\NormalFont\ShortTitle{Mwigiriza}

{\MTB Ikitaabo kyoꞌ

\par }{\MT Mwigiriza

\par }{\IMT Indangiriro

\par }{\IP Yiki kitaabo, abandu bingi bali mu deta kwo Sulumaani ye kakiyandika. Kiri mu yerekana kweꞌkyanya umundu ali mu yifunda mu mifwije gaꞌmagala, kuli mu ba naaho kwa busha-busha. Mukuba, kundu abandu bangalooza ukugala, haliko ubuzinda banasigale bazira kamaro kooshi. Bwo burambe bwoꞌmundu buli bwofi, akwiriiri akizi langaalira ku bya Rurema. Neꞌngingwe, akizi múlooza ku kyanya akiri musore.

\par }{\IP Mu yiki kitaabo, Rurema naaho ye mu deta ngiisi kwo bigaaba ku mundu. Na kundu umundu atangasobanukirwa neꞌnjira zaage, haliko akwiriiri akizi gira umukolwa gwage, iri anasiima ngiisi kwo Rurema ali mu múheereza.

\par }{\IP Mu yiki kitaabo, amagambo ágali mu detwa-detwa ubugira kingi, gali: «Busha! Busha! Si byoshi, biryagagi bya busha-busha ngana!» «Kushaha ikyuya.» «Biri nga kulooza ukugwata imbuusi.»

\par }{\IP Imiziizi miguma yiꞌsikamiro, iri mu Mwigiriza 3.12-13: «Ikyanya umundu angaba akiri ho, nyiji kwo ndaakyo kindu kiija ukuhima ukuyishambaaza noꞌkukizi gira amiija. Abandu bakwiriiri bakizi lya, banakizi nywa. Neꞌkyanya bagweti bagaakola, banakizi shambaala. Yibyo byoshi, biri bigabi ukulyoka imwa Rurema.»

\par }{\IS Íbiri mwo ku bwofi

\par }{\IP (Yaga magambo gali mu tengekwa ku mugeeza, si gatali mu kizi tengekwa nga ngiisi kwo gali mu kulikirana mu kitaabo.)

\par }{\IO a) Ngiisi byaꞌbandu bali mu yitubanula kwo, biri bya busha-busha (1.1–6.12)

\par }{\IO b) Ngiisi igambo, lihiiti ikyanya kyalyo (3)

\par }{\IO c) Ngiisi muguma witu agaafwa nyene (9.1-12)

\par }{\IO d) Íbikwaniini:

\par }{\IOB - Tukwaniini tukizi fukama imbere lya Rurema (5.1-7)

\par }{\IOB - Tukwaniini tukizi simbaha mwami (8)

\par }{\IOB - Ubwitegeereze bwo buhimiri ubuhwija (7; 9.13–10.20)

\par }{\IOB - Tukwaniini tukizi yisimiisa mu byo tuhaabirwi (11.1-6)

\par }{\IOB - Tukwaniini tukizi kengeera Rurema mu busore bwitu (11.7–12.8)



\par }\ChapOne{1}{\SH Byoshi biryagagi bya busha-busha
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yaga magambo, gali ga mwa Mwigiriza, mugala Dahudi, anali ye mwami útuuziiri mu kaaya keꞌYerusaleemu.


\par }{\Q \VS{2}Mwigiriza adeta kwokuno:

\par }{\Q Busha! Busha! Si byoshi, biryagagi bya busha-busha ngana!


\par }{\Q \VS{3}Aaho! Ikyanya umundu agweti agashaha ikyuya mu kukoleereza mu kihugo,

\par }{\QB bikagi byo ali mu ba ayungusiri?


\par }{\Q \VS{4}Kibusi kiguma kiri mu fwa, ikindi kinabutwe.

\par }{\QB Si ikihugo kyohe, kikiri kyekirya-kyekirya, halinde imyaka neꞌmyakuula!


\par }{\Q \VS{5}Izuuba liri mu tunduuka, linasooke,

\par }{\QB litanali mu tindiriza ukushubi tunduuka haahalya-haahalya.


\par }{\Q \VS{6}Imbuusi, nayo, iri mu huusa ukulyoka ikisaka,

\par }{\QB mu kulola imbembe.

\par }{\Q Iri mu genda igazunguluka-zunguluka,

\par }{\QB mu kushubi kizi galukira ngiisi ho ikatondeerera.


\par }{\Q \VS{7}Inyiiji zooshi, nazo, zigweti zigakizi hingira mu nyaaja.

\par }{\QB Kundu kwokwo, yizo nyaaja zitali mu yijulira.

\par }{\Q Yago miiji gali mu shubi galukira iwa nyiiji,

\par }{\QB ganashubi hingira iwa nyaaja.


\par }{\Q \VS{8}E balya, yago magambo gooshi, gagweti gagatuluhya,

\par }{\QB halinde tutaki loziizi ukudeta hiꞌgulu lyago.

\par }{\Q Amasu gali mu ba gayifwijiri ukulangiiza-langiiza.

\par }{\QB Amatwiri nago gali mu yifwija ukuyuvwa-yuvwa.


\par }{\Q \VS{9}Ngiisi keera íbikalenga, byo na byebyo íbigashubi ba ho.

\par }{\QB Na ngiisi keera íbikakoleka, byebyo kandi byo bigashubi boneka.

\par }{\QB Ee ma! Hano mu kihugo, ndaabyo bihyahya.


\par }{\Q \VS{10}Kundu bagweti bagaadeta: «Langiizi! Yiri igambo, lyo likola lihyahya.»

\par }{\QB Si lyo na lyeryo, íryâli tuula ho.

\par }{\Q Lyâli yamiri ho, kiri neꞌkyanya tutâli zaazi butwa.


\par }{\Q \VS{11}Abandu booshi, kundu bâli tuuziri ho yaho keera,

\par }{\QB si batakiri mu kengeerwa.

\par }{\Q Kiri naꞌmagambo ágâye ki yije,

\par }{\QB nago ha nyuma, ndaaye úwâye ki gakengeere.


\par }{\SH Koꞌbwitegeereze buli mu simiisa?
\par }
{\PP \VS{12}Niehe Mwigiriza, nâli riiri mwami waꞌBahisiraheeri, mu kaaya keꞌYerusaleemu.

\VS{13}Nâli fitiirwi bweneene kwo nyige ngiisi íbiri mu koleka mu kihugo. Haliko yibyo nabyo, guli muluho muhamu. Emwe! Rurema akatuzidohera ngana.

\VS{14}Byoshi íbiri mu koleka mu kihugo, mbwini kwo biri bya busha-busha. Biri nga kulooza ukugwata imbuusi.


\par }{\Q \VS{15}Ikindu iri kyangaba kikoli gondamiri, bitaziziri kwo kishubi gololwa.

\par }{\QB Neꞌri kyangaba kitakiri ho, tutangashubi deta kwo kikiri ho.


\par }{\PP \VS{16}Kyanatuma ngayitoneesa kwokuno: «Lolaga! Nie koli hiiti ubwitegeereze bwingi bweneene, ukuhima abandi booshi ábâli twaziri mu kaaya keꞌYerusaleemu. Ee! Ngola mwitegeereza, na ndi munabwenge bweneene.»

\VS{17}Nâli kizi fiitirwa, mbu nzobanukirwe noꞌbwitegeereze. Na mbe nzobanukiirwi noꞌbuzeeze, noꞌbuhwija. Halikago, ikyanya nꞌgagira kwokwo, nanayiji bona kwo nabyo nyene, biri nga kulooza ukugwata imbuusi.


\par }{\Q \VS{18}Ikyanya umundu ali mu longa ubwitegeereze,

\par }{\QB lyo ali mu longa noꞌmwizingeerwe mwingi.

