\NormalFont\ShortTitle{IOANE}

{\MTB NA TURUPATU DOU VAGA E MAREA

\par }{\MT A IOANE

\par }{\IMT Na Vuresi Makaliana Na Omea Ara Marea Tana Papi Iani

\par }{\IP Na Turupatu Dou vaga e marea a Ioane e saumakalia laka a Iesu aia nogo na Gokona God saliu, me “lia tinoni na Goko, me mai totu i laoda.” (1:14)

\par }{\IP A Ioane e marea na turupatuna na maurina a Iesu rongona e ngaoa laka ti asei ke tsokoa ke tutunina laka a Iesu aia na Dalena God manana, na Vagamauri God e vekenogoa vanigira nina tinoni tumai nogo i oka. Migira sui kara tutunina a Iesu, ti kara gini tamanina na mauri saliu. (20:31)

\par }{\IP Tana tuturigana nina mamare, aia e adilabatigira na valatsatsa danga a Iesu e naugira ti ke gini labamaka na manana laka a Iesu nogoria na Vagamauri, na Dalena God. Mi muri, maia e maretsunagira nina goko a Iesu, tana e gini vuresi makalia na rongoqira na valatsatsa e naugira. Igita a reia tana turina iani laka ara visana tinoni ara tutunina a Iesu, mara tsarimurina. Mara visana ara sove tania moa, mara tovoa na tukapusiana nina aqo.

\par }{\IP I laoqira na Lova 13 tsau tana 17, e totu nina goko na vailivu a Iesu vanitugira gana duli segeni moa ia, na mani kakaisiana tu niqira tutuni tana bongi noana na mateana.

\par }{\IP Mi tana Lova 18 tsau tana 21, e totu na turupatuna kalina ara tangolia a Iesu, mara pedematesia, me mate tana gai ulutaligu. Mi muri, maia Iesu e maurivisutugua tania na mate, me labavulagia vanigira gana duli.

\par }{\IP A Ioane e adilabatia sailagi laka igira sui ara tutunina manana laka a Iesu aia nogo “na sautu, ma na manana, ma na mauri” (14:6) mara tsarimurina, igira nogo ara tamanina na mauri saliu i laona na tobaqira.

\par }{\IOT Na Omea Ara Totu Tana Papi Iani

\par }{\IO A Iesu na Gokona God e mailaba i barangengo
{\IOR{1:1-18}}

\par }{\IO A Ioane Batista e sasani tinoni
{\IOR{1:19-34}}

\par }{\IO Tugira gana duli idaida a Iesu
{\IOR{1:35-51}}

\par }{\IO A Iesu e sasani tinoni
{\IOR{2:1–12:50}}

\par }{\IO Nina sasani a Iesu idavia na mateana
{\IOR{13:1–17:26}}

\par }{\IO Nina rota ma na mateana a Iesu
{\IOR{18:1–19:42}}

\par }{\IOT Na maurivisuana a Iesu ma na labana

\par }{\IO vanigira gana duli
{\IOR{20:1-31}}

\par }{\IO Na susuina tsotsodo na labana a Iesu
{\IOR{21:1-25}}



\par }\ChapOne{1}{\SH A Iesu Aia na Gokona God
\par }
{\PP \VerseOne{1}Tana idana tsotsodo e totu na Goko. Me totu kolua God na Goko, me God na Goko.

\VS{2}E tu mai nogo tana tuturigana tsotsodo, na Goko e totu kolua God.

\VS{3}Mi konina nogo aia God e naugira na omea sui. Me tagara sa omea ke tau talu i konina aia.

\VS{4}Na Goko aia nogo na pukuna na mauri, ma na mauri ia e saua na marara vanigira na tinoni sui.

\VS{5}Me maka na marara tana rodo, me tau tangomana vania na rodo ke rodosia.


\par }{\PP \VS{6}Ma
\XREF{✡}{{\XO 1:6 }{\XO{1:6
}}{\XT{Mat 3:1; Mrk 1:4; Luk 3:1-2}}} God e mologinia kesa na mane, a Ioane na asana,

\VS{7}me mai nogo aia, me turupatu vulagia vanigira na tinoni tana rongona na marara ia, rongona ti igira sui kara rongomia na turupatuna ma kara tutunina.

\VS{8}Ma Ioane aia e tau na marara. E mai rongona moa ke sogogana na marara.

\VS{9}Na Goko, aia nogoria na marara laka e tsunamai nogo i barangengo, me mararasigira na tinoni sui.


\par }{\PP \VS{10}Na Goko ia e totu nogo i barangengo, ma God e aqosiginia na barangengo na Goko. Ma na barangeingo e tau nomoa reigadovia.

\VS{11}Aia e mai tana verana segeni nogo, migira segeni gana verakolu ara tau tabea.

\VS{12}Mara visana nomoa ara tabedoua mara tutunina, te aia e tamivanigira kara gini lia na dalena God.

\VS{13}Ara tau gini lia na dalena God tana nina kili sa tinoni, me tau goto vaga kesa na baka e talu tana ka gabuqira na tamana ma na tinana. Tagara. God segeni moa nogo aia na Tamaqira.


\par }{\PP \VS{14}Me lia tinoni na Goko me mai totu i laoda, me dangatovu i konina na vangalaka ma na manana. Migita a reivulagia na mararana, aia na marara e tamanina rongona aia nogo na Dalena Tamana e kesa moa.


\par }{\PP \VS{15}Ma Ioane e sogo gokona me tsaria, “Aia nogoria ngana, inau au gini goko vanigamu kalina au tsaria laka aia sauba ke mai i muriqu, maia e loki liusiau nomoa inau, rongona aia e totu nogo te au botsa inau.”


\par }{\PP \VS{16}Maia e dangatovu nogo na vangailaka i konina, me gini vangalaka sosongo vanigita sui. Ma nina vangalaka vanigita e utu goto ke sui.

\VS{17}I sau God e savulaginia vania a Moses nina Ketsa vanigira nina tinoni. Mi konina moa a Iesu Kristo igita a tsodovulagia nina galuve ma na manana.

\VS{18}Tagara kesa ke morosilakana God kesa dani. Aia segeni moa na Dalena, aia e atsa vaga nogo God me totu i ligisana na Tamana, aia nogo e katevulagia na manana tana rongona God.


\par }{\SH Nina Sasani a Ioane Batista
\par }
{\R (Mateo 3:1-12; Marko 1:1-8; Luka 3:1-18)

\par }{\PP \VS{19}Igira na taovia na Tsiu ara totu i Jerusalem, ara ketsaligira visana niqira manetabu ma na Levite kara balaba i konina a Ioane, ma kara veisuaa, “?Laka asei igoe?”


\par }{\PP \VS{20}Ma Ioane e tau goto tiapoia, me tsarivulagi makalia, “Inau au tau na Mesia.”


\par }{\PP \VS{21}Mara
\XREF{✡}{{\XO 1:21 }{\XO{1:21
}}{\XT{Diu 18:15, 18; Mal 4:5}}} veisuaa, “?Me ti vaga ia, masei moa igoe? ?Laka igoe a Elija?”

\par }{\PP Me gokovisu a Ioane, me tsaria, “Tagara, tau a Elija inau.”

\par }{\PP Mara veisuagotoa, “?Se laka ko tau aia nogoria ngatsu na Propete ami pipitua igoe?”

\par }{\PP Ma Ioane e tsaria, “Tagara goto.”


\par }{\PP \VS{22}Mara tsarivania, “Me ti ke vaga ia, mo ko tsarimakalia vanigami laka asei igoe, ma kami gini adivisugoko vanigira ara raigami mai. ?Nagua ko tsarivanigami tana rongomu segeni?”


\par }{\PP \VS{23}Ma
\XREF{✡}{{\XO 1:23 }{\XO{1:23
}}{\XT{Aes 40:3}}} Ioane e gini gokovisu nina katemai a Isaia na propete, me tsarivanigira,

\par }{\Q “ ‘Inau na liona kesa e guguu tana legai mangu:

\par }{\Q !Kamu gotosia na sautu tana ke liu na Taovia!’ ”


\par }{\PP \VS{24}Te ara tuu igira niqira mane adigoko na Parisii,

\VS{25}mara veisuatugua a Ioane, “?Me ti vaga igoe o tau na Mesia, mo tau goto a Elija, mo tau goto aia na Propete ami pipitua, megua ti o lesovitabugira na tinoni?”


