\NormalFont\ShortTitle{John}

{\MT ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ



\par }{\MS Prologue

\par }\ChapOne{1}{\MM \VerseOne{1}Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος.

\VS{2}Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν.

\VS{3}Πάντα δι᾿ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἓν ὃ γέγονεν.

\VS{4}Ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν, καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων.

\VS{5}Καὶ τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει, καὶ ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβεν.


\par }{\SH John—a witness to the Light
\par }
{\PP \VS{6}Ἐγένετο ἄνθρωπος ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ, ὄνομα αὐτῷ Ἰωάννης.

\VS{7}Οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός, ἵνα πάντες πιστεύσωσιν δι᾿ αὐτοῦ.

\VS{8}Οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς ἀλλ᾿ ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός.

\VS{9}Ἦν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον.

\VS{10}Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι᾿ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω.

\VS{11}Εἰς τὰ ἴδια ἦλθεν, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον.

\VS{12}Ὅσοι δὲ ἔλαβον αὐτόν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ·

\VS{13}οἳ οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκός, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρός, ἀλλ᾿ ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν.


\par }{\SH Jesus—the Only-begotten
\par }
{\PP \VS{14}Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς μονογενοῦς, παρὰ Πατρός, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας.

\VS{15}Ἰωάννης μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ καὶ κέκραγεν λέγων, «Οὗτος ἦν ὃν εἶπον, ‹Ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτός μου ἦν.› »

\VS{16}Καὶ\FTNT{*}{{\FR 1:16 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ οτι 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D [1\%] NU}}} ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν, καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος.

\VS{17}Ὅτι ὁ νόμος διὰ Μωσέως\FTNT{†}{{\FR 1:17 }{\FT{μωσεως
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [95\%] CP,HF,RP,TR ¦ μωυσεως 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,W [5\%] OC,NU}}} ἐδόθη· ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο.

\VS{18}Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακεν πώποτε. Ὁ μονογενὴς Υἱός,\FTNT{‡}{{\FR 1:18 }{\FT{ο μονογενης υιος
{\BD{f}}{\SUP{35}} A(W) (99\%) HF,RP,OC,TR ¦ 1 μονογεννης 3 (0.6\%) CP ¦ 12 θεος 𝕻{\SUP{75}} (0.1\%) ¦ 2 θεος 𝕻{\SUP{66}}ℵB,C (0.3\%) NU}}} ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός, ἐκεῖνος ἐξηγήσατο.


\par }{\MS John the baptizer performs his office

\par }{\MM \VS{19}Καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ μαρτυρία τοῦ Ἰωάννου, ὅτε ἀπέστειλαν\FTNT{§}{{\FR 1:19 }{\FT{απεστειλαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}ℵW [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 προς αυτον (A)B,C [2\%] [NU] (A [1.5\%] place it after λευιτας.)}}} οἱ Ἰουδαῖοι ἐξ Ἱεροσολύμων ἱερεῖς καὶ Λευΐτας ἵνα ἐρωτήσωσιν αὐτόν, «Σὺ τίς εἶ;»

\VS{20}Καὶ ὡμολόγησεν καὶ οὐκ ἠρνήσατο, καὶ ὡμολόγησεν ὅτι «Οὐκ εἰμὶ ἐγὼ\FTNT{*}{{\FR 1:20 }{\FT{ουκ ειμι εγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 312 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C,W [1\%] NU}}} ὁ Χριστός.»

\VS{21}Καὶ ἠρώτησαν αὐτόν, «Τί οὖν, Ἠλίας εἶ σύ;»\FTNT{†}{{\FR 1:21 }{\FT{τι ουν ηλιας ει συ
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 12534 (𝕻{\SUP{75}})C [0.3\%] NU ¦ ~ 52134 B ¦ 1234 ℵ [0.2\%] ¦ ~ τις 2534 𝕻{\SUP{66}} ¦ ~ παλιν 12543 W ¦ three further variants}}} Καὶ λέγει, «Οὐκ εἰμί.» «Ὁ Προφήτης εἶ σύ;» Καὶ ἀπεκρίθη, «Οὔ.»

\VS{22}Εἶπον\FTNT{‡}{{\FR 1:22 }{\FT{ειπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ειπαν 𝕻{\SUP{66,75}}B,C,W [0.5\%] NU (A similar statement obtains in 1.25,38; 2.18,20; 3.26; 9.20; 11.46; 12.19.)}}} οὖν αὐτῷ, «Τίς εἶ;—ἵνα ἀπόκρισιν δῶμεν τοῖς πέμψασιν ἡμᾶς. Τί λέγεις περὶ σεαυτοῦ;»

\VS{23}Ἔφη, «Ἐγὼ φωνὴ βοῶντος· ‹Ἐν τῇ ἐρήμῳ εὐθύνατε τὴν ὁδὸν Κυρίου,› καθὼς εἶπεν Ἡσαΐας\FTNT{§}{{\FR 1:23 }{\FT{ἡσαιας
{\BD{f}}{\SUP{35}} CP,OC,TR? ¦ ησαιας
{\IT{rell}} (A similar statement will obtain wherever the name occurs.)}}} ὁ προφήτης.»


\par }{\PP \VS{24}Καὶ οἱ\FTNT{*}{{\FR 1:24 }{\FT{οι
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C [1\%] NU}}} ἀπεσταλμένοι ἦσαν ἐκ τῶν Φαρισαίων.

\VS{25}Καὶ ἠρώτησαν αὐτὸν καὶ εἶπον\FTNT{†}{{\FR 1:25 }{\FT{ειπον
{\IT{rell}} ¦ ειπαν 𝕻{\SUP{66,75}}B,C,NU}}} αὐτῷ, «Τί οὖν βαπτίζεις εἰ σὺ οὐκ εἶ ὁ Χριστὸς οὔτε\FTNT{‡}{{\FR 1:25 }{\FT{ουτε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ουδε 𝕻{\SUP{(5)66,75}}ℵA,B,C,N,W [2\%] NU (Both times.)}}} Ἠλίας οὔτε ὁ Προφήτης;»

\VS{26}Ἀπεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰωάννης λέγων, «Ἐγὼ βαπτίζω ἐν ὕδατι, μέσος δὲ\FTNT{§}{{\FR 1:26 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{119}}A,N,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75,120}}ℵB,C [1\%] NU}}} ὑμῶν ἕστηκεν ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε.

\VS{27}Αὐτός ἐστιν ὁ
\FTNT{*}{{\FR 1:27 }{\FT{αυτος εστιν ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} A (96.2\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ουτος 23 (1.2\%) ¦ 12 (0.1\%) ¦ 3 𝕻{\SUP{66,75,119v,120}}C,N,W (2.1\%) NU ¦ — ℵB (0.4\%)}}} ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ὃς ἔμπροσθέν μου γέγονεν,\FTNT{†}{{\FR 1:27 }{\FT{ος εμπροσθεν μου γεγονεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{5,66,75,119v,120}}ℵB,C,N,W [2\%] NU}}} οὗ ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἄξιος\FTNT{‡}{{\FR 1:27 }{\FT{εγω ουκ ειμι αξιος
{\BD{f}}{\SUP{35}} A (86.4\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 2314 𝕻{\SUP{119}}B,T,W (3\%) [NU] ¦ ~ 2341 (0.2\%) ¦ 234 𝕻{\SUP{120v}}ℵC,N (6.9\%) ¦ 23 ικανος 𝕻{\SUP{66,75}} (2.5\%) ¦ 123 ικανος (0.8\%) ¦ ~ 231 ικανος (0.1\%)}}} ἵνα λύσω αὐτοῦ τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος.»\FTNT{§}{{\FR 1:27 }{\FT{υποδηματος
{\IT{rell}} ¦ 1 εκεινος υμας βαπτισει εν πνευματι αγιω και πυρι (N) (8.9\%)}}}

\VS{28}Ταῦτα ἐν Βιθαβαρᾶ ἐγένετο,\FTNT{*}{{\FR 1:28 }{\FT{εν βιθαβαρα εγενετο
{\BD{f}}{\SUP{35}} [25\%] ¦ 1 βηθαβαρα 3 (ℵ{\SUP{c}}C{\SUP{c}})T{\SUP{v}} [10\%] TR ¦ 1 βηθανια 3 𝕻{\SUP{75}}A,B,C,W [65\%] CP,HF,RP,OC,NU ¦ ~ 31 βηθανια 𝕻{\SUP{66}}ℵ ¦ 1 βηθανια εγενοντο N}}} πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ὅπου ἦν\FTNT{†}{{\FR 1:28 }{\FT{ην
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ο 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,W [0.5\%] NU}}} Ἰωάννης βαπτίζων.


\par }{\SH Behold the Lamb of God!
\par }
{\PP \VS{29}Τῇ ἐπαύριον βλέπει ὁ Ἰωάννης\FTNT{‡}{{\FR 1:29 }{\FT{ο ιωαννης
{\BD{f}}{\SUP{35}} [50\%] CP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{5,66,75}}ℵA,B,C,N,W [50\%] HF,RP,NU (OC has small print.)}}} τὸν Ἰησοῦν ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν καὶ λέγει· «Ἴδε, ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου.

\VS{30}Οὗτός ἐστιν περὶ\FTNT{§}{{\FR 1:30 }{\FT{περι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N (98.9\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ υπερ 𝕻{\SUP{5,66,75,106}}ℵB,C,T,W (0.6\%) NU ¦ — (0.1\%) ¦ long omission (0.4\%)}}} οὗ ἐγὼ εἶπον, ‹Ὀπίσω μου ἔρχεται ἀνὴρ ὃς ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτός μου ἦν.›

\VS{31}Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν· ἀλλ᾿ ἵνα φανερωθῇ τῷ Ἰσραήλ, διὰ τοῦτο ἦλθον ἐγὼ ἐν τῷ\FTNT{*}{{\FR 1:31 }{\FT{τω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,W [5\%] NU}}} ὕδατι βαπτίζων.»


\par }{\PP \VS{32}Καὶ ἐμαρτύρησεν\FTNT{†}{{\FR 1:32 }{\FT{εμαρτυρησεν
{\IT{rell}} ¦ 1 ο [20\%]}}} Ἰωάννης λέγων ὅτι «Τεθέαμαι τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον ὡς\FTNT{‡}{{\FR 1:32 }{\FT{ως
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75,106}}(ℵ)A,B,C,N,W [60\%] OC,NU ¦ ωσει 𝕻{\SUP{66}} [40\%] CP,HF,RP,TR}}} περιστερὰν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἔμεινεν ἐπ᾿ αὐτόν.

\VS{33}Κἀγὼ οὐκ ᾔδειν αὐτόν, ἀλλ᾿ ὁ πέμψας με βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ἐκεῖνός μοι εἶπεν, ‹Ἐφ᾿ ὃν ἂν ἴδῃς τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον καὶ μένον ἐπ᾿ αὐτόν—οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ.›

\VS{34}Κἀγὼ ἑώρακα καὶ μεμαρτύρηκα ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ.»


\par }{\MS Jesus begins His public ministry

\par }{\MM \VS{35}Τῇ ἐπαύριον πάλιν εἱστήκει ὁ Ἰωάννης καὶ ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ δύο.

\VS{36}Καὶ ἐμβλέψας τῷ Ἰησοῦ περιπατοῦντι λέγει, «Ἴδε, ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ.»

\VS{37}Καὶ ἤκουσαν αὐτοῦ οἱ δύο μαθηταὶ\FTNT{§}{{\FR 1:37 }{\FT{αυτου οι δυο μαθηται
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N (93.6\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ αυτω 234 (0.7\%) ¦ αυτον 234 (0.2\%) ¦ ~ 2341 ℵB (1.6\%) NU ¦ ~ 2314 𝕻{\SUP{66,75}}C,W (1.1\%) ¦ 12341 (1.1\%) ¦ 124 (0.5\%) ¦ 134 (0.2\%) ¦ 234 (0.4\%) ¦ five other variants (0.4\%)}}} λαλοῦντος, καὶ ἠκολούθησαν τῷ Ἰησοῦ.

\VS{38}Στραφεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς καὶ θεασάμενος αὐτοὺς ἀκολουθοῦντας, λέγει αὐτοῖς, «Τί ζητεῖτε;» Οἱ δὲ εἶπον αὐτῷ, «Ῥαββί» (ὃ λέγεται ἑρμηνευόμενον\FTNT{*}{{\FR 1:38 }{\FT{λεγεται ερμηνευομενον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ (94.5\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 μεθερμηνευομενον 𝕻{\SUP{66,75}}A,B,C,N(W) (3.1\%) NU ¦ ερμηνευεται (0.5\%) ¦ εστιν (1.3\%) ¦ εστιν μεθερμηνευομενον (0.2\%) ¦ — (0.4\%) ¦ two other variants (0.1\%)}}} Διδάσκαλε), «ποῦ μένεις;»

\VS{39}Λέγει αὐτοῖς, «Ἔρχεσθε καὶ ἴδετε.»\FTNT{†}{{\FR 1:39 }{\FT{ιδετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ιδεται N ¦ οψεσθε 𝕻{\SUP{5,66,75}}B,C [2\%] NU ¦ οψεσθαι W}}} Ἦλθον\FTNT{‡}{{\FR 1:39 }{\FT{ηλθον
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] CP,HF,RP,TR ¦ 1 ουν ℵA,N [1.5\%] OC ¦ ηλθαν ουν 𝕻{\SUP{5v,66,75}}B,C,W [0.5\%] NU}}} καὶ εἶδον\FTNT{§}{{\FR 1:39 }{\FT{ειδον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ειδαν 𝕻{\SUP{66,75}}B,C,W [0.5\%] NU ¦ ιδον N}}} ποῦ μένει, καὶ παρ᾿ αὐτῷ ἔμειναν τὴν ἡμέραν ἐκείνην—ὥρα\FTNT{*}{{\FR 1:39 }{\FT{ωρα
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C,W [95\%] CP,HF,RP,OC,NU ¦ 1 δε [5\%] TR}}} ἦν ὡς δεκάτη.

\VS{40}Ἦν Ἀνδρέας, ὁ ἀδελφὸς Σίμωνος Πέτρου, εἷς ἐκ τῶν δύο τῶν ἀκουσάντων παρὰ Ἰωάννου καὶ ἀκολουθησάντων αὐτῷ.

\VS{41}Εὑρίσκει οὗτος πρῶτος\FTNT{†}{{\FR 1:41 }{\FT{πρωτος
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵW [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ πρωτον 𝕻{\SUP{66,75}}A,B [5\%] NU}}} τὸν ἀδελφὸν τὸν ἴδιον Σίμωνα καὶ λέγει αὐτῷ, «Εὑρήκαμεν τὸν Μεσίαν»\FTNT{‡}{{\FR 1:41 }{\FT{μεσιαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] CP,HF,RP ¦ μεσσιαν 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,W [5\%] OC,TR,NU}}} (ὅ ἐστιν μεθερμηνευόμενον\FTNT{§}{{\FR 1:41 }{\FT{μεθερμηνευομενον
{\IT{rell}} ¦ 1 ο [5\%] TR}}} Χριστός).

\VS{42}Καὶ\FTNT{*}{{\FR 1:42 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75,119v}}ℵB [0.5\%] NU ¦ ουτος [0.5\%]}}} ἤγαγεν αὐτὸν πρὸς τὸν Ἰησοῦν. Ἐμβλέψας\FTNT{†}{{\FR 1:42 }{\FT{εμβλεψας
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,106}}ℵA,B [80\%] HF,RP,OC,NU ¦ 1 δε 𝕻{\SUP{75}} [20\%] CP,TR ¦ και 1 W}}} αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν, «Σὺ εἶ Σίμων, ὁ υἱὸς Ἰωνᾶ·\FTNT{‡}{{\FR 1:42 }{\FT{ιωνα
{\BD{f}}{\SUP{35}} A (99.2\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ιωαννου 𝕻{\SUP{66,75,106}}ℵ(B)W (0.5\%) NU ¦ ιωανα (0.4\%)}}} σὺ κληθήσῃ Κηφᾶς» (ὃ ἑρμηνεύεται, Πέτρος).


\par }{\SH Nathanael
\par }
{\PP \VS{43}Τῇ ἐπαύριον ἠθέλησεν\FTNT{§}{{\FR 1:43 }{\FT{ηθελησεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75,120}}ℵA,B,W [80\%] CP,HF,RP,NU ¦ 1 ο ιησους [20\%] OC,TR}}} ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, καὶ εὑρίσκει Φίλιππον καὶ λέγει αὐτῷ,\FTNT{*}{{\FR 1:43 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [50\%] OC,TR ¦ 1 ο ιησους 𝕻{\SUP{66,75}}(ℵ)A,B,W [50\%] CP,HF,RP,NU}}} «Ἀκολούθει μοι.»

\VS{44}(Ἦν δὲ ὁ Φίλιππος ἀπὸ Βηθσαϊδά, ἐκ τῆς πόλεως Ἀνδρέου καὶ Πέτρου.)

\VS{45}Εὑρίσκει Φίλιππος τὸν Ναθαναὴλ καὶ λέγει αὐτῷ, «Ὃν ἔγραψεν Μωσῆς\FTNT{†}{{\FR 1:45 }{\FT{μωσης
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA [95\%] CP,HF,RP,TR ¦ μωυσης 𝕻{\SUP{66,75}}B,W [5\%] OC,NU}}} ἐν τῷ Νόμῳ—καὶ οἱ Προφῆται—εὑρήκαμεν· Ἰησοῦν τὸν\FTNT{‡}{{\FR 1:45 }{\FT{τον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75,106}}ℵB [0.5\%] NU}}} υἱὸν\FTNT{§}{{\FR 1:45 }{\FT{υιον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [40\%] CP ¦ 1 του 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB [60\%] HF,RP,OC,TR,NU ¦ τω W}}} Ἰωσήφ, τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ.»\FTNT{*}{{\FR 1:45 }{\FT{ναζαρετ
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B [80\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ ναζαρεθ 𝕻{\SUP{75,106}}W [20\%] (Both times.)}}}

\VS{46}Καὶ εἶπεν αὐτῷ Ναθαναήλ, «Ἐκ Ναζαρὲτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι;» Λέγει αὐτῷ\FTNT{†}{{\FR 1:46 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ο 𝕻{\SUP{75}}B [0.5\%] [NU]}}} Φίλιππος, «Ἔρχου καὶ ἴδε.»


\par }{\PP \VS{47}Εἶδεν ὁ Ἰησοῦς τὸν Ναθαναὴλ ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν καὶ λέγει περὶ αὐτοῦ, «Ἴδε, ἀληθῶς Ἰσραηλίτης ἐν ᾧ δόλος οὐκ ἔστιν.»

\VS{48}Λέγει αὐτῷ Ναθαναήλ, «Πόθεν με γινώσκεις;» Ἀπεκρίθη\FTNT{‡}{{\FR 1:48 }{\FT{απεκριθη
{\IT{rell}} ¦ 1 ο ℵ [10\%] TR}}} Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῷ, «Πρὸ τοῦ σε Φίλιππον φωνῆσαι, ὄντα ὑπὸ τὴν συκῆν, εἶδόν σε.»

\VS{49}Ἀπεκρίθη Ναθαναὴλ καὶ λέγει αὐτῷ·\FTNT{§}{{\FR 1:49 }{\FT{ναθαναηλ και λεγει αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A (93.6\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 41 𝕻{\SUP{66,75}}B,W (1\%) NU ¦ 12 ειπεν 4 (ℵ) (5\%) ¦ ~ 412 ειπεν (0.2\%) ¦ two other variants (0.1\%)}}} «Ῥαββί, σὺ εἶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, σὺ εἶ ὁ Βασιλεὺς\FTNT{*}{{\FR 1:49 }{\FT{ει ο βασιλευς
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵ [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 31 𝕻{\SUP{75}}A(B)W [2\%] NU}}} τοῦ Ἰσραήλ.»

\VS{50}Ἀπεκρίθη Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῷ· «Ὅτι εἶπόν σοι,\FTNT{†}{{\FR 1:50 }{\FT{σοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 οτι 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B [2\%] NU ¦ οτι W}}} ‹Εἶδόν σε ὑποκάτω τῆς συκῆς,› πιστεύεις; Μείζω τούτων ὄψει.»\FTNT{‡}{{\FR 1:50 }{\FT{οψει
{\BD{f}}{\SUP{35}} [70\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ οψη 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,W [30\%] NU}}}

\VS{51}Καὶ λέγει αὐτῷ, «Ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἀπ᾿ ἄρτι ὄψεσθε\FTNT{§}{{\FR 1:51 }{\FT{απ αρτι οψεσθε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A (96\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ 12 οψεσθαι (3\%) ¦ 3 𝕻{\SUP{66,75}}B (0.7\%) NU ¦ οψεσθαι ℵW (0.3\%)}}} τὸν οὐρανὸν ἀνεῳγότα καὶ τοὺς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ ἀναβαίνοντας καὶ καταβαίνοντας ἐπὶ τὸν Υἱὸν τοῦ Ἀνθρώπου.»




\par }\Chap{2}{\SH Water into wine
\par }
{\PP \VerseOne{1}Καὶ τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ γάμος ἐγένετο ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας, καὶ ἦν ἡ μήτηρ τοῦ Ἰησοῦ ἐκεῖ.

\VS{2}Ἐκλήθη δὲ καὶ ὁ Ἰησοῦς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ εἰς τὸν γάμον.

\VS{3}Καὶ ὑστερήσαντος οἴνου, λέγει ἡ μήτηρ τοῦ Ἰησοῦ πρὸς αὐτόν, «Οἶνον οὐκ ἔχουσιν.»

\VS{4}Λέγει\FTNT{*}{{\FR 2:4 }{\FT{λεγει
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}ℵ [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ και 1 𝕻{\SUP{66}}A,B(W) [2\%] [NU]}}} αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· «Τί ἐμοὶ καὶ σοί, γύναι; Οὔπω ἥκει ἡ ὥρα μου.»

\VS{5}Λέγει ἡ μήτηρ αὐτοῦ τοῖς διακόνοις, «Ὅ τι ἂν λέγῃ\FTNT{†}{{\FR 2:5 }{\FT{λεγη
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,W [70\%] HF,RP,OC,TR,NU ¦ λεγει [30\%] CP}}} ὑμῖν, ποιήσατε.»


\par }{\PP \VS{6}(Ἦσαν δὲ ἐκεῖ ὑδρίαι λίθιναι ἓξ κείμεναι, κατὰ τὸν καθαρισμὸν τῶν Ἰουδαίων,\FTNT{‡}{{\FR 2:6 }{\FT{υδριαι λιθιναι εξ κειμεναι κατα τον καθαρισμον των ιουδαιων
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N{\SUP{v}} (95.4\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 λιθινοι 3456789 (0.5\%) ¦ 13456789 (0.2\%) ¦ 12456789 (0.2\%) ¦ 12356789 (0.4\%) ¦ ~ 213567894 (−4 ℵ) 𝕻{\SUP{66(75)}}(ℵ)B (0.9\%) NU ¦ ~ 123567894 W (0.2\%) ¦ ~ 213456789 (1\%) ¦ ~ 132456789 (0.2\%) ¦ ~ 124356789 (0.6\%) ¦ five other variants (0.3\%)}}} χωροῦσαι ἀνὰ μετρητὰς δύο ἢ τρεῖς.)

\VS{7}Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, «Γεμίσατε τὰς ὑδρίας ὕδατος.» Καὶ ἐγέμισαν αὐτὰς ἕως ἄνω.

\VS{8}Καὶ λέγει αὐτοῖς, «Ἀντλήσατε νῦν, καὶ φέρετε τῷ ἀρχιτρικλίνῳ.» Καὶ\FTNT{§}{{\FR 2:8 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ οι δε 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,N,W [5\%] NU}}} ἤνεγκαν.

\VS{9}Ὡς δὲ ἐγεύσατο ὁ ἀρχιτρίκλινος τὸ ὕδωρ—οἶνον γεγενημένον, καὶ οὐκ ᾔδει πόθεν ἐστίν (οἱ δὲ διάκονοι ᾔδεισαν οἱ ἠντληκότες τὸ ὕδωρ)—φωνεῖ τὸν νυμφίον ὁ ἀρχιτρίκλινος

\VS{10}καὶ λέγει αὐτῷ· «Πᾶς ἄνθρωπος πρῶτον τὸν καλὸν οἶνον τίθησιν, καὶ ὅταν μεθυσθῶσιν, τότε\FTNT{*}{{\FR 2:10 }{\FT{τοτε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,W [1\%] NU}}} τὸν ἐλάσσω. Σὺ τετήρηκας τὸν καλὸν οἶνον ἕως ἄρτι.»


\par }{\PP \VS{11}Ταύτην ἐποίησεν τὴν ἀρχὴν\FTNT{†}{{\FR 2:11 }{\FT{εποιησεν την αρχην
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵW [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 13 𝕻{\SUP{75}}A,B,N [5\%] NU ¦ ~ πρωτην 31 𝕻{\SUP{66}}}}} τῶν σημείων ὁ Ἰησοῦς ἐν Κανᾷ τῆς Γαλιλαίας καὶ ἐφανέρωσεν τὴν δόξαν αὐτοῦ· καὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ.


\par }{\PP \VS{12}Μετὰ τοῦτο κατέβη εἰς Καπερναούμ\FTNT{‡}{{\FR 2:12 }{\FT{καπερναουμ
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ καφαρναουμ 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB [0.5\%] NU ¦ — W (omits phrase) (A similar statement obtains wherever the name occurs.)}}}—αὐτὸς καὶ ἡ μήτηρ αὐτοῦ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ\FTNT{§}{{\FR 2:12 }{\FT{και η μητηρ αυτου και οι αδελφοι αυτου και οι μαθηται αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N (91\%) CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ 1-7,9-12 𝕻{\SUP{66,75}}B,0162 (0.5\%) ¦ 1-7,9-11 (0.2\%) ¦ ~ 1-4,9-12,5-7 (3.2\%) ¦ ~ 9-12,1-3,5-8 W (0.4\%) ¦ 1-8 ℵ (2\%) ¦ 1-4,9-12 (1.8\%) ¦ ~ 9-12,5-8 (0.2\%) ¦ 1-4 (0.4\%) ¦ four further variants (0.3\%)}}}—καὶ ἐκεῖ ἔμειναν οὐ πολλὰς ἡμέρας.


\par }{\SH The first cleansing of the Temple—Passover, 27 AD
\par }
{\PP \VS{13}Καὶ ἐγγὺς ἦν τὸ Πάσχα τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἀνέβη εἰς Ἱεροσόλυμα ὁ Ἰησοῦς.

\VS{14}Καὶ εὗρεν ἐν τῷ ἱερῷ τοὺς πωλοῦντας βόας καὶ πρόβατα καὶ περιστεράς, καὶ τοὺς κερματιστὰς καθημένους.

\VS{15}Καὶ ποιήσας φραγέλλιον\FTNT{*}{{\FR 2:15 }{\FT{φραγελλιον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,B,N (82.6\%) CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ φραγγελιον (14.4\%) ¦ ως 1 𝕻{\SUP{66,75}}W,0162 (3\%)}}} ἐκ σχοινίων,\FTNT{†}{{\FR 2:15 }{\FT{σχοινιων
{\IT{rell}} ¦ σχοινιου [1\%] CP ¦ σχυνιων N}}} πάντας ἐξέβαλεν ἐκ τοῦ ἱεροῦ, τά τε πρόβατα καὶ τοὺς βόας· καὶ τῶν κολλυβιστῶν ἐξέχεεν τὸ κέρμα, καὶ τὰς τραπέζας ἀνέστρεψεν.\FTNT{‡}{{\FR 2:15 }{\FT{ανεστρεψεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}A,N,0162 (85.8\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ανετρεψεν 𝕻{\SUP{66}}B,W (9.2\%) NU ¦ κατεστρεψεν ℵ (5\%) ¦ two other variants (0.1\%)}}}

\VS{16}Καὶ τοῖς τὰς περιστερὰς πωλοῦσιν εἶπεν· «Ἄρατε ταῦτα ἐντεῦθεν· μὴ ποιεῖτε τὸν οἶκον τοῦ Πατρός μου οἶκον ἐμπορίου.»

\VS{17}Ἐμνήσθησαν δὲ\FTNT{§}{{\FR 2:17 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB [1\%] NU ¦ ~ και W}}} οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ὅτι γεγραμμένον ἐστίν, «Ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου καταφάγεταί\FTNT{*}{{\FR 2:17 }{\FT{καταφαγεται
{\IT{rell}} ¦ κατεφαγε [5\%] TR ¦ καταφαγετε 𝕻{\SUP{66}}W [1\%]}}} με.»


\par }{\PP \VS{18}Ἀπεκρίθησαν οὖν οἱ Ἰουδαῖοι καὶ εἶπον αὐτῷ, «Τί σημεῖον δεικνύεις ἡμῖν, ὅτι ταῦτα ποιεῖς;»

\VS{19}Ἀπεκρίθη\FTNT{†}{{\FR 2:19 }{\FT{απεκριθη
{\IT{rell}} ¦ 1 ο ℵN [10\%] TR}}} Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτοῖς, «Λύσατε τὸν ναὸν τοῦτον, καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὐτόν.»

\VS{20}Εἶπον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι, «Τεσσαράκοντα\FTNT{‡}{{\FR 2:20 }{\FT{τεσσαρακοντα
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ τεσσερακοντα 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B [5\%] NU ¦ μ 𝕻{\SUP{75}}W ¦ τεσσερεκοντα N}}} καὶ ἓξ ἔτεσιν ᾠκοδομήθη\FTNT{§}{{\FR 2:20 }{\FT{ωκοδομηθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ οικοδομηθη 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB(W) [1\%] NU}}} ὁ ναὸς οὗτος, καὶ σὺ ἐν τρισὶν ἡμέραις ἐγερεῖς αὐτόν;»

\VS{21}Ἐκεῖνος δὲ ἔλεγεν περὶ τοῦ ναοῦ τοῦ σώματος αὐτοῦ.

\VS{22}Ὅτε οὖν ἠγέρθη ἐκ\FTNT{*}{{\FR 2:22 }{\FT{εκ
{\IT{rell}} ¦ 1 των [5\%] CP}}} νεκρῶν, ἐμνήσθησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ὅτι τοῦτο ἔλεγεν·\FTNT{†}{{\FR 2:22 }{\FT{ελεγεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,N,W [90\%] HF,RP,OC,NU ¦ 1 αυτοις [10\%] CP,TR}}} καὶ ἐπίστευσαν τῇ Γραφῇ, καὶ τῷ λόγῳ ᾧ
\FTNT{‡}{{\FR 2:22 }{\FT{ω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N,W (98.2\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ον 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB (1\%) NU ¦ αυτου (−ειπεν ο ιησους) (0.7\%) ¦ two other variants (0.1\%)}}} εἶπεν ὁ Ἰησοῦς.


\par }{\PP \VS{23}Ὡς δὲ ἦν ἐν τοῖς\FTNT{§}{{\FR 2:23 }{\FT{τοις
{\IT{rell}} ¦ — [5\%] TR}}} Ἱεροσολύμοις ἐν τῷ Πάσχα, ἐν τῇ ἑορτῇ, πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, θεωροῦντες αὐτοῦ τὰ σημεῖα ἃ ἐποίει.

\VS{24}Αὐτὸς δὲ ὁ
\FTNT{*}{{\FR 2:24 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,N,W (99.2\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}B (0.5\%) NU ¦ omit phrase (0.2\%)}}} Ἰησοῦς οὐκ ἐπίστευεν ἑαυτὸν\FTNT{†}{{\FR 2:24 }{\FT{εαυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}N(W) [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αυτον ℵA,B [1\%] NU ¦ — 𝕻{\SUP{75}}}}} αὐτοῖς, διὰ τὸ αὐτὸν γινώσκειν πάντας,

\VS{25}καὶ ὅτι οὐ χρείαν εἶχεν ἵνα τις μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ ἀνθρώπου, αὐτὸς γὰρ ἐγίνωσκεν τί ἦν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ.




\par }\Chap{3}{\SH Jesus and Nicodemus
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ἦν δὲ ἄνθρωπος ἐκ τῶν Φαρισαίων, Νικόδημος ὄνομα αὐτῷ, ἄρχων τῶν Ἰουδαίων.

\VS{2}Οὗτος ἦλθεν πρὸς τὸν Ἰησοῦν νυκτὸς\FTNT{*}{{\FR 3:2 }{\FT{προς τον ιησουν νυκτος
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [60\%] CP,TR ¦ 1 αυτον 4 𝕻{\SUP{66,75}}A,B,W [40\%] HF,RP,OC,NU ¦ ~ 41 αυτον ℵ}}} καὶ εἶπεν αὐτῷ, «Ῥαββί, οἴδαμεν ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐλήλυθας διδάσκαλος, οὐδεὶς γὰρ ταῦτα τὰ σημεῖα δύναται\FTNT{†}{{\FR 3:2 }{\FT{ταυτα τα σημεια δυναται
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 4123 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,N [2\%] NU ¦ ~ 4231 W ¦ two other variants}}} ποιεῖν ἃ σὺ ποιεῖς ἐὰν μὴ ᾖ ὁ Θεὸς μετ᾿ αὐτοῦ.»

\VS{3}Ἀπεκρίθη\FTNT{‡}{{\FR 3:3 }{\FT{απεκριθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}B,W [50\%] OC,NU ¦ 1 ο ℵA,N [50\%] CP,HF,RP,TR}}} Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῷ, «Ἀμήν, ἀμὴν λέγω σοι, ἐὰν μή τις γεννηθῇ Ἄνωθεν, οὐ δύναται ἰδεῖν τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ.»

\VS{4}Λέγει πρὸς αὐτὸν\FTNT{§}{{\FR 3:4 }{\FT{αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}B,N,W [40\%] ¦ 1 ο ℵA [60\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU]}}} Νικόδημος· «Πῶς δύναται ἄνθρωπος γεννηθῆναι, γέρων ὤν; Μὴ δύναται εἰς τὴν κοιλίαν τῆς μητρὸς αὐτοῦ δεύτερον εἰσελθεῖν καὶ γεννηθῆναι;»

\VS{5}Ἀπεκρίθη\FTNT{*}{{\FR 3:5 }{\FT{απεκριθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,W (86.9\%) CP,HF,RP,OC,NU ¦ 1 ο B,N (13.1\%) TR}}} Ἰησοῦς· «Ἀμήν, ἀμὴν λέγω σοι, ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ.

\VS{6}Τὸ γεγεννημένον ἐκ τῆς σαρκὸς σάρξ ἐστιν, καὶ τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος πνεῦμά ἐστιν.

\VS{7}Μὴ θαυμάσῃς ὅτι εἶπόν σοι, ‹Δεῖ ὑμᾶς γεννηθῆναι Ἄνωθεν.›

\VS{8}Τὸ πνεῦμα ὅπου θέλει πνεῖ, καὶ τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις, ἀλλ᾿ οὐκ οἶδας πόθεν ἔρχεται καὶ ποῦ ὑπάγει. Οὕτως ἐστὶν πᾶς ὁ γεγεννημένος ἐκ τοῦ Πνεύματος.»


\par }{\PP \VS{9}Ἀπεκρίθη Νικόδημος καὶ εἶπεν αὐτῷ, «Πῶς δύναται ταῦτα γενέσθαι;»

\VS{10}Ἀπεκρίθη\FTNT{†}{{\FR 3:10 }{\FT{απεκριθη
{\IT{rell}} ¦ 1 ο ℵN [20\%] TR}}} Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῷ· «Σὺ εἶ ὁ διδάσκαλος τοῦ Ἰσραήλ, καὶ ταῦτα οὐ γινώσκεις;

\VS{11}Ἀμήν, ἀμὴν λέγω σοι ὅτι ὃ οἴδαμεν λαλοῦμεν καὶ ὃ ἑωράκαμεν μαρτυροῦμεν, καὶ τὴν μαρτυρίαν ἡμῶν οὐ λαμβάνετε.

\VS{12}Εἰ τὰ ἐπίγεια εἶπον ὑμῖν καὶ οὐ πιστεύετε, πῶς ἐὰν εἴπω ὑμῖν τὰ ἐπουράνια πιστεύσετε;\FTNT{‡}{{\FR 3:12 }{\FT{πιστευσετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B [70\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ πιστευσητε W [29\%] ¦ πιστευετε 𝕻{\SUP{75}} [1\%] ¦ πιστευεται N}}}

\VS{13}Καὶ οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς—ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου, ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ.\FTNT{§}{{\FR 3:13 }{\FT{ο ων εν τω ουρανω
{\BD{f}}{\SUP{35}} (A)N (98.4\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{63,66,75}}ℵB,W (1\%) NU ¦ 12 εκ του ουρανου (0.4\%) ¦ two other variants (0.1\%)}}}

\VS{14}Καί, καθὼς Μωσῆς\FTNT{*}{{\FR 3:14 }{\FT{μωσης
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [80\%] CP,HF,RP,TR ¦ μωυσης 𝕻{\SUP{63,66,75}}ℵB,N,W [20\%] OC,NU}}} ὕψωσεν τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ Ἀνθρώπου,

\VS{15}ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν\FTNT{†}{{\FR 3:15 }{\FT{εις αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵT (96.8\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ εν αυτω 𝕻{\SUP{75}}B,W (0.4\%) NU ¦ επ αυτω 𝕻{\SUP{66}} (0.4\%) ¦ επ 2 A (0.1\%) ¦ two other variants (0.1\%) ¦ long omissions (2.2\%) [homoioteleuton]}}} μὴ ἀπόληται, ἀλλ᾿\FTNT{‡}{{\FR 3:15 }{\FT{μη αποληται αλλ
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{63}}A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{36,66,75}}ℵB,W [1\%] NU}}} ἔχῃ\FTNT{§}{{\FR 3:15 }{\FT{εχη
{\IT{rell}} ¦ εχει [40\%]}}} ζωὴν αἰώνιον.

\VS{16}Οὕτως\FTNT{*}{{\FR 3:16 }{\FT{ουτως
{\BD{f}}{\SUP{35pt}} 𝕻{\SUP{63,66,75}}ℵA,B,W [60\%] (I include this for the record, to show that the dropping of -ς before a consonant was not automatic.)}}} γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ\FTNT{†}{{\FR 3:16 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{63}}A,T (97.5\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,W (0.4\%) NU ¦ long omissions (2.1\%) [homoioteleuton]}}} τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ᾿ ἔχῃ\FTNT{‡}{{\FR 3:16 }{\FT{εχη
{\IT{rell}} ¦ εχει [30\%]}}} ζωὴν αἰώνιον.

\VS{17}Οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ\FTNT{§}{{\FR 3:17 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{63}}A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,W [1\%] NU}}} εἰς τὸν κόσμον ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾿ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι᾿ αὐτοῦ.

\VS{18}Ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν οὐ κρίνεται, ὁ δὲ μὴ πιστεύων ἤδη κέκριται, ὅτι μὴ πεπίστευκεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ.


\par }{\PP \VS{19}»Αὕτη δέ ἐστιν ἡ κρίσις, ὅτι τὸ φῶς ἐλήλυθεν εἰς τὸν κόσμον, καὶ ἠγάπησαν οἱ ἄνθρωποι μᾶλλον τὸ σκότος ἢ τὸ φῶς, ἦν γὰρ πονηρὰ αὐτῶν\FTNT{*}{{\FR 3:19 }{\FT{πονηρα αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} [80\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,W [20\%] NU}}} τὰ ἔργα.

\VS{20}Πᾶς γὰρ ὁ φαῦλα πράσσων μισεῖ τὸ φῶς καὶ οὐκ ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς, ἵνα μὴ ἐλεγχθῇ τὰ ἔργα αὐτοῦ.\FTNT{†}{{\FR 3:20 }{\FT{τα εργα αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB (82.3\%) CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ ~ 312 𝕻{\SUP{75}}A,W (9.6\%) ¦ 123 οτι πονηρα εστιν 𝕻{\SUP{66}} (7.1\%) ¦ ~ 312 οτι πονηρα εστιν (0.3\%) ¦ long omissions (0.8\%) [homoioteleuton]}}}

\VS{21}Ὁ δὲ ποιῶν τὴν ἀλήθειαν ἔρχεται πρὸς τὸ φῶς ἵνα φανερωθῇ αὐτοῦ τὰ ἔργα, ὅτι ἐν Θεῷ ἐστιν εἰργασμένα.»


\par }{\SH John the baptizer testifies again
\par }
{\PP \VS{22}Μετὰ ταῦτα ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς, καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, εἰς τὴν Ἰουδαίαν γῆν, καὶ ἐκεῖ διέτριβεν μετ᾿ αὐτῶν καὶ ἐβάπτιζεν.

\VS{23}Ἦν δὲ καὶ\FTNT{‡}{{\FR 3:23 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}ℵ [70\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ο 𝕻{\SUP{66}}A,B,N,W [30\%] NU}}} Ἰωάννης βαπτίζων ἐν Αἰνών, ἐγγὺς τοῦ Σαλήμ,\FTNT{§}{{\FR 3:23 }{\FT{σαλημ
{\BD{f}}{\SUP{35}} [60\%] CP,HF,RP ¦ σαλειμ 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,N [39\%] OC,TR,NU ¦ σαλλειμ A ¦ σαλιμ W [1\%]}}} ὅτι ὕδατα πολλὰ ἦν ἐκεῖ. Καὶ παρεγίνοντο καὶ ἐβαπτίζοντο·

\VS{24}οὔπω γὰρ ἦν βεβλημένος εἰς τὴν φυλακὴν ὁ Ἰωάννης.


\par }{\PP \VS{25}Ἐγένετο οὖν ζήτησις ἐκ τῶν μαθητῶν Ἰωάννου μετὰ Ἰουδαίου\FTNT{*}{{\FR 3:25 }{\FT{ιουδαιου
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}A,B,N(W) (85.5\%) HF,RP,OC,NU ¦ ιουδαιων 𝕻{\SUP{66}}ℵ (13.5\%) CP,TR ¦ lengthy omissions (1\%)}}} περὶ καθαρισμοῦ.

\VS{26}Καὶ ἦλθον πρὸς τὸν Ἰωάννην καὶ εἶπον αὐτῷ, «Ῥαββί, ὃς ἦν μετὰ σοῦ πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ᾧ σὺ μεμαρτύρηκας—ἴδε, οὗτος βαπτίζει, καὶ πάντες ἔρχονται πρὸς αὐτόν.»

\VS{27}Ἀπεκρίθη Ἰωάννης καὶ εἶπεν· «Οὐ δύναται ἄνθρωπος λαμβάνειν οὐδὲν\FTNT{†}{{\FR 3:27 }{\FT{λαμβανειν ουδεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N,W (89.3\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ουδε εν 𝕻{\SUP{66,75}}B (0.2\%) NU ¦ λαβειν 2 ℵ (0.6\%) ¦ 1 αφ εαυτου 2 (4.5\%) ¦ αφ εαυτου 12 (3.3\%) ¦ 12 αφ εαυτου (1\%) ¦ αφ εαυτου λαβειν 2 (1\%) ¦ three other variants (0.2\%)}}} ἐὰν μὴ ᾖ δεδομένον αὐτῷ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ.

\VS{28}Αὐτοὶ ὑμεῖς μοι\FTNT{‡}{{\FR 3:28 }{\FT{μοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,B,D,N,W [70\%] CP,OC,TR,NU ¦ — 𝕻{\SUP{75}}ℵ [30\%] HF,RP}}} μαρτυρεῖτε ὅτι εἶπον,\FTNT{§}{{\FR 3:28 }{\FT{ειπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,D,N,W [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 οτι 𝕻{\SUP{66,75}} [0.2\%] [NU] ¦ 1 εγω B ¦ 1 υμιν [1\%]}}} ‹Οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός,› ἀλλ᾿ ὅτι ‹Ἀπεσταλμένος εἰμὶ ἔμπροσθεν ἐκείνου.›

\VS{29}Ὁ ἔχων τὴν νύμφην νυμφίος ἐστίν· ὁ δὲ φίλος τοῦ νυμφίου, ὁ ἑστηκὼς καὶ ἀκούων αὐτοῦ, χαρᾷ χαίρει διὰ τὴν φωνὴν τοῦ νυμφίου. Αὕτη οὖν ἡ χαρὰ ἡ ἐμὴ πεπλήρωται.

\VS{30}Ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι.


\par }{\PP \VS{31}»Ὁ Ἄνωθεν ἐρχόμενος ἐπάνω πάντων ἐστίν· ὁ ὢν ἐκ τῆς γῆς ἐκ τῆς γῆς ἐστιν, καὶ ἐκ τῆς γῆς λαλεῖ. Ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐρχόμενος ἐπάνω πάντων ἐστίν.\FTNT{*}{{\FR 3:31 }{\FT{επανω παντων εστιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,B,W (97.1\%) CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{75}}ℵD (0.8\%) ¦ long omissions (2.2\%) [homoioteleuton]}}}

\VS{32}Καὶ\FTNT{†}{{\FR 3:32 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,W [2\%] NU}}} ὃ ἑώρακεν καὶ ἤκουσεν, τοῦτο μαρτυρεῖ· καὶ τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ οὐδεὶς λαμβάνει.

\VS{33}Ὁ λαβὼν αὐτοῦ τὴν μαρτυρίαν ἐσφράγισεν ὅτι ὁ Θεὸς ἀληθής ἐστιν.

\VS{34}Ὃν γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς τὰ ῥήματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ, οὐ γὰρ ἐκ μέτρου δίδωσιν ὁ Θεὸς\FTNT{‡}{{\FR 3:34 }{\FT{ο θεος
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵ(B)C,W [2\%] NU}}} τὸ Πνεῦμα.

\VS{35}Ὁ Πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ.

\VS{36}Ὁ πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν ἔχει ζωὴν αἰώνιον· ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ οὐκ ὄψεται τὴν\FTNT{§}{{\FR 3:36 }{\FT{την
{\BD{f}}{\SUP{35}} [50\%] CP,HF ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}(ℵ)A,B,C,D,W [50\%] RP,OC,TR,NU}}} ζωήν, ἀλλ᾿ ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μενεῖ\FTNT{*}{{\FR 3:36 }{\FT{μενεῖ
{\BD{f}}{\SUP{35}} [50\%] (CP) ¦ μένει [50\%] HF,RP,OC,TR,NU}}} ἐπ᾿ αὐτόν.»




\par }{\MS Jesus and the Samaritans

\par }\Chap{4}{\MM \VerseOne{1}Ὡς οὖν ἔγνω ὁ Ἰησοῦς\FTNT{*}{{\FR 4:1 }{\FT{ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵD (21.7\%) CP,NU ¦ ο κυριος 𝕻{\SUP{75}}A,B,C,W (76.9\%) HF,RP,OC,TR ¦ — (1.4\%)}}} ὅτι ἤκουσαν οἱ Φαρισαῖοι ὅτι Ἰησοῦς πλείονας μαθητὰς ποιεῖ καὶ βαπτίζει ἢ Ἰωάννης

\VS{2}(καίτοιγε Ἰησοῦς αὐτὸς οὐκ ἐβάπτιζεν, ἀλλ᾿ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ),

\VS{3}ἀφῆκεν τὴν Ἰουδαίαν καὶ ἀπῆλθεν\FTNT{†}{{\FR 4:3 }{\FT{απηλθεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,B (91.1\%) CP,HF,RP,OC ¦ 1 παλιν 𝕻{\SUP{66,75}}ℵC,D,W (8.6\%) TR,NU ¦ long omissions (0.3\%) [homoioteleuton]}}} εἰς τὴν Γαλιλαίαν.


\par }{\SH The setting
\par }
{\PP \VS{4}Ἔδει δὲ αὐτὸν διέρχεσθαι διὰ τῆς Σαμαρείας.

\VS{5}Ἔρχεται οὖν εἰς πόλιν τῆς\FTNT{‡}{{\FR 4:5 }{\FT{της
{\IT{rell}} ¦ — CP}}} Σαμαρείας λεγομένην Συχάρ, πλησίον τοῦ χωρίου οὗ\FTNT{§}{{\FR 4:5 }{\FT{ου
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}C,D,N,W [40\%] CP ¦ ο 𝕻{\SUP{75}}ℵA,B [60\%] HF,RP,OC,TR,NU}}} ἔδωκεν Ἰακὼβ\FTNT{*}{{\FR 4:5 }{\FT{ιακωβ
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,D,N,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 τω 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB [0.5\%] [NU]}}} Ἰωσὴφ τῷ υἱῷ αὐτοῦ.

\VS{6}Ἦν δὲ ἐκεῖ πηγὴ τοῦ Ἰακώβ. Ὁ οὖν Ἰησοῦς, κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας, ἐκαθέζετο οὕτως ἐπὶ τῇ πηγῇ. Ὥρα ἦν ὡσεὶ\FTNT{†}{{\FR 4:6 }{\FT{ωσει
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ως 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C,D,N,W [2\%] NU}}} ἕκτη.


\par }{\SH The woman
\par }
{\PP \VS{7}Ἔρχεται γυνὴ ἐκ τῆς Σαμαρείας ἀντλῆσαι ὕδωρ. Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς, «Δός μοι πιεῖν.»\FTNT{‡}{{\FR 4:7 }{\FT{πιειν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N,W [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ πειν 𝕻{\SUP{66,75}}B,C,D [1\%] NU ¦ πιν ℵ ¦ ποιειν [1\%]}}}

\VS{8}(Οἱ γὰρ μαθηταὶ αὐτοῦ ἀπεληλύθεισαν εἰς τὴν πόλιν ἵνα τροφὰς ἀγοράσωσιν.)

\VS{9}Λέγει οὖν\FTNT{§}{{\FR 4:9 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}A,B,C,D,N,W (86.7\%) CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ — ℵ (13.3\%)}}} αὐτῷ ἡ γυνὴ ἡ Σαμαρεῖτις, «Πῶς σύ, Ἰουδαῖος ὤν, παρ᾿ ἐμοῦ πιεῖν αἰτεῖς,\FTNT{*}{{\FR 4:9 }{\FT{πιειν αιτεις
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ πειν 2 𝕻{\SUP{75}}B,C,D [0.5\%] NU ¦ πιν αιτις ℵ ¦ πιν 2 A [0.5\%] ¦ ~ ετεις πειν 𝕻{\SUP{66}} ¦ πιν ετις W}}} οὔσης γυναικὸς Σαμαρείτιδος;»\FTNT{†}{{\FR 4:9 }{\FT{ουσης γυναικος σαμαρειτιδος
{\BD{f}}{\SUP{35}} [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 231 A,B,C [0.3\%] ¦ ~ 213 𝕻{\SUP{75}} ¦ ~ 2 σαμαριτιδος 1 𝕻{\SUP{63}}N,W [0.3\%] NU ¦ 2 σαμαριτιδος D ¦ ~ σαμαριτιδος 1 𝕻{\SUP{66}}ℵ [The early uncials do manage to spread themselves around!]}}} (οὐ γὰρ συγχρῶνται Ἰουδαῖοι Σαμαρείταις).\FTNT{‡}{{\FR 4:9 }{\FT{σαμαρειταις
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}A,B,C,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ σαμαριταις 𝕻{\SUP{66}}W [0.5\%] NU ¦ — ℵD omit clause}}}

\VS{10}Ἀπεκρίθη Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῇ· «Εἰ ᾔδεις τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ, καὶ τίς ἐστιν ὁ λέγων σοι, ‹Δός μοι πιεῖν,›\FTNT{§}{{\FR 4:10 }{\FT{πιειν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ πειν 𝕻{\SUP{66,75}}B,C [0.5\%] NU ¦ πιν ℵW ¦ two other readings}}} σὺ ἂν ᾔτησας αὐτὸν καὶ ἔδωκεν ἄν σοι ὕδωρ ζῶν.»

\VS{11}Λέγει αὐτῷ ἡ γυνή·\FTNT{*}{{\FR 4:11 }{\FT{η γυνη
{\BD{f}}{\SUP{35}} (𝕻{\SUP{66}})A,C,D,N,W (99.8\%) CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ εκεινη ℵ ¦ — 𝕻{\SUP{75}}B}}} «Κύριε, οὔτε ἄντλημα ἔχεις, καὶ τὸ φρέαρ ἐστὶν βαθύ· πόθεν οὖν ἔχεις τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν;

\VS{12}Μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ, ὃς ἔδωκεν ἡμῖν τὸ φρέαρ καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτοῦ ἔπιεν, καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ καὶ τὰ θρέμματα αὐτοῦ;»

\VS{13}Ἀπεκρίθη\FTNT{†}{{\FR 4:13 }{\FT{απεκριθη
{\IT{rell}} ¦ 1 ο N [5\%] TR}}} Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῇ· «Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου διψήσει πάλιν,

\VS{14}ὃς δ᾿ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ οὐ μὴ διψήσῃ\FTNT{‡}{{\FR 4:14 }{\FT{διψηση
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}W [90\%] HF,RP,OC,TR ¦ διψησει 𝕻{\SUP{75}}ℵA,B(D)N [10\%] CP,NU ¦ — C has long omission}}} εἰς τὸν αἰῶνα· ἀλλὰ τὸ ὕδωρ ὃ δώσω αὐτῷ γενήσεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος ἁλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον.»

\VS{15}Λέγει πρὸς αὐτὸν ἡ γυνή, «Κύριε, δός μοι τοῦτο τὸ ὕδωρ, ἵνα μὴ διψῶ μηδὲ ἔρχωμαι\FTNT{§}{{\FR 4:15 }{\FT{ερχωμαι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,D,W [55\%] OC,TR ¦ ερχομαι N [45\%] CP,HF,RP ¦ διερχωμαι 𝕻{\SUP{66}}ℵ [alone] NU ¦ διερχομαι 𝕻{\SUP{75}}B}}} ἐνθάδε ἀντλεῖν.»


\par }{\PP \VS{16}Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς,\FTNT{*}{{\FR 4:16 }{\FT{ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,N,W [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 2 (ℵ)A [1\%] ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}B,C [0.5\%] NU}}} «Ὕπαγε, φώνησον τὸν ἄνδρα σου καὶ ἐλθὲ ἐνθάδε.»

\VS{17}Ἀπεκρίθη ἡ γυνὴ καὶ εἶπεν,\FTNT{†}{{\FR 4:17 }{\FT{ειπεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} (ℵ)A,D,W [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 αυτω 𝕻{\SUP{66}}B,C,N [10\%] NU ¦ λεγει αυτω 𝕻{\SUP{75}}}}} «Οὐκ ἔχω ἄνδρα.» Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· «Καλῶς εἶπας ὅτι ‹Ἄνδρα οὐκ ἔχω›·

\VS{18}πέντε γὰρ ἄνδρας ἔσχες, καὶ νῦν ὃν ἔχεις οὐκ ἔστιν σου ἀνήρ· τοῦτο ἀληθὲς εἴρηκας.»

\VS{19}Λέγει αὐτῷ ἡ γυνή· «Κύριε, θεωρῶ ὅτι προφήτης εἶ σύ.

