\NormalFont\ShortTitle{Galatians}

{\MT ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ



\par }{\MS Introduction

\par }\ChapOne{1}{\SH Salutation
\par }
{\MM \VerseOne{1}Παῦλος, ἀπόστολος—οὐκ ἀπ᾿ ἀνθρώπων οὐδὲ δι᾿ ἀνθρώπου, ἀλλὰ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ Πατρός, τοῦ ἐγείραντος αὐτὸν ἐκ νεκρῶν—

\VS{2}καὶ οἱ σὺν ἐμοὶ πάντες ἀδελφοί, ταῖς ἐκκλησίαις τῆς Γαλατίας·

\VS{3}Χάρις ὑμῖν καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς καὶ Κυρίου ἡμῶν\FTNT{*}{{\FR 1:3 }{\FT{και κυριου ημων
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{46,51}}B [75\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ ~ 312 ℵA [9\%] NU ¦ 12 [16\%]}}} Ἰησοῦ Χριστοῦ,

\VS{4}τοῦ δόντος ἑαυτὸν περὶ\FTNT{†}{{\FR 1:4 }{\FT{περι
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{46}}ℵA [55\%] RP,HF,CP ¦ υπερ 𝕻{\SUP{51}}B [45\%] OC,TR,NU}}} τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, ὅπως ἐξέληται ἡμᾶς ἐκ τοῦ ἐνεστῶτος αἰῶνος\FTNT{‡}{{\FR 1:4 }{\FT{ενεστωτος αιωνος
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ ~ 2 του 1 𝕻{\SUP{46,51}}ℵA,B [2\%] NU}}} πονηροῦ, κατὰ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἡμῶν,

\VS{5}ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.


\par }{\SH Paul is disappointed
\par }
{\PP \VS{6}Θαυμάζω ὅτι οὕτως\FTNT{§}{{\FR 1:6 }{\FT{ουτως
{\BD{f}}{\SUP{35⅓}} 𝕻{\SUP{51}}ℵA,B [65\%] RP,HF,CP,NU ¦ ουτω
{\BD{f}}{\SUP{35⅔}} 𝕻{\SUP{46}} [34\%] OC,TR ¦ — [1\%] (I include this for the record, to show that the dropping of final
{\IT{sigma}} before a consonant was by no means automatic, and thus to ‘justify’ my use of the full form at all points. The percentage at 4:3 and 4:29 is even higher.)}}} ταχέως μετατίθεσθε ἀπὸ τοῦ καλέσαντος ὑμᾶς ἐν χάριτι Χριστοῦ,\FTNT{*}{{\FR 1:6 }{\FT{χριστου
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{51}}ℵA,B [97\%] RP,HF,OC,TR,CP[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{46}} [0.5\%] ¦ three other variants [2.5\%]}}} εἰς ἕτερον εὐαγγέλιον

\VS{7}—ὃ οὐκ ἔστιν ἄλλο, εἰ μή τινές εἰσιν οἱ ταράσσοντες ὑμᾶς καὶ θέλοντες μεταστρέψαι τὸ εὐαγγέλιον τοῦ Χριστοῦ.

\VS{8}Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἡμεῖς, ἢ ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ, εὐαγγελίζηται ὑμῖν\FTNT{†}{{\FR 1:8 }{\FT{ευαγγελιζηται υμιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} (A) (53.7\%) RP,OC,TR,CP[NU] ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{51}}B (1.5\%) ¦ ευαγγελιζεται 2 (43.7\%) HF ¦ 1 ℵ (1.2\%) (Scattered among the variants, 1.5\% of the MSS have ημιν, 4.4\% have υμας, 1.3\% and A have ευαγγελισηται, 0.3\% have ευαγγελισεται, 1\% have ευαγγελιζητε, 0.5\% have ευαγγελιζετε.)}}} παρ᾿ ὃ εὐηγγελισάμεθα ὑμῖν, ἀνάθεμα ἔστω.

\VS{9}Ὡς προειρήκαμεν,\FTNT{‡}{{\FR 1:9 }{\FT{προειρηκαμεν
{\IT{rell}} ¦ προειρηκα ℵ [8\%] ¦ — [4\%]}}} καὶ ἄρτι πάλιν λέγω· Εἴ τις ὑμᾶς\FTNT{§}{{\FR 1:9 }{\FT{υμας
{\IT{rell}} ¦ υμιν [6\%] CP}}} εὐαγγελίζεται παρ᾿ ὃ παρελάβετε, ἀνάθεμα ἔστω.


\par }{\PP \VS{10}Ἄρτι γὰρ ἀνθρώπους πείθω, ἢ τὸν Θεόν; Ἢ ζητῶ ἀνθρώποις ἀρέσκειν; Εἰ γὰρ\FTNT{*}{{\FR 1:10 }{\FT{γαρ
{\BD{f}}{\SUP{35}} [96\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ — 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B [4\%] NU}}} ἔτι ἀνθρώποις ἤρεσκον, Χριστοῦ δοῦλος οὐκ ἂν ἤμην.


\par }{\MS Paul’s credentials

\par }{\MM \VS{11}Γνωρίζω δὲ\FTNT{†}{{\FR 1:11 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{46}}ℵA [97\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ γαρ B [1\%] NU ¦ — [2\%] ¦ one other variant}}} ὑμῖν, ἀδελφοί, τὸ εὐαγγέλιον τὸ εὐαγγελισθὲν ὑπ᾿ ἐμοῦ ὅτι οὐκ ἔστιν κατὰ ἄνθρωπον·

\VS{12}οὐδὲ γὰρ ἐγὼ παρὰ\FTNT{‡}{{\FR 1:12 }{\FT{παρα
{\IT{rell}} ¦ παρ 𝕻{\SUP{46}} CP}}} ἀνθρώπου παρέλαβον αὐτό, οὔτε ἐδιδάχθην· ἀλλὰ δι᾿ ἀποκαλύψεως\FTNT{§}{{\FR 1:12 }{\FT{αποκαλυψεως
{\BD{f}}{\SUP{35}} [30\%] ¦ 1 ιησου 𝕻{\SUP{46}}0261,ℵA,B [70\%] RP,HF,OC,TR,CP,NU}}} Χριστοῦ.


\par }{\SH How he was before
\par }
{\PP \VS{13}Ἠκούσατε γὰρ τὴν ἐμὴν ἀναστροφήν ποτε ἐν τῷ Ἰουδαϊσμῷ, ὅτι καθ᾿ ὑπερβολὴν ἐδίωκον τὴν ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ καὶ ἐπόρθουν αὐτήν·

\VS{14}καὶ προέκοπτον ἐν τῷ Ἰουδαϊσμῷ ὑπὲρ πολλοὺς συνηλικιώτας\FTNT{*}{{\FR 1:14 }{\FT{συνηλικιωτας
{\IT{rell}} ¦ 1 μου CP}}} ἐν τῷ γένει μου, περισσοτέρως ζηλωτὴς ὑπάρχων τῶν πατρικῶν μου παραδόσεων.


\par }{\SH Then he was re-cycled
\par }
{\PP \VS{15}Ὅτε δὲ εὐδόκησεν ὁ Θεός\FTNT{†}{{\FR 1:15 }{\FT{ο θεος
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA [98.5\%] RP,HF,OC,TR,CP[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{46}}B [1.5\%]}}}—ὁ ἀφορίσας με ἐκ κοιλίας μητρός μου καὶ καλέσας διὰ τῆς χάριτος αὐτοῦ—

\VS{16}ἀποκαλύψαι τὸν Υἱὸν αὐτοῦ ἐν ἐμοὶ ἵνα εὐαγγελίζωμαι\FTNT{‡}{{\FR 1:16 }{\FT{ευαγγελιζωμαι
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,B [73\%] RP,HF,OC,TR,CP,NU ¦ ευαγγελιζομαι [25\%] ¦ ευαγγελισωμαι 𝕻{\SUP{46}} [1\%] ¦ two other variants [1\%]}}} αὐτὸν ἐν τοῖς ἔθνεσιν, εὐθέως οὐ προσανεθέμην σαρκὶ καὶ αἵματι,

\VS{17}οὐδὲ ἀνῆλθον εἰς Ἱεροσόλυμα πρὸς τοὺς πρὸ ἐμοῦ ἀποστόλους· ἀλλὰ\FTNT{§}{{\FR 1:17 }{\FT{αλλα
{\IT{rell}} ¦ αλλ [8\%] TR}}} ἀπῆλθον εἰς Ἀραβίαν, καὶ πάλιν ὑπέστρεψα εἰς Δαμασκόν.


\par }{\SH A new life and ministry
\par }
{\PP \VS{18}Ἔπειτα, μετὰ ἔτη τρία,\FTNT{*}{{\FR 1:18 }{\FT{ετη τρια
{\IT{rell}} ¦ ~ 21 ℵA [10\%]}}} ἀνῆλθον εἰς Ἱεροσόλυμα ἱστορῆσαι Πέτρον,\FTNT{†}{{\FR 1:18 }{\FT{πετρον
{\BD{f}}{\SUP{35}} (97.8\%) RP,HF,OC,TR,CP ¦ κηφαν 𝕻{\SUP{46,51}}ℵA,B (2.2\%) NU}}} καὶ ἐπέμεινα πρὸς αὐτὸν ἡμέρας δεκαπέντε.

\VS{19}(Ἕτερον δὲ τῶν ἀποστόλων οὐκ εἶδον, εἰ μὴ Ἰάκωβον, τὸν ἀδελφὸν τοῦ Κυρίου.