\par }{\PP \VS{26}Ma Ioane e gokovisu me tsaria, “Inau au gini lesovitabu moa na ko lee, mi levugamui e totu nogo kesa amu voginia.

\VS{27}Maia sauba ke labamai i muriqu, me tau ulagaqu inau kau nusiligia na itaina gana porotua.”


\par }{\PP \VS{28}Na omea sui girani ara laba i Betani tabana i longa na Koo Jordan, i tana a Ioane e naua na lesovitabu.


\par }{\SH A Iesu Nina Dalena Sipi God
\par }
{\PP \VS{29}Mi tana dani i muri, ma Ioane e rei baa a Iesu e maimai i sautu. Me qenaa, me tsarivanigira ara totu tana, “!Aia, kamu reia baa! !Aia nogoria nina Dalena Sipi God! !Aia sauba ke veoligia na sasina na barangengo!

\VS{30}Aia nogo inau au gini goko tana rongona vanigamu kalina inau au tsaria laka sauba kesa ke mai i muriqu, maia e loki liusiau baa inau matena e totu ida nogo aia te au botsa inau.

\VS{31}Minau au voginigotoa laka asei aia, mau mai nomoa kau gini naua na lesovitabu tana koo rongona kau sauvulagia aia vanigira na tinoni ni Israel ma kara gini donaginia.”


\par }{\PP \VS{32}Ma Ioane e tsarimakalia na omea aia e reia: “Inau, au reia na Tarunga Tabu e tsunamai talu i gotu, me tsotsobo mala kulukulu i vungana aia.

\VS{33}Minau goto au tau vati donaginia moa laka aia nogoria na Mesia. Ma God aia e mologiniau kau gini lesovitabu na koo, e tsarivaniau laka ‘asei ti vaga ko reia ke tsobo na Tarunga Tabu i vungana, maia nogoria sauba ke gini lesovitabu na Tarunga Tabu.’

\VS{34}Minau au reia e laba nogo na omea vaga ia, te au gini tsarivanigamu laka aia nogoria na Dalena God.”


\par }{\SH I Tugira Gana Duli Idaida a Iesu
\par }
{\PP \VS{35}Mi tana dani i muri, ma Ioane e ba tu tugua tana nauna ia kolukaira ruka gana duli.

\VS{36}Mi kalina a Ioane e morosia a Iesu e liliu i sautu, maia e tsarivanikaira, “!Kamu ka reia baa, aia nogoria nina Dalena Sipi God!”


\par }{\PP \VS{37}Mi kaira ara ka rongomia nina goko a Ioane mara ka tuu, mara ka tsarimurina a Iesu.

\VS{38}Me pilovisu a Iesu, me reikaira ara ka tsarimurina, me veisuakaira, “?Nagua amu ka lavea kamu?”

\par }{\PP Mara ka tsaria, “?Iava o totu igoe, Rabi?” Ma na goko “Rabi” e vaga moa “Tarai.”


\par }{\PP \VS{39}Ma Iesu e tsaria, “Mai, ma kamu ka reia.” Mi tana tagu ia, na gana ngongo na vati kiloko tana ngulavi. Mara ka tsarimurina mara ka ba tsau i valena, mara ka totu kolua na dani popono tana.


\par }{\PP \VS{40}Kesa ka vidaqira kaira, aia nogoria a Adrea, na tasina a Simone Petero.

\VS{41}Ma Adrea e ba reia a Simone na tasina me tsarivania, “Ami tsodovulagia na Mesia.” Ma na rongona na goko “Mesia”, e vaga moa “Na Kristo”, ma na rongona na goko “Kristo” e vaga moa “Aia kesa God e vilia.”

\VS{42}Maia e dulikolua a Simone mara ka batsau i konina a Iesu.

\par }{\PP Ma Iesu e moro baa i konina a Simone, me tsarivania, “Na asamu a Simone, dalena a Ioane, me sauba kara soaginigo a Kepas.” Ma na rongona na goko “Kepas”, e vaga moa “Petero”, ma na rongona na goko “Petero” e vaga moa “Na Vatu.”


\par }{\SH A Iesu e Soakaira a Pilipo Ma Nataniel
\par }
{\PP \VS{43}Mi tana dani i muri, ma Iesu e aligiri na vano i Galilii. Maia e tsodoa a Pilipo me tsarivania, “!Ko mai koluau!”

\VS{44}A Pilipo na mane ni Betsaida, ka veraqira nogo kaira a Adrea ma Petero.


\par }{\PP \VS{45}Ma Pilipo e tsodoa a Nataniel me tsarivania, “Goena, aia nogo na mane ri a Moses e mamare tana rongona i laona na papi na Ketsa, migira goto na propete ara mamare tana rongona ia, i kagami ami ka tsodonogoa. Maia nogo a Iesu na dalena a Iosepo ni Nasaret.”


\par }{\PP \VS{46}Ma Nataniel e veisuaa, “?Me laka sa omea dou koegua ke talumai i Nasaret?”

\par }{\PP Ma Pilipo e tsarivania, “Mai moa mo ko reia.”


\par }{\PP \VS{47}Mi kalina a Iesu e morosia a Nataniel e maimai, me gini goko tana rongona aia me tsaria, “!Iani e kesa na Israel manana, me voo na malapalu!”


\par }{\PP \VS{48}Ma Nataniel e veisuaa a Iesu, “?E koegua te o donaginiau igoe?”

\par }{\PP Ma Iesu e tsaria, “E tau vati soago moa a Pilipo, minau au reigo nogo tana vavana kesa na gai.”


\par }{\PP \VS{49}Me novo a Nataniel me tsaria, “!Ei, Taovia, igoe manana na Dalena God! !Igoe nogo nimami Taovia Tsapakae igami na Israel!”


\par }{\PP \VS{50}Ma Iesu e tsarivania, “?Laka igoe o tutunina rongona moa inau au tsarivanigo laka au reigo kalina o totu i vavana na gai? !La! Tau na omea loki ia. !I muri ti sauba ko reigira na omea ke loki sosongo baa!”

\VS{51}Ma
\XREF{✡}{{\XO 1:51 }{\XO{1:51
}}{\XT{Gen 28:12}}} Iesu e tsarigotoa vanitugira, “Inau, au tsarivanitugamu na manana: sauba kamu tu morosia na baragata ke ova, migira nina angelo God kara tsunadato i vungana na Dalena Tinoni.”




\par }\Chap{2}{\SH Na Kavomutsa na Tauga i Kana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ruka moa na dani i muri, mara naua kesa na kavomutsa na tauga i Kana tana Galilii. Maia ko Maria na tinana a Iesu e sanga na totu tana.

\VS{2}Mara vailivugotoa Iesu migira gana duli kara ba sanga na kavomutsa ia.

\VS{3}Mi levugana na mutsa te e kora na uaeni koniqira, maia na tinana a Iesu e reia e laba na omea vaga ia, maia e baa me tsarivania a Iesu, “E sui lee nogo kiki niqira uaeni.”


\par }{\PP \VS{4}Ma Iesu e tsarivania na tinana, “Daki igoe, laka na mavi na tsarivaniaqu nagua kau naua. E tau vati laba moa gaqu tagu inau.”


\par }{\PP \VS{5}Ma na tinana a Iesu e tsarivanigira na tinoni ara aqo tana kavomutsa, “Nagua sui moa ti ke tsarivanigamu na nauana, ma kamu naua.”


\par }{\PP \VS{6}Mara totu manoga nogo tana ono na popovatu tutuu, niqira mani sao koo na vulivuli igira na Tsiu, aqo muria niqira sasaga ni oka. Me pipi kesa na popovatu tutuu vaga ia, e tugua ke kesa sangatu na dangana na bilo na koo ke vano i laona kesa.


\par }{\PP \VS{7}Ma Iesu e ketsaligira na mane ara aqo tana kavomutsa, “Kamu dangaliiginigira na koo na popovatu tutuu girani.” Migira ara toregira, mara danga tsiriri.

