\NormalFont\ShortTitle{Migani}

{\MTB Ikitaabo kyeꞌ

\par }{\MT Migani

\par }{\IMT Indangiriro

\par }{\IP Mu kitaabo kyeꞌmigani, Sulumaani ye kayandika mingi. Hali naꞌbandu ábakayandika migerwa, nga mwami Hezekiya (25.1), na Haguri mwene Yake (30), na mwami Lemweri (31).

\par }{\IP Imigani iri mu deta ku bwofi-bwofi (ku mugani 10.1–22.16), iri mu boneka mweꞌmiziizi ibiri-ibiri naaho. Iyo migani, iri mu yerekana ngiisi kwaꞌbitegeereza bangatuula ngiisi kyanya. Umwija ali mu gashaanirwa, si umubi yehe, ali mu yikululira umwama.

\par }{\IO a) Mu migani miguma, ngiisi muziizi guli mu deta byebyo-byebyo. Nga mu Migani 11.25: «Ikyanya abandu bali mu haana ku shagayo, bali mu genduukirwa. Neꞌkyanya bali mu tabaala abandi, lyo nabo bali mu tabaalwa.»

\par }{\IO b) Mu gindi migani, iyo miziizi ibiri iri mu yerekana ulubibi. Nga mu Migani 10.16: «Ngiisi ábakwaniini, bagahembwa ubugumaana. Si banangora-mabi boohe, ibihembo byabo kuli kuhanwa-hanwa naaho.» Mu bigaajo 10–15, hoofi byoshi biri mu yerekana ulubibi.

\par }{\IP Imigani mingi, iri mu koleesa igambo «nga». Mu kigaajo kya 25, muli imiziizi ikumi na muguma íri mu tondeera na «nga». Hali ikyanya lirya igambo «nga» liri mu shushaania, kandi iri kuteezania ishoni. Nga mu Migani 11.22: «Ikyanya umukazi abuyahiri, anabe atasobanukiirwi, ali mu ba nga mbete yeꞌnooro íbiisirwi ku mushushu gweꞌngulube.» Lola kandi mu Migani 26.14 «Nga kwoꞌlwivi luli mu yigukira-yigukira ku bihamambiro byalwo, kwo na kwokwo noꞌmwolo, ali mu kizi hinduka-hinduka ha ngingo.»

\par }{\IP Muziizi muguma gwiꞌsikamiro, guli mu Migani 3.5-6: «Ukizi langaalira Nahano ku mutima gwawe gwoshi, utanakizi yegamira ku bwenge bwawe. Ngiisi byo ugakizi kola, ukizi múhanuusa, halinde anakizi kugenduusa.»

\par }{\IS Íbiri mwo ku bwofi

\par }{\IP Imigani yaꞌBahisiraheeri, iri mu deta hiꞌgulu lyaꞌmagambo mingi bweneene. Maguma gali mu yerekwa hano:

\par }{\IO Ubwitegeereze, buli mu hamagalana (8.1–9.6).

\par }{\IO Akamaro mu kukulikira ubwitegeereze (2.1-22; 3.13-24), noꞌruhombo mu kubulahira (1.20-33).

\par }{\IO Sulumaani yenyene ali mu tuyinginga kwo tubukulikire (4.1-27).

\par }{\IO Ukusimbaha Rurema (9.10-12).

\par }{\IO Ukulangaalira Rurema (3.5-8).

\par }{\IO Ukutegeka kwa Rurema (15.3: 16.1).

\par }{\IO Ubuhwija (13.14; 14.24).

\par }{\IO Ukukola kuguma naꞌbahwija (26.4-11).

\par }{\IO Ukuyitonda (10.13; 13.15).

\par }{\IO Ukuhanuula noꞌkukengula (3.1-2; 9.7-9).

\par }{\IO Akamaro mu kulonga abahanuuzi (11.14).

\par }{\IO Ukufiitirwa ku kalimbi (3.11-12).

\par }{\IO Ukuli (10.9; 13.6).

\par }{\IO Imyama (3.33-35, 10.24-25).

\par }{\IO Ishungi (15.11; 16.2).

\par }{\IO Ikinyoma (6.12-15; 12.19; 21.6).

\par }{\IO Abemeera (3.3-4).

\par }{\IO Ulukogo (12.10; 12.25).

\par }{\IO Ukuyikangaata (11.2; 12.9; 16.5).

\par }{\IO Uburaakari (12.16; 14.29).

\par }{\IO Ubuleevi (20.10; 23.19-21).

\par }{\IO Ubusambani (5.1-23; 6.20–7.27).

\par }{\IO Amadeta (14.3; 15.7).

\par }{\IO Ukuyigomba (10.18; 11.13; 16.28).

\par }{\IO Ukuhambanwa (17.14; 20.3).

\par }{\IO Ukulibuzania (21.7).

\par }{\IO Ukuyitana (28.17).

\par }{\IO Ukudeta ukuli (12.20; 13.5).

\par }{\IO Ukutabaalana (25.14; 28.27).

\par }{\IO Ukulibuza abakeni (14.31; 22.22-23).

\par }{\IO Umwete (6.6-11; 10.4-5).

\par }{\IO Ababusi naꞌbaana baabo (1.8-9; 15.20; 17.21).

\par }{\IO Umushosi na mukaage (11.22; 12.4; 14.1; 18.22).

\par }{\IO Umukazi mwitegeereza (31.10-31).



\par }\ChapOne{1}{\SH Akalimbi keꞌmigani
\par }
{\PP \VerseOne{1}Iyi migani, iri yeꞌmwa Sulumaani mugala Dahudi, mwami waꞌBahisiraheeri.


\par }{\PP \VS{2}Iyi migani, iri mu leetera abandu ubwitegeereze, halinde babe noꞌbulyo bwoꞌkukizi yihangirira. Ku njira yayo, bagakizi sobanukirwa bwija.

\VS{3}Iyi migani igakizi yigiriza abandu ngiisi kwo bagaaba noꞌbwitegeereze, noꞌbwitonde, halinde balonge ukukizi gira íbikwaniini, mu kati koꞌkuli.

\VS{4}Iyi migani igakizi tabaala ibizeeze, bakizi ba noꞌbwitegeereze. Kiri neꞌmisore bagaaba noꞌbumenyi, halinde banasobanukirwe.

\VS{5}Iyi migani, abitegeereza bakizi giyuvwa, gira ibayushuule mwoꞌbundi. Ngiisi ábali noꞌbwenge, igabaheereza ubulyo bwoꞌkukizi yitegeka.

\VS{6}Kwokwo, lyaꞌbandu bakizi longa ukusobaanura imigani, neꞌmigeeza yayo. Ikyanya abitegeereza bagakizi deta ku migani, kiri neꞌsakuuzo, abandu bagakizi bisobanukirwa.


\par }{\PP \VS{7}Ku kyanya umundu asimbahiri Nahano, lyoꞌbumenyi buli mu múyija mwo. Si abahwija boohe, bali mu shomba ubwitegeereze, naꞌmigirizo.


\par }{\SH Ukuyerekeza imisore
\par }
{\PP \VS{8}E mugala wani, nie yisho, ngola ngakuyigiriza. Ukizi ndegaga amatwiri. Kiri neꞌkyanya nyoko agakizi kuyigiriza, utakizi mújajaaka.

\VS{9}Ikyanya bagakuyigiriza, amagambo gagaaba nga twaso kwiꞌtwe lyawe, ganabe nga mugufu gwoꞌkulimbiisa igosi lyawe.

\VS{10}E mugala wani, iri abanabyaha bangagira mbu bakuhubiise, utakolwe mbu ubayibiike kwo!

\VS{11}Hali ikyanya bangadeta: «Uyije tugendi tegeera umundu, gira tukamúyite! Kundu ali muzira buhube, tugendi múteera naaho.

\VS{12}Tugabamirangusa, bakiri bagumaana, nga kwokulya
Nakuzimu ali mu gira. Babe nga balya ábatibukira mu kirimbi-rimbi.

\VS{13}Tugabanyaga ibindu bingi byeꞌkishingo. Iyo minyago, tunayiji gilunda mu nyumba ziitu.

\VS{14}Aahago! Utuyibiike kwo, maashi! Na ngiisi byo tugakizi nyaga, tugakizi bigabaana.»

\VS{15}E mugala wani, abandu mwene yabo, mutagendanwe. Si ufunye ukugulu kwawe, kutakizi genda kubakulikiiri.

\VS{16}Yabo bandu, si bayeshuhiiri ukukola amabi! Bali mu vwaruka kwo bagendi yitana.

\VS{17}Aaho! Ikyanya tuli mu tega umubashu ha bweruula, noꞌtunyuni twoshi tugubwini, si iri yugwo mutego gwafwa ubusha!

\VS{18}Kwokwo, kwo yabo banabyaha bali mu yitega boonyene, halinde imiko yabo inayoneke.

\VS{19}Ku yukwo, ngiisi ábafitiirwi kwo banyage ibya beene, kwokwo kwo nabo bagayiji yitwa.


\par }{\SH Tutakizi gayiriza ubwitegeereze
\par }
{\PP \VS{20}Umwitegeereza ali mu teerera umulaga mu njira za namuhirye, gunayuvwikane haꞌbandu bakumaniri.

\VS{21}Ee! Ali mu yiberekaania áhali ibigugu byaꞌbandu. Izu lyage liri mu yuvwikana na mu marembo goꞌtwaya, ti:

\VS{22}«E bizeeze, mugayama muli nga baana baanuke, halinde mangoki? Mugakizi honyolezania, halinde lusiku luhi? Kaꞌbahwija bagagenderera naaho ukugayiriza ubwitegeereze?

\VS{23}Iri mwangayemiiri ukuyerekezibwa, nangamùyoniiri mwoꞌmutima gwani, na ngizi mùmenyeesa neꞌmitono yani.

\VS{24}Ikyanya nꞌgamùhamagala, si mukalahira ukunyuvwa! Na kundu nꞌgamùtega ukuboko, ndaaye úkandwaza.

\VS{25}Ikyanya nꞌgamùhanuula, mutanandega amatwiri. Na kundu nꞌgamùyerekeza, mutakanyemeera.

\VS{26}Kwokwo, ikyanya mugalongaga uruhombo, ngakizi mùshekeereza naaho, ti honyo!

\VS{27}Ikyanya mugalonga ubuhanya, bunamùyifuke kwo nga kihuhuuta, neꞌkyoba kinamùyizingire kwo, mugahanyagala, munabe mukoli ziizirwi noꞌlushunguti noꞌmwizingeerwe.

\VS{28}Ku yikyo kyanya, mugakizi mbamagala, ndaganamùyitaba. Na kundu mugakizi ndooza, haliko mutagambona.

\VS{29}Si mwâli kizi shomba ubwitegeereze, mutanasiima kwo mukizi simbaha Nahano!

\VS{30}Ikyanya nꞌgamùyerekeza, mutananyemeera. Neꞌkyanya nâli kizi mùhanuula, mutanandwaza.

\VS{31}Na bwo mwâli kizi yifunda mu mabi, leero mwayikululira umwama. Bwo mwâli kizi shungikira abandi amagambi, buno mwenyene mwe mugakizi galongaga.

\VS{32}Ikyanya abahwija batali mu yuvwa, bali mu yitwa. Na bwo batali mu yitonda, bali mu shereezibwa.

\VS{33}Haliko, ngiisi úgakizi ndega amatwiri, yehe, agatuula mu kati koꞌmutuula. Agaaba atuuziri mu butoge, ndaanabyo íbigakizi múkanga.»




\par }\Chap{2}{\SH Ngiisi kwoꞌmwitegeereza ali mu genduukirwa
\par }
{\Q \VerseOne{1}E mwana wani, ukizi yemeera amagambo gaani.

\par }{\QB Ikyanya nakuyereka íbikwaniini, ukizi bisingula mu mutima gwawe.


\par }{\Q \VS{2}Ukizi tegaga amatwiri ku magambo goꞌbwitegeereze,

\par }{\QB unabe ugafitiirwi kwo, lyo usobanukirwa.


\par }{\Q \VS{3}Ukizi huuna kwo uhaabwe ubwitegeereze,

\par }{\QB unakizi ndakira, lyo ulonga ukusobanukirwa.


\par }{\Q \VS{4}Yubwo bwitegeereze, ukizi bushakula nga kwo wangashakula iharija.

\par }{\QB Na kundu bwangaba nga bubishirwi, ukizi bulooza ngana.


\par }{\Q \VS{5}Iri wangagira kwokwo,

\par }{\QB lyo ugalonga ukusobanukirwa kwo Nahano akwaniini akizi simbahwa.

\par }{\Q Na mwiꞌyo njira, unalonge ukumenya Rurema ngiisi kwo ali.


\par }{\Q \VS{6}Mukuba, Nahano naaho, ye mu haana ubwitegeereze.

\par }{\Q Ali mu haana noꞌbumenyi kwakundi, halinde abandu banasobanukirwe.


\par }{\Q \VS{7}Iri abandu bangakulikira ibyoꞌkuli, lyo bagaaba bali noꞌbwitegeereze.

\par }{\QB Mukuba, ngiisi ábatali naꞌmahube, ali mu bashuutira.


\par }{\Q \VS{8}Ee! Ngiisi ábatuuziri mu kati koꞌkuli, ali mu balanga mu kuli kwabo.

\par }{\QB Na ábali mu fiitirwa ku byeꞌmwage, ali mu bakingira.


\par }{\Q \VS{9}Ku yikyo kyanya, lyo ugasobanukirwa na íbikwaniini,

\par }{\QB na íbiri biija, na íbiri byoꞌkuli, na íbitungiini.


\par }{\Q \VS{10}Ee! Ugalonga ubwitegeereze mu mutima gwawe.

\par }{\QB Noꞌbumenyi bunakizi kusimiisa.


\par }{\Q \VS{11}Ubwitonde bugakizi kukingira.

\par }{\QB Noꞌbumenyi bunakizi kulanga.


\par }{\Q \VS{12}Ikyanya banangora-mabi bagaagira mbu bakulyeryege,

\par }{\QB ubwitegeereze bugakizi kukiza.


\par }{\Q \VS{13}Injira ízigolosiri, yabo babi bali mu zijandagira,

\par }{\QB gira bakizi genda mu kihulu.


\par }{\Q \VS{14}Bali mu siima ukukizi yifunda mu mabi.

\par }{\QB Banali mu kizi shambaalira ukushobeka amagambo goꞌkuli.


\par }{\Q \VS{15}Ngiisi byo bagweti bagaagira, bihengamiri.

\par }{\QB Ngiisi ho bali mu lenga, bali mu lyeryegana.


\par }{\Q \VS{16}Ubwitegeereze bugakukiza na ku mukazi mushule.

\par }{\QB Uyo mukazi, ehee! Ali mu gira mbu akuyeruze ku magambo malembu-malembu.


\par }{\Q \VS{17}Ali mu ba keera akasiga yiba, ishasha yage,

\par }{\QB anabe atatwaziizi
ikihango kyo akanywana imbere lya Rurema.


\par }{\Q \VS{18}Ngiisi úwayingiraga mu nyumba yage, iri agenda imwa Nakuzimu.

\par }{\QB Injira zaage ziri mu lola naaho mu bafwiri.


\par }{\Q \VS{19}Mu bali mu genda imwage, ndaaye úwangagaluka,

\par }{\QB ndaanaye úli mu shubi longa ubugumaana.


\par }{\Q \VS{20}Ku yukwo, ukizi yigira umugani ku bandu biija,

\par }{\QB unakizi kulikira injira za ábatungiini.


\par }{\Q \VS{21}Mukuba, ngiisi ábatungiini, bo bagatuula mu kihugo,

\par }{\QB na ngiisi ábali bazira kashembo, bagagenderera ukuyama mwo.


\par }{\Q \VS{22}Si banangora-mabi boohe, bagatwibwa mu kihugo.

\par }{\QB Abalyalya bagakabulirwa hala.




\par }\Chap{3}{\SH Ihano imweꞌmisore
\par }
{\PP \VerseOne{1}E mugala wani, utakizi yibagira amigirizo gaani. Si ukizi gasingula mu mutima gwawe.

\VS{2}Kwokwo, kwo ugayushuula imyaka ku burambe bwawe, unakizi genduukirwa bweneene.

\VS{3}Utayibagirage ukukundana, noꞌkuyemeerana. Si yibyo byombi, ukizi yama ubiyambiiti mwiꞌgosi lyawe, unabe ubiyandisiri mu mutima gwawe.

\VS{4}Kwokwo, lyo ugakizi gingikwa, unalonge ukukizi simiisa abandu, kiri na Rurema.


\par }{\SH Ukizi yegamira Rurema
\par }
{\PP \VS{5}Ukizi langaalira Nahano ku mutima gwawe gwoshi, utanakizi yegamira ku bwenge bwawe.

\VS{6}Ngiisi byo ugakizi kola, ukizi múhanuusa, halinde anakizi kugenduusa.

\VS{7}Utakizi yibona kwo we mwene ubwenge! Si ukizi yiyeka naꞌmabi, unabe usimbahiri Nahano.

\VS{8}Kwokwo, lyaꞌmagala gaawe gagaaba gali magumaana. Kiri naꞌmavuha gaawe, ganakizi kana.

\VS{9}Ukizi simbaha Nahano ku bindu byawe, unakizi mútomoza ku mwimbu gwawe.

\VS{10}Kwokwo, lyeꞌbihinda byawe bigakizi yijula mweꞌngano. Kiri neꞌndango zaawe, zinakizi yijula mweꞌdivaayi.

\VS{11}E mugala wani, ikyanya Nahano akuyerekeza, utakizi múgayiriza. Neꞌkyanya agakukanukira, utakizi bona buligo.

\VS{12}Si ngiisi ye Nahano akuuziri, ye ali mu hana! Biri nga kwo yishe woꞌmwana ali mu kunda mugala wage, anamúhane.\FTNT{*}{{\FR 3:12 }{\FR{3.12-13
}}{\XT{Baheburaniya 12.5-6.}}}


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{13}Ahiriirwi, ngiisi úli mu longa ubwitegeereze, analongage ukusobanukirwa.

\VS{14}Mukuba, ubwitegeereze, bwo buli mu ba naꞌkamaro ukuhima iharija. Ubunguke bwabwo, buhimiri kiri na bweꞌnooro.

\VS{15}Ubwitegeereze buli neꞌkishingo ukuhima amabuye miija-miija ágakeyengiini. Ndaanakyo kindi kyo wangayifwijiri, ukubuhima.

\VS{16}Mu kuboko kwabwo kweꞌlulyo, muli ubulamu bweꞌmyaka mingi. Na mu kwoꞌlumosho, muli ubugale, kiri noꞌlushaagwa.

\VS{17}Ikyanya uli mu kulikira ubwitegeereze, buli mu simiisa bweneene, bunali mu kuleetera umutuula.

\VS{18}Ngiisi úli mu kizi hoobera ubwitegeereze, buli nga kiti kyoꞌkuleeta ubugumaana. Ngiisi ábali mu bugwata, bali bahiirwa.

\VS{19}Ku njira yoꞌbwitegeereze, Nahano akabumba indaliro zeꞌkihugo. Na bwo âli kizi sobanukirwa, lyo akalonga ukusikamya igulu.

\VS{20}Ku bumenyi bwage, amabenga ganaboneka. Kiri neꞌbibungu byanaleeta ikimi.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{21}E mugala wani, ukizi langa ubwitegeereze, kiri noꞌbwitonde. Utayemeere kwo bikushaagage mu masu.

\VS{22}Mukuba, yibyo byombi, bigaatuma ugaalama, binakizi limbiisa niꞌgosi lyawe.

\VS{23}Ngiisi ho ugakizi lenga, ugakizi longa umutuula. Kiri noꞌkugulu kwawe, kutanakizi ki siitara.

\VS{24}Ikyanya ugaaba ukoli gwejiiri, utagakizi ki kanguka. Si ugakizi longa iro liija.

\VS{25}Iri kiteero kyangakuhikiraga, utagapaapa! Kiri neꞌkyanya banangora-mabi bagayiji kuteera, utagakizi yoboha.

\VS{26}Si Nahano agakizi kusikamya, anakizi langa neꞌshando zaawe, zitagendi gwa mu mutego.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{27}Iri umundu angayiji kubwira kwo umútabaale, unabe uli noꞌbulyo, utamúyime!

\VS{28}Neꞌri angayiji kutabaaza, unabe uhiiti ibyo wangamútabaala mwo, utamúhende, ti: «Utee gendaga! Ugaluke kusheezi, lyo ngakutabaala.»

\VS{29}Utakizi shungikira umutuulani wawe amabi. Si mutuliinwi mu kuyemeerana!

\VS{30}Ikyanya ndaalyo igambo lyoꞌmundu akuhubira kwo, utakizi múlongooza, kandi iri kumúhalanga.

\VS{31}Ikyanya abandu bali mu komeresania, utakizi bayuvwirwa uluugi. Utanakizi kulikira ingesho zaabo.

\VS{32}Mukuba, yabo banangora-mabi, Nahano abashombiri. Si ábakwaniini, boohe, ali mu babiika kwoꞌbwira.

\VS{33}Ikyanya abandu bali mu gira íbitali nga byo, Nahano ali mu badaaka. Si ngiisi ábali mu gira íbikwaniini boohe, ali mu kizi bagashaanira.\FTNT{†}{{\FR 3:33 }{\FR{3.33
}}{\XT{Yakobo 4.6; 1 Peturu 5.5.}}}

\VS{34}Ngiisi ábali mu gayirizania, Nahano ali mu bagayiriza. Si abatuudu boohe, ali mu bagashaanira.

\VS{35}Abandu boꞌbwitegeereze, abandu bagakizi bagingika. Si abahwija boohe, bagateezibwa ishoni.




\par }\Chap{4}{\SH Akamaro koꞌbwitegeereze
\par }
{\PP \VerseOne{1}E bagala baani, bwo nie yisho, muyuvwirize ngiisi byo ngweti ngamùyigiriza. Mukizi ndegaga amatwiri, lyo mulonga ukusobanukirwa.

\VS{2}Yaga migirizo gaani, galyagagi gaꞌkamaro. Ku yukwo, mutagajajaake!

\VS{3}Yaho keera, nâli ki riiri mwanuke mu nyumba ya daata. Maawe âli nguuziri, nga mwana weꞌkininga.

\VS{4}Ku yikyo kyanya, Daata âli kizi mbanuula, ti: «Yaga magambo gaani, ukizi gasingula mu mutima gwawe. Ngiisi byo ngweti ngakutegeka, ukizi bigira, lyo ugaalama.

\VS{5}Ukizi longaga ubwitegeereze, unasobanukirwe. Amagirizo gaani, utakizi gayibagira, utanakizi gajandagira.

\VS{6}Utakizi janda ubwitegeereze, si ukizi bukunda. Mukuba, bwo bugakizi kulanga, bunakizi kulaliira.\FTNT{*}{{\FR 4:6 }{\FR{4.6
}}{\XT{Baheburaniya 12.13.}}}

\VS{7}Ubwitegeereze, bwo busumbiragi byoshi. Ku yukwo, ubulooze bweneene. Kundu wangamala byoshi byo uhiiti, ukizi sobanukirwa.

