\NormalFont\ShortTitle{Matthew}

{\MT ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ



\par }{\MS Abraham to Christ—1997 BC to 5 BC

\par }\ChapOne{1}{\MM \VerseOne{1}Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυίδ,\FTNT{*}{{\FR 1:1 }{\FT{Since most minuscules have the abbreviation δαδ, the choice between δαβιδ and δαυιδ becomes difficult, if not arbitrary. The LXX and most uncials have δαυιδ.}}} υἱοῦ Ἁβραάμ·\FTNT{†}{{\FR 1:1 }{\FT{ἁβρααμ
{\BD{f}}{\SUP{35}} [60\%] ¦ ἀβρααμ [40\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU [When Jehovah changed Abram’s name to Abraham (Genesis 17:5) the intervocalic aspiration in Hebrew is adequately represented in English by ‘h’; but so far as I know, there is no way in Greek to indicate intervocalic aspiration within a word—the only alternative to losing the aspiration altogether would be to place it at the beginning of the word.]}}}


\par }{\PP \VS{2}Ἁβραὰμ ἐγέννησεν τὸν Ἰσαάκ, Ἰσαὰκ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἰακώβ, Ἰακὼβ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἰούδαν καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ·

\VS{3}Ἰούδας δὲ ἐγέννησεν τὸν Φαρὲς καὶ τὸν Ζαρὰ ἐκ τῆς Θάμαρ, Φαρὲς δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἐσρώμ, Ἐσρὼμ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἀράμ·

\VS{4}Ἀρὰμ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἀμιναδάβ,\FTNT{‡}{{\FR 1:4 }{\FT{αμιναδαβ
{\IT{rell}} ¦ αμιναδαμ [30\%] (In the minuscule manuscripts β is often written like an μ, only without the ‘tail’—if the scribe was the least bit careless, they could easily be confused.)}}} Ἀμιναδὰβ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ναασσών, Ναασσὼν δὲ ἐγέννησεν τὸν Σαλμών·

\VS{5}Σαλμὼν δὲ ἐγέννησεν τὸν Βοὸζ\FTNT{§}{{\FR 1:5 }{\FT{βοοζ
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ βοες 𝕻{\SUP{1}}ℵB [0.5\%] NU ¦ βοος C [0.5\%]}}} ἐκ τῆς Ῥαχάβ, Βοὸζ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ὠβὴδ\FTNT{*}{{\FR 1:5 }{\FT{ωβηδ
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ιωβηδ ℵB,C [2\%] NU ¦ two other spellings}}} ἐκ τῆς Ῥούθ, Ὠβὴδ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἰεσσαί,

\VS{6}Ἰεσσαὶ δὲ ἐγέννησεν τὸν Δαυὶδ τὸν βασιλέα.

\par }{\PP Δαυὶδ δὲ ὁ βασιλεὺς\FTNT{†}{{\FR 1:6 }{\FT{ο βασιλευς
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — 𝕻{\SUP{1}}ℵB [2\%] NU}}} ἐγέννησεν τὸν Σολομῶνα\FTNT{‡}{{\FR 1:6 }{\FT{σολομωνα
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{1}}B,C [90\%] RP,HF,OC,CP,NU ¦ σολομωντα W [9\%] TR ¦ σαλομων ℵ [0.5\%] ¦ σολομων [0.5\%]}}} ἐκ τῆς τοῦ Οὐρίου,

\VS{7}Σολομὼν δὲ ἐγέννησεν τὸν Ῥοβοάμ, Ῥοβοὰμ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἀβιά, Ἀβιὰ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἀσά·\FTNT{§}{{\FR 1:7 }{\FT{ασα
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ασαφ 𝕻{\SUP{1v}}ℵB,C [2\%] NU (twice)}}}

\VS{8}Ἀσὰ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἰωσαφάτ, Ἰωσαφὰτ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἰωράμ, Ἰωρὰμ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ὀζίαν·

\VS{9}Ὀζίας δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἰωάθαμ, Ἰωάθαμ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἄχαζ, Ἄχαζ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἐζεκίαν·

\VS{10}Ἐζεκίας δὲ ἐγέννησεν τὸν Μανασσῆν,\FTNT{*}{{\FR 1:10 }{\FT{μανασσην
{\BD{f}}{\SUP{35}} [25\%] ¦ μανασση ℵB,C,W [73\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU ¦ μανασην [2\%]}}} Μανασσῆς δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἀμών,\FTNT{†}{{\FR 1:10 }{\FT{αμων
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αμμων [2\%] ¦ αμως ℵC [2\%] NU ¦ αμνων B ¦ one other spelling}}} Ἀμὼν δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἰωσίαν·

\VS{11}Ἰωσίας δὲ ἐγέννησεν\FTNT{‡}{{\FR 1:11 }{\FT{εγεννησεν
{\IT{rell}} ¦ 1 τον ιωακειμ ιωακειμ δε 1 (11.6\%)}}} τὸν Ἰεχονίαν καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ ἐπὶ τῆς μετοικεσίας\FTNT{§}{{\FR 1:11 }{\FT{μετοικεσιας
{\IT{rell}} ¦ μετοικησιας [10\%] (also in verse 17, twice)}}} Βαβυλῶνος.


\par }{\PP \VS{12}Μετὰ δὲ τὴν μετοικεσίαν\FTNT{*}{{\FR 1:12 }{\FT{μετοικεσιαν
{\IT{rell}} ¦ μετοικησιαν [10\%]}}} Βαβυλῶνος Ἰεχονίας ἐγέννησεν τὸν Σαλαθιήλ, Σαλαθιὴλ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ζοροβάβελ·

\VS{13}Ζοροβάβελ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἀβιούδ, Ἀβιοὺδ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἐλιακείμ,\FTNT{†}{{\FR 1:13 }{\FT{ελιακειμ
{\IT{rell}} ¦ ελιακιμ W [10\%] NU}}} Ἐλιακεὶμ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἀζώρ·

\VS{14}Ἀζὼρ δὲ ἐγέννησεν τὸν Σαδώκ, Σαδὼκ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἀχείμ,\FTNT{‡}{{\FR 1:14 }{\FT{αχειμ 𝕻{\SUP{1}}
{\IT{rell}} ¦ αχιμ [10\%] NU ¦ αχειν W ¦ two other spellings}}} Ἀχεὶμ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἐλιούδ·

\VS{15}Ἐλιοὺδ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἐλεάζαρ, Ἐλεάζαρ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ματθάν, Ματθὰν\FTNT{§}{{\FR 1:15 }{\FT{ματθαν
{\IT{rell}} ¦ ματθατ [2\%] ¦ ματθαμ CP (twice) ¦ μαθθαν 𝕻{\SUP{1}}B}}} δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἰακώβ·

\VS{16}Ἰακὼβ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἰωσὴφ τὸν ἄνδρα Μαρίας, ἐξ ἧς ἐγεννήθη Ἰησοῦς, ὁ λεγόμενος Χριστός.


\par }{\PP \VS{17}Πᾶσαι οὖν αἱ γενεαὶ ἀπὸ Ἁβραὰμ ἕως Δαυὶδ γενεαὶ δεκατέσσαρες, καὶ ἀπὸ Δαυὶδ ἕως τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος γενεαὶ δεκατέσσαρες, καὶ ἀπὸ τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος ἕως τοῦ Χριστοῦ γενεαὶ δεκατέσσαρες.


\par }{\MS Conception of Jesus—5 BC

\par }{\MM \VS{18}Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡ γέννησις\FTNT{*}{{\FR 1:18 }{\FT{γεννησις
{\BD{f}}{\SUP{35}} [96.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ γενεσις 𝕻{\SUP{1}}ℵB [3\%] NU ¦ γενεσεις C,W ¦ two other spellings}}} οὕτως ἦν· Μνηστευθείσης γὰρ\FTNT{†}{{\FR 1:18 }{\FT{γαρ
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — 𝕻{\SUP{1}}ℵB,C [2\%] NU}}} τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας τῷ Ἰωσήφ, πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτούς, εὑρέθη ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος Ἁγίου.

\VS{19}Ἰωσὴφ δὲ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, δίκαιος ὢν καὶ μὴ θέλων αὐτὴν παραδειγματίσαι,\FTNT{‡}{{\FR 1:19 }{\FT{παραδειγματισαι
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ δειγματισαι 𝕻{\SUP{1}}B [1\%] NU}}} ἐβουλήθη λάθρα ἀπολῦσαι αὐτήν.

\VS{20}Ταῦτα δὲ αὐτοῦ ἐνθυμηθέντος, ἰδού, ἄγγελος Κυρίου κατ᾿ ὄναρ ἐφάνη αὐτῷ λέγων· «Ἰωσήφ, υἱὸς Δαυίδ, μὴ φοβηθῇς παραλαβεῖν Μαριὰμ\FTNT{§}{{\FR 1:20 }{\FT{μαριαμ
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,D,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ μαριαν B [1\%] NU}}} τὴν γυναῖκά σου, τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθὲν ἐκ Πνεύματός ἐστιν Ἁγίου.

\VS{21}Τέξεται δὲ υἱὸν καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν, αὐτὸς γὰρ σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν.»

\VS{22}Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ\FTNT{*}{{\FR 1:22 }{\FT{του
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C,D,W [3\%] NU}}} Κυρίου διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος·

\VS{23}«Ἰδού, ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει καὶ τέξεται υἱόν, καὶ καλέσουσιν τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ,» ὅ ἐστιν μεθερμηνευόμενον, ‹μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός.›

\VS{24}Διεγερθεὶς\FTNT{†}{{\FR 1:24 }{\FT{διεγερθεις
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εγερθεις ℵB,C [1\%] NU}}} δὲ ὁ Ἰωσὴφ ἀπὸ τοῦ ὕπνου, ἐποίησεν ὡς προσέταξεν αὐτῷ ὁ ἄγγελος Κυρίου καὶ παρέλαβεν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ,

\VS{25}καὶ οὐκ ἐγίνωσκεν αὐτὴν ἕως οὗ ἔτεκεν τὸν υἱὸν αὐτῆς, τὸν πρωτότοκον.\FTNT{‡}{{\FR 1:25 }{\FT{τον υιον αυτης τον πρωτοτοκον
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,N,W (99.5\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ υιον ℵB (0.5\%) NU (1454 vs 8 manuscripts)}}} Καὶ ἐκάλεσεν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ΙΗΣΟΥΝ.




\par }{\MS Jesus is born—4 BC

\par }\Chap{2}{\SH The ‘wise men’
\par }
{\MM \VerseOne{1}Τοῦ δὲ Ἰησοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, ἐν ἡμέραις Ἡρῴδου τοῦ βασιλέως, ἰδού, μάγοι ἀπὸ ἀνατολῶν παρεγένοντο εἰς Ἱεροσόλυμα\FTNT{*}{{\FR 2:1 }{\FT{ιεροσολυμα
{\IT{rell}} ¦ ιερουσαλημ C,N,W [10\%]}}}

\VS{2}λέγοντες· «Ποῦ ἐστιν ὁ τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; Εἴδομεν γὰρ αὐτοῦ τὸν ἀστέρα\FTNT{†}{{\FR 2:2 }{\FT{αυτου τον αστερα
{\IT{rell}} ¦ ~ 231 [1\%] CP}}} ἐν τῇ ἀνατολῇ καὶ ἤλθομεν προσκυνῆσαι αὐτῷ.»

\VS{3}Ἀκούσας δὲ Ἡρῴδης ὁ βασιλεὺς\FTNT{‡}{{\FR 2:3 }{\FT{ηρωδης ο βασιλευς
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 231 ℵB,D [2\%] NU}}} ἐταράχθη, καὶ πᾶσα Ἱεροσόλυμα μετ᾿ αὐτοῦ.

\VS{4}Καὶ συναγαγὼν πάντας τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ γραμματεῖς τοῦ λαοῦ, ἐπυνθάνετο παρ᾿ αὐτῶν ποῦ ὁ Χριστὸς γεννᾶται.

\VS{5}Οἱ δὲ εἶπον\FTNT{§}{{\FR 2:5 }{\FT{ειπον
{\IT{rell}} ¦ ειπαν ℵB,NU}}} αὐτῷ· «Ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, οὕτως γὰρ γέγραπται διὰ τοῦ προφήτου·

\VS{6}‹Καὶ σύ, Βηθλεέμ, γῆ Ἰούδα, οὐδαμῶς ἐλαχίστη εἶ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα, ἐκ σοῦ γὰρ ἐξελεύσεται ἡγούμενος, ὅστις ποιμανεῖ τὸν λαόν μου τὸν Ἰσραήλ.› »

\VS{7}Τότε Ἡρῴδης, λάθρα καλέσας τοὺς μάγους, ἠκρίβωσεν παρ᾿ αὐτῶν τὸν χρόνον τοῦ φαινομένου ἀστέρος.

\VS{8}Καὶ πέμψας αὐτοὺς εἰς Βηθλεὲμ εἶπεν, «Πορευθέντες ἀκριβῶς ἐξετάσατε\FTNT{*}{{\FR 2:8 }{\FT{ακριβως εξετασατε
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵ(B)C(D) [4\%] NU}}} περὶ τοῦ Παιδίου· ἐπὰν δὲ εὕρητε, ἀπαγγείλατέ μοι, ὅπως κἀγὼ ἐλθὼν προσκυνήσω αὐτῷ.»


\par }{\SH The Star!
\par }
{\PP \VS{9}Οἱ δὲ ἀκούσαντες τοῦ βασιλέως ἐπορεύθησαν, καὶ ἰδού, ὁ ἀστὴρ ὃν εἶδον ἐν τῇ ἀνατολῇ προῆγεν αὐτοὺς ἕως ἐλθὼν ἔστη\FTNT{†}{{\FR 2:9 }{\FT{εστη
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εσταθη ℵB,C,D [2\%] NU}}} ἐπάνω οὗ ἦν τὸ Παιδίον.

\VS{10}Ἰδόντες δὲ τὸν ἀστέρα, ἐχάρησαν χαρὰν μεγάλην σφόδρα.

\VS{11}Καὶ ἐλθόντες εἰς τὴν οἰκίαν εἶδον\FTNT{‡}{{\FR 2:11 }{\FT{ειδον
{\IT{rell}} ¦ ιδον ℵC,W [5\%] ¦ ευρον [5\%] TR ¦ ειδαν B}}} τὸ Παιδίον μετὰ Μαρίας τῆς μητρὸς αὐτοῦ, καὶ πεσόντες προσεκύνησαν αὐτῷ· καὶ ἀνοίξαντες τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν προσήνεγκαν αὐτῷ δῶρα· χρυσὸν καὶ λίβανον καὶ σμύρναν.

\VS{12}Καὶ χρηματισθέντες κατ᾿ ὄναρ μὴ ἀνακάμψαι πρὸς Ἡρῴδην, δι᾿ ἄλλης ὁδοῦ ἀνεχώρησαν εἰς τὴν χώραν αὐτῶν.


\par }{\SH The flight to Egypt
\par }
{\PP \VS{13}Ἀναχωρησάντων δὲ αὐτῶν, ἰδού, ἄγγελος Κυρίου φαίνεται κατ᾿ ὄναρ τῷ Ἰωσὴφ λέγων· «Ἐγερθεὶς παράλαβε τὸ Παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ καὶ φεῦγε εἰς Αἴγυπτον καὶ ἴσθι ἐκεῖ ἕως ἂν εἴπω σοι, μέλλει γὰρ Ἡρῴδης ζητεῖν τὸ Παιδίον τοῦ ἀπολέσαι αὐτό.»

\VS{14}Ὁ δὲ ἐγερθεὶς παρέλαβεν τὸ Παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ νυκτὸς καὶ ἀνεχώρησεν εἰς Αἴγυπτον.

\VS{15}Καὶ ἦν ἐκεῖ ἕως τῆς τελευτῆς Ἡρῴδου, ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ\FTNT{§}{{\FR 2:15 }{\FT{του
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C,D,W [3\%] NU}}} Κυρίου διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος· «Ἐξ Αἰγύπτου ἐκάλεσα τὸν Υἱόν μου.»


\par }{\SH The massacre
\par }
{\PP \VS{16}Τότε Ἡρῴδης, ἰδὼν ὅτι ἐνεπαίχθη ὑπὸ τῶν μάγων, ἐθυμώθη λίαν, καὶ ἀποστείλας ἀνεῖλεν πάντας τοὺς παῖδας τοὺς ἐν Βηθλεὲμ καὶ ἐν πᾶσιν τοῖς ὁρίοις αὐτῆς, ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω, κατὰ τὸν χρόνον ὃν ἠκρίβωσεν παρὰ τῶν μάγων.

\VS{17}Τότε ἐπληρώθη τὸ ῥηθὲν ὑπὸ\FTNT{*}{{\FR 2:17 }{\FT{υπο
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ δια ℵB,C,D,W [2\%] NU}}} Ἱερεμίου\FTNT{†}{{\FR 2:17 }{\FT{ἱερεμιου
{\BD{f}}{\SUP{35}} OC,CP,TR ¦ ἰερεμιου RP,HF,NU}}} τοῦ προφήτου λέγοντος·

\VS{18}«Φωνὴ ἐν Ῥαμᾷ ἠκούσθη, θρῆνος καὶ\FTNT{‡}{{\FR 2:18 }{\FT{θρηνος και
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W (99.2\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB (0.7\%) NU}}} κλαυθμὸς καὶ ὀδυρμὸς πολύς· Ῥαχὴλ κλαίουσα τὰ τέκνα αὐτῆς καὶ οὐκ ἤθελεν παρακληθῆναι, ὅτι οὐκ εἰσίν.»


\par }{\SH The return to Natsareth
\par }
{\PP \VS{19}Τελευτήσαντος δὲ τοῦ Ἡρῴδου, ἰδού, ἄγγελος Κυρίου κατ᾿ ὄναρ φαίνεται\FTNT{§}{{\FR 2:19 }{\FT{κατ οναρ φαινεται
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 312 ℵB,D [2\%] NU}}} τῷ Ἰωσὴφ ἐν Αἰγύπτῳ

\VS{20}λέγων· «Ἐγερθεὶς παράλαβε τὸ Παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ καὶ πορεύου εἰς γῆν Ἰσραήλ, τεθνήκασιν γὰρ οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχὴν τοῦ Παιδίου.»

\VS{21}Ὁ δὲ ἐγερθεὶς παρέλαβεν τὸ Παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ καὶ ἦλθεν\FTNT{*}{{\FR 2:21 }{\FT{ηλθεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εισηλθεν ℵB,C [1\%] NU}}} εἰς γῆν Ἰσραήλ.

\VS{22}Ἀκούσας δὲ ὅτι Ἀρχέλαος βασιλεύει ἐπὶ\FTNT{†}{{\FR 2:22 }{\FT{επι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,N [5\%] NU}}} τῆς Ἰουδαίας ἀντὶ Ἡρῴδου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ,\FTNT{‡}{{\FR 2:22 }{\FT{ηρωδου του πατρος αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,N [99.7\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 2341 ℵB,C,W [0.3\%] NU}}} ἐφοβήθη ἐκεῖ ἀπελθεῖν. Χρηματισθεὶς δὲ κατ᾿ ὄναρ, ἀνεχώρησεν εἰς τὰ μέρη τῆς Γαλιλαίας,

\VS{23}καὶ ἐλθὼν κατῴκησεν εἰς πόλιν λεγομένην Ναζαρέτ, ὅπως πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ τῶν προφητῶν, ὅτι Ναζωραῖος κληθήσεται.




\par }{\MS Ministry of John the Baptizer—26 AD

\par }\Chap{3}{\MM \VerseOne{1}Ἐν δὲ\FTNT{*}{{\FR 3:1 }{\FT{δε
{\IT{rell}} ¦ — D,N [10\%]}}} ταῖς ἡμέραις ἐκείναις παραγίνεται Ἰωάννης ὁ βαπτιστὴς κηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰουδαίας

\VS{2}καὶ\FTNT{†}{{\FR 3:2 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,N,W [99.8\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵB [0.2\%] Nestle{\SUP{24}}}}} λέγων, «Μετανοεῖτε, ἤγγικεν γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.»

\VS{3}Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ ῥηθεὶς ὑπὸ\FTNT{‡}{{\FR 3:3 }{\FT{υπο
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ δια ℵB,C,D,W [2\%] NU}}} Ἡσαΐου\FTNT{§}{{\FR 3:3 }{\FT{ἡσαιου
{\BD{f}}{\SUP{35}} OC,CP,TR ¦ ἠσαιου RP,HF,NU}}} τοῦ προφήτου λέγοντος· «Φωνὴ βοῶντος, ‹Ἐν τῇ ἐρήμῳ ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ.› »

\VS{4}Αὐτὸς δὲ ὁ Ἰωάννης εἶχεν τὸ ἔνδυμα αὐτοῦ ἀπὸ τριχῶν καμήλου καὶ ζώνην δερματίνην περὶ τὴν ὀσφὺν αὐτοῦ· ἡ δὲ τροφὴ αὐτοῦ ἦν\FTNT{*}{{\FR 3:4 }{\FT{αυτου ην
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵB,C,D,W [1\%] NU}}} ἀκρίδες καὶ μέλι ἄγριον.

\VS{5}Τότε ἐξεπορεύετο πρὸς αὐτὸν Ἱεροσόλυμα καὶ πᾶσα ἡ
\FTNT{†}{{\FR 3:5 }{\FT{η
{\IT{rell}} ¦ — [5\%] CP}}} Ἰουδαία καὶ πᾶσα ἡ περίχωρος τοῦ Ἰορδάνου,

\VS{6}καὶ ἐβαπτίζοντο ἐν τῷ Ἰορδάνῃ\FTNT{‡}{{\FR 3:6 }{\FT{ιορδανη
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [85\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 ποταμω ℵB,C,W [15\%] NU}}} ὑπ᾿ αὐτοῦ, ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν.


\par }{\SH A bunch of snakes
\par }
{\PP \VS{7}Ἰδὼν δὲ πολλοὺς τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων ἐρχομένους ἐπὶ τὸ βάπτισμα αὐτοῦ, εἶπεν αὐτοῖς· «Γεννήματα ἐχιδνῶν, τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης ὀργῆς;

\VS{8}Ποιήσατε οὖν καρπὸν ἄξιον\FTNT{§}{{\FR 3:8 }{\FT{καρπον αξιον
{\IT{rell}} ¦ καρπους αξιους [5\%] TR}}} τῆς μετανοίας,

\VS{9}καὶ μὴ δόξητε λέγειν ἐν ἑαυτοῖς, ‹Πατέρα ἔχομεν τὸν Ἁβραάμ,› λέγω γὰρ ὑμῖν ὅτι δύναται ὁ Θεὸς ἐκ τῶν λίθων τούτων ἐγεῖραι τέκνα τῷ Ἁβραάμ.

\VS{10}Ἤδη δὲ καὶ\FTNT{*}{{\FR 3:10 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C,W [2\%] NU}}} ἡ ἀξίνη πρὸς τὴν ῥίζαν τῶν δένδρων κεῖται. Πᾶν οὖν δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν ἐκκόπτεται καὶ εἰς πῦρ βάλλεται.


\par }{\PP \VS{11}»Ἐγὼ μὲν βαπτίζω ὑμᾶς\FTNT{†}{{\FR 3:11 }{\FT{βαπτιζω υμας
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵB,W [2\%] NU}}} ἐν ὕδατι εἰς μετάνοιαν, ὁ δὲ ὀπίσω μου ἐρχόμενος ἰσχυρότερός μου ἐστίν, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς τὰ ὑποδήματα βαστάσαι. Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ·\FTNT{‡}{{\FR 3:11 }{\FT{αγιω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [80\%] RP,HF,CP ¦ 1 και πυρι ℵB,C,W [20\%] OC,TR,NU}}}

\VS{12}οὗ τὸ πτύον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ διακαθαριεῖ τὴν ἅλωνα αὐτοῦ, καὶ συνάξει τὸν σῖτον αὐτοῦ εἰς τὴν ἀποθήκην·\FTNT{§}{{\FR 3:12 }{\FT{αυτου εις την αποθηκην
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC (76.1\%) RP,HF,OC,CP,TR,NU ¦ ~ 2341 (13.9\%) ¦ 234 (7.4\%) ¦ 12341 B,W (2.6\%)}}} τὸ δὲ ἄχυρον κατακαύσει πυρὶ ἀσβέστῳ.»


\par }{\MS Baptism of Jesus

\par }{\MM \VS{13}Τότε παραγίνεται ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας ἐπὶ\FTNT{*}{{\FR 3:13 }{\FT{επι
{\IT{rell}} ¦ εις CP}}} τὸν Ἰορδάνην πρὸς τὸν Ἰωάννην τοῦ βαπτισθῆναι ὑπ᾿ αὐτοῦ.

\VS{14}Ὁ δὲ Ἰωάννης διεκώλυεν αὐτὸν λέγων, «Ἐγὼ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι, καὶ σὺ ἔρχῃ πρός με;»

\VS{15}Ἀποκριθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν πρὸς αὐτόν, «Ἄφες ἄρτι, οὕτως γὰρ πρέπον ἐστὶν ἡμῖν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην.» Τότε ἀφίησιν αὐτόν.

\VS{16}Καὶ βαπτισθεὶς\FTNT{†}{{\FR 3:16 }{\FT{και βαπτισθεις
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 2 δε ℵB,C [1\%] NU}}} ὁ Ἰησοῦς ἀνέβη εὐθὺς\FTNT{‡}{{\FR 3:16 }{\FT{ανεβη ευθυς
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵB,W [1.5\%] NU}}} ἀπὸ τοῦ ὕδατος, καὶ ἰδού, ἀνεῴχθησαν\FTNT{§}{{\FR 3:16 }{\FT{ανεωχθησαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ηνεωχθησαν B [1\%] NU}}} αὐτῷ\FTNT{*}{{\FR 3:16 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W (99.5\%) RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵB (0.3\%) ¦ long omission (0.2\%)}}} οἱ οὐρανοί, καὶ εἶδεν τὸ\FTNT{†}{{\FR 3:16 }{\FT{το
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W (99.9\%) RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵB (alone)}}} Πνεῦμα τοῦ\FTNT{‡}{{\FR 3:16 }{\FT{του
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W (99.6\%) RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵB (alone) ¦ omit phrase (0.3\%)}}} Θεοῦ καταβαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν καὶ\FTNT{§}{{\FR 3:16 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [99.9\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵB}}} ἐρχόμενον ἐπ᾿ αὐτόν.

\VS{17}Καὶ ἰδού, φωνὴ ἐκ τῶν οὐρανῶν λέγουσα, «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου, ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα.»




\par }{\MS Jesus tested by Satan

\par }\Chap{4}{\MM \VerseOne{1}Τότε ὁ Ἰησοῦς ἀνήχθη εἰς τὴν ἔρημον ὑπὸ τοῦ Πνεύματος πειρασθῆναι ὑπὸ τοῦ διαβόλου.

\VS{2}Καὶ νηστεύσας ἡμέρας τεσσαράκοντα\FTNT{*}{{\FR 4:2 }{\FT{τεσσαρακοντα
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ τεσσερακοντα ℵB(C) [1\%] NU ¦ μ D}}} καὶ νύκτας τεσσαράκοντα,\FTNT{†}{{\FR 4:2 }{\FT{τεσσαρακοντα
{\BD{f}}{\SUP{35}} (D)W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ τεσσερακοντα (ℵ)B,C [1\%] NU}}} ὕστερον ἐπείνασεν.

\VS{3}Καὶ προσελθὼν αὐτῷ ὁ πειράζων εἶπεν,\FTNT{‡}{{\FR 4:3 }{\FT{αυτω ο πειραζων ειπεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 2341 ℵB,W [2\%] NU ¦ 123 και 41 D}}} «Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οἱ λίθοι οὗτοι ἄρτοι γένωνται.»

\VS{4}Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, «Γέγραπται· ‹Οὐκ ἐπ᾿ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται\FTNT{§}{{\FR 4:4 }{\FT{ζησεται
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 ο ℵB,C,D,W [10\%] NU}}} ἄνθρωπος, ἀλλ᾿ ἐπὶ παντὶ ῥήματι ἐκπορευομένῳ διὰ στόματος Θεοῦ.› »

\VS{5}Τότε παραλαμβάνει αὐτὸν ὁ διάβολος εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν καὶ ἵστησιν\FTNT{*}{{\FR 4:5 }{\FT{ιστησιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εστησεν ℵB,C,D [1\%] NU}}} αὐτὸν ἐπὶ τὸ πτερύγιον τοῦ ἱεροῦ,

\VS{6}καὶ λέγει αὐτῷ, «Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, βάλε σεαυτὸν κάτω. Γέγραπται γὰρ ὅτι ‹Τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐντελεῖται περὶ σοῦ, καὶ ἐπὶ χειρῶν ἀροῦσίν σε, μήποτε προσκόψῃς πρὸς λίθον τὸν πόδα σου.› »

\VS{7}Ἔφη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, «Πάλιν γέγραπται· ‹Οὐκ ἐκπειράσεις Κύριον τὸν Θεόν σου.› »

\VS{8}Πάλιν παραλαμβάνει αὐτὸν ὁ διάβολος εἰς ὄρος ὑψηλὸν λίαν καὶ δείκνυσιν αὐτῷ πάσας τὰς βασιλείας τοῦ κόσμου καὶ τὴν δόξαν αὐτῶν.

\VS{9}Καὶ λέγει\FTNT{†}{{\FR 4:9 }{\FT{λεγει
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ειπεν ℵB,C,D [1.5\%] NU}}} αὐτῷ, «Ταῦτα πάντα σοι\FTNT{‡}{{\FR 4:9 }{\FT{παντα σοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵB,C,W [1.5\%] NU}}} δώσω ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι.»

\VS{10}Τότε λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· «Ὕπαγε ὀπίσω μου,\FTNT{§}{{\FR 4:10 }{\FT{οπισω μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} D (88.1\%) RP,HF,OC,CP ¦ — ℵB,C,W (11.8\%) TR,NU ¦ two other variants (0.1\%)}}} Σατανᾶ· γέγραπται γάρ· ‹Κύριον τὸν Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις.› »

\VS{11}Τότε ἀφίησιν αὐτὸν ὁ διάβολος καὶ ἰδού, ἄγγελοι προσῆλθον καὶ διηκόνουν αὐτῷ.


\par }{\MS Jesus chooses Capernaum as His base of operations—27 AD

\par }{\MM \VS{12}Ἀκούσας δὲ ὁ Ἰησοῦς\FTNT{*}{{\FR 4:12 }{\FT{ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C,D [1\%] NU}}} ὅτι Ἰωάννης παρεδόθη,\FTNT{†}{{\FR 4:12 }{\FT{παρεδοθη
{\IT{rell}} ¦ παρεδωθη CP}}} ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλιλαίαν.

\VS{13}Καὶ καταλιπὼν τὴν Ναζαρέτ,\FTNT{‡}{{\FR 4:13 }{\FT{ναζαρετ
{\BD{f}}{\SUP{35}} [89\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ναζαρεθ ℵD,W [10\%] ¦ ναζαρα B [0.5\%] NU ¦ ναζαραθ C [0.5\%] ¦ one other spelling}}} ἐλθὼν κατῴκησεν εἰς Καπερναοὺμ\FTNT{§}{{\FR 4:13 }{\FT{καπερναουμ
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ καφαρναουμ ℵB,D,W [1\%] NU}}} τὴν παραθαλασσίαν, ἐν ὁρίοις Ζαβουλὼν καὶ Νεφθαλείμ·\FTNT{*}{{\FR 4:13 }{\FT{νεφθαλειμ
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,C,D [89\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ νεφθαλιμ W [10\%] NU ¦ νεφθαλημ [1\%]}}}

\VS{14}ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου λέγοντος·

\VS{15}«Γῆ Ζαβουλὼν καὶ γῆ Νεφθαλείμ, ὁδὸν θαλάσσης, πέραν τοῦ Ἰορδάνου, Γαλιλαία τῶν ἐθνῶν,

\VS{16}ὁ λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδεν φῶς\FTNT{†}{{\FR 4:16 }{\FT{ειδεν φως
{\BD{f}}{\SUP{35}} (D) [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵB,C,W [3\%] NU}}} μέγα, καὶ τοῖς καθημένοις ἐν χώρᾳ καὶ σκιᾷ θανάτου φῶς ἀνέτειλεν αὐτοῖς.»


\par }{\SH Peter, Andrew, James and John
\par }
{\PP \VS{17}Ἀπὸ τότε ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς κηρύσσειν καὶ λέγειν, «Μετανοεῖτε, ἤγγικεν γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.»

\VS{18}Περιπατῶν δὲ\FTNT{‡}{{\FR 4:18 }{\FT{δε
{\IT{rell}} ¦ 1 ο ιησους [5\%] TR}}} παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Γαλιλαίας εἶδεν δύο ἀδελφούς, Σίμωνα (τὸν λεγόμενον Πέτρον) καὶ Ἀνδρέαν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, βάλλοντας ἀμφίβληστρον εἰς τὴν θάλασσαν, ἦσαν γὰρ ἁλιεῖς.

\VS{19}Καὶ λέγει αὐτοῖς, «Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων.»

\VS{20}Οἱ δὲ εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα ἠκολούθησαν αὐτῷ.

\VS{21}Καὶ προβὰς ἐκεῖθεν, εἶδεν ἄλλους δύο ἀδελφούς, Ἰάκωβον (τὸν τοῦ Ζεβεδαίου) καὶ Ἰωάννην τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, ἐν τῷ πλοίῳ μετὰ Ζεβεδαίου τοῦ πατρὸς αὐτῶν, καταρτίζοντας τὰ δίκτυα αὐτῶν· καὶ ἐκάλεσεν αὐτούς.

\VS{22}Οἱ δὲ εὐθέως ἀφέντες τὸ πλοῖον καὶ τὸν πατέρα αὐτῶν ἠκολούθησαν αὐτῷ.


\par }{\SH A tour of Galilee
\par }
{\PP \VS{23}Καὶ περιῆγεν ὅλην τὴν Γαλιλαίαν ὁ Ἰησοῦς,\FTNT{§}{{\FR 4:23 }{\FT{ολην την γαλιλαιαν ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} W (90.8\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 45123 D (7.6\%) ¦ 2345 (0.3\%) ¦ 123 (0.5\%) ¦ 45 (0.2\%) ¦ ~ 45 εν ολη τη γαλιλαια C (0.1\%) ¦ ~ 45 εν τη γαλιλαια ℵ ¦ εν ολη τη γαλιλαια B (alone) NU ¦ καθ ολης της γαλιλαιας 45 (0.3\%) ¦ three other variants (0.2\%)}}} διδάσκων ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν καὶ κηρύσσων τὸ εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας, καὶ θεραπεύων πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν ἐν τῷ λαῷ.

\VS{24}Καὶ ἀπῆλθεν ἡ ἀκοὴ αὐτοῦ εἰς ὅλην τὴν Συρίαν· καὶ προσήνεγκαν αὐτῷ πάντας τοὺς κακῶς ἔχοντας—ποικίλαις νόσοις καὶ βασάνοις συνεχομένους, καὶ\FTNT{*}{{\FR 4:24 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — B,C [2\%]}}} δαιμονιζομένους καὶ σεληνιαζομένους καὶ παραλυτικούς—καὶ ἐθεράπευσεν αὐτούς.

\VS{25}Καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ ὄχλοι πολλοί, ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας καὶ Δεκαπόλεως καὶ Ἱεροσολύμων καὶ Ἰουδαίας καὶ πέραν τοῦ Ἰορδάνου.




\par }{\MS The Sermon on the Mount

\par }\Chap{5}{\MM \VerseOne{1}Ἰδὼν δὲ τοὺς ὄχλους ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος καί, καθίσαντος αὐτοῦ, προσῆλθον\FTNT{*}{{\FR 5:1 }{\FT{προσηλθον
{\IT{rell}} ¦ προσηλθαν ℵB,NU}}} αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ.


\par }{\SH The Beatitudes
\par }
{\PP \VS{2}Καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ ἐδίδασκεν αὐτοὺς λέγων·

\VS{3}«Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.

\VS{4}Μακάριοι οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται.

\VS{5}Μακάριοι οἱ πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσιν τὴν γῆν.

\VS{6}Μακάριοι οἱ πεινῶντες\FTNT{†}{{\FR 5:6 }{\FT{πεινωντες
{\IT{rell}} ¦ πινωντες CP}}} καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην, ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται.

\VS{7}Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται.

\VS{8}Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται.

\VS{9}Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί, ὅτι αὐτοὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσονται.

\VS{10}Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.


\par }{\SH For disciples
\par }
{\PP \VS{11}»Μακάριοί ἐστε ὅταν ὀνειδίσωσιν ὑμᾶς καὶ διώξωσιν, καὶ εἴπωσιν πᾶν πονηρὸν ῥῆμα\FTNT{‡}{{\FR 5:11 }{\FT{ρημα
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W (99.8\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB(D)NU}}} καθ᾿ ὑμῶν, ψευδόμενοι,\FTNT{§}{{\FR 5:11 }{\FT{ψευδομενοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,C [99.9\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — D}}} ἕνεκεν ἐμοῦ.

\VS{12}Χαίρετε καὶ ἀγαλλιᾶσθε, ὅτι ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς, οὕτως γὰρ ἐδίωξαν τοὺς προφήτας τοὺς πρὸ ὑμῶν.

\VS{13}Ὑμεῖς ἐστε τὸ ἅλας τῆς γῆς· ἐὰν δὲ τὸ ἅλας μωρανθῇ, ἐν τίνι ἁλισθήσεται; Εἰς οὐδὲν ἰσχύει ἔτι εἰ μὴ βληθῆναι ἔξω καὶ\FTNT{*}{{\FR 5:13 }{\FT{βληθηναι εξω και
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ βληθεν 2 ℵB,C [1\%] NU}}} καταπατεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων.

\VS{14}Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Οὐ δύναται πόλις κρυβῆναι ἐπάνω ὄρους κειμένη.

\VS{15}Οὐδὲ καίουσιν λύχνον καὶ τιθέασιν αὐτὸν ὑπὸ τὸν μόδιον, ἀλλ᾿ ἐπὶ τὴν λυχνίαν, καὶ λάμπει πᾶσιν τοῖς ἐν τῇ οἰκίᾳ.

\VS{16}Οὕτως λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσιν ὑμῶν τὰ καλὰ ἔργα καὶ δοξάσωσιν τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς.


\par }{\SH Jesus interprets the Law
\par }
{\PP \VS{17}»Μὴ νομίσητε\FTNT{†}{{\FR 5:17 }{\FT{νομισητε
{\IT{rell}} ¦ νομησητε [5\%] CP}}} ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὸν Νόμον ἢ τοὺς Προφήτας· οὐκ ἦλθον καταλῦσαι ἀλλὰ πληρῶσαι.

\VS{18}Ἀμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν, ἕως ἂν παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, ἰῶτα ἓν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ Νόμου ἕως ἂν πάντα γένηται.

\VS{19}Ὃς ἐὰν οὖν λύσῃ μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων καὶ διδάξῃ\FTNT{‡}{{\FR 5:19 }{\FT{διδαξη
{\IT{rell}} ¦ διδαξει CP}}} οὕτως τοὺς ἀνθρώπους, ἐλάχιστος κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν· ὃς δ᾿ ἂν ποιήσῃ καὶ διδάξῃ, οὗτος μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν.

\VS{20}Λέγω γὰρ ὑμῖν ὅτι ἐὰν μὴ περισσεύσῃ ἡ δικαιοσύνη ὑμῶν\FTNT{§}{{\FR 5:20 }{\FT{η δικαιοσυνη υμων
{\BD{f}}{\SUP{35}} [70\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 312 ℵB,W [30\%] NU ¦ one other variant (D omits verse 20; C is missing)}}} πλεῖον τῶν γραμματέων καὶ Φαρισαίων, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.


\par }{\SHB About respecting others
\par }
{\PP \VS{21}»Ἠκούσατε ὅτι ἐρρέθη\FTNT{*}{{\FR 5:21 }{\FT{ερρεθη
{\IT{rell}} ¦ ερρηθη B,D [15\%] (Wherever the word occurs a number of MSS will have the variant, but never more than 15\%.)}}} τοῖς ἀρχαίοις, ‹Οὐ φονεύσεις, ὃς δ᾿ ἂν φονεύσῃ, ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει.›

\VS{22}Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν ὅτι πᾶς ὁ ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῇ\FTNT{†}{{\FR 5:22 }{\FT{εικη
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W (96.2\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ — 𝕻{\SUP{64}}ℵB (1.9\%) NU ¦ a long omission [homoioteleuton] (1.9\%)}}} ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει. Ὃς δ᾿ ἂν εἴπῃ τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, ‹Ῥακά,› ἔνοχος ἔσται τῷ συνεδρίῳ. Ὃς δ᾿ ἂν εἴπῃ, ‹Μωρέ,› ἔνοχος ἔσται εἰς τὴν Γέενναν\FTNT{‡}{{\FR 5:22 }{\FT{γεενναν
{\IT{rell}} ¦ γεεναν [5\%] CP}}} τοῦ πυρός.

\VS{23}Ἐὰν οὖν προσφέρῃς τὸ δῶρόν σου ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον καὶ ἐκεῖ\FTNT{§}{{\FR 5:23 }{\FT{και εκει
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [80\%] RP,HF,CP ¦ κακει ℵB,W [20\%] OC,TR,NU}}} μνησθῇς ὅτι ὁ ἀδελφός σου ἔχει τι κατὰ σοῦ,

\VS{24}ἄφες ἐκεῖ τὸ δῶρόν σου ἔμπροσθεν τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ ὕπαγε· πρῶτον διαλλάγηθι τῷ ἀδελφῷ σου, καὶ τότε ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δῶρόν σου.

\VS{25}Ἴσθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳ σου ταχύ, ἕως ὅτου εἶ ἐν τῇ ὁδῷ μετ᾿ αὐτοῦ,\FTNT{*}{{\FR 5:25 }{\FT{εν τη οδω μετ αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 45123 ℵB,D,W [3\%] NU}}} μήποτέ σε παραδῷ ὁ ἀντίδικος τῷ κριτῇ, καὶ ὁ κριτής σε παραδῷ\FTNT{†}{{\FR 5:25 }{\FT{σε παραδω
{\BD{f}}{\SUP{35}} (D)W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — 𝕻{\SUP{64v}}ℵB [3\%] NU}}} τῷ ὑπηρέτῃ, καὶ εἰς φυλακὴν βληθήσῃ.

\VS{26}Ἀμὴν λέγω σοι, οὐ μὴ ἐξέλθῃς ἐκεῖθεν ἕως ἂν\FTNT{‡}{{\FR 5:26 }{\FT{αν
{\IT{rell}} ¦ ου W [3\%] OC ¦ — [2\%]}}} ἀποδῷς τὸν ἔσχατον κοδράντην.


\par }{\SHB About sexual sin
\par }
{\PP \VS{27}»Ἠκούσατε ὅτι ἐρρέθη,\FTNT{§}{{\FR 5:27 }{\FT{ερρεθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,D,W [90\%] RP,HF,CP,NU ¦ 1 τοις αρχαιοις [10\%] OC,TR}}} ‹Οὐ μοιχεύσεις.›

\VS{28}Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν ὅτι πᾶς ὁ βλέπων γυναῖκα πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτὴν\FTNT{*}{{\FR 5:28 }{\FT{αυτην
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,D,W [90\%] RP,HF,OC,CP,NU ¦ αυτης [10\%] TR ¦ — ℵ}}} ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ.

\VS{29}Εἰ δὲ ὁ ὀφθαλμός σου ὁ δεξιὸς σκανδαλίζει σε, ἔξελε αὐτὸν καὶ βάλε ἀπὸ σοῦ· συμφέρει γάρ σοι ἵνα ἀπόληται ἓν τῶν μελῶν σου καὶ μὴ ὅλον τὸ σῶμά σου βληθῇ εἰς Γέενναν.

\VS{30}Καὶ εἰ ἡ δεξιά σου χεὶρ σκανδαλίζει σε, ἔκκοψον αὐτὴν καὶ βάλε ἀπὸ σοῦ· συμφέρει γάρ σοι ἵνα ἀπόληται ἓν τῶν μελῶν σου καὶ μὴ ὅλον τὸ σῶμά σου βληθῇ εἰς Γέενναν.\FTNT{†}{{\FR 5:30 }{\FT{βληθη εις γεενναν
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 23 απελθη ℵB [2\%] NU (D omits verse 30)}}}

\VS{31}Ἐρρέθη\FTNT{‡}{{\FR 5:31 }{\FT{ερρεθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [30\%] ¦ 1 δε B,D,W [70\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} ὅτι\FTNT{§}{{\FR 5:31 }{\FT{οτι
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [97\%] RP,HF,CP,TR ¦ — ℵB,D [3\%] OC,NU}}} ‹ὃς ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, δότω αὐτῇ ἀποστάσιον.›

\VS{32}Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν ὅτι ὃς ἂν ἀπολύσῃ\FTNT{*}{{\FR 5:32 }{\FT{ος αν απολυση
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ πας ο απολυων ℵB,W [10\%] NU}}} τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, παρεκτὸς λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχᾶσθαι,\FTNT{†}{{\FR 5:32 }{\FT{μοιχασθαι
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ μοιχευθηναι ℵB,D,W [3\%] NU}}} καὶ ὃς ἐὰν ἀπολελυμένην γαμήσῃ μοιχᾶται.


\par }{\SHB About swearing
\par }
{\PP \VS{33}»Πάλιν ἠκούσατε ὅτι ἐρρέθη τοῖς ἀρχαίοις, ‹Οὐκ ἐπιορκήσεις, ἀποδώσεις δὲ τῷ Κυρίῳ τοὺς ὅρκους σου.›

\VS{34}Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν μὴ ὀμόσαι ὅλως· μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅτι θρόνος ἐστὶν τοῦ Θεοῦ·

\VS{35}μήτε ἐν τῇ γῇ, ὅτι ὑποπόδιόν ἐστιν τῶν ποδῶν αὐτοῦ· μήτε εἰς Ἱεροσόλυμα, ὅτι πόλις ἐστὶν τοῦ μεγάλου Βασιλέως·

\VS{36}μήτε ἐν τῇ κεφαλῇ σου ὀμόσῃς, ὅτι οὐ δύνασαι μίαν τρίχα λευκὴν ἢ μέλαιναν ποιῆσαι.\FTNT{‡}{{\FR 5:36 }{\FT{μιαν τριχα λευκην η μελαιναν ποιησαι
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 123645 (ℵ)B(W) [1\%] NU ¦ ~ 612345 [0.5\%] ¦ ~ 126345 [0.5\%] ¦ two other variants D}}}

\VS{37}Ἔστω δὲ ὁ λόγος ὑμῶν ‹ναὶ ναί,› ‹οὒ οὔ›· τὸ δὲ περισσὸν τούτων ἐκ τοῦ πονηροῦ ἐστιν.


\par }{\SHB About retaliation
\par }
{\PP \VS{38}»Ἠκούσατε ὅτι ἐρρέθη, ‹Ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ καὶ ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος.›

\VS{39}Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν μὴ ἀντιστῆναι τῷ πονηρῷ· ἀλλ᾿ ὅστις σε ῥαπίσει\FTNT{§}{{\FR 5:39 }{\FT{ραπισει
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ραπιζει ℵB,W [2\%] NU}}} ἐπὶ\FTNT{*}{{\FR 5:39 }{\FT{επι
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εις ℵB,W [4\%] NU}}} τὴν δεξιὰν σιαγόνα,\FTNT{†}{{\FR 5:39 }{\FT{δεξιαν σιαγονα
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵW [65\%] RP,OC ¦ 1 σου 2 [35\%] HF,CP,TR ¦ 12 σου B[NU] ¦ 2 σου D}}} στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην.

\VS{40}Καὶ τῷ θέλοντί σοι κριθῆναι καὶ τὸν χιτῶνά σου λαβεῖν, ἄφες αὐτῷ καὶ τὸ ἱμάτιον.

\VS{41}Καὶ ὅστις σε ἀγγαρεύσει μίλιον ἕν, ὕπαγε μετ᾿ αὐτοῦ δύο.

\VS{42}Τῷ αἰτοῦντί σε δίδου,\FTNT{‡}{{\FR 5:42 }{\FT{διδου
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ δος ℵB,D,W [1.5\%] NU}}} καὶ τὸν θέλοντα ἀπὸ σοῦ δανείσασθαι\FTNT{§}{{\FR 5:42 }{\FT{δανεισασθαι
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ δανισασθαι ℵB,D,W [1.5\%] NU ¦ δανησασθαι [1\%] ¦ one other variant}}} μὴ ἀποστραφῇς.


\par }{\SHB How to treat enemies
\par }
{\PP \VS{43}»Ἠκούσατε ὅτι ἐρρέθη, ‹Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου καὶ μισήσεις τὸν ἐχθρόν σου.›

\VS{44}Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν· ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, εὐλογεῖτε τοὺς καταρωμένους ὑμᾶς, καλῶς ποιεῖτε τοῖς μισοῦσιν ὑμᾶς,\FTNT{*}{{\FR 5:44 }{\FT{ευλογειτε τους καταρωμενους υμας καλως ποιειτε τοις μισουσιν (τους μισουντας 1.1\% TR) υμας
{\BD{f}}{\SUP{35}} W (91.2\%) RP,HF,OC,CP(TR) ¦ ten minor variations on this D (1.9\%) ¦ 1234 (4.2\%) ¦ 56789 (0.9\%) ¦ ~ 5-9,1-4 (0.6\%) ¦ five further partial variants (0.3\%) ¦ — ℵB (0.8\%) NU}}} καὶ προσεύχεσθε ὑπὲρ τῶν ἐπηρεαζόντων ὑμᾶς καὶ\FTNT{†}{{\FR 5:44 }{\FT{επηρεαζοντων υμας και
{\BD{f}}{\SUP{35}} W (94.3\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ 12 (2.8\%) ¦ 13 (D) (1.8\%) ¦ — ℵB (0.8\%) NU ¦ longer omission (0.3\%)}}} διωκόντων ὑμᾶς,

\VS{45}ὅπως γένησθε υἱοὶ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν τοῖς\FTNT{‡}{{\FR 5:45 }{\FT{τοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} [80\%] RP,HF,CP ¦ — ℵB,D,W [20\%] OC,TR,NU}}} οὐρανοῖς· ὅτι τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνατέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθούς, καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους.

\VS{46}Ἐὰν γὰρ ἀγαπήσητε τοὺς ἀγαπῶντας ὑμᾶς, τίνα μισθὸν ἔχετε; Οὐχὶ καὶ οἱ τελῶναι τὸ αὐτὸ ποιοῦσιν;

\VS{47}Καὶ ἐὰν ἀσπάσησθε τοὺς φίλους\FTNT{§}{{\FR 5:47 }{\FT{φιλους
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [96\%] RP,HF,OC,CP ¦ αδελφους ℵB,D [3.5\%] TR,NU ¦ two other variants [0.5\%]}}} ὑμῶν μόνον, τί περισσὸν ποιεῖτε; Οὐχὶ καὶ οἱ τελῶναι\FTNT{*}{{\FR 5:47 }{\FT{τελωναι
{\BD{f}}{\SUP{35}} W (91.4\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ εθνικοι ℵB,D (7.3\%) NU ¦ long omissions (1.3\%)}}} οὕτως\FTNT{†}{{\FR 5:47 }{\FT{ουτως
{\BD{f}}{\SUP{35}} (80.2\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ το αυτο ℵB,D,W (17\%) NU ¦ τουτο (1.5\%) ¦ long omissions (1.3\%)}}} ποιοῦσιν;

\VS{48}Ἔσεσθε οὖν ὑμεῖς τέλειοι ὥσπερ\FTNT{‡}{{\FR 5:48 }{\FT{ωσπερ
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ως ℵB [3\%] NU}}} ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς\FTNT{§}{{\FR 5:48 }{\FT{εν τοις ουρανοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} [85\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ουρανιος ℵB,W [15\%] NU ¦ 13 D}}} τέλειός ἐστιν.




\par }\Chap{6}{\SH Jesus warns against religious ostentation
\par }
{\PP \VerseOne{1}»Προσέχετε\FTNT{*}{{\FR 6:1 }{\FT{προσεχετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,D,W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 δε ℵ [4\%] [NU]}}} τὴν ἐλεημοσύνην\FTNT{†}{{\FR 6:1 }{\FT{ελεημοσυνην
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ δικαιοσυνην ℵB,D [1\%] NU}}} ὑμῶν μὴ ποιεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων πρὸς τὸ θεαθῆναι αὐτοῖς. Εἰ δὲ μή γε, μισθὸν οὐκ ἔχετε παρὰ τῷ Πατρὶ ὑμῶν τῷ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.

\VS{2}Ὅταν οὖν ποιῇς ἐλεημοσύνην, μὴ σαλπίσῃς ἔμπροσθέν σου, ὥσπερ οἱ ὑποκριταὶ ποιοῦσιν ἐν ταῖς συναγωγαῖς καὶ ἐν ταῖς ῥύμαις, ὅπως δοξασθῶσιν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων. Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἀπέχουσιν τὸν μισθὸν αὐτῶν.

\VS{3}Σοῦ δὲ ποιοῦντος ἐλεημοσύνην, μὴ γνώτω ἡ ἀριστερά σου τί ποιεῖ ἡ δεξιά σου,

\VS{4}ὅπως ᾖ σου ἡ ἐλεημοσύνη ἐν τῷ κρυπτῷ· καὶ ὁ Πατήρ σου ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ αὐτὸς\FTNT{‡}{{\FR 6:4 }{\FT{αυτος
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W (75.2\%) RP,HF,CP,TR ¦ — ℵB (24.1\%) OC,NU ¦ long omissions (0.7\%)}}} ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ.\FTNT{§}{{\FR 6:4 }{\FT{εν τω φανερω
{\BD{f}}{\SUP{35}} W (93.7\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D (5.7\%) NU ¦ long omissions (0.7\%)}}}

\VS{5}Καὶ ὅταν προσεύχῃ,\FTNT{*}{{\FR 6:5 }{\FT{προσευχη
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ προσευχησθε B [1.5\%] NU}}} οὐκ ἔσῃ\FTNT{†}{{\FR 6:5 }{\FT{εση
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εσεσθε ℵB [1.5\%] NU}}} ὥσπερ\FTNT{‡}{{\FR 6:5 }{\FT{ωσπερ
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ως ℵB,D [1\%] NU}}} οἱ ὑποκριταί, ὅτι φιλοῦσιν ἐν ταῖς συναγωγαῖς καὶ ἐν ταῖς γωνίαις τῶν πλατειῶν ἑστῶτες προσεύχεσθαι, ὅπως ἂν\FTNT{§}{{\FR 6:5 }{\FT{αν
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [10\%] NU}}} φανῶσιν τοῖς ἀνθρώποις. Ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι\FTNT{*}{{\FR 6:5 }{\FT{οτι
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [3\%] NU}}} ἀπέχουσιν τὸν μισθὸν αὐτῶν.

\VS{6}Σὺ δέ, ὅταν προσεύχῃ, εἴσελθε εἰς τὸ ταμεῖόν\FTNT{†}{{\FR 6:6 }{\FT{ταμειον
{\BD{f}}{\SUP{35}} B [30\%] NU [ταμιον ℵD,W] ¦ ταμιειον [70\%] RP,HF,OC,CP,TR}}} σου, καὶ κλείσας τὴν θύραν σου, πρόσευξαι τῷ Πατρί σου τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ· καὶ ὁ Πατήρ σου ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ.\FTNT{‡}{{\FR 6:6 }{\FT{εν τω φανερω
{\BD{f}}{\SUP{35}} W (97.2\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D (1.9\%) NU ¦ long omissions (0.9\%)}}}


\par }{\SHB How to pray
\par }
{\PP \VS{7}»Προσευχόμενοι δὲ μὴ βαττολογήσητε\FTNT{§}{{\FR 6:7 }{\FT{βαττολογησητε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ βατταλογησητε ℵB,NU ¦ βλαττολογησηται D ¦ βατταλογειται W [0.5\%] ¦ two other spellings}}} ὥσπερ οἱ ἐθνικοί· δοκοῦσιν γὰρ ὅτι ἐν τῇ πολυλογίᾳ αὐτῶν εἰσακουσθήσονται.