\VS{8}Mi muri, ma Iesu e tsarivanigira, “Kalina eni, kamu saoa na koo, ma kamu ba sauvania na mane e taovia tana kavomutsa, maia ke inuvidana.”

\par }{\PP Mara adi baa na koo vania na taovia na kavomutsa maia e inuvidana,

\VS{9}ma na koo ia e oli saikesa me lia nogo na uaeni. Maia e tau dona iava e talumai na uaeni dou vaga ia. Migira moa na mane aqo ara saoa na koo igira moa ara dona. Te aia e tuu, me soaa na mane tauga vaolu,

\VS{10}me tsarivania, “Pipi tinoni tavosi tana mutsakolu vaga iani, ara dona kara sautalua na uaeni dou baa, mi kalina ara inuvatsa nogo igira na tinoni totogoro, mi muri ti aia e sauvanigira na uaeni lee. Migoe o tau nauvaganana ia. !O mololaka talua na uaeni dou baa poi e tsau tana susuina na kavomutsa ti ko saua!”


\par }{\PP \VS{11}A Iesu e naua na kesanina nina valatsatsa i Kana tana Galilii. Mi tana aia e saulabatia na susuligana, mara reia igira gana duli, mara gini tutunina.


\par }{\PP \VS{12}Mi
\XREF{✡}{{\XO 2:12 }{\XO{2:12
}}{\XT{Mat 4:13}}} murina na kavomutsa ia, ma Iesu ma na tinana, migira na tasina, mi tugira gana duli, ara vano i Kapernaum, mara totu tana visana dani.


\par }{\SH A Iesu e Tsiagira na Mane Tsabiri Tania na Vale Tabu
\par }
{\R (Mateo 21:12-13; Marko 11:15-17; Luka 19:45-46)

\par }{\PP \VS{13}Me
\XREF{✡}{{\XO 2:13 }{\XO{2:13
}}{\XT{Eks 12:1-27}}} varavara nogo niqira dani tabu na Paseka igira na Tsiu, ma Iesu e baa i Jerusalem.


\par }{\PP \VS{14}Mi laona na Vale Tabu, e tsodogira igira ara tsabiri sipi ma na buluka ma na kulukulu, migira goto na mane oliqolo ara tototu moa tana niqira bela na oliqolo.

\VS{15}Me tuu a Iesu, me milia na itai me ramitsiginigira, me tsialigigira na sipi ma na buluka tania na Vale Tabu. Me tsoni tsetsekarasigira niqira bela na mane oliqolo, ma niqira qolo e viri pirirarasa bamai.

\VS{16}Me ketsaligira na mane ara tsabiri kulukulu me tsarivanigira, “!Kamu adiligigira nimui kulukulu tania na Vale Tabu iani! !Na Valena na Tamaqu, kamu tau nauginia na vale na maketi!”


\par }{\PP \VS{17}Tana,
\XREF{✡}{{\XO 2:17 }{\XO{2:17
}}{\XT{Sam 69:9}}} migira gana duli a Iesu ara gini padavisua kesa na tsaqina goko tana Mamare Tabu e tsaria vaga, “Na pada lokiana na Valemu igoe niqu God, e iru i laoqu vaga saikesa nogo na lake.”


\par }{\PP \VS{18}Mi tana, migira na taovia na Tsiu ara tuu mara veisuaa a Iesu, “?Laka na valatsatsa gua ko naua vanigami igoe, ti kami gini donaginia laka e ulagamu igoe na nauana na omea vaga o naua i dani eni, i laona na Vale Tabu iani?”


\par }{\PP \VS{19}Ma
\XREF{✡}{{\XO 2:19 }{\XO{2:19
}}{\XT{Mat 26:61; 27:40; Mrk 14:58; 15:29}}} Iesu e gokovisu vanigira, me tsaria, “Toroveoa na Vale Tabu iani, minau kau logotugua i laona ke tolu moa na dani.”


\par }{\PP \VS{20}Migira ara veisuatugua a Iesu, “?Laka igoe ko logovisutugua na Vale Tabu iani i laona ke tolu moa na dani? !Alao, ma na Vale Tabu ia e adia vati sangavulu ono na uvi na logoana!”


\par }{\PP \VS{21}Ma na valetabu a Iesu e gini goko, aia na konina nogo ia.

\VS{22}Me tu moa kalina a Iesu e maurivisutugua nogo tania na mate, te igira gana duli ara padavisua laka a Iesu e kateida nogoa na omea iani, mara tu gini tutunina na gokona na Mamare Tabu, ma nina goko goto a Iesu.


\par }{\SH A Iesu e Donaginia na Laoqira Na Tinoni Sui
\par }
{\PP \VS{23}Mi kalina a Iesu e totu moa i Jerusalem tana Bongi Tabu na Paseka ia, migira na tinoni danga ara tutunina, rongona ara morosigira na valatsatsa aia e naua i mataqira.


\par }{\PP \VS{24}Ma Iesu e tau saikesa norua niqira tutuni, rongona aia e donagininogoa na laoqira na tinoni sui.

\VS{25}Me tau goto kilia ke kesa ke tsarivulagi vania tana rongoqira, rongona aia segenina e dona nogo nagua e totu i laona na tobaqira.




\par }\Chap{3}{\SH A Iesu e Goko Kolua a Nikodemus
\par }
{\PP \VerseOne{1}Me totu kesa niqira taovia na Tsiu, a Nikodemus na asana. Maia e kesa nogo na Parisii.

\VS{2}Me kesa tana bongi, maia e ba reia a Iesu me tsarivania, “Taovia, ami dona laka igoe kesa na tarai God e molomaigo. Me utu saikesa ke kesa ke tangomana na nauaqira na valatsatsa vaga igoe o naua ti vaga God ke tau totu i konina.”


\par }{\PP \VS{3}Ma Iesu e tsarivania, “Inau au tsarivanigo na manana: tagara lelee ke kesa ke tangomana na reiana na Verana God ti aia ke tau botsa vaolutugua.”


\par }{\PP \VS{4}Ma Nikodemus e veisuaa a Iesu, “?Ke koegua na tinoni e loki nogo ti kara vasutugua? !E utu saikesa ke sagevisutugua i tobana na tinana, maia ke vasutugua na rukanina kalina!”


\par }{\PP \VS{5}Ma Iesu e tsarivania, “Inau, au tsarivanigo na manana: E utu lelee ke kesa ke sage tana Verana God, ti vaga aia ke tau botsa vaolutugua tana koo ma na Tarunga Tabu.

\VS{6}Na tinoni ti ke botsa tana tinoni, maia e tinoni. Ma na tinoni ti ke botsa tana Tarunga Tabu, maia e tarunga.

\VS{7}Ko laka na gini novo matena inau au tsarivanigo laka ko botsatugua.

\VS{8}Na guguri e bisimai iava moa e kilia ke bisimai. Mo rongomia e alevoo, mo tau moa dona iava e palamai miava ke liu baa. Ia nogoria ke vaga vanigira pipi tinoni ara gini botsa vaolu na Tarunga Tabu.”


\par }{\PP \VS{9}Ma Nikodemus e veisuaa a Iesu, “?Ke laba koegua na omea vaga ni?”


\par }{\PP \VS{10}Ma Iesu e tsarivania, “?Alao, migoe na tarai loki i Israel, megua ti o voginia moa na omea vaga iani?

\VS{11}Minau au tsarivanigo na manana: igami ami gini goko tana rongoqira na omea ami donaginia, mami tsarivulagigira na omea ami reilakaqira. Me tagara nomoa ke kesa vidamui igamu na Parisii ke padangaoa na tabaeana nimami turupatu.

\VS{12}Igamu amu tau tutuniqu kalina au gini goko vanigamu tana rongoqira na omea ni lao eni. ?Me sauba ke koegua goto baa ti kamu tutuniqu kalina kau gini goko vanigamu na omea ni gotu?

\VS{13}Me tau moa vati dato i gotu ke kesa, aia segeni moa na Dalena Tinoni aia moa e tsunamai talu i gotu.


