaro.

\VS{31}À kɛ gbɛ̃nↄnɛ lákũ á ye ò kɛárɛ nà.

\VS{32}Tó gbɛ̃ kũ ò yeáinↄn á yeńyĩ, bↄ́ sáabun à vĩárɛɛ? Bee kifirinↄ dìgↄ̃ ye gbɛ̃ kũ ò yeńyĩnↄi se.

\VS{33}Tó gbɛ̃ kũ òdi a mana kɛárɛnↄn adì a mana kɛńnɛ, bↄ́ sáabun à vĩárɛɛ? Bee kifirinↄ dì kɛ lɛ se.

\VS{34}Tó gbɛ̃ kũ á wɛ́ dↄ à pↄ́ leḿmanↄn adì pↄ́ sãkãńnɛ, bↄ́ sáabun à vĩárɛɛ? Zaakũ kifirinↄ dì pↄ́ sãkãkↄ̃nɛ, de ò le ò a gɛ̃nɛ sí yãimɛ.

\VS{35}Àgↄ̃ ye á ibɛrɛnↄi, à a mana kɛńnɛ. À pↄ́ sãkãńnɛ wɛ́dↄisari, áni láada zↄ̃kↄ̃ le, ánigↄ̃ de Luda Musude nɛ́nↄ ũ, zaakũ àdi a mana kɛ guturunↄnɛ kũ gbɛ̃ vãninↄo.

\VS{36}Àgↄ̃ wɛ̃nda vĩ lákũ á De wɛ̃nda vĩ nà.


\par }{\SH Kↄ̃ taari'enaa
\par }
{\R (Mat 7:1-6)

\par }{\PP \VS{37}Ásun gbɛ̃ taari ero, Luda ni á taari e sero. Ásun yã vutɛ gbɛ̃aro, Luda ni yã vutɛáwaro. À sùru kɛ kũ gbɛ̃nↄ, Luda ni sùru kɛ kãáo.

\VS{38}À gbɛ̃ gba pↄ́, Luda ni á gba. Ani zaka mana kũ à gbɛ̃̀gbɛ̃ à wɛ̃̀ à pà yɛ́rɛrɛ káárɛ á uta lɛ́n. Zaakũ zaka kũ ndì yↄ̃ońnɛ Luda ni yↄ̃onnɛ se.


\par }{\PP \VS{39}Akũ à yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: Vĩ̀na ni fↄ̃ à gò kũ vĩ̀naanɛ yá? Ń pla ń pínki ni si wɛ̀ɛnloo?

\VS{40}Ìbaa dìgↄ̃ de a dànnɛrilaro. Gbɛ̃ kũ à yã dàda papana de lán a dànnɛrii bàmɛ.

\VS{41}Bↄ́yãi ntɛn sɛ̃̀buru kũ à da n gbɛ̃dake wɛ́n e, akũsↄ̃ ńdi lí kũ à da n wɛ́n yã daroo?

\VS{42}Mↄkↄ̃n kũ ńdi límukutu kũ à da n wɛ́n ero, ĩni kɛ dera ǹ o n gbɛ̃dakenɛ, à tó ǹ sɛ̃̀buru kũ à da a wɛ́n bonɛɛ? Manafikide! Ǹ límukutu kũ à da n wɛ́n bo gĩa, gbasa ǹ gu e swáswa, de ǹ le ǹ sɛ̃̀buru kũ à kú n gbɛ̃dake wɛ́n bonɛ.


\par }{\SH Gbɛ̃ dↄ̃na a yãkɛnaa
\par }
{\R (Mat 7:16-20, 12:33-36)

\par }{\PP \VS{43}Lí mana dì nɛ́ vãni iro, lí vãni dì nɛ́ mana iro.

\VS{44}Òdi lí sĩnda pínki dↄ̃ a nɛ́amɛ. Òdi kaka bo lɛ̀ líaro, òdi geepi le lɛ̀karaaro.

\VS{45}Gbɛ̃ mana dì a mana bo a mana kũ à katɛna a gũmmmɛ. Gbɛ̃ vãni sↄ̃ àdi a vãni bo a vãni kũ à katɛna a gũmmmɛ. Zaakũ yã kũ à kↄ̃̀ swɛ̃̀ɛ gũnn lɛ́ dì o.


\par }{\SH Kpɛ́bori gbɛ̃nↄn planↄ
\par }
{\R (Mat 7:24-27)

\par }{\PP \VS{46}Bↄ́ yã mɛ́ à tò adìgↄ̃ ma sísi Dikiri, Dikiri, akũ adì yã kũ ma ò kɛroo?

\VS{47}Gbɛ̃ kũ à sù ma kĩnaa, à ma yã mà akũ à zĩ kɛ̀a, mani mↄárɛ lákũ ade de nà.

\VS{48}À de lán ɛ̃bori kũ à wɛ̀ɛ yↄ̃̀ zã̀zã, à ɛ̃ pɛ̀tɛ gbɛ̀ɛa bàmɛ. Kũ swa pà, í dàgula à kà kpɛ́ pìii, adi yĩgãro, kũ ò bò mana yãi.

\VS{49}Gbɛ̃ kũ à ma yã mà akũsↄ̃ adi zĩ kɛaro de lán ɛ̃bori kũ à ɛ̃ pɛ̀tɛ zĩtɛ pã wɛ̀ɛyↄ̃naa sari bàmɛ. Kũ swa'i kài, akũ à kↄ̀tɛ bìtim gↄ̃̀nↄ. Kpɛ́ pìi yakanaa kɛ̀ zↄ̃kↄ̃.




\par }\Chap{7}{\SH Sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ zĩkɛri werekↄ̃anaa
\par }
{\R (Mat 8:5-13)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kũ Yesu yã birenↄ ò gbɛ̃nↄnɛ pínki à làka, akũ à gɛ̀ɛ Kapɛnamu.

\VS{2}Romu sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ke kú gwe, à zĩkɛri vĩ à yei manamana, akũ àtɛn gyã kɛ à kà gana.

\VS{3}Kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì Yesu baaruu mà, à Yuda gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ zĩ̀a ò wɛ́ kɛa à su à a zĩkɛrii pìi mì sí.

\VS{4}Kũ ò kà Yesu kĩnaa, ò wɛ́ kɛ̀a gbãngbãn ò pì: Gbɛ̃ pìi kà ǹ kpái.

\VS{5}À ye ó burii, àkũ mɛ́ à aduakɛkpɛ dↄ̀wɛrɛ.

\VS{6}Akũ Yesu gɛ̀ɛ kũńwo. Kũ à kà kãni kũ a bɛo, akũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì a gbɛ̃nnanↄ zĩ̀ ò yã dí onɛ: Dikiri, ǹsun wari dↄ n zĩdaaro, mádi ká kũ ǹ gɛ̃ ma bɛaro.

\VS{7}A yã mɛ́ à tò ma dìtɛ kũ mádi ká mà su n kĩnaa ma zĩdaro. Ǹ yã o, ma zĩkɛri ni werekↄ̃a.

\VS{8}Zaakũ makũ se ò iko vĩmamɛ, má iko vĩ sozanↄa. Madì o ń gbɛ̃ donɛ à gɛ́, akũ àdi gɛ́. Madì o a pãndenɛ à mↄ́, akũ àdi su. Madì o ma zĩkɛriinɛ à adikũ kɛ, àdi kɛ.

\VS{9}Kũ Yesu yã pìi mà, à bò a sarɛ. Akũ à lìtɛ à pì gbɛ̃ kũ ò tɛ́ainↄnɛ: Matɛn oárɛ, mádi e gbɛ̃ke ma náani kɛ̀ lɛ bee Isarailanↄ tɛ́ro.

\VS{10}Kũ zĩ̀rii pìnↄ ɛ̀ra ò sù, ò è zĩkɛrii pìi wèrekↄ̃a.


\par }{\SH Gyaanↄ nɛ́ mɛ̀n do légelege vuna gan
\par }
{\PP \VS{11}Abire gbɛra Yesu gɛ̀ɛ wɛ̃tɛ kũ òdi pi Naini gũn. A ìbanↄ kũ gbɛ̃ pãndenↄ gɛ̀ɛ kãao dasidasi.

\VS{12}Kũ à kà kãni kũ wɛ̃tɛ pì bĩnilɛo, à è ò gɛ̀ sɛna òtɛn boo. Gyaanↄ nɛ́ mɛ̀n do légelegemɛ. Wɛ̃tɛpidenↄn kú kũ nↄgbɛ̃ pìio dasi.

\VS{13}Kũ Dikiri a è, akũ à kɛ̀nɛ wɛ̃nda, à pìnɛ: Ǹsun ↄ́ↄ dↄro.

\VS{14}Akũ à nà gɛ̀ɛ pìii, à ↄ nà a àkpatiia. Kũ gbɛ̃ kũ ò sɛnanↄ zɛ̀, akũ à pì: Kɛfɛnna, ma ònnɛ ǹ vu!

\VS{15}Akũ gɛ̀ɛ pìi vùtɛ à nà yã'onaaa. Akũ Yesu a kpà a daa.

\VS{16}Vĩna gbɛ̃nↄ kũ̀ ń pínki, ò Luda sáabu kpà ò pì: O annabi zↄ̃kↄ̃ↄ è ó tɛ́. Ò pì dↄ: Luda sù a gbɛ̃nↄ gwa.

\VS{17}Akũ Yesu baaruu dà Yudea bùsula kũ bùsu kũ ò likainↄ pínki.


\par }{\SH Yahaya Da'itɛkɛri zĩ̀rinↄ
\par }
{\R (Mat 11:1-19)

\par }{\PP \VS{18}Yahaya ìbanↄ yã pìnↄ bàbanɛ pínki. Akũ Yahaya ń gbɛ̃nↄn planↄ sìsi,

\VS{19}à ń zĩ Dikiria, ò a la, àkũmɛ gbɛ̃ kũ ani su ũ yá, ke ògↄ̃ wɛ́ dↄ gbɛ̃ pãndeimɛ?

\VS{20}Kũ gbɛ̃ pìnↄ kà Yesu kĩnaa, ò pìnɛ: Yahaya Da'itɛkɛri mɛ́ à ó zĩ ò n la, mↄkↄ̃mmɛ gbɛ̃ kũ ani su ũ yá, ke ògↄ̃ wɛ́ dↄ gbɛ̃ pãndeimɛ?

\VS{21}Zaa gwe gↄ̃̀nↄ Yesu gbɛ̃nↄ wèrekↄ̃a dasi kũ ń gyãnↄ kũ ń wãwãnↄ kũ ń tãnanↄ. À tò vĩ̀nanↄ gu è dasi dↄ.

\VS{22}Akũ à pì Yahaya zĩ̀rinↄnɛ: À gɛ́ à yã kũ a è, akũsↄ̃ a mànↄ gbãnɛ. À onɛ vĩ̀nanↄ tɛn gu e, ɛrɛnↄ tɛn táa o, kusunↄ tɛn werekↄ̃a, sãtonↄ tɛn yã ma, gɛ̀nↄ tɛn vu, takasidenↄ tɛn baaru nna waazi ma.

\VS{23}Arubarikaden gbɛ̃ kũ àdi fu ma yãaro ũ.


\par }{\PP \VS{24}Kũ Yahaya zĩ̀rinↄ tà, Yesu Yahaya yã ò parinɛ à pì: Bↄ́n a gɛ gwa gbárannan? Kàpa kũ ĩa tɛn yĩgãn yá?

\VS{25}Bↄ́n a gɛ gwa sàa? Gbɛ̃ kũ à pↄ́kasa zãrɛ danan yá? Nnamari kũ òdi pↄ́kasa mana danↄ dìgↄ̃ kú kínabɛamɛ.

\VS{26}Bↄ́n a gɛ gwa sàa? Annabiin yá? Lɛmɛ! Matɛn oárɛ à de annabila se.

\VS{27}Zaakũ Yahayan ò a yã kɛ̃̀ Luda yãn ò pì:

\par }{\Q Mani ma zĩ̀ri gbarɛ n ã

\par }{\Q à zɛ́ kɛkɛnnɛ.


\par }{\MM \VS{28}Matɛn oárɛ, nↄgbɛ̃ nɛ́'inaa gũn gbɛ̃ke dí ká Yahaya ũro. Bee kũ abireo gbɛ̃ kũ à de gbɛ̃ kpɛde ũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn deala.


\par }{\PP \VS{29}Kũ gbɛ̃ sĩnda pínki a yã mà, ari kũ bɛ'ↄgↄsirinↄ sé, ò yã nna kpà Ludaa, zaakũ Yahaya ń da'itɛ kɛ̀.

\VS{30}Farisinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ sↄ̃, ò gì yã kũ Luda dìtɛ à kɛńnɛi, akũ odi we kũ Yahaya ń da'itɛ kɛ̀ro.


\par }{\PP \VS{31}Yesu pì: Bↄ́n mani gbãragbɛ̃nↄ kpákũsũoo? Bↄ́n ò bòkↄ̃aoo?

\VS{32}Ò de lán nɛ́ kũ ò kú ɛtɛ gũn, òtɛn lɛ́ zukↄ̃inↄ bà òtɛn pi:

\par }{\Q O úra pɛ̀árɛ, ádi ũ wãro.

\par }{\Q O wɛ̃nda lɛ̀ɛ sìárɛ, ádi ↄ́ↄ dↄro.


\par }{\MM \VS{33}Zaakũ Yahaya Da'itɛkɛrii sù, adi burodi sóro, adi sèwɛ̃ miro, akũ a pì tãnademɛ.

\VS{34}Bisãsiri Nɛ́ sù, àdi pↄ́ ble, àdi í mi, akũ a pì: Guturu wɛ̃miriimɛ, bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ durunnakɛrinↄ gbɛ̃nnamɛ.

\VS{35}Ama òdi ↄ̃ndↄ̃ dↄ̃ a yãkɛnaaamɛ.


\par }{\SH Nísi gbĩ nna kuna Yesu gbáa
\par }
{\PP \VS{36}Farisi ke Yesu sìsi à su à pↄ́ ble kãao. Yesu gɛ̀ɛ a bɛa, akũ àtɛn pↄ́ ble gɛngɛsɛkɛna.

\VS{37}Nↄgbɛ̃ dàvãnide ke kú wɛ̃tɛ pìi gũn. Kũ à mà Yesu tɛn pↄ́ ble Farisi pì bɛa, akũ à gɛ̀ɛ gwe kũ kpáluba fítinnao kũ nísi gbĩ nnao kú a gũn.

\VS{38}À zɛ̀ a kpɛ a gbá sarɛ, àtɛn ↄ́ↄ dↄ. A wɛ́tɛ̃ tɛn tↄ̃ a gɛ̀sɛkpɛa, akũ àtɛn wara kũ a mìkão, à lɛ́ pɛ̀pɛ a gbáa, akũ à nísi gbĩ nna pìi kùa.

\VS{39}Kũ Farisi kũ à a sìsi pìi è lɛ, akũ à pì a swɛ̃̀ɛ gũn: Tó gbɛ̃ pì bi annabiimɛ, de à nↄgbɛ̃ kũ àtɛn ↄ naa dí taka dↄ̃̀, kũ dàvãnidemɛ.

\VS{40}Akũ Yesu pì Farisi pìinɛ: Simↄ, má yãke vĩ mà onnɛ. Simↄ pì: Ǹ o, Dannɛri.

\VS{41}Yesu pì: Ɔgↄdakɛri ke mɛ́ à kun, gbɛ̃nↄn planↄ a fĩna kũna, gbɛ̃ do andurufu ↄgↄ wàa pla kpɛ́ basↄↄro, gbɛ̃ do sↄ̃ ↄgↄ bupla akuri.

\VS{42}Kũ ò pↄ́ke vĩ ò fĩna booro, akũ à tòńnɛ ń pla ń pínki. Ń tɛ́, dí mɛ́ anigↄ̃ yei de a dakelaa?

\VS{43}Simↄ wèa à pì: Matɛn da gbɛ̃ kũ ò tònɛ kũ ↄgↄ zↄ̃kↄ̃ↄomɛ. Yesu pìnɛ: N we mana.

\VS{44}Akũ Yesu arɛ dↄ̀ nↄgbɛ̃ pìia, à pì Simↄnɛ: N nↄgbɛ̃ pìi è yá? Kũ ma gɛ̃ n bɛa, ńdi í kpáma ma gbá pìpiro, akũ nↄgbɛ̃ pì ma gbá pìpi kũ a wɛ́tɛ̃o, à wàra kũ a mìkão.

\VS{45}Ńdi lɛ́ pɛ́maro. Nↄgbɛ̃ pì sↄ̃, zaa gↄrↄ kũ ma gɛ̃ la, adi kámma bo kũ lɛ́pɛna ma gbáaaoro.

\VS{46}Ńdi nísi má ma mìiaro. Nↄgbɛ̃ pì sↄ̃, à nísi gbĩnnade kù ma gbánↄa.

\VS{47}Abire yã mɛ́ à tò matɛn onnɛ, à yemai manamana kũ a durunna zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̃̀a yãimɛ. Gbɛ̃ kũ ò a kɛ̃̀ kũ a fítio sↄ̃, yenyĩ fítinlen àdigↄ̃ vĩ.

\VS{48}Akũ à pì nↄgbɛ̃ pìinɛ: N durunnanↄ kɛ̃̀nnɛ.

\VS{49}Akũ gbɛ̃ kũ òtɛn pↄ́ ble lɛɛlɛnↄ òkↄ̃nɛ ò pì: Dín gbɛ̃ pì ũ, kũ àtɛn durunnanↄ kɛ̃ḿmaa?

\VS{50}Akũ Yesu pì nↄgbɛ̃ pìinɛ: Ma náani kũ n kɛ̀ mɛ́ à n sura bà. Ǹ tá bɛ aafia.




\par }\Chap{8}{\SH Nↄgbɛ̃ kũ ò tɛ́ Yesuinↄ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Abire gbɛra Yesu kurè wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo, lakutu kũ lakutuo, àtɛn waazi kɛ, àtɛn kpata kũ à bò Luda kĩnaa baaru nna kpáńnɛ. A zĩ̀ri gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ gɛ̀ɛ kãao

\VS{2}kũ nↄgbɛ̃ kũ à tãnanↄ bò ń gũn à ń wérekↄ̃a kũ ń gyãnↄo. Mariama kũ òdi pinɛ dↄ Mariama Magadalɛni kũ Yesu tãna mɛ̀n supplanↄ bↄ̀tɛ a gũn kú ń tɛ́

\VS{3}kũ Hɛrↄdu bɛgwari Kuza nanↄ Yoanao kũ Suzanao kũ nↄgbɛ̃ pãndenↄ dasi. Òdigↄ̃ Yesu kũ a ìbanↄ gwa kũ pↄ́ kũ ò vĩo.


\par }{\SH Yãlɛkↄ̃ana kũ pↄ́wɛfãriio
\par }
{\R (Mat 13:1-23, Maa 4:1-20)

\par }{\PP \VS{4}Ò bò wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo ò kàkara Yesui, akũ à yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì:

\VS{5}Búbari ke mɛ́ à bò à gɛ̀ɛ pↄ́wɛ fã. Lákũ àtɛn fã nà, a kenↄ lɛ̀tɛ zɛ́ gũn ò táa òa, akũ bãnↄ sù ò blè.

\VS{6}A kenↄ lɛ̀tɛ gbɛ̀ sàraa musu. Kũ ò bùtɛ, akũ ò gàga, kũ odi mↄtↄ lero yãi.

\VS{7}A kenↄ lɛ̀tɛ lɛ̀nↄ gũn, akũ lɛ̀ɛ fùtɛ kũńwo lɛɛlɛ à nàkaraḿma.

\VS{8}A kenↄ sↄ̃ à lɛ̀tɛ zĩtɛ mana gũn, akũ ò bùtɛ ò nɛ́ ì lɛu basↄↄro. Kũ à ò lɛ, à pũ̀tã à pì: Gbɛ̃ kũ à sã vĩ à yã pì ma.


\par }{\PP \VS{9}A ìbanↄ a là yã pì bↄkↄtɛnaai.

\VS{10}Akũ à pì: Luda á gbá zɛ́ à kpata kũ à bò a kĩnaa asirinↄ dↄ̃, ama madì o gbɛ̃ kparanↄnɛ kũ yãlɛkↄ̃anaaomɛ, de ò gu gwa pↄ́ke'enaa sari, ò yã ma a dↄ̀rↄ dↄ̃naa sari.

\VS{11}Yã pì bↄkↄtɛnaan dí: Pↄ́wɛ pì bi Luda yãmɛ.

\VS{12}Zɛ́ gũn pↄ́nↄ de lán gbɛ̃ kũ òdi Luda yã manↄ bà, akũ Ibilisi dì su à yã pìi bo ń swɛ̃̀ɛ gũn, de òsun Luda náani kɛ à ń sura baro yãi.

\VS{13}Gbɛ̀ sàraa musu pↄ́nↄ de lán gbɛ̃ kũ òdi Luda yã ma ò sí kũ pↄnnaonↄ bà, ama ò zĩni vĩro. Òdi Luda náani kɛ gↄrↄ pla, ama tó ò ń yↄ̃ ò gwà, òdi fumɛ.

\VS{14}Pↄ́wɛ kũ ò lɛ̀ɛ lɛ̀nↄ gũnnↄ de lán gbɛ̃ kũ òdi Luda yã manↄ bà, ama andunia damukɛna kũ aruzɛkɛ yão kũ pↄnnakɛnaaoo dì nakaraḿma, òdi fↄ̃ ò nɛ́ i à màro.

\VS{15}Zĩtɛ mana pↄ́nↄ de lán gbɛ̃ kũ òdi Luda yã ma kũ nɛ̀sɛpurao òdi sí kũ nɛ̀sɛmanaonↄ bà, akũ òdi mɛna fↄ̃ ari ò gɛ́ karana kɛo.


\par }{\SH Yãlɛkↄ̃ina kũ fitilaao
\par }
{\R (Maa 4:21-25)

\par }{\PP \VS{16}Òdi fitila na ò ta kútɛa ke ò ditɛ gádo gbáruro. Òdi di a dibↄↄ musumɛ, de gbɛ̃ kũ òtɛn gɛ̃nↄ gupura e yãi.

\VS{17}Pↄ́ke kú utɛna kũ oni gí boo gupurairo. Asiriyã ke kun kũ oni ma ò gí o gupuraairo.

\VS{18}Abire yãi à yã ma kũ laakariio. Gbɛ̃ kũ à pↄ́ vĩn Luda ni karanɛ. Gbɛ̃ kũ à pↄ́ke vĩro sↄ̃, bee pↄ́ kũ àtɛn da á vĩ Luda ni sía.


\par }{\SH Yesu danɛnↄ
\par }
{\R (Mat 12:46-50, Maa 3:31-35)

\par }{\PP \VS{19}Yesu da kũ a dakũnanↄ sù a kĩnaa, akũ odi le ò nàiro pari yãi.

\VS{20}Akũ ò pìnɛ: N da kũ n dakũnanↄ kú bàai, ò ye n enaai.

\VS{21}Akũ à wèḿma à pì: Gbɛ̃ kũ òdi Luda yã ma ò zĩ kɛanↄmɛ ma da kũ ma dakũnanↄ ũ.


\par }{\SH Yesu zàga'ĩa zɛnaa
\par }
{\R (Mat 8:23-27, Maa 4:35-41)

\par }{\PP \VS{22}Zĩkea Yesu gɛ̃̀ gó'itɛ gũn kũ a ìbanↄ, akũ à pìńnɛ: Ò bikũ sɛ̀bɛɛ bara. Akũ ò dà zɛ́n.

\VS{23}Gↄrↄ kũ òtɛn gɛ́, i Yesu sɛ̀. Akũ zàga'ĩa fùtɛ sɛ̀bɛla, í tɛn ká gó gũn, ò kú kari gũn.

\VS{24}Akũ a ìbanↄ nài ò a vù ò pì: Dannɛri! Dannɛri! Ótɛn ká í tɛ́! Akũ à fùtɛ à gì ĩanɛ kũ í kũ àtɛni ń gó yĩpayĩpao, akũ à zɛ̀, gu kɛ̀ kítikiti.

\VS{25}Akũ à pìńnɛ: Á ma náani vĩroo? Akũ yã pìi bò ń sarɛ, vĩna ń kũ, akũ ò òkↄ̃nɛ: Dín gbɛ̃ dí ũ sɛ́ɛ? Bee ĩa kũ ío, àdi yã ditɛńnɛ, akũ àdi a yã mamɛ.


\par }{\SH Tãnanↄ gbarɛna alɛdɛnↄa
\par }
{\R (Mat 8:28-34, Maa 5:1-20)

\par }{\PP \VS{26}Akũ ò kà Gadara bùsun sɛ̀bɛɛ bara, Galili bùsu ifãboki kpa.

\VS{27}Kũ Yesu bikũ̀ í bara, à dàkarɛ kũ wɛ̃tɛ pì gↄ̃gbɛ̃ kũ à tãna vĩo. À gↄrↄ pla kɛ̀ adi pↄ́kasa naawaro. Àdigↄ̃ kú bɛro, sé miranↄ tɛ́.