\par }{\Q Neꞌkyanya ali mu yushuula ubumenyi,

\par }{\QB lyo ali mu yiyushuulira naꞌmalira kwakundi.




\par }\Chap{2}{\PP \VerseOne{1}Ha nyuma, nanayitoneesa kwokuno: «Leka ngana ngizi yishagalusa. Ndongage ukuyisimiisa.» Si yukwo nakwo, nanakubona kwo kulyagagi busha!

\VS{2}Na kundu nꞌgagiraga mbu nyishese, si nanayiji bona kwo nakwo buli buhwija. Ee! Yukwo kuyishambaaza, ndaako kamaro ákakuli mwo.


\par }{\PP \VS{3}Ikyanya nâli ki rongwirwi noꞌbwitegeereze, nꞌgagira mbu nyishambaaze neꞌdivaayi. Nanagiraga mbu nimenye ngiisi kwoꞌbuhwija buli. Nâli loziizi ukumenya íbikwaniini, ku siku niini zo tutuuziri mu kihugo.

\VS{4}Na kwakundi, nꞌgashungika ukugira imikolwa ya kahebuuza, nga kuyiyubakira inyumba nyingi. Nanalimiisa neꞌndalo nyija
zeꞌmizabibu.

\VS{5}Nanayibyalira imbuto zoꞌtwaso útubuhayiri. Yizo ndalo, zâli kizi simiisa amasu bweneene. Nanazibyala kiri na mweꞌmilala mingi-mingi yeꞌbiti byeꞌbitumbwe.

\VS{6}Nanahumba neꞌbirigo byaꞌmiiji, gira ndonge ukukizi binywisa.

\VS{7}Nanagula abaja bashosi, naꞌbaja-kazi. Naꞌbandi baja banayiji butirwa mu mwani. Na kandi, nâli gweti akanyamwala keꞌngaavu naꞌkeꞌbibuzi, ukuhima abandi booshi ábakagwanwa i Yerusaleemu imbere lyani.

\VS{8}Nanayilundira iharija neꞌnooro, kiri neꞌbihinda íbyâli kizi lyoka mu gandi maami, na mu zindi poroveesi. Nanalonga naꞌbajoborozi, abashosi naꞌbakazi. Na ku luhande lwaꞌbakazi, e balya! Nâli kizi yisimiisa naꞌbakazi bingi-bingi, nga ngiisi kwoꞌmushosi angalooza.

\VS{9}Nanaba mutasumbwa bweneene, ukuhima booshi ábakagwanwa i Yerusaleemu imbere lyani. Mu kati ka yibyo byoshi, nie wâli mwitegeereza.

\VS{10}Ngiisi byo nâli kizi yifwija, byo na byebyo, nâli kizi yabiira. Na ngiisi byo nâli kizi kolaga, nâli kizi bishambaalira. Byebyo, byo byâli bihembo byeꞌyo mitubanulo yani.

\VS{11}Kundu kwokwo, ikyanya nꞌgasalira ku byoshi byo nâli kizi yitubanula kwo, yoo! Nanabona kwo byoshi biri bya busha-busha. Kuli mu ba naaho, nga kulooza ukugwata imbuusi. Kiziga mu kihugo, ndaakyo kyoꞌmundu angaki longa mwo.


\par }{\PP \VS{12}Nanashubi yitoneesa hiꞌgulu lyoꞌbwitegeereze, na hiꞌgulu lyoꞌbuzeeze, na hiꞌgulu lyoꞌbuhwija. Nanayibuuza: «Umwami úgangulikira, biki byo angaki shubi gira, na byoshi keera bikagwanwa byagirwa?»

\VS{13}Kundu kwokwo, nanasobanukirwa kwoꞌbwitegeereze bwo bwija ukuhima ubuhwija, nga kwoꞌmulengeerwe guli mwija ukuhima ikihulu.

\VS{14}Mukuba, umwitegeereza, ahiiti amasu mwiꞌtwe lyage. Si umuhwija yehe, ali mu kizi mamaata naaho mu kihulu. Kundu kwokwo, yabo bombi, nanayiji bona kwo bagahekera mwomwo mu lufu.

\VS{15}Ha nyuma, nanashubi yitoneesa kwokuno: «Kiziga ngiisi íbigagwata umuhwija, kiri na naani byo bigangwata. Aaho! Mu kukizi ba mwitegeereza, kutagi kwo ngendukiirwi?» Nanayitoneesa mu mutima gwani kwokuno: «Si bino nabyo, biryagagi bya busha-busha!»

\VS{16}Si umwitegeereza, noꞌmuhwija, ndaaye úgabakengeera. Mu siku ízigayija, yabo bombi bâye be bayibagiirwi. Nga kwoꞌmuhwija agaafwa, kwo noꞌmwitegeereza naye agaafwa.

\VS{17}Ku yukwo, nanatondeera ukunegura uburambe bwani. Mukuba, byoshi íbigweti bigakizi koleka mu kihugo, biri bya kulyaniisa naaho umutima. Na byoshi biryagagi bya busha-busha. Biri nga kulooza ukugwata imbuusi.


\par }{\PP \VS{18}Birya byoshi byo nâli kizi yitubanula kwo mu kihugo, nanashubi binegura. Mukuba, bingwiriiri kwo nâye sigire ugundi mundu úwâye yije ha nyuma lyani.

\VS{19}Noꞌyo mundu, nyandi úyiji, iri angaba ali mwitegeereza, kandi iri muhwija? Kundu kwokwo, ye gabikoleesa byoshi. Yoyo ye gahyana ngiisi byo nꞌgashahira kweꞌkyuya mu kihugo, mu kukoleesa ubwenge bwani. Aahago! Yibyo nabyo, si biryagagi bya busha-busha!

\VS{20}Yibyo byoshi byo nꞌgayitubanula kwo mu kihugo, byanatumaga ngavunika umutima.

\VS{21}Mukuba, kundu umundu ali mu ba afitiirwi ukugira umukolwa ku bwitegeereze bwage, na ku bwenge bwage, na ku bumenyi bwage, halikago byoshi byo âli kizi gira, agabisigira ugundi mundu. Noꞌyo gundi, ndaagwo muluho gwoshi-gwoshi gwo agayuvwa hiꞌgulu lyabyo. Aahago! Yibyo nabyo, si biryagagi bya busha-busha! Bunali buhanya naaho.

\VS{22}Aahago! Ikyanya umundu ali mu yitubanula mu kihugo, anayiluhye ku bwenge bwage, bikagi byo ali mu ba ayungusiri?

\VS{23}Si ikyanya agweti agaakola, gali malibu naaho, noꞌmwizingeerwe! Kiri na bushigi, ubwenge bwage butali mu luhuuka. Aaho! Yibyo nabyo, si biryagagi bya busha-busha!


\par }{\PP \VS{24}Ndaago gandi miija goꞌmundu angagira, ha nyuma naaho lyoꞌkunywa noꞌkulya, iri anashambaalira umukolwa gwage. Ee! Ukugira kwokwo, nabona kwo kulyosiri imwa Rurema.

\VS{25}Mukuba, ndaaye úwangalya, kandi iri alonga ubusiime, kútali mu kati ka Rurema.

\VS{26}Iri umundu angasimiisa Rurema, Rurema ali mu múheereza ubwitegeereze, noꞌbumenyi, noꞌbushambaale. Si umunabyaha yehe, Rurema ali mu múheereza naaho umukolwa gwoꞌkukizi kuumania ibindu bingi, anabisingule. Halikago ha nyuma, anayiji bisikiiriza ugundi úgweti úgakizi simiisa Rurema. Aaho! Yibyo nabyo, si biryagagi bya busha-busha! Biri nga kulooza ukugwata imbuusi.




\par }\Chap{3}{\SH Ngiisi kindu, keera Rurema akakishungika
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ngiisi igambo, liri mu ba neꞌkyanya kyalyo. Ee! Hano mu kihugo, halyagagi ikyanya ku ngiisi igambo.