\par }{\PP \VS{14}“Vaga
\XREF{✡}{{\XO 3:14 }{\XO{3:14
}}{\XT{Nabas 21:9}}} nogo a Moses tana kaomate i sau e tsauraginikaea i kelana kesa na tuguru na nununa na muata ara aqosiginia na tapala, maia nogoria sauba ke vaga kara tsauraginikaegotoa na Dalena Tinoni.

\VS{15}Na rongona pipi sei ti ke tutunina aia, me sauba ke tamanina na mauri saliu.

\VS{16}Na rongona God e galuve sosongolia na barangengo, te aia e molomaia na Dalena e kesa moa, me pipi sei moa e tutunina, aia e utu ke mate, me sauba ke tamanina na mauri saliu.

\VS{17}God e tau nogo molomaia na Dalena i barangengo gana ke gini pedeginia na barangengo. Tagara. Magana moa ke vagamaurisiginia.


\par }{\PP \VS{18}“Asei moa ti ke tutunina manana laka inau na Dalena God, me utu ke gadovia na pede. Me ti asei ke tau tutunina, maia e gadovi manogatinogoa na pede, rongona e tau tutunina na Dalena God e kesa moa.

\VS{19}Ma na aqona na pede sauba ke gado vaga iani: na marara e labamai nogo tana barangengo, migira na tinoni ara padalokia moa na rodo liusia na marara rongona e tau goto niqira sasaga.

\VS{20}Ti vaga asei ke nauseko maia e reisavi sosongolia na marara, me sove goto na laba tana marara rongona e tau ngaoa kara laba i malena na omea seko aia e naua.

\VS{21}Masei ti ke naua na omea e dou aia e liu tana marara, rongona ke gini labamaka laka tana omea sui e naugira aia e rongomangana God.”


\par }{\SH A Ioane Batista e Sogogana a Iesu
\par }
{\PP \VS{22}Mi murina ia, ma Iesu migira gana duli ara baa tana butona na momoru ara soaginia na Judea, mara totu tana kolugira na tinoni mara lesovitabugira.


\par }{\PP \VS{23}Ma Ioane goto e lesovitabugira na tinoni i Aenon i ligisana i Salim, na rongona i tana e dangadanga dou na koo. Mi tana ara babaa na toga na reiana, maia e lesovitabugira.

\VS{24}Na
\XREF{✡}{{\XO 3:24 }{\XO{3:24
}}{\XT{Mat 14:3; Mrk 6:17; Luk 3:19-20}}} omea iani e laba kalina ara tau vati tsonia moa a Ioane tana vale sosori.


\par }{\PP \VS{25}Migira gana duli a Ioane ara tuturiga na vaipetsakoegi kolugira na Tsiu tana rongona na vulivuli tana niqira sasaga na lotu na Tsiu.

\VS{26}Mara baa i konina a Ioane mara tatamanga vania mara tsaria, “?Tarai, laka o padatugua moa na mane ri aia e laba i konimu i votangana tabana i longa na Koo Jordan, aia igoe o gini goko vanigami tana rongona ri? !Maia nogoria e sau lesovitabu goto kalina eni, migira na toga ara rage sai baa i konina!”


\par }{\PP \VS{27}Ma Ioane e gokovisu me tsaria, “E tau tangomana sa tinoni ke tamainina kesa na omea ti vaga na tami ke tau talumai i konina God.

\VS{28}Igamu
\XREF{✡}{{\XO 3:28 }{\XO{3:28
}}{\XT{Ioa 1:20}}} segenimui nogo amu rongomiau kalina au tsaria laka tau na Mesia inau. Niqu aqo moa kau votisautu vania.

\VS{29}Kamu reia ti vaga kesa na mane tauga vaolu, maia e vutinogoa na tauna. Maia na kulana na mane tauga vaolu ia e tutuu me pipitua, me gini magemage kalina e rongomia na tatangina nina goko na mane tauga vaolu. Minau, au vaga saikesa nogoria. E tovu nogo niqu magemage kalina eni.

\VS{30}Me ulagana aia ke paladato baa, minau kau palatsuna.”


\par }{\SH Aia e Talumai i Gotu
\par }
{\PP \VS{31}Eo, aia moa e talumai i gotu e loki liusigira na tinoni ma na omea sui. Masei e talumai moa i lao eni, na barangengo e tamanina aia me gini goko moa na omea ni barangengo. Maia moa e talumai i gotu, aia e loki liusigira na tinoni ma na omea sui.

\VS{32}Maia e turupatuna na omea e reigira me rongomigira. Me tagara ke kesa ke tabea nina goko.

\VS{33}Masei ti ke tabea nina goko e vaga moa ti e tsarivulagia laka e mana nina goko God.

\VS{34}Aia moa God e molomaia, aia segeni moa e dona ke gini turupatuna na goko e talumai i konina God, rongona God e dangali tovuginia nina Tarunga Tabu.

\VS{35}Na
\XREF{✡}{{\XO 3:35 }{\XO{3:35
}}{\XT{Mat 11:27; Luk 10:22}}} Tamana e galuve sosongolia na Dalena, me moloa i limana pipi na omea sui.

\VS{36}Masei moa ti ke tutunina na Dalena, aia e tamanina nogo na mauri saliu. Masei ti ke tau rongomia na mangana na Dalena God, aia sauba ke tau tamanina na mauri, ma na korena God sauba ke totu kalavata i konina.




\par }\Chap{4}{\SH A Iesu e Goko Vania Kesa na Daki Ni Samaria
\par }
{\PP \VerseOne{1}Migira na Parisii ara rongomia laka e managana a Iesu, me lesovitabugira danga baa na tinoni liusigira igira a Ioane e lesovitabugira.

\VS{2}Ma Iesu segenina e tau lesovitabua ke kesa. Migira moa gana duli ara lesovitabugira na tinoni.

\VS{3}Mi kalina a Iesu e rongomia na omea ara tsaria tana rongona nogo ia, maia e tuu me mololea na Judea, me visutugua tana Galilii.

\VS{4}Ma na sautu aia e muria e liu saviliu baa tana Samaria.


\par }{\PP \VS{5}Mi
\XREF{✡}{{\XO 4:5 }{\XO{4:5
}}{\XT{Gen 33:19; Jos 24:32}}} tana Samaria, ma Iesu e liu i laona na vera ara soaginia i Sikar. Ma na vera ia e tau nogo ao tania na kao tana a Jakob e sauvania a Josep na dalena i sau.

\VS{6}Mi tana goto e totu nina tuvu a Jakob. Ma Iesu e kolae tana vanovano, me ba totupuka liligina na tuvu. Ma na tagu ia, na niaso vota.


\par }{\PP \VS{7}Me mai kesa na daki ni Samaria, laka ke tore koo tana tuvu. Ma Iesu e nongia ke saoa gana koo, “Ko saoa gaqu koo, kiki, au marou.”

\VS{8}Mi tana tagu ia, migira gana duli a Iesu ara viri vano sui i vera, na voliana gaqira mutsa.


\par }{\PP \VS{9}Ma
\XREF{✡}{{\XO 4:9 }{\XO{4:9
}}{\XT{Esra 4:1-5; Niem 4:1-2}}} na daki ni Samaria e tsarivania a Iesu, “Migoe na Tsiu, minau na Samaria. ?Megua vaga ti o nongiau kau saoa gamu koo na inu?” Migira na Tsiu ara vali na pata tseu koluaqira na Samaria.


\par }{\PP \VS{10}Ma Iesu e tsarivania na daki ia, “Ti moa vaga igoe ko donaginia nina tuva God me laka asei aia e nongigo na koo na inu, maia nogo igoe ko nongi koo i konina, maia sauba ke tusuvanigo na ko tusumauri.”


\par }{\PP \VS{11}Ma na daki e tsaria, “Taovia, o tau tamanina sa nimu omea agana na sao koo igoe, ma na tuvu iani e qou sosongo. ?Miava ko ba torea na ko tusumauri vaga ia?

\VS{12}Ma Jakob na mumuada, aia nogo e sauvanigita na tuvu iani. Maia, migira sui na dalena, kolugira goto niqira sipi, ara inuvia na koo iani. ?Migoe, o pada ngatsua laka o loki liusia a Jakob igoe?”