\VS{20}Ἃ δὲ γράφω ὑμῖν, ἰδοὺ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ ὅτι οὐ ψεύδομαι.)

\VS{21}Ἔπειτα ἦλθον εἰς τὰ κλίματα\FTNT{‡}{{\FR 1:21 }{\FT{κλιματα
{\IT{rell}} ¦ κληματα A [14\%]}}} τῆς Συρίας καὶ τῆς Κιλικίας.

\VS{22}Ἤμην δὲ ἀγνοούμενος τῷ προσώπῳ ταῖς ἐκκλησίαις τῆς Ἰουδαίας (ταῖς ἐν Χριστῷ)

\VS{23}—μόνον δὲ ἀκούοντες ἦσαν ὅτι «Ὁ διώκων ἡμᾶς ποτε νῦν εὐαγγελίζεται τὴν πίστιν ἥν ποτε ἐπόρθει.»

\VS{24}Καὶ ἐδόξαζον ἐν ἐμοὶ τὸν Θεόν.




\par }\Chap{2}{\SH How he was recognized by the apostolate
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ἔπειτα διὰ δεκατεσσάρων ἐτῶν πάλιν ἀνέβην εἰς Ἱεροσόλυμα, μετὰ Βαρνάβα, συμπαραλαβὼν καὶ Τίτον.

\VS{2}Ἀνέβην δὲ κατὰ ἀποκάλυψιν καὶ ἀνεθέμην αὐτοῖς τὸ εὐαγγέλιον ὃ κηρύσσω ἐν τοῖς ἔθνεσιν. Κατ᾿ ἰδίαν δὲ τοῖς δοκοῦσιν, μή πως εἰς κενὸν τρέχω, ἢ ἔδραμον.

\VS{3}Ἀλλ᾿ οὐδὲ Τίτος, ὁ σὺν ἐμοί, Ἕλλην ὤν, ἠναγκάσθη περιτμηθῆναι·

\VS{4}διὰ δὲ τοὺς παρεισάκτους ψευδαδέλφους (οἵτινες παρεισῆλθον κατασκοπῆσαι τὴν ἐλευθερίαν ἡμῶν, ἣν ἔχομεν\FTNT{*}{{\FR 2:4 }{\FT{εχομεν
{\IT{rell}} ¦ εχωμεν [12\%]}}} ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ἵνα ἡμᾶς καταδουλώσωνται\FTNT{†}{{\FR 2:4 }{\FT{καταδουλωσωνται
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ καταδουλωσουσιν ℵA,B,C [1.5\%] NU ¦ καταδουλωσωσιν 𝕻{\SUP{46}} [1\%] ¦ three other variants}}}),

\VS{5}οἷς οὐδὲ πρὸς ὥραν εἴξαμεν\FTNT{‡}{{\FR 2:5 }{\FT{ειξαμεν
{\IT{rell}} ¦ ηξαμεν [12\%]}}} τῇ ὑποταγῇ, ἵνα ἡ ἀλήθεια τοῦ εὐαγγελίου διαμείνῃ πρὸς ὑμᾶς.—

\VS{6}Ἀπὸ δὲ τῶν δοκούντων εἶναί τι (ὁποῖοί ποτε\FTNT{§}{{\FR 2:6 }{\FT{ποτε
{\IT{rell}} ¦ τε [1\%] CP}}} ἦσαν οὐδέν μοι διαφέρει· πρόσωπον\FTNT{*}{{\FR 2:6 }{\FT{προσωπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,C [92\%] RP,HF,OC,TR ¦ 1 ο 𝕻{\SUP{46}}ℵA [8\%] CP[NU]}}} Θεὸς ἀνθρώπου οὐ λαμβάνει\FTNT{†}{{\FR 2:6 }{\FT{λαμβανει
{\IT{rell}} ¦ συλλαμβανει CP}}})—ἐμοὶ γὰρ οἱ δοκοῦντες οὐδὲν προσανέθεντο,

\VS{7}ἀλλὰ τοὐναντίον, ἰδόντες ὅτι πεπίστευμαι τὸ εὐαγγέλιον τῆς ἀκροβυστίας, καθὼς Πέτρος τῆς περιτομῆς

\VS{8}(ὁ γὰρ ἐνεργήσας Πέτρῳ εἰς ἀποστολὴν τῆς περιτομῆς ἐνήργησεν καὶ ἐμοὶ\FTNT{‡}{{\FR 2:8 }{\FT{και εμοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,B [90\%] RP,HF,OC,TR,CP,NU ¦ καμοι 𝕻{\SUP{46}}A,C [8\%] ¦ 1 εν 2 [2\%]}}} εἰς τὰ ἔθνη),

\VS{9}καὶ γνόντες\FTNT{§}{{\FR 2:9 }{\FT{γνοντες
{\IT{rell}} ¦ γνωντες [15\%]}}} τὴν χάριν τὴν δοθεῖσάν\FTNT{*}{{\FR 2:9 }{\FT{δοθεισαν
{\IT{rell}} ¦ δοθησαν [11\%]}}} μοι, Ἰάκωβος καὶ Κηφᾶς καὶ Ἰωάννης, οἱ δοκοῦντες στῦλοι εἶναι, δεξιὰς ἔδωκαν ἐμοὶ καὶ Βαρνάβᾳ κοινωνίας, ἵνα ἡμεῖς μὲν\FTNT{†}{{\FR 2:9 }{\FT{μεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C [45\%] RP ¦ — ℵB [55\%] HF,OC,TR,CP,NU}}} εἰς τὰ ἔθνη, αὐτοὶ δὲ εἰς τὴν περιτομήν·

\VS{10}μόνον\FTNT{‡}{{\FR 2:10 }{\FT{μονον
{\IT{rell}} ¦ 1 δε [3\%] CP}}} τῶν πτωχῶν ἵνα μνημονεύωμεν,\FTNT{§}{{\FR 2:10 }{\FT{μνημονευωμεν
{\IT{rell}} ¦ μνημονευομεν [15\%]}}} ὃ καὶ ἐσπούδασα αὐτὸ τοῦτο ποιῆσαι.


\par }{\SH Paul has to rebuke Peter
\par }
{\PP \VS{11}Ὅτε δὲ ἦλθεν Πέτρος\FTNT{*}{{\FR 2:11 }{\FT{πετρος
{\BD{f}}{\SUP{35}} (92.8\%) RP,HF,OC,TR,CP ¦ κηφας ℵA,B,C (6.2\%) NU ¦ a long omission (1\%)}}} εἰς Ἀντιόχειαν, κατὰ πρόσωπον αὐτῷ ἀντέστην, ὅτι κατεγνωσμένος ἦν.

\VS{12}Πρὸ τοῦ γὰρ ἐλθεῖν τινας ἀπὸ Ἰακώβου, μετὰ τῶν ἐθνῶν συνήσθιεν·\FTNT{†}{{\FR 2:12 }{\FT{συνησθιεν
{\IT{rell}} ¦ συνισθιεν [4.5\%] CP ¦ συνησθειον 𝕻{\SUP{46}} [0.5\%] ¦ two other variants}}} ὅτε δὲ ἦλθον ὑπέστελλεν καὶ ἀφώριζεν\FTNT{‡}{{\FR 2:12 }{\FT{αφωριζεν
{\IT{rell}} ¦ αφοριζεν [17\%]}}} ἑαυτόν, φοβούμενος τοὺς ἐκ περιτομῆς.

\VS{13}Καὶ συνυπεκρίθησαν\FTNT{§}{{\FR 2:13 }{\FT{συνυπεκριθησαν
{\IT{rell}} ¦ συνυποκριθησαν CP ¦ two other spellings [3\%]}}} αὐτῷ καὶ\FTNT{*}{{\FR 2:13 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,C [99\%] RP,HF,OC,TR,CP[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{46}}B [1\%]}}} οἱ λοιποὶ Ἰουδαῖοι, ὥστε καὶ\FTNT{†}{{\FR 2:13 }{\FT{και
{\IT{rell}} ¦ — CP}}} Βαρνάβας συναπήχθη αὐτῶν τῇ ὑποκρίσει.\FTNT{‡}{{\FR 2:13 }{\FT{αυτων τη υποκρισει
{\IT{rell}} ¦ ~ 312 [10\%]}}}

\VS{14}Ἀλλ᾿ ὅτε εἶδον\FTNT{§}{{\FR 2:14 }{\FT{ειδον
{\IT{rell}} ¦ ιδον A [13\%]}}} ὅτι οὐκ ὀρθοποδοῦσιν πρὸς τὴν ἀλήθειαν τοῦ εὐαγγελίου, εἶπον τῷ Πέτρῳ\FTNT{*}{{\FR 2:14 }{\FT{πετρω
{\BD{f}}{\SUP{35}} (94.5\%) RP,HF,OC,TR,CP ¦ κηφα 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C (4.6\%) NU ¦ a long omission (0.8\%)}}} ἔμπροσθεν πάντων· «Εἰ σύ, Ἰουδαῖος ὑπάρχων, ἐθνικῶς ζῇς καὶ οὐκ Ἰουδαϊκῶς,\FTNT{†}{{\FR 2:14 }{\FT{ζης και ουκ (ουχ 4.3\%, ουχι 4.3\%) ιουδαικως
{\BD{f}}{\SUP{35}} (86.9\%) RP,HF,OC,TR(CP) ¦ 124 (5\%) ¦ ~ 2 ουχι 41 B (1.7\%) NU ¦ ~ 2 ουχ (ουκ 1.7\%) 41 ℵA,C (3.7\%) ¦ 1 𝕻{\SUP{46}} (0.7\%) ¦ ~ 341 (0.7\%) ¦ ~ 241 (0.3\%) ¦ 134 (0.3\%) ¦ a long omission (0.8\%)}}} τί\FTNT{‡}{{\FR 2:14 }{\FT{τι
{\BD{f}}{\SUP{35}} [93.5\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ πως 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [6.5\%] NU}}} τὰ ἔθνη ἀναγκάζεις Ἰουδαΐζειν;