\VS{8}Yubwo bwitegeereze, ukizi bugingika, gira naawe, bukizi kugingika. Iri wangabugingika, naawe ugakizi longa ulushaagwa.

\VS{9}Ubwitegeereze, bugaaba nga lushembe kwiꞌtwe lyawe, halinde ulonge ulushaagwa bweneene.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{10}E mugala wani, ngiisi byo ngweti ngakubwira, ubiyuvwirize bwija, halinde lyeꞌmyaka yawe iyushuuka.

\VS{11}Ngakizi kuyerekeza mu kati koꞌbwitegeereze, halinde ngizi kurongoora mu njira ízitungiini.

\VS{12}Ikyanya ugakizi genda, ndaaye úgakizi kuhangirira. Kiri neꞌkyanya ugakizi suula umulindi, utagasiitara.

\VS{13}Ikyanya ndi mu kuyereka ubwitegeereze, ukizi bukania. Utanakizi buleka, mbu bukufuushuke. Ukizi bulanga bwija. Mukuba, bwo buhiiti akamaro ukuhima ibindi byoshi.

\VS{14}Utakizi komeerana na banangora-mabi! Utanakizi yifunda mu njira zaꞌbandu babi.

\VS{15}Ngiisi ho bali mu lenga, utakolwe mbu ukizi hayegeera! Si ukizi habambala, unayigendere.

\VS{16}Yabo banangora-mabi, si batangagwejera, bátazi gira amabi! Batanali mu hunira, bátazi gwisania.

\VS{17}Amabi gaabo, byo byokulya byabo. Noꞌbwitani, yo divaayi yabo.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{18}Imikolezi ya ábakwaniini, iri nga lukula. Umulengeerwe gwayo, guli mu kizi genderera ukuyaka, halinde izuuba linatanguule.

\VS{19}Si imikolezi ya banangora-mabi, yohe, iri nga kihulu kya namudidi. Batanayiji íbiri mu basiitaza.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{20}E mugala wani, ngiisi go ngweti ngakubwira, ugayuvwe bwija! Ukizi gategaga amatwiri.

\VS{21}Gatashaage mu masu gaawe! Si ukizi galanga bwija mu mutima gwawe.

\VS{22}Ngiisi ábali mu gayakiira, gali mu baleetera ubugumaana, gunali mu ba muti ku magala gaabo gooshi.

\VS{23}Neꞌngingwe ya byoshi, ukizi langa íbiri mu mutima gwawe. Mukuba, imitono yawe, yo iri mu rongoora uburambe bwawe bwoshi.

\VS{24}Utakoleese akanwa kaawe, mu kukizi deta ibinyoma! Utanakizi lyeryegana mu kudeta.

\VS{25}Amasu gaawe gakizi yama gali mu lola imunda uli mu genda, ganakizi lola ku bikwaniini.

\VS{26}Ngiisi byo ugakizi gira, ukizi biyitegeereza bwija, gira lyeꞌshando zaawe zikizi fina áhagolosiri.

\VS{27}Utakizi habukira ilulyo, kandi iri ilumosho! Si ukizi yiyeka noꞌkugira amabi.




\par }\Chap{5}{\SH Tukizi yiyeka noꞌbushule
\par }
{\PP \VerseOne{1}E mugala wani, bwaꞌmagambo gaani gali goꞌbwitegeereze, ukizi gayuvwiriza. Ee! Ukizi gatega amatwiri, lyo ulonga ukusobanukirwa.

\VS{2}Kwokwo, lyo ugaaba mwitegeereza, halinde unakizi langa akanwa kaawe, kadete bwija.

\VS{3}Umukazi mushule ali mu yeruzania ku magambo manunu nga buuki. Ehee! Gali mu ba gatyeriiri ukuhima amavuta.

\VS{4}Halikago mu kuheza, gali mu ba malulu nga nduza, ganali muugi nga ngooti.

\VS{5}Amagulu gaage gali mu shongaga iwa lufu. Ishando zaage zishooziri imwa
Nakuzimu.

\VS{6}Atali mu twaza injira yoꞌkuleeta ubugumaana. Si injira zaage ziri mu nyooka-nyooka, atanayiji ngiisi kwo ali.

\VS{7}Ku yukwo, e bagala baani, munyuvwe. Yaga magambo gaani, mutagayibagire.

\VS{8}Ulya mukazi mushule, ukizi músiga hala! Utakizi yegeera kiri ha mulyango gweꞌnyumba yage.

\VS{9}Mukuba, iri wangagiyegeera, ugaaba waheereza abandi ubugale bwawe, unayiji kengeera, washeegula byoshi byo uhiiti mu biitani.

\VS{10}Yubwo bugale bwawe, utabumalire mu kuyigusa ibinyamahanga, utanayemeere kweꞌmitubanulo yawe, iyagaze ugundi.

\VS{11}Si ubuzinda, ku kyanya amagala gaawe gagaaba gashereezibwa, unabe ugweti ugagongeera naaho,

\VS{12}iri unadeta: «Yoho wee! Kituma kiki ndakalooza ukuyerekezibwa? Si ikyanya nꞌgalongaga ihano, umutima gwani gutâli litwaziizi!

\VS{13}Ngiisi byo abigiriza bâli kizi nyigiriza, ndakabisimbaha. Ikyanya bakagira mbu banyigirize, ndakabatwaza.

\VS{14}Buno, ngola bu shereezibwa lwoshi-lwoshi, na ngola ngateezibwa ishoni ha bweruula!»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{15}Ukizi nywa amiiji mu kirigo kyawe naaho! Ee! Mukaawe naaho, abe ye ugakizi kunda.

\VS{16}Kituma kiki amiiji gaawe gangamwagukira ngiisi handu? Kituma kiki inyiiji zaawe zangashaabukira mu mitalimbwa?

\VS{17}Yago miiji gali geꞌmwawe wenyene, utakizi gashangiira neꞌbinyamahanga.

\VS{18}Ukizi shambaalira umukazi ye ukayanga ukiri musore. Si agweti agakusimiisa, nga shyoko yaꞌmiiji.

\VS{19}Mukaawe, anonosiri nga mbongo, anasimisiizi nga kasa. Aahago! Ngiisi kyanya, amabeere gaage gakizi kusimiisa. Unakizi yama umúkuuziri.

\VS{20}E mugala wani, utakolwagwa mbu ube muja woꞌbushule. Hatanagire muka ugundi mushosi ye ugakizi hoobera.

\VS{21}Ewe! Si Nahano abwini-bwini ngiisi kwo ugweti ugaagira. Na ngiisi ho ugweti ugalenga, Nahano ali mu ba ahabwini.

\VS{22}Nangora-mabi ali mu gwatwa mu mabi gaage yenyene. Yago mabi, iri migozi yoꞌkumúzirika lwoshi.

\VS{23}Uyo nangora-mabi atagweti agasimbaha amigirizo. Kyo kitumiri agaafwa naaho. Na hiꞌgulu lyoꞌbuhwija bwage, kyo kitumiri agahabuka.




\par }\Chap{6}{\SH Amahano gana
\par }
{\PP \VerseOne{1}E mwana wani, ubaagage makengwa mu kutanga ingwati hiꞌgulu lyoꞌgundi mundu, utanakizi gibiika kwoꞌmuhango.

\VS{2}Si hali ikyanya wangayishwekeesa, unabe keera wayigwatiisa ku magambo gaawe.

\VS{3}E mwana wani, bwo keera wayibiika mu maboko goꞌwinyu, ugirage kwokuno, mu kuyikiza mwo: Ugendere uyo winyu, unayibiike haashi bweneene, iri unamúyinginga kwo akukejeerere.

\VS{4}Utanaleke amasu gaawe mbu gatoole iro! Neꞌngohe zaawe, utazileke mbu zihunire.

\VS{5}Gulya mwenda, ugendi guyifuushula mwo! Ube nga kasa, kwo kali mu yifuushula mu maboko goꞌmuhiivi, unabe nga kanyuni, kwo kali mu fuuka mu mutego.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{6}E mwolo, ulolere umugani ku kashwa. Unakizi yisaliza hiꞌgulu lyeꞌmikolwa yako, gira lyo ulonga ubwitegeereze.

\VS{7}Akashwa katahiiti umwimangizi, kandi iri umutwali, kandi iri mwene umukolwa.

\VS{8}Kundu kwokwo, ku kyanya kyeꞌkikamo, kali mu gwanwa kayibiikira ibihinda. Ibyokulya byako, kali mu bikuumania ku kyanya kyoꞌmwimbu.

\VS{9}E mwolo! Ugayama ugwejiiragi halinde mangoki? Ewe! Ka utâye vyuke?

\VS{10}Uli mu yidesa, mbu: «Leka ndee yigwejerera! Ndee hunira hiniini. Ndee funya amaboko, gira nduhuuke!»

\VS{11}Ku yikyo kyanya, ugatubiirwa noꞌbukeni nga munyazi, ubukekerere bunakugwate nga muhulula.


\par }{\SH Umubeeshi
\par }
{\PP \VS{12}Umubeeshi atagweti kamaro, ali mu genda agatyabiriza ululimi mu kudeta ibinyoma naaho.

\VS{13}Anali mu hubiisania mu kukizi kemana neꞌbisike, na mu kukizi yisiitazania kwo, na mu kukizi yehezania neꞌminwe.

\VS{14}Mu mutima gwage, ali mu shungika amabi, mu kati koꞌbulyalya. Kyo kitumiri ayamiri ali mu longoozania.

\VS{15}Kundu kwokwo, mu siku ízigayija agayami longa amakuba. Ee! Buzira kutindirira, agashereezibwa, atanâye kire!


\par }{\SH Ngiisi íbiri mu yagaza Nahano
\par }
{\Q \VS{16}Hali amagambo galindatu ágali mu yagaza Nahano, anagashombiri bweneene.

\par }{\QB Yago magambo, gangahika kiri na galinda, ganali gaaga:


\par }{\Q \VS{17}Amasu ágali mu yikangaata,

\par }{\QB noꞌlulimi úluli mu kizi beesha,

\par }{\QB naꞌmaboko ágali mu yona umuko gwoꞌmuzira buhube,


\par }{\Q \VS{18}noꞌmutima úguli mu shungika amabi,

\par }{\QB naꞌmagulu ágali mu tyambajukira iwa kugira amabi,


\par }{\Q \VS{19}naꞌkamasi ákali mu tanga ubumasi bweꞌbibeesha,

\par }{\QB na úli mu shombania abaguma.


\par }{\SH Ihano hiꞌgulu lyoꞌbushule
\par }
{\PP \VS{20}E mugala wani, ngiisi byo yisho akubwiziri, ukizi bikania. Utanajandirire amigirizo ga nyoko.

\VS{21}Amagambo gaabo, ukizi yama ugasingwiri mu mutima gwawe. Unakizi yama ugayambiiti mwiꞌgosi.

\VS{22}Ku kyanya ugakizi genda, gagakizi kurongoora. Neꞌkyanya ugaaba ugwejiiri, gagakizi kulanga. Kiri neꞌkyanya ugaaba uvyusiri, ganakizi kuhanuula.

\VS{23}Ee! Yizo
maaja, na yago migirizo, liri itara lyoꞌkumoleka imbere lyawe. Ikyanya bagakuyerekeza, byo bitumiri ugaaba uli mugumaana.

\VS{24}Yibyo byoshi, bigakizi kulanga noꞌmukazi waꞌmahimba mabi, Binakulange kiri naꞌmagambo goꞌmukazi mweruzi.

\VS{25}Kundu angabiiri anonosiri, utakizi hemuka. Utanagwatwe imbira, mbu bwo ali mu kuyeruza.

\VS{26}Umukazi mushule ali mu kulihiisa ibindu biniini naaho, si imwa muka beene yohe, wangahambiri siga kiri yiꞌtwe.

\VS{27}Aahago! Koꞌmundu angabiika umuliro ku kifuba kyage, neꞌbyambalwa bitanahiire?

\VS{28}Kwakundi, ka angagufina, neꞌshando zitanahiire?

\VS{29}Kwokwo, kwo biri neꞌmwoꞌmushosi úwalaala na muka uwabo. Ndaanaye mushosi úwangamúlaala kwo, mbu atanahanwe.

\VS{30}Umundu, iri angazimba hiꞌgulu liꞌshali, abandu batangamúbona buligo.

\VS{31}Kundu kwokwo, iri angagwatwa, akwaniini alihe ubugira kalinda, halinde anatangage ngiisi íbiri mu nyumba yage.

\VS{32}Kiri noꞌmushosi úgweti úgasambana muka uwabo, naye ndaabwo bwenge ahiiti! Si ali mu yishereeza yenyene!

\VS{33}Bagakizi múmota imbi, iri banamúgayiriza bweneene. Ishoni zaage zitanakizi múlyokerera kwo.

\VS{34}Uyo mukazi, yiba agalangama bweneene hiꞌgulu lyoꞌluugi. Noꞌlusiku agayihoola, atagaki ba neꞌkimino.

\VS{35}Ndaayo ngwati yo agayemeera! Na kundu bangamúshonga ikitulire, atagaki kiyakiira, kundu kyangaba kiri kanyamwala!




\par }\Chap{7}{\SH Ihano hiꞌgulu lyaꞌbashule
\par }
{\PP \VerseOne{1}E mugala wani, amagambo gaani, ukizi gakania. Ukizi langa neꞌmaaja zaani mu mutima gwawe.

\VS{2}Iri wangakizi zikania, lyo ugaalama. Kwokwo, ukizi langa amigirizo gaani, nga kwo uli mu langa imboni yaꞌmasu gaawe.

\VS{3}Yago migirizo, ukizi gayambala ku minwe yawe, lyo ukizi gayikengeeza, unakizi gayandika na mu mutima gwawe.

\VS{4}Ukizi langa ubwitegeereze nga ye mwali wawe, unakizi yijibana noꞌbumenyi.

\VS{5}Iri wangaba noꞌbwitegeereze, bwo bugakizi kukingira noꞌmukazi mushule. Kundu agweti agalyeryegana, haliko ugaaba noꞌbulyo bwoꞌkumúyiyeka.


\par }{\SH Umukazi mushule
\par }
{\PP \VS{6}Iri hakaba lusiku luguma, nâli riiri mu nyumba yani, nyimaaziri ha kaazo.

\VS{7}Nanalangiiza imisore mingi mihwija. Nanabona kwo muguma wabo, kyâli kizeeze kya bweneene.

\VS{8}Yugwo musore, gwâli kizi lenga mu mutalimbwa, gwanayahuka iwa nyumba yoꞌyo mushule.

\VS{9}Yikyo kyanya, kyâli kola kyaꞌkabigingwe, neꞌhihwehwerwe hyâli kola mu gwata.

\VS{10}Lyeryo, ulya mukazi anahuluka, anamúyegeera. Âli koli yilimbisiizi nga mukazi mushule, anâli loziizi ukumúlyerega.

\VS{11}Âli kizi deta kwiꞌzu lihamu, buzira kuyitonda. Âli mudali-daali, atanâli kizi beera ha kaaya.

\VS{12}Âli kizi genda mu mutalimbwa, na mu kaguliro. Anâli kizi lindirira abashosi ku butambi bweꞌnjira.

\VS{13}Ulya mukazi, iri akabonaga yugwo musore, anagugwata, anagunyunyuguta. Buzira kuyuvwa ishoni, anayami gubwira kwokuno:

\VS{14}«Nꞌgalagaania ukutanga amatuulo goꞌkuyerekana ingoome, na zeene keera nagatangaga, hanaki sigiiri inyama zo tugaalya twembi i kaaya!

\VS{15}Njuba mu kulooza, kyo kyatuma nayiji kusanganira. Na buno, keera nakulongaga.

\VS{16}Ewe! Ngoli yajiri ingingo yani bwija. Mbiiti ibibwikwa biluke mu nuzi zeꞌkitaani, ukulyoka i Miisiri.

\VS{17}Keera nanabishangira kwoꞌmubadu, naꞌmanemane, neꞌhudi, noꞌmudalasini.

\VS{18}Aahago, uyijage! Bwobuno, tugendi laalanwa, halinde shesheezi. Ee! Uyije tuyisimiise mu bushule!

\VS{19}Mukuba, yibanie akabalamira hala bweneene, atanali ho!

\VS{20}Yibanie, akagenda neꞌfwaranga nyingi, ataganagaluka, umwezi gútazi baluka.»

\VS{21}Kwokwo, kwoꞌyo mushule akahubiisa yugwo musore ku magambo manunu-manunu. Anagulevya, mu kugulyeryega.

\VS{22}Masaasa atabukwa! Gulya musore gwanayami múkulikira. Gwanaba nga ngaavu ígagendi baagwa, gwanaba kandi nga mbongo íyagwatwa mu mutego,

\VS{23}halinde umwambi gunagibere ubudiku. Gwanaba kandi nga kanyuni ákagendi yiduudika mu mutego. Yehee! Atanamenye kwo agendi siga mwiꞌtwe lyage.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{24}E bagala baani, buno munyuvwirizagye! Mukizi ndega amatwiri.

\VS{25}Umukazi mwene uyo, hatagire úgakizi yemeera kwoꞌmutima gwage gukizi múkulikira! Na ngiisi ho ali mu lenga, mugirage mukizi hayiyeka.

\VS{26}Ulya mukazi, keera akahubiisa abashosi bingi, halinde banafwa hiꞌgulu lyage.

\VS{27}Inyumba yage, ye namuhirye woꞌkuhisa abandu i kuzimu. Hali mu yikiza abandu imwa
Nakuzimu.




\par }\Chap{8}{\SH Ubwitegeereze bwahamagalana
\par }
{\Q \VerseOne{1}Bwitegeereze agweti agakuhamagala,

\par }{\QB Bumenyi agweti agateerera umulaga.


\par }{\Q \VS{2}Yabo bombi, bali mu kuhamagalira ku njira íziri ku marango,

\par }{\QB na íziri ha mashangaaniza.


\par }{\Q \VS{3}Bayimaaziri kiri ha marembo goꞌkuyingira mu kaaya,

\par }{\Q bali mu kizi teerera umulaga imwa ábali mu galenga mwo kwokuno:


\par }{\Q \VS{4}«E bandu, ngweti ngamùberangira,

\par }{\QB kwo muli mweshi.


\par }{\Q \VS{5}E bahwija, mukizi longaga ubwitegeereze.

\par }{\QB E bizeeze, mukizi sobanukirwa.


\par }{\Q \VS{6}Mukizi yuvwa bwija.

\par }{\QB Amagambo go ngaadeta, gali naꞌkamaro bweneene.

\par }{\Q Ee! Byoshi byo ngola ngaadeta, biri byoꞌkuli,


\par }{\Q \VS{7}ndaanabyo binyoma íbigali mwo.

\par }{\QB Si amagambo geꞌbibeesha goohe, ngashombiri bweneene!


\par }{\Q \VS{8}Amagambo gooshi ágali mu lyoka mu kanwa kaani, gatungiini.

\par }{\QB Mu kati kaago, ndaalyo írihengamiri, ndaanalyo írishobiri.


\par }{\Q \VS{9}Ngiisi ábali mu sobanukirwa, bayiji-yiji kwo ndi mu deta íbiri byoꞌkuli.

\par }{\QB Ee! Booshi ábali noꞌbumenyi, bayiji kwo bitungiini.


\par }{\Q \VS{10}Galya migirizo gaani, ukizi galooza bweneene ho wangalooza iharija.

\par }{\QB Ee! Ukizi looza ubumenyi, ho wangalooza inooro muguuhya.


\par }{\Q \VS{11}Si ubwitegeereze, buli naꞌkamaro, ukuhima amabuye madukula ágakeyengiini,

\par }{\QB bunahimiri byoshi byo wangayifwijiri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}«Nie bwitegeereze, ndi noꞌbumenyi,

\par }{\QB noꞌbwenge, na nzobanukiirwi bweneene.


\par }{\Q \VS{13}Ngiisi úsimbahiri Nahano, ali mu shomba amabi.

\par }{\QB Kwokwo naani, njombiri ubwikangaate, noꞌkuyihaya.

\par }{\QB Njombiri neꞌngesho mbi, neꞌbibeesha.


\par }{\Q \VS{14}Nie nzobanukiirwi, na ndi mu hanuulana,

\par }{\QB ndi noꞌbwitegeereze, kiri noꞌbushobozi.


\par }{\Q \VS{15}Ndi mu tabaala abaami, halinde batwale bwija.

\par }{\QB Abatwali nabo, ndi mu batabaala ukubiika imaaja ízikwaniini.


\par }{\Q \VS{16}Kiri naꞌbaluzi, bali mu longa ubutwali.

\par }{\QB Naꞌbandi bakulu, bali mu ngoleesa mu kurongoora bwija.


\par }{\Q \VS{17}Ngiisi ábanguuziri, naani mbakuuziri.

\par }{\QB Na ngiisi ábagweti bagandooza, bagayiji ndonga.


\par }{\Q \VS{18}Nie mwene ulushaagwa noꞌbugale.

\par }{\QB Na yubwo bugale, buli mu genduusania.


\par }{\Q \VS{19}Ngiisi byo ndi mu haana, biri biija, ukuhima inooro muguuhya,

\par }{\QB noꞌkuhima iharija nyiija.


\par }{\Q \VS{20}Ndi mu kulikira íbikwaniini,

\par }{\QB iri na ngulikiriza imaaja za Rurema.


\par }{\Q \VS{21}Ngiisi ábanguuziri, ndi mu kizi baheereza ubugale,

\par }{\QB halinde ibihinda byabo binayame biyijuliiri.


\par }{\Q \VS{22}Nie bwitegeereze, Nahano akatee mbumba

\par }{\QB ikyanya átazi bumba ikindi kindu kyoshi.


\par }{\Q \VS{23}Ee! Ku ndondeko ya byoshi, lyo nꞌgatee bumbwa.

\par }{\QB Ikyanya ikihugo kikayiji bumbwa, nâli koli yamiri ho.


\par }{\Q \VS{24}Nâli kola ho, kiri neꞌkyanya inyaaja zitâli zaazi ba ho,

\par }{\QB neꞌkyanya ishyoko zaꞌmiiji zitâli zaazi bumbwa.


\par }{\Q \VS{25}Kiri neꞌkyanya imigazi noꞌtugangazi bitâli zaazi biikwa ahandu haabyo,

\par }{\QB nâli koli tuuziri ho.


\par }{\Q \VS{26}Ku kirya kyanya, Rurema atâli zaazi bumba ikihugo,

\par }{\QB kandi iri indalo, kandi iri ulukungu.


\par }{\Q \VS{27}Nâli kola ho, ikyanya Rurema akabumba igulu,

\par }{\QB na ku kyanya akazungulusa ulubibi ku nyaaja.