\par }{\PP \VS{13}Ma Iesu e tsarivania, “Asei ti ke inu tana koo iani, sauba ke marou tugua.

\VS{14}Masei ti ke inuvia na koo inau kau tusuvania, tagara ke tau marou tugua. Na koo vaga inau kau sauvania ia, sauba ke lia vaga na vuravura na ko tusumauri i laona tobana me ke bugudato vania na mauri saliu.”


\par }{\PP \VS{15}Ma na daki e tsaria, “!Taovia, ko sauvaniau na koo vaga ia! Minau kau gini tau marou tugua ma kau tau goto gini rota na mai sao koo sailagi ieni.”


\par }{\PP \VS{16}Ma Iesu e ketsalia na daki me tsaria, “Ko baa, mo ko soamaia na savamu ma kamu ka visu mai ieni.”


\par }{\PP \VS{17}Ma na daki e tsaria, “E tagara savaqu inau.”

\par }{\PP Ma Iesu e tsaria, “O goko mana igoe kalina o tsaria laka e tagara na savamu.

\VS{18}Migoe o tauga tugira tsege na mane, maia na mane o totu kolua kalina eni, e tau na savamu manana. Na goko mana o tsarivaniau igoe.”


\par }{\PP \VS{19}Ma na daki e tsarivania a Iesu, “Au dona Taovia, laka igoe kesa na propete.

\VS{20}Migira na mumuaqu ni Samaria ara samasama vania God tana vungavunga iani, migamu na Tsiu amu tsaria laka i Jerusalem segeni moa na vera na samasama vaniana God.”


\par }{\PP \VS{21}Ma Iesu e tsarivania na daki, “Ko tutuniqu, daki igoe, rongona tana tagu sauba ke mai, kara tau goto samasama vania God na Tamada ieni tana vungavunga ni Samaria, ma kara tau goto samasama vania i Jerusalem.

\VS{22}Igamu na Samaria, amu tau donaginia laka asei amu samasama vania; migami moa na Tsiu ami donaginia asei igami ami samasama vania, matena i koniqira nogo na Tsiu God e vekea ke labamai na Vagamauri.

\VS{23}Me varangi mai nogo na tagu, eo, me mailaba nogo kalina eni, aia na tagu i tana igira na tinoni kara samasama vania God Tamana tana susuligana na Tarunga Tabu, ma kara savorivania God na samasama laka vaga aia e kilinogoa.

\VS{24}God aia na Tarunga, mi tana susuligana moa nina Tarunga Tabu ti kara gini tangomana na tinoni na samasama vaniana vaga e ulagana nogo aia.”


\par }{\PP \VS{25}Ma na daki e tsaria, “Au dona laka na Mesia sauba ke mai kesa tagu, mi kalina aia ke labamai, sauba ke tsarimakalia vanigita pipi na omea sui.”


\par }{\PP \VS{26}Ma Iesu e tsaria, “Inau nogoria aia, inau au goko kolugo.”


\par }{\PP \VS{27}Mi tana tagu tsotsodo ia, mara labamai igira gana duli a Iesu, mara gini novo na morosiana a Iesu e gogoko kolua kesa na daki. Me tagara sa vidaqira ke tsarivania na daki, “?Laka nagua o ngaoa igoe?” se ke tsarivania a Iesu, “?Egua ti o goko kolua na daki iani?”


\par }{\PP \VS{28}Ma na daki e mololea tana gana bilo na koo me visu i vera, me tsarivanigira na tinoni tana vera,

\VS{29}“Gamuna, kamu mai, ma kamu reia kesa na mane aia e tavongani katevulagigira pipi na omea sui inau au naugira tana mauriqu. ?Sei dona, ke tau aia nogo ngatsu na Mesia?”

\VS{30}Migira na tinoni danga ara viri mololea na veraqira, mara mai konina a Iesu.


\par }{\PP \VS{31}Mi tana tagu e vano i vera na daki ia, migira gana duli a Iesu ara tau kuti na ami vaniana, “!Tarai, ko mutsa gamu!”


\par }{\PP \VS{32}Ma Iesu e tsarivanigira, “Au tamanina nogo gaqu mutsa inau, migamu amu voginia moa.”


\par }{\PP \VS{33}Migira gana duli ara tuturiga na vaigokovigi segeniqira, mara tsaria, “?Ke visana ngatsu kara mai paladodoa nogo ieni?”


\par }{\PP \VS{34}Ma Iesu e tsarivanigira, “Gaqu mutsa inau, aia nogo na muri sailaginiana nina kili na Tamaqu aia e moloau, ma na piruana pipi nina aqo sui aia e mologiniau na nauaqira.

\VS{35}Tana nimui gokolia igamu amu tsaria laka kau ke vati moa na vula me ke raranga na uta. Minau au tsarivanigamu kamu momoro tatavata dou tana uta. !Ara ganoga nogo na mutsa, me laba nogo na tagu na tsuri!

\VS{36}Ma na mane e tsurivia na uta e adi vovolina nogo, me angunikolugira na mutsa vania na mauri saliu. Ma na mane aia e tsuka, ma na mane aia e tsurivia, kaira sui kara ka magemage kolu.

\VS{37}Tana nogoria e gadolaka na goko vaga iani, ‘E kesa na tinoni e tsuka, me kesa segeni tinoni e tsuri.’

\VS{38}Inau, au ketsaligamu na tsuriviana na uta aia amu tau sanga na aqosiana. Migamu amu adipeluna moa tana niqira aqo na tinoni tavosi.”


\par }{\PP \VS{39}Mara danga na Samaria i laona na vera ni Sikar ara tutunina a Iesu, rongona aia na daki e tsarivanigira laka a Iesu e katevania pipi na omea sui aia e naugira tana maurina.

\VS{40}Mi kalina igira na Samaria ara mailaba i konina a Iesu, mara ami vania ke totu kolugira. Ma Iesu e totu kolugira ruka goto na dani popono.


\par }{\PP \VS{41}Mara danga baa na Samaria ara gini tutunina a Iesu kalina ara rongomia nina turupatu dou,

\VS{42}mara tsarivania na daki, “Igami ami tutunina kalina eni tau laka tana rongona nimu goko moa igoe, me rongona igami segenimami goto ami rongomia mami dona laka aia manana na Vagamaurina na barangengo.”


\par }{\SH A Iesu e Maurisia na Dalena Kesa na Taovia na Vera
\par }
{\PP \VS{43}Mi murina ruka na dani, ma Iesu e mololea tana, me visutugua tana Galilii.

\VS{44}Maia
\XREF{✡}{{\XO 4:44 }{\XO{4:44
}}{\XT{Mat 13:57; Mrk 6:4; Luk 4:24}}} segenina nogo e tsaria, “E kesa na propete e utu kara kukuni tania igira gana verakolu.”

\VS{45}Mi
\XREF{✡}{{\XO 4:45 }{\XO{4:45
}}{\XT{Ioa 2:23}}} kalina aia e batsau nogo i Galilii, migira na tinoni danga ara valalea, rongona ara sanga totu tana Bongi Tabu na Paseka i Jerusalem, mara reia na omea sui aia e naugira tana tagu na Bongi Tabu ia.


\par }{\PP \VS{46}Ma
\XREF{✡}{{\XO 4:46 }{\XO{4:46
}}{\XT{Ioa 2:1-11}}} Iesu e visutugua i Kana tana Galilii tana e olia na koo me lia na uaeni. Mi Kapernaum, kesa goto na vera tana Galilii, i tana e totu kesa na taovia, maia na mane ni Roma. Me lobogu loki na dalena.

\VS{47}E rongomia laka a Iesu e tuu i Judea me mai nogo tana Galilii. Me ragevia, me ngasua a Iesu laka ke baa i Kapernaum me ke maurisia na dalena e varangi nogo ke mate.


\par }{\PP \VS{48}Ma Iesu e tsarivania, “Tagara ke kesa vidamui ke tutunina, ti vaga ke tau reitalua na valatsatsa ma na omea ganataga.”