\VS{8}Μὴ οὖν ὁμοιωθῆτε αὐτοῖς, οἶδεν γὰρ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὧν χρείαν ἔχετε πρὸ τοῦ ὑμᾶς αἰτῆσαι αὐτόν.

\VS{9}Οὕτως οὖν προσεύχεσθε ὑμεῖς· ‹Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου·

\VS{10}ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου, γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς\FTNT{*}{{\FR 6:10 }{\FT{της
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,W [1\%] NU}}} γῆς.

\VS{11}Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον·

\VS{12}καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν\FTNT{†}{{\FR 6:12 }{\FT{αφιεμεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αφηκαμεν ℵB [1\%] NU ¦ αφιομεν D,W [1\%]}}} τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν.

\VS{13}Καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ· ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία καὶ ἡ δύναμις καὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.›\FTNT{‡}{{\FR 6:13 }{\FT{οτι σου εστιν η βασιλεια και η δυναμις και η δοξα εις τους αιωνας αμην
{\BD{f}}{\SUP{35}} W (97.6\%—with variations) RP,HF,OC,TR ¦ 1-11 (1.1\%) ¦ αμην (0.2\%) ¦ — ℵB,D (1.1\%) (CP)NU}}}

\VS{14}Ἐὰν γὰρ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος.

\VS{15}Ἐὰν δὲ μὴ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν,\FTNT{§}{{\FR 6:15 }{\FT{τα παραπτωματα αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,W (97.7\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ 12 υμων (0.5\%) ¦ — ℵD (1.1\%) NU ¦ long omission (0.5\%) ¦ two other variants (0.2\%)}}} οὐδὲ ὁ Πατὴρ ὑμῶν\FTNT{*}{{\FR 6:15 }{\FT{υμων
{\IT{rell}} ¦ 1 ο ουρανιος [5\%] CP}}} ἀφήσει τὰ παραπτώματα ὑμῶν.


\par }{\SHB How to fast
\par }
{\PP \VS{16}»Ὅταν δὲ νηστεύητε, μὴ γίνεσθε ὥσπερ\FTNT{†}{{\FR 6:16 }{\FT{ωσπερ
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ως ℵB,D [1.5\%] NU}}} οἱ ὑποκριταὶ σκυθρωποί, ἀφανίζουσιν γὰρ τὰ πρόσωπα αὐτῶν ὅπως φανῶσιν τοῖς ἀνθρώποις νηστεύοντες. Ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι\FTNT{‡}{{\FR 6:16 }{\FT{οτι
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [3\%] NU}}} ἀπέχουσιν τὸν μισθὸν αὐτῶν.

\VS{17}Σὺ δὲ νηστεύων ἄλειψαί σου τὴν κεφαλήν, καὶ τὸ πρόσωπόν σου νίψαι,

\VS{18}ὅπως μὴ φανῇς τοῖς ἀνθρώποις νηστεύων, ἀλλὰ τῷ Πατρί σου τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ·\FTNT{§}{{\FR 6:18 }{\FT{κρυπτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ κρυφαιω ℵB(D) [1\%] NU (twice)}}} καὶ ὁ Πατήρ σου ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ ἀποδώσει σοι.\FTNT{*}{{\FR 6:18 }{\FT{σοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,D,W [90\%] RP,HF,CP,NU ¦ 1 εν τω φανερω [10\%] OC,TR (OC in small print)}}}


\par }{\SH The right attitude toward material supply
\par }
{\PP \VS{19}»Μὴ θησαυρίζετε ὑμῖν θησαυροὺς ἐπὶ τῆς γῆς, ὅπου σὴς καὶ βρῶσις ἀφανίζει καὶ ὅπου κλέπται διορύσσουσιν καὶ κλέπτουσιν·

\VS{20}θησαυρίζετε δὲ ὑμῖν θησαυροὺς ἐν οὐρανῷ, ὅπου οὔτε σὴς οὔτε βρῶσις ἀφανίζει καὶ ὅπου κλέπται οὐ διορύσσουσιν οὐδὲ κλέπτουσιν·

\VS{21}ὅπου γάρ ἐστιν ὁ θησαυρὸς ὑμῶν\FTNT{†}{{\FR 6:21 }{\FT{υμων
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ σου ℵB [1\%] NU (D missing) (twice)}}} ἐκεῖ ἔσται καὶ ἡ καρδία ὑμῶν.


\par }{\SHB About world-view
\par }
{\PP \VS{22}»Ὁ λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός. Ἐὰν οὖν ὁ ὀφθαλμός σου ἁπλοῦς ᾖ,\FTNT{‡}{{\FR 6:22 }{\FT{ο οφθαλμος σου απλους η
{\BD{f}}{\SUP{35}} [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 51234 ℵB,W [1\%] NU}}} ὅλον τὸ σῶμά σου φωτεινὸν ἔσται.

\VS{23}Ἐὰν δὲ ὁ ὀφθαλμός σου πονηρὸς ᾖ, ὅλον τὸ σῶμά σου σκοτεινὸν ἔσται. Εἰ οὖν τὸ φῶς τὸ ἐν σοὶ σκότος ἐστίν, τὸ σκότος πόσον.


\par }{\SHB “You cannot serve God and money”
\par }
{\PP \VS{24}»Οὐδεὶς δύναται δυσὶν κυρίοις δουλεύειν· ἢ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει, ἢ ἑνὸς ἀνθέξεται καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ.\FTNT{§}{{\FR 6:24 }{\FT{μαμωνα
{\IT{rell}} ¦ μαμμωνα [5\%] TR}}}

\VS{25}Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, μὴ μεριμνᾶτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν, τί φάγητε καὶ τί πίητε·\FTNT{*}{{\FR 6:25 }{\FT{και τι πιητε
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ η 23 B,W [2\%] [NU] ¦ — ℵ [1\%]}}} μηδὲ τῷ σώματι ὑμῶν, τί ἐνδύσεσθε.\FTNT{†}{{\FR 6:25 }{\FT{ενδυσεσθε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [20\%] ¦ ενδυσησθε ℵB,N,W [80\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU [The future indicative was unexpected.]}}} Οὐχὶ ἡ ψυχὴ πλείων\FTNT{‡}{{\FR 6:25 }{\FT{πλειων
{\BD{f}}{\SUP{35}} [20\%] ¦ πλειον ℵB,N,W [80\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU [‘Life’ and ‘food’ are feminine, not neuter.]}}} ἐστιν τῆς τροφῆς καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος;

\VS{26}Ἐμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι οὐ σπείρουσιν οὐδὲ θερίζουσιν οὐδὲ συνάγουσιν εἰς ἀποθήκας, καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τρέφει αὐτά. Οὐχ ὑμεῖς μᾶλλον διαφέρετε αὐτῶν;

\VS{27}Τίς δὲ ἐξ ὑμῶν μεριμνῶν δύναται προσθεῖναι ἐπὶ τὴν ἡλικίαν αὐτοῦ πῆχυν ἕνα;

\VS{28}Καὶ περὶ ἐνδύματος τί μεριμνᾶτε; Καταμάθετε τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ, πῶς αὐξάνει·\FTNT{§}{{\FR 6:28 }{\FT{αυξανει
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αυξανουσιν B [1\%] NU ¦ ου ξενουσιν ℵ}}} οὐ κοπιᾷ οὐδὲ νήθει,\FTNT{*}{{\FR 6:28 }{\FT{ου κοπια ουδε νηθει
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 κοπιωσιν (κοπιουσιν B) 3 νηθουσιν (B) [1\%] NU ¦ 3 νηθουσιν 3 κοπιωσιν ℵ}}}

\VS{29}λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι οὐδὲ\FTNT{†}{{\FR 6:29 }{\FT{ουδε
{\IT{rell}} ¦ 1 ο CP}}} Σολομὼν ἐν πάσῃ τῇ δόξῃ αὐτοῦ περιεβάλετο ὡς ἓν τούτων.

\VS{30}Εἰ δὲ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ, σήμερον ὄντα καὶ αὔριον εἰς κλίβανον βαλλόμενον, ὁ Θεὸς οὕτως ἀμφιέννυσιν, οὐ πολλῷ μᾶλλον ὑμᾶς, ὀλιγόπιστοι;

\VS{31}Μὴ οὖν μεριμνήσητε λέγοντες, ‹Τί φάγωμεν;› ἢ ‹Τί πίωμεν;› ἢ ‹Τί περιβαλώμεθα;›

\VS{32}Πάντα γὰρ ταῦτα τὰ ἔθνη ἐπιζητεῖ·\FTNT{‡}{{\FR 6:32 }{\FT{επιζητει
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ επιζητουσιν ℵB [3\%] NU}}} οἶδεν γὰρ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος ὅτι χρῄζετε τούτων ἁπάντων.

\VS{33}Ζητεῖτε δὲ πρῶτον τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ\FTNT{§}{{\FR 6:33 }{\FT{του θεου
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W (99\%) RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ των ουρανων (0.4\%) ¦ αυτου (0.3\%) ¦ — ℵ(B) (0.2\%)}}} καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν.

\VS{34}Μὴ οὖν μεριμνήσητε εἰς τὴν αὔριον, ἡ γὰρ αὔριον μεριμνήσει τὰ\FTNT{*}{{\FR 6:34 }{\FT{τα
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [80\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵ(B)W [20\%] NU ¦ long omission [0.5\%] ¦ three other variants}}} ἑαυτῆς. Ἀρκετὸν τῇ ἡμέρᾳ ἡ κακία αὐτῆς.




\par }\Chap{7}{\SH The right attitude toward others
\par }
{\PP \VerseOne{1}»Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε.

\VS{2}Ἐν ᾧ γὰρ κρίματι κρίνετε, κριθήσεσθε· καὶ ἐν ᾧ μέτρῳ μετρεῖτε, μετρηθήσεται\FTNT{*}{{\FR 7:2 }{\FT{μετρηθησεται
{\IT{rell}} ¦ αντιμετρηθησεται N [10\%] TR}}} ὑμῖν.

\VS{3}Τί δὲ βλέπεις τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου, τὴν δὲ ἐν τῷ σῷ ὀφθαλμῷ δοκὸν οὐ κατανοεῖς;

\VS{4}Ἢ πῶς ἐρεῖς τῷ ἀδελφῷ σου, ‹Ἄφες ἐκβάλω τὸ κάρφος ἀπὸ\FTNT{†}{{\FR 7:4 }{\FT{απο
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εκ ℵB,N [3\%] NU}}} τοῦ ὀφθαλμοῦ σου,› καὶ ἰδού, ἡ δοκὸς ἐν τῷ ὀφθαλμῷ σου;

\VS{5}Ὑποκριτά, ἔκβαλε πρῶτον τὴν δοκὸν ἐκ τοῦ ὀφθαλμοῦ σου,\FTNT{‡}{{\FR 7:5 }{\FT{την δοκον εκ του οφθαλμου σου
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [99.7\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 345612 ℵB,C{\SUP{v}} [0.3\%] NU}}} καὶ τότε διαβλέψεις ἐκβαλεῖν τὸ κάρφος ἐκ τοῦ ὀφθαλμοῦ τοῦ ἀδελφοῦ σου.


\par }{\SHB Analyze your audience
\par }
{\PP \VS{6}»Μὴ δῶτε\FTNT{§}{{\FR 7:6 }{\FT{δωτε
{\IT{rell}} ¦ δοτε [5\%] CP}}} τὸ ἅγιον τοῖς κυσίν, μηδὲ βάλητε τοὺς μαργαρίτας ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν χοίρων· μήποτε καταπατήσωσιν\FTNT{*}{{\FR 7:6 }{\FT{καταπατησωσιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ καταπατησουσιν B,C,N,W [3\%] NU}}} αὐτοὺς ἐν τοῖς ποσὶν αὐτῶν, καὶ στραφέντες ῥήξωσιν ὑμᾶς.


\par }{\SHB Be persistent, yet considerate
\par }
{\PP \VS{7}»Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε· κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν.\FTNT{†}{{\FR 7:7 }{\FT{υμιν
{\IT{rell}} ¦ ημιν OC}}}

\VS{8}Πᾶς γὰρ ὁ αἰτῶν λαμβάνει, καὶ ὁ ζητῶν εὑρίσκει, καὶ τῷ κρούοντι ἀνοιγήσεται.

\VS{9}Ἢ τίς ἐστιν ἐξ ὑμῶν ἄνθρωπος, ὃν ἐὰν\FTNT{‡}{{\FR 7:9 }{\FT{εαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [97.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C [0.5\%] NU ¦ αν [2\%]}}} αἰτήσῃ\FTNT{§}{{\FR 7:9 }{\FT{αιτηση
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αιτησει ℵB [1.5\%] NU ¦ αιτησεις C}}} ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἄρτον, μὴ λίθον ἐπιδώσει αὐτῷ;

\VS{10}Καὶ\FTNT{*}{{\FR 7:10 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [85\%] RP,HF,OC,TR ¦ η 1 ℵB,C [15\%] CP,NU}}} ἐὰν\FTNT{†}{{\FR 7:10 }{\FT{εαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C [3\%] NU}}} ἰχθὺν αἰτήσῃ,\FTNT{‡}{{\FR 7:10 }{\FT{αιτηση
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αιτησει ℵB,C,N,W [3\%] NU}}} μὴ ὄφιν ἐπιδώσει αὐτῷ;

\VS{11}Εἰ οὖν ὑμεῖς, πονηροὶ ὄντες, οἴδατε δόματα ἀγαθὰ διδόναι τοῖς τέκνοις ὑμῶν, πόσῳ μᾶλλον ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς δώσει ἀγαθὰ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτόν;

\VS{12}Πάντα οὖν ὅσα ἂν\FTNT{§}{{\FR 7:12 }{\FT{αν
{\BD{f}}{\SUP{35}} B [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εαν ℵC,N,W [2\%] NU}}} θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, οὕτως καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς· οὗτος\FTNT{*}{{\FR 7:12 }{\FT{ουτος
{\IT{rell}} ¦ ουτως [10\%] CP}}} γάρ ἐστιν ὁ Νόμος καὶ οἱ Προφῆται.


\par }{\SH Eternal destiny
\par }
{\PP \VS{13}»Εἰσέλθετε διὰ τῆς στενῆς πύλης· ὅτι πλατεῖα ἡ πύλη καὶ εὐρύχωρος ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ἀπώλειαν, καὶ πολλοί εἰσιν οἱ εἰσερχόμενοι δι᾿ αὐτῆς.

\VS{14}Τί\FTNT{†}{{\FR 7:14 }{\FT{τι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W (99\%) RP,HF,OC,CP,NU ¦ οτι ℵ,TR ¦ οτι δε B}}} στενὴ ἡ πύλη καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωήν, καὶ ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες αὐτήν.


\par }{\SHB A tree is known by its fruit
\par }
{\PP \VS{15}»Προσέχετε δὲ\FTNT{‡}{{\FR 7:15 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [1\%] NU (N missing)}}} ἀπὸ τῶν ψευδοπροφητῶν, οἵτινες ἔρχονται πρὸς ὑμᾶς ἐν ἐνδύμασιν προβάτων, ἔσωθεν δέ εἰσιν λύκοι ἅρπαγες.

\VS{16}Ἀπὸ τῶν καρπῶν αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς. Μήτι συλλέγουσιν ἀπὸ ἀκανθῶν σταφυλὴν\FTNT{§}{{\FR 7:16 }{\FT{σταφυλην
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ σταφυλας ℵB [1\%] NU ¦ σταφυληνας C}}} ἢ ἀπὸ τριβόλων σῦκα;

\VS{17}Οὕτως πᾶν δένδρον ἀγαθὸν καρποὺς καλοὺς ποιεῖ, τὸ δὲ σαπρὸν δένδρον καρποὺς πονηροὺς ποιεῖ.

\VS{18}Οὐ δύναται δένδρον ἀγαθὸν καρποὺς πονηροὺς ποιεῖν, οὐδὲ δένδρον σαπρὸν καρποὺς καλοὺς ποιεῖν.

\VS{19}Πᾶν οὖν\FTNT{*}{{\FR 7:19 }{\FT{ουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C{\SUP{c}} [25\%] ¦ — ℵB,C{\SUP{v}},W [75\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} δένδρον μὴ ποιοῦν καρπὸν καλὸν ἐκκόπτεται καὶ εἰς πῦρ βάλλεται.

\VS{20}Ἄρα γε, ἀπὸ τῶν καρπῶν αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς.


\par }{\SHB We have to do the Father’s will
\par }
{\PP \VS{21}»Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι, ‹Κύριε, Κύριε,› εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ᾿ ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν\FTNT{†}{{\FR 7:21 }{\FT{εν
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 τοις ℵB,C [3\%] NU}}} οὐρανοῖς.

\VS{22}Πολλοὶ ἐροῦσίν μοι ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ‹Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσαμεν,\FTNT{‡}{{\FR 7:22 }{\FT{προεφητευσαμεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ επροφητευσαμεν ℵB,C,W [2\%] NU}}} καὶ τῷ σῷ ὀνόματι δαιμόνια ἐξεβάλομεν, καὶ τῷ σῷ ὀνόματι δυνάμεις πολλὰς ἐποιήσαμεν;›

\VS{23}Καὶ τότε ὁμολογήσω αὐτοῖς ὅτι ‹Οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς· ἀποχωρεῖτε ἀπ᾿ ἐμοῦ οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν.›


\par }{\SHB All face adversity—foundation determines outcome
\par }
{\PP \VS{24}»Πᾶς οὖν ὅστις ἀκούει μου τοὺς λόγους τούτους καὶ ποιεῖ αὐτούς, ὁμοιώσω αὐτὸν\FTNT{§}{{\FR 7:24 }{\FT{ομοιωσω αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ομοιωθησεται ℵB [4\%] NU}}} ἀνδρὶ φρονίμῳ, ὅστις ᾠκοδόμησεν τὴν οἰκίαν αὐτοῦ\FTNT{*}{{\FR 7:24 }{\FT{την οικιαν αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 312 ℵB,C,W [2\%] NU}}} ἐπὶ τὴν πέτραν.

\VS{25}Καὶ κατέβη ἡ βροχὴ καὶ ἦλθον οἱ ποταμοὶ καὶ ἔπνευσαν οἱ ἄνεμοι καὶ προσέπεσον\FTNT{†}{{\FR 7:25 }{\FT{προσεπεσον
{\BD{f}}{\SUP{35}} [93\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ προσεπεσαν B,C [6\%] NU ¦ προσεπεσεν ℵ ¦ προσεκρουσαν W ¦ two other variants [1\%]}}} τῇ οἰκίᾳ ἐκείνῃ· καὶ οὐκ ἔπεσεν, τεθεμελίωτο γὰρ ἐπὶ τὴν πέτραν.

\VS{26}Καὶ πᾶς ὁ ἀκούων μου τοὺς λόγους τούτους καὶ μὴ ποιῶν αὐτοὺς ὁμοιωθήσεται ἀνδρὶ μωρῷ, ὅστις ᾠκοδόμησεν τὴν οἰκίαν αὐτοῦ\FTNT{‡}{{\FR 7:26 }{\FT{την οικιαν αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 312 ℵB,W [2\%] NU}}} ἐπὶ τὴν ἄμμον.

\VS{27}Καὶ κατέβη ἡ βροχὴ καὶ ἦλθον οἱ ποταμοὶ καὶ ἔπνευσαν οἱ ἄνεμοι καὶ προσέκοψαν τῇ οἰκίᾳ ἐκείνῃ, καὶ ἔπεσεν· καὶ ἦν ἡ πτῶσις αὐτῆς μεγάλη.»


\par }{\SHB Editorial comment
\par }
{\PP \VS{28}Καὶ ἐγένετο ὅτε συνετέλεσεν\FTNT{§}{{\FR 7:28 }{\FT{συνετελεσεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [94\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ετελεσεν ℵB,C,W [6\%] NU}}} ὁ Ἰησοῦς τοὺς λόγους τούτους, ἐξεπλήσσοντο οἱ ὄχλοι ἐπὶ τῇ διδαχῇ αὐτοῦ,

\VS{29}ἦν γὰρ διδάσκων αὐτοὺς ὡς ἐξουσίαν ἔχων, καὶ οὐχ ὡς οἱ γραμματεῖς.\FTNT{*}{{\FR 7:29 }{\FT{γραμματεις
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 αυτων ℵB,W [5\%] NU}}}




\par }{\MS The Messiah demonstrates His power

\par }\Chap{8}{\SH Jesus heals a leper
\par }
{\MM \VerseOne{1}Καταβάντι δὲ αὐτῷ\FTNT{*}{{\FR 8:1 }{\FT{καταβαντι δε αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 12 αυτου ℵ ¦ καταβαντος 2 αυτου B,C,W [1\%] NU ¦ καταβαινοντος 2 αυτου [1\%]}}} ἀπὸ τοῦ ὄρους, ἠκολούθησαν αὐτῷ ὄχλοι πολλοί.

\VS{2}Καὶ ἰδού, λεπρὸς ἐλθὼν\FTNT{†}{{\FR 8:2 }{\FT{ελθων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [75\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ προσελθων ℵB,N [24\%] NU ¦ — [1\%]}}} προσεκύνει αὐτῷ, λέγων, «Κύριε, ἐὰν θέλῃς, δύνασαί με καθαρίσαι.»

\VS{3}Καὶ ἐκτείνας τὴν χεῖρα ἥψατο αὐτοῦ ὁ Ἰησοῦς,\FTNT{‡}{{\FR 8:3 }{\FT{ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C [4\%] NU}}} λέγων, «Θέλω, καθαρίσθητι.» Καὶ εὐθέως ἐκαθαρίσθη αὐτοῦ ἡ λέπρα.

\VS{4}Καὶ λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· «Ὅρα μηδενὶ εἴπῃς· ἀλλ᾿\FTNT{§}{{\FR 8:4 }{\FT{αλλ
{\BD{f}}{\SUP{35}} [50\%] TR ¦ αλλα ℵB,C,N,W [50\%] RP,HF,OC,CP,NU}}} ὕπαγε, σεαυτὸν δεῖξον τῷ ἱερεῖ καὶ προσένεγκαι\FTNT{*}{{\FR 8:4 }{\FT{προσενεγκαι
{\BD{f}}{\SUP{35}} [25\%] ¦ προσενεγκε ℵN,W [75\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ προσενεγκον B,C [0.5\%] NU [The imperatival use of the infinitive is very normal Koine, being a continuation of classical usage.]}}} τὸ δῶρον ὃ προσέταξεν Μωσῆς,\FTNT{†}{{\FR 8:4 }{\FT{μωσης
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [90\%] RP,HF,OC,CP ¦ μωυσης ℵB,N,W [10\%] TR,NU}}} εἰς μαρτύριον αὐτοῖς.»


\par }{\SH Jesus heals at a distance
\par }
{\PP \VS{5}Εἰσελθόντι\FTNT{‡}{{\FR 8:5 }{\FT{εισελθοντι
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εισελθοντος ℵB,C [4\%] NU}}} δὲ αὐτῷ\FTNT{§}{{\FR 8:5 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [91\%] RP,HF,OC,CP ¦ αυτου ℵB,C [4\%] NU ¦ τω ιησου [5\%] TR}}} εἰς Καπερναούμ,\FTNT{*}{{\FR 8:5 }{\FT{καπερναουμ
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ καφαρναουμ ℵB [1\%] NU}}} προσῆλθεν αὐτῷ ἑκατόνταρχος, παρακαλῶν αὐτὸν καὶ λέγων,

\VS{6}«Κύριε, ὁ παῖς μου βέβληται ἐν τῇ οἰκίᾳ παραλυτικός, δεινῶς βασανιζόμενος.»

\VS{7}Καὶ λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς,\FTNT{†}{{\FR 8:7 }{\FT{ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — (ℵ)B [0.5\%] NU}}} «Ἐγὼ ἐλθὼν θεραπεύσω αὐτόν.»

\VS{8}Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἑκατόνταρχος ἔφη· «Κύριε, οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς ἵνα μου ὑπὸ τὴν στέγην εἰσέλθῃς· ἀλλὰ μόνον εἰπὲ λόγῳ,\FTNT{‡}{{\FR 8:8 }{\FT{λογω
{\IT{rell}} ¦ λογον [5\%] TR}}} καὶ ἰαθήσεται ὁ παῖς μου.

\VS{9}Καὶ γὰρ ἐγὼ ἄνθρωπός εἰμι ὑπὸ ἐξουσίαν, ἔχων ὑπ᾿ ἐμαυτὸν στρατιώτας. Καὶ λέγω τούτῳ, ‹Πορεύθητι,› καὶ πορεύεται· καὶ ἄλλῳ, ‹Ἔρχου,› καὶ ἔρχεται· καὶ τῷ δούλῳ μου, ‹Ποίησον τοῦτο,› καὶ ποιεῖ.»

\VS{10}Ἀκούσας δὲ ὁ Ἰησοῦς ἐθαύμασεν, καὶ εἶπεν τοῖς ἀκολουθοῦσιν· «Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίστιν\FTNT{§}{{\FR 8:10 }{\FT{ουδε εν τω ισραηλ τοσαυτην πιστιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,N (95.1\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ οτι 1-6 (3.4\%) ¦ 1 παρ ουδενι 2-6 (0.2\%) ¦ παρ ουδενι 56 (0.3\%) ¦ ~ παρ ουδενι 56234 B,W (0.7\%) NU ¦ long omission (0.3\%)}}} εὗρον.

\VS{11}Λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι πολλοὶ ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν ἥξουσιν καὶ ἀνακλιθήσονται\FTNT{*}{{\FR 8:11 }{\FT{ανακλιθησονται
{\IT{rell}} ¦ ανακληθησονται [10\%] CP}}} μετὰ Ἁβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν·

\VS{12}οἱ δὲ υἱοὶ τῆς βασιλείας ἐκβληθήσονται εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον. Ἐκεῖ ἔσται ὁ
\FTNT{†}{{\FR 8:12 }{\FT{ο
{\IT{rell}} ¦ — CP}}} κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων.»

\VS{13}Καὶ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς τῷ ἑκατοντάρχῳ,\FTNT{‡}{{\FR 8:13 }{\FT{εκατονταρχω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [30\%] OC,TR ¦ εκατονταρχη ℵB,C,N,W [70\%] RP,HF,CP,NU}}} «Ὕπαγε, καὶ\FTNT{§}{{\FR 8:13 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,W [1\%] NU}}} ὡς ἐπίστευσας γενηθήτω σοι.» Καὶ ἰάθη ὁ παῖς αὐτοῦ\FTNT{*}{{\FR 8:13 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵB [1\%]}}} ἐν τῇ ὥρᾳ ἐκείνῃ.


\par }{\SH Peter’s mother-in-law
\par }
{\PP \VS{14}Καὶ ἐλθὼν\FTNT{†}{{\FR 8:14 }{\FT{ελθων
{\IT{rell}} ¦ εισελθων [5\%] CP}}} ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν οἰκίαν Πέτρου, εἶδεν τὴν πενθερὰν αὐτοῦ βεβλημένην καὶ πυρέσσουσαν.

\VS{15}Καὶ ἥψατο τῆς χειρὸς αὐτῆς, καὶ ἀφῆκεν αὐτὴν ὁ πυρετός· καὶ ἠγέρθη καὶ διηκόνει αὐτῷ.\FTNT{‡}{{\FR 8:15 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,C,W [90\%] RP,HF,OC,CP,NU ¦ αυτοις [10\%] TR ¦ αυτων N}}}

\VS{16}Ὀψίας δὲ γενομένης, προσήνεγκαν αὐτῷ δαιμονιζομένους πολλούς. Καὶ ἐξέβαλεν τὰ πνεύματα λόγῳ, καὶ πάντας τοὺς κακῶς ἔχοντας ἐθεράπευσεν,

\VS{17}ὅπως πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου, λέγοντος, «Αὐτὸς τὰς ἀσθενείας ἡμῶν ἔλαβεν\FTNT{§}{{\FR 8:17 }{\FT{ελαβεν
{\IT{rell}} ¦ ανελαβεν [5\%] CP}}} καὶ τὰς νόσους ἐβάστασεν.»


\par }{\PP \VS{18}Ἰδὼν δὲ ὁ Ἰησοῦς πολλοὺς ὄχλους\FTNT{*}{{\FR 8:18 }{\FT{πολλους οχλους
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ πολυν οχλον [2\%] ¦ 2 ℵ [1\%] ¦ οχλον B,NU ¦ οχλον πολυν W ¦ one other variant}}} περὶ αὐτόν, ἐκέλευσεν ἀπελθεῖν εἰς τὸ πέραν.

\VS{19}Καὶ προσελθὼν εἷς γραμματεὺς εἶπεν αὐτῷ, «Διδάσκαλε, ἀκολουθήσω σοι ὅπου ἐὰν ἀπέρχῃ.»

\VS{20}Λέγει\FTNT{†}{{\FR 8:20 }{\FT{λεγει
{\BD{f}}{\SUP{35}} [20\%] ¦ και 1 ℵB,C,N,W [80\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, «Αἱ ἀλώπεκες φωλεοὺς ἔχουσιν καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνώσεις, ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ.»

\VS{21}Ἕτερος δὲ τῶν μαθητῶν\FTNT{‡}{{\FR 8:21 }{\FT{μαθητων
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB [20\%] ¦ 1 αυτου C,N,W [80\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU]}}} εἶπεν αὐτῷ, «Κύριε, ἐπίτρεψόν μοι πρῶτον ἀπελθεῖν καὶ θάψαι τὸν πατέρα μου.»

\VS{22}Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν\FTNT{§}{{\FR 8:22 }{\FT{ειπεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ λεγει ℵB,C [2\%] NU}}} αὐτῷ, «Ἀκολούθει μοι, καὶ ἄφες τοὺς νεκροὺς θάψαι τοὺς ἑαυτῶν νεκρούς.»


\par }{\SH Jesus controls wind and wave
\par }
{\PP \VS{23}Καὶ ἐμβάντι αὐτῷ εἰς τὸ πλοῖον, ἠκολούθησαν αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ.

\VS{24}Καὶ ἰδού, σεισμὸς μέγας ἐγένετο ἐν τῇ θαλάσσῃ, ὥστε τὸ πλοῖον καλύπτεσθαι ὑπὸ τῶν κυμάτων. Αὐτὸς δὲ ἐκάθευδεν.

\VS{25}Καὶ προσελθόντες οἱ μαθηταὶ\FTNT{*}{{\FR 8:25 }{\FT{οι μαθηται
{\BD{f}}{\SUP{35}} (80\%) RP,HF,CP ¦ 12 αυτου W (19\%) OC,TR ¦ αυτω 12 αυτου C (0.5\%) ¦ — ℵB (0.5\%) NU}}} ἤγειραν αὐτὸν λέγοντες, «Κύριε, σῶσον ἡμᾶς,\FTNT{†}{{\FR 8:25 }{\FT{ημας
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C [3\%] NU}}} ἀπολλύμεθα.»

\VS{26}Καὶ λέγει αὐτοῖς, «Τί δειλοί ἐστε, ὀλιγόπιστοι;» Τότε ἐγερθεὶς ἐπετίμησεν τοῖς ἀνέμοις καὶ τῇ θαλάσσῃ, καὶ ἐγένετο γαλήνη μεγάλη.

\VS{27}Οἱ δὲ ἄνθρωποι ἐθαύμασαν, λέγοντες, «Ποταπός ἐστιν οὗτος ὅτι καὶ οἱ ἄνεμοι καὶ ἡ θάλασσα ὑπακούουσιν αὐτῷ;»\FTNT{‡}{{\FR 8:27 }{\FT{υπακουουσιν αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵB,W [1.5\%] NU}}}


\par }{\SH Jesus controls any number of demons
\par }
{\PP \VS{28}Καὶ ἐλθόντι αὐτῷ\FTNT{§}{{\FR 8:28 }{\FT{ελθοντι αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ελθοντος αυτου B,C [4\%] NU ¦ ελθοντων αυτων ℵ}}} εἰς τὸ πέραν, εἰς τὴν χώραν τῶν Γεργεσηνῶν,\FTNT{*}{{\FR 8:28 }{\FT{γεργεσηνων
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ γεργεσινων [2\%] ¦ γαδαρηνων B,C [2\%] NU ¦ γαζαρηνων ℵ}}} ὑπήντησαν αὐτῷ δύο δαιμονιζόμενοι, ἐκ τῶν μνημείων ἐξερχόμενοι, χαλεποὶ λίαν, ὥστε μὴ ἰσχύειν τινὰ παρελθεῖν διὰ τῆς ὁδοῦ ἐκείνης.

\VS{29}Καὶ ἰδού, ἔκραξαν λέγοντες· «Τί ἡμῖν καὶ σοί, Ἰησοῦ,\FTNT{†}{{\FR 8:29 }{\FT{ιησου
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C [4\%] NU}}} Υἱὲ τοῦ Θεοῦ; Ἦλθες ὧδε\FTNT{‡}{{\FR 8:29 }{\FT{{\BD{f}}{\SUP{35}} generally has ὦδε, presumably to distinguish it from ὧ δε.}}} πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς;»

\VS{30}Ἦν δὲ μακρὰν ἀπ᾿ αὐτῶν ἀγέλη χοίρων πολλῶν βοσκομένη.

\VS{31}Οἱ δὲ δαίμονες παρεκάλουν αὐτόν, λέγοντες, «Εἰ ἐκβάλλεις ἡμᾶς, ἐπίτρεψον ἡμῖν ἀπελθεῖν\FTNT{§}{{\FR 8:31 }{\FT{επιτρεψον ημιν απελθειν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αποστειλον ημας ℵB [2\%] NU}}} εἰς τὴν ἀγέλην τῶν χοίρων.»

\VS{32}Καὶ εἶπεν αὐτοῖς, «Ὑπάγετε.» Οἱ δὲ ἐξελθόντες ἀπῆλθον εἰς τὴν ἀγέλην τῶν χοίρων.\FTNT{*}{{\FR 8:32 }{\FT{την αγελην των χοιρων
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ τους χοιρους ℵB,C [3\%] NU}}} Καὶ ἰδού, ὥρμησεν πᾶσα ἡ ἀγέλη τῶν χοίρων\FTNT{†}{{\FR 8:32 }{\FT{των χοιρων
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB(C)N,W [5\%] NU}}} κατὰ τοῦ κρημνοῦ εἰς τὴν θάλασσαν καὶ ἀπέθανον ἐν τοῖς ὕδασιν.

\VS{33}Οἱ δὲ βόσκοντες ἔφυγον, καὶ ἀπελθόντες εἰς τὴν πόλιν ἀπήγγειλαν πάντα, καὶ τὰ τῶν δαιμονιζομένων.

\VS{34}Καὶ ἰδού, πᾶσα ἡ πόλις ἐξῆλθεν εἰς συνάντησιν\FTNT{‡}{{\FR 8:34 }{\FT{συναντησιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ υπαντησιν ℵB [1.5\%] NU}}} τῷ Ἰησοῦ· καὶ ἰδόντες αὐτὸν παρεκάλεσαν ὅπως μεταβῇ ἀπὸ τῶν ὁρίων αὐτῶν.




\par }\Chap{9}{\SH Jesus forgives sins
\par }
{\PP \VerseOne{1}Καὶ ἐμβὰς εἰς τὸ\FTNT{*}{{\FR 9:1 }{\FT{το
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [90\%] RP,HF,CP,TR ¦ — ℵB [10\%] OC,NU}}} πλοῖον διεπέρασεν καὶ ἦλθεν εἰς τὴν ἰδίαν πόλιν.

\VS{2}Καὶ ἰδού, προσέφερον αὐτῷ παραλυτικὸν ἐπὶ κλίνης βεβλημένον. Καὶ ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς τὴν πίστιν αὐτῶν εἶπεν τῷ παραλυτικῷ, «Θάρσει, τέκνον· ἀφέωνταί\FTNT{†}{{\FR 9:2 }{\FT{αφεωνται
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αφεονται [1\%] ¦ αφιενται ℵB,NU ¦ αφεοντε N ¦ αφιοντε D}}} σοι αἱ ἁμαρτίαι σου.»\FTNT{‡}{{\FR 9:2 }{\FT{σοι αι αμαρτιαι σου
{\BD{f}}{\SUP{35}} [96.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 423 ℵB,C,W [2\%] NU ¦ ~ 4234 N [1\%] ¦ 123 D [0.5\%]}}}

\VS{3}Καὶ ἰδού, τινὲς τῶν γραμματέων εἶπον ἐν ἑαυτοῖς, «Οὗτος βλασφημεῖ.»

\VS{4}Καὶ εἰδὼς\FTNT{§}{{\FR 9:4 }{\FT{ειδως
{\BD{f}}{\SUP{35}} B (33.2\%) ¦ ειδων (1\%) ¦ ιδων ℵC,D(N)W (65.7\%) RP,HF,OC,CP,TR,NU [‘knowing’ is better than ‘seeing’]}}} ὁ Ἰησοῦς τὰς ἐνθυμήσεις αὐτῶν εἶπεν· «Ἱνατί ὑμεῖς\FTNT{*}{{\FR 9:4 }{\FT{υμεις
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C,D [2\%] NU}}} ἐνθυμεῖσθε πονηρὰ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν;

\VS{5}Τί γάρ ἐστιν εὐκοπώτερον, εἰπεῖν, ‹Ἀφέωνταί\FTNT{†}{{\FR 9:5 }{\FT{αφεωνται
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αφεονται [1\%] ¦ αφιονται ℵD ¦ αφιενται B,NU ¦ αφεοντε N}}} σου\FTNT{‡}{{\FR 9:5 }{\FT{σου
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,C,D,W [65\%] RP,HF,OC,CP,NU ¦ σοι N [35\%] TR}}} αἱ ἁμαρτίαι,› ἢ εἰπεῖν, ‹Ἔγειραι\FTNT{§}{{\FR 9:5 }{\FT{εγειραι
{\BD{f}}{\SUP{35}} B [80\%] RP,HF,CP,TR ¦ εγειρε ℵ,C,D,N,W [20\%] OC,NU}}} καὶ περιπάτει›;

\VS{6}Ἵνα δὲ εἰδῆτε ὅτι ἐξουσίαν ἔχει ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου ἐπὶ τῆς γῆς ἀφιέναι ἁμαρτίας»—τότε λέγει τῷ παραλυτικῷ, «Ἐγερθείς, ἆρόν σου τὴν κλίνην καὶ ὕπαγε εἰς τὸν οἶκόν σου.»

\VS{7}Καὶ ἐγερθεὶς ἀπῆλθεν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ.

\VS{8}Ἰδόντες δὲ οἱ ὄχλοι ἐθαύμασαν\FTNT{*}{{\FR 9:8 }{\FT{εθαυμασαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N (97.5\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ εθαυμαζον (0.3\%) ¦ εφοβηθησαν ℵB,D,W (2\%) NU ¦ two other variants (0.2\%)}}} καὶ ἐδόξασαν τὸν Θεόν, τὸν δόντα ἐξουσίαν τοιαύτην τοῖς ἀνθρώποις.


\par }{\SH Matthew called
\par }
{\PP \VS{9}Καὶ παράγων ὁ Ἰησοῦς ἐκεῖθεν εἶδεν ἄνθρωπον καθήμενον ἐπὶ τὸ τελώνιον, Ματθαῖον\FTNT{†}{{\FR 9:9 }{\FT{ματθαιον
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ μαθθαιον ℵB,D,NU ¦ ματθεον N ¦ μαθθεον W}}} λεγόμενον, καὶ λέγει αὐτῷ, «Ἀκολούθει μοι.» Καὶ ἀναστὰς ἠκολούθησεν αὐτῷ.

\VS{10}Καὶ ἐγένετο αὐτοῦ ἀνακειμένου ἐν τῇ οἰκίᾳ, καὶ ἰδού, πολλοὶ τελῶναι καὶ ἁμαρτωλοὶ ἐλθόντες συνανέκειντο τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ.

\VS{11}Καὶ ἰδόντες οἱ Φαρισαῖοι εἶπον\FTNT{‡}{{\FR 9:11 }{\FT{ειπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,N [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ελεγον ℵB,C,W [3\%] NU}}} τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, «Διὰ τί μετὰ τῶν τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν ἐσθίει καὶ πίνει\FTNT{§}{{\FR 9:11 }{\FT{και πινει
{\BD{f}}{\SUP{35}} [30\%] ¦ — ℵB(C)(D)N,W [70\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} ὁ διδάσκαλος ὑμῶν;»

\VS{12}Ὁ δὲ Ἰησοῦς\FTNT{*}{{\FR 9:12 }{\FT{ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [1\%] NU}}} ἀκούσας εἶπεν αὐτοῖς·\FTNT{†}{{\FR 9:12 }{\FT{αυτοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C [1\%] NU}}} «Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ἰσχύοντες ἰατροῦ, ἀλλ᾿ οἱ κακῶς ἔχοντες.

\VS{13}Πορευθέντες δὲ μάθετε τί ἐστιν, ‹Ἔλεον\FTNT{‡}{{\FR 9:13 }{\FT{ελεον
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ελεος ℵB,C,D,N [1.5\%] NU}}} θέλω καὶ οὐ θυσίαν.› Οὐ γὰρ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ\FTNT{§}{{\FR 9:13 }{\FT{αλλα
{\IT{rell}} ¦ αλλ [5\%] TR}}} ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν.»\FTNT{*}{{\FR 9:13 }{\FT{εις μετανοιαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D,N,W [4\%] NU}}}


\par }{\SHB Fasting
\par }
{\PP \VS{14}Τότε προσέρχονται αὐτῷ οἱ μαθηταὶ Ἰωάννου, λέγοντες, «Διὰ τί ἡμεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι νηστεύομεν πολλά,\FTNT{†}{{\FR 9:14 }{\FT{πολλα
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,N,W (98.6\%) RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵB (1.4\%)}}} οἱ δὲ μαθηταί σου οὐ νηστεύουσιν;»

\VS{15}Καὶ εἶπεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· «Μὴ δύνανται οἱ υἱοὶ τοῦ νυμφῶνος πενθεῖν ἐφ᾿ ὅσον χρόνον\FTNT{‡}{{\FR 9:15 }{\FT{χρονον
{\BD{f}}{\SUP{35}} [20\%] OC ¦ — ℵB,C,D,N,W [80\%] RP,HF,CP,TR,NU}}} μετ᾿ αὐτῶν ἐστιν ὁ νυμφίος; Ἐλεύσονται δὲ ἡμέραι ὅταν ἀπαρθῇ ἀπ᾿ αὐτῶν ὁ νυμφίος, καὶ τότε νηστεύσουσιν.


\par }{\SHB Old wineskins
\par }
{\PP \VS{16}»Οὐδεὶς δὲ ἐπιβάλλει ἐπίβλημα ῥάκους ἀγνάφου ἐπὶ ἱματίῳ παλαιῷ· αἴρει γὰρ τὸ πλήρωμα αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ ἱματίου, καὶ χεῖρον σχίσμα γίνεται.

\VS{17}Οὐδὲ βάλλουσιν οἶνον νέον εἰς ἀσκοὺς παλαιούς· εἰ δὲ μή γε, ῥήγνυνται οἱ ἀσκοί, καὶ ὁ οἶνος ἐκχεῖται καὶ οἱ ἀσκοὶ ἀπολοῦνται.\FTNT{§}{{\FR 9:17 }{\FT{απολουνται
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [80\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ απολλυνται
{\BD{f}}{\SUP{35pt}} ℵB [20\%] NU ¦ απολλυται D}}} Ἀλλὰ βάλλουσιν οἶνον νέον εἰς ἀσκοὺς\FTNT{*}{{\FR 9:17 }{\FT{βαλλουσιν οινον νεον εις ασκους
{\IT{rell}} ¦ ~ 23451 C [3\%] OC}}} καινούς, καὶ ἀμφότεροι\FTNT{†}{{\FR 9:17 }{\FT{αμφοτεροι
{\IT{rell}} ¦ αμφοτερα [5\%] TR}}} συντηροῦνται.»


\par }{\SH Jesus raises the dead
\par }
{\PP \VS{18}Ταῦτα αὐτοῦ λαλοῦντος αὐτοῖς, ἰδού, ἄρχων τις ἐλθὼν\FTNT{‡}{{\FR 9:18 }{\FT{τις ελθων
{\BD{f}}{\SUP{35}} [30\%] ¦ εις 2 [62\%] RP,HF,CP,NU [C,D,N,W etc. have ΕΙΣΕΛΘΩΝ, which could be taken as one word, the verb] ¦ 2 [5\%] TR ¦ προσελθων ℵ ¦ εις προσελθων B [2\%] OC}}} προσεκύνει αὐτῷ, λέγων ὅτι «Ἡ θυγάτηρ μου ἄρτι ἐτελεύτησεν, ἀλλὰ ἐλθὼν ἐπίθες τὴν χεῖρά σου ἐπ᾿ αὐτὴν καὶ ζήσεται.»

\VS{19}Καὶ ἐγερθεὶς ὁ Ἰησοῦς ἠκολούθησεν αὐτῷ, καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ.

\VS{20}Καὶ ἰδού, γυνὴ αἱμορροοῦσα δώδεκα ἔτη προσελθοῦσα ὄπισθεν ἥψατο τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ.

\VS{21}Ἔλεγεν γὰρ ἐν ἑαυτῇ, «Ἐὰν μόνον ἅψωμαι τοῦ ἱματίου αὐτοῦ σωθήσομαι.»

\VS{22}Ὁ δὲ Ἰησοῦς ἐπιστραφεὶς\FTNT{§}{{\FR 9:22 }{\FT{επιστραφεις
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ στραφεις ℵB(D)N [3\%] NU}}} καὶ ἰδὼν αὐτὴν εἶπεν, «Θάρσει, θύγατερ· ἡ πίστις σου σέσωκέν σε.» Καὶ ἐσώθη ἡ γυνὴ ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης.

\VS{23}Καὶ ἐλθὼν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ ἄρχοντος καὶ ἰδὼν τοὺς αὐλητὰς καὶ τὸν ὄχλον θορυβούμενον, λέγει αὐτοῖς,\FTNT{*}{{\FR 9:23 }{\FT{λεγει αυτοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 N ¦ ελεγεν ℵB,D [3\%] NU ¦ two other variants}}}

\VS{24}«Ἀναχωρεῖτε, οὐ γὰρ ἀπέθανεν τὸ κοράσιον ἀλλὰ καθεύδει.» Καὶ κατεγέλων αὐτοῦ.

\VS{25}Ὅτε δὲ ἐξεβλήθη ὁ ὄχλος, εἰσελθὼν ἐκράτησεν τῆς χειρὸς αὐτῆς, καὶ ἠγέρθη τὸ κοράσιον.

\VS{26}Καὶ ἐξῆλθεν ἡ φήμη αὕτη εἰς ὅλην τὴν γῆν ἐκείνην.


\par }{\SH Jesus restores sight and speech
\par }
{\PP \VS{27}Καὶ παράγοντι ἐκεῖθεν τῷ Ἰησοῦ, ἠκολούθησαν αὐτῷ\FTNT{†}{{\FR 9:27 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,N,W [99.8\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — B,D [0.2\%]}}} δύο τυφλοί, κράζοντες καὶ λέγοντες, «Ἐλέησον ἡμᾶς, Υἱὸς\FTNT{‡}{{\FR 9:27 }{\FT{υιος
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,W [70\%] HF,NU ¦ υιε ℵC,D,N [30\%] RP,OC,CP,TR}}} Δαυίδ.»

\VS{28}Ἐλθόντι δὲ εἰς τὴν οἰκίαν, προσῆλθον αὐτῷ οἱ τυφλοί· καὶ λέγει αὐτοῖς,\FTNT{§}{{\FR 9:28 }{\FT{αυτοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} [20\%] ¦ 1 ιησους ℵ ¦ 1 ο ιησους B,C,D,N,W [80\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} «Πιστεύετε ὅτι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι;» Λέγουσιν αὐτῷ, «Ναί, Κύριε.»

\VS{29}Τότε ἥψατο τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν, λέγων, «Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν.»

\VS{30}Καὶ ἀνεῴχθησαν\FTNT{*}{{\FR 9:30 }{\FT{ανεωχθησαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵW [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ηνεωχθησαν B,D,N [0.5\%] NU ¦ ηνοιχθησαν C}}} αὐτῶν οἱ ὀφθαλμοί. Καὶ ἐνεβριμήσατο\FTNT{†}{{\FR 9:30 }{\FT{ενεβριμησατο
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,N,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ενεβριμηθη ℵ(B) [1.5\%] NU}}} αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, λέγων, «Ὁρᾶτε μηδεὶς γινωσκέτω.»

\VS{31}Οἱ δὲ ἐξελθόντες διεφήμισαν αὐτὸν ἐν ὅλῃ τῇ γῇ ἐκείνῃ.


\par }{\PP \VS{32}Αὐτῶν δὲ ἐξερχομένων, ἰδού, προσήνεγκαν αὐτῷ ἄνθρωπον κωφόν, δαιμονιζόμενον.

\VS{33}Καὶ ἐκβληθέντος τοῦ δαιμονίου, ἐλάλησεν ὁ κωφός. Καὶ ἐθαύμασαν οἱ ὄχλοι, λέγοντες ὅτι,\FTNT{‡}{{\FR 9:33 }{\FT{οτι
{\BD{f}}{\SUP{35}} [25\%] OC ¦ — ℵB,C,D,N,W [75\%] RP,HF,CP,TR,NU}}} «Οὐδέποτε ἐφάνη οὕτως ἐν τῷ Ἰσραήλ.»

\VS{34}Οἱ δὲ Φαρισαῖοι ἔλεγον, «Ἐν τῷ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια.»


\par }{\SHB The harvest needs workers
\par }
{\PP \VS{35}Καὶ περιῆγεν ὁ Ἰησοῦς τὰς πόλεις πάσας καὶ τὰς κώμας διδάσκων ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν καὶ κηρύσσων τὸ εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας, καὶ θεραπεύων πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν ἐν τῷ λαῷ.\FTNT{§}{{\FR 9:35 }{\FT{εν τω λαω
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [90\%] RP,HF,OC,TR ¦ — B,C,D,N,W [10\%] CP,NU}}}

\VS{36}Ἰδὼν δὲ τοὺς ὄχλους ἐσπλαγχνίσθη περὶ αὐτῶν, ὅτι ἦσαν ἐσκυλμένοι\FTNT{*}{{\FR 9:36 }{\FT{εσκυλμενοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,C,D,W [90\%] RP,HF,CP,NU ¦ εκλελυμενοι [10\%] OC,TR ¦ — N}}} καὶ ἐρριμμένοι, ὡς\FTNT{†}{{\FR 9:36 }{\FT{ως
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,N [50\%] OC ¦ ωσει ℵB,W [50\%] RP,HF,CP,TR,NU}}} πρόβατα μὴ ἔχοντα ποιμένα.

\VS{37}Τότε λέγει τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· «Ὁ μὲν θερισμὸς πολύς, οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι.

\VS{38}Δεήθητε οὖν τοῦ κυρίου τοῦ θερισμοῦ ὅπως ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ.»




\par }{\MS Jesus commissions and orients the twelve disciples—28 AD

\par }\Chap{10}{\MM \VerseOne{1}Καὶ προσκαλεσάμενος τοὺς δώδεκα μαθητὰς αὐτοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν\FTNT{*}{{\FR 10:1 }{\FT{εξουσιαν
{\IT{rell}} ¦ 1 κατα [25\%]}}} πνευμάτων ἀκαθάρτων ὥστε ἐκβάλλειν αὐτά, καὶ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν.

\VS{2}Τῶν δὲ δώδεκα ἀποστόλων τὰ ὀνόματά εἰσιν\FTNT{†}{{\FR 10:2 }{\FT{εισιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [30\%] OC,CP ¦ εστιν ℵB,C,D,N,W [70\%] RP,HF,TR,NU}}} ταῦτα· πρῶτος Σίμων (ὁ λεγόμενος Πέτρος) καὶ Ἀνδρέας ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ,\FTNT{‡}{{\FR 10:2 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ,C,D,N,W [99.8\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 και B [0.2\%] NU}}} Ἰάκωβος (ὁ τοῦ Ζεβεδαίου) καὶ Ἰωάννης ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ,

\VS{3}Φίλιππος καὶ Βαρθολομαῖος, Θωμᾶς καὶ Ματθαῖος\FTNT{§}{{\FR 10:3 }{\FT{ματθαιος
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ μαθθαιος B,D,NU ¦ μαθθεος ℵ ¦ ματθεος N ¦ one other spelling}}} (ὁ τελώνης), Ἰάκωβος (ὁ τοῦ Ἀλφαίου) καὶ Λεββαῖος (ὁ ἐπικληθεὶς\FTNT{*}{{\FR 10:3 }{\FT{λεββαιος ο επικληθεις
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W (99.4\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 (C)(D) ¦ — ℵB (0.4\%) NU}}} Θαδδαῖος),

\VS{4}Σίμων (ὁ Κανανίτης)\FTNT{†}{{\FR 10:4 }{\FT{κανανιτης
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵW [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ καναναιος B,C,N [2\%] NU ¦ χαναναιος D}}} καὶ Ἰούδας\FTNT{‡}{{\FR 10:4 }{\FT{ιουδας
{\BD{f}}{\SUP{35}} (C)N,W [90\%] RP,HF,CP,TR ¦ 1 ο ℵB(D) [10\%] OC,NU}}} Ἰσκαριώτης (ὁ καὶ παραδοὺς αὐτόν).


\par }{\SH Orientation with immediate effect
\par }
{\PP \VS{5}Τούτους τοὺς δώδεκα ἀπέστειλεν ὁ Ἰησοῦς, παραγγείλας αὐτοῖς λέγων· «Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε, καὶ εἰς πόλιν Σαμαρειτῶν\FTNT{§}{{\FR 10:5 }{\FT{σαμαρειτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} B [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ σαμαριτων ℵC,N,W [5\%] NU ¦ σαμαριτανων D}}} μὴ εἰσέλθητε.

\VS{6}Πορεύεσθε δὲ μᾶλλον πρὸς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ.

\VS{7}Πορευόμενοι δὲ κηρύσσετε, λέγοντες ὅτι ‹Ἤγγικεν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.›

\VS{8}Ἀσθενοῦντας θεραπεύετε, λεπροὺς καθαρίζετε,\FTNT{*}{{\FR 10:8 }{\FT{λεπρους καθαριζετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [94\%] RP,HF,CP ¦ 12 νεκρους εγειρετε [2\%] OC,TR ¦ νεκρους εγειρετε 12 ℵB,C(D)N [3\%] NU ¦ ~ εκβαλλετε νεκρους εγειρετε (W) [1\%] (OC in small print)}}} δαιμόνια ἐκβάλλετε. Δωρεὰν ἐλάβετε, δωρεὰν δότε.

\VS{9}Μὴ κτήσησθε χρυσὸν μηδὲ ἄργυρον μηδὲ χαλκὸν εἰς τὰς ζώνας ὑμῶν,

\VS{10}μὴ πήραν εἰς ὁδόν, μηδὲ δύο χιτῶνας, μηδὲ ὑποδήματα, μηδὲ ῥάβδους·\FTNT{†}{{\FR 10:10 }{\FT{ραβδους
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [95\%] RP,HF,CP ¦ ραβδον ℵB,D [5\%] OC,TR,NU}}} ἄξιος γὰρ\FTNT{‡}{{\FR 10:10 }{\FT{γαρ
{\IT{rell}} ¦ 1 εστιν D [3\%] OC}}} ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ ἐστιν.\FTNT{§}{{\FR 10:10 }{\FT{εστιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [96\%] RP,HF,CP,TR ¦ — ℵB,C [3\%] OC,NU ¦ ~ γαρ 1 D [1\%]}}}


\par }{\PP \VS{11}»Εἰς ἣν δ᾿ ἂν πόλιν ἢ κώμην εἰσέλθητε, ἐξετάσατε τίς ἐν αὐτῇ ἄξιός ἐστιν, κἀκεῖ μείνατε ἕως ἂν ἐξέλθητε.