\VS{15}Ἡμεῖς φύσει Ἰουδαῖοι (καὶ οὐκ ἐξ ‹ἐθνῶν ἁμαρτωλοί›),

\VS{16}εἰδότες\FTNT{§}{{\FR 2:16 }{\FT{ειδοτες
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{46}}A [80\%] RP,HF,TR,CP ¦ 1 δε ℵB,C [10\%] OC[NU] ¦ 1 ουν [10\%] (OC has small print.)}}} ὅτι οὐ δικαιοῦται ἄνθρωπος ἐξ ἔργων νόμου ἐὰν μὴ διὰ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡμεῖς εἰς Χριστὸν Ἰησοῦν ἐπιστεύσαμεν, ἵνα δικαιωθῶμεν ἐκ πίστεως Χριστοῦ καὶ οὐκ ἐξ ἔργων νόμου· διότι\FTNT{*}{{\FR 2:16 }{\FT{διοτι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [88\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ οτι 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,I [4\%] NU ¦ — [8\%]}}} οὐ δικαιωθήσεται ἐξ ἔργων νόμου\FTNT{†}{{\FR 2:16 }{\FT{ου δικαιωθησεται εξ εργων νομου
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ ~ 34512 𝕻{\SUP{46}}ℵA,C,I [4\%] NU ¦ ~ 3452 B ¦ three other variants}}} πᾶσα σάρξ.

\VS{17}Εἰ δὲ ζητοῦντες δικαιωθῆναι ἐν Χριστῷ εὑρέθημεν καὶ αὐτοὶ ἁμαρτωλοί, ἆρα Χριστὸς ἁμαρτίας διάκονος; Μὴ γένοιτο.


\par }{\PP \VS{18}»Εἰ γὰρ ἃ κατέλυσα ταῦτα πάλιν οἰκοδομῶ, παραβάτην ἐμαυτὸν συνίστημι.\FTNT{‡}{{\FR 2:18 }{\FT{συνιστημι
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ συνιστανω 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [3\%] NU ¦ seven other variants, based on the two main ones [7\%]}}}

\VS{19}Ἐγὼ γὰρ διὰ νόμου νόμῳ ἀπέθανον ἵνα Θεῷ ζήσω.

\VS{20}Χριστῷ συνεσταύρωμαι, ζῶ δὲ οὐκέτι ἐγὼ ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός· ὃ δὲ νῦν ζῶ ἐν σαρκὶ ἐν πίστει ζῶ τῇ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, τοῦ ἀγαπήσαντός με καὶ παραδόντος ἑαυτὸν ὑπὲρ ἐμοῦ.

\VS{21}Οὐκ ἀθετῶ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ· εἰ γὰρ διὰ νόμου δικαιοσύνη, ἄρα Χριστὸς δωρεὰν ἀπέθανεν.»




\par }{\MS Law or faith

\par }\Chap{3}{\MM \VerseOne{1}Ὦ ἀνόητοι Γαλάται, τίς ὑμᾶς ἐβάσκηνεν\FTNT{*}{{\FR 3:1 }{\FT{εβασκηνεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [50\%] CP ¦ εβασκανεν ℵA,B,C [50\%] RP,HF,OC,TR,NU (Why would medieval monks revive a classical spelling?)}}} τῇ ἀληθείᾳ μὴ πείθεσθαι,\FTNT{†}{{\FR 3:1 }{\FT{τη (−τη CP) αληθεια μη πειθεσθαι (πειθεσθε 3.6\%)
{\BD{f}}{\SUP{35}} C (97\%) RP,HF,OC,TR(CP) ¦ — ℵA,B (3\%) NU}}} οἷς κατ᾿ ὀφθαλμοὺς Ἰησοῦς Χριστὸς προεγράφη ἐν ὑμῖν\FTNT{‡}{{\FR 3:1 }{\FT{εν υμιν (ημιν 1\%)
{\BD{f}}{\SUP{35}} (90.5\%) RP,HF,OC,TR,CP ¦ — ℵA,B,C (9.5\%) NU}}} ἐσταυρωμένος;

\VS{2}Τοῦτο μόνον θέλω μαθεῖν ἀφ᾿ ὑμῶν· ἐξ ἔργων νόμου τὸ Πνεῦμα ἐλάβετε, ἢ ἐξ ἀκοῆς πίστεως;

\VS{3}Οὕτως ἀνόητοί ἐστε; Ἐναρξάμενοι πνεύματι, νῦν σαρκὶ ἐπιτελεῖσθε;

\VS{4}Τοσαῦτα ἐπάθετε εἰκῇ—εἴ γε καὶ\FTNT{§}{{\FR 3:4 }{\FT{και
{\IT{rell}} ¦ — 𝕻{\SUP{46}} CP}}} εἰκῇ;

\VS{5}Ὁ οὖν ἐπιχορηγῶν ὑμῖν τὸ Πνεῦμα καὶ ἐνεργῶν δυνάμεις ἐν ὑμῖν, ἐξ ἔργων νόμου, ἢ ἐξ ἀκοῆς πίστεως;—

\VS{6}καθὼς Ἁβραὰμ\FTNT{*}{{\FR 3:6 }{\FT{ἁβρααμ
{\BD{f}}{\SUP{35}} [40\%] ¦ ἀβρααμ [60\%] RP,HF,OC,TR,CP,NU (Since collators down through the years have generally not bothered to record breathing marks, the percentages are guesses, but the testimony of
{\BD{f}}{\SUP{35}} is guaranteed. Unless an uncial consistently marks breathing, the absence of a mark cannot be trusted.) [When Jehovah changed Abram’s name to Abraham (Genesis 17:5) the intervocalic aspiration in Hebrew is adequately represented in English by ‘h’; but so far as I know, there is no way in Greek to indicate intervocalic aspiration within a word—the only alternative to losing the aspiration altogether would be to place it at the beginning of the word, as
{\BD{f}}{\SUP{35}} does.]}}} ‹ἐπίστευσεν τῷ Θεῷ καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην.›


\par }{\PP \VS{7}Γινώσκετε ἄρα ὅτι οἱ ἐκ πίστεως, οὗτοί εἰσιν υἱοὶ\FTNT{†}{{\FR 3:7 }{\FT{εισιν υιοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C [90\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{46}}ℵB [1.5\%] NU ¦ 1 οι 2 [8.5\%]}}} Ἁβραάμ.

\VS{8}Προϊδοῦσα δὲ ἡ Γραφὴ ὅτι ἐκ πίστεως δικαιοῖ τὰ ἔθνη ὁ Θεός, προευηγγελίσατο τῷ Ἁβραὰμ ὅτι «Ἐνευλογηθήσονται\FTNT{‡}{{\FR 3:8 }{\FT{ενευλογηθησονται
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [90\%] RP,HF,OC,TR,CP,NU ¦ ευλογηθησονται [10\%] some TRs}}} ἐν σοὶ πάντα τὰ ἔθνη.»

\VS{9}Ὥστε, οἱ ἐκ πίστεως εὐλογοῦνται σὺν τῷ πιστῷ Ἁβραάμ.


\par }{\SH The curse of the law
\par }
{\PP \VS{10}Ὅσοι γὰρ ἐξ ἔργων νόμου εἰσίν, ὑπὸ κατάραν εἰσίν· γέγραπται γάρ,\FTNT{§}{{\FR 3:10 }{\FT{γαρ
{\BD{f}}{\SUP{35}} [96\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ 1 οτι ℵA,B,C [4\%] NU ¦ 1 τι 𝕻{\SUP{46}}}}} «Ἐπικατάρατος πᾶς ὃς οὐκ ἐμμένει ἐν\FTNT{*}{{\FR 3:10 }{\FT{εν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C [93\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ — 𝕻{\SUP{46}}ℵB [4\%] NU ¦ επι [3\%]}}} πᾶσιν τοῖς γεγραμμένοις ἐν τῷ βιβλίῳ τοῦ νόμου, τοῦ ποιῆσαι αὐτά.»

\VS{11}Ὅτι δὲ ἐν\FTNT{†}{{\FR 3:11 }{\FT{εν
{\IT{rell}} ¦ 1 τω [1\%] CP}}} νόμῳ οὐδεὶς δικαιοῦται παρὰ τῷ Θεῷ δῆλον, ὅτι «Ὁ δίκαιος ἐκ πίστεως ζήσεται.»

\VS{12}Ὁ δὲ νόμος οὐκ ἔστιν ἐκ πίστεως, ἀλλ᾿ «Ὁ ποιήσας αὐτὰ ἄνθρωπος\FTNT{‡}{{\FR 3:12 }{\FT{ανθρωπος
{\BD{f}}{\SUP{35}} (93.1\%) RP,HF,OC,TR,CP ¦ — 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C (6.6\%) NU ¦ long omissions (0.3\%)}}} ζήσεται ἐν αὐτοῖς.»