\VS{20}Οἱ πατέρες ἡμῶν\FTNT{‡}{{\FR 4:20 }{\FT{ημων
{\IT{rell}} ¦ υμων OC}}} ἐν τῷ ὄρει τούτῳ\FTNT{§}{{\FR 4:20 }{\FT{τω ορει τουτω
{\IT{rell}} ¦ ~ 312 [10\%] TR}}} προσεκύνησαν, καὶ ὑμεῖς λέγετε ὅτι ἐν Ἱεροσολύμοις ἐστὶν ὁ τόπος ὅπου δεῖ προσκυνεῖν.»\FTNT{*}{{\FR 4:20 }{\FT{δει προσκυνειν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C,D,N,W [1\%] NU}}}

\VS{21}Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· «Γύναι, πίστευσόν μοι\FTNT{†}{{\FR 4:21 }{\FT{γυναι πιστευσον μοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 πιστευον 3 A [1.5\%] ¦ 1 πιστευε 3 D [2\%] ¦ ~ πιστευε 31 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,W [0.5\%] NU}}} ὅτι ἔρχεται ὥρα ὅτε οὔτε ἐν τῷ ὄρει τούτῳ οὔτε ἐν Ἱεροσολύμοις προσκυνήσετε τῷ Πατρί.

\VS{22}Ὑμεῖς προσκυνεῖτε ὃ οὐκ οἴδατε· ἡμεῖς προσκυνοῦμεν ὃ οἴδαμεν, ὅτι ἡ σωτηρία ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἐστίν.

\VS{23}Ἀλλ᾿\FTNT{‡}{{\FR 4:23 }{\FT{αλλ
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αλλα 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,D,W [0.5\%] NU}}} ἔρχεται ὥρα, καὶ νῦν ἐστιν, ὅτε οἱ ἀληθινοὶ προσκυνηταὶ προσκυνήσουσιν τῷ Πατρὶ ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ· καὶ γὰρ ὁ Πατὴρ τοιούτους ζητεῖ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτόν.

\VS{24}Πνεῦμα ὁ Θεός, καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν.»


\par }{\PP \VS{25}Λέγει αὐτῷ ἡ γυνή· «Οἶδα ὅτι Μεσίας\FTNT{§}{{\FR 4:25 }{\FT{μεσιας
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] CP,HF,RP ¦ μεσσιας 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,C,N,W [5\%] OC,TR,NU ¦ μεσσειας 𝕻{\SUP{75}}D}}} ἔρχεται» (ὁ λεγόμενος Χριστός). «Ὅταν ἔλθῃ ἐκεῖνος, ἀναγγελεῖ ἡμῖν πάντα.»\FTNT{*}{{\FR 4:25 }{\FT{παντα
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,N [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ απαντα 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,W [1.5\%] NU}}}

\VS{26}Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς, «Ἐγώ εἰμι, ὁ λαλῶν σοι.»


\par }{\SH The disciples
\par }
{\PP \VS{27}Καὶ ἐπὶ τούτῳ ἦλθον\FTNT{†}{{\FR 4:27 }{\FT{ηλθον
{\IT{rell}} ¦ ηλθαν B [alone] NU ¦ επηλθαν ℵ}}} οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, καὶ ἐθαύμασαν\FTNT{‡}{{\FR 4:27 }{\FT{εθαυμασαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [80\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εθαυμαζον 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C,D,N,W [20\%] NU}}} ὅτι μετὰ γυναικὸς ἐλάλει· οὐδεὶς μέντοι εἶπεν, «Τί ζητεῖς;» ἢ «Τί λαλεῖς μετ᾿ αὐτῆς;»

\VS{28}Ἀφῆκεν οὖν τὴν ὑδρίαν αὐτῆς ἡ γυνὴ καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὴν πόλιν, καὶ λέγει τοῖς ἀνθρώποις·

\VS{29}«Δεῦτε, ἴδετε ἄνθρωπον ὃς εἶπέν μοι πάντα ὅσα ἐποίησα· μήτι οὗτός ἐστιν ὁ Χριστός;»

\VS{30}Ἐξῆλθον\FTNT{§}{{\FR 4:30 }{\FT{εξηλθον
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}A,B [60\%] HF,RP,NU ¦ 1 ουν 𝕻{\SUP{66}}ℵN,W [40\%] CP,OC,TR ¦ και 1 C,D ¦ two other readings}}} ἐκ τῆς πόλεως καὶ ἤρχοντο πρὸς αὐτόν.


\par }{\PP \VS{31}Ἐν δὲ\FTNT{*}{{\FR 4:31 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}A,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB,C,D [0.5\%] NU ¦ ~ και W}}} τῷ μεταξὺ ἠρώτων αὐτὸν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ\FTNT{†}{{\FR 4:31 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [50\%] CP ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C,D [50\%] HF,RP,OC,TR,NU}}} λέγοντες, «Ῥαββί,\FTNT{‡}{{\FR 4:31 }{\FT{ραββι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [70\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ ραββει 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,W [30\%]}}} φάγε.»

\VS{32}Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς, «Ἐγὼ βρῶσιν ἔχω φαγεῖν ἣν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε.»

\VS{33}Ἔλεγον οὖν οἱ μαθηταὶ\FTNT{§}{{\FR 4:33 }{\FT{μαθηται
{\IT{rell}} ¦ 1 αυτου [2\%] CP}}} πρὸς ἀλλήλους, «Μή τις ἤνεγκεν αὐτῷ φαγεῖν;»

\VS{34}Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· «Ἐμὸν βρῶμά ἐστιν ἵνα ποιῶ\FTNT{*}{{\FR 4:34 }{\FT{ποιω
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ποιησω 𝕻{\SUP{66,75}}B,C,D,N,W [5\%] NU}}} τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με καὶ τελειώσω αὐτοῦ τὸ ἔργον.

\VS{35}Οὐχ\FTNT{†}{{\FR 4:35 }{\FT{ουχ
{\IT{rell}} ¦ ουκ CP}}} ὑμεῖς λέγετε ὅτι\FTNT{‡}{{\FR 4:35 }{\FT{οτι
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}} [35\%] CP ¦ 1 ετι 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,C,N,W [65\%] HF,RP,OC,TR,NU}}} ‹Τετράμηνός\FTNT{§}{{\FR 4:35 }{\FT{τετραμηνος
{\IT{rell}} ¦ τετραμηνον W [5\%] TR}}} ἐστιν καὶ ὁ θερισμὸς ἔρχεται›; Ἰδού, λέγω ὑμῖν, ἐπάρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν καὶ θεάσασθε τὰς χώρας, ὅτι λευκαί εἰσιν πρὸς θερισμὸν ἤδη.

\VS{36}Καὶ\FTNT{*}{{\FR 4:36 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,W [1\%] NU}}} ὁ θερίζων μισθὸν λαμβάνει καὶ συνάγει καρπὸν εἰς ζωὴν αἰώνιον, ἵνα καὶ\FTNT{†}{{\FR 4:36 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,D [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}B,C,N,W [2\%] NU}}} ὁ σπείρων ὁμοῦ χαίρῃ\FTNT{‡}{{\FR 4:36 }{\FT{χαιρη
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,C(D)N,W [70\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ χαιρει [30\%] ¦ χαιρων 𝕻{\SUP{75}}}}} καὶ ὁ θερίζων.

\VS{37}Ἐν γὰρ τούτῳ ὁ λόγος ἐστὶν ὁ ἀληθινός\FTNT{§}{{\FR 4:37 }{\FT{ο αληθινος
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,D (78.9\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ 2 B,C,N,W (16.5\%) NU ¦ αληθης (1.3\%) ¦ two other variants (0.2\%) ¦ long omissions 𝕻{\SUP{75}} (3.2\%) [homoioteleuton]}}} ὅτι ‹Ἄλλος ἐστὶν ὁ σπείρων καὶ ἄλλος ὁ θερίζων›·

\VS{38}ἐγὼ ἀπέστειλα ὑμᾶς θερίζειν ὃ οὐχ ὑμεῖς κεκοπιάκατε· ἄλλοι κεκοπιάκασιν, καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν κόπον αὐτῶν εἰσεληλύθατε.»


\par }{\SH The Samaritans
\par }
{\PP \VS{39}Ἐκ δὲ τῆς πόλεως ἐκείνης πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν τῶν Σαμαρειτῶν\FTNT{*}{{\FR 4:39 }{\FT{σαμαρειτων
{\IT{rell}} ¦ σαμαριτων 𝕻{\SUP{66}}ℵD,W [1\%] NU}}} διὰ τὸν λόγον τῆς γυναικός, μαρτυρούσης ὅτι «Εἶπέν μοι πάντα ὅσα\FTNT{†}{{\FR 4:39 }{\FT{οσα
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,D,N,W (99.6\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ α 𝕻{\SUP{75}}ℵB,C (0.4\%) NU}}} ἐποίησα.»

\VS{40}Ὡς οὖν ἦλθον πρὸς αὐτὸν οἱ Σαμαρεῖται,\FTNT{‡}{{\FR 4:40 }{\FT{σαμαρειται
{\IT{rell}} ¦ σαμαριται 𝕻{\SUP{66}}ℵA,D,W [0.5\%] NU}}} ἠρώτων αὐτὸν μεῖναι παρ᾿ αὐτοῖς· καὶ ἔμεινεν ἐκεῖ δύο ἡμέρας.

\VS{41}Καὶ πολλῷ πλείους ἐπίστευσαν\FTNT{§}{{\FR 4:41 }{\FT{επιστευσαν
{\IT{rell}} ¦ 1 εις αυτον N [2\%] CP}}} διὰ τὸν λόγον αὐτοῦ,

\VS{42}τῇ τε γυναικὶ ἔλεγον ὅτι «Οὐκέτι διὰ τὴν σὴν λαλιὰν πιστεύομεν, αὐτοὶ γὰρ ἀκηκόαμεν, καὶ οἴδαμεν ὅτι οὗτός ἐστιν ἀληθῶς ὁ Σωτὴρ τοῦ κόσμου, ὁ Χριστός.»\FTNT{*}{{\FR 4:42 }{\FT{ο χριστος
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,W [0.5\%] NU}}}


\par }{\MS Jesus in Galilee

\par }{\MM \VS{43}Μετὰ δὲ τὰς δύο ἡμέρας ἐξῆλθεν ἐκεῖθεν καὶ ἀπῆλθεν\FTNT{†}{{\FR 4:43 }{\FT{εκειθεν και απηλθεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N (92.6\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ 12 ηλθεν (2.4\%) ¦ 23 (2.3\%) ¦ 1 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,W (2.2\%) NU ¦ seven other variants (0.5\%)}}} εἰς τὴν Γαλιλαίαν.

\VS{44}(Αὐτὸς γὰρ ὁ
\FTNT{‡}{{\FR 4:44 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [80\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C,D,W [20\%] NU}}} Ἰησοῦς ἐμαρτύρησεν ὅτι προφήτης ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τιμὴν οὐκ ἔχει.)

\VS{45}Ὅτε οὖν ἦλθεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, ἐδέξαντο αὐτὸν οἱ Γαλιλαῖοι, πάντα ἑωρακότες ἃ
\FTNT{§}{{\FR 4:45 }{\FT{α
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ οσα 𝕻{\SUP{66,75}}A,B,C(N)W [5\%] NU}}} ἐποίησεν ἐν Ἱεροσολύμοις, ἐν τῇ ἑορτῇ· καὶ αὐτοὶ γὰρ ἦλθον εἰς τὴν ἑορτήν.


\par }{\SH Jesus heals at a distance
\par }
{\PP \VS{46}Ἦλθεν οὖν πάλιν ὁ Ἰησοῦς\FTNT{*}{{\FR 4:46 }{\FT{παλιν ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} A(N) [84\%] CP,HF,RP,OC ¦ 1 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,W [1\%] NU ¦ ~ 231 [15\%] TR}}} εἰς τὴν Κανᾶ τῆς Γαλιλαίας, ὅπου ἐποίησεν τὸ ὕδωρ οἶνον. Καὶ ἦν τις βασιλικὸς οὗ ὁ υἱὸς ἠσθένει ἐν Καπερναούμ.

\VS{47}Οὗτος ἀκούσας ὅτι Ἰησοῦς ἥκει ἐκ τῆς Ἰουδαίας εἰς τὴν Γαλιλαίαν, ἀπῆλθεν πρὸς αὐτὸν καὶ ἠρώτα αὐτὸν\FTNT{†}{{\FR 4:47 }{\FT{αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,W [2\%] NU}}} ἵνα καταβῇ καὶ ἰάσηται αὐτοῦ\FTNT{‡}{{\FR 4:47 }{\FT{αυτου
{\IT{rell}} ¦ αυτον [1\%] CP}}} τὸν υἱόν, ἤμελλεν\FTNT{§}{{\FR 4:47 }{\FT{ημελλεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C,D,N,W [50\%] CP,OC,TR,NU ¦ εμελλεν [50\%] HF,RP}}} γὰρ ἀποθνήσκειν.

\VS{48}Εἶπεν οὖν ὁ Ἰησοῦς πρὸς αὐτόν, «Ἐὰν μὴ σημεῖα καὶ τέρατα ἴδητε, οὐ μὴ πιστεύσητε.»

\VS{49}Λέγει πρὸς αὐτὸν ὁ βασιλικός, «Κύριε, κατάβηθι πρὶν ἀποθανεῖν τὸ παιδίον μου.»

\VS{50}Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, «Πορεύου· ὁ υἱός σου ζῇ.» Καὶ\FTNT{*}{{\FR 4:50 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,W [0.5\%] NU}}} ἐπίστευσεν ὁ ἄνθρωπος τῷ λόγῳ ᾧ
\FTNT{†}{{\FR 4:50 }{\FT{ω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}D,N,W [97.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ον 𝕻{\SUP{75}}A,B [0.5\%] NU ¦ — ℵC [0.5\%] ¦ ο [1\%] ¦ ων [0.5\%]}}} εἶπεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς,\FTNT{‡}{{\FR 4:50 }{\FT{ο ιησους
{\IT{rell}} ¦ 2 [5\%] TR ¦ ~ του ιησου ℵ}}} καὶ ἐπορεύετο.

\VS{51}Ἤδη δὲ αὐτοῦ καταβαίνοντος, οἱ δοῦλοι αὐτοῦ ἀπήντησαν\FTNT{§}{{\FR 4:51 }{\FT{απηντησαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} (A) [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ υπηντησαν 𝕻{\SUP{66,75}}(ℵ)B,C(D)N(W) [10\%] NU}}} αὐτῷ καὶ ἀπήγγειλαν\FTNT{*}{{\FR 4:51 }{\FT{και απηγγειλαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{39(66)}}A,C(W) (88.9\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ανηγγειλαν (9\%) ¦ 1 ηγγειλαν (ℵ)(D) (0.3\%) ¦ — 𝕻{\SUP{75}}B,N (1.9\%) NU}}} λέγοντες, ὅτι «Ὁ παῖς σου\FTNT{†}{{\FR 4:51 }{\FT{ο παις σου
{\BD{f}}{\SUP{35}} (77.8\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 υιος 3 D,N (20.1\%) ¦ 12 αυτου 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,W (0.9\%) NU ¦ 2 αυτου C (alone) ¦ 1 υιος αυτου (1\%) ¦ conflation (0.2\%)}}} ζῇ.»

\VS{52}Ἐπύθετο οὖν παρ᾿ αὐτῶν τὴν ὥραν\FTNT{‡}{{\FR 4:52 }{\FT{παρ αυτων την ωραν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 3412 𝕻{\SUP{66}}ℵA,C,D,N,W [5\%] NU ¦ ~ 34 εκεινην 𝕻{\SUP{75}}B}}} ἐν ᾗ κομψότερον ἔσχεν. Καὶ εἶπον\FTNT{§}{{\FR 4:52 }{\FT{και ειπον (ειπαν D)
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA(D) [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 2 𝕻{\SUP{66}} ¦ ~ 2 ουν 𝕻{\SUP{75}}B,C,N,W [2\%] ¦ ειπαν ουν [none!] NU}}} αὐτῷ ὅτι «Χθὲς\FTNT{*}{{\FR 4:52 }{\FT{χθες
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εχθες 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C,D,N,W [2\%] NU}}} ὥραν ἑβδόμην ἀφῆκεν αὐτὸν ὁ πυρετός.»

\VS{53}Ἔγνω οὖν ὁ πατὴρ\FTNT{†}{{\FR 4:53 }{\FT{πατηρ
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}ℵA,B,D,W (90.4\%) CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ 1 αυτου 𝕻{\SUP{66}}C,N,T (8.8\%) ¦ 1 του παιδος (0.5\%) ¦ long omissions (0.2\%)}}} ὅτι ἐν\FTNT{‡}{{\FR 4:53 }{\FT{εν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,D,N,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{75}}ℵB,C [1\%]}}} ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ ἐν ᾗ εἶπεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς ὅτι\FTNT{§}{{\FR 4:53 }{\FT{οτι
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,N,W [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C [2\%] NU}}} «Ὁ υἱός σου ζῇ.» Καὶ ἐπίστευσεν αὐτὸς καὶ ἡ οἰκία αὐτοῦ ὅλη.

\VS{54}Τοῦτο\FTNT{*}{{\FR 4:54 }{\FT{τουτο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,D,N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 δε 𝕻{\SUP{66,75}}B,C,W [1\%] NU}}} πάλιν δεύτερον σημεῖον ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς, ἐλθὼν ἐκ τῆς Ἰουδαίας εἰς τὴν Γαλιλαίαν.




\par }{\MS Jesus returns to Jerusalem—Passover, 28 AD

\par }\Chap{5}{\MM \VerseOne{1}Μετὰ ταῦτα ἦν ἡ
\FTNT{*}{{\FR 5:1 }{\FT{η
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC [50\%] CP,HF,RP,OC ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}A,B,D,N,T,W [50\%] TR,NU}}} ἑορτὴ τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἀνέβη ὁ
\FTNT{†}{{\FR 5:1 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC(N)W [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}A,B,D [2\%] NU}}} Ἰησοῦς εἰς Ἱεροσόλυμα.


\par }{\SH The pool of Bethesda
\par }
{\PP \VS{2}Ἔστιν\FTNT{‡}{{\FR 5:2 }{\FT{εστιν
{\IT{rell}} ¦ εστη CP [Note the present tense; John was writing before A.D. 70—see the next to the last footnote in John.]}}} δὲ ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις, ἐπὶ τῇ Προβατικῇ, κολυμβήθρα ἡ ἐπιλεγομένη Ἑβραϊστὶ Βηθεσδά,\FTNT{§}{{\FR 5:2 }{\FT{βηθεσδα
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C(N) (98\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ βηθεσθα (1.2\%) ¦ βηθσαιδα 𝕻{\SUP{75}}B,T,W (0.4\%) ¦ βηδσαιδαν 𝕻{\SUP{66}} ¦ βηθζαθα ℵ (0.3\%) NU ¦ βελζεθα D (Is the choice of NU not curious?)}}} πέντε στοὰς ἔχουσα.

\VS{3}Ἐν ταύταις κατέκειτο πλῆθος πολὺ\FTNT{*}{{\FR 5:3 }{\FT{πολυ
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,W [1\%] NU}}} τῶν ἀσθενούντων—τυφλῶν, χωλῶν, ξηρῶν—ἐκδεχομένων τὴν τοῦ ὕδατος κίνησιν·\FTNT{†}{{\FR 5:3 }{\FT{εκδεχομενων (απεκδεχομενων 1.6\%) την του υδατος κινησιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} (D)W (99.3\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C,T (0.7\%) NU}}}

\VS{4}ἄγγελος γὰρ κατὰ καιρὸν κατέβαινεν ἐν τῇ κολυμβήθρα καὶ ἐτάρασσεν\FTNT{‡}{{\FR 5:4 }{\FT{εταρασσεν
{\IT{rell}} ¦ εταρασσετο [30\%] CP,OC}}} τὸ ὕδωρ—ὁ οὖν πρῶτος ἐμβὰς μετὰ τὴν ταραχὴν τοῦ ὕδατος ὑγιὴς ἐγίνετο ᾧ δήποτε κατείχετο νοσήματι.\FTNT{§}{{\FR 5:4 }{\FT{The whole verse
{\BD{f}}{\SUP{35}} (A) (99.2\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,T,W (0.8\%) NU}}}


\par }{\SHB The man selected for healing
\par }
{\PP \VS{5}Ἦν δέ τις ἄνθρωπος ἐκεῖ τριάκοντα ὀκτὼ ἔτη\FTNT{*}{{\FR 5:5 }{\FT{τριακοντα οκτω ετη
{\BD{f}}{\SUP{35}} B [50\%] CP,RP,TR ¦ 1 και 23 ℵA,C,D [50\%] HF,OC[NU] ¦ ετη λη 𝕻{\SUP{66}} ¦ λη 𝕻{\SUP{75}} ¦ μ και η 3 W}}} ἔχων ἐν τῇ ἀσθενείᾳ.\FTNT{†}{{\FR 5:5 }{\FT{ασθενεια
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97\%] CP,HF,RP,TR ¦ 1 αυτου 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,W [3\%] OC,NU}}}

\VS{6}Τοῦτον ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς κατακείμενον, καὶ γνοὺς ὅτι πολὺν ἤδη χρόνον ἔχει, λέγει αὐτῷ, «Θέλεις ὑγιὴς γενέσθαι;»

\VS{7}Ἀπεκρίθη αὐτῷ ὁ ἀσθενῶν, «Κύριε, ἄνθρωπον οὐκ ἔχω ἵνα, ὅταν ταραχθῇ τὸ ὕδωρ, βάλῃ\FTNT{‡}{{\FR 5:7 }{\FT{βαλη
{\IT{rell}} ¦ βαλλη [5\%] TR ¦ βαλλει [2\%] ¦ βαλει [2\%] ¦ εμβαλη C}}} με εἰς τὴν κολυμβήθραν, ἐν ᾧ δὲ ἔρχομαι ἐγώ, ἄλλος πρὸ ἐμοῦ καταβαίνει.»

\VS{8}Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, «Ἔγειραι,\FTNT{§}{{\FR 5:8 }{\FT{εγειραι
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}} [70\%] CP,HF,RP,TR ¦ εγειρε 𝕻{\SUP{75}}ℵB,C,W [29\%] OC,NU ¦ εγειρε και A,D [1\%]}}} ἆρον τὸν κράββατόν\FTNT{*}{{\FR 5:8 }{\FT{κραββατον
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}} [70\%] CP,HF,RP,TR ¦ κραβαττον 𝕻{\SUP{66}}A,B,C,D,W [29\%] OC,NU ¦ κραβακτον ℵ ¦ four other spellings (A similar statement obtains wherever the word occurs.)}}} σου καὶ περιπάτει.»

\VS{9}Καὶ εὐθέως ἐγένετο ὑγιὴς ὁ ἄνθρωπος καὶ ἦρεν τὸν κράββατον αὐτοῦ καὶ περιεπάτει.

\VS{10}Ἦν δὲ σάββατον ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· ἔλεγον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι τῷ τεθεραπευμένῳ· «Σάββατόν ἐστιν·\FTNT{†}{{\FR 5:10 }{\FT{εστιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 και 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C,D,N,W [5\%] NU}}} οὐκ ἔξεστίν σοι ἆραι τὸν κράββατον.»\FTNT{‡}{{\FR 5:10 }{\FT{κραββατον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,B [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 σου 𝕻{\SUP{66,75}}ℵC,D,N,W [5\%] NU}}}

\VS{11}Ἀπεκρίθη\FTNT{§}{{\FR 5:11 }{\FT{απεκριθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ο δε 1 𝕻{\SUP{66}}ℵC,N,W [4.5\%] NU ¦ ος δε 1 𝕻{\SUP{75}}A,B [0.5\%]}}} αὐτοῖς, «Ὁ ποιήσας με ὑγιῆ—ἐκεῖνός μοι εἶπεν, ‹Ἆρον τὸν κράββατόν σου καὶ περιπάτει.› »

\VS{12}Ἠρώτησαν οὖν\FTNT{*}{{\FR 5:12 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}C,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB,D [0.4\%] NU ¦ omit verse A,W [homoioteleuton]}}} αὐτόν, «Τίς ἐστιν ὁ ἄνθρωπος ὁ εἰπών σοι, ‹Ἆρον τὸν κράββατόν σου\FTNT{†}{{\FR 5:12 }{\FT{τον κραββατον σου
{\BD{f}}{\SUP{35}} [70\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 κραβαττον 3 D [29.5\%] ¦ 1 κραβατον 3 N ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C [0.4\%] NU ¦ omit verse A,W}}} καὶ περιπάτει;› »

\VS{13}Ὁ δὲ ἰαθεὶς οὐκ ᾔδει τίς ἐστιν, ὁ γὰρ Ἰησοῦς ἐξένευσεν, ὄχλου ὄντος ἐν τῷ τόπῳ.


\par }{\PP \VS{14}Μετὰ ταῦτα εὑρίσκει αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς ἐν τῷ ἱερῷ καὶ εἶπεν αὐτῷ· «Ἴδε, ὑγιὴς γέγονας. Μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴ χεῖρόν τί σοι\FTNT{‡}{{\FR 5:14 }{\FT{τι σοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD,W [60\%] CP,HF,RP,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{66,75}}A,B,C,N [40\%] OC,NU}}} γένηται.»

\VS{15}Ἀπῆλθεν ὁ ἄνθρωπος καὶ ἀνήγγειλεν τοῖς Ἰουδαίοις ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ ποιήσας αὐτὸν ὑγιῆ.


\par }{\SHB The Jews want to kill Jesus
\par }
{\PP \VS{16}Καὶ διὰ τοῦτο ἐδίωκον τὸν Ἰησοῦν οἱ Ἰουδαῖοι\FTNT{§}{{\FR 5:16 }{\FT{τον ιησουν οι ιουδαιοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N (95.2\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 3412 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,W (2\%) NU ¦ 124 (1.1\%) ¦ αυτον 34 (1.4\%) ¦ three other variants (0.4\%)}}} καὶ ἐζήτουν αὐτὸν ἀποκτεῖναι,\FTNT{*}{{\FR 5:16 }{\FT{και εζητουν αυτον αποκτειναι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A(N) (97.2\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,W (2.8\%) NU}}} ὅτι ταῦτα ἐποίει ἐν σαββάτῳ.

\VS{17}Ὁ δὲ Ἰησοῦς\FTNT{†}{{\FR 5:17 }{\FT{ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,D,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{75}}ℵB,W [0.5\%]}}} ἀπεκρίνατο αὐτοῖς, «Ὁ Πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ ἐργάζομαι.»

\VS{18}Διὰ τοῦτο οὖν μᾶλλον ἐζήτουν αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἀποκτεῖναι, ὅτι οὐ μόνον ἔλυεν τὸ σάββατον ἀλλὰ καὶ Πατέρα ἴδιον ἔλεγεν τὸν Θεόν, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ Θεῷ.


\par }{\SH Jesus addresses the Jews
\par }
{\SHB He affirms His equality with the Father
\par }
{\PP \VS{19}Ἀπεκρίνατο οὖν ὁ Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτοῖς·\FTNT{‡}{{\FR 5:19 }{\FT{απεκρινατο ουν ο ιησους και ειπεν αυτοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 12345 ελεγεν 7 𝕻{\SUP{66}} [0.3\%] NU ¦ 12345 λεγει 7 [1\%] ¦ απεκριθη 234567 D,N,W [0.5\%] ¦ 125 ελεγεν 7 𝕻{\SUP{75}}B ¦ ~ ελεγεν 2734 ℵ}}} «Ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐ δύναται ὁ Υἱὸς ποιεῖν ἀφ᾿ ἑαυτοῦ οὐδέν, ἐὰν μή τι βλέπῃ\FTNT{§}{{\FR 5:19 }{\FT{βλεπη
{\IT{rell}} ¦ βλεπει [30\%]}}} τὸν Πατέρα ποιοῦντα· ἃ γὰρ ἂν ἐκεῖνος ποιῇ,\FTNT{*}{{\FR 5:19 }{\FT{ποιη
{\IT{rell}} ¦ ποιει A [30\%]}}} ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ.

\VS{20}Ὁ γὰρ Πατὴρ φιλεῖ τὸν Υἱὸν καὶ πάντα δείκνυσιν αὐτῷ ἃ αὐτὸς ποιεῖ· καὶ μείζονα τούτων δείξει αὐτῷ ἔργα, ἵνα ὑμεῖς θαυμάζητε.

\VS{21}Ὥσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτως καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ.

\VS{22}Οὐδὲ γὰρ ὁ Πατὴρ κρίνει οὐδένα ἀλλὰ τὴν κρίσιν πᾶσαν δέδωκεν τῷ Υἱῷ,

\VS{23}ἵνα πάντες τιμῶσιν τὸν Υἱὸν καθὼς τιμῶσιν τὸν Πατέρα. Ὁ μὴ τιμῶν τὸν Υἱὸν οὐ τιμᾷ τὸν Πατέρα τὸν πέμψαντα αὐτόν.


\par }{\SHB The Son is the Just Judge
\par }
{\PP \VS{24}»Ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι ὁ τὸν λόγον μου ἀκούων καὶ πιστεύων τῷ πέμψαντί με ἔχει ζωὴν αἰώνιον· καὶ εἰς κρίσιν οὐκ ἔρχεται ἀλλὰ μεταβέβηκεν ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωήν.


\par }{\PP \VS{25}»Ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι ἔρχεται ὥρα, καὶ νῦν ἐστιν, ὅτε οἱ νεκροὶ ἀκούσονται\FTNT{†}{{\FR 5:25 }{\FT{ακουσονται
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ακουσουσιν 𝕻{\SUP{75}}B [0.5\%] NU ¦ ακουσωσιν 𝕻{\SUP{66}}ℵW [1\%]}}} τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ ἀκούσαντες ζήσονται.\FTNT{‡}{{\FR 5:25 }{\FT{ζησονται
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ζησουσιν 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,W [2\%] NU ¦ one other reading}}}

\VS{26}Ὥσπερ γὰρ ὁ Πατὴρ ἔχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, οὕτως ἔδωκεν καὶ τῷ Υἱῷ\FTNT{§}{{\FR 5:26 }{\FT{εδωκεν και τω υιω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 2341 𝕻{\SUP{66,75}}B [0.4\%] NU ¦ — ℵ ¦ ~ 234 ζωην 1 W}}} ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ·

\VS{27}καὶ ἐξουσίαν ἔδωκεν αὐτῷ καὶ\FTNT{*}{{\FR 5:27 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}(ℵ)A,B,N,W [1\%] NU}}} κρίσιν ποιεῖν, ὅτι υἱὸς ἀνθρώπου ἐστίν.

\VS{28}Μὴ θαυμάζετε τοῦτο, ὅτι ἔρχεται ὥρα ἐν ᾗ πάντες οἱ ἐν τοῖς μνημείοις ἀκούσονται\FTNT{†}{{\FR 5:28 }{\FT{ακουσονται
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ακουσουσιν 𝕻{\SUP{75}}B [0.5\%] NU ¦ ακουσωσιν 𝕻{\SUP{66}}ℵN,W [1\%]}}} τῆς φωνῆς αὐτοῦ

\VS{29}καὶ ἐκπορεύσονται—οἱ τὰ ἀγαθὰ ποιήσαντες εἰς ἀνάστασιν ζωῆς, οἱ δὲ τὰ φαῦλα πράξαντες εἰς ἀνάστασιν κρίσεως.

\VS{30}Οὐ δύναμαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ οὐδέν. Καθὼς ἀκούω, κρίνω, καὶ ἡ κρίσις ἡ ἐμὴ δικαία ἐστίν, ὅτι οὐ ζητῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με Πατρός.\FTNT{‡}{{\FR 5:30 }{\FT{πατρος
{\BD{f}}{\SUP{35}} [80\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,D,N,W [20\%] NU}}}


\par }{\SHB Four witnesses to Jesus
\par }
{\PP \VS{31}»Ἐὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐκ ἔστιν ἀληθής.

\VS{32}Ἄλλος ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμοῦ, καὶ οἶδα ὅτι ἀληθής ἐστιν ἡ μαρτυρία ἣν μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ.

\VS{33}Ὑμεῖς ἀπεστάλκατε πρὸς Ἰωάννην καὶ μεμαρτύρηκεν τῇ ἀληθείᾳ.

\VS{34}Ἐγὼ δὲ οὐ παρὰ ἀνθρώπου τὴν μαρτυρίαν λαμβάνω· ἀλλὰ ταῦτα λέγω ἵνα ὑμεῖς σωθῆτε.

\VS{35}Ἐκεῖνος ἦν ὁ λύχνος, ὁ καιόμενος καὶ φαίνων, ὑμεῖς δὲ ἠθελήσατε ἀγαλλιαθῆναι πρὸς ὥραν\FTNT{§}{{\FR 5:35 }{\FT{αγαλλιαθηναι προς ωραν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵB,D,N [89.5\%] HF,RP,OC,NU ¦ ~ 231 A,W [0.5\%] CP ¦ αγαλλιασθηναι 23 [10\%] TR}}} ἐν τῷ φωτὶ αὐτοῦ.

\VS{36}Ἐγὼ δὲ ἔχω τὴν μαρτυρίαν μείζω τοῦ Ἰωάννου, τὰ γὰρ ἔργα ἃ ἔδωκέν\FTNT{*}{{\FR 5:36 }{\FT{εδωκεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ δεδωκεν 𝕻{\SUP{66}}ℵB,N,W [5\%] NU}}} μοι ὁ Πατὴρ ἵνα τελειώσω αὐτά—αὐτὰ τὰ ἔργα ἃ ἐγὼ\FTNT{†}{{\FR 5:36 }{\FT{εγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,D,N,W [4\%] NU}}} ποιῶ—μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ ὅτι ὁ Πατήρ με ἀπέσταλκεν.


\par }{\PP \VS{37}»Καὶ ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτὸς\FTNT{‡}{{\FR 5:37 }{\FT{αυτος
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,N (98.1\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ εκεινος 𝕻{\SUP{75,95}}ℵB,W (0.8\%) NU ¦ εκεινος 1 D (0.1\%) ¦ — (0.1\%) ¦ long omissions (0.8\%)}}} μεμαρτύρηκεν περὶ ἐμοῦ. Οὔτε φωνὴν αὐτοῦ ἀκηκόατε πώποτε\FTNT{§}{{\FR 5:37 }{\FT{ακηκοατε πωποτε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{(66)75v}}ℵA,B,D,N,W [5\%] NU}}} οὔτε εἶδος αὐτοῦ ἑωράκατε.\FTNT{*}{{\FR 5:37 }{\FT{εωρακατε
{\IT{rell}} ¦ εορακατε 𝕻{\SUP{75}}N [10\%] ¦ εωρακαται 𝕻{\SUP{66}}}}}

\VS{38}Καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ οὐκ ἔχετε μένοντα ἐν ὑμῖν,\FTNT{†}{{\FR 5:38 }{\FT{μενοντα εν υμιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 231 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,N,W [3\%] NU ¦ ~ 23 οντα [1\%]}}} ὅτι ὃν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος, τούτῳ ὑμεῖς οὐ πιστεύετε.

\VS{39}Ἐρευνᾶτε\FTNT{‡}{{\FR 5:39 }{\FT{ερευνατε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,W [99.6\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εραυνατε 𝕻{\SUP{66}}ℵB [0.4\%] NU ¦ εραυναται N}}} τὰς Γραφὰς ὅτι ὑμεῖς δοκεῖτε ἐν αὐταῖς ζωὴν αἰώνιον ἔχειν, καὶ ἐκεῖναί εἰσιν αἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ.

\VS{40}Καὶ οὐ θέλετε ἐλθεῖν πρός με ἵνα ζωὴν ἔχητε.


\par }{\SHB The Jews are accused by Moses
\par }
{\PP \VS{41}»Δόξαν παρὰ ἀνθρώπων οὐ λαμβάνω.

\VS{42}Ἀλλ᾿\FTNT{§}{{\FR 5:42 }{\FT{αλλ
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αλλα 𝕻{\SUP{75}}B,D,W [0.5\%] NU}}} ἔγνωκα ὑμᾶς, ὅτι τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ οὐκ ἔχετε ἐν ἑαυτοῖς.

\VS{43}Ἐγὼ ἐλήλυθα ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου, καὶ οὐ λαμβάνετέ με· ἐὰν ἄλλος ἔλθῃ ἐν τῷ ὀνόματι τῷ ἰδίῳ, ἐκεῖνον λήψεσθε.\FTNT{*}{{\FR 5:43 }{\FT{ληψεσθε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ληψεσθαι [2.2\%] ¦ λημψεσθαι ℵA,D,W [0.5\%] ¦ λημψεσθε 𝕻{\SUP{66,75}}B,N [0.3\%] NU}}}

\VS{44}Πῶς δύνασθε ὑμεῖς πιστεῦσαι, δόξαν παρὰ ἀνθρώπων\FTNT{†}{{\FR 5:44 }{\FT{ανθρωπων
{\BD{f}}{\SUP{35}} (22.6\%) ¦ αλληλων 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,D,N,W (77.2\%) CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ long omissions (0.2\%)}}} λαμβάνοντες καὶ τὴν δόξαν τὴν παρὰ τοῦ μόνου Θεοῦ οὐ ζητεῖτε;


\par }{\PP \VS{45}»Μὴ δοκεῖτε ὅτι ἐγὼ κατηγορήσω ὑμῶν πρὸς τὸν Πατέρα· ἔστιν ὁ κατηγορῶν ὑμῶν, Μωσῆς,\FTNT{‡}{{\FR 5:45 }{\FT{μωσης
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [96\%] CP,HF,RP,TR ¦ μωυσης 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,N,W [3\%] OC,NU ¦ μωσεις [1\%]}}} εἰς ὃν ὑμεῖς ἠλπίκατε.

\VS{46}Εἰ γὰρ ἐπιστεύετε Μωσεῖ,\FTNT{§}{{\FR 5:46 }{\FT{μωσει
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA [50\%] CP,HF,TR ¦ μωση [47\%] RP ¦ μωυση [2\%] ¦ μωυσει 𝕻{\SUP{66,75}}B,D,N,W [1\%] OC,NU}}} ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί, περὶ ἐμοῦ γὰρ\FTNT{*}{{\FR 5:46 }{\FT{εμου γαρ
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [25\%] ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,N,W [75\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU}}} ἐκεῖνος ἔγραψεν.

\VS{47}Εἰ δὲ τοῖς ἐκείνου γράμμασιν οὐ πιστεύετε, πῶς τοῖς ἐμοῖς ῥήμασιν πιστεύσετε;»




\par }{\MS Jesus is back in Galilee

\par }\Chap{6}{\MM \VerseOne{1}Μετὰ ταῦτα ἀπῆλθεν ὁ Ἰησοῦς πέραν τῆς θαλάσσης τῆς Γαλιλαίας, τῆς Τιβεριάδος.

\VS{2}Καὶ ἠκολούθει\FTNT{*}{{\FR 6:2 }{\FT{και ηκολουθει
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 2 δε 𝕻{\SUP{66,75v}}ℵB,D,N,W [3\%] NU}}} αὐτῷ ὄχλος πολύς, ὅτι ἑώρων\FTNT{†}{{\FR 6:2 }{\FT{εωρων
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵ (94\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ εωρουν (1.5\%) ¦ εθεωρουν B,D,N (2.6\%) NU ¦ εθεωρων 𝕻{\SUP{75}}A (0.5\%) ¦ εωρακεν (1.1\%) ¦ θεωρουντες W (0.1\%) ¦ three other variants (0.2\%)}}} αὐτοῦ\FTNT{‡}{{\FR 6:2 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [80\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,D,W [20\%] NU}}} τὰ σημεῖα ἃ ἐποίει ἐπὶ τῶν ἀσθενούντων.

\VS{3}Ἀνῆλθεν δὲ εἰς τὸ ὄρος ὁ
\FTNT{§}{{\FR 6:3 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB,D,W [1\%] NU}}} Ἰησοῦς καὶ ἐκεῖ ἐκάθητο μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ.

\VS{4}(Ἦν δὲ ἐγγὺς τὸ Πάσχα, ἡ ἑορτὴ τῶν Ἰουδαίων.)


\par }{\SH Food for 15,000
\par }
{\PP \VS{5}Ἐπάρας οὖν ὁ Ἰησοῦς τοὺς ὀφθαλμούς,\FTNT{*}{{\FR 6:5 }{\FT{ο ιησους τους οφθαλμους
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 3412 𝕻{\SUP{66}}A,B,D,N,W [9\%] NU ¦ ~ 342 ℵ ¦ 34 [1\%]}}} καὶ θεασάμενος ὅτι πολὺς ὄχλος ἔρχεται πρὸς αὐτόν, λέγει πρὸς τὸν\FTNT{†}{{\FR 6:5 }{\FT{τον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB,D,N,W [1\%] NU}}} Φίλιππον, «Πόθεν ἀγοράσομεν\FTNT{‡}{{\FR 6:5 }{\FT{αγορασομεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [60\%] CP,HF,RP,TR ¦ αγορασωμεν 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,D,N,W [40\%] OC,NU}}} ἄρτους ἵνα φάγωσιν οὗτοι;»

\VS{6}Τοῦτο δὲ ἔλεγεν πειράζων αὐτόν, αὐτὸς γὰρ ᾔδει τί ἤμελλεν\FTNT{§}{{\FR 6:6 }{\FT{ημελλεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}D [50\%] CP ¦ εμελλεν 𝕻{\SUP{75}}ℵA,B,N,W [50\%] HF,RP,OC,TR,NU}}} ποιεῖν.

\VS{7}Ἀπεκρίθη αὐτῷ\FTNT{*}{{\FR 6:7 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}A,B,D [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ο 𝕻{\SUP{66}}ℵN,W [0.5\%] [NU]}}} Φίλιππος, «Διακοσίων δηναρίων ἄρτοι οὐκ ἀρκοῦσιν αὐτοῖς, ἵνα ἕκαστος αὐτῶν\FTNT{†}{{\FR 6:7 }{\FT{αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,N,W [3\%] NU}}} βραχύ τι\FTNT{‡}{{\FR 6:7 }{\FT{τι
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,N,W [99.7\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{75}}B,D [0.3\%]}}} λάβῃ.»

\VS{8}Λέγει αὐτῷ εἷς ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, Ἀνδρέας, ὁ
\FTNT{§}{{\FR 6:8 }{\FT{ο
{\IT{rell}} ¦ — [1\%] CP}}} ἀδελφὸς Σίμωνος Πέτρου,

\VS{9}«Ἔστιν παιδάριον ἓν\FTNT{*}{{\FR 6:9 }{\FT{εν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,N,W [3\%] NU}}} ὧδε\FTNT{†}{{\FR 6:9 }{\FT{ὧδε
{\IT{rell}} ¦ ὦδε
{\BD{f}}{\SUP{35}} (I include this information for the record and so as not to lose sight of it, but since there is apparently no difference in meaning, I stay with the conventional pointing. However, in most manuscripts the difference between ὧδε and ᾧ δε is not clear, and the expedient adopted by
{\BD{f}}{\SUP{35}} removes the ambiguity. A similar statement obtains wherever the word occurs.)}}} ὃ
\FTNT{‡}{{\FR 6:9 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵN [97\%] CP,HF,RP,TR ¦ ος 𝕻{\SUP{66}}A,B,D,W [3\%] OC,NU ¦ two other readings}}} ἔχει πέντε ἄρτους κριθίνους καὶ δύο ὀψάρια, ἀλλὰ ταῦτα τί ἐστιν εἰς τοσούτους;»


\par }{\PP \VS{10}Εἶπεν δὲ\FTNT{§}{{\FR 6:10 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ουν 𝕻{\SUP{66}}D [0.5\%] ¦ — 𝕻{\SUP{75v}}ℵB [0.5\%] NU}}} ὁ Ἰησοῦς, «Ποιήσατε τοὺς ἀνθρώπους ἀναπεσεῖν.» Ἦν δὲ χόρτος πολὺς ἐν τῷ τόπῳ· ἀνέπεσον\FTNT{*}{{\FR 6:10 }{\FT{ανεπεσον
{\BD{f}}{\SUP{35}} [70\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ανεπεσαν 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,D,N,W [30\%] NU}}} οὖν\FTNT{†}{{\FR 6:10 }{\FT{ουν
{\IT{rell}} ¦ — [30\%]}}} οἱ ἄνδρες,\FTNT{‡}{{\FR 6:10 }{\FT{οι ανδρες
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB (83.5\%) CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ 2 𝕻{\SUP{66,75}}D,W (8.1\%) ¦ 1 ανθρωποι 2 A (8.1\%) ¦ 1 ανθρωποι (0.3\%) ¦ ~ τον αριθμον 2 N}}} τὸν ἀριθμὸν ὡσεὶ\FTNT{§}{{\FR 6:10 }{\FT{ωσει
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ως 𝕻{\SUP{75}}ℵB,D,N,W [1\%] NU}}} πεντακισχίλιοι.

\VS{11}Ἔλαβεν δὲ\FTNT{*}{{\FR 6:11 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵN [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ουν 𝕻{\SUP{28,66}}A,B,D,W [1\%] NU ¦ ~ και [2\%]}}} τοὺς ἄρτους ὁ Ἰησοῦς, καὶ εὐχαριστήσας διέδωκεν\FTNT{†}{{\FR 6:11 }{\FT{διεδωκεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}A,B,W (83.4\%) CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ δεδωκεν (7.2\%) ¦ εδωκεν 𝕻{\SUP{28,66}}(ℵD)N (8.9\%) ¦ διαδεδωκε (0.3\%) ¦ three other variants (0.2\%)}}} τοῖς μαθηταῖς, οἱ δὲ μαθηταὶ\FTNT{‡}{{\FR 6:11 }{\FT{τοις μαθηταις οι δε μαθηται
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75v}}ℵA,B,N,W [3\%] NU [an easy case of homoioarcton]}}} τοῖς ἀνακειμένοις· ὁμοίως καὶ ἐκ τῶν ὀψαρίων, ὅσον ἤθελον.

\VS{12}Ὡς δὲ ἐνεπλήσθησαν λέγει τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, «Συναγάγετε τὰ περισσεύσαντα τῶν κλασμάτων,\FTNT{§}{{\FR 6:12 }{\FT{των κλασματων
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [25\%] ¦ κλασματα 𝕻{\SUP{75}}ℵA,B [75\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU}}} ἵνα μή τι ἀπόληται.»

\VS{13}Συνήγαγον οὖν καὶ ἐγέμισαν δώδεκα κοφίνους κλασμάτων ἐκ τῶν πέντε ἄρτων τῶν κριθίνων ἃ ἐπερίσσευσεν\FTNT{*}{{\FR 6:13 }{\FT{επερισσευσεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ επερισσευσαν 𝕻{\SUP{75}}B,D,W [0.5\%] NU ¦ επεριεσευσεν N}}} τοῖς βεβρωκόσιν.


\par }{\PP \VS{14}Οἱ οὖν ἄνθρωποι, ἰδόντες ὃ ἐποίησεν σημεῖον ὁ Ἰησοῦς,\FTNT{†}{{\FR 6:14 }{\FT{ο εποιησεν σημειον ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} A(N) (89.4\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 13245 (1.6\%) ¦ ~ 12453 (1\%) ¦ ~ 31245 (0.8\%) ¦ ~ το 31245 (5.7\%) ¦ 1245 (0.3\%) ¦ α 2 σημεια 45 (0.3\%) ¦ 123 ℵD,W (0.5\%) NU ¦ α 2 σημεια 𝕻{\SUP{75}}B (0.3\%) ¦ two other variants (0.1\%)}}} ἔλεγον ὅτι «Οὗτός ἐστιν ἀληθῶς ὁ Προφήτης ὁ ἐρχόμενος εἰς τὸν κόσμον.»

\VS{15}Ἰησοῦς οὖν, γνοὺς ὅτι μέλλουσιν ἔρχεσθαι καὶ ἁρπάζειν αὐτὸν ἵνα ποιήσωσιν αὐτὸν\FTNT{‡}{{\FR 6:15 }{\FT{αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} D(N) [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{75}}ℵA,B,W [3\%] NU}}} βασιλέα, ἀνεχώρησεν πάλιν\FTNT{§}{{\FR 6:15 }{\FT{παλιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}ℵA,B,D,N [50\%] OC,TR,NU ¦ — W [50\%] HF,RP ¦ ~ παλιν ανεχωρησεν CP}}} εἰς τὸ ὄρος αὐτὸς μόνος.


\par }{\SH Jesus walks on water
\par }
{\PP \VS{16}Ὡς δὲ ὀψία ἐγένετο, κατέβησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἐπὶ τὴν θάλασσαν,

\VS{17}καὶ ἐμβάντες εἰς τὸ\FTNT{*}{{\FR 6:17 }{\FT{το
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,N,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{75}}ℵB [1\%] NU}}} πλοῖον ἤρχοντο πέραν τῆς θαλάσσης εἰς Καπερναούμ.\FTNT{†}{{\FR 6:17 }{\FT{καπερναουμ
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ καφαρναουμ 𝕻{\SUP{75}}ℵB,D,N,W [1\%] NU}}} Καὶ σκοτία ἤδη ἐγεγόνει, καὶ οὐκ\FTNT{‡}{{\FR 6:17 }{\FT{ουκ
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ουπω 𝕻{\SUP{75}}ℵB,D,N,W [3\%] NU}}} ἐληλύθει πρὸς αὐτοὺς ὁ Ἰησοῦς.

\VS{18}Ἥ τε θάλασσα ἀνέμου μεγάλου πνέοντος διηγείρετο.\FTNT{§}{{\FR 6:18 }{\FT{διηγειρετο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,D,N,W [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ διεγειρετο 𝕻{\SUP{28}}B [2\%] NU}}}

\VS{19}Ἐληλακότες οὖν ὡς σταδίους εἴκοσι πέντε ἢ τριάκοντα, θεωροῦσιν τὸν Ἰησοῦν περιπατοῦντα ἐπὶ τῆς θαλάσσης καὶ ἐγγὺς τοῦ πλοίου γινόμενον, καὶ ἐφοβήθησαν.

\VS{20}Ὁ δὲ λέγει αὐτοῖς, «Ἐγώ εἰμι· μὴ φοβεῖσθε.»

\VS{21}Ἤθελον οὖν λαβεῖν αὐτὸν εἰς τὸ πλοῖον, καὶ εὐθέως τὸ πλοῖον ἐγένετο\FTNT{*}{{\FR 6:21 }{\FT{το πλοιον εγενετο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ(D) [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 312 𝕻{\SUP{75}}A,B,N,W [5\%] NU}}} ἐπὶ τῆς γῆς εἰς ἣν ὑπῆγον.


\par }{\PP \VS{22}Τῇ ἐπαύριον ὁ ὄχλος ὁ ἑστηκὼς πέραν τῆς θαλάσσης, ἰδὼν\FTNT{†}{{\FR 6:22 }{\FT{ιδων
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ειδον 𝕻{\SUP{75}}A,B [1\%] NU ¦ ειδεν 𝕻{\SUP{28}}ℵD [0.5\%] ¦ ιδον N,W [0.5\%]}}} ὅτι πλοιάριον ἄλλο οὐκ ἦν ἐκεῖ εἰ μὴ ἕν, ἐκεῖνο εἰς ὃ ἐνέβησαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ,\FTNT{‡}{{\FR 6:22 }{\FT{εκεινο εις ο ενεβησαν οι μαθηται αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} (77.2\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ 234567 D (1.9\%) ¦ 134567 (0.7\%) ¦ 12 ον 4567 (2\%) ¦ 123 ανεβησαν 567 (12.9\%) ¦ 123456 του ιησου ℵ (0.9\%) ¦ — 𝕻{\SUP{75}}A,B,N,W (4.2\%) NU ¦ long omissions (0.2\%) [homoioteleuton]}}} καὶ ὅτι οὐ συνεισῆλθεν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ὁ Ἰησοῦς εἰς τὸ πλοιάριον\FTNT{§}{{\FR 6:22 }{\FT{πλοιαριον
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ πλοιον 𝕻{\SUP{75}}A,B,D,N,W [5\%] NU ¦ πλοιαν ℵ}}} ἀλλὰ μόνοι οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἀπῆλθον—

\VS{23}ἄλλα δὲ\FTNT{*}{{\FR 6:23 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A(N)W (98.9\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{75}}B(D) (0.7\%) NU ¦ ουν ℵ (alone) ¦ two other readings (0.4\%)}}} ἦλθεν\FTNT{†}{{\FR 6:23 }{\FT{ηλθεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}A,B,W (84.7\%) CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ ηλθον N (13.8\%) ¦ ην (0.4\%) ¦ — (0.5\%) ¦ ελθοντων D (alone) ¦ απελθοντων ℵ (alone) ¦ four other variants (0.5\%)}}} πλοιάρια\FTNT{‡}{{\FR 6:23 }{\FT{πλοιαρια
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N (98.5\%) CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ πλοια 𝕻{\SUP{75}}B,W (1.4\%) ¦ πλοιων ℵ (alone) ¦ πλοιαρειων D (alone)}}} ἐκ Τιβεριάδος ἐγγὺς τοῦ τόπου ὅπου ἔφαγον τὸν ἄρτον, εὐχαριστήσαντος τοῦ Κυρίου—

\VS{24}ὅτε οὖν εἶδεν ὁ ὄχλος ὅτι Ἰησοῦς οὐκ ἔστιν ἐκεῖ οὐδὲ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἐνέβησαν\FTNT{§}{{\FR 6:24 }{\FT{ενεβησαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,B,N,W (79.5\%) CP,HF,RP,OC,NU ¦ 1 και (4.9\%) TR ¦ ανεβησαν 𝕻{\SUP{75}}ℵ (13.1\%) ¦ ανεβησαν και (1.8\%) ¦ ελαβον D (0.6\%) (ℵ 4.3\% omit αυτοι)}}} αὐτοὶ εἰς τὰ πλοῖα\FTNT{*}{{\FR 6:24 }{\FT{τα πλοια
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 πλοιαρια 𝕻{\SUP{75}}B(D)N,W [2\%] NU ¦ το πλοιον ℵ}}} καὶ ἦλθον εἰς Καπερναούμ, ζητοῦντες τὸν Ἰησοῦν.

\VS{25}Καὶ εὑρόντες αὐτὸν πέραν τῆς θαλάσσης, εἶπον αὐτῷ, «Ῥαββί, πότε ὧδε γέγονας;»


\par }{\SH The Bread of Life
\par }
{\PP \VS{26}Ἀπεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς καὶ εἶπεν· «Ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ζητεῖτέ με, οὐχ ὅτι εἴδετε\FTNT{†}{{\FR 6:26 }{\FT{ειδετε
{\IT{rell}} ¦ ιδετε A,N [25\%] ¦ ειδατε D}}} σημεῖα, ἀλλ᾿ ὅτι ἐφάγετε ἐκ τῶν ἄρτων καὶ ἐχορτάσθητε.