\VS{28-29}Òdi a yĩ kũ mↄ̀kakↄ̃ananↄ, òdi a da lín a kũna yãi, ama àdi mↄ̀kakↄ̃anaa pìnↄ kɛ̃kɛ̃mɛ, tãna pìi dì a si sɛ̃̀n. Kũ à Yesu è, akũ à wiki lɛ̀, à sù à kùtɛ a arɛ, akũ à pũ̀tã à pì: Yesu, Luda Musude Nɛ́, bↄ́n ó vĩ kↄ̃ ↄĩi? N yã nna! Ǹsun wɛ́ tãmaro. À ò lɛ kũ Yesu ò tãna pãsĩ pì bo a gũn yãimɛ.

\VS{30}Akũ Yesu a là à pì: N tↄ́n deraa? Akũ à wèala à pì: Ma tↄ́n Dasi. Zaakũ tãnanↄn kú a gũn dasimɛ.

\VS{31}Akũ tãna pìnↄ kútɛ kɛ̀ Yesunɛ manamana ò pì, àsun ń gbarɛ ò si Zĩngo wɛ̀ɛ lòkotoo gũnlo.


\par }{\PP \VS{32}Alɛdɛ kpàsa zↄ̃kↄ̃ kú gwe, òtɛn pↄ́ ble sĩ̀sĩgɛrɛɛi. Akũ tãna pìnↄ wɛ́ kɛ̀ Yesua à ń gba zɛ́ ò gɛ̃ ń gũn. Yesu ń gbá zɛ́,

\VS{33}akũ tãnanↄ gò gbɛ̃ pìia ò gɛ̃̀ alɛdɛnↄ gũn. Akũ alɛdɛ kpàsaa pìi wì kũ bàao, ò sòro sĩ̀sĩgɛrɛɛi ò sì sɛ̀bɛn ò gàga gwe.

\VS{34}Kũ alɛdɛdãrinↄ è lɛ, ò bàa lɛ̀ ò gɛ̀ɛ ò yã pìi bàbańnɛ wɛ̃tɛ gũn kũ buranↄ.

\VS{35}Akũ ò bↄ̀tɛ de ò yã kũ à kɛ̀ɛ pì gwa. Kũ ò sù Yesu kĩnaa, ò gbɛ̃ kũ tãnanↄ gòaa pìi è vutɛna Yesu gbá sarɛ kũ pↄ́kasao dana, à kú a laakariia. Akũ vĩna ń kũ.

\VS{36}Kũ gbɛ̃ kũ ò yã pìi è kũ wɛ́onↄ òńnɛ deran ò tãnade pìi wèrekↄ̃a nà,

\VS{37}akũ Gadara bùsu gbɛ̃nↄ pínki kútɛ kɛ̀ Yesunɛ à bo ń bùsun, zaakũ vĩna ń kũ manamana. Akũ à gɛ̃̀ gó'itɛ gũn, àtɛn tá.

\VS{38}Gbɛ̃ kũ tãnanↄ gòaa pì kútɛ kɛ̀nɛ de à tá kãao, ama Yesu gìnɛ à pì:

\VS{39}Ǹ ɛra ǹ tá n bɛa, ǹ yã kũ Luda kɛ̀nnɛ ońnɛ pínki. Akũ à tà, à yã kũ Yesu kɛ̀arɛ kpàkpaa kɛ̀ wɛ̃tɛ pìi gũn pínki.


\par }{\SH Yairu nɛ́ vuna kũ nↄgbɛ̃ kũ à ↄ nà Yesu utaaao
\par }
{\R (Mat 9:18-26, Maa 5:21-43)

\par }{\PP \VS{40}Kũ Yesu ɛ̀ra à sù, akũ gbɛ̃nↄ gbãnakɛ kpài, zaakũ gbɛ̃ sĩnda pínki tɛni a dãmɛ.

\VS{41}Akũ gↄ̃gbɛ̃ kũ à de aduakɛkpɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ kũ òdi pinɛ Yairu sù à wùtɛ a kùaa Yesu gbá sarɛ, à kútɛ kɛ̀nɛ de à gɛ́ a bɛa,

\VS{42}kũ a nɛ́ mɛ̀n do légelege tɛn ga yãi. Nɛ́nↄgbɛ̃ pìi kà wɛ̃̀ kuri awɛɛpla. Kũ Yesu tɛn gɛ́, akũ pari tɛn nakaraa.


\par }{\PP \VS{43}Nↄgbɛ̃ ke kú gwe, aru dì bↄtɛa à kà wɛ̃̀ kuri awɛɛpla. Pↄ́ kũ à vĩ pínki à dɛ̀ ɛzɛdenↄ kĩnaa, ama gbɛ̃ke dí fↄ̃ à a wèrekↄ̃aro.

\VS{44}Kũ à nà Yesui kpɛ kpa, akũ à ↄ nà a uta lɛ́a. Zaa gwe gↄ̃̀nↄ a arubↄtɛnaa zɛ̀.

\VS{45}Akũ Yesu pì: Dí mɛ́ à ↄ nàmaa? Akũ ń gbɛ̃ sĩnda pínki pì á a yã dↄ̃ro. Akũ Pita pì: Dannɛri, gbɛ̃nↄ likanyĩ òtɛn nakaramma.

\VS{46}Akũ Yesu pì: Gbɛ̃ke ↄ nàma, zaakũ má dↄ̃ kũ gbãna bò ma mɛ̀ɛ gũn.

\VS{47}Kũ nↄgbɛ̃ pìi è ò a yã dↄ̃̀, akũ à sù àtɛn lukaluka, à wùtɛ a kùaa a gbá sarɛ, akũ à yã kũ à tò à ↄ nàaa ò gbɛ̃ sĩnda pínki wára kũ lákũ à aafiaa lè nà gↄ̃̀nↄ.

\VS{48}Yesu pìnɛ: Nↄgbɛ̃, ma náani kũ n kɛ̀ mɛ́ à n werekↄ̃a. Ǹ tá bɛ aafia.


\par }{\PP \VS{49}Kũ Yesu kpɛ́ àtɛn yã o, ò bò aduakɛkpɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì bɛa, ò sù ò pìnɛ: N nɛ́ pìi kɛ̀ sari, ǹsun wari dↄ dannɛriia doro.

\VS{50}Yesu yã pìi mà, akũ à pì Yairunɛ: Ǹsun tó swɛ̃̀ kɛ̃nguro. Ǹ ma náani kɛ dé, ani werekↄ̃a.

\VS{51}Kũ à kà a bɛa, adi we gbɛ̃ke gɛ̃̀ kãaoro, sé Pita kũ Yuhanao kũ Yamisio kũ nɛ́ pì de kũ a dao.

\VS{52}Gbɛ̃ kũ ò kú gwenↄ tɛn ↄ́ↄ dↄ ń pínki, òtɛni ń zĩda kɛ̃kɛ̃. Akũ Yesu pì: Ásun ↄ́ↄ dↄro. Adi garo, àtɛn i omɛ.

\VS{53}Akũ ò a lalandi kɛ̀, zaakũ ò dↄ̃̀ kũ nɛ́ pìi gà kↄ̀.

\VS{54}Yesu a kũ̀ a ↄa, akũ à pũ̀tã à pì: Nɛ́nↄkpare, ǹ vu!

\VS{55}Akũ à wɛ̃̀ndii sù, à fùtɛ gↄ̃̀nↄ. Yesu pì ò pↄ́ble kpáa.

\VS{56}Yã pìi bò nɛ́ pì de kũ a daoo sarɛ, akũ Yesu òńnɛ òsun yã kũ à kɛ̀ɛ pì o gbɛ̃ke maro.




\par }\Chap{9}{\SH Yesu zĩ̀rinↄ zĩnaa
\par }
{\R (Mat 10:5-15, Maa 6:7-13)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ sìsiai, akũ à ń gbá gbãna kũ ikoo ò tãna buri sĩnda pínki go ḿma, ò gyãnↄ werekↄ̃aḿma.

\VS{2}Akũ à ń zĩ ò kpata kũ à bò Luda kĩnaa yã waazi kɛ, ò gyãrenↄ werekↄ̃a.

\VS{3}À pìńnɛ: Ásun pↄ́ke sɛ́ à gɛ́oro, gò ke bↄ̀kↄlokona ke zàna ke ↄgↄ ke uta mɛ̀n pla.

\VS{4}Ɔn kũ a kipan, àgↄ̃ kú gwe ari à gɛ́ boo wɛ̃tɛ pìi gũn.

\VS{5}Wɛ̃tɛ kũ odi gbãnakɛ kpáárɛnlo, à bon à lukutɛ̃ warawara á gbánↄa ń tona kũ Ludao sèeda ũ.

\VS{6}Akũ ò dà zɛ́n, ò kurè wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo, ò baaru nna kpàńnɛ, ò gyãnↄ wèrekↄ̃aḿma gu sĩnda pínki.


\par }{\SH Hɛrↄdu bídikɛnaa
\par }
{\R (Mat 14:1-12, Maa 6:14-29)

\par }{\PP \VS{7}Kũ kína Hɛrↄdu yã birenↄ mà pínki, akũ à bídi kɛ̀, zaakũ gbɛ̃kenↄ tɛn pi Yahaya Da'itɛkɛri mɛ́ à fùtɛ bona gan.

\VS{8}Gbɛ̃kenↄ pì Iliasu mɛ́ à bò à sùḿma, gbɛ̃kenↄ pì dↄ annabi yãnↄ doke mɛ́ à vù.

\VS{9}Hɛrↄdu pì: Ma Yahaya mìi zↄ̃̀. Dín gbɛ̃ kũ ma a baaruu màa pì ũ sɛ́ɛ? Akũ àtɛn wɛtɛ ń wɛ́ kɛ pla.


\par }{\SH Yesu pↄ́blekpana gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn dúbu sↄↄronↄa
\par }
{\R (Mat 14:13-21, Maa 6:30-44, Yuh 6:1-14)

\par }{\PP \VS{10}Kũ zĩ̀rii pìnↄ sù, akũ ò yã kũ ò kɛ̀nↄ gbã̀ Yesunɛ. Akũ à ń sɛ́tɛ ńtɛ̃nɛ à gɛ̀ɛ kũńwo wɛ̃tɛ kũ òdi pi Bɛtɛsaida.

\VS{11}Kũ pari dↄ̃̀, akũ ò pɛ̀tɛi. À gbãnakɛ kpàńyĩ, à kpata kũ à bò Luda kĩnaa yã òńnɛ, akũ à gbɛ̃ kũ ò ye ò ń werekↄ̃anↄ wèrekↄ̃a.


\par }{\PP \VS{12}Kũ ifãntɛ̃ bùsa, zĩ̀ri gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ nài ò pìnɛ: Ǹ gbɛ̃nↄ gbarɛ ò gɛ́ kipaki kũ pↄ́bleo wɛtɛ lakutu kũ bura kũ ò kú kãninↄ gũn, zaakũ sɛ̃̀ntɛ pↄ̀rↄtun ó kú la.

\VS{13}À pìńnɛ: Ákↄ̃nↄ à pↄ́ kpáḿma ò ble. Akũ ò pì: Burodi mɛ̀n sↄↄro kũ kpↄ̀ mɛ̀n plao ó vĩ. Séde ò gɛ́ pↄ́ble lú gbɛ̃ dínↄnɛ ń pínki.

\VS{14}Gↄ̃gbɛ̃nↄn kú gwe gbɛ̃nↄn dúbu sↄↄro taka. Akũ à pì a ìbanↄnɛ: À tó ò vutɛ gã̀ kũ gã̀ao gbɛ̃nↄn bupla akurikuri.

\VS{15}Akũ ò kɛ̀ lɛ, ò ń vútɛvutɛ ń pínki.

\VS{16}Akũ à burodi mɛ̀n sↄↄro kũ kpↄ̀ mɛ̀n pla pìnↄ sɛ̀ à a wɛ́ sɛ̀ musu à arubarikaa dàn. Akũ à lìlikↄ̃rɛ à kpà a ìbanↄa, ò kpàatɛtɛ gbɛ̃nↄnɛ.

\VS{17}Ò pↄ́ blè ò kã̀ ń pínki, akũ ò a kusu kũ ò gↄ̃̀nↄ sɛ̀tɛ tãnko kuri awɛɛpla pà.


\par }{\SH Pita Yesu Arumasihukɛna onaa
\par }
{\R (Mat 16:13-23, Maa 8:27-33)

\par }{\PP \VS{18}Zĩkea kũ Yesu tɛn adua kɛ ado, a ìbanↄ sù ò a lè, akũ à ń lá à pì: Dín gbɛ̃nↄ dì pi má de a ũu?

\VS{19}Ò wèa ò pì: Gbɛ̃kenↄ dì pi Yahaya Da'itɛkɛriimɛ, gbɛ̃kenↄ dì pi Iliasu, gbɛ̃kenↄ dì pi dↄ annabi yãnↄ doke mɛ́ à vù.

\VS{20}Akũ à ń lá à pì: Ákↄ̃nↄ sↄ̃, dín adì pi má de a ũu? Pita wèa à pì: Luda gbɛ̃ Arumasihumɛ n ũ.


\par }{\SH Yesu a ga kũ a vunaao yã'onaa
\par }
{\R (Mat 16:21-28, Maa 8:31-9:1)

\par }{\PP \VS{21}Akũ à gìńnɛ òsun yã pì o gbɛ̃ke maro.

\VS{22}Akũ à pì dↄ: Séde Bisãsiri Nɛ́ wɛ́tãmmana le manamana, gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ ni gíi, oni a dɛ, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ani vu.


\par }{\PP \VS{23}Akũ à pìńnɛ ń pínki: Tó gbɛ̃ ye à kɛ ma ìba ũ, séde à gí a zĩda wɛ̃̀ndiii, àgↄ̃ a lígbãndurukpana sɛ́ lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà àgↄ̃ tɛ́omai.

\VS{24}Gbɛ̃ kũ à ye àgↄ̃ a wɛ̃̀ndi kũna ni kurai. Gbɛ̃ kũ à gì a wɛ̃̀ndiii ma yãi sↄ̃, ade nigↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ.

\VS{25}Tó gbɛ̃ andunia lè pínki, à a zĩda lilin kɛ̀o à kùra a wɛ̃̀ndiii, bↄ́ àreen ani lee?

\VS{26}Tó gbɛ̃ makũ kũ ma yão wé'i kũ̀, Bisãsiri Nɛ́ ni ade wé'i kũ gↄrↄ kũ ani su a gakuri gũn kũ a De gakurio kũ a malaikanↄ gakurio.

\VS{27}Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃kenↄ kú la kũ oni garo ari ò kína kũ Luda kà e.


\par }{\SH Yesu linaa
\par }
{\R (Mat 17:1-8, Maa 9:2-8)

\par }{\PP \VS{28}Yã pì onaa gbɛra à kà azuma do taka bà, akũ à Pita kũ Yuhanao kũ Yamisio sɛ̀ à dìdi kũńwo kpia de à adua kɛ.

\VS{29}Kũ àtɛn adua kɛ, a ãnn lìtɛ a pↄ́kasanↄ kɛ̀ púu táitai.

\VS{30}Kãnto gbɛ̃nↄn planↄn kú kãao, Musa kũ Iliasuo, òtɛn yã o kũ Yesuo.

\VS{31}Ò bò ò sùa gakuri gũn, òtɛn andunia kũ ani tó zaa Yurusalɛmu yã o.

\VS{32}I Pita kũ a gbɛ̃nↄo sɛ̀. Kũ ò vù, ò Yesu gakuri è kũ gbɛ̃nↄn pla kũ ò zɛna a sarɛnↄ.

\VS{33}Kũ gbɛ̃nↄn pla pìnↄ tɛn kɛ̃kↄ̃a kũ Yesuo, Pita pìnɛ: Dikiri, à mana kũ ó kú la. Ò kuta dↄ mɛ̀n aakↄ̃, n pↄ́ mɛ̀n do, Musa pↄ́ mɛ̀n do, Iliasu pↄ́ mɛ̀n do. À dↄ̃ yã kũ átɛn oro.

\VS{34}Kũ àtɛn o lɛ, ludambɛ luku kìpa à dàńla. Kũ ò kú a gũn, vĩna ń kũ,

\VS{35}akũ ò kòtoo mà a gũn à pì: Ma Nɛ́ kũ ma a sɛ̀n dí. À a yã ma.

\VS{36}Kòtoo pì manaa gbɛra ò è Yesu mɛ́ à gↄ̃̀ gwe ado. A ìbaa pìnↄ ń lɛ́ kũ̀, odi yã kũ ò è o gbɛ̃ke ma gↄrↄ kũ̀aro.


\par }{\SH Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ tãnade werekↄ̃anaa
\par }
{\R (Mat 17:14-18, Maa 9:14-27)

\par }{\PP \VS{37}Kũ gu dↄ̀, ò kìpa kpi pìi musu, akũ gbɛ̃nↄ sù da Yesulɛ dasi.

\VS{38}Zàa gũn gↄ̃gbɛ̃ ke pũ̀tã à pì: Dannɛri, n yã nna! Ǹ ma nɛ́ gwa, zaakũ ma nɛ́ mɛ̀n do kũ má vĩn gwe.

\VS{39}Tãna dì futɛa, akũ àdi wiki lɛ́ kãnto. Àdi a pãtɛ àgↄ̃ bigiri kɛkɛ àgↄ̃ lɛ́'ifuta bↄtɛ, àdi wari dↄa àdi goa likalikaro.

\VS{40}Ma wɛ́ kɛ̀ n ìbanↄa ò pɛ́ tãna pìia à bo, akũ ò fùa.

\VS{41}Yesu pì: Gbãragbɛ̃ yakana ludanaanikɛrisarinↄ! Manigↄ̃ kú kãáo ari bↄrɛɛ? Manigↄ̃ mɛna kãáo ari bↄrɛɛ? Ǹ mↄ́ kũ n nɛ́ pìio la.

\VS{42}Ari nɛ́ pì gↄ̃ gɛ́ nai, akũ tãna pì a pã̀tɛ, àtɛn bigiri kɛkɛ. Akũ Yesu gì tãna pìinɛ à nɛ́ pìi wèrekↄ̃a, akũ à a kpà a dea.

\VS{43}Luda gbãna zↄ̃kↄ̃ yã pìi bò ń sarɛ ń pínki.

\par }{\SH Yesu ɛra à a ga yã'onaa
\par }
{\R (Mat 17:22-23, Maa 9:30-32)

\par }{\PP Gbɛ̃nↄ lɛ́ wɛ̃̀ Yesu yãkɛnaa pínki, akũ à pì a ìbanↄnɛ:

\VS{44}Àgↄ̃ yã díkĩna kũna á nɛ̀sɛɛ gũn. Oni Bisãsiri Nɛ́ na gbɛ̃nↄnɛ ń ↄĩ tera.

\VS{45}Odi yã pìi dↄ̀rↄ dↄ̃ro, a mì utɛnańnɛ, ò fùa, akũ vĩna ń kũ ò yã pì gbɛkaa.


\par }{\SH Denla yã
\par }
{\R (Mat 18:1-5, Maa 9:33-37)

\par }{\PP \VS{46}Akũ ò fùtɛ kũ lɛ́kpakↄ̃ao denakↄ̃la yã musu.

\VS{47}Yesu laasun kũ à kú ń nɛ̀sɛɛ gũn dↄ̃̀, akũ à nɛ́ fíti sɛ̀ à a zɛ̀ a sarɛ,

\VS{48}à pìńnɛ: Gbɛ̃ kũ à nɛ́ dí taka sì ma ìbakɛ yãi, makũmɛ à ma si. Gbɛ̃ kũ à ma si sↄ̃, ade gbɛ̃ kũ à ma zĩ sìmɛ. Gbɛ̃ kũ à a zĩda dìtɛ kĩana á tɛ́ mɛ́ à gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ.


\par }{\SH Gbɛ̃ kũ adi ibɛrɛ sɛ́ kãáoro bi a gbɛ̃ndomɛ
\par }
{\R (Maa 9:38-40)

\par }{\PP \VS{49}Akũ Yuhana pì: Dannɛri, o gbɛ̃ke è, àtɛn tãnanↄ goḿma kũ n tↄ́o, akũ o ginɛ, zaakũ ó gbɛ̃nlo.

\VS{50}Akũ Yesu pì: Ásun gínɛro, zaakũ gbɛ̃ kũ adi ibɛrɛ sɛ́ kãáoro bi á gbɛ̃ndomɛ.


\par }{\SH Samaria bùsu lakutu gina Yesui
\par }
{\PP \VS{51}Kũ Yesu tana ludambɛ gↄrↄ kà kãni, à mìi pɛ̀ Yurusalɛmua.

\VS{52}Akũ à gbɛ̃nↄ gbàrɛ ò dòárɛ arɛ, akũ ò gɛ̀ɛ ò gɛ̃̀ Samaria bùsu lakutu ke gũn de ò soru kɛnɛ.

\VS{53}Akũ lakutude pìnↄ gì a síi kũ à mìi pɛ̀ Yurusalɛmua yãi.

\VS{54}Kũ a ìba kenↄ Yamisi kũ Yuhanao è lɛ, ò pì: Dikiri, ń ye ò pi tɛ́ bo ludambɛ à su à ń kakatɛn yá?

\VS{55}Akũ Yesu lìtɛ à kpã̀kɛ̃ńyĩ.

\VS{56}Akũ òtɛn gɛ́ lakutu pãndea.


\par }{\SH Tɛna Yesui
\par }
{\R (Mat 8:19-22)

\par }{\PP \VS{57}Kũ ò tɛ́ zɛ́n, gↄ̃gbɛ̃ ke sù à pì Yesunɛ: Gu kũ ntɛn gɛ́n pínki, manigↄ̃ tɛ́nyĩ.

\VS{58}Yesu pìnɛ: Gbɛ̃gbonnↄ ń tò vĩ, bãnↄ ń sà vĩ. Bisãsiri Nɛ́ sↄ̃ à ĩampaki vĩro.

\VS{59}Yesu pì gbɛ̃ pãndenɛ: Ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mai. Akũ gbɛ̃ pìi pì: Dikiri, ǹ tó ari ma de gɛ̀ɛ kpágui gĩa.

\VS{60}Yesu pìnɛ: Ǹ tó gɛ̀nↄ ń gɛ̀nↄ vĩ. Mↄkↄ̃n sↄ̃, ǹ gɛ́ kpata kũ à bò Luda kĩnaa yã waazi kɛ.

\VS{61}Gbɛ̃ pãnde pì dↄ: Manigↄ̃ tɛ́nyĩ Dikiri, ama ǹ tó mà gɛ́ lɛ́ za ma bedenↄa gĩa.

\VS{62}Yesu pìnɛ: Gbɛ̃ kũ swakure na a ↄĩ, tó àtɛn kpɛ gwa, ade dí kↄ̃ sɛ́ kũ kpata kũ à bò Luda kĩnaaoro.




\par }\Chap{10}{\SH Gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akuri awɛɛplanↄ zĩnaa
\par }
{\R (Mat 11:20-27, 13:16-17)

\par }{\PP \VerseOne{1}Abire gbɛra Dikiri gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akuri awɛɛpla pãndenↄ dìtɛ, akũ à ń zĩ gbɛ̃nↄn plapla ò doárɛ arɛ wɛ̃tɛ kũ gu kũ á ye à gɛ́nnↄo pínki.

\VS{2}À pìńnɛ: Pↄ́kɛ̃na zↄ̃kↄ̃, ama a zĩkɛrinↄn dasiro. À wɛ́ kɛ Buradea de à zĩkɛrinↄ gbarɛ ò a pↄ́ kɛkɛ.

\VS{3}À da zɛ́n. Matɛni á zĩ lán sãnɛ bↄ̀rↄnↄ bà lɛwannanↄ tɛ́mɛ!

\VS{4}Ásun ↄgↄsↄ̃nↄ sɛ́ro ke bↄ̀kↄlokona ke kyatenↄ. Ásun zɛ zɛ́n à fↄ kpá gbɛ̃kearo.

\VS{5}Ɔn kũ a gɛ̃n pínki à pi gĩa Luda ↄn pì gba aafia.

\VS{6}Tó aafiade kú gwe, á fↄↄ aafiade ni gↄ̃nɛ. Tó à kú gwe sↄ̃ro, ani ɛra à suáwamɛ.

\VS{7}Àgↄ̃ kú ↄn pìi gũn, à pↄ́mina ke pↄ́ble kũ ò kpàáwa ble, zaakũ zĩkɛrii kà à a láada le. Ásungↄ̃ kipaki lilin kɛro.

\VS{8}Wɛ̃tɛ kũ a gɛ̃n akũ ò á sí, à pↄ́ kũ ò sùoárɛ ble.

\VS{9}À wɛ̃tɛ pì gyãrenↄ werekↄ̃a, à o gbɛ̃nↄnɛ kpata kũ à bò Luda kĩnaa kà kãni kũńwo.

\VS{10}Tó a gɛ̃ wɛ̃tɛ gũn, tó odi á sí sↄ̃ro, à bↄtɛ gãnulɛa à pi:

\VS{11}Bee á wɛ̃tɛ lukutɛ̃ kũ à kpà ó gbála se, o wàra á tona kũ Ludaoo sèeda ũ. Àgↄ̃ dↄ̃ sãnsãn kũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa kà kãni.

\VS{12}Matɛn oárɛ, yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ wɛ́tãmma kũ Sↄdↄmudenↄ ni le nigↄ̃ sã̀na de wɛ̃tɛpidenↄ pↄ́la.