\par }{\Q \VS{28}Nâli kola ho neꞌkyanya akabiika ibibungu kwiꞌgulu,

\par }{\QB neꞌshyoko zeꞌnyaaja.


\par }{\Q \VS{29}Nâli kola ho, neꞌkyanya akabiikira inyaaja ulubibi,

\par }{\QB gira amiiji gatalujabuke,

\par }{\QB ku kyanya akabiika indaliro zeꞌkihugo.


\par }{\Q \VS{30}Ku yikyo kyanya, twâli kizi kolanwa,

\par }{\QB nga naluganda woꞌbulenga.

\par }{\Q Ngiisi lusiku, nâli kizi ba naꞌmalega,

\par }{\QB bwo twâli ririinwi.


\par }{\Q \VS{31}Ee! Nâli kizi shambaalira ikihugo na booshi ábakituuziri mwo.

\par }{\QB Nâli kizi shambaalira ukutuula kuguma naꞌbandu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}«E bagala baani, mundegage amatwiri.

\par }{\QB Bahiriirwi ngiisi ábagweti baganzimbaha.


\par }{\Q \VS{33}Ngiisi byo ngweti ngamùyigiriza, mukizi bikania, gira mube bitegeereza.

\par }{\QB Si mutakizi bijajaaka.


\par }{\Q \VS{34}Ahiriirwi, ngiisi úli mu ndega amatwiri.

\par }{\Q Ali mu yama abwatiiri ha mulyango gweꞌnyumba yani,

\par }{\QB mu kulindirira, halinde ikyanya ngayingira.


\par }{\Q \VS{35}Ngiisi ábali mu ndonga, bagayama bali bagumaana,

\par }{\QB banabe bagashaniirwi na Nahano.


\par }{\Q \VS{36}Si ngiisi ábatali mu ndonga, boohe, bali mu yikululira umwama boonyene.

\par }{\QB Ee! Ngiisi ábanjombiri bakuuziri Narufu.»




\par }\Chap{9}{\SH Ka ugakulikira ubwitegeereze kandi iri ubuzeeze?
\par }
{\PP \VerseOne{1}Bwitegeereze akayubaka inyumba yage, anagishinga mweꞌnguliro zirinda.

\VS{2}Ha nyuma, analingaania ibyokulya byoꞌlusiku lukulu, kuguma neꞌdivaayi, anabibiika ku kashasha.

\VS{3}Anatuma abaja-kazi baage ku migazi yaꞌkaaya, banakizi berangirira abandu ti:

\VS{4}«Ngiisi kizeeze kiyijage hano!» Na ngiisi kirogo-rogo, mukibwire:

\VS{5}«Uyiji lya ibyokulya byani! Unanywe na ku divaayi yo natonga.

\VS{6}Ujandage ubuhwija bwawe, lyo ukizi lama. Ukizi kulikira injira yani, bwo iri mwoꞌbwitegeereze.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{7}Iri wangagwana umundu woꞌkuhonyolezania, unamúyerekeze, agakutuka naaho. Neꞌri wangayerekeza nangora-mabi, agagenderera ukukunaakira.

\VS{8}Ku yukwo, utayerekeze umunabwikangaate, gira utayiji shombwa! Si umwitegeereza yeki, wangamúyerekeza, anakukunde.

\VS{9}Ukizi yigiriza abitegeereza, gira lyoꞌbwitegeereze bwabo bukizi yushuuka. Ukizi yigiriza na ábakwaniini, gira bakizi yiga ibyeꞌngingwe.

\VS{10}Ku kyanya umundu asimbahiri Nahano, lyoꞌbumenyi buli mu múyijaga mwo. Neꞌri angalooza ukusobanukirwa, akwiriiri amenye ulya Mutaluule.

\VS{11}Iri wangatuula ku bwitegeereze, lyeꞌsiku zaawe zigaaba nyingi, halinde imyaka yawe inayushuuke.

\VS{12}Iri wangaba mwitegeereza, wenyene ugalonga akamaro. Si ngiisi úli mu gayirizania, yehe agayikululira umwama.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{13}Umukazi muhwija ali mu kizi longoola-longoola, ndaanabyo ayiji, ndaanabwo bumenyi ahiiti.

\VS{14}Ali mu yibwataza kwiꞌrembo lyeꞌnyumba yage, hanabe handu áhayinamusiri mu kaaya.

\VS{15}Ali mu kizi hamagala ngiisi ábali mu lenga mu njira, kundu bagweti bagayigendera naaho mu mikolwa yabo,

\VS{16}ti: «Mwe bakiga, yijagi hano.» Neꞌmweꞌbizeeze, ti:

\VS{17}«Amagoloovi mazimbano, go manunu! Neꞌbyokulya íbiri mu liibwa mu bumbishwa, byo biri mu hesha bweneene!»

\VS{18}Kundu kwokwo, yabo bandu batayiji kwo hafwiriiri abandi. Ee! Ngiisi bo atálalisiri keera bakayitwa, banakoli lambamiri i
kuzimu.




\par }\Chap{10}{\SH Imigani ya Sulumaani
\par }
{\Q \VerseOne{1}Iyi migani iri yeꞌmwa Sulumaani.

\par }{\Q Umwana mwitegeereza ali mu shambaaza yishe.

\par }{\QB Si umuhwija yehe, ali mu jengeeza nyina.


\par }{\Q \VS{2}Umundu, kundu angagungana, ndaako kamaro ka ali mu longa.

\par }{\QB Haliko, ikyanya agira íbikwaniini, lyoki ali mu kizibwa mu lufu.


\par }{\Q \VS{3}Umundu úkwaniini, Nahano atali mu múleka mbu ashalike.

\par }{\QB Si banangora-mabi boohe, ali mu bahangirira, batalonge byo bayifwijiri.


\par }{\Q \VS{4}Aboolo bali mu yikululira ubukeni.

\par }{\QB Si ikyanya umundu agweti agaakola, lyo ali mu gala.


\par }{\Q \VS{5}Umutabana mwitegeereza, ali mu yibiikira ikihinda ku kyanya kyoꞌmwimbu.

\par }{\QB Si ngiisi úli mu yihuniza ku kyanya kyoꞌmwimbu, yehe, ali mu yiji teezibwa ishoni.


\par }{\Q \VS{6}Ngiisi ábakwaniini bali mu gashaanirwa bweneene.

\par }{\QB Si banangora-mabi boohe, mu magambo gaabo mubishamiri ubwitani.


\par }{\Q \VS{7}Umundu úkwaniini, ikyanya abandu bali mu múkengeera, bali mu gashaanirwa.

\par }{\QB Si nangora-mabi yehe, bali mu múyibagira lwoshi-lwoshi.


\par }{\Q \VS{8}Umwitegeereza ali mu yemeera ukutegekwa.

\par }{\QB Si umulabizi yehe, ali mu folomboka-folomboka, anashereere.


\par }{\Q \VS{9}Ngiisi útuuziri mu kuli, ali mu genda mu kati koꞌmutuula.

\par }{\QB Si ngiisi úli mu nyooka-nyooka, yehe agaki bishuulwa.


\par }{\Q \VS{10}Ngiisi úli mu bisha ukuli, ali mu libuza abandi.

\par }{\QB Haliko, ngiisi úli mu yerekezania ku bweranyange ali mu leeterana umutuula.


\par }{\Q \VS{11}Umundu úkwaniini, amagambo gaage gali mu leeterana ubugumaana, nga shyoko yaꞌmiiji.

\par }{\QB Si amagambo ga nangora-mabi, gali mu yitana.


\par }{\Q \VS{12}Ubushombani buli mu vyula imilongwe.

\par }{\QB Si urukundo lwohe, luli mu bwikira amahube.


\par }{\Q \VS{13}Ikyanya abandu bali mu ba basobanukiirwi, bali mu deta ku bwitegeereze.

\par }{\QB Si umuzira bwenge yehe, ali mu kizi kubulwa iminyaafu mu mugongo, wa kubu!


\par }{\Q \VS{14}Abitegeereza, kundu bangamenya igambo, batali mu bala byoshi byo bayiji.

\par }{\QB Si ikizeeze kyohe, kiri mu yami folomboka, halinde kinashereezibwe.


\par }{\Q \VS{15}Abagale, ibindu byabo biri mu balanga.

\par }{\QB Si ikyanya umukeni ali mu bibula, ali mu shereezibwa.


\par }{\Q \VS{16}Ngiisi ábakwaniini, bagahembwa ubugumaana.

\par }{\QB Si banangora-mabi boohe, ibihembo byabo kuli kuhanwa-hanwa naaho.


\par }{\Q \VS{17}Ngiisi úli mu yemeera ukuyekerezibwa, ali mu ba ali mugumaana.

\par }{\QB Si ngiisi útali mu twaza ihano, yehe, ali mu habuka.


\par }{\Q \VS{18}Ngiisi úli mu shombana ku bumbishwa, iri ali ndyalya.

\par }{\QB Na ngiisi úli mu bangaaniza uwabo, iri ali muhwija.


\par }{\Q \VS{19}Ngiisi úli mu tyabiriza ululimi, ali mu yami yifunda mu byaha.

\par }{\QB Haliko, iri wangahangirira akanwa kaawe, lyoki uli mu ba mwitegeereza.


\par }{\Q \VS{20}Ikyanya umundu úkwaniini ali mu deta, amagambo gaage gali mu ba nga harija nyiija.

\par }{\QB Si nangora-mabi yehe, ndaako kamaro ko ahiiti mu mutima gwage.


\par }{\Q \VS{21}Umundu úkwaniini, amagambo gaage gali mu tabaala abandu bingi.

\par }{\QB Si abahwija boohe, bwo babuziri ubwenge, kyo kitumiri bali mu fwa duba.


\par }{\Q \VS{22}Ikyanya Nahano ali mu tugashaanira, tuli mu gala.

\par }{\QB Atanali mu yushuula ubugale bwitu kwaꞌmalibu.


\par }{\Q \VS{23}Ikyanya umuhwija ali mu gira amabi, ali mu siima.

\par }{\QB Si umunabumenyi yehe, ali mu kizi shambaalira ubwitegeereze.


\par }{\Q \VS{24}Nangora-mabi, ngiisi byo ali mu yikanga kwo, byo biri mu yiji múgwata.

\par }{\QB Si umundu úkwaniini yehe, ngiisi byo ali mu yifwija, ali mu bilonga.


\par }{\Q \VS{25}Ikyanya ikihuhuuta kiri mu huusa, nangora-mabi ali mu minikwa.

\par }{\QB Si ngiisi úkwaniini yehe, agasikama imyaka neꞌmyakuula.


\par }{\Q \VS{26}Umwolo, imbere lya nahamwabo, ali mu ba nga lukalishi mu miino,

\par }{\QB anabaagage nga kyusi mu masu.


\par }{\Q \VS{27}Ikyanya umundu ali mu ba asimbahiri Nahano, ali mu yushuulirwa imyaka ku bulamu bwage.

\par }{\QB Si imyaka ya banangora-mabi, bali mu gitolerania.


\par }{\Q \VS{28}Umundu úkwaniini alangaliiri kwo agalonga amalega.

\par }{\QB Si banangora-mabi boohe, kundu bangaba naꞌmifwije, ndaabyo bagalonga.


\par }{\Q \VS{29}Ngiisi ábakwaniini, bali mu kulikira Nahano, anakizi balanga.

\par }{\QB Si banangora-mabi boohe, ali mu bashereeza.


\par }{\Q \VS{30}Abandu ábakwaniini, batâye lyosibwe mu kihugo.

\par }{\QB Si banangora-mabi boohe, batagabeera mwo.


\par }{\Q \VS{31}Umundu mwija ali mu deta ku bwitegeereze.

\par }{\QB Si umunabibeesha, ululimi lwage lugalyosibwa niꞌkeeta.


\par }{\Q \VS{32}Ngiisi ábakwaniini, bayiji-yiji íbyangasimiisania.

\par }{\QB Si banangora-mabi boohe, bali mu deta naaho íbitali nga byo.




\par }\PoetryChap{11}{\Q \VerseOne{1}Ikyanya abandu bali mu koleesa ibigero byoꞌkugungana, bali mu yagaza Nahano.

\par }{\QB Si ibigero byoꞌkuli byohe, biri mu músimiisa.


\par }{\Q \VS{2}Ikyanya umundu ali mu yikangaata, ishoni nazo zinamútogere kwo.

\par }{\QB Si abatuudu, boohe, bo bali mu longa ubwitegeereze.


\par }{\Q \VS{3}Abandu biija, ubutuudu bwabo bwo buli mu kizi barongoora.

\par }{\QB Si abanabibeesha boohe, bagashereezibwa hiꞌgulu lyoꞌmujina gwabo.


\par }{\Q \VS{4}Kundu umundu angaba ali noꞌbugale,

\par }{\QB si ku lusiku lwoꞌkufwa, butamúhitiiri kamaro.

\par }{\Q Haliko, umundu úkwaniini, yehe, ali mu kizibwa mu lufu.


\par }{\Q \VS{5}Ábakwaniini batuuziri bazira kashembo.

\par }{\QB Kwokwo, injira zaabo ziri mu ba zigolosiri.

\par }{\Q Si banangora-mabi boohe, bali mu shereezibwa hiꞌgulu lyaꞌmabi gaabo.


\par }{\Q \VS{6}Abandu biija, ikyanya bali mu ba bakulikiiri íbikwaniini, bali mu kizibwa.

\par }{\QB Si abanabibeesha boohe, bali mu gwasibwa mu mifwije gaabo mabi.


\par }{\Q \VS{7}Ikyanya nangora-mabi ali mu fwa, umulangaaliro gwage guli mu yami hera lwoshi.

\par }{\QB Na kundu âli biisiri umulangaaliro ku bugale bwage, ndaabyo buli mu mútabaala kwo.


\par }{\Q \VS{8}Umundu mwija ali mu kizibwa mu makuba.

\par }{\QB Si nangora-mabi yehe, yago makuba gali mu mútibukira kwo.


\par }{\Q \VS{9}Ngiisi úgayiriziizi Rurema, ikyanya ali mu deta, ali mu shereeza umutuulani.

\par }{\QB Si umundu mwija yehe, ali mu kizibwa ku njira yoꞌbwenge bwage.


\par }{\Q \VS{10}Abandu biija, ikyanya bali mu genduukirwa, booshi mu kaaya bali mu shambaala.

\par }{\QB Banali mu banda akabuuli, awi yiyi yiyi, ikyanya banangora-mabi bali mu fwa!


\par }{\Q \VS{11}Abandu biija, bali mu gashaanira akaaya kaabo, iri banakayubaka.

\par }{\QB Si banangora-mabi boohe, bali mu kashereeza ku magambo gaabo mabi.


\par }{\Q \VS{12}Ngiisi útahiiti ubwenge, ali mu kizi keneka umutuulani wage.

\par }{\QB Si umwitegeereza yehe, ali mu beera shee!


\par }{\Q \VS{13}Ngiisi úli mu genda agahwehweteza, ali mu bishuuka ubumbishwa.

\par }{\QB Si ngiisi úyemiirwi, yehe, ali mu bulanga mu mutima gwage.


\par }{\Q \VS{14}Ikyanya ikihugo kiri mu bula uburongoozi, kiri mu shaabuka.

\par }{\QB Si ikyanya abahanuuzi bali bingi, lyoki kiri mu kizibwa.


\par }{\Q \VS{15}Ngiisi úli mu biikira umuhinjuka ubushinga, ali mu yiji tulagula.

\par }{\QB Si ngiisi úli mu bulahira, ali mu ba atuuziri mu mutuula.


\par }{\Q \VS{16}Umukazi woꞌkugirirana bwija, ali mu simbahwa.

\par }{\QB Noꞌmushosi weꞌmisi, byo ali mu longa naaho, buli bugale.


\par }{\Q \VS{17}Abandu beꞌshagayo, bali mu yiyungula boonyene.

\par }{\QB Si umulangi yehe, ali mu yikululira umwama.


\par }{\Q \VS{18}Nangora-mabi, ikyanya ali mu gungana, ibihembo byage biri mu múteba.

\par }{\QB Si úli mu kola íbikwaniini, yehe, ali mu hembwa mu kati koꞌkuli.


\par }{\Q \VS{19}Ngiisi úli mu gira íbikwaniini, ali mu longa ukulama.

\par }{\QB Si úli mu kulikira amabi, yehe, ali mu fwa.


\par }{\Q \VS{20}Ngiisi ábali mu bisha ishungi mbi mu mutima, Nahano ali mu ba abashombiri.

\par }{\QB Si ngiisi ábali boꞌkuli, bo bali mu músimiisa.


\par }{\Q \VS{21}Banangora-mabi, ukuhanwa, bagaahanwa nyene.

\par }{\QB Si ábakwaniini boohe, bagakizi genda mu butoge.


\par }{\Q \VS{22}Ikyanya umukazi abuyahiri, anabe atasobanukiirwi,

\par }{\QB ali mu ba nga mbete yeꞌnooro íbiisirwi ku mushushu gweꞌngulube.


\par }{\Q \VS{23}Abandu ábali mu gira íbikwaniini, bali noꞌmulangaaliro kwo bagagashaanirwa.

\par }{\QB Si banangora-mabi, boohe, umulangaaliro gwabo, guli gwa kuhanwa ku buraakari naaho.


\par }{\Q \VS{24}Ikyanya abandu bali mu haana ku mutima úgushenguusiri, bali mu yushuulwa kweꞌbindi.

\par }{\QB Si ikyanya bali mu yimana, bali mu herera mu bukeni.


\par }{\Q \VS{25}Ikyanya abandu bali mu haana ku shagayo, bali mu genduukirwa.

\par }{\QB Neꞌkyanya bali mu tabaala abandi, lyo nabo bali mu tabaalwa.


\par }{\Q \VS{26}Ikyanya umundu ali mu bishiiriza ingano, abandu bali mu múdaaka.

\par }{\QB Si ikyanya ali mu yemeera ukugiguliisa, bali mu kizi múgashaanira.


\par }{\Q \VS{27}Ikyanya abandu bali mu looza ukugirirana amiija, nabo bali mu gagirirwa.

\par }{\QB Si ngiisi úli mu looza ukugira amabi, galya mabi gali mu múgalukira.


\par }{\Q \VS{28}Ikyanya abandu bali mu yegamira ibindu byabo, bali mu tindibuka.

\par }{\QB Si umundu mwija yehe, agaadeha nga kyasi kibishi.


\par }{\Q \VS{29}Ikyanya umundu ali mu shombania aba mu mwage, ali mu yiji yimbula mweꞌmbuusi naaho.

\par }{\QB Ee! Umuhwija, agayama ali muja woꞌmwitegeereza.


\par }{\Q \VS{30}Ikyanya umundu akwaniini, ali mu tabaala abaabo, anabaleetere ubugumaana.

\par }{\QB Noꞌmwitegeereza ali mu yigiriza abandi ngiisi kwo bangatuula bwija.


\par }{\Q \VS{31}Umundu úkwaniini ali mu longa ikihembo ku byo agira hano mu kihugo.

\par }{\QB Aahago! Imwa nangora-mabi, neꞌmwoꞌmunabyaha, ka itali yo haahe!




\par }\PoetryChap{12}{\Q \VerseOne{1}Ngiisi úli mu siima ukuyerekezibwa, ali mu kulongera mwoꞌbumenyi.

\par }{\QB Si útali mu siima ukukanukirwa, ali mu ba muhwija.


\par }{\Q \VS{2}Umundu mwija ali mu simiisa Nahano.

\par }{\QB Si ngiisi úshungisiri amabi, Nahano ali mu múhana.


\par }{\Q \VS{3}Ikyanya umundu ali mu gira amabi, atangasikama.

\par }{\QB Si ngiisi úkwaniini, yehe, ali ngeꞌkiti íkiyisiizi imizi mwiꞌdaho.


\par }{\Q \VS{4}Umukazi úli mu simbahana, ali mu ba lushembe lwa yiba.

\par }{\QB Si umukazi úli mu genda úgateezania ishoni, yehe, ali mu ba nga ahiiti ikibungu mu mavuha gaage.


\par }{\Q \VS{5}Ikyanya umundu mwija ali mu shungika, ishungi zaage ziri mu ba zitungiini.

\par }{\QB Si banangora-mabi, boohe, amahano gaabo gali mu tebana.


\par }{\Q \VS{6}Banangora-mabi bali mu deta amagambo goꞌkutata hiꞌgulu lyoꞌkuyitana.

\par }{\QB Si abandu biija, amagambo gaabo gali mu kiza.


\par }{\Q \VS{7}Ikyanya banangora-mabi bali mu fwa, bali mu yami hera lwoshi-lwoshi.

\par }{\QB Si imbaga yoꞌmundu mwija, iri mu yama isikamiri.


\par }{\Q \VS{8}Umundu, ikyanya ali mu ba noꞌbwitegeereze, ali mu yivugwa.

\par }{\QB Si ngiisi úli mu shobeka amagambo, bali mu múkeneka.


\par }{\Q \VS{9}Umukiga, iri angaba ali noꞌmukozi woꞌkumúkolera,

\par }{\QB ye mukulu ku munabwidundulike útahiiti hyo agaalya.


\par }{\Q \VS{10}Umundu mwija ali mu kuya-kuya ibitugwa byage.

\par }{\QB Si banangora-mabi boohe, kundu bangagira mbu bakejeererane, iri banakiri balangi naaho.


\par }{\Q \VS{11}Ngiisi úli mu lima noꞌmwete, ali mu kizi longa ibyokulya bingi.

\par }{\QB Si ngiisi úli mu yishinga amagambo mazira kamaro, yehe ali muhwija.


\par }{\Q \VS{12}Banangora-mabi bali mu yifwija íbyanyukulwa.

\par }{\QB Si abandu biija boohe, bali mu haana ku byo bahiiti.


\par }{\Q \VS{13}Banangora-mabi, ikyanya bali mu deta amabi, gali mu yami bagwata.

\par }{\QB Si umundu mwija yehe, ali mu yiyeka naꞌmakuba.


\par }{\Q \VS{14}Ikyanya umundu ali mu deta amiija, ali mu galongera mwoꞌbunguke.

\par }{\QB Anali mu bulonga ku byo agweti agaagira naꞌmaboko gaage.


\par }{\Q \VS{15}Umuhwija abwini kwo ali mu gira íbikwaniini.

\par }{\QB Si umwitegeereza, yehe, ali mu yemeera ukuhanuulwa.


\par }{\Q \VS{16}Umuhwija ali mu yami yerekana ubute bwage duba-duba.

\par }{\QB Si umutuudu yehe, atali mu twaza ibitusi.


\par }{\Q \VS{17}Umundu mwija ali mu tanga ubumasi bwoꞌkuli.

\par }{\QB Si umulyalya yehe, ali mu tanga ubumasi bweꞌbibeesha.


\par }{\Q \VS{18}Amagambo gaꞌmalyogo gali mu tumitana nga ngooti.

\par }{\QB Si amagambo goꞌmwitegeereza, gali mu kiza.