\par }{\PP \VS{49}Ma na manetagao ni Roma e tsarivania a Iesu, “Ko mai Taovia, ke tau mate lee na dalequ.”


\par }{\PP \VS{50}Ma Iesu e tsaria, “!Ko vano, e mauri nogo na dalemu!”

\par }{\PP Ma na mane ia e tutunina nina goko a Iesu me vano.

\VS{51}Mi sautu, maia e tsodogira visana nina maneaqo ara maimai nogo na valaleana, mara adigokomai vania laka e konigoto nogo na dalena.


\par }{\PP \VS{52}Ma na manetagao e veisuagira nina maneaqo, “?Laka ingisa nogo e konigoto na dalequ?” Mara tsarivania, “Tana kesa na kiloko murina na niaso inoa. Aia nogo tana tagu ia e tanusi na masagi i konina.”

\VS{53}Ma na tamana na baka e padavisua laka tana tagu tsotsodo nogo ia, a Iesu e tsarivania, “E mauri nogo na dalemu.” Maia na manetagao ia migira sui i valena ara tutunina.


\par }{\PP \VS{54}Iani nogo na rukanina na valaitsaitsa e naua a Iesu murina aia e talu tana Judea me mai tana Galilii.




\par }\Chap{5}{\SH A Iesu e Maurisia Kesa na Mane Logu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mi murina ia, ma Iesu e vanotugua i Jerusalem na sanga dani tabu.

\VS{2}Me varangisia na matsapa ara soaginia na Matsapaqira na Sipi, i Jerusalem nogo, e totu kesa na maomao ara soaginia Betsata tana goko Hibru. Mi tana ara logogira tsege na babale.

\VS{3}Na babale gira, agana niqira mani tsatsaro igira na tinoni lobogu, na koko, ma na logu, ma na matea, mara pipitua kalina ti ke dikodiko na koo.

\VS{4}Na rongona e vaga nogo pipi tagu kalina ti ke tsunamai kesa nina angelo na Taovia ma na koo ia e tavongani dikodiko. Me ti vaga ke kesa na vidaqira ke tangosuli me ke ida na tsoku i koo, maia sauba ke mauri tania nina lobogu atsa moa ti na vatana gua na lobogu e gadovia.\FTNT{*}{{\FR 5:4 }{\FR{5:3b-4
}}{\FT{Visana tana mamare tavosi ara tau moloa na buto 3b-4.}}}


\par }{\PP \VS{5}Mi tana e totu kesa na mane aia e tolu sangavulu alu nogo na ngalitupa e tsaro tana.

\VS{6}Ma Iesu e reia na tinoni ia e tsaro tana, me donaginia laka e lobogu oka nogo. Me veisuaa, “?Laka o ngaoa ko mauri?”


\par }{\PP \VS{7}Ma na tinoni lobogu e tsarivania a Iesu, “Eo, Taovia, au ngaoragoa kau mauri. Mea moa e tagara ke kesa ieni ke tsebaau, me ke ba moloau i koo kalina e dikodiko. Au tovo segeniqu koe laka kau ba tsaku i laona, me pipi kalina kesa segeni tinoni e liusiau na ida tsuna i koo.”


\par }{\PP \VS{8}Ma Iesu e tsarivania, “Ko tuu, ko kalagaia na tsabomu, mo ko vano.”


\par }{\PP \VS{9}Me tavongani mauri doutugua na mane, me tuu, me kalagaia na tsabona, me turiga na vanovano.

\par }{\PP Ma na omea vaga iani e laba tana Dani na Sabat.

\VS{10}Te
\XREF{✡}{{\XO 5:10 }{\XO{5:10
}}{\XT{Niem 13:19; Jer 17:21}}} igira na taovia na Tsiu ara tsarivania na mane e vasini mauri, “I dani eni na Dani na Sabat, me vali tana nida Ketsa igita na kalagaiana na tsabomu.”


\par }{\PP \VS{11}Ma na mane e tsarivanigira, “Na mane e maurisiau, aia nogo e tsarivaniau kau tuu ma kau kalagaia na tsaboqu ma kau vano.”


\par }{\PP \VS{12}Mara veisuaa, “?Masei ia na mane e tsarivanigo vaga?”


\par }{\PP \VS{13}Ma na mane a Iesu e maurisia e tau moa donaginia laka asei nomoa e maurisia, rongona a Iesu e sagelalo bamai nogo i laoqira na tinoni danga ara totu tana.


\par }{\PP \VS{14}Me tau oka i muri, ma Iesu e tsodotugua na mane ia i laona na Vale Tabu me tsarivania, “Rorongo igoe, o mauri dou kalina eni. Mo ko laka goto na nausasi ke tau gadovigo sa omea ke seko sosongo baa.”


\par }{\PP \VS{15}Me vano na mane me turupatu vanigira na taovia na Tsiu laka aia nogoria a Iesu e maurisia.

\VS{16}Mi tana, migira na taovia na Tsiu ara tuturiga na rotasiana a Iesu, tana rongona aia e maurisi tinoni tana Dani na Sabat.

\VS{17}Ma Iesu e tsarivanigira, “Aia na Tamaqu e aqoaqo sailagi, minau goto e kilia kau naua niqu aqo.”


\par }{\PP \VS{18}Na goko vaga nogo girani e asia na tobaqira na taovia na Tsiu mara gini mologalana a Iesu. Tau moa laka na rongona aia e kutsia na ketsa na mango tana Dani na Sabat, ma na rongona goto aia e soaginia God na Tamana segeni nogo, me vaganana e gini molo segenina laka aia e kesa atsa kolua God.


\par }{\SH Gana Susuliga na Dalena God
\par }
{\PP \VS{19}Ma Iesu e tsarigotoa vanigira, “Au tsarivanigamu na manana: inau na Dalena au tau nausegeniqu sa omea. Au naua moa na omea au reia e naua na Tamaqu. Na omea ke aqosia na Tamaqu au aqosigotoa inau.

\VS{20}Rongona na Tamaqu e galuveau inau na Dalena, te e sauvulagi vaniau na omea sui aia segeni e naugira. Me kau, sauba ke sauvaniau goto ke visana na aqo ke loki goto baa, migamu sauba kamu reigira ma kamu gini ganataa.


\par }{\PP \VS{21}“Atsa vaga na Tamaqu e dona na maurisivisuaqira igira ara mate, atsa vaga goto inau na Dalena, au dona goto kau maurisivisugira asei moa igira au ngaoa kau maurisivisugira.

\VS{22}Na Tamaqu segeni moa, aia e tau pede segenia ke kesa tinoni. E saunogoa vaniau inau na Dalena na susuligana popono gana na pede.

\VS{23}Na rongona e ngaoa na tinoni sui kara gini padalokiau na Dalena atsa vaga nogo ara padalokia na Tamaqu. Masei e tau padalokiau na Dalena, aia e tau goto padalokia na Tamaqu aia e molomaiau.”


\par }{\PP \VS{24}Ma Iesu e tsarigotoa vanigira, “Inau au tsarivanigamu na manana: asei moa ti ke rongomia na gokoqu me ke tutunina laka na Tamaqu e moloau, aia e tamanina nogo na mauri saliu i konina. Me utu ke sabetia na pede, me savilaginia na mate, me sage baa saviliu nogo tana mauri.


\par }{\PP \VS{25}“Au tsarivanigamu na manana: e varangi mai nogo na tagu, me labamai nogo kalina eni, na tagu i tana igira ara mate nogo kara rongomia na gokona na Dalena God, migira sui ara rongomia mara muria sauba kara mauritugua.

\VS{26}Vaga nogo aia na Tamaqu aia segeni na pukuna na mauri, me moloa vaniau inau na Dalena kau pukuna goto na mauri inau.

\VS{27}Me sauvaniau inau na Dalena na susuligana gana na pede rongona inau na Dalena Tinoni.


\par }{\PP \VS{28}“Kamu laka na gini novo iani. E maimai nogo na tagu tana igira sui ara mate sauba kara rongomia niqu goko inau,

\VS{29}ma
\XREF{✡}{{\XO 5:29 }{\XO{5:29
}}{\XT{Dan 12:2}}} kara rutsudato tania na qiluqira. Migira ara naua na omea e dou tana mauriqira sauba kara maurivisutugua ma kara mauri saliu. Migira sui ara naua na omea e seko tana mauriqira sauba kara maurivisutugua goto igira ma kara gadovikede.