\par }{\PP \VS{13}Waiyoo Kↄrazĩdenↄ! Waiyoo Bɛtɛsaidadenↄ! Tó ma daboyã kũ ma kɛ̀ á tɛ́nↄ kɛ̀ Taya kũ Sidↄ̃o yã, de wɛ̃tɛpidenↄ uta kasanↄ dàda, ò vùtɛ tuburaa à gìi kɛ̀ nɛ̀sɛlitɛnaa sèeda ũ.

\VS{14}Yãkpatɛkɛ-gↄrↄ zĩ á wɛ́tãmma nigↄ̃ de Tayadenↄ kũ Sidↄ̃denↄ pↄ́la.

\VS{15}Á Kapɛnamudenↄ sↄ̃, áni gbã à zↄ̃ Ludaan yá? Oni ↄ sↄ̃ái ari gyãwãn.


\par }{\PP \VS{16}Akũ Yesu pì a ìbanↄnɛ: Gbɛ̃ kũ à á yã mà ma yã màmɛ. Gbɛ̃ kũ à gìái gìmaimɛ. Gbɛ̃ kũ à gìmai sↄ̃, ade gì gbɛ̃ kũ à ma zĩimɛ.


\par }{\PP \VS{17}Gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akuri awɛɛpla pìnↄ gɛ̀ɛ, akũ ò ɛ̀ra ò sù kũ pↄnnao ò pì: Dikiri, bee tãnanↄ mìi nàtɛwɛrɛ n tↄ́ yãi.

\VS{18}Yesu pìńnɛ: Ma Setan è à lɛ̀tɛ bona ludambɛ lán legũpinaa bà.

\VS{19}Ma á gbá zɛ́ à táa o mlɛ̃̀nↄ kũ fínↄ kũ á ibɛrɛ gbãna pínkinↄa, pↄ́ke ni á kĩnnaro.

\VS{20}Bee kũ abireo ásun pↄnna kɛ kũ mì kũ tãnanↄ dì natɛárɛoro. À pↄnna kɛ kũ á tↄ́ kú takadan ludambɛ yãi.


\par }{\PP \VS{21}Zĩ birea Luda Nini Yesu pↄ kɛ̀ nna manamana à pì: Baa, musu kũ zĩtɛo Dikiri, ma n sáabu kɛ̀, kũ n yã birenↄ ùtɛ yãdↄ̃rinↄnɛ kũ ↄ̃ndↄ̃rinↄ n boo kyódↄ̃risarinↄnɛ. Lɛmɛ, Baa, zaakũ n pↄyenyĩnaamɛ.

\VS{22}Ma De pↄ́ sĩnda pínki nàmɛnɛ ma ↄĩ. Gbɛ̃ke Luda Nɛ́ dↄ̃ro, tó adi kɛ De Luda baasiro. Gbɛ̃ke De Luda dↄ̃ro, tó adi kɛ a Nɛ́ kũ gbɛ̃ kũ Nɛ́ pì yei à mↄńnɛnↄ baasiro.


\par }{\PP \VS{23}Akũ Yesu arɛ dↄ̀ a ìbanↄa ńtɛ̃nɛ, à pìńnɛ: Arubarikadenↄmɛ á ũ pↄ́ kũ átɛn e kũ wɛ́o yãi.

\VS{24}Matɛn oárɛ, annabinↄ kũ kínanↄn kun yã dasi, ò ye ò pↄ́ kũ átɛn enↄ e, odi ero, ò ye ò yã kũ átɛn manↄ ma, odi maro.


\par }{\SH Samaria bùsu gbɛ̃ mana
\par }
{\PP \VS{25}Dokadↄ̃ri ke fùtɛ de à Yesu yↄ̃ à gwa à pì: Dannɛri, deran mani kɛ nà mà wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro lee?

\VS{26}Yesu pìnɛ: Deran ò kɛ̃̀ doka takadan nàa? N a kyó kɛ̀ n mà deramɛɛ?

\VS{27}Gbɛ̃ pìi wèa à pì: Ǹgↄ̃ ye Dikiri n Ludai kũ nɛ̀sɛɛo mɛ̀n do kũ n ninio pínki kũ n laasunnwo pínki n gbãna lɛ́n, n swɛ̃̀ gↄ̃ kúa, abire gbɛra ǹgↄ̃ ye n gbɛ̃dakei lán n zĩda wɛ̃̀ndii bà.

\VS{28}Yesu pìnɛ: N we mana. Ǹgↄ̃ kɛ lɛ, ĩnigↄ̃ kun.

\VS{29}Gbɛ̃ pì ye à yã nna kpá a zĩdaa, akũ à Yesu là à pì: Dín ma gbɛ̃dake ũu?


\par }{\PP \VS{30}Akũ Yesu pìnɛ: Gbɛ̃ke mɛ́ à bò Yurusalɛmu àtɛn gɛ́ Yɛriko, akũ kpãni kàsaranↄ zɛ́ zↄ̃̀nɛ. Ò a pↄ́kasanↄ sìa, ò a gbɛ̃̀ búgubugu ari à kà gana. Akũ ò a tòn ò gɛ̃̀ zɛ́la.

\VS{31}À sù à lè sa'ori ke zɛ́ dokↄ̃nↄ pìi sɛ̀. Kũ à a è, akũ à pã̀nɛ à gɛ̃̀tɛ.

\VS{32}Lɛmɛ dↄ kũ Levi buri ke kà gu pìn, à a è, akũ à pã̀nɛ à gɛ̃̀tɛ.

\VS{33}Ama Samaria bùsu gbɛ̃ke tɛ́ zɛ́ pìn. Kũ à sù à a è, akũ à kɛ̀nɛ wɛ̃nda.

\VS{34}À nài, à ɛzɛ màma gu kũ à kĩ̀nnanↄa kũ nísio kũ sèwɛ̃o, à pↄ́ yĩ̀yĩa. Akũ à a sɛ̀ à dì a zaaki kpɛ, à gɛ̀ɛ kãao nibↄnↄ kipakia, gu kũ à a gwàn.

\VS{35}Kũ gu dↄ̀, akũ à andurufu ↄgↄ bò mɛ̀n pla à kpà kipakide pìia à pì: Ǹ a gwamɛnɛ. Tó n ↄgↄ dɛ̀ de adila a musu, mani fĩna bonnɛ, tó ma su.


\par }{\PP \VS{36}Tↄ̀! Gbɛ̃nↄn aakↄ̃ pìnↄ tɛ́ dín ntɛn da gbɛ̃ kũ kpãninↄ dàalɛ pì gbɛ̃dake ũu?

\VS{37}Dokadↄ̃rii pìi wèa à pì: Gbɛ̃ kũ à a wɛ̃nda dↄ̃̀mɛ. Akũ Yesu pìnɛ: Ǹ gɛ́ ǹ kɛ lɛ se.


\par }{\SH Yesu kunna Maata kũ Mariamao bɛa
\par }
{\PP \VS{38}Gↄrↄ kũ Yesu kũ a ìbanↄn tɛ́ zɛ́n, ò kà wɛ̃tɛ gũn, akũ nↄgbɛ̃ kũ òdi pinɛ Maata Yesu sì a bɛa.

\VS{39}À dakũna vĩ, òdi a sísi Mariama, à vùtɛ Dikiri gbá sarɛ, àtɛni a yã ma.

\VS{40}Kĩni zĩ kɛ̀ Maataa dasi, akũ à sù Yesu kĩnaa à pì: Dikiri, kũ ma dakũna ma to zĩ gũn mado, adi kɛnnɛ yãke ũroo? Ǹ onɛ à kpámai.

\VS{41}Akũ Dikiri wèa à pì: Maata, Maata, ntɛn damu kɛ dasi, ntɛn wari dↄ n zĩdaa kũ yãnↄo dasi.

\VS{42}Yã mɛ̀n do mɛ́ à zɛ́ vĩ. Mariama baka mana sɛ̀, oni síaro.




\par }\Chap{11}{\SH Aduakɛnaa
\par }
{\R (Mat 6:9-15, 7:7-11)

\par }{\PP \VerseOne{1}Zĩkea Yesu tɛn adua kɛ gukea. Kũ à làka, a ìba ke pìnɛ: Dikiri, ǹ aduakɛnaa dadawɛrɛ, lákũ Yahaya dà a ìbanↄnɛ nà.

\VS{2}Akũ à pìńnɛ: Tó átɛn adua kɛ, àgↄ̃ pi:

\par }{\Q Baa, ǹ tó ògↄ̃ dↄ̃ kũ n tↄ́ adona.

\par }{\Q Ǹ tó kpata kũ à bò n kĩnaa bo gupuraa.


\par }{\Q \VS{3}Ǹ ó gba pↄ́ kũ ónigↄ̃ ble lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà.


\par }{\Q \VS{4}Ǹ ó durunnanↄ kɛ̃wá,

\par }{\Q zaakũ odì kɛ̃ gbɛ̃ kũ ò durunna kɛ̀wɛrɛnↄnɛ ń pínki.

\par }{\Q Ǹsun tó ò fu yↄ̃ogwanaaaro.


\par }{\MM \VS{5}Akũ à pìńnɛ: Ò pì á gbɛ̃ke mɛ́ à gbɛ̃nna vĩ, akũ à gɛ̀ɛ a kĩnaa lizãndo à pìnɛ: Ma su n kĩnaamɛ, ǹ burodi sãkãmɛnɛ mɛ̀n aakↄ̃.

\VS{6}Nibↄↄ kìpama tera dí, má pↄ́ke vĩ mà kpáaro.

\VS{7}Akũ a gbɛ̃nna pìi wèa zaa kpɛ́ gũn à pì: Ǹsun wari dↄmaro, ma gbàa tà kↄ̀. Ma gɛ̃ kpɛ́n kũ ma nɛ́nↄ, mani fↄ̃ mà futɛ mà pↄ́ke kpámmaro.

\VS{8}Matɛn oárɛ, bee tó adi futɛ à kpàa gbɛ̃nnakɛ yãiro, ani futɛ à pↄ́ kũ à yei kpáa, kũ à zɛ̀i dãndãn yãi.

\VS{9}Makũ sↄ̃ matɛn oárɛ, à wɛ́ kɛ, Luda ni kpááwa. À wɛtɛ, áni le. À gbà lɛ́, Luda ni wɛ̃árɛ.

\VS{10}Zaakũ gbɛ̃ kũ à wɛ́ kɛ̀ɛn òdi kpáa, gbɛ̃ kũ à wɛ̀tɛ sↄ̃ àdi le, gbɛ̃ kũ à gbàa lɛ̀ɛn oni wɛ̃nɛ.

\VS{11}Ákↄ̃nↄ kũ á nɛ́nↄ vĩ, tó á nɛ́ kpↄ̀ wɛ́ kɛ̀áwa, á dí mɛ́ ani mlɛ̃̀ sɛ́ à kpáaa?

\VS{12}Ke tó à nɛ́ konɛgbĩni wɛ́ kɛ̀áwa, á dí mɛ́ ani fí sɛ́ à kpáaa?

\VS{13}Bee kũ á vãnikɛo á pↄ mana kpana á nɛ́nↄa dↄ̃. Oni á De kũ à kú musu Nini kpana gbɛ̃ kũ ò wɛ́ kɛ̀anↄa pↄ́ o dↄ yá?


\par }{\SH Tãnagona gbɛ̃nↄa
\par }
{\R (Mat 12:22-30, 43-45, Maa 3:20-27)

\par }{\PP \VS{14}Yesu tɛn tãna sãto kpáturuku go gbɛ̃a. Kũ tãna pìi gòa, sãto pìi nà yã'onaaa, akũ yã pìi bò pari sarɛ.

\VS{15}Akũ ń gbɛ̃kenↄ pì: Àdi tãna goḿma kũ tãnanↄ kína Bɛlɛzɛbubu gbãnaomɛ.

\VS{16}Akũ gbɛ̃ pãndenↄ a yↄ̃̀ ò gwà, ò a gbɛ̀ka à sèeda ke kɛńnɛ kũ Luda gbãnao.

\VS{17}Kũ Yesu ń laasun dↄ̃̀, akũ à pìńnɛ: Kpata kũ a gbɛ̃nↄ ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ kↄ̃o ni kakatɛ. Ɔn kũ a gbɛ̃nↄ ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ kↄ̃o ni gↄ̃ bɛzĩ ũmɛ.

\VS{18}Tó Setan ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ a gbɛ̃nↄo, deran a kpata ni gì kɛɛ? Ma ò lɛ kũ átɛn pi madì tãna goḿma kũ Bɛlɛzɛbubu gbãnao yãimɛ.

\VS{19}Tó Bɛlɛzɛbubu gbãnan madì tãna gooḿma, á gbɛ̃nↄ dì goḿma kũ dí gbãnaomɛɛ? Lɛmɛ á zĩda gbɛ̃nↄ á ɛ́kɛ bò lɛ.

\VS{20}Tó ma tãnagoḿmana bi Luda ↄgbɛɛmɛ, àgↄ̃ dↄ̃ kũ kína kũ Luda kàa sù à á lén gwe.

\VS{21}Tó gↄ̃sa gbãna zĩ̀kabↄnↄ kũna àtɛni a ↄn dãkpão, a aruzɛkɛnↄ dìgↄ̃ aafiaamɛ.

\VS{22}Ama tó gbɛ̃ kũ a gbãna deala sù à gɛ̃̀i à gbãna mↄ̀nɛ, ani a gↄ̃kɛbↄ kũ à a náani vĩnↄ sɛ́tɛ, ani a aruzɛkɛ kpaatɛtɛńnɛ.

\VS{23}Gbɛ̃ kũ à kú kũmaoro bò ma kpɛ. Gbɛ̃ kũ àdi pↄ́ kakara kũmaoro dì fãkↄ̃amɛ.


\par }{\PP \VS{24}Tó ò tãna gò gbɛ̃a, àdigↄ̃ likara zↄ̃ gukorin àgↄ̃ vutɛki wɛtɛ. Tó adi lero, akũ àdi pi: Mani ɛra mà tá ma bɛ zĩamɛ.

\VS{25}Tó à kà gwe, àdi le à warana swáswa zɛ́azɛa,

\VS{26}akũ àdi gɛ́ tãna kũ ń pãsĩ dealanↄ sɛ́tɛ mɛ̀n suppla à su kũńwo, òdi gɛ̃ ò vutɛn. Lɛmɛ ade gwena kpɛkpɛ vãni dìgↄ̃ de a káakupↄla.


\par }{\SH Arubarika yã
\par }
{\PP \VS{27}Kũ Yesu tɛn o lɛ, nↄgbɛ̃ ke pũ̀tã zàa gũn à pì: Nↄgbɛ̃ kũ à n i à yↄ̃ kpàmma arubarika vĩ.

\VS{28}Akũ Yesu pì: Oi! Arubarikadenↄn gbɛ̃ kũ ò Luda yã mà ò kũnanↄ ũ.


\par }{\SH Sèeda gbɛkana Yesua
\par }
{\R (Mat 12:38-42)

\par }{\PP \VS{29}Kũ pari tɛn kara, akũ Yesu pì: Gbãragbɛ̃nↄn zara. Òdi sèeda gbɛkama, ama mani sèeda ke kɛńnɛro, sé Inusa pↄ́.

\VS{30}Lákũ Inusa de sèeda ũ Ninɛvadenↄnɛ nà, lɛn Bisãsiri Nɛ́ nigↄ̃ de sèeda ũ gbãragbɛ̃nↄnɛ lɛ.

\VS{31}Yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ gɛ̀nↄmidↄki kpa saraunia ni vu à yã dí gbãragbɛ̃nↄa, zaakũ à bò zaa andunia lɛ́a, à sù Sulemanu ↄ̃ndↄ̃yã ma, akũ gbɛ̃ kũ à de Sulemanula kú la sà.

\VS{32}Yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ Ninɛvadenↄ ni futɛ ò yã da gbãragbɛ̃nↄla, zaakũ kũ Ninɛvadenↄ Inusa waazi mà ò nɛ̀sɛɛ lìtɛ, akũ gbɛ̃ kũ à zↄ̃kↄ̃ de Inusala kú la sà.


\par }{\SH Wɛ́mɛ mɛ̀ fitila ũ
\par }
{\R (Mat 5:15, 6:22-23)

\par }{\PP \VS{33}Òdi fitila na ò ditɛ gukpado ke ò gbaka kútɛaro. Òdi di a dibↄↄ musumɛ, de gbɛ̃ kũ òtɛn gɛ̃nↄ gupura e yãi.

\VS{34}N wɛ́mɛ n mɛ̀ fitila ũ. Tó n wɛ́ aafia, n mɛ̀ pínki nigↄ̃ gupura ũ. Tó n wɛ́ gbãnaro sↄ̃, n mɛ̀ pínki nigↄ̃ gusira ũ.

\VS{35}Abire yã mɛ́ à tò, ǹ laakari kɛ, de gupura kũ ntɛn da ń vĩ súngↄ̃ de gusira ũro.

\VS{36}Tó n mɛ̀ pínki gupura vĩ, a ke kú gusira gũnlo, anigↄ̃ gu pura kũ swáswa lándↄ̃ fitila'i dↄmma bà.


\par }{\SH Yesu ludayãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ bobona ń dàn
\par }
{\R (Mat 23:1-36, Maa 12:38-40, Luk 20:45-47)

\par }{\PP \VS{37}Kũ Dikiri yã ò à làka, akũ Farisi ke a sìsi à mↄ́ à pↄ́ ble kãao, akũ à gɛ̃̀ à vùtɛ.

\VS{38}Kũ Farisi pìi è adi ↄ da ín gbasa ò pↄ́ blero, à bò a sarɛ.

\VS{39}Akũ Dikiri pìnɛ: Ákↄ̃nↄ Farisinↄ adì gbãsĩ bo tokonↄ kpɛ kũ tanↄ, ama wãkũ kũ yãvãnikɛnaao mɛ́ à á nɛ̀sɛɛ pà.

\VS{40}Yↄ̃nkↄnↄ! Luda kũ à pↄ́ kpɛ kɛ̀ mɛ́ à a gũn kɛ̀ seroo?

\VS{41}À pↄ́ kũ à kú á tanↄ gũn dã wɛ̃ndadenↄnɛ, á ta pìnↄ ni gↄ̃árɛ gbãsĩ sari.


\par }{\PP \VS{42}Waiyoo ákↄ̃nↄ Farisinↄ! Adì tofenↄ tↄkↄtɛdo kũ kpè'akão kũ dò pↄ́nↄ pínki kuride kpá Ludaa, akũ adì pã kpá yãzɛdei kũ yena Ludaiio. Yã birenↄ mɛ́ à de àgↄ̃ kũna pãkpana a kparanↄi sari.

\VS{43}Waiyoo ákↄ̃nↄ Farisinↄ! Adìgↄ̃ ye à vutɛ aduakɛkpɛ vutɛki mananↄn, adìgↄ̃ ye ògↄ̃ fↄ kpákpaáwa ɛtɛnↄn.

\VS{44}Waiyoo ákↄ̃nↄ! Á de lán mira kũ òdigↄ̃ táa oa a yãdↄ̃naa sari bàmɛ.


\par }{\PP \VS{45}Akũ dokadↄ̃ri ke pìnɛ: Dannɛri, tó n ò lɛ, ntɛni ó sↄ̃sↄ̃mɛ se.

\VS{46}Yesu pì: Waiyoo ákↄ̃nↄ dokadↄ̃rinↄ sↄ̃! Adì gbɛ̃nↄ da asosɛna zĩ'ũn, akũ adì ↄ daḿma kũ a sɛnaaoro, bee ↄnɛɛ. Waiyoo ákↄ̃nↄ!

\VS{47}Adì pↄ́ bo annabi kũ á dizinↄ ń dɛdɛnↄ miranↄa ń yã dↄngu yãi.

\VS{48}Lɛmɛ a sì kũ a zɛ kũ á dizinↄ yãkɛnanↄomɛ. Ò annabinↄ dɛ̀dɛ, akũ adì pↄ́ bo ń miranↄa.

\VS{49}Abire yãi Luda wɛ́zɛ̃ gũn à pì, áni annabinↄ kũ zĩ̀rinↄ zĩáwa. Áni ń gbɛ̃kenↄ dɛdɛ, áni wɛ́ tã ń gbɛ̃kenↄa.

\VS{50}Lɛmɛ annabi kũ ò ń dɛdɛ zaa andunia naanagↄrↄ ari gbãranↄ yã ni wí teradenↄ musu lɛ,

\VS{51}sɛna zaa Habila dɛna ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Zakari kũ ò a dɛ̀ sa'oki kũ Luda kpɛ́o daguraa. Ee, matɛn oárɛ, yã birenↄ pínki ni wí teradenↄ musumɛ.

\VS{52}Waiyoo ákↄ̃nↄ dokadↄ̃rinↄ! A dↄ̃naa gbà mↄ̀nɛ wòto. Ádi gɛ̃ a gũnlo, akũ a kpa gbɛ̃ kũ ò ye ò gɛ̃ a gũnnↄnɛ.

\VS{53}Kũ Yesu bò gwe, ludayãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ nàkaraa gbãngbãn, òtɛn yã lalaa dasi,

\VS{54}òtɛni a kpákpa, de ò a kũ yã kũ àtɛn o gũn.




\par }\Chap{12}{\SH Laakarikɛna Farisinↄ manafikii
\par }
{\R (Mat 10:26-27)

\par }{\PP \VerseOne{1}Gↄrↄ birea gbɛ̃nↄ kàkarai, ò ń lɛ́ dↄ̃ro, ari òtɛn gɛ̀sɛ pɛ́tɛpɛtɛkↄ̃a, akũ à yã ò a ìbanↄnɛ gĩa à pì: À laakari kɛ Farisinↄ lùbɛnɛɛi. Àkũmɛ ń manafiki ũ.

\VS{2}Pↄ́ke kun utɛna kũ ani bo gupuraaro. Asiriyã ke kun kũ oni gí dↄ̃iro.

\VS{3}Lɛmɛ dↄ yã kũ a ò gusiran, oni ma gupuraa, asiriyã kũ a ò kↄ̃ sãn kpɛ́ tú, oni a kpàkpa kɛ gãnu arɛ.


\par }{\SH Zɛna kũ Yesuo gbɛ̃nↄ arɛ
\par }
{\R (Mat 10:19-20, 28-33, 12:32)

\par }{\PP \VS{4}Ma gbɛ̃nnanↄ, matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ oni mɛ̀ kakatɛ a gbɛra oni fↄ̃ ò yãke kɛárɛ doronↄ, àsun vĩna kɛńnɛro.

\VS{5}Mani gbɛ̃ kũ à de à vĩna kɛnɛ oárɛ. À vĩna kɛ Ludanɛ kũ à gbãna vĩ à á zu tɛ́ gũn mɛ̀kaatɛnaa gbɛra. Ee, matɛn oárɛ, à vĩna kɛnɛ.

\VS{6}Òdi bãntoro mɛ̀n sↄↄro yía kↄbↄ plaroo? Ama bee ń ke yã dì sã Ludanlo.

\VS{7}Bee á mìkãnↄ, à a lɛ́ dↄ̃. Ásun vĩna kɛro, á bɛ̀ɛrɛ de bãntoro dasinↄla.


\par }{\PP \VS{8}Matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ à zɛ̀ kũmao gbɛ̃nↄ arɛ, Bisãsiri Nɛ́ ni zɛ kãao Luda malaikanↄ arɛ.

\VS{9}Gbɛ̃ kũ à ledi kpàmai gbɛ̃nↄ arɛ sↄ̃, mani ledi kpái Luda malaikanↄ arɛ.

\VS{10}Tó gbɛ̃ Bisãsiri Nɛ́ vãni bò, Luda ni a kɛ̃. Ama tó gbɛ̃ Luda Nini tↄ́ vãni sì, ani kɛ̃nɛro.

\VS{11}Tó òtɛn gɛ́ kãáo yãkpatɛkɛkia aduakɛkpɛn ke kínanↄ kũ gbãnadenↄ arɛ, àsun á zĩda bona damu kɛro ke yã kũ áni o,

\VS{12}zaakũ Luda Nini mɛ́ ani yã kũ à de à o daárɛ zĩ birea.


\par }{\SH Ɔgↄde
\par }
{\R (Mat 6:19-34)

\par }{\PP \VS{13}Zàa gũn gbɛ̃ke pì Yesunɛ: Dannɛri, ǹ o ma vĩ̀ninɛ à ma baka kpáma ó túbi gũn.

\VS{14}Akũ à wèa à pì: Ma gbɛ̃, dí mɛ́ à ma ditɛ á yãkpatɛkɛri ke á yãgↄ̃gↄ̃ri ũu?

\VS{15}Akũ à pì gbɛ̃nↄnɛ: Àgↄ̃ á zĩda kũna dↄ̃. À laakari kɛ pↄ́ sĩnda pínki aniapãsĩkɛnaai, zaakũ aruzɛkɛ bi bisãsiri wɛ̃̀ndinlo, bee tó à fↄ̃̀ àgↄ̃ didikↄ̃a dia.


\par }{\PP \VS{16}Akũ à yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: Ɔgↄde mɛ́ à kun a bura pↄ́ble kɛ̀nɛ manamana,

\VS{17}akũ à laasun lɛ̀ à pì: Bↄ́n mani kɛɛ? Má pↄ́wɛkaki vĩro.