\VS{12}Εἰσερχόμενοι δὲ εἰς τὴν οἰκίαν, ἀσπάσασθε αὐτήν·\FTNT{*}{{\FR 10:12 }{\FT{αυτην
{\IT{rell}} ¦ 1 λεγοντες ειρηνη τω οικω τουτω ℵD,W [10\%] OC,CP}}}

\VS{13}καὶ ἐὰν μὲν ᾖ ἡ οἰκία ἀξία, ἐλθέτω\FTNT{†}{{\FR 10:13 }{\FT{ελθετω
{\BD{f}}{\SUP{35}} B [94\%] RP,HF,OC,TR ¦ ελθατω ℵC,N,W [2\%] NU ¦ εισελθετω [4\%] CP ¦ εστε D}}} ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐπ᾿ αὐτήν· ἐὰν δὲ μὴ ᾖ ἀξία, ἡ εἰρήνη ὑμῶν πρὸς ὑμᾶς ἐπιστραφήτω.

\VS{14}Καὶ ὃς ἐὰν\FTNT{‡}{{\FR 10:14 }{\FT{εαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αν ℵB,D,N,W [3\%] NU}}} μὴ δέξηται ὑμᾶς μηδὲ ἀκούσῃ τοὺς λόγους ὑμῶν, ἐξερχόμενοι\FTNT{§}{{\FR 10:14 }{\FT{εξερχομενοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [97\%] RP,HF,CP,TR ¦ 1 εξω ℵB,D [2\%] OC,NU ¦ 1 εκ [1\%]}}} τῆς οἰκίας ἢ τῆς πόλεως ἐκείνης, ἐκτινάξατε τὸν κονιορτὸν τῶν ποδῶν ὑμῶν.

\VS{15}Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἀνεκτότερον ἔσται γῇ Σοδόμων καὶ Γομόρρων\FTNT{*}{{\FR 10:15 }{\FT{γομορρων
{\IT{rell}} ¦ γομορρας C [10\%] OC ¦ γομορων W [1\%] ¦ γομορας D ¦ γομμορας N [1\%]}}} ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως ἢ τῇ πόλει ἐκείνῃ.


\par }{\SH Orientation with prophetic effect
\par }
{\PP \VS{16}»Ἰδού, ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων. Γίνεσθε οὖν φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί.

\VS{17}Προσέχετε δὲ ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων, παραδώσουσιν γὰρ ὑμᾶς εἰς συνέδρια, καὶ ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν μαστιγώσουσιν ὑμᾶς.

\VS{18}Καὶ ἐπὶ ἡγεμόνας δὲ καὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε ἕνεκεν ἐμοῦ, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσιν.

\VS{19}Ὅταν δὲ παραδιδῶσιν\FTNT{†}{{\FR 10:19 }{\FT{παραδιδωσιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [94\%] RP,HF,CP,TR ¦ παραδωσιν ℵB [2\%] NU ¦ παραδωσουσιν D,N,W [3\%] OC ¦ παραδωσωσιν [1\%]}}} ὑμᾶς, μὴ μεριμνήσητε πῶς ἢ τί λαλήσετε,\FTNT{‡}{{\FR 10:19 }{\FT{λαλησετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [30\%] OC,CP ¦ λαλησητε ℵB,C,D,N,W [70\%] RP,HF,TR,NU ¦ two other variants}}} δοθήσεται γὰρ ὑμῖν ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ τί λαλήσετε·\FTNT{§}{{\FR 10:19 }{\FT{λαλησετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ λαλησητε ℵB,C,W [9\%] NU ¦ — D ¦ two other variants}}}

\VS{20}οὐ γὰρ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν.


\par }{\SHB Like master, like slave
\par }
{\PP \VS{21}»Παραδώσει δὲ ἀδελφὸς ἀδελφὸν εἰς θάνατον, καὶ πατὴρ τέκνον, καὶ ἐπαναστήσονται τέκνα ἐπὶ γονεῖς καὶ θανατώσουσιν αὐτούς.

\VS{22}Καὶ ἔσεσθε μισούμενοι ὑπὸ πάντων διὰ τὸ ὄνομά μου· ὁ δὲ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται.

\VS{23}Ὅταν δὲ διώκωσιν ὑμᾶς ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, φεύγετε εἰς τὴν ἄλλην.\FTNT{*}{{\FR 10:23 }{\FT{αλλην
{\BD{f}}{\SUP{35}} C(D)N (97\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ ετεραν ℵB,W (2.9\%) NU ¦ one other variant}}} Ἀμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν, οὐ μὴ τελέσητε τὰς πόλεις τοῦ Ἰσραὴλ ἕως ἂν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου.

\VS{24}Οὐκ ἔστιν μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον, οὐδὲ δοῦλος ὑπὲρ τὸν κύριον αὐτοῦ.

\VS{25}Ἀρκετὸν τῷ μαθητῇ ἵνα γένηται ὡς ὁ διδάσκαλος αὐτοῦ, καὶ ὁ δοῦλος\FTNT{†}{{\FR 10:25 }{\FT{ο δουλος
{\IT{rell}} ¦ τω δουλω [2\%] OC}}} ὡς ὁ κύριος αὐτοῦ. Εἰ τὸν οἰκοδεσπότην Βεελζεβοὺλ\FTNT{‡}{{\FR 10:25 }{\FT{βεελζεβουλ
{\IT{rell}} ¦ βεελζεβουβ CP [Latin] ¦ βεεζεβουλ ℵB ¦ βελζεβουλ D [0.5\%]}}} ἀπεκάλεσαν,\FTNT{§}{{\FR 10:25 }{\FT{απεκαλεσαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [30\%] CP ¦ επεκαλεσαν B,C,W [20\%] HF,NU ¦ εκαλεσαν [49\%] RP,OC,TR ¦ επεκαλεσαντο ℵN [1\%] ¦ καλουσιν D ¦ one other variant [‘to stigmatize’ is the appropriate verb here]}}} πόσῳ μᾶλλον τοὺς οἰκειακοὺς\FTNT{*}{{\FR 10:25 }{\FT{οικειακους
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [85\%] RP,HF,CP ¦ οικιακους ℵN [15\%] OC,TR,NU ¦ οικιακοις B}}} αὐτοῦ;

\VS{26}Μὴ οὖν φοβηθῆτε αὐτούς· οὐδὲν γάρ ἐστιν κεκαλυμμένον ὃ οὐκ ἀποκαλυφθήσεται, καὶ κρυπτὸν ὃ οὐ γνωσθήσεται.


\par }{\SHB “Do not be afraid”
\par }
{\PP \VS{27}»Ὃ λέγω ὑμῖν ἐν τῇ σκοτίᾳ, εἴπατε ἐν τῷ φωτί· καὶ ὃ εἰς τὸ οὖς ἀκούετε, κηρύξατε ἐπὶ τῶν δωμάτων.

\VS{28}Καὶ μὴ φοβεῖσθε\FTNT{†}{{\FR 10:28 }{\FT{φοβεισθε
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC [95\%] RP,HF,CP,NU ¦ φοβηθητε B,D,N,W [5\%] OC,TR ¦ one other variant}}} ἀπὸ τῶν ἀποκτενόντων\FTNT{‡}{{\FR 10:28 }{\FT{αποκτενοντων
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [95\%] RP,HF,CP ¦ αποκτεννοντων ℵC,D,W [3\%] OC,NU ¦ αποκτεινοντων B [2\%] TR}}} τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυναμένων ἀποκτεῖναι. Φοβήθητε\FTNT{§}{{\FR 10:28 }{\FT{φοβηθητε
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,N [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ φοβεισθε ℵB,C,W [1\%] NU}}} δὲ μᾶλλον τὸν δυνάμενον καὶ\FTNT{*}{{\FR 10:28 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,C,D,N [50\%] OC,CP,TR,NU ¦ 1 την W [50\%] RP,HF}}} ψυχὴν καὶ\FTNT{†}{{\FR 10:28 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,C,D [50\%] OC,CP,TR,NU ¦ 1 το ℵW [50\%] RP,HF}}} σῶμα ἀπολέσαι ἐν Γεέννῃ.

\VS{29}Οὐχὶ δύο στρουθία ἀσσαρίου πωλεῖται; Καὶ ἓν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖται ἐπὶ τὴν γῆν ἄνευ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν.

\VS{30}Ὑμῶν δὲ καὶ αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς πᾶσαι ἠριθμημέναι εἰσίν.

\VS{31}Μὴ οὖν φοβηθῆτε·\FTNT{‡}{{\FR 10:31 }{\FT{φοβηθητε
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ φοβεισθε ℵB,D,W [3\%] NU}}} πολλῶ\FTNT{§}{{\FR 10:31 }{\FT{πολλω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [20\%] CP ¦ πολλων ℵB,C,D,W [80\%] RP,HF,OC,TR,NU}}} στρουθίων διαφέρετε ὑμεῖς.


\par }{\SH Jesus demands total commitment
\par }
{\PP \VS{32}»Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν\FTNT{*}{{\FR 10:32 }{\FT{εν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{19}}ℵD,W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 τοις B,C [5\%] [NU]}}} οὐρανοῖς.

\VS{33}Ὅστις δ᾿ ἂν ἀρνήσηταί με ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἀρνήσομαι αὐτὸν κἀγὼ\FTNT{†}{{\FR 10:33 }{\FT{αυτον καγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{19v}}ℵB,D,W [5\%] NU}}} ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν\FTNT{‡}{{\FR 10:33 }{\FT{εν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{19}}ℵ,C,D,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 τοις B [2\%] [NU]}}} οὐρανοῖς.


\par }{\PP \VS{34}»Μὴ νομίσητε ὅτι ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην ἐπὶ τὴν γῆν. Οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην ἀλλὰ μάχαιραν.

\VS{35}Ἦλθον γὰρ διχάσαι ἄνθρωπον κατὰ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, καὶ θυγατέρα κατὰ τῆς μητρὸς αὐτῆς, καὶ νύμφην κατὰ τῆς πενθερᾶς αὐτῆς·

\VS{36}καὶ ἐχθροὶ τοῦ ἀνθρώπου οἱ οἰκειακοὶ\FTNT{§}{{\FR 10:36 }{\FT{οικειακοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} B [85\%] RP,HF,CP ¦ οικιακοι ℵ [15\%] OC,TR,NU}}} αὐτοῦ.


\par }{\PP \VS{37}»Ὁ φιλῶν πατέρα ἢ μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ οὐκ ἔστιν μου ἄξιος, καὶ ὁ φιλῶν υἱὸν ἢ θυγατέρα ὑπὲρ ἐμὲ οὐκ ἔστιν μου ἄξιος·

\VS{38}καὶ ὃς οὐ λαμβάνει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου οὐκ ἔστιν μου ἄξιος.

\VS{39}Ὁ εὑρὼν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἀπολέσει αὐτήν, καὶ ὁ ἀπολέσας τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἕνεκεν ἐμοῦ εὑρήσει αὐτήν.


\par }{\PP \VS{40}»Ὁ δεχόμενος ὑμᾶς ἐμὲ δέχεται, καὶ ὁ ἐμὲ δεχόμενος δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με.

\VS{41}Ὁ δεχόμενος προφήτην εἰς ὄνομα προφήτου μισθὸν προφήτου λήψεται,\FTNT{*}{{\FR 10:41 }{\FT{ληψεται
{\BD{f}}{\SUP{35}} [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ λημψεται 𝕻{\SUP{19}}ℵB,C(D)W [1\%] NU (twice)}}} καὶ ὁ δεχόμενος δίκαιον εἰς ὄνομα δικαίου μισθὸν δικαίου λήψεται.

\VS{42}Καὶ ὃς ἐὰν\FTNT{†}{{\FR 10:42 }{\FT{εαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ,C,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αν B,D [2\%] NU}}} ποτίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων ποτήριον ψυχροῦ μόνον, εἰς ὄνομα μαθητοῦ, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐ μὴ ἀπολέσῃ τὸν μισθὸν αὐτοῦ.»




\par }{\MS The Pharisees reject Jesus as Messiah

\par }\Chap{11}{\MM \VerseOne{1}Καὶ ἐγένετο, ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς διατάσσων τοῖς δώδεκα μαθηταῖς αὐτοῦ, μετέβη ἐκεῖθεν τοῦ διδάσκειν καὶ κηρύσσειν ἐν ταῖς πόλεσιν αὐτῶν.


\par }{\SH John needs reassuring
\par }
{\PP \VS{2}Ὁ δὲ Ἰωάννης, ἀκούσας ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ τὰ ἔργα τοῦ Χριστοῦ, πέμψας δύο\FTNT{*}{{\FR 11:2 }{\FT{δυο
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ δια ℵB,C,D,W [3\%] NU}}} τῶν μαθητῶν αὐτοῦ

\VS{3}εἶπεν αὐτῷ, «Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος ἢ ἕτερον προσδοκῶμεν;»

\VS{4}Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· «Πορευθέντες ἀπαγγείλατε Ἰωάννῃ ἃ ἀκούετε καὶ βλέπετε·

\VS{5}τυφλοὶ ἀναβλέπουσιν καὶ χωλοὶ περιπατοῦσιν, λεπροὶ καθαρίζονται καὶ κωφοὶ ἀκούουσιν,\FTNT{†}{{\FR 11:5 }{\FT{ακουουσιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N (95.2\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 και ℵB,D,W (4.1\%) NU ¦ long omissions (0.7\%)}}} νεκροὶ ἐγείρονται καὶ πτωχοὶ εὐαγγελίζονται.

\VS{6}Καί, μακάριός ἐστιν ὃς ἐὰν μὴ σκανδαλισθῇ ἐν ἐμοί.»


\par }{\SH Jesus eulogizes John the Baptizer
\par }
{\PP \VS{7}Τούτων δὲ πορευομένων, ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς λέγειν τοῖς ὄχλοις περὶ Ἰωάννου· «Τί ἐξήλθετε\FTNT{‡}{{\FR 11:7 }{\FT{εξηλθετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εξηλθατε ℵB,C,D,N,W [3.5\%] NU ¦ εξεληλυθατε [0.5\%] (also verse 8)}}} εἰς τὴν ἔρημον θεάσασθαι, κάλαμον ὑπὸ ἀνέμου σαλευόμενον;

\VS{8}Ἀλλὰ τί ἐξήλθετε ἰδεῖν, ἄνθρωπον ἐν μαλακοῖς ἱματίοις\FTNT{§}{{\FR 11:8 }{\FT{ιματιοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [0.5\%] NU}}} ἠμφιεσμένον; Ἰδού, οἱ τὰ μαλακὰ φοροῦντες ἐν τοῖς οἴκοις τῶν βασιλείων\FTNT{*}{{\FR 11:8 }{\FT{βασιλειων
{\BD{f}}{\SUP{35}} N (63.1\%) RP,HF,CP ¦ βασιλεων (ℵB)C,D,W (36.5\%) OC,TR,NU ¦ long omission (0.3\%)}}} εἰσίν.

\VS{9}Ἀλλὰ τί ἐξήλθετε\FTNT{†}{{\FR 11:9 }{\FT{εξηλθετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εξηλθατε ℵB,C,D,N [2.5\%] NU ¦ εξεληλυθατε W [0.5\%]}}} ἰδεῖν, προφήτην; Ναί, λέγω ὑμῖν, καὶ περισσότερον προφήτου.

\VS{10}Οὗτος γάρ\FTNT{‡}{{\FR 11:10 }{\FT{γαρ
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [0.5\%] NU}}} ἐστιν περὶ οὗ γέγραπται· ‹Ἰδού, ἐγὼ ἀποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὃς κατασκευάσει τὴν ὁδόν σου ἔμπροσθέν σου.›

\VS{11}Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ ἐγήγερται ἐν γεννητοῖς γυναικῶν μείζων Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ· ὁ δὲ μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν μείζων αὐτοῦ ἐστιν.

\VS{12}Ἀπὸ δὲ τῶν ἡμερῶν Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ ἕως ἄρτι ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βιάζεται, καὶ βιασταὶ ἁρπάζουσιν αὐτήν.

\VS{13}Πάντες γὰρ οἱ προφῆται καὶ ὁ νόμος ἕως Ἰωάννου προεφήτευσαν·\FTNT{§}{{\FR 11:13 }{\FT{προεφητευσαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ επροφητευσαν ℵB,C,D [2\%] NU}}}

\VS{14}καὶ εἰ θέλετε δέξασθαι, αὐτός ἐστιν Ἠλίας ὁ μέλλων ἔρχεσθαι.

\VS{15}Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν\FTNT{*}{{\FR 11:15 }{\FT{ακουειν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ,C,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — B,D [0.5\%] NU}}} ἀκουέτω.


\par }{\PP \VS{16}»Τίνι δὲ ὁμοιώσω τὴν γενεὰν ταύτην; Ὁμοία ἐστὶν παιδίοις\FTNT{†}{{\FR 11:16 }{\FT{παιδιοις
{\IT{rell}} ¦ παιδαριοις [5\%] TR}}} ἐν ἀγορᾷ καθημένοις,\FTNT{‡}{{\FR 11:16 }{\FT{εν αγορα καθημενοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} [50\%] CP ¦ 1 αγοραις 3 [45\%] RP,HF,TR ¦ ~ 31 αγοραις C,N,W [4\%] OC ¦ ~ 31 ταις αγοραις ℵB [1\%] NU ¦ ~ 31 τη αγορα D}}} καὶ προσφωνοῦσιν\FTNT{§}{{\FR 11:16 }{\FT{και προσφωνουσιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [97\%] RP,HF,CP,TR ¦ α 2 C ¦ α προσφωνουντα ℵB,D [3\%] OC,NU}}} τοῖς ἑταίροις\FTNT{*}{{\FR 11:16 }{\FT{εταιροις
{\BD{f}}{\SUP{35}} [65\%] RP,OC,CP,TR ¦ ετεροις ℵB,C,D,N,W [35\%] HF,NU}}} αὐτῶν\FTNT{†}{{\FR 11:16 }{\FT{αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [1\%] NU}}}

\VS{17}καὶ\FTNT{‡}{{\FR 11:17 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [98\%] RP,HF,CP,TR ¦ — ℵB,D [2\%] OC,NU}}} λέγουσιν, ‹Ηὐλήσαμεν ὑμῖν καὶ οὐκ ὠρχήσασθε·\FTNT{§}{{\FR 11:17 }{\FT{ωρχησασθε
{\IT{rell}} ¦ ορχησασθε [2\%] CP}}} ἐθρηνήσαμεν ὑμῖν\FTNT{*}{{\FR 11:17 }{\FT{υμιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W (97.4\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ ημιν (0.5\%) ¦ — ℵB,D (1.4\%) NU ¦ long omissions (0.7\%)}}} καὶ οὐκ ἐκόψασθε.›

\VS{18}Ἦλθεν γὰρ Ἰωάννης μήτε ἐσθίων μήτε πίνων, καὶ λέγουσιν, ‹Δαιμόνιον ἔχει›·

\VS{19}ἦλθεν ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου ἐσθίων καὶ πίνων, καὶ λέγουσιν, ‹Ἰδού, ἄνθρωπος φάγος καὶ οἰνοπότης, τελωνῶν φίλος καὶ ἁμαρτωλῶν.› Καί, ἐδικαιώθη ἡ σοφία ἀπὸ τῶν τέκνων\FTNT{†}{{\FR 11:19 }{\FT{τεκνων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,N (99.4\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ εργων ℵB,W (0.5\%) NU ¦ long omission (0.1\%)}}} αὐτῆς.»


\par }{\SH Jesus denounces three cities
\par }
{\PP \VS{20}Τότε ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς\FTNT{‡}{{\FR 11:20 }{\FT{ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [35\%] ¦ — ℵB,D [65\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} ὀνειδίζειν τὰς πόλεις ἐν αἷς ἐγένοντο αἱ πλεῖσται δυνάμεις αὐτοῦ, ὅτι οὐ μετενόησαν.

\VS{21}«Οὐαί σοι, Χωραζίν,\FTNT{§}{{\FR 11:21 }{\FT{χωραζιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [20\%] CP ¦ χοραζιν N [65\%] RP,HF,OC,TR,NU ¦ χοραζειν ℵB,C,W [5\%] ¦ χωραζειν [5\%] ¦ χοραζην [2\%] ¦ χοραζαιν D ¦ three other variants}}} οὐαί σοι, Βηθσαϊδά·\FTNT{*}{{\FR 11:21 }{\FT{βηθσαιδα
{\BD{f}}{\SUP{35}} C(D)N [85\%] RP,HF,OC,CP,NU ¦ βηθσαιδαν B,W [14\%] TR ¦ βηδσαιδαν ℵ [1\%] ¦ two other spellings}}} ὅτι εἰ ἐν Τύρῳ καὶ Σιδῶνι ἐγένοντο\FTNT{†}{{\FR 11:21 }{\FT{εγενοντο
{\IT{rell}} ¦ εγενηθησαν [2\%] OC}}} αἱ δυνάμεις αἱ γενόμεναι ἐν ὑμῖν, πάλαι ἂν ἐν σάκκῳ καὶ σποδῷ\FTNT{‡}{{\FR 11:21 }{\FT{σποδω
{\IT{rell}} ¦ 1 καθημεναι [10\%] OC ¦ 1 καθημενοι ℵC [3\%]}}} μετενόησαν.

\VS{22}Πλὴν λέγω ὑμῖν, Τύρῳ καὶ Σιδῶνι ἀνεκτότερον ἔσται ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως ἢ ὑμῖν.

\VS{23}Καὶ σύ, Καπερναούμ,\FTNT{§}{{\FR 11:23 }{\FT{καπερναουμ
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ καφαρναουμ ℵB,D [1\%] NU}}} ἣ
\FTNT{*}{{\FR 11:23 }{\FT{ἣ
{\BD{f}}{\SUP{35}} [35\%] ¦ ἡ N [64\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ μη ℵB,C,D,W [1\%] NU}}} ‹ἕως τοῦ\FTNT{†}{{\FR 11:23 }{\FT{του
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D,W [1\%] NU}}} οὐρανοῦ ὑψωθῇς,›\FTNT{‡}{{\FR 11:23 }{\FT{υψωθης
{\BD{f}}{\SUP{35}} [35\%] ¦ υψωθεισα N [63\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ υψωθηση ℵB,C,D,W [1\%] NU ¦ two other spellings}}} ἕως ᾍδου\FTNT{§}{{\FR 11:23 }{\FT{αδου
{\IT{rell}} ¦ αιδου HF (And so wherever the word occurs.)}}} καταβιβασθήσῃ·\FTNT{*}{{\FR 11:23 }{\FT{καταβιβασθηση
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ,C,N (98.5\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ καταβηση B,D,W (0.4\%) NU ¦ καταβληθηση (0.6\%) ¦ κατενεχθηση (0.3\%) ¦ long omissions (0.2\%)}}} ὅτι εἰ ἐν Σοδόμοις ἐγένοντο\FTNT{†}{{\FR 11:23 }{\FT{εγενοντο
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [99\%] RP,HF,CP,TR ¦ εγενηθησαν ℵB,C,D [1\%] OC,NU}}} αἱ δυνάμεις αἱ γενόμεναι ἐν σοί, ἔμειναν\FTNT{‡}{{\FR 11:23 }{\FT{εμειναν
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [97.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εμεινεν ℵB,C [1\%] NU ¦ εμεινον W [1\%] ¦ εμενεν N ¦ one other variant}}} ἂν μέχρι τῆς σήμερον.

\VS{24}Πλὴν λέγω ὑμῖν ὅτι γῇ Σοδόμων ἀνεκτότερον ἔσται ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως ἢ σοί.»


\par }{\SH “I praise you, Father”
\par }
{\PP \VS{25}Ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπεν· «Ἐξομολογοῦμαί σοι, Πάτερ, Κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὅτι ἀπέκρυψας\FTNT{§}{{\FR 11:25 }{\FT{απεκρυψας
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εκρυψας ℵB,D [0.5\%] NU ¦ εγρυψας 𝕻{\SUP{62}}}}} ταῦτα ἀπὸ σοφῶν καὶ συνετῶν καὶ ἀπεκάλυψας αὐτὰ νηπίοις.

\VS{26}Ναί, ὁ Πατήρ, ὅτι οὕτως ἐγένετο εὐδοκία\FTNT{*}{{\FR 11:26 }{\FT{εγενετο ευδοκια
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,N [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{62}}ℵB,W [1.5\%] NU}}} ἔμπροσθέν σου.


\par }{\PP \VS{27}»Πάντα μοι παρεδόθη ὑπὸ τοῦ Πατρός μου, καὶ οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατήρ· οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει εἰ μὴ ὁ Υἱός, καὶ ᾧ ἐὰν βούληται ὁ Υἱὸς ἀποκαλύψαι.

\VS{28}Δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς.

\VS{29}Ἄρατε τὸν ζυγόν μου ἐφ᾿ ὑμᾶς καὶ μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ, ὅτι πρᾷός\FTNT{†}{{\FR 11:29 }{\FT{πραος
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ πραυς 𝕻{\SUP{62}}ℵB,C,D [0.5\%] NU}}} εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν·

\VS{30}ὁ γὰρ ζυγός μου χρηστὸς καὶ τὸ φορτίον μου ἐλαφρόν ἐστιν.»




\par }\Chap{12}{\SH Jesus is Lord of the Sabbath
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ἐπορεύθη ὁ Ἰησοῦς τοῖς σάββασιν διὰ τῶν σπορίμων. Οἱ δὲ μαθηταὶ αὐτοῦ ἐπείνασαν, καὶ ἤρξαντο τίλλειν στάχυας καὶ ἐσθίειν.

\VS{2}Οἱ δὲ Φαρισαῖοι ἰδόντες εἶπον\FTNT{*}{{\FR 12:2 }{\FT{ειπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ειπαν ℵB,C [0.5\%] NU}}} αὐτῷ, «Ἰδού, οἱ μαθηταί σου ποιοῦσιν ὃ οὐκ ἔξεστιν ποιεῖν ἐν σαββάτῳ.»

\VS{3}Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· «Οὐκ ἀνέγνωτε τί ἐποίησεν Δαυὶδ ὅτε ἐπείνασεν, αὐτὸς\FTNT{†}{{\FR 12:3 }{\FT{αυτος
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C,D,N,W [10\%] NU}}} καὶ οἱ μετ᾿ αὐτοῦ,

\VS{4}πῶς εἰσῆλθεν εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ καὶ τοὺς ἄρτους τῆς προθέσεως ἔφαγεν,\FTNT{‡}{{\FR 12:4 }{\FT{εφαγεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εφαγον ℵB [0.5\%] NU}}} οὓς\FTNT{§}{{\FR 12:4 }{\FT{ους
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,N [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ο B,D,W [1\%] NU}}} οὐκ ἐξὸν ἦν αὐτῷ φαγεῖν, οὐδὲ τοῖς μετ᾿ αὐτοῦ, εἰ μὴ τοῖς ἱερεῦσιν μόνοις;\FTNT{*}{{\FR 12:4 }{\FT{τοις ιερευσιν μονοις
{\IT{rell}} ¦ ~ 312 [1\%] OC}}}

\VS{5}Ἢ οὐκ ἀνέγνωτε ἐν τῷ νόμῳ ὅτι τοῖς σάββασιν οἱ ἱερεῖς ἐν τῷ ἱερῷ τὸ σάββατον βεβηλοῦσιν καὶ ἀναίτιοί εἰσιν;

\VS{6}Λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι τοῦ ἱεροῦ μεῖζόν\FTNT{†}{{\FR 12:6 }{\FT{μειζον
{\IT{rell}} ¦ μειζων N [10\%] TR ¦ μειζοων C}}} ἐστιν ὧδε.

\VS{7}Εἰ δὲ ἐγνώκειτε τί ἐστιν, ‹Ἔλεον\FTNT{‡}{{\FR 12:7 }{\FT{ελεον
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ελεος ℵB,C,D,N [1.5\%] NU}}} θέλω καὶ οὐ θυσίαν,› οὐκ ἂν κατεδικάσατε τοὺς ἀναιτίους.

\VS{8}Κύριος γάρ ἐστιν\FTNT{§}{{\FR 12:8 }{\FT{εστιν
{\IT{rell}} ¦ 1 και [10\%] TR}}} τοῦ σαββάτου ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου.»\FTNT{*}{{\FR 12:8 }{\FT{του σαββατου ο υιος του ανθρωπου
{\IT{rell}} ¦ ~ 3456 και 12 OC}}}


\par }{\SHB Jesus heals on the Sabbath
\par }
{\PP \VS{9}Καὶ μεταβὰς ἐκεῖθεν ἦλθεν εἰς τὴν συναγωγὴν αὐτῶν.

\VS{10}Καὶ ἰδού, ἄνθρωπος ἦν\FTNT{†}{{\FR 12:10 }{\FT{ην
{\BD{f}}{\SUP{35}} [80\%] RP,HF,CP,TR ¦ — ℵB,C,W [0.5\%] NU ¦ 1 εκει D,N [20\%] OC}}} τὴν\FTNT{‡}{{\FR 12:10 }{\FT{την
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ εχων 1 N [2\%] ¦ — ℵB,C,W [1\%] NU}}} χεῖρα ἔχων ξηράν. Καὶ ἐπηρώτησαν αὐτόν, λέγοντες, «Εἰ ἔξεστιν τοῖς σάββασιν θεραπεύειν;»\FTNT{§}{{\FR 12:10 }{\FT{θεραπευειν
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,C,N [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ θεραπευσαι ℵD,W [0.5\%] NU}}}—ἵνα κατηγορήσωσιν αὐτοῦ.

\VS{11}Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· «Τίς ἔσται ἐξ ὑμῶν ἄνθρωπος ὃς ἕξει πρόβατον ἕν, καὶ ἐὰν ἐμπέσῃ τοῦτο τοῖς σάββασιν εἰς βόθυνον, οὐχὶ κρατήσει αὐτὸ καὶ ἐγερεῖ;

\VS{12}Πόσῳ οὖν διαφέρει ἄνθρωπος προβάτου. Ὥστε ἔξεστιν τοῖς σάββασιν καλῶς ποιεῖν.»

\VS{13}Τότε λέγει τῷ ἀνθρώπῳ,\FTNT{*}{{\FR 12:13 }{\FT{ανθρωπω
{\IT{rell}} ¦ 1 τω εξηραμμενην εχοντι την χειρα [5\%] CP}}} «Ἔκτεινον τὴν χεῖρα σου.»\FTNT{†}{{\FR 12:13 }{\FT{την χειρα σου
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [96\%] RP,HF,CP,TR ¦ ~ 312 ℵB,N [4\%] OC,NU}}} Καὶ ἐξέτεινεν, καὶ ἀποκατεστάθη\FTNT{‡}{{\FR 12:13 }{\FT{αποκατεσταθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [78\%] RP,HF,OC,TR ¦ απεκατεσταθη ℵB,C,N,W [20\%] CP,NU ¦ απεκατεστη [1\%] ¦ one other variant}}} ὑγιὴς ὡς ἡ ἄλλη.

\VS{14}Οἱ δὲ Φαρισαῖοι συμβούλιον ἔλαβον κατ᾿ αὐτοῦ ἐξελθόντες,\FTNT{§}{{\FR 12:14 }{\FT{οι δε φαρισαιοι συμβουλιον ελαβον κατ αυτου εξελθοντες
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [95\%] RP,HF,CP,TR ¦ ~ 12384567 [3\%] ¦ ~ 82134567 (ℵ)B,C [1.5\%] OC,NU ¦ ~ 8 και 134567 D [0.5\%]}}} ὅπως αὐτὸν ἀπολέσωσιν.\FTNT{*}{{\FR 12:14 }{\FT{απολεσωσιν
{\IT{rell}} ¦ απωλεσωσιν CP}}}


\par }{\SHB A tactical withdrawal
\par }
{\PP \VS{15}Ὁ δὲ Ἰησοῦς γνοὺς ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν. Καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ ὄχλοι πολλοί,\FTNT{†}{{\FR 12:15 }{\FT{οχλοι πολλοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W (97.3\%) RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ ~ 21 (1.9\%) ¦ 1 N (0.5\%) ¦ 2 ℵB (0.3\%)}}} καὶ ἐθεράπευσεν αὐτοὺς ἁπάντας.\FTNT{‡}{{\FR 12:15 }{\FT{απαντας
{\BD{f}}{\SUP{35}} [20\%] ¦ παντας ℵB,C,N(D,W) [80\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}}

\VS{16}Καὶ ἐπετίμησεν αὐτοῖς ἵνα μὴ φανερὸν αὐτὸν ποιήσωσιν,\FTNT{§}{{\FR 12:16 }{\FT{αυτον ποιησωσιν
{\IT{rell}} ¦ ~ 21 OC}}}

\VS{17}ὅπως\FTNT{*}{{\FR 12:17 }{\FT{οπως
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ινα ℵB,C,D [2\%] NU}}} πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου, λέγοντος·

\VS{18}«Ἰδού, ὁ παῖς μου ὃν ᾑρέτισα, ὁ ἀγαπητός μου εἰς ὃν εὐδόκησεν ἡ ψυχή μου. Θήσω τὸ Πνεῦμά μου ἐπ᾿ αὐτόν, καὶ κρίσιν τοῖς ἔθνεσιν ἀπαγγελεῖ.

\VS{19}Οὐκ ἐρίσει οὐδὲ κραυγάσει, οὐδὲ ἀκούσει τις ἐν ταῖς πλατείαις τὴν φωνὴν αὐτοῦ.

\VS{20}Κάλαμον συντετριμμένον οὐ κατεάξει, καὶ λίνον τυφόμενον οὐ σβέσει, ἕως ἂν ἐκβάλῃ εἰς νῖκος τὴν κρίσιν.

\VS{21}Καὶ\FTNT{†}{{\FR 12:21 }{\FT{και
{\IT{rell}} ¦ 1 εν D [5\%] TR ¦ 1 επι W}}} τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ἔθνη ἐλπιοῦσιν.»


\par }{\SH The Pharisees blaspheme the Holy Spirit
\par }
{\PP \VS{22}Τότε προσηνέχθη αὐτῷ δαιμονιζόμενος, τυφλὸς καὶ κωφός, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτόν, ὥστε τὸν τυφλὸν καὶ κωφὸν\FTNT{‡}{{\FR 12:22 }{\FT{τον τυφλον και κωφον
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 1432 W [3\%] ¦ 14 ℵB,D [1\%] NU}}}{\SUP{,}}\FTNT{§}{{\FR 12:22 }{\FT{κωφον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,D,W [25\%] NU ¦ 1 και C,N [75\%] RP,HF,OC,CP,TR}}} λαλεῖν καὶ βλέπειν.

\VS{23}Καὶ ἐξίσταντο πάντες οἱ ὄχλοι καὶ ἔλεγον, «Μήτι οὗτός ἐστιν ὁ Χριστός,\FTNT{*}{{\FR 12:23 }{\FT{ο χριστος
{\BD{f}}{\SUP{35}} [20\%] OC,CP ¦ — ℵB,C,D,N,W [80\%] RP,HF,TR,NU}}} ὁ Υἱὸς Δαυίδ;»

\VS{24}Οἱ δὲ Φαρισαῖοι ἀκούσαντες εἶπον, «Οὗτος οὐκ ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια εἰ μὴ ἐν\FTNT{†}{{\FR 12:24 }{\FT{εν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [25\%] ¦ 1 τω ℵB,C,D,N,W [75\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} Βεελζεβούλ, ἄρχοντι τῶν δαιμονίων.»

\VS{25}Εἰδὼς δὲ ὁ Ἰησοῦς\FTNT{‡}{{\FR 12:25 }{\FT{ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [0.5\%] NU}}} τὰς ἐνθυμήσεις αὐτῶν εἶπεν αὐτοῖς· «Πᾶσα βασιλεία μερισθεῖσα καθ᾿ ἑαυτῆς\FTNT{§}{{\FR 12:25 }{\FT{εαυτης
{\IT{rell}} ¦ εαυτην D [5\%] OC (2x)}}} ἐρημοῦται, καὶ πᾶσα πόλις ἢ οἰκία μερισθεῖσα καθ᾿ ἑαυτῆς οὐ σταθήσεται.

\VS{26}Καὶ εἰ ὁ Σατανᾶς τὸν Σατανᾶν ἐκβάλλει, ἐφ᾿ ἑαυτὸν ἐμερίσθη. Πῶς οὖν σταθήσεται ἡ βασιλεία αὐτοῦ;

\VS{27}Καὶ εἰ ἐγὼ ἐν Βεελζεβοὺλ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια, οἱ υἱοὶ ὑμῶν ἐν τίνι ἐκβάλλουσιν;\FTNT{*}{{\FR 12:27 }{\FT{εκβαλλουσιν
{\IT{rell}} ¦ εκβαλουσιν N [3\%] OC}}} Διὰ τοῦτο αὐτοὶ ὑμῶν ἔσονται κριταί.\FTNT{†}{{\FR 12:27 }{\FT{υμων εσονται κριται
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N [97\%] RP,HF,CP,TR ¦ ~ 321 ℵB,D [1\%] OC,NU ¦ ~ 312 [1\%] ¦ ~ 32 αυτοι 1 W ¦ three other variants}}}

\VS{28}Εἰ δὲ ἐγὼ ἐν Πνεύματι Θεοῦ\FTNT{‡}{{\FR 12:28 }{\FT{εγω εν πνευματι θεου
{\BD{f}}{\SUP{35}} [28\%] OC,TR ¦ ~ 2341 ℵB,C,D,W [70\%] RP,HF,CP,NU ¦ 234 [2\%] ¦ ~ 2 δακτυλω 41 N}}} ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια, ἄρα ἔφθασεν ἐφ᾿ ὑμᾶς ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ.

\VS{29}Ἢ πῶς δύναταί τις εἰσελθεῖν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ ἰσχυροῦ καὶ τὰ σκεύη αὐτοῦ διαρπάσαι,\FTNT{§}{{\FR 12:29 }{\FT{διαρπασαι
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD [98\%] RP,HF,CP,TR ¦ αρπασαι B,C,N,W [2\%] OC,NU}}} ἐὰν μὴ πρῶτον δήσῃ τὸν ἰσχυρόν; Καὶ τότε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ διαρπάσῃ.\FTNT{*}{{\FR 12:29 }{\FT{διαρπαση
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD,W [40\%] ¦ διαρπασει B,C,N [60\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}}


\par }{\SHB The unforgivable sin
\par }
{\PP \VS{30}»Ὁ μὴ ὢν μετ᾿ ἐμοῦ κατ᾿ ἐμοῦ ἐστιν, καὶ ὁ μὴ συνάγων μετ᾿ ἐμοῦ σκορπίζει.

\VS{31}Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, πᾶσα ἁμαρτία καὶ βλασφημία ἀφεθήσεται τοῖς ἀνθρώποις, ἡ δὲ τοῦ Πνεύματος βλασφημία οὐκ ἀφεθήσεται τοῖς ἀνθρώποις.\FTNT{†}{{\FR 12:31 }{\FT{τοις ανθρωποις
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [2\%] NU}}}

\VS{32}Καὶ ὃς ἐὰν\FTNT{‡}{{\FR 12:32 }{\FT{εαν
{\IT{rell}} ¦ αν 𝕻{\SUP{21}}D [10\%] TR}}} εἴπῃ λόγον κατὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Ἀνθρώπου, ἀφεθήσεται αὐτῷ· ὃς δ᾿ ἂν εἴπῃ κατὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ Ἁγίου, οὐκ ἀφεθήσεται αὐτῷ, οὔτε ἐν τῷ νῦν\FTNT{§}{{\FR 12:32 }{\FT{τω νυν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] RP,HF,OC,CP ¦ τουτω 1 ℵB,C,D,N,W [5\%] TR,NU ¦ ~ 1 αιωνι τουτω [5\%]}}} αἰῶνι οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι.


\par }{\SH Jesus denounces the Pharisees
\par }
{\PP \VS{33}»Ἢ ποιήσατε τὸ δένδρον καλὸν καὶ τὸν καρπὸν αὐτοῦ καλόν, ἢ ποιήσατε τὸ δένδρον σαπρὸν καὶ τὸν καρπὸν αὐτοῦ σαπρόν· ἐκ γὰρ τοῦ καρποῦ τὸ δένδρον γινώσκεται.

\VS{34}Γεννήματα ἐχιδνῶν, πῶς δύνασθε ἀγαθὰ λαλεῖν, πονηροὶ ὄντες; Ἐκ γὰρ τοῦ περισσεύματος τῆς καρδίας τὸ στόμα λαλεῖ.

\VS{35}Ὁ ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ\FTNT{*}{{\FR 12:35 }{\FT{θησαυρου
{\IT{rell}} ¦ 1 της καρδιας [5\%] TR}}} ἐκβάλλει\FTNT{†}{{\FR 12:35 }{\FT{εκβαλλει
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,D,W [85\%] RP,HF,OC,CP,NU ¦ 1 τα ℵC,N [14\%] TR ¦ 1 το [1\%]}}} ἀγαθά, καὶ ὁ πονηρὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ ἐκβάλλει\FTNT{‡}{{\FR 12:35 }{\FT{εκβαλλει
{\IT{rell}} ¦ 1 τα N [10\%] CP}}} πονηρά.

\VS{36}Λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι πᾶν ῥῆμα ἀργὸν ὃ ἐὰν\FTNT{§}{{\FR 12:36 }{\FT{εαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W (99.2\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ αν (0.4\%) ¦ — ℵB,D (0.4\%) NU}}} λαλήσωσιν\FTNT{*}{{\FR 12:36 }{\FT{λαλησωσιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W (97.3\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ λαλησουσιν ℵB,C (2.2\%) NU ¦ seven other variants D (0.4\%)}}} οἱ ἄνθρωποι, ἀποδώσουσιν περὶ\FTNT{†}{{\FR 12:36 }{\FT{περι
{\IT{rell}} ¦ υπερ CP}}} αὐτοῦ λόγον ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως.

\VS{37}Ἐκ γὰρ τῶν λόγων σου δικαιωθήσῃ, καὶ ἐκ τῶν λόγων σου καταδικασθήσῃ.»


\par }{\SHB The sign of the prophet Jonah
\par }
{\PP \VS{38}Τότε ἀπεκρίθησάν\FTNT{‡}{{\FR 12:38 }{\FT{απεκριθησαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 αυτω ℵB,C,D [5\%] NU}}} τινες τῶν γραμματέων καὶ Φαρισαίων, λέγοντες, «Διδάσκαλε, θέλομεν\FTNT{§}{{\FR 12:38 }{\FT{θελομεν
{\IT{rell}} ¦ θελωμεν [2\%] CP}}} ἀπὸ σοῦ σημεῖον ἰδεῖν.»

\VS{39}Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς· «Γενεὰ πονηρὰ καὶ μοιχαλὶς σημεῖον ἐπιζητεῖ, καὶ σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου.

\VS{40}Ὥσπερ γὰρ ἦν\FTNT{*}{{\FR 12:40 }{\FT{ην
{\IT{rell}} ¦ εγενετο [2\%] OC ¦ — D}}} Ἰωνᾶς\FTNT{†}{{\FR 12:40 }{\FT{ιωνας
{\IT{rell}} ¦ 1 ο προφητης [1\%] OC}}} ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας, οὕτως ἔσται\FTNT{‡}{{\FR 12:40 }{\FT{εσται
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,C [65\%] RP,HF,CP,TR,NU ¦ 1 και D,W [35\%] OC}}} ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας.

\VS{41}Ἄνδρες Νινευῖται ἀναστήσονται ἐν τῇ κρίσει μετὰ τῆς γενεᾶς ταύτης καὶ κατακρινοῦσιν αὐτήν, ὅτι μετενόησαν εἰς τὸ κήρυγμα Ἰωνᾶ, καὶ ἰδού, πλεῖον Ἰωνᾶ ὧδε.

\VS{42}Βασίλισσα νότου ἐγερθήσεται ἐν τῇ κρίσει μετὰ τῆς γενεᾶς ταύτης καὶ κατακρινεῖ αὐτήν, ὅτι ἦλθεν ἐκ τῶν περάτων τῆς γῆς ἀκοῦσαι τὴν σοφίαν Σολομῶνος,\FTNT{§}{{\FR 12:42 }{\FT{σολομωνος
{\IT{rell}} ¦ σολομωντος C [10\%] TR (both times; C only the first)}}} καὶ ἰδού, πλεῖον Σολομῶνος ὧδε.


\par }{\SHB An empty ‘house’ is bad
\par }
{\PP \VS{43}»Ὅταν δὲ τὸ ἀκάθαρτον πνεῦμα ἐξέλθῃ ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου, διέρχεται δι᾿ ἀνύδρων τόπων ζητοῦν ἀνάπαυσιν, καὶ οὐχ εὑρίσκει.

\VS{44}Τότε λέγει, ‹Ἐπιστρέψω\FTNT{*}{{\FR 12:44 }{\FT{επιστρεψω
{\IT{rell}} ¦ υποστρεψω [10\%] CP}}} εἰς τὸν οἶκόν μου\FTNT{†}{{\FR 12:44 }{\FT{επιστρεψω εις τον οικον μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99\%] RP,HF,CP,TR ¦ ~ 23451 ℵB,D [1\%] OC,NU}}} ὅθεν ἐξῆλθον.› Καὶ ἐλθὸν εὑρίσκει σχολάζοντα,\FTNT{‡}{{\FR 12:44 }{\FT{σχολαζοντα
{\IT{rell}} ¦ 1 και ℵC [4\%] OC}}} σεσαρωμένον, καὶ κεκοσμημένον.

\VS{45}Τότε πορεύεται καὶ παραλαμβάνει μεθ᾿ ἑαυτοῦ ἑπτὰ ἕτερα πνεύματα, πονηρότερα ἑαυτοῦ, καὶ εἰσελθόντα κατοικεῖ ἐκεῖ· καὶ γίνεται τὰ ἔσχατα τοῦ ἀνθρώπου ἐκείνου χείρονα τῶν πρώτων. Οὕτως ἔσται καὶ τῇ γενεᾷ ταύτῃ τῇ πονηρᾷ.»\FTNT{§}{{\FR 12:45 }{\FT{ταυτη τη πονηρα
{\IT{rell}} ¦ ~ 231 [2\%] OC}}}


\par }{\SH New relationships
\par }
{\PP \VS{46}Ἔτι δὲ\FTNT{*}{{\FR 12:46 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} C(D)W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [1\%] NU}}} αὐτοῦ λαλοῦντος τοῖς ὄχλοις, ἰδού, ἡ μήτηρ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ εἱστήκεισαν ἔξω, ζητοῦντες αὐτῷ λαλῆσαι.\FTNT{†}{{\FR 12:46 }{\FT{αυτω λαλησαι
{\IT{rell}} ¦ ~ 21 D [5\%] OC}}}

\VS{47}Εἶπεν δέ τις αὐτῷ, «Ἰδού, ἡ μήτηρ σου καὶ οἱ ἀδελφοί σου ἔξω ἑστήκασιν,\FTNT{‡}{{\FR 12:47 }{\FT{εξω εστηκασιν
{\IT{rell}} ¦ ~ 21 OC}}} ζητοῦντές σοι λαλῆσαι.»\FTNT{§}{{\FR 12:47 }{\FT{σοι λαλησαι
{\IT{rell}} ¦ σε ιδειν OC}}}{\SUP{,}}\FTNT{*}{{\FR 12:47 }{\FT{the whole verse
{\BD{f}}{\SUP{35}} C(D)W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵB [1\%]}}}

\VS{48}Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν τῷ εἰπόντι\FTNT{†}{{\FR 12:48 }{\FT{ειποντι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [98.5\%] RP,HF,CP,TR ¦ λεγοντι ℵB,D [1.5\%] OC,NU ¦ — W}}} αὐτῷ, «Τίς ἐστιν ἡ μήτηρ μου, καὶ τίνες εἰσὶν οἱ ἀδελφοί μου;»

\VS{49}Καὶ ἐκτείνας τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπὶ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ εἶπεν·\FTNT{‡}{{\FR 12:49 }{\FT{ειπεν
{\IT{rell}} ¦ εφη [1\%] OC}}} «Ἰδού, ἡ μήτηρ μου καὶ οἱ ἀδελφοί μου.

\VS{50}Ὅστις γὰρ ἂν ποιήσῃ\FTNT{§}{{\FR 12:50 }{\FT{ποιηση
{\IT{rell}} ¦ ποιησει [5\%] CP ¦ ποιη C [0.5\%] ¦ ποιει D}}} τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς, αὐτός μου ἀδελφὸς καὶ ἀδελφὴ καὶ μήτηρ ἐστίν.»




\par }{\MS Parables of the Kingdom

\par }\Chap{13}{\MM \VerseOne{1}Ἐν δὲ\FTNT{*}{{\FR 13:1 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [1.5\%] NU}}} τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐξελθὼν ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ\FTNT{†}{{\FR 13:1 }{\FT{απο
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W (97.7\%) RP,HF,CP,TR ¦ εκ ℵ (0.5\%) ¦ — B (1.5\%) OC,NU ¦ three other variants D (0.3\%)}}} τῆς οἰκίας ἐκάθητο παρὰ τὴν θάλασσαν.

\VS{2}Καὶ συνήχθησαν πρὸς αὐτὸν ὄχλοι πολλοί, ὥστε αὐτὸν εἰς\FTNT{‡}{{\FR 13:2 }{\FT{εις
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,C,W [30\%] OC,NU ¦ 1 το D [70\%] RP,HF,CP,TR}}} πλοῖον ἐμβάντα καθῆσθαι, καὶ πᾶς ὁ ὄχλος ἐπὶ τὸν αἰγιαλὸν εἱστήκει.


\par }{\SH Parable of the soils
\par }
{\PP \VS{3}Καὶ ἐλάλησεν αὐτοῖς ἐν παραβολαῖς πολλὰ\FTNT{§}{{\FR 13:3 }{\FT{εν παραβολαις πολλα
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [25\%] ¦ ~ 312 ℵB,D,W [75\%] RP,HF,OC,CP, TR,NU}}} λέγων· «Ἰδού, ἐξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ σπεῖραι.\FTNT{*}{{\FR 13:3 }{\FT{σπειραι
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD,W [60\%] OC,CP ¦ σπειρειν B,C [40\%] RP,HF,TR,NU}}}

\VS{4}Καὶ ἐν τῷ σπείρειν αὐτόν, ἃ μὲν ἔπεσεν παρὰ τὴν ὁδόν· καὶ ἦλθεν τὰ πετεινὰ καὶ\FTNT{†}{{\FR 13:4 }{\FT{ηλθεν τα πετεινα και
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ,C(D)W [98\%] RP,HF,CP,TR ¦ ελθοντα 23 B [2\%] OC,NU}}} κατέφαγεν αὐτά.

\VS{5}Ἄλλα δὲ ἔπεσεν ἐπὶ τὰ πετρώδη, ὅπου οὐκ εἶχεν γῆν πολλήν· καὶ εὐθέως ἐξανέτειλεν διὰ τὸ μὴ ἔχειν βάθος γῆς.

\VS{6}Ἡλίου δὲ ἀνατείλαντος, ἐκαυματίσθη, καὶ διὰ τὸ μὴ ἔχειν ῥίζαν ἐξηράνθη.

\VS{7}Ἄλλα δὲ ἔπεσεν ἐπὶ τὰς ἀκάνθας, καὶ ἀνέβησαν αἱ ἄκανθαι καὶ ἀπέπνιξαν\FTNT{‡}{{\FR 13:7 }{\FT{απεπνιξαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,C,N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ επνιζαν ℵD [2\%] NU ¦ one other variant}}} αὐτά.

\VS{8}Ἄλλα δὲ ἔπεσεν ἐπὶ τὴν γῆν τὴν καλὴν καὶ ἐδίδου καρπόν· ὃ μὲν ἑκατόν, ὃ δὲ ἑξήκοντα, ὃ δὲ τριάκοντα.

\VS{9}Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν,\FTNT{§}{{\FR 13:9 }{\FT{ακουειν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [0.5\%] NU}}} ἀκουέτω.»


\par }{\SH The reason for parables
\par }
{\PP \VS{10}Καὶ προσελθόντες οἱ μαθηταὶ εἶπον\FTNT{*}{{\FR 13:10 }{\FT{ειπον
{\IT{rell}} ¦ ειπαν ℵB [0.5\%] NU}}} αὐτῷ, «Διὰ τί ἐν παραβολαῖς λαλεῖς αὐτοῖς;»

\VS{11}Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς ὅτι «Ὑμῖν δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, ἐκείνοις δὲ οὐ δέδοται.

\VS{12}Ὅστις γὰρ ἔχει, δοθήσεται αὐτῷ καὶ περισσευθήσεται· ὅστις δὲ οὐκ ἔχει, καὶ ὃ ἔχει ἀρθήσεται ἀπ᾿ αὐτοῦ.

\VS{13}Διὰ τοῦτο ἐν παραβολαῖς αὐτοῖς λαλῶ, ὅτι βλέποντες οὐ βλέπουσιν καὶ ἀκούοντες οὐκ ἀκούουσιν οὐδὲ συνιοῦσιν.

\VS{14}Καὶ ἀναπληροῦται\FTNT{†}{{\FR 13:14 }{\FT{οτι βλεποντες ου βλεπουσιν και ακουοντες ουκ ακουουσιν ουδε συνιουσιν και αναπληρουται
{\IT{rell}} ¦ ινα βλεποντες μη βλεπωσιν και ακουοντες μη ακουωσι μηδε συνωσι μηποτε επιστρεψωσι και τοτε πληρωθησεται OC}}} αὐτοῖς\FTNT{‡}{{\FR 13:14 }{\FT{αυτοις
{\IT{rell}} ¦ επ 1 D [5\%] TR}}} ἡ προφητεία Ἡσαΐου ἡ λέγουσα· ‹Ἀκοῇ ἀκούσετε\FTNT{§}{{\FR 13:14 }{\FT{ακουσετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC [80\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU ¦ ακουσητε N,W [20\%] ¦ ακουσατε B ¦ ακουσεται D}}} καὶ οὐ μὴ συνῆτε, καὶ βλέποντες βλέψετε\FTNT{*}{{\FR 13:14 }{\FT{βλεψετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,C [90\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU ¦ βλεψητε ℵN [10\%] ¦ βλεψεται D ¦ βλεψηται W}}} καὶ οὐ μὴ ἴδητε.

\VS{15}Ἐπαχύνθη γὰρ ἡ καρδία τοῦ λαοῦ τούτου, καὶ τοῖς ὠσὶν βαρέως ἤκουσαν, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν ἐκάμμυσαν· μήποτε ἴδωσιν τοῖς ὀφθαλμοῖς καὶ τοῖς ὠσὶν ἀκούσωσιν καὶ τῇ καρδίᾳ συνῶσιν, καὶ ἐπιστρέψωσιν·\FTNT{†}{{\FR 13:15 }{\FT{επιστρεψωσιν
{\IT{rell}} ¦ επιστρεψουσιν N,W [10\%]}}} καὶ ἰάσωμαι\FTNT{‡}{{\FR 13:15 }{\FT{ιασωμαι
{\BD{f}}{\SUP{35}} [50\%] TR ¦ ιασομαι ℵBC,D,N,W [50\%] RP,HF,OC,CP,NU}}} αὐτούς.›

\VS{16}Ὑμῶν δὲ μακάριοι οἱ ὀφθαλμοὶ ὅτι βλέπουσιν, καὶ τὰ ὦτα ὑμῶν ὅτι ἀκούει·\FTNT{§}{{\FR 13:16 }{\FT{ακουει
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [93\%] RP,HF,CP,TR ¦ ακουουσιν ℵB,C,D,N [7\%] OC,NU}}}

\VS{17}ἀμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν ὅτι πολλοὶ προφῆται καὶ δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν ἃ βλέπετε καὶ οὐκ εἶδον,\FTNT{*}{{\FR 13:17 }{\FT{ειδον
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ιδον [0.5\%] ¦ ιδαν ℵN [0.5\%] ¦ ειδαν B,NU ¦ ηδυνηθησαν ειδειν D}}} καὶ ἀκοῦσαι ἃ ἀκούετε καὶ οὐκ ἤκουσαν.