\par }{\Q \VS{2}Hali ikyanya kyoꞌkubutwa, na kyoꞌkufwa.

\par }{\Q Hali ikyanya kyoꞌkubyala, na kyoꞌkushubi kuula.


\par }{\Q \VS{3}Hali ikyanya kyoꞌkuyita, na kyoꞌkukiza.

\par }{\Q Hali ikyanya kyoꞌkuhongola, na kyoꞌkuyubakulula.


\par }{\Q \VS{4}Hali ikyanya kyoꞌkulira, na kyoꞌkushubi sheka.

\par }{\Q Hali ikyanya kyoꞌmwizingeerwe, na kyoꞌkushubi kina.


\par }{\Q \VS{5}Hali ikyanya kyoꞌkushaabula amabwe, na kyoꞌkushubi gakuumania.

\par }{\Q Hali ikyanya kyoꞌkuhooberana, na kyoꞌkuleka ukuhooberana.


\par }{\Q \VS{6}Hali ikyanya kyoꞌkushakula, na kyoꞌkuleka ukushakula.

\par }{\Q Hali ikyanya kyoꞌkusingula, na kyoꞌkushubi kabulira.


\par }{\Q \VS{7}Hali ikyanya kyoꞌkudaatula imirondo, na kyoꞌkushubi gihanga.

\par }{\Q Hali ikyanya kyoꞌkuhulika, na kyoꞌkushubi deta.


\par }{\Q \VS{8}Hali ikyanya kyoꞌkukunda, na kyoꞌkushubi shomba.

\par }{\Q Hali ikyanya kiꞌzibo, na kyoꞌkushubi longa umutuula.


\par }{\SH Ngiisi byo Rurema akabumba, abitwaziri
\par }
{\PP \VS{9}Ikyanya umukozi agweti agayitubanula, bikagi byo ali mu ba ayungusiri?

\VS{10}Si umukolwa gwo Rurema akaheereza abandu, keera nabona kwo guzidohiri ngana.

\VS{11}Nanashubi bonaga kwo Rurema abiisiri amagambo geꞌmyakuula mu mitima yitu. Kundu kwokwo, mu byoshi byo tugweti tugaagira, ndaaye úli mu sobanukirwa ngiisi kwo akabitondeera, na ngiisi kwo akabiyusa.

\VS{12}Ikyanya umundu angaba akiri ho, nyiji kwo ndaakyo kindu kiija ukuhima ukuyishambaaza noꞌkukizi gira amiija.

\VS{13}Abandu bakwiriiri bakizi lya, banakizi nywa. Neꞌkyanya bagweti bagaakola, banakizi shambaala. Yibyo byoshi, biri bigabi ukulyoka imwa Rurema.

\VS{14}Byoshi byo Rurema agweti agaagira, nyiji kwo bigagenderera, halinde imyaka neꞌmyakuula. Ndaakyo íkyangashubi biyushuulwa kwo, ndaanakyo íkyangabishaazibwa kwo. Na íbitumiri Rurema agweti agaagira kwokwo, gira lyaꞌbandu bakizi músimbaha.

\VS{15}Ngiisi íbiri ho zeene, byâli kola-kola ho. Na ngiisi íbyâye be, keera bikagwanwa byaba. Rurema ye tumiri byoshi biri mu galuka-galuka.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{16}Nanabona irindi igambo mu kihugo. Kundu abandu bakwiriiri bakulikire íbikwaniini, si amabi naaho go bagweti bagaagira. Na ho bangatuula mu kuli, si bakoli bihuusiri.

\VS{17}Nanayidesa mu mutima gwani, ti: «Ku ngiisi igambo, halyagagi ikyanya íkishungisirwi. Rurema agaki twa imaaja za ábakwaniini, kiri na zaꞌbabi.»

\VS{18}Nanashubi yitoneesa mu mutima gwani: «Ku luhande lwaꞌbandu, Rurema agweti agabageza, gira lyo abayereka kwo ndaalwo lubibi ha kati kaabo neꞌnyamiishwa.»

\VS{19}Si umundu ali mu fwa, neꞌnyamiishwa, nayo, iri mu fwa. Yabo bombi, ulufu naaho lwo lubalindiriiri. Na kwakundi, bombi bali mu yisa umuuka. Kwokwo, umundu, ndaabyo ahimiri kweꞌnyamiishwa. Kiziga, byoshi biryagagi bya busha-busha!

\VS{20}Booshi bali mu fwagaga, banalole i kuzimu. Ee! Booshi bakalyokaga mu luvu. Na mwomwo, mwo bagashubi galukira.

\VS{21}Aaho! Nyandagi úwangayerekana ku kasiisa, kwoꞌmutima gwoꞌmundu guli mu genda mwiꞌgulu, na gweꞌnyamiishwa gunalindimukire mu kuzimu?

\VS{22}Ehee! Nanabonaga kwo ndaakwo kundi kwoꞌmundu angagira, kútali kushambaalira umukolwa gwage. Mukuba, byebyo byo ashungikirwa. Si ndaaye úwangamúmenyeesa íbigakoleka ha nyuma lyage!




\par }\Chap{4}{\SH Ka buli bwija ukufwa?
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ha nyuma, nanabona ngiisi kwaꞌbakeni bagweti bagalibuzibwa mu kihugo. Nanabona kweꞌkyanya bagweti bagaalira, ndaaye mundu woꞌkubaholeeza. Si ábagweti bagabalibuza, bo bakoli hiiti ubushobozi bweneene. Ee! Byebyo byo bitumiri yabo bakeni babuziri woꞌkubaholeeza.

\VS{2}Nanabonaga kwo ábakoli fwiri bo bahiriirwi ukuhima ábakiri bagumaana.

\VS{3}Si ku yabo bombi, útazi butwa yehe, ye hiriirwi ingingwe. Mukuba, kundu abandu bali mu longa amalibu mu kihugo, uyo útazi butwa, yehe atazi gabona.


\par }{\SH Kituma kiki uli mu koleereza?
\par }
{\PP \VS{4}Nanashubi bona íbitumiri umundu ali mu yitubanula mu kukola. Mukuba, ali mu ba aloziizi ukuyerekana ngiisi kwo agendukiirwi bweneene, gira lyo avyula uluugi mu baabo. Aaho! Yibyo nabyo, si biryagagi bya busha-busha! Biri nga kulooza ukugwata imbuusi.

\VS{5}Bagweti bagakizi deta: «Umuhwija ali mu yishumata, halinde ishali linahambiri múyita.»

\VS{6}Kundu kwokwo, natona kwo buli bwija, umundu akizi tuugiza ku hiniini hyo agweti, ukuhima ukuyitubanula ku bingi íbitagamúgenduukira.


\par }{\PP \VS{7}Ha nyuma, nanashubi bona irindi igambo lizira kamaro mu kihugo.

\VS{8}Hâli umundu úwâli tuuziri yenyene. Atâli hiiti mwene wabo, atanâli busiri. Kundu kwokwo, âli kizi koleereza bweneene. Ulya mundu âli kizi yiloogeza ibindu, halinde bibe katundu. Neꞌri hakazinda, anakizi yibuuza kwokuno: «Ikyanya ngweti ngayitubanula mwene yuku, biryagagi hiꞌgulu lya nyandi? Emwe! Kituma kiki ngweti ngayibuliisa ubushambaale?» Aaho! Yibyo nabyo, si biryagagi bya busha-busha! Bigweti bigaavuna umutima.


\par }{\SH Abiitu bali mu tuheereza imisi
\par }
{\PP \VS{9}Abandu babiri, bo bahimiri umundu muguma. Mukuba, ikyanya bagweti bagakolera kuguma, bali mu ba bagendukiirwi ingingwe.