\par }{\PP \VS{13}Χριστὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου, γενόμενος\FTNT{§}{{\FR 3:13 }{\FT{γενομενος
{\IT{rell}} ¦ γινομενος CP}}} ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα—γέγραπται γάρ,\FTNT{*}{{\FR 3:13 }{\FT{γεγραπται γαρ
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [98\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ ~ οτι 1 𝕻{\SUP{46}}A,B,C [2\%] NU}}} «Ἐπικατάρατος πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλου»—

\VS{14}ἵνα εἰς τὰ ἔθνη ἡ εὐλογία τοῦ Ἁβραὰμ γένηται\FTNT{†}{{\FR 3:14 }{\FT{γενηται
{\IT{rell}} ¦ γενησεται C [10\%] ¦ γενητε [2\%]}}} ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· ἵνα τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πνεύματος λάβωμεν διὰ τῆς πίστεως.


\par }{\SH The covenant with Abraham
\par }
{\PP \VS{15}Ἀδελφοί·\FTNT{‡}{{\FR 3:15 }{\FT{αδελφοι
{\IT{rell}} ¦ — [1\%] CP}}} κατὰ ἄνθρωπον λέγω· ὅμως ἀνθρώπου, κεκυρωμένην διαθήκην οὐδεὶς ἀθετεῖ ἢ ἐπιδιατάσσεται.

\VS{16}Τῷ δὲ Ἁβραὰμ ἐρρέθησαν\FTNT{§}{{\FR 3:16 }{\FT{ερρεθησαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,B,C,I [40\%] OC,CP,NU ¦ ερεθησαν [4\%] ¦ ερρηθησαν [55\%] RP,HF,TR ¦ ερηθησαν [1\%]}}} αἱ ἐπαγγελίαι, καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ. Οὐ λέγει «καὶ\FTNT{*}{{\FR 3:16 }{\FT{και
{\IT{rell}} ¦ — [6\%] CP}}} τοῖς σπέρμασιν,» ὡς ἐπὶ πολλῶν, ἀλλ᾿ ὡς ἐφ᾿ ἑνός, «καὶ τῷ σπέρματί σου,»\FTNT{†}{{\FR 3:16 }{\FT{σου
{\IT{rell}} ¦ — CP}}} ὅς ἐστιν Χριστός.

\VS{17}Τοῦτο δὲ λέγω· διαθήκην προκεκυρωμένην ὑπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς Χριστὸν\FTNT{‡}{{\FR 3:17 }{\FT{εις χριστον
{\BD{f}}{\SUP{35}} I,0176 [97.5\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ — 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [2.5\%] NU}}} ὁ μετὰ ἔτη τετρακόσια καὶ τριάκοντα\FTNT{§}{{\FR 3:17 }{\FT{ετη τετρακοσια και τριακοντα
{\BD{f}}{\SUP{35}} 0176 [93\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ ~ 2341 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [7\%] NU}}} γεγονὼς νόμος οὐκ ἀκυροῖ, εἰς τὸ καταργῆσαι τὴν ἐπαγγελίαν.

\VS{18}Εἰ γὰρ ἐκ νόμου ἡ κληρονομία, οὐκέτι ἐξ ἐπαγγελίας, τῷ δὲ Ἁβραὰμ δι᾿ ἐπαγγελίας κεχάρισται ὁ Θεός.


\par }{\SH The law was a guardian
\par }
{\PP \VS{19}Τί οὖν ὁ νόμος; Τῶν παραβάσεων χάριν προσετέθη, ἄχρις οὗ ἔλθῃ τὸ σπέρμα ᾧ
\FTNT{*}{{\FR 3:19 }{\FT{ω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [75\%] RP,HF,OC,TR,CP,NU ¦ ο [25\%]}}} ἐπήγγελται· διαταγεὶς\FTNT{†}{{\FR 3:19 }{\FT{διαταγεις
{\IT{rell}} ¦ διαταγεισα CP ¦ διαταγης [8\%] ¦ διαταγις [0.5\%]}}} δι᾿ ἀγγέλων ἐν χειρὶ μεσίτου.

\VS{20}(Ὁ δὲ μεσίτης ἑνὸς οὐκ ἔστιν, ὁ δὲ Θεὸς εἷς ἐστιν.)

\VS{21}Ὁ οὖν νόμος κατὰ τῶν ἐπαγγελιῶν τοῦ Θεοῦ;\FTNT{‡}{{\FR 3:21 }{\FT{του θεου
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,C [99\%] RP,HF,OC,TR,CP[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{46}}B [alone] ¦ 2 [0.5\%]}}} Μὴ γένοιτο. Εἰ γὰρ ἐδόθη νόμος ὁ δυνάμενος ζωοποιῆσαι, ὄντως ἂν ἐκ νόμου ἦν\FTNT{§}{{\FR 3:21 }{\FT{αν εκ νομου ην
{\BD{f}}{\SUP{35}} 0176{\SUP{v}} (86.4\%) RP,HF,OC,TR ¦ 12 του 34 (1.5\%) ¦ ~ 2314 A,C (1.5\%) NU ¦ ~ 2341 ℵ (4\%) ¦ 234 (3.1\%) CP ¦ 123 (0.7\%) ¦ ~ 231 (1.5\%) ¦ ~ εν 314 B (alone) ¦ ~ εν 341 𝕻{\SUP{46}} (alone) ¦ four other readings (1\%)}}} ἡ δικαιοσύνη.

\VS{22}Ἀλλὰ συνέκλεισεν ἡ Γραφὴ τὰ\FTNT{*}{{\FR 3:22 }{\FT{τα
{\IT{rell}} ¦ — [3\%] CP}}} πάντα ὑπὸ ἁμαρτίαν, ἵνα ἡ ἐπαγγελία ἐκ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ δοθῇ τοῖς πιστεύουσιν.


\par }{\PP \VS{23}Πρὸ τοῦ δὲ\FTNT{†}{{\FR 3:23 }{\FT{δε
{\IT{rell}} ¦ — [9\%] CP ¦ γαρ [3\%] ¦ ~ δε του OC}}} ἐλθεῖν τὴν πίστιν, ὑπὸ νόμον ἐφρουρούμεθα, συγκεκλεισμένοι\FTNT{‡}{{\FR 3:23 }{\FT{συγκεκλεισμενοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,0176 [97\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ συνκλειομενοι 𝕻{\SUP{46}}A,B [1\%] ¦ συνκλιομενοι ℵ [1\%] ¦ συγκλειομενοι [1\%] NU}}} εἰς τὴν μέλλουσαν πίστιν ἀποκαλυφθῆναι.

\VS{24}Ὥστε, ὁ νόμος παιδαγωγὸς ἡμῶν γέγονεν εἰς Χριστόν, ἵνα ἐκ πίστεως δικαιωθῶμεν.

\VS{25}Ἐλθούσης δὲ τῆς πίστεως, οὐκέτι ὑπὸ παιδαγωγόν ἐσμεν.


\par }{\PP \VS{26}Πάντες γὰρ\FTNT{§}{{\FR 3:26 }{\FT{γαρ
{\IT{rell}} ¦ — [1\%] CP}}} υἱοὶ Θεοῦ ἐστε διὰ τῆς πίστεως ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ.

\VS{27}Ὅσοι γὰρ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε Χριστὸν ἐνεδύσασθε

\VS{28}—οὐκ ἔνι Ἰουδαῖος οὐδὲ Ἕλλην, οὐκ ἔνι δοῦλος οὐδὲ\FTNT{*}{{\FR 3:28 }{\FT{ουδε
{\IT{rell}} ¦ ουδ CP ¦ ουτε [7\%]}}} ἐλεύθερος, οὐκ ἔνι ἄρσεν καὶ θῆλυ· πάντες γὰρ ὑμεῖς εἷς ἐστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ—

\VS{29}εἰ δὲ ὑμεῖς\FTNT{†}{{\FR 3:29 }{\FT{υμεις
{\IT{rell}} ¦ του CP}}} Χριστοῦ, ἄρα τοῦ Ἁβραὰμ σπέρμα ἐστὲ καὶ\FTNT{‡}{{\FR 3:29 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} [94\%] RP,HF,OC,TR ¦ — ℵA,B,C [6\%] CP,NU}}} κατ᾿ ἐπαγγελίαν κληρονόμοι.




\par }\Chap{4}{\SH Sons or slaves
\par }
{\PP \VerseOne{1}Λέγω δέ, ἐφ᾿ ὅσον χρόνον ὁ κληρονόμος νήπιός ἐστιν, οὐδὲν διαφέρει δούλου, κύριος πάντων ὤν,

\VS{2}ἀλλ᾿\FTNT{*}{{\FR 4:2 }{\FT{αλλ
{\BD{f}}{\SUP{35}} [40\%] ¦ αλλα ℵA,B,C [60\%] RP,HF,OC,TR,CP,NU}}} ὑπὸ ἐπιτρόπους ἐστὶν καὶ οἰκονόμους ἄχρι τῆς προθεσμίας τοῦ πατρός.

\VS{3}Οὕτως καὶ ἡμεῖς, ὅτε ἦμεν νήπιοι ὑπὸ τὰ στοιχεῖα τοῦ κόσμου ἦμεν\FTNT{†}{{\FR 4:3 }{\FT{ημεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,B,C [98.5\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ ημεθα 𝕻{\SUP{46}}ℵ [1.5\%] NU}}} δεδουλωμένοι.