\par }{\Q \VS{19}Amagambo goꞌkuli gali mu yama ho imyaka neꞌmyakuula.

\par }{\QB Si amagambo geꞌbibeesha, gali mu lenga duba nga kugohya.


\par }{\Q \VS{20}Ikyanya abandu bashungisiri ukugira amabi, bali mu beesha-beesha.

\par }{\QB Si ikyanya bali mu shungika umutuula, bali mu ba noꞌbushambaale.


\par }{\Q \VS{21}Umundu mwija, ndaago makuba ágangamútibukira kwo.

\par }{\QB Si banangora-mabi boohe, bali mu yama bali mu malibu.


\par }{\Q \VS{22}Ikyanya abandu bali mu beesha, bali mu yagaza Nahano.

\par }{\QB Si ikyanya bali mu deta ukuli, bali mu músimiisa.


\par }{\Q \VS{23}Umwitegeereza atali mu yihaya ku bwitegeereze bwage.

\par }{\QB Si umuhwija yehe, ali mu yami yitulikania mu kudeta ubuhwija bwage.


\par }{\Q \VS{24}Ngiisi úli mu kola ku mwete, agakizi twala abaabo.

\par }{\QB Si umwolo yehe, agazinda ukuhimbukira mu buja.


\par }{\Q \VS{25}Ikyanya umundu ali mu gerania, ali mu shenguka naaho.

\par }{\QB Si igambo lyeꞌshagayo lyohe, liri mu múshambaaza.


\par }{\Q \VS{26}Umundu úkwaniini ali mu yegerezibwa naꞌbiira baage.

\par }{\QB Si banangora-mabi boohe, abaabo bali mu yami bahabura.


\par }{\Q \VS{27}Umwolo, ikyanya ali mu hiiva, anayite inyamiishwa, atali mu giyokya.

\par }{\QB Si abanamwete boohe, ngiisi byo bali mu longa, bali mu bisiimira.


\par }{\Q \VS{28}Ikyanya umundu ali mu lenga mu njira íkwaniini, ali mu longa ubugumaana.

\par }{\QB Iyo njira itali mu mútwala mu lufu.




\par }\PoetryChap{13}{\Q \VerseOne{1}Umwana mwitegeereza, ngiisi byo yishe ali mu múyigiriza, ali mu bisimbaha.

\par }{\QB Si umwana woꞌkuhonyolezania yehe, atali mu twaza amahano.


\par }{\Q \VS{2}Abandu biija bali mu deta amagambo goꞌbwitegeereze, banali mu gagenduukirwa mwo.

\par }{\QB Si ábatali mu twazania boohe, bali mu yifwija naaho kwo bakizi komeresania.


\par }{\Q \VS{3}Ngiisi úli mu yitonda mu kudeta, ali mu yikingira atafwe.

\par }{\QB Si ngiisi úli mu yami vujuuka mu bitali nga byo, ali mu yishereeza.


\par }{\Q \VS{4}Umwolo ali mu yifwija ikindu kirebe, si ndaahyo ali mu longa.

\par }{\QB Si umundu woꞌmwete yehe, ngiisi byo ali mu looza, ali mu bilonga.


\par }{\Q \VS{5}Umundu mwija ali mu shomba ibibeesha.

\par }{\QB Si banangora-mabi boohe, bali mu tuma abandu bagabatyoza, noꞌkubahonyoleza.


\par }{\Q \VS{6}Ngiisi úli mu gira íbikwaniini, biri mu múlanga.

\par }{\QB Si banangora-mabi boohe, bali mu shereezibwa mu mabi gaabo.


\par }{\Q \VS{7}Hali umundu úli mu yihaya kwo ali mugale, ndaanahyo ahiiti.

\par }{\QB Ugundi ali mu yigira nga mukeni, kiziga ali naꞌkanyabungaka keꞌbindu!


\par }{\Q \VS{8}Umugale, ikyanya ali mu teerwa, angakoleesa ubugale mu kuyiguluula.

\par }{\QB Si umukeni yehe, ndaaye úli mu múbiika kweꞌkikando.


\par }{\Q \VS{9}Abandu biija, bali mu tanguula bweneene!

\par }{\QB Si banangora-mabi boohe, bali ngiꞌtara írizimiri.


\par }{\Q \VS{10}Ikyanya umundu agweti agayiheemya, ali mu kizi longoola.

\par }{\QB Si umwitegeereza ali mu yemeera ukuyerekezibwa.


\par }{\Q \VS{11}Ibindu íbyatwibwa ku manyuku, biri mu mala duba.

\par }{\QB Si ikyanya bali mu kuumania biniini-biniini, biri mu yushuuka.


\par }{\Q \VS{12}Ikyanya umundu ali mu biika umulangaaliro kwiꞌgambo, linabe lyatinda, ali mu hebuura.

\par }{\QB Si ikyanya ali mu libiika kwoꞌmulangaaliro, anayiji lilonga, iri alonga ubugumaana, anashambaale.


\par }{\Q \VS{13}Ikyanya abandu bali mu gayiriza ihano, bali mu yiteera boonyene.

\par }{\QB Si ngiisi ábali mu simbahana boohe, bali mu hembwa.


\par }{\Q \VS{14}Amigirizo goꞌmwitegeereza, yo shyoko íri mu leeta ubugumaana.

\par }{\QB Gali mu fuusa abandu mu mitego ya Narufu.


\par }{\Q \VS{15}Abitegeereza bali mu longa ulushaagwa.

\par }{\QB Si ábatali mu twazania boohe, bali mu kizi himbuka.


\par }{\Q \VS{16}Umwitegeereza ali mu ba asobanukiirwi.

\par }{\QB Si abahwija boohe, bali mu kizi yerekana ubuhwija bwabo.


\par }{\Q \VS{17}Umutungwa mubi ali mu kizi leeta makuba.

\par }{\QB Si umutungwa mwemeera, ali mu leeta ubukize.


\par }{\Q \VS{18}Ngiisi útali mu twazania, ali mu herera mu bukeni, anateezibwe ishoni.

\par }{\QB Si ngiisi úli mu yemeera ukuhanuulwa, ali mu kizi longa ulushaagwa.


\par }{\Q \VS{19}Ikyanya umundu ali mu longa byo ashuba mu yifwija, umutima guli mu kizi shambaala.

\par }{\QB Si umuhwija yehe, ikyanya wamúbwira kwo atwikire ku mabi gaage, ali mu yagalwa.


\par }{\Q \VS{20}Ngiisi úli mu komeerana noꞌmwitegeereza, naye ali mu ba mwitegeereza.

\par }{\QB Si úli mu kombeerana naꞌbahwija, ali mu longa amakuba.


\par }{\Q \VS{21}Umundu, ikyanya ali mu gira ikyaha, ali mu yikululira amakuba.

\par }{\QB Si ikyanya agira íbikwaniini, ali mu genduukirwa.


\par }{\Q \VS{22}Umundu mwija, ali mu sigira abaana baage byo bagahyana, halinde na ku bijukulu.

\par }{\QB Si umunabyaha yehe, ibindu byage biri mu singulirwa ábakwaniini.


\par }{\Q \VS{23}Indalo yoꞌmukeni, hali ikyanya iri mu hemba bweneene!

\par }{\QB Kundu kwokwo, abandu babi bali mu yiji múnyaga imimbu.


\par }{\Q \VS{24}Umubusi, ikyanya atali mu hana umwana wage, iri amúshombiri.

\par }{\QB Si ngiisi úkuuziri umwana wage, ali mu kizi múyerekeza ákiri mwanuke.


\par }{\Q \VS{25}Umundu mwija ali mu lya, anayigute.

\par }{\QB Si banangora-mabi, bali mu yama bashalisiri.




\par }\PoetryChap{14}{\Q \VerseOne{1}Umukazi mwitegeereza, ali mu yubaka inyumba yage.

\par }{\QB Si ikizeeze kyoꞌmukazi kyohe, kiri mu gihongola.


\par }{\Q \VS{2}Ngiisi ábali neꞌmikolezi miija, bali mu simbaha Nahano.

\par }{\QB Si banangora-mabi boohe, bali mu múgayiriza.


\par }{\Q \VS{3}Umuhwija ali mu deta amagambo goꞌkuyikululira ikihano.

\par }{\QB Si umwitegeereza yehe, amagambo gaage gali mu múkinga.


\par }{\Q \VS{4}Ikyanya ishuuli zoꞌkulima zibulisiri, iri ndaabyo mu kihinda.

\par }{\QB Si ikyanya ishuuli iri mu kola ku mwete, hali mu ba umwimbu ku bwingi.


\par }{\Q \VS{5}Akamasi koꞌkuli katali mu tebana.

\par }{\QB Si akamasi keꞌbibeesha koohe, kali mu deta-deta ibinyoma.


\par }{\Q \VS{6}Umundu woꞌkugayirizania, kundu ali mu looza ubwitegeereze, ndaabwo ali mu longa.

\par }{\QB Si umwitegeereza yehe, ali mu bulonga duba-duba.


\par }{\Q \VS{7}Ukizi yiyeka noꞌmuhwija.

\par }{\QB Mukuba, ndaabyo angakuyigiriza.


\par }{\Q \VS{8}Ngiisi ábali noꞌbwitegeereze, bali mu yisaliza ku bigaki yija.

\par }{\QB Si abahwija boohe, bali mu kizi tebana naaho.


\par }{\Q \VS{9}Ibizeeze biri mu saasa ibyaha.

\par }{\QB Si ábakwaniini boohe, bali mu yilega, banalooze ukushubi nywana.


\par }{\Q \VS{10}Ndaaye úwangamenya ngiisi kwoꞌwabo ali mu lyanirwa.

\par }{\QB Kiri neꞌkyanya ashambiiri, ndaaye ye bangashambaalira kuguma.


\par }{\Q \VS{11}Inyumba ya nangora-mabi igahongolwa.

\par }{\QB Si iheema lya ábakwaniini ligakizi sikama.


\par }{\Q \VS{12}Umundu, mu masu gaage, hali injira yo angabona kwo itungiini,

\par }{\QB si ku mbeka, inabe ya kumútwala mu lufu.


\par }{\Q \VS{13}Umundu angasheka, mu mutima munabe muyijwiri umwizingeerwe.

\par }{\QB Ikyanya akasheko kagamalaga, hanasigale indaania naaho.


\par }{\Q \VS{14}Abandu babi bagakizi hembwa ku mikolezi yabo mibi.

\par }{\QB Umundu mwija, naye, agaki hembwa hiꞌgulu yeꞌmikolezi yage miija.


\par }{\Q \VS{15}Umuhwija, ikyanya ali mu yuvwa igambo, ali mu yami lidumeereza.

\par }{\QB Si umwitegeereza yehe, ali mu tee yisaliza.


\par }{\Q \VS{16}Umwitegeereza ali mu simbaha Nahano, iri anayiyeka ukugira ibyaha.

\par }{\QB Si umuhwija yehe, atali mu twazania, anakizi yifunda mu ngiisi mabi.


\par }{\Q \VS{17}Ngiisi úli mu raakara duba, ali mu kizi yifunda mu buhwija.

\par }{\QB Umulyalya kwakundi, ali mu shombwa.


\par }{\Q \VS{18}Abahwija bayamiri bali mu hembwa ku bwobwo buhwija bwabo.

\par }{\QB Si abitegeereza boohe, bali mu hembwa ubwitegeereze nga lushembe.


\par }{\Q \VS{19}Abandu babi bagafukama imbere lyaꞌbandu biija.

\par }{\QB Ee! Banangora-mabi bagakizi fukama ha miryango yaꞌbandu boꞌkuli.


\par }{\Q \VS{20}Abakeni bali mu kenekwa kiri naꞌbatuulani baabo.

\par }{\QB Si abagale boohe, bali mu ba naꞌbiira bingi.


\par }{\Q \VS{21}Ngiisi úli mu gayiriza umutuulani wage, ali mu ba ayifuuziri mu kyaha.

\par }{\QB Si ngiisi úli mu girira abakeni amiija, ali mu ba ahiriirwi.


\par }{\Q \VS{22}Ngiisi úli mu shungika amabi, ali mu habuka.

\par }{\QB Si ábali mu shungika ukugira amiija boohe, bali mu kundwa, banali mu yemeerwa.


\par }{\Q \VS{23}Ngiisi mukolwa gwo wangahimbukira kwo, ugagugenduukirwa mwo.

\par }{\QB Si ábali mu tyabiriza ululimi naaho, bali mu yingira mu bukeni.


\par }{\Q \VS{24}Abitegeereza, ikyanya bali mu longa ubugale, luli lushembe lwabo.

\par }{\QB Si abahwija boohe, ubuhwija bwabo buli mu buta ubundi buhwija.


\par }{\Q \VS{25}Akamasi koꞌkuli kali mu kizania.

\par }{\QB Si akamasi keꞌbibeesha koohe, kali mu teberezania.


\par }{\Q \VS{26}Ngiisi úli mu simbaha Nahano, ali mu langwa bwija.

\par }{\QB Kiri naꞌbaana baage nabo, bagakizi langwa.


\par }{\Q \VS{27}Ikyanya abandu bali mu simbaha Nahano, bali mu longa ubugumaana,

\par }{\QB banakizi yiyeka imitego ya Narufu.


\par }{\Q \VS{28}Mwami ahundwa naꞌbandu.

\par }{\QB Si iri angabula abandu, iri ubwami bwage bufwiri.


\par }{\Q \VS{29}Umwitegeereza atali mu yagalwa duba.

\par }{\QB Si úli mu raakara ku mulindi, ali mu yerekana ubuhwija bwage.


\par }{\Q \VS{30}Ikyanya umutima gutuziizi, amagala nago gali mu ba magumaana.

\par }{\QB Si ikyanya umundu agwatwa noꞌluugi, luli ngaꞌkabungu mu mavuha.


\par }{\Q \VS{31}Umundu, iri angavindagaza umukeni, iri agayiriza na úkamúbumba.

\par }{\Q Si ngiisi úwangatabaala úgoozirwi, iri asimbahiri na Rurema.


\par }{\Q \VS{32}Banangora-mabi, ikyanya balonga ubuhanya, bali mu tindimazibwa.

\par }{\QB Si umundu woꞌkuli, kundu angafwa, ali mu longa ubutibitiro.


\par }{\Q \VS{33}Abitegeereza bali mu sobanukirwa.

\par }{\QB Kiri naꞌbahwija, bayiji-yiji kwokwo.


\par }{\Q \VS{34}Abandu beꞌkihugo kirebe, ikyanya bali mu gira íbikwaniini, bagakizi huuzibwa.

\par }{\QB Si ikyanya bagira ibyaha, bali mu teezibwa ishoni.


\par }{\Q \VS{35}Ikyanya umukozi ali mu kola ku bwitegeereze, kiri na mwami ali mu múshambaalira.

\par }{\QB Si ikyanya umukozi ali mu kola ibihigo, mwami ali mu múrakarira.




\par }\PoetryChap{15}{\Q \VerseOne{1}Umundu, ikyanya ashuvya ku bwitonde, ali mu hoohya uburaakari.

\par }{\QB Si ikyanya ashuvya ku bute, ali mu shubi bukayisa.


\par }{\Q \VS{2}Abitegeereza, ikyanya bali mu deta, bali mu yushuula ubumenyi.

\par }{\QB Si abahwija boohe, bali vujuuka mu magambo.


\par }{\Q \VS{3}Amasu ga Nahano gali mu bona byoshi.

\par }{\QB Ee! Gayamiri gali ku babi, kiri na ku biija.


\par }{\Q \VS{4}Amagambo malembu gali mu kiza, ganaleete ubugumaana.

\par }{\QB Si amagambo goꞌbulyalya goohe, gali mu vuna umutima.


\par }{\Q \VS{5}Umuhwija, ikyanya yishe ali mu múyerekeza, ali mu múgayiriza.

\par }{\QB Si ulya úli mu simbaha yehe, ye mwitegeereza.


\par }{\Q \VS{6}Umundu úkwaniini, mu nyumba yage muli mu ba ubugale katundu.

\par }{\QB Si ngiisi byo banangora-mabi bali mu hembwa, biri bya kubaleetera amakuba.


\par }{\Q \VS{7}Abitegeereza, ikyanya bali mu deta, bali mu kwiza ubumenyi.

\par }{\QB Si abahwija, imitono yabo iri ya busha.


\par }{\Q \VS{8}Amatuulo ga banangora-mabi, Nahano agashombiri.

\par }{\QB Si amahuuno gaꞌbandu ábatungiini, gali mu músimiisa.


\par }{\Q \VS{9}Imikolezi ya banangora-mabi, Nahano agishombiri.

\par }{\QB Si ábali mu gira íbikwaniini, Nahano abakuuziri.


\par }{\Q \VS{10}Ikyanya umundu ali mu habuka mu njira, ali mu hanirizibwa.

\par }{\QB Ngiisi úli mu gayiriza ihano, agaafwa.


\par }{\Q \VS{11}Ulufu neꞌnakwere, biyamiri biyanuusiri imbere lya Nahano.

\par }{\QB Aahago! Imitono yaꞌbandu, ka itali yo haahe?


\par }{\Q \VS{12}Umundu waꞌkazingati, atali mu looza ukuyerekezibwa.

\par }{\QB Atanali mu looza mbwaꞌbitegeereza bakizi múhanuula.


\par }{\Q \VS{13}Ikyanya umundu akeruuka ku malanga, biyerekiini kwoꞌmutima gushambiiri.

\par }{\QB Si umwizingeerwe, guli mu vuna umutima.


\par }{\Q \VS{14}Ngiisi mwitegeereza, umutima gwage guli mu kizi looza ubumenyi.

\par }{\QB Si umuhwija yehe, ali mu kizi hohootera.


\par }{\Q \VS{15}Imwoꞌmukeni, isiku zooshi ziri mu leeta amalibu.

\par }{\QB Si iri umundu angaba ashambiiri, isiku zaage ziri mu ba za bugeni.


\par }{\Q \VS{16}Umundu, nga angaba neꞌbindu biniini, anabe asimbahiri Nahano, iri ahiriirwi,

\par }{\QB ho angaba neꞌbingi, anabe ali mu ndaania.


\par }{\Q \VS{17}Umundu, nga angalya ishogo nzobeera mu kati koꞌrukundo, iri ahiriirwi,

\par }{\QB ho angakizi lya inyama, neꞌkisuure kiri kwo.


\par }{\Q \VS{18}Ngiisi úli mu raakara duba, ali mu vyula imilongwe.

\par }{\QB Si umwigenderezi, yehe, ali mu gihoohya.


\par }{\Q \VS{19}Injira yoꞌmwolo iri mu shaka neꞌmigenge.

\par }{\QB Si injira yoꞌmundu útungiini, iri mu ba nga mutalimbwa.


\par }{\Q \VS{20}Umusore mwitegeereza guli mu shambaaza yishe.

\par }{\QB Si muhwija yehe, ali mu gayiriza nyina.


\par }{\Q \VS{21}Umuzira bwenge, ali mu kizi shambaalira ubuhwija.

\par }{\QB Si umwitegeereza yehe, ali mu kizi gira íbikwaniini.


\par }{\Q \VS{22}Ikyanya ndaabo bahanuuzi, ishungi zooshi ziri mu fwa ubusha.

\par }{\QB Si ikyanya abahanuuzi bali bingi, lyaꞌbandu bali mu genduukirwa.


\par }{\Q \VS{23}Ikyanya umundu ashuvya bwija, ishuvyo lyage liri mu shambaazania.

\par }{\QB Ee! Ikyanya adeta igambo liija ku kyanya kyalyo, liri mu simiisa!


\par }{\Q \VS{24}Abitegeereza, ibyeꞌmwabo biri mu lola mwiꞌgulu,

\par }{\QB banali mu yiyeka
Nakuzimu.


\par }{\Q \VS{25}Ábali mu yiheemya, Nahano ali mu hongola inyumba zaabo.

\par }{\QB Si banamufwiri boohe, agakizi langa imbibi zoꞌtwaya twabo.


\par }{\Q \VS{26}Inzaliro za banangora-mabi, ziri mu yagaza Nahano.

\par }{\QB Si amagambo ágakwaniini, gali mu músimiisa.


\par }{\Q \VS{27}Umundu munamahuku ali mu yingiza imbaga yage mwaꞌmakuba.

\par }{\QB Si úshombiri ikitulire yehe, agaalama.


\par }{\Q \VS{28}Umundu mwija, imbere lyoꞌkushuvya, ali mu tee yisaliza mu mutima gwage.

\par }{\QB Si mu kanwa ka nangora-mabi, muli mu yami vujuuka amabi.


\par }{\Q \VS{29}Banangora-mabi, Nahano ali mu bayisunga.

\par }{\QB Si ikyanya abandu boꞌkuli bali mu mútabaaza, ali mu bayuvwa.


\par }{\Q \VS{30}Amalanga ágakeyengiini, gali mu simiisa umutima.

\par }{\QB Umwazi mwija guli mu sikamya indege.


\par }{\Q \VS{31}Umundu, ikyanya alonga ihano, analiyuvwirize, ali mu genduukirwa,

\par }{\QB anali mu yama atuuziri mu bitegeereza.


\par }{\Q \VS{32}Umundu, ikyanya ali mu longa ikihano, anakigayirize, ali mu ba ayigayiriza yenyene.

\par }{\QB Si ngiisi úli mu yemeera ukuhanuulwa, ali mu longa ukusobanukirwa.


\par }{\Q \VS{33}Ikyanya umundu ali mu ba asimbahiri Nahano, ali mu longa ubwitegeereze.

\par }{\QB Iri umundu angalooza ulushaagwa, akwiriiri akizi ba mutuudu.




\par }\PoetryChap{16}{\Q \VerseOne{1}Kundu umundu ali mu shungika mu mutima gwage,

\par }{\QB haliko ubuzinda, ishungi za Nahano zo ziri mu koleka.


\par }{\Q \VS{2}Ngiisi byoꞌmundu ali mu gira, kundu byangaboneka kwo byo bikwaniini,

\par }{\QB haliko Nahano ali mu gera íbiri mu mutima gwage.


\par }{\Q \VS{3}Ngiisi byo uli mu kola, ukizi bisikiiriza Nahano.

\par }{\QB Kwokwo, lyeꞌshungi zaawe zikizi genduukirwa.


\par }{\Q \VS{4}Nahano ali mu koleesa ngiisi igambo, ukukulikirana neꞌshungi zaage.

\par }{\QB Kiri na banangora-mabi, ababikiiri ulusiku lwo agabahana kwo.


\par }{\Q \VS{5}Abanabwikangaate, Nahano abashombiri.

\par }{\QB Ku kasiisa, ngiisi muguma wabo agaahanwa ngana.


\par }{\Q \VS{6}Ibyaha bigaakogwa ku njira yoꞌkukundana noꞌkuyemeerana.

\par }{\QB Na mu kusimbaha Nahano, lyoꞌmundu ali mu kizi yiyeka amabi.