\VS{27}Ἐργάζεσθε μὴ τὴν βρῶσιν τὴν ἀπολλυμένην ἀλλὰ τὴν βρῶσιν τὴν μένουσαν εἰς ζωὴν αἰώνιον, ἣν ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου ὑμῖν δώσει· τοῦτον γὰρ ὁ Πατὴρ ἐσφράγισεν ὁ Θεός.»

\VS{28}Εἶπον οὖν πρὸς αὐτόν, «Τί ποιῶμεν\FTNT{‡}{{\FR 6:28 }{\FT{ποιωμεν
{\IT{rell}} ¦ ποιουμεν [3\%] some TRs ¦ ποιησωμεν W [1\%] ¦ two other readings}}} ἵνα ἐργαζώμεθα τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ;»

\VS{29}Ἀπεκρίθη\FTNT{§}{{\FR 6:29 }{\FT{απεκριθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}ℵW [70\%] CP,HF,RP,OC ¦ 1 ο A,B,D,N [30\%] TR[NU]}}} Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτοῖς, «Τοῦτό ἐστιν τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ, ἵνα πιστεύσητε\FTNT{*}{{\FR 6:29 }{\FT{πιστευσητε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ πιστευητε 𝕻{\SUP{75}}A,B,N [1\%] NU ¦ πιστευσηται D,W ¦ πιστευηται ℵ}}} εἰς ὃν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος.»

\VS{30}Εἶπον οὖν αὐτῷ· «Τί οὖν ποιεῖς σὺ\FTNT{†}{{\FR 6:30 }{\FT{συ
{\IT{rell}} ¦ — W [10\%] ¦ σοι D}}} σημεῖον ἵνα ἴδωμεν καὶ πιστεύσωμέν σοι; Τί ἐργάζῃ;

\VS{31}Οἱ πατέρες ἡμῶν τὸ μάννα ἔφαγον ἐν τῇ ἐρήμῳ, καθώς ἐστιν γεγραμμένον· ‹Ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς φαγεῖν.› »


\par }{\PP \VS{32}Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· «Ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐ Μωσῆς\FTNT{‡}{{\FR 6:32 }{\FT{μωσης
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [50\%] CP,RP,TR ¦ μωυσης 𝕻{\SUP{75}}ℵB,W [50\%] HF,OC,NU}}} δέδωκεν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, ἀλλ᾿ ὁ Πατήρ μου δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τὸν ἀληθινόν.

\VS{33}Ὁ γὰρ ἄρτος τοῦ Θεοῦ ἐστιν ὁ καταβαίνων ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καὶ ζωὴν διδοὺς τῷ κόσμῳ.»

\VS{34}Εἶπον οὖν πρὸς αὐτόν, «Κύριε, πάντοτε δὸς ἡμῖν τὸν ἄρτον τοῦτον.»

\VS{35}Εἶπεν δὲ\FTNT{§}{{\FR 6:35 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — B,W [0.5\%] NU ¦ ουν ℵD [0.5\%]}}} αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· «Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς. Ὁ ἐρχόμενος πρός με\FTNT{*}{{\FR 6:35 }{\FT{με
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,W [99.8\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εμε 𝕻{\SUP{75}}ℵB [0.2\%] NU}}} οὐ μὴ πεινάσῃ, καὶ ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ οὐ μὴ διψήσῃ\FTNT{†}{{\FR 6:35 }{\FT{διψηση
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ διψησει 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,W [5\%] NU ¦ διψασει D}}} πώποτε.

\VS{36}Ἀλλ᾿ εἶπον ὑμῖν ὅτι καὶ ἑωράκατέ με,\FTNT{‡}{{\FR 6:36 }{\FT{με
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}B,D,W [99.9\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — ℵA [alone]}}} καὶ οὐ πιστεύετε.

\VS{37}Πᾶν ὃ δίδωσίν μοι ὁ Πατὴρ πρὸς ἐμὲ ἥξει, καὶ τὸν ἐρχόμενον πρός με\FTNT{§}{{\FR 6:37 }{\FT{με
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,B,D,W [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εμε 𝕻{\SUP{66,75}}ℵ [3\%] NU}}} οὐ μὴ ἐκβάλω\FTNT{*}{{\FR 6:37 }{\FT{εκβαλω
{\IT{rell}} ¦ εκβαλλω [2\%] CP}}} ἔξω.

\VS{38}Ὅτι καταβέβηκα ἐκ\FTNT{†}{{\FR 6:38 }{\FT{εκ
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ απο 𝕻{\SUP{66}}A,B,W [2\%] NU}}} τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμὸν ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με.

\VS{39}Τοῦτο δέ ἐστιν τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με Πατρός,\FTNT{‡}{{\FR 6:39 }{\FT{πατρος
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}(ℵ)A,B(C)D,W [2\%] NU}}} ἵνα πᾶν ὃ δέδωκέν μοι μὴ ἀπολέσω ἐξ αὐτοῦ, ἀλλὰ\FTNT{§}{{\FR 6:39 }{\FT{αλλα
{\IT{rell}} ¦ αλλ D [10\%] CP}}} ἀναστήσω αὐτὸ\FTNT{*}{{\FR 6:39 }{\FT{αυτο
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C,D [50\%] CP,RP,OC,TR,NU ¦ αυτον N,W [50\%] HF}}} ἐν\FTNT{†}{{\FR 6:39 }{\FT{εν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,D,N [60\%] CP,OC,TR[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}B,C,W [40\%] HF,RP}}} τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ.

\VS{40}Τοῦτο δέ\FTNT{‡}{{\FR 6:40 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [85\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ γαρ ℵA,B,C,D,N,W [13\%] NU ¦ — 𝕻{\SUP{(66)75}} [2\%]}}} ἐστιν τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με,\FTNT{§}{{\FR 6:40 }{\FT{πεμψαντος με
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ πατρος μου 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,N,W [6\%] NU ¦ — [2\%] ¦ 12 πατρος [2\%]}}} ἵνα πᾶς ὁ θεωρῶν τὸν Υἱὸν καὶ πιστεύων εἰς αὐτὸν ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον, καὶ ἀναστήσω αὐτὸν ἐγὼ\FTNT{*}{{\FR 6:40 }{\FT{εγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}B,C,W [80\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 εν ℵN [18\%] [NU] ¦ εν 𝕻{\SUP{66}}A,D [1\%] ¦ — [1\%]}}} τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ.»


\par }{\PP \VS{41}Ἐγόγγυζον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι περὶ αὐτοῦ ὅτι εἶπεν, «Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ καταβὰς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ.»

\VS{42}Καὶ ἔλεγον· «Οὐχ οὗτός ἐστιν Ἰησοῦς ὁ υἱὸς Ἰωσήφ, οὗ ἡμεῖς οἴδαμεν τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα; Πῶς οὖν\FTNT{†}{{\FR 6:42 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,D,N (98.9\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ νυν 𝕻{\SUP{75}}B,C,T,W (0.6\%) NU ¦ — (0.3\%) ¦ three other variants (0.2\%)}}} λέγει οὗτος\FTNT{‡}{{\FR 6:42 }{\FT{λεγει ουτος
{\BD{f}}{\SUP{35}} A(W) (93.1\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ουτως (0.9\%) ¦ 1 αυτος (0.8\%) ¦ ~ 21 ℵN (0.4\%) ¦ 1 𝕻{\SUP{66,75}}B,C,T (4.8\%) NU ¦ 1 εαυτον D (alone)}}} ὅτι ‹Ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκα;› »


\par }{\PP \VS{43}Ἀπεκρίθη οὖν\FTNT{§}{{\FR 6:43 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,D,N,W [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}B,C [3\%] NU}}} ὁ
\FTNT{*}{{\FR 6:43 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,C,D,N,W [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{75}}ℵB [2\%] NU}}} Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτοῖς· «Μὴ γογγύζετε μετ᾿ ἀλλήλων.

\VS{44}Οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρός με ἐὰν μὴ ὁ Πατὴρ ὁ πέμψας με ἑλκύσῃ αὐτόν, καὶ ἐγὼ\FTNT{†}{{\FR 6:44 }{\FT{και εγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ καγω 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,N(W) [3\%] NU}}} ἀναστήσω αὐτὸν ἐν\FTNT{‡}{{\FR 6:44 }{\FT{εν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,B,C,D,N,W [90\%] HF,RP,NU ¦ — 𝕻{\SUP{75}}ℵ [10\%] CP,OC,TR}}} τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ.

\VS{45}Ἔστιν γεγραμμένον ἐν τοῖς Προφήταις, ‹Καὶ ἔσονται πάντες διδακτοὶ\FTNT{§}{{\FR 6:45 }{\FT{διδακτοι
{\IT{rell}} ¦ 1 του [10\%] TR}}} Θεοῦ.› Πᾶς οὖν\FTNT{*}{{\FR 6:45 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98\%] CP,HF,RP,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,N,W [2\%] OC,NU}}} ὁ ἀκούων\FTNT{†}{{\FR 6:45 }{\FT{ακουων
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [85\%] CP,HF,RP,OC ¦ ακουσας 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C,N,W [15\%] TR,NU}}} παρὰ τοῦ Πατρὸς καὶ μαθὼν ἔρχεται πρός με.\FTNT{‡}{{\FR 6:45 }{\FT{με
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,C,D,N,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εμε 𝕻{\SUP{75}}ℵB [0.5\%] NU}}}

\VS{46}(Οὐχ ὅτι τὸν Πατέρα τις ἑώρακεν,\FTNT{§}{{\FR 6:46 }{\FT{τις εωρακεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{66}}ℵ(B)C,D(N)(W) [1\%] NU}}} εἰ μὴ ὁ ὢν παρὰ τοῦ Θεοῦ—οὗτος ἑώρακεν τὸν Πατέρα.)

\VS{47}Ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν· ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ\FTNT{*}{{\FR 6:47 }{\FT{εις εμε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,D,N (99.5\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB,T,W (0.5\%) NU}}} ἔχει ζωὴν αἰώνιον.


\par }{\PP \VS{48}»Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς.

\VS{49}Οἱ πατέρες ὑμῶν ἔφαγον τὸ μάννα ἐν τῇ ἐρήμῳ,\FTNT{†}{{\FR 6:49 }{\FT{το μαννα εν τη ερημω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 34512 B,C,D,W [0.5\%] NU}}} καὶ ἀπέθανον.

\VS{50}Οὗτός ἐστιν ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβαίνων, ἵνα τις ἐξ αὐτοῦ φάγῃ καὶ μὴ ἀποθάνῃ.

\VS{51}Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ζῶν ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς. Ἐάν τις φάγῃ ἐκ τούτου τοῦ ἄρτου, ζήσεται\FTNT{‡}{{\FR 6:51 }{\FT{ζησεται
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}B,C [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ζησει ℵD,W [1\%] NU}}} εἰς τὸν αἰῶνα. Καί, ὁ ἄρτος δὲ ὃν ἐγὼ δώσω ἡ σάρξ μού ἐστιν, ἣν ἐγὼ δώσω ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς.»\FTNT{§}{{\FR 6:51 }{\FT{η σαρξ μου εστιν ην εγω δωσω υπερ της του κοσμου ζωης
{\BD{f}}{\SUP{35}} [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1-4,8-12 𝕻{\SUP{66,75v}}B,C,D,W [1\%] NU ¦ ~ 8-12,1-4 ℵ}}}


\par }{\SHB Chew flesh, drink blood
\par }
{\PP \VS{52}Ἐμάχοντο οὖν πρὸς ἀλλήλους οἱ Ἰουδαῖοι\FTNT{*}{{\FR 6:52 }{\FT{προς αλληλους οι ιουδαιοι
{\IT{rell}} ¦ ~ 3412 C,D [3\%] CP}}} λέγοντες, «Πῶς δύναται οὗτος ἡμῖν δοῦναι τὴν σάρκα\FTNT{†}{{\FR 6:52 }{\FT{σαρκα
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,D,W [99.7\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 αυτου 𝕻{\SUP{66}}B [0.3\%] [NU]}}} φαγεῖν;»

\VS{53}Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· «Ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ Ἀνθρώπου καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς.

\VS{54}Ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἔχει ζωὴν αἰώνιον, καὶ ἐγὼ\FTNT{‡}{{\FR 6:54 }{\FT{και εγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ καγω 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C,D,W [5\%] NU}}} ἀναστήσω αὐτὸν\FTNT{§}{{\FR 6:54 }{\FT{αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,D,W [75\%] CP,HF,RP,TR,NU ¦ 1 εν C [25\%] OC}}} τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ.

\VS{55}Ἡ γὰρ σάρξ μου ἀληθῶς\FTNT{*}{{\FR 6:55 }{\FT{αληθως
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}(ℵ)(D) (74.3\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ αληθης 𝕻{\SUP{75}}B,C,T,W (24.5\%) NU ¦ long omissions (1.2\%) [homoioteleuton]}}} ἐστιν βρῶσις, καὶ τὸ αἷμά μου ἀληθῶς\FTNT{†}{{\FR 6:55 }{\FT{αληθως
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}} (74.7\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ αληθης 𝕻{\SUP{75}}B,C,T,W (22.9\%) NU ¦ — (ℵ)(D) (1.2\%) ¦ long omissions (1.2\%) [homoioteleuton]}}} ἐστιν πόσις.

\VS{56}Ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἐν ἐμοὶ μένει κἀγὼ ἐν αὐτῷ.

\VS{57}Καθὼς ἀπέστειλέν με ὁ ζῶν Πατὴρ κἀγὼ ζῶ διὰ τὸν Πατέρα, καὶ ὁ τρώγων με, κἀκεῖνος ζήσεται\FTNT{‡}{{\FR 6:57 }{\FT{ζησεται
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}} W [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ζησει 𝕻{\SUP{75}}ℵB,N [10\%] NU ¦ ζη C,D}}} δι᾿ ἐμέ.

\VS{58}Οὗτός ἐστιν ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ\FTNT{§}{{\FR 6:58 }{\FT{εκ του
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵD,N,W (99.6\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ εξ 𝕻{\SUP{75}}B,C,T (0.4\%) NU}}} οὐρανοῦ καταβάς—οὐ καθὼς ἔφαγον οἱ πατέρες ὑμῶν\FTNT{*}{{\FR 6:58 }{\FT{υμων
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD,N (94\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ημων (5.4\%) ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}B,C,T,W (0.6\%) NU}}} τὸ μάννα\FTNT{†}{{\FR 6:58 }{\FT{το μαννα
{\BD{f}}{\SUP{35}} N (92.3\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ 12 εν τη ερημω (6.7\%) ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,T,W (1\%) NU}}} καὶ ἀπέθανον· ὁ τρώγων μου\FTNT{‡}{{\FR 6:58 }{\FT{μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} [30\%] CP ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C,D,N,W [70\%] HF,RP,OC,TR,NU}}} τοῦτον τὸν ἄρτον ζήσεται\FTNT{§}{{\FR 6:58 }{\FT{ζησεται
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}} D [85\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ζησει 𝕻{\SUP{75}}ℵB,C,N [15\%] NU ¦ ζηση (W)}}} εἰς τὸν αἰῶνα.»

\VS{59}Ταῦτα εἶπεν ἐν συναγωγῇ διδάσκων ἐν Καπερναούμ.\FTNT{*}{{\FR 6:59 }{\FT{καπερναουμ
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ καφαρναουμ 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C(D)W [1\%] NU}}}


\par }{\SHB Jesus loses many followers
\par }
{\PP \VS{60}Πολλοὶ οὖν ἀκούσαντες ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ εἶπον·\FTNT{†}{{\FR 6:60 }{\FT{ειπον
{\IT{rell}} ¦ ειπαν (D) NU}}} «Σκληρός ἐστιν οὗτος ὁ λόγος·\FTNT{‡}{{\FR 6:60 }{\FT{ουτος ο λογος
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}} [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 231 𝕻{\SUP{66}}ℵB,C,D,N,W [5\%] NU}}} τίς δύναται αὐτοῦ ἀκούειν;»

\VS{61}Εἰδὼς δὲ ὁ Ἰησοῦς ἐν ἑαυτῷ ὅτι γογγύζουσιν περὶ τούτου οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, εἶπεν αὐτοῖς· «Τοῦτο ὑμᾶς σκανδαλίζει;

\VS{62}Ἐὰν οὖν θεωρῆτε\FTNT{§}{{\FR 6:62 }{\FT{θεωρητε
{\IT{rell}} ¦ θεωρειτε [30\%] ¦ θεωρησηται 𝕻{\SUP{66}} ¦ ειδηται W ¦ θεωρηται N}}} τὸν Υἱὸν τοῦ Ἀνθρώπου ἀναβαίνοντα ὅπου ἦν τὸ πρότερον;

\VS{63}Τὸ Πνεῦμά ἐστιν τὸ ζωοποιοῦν· ἡ σὰρξ οὐκ ὠφελεῖ οὐδέν. Τὰ ῥήματα ἃ ἐγὼ λαλῶ\FTNT{*}{{\FR 6:63 }{\FT{λαλω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ λελαληκα ℵB,C,D,N,W [10\%] NU}}} ὑμῖν πνεῦμά ἐστιν, καὶ ζωή ἐστιν.

\VS{64}Ἀλλ᾿ εἰσὶν ἐξ ὑμῶν τινες οἳ οὐ πιστεύουσιν.» (ᾜδει γὰρ ἐξ ἀρχῆς ὁ Ἰησοῦς τίνες εἰσὶν οἱ μὴ πιστεύοντες, καὶ τίς ἐστιν ὁ παραδώσων αὐτόν.)

\VS{65}Καὶ ἔλεγεν, «Διὰ τοῦτο εἴρηκα ὑμῖν ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐλθεῖν πρός με ἐὰν μὴ ᾖ δεδομένον αὐτῷ ἐκ τοῦ Πατρός μου.»\FTNT{†}{{\FR 6:65 }{\FT{μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB,C,D,W [1\%] NU}}}


\par }{\PP \VS{66}Ἐκ τούτου πολλοὶ ἀπῆλθον τῶν μαθητῶν αὐτοῦ\FTNT{‡}{{\FR 6:66 }{\FT{απηλθον των μαθητων αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] CP,HF,RP,TR ¦ 1 εκ 234 OC [4\%] ¦ ~ 2341 C,D,N,W [5\%] ¦ ~ 231 ℵ ¦ ~ εκ 2341 𝕻{\SUP{66}}B,T [1\%] [NU] (According to
{\IT{TuT}} 4.6\% have εκ, 95.4\% do not, but the order of the surrounding words is not given.)}}} εἰς τὰ ὀπίσω καὶ οὐκέτι μετ᾿ αὐτοῦ περιεπάτουν.

\VS{67}Εἶπεν οὖν ὁ Ἰησοῦς τοῖς δώδεκα, «Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε ὑπάγειν;»

\VS{68}Ἀπεκρίθη οὖν\FTNT{§}{{\FR 6:68 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB,C,N,W [10\%] NU ¦ δε D}}} αὐτῷ Σίμων Πέτρος· «Κύριε, πρὸς τίνα ἀπελευσόμεθα; Ῥήματα ζωῆς αἰωνίου ἔχεις.

\VS{69}Καὶ ἡμεῖς πεπιστεύκαμεν καὶ ἐγνώκαμεν ὅτι σὺ εἶ ὁ Χριστός, ὁ Υἱὸς\FTNT{*}{{\FR 6:69 }{\FT{ο χριστος ο υιος
{\BD{f}}{\SUP{35}} N (99.5\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ 123 αγιος 𝕻{\SUP{66}} ¦ 3 αγιος 𝕻{\SUP{75v}}ℵB,C,D,W (0.5\%) NU}}} τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος.»\FTNT{†}{{\FR 6:69 }{\FT{του θεου του ζωντος
{\BD{f}}{\SUP{35}} N (97.7\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ 12 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,W (1.8\%) NU ¦ 34 (0.5\%)}}}

\VS{70}Ἀπεκρίθη αὐτοῖς·\FTNT{‡}{{\FR 6:70 }{\FT{αυτοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} [70\%] CP,HF ¦ 1 ο ιησους 𝕻{\SUP{75}}B,C,N [30\%] RP,OC,TR,NU ¦ 1 ιησους 𝕻{\SUP{66}} ¦ ιησους και ειπεν 1 ℵ ¦ ο ιησους λεγων D}}} «Οὐκ ἐγὼ ὑμᾶς τοὺς δώδεκα ἐξελεξάμην; Καὶ ἐξ ὑμῶν εἷς διάβολός ἐστιν.»

\VS{71}Ἔλεγεν δὲ τὸν Ἰούδαν Σίμωνος Ἰσκαριώτην,\FTNT{§}{{\FR 6:71 }{\FT{ισκαριωτην
{\BD{f}}{\SUP{35}} N (96.3\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ισκαριωτου 𝕻{\SUP{66,75}}B,C,W (2.8\%) NU ¦ απο καρυωτου ℵ (0.6\%) ¦ ισκαριωτ (0.2\%) ¦ σκαριωθ D}}} οὗτος γὰρ ἔμελλεν αὐτὸν παραδιδόναι,\FTNT{*}{{\FR 6:71 }{\FT{εμελλεν αυτον παραδιδοναι
{\BD{f}}{\SUP{35}} (ℵ) (80.2\%) CP,HF,RP,OC ¦ ημελλεν 23 𝕻{\SUP{66}} (14.8\%) TR ¦ ~ 132 𝕻{\SUP{75}}B,C,N,W (3\%) NU ¦ ~ 213 (0.7\%) ¦ ~ ημελλεν 32 D (0.7\%) ¦ ~ 2 ημελλεν 3 (0.4\%) ¦ two other variants (0.2\%)}}} εἷς ὢν\FTNT{†}{{\FR 6:71 }{\FT{ων
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵN,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — B,C,D [0.5\%] NU}}} ἐκ τῶν δώδεκα.




\par }\Chap{7}{\SH Passover, 29 AD
\par }
{\PP \VerseOne{1}Καὶ περιεπάτει ὁ Ἰησοῦς μετὰ ταῦτα\FTNT{*}{{\FR 7:1 }{\FT{περιεπατει ο ιησους μετα ταυτα
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 45123 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,C,D,W [10\%] NU ¦ ~ 4513 B ¦ ~ 1 μετ αυτων 23 N}}} ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ· οὐ γὰρ ἤθελεν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ περιπατεῖν ὅτι ἐζήτουν αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι ἀποκτεῖναι.


\par }{\SHB Jesus and His brothers
\par }
{\PP \VS{2}Ἦν δὲ ἐγγὺς ἡ ἑορτὴ τῶν Ἰουδαίων ἡ Σκηνοπηγία.

\VS{3}Εἶπον οὖν πρὸς αὐτὸν οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ· «Μετάβηθι ἐντεῦθεν καὶ ὕπαγε εἰς τὴν Ἰουδαίαν, ἵνα καὶ οἱ μαθηταί σου θεωρήσωσιν\FTNT{†}{{\FR 7:3 }{\FT{θεωρησωσιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}} [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ θεωρησουσιν 𝕻{\SUP{75}}B,D,N,W [4\%] NU ¦ θεωρουσιν ℵ}}} τὰ ἔργα ἃ
\FTNT{‡}{{\FR 7:3 }{\FT{τα εργα α
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD [30\%] ¦ 12 σου 3 N,W [67.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ σου 123 𝕻{\SUP{66,75}}B [0.5\%] NU ¦ 123 συ [2\%]}}} ποιεῖς·

\VS{4}οὐδεὶς γὰρ ἐν κρυπτῷ τι\FTNT{§}{{\FR 7:4 }{\FT{εν κρυπτω τι
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}D,W [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 312 𝕻{\SUP{75}}ℵB,N [5\%] NU}}} ποιεῖ καὶ ζητεῖ αὐτὸς ἐν παρρησίᾳ εἶναι. Εἰ ταῦτα ποιεῖς, φανέρωσον σεαυτὸν τῷ κόσμῳ.»

\VS{5}Οὐδὲ γὰρ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ ἐπίστευον εἰς αὐτόν.


\par }{\PP \VS{6}Λέγει οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· «Ὁ καιρὸς ὁ ἐμὸς οὔπω πάρεστιν, ὁ δὲ καιρὸς ὁ ὑμέτερος πάντοτέ ἐστιν ἕτοιμος.

\VS{7}Οὐ δύναται ὁ κόσμος μισεῖν ὑμᾶς, ἐμὲ δὲ μισεῖ ὅτι ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ αὐτοῦ ὅτι τὰ ἔργα αὐτοῦ πονηρά ἐστιν.

\VS{8}Ὑμεῖς ἀνάβητε εἰς τὴν ἑορτὴν ταύτην.\FTNT{*}{{\FR 7:8 }{\FT{ταυτην
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}B,D,N,W [5\%] NU}}} Ἐγὼ οὔπω\FTNT{†}{{\FR 7:8 }{\FT{ουπω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}B,N,T,W [96.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ουκ ℵD [3\%] NU ¦ — [0.5\%]}}} ἀναβαίνω εἰς τὴν ἑορτὴν ταύτην, ὅτι ὁ καιρὸς ὁ ἐμὸς\FTNT{‡}{{\FR 7:8 }{\FT{ο καιρος ο εμος
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 342 𝕻{\SUP{66,75}}B,D,N,W [4.5\%] NU ¦ ~ 42 ℵ [0.5\%]}}} οὔπω πεπλήρωται.»

\VS{9}Ταῦτα δὲ εἰπὼν αὐτοῖς\FTNT{§}{{\FR 7:9 }{\FT{αυτοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}B,T (87.5\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ αυτος 𝕻{\SUP{66}}ℵD,N,W (8.3\%) NU ¦ αυτου (0.5\%) ¦ — (3.4\%) ¦ two other variants (0.2\%)}}} ἔμεινεν ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ.


\par }{\MS Jesus leaves Galilee—the last six months of His public ministry

\par }{\MM \VS{10}Ὡς δὲ ἀνέβησαν οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ, τότε καὶ αὐτὸς ἀνέβη εἰς τὴν ἑορτήν,\FTNT{*}{{\FR 7:10 }{\FT{τοτε και αυτος ανεβη εις την εορτην
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 5671234 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,N,W [5\%] NU}}} οὐ φανερῶς, ἀλλ᾿ ὡς\FTNT{†}{{\FR 7:10 }{\FT{αλλ ως
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αλλα 2 𝕻{\SUP{66,75}}B [0.5\%] [NU] ¦ 1 ℵD [0.5\%]}}} ἐν κρυπτῷ.

\VS{11}Οἱ οὖν Ἰουδαῖοι ἐζήτουν αὐτὸν ἐν τῇ ἑορτῇ καὶ ἔλεγον, «Ποῦ ἐστιν ἐκεῖνος;»

\VS{12}Καὶ γογγυσμὸς πολὺς περὶ αὐτοῦ ἦν\FTNT{‡}{{\FR 7:12 }{\FT{πολυς περι αυτου ην
{\BD{f}}{\SUP{35}} (89.3\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 1423 ℵN (6.5\%) ¦ ~ 2341 𝕻{\SUP{75}}B,T,W (1.5\%) NU ¦ ~ 4123 (0.5\%) ¦ ~ 2314 (0.4\%) ¦ ~ 4231 (0.1\%) ¦ 123 (0.4\%) ¦ 124 (0.8\%) ¦ ~ 423 𝕻{\SUP{66}}D (alone) ¦ 14 (0.3\%) ¦ two other readings (0.1\%)}}} ἐν τοῖς ὄχλοις· οἱ μὲν ἔλεγον ὅτι «Ἀγαθός ἐστιν,» ἄλλοι\FTNT{§}{{\FR 7:12 }{\FT{αλλοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵD [95\%] CP,HF,RP,OC ¦ 1 δε 𝕻{\SUP{75}}B,N,W [5\%] TR[NU]}}} ἔλεγον, «Οὔ, ἀλλὰ πλανᾷ τὸν ὄχλον.»

\VS{13}Οὐδεὶς μέντοι παρρησίᾳ ἐλάλει περὶ αὐτοῦ διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων.


\par }{\SH Jesus teaches in the Temple
\par }
{\PP \VS{14}Ἤδη δὲ τῆς ἑορτῆς μεσούσης, ἀνέβη ὁ
\FTNT{*}{{\FR 7:14 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,N,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB [0.5\%] NU}}} Ἰησοῦς εἰς τὸ ἱερὸν καὶ ἐδίδασκεν.

\VS{15}Καὶ ἐθαύμαζον\FTNT{†}{{\FR 7:15 }{\FT{και εθαυμαζον
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 2 ουν 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,W [2\%] NU}}} οἱ Ἰουδαῖοι λέγοντες, «Πῶς οὗτος γράμματα οἶδεν, μὴ μεμαθηκώς;»

\VS{16}Ἀπεκρίθη οὖν\FTNT{‡}{{\FR 7:16 }{\FT{ουν
{\IT{rell}} ¦ — D [20\%] TR}}} αὐτοῖς ὁ
\FTNT{§}{{\FR 7:16 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}D(N)W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — ℵB [0.5\%]}}} Ἰησοῦς καὶ εἶπεν· «Ἡ ἐμὴ διδαχὴ οὐκ ἔστιν ἐμή, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με.

\VS{17}Ἐάν τις θέλῃ τὸ θέλημα αὐτοῦ ποιεῖν, γνώσεται περὶ τῆς διδαχῆς, πότερον ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστιν ἢ ἐγὼ ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ λαλῶ.

\VS{18}Ὁ ἀφ᾿ ἑαυτοῦ λαλῶν τὴν δόξαν τὴν ἰδίαν ζητεῖ, ὁ δὲ ζητῶν τὴν δόξαν τοῦ πέμψαντος αὐτόν, οὗτος ἀληθής ἐστιν, καὶ ἀδικία ἐν αὐτῷ οὐκ ἔστιν.


\par }{\SHB Moses vs the Jews
\par }
{\PP \VS{19}»Οὐ Μωσῆς\FTNT{*}{{\FR 7:19 }{\FT{μωσης
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] CP,HF,RP,TR ¦ μωυσης 𝕻{\SUP{66}}ℵB,D,N,W [10\%] OC,NU}}} δέδωκεν ὑμῖν τὸν νόμον; Καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ποιεῖ τὸν νόμον. Τί με ζητεῖτε ἀποκτεῖναι;»

\VS{20}Ἀπεκρίθη ὁ ὄχλος καὶ εἶπεν,\FTNT{†}{{\FR 7:20 }{\FT{και ειπεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,N [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,W [1\%] NU ¦ 1 ειπον αυτω [4\%]}}} «Δαιμόνιον ἔχεις· τίς σε ζητεῖ ἀποκτεῖναι;»


\par }{\PP \VS{21}Ἀπεκρίθη\FTNT{‡}{{\FR 7:21 }{\FT{απεκριθη
{\IT{rell}} ¦ 1 ο D,N,W [20\%] TR}}} Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτοῖς· «Ἓν ἔργον ἐποίησα, καὶ πάντες θαυμάζετε.

\VS{22}Διὰ τοῦτο· Μωσῆς\FTNT{§}{{\FR 7:22 }{\FT{μωσης
{\BD{f}}{\SUP{35}} [85\%] CP,HF,RP,TR ¦ μωυσης 𝕻{\SUP{66,75}}(ℵ)B(D)N,W [15\%] OC,NU}}} δέδωκεν ὑμῖν τὴν περιτομήν (οὐχ ὅτι ἐκ τοῦ Μωσέως\FTNT{*}{{\FR 7:22 }{\FT{μωσεως
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵN [95\%] CP,HF,RP,TR ¦ μωυσεως 𝕻{\SUP{66}}B,D,W [5\%] OC,NU}}} ἐστίν, ἀλλ᾿ ἐκ τῶν πατέρων), καὶ ἐν σαββάτῳ περιτέμνετε ἄνθρωπον.

\VS{23}Εἰ περιτομὴν λαμβάνει ἄνθρωπος ἐν σαββάτῳ, ἵνα μὴ λυθῇ ὁ νόμος Μωσέως,\FTNT{†}{{\FR 7:23 }{\FT{μωσεως
{\BD{f}}{\SUP{35}} [85\%] CP,HF,RP,TR ¦ μωυσεως 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB(D)N,W [15\%] OC,NU}}} ἐμοὶ χολᾶτε ὅτι ὅλον ἄνθρωπον ὑγιῆ ἐποίησα ἐν σαββάτῳ;

\VS{24}Μὴ κρίνετε κατ᾿ ὄψιν, ἀλλὰ τὴν δικαίαν κρίσιν κρίνατε.»\FTNT{‡}{{\FR 7:24 }{\FT{κρινατε
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ κρινετε 𝕻{\SUP{66,75}}B,N [1\%] NU ¦ κρεινετε D ¦ κρινεται W}}}


\par }{\SHB Public opinion divided
\par }
{\PP \VS{25}Ἔλεγον οὖν τινες ἐκ τῶν Ἱεροσολυμιτῶν· «Οὐχ οὗτός ἐστιν ὃν ζητοῦσιν ἀποκτεῖναι;

\VS{26}Καὶ ἴδε, παρρησίᾳ λαλεῖ, καὶ οὐδὲν αὐτῷ λέγουσιν. Μήποτε ἀληθῶς ἔγνωσαν οἱ ἄρχοντες ὅτι οὗτός ἐστιν ἀληθῶς\FTNT{§}{{\FR 7:26 }{\FT{αληθως
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,N,W [10\%] CP,NU}}} ὁ Χριστός;

\VS{27}Ἀλλὰ τοῦτον οἴδαμεν πόθεν ἐστίν· ὁ δὲ Χριστὸς ὅταν ἔρχηται, οὐδεὶς γινώσκει πόθεν ἐστίν.»


\par }{\PP \VS{28}Ἔκραξεν οὖν ἐν τῷ ἱερῷ διδάσκων ὁ Ἰησοῦς καὶ λέγων· «Κἀμὲ οἴδατε, καὶ οἴδατε πόθεν εἰμί· καὶ ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλήλυθα, ἀλλ᾿ ἔστιν ἀληθινὸς ὁ πέμψας με, ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε.

\VS{29}Ἐγὼ\FTNT{*}{{\FR 7:29 }{\FT{εγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}B,W [75\%] CP,HF,RP,OC,NU ¦ 1 δε 𝕻{\SUP{66}}ℵD,N [25\%] TR}}} οἶδα αὐτὸν ὅτι παρ᾿ αὐτοῦ εἰμι, κἀκεῖνός με ἀπέστειλεν.»

\VS{30}Ἐζήτουν οὖν αὐτὸν πιάσαι, καὶ οὐδεὶς ἐπέβαλεν ἐπ᾿ αὐτὸν τὴν χεῖρα ὅτι οὔπω ἐληλύθει ἡ ὥρα αὐτοῦ.


\par }{\PP \VS{31}Πολλοὶ δὲ ἐκ τοῦ ὄχλου ἐπίστευσαν\FTNT{†}{{\FR 7:31 }{\FT{πολλοι δε εκ του οχλου επιστευσαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [93\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 345216 𝕻{\SUP{75v}}B [0.5\%] NU ¦ ~ 126345 𝕻{\SUP{66}}ℵD [0.5\%] ¦ ~ 345 ουν 6 [5\%] ¦ ~ 34516 [1\%] ¦ ~ 34 ουν 516 W ¦ ~ 345 ου 16 N}}} εἰς αὐτόν, καὶ ἔλεγον ὅτι\FTNT{‡}{{\FR 7:31 }{\FT{οτι
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,N,W [5\%] NU}}} «Ὁ Χριστὸς ὅταν ἔλθῃ, μήτι\FTNT{§}{{\FR 7:31 }{\FT{μητι
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ μη 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,W [5\%] NU}}} πλείονα σημεῖα\FTNT{*}{{\FR 7:31 }{\FT{σημεια
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,N,W [40\%] CP,NU ¦ 1 τουτων [55\%] HF,RP,OC,TR ¦ τουτων 1 [5\%]}}} ποιήσει ὧν οὗτος ἐποίησεν;»

\VS{32}Ἤκουσαν\FTNT{†}{{\FR 7:32 }{\FT{ηκουσαν
{\IT{rell}} ¦ 1 ουν N [15\%] ¦ 1 δε 𝕻{\SUP{66}}ℵD ¦ ~ και 1 [1\%]}}} οἱ Φαρισαῖοι τοῦ ὄχλου γογγύζοντος περὶ αὐτοῦ ταῦτα, καὶ ἀπέστειλαν ὑπηρέτας οἱ Φαρισαῖοι καὶ οἱ ἀρχιερεῖς\FTNT{‡}{{\FR 7:32 }{\FT{υπηρετας οι φαρισαιοι και οι αρχιερεις
{\BD{f}}{\SUP{35}} [80\%] CP,HF,RP,OC ¦ ~ 234561 [10\%] TR ¦ ~ 564231 𝕻{\SUP{75}}(B)N,W [10\%] NU ¦ ~ 126453 𝕻{\SUP{66}}D ¦ ~ τους 126453 ℵ}}} ἵνα πιάσωσιν αὐτόν.


\par }{\PP \VS{33}Εἶπεν οὖν\FTNT{§}{{\FR 7:33 }{\FT{ουν
{\IT{rell}} ¦ 1 αυτοις [5\%] TR}}} ὁ Ἰησοῦς· «Ἔτι μικρὸν χρόνον\FTNT{*}{{\FR 7:33 }{\FT{μικρον χρονον
{\BD{f}}{\SUP{35}} (D)N [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{66,75}}ℵ(B)W [2\%] NU}}} μεθ᾿ ὑμῶν εἰμι, καὶ ὑπάγω πρὸς τὸν πέμψαντά με.

\VS{34}Ζητήσετέ με καὶ οὐχ εὑρήσετε·\FTNT{†}{{\FR 7:34 }{\FT{ευρησετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵD,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 με 𝕻{\SUP{75}}B,N [0.5\%] [NU]}}} καί, ὅπου εἰμὶ ἐγὼ ὑμεῖς οὐ δύνασθε ἐλθεῖν.»

\VS{35}Εἶπον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι πρὸς ἑαυτούς· «Ποῦ οὗτος μέλλει πορεύεσθαι ὅτι ἡμεῖς οὐχ εὑρήσομεν αὐτόν; Μὴ εἰς τὴν διασπορὰν τῶν Ἑλλήνων μέλλει πορεύεσθαι καὶ διδάσκειν τοὺς Ἕλληνας;

\VS{36}Τίς ἐστιν οὗτος ὁ λόγος\FTNT{‡}{{\FR 7:36 }{\FT{ουτος ο λογος
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 231 𝕻{\SUP{66,75v}}B,D,N,W [10\%] NU}}} ὃν εἶπεν, ‹Ζητήσετέ με καὶ οὐχ εὑρήσετε·\FTNT{§}{{\FR 7:36 }{\FT{ευρησετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵD,N,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 με 𝕻{\SUP{75}}B [0.5\%] [NU]}}} καί, ὅπου εἰμὶ ἐγὼ ὑμεῖς οὐ δύνασθε ἐλθεῖν›;»


\par }{\SH The last day of the feast
\par }
{\PP \VS{37}Ἐν δὲ τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ τῇ μεγάλῃ τῆς ἑορτῆς, εἱστήκει ὁ Ἰησοῦς καὶ ἔκραξεν, λέγων· «Ἐάν τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρός με καὶ πινέτω.

\VS{38}Ὁ πιστεύων εἰς ἐμέ, καθὼς εἶπεν ἡ Γραφή, ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος ζῶντος.»

\VS{39}(Τοῦτο δὲ εἶπεν περὶ τοῦ Πνεύματος, ὃ
\FTNT{*}{{\FR 7:39 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}B [30\%] NU ¦ ου 𝕻{\SUP{66}}ℵD,N,W [70\%] CP,HF,RP,OC,TR}}} ἤμελλον\FTNT{†}{{\FR 7:39 }{\FT{ημελλον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [50\%] ¦ εμελλον 𝕻{\SUP{66,75}}B,D,N [50\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ — W}}} λαμβάνειν οἱ πιστεύοντες\FTNT{‡}{{\FR 7:39 }{\FT{πιστευοντες
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ πιστευσαντες 𝕻{\SUP{66}}B,W [0.5\%] NU}}} εἰς αὐτόν, οὔπω γὰρ ἦν Πνεῦμα Ἅγιον\FTNT{§}{{\FR 7:39 }{\FT{αγιον
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}N,W (97.1\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{75}}ℵT (1.9\%) NU ¦ 1 δεδομενον B (0.7\%) ¦ 1 επ αυτοις D (alone) ¦ four other variants (0.3\%)}}} ὅτι\FTNT{*}{{\FR 7:39 }{\FT{οτι
{\IT{rell}} ¦ 1 ο [15\%] TR}}} Ἰησοῦς οὐδέπω ἐδοξάσθη.)


\par }{\PP \VS{40}Πολλοὶ οὖν ἐκ τοῦ ὄχλου\FTNT{†}{{\FR 7:40 }{\FT{πολλοι ουν εκ του οχλου
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [97.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 3452 𝕻{\SUP{75}}ℵB,D,W [2\%] NU ¦ 1345 οι 𝕻{\SUP{66}} ¦ four other variants}}} ἀκούσαντες τὸν λόγον\FTNT{‡}{{\FR 7:40 }{\FT{τον λογον
{\BD{f}}{\SUP{35}} (53.2\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ των λογων (18.5\%) ¦ 12 αυτου (8.7\%) ¦ 12 τουτον (7.8\%) ¦ των λογων αυτου W (5.7\%) ¦ των λογων τουτων 𝕻{\SUP{75}}B,N,T (5.1\%) NU ¦ αυτου των λογων τουτων 𝕻{\SUP{66}}ℵD ¦ — (0.5\%) ¦ five further variants (0.4\%)}}} ἔλεγον, «Οὗτός ἐστιν ἀληθῶς ὁ Προφήτης.»

\VS{41}Ἄλλοι ἔλεγον, «Οὗτός ἐστιν ὁ Χριστός.» Ἄλλοι ἔλεγον·\FTNT{§}{{\FR 7:41 }{\FT{αλλοι ελεγον
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵ(D) [85\%] CP,HF,RP,OC ¦ 1 δε 2 [10\%] TR ¦ οι δε 2 𝕻{\SUP{75}}B,N,W [2\%] NU ¦ — [3\%]}}} «Μὴ γὰρ ἐκ τῆς Γαλιλαίας ὁ Χριστὸς ἔρχεται;

\VS{42}Οὐχὶ\FTNT{*}{{\FR 7:42 }{\FT{ουχι
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ(D,W) [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ουχ 𝕻{\SUP{66,75}} [0.5\%] NU ¦ ουκ B,N}}} ἡ Γραφὴ εἶπεν ὅτι ἐκ τοῦ σπέρματος Δαυίδ, καὶ ἀπὸ Βηθλεέμ, τῆς κώμης ὅπου ἦν Δαυίδ, ὁ Χριστὸς ἔρχεται;»\FTNT{†}{{\FR 7:42 }{\FT{ο χριστος ερχεται
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵ(D) (97.1\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 312 𝕻{\SUP{75}}B,T,W (0.8\%) NU ¦ 12 ερχετε N ¦ 3 (0.5\%) ¦ long omissions (1.6\%)}}}

\VS{43}Σχίσμα οὖν ἐν τῷ ὄχλῳ ἐγένετο\FTNT{‡}{{\FR 7:43 }{\FT{εν τω οχλω εγενετο
{\BD{f}}{\SUP{35}} [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 4123 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,N,W [1\%] NU ¦ ~ 4 εις τον οχλον D}}} δι᾿ αὐτόν.

\VS{44}Τινὲς δὲ ἤθελον ἐξ αὐτῶν πιάσαι αὐτόν, ἀλλ᾿ οὐδεὶς ἐπέβαλεν ἐπ᾿ αὐτὸν τὰς χεῖρας.


\par }{\SHB The operatives are empty-handed
\par }
{\PP \VS{45}Ἦλθον οὖν οἱ ὑπηρέται πρὸς τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ Φαρισαίους, καὶ εἶπον αὐτοῖς ἐκεῖνοι, «Διὰ τί οὐκ ἠγάγετε αὐτόν;»

\VS{46}Ἀπεκρίθησαν οἱ ὑπηρέται, «Οὐδέποτε οὕτως ἐλάλησεν ἄνθρωπος\FTNT{§}{{\FR 7:46 }{\FT{ουτως ελαλησεν ανθρωπος
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 132 𝕻{\SUP{66}}ℵD ¦ ~ 213 𝕻{\SUP{75}}B,N,W [1\%] NU ¦ two other readings}}} ὡς οὗτος ὁ ἄνθρωπος.»\FTNT{*}{{\FR 7:46 }{\FT{ως ουτος ο ανθρωπος
{\BD{f}}{\SUP{35}} (97.9\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 1342 (0.4\%) ¦ 1234 λαλει (0.4\%) ¦ 12 λαλει 34 𝕻{\SUP{66}}ℵ (0.2\%) ¦ 12 λαλει D (0.2\%) ¦ — 𝕻{\SUP{75}}B,T,W (1\%) NU}}}

\VS{47}Ἀπεκρίθησαν οὖν αὐτοῖς οἱ Φαρισαῖοι· «Μὴ καὶ ὑμεῖς πεπλάνησθε;

\VS{48}Μή τις ἐκ τῶν ἀρχόντων ἐπίστευσεν εἰς αὐτὸν ἢ ἐκ τῶν Φαρισαίων;

\VS{49}Ἀλλ᾿\FTNT{†}{{\FR 7:49 }{\FT{αλλ
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵN,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αλλα 𝕻{\SUP{66}}B,D [0.5\%] NU}}} ὁ ὄχλος οὗτος, ὁ μὴ γινώσκων τὸν νόμον, ἐπικατάρατοί\FTNT{‡}{{\FR 7:49 }{\FT{επικαταρατοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ επαρατοι 𝕻{\SUP{66}}ℵB,W [1\%] NU ¦ απαρατοι 𝕻{\SUP{75}}}}} εἰσιν.»


\par }{\PP \VS{50}Λέγει Νικόδημος πρὸς αὐτούς (ὁ ἐλθὼν νυκτὸς πρὸς αὐτόν,\FTNT{§}{{\FR 7:50 }{\FT{νυκτος προς αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} (89.1\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 231 D,N (8.2\%) ¦ 23 𝕻{\SUP{66,75}}B,T,W (0.7\%) NU ¦ 12 τον ιησουν (1.2\%) ¦ long omissions ℵ (0.8\%)}}}{\SUP{,}}\FTNT{*}{{\FR 7:50 }{\FT{αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} N (95.8\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 το προτερον 𝕻{\SUP{66}}(W) (2.7\%) [NU] ¦ 1 προτερον 𝕻{\SUP{75}}B,T (0.7\%) ¦ 1 το πρωτον D (0.3\%) ¦ omit clause ℵ (0.5\%)}}} εἷς ὢν ἐξ αὐτῶν),

\VS{51}«Μὴ ὁ νόμος ἡμῶν κρίνει τὸν ἄνθρωπον ἐὰν μὴ ἀκούσῃ παρ᾿ αὐτοῦ πρότερον\FTNT{†}{{\FR 7:51 }{\FT{παρ αυτου προτερον
{\BD{f}}{\SUP{35}} [85\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ πρωτον 12 𝕻{\SUP{66,75}}B,D,N,W [10\%] NU ¦ πρωτον ℵ ¦ 12 πρωτον [5\%]}}} καὶ γνῷ τί ποιεῖ;»

\VS{52}Ἀπεκρίθησαν καὶ εἶπον\FTNT{‡}{{\FR 7:52 }{\FT{ειπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ειπαν 𝕻{\SUP{66,75}}B,D,N,W [3\%] NU}}} αὐτῷ· «Μὴ καὶ σὺ ἐκ τῆς Γαλιλαίας εἶ; Ἐρεύνησον\FTNT{§}{{\FR 7:52 }{\FT{ερευνησον
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}D,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εραυνησον 𝕻{\SUP{75}}ℵB,W [0.5\%] NU}}} καὶ ἴδε, ὅτι προφήτης ἐκ τῆς Γαλιλαίας\FTNT{*}{{\FR 7:52 }{\FT{προφητης εκ της γαλιλαιας
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD,W (97.5\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 2341 𝕻{\SUP{75}}(B)N,T (2.2\%) NU ¦ ~ 234 ο 1 𝕻{\SUP{66}} ¦ two other readings (0.2\%)}}} οὐκ ἐγήγερται.»\FTNT{†}{{\FR 7:52 }{\FT{εγηγερται
{\BD{f}}{\SUP{35}} [70\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εγειρεται 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,W [10\%] NU ¦ εγειγερται [20\%] ¦ εγιρετε N}}}{\SUP{,}}\FTNT{‡}{{\FR 7:52 }{\FT{Verses 7:53-8:11 are omitted in about 15\% of the extant MSS, including all the early uncials except Codex D (Codex C has a large lacuna from 7:3–8:34, while Codex A has a larger one, 6:50–8:52). For these verses I will cite the groups posited by von Soden as used in the H-F apparatus, rather than give percentages ({\BD{M}}{\SUP{7}} becomes
{\BD{f}}{\SUP{35}}); however, Robinson’s collations have demonstrated that Soden ‘regularized’ the data rather drastically, so the H-F apparatus may in fact be rather misleading. For all that, until Robinson’s collations are fully analyzed, and the result made public, it’s the best we can do, except that I personally checked all the
{\BD{f}}{\SUP{35}} MSS (in Robinson’s collations) and guarantee that the citation of
{\BD{f}}{\SUP{35}} is correct—it represents 245 MSS in these verses. The two other large groups,
{\BD{M}}{\SUP{5}}\&{\SUP{6}}, do exist, although rather ‘fuzzier’ than Soden let on; if the lesser groups,
{\BD{M}}{\SUP{1,2,3,4}}, can actually be extracted from the mοrass of variation, they will presumably qualify as secondary developments, based on the three main groups. NU places the whole pericope within [[ ]], which means that it is regarded as a later addition.}}}

\VS{53}Καὶ ἀπῆλθεν\FTNT{§}{{\FR 7:53 }{\FT{απηλθεν
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{4pt,6}} HF,OC ¦ απηλθον
{\BD{M}}{\SUP{4pt}} ¦ επορευθη
{\BD{M}}{\SUP{3,5}} CP,RP,TR ¦ επορευθησαν
{\BD{M}}{\SUP{1,2}} D,NU}}} ἕκαστος εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ.




\par }\Chap{8}{\SH The Light of the world at work
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ἰησοῦς δὲ\FTNT{*}{{\FR 8:1 }{\FT{ιησους δε
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{1,2,3,5}} D,CP,RP,OC,TR,NU ¦ ~ και 1
{\BD{M}}{\SUP{4}} ¦ ~ και ο 1
{\BD{M}}{\SUP{6}} HF}}} ἐπορεύθη εἰς τὸ Ὄρος τῶν Ἐλαιῶν.

\VS{2}Ὄρθρου δὲ πάλιν\FTNT{†}{{\FR 8:2 }{\FT{παλιν
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{1,2,3,4,5}} D,CP,RP,OC,TR,NU ¦ 1 βαθεως
{\BD{M}}{\SUP{6}} HF}}} παρεγένετο\FTNT{‡}{{\FR 8:2 }{\FT{παρεγενετο
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{1,2,3,5}} (D)CP,RP,OC,TR,NU ¦ ηλθεν ο ιησους
{\BD{M}}{\SUP{6}} HF ¦ ηλθεν
{\BD{M}}{\SUP{4}}}}} εἰς τὸ ἱερόν, καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἤρχετο πρὸς αὐτόν·\FTNT{§}{{\FR 8:2 }{\FT{προς αυτον
{\IT{rell}} ¦ —
{\BD{M}}{\SUP{5}} RP}}} καὶ καθίσας ἐδίδασκεν αὐτούς.


\par }{\SHB A dirty deal
\par }
{\PP \VS{3}Ἄγουσιν δὲ οἱ γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι πρὸς αὐτὸν\FTNT{*}{{\FR 8:3 }{\FT{προς αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{1pt,3pt,5,6pt}} CP,HF,RP,TR ¦ —
{\BD{M}}{\SUP{1pt,2,3pt,4,6pt}} D,OC,NU}}} γυναῖκα ἐπὶ\FTNT{†}{{\FR 8:3 }{\FT{επι
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{1,2,3,4,6}} (D)CP,HF,OC,NU ¦ εν
{\BD{M}}{\SUP{5}} RP,TR}}} μοιχείᾳ κατειλημμένην·\FTNT{‡}{{\FR 8:3 }{\FT{κατειλημμενην
{\IT{rell}} ¦ καταληφθησαν
{\BD{M}}{\SUP{5}} RP}}} καὶ στήσαντες αὐτὴν ἐν\FTNT{§}{{\FR 8:3 }{\FT{εν
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{1,2,5}} D,CP,RP,OC,TR,NU ¦ 1 τω
{\BD{M}}{\SUP{3,4,6}} HF}}} μέσῳ

\VS{4}λέγουσιν\FTNT{*}{{\FR 8:4 }{\FT{λεγουσιν
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{1,2,5}} D,CP,RP,OC,TR,NU ¦ ειπον
{\BD{M}}{\SUP{3,4,6}} HF}}} αὐτῷ·\FTNT{†}{{\FR 8:4 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{1,2,3,4,6}} CP,HF,OC,TR,NU ¦ 1 πειραζοντες
{\BD{M}}{\SUP{5}} (D)RP}}} «Διδάσκαλε, ταύτην εὕρομεν\FTNT{‡}{{\FR 8:4 }{\FT{ταυτην ευρομεν
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{6}} CP,HF ¦ αυτη η γυνη κατεληφθη
{\BD{M}}{\SUP{5}} RP,TR ¦ αυτη η γυνη ειληπται
{\BD{M}}{\SUP{2,3,4}} ¦ αυτη η γυνη κατειληπται
{\BD{M}}{\SUP{1}} D,OC,NU}}} ἐπ᾿ αὐτοφώρῳ\FTNT{§}{{\FR 8:4 }{\FT{αυτοφωρω
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [40\%] HF,OC,TR,NU ¦ αυτοφορω [60\%] CP,RP (This split cuts across party lines—33\% of
{\BD{f}}{\SUP{35}} reads -φορω—and so is not diagnostic.)}}} μοιχευομένην.\FTNT{*}{{\FR 8:4 }{\FT{μοιχευομενην
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{6}} CP,HF ¦ μοιχευομενη
{\BD{M}}{\SUP{1,2,3,4,5}} D,RP,OC,TR,NU}}}

\VS{5}Ἐν δὲ\FTNT{†}{{\FR 8:5 }{\FT{εν δε
{\IT{rell}} ¦ ~ και 1 OC}}} τῷ νόμῳ ἡμῶν Μωσῆς\FTNT{‡}{{\FR 8:5 }{\FT{ημων μωσης
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{2,3pt,6}} CP,HF ¦ 1 μωυσης OC ¦ ~ 2 ημιν
{\BD{M}}{\SUP{1pt,5}} RP,TR ¦ ημιν 2
{\BD{M}}{\SUP{3pt,4}} NU ¦ 1 (D)}}} ἐνετείλατο τὰς τοιαύτας λιθοβολεῖσθαι.\FTNT{§}{{\FR 8:5 }{\FT{λιθοβολεισθαι
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{1pt,5}} CP,RP,TR ¦ λιθαζειν
{\BD{M}}{\SUP{1pt,2,3,4,6}} D,HF,OC,NU}}} Σὺ οὖν τί λέγεις;»\FTNT{*}{{\FR 8:5 }{\FT{λεγεις
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{1pt,5,6pt}} CP,RP,OC,TR,NU ¦ 1 περι αυτης
{\BD{M}}{\SUP{1pt,2,3,4,6pt}} D,HF}}}

\VS{6}Τοῦτο δὲ ἔλεγον\FTNT{†}{{\FR 8:6 }{\FT{ελεγον
{\IT{rell}} ¦ ειπον OC}}} πειράζοντες\FTNT{‡}{{\FR 8:6 }{\FT{πειραζοντες
{\IT{rell}} ¦ εκπειραζοντες OC}}} αὐτόν, ἵνα ἔχωσιν\FTNT{§}{{\FR 8:6 }{\FT{εχωσιν
{\IT{rell}} ¦ σχωσιν OC}}} κατηγορίαν κατ᾿\FTNT{*}{{\FR 8:6 }{\FT{κατηγοριαν κατ
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{2,3,4,6}} CP,HF,OC ¦ κατηγορειν
{\BD{M}}{\SUP{1,5}} RP,TR,NU ¦ — D}}} αὐτοῦ.