\VS{4}Ὅτε δὲ ἦλθεν τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, γενόμενον\FTNT{‡}{{\FR 4:4 }{\FT{γενομενον
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [71\%] RP,HF,OC,TR,NU ¦ γεννωμενον [12\%] CP ¦ γεννομενον [16\%] ¦ γενωμενον [1\%]}}} ἐκ γυναικός, γενόμενον ὑπὸ νόμον,\FTNT{§}{{\FR 4:4 }{\FT{νομον
{\IT{rell}} ¦ νομου [1\%] CP}}}

\VS{5}ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον ἐξαγοράσῃ, ἵνα τὴν υἱοθεσίαν ἀπολάβωμεν.

\VS{6}Ὅτι\FTNT{*}{{\FR 4:6 }{\FT{οτι
{\IT{rell}} ¦ οτε [4\%] CP}}} δέ ἐστε υἱοί, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν\FTNT{†}{{\FR 4:6 }{\FT{υμων
{\BD{f}}{\SUP{35}} [94\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ ημων 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [6\%] NU ¦ one other variant}}} κρᾶζον,\FTNT{‡}{{\FR 4:6 }{\FT{κραζον
{\IT{rell}} ¦ κραζων [15\%]}}} «Ἀββᾶ, ὁ Πατήρ.»

\VS{7}Ὥστε οὐκέτι εἶ δοῦλος ἀλλ᾿\FTNT{§}{{\FR 4:7 }{\FT{αλλ
{\BD{f}}{\SUP{35}} [60\%] RP,HF,OC,TR ¦ αλλα 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [40\%] CP,NU}}} υἱός, εἰ δὲ υἱός, καὶ κληρονόμος Θεοῦ διὰ Χριστοῦ.\FTNT{*}{{\FR 4:7 }{\FT{θεου δια χριστου
{\BD{f}}{\SUP{35}} (74\%) RP,HF,OC,TR,CP ¦ 23 (1.3\%) ¦ 12 ιησου 3 (14.4\%) ¦ 2 ιησου 3 (0.7\%) ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C (1.5\%) NU ¦ — (0.7\%) ¦ μεν 1 συγκληρονομος δε 3 (6.4\%) ¦ four other readings (1\%)}}}


\par }{\SH Paul’s concern
\par }
{\PP \VS{8}Ἀλλὰ τότε μέν, οὐκ εἰδότες Θεόν, ἐδουλεύσατε τοῖς μὴ φύσει\FTNT{†}{{\FR 4:8 }{\FT{μη φυσει
{\BD{f}}{\SUP{35}} [93\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{46}}ℵ(A,B)C [5\%] NU ¦ 2 [2\%]}}} οὖσιν θεοῖς.

\VS{9}Νῦν δὲ γνόντες\FTNT{‡}{{\FR 4:9 }{\FT{γνοντες
{\IT{rell}} ¦ γνωντες [10\%]}}} Θεόν—μᾶλλον δὲ γνωσθέντες ὑπὸ Θεοῦ—πῶς ἐπιστρέφετε πάλιν ἐπὶ τὰ ἀσθενῆ, καὶ πτωχά, στοιχεῖα, οἷς πάλιν ἄνωθεν δουλεύειν θέλετε;

\VS{10}Ἡμέρας παρατηρεῖσθε καὶ μῆνας καὶ καιροὺς καὶ ἐνιαυτούς.

\VS{11}Φοβοῦμαι ὑμᾶς, μή πως εἰκῇ κεκοπίακα εἰς ὑμᾶς.


\par }{\PP \VS{12}Γίνεσθε ὡς ἐγώ, ὅτι κἀγὼ ὡς ὑμεῖς, ἀδελφοί, δέομαι ὑμῶν. Οὐδέν με ἠδικήσατε.

\VS{13}Οἴδατε δὲ ὅτι δι᾿ ἀσθένειαν τῆς σαρκὸς εὐηγγελισάμην ὑμῖν τὸ πρότερον.

\VS{14}Καὶ τὸν πειρασμόν μου\FTNT{§}{{\FR 4:14 }{\FT{μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{46}}C (86.9\%) RP,HF,OC,TR,CP ¦ — (11.4\%) ¦ υμων ℵA,B (1.7\%) NU}}} τὸν\FTNT{*}{{\FR 4:14 }{\FT{τον
{\BD{f}}{\SUP{35}} C (97.8\%) RP,HF,OC,TR,CP ¦ — 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B (2.2\%) NU}}} ἐν τῇ σαρκί μου οὐκ ἐξουθενήσατε οὐδὲ ἐξεπτύσατε, ἀλλ᾿\FTNT{†}{{\FR 4:14 }{\FT{αλλ
{\IT{rell}} ¦ αλλα 𝕻{\SUP{46}}B [1\%] NU}}} ὡς ἄγγελον Θεοῦ ἐδέξασθέ με, ὡς Χριστὸν Ἰησοῦν.

\VS{15}Τίς\FTNT{‡}{{\FR 4:15 }{\FT{τις
{\BD{f}}{\SUP{35}} [96\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ που 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [4\%] NU}}} οὖν ἦν\FTNT{§}{{\FR 4:15 }{\FT{ην
{\BD{f}}{\SUP{35}} [86\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ — 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [14\%] NU}}} ὁ μακαρισμὸς ὑμῶν; Μαρτυρῶ γὰρ ὑμῖν ὅτι εἰ δυνατὸν τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν ἐξορύξαντες ἂν\FTNT{*}{{\FR 4:15 }{\FT{αν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ — 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [2\%] NU ¦ two other variants [1\%]}}} ἐδώκατέ μοι.

\VS{16}Ὥστε ἐχθρὸς ὑμῶν γέγονα ἀληθεύων ὑμῖν;


\par }{\PP \VS{17}Ζηλοῦσιν ὑμᾶς—οὐ καλῶς ἀλλὰ\FTNT{†}{{\FR 4:17 }{\FT{αλλα
{\IT{rell}} ¦ αλλ C [18\%]}}} ἐκκλεῖσαι\FTNT{‡}{{\FR 4:17 }{\FT{εκκλεισαι
{\IT{rell}} ¦ εκκλησαι [13\%] ¦ four other spellings ℵA [3\%]}}} ὑμᾶς θέλουσιν, ἵνα αὐτοὺς ζηλοῦτε.\FTNT{§}{{\FR 4:17 }{\FT{ζηλουτε
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,B,C (85.5\%) RP,HF,OC,TR,NU ¦ ζηλουται (8.3\%) ¦ ζηλωτε (4.5\%) ¦ ζηλωται (0.7\%) ¦ five other readings (1.2\%) ¦ ζηλουσθε CP}}}

\VS{18}Καλὸν δὲ τὸ\FTNT{*}{{\FR 4:18 }{\FT{το
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ — ℵA,B,C [3\%] NU}}} ζηλοῦσθαι ἐν καλῷ πάντοτε, καὶ μὴ μόνον ἐν τῷ παρεῖναί με πρὸς ὑμᾶς.


\par }{\PP \VS{19}Τεκνία\FTNT{†}{{\FR 4:19 }{\FT{τεκνια
{\BD{f}}{\SUP{35}} (A)C [99\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ τεκνα ℵB [1\%] NU}}} μου, οὓς πάλιν ὠδίνω ἄχρις\FTNT{‡}{{\FR 4:19 }{\FT{αχρις
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C [97.5\%] HF,OC,TR,CP ¦ μεχρις ℵB [1.5\%] NU ¦ αχρι [1\%] RP}}} οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν

\VS{20}—ἤθελον δὲ παρεῖναι πρὸς ὑμᾶς ἄρτι καὶ ἀλλάξαι τὴν φωνήν μου· ὅτι ἀποροῦμαι ἐν ὑμῖν.


\par }{\SH ‘Hagar’ vs ‘Sarah’
\par }
{\PP \VS{21}Λέγετέ μοι, οἱ ὑπὸ νόμον θέλοντες εἶναι, τὸν νόμον οὐκ ἀκούετε;

\VS{22}Γέγραπται γὰρ ὅτι Ἁβραὰμ δύο υἱοὺς ἔσχεν· ἕνα ἐκ τῆς παιδίσκης καὶ ἕνα ἐκ τῆς ἐλευθέρας.