\par }{\SH A Iesu e Sogogana Segeni
\par }
{\PP \VS{30}“Inau e utugana vaniau kau naua sa omea tana susuligaqu segeni. Au pede vaga saikesa moa au rongomia i konina God. Vaga ia, ma niqu pede e goto, matena au tau tovoa kau naua sa omea tana niqu padangao segeni. Mau naua moa na omea aia e molomaiau e kilia kau naua.


\par }{\PP \VS{31}“Ti vaga inau kau goko tana rongoqu segeni, ma niqu goko ke tau mana.

\VS{32}Ma na Tamaqu aia nogo e sanga na goko tana rongoqu, mau dona laka na omea aia e gini goko na matequ ara mana sui.


\par }{\PP \VS{33}“Igamu,
\XREF{✡}{{\XO 5:33 }{\XO{5:33
}}{\XT{Ioa 1:19-27; 3:27-30}}} amu mologira nimui mane adigoko kara baa i konina a Ioane, maia Ioane e goko tana rongoqu inau, mara mana na omea sui aia e tsaria.

\VS{34}Minau, tau kilia kau vataragi tana nina goko sa tinoni ti ke gini labamaka na manana laka asei inau. Au tsaria moa na omea iani vanigamu, rongona nogoria igamu kamu gini mauri.

\VS{35}A Ioane aia e vaga na sulu e iru me marara i levugamui, migamu amu padangaoa na tovovidana moa na muriana na mararana nina goko.

\VS{36}Mau mai inau, mau naugira na aqo sui e mologiniau na Tamaqu kau naugira, migira nogo ara saumakalia laka asei manana inau. Ma niqu aqo girani ara isutuguqu liusia na isutugu e gini sogogaqu a Ioane, mara sauvulagigotoa laka na Tamaqu aia nogo e mologiniau.


\par }{\PP \VS{37}“Na
\XREF{✡}{{\XO 5:37 }{\XO{5:37
}}{\XT{Mat 3:17; Mrk 1:11; Luk 3:22}}} Tamaqu, aia e moloau, aia nogoria e sogogaqu. Migamu amu tau vati rongomia moa nina goko aia mamu tau vati morosi lakana.

\VS{38}Mamu tau goto vati pukua nina goko i tobamui, na rongona amu tau tutunina laka aia nogo e mologiniau minau au talumai i konina aia.


\par }{\PP \VS{39}“Igamu amu dona sosongo na vivileke i laoqira na Mamare Tabu, rongona amu pada laka i laoqira nogo na Mamare Tabu sauba kamu tsodoa na mauri saliu. !Migira nogo na Mamare Tabu girani igamu amu vileke sosongoligira, igira saikesa nogo ara gini goko tana rongoqu inau!

\VS{40}Migamu moa amu tau padangaoa na mai i koniqu ma kamu gini tamanina na mauri manana.


\par }{\PP \VS{41}“Inau au tau lalavea ti kara tsonikaeau igira na tinoni.

\VS{42}Mau dona laka na vatana na tinoni gua igamu. Mau dona goto laka amu tau tamanina na galuve vania God i tobamui.

\VS{43}Inau au mai tana asana na Tamaqu, migamu amu tau tabeau. Me ti vaga kesa ke mai tana asana segeni nogo ia, maia igamu sauba kamu gini mavi na tabeana.

\VS{44}Igamu amu lavea moa na tsonikae e talu i koniqira na tinoni tavosi, mamu tau gini boe na laveana na tsonikae e talumai i konina God. ?Vaga ia, me ke koegua ti kamu tutuniqu inau?


\par }{\PP \VS{45}“Kamu tau pada laka inau sauba kau tatamanga gamui baa i konina na Tamaqu. A Moses nogo, aia igamu amu noru sosongolia, aia saikesa nogo sauba ke tatamanga gamui i konina God.

\VS{46}Me ti vaga igamu amu tutunina manana a Moses, me sauba kamu tutuniqu goto inau, rongona igira na omea e marea a Moses, aia e maregira tana rongoqu inau.

\VS{47}?Me ti vaga kamu tau goto tutunina na omea e marea a Moses, me ke koegua goto ti kamu tutunina na omea au tsaria inau?”




\par }\Chap{6}{\SH A Iesu e Palagira Tsege na Toga Na Tinoni
\par }
{\R (Mateo 14:13-21; Marko 6:30-44; Luka 9:10-17)

\par }{\PP \VerseOne{1}Mi murina ia, ma Iesu e savu i tabana baa na Reku ni Galilii, ara soaginigotoa na Reku ni Tibeirias.

\VS{2}Migira na tinoni danga ara tsariimurina, rongona ara morosigira na valatsatsa danga aia e naugira me gini maurisigira na lobogu.


\par }{\PP \VS{3}Ma Iesu e dato kesa tana neta me totu i lao kolugira gana duli.

\VS{4}Me varavara nogo na Paseka niqira Dani Tabu loki na Tsiu.

\VS{5}Ma Iesu e momoro me reigira na toga danga ara maimai i konina. Me veisuaa a Pilipo, “?Iava sagata sauba ka volia na mutsa ke tugugira na toga vaga sagata girani?”

\VS{6}A Iesu e goko vaga lee moa ia na tovoleana moa a Pilipo. Maia e dona nogo nagua sauba ke naua.


\par }{\PP \VS{7}Ma Pilipo e tsaria, “Atsa moa ti ka gini voli bredi na matena ke ruka sangatu na qolo, me sauba e utu goto ke tugugira na toga sui vaga gira.”


\par }{\PP \VS{8}Me kesa goto gana duli a Iesu, aia a Adrea, na tasina a Simone Petero, e tsaria,

\VS{9}“E totu ieni kesa na baka me tamanina tsege na bredi me ruka na tsetse. Me utu lelee ke tugugira na toga vaga sagata girani.”


\par }{\PP \VS{10}Ma Iesu e tsarivanigira gana duli kara ketsaligira na tinoni ma kara totu puka sui i lao. Me danga na buruburu tana. Mara totu puka i lao na tinoni, migira sui kolu ara gana ngongo tsege na toga na tinoni.


\par }{\PP \VS{11}Ma Iesu e adia na bredi, me soadoua God, me tuvaria vanigira na tinoni ara totu tana. Me nauvaganana goto kolua na tsetse, me pipi tinoni ara gania gaqira vaga ara padangaoa.


\par }{\PP \VS{12}Mi kalina ara masu sui, ma Iesu e tsarivanigira gana duli, “Kamu tsako kolugira na tsarana na mutsa ara masu tania igira na tinoni. E tau dou na sekolileana na mutsa.”

\VS{13}Mara tsako kolugira sui, mara dangaliginigira sangavulu ruka na kei, na tsarana na mutsa ara gania igira na toga tana tsege na bredi.


\par }{\PP \VS{14}Mi kalina ara morosia na valaitsatsa loki iani a Iesu e naua, ma na toga tana ara tsaria, “!E mana saikesa, iani nogo na Propete vaga a Moses e katevulagia laka sauba ke labamai i barangengo!”

\VS{15}Ma Iesu e dona segenina nogo laka sauba kara mai, ma kara turuginia ke gini lia niqira taovia tsapakae. Maia e tuu, me vanoligi tanigira me ba totu segenina tana vungavunga.


\par }{\SH A Iesu e Liu Tana Rarauna na Tasi
\par }
{\R (Mateo 14:22-33; Marko 6:45-52)

\par }{\PP \VS{16}Mi kalina e ngulavi mai, migira gana duli a Iesu ara tsuna laba tana Reku ni Galilii.

\VS{17}Ara sage i laona na uaqa, mara savuvisu kalea i Kapernaum. Me mai nogo na bongi, ma Iesu e tau vati laba moa i koniqira.

\VS{18}Me loki na guguri, me karara na tasi.