\VS{18}Akũ à pì: Yã kũ mani kɛn dí: Mani ma pↄ́katɛkinↄ gboro, mani a zↄ̃kↄ̃nↄ bo, mani ma pↄ́wɛ kán pínki kũ ma aruzɛkɛnↄ.

\VS{19}Mani pi ma zĩdanɛ: Gbɛ̃, n gĩnakɛ ń pↄ́ mana vĩ zↄ̃kↄ̃, kũ ani ká kũnwo wɛ̃̀ ũgbangbaa? Ǹ kámma bo, ǹ pↄ ble, ǹ í mi, ǹ pↄnna kɛ.

\VS{20}Akũ Luda pìnɛ: Yↄ̃nkↄ, gwãaniala mani n wɛ̃̀ndi gbɛkamma. Soru kũ n kɛ̀ ni gↄ̃ dí pↄ́ ũmɛɛ?

\VS{21}Lɛmɛ gbɛ̃ kũ à aruzɛkɛ tↄ̃̀kↄ̃ai, ama à de ↄgↄde ũ Ludanɛro yã de lɛ.


\par }{\SH Ludanaanikɛnaa
\par }
{\R (Mat 6:19-21, 25-34)

\par }{\PP \VS{22}Akũ à pì a ìbanↄnɛ: Abire yãi matɛn oárɛ, àsun á wɛ̃̀ndi damu à pi bↄ́n óni blero, àsun á mɛ̀ damu kɛ à pi bↄ́n óni daro.

\VS{23}Wɛ̃̀ndi de pↄ́blela. Mɛ̀ de pↄ́kasala.

\VS{24}À kãakãannanↄ gwa. Òdi pↄ́ tↄ̃ro, òdi pↄ́ kɛ̃ro, ò dↄ̃̀ ke gbàsↄ vĩro, bee kũ abireo Luda dì ń gwa. Á bɛ̀ɛrɛ vĩ manamana de bãnↄla fá!

\VS{25}Á tɛ́, dí mɛ́ ani fↄ̃ à a wɛ̃̀ndi gbã̀na kara, bee gↄrↄ do, a damukɛnaa gũnn?

\VS{26}Tó áni yã fíti dí fↄ̃ro, bↄ́yãi átɛn yã kparanↄ damu kɛɛ?

\VS{27}À lávunↄ gwa sɛ̃̀n lákũ ò de nà. Òdi zĩ kɛro, òdi buu tãro, ama matɛn oárɛ bee Sulemanu kũ a aruzɛkɛo, adi uta da a mana kà ń ke ũro.

\VS{28}Sɛ̃̀la kũ à kun gbãra ani tɛ́ kũ zia, lákũ Luda dì pↄ́ nai lɛ nà, oni ákↄ̃nↄ ludanaanikĩanadenↄ pↄ́ o dↄ yá?

\VS{29}Ásun tó pↄ́ kũ áni ble ke pↄ́ kũ áni mi yã doárɛ arɛro. Ásun a damu kɛro.

\VS{30}Andunia dí burinↄn pↄ́ pìnↄ pínki yã dì dↄńnɛ arɛ, á De sↄ̃ à dↄ̃ kũ pↄ́ pìnↄ kↄ̃ sì kãáo.

\VS{31}À tó kpata kũ à bò a kĩnaa yã doárɛ arɛ, ani pↄ́ pìnↄ karaárɛ.

\VS{32}Ma kpàsa fíti gbɛ̃nↄ, àsun vĩna kɛro, zaakũ á De pↄyenyĩnaamɛ à á kpá kpataa pìn.

\VS{33}À pↄ́ kũ á vĩnↄ yá, à takasidenↄ gba a ↄgↄ. À ↄgↄsↄ̃nↄ kũ àdi zĩ kũro zↄ̃, ludambɛ aruzɛkɛ kũ àdi lákaro káki ũ, kũ kpãni dì nairo, kↄ̀kↄ sↄ̃ àdi a yakaro.

\VS{34}Zaakũ gu kũ á aruzɛkɛ kún, gwen á laakari nigↄ̃ kun se.


\par }{\SH Zĩkɛri náanide laakaride
\par }
{\R (Mat 24:45-51)

\par }{\PP \VS{35}Àgↄ̃ kú soru gũn, à tó á fitila gↄ̃ nana.

\VS{36}Àgↄ̃ de lán gbɛ̃ kũ òtɛni ń dikiri suna dã à su kũ nↄsɛ pↄnnakɛnaao bà, de gↄrↄ kũ à sù à gbàa lɛ̀, oni zɛ́ wɛ̃nɛ gↄ̃̀nↄ.

\VS{37}Arubarikadenↄn zĩkɛri kũ ń dikiri ni ń le bɛ̃nɛ a sugↄrↄanↄ ũ. Yãpuran matɛn oárɛ, dikirii pì ni a pↄ́nↄ kɛkɛ à yĩ, ani ń vutɛ, ani pↄ́ble kakarańnɛ.

\VS{38}Bee tó à sù lizãndo ke kↄnkↄkↄnkↄ, tó à ń lé lɛ, arubarikadenↄmɛ á ũ.

\VS{39}Àgↄ̃ yã dí dↄ̃. Tó bede gↄrↄ zaka kũ kpãni ni suawa dↄ̃̀ yã, de ani tó à a kpɛ́ fↄ̃ro.

\VS{40}Ákↄ̃nↄ sↄ̃, àgↄ̃ kú kũ soruo, zaakũ Bisãsiri Nɛ́ ni su gↄrↄ zaka kũ á wɛ́ dↄiro.


\par }{\PP \VS{41}Pita pì: Dikiri, ó yãin n yã pìi lɛ̀kↄ̃a yá, ke gbɛ̃ sĩnda pínki yãimɛ?

\VS{42}Dikiri pì: Dín bɛgwari náanide laakaride kũ a dikiri dì a zĩkɛrinↄ nanɛ a ↄĩ, à pↄ́ble kpáḿma a gↄrↄa ũu?

\VS{43}Arubarikadenↄn zĩkɛri kũ a dikiri a lè, àtɛn kɛ lɛ a sugↄrↄa ũ.

\VS{44}Yãpuran matɛn oárɛ, ani a aruzɛkɛ sĩnda pínki nanɛ a ↄĩmɛ.

\VS{45}Ama tó zĩkɛrii pìi pì a nɛ̀sɛɛ gũn, a dikiri suna tɛn gì kɛ sↄ̃, akũ à nà a zĩkɛri dakenↄ gbɛ̃gbɛ̃naaa, gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ, àtɛn sãnkara pↄ́ ble, àtɛn wɛ̃dɛ kɛ,

\VS{46}a dikiri ni su gↄrↄ kũ a wɛ́ dↄiroamɛ, gↄrↄ zaka kũ à dↄ̃roa, ani a zↄ̃zↄ̃kↄ̃rɛ à a baka da kũ kifirinↄ.


\par }{\PP \VS{47}Zĩkɛri kũ à a dikiri pↄyenyĩna dↄ̃, akũ adi soru kɛ à a pↄyeinaa kɛ̀ro, oni a gbɛ̃ búgubugu.

\VS{48}Zĩkɛri kũ à a dikiri pↄyenyĩna dↄ̃ro, akũ à yã kũ à de ò a gbɛ̃ kɛ̀ sↄ̃, oni a gbɛ̃ fítimɛ. Gbɛ̃ kũ Luda a gbà zↄ̃kↄ̃ Luda ni wɛtɛa zↄ̃kↄ̃. Gbɛ̃ kũ Luda pↄ́ nànɛ a ↄĩ zↄ̃kↄ̃, ani gbɛkaa deńla.


\par }{\SH Kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana Yesu yãi
\par }
{\R (Mat 10:34-36)

\par }{\PP \VS{49}Tɛ́n ma su na anduniaa, mádi gii tɛ́ pì gↄ̃ kũ se teraro.

\VS{50}Má wɛ́tãmma vĩ kũ mani gɛ̃n. Má kú laasun zↄ̃kↄ̃ↄ gũn ari à gɛ́ lákao.

\VS{51}Átɛn da ma su de gbɛ̃nↄ gↄ̃ nna kũ kↄ̃o andunia gũnn yá? Oi! Matɛn oárɛ, kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana yãin ma su.

\VS{52}Zaa tera ↄn kũ gbɛ̃nↄn sↄↄronↄn kún, oni kↄ̃ kpaatɛtɛ. Gbɛ̃nↄn aakↄ̃nↄ ni bo gbɛ̃nↄn planↄ kpɛ, gbɛ̃nↄn planↄ ni bo gbɛ̃nↄn aakↄ̃nↄ kpɛ.

\VS{53}De ni bo a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kpɛ, nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ni bo a de kpɛ. Da ni bo a nɛ́nↄgbɛ̃ kpɛ, nɛ́nↄgbɛ̃ ni bo a da kpɛ. Zã da ni bo nↄzãre kpɛ, nↄzãre ni bo a zã da kpɛ.


\par }{\SH Gↄrↄ díkĩna yáasi dↄ̃naa
\par }
{\R (Mat 6:2-3)

\par }{\PP \VS{54}Yesu pì gbɛ̃nↄnɛ: Tó a è legũ tɛn sisi ifãlɛtɛ kpa, áni pi gↄ̃̀nↄ, legũ ni ma, akũ àdi kɛ lɛ.

\VS{55}Tó a è ĩa tɛn bo gɛ̀nↄmidↄki kpa, áni pi, gu ni wã, akũsↄ̃ àdi wã.

\VS{56}Manafikidenↄ! Á zĩtɛ kũ musuo wɛ́ dↄ̃kↄ̃i, akũ á gↄrↄ dí yáasi dↄ̃ sↄ̃ro bi?


\par }{\SH Gaafara wɛtɛnaa
\par }
{\R (Mat 5:25-26)

\par }{\PP \VS{57}Bↄ́yãi á yãkɛna a zɛ́a dↄ̃ á zĩdaaroo?

\VS{58}Tó n ibɛrɛ tɛn gɛ́ kũnwo yãkpatɛkɛkia, ǹ kokari kɛ de à gaafara kɛnnɛ zaa zɛ́n, de àsun n gátɛ à gɛ́ kũnwo yãkpatɛkɛri kĩnaaro yãi. Tó ńdi kɛ lɛro, yãkpatɛkɛrii pì ni n kpá dogariia, dogari ni n da kpɛ́siran.

\VS{59}Matɛn onnɛ, ĩni bo gwero ari ǹ gɛ́ fĩna boo pínki. Bee kↄbↄ ni gↄ̃ tɛ́nyĩro.




\par }\Chap{13}{\SH Nɛ̀sɛlitɛna ke ga
\par }
{\PP \VerseOne{1}Gↄrↄ birea gbɛ̃kenↄ sù ò Galili gbɛ̃ kũ Pilati ń dɛdɛ à ń aru yã̀katɛ kũ ń sa'obↄ aruonↄ yã ò Yesunɛ.

\VS{2}Akũ Yesu pìńnɛ: Kũ Galili gbɛ̃ pìnↄ ga de lɛ, átɛn da ń durunna de Galili gbɛ̃ kparanↄ pↄ́lan yá?

\VS{3}Oi! Matɛn oárɛ, tó ádi nɛ̀sɛ litɛro, á pínki ni ga lán ń bàmɛ.

\VS{4}Gbɛ̃nↄn baro plansari kũ Siloamu kpɛ́didikↄ̃anaa gbòro à sìḿma ò gàganↄ sↄ̃, átɛn da ń taari de gbɛ̃ kpara kũ ò kú Yurusalɛmunↄ pↄ́lan yá?

\VS{5}Oi! Matɛn oárɛ, tó ádi nɛ̀sɛ litɛro, á pínki áni ga lán ń bàmɛ.


\par }{\PP \VS{6}Akũ à yã dí lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: Gbɛ̃ke mɛ́ à kaka lí bà a swadakoo gũn, akũ à gɛ̀ɛ a nɛ́ wɛtɛ adi ero.

\VS{7}Akũ à pì a zĩkɛriinɛ: Ǹ gwa, a wɛ̃̀ aakↄ̃den dí, kũ madì su nɛ́ wɛtɛ kaka lí pìia mádi ero. Ǹ a zↄ̃, óni tó à gu sí pãn yá?

\VS{8}Akũ zĩkɛrii pìi pìnɛ: Baa, ǹ tó ari ziki dↄ. Mani gu bi mà likai mà taaki kánɛ.

\VS{9}Ani gí nɛ́ i zikiro. Tó adi nɛ́ iro sà, mani a zↄ̃ mà nɛ.


\par }{\SH Nↄgbɛ̃ kↄ̃̀nↄde werekↄ̃anaa
\par }
{\PP \VS{10}Kámmabogↄrↄ zĩ Yesu tɛn yã dańnɛ aduakɛkpɛn.

\VS{11}Nↄgbɛ̃ ke kú gwe, tãna a kↄ̃̀nↄ kù à kà wɛ̃̀ baro plansari. Àdigↄ̃ kokonamɛ, àdi fↄ̃ à a zĩda poro bee fítiro.

\VS{12}Kũ Yesu a è, akũ à a sìsi à pì: Nↄgbɛ̃, n kↄ̃̀nↄkɛ gòmma.

\VS{13}Akũ à ↄ nàa. Zaa gwe gↄ̃̀nↄ à pòro, akũ à Luda sáabu kpà.


\par }{\PP \VS{14}Akũ aduakɛkpɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ pↄ fɛ̃̀, kũ Yesu a wèrekↄ̃a kámmabogↄrↄ zĩ yãi, akũ à fùtɛ à pì gbɛ̃nↄnɛ: Gↄrↄ suddo mɛ́ à kun kũ òdi zĩ kɛn. Àgↄ̃ su ò á werekↄ̃a gↄrↄ abirenↄa, ama kámmabogↄrↄ zĩ baasi.

\VS{15}Akũ Dikiri wèa à pì: Manafikidenↄ! Kámmabogↄrↄ zĩ á baadi dì a zù ke zaaki poro a bàdↄkia à gɛ́ í kpáaroo?

\VS{16}Ibrahĩ buri nↄgbɛ̃ díkĩna sↄ̃, Setan a yĩ̀ wɛ̃̀ baro plansarimɛ. A bàa pìi poronaa kámmabogↄrↄ zĩ zɛ́ vĩroo?

\VS{17}Kũ à ò lɛ, akũ wé'i a ibɛrɛnↄ kũ̀ ń pínki, ama gbɛ̃nↄ pↄ kɛ̀ nna daboyã kũ àtɛn kɛnↄa pínki.


\par }{\SH Yãlɛkↄ̃ana kũ musadi wɛ́o
\par }
{\R (Mat 13:31-32, Maa 4:30-32)

\par }{\PP \VS{18}Akũ Yesu pì: Bↄ́n kpata kũ à bò Luda kĩnaa bòkↄ̃aoo? Bↄ́n mani kpákũsũoo?

\VS{19}À de lán musadi wɛ́ bà, akũ gbɛ̃ sɛ̀ à tↄ̃̀ a karaa gũn. Kũ à bùtɛ, à kɛ̀ lí ũ, akũ bãnↄ sù ò dìdi a gã̀nↄa.


\par }{\SH Yãlɛkↄ̃ana kũ lùbɛnɛɛo
\par }
{\R (Mat 13:33)

\par }{\PP \VS{20}Akũ à pì dↄ: Bↄ́n mani kpata kũ à bò Luda kĩnaa kpákũsũoo?

\VS{21}À de lán lùbɛnɛ kũ nↄgbɛ̃ sɛ̀ à kà flawa zaka lɛ́ aakↄ̃ gũn, à yã̀katɛ pínki bà.


\par }{\SH Zɛ́lɛ kpakoto
\par }
{\R (Mat 7:13-14, 21-23)

\par }{\PP \VS{22}Gↄrↄ kũ Yesu tɛn gɛ́ Yurusalɛmu, àtɛn gɛ̃ wɛ̃tɛnↄ kũ lakutunↄla, àtɛn yã dańnɛ,

\VS{23}akũ ò a là ò pì: Baa, ase gbɛ̃ kũ oni surabana lenↄn dasiroo? Akũ Yesu pì gbɛ̃nↄnɛ:

\VS{24}À kokari kɛ à gɛ̃ zɛ́lɛ kpakoto gũn. Matɛn oárɛ, gbɛ̃nↄ ni wɛtɛ ò gɛ̃n dasi, ama oni fↄ̃ro.

\VS{25}Tó bede fùtɛ à zɛ́ tàta à làka, tó a gↄ̃ bàai, akũ átɛn gbà lɛ́, átɛn pi: Baa, ǹ zɛ́ wɛ̃wɛrɛ, ani oárɛ, á á dↄ̃ gukearo.

\VS{26}Abire gbɛra tó a pìnɛ à pↄ́ blè kãáo, à í mì kãáo, à yã dàńnɛ á bɛ gãnulɛa,

\VS{27}ani oárɛ á á dↄ̃ gukearo. À goala á yãvãnikɛrinↄ á pínki.


\par }{\PP \VS{28}Tó a Ibrahĩ kũ Isaakuo kũ Yakubuo kũ annabinↄ è pínki kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn, akũ ò á zú bàai, gwen áni ↄ́ↄ dↄn, à ↄ di á mìia.

\VS{29}Gbɛ̃nↄ ni bo ifãboki kpa kũ ifãlɛtɛ kpao kũ gugbãnduruo kũ gɛ̀nↄmidↄkio, oni su pↄ́ ble kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn.

\VS{30}Lɛn gbɛ̃ kpɛdenↄ nigↄ̃ gbɛ̃ káakunↄ ũ lɛ, gbɛ̃ káakunↄ nigↄ̃ gbɛ̃ kpɛdenↄ ũ.


\par }{\SH Yurusalɛmu yã
\par }
{\R (Mat 23:37-39)

\par }{\PP \VS{31}Gↄrↄ birea gↄ̃̀nↄ Farisi kenↄ sù Yesu kĩnaa ò pìnɛ: Ǹ futɛ gu dín, zaakũ Hɛrↄdu ye à n dɛmɛ.

\VS{32}Akũ à pìńnɛ: À gɛ́ o flɛ̃ pìinɛ, matɛn tãnanↄ goḿma, matɛn gyãrenↄ werekↄ̃a gbãra kũ ziao, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ sↄ̃ mani ma zĩ papa.

\VS{33}Bee kũ abireo séto mà gɛ́ arɛ gbãra kũ ziao kũ ziandoo, zaakũ adi kũ annabi ga gukearo, sé Yurusalɛmu.

\VS{34}Yurusalɛmudenↄ, Yurusalɛmudenↄ! Adì annabinↄ dɛdɛ, adì gbɛ̃ kũ Luda ń zĩáwanↄ pápa kũ gbɛ̀ɛo, à ń dɛdɛ. Madìgↄ̃ ye mà á kakaramai gɛ̃̀n baaakↄ̃, lákũ ko dì dɛ̀mbɛrɛ kú a nɛ́nↄla nàmɛ, ama adì weiro.

\VS{35}Luda ni á kpɛ́ tóárɛ bɛzĩ ũmɛ sà. Matɛn oárɛ, áni ma e doro ari à pi, arubarikaden gbɛ̃ kũ àtɛn su kũ Dikiri tↄ́o ũ.




\par }\Chap{14}{\SH Yesu kunna Farisi ke bɛa
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kámmabogↄrↄ ke zĩ Yesu gɛ̀ɛ pↄ́ ble Farisinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ke bɛa, akũ gbɛ̃ kũ ò kú gwenↄ tɛni a kpákpa.

\VS{2}Kákagyãkɛri ke kú Yesu arɛ gwe.

\VS{3}Akũ Yesu dokadↄ̃rinↄ kũ Farisinↄ là à pì: Òdi gbɛ̃ werekↄ̃a kámmabogↄrↄ zĩ yá ke òdi werekↄ̃aro?

\VS{4}Akũ ò gↄ̃̀ yĩtɛna kítikiti. Akũ Yesu gyãre pìi kũ̀, à a wèrekↄ̃a à a gbàrɛ.

\VS{5}Akũ à ń lá à pì: Tó á gbɛ̃ke nɛ́ ke zù vĩ à zù lↄ̀gↄn kámmabogↄrↄ zĩ, ani a bo gↄ̃̀nↄroo?

\VS{6}Odi fↄ̃ ò wèaro.


\par }{\PP \VS{7}Yesu è deran gbɛ̃ kũ ò ń sísinↄ tɛn vutɛki mana kũ nà, akũ à yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì:

\VS{8}Tó ò n sisi nↄsɛ pↄ́blea, ǹsun vutɛ vutɛki mana gũnlo. Tó ò gbɛ̃ kũ à zↄ̃kↄ̃ denla sìsi bi!

\VS{9}Tó á sìsirii sù à pìnnɛ: Ǹ futɛ ǹ vutɛki kpá gbɛ̃ pìia, ĩni futɛ ǹ gɛ́ vutɛ kpɛ kpa kũ wé'iomɛ.

\VS{10}Tó ò n sisi, ǹgↄ̃ vutɛ kpɛ kpa, de tó n sìsirii sù, ani pinnɛ: Ma gbɛ̃nna, ǹ futɛ ǹ su arɛ la. Abirekũ ni n kɛ bɛ̀ɛrɛde ũ gbɛ̃ kũ á kú lɛɛlɛnↄ arɛ.

\VS{11}Gbɛ̃ kũ àdi a zĩda karan Luda ni a busa. Gbɛ̃ kũ àdi a zĩda busa sↄ̃, Luda ni a kara.


\par }{\PP \VS{12}Akũ Yesu pì a sìsirii pìinɛ: Tó ntɛn gbɛ̃nↄ sísi pↄ́ble fãnantɛ̃ blenaaa ke ↄkↄsi pↄ́, ǹsun n gbɛ̃nnanↄ sísiro ke n vĩ̀ninↄ kũ n dakũnanↄ ke n danɛnↄ ke n ↄgↄde dakenↄ. Tó n kɛ̀ lɛ, oni ɛra ò n sísimɛ se ò fĩna bonnɛ.

\VS{13}Tó ntɛn gbɛ̃nↄ sísi pↄ́blea, ǹ takasidenↄ sísi kũ kↄ̃̀nↄdenↄ kũ ɛrɛnↄ kũ vĩ̀nanↄ,

\VS{14}arubarikadenↄmɛ á ũ, zaakũ ò pↄ́ke vĩ ò fĩna boonnɛro. Luda mɛ́ ani fĩna bonnɛ gbɛ̃ mananↄ vugↄrↄa.


\par }{\SH Yãlɛkↄ̃ana kũ pↄ́ble dasio
\par }
{\R (Mat 22:1-14)

\par }{\PP \VS{15}Kũ gbɛ̃ kũ ò kú lɛɛlɛnↄ doke yã pìi mà, akũ à pì Yesunɛ: Arubarikaden gbɛ̃ kũ ani pↄ́ ble kũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gbɛ̃nↄo ũ.

\VS{16}Yesu pìnɛ: Gbɛ̃ke mɛ́ à ye à pↄ́ble kɛ, akũ à gbɛ̃nↄ sìsi dasidasi.

\VS{17}Pↄ́blegↄrↄ zĩ à a zĩkɛrii zĩ̀ à o gbɛ̃ kũ à ń sísinↄnɛ ò su, ò pↄ́ sĩnda pínki soru kɛ̀ ò làka sà.

\VS{18}Akũ ń baadi tɛn wɛtɛ ò ń kɛ̃. Gbɛ̃ káaku pìnɛ: Ma bú lù, mani gɛ́ gwa. N yã nna, ǹ ma kɛ̃.

\VS{19}Gbɛ̃ pãnde pì: Ma zù búbabↄnↄ lù mɛ̀n kuri, mani gɛ́ ń gwa. N yã nna, ǹ ma kɛ̃.

\VS{20}Gbɛ̃ pãnde pì: Ma nↄ sɛ̀ dufumɛ. A yã mɛ́ à tò mani le mà suro.

\VS{21}Akũ zĩkɛrii pìi ɛ̀ra à tà, à ń lɛ́gbɛɛ ò a dikiriinɛ. Akũ bede pì pↄ fɛ̃̀, à pì a zĩkɛriinɛ: Ǹ gɛ́ wɛ̃tɛ gũn likalika gãnulɛanↄ kũ zɛ́danↄ, ǹ takasidenↄ kũ kↄ̃̀nↄdenↄ kũ vĩ̀nanↄ kũ ɛrɛnↄ kakara ǹ su kũńwo la.

\VS{22}Abire gbɛra zĩkɛrii pìi sù à pìnɛ: Dikiri, ma yã kũ n òo kɛ̀, ama vutɛki kpɛ́ kun.

\VS{23}Akũ dikirii pìi pì zĩkɛrii pìinɛ: Ǹ gɛ́ zɛ́nↄ gũn kũ zɛ́ térerenↄ pínki, ǹ gã na gbɛ̃nↄa ò gɛ̃, de ma ↄn pa.

\VS{24}Matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ ma ń sísi pìnↄ ke ni lɛ́ zↄ̃ ma pↄ́ble pìiaro.