\VS{10}Ee! Muguma, iri angagwa, uwabo agamúvyula. Haliko ali yayewe imwoꞌmundu úli mu gwa, anabe abuziri kiri noꞌmundu woꞌkumúvyula.

\VS{11}Na kwakundi, abandu babiri, iri bangagwejera kuguma, bali mu biikana iduutu. Si umundu, iri angaba ali yenyene, kuti kwangayiheereza iduutu?

\VS{12}Umundu muguma angahimwa noꞌmugoma, si ababiri boohe, bangamúhima. Imigozi ishatu, iri yangalukirwa kuguma, batali mu gitwisa duba-duba.


\par }{\SH Ukumenyeekana: busha-busha
\par }
{\PP \VS{13}Umusore mukeni úguhiiti ubwitegeereze gulyagagi muhiirwa, ukuhima umwami mushaaja, anabe muhwija. Mukuba, ulya mwami, ndaalyo ihano lyo angaki yuvwa.

\VS{14}Haliko yugwo musore gwohe, kundu gwangaba gulyosiibwi mu nyumba yeꞌmbohe, kandi iri gubusirwi mu bukeni, haliko gwangaki twala abaabo.

\VS{15}Yugwo musore, nanabonaga kwaꞌbandu booshi mu kihugo bagweti bagagukulikira. Mukuba, gwo gukagomboola mwami.

\VS{16}Ku ndondeko, abandu bingi bweneene bâli gweti bagagukulikira. Haliko ha nyuma, banaba bataki gusiimiri. Aaho! Yibyo nabyo, si biryagagi bya busha-busha! Biri nga kulooza ukugwata imbuusi.


\par }{\SH Ukizi menya kwo ugatanga umuhango
\par }
{\PP \VS{17}Ikyanya ugakizi yingira mu nyumba ya Rurema, ukizi yilanga, unakizi yuvwiriza ku bwitonde. Si utakizi ba muhwija, mu kuyami tanga amatuulo duba-duba. Yabo bahwija batayiji ngiisi kwo bakoli hubiri.




\par }\Chap{5}{\PP \VerseOne{1}Utakizi deta mulindi-mulindi. Ikyanya utazi deta, utee yitoneesa. Utayami lagaania igambo imbere lya Rurema. Mukuba, Rurema ali hiꞌgulu, naawe uli wa mu kihugo. Ku yukwo maashi, amagambo gaawe, ukizi ganiihya kwo.

\VS{2}Ikyanya umundu agweti agagerania ku magoorwa mingi-mingi, ali mu loota ibirooto bya kundi-kundi. Kiri noꞌmuhwija, ikyanya agweti agavuujuka-vuujuka, ali mu ba agweti agayikululira umwama.

\VS{3}Iri wangatangira Rurema umuhango, utatindirize ukugukwiza. Iri wangatindaga nga muhwija, utagamúsimiisa. Ku yukwo, ikyanya ugweti ugamútangira umuhango, ugukwizagye.

\VS{4}Ho wangatanga umuhango buzira kugukwiza, buli bwija ulekage ukugutanga.

\VS{5}Kwokwo, ukizi langa akanwa kaawe, katayiji kuyingiza mu byaha. Utanakizi bwira umutungwa wa Rurema kwo watagalwa mu kutangira Rurema umuhango. Iri wangagira kwokwo, yugwo muhango gwawe gugaraakaza Rurema. Na byoshi byo wâli kizi koleereza, anayami bishereeza.

\VS{6}Ibirooto, iri byangaluga, biri mu leeta ingerania. Aaho! Yibyo nabyo, si biryagagi bya busha-busha! Ku yukwo, mukizi simbaha Rurema.


\par }{\SH Uburambe buli bwa busha-busha
\par }
{\PP \VS{7}Mu kihugo kyawe, iri wangabona abakeni bagweti bagafinwa kwo, banabe bali mu yimwa ukuli kwabo, utasoomerwe! Si ngiisi mutwali alyagagi mwiꞌdako lyoꞌgundi úmúhimiri. Yabo bombi nabo, bali mwiꞌdako lyoꞌmutwali mukulu.

\VS{8}Ee! Ubugale bweꞌkihugo, buli mu liibwa naꞌbandu booshi. Kiri na mwami yenyene, alangaliiri kwo naye agalonga kwiꞌyo mimbu.


\par }{\PP \VS{9}Umundu, iri angaba akuuziri ifwaranga, atali mu zituugiza kwo. Kundu angalonga ibindu bingi, umutima gwage gutagayika mu nda. Yibyo nabyo, si biryagagi bya busha-busha!

\VS{10}Ibindu, iri byangayushuuka, abandu boꞌkubilya, nabo bali mu yushuuka. Aahago! Mwene yibyo bindu, bikoli múhitiiri akamaro kaki, ha nyuma naaho lyoꞌkukizi bihenekera?

\VS{11}Umukozi woꞌkukoleereza, agweti agalonga iro linunu, kundu angaba akoli haaziri, kandi iri akoli buziri byo agaalya. Si umugale yehe, ali mu gerania-gerania ku bindu byage. Yukwo kugerania, kunayiji múbuliisa iro.


\par }{\PP \VS{12}Keera nabonaga irindi igambo libi mu kihugo. Umundu, kundu akayilundikira ibindu bingi, haliko akayiji homba, anakengeera ayingira mu makuba.

\VS{13}Yibyo bindu, ikyanya biri mu koleesibwa buligo, biri mu mala. Na ku mbeka, ikyanya umwana wage agahyana, ndaabyo íbigaaba bisigiiri.

\VS{14}Umundu, ikyanya kyoꞌkubutwa, ali mu yija ali bukondwe. Neꞌkyanya ali mu fwagaga, kwo na kwokwo kwo ali mu genda. Kundu âli kizi yitubanula, gira lyo alonga ibindu bingi, ndaabyo agatwala. Ee! Ikyanya ali mu genda, ndaabyo ali mu ba afumbiiti.

\VS{15}Yibi nabyo, biri mu tuvuniisa umutima. Ngiisi kwaꞌbandu bakayija, kwo na kwokwo bali mu galuka. Aaho! Bali mu ba balongaga bunguke buki? Bagweti bagakizi shaha ikyuya naaho, nga mundu woꞌkulooza ukugwata imbuusi.

\VS{16}Yabo bandu, barambiri naaho mu kihulu, iri banajengeerwa. Noꞌbuzinda, bazizibiiri, banalwaziri, banayagiirwi.


\par }{\PP \VS{17}Aaho! Bwo Rurema agweti agaheereza abandu isiku ngerwa naaho zoꞌkutuula mu kihugo, kutagi bagakizi gira? Bakwaniini bakizi lya, banakizi nywa. Neꞌkyanya bagweti bagaakola, bakwaniini bakizi shambaala. Kwokwo, kwo Rurema abashungikiiri.

\VS{18}Kwokwo, Rurema agweti agaheereza abandu baguma ibindu íbiri tiita, anabashoboleese ukubisiimira. Noꞌburambe bwo bâli butiirwi mwo, balonge ukubushambaalira, bashambaalire noꞌmukolwa gwabo.

\VS{19}Batanagweti bagakizi gerania, mbu bwo burambe bwabo bulyagagi bwofi. Mukuba, Rurema agweti agabashambaliisa mu mikolwa yabo.




\par }\Chap{6}{\PP \VerseOne{1}Keera nꞌgabonaga irindi igambo libi mu kihugo, linalibuziizi bweneene.

\VS{2}Bandu baguma, Rurema ali mu baheereza ubugale bwingi, anabagingike. Mu byoshi byo bali mu yifwija, ndaabyo babuziri. Kundu kwokwo, Rurema atali mu baleka mbu babishambaalire. Si ikinyamahanga kyo kiri mu yiji bishambaalira. Aaho! Yibyo nabyo, si biryagagi bya busha-busha! Liri mu vuniisa abandu imitima.