\VS{23}Ἀλλ᾿\FTNT{§}{{\FR 4:23 }{\FT{αλλ
{\IT{rell}} ¦ και CP ¦ αλλα B}}} ὁ μὲν ἐκ τῆς παιδίσκης κατὰ σάρκα γεγέννηται, ὁ δὲ ἐκ τῆς ἐλευθέρας διὰ τῆς\FTNT{*}{{\FR 4:23 }{\FT{δια της
{\BD{f}}{\SUP{35}} B [88\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ δι 𝕻{\SUP{46}}ℵA,C [6\%] NU ¦ κατ [6\%]}}} ἐπαγγελίας,

\VS{24}ἅτινά ἐστιν ἀλληγορούμενα. Αὗται γάρ εἰσιν\FTNT{†}{{\FR 4:24 }{\FT{εισιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{46}}A,B,C [92\%] RP,HF,OC,CP,NU ¦ 1 αι ℵ [8\%] TR}}} δύο διαθῆκαι· μία μὲν ἀπὸ ὄρους Σινᾶ, εἰς δουλείαν γεννῶσα, ἥτις ἐστὶν Ἄγαρ\FTNT{‡}{{\FR 4:24 }{\FT{ἀγαρ
{\BD{f}}{\SUP{35}} OC,TR,CP ¦ ἁγαρ RP,HF,NU}}}

\VS{25}(τὸ γὰρ Ἄγαρ\FTNT{§}{{\FR 4:25 }{\FT{γαρ αγαρ
{\BD{f}}{\SUP{35}} (90.4\%) RP,HF,OC,TR,CP ¦ 1 ℵC (2.5\%) ¦ 2 (0.3\%) ¦ δε 2 A,B (5\%) NU ¦ δε 𝕻{\SUP{46}} (alone) ¦ three long omissions [homoioteleuton] (1.7\%)}}} Σινᾶ ὄρος ἐστὶν ἐν τῇ Ἀραβίᾳ, συστοιχεῖ\FTNT{*}{{\FR 4:25 }{\FT{συστοιχει
{\IT{rell}} ¦ συστυχει [20\%] ¦ συνστοιχει 𝕻{\SUP{46}}B [0.5\%] ¦ six further spellings [3\%]}}} δὲ τῇ νῦν Ἱερουσαλήμ,\FTNT{†}{{\FR 4:25 }{\FT{ἱερουσαλημ
{\BD{f}}{\SUP{35}} [80\%] RP,OC,TR,CP ¦ ἰερουσαλημ [20\%] HF,NU (Unless an uncial consistently marks breathing, the absence of a mark cannot be trusted.)}}} δουλεύει δὲ\FTNT{‡}{{\FR 4:25 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [61\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ γαρ 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [4\%] NU ¦ νυν [35\%]}}} μετὰ τῶν τέκνων αὐτῆς)·

\VS{26}ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστίν, ἥτις ἐστὶν μήτηρ πάντων\FTNT{§}{{\FR 4:26 }{\FT{παντων
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ — 𝕻{\SUP{46}}ℵB,C [3\%] NU}}} ἡμῶν.

\VS{27}Γέγραπται γάρ· «Εὐφράνθητι, στεῖρα, ἡ οὐ τίκτουσα· ῥῆξον καὶ βόησον, ἡ οὐκ ὠδίνουσα· ὅτι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα.»

\VS{28}Ἡμεῖς\FTNT{*}{{\FR 4:28 }{\FT{ημεις
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,C [92\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ υμεις 𝕻{\SUP{46}}B [8\%] NU}}} δέ, ἀδελφοί, κατὰ Ἰσαάκ, ἐπαγγελίας τέκνα ἐσμέν.\FTNT{†}{{\FR 4:28 }{\FT{εσμεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,C [94\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ εστε 𝕻{\SUP{46}}B [6\%] NU}}}

\VS{29}Ἀλλ᾿ ὥσπερ τότε ὁ κατὰ σάρκα γεννηθεὶς ἐδίωκεν τὸν κατὰ Πνεῦμα, οὕτως καὶ νῦν.

\VS{30}Ἀλλὰ τί λέγει ἡ Γραφή; «Ἔκβαλε\FTNT{‡}{{\FR 4:30 }{\FT{εκβαλε
{\IT{rell}} ¦ εκβαλλε [1\%] CP ¦ εκβαλαι [1\%]}}} τὴν παιδίσκην καὶ τὸν υἱὸν αὐτῆς, οὐ γὰρ μὴ\FTNT{§}{{\FR 4:30 }{\FT{γαρ μη
{\IT{rell}} ¦ ~ 21 [2\%] OC ¦ 1 𝕻{\SUP{46}} [2\%]}}} κληρονομήσῃ\FTNT{*}{{\FR 4:30 }{\FT{κληρονομηση
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C [80\%] RP,HF,TR ¦ κληρονομησει 𝕻{\SUP{46}}ℵB [20\%] OC,CP,NU}}} ὁ υἱὸς τῆς παιδίσκης μετὰ τοῦ υἱοῦ τῆς ἐλευθέρας.»

\VS{31}Ἄρα,\FTNT{†}{{\FR 4:31 }{\FT{αρα
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{46}} [95\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ διο ℵB [2\%] NU ¦ ημεις δε A,C [1\%] ¦ — [1\%] ¦ one other variant}}} ἀδελφοί, οὐκ ἐσμὲν παιδίσκης τέκνα, ἀλλὰ τῆς ἐλευθέρας.




\par }{\MS Freedom in Christ

\par }\Chap{5}{\MM \VerseOne{1}Τῇ ἐλευθερίᾳ οὖν ᾗ
\FTNT{*}{{\FR 5:1 }{\FT{ουν η
{\BD{f}}{\SUP{35}} (80\%) RP,HF,OC,TR ¦ 1 (5.4\%) ¦ 2 (3.5\%) ¦ — ℵA,B,C (6.3\%) NU ¦ 12 ὁ (2.3\%) CP ¦ 1 ὁ (2.1\%) ¦ 2 ὁ (0.3\%)}}} Χριστὸς ἡμᾶς\FTNT{†}{{\FR 5:1 }{\FT{χριστος ημας
{\BD{f}}{\SUP{35}} C (89.6\%) RP,HF,OC,TR,CP ¦ ~ 21 ℵA,B (2.3\%) NU ¦ 1 υμας (7.6\%) ¦ 1 (0.5\%)}}} ἠλευθέρωσεν στήκετε,\FTNT{‡}{{\FR 5:1 }{\FT{στηκετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} (91.9\%) RP,HF,OC,TR,CP ¦ 1 ουν ℵA,B,C (6.9\%) NU ¦ στητε (0.2\%) ¦ στητε ουν (0.3\%) ¦ στηκεται ουν (0.7\%)}}} καὶ μὴ πάλιν ζυγῷ δουλείας ἐνέχεσθε.\FTNT{§}{{\FR 5:1 }{\FT{ενεχεσθε
{\IT{rell}} ¦ ανεχεσθε [10\%] ¦ ενεχεσθαι A [4.5\%] ¦ ανεχεσθαι [0.3\%]}}}

\VS{2}Ἴδε, ἐγώ, Παῦλος, λέγω ὑμῖν ὅτι ἐὰν περιτέμνησθε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσει.\FTNT{*}{{\FR 5:2 }{\FT{ωφελησει
{\IT{rell}} ¦ οφελησει [4\%] CP ¦ ωφεληση [4\%]}}}

\VS{3}Μαρτύρομαι\FTNT{†}{{\FR 5:3 }{\FT{μαρτυρομαι
{\IT{rell}} ¦ μαρτυρωμαι [11\%]}}} δὲ πάλιν παντὶ ἀνθρώπῳ περιτεμνομένῳ ὅτι ὀφειλέτης ἐστὶν ὅλον τὸν νόμον ποιῆσαι.\FTNT{‡}{{\FR 5:3 }{\FT{ποιησαι
{\IT{rell}} ¦ ποιησας CP ¦ πληρωσαι [5\%]}}}

\VS{4}Κατηργήθητε ἀπὸ τοῦ\FTNT{§}{{\FR 5:4 }{\FT{του
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [97.5\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ — 𝕻{\SUP{46}}ℵB,C [2.5\%] NU}}} Χριστοῦ, οἵτινες ἐν νόμῳ δικαιοῦσθε· τῆς χάριτος ἐξεπέσετε.\FTNT{*}{{\FR 5:4 }{\FT{εξεπεσετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [45\%] HF ¦ εξεπεσατε 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [54\%] RP,OC,TR,CP,NU ¦ two other variants [1\%]}}}

\VS{5}Ἡμεῖς γὰρ Πνεύματι ἐκ πίστεως ἐλπίδα δικαιοσύνης ἀπεκδεχόμεθα.

\VS{6}Ἐν γὰρ Χριστῷ Ἰησοῦ οὔτε περιτομή τι ἰσχύει οὔτε ἀκροβυστία, ἀλλὰ πίστις δι᾿ ἀγάπης ἐνεργουμένη.


\par }{\PP \VS{7}Ἐτρέχετε καλῶς· τίς ὑμᾶς ἐνέκοψεν\FTNT{†}{{\FR 5:7 }{\FT{ενεκοψεν
{\IT{rell}} ¦ ανεκοψεν TR}}} τῇ\FTNT{‡}{{\FR 5:7 }{\FT{τη
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{46}}C [99.5\%] RP,HF,OC,TR,CP[NU] ¦ — ℵA,B [alone]}}} ἀληθείᾳ μὴ πείθεσθαι;

\VS{8}Ἡ πεισμονὴ οὐκ ἐκ τοῦ καλοῦντος ὑμᾶς.

\VS{9}Μικρὰ ζύμη\FTNT{§}{{\FR 5:9 }{\FT{ζυμη
{\IT{rell}} ¦ ζημοι CP}}} ὅλον τὸ φύραμα ζυμοῖ.

\VS{10}Ἐγὼ πέποιθα εἰς ὑμᾶς ἐν Κυρίῳ ὅτι οὐδὲν ἄλλο φρονήσετε· ὁ δὲ ταράσσων ὑμᾶς βαστάσει τὸ κρῖμα, ὅστις ἂν\FTNT{*}{{\FR 5:10 }{\FT{αν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [94\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ εαν 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B [6\%] NU}}} ᾖ.


\par }{\PP \VS{11}Ἐγὼ δέ, ἀδελφοί, εἰ περιτομὴν ἔτι κηρύσσω, τί ἔτι διώκομαι; Ἄρα κατήργηται τὸ σκάνδαλον τοῦ σταυροῦ.