\par }{\PP Ὁ δὲ Ἰησοῦς κάτω κύψας, τῷ δακτύλῳ ἔγραφεν\FTNT{†}{{\FR 8:6 }{\FT{εγραφεν
{\IT{rell}} ¦ κατεγραφεν
{\BD{M}}{\SUP{2pt}} D,NU}}} εἰς τὴν γῆν, μὴ προσποιούμενος.\FTNT{‡}{{\FR 8:6 }{\FT{μη προσποιουμενος
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{1pt,5,6pt}} CP,RP ¦ —
{\BD{M}}{\SUP{1pt,2,3,4,6pt}} D,HF,OC,TR,NU}}}

\VS{7}Ὡς δὲ ἐπέμενον ἐρωτῶντες\FTNT{§}{{\FR 8:7 }{\FT{ερωτωντες
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{1,2pt,3,4,5}} D,CP,RP,OC,TR,NU ¦ επερωτωντες
{\BD{M}}{\SUP{2pt,6}} HF}}} αὐτόν, ἀνακύψας\FTNT{*}{{\FR 8:7 }{\FT{ανακυψας
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{1pt,5}} CP,RP,TR ¦ ανεκυψεν και
{\BD{M}}{\SUP{2,3,4}} D,OC,NU ¦ αναβλεψας
{\BD{M}}{\SUP{6}} HF}}} εἶπεν πρὸς αὐτούς,\FTNT{†}{{\FR 8:7 }{\FT{προς αυτους
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{5}} CP,RP,TR ¦ αυτοις
{\BD{M}}{\SUP{1,2,3,4,6}} D,HF,OC,NU}}} «Ὁ ἀναμάρτητος ὑμῶν πρῶτος\FTNT{‡}{{\FR 8:7 }{\FT{πρωτος
{\IT{rell}} ¦ πρωτον
{\BD{M}}{\SUP{5pt}} RP}}} τὸν λίθον ἐπ᾿ αὐτῇ βαλέτω.»\FTNT{§}{{\FR 8:7 }{\FT{τον λιθον επ αυτη βαλετω
{\BD{f}}{\SUP{35}} CP,TR ¦ ~ 3 αυτην 125
{\BD{M}}{\SUP{5}} RP ¦ ~ 253 αυτην
{\BD{M}}{\SUP{6}} HF ¦ ~ 3 αυτην 52
{\BD{M}}{\SUP{1pt,2pt,4}} D,NU ¦ ~ 34512
{\BD{M}}{\SUP{2pt,3}} ¦ ~ 34125
{\BD{M}}{\SUP{1pt}} ¦ ~ 523 αυτην OC (The reading of OC is found in 90 MSS and 270 lectionaries, as collated by Robinson—it dominates the lectionaries.)}}}

\VS{8}Καὶ πάλιν κάτω κύψας\FTNT{*}{{\FR 8:8 }{\FT{κατω κυψας
{\IT{rell}} ¦ κατακυψας D,NU}}} ἔγραφεν εἰς τὴν γῆν.

\VS{9}Οἱ δὲ ἀκούσαντες, καὶ ὑπὸ τῆς συνειδήσεως ἐλεγχόμενοι,\FTNT{†}{{\FR 8:9 }{\FT{και υπο της συνειδησεως ελεγχομενοι
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{5,6pt}} CP,RP,TR ¦ —
{\BD{M}}{\SUP{1,2,3,6pt}} (D)HF,OC,NU ¦ 1 ({\BD{M}}{\SUP{4}})}}} ἐξήρχοντο εἷς καθ᾿ εἷς,\FTNT{‡}{{\FR 8:9 }{\FT{καθ᾿ εἱς
{\IT{rell}} ¦ καθέις
{\BD{f}}{\SUP{35}} CP (I include this information for the record and so as not to lose sight of it, but since the
{\IT{theta}} indicates the presence of aspiration (rough breathing) there is no ambiguity. I stay with the conventional pointing.)}}} ἀρξάμενοι ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων ἕως τῶν ἐσχάτων.\FTNT{§}{{\FR 8:9 }{\FT{εως των εσχατων
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{1pt,2,3,4,6}} CP,HF,TR ¦ —
{\BD{M}}{\SUP{1pt,5}} RP,OC,NU ¦ D is wild}}} Καὶ κατελείφθη μόνος ὁ Ἰησοῦς,\FTNT{*}{{\FR 8:9 }{\FT{μονος ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{2,5,6pt}} CP,HF,RP,TR ¦ ~ 231
{\BD{M}}{\SUP{1pt,6pt}} ¦ 23
{\BD{M}}{\SUP{3,4}} OC ¦ 1 D,NU}}} καὶ ἡ γυνὴ ἐν μέσῳ οὖσα.\FTNT{†}{{\FR 8:9 }{\FT{ουσα
{\IT{rell}} ¦ εστωσα
{\BD{M}}{\SUP{1pt}} TR}}}


\par }{\PP \VS{10}Ἀνακύψας δὲ ὁ Ἰησοῦς καὶ μηδένα θεασάμενος πλὴν τῆς γυναικὸς\FTNT{‡}{{\FR 8:10 }{\FT{και μηδενα θεασαμενος πλην της γυναικος
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{5}} CP,RP,TR ¦ ειδεν αυτην και
{\BD{M}}{\SUP{3,4,6}} HF ¦ —
{\BD{M}}{\SUP{1,2}} D,OC,NU}}} εἶπεν αὐτῇ·\FTNT{§}{{\FR 8:10 }{\FT{αυτη
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{5}} CP,RP ¦ γυναι
{\BD{M}}{\SUP{3pt,6}} HF ¦ 1 γυναι
{\BD{M}}{\SUP{1pt,2,3pt,4}} OC,NU ¦ 1 η γυνη TR ¦ D is wild}}} «Ποῦ εἰσιν ἐκεῖνοι οἱ κατήγοροί σου;\FTNT{*}{{\FR 8:10 }{\FT{εκεινοι οι κατηγροι σου
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{5,6pt}} CP,RP,TR ¦ 234
{\BD{M}}{\SUP{1,2pt,3,4,6pt}} HF ¦ —
{\BD{M}}{\SUP{2pt}} D,OC,NU}}} Οὐδείς σε κατέκρινεν;»

\VS{11}Ἡ δὲ εἶπεν, «Οὐδείς, Κύριε.» Εἶπεν δὲ αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς,\FTNT{†}{{\FR 8:11 }{\FT{ειπεν δε αυτη ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{1pt,6}} CP,HF,TR ¦ 1245
{\BD{M}}{\SUP{2,5}} RP,OC,NU ¦ ~ 42513
{\BD{M}}{\SUP{3,4}} ¦ ~ 421 D}}} «Οὐδὲ ἐγώ σε κατακρίνω·\FTNT{‡}{{\FR 8:11 }{\FT{κατακρινω
{\IT{rell}} ¦ κρινω
{\BD{M}}{\SUP{5}} RP}}} πορεύου, καὶ ἀπὸ τοῦ νῦν\FTNT{§}{{\FR 8:11 }{\FT{και απο του νυν
{\BD{f}}{\SUP{35}}
{\BD{M}}{\SUP{1,2,3,6}} CP,HF,OC[NU] ¦ 1
{\BD{M}}{\SUP{4pt,5}} RP,TR ¦ —
{\BD{M}}{\SUP{4pt}} ¦ 234 D}}} μηκέτι ἁμάρτανε.»\FTNT{*}{{\FR 8:11 }{\FT{7:53-8:11
{\BD{f}}{\SUP{35}} D (85\%) CP,HF,RP«OC»TR[[NU]] ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,N,T,W (15\%)}}}


\par }{\SHB Jesus dialogs with the Pharisees
\par }
{\PP \VS{12}Πάλιν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς ἐλάλησεν\FTNT{†}{{\FR 8:12 }{\FT{αυτοις ο ιησους ελαλησεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [87\%] CP,HF,RP,OC ¦ ~ 2314 [5\%] TR ¦ ~ 1423 𝕻{\SUP{66}}ℵ(W) [5\%] NU ¦ ~ 143 𝕻{\SUP{75v}}B ¦ ~ 4123 D [2\%] ¦ ~ 2341 [1\%] ¦ 12341 N}}} λέγων· «Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Ὁ ἀκολουθῶν ἐμοὶ οὐ μὴ περιπατήσῃ\FTNT{‡}{{\FR 8:12 }{\FT{περιπατηση
{\IT{rell}} ¦ περιπατησει D [30\%] TR}}} ἐν τῇ σκοτίᾳ, ἀλλ᾿ ἕξει τὸ φῶς τῆς ζωῆς.»

\VS{13}Εἶπον οὖν αὐτῷ οἱ Φαρισαῖοι, «Σὺ περὶ σεαυτοῦ μαρτυρεῖς· ἡ μαρτυρία σου οὐκ ἔστιν ἀληθής.»

\VS{14}Ἀπεκρίθη Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτοῖς· «Κἂν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἀληθής ἐστιν ἡ μαρτυρία μου, ὅτι οἶδα πόθεν ἦλθον καὶ ποῦ ὑπάγω· ὑμεῖς δὲ οὐκ οἴδατε πόθεν ἔρχομαι ἢ
\FTNT{§}{{\FR 8:14 }{\FT{η
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{39,66,75c}}B,D(N)T [40\%] CP,OC,NU ¦ και 𝕻{\SUP{75}}ℵW [50\%] HF,RP,TR ¦ omit whole clause [10\%]}}} ποῦ ὑπάγω.

\VS{15}Ὑμεῖς κατὰ τὴν σάρκα κρίνετε· ἐγὼ οὐ κρίνω οὐδένα.

\VS{16}Καὶ ἐὰν κρίνω δὲ ἐγώ, ἡ κρίσις ἡ ἐμὴ ἀληθής\FTNT{*}{{\FR 8:16 }{\FT{αληθης
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵN (97.6\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ αληθινη 𝕻{\SUP{75}}B,D,T,W (1\%) NU ¦ αληθεια (0.2\%) ¦ δικαια (1\%) ¦ various omissions (0.3\%) [homoioteleuton]}}} ἐστιν· ὅτι μόνος οὐκ εἰμί, ἀλλ᾿ ἐγὼ καὶ ὁ πέμψας με Πατήρ.

\VS{17}Καὶ ἐν τῷ νόμῳ δὲ τῷ ὑμετέρῳ γέγραπται ὅτι δύο ἀνθρώπων ἡ μαρτυρία ἀληθής ἐστιν·

\VS{18}Ἐγώ εἰμι ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμαυτοῦ, καὶ μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ ὁ πέμψας με Πατήρ.»

\VS{19}Ἔλεγον οὖν αὐτῷ, «Ποῦ ἐστιν ὁ Πατήρ σου;» Ἀπεκρίθη\FTNT{†}{{\FR 8:19 }{\FT{απεκριθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}B,D [85\%] HF,RP,OC,NU ¦ 1 ο ℵN,W [15\%] CP,TR}}} Ἰησοῦς· «Οὔτε ἐμὲ οἴδατε οὔτε τὸν Πατέρα μου. Εἰ ἐμὲ ᾔδειτε, καὶ τὸν Πατέρα μου ᾔδειτε ἄν.»\FTNT{‡}{{\FR 8:19 }{\FT{ηδειτε αν
{\BD{f}}{\SUP{35}} (ℵ) [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{39v,66,75}}B(N)W [2\%] NU ¦ 1 D}}}

\VS{20}Ταῦτα τὰ ῥήματα ἐλάλησεν ὁ Ἰησοῦς\FTNT{§}{{\FR 8:20 }{\FT{ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} (N) [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,W [3\%] NU}}} ἐν τῷ γαζοφυλακίῳ, διδάσκων ἐν τῷ ἱερῷ· καὶ οὐδεὶς ἐπίασεν αὐτόν, ὅτι οὔπω ἐληλύθει ἡ ὥρα αὐτοῦ.


\par }{\SHB “You will die in your sins”
\par }
{\PP \VS{21}Εἶπεν οὖν πάλιν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς·\FTNT{*}{{\FR 8:21 }{\FT{ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} N (98\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{39,66,75}}ℵB,D,T,W (1.7\%) NU ¦ omit clause (0.3\%)}}} «Ἐγὼ ὑπάγω, καὶ ζητήσετέ με, καὶ ἐν τῇ ἁμαρτίᾳ ὑμῶν ἀποθανεῖσθε. Ὅπου ἐγὼ ὑπάγω ὑμεῖς οὐ δύνασθε ἐλθεῖν.»

\VS{22}Ἔλεγον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι, «Μήτι ἀποκτενεῖ ἑαυτόν, ὅτι λέγει, ‹Ὅπου ἐγὼ ὑπάγω ὑμεῖς οὐ δύνασθε ἐλθεῖν›;»

\VS{23}Καὶ εἶπεν\FTNT{†}{{\FR 8:23 }{\FT{και ειπεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ελεγεν 𝕻{\SUP{75}}B,D,N,W [3\%] NU ¦ ελεγεν ουν 𝕻{\SUP{66}}ℵ}}} αὐτοῖς· «Ὑμεῖς ἐκ τῶν κάτω ἐστέ· ἐγὼ ἐκ τῶν ἄνω εἰμί. Ὑμεῖς ἐκ τοῦ κόσμου τούτου\FTNT{‡}{{\FR 8:23 }{\FT{του κοσμου τουτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD,N (95.8\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 312 𝕻{\SUP{66,75}}B,T,W (0.7\%) NU ¦ 12 (2\%) ¦ various long omissions (1.5\%) [homoioteleuton]}}} ἐστέ· ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου.

\VS{24}Εἶπον οὖν ὑμῖν ὅτι ἀποθανεῖσθε ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν· ἐὰν γὰρ μὴ πιστεύσητε ὅτι ἐγώ εἰμι, ἀποθανεῖσθε ἐν ταῖς ἁμαρτίαις ὑμῶν.»

\VS{25}Ἔλεγον οὖν αὐτῷ, «Σὺ τίς εἶ;» Καὶ εἶπεν\FTNT{§}{{\FR 8:25 }{\FT{και ειπεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 2 𝕻{\SUP{66,75}}B,W [9.5\%] NU ¦ ~ 2 ουν ℵD [0.5\%]}}} αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· «Τὴν ἀρχὴν ὅ τι καὶ λαλῶ ὑμῖν.

\VS{26}Πολλὰ ἔχω περὶ ὑμῶν λαλεῖν καὶ κρίνειν, ἀλλ᾿ ὁ πέμψας με ἀληθής ἐστιν, κἀγὼ ἃ ἤκουσα παρ᾿ αὐτοῦ—ταῦτα λέγω\FTNT{*}{{\FR 8:26 }{\FT{λεγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [80\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ λαλω 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,N,W [20\%] NU}}} εἰς τὸν κόσμον.»

\VS{27}Οὐκ ἔγνωσαν ὅτι τὸν Πατέρα αὐτοῖς ἔλεγεν.

\VS{28}Εἶπεν οὖν αὐτοῖς\FTNT{†}{{\FR 8:28 }{\FT{αυτοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}N (97\%) CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{66}}B,T,W (0.8\%) ¦ 1 παλιν (ℵ)D (0.9\%) ¦ παλιν 1 (1\%) ¦ long omissions (0.2\%)}}} ὁ Ἰησοῦς· «Ὅταν ὑψώσητε τὸν Υἱὸν τοῦ Ἀνθρώπου, τότε γνώσεσθε ὅτι ἐγώ εἰμι καὶ ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ ποιῶ οὐδέν, ἀλλὰ καθὼς ἐδίδαξέν με ὁ Πατήρ μου,\FTNT{‡}{{\FR 8:28 }{\FT{μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} B [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵD,N,W [2\%] NU}}} ταῦτα λαλῶ.

\VS{29}Καὶ ὁ πέμψας με μετ᾿ ἐμοῦ ἐστιν. Οὐκ ἀφῆκέν με μόνον ὁ Πατήρ,\FTNT{§}{{\FR 8:29 }{\FT{ο πατηρ
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,W [4\%] NU}}} ὅτι ἐγὼ τὰ ἀρεστὰ αὐτῷ ποιῶ πάντοτε.»


\par }{\SHB “The Truth will make you free”
\par }
{\PP \VS{30}Ταῦτα αὐτοῦ λαλοῦντος, πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν.

\VS{31}Ἔλεγεν οὖν ὁ Ἰησοῦς πρὸς τοὺς πεπιστευκότας αὐτῷ Ἰουδαίους· «Ἐὰν ὑμεῖς μείνητε ἐν τῷ λόγῳ τῷ ἐμῷ, ἀληθῶς μαθηταί μού ἐστε·

\VS{32}καὶ γνώσεσθε τὴν Ἀλήθειαν, καὶ ἡ Ἀλήθεια ἐλευθερώσει ὑμᾶς.»

\VS{33}Ἀπεκρίθησαν καὶ εἶπον\FTNT{*}{{\FR 8:33 }{\FT{και ειπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} [30\%] ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,N,W [70\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU}}} αὐτῷ·\FTNT{†}{{\FR 8:33 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ προς αυτον 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB(D)W [1\%] NU ¦ 1 οι ιουδαιοι N}}} «Σπέρμα Ἁβραάμ\FTNT{‡}{{\FR 8:33 }{\FT{ἁβρααμ
{\BD{f}}{\SUP{35}} [50\%] ¦ ἀβρααμ
{\IT{rell}}}}} ἐσμεν καὶ οὐδενὶ δεδουλεύκαμεν πώποτε. Πῶς σὺ λέγεις ὅτι ‹Ἐλεύθεροι γενήσεσθε›;»

\VS{34}Ἀπεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· «Ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν δοῦλός ἐστιν τῆς ἁμαρτίας.

\VS{35}Ὁ δὲ δοῦλος οὐ μένει ἐν τῇ οἰκίᾳ εἰς τὸν αἰῶνα· ὁ υἱὸς μένει εἰς τὸν αἰῶνα.

\VS{36}Ἐὰν οὖν ὁ Υἱὸς ὑμᾶς ἐλευθερώσῃ, ὄντως ἐλεύθεροι ἔσεσθε.

\VS{37}Οἶδα ὅτι σπέρμα Ἁβραάμ ἐστε, ἀλλὰ ζητεῖτέ με ἀποκτεῖναι ὅτι ὁ λόγος ὁ ἐμὸς οὐ χωρεῖ ἐν ὑμῖν.

\VS{38}Ἐγὼ ὃ
\FTNT{§}{{\FR 8:38 }{\FT{εγω ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} (92.7\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ α 1 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,W (0.6\%) NU ¦ 1 α D,N (4.8\%) ¦ 1 (1.4\%) ¦ 1 οσα (0.1\%) ¦ various omissions (0.4\%) [homoioteleuton]}}} ἑώρακα παρὰ τῷ Πατρί μου,\FTNT{*}{{\FR 8:38 }{\FT{μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ(D)N (97.8\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}B,C(W) (1.1\%) NU ¦ three other variants (0.2\%) ¦ various long omissions (0.9\%) [homoioteleuton]}}} λαλῶ, καὶ ὑμεῖς οὖν ὃ
\FTNT{†}{{\FR 8:38 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ α 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,N,W [10\%] NU}}} ἑωράκατε\FTNT{‡}{{\FR 8:38 }{\FT{εωρακατε
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵD,N (86.8\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ηκουσατε 𝕻{\SUP{75}}B,C,W (10\%) NU ¦ εορακατε (2.4\%) ¦ three other variants (0.2\%) ¦ long omissions (0.7\%) [homoioteleuton]}}} παρὰ τῷ πατρὶ\FTNT{§}{{\FR 8:38 }{\FT{τω πατρι
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,N (89.5\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ του πατρος 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,W (9.8\%) NU ¦ long omissions (0.7\%) [homoioteleuton]}}} ὑμῶν\FTNT{*}{{\FR 8:38 }{\FT{υμων
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC(D)N (98.2\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ημων (0.4\%) ¦ μου (0.2\%) ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}B,W (0.6\%) NU ¦ long omissions (0.7\%) [homoioteleuton]}}} ποιεῖτε.»


\par }{\SHB “Your father is the devil”
\par }
{\PP \VS{39}Ἀπεκρίθησαν καὶ εἶπον\FTNT{†}{{\FR 8:39 }{\FT{ειπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ειπαν 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,N [1\%] NU}}} αὐτῷ, «Ὁ πατὴρ ἡμῶν Ἁβραάμ ἐστιν.» Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· «Εἰ τέκνα τοῦ Ἁβραὰμ ἦτε,\FTNT{‡}{{\FR 8:39 }{\FT{ητε
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εστε 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D [1\%] NU}}} τὰ ἔργα τοῦ Ἁβραὰμ ἐποιεῖτε·\FTNT{§}{{\FR 8:39 }{\FT{εποιειτε
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}ℵD,W [50\%] CP,HF,RP,OC,NU ¦ 1 αν C,N [50\%] TR ¦ ποιειτε 𝕻{\SUP{66}}B [0.5\%]}}}

\VS{40}νῦν δὲ ζητεῖτέ με ἀποκτεῖναι, ἄνθρωπον ὃς τὴν ἀλήθειαν ὑμῖν λελάληκα ἣν ἤκουσα παρὰ τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο Ἁβραὰμ οὐκ ἐποίησεν.

\VS{41}Ὑμεῖς ποιεῖτε τὰ ἔργα τοῦ πατρὸς ὑμῶν.» Εἶπον οὖν\FTNT{*}{{\FR 8:41 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}C,D,N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — ℵB,W [1\%]}}} αὐτῷ, «Ἡμεῖς ἐκ πορνείας οὐ γεγεννήμεθα· ἕνα Πατέρα ἔχομεν—τὸν Θεόν.»

\VS{42}Εἶπεν οὖν\FTNT{†}{{\FR 8:42 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD [70\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}B,C,N,W [30\%] NU}}} αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· «Εἰ ὁ Θεὸς Πατὴρ ὑμῶν ἦν, ἠγαπᾶτε ἂν ἐμέ, ἐγὼ γὰρ ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐξῆλθον καὶ ἥκω· οὐδὲ γὰρ ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ ἐλήλυθα, ἀλλ᾿ ἐκεῖνός με ἀπέστειλεν.

\VS{43}Διὰ τί τὴν λαλιὰν τὴν ἐμὴν οὐ γινώσκετε;—ὅτι οὐ δύνασθε ἀκούειν τὸν λόγον τὸν ἐμόν.

\VS{44}Ὑμεῖς ἐκ τοῦ\FTNT{‡}{{\FR 8:44 }{\FT{του
{\IT{rell}} ¦ — [20\%] TR}}} πατρὸς τοῦ διαβόλου ἐστέ, καὶ τὰς ἐπιθυμίας τοῦ πατρὸς ὑμῶν θέλετε ποιεῖν. Ἐκεῖνος ἀνθρωποκτόνος ἦν ἀπ᾿ ἀρχῆς καὶ ἐν τῇ ἀληθείᾳ οὐχ\FTNT{§}{{\FR 8:44 }{\FT{ουχ
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}C [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ουκ 𝕻{\SUP{66}}ℵB(D)N,W [10\%] NU [In consequence, NU has the Imperfect of the verb, rather than the Perfect, and this choice is reflected in many translations.]}}} ἕστηκεν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἀλήθεια ἐν αὐτῷ. Ὅταν λαλῇ\FTNT{*}{{\FR 8:44 }{\FT{λαλη
{\IT{rell}} ¦ λαλει N [20\%]}}} τὸ ψεῦδος, ἐκ τῶν ἰδίων λαλεῖ, ὅτι ψεύστης ἐστὶν καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ.

\VS{45}Ἐγὼ δὲ ὅτι τὴν ἀλήθειαν λέγω, οὐ πιστεύετέ μοι.

\VS{46}Τίς ἐξ ὑμῶν ἐλέγχει με περὶ ἁμαρτίας; Εἰ δὲ\FTNT{†}{{\FR 8:46 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,N,W [5\%] NU ¦ D omits verse 46}}} ἀλήθειαν λέγω, διὰ τί ὑμεῖς οὐ πιστεύετέ μοι;

\VS{47}Ὁ ὢν ἐκ τοῦ Θεοῦ τὰ ῥήματα τοῦ Θεοῦ ἀκούει· διὰ τοῦτο ὑμεῖς οὐκ ἀκούετε, ὅτι ἐκ τοῦ Θεοῦ οὐκ ἐστέ.»


\par }{\PP \VS{48}Ἀπεκρίθησαν οὖν\FTNT{‡}{{\FR 8:48 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,N,W [5\%] NU}}} οἱ Ἰουδαῖοι καὶ εἶπον αὐτῷ, «Οὐ καλῶς λέγομεν ἡμεῖς ὅτι Σαμαρείτης\FTNT{§}{{\FR 8:48 }{\FT{σαμαρειτης
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}B,C,D [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ σαμαριτης 𝕻{\SUP{66}}ℵN,W [1\%] NU}}} εἶ σὺ καὶ δαιμόνιον ἔχεις;»

\VS{49}Ἀπεκρίθη Ἰησοῦς· «Ἐγὼ δαιμόνιον οὐκ ἔχω· ἀλλὰ τιμῶ τὸν Πατέρα μου, καὶ ὑμεῖς ἀτιμάζετέ με.

\VS{50}Ἐγὼ δὲ οὐ ζητῶ τὴν δόξαν μου· ἔστιν ὁ ζητῶν καὶ κρίνων.

\VS{51}Ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐάν τις τὸν λόγον τὸν ἐμὸν\FTNT{*}{{\FR 8:51 }{\FT{τον λογον τον εμον
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 142 𝕻{\SUP{75}}ℵB,C,D,W [1\%] NU}}} τηρήσῃ θάνατον οὐ μὴ θεωρήσῃ, εἰς τὸν αἰῶνα.»


\par }{\SHB “Before Abraham was, I AM”
\par }
{\PP \VS{52}Εἶπον οὖν\FTNT{†}{{\FR 8:52 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}D,N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB,C,W [1\%]}}} αὐτῷ οἱ Ἰουδαῖοι· «Νῦν ἐγνώκαμεν ὅτι δαιμόνιον ἔχεις. Ἁβραὰμ ἀπέθανεν καὶ οἱ προφῆται, καὶ σὺ λέγεις, ‹Ἐάν τις τὸν λόγον μου τηρήσῃ οὐ μὴ γεύσηται θανάτου\FTNT{‡}{{\FR 8:52 }{\FT{ου μη γευσηται (γευσητε [5\%]) θανατου
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}A,C,D,N,W [85\%] CP,HF,RP,OC,NU ¦ 12 γευσεται 4 [15\%] TR ¦ 123 ℵ ¦ ~ θανατον 12 θεωρηση B}}} εἰς τὸν αἰῶνα.›

\VS{53}Μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἁβραάμ, ὅστις ἀπέθανεν; Καὶ οἱ προφῆται ἀπέθανον. Τίνα σεαυτὸν σὺ\FTNT{§}{{\FR 8:53 }{\FT{συ
{\BD{f}}{\SUP{35}} [75\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C,D,N,W [25\%] NU}}} ποιεῖς;»

\VS{54}Ἀπεκρίθη Ἰησοῦς· «Ἐὰν ἐγὼ δοξάζω\FTNT{*}{{\FR 8:54 }{\FT{δοξαζω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,N [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ δοξασω 𝕻{\SUP{75}}ℵB,C,D,W [5\%] NU}}} ἐμαυτόν, ἡ δόξα μου οὐδέν ἐστιν. Ἔστιν ὁ Πατήρ μου ὁ δοξάζων με, ὃν ὑμεῖς λέγετε ὅτι ‹Θεὸς ἡμῶν\FTNT{†}{{\FR 8:54 }{\FT{ημων
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}A,C,N,W [70\%] HF,RP,NU ¦ υμων ℵB,D [30\%] CP,OC,TR}}} ἐστιν.›

\VS{55}Καὶ οὐκ ἐγνώκατε αὐτόν, ἐγὼ δὲ οἶδα αὐτόν. Καὶ ἐὰν\FTNT{‡}{{\FR 8:55 }{\FT{και εαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,C,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ καν 𝕻{\SUP{75}}ℵB,D,W [0.5\%] NU}}} εἴπω ὅτι οὐκ οἶδα αὐτόν, ἔσομαι ὅμοιος ὑμῶν,\FTNT{§}{{\FR 8:55 }{\FT{ομοιος υμων
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,N (93.3\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ομοιως 2 (1.5\%) ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{66}} (0.8\%) ¦ 1 υμιν 𝕻{\SUP{75}}A,B(D)W (3.5\%) NU ¦ three other variants (0.2\%) ¦ long omissions (0.6\%) [homoioteleuton]}}} ψεύστης, ἀλλ᾿ οἶδα αὐτὸν καὶ τὸν λόγον αὐτοῦ τηρῶ.

\VS{56}Ἁβραὰμ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἠγαλλιάσατο ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τὴν ἐμήν· καί, εἶδεν καὶ ἐχάρη.»


\par }{\PP \VS{57}Εἶπον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι πρὸς αὐτόν, «Πεντήκοντα ἔτη οὔπω ἔχεις, καὶ Ἁβραὰμ ἑώρακας;»

\VS{58}Εἶπεν\FTNT{*}{{\FR 8:58 }{\FT{ειπεν
{\IT{rell}} ¦ 1 ουν D,N [20\%]}}} αὐτοῖς ὁ
\FTNT{†}{{\FR 8:58 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,D,N,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{75}}B,C [0.5\%] NU}}} Ἰησοῦς, «Ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, πρὶν Ἁβραὰμ γενέσθαι, ἐγώ εἰμι.»

\VS{59}Ἦραν οὖν λίθους ἵνα βάλωσιν ἐπ᾿ αὐτόν· Ἰησοῦς δὲ ἐκρύβη καὶ ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ ἱεροῦ, διελθὼν διὰ μέσου αὐτῶν· καὶ παρῆγεν οὕτως.\FTNT{‡}{{\FR 8:59 }{\FT{(+και N 3\%) διελθων (−δ. 1\%) δια μεσου αυτων (+επορευετο C,N 2.4\%) και (−κ. 1.3\%) παρηγεν ουτως (−ο. 1\%)
{\BD{f}}{\SUP{35}} A(C)(N) (99\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,W (1\%) NU}}}




\par }\Chap{9}{\SH The man born blind
\par }
{\PP \VerseOne{1}Καὶ παράγων εἶδεν ἄνθρωπον τυφλὸν ἐκ γενετῆς.\FTNT{*}{{\FR 9:1 }{\FT{γενετης
{\IT{rell}} ¦ γεννετης [5\%] ¦ γεννητης [15\%] ¦ γενητης N [5\%] ¦ γεννητοις [10\%]}}}

\VS{2}Καὶ ἠρώτησαν αὐτὸν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ λέγοντες, «Ῥαββί, τίς ἥμαρτεν, οὗτος ἢ οἱ γονεῖς αὐτοῦ, ἵνα τυφλὸς γεννηθῇ;»

\VS{3}Ἀπεκρίθη\FTNT{†}{{\FR 9:3 }{\FT{απεκριθη
{\IT{rell}} ¦ 1 ο D,N [15\%] TR}}} Ἰησοῦς· «Οὔτε οὗτος ἥμαρτεν οὔτε οἱ γονεῖς αὐτοῦ, ἀλλ᾿ ἵνα φανερωθῇ τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ ἐν αὐτῷ.

\VS{4}Ἐμὲ\FTNT{‡}{{\FR 9:4 }{\FT{εμε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,N (99.3\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ημας 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB(D)(W) (0.5\%) NU ¦ long omission (0.2\%) [homoioteleuton]}}} δεῖ ἐργάζεσθαι τὰ ἔργα τοῦ πέμψαντός με ἕως ἡμέρα ἐστίν· ἔρχεται νὺξ ὅτε οὐδεὶς δύναται ἐργάζεσθαι.

\VS{5}Ὅταν ἐν τῷ κόσμῳ ᾦ, φῶς εἰμι τοῦ κόσμου.»


\par }{\SHB The man is healed
\par }
{\PP \VS{6}Ταῦτα εἰπών, ἔπτυσεν χαμαὶ καὶ ἐποίησεν πηλὸν ἐκ τοῦ πτύσματος, καὶ ἐπέχρισεν\FTNT{§}{{\FR 9:6 }{\FT{επεχρισεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 αυτου 𝕻{\SUP{66(75)}}ℵ(A)(D)N [2\%] NU ¦ επεθηκεν C [1\%] ¦ επεθηκεν αυτου B}}} τὸν πηλὸν ἐπὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ τυφλοῦ.\FTNT{*}{{\FR 9:6 }{\FT{του τυφλου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB [2\%] NU ¦ αυτου D,N}}}

\VS{7}Καὶ εἶπεν αὐτῷ, «Ὕπαγε, νίψαι εἰς τὴν κολυμβήθραν τοῦ Σιλωάμ» (ὃ ἑρμηνεύεται, Ἀπεσταλμένος). Ἀπῆλθεν οὖν καὶ ἐνίψατο, καὶ ἦλθεν βλέπων.


\par }{\PP \VS{8}Οἱ οὖν γείτονες καὶ οἱ θεωροῦντες αὐτὸν τὸ πρότερον ὅτι τυφλὸς\FTNT{†}{{\FR 9:8 }{\FT{τυφλος
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ προσαιτης 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C,D,N,W [10\%] NU}}} ἦν ἔλεγον, «Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ καθήμενος καὶ προσαιτῶν;»

\VS{9}Ἄλλοι ἔλεγον ὅτι «Οὗτός ἐστιν»· ἄλλοι δὲ ὅτι\FTNT{‡}{{\FR 9:9 }{\FT{δε οτι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ℵ [1\%] ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}B,C,W [1\%] NU ¦ 2 N}}} «Ὅμοιος\FTNT{§}{{\FR 9:9 }{\FT{ομοιος
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,N [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ελεγον ουχι αλλα 1 𝕻{\SUP{66}}ℵC,W [0.5\%] NU ¦ ελεγον ουχι αλλ 1 𝕻{\SUP{75}}B [0.5\%] ¦ ουχι αλλ 1 [1\%]}}} αὐτῷ ἐστιν.» Ἐκεῖνος ἔλεγεν ὅτι «Ἐγώ εἰμι.»


\par }{\PP \VS{10}Ἔλεγον οὖν αὐτῷ, «Πῶς\FTNT{*}{{\FR 9:10 }{\FT{πως
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}A,B,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ουν 𝕻{\SUP{66}}ℵC,D,N [1\%] [NU]}}} ἀνεῴχθησάν\FTNT{†}{{\FR 9:10 }{\FT{ανεωχθησαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [75\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ηνεωχθησαν 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,N,W [25\%] NU}}} σου\FTNT{‡}{{\FR 9:10 }{\FT{σου
{\IT{rell}} ¦ σοι [15\%] some TRs ¦ — 𝕻{\SUP{66}}}}} οἱ ὀφθαλμοί;»

\VS{11}Ἀπεκρίθη ἐκεῖνος καὶ εἶπεν· «Ἄνθρωπος\FTNT{§}{{\FR 9:11 }{\FT{και ειπεν ανθρωπος
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ο 3 ο 𝕻{\SUP{66}}ℵB [1.5\%] NU ¦ 3 ο 𝕻{\SUP{75}}C [0.5\%] ¦ 3 D,W}}} λεγόμενος Ἰησοῦς πηλὸν ἐποίησεν καὶ ἐπέχρισέν μου τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ εἶπέν μοι,\FTNT{*}{{\FR 9:11 }{\FT{μοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}A,D,N,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 οτι 𝕻{\SUP{66}}ℵB [0.5\%] NU}}} ‹Ὕπαγε εἰς τὴν κολυμβήθραν τοῦ\FTNT{†}{{\FR 9:11 }{\FT{την κολυμβηθραν του
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N (97.6\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ τον 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,W (2.1\%) NU ¦ — (0.4\%)}}} Σιλωὰμ καὶ νίψαι.› Ἀπελθὼν δὲ\FTNT{‡}{{\FR 9:11 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ουν 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,N,W [3\%] NU}}} καὶ νιψάμενος, ἀνέβλεψα.»

\VS{12}Εἶπον οὖν\FTNT{§}{{\FR 9:12 }{\FT{ειπον ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [97.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ειπαν 2 𝕻{\SUP{66}}D ¦ 1 A ¦ ~ και 1 𝕻{\SUP{75}} [2\%] ¦ ~ και ειπαν ℵB,W [alone] NU}}} αὐτῷ, «Ποῦ ἐστιν ἐκεῖνος;» Λέγει, «Οὐκ οἶδα.»


\par }{\SHB The man is excommunicated
\par }
{\PP \VS{13}Ἄγουσιν αὐτὸν πρὸς τοὺς Φαρισαίους τόν ποτε τυφλόν.

\VS{14}(Ἦν δὲ σάββατον ὅτε\FTNT{*}{{\FR 9:14 }{\FT{οτε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,N (99.1\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ εν η ημερα 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,W (0.9\%) NU}}} τὸν πηλὸν ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς καὶ ἀνέῳξεν αὐτοῦ τοὺς ὀφθαλμούς.)

\VS{15}Πάλιν οὖν ἠρώτων αὐτὸν καὶ οἱ Φαρισαῖοι πῶς ἀνέβλεψεν. Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς, «Πηλὸν ἐπέθηκέν μου ἐπὶ τοὺς ὀφθαλμούς,\FTNT{†}{{\FR 9:15 }{\FT{επεθηκεν μου (μοι N CP) επι τους οφθαλμους
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB(N) [95\%] (CP)HF,RP,OC,NU ¦ ~ 13452 D [5\%] TR ¦ ~ 21345 A}}} καὶ ἐνιψάμην, καὶ βλέπω.»

\VS{16}Ἔλεγον οὖν ἐκ τῶν Φαρισαίων τινές, «Οὗτος ὁ ἄνθρωπος οὐκ ἔστιν παρὰ τοῦ Θεοῦ,\FTNT{‡}{{\FR 9:16 }{\FT{ουτος ο ανθρωπος ουκ εστιν παρα του (−τ. A) θεου
{\BD{f}}{\SUP{35}} (A) [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 4516823 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,N,W [5\%] NU}}} ὅτι τὸ σάββατον οὐ τηρεῖ.» Ἄλλοι\FTNT{§}{{\FR 9:16 }{\FT{αλλοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}A,N [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 δε ℵB,D,W [3\%] [NU]}}} ἔλεγον, «Πῶς δύναται ἄνθρωπος ἁμαρτωλὸς τοιαῦτα σημεῖα ποιεῖν;» Καὶ σχίσμα ἦν ἐν αὐτοῖς.

\VS{17}Λέγουσιν οὖν\FTNT{*}{{\FR 9:17 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B(D)N,W [30\%] CP,NU ¦ — [70\%] HF,RP,OC,TR}}} τῷ τυφλῷ πάλιν, «Σὺ τί\FTNT{†}{{\FR 9:17 }{\FT{συ τι
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}A,D,N,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 ℵB [0.5\%] NU ¦ — 𝕻{\SUP{66}}}}} λέγεις περὶ αὐτοῦ, ὅτι ἤνοιξέν\FTNT{‡}{{\FR 9:17 }{\FT{ηνοιξεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA [88\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ηνεωξεν 𝕻{\SUP{75}}B,W [2\%] NU ¦ ανεωζεν [10\%] ¦ ηνυζεν D ¦ ανεωξεν N}}} σου τοὺς ὀφθαλμούς;» Ὁ δὲ εἶπεν ὅτι «Προφήτης ἐστίν.»


\par }{\PP \VS{18}Οὐκ ἐπίστευσαν οὖν οἱ Ἰουδαῖοι περὶ αὐτοῦ, ὅτι τυφλὸς ἦν\FTNT{§}{{\FR 9:18 }{\FT{τυφλος ην
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,N,W [1\%] NU ¦ — D}}} καὶ ἀνέβλεψεν, ἕως ὅτου ἐφώνησαν τοὺς γονεῖς αὐτοῦ τοῦ ἀναβλέψαντος.

\VS{19}Καὶ ἠρώτησαν αὐτοὺς λέγοντες· «Οὗτός ἐστιν ὁ υἱὸς ὑμῶν, ὃν ὑμεῖς λέγετε ὅτι τυφλὸς ἐγεννήθη; Πῶς οὖν ἄρτι βλέπει;»\FTNT{*}{{\FR 9:19 }{\FT{αρτι βλεπει
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A(N) (98.6\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{75}}ℵB,D,W (1\%) NU ¦ five other variants (0.4\%)}}}

\VS{20}Ἀπεκρίθησαν δὲ\FTNT{†}{{\FR 9:20 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [85\%] CP,HF,RP,OC ¦ ουν 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB [5\%] NU ¦ — D,W [10\%] TR}}} αὐτοῖς\FTNT{‡}{{\FR 9:20 }{\FT{αυτοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,N [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,W [5\%] NU}}} οἱ γονεῖς αὐτοῦ καὶ εἶπον· «Οἴδαμεν ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ υἱὸς ἡμῶν, καὶ ὅτι τυφλὸς ἐγεννήθη.

\VS{21}Πῶς δὲ νῦν βλέπει οὐκ οἴδαμεν, ἢ τίς ἤνοιξεν αὐτοῦ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἡμεῖς οὐκ οἴδαμεν. Αὐτὸς ἡλικίαν ἔχει, αὐτὸν ἐρωτήσατε.\FTNT{§}{{\FR 9:21 }{\FT{αυτος ηλικιαν εχει αυτον ερωτησατε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A(N) [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 123 𝕻{\SUP{75}}ℵ ¦ ~ 4523 𝕻{\SUP{66}}B(D) [2\%] NU ¦ 23 W}}} Αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ\FTNT{*}{{\FR 9:21 }{\FT{εαυτου
{\IT{rell}} ¦ αυτου D [20\%] TR}}} λαλήσει.»

\VS{22}Ταῦτα εἶπον\FTNT{†}{{\FR 9:22 }{\FT{ειπον
{\IT{rell}} ¦ ειπαν ℵ [alone] NU}}} οἱ γονεῖς αὐτοῦ ὅτι ἐφοβοῦντο τοὺς Ἰουδαίους, ἤδη γὰρ συνετέθειντο οἱ Ἰουδαῖοι ἵνα ἐάν τις αὐτὸν ὁμολογήσῃ Χριστόν, ἀποσυνάγωγος γένηται.

\VS{23}Διὰ τοῦτο οἱ γονεῖς αὐτοῦ εἶπον\FTNT{‡}{{\FR 9:23 }{\FT{ειπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,N,W [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ειπαν 𝕻{\SUP{75}}ℵB,D [0.5\%] NU ¦ — [1\%]}}} ὅτι «Ἡλικίαν ἔχει, αὐτὸν ἐρωτήσατε.»\FTNT{§}{{\FR 9:23 }{\FT{ερωτησατε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ επερωτησατε 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,W [0.5\%] NU ¦ ερωτατε D ¦ ερωτησαται N}}}


\par }{\PP \VS{24}Ἐφώνησαν οὖν ἐκ δευτέρου τὸν ἄνθρωπον\FTNT{*}{{\FR 9:24 }{\FT{εκ δευτερου τον ανθρωπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 3412 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,W [1\%] NU ¦ ~ αυτον 12 D}}} ὃς ἦν τυφλὸς καὶ εἶπον\FTNT{†}{{\FR 9:24 }{\FT{ειπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ειπαν 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,N,W [1\%] NU}}} αὐτῷ· «Δὸς δόξαν τῷ Θεῷ· ἡμεῖς οἴδαμεν ὅτι ὁ ἄνθρωπος οὗτος\FTNT{‡}{{\FR 9:24 }{\FT{ο ανθρωπος ουτος
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 312 𝕻{\SUP{66,75}}(ℵ)B,W [0.5\%] NU}}} ἁμαρτωλός ἐστιν.»

\VS{25}Ἀπεκρίθη οὖν\FTNT{§}{{\FR 9:25 }{\FT{ουν
{\IT{rell}} ¦ — [15\%]}}} ἐκεῖνος καὶ εἶπεν·\FTNT{*}{{\FR 9:25 }{\FT{και ειπεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,D,W [2\%] NU}}} «Εἰ ἁμαρτωλός ἐστιν, οὐκ οἶδα. Ἓν οἶδα, ὅτι τυφλὸς ὤν, ἄρτι βλέπω.»

\VS{26}Εἶπον δὲ\FTNT{†}{{\FR 9:26 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ουν 𝕻{\SUP{66,75}}B,D,N,W [5\%] NU ¦ — ℵ}}} αὐτῷ πάλιν·\FTNT{‡}{{\FR 9:26 }{\FT{παλιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{75}}ℵB,D,W [0.5\%] NU}}} «Τί ἐποίησέν σοι; Πῶς ἀνέῳξέν\FTNT{§}{{\FR 9:26 }{\FT{ανεωξεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [30\%] CP ¦ ηνεωξεν 𝕻{\SUP{66v,75}}N,W [2\%] ¦ ηνοιξεν A,B [63\%] HF,RP,OC,TR,NU ¦ ηνυξεν ℵD [5\%]}}} σου τοὺς ὀφθαλμούς;»

\VS{27}Ἀπεκρίθη αὐτοῖς· «Εἶπον ὑμῖν ἤδη, καὶ οὐκ ἠκούσατε. Τί πάλιν θέλετε ἀκούειν; Μὴ καὶ ὑμεῖς θέλετε αὐτοῦ μαθηταὶ\FTNT{*}{{\FR 9:27 }{\FT{αυτου μαθηται
{\IT{rell}} ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{66}}ℵD [30\%]}}} γενέσθαι;»

\VS{28}Ἐλοιδόρησαν\FTNT{†}{{\FR 9:28 }{\FT{ελοιδορησαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A [92\%] CP,HF,RP,OC ¦ και 1 𝕻{\SUP{75}}ℵB,W [0.5\%] NU ¦ 1 ουν [5\%] TR ¦ οι δε 1 D,N [2.5\%]}}} αὐτὸν καὶ εἶπον· «Σὺ εἶ μαθητὴς ἐκείνου,\FTNT{‡}{{\FR 9:28 }{\FT{ει μαθητης εκεινου
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 213 𝕻{\SUP{75}}ℵA,B(N)W [1.5\%] NU ¦ ~ 231 𝕻{\SUP{66}}D [0.5\%]}}} ἡμεῖς δὲ τοῦ Μωσέως\FTNT{§}{{\FR 9:28 }{\FT{μωσεως
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,B,N [98\%] CP,HF,RP,TR ¦ μωυσεως 𝕻{\SUP{75}}ℵD,W [2\%] OC,NU}}} ἐσμὲν μαθηταί.

\VS{29}Ἡμεῖς οἴδαμεν ὅτι Μωσεῖ\FTNT{*}{{\FR 9:29 }{\FT{μωσει
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [50\%] CP,HF ¦ μωση [48\%] RP,TR ¦ μωυσει 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,W [1\%] OC,NU ¦ μωυση [1\%]}}} λελάληκεν ὁ Θεός· τοῦτον δέ—οὐκ οἴδαμεν πόθεν ἐστίν.»

\VS{30}Ἀπεκρίθη ὁ ἄνθρωπος καὶ εἶπεν αὐτοῖς· «Ἐν γὰρ τούτῳ\FTNT{†}{{\FR 9:30 }{\FT{γαρ τουτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 το 𝕻{\SUP{(66)75}}ℵB,N,W [1\%] NU ¦ 1 τουτο [2\%] ¦ ~ 2 ουν D}}} θαυμαστόν ἐστιν—ὅτι ὑμεῖς οὐκ οἴδατε πόθεν ἐστίν, καὶ ἀνέῳξέν\FTNT{‡}{{\FR 9:30 }{\FT{ανεωξεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ηνοιξεν 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D [0.5\%] NU ¦ ηνεωξεν N,W [0.5\%]}}} μου τοὺς ὀφθαλμούς.

\VS{31}Οἴδαμεν δὲ\FTNT{§}{{\FR 9:31 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N,W [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D [2\%] NU}}} ὅτι ἁμαρτωλῶν ὁ Θεὸς οὐκ ἀκούει· ἀλλ᾿ ἐάν τις θεοσεβὴς ᾖ καὶ τὸ θέλημα αὐτοῦ ποιῇ\FTNT{*}{{\FR 9:31 }{\FT{ποιη
{\IT{rell}} ¦ ποιει [15\%]}}}, τούτου ἀκούει.

\VS{32}Ἐκ τοῦ αἰῶνος οὐκ ἠκούσθη ὅτι ἤνοιξέν\FTNT{†}{{\FR 9:32 }{\FT{ηνοιξεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ηνεωξεν B,N,W [0.5\%] NU ¦ ανεωξεν 𝕻{\SUP{75}} [1.5\%] ¦ ηνυξε D}}} τις ὀφθαλμοὺς τυφλοῦ γεγεννημένου.

\VS{33}Εἰ μὴ ἦν οὗτος παρὰ Θεοῦ οὐκ ἠδύνατο ποιεῖν οὐδέν.»

\VS{34}Ἀπεκρίθησαν καὶ εἶπον\FTNT{‡}{{\FR 9:34 }{\FT{ειπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ειπαν 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB(D)W [1\%] NU}}} αὐτῷ, «Ἐν ἁμαρτίαις σὺ ἐγεννήθης ὅλως,\FTNT{§}{{\FR 9:34 }{\FT{ολως
{\BD{f}}{\SUP{35}} [25\%] ¦ ολος 𝕻{\SUP{75}}ℵA,B,D,W [75\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ ο λογος 𝕻{\SUP{66}}}}} καὶ σὺ διδάσκεις ἡμᾶς;» Καὶ ἐξέβαλον αὐτὸν ἔξω.


\par }{\PP \VS{35}Ἤκουσεν ὁ Ἰησοῦς ὅτι ἐξέβαλον αὐτὸν ἔξω·\FTNT{*}{{\FR 9:35 }{\FT{ηκουσεν ο ιησους οτι εξεβαλον αυτον εξω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,D,W (88.3\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ 134567 𝕻{\SUP{75}}ℵB (0.4\%) NU ¦ two other variations (0.2\%) ¦ — (11\%) [The omission is an obvious case of homoioteleuton—the last three words are identical.]}}} καὶ εὑρὼν αὐτόν, εἶπεν αὐτῷ,\FTNT{†}{{\FR 9:35 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A (99.4\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{75}}ℵB,D,W (0.6\%) NU}}} «Σὺ πιστεύεις εἰς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ;»\FTNT{‡}{{\FR 9:35 }{\FT{θεου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A (99.6\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ανθρωπου 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,W (0.4\%) NU}}}

\VS{36}Ἀπεκρίθη ἐκεῖνος καὶ εἶπεν, «Καὶ τίς ἐστιν, Κύριε,\FTNT{§}{{\FR 9:36 }{\FT{απεκριθη εκεινος και ειπεν και τις εστιν κυριε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97.5\%] CP,HF,RP,OC,NU ¦ 1234678 [2\%] TR ¦ 567 εφη 8 𝕻{\SUP{75}}B,W ¦ 12678 A ¦ ~ 1234867 ℵ ¦ 12567 εφη 8 𝕻{\SUP{66}}}}} ἵνα πιστεύσω εἰς αὐτόν;»

\VS{37}Εἶπεν δὲ\FTNT{*}{{\FR 9:37 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}(ℵ)B(D)W [1\%] NU}}} αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, «Καὶ ἑώρακας\FTNT{†}{{\FR 9:37 }{\FT{εωρακας
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,D [80\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ εορακας 𝕻{\SUP{66,75}}B,W [20\%] ¦ two other spellings}}} αὐτὸν καὶ ὁ λαλῶν μετὰ σοῦ ἐκεῖνός ἐστιν.»

\VS{38}Ὁ δὲ ἔφη, «Πιστεύω, Κύριε.» Καὶ προσεκύνησεν αὐτῷ.

\VS{39}Καὶ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς, «Εἰς κρῖμα ἐγὼ εἰς τὸν κόσμον τοῦτον ἦλθον, ἵνα οἱ μὴ βλέποντες βλέπωσιν, καὶ οἱ βλέποντες τυφλοὶ γένωνται.»


\par }{\PP \VS{40}Καὶ\FTNT{‡}{{\FR 9:40 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,W [1\%] NU ¦ ~ δε D ¦ ~ ουν [1\%]}}} ἤκουσαν ἐκ τῶν Φαρισαίων ταῦτα οἱ ὄντες μετ᾿ αὐτοῦ\FTNT{§}{{\FR 9:40 }{\FT{οντες μετ αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 231 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,W [3\%] NU}}} καὶ εἶπον αὐτῷ, «Μὴ καὶ ἡμεῖς\FTNT{*}{{\FR 9:40 }{\FT{ημεις
{\IT{rell}} ¦ υμεις CP}}} τυφλοί ἐσμεν;»

\VS{41}Εἶπεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· «Εἰ τυφλοὶ ἦτε οὐκ ἂν εἴχετε ἁμαρτίαν· νῦν δὲ λέγετε ὅτι ‹Βλέπομεν,› ἡ οὖν\FTNT{†}{{\FR 9:41 }{\FT{η ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ℵB [3\%] NU ¦ και 1 𝕻{\SUP{75}} ¦ 1 αι 𝕻{\SUP{66}} ¦ αι D,W [1\%] ¦ 121 [1\%]}}} ἁμαρτία ὑμῶν μένει.




\par }\Chap{10}{\SH Jesus the Shepherd
\par }
{\SHB A true shepherd
\par }
{\PP \VerseOne{1}»Ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὁ μὴ εἰσερχόμενος διὰ τῆς θύρας εἰς τὴν αὐλὴν τῶν προβάτων, ἀλλὰ ἀναβαίνων ἀλλαχόθεν, ἐκεῖνος κλέπτης ἐστὶν καὶ λῃστής.