\VS{3}Halyagagi ikyanya umundu angaba abusiri abaana igana, anabe arambiri imyaka mingi. Kundu kwokwo, anabe atasiimiri uburambe bwage, atanaziikwe bwija. Uyo mundu, nangadesiri kwoꞌmwana úwabutwa akoli fwiri, ye múhimiri.

\VS{4}Uyo úkabutwa akoli fwiri, ali mu yija buzira kamaro, anali mu yami galukira mu kihulu, buzira kuhaabwa kiri niꞌziina.

\VS{5}Atanali mu bona ulukeera lwiꞌzuuba, ndaanabyo ayiji. Kundu kwokwo, aluhuusiri ukuhima ulya mugale.

\VS{6}Uyo mugale angaramba kiri imyaka bihumbi bibiri, na Rurema anabe ali mu múheereza amiija. Kundu kwokwo, yago miija, hali ikyanya atashobwiri ukugasiima. Na bwo tweshi tuli mu genda handu haguma, kuti kwo angaki gira?


\par }{\PP \VS{7}Abandu bagweti bagakoleereza, gira balonge byo bagaalya. Kundu kwokwo, batali mu yiguta.

\VS{8}Kwokwo, umwitegeereza atalyagagi naꞌkamaro ukuhima umuhwija. Mukuba, kiri noꞌmukeni, ndaabyo ali mu yunguka mu kuyitonda imbere lyaꞌbaabo.

\VS{9}Buli bwija ukushambaalira byo uhiiti, ho wangakizi yifwija ibyeꞌngingwe. Iri wangakizi looza ibyeꞌngingwe, biri mu ba nga kuloozi gwata imbuusi.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{10}Ngiisi íkiri mu koleka, keera kikashungikwa ukulyokera keera. Ee! Umundu, ngiisi kwo ali zeene, kwo âli yijikiini kare. Ku yukwo, ndaako kamaro mugalonga mu kukizi hambanwa na Rurema. Si ye hiiti imisi bweneene ukutuhima!

\VS{11}Umundu, iri angadeta bweneene, amagambo gaage gagaaba gali ga busha-busha. Neꞌri angakizi deta, ndaabwo bunguke bwo ali mu longa.

\VS{12}Abandu, isiku zaabo mu kihugo, ziri niini, zitanali naꞌkamaro. Zigweti zigalenga duba, nga kimbehwa. Aahago! Ikyanya bali mu ba bakiri ho, nyandagi uyiji byo bakwaniini ukugira? Neꞌkyanya bagaaba batakiri ho, nyandi úyiji íbigakoleka?




\par }\Chap{7}{\SH Ubuhanuuzi hiꞌgulu lyoꞌburambe
\par }
{\PP \VerseOne{1}Buli bwija ukukizi shaagwa, ho wangalonga amalaasi goꞌmuhongolo mwija. Ulusiku lwoꞌkufwa nalwo, lulyagagi lwija ukuhima lwo ukabutwa kwo.


\par }{\PP \VS{2}Buli bwija umundu agendi lirira mu mabiihe, ho angagenda mu nyumba yoꞌbushambaale. Mukuba tweshi, hali ulusiku lwo tugaafwa kwo. Yulwo lusiku, abandu bakwiriiri bakizi lukengeera, bátazi fwa.


\par }{\PP \VS{3}Ukukizi jengeerwa, kwo kukulu ho wangakizi sheka. Mukuba, umwizingeerwe gwo guli mu tuyigiriza.


\par }{\Q \VS{4}Umwitegeereza agweti agayitoneesa bweneene hiꞌgulu lyoꞌlufu.

\par }{\Q Haliko umuhwija yehe, ayifwijiri naaho kwo akizi yisimiisa.


\par }{\PP \VS{5}Buli bwija umwitegeereza atuyerekeze, ho twangakizi huuzibwa naꞌbahwija.


\par }{\PP \VS{6}Yabo bahwija, ikyanya bagweti bagasheka, yago masheka gaabo gali mu yami lenga, nga migenge mu muliro. Yibyo nabyo, si biryagagi bya busha-busha!


\par }{\PP \VS{7}Kiri noꞌmwitegeereza, iri angalibuza umundu, iri ahinduka muhwija. Neꞌkyanya ayabiira ikitulire, kiri mu múshereeza.


\par }{\PP \VS{8}Igambo, imbeka yalyo, yo ngulu ku ndondeko yalyo. Noꞌkuyigenderera, kwo kukulu ku kuyikangaata.


\par }{\PP \VS{9}Utakizi raakara duba-duba. Si ikyanya uli mu ba ukoli rakiiri, uli mu yiyerekana kwo uli muhwija!


\par }{\PP \VS{10}Utayibuuze: «Kituma kikagi ibya kare byo byâli biija ku bya zeene?» Mango wabuuza kwokwo, iri utakiri mwitegeereza.

\VS{11}Iri wangaba walonga ubwitegeereze, bwangabiiri bwija, ulongage noꞌbugale. Yibyo byombi, bigakugenduukira ikyanya ukiri mugumaana.

\VS{12}Ubwitegeereze neꞌfwaranga, byombi biri mu tabaalana. Kundu kwokwo, ubwitegeereze bwo bukulu, bwo bunali mu kiza.


\par }{\PP \VS{13}Ngiisi byo Rurema agweti agaagira, mukizi biyemeera. Mukuba, ngiisi byo keera akagonya, ndaaye uwangaki bigonyoola.


\par }{\PP \VS{14}Ikyanya uli mu genduukirwa, ukizi shambaala. Neꞌkyanya ukolaga mu longa amakuba, ukengeere yaga magambo gombi: Yibyo byombi, Rurema ye mu tuheereza byo. Ndaanaye úyiji íbigaki múkoleka kwo.


\par }{\PP \VS{15}Mu buno burambe bwani bwa busha-busha, keera nꞌgabonaga yaga gombi: Abandu ábakwaniini, hali ikyanya bali mu yami kinduka. Nanabona ugundi úrambiri bweneene, anabihuusiri.

\VS{16}Ku yukwo, utakizi yigira kwo we koli kwaniini bweneene, kandi iri kwo we mwitegeereza bweneene. Aahago! Kituma kiki wangayiyitiisa?

\VS{17}Na kwakundi, utakizi bihuuka bweneene. Ee! Utakizi ba muhwija. Aahago! Kituma kiki wangalunguli fwa?

\VS{18}Kwokwo, ukwaniini ukizi tuula noꞌbwitonde, lyo ulonga ukukizi simbaha Rurema.


\par }{\PP \VS{19}Ikyanya umundu ali mu ba ali mwitegeereza, iri ali kikalage ukuhima abatwali ikumi ba mu kaaya.

\VS{20}Ku kasiisa, mu kihugo kyoshi, ndaaye mundu úkwaniini úyamiri ali mu gira amiija, buzira kukola ibyaha.\FTNT{*}{{\FR 7:20 }{\FR{7.20
}}{\XT{Barumi 3.12.}}}


\par }{\PP \VS{21}Amagambo gaꞌbandu, utagayuvwirize bweneene. Si hali ikyanya wangayiji yuvwa kwoꞌmukozi wawe akutusiri.

\VS{22}Kiri na wenyene, uyiji bwija kwo wâli gweti ugakizi tukana ubugira kingi.


\par }{\PP \VS{23}Yaga magambo gooshi, nanakoleesa ubwitegeereze mu kugagera, nanadeta: «Niehe, ndoziizi ngizi ba mwitegeereza.» Haliko ndali mu kuhikiira.

\VS{24}Aaho! Nyandagi úwangasobanukirwa lwoshi? Si ubwitegeereze, buli mu tubeera hala ngana!