\VS{12}Ὄφελον\FTNT{†}{{\FR 5:12 }{\FT{οφελον
{\IT{rell}} ¦ ωφελον [20\%] ¦ αρα 𝕻{\SUP{46}}}}} καὶ ἀποκόψονται\FTNT{‡}{{\FR 5:12 }{\FT{αποκοψονται
{\IT{rell}} ¦ αποκοψωνται 𝕻{\SUP{46}} [1\%] CP}}} οἱ ἀναστατοῦντες ὑμᾶς.


\par }{\PP \VS{13}Ὑμεῖς γὰρ ἐπ᾿ ἐλευθερίᾳ ἐκλήθητε, ἀδελφοί· μόνον μὴ τὴν ἐλευθερίαν εἰς ἀφορμὴν τῇ σαρκί, ἀλλὰ διὰ τῆς ἀγάπης δουλεύετε ἀλλήλοις.

\VS{14}Ὁ γὰρ πᾶς νόμος\FTNT{§}{{\FR 5:14 }{\FT{νομος
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [82\%] RP,HF,OC,TR,CP,NU ¦ λογος [18\%]}}} ἐν ἑνὶ λόγῳ πληροῦται,\FTNT{*}{{\FR 5:14 }{\FT{πληρουται
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ πεπληρωται 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [2.5\%] NU ¦ three other readings [0.5\%]}}} ἐν τῷ «ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν.»\FTNT{†}{{\FR 5:14 }{\FT{σεαυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,B,C [55\%] HF,OC,NU ¦ εαυτον 𝕻{\SUP{46}} [45\%] RP,TR,CP (It would be easy to drop a Ϲ—ΩϹϹΕΑΥΤΟΝ.)}}}

\VS{15}Εἰ δὲ ἀλλήλους δάκνετε καὶ κατεσθίετε, βλέπετε μὴ\FTNT{‡}{{\FR 5:15 }{\FT{μη
{\IT{rell}} ¦ μηπω CP}}} ὑπὸ\FTNT{§}{{\FR 5:15 }{\FT{υπο
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C [84\%] RP,HF,TR ¦ ὑπ 𝕻{\SUP{46}}ℵB [16\%] OC,CP,NU}}} ἀλλήλων ἀναλωθῆτε.


\par }{\SH Spirit vs flesh
\par }
{\PP \VS{16}Λέγω δέ· Πνεύματι περιπατεῖτε, καὶ ἐπιθυμίαν σαρκὸς οὐ μὴ τελέσητε.

\VS{17}Ἡ γὰρ σὰρξ ἐπιθυμεῖ κατὰ τοῦ Πνεύματος, τὸ δὲ Πνεῦμα κατὰ τῆς σαρκός· ταῦτα δὲ\FTNT{*}{{\FR 5:17 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C [98.5\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ γαρ 𝕻{\SUP{46v}}ℵB [1.5\%] NU}}} ἀντίκειται\FTNT{†}{{\FR 5:17 }{\FT{αντικειται
{\IT{rell}} ¦ αντικεινται [28\%] CP}}} ἀλλήλοις,\FTNT{‡}{{\FR 5:17 }{\FT{αντικειται αλληλοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{46v}}ℵ [97\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ ~ 21 (A)B,C [3\%] NU}}} ἵνα μὴ ἃ ἂν\FTNT{§}{{\FR 5:17 }{\FT{αν
{\BD{f}}{\SUP{35}} B [96\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ εαν ℵA [3.5\%] NU ¦ — C [0.5\%]}}} θέλητε, ταῦτα ποιῆτε.

\VS{18}Εἰ δὲ Πνεύματι ἄγεσθε οὐκ ἐστὲ ὑπὸ νόμον.\FTNT{*}{{\FR 5:18 }{\FT{υπο νομον
{\IT{rell}} ¦ απο νομου CP}}}


\par }{\PP \VS{19}Φανερὰ δέ ἐστιν τὰ ἔργα τῆς σαρκός, ἅτινά ἐστιν· μοιχεία, πορνεία,\FTNT{†}{{\FR 5:19 }{\FT{μοιχεια πορνεια
{\BD{f}}{\SUP{35}} [92\%] RP,HF,OC,TR(CP) ¦ ~ 21 [3\%] ¦ 2 (ℵ)A,B,C [2\%] NU ¦ — [3\%]}}} ἀκαθαρσία, ἀσέλγεια,

\VS{20}εἰδωλολατρία,\FTNT{‡}{{\FR 5:20 }{\FT{ειδωλολατρια
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [70\%] OC,CP,NU ¦ ειδωλολατρεια ℵA,B [27\%] RP,HF,TR ¦ ειδωλωλατρια [2\%] ¦ three other spellings [1\%]}}} φαρμακεία,\FTNT{§}{{\FR 5:20 }{\FT{φαρμακεια
{\IT{rell}} ¦ φαρμακια ℵA [15\%] CP}}} ἔχθραι,\FTNT{*}{{\FR 5:20 }{\FT{εχθραι
{\IT{rell}} ¦ εχθρα [10\%]}}} ἔρις,\FTNT{†}{{\FR 5:20 }{\FT{ερις
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,B [60\%] NU ¦ ερεις C [40\%] RP,HF,OC,TR,CP}}} ζῆλοι,\FTNT{‡}{{\FR 5:20 }{\FT{ζηλοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC [98.5\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ ζηλος B [1\%] NU ¦ two other readings [0.5\%]}}} θυμοί, ἐριθεῖαι, διχοστασίαι, αἱρέσεις,

\VS{21}φθόνοι, φόνοι,\FTNT{§}{{\FR 5:21 }{\FT{φονοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C [95\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ — 𝕻{\SUP{46}}ℵB [5\%] NU (An easy case of homoioteleuton.)}}} μέθαι, κῶμοι, καὶ τὰ ὅμοια τούτοις· ἃ προλέγω\FTNT{*}{{\FR 5:21 }{\FT{α προλεγω
{\IT{rell}} ¦ απερ λεγω CP}}} ὑμῖν, καθὼς καὶ\FTNT{†}{{\FR 5:21 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C [98.5\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ — 𝕻{\SUP{46}}ℵB [1.5\%] NU}}} προεῖπον, ὅτι οἱ τὰ τοιαῦτα πράσσοντες βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσιν.


\par }{\PP \VS{22}Ὁ δὲ καρπὸς τοῦ Πνεύματός ἐστιν ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, ἀγαθωσύνη,\FTNT{‡}{{\FR 5:22 }{\FT{αγαθωσυνη
{\IT{rell}} ¦ αγαθοσυνη [25\%]}}} πίστις,

\VS{23}πρᾳότης,\FTNT{§}{{\FR 5:23 }{\FT{πραοτης
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98.5\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ πραυτης 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [1.5\%] NU}}} ἐγκράτεια—κατὰ τῶν τοιούτων οὐκ ἔστιν νόμος.

\VS{24}Οἱ δὲ τοῦ Χριστοῦ\FTNT{*}{{\FR 5:24 }{\FT{χριστου
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{46}} [97.5\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ 1 ιησου ℵA,B,C [2.5\%] [NU]}}} τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν σὺν τοῖς παθήμασιν καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις.


\par }{\PP \VS{25}Εἰ ζῶμεν Πνεύματι, Πνεύματι καὶ στοιχῶμεν.\FTNT{†}{{\FR 5:25 }{\FT{στοιχωμεν
{\IT{rell}} ¦ στιχουμεν [13\%] CP}}}

\VS{26}Μὴ γινώμεθα\FTNT{‡}{{\FR 5:26 }{\FT{γινωμεθα
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,C [61\%] RP,HF,OC,TR,NU ¦ γινομεθα [9\%] ¦ γενωμεθα [20\%] CP ¦ γενομεθα [9\%] ¦ γεινωμεθα 𝕻{\SUP{46}}B [1\%]}}} κενόδοξοι, ἀλλήλους προκαλούμενοι,\FTNT{§}{{\FR 5:26 }{\FT{προκαλουμενοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [75\%] RP,HF,OC,TR,NU ¦ προσκαλουμενοι [25\%] CP}}} ἀλλήλοις\FTNT{*}{{\FR 5:26 }{\FT{αλληλοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,C [60\%] RP,HF,OC,TR,CP,NU ¦ αλληλους 𝕻{\SUP{46}}B [40\%]}}} φθονοῦντες.




\par }{\MS Practical instructions

\par }\Chap{6}{\MM \VerseOne{1}Ἀδελφοί, ἐὰν καὶ προληφθῇ\FTNT{*}{{\FR 6:1 }{\FT{προληφθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [91.5\%] RP,HF,OC,TR ¦ προσληφθη [5\%] CP ¦ προλημφθη 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B [1.5\%] NU ¦ three other spellings [2\%]}}} ἄνθρωπος ἔν τινι παραπτώματι, ὑμεῖς, οἱ πνευματικοί, καταρτίζετε τὸν τοιοῦτον ἐν πνεύματι πρᾳότητος,\FTNT{†}{{\FR 6:1 }{\FT{πραοτητος
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C [98.5\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ πραυτητος 𝕻{\SUP{46}}ℵB [1.5\%] NU}}} σκοπῶν σεαυτὸν μὴ καὶ σὺ πειρασθῇς.\FTNT{‡}{{\FR 6:1 }{\FT{πειρασθης
{\IT{rell}} ¦ πειρασθεις [18\%]}}}

\VS{2}Ἀλλήλων τὰ βάρη βαστάζετε, καὶ οὕτως ἀναπληρώσατε\FTNT{§}{{\FR 6:2 }{\FT{αναπληρωσατε
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,C [97.5\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ αναπληρωσετε B [2\%] NU ¦ αποπληρωσετε 𝕻{\SUP{46}} ¦ one other variant}}} τὸν νόμον τοῦ\FTNT{*}{{\FR 6:2 }{\FT{του
{\IT{rell}} ¦ — CP}}} Χριστοῦ.