\par }{\SH Gↄ̃na Yesu ìba ũ
\par }
{\R (Mat 10:37-38)

\par }{\PP \VS{25}Ò tɛ́ zɛ́n kũ Yesuo dasidasi, akũ à lìtɛ à pìńnɛ:

\VS{26}Tó gbɛ̃ sù ma kĩnaa, akũ à ye a dei demala ke a da ke a nanↄ ke a nɛ́nↄ ke a vĩ̀ninↄ ke a dakũnanↄ ke a zĩda, ani fↄ̃ à kɛ ma ìba ũro.

\VS{27}Gbɛ̃ kũ adi a lígbãndurukpana sɛ́ àgↄ̃ tɛ́omairo, ade ni fↄ̃ à kɛ ma ìba ũro.

\VS{28}Tó á gbɛ̃ke ye à kpɛ́didikↄ̃ana bo, ani vutɛ gĩa à a ↄgↄ dↄdↄ à gwa, tó ani fↄ̃ à zĩ pì kɛroo?

\VS{29}Tó adi kɛ lɛro, akũ à ɛ̃ pɛ̀tɛ, tó adi fↄ̃ à a làkaro, gbɛ̃ kũ à è pínki ni a lalandi kɛ

\VS{30}ò pi: Gbɛ̃ díkĩna nà kpɛ́bonaaa à fùa à a mì dɛ.

\VS{31}Ke tó kína ke ye à gɛ́ zĩ̀ ká kũ kína pãndeo, ani vutɛ gĩa à a laasun lɛ́ à gwa, tó a soza gã̀ kurinↄ ni fↄ̃ ò kù kpá soza gã̀ baro kũ òtɛn sunↄaroo?

\VS{32}Tó à è áni fↄ̃ro, ani zĩ̀rinↄ zĩ, de ò lɛ́dokↄ̃nↄkɛna yã gbɛkaa zaade adi ká kãniro.

\VS{33}Lɛmɛ dↄ, tó á gbɛ̃ke dí ↄ gbarɛ pↄ́ kũ à vĩnↄi pínkiro, ani fↄ̃ à kɛ ma ìba ũro.


\par }{\PP \VS{34}Wisi bi pↄ́ nnamɛ, ama tó a í nna tà, deran oni kɛ nà à gↄ̃ nna dↄↄ?

\VS{35}À mana zĩtɛ ke zùgbↄ̃katɛkinɛro, òdi kↄ́tɛmɛ. Gbɛ̃ kũ à sã vĩ à yã pì ma.




\par }\Chap{15}{\SH Pↄ́ sãtɛnanↄ
\par }
{\R (Mat 18:12-14)

\par }{\PP \VerseOne{1}Bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ durunnakɛrinↄ tɛn na Yesui de ò a yã ma ń pínki.

\VS{2}Akũ Farisinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ yãkete kà ò pì: Gbɛ̃ díkĩna dì durunnakɛrinↄ sí à pↄ́ ble kũńwo lɛɛlɛ.

\VS{3}Akũ Yesu yã díkĩna lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì:

\VS{4}Ò pì á gbɛ̃ke sã vĩ mɛ̀n basↄↄro, akũ a do sã̀tɛ, àdi a basↄↄro donsari tó sɛ̃̀n à pɛ́tɛ sã kũ à sã̀tɛ pìii ari à gɛ́ leroo?

\VS{5}Tó à bòa, àdi a sɛ́ à da a gã̀n kũ pↄnnao

\VS{6}à táo bɛ, à a gbɛ̃nnanↄ kũ a fárandidenↄ sísi à pińnɛ: À pↄnna kɛ kũmao. Ma a sã kũ à sã̀tɛ pìi lè.

\VS{7}Lɛmɛ dↄ matɛn oárɛ, oni pↄnna kɛ ludambɛ durunnakɛri mɛ̀n do kũ à nɛ̀sɛɛ lìtɛ yã musu de gbɛ̃ mana gbɛ̃nↄn basↄↄro donsari kũ ò nɛ̀sɛlitɛna ni vĩronↄla.


\par }{\PP \VS{8}Nↄgbɛ̃ kũ à andurufu ↄgↄwapu vĩ mɛ̀n kuri sↄ̃ bi, tó a mɛ̀n do sã̀tɛ, àdi fitila na à kpɛ́ wara, à wɛtɛ busɛbusɛ ari à gɛ́ leroo?

\VS{9}Tó à bòa, àdi a gbɛ̃nnanↄ kũ a fárandidenↄ sísi à pińnɛ: À pↄnna kɛ kũmao. Ma a andurufu ↄgↄ kũ à sã̀tɛ pìi lè.

\VS{10}Lɛmɛ dↄ matɛn oárɛ, Luda malaikanↄ dì pↄnna kɛ durunnakɛri mɛ̀n do kũ à nɛ̀sɛɛ lìtɛ yã musu.


\par }{\SH Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kũ à sã̀tɛ
\par }
{\PP \VS{11}Yesu pì dↄ: Gbɛ̃ke mɛ́ à kun à nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ vĩ mɛ̀n pla.

\VS{12}Akũ Sabi pì a denɛ: Baa, ǹ ma baka kũ manigↄ̃ vĩ túbi gũn kpáma. Akũ de pì a aruzɛkɛ kpàatɛtɛńnɛ.

\VS{13}Adi kɛ gↄrↄ plaro, akũ Sabi a pↄ́nↄ nàkↄ̃a pínki, à tà bùsu pãnden zã̀zã. Gwen à a aruzɛkɛ kàkatɛn pãpãkɛnaa gũn.

\VS{14}Kũ à pↄ́ kũ à vĩnↄ dɛ̀ pínki, akũ nà gbãna kà bùsuu pìn, akũ à gↄ̃̀ kũ takasio.

\VS{15}À gɛ̀ɛ à nà bùsuu pì gbɛ̃kei zamalingakɛri ũ, akũ gbɛ̃ pì a gbàrɛ a bura à pↄ́ble kpá alɛdɛnↄa.

\VS{16}Àdigↄ̃ ye à pↄ́ tɛ̀kɛ kũ alɛdɛnↄ tɛn ble ble à kã, ama òdi pↄ́ke kpáaro.

\VS{17}Kũ à laakarii sù à pì: Ma de zamalingakɛrinↄn pↄ́ble vĩ dińyĩ, akũ matɛn ga kũ nàao la.

\VS{18}Mani futɛ mà tá ma de kĩnaa, mani pinɛ: Baa, ma durunna kɛ̀ Ludanɛ kũ mↄkↄ̃nwo,

\VS{19}mádi ká ò ma sísi n nɛ́ ũ doro. Ǹ ma ditɛ n zamalingakɛrinↄ do ũ.

\VS{20}Akũ à fùtɛ àtɛn tá a de kĩnaa. Kũ à tɛ́ zã̀ àtɛn su, a de pì a è, akũ à kɛ̀nɛ wɛ̃nda. À bàa sì à gɛ̀ɛ à kùsia, à lɛ́ pɛ̀a.

\VS{21}Akũ nɛ́ pìi pìnɛ: Baa, ma durunna kɛ̀ Ludanɛ kũ mↄkↄ̃nwo, mádi ká ò ma sísi n nɛ́ ũ doro.

\VS{22}Akũ de pìi pì a zĩkɛrinↄnɛ: À gɛ́ likalika, à uta zↄ̃kↄ̃ mana kũ à de a kparanↄla sɛ́ à suo à danɛ, à tãnka danɛ, à kyate kpánɛ.

\VS{23}À zùsanɛ bↄ̀rↄ mɛ̀kpana kũ à dɛ, ò só pↄnnakɛnaa gũn,

\VS{24}zaakũ ma nɛ́ pìi gà à fùtɛmɛ. À sã̀tɛmɛ, akũ ma a lè. Akũ ò nà pↄnnakɛnaaa.


\par }{\PP \VS{25}Woru sↄ̃ à kpɛ́ bura. Kũ àtɛn su à kà kãni kũ bɛo, akũ à bata ũ mà dↄ kũ kↄ̃kↄ̃ kĩnio.

\VS{26}Akũ à zĩkɛrinↄ do sìsi, à a là bↄ́n òtɛn kɛɛ.

\VS{27}Akũ à wèa à pì: N dakũna mɛ́ à sù, akũ n de zùsanɛ bↄ̀rↄ mɛ̀kpana dɛ̀, kũ à a lè aafia yãi.

\VS{28}Akũ Woru pↄ fɛ̃̀, à gì gɛ̃ ↄnnyĩ. Kũ a de bò, à kútɛ kɛ̀nɛ,

\VS{29}akũ Woru pìi pì a denɛ: É'e! À kà wɛ̃̀ ũgbangba kũ matɛn zĩ kɛnnɛ, mádi gí n yãi zikiro, akũ bee blèkofĩni gokũ ńdi kpáma mà pↄnna kɛo kũ ma gbɛ̃nnanↄoro.

\VS{30}Kũ n nɛ́ kũ à n aruzɛkɛ kàkatɛ karuanↄnɛ pìi sù, n zùsanɛ bↄ̀rↄ mɛ̀kpanaa dɛ̀nɛ.

\VS{31}Akũ a de pìnɛ: Ma nɛ́, ń kú kũmao gↄrↄ sĩnda pínki. Pↄ́ kũ má vĩ pínki n pↄ́mɛ.

\VS{32}À kↄ̃ sìo ò pↄ́ ble kũ pↄnnaomɛ, zaakũ n dakũna pìi gà à fùtɛ. À sã̀tɛmɛ, akũ ò a lè.




\par }\Chap{16}{\SH Aruzɛkɛ náanisari
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yesu pì a ìbanↄnɛ: Ɔgↄde ke mɛ́ à kun à bɛgwarii dìtɛ a zĩkɛrinↄnɛ. Akũ ò sù ò kↄrↄmↄtↄↄ kɛ̀nɛ ò pì, àtɛni a aruzɛkɛ kakatɛ.

\VS{2}Akũ à a sìsi à pìnɛ: Yã kũ ma mà n musu de deramɛɛ? Ǹ yã kũ ntɛn kɛ n bɛgwanaa gũn babamɛnɛ. Ĩni gↄ̃ de ma bɛgwari ũ doro.

\VS{3}Akũ bɛgwarii pìi ò a swɛ̃̀ɛ gũn: Ma dikiri tɛni ma bo zĩ gũn, mani kɛ deraa? Akũ dí mani fↄ̃ mà sɛ̃̀ waro, akũ barakɛna demɛnɛ wé'iyã ũ.

\VS{4}Má dↄ̃ yã kũ mani kɛ de gbɛ̃nↄ ma ditɛ ń bɛa, tó à ma bo zĩn.

\VS{5}Akũ à a dikiri fĩnadenↄ sìsi dodo, à gbɛ̃ káaku là à pì: Ń ma dikiri fĩna kũna ũgbamɛɛ?

\VS{6}À pì: Nísi gáruwa lɛ́ basↄↄromɛ. Akũ bɛgwarii pìi pìnɛ: N fĩna takadan la. Ǹ vutɛ ǹ kɛ̃ bupla akuri likalika.

\VS{7}Akũ à pì gbɛ̃ pãndenɛ: Mↄkↄ̃n sↄ̃, n fĩna ũgbamɛ? Akũ à pì: Ése asasa basↄↄromɛ. Akũ bɛgwarii pìi pìnɛ: N fĩna takadan la, ǹ a kɛ̃ basiikↄ̃mɛ.

\VS{8}Akũ dikirii pì bɛgwari náanisaride pì sáabu kpà wɛ́zɛ̃ kũ à kɛ̀ yã musu. Zaakũ andunia díkĩna gbɛ̃nↄ wɛ́ zɛ̃na de gupuradenↄla ń kↄ̃ tɛ̃nɛ yãkɛnaa gũn.


\par }{\PP \VS{9}Makũ sↄ̃ matɛn oárɛ, à gbɛ̃nnanↄ wɛtɛ kũ andunia aruzɛkɛnↄ, de gↄrↄ kũ à làkaáwa, Luda ni gbãnakɛ kpáái bɛ kũ àdi lákaro gũn.

\VS{10}Gbɛ̃ kũ à náani vĩ kũ a fítio nigↄ̃ náani vĩ kũ a zↄ̃kↄ̃ↄomɛ se. Gbɛ̃ kũ à náani vĩ kũ a fítioro nigↄ̃ náani vĩ kũ a zↄ̃kↄ̃ↄo sero.

\VS{11}Tó adi kɛ á náani vĩ kũ andunia aruzɛkɛoro, Luda ni á náani kɛ kũ a yãpuradeo yá?

\VS{12}Tó adi kɛ á náani vĩ kũ gbɛ̃ pãnde pↄ́nↄro, Luda ni a zĩda pↄ́ kpááwa yá?

\VS{13}Zĩkɛrii dì fↄ̃ à zↄ̀ ble dikiri mɛ̀n planɛro, zaakũ ani zã gbɛ̃ dogu àgↄ̃ ye gbɛ̃ doi, ke ani na gbɛ̃ doa à gbɛ̃ do gya bo. Áni fↄ̃ àgↄ̃ zↄ̀ ble Ludanɛ kũ ↄgↄo lɛɛlɛro.


\par }{\SH Ɔgↄde kũ Lazaruo
\par }
{\PP \VS{14}Farisinↄ ye ↄgↄi. Kũ ò yã pìi mà pínki, akũ òtɛn lɛ́zuki kɛ Yesua.

\VS{15}Yesu pìńnɛ: Adì yã nna kpá á zĩdaa bisãsirinↄ kĩnaamɛ, ama Luda á swɛ̃̀ dↄ̃. Yã kũ à zↄ̃kↄ̃ bisãsirinↄnɛn Luda dì a gya bo.


\par }{\SH Ɔgↄde kũ Lazaruo
\par }
{\R (Mat 5:31-32, 11:12-13, Maa 10:11-12)

\par }{\PP \VS{16}Musa doka kũ annabinↄ takadanↄ kun ari Yahaya gↄrↄa. Zaa gↄrↄ kũ̀a òtɛn kpata kũ à bò Luda kĩnaa baaru kpá, akũ gbɛ̃ sĩnda pínki tɛn wɛtɛ à gɛ̃n kũ gbãnao.

\VS{17}Ludambɛ kũ zĩtɛo gɛ̃tɛnaa araga de doka pìi wãnzãn fíti gogonala.

\VS{18}Gbɛ̃ kũ à gì a nanↄi à nↄ pãnde sɛ̀, ade zina kɛ̀mɛ. Gbɛ̃ kũ à nↄ kũ ò gìii sɛ̀ sↄ̃, à zina kɛ̀n gwe.


\par }{\PP \VS{19}Gↄ̃gbɛ̃ ↄgↄde ke kun àdi pↄ́kasa mana ↄgↄdenↄ da, àdigↄ̃ pↄnna kɛ nnamanaa gũn gↄrↄ sĩnda pínki.

\VS{20}Barakɛri kũ òdi pinɛ Lazaru dìgↄ̃ wútɛna a bɛ gãnu gũn, bↄ̀nↄ dↄdↄ a mɛ̀ɛa.

\VS{21}Àdigↄ̃ pↄ́ble kũ àdi lɛ́tɛ ↄgↄde pì teburu zĩtɛ blena ni dɛ. Gbɛ̃danↄ mɛ́ òdigↄ̃ a bↄ̀ↄ pìnↄ sãsã.

\VS{22}Barakɛrii pìi gà, akũ malaikanↄ a sɛ̀ ò tà kãao Ibrahĩ kuru. Ɔgↄde pìi gà se, akũ ò a vĩ̀.

\VS{23}Kunna wɛ́tãmma gũn gyãwãn, kũ à wɛ́ sɛ̀ musu, akũ à Ibrahĩ è zã̀, Lazaru kú a sarɛ.

\VS{24}Akũ à lɛ́ zùi à pì: Baa Ibrahĩ, ǹ ma wɛ̃nda gwa, ǹ Lazaru zĩ à a ↄnɛ zↄ̃ ía, à mↄ́ à tↄ̃mɛnɛ ma nɛ́nɛa, zaakũ matɛn wãwã ma tɛ́vura díkĩna gũmmɛ.

\VS{25}Akũ Ibrahĩ pì: Ma nɛ́, ǹ tó nnamana kũ à lìkanyĩ n wɛ̃̀ndigↄrↄ yã dↄngu kũ takasi zↄ̃kↄ̃ kũ Lazaru kɛ̀ɛo. A laakari kpatɛna la sà, akũ ń kú wãwã gũn.

\VS{26}Abire gbɛra wɛ̀ɛ lòkoto kú ó dagura. Tó gbɛ̃ ye à bo la à gɛ́ á kĩnaa, ani fↄ̃ro, gbɛ̃ke ni fↄ̃ à bo gwe à su ó kĩnaa sↄ̃ro.

\VS{27}Akũ ↄgↄde pìi pì: N yã nna Baa, tó lɛmɛ, ǹ a zĩ ma de bɛa,

\VS{28}zaakũ má dakũnanↄ vĩ gbɛ̃nↄn sↄↄro. À gɛ́ lɛ́ daḿma, de òsun su gu wãwãde dí gũnlo.

\VS{29}Akũ Ibrahĩ pì: Ò Musa kũ annabinↄ takadanↄ vĩ, ò ń yã ma.

\VS{30}Akũ ↄgↄde pìi pì: Oi, Baa Ibrahĩ! Tó gbɛ̃ke bò gan à gɛ̀ɛ ń kĩnaa, oni ń nɛ̀sɛ litɛ.

\VS{31}Akũ Ibrahĩ pìnɛ: Tó odi Musa kũ annabinↄ yã maro, bee tó gbɛ̃ke bò gan, oni a yã síro.




\par }\Chap{17}{\SH Ludanaanikɛnaa
\par }
{\R (Mat 18:6-7, 21-22)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu pì a ìbanↄnɛ: Yã kũ àdi tó gbɛ̃nↄ fu dìgↄ̃ sariro, ama waiyoo gbɛ̃ kũ ani bo a kĩnaa.

\VS{2}Anigↄ̃ sã̀na adenɛ ò wísilↄgbɛ zↄ̃̀kↄ̃ dↄ a wakalɛ, ò a zu sɛ̀bɛɛ gũn de à tó nɛ́ dínↄ do fula.

\VS{3}Àgↄ̃ kú kũ laakariio. Tó n gbɛ̃ndo durunna kɛ̀, ǹ gɛ́ ǹ a le. Tó à a nɛ̀sɛɛ lìtɛ, ǹ sùru kɛnɛ.

\VS{4}Tó à durunna kɛ̀nnɛ gↄrↄ do gɛ̃̀n suppla, akũ à ɛ̀ra à pìnnɛ gɛ̃̀n suppla a nɛ̀sɛɛ lìtɛ, ǹ sùru kɛnɛ.

\VS{5}Dikiri zĩ̀rinↄ pìnɛ: Ǹ ó ludanaanikɛna karawɛrɛ.

\VS{6}Dikiri pì: Bee tó á Luda náani vĩ fíti lán ɛfↄ wɛ́ bà, áni o síri lí dínɛ à a zĩda wo à gɛ́ pɛ́ sɛ̀bɛɛ gũn, ani á yã ma.


\par }{\PP \VS{7}Tó á gbɛ̃ke zↄ̀ vĩ, àtɛn sɛ̃̀ wa ke àtɛn sãnↄ dã, tó à sù kũ burao, a dikiri ni pinɛ à su à pↄ́ ble gↄ̃̀nↄn yá?

\VS{8}Oi, ani pinɛ à pↄ́ble kɛarɛ, à a uta litɛ, à suarɛ kũ pↄ́bleo kũ pↄ́minaao, àpii ni gbasa à pↄ́ ble, à í mi.

\VS{9}Òdi zↄ̀ sáabu kpá, kũ à yã kũ ò dànɛɛ kɛ̀ yãin yá?

\VS{10}Lɛmɛ ákↄ̃nↄ se, tó a yã kũ Luda dàárɛ kɛ̀ pínki, à pi: Zↄ̀nↄn ó ũ, ó zĩn o kɛ̀.


\par }{\SH Kusu gbɛ̃nↄn kurinↄ werekↄ̃anaa
\par }
{\PP \VS{11}Kũ Yesu tɛn gɛ́ Yurusalɛmu, àtɛn kure Samaria bùsu lɛ́a kũ Galilio.

\VS{12}Kũ àtɛn gɛ̃ lakutu ken, akũ gↄ̃gbɛ̃ kusu gbɛ̃nↄn kurinↄ dàalɛ. Ò zɛ dire,

\VS{13}ò lɛ́ zùi ò pì: Dikiri Yesu, ǹ ó wɛ̃nda gwa.

\VS{14}Kũ à ń é, akũ à pìńnɛ: À gɛ́ à á zĩda mↄ sa'orinↄnɛ. Kũ òtɛn gɛ́, akũ ò wèrekↄ̃a.

\VS{15}Kũ ń gbɛ̃ do è a werekↄ̃a, akũ à ɛ̀ra à sù, àtɛn Luda sáabu kpá kũ kòto gbãnao.

\VS{16}À wùtɛ a kùaa Yesu arɛ à fↄ kpàa. Gbɛ̃ dí bi Samaria gbɛ̃mɛ.

\VS{17}Akũ Yesu pì: Gbɛ̃nↄn kurinↄ mɛ́ ò wèrekↄ̃aroo? Gbɛ̃nↄn kɛ̃ndonↄn kú máa?

\VS{18}Ń gbɛ̃ke dí ɛra à sù Luda sáabu kpáro, sé gbɛ̃ zĩ̀tↄ dí yá?

\VS{19}Akũ Yesu pìnɛ: Ǹ futɛ ǹ tá, ma náani kũ n kɛ̀ mɛ́ à n werekↄ̃a.


\par }{\SH Bisãsiri Nɛ́ sunaa
\par }
{\R (Mat 24:23-41)

\par }{\PP \VS{20}Farisinↄ Yesu là kpata kũ à bò Luda kĩnaa bona gupuraai, akũ à wèḿma à pì: Kpata kũ à bò Luda kĩnaa dì bo gupuraa ò e kũ wɛ́oro.

\VS{21}Oni pi à gwa la ke à gwa direro. Kpata kũ à bò Luda kĩnaa pì kú á tɛ́ lamɛ.


\par }{\PP \VS{22}Akũ à pì a ìbanↄnɛ: A gↄrↄ tɛn su kũ áni Bisãsiri Nɛ́ sugↄrↄ pìnↄ doke ena ni dɛ, áni ero.

\VS{23}Oni piárɛ à kú dire ke à kú la, ama àsun gɛ́ro, àsun tɛ́ńyĩro.

\VS{24}Lákũ legũpinaa dì gupura kũ ludambɛ lɛ́ gu dín kũ a lɛ́ direkũo nà, lɛn anigↄ̃ de lɛ Bisãsiri Nɛ́ sugↄrↄa.

\VS{25}Séto à wɛ́tãmma è manamana gĩa, gbãragbɛ̃nↄ ni gíi.

\VS{26}Lákũ à de nà Nuhu gↄrↄa, lɛn anigↄ̃ de lɛ se Bisãsiri Nɛ́ sugↄrↄa.

\VS{27}Gbɛ̃nↄ tɛn pↄ́ ble, òtɛn í mi, òtɛn nↄ sɛ́, òtɛn zã kɛ ari Nuhu gɛ̀ɛ à gɛ̃̀ gó'itɛ gũn, akũ í dà anduniala, ò gàga pínki.

\VS{28}Lɛmɛ dↄ Lutu gↄrↄa, òtɛn pↄ́ ble, òtɛn í mi, òtɛn pↄ́ lú, òtɛn pↄ́ yía, òtɛn pↄ́ tↄ̃, òtɛn kpɛ́ bobo.

\VS{29}Gↄrↄ kũ Lutu bò Sↄdↄmu, tɛ́ kũ ifãntɛ̃gbↄ̃ↄo kↄ̀tɛ bona ludambɛ, akũ ò gàga pínki.

\VS{30}Lɛn anigↄ̃ de lɛ gↄrↄ kũ Bisãsiri Nɛ́ ni bo gupuraa.


\par }{\PP \VS{31}Gↄrↄ birea gbɛ̃ kũ à kú a kpɛ́ musu sún kipa à gɛ̃ kpɛ́ gũn à pↄ́nↄ sɛ́tɛ à booro. Lɛn dↄ gbɛ̃ kũ à kpɛ́ bura sún ɛra à pↄ́ sɛ́ bɛro.

\VS{32}À tó Lutu nanↄ yã dↄágu.

\VS{33}Gbɛ̃ kũ à ye àgↄ̃ a wɛ̃̀ndi kũna ni kurai. Gbɛ̃ kũ à gì a wɛ̃̀ndiii sↄ̃, ade nigↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ.

\VS{34}Matɛn oárɛ, gwãani birea gbɛ̃nↄn planↄ nigↄ̃ wútɛna kↄ̃ sarɛ, oni gbɛ̃ do sɛ́ ò gbɛ̃ do tón.

\VS{35}Nↄgbɛ̃ gbɛ̃nↄn planↄ nigↄ̃ pↄ́ lↄ́lↄ gu dokↄ̃nↄa, oni gbɛ̃ do sɛ́ ò gbɛ̃ do tón.

\VS{36}Gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn planↄ nigↄ̃ kú bura, Luda ni gbɛ̃ do sɛ́ à gbɛ̃ do tón.

\VS{37}Akũ ò a là ò pì: Dikiri, má kpaa? À wèḿma à pì: Gu kũ gɛ̀ kún, gwen yumburukunↄ ni kↄ̃ kakaran.