\par }{\SH Parable of the soils explained
\par }
{\PP \VS{18}»Ὑμεῖς οὖν ἀκούσατε τὴν παραβολὴν τοῦ σπείροντος·\FTNT{†}{{\FR 13:18 }{\FT{σπειροντος
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,N [98\%] RP,HF,CP,TR ¦ σπειραντος ℵB,W [2\%] OC,NU}}}

\VS{19}Παντὸς ἀκούοντος τὸν λόγον τῆς βασιλείας καὶ μὴ συνιέντος, ἔρχεται ὁ πονηρὸς καὶ ἁρπάζει\FTNT{‡}{{\FR 13:19 }{\FT{αρπαζει
{\IT{rell}} ¦ αιρει [2\%] OC}}} τὸ ἐσπαρμένον ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ—οὗτός ἐστιν ὁ παρὰ τὴν ὁδὸν σπαρείς.

\VS{20}Ὁ δὲ ἐπὶ τὰ πετρώδη σπαρείς—οὗτός ἐστιν ὁ τὸν λόγον ἀκούων καὶ εὐθὺς\FTNT{§}{{\FR 13:20 }{\FT{ευθυς
{\IT{rell}} ¦ ευθεως [4\%] OC}}} μετὰ χαρᾶς\FTNT{*}{{\FR 13:20 }{\FT{χαρας
{\IT{rell}} ¦ 1 δεχομενος και OC (small print)}}} λαμβάνων αὐτόν·

\VS{21}οὐκ ἔχει δὲ ῥίζαν ἐν ἑαυτῷ ἀλλὰ πρόσκαιρός ἐστιν. Γενομένης δὲ θλίψεως ἢ διωγμοῦ διὰ τὸν λόγον, εὐθὺς σκανδαλίζεται.

\VS{22}Ὁ δὲ εἰς τὰς ἀκάνθας σπαρείς—οὗτός ἐστιν ὁ τὸν λόγον ἀκούων, καὶ ἡ μέριμνα τοῦ αἰῶνος τούτου\FTNT{†}{{\FR 13:22 }{\FT{τουτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99.8\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D,NU}}} καὶ ἡ ἀπάτη τοῦ πλούτου συμπνίγει τὸν λόγον, καὶ ἄκαρπος γίνεται.

\VS{23}Ὁ δὲ ἐπὶ τὴν γῆν τὴν καλὴν\FTNT{‡}{{\FR 13:23 }{\FT{γην την καλην
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 31 ℵB,C,N [5\%] NU ¦ two other variants}}} σπαρείς—οὗτός ἐστιν ὁ τὸν λόγον ἀκούων καὶ συνιῶν,\FTNT{§}{{\FR 13:23 }{\FT{συνιων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ συνιεις ℵB,D [1\%] NU}}} ὃς δὴ καρποφορεῖ καὶ ποιεῖ· ὁ μὲν ἑκατόν, ὁ δὲ ἑξήκοντα, ὁ δὲ τριάκοντα.»


\par }{\SH Wheat and tares
\par }
{\PP \VS{24}Ἄλλην παραβολὴν παρέθηκεν αὐτοῖς, λέγων· «Ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ σπείραντι\FTNT{*}{{\FR 13:24 }{\FT{σπειραντι
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,N,W [30\%] OC,CP,NU ¦ σπειροντι C,D [70\%] RP,HF,TR}}} καλὸν σπέρμα ἐν τῷ ἀγρῷ αὐτοῦ·

\VS{25}ἐν δὲ τῷ καθεύδειν τοὺς ἀνθρώπους, ἦλθεν αὐτοῦ ὁ ἐχθρὸς καὶ ἔσπειρεν\FTNT{†}{{\FR 13:25 }{\FT{εσπειρεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ επεσπειρεν B,N [2\%] NU ¦ επεσπαρκεν ℵ}}} ζιζάνια ἀνὰ μέσον τοῦ σίτου καὶ ἀπῆλθεν.

\VS{26}Ὅτε δὲ ἐβλάστησεν ὁ χόρτος καὶ καρπὸν ἐποίησεν, τότε ἐφάνη καὶ τὰ ζιζάνια.

\VS{27}Προσελθόντες δὲ οἱ δοῦλοι τοῦ οἰκοδεσπότου εἶπον αὐτῷ, ‹Κύριε, οὐχὶ καλὸν σπέρμα ἔσπειρας ἐν τῷ σῷ ἀγρῷ; Πόθεν οὖν ἔχει\FTNT{‡}{{\FR 13:27 }{\FT{εχει
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,C,D,N,W [95\%] RP,HF,OC,CP,NU ¦ 1 τα ℵ [5\%] TR}}} ζιζάνια;›

\VS{28}Ὁ δὲ ἔφη αὐτοῖς, ‹Ἐχθρὸς ἄνθρωπος τοῦτο ἐποίησεν.› Οἱ δὲ δοῦλοι εἶπον αὐτῷ,\FTNT{§}{{\FR 13:28 }{\FT{ειπον αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} (N)W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ λεγουσιν 2 ℵ(D) [1\%] NU ¦ ~ 2 λεγουσιν B,C [0.5\%]}}} ‹Θέλεις οὖν ἀπελθόντες συλλέξομεν\FTNT{*}{{\FR 13:28 }{\FT{συλλεξομεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [80\%] RP,HF,CP ¦ συλλεξωμεν ℵB,C,N [20\%] OC,TR,NU ¦ συνλεξωμεν D,W}}} αὐτά;›

\VS{29}Ὁ δὲ ἔφη·\FTNT{†}{{\FR 13:29 }{\FT{εφη
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ φησιν ℵB,C [1\%] NU ¦ λεγει D [0.5\%]}}} ‹Οὔ, μήποτε συλλέγοντες τὰ ζιζάνια ἐκριζώσητε ἅμα αὐτοῖς τὸν σῖτον.

\VS{30}Ἄφετε συναυξάνεσθαι ἀμφότερα μέχρι\FTNT{‡}{{\FR 13:30 }{\FT{μεχρι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αχρι ℵ ¦ εως B,D [1\%] NU ¦ μεχρις W}}} τοῦ θερισμοῦ, καὶ ἐν\FTNT{§}{{\FR 13:30 }{\FT{εν
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,D,N,W [95\%] RP,HF,OC,CP,NU ¦ 1 τω ℵ,C [5\%] TR}}} καιρῷ τοῦ θερισμοῦ ἐρῶ τοῖς θερισταῖς, «Συλλέξατε πρῶτον τὰ ζιζάνια καὶ δήσατε αὐτὰ εἰς δέσμας πρὸς τὸ κατακαῦσαι αὐτά, τὸν δὲ σῖτον συναγάγετε εἰς τὴν ἀποθήκην μου.» › »


\par }{\SH Mustard seed
\par }
{\PP \VS{31}Ἄλλην παραβολὴν παρέθηκεν αὐτοῖς, λέγων· «Ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόκκῳ σινάπεως, ὃν λαβὼν ἄνθρωπος ἔσπειρεν ἐν τῷ ἀγρῷ αὐτοῦ·

\VS{32}ὃ μικρότερον μέν ἐστιν πάντων τῶν σπερμάτων, ὅταν δὲ αὐξηθῇ μεῖζον πάντων\FTNT{*}{{\FR 13:32 }{\FT{παντων
{\BD{f}}{\SUP{35}} [30\%] OC,CP ¦ — ℵB,C,D,N,W [70\%] RP,HF,TR,NU}}} τῶν λαχάνων ἐστὶν καὶ γίνεται δένδρον, ὥστε ἐλθεῖν\FTNT{†}{{\FR 13:32 }{\FT{ελθειν
{\IT{rell}} ¦ κατελθειν CP}}} τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ κατασκηνοῦν ἐν τοῖς κλάδοις αὐτοῦ.»


\par }{\SH Yeast
\par }
{\PP \VS{33}Ἄλλην παραβολὴν ἐλάλησεν αὐτοῖς· «Ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ζύμῃ, ἣν λαβοῦσα γυνὴ ἔκρυψεν\FTNT{‡}{{\FR 13:33 }{\FT{εκρυψεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [85\%] RP,HF ¦ ενεκρυψεν ℵB,C,D,W [15\%] OC,CP,TR,NU}}} εἰς ἀλεύρου σάτα τρία ἕως οὗ ἐζυμώθη ὅλον.»


\par }{\PP \VS{34}Ταῦτα πάντα ἐλάλησεν ὁ Ἰησοῦς ἐν παραβολαῖς τοῖς ὄχλοις, καὶ χωρὶς παραβολῆς οὐκ\FTNT{§}{{\FR 13:34 }{\FT{ουκ
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [95\%] RP,HF,CP,TR ¦ ουδεν ℵB,C,W [5\%] OC,NU}}} ἐλάλει αὐτοῖς,

\VS{35}ὅπως πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ τοῦ προφήτου, λέγοντος· «Ἀνοίξω ἐν παραβολαῖς τὸ στόμα μου· ἐρεύξομαι κεκρυμμένα ἀπὸ καταβολῆς κόσμου.»\FTNT{*}{{\FR 13:35 }{\FT{κοσμου
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,D,W (99.4\%) RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — B (0.5\%) ¦ long omission (0.1\%)}}}


\par }{\SH “Wheat and tares” explained
\par }
{\PP \VS{36}Τότε ἀφεὶς τοὺς ὄχλους ἦλθεν εἰς τὴν οἰκίαν ὁ Ἰησοῦς.\FTNT{†}{{\FR 13:36 }{\FT{ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [98\%] RP,HF,CP,TR ¦ αυτου [1\%] OC ¦ — ℵB,D [1\%] NU}}} Καὶ προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, λέγοντες, «Φράσον\FTNT{‡}{{\FR 13:36 }{\FT{φρασον
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ διασαφησον ℵB [1\%] NU}}} ἡμῖν τὴν παραβολὴν τῶν ζιζανίων τοῦ ἀγροῦ.»

\VS{37}Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς·\FTNT{§}{{\FR 13:37 }{\FT{αυτοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [1.5\%] NU}}} «Ὁ σπείρων τὸ καλὸν σπέρμα ἐστὶν ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου.

\VS{38}Ὁ δὲ ἀγρός ἐστιν ὁ κόσμος· τὸ δὲ καλὸν σπέρμα, οὗτοί εἰσιν οἱ υἱοὶ τῆς βασιλείας· τὰ δὲ ζιζάνιά εἰσιν οἱ υἱοὶ τοῦ πονηροῦ.

\VS{39}Ὁ δὲ ἐχθρὸς ὁ σπείρας αὐτά ἐστιν ὁ διάβολος· ὁ δὲ θερισμὸς συντέλεια τοῦ\FTNT{*}{{\FR 13:39 }{\FT{του
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — B,D [1.5\%] NU ¦ ℵ omits most of the verse}}} αἰῶνός ἐστιν, οἱ δὲ θερισταὶ ἄγγελοί εἰσιν.

\VS{40}Ὥσπερ οὖν συλλέγεται τὰ ζιζάνια καὶ πυρὶ καίεται,\FTNT{†}{{\FR 13:40 }{\FT{καιεται
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [90\%] RP,HF,OC,CP ¦ κατακαιεται ℵB [10\%] TR[NU] ¦ κατακαιονται D}}} οὕτως ἔσται ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος τούτου.\FTNT{‡}{{\FR 13:40 }{\FT{τουτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99\%] RP,HF,OC,TR ¦ — ℵB,D [1\%] CP,NU}}}

\VS{41}Ἀποστελεῖ ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ, καὶ συλλέξουσιν ἐκ τῆς βασιλείας αὐτοῦ πάντα τὰ σκάνδαλα, καὶ τοὺς ποιοῦντας τὴν ἀνομίαν·

\VS{42}καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός. Ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων.

\VS{43}Τότε οἱ δίκαιοι ἐκλάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Πατρὸς αὐτῶν. Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν\FTNT{§}{{\FR 13:43 }{\FT{ακουειν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [0.5\%] NU}}} ἀκουέτω.


\par }{\SH Treasure and pearl
\par }
{\PP \VS{44}»Πάλιν\FTNT{*}{{\FR 13:44 }{\FT{παλιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [0.5\%] NU}}} ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν θησαυρῷ κεκρυμμένῳ ἐν ἀγρῷ,\FTNT{†}{{\FR 13:44 }{\FT{εν αγρω
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,N [30\%] ¦ 1 τω 2 B,C,W [70\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU ¦ — ℵ}}} ὃν εὑρὼν ἄνθρωπος ἔκρυψεν, καὶ ἀπὸ τῆς χαρᾶς αὐτοῦ ὑπάγει καὶ πάντα ὅσα ἔχει πωλεῖ\FTNT{‡}{{\FR 13:44 }{\FT{παντα οσα εχει πωλει
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W (91.3\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 4123 ℵD (4.1\%) NU ¦ ~ 423 B (1.1\%) ¦ 234 (2.3\%) ¦ six other variants (0.7\%) ¦ long omissions (0.6\%)}}} καὶ ἀγοράζει τὸν ἀγρὸν ἐκεῖνον.


\par }{\PP \VS{45}»Πάλιν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ ἐμπόρῳ ζητοῦντι καλοὺς μαργαρίτας,

\VS{46}ὃς εὑρὼν\FTNT{§}{{\FR 13:46 }{\FT{ος ευρων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 2 δε ℵB(D) [1.5\%] NU}}} ἕνα πολύτιμον μαργαρίτην, ἀπελθὼν πέπρακεν πάντα ὅσα εἶχεν καὶ ἠγόρασεν αὐτόν.


\par }{\SH A fishing net
\par }
{\PP \VS{47}»Πάλιν ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν σαγήνῃ βληθείσῃ εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ ἐκ παντὸς γένους συναγαγούσῃ,

\VS{48}ἣν ὅτε ἐπληρώθη, ἀναβιβάσαντες\FTNT{*}{{\FR 13:48 }{\FT{αναβιβασαντες
{\IT{rell}} ¦ 1 αυτην (D) [10\%] OC ¦ 1 και C [2\%]}}} ἐπὶ τὸν αἰγιαλόν· καὶ καθίσαντες συνέλεξαν τὰ καλὰ εἰς ἀγγεῖα,\FTNT{†}{{\FR 13:48 }{\FT{αγγεια
{\BD{f}}{\SUP{35}} (D)W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αγγη ℵB,C,N [1.5\%] NU}}} τὰ δὲ σαπρὰ ἔξω ἔβαλον.

\VS{49}Οὕτως ἔσται ἐν τῇ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος. Ἐξελεύσονται οἱ ἄγγελοι καὶ ἀφοριοῦσιν τοὺς πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων,

\VS{50}καὶ βαλοῦσιν αὐτοὺς εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός. Ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων.»


\par }{\PP \VS{51}Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς,\FTNT{‡}{{\FR 13:51 }{\FT{λεγει αυτοις ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [0.5\%] NU}}} «Συνήκατε ταῦτα πάντα;» Λέγουσιν αὐτῷ, «Ναί, Κύριε.»\FTNT{§}{{\FR 13:51 }{\FT{κυριε
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [2\%] NU}}}

\VS{52}Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς, «Διὰ τοῦτο πᾶς γραμματεὺς μαθητευθεὶς εἰς τὴν βασιλείαν\FTNT{*}{{\FR 13:52 }{\FT{εις την βασιλειαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ τη βασιλεια ℵB,C,N,W [9\%] NU ¦ εν τη βασιλεια D [1\%]}}} τῶν οὐρανῶν ὅμοιός ἐστιν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ ὅστις ἐκβάλλει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιά.»


\par }{\SH A visit to Natsareth
\par }
{\PP \VS{53}Καὶ ἐγένετο ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τὰς παραβολὰς ταύτας, μετῆρεν ἐκεῖθεν.

\VS{54}Καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν πατρίδα αὐτοῦ ἐδίδασκεν αὐτοὺς ἐν τῇ συναγωγῇ αὐτῶν, ὥστε ἐκπλήττεσθαι\FTNT{†}{{\FR 13:54 }{\FT{εκπληττεσθαι
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] RP,HF,OC,TR ¦ εκπλησσεσθαι ℵB,C,D,N,W [10\%] CP,NU ¦ two other variants}}} αὐτοὺς καὶ λέγειν· «Πόθεν τούτῳ ἡ σοφία αὕτη καὶ αἱ δυνάμεις;

\VS{55}Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ τέκτονος υἱός; Οὐχὶ\FTNT{‡}{{\FR 13:55 }{\FT{ουχι
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ουχ ℵB,C,N,W [5\%] NU}}} ἡ μήτηρ αὐτοῦ λέγεται Μαριάμ, καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ Ἰάκωβος καὶ Ἰωσῆς\FTNT{§}{{\FR 13:55 }{\FT{ιωσης
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ιωση [2\%] ¦ ιωαννης ℵD [7\%] ¦ ιωσηφ B,C,N [1\%] NU}}} καὶ Σίμων καὶ Ἰούδας;

\VS{56}Καὶ αἱ ἀδελφαὶ αὐτοῦ, οὐχὶ πᾶσαι πρὸς ἡμᾶς εἰσιν; Πόθεν οὖν τούτῳ ταῦτα πάντα;»\FTNT{*}{{\FR 13:56 }{\FT{ταυτα παντα
{\IT{rell}} ¦ ~ 21 D,N,W [10\%]}}}

\VS{57}Καὶ ἐσκανδαλίζοντο ἐν αὐτῷ. Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς, «Οὐκ ἔστιν προφήτης ἄτιμος εἰ μὴ ἐν τῇ πατρίδι αὐτοῦ\FTNT{†}{{\FR 13:57 }{\FT{πατριδι αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [97.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 B,D [0.5\%] NU ¦ ιδια 1 ℵ [2\%] ¦ ιδια 12 C}}} καὶ ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ.»

\VS{58}Καὶ οὐκ ἐποίησεν ἐκεῖ δυνάμεις πολλὰς διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν.




\par }{\MS The death of John the Baptizer

\par }\Chap{14}{\MM \VerseOne{1}Ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ἤκουσεν Ἡρῴδης ὁ τετράρχης\FTNT{*}{{\FR 14:1 }{\FT{τετραρχης
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,D,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ τετρααρχης ℵC [0.5\%] NU}}} τὴν ἀκοὴν Ἰησοῦ,

\VS{2}καὶ εἶπεν τοῖς παισὶν αὐτοῦ, «Οὗτός ἐστιν Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής· αὐτὸς ἠγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν, καὶ διὰ τοῦτο αἱ δυνάμεις ἐνεργοῦσιν ἐν αὐτῷ.»

\VS{3}Ὁ γὰρ Ἡρῴδης κρατήσας τὸν Ἰωάννην ἔδησεν αὐτὸν\FTNT{†}{{\FR 14:3 }{\FT{αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,D,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — B [0.5\%]}}} καὶ ἔθετο ἐν φυλακῇ\FTNT{‡}{{\FR 14:3 }{\FT{εθετο εν φυλακη
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [97.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 23 απεθετο ℵB [1\%] NU ¦ 2 τη 3 D ¦ ~ 2 τη 3 απεθετο [0.5\%] ¦ 12 τη 3 [0.5\%] ¦ three other variants}}} διὰ Ἡρωδιάδα, τὴν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ.

\VS{4}Ἔλεγεν γὰρ αὐτῷ ὁ Ἰωάννης,\FTNT{§}{{\FR 14:4 }{\FT{αυτω ο ιωαννης
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 231 (B) [0.5\%] NU ¦ 3 ℵ ¦ 13 D [0.5\%]}}} «Οὐκ ἔξεστίν σοι ἔχειν αὐτήν.»

\VS{5}Καὶ θέλων αὐτὸν ἀποκτεῖναι, ἐφοβεῖτο\FTNT{*}{{\FR 14:5 }{\FT{εφοβειτο
{\BD{f}}{\SUP{35}} [20\%] ¦ εφοβηθη ℵB,C,D,N,W [80\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU [the imperfect is correct]}}} τὸν ὄχλον, ὅτι ὡς προφήτην αὐτὸν εἶχον.

\VS{6}Γενεσίων\FTNT{†}{{\FR 14:6 }{\FT{γενεσιων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ γενεσιοις ℵB,D [1\%] NU}}} δὲ ἀγομένων\FTNT{‡}{{\FR 14:6 }{\FT{αγομενων
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αγομενοις [0.5\%] ¦ γενομενων C,N [2\%] ¦ γενομενοις ℵB,D [0.5\%] NU}}} τοῦ Ἡρῴδου, ὠρχήσατο ἡ θυγάτηρ τῆς Ἡρωδιάδος ἐν τῷ μέσῳ καὶ ἤρεσεν τῷ Ἡρῴδη.

\VS{7}Ὅθεν μεθ᾿ ὅρκου ὡμολόγησεν αὐτῇ δοῦναι ὃ ἐὰν αἰτήσηται.

\VS{8}Ἡ δέ, προβιβασθεῖσα ὑπὸ τῆς μητρὸς αὐτῆς, «Δός μοι,» φησίν, «ὧδε ἐπὶ πίνακι τὴν κεφαλὴν Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ.»

\VS{9}Καὶ ἐλυπήθη\FTNT{§}{{\FR 14:9 }{\FT{ελυπηθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,W (98.7\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ λυπηθεις B,D (1.2\%) NU ¦ two other variants (0.1\%)}}} ὁ βασιλεύς· διὰ δὲ\FTNT{*}{{\FR 14:9 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,W (98\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ και (0.2\%) ¦ — B,D (1.7\%) NU}}} τοὺς ὅρκους καὶ τοὺς συνανακειμένους, ἐκέλευσεν δοθῆναι.

\VS{10}Καὶ πέμψας ἀπεκεφάλισεν τὸν\FTNT{†}{{\FR 14:10 }{\FT{τον
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵB [1\%]}}} Ἰωάννην ἐν τῇ φυλακῇ.

\VS{11}Καὶ ἠνέχθη ἡ κεφαλὴ αὐτοῦ\FTNT{‡}{{\FR 14:11 }{\FT{ηνεχθη η κεφαλη αυτου
{\IT{rell}} ¦ ~ 2341 CP}}} ἐπὶ πίνακι καὶ ἐδόθη τῷ κορασίῳ, καὶ ἤνεγκεν τῇ μητρὶ αὐτῆς.

\VS{12}Καὶ προσελθόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἦραν τὸ σῶμα\FTNT{§}{{\FR 14:12 }{\FT{σωμα
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ πτωμα (ℵ)B,C(D) [5\%] NU}}} καὶ ἔθαψαν αὐτό,\FTNT{*}{{\FR 14:12 }{\FT{αυτο
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αυτον ℵB [0.5\%] [NU]}}} καὶ ἐλθόντες\FTNT{†}{{\FR 14:12 }{\FT{ελθοντες
{\IT{rell}} ¦ εξελθοντες CP}}} ἀπήγγειλαν τῷ Ἰησοῦ.


\par }{\SH Food for 15,000
\par }
{\PP \VS{13}Καὶ ἀκούσας\FTNT{‡}{{\FR 14:13 }{\FT{και ακουσας
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [95\%] RP,HF,CP,TR ¦ ~ 2 δε ℵB,D [5\%] OC,NU}}} ὁ Ἰησοῦς ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν ἐν πλοίῳ εἰς ἔρημον τόπον κατ᾿ ἰδίαν. Καὶ ἀκούσαντες οἱ ὄχλοι ἠκολούθησαν αὐτῷ πεζῇ ἀπὸ τῶν πόλεων.

\VS{14}Καὶ ἐξελθὼν ὁ Ἰησοῦς\FTNT{§}{{\FR 14:14 }{\FT{ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [3\%] NU}}} εἶδεν πολὺν ὄχλον, καὶ ἐσπλαγχνίσθη ἐπ᾿ αὐτοῖς\FTNT{*}{{\FR 14:14 }{\FT{αυτοις
{\IT{rell}} ¦ αυτους W [5\%] TR ¦ περι αυτων D}}} καὶ ἐθεράπευσεν τοὺς ἀρρώστους αὐτῶν.


\par }{\PP \VS{15}Ὀψίας δὲ γενομένης, προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ,\FTNT{†}{{\FR 14:15 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [0.5\%] NU}}} λέγοντες· «Ἔρημός ἐστιν ὁ τόπος καὶ ἡ ὥρα ἤδη παρῆλθεν. Ἀπόλυσον τοὺς ὄχλους, ἵνα ἀπελθόντες εἰς τὰς κώμας ἀγοράσωσιν ἑαυτοῖς βρώματα.»

\VS{16}Ὁ δὲ Ἰησοῦς\FTNT{‡}{{\FR 14:16 }{\FT{ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵD [1\%]}}} εἶπεν αὐτοῖς· «Οὐ χρείαν ἔχουσιν ἀπελθεῖν. Δότε αὐτοῖς ὑμεῖς φαγεῖν.»

\VS{17}Οἱ δὲ λέγουσιν αὐτῷ, «Οὐκ ἔχομεν ὧδε εἰ μὴ πέντε ἄρτους καὶ δύο ἰχθύας.»

\VS{18}Ὁ δὲ εἶπεν, «Φέρετέ μοι αὐτοὺς ὧδε.»\FTNT{§}{{\FR 14:18 }{\FT{αυτους ωδε
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W (98.8\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵB (0.2\%) NU ¦ 1 D (0.6\%) ¦ long omissions (0.4\%)}}}

\VS{19}Καὶ κελεύσας τοὺς ὄχλους ἀνακλιθῆναι\FTNT{*}{{\FR 14:19 }{\FT{ανακλιθηναι
{\IT{rell}} ¦ ανακληθηναι CP}}} ἐπὶ τοὺς χόρτους,\FTNT{†}{{\FR 14:19 }{\FT{τους χορτους
{\BD{f}}{\SUP{35}} [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ του χορτου ℵB,C,W [3\%] NU ¦ τον χορτον D [1\%]}}} λαβὼν\FTNT{‡}{{\FR 14:19 }{\FT{λαβων
{\BD{f}}{\SUP{35}} B [96\%] RP,HF,OC,CP,NU ¦ και 1 ℵC,W [4\%] TR ¦ ελαβεν D}}} τοὺς πέντε ἄρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας, ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν εὐλόγησεν· καὶ κλάσας ἔδωκεν τοῖς μαθηταῖς τοὺς ἄρτους, οἱ δὲ μαθηταὶ τοῖς ὄχλοις.

\VS{20}Καὶ ἔφαγον πάντες καὶ ἐχορτάσθησαν· καὶ ἦραν τὸ περισσεῦον τῶν κλασμάτων, δώδεκα κοφίνους πλήρεις.

\VS{21}Οἱ δὲ ἐσθίοντες ἦσαν ἄνδρες ὡσεὶ πεντακισχίλιοι, χωρὶς γυναικῶν καὶ παιδίων.


\par }{\SH Peter walks on water
\par }
{\PP \VS{22}Καὶ εὐθέως ἠνάγκασεν ὁ Ἰησοῦς\FTNT{§}{{\FR 14:22 }{\FT{ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C,D,W [5\%] NU}}} τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ\FTNT{*}{{\FR 14:22 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} B [30\%] OC,TR ¦ — ℵC,D,W [70\%] RP,HF,CP,NU}}} ἐμβῆναι εἰς τὸ πλοῖον καὶ προάγειν αὐτὸν εἰς τὸ πέραν, ἕως οὗ ἀπολύσῃ τοὺς ὄχλους.

\VS{23}Καὶ ἀπολύσας τοὺς ὄχλους ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος κατ᾿ ἰδίαν προσεύξασθαι. Ὀψίας δὲ γενομένης, μόνος ἦν ἐκεῖ.

\VS{24}Τὸ δὲ πλοῖον ἤδη μέσον τῆς θαλάσσης ἦν,\FTNT{†}{{\FR 14:24 }{\FT{μεσον της θαλασσης ην
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ σταδιους πολλους απο της γης απειχεν B [2\%] NU ¦ ~ 4 εις 123 D ¦ two other variants}}} βασανιζόμενον ὑπὸ τῶν κυμάτων, ἦν γὰρ ἐναντίος ὁ ἄνεμος.

\VS{25}Τετάρτῃ δὲ φυλακῇ τῆς νυκτὸς ἀπῆλθεν\FTNT{‡}{{\FR 14:25 }{\FT{απηλθεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ηλθεν ℵB [4\%] NU}}} πρὸς αὐτοὺς ὁ Ἰησοῦς,\FTNT{§}{{\FR 14:25 }{\FT{ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C,D,W [3\%] NU}}} περιπατῶν ἐπὶ τῆς θαλάσσης.\FTNT{*}{{\FR 14:25 }{\FT{της θαλασσης
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ την θαλασσαν ℵB,W [3\%] NU}}}

\VS{26}Καὶ ἰδόντες αὐτὸν οἱ μαθηταὶ\FTNT{†}{{\FR 14:26 }{\FT{και ιδοντες αυτον οι μαθηται
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W (94.4\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ 12345 αυτου (0.9\%) ¦ 123 (1.3\%) ¦ 2 δε 345 (1.3\%) ¦ ~ 4 δε 523 B,D (0.9\%) NU ¦ 2 δε 3 ℵ (0.2\%) ¦ three other variants (0.3\%)}}} ἐπὶ τὴν θάλασσαν\FTNT{‡}{{\FR 14:26 }{\FT{την θαλασσαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ της θαλασσης ℵB,C,D [3\%] NU}}} περιπατοῦντα ἐταράχθησαν, λέγοντες ὅτι «Φάντασμά ἐστιν.» Καὶ ἀπὸ τοῦ φόβου ἔκραξαν.

\VS{27}Εὐθέως\FTNT{§}{{\FR 14:27 }{\FT{ευθεως
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [97.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ευθυς ℵB,D [2.5\%] NU}}} δὲ ἐλάλησεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς,\FTNT{*}{{\FR 14:27 }{\FT{αυτοις ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 231 B [0.5\%] [NU] ¦ 1 ℵD [0.5\%]}}} λέγων· «Θαρσεῖτε, ἐγώ εἰμι· μὴ φοβεῖσθε.»

\VS{28}Ἀποκριθεὶς δὲ ὁ Πέτρος εἶπεν,\FTNT{†}{{\FR 14:28 }{\FT{ο πετρος ειπεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [25\%] ¦ 123 αυτω B [1\%] ¦ αυτω 123 ℵC,W [73\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU ¦ αυτω 23 D ¦ one other variant}}} «Κύριε, εἰ σὺ εἶ, κέλευσόν με πρός σε ἐλθεῖν\FTNT{‡}{{\FR 14:28 }{\FT{προς σε ελθειν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 312 ℵB,C,D,W [5\%] NU}}} ἐπὶ τὰ ὕδατα.»

\VS{29}Ὁ δὲ εἶπεν, «Ἐλθέ.» Καὶ καταβὰς ἀπὸ τοῦ πλοίου ὁ
\FTNT{§}{{\FR 14:29 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99.8\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵB,D}}} Πέτρος περιεπάτησεν ἐπὶ τὰ ὕδατα ἐλθεῖν\FTNT{*}{{\FR 14:29 }{\FT{ελθειν
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ και ηλθεν B,C [1\%] NU ¦ ελθιν ηλθεν ουν ℵ}}} πρὸς τὸν Ἰησοῦν.

\VS{30}Βλέπων δὲ τὸν ἄνεμον ἰσχυρὸν\FTNT{†}{{\FR 14:30 }{\FT{ισχυρον
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵB [0.5\%]}}} ἐφοβήθη, καὶ ἀρξάμενος καταποντίζεσθαι ἔκραξεν, λέγων, «Κύριε, σῶσόν με.»

\VS{31}Καὶ εὐθέως\FTNT{‡}{{\FR 14:31 }{\FT{και ευθεως
{\BD{f}}{\SUP{35}} [20\%] CP ¦ ~ 2 δε (ℵ)B,C,D,W [80\%] RP,HF,OC,TR,NU}}} ὁ Ἰησοῦς ἐκτείνας τὴν χεῖρα ἐπελάβετο αὐτοῦ καὶ λέγει αὐτῷ· «Ὀλιγόπιστε, εἰς τί ἐδίστασας;»

\VS{32}Καὶ ἐμβάντων\FTNT{§}{{\FR 14:32 }{\FT{εμβαντων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αναβαντων ℵB,D [2\%] NU}}} αὐτῶν εἰς τὸ πλοῖον, ἐκόπασεν ὁ ἄνεμος.

\VS{33}Οἱ δὲ ἐν τῷ πλοίῳ ἐλθόντες\FTNT{*}{{\FR 14:33 }{\FT{ελθοντες
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,N [2\%] NU ¦ προσελθοντες [2\%]}}} προσεκύνησαν αὐτῷ, λέγοντες, «Ἀληθῶς Θεοῦ Υἱὸς εἶ.»


\par }{\SHB At Genesaret
\par }
{\PP \VS{34}Καὶ διαπεράσαντες ἦλθον εἰς\FTNT{†}{{\FR 14:34 }{\FT{εις
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ επι ℵB,C,D,N,W [5\%] NU}}} τὴν γῆν\FTNT{‡}{{\FR 14:34 }{\FT{γην
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 εις ℵB,D,W [2\%] NU}}} Γενησαρέτ.\FTNT{§}{{\FR 14:34 }{\FT{γενησαρετ
{\BD{f}}{\SUP{35}} N [30\%] ¦ γεννησαρετ ℵB,C,W [55\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU ¦ γεννησαρεθ [14\%] ¦ γενησαρεθ [0.5\%] ¦ γεννησαρ D (According to the Targum, the name is spelled with one ‘n’, according to the LXX it is with two.)}}}

\VS{35}Καὶ ἐπιγνόντες αὐτὸν οἱ ἄνδρες τοῦ τόπου ἐκείνου ἀπέστειλαν εἰς ὅλην τὴν περίχωρον ἐκείνην, καὶ προσήνεγκαν αὐτῷ πάντας τοὺς κακῶς ἔχοντας·

\VS{36}καὶ παρεκάλουν αὐτὸν ἵνα κἂν\FTNT{*}{{\FR 14:36 }{\FT{καν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [35\%] OC,CP ¦ — ℵB,C,D,N,W [65\%] RP,HF,TR,NU}}} μόνον ἅψωνται τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ· καὶ ὅσοι ἥψαντο διεσώθησαν.




\par }{\MS Jesus antagonizes the Pharisees—29 AD

\par }\Chap{15}{\MM \VerseOne{1}Τότε προσέρχονται τῷ Ἰησοῦ οἱ\FTNT{*}{{\FR 15:1 }{\FT{οι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [3\%] NU}}} ἀπὸ Ἱεροσολύμων γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι\FTNT{†}{{\FR 15:1 }{\FT{γραμματεις και φαρισαιοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 321 ℵB,D [3\%] NU}}} λέγοντες·

\VS{2}«Διὰ τί οἱ μαθηταί σου παραβαίνουσιν τὴν παράδοσιν τῶν πρεσβυτέρων; Οὐ γὰρ νίπτονται τὰς χεῖρας αὐτῶν\FTNT{‡}{{\FR 15:2 }{\FT{αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵB [2\%]}}} ὅταν ἄρτον ἐσθίωσιν.»

\VS{3}Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς· «Διὰ τί καὶ ὑμεῖς παραβαίνετε τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν παράδοσιν ὑμῶν;

\VS{4}Ὁ γὰρ Θεὸς ἐνετείλατο, λέγων,\FTNT{§}{{\FR 15:4 }{\FT{ενετειλατο λεγων
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ,C,N,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ειπεν B,D [1.5\%] NU}}} ‹Τίμα τὸν πατέρα\FTNT{*}{{\FR 15:4 }{\FT{πατερα
{\IT{rell}} ¦ 1 σου N,W [10\%] TR}}} καὶ τὴν μητέρα,› καὶ ‹Ὁ κακολογῶν πατέρα ἢ μητέρα, θανάτῳ τελευτάτω.›

\VS{5}Ὑμεῖς δὲ λέγετε· ‹Ὃς ἂν εἴπῃ τῷ πατρὶ ἢ τῇ μητρί, «Δῶρον, ὃ ἐὰν ἐξ ἐμοῦ ὠφεληθῇς»—

\VS{6}καὶ\FTNT{†}{{\FR 15:6 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C,D [3\%] NU}}} οὐ μὴ τιμήσῃ\FTNT{‡}{{\FR 15:6 }{\FT{τιμηση
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ τιμησει B,C,D,N,W [5\%] NU}}} τὸν πατέρα αὐτοῦ ἢ τὴν μητέρα.›\FTNT{§}{{\FR 15:6 }{\FT{η την μητερα
{\BD{f}}{\SUP{35}} [25\%] ¦ 123 αυτου C,N,W [75\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [0.5\%] NU}}} Καὶ ἠκυρώσατε τὴν ἐντολὴν\FTNT{*}{{\FR 15:6 }{\FT{την εντολην
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W (98.5\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ τον νομον ℵC (1.1\%) ¦ τον λογον B,D (0.4\%) NU}}} τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν παράδοσιν ὑμῶν.

\VS{7}Ὑποκριταί, καλῶς προεφήτευσεν\FTNT{†}{{\FR 15:7 }{\FT{προεφητευσεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ επροφητευσεν ℵB,C,D [1\%] NU}}} περὶ ὑμῶν Ἡσαΐας, λέγων·

\VS{8}‹Ἐγγίζει μοι\FTNT{‡}{{\FR 15:8 }{\FT{εγγιζει μοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [2\%] NU}}} ὁ λαὸς οὗτος τῷ στόματι αὐτῶν, καὶ\FTNT{§}{{\FR 15:8 }{\FT{τω στοματι αυτων και
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [2\%] NU}}} τοῖς χείλεσίν με τιμᾷ, ἡ δὲ καρδία αὐτῶν πόρρω ἀπέχει ἀπ᾿ ἐμοῦ.

\VS{9}Μάτην δὲ σέβονταί με, διδάσκοντες διδασκαλίας ἐντάλματα ἀνθρώπων.› »


\par }{\SH That which defiles
\par }
{\PP \VS{10}Καὶ προσκαλεσάμενος τὸν ὄχλον εἶπεν αὐτοῖς· «Ἀκούετε καὶ συνίετε.

\VS{11}Οὐ τὸ εἰσερχόμενον εἰς τὸ στόμα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὸ ἐκπορευόμενον ἐκ τοῦ στόματος—τοῦτο κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον.»

\VS{12}Τότε προσελθόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ\FTNT{*}{{\FR 15:12 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [2\%] NU}}} εἶπον\FTNT{†}{{\FR 15:12 }{\FT{ειπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} (ℵ)C,N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ λεγουσιν B,D [2\%] NU}}} αὐτῷ, «Οἶδας ὅτι οἱ Φαρισαῖοι\FTNT{‡}{{\FR 15:12 }{\FT{φαρισαιοι
{\IT{rell}} ¦ 1 οι CP}}} ἀκούσαντες τὸν λόγον ἐσκανδαλίσθησαν;»\FTNT{§}{{\FR 15:12 }{\FT{ακουσαντες τον λογον εσκανδαλισθησαν
{\IT{rell}} ¦ ~ 4123 OC}}}

\VS{13}Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν· «Πᾶσα φυτεία ἣν οὐκ ἐφύτευσεν ὁ Πατήρ μου ὁ οὐράνιος ἐκριζωθήσεται.

\VS{14}Ἄφετε αὐτούς. Ὁδηγοί εἰσιν τυφλοὶ\FTNT{*}{{\FR 15:14 }{\FT{οδηγοι εισιν τυφλοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ,C,N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 321 B(D) [2\%] NU}}} τυφλῶν·\FTNT{†}{{\FR 15:14 }{\FT{τυφλων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵB,D [0.5\%]}}} τυφλὸς δὲ τυφλὸν ἐὰν ὁδηγῇ, ἀμφότεροι εἰς βόθυνον ἐμπεσοῦνται.»\FTNT{‡}{{\FR 15:14 }{\FT{εμπεσουνται
{\BD{f}}{\SUP{35}} (D)W [30\%] CP ¦ πεσουνται ℵB,C [70\%] RP,HF,OC,TR,NU}}}


\par }{\PP \VS{15}Ἀποκριθεὶς δὲ ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ, «Φράσον ἡμῖν τὴν παραβολὴν ταύτην.»\FTNT{§}{{\FR 15:15 }{\FT{ταυτην
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵB [1\%]}}}

\VS{16}Ὁ δὲ Ἰησοῦς\FTNT{*}{{\FR 15:16 }{\FT{ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [1.5\%] NU}}} εἶπεν· «Ἀκμὴν καὶ ὑμεῖς ἀσύνετοί ἐστε;

\VS{17}Οὔπω\FTNT{†}{{\FR 15:17 }{\FT{ουπω
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ,C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ου B,D [1\%] NU}}} νοεῖτε ὅτι πᾶν τὸ εἰσπορευόμενον εἰς τὸ στόμα εἰς τὴν κοιλίαν χωρεῖ καὶ εἰς ἀφεδρῶνα ἐκβάλλεται;

\VS{18}Τὰ δὲ ἐκπορευόμενα ἐκ τοῦ στόματος ἐκ τῆς καρδίας ἐξέρχεται· κἀκεῖνα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον.

\VS{19}Ἐκ γὰρ τῆς καρδίας ἐξέρχονται διαλογισμοὶ πονηροί, φόνοι, μοιχεῖαι, πορνεῖαι, κλοπαί, ψευδομαρτυρίαι, βλασφημίαι.

\VS{20}Ταῦτά ἐστιν τὰ κοινοῦντα τὸν ἄνθρωπον, τὸ δὲ ἀνίπτοις χερσὶν φαγεῖν οὐ κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον.»


\par }{\SH A crumb for a little dog
\par }
{\PP \VS{21}Καὶ ἐξελθὼν ἐκεῖθεν ὁ Ἰησοῦς ἀνεχώρησεν εἰς τὰ μέρη Τύρου καὶ Σιδῶνος.

\VS{22}Καὶ ἰδού, γυνὴ\FTNT{‡}{{\FR 15:22 }{\FT{γυνη
{\IT{rell}} ¦ 1 τις CP}}} Χαναναία ἀπὸ τῶν ὁρίων ἐκείνων ἐξελθοῦσα ἐκραύγασεν\FTNT{§}{{\FR 15:22 }{\FT{εκραυγασεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εκραζεν B,D [1\%] NU ¦ εκραξεν ℵ [1\%] ¦ εκραυγαζεν [1\%]}}} αὐτῷ,\FTNT{*}{{\FR 15:22 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C [5\%] NU ¦ οπισω αυτου D}}} λέγουσα· «Ἐλέησόν με, Κύριε, Υἱὲ\FTNT{†}{{\FR 15:22 }{\FT{υιε
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ,C [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ υιος B,D,W [1\%] NU}}} Δαυίδ· ἡ θυγάτηρ μου κακῶς δαιμονίζεται.»

\VS{23}Ὁ δὲ οὐκ ἀπεκρίθη αὐτῇ λόγον. Καὶ προσελθόντες\FTNT{‡}{{\FR 15:23 }{\FT{προσελθοντες
{\IT{rell}} ¦ 1 αυτω CP}}} οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἠρώτων\FTNT{§}{{\FR 15:23 }{\FT{ηρωτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ηρωτουν ℵB,C,D [0.5\%] NU ¦ ηρωτησαν [1\%]}}} αὐτόν, λέγοντες, «Ἀπόλυσον αὐτήν, ὅτι κράζει ὄπισθεν ἡμῶν.»

\VS{24}Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, «Οὐκ ἀπεστάλην εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ.»

\VS{25}Ἡ δὲ ἐλθοῦσα προσεκύνησεν\FTNT{*}{{\FR 15:25 }{\FT{προσεκυνησεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [90\%] RP,HF,OC,CP ¦ προσεκυνει ℵB,D [10\%] TR,NU}}} αὐτῷ λέγουσα, «Κύριε, βοήθει μοι.»

\VS{26}Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, «Οὐκ ἔστιν καλὸν λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων καὶ βαλεῖν τοῖς κυναρίοις.»

\VS{27}Ἡ δὲ εἶπεν, «Ναί, Κύριε, καὶ γὰρ τὰ κυνάρια ἐσθίει ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τῶν κυρίων αὐτῶν.»

\VS{28}Τότε ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτῇ· «Ὦ γύναι, μεγάλη σου ἡ πίστις. Γενηθήτω σοι ὡς θέλεις.» Καὶ ἰάθη ἡ θυγάτηρ αὐτῆς ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης.


\par }{\SH Food for 4,000 men
\par }
{\PP \VS{29}Καὶ μεταβὰς ἐκεῖθεν ὁ Ἰησοῦς ἦλθεν παρὰ τὴν θάλασσαν τῆς Γαλιλαίας, καὶ ἀναβὰς εἰς τὸ ὄρος ἐκάθητο ἐκεῖ.

\VS{30}Καὶ προσῆλθον αὐτῷ ὄχλοι πολλοί, ἔχοντες μεθ᾿ ἑαυτῶν χωλούς, τυφλούς, κωφούς, κυλλούς,\FTNT{†}{{\FR 15:30 }{\FT{τυφλους κωφους κυλλους
{\BD{f}}{\SUP{35}} [94\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 213 C(W) [5\%] ¦ ~ 132 ℵ [0.5\%] NU ¦ ~ 312 B ¦ 13 D}}} καὶ ἑτέρους πολλούς, καὶ ἔρριψαν αὐτοὺς παρὰ τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ,\FTNT{‡}{{\FR 15:30 }{\FT{του ιησου
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αυτου ℵB,D [3\%] NU}}} καὶ ἐθεράπευσεν αὐτούς·

\VS{31}ὥστε τοὺς ὄχλους\FTNT{§}{{\FR 15:31 }{\FT{τους οχλους
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ τον οχλον ℵC,D [5\%] NU}}} θαυμάσαι—βλέποντας κωφοὺς\FTNT{*}{{\FR 15:31 }{\FT{κωφους
{\IT{rell}} ¦ 1 ακουοντας αλαλους OC (small print)}}} λαλοῦντας, κυλλοὺς ὑγιεῖς,\FTNT{†}{{\FR 15:31 }{\FT{υγιεις
{\BD{f}}{\SUP{35}} [92\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 και ℵB,C,D,W [8\%] NU}}} χωλοὺς περιπατοῦντας, καὶ τυφλοὺς βλέποντας—καὶ ἐδόξαζον\FTNT{‡}{{\FR 15:31 }{\FT{εδοξαζον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [30\%] CP ¦ εδοξασαν B,C,D,N,W [70\%] RP,HF,OC,TR,NU}}} τὸν Θεὸν\FTNT{§}{{\FR 15:31 }{\FT{θεον
{\IT{rell}} ¦ 1 του [2\%] CP}}} Ἰσραήλ.


\par }{\PP \VS{32}Ὁ δὲ Ἰησοῦς προσκαλεσάμενος τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ εἶπεν· «Σπλαγχνίζομαι ἐπὶ τὸν ὄχλον, ὅτι ἤδη ἡμέρας\FTNT{*}{{\FR 15:32 }{\FT{ημερας
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵN [30\%] CP,TR ¦ ημεραι B,C,D,W [70\%] RP,HF,OC,NU}}} τρεῖς προσμένουσίν μοι καὶ οὐκ ἔχουσιν τί φάγωσιν· καὶ ἀπολῦσαι αὐτοὺς νήστις\FTNT{†}{{\FR 15:32 }{\FT{νηστις
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵN [25\%] ¦ νηστεις B,C,D,W [75\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} οὐ θέλω, μήποτε ἐκλυθῶσιν ἐν τῇ ὁδῷ.»

\VS{33}Καὶ λέγουσιν αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ,\FTNT{‡}{{\FR 15:33 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [2\%] NU}}} «Πόθεν ἡμῖν ἐν ἐρημίᾳ ἄρτοι τοσοῦτοι, ὥστε χορτάσαι ὄχλον τοσοῦτον;»

\VS{34}Καὶ λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, «Πόσους ἄρτους ἔχετε;» Οἱ δὲ εἶπον,\FTNT{§}{{\FR 15:34 }{\FT{ειπον
{\IT{rell}} ¦ ειπαν ℵ [2\%] NU ¦ 1 αυτω D [1\%] CP}}} «Ἑπτά, καὶ ὀλίγα ἰχθύδια.»

\VS{35}Καὶ ἐκέλευσεν\FTNT{*}{{\FR 15:35 }{\FT{εκελευσεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W (97\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ κελευσας (1.7\%) ¦ παραγγειλας ℵB,D (1.3\%) NU ¦ one other variant}}} τοῖς ὄχλοις\FTNT{†}{{\FR 15:35 }{\FT{τοις οχλοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W (78.8\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ τους οχλους C (19.2\%) ¦ τω οχλω ℵB,D (1.4\%) NU ¦ τον οχλον (0.3\%) ¦ three other variants (0.2\%)}}} ἀναπεσεῖν ἐπὶ τὴν γῆν.

\VS{36}Καὶ λαβὼν\FTNT{‡}{{\FR 15:36 }{\FT{και λαβων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W (97.2\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ ελαβεν ℵB,D (2.8\%) NU}}} τοὺς ἑπτὰ ἄρτους καὶ τοὺς ἰχθύας,\FTNT{§}{{\FR 15:36 }{\FT{ιχθυας
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 και ℵB,D [3\%] NU}}} εὐχαριστήσας ἔκλασεν, καὶ ἔδωκεν\FTNT{*}{{\FR 15:36 }{\FT{εδωκεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εδιδου ℵB,D [3\%] NU}}} τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ,\FTNT{†}{{\FR 15:36 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [3\%] NU}}} οἱ δὲ μαθηταὶ τῷ ὄχλῳ.\FTNT{‡}{{\FR 15:36 }{\FT{τω οχλω
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,N,W [96\%] RP,HF,CP,TR ¦ τοις οχλοις ℵB [4\%] OC,NU}}}

\VS{37}Καὶ ἔφαγον πάντες καὶ ἐχορτάσθησαν. Καὶ ἦραν τὸ περισσεῦον τῶν κλασμάτων,\FTNT{§}{{\FR 15:37 }{\FT{ηραν το περισσευον των κλασματων
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ,C,N,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 23451 B,D [1.5\%] NU}}} ἑπτὰ σπυρίδας πλήρεις.

\VS{38}Οἱ δὲ ἐσθίοντες ἦσαν τετρακισχίλιοι ἄνδρες, χωρὶς γυναικῶν καὶ παιδίων.

\VS{39}Καὶ ἀπολύσας τοὺς ὄχλους ἐνέβη\FTNT{*}{{\FR 15:39 }{\FT{ενεβη
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB [30\%] RP,OC,TR,NU ¦ ανεβη C,N,W [70\%] HF,CP ¦ ενβαινει D}}} εἰς τὸ πλοῖον καὶ ἦλθεν εἰς τὰ ὅρια Μαγδαλά.\FTNT{†}{{\FR 15:39 }{\FT{μαγδαλα
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ μαγδαλαν C,N,W [2\%] ¦ μαγαδαν ℵB(D)NU}}}




\par }\Chap{16}{\SH The sign of the prophet Jonah
\par }
{\PP \VerseOne{1}Καὶ προσελθόντες οἱ Φαρισαῖοι καὶ Σαδδουκαῖοι πειράζοντες ἐπηρώτησαν αὐτὸν σημεῖον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐπιδεῖξαι\FTNT{*}{{\FR 16:1 }{\FT{επιδειξαι
{\IT{rell}} ¦ υποδειξαι CP}}} αὐτοῖς.

\VS{2}Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς· «Ὀψίας γενομένης λέγετε, ‹Εὐδία, πυρράζει γὰρ ὁ οὐρανός›·

\VS{3}καὶ πρωΐ, ‹Σήμερον χειμών, πυρράζει γὰρ στυγνάζων ὁ οὐρανός.› Ὑποκριταί,\FTNT{†}{{\FR 16:3 }{\FT{υποκριται
{\BD{f}}{\SUP{35}} [94\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — C,D,W [3\%] ¦ (omit verses 2b-3 ℵB [3\%])}}} τὸ μὲν πρόσωπον τοῦ οὐρανοῦ γινώσκετε διακρίνειν, τὰ δὲ σημεῖα τῶν καιρῶν οὐ δύνασθε.\FTNT{‡}{{\FR 16:3 }{\FT{from οψιας, verse 2, to δυνασθε, end of verse 3
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,N,W [97\%] RP,HF,CP,TR[NU] [OC adds γνωναι] ¦ — ℵB [3\%]}}}

\VS{4}Γενεὰ πονηρὰ καὶ μοιχαλὶς σημεῖον ἐπιζητεῖ, καὶ σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου.»\FTNT{§}{{\FR 16:4 }{\FT{του προφητου
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [1\%] NU}}} Καὶ καταλιπὼν αὐτοὺς ἀπῆλθεν.


\par }{\SH “Beware of the leaven of the Pharisees”
\par }
{\PP \VS{5}Καὶ ἐλθόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ\FTNT{*}{{\FR 16:5 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C,D [2\%] NU}}} εἰς τὸ πέραν ἐπελάθοντο ἄρτους λαβεῖν.

\VS{6}Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς, «Ὁρᾶτε καὶ προσέχετε ἀπὸ τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων.»

\VS{7}Οἱ δὲ διελογίζοντο ἐν ἑαυτοῖς, λέγοντες ὅτι «Ἄρτους οὐκ ἐλάβομεν.»

\VS{8}Γνοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς·\FTNT{†}{{\FR 16:8 }{\FT{αυτοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D,W [10\%] NU}}} «Τί διαλογίζεσθε ἐν ἑαυτοῖς, ὀλιγόπιστοι, ὅτι ἄρτους οὐκ ἐλάβετε;\FTNT{‡}{{\FR 16:8 }{\FT{ελαβετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W (97.4\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ ελαβομεν (0.6\%) ¦ εχετε ℵB,D (1.7\%) NU ¦ long omissions (0.2\%)}}}

\VS{9}Οὔπω νοεῖτε, οὐδὲ μνημονεύετε τοὺς πέντε ἄρτους τῶν πεντακισχιλίων καὶ πόσους κοφίνους ἐλάβετε;

\VS{10}Οὐδὲ τοὺς ἑπτὰ ἄρτους τῶν τετρακισχιλίων καὶ πόσας σπυρίδας ἐλάβετε;

\VS{11}Πῶς οὐ νοεῖτε ὅτι οὐ περὶ ἄρτου\FTNT{§}{{\FR 16:11 }{\FT{αρτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αρτων ℵB,C [10\%] NU ¦ αρτους [0.5\%]}}} εἶπον ὑμῖν προσέχειν\FTNT{*}{{\FR 16:11 }{\FT{προσεχειν
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [95.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ προσεχετε D [1\%] ¦ προσεχετε δε ℵB,C [1.5\%] NU ¦ αλλα προσεχετε [1\%] ¦ two other variants [1\%]}}} ἀπὸ τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων;»

\VS{12}Τότε συνῆκαν ὅτι οὐκ εἶπεν προσέχειν ἀπὸ τῆς ζύμης τοῦ ἄρτου,\FTNT{†}{{\FR 16:12 }{\FT{του αρτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W (94.2\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ των αρτων B (1.3\%) NU ¦ — D (0.7\%) ¦ των φαρισαιων και σαδδουκαιων ℵ (0.4\%) ¦ three other variants (0.4\%) ¦ long omissions (3\%)}}} ἀλλὰ\FTNT{‡}{{\FR 16:12 }{\FT{αλλα
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,C,D,W [75\%] RP,HF,CP,NU ¦ αλλ [25\%] OC,TR}}} ἀπὸ τῆς διδαχῆς τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων.


\par }{\MS Jesus openly declares His death and ministers on that basis

\par }{\MM \VS{13}Ἐλθὼν δὲ ὁ Ἰησοῦς εἰς τὰ μέρη Καισαρείας τῆς Φιλίππου ἠρώτα τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ, λέγων, «Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι,\FTNT{§}{{\FR 16:13 }{\FT{με λεγουσιν οι ανθρωποι ειναι
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 2345 B [0.5\%] NU ¦ ~ 21345 C,W [0.5\%] ¦ ~ 3452 ℵ ¦ ~ 13425 D ¦ one other variant}}} τὸν Υἱὸν τοῦ Ἀνθρώπου;»

\VS{14}Οἱ δὲ εἶπον,\FTNT{*}{{\FR 16:14 }{\FT{ειπον
{\IT{rell}} ¦ ειπαν B [0.5\%] NU}}} «Οἱ μὲν Ἰωάννην τὸν Βαπτιστήν, ἄλλοι δὲ Ἠλίαν, ἕτεροι δὲ Ἱερεμίαν ἢ ἕνα τῶν προφητῶν.»