\VS{2}Ὁ δὲ εἰσερχόμενος διὰ τῆς θύρας ποιμήν ἐστιν τῶν προβάτων.

\VS{3}Τούτῳ ὁ θυρωρὸς ἀνοίγει, καὶ τὰ πρόβατα τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούει· καὶ τὰ ἴδια πρόβατα καλεῖ\FTNT{*}{{\FR 10:3 }{\FT{καλει
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ φωνει 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,D,W [2\%] NU}}} κατ᾿ ὄνομα καὶ ἐξάγει αὐτά.

\VS{4}Καὶ\FTNT{†}{{\FR 10:4 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ δε [3\%] ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,W [2\%] NU}}} ὅταν τὰ ἴδια πρόβατα ἐκβάλλῃ,\FTNT{‡}{{\FR 10:4 }{\FT{προβατα εκβαλλη
{\BD{f}}{\SUP{35}} [50\%] ¦ 1 εκβαλη A [45\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 εκβαλει [3\%] ¦ παντα εκβαλη 𝕻{\SUP{75}}B,W [2\%] NU ¦ εκβαλη παντα 𝕻{\SUP{66}} ¦ εκβαλη ℵ [All the verbs in verses 3 and 4 are in the present tense.]}}} ἔμπροσθεν αὐτῶν πορεύεται, καὶ τὰ πρόβατα αὐτῷ ἀκολουθεῖ, ὅτι οἴδασιν τὴν φωνὴν αὐτοῦ.

\VS{5}Ἀλλοτρίῳ δὲ οὐ μὴ ἀκολουθήσωσιν,\FTNT{§}{{\FR 10:5 }{\FT{ακολουθησωσιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{6v,66,75}}ℵ,W [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ακολουθησουσιν A,B,D [3\%] NU}}} ἀλλὰ φεύξονται ἀπ᾿ αὐτοῦ, ὅτι οὐκ οἴδασιν τῶν ἀλλοτρίων τὴν φωνήν.»

\VS{6}Ταύτην τὴν παροιμίαν εἶπεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, ἐκεῖνοι δὲ οὐκ ἔγνωσαν τίνα ἦν ἃ ἐλάλει αὐτοῖς.


\par }{\SHB The Door
\par }
{\PP \VS{7}Εἶπεν οὖν πάλιν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς·\FTNT{*}{{\FR 10:7 }{\FT{παλιν αυτοις ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} D (84.4\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 2134 ℵA (9.2\%) ¦ ~ 2341 (1.6\%) ¦ 234 𝕻{\SUP{45,66}}W (3\%) ¦ 134 𝕻{\SUP{75}} (0.5\%) NU ¦ 12 (0.5\%) ¦ 14 B (alone) ¦ — (0.2\%) ¦ long omissions (0.4\%) [homoioteleuton]}}} «Ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι\FTNT{†}{{\FR 10:7 }{\FT{οτι
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,D,W (73.2\%) CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ — 𝕻{\SUP{75}}B (26.8\%)}}} ἐγώ εἰμι ἡ θύρα τῶν προβάτων.

\VS{8}Πάντες ὅσοι ἦλθον πρὸ ἐμοῦ\FTNT{‡}{{\FR 10:8 }{\FT{ηλθον προ εμου
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,B,D,W [45\%] OC[NU] ¦ ~ 231 [5\%] TR ¦ 1 𝕻{\SUP{75}}ℵ [50\%] CP,HF,RP}}} κλέπται εἰσὶν καὶ λῃσταί, ἀλλ᾿ οὐκ ἤκουσαν αὐτῶν τὰ πρόβατα.

\VS{9}Ἐγώ εἰμι ἡ θύρα. Δι᾿ ἐμοῦ ἐάν τις εἰσέλθῃ, σωθήσεται, καὶ εἰσελεύσεται καὶ ἐξελεύσεται καὶ νομὴν εὑρήσει.

\VS{10}Ὁ κλέπτης οὐκ ἔρχεται εἰ μὴ ἵνα κλέψῃ, καὶ θύσῃ, καὶ ἀπολέσῃ. Ἐγὼ ἦλθον ἵνα ζωὴν ἔχωσιν, καὶ περισσὸν ἔχωσιν.


\par }{\SHB The Good Shepherd
\par }
{\PP \VS{11}»Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός. Ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προβάτων.

\VS{12}Ὁ μισθωτὸς δέ,\FTNT{§}{{\FR 10:12 }{\FT{μισθωτος δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{66}}ℵD [3\%] ¦ 1 𝕻{\SUP{45,75}}B,W [2\%] NU}}} καὶ οὐκ\FTNT{*}{{\FR 10:12 }{\FT{ουκ
{\IT{rell}} ¦ ουχ CP}}} ὢν ποιμήν, οὗ οὐκ εἰσὶν\FTNT{†}{{\FR 10:12 }{\FT{εισιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εστιν 𝕻{\SUP{45,66,75}}ℵA,B,W [5\%] NU}}} τὰ πρόβατα ἴδια, θεωρεῖ τὸν λύκον ἐρχόμενον καὶ ἀφίησιν τὰ πρόβατα, καὶ φεύγει· καὶ ὁ λύκος ἁρπάζει αὐτὰ καὶ σκορπίζει τὰ πρόβατα.\FTNT{‡}{{\FR 10:12 }{\FT{τα προβατα
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{45,66,75}}ℵB,D,W [3\%] NU}}}

\VS{13}Ὁ δὲ μισθωτὸς φεύγει\FTNT{§}{{\FR 10:13 }{\FT{ο δε μισθωτος φευγει
{\BD{f}}{\SUP{35}} (A) [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{45,66,75}}ℵB,D,W [3\%] NU}}} ὅτι μισθωτός ἐστιν καὶ οὐ μέλει\FTNT{*}{{\FR 10:13 }{\FT{μελει
{\IT{rell}} ¦ μελλει [30\%]}}} αὐτῷ περὶ τῶν προβάτων.


\par }{\PP \VS{14}»Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός, καὶ γινώσκω τὰ ἐμά, καὶ γινώσκομαι ὑπὸ τῶν ἐμῶν.\FTNT{†}{{\FR 10:14 }{\FT{γινωσκομαι υπο των εμων
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ γινωσκουσιν με τα εμα 𝕻{\SUP{(45)66(75)}}(ℵB)W [1\%] NU ¦ γεινωσιν εμε τα εμα D}}}

\VS{15}Καθὼς γινώσκει με ὁ Πατήρ, κἀγὼ γινώσκω τὸν Πατέρα, καὶ τὴν ψυχήν μου τίθημι ὑπὲρ τῶν προβάτων.

\VS{16}Καὶ ἄλλα πρόβατα ἔχω ἃ οὐκ ἔστιν ἐκ τῆς αὐλῆς ταύτης· κἀκεῖνά με δεῖ\FTNT{‡}{{\FR 10:16 }{\FT{με δει
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{45,66,75}}ℵB,D,W [3\%] NU}}} ἀγαγεῖν, καὶ τῆς φωνῆς μου ἀκούσουσιν·\FTNT{§}{{\FR 10:16 }{\FT{ακουσουσιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}B,D (60.9\%) CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ ακουσωσιν ℵA,W (38.1\%) ¦ ακουουσιν (0.5\%) ¦ ακουσονται (0.2\%) ¦ four other variants (0.3\%)}}} καὶ γενήσεται\FTNT{*}{{\FR 10:16 }{\FT{γενησεται
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA (97.9\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ γενησονται 𝕻{\SUP{45}}B,D,W (1.9\%) NU ¦ two other variants (0.2\%)}}} μία ποίμνη, εἷς ποιμήν.


\par }{\PP \VS{17}»Διὰ τοῦτο ὁ Πατήρ με\FTNT{†}{{\FR 10:17 }{\FT{ο πατηρ με
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 312 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D [1\%] NU}}} ἀγαπᾷ, ὅτι ἐγὼ τίθημι τὴν ψυχήν μου ἵνα πάλιν λάβω αὐτήν.

\VS{18}Οὐδεὶς αἴρει αὐτὴν ἀπ᾿ ἐμοῦ, ἀλλ᾿ ἐγὼ τίθημι αὐτὴν ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ. Ἐξουσίαν ἔχω θεῖναι\FTNT{‡}{{\FR 10:18 }{\FT{θειναι
{\IT{rell}} ¦ θηναι [10\%]}}} αὐτήν, καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν. Ταύτην τὴν ἐντολὴν ἔλαβον παρὰ τοῦ Πατρός μου.»


\par }{\PP \VS{19}Σχίσμα οὖν\FTNT{§}{{\FR 10:19 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A(D) (98.7\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{75}}ℵB,W (1.3\%) NU}}} πάλιν ἐγένετο ἐν τοῖς Ἰουδαίοις διὰ τοὺς λόγους τούτους.

\VS{20}Ἔλεγον δὲ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν· «Δαιμόνιον ἔχει καὶ μαίνεται. Τί αὐτοῦ ἀκούετε;»

\VS{21}Ἄλλοι ἔλεγον· «Ταῦτα τὰ ῥήματα οὐκ ἔστιν δαιμονιζομένου. Μὴ δαιμόνιον δύναται τυφλῶν ὀφθαλμοὺς ἀνοίγειν;»\FTNT{*}{{\FR 10:21 }{\FT{ανοιγειν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A(D) [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ανοιξαι 𝕻{\SUP{66}}ℵB,W [3\%] NU}}}


\par }{\SHB “My sheep hear my voice”
\par }
{\PP \VS{22}Ἐγένετο δὲ\FTNT{†}{{\FR 10:22 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA(D) [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ τοτε 𝕻{\SUP{75}}B,W [1\%] NU ¦ — [1\%]}}} τὰ Ἐγκαίνια ἐν\FTNT{‡}{{\FR 10:22 }{\FT{εν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45}}ℵD [90\%] CP,HF,RP ¦ 1 τοις 𝕻{\SUP{66}}A,B,W [10\%] OC,TR,NU}}} Ἱεροσολύμοις, καὶ χειμὼν\FTNT{§}{{\FR 10:22 }{\FT{και χειμων
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 2 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,W [3\%] NU ¦ 2 δε 𝕻{\SUP{45}}}}} ἦν.

\VS{23}Καὶ περιεπάτει ὁ Ἰησοῦς ἐν τῷ ἱερῷ, ἐν τῇ Στοᾷ\FTNT{*}{{\FR 10:23 }{\FT{στοα
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,D [85\%] CP,HF,RP ¦ 1 του 𝕻{\SUP{66,75}}B,W [15\%] OC,TR,NU}}} Σολομῶνος.\FTNT{†}{{\FR 10:23 }{\FT{σολομωνος
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45,66}}ℵB,D [80\%] CP,HF,RP,OC,NU ¦ σολομωντος A,W [20\%] TR}}}

\VS{24}Ἐκύκλωσαν οὖν αὐτὸν οἱ Ἰουδαῖοι καὶ ἔλεγον αὐτῷ· «Ἕως πότε τὴν ψυχὴν ἡμῶν αἴρεις; Εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστός, εἰπὲ ἡμῖν παρρησίᾳ.»

\VS{25}Ἀπεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· «Εἶπον ὑμῖν, καὶ οὐ πιστεύετε. Τὰ ἔργα ἃ ἐγὼ ποιῶ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Πατρός μου—ταῦτα μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ.

\VS{26}Ἀλλ᾿\FTNT{‡}{{\FR 10:26 }{\FT{αλλ
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αλλα 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,W [5\%] NU}}} ὑμεῖς οὐ πιστεύετε, οὐ γάρ\FTNT{§}{{\FR 10:26 }{\FT{ου γαρ
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ οτι ουκ 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,W [3\%] NU}}} ἐστε ἐκ τῶν προβάτων τῶν ἐμῶν, καθὼς εἶπον ὑμῖν.\FTNT{*}{{\FR 10:26 }{\FT{καθως ειπον υμιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,D (95.4\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{75}}ℵB,W (4.6\%) NU}}}

\VS{27}Τὰ πρόβατα τὰ ἐμὰ τῆς φωνῆς μου ἀκούει,\FTNT{†}{{\FR 10:27 }{\FT{ακουει
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}A,D [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ακουουσιν 𝕻{\SUP{66}}ℵB,W [3\%] NU}}} κἀγὼ γινώσκω αὐτά, καὶ ἀκολουθοῦσίν μοι.

\VS{28}Κἀγὼ ζωὴν αἰώνιον δίδωμι αὐτοῖς,\FTNT{‡}{{\FR 10:28 }{\FT{ζωην αιωνιον διδωμι αυτοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,D (98.4\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 3412 𝕻{\SUP{75}}ℵB,W (1.6\%) NU}}} καὶ οὐ μὴ ἀπόλωνται εἰς τὸν αἰῶνα· καὶ οὐχ ἁρπάσει τις αὐτὰ ἐκ τῆς χειρός μου.

\VS{29}Ὁ Πατήρ μου, ὃς\FTNT{§}{{\FR 10:29 }{\FT{ος
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}A (97.6\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ο ℵB,D,W (0.7\%) NU ¦ ους (1.1\%) ¦ ως (0.3\%) ¦ long omissions (0.4\%) (𝕻{\SUP{66,75}} 4.8\% have εδωκεν.)}}} δέδωκέν μοι, μείζων πάντων\FTNT{*}{{\FR 10:29 }{\FT{μειζων παντων
{\BD{f}}{\SUP{35}} (𝕻{\SUP{66}}) (98\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 ℵD,W (0.8\%) ¦ μειζον 2 A (0.5\%) ¦ ~ 2 μειζον B (0.4\%) NU ¦ long omissions (0.3\%) (𝕻{\SUP{75}} joins ~ 21, but the crucial vowel is missing.)}}} ἐστίν· καὶ οὐδεὶς δύναται ἁρπάζειν ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Πατρός μου.\FTNT{†}{{\FR 10:29 }{\FT{μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,W (99.1\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB (0.9\%) NU}}}

\VS{30}Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἕν ἐσμεν.»


\par }{\PP \VS{31}Ἐβάστασαν οὖν\FTNT{‡}{{\FR 10:31 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A(D) (98.7\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ — (𝕻{\SUP{45}})ℵB,W (1.3\%) NU}}} πάλιν λίθους οἱ Ἰουδαῖοι ἵνα λιθάσωσιν αὐτόν.

\VS{32}Ἀπεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· «Πολλὰ καλὰ ἔργα ἔδειξα ὑμῖν\FTNT{§}{{\FR 10:32 }{\FT{καλα εργα εδειξα υμιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}D (87.7\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ 234 W (0.8\%) ¦ 134 (1.3\%) ¦ ~ 2134 𝕻{\SUP{45v}}ℵA (9.7\%) NU ¦ ~ 2341 B (0.2\%) ¦ ~ 1342 (0.2\%) ¦ ~ 3421 𝕻{\SUP{75v}} (alone)}}} ἐκ τοῦ Πατρός μου.\FTNT{*}{{\FR 10:32 }{\FT{μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,W (99.4\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵB,D (0.4\%) NU ¦ long omissions (0.2\%) (Both 𝕻{\SUP{45}} \&
{\SUP{75}} have lacunae, but there is enough space for the pronoun.)}}} Διὰ ποῖον αὐτῶν ἔργον λιθάζετέ με;»\FTNT{†}{{\FR 10:32 }{\FT{λιθαζετε με
{\BD{f}}{\SUP{35}} (𝕻{\SUP{66}}A,W)D (98.9\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ εμε 1 𝕻{\SUP{45}}ℵB (1.1\%) NU}}}

\VS{33}Ἀπεκρίθησαν αὐτῷ οἱ Ἰουδαῖοι λέγοντες,\FTNT{‡}{{\FR 10:33 }{\FT{λεγοντες
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{45,66}}ℵA,B,W [10\%] NU}}} «Περὶ καλοῦ ἔργου οὐ λιθάζομέν σε, ἀλλὰ περὶ βλασφημίας· καὶ ὅτι σύ, ἄνθρωπος ὤν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν.»

\VS{34}Ἀπεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς·\FTNT{§}{{\FR 10:34 }{\FT{αυτοις ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}ℵA [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ 13 𝕻{\SUP{45}}B,W ¦ ~ 3 και ειπεν 1 𝕻{\SUP{66}} ¦ 123 και ειπεν D}}} «Οὐκ ἔστιν γεγραμμένον ἐν τῷ νόμῳ ὑμῶν,\FTNT{*}{{\FR 10:34 }{\FT{υμων
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 οτι 𝕻{\SUP{66,75}}B,W [1\%] NU ¦ οτι 𝕻{\SUP{45}}(ℵ)D [0.5\%]}}} ‹Ἐγὼ εἶπα,\FTNT{†}{{\FR 10:34 }{\FT{ειπα
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45,66,75}}ℵB,W [70\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ ειπον A,D [30\%]}}} θεοί ἐστε›;

\VS{35}Εἰ ἐκείνους εἶπεν θεούς, πρὸς οὓς ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἐγένετο—καὶ οὐ δύναται λυθῆναι ἡ Γραφή—

\VS{36}ὃν ὁ Πατὴρ ἡγίασεν καὶ ἀπέστειλεν εἰς τὸν κόσμον, ὑμεῖς λέγετε ὅτι ‹Βλασφημεῖς,› ὅτι εἶπον, ‹Υἱὸς τοῦ Θεοῦ εἰμι›;

\VS{37}Εἰ οὐ ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός μου, μὴ πιστεύετέ μοι.

\VS{38}Εἰ δὲ ποιῶ, κἂν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε,\FTNT{‡}{{\FR 10:38 }{\FT{πιστευητε
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45,75}}B [89\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ πιστευετε A [10\%] ¦ πιστευεται ℵW [0.5\%] ¦ πιστευηται 𝕻{\SUP{66}} ¦ θελετε πιστευειν D}}} τοῖς ἔργοις πιστεύσατε,\FTNT{§}{{\FR 10:38 }{\FT{πιστευσατε
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45}}A [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ πιστευσαται 𝕻{\SUP{66}} ¦ πιστευετε 𝕻{\SUP{75}}B [5\%] NU ¦ πιστευεται ℵD,W}}} ἵνα γνῶτε καὶ πιστεύσητε\FTNT{*}{{\FR 10:38 }{\FT{πιστευσητε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A (94.7\%) CP,HF,RP,OC,TR ¦ πιστευητε ℵ (1.3\%) ¦ γινωσκητε 𝕻{\SUP{45(66)75}}B (1.4\%) NU ¦ γινωσκετε (W) (0.4\%) ¦ — D (0.4\%) ¦ long omissions (1.6\%) [homoioteleuton]}}} ὅτι ἐν ἐμοὶ ὁ Πατήρ, κἀγὼ ἐν αὐτῷ.»\FTNT{†}{{\FR 10:38 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45}}A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ τω πατρι 𝕻{\SUP{75}}ℵB,D,W [1\%] NU ¦ 1 πατρι 𝕻{\SUP{66}}}}}


\par }{\PP \VS{39}Ἐζήτουν οὖν\FTNT{‡}{{\FR 10:39 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,W [75\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ δε 𝕻{\SUP{45}} ¦ — 𝕻{\SUP{75v}}B [25\%] ¦ ~ και D}}} πάλιν πιάσαι αὐτόν,\FTNT{§}{{\FR 10:39 }{\FT{ουν παλιν πιασαι αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} (18.9\%) OC ¦ ~ 1243 𝕻{\SUP{66}} (32.8\%) CP,HF,RP,TR ¦ ~ 1423 A,W (12\%) NU ¦ ~ 1432 (0.2\%) ¦ ~ 2143 (0.2\%) ¦ ~ 243 B (30.3\%) ¦ ~ 423 (3.4\%) ¦ ~ 143 (𝕻{\SUP{45}})ℵ (1.2\%) ¦ ~ 43 D (0.6\%) ¦ six further variants (0.4\%)}}} καὶ ἐξῆλθεν ἐκ τῆς χειρὸς αὐτῶν.


\par }{\MS The last three months

\par }{\MM \VS{40}Καὶ ἀπῆλθεν πάλιν\FTNT{*}{{\FR 10:40 }{\FT{παλιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45}}ℵA,B,D,W (89.5\%) CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ — 𝕻{\SUP{66}} (10.5\%)}}} πέραν τοῦ Ἰορδάνου, εἰς τὸν τόπον ὅπου ἦν Ἰωάννης τὸ πρῶτον βαπτίζων· καὶ ἔμεινεν ἐκεῖ.

\VS{41}Καὶ πολλοὶ ἦλθον πρὸς αὐτὸν καὶ ἔλεγον ὅτι «Ἰωάννης μὲν σημεῖον ἐποίησεν\FTNT{†}{{\FR 10:41 }{\FT{σημειον εποιησεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45,66,75}}ℵA,B,D (88.4\%) CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ ~ 21 W (10.8\%) ¦ seven other variants (0.8\%)}}} οὐδέν, πάντα δὲ ὅσα εἶπεν Ἰωάννης περὶ τούτου ἀληθῆ ἦν.»

\VS{42}Καὶ ἐπίστευσαν πολλοὶ\FTNT{‡}{{\FR 10:42 }{\FT{επιστευσαν πολλοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{45,66,75}}ℵB,D(W) [3\%] NU}}} ἐκεῖ εἰς αὐτόν.\FTNT{§}{{\FR 10:42 }{\FT{εκει εις αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 231 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,D,W [10\%] NU ¦ 23 𝕻{\SUP{45}}}}}




\par }\Chap{11}{\SH Lazarus of Bethany
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ἦν δέ τις ἀσθενῶν, Λάζαρος ἀπὸ Βηθανίας, ἐκ τῆς κώμης Μαρίας καὶ Μάρθας τῆς ἀδελφῆς αὐτῆς.

\VS{2}(Ἦν δὲ Μαρία\FTNT{*}{{\FR 11:2 }{\FT{μαρια
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,D,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ μαριαμ B [0.5\%] NU}}} ἡ ἀλείψασα τὸν Κύριον μύρῳ καὶ ἐκμάξασα τοὺς πόδας αὐτοῦ ταῖς θριξὶν ἑαυτῆς,\FTNT{†}{{\FR 11:2 }{\FT{εαυτης
{\BD{f}}{\SUP{35}} [40\%] ¦ αυτης 𝕻{\SUP{45,66,75}}ℵA,B,D,W [60\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU}}} ἧς ὁ ἀδελφὸς Λάζαρος ἠσθένει.)

\VS{3}Ἀπέστειλαν οὖν αἱ ἀδελφαὶ πρὸς αὐτὸν λέγουσαι, «Κύριε, ἴδε, ὃν φιλεῖς ἀσθενεῖ.»


\par }{\SHB Jesus lets Lazarus die on purpose
\par }
{\PP \VS{4}Ἀκούσας δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν, «Αὕτη ἡ ἀσθένεια οὐκ ἔστιν πρὸς θάνατον ἀλλ᾿ ὑπὲρ τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, ἵνα δοξασθῇ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ δι᾿ αὐτῆς.»

\VS{5}(Ἠγάπα δὲ ὁ Ἰησοῦς τὴν Μάρθαν καὶ τὴν ἀδελφὴν αὐτῆς καὶ τὸν Λάζαρον.)

\VS{6}Ὡς οὖν ἤκουσεν ὅτι ἀσθενεῖ, τότε μὲν ἔμεινεν ἐν ᾧ ἦν τόπῳ δύο ἡμέρας.

\VS{7}Ἔπειτα μετὰ τοῦτο λέγει τοῖς μαθηταῖς,\FTNT{‡}{{\FR 11:7 }{\FT{μαθηταις
{\IT{rell}} ¦ 1 αυτου A,D [20\%] CP}}} «Ἄγωμεν εἰς τὴν Ἰουδαίαν πάλιν.»


\par }{\PP \VS{8}Λέγουσιν αὐτῷ οἱ μαθηταί, «Ῥαββί,\FTNT{§}{{\FR 11:8 }{\FT{ραββι
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75v}} [90\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ ραββει 𝕻{\SUP{45,66}}ℵA,B,C,D,W [10\%]}}} νῦν ἐζήτουν σε λιθάσαι οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ πάλιν ὑπάγεις ἐκεῖ;»

\VS{9}Ἀπεκρίθη\FTNT{*}{{\FR 11:9 }{\FT{απεκριθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,C,D,W [85\%] CP,HF,RP,OC,NU ¦ 1 ο 𝕻{\SUP{45}} [15\%] TR}}} Ἰησοῦς· «Οὐχὶ δώδεκά ὧραί εἰσιν\FTNT{†}{{\FR 11:9 }{\FT{ωραι εισιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,C,W [60\%] CP,NU ¦ ~ 21 [40\%] HF,RP,OC,TR ¦ ωρας εχει D}}} τῆς ἡμέρας; Ἐάν τις περιπατῇ ἐν τῇ ἡμέρᾳ οὐ προσκόπτει, ὅτι τὸ φῶς τοῦ κόσμου τούτου βλέπει.

\VS{10}Ἐὰν δέ τις περιπατῇ ἐν τῇ νυκτὶ προσκόπτει, ὅτι τὸ φῶς οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ.»


\par }{\PP \VS{11}Ταῦτα εἶπεν, καὶ μετὰ τοῦτο λέγει αὐτοῖς, «Λάζαρος ὁ φίλος ἡμῶν κεκοίμηται, ἀλλὰ πορεύομαι ἵνα ἐξυπνίσω\FTNT{‡}{{\FR 11:11 }{\FT{εξυπνισω
{\IT{rell}} ¦ εξυπνησω [15\%] ¦ εξυπνισαι D}}} αὐτόν.»

\VS{12}Εἶπον οὖν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ,\FTNT{§}{{\FR 11:12 }{\FT{οι μαθηται αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 12 αυτω 𝕻{\SUP{66,75}}B,C [8\%] NU ¦ ~ αυτω 12 ℵD,W [2\%] ¦ αυτω A}}} «Κύριε, εἰ κεκοίμηται σωθήσεται.»

\VS{13}Εἰρήκει δὲ ὁ Ἰησοῦς περὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ, ἐκεῖνοι δὲ ἔδοξαν ὅτι περὶ τῆς κοιμήσεως τοῦ ὕπνου λέγει.

\VS{14}Τότε οὖν εἶπεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς παρρησίᾳ· «Λάζαρος ἀπέθανεν.

\VS{15}Καὶ χαίρω δι᾿ ὑμᾶς, ἵνα πιστεύσητε, ὅτι οὐκ ἤμην ἐκεῖ. Ἀλλὰ\FTNT{*}{{\FR 11:15 }{\FT{αλλα
{\IT{rell}} ¦ αλλ B [20\%] OC,TR}}} ἄγωμεν πρὸς αὐτόν.»

\VS{16}Εἶπεν οὖν Θωμᾶς (ὁ λεγόμενος Δίδυμος) τοῖς συμμαθηταῖς,\FTNT{†}{{\FR 11:16 }{\FT{συμμαθηταις
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}} [90\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ συνμαθηταις 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,C,D,W [5\%] ¦ μαθηταις [5\%]}}} «Ἄγωμεν καὶ ἡμεῖς, ἵνα ἀποθάνωμεν μετ᾿ αὐτοῦ.»


\par }{\PP \VS{17}Ἐλθὼν οὖν ὁ Ἰησοῦς, εὗρεν αὐτὸν τέσσαρας ἡμέρας ἤδη\FTNT{‡}{{\FR 11:17 }{\FT{τεσσαρας ημερας ηδη
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 132 𝕻{\SUP{75}}B,C [1\%] NU ¦ ~ 312 𝕻{\SUP{66}} ¦ 12 A,D ¦ τεσσαρες 23 ℵ ¦ two other variants}}} ἔχοντα ἐν τῷ μνημείῳ.

\VS{18}(Ἦν δὲ ἡ Βηθανία ἐγγὺς τῶν Ἱεροσολύμων, ὡς ἀπὸ σταδίων δεκαπέντε·

\VS{19}καὶ πολλοὶ\FTNT{§}{{\FR 11:19 }{\FT{και πολλοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 2 δε 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,W [1\%] NU ¦ ~ 2 ουν [1\%]}}} ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἐληλύθεισαν πρὸς τὰς περὶ\FTNT{*}{{\FR 11:19 }{\FT{τας περι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [99\%] HF,RP,OC,TR ¦ την 𝕻{\SUP{66,75v}}ℵB,C,W [1\%] CP,NU ¦ — D ¦ one other variant}}} Μάρθαν καὶ Μαρίαν,\FTNT{†}{{\FR 11:19 }{\FT{μαριαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ μαριαμ 𝕻{\SUP{75}}B,C,D [1\%] NU}}} ἵνα παραμυθήσωνται\FTNT{‡}{{\FR 11:19 }{\FT{παραμυθησωνται
{\IT{rell}} ¦ παραμυθησονται [15\%]}}} αὐτὰς περὶ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτῶν.\FTNT{§}{{\FR 11:19 }{\FT{αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{45,66,75}}ℵB,D,W [1\%] NU}}})

\VS{20}Ἡ οὖν Μάρθα, ὡς ἤκουσεν ὅτι\FTNT{*}{{\FR 11:20 }{\FT{οτι
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45,66,75}}ℵA,B,C,D,W [90\%] CP,HF,RP,NU ¦ 1 ο [10\%] OC,TR}}} Ἰησοῦς ἔρχεται, ὑπήντησεν αὐτῷ· Μαρία\FTNT{†}{{\FR 11:20 }{\FT{μαρια
{\IT{rell}} ¦ μαριαμ [1\%] NU}}} δὲ ἐν τῷ οἴκῳ ἐκαθέζετο.


\par }{\SHB Martha
\par }
{\PP \VS{21}Εἶπεν οὖν\FTNT{‡}{{\FR 11:21 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [60\%] CP,HF,RP ¦ 1 η 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,W [40\%] OC,TR,NU}}} Μάρθα πρὸς τὸν Ἰησοῦν· «Κύριε, εἰ ἦς ὧδε ὁ ἀδελφός μου οὐκ ἂν ἐτεθνήκει.\FTNT{§}{{\FR 11:21 }{\FT{ο αδελφος μου ουκ αν ετεθνηκει
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 45 απεθανεν 123 𝕻{\SUP{75}}ℵB,C,W [0.5\%] NU ¦ 12345 απεθανεν 𝕻{\SUP{45,66}} [2\%] ¦ ~ 451236 A ¦ ~ 45123 απεθανεν D ¦ ~ 45 απεθανεν 312 [1\%] ¦ two other variants [1\%]}}}

\VS{22}Ἀλλὰ\FTNT{*}{{\FR 11:22 }{\FT{αλλα
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45,66}}A,D,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{75}}ℵB,C [1\%]}}} καὶ νῦν οἶδα ὅτι ὅσα ἂν αἰτήσῃ τὸν Θεόν, δώσει σοι ὁ Θεός.»

\VS{23}Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς, «Ἀναστήσεται ὁ ἀδελφός σου.»

\VS{24}Λέγει αὐτῷ\FTNT{†}{{\FR 11:24 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45,75}}ℵA,W [85\%] HF,RP,OC,TR ¦ 1 η 𝕻{\SUP{66}}B,C,D [15\%] CP,NU}}} Μάρθα, «Οἶδα ὅτι ἀναστήσεται ἐν τῇ ἀναστάσει ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ.»

\VS{25}Εἶπεν αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· «Ἐγώ εἰμι ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή. Ὁ πιστεύων εἰς ἐμέ, κἂν ἀποθάνῃ, ζήσεται·

\VS{26}καὶ πᾶς ὁ ζῶν καὶ πιστεύων εἰς ἐμὲ οὐ μὴ ἀποθάνῃ εἰς τὸν αἰῶνα. Πιστεύεις τοῦτο;»

\VS{27}Λέγει αὐτῷ, «Ναί, Κύριε, ἐγὼ πεπίστευκα ὅτι σὺ εἶ\FTNT{‡}{{\FR 11:27 }{\FT{ει
{\IT{rell}} ¦ — OC}}} ὁ Χριστός, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ εἰς τὸν κόσμον ἐρχόμενος.»


\par }{\SHB Mary
\par }
{\PP \VS{28}Καὶ ταῦτα\FTNT{§}{{\FR 11:28 }{\FT{ταυτα
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,D [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ τουτο 𝕻{\SUP{75v}}ℵB,C,W [0.5\%] NU}}} εἰποῦσα, ἀπῆλθεν καὶ ἐφώνησεν Μαρίαν\FTNT{*}{{\FR 11:28 }{\FT{μαριαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45,66}}ℵW [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ μαριαμ 𝕻{\SUP{75v}}A,B,C(D) [5\%] NU}}} τὴν ἀδελφὴν αὐτῆς, λάθρᾳ εἰποῦσα, «Ὁ διδάσκαλος πάρεστιν καὶ φωνεῖ σε.»

\VS{29}Ἐκείνη\FTNT{†}{{\FR 11:29 }{\FT{εκεινη
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,D [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 δε 𝕻{\SUP{75}}ℵB,C,W [2\%] NU}}} ὡς ἤκουσεν, ἐγείρεται\FTNT{‡}{{\FR 11:29 }{\FT{εγειρεται
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45,66}}A [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ηγερθη 𝕻{\SUP{75}}ℵB,C,D,W [1.5\%] NU}}} ταχὺ καὶ ἔρχεται\FTNT{§}{{\FR 11:29 }{\FT{ερχεται
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45,66}}A,D [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ηρχετο 𝕻{\SUP{75}}ℵB,C,W [1\%] NU}}} πρὸς αὐτόν.

\VS{30}(Οὔπω δὲ ἐληλύθει ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν κώμην, ἀλλ᾿ ἦν ἐν\FTNT{*}{{\FR 11:30 }{\FT{ην εν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [96.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ετι 2 𝕻{\SUP{75}}ℵB,C,W [2\%] NU ¦ 1 ετι επι 𝕻{\SUP{66}} [1\%] ¦ 1 επι 𝕻{\SUP{45}} [0.5\%]}}} τῷ τόπῳ ὅπου ὑπήντησεν αὐτῷ ἡ Μάρθα.

\VS{31}Οἱ οὖν Ἰουδαῖοι οἱ ὄντες μετ᾿ αὐτῆς ἐν τῇ οἰκίᾳ καὶ παραμυθούμενοι αὐτήν, ἰδόντες τὴν Μαρίαν\FTNT{†}{{\FR 11:31 }{\FT{μαριαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ μαριαμ 𝕻{\SUP{75}}B,C,D [1\%] NU}}} ὅτι ταχέως ἀνέστη καὶ ἐξῆλθεν, ἠκολούθησαν αὐτῇ, λέγοντες\FTNT{‡}{{\FR 11:31 }{\FT{λεγοντες
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ δοξαντες ℵB,C,D,W [2\%] NU ¦ δοξαζοντες 𝕻{\SUP{75v}}}}} ὅτι «Ὑπάγει εἰς τὸ μνημεῖον ἵνα κλαύσῃ ἐκεῖ.»)

\VS{32}Ἡ οὖν Μαρία,\FTNT{§}{{\FR 11:32 }{\FT{μαρια
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45,66}}ℵA,D,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ μαριαμ 𝕻{\SUP{75}}B,C [1\%] NU}}} ὡς ἦλθεν ὅπου ἦν ὁ
\FTNT{*}{{\FR 11:32 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45}}W [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,C,D [5\%] NU}}} Ἰησοῦς, ἰδοῦσα αὐτόν, ἔπεσεν αὐτοῦ εἰς τοὺς πόδας,\FTNT{†}{{\FR 11:32 }{\FT{αυτου εις τους ποδας
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A [78\%] CP,HF,RP,OC ¦ ~ 2341 [20\%] TR ¦ 1 προς 34 ℵB,C,W [2\%] NU ¦ ~ προς 341 D}}} λέγουσα αὐτῷ, «Κύριε, εἰ ἦς ὧδε οὐκ ἂν ἀπέθανέν μου\FTNT{‡}{{\FR 11:32 }{\FT{απεθανεν μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45v}}A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C(D)W [1\%] NU}}} ὁ ἀδελφός.»


\par }{\SHB Jesus is troubled
\par }
{\PP \VS{33}Ἰησοῦς οὖν ὡς εἶδεν αὐτὴν κλαίουσαν, καὶ τοὺς συνελθόντας αὐτῇ Ἰουδαίους κλαίοντας, ἐνεβριμήσατο τῷ πνεύματι καὶ ἐτάραξεν ἑαυτόν.

\VS{34}Καὶ εἶπεν, «Ποῦ τεθείκατε αὐτόν;» Λέγουσιν αὐτῷ, «Κύριε, ἔρχου καὶ ἴδε.»

\VS{35}Ἐδάκρυσεν ὁ Ἰησοῦς.

\VS{36}Ἔλεγον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι, «Ἴδε πῶς ἐφίλει αὐτόν.»

\VS{37}Τινὲς δὲ ἐξ αὐτῶν εἶπον,\FTNT{§}{{\FR 11:37 }{\FT{ειπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{(66)75v}}B,C(D)W [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ειπαν ℵ [alone] NU ¦ ελεγον A [5\%]}}} «Οὐκ ἠδύνατο\FTNT{*}{{\FR 11:37 }{\FT{ηδυνατο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εδυνατο 𝕻{\SUP{66}}B,C,D,W [1\%] NU}}} οὗτος, ὁ ἀνοίξας τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ τυφλοῦ, ποιῆσαι ἵνα καὶ οὗτος μὴ ἀποθάνῃ;»

\VS{38}Ἰησοῦς οὖν, πάλιν ἐμβριμώμενος ἐν ἑαυτῷ, ἔρχεται εἰς τὸ μνημεῖον.

\par }{\SHB Jesus raises Lazarus from the dead
\par }
{\PP Ἦν δὲ σπήλαιον, καὶ λίθος ἐπέκειτο ἐπ᾿ αὐτῷ.

\VS{39}Λέγει ὁ Ἰησοῦς, «Ἄρατε τὸν λίθον.» Λέγει αὐτῷ ἡ ἀδελφὴ τοῦ τεθνηκότος,\FTNT{†}{{\FR 11:39 }{\FT{τεθνηκοτος
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ τετελευτηκοτος ℵA,B,C(D)W [1\%] NU ¦ τετελευκοτος 𝕻{\SUP{66}} ¦ τελευτηκοτος [2\%]}}} Μάρθα, «Κύριε, ἤδη ὄζει· τεταρταῖος γάρ ἐστιν.»

\VS{40}Λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς, «Οὐκ εἶπόν σοι ὅτι ἐὰν πιστεύσῃς ὄψει\FTNT{‡}{{\FR 11:40 }{\FT{οψει
{\BD{f}}{\SUP{35}} [70\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ οψη 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,C,D,W [30\%] NU}}} τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ;»

\VS{41}Ἦραν οὖν τὸν λίθον οὗ ἦν ὁ τεθνηκὼς κείμενος.\FTNT{§}{{\FR 11:41 }{\FT{ου ην ο τεθνηκως κειμενος
{\BD{f}}{\SUP{35}} [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 12 A [2\%] ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,C,D,W [2\%] NU}}} Ὁ δὲ Ἰησοῦς ἦρεν τοὺς ὀφθαλμοὺς ἄνω καὶ εἶπεν· «Πάτερ, εὐχαριστῶ σοι ὅτι ἤκουσάς μου.

\VS{42}Ἐγὼ δὲ ᾔδειν ὅτι πάντοτέ μου ἀκούεις, ἀλλὰ διὰ τὸν ὄχλον τὸν περιεστῶτα εἶπον, ἵνα πιστεύσωσιν ὅτι σύ με ἀπέστειλας.»

\VS{43}Καὶ ταῦτα εἰπών, φωνῇ μεγάλῃ ἐκραύγασεν, «Λάζαρε, δεῦρο ἔξω.»

\VS{44}Καὶ\FTNT{*}{{\FR 11:44 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45v}}ℵA,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}B,C [0.5\%] NU ¦ 1 ευθυς D}}} ἐξῆλθεν ὁ τεθνηκώς, δεδεμένος τοὺς πόδας καὶ τὰς χεῖρας κειρίαις, καὶ ἡ ὄψις αὐτοῦ σουδαρίῳ περιεδέδετο. Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, «Λύσατε αὐτὸν καὶ ἄφετε\FTNT{†}{{\FR 11:44 }{\FT{αφετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} (ℵ)A,D(W) [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 αυτον 𝕻{\SUP{45(66)75}}B,C [1\%] NU}}} ὑπάγειν.»


\par }{\SHB The reaction
\par }
{\PP \VS{45}Πολλοὶ οὖν ἐκ τῶν Ἰουδαίων οἱ ἐλθόντες πρὸς τὴν Μαρίαν,\FTNT{‡}{{\FR 11:45 }{\FT{μαριαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45,66}}ℵA,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ μαριαμ 𝕻{\SUP{6}}B,C,D [0.5\%] NU}}} καὶ θεασάμενοι ἃ
\FTNT{§}{{\FR 11:45 }{\FT{α
{\IT{rell}} ¦ οσα CP ¦ ο 𝕻{\SUP{66}}B,C,D [1\%]}}} ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς,\FTNT{*}{{\FR 11:45 }{\FT{ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 2 ℵ ¦ — 𝕻{\SUP{6,45,66}}A,B,C,W [2\%] NU}}} ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν.

\VS{46}Τινὲς δὲ ἐξ αὐτῶν ἀπῆλθον πρὸς τοὺς Φαρισαίους καὶ εἶπον αὐτοῖς ὅσα\FTNT{†}{{\FR 11:46 }{\FT{οσα
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [29\%] ¦ α 𝕻{\SUP{66}}ℵB [70\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ ο C,D [1\%]}}} ἐποίησεν ὁ
\FTNT{‡}{{\FR 11:46 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{6,66}}B,C,D [0.5\%] NU}}} Ἰησοῦς.

\VS{47}Συνήγαγον οὖν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι συνέδριον, καὶ ἔλεγον· «Τί ποιοῦμεν; Ὅτι οὗτος ὁ ἄνθρωπος πολλὰ σημεῖα ποιεῖ.\FTNT{§}{{\FR 11:47 }{\FT{σημεια ποιει
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{45v,66}}ℵA,B,W [2\%] NU}}}

\VS{48}Ἐὰν ἀφῶμεν αὐτὸν οὕτως,\FTNT{*}{{\FR 11:48 }{\FT{ουτως
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45,66}}ℵA,B,D,W [50\%] CP,RP,NU (Just for the record,
{\IT{sigma}} before consonant.)}}} πάντες πιστεύσουσιν εἰς αὐτόν, καὶ ἐλεύσονται οἱ Ῥωμαῖοι καὶ ἀροῦσιν ἡμῶν καὶ τὸν τόπον καὶ τὸ ἔθνος.»


\par }{\PP \VS{49}Εἷς δέ τις ἐξ αὐτῶν, Καϊάφας, ἀρχιερεὺς ὢν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου, εἶπεν αὐτοῖς, «Ὑμεῖς οὐκ οἴδατε οὐδέν,

\VS{50}οὐδὲ διαλογίζεσθε\FTNT{†}{{\FR 11:50 }{\FT{διαλογιζεσθε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ λογιζεσθε 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,D,W [2\%] NU}}} ὅτι συμφέρει ἡμῖν\FTNT{‡}{{\FR 11:50 }{\FT{ημιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ υμιν 𝕻{\SUP{45,66}}B,D [2\%] NU ¦ — ℵ}}} ἵνα εἷς ἄνθρωπος ἀποθάνῃ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, καὶ μὴ ὅλον τὸ ἔθνος ἀπόληται.»

\VS{51}(Τοῦτο δὲ ἀφ᾿ ἑαυτοῦ οὐκ εἶπεν, ἀλλὰ ἀρχιερεὺς ὢν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου προεφήτευσεν\FTNT{§}{{\FR 11:51 }{\FT{προεφητευσεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ επροφητευσεν 𝕻{\SUP{45,66}}ℵB,D [1\%] NU}}} ὅτι ἔμελλεν ὁ
\FTNT{*}{{\FR 11:51 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} [35\%] CP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{45,66}}ℵA,B(D,W) [65\%] HF,RP,NU}}} Ἰησοῦς ἀποθνήσκειν ὑπὲρ τοῦ ἔθνους·

\VS{52}καὶ οὐχ ὑπὲρ τοῦ ἔθνους μόνον, ἀλλ᾿ ἵνα καὶ τὰ τέκνα τοῦ Θεοῦ τὰ διεσκορπισμένα\FTNT{†}{{\FR 11:52 }{\FT{διεσκορπισμενα
{\IT{rell}} ¦ διασκορπισμενα CP ¦ εσκορπισμενα 𝕻{\SUP{45,66}}D}}} συναγάγῃ\FTNT{‡}{{\FR 11:52 }{\FT{συναγαγη
{\IT{rell}} ¦ συναγαγει [1\%] CP}}} εἰς ἕν.)

\VS{53}Ἀπ᾿ ἐκείνης οὖν τῆς ἡμέρας συνεβουλεύσαντο\FTNT{§}{{\FR 11:53 }{\FT{συνεβουλευσαντο
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εβουλευσαντο 𝕻{\SUP{45,66,75}}ℵB,D,W [2\%] NU}}} ἵνα ἀποκτείνωσιν αὐτόν.


\par }{\SH A tactical withdrawal
\par }
{\PP \VS{54}Ἰησοῦς οὖν\FTNT{*}{{\FR 11:54 }{\FT{ιησους ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ ο 21 𝕻{\SUP{75v}}ℵB,W [3\%] NU ¦ ο δε 1 𝕻{\SUP{66}}}}} οὐκέτι παρρησίᾳ περιεπάτει ἐν τοῖς Ἰουδαίοις, ἀλλὰ ἀπῆλθεν ἐκεῖθεν εἰς τὴν χώραν ἐγγὺς τῆς ἐρήμου, εἰς Ἐφραὶμ λεγομένην πόλιν. Κἀκεῖ διέτριβεν\FTNT{†}{{\FR 11:54 }{\FT{διετριβεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} (𝕻{\SUP{45}})A,D [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εμεινεν 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,W [1\%] NU}}} μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ.\FTNT{‡}{{\FR 11:54 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB,D,W [2\%] NU}}}


\par }{\SH The Passover is near
\par }
{\PP \VS{55}Ἦν δὲ ἐγγὺς τὸ Πάσχα τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἀνέβησαν πολλοὶ εἰς Ἱεροσόλυμα ἐκ τῆς χώρας πρὸ τοῦ Πάσχα ἵνα ἁγνίσωσιν ἑαυτούς.

\VS{56}Ἐζήτουν οὖν τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἔλεγον μετ᾿\FTNT{§}{{\FR 11:56 }{\FT{μετ
{\IT{rell}} ¦ μετα [1\%] CP}}} ἀλλήλων ἐν τῷ ἱερῷ ἑστηκότες, «Τί ὑμῖν δοκεῖ\FTNT{*}{{\FR 11:56 }{\FT{υμιν δοκει
{\BD{f}}{\SUP{35}} [20\%] ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{45v,66,75v}}ℵA,B,W [80\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ δοκειτε D ¦ two other variants}}}—ὅτι οὐ μὴ ἔλθῃ εἰς τὴν ἑορτήν;»

\VS{57}Δεδώκεισαν δὲ καὶ\FTNT{†}{{\FR 11:57 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,W [10\%] NU}}} οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι ἐντολήν,\FTNT{‡}{{\FR 11:57 }{\FT{εντολην
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,D [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εντολας ℵB,W [3\%] NU}}} ἵνα ἐάν τις γνῷ ποῦ ἐστιν, μηνύσῃ, ὅπως πιάσωσιν αὐτόν.




\par }{\MS The last week

\par }\Chap{12}{\SH Mary anoints Jesus’ feet
\par }
{\MM \VerseOne{1}Ὁ οὖν Ἰησοῦς, πρὸ ἓξ ἡμερῶν τοῦ Πάσχα, ἦλθεν εἰς Βηθανίαν, ὅπου ἦν Λάζαρος (ὁ τεθνηκώς,\FTNT{*}{{\FR 12:1 }{\FT{ο τεθνηκως
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,D [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵB,W [0.5\%] NU}}} ὃν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν).\FTNT{†}{{\FR 12:1 }{\FT{εκ νεκρων
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 12 ιησους 𝕻{\SUP{66}}B [alone] NU ¦ 12 ο ιησους A,D,W [5\%] ¦ ιησους 12 ℵ}}}

\VS{2}Ἐποίησαν οὖν αὐτῷ δεῖπνον ἐκεῖ—καὶ ἡ Μάρθα διηκόνει, ὁ δὲ Λάζαρος εἷς ἦν\FTNT{‡}{{\FR 12:2 }{\FT{ην
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 εκ ℵB [0.5\%] NU ¦ εκ 𝕻{\SUP{66}}}}} τῶν ἀνακειμένων σὺν\FTNT{§}{{\FR 12:2 }{\FT{ανακειμενων συν
{\IT{rell}} ¦ συνανακειμενων W [10\%] TR}}} αὐτῷ.

\VS{3}Ἡ οὖν Μαρία,\FTNT{*}{{\FR 12:3 }{\FT{μαρια
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,D,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ μαριαμ B [1\%] NU}}} λαβοῦσα λίτραν μύρου νάρδου, πιστικῆς πολυτίμου, ἤλειψεν τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ, καὶ ἐξέμαξεν ταῖς θριξὶν αὐτῆς τοὺς πόδας αὐτοῦ. Ἡ δὲ οἰκία ἐπληρώθη ἐκ τῆς ὀσμῆς τοῦ μύρου.


\par }{\SHB Judas has a problem
\par }
{\PP \VS{4}Λέγει οὖν\FTNT{†}{{\FR 12:4 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,Q [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ δε 𝕻{\SUP{66}}ℵB,W [0.5\%] NU ¦ — [0.5\%]}}} εἷς ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, Ἰούδας Σίμωνος Ἰσκαριώτης\FTNT{‡}{{\FR 12:4 }{\FT{εις εκ των μαθητων αυτου ιουδας σιμωνος ισκαριωτης
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1234567 ο 8 [1\%] ¦ ~ 6 ο 812345 ℵ [0.5\%] [NU] ¦ ~ 6 ο 81345 𝕻{\SUP{66,75v}}B,W [1\%] ¦ 1345678 Q ¦ three other variants}}} (ὁ μέλλων αὐτὸν παραδιδόναι),

\VS{5}«Διὰ τί τοῦτο τὸ μύρον οὐκ ἐπράθη τριακοσίων δηναρίων καὶ ἐδόθη πτωχοῖς;»

\VS{6}(Εἶπεν δὲ τοῦτο, οὐχ ὅτι περὶ τῶν πτωχῶν ἔμελεν\FTNT{§}{{\FR 12:6 }{\FT{εμελεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,D,Q,W [40\%] HF,RP,OC,TR,NU ¦ εμελλεν
{\BD{f}}{\SUP{35pt}} [60\%] CP ¦ one other variant}}} αὐτῷ, ἀλλ᾿ ὅτι κλέπτης ἦν καὶ τὸ γλωσσόκομον εἶχεν, καὶ\FTNT{*}{{\FR 12:6 }{\FT{ειχεν και
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εχων 𝕻{\SUP{75}}ℵB,D,Q,W [1\%] NU ¦ εχων 2 [0.5\%]}}} τὰ βαλλόμενα ἐβάσταζεν.)

\VS{7}Εἶπεν οὖν ὁ Ἰησοῦς· «Ἄφες αὐτήν·\FTNT{†}{{\FR 12:7 }{\FT{αυτην
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ινα 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,Q,W [2\%] NU ¦ 1 οτι [1\%]}}} εἰς τὴν ἡμέραν τοῦ ἐνταφιασμοῦ μου τετήρηκεν\FTNT{‡}{{\FR 12:7 }{\FT{τετηρηκεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ τηρηση 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB(D)Q,W [2\%] NU}}} αὐτό.

\VS{8}Τοὺς πτωχοὺς γὰρ πάντοτε ἔχετε μεθ᾿ ἑαυτῶν, ἐμὲ δὲ οὐ πάντοτε ἔχετε.»


\par }{\SHB Lazarus
{\ND{is}} a problem
\par }
{\PP \VS{9}Ἔγνω οὖν\FTNT{§}{{\FR 12:9 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}A,Q [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ο ℵB,W [0.5\%] [NU] ¦ δε (D)}}} ὄχλος πολὺς ἐκ τῶν Ἰουδαίων ὅτι ἐκεῖ ἐστιν· καὶ ἦλθον, οὐ διὰ τὸν Ἰησοῦν μόνον, ἀλλ᾿ ἵνα καὶ τὸν Λάζαρον ἴδωσιν, ὃν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν.

\VS{10}Ἐβουλεύσαντο δὲ οἱ ἀρχιερεῖς ἵνα καὶ τὸν Λάζαρον ἀποκτείνωσιν,

\VS{11}ὅτι πολλοὶ δι᾿ αὐτὸν ὑπῆγον τῶν Ἰουδαίων καὶ ἐπίστευον εἰς τὸν Ἰησοῦν.


\par }{\SH The ‘Triumphal’ Entry
\par }
{\PP \VS{12}Τῇ ἐπαύριον\FTNT{*}{{\FR 12:12 }{\FT{επαυριον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,D,Q,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ επαυριον ο 𝕻{\SUP{66}}B [0.5\%] NU}}} ὄχλος πολὺς ὁ ἐλθὼν εἰς τὴν ἑορτήν, ἀκούσαντες ὅτι ἔρχεται ὁ
\FTNT{†}{{\FR 12:12 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}B [40\%] CP,TR,NU ¦ — ℵ(A)D,Q,W [60\%] HF,RP,OC}}} Ἰησοῦς εἰς Ἱεροσόλυμα,

\VS{13}ἔλαβον τὰ βαΐα τῶν φοινίκων καὶ ἐξῆλθον εἰς ἀπάντησιν\FTNT{‡}{{\FR 12:13 }{\FT{απαντησιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [38\%] ¦ υπαντησιν 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,Q,W [60\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ συναντησιν D [2\%] [Moulton \& Milligan (p. 53) opine that απαντησις “seems to have been a kind of
{\IT{t.t.}} for the official welcome of a newly arrived dignitary—a usage which accords excellently with its NT usage”.]}}} αὐτῷ. Καὶ ἔκραζον·\FTNT{§}{{\FR 12:13 }{\FT{εκραζον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εκραυγαζον 𝕻{\SUP{75}}ℵD,W [1\%] NU ¦ εκραυγασαν 𝕻{\SUP{66}}B,Q [0.5\%]}}} «Ὡσαννά.» «Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.»\FTNT{*}{{\FR 12:13 }{\FT{κυριου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [95\%] CP,HF,RP,OC ¦ 1 ο 𝕻{\SUP{66}}D [4\%] TR ¦ 1 και ο 𝕻{\SUP{75}}ℵB,Q,W [1\%] [NU]}}} «Βασιλεὺς τοῦ Ἰσραήλ.»