\par }\Chap{18}{\SH Gyaanↄ kũ à zɛ̀ yãkpatɛkɛrila
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yesu yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ de à mↄńnɛ ògↄ̃ adua kɛ Ludaa baala'i, òsun kpasaro.

\VS{2}À pì: Yãkpatɛkɛri ke mɛ́ à kú wɛ̃tɛ kea, à Luda vĩna vĩro, àdi gbɛ̃ke yã daro.

\VS{3}Gyaanↄ ke kú wɛ̃tɛ pìi gũn, àdigↄ̃ su a kĩnaa gɛ̃̀n baaakↄ̃ àdi pi: Ǹ zɛ kũmao ma ibɛrɛ yã musu.

\VS{4}Adi wero ari gↄrↄ pla. Abire gbɛra à pì a zĩdanɛ: Bee tó má Luda vĩna vĩro, akũsↄ̃ madì gbɛ̃ke yã daro,

\VS{5}lákũ gyaanↄ pì tɛn wari dↄma nà, mani zɛ kãao. Tó mádi kɛ lɛro, a zɛmalana lakanaa sari ni ma kpasamɛ.


\par }{\PP \VS{6}Akũ Dikiri pì: À yãkpatɛkɛri vãni yã'ona ma.

\VS{7}Luda ni zɛ kũ gbɛ̃ kũ à ń sɛ́ òtɛn wiki lɛ́a fãnantɛ̃ kũ gwãaninↄoroo? Ani mɛ̀yĩda kɛ kũ weḿmanaaon yá?

\VS{8}Matɛn oárɛ, ani zɛ kũńwomɛ gↄ̃̀nↄ. Bee kũ abireo tó Bisãsiri Nɛ́ sù, ani a náanikɛri e andunia gũn yá?


\par }{\SH Farisi kũ bɛ'ↄgↄsiriio
\par }
{\PP \VS{9}Akũ à ɛ̀ra à yã díkĩna lɛ̀kↄ̃a gbɛ̃ kũ òdi ń zĩda ditɛ mana ò ń gya bonↄnɛ.

\VS{10}Gbɛ̃nↄn pla kenↄ mɛ́ ò gɛ̀ɛ adua kɛ Luda ↄnn, gbɛ̃ do bi Farisimɛ, gbɛ̃ do sↄ̃ bɛ'ↄgↄsirii.

\VS{11}Farisi pì zɛna, àtɛn adua kɛ. À pì a swɛ̃̀ɛ gũn: Luda, ma n sáabu kɛ̀ kũ má de lán gbɛ̃ kparanↄ bàro, dibidibikɛrinↄ, náanisaridenↄ, zinakɛrinↄ ke lán bɛ'ↄgↄsiri dí bà.

\VS{12}Madìgↄ̃ lɛ́ yĩ gↄrↄ plapla azuma kũ azumaao. Pↄ́ kũ ma lè pínki madì a kuride bonnɛ.

\VS{13}Bɛ'ↄgↄsirii pì sↄ̃ zɛ dire, adi fↄ̃ à wɛ́ sɛ̀ à musu gwà sero. À a zĩda kɛ̃̀kɛ̃ à pì: Luda, ǹ sùru kɛ kũmao, durunnakɛriimɛ ma ũ.

\VS{14}Matɛn oárɛ, gↄ̃gbɛ̃ pìi tà a bɛa Luda yãsinakãaoo gũmmɛ, adi kɛ Farisi pìinlo. Zaakũ gbɛ̃ kũ àdi a zĩda kara, Luda ni a busa. Gbɛ̃ kũ àdi a zĩda busa sↄ̃, Luda ni a kara.


\par }{\SH Arubarikadana nɛ́nↄgu
\par }
{\R (Mat 19:13-15, Maa 10:13-16)

\par }{\PP \VS{15}Òtɛn su Yesunɛ kũ ń nɛ́ fítinↄ de à ↄ naḿma. Kũ a ìbanↄ è lɛ, akũ ò gìńnɛ.

\VS{16}Akũ Yesu nɛ́nↄ sìsi à pì: À tó nɛ́nↄ su ma kĩnaa, àsun gíńnɛro, zaakũ ń takanↄ pↄ́n kpata kũ à bò Luda kĩnaa ũ.

\VS{17}Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ ani kpata kũ à bò Luda kĩnaa sí lán nɛ́ fíti bàro ni gɛ̃nlo.


\par }{\SH Aruzɛkɛde
\par }
{\R (Mat 19:16-30, Maa 10:17-31)

\par }{\PP \VS{18}Gbãnade ke sù à Yesu là à pì: Dannɛri mana, deran mani kɛ mà wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro lee?

\VS{19}Yesu pìnɛ: À kɛ̀ dera n pì, má manaa? Gbɛ̃ke manaro, sé Luda ado.

\VS{20}Ń dokanↄ dↄ̃: Ǹsun zina kɛro, ǹsun gbɛ̃ dɛro, ǹsun kpãni oro, ǹsun yã dí n gbɛ̃dakearo, ǹgↄ̃ bɛ̀ɛrɛ lí n de kũ n daonɛ.

\VS{21}Akũ à pìnɛ: Zaa ma nɛ́ fíti gↄrↄa má yã birenↄ kũna pínki.

\VS{22}Kũ Yesu yã pìi mà, à pìnɛ: Yã mɛ̀n do mɛ́ à gↄ̃̀nnɛ. Ǹ pↄ́ kũ ń vĩnↄ yía pínki, ǹ a ↄgↄ kpá takasidenↄa, ĩnigↄ̃ aruzɛkɛ vĩ ludambɛ. Abire gbɛra ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mai.

\VS{23}Kũ à yã pìi mà, a nɛ̀sɛɛ yàka, zaakũ aruzɛkɛzↄ̃kↄ̃demɛ.

\VS{24}Kũ Yesu a gwà, akũ à pì: À zĩ'ũ manamana aruzɛkɛdenɛ à gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn.

\VS{25}Lakumi gɛ̃na pↄrↄwɛɛn araga de aruzɛkɛde gɛ̃na kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũnla.

\VS{26}Akũ gbɛ̃ kũ ò yã pìi mànↄ pì: Tó lɛmɛ, dí mɛ́ ani fↄ̃ à surabana lee?

\VS{27}Yesu wèḿma à pì: Yã kũ bisãsiri fùa à kɛ, Luda kĩnaa àdi sí kɛ.


\par }{\PP \VS{28}Akũ Pita pì: O beebↄ pínki tò o tɛnyĩ.

\VS{29}Akũ Yesu pìńnɛ: Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ à a bɛ tò ke a nanↄ ke a vĩ̀ninↄ ke a dakũnanↄ ke a de ke a da ke a nɛ́nↄ kpata kũ à bò Luda kĩnaa yãi,

\VS{30}ade ni ɛra à abire taka le de yãla dasidasi andunia dí gũn, ani wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro le andunia kũ àtɛn su gũn.


\par }{\SH Yesu ɛra à a ga kũ a vunaao yã'onaa
\par }
{\R (Mat 20:17-19, Maa 10:32-34)

\par }{\PP \VS{31}Yesu a gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ kàkaraai, akũ à pìńnɛ: Ótɛn gɛ́ Yurusalɛmu. Gwen yã kũ annabinↄ kɛ̃̀ Luda yãn Bisãsiri Nɛ́ musu ni papan pínki sà.

\VS{32}Oni a kpá buri pãnde gbɛ̃nↄa, oni a fobo, oni a sↄ̃sↄ̃, oni lɛ́'i sua, oni a gbɛ̃ kũ flã̀ao, oni a dɛ,

\VS{33}a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ani futɛ.

\VS{34}Ama a ìbaa pìnↄ dí a ke mì dↄ̃ro, zaakũ yã pìi mì utɛnańnɛ, ò dↄ̃ yã kũ àtɛn oro.


\par }{\SH Vĩ̀na barakɛri werekↄ̃anaa
\par }
{\R (Mat 20:29-34, Maa 10:46-52)

\par }{\PP \VS{35}Kũ Yesu kà kãni kũ Yɛrikoo, vĩ̀na ke vutɛna zɛ́ lɛ́a, àtɛn bara kɛ.

\VS{36}Kũ à mà gbɛ̃nↄ tɛn gɛ̃tɛ dasi, akũ à ń lá à pì, bↄ́n òtɛn kɛɛ.

\VS{37}Akũ ò pìnɛ, Yesu Nazɛra mɛ́ àtɛn gɛ̃tɛ gwe.

\VS{38}Akũ à lɛ́ zùi à pì: Yesu, Dauda buri, ǹ ma wɛ̃nda gwa.

\VS{39}Gbɛ̃ kũ ò tɛ́ arɛnↄ gìnɛ ò pì à yĩtɛ, akũ a lɛ́ gbãna zunaa kàra àtɛn pi: Dauda buri, ǹ ma wɛ̃nda gwa.

\VS{40}Yesu zɛ̀ à pì ò mↄ́ kãao. Kũ à sù, akũ Yesu a là à pì:

\VS{41}Bↄ́ ń ye mà kɛnnɛɛ? À wèa à pì: Dikiri, má ye ma wɛ́ gu emɛ.

\VS{42}Akũ Yesu pìnɛ: Ǹ gu e. Ma náani kũ n kɛ̀ mɛ́ à n werekↄ̃a.

\VS{43}Zaa gwe gↄ̃̀nↄ a wɛ́ gu è, akũ à tɛ̀i, àtɛn Luda sáabu kpá. Kũ gbɛ̃ sĩnda pínki è lɛ, akũ ò Luda tↄ́ bò.




\par }\Chap{19}{\SH Zakeusi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kũ Yesu kà Yɛriko, àtɛn gɛ̃tɛ a gũn.

\VS{2}Gbɛ̃ke kú gwe a tↄ́n Zakeusi. Bɛ'ↄgↄsirinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄmɛ, akũsↄ̃ aruzɛkɛdemɛ.

\VS{3}Àtɛn wɛtɛ à e gbɛ̃ kũ Yesu de a ũ, ama gbɛ̃ kutuumɛ, adi fↄ̃ à a èro pari yãi.

\VS{4}Akũ à bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ arɛ à dìdi síri lía de à Yesu e, zaakũ ani gɛ̃tɛ gwe kpamɛ.

\VS{5}Kũ Yesu kà gwe, akũ à wɛ́ sɛ̀ musu à pìnɛ: Zakeusi, ǹ kipa likalika. Séde mà kipa n bɛa gbãra.

\VS{6}Akũ Zakeusi kìpa likalika, à gbãnakɛ kpài kũ pↄnnao.

\VS{7}Kũ gbɛ̃nↄ è lɛ, akũ òtɛn yãkete ká ò pì: À gɛ̀ɛ kipa durunnakɛri bɛa.

\VS{8}Akũ Zakeusi fùtɛ à zɛ̀ à pì Dikirinɛ: Dikiri, mani ma aruzɛkɛ kpado kpaatɛ takasidenↄnɛ. Tó ma gbɛ̃ke blè sↄ̃, mani ɛra mà a gɛ̃nɛ kpáa lɛu siikↄ̃mɛ.

\VS{9}Akũ Yesu pìnɛ: Ɔn dí denↄ surabanaa è gbãra. Zaakũ gbɛ̃ díkĩna se bi Ibrahĩ burimɛ.

\VS{10}Bisãsiri Nɛ́ sù de à gbɛ̃ kũ à sã̀tɛ wɛtɛ à a sura bamɛ.


\par }{\SH Ɔgↄdakɛna zĩkɛrinↄnɛ
\par }
{\R (Mat 25:14-30)

\par }{\PP \VS{11}Gↄrↄ kũ òtɛni a yã pì ma, akũ à ɛ̀ra à yã kàrańnɛ dↄ. Lákũ à kà kãni kũ Yurusalɛmuo nà, òtɛn da kpata kũ à bò Luda kĩnaa ni bo gupuraa gↄ̃̀nↄmɛ, akũ à yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ

\VS{12}à pì: Kína buri ke mɛ́ àtɛn gɛ́ kpata ble bùsu zã̀zãn, ani ɛra à su.

\VS{13}Akũ à a zĩkɛrinↄ sìsi gbɛ̃nↄn kuri, à andurufu ↄgↄwapu kpà ń baadia mɛ̀n basↄsↄↄro à pìńnɛ: Àgↄ̃ laga táo ari màgↄ̃ gɛ́ su.

\VS{14}A bùsudenↄ sↄ̃ ò zã̀agu, akũ ò zĩ̀rinↄ zĩ̀ a kpɛ ò pì: Óni we gbɛ̃ pì kí blewɛrɛro.

\VS{15}A suna kũ kpatablenaao gbɛra, à pì ò zĩkɛri kũ a ↄgↄ kpàḿma pìnↄ sísi, de à le à dↄ̃ lákũ ò àree lè nà.

\VS{16}Gbɛ̃ káaku sù à pì: Dikiri, n ↄgↄ pìi àree kàramɛnɛ lɛu kuri.

\VS{17}Akũ à pìnɛ: N kɛ̀ zĩkɛri mana. Lákũ ń náani vĩ kũ a fítio nà, ĩnigↄ̃ gbãna vĩ wɛ̃tɛ mɛ̀n kurinↄa.

\VS{18}Gbɛ̃ plade sù à pì: Dikiri, n ↄgↄ pìi àree kɛ̀ lɛu sↄↄro.

\VS{19}Akũ à pìnɛ: Mↄkↄ̃n sↄ̃, ĩnigↄ̃ gbãna vĩ wɛ̃tɛ mɛ̀n sↄↄronↄa.

\VS{20}Akũ gbɛ̃ pãnde sù à pì: Dikiri, n ↄgↄn la. Ma ùtɛ kokona bizakasa gũn.

\VS{21}Má n vĩna vĩ, zaakũ n yãnↄn zĩ'ũ. Ndì pↄ́ kũ ńdi ditɛro sɛ́, ndì pↄ́ kũ ńdi tↄ̃ro kɛ̃.

\VS{22}Akũ à pìnɛ: Zĩkɛri zara, n lɛ́ mɛ́ à n karii kɛ̀. Ń dↄ̃ kũ ma yãnↄn zĩ'ũ, madì pↄ́ kũ mádi ditɛro sɛ́, madì pↄ́ kũ mádi tↄ̃ro kɛ̃.

\VS{23}Kũ ń dↄ̃ lɛ, bↄ́yãin ńdi ↄgↄda kɛońnɛroo, de tó ma su, mà a pↄ́ sí kũ a àreeo?

\VS{24}Akũ à pì gbɛ̃ kũ ò kú gwenↄnɛ: À a ↄgↄ pì sía à kpá gbɛ̃ kũ à àree lè lɛu kuriia.

\VS{25}Akũ ò pìnɛ: Dikiri, à àre lɛu kuri kũna kↄ̀.

\VS{26}Akũ à wèḿma à pì: Matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ à pↄ́ vĩn Luda ni karanɛ. Gbɛ̃ kũ à vĩro sↄ̃, bee pↄ́ kũ à vĩ Luda ni síamɛ.

\VS{27}Ma ibɛrɛ kũ ò ye mà kí bleńnɛronↄ sↄ̃, à mↄ́ kũńwo la à ń dɛdɛ ma arɛ.


\par }{\SH Gbãnakɛkpana Yesui Yurusalɛmu
\par }
{\R (Mat 21:1-17, Maa 11:1-19, Yuh 12:12-19)

\par }{\PP \VS{28}Kũ Yesu yã pìi ò à làka, akũ à dà zɛ́n, àtɛn gɛ́ Yurusalɛmu.

\VS{29}Kũ à kà kãni kũ Bɛtɛfageo kũ Bɛtanio, sĩ̀sĩ kũ òdi pi Kùkpɛ gɛrɛɛi, akũ à a ìbaa zĩ̀ gbɛ̃nↄn pla

\VS{30}à pìńnɛ: À gɛ́ lakutu kũ à kátɛ á arɛ direkũ gũn. Tó a gɛ̃, áni zaakinɛ bↄ̀rↄ e bàdↄna gwe, gbɛ̃ke dí dia zikiro. À poro à suo.

\VS{31}Tó ò á lá ò pì, à kɛ̀ deran átɛn poroo, à pi Dikiri mɛ́ à yei.

\VS{32}Akũ zĩ̀rinↄ gɛ̀ɛ, ò è lákũ à òńnɛ nà.

\VS{33}Kũ òtɛn zaaki pì poro, akũ a dikirinↄ ń lá ò pì: Dí mɛ́ à pì à zaaki pìi poroo?

\VS{34}Ò wèḿma ò pì: Dikiri mɛ́ à yei.

\VS{35}Akũ ò sù kũ zaaki pìio Yesunɛ, ò ń utanↄ kpàtɛa, akũ ò Yesu dìa.

\VS{36}Lákũ àtɛn gɛ́ nà, gbɛ̃nↄ tɛni ń utanↄ kpátɛ zɛ́n.


\par }{\PP \VS{37}Kũ à kà kãni kũ gu kũ zɛ́ pìi mìi pɛ̀tɛ Kùkpɛ sĩ̀sĩ guvutɛnwo, akũ pↄnna gũn a ìba kũ ò tɛ́inↄ pínki nà Luda sáabukpanaaa kũ kòto gbãnao daboyã kũ ò ènↄ musu pínki

\VS{38}ò pì:

\par }{\Q Arubarikaden kína kũ àtɛn su kũ Dikiri tↄ́o ũ.

\par }{\Q Aafia kú ludambɛ!

\par }{\Q Ò Luda tↄ́ kpá zaa musu!


\par }{\MM \VS{39}Farisi kũ ò kú zàa gũn kenↄ pìnɛ: Dannɛri, ǹ pata n ìbanↄa.

\VS{40}Akũ à wèḿma à pì: Matɛn oárɛ, tó ò yĩ̀tɛ, gbɛ̀nↄ mɛ́ oni wiki pì lɛ́.


\par }{\SH Yesu ↄ́ↄdↄna Yurusalɛmudenↄnɛ
\par }
{\PP \VS{41}Kũ à nà Yurusalɛmui, à gwà, akũ à ↄ́ↄ dↄ̀ a musu

\VS{42}à pì: Tó n yã kũ ani sunnɛ kũ aafiaaoo dↄ̃̀ gbãra yã dé, de à kɛ nna. Tera sà à utɛnannɛmɛ.

\VS{43}A gↄrↄ ni su kũ n ibɛrɛnↄ ni su ò gbà leinↄ dↄ ò likanyĩ ò n kagura kɛ

\VS{44}oni n gboro oni n gbɛ̃nↄ ú lↄ́ zĩtɛa. Bee gbɛ̀ ken oni tó didikↄ̃aro, kũ ńdi gↄrↄ kũ Luda wɛ́ kpàtɛnyĩ dↄ̃ro yãi.


\par }{\SH Yesu kunna Luda ↄnn
\par }
{\R (Mat 21:12-17, Maa 11:15-19, Yuh 2:13-22)

\par }{\PP \VS{45}Kũ Yesu gɛ̃̀ Luda ↄnn, akũ à pɛ̀ lagayarinↄa.

\VS{46}À pìńnɛ: Ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì: Ma kpɛ́ nigↄ̃ de aduakɛkpɛ ũmɛ, akũ a lìtɛ gbɛ̃blerinↄ tò ũ.


\par }{\PP \VS{47}Lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà Yesu dìgↄ̃ yã dańnɛ Luda ↄnn. Akũ sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ tɛn zɛ́ wɛtɛ ò a dɛ,

\VS{48}ama odi a kɛna zɛ́ ero, kũ gbɛ̃ sĩnda pínki sã kpá òtɛni a yã ma yãi.




\par }\Chap{20}{\SH Yesu gbɛkana a ikooi
\par }
{\R (Mat 21:23-27, Maa 11:27-33)

\par }{\PP \VerseOne{1}Zĩkea Yesu tɛn yã da gbɛ̃nↄnɛ Luda ↄnn, àtɛn baaru nna kpáńnɛ, akũ sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sù

\VS{2}ò pìnɛ: Ǹ owɛrɛ, iko kpaten ntɛn yã dínↄ kɛoo? Dí mɛ́ à n gba iko dí pìi?

\VS{3}Akũ à wèḿma à pì: Makũ se mani yã gbɛkaáwa. À omɛnɛ,

\VS{4}Yahaya gbɛ̃nↄ da'itɛkɛnaa bò Luda kĩnaan yáa, ke bisãsiri kĩnaamɛ?

\VS{5}Akũ ò yã gↄ̃̀gↄ̃ ò pì: Tó o pì Luda kĩnaamɛ, ani ó la, bↄ́yãin ódi Yahaya yã síroo?

\VS{6}Tó o pì bisãsiri kĩnaamɛ sↄ̃, gbɛ̃ sĩnda pínki ni ó pápa kũ gbɛ̀ɛo ò ó dɛdɛ, zaakũ ò Yahaya annabikɛ sì.

\VS{7}Akũ ò wèa ò pì: Ó dↄ̃ gu kũ à bònlo.

\VS{8}Akũ Yesu pìńnɛ: Makũ se mani iko kũ matɛn yã dínↄ kɛo oárɛro.


\par }{\SH Geepi líkpɛ arukɛrinↄ
\par }
{\R (Mat 21:33-46, Maa 12:1-12)

\par }{\PP \VS{9}Akũ Yesu ɛ̀ra à yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: Gbɛ̃ke mɛ́ à geepi líkpɛ bà, akũ à nà arukɛrinↄnɛ ń ↄĩ à fùtɛ kũ táo à gↄrↄ pla kɛ̀ gwe.

\VS{10}Kũ geepizↄ̃gↄrↄ kà, akũ à a zĩ̀ri ke zĩ̀ arukɛrii pìnↄa, de ò a geepi nɛ́ pì kpáa, akũ arukɛrii pìnↄ a gbɛ̃̀, ò à gbàrɛ ↄkori.

\VS{11}Akũ à ɛ̀ra à zĩ̀ri pãnde zĩ̀ dↄ, akũ ò a gbɛ̃̀ ò wé'i dàa ò a gbàrɛ ↄkori.

\VS{12}Akũ à ɛ̀ra a gbɛ̃ aakↄ̃de zĩ̀ dↄ, akũ ò a kĩ̀nna ò pɛ̀a.

\VS{13}Akũ burade pìi pì: Mani kɛ deramɛ sàa? Mani ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃ mɛ̀n do yenyĩde zĩḿma. Ke oni a yã da gwɛɛ?

\VS{14}Kũ arukɛrii pìnↄ a è, ò pìkↄ̃nɛ: Túbiblerin dí, ò a dɛ, a túbi ni gↄ̃wɛrɛ.

\VS{15}Akũ ò bò kãao bura gũn, ò a dɛ̀.

\par }{\PP Tↄ̀! Bↄ́n burade pì ni kɛ kũńwoo?

\VS{16}Ani su à arukɛrii pìnↄ dɛdɛ à bura pì na gbɛ̃ pãndenↄnɛ ń ↄĩ. Kũ gbɛ̃nↄ yã pìi mà ò pì: Òsun ero!

\VS{17}Akũ Yesu ń gwá tíii à pì: Yã kũ ò kɛ̃̀ Luda yãn díkĩna de deraa?

\par }{\Q Gbɛ̀ kũ kpɛ́borinↄ pã kpài

\par }{\Q mɛ́ à gↄ̃̀ kpɛ́ kusuru gbɛ̀ mìde ũ.


\par }{\Q \VS{18}Gbɛ̃ kũ à lɛ̀tɛ gbɛ̀ɛ pìia ni wíwimɛ.

\par }{\Q Tó gbɛ̀ɛ pìi lɛ̀tɛ à sì gbɛ̃a sↄ̃, ani a ú lↄ́mɛ.


\par }{\SH Bɛ'ↄgↄkpana Sizaa yã
\par }
{\R (Mat 22:15-22, Maa 12:13-17)

\par }{\PP \VS{19}Ludayãdannɛrinↄ kũ sa'orikinↄ dↄ̃̀ kũ ń yãin à yãlɛkↄ̃anaa pìi ò, akũ ò zɛ́ wɛ̀tɛ ò a kũ gↄ̃̀nↄ, ama ò vĩna kɛ̀ gbɛ̃nↄnɛ.

\VS{20}Òtɛni a kpákpa, akũ ò zãmbade kũ òtɛni ń zĩda ditɛ gbɛ̃ mana ũnↄ zĩ̀a, de ò le ò a kũ a yã'onaa gũn, ò a kpá ń bùsu gbãnadea à gbãna mↄnɛ.

\VS{21}Akũ zãmbade pìnↄ a là ò pì: Dannɛri, ó dↄ̃ kũ ndì yã o ǹ yã dańnɛ a zɛ́a, ndì gbɛ̃ wɛ́ gwao, ndì Luda zɛ́ dańnɛ kũ yãpurao.

\VS{22}À zɛ́ vĩ ò bɛ'ↄgↄ kpá Sizaa yá ke òsun kpáaro?

\VS{23}Yesu ń manafikikɛ dↄ̃̀ḿma, akũ à pìńnɛ:

\VS{24}À ↄgↄ pì do mↄmɛnɛ mà gwa. Dí mì wãnzãn dí kũ a tↄ́oo? Ò wèa ò pì: Siza pↄ́mɛ.