\VS{15}Λέγει αὐτοῖς, «Ὑμεῖς δέ, τίνα με λέγετε εἶναι;»

\VS{16}Ἀποκριθεὶς δὲ Σίμων Πέτρος εἶπεν, «Σὺ εἶ ὁ Χριστός, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος.»

\VS{17}Καὶ ἀποκριθεὶς\FTNT{†}{{\FR 16:17 }{\FT{και αποκριθεις
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 2 δε ℵB,D [3\%] NU}}} ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτῷ· «Μακάριος εἶ, Σίμων Βαριωνᾶ, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψέν σοι, ἀλλ᾿ ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.

\VS{18}Κἀγὼ δέ σοι λέγω ὅτι σὺ εἶ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰκοδομήσω μου τὴν ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾍδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς.

\VS{19}Καὶ\FTNT{‡}{{\FR 16:19 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [1\%] NU}}} δώσω σοι τὰς κλεῖς\FTNT{§}{{\FR 16:19 }{\FT{κλεις
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ κλειδας ℵB,W [0.5\%] NU}}} τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, καὶ ὃ ἐὰν δήσῃς ἐπὶ τῆς γῆς ἔσται δεδεμένον ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ ὃ ἐὰν λύσῃς ἐπὶ τῆς γῆς ἔσται λελυμένον ἐν τοῖς οὐρανοῖς.»


\par }{\PP \VS{20}Τότε διεστείλατο τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ\FTNT{*}{{\FR 16:20 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C,D [1\%] NU}}} ἵνα μηδενὶ εἴπωσιν ὅτι αὐτός ἐστιν\FTNT{†}{{\FR 16:20 }{\FT{εστιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB [35\%] NU ¦ 1 ιησους C(D)W [65\%] RP,HF,OC,CP,TR}}} ὁ Χριστός.

\VS{21}Ἀπὸ τότε ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς δεικνύειν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ὅτι δεῖ αὐτὸν ἀπελθεῖν εἰς Ἱεροσόλυμα\FTNT{‡}{{\FR 16:21 }{\FT{απελθειν εις ιεροσολυμα
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 231 ℵB,D [3\%] NU}}} καὶ πολλὰ παθεῖν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιερέων καὶ γραμματέων, καὶ ἀποκτανθῆναι, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐγερθῆναι.

\VS{22}Καὶ προσλαβόμενος αὐτὸν ὁ Πέτρος ἤρξατο ἐπιτιμᾶν αὐτῷ, λέγων, «Ἵλεώς σοι, Κύριε· οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο.»

\VS{23}Ὁ δὲ στραφεὶς εἶπεν τῷ Πέτρῳ· «Ὕπαγε ὀπίσω μου, Σατανᾶ· σκάνδαλόν μου εἶ,\FTNT{§}{{\FR 16:23 }{\FT{μου ει
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 C [0.5\%] ¦ ~ 2 εμου ℵB [2\%] NU ¦ ~ 2 εμοι D [0.5\%] ¦ one other variant}}} ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων.»


\par }{\SH How to save your life
\par }
{\PP \VS{24}Τότε ὁ Ἰησοῦς εἶπεν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· «Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτόν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω\FTNT{*}{{\FR 16:24 }{\FT{ακολουθειτω
{\IT{rell}} ¦ ακολουθητω CP}}} μοι.

\VS{25}Ὃς γὰρ ἂν\FTNT{†}{{\FR 16:25 }{\FT{αν
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εαν ℵB,C [1\%] NU}}} θέλῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ σῶσαι ἀπολέσει αὐτήν, ὃς δ᾿ ἂν ἀπολέσῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἕνεκεν ἐμοῦ εὑρήσει αὐτήν.

\VS{26}Τί γὰρ ὠφελεῖται\FTNT{‡}{{\FR 16:26 }{\FT{ωφελειται
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ωφεληθησεται ℵB [3\%] NU}}} ἄνθρωπος ἐὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ζημιωθῇ; Ἢ τί δώσει ἄνθρωπος ἀντάλλαγμα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ;

\VS{27}Μέλλει γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου ἔρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ, καὶ τότε ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὴν πρᾶξιν αὐτοῦ.

\VS{28}Ἀμὴν λέγω ὑμῖν,\FTNT{§}{{\FR 16:28 }{\FT{υμιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 οτι ℵB [4\%] NU}}} εἰσίν τινες\FTNT{*}{{\FR 16:28 }{\FT{τινες
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [85\%] RP,HF ¦ 1 των ℵB,C,D [15\%] OC,CP,TR,NU}}} ὧδε ἑστῶτες\FTNT{†}{{\FR 16:28 }{\FT{εστωτες
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [85\%] RP,HF ¦ εστηκοτων [10\%] OC,CP,TR ¦ εστωτων ℵB,C,D [5\%] NU}}} οἵτινες οὐ μὴ γεύσωνται\FTNT{‡}{{\FR 16:28 }{\FT{γευσωνται
{\IT{rell}} ¦ γευσονται [5\%] CP}}} θανάτου ἕως ἂν ἴδωσιν τὸν Υἱὸν τοῦ Ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ.»




\par }\Chap{17}{\SH Jesus meets with Moses and Elijah
\par }
{\PP \VerseOne{1}Καὶ μεθ᾿ ἡμέρας ἓξ παραλαμβάνει ὁ Ἰησοῦς τὸν Πέτρον καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, καὶ ἀναφέρει αὐτοὺς εἰς ὄρος ὑψηλὸν κατ᾿ ἰδίαν.

\VS{2}Καὶ μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν, καὶ ἔλαμψεν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, τὰ δὲ ἱμάτια αὐτοῦ ἐγένετο\FTNT{*}{{\FR 17:2 }{\FT{εγενετο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,C,D,W [40\%] OC,CP,TR,NU ¦ εγενοντο [60\%] RP,HF ¦ — [0.5\%]}}} λευκὰ ὡς τὸ φῶς.

\VS{3}Καὶ ἰδού, ὤφθησαν\FTNT{†}{{\FR 17:3 }{\FT{ωφθησαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ωφθη ℵB,D [4\%] NU}}} αὐτοῖς Μωσῆς\FTNT{‡}{{\FR 17:3 }{\FT{μωσης
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ μωυσης ℵB,D,W [10\%] NU}}} καὶ Ἠλίας\FTNT{§}{{\FR 17:3 }{\FT{ἠλιας
{\IT{rell}} ¦ ἡλιας TR}}} μετ᾿ αὐτοῦ συλλαλοῦντες.\FTNT{*}{{\FR 17:3 }{\FT{μετ αυτου συλλαλουντες
{\BD{f}}{\SUP{35}} C(D) [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 312 (ℵB,W) [1\%] NU}}}

\VS{4}Ἀποκριθεὶς δὲ ὁ Πέτρος εἶπεν τῷ Ἰησοῦ, «Κύριε, καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι· εἰ θέλεις, ποιήσωμεν\FTNT{†}{{\FR 17:4 }{\FT{ποιησωμεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ποιησω ℵB,C [0.5\%] NU}}} ὧδε τρεῖς σκηνάς· σοὶ μίαν καὶ Μωσεῖ\FTNT{‡}{{\FR 17:4 }{\FT{μωσει
{\BD{f}}{\SUP{35}} [50\%] OC ¦ μωση C [47\%] RP,HF,CP,TR ¦ μωυσει ℵB,D [2\%] NU ¦ μωυση [1\%] ¦ μωυσι W}}} μίαν καὶ μίαν Ἠλίᾳ.»\FTNT{§}{{\FR 17:4 }{\FT{μιαν ηλια
{\BD{f}}{\SUP{35}} (B) [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 (ℵ)C(D)(W) [10\%] NU}}}

\VS{5}Ἔτι αὐτοῦ λαλοῦντος, ἰδού, νεφέλη φωτεινὴ ἐπεσκίασεν αὐτούς· καὶ ἰδού, φωνὴ ἐκ τῆς νεφέλης, λέγουσα· «Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα. Αὐτοῦ ἀκούετε.»\FTNT{*}{{\FR 17:5 }{\FT{αυτου ακουετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵB,D [1\%] NU}}}

\VS{6}Καὶ ἀκούσαντες οἱ μαθηταὶ ἔπεσον\FTNT{†}{{\FR 17:6 }{\FT{επεσον
{\IT{rell}} ¦ επεσαν ℵB,C,D,W [2\%] NU}}} ἐπὶ πρόσωπον αὐτῶν καὶ ἐφοβήθησαν σφόδρα.

\VS{7}Καὶ προσελθὼν ὁ Ἰησοῦς ἥψατο αὐτῶν καὶ\FTNT{‡}{{\FR 17:7 }{\FT{προσελθων ο ιησους ηψατο αυτων και
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 1236 αψαμενος 5 [1\%] ¦ ~ προσηλθεν 236 αψαμενος 5 ℵB [0.5\%] NU ¦ ~ προσηλθεν 236 ηψατο 56 D}}} εἶπεν, «Ἐγέρθητε καὶ μὴ φοβεῖσθε.»

\VS{8}Ἐπάραντες δὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν, οὐδένα εἶδον εἰ μὴ τὸν Ἰησοῦν\FTNT{§}{{\FR 17:8 }{\FT{τον ιησουν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C(D) [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αυτον 2 B [0.5\%] NU ¦ ~ 2 αυτον ℵ [1\%] ¦ 2 W}}} μόνον.


\par }{\SH Elijah and ‘Elijah’
\par }
{\PP \VS{9}Καὶ καταβαινόντων αὐτῶν ἐκ\FTNT{*}{{\FR 17:9 }{\FT{εκ
{\IT{rell}} ¦ απο [5\%] OC,TR}}} τοῦ ὄρους, ἐνετείλατο αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, λέγων, «Μηδενὶ εἴπητε τὸ ὅραμα ἕως οὗ ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ.»\FTNT{†}{{\FR 17:9 }{\FT{αναστη
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC(W) [99.8\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εγερθη B,D [0.2\%] NU}}}

\VS{10}Καὶ ἐπηρώτησαν αὐτὸν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ,\FTNT{‡}{{\FR 17:10 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,C,D [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵW [1\%] NU}}} λέγοντες, «Τί οὖν οἱ γραμματεῖς λέγουσιν ὅτι Ἠλίαν δεῖ ἐλθεῖν πρῶτον;»

\VS{11}Ὁ δὲ Ἰησοῦς\FTNT{§}{{\FR 17:11 }{\FT{ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D,W [3\%] NU}}} ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς·\FTNT{*}{{\FR 17:11 }{\FT{αυτοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — B,D,W [1\%] NU}}} «Ἠλίας μὲν ἔρχεται πρῶτον,\FTNT{†}{{\FR 17:11 }{\FT{πρωτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D,W [3\%] NU}}} καὶ ἀποκαταστήσει πάντα.

\VS{12}Λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι ‹Ἠλίας› ἤδη ἦλθεν, καὶ οὐκ ἐπέγνωσαν αὐτόν, ἀλλ᾿\FTNT{‡}{{\FR 17:12 }{\FT{αλλ
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB [50\%] OC,CP,TR ¦ αλλα C,D,W [50\%] RP,HF,NU}}} ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν. Οὕτως καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου μέλλει πάσχειν ὑπ᾿ αὐτῶν.»

\VS{13}Τότε συνῆκαν οἱ μαθηταὶ ὅτι περὶ Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ εἶπεν αὐτοῖς.


\par }{\SH A tough kind of demon
\par }
{\PP \VS{14}Καὶ ἐλθόντων αὐτῶν\FTNT{§}{{\FR 17:14 }{\FT{αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [1\%] NU}}} πρὸς τὸν ὄχλον, προσῆλθεν αὐτῷ ἄνθρωπος γονυπετῶν αὐτόν,\FTNT{*}{{\FR 17:14 }{\FT{αυτον
{\IT{rell}} ¦ αυτω [5\%] TR ¦ εμπροσθεν αυτου D ¦ αυτων [0.5\%] ¦ — [0.5\%]}}} καὶ λέγων·

\VS{15}«Κύριε, ἐλέησόν μου τὸν υἱόν, ὅτι σεληνιάζεται καὶ κακῶς πάσχει· πολλάκις γὰρ πίπτει εἰς τὸ πῦρ καὶ πολλάκις εἰς τὸ ὕδωρ.

\VS{16}Καὶ προσήνεγκα αὐτὸν τοῖς μαθηταῖς σου, καὶ οὐκ ἠδυνήθησαν αὐτὸν θεραπεῦσαι.»

\VS{17}Ἀποκριθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν· «Ὦ γενεὰ ἄπιστος καὶ διεστραμμένη, ἕως πότε ἔσομαι μεθ᾿ ὑμῶν;\FTNT{†}{{\FR 17:17 }{\FT{εσομαι μεθ υμων
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 231 ℵB,C,D [3\%] NU}}} Ἕως πότε ἀνέξομαι ὑμῶν; Φέρετέ μοι αὐτὸν ὧδε.»

\VS{18}Καὶ ἐπετίμησεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐξῆλθεν ἀπ᾿ αὐτοῦ τὸ δαιμόνιον· καὶ ἰάθη\FTNT{‡}{{\FR 17:18 }{\FT{ιαθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} [20\%] ¦ εθεραπευθη ℵB,C,D,W [80\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} ὁ παῖς ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης.


\par }{\PP \VS{19}Τότε προσελθόντες οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ κατ᾿ ἰδίαν εἶπον, «Διὰ τί ἡμεῖς οὐκ ἠδυνήθημεν ἐκβαλεῖν αὐτό;»

\VS{20}Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν\FTNT{§}{{\FR 17:20 }{\FT{ιησους ειπεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ λεγει ℵB,D [3\%] NU}}} αὐτοῖς· «Διὰ τὴν ἀπιστίαν\FTNT{*}{{\FR 17:20 }{\FT{απιστιαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W (98.3\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ ολιγοπιστιαν ℵB (1.5\%) NU ¦ — (0.1\%)}}} ὑμῶν. Ἀμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν, ἐὰν ἔχητε πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ, ‹Μετάβηθι\FTNT{†}{{\FR 17:20 }{\FT{μεταβηθι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ μεταβα ℵB [3\%] NU}}} ἐντεῦθεν\FTNT{‡}{{\FR 17:20 }{\FT{εντευθεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ενθεν ℵB,D [1\%] NU}}} ἐκεῖ,› καὶ μεταβήσεται· καὶ οὐδὲν ἀδυνατήσει ὑμῖν.

\VS{21}Τοῦτο δὲ τὸ γένος οὐκ ἐκπορεύεται εἰ μὴ ἐν προσευχῇ καὶ νηστείᾳ.»\FTNT{§}{{\FR 17:21 }{\FT{whole verse
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W (99.4\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB (0.6\%) NU}}}


\par }{\PP \VS{22}Ἀναστρεφομένων\FTNT{*}{{\FR 17:22 }{\FT{αναστρεφομενων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C(D)W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ συστρεφομενων ℵB [1\%] NU}}} δὲ αὐτῶν ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ,\FTNT{†}{{\FR 17:22 }{\FT{εν τη γαλιλαια
{\IT{rell}} ¦ εις την γαλιλαιαν OC}}} εἶπεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, «Μέλλει ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου παραδίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων,

\VS{23}καὶ ἀποκτενοῦσιν αὐτόν, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐγερθήσεται.» Καὶ ἐλυπήθησαν σφόδρα.


\par }{\SH Money from a fish
\par }
{\PP \VS{24}Ἐλθόντων δὲ αὐτῶν εἰς Καπερναούμ,\FTNT{‡}{{\FR 17:24 }{\FT{καπερναουμ
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ καφαρναουμ ℵB,D,W [1\%] NU}}} προσῆλθον οἱ τὰ δίδραχμα λαμβάνοντες τῷ Πέτρῳ καὶ εἶπον,\FTNT{§}{{\FR 17:24 }{\FT{ειπον
{\IT{rell}} ¦ ειπαν B(D)NU}}} «Ὁ διδάσκαλος ὑμῶν οὐ τελεῖ τὰ\FTNT{*}{{\FR 17:24 }{\FT{τα
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,C [99\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵD ¦ το W [0.5\%]}}} δίδραχμα;»

\VS{25}Λέγει, «Ναί.» Καὶ ὅτε εἰσῆλθον\FTNT{†}{{\FR 17:25 }{\FT{οτε εισηλθον
{\BD{f}}{\SUP{35}} [25\%] ¦ 1 εισηλθεν (W) [72\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 ηλθον C [1\%] ¦ ελθοντα B [1\%] NU ¦ εισελθοντα ℵ ¦ εισελθοντων [1\%] ¦ εισελθοντι D ¦ one other variant [the reference is to the group, including Jesus.]}}} εἰς τὴν οἰκίαν, προέφθασεν αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς, λέγων· «Τί σοι δοκεῖ, Σίμων; Οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς ἀπὸ τίνων λαμβάνουσιν τέλη ἢ κῆνσον, ἀπὸ τῶν υἱῶν αὐτῶν ἢ ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων;»

\VS{26}Λέγει αὐτῷ ὁ Πέτρος,\FTNT{‡}{{\FR 17:26 }{\FT{λεγει αυτω ο πετρος
{\BD{f}}{\SUP{35}} (C)W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ειποντες δε B [1\%] NU ¦ ο δε εφη απο των αλλοτριων ειποντες δε ℵ ¦ 12 D}}} «Ἀπὸ τῶν ἀλλοτρίων.» Ἔφη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· «Ἄρα γε ἐλεύθεροί εἰσιν οἱ υἱοί.

\VS{27}Ἵνα δὲ μὴ σκανδαλίσωμεν αὐτούς, πορευθεὶς εἰς τὴν\FTNT{§}{{\FR 17:27 }{\FT{την
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,W [10\%] NU}}} θάλασσαν βάλε ἄγκιστρον, καὶ τὸν ἀναβάντα\FTNT{*}{{\FR 17:27 }{\FT{αναβαντα
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,D [40\%] OC,TR,NU ¦ αναβαινοντα W [60\%] RP,HF,CP}}} πρῶτον ἰχθὺν ἆρον. Καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ εὑρήσεις στατῆρα· ἐκεῖνον λαβὼν δὸς αὐτοῖς ἀντὶ ἐμοῦ καὶ σοῦ.»




\par }\Chap{18}{\SH How to be ‘big’ in the Kingdom
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ, λέγοντες, «Τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν;»

\VS{2}Καὶ προσκαλεσάμενος ὁ Ἰησοῦς\FTNT{*}{{\FR 18:2 }{\FT{ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [3\%] NU}}} παιδίον ἔστησεν αὐτὸ ἐν μέσῳ αὐτῶν, καὶ εἶπεν·

\VS{3}«Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ στραφῆτε καὶ γένησθε ὡς τὰ παιδία, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.

\VS{4}Ὅστις οὖν ταπεινώσει\FTNT{†}{{\FR 18:4 }{\FT{ταπεινωσει
{\IT{rell}} ¦ ταπεινωση [5\%] TR}}} ἑαυτὸν ὡς τὸ παιδίον τοῦτο, οὗτός ἐστιν ὁ μείζων ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν.


\par }{\SH About offenses
\par }
{\PP \VS{5}»Καὶ ὃς ἐὰν δέξηται παιδίον τοιοῦτον ἓν\FTNT{‡}{{\FR 18:5 }{\FT{παιδιον τοιουτον εν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 312 D [1\%] ¦ ~ 31 τοιουτο B [2\%] NU ¦ ~ 132 [0.5\%] ¦ ~ 13 τοιουτο ℵ ¦ 1 τοιουτο 3 W ¦ two other variants}}} ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται.

\VS{6}Ὃς δ᾿ ἂν σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων τῶν πιστευόντων εἰς ἐμέ, συμφέρει αὐτῷ ἵνα κρεμασθῇ μύλος ὀνικὸς εἰς\FTNT{§}{{\FR 18:6 }{\FT{εις
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [95\%] RP,HF,OC ¦ επι D,N [3\%] CP,TR ¦ περι ℵB [2\%] NU ¦ one other variant}}} τὸν τράχηλον αὐτοῦ καὶ καταποντισθῇ ἐν τῷ πελάγει τῆς θαλάσσης.

\VS{7}Οὐαὶ τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν σκανδάλων· ἀνάγκη γάρ ἐστιν\FTNT{*}{{\FR 18:7 }{\FT{εστιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — B,N [3\%] NU}}} ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, πλὴν οὐαὶ τῷ ἀνθρώπῳ ἐκείνῳ\FTNT{†}{{\FR 18:7 }{\FT{εκεινω
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,N(W) [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵD [1\%] NU}}} δι᾿ οὗ τὸ σκάνδαλον ἔρχεται.


\par }{\PP \VS{8}»Εἰ δὲ ἡ χείρ σου ἢ ὁ πούς σου σκανδαλίζει σε, ἔκκοψον αὐτὰ\FTNT{‡}{{\FR 18:8 }{\FT{αυτα
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αυτον ℵB,D [5\%] NU ¦ one other variant}}} καὶ βάλε ἀπὸ σοῦ· καλόν σοι ἐστὶν εἰσελθεῖν εἰς τὴν ζωὴν χωλὸν ἢ κυλλόν,\FTNT{§}{{\FR 18:8 }{\FT{χωλον η κυλλον
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 321 ℵB [0.5\%] NU}}} ἢ δύο χεῖρας ἢ δύο πόδας ἔχοντα βληθῆναι εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον.

\VS{9}Καὶ εἰ ὁ ὀφθαλμός σου σκανδαλίζει σε, ἔξελε αὐτὸν καὶ βάλε ἀπὸ σοῦ· καλόν σοι ἐστὶν μονόφθαλμον εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν, ἢ δύο ὀφθαλμοὺς ἔχοντα βληθῆναι εἰς τὴν Γέενναν τοῦ πυρός.


\par }{\SH God loves children
\par }
{\PP \VS{10}»Ὁρᾶτε μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν τούτων, λέγω γὰρ ὑμῖν ὅτι οἱ ἄγγελοι αὐτῶν ἐν οὐρανοῖς διὰ παντὸς βλέπουσιν τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς.

\VS{11}Ἦλθεν γὰρ ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου σῶσαι\FTNT{*}{{\FR 18:11 }{\FT{σωσαι
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,N,W (83.7\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ ζητησαι και 1 (14.8\%) ¦ [ℵB (1.5\%) NU omit the whole verse]}}} τὸ ἀπολωλός.\FTNT{†}{{\FR 18:11 }{\FT{the whole verse
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,N,W (98.5\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB (1.5\%) NU}}}

\VS{12}Τί ὑμῖν δοκεῖ; Ἐὰν γένηταί τινι ἀνθρώπῳ ἑκατὸν πρόβατα, καὶ πλανηθῇ ἓν ἐξ αὐτῶν, οὐχὶ ἀφεὶς\FTNT{‡}{{\FR 18:12 }{\FT{αφεις
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵN,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αφησει B [2\%] NU ¦ αφιησι D}}} τὰ ἐνενήκοντα ἐννέα ἐπὶ τὰ ὄρη\FTNT{§}{{\FR 18:12 }{\FT{ορη
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵN,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 και B,D [2\%] NU}}} πορευθεὶς ζητεῖ τὸ πλανώμενον;

\VS{13}Καὶ ἐὰν γένηται εὑρεῖν αὐτό, ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι χαίρει ἐπ᾿ αὐτῷ μᾶλλον ἢ ἐπὶ τοῖς ἐνενήκοντα ἐννέα τοῖς μὴ πεπλανημένοις.

\VS{14}Οὕτως οὐκ ἔστιν θέλημα ἔμπροσθεν τοῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν οὐρανοῖς ἵνα ἀπόληται εἷς\FTNT{*}{{\FR 18:14 }{\FT{εις
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εν ℵB,D,N [2\%] NU}}} τῶν μικρῶν τούτων.


\par }{\SH Handling a recalcitrant brother
\par }
{\PP \VS{15}»Ἐὰν δὲ ἁμάρτη\FTNT{†}{{\FR 18:15 }{\FT{αμαρτη
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [25\%] CP ¦ αμαρτηση ℵB,D,N [74\%] RP,HF,OC,TR,NU ¦ αμαρτει [0.5\%] ¦ αμαρτησει [0.5\%] [2{\SUP{nd}} or 1{\SUP{st}} aorist?]}}} εἰς σὲ\FTNT{‡}{{\FR 18:15 }{\FT{εις σε
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵB [1\%]}}} ὁ ἀδελφός σου, ὕπαγε,\FTNT{§}{{\FR 18:15 }{\FT{υπαγε
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,D [30\%] NU ¦ 1 και N,W [70\%] RP,HF,OC,CP,TR}}} ἔλεγξον αὐτὸν μεταξὺ σοῦ καὶ αὐτοῦ μόνου. Ἐάν σου ἀκούσῃ, ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου.

\VS{16}Ἐὰν δὲ μὴ ἀκούσῃ, παράλαβε μετὰ σοῦ ἔτι ἕνα ἢ δύο, ἵνα ἐπὶ στόματος δύο μαρτύρων ἢ τριῶν σταθῇ πᾶν ῥῆμα.

\VS{17}Ἐὰν δὲ παρακούσῃ αὐτῶν, εἰπὲ τῇ ἐκκλησίᾳ. Ἐὰν δὲ καὶ τῆς ἐκκλησίας παρακούσῃ, ἔστω σοι ὥσπερ ὁ ἐθνικὸς καὶ ὁ τελώνης.


\par }{\SH Agreeing in prayer
\par }
{\PP \VS{18}»Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅσα ἐὰν δήσητε ἐπὶ τῆς γῆς ἔσται δεδεμένα ἐν τῷ οὐρανῷ,\FTNT{*}{{\FR 18:18 }{\FT{τω ουρανω
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 2 B [0.5\%] NU ¦ τοις ουρανοις ℵD [1\%]}}} καὶ ὅσα ἐὰν λύσητε ἐπὶ τῆς γῆς ἔσται λελυμένα ἐν τῷ οὐρανῷ.\FTNT{†}{{\FR 18:18 }{\FT{τω ουρανω
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 2 ℵB [0.5\%] NU ¦ τοις ουρανοις D [1\%]}}}

\VS{19}Πάλιν ἀμὴν\FTNT{‡}{{\FR 18:19 }{\FT{αμην
{\BD{f}}{\SUP{35}} B [95\%] RP,HF,OC,CP[NU] ¦ — ℵD [4\%] TR ¦ δε N,W [1\%]}}} λέγω ὑμῖν ὅτι ἐὰν δύο ὑμῶν συμφωνήσωσιν\FTNT{§}{{\FR 18:19 }{\FT{υμων συμφωνησωσιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εξ 12 [1.5\%] ¦ 1 συμφωνησουσιν N [0.5\%] ¦ ~ 2 εξ 1 B [1\%] NU ¦ ~ συμφωνησουσιν εξ 1 ℵD [0.5\%] ¦ two other variants}}} ἐπὶ τῆς γῆς περὶ παντὸς πράγματος οὗ ἐὰν αἰτήσωνται, γενήσεται αὐτοῖς παρὰ τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς.

\VS{20}Οὗ γάρ εἰσιν δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμὶ ἐν μέσῳ αὐτῶν.»


\par }{\SH About forgiveness
\par }
{\PP \VS{21}Τότε προσελθὼν αὐτῷ ὁ Πέτρος εἶπεν,\FTNT{*}{{\FR 18:21 }{\FT{αυτω ο πετρος ειπεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 2341 B [1\%] NU ¦ 234 ℵ ¦ ~ 341 D}}} «Κύριε, ποσάκις ἁμαρτήσει εἰς ἐμὲ ὁ ἀδελφός μου, καὶ ἀφήσω αὐτῷ· ἕως ἑπτάκις;»

\VS{22}Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· «Οὐ, λέγω σοι, ἕως ἑπτάκις, ἀλλ᾿\FTNT{†}{{\FR 18:22 }{\FT{αλλ
{\IT{rell}} ¦ αλλα B,D [0.5\%] NU}}} ἕως ἑβδομηκοντάκις ἑπτά.


\par }{\PP \VS{23}»Διὰ τοῦτο ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ ὃς ἠθέλησεν συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ.

\VS{24}Ἀρξαμένου δὲ αὐτοῦ συναίρειν, προσηνέχθη αὐτῷ εἷς ὀφειλέτης μυρίων ταλάντων.

\VS{25}Μὴ ἔχοντος δὲ αὐτοῦ\FTNT{‡}{{\FR 18:25 }{\FT{αυτου
{\IT{rell}} ¦ αυτω CP}}} ἀποδοῦναι, ἐκέλευσεν αὐτὸν ὁ κύριος αὐτοῦ\FTNT{§}{{\FR 18:25 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [0.5\%] NU}}} πραθῆναι, καὶ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ\FTNT{*}{{\FR 18:25 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [1\%] NU}}} καὶ τὰ τέκνα καὶ πάντα ὅσα εἶχεν,\FTNT{†}{{\FR 18:25 }{\FT{ειχεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εχει B [1\%] NU}}} καὶ ἀποδοθῆναι.

\VS{26}Πεσὼν οὖν ὁ δοῦλος προσεκύνει αὐτῷ λέγων, ‹Κύριε,\FTNT{‡}{{\FR 18:26 }{\FT{κυριε
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵW [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — B,D [1\%] NU}}} μακροθύμησον ἐπ᾿ ἐμοί, καὶ πάντα σοι ἀποδώσω.›\FTNT{§}{{\FR 18:26 }{\FT{σοι αποδωσω
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵB [3\%] NU ¦ 2 D}}}

\VS{27}Σπλαγχνισθεὶς δὲ ὁ κύριος τοῦ δούλου ἐκείνου ἀπέλυσεν αὐτόν, καὶ τὸ δάνειον ἀφῆκεν αὐτῷ.


\par }{\PP \VS{28}»Ἐξελθὼν δὲ ὁ δοῦλος ἐκεῖνος εὗρεν ἕνα τῶν συνδούλων αὐτοῦ ὃς ὤφειλεν αὐτῷ ἑκατὸν δηνάρια. Καὶ κρατήσας αὐτὸν ἔπνιγεν, λέγων, ‹Ἀπόδος μοι\FTNT{*}{{\FR 18:28 }{\FT{μοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D,W [3\%] NU}}} εἴ\FTNT{†}{{\FR 18:28 }{\FT{ει
{\IT{rell}} ¦ ο [5\%] TR}}} τι ὀφείλεις.›

\VS{29}Πεσὼν οὖν ὁ σύνδουλος αὐτοῦ εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ\FTNT{‡}{{\FR 18:29 }{\FT{εις τους ποδας αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C,D [3\%] NU (easy homoioteleuton)}}} παρεκάλει αὐτόν, λέγων, ‹Μακροθύμησον ἐπ᾿ ἐμοί, καὶ\FTNT{§}{{\FR 18:29 }{\FT{και
{\IT{rell}} ¦ 1 παντα W [10\%] TR}}} ἀποδώσω σοι.›

\VS{30}Ὁ δὲ οὐκ ἤθελεν, ἀλλὰ ἀπελθὼν ἔβαλεν αὐτὸν εἰς φυλακὴν ἕως οὗ\FTNT{*}{{\FR 18:30 }{\FT{ου
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C [0.5\%] NU}}} ἀποδῷ τὸ ὀφειλόμενον.

\VS{31}Ἰδόντες δὲ\FTNT{†}{{\FR 18:31 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ουν ℵB,D [0.5\%] NU}}} οἱ σύνδουλοι αὐτοῦ τὰ γενόμενα ἐλυπήθησαν σφόδρα, καὶ ἐλθόντες διεσάφησαν τῷ κυρίῳ ἑαυτῶν\FTNT{‡}{{\FR 18:31 }{\FT{εαυτων
{\IT{rell}} ¦ αυτων D [10\%] TR}}} πάντα τὰ γενόμενα.

\VS{32}Τότε προσκαλεσάμενος αὐτὸν ὁ κύριος αὐτοῦ λέγει αὐτῷ· ‹Δοῦλε πονηρέ, πᾶσαν τὴν ὀφειλὴν ἐκείνην ἀφῆκά σοι, ἐπεὶ παρεκάλεσάς με.

\VS{33}Οὐκ ἔδει καὶ σὲ ἐλεῆσαι τὸν σύνδουλόν σου, ὡς καὶ ἐγώ\FTNT{§}{{\FR 18:33 }{\FT{και εγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ καγω 𝕻{\SUP{25}}ℵB,D [1\%] NU}}} σε ἠλέησα;›

\VS{34}Καὶ ὀργισθεὶς ὁ κύριος αὐτοῦ παρέδωκεν αὐτὸν τοῖς βασανισταῖς ἕως οὗ ἀποδῷ πᾶν τὸ ὀφειλόμενον αὐτῷ.\FTNT{*}{{\FR 18:34 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ,C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — B,D [1\%] NU}}}


\par }{\PP \VS{35}»Οὕτως καὶ ὁ Πατήρ μου ὁ ἐπουράνιος\FTNT{†}{{\FR 18:35 }{\FT{επουρανιος
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ουρανιος ℵB,D [5\%] NU}}} ποιήσει ὑμῖν, ἐὰν μὴ ἀφῆτε ἕκαστος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ ἀπὸ τῶν καρδιῶν ὑμῶν τὰ παραπτώματα αὐτῶν.»\FTNT{‡}{{\FR 18:35 }{\FT{τα παραπτωματα αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [1\%] NU (possible homoioteleuton)}}}




\par }{\MS Jesus ministers in Perea—29/30 AD

\par }\Chap{19}{\MM \VerseOne{1}Καὶ ἐγένετο ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τοὺς λόγους τούτους, μετῆρεν ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας καὶ ἦλθεν εἰς τὰ ὅρια τῆς Ἰουδαίας πέραν τοῦ Ἰορδάνου.

\VS{2}Καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ ὄχλοι πολλοί, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτοὺς ἐκεῖ.


\par }{\SH Jesus denies divorce
\par }
{\PP \VS{3}Καὶ προσῆλθον αὐτῷ οἱ\FTNT{*}{{\FR 19:3 }{\FT{οι
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — 𝕻{\SUP{25}}B,C,W [5\%] NU}}} Φαρισαῖοι πειράζοντες αὐτόν, καὶ λέγοντες αὐτῷ,\FTNT{†}{{\FR 19:3 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C(D) [5\%] NU}}} «Εἰ ἔξεστιν ἀνθρώπῳ ἀπολῦσαι τὴν γυναῖκα αὐτοῦ κατὰ πᾶσαν αἰτίαν;»

\VS{4}Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτοῖς·\FTNT{‡}{{\FR 19:4 }{\FT{αυτοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [1\%] NU}}} «Οὐκ ἀνέγνωτε ὅτι ὁ ποιήσας\FTNT{§}{{\FR 19:4 }{\FT{ποιησας
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ,C,D,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ κτισας B [1\%] NU}}} ἀπ᾿ ἀρχῆς ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς;

\VS{5}Καὶ εἶπεν, ‹Ἕνεκεν\FTNT{*}{{\FR 19:5 }{\FT{ενεκεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ενεκα ℵB [0.5\%] NU}}} τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ\FTNT{†}{{\FR 19:5 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [50\%] OC,CP ¦ — ℵB,D,W [50\%] RP,HF,TR,NU}}} καὶ τὴν μητέρα καὶ προσκολληθήσεται\FTNT{‡}{{\FR 19:5 }{\FT{προσκολληθησεται
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC [90\%] RP,HF,CP,TR ¦ κολληθησεται B,D,W [10\%] OC,NU}}} πρὸς τὴν γυναῖκα\FTNT{§}{{\FR 19:5 }{\FT{προς την γυναικα
{\BD{f}}{\SUP{35}} [20\%] ¦ τη γυναικι ℵB,C,D,W [80\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν.›

\VS{6}Ὥστε οὐκέτι εἰσὶν δύο, ἀλλὰ σὰρξ μία. Ὃ οὖν ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω.»

\VS{7}Λέγουσιν αὐτῷ, «Τί οὖν Μωσῆς\FTNT{*}{{\FR 19:7 }{\FT{μωσης
{\IT{rell}} ¦ μωυσης B(D)N,W [5\%] NU}}} ἐνετείλατο δοῦναι βιβλίον ἀποστασίου καὶ ἀπολῦσαι αὐτήν;»\FTNT{†}{{\FR 19:7 }{\FT{αυτην
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,C,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵD [1\%]}}}

\VS{8}Λέγει αὐτοῖς ὅτι «Μωσῆς\FTNT{‡}{{\FR 19:8 }{\FT{μωσης
{\IT{rell}} ¦ μωυσης B(D)N,W [5\%] NU}}} πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν ἐπέτρεψεν ὑμῖν ἀπολῦσαι τὰς γυναῖκας ὑμῶν, ἀπ᾿ ἀρχῆς δὲ οὐ γέγονεν οὕτως.

\VS{9}Λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι ὃς ἂν ἀπολύσῃ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, μὴ ἐπὶ πορνείᾳ,\FTNT{§}{{\FR 19:9 }{\FT{μη επι πορνεια
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ,C,N,W [95\%] RP,HF,OC,CP,NU ¦ ει 123 [3\%] TR ¦ παρεκτος λογου πορνειας B,D [2\%]}}} καὶ γαμήσῃ\FTNT{*}{{\FR 19:9 }{\FT{γαμηση
{\IT{rell}} ¦ γαμησει [5\%] CP}}} ἄλλην μοιχᾶται· καὶ ὁ ἀπολελυμένην γαμήσας μοιχᾶται.»\FTNT{†}{{\FR 19:9 }{\FT{και ο απολελυμενην γαμησας μοιχαται
{\BD{f}}{\SUP{35}} B [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵD [0.5\%] NU ¦ 123 γαμων 5 C,N,W [4.5\%] ¦ ωσαυτως 12 γαμων 35 𝕻{\SUP{25}}}}}

\VS{10}Λέγουσιν αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ,\FTNT{‡}{{\FR 19:10 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{25}}D,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵB [0.5\%]}}} «Εἰ οὕτως ἐστὶν ἡ αἰτία τοῦ ἀνθρώπου μετὰ τῆς γυναικός, οὐ συμφέρει γαμῆσαι.»

\VS{11}Ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· «Οὐ πάντες χωροῦσιν τὸν λόγον τοῦτον,\FTNT{§}{{\FR 19:11 }{\FT{τουτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ,C,D,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — B [1\%]}}} ἀλλ᾿ οἷς δέδοται.

\VS{12}Εἰσὶν γὰρ εὐνοῦχοι οἵτινες ἐκ κοιλίας μητρὸς ἐγεννήθησαν\FTNT{*}{{\FR 19:12 }{\FT{εγεννηθησαν
{\IT{rell}} ¦ εγενηθησαν [1\%] CP}}} οὕτως, καί εἰσιν εὐνοῦχοι οἵτινες εὐνουχίσθησαν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, καί εἰσιν εὐνοῦχοι οἵτινες εὐνούχισαν ἑαυτοὺς διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Ὁ δυνάμενος χωρεῖν χωρείτω.»


\par }{\SH Jesus blesses children
\par }
{\PP \VS{13}Τότε προσηνέχθη\FTNT{†}{{\FR 19:13 }{\FT{προσηνεχθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [97\%] RP,HF,OC,TR ¦ προσηνεχθησαν ℵB,C,D [3\%] CP,NU}}} αὐτῷ παιδία, ἵνα τὰς χεῖρας ἐπιθῇ αὐτοῖς\FTNT{‡}{{\FR 19:13 }{\FT{τας χειρας επιθη αυτοις
{\IT{rell}} ¦ ~ 3412 [1\%] OC}}} καὶ προσεύξηται· οἱ δὲ μαθηταὶ ἐπετίμησαν αὐτοῖς.

\VS{14}Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν, «Ἄφετε τὰ παιδία, καὶ μὴ κωλύετε αὐτὰ ἐλθεῖν πρός με, τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.»

\VS{15}Καὶ ἐπιθεὶς αὐτοῖς τὰς χεῖρας\FTNT{§}{{\FR 19:15 }{\FT{αυτοις τας χειρας
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [96\%] RP,HF,CP,TR ¦ ~ 231 B,D [3\%] OC,NU ¦ ~ 23 επ αυτους ℵ ¦ 23 [1\%]}}} ἐπορεύθη ἐκεῖθεν.


\par }{\SH It is difficult for a rich person to enter the Kingdom
\par }
{\PP \VS{16}Καὶ ἰδού, εἷς τις\FTNT{*}{{\FR 19:16 }{\FT{τις
{\BD{f}}{\SUP{35}} [25\%] ¦ — ℵB,C,D,W [75\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} προσελθὼν εἶπεν αὐτῷ,\FTNT{†}{{\FR 19:16 }{\FT{ειπεν αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵB [2\%] NU ¦ λεγει 2 D}}} «Διδάσκαλε ἀγαθέ,\FTNT{‡}{{\FR 19:16 }{\FT{αγαθε
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W (99\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D (1\%) NU}}} τί ἀγαθὸν ποιήσω ἵνα ἔχω ζωὴν αἰώνιον;»\FTNT{§}{{\FR 19:16 }{\FT{ποιησω ινα εχω ζωην αιωνιον
{\BD{f}}{\SUP{35}} (W) [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 12 σχω 45 B,C,D [0.5\%] NU ¦ ποιησας 45 κληρονομησω ℵ [1\%]}}}

\VS{17}Ὁ δὲ εἶπεν αὐτῷ· «Τί με λέγεις ἀγαθόν;\FTNT{*}{{\FR 19:17 }{\FT{λεγεις αγαθον
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W (99\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ ερωτας περι του αγαθου ℵB(D) (0.9\%) NU ¦ — (0.2\%)}}} Οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς, ὁ Θεός.\FTNT{†}{{\FR 19:17 }{\FT{ουδεις αγαθος ει μη εις ο θεος
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W (99.1\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ εις (−ε. B) εστιν ο αγαθος ℵ(B) (0.3\%) NU ¦ εις εστιν αγαθος D (0.6\%)}}} Εἰ δὲ θέλεις εἰσελθεῖν εἰς τὴν ζωήν,\FTNT{‡}{{\FR 19:17 }{\FT{εισελθειν εις την ζωην
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 2341 ℵB,C(D) [3\%] NU}}} τήρησον τὰς ἐντολάς.»

\VS{18}Λέγει αὐτῷ, «Ποίας;» Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν· «Τὸ ‹Οὐ φονεύσεις, Οὐ μοιχεύσεις, Οὐ κλέψεις, Οὐ ψευδομαρτυρήσεις,

\VS{19}Τίμα τὸν πατέρα\FTNT{§}{{\FR 19:19 }{\FT{πατερα
{\IT{rell}} ¦ 1 σου W [35\%] TR}}} καὶ τὴν μητέρα,›\FTNT{*}{{\FR 19:19 }{\FT{μητερα
{\IT{rell}} ¦ 1 σου [5\%] CP}}} καὶ ‹Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν.› »

\VS{20}Λέγει αὐτῷ ὁ νεανίσκος· «Πάντα ταῦτα ἐφυλαξάμην\FTNT{†}{{\FR 19:20 }{\FT{εφυλαξαμην
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εφυλαξα ℵB,D [1.5\%] NU}}} ἐκ νεότητός μου.\FTNT{‡}{{\FR 19:20 }{\FT{εκ νεοτητος μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W (99\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB (1\%) NU ¦ 12 D}}} Τί ἔτι ὑστερῶ;»

\VS{21}Ἔφη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, «Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς\FTNT{§}{{\FR 19:21 }{\FT{δος
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 τοις B,D [0.5\%] [NU]}}} πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ·\FTNT{*}{{\FR 19:21 }{\FT{ουρανω
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵW [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ουρανοις B,C,D [0.5\%] NU}}} καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι.»

\VS{22}Ἀκούσας δὲ ὁ νεανίσκος τὸν λόγον ἀπῆλθεν λυπούμενος, ἦν γὰρ ἔχων κτήματα πολλά.


\par }{\PP \VS{23}Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· «Ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι δυσκόλως πλούσιος\FTNT{†}{{\FR 19:23 }{\FT{δυσκολως πλουσιος
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵB,C,D [3\%] NU}}} εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.

\VS{24}Πάλιν δὲ λέγω ὑμῖν, εὐκοπώτερόν ἐστιν κάμηλον διὰ τρυπήματος ῥαφίδος διελθεῖν\FTNT{‡}{{\FR 19:24 }{\FT{διελθειν
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,D [90\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU ¦ εισελθειν ℵ,C,W [10\%]}}} ἢ πλούσιον εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ εἰσελθεῖν.»\FTNT{§}{{\FR 19:24 }{\FT{εις την βασιλειαν του θεου εισελθειν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 612345 B,D [0.5\%] NU ¦ 12345 ℵ [0.5\%] ¦ 123 των ουρανων [0.5\%]}}}

\VS{25}Ἀκούσαντες δὲ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ\FTNT{*}{{\FR 19:25 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C,D [10\%] NU}}} ἐξεπλήσσοντο σφόδρα, λέγοντες, «Τίς ἄρα δύναται σωθῆναι;»

\VS{26}Ἐμβλέψας δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς, «Παρὰ ἀνθρώποις τοῦτο ἀδύνατόν ἐστιν, παρὰ δὲ Θεῷ πάντα δυνατά.»\FTNT{†}{{\FR 19:26 }{\FT{παντα δυνατα
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,C,W [70\%] RP,HF,CP,NU ¦ ~ 21 ℵ [0.5\%] ¦ 12 εστιν D [30\%] OC,TR}}}


\par }{\PP \VS{27}Τότε ἀποκριθεὶς ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ· «Ἰδού, ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι. Τί ἄρα ἔσται ἡμῖν;»

\VS{28}Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· «Ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι ὑμεῖς, οἱ ἀκολουθήσαντές μοι, ἐν τῇ Παλιγγενεσίᾳ, ὅταν καθίσῃ ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καθίσεσθε\FTNT{‡}{{\FR 19:28 }{\FT{καθισεσθε
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D [94\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ καθησεσθε ℵB,W [5\%] NU ¦ καθεσθησεσθε [1\%] ¦ two other readings}}} καὶ ὑμεῖς ἐπὶ δώδεκα θρόνους,\FTNT{§}{{\FR 19:28 }{\FT{θρονους
{\IT{rell}} ¦ θρονων CP}}} κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ.

\VS{29}Καί, πᾶς ὃς\FTNT{*}{{\FR 19:29 }{\FT{ος
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ οστις ℵB,C,D,W [10\%] NU}}} ἀφῆκεν οἰκίας ἢ ἀδελφοὺς ἢ ἀδελφὰς ἢ πατέρα ἢ μητέρα ἢ γυναῖκα ἢ τέκνα ἢ ἀγροὺς\FTNT{†}{{\FR 19:29 }{\FT{οικιας η αδελφους η αδελφας η πατερα η μητερα η γυναικα η τεκνα η αγρους
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [66\%] RP,HF,OC,TR ¦ οικιαν 2-15
{\BD{f}}{\SUP{35pt}} [30\%] CP ¦ 1-9,12-15 B [0.5\%] NU ¦ 3-15 ℵ [0.5\%] ¦ ~ 3-15,21 C [1\%] ¦ 1-5,8-9,12-15 D ¦ ~ 3-6 γονεις 12-15,21 [1\%] ¦ at least three further variations}}} ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός μου, ἑκατονταπλασίονα λήψεται,\FTNT{‡}{{\FR 19:29 }{\FT{ληψεται
{\IT{rell}} ¦ λημψεται ℵB,C,D,W [1\%] NU}}} καὶ ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσει.

\VS{30}Πολλοὶ δὲ ἔσονται πρῶτοι ἔσχατοι, καὶ\FTNT{§}{{\FR 19:30 }{\FT{και
{\IT{rell}} ¦ 1 οι C [5\%] CP}}} ἔσχατοι πρῶτοι.




\par }\Chap{20}{\SH The desperate landowner
\par }
{\PP \VerseOne{1}»Ὁμοία γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκοδεσπότῃ ὅστις ἐξῆλθεν ἅμα πρωῒ μισθώσασθαι ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ.

\VS{2}Καὶ συμφωνήσας\FTNT{*}{{\FR 20:2 }{\FT{και συμφωνησας
{\BD{f}}{\SUP{35}} [85\%] RP,HF,OC,CP ¦ ~ 2 δε ℵB,C,D,W [15\%] TR,NU}}} μετὰ τῶν ἐργατῶν ἐκ δηναρίου τὴν ἡμέραν, ἀπέστειλεν αὐτοὺς εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ.

\VS{3}Καὶ ἐξελθὼν περὶ\FTNT{†}{{\FR 20:3 }{\FT{περι
{\IT{rell}} ¦ 1 την C [5\%] TR}}} τρίτην ὥραν εἶδεν ἄλλους ἑστῶτας ἐν τῇ ἀγορᾷ ἀργούς.

\VS{4}Καὶ ἐκείνοις\FTNT{‡}{{\FR 20:4 }{\FT{και εκεινοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,W [90\%] RP,HF,OC,CP,NU ¦ κακεινοις C,D [10\%] TR}}} εἶπεν, ‹Ὑπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα, καὶ ὃ ἐὰν ᾖ δίκαιον δώσω ὑμῖν.› Οἱ δὲ ἀπῆλθον.

\VS{5}Πάλιν\FTNT{§}{{\FR 20:5 }{\FT{παλιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 δε ℵ,C,D [1\%] [NU]}}} ἐξελθὼν περὶ ἕκτην καὶ ἐνάτην\FTNT{*}{{\FR 20:5 }{\FT{ενατην
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,C,W [90\%] RP,HF,OC,CP,NU ¦ εννατην (D) [10\%] TR}}} ὥραν ἐποίησεν ὡσαύτως.

\VS{6}Περὶ δὲ τὴν ἑνδεκάτην ὥραν\FTNT{†}{{\FR 20:6 }{\FT{ωραν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [0.5\%] NU}}} ἐξελθὼν εὗρεν ἄλλους ἑστῶτας ἀργούς,\FTNT{‡}{{\FR 20:6 }{\FT{αργους
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [1\%] NU}}} καὶ λέγει αὐτοῖς, ‹Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;›

\VS{7}Λέγουσιν αὐτῷ, ‹Ὅτι οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο.› Λέγει αὐτοῖς, ‹Ὑπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα, καὶ ὃ ἐὰν ᾖ δίκαιον λήψεσθε.›\FTNT{§}{{\FR 20:7 }{\FT{και ο εαν η δικαιον ληψεσθε
{\BD{f}}{\SUP{35}} (C,N,W) [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [1\%] NU}}}

\VS{8}Ὀψίας δὲ γενομένης, λέγει ὁ κύριος τοῦ ἀμπελῶνος τῷ ἐπιτρόπῳ αὐτοῦ, ‹Κάλεσον τοὺς ἐργάτας καὶ ἀπόδος αὐτοῖς τὸν μισθόν, ἀρξάμενος ἀπὸ τῶν ἐσχάτων ἕως τῶν πρώτων.›

\VS{9}Καὶ ἐλθόντες οἱ περὶ τὴν ἑνδεκάτην ὥραν ἔλαβον ἀνὰ δηνάριον.

\VS{10}Ἐλθόντες δὲ\FTNT{*}{{\FR 20:10 }{\FT{ελθοντες δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ,W [97.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ και 1 B,C,D [2\%] NU ¦ 12 και N [0.5\%]}}} οἱ πρῶτοι ἐνόμισαν ὅτι πλείονα\FTNT{†}{{\FR 20:10 }{\FT{πλειονα
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ πλειον B,C,N,W [3\%] NU ¦ πλειω D}}} λήψονται·\FTNT{‡}{{\FR 20:10 }{\FT{ληψονται
{\IT{rell}} ¦ λημψονται ℵB,C,D,W [1\%] NU ¦ λημψοντε N}}} καὶ ἔλαβον καὶ αὐτοὶ ἀνὰ δηνάριον.\FTNT{§}{{\FR 20:10 }{\FT{και αυτοι ανα δηναριον
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 3412 B ¦ ~ το 3412 ℵ [0.5\%] [NU] ¦ ~ 34 το 12 C ¦ 12 το 34 N}}}

\VS{11}Λαβόντες δὲ ἐγόγγυζον κατὰ τοῦ οἰκοδεσπότου,

\VS{12}λέγοντες ὅτι\FTNT{*}{{\FR 20:12 }{\FT{οτι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [0.5\%] NU}}} ‹Οὗτοι οἱ ἔσχατοι μίαν ὥραν ἐποίησαν, καὶ ἴσους ἡμῖν αὐτοὺς ἐποίησας τοῖς βαστάσασιν τὸ βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύσωνα.›

\VS{13}Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν ἑνὶ αὐτῶν·\FTNT{†}{{\FR 20:13 }{\FT{ειπεν ενι αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 231 ℵD [0.5\%] NU ¦ ~ 321 B ¦ one other variant}}} ‹Ἑταῖρε, οὐκ ἀδικῶ σε. Οὐχὶ δηναρίου συνεφώνησάς μοι;

\VS{14}Ἆρον τὸ σὸν καὶ ὕπαγε. Θέλω δὲ τούτῳ τῷ ἐσχάτῳ δοῦναι ὡς καὶ σοί.

\VS{15}Ἢ\FTNT{‡}{{\FR 20:15 }{\FT{η
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ,C,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — B,D [0.5\%]}}} οὐκ ἔξεστίν μοι ποιῆσαι ὃ θέλω\FTNT{§}{{\FR 20:15 }{\FT{ποιησαι ο θελω
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 231 ℵB,D [3\%] NU ¦ 1 ως 3 W}}} ἐν τοῖς ἐμοῖς; Εἰ\FTNT{*}{{\FR 20:15 }{\FT{ει
{\BD{f}}{\SUP{35}} [85\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ η ℵB,C,D,N,W [15\%] NU}}} ὁ ὀφθαλμός σου πονηρός ἐστιν ὅτι ἐγὼ ἀγαθός εἰμι;›

\VS{16}Οὕτως ἔσονται οἱ ἔσχατοι πρῶτοι, καὶ οἱ πρῶτοι ἔσχατοι. Πολλοὶ γάρ εἰσιν κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί.»\FTNT{†}{{\FR 20:16 }{\FT{πολλοι γαρ εισιν κλητοι ολιγοι δε εκλεκτοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,N,W (98.5\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB (1.5\%) NU}}}


\par }{\SH Jesus alerts the disciples, again
\par }
{\PP \VS{17}Καὶ ἀναβαίνων ὁ Ἰησοῦς εἰς Ἱεροσόλυμα παρέλαβεν τοὺς δώδεκα μαθητὰς\FTNT{‡}{{\FR 20:17 }{\FT{μαθητας
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,C,N,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵD [1.5\%]}}} κατ᾿ ἰδίαν ἐν τῇ ὁδῷ καὶ\FTNT{§}{{\FR 20:17 }{\FT{εν τη οδω και
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,N,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 4123 ℵB [3\%] NU}}} εἶπεν αὐτοῖς·

\VS{18}«Ἰδού, ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου παραδοθήσεται τοῖς ἀρχιερεῦσιν καὶ γραμματεῦσιν, καὶ κατακρινοῦσιν αὐτὸν θανάτῳ,

\VS{19}καὶ παραδώσουσιν αὐτὸν τοῖς ἔθνεσιν εἰς τὸ ἐμπαῖξαι καὶ μαστιγῶσαι καὶ σταυρῶσαι. Καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται.»\FTNT{*}{{\FR 20:19 }{\FT{αναστησεται
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,D,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εγερθησεται ℵC,N [1\%] NU}}}


\par }{\SH Selfish ambition rebuked
\par }
{\PP \VS{20}Τότε προσῆλθεν αὐτῷ ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου μετὰ τῶν υἱῶν αὐτῆς, προσκυνοῦσα καὶ αἰτοῦσά τι παρ᾿\FTNT{†}{{\FR 20:20 }{\FT{παρ
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ απ B,D [0.5\%] NU}}} αὐτοῦ.