\VS{25}Kwokwo, nâli fitiirwi bweneene, kwo ndonge ubwitegeereze. Nanakizi bushakula bweneene, gira nzobanukirwe na íbiri ho. Nanayiji yiga kweꞌbikoleere buli buhwija ngana, na kwoꞌmuhwija akoli sirehiri.

\VS{26}Nꞌgayiji bonaga kwaꞌbakazi ábali mu yeruzania, bali mu babazania bweneene, ukuhima ulufu. Abakazi mwene yabo, imitima yabo, iri mitego. Naꞌmaboko gaabo, gali mu naniira abashosi nga migufu. Kundu kwokwo, ngiisi úgweti úgasimiisa Rurema, ali mu bayiyeka. Si umunabyaha yehe, uyo mukazi agayami múbirigisha, wa biri!

\VS{27}Niehe Mwigiriza, mulolage ngiisi kwo ngola ngasiguusa: Yago gooshi, nꞌgagayitegeereza lyo nimenye kwo gali.

\VS{28}Ikyanya nâli gweti ngalola-lola mu bashosi kihumbi kiguma, nanalonga mwoꞌmushosi muguma naaho úkwaniini. Si mu bakazi boohe, kiri na woꞌmuti.

\VS{29}Mu yago gooshi, nanayiji yiga lino igambo liguma: Ikyanya Rurema akalema abandu, bâli kwaniini. Halikago buno, bakoli bihuusiri mu mabi mingi.




\par }\Chap{8}{\PP \VerseOne{1}Aaho! Nyandagi úli mwitegeereza? Na nyandi úsobanukiirwi na íbiri ho? Umundu, iri angaba ali mwitegeereza, amalanga gaage gali mu ba galangashiini. Na kundu angaba ashubi zizibiiri, haliko, ubwitegeereze bwage buli mu tuma agaki sheka.


\par }{\SH Mukizi simbaha mwami
\par }
{\PP \VS{2}Ikyanya mwami agweti agakyula, umúsimbahe. Kwokwo, kwo ukalagaania imbere lya Rurema.

\VS{3}Utakizi lunguli shaaga imwa mwami. Utanakizi gira mbu uyihege ku bandu babi. Si mwami agweti agaagira ngiisi kwo aloziizi!

\VS{4}Ngiisi kwoꞌmwami agweti agakyula, kwo na kwokwo. Nyandi úwangamúbwira: «Maki gano, ugweti ugaagira?»

\VS{5}Iri wangakizi simbaha mwami, utagahanwa. Kwokwo, ukizi ba mwitegeereza, unamenye ngiisi byo ukwaniini ukugira, kiri neꞌkyanya kyoꞌkubigira.

\VS{6}Ngiisi igambo, lihiiti kyanya kyalyo íkikwaniini. Na mu kuligira, hali injira íkwaniini. Kundu kwokwo, amagoorwa goꞌmundu, gali kizi múzidohera.

\VS{7}Ndaaye úyiji íbigakoleka. Aaho! Nyandagi úgayiji gwanwa abideta?

\VS{8}Ndaaye mundu úhiiti ubushobozi bwoꞌkugwatirira umutima gwage. Ndaanaye úwangahangirira Narufu atamútwale. Ikyanya kiꞌzibo, ndaaye úwangahanguulwa mbu ataahage. Kwo na kwokwo, iri wangaba ugweti ugakizi gira amabi, yago mabi gatangalunguli kulikuula.


\par }{\SH Abandu babi na ábakwaniini
\par }
{\PP \VS{9}Ngiisi íbigweti bigakizi koleka mu kihugo, nanayitoneesa bweneene hiꞌgulu lyabyo. Nanabona kwaꞌbandu baguma bahiiti ubushobozi bwoꞌkukizi libuza abaabo.

\VS{10}Na kandi, nanabona ngiisi kwo bagweti bagaziika abandu babi ku lushaagwa. Ee! Yabo babi, bâli komiiri ukukizi yihandalika mu nyumba ya Rurema. Na kundu bâli kizi girira amabi gaabo mu kaaya, si haaho ho banâli gweti bagakizi huuzibwa. Aaho! Yibyo nabyo, si biryagagi bya busha-busha ngana.

\VS{11}Baguma, kundu bagweti bagaagira amabi, halikago batali mu hanwa duba. Kwokwo, lyaꞌbaabo nabo bali mu ba bakoli shungisiri kwo bagendi gagira.

\VS{12}Hali ikyanya umunabyaha ali mu kizi yifunda mu bikoleere ubugira igana, anagenderere naaho ukutuula ho. Kundu kwokwo, nyiji kwo ngiisi ábali mu ba basimbahiri Rurema, banabe bamúyobohiri, bo bahiirwa.

\VS{13}Yabo banabyaha, bwo batasimbahiri Rurema, nyiji kwo bagayiji goorwa. Isiku zaabo, zitanabe nyingi.

\VS{14}Hano mu kihugo, hali irindi igambo lya busha-busha. Ubugira kingi, abandu biija bagweti bagaahanwa nga bandu babi. Ababi nabo bagweti bagalonga amiija, ahandu haꞌbandu biija. Yoho wee! Nadeta kwo yibyo nabyo, biryagagi bya busha-busha.


\par }{\PP \VS{15}Kwokwo, nanabonaga kwo mu kihugo, tukwaniini tukizi yisimiisa. Mukuba, umundu akwaniini akizi lya, anakizi nywa, anakizi yisimiisa. Kwokwo, ikyanya agweti agaakola mu siku zo Rurema amúhiiri mwo, alonge ukushambaala.

\VS{16}Ikyanya nꞌgayitoneesa, gira nzobanukirwe na byoshi íbiri mu koleka mu kihugo, nanabonaga kwaꞌbandu bagweti bagakoleereza ubushigi niꞌzuuba, buzira kutoola iro.

\VS{17}Nanabona kwo byoshi byo Rurema âli mali kola mu kihugo, ndaaye úwangabisobanukirwa. Umundu, kundu angafiitirwa bweneene gira abimenye, atangabihikiira! Ndaaye úwangasobanukirwa. Kiri noꞌmwitegeereza yenyene, kundu angayidetera kwo abiyiji, ku kasiisa atangabimenya.




\par }\Chap{9}{\PP \VerseOne{1}Yibyo byoshi, ikyanya nꞌgabiyitoneesa kwo, nanabonaga kwo Rurema ali noꞌbushobozi hiꞌgulu lyaꞌbitegeereza, yabo ábakwaniini. Ee! Ngiisi byo bali mu gira, biri mu maboko gaage. Kundu kwokwo, ndaaye úyiji iri bangakizi kundwa, kandi iri bangakizi shombwa.

\VS{2}Booshi bali mu hekera ku njira nguma, baba bandu ábakwaniini, kandi iri banangora-mabi, baba biija, kandi iri babi, baba ábakoli yeruusiri, kandi iri ábakoli yulubiiri, baba ábali mu tanga amatuulo, kandi iri ábatali mu gatanga. Baba ábali mu tanga imihango imwa Rurema, kandi iri ábatali mu gitanga. Ee! Umundu mwija, ngiisi byo ali mu longa, umunabyaha, naye, byo na byebyo.

\VS{3}Si abandu booshi bagweti bagagenduukirwa ku njira nguma! Kwokwo, nanabonaga kwo buli buhanya. Mukuba, booshi bali mu ba babihuusiri, banabe bahwijikiiri. Na ha nyuma banayiji fwa.

\VS{4}Ngiisi úli mu ba akiri ho, aki hiiti umulangaaliro. Kiri naꞌkabwa, ikyanya kakiri ho, kahiriirwi ukuhima indare íkoli fwiri.

\VS{5}Ikyanya abandu bakiri ho, bayiji kwo bagaafwa. Haliko ábakoli fwiri boohe, ndaabyo baki yiji. Batanganaki hembwa. Si bali mu yibagirwa ngana-ngana!