\VS{3}Εἰ γὰρ δοκεῖ τις εἶναί τι, μηδὲν ὤν, ἑαυτὸν φρεναπατᾷ.\FTNT{†}{{\FR 6:3 }{\FT{εαυτον φρεναπατα
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [3\%] NU}}}

\VS{4}Τὸ δὲ ἔργον ἑαυτοῦ\FTNT{‡}{{\FR 6:4 }{\FT{εαυτου
{\IT{rell}} ¦ αυτου [10\%]}}} δοκιμαζέτω ἕκαστος, καὶ τότε εἰς ἑαυτὸν μόνον τὸ καύχημα ἕξει, καὶ οὐκ εἰς τὸν ἕτερον.

\VS{5}Ἕκαστος γὰρ τὸ ἴδιον φορτίον βαστάσει.


\par }{\PP \VS{6}Κοινωνείτω δὲ ὁ κατηχούμενος τὸν λόγον τῷ κατηχοῦντι ἐν πᾶσιν ἀγαθοῖς.

\VS{7}Μὴ πλανᾶσθε, Θεὸς οὐ μυκτηρίζεται· ὃ γὰρ ἐὰν σπείρῃ ἄνθρωπος, τοῦτο καὶ θερίσει

\VS{8}—ὅτι ὁ σπείρων εἰς τὴν σάρκα ἑαυτοῦ ἐκ τῆς σαρκὸς θερίσει φθοράν· ὁ δὲ σπείρων εἰς τὸ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Πνεύματος θερίσει ζωὴν αἰώνιον.


\par }{\PP \VS{9}Τὸ δὲ καλὸν ποιοῦντες μὴ ἐκκακῶμεν,\FTNT{§}{{\FR 6:9 }{\FT{εκκακωμεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [98.5\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ εγκακωμεν ℵA(B) [1.5\%] NU}}} καιρῷ γὰρ ἰδίῳ θερίσομεν,\FTNT{*}{{\FR 6:9 }{\FT{θερισομεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,B [71\%] RP,HF,OC,TR,CP,NU ¦ θερισωμεν ℵC [29\%]}}} μὴ ἐκλυόμενοι.

\VS{10}Ἄρα οὖν, ὡς καιρὸν ἔχομεν, ἐργαζώμεθα\FTNT{†}{{\FR 6:10 }{\FT{εργαζωμεθα
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,C [65\%] RP,HF,OC,TR,CP,NU ¦ εργαζομεθα A [28\%] ¦ εργασωμεθα 𝕻{\SUP{46}} [6\%] ¦ εργασομεθα [1\%]}}} τὸ ἀγαθὸν πρὸς πάντας, μάλιστα δὲ πρὸς τοὺς οἰκείους τῆς πίστεως.


\par }{\SH Boast in the cross
\par }
{\PP \VS{11}Ἴδετε πηλίκοις ὑμῖν γράμμασιν ἔγραψα τῇ ἐμῇ χειρί.

\VS{12}Ὅσοι θέλουσιν εὐπροσωπῆσαι ἐν σαρκί, οὗτοι ἀναγκάζουσιν ὑμᾶς περιτέμνεσθαι, μόνον ἵνα μὴ τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ\FTNT{‡}{{\FR 6:12 }{\FT{μη τω σταυρω του χριστου
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ ~ 23451 ℵA,C [1.5\%] NU ¦ ~ 2345 ιησου 1 𝕻{\SUP{46}}B [0.5\%] ¦ three other variants [1\%]}}} διώκωνται.\FTNT{§}{{\FR 6:12 }{\FT{διωκωνται
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB [65\%] RP,HF,OC,TR,CP,NU ¦ διωκονται 𝕻{\SUP{46}}A,C [32\%] ¦ διωκοντε [3\%]}}}

\VS{13}Οὐδὲ γὰρ οἱ περιτετμημένοι\FTNT{*}{{\FR 6:13 }{\FT{περιτετμημενοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{46}}B [66\%] RP,HF,OC,CP ¦ περιτεμνομενοι ℵA,C [32\%] TR,NU ¦ four other spellings [2\%]}}} αὐτοὶ νόμον φυλάσσουσιν, ἀλλὰ θέλουσιν ὑμᾶς περιτέμνεσθαι ἵνα ἐν τῇ ὑμετέρᾳ\FTNT{†}{{\FR 6:13 }{\FT{υμετερα
{\IT{rell}} ¦ ημετερα [13\%]}}} σαρκὶ καυχήσωνται.\FTNT{‡}{{\FR 6:13 }{\FT{καυχησωνται
{\IT{rell}} ¦ καυχησονται [18\%]}}}

\VS{14}Ἐμοὶ δέ, μὴ γένοιτο καυχᾶσθαι εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι᾿ οὗ ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ\FTNT{§}{{\FR 6:14 }{\FT{τω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ — 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [2\%] NU}}} κόσμῳ.

\VS{15}Ἐν γὰρ Χριστῷ Ἰησοῦ οὔτε\FTNT{*}{{\FR 6:15 }{\FT{εν γαρ χριστου ιησου ουτε
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,C (96.5\%) RP,HF,OC,TR,CP ¦ ουτε γαρ 𝕻{\SUP{46}}B (3\%) NU ¦ two other readings (0.5\%)}}} περιτομή τι ἰσχύει\FTNT{†}{{\FR 6:15 }{\FT{ισχυει
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97.5\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ εστιν 𝕻{\SUP{46}}ℵA,B,C [2.5\%] NU}}} οὔτε ἀκροβυστία, ἀλλὰ καινὴ κτίσις.

\VS{16}Καὶ ὅσοι τῷ κανόνι\FTNT{‡}{{\FR 6:16 }{\FT{κανονι
{\IT{rell}} ¦ κανωνι [10\%]}}} τούτῳ στοιχήσουσιν, εἰρήνη ἐπ᾿ αὐτοὺς καὶ ἔλεος, καὶ ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ τοῦ Θεοῦ.


\par }{\PP \VS{17}Τοῦ λοιποῦ, κόπους μοι μηδεὶς παρεχέτω, ἐγὼ γὰρ τὰ στίγματα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ\FTNT{§}{{\FR 6:17 }{\FT{κυριου ιησου
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95.5\%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ 2 𝕻{\SUP{46}}A,B,C [1\%] NU ¦ 12 χριστου ℵ [1\%] ¦ χριστου [1.5\%] ¦ 1 ημων 2 χριστου [0.5\%] ¦ three other variants [0.5\%]}}} ἐν τῷ σώματί μου βαστάζω.


\par }{\SH Sign-off
\par }
{\PP \VS{18}Ἡ χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μετὰ τοῦ πνεύματος ὑμῶν, ἀδελφοί. Ἀμήν.\FTNT{*}{{\FR 6:18 }{\FT{The citation of
{\BD{f}}{\SUP{35}} is based on thirty-seven MSS—18, 35, 201, 204, 328, 386, 394, 444, 604, 757, 824, 928, 986, 1072, 1075, 1100, 1248, 1249, 1503, 1548, 1617, 1637, 1725, 1732, 1761, 1855, 1864, 1865, 1892, 2080, 2352, 2431, 2466, 2554, 2587, 2723 and 2817—all of which I collated myself. 204, 1100, 1637, 1865, 2554 and 2587 are ‘perfect’ representatives of
{\BD{f}}{\SUP{35}} in Galatians, as they stand, as were the exemplars of another five. The uniformity is impressive. Since these MSS come from all over the Mediterranean world (Sinai, Jerusalem, Patmos, Constantinople, Bucharest, Aegean, Trikala, Meteora, Athens, Mt. Athos [eight different monasteries], Grottaferrata, Vatican, etc.) they are certainly representative of the family, giving us the precise family profile—it is reflected in the Text without exception.\par In the statements of evidence I have included the percentage of manuscript attestation for each variant within either ( ) or [ ]. I have used ( ) for the evidence taken from {\IT{TuT}}, which I take to be reasonably precise. For the variant sets that are not covered there I used Reuben Swanson’s excellent collations ({\IT{New Testament Greek Manuscripts: Galatians}} [Ed. Reuben Swanson, Wheaton: Tyndale House Publishers, 1999]). For Galatians Swanson collated 78 MSS, six being fragmentary (for any given variant set there will usually be at least 70 MSS listed), and I occasionally supplemented from Scrivener and von Soden—the percentages offered, I have used [ ] for these, are extrapolations based on a comparison of these sources.\par I venture to predict, if complete collations ever become available, that for any non-Byzantine variants listed with 5 to 1\% support (in my apparatus) the margin of error should not exceed ±1\%; for non-Byzantine variants listed with 10 to 6\% support the margin of error should hardly exceed ±2\%; where there is some division among the Byzantine witnesses the margin of error should rarely exceed ±10\%—by comparing Swanson with {\IT{TuT}}, I believe one can make a fairly accurate extrapolation. However, I guarantee the witness of Family 35. Please see the last footnote for Matthew for further information.}}}


\par }