\VS{21}Ὁ δὲ εἶπεν αὐτῇ, «Τί θέλεις;» Λέγει αὐτῷ, «Εἰπὲ ἵνα καθίσωσιν οὗτοι οἱ δύο υἱοί μου εἷς ἐκ δεξιῶν σου καὶ εἷς ἐξ εὐωνύμων\FTNT{‡}{{\FR 20:21 }{\FT{ευωνυμων
{\IT{rell}} ¦ ευωνιμων CP}}} σου\FTNT{§}{{\FR 20:21 }{\FT{σου
{\IT{rell}} ¦ — D [5\%] TR}}} ἐν τῇ βασιλείᾳ σου.»

\VS{22}Ἀποκριθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν· «Οὐκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε. Δύνασθε πιεῖν τὸ ποτήριον ὃ ἐγὼ μέλλω πίνειν, ἢ
\FTNT{*}{{\FR 20:22 }{\FT{η
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [90\%] RP,HF,OC,CP ¦ και [9\%] TR ¦ — ℵB,D [1\%] NU}}} τὸ βάπτισμα ὃ ἐγὼ βαπτίζομαι βαπτισθῆναι;»\FTNT{†}{{\FR 20:22 }{\FT{το βαπτισμα ο εγω βαπτιζομαι βαπτισθηναι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [1\%] NU}}} Λέγουσιν αὐτῷ, «Δυνάμεθα.»

\VS{23}Καὶ\FTNT{‡}{{\FR 20:23 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [2\%] NU}}} λέγει αὐτοῖς· «Τὸ μὲν ποτήριόν μου πίεσθε, καὶ τὸ βάπτισμα ὃ ἐγὼ βαπτίζομαι βαπτισθήσεσθε,\FTNT{§}{{\FR 20:23 }{\FT{και το βαπτισμα ο εγω βαπτιζομαι βαπτισθησεσθε
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [1\%] NU}}} τὸ δὲ καθίσαι ἐκ δεξιῶν μου καὶ ἐξ εὐωνύμων μου\FTNT{*}{{\FR 20:23 }{\FT{μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [85\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C,D [15\%] NU}}} οὐκ ἔστιν ἐμὸν\FTNT{†}{{\FR 20:23 }{\FT{εμον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,N [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 τουτο C,D,W [3\%] [NU]}}} δοῦναι, ἀλλ᾿ οἷς ἡτοίμασται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου.»


\par }{\PP \VS{24}Καὶ ἀκούσαντες οἱ δέκα ἠγανάκτησαν περὶ τῶν δύο ἀδελφῶν.

\VS{25}Ὁ δὲ Ἰησοῦς προσκαλεσάμενος αὐτοὺς εἶπεν· «Οἴδατε ὅτι οἱ ἄρχοντες τῶν ἐθνῶν κατακυριεύουσιν αὐτῶν, καὶ οἱ μεγάλοι κατεξουσιάζουσιν αὐτῶν·

\VS{26}οὐχ οὕτως δὲ\FTNT{‡}{{\FR 20:26 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [85\%] RP,HF,CP,TR ¦ — ℵB,D,W [15\%] OC,NU}}} ἔσται\FTNT{§}{{\FR 20:26 }{\FT{εσται
{\BD{f}}{\SUP{35}} [20\%] ¦ 1 εν ℵB,C,D,N,W [80\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} ὑμῖν. Ἀλλ᾿ ὃς ἐὰν θέλῃ ἐν ὑμῖν μέγας γενέσθαι ἔσται\FTNT{*}{{\FR 20:26 }{\FT{εσται
{\IT{rell}} ¦ εστω [10\%] TR}}} ὑμῶν διάκονος,

\VS{27}καὶ ὃς ἐὰν\FTNT{†}{{\FR 20:27 }{\FT{εαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αν ℵB,D,W [0.5\%] NU ¦ — [0.5\%]}}} θέλῃ ἐν ὑμῖν εἶναι πρῶτος ἔσται\FTNT{‡}{{\FR 20:27 }{\FT{εσται
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45}}C,N,W [35\%] OC,CP,NU ¦ εστω B [65\%] RP,HF,TR ¦ εστε ℵD}}} ὑμῶν δοῦλος·

\VS{28}ὥσπερ ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου—οὐκ ἦλθεν διακονηθῆναι, ἀλλὰ διακονῆσαι, καὶ δοῦναι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν.»


\par }{\SH Two blind men
\par }
{\PP \VS{29}Καὶ ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ Ἱεριχώ, ἠκολούθησεν αὐτῷ ὄχλος πολύς.

\VS{30}Καὶ ἰδού, δύο τυφλοὶ καθήμενοι παρὰ τὴν ὁδόν, ἀκούσαντες ὅτι Ἰησοῦς παράγει, ἔκραξαν, λέγοντες, «Ἐλέησον ἡμᾶς, Κύριε,\FTNT{§}{{\FR 20:30 }{\FT{ελεησον ημας κυριε
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45}}C,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ ~ 312 B [0.5\%] ¦ 12 ιησου ℵ [1\%] ¦ 123 ιησου N ¦ 12 D [0.5\%]}}} Υἱὸς Δαυίδ.»

\VS{31}Ὁ δὲ ὄχλος ἐπετίμησεν αὐτοῖς ἵνα σιωπήσωσιν, οἱ δὲ μεῖζον ἔκραζον,\FTNT{*}{{\FR 20:31 }{\FT{εκραζον
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εκαρξαν ℵB,D [1\%] NU ¦ εκραυγασαν 𝕻{\SUP{45}} ¦ εκραυγαζον [1\%]}}} λέγοντες, «Ἐλέησον ἡμᾶς, Κύριε, Υἱὸς Δαυίδ.»

\VS{32}Καὶ στὰς ὁ Ἰησοῦς ἐφώνησεν αὐτοὺς καὶ εἶπεν, «Τί θέλετε ποιήσω ὑμῖν;»

\VS{33}Λέγουσιν αὐτῷ, «Κύριε, ἵνα ἀνοιχθῶσιν\FTNT{†}{{\FR 20:33 }{\FT{ανοιχθωσιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ανοιγωσιν B [3\%] NU ¦ ανυγωσιν ℵD ¦ ανεωχθωσιν W}}} ἡμῶν οἱ ὀφθαλμοί.»\FTNT{‡}{{\FR 20:33 }{\FT{ημων οι οφθαλμοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 231 (υμων ℵ) (ℵ)B,D [1\%] NU}}}

\VS{34}Σπλαγχνισθεὶς\FTNT{§}{{\FR 20:34 }{\FT{σπλαγχνισθεις
{\IT{rell}} ¦ σπλαχνισθεις CP}}} δὲ ὁ Ἰησοῦς ἥψατο τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν,\FTNT{*}{{\FR 20:34 }{\FT{των οφθαλμων αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 12 αυτου ℵ ¦ 1 ομματων 3 D [1\%] NU ¦ ~ 31 ομματων B}}} καὶ εὐθέως ἀνέβλεψαν αὐτῶν οἱ ὀφθαλμοί,\FTNT{†}{{\FR 20:34 }{\FT{αυτων οι οφθαλμοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [2\%] NU}}} καὶ ἠκολούθησαν αὐτῷ.




\par }{\MS The last week

\par }\Chap{21}{\SH The triumphal entry—Sunday, 03/31/30 AD
\par }
{\MM \VerseOne{1}Καὶ ὅτε ἤγγισαν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ ἦλθον εἰς Βηθσφαγῆ,\FTNT{*}{{\FR 21:1 }{\FT{βηθσφαγη
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [85\%] RP,HF,OC,CP ¦ βηθφαγη ℵB,C,D [15\%] TR,NU ¦ three other spellings}}} πρὸς\FTNT{†}{{\FR 21:1 }{\FT{προς
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,D,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εις B [0.5\%] NU}}} τὸ Ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, τότε ὁ
\FTNT{‡}{{\FR 21:1 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ(N)W [93\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — B,C,D [7\%] NU}}} Ἰησοῦς ἀπέστειλεν δύο μαθητάς,

\VS{2}λέγων αὐτοῖς· «Πορεύθητε\FTNT{§}{{\FR 21:2 }{\FT{πορευθητε
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ πορευεσθε ℵB,D [4\%] NU ¦ one other variant}}} εἰς τὴν κώμην τὴν ἀπέναντι\FTNT{*}{{\FR 21:2 }{\FT{απεναντι
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [95\%] RP,HF,OC,TR ¦ κατεναντι ℵB,C,D [5\%] CP,NU}}} ὑμῶν, καὶ εὐθέως εὑρήσετε ὄνον δεδεμένην,\FTNT{†}{{\FR 21:2 }{\FT{δεδεμενην
{\IT{rell}} ¦ δεδεμενον CP}}} καὶ πῶλον μετ᾿ αὐτῆς. Λύσαντες ἀγάγετέ μοι.

\VS{3}Καὶ ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ τι, ἐρεῖτε ὅτι ‹Ὁ Κύριος αὐτῶν χρείαν ἔχει›· εὐθέως\FTNT{‡}{{\FR 21:3 }{\FT{ευθεως
{\BD{f}}{\SUP{35}} C(D)N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ευθυς ℵB [1\%] NU}}} δὲ ἀποστέλλει\FTNT{§}{{\FR 21:3 }{\FT{αποστελλει
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [96\%] RP,HF,OC,CP ¦ αποστελει ℵB,D [4\%] TR,NU ¦ one other variant}}} αὐτούς.»

\VS{4}Τοῦτο δὲ ὅλον\FTNT{*}{{\FR 21:4 }{\FT{ολον
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵC,D [1\%] NU}}} γέγονεν ἵνα πληρωθῇ τὸ ῥηθὲν διὰ τοῦ προφήτου, λέγοντος·

\VS{5}«Εἴπατε τῇ θυγατρὶ Σιών, ‹Ἰδού, ὁ βασιλεύς σου ἔρχεταί σοι, πραῢς καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὄνον, καὶ\FTNT{†}{{\FR 21:5 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W (98\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 επι ℵB,N (2\%) NU}}} πῶλον, υἱὸν ὑποζυγίου.› »

\VS{6}Πορευθέντες δὲ οἱ μαθηταὶ καὶ ποιήσαντες καθὼς προσέταξεν\FTNT{‡}{{\FR 21:6 }{\FT{προσεταξεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵN,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ συνεταξεν B,C,D [0.5\%] NU}}} αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς,

\VS{7}ἤγαγον τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον. Καὶ ἐπέθηκαν ἐπάνω\FTNT{§}{{\FR 21:7 }{\FT{επανω
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ επ ℵB,D [2\%] NU ¦ — [1\%]}}} αὐτῶν τὰ ἱμάτια αὐτῶν,\FTNT{*}{{\FR 21:7 }{\FT{αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [0.5\%] NU}}} καὶ ἐπεκάθισεν\FTNT{†}{{\FR 21:7 }{\FT{επεκαθισεν rell ¦ επεκαθισαν [2\%] some TRs ¦ εκαθισεν N,W [4\%] ¦ εκαθισαν ℵ ¦ εκαθητο D ¦ two further variants}}} ἐπάνω αὐτῶν.

\VS{8}Ὁ δὲ πλεῖστος ὄχλος ἔστρωσαν αὐτῶν\FTNT{‡}{{\FR 21:8 }{\FT{αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [30\%] ¦ εαυτων ℵB,C,N [70\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} τὰ ἱμάτια ἐν τῇ ὁδῷ, ἄλλοι δὲ ἔκοπτον κλάδους ἀπὸ τῶν δένδρων καὶ ἐστρώννυον ἐν τῇ ὁδῷ.

\VS{9}Οἱ δὲ ὄχλοι οἱ προάγοντες\FTNT{§}{{\FR 21:9 }{\FT{προαγοντες
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 αυτον ℵB,C,D [2\%] NU}}} καὶ οἱ ἀκολουθοῦντες ἔκραζον, λέγοντες· «Ὡσαννὰ τῷ Υἱῷ Δαυίδ.» «Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.» «Ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις.»

\VS{10}Καὶ εἰσελθόντος αὐτοῦ εἰς Ἱεροσόλυμα, ἐσείσθη πᾶσα ἡ πόλις, λέγουσα, «Τίς ἐστιν οὗτος;»

\VS{11}Οἱ δὲ ὄχλοι ἔλεγον, «Οὗτός ἐστιν Ἰησοῦς, ὁ προφήτης\FTNT{*}{{\FR 21:11 }{\FT{ιησους ο προφητης
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 231 ℵB,D [0.5\%] NU ¦ 23 [1\%]}}} ὁ ἀπὸ Ναζαρὲτ\FTNT{†}{{\FR 21:11 }{\FT{ναζαρετ
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ναζαρεθ ℵB,C,D [10\%] NU}}} τῆς Γαλιλαίας.»


\par }{\SH The second cleansing of the temple
\par }
{\PP \VS{12}Καὶ εἰσῆλθεν ὁ
\FTNT{‡}{{\FR 21:12 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,N [92\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C,W [8\%] NU}}} Ἰησοῦς εἰς τὸ ἱερὸν τοῦ Θεοῦ\FTNT{§}{{\FR 21:12 }{\FT{του θεου
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,N,W (96.6\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ 2 (0.2\%) ¦ — ℵB (3.2\%) NU}}} καὶ ἐξέβαλεν πάντας τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ τὰς τραπέζας τῶν κολλυβιστῶν κατέστρεψεν καὶ τὰς καθέδρας τῶν πωλούντων τὰς περιστεράς.

\VS{13}Καὶ λέγει αὐτοῖς, «Γέγραπται, ‹Ὁ οἶκός μου οἶκος προσευχῆς κληθήσεται,› ὑμεῖς δὲ αὐτὸν ἐποιήσατε\FTNT{*}{{\FR 21:13 }{\FT{εποιησατε
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D(N)W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ποιειτε ℵB [0.5\%] NU}}} ‹σπήλαιον λῃστῶν.› »

\VS{14}Καὶ προσῆλθον αὐτῷ χωλοὶ καὶ τυφλοὶ\FTNT{†}{{\FR 21:14 }{\FT{χωλοι και τυφλοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [96\%] RP,HF,OC,CP ¦ ~ 321 ℵB,D [4\%] TR,NU}}} ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτούς.


\par }{\PP \VS{15}Ἰδόντες δὲ οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμματεῖς τὰ θαυμάσια ἃ ἐποίησεν καὶ τοὺς παῖδας\FTNT{‡}{{\FR 21:15 }{\FT{παιδας
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 τους ℵB,D,N [1\%] NU}}} κράζοντας ἐν τῷ ἱερῷ καὶ λέγοντας, «Ὡσαννὰ τῷ Υἱῷ Δαυίδ,» ἠγανάκτησαν

\VS{16}καὶ εἶπον\FTNT{§}{{\FR 21:16 }{\FT{ειπον 𝕻{\SUP{45}}
{\IT{rell}} ¦ ειπαν ℵB,D [0.5\%] NU}}} αὐτῷ, «Ἀκούεις τί οὗτοι λέγουσιν;» Ὁ δὲ Ἰησοῦς λέγει αὐτοῖς· «Ναί. Οὐδέποτε ἀνέγνωτε ὅτι ‹Ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον›;»

\VS{17}Καὶ καταλιπὼν αὐτοὺς ἐξῆλθεν ἔξω τῆς πόλεως εἰς Βηθανίαν καὶ ηὐλίσθη ἐκεῖ.


\par }{\SH “If you have faith”—Monday, 04/01/30 AD
\par }
{\PP \VS{18}Πρωΐας\FTNT{*}{{\FR 21:18 }{\FT{πρωιας
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ πρωι ℵB,D [0.5\%] NU}}} δέ, ἐπανάγων εἰς τὴν πόλιν, ἐπείνασεν.

\VS{19}Καὶ ἰδὼν συκῆν μίαν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ, ἦλθεν ἐπ᾿ αὐτὴν καὶ οὐδὲν εὗρεν ἐν αὐτῇ εἰ μὴ φύλλα μόνον. Καὶ λέγει αὐτῇ, «Μηκέτι ἐκ σοῦ καρπὸς γένηται εἰς τὸν αἰῶνα.» Καὶ ἐξηράνθη παραχρῆμα ἡ συκῆ.

\VS{20}Καὶ ἰδόντες οἱ μαθηταὶ ἐθαύμασαν, λέγοντες, «Πῶς παραχρῆμα ἐξηράνθη ἡ συκῆ.»

\VS{21}Ἀποκριθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· «Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν ἔχητε πίστιν καὶ μὴ διακριθῆτε, οὐ μόνον τὸ τῆς συκῆς ποιήσετε, ἀλλὰ κἂν τῷ ὄρει τούτῳ εἴπητε, ‹Ἄρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασσαν,› γενήσεται.

\VS{22}Καὶ πάντα ὅσα ἐὰν\FTNT{†}{{\FR 21:22 }{\FT{εαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [70\%] RP,HF,OC,CP ¦ αν ℵB [30\%] TR,NU ¦ — D}}} αἰτήσητε ἐν τῇ προσευχῇ πιστεύοντες λήψεσθε.»\FTNT{‡}{{\FR 21:22 }{\FT{ληψεσθε
{\IT{rell}} ¦ λημψεσθε ℵB,NU ¦ λημψεσθαι D,W [0.5\%] ¦ ληψεσθαι [0.5\%]}}}


\par }{\SH About John’s baptism—Tuesday, 04/02/30 AD
\par }
{\PP \VS{23}Καὶ ἐλθόντι αὐτῷ\FTNT{§}{{\FR 21:23 }{\FT{ελθοντι αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ελθοντος αυτου ℵB,C,D [3\%] NU ¦ εισελθοντι 2 [0.5\%]}}} εἰς τὸ ἱερόν, προσῆλθον αὐτῷ διδάσκοντι οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, λέγοντες, «Ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιεῖς;» καὶ «Τίς σοι ἔδωκεν τὴν ἐξουσίαν ταύτην;»

\VS{24}Ἀποκριθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· «Ἐρωτήσω ὑμᾶς κἀγὼ λόγον ἕνα, ὃν ἐὰν εἴπητέ μοι, κἀγὼ ὑμῖν ἐρῶ ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιῶ·

\VS{25}Τὸ βάπτισμα\FTNT{*}{{\FR 21:25 }{\FT{βαπτισμα
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 το ℵB,C [0.5\%] NU}}} Ἰωάννου—πόθεν ἦν· ἐξ οὐρανοῦ ἢ ἐξ ἀνθρώπων;» Οἱ δὲ διελογίζοντο παρ᾿\FTNT{†}{{\FR 21:25 }{\FT{παρ
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εν B [0.5\%] NU}}} ἑαυτοῖς, λέγοντες· «Ἐὰν εἴπωμεν, ‹Ἐξ οὐρανοῦ,› ἐρεῖ ἡμῖν, ‹Διὰ τί οὖν οὐκ ἐπιστεύσατε αὐτῷ;›

\VS{26}Ἐὰν δὲ εἴπωμεν, ‹Ἐξ ἀνθρώπων,› φοβούμεθα τὸν ὄχλον, πάντες γὰρ ἔχουσιν τὸν Ἰωάννην ὡς προφήτην.»\FTNT{‡}{{\FR 21:26 }{\FT{εχουσιν τον ιωαννην ως προφητην
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 45123 ℵB,C [1.5\%] NU}}}

\VS{27}Καὶ ἀποκριθέντες τῷ Ἰησοῦ εἶπον,\FTNT{§}{{\FR 21:27 }{\FT{ειπον
{\IT{rell}} ¦ ειπαν ℵD [0.5\%] NU}}} «Οὐκ οἴδαμεν.» Ἔφη αὐτοῖς καὶ αὐτός, «Οὐδὲ ἐγὼ λέγω ὑμῖν ἐν ποίᾳ ἐξουσίᾳ ταῦτα ποιῶ.


\par }{\SH Two parables against the Pharisees
\par }
{\PP \VS{28}»Τί δὲ ὑμῖν δοκεῖ; Ἄνθρωπός τις\FTNT{*}{{\FR 21:28 }{\FT{τις
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [50\%] OC,CP ¦ — ℵB,D,W [50\%] RP,HF,TR,NU}}} εἶχεν τέκνα δύο· καὶ προσελθὼν τῷ πρώτῳ εἶπεν, ‹Τέκνον, ὕπαγε σήμερον ἐργάζου ἐν τῷ ἀμπελῶνί μου.›\FTNT{†}{{\FR 21:28 }{\FT{μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,W [92\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵC,D [8\%] NU}}}

\VS{29}Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, ‹Οὐ θέλω› (ὕστερον δὲ μεταμεληθεὶς ἀπῆλθεν).

\VS{30}Καὶ προσελθὼν\FTNT{‡}{{\FR 21:30 }{\FT{και προσελθων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 2 δε ℵB,D [3\%] NU}}} τῷ ἑτέρῳ\FTNT{§}{{\FR 21:30 }{\FT{ετερω
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,D,W [70\%] HF,NU ¦ δευτερω B [30\%] RP,OC,CP,TR}}} εἶπεν ὡσαύτως. Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, ‹Ἐγώ, κύριε›· καὶ οὐκ ἀπῆλθεν.

\VS{31}Τίς ἐκ τῶν δύο ἐποίησεν τὸ θέλημα τοῦ πατρός;» Λέγουσιν αὐτῷ,\FTNT{*}{{\FR 21:31 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [2\%] NU}}} «Ὁ πρῶτος.» Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· «Ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι οἱ τελῶναι καὶ αἱ πόρναι προάγουσιν ὑμᾶς εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ.

\VS{32}Ἦλθεν γὰρ πρὸς ὑμᾶς Ἰωάννης\FTNT{†}{{\FR 21:32 }{\FT{προς υμας ιωαννης
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 312 ℵB,C [2\%] NU}}} ἐν ὁδῷ δικαιοσύνης, καὶ οὐκ ἐπιστεύσατε αὐτῷ· οἱ δὲ τελῶναι καὶ αἱ πόρναι ἐπίστευσαν αὐτῷ· ὑμεῖς δὲ ἰδόντες οὐ\FTNT{‡}{{\FR 21:32 }{\FT{ου
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ουδε B [3\%] NU ¦ — D}}} μετεμελήθητε ὕστερον τοῦ πιστεῦσαι αὐτῷ.


\par }{\PP \VS{33}»Ἄλλην παραβολὴν ἀκούσατε· Ἄνθρωπός τις\FTNT{§}{{\FR 21:33 }{\FT{τις
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C,D,W [10\%] NU}}} ἦν οἰκοδεσπότης ὅστις ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα καὶ φραγμὸν αὐτῷ περιέθηκεν, καὶ ὤρυξεν ἐν αὐτῷ ληνὸν καὶ ᾠκοδόμησεν πύργον. Καὶ ἐξέδοτο\FTNT{*}{{\FR 21:33 }{\FT{εξεδοτο
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εξεδετο ℵC [0.5\%] NU ¦ εξεδετε B}}} αὐτὸν γεωργοῖς καὶ ἀπεδήμησεν.

\VS{34}Ὅτε δὲ ἤγγισεν ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν, ἀπέστειλεν τοὺς δούλους αὐτοῦ πρὸς τοὺς γεωργοὺς λαβεῖν τοὺς καρποὺς αὐτοῦ.

\VS{35}Καὶ λαβόντες οἱ γεωργοὶ τοὺς δούλους αὐτοῦ—ὃν μὲν ἔδηραν,\FTNT{†}{{\FR 21:35 }{\FT{εδηραν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [25\%] ¦ εδειραν ℵB,C,D,W [75\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} ὃν δὲ ἀπέκτειναν, ὃν δὲ ἐλιθοβόλησαν.

\VS{36}Πάλιν ἀπέστειλεν ἄλλους δούλους, πλείονας τῶν πρώτων, καὶ ἐποίησαν αὐτοῖς ὡσαύτως.

\VS{37}Ὕστερον δὲ ἀπέστειλεν πρὸς αὐτοὺς τὸν υἱὸν αὐτοῦ, λέγων, ‹Ἐντραπήσονται τὸν υἱόν μου.›

\VS{38}Οἱ δὲ γεωργοὶ ἰδόντες τὸν υἱὸν εἶπον ἐν ἑαυτοῖς· ‹Οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος. Δεῦτε, ἀποκτείνωμεν αὐτὸν καὶ κατάσχωμεν\FTNT{‡}{{\FR 21:38 }{\FT{κατασχωμεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ σχωμεν ℵB,D [1.5\%] NU}}} τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ.›

\VS{39}Καὶ λαβόντες αὐτὸν ἐξέβαλον\FTNT{§}{{\FR 21:39 }{\FT{αυτον εξεβαλον
{\IT{rell}} ¦ ~ 21 CP}}} ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος καὶ ἀπέκτειναν.

\VS{40}Ὅταν οὖν ἔλθῃ ὁ κύριος τοῦ ἀμπελῶνος, τί ποιήσει τοῖς γεωργοῖς ἐκείνοις;»

\VS{41}Λέγουσιν αὐτῷ· «Κακοὺς κακῶς ἀπολέσει αὐτούς, καὶ τὸν ἀμπελῶνα ἐκδώσεται\FTNT{*}{{\FR 21:41 }{\FT{εκδωσεται
{\IT{rell}} ¦ εκδοσεται [10\%] TR ¦ εκδωσει C [0.5\%]}}} ἄλλοις γεωργοῖς, οἵτινες ἀποδώσουσιν αὐτῷ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν.»

\VS{42}Λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· «Οὐδέποτε ἀνέγνωτε ἐν ταῖς Γραφαῖς· ‹Λίθον ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας· παρὰ Κυρίου ἐγένετο αὕτη καὶ ἔστιν θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν›;

\VS{43}Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν ὅτι ἀρθήσεται ἀφ᾿ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς.

\VS{44}Καί, ὁ πεσὼν ἐπὶ τὸν λίθον τοῦτον συνθλασθήσεται· ἐφ᾿ ὃν δ᾿ ἂν πέσῃ, λικμήσει αὐτόν.»\FTNT{†}{{\FR 21:44 }{\FT{the whole verse
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,C,W [99.9\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — D}}}


\par }{\PP \VS{45}Καὶ ἀκούσαντες οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι τὰς παραβολὰς αὐτοῦ ἔγνωσαν ὅτι περὶ αὐτῶν λέγει.

\VS{46}Καὶ ζητοῦντες αὐτὸν κρατῆσαι, ἐφοβήθησαν τοὺς ὄχλους, ἐπειδὴ ὡς\FTNT{‡}{{\FR 21:46 }{\FT{επειδη ως
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ επει εις B [1\%] NU ¦ επι εις ℵ ¦ επι 2 D ¦ one other variant}}} προφήτην αὐτὸν εἶχον.




\par }\Chap{22}{\SH Parable of the wedding feast
\par }
{\PP \VerseOne{1}Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς πάλιν εἶπεν αὐτοῖς ἐν παραβολαῖς,\FTNT{*}{{\FR 22:1 }{\FT{αυτοις εν παραβολαις
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 231 B,D [2\%] NU ¦ ~ 31 ℵ ¦ 23 [0.5\%]}}} λέγων·

\VS{2}«Ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ ὅστις ἐποίησεν γάμους τῷ υἱῷ αὐτοῦ.

\VS{3}Καὶ ἀπέστειλεν τοὺς δούλους αὐτοῦ καλέσαι τοὺς κεκλημένους εἰς τοὺς γάμους, καὶ οὐκ ἤθελον ἐλθεῖν.

\VS{4}Πάλιν ἀπέστειλεν ἄλλους δούλους, λέγων, ‹Εἴπατε τοῖς κεκλημένοις· «Ἰδού, τὸ ἄριστόν μου ἡτοίμασα·\FTNT{†}{{\FR 22:4 }{\FT{ητοιμασα
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ητοιμακα ℵB,C,D [4\%] NU}}} οἱ ταῦροί μου καὶ τὰ σιτιστὰ τεθυμένα, καὶ πάντα ἕτοιμα. Δεῦτε εἰς τοὺς γάμους.» ›

\VS{5}Οἱ δὲ ἀμελήσαντες ἀπῆλθον—ὁ\FTNT{‡}{{\FR 22:5 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ος B,W [5\%] NU ¦ οι D}}} μὲν εἰς τὸν ἴδιον ἀγρόν, ὁ
\FTNT{§}{{\FR 22:5 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ος ℵB,C,W [5\%] NU ¦ οι D}}} δὲ εἰς\FTNT{*}{{\FR 22:5 }{\FT{εις
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ επι ℵB,C,D [4\%] NU}}} τὴν ἐμπορίαν αὐτοῦ.

\VS{6}Οἱ δὲ λοιποί, κρατήσαντες τοὺς δούλους αὐτοῦ ὕβρισαν καὶ ἀπέκτειναν.

\VS{7}Καὶ ἀκούσας ὁ βασιλεὺς ἐκεῖνος\FTNT{†}{{\FR 22:7 }{\FT{και ακουσας ο βασιλευς εκεινος
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [95\%] RP,HF,CP ¦ ~ 5342 D ¦ ~ 2 δε 345 [1\%] OC ¦ ~ 2 δε 34 TR ¦ ~ 3 δε 42 [1\%] ¦ ~ 3 δε 4 ℵB [2\%] NU ¦ ~ 3 δε 425 [1\%] ¦ one other variant}}} ὠργίσθη, καὶ πέμψας τὰ στρατεύματα αὐτοῦ ἀπώλεσεν τοὺς φονεῖς ἐκείνους καὶ τὴν πόλιν αὐτῶν ἐνέπρησεν.


\par }{\PP \VS{8}»Τότε λέγει τοῖς δούλοις αὐτοῦ· ‹Ὁ μὲν γάμος ἕτοιμός ἐστιν, οἱ δὲ κεκλημένοι οὐκ ἦσαν ἄξιοι.

\VS{9}Πορεύεσθε οὖν ἐπὶ τὰς διεξόδους τῶν ὁδῶν, καὶ ὅσους ἂν\FTNT{‡}{{\FR 22:9 }{\FT{αν
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [60\%] RP,HF,TR ¦ εαν ℵB,C [40\%] OC,CP,NU ¦ — [0.5\%]}}} εὕρητε καλέσατε εἰς τοὺς γάμους.›

\VS{10}Καὶ ἐξελθόντες οἱ δοῦλοι ἐκεῖνοι εἰς τὰς ὁδοὺς συνήγαγον πάντας ὅσους\FTNT{§}{{\FR 22:10 }{\FT{οσους
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ους ℵB,D [0.5\%] NU}}} εὗρον, πονηρούς τε καὶ ἀγαθούς· καὶ ἐπλήσθη ὁ γάμος ἀνακειμένων.

\VS{11}Εἰσελθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς θεάσασθαι τοὺς ἀνακειμένους, εἶδεν ἐκεῖ ἄνθρωπον οὐκ ἐνδεδυμένον ἔνδυμα γάμου.

\VS{12}Καὶ λέγει αὐτῷ, ‹Ἑταῖρε, πῶς εἰσῆλθες ὧδε μὴ ἔχων ἔνδυμα γάμου;› Ὁ δὲ ἐφιμώθη.

\VS{13}Τότε εἶπεν ὁ βασιλεὺς\FTNT{*}{{\FR 22:13 }{\FT{ειπεν ο βασιλευς
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 231 ℵB [2\%] NU}}} τοῖς διακόνοις, ‹Δήσαντες αὐτοῦ χεῖρας καὶ πόδας,\FTNT{†}{{\FR 22:13 }{\FT{χειρας και ποδας
{\BD{f}}{\SUP{35}} [60\%] CP ¦ ~ 321 ℵB,C,W [40\%] RP,HF,OC,TR,NU ¦ ποδων 2 χειρων D}}} ἄρατε αὐτὸν καὶ\FTNT{‡}{{\FR 22:13 }{\FT{αρατε αυτον και
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [3\%] NU ¦ 3 D}}} ἐκβάλετε\FTNT{§}{{\FR 22:13 }{\FT{εκβαλετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 αυτον ℵB(D) [3\%] NU}}} εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον.› Ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων.

\VS{14}Πολλοὶ γάρ εἰσιν κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί.»


\par }{\SH Jesus bests the Herodians
\par }
{\PP \VS{15}Τότε πορευθέντες οἱ Φαρισαῖοι συμβούλιον ἔλαβον ὅπως αὐτὸν παγιδεύσωσιν ἐν λόγῳ.

\VS{16}Καὶ ἀποστέλλουσιν αὐτῷ τοὺς μαθητὰς αὐτῶν, μετὰ τῶν Ἡρῳδιανῶν, λέγοντες· «Διδάσκαλε, οἴδαμεν ὅτι ἀληθὴς εἶ καὶ τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ ἐν ἀληθείᾳ διδάσκεις· καὶ οὐ μέλει\FTNT{*}{{\FR 22:16 }{\FT{μελει
{\IT{rell}} ¦ μελλει [10\%]}}} σοι περὶ οὐδενός, οὐ γὰρ βλέπεις εἰς πρόσωπον ἀνθρώπων.

\VS{17}Εἰπὲ οὖν ἡμῖν τί σοι δοκεῖ· ἔξεστιν δοῦναι κῆνσον Καίσαρι, ἢ οὔ;»

\VS{18}Γνοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς τὴν πονηρίαν αὐτῶν εἶπεν· «Τί με πειράζετε, ὑποκριταί;

\VS{19}Ἐπιδείξατέ μοι τὸ νόμισμα τοῦ κήνσου.» Οἱ δὲ προσήνεγκαν\FTNT{†}{{\FR 22:19 }{\FT{προσηνεγκαν
{\IT{rell}} ¦ προνηνεγκαν CP}}} αὐτῷ δηνάριον.

\VS{20}Καὶ λέγει αὐτοῖς, «Τίνος ἡ εἰκὼν αὕτη καὶ ἡ ἐπιγραφή;»

\VS{21}Λέγουσιν αὐτῷ, «Καίσαρος.» Τότε λέγει αὐτοῖς, «Ἀπόδοτε οὖν τὰ Καίσαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ.»

\VS{22}Καὶ ἀκούσαντες ἐθαύμασαν, καὶ ἀφέντες αὐτὸν ἀπῆλθον.\FTNT{‡}{{\FR 22:22 }{\FT{απηλθον
{\IT{rell}} ¦ απηλθαν B,D,W [0.5\%] NU}}}


\par }{\SH Jesus bests the Sadducees
\par }
{\PP \VS{23}Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ προσῆλθον αὐτῷ Σαδδουκαῖοι, οἱ\FTNT{§}{{\FR 22:23 }{\FT{οι
{\BD{f}}{\SUP{35}} [65\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D,W [35\%] NU}}} λέγοντες μὴ εἶναι ἀνάστασιν, καὶ ἐπηρώτησαν αὐτόν,

\VS{24}λέγοντες· «Διδάσκαλε, Μωσῆς\FTNT{*}{{\FR 22:24 }{\FT{μωσης
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ μωυσης B,D,W [5\%] NU}}} εἶπεν, ἐάν τις ἀποθάνῃ μὴ ἔχων τέκνα, ἐπιγαμβρεύσει ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ ἀναστήσει σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ.

\VS{25}Ἦσαν δὲ παρ᾿ ἡμῖν ἑπτὰ ἀδελφοί. Καὶ ὁ πρῶτος γαμήσας\FTNT{†}{{\FR 22:25 }{\FT{γαμησας
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ γημας ℵB [3\%] NU}}} ἐτελεύτησεν, καὶ μὴ ἔχων σπέρμα ἀφῆκεν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ.

\VS{26}Ὁμοίως καὶ ὁ δεύτερος, καὶ ὁ τρίτος, ἕως τῶν ἑπτά.

\VS{27}Ὕστερον δὲ πάντων ἀπέθανεν καὶ\FTNT{‡}{{\FR 22:27 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,W [3\%] NU}}} ἡ γυνή.

\VS{28}Ἐν τῇ οὖν ἀναστάσει\FTNT{§}{{\FR 22:28 }{\FT{ουν αναστασει
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵB,D [5\%] NU}}} τίνος τῶν ἑπτὰ ἔσται\FTNT{*}{{\FR 22:28 }{\FT{εσται
{\IT{rell}} ¦ 1 η [1\%] OC}}} γυνή; Πάντες γὰρ ἔσχον αὐτήν.»

\VS{29}Ἀποκριθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· «Πλανᾶσθε, μὴ εἰδότες τὰς Γραφὰς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ.

\VS{30}Ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμοῦσιν οὔτε ἐκγαμίζονται,\FTNT{†}{{\FR 22:30 }{\FT{εκγαμιζονται
{\BD{f}}{\SUP{35}} [93\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ γαμιζονται ℵB,D [5\%] NU ¦ γαμισκονται W [1\%] ¦ three other variants [1\%]}}} ἀλλ᾿ ὡς ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ\FTNT{‡}{{\FR 22:30 }{\FT{του θεου
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [95\%] RP,HF,CP,TR ¦ 2 ℵ [4\%] OC ¦ — B,D [1\%] NU}}} ἐν\FTNT{§}{{\FR 22:30 }{\FT{εν
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 τω ℵB [5\%] NU}}} οὐρανῷ εἰσιν.

\VS{31}Περὶ δὲ τῆς ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν, οὐκ ἀνέγνωτε τὸ ῥηθὲν ὑμῖν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, λέγοντος,

\VS{32}‹Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς Ἁβραάμ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαάκ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰακώβ›; Οὐκ ἔστιν ὁ Θεὸς\FTNT{*}{{\FR 22:32 }{\FT{ο θεος
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 B [2\%] [NU] ¦ — ℵD,W [0.5\%] (An easy case of homoioteleuton, or -arcton, or both.)}}} Θεὸς νεκρῶν ἀλλὰ ζώντων.»

\VS{33}Καὶ ἀκούσαντες οἱ ὄχλοι ἐξεπλήσσοντο ἐπὶ τῇ διδαχῇ αὐτοῦ.


\par }{\SH Jesus bests the Pharisees
\par }
{\PP \VS{34}Οἱ δὲ Φαρισαῖοι ἀκούσαντες ὅτι ἐφίμωσεν τοὺς Σαδδουκαίους, συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτό.

\VS{35}Καὶ ἐπηρώτησεν εἷς ἐξ αὐτῶν, νομικός,\FTNT{†}{{\FR 22:35 }{\FT{νομικος
{\IT{rell}} [NU] ¦ — [1\%]}}} πειράζων αὐτόν, καὶ λέγων,\FTNT{‡}{{\FR 22:35 }{\FT{και λεγων
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [0.5\%] NU}}}

\VS{36}«Διδάσκαλε, ποία ἐντολὴ μεγάλη ἐν τῷ νόμῳ;»

\VS{37}Ὁ δὲ Ἰησοῦς\FTNT{§}{{\FR 22:37 }{\FT{ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} (D)W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [1\%] NU}}} ἔφη\FTNT{*}{{\FR 22:37 }{\FT{εφη
{\IT{rell}} ¦ ειπεν W [5\%] TR}}} αὐτῷ· « ‹Ἀγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ἐν ὅλῃ τῇ\FTNT{†}{{\FR 22:37 }{\FT{τη
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [40\%] OC,TR,NU ¦ — ℵB,W [60\%] RP,HF,CP}}} καρδίᾳ σου, καὶ ἐν ὅλῃ τῇ\FTNT{‡}{{\FR 22:37 }{\FT{τη
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD [60\%] OC,TR,NU ¦ — B,W [40\%] RP,HF,CP}}} ψυχῇ σου, καὶ ἐν ὅλῃ τῇ διανοίᾳ σου.›

\VS{38}Αὕτη ἐστὶν πρώτη καὶ μεγάλη\FTNT{§}{{\FR 22:38 }{\FT{πρωτη και μεγαλη
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 321 D ¦ ~ η 321 ℵB [3.5\%] NU ¦ η 123 [1\%] ¦ η 12 η 3 W}}} ἐντολή.

\VS{39}Δευτέρα δὲ ὁμοία αὕτη,\FTNT{*}{{\FR 22:39 }{\FT{αὕτη
{\BD{f}}{\SUP{35}} [50\%] ¦ αὐτῇ [50\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU ¦ ταυτη D ¦ — B (some uncials can be ambiguous)}}} ‹Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν.›

\VS{40}Ἐν ταύταις ταῖς δυσὶν ἐντολαῖς ὅλος ὁ Νόμος καὶ οἱ Προφῆται κρέμανται.»\FTNT{†}{{\FR 22:40 }{\FT{και οι προφηται κρεμανται
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ κρεμαται 123 ℵB,D [1\%] NU}}}


\par }{\SH David’s Son and Lord
\par }
{\PP \VS{41}Συνηγμένων δὲ τῶν Φαρισαίων, ἐπηρώτησεν αὐτοὺς ὁ Ἰησοῦς,

\VS{42}λέγων, «Τί ὑμῖν δοκεῖ περὶ τοῦ Χριστοῦ· τίνος υἱός ἐστιν;» Λέγουσιν αὐτῷ, «Τοῦ Δαυίδ.»

\VS{43}Λέγει αὐτοῖς· «Πῶς οὖν Δαυὶδ ἐν Πνεύματι Κύριον αὐτὸν καλεῖ,\FTNT{‡}{{\FR 22:43 }{\FT{κυριον αυτον καλει
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 321 D [0.5\%] NU [ ~ 3221 B] ¦ ~ 312 ℵ [0.5\%] ¦ two other variants}}} λέγων,

\VS{44}‹Εἶπεν ὁ
\FTNT{§}{{\FR 22:44 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [0.5\%] NU}}} Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, «Κάθου ἐκ δεξιῶν μου ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον\FTNT{*}{{\FR 22:44 }{\FT{υποποδιον
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ υποκατω ℵB,D [3\%] NU}}} τῶν ποδῶν σου» ›;

\VS{45}Εἰ οὖν Δαυὶδ καλεῖ αὐτὸν ‹Κύριον,› πῶς υἱὸς αὐτοῦ ἐστιν;»

\VS{46}Καὶ οὐδεὶς ἐδύνατο\FTNT{†}{{\FR 22:46 }{\FT{εδυνατο
{\IT{rell}} ¦ ηδυνατο [5\%] CP}}} ἀποκριθῆναι αὐτῷ\FTNT{‡}{{\FR 22:46 }{\FT{αποκριθηναι αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,D [30\%] NU ¦ ~ 21 W [69\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 [1\%]}}} λόγον, οὐδὲ ἐτόλμησέν τις ἀπ᾿ ἐκείνης τῆς ἡμέρας ἐπερωτῆσαι\FTNT{§}{{\FR 22:46 }{\FT{επερωτησαι
{\IT{rell}} ¦ επερωταν CP}}} αὐτὸν οὐκέτι.




\par }\Chap{23}{\SH Jesus excoriates the scribes and Pharisees
\par }
{\PP \VerseOne{1}Τότε ὁ Ἰησοῦς ἐλάλησεν τοῖς ὄχλοις καὶ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ,

\VS{2}λέγων· «Ἐπὶ τῆς Μωσέως\FTNT{*}{{\FR 23:2 }{\FT{μωσεως
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ μωυσεως ℵB(D)W [5\%] NU}}} καθέδρας ἐκάθισαν οἱ γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι·

\VS{3}πάντα οὖν ὅσα ἐὰν\FTNT{†}{{\FR 23:3 }{\FT{εαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵW [90\%] RP,HF,OC,CP,NU ¦ αν B,D [9\%] TR ¦ — [1\%]}}} εἴπωσιν ὑμῖν τηρεῖν,\FTNT{‡}{{\FR 23:3 }{\FT{τηρειν
{\BD{f}}{\SUP{35}} W (97.4\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ ποιειν (1.2\%) ¦ — ℵB,D (1.4\%) NU}}} τηρεῖτε καὶ ποιεῖτε·\FTNT{§}{{\FR 23:3 }{\FT{τηρειτε και ποιειτε
{\BD{f}}{\SUP{35}} W (96.3\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ ποιησατε 21 B (0.4\%) NU ¦ ποιησατε ℵ ¦ ~ 321 D (0.7\%) ¦ 3 (0.7\%) ¦ 1 (1.2\%) ¦ 12 φυλασσετε (0.5\%) ¦ one other variant}}} κατὰ δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν μὴ ποιεῖτε, λέγουσιν γὰρ καὶ οὐ ποιοῦσιν.

\VS{4}Δεσμεύουσιν γὰρ\FTNT{*}{{\FR 23:4 }{\FT{γαρ
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ δε ℵB [9\%] NU ¦ — [1\%]}}} φορτία βαρέα καὶ δυσβάστακτα,\FTNT{†}{{\FR 23:4 }{\FT{και δυσβαστακτα
{\BD{f}}{\SUP{35}} B(D)W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵ [1\%]}}} καὶ ἐπιτιθέασιν ἐπὶ τοὺς ὤμους τῶν ἀνθρώπων· τῷ δὲ\FTNT{‡}{{\FR 23:4 }{\FT{τω δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ αυτοι 21 ℵB,D [1\%] NU}}} δακτύλῳ αὐτῶν οὐ θέλουσιν κινῆσαι αὐτά.


\par }{\PP \VS{5}»Πάντα δὲ τὰ ἔργα αὐτῶν ποιοῦσιν πρὸς τὸ θεαθῆναι τοῖς ἀνθρώποις. Πλατύνουσιν δὲ\FTNT{§}{{\FR 23:5 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [95\%] RP,HF,CP,TR ¦ γαρ ℵB,D [5\%] OC,NU}}} τὰ φυλακτήρια αὐτῶν καὶ μεγαλύνουσιν τὰ κράσπεδα τῶν ἱματίων αὐτῶν·\FTNT{*}{{\FR 23:5 }{\FT{των ιματιων αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [1.5\%] NU}}}

\VS{6}φιλοῦσιν τε\FTNT{†}{{\FR 23:6 }{\FT{τε
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [90\%] RP,HF,CP,TR ¦ δε ℵB,D [10\%] OC,NU ¦ — [0.5\%] ¦ two other variants}}} τὴν πρωτοκλισίαν ἐν τοῖς δείπνοις καὶ τὰς πρωτοκαθεδρίας ἐν ταῖς συναγωγαῖς,

\VS{7}καὶ τοὺς ἀσπασμοὺς ἐν ταῖς ἀγοραῖς καὶ καλεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ‹Ῥαββί, Ῥαββί.›\FTNT{‡}{{\FR 23:7 }{\FT{ραββι
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [5\%] NU}}}


\par }{\SHB We have only one Teacher and one Father
\par }
{\PP \VS{8}»Ὑμεῖς δὲ μὴ κληθῆτε ‹Ῥαββί›· εἷς γάρ ἐστιν ὑμῶν\FTNT{§}{{\FR 23:8 }{\FT{εστιν υμων
{\IT{rell}} ¦ ~ 21 [2\%] OC}}} ὁ διδάσκαλος,\FTNT{*}{{\FR 23:8 }{\FT{διδασκαλος
{\BD{f}}{\SUP{35}} B [30\%] OC,NU ¦ καθηγητης ℵD(W) [70\%] RP,HF,CP,TR}}} ὁ Χριστός,\FTNT{†}{{\FR 23:8 }{\FT{ο χριστος
{\BD{f}}{\SUP{35}} [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D,W [4\%] NU}}} πάντες δὲ ὑμεῖς ἀδελφοί ἐστε.

\VS{9}Καὶ ‹πατέρα› μὴ καλέσητε ὑμῶν ἐπὶ τῆς γῆς· εἷς γάρ ἐστιν ὁ Πατὴρ ὑμῶν,\FTNT{‡}{{\FR 23:9 }{\FT{ο πατηρ υμων
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 312 ℵB [1\%] NU}}} ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.\FTNT{§}{{\FR 23:9 }{\FT{εν τοις ουρανοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ουρανιος ℵB [2\%] NU ¦ 13 D,W [2\%]}}}

\VS{10}Μηδὲ κληθῆτε καθηγηταί· εἷς γάρ ἐστιν ὑμῶν ὁ καθηγητής,\FTNT{*}{{\FR 23:10 }{\FT{εις γαρ εστιν υμων ο καθηγητης
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵ [30\%] ¦ 12356 W [2\%] ¦ ~ 123564 [1\%] ¦ 12456 [0.5\%] ¦ ~ 124356 [65\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ οτι 6431 B [0.5\%] NU ¦ ~ οτι 643 [0.5\%] ¦ ~ οτι 64 [0.5\%] ¦ ~ οτι 6413 D}}} ὁ Χριστός.

\VS{11}Ὁ δὲ μείζων ὑμῶν ἔστω\FTNT{†}{{\FR 23:11 }{\FT{εστω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [25\%] ¦ εσται (ℵ)B,D,W [75\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} ὑμῶν διάκονος.

\VS{12}Ὅστις δὲ ὑψώσει ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται, καὶ ὅστις ταπεινώσει ἑαυτὸν ὑψωθήσεται.


\par }{\SHB A series of ‘Woes’
\par }
{\PP \VS{13}»Οὐαὶ δὲ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι, ὑποκριταί, ὅτι κατεσθίετε τὰς οἰκίας τῶν χηρῶν, καὶ προφάσει μακρὰ προσευχόμενοι. Διὰ τοῦτο λήψεσθε περισσότερον κρῖμα.\FTNT{‡}{{\FR 23:13 }{\FT{the whole verse
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [2\%] NU (An easy case of homoioarcton.) [NU calls this verse ‘14’ (omitted) and prints our ‘14’ as ‘13’.] ¦ reverse the order of verses 13 and 14 [1\%] some TRs}}}

\VS{14}Οὐαὶ\FTNT{§}{{\FR 23:14 }{\FT{ουαι
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵW [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 δε B,D [3\%] NU}}} ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι, ὑποκριταί, ὅτι κλείετε τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων· ὑμεῖς γὰρ οὐκ εἰσέρχεσθε, οὐδὲ τοὺς εἰσερχομένους ἀφίετε εἰσελθεῖν.\FTNT{*}{{\FR 23:14 }{\FT{Some TRs and [1\%] invert the order of verses 13 and 14.}}}

\VS{15}Οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι, ὑποκριταί, ὅτι περιάγετε τὴν θάλασσαν καὶ τὴν ξηρὰν ποιῆσαι ἕνα προσήλυτον, καὶ ὅταν γένηται, ποιεῖτε αὐτὸν υἱὸν Γεέννης διπλότερον ὑμῶν.


\par }{\PP \VS{16}»Οὐαὶ ὑμῖν, ὁδηγοὶ τυφλοί, οἱ λέγοντες, ‹Ὃς ἂν ὀμόσῃ ἐν τῷ ναῷ, οὐδέν ἐστιν· ὃς δ᾿ ἂν ὀμόσῃ ἐν τῷ χρυσῷ τοῦ ναοῦ, ὀφείλει.›

\VS{17}Μωροὶ καὶ τυφλοί· τίς γὰρ μείζων ἐστίν, ὁ χρυσὸς ἢ ὁ ναὸς ὁ ἁγιάζων\FTNT{†}{{\FR 23:17 }{\FT{αγιαζων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αγιασας ℵB,D [0.5\%] NU}}} τὸν χρυσόν;

\VS{18}Καί, ‹Ὃς ἐὰν\FTNT{‡}{{\FR 23:18 }{\FT{εαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [90\%] RP,HF,CP,TR ¦ αν ℵB,C,D [10\%] OC,NU}}} ὀμόσῃ ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ, οὐδέν ἐστιν· ὃς δ᾿ ἂν ὀμόσῃ ἐν τῷ δώρῳ τῷ ἐπάνω αὐτοῦ, ὀφείλει.›

\VS{19}Μωροὶ καὶ\FTNT{§}{{\FR 23:19 }{\FT{μωροι και
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵD [1\%] NU}}} τυφλοί· τί γὰρ μεῖζον, τὸ δῶρον ἢ τὸ θυσιαστήριον τὸ ἁγιάζον τὸ δῶρον;

\VS{20}Ὁ οὖν ὀμόσας ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ, ὀμνύει ἐν αὐτῷ καὶ ἐν πᾶσιν τοῖς ἐπάνω αὐτοῦ.

\VS{21}Καὶ ὁ ὀμόσας ἐν τῷ ναῷ, ὀμνύει ἐν αὐτῷ καὶ ἐν τῷ κατοικήσαντι\FTNT{*}{{\FR 23:21 }{\FT{κατοικησαντι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [90\%] RP,HF,OC,CP ¦ κατοικουντι ℵB [10\%] TR,NU}}} αὐτόν.

\VS{22}Καὶ ὁ ὀμόσας ἐν τῷ οὐρανῷ, ὀμνύει ἐν τῷ θρόνῳ τοῦ Θεοῦ καὶ ἐν τῷ καθημένῳ ἐπάνω αὐτοῦ.


\par }{\PP \VS{23}»Οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι, ὑποκριταί, ὅτι ἀποδεκατοῦτε τὸ ἡδύοσμον καὶ τὸ ἄνηθον καὶ τὸ κύμινον, καὶ ἀφήκατε τὰ βαρύτερα τοῦ νόμου· τὴν κρίσιν καὶ τὸν ἔλεον\FTNT{†}{{\FR 23:23 }{\FT{τον ελεον
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ το ελεος ℵB,D [2\%] NU ¦ το 2 [1\%]}}} καὶ τὴν πίστιν. Ταῦτα\FTNT{‡}{{\FR 23:23 }{\FT{ταυτα
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD [95\%] RP,HF,CP,TR ¦ 1 δε B,C,W [5\%] OC[NU]}}} ἔδει ποιῆσαι, κἀκεῖνα μὴ ἀφιέναι.

\VS{24}Ὁδηγοὶ τυφλοί, οἱ διϋλίζοντες τὸν κώνωπα, τὴν δὲ κάμηλον καταπίνοντες.


\par }{\PP \VS{25}»Οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι, ὑποκριταί, ὅτι καθαρίζετε τὸ ἔξωθεν τοῦ ποτηρίου καὶ τῆς παροψίδος, ἔσωθεν δὲ γέμουσιν ἐξ ἁρπαγῆς καὶ ἀδικίας.\FTNT{§}{{\FR 23:25 }{\FT{αδικιας
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [93\%] RP,HF,OC,CP ¦ ακρασιας ℵB,D [5\%] TR,NU ¦ ακαθαρσιας [1\%] ¦ ακρασιας αδικειας W ¦ two other variants}}}

\VS{26}Φαρισαῖε τυφλέ, καθάρισον πρῶτον τὸ ἐντὸς τοῦ ποτηρίου καὶ τῆς παροψίδος,\FTNT{*}{{\FR 23:26 }{\FT{και της παροψιδος
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — D [1\%] NU}}} ἵνα γένηται καὶ τὸ ἐκτὸς αὐτῶν\FTNT{†}{{\FR 23:26 }{\FT{αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αυτου B(D) [3\%] NU}}} καθαρόν.


\par }{\PP \VS{27}»Οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι, ὑποκριταί, ὅτι παρομοιάζετε τάφοις κεκονιαμένοις, οἵτινες ἔξωθεν μὲν φαίνονται ὡραῖοι, ἔσωθεν δὲ γέμουσιν ὀστέων νεκρῶν καὶ πάσης ἀκαθαρσίας.

\VS{28}Οὕτως καὶ ὑμεῖς ἔξωθεν μὲν φαίνεσθε τοῖς ἀνθρώποις δίκαιοι, ἔσωθεν δὲ μεστοί ἐστε\FTNT{‡}{{\FR 23:28 }{\FT{μεστοι εστε
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵB,C,D [2\%] NU}}} ὑποκρίσεως καὶ ἀνομίας.


\par }{\PP \VS{29}»Οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι, ὑποκριταί, ὅτι οἰκοδομεῖτε τοὺς τάφους τῶν προφητῶν καὶ κοσμεῖτε τὰ μνημεῖα τῶν δικαίων·

\VS{30}καὶ λέγετε,\FTNT{§}{{\FR 23:30 }{\FT{λεγετε
{\IT{rell}} ¦ 1 οτι [1\%] CP}}} ‹Εἰ ἦμεν\FTNT{*}{{\FR 23:30 }{\FT{ημεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [90\%] RP,HF,OC,TR ¦ ημεθα ℵB,C,D [10\%] CP,NU (twice)}}} ἐν ταῖς ἡμέραις τῶν πατέρων ἡμῶν, οὐκ ἂν ἦμεν κοινωνοὶ αὐτῶν\FTNT{†}{{\FR 23:30 }{\FT{κοινωνοι αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 B,D [3\%] NU}}} ἐν τῷ αἵματι τῶν προφητῶν.›

\VS{31}Ὥστε μαρτυρεῖτε ἑαυτοῖς ὅτι υἱοί ἐστε τῶν φονευσάντων τοὺς προφήτας.