\par }{\Q \VS{7}Imikolezi yoꞌmundu, iri yangasimiisa Nahano,

\par }{\QB ali mu múnywaniisa kiri naꞌbagoma baage.


\par }{\Q \VS{8}Umundu, nga angaba neꞌbindu biniini, anabe atuuziri mu kati koꞌkuli, iri ahiriirwi,

\par }{\QB ho angalonga akanyabungaka keꞌbindu, anabe ali ngunge.


\par }{\Q \VS{9}Kundu umundu ali mu shungika mu mutima gwage,

\par }{\QB haliko Nahano ye kwaniini amúyereke ngiisi kwo agaagira.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mwami ali mu kizi kyula ku burongoozi bwa Nahano.

\par }{\QB Kwokwo, ikyanya agakizi hana abandu, kukizi ba mu kati koꞌkuli!


\par }{\Q \VS{11}Nahano aloziizi ibigero íbikwaniini.

\par }{\QB Amabuye miija goꞌkugera mwo, gooshi, gali geꞌmwage.


\par }{\Q \VS{12}Ngiisi ábali mu gira amabi, mwami ali mu bashomba,

\par }{\QB mukuba ubutwali bwage, buyimaaziri ku kuli.


\par }{\Q \VS{13}Ikyanya umundu ali mu deta ukuli, ali mu simiisa abaami.

\par }{\QB Ee! Bakuuziri úli mu deta íbikwaniini.


\par }{\Q \VS{14}Ikyanya mwami araakara, yubwo buraakari bwage bwangayitiisa!

\par }{\QB Kundu kwokwo, umwitegeereza akizi múhoohya.


\par }{\Q \VS{15}Ikyanya amalanga ga mwami gakeruusiri, iri hali ubugumaana.

\par }{\QB Biri nga bibungu íbiri mweꞌnvula ku kyanya kyeꞌkikamo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Iri wangalonga ubwitegeereze, kwo kukulu ukuhima inooro.

\par }{\QB Ee! Ho wangalonga iharija, ukulonga ubumenyi kwo kukulu.


\par }{\Q \VS{17}Abandu biija bali mu yiyeka naꞌmabi.

\par }{\QB Ngiisi úli mu langa injira yage, ye mu langa noꞌburambe bwage.


\par }{\Q \VS{18}Ikyanya umundu ali mu yiheemya, iri akola agashereezibwa.

\par }{\QB Ee! Ikyanya ali mu yikangaata, iri akola agayihongoleka haashi.


\par }{\Q \VS{19}Buli bwija ukuba mutuudu, kundu wangatindimazibwa,

\par }{\QB ho mwangagabaana iminyago na ábali mu yikangaata.


\par }{\Q \VS{20}Ikyanya umundu ayerekezibwa, anayuvwe, ali mu genduukirwa.

\par }{\QB Ahiriirwi, ngiisi úbiisiri Nahano kwoꞌmulangaaliro.


\par }{\Q \VS{21}Abitegeereza bayijikiini kwo basobanukiirwi,

\par }{\QB bwaꞌmagambo gaabo gali manunu, banali mu yigiriza bwija bweneene.


\par }{\Q \VS{22}Ikyanya abandu bali mu sobanukirwa, lyo bali mu longa ubugumaana.

\par }{\QB Si abahwija, boohe, ikyanya bali mu hwijikala, bali mu hanwa.


\par }{\Q \VS{23}Imitono yoꞌmwitegeereza iri mu mútabaala ukudeta bwija,

\par }{\QB halinde analonge ukukizi yigiriza bwija.


\par }{\Q \VS{24}Amagambo miija gali mu ba nga buuki.

\par }{\QB Gali mu simiisa umutima, ganali muti gwaꞌmagala.


\par }{\Q \VS{25}Umundu, mu masu gaage, hali injira yo angabona kwo itungiini,

\par }{\QB si ku mbeka, inabe ya kumútwala mu lufu.


\par }{\Q \VS{26}Umwena gwoꞌmukozi, gwo guli mu tuma agaakola.

\par }{\QB Ee! Guli mu tuma agagenderera ukuhimbuukira.


\par }{\Q \VS{27}Banangora-mabi bayamiri bali mu shungika amabi.

\par }{\QB Ikyanya bali mu deta, amagambo gaabo gali mu yokania nga muliro.


\par }{\Q \VS{28}Umundu mubi ali mu kizi vyula imilongwe.

\par }{\QB Na ngiisi úli mu gambana, ali mu shombania abiira.


\par }{\Q \VS{29}Úli mu komeresania, ali mu shimya abatuulani baage,

\par }{\QB halinde banagendi yifunda mu bitali nga byo.


\par }{\Q \VS{30}Ngiisi úli mu lolana niꞌsu libi, ali mu ba keera ashungika igambo libi.

\par }{\QB Ngiisi úli mu kaaja imihondo, naye ali mu ba ashungisiri ukugira amabi.


\par }{\Q \VS{31}Ngiisi úli neꞌnvwi, luli lushembe lwoꞌkulangashana.

\par }{\QB Ali mu zilonga, mu kukizi gira íbikwaniini.


\par }{\Q \VS{32}Umwigenderezi, ye mukulu ku ndwani.

\par }{\QB Na ngiisi úli mu yihangirira ku bute bwage, ye mukulu ku mundu úli mu gwata akaaya.


\par }{\Q \VS{33}Abandu bali mu taara ikibare, lyo bamenye íbikwaniini.

\par }{\QB Kundu kwokwo, Nahano yenyene, ye mu shungika íbigakoleka.




\par }\PoetryChap{17}{\Q \VerseOne{1}Buli bwija ukulya umukate úgukoli yumiri, hanabe noꞌmutuula,

\par }{\QB hoꞌmundu angagendi vwajagira ibyokulya mu nyumba íri mweꞌmilongwe.


\par }{\Q \VS{2}Ikyanya umwana ali mu yiteeza ishoni, umuja mwitegeereza ye gaterekwa ahandu haage.

\par }{\QB Uyo muja analonge ubuhyane, nga muguma wa mwiꞌyo mbaga.


\par }{\Q \VS{3}Nga kweꞌnooro neꞌharija biri mu gezibwa mu kubileeza mu muliro,

\par }{\QB kwo na kwokwo Nahano ali mu gera imitima yaꞌbandu.


\par }{\Q \VS{4}Nangora-mabi ali mu tega amatwiri gaage ku magambo mabi.

\par }{\QB Umubeeshi ali mu yuvwiriza amagambo geꞌnzigo.


\par }{\Q \VS{5}Iri umundu angashekera umukeni, iri akeneka Ulya úkamúbumba.

\par }{\QB Ngiisi úli mu kizi shambaalira amalibu goꞌwabo, naye agaahanwa.


\par }{\Q \VS{6}Umwijukulu woꞌmundu, lwoꞌlushembe lwage.

\par }{\QB Naꞌbaana bali mu yiyuvwa hiꞌgulu lyaꞌbabusi baabo.


\par }{\Q \VS{7}Umuhwija atakwaniini ukuyikangaata.

\par }{\QB Neꞌngingwe, umutwali atakwaniini akizi beesha.


\par }{\Q \VS{8}Ikyanya umundu ahaana ikitulire, ali mu tona kwo luli lushumbi,

\par }{\QB na kwo agagenduukirwa mu byo agakizi gira.


\par }{\Q \VS{9}Ngiisi úli mu bwikira amahube goꞌwabo, ali mu kundana.

\par }{\QB Si ngiisi úli mu kizi gadeta, yehe, ali mu vyula ubugoma.


\par }{\Q \VS{10}Umwenge, ikyanya ali mu hanuulwa, ali mu longa akamaro bweneene,

\par }{\QB ukuhima akamaro koꞌmuhwija, úli mu titimbwa ibifune igana.


\par }{\Q \VS{11}Nangora-mabi, inzaliro zaage ziloziizi naaho ukuhuna.

\par }{\QB Ku yukwo, agatumirwa umutungwa mulangi bweneene!


\par }{\Q \VS{12}Ho umuhwija angakizi yifunda mu buhwija bwage,

\par }{\QB bwangaba bwija ahumaanane neꞌndare íyatwalwa abaana.


\par }{\Q \VS{13}Umundu, iri angagalula amabi ku miija,

\par }{\QB yago mabi gaage, gatâye lyoke mu nyumba yage.


\par }{\Q \VS{14}Ukushomboroza umulongwe, kuli nga kuhongola amabenga, amiiji ganagolombe.

\par }{\QB Kwokwo, ikyanya umulongwe gutazi tondeera, buli bwija ukizi guyiyeka.


\par }{\Q \VS{15}Ukuheereza umunabuhube ukuli, noꞌkuhana umuzira buhube,

\par }{\QB yibyo byombi, biri mu yagaza Nahano.


\par }{\Q \VS{16}Umuhwija, kundu bangamúfumbasa ifwaranga

\par }{\QB mbu agendi gula ubwitegeereze, ka angagenduukirwa?

\par }{\Q Si yehe yenyene, ataloziizi ukubulonga.


\par }{\Q \VS{17}Umwira woꞌkuli, ayamiri ali mu kundana ngiisi kyanya.

\par }{\QB Na mwene wabo umundu, íbitumiri ali mu butwa, gira akamútabaale ku kyanya kyaꞌmakuba.


\par }{\Q \VS{18}Umuzira bwitonde ali mu yitanga abe shinga,

\par }{\QB hiꞌgulu lyoꞌmwenda gwoꞌgundi mundu.


\par }{\Q \VS{19}Ngiisi úkuuziri ukulongoola, ali mu ba akuuziri ibyaha.

\par }{\QB Na úli mu yikangaata, ali mu yikululira ubushereeze.


\par }{\Q \VS{20}Umundu, iri angatuula ali mulyalya, ndaahyo angalonga.

\par }{\QB Bwo ali mu lyalyania, ali mu yiyingiza naaho mu malibu.


\par }{\Q \VS{21}Ngiisi úli mu buta umwana muhwija, ali mu kizi jengeerwa.

\par }{\QB Yishe woꞌyo mwana atali mu shambaala.


\par }{\Q \VS{22}Ikyanya umundu ali noꞌmutima gweꞌshagayo, guli muti mwija.

\par }{\QB Si umutima gwaꞌkazingati, guli mu hangalaza amavuha.


\par }{\Q \VS{23}Nangora-mabi ali mu yakiira ikitulire,

\par }{\QB gira agendi shobeka íbikwaniini.


\par }{\Q \VS{24}Ngiisi úli mu sobanukirwa, ali mu kizi lola ku bwitegeereze.

\par }{\QB Si amasu goꞌmuhwija, gali mu kizi lyeguuza-lyeguuza, halinde ku mbeka zeꞌkihugo.


\par }{\Q \VS{25}Umwana muhwija ali mu jengeeza yishe.

\par }{\QB Kiri na nyina, ali mu longa ubululu.


\par }{\Q \VS{26}Umundu muzira buhube, butali bwija ukumúhana.

\par }{\QB Butanali bwija ukushulika abatasumbwa.


\par }{\Q \VS{27}Umwitegeereza ali mu yihangirira ku magambo gaage.

\par }{\QB Ngiisi úli mu sobanukirwa ali mu kizi yitonda.


\par }{\Q \VS{28}Kiri noꞌmuhwija, iri angayihulikira, ali mu boneka kwo ali mwitegeereza.

\par }{\QB Ee! Iri angaziba akanwa kaage, ali mu menyeekana kwo asobanukiirwi.




\par }\PoetryChap{18}{\Q \VerseOne{1}Umundu úli mu yihandula ku baabo, ali mu yikundirira yenyene.

\par }{\QB Ikyanya ali mu hanuulwa, ali mu yami yagalwa naaho!


\par }{\Q \VS{2}Umuhwija atasiimiri ukusobanukirwa.

\par }{\QB Si ali mu siima naaho ukutyabiriza ululimi ku byeꞌmwage.


\par }{\Q \VS{3}Iri wangakizi gira amabi, abandu bagakushomba.

\par }{\QB Neꞌri wangateezania ishoni, bagakuhonyoleza.


\par }{\Q \VS{4}Amagambo goꞌmundu gali mu ba ngiꞌbenga.

\par }{\QB Si ubwitegeereze, bwohe, buli nga lwiji úluli mu hinga.


\par }{\Q \VS{5}Ukugingika banangora-mabi, butali bwija.

\par }{\QB Butanali bwija ukuyima umuzira buhube ukuli kwage.


\par }{\Q \VS{6}Amagambo goꞌmuhwija ali mu deta, gali mu leeta ibihaali,

\par }{\QB abandu banahambiri múhimbula!


\par }{\Q \VS{7}Ngiisi byaꞌbahwija bali mu deta, byo biri mu basherebeza.

\par }{\QB Ee! Amagambo gaabo boonyene gali mu batega.


\par }{\Q \VS{8}Amagambo goꞌlugamba gali mu hesha nga byokulya binunu.

\par }{\QB Abandu bali mu gamirangusa.


\par }{\Q \VS{9}Ngiisi úli mu yolohera umukolwa gwage,

\par }{\QB ye muguma noꞌmushereeza.


\par }{\Q \VS{10}Iziina lya Nahano, iri nyumba nzitire bweneene!

\par }{\QB Ábakwaniini bali mu gitibitira mwo, banagilongere mwoꞌmutuula.


\par }{\Q \VS{11}Abagale, ibindu byabo biri mu balanga.

\par }{\QB Banatoniragi kwo luli luzitiro lukomu.


\par }{\Q \VS{12}Ngiisi úli mu yikangaata, akola agashereezibwa.

\par }{\QB Si abatuudu, boohe, bali mu longa ulushaagwa.


\par }{\Q \VS{13}Ikyanya umundu ali mu yitalukiza mu kushuvya,

\par }{\QB iri keera ayifunda mu buhwija, anateezibwe ishoni.


\par }{\Q \VS{14}Ikyanya umundu alwaziri, umutima gwage guli mu ba guki kaniri.

\par }{\QB Si umutima, iri gwangaderuuka, atangaki ba ho.


\par }{\Q \VS{15}Ngiisi úli mu sobanukirwa, ali mu yiyushuulira ubumenyi.

\par }{\QB Amatwiri gaage gali mu kizi bulooza.


\par }{\Q \VS{16}Ikyanya umundu atee tanga indengu, ziri mu gwanwa zamúyigulira injira,

\par }{\QB halinde analonge ukuhika imbere lyoꞌmukulu.


\par }{\Q \VS{17}Ngiisi úli mu tangi buulana, amagambo gaage gali mu yuvwikana kwo gali miija.

\par }{\QB Si ha nyuma, ugundi anayiji múnyomoosa.


\par }{\Q \VS{18}Ikibare kiri mu hambuula abandu,

\par }{\QB kiri na ku kyanya ibihagange byahambanwa.


\par }{\Q \VS{19}Ngiisi úwahubirwa, ukumúyihulukaania kuli kukayu ukuhima ukugwata akaaya kazitire.

\par }{\QB Imilongwe iri mu handulana nga migaliro yeꞌnzitiro.


\par }{\Q \VS{20}Ngiisi byoꞌmundu ali mu deta, biri mu tuma agagenduukirwa.

\par }{\QB Ee! Ali mu longa akamaro, ukukulikirana na ngiisi kwo ali mu deta.


\par }{\Q \VS{21}Amagambo goꞌmundu gashobwiri ukukizania, kandi iri ukuyitana.

\par }{\QB Ngiisi ábali mu siima ukudeta-deta, bali mu yikululira umwama.


\par }{\Q \VS{22}Ngiisi úwalonga umukazi, iri alonga ikindu kiija.

\par }{\QB Ku njira ya mukaage, Nahano ali mu múgashaanira.


\par }{\Q \VS{23}Kundu umukeni ali mu kizi takira umugale ku bwigenderezi,

\par }{\QB si uyo umugale ali mu múshuvya neꞌminaako.


\par }{\Q \VS{24}Muguma ali mu deta mbu ali mwira noꞌwabo, kiziga agweti agamúshereeza.

\par }{\QB Kundu kwokwo, hali umwira woꞌkuli, úli mwemeera ukuhima mwene wabo umundu.




\par }\PoetryChap{19}{\Q \VerseOne{1}Kundu umundu angakena, haliko anabe ali mu gira íbikwaniini,

\par }{\QB ahimiri umuhwija úli mu kizi ravwanga.


\par }{\Q \VS{2}Umundu úli noꞌmwete, si atanabe noꞌbumenyi, butali bwija.

\par }{\QB Butanali bwija ukuyami kola ku mulindi, unakengeere wahuba.


\par }{\Q \VS{3}Umuhwija, ubuhwija bwage bwo buli mu músherebeza.

\par }{\QB Kundu kwokwo, ali mu rakarira Nahano.


\par }{\Q \VS{4}Iri umundu angaba ali noꞌbugale, buli mu múkuumaniza abiira.

\par }{\QB Si abiira boꞌmukeni boohe, bali mu mújandirira.


\par }{\Q \VS{5}Akamasi keꞌbibeesha katali mu liikwa, mbu kayigendere.

\par }{\QB Bwo ali mu beesha-beesha, atagafuuka ukuhanwa.


\par }{\Q \VS{6}Abandu bingi bali mu looza babe katoni kaꞌbatwali.

\par }{\QB Ee! Ikyanya umundu ali mu kizi gabirana, ngiisi mundu ali mu siima kwo abe mwira wage.


\par }{\Q \VS{7}Umukeni ali mu neenwa na beene wabo.

\par }{\QB Kiri naꞌbiira baage bali mu mújanda.

\par }{\Q Na kundu angagenda abatibitiiri, iri anabatakira,

\par }{\QB batakiri mu boneka.


\par }{\Q \VS{8}Ngiisi úli mu longa ubwitegeereze, ayikuuziri yenyene.

\par }{\QB Ngiisi úkuuziri ukukizi yiga, agakizi genduukirwa.


\par }{\Q \VS{9}Akamasi keꞌbibeesha katagaliikwa mbu kayigendere.

\par }{\QB Bwo ali mu beesha-beesha, ubuzinda agaafwa.


\par }{\Q \VS{10}Bitakwiriiri kwoꞌmuhwija avwagarare mu kanyabungaka keꞌbindu.

\par }{\QB Na kandi, abaluzi batakwaniini bakizi twalwa noꞌmuja.


\par }{\Q \VS{11}Umwitegeereza atali mu raakara duba-duba.

\par }{\QB Atali mu twaza amahube, kyo kitumiri bali mu múgingika.


\par }{\Q \VS{12}Ikyanya mwami araakara, ali mu ba nga ndare ígweti ígalunduma.

\par }{\QB Si urukundo lwage, luli mu ba nga kimi íkiri ku katendeezi.


\par }{\Q \VS{13}Umwana muhwija ali mu hombeesa yishe.

\par }{\QB Noꞌmukazi úli mu longoozania, ali nga nvula yoꞌmunjogi-njogi.


\par }{\Q \VS{14}Umundu ali mu hyana inyumba, noꞌbundi bugale imwaꞌbabusi baage.

\par }{\QB Si umukazi mwitegeereza yehe, ali mu lyoka imwa Nahano.


\par }{\Q \VS{15}Ubwolo buli mu kizi hondobeza umundu.

\par }{\QB Umwolo agakizi yama ashalisiri.


\par }{\Q \VS{16}Ngiisi úli mu bwirwa igambo, analisimbahe, ali mu yilanga.

\par }{\QB Si úgweti úgaligayiriza, agaafwa.


\par }{\Q \VS{17}Ngiisi úli mu tabaala abakeni, ali mu ba akaaba Nahano yenyene.

\par }{\QB Na bwo ali mu gira amiija, Nahano agamúhemba.


\par }{\Q \VS{18}Ukizi yerekeza umwana wawe, halinde ukizi ba noꞌmulangaaliro.

\par }{\QB Si iri wangaleka ukumúhana, iri wamúshereeza.


\par }{\Q \VS{19}Umundu úli mu raakara bweneene, akwaniini ahanwe.

\par }{\QB Na kundu wangamúkiza liguma, haliko bigakuhuuna kwo ukizi múkiza ngiisi kyanya.


\par }{\Q \VS{20}Ukizi simbaha ihano, unayemeere ukuyerekezibwa.

\par }{\QB Noꞌbuzinda, ugaaba uli mwitegeereza.


\par }{\Q \VS{21}Kundu umundu ali mu shungika bweneene mu mutima gwage,

\par }{\QB si ngiisi byo Nahano ashungisiri naaho, byo biri mu koleka.


\par }{\Q \VS{22}Umundu akwaniini akizi yemeerana.

\par }{\QB Ho umundu angakizi lyalyania, ubukeni bwo bukulu.


\par }{\Q \VS{23}Ikyanya umundu ali mu simbaha Nahano, ali mu longa ubugumaana,

\par }{\QB halinde anakizi langwa naꞌmalibu, analuhuuke mu kati koꞌmutuula.


\par }{\Q \VS{24}Umwolo ali mu lambuulira ukuboko ku ndaala,

\par }{\QB atanaki shubi kugalulira ku kanwa.


\par }{\Q \VS{25}Ikyanya umundu ali mu kizi gayirizania, unamúhimbule.

\par }{\QB Kwokwo, lyaꞌbahwija bagayiga íbikwaniini.

\par }{\QB Neꞌri wangayerekeza umwitegeereza, agakizi longa ubumenyi.


\par }{\Q \VS{26}Umwana, nga angazimba ibya yishe, anayimuliise nyina mu nyumba,

\par }{\QB iri ayiteeza ishoni bweneene, aganakizi teteerwa.


\par }{\Q \VS{27}E mugala wani! Iri wangaleka ukukizi kania amigirizo,

\par }{\QB ngiisi byo keera wayiga, ugahambiri biyibagira.


\par }{\Q \VS{28}Ikyanya akamasi kali mu beesha, kali mu gayiriza ukuli.

\par }{\QB Ee! Banangora-mabi bakuuziri ukukizi gira amabi.


\par }{\Q \VS{29}Ngiisi ábali mu honyolezania, bagaahanwa.

\par }{\QB Abahwija bagalonga iminyaafu ku migongo yabo, wa kubu!




\par }\PoetryChap{20}{\Q \VerseOne{1}Amaavu gali mu leeta ibityozo. Neꞌndalwe iri mu leeta imilongwe.

\par }{\QB Mwene yibyo, ngiisi úli mu biyifunda mwo, atali mwitegeereza.


\par }{\Q \VS{2}Ikyanya mwami araakara, ali mu ba nga ndare ígweti ígalunduma.

\par }{\QB Ngiisi úli mu múraakaza, ali mu teera itwe lyage.


\par }{\Q \VS{3}Ngiisi úli mu yiyeka imilongwe, ali mu longa ulushaagwa.

\par }{\QB Si umuhwija, yehe, ali mu hambanwa-hambanwa.


\par }{\Q \VS{4}Ikyanya kyoꞌkulima, umwolo atali mu hinga.

\par }{\QB Ikyanya kyoꞌmwimbu, ali mu gendi gulooza, atanagubone.


\par }{\Q \VS{5}Ngiisi byoꞌmundu ashungisiri mu mutima gwage, biri ngiꞌbenga lyaꞌmiiji.