\VS{6}Abafwiri bataki kundiini, batanaki shombiini, batanaki yuvwiti uluugi. Mu byoshi íbiri mu koleka mu kihugo, bataki hiiti mwoꞌgwabo mutuli.


\par }{\PP \VS{7}Ku yukwo, ugendi lya ku bushagaluke, unanywe divaayi ku mutima úgushenguusiri. Kwokwo kwo Rurema akushungikiiri.

\VS{8}Uyambale bwija, unayishiige amavuta mwiꞌtwe.

\VS{9}Ukizi yisimiisa kuguma na mukaawe. Mukuba, ye ukuuziri isiku zaawe zooshi. Kundu Rurema akuhiiri buno burambe mu kihugo, si bulyagagi bwa busha-busha. Ndaanabyo bindi byo uhiiti. Ku yukwo, ikyanya ugakizi koleereza, ukizi na shambaala kwakundi.

\VS{10}Ngiisi byo ugakizi gira, ukizi bigira ku misi yawe yoshi. Si ulindiriiri ukugenda i
kuzimu! Neꞌyo munda, ndaagwo mukolwa, ndaanakwo kushungika, ndaanabwo bumenyi, ndaanabwo bwitegeereze.


\par }{\SH Uruhombo lutali mu lagiza
\par }
{\PP \VS{11}Keera nabonaga irindi igambo mu kihugo. Kundu umundu angasuula umulindi, atali ye mu kizi hima mu ndangwe. Na kundu angabiiri ye ndwani mwiꞌzibo, atali ye mu kizi hima abagoma. Na kundu angabiiri ali mwitegeereza, atali ye mu kizi longa ibyokulya. Na kundu angabiiri ali munabwenge, atali ye mu kizi gala. Na kundu angabiiri akoli somiri, atali ye mu kizi huuzibwa. Si ukugenduukirwa kwoꞌmundu, kuli mu ba ku maana naaho, ukukulikirana neꞌkyanya kyage.

\VS{12}Ndaaye úyiji ikihe kyo agalonga kwaꞌmalibu. Si abandu bali mu yami tibukirwa kwo naꞌmabi. Ee! Gali mu batubiira, nga kweꞌfwi ziri mu gwatwa mu lushenga, na nga kwoꞌtunyuni tuli mu gwatwa mu mitego.


\par }{\PP \VS{13}Hano mu kihugo, nanabonaga irindi igambo hiꞌgulu lyoꞌbwitegeereze, lyananzoomeza bweneene.

\VS{14}Hâli riiri akaaya kaguma kaniini. Naꞌbatuulaga baako, bâli bagerwa naaho. Hanayija mwami muguma weꞌmisi, anakasokanana, anayilingikania ukukateera.

\VS{15}Na mu yako kaaya, mwâli riiri umukeni muguma mwitegeereza. Uyo mukeni, ku bwitegeereze bwage analonga ukukiza yako kaaya kaabo. Haliko ha nyuma, abandu booshi banamúyibagira.

\VS{16}Ulya mukeni, kundu yabo bandu batâli ki mútwaziizi, banaba bamúyibagiiri lwoshi, haliko ngi toniri kwo buli bwija umundu abe mwitegeereza, ho angaba neꞌmisi mingi.

\VS{17}Umwitegeereza, ikyanya agweti agaadeta ku butuudu, kwo kukulu hoꞌmutwali muhwija angayamiza-yamiza.

\VS{18}Umundu, iri angaba ali noꞌbwitegeereze, bwo bukulu, ho angalonga ibilwaniiso. Kundu kwokwo, umunabyaha muguma, ali mu ba ashereziizi amiija mingi.




\par }\Chap{10}{\PP \VerseOne{1}Isaazi, ikyanya ziri mu fwiraga mu malaasi, gali mu baya buligo. Kwokwo, noꞌbuhwija buniini, buli mu shereeza ubwitegeereze.


\par }{\PP \VS{2}Umwitegeereza agweti agatoola injira íkwaniini. Haliko umuhwija yehe, ali mu yami yifunda mu mabi.


\par }{\PP \VS{3}Abahwija, kiri neꞌkyanya bali mu lenga mu njira, bayerekiini ubuhwija bwabo. Bibonekeriiri kwo ndaabwo bwenge bagweti.


\par }{\PP \VS{4}Umutwali, kundu angakurakarira, utagire mbu ujande umukolwa. Iri wangaba ukiri mutuudu, amahube mahamu gangayibagirwa.


\par }{\PP \VS{5}Hali agandi mabi go nꞌgabonaga mu kihugo, ganali mu leetwa ikyanya abatwali bahubiri.

\VS{6}Abahwija, bo bali mu gingikwa. Si abagale boohe, bali mu biikwa haashi.

\VS{7}Keera nanabona ngiisi kwaꞌbaja bashonera ku fwarasi, nga baluzi. Haliko abaluzi boohe, bali mu genda naꞌmagulu, nga baja.


\par }{\PP \VS{8}Umundu, iri angahumbira ugundi ikishimo, hali ikyanya angakiyihongoleka mwo yenyene. Na kundu angahongola ikibambaazi, hali ikyanya angakomwa noꞌmujoka.

\VS{9}Umundu, iri angabaaja amabwe, hali ikyanya gangamúkomeeresa. Neꞌkyanya ali mu gendi sheenya, hali ikyanya angakomeereka.


\par }{\PP \VS{10}Isheenyo, iri yangaba itibiri, umundu ali mu himbuka mu kugikoleesa. Kundu kwokwo, ngiisi úyiji ukugikoleesa, agaki genduukirwa.


\par }{\PP \VS{11}Umujoka, iri gwangakoma umulozi ku kyanya atazi gukomoola, iri uyo mulozi atakiri naꞌkamaro.


\par }{\PP \VS{12}Umwitegeereza, amagambo gaage, gali mu ba gasimisiizi. Si umuhwija, yehe, amagambo gaage gali mu múshereeza naaho.

\VS{13}Ku ndondeko, umuhwija ali mu kizi deta naaho amagambo goꞌbuhwija. Si buzinda, anayiji sireha, anakizi vuujuka mu bitali nga byo.

\VS{14}Umuhwija agweti agaadeta amagambo mingi ku bigaki yija. Kundu kwokwo, ndaaye úyiji íbigakoleka ha nyuma lyage.

\VS{15}Umukolwa gwoꞌmuhwija guli mu múluhya bweneene. Ikyanya kyoꞌkufuluka, atakiri mu menya injira.


\par }{\PP \VS{16}E kihugo, yayewe imwawe, bwo mwami wawe akiri mwanuke. Bwo kiri naꞌbatwali baawe, bali mu tondeera shesheezi, ukuvwajagira ibyokulya.

\VS{17}E kihugo, buhiirwa imwawe, bwo mwami wawe ashaaziri mu mbaga nyiija. Bwo kiri naꞌbatwali baawe bali mu tondeera ulusiku lukulu ku kyanya íkikwaniini. Ee! Bali mu lya gira balonge imisi. Si ukunywa kwabo, kutali hiꞌgulu lyoꞌkuyilalusa.


\par }{\PP \VS{18}Umundu, iri angaba ali mwolo, akatwe keꞌnyumba yage kali mu yikira haashi. Neꞌnyumba yonyene, iri mu tondeera ukutoonya.


\par }{\PP \VS{19}Abandu bagweti bagaagira ulusiku lukulu, gira bakizi yisimiisa. Neꞌkyanya bali mu nywa idivaayi, iri mu bashagalusa. Ee! Iri bangaba bali neꞌfwaranga, ndaabyo babuziri.