\VS{32}Καὶ ὑμεῖς πληρώσατε τὸ μέτρον τῶν πατέρων ὑμῶν.


\par }{\SHB Snakes!
\par }
{\PP \VS{33}»Ὄφεις, γεννήματα ἐχιδνῶν, πῶς φύγητε ἀπὸ τῆς κρίσεως τῆς Γεέννης;

\VS{34}Διὰ τοῦτο, ἰδού· ἐγὼ ἀποστέλλω πρὸς ὑμᾶς προφήτας καὶ σοφοὺς καὶ γραμματεῖς· καὶ\FTNT{‡}{{\FR 23:34 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D [94\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,W [6\%] NU}}} ἐξ αὐτῶν ἀποκτενεῖτε, καὶ σταυρώσετε· καὶ ἐξ αὐτῶν μαστιγώσετε ἐν ταῖς συναγωγαῖς ὑμῶν καὶ διώξετε ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν

\VS{35}—ὅπως ἔλθῃ ἐφ᾿ ὑμᾶς πᾶν αἷμα δίκαιον ἐκχυνόμενον\FTNT{§}{{\FR 23:35 }{\FT{εκχυνομενον
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εκχυννομενον ℵB,C(D)W [5\%] NU}}} ἐπὶ τῆς γῆς, ἀπὸ τοῦ αἵματος Ἄβελ\FTNT{*}{{\FR 23:35 }{\FT{ἀβελ
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] RP,OC,CP,TR ¦ ἁβελ [10\%] HF,NU}}} τοῦ δικαίου ἕως τοῦ αἵματος Ζαχαρίου υἱοῦ Βαραχίου, ὃν ἐφονεύσατε μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου.

\VS{36}Ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι\FTNT{†}{{\FR 23:36 }{\FT{οτι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [96\%] RP,HF,OC,CP ¦ — ℵB,D [4\%] TR,NU}}} ἥξει πάντα ταῦτα\FTNT{‡}{{\FR 23:36 }{\FT{παντα ταυτα
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,W [65\%] RP,HF,CP ¦ ~ 21 ℵC,D [35\%] OC,TR,NU}}} ἐπὶ τὴν γενεὰν ταύτην.


\par }{\SH Jesus laments over Jerusalem
\par }
{\PP \VS{37}»Ἱερουσαλήμ, Ἱερουσαλήμ, ἡ ἀποκτένουσα\FTNT{§}{{\FR 23:37 }{\FT{αποκτενουσα
{\BD{f}}{\SUP{35}} (ℵ) [87\%] RP,HF,CP ¦ αποκτεινουσα B,D,W [10\%] TR,NU ¦ αποκτεννουσα C [2\%] OC ¦ αποκτεινασα [1\%]}}} τοὺς προφήτας καὶ λιθοβολοῦσα τοὺς ἀπεσταλμένους πρὸς αὐτήν, ποσάκις ἠθέλησα ἐπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, ὃν τρόπον ἐπισυνάγει ὄρνις\FTNT{*}{{\FR 23:37 }{\FT{επισυναγει ορνις
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵB,D [3\%] NU}}} τὰ νοσσία ἑαυτῆς\FTNT{†}{{\FR 23:37 }{\FT{εαυτης
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αυτης ℵD,W [1.5\%] NU ¦ — B}}} ὑπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσατε.

\VS{38}Ἰδού, ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος.

\VS{39}Λέγω γὰρ ὑμῖν, οὐ μή με ἴδητε\FTNT{‡}{{\FR 23:39 }{\FT{ιδητε
{\IT{rell}} ¦ ιδετε [1\%] OC}}} ἀπ᾿ ἄρτι ἕως ἂν εἴπητε, ‹Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.› »




\par }{\MS The Olivet Discourse

\par }\Chap{24}{\MM \VerseOne{1}Καὶ ἐξελθὼν ὁ Ἰησοῦς ἐπορεύετο ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ,\FTNT{*}{{\FR 24:1 }{\FT{επορευετο απο του ιερου
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 2341 ℵ [5\%] NU ¦ ~ εκ 341 B [0.5\%]}}} καὶ προσῆλθον αὐτῷ\FTNT{†}{{\FR 24:1 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [25\%] ¦ — ℵB,C,D,W [75\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἐπιδεῖξαι αὐτῷ τὰς οἰκοδομὰς τοῦ ἱεροῦ.

\VS{2}Ὁ δὲ Ἰησοῦς\FTNT{‡}{{\FR 24:2 }{\FT{ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [96.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αποκριθεις ℵB,D [3\%] NU ¦ three other variants}}} εἶπεν αὐτοῖς· «Οὐ βλέπετε πάντα ταῦτα;\FTNT{§}{{\FR 24:2 }{\FT{παντα ταυτα
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [75\%] RP,HF,TR ¦ ~ 21 B,C [25\%] OC,CP,NU ¦ 2 ℵ{\SUP{v}}}}} Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐ μὴ ἀφεθῇ ὧδε λίθος ἐπὶ λίθον, ὃς οὐ\FTNT{*}{{\FR 24:2 }{\FT{ου
{\IT{rell}} ¦ 1 μη [10\%] TR}}} καταλυθήσεται.»


\par }{\SH “A beginning of birth pains”
\par }
{\PP \VS{3}Καθημένου δὲ αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ Ὄρους τῶν Ἐλαιῶν, προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταὶ κατ᾿ ἰδίαν, λέγοντες, «Εἰπὲ ἡμῖν,\FTNT{†}{{\FR 24:3 }{\FT{ημιν
{\IT{rell}} ¦ υμιν CP}}} πότε ταῦτα ἔσται, καὶ τί τὸ σημεῖον τῆς σῆς παρουσίας καὶ τῆς\FTNT{‡}{{\FR 24:3 }{\FT{της
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C [3\%] NU}}} συντελείας τοῦ αἰῶνος.»

\VS{4}Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· «Βλέπετε μή τις ὑμᾶς πλανήσῃ.

\VS{5}Πολλοὶ γὰρ ἐλεύσονται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, λέγοντες, ‹Ἐγώ εἰμι ὁ Χριστός,› καὶ πολλοὺς πλανήσουσιν.

\VS{6}Μελήσετε\FTNT{§}{{\FR 24:6 }{\FT{μελησετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [25\%] ¦ μελλησετε ℵC [72\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU ¦ μελλησεται B,W [1\%] ¦ μελλετε D [0.5\%] ¦ three other spellings [1\%] [Is the verb μελλω or μελω? The latter is a good classical verb, and fits the context well.]}}} δὲ ἀκούειν πολέμους καὶ ἀκοὰς πολέμων· ὁρᾶτε μὴ θροεῖσθε· δεῖ γὰρ πάντα\FTNT{*}{{\FR 24:6 }{\FT{παντα
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W (94.2\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ ταυτα (2.2\%) ¦ 1 ταυτα (1.6\%) ¦ ταυτα 1 (0.7\%) ¦ — ℵB,D (1\%) NU ¦ two other variants (0.2\%)}}} γενέσθαι, ἀλλ᾿ οὔπω ἐστὶν τὸ τέλος.

\VS{7}Ἐγερθήσεται γὰρ ἔθνος ἐπὶ ἔθνος καὶ βασιλεία ἐπὶ βασιλείαν, καὶ ἔσονται λιμοὶ καὶ λοιμοὶ\FTNT{†}{{\FR 24:7 }{\FT{και λοιμοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — (ℵ)B,D [0.5\%] NU (easy homoioteleuton)}}} καὶ σεισμοὶ κατὰ τόπους·

\VS{8}πάντα δὲ ταῦτα ἀρχὴ ὠδίνων.


\par }{\SH The increase of lawlessness
\par }
{\PP \VS{9}»Τότε παραδώσουσιν ὑμᾶς εἰς θλῖψιν καὶ ἀποκτενοῦσιν ὑμᾶς, καὶ ἔσεσθε μισούμενοι ὑπὸ πάντων τῶν ἐθνῶν διὰ τὸ ὄνομά μου.

\VS{10}Καὶ τότε σκανδαλισθήσονται πολλοί, καὶ ἀλλήλους παραδώσουσιν καὶ μισήσουσιν ἀλλήλους.

\VS{11}Καὶ πολλοὶ ψευδοπροφῆται ἐγερθήσονται καὶ πλανήσουσιν πολλούς.

\VS{12}Καὶ διὰ τὸ πληθυνθῆναι τὴν ἀνομίαν, ψυγήσεται ἡ ἀγάπη τῶν πολλῶν.

\VS{13}Ὁ δὲ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται.

\VS{14}Καὶ κηρυχθήσεται τοῦτο τὸ εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας ἐν ὅλῃ τῇ οἰκουμένῃ εἰς μαρτύριον πᾶσιν τοῖς ἔθνεσιν, καὶ τότε ἥξει τὸ τέλος.


\par }{\SH The Great Tribulation
\par }
{\PP \VS{15}»Ὅταν οὖν ἴδητε τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως, τὸ ῥηθὲν διὰ Δανιὴλ τοῦ προφήτου, ἑστὼς\FTNT{‡}{{\FR 24:15 }{\FT{εστως
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [80\%] RP,HF,OC ¦ εστος ℵB,W [20\%] CP,TR,NU}}} ἐν τόπῳ ἁγίῳ» (ὁ ἀναγινώσκων νοείτω),

\VS{16}«τότε οἱ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ φευγέτωσαν ἐπὶ\FTNT{§}{{\FR 24:16 }{\FT{επι
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵW [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εις B,D [5\%] NU}}} τὰ ὄρη·

\VS{17}ὁ ἐπὶ τοῦ δώματος μὴ καταβαινέτω\FTNT{*}{{\FR 24:17 }{\FT{καταβαινετω
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ καταβατω ℵB,D [4\%] NU}}} ἆραι τὰ\FTNT{†}{{\FR 24:17 }{\FT{τα
{\IT{rell}} ¦ τι D [5\%] TR ¦ το ℵ}}} ἐκ τῆς οἰκίας αὐτοῦ,

\VS{18}καὶ ὁ ἐν τῷ ἀγρῷ μὴ ἐπιστρεψάτω ὀπίσω ἆραι τὸ ἱμάτιον\FTNT{‡}{{\FR 24:18 }{\FT{το ιματιον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,D [30\%] CP,NU ¦ τα ιματια W [70\%] RP,HF,OC,TR}}} αὐτοῦ.

\VS{19}Οὐαὶ δὲ ταῖς ἐν γαστρὶ ἐχούσαις καὶ ταῖς θηλαζούσαις ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέραις.

\VS{20}Προσεύχεσθε δὲ ἵνα μὴ γένηται ἡ φυγὴ ὑμῶν χειμῶνος μηδὲ\FTNT{§}{{\FR 24:20 }{\FT{μηδε
{\IT{rell}} ¦ 1 εν [10\%] TR}}} σαββάτῳ.

\VS{21}Ἔσται γὰρ τότε θλῖψις μεγάλη οἵα οὐ γέγονεν ἀπ᾿ ἀρχῆς κόσμου ἕως τοῦ νῦν, οὐδ᾿ οὐ μὴ γένηται.

\VS{22}Καὶ εἰ μὴ ἐκολοβώθησαν αἱ ἡμέραι ἐκεῖναι, οὐκ ἂν ἐσώθη πᾶσα σάρξ· διὰ δὲ τοὺς ἐκλεκτοὺς κολοβωθήσονται αἱ ἡμέραι ἐκεῖναι.

\VS{23}Τότε ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ, ‹Ἰδού, ὧδε ὁ Χριστός,› ἢ ‹Ὧδε,› μὴ πιστεύσητε.

\VS{24}Ἐγερθήσονται γὰρ ψευδόχριστοι καὶ ψευδοπροφῆται, καὶ δώσουσιν σημεῖα μεγάλα καὶ τέρατα ὥστε πλανῆσαι, εἰ δυνατόν, καὶ τοὺς ἐκλεκτούς.

\VS{25}Ἰδού, προείρηκα ὑμῖν.

\VS{26}Ἐὰν οὖν εἴπωσιν ὑμῖν, ‹Ἰδού, ἐν τῇ ἐρήμῳ ἐστίν,› μὴ ἐξέλθητε· ‹Ἰδού, ἐν τοῖς ταμείοις,› μὴ πιστεύσητε.

\VS{27}Ὥσπερ γὰρ ἡ ἀστραπὴ ἐξέρχεται ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ φαίνεται ἕως δυσμῶν, οὕτως ἔσται καὶ\FTNT{*}{{\FR 24:27 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [50\%] RP,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [50\%] HF,NU}}} ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ Ἀνθρώπου·

\VS{28}ὅπου γὰρ\FTNT{†}{{\FR 24:28 }{\FT{γαρ
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — (ℵ)B,D [3\%] NU}}} ἐὰν ᾖ τὸ πτῶμα, ἐκεῖ συναχθήσονται οἱ ἀετοί.


\par }{\SH The King’s return to earth
\par }
{\PP \VS{29}»Εὐθέως δὲ μετὰ τὴν θλῖψιν τῶν ἡμερῶν ἐκείνων, ὁ ἥλιος σκοτισθήσεται, καὶ ἡ σελήνη οὐ δώσει τὸ φέγγος αὐτῆς, καὶ οἱ ἀστέρες πεσοῦνται ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ αἱ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται.

\VS{30}Καὶ τότε φανήσεται τὸ σημεῖον τοῦ Υἱοῦ τοῦ Ἀνθρώπου ἐν τῷ\FTNT{‡}{{\FR 24:30 }{\FT{τω
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB(D) [0.5\%] NU}}} οὐρανῷ, καὶ τότε κόψονται πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς καὶ ὄψονται τὸν Υἱὸν τοῦ Ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς.

\VS{31}Καὶ ἀποστελεῖ τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ μετὰ σάλπιγγος\FTNT{§}{{\FR 24:31 }{\FT{σαλπιγγος
{\IT{rell}} ¦ 1 και D [5\%] CP}}} φωνῆς\FTNT{*}{{\FR 24:31 }{\FT{φωνης
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,D [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵW [3\%] NU}}} μεγάλης καὶ ἐπισυνάξουσιν τοὺς ἐκλεκτοὺς αὐτοῦ ἐκ τῶν τεσσάρων ἀνέμων, ἀπ᾿ ἄκρων οὐρανῶν ἕως\FTNT{†}{{\FR 24:31 }{\FT{εως
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 των B [3\%] [NU]}}} ἄκρων αὐτῶν.


\par }{\SHB Learn from the fig tree
\par }
{\PP \VS{32}»Ἀπὸ δὲ τῆς συκῆς μάθετε τὴν παραβολήν· ὅταν ἤδη ὁ κλάδος αὐτῆς γένηται ἁπαλὸς καὶ τὰ φύλλα ἐκφύῃ, γινώσκεται\FTNT{‡}{{\FR 24:32 }{\FT{γινωσκεται
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [25\%] ¦ γινωσκετε ℵB [75\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} ὅτι ἐγγὺς τὸ θέρος.

\VS{33}Οὕτως καὶ ὑμεῖς, ὅταν ἴδητε ταῦτα πάντα,\FTNT{§}{{\FR 24:33 }{\FT{ταυτα παντα
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD,W [65\%] RP,HF,OC,CP ¦ ~ 21 B [35\%] TR,NU}}} γινώσκετε ὅτι ἐγγύς ἐστιν, ἐπὶ θύραις.

\VS{34}Ἀμὴν λέγω ὑμῖν,\FTNT{*}{{\FR 24:34 }{\FT{υμιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵW [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 οτι B,D [5\%] NU}}} οὐ μὴ παρέλθῃ ἡ γενεὰ αὕτη ἕως ἂν πάντα ταῦτα γένηται.

\VS{35}Ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται,\FTNT{†}{{\FR 24:35 }{\FT{παρελευσονται
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ παρελευσεται B,D [10\%] NU ¦ ℵ omits verse}}} οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσιν.


\par }{\SH The Rapture
\par }
{\PP \VS{36}»Περὶ δὲ τῆς ἡμέρας ἐκείνης καὶ\FTNT{‡}{{\FR 24:36 }{\FT{και
{\IT{rell}} ¦ 1 της [5\%] TR}}} ὥρας οὐδεὶς οἶδεν, οὐδὲ οἱ ἄγγελοι τῶν οὐρανῶν,\FTNT{§}{{\FR 24:36 }{\FT{ουρανων
{\BD{f}}{\SUP{35}} W (94.2\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 ουδε ο υιος ℵB,D (5.8\%) NU}}} εἰ μὴ ὁ Πατήρ μου\FTNT{*}{{\FR 24:36 }{\FT{μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [92\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [8\%] NU}}} μόνος.

\VS{37}Ὥσπερ δὲ\FTNT{†}{{\FR 24:37 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵW [99.7\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ γαρ B,D [0.3\%] NU}}} αἱ ἡμέραι τοῦ Νῶε, οὕτως ἔσται καὶ\FTNT{‡}{{\FR 24:37 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [1\%] NU}}} ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ Ἀνθρώπου.

\VS{38}Ὥσπερ\FTNT{§}{{\FR 24:38 }{\FT{ωσπερ
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ως ℵB [0.5\%] NU}}} γὰρ ἦσαν ἐν ταῖς ἡμέραις\FTNT{*}{{\FR 24:38 }{\FT{ημεραις
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵW [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 εκειναις B,D [0.5\%] [NU]}}} ταῖς πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ τρώγοντες καὶ πίνοντες, γαμοῦντες καὶ ἐκγαμίζοντες,\FTNT{†}{{\FR 24:38 }{\FT{εκγαμιζοντες
{\BD{f}}{\SUP{35}} [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εγγαμιζοντες [2\%] ¦ γαμιζοντες ℵD [0.5\%] NU ¦ γαμισκοντες B ¦ εκγαμισκοντες W}}} ἄχρι ἧς ἡμέρας εἰσῆλθεν Νῶε εἰς τὴν κιβωτόν,

\VS{39}καὶ οὐκ ἔγνωσαν ἕως ἦλθεν ὁ κατακλυσμὸς καὶ ἦρεν ἅπαντας, οὕτως ἔσται καὶ\FTNT{‡}{{\FR 24:39 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵW [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — B,D [0.5\%]}}} ἡ παρουσία τοῦ Υἱοῦ τοῦ Ἀνθρώπου.

\VS{40}Τότε δύο ἔσονται ἐν τῷ ἀγρῷ· ὁ
\FTNT{§}{{\FR 24:40 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [4\%] NU (twice)}}} εἷς παραλαμβάνεται καὶ ὁ εἷς ἀφίεται.

\VS{41}Δύο ἀλήθουσαι ἐν τῷ μυλῶνι·\FTNT{*}{{\FR 24:41 }{\FT{μυλωνι
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ μυλω ℵB,W [10\%] NU}}} μία παραλαμβάνεται καὶ μία ἀφίεται.

\VS{42}Γρηγορεῖτε οὖν, ὅτι οὐκ οἴδατε ποίᾳ ὥρᾳ\FTNT{†}{{\FR 24:42 }{\FT{ωρα
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ημερα ℵB,D,W [5\%] NU}}} ὁ Κύριος ὑμῶν ἔρχεται.

\VS{43}Ἐκεῖνο δὲ γινώσκετε, ὅτι εἰ ᾔδει ὁ οἰκοδεσπότης ποίᾳ φυλακῇ ὁ κλέπτης ἔρχεται, ἐγρηγόρησεν ἂν καὶ οὐκ ἂν εἴασεν διορυγῆναι\FTNT{‡}{{\FR 24:43 }{\FT{διορυγηναι
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ διορυχθηναι ℵD [1.5\%] NU}}} τὴν οἰκίαν αὐτοῦ.

\VS{44}Διὰ τοῦτο καὶ ὑμεῖς γίνεσθε ἕτοιμοι, ὅτι ᾗ ὥρᾳ οὐ δοκεῖτε\FTNT{§}{{\FR 24:44 }{\FT{ωρα ου δοκειτε
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 231 ℵB,D [1\%] NU}}} ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου ἔρχεται.


\par }{\PP \VS{45}»Τίς ἄρα ἐστὶν ὁ πιστὸς δοῦλος καὶ φρόνιμος ὃν κατέστησεν ὁ κύριος αὐτοῦ\FTNT{*}{{\FR 24:45 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [1.5\%] NU}}} ἐπὶ τῆς θεραπείας\FTNT{†}{{\FR 24:45 }{\FT{θεραπειας
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [94.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ οικετειας B,W [4\%] NU ¦ οικιας ℵ [1.5\%]}}} αὐτοῦ τοῦ διδόναι\FTNT{‡}{{\FR 24:45 }{\FT{διδοναι
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [92\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ δουναι ℵB,C(D) [8\%] NU}}} αὐτοῖς τὴν τροφὴν ἐν καιρῷ;

\VS{46}Μακάριος ὁ δοῦλος ἐκεῖνος ὃν ἐλθὼν ὁ κύριος αὐτοῦ εὑρήσει ποιοῦντα οὕτως.\FTNT{§}{{\FR 24:46 }{\FT{ποιουντα ουτως
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵB,C,D [4\%] NU}}}

\VS{47}Ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι ἐπὶ πᾶσιν τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτοῦ καταστήσει αὐτόν.

\VS{48}Ἐὰν δὲ εἴπῃ ὁ κακὸς δοῦλος ἐκεῖνος ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, ‹Χρονίζει ὁ κύριός μου\FTNT{*}{{\FR 24:48 }{\FT{ο κυριος μου
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 312 ℵB,C,D [3\%] NU}}} ἐλθεῖν,›\FTNT{†}{{\FR 24:48 }{\FT{ελθειν
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [0.5\%] NU ¦ ερχεσθαι [1\%]}}}

\VS{49}καὶ ἄρξηται τύπτειν τοὺς συνδούλους,\FTNT{‡}{{\FR 24:49 }{\FT{συνδουλους
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [90\%] RP,HF,CP,TR ¦ 1 αυτου (εαυτου ℵ) (ℵ)B,C,D [10\%] OC,NU}}} ἐσθίειν\FTNT{§}{{\FR 24:49 }{\FT{εσθιειν
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [90\%] RP,HF,CP,TR ¦ εσθιη ℵB,C,D [10\%] OC,NU}}} τε\FTNT{*}{{\FR 24:49 }{\FT{τε
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [30\%] ¦ δε ℵB,D [70\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} καὶ πίνειν\FTNT{†}{{\FR 24:49 }{\FT{πινειν
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [90\%] RP,HF,CP,TR ¦ πινη ℵB,C,D [10\%] OC,NU}}} μετὰ τῶν μεθυόντων,

\VS{50}ἥξει ὁ κύριος τοῦ δούλου ἐκείνου ἐν ἡμέρᾳ ᾗ οὐ προσδοκᾷ καὶ ἐν ὥρᾳ ᾗ οὐ γινώσκει,

\VS{51}καὶ διχοτομήσει αὐτόν, καὶ τὸ μέρος αὐτοῦ μετὰ τῶν ὑποκριτῶν θήσει. Ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων.




\par }\Chap{25}{\SH Parable of the ten virgins
\par }
{\PP \VerseOne{1}»Τότε ὁμοιωθήσεται ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν δέκα παρθένοις, αἵτινες λαβοῦσαι τὰς λαμπάδας αὐτῶν\FTNT{*}{{\FR 25:1 }{\FT{αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵC,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εαυτων B,D [0.5\%] NU}}} ἐξῆλθον εἰς ἀπάντησιν\FTNT{†}{{\FR 25:1 }{\FT{απαντησιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ υπαντησιν ℵB,C [1\%] NU}}} τοῦ νυμφίου.

\VS{2}Πέντε δὲ ἦσαν ἐξ αὐτῶν\FTNT{‡}{{\FR 25:2 }{\FT{ησαν εξ αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 231 ℵB,C,D [5\%] NU}}} φρόνιμοι καὶ αἱ πέντε μωραί.\FTNT{§}{{\FR 25:2 }{\FT{φρονιμοι και αι πεντε μωραι
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1245 W [8\%] ¦ ~ 5241 ℵB,C,D [2\%] NU}}}

\VS{3}Αἵτινες\FTNT{*}{{\FR 25:3 }{\FT{αιτινες
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αι γαρ ℵB,C [0.5\%] NU ¦ δε αι [1\%] ¦ οι ουν D ¦ two other variants}}} μωραί, λαβοῦσαι τὰς λαμπάδας αὐτῶν,\FTNT{†}{{\FR 25:3 }{\FT{αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,C,D,W [95\%] RP,HF,CP,NU ¦ εαυτων [5\%] OC,TR ¦ — ℵ [0.5\%]}}} οὐκ ἔλαβον μεθ᾿ ἑαυτῶν ἔλαιον·

\VS{4}αἱ δὲ φρόνιμοι ἔλαβον ἔλαιον ἐν τοῖς ἀγγείοις αὐτῶν\FTNT{‡}{{\FR 25:4 }{\FT{αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [2\%] NU}}} μετὰ τῶν λαμπάδων αὐτῶν.\FTNT{§}{{\FR 25:4 }{\FT{αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εαυτων ℵB [0.5\%] NU ¦ — C [1\%]}}}

\VS{5}Χρονίζοντος δὲ τοῦ νυμφίου, ἐνύσταξαν πᾶσαι καὶ ἐκάθευδον·

\VS{6}μέσης δὲ νυκτὸς κραυγὴ γέγονεν· ‹Ἰδού, ὁ νυμφίος ἔρχεται,\FTNT{*}{{\FR 25:6 }{\FT{ερχεται
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C [1\%] NU ¦ εξερχεται D}}} ἐξέρχεσθε εἰς ἀπάντησιν αὐτοῦ.›\FTNT{†}{{\FR 25:6 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ αυτω C ¦ — ℵB [0.5\%]}}}

\VS{7}Τότε ἠγέρθησαν πᾶσαι αἱ παρθένοι ἐκεῖναι καὶ ἐκόσμησαν τὰς λαμπάδας αὐτῶν.\FTNT{‡}{{\FR 25:7 }{\FT{αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,D,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εαυτων ℵA,B [1\%] NU}}}

\VS{8}Αἱ δὲ μωραὶ ταῖς φρονίμοις εἶπον,\FTNT{§}{{\FR 25:8 }{\FT{ειπον
{\IT{rell}} ¦ ειπαν B,C [0.5\%] NU}}} ‹Δότε ἡμῖν ἐκ τοῦ ἐλαίου ὑμῶν, ὅτι αἱ λαμπάδες ἡμῶν σβέννυνται.›

\VS{9}Ἀπεκρίθησαν δὲ αἱ φρόνιμοι, λέγουσαι, ‹Μήποτε οὐκ\FTNT{*}{{\FR 25:9 }{\FT{ουκ
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA [85\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ου μη B,C,D,W [15\%] NU}}} ἀρκέσῃ\FTNT{†}{{\FR 25:9 }{\FT{αρκεση
{\IT{rell}} ¦ αρκεσει D [5\%] OC,CP}}} ἡμῖν καὶ ὑμῖν· πορεύεσθε δὲ\FTNT{‡}{{\FR 25:9 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵA,B,D [10\%] NU}}} μᾶλλον πρὸς τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράσατε ἑαυταῖς.›

\VS{10}Ἀπερχομένων δὲ αὐτῶν ἀγοράσαι, ἦλθεν ὁ νυμφίος, καὶ αἱ ἕτοιμοι εἰσῆλθον μετ᾿ αὐτοῦ εἰς τοὺς γάμους—καὶ ἐκλείσθη ἡ θύρα.

\VS{11}Ὕστερον δὲ ἔρχονται καὶ αἱ λοιπαὶ παρθένοι, λέγουσαι, ‹Κύριε, κύριε, ἄνοιξον ἡμῖν.›

\VS{12}Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν, ‹Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐκ οἶδα ὑμᾶς.›

\VS{13}Γρηγορεῖτε οὖν, ὅτι οὐκ οἴδατε τὴν ἡμέραν οὐδὲ τὴν ὥραν ἐν ᾗ ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου ἔρχεται.\FTNT{§}{{\FR 25:13 }{\FT{εν η ο υιος του ανθρωπου ερχεται
{\BD{f}}{\SUP{35}} (89.3\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ — 𝕻{\SUP{35}}ℵA,B,C,D,W (10.7\%) NU}}}


\par }{\SH Parable of the talents
\par }
{\PP \VS{14}»Ὥσπερ γὰρ ἄνθρωπος ἀποδημῶν ἐκάλεσεν τοὺς ἰδίους δούλους καὶ παρέδωκεν αὐτοῖς τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ.

\VS{15}Καὶ ᾧ μὲν ἔδωκεν πέντε τάλαντα, ᾧ δὲ δύο, ᾧ δὲ ἕν, ἑκάστῳ κατὰ τὴν ἰδίαν δύναμιν, καὶ ἀπεδήμησεν εὐθέως.

\VS{16}Πορευθεὶς δὲ\FTNT{*}{{\FR 25:16 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [0.5\%] NU}}} ὁ τὰ πέντε τάλαντα λαβὼν εἰργάσατο\FTNT{†}{{\FR 25:16 }{\FT{ειργασατο
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ηργασατο ℵB,D,W [1.5\%] NU}}} ἐν αὐτοῖς, καὶ ἐποίησεν\FTNT{‡}{{\FR 25:16 }{\FT{εποιησεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εκερδησεν B,C,D [5\%] NU}}} ἄλλα πέντε τάλαντα.\FTNT{§}{{\FR 25:16 }{\FT{ταλαντα
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,C,D,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — B [1\%] NU}}}

\VS{17}Ὡσαύτως καὶ\FTNT{*}{{\FR 25:17 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} B(D)W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ δε 1 A [1\%] ¦ — ℵC [1\%] NU}}} ὁ τὰ δύο ἐκέρδησεν καὶ αὐτὸς\FTNT{†}{{\FR 25:17 }{\FT{και αυτος
{\BD{f}}{\SUP{35}} A(D)W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C [1\%] NU}}} ἄλλα δύο.

\VS{18}Ὁ δὲ τὸ ἓν λαβὼν ἀπελθὼν ὤρυξεν ἐν τῇ γῇ\FTNT{‡}{{\FR 25:18 }{\FT{εν τη γη
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ την γην C ¦ γην ℵB [0.5\%] NU}}} καὶ ἀπέκρυψεν\FTNT{§}{{\FR 25:18 }{\FT{απεκρυψεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εκρυψεν ℵA,B,C,D [1.5\%] NU}}} τὸ ἀργύριον τοῦ κυρίου αὐτοῦ.


\par }{\PP \VS{19}»Μετὰ δὲ χρόνον πολύν,\FTNT{*}{{\FR 25:19 }{\FT{χρονον πολυν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵB,C,D [4\%] NU ¦ 1 τινα W}}} ἔρχεται ὁ κύριος τῶν δούλων ἐκείνων καὶ συναίρει μετ᾿ αὐτῶν λόγον.\FTNT{†}{{\FR 25:19 }{\FT{μετ αυτων λογον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [90\%] RP,HF,OC,TR ¦ ~ 312 ℵB,C,D [10\%] CP,NU}}}

\VS{20}Καὶ προσελθὼν ὁ τὰ πέντε τάλαντα λαβὼν προσήνεγκεν ἄλλα πέντε τάλαντα, λέγων, ‹Κύριε, πέντε τάλαντά μοι παρέδωκας· ἴδε, ἄλλα πέντε τάλαντα ἐκέρδησα ἐπ᾿ αὐτοῖς.›\FTNT{‡}{{\FR 25:20 }{\FT{επ αυτοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εν 2 [2\%] ¦ — 𝕻{\SUP{35}}ℵB(D) [1\%] NU}}}

\VS{21}Ἔφη δὲ\FTNT{§}{{\FR 25:21 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [93\%] RP,HF,CP,TR ¦ — 𝕻{\SUP{35}}ℵB,C,D [7\%] OC,NU}}} αὐτῷ ὁ κύριος αὐτοῦ· ‹Εὖ, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ, ἐπὶ ὀλίγα ἦς πιστός, ἐπὶ πολλῶν σε καταστήσω. Εἴσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ κυρίου σου.›

\VS{22}Προσελθὼν δὲ\FTNT{*}{{\FR 25:22 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — 𝕻{\SUP{35v}}ℵB [0.5\%]}}} καὶ ὁ τὰ δύο τάλαντα λαβὼν\FTNT{†}{{\FR 25:22 }{\FT{λαβων
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — 𝕻{\SUP{35}}A,B,C,W [5\%] NU ¦ one other variant}}} εἶπεν, ‹Κύριε, δύο τάλαντά μοι παρέδωκας· ἴδε, ἄλλα δύο τάλαντα ἐκέρδησα ἐπ᾿ αὐτοῖς.›\FTNT{‡}{{\FR 25:22 }{\FT{επ αυτοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εν 2 [1\%] ¦ — 𝕻{\SUP{35}}ℵB,D [1\%] NU}}}

\VS{23}Ἔφη αὐτῷ ὁ κύριος αὐτοῦ· ‹Εὖ, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ, ἐπὶ ὀλίγα ἦς πιστός, ἐπὶ πολλῶν σε καταστήσω. Εἴσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ κυρίου σου.›


\par }{\PP \VS{24}»Προσελθὼν δὲ καὶ ὁ τὸ ἓν τάλαντον εἰληφὼς εἶπεν· ‹Κύριε, ἔγνων σε ὅτι σκληρὸς εἶ ἄνθρωπος, θερίζων ὅπου οὐκ ἔσπειρας καὶ συνάγων ὅθεν οὐ διεσκόρπισας.

\VS{25}Καὶ φοβηθεὶς ἀπελθὼν ἔκρυψα τὸ τάλαντόν σου ἐν τῇ γῇ· ἴδε, ἔχεις τὸ σόν.›

\VS{26}Ἀποκριθεὶς δὲ ὁ κύριος αὐτοῦ εἶπεν αὐτῷ· ‹Πονηρὲ δοῦλε καὶ ὀκνηρέ, ᾔδεις ὅτι θερίζω ὅπου οὐκ ἔσπειρα καὶ συνάγω ὅθεν οὐ διεσκόρπισα.

\VS{27}Ἔδει οὖν σε\FTNT{§}{{\FR 25:27 }{\FT{ουν σε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵB,C [1\%] NU}}} βαλεῖν τὸ ἀργύριόν\FTNT{*}{{\FR 25:27 }{\FT{το αργυριον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,D [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ τα αργυρια ℵB,W [0.5\%] NU}}} μου τοῖς τραπεζίταις, καὶ ἐλθὼν ἐγὼ ἐκομισάμην ἂν τὸ ἐμὸν σὺν τόκῳ.

\VS{28}Ἄρατε οὖν ἀπ᾿ αὐτοῦ τὸ τάλαντον καὶ δότε τῷ ἔχοντι τὰ δέκα τάλαντα.

\VS{29}Τῷ γὰρ ἔχοντι παντὶ δοθήσεται, καὶ περισσευθήσεται· ἀπὸ δὲ τοῦ\FTNT{†}{{\FR 25:29 }{\FT{απο δε του
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 32 ℵB,D [1\%] NU}}} μὴ ἔχοντος, καὶ ὃ δοκεῖ ἔχειν\FTNT{‡}{{\FR 25:29 }{\FT{δοκει εχειν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [30\%] CP ¦ εχει ℵA,B,C,D,W [70\%] RP,HF,TR,OC,NU}}} ἀρθήσεται ἀπ᾿ αὐτοῦ.

\VS{30}Καὶ τὸν ἀχρεῖον δοῦλον ἐκβάλετε\FTNT{§}{{\FR 25:30 }{\FT{εκβαλετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,B,W [88\%] RP,HF,OC,CP,NU ¦ εκβαλλετε [10\%] TR ¦ εκβαλεται C [1\%] ¦ βαλεται εξω D ¦ four other variants}}} εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον.› Ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων.


\par }{\SH Judgment in preparation for the Millennium
\par }
{\PP \VS{31}»Ὅταν δὲ ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, καὶ πάντες οἱ ἅγιοι\FTNT{*}{{\FR 25:31 }{\FT{αγιοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [4\%] NU}}} ἄγγελοι μετ᾿ αὐτοῦ, τότε καθίσει ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ.

\VS{32}Καὶ συναχθήσονται\FTNT{†}{{\FR 25:32 }{\FT{συναχθησονται
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,D [25\%] CP,NU ¦ συναχθησεται
{\BD{f}}{\SUP{35pt}} A,W [75\%] RP,HF,OC,TR}}} ἔμπροσθεν αὐτοῦ πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἀφοριεῖ\FTNT{‡}{{\FR 25:32 }{\FT{αφοριει
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,B,D [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ αφορισει ℵW [2\%] NU}}} αὐτοὺς ἀπ᾿ ἀλλήλων, ὥσπερ ὁ ποιμὴν ἀφορίζει τὰ πρόβατα ἀπὸ τῶν ἐρίφων.

\VS{33}Καὶ στήσει τὰ μὲν πρόβατα ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, τὰ δὲ ἐρίφια ἐξ εὐωνύμων.

\VS{34}Τότε ἐρεῖ ὁ βασιλεὺς τοῖς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ· ‹Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου.

\VS{35}Ἐπείνασα γὰρ καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν, ἐδίψησα καὶ ἐποτίσατέ με, ξένος ἤμην καὶ συνηγάγετέ με,

\VS{36}γυμνὸς καὶ περιεβάλετέ με, ἠσθένησα καὶ ἐπεσκέψασθέ με, ἐν φυλακῇ ἤμην καὶ ἤλθετε\FTNT{§}{{\FR 25:36 }{\FT{ηλθετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ηλθατε ℵA,B,D,W [5\%] NU}}} πρός με.›

\VS{37}Τότε ἀποκριθήσονται αὐτῷ οἱ δίκαιοι, λέγοντες· ‹Κύριε, πότε σε εἴδομεν πεινῶντα\FTNT{*}{{\FR 25:37 }{\FT{πεινωντα
{\IT{rell}} ¦ πινωντα CP}}} καὶ ἐθρέψαμεν, ἢ διψῶντα καὶ ἐποτίσαμεν;

\VS{38}Πότε δέ σε εἴδομεν ξένον καὶ συνηγάγομεν, ἢ γυμνὸν καὶ περιεβάλομεν;

\VS{39}Πότε δέ σε εἴδομεν ἀσθενῆ\FTNT{†}{{\FR 25:39 }{\FT{ασθενη
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ασθενουντα B,D [0.5\%] NU}}} ἢ ἐν φυλακῇ καὶ ἤλθομεν πρός σε;›

\VS{40}Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ βασιλεὺς ἐρεῖ αὐτοῖς, ‹Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐφ᾿ ὅσον ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε.›


\par }{\PP \VS{41}»Τότε ἐρεῖ καὶ τοῖς ἐξ εὐωνύμων· ‹Πορεύεσθε ἀπ᾿ ἐμοῦ, οἱ\FTNT{‡}{{\FR 25:41 }{\FT{οι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵB [0.5\%]}}} κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ.

\VS{42}Ἐπείνασα γὰρ καὶ οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν, ἐδίψησα καὶ οὐκ ἐποτίσατέ με,

\VS{43}ξένος ἤμην καὶ οὐ συνηγάγετέ με, γυμνὸς καὶ οὐ περιεβάλετέ με, ἀσθενὴς καὶ ἐν φυλακῇ καὶ οὐκ ἐπεσκέψασθέ με.›

\VS{44}Τότε ἀποκριθήσονται\FTNT{§}{{\FR 25:44 }{\FT{αποκριθησονται
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,B,D,W [95\%] RP,HF,CP,NU ¦ 1 αυτω (ℵ) [5\%] OC,TR}}} καὶ αὐτοί, λέγοντες, ‹Κύριε, πότε σε εἴδομεν πεινῶντα ἢ διψῶντα ἢ ξένον ἢ γυμνὸν ἢ ἀσθενῆ ἢ ἐν φυλακῇ καὶ οὐ διηκονήσαμέν σοι;›

\VS{45}Τότε ἀποκριθήσεται αὐτοῖς, λέγων, ‹Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐφ᾿ ὅσον οὐκ ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἐλαχίστων, οὐδὲ ἐμοὶ ἐποιήσατε.›

\VS{46}Καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αἰώνιον, οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον.»




\par }\Chap{26}{\PP \VerseOne{1}Καὶ ἐγένετο ὅτε ἐτέλεσεν ὁ Ἰησοῦς\FTNT{*}{{\FR 26:1 }{\FT{ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} [25\%] ¦ 1 παντας ℵA,B,D,W [75\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} τοὺς λόγους τούτους, εἶπεν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ,

\VS{2}«Οἴδατε ὅτι μετὰ δύο ἡμέρας τὸ Πάσχα γίνεται, καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου παραδίδοται εἰς τὸ σταυρωθῆναι.»


\par }{\SH The Sanhedrin conspires—04/03/30
\par }
{\PP \VS{3}Τότε συνήχθησαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμματεῖς\FTNT{†}{{\FR 26:3 }{\FT{και οι γραμματεις
{\BD{f}}{\SUP{35}} (W) [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵA,B,D [5\%] NU}}} καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ ἀρχιερέως, τοῦ λεγομένου Καϊάφα,

\VS{4}καὶ συνεβουλεύσαντο ἵνα τὸν Ἰησοῦν δόλῳ κρατήσωσιν\FTNT{‡}{{\FR 26:4 }{\FT{δολω κρατησωσιν
{\IT{rell}} ¦ ~ 21 [5\%] TR}}} καὶ ἀποκτείνωσιν.

\VS{5}Ἔλεγον δέ, «Μὴ ἐν τῇ ἑορτῇ, ἵνα μὴ θόρυβος γένηται ἐν τῷ λαῷ.»


\par }{\SH Someone anoints Jesus’ head
\par }
{\PP \VS{6}Τοῦ δὲ Ἰησοῦ γενομένου ἐν Βηθανίᾳ ἐν οἰκίᾳ Σίμωνος τοῦ λεπροῦ,

\VS{7}προσῆλθεν αὐτῷ γυνὴ ἀλάβαστρον μύρου ἔχουσα\FTNT{§}{{\FR 26:7 }{\FT{αλαβαστρον μυρου εχουσα
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 312 ℵB,D [2\%] NU}}} βαρυτίμου καὶ κατέχεεν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν\FTNT{*}{{\FR 26:7 }{\FT{την κεφαλην
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ της κεφαλης ℵB,D [5\%] NU}}} αὐτοῦ ἀνακειμένου.

\VS{8}Ἰδόντες δὲ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ\FTNT{†}{{\FR 26:8 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — 𝕻{\SUP{45v}}ℵB,D [1.5\%] NU}}} ἠγανάκτησαν λέγοντες· «Εἰς τί ἡ ἀπώλεια αὕτη;

\VS{9}Ἠδύνατο\FTNT{‡}{{\FR 26:9 }{\FT{ηδυνατο
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εδυνατο 𝕻{\SUP{45v}}ℵB,W [4\%] NU}}} γὰρ τοῦτο τὸ μύρον\FTNT{§}{{\FR 26:9 }{\FT{το μυρον
{\BD{f}}{\SUP{35}} [93\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵA,B,D,W [7\%] NU}}} πραθῆναι πολλοῦ καὶ δοθῆναι τοῖς\FTNT{*}{{\FR 26:9 }{\FT{τοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,W [40\%] OC,CP ¦ — ℵB [60\%] RP,HF,TR,NU (OC is in small print)}}} πτωχοῖς.»

\VS{10}Γνοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· «Τί κόπους παρέχετε τῇ γυναικί; Ἔργον γὰρ καλὸν εἰργάσατο\FTNT{†}{{\FR 26:10 }{\FT{ειργασατο
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ηργασατο ℵB,D,W [1.5\%] NU}}} εἰς ἐμέ.

\VS{11}Πάντοτε γὰρ τοὺς πτωχοὺς\FTNT{‡}{{\FR 26:11 }{\FT{παντοτε γαρ τους πτωχους
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,B,D,W [40\%] RP,CP,TR,NU ¦ ~ 3421 [60\%] HF,OC}}} ἔχετε μεθ᾿ ἑαυτῶν, ἐμὲ δὲ οὐ πάντοτε ἔχετε.

\VS{12}Βαλοῦσα γὰρ αὕτη τὸ μύρον τοῦτο ἐπὶ τοῦ σώματός μου, πρὸς τὸ ἐνταφιάσαι με ἐποίησεν.

\VS{13}Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅπου ἐὰν κηρυχθῇ τὸ εὐαγγέλιον τοῦτο ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ, λαληθήσεται καὶ ὃ ἐποίησεν αὕτη εἰς μνημόσυνον αὐτῆς.»


\par }{\SH Judas offers to betray Jesus
\par }
{\PP \VS{14}Τότε πορευθεὶς εἷς τῶν δώδεκα, ὁ λεγόμενος Ἰούδας Ἰσκαριώτης, πρὸς τοὺς ἀρχιερεῖς, εἶπεν,

\VS{15}«Τί θέλετέ μοι δοῦναι καὶ ἐγὼ\FTNT{§}{{\FR 26:15 }{\FT{και εγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵD,W [40\%] OC,CP ¦ καγω A,B [60\%] RP,HF,TR,NU}}} ὑμῖν παραδώσω αὐτόν;» Οἱ δὲ ἔστησαν αὐτῷ τριάκοντα ἀργύρια.

\VS{16}Καὶ ἀπὸ τότε ἐζήτει εὐκαιρίαν ἵνα αὐτὸν παραδῷ.


\par }{\MS The last night—begins Thursday evening, 04/04/30, and ends the next morning

\par }{\MM \VS{17}Τῇ δὲ πρώτῃ τῶν ἀζύμων προσῆλθον οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ, λέγοντες αὐτῷ,\FTNT{*}{{\FR 26:17 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D(W) [10\%] NU}}} «Ποῦ θέλεις ἑτοιμάσομέν\FTNT{†}{{\FR 26:17 }{\FT{ετοιμασομεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [85\%] RP,HF ¦ ετοιμασωμεν ℵA,B,W [15\%] OC,CP,TR,NU}}} σοι φαγεῖν τὸ Πάσχα;»

\VS{18}Ὁ δὲ εἶπεν, «Ὑπάγετε εἰς τὴν πόλιν πρὸς τὸν δεῖνα καὶ εἴπατε αὐτῷ, ‹Ὁ διδάσκαλος λέγει, «Ὁ καιρός μου ἐγγύς ἐστιν· πρός σὲ ποιῶ τὸ Πάσχα μετὰ τῶν μαθητῶν μου.» › »

\VS{19}Καὶ ἐποίησαν οἱ μαθηταὶ ὡς συνέταξεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἡτοίμασαν τὸ Πάσχα.


\par }{\SH The traitor identified
\par }
{\PP \VS{20}Ὀψίας δὲ γενομένης, ἀνέκειτο μετὰ τῶν δώδεκα.

\VS{21}Καὶ ἐσθιόντων αὐτῶν εἶπεν, «Ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι εἷς ἐξ ὑμῶν παραδώσει με.»

\VS{22}Καὶ λυπούμενοι σφόδρα ἤρξαντο λέγειν αὐτῷ ἕκαστος αὐτῶν,\FTNT{‡}{{\FR 26:22 }{\FT{εκαστος αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{37v}}A,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εις 12 𝕻{\SUP{45v}}D [2\%] ¦ εις 1 ℵB,C [1\%] NU ¦ one other variant}}} «Μήτι ἐγώ εἰμι, Κύριε;»

\VS{23}Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν· «Ὁ ἐμβάψας μετ᾿ ἐμοῦ ἐν τῷ τρυβλίῳ τὴν χεῖρα,\FTNT{§}{{\FR 26:23 }{\FT{μετ εμου εν τω τρυβλιω την χειρα
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 6712345 𝕻{\SUP{37,45v}}(D) [0.5\%] ¦ ~ 1267345 ℵA,B [1.5\%] NU}}} οὗτός με παραδώσει.

\VS{24}Ὁ μὲν Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου ὑπάγει καθὼς γέγραπται περὶ αὐτοῦ, οὐαὶ δὲ τῷ ἀνθρώπῳ ἐκείνῳ δι᾿ οὗ ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου παραδίδοται· καλὸν ἦν αὐτῷ εἰ οὐκ ἐγεννήθη ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος.»

\VS{25}Ἀποκριθεὶς δὲ Ἰούδας, ὁ παραδιδοὺς αὐτόν, εἶπεν, «Μήτι ἐγώ εἰμι, Ῥαββί;» Λέγει αὐτῷ, «Σὺ εἶπας.»


\par }{\SH Jesus institutes the Lord’s Supper
\par }
{\PP \VS{26}Ἐσθιόντων δὲ αὐτῶν, λαβὼν ὁ Ἰησοῦς τὸν\FTNT{*}{{\FR 26:26 }{\FT{τον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C,D [3\%] NU}}} ἄρτον καὶ εὐλογήσας,\FTNT{†}{{\FR 26:26 }{\FT{ευλογησας
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{45}}ℵB,C,D [30\%] CP,TR,NU ¦ ευχαριστησας A,W [70\%] RP,HF,OC}}} ἔκλασεν καὶ ἐδίδου\FTNT{‡}{{\FR 26:26 }{\FT{εδιδου
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,C,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ δους 𝕻{\SUP{37}}B,D [3\%] NU}}} τοῖς μαθηταῖς καὶ\FTNT{§}{{\FR 26:26 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — 𝕻{\SUP{37}}ℵB,D [3\%] NU}}} εἶπεν, «Λάβετε, φάγετε· τοῦτό ἐστιν τὸ σῶμά μου.»

\VS{27}Καὶ λαβὼν τὸ\FTNT{*}{{\FR 26:27 }{\FT{το
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,D [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,W [4\%] NU}}} ποτήριον καὶ εὐχαριστήσας, ἔδωκεν αὐτοῖς λέγων· «Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες·

\VS{28}τοῦτο γάρ ἐστιν τὸ αἷμά μου, τὸ τῆς καινῆς\FTNT{†}{{\FR 26:28 }{\FT{το της καινης
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 2 𝕻{\SUP{37}}ℵB [1\%] NU ¦ 23 D}}} διαθήκης, τὸ περὶ πολλῶν ἐκχυνόμενον\FTNT{‡}{{\FR 26:28 }{\FT{εκχυνομενον
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{37}}W [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εκχυννομενον ℵA,B,C,D [10\%] NU}}} εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν.

\VS{29}Λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι\FTNT{§}{{\FR 26:29 }{\FT{οτι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [3\%] NU}}} οὐ μὴ πίω ἀπ᾿ ἄρτι ἐκ τούτου τοῦ γενήματος\FTNT{*}{{\FR 26:29 }{\FT{γενηματος
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,B,C,D [30\%] OC,NU ¦ γεννηματος
{\BD{f}}{\SUP{35pt}} 𝕻{\SUP{37}}W [70\%] RP,HF,CP,TR}}} τῆς ἀμπέλου ἕως τῆς ἡμέρας ἐκείνης ὅταν αὐτὸ πίνω μεθ᾿ ὑμῶν καινὸν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Πατρός μου.»

\VS{30}Καὶ ὑμνήσαντες ἐξῆλθον εἰς τὸ Ὄρος τῶν Ἐλαιῶν.


\par }{\SH Jesus predicts Peter’s denials
\par }
{\PP \VS{31}Τότε λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· «Πάντες ὑμεῖς σκανδαλισθήσεσθε ἐν ἐμοὶ ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ, γέγραπται γάρ· ‹Πατάξω τὸν Ποιμένα, καὶ διασκορπισθήσεται\FTNT{†}{{\FR 26:31 }{\FT{διασκορπισθησεται
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{37}}D,W [90\%] RP,HF,CP,TR ¦ διασκορπισθησονται 𝕻{\SUP{53}}ℵA,B,C [10\%] OC,NU ¦ one other variant}}} τὰ πρόβατα τῆς ποίμνης.›

\VS{32}Μετὰ δὲ τὸ ἐγερθῆναί με προάξω ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλιλαίαν.»

\VS{33}Ἀποκριθεὶς δὲ ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ, «Εἰ καὶ\FTNT{‡}{{\FR 26:33 }{\FT{ει και
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [30\%] CP,TR ¦ 1 𝕻{\SUP{37,53}}A,B,C,D [70\%] RP,HF,OC,NU ¦ — ℵ}}} πάντες σκανδαλισθήσονται ἐν σοί, ἐγὼ\FTNT{§}{{\FR 26:33 }{\FT{εγω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{37,53}}ℵA,B,C,D,W [40\%] CP,TR,NU ¦ 1 δε [60\%] RP,HF,OC}}} οὐδέποτε σκανδαλισθήσομαι.»

\VS{34}Ἔφη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, «Ἀμὴν λέγω σοι ὅτι ἐν ταύτῃ τῇ νυκτί, πρὶν ἀλέκτορα φωνῆσαι, τρὶς ἀπαρνήσῃ με.»

\VS{35}Λέγει αὐτῷ ὁ Πέτρος, «Κἂν δέῃ με σὺν σοὶ ἀποθανεῖν, οὐ μή σε ἀπαρνήσωμαι.»\FTNT{*}{{\FR 26:35 }{\FT{απαρνησωμαι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [85\%] RP,HF,CP ¦ απαρνησομαι 𝕻{\SUP{37}}ℵB,C,D,W [15\%] OC,TR,NU}}} Ὁμοίως δὲ\FTNT{†}{{\FR 26:35 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [95\%] RP,HF,OC,CP ¦ — ℵB,C,D [5\%] TR,NU}}} καὶ πάντες οἱ μαθηταὶ εἶπον.


\par }{\SH Gethsemane—Jesus almost dies!
\par }
{\PP \VS{36}Τότε ἔρχεται μετ᾿ αὐτῶν ὁ Ἰησοῦς εἰς χωρίον λεγόμενον Γεθσημανῆ,\FTNT{‡}{{\FR 26:36 }{\FT{γεθσημανη
{\BD{f}}{\SUP{35}} [85\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ γεθσημανει 𝕻{\SUP{37}}A,B,C [5\%] ¦ γεθσημανι ℵ [5\%] NU ¦ γεθσαμανει D ¦ γεδσημανι W ¦ at least eight further spellings [5\%]}}} καὶ λέγει τοῖς μαθηταῖς, «Καθίσατε αὐτοῦ ἕως οὗ\FTNT{§}{{\FR 26:36 }{\FT{ου
{\BD{f}}{\SUP{35}} B [94\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ αν D,W [5\%] ¦ 1 αν 𝕻{\SUP{53}}A ¦ — ℵC [1\%]}}} ἀπελθὼν προσεύξωμαι ἐκεῖ.»\FTNT{*}{{\FR 26:36 }{\FT{προσευξωμαι εκει
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [86\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ προσευξομαι 2 [10\%] ¦ ~ 21 𝕻{\SUP{37,53v}}ℵB(D) [4\%] NU}}}

\VS{37}Καὶ παραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ τοὺς δύο υἱοὺς Ζεβεδαίου ἤρξατο λυπεῖσθαι καὶ ἀδημονεῖν.

\VS{38}Τότε λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς·\FTNT{†}{{\FR 26:38 }{\FT{ο ιησους
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] RP,HF,OC ¦ — 𝕻{\SUP{37,53}}ℵA,B,C,D,W [10\%] CP,TR,NU}}} «Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου, ἕως θανάτου. Μείνατε ὧδε καὶ γρηγορεῖτε μετ᾿ ἐμοῦ.»

\VS{39}Καὶ προελθὼν\FTNT{‡}{{\FR 26:39 }{\FT{προελθων
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{37}}B [35\%] OC,CP,TR,NU ¦ προσελθων 𝕻{\SUP{53}}ℵA,C,D,W [65\%] RP,HF}}} μικρὸν ἔπεσεν ἐπὶ πρόσωπον αὐτοῦ προσευχόμενος καὶ λέγων, «Πάτερ μου, εἰ δυνατόν ἐστιν, παρελθέτω\FTNT{§}{{\FR 26:39 }{\FT{παρελθετω
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{53}}B,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ παρελθατω ℵA,C,D [2\%] NU}}} ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο· πλὴν οὐχ\FTNT{*}{{\FR 26:39 }{\FT{ουχ
{\IT{rell}} ¦ ουκ CP}}} ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ᾿ ὡς σύ.»