\par }{\QB Kundu kwokwo, umwitegeereza ali mu ba noꞌbulyo bwoꞌkubilyosa mwo.


\par }{\Q \VS{6}Abandu bingi bali mu yihaya kwo bali noꞌrukundo úlutâye male.

\par }{\QB Kundu kwokwo, bitavwarusiri ukulonga umundu mwemeera.


\par }{\Q \VS{7}Abandu ábakwaniini bali mu kizi gira íbitungiini.

\par }{\QB Kiri neꞌkyanya bakoli fwiri, abaana baabo bali mu yama bagashaniirwi.


\par }{\Q \VS{8}Ikyanya umwami ali mu bwatala ku kitumbi kyage kyoꞌkutwira kweꞌmaaja,

\par }{\QB ali mu kizi bona amabi gooshi ku bweranyange.


\par }{\Q \VS{9}Ndaaye úwangadeta: «Umutima gwani, keera
naguyeruusa.

\par }{\QB Ngoli yerusiibwi lwoshi, ndaabyo byaha byo mbiiti!»


\par }{\Q \VS{10}Ibigero byoꞌkugungana, neꞌndambo zoꞌkushobeka,

\par }{\QB yibyo byombi, biri mu yagaza Nahano.


\par }{\Q \VS{11}Abaana bali mu menyeekana ku byo bali mu gira.

\par }{\QB Abandu bayiji-yiji, iri imikolezi yabo iri miija, inagolosiri.


\par }{\Q \VS{12}Amatwiri gali mu yuvwa, naꞌmasu gali mu bona.

\par }{\QB Yibyo, kwo biri byombi, Nahano ye kabibumba.


\par }{\Q \VS{13}Iri wangakizi malira ikyanya kyawe mwiꞌro, ubuzinda ugaaba mukeni.

\par }{\QB Kwokwo, ukizi ba masu, lyo ukizi longa íbigakuyigusa.


\par }{\Q \VS{14}Umuguzi ali mu deta: «Kitakwaniini! Kitakwaniini!»

\par }{\QB Kundu kwokwo, mango ahika ha mbere, anatondeere ukuyihaya, ti: «Ewe! Nakigula bwija!»


\par }{\Q \VS{15}Hali inooro, hali naꞌmabuye mingi ágakeyengiini.

\par }{\QB Si umundu úli mu deta ku bwitegeereze, yehe, ye riiri neꞌkishingo bweneene!


\par }{\Q \VS{16}Umundu, iri angayemeera kwo agaaba shinga weꞌkinyamahanga,

\par }{\QB uyo shinga atangage ikooti lyage, ibe ngwati.


\par }{\Q \VS{17}Ikyanya umundu ali mu zimba ibyokulya, biri mu tee nuna.

\par }{\QB Si ubuzinda, biri mu hinduka lushegebwe mu kanwa.


\par }{\Q \VS{18}Ikyanya uli mu shungika, utee gwanwa wahanuusania.

\par }{\QB Kiri neꞌkyanya ugaagira izibo, utee looza abahanuuzi.


\par }{\Q \VS{19}Kishiiriri atabisha mwazi.

\par }{\QB Ku yukwo, ukizi múyiyeka.


\par }{\Q \VS{20}Ngiisi úgadaaka yishe, kandi iri nyina, agayitwa.

\par }{\QB Agaaba ngiꞌtara írizimiri, anabe mu kihulu kya namudidi.


\par }{\Q \VS{21}Ikyanya umundu atangi twa ibindu ku kashuushi,

\par }{\QB ubuzinda, bitagaki múgenduukira.


\par }{\Q \VS{22}Utakizi deta: «Amabi go bakangirira, ngagayihoola!»

\par }{\QB Si ukizi lindirira Nahano, abe ye gakutabaala.


\par }{\Q \VS{23}Ibigero byoꞌkugungana,

\par }{\QB biri mu yagaza Nahano.


\par }{\Q \VS{24}Ishando zoꞌmundu, Nahano ye mu zirongoora.

\par }{\QB Aaho! Kuti kwoꞌmundu angaki menya íbimúli imbere?


\par }{\Q \VS{25}Buli buhanya, ikyanya umundu ali mu yami deta: «Ngatanga kindu kirebe imwa Rurema»,

\par }{\QB na ha nyuma anashubi yishuhiza.


\par }{\Q \VS{26}Umwami mwitegeereza ali mu kizi londoola abandu babi.

\par }{\QB Yabo babi, ali mu kizi bahana, buzira kubayuvwirwa indengeerwa.


\par }{\Q \VS{27}Imitono yoꞌmundu, liri itara lyo Nahano amúhiiri.

\par }{\QB Liri mu moleka ku bimúyifundereziizi mwo.


\par }{\Q \VS{28}Ikyanya mwami ali mwija, anali mwemeera, ali mu langwa bwija.

\par }{\QB Ee! Ku njira yoꞌrukundo, ikitumbi kyage kiri mu sikama.


\par }{\Q \VS{29}Imisore iri mu longa ubulangashane ku njira yeꞌmisi yayo.

\par }{\QB Si abashaaja boohe, abandu bali mu bagingika hiꞌgulu lyeꞌnvwi zaabo.


\par }{\Q \VS{30}Ukukubulana ingoni, guli muti gwoꞌkulyosa amabi.

\par }{\QB Yizo ngoni, zo ziri mu yeruusa umutima.




\par }\PoetryChap{21}{\Q \VerseOne{1}Umutima gwa mwami, guli mu maboko ga Nahano.

\par }{\QB Ali mu kizi gurongoora nga lwiji, ngiisi ho aloziizi.


\par }{\Q \VS{2}Ngiisi byoꞌmundu ali mu kola, ali mu bona kwo bikwaniini.

\par }{\QB Si Nahano, ye mu gera íbiri mu mutima gwage.


\par }{\Q \VS{3}Ikyanya abandu bali mu gira íbikwaniini, neꞌbyoꞌkuli,

\par }{\QB bali mu simiisa Nahano, ukuhima ikyanya bali mu tanga ituulo.


\par }{\Q \VS{4}Amasu goꞌbwikangaate, noꞌmutima gwoꞌbwihemye,

\par }{\QB neꞌmikolezi mibi, byoshi biri mu yerekana ibyaha.


\par }{\Q \VS{5}Umundu woꞌmwete, ishungi zaage ziri mu múgaza.

\par }{\QB Si ngiisi úli mu kola naꞌkahimwe-himwe, ali mu yingira mu bukeni.


\par }{\Q \VS{6}Ngiisi úli mu longa ibindu mu kulyalyania, yibyo bindu, biri mu sira nga luuta,

\par }{\QB binali mutego gwoꞌkumúfunda mu lufu.


\par }{\Q \VS{7}Banangora-mabi, ubulangi bwabo buli mu basherebeza.

\par }{\QB Mukuba batali mu looza ukugira íbikwaniini.


\par }{\Q \VS{8}Umundu mubi, imikolezi yage iri mu yama ihengamiri.

\par }{\QB Si imikolezi yoꞌmundu útungiini yohe, iri mu yama igolosiri.


\par }{\Q \VS{9}Ho umundu angatuula mu nyumba noꞌmukazi weꞌmilongwe,

\par }{\QB ukutuula ku kashongya keꞌnyumba, kwo kukulu!


\par }{\Q \VS{10}Nangora-mabi ali mu yifwija ukukizi gira amabi.

\par }{\QB Atali mu kejeerera kiri noꞌmutuulani wage.


\par }{\Q \VS{11}Umundu woꞌkuhonyolezania, ikyanya ali mu hanwa, ibizeeze biri mu longa ubwitegeereze.

\par }{\QB Umwitegeereza, ikyanya ali mu hanuulwa, ali mu longa ubumenyi.


\par }{\Q \VS{12}Ku kasiisa, umundu úkwaniini ayiji-yiji íbiri mu koleka mu nyumba za banangora-mabi.

\par }{\QB Noꞌbuzinda, yabo banangora-mabi banashereezibwe.


\par }{\Q \VS{13}Ikyanya umundu atali mu tabaala umukeni,

\par }{\QB naye, ikyanya agagoorwa, atagalonga ubutabaazi.


\par }{\Q \VS{14}Ikyanya umundu araakara, analonge indengu ku bumbishwa, ali mu hooha.

\par }{\QB Kiri neꞌbindu íbyatangwa ku bumbishwa, biri mu hoohya uburaakari.


\par }{\Q \VS{15}Ikyanya abandu bakulikira íbikwaniini, abandu boꞌkuli bali mu kizi shambaala.

\par }{\QB Si banangora-mabi, boohe, bali mu shenguka.


\par }{\Q \VS{16}Ngiisi úgweti úgakulikira ubwitegeereze, anashubi buhabuka mwo,

\par }{\QB ali mu yiji kengeera akola mu bafwiri.


\par }{\Q \VS{17}Ngiisi úkuuziri naaho ukuyisimiisa, ubuzinda agaaba mukeni.

\par }{\QB Na ngiisi úkuuziri ukuvwagarara áhali idivaayi naꞌmavuta goꞌmuhongolo mwija, atâye gale.


\par }{\Q \VS{18}Banangora-mabi, bo bagaahanwa ahandu ha ábakwaniini.

\par }{\QB Ee! Ábatali mu yemeerana, bo bagalibuzibwa, ahandu haꞌbandu boꞌkuli.


\par }{\Q \VS{19}Buli bwija, umundu agendi tuula yenyene mwiꞌshamba,

\par }{\QB ho angatuula noꞌmukazi woꞌkukizi longoola, noꞌkukizi shomborozania.


\par }{\Q \VS{20}Umwitegeereza, mu nyumba yage muli musingule ibyokulya biija, kuguma naꞌmavuta.

\par }{\QB Si umuhwija ali mu gendi shahuliisa byoshi byo ahiiti.


\par }{\Q \VS{21}Ngiisi úloziizi ukugira íbikwaniini, noꞌkukundana,

\par }{\QB agalonga ubugumaana, noꞌlushaagwa, anakizi genduukirwa.


\par }{\Q \VS{22}Umwitegeereza ali mu gendi teera akaaya keꞌbihagange.

\par }{\QB Na kundu babiisiri umulangaaliro ku kaaya kaabo kazitire, ali mu kahongola.


\par }{\Q \VS{23}Ngiisi úli mu deta ku bwitonde,

\par }{\QB ali mu ba ayiyeka amakayu.


\par }{\Q \VS{24}Ngiisi úli mu yiheemya noꞌkuyidundulika, iziina lyage ye Kagayirizo.

\par }{\QB Uyo Kagayirizo, ku ngiisi byo ali mu gira, ali mu kizi yihaya naaho.


\par }{\Q \VS{25}Umwolo, amaboko gaage gali mu lahira ukukola.

\par }{\QB Ali mu kizi yifwija ibindu bingi, anahambiri fwa.


\par }{\Q \VS{26}Ee! Ali mu shiiba agweti agayifwija ibyeꞌngingwe.

\par }{\QB Si abandu biija boohe, bali mu kizi haana ku mutima úgushenguusiri.


\par }{\Q \VS{27}Banangora-mabi, ituulo lyabo liri kyagaza,

\par }{\QB neꞌngingwe, ku kyanya liri mu tangwa neꞌshungi mbi!


\par }{\Q \VS{28}Akamasi keꞌbibeesha, kagashereera.

\par }{\QB Si ngiisi úli mu tanga ubumasi bwoꞌkuli, yehe, agahanguulwa kwo adete.


\par }{\Q \VS{29}Nangora-mabi ali mu yigira nga mundu mwija.

\par }{\QB Si umundu mwija yehe, ali mu kizi yitoneesa ku byo agaagira.


\par }{\Q \VS{30}Buba bwitegeereze, kandi iri kusobanukirwa,

\par }{\QB kandi iri shungi, byoshi, ndaabyo íbyangahimana na Nahano.


\par }{\Q \VS{31}Kundu ifwarasi ziri mu biikwa mwiꞌzibo,

\par }{\QB si ubuhimi buli mu lyoka imwa Nahano.




\par }\PoetryChap{22}{\Q \VerseOne{1}Umundu, ikyanya ali mu shaagwa mu baabo, kwo kukulu, ho angalonga ubugale bwingi.

\par }{\QB Yulwo lushaagwa, luli naꞌkamaro ukuhima iharija neꞌnooro.


\par }{\Q \VS{2}Abagale naꞌbakeni, bo baguma,

\par }{\QB bwo Nahano ye kababumba booshi.


\par }{\Q \VS{3}Umwitegeereza ali mu gwanwa abona amakayu, anagayiyeke.

\par }{\QB Si ikizeeze kyohe, kiri mu yigendera naaho, kinagendi yifunda mu nguuke.


\par }{\Q \VS{4}Ikyanya umundu ali mutuudu, anabe asimbahiri Nahano,

\par }{\QB biri mu múleetera ubugale, noꞌlushaagwa, noꞌbulamu.


\par }{\Q \VS{5}Mu njira za banangora-mabi, muli imigenge neꞌmitego.

\par }{\QB Ngiisi úloziizi ukuyilanga, akwaniini akizi biyiyeka.


\par }{\Q \VS{6}Ikyanya umwana akiri mwanuke, ukizi múyereka ngiisi kwo angatuula ku njira nyiija.

\par }{\QB Iyo njira, kiri neꞌkyanya angaba akola mushaaja, atagagijanda.


\par }{\Q \VS{7}Umugale ali mu twala umukeni.

\par }{\QB Na úli mu mwenda gwoꞌwabo, ali mu ba muja wage.


\par }{\Q \VS{8}Ngiisi úli mu byala amabi, ali mu yimbula amalibu.

\par }{\QB Na kundu âli kizi twala ku bulangi, bugaahera.


\par }{\Q \VS{9}Ikyanya umundu ali mu haana, yenyene ali mu kizi gashaanirwa.

\par }{\QB Mukuba, ali mu kizi shangiira ibyokulya byage naꞌbakeni.


\par }{\Q \VS{10}Ikyanya uli mu yimula akagayirizo, kiri neꞌmilongwe igaamala.

\par }{\QB Kiri noꞌkuhambanwa, neꞌbitusi, nabyo bigaahera.


\par }{\Q \VS{11}Ngiisi úli mu yeruusa imitono yage, anabe ali mu kizi deta ku shagayo,

\par }{\QB uyo, agaaba mwira wa mwami.


\par }{\Q \VS{12}Umundu úsobanukiirwi, amasu ga Nahano gali mu kizi múlanga.

\par }{\QB Si ishungi zaꞌbalyalya, zoohe, ali mu zihongola.


\par }{\Q \VS{13}Umwolo ali mu deta, ti: «Ha mbuga hali indare.

\par }{\QB Iri nangakoli huluka, iganyitira mu njira!»


\par }{\Q \VS{14}Amagambo goꞌmukazi mushule, kiri kirimbi-rimbi kila bweneene.

\par }{\QB Ngiisi ye Nahano arakariiri, agakitibukira mwo.


\par }{\Q \VS{15}Umutima gwoꞌmwana guyamiri guli mwoꞌbuhwija.

\par }{\QB Si iri wangamúhana, yubwo buhwija bugaamala.


\par }{\Q \VS{16}Ngiisi úli mu tindimaza umukeni, mbu lyo agala,

\par }{\QB na úli mu tuula abagale, bombi, bagahambiri kena.


\par }{\SH Amagambo ágali mwoꞌbwitegeereze
\par }
{\PP \VS{17}Ikyanya abitegeereza bali mu deta, ukizi batega amatwiri! Na ngiisi go ngweti ngakuyigiriza, ukizi gakania.

\VS{18}Iri wangabisingula mu mutima gwawe, unabe uli ibiringiini ukubideta, lyo bigasimiisa abandi.

\VS{19}Zeene buno, we ndoziizi ukuyigiriza, gira Nahano abe ye ugakizi biika kwoꞌmulangaaliro.

\VS{20}Lolaga! Nakuyandikira imigani makumi gashatu. Iyo migani, iri ya kukuhanuula, noꞌkukuheereza ubumenyi.

\VS{21}Inakizi kuyigiriza amagambo goꞌkuli, ágangakizi yemeerwa. Kwokwo, ngiisi úgakizi kubuuza ikibuuzo, ugakizi longa ukumúshuvya bwija.


\par }{\PP \VS{22}Utakizi lyalyania umukeni, mbu bwo atahiiti ubushobozi. Neꞌkyanya ugakizi twa ulubaaja lwaꞌbakeni, utakizi bafina-fina kwo.

\VS{23}Mukuba, Nahano yenyene ye gababulanira. Na ngiisi ábagweti bagabanyaga ibindu, nabo agabanyaga byo.


\par }{\PP \VS{24}Utakomeerane noꞌmundu woꞌkukizi yami raakara. Utanakizi gendanwa noꞌmundu úli mu yagalwa duba.

\VS{25}Si hali ikyanya ugamúyigira kwoꞌmugani! Noꞌbuzinda, unakengeere walonga ubuhanya.


\par }{\PP \VS{26}Ikyanya umundu ayingira mu mwenda gwoꞌwabo, utakizi yigira shinga wagwo.

\VS{27}Mukuba, iri wangabula hyoꞌkuguyishula, bangakengeera bakunyaga kiri neꞌngingo yawe.


\par }{\PP \VS{28}Ibuye lyo bashokuluza bakabiika mu kuyerekana ulubibi lwiꞌtongo, hatagire úgalityeza.


\par }{\PP \VS{29}Ka hali umundu úli noꞌbulenga mu mukolwa gwage? Uyo mundu, agakizi kolera abaami. Si atagakizi kolera abagunda naaho.




\par }\Chap{23}{\PP \VerseOne{1}Iri wangaba ugweti ugashangiira noꞌmutwali, utee yitoneesa bwija ku byokulya íbikola imbere lyawe!

\VS{2}Na kundu byangakuheshera, utakizi birya naꞌmahuku!

\VS{3}E maashi! Yibyo byokulya byage biija, utakizi biyifwija bweneene. Si biri mu teberezania naaho!


\par }{\PP \VS{4}Utanakizi yiyumya, mbu lyo ulonga ubugale. Utanakizi yisaliza-saliza hiꞌgulu lyabwo.

\VS{5}Si ubugale, ikyanya ugabubanda kwiꞌsu, bugayami nyerera. Bugaaba nga bwamera ibyubi, bunayinywerereke nga nyunda úli mu kyanyaanya.


\par }{\PP \VS{6}Ibyokulya byoꞌmundu úli mu lolana niꞌsu libi, utakizi birya! Utakizi yifwija ibyokulya byage biija-biija.

\VS{7}Si yibyo byokulya, agweti agaharuura ikishingo kyabyo. Kundu ali mu kubwira, ti: «Ulye, unanywe!» Haliko, umutima gwage gugaaba guli mu sisiitwa.

\VS{8}Yibyo byokulya, ubuzinda ugabishala, unakengeere kongwa wawe, afwa ubusha.


\par }{\PP \VS{9}Amagambo goꞌbwitegeereze, utagabwire umuhwija. Si agaaba agweti agagayiriza naaho!


\par }{\PP \VS{10}Ibuye lyo bakabiika mu kuyerekana ulubibi lwiꞌtongo yaho keera, utalityeze. Kiri naꞌmatongo geꞌfuuvi, utakizi ganyaga!

\VS{11}Si ulya woꞌkukizi zibulanira, ali Rurema Munabushobozi! Ee! Yenyene ye gazibulanira.


\par }{\PP \VS{12}Uhige mu mutima gwawe, kwo ugakizi kulikira amigirizo! Unakizi tega amatwiri ku magambo ágali mu leeta ubumenyi.


\par }{\PP \VS{13}Umwana, utakizi leka ukumúhanuula! Kundu wangakizi múshuushula, yizo ngoni zitagamúyita.

\VS{14}Ikyanya ugakizi múshulika, ugaaba wamúkiza na
Nakuzimu.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{15}E mwana wani, iri wangaba uli mwitegeereza, umutima gwani, gugashagaluka.

\VS{16}Ku kyanya ugakizi deta amagambo ágatungiini, lyoꞌmutima gwani naani, gugakizi shambaala.


\par }{\PP \VS{17}Ikyanya wabona abanabyaha, umutima gwawe gutakizi bayuvwirwa uluugi! Si ukizi yama uli noꞌmwete gwoꞌkusimbaha Nahano.

\VS{18}Kwokwo, mu siku ízigayija, ugaki ba noꞌmulangaaliro, gutanâye fwe ubusha.


\par }{\PP \VS{19}E mugala wani, ukizi ndega amatwiri, halinde ube mwitegeereza. Umutima gwawe, ukizi gukulikiza ku ngiisi íbikwaniini.

\VS{20}Utakizi yibiika ku baruganywa, kandi iri ku bamajuluza ábakuuziri inyama!

\VS{21}Si baruganywa naꞌbamajuluza, bagayiji kena! Na bwo bakuuziri ukuhunira, bagakizi yambala ubusanganira.


\par }{\PP \VS{22}Ukizi simbaha yisho. Mukuba, ye kakubuta. Kiri na nyoko, utakizi múgayiriza, mbu bwo akola mugiikulu.

\VS{23}Ukizi yiga ibyoꞌkuli, utanaki shubi kujandagira. Na kwakundi, ukizi looza ubwitegeereze, unabe uyiji ukuyihangaana, iri unasobanukirwa.

\VS{24}Umwana útungiini, ali mu shambaaza yishe. Ngiisi úli mu buta umwana mwitegeereza, ali mu múshagalukira.

\VS{25}Ukizi simiisa ababusi baawe, halinde kiri na nyoko akizi shambaala.


\par }{\PP \VS{26}E mugala wani, ngiisi byo ndi mu deta, ukizi biyuvwiriza. Amasu gaawe, gakizi yama gali ku byo ndi mu kola.

\VS{27}Mukuba, umukazi mushule kiri kirimbi-rimbi kyoꞌkuholobeza abandu. Umukazi mwene uyo, kiri kirigo kyaꞌkafyenge.

\VS{28}Uyo mukazi ali mu tegeera abandu nga muzimba. Anatumage abashosi bingi batagaki yemeerana na bakaabo.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{29}Banyandi ábali mu gongeera, banabe noꞌmwizingeerwe? Banyandi ábali mu longoola, banakizi banda induulu? Banyandi ábali mu bezibwa inguma, banadukumbusiri amasu?

\VS{30}Yabo booshi, bali mu shiiba bagweti bagaanywa amaavu. Bali mu kizi genda bagalooza amaavu mafushe.

\VS{31}Kundu amaavu gangadukula, ganakizi keyengana mu rukuzo, ganakizi mirika bwija, haliko utakizi gayifwija.

\VS{32}Yago maavu, ubuzinda, gali mu kizi komana nga mujoka. Ganali mu kizi shashaata nga manjoka-njoka geꞌkihoma.

\VS{33}Hiꞌgulu lyago, ugakizi langiiza byo utazindi bona. Na mu mutima gwawe, ugakizi yitoneesa ku bindi-bindi.