\VS{14}Εὑρὼν δὲ ὁ Ἰησοῦς ὀνάριον, ἐκάθισεν\FTNT{†}{{\FR 12:14 }{\FT{εκαθισεν
{\IT{rell}} ¦ εκαθησεν [10\%] CP}}} ἐπ᾿ αὐτῷ·\FTNT{‡}{{\FR 12:14 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [30\%] CP ¦ αυτο 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,D,Q,W [70\%] HF,RP,OC,TR,NU [The dative fits better with verse 15 than does the accusative.]}}} καθώς ἐστιν γεγραμμένον·

\VS{15}«Μὴ φοβοῦ, θύγατερ\FTNT{§}{{\FR 12:15 }{\FT{θυγατερ
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ θυγατηρ 𝕻{\SUP{66}}A,B,D,Q,W [3\%] NU}}} Σιών· ἰδού, ὁ Βασιλεύς σου ἔρχεται, καθήμενος ἐπὶ πῶλον ὄνου.»

\VS{16}(Ταῦτα δὲ\FTNT{*}{{\FR 12:16 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB,Q,W [0.5\%] NU}}} οὐκ ἔγνωσαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ\FTNT{†}{{\FR 12:16 }{\FT{οι μαθηται αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,D,Q,W [97.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 312 𝕻{\SUP{75}}ℵB [0.5\%] NU ¦ 12 [2\%]}}} τὸ πρῶτον· ἀλλ᾿ ὅτε ἐδοξάσθη ὁ
\FTNT{‡}{{\FR 12:16 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [80\%] CP,HF,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,Q [20\%] RP,NU}}} Ἰησοῦς, τότε ἐμνήσθησαν ὅτι ταῦτα ἦν ἐπ᾿ αὐτῷ γεγραμμένα, καὶ ταῦτα ἐποίησαν αὐτῷ.)


\par }{\PP \VS{17}Ἐμαρτύρει οὖν ὁ ὄχλος ὁ ὢν μετ᾿ αὐτοῦ ὅτε τὸν Λάζαρον ἐφώνησεν ἐκ τοῦ μνημείου καὶ ἤγειρεν αὐτὸν ἐκ νεκρῶν.

\VS{18}Διὰ τοῦτο καὶ ὑπήντησεν αὐτῷ\FTNT{§}{{\FR 12:18 }{\FT{και υπηντησεν αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA(D)Q,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ 23 𝕻{\SUP{66,75}} [1\%] ¦ ~ 231 B}}} ὁ ὄχλος, ὅτι ἤκουσεν\FTNT{*}{{\FR 12:18 }{\FT{ηκουσεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] CP,HF,RP,TR ¦ ηκουσαν 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,D,Q,W [10\%] OC,NU}}} τοῦτο αὐτὸν πεποιηκέναι τὸ σημεῖον.

\VS{19}Οἱ οὖν Φαρισαῖοι εἶπον πρὸς ἑαυτούς· «Θεωρεῖτε ὅτι οὐκ ὠφελεῖτε οὐδέν· ἴδε, ὁ κόσμος ὀπίσω αὐτοῦ ἀπῆλθεν.»


\par }{\SH Some Greeks
\par }
{\PP \VS{20}Ἦσαν δέ τινες Ἕλληνες\FTNT{†}{{\FR 12:20 }{\FT{τινες ελληνες
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,Q,W [3\%] NU ¦ ~ και 21 D}}} ἐκ τῶν ἀναβαινόντων ἵνα προσκυνήσωσιν ἐν τῇ ἑορτῇ.

\VS{21}Οὗτοι οὖν προσῆλθον Φιλίππῳ τῷ ἀπὸ Βηθσαϊδὰ τῆς Γαλιλαίας, καὶ ἠρώτων αὐτὸν λέγοντες, «Κύριε, θέλομεν τὸν Ἰησοῦν ἰδεῖν.»

\VS{22}Ἔρχεται\FTNT{‡}{{\FR 12:22 }{\FT{ερχεται
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,D,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ο 𝕻{\SUP{66,75}}B [1\%] NU}}} Φίλιππος καὶ λέγει τῷ Ἀνδρέᾳ, καὶ πάλιν\FTNT{§}{{\FR 12:22 }{\FT{και παλιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ερχεται 𝕻{\SUP{75}}A,B [0.5\%] NU ¦ 12 ερχεται ℵ [0.5\%] ¦ 2 D}}} Ἀνδρέας καὶ Φίλιππος\FTNT{*}{{\FR 12:22 }{\FT{φιλιππος
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}D,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 και 𝕻{\SUP{75}}ℵA,B [1\%] NU}}} λέγουσιν τῷ Ἰησοῦ.

\VS{23}Ὁ δὲ Ἰησοῦς ἀπεκρίνατο\FTNT{†}{{\FR 12:23 }{\FT{απεκρινατο
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αποκρινεται 𝕻{\SUP{66,75}}ℵ(B)W [1\%] NU ¦ απεκριθη [1\%]}}} αὐτοῖς λέγων· «Ἐλήλυθεν ἡ ὥρα ἵνα δοξασθῇ ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου.

\VS{24}Ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ ὁ κόκκος τοῦ σίτου, πεσὼν εἰς τὴν γῆν, ἀποθάνῃ, αὐτὸς μόνος μένει· ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ, πολὺν καρπὸν φέρει.

\VS{25}Ὁ φιλῶν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἀπολέσει\FTNT{‡}{{\FR 12:25 }{\FT{απολεσει
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ απολλυει 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,W [1\%] NU ¦ two other variants [0.5\%]}}} αὐτήν, καὶ ὁ μισῶν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ, εἰς ζωὴν αἰώνιον φυλάξει αὐτήν.

\VS{26}Ἐὰν ἐμοὶ διακονῇ τις,\FTNT{§}{{\FR 12:26 }{\FT{διακονη τις
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B(D)W [9\%] NU ¦ διακονει 2 [1\%]}}} ἐμοὶ ἀκολουθείτω· καὶ ὅπου εἰμὶ ἐγώ, ἐκεῖ καὶ ὁ διάκονος ὁ ἐμὸς ἔσται. Καί,\FTNT{*}{{\FR 12:26 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,W [5\%] NU}}} ἐάν τις ἐμοὶ διακονῇ, τιμήσει αὐτὸν ὁ Πατήρ.


\par }{\SH A Voice out of Heaven
\par }
{\PP \VS{27}»Νῦν ἡ ψυχή μου τετάρακται, καὶ τί εἴπω—‹Πάτερ, σῶσον με ἐκ τῆς ὥρας ταύτης›; Ἀλλὰ διὰ τοῦτο ἦλθον εἰς τὴν ὥραν ταύτην—

\VS{28}‹Πάτερ, δόξασόν σου τὸ ὄνομα.› » Ἦλθεν οὖν φωνὴ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, «Καὶ ἐδόξασα καὶ πάλιν δοξάσω.»

\VS{29}Ὁ οὖν ὄχλος ὁ ἑστὼς καὶ ἀκούσας ἔλεγεν βροντὴν γεγονέναι. Ἄλλοι ἔλεγον, «Ἄγγελος αὐτῷ λελάληκεν.»

\VS{30}Ἀπεκρίθη Ἰησοῦς καὶ εἶπεν·\FTNT{†}{{\FR 12:30 }{\FT{ιησους και ειπεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}D,W [50\%] CP,RP,NU ¦ ο 123 A [50\%] HF,OC,TR ¦ ~ 231 𝕻{\SUP{75}}B ¦ 1 ℵ}}} «Οὐ δι᾿ ἐμὲ αὕτη ἡ φωνὴ\FTNT{‡}{{\FR 12:30 }{\FT{αυτη η φωνη
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 231 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,D,W [3\%] NU}}} γέγονεν, ἀλλὰ δι᾿ ὑμᾶς.

\VS{31}Νῦν κρίσις ἐστὶν τοῦ κόσμου τούτου·\FTNT{§}{{\FR 12:31 }{\FT{τουτου
{\IT{rell}} ¦ — 𝕻{\SUP{66}}D,W,CP}}} νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου ἐκβληθήσεται ἔξω.

\VS{32}Κἀγώ, ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν.»

\VS{33}(Τοῦτο δὲ ἔλεγεν σημαίνων ποίῳ θανάτῳ ἤμελλεν\FTNT{*}{{\FR 12:33 }{\FT{ημελλεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}A,B,D,W [60\%] CP,OC,TR,NU ¦ εμελλεν ℵ [40\%] HF,RP}}} ἀποθνήσκειν.)

\VS{34}Ἀπεκρίθη\FTNT{†}{{\FR 12:34 }{\FT{απεκριθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ουν 𝕻{\SUP{66,75v}}ℵB,W [1\%] NU}}} αὐτῷ ὁ ὄχλος· «Ἡμεῖς ἠκούσαμεν ἐκ τοῦ νόμου ὅτι ὁ Χριστὸς μένει εἰς τὸν αἰῶνα· καὶ πῶς σὺ λέγεις,\FTNT{‡}{{\FR 12:34 }{\FT{συ λεγεις
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,D [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{75}}B,W [0.5\%] NU}}} ‹Δεῖ\FTNT{§}{{\FR 12:34 }{\FT{δει
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}} [70\%] CP,HF,RP,OC ¦ οτι 1 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,D,W [30\%] TR,NU}}} ὑψωθῆναι τὸν Υἱὸν τοῦ Ἀνθρώπου›; Τίς ἐστιν οὗτος ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου;»


\par }{\PP \VS{35}Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· «Ἔτι μικρὸν χρόνον τὸ φῶς μεθ᾿ ὑμῶν\FTNT{*}{{\FR 12:35 }{\FT{μεθ υμων
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εν υμιν 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,W [10\%] NU}}} ἐστιν. Περιπατεῖτε ἕως\FTNT{†}{{\FR 12:35 }{\FT{εως
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵ [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ως 𝕻{\SUP{75}}A,B,W [3\%] NU ¦ ουν ως D}}} τὸ φῶς ἔχετε, ἵνα μὴ σκοτία ὑμᾶς καταλάβῃ· καὶ ὁ περιπατῶν ἐν τῇ σκοτίᾳ οὐκ οἶδεν ποῦ ὑπάγει.

\VS{36}Ἕως\FTNT{‡}{{\FR 12:36 }{\FT{εως
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}} [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ως 𝕻{\SUP{75}}ℵA,B,D,W [2\%] NU}}} τὸ φῶς ἔχετε, πιστεύετε εἰς τὸ φῶς, ἵνα υἱοὶ φωτὸς γένησθε.» Ταῦτα ἐλάλησεν ὁ
\FTNT{§}{{\FR 12:36 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{75}}A,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB,D [0.5\%] NU}}} Ἰησοῦς, καὶ ἀπελθὼν ἐκρύβη ἀπ᾿ αὐτῶν.


\par }{\SHB An editorial comment
\par }
{\PP \VS{37}Τοσαῦτα δὲ αὐτοῦ σημεῖα πεποιηκότος ἔμπροσθεν αὐτῶν, οὐκ ἐπίστευον εἰς αὐτόν·

\VS{38}ἵνα ὁ λόγος Ἡσαΐου τοῦ προφήτου πληρωθῇ, ὃν εἶπεν· «Κύριε, τίς ἐπίστευσεν τῇ ἀκοῇ ἡμῶν; Καὶ ὁ βραχίων Κυρίου τίνι ἀπεκαλύφθη;»

\VS{39}Διὰ τοῦτο οὐκ ἠδύναντο πιστεύειν, ὅτι πάλιν εἶπεν Ἡσαΐας·

\VS{40}«Τετύφλωκεν αὐτῶν τοὺς ὀφθαλμούς, καὶ πεπώρωκεν\FTNT{*}{{\FR 12:40 }{\FT{πεπωρωκεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ επωρωσεν A,B [2\%] NU ¦ επηρωσεν 𝕻{\SUP{66,75}}ℵW [2\%] ¦ — D ¦ four other variants}}} αὐτῶν τὴν καρδίαν, ἵνα μὴ ἴδωσιν τοῖς ὀφθαλμοῖς, καὶ νοήσωσιν τῇ καρδίᾳ καὶ ἐπιστραφῶσιν,\FTNT{†}{{\FR 12:40 }{\FT{επιστραφωσιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [95.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ στραφωσιν 𝕻{\SUP{66,75v}}(ℵ)B,D [0.5\%] NU ¦ επιστρεψωσιν W [2\%] ¦ at least four further variants [2\%]}}} καὶ ἰάσωμαι\FTNT{‡}{{\FR 12:40 }{\FT{ιασωμαι
{\BD{f}}{\SUP{35}} [80\%] CP,HF,RP,TR ¦ ιασομαι 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,D,W [20\%] OC,NU}}} αὐτούς.»

\VS{41}Ταῦτα εἶπεν Ἡσαΐας ὅτε\FTNT{§}{{\FR 12:41 }{\FT{οτε
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ οτι 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B [2\%] NU ¦ επει W}}} εἶδεν τὴν δόξαν αὐτοῦ καὶ ἐλάλησεν περὶ αὐτοῦ.


\par }{\PP \VS{42}Ὅμως μέντοι καὶ ἐκ τῶν ἀρχόντων πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτόν, ἀλλὰ διὰ τοὺς Φαρισαίους οὐχ ὡμολόγουν, ἵνα μὴ ἀποσυνάγωγοι γένωνται·

\VS{43}ἠγάπησαν γὰρ τὴν δόξαν τῶν ἀνθρώπων μᾶλλον ἤπερ τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ.


\par }{\SH The last public word
\par }
{\PP \VS{44}Ἰησοῦς δὲ ἔκραξεν καὶ εἶπεν· «Ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ οὐ πιστεύει εἰς ἐμὲ ἀλλ᾿\FTNT{*}{{\FR 12:44 }{\FT{αλλ
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αλλα 𝕻{\SUP{75}}ℵB,D,W [1\%] NU}}} εἰς τὸν πέμψαντά με.

\VS{45}Καὶ ὁ θεωρῶν ἐμὲ θεωρεῖ τὸν πέμψαντά με.

\VS{46}Ἐγώ, φῶς, εἰς τὸν κόσμον ἐλήλυθα, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ ἐν τῇ σκοτίᾳ μὴ μείνῃ.

\VS{47}Καί, ἐάν τίς μου ἀκούσῃ τῶν ῥημάτων καὶ μὴ πιστεύσῃ,\FTNT{†}{{\FR 12:47 }{\FT{πιστευση
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ φυλαξη 𝕻{\SUP{(66)75}}ℵA,B,D,W [10\%] NU}}} ἐγὼ οὐ κρίνω αὐτόν· οὐ γὰρ ἦλθον ἵνα κρίνω τὸν κόσμον, ἀλλ᾿ ἵνα σώσω τὸν κόσμον.

\VS{48}Ὁ ἀθετῶν ἐμὲ καὶ μὴ λαμβάνων τὰ ῥήματά μου ἔχει τὸν κρίνοντα αὐτόν—ὁ λόγος ὃν ἐλάλησα, ἐκεῖνος κρινεῖ αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ·

\VS{49}ὅτι ἐγὼ ἐξ ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλάλησα, ἀλλ᾿ ὁ πέμψας με Πατήρ, αὐτός μοι ἐντολὴν ἔδωκεν,\FTNT{‡}{{\FR 12:49 }{\FT{εδωκεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ δεδωκαν 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,W [5\%] NU}}} τί εἴπω καὶ τί λαλήσω.

\VS{50}Καὶ οἶδα ὅτι ἡ ἐντολὴ αὐτοῦ ζωὴ αἰώνιός ἐστιν. Ἃ οὖν λαλῶ ἐγώ,\FTNT{§}{{\FR 12:50 }{\FT{λαλω εγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{66,75v}}ℵA,B,W [4\%] NU ¦ 1 D}}} καθὼς εἴρηκέν μοι ὁ Πατήρ, οὕτως λαλῶ.»




\par }{\MS The last night

\par }\Chap{13}{\MM \VerseOne{1}Πρὸ δὲ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα, εἰδὼς ὁ Ἰησοῦς ὅτι ἐλήλυθεν\FTNT{*}{{\FR 13:1 }{\FT{εληλυθεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ηλθεν ℵA,B,W [10\%] NU ¦ ηκει 𝕻{\SUP{66}} ¦ παρην D}}} αὐτοῦ ἡ ὥρα ἵνα μεταβῇ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου πρὸς τὸν Πατέρα, ἀγαπήσας τοὺς ἰδίους τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ, εἰς τέλος ἠγάπησεν αὐτούς.


\par }{\SH Jesus washes the disciples’ feet
\par }
{\PP \VS{2}Καὶ δείπνου γενομένου\FTNT{†}{{\FR 13:2 }{\FT{γενομενου
{\BD{f}}{\SUP{35}} (𝕻{\SUP{66}})A,D [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ γινομενου B [0.3\%] NU ¦ γεινομενου ℵW}}} (τοῦ διαβόλου ἤδη βεβληκότος εἰς τὴν καρδίαν Ἰούδα Σίμωνος Ἰσκαριώτου ἵνα αὐτὸν παραδῷ),\FTNT{‡}{{\FR 13:2 }{\FT{ιουδα σιμωνος ισκαριωτου ινα αυτον παραδω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [96.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 23456 [1\%] ¦ ~ 4 παραδοι 5 ιουδας 2 ισκαριωτης ℵB ¦ ~ 465 ιουδας 23 [2\%] ¦ ~ 4 παραδοι 5 ιουδας 23 [none!] NU ¦ ~ 465 ιουδας σιμωννος ισκαριωτης 𝕻{\SUP{66}} ¦ ~ 465 ιδας 2 ισκαριωτη W ¦ two further variants D [NU serves up a lovely patchwork quilt.]}}}

\VS{3}εἰδὼς ὁ Ἰησοῦς\FTNT{§}{{\FR 13:3 }{\FT{ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB,D,W [1\%] NU ¦ δε 12 [1\%]}}} ὅτι πάντα δέδωκεν\FTNT{*}{{\FR 13:3 }{\FT{δεδωκεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,D [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εδωκεν ℵB,W [3\%] NU}}} αὐτῷ ὁ Πατὴρ εἰς τὰς χεῖρας, καὶ ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐξῆλθεν καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ὑπάγει,

\VS{4}ἐγείρεται ἐκ τοῦ δείπνου καὶ τίθησιν τὰ ἱμάτια, καὶ λαβὼν λέντιον διέζωσεν ἑαυτόν.

\VS{5}Εἶτα βάλλει ὕδωρ εἰς τὸν νιπτῆρα καὶ ἤρξατο νίπτειν τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν καὶ ἐκμάσσειν τῷ λεντίῳ ᾧ ἦν διεζωσμένος.


\par }{\SHB Simon Peter
\par }
{\PP \VS{6}Ἔρχεται οὖν πρὸς Σίμωνα Πέτρον· καὶ\FTNT{†}{{\FR 13:6 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}B,D [0.5\%] NU}}} λέγει αὐτῷ ἐκεῖνος,\FTNT{‡}{{\FR 13:6 }{\FT{εκεινος
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}(ℵ)B [0.5\%] NU}}} «Κύριε, σύ μου νίπτεις τοὺς πόδας;»

\VS{7}Ἀπεκρίθη Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῷ, «Ὃ ἐγὼ ποιῶ σὺ οὐκ οἶδας ἄρτι, γνώσῃ δὲ μετὰ ταῦτα.»

\VS{8}Λέγει αὐτῷ\FTNT{§}{{\FR 13:8 }{\FT{αυτω
{\IT{rell}} ¦ 1 ο [15\%]}}} Πέτρος, «Οὐ μὴ νίψῃς τοὺς πόδας μου\FTNT{*}{{\FR 13:8 }{\FT{νιψης τους ποδος μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 1423 𝕻{\SUP{66}}B,C,W [1\%] NU ¦ ~ 4123 D [2\%]}}} εἰς τὸν αἰῶνα.» Ἀπεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς,\FTNT{†}{{\FR 13:8 }{\FT{αυτω ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [94\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 31 A,B,C [0.5\%] NU ¦ 13 𝕻{\SUP{66}}W [5\%] ¦ 3 D [0.5\%]}}} «Ἐὰν μὴ νίψω σε, οὐκ\FTNT{‡}{{\FR 13:8 }{\FT{ουκ
{\IT{rell}} ¦ ουχ CP}}} ἔχεις μέρος μετ᾿ ἐμοῦ.»

\VS{9}Λέγει αὐτῷ Σίμων Πέτρος, «Κύριε, μὴ τοὺς πόδας μου μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰς χεῖρας καὶ τὴν κεφαλήν.»

\VS{10}Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, «Ὁ λελουμένος οὐ χρείαν ἔχει\FTNT{§}{{\FR 13:10 }{\FT{ου χρειαν εχει
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ ουκ 32 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,C,W [1\%] NU}}} ἢ τοὺς πόδας\FTNT{*}{{\FR 13:10 }{\FT{η τους ποδας
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ει μη 23 B,C,W [3\%] NU ¦ ει μη 23 μονον 𝕻{\SUP{66}}(D) ¦ 23 [0.5\%] ¦ — ℵ}}} νίψασθαι, ἀλλ᾿ ἔστιν καθαρὸς ὅλος· καὶ ὑμεῖς καθαροί ἐστε, ἀλλ᾿ οὐχὶ πάντες.»

\VS{11}(ᾜδει γὰρ τὸν παραδιδόντα αὐτόν· διὰ τοῦτο εἶπεν,\FTNT{†}{{\FR 13:11 }{\FT{ειπεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 οτι 𝕻{\SUP{66}}B,C,W [1\%] NU ¦ — D}}} «Οὐχὶ πάντες καθαροί ἐστε.»)


\par }{\SHB Jesus explains His action
\par }
{\PP \VS{12}Ὅτε οὖν ἔνιψεν τοὺς πόδας αὐτῶν\FTNT{‡}{{\FR 13:12 }{\FT{αυτων
{\IT{rell}} ¦ των μαθητων [15\%]}}} καὶ\FTNT{§}{{\FR 13:12 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,C,D,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵA [1\%]}}} ἔλαβεν τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, ἀναπεσὼν\FTNT{*}{{\FR 13:12 }{\FT{αναπεσων
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ και ανεπεσεν ℵB,C,W [0.5\%] NU ¦ και 1 𝕻{\SUP{66}} [0.5\%] ¦ — A}}} πάλιν, εἶπεν αὐτοῖς· «Γινώσκετε τί πεποίηκα ὑμῖν;

\VS{13}Ὑμεῖς φωνεῖτέ με ‹Ὁ Διδάσκαλος,› καὶ ‹Ὁ Κύριος,› καὶ καλῶς λέγετε, εἰμὶ γάρ.

\VS{14}Εἰ οὖν ἐγὼ ἔνιψα ὑμῶν τοὺς πόδας, ὁ Κύριος καὶ ὁ Διδάσκαλος, καὶ ὑμεῖς ὀφείλετε ἀλλήλων νίπτειν τοὺς πόδας.

\VS{15}Ὑπόδειγμα γὰρ δέδωκα\FTNT{†}{{\FR 13:15 }{\FT{δεδωκα
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA [35\%] CP,OC ¦ εδωκα B,C,D,W [65\%] HF,RP,TR,NU}}} ὑμῖν, ἵνα καθὼς\FTNT{‡}{{\FR 13:15 }{\FT{καθως
{\BD{f}}{\SUP{35}} [25\%] ¦ 1 εγω 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,C,D,W [75\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU}}} ἐποίησα ὑμῖν καὶ ὑμεῖς ποιῆτε.\FTNT{§}{{\FR 13:15 }{\FT{ποιητε
{\IT{rell}} ¦ ποιειτε D [30\%]}}}


\par }{\PP \VS{16}»Ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ ἔστιν δοῦλος μείζων τοῦ κυρίου αὐτοῦ, οὐδὲ ἀπόστολος μείζων τοῦ πέμψαντος αὐτόν.

\VS{17}Εἰ ταῦτα οἴδατε, μακάριοί ἐστε ἐὰν ποιῆτε αὐτά.


\par }{\PP \VS{18}»Οὐ περὶ πάντων ὑμῶν λέγω—ἐγὼ\FTNT{*}{{\FR 13:18 }{\FT{εγω
{\IT{rell}} ¦ 1 γαρ ℵA [15\%]}}} οἶδα οὓς\FTNT{†}{{\FR 13:18 }{\FT{ους
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,D,W [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ τινας ℵB,C [2\%] NU}}} ἐξελεξάμην. Ἀλλ᾿ ἵνα ἡ Γραφὴ πληρωθῇ· ‹Ὁ τρώγων μετ᾿ ἐμοῦ\FTNT{‡}{{\FR 13:18 }{\FT{μετ εμου
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,D,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ μου B,C [0.5\%] NU}}} τὸν ἄρτον ἐπῆρεν ἐπ᾿ ἐμὲ τὴν πτέρναν αὐτοῦ.›

\VS{19}Ἀπ᾿ ἄρτι λέγω ὑμῖν πρὸ τοῦ γενέσθαι, ἵνα ὅταν γένηται πιστεύσητε\FTNT{§}{{\FR 13:19 }{\FT{οταν γενηται πιστευσητε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 12 πιστευσηται D,W [1\%] ¦ 12 πιστευητε C ¦ ~ 312 [0.5\%] NU ¦ ~ πιστευσηται 12 𝕻{\SUP{66}}ℵ ¦ ~ πιστευητε 12 B}}} ὅτι ἐγώ εἰμι.

\VS{20}Ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὁ λαμβάνων ἐάν\FTNT{*}{{\FR 13:20 }{\FT{εαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αν 𝕻{\SUP{66}}ℵB,C,W [3\%] NU ¦ α A}}} τινα πέμψω ἐμὲ λαμβάνει· ὁ δὲ ἐμὲ λαμβάνων λαμβάνει τὸν πέμψαντά με.»


\par }{\SH The traitor is identified
\par }
{\PP \VS{21}Ταῦτα εἰπὼν ὁ
\FTNT{†}{{\FR 13:21 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,D,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB [0.5\%]}}} Ἰησοῦς ἐταράχθη τῷ πνεύματι καὶ ἐμαρτύρησεν καὶ εἶπεν, «Ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι εἷς ἐξ ὑμῶν παραδώσει με.»

\VS{22}Ἔβλεπον δὲ\FTNT{‡}{{\FR 13:22 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [20\%] ¦ ουν 𝕻{\SUP{66}}(ℵ)A,D,W [79.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — B,C [0.5\%] NU}}} πρὸς\FTNT{§}{{\FR 13:22 }{\FT{προς
{\BD{f}}{\SUP{35}} [25\%] ¦ εις 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,C,D,W [75\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU}}} ἀλλήλους οἱ μαθηταί, ἀπορούμενοι περὶ τίνος λέγει.

\VS{23}Ἦν δὲ\FTNT{*}{{\FR 13:23 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,D,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — B,C [0.5\%] NU}}} ἀνακείμενος εἷς\FTNT{†}{{\FR 13:23 }{\FT{εις
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] CP,HF,RP,TR ¦ 1 εκ 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,C,D,W [10\%] OC,NU}}} τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἐν τῷ κόλπῳ τοῦ Ἰησοῦ, ὃν ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς.

\VS{24}Νεύει οὖν τούτῳ Σίμων Πέτρος πυθέσθαι τίς ἂν εἴη περὶ οὗ λέγει.

\VS{25}Ἐπιπεσὼν\FTNT{‡}{{\FR 13:25 }{\FT{επιπεσων
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,D,W [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αναπεσων 𝕻{\SUP{66}}B,C [5\%] NU}}} δὲ\FTNT{§}{{\FR 13:25 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ουν 𝕻{\SUP{66}}ℵ,D,W [4\%] NU ¦ — B,C}}} ἐκεῖνος\FTNT{*}{{\FR 13:25 }{\FT{εκεινος
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,D,W [50\%] CP,OC,TR ¦ 1 ουτως 𝕻{\SUP{66}}B,C [45\%] HF,RP,NU ¦ 1 ουτος [5\%]}}} ἐπὶ τὸ στῆθος τοῦ Ἰησοῦ, λέγει αὐτῷ, «Κύριε, τίς ἐστιν;»

\VS{26}Ἀποκρίνεται ὁ
\FTNT{†}{{\FR 13:26 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,C,D [97\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{66}}B,W [3\%]}}} Ἰησοῦς, «Ἐκεῖνός ἐστιν ᾧ ἐγὼ βάψας\FTNT{‡}{{\FR 13:26 }{\FT{βαψας
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵ [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ βαψω B,C [1\%] NU ¦ εμβαψας A(D,W) [4\%]}}} τὸ ψωμίον ἐπιδώσω.»\FTNT{§}{{\FR 13:26 }{\FT{επιδωσω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,D [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ και δωσω αυτω B,C [0.5\%] NU ¦ δωσω (W) ¦ two other variants}}} Καὶ ἐμβάψας\FTNT{*}{{\FR 13:26 }{\FT{και εμβαψας
{\BD{f}}{\SUP{35}} A(W) [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ βαψας ουν ℵB,C [0.5\%] NU ¦ 1 βαψας D [0.5\%] ¦ 1 ψας 𝕻{\SUP{66}}}}} τὸ ψωμίον\FTNT{†}{{\FR 13:26 }{\FT{ψωμιον
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,D,W [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 λαμβανει και B,C [2\%] [NU]}}} δίδωσιν Ἰούδᾳ Σίμωνος Ἰσκαριώτῃ.\FTNT{‡}{{\FR 13:26 }{\FT{ισκαριωτη
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,W [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ισκαριωτου ℵB,C [2\%] NU ¦ απο καρυωτου D}}}

\VS{27}Καὶ μετὰ τὸ ψωμίον, τότε εἰσῆλθεν εἰς ἐκεῖνον ὁ Σατανᾶς. Λέγει οὖν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, «Ὃ ποιεῖς, ποίησον τάχιον.»

\VS{28}(Τοῦτο δὲ\FTNT{§}{{\FR 13:28 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,C,D [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — B,W [0.5\%]}}} οὐδεὶς ἔγνω τῶν ἀνακειμένων πρὸς τί εἶπεν αὐτῷ.

\VS{29}Τινὲς γὰρ ἐδόκουν, ἐπεὶ τὸ γλωσσόκομον εἶχεν ὁ
\FTNT{*}{{\FR 13:29 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}C,D [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵA,B,W [5\%] NU}}} Ἰούδας, ὅτι λέγει αὐτῷ ὁ
\FTNT{†}{{\FR 13:29 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,C,D,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — ℵB [0.5\%]}}} Ἰησοῦς, «Ἀγόρασον ὧν χρείαν ἔχομεν εἰς τὴν ἑορτήν,» ἢ τοῖς πτωχοῖς ἵνα τι δῷ.)

\VS{30}Λαβὼν οὖν τὸ ψωμίον ἐκεῖνος, εὐθέως ἐξῆλθεν.\FTNT{‡}{{\FR 13:30 }{\FT{ευθεως εξηλθεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 2 ευθυς 𝕻{\SUP{66}}ℵB,C,D,W [1\%] NU ¦ ~ 2 ευθεως [2\%]}}} Ἦν δὲ νύξ.


\par }{\SH A new commandment
\par }
{\PP \VS{31}Ὅτε\FTNT{§}{{\FR 13:31 }{\FT{οτε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [75\%] CP,HF,RP,TR ¦ 1 ουν 𝕻{\SUP{66}}ℵB,C,D,W [25\%] OC,NU}}} ἐξῆλθεν, λέγει ὁ
\FTNT{*}{{\FR 13:31 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,D,W [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB [5\%] NU}}} Ἰησοῦς· «Νῦν ἐδοξάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου, καὶ ὁ Θεὸς ἐδοξάσθη ἐν αὐτῷ.

\VS{32}Εἰ ὁ Θεὸς ἐδοξάσθη ἐν αὐτῷ,\FTNT{†}{{\FR 13:32 }{\FT{ει ο θεος εδοξασθη εν αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB,C,D,W [2\%]}}} καὶ ὁ Θεὸς δοξάσει αὐτὸν ἐν ἑαυτῷ,\FTNT{‡}{{\FR 13:32 }{\FT{εαυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,D,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αυτω 𝕻{\SUP{66}}ℵB [0.5\%] NU}}} καὶ εὐθὺς δοξάσει αὐτόν.


\par }{\PP \VS{33}»Τεκνία, ἔτι μικρὸν μεθ᾿ ὑμῶν εἰμι. Ζητήσετέ με, καὶ καθὼς εἶπον τοῖς Ἰουδαίοις ὅτι ‹Ὅπου ὑπάγω ἐγώ,\FTNT{§}{{\FR 13:33 }{\FT{υπαγω εγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [80\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 ℵA,B,C,D [19.5\%] NU ¦ 1 𝕻{\SUP{66}}W [0.5\%]}}} ὑμεῖς οὐ δύνασθε ἐλθεῖν,› καὶ ὑμῖν λέγω ἄρτι.


\par }{\PP \VS{34}»Ἐντολὴν καινὴν δίδωμι ὑμῖν, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους καθὼς ἠγάπησα ὑμᾶς—ἵνα καὶ ὑμεῖς ἀγαπᾶτε ἀλλήλους.

\VS{35}Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε, ἐὰν ἀγάπην ἔχητε ἐν ἀλλήλοις.»


\par }{\SHB Jesus warns Peter
\par }
{\PP \VS{36}Λέγει αὐτῷ Σίμων Πέτρος, «Κύριε, ποῦ ὑπάγεις;» Ἀπεκρίθη αὐτῷ\FTNT{*}{{\FR 13:36 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,D,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — B,C [0.5\%]}}} ὁ
\FTNT{†}{{\FR 13:36 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ,D,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}A,B,C [1\%] NU}}} Ἰησοῦς, «Ὅπου ἐγὼ\FTNT{‡}{{\FR 13:36 }{\FT{εγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ,D [45\%] CP,OC ¦ — 𝕻{\SUP{66}}A,B,C,W [55\%] HF,RP,TR,NU}}} ὑπάγω οὐ δύνασαί μοι\FTNT{§}{{\FR 13:36 }{\FT{μοι
{\IT{rell}} ¦ με [1\%] CP}}} νῦν ἀκολουθῆσαι, ὕστερον δὲ ἀκολουθήσεις μοι.»\FTNT{*}{{\FR 13:36 }{\FT{υστερον δε ακολουθησεις μοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 1243 D ¦ 123 A [1\%] ¦ ~ 321 𝕻{\SUP{66}}ℵB,C,W [2\%] NU}}}

\VS{37}Λέγει αὐτῷ\FTNT{†}{{\FR 13:37 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,C,D [80\%] CP,HF,RP ¦ 1 ο 𝕻{\SUP{66}}B,W [20\%] OC,TR,NU}}} Πέτρος· «Κύριε, διὰ τί οὐ δύναμαί σοι ἀκολουθῆσαι ἄρτι; Τὴν ψυχήν μου ὑπὲρ σοῦ θήσω.»

\VS{38}Ἀπεκρίθη\FTNT{‡}{{\FR 13:38 }{\FT{απεκριθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} (D) [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αποκρινεται 𝕻{\SUP{66}}ℵA(B)C,W [3\%] NU}}} αὐτῷ\FTNT{§}{{\FR 13:38 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} (D) [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,C,W [10\%] NU}}} ὁ
\FTNT{*}{{\FR 13:38 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,C,D [2\%] NU}}} Ἰησοῦς· «Τὴν ψυχήν σου ὑπὲρ ἐμοῦ θήσεις; Ἀμήν, ἀμὴν λέγω σοι, οὐ μὴ ἀλέκτωρ φωνήσῃ\FTNT{†}{{\FR 13:38 }{\FT{φωνηση
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,W [70\%] CP,HF,RP,NU ¦ φωνησει C,D [30\%] OC,TR}}} ἕως οὗ ἀπαρνήσῃ\FTNT{‡}{{\FR 13:38 }{\FT{απαρνηση
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,C(W) [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αρνηση 𝕻{\SUP{66}}B,D [1\%] NU}}} με τρίς.




\par }\Chap{14}{\SH The Way, the Truth, the Life
\par }
{\PP \VerseOne{1}»Μὴ ταρασσέσθω ὑμῶν ἡ καρδία· πιστεύετε εἰς τὸν Θεὸν καὶ εἰς ἐμὲ πιστεύετε.

\VS{2}Ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Πατρός μου μοναὶ πολλαί εἰσιν (εἰ δὲ μή, εἶπον ἂν ὑμῖν).\FTNT{*}{{\FR 14:2 }{\FT{υμιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}(N) [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 οτι ℵA,B,C,D,W [4\%] NU}}} Πορεύομαι ἑτοιμάσαι τόπον ὑμῖν.

\VS{3}Καὶ ἐὰν πορευθῶ καὶ ἑτοιμάσω\FTNT{†}{{\FR 14:3 }{\FT{και ετοιμασω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵB,C,N [65\%] CP,HF,OC,TR,NU ¦ 2 A,W [15\%] RP ¦ ετοιμασαι D [20\%]}}} ὑμῖν τόπον,\FTNT{‡}{{\FR 14:3 }{\FT{υμιν τοπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,C,W [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 ℵB,D,N [10\%] NU}}} πάλιν ἔρχομαι καὶ παραλήψομαι ὑμᾶς πρὸς ἐμαυτόν, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγὼ καὶ ὑμεῖς ἦτε.

\VS{4}Καὶ ὅπου ἐγὼ\FTNT{§}{{\FR 14:4 }{\FT{εγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,B,C,N,Q [97\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{66}}D,W [3\%]}}} ὑπάγω οἴδατε, καὶ τὴν ὁδὸν οἴδατε.»\FTNT{*}{{\FR 14:4 }{\FT{και την οδον οιδατε
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,D,N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 23 ℵB,C,Q,W [1\%] NU}}}


\par }{\SHB Thomas’ question
\par }
{\PP \VS{5}Λέγει αὐτῷ Θωμᾶς, «Κύριε, οὐκ οἴδαμεν ποῦ ὑπάγεις, καὶ\FTNT{†}{{\FR 14:5 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,D,N,Q [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}B,C,W [0.5\%] NU}}} πῶς δυνάμεθα τὴν ὁδὸν εἰδέναι;»

\VS{6}Λέγει αὐτῷ ὁ
\FTNT{‡}{{\FR 14:6 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,B,C,D,N,Q,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵ [0.5\%]}}} Ἰησοῦς· «Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωή. Οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα εἰ μὴ δι᾿ ἐμοῦ.

\VS{7}Εἰ ἐγνώκειτέ\FTNT{§}{{\FR 14:7 }{\FT{εγνωκειτε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,B,C,N,Q [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εγνωκατε ℵD [0.5\%] NU ¦ εγνωκαται 𝕻{\SUP{66}} ¦ εγνωκεται W}}} με, καὶ τὸν Πατέρα μου ἐγνώκειτε ἄν·\FTNT{*}{{\FR 14:7 }{\FT{εγνωκειτε αν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N,Q [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αν ηδειτε B,C [1.5\%] ¦ γνωσεσθε 𝕻{\SUP{66}} [alone] NU ¦ γνωσεσθαι ℵD,W [Poor NU!]}}} καὶ ἀπ᾿ ἄρτι γινώσκετε αὐτὸν καὶ ἑωράκατε αὐτόν.»


\par }{\SHB Philip’s question
\par }
{\PP \VS{8}Λέγει αὐτῷ Φίλιππος, «Κύριε, δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν.»

\VS{9}Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· «Τοσοῦτον χρόνον\FTNT{†}{{\FR 14:9 }{\FT{τοσουτον χρονον
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,B,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ τοσουτω χρονω ℵD,Q,W [0.5\%] NU}}} μεθ᾿ ὑμῶν εἰμι καὶ οὐκ ἔγνωκάς με, Φίλιππε; Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ ἑώρακεν τὸν Πατέρα· καὶ\FTNT{‡}{{\FR 14:9 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB,Q,W [0.5\%] NU}}} πῶς σὺ λέγεις, ‹Δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα›;

\VS{10}Οὐ πιστεύεις ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν; Τὰ ῥήματα ἃ ἐγὼ λαλῶ\FTNT{§}{{\FR 14:10 }{\FT{λαλω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,Q,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ λεγω 𝕻{\SUP{75}}N [0.5\%] NU ¦ — B ¦ λελαληκα D}}} ὑμῖν ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ οὐ λαλῶ· ὁ δὲ Πατὴρ ὁ
\FTNT{*}{{\FR 14:10 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,D,N,Q,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}B [0.5\%] NU}}} ἐν ἐμοὶ μένων, αὐτὸς ποιεῖ τὰ ἔργα.\FTNT{†}{{\FR 14:10 }{\FT{αυτος ποιει τα εργα
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,Q [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 2341 𝕻{\SUP{75}}W [0.5\%] ¦ ~ 234 αυτου 𝕻{\SUP{66}}ℵB,D [0.5\%] NU}}}

\VS{11}Πιστεύετέ μοι ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί·\FTNT{‡}{{\FR 14:11 }{\FT{εμοι
{\IT{rell}} ¦ 1 εστιν CP,some TRs}}} εἰ δὲ μή, διὰ τὰ ἔργα αὐτὰ πιστεύετέ μοι.\FTNT{§}{{\FR 14:11 }{\FT{μοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,B,Q [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵD,W [1\%] NU}}}


\par }{\SH Greater works than these
\par }
{\PP \VS{12}»Ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὁ πιστεύων εἰς ἐμέ, τὰ ἔργα ἃ ἐγὼ ποιῶ κἀκεῖνος ποιήσει· καὶ μείζονα τούτων ποιήσει, ὅτι ἐγὼ πρὸς τὸν Πατέρα μου\FTNT{*}{{\FR 14:12 }{\FT{μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,D,Q,W [5\%] NU}}} πορεύομαι.

\VS{13}Καί, ὅ τι ἂν αἰτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο ποιήσω, ἵνα δοξασθῇ ὁ Πατὴρ ἐν τῷ Υἱῷ.

\VS{14}Ἐάν τι αἰτήσητε\FTNT{†}{{\FR 14:14 }{\FT{αιτησητε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,Q [80\%] CP,HF,OC,TR ¦ 1 με 𝕻{\SUP{66}}ℵB,W [19\%] RP,NU ¦ omit whole verse [1\%]}}} ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐγὼ ποιήσω.

\VS{15}Ἐὰν ἀγαπᾶτέ με, τὰς ἐντολὰς τὰς ἐμὰς τηρήσατε.\FTNT{‡}{{\FR 14:15 }{\FT{τηρησατε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,Q,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ τηρησετε B [0.5\%] NU ¦ τηρησητε ℵ ¦ τηρησηται 𝕻{\SUP{66}}}}}

\VS{16}Καί, ἐγὼ\FTNT{§}{{\FR 14:16 }{\FT{και εγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ καγω 𝕻{\SUP{66}}ℵB,D,Q [2\%] NU}}} ἐρωτήσω τὸν Πατέρα καὶ ἄλλον Παράκλητον δώσει ὑμῖν, ἵνα μένῃ μεθ᾿ ὑμῶν εἰς τὸν αἰῶνα\FTNT{*}{{\FR 14:16 }{\FT{μενη μεθ υμων εις τον αιωνα
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,W [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ η 23456 Q [0.5\%] ¦ μενει 23456 [1\%] ¦ ~ 145623 D ¦ ~ 23456 η 𝕻{\SUP{75}}B,NU ¦ ~ 23 η 456 ℵ}}}

\VS{17}—τὸ Πνεῦμα τῆς Ἀληθείας, ὃ ὁ κόσμος οὐ δύναται λαβεῖν, ὅτι οὐ θεωρεῖ αὐτὸ οὐδὲ γινώσκει αὐτό·\FTNT{†}{{\FR 14:17 }{\FT{αυτο
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,Q [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,W [0.5\%] NU ¦ αυτον D}}} ὑμεῖς δὲ\FTNT{‡}{{\FR 14:17 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,Q,W [1\%] NU}}} γινώσκετε αὐτό, ὅτι παρ᾿ ὑμῖν μένει καὶ ἐν ὑμῖν ἔσται.


\par }{\PP \VS{18}»Οὐκ ἀφήσω ὑμᾶς ὀρφανούς· ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς.

\VS{19}Ἔτι μικρὸν καὶ ὁ κόσμος με οὐκέτι θεωρεῖ, ὑμεῖς δὲ θεωρεῖτέ με. Ὅτι ἐγὼ ζῶ, καὶ ὑμεῖς ζήσεσθε.\FTNT{§}{{\FR 14:19 }{\FT{ζησεσθε
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}D,Q [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ζησετε 𝕻{\SUP{75}}B,NU ¦ ζησεσθαι ℵA,W [0.5\%]}}}

\VS{20}Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ γνώσεσθε ὑμεῖς ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί μου, καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοί, κἀγὼ\FTNT{*}{{\FR 14:20 }{\FT{καγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66,75}}ℵA,B,D,Q,W [80\%] CP,HF,OC,TR,NU ¦ και εγω [20\%] RP}}} ἐν ὑμῖν.

\VS{21}Ὁ ἔχων τὰς ἐντολάς μου καὶ τηρῶν αὐτάς, ἐκεῖνός ἐστιν ὁ ἀγαπῶν με. Ὁ δὲ ἀγαπῶν με ἀγαπηθήσεται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου, καὶ ἐγὼ\FTNT{†}{{\FR 14:21 }{\FT{και εγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ καγω 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,D,Q [2\%] NU}}} ἀγαπήσω αὐτὸν καὶ ἐμφανίσω αὐτῷ ἐμαυτόν.»


\par }{\SHB Judas’ question
\par }
{\PP \VS{22}Λέγει αὐτῷ Ἰούδας (οὐχ ὁ Ἰσκαριώτης), «Κύριε, καὶ\FTNT{‡}{{\FR 14:22 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵQ,W [95\%] CP,HF,RP,OC[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{66,75}}A,B,D [5\%] TR}}} τί γέγονεν ὅτι ἡμῖν μέλλεις ἐμφανίζειν σεαυτὸν καὶ οὐχὶ τῷ κόσμῳ;»

\VS{23}Ἀπεκρίθη\FTNT{§}{{\FR 14:23 }{\FT{απεκριθη
{\IT{rell}} ¦ 1 ο [15\%] TR}}} Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῷ· «Ἐάν τις ἀγαπᾷ με, τὸν λόγον μου τηρήσει. Καὶ ὁ Πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτόν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα καὶ μονὴν παρ᾿ αὐτῷ ποιήσομεν.\FTNT{*}{{\FR 14:23 }{\FT{ποιησομεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [91.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ποιησομεθα 𝕻{\SUP{66,75}}ℵB,W [3\%] NU ¦ ποιησωμεν [5\%] ¦ ποιησωμεθα [0.5\%] ¦ ποιησομαι D}}}

\VS{24}Ὁ μὴ ἀγαπῶν με, τοὺς λόγους μου οὐ τηρεῖ· καί, ὁ λόγος ὃν ἀκούετε οὐκ ἔστιν ἐμός, ἀλλὰ τοῦ πέμψαντός με Πατρός.


\par }{\SH The Teacher, the peace; the Father, the enemy
\par }
{\PP \VS{25}»Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν παρ᾿ ὑμῖν μένων.

\VS{26}Ὁ δὲ Παράκλητος, τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον, ὃ πέμψει ὁ Πατὴρ ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐκεῖνος ὑμᾶς διδάξει πάντα καὶ ὑπομνήσει ὑμᾶς πάντα ἃ εἶπον ὑμῖν.\FTNT{†}{{\FR 14:26 }{\FT{υμιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,D [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 εγω B [0.5\%] [NU]}}}


\par }{\PP \VS{27}»Εἰρήνην ἀφίημι ὑμῖν, εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν· οὐ καθὼς ὁ κόσμος δίδωσιν ἐγὼ δίδωμι ὑμῖν. Μὴ ταρασσέσθω ὑμῶν ἡ καρδία, μηδὲ δειλιάτω.


\par }{\PP \VS{28}»Ἠκούσατε ὅτι ἐγὼ εἶπον ὑμῖν, ‹Ὑπάγω καὶ ἔρχομαι πρὸς ὑμᾶς.› Εἰ ἠγαπᾶτέ με, ἐχάρητε ἂν ὅτι εἶπον,\FTNT{‡}{{\FR 14:28 }{\FT{ειπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵA,B,D [9\%] NU ¦ εγω [1\%]}}} ‹Πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα,› ὅτι ὁ Πατήρ μου\FTNT{§}{{\FR 14:28 }{\FT{μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — A,B,D [2\%] NU}}} μείζων μού ἐστιν.

\VS{29}Καὶ νῦν εἴρηκα ὑμῖν, πρὶν γενέσθαι, ἵνα ὅταν γένηται, πιστεύσητε.


\par }{\PP \VS{30}»Οὐκέτι πολλὰ λαλήσω μεθ᾿ ὑμῶν, ἔρχεται γὰρ ὁ τοῦ κόσμου\FTNT{*}{{\FR 14:30 }{\FT{κοσμου
{\IT{rell}} ¦ 1 τουτου [10\%] TR}}} ἄρχων· καί, ἐν ἐμοὶ οὐκ ἔχει οὐδέν.

\VS{31}Ἀλλ᾿ ἵνα γνῷ ὁ κόσμος ὅτι ἀγαπῶ τὸν Πατέρα, καὶ καθὼς ἐνετείλατό μοι ὁ Πατήρ, οὕτως ποιῶ.

\par }{\PP »Ἐγείρεσθε, ἄγωμεν ἐντεῦθεν.




\par }\Chap{15}{\SH The true vine
\par }
{\PP \VerseOne{1}»Ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινή, καὶ ὁ Πατήρ μου ὁ γεωργός ἐστιν.

\VS{2}Πᾶν κλῆμα ἐν ἐμοὶ μὴ φέρον καρπόν, αἴρει αὐτό· καὶ πᾶν τὸ καρπὸν φέρον, καθαίρει αὐτό, ἵνα πλείονα καρπὸν\FTNT{*}{{\FR 15:2 }{\FT{πλειονα καρπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 B [2\%] NU ¦ ~ 2 πλειω ℵ}}} φέρῃ.

\VS{3}Ἤδη ὑμεῖς καθαροί ἐστε διὰ τὸν λόγον ὃν λελάληκα ὑμῖν.

\VS{4}Μείνατε ἐν ἐμοί, κἀγὼ ἐν ὑμῖν. Καθὼς τὸ κλῆμα οὐ δύναται καρπὸν φέρειν ἀφ᾿ ἑαυτοῦ, ἐὰν μὴ μείνῃ\FTNT{†}{{\FR 15:4 }{\FT{μεινη
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,D [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ μενη ℵB [0.5\%] NU}}} ἐν τῇ ἀμπέλῳ, οὕτως\FTNT{‡}{{\FR 15:4 }{\FT{ουτως
{\IT{rell}} ¦ ουτος CP}}} οὐδὲ ὑμεῖς ἐὰν μὴ ἐν ἐμοὶ μείνητε.\FTNT{§}{{\FR 15:4 }{\FT{μεινητε
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ μενητε ℵA,B [0.5\%] NU ¦ μενων 𝕻{\SUP{66}}}}}


\par }{\PP \VS{5}»Ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος, ὑμεῖς τὰ κλήματα. Ὁ μένων ἐν ἐμοὶ κἀγὼ ἐν αὐτῷ, οὗτος φέρει καρπὸν πολύν· ὅτι χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν.

\VS{6}Ἐὰν μή τις μείνῃ\FTNT{*}{{\FR 15:6 }{\FT{μεινη
{\BD{f}}{\SUP{35}} [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ μενη 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,D [1\%] NU}}} ἐν ἐμοί, ἐβλήθη ἔξω, ὡς τὸ κλῆμα, καὶ ἐξηράνθη· καὶ συνάγουσιν αὐτὰ καὶ εἰς τὸ\FTNT{†}{{\FR 15:6 }{\FT{το
{\IT{rell}} ¦ — D [20\%] TR}}} πῦρ βάλλουσιν, καὶ καίεται.

\VS{7}Ἐὰν μείνητε ἐν ἐμοὶ καὶ τὰ ῥήματά μου ἐν ὑμῖν μείνῃ, ὃ ἐὰν θέλητε αἰτήσεσθε,\FTNT{‡}{{\FR 15:7 }{\FT{αιτησεσθε
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [85\%] CP,HF,RP,TR ¦ αιτησασθε B [10\%] OC,NU ¦ αιτησασθαι A,D [0.5\%] ¦ αιτησεσθαι [4.5\%]}}} καὶ γενήσεται ὑμῖν.

\VS{8}Ἐν τούτῳ ἐδοξάσθη ὁ Πατήρ μου· ἵνα καρπὸν πολὺν φέρητε· καὶ γενήσεσθε\FTNT{§}{{\FR 15:8 }{\FT{γενησεσθε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ γενησθε B [3\%] NU ¦ γενησεσθαι ℵA [0.5\%] ¦ γενησθαι 𝕻{\SUP{66v}}D [0.5\%]}}} ἐμοὶ μαθηταί.


\par }{\SH We love
\par }
{\PP \VS{9}»Καθὼς ἠγάπησέν με ὁ Πατήρ, κἀγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς·\FTNT{*}{{\FR 15:9 }{\FT{ηγαπησα υμας
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 B,D [1.5\%] NU}}} μείνατε ἐν τῇ ἀγάπῃ τῇ ἐμῇ.

\VS{10}Ἐὰν τὰς ἐντολάς μου τηρήσητε, μενεῖτε ἐν τῇ ἀγάπῃ μου, καθὼς ἐγὼ τὰς ἐντολὰς τοῦ Πατρός μου τετήρηκα καὶ μένω\FTNT{†}{{\FR 15:10 }{\FT{μένω
{\IT{rell}} ¦ μενῶ [25\%]}}} αὐτοῦ ἐν τῇ ἀγάπῃ.

\VS{11}Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν ἵνα ἡ χαρὰ ἡ ἐμὴ ἐν ὑμῖν μείνῃ,\FTNT{‡}{{\FR 15:11 }{\FT{μεινη
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ η A,B,D [1.5\%] NU}}} καὶ ἡ χαρὰ ὑμῶν πληρωθῇ.

\VS{12}Αὕτη ἐστὶν ἡ ἐντολὴ ἡ ἐμή, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους καθὼς ἠγάπησα ὑμᾶς.

\VS{13}Μείζονα ταύτης ἀγάπην οὐδεὶς ἔχει, ἵνα τις τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θῇ ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ.

\VS{14}Ὑμεῖς φίλοι μού ἐστε ἐὰν ποιῆτε ὅσα\FTNT{§}{{\FR 15:14 }{\FT{οσα
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ α 𝕻{\SUP{66}}ℵD [3\%] NU ¦ ο B}}} ἐγὼ ἐντέλλομαι ὑμῖν.


\par }{\PP \VS{15}»Οὐκέτι ὑμᾶς λέγω\FTNT{*}{{\FR 15:15 }{\FT{υμας λεγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B [1\%] NU}}} δούλους, ὅτι ὁ δοῦλος οὐκ οἶδεν τί ποιεῖ αὐτοῦ ὁ κύριος· ὑμᾶς δὲ εἴρηκα φίλους, ὅτι πάντα ἃ ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρός μου ἐγνώρισα ὑμῖν.