\VS{40}Καὶ ἔρχεται πρὸς τοὺς μαθητὰς καὶ εὑρίσκει αὐτοὺς καθεύδοντας, καὶ λέγει τῷ Πέτρῳ· «Οὕτως, οὐκ ἰσχύσατε μίαν ὥραν γρηγορῆσαι μετ᾿ ἐμοῦ;

\VS{41}Γρηγορεῖτε καὶ προσεύχεσθε, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν. Τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής.»

\VS{42}Πάλιν ἐκ δευτέρου ἀπελθὼν προσηύξατο λέγων, «Πάτερ μου, εἰ οὐ δύναται τοῦτο τὸ ποτήριον\FTNT{†}{{\FR 26:42 }{\FT{το ποτηριον
{\BD{f}}{\SUP{35}} (D) [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — 𝕻{\SUP{37}}ℵA,B,C,W [3\%] NU}}} παρελθεῖν ἀπ᾿ ἐμοῦ\FTNT{‡}{{\FR 26:42 }{\FT{απ εμου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — 𝕻{\SUP{37v}}ℵB,D [2\%] NU}}} ἐὰν μὴ αὐτὸ πίω, γενηθήτω τὸ θέλημά σου.»

\VS{43}Καὶ ἐλθὼν εὗρεν αὐτοὺς πάλιν\FTNT{§}{{\FR 26:43 }{\FT{ευρεν αυτους παλιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [30\%] ¦ ευρισκει 23 [66\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 312 𝕻{\SUP{37}}ℵB,C,D [4\%] NU}}} καθεύδοντας, ἦσαν γὰρ αὐτῶν οἱ ὀφθαλμοὶ βεβαρημένοι.

\VS{44}Καὶ ἀφεὶς αὐτοὺς ἀπελθὼν πάλιν προσηύξατο\FTNT{*}{{\FR 26:44 }{\FT{απελθων παλιν προσηυξατο
{\BD{f}}{\SUP{35}} [94\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 213 ℵB,C,D [2\%] NU ¦ ~ 132 A,W [3\%] ¦ 13 𝕻{\SUP{37v}} [1\%]}}} ἐκ τρίτου, τὸν αὐτὸν λόγον εἰπών.\FTNT{†}{{\FR 26:44 }{\FT{ειπων
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 παλιν 𝕻{\SUP{37}}ℵB [0.5\%] NU}}}

\VS{45}Τότε ἔρχεται πρὸς τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ\FTNT{‡}{{\FR 26:45 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — 𝕻{\SUP{37v}}ℵA,B,C [10\%] NU}}} καὶ λέγει αὐτοῖς· «Καθεύδετε τὸ\FTNT{§}{{\FR 26:45 }{\FT{το
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{37}}ℵA,D [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — B,C,W [1.5\%]}}} λοιπὸν καὶ ἀναπαύεσθε. Ἰδού, ἤγγικεν ἡ ὥρα καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου παραδίδοται εἰς χεῖρας ἁμαρτωλῶν.

\VS{46}Ἐγείρεσθε, ἄγωμεν· ἰδού,\FTNT{*}{{\FR 26:46 }{\FT{ιδου
{\BD{f}}{\SUP{35}} [20\%] ¦ 1 ηγγικεν ℵA,B,C,D,W [80\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} ὁ παραδιδούς με.»


\par }{\SH Jesus is betrayed
\par }
{\PP \VS{47}Καὶ ἔτι αὐτοῦ λαλοῦντος ἰδού, Ἰούδας, εἷς τῶν δώδεκα, ἦλθεν, καὶ μετ᾿ αὐτοῦ ὄχλος πολὺς μετὰ μαχαιρῶν καὶ ξύλων, ἀπὸ τῶν ἀρχιερέων καὶ πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ.

\VS{48}(Ὁ δὲ παραδιδοὺς\FTNT{†}{{\FR 26:48 }{\FT{παραδιδους
{\IT{rell}} ¦ παραδους CP}}} αὐτὸν ἔδωκεν αὐτοῖς σημεῖον λέγων, «Ὃν ἐὰν\FTNT{‡}{{\FR 26:48 }{\FT{εαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} 𝕻{\SUP{37}}ℵA,W [40\%] ¦ αν B,C,D [60\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} φιλήσω, αὐτός ἐστιν· κρατήσατε αὐτόν.»)

\VS{49}Καὶ εὐθέως προσελθὼν τῷ Ἰησοῦ εἶπεν, «Χαῖρε, Ῥαββί,» καὶ κατεφίλησεν αὐτόν.

\VS{50}Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτῷ, «Ἑταῖρε, ἐφ᾿ ᾧ
\FTNT{§}{{\FR 26:50 }{\FT{ω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ο 𝕻{\SUP{37}}ℵA,B,C,D,W [10\%] NU}}} πάρει;» Τότε προσελθόντες ἐπέβαλον τὰς χεῖρας ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν καὶ ἐκράτησαν αὐτόν.

\VS{51}Καὶ ἰδού, εἷς τῶν μετὰ Ἰησοῦ, ἐκτείνας τὴν χεῖρα, ἀπέσπασεν τὴν μάχαιραν αὐτοῦ, καὶ πατάξας τὸν δοῦλον τοῦ ἀρχιερέως ἀφεῖλεν αὐτοῦ τὸ ὠτίον.

\VS{52}Τότε λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· «Ἀπόστρεψόν σου τὴν μάχαιραν\FTNT{*}{{\FR 26:52 }{\FT{σου την μαχαιραν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 231 ℵB,D [2\%] NU ¦ 23 [3\%]}}} εἰς τὸν τόπον αὐτῆς, πάντες γὰρ οἱ λαβόντες μάχαιραν ἐν μαχαίρᾳ\FTNT{†}{{\FR 26:52 }{\FT{μαχαιρα
{\BD{f}}{\SUP{35}} D,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ μαχαιρη 𝕻{\SUP{37}}ℵA,B,C [1.5\%] NU}}} ἀποθανοῦνται.\FTNT{‡}{{\FR 26:52 }{\FT{αποθανουνται
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [90\%] RP,HF,OC,CP ¦ απολουνται 𝕻{\SUP{37}}ℵA,B,C,D [10\%] TR,NU}}}

\VS{53}Ἢ δοκεῖς ὅτι οὐ δύναμαι ἄρτι παρακαλέσαι τὸν Πατέρα μου, καὶ παραστήσει μοι\FTNT{§}{{\FR 26:53 }{\FT{αρτι παρακαλεσαι τον πατερα μου και παραστησει μοι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,D,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 12345678 ωδε [1\%] ¦ ~ 23456781 B [0.5\%] NU ¦ ~ 2345678 ωδε 1 ℵ ¦ 2345678 [1\%] ¦ two other variants}}} πλείους\FTNT{*}{{\FR 26:53 }{\FT{πλειους
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ πλειω ℵB,D [0.5\%] NU}}} ἢ
\FTNT{†}{{\FR 26:53 }{\FT{η
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [0.5\%] NU}}} δώδεκα λεγεῶνας\FTNT{‡}{{\FR 26:53 }{\FT{λεγεωνας
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ λεγιωνας B,NU ¦ λεγιωνων ℵ ¦ λεγεωνων C [3\%] ¦ λεγεονων A ¦ λεγειονης D}}} ἀγγέλων;

\VS{54}Πῶς οὖν πληρωθῶσιν αἱ Γραφαὶ ὅτι οὕτως δεῖ γενέσθαι;»

\VS{55}Ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς τοῖς ὄχλοις· «Ὡς ἐπὶ λῃστὴν ἐξήλθετε\FTNT{§}{{\FR 26:55 }{\FT{εξηλθετε
{\BD{f}}{\SUP{35}} [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εξηλθατε ℵA,B,C,W [4\%] NU ¦ ηλθατε D}}} μετὰ μαχαιρῶν καὶ ξύλων συλλαβεῖν με; Καθ᾿ ἡμέραν πρὸς ὑμᾶς ἐκαθεζόμην ἐν τῷ ἱερῷ διδάσκων,\FTNT{*}{{\FR 26:55 }{\FT{προς υμας εκαθεζομην εν τω ιερω διδασκων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C(D) [30\%] ¦ ~ 1237456 W [69\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 3127456 A ¦ ~ 45637 ℵB [0.5\%] NU ¦ one other variant}}} καὶ οὐκ ἐκρατήσατέ με.

\VS{56}Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν ἵνα πληρωθῶσιν αἱ Γραφαὶ τῶν προφητῶν.» Τότε οἱ μαθηταὶ πάντες ἀφέντες αὐτὸν ἔφυγον.


\par }{\PP \VS{57}Οἱ δὲ κρατήσαντες τὸν Ἰησοῦν ἀπήγαγον πρὸς Καϊάφαν τὸν ἀρχιερέα, ὅπου οἱ γραμματεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι συνήχθησαν.

\VS{58}Ὁ δὲ Πέτρος ἠκολούθει αὐτῷ ἀπὸ μακρόθεν, ἕως τῆς αὐλῆς τοῦ ἀρχιερέως. Καὶ εἰσελθὼν ἔσω ἐκάθητο μετὰ τῶν ὑπηρετῶν, ἰδεῖν τὸ τέλος.


\par }{\SH Jesus tried by the Council
\par }
{\PP \VS{59}Οἱ δὲ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι,\FTNT{†}{{\FR 26:59 }{\FT{και οι πρεσβυτεροι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [1\%] NU}}} καὶ τὸ συνέδριον ὅλον, ἐζήτουν ψευδομαρτυρίαν κατὰ τοῦ Ἰησοῦ ὅπως θανατώσωσιν αὐτόν,\FTNT{‡}{{\FR 26:59 }{\FT{θανατωσωσιν αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] RP,HF,OC,CP ¦ θανατωσουσιν 2 A,W [5\%] ¦ ~ 21 ℵB [3\%] TR,NU ¦ ~ 2 θανατωσουσιν C,D,N [2\%]}}}

\VS{60}καὶ οὐχ εὗρον. Καὶ\FTNT{§}{{\FR 26:60 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} A(D)W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C,N [1\%] NU}}} πολλῶν ψευδομαρτύρων προσελθόντων,\FTNT{*}{{\FR 26:60 }{\FT{ψευδομαρτυρων προσελθοντων
{\BD{f}}{\SUP{35}} C,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵA,B [1\%] NU ¦ προσηλθον ψευδομαρτυρες D}}} οὐχ εὗρον.\FTNT{†}{{\FR 26:60 }{\FT{ουχ ευρον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A(D)W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C,N [1\%] NU}}} Ὕστερον δὲ προσελθόντες δύο ψευδομάρτυρες\FTNT{‡}{{\FR 26:60 }{\FT{ψευδομαρτυρες
{\BD{f}}{\SUP{35}} (A)C,D [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [1\%] NU ¦ τινες 1 N,W [1\%]}}}

\VS{61}εἶπον,\FTNT{§}{{\FR 26:61 }{\FT{ειπον
{\IT{rell}} ¦ ειπαν ℵ [0.3\%] NU (also in verse 66)}}} «Οὗτος ἔφη, ‹Δύναμαι καταλῦσαι τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ καὶ διὰ τριῶν ἡμερῶν οἰκοδομῆσαι αὐτόν.› »\FTNT{*}{{\FR 26:61 }{\FT{οικοδομησαι αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,N,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵC [0.5\%] ¦ 1 B [1\%] NU}}}

\VS{62}Καὶ ἀναστὰς ὁ ἀρχιερεὺς εἶπεν αὐτῷ· «Οὐδὲν ἀποκρίνῃ; Τί οὗτοί σου καταμαρτυροῦσιν;»

\VS{63}Ὁ δὲ Ἰησοῦς ἐσιώπα. Καὶ ἀποκριθεὶς\FTNT{†}{{\FR 26:63 }{\FT{αποκριθεις
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,N,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — B [3\%] NU ¦ 1 ουν D ¦ one other variant ¦ ℵ has a long omission}}} ὁ ἀρχιερεὺς εἶπεν αὐτῷ, «Ἐξορκίζω σε κατὰ τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος ἵνα ἡμῖν εἴπῃς εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ\FTNT{‡}{{\FR 26:63 }{\FT{του
{\IT{rell}} ¦ — CP}}} Θεοῦ.»

\VS{64}Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· «Σὺ εἶπας. Πλὴν λέγω ὑμῖν, ἀπ᾿ ἄρτι ὄψεσθε τὸν Υἱὸν τοῦ Ἀνθρώπου καθήμενον ἐκ δεξιῶν τῆς Δυνάμεως, καὶ ἐρχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ.»

\VS{65}Τότε ὁ ἀρχιερεὺς διέρρηξεν τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, λέγων ὅτι\FTNT{§}{{\FR 26:65 }{\FT{λεγων οτι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 B,D [1\%] NU ¦ και λεγει ιδε ℵ}}} «Ἐβλασφήμησεν· τί ἔτι χρείαν ἔχομεν μαρτύρων; Ἴδε, νῦν ἠκούσατε τὴν βλασφημίαν αὐτοῦ.\FTNT{*}{{\FR 26:65 }{\FT{αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [0.5\%] NU}}}

\VS{66}Τί ὑμῖν δοκεῖ;» Οἱ δὲ ἀποκριθέντες εἶπον, «Ἔνοχος θανάτου ἐστίν.»

\VS{67}Τότε ἐνέπτυσαν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ καὶ ἐκολάφισαν αὐτόν· οἱ δὲ ἐρράπισαν\FTNT{†}{{\FR 26:67 }{\FT{ερραπισαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εραπισαν ℵA,B,C(D)(W) [5\%] NU}}}

\VS{68}λέγοντες· «Προφήτευσον ἡμῖν, Χριστέ. Τίς ἐστιν ὁ παίσας σε;»


\par }{\SH Peter denies Jesus
\par }
{\PP \VS{69}Ὁ δὲ Πέτρος ἔξω ἐκάθητο\FTNT{‡}{{\FR 26:69 }{\FT{εξω εκαθητο
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 21 ℵB,D [2.5\%] NU ¦ ~ 2 εξωθεν [0.5\%]}}} ἐν τῇ αὐλῇ. Καὶ προσῆλθεν αὐτῷ μία παιδίσκη λέγουσα, «Καὶ σὺ ἦσθα μετὰ Ἰησοῦ τοῦ Γαλιλαίου.»

\VS{70}Ὁ δὲ ἠρνήσατο ἔμπροσθεν αὐτῶν\FTNT{§}{{\FR 26:70 }{\FT{αυτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [90\%] RP,HF,OC,CP ¦ — ℵB,D [10\%] TR,NU}}} πάντων\FTNT{*}{{\FR 26:70 }{\FT{παντων
{\IT{rell}} ¦ απαντων CP ¦ — [2\%]}}} λέγων, «Οὐκ οἶδα τί λέγεις.»

\VS{71}Ἐξελθόντα δὲ αὐτὸν\FTNT{†}{{\FR 26:71 }{\FT{αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [1.5\%] NU ¦ αυτου D}}} εἰς τὸν πυλῶνα, εἶδεν αὐτὸν ἄλλη καὶ λέγει αὐτοῖς\FTNT{‡}{{\FR 26:71 }{\FT{αυτοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C [90\%] RP,HF,OC,CP ¦ τοις ℵB,D,W [10\%] TR,NU}}} ἐκεῖ, «Καὶ\FTNT{§}{{\FR 26:71 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [0.5\%] NU}}} οὗτος ἦν μετὰ Ἰησοῦ τοῦ Ναζωραίου.»

\VS{72}Καὶ πάλιν ἠρνήσατο, μεθ᾿\FTNT{*}{{\FR 26:72 }{\FT{μεθ
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ μετα ℵA,B,C,W [3\%] NU}}} ὅρκου, ὅτι «Οὐκ οἶδα τὸν ἄνθρωπον.»

\VS{73}Μετὰ μικρὸν δὲ προσελθόντες οἱ ἑστῶτες εἶπον τῷ Πέτρῳ, «Ἀληθῶς καὶ σὺ ἐξ αὐτῶν εἶ, καὶ γὰρ ἡ λαλιά σου δῆλόν σε ποιεῖ.»

\VS{74}Τότε ἤρξατο καταθεματίζειν\FTNT{†}{{\FR 26:74 }{\FT{καταθεματιζειν
{\IT{rell}} ¦ καταναθεματιζειν [5\%] TR}}} καὶ ὀμνύειν ὅτι «Οὐκ οἶδα τὸν ἄνθρωπον.» Καὶ εὐθέως ἀλέκτωρ ἐφώνησεν.

\VS{75}Καὶ ἐμνήσθη ὁ Πέτρος τοῦ ῥήματος\FTNT{‡}{{\FR 26:75 }{\FT{ρηματος
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,B,C,D [35\%] OC,CP,NU ¦ 1 του W [65\%] RP,HF,TR}}} Ἰησοῦ εἰρηκότος αὐτῷ\FTNT{§}{{\FR 26:75 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [1\%] NU}}} ὅτι «Πρὶν ἀλέκτορα\FTNT{*}{{\FR 26:75 }{\FT{αλεκτορα
{\IT{rell}} ¦ αλεκτωρα [2\%] CP ¦ αλεκτωρ [0.5\%] ¦ αλεκτοροφονιας [0.5\%]}}} φωνῆσαι, τρὶς ἀπαρνήσῃ με.» Καὶ ἐξελθὼν ἔξω ἔκλαυσεν πικρῶς.




\par }{\MS Crucifixion Day—Friday, 04/05/30

\par }\Chap{27}{\MM \VerseOne{1}Πρωΐας δὲ γενομένης, συμβούλιον ἔλαβον πάντες οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι\FTNT{*}{{\FR 27:1 }{\FT{πρεσβυτεροι
{\BD{f}}{\SUP{35}} [20\%] ¦ 1 του λαου ℵA,B,C,D,W [80\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} κατὰ τοῦ Ἰησοῦ, ὥστε θανατῶσαι αὐτόν.\FTNT{†}{{\FR 27:1 }{\FT{ωστε θανατωσαι αυτον
{\IT{rell}} ¦ ~ οπως 3 θανατωσωσιν CP}}}

\VS{2}Καὶ δήσαντες αὐτὸν ἀπήγαγον καὶ παρέδωκαν αὐτὸν\FTNT{‡}{{\FR 27:2 }{\FT{αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C [5\%] NU}}} Ποντίῳ\FTNT{§}{{\FR 27:2 }{\FT{ποντιω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [0.5\%] NU}}} Πιλάτῳ τῷ ἡγεμόνι.


\par }{\SH The end of Judas—parenthetical
\par }
{\PP \VS{3}(Τότε ἰδὼν Ἰούδας, ὁ παραδιδοὺς αὐτόν, ὅτι κατεκρίθη, μεταμεληθεὶς ἀπέστρεψεν\FTNT{*}{{\FR 27:3 }{\FT{απεστρεψεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εστρεψεν ℵB [0.5\%] NU}}} τὰ τριάκοντα ἀργύρια τοῖς ἀρχιερεῦσιν καὶ τοῖς\FTNT{†}{{\FR 27:3 }{\FT{τοις
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,C [2\%] NU}}} πρεσβυτέροις

\VS{4}λέγων, «Ἥμαρτον, παραδοὺς αἷμα ἀθῷον.» Οἱ δὲ εἶπον·\FTNT{‡}{{\FR 27:4 }{\FT{ειπον
{\IT{rell}} ¦ ειπαν [0.5\%] NU (also in verse 6 \& 21)}}} «Τί πρὸς ἡμᾶς; Σὺ ὄψει.»\FTNT{§}{{\FR 27:4 }{\FT{οψει
{\BD{f}}{\SUP{35}} [90\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ οψη ℵA,B,C,W [10\%] NU}}}

\VS{5}Καὶ ῥίψας τὰ ἀργύρια ἐν τῷ ναῷ\FTNT{*}{{\FR 27:5 }{\FT{εν τω ναω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W (98.3\%) RP,HF,OC,CP,TR ¦ εις τον ναον ℵB (1.3\%) NU ¦ — (0.2\%) ¦ two other variants}}} ἀνεχώρησεν, καὶ ἀπελθὼν ἀπήγξατο.

\VS{6}Οἱ δὲ ἀρχιερεῖς λαβόντες τὰ ἀργύρια εἶπον, «Οὐκ ἔξεστιν βαλεῖν αὐτὰ εἰς τὸν κορβανᾶν, ἐπεὶ τιμὴ αἵματός ἐστιν.»

\VS{7}Συμβούλιον δὲ λαβόντες ἠγόρασαν ἐξ αὐτῶν τὸν ἀγρὸν τοῦ κεραμέως, εἰς ταφὴν τοῖς ξένοις.

\VS{8}Διὸ ἐκλήθη ὁ ἀγρὸς ἐκεῖνος Ἀγρὸς Αἵματος ἕως τῆς σήμερον.

\VS{9}Τότε ἐπληρώθη τὸ ῥηθὲν διὰ Ἱερεμίου τοῦ προφήτου λέγοντος· «Καὶ ἔλαβον τὰ τριάκοντα ἀργύρια, τὴν τιμὴν τοῦ τετιμημένου,\FTNT{†}{{\FR 27:9 }{\FT{τετιμημενου
{\IT{rell}} ¦ τετιμημημενου OC}}} ὃν ἐτιμήσαντο ἀπὸ υἱῶν Ἰσραήλ,

\VS{10}καὶ ἔδωκαν αὐτὰ εἰς τὸν ἀγρὸν τοῦ κεραμέως, καθὰ συνέταξέν μοι Κύριος.»)


\par }{\SH Jesus before Pilate
\par }
{\PP \VS{11}Ὁ δὲ Ἰησοῦς ἔστη\FTNT{‡}{{\FR 27:11 }{\FT{εστη
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εσταθη ℵB,C [1\%] NU}}} ἔμπροσθεν τοῦ ἡγεμόνος. Καὶ ἐπηρώτησεν αὐτὸν ὁ ἡγεμὼν λέγων, «Σὺ εἶ ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων;» Ὁ δὲ Ἰησοῦς ἔφη αὐτῷ,\FTNT{§}{{\FR 27:11 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,B,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵ [1\%] NU}}} «Σὺ λέγεις.»

\VS{12}Καὶ ἐν τῷ κατηγορεῖσθαι αὐτὸν ὑπὸ τῶν ἀρχιερέων καὶ\FTNT{*}{{\FR 27:12 }{\FT{και
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB [30\%] NU ¦ 1 των A,W [70\%] RP,HF,OC,CP,TR}}} πρεσβυτέρων, οὐδὲν ἀπεκρίνατο.

\VS{13}Τότε λέγει αὐτῷ ὁ Πιλᾶτος, «Οὐκ ἀκούεις πόσα σου καταμαρτυροῦσιν;»

\VS{14}Καὶ οὐκ ἀπεκρίθη αὐτῷ, πρὸς οὐδὲ ἓν ῥῆμα, ὥστε θαυμάζειν τὸν ἡγεμόνα λίαν.


\par }{\SH “We want Barabbas!”
\par }
{\PP \VS{15}Κατὰ δὲ ἑορτὴν εἰώθει ὁ ἡγεμὼν ἀπολύειν ἕνα τῷ ὄχλῳ\FTNT{†}{{\FR 27:15 }{\FT{ενα τω οχλω
{\IT{rell}} ¦ ~ 231 [5\%] CP}}} δέσμιον, ὃν ἤθελον.

\VS{16}Εἶχον δὲ τότε δέσμιον ἐπίσημον λεγόμενον\FTNT{‡}{{\FR 27:16 }{\FT{λεγομενον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,B,D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 ιησουν [0.5\%] [NU] [This one is really pitiful.]}}} Βαραββᾶν.

\VS{17}Συνηγμένων οὖν αὐτῶν, εἶπεν αὐτοῖς ὁ Πιλᾶτος, «Τίνα θέλετε ἀπολύσω ὑμῖν,\FTNT{§}{{\FR 27:17 }{\FT{υμιν
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 τον B ¦ 1 ιησουν τον [0.5\%] [NU]}}} Βαραββᾶν\FTNT{*}{{\FR 27:17 }{\FT{βαραββαν
{\IT{rell}} ¦ βαραβαν CP}}} ἢ Ἰησοῦν τὸν λεγόμενον Χριστόν;»

\VS{18}ᾜδει γὰρ ὅτι διὰ φθόνον παρέδωκαν αὐτόν.


\par }{\PP \VS{19}Καθημένου δὲ αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ βήματος, ἀπέστειλεν πρὸς αὐτὸν ἡ γυνὴ αὐτοῦ λέγουσα, «Μηδέν σοι καὶ τῷ δικαίῳ ἐκείνῳ, πολλὰ γὰρ ἔπαθον σήμερον κατ᾿ ὄναρ δι᾿ αὐτόν.»


\par }{\PP \VS{20}Οἱ δὲ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι ἔπεισαν τοὺς ὄχλους ἵνα αἰτήσωνται τὸν Βαραββᾶν, τὸν δὲ Ἰησοῦν ἀπολέσωσιν.

\VS{21}Ἀποκριθεὶς δὲ ὁ ἡγεμὼν εἶπεν αὐτοῖς, «Τίνα θέλετε ἀπὸ τῶν δύο ἀπολύσω ὑμῖν;» Οἱ δὲ εἶπον,\FTNT{†}{{\FR 27:21 }{\FT{ειπον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 τον ℵB [2\%] NU}}} «Βαραββᾶν.»

\VS{22}Λέγει\FTNT{‡}{{\FR 27:22 }{\FT{λεγει
{\IT{rell}} ¦ 1 ουν CP}}} αὐτοῖς ὁ Πιλᾶτος, «Τί οὖν ποιήσω Ἰησοῦν τὸν λεγόμενον Χριστόν;» Λέγουσιν αὐτῷ\FTNT{§}{{\FR 27:22 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} [92\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵA,B,D,W [8\%] NU}}} πάντες, «Σταυρωθήτω.»

\VS{23}Ὁ δὲ ἡγεμὼν\FTNT{*}{{\FR 27:23 }{\FT{ηγεμων
{\BD{f}}{\SUP{35}} A(D)W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [0.5\%] NU}}} ἔφη, «Τί γὰρ κακὸν ἐποίησεν;» Οἱ δὲ περισσῶς ἔκραζον λέγοντες, «Σταυρωθήτω.»

\VS{24}Ἰδὼν δὲ ὁ Πιλᾶτος ὅτι οὐδὲν ὠφελεῖ ἀλλὰ μᾶλλον θόρυβος γίνεται, λαβὼν ὕδωρ ἀπενίψατο τὰς χεῖρας ἀπέναντι τοῦ ὄχλου λέγων· «Ἀθῷός εἰμι ἀπὸ τοῦ αἵματος τοῦ δικαίου τούτου.\FTNT{†}{{\FR 27:24 }{\FT{του δικαιου τουτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵW [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 312 A [0.5\%] ¦ 3 B,D [0.5\%] NU}}} Ὑμεῖς ὄψεσθε.»

\VS{25}Καὶ ἀποκριθεὶς πᾶς ὁ λαὸς εἶπεν, «Τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐφ᾿ ἡμᾶς καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν.»

\VS{26}Τότε ἀπέλυσεν αὐτοῖς τὸν Βαραββᾶν, τὸν δὲ Ἰησοῦν, φραγελλώσας, παρέδωκεν ἵνα σταυρωθῇ.


\par }{\SH Soldiers make fun of Jesus
\par }
{\PP \VS{27}Τότε οἱ στρατιῶται τοῦ ἡγεμόνος, παραλαβόντες τὸν Ἰησοῦν εἰς τὸ πραιτώριον, συνήγαγον ἐπ᾿ αὐτὸν ὅλην τὴν σπεῖραν.

\VS{28}Καὶ ἐκδύσαντες αὐτὸν περιέθηκαν αὐτῷ χλαμύδα κοκκίνην.\FTNT{‡}{{\FR 27:28 }{\FT{περιεθηκαν αυτω χλαμυδα κοκκινην
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 3412 ℵB(D) [1\%] NU}}}

\VS{29}Καὶ πλέξαντες στέφανον ἐξ ἀκανθῶν ἐπέθηκαν ἐπὶ τὴν κεφαλὴν\FTNT{§}{{\FR 27:29 }{\FT{την κεφαλην
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ της κεφαλης ℵB [1\%] NU ¦ one other variant}}} αὐτοῦ, καὶ κάλαμον ἐπὶ τὴν δεξιὰν\FTNT{*}{{\FR 27:29 }{\FT{επι την δεξιαν
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εν τη δεξια ℵA,B,D,N [5\%] NU}}} αὐτοῦ· καὶ γονυπετήσαντες ἔμπροσθεν αὐτοῦ ἐνέπαιζον\FTNT{†}{{\FR 27:29 }{\FT{ενεπαιζον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ενεπαιξαν ℵB,D [1\%] NU}}} αὐτῷ λέγοντες, «Χαῖρε, ὁ Βασιλεὺς\FTNT{‡}{{\FR 27:29 }{\FT{ο βασιλευς
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,N,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ βασιλευ B,D [3\%] NU}}} τῶν Ἰουδαίων.»

\VS{30}Καὶ ἐμπτύσαντες εἰς αὐτὸν ἔλαβον τὸν κάλαμον καὶ ἔτυπτον εἰς τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ.

\VS{31}Καὶ ὅτε ἐνέπαιξαν αὐτῷ, ἐξέδυσαν αὐτὸν τὴν χλαμύδα καὶ ἐνέδυσαν αὐτὸν τὰ ἱμάτια αὐτοῦ· καὶ ἀπήγαγον αὐτὸν εἰς τὸ σταυρῶσαι.


\par }{\SH The Crucifixion
\par }
{\PP \VS{32}Ἐξερχόμενοι δὲ εὗρον ἄνθρωπον Κυρηναῖον, ὀνόματι Σίμωνα· τοῦτον ἠγγάρευσαν ἵνα ἄρῃ τὸν σταυρὸν αὐτοῦ.

\VS{33}Καὶ ἐλθόντες εἰς τόπον λεγόμενον Γολγοθᾶ, ὅ
\FTNT{§}{{\FR 27:33 }{\FT{ο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵB,D,N,W [95\%] RP,HF,OC,CP,NU ¦ ος A [5\%] TR}}} ἐστιν λεγόμενον Κρανίου Τόπος,\FTNT{*}{{\FR 27:33 }{\FT{λεγομενον κρανιου τοπος
{\BD{f}}{\SUP{35}} N,W [30\%] ¦ λεγομενος 23 A [67\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 23 λεγομενος ℵB [2\%] NU ¦ 23 D [1\%]}}}

\VS{34}ἔδωκαν αὐτῷ πιεῖν ὄξος\FTNT{†}{{\FR 27:34 }{\FT{οξος
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,N,W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ οινον ℵB,D [4\%] NU}}} μετὰ χολῆς μεμιγμένον· καὶ γευσάμενος οὐκ ἤθελεν\FTNT{‡}{{\FR 27:34 }{\FT{ηθελεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ηθελησεν ℵB,D [3\%] NU}}} πιεῖν.

\VS{35}Σταυρώσαντες δὲ αὐτὸν διεμερίσαντο τὰ ἱμάτια αὐτοῦ βαλόντες\FTNT{§}{{\FR 27:35 }{\FT{βαλοντες
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,D [25\%] OC,CP ¦ βαλλοντες
{\BD{f}}{\SUP{35pt}} B,W [75\%] RP,HF,TR,NU}}} κλῆρον.\FTNT{*}{{\FR 27:35 }{\FT{κληρον
{\IT{rell}} ¦ 1 ινα πληρωθη το ρηθεν υπο του προφητου διεμερισαντο τα ιματια μου εαυτοις και επι τον ιματισμον μου εβαλον κληρον [5\%] TR}}}

\VS{36}Καὶ καθήμενοι ἐτήρουν αὐτὸν ἐκεῖ.

\VS{37}Καὶ ἐπέθηκαν ἐπάνω τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ τὴν αἰτίαν αὐτοῦ γεγραμμένην·

\par }{\PC ΟΥΤΟΣ ΕΣΤΙΝ ΙΗΣΟΥΣ Ὁ ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΙΟΥΔΑΙΩΝ.


\par }{\PP \VS{38}Τότε σταυροῦνται σὺν αὐτῷ δύο λῃσταί, εἷς ἐκ δεξιῶν καὶ εἷς ἐξ εὐωνύμων.

\VS{39}Οἱ δὲ παραπορευόμενοι ἐβλασφήμουν αὐτόν, κινοῦντες τὰς κεφαλὰς αὐτῶν

\VS{40}καὶ λέγοντες· «Ὁ καταλύων τὸν ναὸν καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις οἰκοδομῶν, σῶσον σεαυτόν· εἰ υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ,\FTNT{†}{{\FR 27:40 }{\FT{θεου
{\BD{f}}{\SUP{35}} B,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 και ℵA,D [0.5\%] [NU]}}} κατάβηθι ἀπὸ τοῦ σταυροῦ.»

\VS{41}Ὁμοίως δὲ καὶ\FTNT{‡}{{\FR 27:41 }{\FT{δε και
{\BD{f}}{\SUP{35}} D [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 2 B [3\%] NU ¦ — ℵA,W [2\%]}}} οἱ ἀρχιερεῖς, ἐμπαίζοντες μετὰ τῶν γραμματέων καὶ πρεσβυτέρων καὶ Φαρισαίων,\FTNT{§}{{\FR 27:41 }{\FT{και φαρισαιων
{\BD{f}}{\SUP{35}} (D)(W) [90\%] RP,HF,OC,CP ¦ — (ℵ)A,B [10\%] TR,NU}}} ἔλεγον·

\VS{42}«Ἄλλους ἔσωσεν· ἑαυτὸν οὐ δύναται σῶσαι. Εἰ\FTNT{*}{{\FR 27:42 }{\FT{ει
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [0.5\%] NU}}} βασιλεὺς Ἰσραήλ ἐστιν, καταβάτω νῦν ἀπὸ τοῦ σταυροῦ καὶ πιστεύσομεν\FTNT{†}{{\FR 27:42 }{\FT{πιστευσομεν
{\IT{rell}} ¦ πιστευσωμεν ℵW [10\%] OC ¦ πιστευομεν A [0.5\%]}}} ἐπ᾿ αὐτῷ.\FTNT{‡}{{\FR 27:42 }{\FT{επ αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [90\%] RP,HF,OC,CP ¦ 2 A,D [8\%] TR ¦ 1 αυτον ℵB [1.5\%] NU ¦ εις αυτον [0.5\%]}}}

\VS{43}Πέποιθεν ἐπὶ τὸν Θεόν· ῥυσάσθω νῦν αὐτόν,\FTNT{§}{{\FR 27:43 }{\FT{αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [0.5\%] NU}}} εἰ θέλει αὐτόν· εἶπεν γὰρ ὅτι ‹Θεοῦ εἰμι Υἱός.› »

\VS{44}Τὸ δ᾿ αὐτὸ καὶ οἱ λῃσταὶ οἱ συσταυρωθέντες αὐτῷ\FTNT{*}{{\FR 27:44 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ συν 1 ℵB,D [0.5\%] NU}}} ὠνείδιζον αὐτόν.\FTNT{†}{{\FR 27:44 }{\FT{αυτον
{\IT{rell}} ¦ αυτω [5\%] TR}}}


\par }{\SH Jesus takes the ‘wages’ for our sin
\par }
{\PP \VS{45}Ἀπὸ δὲ ἕκτης ὥρας σκότος ἐγένετο ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἕως ὥρας ἐνάτης.\FTNT{‡}{{\FR 27:45 }{\FT{ενατης
{\IT{rell}} ¦ εννατης [10\%] TR (twice)}}}

\VS{46}Περὶ δὲ τὴν ἐνάτην ὥραν ἀνεβόησεν ὁ Ἰησοῦς φωνῇ μεγάλῃ λέγων, «Ἠλί, Ἠλί, λιμὰ\FTNT{§}{{\FR 27:46 }{\FT{λιμὰ
{\BD{f}}{\SUP{35}} A [90\%] RP,HF [λιμά CP, λιμᾶ OC] ¦ λειμα [8\%] ¦ λεμα ℵB [0.5\%] NU ¦ λαμα D [1.5\%] TR ¦ μα W}}} σαβαχθανί;» τοῦτ᾿ ἔστιν, «Θεέ μου, Θεέ μου, ἵνα τί με ἐγκατέλιπες;»

\VS{47}Τινὲς δὲ τῶν ἐκεῖ ἑστώτων\FTNT{*}{{\FR 27:47 }{\FT{εστωτων
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εστηκοτων ℵB,C(W) [1\%] NU}}} ἀκούσαντες ἔλεγον ὅτι «Ἠλίαν φωνεῖ οὗτος.»

\VS{48}Καὶ εὐθέως δραμὼν εἷς ἐξ αὐτῶν καὶ λαβὼν σπόγγον, πλήσας τε ὄξους καὶ περιθεὶς καλάμῳ, ἐπότιζεν αὐτόν·

\VS{49}οἱ δὲ λοιποὶ ἔλεγον, «Ἄφες, ἴδωμεν εἰ ἔρχεται Ἠλίας σώσων αὐτόν.»


\par }{\SH The shout of
{\BDIT{victory}}
\par }
{\PP \VS{50}Ὁ δὲ Ἰησοῦς πάλιν κράξας φωνῇ μεγάλῃ ἀφῆκεν τὸ πνεῦμα.

\VS{51}Καὶ ἰδού, τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη εἰς δύο ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω,\FTNT{†}{{\FR 27:51 }{\FT{εις δυο απο ανωθεν εως κατω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A(D)W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 12456 ℵ [1\%] ¦ ~ απ 45612 B,C [1\%] NU}}} καὶ ἡ γῆ ἐσείσθη, καὶ αἱ πέτραι ἐσχίσθησαν,

\VS{52}καὶ τὰ μνημεῖα ἀνεῴχθησαν. (Καὶ πολλὰ σώματα, τῶν κεκοιμημένων ἁγίων, ἠγέρθη·\FTNT{‡}{{\FR 27:52 }{\FT{ηγερθη
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [96\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ηγερθησαν ℵB,D [4\%] NU}}}

\VS{53}καὶ ἐξελθόντες ἐκ τῶν μνημείων μετὰ τὴν ἔγερσιν αὐτοῦ, εἰσῆλθον εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν καὶ ἐνεφανίσθησαν πολλοῖς.)

\VS{54}Ὁ δὲ ἑκατόνταρχος καὶ οἱ μετ᾿ αὐτοῦ τηροῦντες τὸν Ἰησοῦν, ἰδόντες τὸν σεισμὸν καὶ τὰ γενόμενα, ἐφοβήθησαν σφόδρα, λέγοντες, «Ἀληθῶς Θεοῦ Υἱὸς ἦν οὗτος.»


\par }{\PP \VS{55}Ἦσαν δὲ ἐκεῖ καὶ\FTNT{§}{{\FR 27:55 }{\FT{εκει και
{\BD{f}}{\SUP{35}} [35\%] OC ¦ κακει ℵ ¦ 1 A,B,C,W [65\%] RP,HF,CP,TR,NU ¦ 2 D ¦ two other variants}}} γυναῖκες πολλαὶ ἀπὸ μακρόθεν θεωροῦσαι, αἵτινες ἠκολούθησαν τῷ Ἰησοῦ ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας, διακονοῦσαι αὐτῷ·

\VS{56}ἐν αἷς ἦν Μαρία ἡ Μαγδαληνή, καὶ Μαρία ἡ τοῦ Ἰακώβου καὶ Ἰωσῆ μήτηρ, καὶ ἡ μήτηρ\FTNT{*}{{\FR 27:56 }{\FT{ιωση μητηρ και η μητηρ
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,B,C [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ιωσηφ 2345 D,W [0.5\%] NU ¦ η μαρια η ιωσηφ και η μαρια η ℵ}}} τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου.


\par }{\SH The burial
\par }
{\PP \VS{57}Ὀψίας δὲ γενομένης, ἦλθεν ἄνθρωπος πλούσιος ἀπὸ Ἀριμαθαίας, τοὔνομα Ἰωσήφ, ὃς καὶ αὐτὸς ἐμαθήτευσεν\FTNT{†}{{\FR 27:57 }{\FT{εμαθητευσεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,B,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εμαθητευθη ℵC,D [1.5\%] NU ¦ two other variants}}} τῷ Ἰησοῦ.

\VS{58}Οὗτος προσελθὼν τῷ Πιλάτῳ ᾐτήσατο τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ. Τότε ὁ Πιλᾶτος ἐκέλευσεν ἀποδοθῆναι τὸ σῶμα.\FTNT{‡}{{\FR 27:58 }{\FT{το σωμα
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,D,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [1.5\%] NU}}}

\VS{59}Καὶ λαβὼν τὸ σῶμα ὁ Ἰωσὴφ ἐνετύλιξεν αὐτὸ\FTNT{§}{{\FR 27:59 }{\FT{αυτο
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,C,W [99\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 εν B,D [1\%] NU}}} σινδόνι καθαρᾷ

\VS{60}καὶ ἔθηκεν αὐτὸ ἐν τῷ καινῷ αὐτοῦ μνημείῳ ὃ ἐλατόμησεν ἐν τῇ πέτρᾳ. Καὶ προσκυλίσας λίθον μέγαν τῇ θύρᾳ τοῦ μνημείου ἀπῆλθεν.

\VS{61}Ἦν δὲ ἐκεῖ Μαρία\FTNT{*}{{\FR 27:61 }{\FT{μαρια
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,W [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ μαριαμ ℵB,C [1.5\%] NU}}} ἡ Μαγδαληνή, καὶ ἡ ἄλλη Μαρία, καθήμεναι ἀπέναντι τοῦ τάφου.


\par }{\SH The tomb is guarded
\par }
{\PP \VS{62}Τῇ δὲ ἐπαύριον, ἥτις ἐστὶν μετὰ τὴν Παρασκευήν, συνήχθησαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι πρὸς Πιλᾶτον

\VS{63}λέγοντες· «Κύριε, ἐμνήσθημεν ὅτι ἐκεῖνος ὁ πλάνος εἶπεν, ἔτι ζῶν, ‹Μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἐγείρομαι.›

\VS{64}Κέλευσον οὖν ἀσφαλισθῆναι τὸν τάφον ἕως τῆς τρίτης ἡμέρας, μήποτε ἐλθόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ νυκτὸς κλέψωσιν αὐτὸν\FTNT{†}{{\FR 27:64 }{\FT{νυκτος κλεψωσιν αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} [87\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ~ 231 [3\%] ¦ 23 (ℵ)A,B,C,D,W [10\%] NU}}} καὶ εἴπωσιν τῷ λαῷ ὅτι,\FTNT{‡}{{\FR 27:64 }{\FT{οτι
{\BD{f}}{\SUP{35}} [25\%] ¦ — ℵA,B,C,D,W [75\%] RP,HF,OC,CP,TR,NU}}} ‹Ἠγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν,› καὶ ἔσται ἡ ἐσχάτη πλάνη χείρων τῆς πρώτης.»

\VS{65}Ἔφη δὲ\FTNT{§}{{\FR 27:65 }{\FT{δε
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,C,D,W [65\%] RP,HF,CP,TR ¦ — B [35\%] OC,NU}}} αὐτοῖς ὁ Πιλᾶτος, «Ἔχετε κουστωδίαν· ὑπάγετε ἀσφαλίσασθε ὡς οἴδατε.»

\VS{66}Οἱ δὲ πορευθέντες ἠσφαλίσαντο τὸν τάφον, σφραγίσαντες τὸν λίθον, μετὰ τῆς κουστωδίας.




\par }{\MS Resurrection Day—Sunday, 04/07/30

\par }\Chap{28}{\MM \VerseOne{1}Ὀψὲ δὲ σαββάτων, τῇ ἐπιφωσκούσῃ εἰς μίαν σαββάτων, ἦλθεν Μαρία\FTNT{*}{{\FR 28:1 }{\FT{μαρια
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,B,D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ μαριαμ ℵC [0.5\%] NU}}} ἡ Μαγδαληνὴ καὶ ἡ ἄλλη Μαρία θεωρῆσαι τὸν τάφον.

\VS{2}Καὶ ἰδού, σεισμὸς ἐγένετο μέγας, ἄγγελος γὰρ Κυρίου καταβὰς ἐξ οὐρανοῦ,\FTNT{†}{{\FR 28:2 }{\FT{ουρανου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 και ℵB,C,W [2\%] NU}}} προσελθὼν ἀπεκύλισεν τὸν λίθον ἀπὸ τῆς θύρας,\FTNT{‡}{{\FR 28:2 }{\FT{απο της θυρας
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [94\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 123 του μνημειου [5\%] ¦ — ℵB,D [0.5\%] NU}}} καὶ ἐκάθητο ἐπάνω αὐτοῦ.

\VS{3}Ἦν δὲ ἡ ἰδέα\FTNT{§}{{\FR 28:3 }{\FT{ιδεα
{\BD{f}}{\SUP{35}} W [92\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ειδεα A(B)C,D [8\%] NU ¦ — (ℵ)}}} αὐτοῦ ὡς ἀστραπὴ καὶ τὸ ἔνδυμα αὐτοῦ λευκὸν ὡσεὶ\FTNT{*}{{\FR 28:3 }{\FT{ωσει
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ως ℵB,D [3\%] NU}}} χιών.

\VS{4}Ἀπὸ δὲ τοῦ φόβου αὐτοῦ ἐσείσθησαν οἱ τηροῦντες, καὶ ἐγένοντο\FTNT{†}{{\FR 28:4 }{\FT{εγενοντο
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ εγενηθησαν ℵB,C,D [0.5\%] NU}}} ὡσεὶ\FTNT{‡}{{\FR 28:4 }{\FT{ωσει
{\BD{f}}{\SUP{35}} C [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ ως ℵA,B,D,W [2\%] NU}}} νεκροί.


\par }{\SH The angel does his duty
\par }
{\PP \VS{5}Ἀποκριθεὶς δὲ ὁ ἄγγελος εἶπεν ταῖς γυναιξίν· «Μὴ φοβεῖσθε ὑμεῖς· οἶδα γὰρ ὅτι Ἰησοῦν τὸν ἐσταυρωμένον ζητεῖτε.

\VS{6}Οὐκ ἔστιν ὧδε· ἠγέρθη γάρ, καθὼς εἶπεν. Δεῦτε, ἴδετε τὸν τόπον ὅπου ἔκειτο ὁ Κύριος.\FTNT{§}{{\FR 28:6 }{\FT{ο κυριος
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB [0.5\%] NU}}}

\VS{7}Καὶ ταχὺ πορευθεῖσαι εἴπατε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ὅτι ‹Ἠγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν· καὶ ἰδού, προάγει ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλιλαίαν· ἐκεῖ αὐτὸν ὄψεσθε.› Ἰδού, εἶπον ὑμῖν.»

\VS{8}Καὶ ἐξελθοῦσαι\FTNT{*}{{\FR 28:8 }{\FT{εξελθουσαι
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,W [98\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ απελθουσαι ℵB,C [2\%] NU}}} ταχὺ ἀπὸ τοῦ μνημείου μετὰ φόβου καὶ χαρᾶς μεγάλης, ἔδραμον ἀπαγγεῖλαι τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ.


\par }{\SH Jesus’ second appearance
\par }
{\PP \VS{9}Ὡς δὲ ἐπορεύοντο ἀπαγγεῖλαι τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ,\FTNT{†}{{\FR 28:9 }{\FT{ως δε επορευοντο απαγγειλαι τοις μαθηταις αυτου
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C (88\%—with minor variations) RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D,W (11.8\%) NU ¦ two other variants (0.2\%) (Here is as crass a case of homoioteleuton as anyone could wish—the last four words are identical!)}}} καὶ ἰδού,\FTNT{‡}{{\FR 28:9 }{\FT{ιδου
{\IT{rell}} ¦ 1 ο D,W [10\%] TR}}} Ἰησοῦς ἀπήντησεν\FTNT{§}{{\FR 28:9 }{\FT{απηντησεν
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,D,W [95\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ υπηντησεν ℵB,C [5\%] NU}}} αὐταῖς λέγων, «Χαίρετε.» Αἱ δὲ προσελθοῦσαι, ἐκράτησαν αὐτοῦ τοὺς πόδας καὶ προσεκύνησαν αὐτῷ.

\VS{10}Τότε λέγει αὐταῖς ὁ Ἰησοῦς· «Μὴ φοβεῖσθε· ὑπάγετε ἀπαγγείλατε τοῖς ἀδελφοῖς μου ἵνα ἀπέλθωσιν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, καὶ ἐκεῖ\FTNT{*}{{\FR 28:10 }{\FT{και εκει
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,C,W [90\%] RP,HF,CP ¦ κακει B,D [10\%] OC,TR,NU ¦ εκει [0.5\%]}}} με ὄψονται.»


\par }{\SH Guards are bribed
\par }
{\PP \VS{11}Πορευομένων δὲ αὐτῶν, ἰδού, τινὲς τῆς κουστωδίας ἐλθόντες εἰς τὴν πόλιν ἀπήγγειλαν τοῖς ἀρχιερεῦσιν ἅπαντα τὰ γενόμενα.

\VS{12}Καὶ συναχθέντες μετὰ τῶν πρεσβυτέρων, συμβούλιόν τε λαβόντες, ἀργύρια ἱκανὰ ἔδωκαν τοῖς στρατιώταις λέγοντες·

\VS{13}«Εἴπατε ὅτι ‹Οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ νυκτὸς ἐλθόντες ἔκλεψαν αὐτὸν ἡμῶν κοιμωμένων.›

\VS{14}Καὶ ἐὰν ἀκουσθῇ τοῦτο ἐπὶ τοῦ ἡγεμόνος, ἡμεῖς πείσομεν αὐτὸν\FTNT{†}{{\FR 28:14 }{\FT{αυτον
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,C,D,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ — ℵB [0.5\%]}}} καὶ ὑμᾶς ἀμερίμνους ποιήσομεν.»

\VS{15}Οἱ δὲ λαβόντες τὰ ἀργύρια ἐποίησαν ὡς ἐδιδάχθησαν. Καὶ διεφημίσθη ὁ λόγος οὗτος παρὰ Ἰουδαίοις μέχρι τῆς σήμερον.\FTNT{‡}{{\FR 28:15 }{\FT{σημερον
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 ημερας B,D [0.5\%] [NU]}}}


\par }{\MS The Great Commission

\par }{\MM \VS{16}Οἱ δὲ ἕνδεκα μαθηταὶ ἐπορεύθησαν εἰς τὴν Γαλιλαίαν εἰς τὸ ὄρος οὗ ἐτάξατο αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς.

\VS{17}Καὶ ἰδόντες αὐτὸν προσεκύνησαν αὐτῷ,\FTNT{§}{{\FR 28:17 }{\FT{αυτω
{\BD{f}}{\SUP{35}} A,W [97\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵB,D [0.5\%] NU ¦ αυτον [2.5\%]}}} οἱ δὲ ἐδίστασαν.

\VS{18}Καὶ προσελθὼν ὁ Ἰησοῦς ἐλάλησεν αὐτοῖς λέγων· «Ἐδόθη μοι πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ\FTNT{*}{{\FR 28:18 }{\FT{επι
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA,W [99.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ 1 της B,D [0.5\%] [NU]}}} γῆς.

\VS{19}Πορευθέντες\FTNT{†}{{\FR 28:19 }{\FT{πορευθεντες
{\BD{f}}{\SUP{35}} ℵA [95\%] RP,HF,OC,CP ¦ 1 ουν B,W [5\%] TR,NU ¦ νυν D}}} μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη· βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρός, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος·

\VS{20}διδάσκοντες αὐτοὺς τηρεῖν πάντα ὅσα ἐνετειλάμην ὑμῖν· καὶ ἰδού, ἐγὼ μεθ᾿ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας, ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος.» Ἀμήν.\FTNT{‡}{{\FR 28:20 }{\FT{αμην
{\BD{f}}{\SUP{35}} [98.5\%] RP,HF,OC,CP,TR ¦ — ℵA,B,D,W [1.5\%] NU}}}{\SUP{,}}\FTNT{§}{{\FR 28:20 }{\FT{In the colophons,
{\BD{f}}{\SUP{35}} [50\%] have, “published eight years after the ascension of Christ”, to which all but
{\BD{f}}{\SUP{35}} add, “in Jerusalem”. For 50\% of the MSS to have this information probably means that the tradition is ancient; and of course, I have demonstrated, to my own satisfaction at least, that
{\BD{f}}{\SUP{35}} goes back at least to the 3{\SUP{rd}} century. If this information is correct, then Matthew was ‘published’ in 38/39 AD. The same sources have Mark published two years later (40/41) and Luke another five years later (45/46), while John was ‘published’ thirty-two years after the ascension, or 61/62 AD. Not only were the authors eyewitnesses of the events, but many others were still alive when the Gospels appeared. They could attest to the veracity of the accounts, but could also be the source of textual variants, adding tidbits here and there, or ‘correcting’ something that they remembered differently.}}}{\SUP{,}}\FTNT{*}{{\FR 28:20 }{\FT{The citation of
{\BD{f}}{\SUP{35}} is based on the following fifty-one MSS—18, 35, 55, 128, 204, 246, 363, 386, 402, 479, 510, 547, 553, 586, 685, 757, 789, 824, 867, 897, 928, 1062, 1072, 1075, 1111, 1117, 1145, 1189, 1339, 1435, 1461, 1496, 1503, 1551, 1560, 1572, 1637, 1652, 1667, 1694, 1713, 2122, 2175, 2253, 2352, 2382, 2466, 2503, 2554, 2765 and I.2110—all of which I collated myself. I also took account of two collated by Scrivener (201, 480), but did not re-collate them. 2554 is a ‘perfect’ representative of
{\BD{f}}{\SUP{35}} in Matthew, as it stands, while the exemplars of 1072, 1117, 1461, 1496, 1713 and I.2110 presumably were as well. Others come very close. The uniformity is impressive. Since these MSS come from all over the Mediterranean world (Sinai, Jerusalem, Patmos, Bucharest, Moscow, Constantinople, Lesbos, Leukosia, Aegean, Meteora, Kalavrita, Tirana, Mt. Athos [ten different monasteries], Athens, Corinth{\SUP{?}}, Bologna, Grottaferrata, Vatican, etc.) they are certainly representative of the family, giving us the precise family profile—it is reflected in the Text without exception.\par I have included six published editions in the apparatus—RP,HF,OC,CP,TR,NU. RP = Robinson-Pierpont (2005), HF = Hodges-Farstad, OC = the Greek Text of the Greek Orthodox Church (also used by other Orthodox Churches), CP = Complutensian Polyglot, TR = {\IT{Textus Receptus}}, NU = N-A{\SUP{26}}/UBS{\SUP{3}} (N-A{\SUP{27}}/UBS{\SUP{4}} offer changes in the critical apparatus,
{\ND{not}} in the text; the text is still that of N-A{\SUP{26}}/UBS{\SUP{3}}).
\par In the statements of evidence I have included the percentage of manuscript attestation for each variant within either ( ) or [ ]. I have used ( ) for the evidence taken from {\IT{TuT}}, which I take to be reasonably precise. For the variant sets that are not covered there, I mainly depended on Legg ({\IT{Novum Testamentum Graece Secundum Textum Westcotto-Hortianum.}} Evangelium Secundum Matthaeum [Ed. S.C.E. Legg, Oxonii: E. Typographeo Clarendoniano, 1940]). I occasionally supplemented from Swanson, Scrivener and von Soden—the percentages offered, I have used [ ] for these, are extrapolations based on a comparison of these sources.
\par I venture to predict, if complete collations ever become available, that for any non-Byzantine variants listed with 5 to 1\% support (in my apparatus) the margin of error should not exceed ±2\%; for non-Byzantine variants listed with 10 to 6\% support the margin of error should hardly exceed ±4\%; where there is some division among the Byzantine witnesses the margin of error should rarely exceed ±15\%—since my sources had collated a lower percentage of the extant MSS than {\IT{ECM}} for the General Epistles, for example, my guesses as to percentages are more tentative than they were there, except that I guarantee the witness of
{\BD{f}}{\SUP{35}}.
\par As an arbitrary decision, I have limited the citation of individual MSS to those dated to the 5{\SUP{th}} century or earlier. I use
{\IT{rell}} to indicate that the reading is supported by all other primary witnesses, and printed editions (of the six included in the apparatus), compared to the other reading.}}}


\par }