\VS{34}Ugagwatwa noꞌluzunguza nga mundu úgwejiiri ku nyaaja, kandi iri úgwejiiri hiꞌtwe lyeꞌnguliro yaꞌmashuba.

\VS{35}Ugakizi deta: «Kundu bambimbula, si ndakomeereka! Bananvuta-nvuta, si ndaabyo bihimbo! Aahago! Ngavyuka kihe kiki, gira ngendi looza ikindi kinywebwa?»




\par }\Chap{24}{\PP \VerseOne{1}Ikyanya wabona banangora-mabi, utakizi bayuvwirwa uluugi. Utanayifwije kwo mukizi kombeeranwa.

\VS{2}Si mu mitima yabo, bali mu shungika ubwitani naaho! Neꞌkyanya bali mu deta, kuli mu ba naaho ku milongwe.


\par }{\PP \VS{3}Inyumba iri mu yubakwa ku njira yoꞌbwitegeereze. Bali mu gisikamya ku njira yoꞌbwitonde.

\VS{4}Ku njira yoꞌbumenyi, bali mu yijuza ibisiika byayo neꞌbindu byeꞌkishingo, binabe bibuyahiri.


\par }{\PP \VS{5}Umwitegeereza alyagagi neꞌmisi bweneene. Umundu woꞌbumenyi ali noꞌbushobozi bwaꞌkahebuuza.

\VS{6}Iri wangaba ugaagira izibo, ukwaniini utee hanuulwa. Iri wangaba uli naꞌbahanuuzi bingi, lyo ugaahima.


\par }{\PP \VS{7}Umuhwija atangasobanukirwa noꞌbwitegeereze. Ikyanya kyoꞌkuhanuusania, ndaalyo igambo lyo ahiiti.


\par }{\PP \VS{8}Ngiisi úli mu shungika amabi, abandu bali mu múbuuza Kashombania.

\VS{9}Ngiisi byoꞌmuhwija ali mu shungika, biri mu ba byaha naaho. Si umundu woꞌkugayirizania, abandu bali mu múshomba naaho.


\par }{\PP \VS{10}Iri wangalonga amalibu, unayami twika indege, iri ndaabwo bushobozi bwo uhiiti.


\par }{\PP \VS{11}Ngiisi úli mu gendi yitirwa ikimaama, umúkize. E maashi! Ikyanya umuzira buhube ali mu gendi yitwa, umúfuuse.

\VS{12}Hali ikyanya wangadeta: «Yibyo byoshi, tutashubi biyiji». Kundu kwokwo, Rurema, ulya úli mu gera imitima yaꞌbandu, abibwini-bwini. Si yehe ye mu kulangiiza, anakuyiji! Aganahemba ngiisi mundu, ukukulikirana na kwo âli kizi kola.


\par }{\PP \VS{13}E mwana wani, bwoꞌbuuki buli bwija, ukizi bulya. Ee! Akalya-baami, kali mu moteera mu kanwa.

\VS{14}Umenye na kwoꞌbwitegeereze, buli bununu mu mutima gwawe. Iri wangabulonga, ugaaba ukiri noꞌmulangaaliro, gutanafwe ubusha.


\par }{\PP \VS{15}E nangora-mabi, utashaabule inyumba yoꞌmundu woꞌkuli. Si mwiꞌyo nyumba, mwo ali mu luhuukira! Ku yukwo, utagiteere.

\VS{16}Mukuba, umundu woꞌkuli, kundu angagwa ubugira kalinda, haliko agaki shubi yimuka. Si banangora-mabi boohe, ikyanya bali mu longa amalibu, bali mu yami gwa lwoshi.


\par }{\PP \VS{17}Ikyanya umugoma wawe alibuuka, utakizi shambaala. Neꞌkyanya ali mu siitara, utakizi ba naꞌmalega.

\VS{18}Hali ikyanya Nahano agaabona, anayagalwe hiꞌgulu lyawe, kinatume ulya mugoma wawe, atagaki múrakarira.


\par }{\PP \VS{19}Utakizi yilibuza hiꞌgulu lya banangora-mabi, utanakizi bayuvwirwa uluugi.

\VS{20}Si nangora-mabi, ku bigayija, ndaagwo mulangaaliro gwo ahiiti! Ubulamu bwage bugaahera, nga kwiꞌtara liri mu zima.


\par }{\PP \VS{21}E mwana wani, ukizi simbaha Nahano. Usimbahe kiri na mwami. Utanakizi yibiika ku bahuni.

\VS{22}Mukuba, mwangayami minikirwa kuguma. Ndaanaye úwangamenya buhanya buki bagaleeta.


\par }{\SH Agandi mahano goꞌbwitegeereze
\par }
{\PP \VS{23}Yaga magambo nago, gali gaꞌbitegeereza:

\par }{\PP Ikyanya mugaatwa imaaja, butali bwija ukizi kundirira baguma.

\VS{24}Iri wangabwira umunabuhube: «Ndaabwo buhube uhiiti», abandu bagakudaaka. Kiri neꞌbinyamahanga, bigakudetera buligo.

\VS{25}Si ikyanya ugakizi hana banangora-mabi, lyo ugagenduukirwa. Na ha nyuma, unakizi gashaanirwa.


\par }{\PP \VS{26}Ikyanya umundu alonga ishuvyo mu kati koꞌkuli, biri mu simiisa, nga kwoꞌmundu anganyunyuguta mwira wage.


\par }{\PP \VS{27}Utee yusa imikolwa yawe yeꞌmbuga. Ulingaanie neꞌndalo zaawe. Ha nyuma, ukabuli yubaka inyumba yawe.


\par }{\PP \VS{28}Utakizi tangira umutuulani wawe ubumasi bweꞌbibeesha. Utakizi múbangaaniza.

\VS{29}Utanakizi deta: «Ngiisi kwo akangirira, kwo na naani ngamúgirira. Ngwaniini nyihoole.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{30}Lusiku luguma, nꞌgalenga ha ndalo yoꞌmwolo, íyâli riiri
yeꞌmizabibu. Na mwene yo, âli riiri muhwija.

\VS{31}Iyo ndalo, nanabona kwo yamirwa neꞌmigenge. Neꞌkishuka, keera kyakuluuduka mwo. Kiri neꞌkyogo kyayo kyaꞌmabuye, kyâli mali hongoka.

\VS{32}Ikyanya nꞌgabona kwokwo, nanayisaliza mu mutima gwani, nanalonga amigirizo.

\VS{33}Leka ndee yigwejerera. Ndee hunira hiniini. Ndee funya amaboko, gira nduhuuke.

\VS{34}Ku yikyo kyanya, ugateerwa noꞌbukeni, nga munyazi. Ubukekerere bunakutubiire nga muhulula.




\par }\Chap{25}{\PP \VerseOne{1}Iyi gindi migani, iri yeꞌmwa mwami Sulumaani. Ikayandikwa naꞌbandu ba Hezekiya, mwami weꞌBuyuda.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{2}Ikyanya Rurema abisha igambo, lyo ali mu longa ubulangashane. Si mwami yehe, ali mu bulonga mu kulishakula.


\par }{\PP \VS{3}Nga kwiꞌgulu liri hala bweneene, na nga kweꞌkihugo kiyisiri haashi bweneene, kwo na kwokwo, inzaliro za mwami, ndaaye úwangazimenya.


\par }{\PP \VS{4}Ingamba íziri mu harija, uzilyose, gira yizo harija, naluganda akutulire mweꞌkirugu kiija.

\VS{5}Kwo na kwokwo, iri wangalyosa banangora-mabi imbere lya mwami, lyoꞌbutwali bwage bugakizi yama busikamiri mu kati koꞌkuli.


\par }{\PP \VS{6}Utakizi yihaya imbere lya mwami. Utanakizi gendi yibwataza kuguma naꞌbatwali.

\VS{7}Buli bwija akubwire: «Yija, ubwatale hano», ho wangayimulwa imbere lyage.


\par }{\PP \VS{8}Igambo lyawe, utayami litwala duba-duba imbere lyoꞌmutwi weꞌmaaja. Aaho! Iri umutuulani wawe angayiji kunyomoosa, biki wangaki shubi deta?


\par }{\PP \VS{9}Kwokwo, igambo lyo muli mu hambanwa kwo, muliganuulire kuguma. Kwo muli mwembi, hatagire úgahulusa akambishwa koꞌwabo.

\VS{10}Buzira kwokwo, abandu bangakizi liyuvwa, banayiji kutyoza, unabe wateera ulushaagwa lwawe.


\par }{\PP \VS{11}Igambo, ikyanya liri mu detwa ku kyanya kyalyo, liri mu simiisa nga kitumbwe íkyabumbwa mu nooro, kinabiisirwi mu kirugu kyeꞌharija.


\par }{\PP \VS{12}Ikyanya umwitegeereza ali mu hanuula uwabo, noꞌyo wabo anamútege ukutwiri, bisimiizi ngoꞌbungeni-ngeni úbukatulwa mu nooro muguuhya.


\par }{\PP \VS{13}Umutungwa mwemeera ali mu shambaaza nahamwabo, anali nga miiji geꞌmbeho ku kyanya kyeꞌdugumbo.


\par }{\PP \VS{14}Ngiisi úli mu lagaania uwabo kwo agamúgabira, atanaki múheereze, ali mu boneka nga bibungu neꞌmbuusi, íbitali mu leeta invula.


\par }{\PP \VS{15}Iri wangaganuuza umutwali ku bwigenderezi, angahanuulwa. Ee! Amagambo malembu, gangayishesheza mwiꞌtwe likayu.


\par }{\PP \VS{16}Iri wangabona ubuuki, ulye naaho úbugakumala isabwe. Iri wangabubugira-bugira, bugakukuruuta ku mutima, unabushale.

\VS{17}Kwo na kwokwo, utakizi genda-genda hamwoꞌmutuulani wawe. Iri wangakizi yija-yija imwage, ugamúshuhya. Noꞌbuzinda, anakushombe.


\par }{\PP \VS{18}Umundu úli mu tanga ubumasi bweꞌbibeesha hiꞌgulu lyoꞌwabo, biri mu múlyaniisa nga úli mu múshulika neꞌnyundo, kandi iri kumúkomeeresa neꞌngooti, kandi iri kumúlasha noꞌmwambi.


\par }{\PP \VS{19}Ikyanya kyaꞌmakuba, iri wangabiika umulangaaliro ku mundu útali mwemeera, yugwo mulangaaliro, guli nga liino íritwisiri, gunali nga kugulu kuhigule.


\par }{\PP \VS{20}Iri umundu angaba ali noꞌmwizingeerwe, unamúyimbire, ugaaba nga úwamúhogolera ikyambalwa ku kyanya kyeꞌmbeho, kandi iri kufuka amaavu geꞌngangu mu luguma.


\par }{\PP \VS{21}Umugoma wawe, iri angaba ashalisiri, umúheereze byo agaalya. Neꞌri angaba anyotiirwi, umúheereze byo agaanywa.

\VS{22}Kwokwo, lyo ugaaba wamúteeza ishoni, nga kumúyonera amakala goꞌmuliro kwiꞌtwe. Ikyanya ugaagira kwokwo, Nahano agakuhemba.


\par }{\PP \VS{23}Nga kweꞌmbuusi yeꞌmbembe iri mu leeta invula, kwo noꞌlugamba luli mu leeta ubushombani.


\par }{\PP \VS{24}Ho umundu angatuula mu nyumba noꞌmukazi weꞌmilongwe, ukutuula ku kashongya keꞌnyumba, kwo kukulu.


\par }{\PP \VS{25}Ikyanya imyazi miija yayija ukulyoka i mahanga, iri mu ba nga magoloovi geꞌmbeho, bwo gali mu twa inyoota.


\par }{\PP \VS{26}Umundu woꞌkuli, ikyanya ali mu yiji yemeera amabi, ali mu ba nga shyoko íyatwanga, anali nga kirigo íkiri mweꞌbitwange.


\par }{\PP \VS{27}Nga kwo butali bwija ukubugira ubuuki, kwo na kwokwo, butali bwija ukuyiloogeza ulushaagwa.


\par }{\PP \VS{28}Umundu, iri atangayihangirira ku buraakari bwage, ali ngaꞌkaaya ákali mu teerwa, katanali noꞌluzitiro.




\par }\Chap{26}{\PP \VerseOne{1}Umuhwija, ikyanya ali mu haabwa ulushaagwa, luli mu ba nga lukungu ku kyanya kyeꞌkikamo, kandi iri nga nvula ku kyanya kyoꞌkuyimbula.


\par }{\PP \VS{2}Nga kweꞌkishyolya, kandi iri hirembe-rembe, biri mu yihunguula-hunguula buzira kutwa, kwo na kwokwo niꞌdaaki, litangayiji beera ku mundu útalikwaniini.


\par }{\PP \VS{3}Ifwarasi ziri mu shulikwa neꞌkibooko, na bapunda bali mu biikwa ikyuma mu tunwa. Kwo na kwokwo umuhwija, naye ali mu shulikwa ingoni ku mugongo.


\par }{\PP \VS{4}Iri wangabona umuhwija, utakizi múshuvya ku buhwija, utayiji kengeera wamúshusha.


\par }{\PP \VS{5}Umuhwija, ukizi múshuvya nga kwo ali, gira atayiji yibona kwo ali mwitegeereza.


\par }{\PP \VS{6}Ikyanya watuma indumwa mu maboko goꞌmuhwija, kuli mu ba nga úwayitwisa amagulu, kandi iri ukunywa kolobwe.


\par }{\PP \VS{7}Ikyanya umuhwija agira mbu adete umugani, biri mu ba busha, ngaꞌmagulu geꞌkirema ágali mu lembeera.


\par }{\PP \VS{8}Ikyanya waheereza umuhwija ulushaagwa, kuli nga kushweka ibuye mu kahobola.


\par }{\PP \VS{9}Ikyanya umuhwija agira mbu adete umugani, ali mu ba nga mulalwe úfumbiiti imigenge.


\par }{\PP \VS{10}Ikyanya waheereza umuhwija umukolwa, kuli mu ba nga úli mu komeresania neꞌmyambi.


\par }{\PP \VS{11}Nga kwaꞌkabwa kali mu shubi lya ibishazi byako, kwo na kwokwo umuhwija, naye ali mu galukira-galukira mu buhwija bwage.


\par }{\PP \VS{12}Ka keera ukabona umundu úgweti úgayibona kwo ali mwitegeereza? Umuhwija ye hiiti umulangaaliro kuꞌyo mundu.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{13}Umwolo ali mu deta, mbu: «Ha mbuga hali indare. Iryagagi ndangi, inali mu genda-genda mu njira.»


\par }{\PP \VS{14}Nga kwoꞌlwivi luli mu yigukira-yigukira ku bihamambiro byalwo, kwo na kwokwo umwolo, naye ali mu kizi hinduka-hinduka ha ngingo.


\par }{\PP \VS{15}Umwolo ali mu lambuulira ukuboko ku ndaala, si ali mu tuubana mu kushubi kugalulira ku kanwa.


\par }{\PP \VS{16}Umwolo ali mu yibona kwo ali mwitegeereza

\par }{\QB ukuhima abandu balinda ábangashuvya ku bwitonde.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{17}Umundu úwayifunda mu mulongwe úgutali gweꞌmwage, ali ngoꞌmundu úwagwatira akabwa ku matwiri.


\par }{\PP \VS{18}Nga kwoꞌmusire ali mu lasha imyambi íri kwoꞌmuliro, inabe iri mu yitana,

\VS{19}kwo binali imwoꞌmundu úli mu habura umutuulani wage, na ha nyuma anadete: «Njuba mu yilyogoolera naaho.»


\par }{\PP \VS{20}Umuliro, ikyanya gwabula ishaali, guli mu zima. Kwo na kwokwo, imilongwe mizira woꞌkugishimiiriza, iri mu fwifwitira.


\par }{\PP \VS{21}Nga kweꞌshaali naꞌmakala biri mu yasa umuliro, kwo na kwokwo umundu weꞌmilongwe, naye ali mu gishimiiriza.


\par }{\PP \VS{22}Amagambo goꞌlugamba gali mu hesha nga byokulya binunu. Abandu bali mu gamirangusa.


\par }{\PP \VS{23}Inyungu yiꞌbumba íyahembwa kwiꞌbara, iri mu langashana. Kwo na kwokwo, amagambo miija ágalyoka mu mutima mubi gali mu ba.


\par }{\PP \VS{24}Umunamujina ali mu koleesa magambo miija, mu kubwikira umujina gwage. Si mu mutima gwage, ali mu bisha ubulyalya!

\VS{25}Uyo mundu, kundu angakizi kulembuusa naꞌmagambo miija, utamúyemeere. Si mu mutima gwage, muyijwiri ibihigo bingi!

\VS{26}Kundu angageza ukubisha umujina gwage, si amabi gaage gagamenyeekana ku bweranyange mu bandu booshi.


\par }{\PP \VS{27}Umundu, iri angahumbira uwabo umwobo, yenyene, agagutibukira mwo. Na ngiisi úli mu hirikira uwabo ibuye, yehe yenyene, ligamúyubama kwo.


\par }{\PP \VS{28}Ngiisi úli mu beeshera uwabo, ali mu ba amúshombiri. Amagambo goꞌkulyeryega gali mu shereezania naaho.




\par }\Chap{27}{\PP \VerseOne{1}Ibya kusheezi, utakizi biyihayira. Mukuba, ngiisi ulusiku, utayiji byo lugaleeta.


\par }{\PP \VS{2}Utakizi yiyivuga wenyene. Si uleke abandi babe bo bagakizi kuyivuga.


\par }{\PP \VS{3}Ibuye noꞌmushenyu, byombi biri bizito. Si ibyeꞌngingwe, kuli kuhalala kwoꞌmuhwija.


\par }{\PP \VS{4}Ngiisi úli noꞌbute ali mu libuzania, anali mu shaabana. Na ngiisi úli noꞌluugi, ndaaye úwangayimanga imbere lyage.


\par }{\PP \VS{5}Ukuyerekezania ku bweranyange, kwo kukulu ku rukundo úlubishamiri.


\par }{\PP \VS{6}Umwira, nga angakukanukira, iri akukuuziri. Haliko umugoma yehe, ikyanya akuhoobera, kugaaba naaho ku bulyalya.


\par }{\PP \VS{7}Ngiisi úkoli yigusiri, ali mu nekwa kiri noꞌbuuki. Si ngiisi úshalisiri, kundu ibyokulya byangaba bilulu, imwage, biri mu hesha!


\par }{\PP \VS{8}Umundu úwahabuka, ye muguma naꞌkanyuni ákayinywerereka hala neꞌngisha yako.


\par }{\PP \VS{9}Amavuta naꞌmalaasi, kwo biri noꞌmuhongolo mwija, biri mu shambaaza umutima. Neꞌkyanya umwira ali mu kuhanuula ku mutima úgushenguusiri, nakwo kuli mu kushambaaza.


\par }{\PP \VS{10}Utakizi yibagira mwira wawe, kandi iri mwira wa yisho. Iri wangalonga amakayu, utayami hungira imwa beene winyu. Si umutuulani wawe úli hoofi, ye mwija, ho wangahungira imwa mwene winyu úli hala.


\par }{\PP \VS{11}E mugala wani, ukizi ba mwitegeereza, lyoꞌnjambaaza mu mutima gwani. Kwokwo, kundu umundu anganjumuza, ndangaabula igambo lyoꞌkumúshuvya.


\par }{\PP \VS{12}Umwitegeereza, ikyanya ali mu bona amakayu, ali mu gayiyeka. Si umuhwija yehe, ali mu yami gayifunda mwo.


\par }{\PP \VS{13}Umundu, iri angayemeera abe shinga woꞌwabo, uyabiire ikooti lyage. Iri uyo wabo angaba ali kinyamahanga, uyo shinga, umúhuune ingwati.


\par }{\PP \VS{14}Ngiisi úli mu vyuka, anayamize bukayu mu kulamusa umutuulani wage, iyo milamuso, igaharuurwa ngiꞌdaaki.


\par }{\PP \VS{15}Umukazi weꞌmilongwe, ye muguma neꞌnvula yoꞌmunjogi-njogi. Mukuba, liri mu sooka iri jagi-jagi!

\VS{16}Uyo mukazi, iri wangagira mbu umúhangirire, kuli nga kuhangirira imbuusi, kandi iri nga kufumbata amavuta mu kigasha.


\par }{\PP \VS{17}Ingooyo, iri mu kizi tyazibwa neꞌyabo. Kwo na kwokwo, umundu noꞌwabo, bali mu kizi tabaalanwa.


\par }{\PP \VS{18}Ngiisi úli mu yufirira ikiti kyoꞌmutiini, agaalya ku bitumbwe byakyo. Kwokwo, na úli mu kolera nahamwabo bwija, agalonga ulushaagwa.


\par }{\PP \VS{19}Nga kwoꞌmundu ali mu bona amalanga gaage mu miiji, kwo noꞌmutima gwage guli mu yerekana ngiisi kwo ali.


\par }{\PP \VS{20}Nakuzimu neꞌnakwere, batali mu yiguta. Kiri naꞌmasu gaꞌbandu, nago, gatali mu haaga.


\par }{\PP \VS{21}Inooro neꞌharija, biri mu gezibwa mu kubileeza mu muliro. Si umundu yehe, ali mu gezibwa ikyanya bali mu múhuuza.


\par }{\PP \VS{22}Umuhwija, kundu wangamúhuula mu kishakulo nga ngano, haliko, utangamúshaaza mwoꞌbuhwija bwage.


\par }{\PP \VS{23}Ibitugwa byawe, ukizi menya ngiisi kwo biri. Ee! Ukizi bikuya-kuya.

\VS{24}Mukuba, ubugale butali mu yama ho. Kiri noꞌlushembe lwoꞌmutwali, lutali mu yama mu bibusi byoshi.

\VS{25}Ikyanya ubwasi bwatemwa mu ndalo, ubundi bugashubi mera. Kwokwo, unagendi kuumania úbwayuma,

\VS{26}uyahirire mweꞌbibuzi, lyo ukalonge mweꞌbyambalwa. Kiri neꞌmbene, ugakizi ziguliisa, unagule mweꞌgindi ndalo.

\VS{27}Yizo mbene ziganakizi kuheereza amata ágali tiita, halinde wenyene ugaanywa, kuguma naꞌbandu beꞌmbaga yawe, kiri naꞌbaja-kazi baawe.




\par }\Chap{28}{\PP \VerseOne{1}Banangora-mabi bali mu puumuka, ndaanaye úbayimwiri. Si abandu boꞌkuli boohe, bali bihagarusi nga ndare.


\par }{\PP \VS{2}Ikihugo, ikyanya abandu baakyo bali mu huna imwa Rurema, kiri mu gwatwa mulindi. Si ikyanya umutwali agweti agarongoora ku bwitegeereze, anabe noꞌbumenyi, kiri mu sikama bwija.