\VS{16}Οὐχ ὑμεῖς με ἐξελέξασθε, ἀλλ᾿ ἐγὼ ἐξελεξάμην ὑμᾶς καὶ ἔθηκα ὑμᾶς ἵνα ὑμεῖς ὑπάγητε καὶ καρπὸν φέρητε, καὶ ὁ καρπὸς ὑμῶν μένῃ·\FTNT{†}{{\FR 15:16 }{\FT{μενη
{\IT{rell}} ¦ μεινη [10\%] ¦ μενει N [10\%]}}} ἵνα ὅ τι ἂν αἰτήσητε τὸν Πατέρα ἐν τῷ ὀνόματί μου δώῃ\FTNT{‡}{{\FR 15:16 }{\FT{δωη
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [47\%] HF ¦ δω A,B,D [50\%] CP,RP,OC,TR,NU ¦ δωσει ℵ [0.5\%] ¦ δωση [0.5\%] ¦ δωει [1\%] ¦ one other variant [1\%]}}} ὑμῖν.

\VS{17}Ταῦτα ἐντέλλομαι ὑμῖν, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους.


\par }{\SH The world hates
\par }
{\PP \VS{18}»Εἰ ὁ κόσμος ὑμᾶς μισεῖ, γινώσκετε ὅτι ἐμὲ πρῶτον ὑμῶν μεμίσηκεν.

\VS{19}Εἰ ἐκ τοῦ κόσμου ἦτε, ὁ κόσμος ἂν τὸ ἴδιον ἐφίλει. Ὅτι δὲ ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ ἐστέ, ἀλλ᾿ ἐγὼ ἐξελεξάμην ὑμᾶς ἐκ τοῦ κόσμου, διὰ τοῦτο μισεῖ ὑμᾶς ὁ κόσμος.

\VS{20}Μνημονεύετε τοῦ λόγου οὗ ἐγὼ εἶπον ὑμῖν, ‹Οὐκ ἔστιν δοῦλος μείζων τοῦ κυρίου αὐτοῦ.› Εἰ ἐμὲ ἐδίωξαν, καὶ ὑμᾶς διώξουσιν. Εἰ τὸν λόγον μου ἐτήρησαν, καὶ τὸν ὑμέτερον τηρήσουσιν.

\VS{21}Ἀλλὰ ταῦτα πάντα ποιήσουσιν ὑμῖν\FTNT{§}{{\FR 15:21 }{\FT{υμιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εις υμας 𝕻{\SUP{66}}B,D [2\%] NU ¦ — ℵ}}} διὰ τὸ ὄνομά μου, ὅτι οὐκ οἴδασιν τὸν πέμψαντά με.

\VS{22}Εἰ μὴ ἦλθον καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον,\FTNT{*}{{\FR 15:22 }{\FT{ειχον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ειχοσαν 𝕻{\SUP{66}}ℵB,N [0.5\%] NU ¦ ειχαν D}}} νῦν δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσιν περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν.

\VS{23}Ὁ ἐμὲ μισῶν καὶ τὸν Πατέρα μου μισεῖ.

\VS{24}Εἰ τὰ ἔργα μὴ ἐποίησα ἐν αὐτοῖς ἃ οὐδεὶς ἄλλος πεποίηκεν,\FTNT{†}{{\FR 15:24 }{\FT{πεποιηκεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εποιησεν 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,D [5\%] NU}}} ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον·\FTNT{‡}{{\FR 15:24 }{\FT{ειχον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ειχοσαν 𝕻{\SUP{66}}ℵB [1\%] NU ¦ ειχαν D}}} νῦν δὲ καὶ ἑωράκασιν καὶ μεμισήκασιν καὶ ἐμὲ καὶ τὸν Πατέρα μου.

\VS{25}Ἀλλ᾿ ἵνα πληρωθῇ ὁ λόγος ὁ γεγραμμένος ἐν τῷ νόμῳ αὐτῶν\FTNT{§}{{\FR 15:25 }{\FT{γεγραμμενος εν τω νομω αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 23451 B,D [2\%] NU ¦ ~ 2341 𝕻{\SUP{66v}} ¦ ~ 23 κοσμω 51 ℵ}}} ὅτι ‹Ἐμίσησάν με δωρεάν.›


\par }{\PP \VS{26}»Ὅταν δὲ\FTNT{*}{{\FR 15:26 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{22}}ℵB [0.5\%] NU}}} ἔλθῃ ὁ Παράκλητος, ὃν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ Πατρός, τὸ Πνεῦμα τῆς Ἀληθείας ὃ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, ἐκεῖνος μαρτυρήσει περὶ ἐμοῦ.

\VS{27}Καὶ ὑμεῖς δὲ μαρτυρεῖτε, ὅτι ἀπ᾿ ἀρχῆς μετ᾿ ἐμοῦ ἐστε.




\par }\Chap{16}{\PP \VerseOne{1}»Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν ἵνα μὴ σκανδαλισθῆτε

\VS{2}—ἀποσυναγώγους ποιήσουσιν ὑμᾶς· ἀλλ᾿ ἔρχεται ὥρα ἵνα πᾶς ὁ ἀποκτείνας ὑμᾶς δόξῃ λατρείαν προσφέρειν τῷ Θεῷ.

\VS{3}Καὶ ταῦτα ποιήσουσιν\FTNT{*}{{\FR 16:3 }{\FT{ποιησουσιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,B [85\%] CP,HF,RP,OC,NU ¦ 1 υμιν ℵD [15\%] TR}}} ὅτι οὐκ ἔγνωσαν τὸν Πατέρα οὐδὲ ἐμέ.

\VS{4}Ἀλλὰ ταῦτα λελάληκα ὑμῖν ἵνα ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα,\FTNT{†}{{\FR 16:4 }{\FT{ωρα
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 αυτων A,B [10\%] NU}}} μνημονεύητε αὐτῶν ὅτι ἐγὼ εἶπον ὑμῖν. Ταῦτα δὲ ὑμῖν ἐξ ἀρχῆς οὐκ εἶπον ὅτι μεθ᾿ ὑμῶν ἤμην.


\par }{\SH What the Enabler will do
\par }
{\PP \VS{5}»Νῦν δὲ ὑπάγω πρὸς τὸν πέμψαντά με, καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἐρωτᾷ με, ‹Ποῦ ὑπάγεις;›

\VS{6}Ἀλλ᾿ ὅτι ταῦτα λελάληκα ὑμῖν, ἡ λύπη πεπλήρωκεν ὑμῶν τὴν καρδίαν.

\VS{7}Ἀλλ᾿ ἐγὼ τὴν ἀλήθειαν λέγω ὑμῖν· Συμφέρει ὑμῖν ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω· ἐὰν γὰρ ἐγὼ\FTNT{‡}{{\FR 16:7 }{\FT{εγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98\%] CP,HF,RP,OC ¦ — ℵB,D [2\%] TR,NU}}} μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς· ἐὰν δὲ πορευθῶ, πέμψω αὐτὸν πρὸς ὑμᾶς.


\par }{\PP \VS{8}»Καὶ ἐλθὼν ἐκεῖνος ἐλέγξει τὸν κόσμον περὶ ἁμαρτίας καὶ περὶ δικαιοσύνης καὶ περὶ κρίσεως·

\VS{9}περὶ ἁμαρτίας μέν, ὅτι οὐ πιστεύουσιν εἰς ἐμέ·

\VS{10}περὶ δικαιοσύνης δέ, ὅτι πρὸς τὸν Πατέρα μου\FTNT{§}{{\FR 16:10 }{\FT{μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵB,D,W [1\%] NU}}} ὑπάγω καὶ οὐκέτι θεωρεῖτέ με·

\VS{11}περὶ δὲ κρίσεως, ὅτι ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου κέκριται.


\par }{\PP \VS{12}»Ἔτι πολλὰ ἔχω λέγειν ὑμῖν,\FTNT{*}{{\FR 16:12 }{\FT{λεγειν υμιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 ℵB [1\%] NU}}} ἀλλ᾿ οὐ δύνασθε βαστάζειν ἄρτι.

\VS{13}Ὅταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνος, τὸ Πνεῦμα τῆς Ἀληθείας, ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν·\FTNT{†}{{\FR 16:13 }{\FT{εις πασαν την αληθειαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 1342 A,B ¦ εν τη αληθεια παση (−π. ℵ) (ℵ)D,W [2\%] NU}}} οὐ γὰρ λαλήσει ἀφ᾿ ἑαυτοῦ, ἀλλ᾿ ὅσα ἂν\FTNT{‡}{{\FR 16:13 }{\FT{αν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εαν A [1\%] ¦ — ℵB,D,W [2\%] NU}}} ἀκούσῃ\FTNT{§}{{\FR 16:13 }{\FT{ακουση
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ακουσει B,D,W [2.5\%] NU ¦ ακουει ℵ [0.5\%]}}} λαλήσει· καὶ τὰ ἐρχόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν.

\VS{14}Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται\FTNT{*}{{\FR 16:14 }{\FT{ληψεται
{\BD{f}}{\SUP{35}} [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ λημψεται ℵA,B,D,W [0.5\%] NU}}} καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν.

\VS{15}Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ ἐμά ἐστιν· διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι ἐκ τοῦ ἐμοῦ λαμβάνει\FTNT{†}{{\FR 16:15 }{\FT{λαμβανει
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,D,N,W [80\%] CP,HF,RP,NU ¦ ληψεται (A) [20\%] OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵ omit whole verse}}} καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν.


\par }{\SH Sorrow to joy
\par }
{\PP \VS{16}»Μικρὸν καὶ οὐ\FTNT{‡}{{\FR 16:16 }{\FT{ου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ουκετι 𝕻{\SUP{66v}}ℵB,D,N,W [2\%] NU}}} θεωρεῖτέ με, καὶ πάλιν μικρὸν καὶ ὄψεσθέ με, ὅτι ὑπάγω πρὸς τὸν Πατέρα.»\FTNT{§}{{\FR 16:16 }{\FT{οτι υπαγω προς τον πατερα
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [79.5\%] CP,HF,RP ¦ 1 εγω 2345 [20\%] OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB,D,W [0.5\%] NU}}}

\VS{17}Εἶπον\FTNT{*}{{\FR 16:17 }{\FT{ειπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,D,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ειπαν 𝕻{\SUP{66}}B,W [0.5\%] NU}}} οὖν ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ πρὸς ἀλλήλους· «Τί ἐστιν τοῦτο ὃ λέγει ἡμῖν, ‹Μικρὸν καὶ οὐ θεωρεῖτέ με, καὶ πάλιν μικρὸν καὶ ὄψεσθέ με,› καὶ ὅτι ‹Ἐγὼ\FTNT{†}{{\FR 16:17 }{\FT{εγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵA,B,N [10\%] NU}}} ὑπάγω πρὸς τὸν Πατέρα›;»

\VS{18}Ἔλεγον οὖν· «Τοῦτο τί ἐστιν\FTNT{‡}{{\FR 16:18 }{\FT{τουτο τι εστιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 231 𝕻{\SUP{66}}ℵB,D,W [3\%] NU}}} ὃ λέγει,\FTNT{§}{{\FR 16:18 }{\FT{ο λεγει
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,N [97.5\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ το 2 A ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵD,W [2.5\%]}}} ‹τὸ μικρόν›; Οὐκ οἴδαμεν τί λαλεῖ.»


\par }{\PP \VS{19}Ἔγνω οὖν\FTNT{*}{{\FR 16:19 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{5}}ℵB,D,W [1\%] NU ¦ δε [3\%]}}} ὁ
\FTNT{†}{{\FR 16:19 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵAD,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{5}}B,W [0.5\%]}}} Ἰησοῦς ὅτι ἤθελον αὐτὸν ἐρωτᾶν, καὶ εἶπεν αὐτοῖς· «Περὶ τούτου ζητεῖτε μετ᾿ ἀλλήλων ὅτι εἶπον, ‹Μικρὸν καὶ οὐ θεωρεῖτέ με, καὶ πάλιν μικρὸν καὶ ὄψεσθέ με;›

\VS{20}Ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι κλαύσετε καὶ θρηνήσετε ὑμεῖς, ὁ δὲ κόσμος χαρήσεται· ὑμεῖς δὲ\FTNT{‡}{{\FR 16:20 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{5}}ℵB,D [0.5\%] NU}}} λυπηθήσεσθε, ἀλλ᾿ ἡ λύπη ὑμῶν εἰς χαρὰν γενήσεται.

\VS{21}Ἡ γυνὴ ὅταν τίκτῃ\FTNT{§}{{\FR 16:21 }{\FT{τικτη
{\IT{rell}} ¦ τικτει [10\%] ¦ τικτι N}}} λύπην ἔχει, ὅτι ἦλθεν ἡ ὥρα αὐτῆς· ὅταν δὲ γεννήσῃ τὸ παιδίον, οὐκέτι μνημονεύει τῆς θλίψεως, διὰ τὴν χαρὰν ὅτι ἐγεννήθη ἄνθρωπος εἰς τὸν κόσμον.

\VS{22}Καὶ ὑμεῖς οὖν λύπην μὲν νῦν\FTNT{*}{{\FR 16:22 }{\FT{ουν λυπην μεν νυν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A(N) [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 1432 𝕻{\SUP{5v,22v,66}}B,C,D,W [3\%] NU ¦ ~ 4312 ℵ ¦ four other variants}}} ἔχετε· πάλιν δὲ ὄψομαι ὑμᾶς, καὶ χαρήσεται ὑμῶν ἡ καρδία, καὶ τὴν χαρὰν ὑμῶν οὐδεὶς αἴρει ἀφ᾿ ὑμῶν.

\VS{23}Καὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἐμὲ οὐκ ἐρωτήσετε οὐδέν.

\par }{\PP »Ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι ὅσα ἂν\FTNT{†}{{\FR 16:23 }{\FT{οτι οσα αν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 12 εαν [1\%] ¦ 13 A,W ¦ 1 ο 3 ℵ ¦ 1 ο εαν [2\%] ¦ ο εαν N ¦ 3 τι 𝕻{\SUP{5}}B,C [0.5\%] NU ¦ εαν τι (𝕻{\SUP{22}})D}}} αἰτήσητε τὸν Πατέρα ἐν τῷ ὀνόματί μου δώσει ὑμῖν.

\VS{24}Ἕως ἄρτι οὐκ ᾐτήσατε οὐδὲν ἐν τῷ ὀνόματί μου. Αἰτεῖτε καὶ λήψεσθε,\FTNT{‡}{{\FR 16:24 }{\FT{ληψεσθε
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ λημψεσθε 𝕻{\SUP{5}}ℵA,B,D [0.5\%] NU ¦ λημψεσθαι N,W [0.5\%]}}} ἵνα ἡ χαρὰ ὑμῶν ᾖ πεπληρωμένη.


\par }{\SHB Figures of speech
\par }
{\PP \VS{25}»Ταῦτα ἐν παροιμίαις λελάληκα ὑμῖν, ἀλλ᾿\FTNT{§}{{\FR 16:25 }{\FT{αλλ
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵB,C,D,W [1\%] NU}}} ἔρχεται ὥρα ὅτε οὐκέτι ἐν παροιμίαις λαλήσω ὑμῖν, ἀλλὰ παρρησίᾳ περὶ τοῦ Πατρὸς ἀναγγελῶ\FTNT{*}{{\FR 16:25 }{\FT{αναγγελω
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ απαγγελω 𝕻{\SUP{5v,66}}A,B,C,D,W [2\%] NU ¦ απαγγελλω ℵ}}} ὑμῖν.

\VS{26}Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἐν τῷ ὀνόματί μου αἰτήσεσθε, καὶ οὐ λέγω ὑμῖν ὅτι ἐγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα περὶ ὑμῶν·

\VS{27}αὐτὸς γὰρ ὁ Πατὴρ φιλεῖ ὑμᾶς, ὅτι ὑμεῖς ἐμὲ πεφιλήκατε, καὶ πεπιστεύκατε ὅτι ἐγὼ παρὰ τοῦ\FTNT{†}{{\FR 16:27 }{\FT{του
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,C,D,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{5}}ℵA,N [0.5\%]}}} Θεοῦ ἐξῆλθον.

\VS{28}Ἐξῆλθον παρὰ τοῦ Πατρὸς καὶ ἐλήλυθα εἰς τὸν κόσμον. Πάλιν ἀφίημι τὸν κόσμον καὶ πορεύομαι πρὸς τὸν Πατέρα.»


\par }{\PP \VS{29}Λέγουσιν αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ·\FTNT{‡}{{\FR 16:29 }{\FT{αυτω οι μαθηται αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 234 B,C,N [1\%] NU ¦ ~ 231 ℵ ¦ 123 W}}} «Ἴδε, νῦν\FTNT{§}{{\FR 16:29 }{\FT{νυν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 εν ℵB,C,D,W [0.5\%] NU}}} παρρησίᾳ λαλεῖς καὶ παροιμίαν οὐδεμίαν λέγεις.

\VS{30}Νῦν οἴδαμεν ὅτι οἶδας πάντα καὶ οὐ χρείαν ἔχεις ἵνα τίς σε ἐρωτᾷ. Ἐν τούτῳ πιστεύομεν ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐξῆλθες.»


\par }{\SHB “Take heart!”
\par }
{\PP \VS{31}Ἀπεκρίθη αὐτοῖς ὁ
\FTNT{*}{{\FR 16:31 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,D,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{22,66}}B,C,W [0.5\%] NU}}} Ἰησοῦς· «Ἄρτι πιστεύετε;

\VS{32}Ἰδού, ἔρχεται ὥρα καὶ νῦν\FTNT{†}{{\FR 16:32 }{\FT{νυν
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,C,D,W [1\%] NU}}} ἐλήλυθεν, ἵνα σκορπισθῆτε ἕκαστος εἰς τὰ ἴδια, καὶ ἐμὲ\FTNT{‡}{{\FR 16:32 }{\FT{και εμε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,W [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ καμε 𝕻{\SUP{22,66}}ℵB,C,N [2\%] NU}}} μόνον ἀφῆτε. Καὶ οὐκ εἰμὶ μόνος, ὅτι ὁ Πατὴρ μετ᾿ ἐμοῦ ἐστιν.

\VS{33}Ταῦτα λελάληκα ὑμῖν ἵνα ἐν ἐμοὶ εἰρήνην ἔχητε. Ἐν τῷ κόσμῳ θλῖψιν ἔχετε·\FTNT{§}{{\FR 16:33 }{\FT{εχετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,B,C [90\%] CP,HF,RP,NU ¦ εξετε D [8.5\%] OC,TR ¦ εξεται [1\%] ¦ εχεται N ¦ omit whole clause 𝕻{\SUP{66}} [0.5\%]}}} ἀλλὰ θαρσεῖτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον.»




\par }\Chap{17}{\SH Jesus prays
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ταῦτα ἐλάλησεν ὁ
\FTNT{*}{{\FR 17:1 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,D,N,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵB [0.5\%] NU}}} Ἰησοῦς καὶ ἐπῆρεν\FTNT{†}{{\FR 17:1 }{\FT{επηρεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ επαρας 𝕻{\SUP{66}}ℵB,C,D,W [3\%] NU}}} τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ\FTNT{‡}{{\FR 17:1 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵB,C,D,W [5\%] NU}}} εἶπεν·

\par }{\SHB For Himself
\par }
{\PP «Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ὥρα· δόξασόν σου τὸν Υἱόν, ἵνα καὶ\FTNT{§}{{\FR 17:1 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵA,B,C,D,W [2\%] NU}}} ὁ Υἱός σου\FTNT{*}{{\FR 17:1 }{\FT{σου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵB,C,W [0.5\%] NU}}} δοξάσῃ σε,

\VS{2}καθὼς ἔδωκας αὐτῷ ἐξουσίαν πάσης σαρκός, ἵνα πᾶν ὃ δέδωκας αὐτῷ δώσει\FTNT{†}{{\FR 17:2 }{\FT{δωσει
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,N [90\%] CP,HF,RP,OC ¦ δωση A,C [10\%] TR,NU ¦ δωσω ℵ ¦ δως 𝕻{\SUP{107}}W ¦ εχη D}}} αὐτοῖς ζωὴν αἰώνιον.

\VS{3}Αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή· ἵνα γινώσκωσίν σε, τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεόν, καὶ ὃν ἀπέστειλας—Ἰησοῦν Χριστόν.

\VS{4}Ἐγώ σε ἐδόξασα ἐπὶ τῆς γῆς. Τὸ ἔργον ἐτελείωσα\FTNT{‡}{{\FR 17:4 }{\FT{ετελειωσα
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ τελειωσας 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,C,N,W [2\%] NU}}} ὃ δέδωκάς μοι ἵνα ποιήσω.

\VS{5}Καὶ νῦν δόξασόν με σύ, Πάτερ, παρὰ σεαυτῷ τῇ δόξῃ ᾗ εἶχον πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι παρὰ σοί.


\par }{\SHB For the Apostles
\par }
{\PP \VS{6}»Ἐφανέρωσά σου τὸ ὄνομα τοῖς ἀνθρώποις οὓς δέδωκάς\FTNT{§}{{\FR 17:6 }{\FT{δεδωκας
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εδωκας ℵA,B,D,N,W [2\%] NU}}} μοι ἐκ τοῦ κόσμου. Σοὶ ἦσαν, καὶ ἐμοὶ\FTNT{*}{{\FR 17:6 }{\FT{και εμοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,C,D,N,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ καμοι B [1\%] NU}}} αὐτοὺς δέδωκας,\FTNT{†}{{\FR 17:6 }{\FT{δεδωκας
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εδωκας 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,D,W [4\%] NU}}} καὶ τὸν λόγον σου τετηρήκασιν.\FTNT{‡}{{\FR 17:6 }{\FT{τετηρηκασιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ τετηρηκαν B,D,W [0.5\%] NU ¦ ετηρησαν ℵN [0.5\%]}}}

\VS{7}Νῦν ἔγνωκαν\FTNT{§}{{\FR 17:7 }{\FT{εγνωκαν
{\IT{rell}} ¦ εγνωσαν [15\%] ¦ εγνωκα W [0.5\%] ¦ εγνων ℵ}}} ὅτι πάντα ὅσα δέδωκάς μοι παρὰ σοῦ ἐστιν·\FTNT{*}{{\FR 17:7 }{\FT{εστιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εισιν ℵB,C(N)W [1\%] NU}}}

\VS{8}ὅτι τὰ ῥήματα ἃ δέδωκάς\FTNT{†}{{\FR 17:8 }{\FT{δεδωκας
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵN [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εδωκας A,C,D,W [0.5\%] NU ¦ εδωκες B ¦ — [0.5\%]}}} μοι δέδωκα αὐτοῖς· καὶ αὐτοὶ ἔλαβον καὶ ἔγνωσαν ἀληθῶς ὅτι παρὰ σοῦ ἐξῆλθον, καὶ ἐπίστευσαν ὅτι σύ με ἀπέστειλας.

\VS{9}Ἐγὼ περὶ αὐτῶν ἐρωτῶ. Οὐ περὶ τοῦ κόσμου ἐρωτῶ ἀλλὰ περὶ ὧν δέδωκάς μοι, ὅτι σοί εἰσιν.

\VS{10}Καί, τὰ ἐμὰ πάντα σά ἐστιν, καὶ τὰ σὰ ἐμά, καὶ δεδόξασμαι ἐν αὐτοῖς.

\VS{11}Καὶ οὐκέτι εἰμὶ ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ οὗτοι\FTNT{‡}{{\FR 17:11 }{\FT{ουτοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,D,N,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αυτοι ℵB [0.5\%] NU}}} ἐν τῷ κόσμῳ εἰσίν, καὶ ἐγὼ\FTNT{§}{{\FR 17:11 }{\FT{και εγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66v}}A,N,W [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ καγω ℵB,C,D [1.5\%] NU}}} πρὸς σὲ ἔρχομαι.

\par }{\PP »Πάτερ Ἅγιε, τήρησον αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματί σου ᾧ
\FTNT{*}{{\FR 17:11 }{\FT{ω
{\IT{rell}} ¦ ους (N) [20\%] TR ¦ ο D [1\%]}}} δέδωκάς μοι, ἵνα ὦσιν ἓν καθὼς ἡμεῖς.

\VS{12}Ὅτε ἤμην μετ᾿ αὐτῶν ἐν τῷ κόσμῳ,\FTNT{†}{{\FR 17:12 }{\FT{εν τω κοσμω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB,C,D,W [1\%] NU}}} ἐγὼ ἐτήρουν αὐτοὺς ἐν τῷ ὀνόματί σου. Οὓς\FTNT{‡}{{\FR 17:12 }{\FT{ους
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D(N) [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ω B,C,W [0.5\%] NU ¦ — (𝕻{\SUP{66}}ℵ)}}} δέδωκάς μοι\FTNT{§}{{\FR 17:12 }{\FT{μοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 και B,C,W [0.5\%] NU ¦ και 𝕻{\SUP{66}}ℵ}}} ἐφύλαξα, καὶ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἀπώλετο εἰ μὴ ὁ υἱὸς τῆς ἀπωλείας, ἵνα ἡ Γραφὴ πληρωθῇ.

\VS{13}Νῦν δὲ πρὸς σὲ ἔρχομαι, καὶ ταῦτα λαλῶ ἐν τῷ κόσμῳ ἵνα ἔχωσιν τὴν χαρὰν τὴν ἐμὴν πεπληρωμένην ἐν αὐτοῖς.\FTNT{*}{{\FR 17:13 }{\FT{αυτοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵD [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εαυτοις A,B,N,W [1\%] NU ¦ ταις καρδιαις εαυτων C}}}


\par }{\PP \VS{14}»Ἐγὼ δέδωκα αὐτοῖς τὸν λόγον σου· καὶ ὁ κόσμος ἐμίσησεν αὐτοὺς ὅτι οὐκ εἰσὶν ἐκ τοῦ κόσμου, καθὼς ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἐκ τοῦ κόσμου.

\VS{15}Οὐκ ἐρωτῶ ἵνα ἄρῃς αὐτοὺς ἐκ τοῦ κόσμου, ἀλλ᾿ ἵνα τηρήσῃς αὐτοὺς ἐκ τοῦ πονηροῦ.

\VS{16}Ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ εἰσίν, καθὼς ἐγὼ ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ εἰμί.\FTNT{†}{{\FR 17:16 }{\FT{εκ του κοσμου ουκ ειμι
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 45123 ℵA,B,C,D,W [1\%] NU}}}

\VS{17}Ἁγίασον αὐτοὺς ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου·\FTNT{‡}{{\FR 17:17 }{\FT{σου
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}A,B,C,D,W [1\%] NU ¦ ℵ omits six words [homoioteleuton]}}} ὁ λόγος ὁ σὸς ἀλήθειά ἐστιν.

\VS{18}Καθὼς ἐμὲ ἀπέστειλας εἰς τὸν κόσμον, κἀγὼ ἀπέστειλα αὐτοὺς εἰς τὸν κόσμον.

\VS{19}Καὶ ὑπὲρ αὐτῶν ἐγὼ ἁγιάζω ἐμαυτόν, ἵνα καὶ αὐτοὶ ὦσιν\FTNT{§}{{\FR 17:19 }{\FT{και αυτοι ωσιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 312 ℵA,B,C,D,N,W [10\%] NU ¦ ~ 32 𝕻{\SUP{66v}}}}} ἡγιασμένοι ἐν ἀληθείᾳ.


\par }{\SHB For all believers
\par }
{\PP \VS{20}»Οὐ περὶ τούτων δὲ ἐρωτῶ μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν πιστευόντων\FTNT{*}{{\FR 17:20 }{\FT{πιστευοντων
{\IT{rell}} ¦ πιστευσοντων [5\%] TR}}} διὰ τοῦ λόγου αὐτῶν εἰς ἐμέ·

\VS{21}ἵνα πάντες ἓν ὦσιν, καθὼς σύ, Πάτερ, ἐν ἐμοὶ κἀγὼ ἐν σοί· ἵνα καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν ἓν\FTNT{†}{{\FR 17:21 }{\FT{εν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66v}}B,C,D,W [0.5\%] NU}}} ὦσιν, ἵνα ὁ κόσμος πιστεύσῃ\FTNT{‡}{{\FR 17:21 }{\FT{πιστευση
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ πιστευη 𝕻{\SUP{66}}ℵB,C,W [0.5\%] NU}}} ὅτι σύ με ἀπέστειλας.

\VS{22}Καὶ ἐγὼ\FTNT{§}{{\FR 17:22 }{\FT{και εγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ καγω 𝕻{\SUP{66}}ℵB,C,D,W [3\%] NU}}} τὴν δόξαν ἣν δέδωκάς μοι δέδωκα αὐτοῖς, ἵνα ὦσιν ἓν καθὼς ἡμεῖς ἕν ἐσμεν·\FTNT{*}{{\FR 17:22 }{\FT{εν εσμεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 𝕻{\SUP{66}}B,C,D,W [1\%] NU ¦ — ℵ}}}

\VS{23}ἐγὼ ἐν αὐτοῖς καὶ σὺ ἐν ἐμοί, ἵνα ὦσιν τετελειωμένοι εἰς ἕν· καὶ ἵνα\FTNT{†}{{\FR 17:23 }{\FT{και ινα
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 2 B,C,D [1\%] NU ¦ 1 𝕻{\SUP{66}}ℵW [0.5\%]}}} γινώσκῃ ὁ κόσμος ὅτι σύ με ἀπέστειλας καὶ ἠγάπησας αὐτοὺς καθὼς ἐμὲ ἠγάπησας.


\par }{\PP \VS{24}»Πάτερ, οὓς\FTNT{‡}{{\FR 17:24 }{\FT{ους
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ο ℵB,D,W [0.5\%] NU}}} δέδωκάς μοι, θέλω ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγὼ κἀκεῖνοι ὦσιν μετ᾿ ἐμοῦ, ἵνα θεωρῶσιν τὴν δόξαν τὴν ἐμήν, ἣν δέδωκάς\FTNT{§}{{\FR 17:24 }{\FT{δεδωκας
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,C,D,W [60\%] CP,OC,NU ¦ εδωκας 𝕻{\SUP{108}}B,N [40\%] HF,RP,TR}}} μοι, ὅτι ἠγάπησάς με πρὸ καταβολῆς κόσμου.

\VS{25}Πάτερ δίκαιε, καὶ ὁ κόσμος σε οὐκ ἔγνω, ἐγὼ δέ σε ἔγνων· καὶ οὗτοι ἔγνωσαν ὅτι σύ με ἀπέστειλας.

\VS{26}Καί, ἐγνώρισα αὐτοῖς τὸ ὄνομά σου καὶ γνωρίσω, ἵνα ἡ ἀγάπη ἣν ἠγάπησάς με ἐν αὐτοῖς ᾖ, κἀγὼ ἐν αὐτοῖς.»




\par }\Chap{18}{\SH Betrayal and arrest
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ταῦτα εἰπὼν ὁ
\FTNT{*}{{\FR 18:1 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,D,N,W [99.7\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵB [0.3\%] NU}}} Ἰησοῦς ἐξῆλθεν σὺν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ πέραν τοῦ χειμάρρου τῶν Κέδρων,\FTNT{†}{{\FR 18:1 }{\FT{των κεδρων
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,C,N [94\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 κενδρων [4\%] ¦ του 2 A [1.5\%] NU ¦ του κεδρου ℵD,W}}} ὅπου ἦν κῆπος εἰς ὃν εἰσῆλθεν αὐτὸς καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ.

\VS{2}ᾜδει δὲ καὶ Ἰούδας, ὁ παραδιδοὺς αὐτόν, τὸν τόπον· ὅτι πολλάκις συνήχθη\FTNT{‡}{{\FR 18:2 }{\FT{συνηχθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,B,C,D,N,W [65\%] CP,RP,TR,NU ¦ 1 και [35\%] HF,OC}}} ὁ
\FTNT{§}{{\FR 18:2 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C(D)N,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵB [0.5\%] NU}}} Ἰησοῦς ἐκεῖ μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ.

\VS{3}Ὁ οὖν Ἰούδας, λαβὼν τὴν σπεῖραν, καὶ ἐκ τῶν ἀρχιερέων καὶ\FTNT{*}{{\FR 18:3 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{108v}}A,C,N,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 εκ των ℵD [0.5\%] NU ¦ 1 των B}}} Φαρισαίων ὑπηρέτας, ἔρχεται ἐκεῖ μετὰ φανῶν καὶ λαμπάδων καὶ ὅπλων.


\par }{\SHB Jesus knocks the soldiers down with His word
\par }
{\PP \VS{4}Ἰησοῦς οὖν, εἰδὼς πάντα τὰ ἐρχόμενα\FTNT{†}{{\FR 18:4 }{\FT{ερχομενα
{\IT{rell}} ¦ επερχομενα [11\%]}}} ἐπ᾿ αὐτόν, ἐξελθὼν εἶπεν\FTNT{‡}{{\FR 18:4 }{\FT{εξελθων ειπεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,N,W [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εξηλθεν και λεγει B,C,D [1.5\%] NU}}} αὐτοῖς, «Τίνα ζητεῖτε;»

\VS{5}Ἀπεκρίθησαν αὐτῷ, «Ἰησοῦν τὸν Ναζωραῖον.» Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, «Ἐγώ εἰμι.»\FTNT{§}{{\FR 18:5 }{\FT{ο ιησους εγω ειμι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C(N)W [97.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 234 ℵ ¦ ~ 342 B ¦ 34 [2.5\%] D,NU}}} (Εἱστήκει δὲ καὶ Ἰούδας, ὁ παραδιδοὺς αὐτόν, μετ᾿ αὐτῶν.)

\VS{6}Ὡς οὖν εἶπεν αὐτοῖς ὅτι\FTNT{*}{{\FR 18:6 }{\FT{οτι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵA,B,D,N,W [5\%] NU}}} «Ἐγώ εἰμι,» ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω καὶ ἔπεσον\FTNT{†}{{\FR 18:6 }{\FT{επεσον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ επεσαν ℵB,C,D,W [1\%] NU}}} χαμαί.

\VS{7}Πάλιν οὖν αὐτοὺς ἐπηρώτησεν,\FTNT{‡}{{\FR 18:7 }{\FT{αυτους επηρωτησεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD,N,W [75\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 A,B,C [6\%] NU ¦ αυτοις 2 [18\%] ¦ 2 [1\%]}}} «Τίνα ζητεῖτε;» Οἱ δὲ εἶπον,\FTNT{§}{{\FR 18:7 }{\FT{ειπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,B,C,N,W [99.8\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ειπαν 𝕻{\SUP{66}}D,NU}}} «Ἰησοῦν τὸν Ναζωραῖον.»

\VS{8}Ἀπεκρίθη\FTNT{*}{{\FR 18:8 }{\FT{απεκριθη
{\IT{rell}} ¦ 1 ο (D)N [14\%] TR}}} Ἰησοῦς· «Εἶπον ὑμῖν ὅτι ἐγώ εἰμι. Εἰ οὖν ἐμὲ ζητεῖτε, ἄφετε τούτους ὑπάγειν»

\VS{9}(ἵνα πληρωθῇ ὁ λόγος ὃν εἶπεν ὅτι «Οὓς δέδωκάς μοι οὐκ ἀπώλεσα ἐξ αὐτῶν οὐδένα»).


\par }{\PP \VS{10}Σίμων οὖν Πέτρος, ἔχων μάχαιραν, εἵλκυσεν αὐτὴν καὶ ἔπαισεν τὸν τοῦ ἀρχιερέως δοῦλον καὶ ἀπέκοψεν αὐτοῦ τὸ ὠτίον\FTNT{†}{{\FR 18:10 }{\FT{ωτιον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ωταριον ℵB,C,W [0.5\%] NU}}} τὸ δεξιόν. (Ἦν δὲ ὄνομα τῷ δούλῳ Μάλχος.)

\VS{11}Εἶπεν οὖν ὁ Ἰησοῦς τῷ Πέτρῳ· «Βάλε τὴν μάχαιραν\FTNT{‡}{{\FR 18:11 }{\FT{μαχαιραν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,C,D,N,W [52\%] CP,OC,NU ¦ 1 σου [48\%] HF,RP,TR}}} εἰς τὴν θήκην· τὸ ποτήριον ὃ δέδωκέν μοι ὁ Πατήρ, οὐ μὴ πίω αὐτό;»


\par }{\SHB To Annas first
\par }
{\PP \VS{12}Ἡ οὖν σπεῖρα καὶ ὁ χιλίαρχος καὶ οἱ ὑπηρέται τῶν Ἰουδαίων συνέλαβον τὸν Ἰησοῦν καὶ ἔδησαν αὐτόν.

\VS{13}Καὶ ἀπήγαγον αὐτὸν\FTNT{§}{{\FR 18:13 }{\FT{απηγαγον αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [89.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 C,N [9\%] ¦ ηγαγον 𝕻{\SUP{66}}ℵB,D,W [0.5\%] NU ¦ ηγαγον 2 [1\%]}}} πρὸς Ἄνναν\FTNT{*}{{\FR 18:13 }{\FT{ἀνναν
{\BD{f}}{\SUP{35}} CP,OC,TR ¦ ἁνναν HF,RP,NU}}} πρῶτον, ἦν γὰρ πενθερὸς τοῦ Καϊάφα, ὃς ἦν ἀρχιερεὺς τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου.

\VS{14}(Ἦν δὲ Καϊάφας ὁ συμβουλεύσας τοῖς Ἰουδαίοις ὅτι συμφέρει ἕνα ἄνθρωπον ἀπολέσθαι\FTNT{†}{{\FR 18:14 }{\FT{απολεσθαι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [94\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αποθανειν 𝕻{\SUP{66}}ℵB,C,W [6\%] NU}}} ὑπὲρ τοῦ λαοῦ.)


\par }{\SH Peter denies Jesus
\par }
{\PP \VS{15}Ἠκολούθει δὲ τῷ Ἰησοῦ Σίμων Πέτρος, καὶ ὁ
\FTNT{‡}{{\FR 18:15 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N [97.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,W [2.5\%] NU}}} ἄλλος μαθητής. Ὁ δὲ μαθητὴς ἐκεῖνος ἦν γνωστὸς τῷ ἀρχιερεῖ, καὶ συνεισῆλθεν τῷ Ἰησοῦ εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ ἀρχιερέως.

\VS{16}Ὁ δὲ Πέτρος εἱστήκει πρὸς τῇ θύρᾳ\FTNT{§}{{\FR 18:16 }{\FT{τη θυρα
{\IT{rell}} ¦ την 2 [13\%] ¦ την θυραν [12\%]}}} ἔξω. Ἐξῆλθεν οὖν ὁ μαθητὴς ὁ ἄλλος, ὃς ἦν\FTNT{*}{{\FR 18:16 }{\FT{ος ην
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66v}}ℵA,C(N)W [99.9\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ο B [0.1\%] NU}}} γνωστὸς τῷ ἀρχιερεῖ,\FTNT{†}{{\FR 18:16 }{\FT{τω αρχιερει
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,N,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ του αρχιερεως 𝕻{\SUP{66v}}B,C [0.5\%] NU}}} καὶ εἶπεν τῇ θυρωρῷ, καὶ εἰσήγαγεν τὸν Πέτρον.

\VS{17}Λέγει οὖν ἡ παιδίσκη, ἡ θυρωρός, τῷ Πέτρῳ,\FTNT{‡}{{\FR 18:17 }{\FT{η παιδισκη η θυρωρος τω πετρω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵA,N(W) [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 561234 B,C [1\%] NU}}} «Μὴ καὶ σὺ ἐκ τῶν μαθητῶν εἶ τοῦ ἀνθρώπου τούτου;» Λέγει ἐκεῖνος, «Οὐκ εἰμί.»

\VS{18}Εἱστήκεισαν δὲ οἱ δοῦλοι καὶ οἱ ὑπηρέται ἀνθρακιὰν πεποιηκότες, ὅτι ψῦχος ἦν, καὶ ἐθερμαίνοντο. Ἦν δὲ μετ᾿ αὐτῶν ὁ Πέτρος\FTNT{§}{{\FR 18:18 }{\FT{μετ αυτων ο πετρος
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ και 3412 𝕻{\SUP{66v}}ℵB,C(W) [2\%] NU ¦ 12 και 34 [1\%] ¦ 124 [1\%]}}} ἑστὼς καὶ θερμαινόμενος.


\par }{\SHB Caiaphas interrogates Jesus
\par }
{\PP \VS{19}Ὁ οὖν ἀρχιερεὺς ἠρώτησεν τὸν Ἰησοῦν περὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ καὶ περὶ τῆς διδαχῆς αὐτοῦ.

\VS{20}Ἀπεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς·\FTNT{*}{{\FR 18:20 }{\FT{αυτω ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N,W [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ δε 123 [1\%] ¦ 13 𝕻{\SUP{66}}B [2\%] NU ¦ ~ 31 ℵ ¦ 23 C [2\%]}}} «Ἐγὼ παρρησίᾳ ἐλάλησα\FTNT{†}{{\FR 18:20 }{\FT{ελαλησα
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}W [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ λελαληκα ℵA,B,C,N [4\%] NU}}} τῷ κόσμῳ. Ἐγὼ πάντοτε ἐδίδαξα ἐν\FTNT{‡}{{\FR 18:20 }{\FT{εν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,B,C,N,W [88\%] HF,RP,OC,NU ¦ 1 τη [12\%] CP,TR}}} συναγωγῇ καὶ ἐν τῷ ἱερῷ, ὅπου πάντοτε\FTNT{§}{{\FR 18:20 }{\FT{παντοτε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [87\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ παντες ℵA,B,C,N,W [13\%] NU}}} οἱ Ἰουδαῖοι συνέρχονται, καὶ ἐν κρυπτῷ ἐλάλησα οὐδέν.

\VS{21}Τί με ἐπερωτᾷς;\FTNT{*}{{\FR 18:21 }{\FT{επερωτας
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ερωτας ℵA,B,C,W [3\%] NU}}} Ἐπερώτησον\FTNT{†}{{\FR 18:21 }{\FT{επερωτησον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ερωτησον 𝕻{\SUP{66v}}ℵB,C [5\%] NU}}} τοὺς ἀκηκοότας τί ἐλάλησα αὐτοῖς. Ἴδε, οὗτοι οἴδασιν ἃ εἶπον ἐγώ.»

\VS{22}Ταῦτα δὲ αὐτοῦ εἰπόντος, εἷς τῶν ὑπηρετῶν παρεστηκὼς\FTNT{‡}{{\FR 18:22 }{\FT{των υπηρετων παρεστηκως
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [96.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 312 ℵB,W [0.5\%] NU ¦ ~ 1 παρεστωτων 2 C [0.5\%] ¦ 1 παρεστηκοτων 2 [1.5\%] ¦ various other variants [1\%]}}} ἔδωκεν ῥάπισμα τῷ Ἰησοῦ, εἰπών, «Οὕτως ἀποκρίνῃ τῷ ἀρχιερεῖ;»

\VS{23}Ἀπεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς,\FTNT{§}{{\FR 18:23 }{\FT{απεκριθη αυτω ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 124 B,C [1\%] NU ¦ ~ 3 δε 4 ειπεν 2 ℵW [1\%] ¦ various others [1\%]}}} «Εἰ κακῶς ἐλάλησα, μαρτύρησον περὶ τοῦ κακοῦ· εἰ δὲ καλῶς, τί με δαίρεις;»\FTNT{*}{{\FR 18:23 }{\FT{δαιρεις
{\BD{f}}{\SUP{35}} [36\%] ¦ δερεις 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,C,W [64\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ δερις N}}}

\VS{24}(Ἀπέστειλεν\FTNT{†}{{\FR 18:24 }{\FT{απεστειλεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [85\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ουν B,C(N)W [8\%] NU,some TRs ¦ 1 δε ℵ [7\%]}}} αὐτὸν ὁ Ἄννας δεδεμένον πρὸς Καϊάφαν τὸν ἀρχιερέα.)


\par }{\SHB Peter again
\par }
{\PP \VS{25}Ἦν δὲ Σίμων Πέτρος ἑστὼς καὶ θερμαινόμενος. Εἶπον οὖν αὐτῷ, «Μὴ καὶ σὺ ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ εἶ;» Ἠρνήσατο οὖν\FTNT{‡}{{\FR 18:25 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [71\%] CP,HF,RP,OC ¦ — ℵA,B,C,N,W [29\%] TR,NU}}} ἐκεῖνος καὶ εἶπεν, «Οὐκ εἰμί.»

\VS{26}Λέγει εἷς ἐκ τῶν δούλων τοῦ ἀρχιερέως, συγγενὴς ὢν οὗ ἀπέκοψεν Πέτρος τὸ ὠτίον, «Οὐκ ἐγώ σε εἶδον ἐν τῷ κήπῳ μετ᾿ αὐτοῦ;»

\VS{27}Πάλιν οὖν ἠρνήσατο ὁ
\FTNT{§}{{\FR 18:27 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵN [75\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — A,B,C,W [25\%] NU}}} Πέτρος, καὶ εὐθέως ἀλέκτωρ ἐφώνησεν.


\par }{\MS Crucifixion day

\par }{\SH Jesus taken to Pilate
\par }
{\MM \VS{28}Ἄγουσιν οὖν\FTNT{*}{{\FR 18:28 }{\FT{ουν
{\IT{rell}} ¦ — [35\%]}}} τὸν Ἰησοῦν ἀπὸ τοῦ Καϊάφα εἰς τὸ πραιτώριον, ἦν δὲ πρωΐ.\FTNT{†}{{\FR 18:28 }{\FT{πρωι
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,B,C,W [60\%] CP,HF,RP,OC,NU ¦ πρωια N [38\%] TR ¦ — [2\%]}}} Καὶ αὐτοὶ οὐκ εἰσῆλθον εἰς τὸ πραιτώριον, ἵνα μὴ μιανθῶσιν, ἀλλ᾿ ἵνα\FTNT{‡}{{\FR 18:28 }{\FT{αλλ ινα
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αλλα ℵA,B,C,N,W [3\%] NU}}} φάγωσιν τὸ Πάσχα.

\VS{29}Ἐξῆλθεν οὖν ὁ Πιλᾶτος πρὸς αὐτοὺς\FTNT{§}{{\FR 18:29 }{\FT{ο πιλατος προς αυτους
{\BD{f}}{\SUP{35}} (A) [85\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 12 εξω 34 (B,C) [11\%] NU ¦ ~ 3412 εξω ℵ(W) ¦ 1234 εξω N [3\%] ¦ various others [1\%]}}} καὶ εἶπεν,\FTNT{*}{{\FR 18:29 }{\FT{ειπεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ φησιν 𝕻{\SUP{66}}ℵB,C,W [3\%] NU}}} «Τίνα κατηγορίαν φέρετε κατὰ\FTNT{†}{{\FR 18:29 }{\FT{κατα
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,C,N,W [99.7\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — ℵB [0.3\%]}}} τοῦ ἀνθρώπου τούτου;»

\VS{30}Ἀπεκρίθησαν καὶ εἶπον\FTNT{‡}{{\FR 18:30 }{\FT{ειπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ειπαν ℵB,C,N [0.5\%] NU}}} αὐτῷ, «Εἰ μὴ ἦν οὗτος κακοποιός,\FTNT{§}{{\FR 18:30 }{\FT{κακοποιος
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ κακοποιων C [0.3\%] ¦ κακον ποιων B,W [0.2\%] NU ¦ κακον ποιησας ℵ}}} οὐκ ἄν σοι παρεδώκαμεν αὐτόν.»

\VS{31}Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Πιλᾶτος, «Λάβετε αὐτὸν ὑμεῖς καὶ κατὰ τὸν νόμον ὑμῶν κρίνατε αὐτόν.» Εἶπον οὖν\FTNT{*}{{\FR 18:31 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵW [87\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ δε A,N [12\%] ¦ — B,C [1\%] NU}}} αὐτῷ οἱ Ἰουδαῖοι, «Ἡμῖν οὐκ ἔξεστιν ἀποκτεῖναι οὐδένα»

\VS{32}(ἵνα ὁ λόγος τοῦ Ἰησοῦ πληρωθῇ, ὃν εἶπεν, σημαίνων ποίῳ θανάτῳ ἔμελλεν\FTNT{†}{{\FR 18:32 }{\FT{εμελλεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [62\%] CP ¦ ημελλεν ℵA,B,C,N,W [38\%] HF,RP,OC,TR,NU}}} ἀποθνήσκειν).


\par }{\SH Pilate and Jesus
\par }
{\PP \VS{33}Εἰσῆλθεν οὖν εἰς τὸ πραιτώριον πάλιν\FTNT{‡}{{\FR 18:33 }{\FT{εις το πραιτωριον παλιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA(N) [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 4123 𝕻{\SUP{66v}}B,C,W [7\%] NU ¦ 123 [2\%] ¦ several others [1\%]}}} ὁ Πιλᾶτος καὶ ἐφώνησεν τὸν Ἰησοῦν καὶ εἶπεν αὐτῷ, «Σὺ εἶ ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων;»

\VS{34}Ἀπεκρίθη αὐτῷ\FTNT{§}{{\FR 18:34 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [90\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}A,B,C,N,W [10\%] NU}}} ὁ
\FTNT{*}{{\FR 18:34 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,C,N,W [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66v}}B [3\%] NU}}} Ἰησοῦς, «Ἀφ᾿ ἑαυτοῦ\FTNT{†}{{\FR 18:34 }{\FT{αφ εαυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ απο σεαυτου 𝕻{\SUP{66}}ℵB,C,N [1\%] NU}}} σὺ τοῦτο λέγεις, ἢ ἄλλοι σοι εἶπον\FTNT{‡}{{\FR 18:34 }{\FT{σοι ειπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA(N) [92.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 B,C,W [0.5\%] NU ¦ 1 ειπεν [7\%] ¦ ~ ειπεν 1 𝕻{\SUP{66}}}}} περὶ ἐμοῦ;»

\VS{35}Ἀπεκρίθη ὁ Πιλᾶτος· «Μήτι ἐγὼ Ἰουδαῖός εἰμι; Τὸ ἔθνος τὸ σόν, καὶ οἱ ἀρχιερεῖς, παρέδωκάν σε ἐμοί. Τί ἐποίησας;»

\VS{36}Ἀπεκρίθη\FTNT{§}{{\FR 18:36 }{\FT{απεκριθη
{\IT{rell}} ¦ 1 ο N [10\%] TR}}} Ἰησοῦς· «Ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου. Εἰ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἦν ἡ βασιλεία ἡ ἐμή, οἱ ὑπηρέται ἂν οἱ ἐμοὶ ἠγωνίζοντο,\FTNT{*}{{\FR 18:36 }{\FT{αν οι εμοι ηγωνιζοντο
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 2341 ℵW [3\%] [NU] ¦ 234 B [0.5\%] ¦ 134 [1.5\%]}}} ἵνα μὴ παραδοθῶ τοῖς Ἰουδαίοις· νῦν δὲ ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐντεῦθεν.»

\VS{37}Εἶπεν οὖν αὐτῷ ὁ Πιλᾶτος, «Οὐκοῦν βασιλεὺς εἶ σύ;» Ἀπεκρίθη\FTNT{†}{{\FR 18:37 }{\FT{απεκριθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [58\%] HF,RP,OC ¦ 1 ο ℵA,B,N [42\%] CP,TR,NU}}} Ἰησοῦς· «Σὺ λέγεις ὅτι βασιλεύς εἰμι ἐγώ·\FTNT{‡}{{\FR 18:37 }{\FT{εγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N,W{\SUP{v}} [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵB [4\%] NU}}} ἐγὼ εἰς τοῦτο γεγέννημαι. Καὶ εἰς τοῦτο ἐλήλυθα εἰς τὸν κόσμον, ἵνα μαρτυρήσω τῇ Ἀληθείᾳ. Πᾶς ὁ ὢν ἐκ τῆς Ἀληθείας ἀκούει μου τῆς φωνῆς.»

\VS{38}Λέγει αὐτῷ ὁ Πιλᾶτος, «Τί ἐστιν ἀλήθεια;»\FTNT{§}{{\FR 18:38 }{\FT{Comparing John with Luke 23:4-12, it appears that it was at this point that Jesus was sent to Herod.}}}

\par }{\SHB Barabbas
\par }
{\PP Καὶ τοῦτο εἰπὼν πάλιν ἐξῆλθεν πρὸς τοὺς Ἰουδαίους καὶ λέγει αὐτοῖς· «Ἐγὼ οὐδεμίαν αἰτίαν εὑρίσκω ἐν αὐτῷ.\FTNT{*}{{\FR 18:38 }{\FT{αιτιαν ευρισκω εν αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,N,W [97.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 2341 B [1.5\%] NU ¦ ~ 2134 𝕻{\SUP{66}} ¦ several others}}}

\VS{39}Ἔστιν δὲ συνήθεια ἡμῖν\FTNT{†}{{\FR 18:39 }{\FT{ημιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [20\%] ¦ υμιν ℵA,B,W [80\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ υμων N [Really now, would Rome release a prisoner based on a Jewish demand? This was evidently a bit of ‘pub. rel.’ that Rome had decided to do.]}}} ἵνα ἕνα ὑμῖν ἀπολύσω\FTNT{‡}{{\FR 18:39 }{\FT{υμιν απολυσω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A(N) [85\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 ℵB [2\%] NU ¦ ημιν 2 [13\%] ¦ ~ απολυω 1 W}}} ἐν τῷ Πάσχα. Βούλεσθε οὖν ὑμῖν ἀπολύσω\FTNT{§}{{\FR 18:39 }{\FT{υμιν απολυσω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [79\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,N,W [10\%] NU ¦ 2 [4\%] ¦ ~ ινα 21 [6\%] ¦ ~ ινα 12 [1\%]}}} τὸν Βασιλέα τῶν Ἰουδαίων;»

\VS{40}Ἐκραύγασαν οὖν\FTNT{*}{{\FR 18:40 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [30\%] CP ¦ 1 παλιν ℵA,B,W [70\%] HF,RP,OC,TR,NU}}} πάντες,\FTNT{†}{{\FR 18:40 }{\FT{παντες
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [88\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵB,W [12\%] NU}}} λέγοντες, «Μὴ τοῦτον, ἀλλὰ τὸν Βαραββᾶν.» Ἦν δὲ ὁ Βαραββᾶς λῃστής.




\par }\Chap{19}{\SH Soldiers mock Jesus
\par }
{\PP \VerseOne{1}Τότε οὖν ἔλαβεν ὁ Πιλᾶτος τὸν Ἰησοῦν καὶ ἐμαστίγωσεν.

\VS{2}Καὶ οἱ στρατιῶται πλέξαντες στέφανον ἐξ ἀκανθῶν ἐπέθηκαν αὐτοῦ τῇ κεφαλῇ· καὶ ἱμάτιον πορφυροῦν περιέβαλον αὐτὸν\FTNT{*}{{\FR 19:2 }{\FT{αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [80\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αυτω [10\%] ¦ 1 και ηρχοντο προς 1 𝕻{\SUP{66,90}}ℵB,N,W [10\%] NU}}}

\VS{3}καὶ ἔλεγον, «Χαῖρε, ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων.» Καὶ ἐδίδουν\FTNT{†}{{\FR 19:3 }{\FT{εδιδουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εδιδοσαν 𝕻{\SUP{66}}ℵB,N,W [2\%] NU}}} αὐτῷ ῥαπίσματα.