\VS{25}Akũ à pìńnɛ: Tↄ̀, à pↄ́ kũ à de Siza pↄ́ ũ kpá Sizaa, à pↄ́ kũ à de Luda pↄ́ ũ kpá Ludaa.

\VS{26}Akũ ò fùa ò a kũ a yã'onaa gũn gbɛ̃nↄ wára. A yãwemmanaa bò ń sarɛ, akũ ò ń lɛ́ nàkↄ̃a.


\par }{\SH Gɛ̀nↄ vuna yã
\par }
{\R (Mat 22:23-33, Maa 12:18-27)

\par }{\PP \VS{27}Akũ Sadusi kũ òdi pi gɛ̀nↄ dì vuronↄ sù Yesu kĩnaa, ò a gbɛ̀ka

\VS{28}ò pì: Dannɛri, Musa òwɛrɛ a takada gũn à pì: Tó gbɛ̃ gà à a nanↄ tò nɛ́'isari, a dakũna gyaanↄ pì sɛ́ de à le à nɛ́ buri dato a vĩ̀ninɛ.

\VS{29}Lɛmɛ dedokↄ̃nↄnↄn kun gbɛ̃nↄn suppla. Woru nↄ sɛ̀, akũ à gà nɛ́'isari.

\VS{30}Akũ Sabi nↄ pìi sɛ̀ dↄ.

\VS{31}Sabi gbɛra Biↄ sɛ̀ dↄ. Ò kɛ̀ lɛ ń gbɛ̃nↄn suppla ń pínki, ò gàga nɛ́'isari.

\VS{32}Ń pínki gbɛran nↄ pìi gà se.

\VS{33}Tↄ̀! Gɛ̀nↄ vuna gↄrↄ zĩ ń dí mɛ́ anigↄ̃ nↄ pì vĩi? Zaakũ ń gbɛ̃nↄn suppla ń pínki ò a dↄ̃̀ nↄ ũmɛ.

\VS{34}Akũ Yesu wèḿma à pì: Andunia la gbɛ̃nↄ dì nↄ sɛ́ òdi zã kɛ,

\VS{35}ama gbɛ̃ kũ Luda dìtɛ kũ ò kↄ̃ sìo ò bo gan ò andunia dufu lenↄ ni nↄ sɛ́ro, oni zã kɛro.

\VS{36}Onigↄ̃ kun lán malaikanↄn kun nàmɛ, oni ga doro. Onigↄ̃ de Luda nɛ́nↄ ũmɛ, gàavunↄ ũ.

\VS{37}Bee Musa à gɛ̀nↄ vuna yã bìriańnɛ, gu kũ à tariankpã yã òn à pì, Dikirimɛ Ibrahĩ kũ Isaakuo kũ Yakubuo Luda ũ.

\VS{38}Dikiri dì kɛ gɛ̀nↄ Luda ũro, gbɛ̃ bɛ̃nɛnↄ Ludamɛ, zaakũ gbɛ̃ sĩnda pínki bɛ̃nɛ Ludanɛ.

\VS{39}Akũ ludayãdannɛri kenↄ fùtɛ ò yã ò ò pì: Dannɛri, n yã mana ò.

\VS{40}Akũ odi sù ò yãke làa doro.


\par }{\SH Arumasihu buri yã
\par }
{\R (Mat 22:41-46, Maa 12:35-37)

\par }{\PP \VS{41}Yesu ń lá à pì: À kɛ̀ dera òdi pi Dauda burin Arumasihu ũu?

\VS{42}Zaakũ Dauda pì Zabura takada gũn:

\par }{\Q Dikiri pì ma dikirinɛ à vutɛ a ↄplai


\par }{\Q \VS{43}ari àgↄ̃ a ibɛrɛnↄ kɛnɛ tìntin ũ.


\par }{\MM \VS{44}Kũ Dauda a sìsi Dikiri, à kɛ̀ dera anigↄ̃ de a buri ũ dↄↄ?


\par }{\SH Ludayãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ manafiki
\par }
{\R (Mat 23:1-36, Maa 12:38-40)

\par }{\PP \VS{45}Kũ gbɛ̃ sĩnda pínki tɛni a yã ma, akũ à pì a ìbanↄnɛ:

\VS{46}À laakari kɛ ludayãdannɛrinↄi. Òdigↄ̃ ye ògↄ̃ kure kũ uta zↄ̃kↄ̃nↄo dana, de ògↄ̃ fↄ kpákpaḿma ɛtɛnↄa. Òdigↄ̃ ye ò vutɛ aduakɛkpɛ vutɛki mananↄn kũ pↄnna pↄ́ble vutɛki mananↄo.

\VS{47}Òdi adua gbã̀na kɛ de gbɛ̃nↄ ń e yãi, akũ òdi gyaanↄnↄ kpɛ́ síḿma. Ń wɛ́tãmmana nigↄ̃ pãsĩ de gbɛ̃ sĩnda pínki pↄ́la.




\par }\Chap{21}{\SH Gyaanↄ takaside gbadanaa
\par }
{\R (Maa 12:41-44)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kũ Yesu wɛ́ sɛ̀ musu, akũ à è ↄgↄdenↄ tɛni ń gbanↄ ká ↄgↄdaki gũn.

\VS{2}Akũ à gyaanↄ takaside ke è gwe, à kↄbↄ pla dàn.

\VS{3}Akũ à pì: Yãpuran matɛn oárɛ, gyaanↄ takaside pì ↄgↄ dàn de gbɛ̃ sĩnda pínkila.

\VS{4}Zaakũ ń ↄgↄ dasi gũnn ò bòn ò kàn ń pínki. Nↄgbɛ̃ pì sↄ̃, a takasikɛ gũn pↄ́ kũ à vĩ à pↄ́ bleon à dàn pínki.


\par }{\SH Yurusalɛmu kakatɛna kũ andunia lákagↄrↄ sèedanↄ
\par }
{\R (Mat 24:1-22, Maa 13:1-20)

\par }{\PP \VS{5}Gbɛ̃kenↄ tɛn Luda ↄn yã o, ò pì ò a kpɛ́nↄ kɛ̀kɛ mana kũ gbɛ̀ mananↄ kũ pↄ́ kũ ò Luda gbànↄ, akũ Yesu pì:

\VS{6}Gↄrↄke ni su, pↄ́ kũ a è dínↄ, bee gbɛ̀ ken oni tó dikↄ̃aro, oni gboro pínkimɛ.

\VS{7}Akũ ò a là ò pì: Dannɛri, bↄrɛn yã dínↄ ni kɛɛ? Bↄ́ mɛ́ anigↄ̃ de a kɛgↄrↄ sèeda ũu?

\VS{8}Akũ à wèḿma à pì: À laakari kɛ, àsun tó ò á sãtɛro, zaakũ oni su dasi kũ ma tↄ́o, onigↄ̃ pi Arumasihumɛ ń ũ, gↄrↄ pì sↄ̃ à kà kãni. Ásun tɛ́ńyĩro.

\VS{9}Tó a zĩ̀nↄ baaruu mà ke futɛkↄ̃ina yãnↄ, àsun tó vĩna á kũro. Sé abirekũnↄ kɛ káaku gĩa, ama andunia ni láka gↄ̃̀nↄro.

\VS{10}Akũ à pìńnɛ: Buri kũ burio ni futɛkↄ̃i, lɛmɛ dↄ bùsu kũ bùsuuo.

\VS{11}Zĩtɛ yĩgãyĩgãna pãsĩnↄ kũ nàao kũ gagagyãnↄ nigↄ̃ kú gukenↄa. Àlesi bɛ̃̀nɛ vĩna yãnↄ ni bo ludambɛ.


\par }{\PP \VS{12}De yã pìnↄ kpɛ́ à su pínki oni á kũkũ ò wɛ́ tãáwa. Oni á na aduakɛkpɛdenↄnɛ ń ↄĩ, oni á ká kpɛ́siran, oni gɛ́ kãáo kínanↄ kũ bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄnↄ arɛ ma tↄ́ yãi,

\VS{13}ánigↄ̃ deńnɛ ma sèedadenↄ ũ.

\VS{14}À á laakari kpátɛ, àsun káaku yã kũ áni o damu kɛro,

\VS{15}zaakũ makũ mɛ́ mani yã daárɛ á lɛ́n, mani á gba ↄ̃ndↄ̃, de á ibɛrɛ ke sún gí a yãi ke à á ɛ́kɛ boro.

\VS{16}Bee á de kũ á dao kũ á vĩ̀ninↄ kũ á dakũnanↄ kũ á danɛnↄ kũ á gbɛ̃nnanↄ ni á kpáḿma, ò á gbɛ̃kenↄ dɛ.

\VS{17}Gbɛ̃ sĩnda pínki ni zãágu ma yãi,

\VS{18}ama bee á mìkã wɛ́n do ni zukũnaro.

\VS{19}Zɛna gbãna gũn áni wɛ̃̀ndi le.


\par }{\PP \VS{20}Tó a è zĩ̀karinↄ lìka Yurusalɛmui, àgↄ̃ dↄ̃ kũ a kakatɛnaa zã̀ doro.

\VS{21}Gbɛ̃ kũ ò kú Yudeanↄ bàa sí ò mì pɛ́ kpinↄa, gbɛ̃ kũ ò kú Yurusalɛmunↄ fãkↄ̃a. Lakutudenↄ sún gɛ̃ a gũnlo.

\VS{22}Zaakũ gↄrↄ pì bi wɛ́tãmmagↄrↄmɛ, de yã kũ ò kɛ̃̀ Luda yãn papa pínki yãi.

\VS{23}Waiyoo nↄ̀sindarenↄ kũ nɛ́randenↄ gↄrↄ birea, zaakũ bùsuu pì wari nigↄ̃ zↄ̃kↄ̃, Luda pↄfɛ̃ ni kipa gbɛ̃ pìnↄa.

\VS{24}Oni ń gbɛ̃kenↄ dɛdɛ kũ fɛ̃nɛdao, oni ń gbɛ̃kenↄ kũkũ ò tá kũńwo bùsu sĩnda pínki gũn zĩ̀zↄnↄ ũ, buri pãndenↄ ni kìti pá Yurusalɛmua ari ń gↄrↄ papa.


\par }{\SH Bisãsiri Nɛ́ sunaa
\par }
{\R (Mat 24:29-35, Maa 13:24-31)

\par }{\PP \VS{25}Sèedanↄ nigↄ̃ kú ifãntɛ̃a kũ mↄvuraao kũ susunɛnↄ, buri sĩnda pínki nigↄ̃ kú pↄsiran andunia gũn. Onigↄ̃ kú bídi gũn ísira kĩni kũ a zuzunaao yãi.

\VS{26}Vĩnakɛna yã kũ àtɛni su anduniaaa yãi gídi ni tó gbɛ̃nↄ gbãsĩ lɛ́, zaakũ pↄ́ kũ ò kú ludambɛnↄ ni sãtɛ ń kúkia,

\VS{27}gbasa wà Bisãsiri Nɛ́ suna e ludambɛ lukun kũ gbãnao kũ gakuri zↄ̃kↄ̃ↄo.

\VS{28}Tó yã birenↄ nà kɛnaaa, à futɛ à zɛ, à á mì sɛ́ musu, zaakũ á surabana mɛ́ à kà kãni.


\par }{\PP \VS{29}Yesu yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: À kaka lí gwa kũ lí kparanↄ.

\VS{30}Tó a è ò lá bↄ̀tↄↄ kù, adì dↄ̃ á zĩda kũ guwãnagↄrↄ kà kãni.

\VS{31}Lɛmɛ sↄ̃, tó a è yã pìnↄ tɛn kɛ lɛ, àgↄ̃ dↄ̃ kũ kína kũ à bò Luda kĩnaa sunaa kà kãni.

\VS{32}Yãpuran matɛn oárɛ, gↄrↄ dí gbɛ̃nↄ ni gɛ̃tɛro ari yã pìnↄ gɛ́ kɛo pínki.

\VS{33}Musu kũ zĩtɛo ni gɛ̃tɛ, ama ma yãnↄn gɛ̃tɛna vĩro.


\par }{\PP \VS{34}À laakari kɛ. Ásun tó pãpãkɛna kũ wɛ̃dɛkɛnaao kũ wɛ̃̀ndi damukɛnaao á laakari síáwaro, de a sugↄrↄ sún á kũ kãnto lán tankutɛ bàro yãi.

\VS{35}Zaakũ ani kútɛ gbɛ̃ kũ ò kú andunia gũnnↄa gu sĩnda pínki.


\par }{\PP \VS{36}À itɛ̃ kɛ, àgↄ̃ adua kɛ baala'i, de à fↄ̃ à piti yã kũ àtɛn sua pínki à zɛ Bisãsiri Nɛ́ arɛ.

\VS{37}Lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà Yesu dìgↄ̃ yã dańnɛ Luda ↄnn. Tó ↄkↄsi kɛ̀, àdi bo à gɛ́ i Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi.

\VS{38}Kↄnkↄkↄnkↄ gbɛ̃ sĩnda pínki dì futɛ à gɛ́ a yã ma Luda ↄnn.




\par }\Chap{22}{\SH Lɛ́kpakũsũna Yesui
\par }
{\R (Mat 26:1-5, Maa 14:1-2, Yuh 11:45-53)

\par }{\PP \VerseOne{1}Burodi Futɛnasari dikpɛ kũ òdi pi Vĩnla kà kãni.

\VS{2}Sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ tɛn zɛ́ wɛtɛ ò Yesu dɛ, zaakũ òtɛn vĩna kɛ gbɛ̃nↄnɛ.


\par }{\SH Yudasi bona Yesu kpɛ
\par }
{\R (Mat 26:14-16, Maa 14:10-11)

\par }{\PP \VS{3}Akũ Setan gɛ̃̀ Yudasi kũ òdi pinɛ Isikariↄti gũn, gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ dokemɛ.

\VS{4}Akũ Yudasi gɛ̀ɛ à yã ò kũ sa'orikinↄ kũ Luda ↄn dãkpãri gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ lákũ áni kɛ nà à Yesu kpáḿma.

\VS{5}Ń pↄ kɛ̀ nna, akũ ò lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ̀ ò ↄgↄ kpáa.

\VS{6}À zɛ̀o, akũ àtɛn zɛ́ wɛtɛ à Yesu kpáḿma gbɛ̃nↄ kpɛ.


\par }{\SH Vĩnla pↄ́blenaa
\par }
{\R (Mat 26:17-25, Maa 14:12-21, Yuh 13:21-30)

\par }{\PP \VS{7}Burodi Futɛnasari dikpɛ gↄrↄ kà, gↄrↄ kũ òdi Vĩnla sãnɛ bↄ̀rↄↄ kùtu kpá.

\VS{8}Akũ Yesu Pita kũ Yuhanao zĩ̀ à pì: À gɛ́ Vĩnla pↄ́bleyã kɛkɛwɛrɛ.

\VS{9}Akũ ò a là ò pì: Ń ye ò kɛkɛ mámɛɛ?

\VS{10}Akũ à wèḿma à pì: Tó a gɛ wɛ̃tɛ gũn, gↄ̃gbɛ̃ ke ni daálɛ à í sɛna kũ loo. À tɛ́i ari ↄn kũ ani gɛ̃n.

\VS{11}À o ↄn pì bedenɛ, Dannɛri pì, mán kipaki kunn, gu kũ áni Vĩnla pↄ́ blen kũ a ìbanↄo?

\VS{12}Ani kpɛ́ musu zↄ̃kↄ̃ kũ ò kɛ̀kɛ mↄárɛ. À pↄ́bleyã kɛkɛ gwe.


\par }{\PP \VS{13}Kũ ò gɛ̀ɛ, ò è lákũ Yesu òńnɛ nà, akũ ò Vĩnla pↄ́bleyã kɛ̀kɛ gwe.


\par }{\SH Dikiri pↄ́ble
\par }
{\R (Mat 26:26-30, Maa 14:22-26, 1Kↄ 11:23-25)

\par }{\PP \VS{14}Kũ a gↄrↄ kà, Yesu sù à vùtɛ gwe kũ a zĩ̀rinↄ lɛɛlɛ.

\VS{15}Akũ à pìńnɛ: Vĩnla pↄ́ble dí blena kãáo ni tɛni ma dɛ manamana ari màgↄ̃ gɛ́ wari kɛ,

\VS{16}zaakũ matɛn oárɛ, mani ble doro ari kpata kũ à bò Luda kĩnaa gɛ́ boo gupuraa, gbasa dikpɛ yãpura gɛ́ su.

\VS{17}Kũ à toko sɛ̀, à Luda sáabu kpà, akũ à pì: À sí à dↄdↄkↄ̃nɛ,

\VS{18}zaakũ matɛn oárɛ, mani geepi'i mi doro ari kpata kũ à bò Luda kĩnaa gɛ́ boo gupuraa.

\VS{19}Kũ à burodii sɛ̀, akũ à arubarikaa dàn à lìkↄ̃rɛ à kpàḿma à pì: Ma mɛ̀ kũ má kpà á yãin dí, àgↄ̃ abirekũ kɛ ma yã dↄnaágu yãi.

\VS{20}Kũ ò pↄ́ blè ò làka, à toko pìi sɛ̀ lɛ dↄ à pì: Ma aru kũ ani bↄtɛárɛn dí, Luda bàka kunna kũ gbɛ̃nↄo tera aru ũ.

\VS{21}Ma bonkpɛde ↄ kú kũmao ta gũn,

\VS{22}zaakũ Bisãsiri Nɛ́ ni kpágui lákũ Luda dìtɛnɛ nàmɛ. Waiyoo gbɛ̃ kũ ani a kpáḿma pìi.

\VS{23}Akũ ò nà kↄ̃ lalanaaa ò pì: Ó dí mɛ́ ani yã bire kɛɛ?


\par }{\SH Yesu lɛ́dana a ìbanↄa
\par }
{\PP \VS{24}Akũ lɛ́kpakↄ̃anaa fùtɛ ń tɛ́, kũ ò ye ò dↄ̃ ń gbɛ̃ kũ à de a dakela.

\VS{25}Akũ Yesu pìńnɛ: Buri pãnde kínanↄ dì gbãna ble ń gbɛ̃nↄa, gbãnadenↄ sↄ̃ òdi ń zĩda sísi yãmanakɛrinↄ.

\VS{26}Ama àsun kɛ lɛro. Séde gbɛ̃ kũ à zↄ̃kↄ̃ á tɛ́ gↄ̃ de lán gbɛ̃ kũ à kĩanaái bà. Séde á don'arɛde gↄ̃ de lán gbɛ̃ kũ àtɛn zĩ kɛárɛ bà.

\VS{27}Pↄ́bleri kũ zĩ̀riio, ń dí mɛ́ à zↄ̃kↄ̃ↄ? Pↄ́bleriinloo? Makũ sↄ̃ má kú á tɛ́ lán zĩ̀rii bàmɛ.

\VS{28}Gbɛ̃ kũ ò zɛ̀ kũmao ma warikɛnaa gũnnↄn á ũ.

\VS{29}Lákũ ma De ma ka kpatan nà, lɛn mani á ká kpatan lɛ se,

\VS{30}áni pↄ́ ble kũmao ma kpatan, áni vutɛ kíblegbaaa àgↄ̃ yã gↄ̃gↄ̃ Isaraila buri mɛ̀n kuri awɛɛplanↄnɛ.


\par }{\SH Yesu gĩnakɛ à dↄ̃ yã kũ Pita ni kɛ
\par }
{\R (Mat 26:31-35, Maa 14:27-31, Yuh 13:36-38)

\par }{\PP \VS{31}Simↄ, Simↄ, ǹ ma. Setan zɛ́ wɛ̀tɛ à á fãfã lákũ òdi pↄ́blewɛ fãfã nà.

\VS{32}Akũ ma adua kɛ̀nnɛ de ma náani kũ ń vĩ sún kĩammaro. Tó n ɛra n suma, ǹ n gbɛ̃nↄ gba gbãna.

\VS{33}Pita pìnɛ: Dikiri, ma sì ò ma da kpɛ́siran mà ga kũnwo.


\par }{\PP \VS{34}Yesu pì: Pita, matɛn onnɛ, ari ko gↄ̃ gɛ́ lɛ́ zuo gbãra, ĩni ledi kpámai gɛ̃̀n aakↄ̃.

\VS{35}Akũ à ń lá à pì: Kũ ma á zĩ ↄgↄsↄ̃nↄ kũ bↄ̀kↄlokonaao kũ kyatenↄ sari, pↄ́ke kĩ̀aáwa yá? Akũ ò pì: Oi.

\VS{36}Akũ à pìńnɛ: Tera sà gbɛ̃ kũ à ↄgↄsↄ̃nↄ vĩ, à sɛ́. Lɛmɛ dↄ kũ bↄ̀kↄlokonaao. Gbɛ̃ kũ à fɛ̃nɛda vĩ sↄ̃ro, à a uta yía à lú.

\VS{37}Matɛn oárɛ, séto yã kũ ò kɛ̃̀ Luda yãn ma musu papa kũ ò pì: Ò a dìtɛ dokↄ̃nↄ kũ taarikɛrinↄ. Yã kũ ò kɛ̃̀ ma musu pì mɛ́ àtɛn kɛ sà.

\VS{38}Ò pì: Dikiri, fɛ̃nɛda mɛ̀n plan dí. Akũ à pìńnɛ: Abirekũ mↄ̀.


\par }{\SH Yesu aduakɛna zaa Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi
\par }
{\R (Mat 26:36-46, Maa 14:32-42)

\par }{\PP \VS{39}Yesu bò à gɛ̀ɛ Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi lákũ àdi kɛ nà. A ìbanↄn tɛ́i.

\VS{40}Kũ à kà gu kũ àtɛn gɛ́n, à pìńnɛ: À adua kɛ de ásun fu yↄ̃ogwanaaaro.

\VS{41}Akũ à kɛ̃̀ḿma à kà lákũ òdi gbɛ̀ zu à lɛ́tɛ taka bà. Akũ à kùtɛ à adua kɛ̀

\VS{42}à pì: Baa, tó ń ye, ǹ toko'í síma, ama adi kɛ ma pↄyenyĩnaanlo, séde n pↄ́.

\VS{43}Akũ malaikaa bò ludambɛ à sùa à a gbà gbãna.

\VS{44}Kunna wɛ́tãmma gũn àtɛn adua kɛ kũ kokario. Akũ a ísimma tɛn tↄ́ zĩtɛ lán arutↄnaa bà.

\VS{45}Kũ à adua kɛ̀, à fùtɛ à ɛ̀ara à sù à a ìbanↄ lè, òtɛn i o kũ pↄsirao.

\VS{46}Akũ à pìńnɛ: À kɛ̀ dera átɛn i oo? À futɛ à adua kɛ de ásun fu yↄ̃ogwanaaaro.


\par }{\SH Yesu kũnaa
\par }
{\R (Mat 26:47-56, Maa 14:43-50, Yuh 18:3-11)

\par }{\PP \VS{47}Kũ à kpɛ́ àtɛn yã o, akũ ò kà dasidasi. Gbɛ̃ kũ òdi pinɛ Yudasi, a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ doke mɛ́ à dòńnɛ arɛ. Kũ à nài de à lɛ́ pɛ́a,

\VS{48}akũ Yesu pìnɛ: Yudasi, lɛ́pɛnaaan ĩni Bisãsiri Nɛ́ kpáoḿma yá?

\VS{49}Kũ gbɛ̃ kũ ò kú kũ Yesuonↄ yã kũ àtɛn su è ò pì: Dikiri, ò ń lɛ́lɛ kũ fɛ̃nɛdaon yá?

\VS{50}Akũ ń gbɛ̃ do sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ zĩ̀rii lɛ̀ à a ↄpla sã gò.

\VS{51}Akũ Yesu pì: À abirekũ tó. Kũ à ↄ nà a sãa, akũ a sã ɛ̀ra à nàn.

\VS{52}Akũ à pì sa'orikinↄ kũ Luda ↄn dãkpãrinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ ò sùinↄnɛ: A sumai kũ fɛ̃nɛdanↄ kũ gònↄ lákũ kpãni wɛ́dewɛn ma ũ bà yá?

\VS{53}Lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà madìgↄ̃ kú kãáo Luda ↄnn, akũ ádi ↄ namaro. Ama gↄrↄ dí de á pↄ́ ũmɛ, gusira kíblena gↄrↄmɛ.


\par }{\SH Pita ledikpana Yesui
\par }
{\R (Mat 26:57-58, 69-75, Maa 14:53-54, 66-72, Yuh 18:12-18, 25-27)

\par }{\PP \VS{54}Kũ ò Yesu kũ̀ ò sù kãao, ò gɛ̀ɛ kãao sa'oriki zↄ̃kↄ̃ bɛa. Pita tɛ́ ń kpɛ zã̀zã.

\VS{55}Kũ ò tɛ́ kà ↄn gura, ò kàtɛ ò lìkai, akũ Pita sù à sↄ̀tↄ ń tɛ́.

\VS{56}Zↄ̀nↄkpare ke a è, akũ à wɛ́ dìa à pì: Gbɛ̃ dí kú kãao sↄ̃ bi.

\VS{57}Akũ à ledi kpài à pì: Nↄgbɛ̃, má a dↄ̃ro.

\VS{58}Kũ à kɛ̀ saa fíti gbɛ̃ pãnde a è, akũ à pì: Mↄkↄ̃n se, ń gbɛ̃ domɛ n ũ. Akũ Pita pì gↄ̃gbɛ̃ pìinɛ: Makũmɛro.