\par }{\PP \VS{3}Umutwali, ikyanya ali mu tindimaza abakeni, ali nga nvula ya fuuze, íri mu shereeza imbuto.


\par }{\PP \VS{4}Ikyanya abandu batali mu simbaha
imaaja, bali mu huuza banangora-mabi. Si ngiisi ábali mu zisimbaha, bali mu hagana bo nabo.


\par }{\PP \VS{5}Banangora-mabi batasobanukiirwi na íbikwaniini. Si ngiisi ábasimbahiri Nahano boohe, bali mu sobanukirwa lwoshi.


\par }{\PP \VS{6}Ikyanya umukeni ali mu kola íbitungiini, ye mwija ku mugale úli mu kizi shobeka.


\par }{\PP \VS{7}Umwana úli mu simbaha imaaja, ali mwitegeereza. Si umwira woꞌtufwa-busha, ali mu teeza yishe ishoni.


\par }{\PP \VS{8}Ngiisi úli mu yushuula ubugale bwage ku njira yoꞌkugungana, ali mu bikumaniza umundu úli mu kejeerera abakeni.


\par }{\PP \VS{9}Iri umundu angalahira mbu atagayuvwa imaaja, kiri neꞌkyanya ali mu tabaaza Rurema, ali mu múyagaza.


\par }{\PP \VS{10}Ngiisi úgayingiza abandu ábatungiini mu mabi, agatibukira mu buhya bwage yenyene. Si abandu bazira kashembo boohe, bagayiji hyana íbiri biija.


\par }{\PP \VS{11}Kundu umugale ali mu yibona kwo ali mwitegeereza, haliko, umukeni mwitegeereza, ali mu múbishuula.


\par }{\PP \VS{12}Ikyanya ábakwaniini bali mu hima, abandu bali mu kizi shambaala ngana. Si ikyanya banangora-mabi bali mu longa ubutwali, abandu bali mu gendi yibisha.


\par }{\PP \VS{13}Ngiisi úli mu bisha amahube gaage, atangagenduukirwa. Si ngiisi úli mu gayilega, anagatwikire kwo, yehe agaakogwa.


\par }{\PP \VS{14}Ahiriirwi, ngiisi úyamiri úli mu simbaha Nahano. Si ngiisi úli mu yumuusa umutima gwage, yehe, ali mu kizi yikululira umwama.


\par }{\PP \VS{15}Nangora-mabi, ikyanya ali mu twala ábatashobwiri, ali mu ba nga ndare ígweti igalunduma, anali nga kishokoma íkigweti kigaganga.


\par }{\PP \VS{16}Umutwali muzira ubwitegeereze ali mu tindimaza abandu baage. Si útali mu lyalyania yehe, ali mu hisa isiku nyingi atwaziri.


\par }{\PP \VS{17}Ngiisi úwayita uwabo, ali mu longa ibihamba ku bwitani bwage. Agakizi tibita-tibita, halinde ukuhisa ku lusiku lwo agaafwa kwo. Uyo mundu, ndaaye úwangamútabaala.


\par }{\PP \VS{18}Umundu muzira mahube agakizi langwa bwija. Si ngiisi úli mu kizi shobania ukuli, agayami yideedeka haashi.


\par }{\PP \VS{19}Ngiisi úli mu gira umwete gwoꞌkulima, ali mu longa ibyokulya bingi. Si ngiisi úli mu yishinga amagambo mazira kamaro, agayama ali nakahuku.


\par }{\PP \VS{20}Umundu mwemeera agakizi gashaanirwa. Si ngiisi úli mu looza ukugala ku ngungu yehe, agaahanwa ngana.


\par }{\PP \VS{21}Ikyanya umundu agira indoola mu bandu, iri agira buligo. Kundu kwokwo, abandu bali mu girirana amabi kiri na hiꞌgulu lyeꞌkikoojoka kyoꞌmukate.


\par }{\PP \VS{22}Umundu woꞌluugi ali mu looza ukugala duba-duba. Atanayiji kwoꞌbukeni bumúlindiriiri.


\par }{\PP \VS{23}Ngiisi úli mu yerekeza uwabo, ha nyuma ali mu yiji yivugwa, ukuhima ngiisi úgweti úgamúlevya ku magambo mamaata.


\par }{\PP \VS{24}Ngiisi úli mu zimba ibindu bya yishe, kandi iri bya nyina, anayihumeere kwo ndaabwo buhube agira, uyo naꞌbandi bazimba, ndaalwo lubibi.


\par }{\PP \VS{25}Umuzizi weꞌbindu ali mu kizi vyula imilongwe. Si úbiisiri umulangaaliro imwa Nahano, yehe agagenduukirwa.


\par }{\PP \VS{26}Ngiisi úyibiisiri kwoꞌmulangaaliro yenyene, ali muhwija. Si ngiisi úli mu kulikira ubwitegeereze, agakizi langwa bwija.


\par }{\PP \VS{27}Ngiisi úli mu tabaala abakeni, ndaakyo kindu kyo aganiihirwa. Si útali mu looza ukubatabaala, agakizi daakwa bweneene!


\par }{\PP \VS{28}Banangora-mabi, ikyanya bali mu longa ubutwali, abandu booshi bali mu gendi yibisha. Si ikyanya banangora-mabi bali mu minikwa, abandu boꞌkuli banagenduukirwe.




\par }\Chap{29}{\PP \VerseOne{1}Umundu, iri angayerekezibwa ubugira kingi, atanatwaze, masaasa atabukwa, agayami vunika, ataganaki shubi lunga.


\par }{\PP \VS{2}Ábakwaniini, ikyanya batwaziri, abandu bali mu ba bashambiiri. Si ikyanya banangora-mabi bo bali mu ba batwaziri, abandu bali mu gongeera.


\par }{\PP \VS{3}Ngiisi úkuuziri ubwitegeereze, ali mu shambaaza yishe. Si ngiisi úli mu yifunda mu bushule, yehe ali mu shahuliisa ibindu byage.


\par }{\PP \VS{4}Mwami ali mu sikamya ikihugo kyage ku njira yoꞌkuli. Si ngiisi úkuuziri ikitulire, ali mu kihongola.


\par }{\PP \VS{5}Ngiisi úli mu huuza umutuulani wage ku bulyalya, ali mu múbiikira umutego.


\par }{\PP \VS{6}Nangora-mabi ali mu gwa mu mahube gaage yenyene. Si ngiisi úkwaniini yehe, ali mu yimba ku bushambaale.


\par }{\PP \VS{7}Umundu mwija ali mu hahalira abakeni. Si nangora-mabi yehe, atali mu batwaza.


\par }{\PP \VS{8}Ngiisi ábali mu gayirizania, bali mu leeta akamburugu mu kaaya. Si abitegeereza boohe, ikyanya abandu barakiiri, bali mu bahoohya.


\par }{\PP \VS{9}Umwitegeereza, ikyanya ali mu buulana noꞌmuhwija, uyo muhwija ali mu raakara, anagayirizanie. Noꞌmutuula gunabe ndaagwo.


\par }{\PP \VS{10}Ngiisi ábaloziizi ukuyona umuko, bali mu shomba umundu woꞌkuli. Si abandu boꞌkuli boohe, bali mu ba baloziizi ukumútabaala.


\par }{\PP \VS{11}Umuhwija ali mu yerekana uburaakari bwage duba-duba. Si umwitegeereza, yehe, ali mu buyihangirira kwo.


\par }{\PP \VS{12}Umutwali, iri angayishinga amagambo geꞌbibeesha, abatungwa baage booshi, banahinduke banangora-mabi.


\par }{\PP \VS{13}Umukeni na úli mu libuzania, bombi bo baguma. Mukuba bombi, Nahano ye mu bashoboleesa ukubona.


\par }{\PP \VS{14}Mwami úli mu hambuula abakeni ku njira ikwaniini, ubutwali bwage bugasikama imyaka neꞌmyakuula.


\par }{\PP \VS{15}Ikyanya umwana alonga ikihano, iri ali mu longa ubwitegeereze. Si umwana ye bali muleka kiteera, yehe ali mu bonia nyina ishoni.


\par }{\PP \VS{16}Banangora-mabi, ikyanya bali mu longa ubutwali, ibyaha biri mu yushuuka. Kundu kwokwo, abandu ábakwaniini bagaki bona ngiisi kwo agashereera.


\par }{\PP \VS{17}Umwana wawe, ukizi múhana, halinde lyo ulonga ukuyiyuvwa hiꞌgulu lyage. Ee! Agakizi kushambaaza mu mutima gwawe.


\par }{\PP \VS{18}Ikyanya abandu batali mu yerekwa ukuli, ndaakyo bali mu yiyubaara kwo. Si ahiriirwi ngiisi úli mu simbaha imaaja.


\par }{\PP \VS{19}Umuja atangayerekezibwa, mu kubwirwa amagambo naaho. Kundu angasobanukirwa, atangasimbaha.


\par }{\PP \VS{20}Ka keera ukabona umundu woꞌkuyami deta mulindi-mulindi? Umuhwija ye hiiti umulangaaliro, ukumúhima.


\par }{\PP \VS{21}Umukozi, iri wangakizi múlereeja ukulyokera ubwanuke bwage, ubuzinda agakujengeeza.


\par }{\PP \VS{22}Ikyanya umundu ali mu raakara, ali mu kizi shomboroza imilongwe. Ngiisi úli mu yagalwa duba, ali mu gira ibyaha bingi.


\par }{\PP \VS{23}Ikyanya umundu ali mu yikangaata, ali mu tindimazibwa. Si ngiisi úli mu yibiika haashi yehe, bali mu múgingika.


\par }{\PP \VS{24}Ngiisi úli mu kombeerana noꞌmuzimba, ali mu yikululira umwama yenyene. Mukuba, ikyanya ali mu huunwa kwo ayibulanire, anateteerwe.


\par }{\PP \VS{25}Ikyanya tuli mu yoboha abandu, tuli mu yingira mu mutego. Si ngiisi úbiisiri Nahano kwoꞌmulangaaliro, yehe atuuziri mu butoge.


\par }{\PP \VS{26}Abandu bingi bali mu siima ukutabaaza umutwali. Kundu kwokwo, Nahano ye mu baheereza ukuli kwabo.


\par }{\PP \VS{27}Abandu ábatungiini bali mu kizi shomba banangora-mabi. Banangora-mabi nabo, bali mu kizi shomba abandu ábatungiini.




\par }\Chap{30}{\PP \VerseOne{1}Yaga magambo gali geꞌmwa Haguri, mugala Yake. Uyo Haguuri akagabwira Hityeri na Hukaali, ti:


\par }{\Q \VS{2}«Niehe, ndyagagi muhwija ukuhima abandu booshi.

\par }{\Q Ndanakiri mu yisaliza nga mundu.


\par }{\Q \VS{3}Ndazi yiga ibyoꞌbwitegeereze.

\par }{\Q Kiri neꞌbya Rurema, ulya Mutaluule, ndabiyiji.


\par }{\Q \VS{4}Aaho! Nyandi úkazamuukira mwiꞌgulu anashubi yija hano mu kihugo?

\par }{\Q Nyandi úkafumbata imbuusi?

\par }{\Q Nyandi úkaboha amiiji mu mulondo?

\par }{\Q Nyandi úkabiika imbibi zeꞌkihugo?

\par }{\Q Uyo, iziina lyage ali nyandi?

\par }{\Q Na mugala wage, iziina lyage ye nyandi?

\par }{\Q Iri wangaba umúyiji, umúmbwire.


\par }{\PP \VS{5}«Ngiisi igambo lya Rurema, liyerekiini kwo liri lyoꞌkuli. Neꞌkyanya bali mu tibitira imwage, ali mu balanga.

\VS{6}Ku yukwo, utakizi yushuula igambo ku geꞌmwage. Mukuba, iri wangaliyushuula kwo, agakukanukira, anakunyomoose.


\par }{\PP \VS{7}«E Nahamwitu, nakuhuuna amagambo gabiri naaho. Yago magambo, ugangirire, índazi fwa.

\VS{8}Undyokeze ibibeesha, kiri noꞌbutebesi. Utahanguule kwo mbe mukeni, kandi iri mugale. Si ukizi mbeereza ibyokulya bya ngiisi lusiku.

\VS{9}Mukuba, iri nangagala ukuhima ulugero, hali ikyanya ngakuyibagira, na ngizi deta: “Nahano ali nga nyandi?” Neꞌri nangakena, hali ikyanya nangazimba, na ngengeere nagayiriza iziina lya Rurema wani.


\par }{\PP \VS{10}«Utakizi lega umuja imunda nahamwabo. Mukuba, iri wangamúlega, agakurakarira, unayiji kengeera wahanwa.


\par }{\PP \VS{11}«Hali ábali mu daaka bayishe, batanali mu tanga kongwa imwa banyina.


\par }{\PP \VS{12}«Bali mu yibona boonyene kwo bali beeru, kiziga batali zaazi yeruusibwa ikikwi.


\par }{\PP \VS{13}«Mu masu gaabo, muli mu boneka ubwikangaate bweneene. Ngiisi byo bali mu bona, bali mu kizi bigayiriza.


\par }{\PP \VS{14}«Amiino gaabo gali nga ngooti. Imigeka yabo, iri nga tuhamba. Yabo bandu bali mu janganula abakeni, halinde yabo bakeni, batashubi boneka mu kati kaꞌbandu.»


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{15}Umushundo gugweti abanyere babiri. Yabo banyere, bali mu kizi deta: «Umbeereze, umbeereze.» Hali ibindu bishatu íbitali mu yiguta. Byangaba kiri neꞌbina íbitali mu haaga:


\par }{\Q \VS{16}Hali Nakuzimu.

\par }{\Q Hali niꞌbunda lyoꞌmukazi úgumbiri.

\par }{\Q Hali niꞌdaho íritali mu yiguta amiiji.

\par }{\Q Hali noꞌmuliro, úgutali mu deta: «Keera nayiguta.»


\par }{\PP \VS{17}Ikyanya umundu ali mu shekeereza yishe, anagayirize na nyina, mu kulahira kwo atagamúsimbaha, uyo mundu, amasu gaage gagajobolwa na banamujongo. Ee! Banyunda, bagayiji múlya.


\par }{\PP \VS{18}Hali amagambo gashatu ágali mu nzoomeza bweneene. Yago magambo, gangahika kiri na gana:


\par }{\Q \VS{19}Hali injira yo nyunda ali mu balala mwo mu kyanyaanya.

\par }{\Q Hali neꞌnjira yoꞌmujoka guli mu nyoroboka kwo ku lwala.

\par }{\Q Hali neꞌnjira yaꞌmashuba gali mu lenga mwo mu nyaaja.

\par }{\Q Hali neꞌnjira yoꞌmushosi ali mu tiza mwo umukazi.


\par }{\PP \VS{20}Imikolezi yoꞌmukazi mushule yo yeyi: Ikyanya ali mu yusa ukulya, ali mu yihotola ku kanwa, anadete: «Ndaabwo buhube nakola.»


\par }{\PP \VS{21}Muli amagambo gashatu ágali mu jugumya kihugo. Gangahika kiri na gana geꞌkihugo kitangayigenderera kwo:


\par }{\Q \VS{22}Hali ikyanya umuja ali mu yimikwa abe mwami.

\par }{\Q Hali neꞌkyanya umuhwija ali mu haaga.


\par }{\Q \VS{23}Hali neꞌkyanya umukazi úwayangwa atakiri mu siimwa.

\par }{\Q Hali neꞌkyanya umuja-kazi ali mu yabiira ahandu hoꞌmugoli.


\par }{\PP \VS{24}Mu kihugo muli ibiremwa bina íbitoohiri. Kundu kwokwo, biri byenge bweneene:


\par }{\Q \VS{25}Akashwa biri biremwa bizira imisi. Kundu kwokwo, ku kyanya kyeꞌkikamo kali mu yikuumaniza ikihinda.


\par }{\Q \VS{26}Ingwavu biri biremwa bizira imisi. Kundu kwokwo, ziri mu humba imihobo mwiꞌdako lyeꞌnyaala, zinatuule mwo.


\par }{\Q \VS{27}Inzige zitaba na mwami. Kundu kwokwo, ziri mu kizi balala biso-biso.


\par }{\Q \VS{28}Umushalabira wangagugwata naꞌmaboko. Kundu kwokwo, guli mu yingira kiri na mu tujumiro.


\par }{\PP \VS{29}Hali ibiremwa bishatu íbiri mu genda bigalimba. Byangahika kiri neꞌbina íbiri mu genda biganooka-nooka:


\par }{\Q \VS{30}Indare, iri nyamiishwa íhiiti imisi ukuhima izindi zooshi. Iyo ndare, ndaayo gindi nyamiishwa yo yangayoboha.


\par }{\Q \VS{31}Uluhazi nalwo, luli mu genda lugweti luganooka-nooka, kuguma neꞌkihebe. Kiri na mwami, ali mu hundwa naꞌbandu baage.


\par }{\PP \VS{32}Iri wangaba ukayigira muhwija mu kukizi yihaya, kandi iri wangaba ushungisiri ukugira amabi, kwokwo, ukizi hangirira akanwa kaawe.

\VS{33}Mukuba, amata, iri wangagatunda, ugalonga amakaavwe. Neꞌri wangashulikira umundu kwiꞌzuulu, umulodu gugaadwa. Kwo na kwokwo, iri umundu angaba arakiiri, unamúshomboroze, ugakengeera wavyula imilongwe.




\par }\Chap{31}{\SH Ihano imwa mwami Lemweri
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yaga magambo, gali geꞌmwa mwami Lemweri. Nyina ye kamúyigiriza go, ganali goꞌbwitegeereze, ti:


\par }{\PP \VS{2}«E mugala wani, nie kakubuta. Ee! Nꞌgakulonga ku njira yaꞌmahuuno, mu kubiika indahiro imbere lya Nahano.

\VS{3}Utakizi malira imisi yawe mu bakazi. Si bali mu minika kiri naꞌbaami!

\VS{4}E Lemweri, butali bwija kwo mwami akizi gotomera amaavu. Abatwali, batanakwaniini bakizi yifwija ukulaluka.

\VS{5}Si iri bangakizi laluka, bagakizi yibagira ngiisi byeꞌmaaja zidesiri, banakengeere bayima ábagoozirwi ukuli kwabo.

\VS{6}Ngiisi úgweti úgalibuuka yeki, mukizi múheereza amaavu geꞌngangu. Na ábajengiirwi, mukizi baheereza amaavu.

\VS{7}Mubaleke bakizi nywa, halinde bayibagire ubukeni bwabo, batanakizi ki kengeera amalibu gaabo.

\VS{8}Si wehe, ukizi detera ngiisi ábatali noꞌbulyo bwoꞌkuyidetera boonyene. Ee! Ukizi badetera, halinde balonge ukuli kwabo.

\VS{9}Yabo bakeni batahiiti kiri na íhiteerwa ku shinda. Kwokwo, ukizi babulanira, unabatwire ulubaaja mu kati koꞌkuli.»


\par }{\SH Umukazi mwija
\par }
{\PP \VS{10}Umukazi úli neꞌngesho nyiija, hayagi wangamúlonga? Uyo mukazi, ikishingo kyage kilenguusiri ukuhima kyoꞌbuhembe.


\par }{\PP \VS{11}Yiba ali mu ba amúyemiiri ku mutima gwage. Ndaanakyo kindu kyeꞌkishingo kyo angabula.


\par }{\PP \VS{12}Uyo mukazi, ndaalyo igambo libi lyo ali mu girira yiba. Si ali mu yama agweti agamúgirira amiija.


\par }{\PP \VS{13}Uyo mukazi ali mu kizi looza ubwoya bweꞌbibuzi, kiri neꞌkitaani, anakizi biluka naꞌmaboko gaage.


\par }{\PP \VS{14}Ali mu ba nga mashuba goꞌkukizi dandaza, bwo ali mu leeta ibyokulya ukulyoka hala.


\par }{\PP \VS{15}Ali mu kizi vyuka shesheezi kare-kare, anabalize imbaga yage, anashungike neꞌmikolwa yaꞌbaja-kazi baage.


\par }{\PP \VS{16}Ali mu yitoneesa hiꞌgulu lyeꞌndalo, akabuli gigula. Na ku fwaranga zo ali mu yunguka, anagibyaliise mweꞌmizabibu.


\par }{\PP \VS{17}Afitiirwi bweneene mu kugira umukolwa gwage. Na ku njira yoꞌkukizi koleesa amaboko gaage, ali mu fiika.


\par }{\PP \VS{18}Ali mu kizi dandaza, halinde anagenduukirwe. Kiri na bushigi, itara lyage litali mu zima duba.


\par }{\PP \VS{19}Ali mu kizi hunga inuzi naꞌmaboko gaage yenyene. Anali mu yilukira ibyambalwa neꞌminwe yage.


\par }{\PP \VS{20}Ali mu kizi tabaala abakeni, anali mu lambuula ukuboko ku batashobwiri.


\par }{\PP \VS{21}Ikyanya kyeꞌmbeho, atali mu gwatwa neꞌkyoba hiꞌgulu lyeꞌmbaga yage. Si ngiisi muguma wabo, agweti ibyambalwa íbishobwiri.


\par }{\PP \VS{22}Yenyene, ali mu kizi yilingaaniza ibyajo. Anali mu yambala íbiri mu hangwa mu kitaani, binali bya kituku-tuku.


\par }{\PP \VS{23}Yiba, ikyanya abwatiiri naꞌbashaaja baꞌkaaya mu miganuulo, ali mu kizi longa ulushaagwa.


\par }{\PP \VS{24}Uyo mukazi ali mu kizi luka ibyambalwa, anabiguliise. Abadandaza bali mu gulira imikaba imwage.


\par }{\PP \VS{25}Ali mu ba neꞌmisi mingi, anali mu shaagwa. Neꞌkyanya ali mu yisaliza ku bigayija, ali mu yimwemuza.


\par }{\PP \VS{26}Ikyanya ali mu deta amagambo, gali goꞌbwitegeereze. Anali mu kizi hanuulana ku mutima úgushenguusiri.


\par }{\PP \VS{27}Ngiisi íbiri mu nyumba yage, ali mu kizi bilanga bwija. Atanali mu taania, nga kulya kwo mwolo.


\par }{\PP \VS{28}Abaana baage, ikyanya bali mu vyuka, bali mu kizi múyivuga. Kiri na yiba ali mu kizi múhuuza, ti:


\par }{\PP \VS{29}«Abakazi bingi bali mu gira imikolwa yeꞌkitangaaza. Si wehe, ubahimiri booshi.»


\par }{\PP \VS{30}Umukazi woꞌkulyeryegana, ali mutebani. Kiri noꞌkubuyaha kwage, kuli mu yiji mala. Si umukazi úli mu simbaha Nahano, yehe, ye gakizi yivugwa!


\par }{\PP \VS{31}Uyo mukazi bwo keera akoleereza, akwiriiri ahembwe. Ee! Hiꞌgulu lyeꞌmikolezi yage, agakizi yivugwa imbere lyaꞌbandu.

\par }