\par }{\SH “Behold the Man!”
\par }
{\PP \VS{4}Ἐξῆλθεν οὖν\FTNT{‡}{{\FR 19:4 }{\FT{εξηλθεν ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ και 1 A,B [2\%] NU ¦ 1 ℵ [2\%]}}} πάλιν ἔξω ὁ Πιλᾶτος καὶ λέγει αὐτοῖς, «Ἴδε, ἄγω ὑμῖν αὐτὸν ἔξω ἵνα γνῶτε ὅτι ἐν αὐτῷ οὐδεμίαν αἰτίαν εὑρίσκω.»\FTNT{§}{{\FR 19:4 }{\FT{εν αυτω ουδεμιαν αιτιαν ευρισκω
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [96.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 34512 B [1\%] NU ¦ ~ 31245 A ¦ ~ 412 ουχ 5 𝕻{\SUP{66v}}W ¦ 4 ουχ 5 ℵ ¦ at least five further variants [2\%]}}}

\VS{5}Ἐξῆλθεν οὖν ὁ Ἰησοῦς ἔξω, φορῶν τὸν ἀκάνθινον στέφανον καὶ τὸ πορφυροῦν ἱμάτιον· καὶ λέγει αὐτοῖς, «Ἴδε,\FTNT{*}{{\FR 19:5 }{\FT{ιδε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ιδου ℵB,W [2\%] NU ¦ — (𝕻{\SUP{66}})}}} ὁ ἄνθρωπος.»

\VS{6}Ὅτε οὖν εἶδον αὐτὸν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ ὑπηρέται, ἐκραύγασαν λέγοντες, «Σταύρωσον, σταύρωσον αὐτόν.»\FTNT{†}{{\FR 19:6 }{\FT{αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,N [90\%] CP,HF,RP,OC ¦ — (𝕻{\SUP{66}})B,W [10\%] TR,NU}}} Λέγει αὐτοῖς ὁ Πιλᾶτος, «Λάβετε αὐτὸν ὑμεῖς καὶ σταυρώσατε, ἐγὼ γὰρ οὐχ εὑρίσκω ἐν αὐτῷ αἰτίαν.»

\VS{7}Ἀπεκρίθησαν αὐτῷ οἱ Ἰουδαῖοι, «Ἡμεῖς νόμον ἔχομεν, καὶ κατὰ τὸν νόμον ἡμῶν\FTNT{‡}{{\FR 19:7 }{\FT{ημων
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB(N)W [1\%] NU}}} ὀφείλει ἀποθανεῖν, ὅτι ἑαυτὸν Υἱὸν Θεοῦ\FTNT{§}{{\FR 19:7 }{\FT{εαυτον υιον θεου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [72\%] CP,RP ¦ ~ 132 [20\%] HF,OC ¦ ~ 231 𝕻{\SUP{66}}ℵB [3\%] NU ¦ 12 του 3 [5\%] TR ¦ ~ 2 του 31 W}}} ἐποίησεν.»


\par }{\SH Pilate and Jesus again
\par }
{\PP \VS{8}Ὅτε οὖν ἤκουσεν ὁ Πιλᾶτος τοῦτον τὸν λόγον, μᾶλλον ἐφοβήθη,

\VS{9}καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὸ πραιτώριον πάλιν καὶ λέγει τῷ Ἰησοῦ, «Πόθεν εἶ σύ;» Ὁ δὲ Ἰησοῦς ἀπόκρισιν οὐκ ἔδωκεν αὐτῷ.

\VS{10}Λέγει οὖν αὐτῷ ὁ Πιλᾶτος· «Ἐμοὶ οὐ λαλεῖς; Οὐκ οἶδας ὅτι ἐξουσίαν ἔχω σταυρῶσαί σε καὶ ἐξουσίαν ἔχω ἀπολῦσαί\FTNT{*}{{\FR 19:10 }{\FT{σταυρωσαι σε και εξουσιαν εχω απολυσαι
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 623451 ℵA,B(N) [0.5\%] NU}}} σε;»

\VS{11}Ἀπεκρίθη\FTNT{†}{{\FR 19:11 }{\FT{απεκριθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 αυτω ℵB,W [2\%] [NU]}}} Ἰησοῦς·\FTNT{‡}{{\FR 19:11 }{\FT{ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} B [90\%] CP,HF,RP,OC,NU ¦ ο 1 ℵA,N,W [10\%] TR}}} «Οὐκ εἶχες ἐξουσίαν οὐδεμίαν κατ᾿ ἐμοῦ\FTNT{§}{{\FR 19:11 }{\FT{ουδεμιαν κατ εμου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 231 𝕻{\SUP{66v}}ℵB,W [4\%] NU}}} εἰ μὴ ἦν σοι δεδομένον\FTNT{*}{{\FR 19:11 }{\FT{σοι δεδομενον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{66}}ℵB,W [0.5\%] NU}}} Ἄνωθεν. Διὰ τοῦτο ὁ παραδιδούς\FTNT{†}{{\FR 19:11 }{\FT{παραδιδους
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ παραδους ℵB [0.5\%] NU}}} μέ σοι μείζονα ἁμαρτίαν ἔχει.»


\par }{\SH The Jews best Pilate
\par }
{\PP \VS{12}Ἐκ τούτου ἐζήτει ὁ Πιλᾶτος\FTNT{‡}{{\FR 19:12 }{\FT{εζητει ο πιλατος
{\BD{f}}{\SUP{35}} (A)N [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 231 𝕻{\SUP{66v}}ℵ(B,W) [2\%] NU}}} ἀπολῦσαι αὐτόν· οἱ δὲ Ἰουδαῖοι ἔκραζον\FTNT{§}{{\FR 19:12 }{\FT{εκραζον
{\BD{f}}{\SUP{35}} [89\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εκραυγαζον A,N,W [10\%] ¦ εκραυγασαν 𝕻{\SUP{66v}}B [1\%] NU ¦ ελεγον (ℵ)}}} λέγοντες· «Ἐὰν τοῦτον ἀπολύσῃς, οὐκ εἶ φίλος τοῦ Καίσαρος· πᾶς ὁ βασιλέα ἑαυτὸν\FTNT{*}{{\FR 19:12 }{\FT{εαυτον
{\IT{rell}} ¦ αυτον [5\%] TR}}} ποιῶν ἀντιλέγει τῷ Καίσαρι.»

\VS{13}Ὁ οὖν Πιλᾶτος ἀκούσας τοῦτον τὸν λόγον\FTNT{†}{{\FR 19:13 }{\FT{τουτον τον λογον
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [50\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ τουτων των λογων [47\%] ¦ των λογων τουτων ℵA,B,W [2\%] NU ¦ ~ 231 [1\%]}}} ἤγαγεν ἔξω τὸν Ἰησοῦν καὶ ἐκάθισεν ἐπὶ τοῦ\FTNT{‡}{{\FR 19:13 }{\FT{του
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,N [3\%] NU}}} βήματος, εἰς τόπον λεγόμενον Λιθόστρωτον, Ἑβραϊστὶ δὲ Γαβαθᾶ\FTNT{§}{{\FR 19:13 }{\FT{γαβαθα
{\BD{f}}{\SUP{35}} [50\%] CP ¦ γαββαθα A,B,N,W [49\%] HF,RP,OC,TR,NU ¦ γολγοθα ℵ ¦ καπφαθα [1\%]}}}

\VS{14}(ἦν δὲ Παρασκευὴ τοῦ Πάσχα· ὥρα ἦν\FTNT{*}{{\FR 19:14 }{\FT{ην
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,B,N,W [40\%] NU ¦ δε [60\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}}}} ὡσεὶ\FTNT{†}{{\FR 19:14 }{\FT{ωσει
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [60\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ως ℵA,B,W [40\%] NU ¦ — 𝕻{\SUP{66}}}}} ἕκτη), καὶ λέγει τοῖς Ἰουδαίοις, «Ἴδε, ὁ Βασιλεὺς ὑμῶν.»

\VS{15}Οἱ δὲ ἐκραύγασαν,\FTNT{‡}{{\FR 19:15 }{\FT{οι δε εκραυγασαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 12 εκραυγασον A ¦ 12 εκραυγαζον [1\%] ¦ 12 εκραυγαζον λεγοντες N ¦ 12 ελεγον 𝕻{\SUP{66v}}ℵW [0.5\%] ¦ 3 ουν εκεινοι B [0.5\%] NU}}} «Ἆρον, ἆρον, σταύρωσον αὐτόν.» Λέγει αὐτοῖς ὁ Πιλᾶτος, «Τὸν Βασιλέα ὑμῶν σταυρώσω;» Ἀπεκρίθησαν οἱ ἀρχιερεῖς, «Οὐκ ἔχομεν βασιλέα εἰ μὴ Καίσαρα.»

\VS{16}Τότε οὖν παρέδωκεν αὐτὸν αὐτοῖς ἵνα σταυρωθῇ.

\par }{\SH Jesus is crucified
\par }
{\PP Παρέλαβον δὲ\FTNT{§}{{\FR 19:16 }{\FT{παρελαβον δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ουν B [0.5\%] NU ¦ ~ οι 2 λαβοντες ℵ ¦ ~ οι 2 παραλαβοντες N,W [3\%] ¦ two other variants}}} τὸν Ἰησοῦν καὶ ἤγαγον.\FTNT{*}{{\FR 19:16 }{\FT{και ηγαγον
{\BD{f}}{\SUP{35}} [91.5\%] CP,HF,RP,OC ¦ 1 απηγαγον A [5\%] TR ¦ — B [0.5\%] NU ¦ απηγαγον (ℵ)N,W [2\%] ¦ 1 επεθηκαν [1\%]}}}

\VS{17}Καὶ βαστάζων τὸν σταυρὸν αὐτοῦ\FTNT{†}{{\FR 19:17 }{\FT{τον σταυρον αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 12 εαυτου A,N [1.5\%] ¦ ~ αυτω 12 B [0.5\%] ¦ ~ εαυτω 12 ℵW [1\%] NU ¦ one other variant [1\%] ¦ — 𝕻{\SUP{66}} has a long omission}}} ἐξῆλθεν εἰς τὸν\FTNT{‡}{{\FR 19:17 }{\FT{τον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,B,N,W [50\%] CP,OC,TR,NU ¦ τοπον 𝕻{\SUP{66}} [50\%] HF,RP}}} λεγόμενον Κρανίου τόπον, ὃς\FTNT{§}{{\FR 19:17 }{\FT{ος
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ο 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,W [1\%] NU}}} λέγεται Ἑβραϊστί, Γολγοθᾶ,

\VS{18}ὅπου αὐτὸν ἐσταύρωσαν, καὶ μετ᾿ αὐτοῦ ἄλλους δύο, ἐντεῦθεν καὶ ἐντεῦθεν, μέσον δὲ τὸν Ἰησοῦν.

\VS{19}Ἔγραψεν δὲ καὶ τίτλον ὁ Πιλᾶτος, καὶ ἔθηκεν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ. Ἦν δὲ γεγραμμένον·

\par }{\PC ΙΗΣΟΥΣ Ὁ ΝΑΖΩΡΑΙΟΣ Ὁ ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΙΟΥΔΑΙΩΝ


\par }{\PP \VS{20}Τοῦτον οὖν τὸν τίτλον πολλοὶ ἀνέγνωσαν τῶν Ἰουδαίων, ὅτι ἐγγὺς ἦν ὁ τόπος τῆς πόλεως\FTNT{*}{{\FR 19:20 }{\FT{ο τοπος της πολεως
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,B,N [90\%] CP,HF,RP,NU ¦ ~ 3412 W [10\%] OC,TR ¦ ℵ omits verses 20-21}}} ὅπου ἐσταυρώθη ὁ Ἰησοῦς· καὶ ἦν γεγραμμένον Ἑβραϊστί, Ἑλληνιστί, Ῥωμαϊστί.\FTNT{†}{{\FR 19:20 }{\FT{ελληνιστι ρωμαιστι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 B,N [0.5\%] NU ¦ ~ 2 εβραειστι W ¦ omit whole clause [1\%]}}}

\VS{21}Ἔλεγον οὖν τῷ Πιλάτῳ οἱ ἀρχιερεῖς τῶν Ἰουδαίων, «Μὴ γράφε, ‹Ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων,› ἀλλ᾿ ὅτι ἐκεῖνος εἶπεν, ‹Βασιλεύς εἰμι τῶν Ἰουδαίων.› »

\VS{22}Ἀπεκρίθη ὁ Πιλᾶτος, «Ὃ γέγραφα, γέγραφα.»


\par }{\SHB Psalm 22:18 is fulfilled
\par }
{\PP \VS{23}Οἱ οὖν στρατιῶται, ὅτε ἐσταύρωσαν τὸν Ἰησοῦν, ἔλαβον τὰ ἱμάτια αὐτοῦ καὶ ἐποίησαν τέσσαρα μέρη, ἑκάστῳ στρατιώτῃ μέρος, καὶ τὸν χιτῶνα. Ἦν δὲ ὁ χιτὼν ἄρραφος,\FTNT{‡}{{\FR 19:23 }{\FT{αρραφος
{\BD{f}}{\SUP{35}} B [40\%] CP,OC,TR,NU ¦ αραφος ℵA,N,W [60\%] HF,RP}}} ἐκ τῶν ἄνωθεν ὑφαντὸς δι᾿ ὅλου.

\VS{24}Εἶπον\FTNT{§}{{\FR 19:24 }{\FT{ειπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,B,N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ειπαν ℵW [0.5\%] NU ¦ ειπεν [0.5\%]}}} οὖν πρὸς ἀλλήλους, «Μὴ σχίσωμεν αὐτὸν ἀλλὰ λάχωμεν περὶ αὐτοῦ, τίνος ἔσται,» ἵνα ἡ Γραφὴ πληρωθῇ ἡ λέγουσα·\FTNT{*}{{\FR 19:24 }{\FT{η λεγουσα
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N,W [99.8\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — ℵB}}} «Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον.» Οἱ μὲν οὖν στρατιῶται ταῦτα ἐποίησαν.


\par }{\SH Jesus provides for His mother
\par }
{\PP \VS{25}Εἱστήκεισαν δὲ παρὰ τῷ σταυρῷ τοῦ Ἰησοῦ ἡ μήτηρ αὐτοῦ, καὶ ἡ ἀδελφὴ τῆς μητρὸς αὐτοῦ, Μαρία ἡ τοῦ Κλωπᾶ, καὶ Μαρία ἡ Μαγδαληνή.

\VS{26}Ἰησοῦς οὖν, ἰδὼν τὴν μητέρα, καὶ τὸν μαθητὴν παρεστῶτα ὃν ἠγάπα, λέγει τῇ μητρὶ αὐτοῦ,\FTNT{†}{{\FR 19:26 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵB,W [1.5\%] NU}}} «Γύναι, ἴδε\FTNT{‡}{{\FR 19:26 }{\FT{ιδε
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,N [60\%] CP,HF,OC,NU ¦ ιδου ℵA,W [40\%] RP,TR}}} ὁ υἱός σου.»

\VS{27}Εἶτα λέγει τῷ μαθητῇ, «Ἰδοὺ\FTNT{§}{{\FR 19:27 }{\FT{ιδου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ιδε ℵB,N,W [2\%] NU}}} ἡ μήτηρ σου.» Καὶ ἀπ᾿ ἐκείνης τῆς ὥρας ἔλαβεν ὁ μαθητὴς αὐτὴν\FTNT{*}{{\FR 19:27 }{\FT{ο μαθητης αυτην
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66v}}A,B,N [90\%] HF,RP,OC,NU ¦ ~ 312 ℵW [8\%] TR ¦ ~ 312 εκεινος [2\%] CP}}} εἰς τὰ ἴδια.


\par }{\SH The shout of victory
\par }
{\PP \VS{28}Μετὰ τοῦτο, εἰδὼς ὁ Ἰησοῦς\FTNT{†}{{\FR 19:28 }{\FT{ειδως ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,W [70\%] CP,OC,TR,NU ¦ ιδως 23 N ¦ ιδων 23 [30\%] HF,RP ¦ ~ 31 B}}} ὅτι ἤδη πάντα\FTNT{‡}{{\FR 19:28 }{\FT{ηδη παντα
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,B [30\%] NU ¦ ~ 21 ℵN [60\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 2 W [10\%]}}} τετέλεσται, ἵνα τελειωθῇ ἡ Γραφή, λέγει, «Διψῶ.»

\VS{29}Σκεῦος οὖν\FTNT{§}{{\FR 19:29 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ δε ℵ ¦ — A,B,W [1\%] NU}}} ἔκειτο ὄξους μεστόν· οἱ δέ, πλήσαντες σπόγγον ὄξους, καὶ\FTNT{*}{{\FR 19:29 }{\FT{οι δε πλησαντες σπογγον οξους και
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 4 ουν μεστον του (−τ. ℵ) 5 𝕻{\SUP{66v}}(ℵ)B,W [1\%] NU}}} ὑσσώπῳ περιθέντες, προσήνεγκαν αὐτοῦ τῷ στόματι.

\VS{30}Ὅτε οὖν ἔλαβεν τὸ ὄξος ὁ Ἰησοῦς,\FTNT{†}{{\FR 19:30 }{\FT{ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99.8\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ 2 B,W ¦ — ℵ}}} εἶπεν, «Τετέλεσται.» Καὶ κλίνας τὴν κεφαλήν, παρέδωκεν τὸ πνεῦμα.


\par }{\SH A soldier spears His side
\par }
{\PP \VS{31}Οἱ οὖν Ἰουδαῖοι, ἵνα μὴ μείνῃ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ τὰ σώματα ἐν τῷ σαββάτῳ, ἐπεὶ Παρασκευὴ ἦν\FTNT{‡}{{\FR 19:31 }{\FT{ινα μη μεινη επι του σταυρου τα σωματα εν τω σαββατω επει παρασκευη ην
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 12-14,1-11 𝕻{\SUP{66}}ℵB,W [3\%] NU}}} (ἦν γὰρ μεγάλη ἡ
\FTNT{§}{{\FR 19:31 }{\FT{η
{\IT{rell}} ¦ — ℵA,W [20\%]}}} ἡμέρα ἐκείνου\FTNT{*}{{\FR 19:31 }{\FT{εκεινου
{\IT{rell}} ¦ εκεινη B [20\%] CP,some TRs}}} τοῦ σαββάτου), ἠρώτησαν τὸν Πιλᾶτον ἵνα κατεαγῶσιν αὐτῶν τὰ σκέλη, καὶ ἀρθῶσιν.

\VS{32}Ἦλθον οὖν οἱ στρατιῶται καὶ τοῦ μὲν πρώτου κατέαξαν τὰ σκέλη καὶ τοῦ ἄλλου τοῦ συσταυρωθέντος αὐτῷ.

\VS{33}Ἐπὶ δὲ τὸν Ἰησοῦν ἐλθόντες, ὡς εἶδον αὐτὸν ἤδη\FTNT{†}{{\FR 19:33 }{\FT{αυτον ηδη
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{66}}B,W [0.5\%] NU}}} τεθνηκότα, οὐ κατέαξαν αὐτοῦ τὰ σκέλη.

\VS{34}Ἀλλ᾿ εἷς τῶν στρατιωτῶν λόγχῃ αὐτοῦ τὴν πλευρὰν ἔνυξεν, καὶ εὐθέως ἐξῆλθεν\FTNT{‡}{{\FR 19:34 }{\FT{ευθεως εξηλθεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] CP,HF,RP,OC ¦ ευθυς 2 A [9\%] TR ¦ ~ 2 ευθυς 𝕻{\SUP{66}}ℵB,N,W [1\%] NU}}} αἷμα καὶ ὕδωρ.

\VS{35}Καὶ ὁ ἑωρακὼς μεμαρτύρηκεν, καὶ ἀληθινὴ ἐστιν ἡ μαρτυρία αὐτοῦ,\FTNT{§}{{\FR 19:35 }{\FT{εστιν η μαρτυρια αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} [30\%] CP ¦ ~ 1423 𝕻{\SUP{66v}}N [65\%] HF,RP ¦ ~ 4123 ℵA,B,W [5\%] OC,TR,NU}}} (κἀκεῖνος\FTNT{*}{{\FR 19:35 }{\FT{κακεινος
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA(N) [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ και εκεινος B,W [1\%] NU}}} οἶδεν ὅτι ἀληθῆ λέγει), ἵνα\FTNT{†}{{\FR 19:35 }{\FT{ινα
{\BD{f}}{\SUP{35}} [80\%] CP,HF,RP,TR ¦ 1 και 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B,N,W [20\%] OC,NU (OC has small print.)}}} ὑμεῖς πιστεύσητε.\FTNT{‡}{{\FR 19:35 }{\FT{πιστευσητε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ πιστευητε ℵB [0.5\%] ¦ πιστευσηται W [0.5\%]}}}

\VS{36}Ἐγένετο γὰρ ταῦτα ἵνα ἡ Γραφὴ πληρωθῇ, «Ὀστοῦν οὐ συντριβήσεται ἀπ᾿\FTNT{§}{{\FR 19:36 }{\FT{απ
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [60\%] CP,RP ¦ — A,B,N,W [40\%] HF,OC,TR,NU [The force of the preposition would be partitive.]}}} αὐτοῦ.»

\VS{37}Καὶ πάλιν ἑτέρα Γραφὴ λέγει· «Ὄψονται εἰς ὃν ἐξεκέντησαν.»


\par }{\SH Jesus' body is buried
\par }
{\PP \VS{38}Μετὰ\FTNT{*}{{\FR 19:38 }{\FT{μετα
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] CP,HF,RP ¦ 1 δε ℵA,B,N,W [10\%] OC,TR,NU}}} ταῦτα ἠρώτησεν τὸν Πιλᾶτον\FTNT{†}{{\FR 19:38 }{\FT{πιλατον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,N,W [70\%] CP,RP,OC,NU ¦ 1 ο A [30\%] HF,TR}}} Ἰωσήφ, ὁ
\FTNT{‡}{{\FR 19:38 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵN,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{66}}A,B [1\%]}}} ἀπὸ Ἀριμαθαίας (ὢν μαθητὴς τοῦ Ἰησοῦ, κεκρυμμένος δὲ διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων), ἵνα ἄρῃ τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ· καὶ ἐπέτρεψεν ὁ Πιλᾶτος. Ἦλθεν οὖν καὶ ἦρεν τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ.\FTNT{§}{{\FR 19:38 }{\FT{το σωμα του ιησου
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 12 αυτου 𝕻{\SUP{66}}B [0.5\%] NU ¦ αυτον ℵW ¦ — A [0.5\%] omit a whole line [homoioteleuton]}}}

\VS{39}Ἦλθεν δὲ καὶ Νικόδημος (ὁ ἐλθὼν πρὸς τὸν Ἰησοῦν\FTNT{*}{{\FR 19:39 }{\FT{τον ιησουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵN,W [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αυτον 𝕻{\SUP{66v}}A,B [1\%] NU}}} νυκτὸς τὸ πρῶτον), φέρων μῖγμα σμύρνης καὶ ἀλόης, ὡς\FTNT{†}{{\FR 19:39 }{\FT{ως
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB [80\%] CP,HF,RP,OC,NU ¦ ωσει 𝕻{\SUP{66}}A,N,W [20\%] TR}}} λίτρας ἑκατόν.

\VS{40}Ἔλαβον οὖν τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ καὶ ἔδησαν αὐτὸ ἐν\FTNT{‡}{{\FR 19:40 }{\FT{εν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [90\%] CP,HF,RP,OC ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB,N,W [10\%] TR,NU}}} ὀθονίοις, μετὰ τῶν ἀρωμάτων, καθὼς ἔθος ἐστὶν τοῖς Ἰουδαίοις ἐνταφιάζειν.

\VS{41}Ἦν δὲ ἐν τῷ τόπῳ ὅπου ἐσταυρώθη κῆπος, καὶ ἐν τῷ κήπῳ μνημεῖον καινὸν ἐν ᾧ οὐδέπω οὐδεὶς ἐτέθη.\FTNT{§}{{\FR 19:41 }{\FT{ετεθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} A(N) [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ην τεθειμενος ℵB [0.5\%] NU}}}

\VS{42}Ἐκεῖ οὖν, διὰ τὴν Παρασκευὴν τῶν Ἰουδαίων, ὅτι ἐγγὺς ἦν τὸ μνημεῖον, ἔθηκαν τὸν Ἰησοῦν.




\par }{\MS Resurrection Day

\par }\Chap{20}{\SH The empty tomb
\par }
{\MM \VerseOne{1}Τῇ δὲ μιᾷ τῶν σαββάτων Μαρία ἡ Μαγδαληνὴ ἔρχεται πρωΐ, σκοτίας ἔτι οὔσης, εἰς τὸ μνημεῖον καὶ βλέπει τὸν λίθον ἠρμένον ἐκ τοῦ μνημείου.

\VS{2}Τρέχει οὖν καὶ ἔρχεται πρὸς Σίμωνα Πέτρον, καὶ πρὸς τὸν ἄλλον μαθητήν, ὃν ἐφίλει ὁ Ἰησοῦς, καὶ λέγει αὐτοῖς, «Ἦραν τὸν Κύριον ἐκ τοῦ μνημείου, καὶ οὐκ οἴδαμεν ποῦ ἔθηκαν αὐτόν.»

\VS{3}Ἐξῆλθεν οὖν ὁ Πέτρος καὶ ὁ ἄλλος μαθητὴς καὶ ἤρχοντο εἰς τὸ μνημεῖον.

\VS{4}Ἔτρεχον δὲ οἱ δύο ὁμοῦ, καὶ ὁ ἄλλος μαθητὴς προέδραμεν τάχιον τοῦ Πέτρου καὶ ἦλθεν πρῶτος εἰς τὸ μνημεῖον.

\VS{5}Καὶ παρακύψας βλέπει κείμενα τὰ ὀθόνια, οὐ μέντοι εἰσῆλθεν.

\VS{6}Ἔρχεται οὖν\FTNT{*}{{\FR 20:6 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 και 𝕻{\SUP{66}}B(W) [0.5\%] NU ¦ ℵ omits a whole verse}}} Σίμων Πέτρος ἀκολουθῶν αὐτῷ, καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὸ μνημεῖον, καὶ θεωρεῖ τὰ ὀθόνια κείμενα,

\VS{7}καὶ τὸ σουδάριον ὃ ἦν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, οὐ μετὰ τῶν ὀθονίων κείμενον, ἀλλὰ χωρὶς ἐντετυλιγμένον εἰς ἕνα τόπον.


\par }{\SHB John sees and believes
\par }
{\PP \VS{8}Τότε οὖν εἰσῆλθεν καὶ ὁ ἄλλος μαθητής, ὁ ἐλθὼν πρῶτος εἰς τὸ μνημεῖον, καὶ εἶδεν καὶ ἐπίστευσεν.

\VS{9}(Οὐδέπω γὰρ ᾔδεισαν τὴν Γραφήν, ὅτι δεῖ αὐτὸν ἐκ νεκρῶν ἀναστῆναι.)

\VS{10}Ἀπῆλθον οὖν πάλιν πρὸς ἑαυτοὺς\FTNT{†}{{\FR 20:10 }{\FT{εαυτους
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αυτους ℵB [0.5\%] NU ¦ N omits verse 10}}} οἱ μαθηταί.


\par }{\SH Jesus appears first to Magdalene
\par }
{\PP \VS{11}Μαρία δὲ εἱστήκει πρὸς τῷ μνημείῳ\FTNT{‡}{{\FR 20:11 }{\FT{τω μνημειω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66v}}ℵA,B,N,W [50\%] OC,NU ¦ το μνημειον [50\%] CP,HF,RP,TR [The dative is correct; she was ‘at’ the tomb.]}}} κλαίουσα ἔξω.\FTNT{§}{{\FR 20:11 }{\FT{κλαιουσα εξω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [75\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 B,N,W [25\%] NU ¦ 1 ℵA}}} Ὡς οὖν ἔκλαιεν, παρέκυψεν εἰς τὸ μνημεῖον.

\VS{12}Καὶ θεωρεῖ δύο ἀγγέλους ἐν λευκοῖς καθεζομένους, ἕνα πρὸς τῇ κεφαλῇ καὶ ἕνα πρὸς τοῖς ποσίν, ὅπου ἔκειτο τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ.

\VS{13}Καὶ λέγουσιν αὐτῇ ἐκεῖνοι, «Γύναι, τί κλαίεις;» Λέγει αὐτοῖς, «Ὅτι ἦραν τὸν Κύριόν μου, καὶ οὐκ οἶδα ποῦ ἔθηκαν αὐτόν.»

\VS{14}Καὶ\FTNT{*}{{\FR 20:14 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵA,B,D,N,W [4\%] NU}}} ταῦτα εἰποῦσα ἐστράφη εἰς τὰ ὀπίσω καὶ θεωρεῖ τὸν Ἰησοῦν ἑστῶτα, καὶ οὐκ ᾔδει ὅτι\FTNT{†}{{\FR 20:14 }{\FT{οτι
{\IT{rell}} ¦ 1 ο [5\%] TR}}} Ἰησοῦς ἐστιν.

\VS{15}Λέγει αὐτῇ ὁ
\FTNT{‡}{{\FR 20:15 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{66}}ℵB,W [0.5\%] NU}}} Ἰησοῦς· «Γύναι, τί κλαίεις; Τίνα ζητεῖς;» Ἐκείνη, δοκοῦσα ὅτι ὁ κηπουρός ἐστιν, λέγει αὐτῷ, «Κύριε, εἰ σὺ ἐβάστασας αὐτόν, εἰπέ μοι ποῦ ἔθηκας αὐτόν,\FTNT{§}{{\FR 20:15 }{\FT{εθηκας αυτον
{\IT{rell}} ¦ ~ 21 N [20\%] TR}}} κἀγὼ αὐτὸν ἀρῶ.»

\VS{16}Λέγει αὐτῇ ὁ
\FTNT{*}{{\FR 20:16 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,N,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — B,D [0.5\%] NU}}} Ἰησοῦς, «Μαρία.»\FTNT{†}{{\FR 20:16 }{\FT{μαρια
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ μαριαμ ℵB,N,W [1.5\%] NU}}} Στραφεῖσα ἐκείνη, λέγει αὐτῷ,\FTNT{‡}{{\FR 20:16 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 εβραιστι ℵB,D,N,W [1\%] NU}}} «Ῥαβουνί»\FTNT{§}{{\FR 20:16 }{\FT{ραβουνι
{\BD{f}}{\SUP{35}} [50\%] CP ¦ ραββουνι ℵA,B,D(N)W [50\%] HF,RP,OC,TR,NU}}} (ὃ λέγεται, Διδάσκαλε).

\VS{17}Λέγει αὐτῇ ὁ
\FTNT{*}{{\FR 20:17 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,N,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — B,D [0.5\%] NU}}} Ἰησοῦς· «Μή μου ἅπτου· οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν Πατέρα μου·\FTNT{†}{{\FR 20:17 }{\FT{μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵB,D,W [0.5\%] NU}}} πορεύου δὲ πρὸς τοὺς ἀδελφούς μου καὶ εἰπὲ αὐτοῖς, ‹Ἀναβαίνω πρὸς τὸν Πατέρα μου καὶ Πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν.› »

\VS{18}Ἔρχεται Μαρία\FTNT{‡}{{\FR 20:18 }{\FT{μαρια
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,N,W [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ μαριαμ 𝕻{\SUP{66}}ℵB [1.5\%] NU}}} ἡ Μαγδαληνὴ ἀπαγγέλλουσα\FTNT{§}{{\FR 20:18 }{\FT{απαγγελλουσα
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,N [82\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ απαγγελουσα [1\%] ¦ αναγγελλουσα W [15\%] ¦ αναγγελουσα [1.5\%] ¦ αγγελλουσα 𝕻{\SUP{66}}ℵA,B [0.3\%] N-A ¦ αγγελουσα UBS [corrected in the 4th edition]}}} τοῖς μαθηταῖς ὅτι ἑώρακεν\FTNT{*}{{\FR 20:18 }{\FT{εωρακεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εωρακα (𝕻{\SUP{66}})ℵB,N,W [0.5\%] NU}}} τὸν Κύριον, καὶ ταῦτα εἶπεν αὐτῇ.


\par }{\SH Disciples commissioned
\par }
{\PP \VS{19}Οὔσης οὖν ὀψίας, τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ τῇ μιᾷ τῶν\FTNT{†}{{\FR 20:19 }{\FT{των
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵA,B,W [0.5\%] NU}}} σαββάτων, καὶ τῶν θυρῶν κεκλεισμένων ὅπου ἦσαν οἱ μαθηταὶ συνηγμένοι,\FTNT{‡}{{\FR 20:19 }{\FT{συνηγμενοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵA,B,D,W [0.5\%] NU}}} διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων, ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς καὶ ἔστη εἰς τὸ μέσον, καὶ λέγει αὐτοῖς, «Εἰρήνη ὑμῖν.»

\VS{20}Καὶ τοῦτο εἰπὼν ἔδειξεν αὐτοῖς τὰς χεῖρας καὶ τὴν πλευρὰν αὐτοῦ.\FTNT{§}{{\FR 20:20 }{\FT{αυτοις τας χειρας και την πλευραν αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 234561 ℵD,W,NU ¦ ~ 4234561 A,B ¦ 123456 [1\%] ¦ 123 και τους ποδας 4567 [1\%] ¦ ~ 1237456 N}}} Ἐχάρησαν οὖν οἱ μαθηταὶ ἰδόντες τὸν Κύριον.

\VS{21}Εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς\FTNT{*}{{\FR 20:21 }{\FT{ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,B,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — ℵD(W) [0.5\%]}}} πάλιν· «Εἰρήνη ὑμῖν· καθὼς ἀπέσταλκέν με ὁ Πατήρ, κἀγὼ πέμπω ὑμᾶς.»

\VS{22}Καὶ τοῦτο εἰπὼν ἐνεφύσησεν καὶ λέγει αὐτοῖς· «Λάβετε Πνεῦμα Ἅγιον.

\VS{23}Ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται\FTNT{†}{{\FR 20:23 }{\FT{αφιενται
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [95\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αφεονται (B) [0.5\%] ¦ αφεωνται A,D [3\%] NU ¦ αφεθησεται ℵ ¦ two other variants}}} αὐτοῖς· ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται.»


\par }{\SH Thomas
\par }
{\PP \VS{24}Θωμᾶς δέ, εἷς ἐκ τῶν δώδεκα (ὁ λεγόμενος Δίδυμος), οὐκ ἦν μετ᾿ αὐτῶν ὅτε ἦλθεν ὁ
\FTNT{‡}{{\FR 20:24 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵB,D [0.5\%] NU}}} Ἰησοῦς.

\VS{25}Ἔλεγον οὖν αὐτῷ οἱ ἄλλοι μαθηταί, «Ἑωράκαμεν τὸν Κύριον.» Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς, «Ἐὰν μὴ ἴδω ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ τὸν τύπον τῶν ἥλων καὶ βάλω τὸν δάκτυλόν μου εἰς τὸν τύπον τῶν ἥλων, καὶ βάλω τὴν χεῖρά μου\FTNT{§}{{\FR 20:25 }{\FT{την χειρα μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} (A)N [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 312 ℵ(B,W) [0.5\%] NU ¦ 12 [1\%] ¦ ~ 3 τον δακτυλον D}}} εἰς τὴν πλευρὰν αὐτοῦ, οὐ μὴ πιστεύσω.»


\par }{\PP \VS{26}Καὶ μεθ᾿ ἡμέρας ὀκτὼ πάλιν ἦσαν ἔσω οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, καὶ Θωμᾶς μετ᾿ αὐτῶν. Ἔρχεται ὁ Ἰησοῦς, τῶν θυρῶν κεκλεισμένων, καὶ ἔστη εἰς τὸ μέσον καὶ εἶπεν, «Εἰρήνη ὑμῖν.»

\VS{27}Εἶτα λέγει τῷ Θωμᾷ· «Φέρε τὸν δάκτυλόν σου ὧδε καὶ ἴδε τὰς χεῖράς μου· καὶ φέρε τὴν χεῖρά σου καὶ βάλε εἰς τὴν πλευράν μου. Καὶ μὴ γίνου ἄπιστος ἀλλὰ πιστός.»

\VS{28}Καὶ\FTNT{*}{{\FR 20:28 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵB,C,D,W [3\%] NU}}} ἀπεκρίθη\FTNT{†}{{\FR 20:28 }{\FT{απεκριθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}A,B,C,D,W [95\%] CP,HF,RP,OC,NU ¦ 1 ο ℵ [5\%] TR}}} Θωμᾶς καὶ εἶπεν αὐτῷ, «Ὁ Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου.»

\VS{29}Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· «Ὅτι ἑώρακάς με,\FTNT{‡}{{\FR 20:29 }{\FT{με
{\IT{rell}} ¦ 1 θωμα [5\%] TR}}} πεπίστευκας. Μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες, καὶ πιστεύσαντες.»


\par }{\SH Why this book
\par }
{\PP \VS{30}Πολλὰ μὲν οὖν καὶ ἄλλα σημεῖα ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς ἐνώπιον τῶν μαθητῶν αὐτοῦ,\FTNT{§}{{\FR 20:30 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}ℵC,D,N,W [90\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — A,B [10\%]}}} ἃ οὐκ ἔστιν γεγραμμένα ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ·

\VS{31}ταῦτα δὲ γέγραπται ἵνα πιστεύσητε\FTNT{*}{{\FR 20:31 }{\FT{πιστευσητε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,D [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ πιστευητε ℵB ¦ πιστευσηται N,W ¦ πιστευηται 𝕻{\SUP{66v}}}}} ὅτι\FTNT{†}{{\FR 20:31 }{\FT{οτι
{\IT{rell}} ¦ 1 ο [5\%] TR}}} Ἰησοῦς ἐστιν ὁ Χριστός, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ ἵνα πιστεύοντες ζωὴν ἔχητε ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ.




\par }{\MS Epilogue

\par }\Chap{21}{\SH Breakfast on the beach
\par }
{\MM \VerseOne{1}Μετὰ ταῦτα ἐφανέρωσεν ἑαυτὸν\FTNT{*}{{\FR 21:1 }{\FT{εαυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} [20\%] ¦ 1 παλιν A,B,C,N(W) [80\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ παλιν 1 ℵ(D)}}} ὁ Ἰησοῦς τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ,\FTNT{†}{{\FR 21:1 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [40\%] ¦ — ℵA,B,C,N,W [60\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU}}} ἐγερθεὶς ἐκ νεκρῶν,\FTNT{‡}{{\FR 21:1 }{\FT{εγερθεις εκ νεκρων
{\BD{f}}{\SUP{35}} [25\%] ¦ — ℵA,B,C,D,N,W [75\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU}}} ἐπὶ τῆς θαλάσσης τῆς Τιβεριάδος· ἐφανέρωσεν δὲ οὕτως·

\VS{2}Ἦσαν ὁμοῦ Σίμων Πέτρος, καὶ Θωμᾶς (ὁ λεγόμενος Δίδυμος), καὶ Ναθαναήλ (ὁ ἀπὸ Κανᾶ τῆς Γαλιλαίας), καὶ οἱ τοῦ Ζεβεδαίου, καὶ ἄλλοι ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ δύο.

\VS{3}Λέγει αὐτοῖς Σίμων Πέτρος, «Ὑπάγω ἁλιεύειν.» Λέγουσιν αὐτῷ, «Ἐρχόμεθα καὶ ἡμεῖς σὺν σοί.» Ἐξῆλθον καὶ ἐνέβησαν\FTNT{§}{{\FR 21:3 }{\FT{ενεβησαν
{\IT{rell}} ¦ ανεβησαν [10\%] TR}}} εἰς τὸ πλοῖον εὐθύς,\FTNT{*}{{\FR 21:3 }{\FT{ευθυς
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵB,C,D,N,W [2\%] NU}}} καὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ νυκτὶ ἐπίασαν οὐδέν.


\par }{\PP \VS{4}Πρωΐας δὲ ἤδη γενομένης,\FTNT{†}{{\FR 21:4 }{\FT{γενομενης
{\IT{rell}} ¦ γινομενης C [10\%] ¦ γεινομενης A,B}}} ἔστη ὁ
\FTNT{‡}{{\FR 21:4 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵA,B,C,D,W [2\%] NU}}} Ἰησοῦς εἰς τὸν αἰγιαλόν· οὐ μέντοι ᾔδεισαν οἱ μαθηταὶ ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν.

\VS{5}Λέγει οὖν αὐτοῖς ὁ
\FTNT{§}{{\FR 21:5 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — ℵB ¦ A omits three words, and W two}}} Ἰησοῦς, «Παιδία, μήτι προσφάγιον ἔχετε;» Ἀπεκρίθησαν αὐτῷ, «Οὔ.»

\VS{6}Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς, «Βάλετε εἰς τὰ δεξιὰ μέρη τοῦ πλοίου τὸ δίκτυον, καὶ εὑρήσετε.» Ἔβαλον οὖν, καὶ οὐκέτι αὐτὸ ἑλκύσαι ἴσχυσαν\FTNT{*}{{\FR 21:6 }{\FT{ισχυσαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A(W) [97\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ισχυον ℵB,C,D,N [3\%] NU}}} ἀπὸ τοῦ πλήθους τῶν ἰχθύων.

\VS{7}Λέγει οὖν ὁ μαθητὴς ἐκεῖνος ὃν ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς τῷ Πέτρῳ, «Ὁ Κύριός ἐστιν.» Σίμων οὖν Πέτρος, ἀκούσας ὅτι ὁ Κύριός ἐστιν, τὸν ἐπενδύτην διεζώσατο (ἦν γὰρ γυμνός) καὶ ἔβαλεν ἑαυτὸν εἰς τὴν θάλασσαν.

\VS{8}Οἱ δὲ ἄλλοι μαθηταὶ τῷ πλοιαρίῳ ἦλθον (οὐ γὰρ ἦσαν μακρὰν ἀπὸ τῆς γῆς, ἀλλ᾿\FTNT{†}{{\FR 21:8 }{\FT{αλλ
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{66}}D,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR,NU ¦ — ℵA,B,C,W [0.5\%]
}}} ὡς ἀπὸ πηχῶν διακοσίων), σύροντες τὸ δίκτυον τῶν ἰχθύων.


\par }{\PP \VS{9}Ὡς οὖν ἀπέβησαν εἰς τὴν γῆν, βλέπουσιν ἀνθρακιὰν κειμένην καὶ ὀψάριον ἐπικείμενον, καὶ ἄρτον.

\VS{10}Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, «Ἐνέγκατε ἀπὸ τῶν ὀψαρίων ὧν ἐπιάσατε νῦν.»

\VS{11}Ἀνέβη\FTNT{‡}{{\FR 21:11 }{\FT{ανεβη
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ουν ℵB,C,N,W [2\%] NU}}} Σίμων Πέτρος καὶ εἵλκυσεν τὸ δίκτυον ἐπὶ τῆς γῆς,\FTNT{§}{{\FR 21:11 }{\FT{επι της γης
{\BD{f}}{\SUP{35}} [96\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ εις την γην 𝕻{\SUP{122}}ℵA,B,C,N,W [2\%] NU ¦ 1 την γην (D) [2\%]}}} μεστὸν ἰχθύων μεγάλων ἑκατὸν πεντήκοντα τριῶν· καὶ τοσούτων ὄντων, οὐκ ἐσχίσθη τὸ δίκτυον.


\par }{\PP \VS{12}Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, «Δεῦτε ἀριστήσατε.» Οὐδεὶς δὲ ἐτόλμα τῶν μαθητῶν ἐξετάσαι αὐτόν, «Σὺ τίς εἶ;»—εἰδότες ὅτι ὁ Κύριός ἐστιν.

\VS{13}Ἔρχεται οὖν\FTNT{*}{{\FR 21:13 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{122}}ℵB,C,D,W [2\%] NU}}} ὁ
\FTNT{†}{{\FR 21:13 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — 𝕻{\SUP{122}}B,C,D,W [0.5\%] NU}}} Ἰησοῦς καὶ λαμβάνει τὸν ἄρτον καὶ δίδωσιν αὐτοῖς, καὶ τὸ ὀψάριον ὁμοίως.


\par }{\PP \VS{14}Τοῦτο ἤδη τρίτον ἐφανερώθη ὁ
\FTNT{‡}{{\FR 21:14 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — B,C,D(W) [0.5\%] NU}}} Ἰησοῦς τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ,\FTNT{§}{{\FR 21:14 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — ℵA,B,C,N,W [2\%] NU}}} ἐγερθεὶς ἐκ νεκρῶν.


\par }{\SH Jesus reinstates Peter
\par }
{\PP \VS{15}Ὅτε οὖν ἠρίστησαν, λέγει τῷ Σίμωνι Πέτρῳ ὁ Ἰησοῦς, «Σίμων Ἰωνᾶ,\FTNT{*}{{\FR 21:15 }{\FT{ιωνα
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ιωαννου C,W,NU ¦ ιωανου B,D ¦ — ℵ}}} ἀγαπᾷς με πλεῖον\FTNT{†}{{\FR 21:15 }{\FT{πλειον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A(W) [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ πλεον ℵB,C,D [1\%] NU ¦ πλιον N ¦ one other variant}}} τούτων;» Λέγει αὐτῷ, «Ναί, Κύριε, σὺ οἶδας ὅτι φιλῶ σε.» Λέγει αὐτῷ, «Βόσκε τὰ ἀρνία μου.»

\VS{16}Λέγει αὐτῷ πάλιν, δεύτερον, «Σίμων Ἰωνᾶ,\FTNT{‡}{{\FR 21:16 }{\FT{ιωνα
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ιωαννου ℵC,W,NU ¦ ιωανου B,D}}} ἀγαπᾷς με;» Λέγει αὐτῷ, «Ναί, Κύριε, σὺ οἶδας ὅτι φιλῶ σε.» Λέγει αὐτῷ, «Ποίμαινε τὰ πρόβατά μου.»

\VS{17}Λέγει αὐτῷ τὸ τρίτον, «Σίμων Ἰωνᾶ,\FTNT{§}{{\FR 21:17 }{\FT{ιωνα
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ιωαννου ℵC(W)NU ¦ ιωανου B,D}}} φιλεῖς με;» Ἐλυπήθη ὁ Πέτρος ὅτι εἶπεν αὐτῷ τὸ τρίτον, «Φιλεῖς με;» Καὶ εἶπεν\FTNT{*}{{\FR 21:17 }{\FT{ειπεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,C [98\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ λεγει ℵA,D,N,W [2\%] NU}}} αὐτῷ· «Κύριε, σὺ πάντα\FTNT{†}{{\FR 21:17 }{\FT{συ παντα
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [99\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 ℵB,C,D(N)W [1\%] NU}}} οἶδας. Σὺ γινώσκεις ὅτι φιλῶ σε.» Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς·\FTNT{‡}{{\FR 21:17 }{\FT{ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N [99\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ 2 B,C ¦ — ℵD,W [1\%]}}} «Βόσκε τὰ πρόβατά μου.

\VS{18}Ἀμήν, ἀμὴν λέγω σοι, ὅτε ἦς νεώτερος ἐζώννυες σεαυτὸν\FTNT{§}{{\FR 21:18 }{\FT{σεαυτον
{\IT{rell}} ¦ εαυτον [20\%]}}} καὶ περιεπάτεις ὅπου ἤθελες· ὅταν δὲ γηράσῃς ἐκτενεῖς τὰς χεῖράς σου καὶ ἄλλος σε ζώσει καὶ οἴσει ὅπου οὐ θέλεις.»

\VS{19}(Τοῦτο δὲ εἶπεν σημαίνων ποίῳ θανάτῳ δοξάσει τὸν Θεόν.) Καὶ τοῦτο εἰπὼν λέγει αὐτῷ, «Ἀκολούθει μοι.»


\par }{\SH About the author
\par }
{\PP \VS{20}Ἐπιστραφεὶς δὲ\FTNT{*}{{\FR 21:20 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD,N [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — A,B,C,W [0.5\%] NU}}} ὁ Πέτρος βλέπει τὸν μαθητὴν ὃν ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς ἀκολουθοῦντα (ὃς καὶ ἀνέπεσεν ἐν τῷ δείπνῳ ἐπὶ τὸ στῆθος αὐτοῦ καὶ εἶπεν, «Κύριε, τίς ἐστιν ὁ παραδιδούς σε;»).

\VS{21}Τοῦτον\FTNT{†}{{\FR 21:21 }{\FT{τουτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ουν ℵB,C,D [0.5\%] NU}}} ἰδὼν ὁ Πέτρος λέγει τῷ Ἰησοῦ, «Κύριε, οὗτος δὲ τί;»

\VS{22}Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· «Ἐὰν αὐτὸν θέλω μένειν ἕως ἔρχομαι, τί πρὸς σέ; Σὺ ἀκολούθει μοι.»\FTNT{‡}{{\FR 21:22 }{\FT{ακολυθει μοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{122}}ℵA,B,C,D,W [1.5\%] NU}}}

\VS{23}Ἐξῆλθεν οὖν ὁ λόγος οὗτος\FTNT{§}{{\FR 21:23 }{\FT{ο λογος ουτος
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 312 ℵB,C,D,W [1.5\%] NU}}} εἰς τοὺς ἀδελφούς, ὅτι ὁ μαθητὴς ἐκεῖνος οὐκ ἀποθνήσκει. Καὶ οὐκ εἶπεν\FTNT{*}{{\FR 21:23 }{\FT{και ουκ ειπεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 23 δε 𝕻{\SUP{122}}ℵB,C,W [0.5\%] NU}}} αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς ὅτι οὐκ ἀποθνήσκει, ἀλλ᾿, «Ἐὰν αὐτὸν θέλω μένειν ἕως ἔρχομαι, τί πρὸς σέ;»\FTNT{†}{{\FR 21:23 }{\FT{τι προς σε
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{109}}A,B,C,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR[NU] ¦ — ℵ [0.5\%] ¦ 23 D}}}


\par }{\PP \VS{24}Οὗτός ἐστιν ὁ μαθητὴς ὁ μαρτυρῶν περὶ τούτων, καὶ\FTNT{‡}{{\FR 21:24 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,C,D [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ 1 ο B,W,NU ¦ ο 1 [0.5\%]}}} γράψας ταῦτα· καὶ οἴδαμεν ὅτι ἀληθής ἐστιν ἡ μαρτυρία αὐτοῦ.\FTNT{§}{{\FR 21:24 }{\FT{εστιν η μαρτυρια αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ~ 4231 B,C,W,NU ¦ ~ 1423 D}}}

\VS{25}Ἔστιν δὲ καὶ ἄλλα πολλὰ ὅσα\FTNT{*}{{\FR 21:25 }{\FT{οσα
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,W [99.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ α B,C [0.5\%] NU ¦ ℵ omits whole verse}}} ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς, ἅτινα ἐὰν γράφηται καθ᾿ ἕν,\FTNT{†}{{\FR 21:25 }{\FT{καθ᾿ ἑν
{\IT{rell}} ¦ καθέν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [30\%] [for the record]}}} οὐδὲ\FTNT{‡}{{\FR 21:25 }{\FT{ουδε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ουδ B,D [1.5\%] NU}}} αὐτὸν οἶμαι τὸν κόσμον χωρῆσαι τὰ γραφόμενα βιβλία. Ἀμήν.\FTNT{§}{{\FR 21:25 }{\FT{αμην
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98.5\%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ — A,B,C,D,W [1.5\%] NU}}}{\SUP{,}}\FTNT{*}{{\FR 21:25 }{\FT{In the colophons,
{\BD{f}}{\SUP{35}} [50\%] have “published thirty-two years after the ascension of Christ”, or 61/62 AD. For 50\% of the MSS to have this information probably means that the tradition is ancient; and of course, I have demonstrated, to my own satisfaction at least, that
{\BD{f}}{\SUP{35}} goes back at least to the 3{\SUP{rd}} century. If this information is correct, then John was ‘published’ in 61/62 AD. The same sources have Matthew published eight years after the ascension, or 38/39 AD, Mark published two years later (40/41) and Luke another five years later (45/46). Not only were the authors eyewitnesses of the events, but many others were still alive when the Gospels appeared. They could attest to the veracity of the accounts, but could also be the source of textual variants, adding tidbits here and there, or ‘correcting’ something that they remembered differently.}}}{\SUP{,}}\FTNT{†}{{\FR 21:25 }{\FT{The citation of
{\BD{f}}{\SUP{35}} is based on the following fifty-seven MSS—18, 35, 83, 128, 141, 201, 204, 363, 402, 479, 480, 510, 547, 553, 586, 685, 696, 757, 789, 824, 867, 897, 928, 1072, 1075, 1111, 1117, 1145, 1147, 1334, 1339, 1384, 1435, 1461, 1496, 1503, 1559, 1560, 1572, 1617, 1637, 1652, 1667, 1686, 1694, 1700, 1713, 2122, 2253, 2322, 2352, 2382, 2466, 2503, 2554, 2765 and Iviron 2110. I collated all of them myself, except for 201 and 480 that I took from Scrivener. None of them is a ‘perfect’ representative of
{\BD{f}}{\SUP{35}} in John, as it stands [an unreasonable expectation, presumably, for a book this size, besides being a Gospel], but several come very close (cursive 2382 has only one variant, corrected, so its exemplar was presumably perfect). [This refers to the MSS I have collated—there may be even better ones out there. In fact, since I have only collated around 20\% of the family representatives for this book, there probably
{\ND{are}} better ones out there.] The uniformity is impressive. Since these MSS come from all over the Mediterranean world (Sinai, Jerusalem, Patmos, Constantinople, Aegean, Andros, Lesbos, Prinkipos, Bucharest, Athens, Modena, Meteora, Tirana, Mt. Athos [nine different monasteries], Grottaferrata, Corinth{\SUP{?}}, Vatican, etc.) they are certainly representative of the family, giving us the precise family profile—it is reflected in the Text without exception.\par In the statements of evidence I have included the percentage of manuscript attestation for each variant within either ( ) or [ ]. I have used ( ) for the evidence taken from {\IT{Text und Textwert}}, which I take to be reasonably precise. For the variant sets that are not covered there, I referred to Swanson, Scrivener and von Soden—the percentages offered, I have used [ ] for these, are extrapolations based on a comparison of these sources.\par I venture to predict, if complete collations ever become available, that for any non-Byzantine variants listed with 5 to 1\% support (in my apparatus) the margin of error should not exceed ±2\%; for non-Byzantine variants listed with 10 to 6\% support the margin of error should hardly exceed ±4\%; where there is some division among the Byzantine witnesses the margin of error should rarely exceed ±15\%—since my sources had collated a lower percentage of the extant MSS than {\IT{ECM}} for the General Epistles, for example, my guesses as to percentages are more tentative than they were there, except that I guarantee the witness of
{\BD{f}}{\SUP{35}}. Please see the last footnote for Matthew for further information.}}}


\par }