\VS{59}Kũ gↄrↄ gɛ̃̀tɛ lán awa do bà, gbɛ̃ pãnde nàkarao à pì: Yãpura gbɛ̃ díkĩna kú kãaomɛ, zaakũ Galili gbɛ̃mɛ.

\VS{60}Akũ Pita pì: Má dↄ̃ pↄ́ kũ ń tɛ́aro. Zaa gwe gↄ̃̀nↄ kũ àtɛn yã o, akũ ko lɛ́ zù.

\VS{61}Dikiri lìtɛ à wɛ́ pɛ̀ Pitaa, akũ yã kũ à òo dↄ̀ Pitagu kũ à pì, ari ko gↄ̃ gɛ́ lɛ́ zu gbãra, ani ledi kpáai gɛ̃̀n aakↄ̃.

\VS{62}Akũ Pita bò bàai à pↄsira ↄ́ↄ dↄ̀.


\par }{\SH Yesu fobonaa
\par }
{\R (Mat 26:67-68, Maa 14:65)

\par }{\PP \VS{63}Gbɛ̃ kũ òtɛn Yesu dãkpãnↄ a fobò ò a gbɛ̃̀.

\VS{64}Ò pↄ́ yĩ̀nɛ a ãnnwa, akũ òtɛni a lala ò pì: Ǹ annabikɛyã o, dí mɛ́ à n lɛɛ?

\VS{65}Dↄkɛna kãao gũn ò yã dasi pãndenↄ ònɛ dↄ.


\par }{\SH Yuda gbãnadenↄ yãkpatɛkɛna kũ Yesuo
\par }
{\R (Mat 26:59-66, Maa 14:55-64, Yuh 18:19-24)

\par }{\PP \VS{66}Kũ gu dↄ̀, Yuda gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kↄ̃ kàkara, sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ ń pínki, akũ ò Yesu sɛ̀ ò gɛ̀ɛo ń yãkpatɛkɛkia.

\VS{67}Akũ ò a là ò pì: Arumasihumɛ n ũ yá? Ǹ owɛrɛ. À wèḿma à pì: Tó ma òárɛ, áni síro.

\VS{68}Tó ma yãke làáwa sↄ̃, áni wero.

\VS{69}Zaa tera Bisãsiri Nɛ́ nigↄ̃ vutɛna Luda Gbãnade ↄplai.

\VS{70}Akũ gbɛ̃ sĩnda pínki pì: Ase Luda Nɛ́mɛ n ũ yá? Akũ à wèḿma à pì: Lákũ a ò nà, makũmɛ a ũ.

\VS{71}Akũ ò pì: Ó bàka ũgba kũ sèedadeo dↄↄ? O mà a lɛ́n kↄ̀.




\par }\Chap{23}{\SH Pilati yãkpatɛkɛna kũ Yesuo
\par }
{\R (Mat 27:1-2, Maa 15:1-5, Yuh 18:28-38)

\par }{\PP \VerseOne{1}Akũ ò fùtɛ ń pínki ò gɛ̀ɛ kãao Pilati kĩnaa.

\VS{2}Òtɛn yã dia ò pì: O gbɛ̃ dí lè àtɛn gudɛ kɛ ó bùsun, àdi gíńnɛ ò bɛ'ↄgↄ kpá Sizaa, akũ à a zĩda dìtɛ Arumasihu ũ, kína ũ.

\VS{3}Akũ Pilati a là à pì: Mↄkↄ̃n Yudanↄ kína ũ yá? À wèa à pì: Lɛn n ò lɛ.

\VS{4}Akũ Pilati pì sa'orikinↄ kũ pari kũ ò kú gwenↄnɛ: Mádi taari e gↄ̃gbɛ̃ pìiaro.

\VS{5}Akũ ò nàkara kãao ò pì: Àdigↄ̃ tɛ́ ká gbɛ̃nↄgu a yãdannɛnaa gũn Yudea bùsun pínki. À nàa Galilimɛ ari à gɛ̀ɛ à kào la sà.


\par }{\PP \VS{6}Kũ Pilati mà lɛ, akũ à gbɛ̀ka tó Galili gbɛ̃mɛ a ũ.

\VS{7}Kũ à dↄ̃ kũ à bò Hɛrↄdu bùsummɛ, akũ Hɛrↄdu pì sↄ̃ à kú Yurusalɛmu zĩ birea, akũ à a gbàrɛa.

\VS{8}Kũ Hɛrↄdu Yesu è, akũ a pↄ kɛ̀ nna manamana. À a baaruu mà, akũ à ye ń wɛ́ kɛ pla zaa gìkɛna. À wɛ́ dↄ à Yesu daboyãkɛna e.

\VS{9}À yãnↄ làlaa dasi, akũ Yesu dí a ke wearo.

\VS{10}Sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄn zɛna gwe òtɛn yã didia pãsĩpãsĩ.

\VS{11}Hɛrↄdu kũ a sozanↄ Yesu gya bò ò a fobò ò uta wɛ́de dànɛ, akũ à ɛ̀ra à a gbàrɛ Pilatia.

\VS{12}Zĩ birea Hɛrↄdu kũ Pilatio gↄ̃̀ kↄ̃ gbɛ̃ ũ, zaakũ ò ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ kↄ̃o yã.


\par }{\SH Yãdana Yesula
\par }
{\R (Mat 27:15-26, Maa 15:6-15, Yuh 18:39-19:16)

\par }{\PP \VS{13}Pilati sa'orikinↄ kũ gbãnadenↄ kũ gbɛ̃ kparanↄ kàkara ń pínki

\VS{14}à pìńnɛ: A sumɛnɛ kũ gↄ̃gbɛ̃ kũ a pì gudɛriimɛɛo. Ma a làla á wára yã kũ a dìdianↄ musu, mádi e à taari ke kɛ̀ro.

\VS{15}Lɛn Hɛrↄdu dí ero lɛ se, zaakũ à ɛ̀ra à a gbàrɛwámɛ. À gwa, adi yãke kɛ kũ à kà mà a dɛro.

\VS{16-17}Mani tó ò wari dↄa, gbasa mà a gbarɛ.

\VS{18}Akũ ò wiki lɛ̀ ń pínki lɛɛlɛ ò pì: Ǹ gↄ̃gbɛ̃ pì dɛ! Ǹ Baraba gbarɛwɛrɛ!

\VS{19}Ò Baraba pìi dà kpɛ́siran yã bona gbãnadenↄ kpɛ kũ gbɛ̃dɛnaao yãimɛ.

\VS{20}Pilati ye à Yesu gbarɛ, akũ à gbɛ̃nↄ laakarii gàtɛ à sùawa.

\VS{21}Akũ ò ɛ̀ra ò wiki lɛ̀ ò pì: Ǹ a pá lía! Ǹ a pá lía!

\VS{22}A gɛ̃̀n aakↄ̃deo Pilati pìńnɛ: Bↄ́ dàan à kɛ̀ɛ? Mádi taari kũ à kà ò a dɛ earo. Mani tó ò wari dↄa, gbasa mà a gbarɛ.

\VS{23}Akũ ò zɛ̀i òtɛn gbɛkaa kũ wiki gbãnao à a pá lía. Akũ ń zukakanaa tò ò yã blè.

\VS{24}Akũ Pilati dìtɛ kũ ò kɛ lákũ ò gbɛ̀kaawa nà.

\VS{25}Gↄ̃gbɛ̃ kũ ò dà kpɛ́siran bona gbãnadenↄ kpɛ kũ gbɛ̃dɛnaao yãi kũ ò gbɛ̀kaa pìin à gbàrɛńnɛ, akũ à Yesu kpà gai lákũ ò yei nà.


\par }{\SH Yesu pana lía
\par }
{\R (Mat 27:32-44, Maa 15:21-32, Yuh 19:17-27)

\par }{\PP \VS{26}Kũ òtɛn gɛ́ kãao, akũ Sirɛni gbɛ̃ Simↄ tɛn su kũ burao, akũ ò a kũ̀ ò lígbãndurukpanaa dìnɛ àgↄ̃ tɛ́o Yesui.

\VS{27}Pari bò tɛ́i kũ nↄgbɛ̃ kũ òtɛn ↄ́ↄ dↄ òtɛn wɛ̃nda kɛnɛnↄ.

\VS{28}Yesu lìtɛ à arɛ dↄ̀ḿma à pì: Yurusalɛmu nↄgbɛ̃nↄ, àsun ↄ́ↄ dↄ ma yãiro. À ↄ́ↄ dↄ á zĩda yãi kũ á nɛ́nↄ.

\VS{29}Zaakũ a gↄrↄ tɛn su kũ oni pi: Arubarikadenↄn para kũ odi nɛ́ iro, nɛ́ dí ń yↄ̃ mironↄ ũ.

\VS{30}Gↄrↄ birea

\par }{\Q oni pi kpinↄ lɛ́tɛ à siḿma,

\par }{\Q oni o sĩ̀sĩnↄ lɛ́tɛ à dańla.


\par }{\MM \VS{31}Lákũ òtɛn yã dí taka kɛ kũ lí búsuo, lí kori pↄ́ nigↄ̃ de deraa?


\par }{\PP \VS{32}Òtɛn gɛ́ kũ dàkɛri gbɛ̃nↄn pla kenↄ dↄ, de ò ń dɛdɛ kũ Yesuo lɛɛlɛ.

\VS{33}Kũ ò kà gu kũ òdi pi Mìtokokia, akũ ò a pà lía gwe kũ dàkɛrii pìnↄ, gbɛ̃ do a ↄplai, gbɛ̃ do a ↄzɛi.

\VS{34}Akũ Yesu pì: Baa, ǹ gaafara kɛńnɛ, zaakũ ò dↄ̃ pↄ́ kũ òtɛn kɛro. Akũ ò kàpaa kpà ò a pↄ́kasanↄ kpàatɛkↄ̃nɛ.

\VS{35}Gbɛ̃nↄn zɛna gwe ò wɛ́ kà òtɛni a gwa, akũ Yuda gbãnadenↄ tɛn lɛ́zuki kɛa ò pì: A gbɛ̃ pãndenↄ sura bà. Tó Arumasihu kũ Luda dìtɛmɛ a ũ, à a zĩda sura baee!

\VS{36}Sozanↄ tɛni a lalandi kɛ dↄ. Akũ ò nài ò sèwɛ̃ kpã̀kpãa dↄ̀nɛ

\VS{37}ò pì: Tó Yudanↄ kínamɛ n ũ, ǹ n zĩda sura ba.

\VS{38}Sèeda ke na a mìi musu ò kɛ̃̀a:


\par }{\PC Yudanↄ kínan dí!

\par }{\MM \VS{39}Dàkɛri kũ ò lokona lía pìnↄ do dↄkɛna yã ònɛ à pì: Arumasihumɛ n ũroo? Ǹ n zĩda sura ba kũ ókↄ̃nↄo lɛɛlɛ.

\VS{40}Akũ a gbɛ̃ndo pàtaa à pì: Ń Luda vĩna vĩroo? Yã dokↄ̃nↄ mɛ́ à kúwá.

\VS{41}Ókↄ̃nↄ, ó pↄ́ kú a zɛ́amɛ. Pↄ́ kũ o tↄ̃̀ mɛ́ à bùtɛwá, ama gbɛ̃ dí dí yã ke kɛro.

\VS{42}Akũ a pì: Yesu, tó n su kpata ble, ǹ dↄ ma yãn.

\VS{43}Akũ à wèa à pì: Yãpuran matɛn onnɛ, gbãra ĩnigↄ̃ kú kũmao aruzenna.


\par }{\SH Yesu ganaa
\par }
{\R (Mat 27:45-56, Maa 15:33-41, Yuh 19:28-30)

\par }{\PP \VS{44}Kũ ifãntɛ̃ kà mìdangura, akũ gusira dà bùsuu pìla pínki ari fãnantɛ̃ mↄ̀ aakↄ̃.

\VS{45}Luda kpɛ́ lábure kɛ̃̀kↄ̃rɛ pla.

\VS{46}Yesu wiki gbãna lɛ̀ à pì: Baa, ma a wɛ̃̀ndii nànnɛ n ↄĩ. Kũ à ò lɛ, akũ a wɛ̃̀ndii tà.

\VS{47}Kũ sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ yã kũ à kɛ̀ɛ pìi è, à Luda sáabu kpà à pì: Yãpuramɛ gbɛ̃ manamɛ a ũ.

\VS{48}Pari kũ ò kàkara ò sù gu gwanↄ, kũ ò yã kũ à kɛ̀nↄ è, ò ɛ̀ra ò tà òtɛni ń zĩda lɛ́lɛ.

\VS{49}Yesu gbɛ̃ dↄ̃nanↄ kũ nↄgbɛ̃ kũ ò tɛ́i bona Galilinↄ pínki zɛna zã̀ òtɛn gu gwa.


\par }{\SH Yesu vĩnaa
\par }
{\R (Mat 27:57-61, Maa 15:42-47, Yuh 19:38-42)

\par }{\PP \VS{50}Gↄ̃gbɛ̃ ke kun a tↄ́n Yusufu. Yuda gbãnadenↄ dokemɛ. Gbɛ̃ manamɛ, akũsↄ̃ à bɛ̀ɛrɛ vĩ.

\VS{51}A lɛ́ kú yã kũ a gbɛ̃nↄ zɛ̀ kũ a kɛnaaoo pìnlo. Yuda lakutu Arimatea gbɛ̃mɛ, a wɛ́ dↄ kpata kũ à bò Luda kĩnaai.

\VS{52}À gɛ̀ɛ Pilati kĩnaa à Yesu gɛ̀ɛ gbɛ̀kaa.

\VS{53}Akũ à gɛ̀ɛ pìi kìpa à táaru biza fĩ̀fĩa à dà gbɛ̀wɛɛ kũ ò sↄ̀ mira ũ gũn, odi gbɛ̃ke dan zikiro.

\VS{54}Gↄrↄ pì bi azuma zĩmɛ, kámmabogↄrↄ tɛn ká.

\VS{55}Nↄgbɛ̃ kũ ò tɛ́ Yesui bona Galilinↄn tɛ́ Yusufu pì kpɛ, ò mira pìi è lákũ à Yesu gɛ̀ɛ wùtɛ a gũn nà.

\VS{56}Akũ ò tà ò gɛ̀ɛ nísi gbĩ nna kũ ɛzɛ kũ àdi tó gɛ̀ vãro soru kɛ. Kámmabogↄrↄ zĩ ò kámma bò lákũ Luda dìtɛ nà.




\par }\Chap{24}{\SH Yesu vunaa
\par }
{\R (Mat 28:1-10, Maa 16:1-8, Yuh 20:1-10)

\par }{\PP \VerseOne{1}Azumanɛnna zĩ kↄnkↄkↄnkↄ nↄgbɛ̃ pìnↄ bò ò gɛ̀ɛ mira pì kĩnaa kũ nísi gbĩ nna kũ ò a soru kɛ̀ɛo.

\VS{2}Ò lè ò gbɛ̀ɛ gò mira lɛ́a.

\VS{3}Kũ ò gɛ̃̀, odi Dikiri Yesu gɛ̀ ero.

\VS{4}Ò kú bídi gũn, akũ gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn pla kenↄ bò ò sùḿma kũ pↄ́kasa kũ òtɛn tɛ́ kɛnↄo dana.

\VS{5}Vĩna ń kũ ò ń mìi nàtɛ, akũ gↄ̃gbɛ̃ pìnↄ pìńnɛ: À kɛ̀ dera átɛn gbɛ̃ bɛ̃nɛ wɛtɛ gɛ̀nↄ tɛ́ɛ?

\VS{6}À kú laro, à vù. À tó yã kũ à òárɛ gↄrↄ kũ à kú Galili dↄágu

\VS{7}à pì, séto ò Bisãsiri Nɛ́ kpá kifirinↄa ò a pá lía, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ani vu.

\VS{8}Akũ a yã pìi dↄ̀ńgu.

\VS{9}Bona mira kĩnaa, ò gɛ̀ɛ ò yã pì baaruu kpà zĩ̀ri gbɛ̃nↄn kuri awɛɛdonↄnɛ kũ gbɛ̃ kparanↄ.

\VS{10}Mariama Magadalɛni kũ Yoanao kũ Yamisi da Mariamao kũ nↄgbɛ̃ kpara kũ ò kú kũńwonↄ mɛ́ ò yã pìi ò zĩ̀rii pìnↄnɛ.

\VS{11}Akũ nↄgbɛ̃ pìnↄ yã pìi kɛ̀ńnɛ lán fàai yã bà, odi síro.

\VS{12}Akũ Pita fùtɛ à bàa sì à gɛ̀ɛ mira pì kĩnaa. Kũ à wɛ́ kpàtɛ mira pìn, adi pↄ́ke ero, sé táaru bizanↄ, akũ à ɛ̀ra à tà laasun gũn, yã pì a kũ̀ gbãna.


\par }{\SH Zaa Ɛmausi zɛ́n
\par }
{\R (Maa 16:12-13)

\par }{\PP \VS{13}Gↄrↄ dokↄ̃nↄ pì zĩ Yesu ìba gbɛ̃nↄn pla kenↄ tɛn gɛ́ lakutu kũ òdi pi Ɛmausi. À zã̀ kũ Yurusalɛmuo lán kiloo kuri awɛɛdo bà.

\VS{14}Òtɛn yã kũ à kɛ̀ pínki fàai bokↄ̃nɛ,

\VS{15}akũ gↄrↄ kũ òtɛni a fàai bo òtɛni a laasun lɛ́, Yesu ń lé zɛ́n, akũ òtɛn táa o lɛɛlɛ.

\VS{16}Akũ ń wɛ́ sìsi odi a dↄ̃ro.

\VS{17}Akũ à ń lá à pì: Bↄ́ yãn á tɛ́ átɛn o kũ kↄ̃oo? Akũ ò zɛ̀ ń ãn sisina.

\VS{18}Ń gbɛ̃ do kũ òdi pinɛ Keleopa wèa à pì: Mↄkↄ̃n nibↄↄmɛ n ũ ndo Yurusalɛmu gwɛɛ, kũ ńdi yã kũ à kɛ̀ gↄrↄ pla dia dↄ̃roo?

\VS{19}Akũ à ń lá à pì: Yã kpatemɛɛ? Ò wèa ò pì: Yesu Nazɛra yãmɛ. Annabi zↄ̃kↄ̃ↄmɛ. Gbɛ̃ sĩnda pínki dↄ̃ kũ a yãkɛna kũ a yã'onaao bò Luda kĩnaamɛ.

\VS{20}Akũ sa'orikinↄ kũ ó gbãnadenↄ dake kpàḿma, de ò ga yãkpatɛ kɛnɛ yãi, akũ ò a pà lía ò a dɛ̀.

\VS{21}Ókↄ̃nↄ sↄ̃, daken ótɛn da ani Isarailanↄ mì sí. Abire gbɛra yã pì kɛna gↄrↄ aakↄ̃den gbãra.

\VS{22}Akũ yã kũ ó nↄgbɛ̃ kenↄ òo bò ó sarɛ. Kũ ò gɛ̀ɛ a mira kĩnaa kↄnkↄala káakukaaku,

\VS{23}odi a gɛ̀ lero. Ò sù ò pì malaikanↄ bò ò sùḿma ò pìńnɛ à kú wɛ̃̀ndiio.

\VS{24}Akũ ó gbɛ̃kenↄ gɛ̀ɛ ò mira pìi gwà, ò è lákũ nↄgbɛ̃ pìnↄ òńnɛ nà, à kú gwero.

\VS{25}Akũ Yesu pìńnɛ: Laasunsaridenↄ, adì yã kũ annabinↄ ò sí likalikaro.

\VS{26}Luda dí ditɛ Arumasihu wɛ́tãmma le lán dí bà gbasa à gɛ̃ a gakuri gũnloo?

\VS{27}Naana zaa Musa takadaa ari à gɛ̀ɛ pɛ́ annabinↄ pↄ́a pínki, Yesu yã kũ à kɛ̃na Luda yãn a musu bↄ̀kↄtɛńnɛ pínki.


\par }{\PP \VS{28}Kũ ò kà kãni kũ lakutu kũ òtɛn gɛ́nwo, Yesu kɛ̀ lákũ áni gɛ̃ zɛ́la bà.

\VS{29}Akũ ò a kũ̀kũ ò pì: Ǹ gↄ̃ kũoo la. Ɔkↄsi kɛ̀, gu tɛn si. Akũ à gɛ̃̀ ↄnn à gↄ̃̀ kũńwo.

\VS{30}Gↄrↄ kũ àtɛn pↄ́ ble kũńwo, akũ à burodii sɛ̀ à arubarikaa dàn, akũ à lìkↄ̃rɛ à kpàḿma.

\VS{31}Akũ ń wɛ́ kɛ̃̀ ò a dↄ̃̀ sà, akũ ò kùrai.

\VS{32}Akũ ò òkↄ̃nɛ: Kũ àtɛn yã owɛrɛ zɛ́n àtɛn Luda yã bↄkↄtɛwɛrɛ, ó nɛ̀sɛɛ gũn tɛn puroo?

\VS{33}Akũ ò fùtɛ gwe gↄ̃̀nↄ ò ɛ̀ra ò gɛ̀ɛ Yurusalɛmu. Ò a zĩ̀ri gbɛ̃nↄn kuri awɛɛdonↄ è kakarana gwe kũ gbɛ̃ kũ ò nàḿmanↄo

\VS{34}òtɛn pi: Dikiri vù yãpuramɛ, à a zĩda mↄ̀ Simↄnɛ.

\VS{35}Akũ gbɛ̃nↄn pla pìnↄ zɛ́ gũn yã bàbańnɛ kũ deran ò a dↄ̃̀ nà burodi likↄ̃rɛnaa gũnwo.


\par }{\SH Yesu bo à suna a ìbanↄnɛ
\par }
{\R (Mat 28:16-20, Maa 16:14-18, Yuh 20:19-23, Zĩr 1:6-8)

\par }{\PP \VS{36}Kũ òtɛn yã pì o lɛ, kãnto ò a è zɛna ń tɛ́, akũ à pìńnɛ: Àgↄ̃ kú kũ aafiaao!

\VS{37}Akũ swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ńgu ò kɛ̀ gìri, òtɛn da gyãwãnden ò è.

\VS{38}Akũ à pìńnɛ: À kɛ̀ dera á nɛ̀sɛɛ fùtɛɛ? À kɛ̀ dera á kú kũ nɛ̀sɛ plaoo?

\VS{39}À ma ↄnↄ kũ ma gbánↄ gwa, kũ makũmɛ. À ↄ nama à gwa. Gyãwãnde dìgↄ̃ mɛ̀ kũ wáo vĩ lákũ á èma nàro.

\VS{40}Kũ à ò lɛ, akũ à a ↄnↄ kũ a gbánↄ mↄ̀ńnɛ.

\VS{41}Pↄnna gũn odi we kãaoro, kũ à bò ń sarɛ yãi. Akũ à ń lá à pì: Pↄ́ble ke kun yá?

\VS{42}Akũ ò kpↄ̀ kpátɛana kↄ̃̀nↄↄ kpàa,

\VS{43}akũ à sì à sò ń wára.

\VS{44}Akũ à pìńnɛ: Yã kũ ma òárɛ gↄrↄ kũ má kú kãáo mɛ́ à kɛ̀. Ma pì séto yã kũ ò ò ma musu Musa doka takadan kũ annabinↄ takadao kũ Zabura takadao papa pínki.

\VS{45}Akũ à ń nɛ̀sɛɛ wɛ̃̀ńnɛ de ò yã kũ à kú takada pìnↄ gũn dↄ̀rↄ dↄ̃.

\VS{46}À pìńnɛ: Ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì Arumasihu ni wɛ́tãmma e, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ani futɛ bona gan,

\VS{47}oni waazi kɛ buri sĩnda pínkinɛ kũ a tↄ́o naana zaa Yurusalɛmu, de ò nɛ̀sɛ litɛ ń durunnanↄ kɛ̃ḿma.

\VS{48}Ákↄ̃nↄ yã pì sèedadenↄ ũ.

\VS{49}Makũ sↄ̃, mani gba kũ ma De a lɛ́ sɛ̀ kpãzãárɛ. Àgↄ̃ kú wɛ̃tɛ gũn la ari gbãna bo ludambɛ à daála.


\par }{\SH Tana kũ Yesuo ludambɛ
\par }
{\R (Maa 16:19-20, Zĩr 1:9-11)

\par }{\PP \VS{50}Kũ Yesu bò kũńwo wɛ̃tɛ kpɛ ari Bɛtani sarɛ, akũ à a ↄnↄ sɛ̀ lei à arubarikaa dàńgu.

\VS{51}Kũ àtɛn arubarika dańgu lɛ, akũ à kɛ̃̀ḿma, Luda a sɛ̀ à tà kãao a kĩnaa.

\VS{52}Akũ ò donyĩ kɛ̀nɛ ò ɛ̀ra ò tà Yurusalɛmu kũ pↄnna zↄ̃kↄ̃ↄo.

\VS{53}Òdigↄ̃ kú Luda ↄnn gↄrↄ sĩnda pínki ògↄ̃ Luda sáabu kpá.


\par }