\VS{20}Utakizi honyoleza mwami. Kiri neꞌkyanya uli mu kisiika kyawe kyoꞌkugwejerera, utakolwe mbu utuke umugale. Ehee! Ikyanya watuka umukulu, si hali ikyanya utunyuni twangabiyuvwa, tunagendi bibala imwage!




\par }\Chap{11}{\SH Ngiisi kwoꞌmunabwenge akwaniini ukugira
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ngiisi byo uhiiti, ukizi bikoleesa ku njira za kwingi-kwingi. Ha nyuma lyeꞌsiku nyingi, ugayiji genduukirwa.

\VS{2}Yibyo bindu, ubigabule mu bandu balinda, kiri noꞌmunaana. Mukuba, hano mu kihugo, utayiji ngiisi íbigahomba.


\par }{\PP \VS{3}Ibibungu, iri byangayijula amiiji, iri invula igaatonya. Neꞌkiti kwakundi, iri kyangagwira uluhande lweꞌkisaka, kandi iri lweꞌmbembe, ngiisi ho kyagwira, ho na haaho kiri mu ba kilambamiri.


\par }{\PP \VS{4}Umundu, iri angakizi lola ku mbuusi, ndaayo imbuto agabyala. Na kwakundi, ngiisi úgweti úgakizi henekera ibibungu, ndaabyo agayimbula.


\par }{\PP \VS{5}Kundu imbuusi iri mu huusa-huusa, utangamenya injira yayo. Kiri noꞌmwana úkiri mu nda ya nyina, utayiji ngiisi kwo ali mu kula. Kwo na kwokwo, utangasobanukirwa neꞌmikolezi ya Rurema, utanganamenya ngiisi kwo akabumba byoshi íbiri ho.

\VS{6}Imbuto zaawe, uzindukiri zibyala shesheezi, unagenderere ukukola mu ndalo, halinde kabigingwe. Ee! Utayiji mbuto nyiki ízigaamera, ziba mbuto ndebe, kandi iri izindi. Hali neꞌkyanya zooshi zangamera bwija.


\par }{\PP \VS{7}Umulengeerwe guli mwija. Buli bwija ukubona ngiisi kwiꞌzuuba ligweti ligakizi tunduuka shesheezi.

\VS{8}Kiri naꞌbandu, ikyanya bali mu ramba imyaka mingi, bakwiriiri bashambaalire ngiisi lusiku lwaꞌmarambe gaabo. Kundu kwokwo, bakizi kengeera kweꞌsiku mbi zo zigaaba nyingi. Si byoshi íbigaki kulikira ha nyuma, biryagagi bya busha-busha!


\par }{\SH Amahano ku misore
\par }
{\PP \VS{9}E mutabana, ikyanya ukiri musore, ukizi shambaala. Ukizi shagaluka mu mutima gwawe. Ngiisi byo uloziizi ukugira, ubigire. Na ngiisi byaꞌmasu gaawe gayifwijiri, ukizi bikulikira. Kundu kwokwo, ukizi kengeera kwo yibyo byoshi, Rurema agaki kutwira ulubaaja hiꞌgulu lyabyo.

\VS{10}Utakizi ki gerania. Neꞌri wangalyanirwa mu magala, utakutwaze. Si ubusore bwawe, kuguma naꞌmalega gaabwo, bigalenga duba.




\par }\PoetryChap{12}{\Q \VerseOne{1}Ukizi kengeera Umulemi wawe,

\par }{\QB kiri neꞌkyanya ukiri mwanuke.

\par }{\Q Ee! Ukizi múkengeera ku kyanya isiku mbi zitazi hika.

\par }{\QB Mukuba, ikyanya imyaka igalengerana, ugayiji deta:

\par }{\QB «Ukutuula ho, kutakiri mu njambaaza.»


\par }{\Q \VS{2}Ku kyanya ugaaba ukola mushaaja,

\par }{\QB ulukeera lwiꞌzuuba, na lwoꞌmwezi na lweꞌndonde, bigafwifwitira mu masu gaawe.

\par }{\QB Ee! Mu masu gaawe, ugabonaga kweꞌbibungu bitali mu lyoka mwo.


\par }{\Q \VS{3}Ku yikyo kyanya, amagulu gagajuguma

\par }{\QB naꞌmaboko gagaaba mwoꞌbwolo.

\par }{\Q Amiino gaawe gaganiiha, halinde utagaki kaaja.

\par }{\QB Amasu gaawe gatagaki bona bwija.


\par }{\Q \VS{4}Naꞌmatwiri gaawe ganazibaale,

\par }{\QB halinde amazu ga ábali mu huula, utagaki gayuvwa bwija.

\par }{\Q Utunyuni tugakizi kuvyula hakiri kare.

\par }{\QB Kundu kwokwo, ngiisi byo tugweti tugayimba, utagaki biyuvwa.


\par }{\Q \VS{5}Ugaaba ukoli yobohiri ukushonera áhayinamusiri.

\par }{\QB Ugayoboha kiri noꞌkugenda mu njira.

\par }{\Q Umushaku gwawe, gugahinduka mweru-mweru, nga kaaso kiꞌpamba.

\par }{\QB Neꞌkyanya ugagenda, ugakizi yikanduula nga luhazi lushaaja.

\par }{\Q Yikyo kyanya, iri wangabona umukazi, utagaki múyifwija.

\par }{\Q Haaho, lyo ugafwa, unagendi beera ho ugatuula imyaka neꞌmyakuula.

\par }{\QB Na ábagaaba bakiri ho, banagende mu njira bagweti bagakulirira.


\par }{\Q \VS{6}Kwokwo, ukizi kengeeraga Umulemi wawe ku kyanya ukiri musore.

\par }{\QB Kube ku kyanya uburambe bwawe butazi twika, nga mugozi gweꞌharija,

\par }{\QB kandi iri kuvungulwa nga kirugu kyeꞌnooro,

\par }{\QB kandi iri kubereka nga kabindi ákali ha kirigo,

\par }{\QB kandi iri kutwika ngoꞌmugozi gwoꞌkulengeza amiiji mu kirigo.


\par }{\Q \VS{7}Ku yikyo kyanya, ugashubi hinduka luvu.

\par }{\QB Haliko, umutima gwawe gwohe, gugagalukira imwa Rurema.

\par }{\QB Mukuba, ye kakuheereza gwo.


\par }{\Q \VS{8}Mwigiriza agweti agaadeta kwokuno: Byoshi biri bya busha-busha.

\par }{\QB Byoshi biryagagi bya busha-busha ngana.


\par }{\SH Amagambo goꞌkuheza
\par }
{\PP \VS{9}Mwigiriza âli riiri mwitegeereza bweneene. Na byoshi byo âli yiji, anakizi biyigirizania. Âli kizi yitegeereza imigani, anagitengeke.

\VS{10}Mwigiriza anayihangaana mu kulooza amagambo ágakwaniini, gira agayandike ku bweranyange.

\VS{11}Amadeta gaꞌbitegeereza, galyagagi nga ngoni yoꞌkusholera ingaavu, ganali nga misumaari íri mu naniiza imbahwa kuguma.

\VS{12}E mwana wani, ikyanya wayuvwa agandi-gandi migirizo, ugwanwe wakengulwa hiꞌgulu lyago. Si ikyanya umundu agweti agayandika ibitaabo, biri mu genderera lunda-twika. Neꞌri angakizi soma bweneene, angakengeera ayiluhya ngana.


\par }{\PP \VS{13}Keera twayuvwa gooshi. Kwokwo, ngola ngasiguusa. Ukizi simbahaga Rurema, unakizi kulikira imaaja zaage. Kwokwo, kwoꞌmundu akwaniini akizi gira.

\VS{14}Ngiisi byoꞌmundu agaagira, Rurema agaki bitwira kwoꞌlubaaja. Agalutwa kiri na ku íbiri mu girwa mu bumbishwa, biba biija, kandi iri bibi.

\par }