\VS{19}Migira gana duli ara vosevose susuliga gana ngongo tsege se ono na kilometa. Mara reia baa a Iesu e liliu tana rarauna na tasi, me maimai varangisia niqira uaqa. Migira ara matagu mate.


\par }{\PP \VS{20}Ma Iesu e tsarivanigira, “!Kamu laka na matagu, inau moa ia!”

\VS{21}Mara gini mage na lutsangiana tana uaqa, mara kausa tsaku lee i one mara ba tsaralongaa tana nauna ara sulungana.


\par }{\SH Igira na Toga Ara Pidikana a Iesu
\par }
{\PP \VS{22}Mi tana dani i muri, migira na toga ara totuvisu moa i tabana mai na reku, ara padatugua laka inoa e kesa moa na uaqa e totu tana. Mara dona goto laka a Iesu e tau sangatsari kolugira gana duli, migira ara vano tania moa.


\par }{\PP \VS{23}Visana tavosi goto na uaqa ara labamai talu i Tiberias, mara tsara i one varangisia na nauna tana igira na toga ara gania na bredi kalina na Taovia e soadoua God me palaginigira.

\VS{24}Mi kalina igira na toga ara reia laka e tau nogo totu tana a Iesu, mara tagara goto tana igira gana duli, migira ara tuu, mara sage tana uaqa ara totu tana, mara vano i Kapernaum na pidikana a Iesu.


\par }{\SH A Iesu na Mutsa na Mauri
\par }
{\PP \VS{25}Mi kalina na toga ara tsodoa a Iesu i tabana baa na reku, mara veisuaa, “?Taovia, ingisa nogo o mai ieni igoe?”


\par }{\PP \VS{26}Ma Iesu e tsarivanigira, “Inau au tsarivanigamu na manana: igamu amu lalave sosongoliau, tau laka na rongona amu padagadovia na valatsatsa au naugira. Tagara. Mamu laveau moa rongona amu gania na bredi mamu gini masu.

\VS{27}Kamu laka na aqo matena moa na mutsa aia e dona ke voko me ke nolu lee. Kamu aqo matena na vatana na mutsa aia e dona ke totu saviliu tsau tana mauri saliu. Ma na vatana na mutsa vaga ia, inau na Dalena Tinoni sauba kau saua vanigamu. Aia nogoria na rongona pukuga te God na Tamaqu e mologiniau.”


\par }{\PP \VS{28}Mara veisuaa, “?Nagua kami aqosia igami ti kami gini tangomana na nauana na aqo God e kilia kami naua?”


\par }{\PP \VS{29}Ma Iesu e tsaria, “E vaga iani na omea God e kilia kamu naua: kamu tutuniqu inau, rongona aia nogo e molomaiau.”


\par }{\PP \VS{30}Mara tsarivania, “?Ma na valaitsaitsa gua ko naua ti kami reia ma kami gini tutunimu? ?Nagua sauba ko naua?

\VS{31}Migira
\XREF{✡}{{\XO 6:31 }{\XO{6:31
}}{\XT{Eks 16:4, 15; Sam 78:24}}} na mumuada ara gania na mutsa tana legai mangu i sau, vaga ara marenogoa tana Mamare Tabu mara tsaria laka aia e vanigira na mutsa e talu i gotu.”


\par }{\PP \VS{32}Ma Iesu e tsarivanigira, “Inau, au tsarivanigamu na manana: na mutsa e sauvanigamu a Moses, aia e tau na mutsa ke talumai i gotu. Ma na mutsa na Tamaqu e sauvanigamu, aia moa na mutsa manana e talumai i gotu.

\VS{33}Ma na mutsa God e saumaia, aia e tsunamai nogo talu i gotu, me tusumauri manana vania na barangengo.”


\par }{\PP \VS{34}Migira ara nongia, “Taovia, ko tusuvanigami sailagi na mutsa vaga ia.”


\par }{\PP \VS{35}Ma Iesu e tsarivanigira, “Inau nogo na mutsa na mauri. Asei ti ke mai i koniqu e utu goto ke vitoa, masei ke tutuniqu e utu goto ke marou.

\VS{36}Minau, au tsarinogoa vanigamu laka igamu amu reilakaqu mamu tau nomoa tutuniqu.


\par }{\PP \VS{37}“Pipi sei gira na Tamaqu e saugira vaniau, migira sauba kara mai i koniqu. Me utu goto kau sove tania asei ti ke mai i koniqu.

\VS{38}Au tsunamai talu i gotu tau gana kau naua niqu padangao segeni, ma gana moa kau naua nina kili aia e molomaiau.

\VS{39}Miani nogo nina kili na Tamaqu aia e moloau, laka kau tau goto nangalia ke kesa vidaqira igira aia e tusugira vaniau, ma kau maurisivisugira sui tana susuina na dani.

\VS{40}Na omea e ngaoa na Tamaqu e vaga iani: laka pipi sei kara morosiau inau na Dalena ma kara tutuniqu, igira kara tsaulia na mauri saliu. Minau sauba kau maurisivisugira tana susuina na dani.”


\par }{\PP \VS{41}Migira na Tsiu ara tuturiga na gini gikigoko, tana rongona a Iesu e tsaria laka aia nogo na mutsa e tsunamai talu i gotu.

\VS{42}Mara tsaria, “?Na dalena nogoria ngatsu a Iosepo na mane iani? Migita a donaginikaira na tamana ma na tinana. ?Megua kalina eni ti aia e tsaria laka e tsunamai talu i gotu?”


\par }{\PP \VS{43}Ma Iesu e tsarivanigira, “Kamu laka na gikigoko dangadanga.

\VS{44}E utu kesa ke mai i koniqu ti ke tau alotimai vaniau na Tamaqu aia e molomaiau inau. Minau sauba kau maurisivisua aia tana susuina na dani.


\par }{\PP \VS{45}“Ara
\XREF{✡}{{\XO 6:45 }{\XO{6:45
}}{\XT{Aes 54:13}}} marea igira na propete laka pipi tinoni kara sasani i konina God. Masei moa e rongomia na Tamaqu me sasani i konina, aia e tangomana vania ke mai i koniqu.

\VS{46}E tagara ke kesa ke reilakana nogo na Tamaqu. Inau segeni moa au reilakana na Tamaqu rongona au talumai nogo i konina aia.


\par }{\PP \VS{47}“Au tsaria na manana vanigamu: aia e tutuniqu inau, aia moa e tamanina na mauri saliu.

\VS{48}Inau nogo na mutsa na mauri.

\VS{49}Igira na mumuamui ara gania na mutsa i sau tana legai mangu, mara mate nomoa igira.

\VS{50}Ma na mutsa e tsunamai talu i gotu, ti vaga asei ke gania me sauba aia e utu ke mate.

\VS{51}Inau nogo na mutsa mamauri e talumai i gotu. Me ti vaga asei ke gania na mutsa iani, sauba ke mauri saliu. Ma na mutsa inau sauba kau sauvania aia nogo na lakaqu au tusua gana ke gini mauri na barangengo.”


\par }{\PP \VS{52}Mi tana nogo ara gini tuturiga na vaimangabarigi i laoqira segeni nogo igira na Tsiu mara vaiveisuagi, “?Sauba ke sau koeguania na lakana na mane iani ti ka gania igita?”


\par }{\PP \VS{53}Ma Iesu e tsarivanigira, “Inau, au tsarivanigamu na manana: ti vaga igamu kamu tau gania na lakaqu inau na Dalena Tinoni, ma kamu tau inuvia na gabuqu, e utu goto kamu tamanina na mauri.

\VS{54}Masei ti ke gania na lakaqu me ke inuvia na gabuqu aia sauba ke tamanina na mauri saliu, minau sauba kau maurisivisutugua tana susuina na dani.

\VS{55}Rongona na lakaqu aia nogo na mutsa manana, ma na gabuqu na inu manana.

\VS{56}Masei ti ke gania na lakaqu me ke inuvia na gabuqu aia ke totu i koniqu, minau kau totu i konina aia.

\VS{57}Na Tamaqu, aia nogo na pukuna na mauri, maia e molomaiau inau, minau au mauriginia na Tamaqu. Me atsa vaga goto ti asei ke ganiau sauba ke mauriginiau inau.

\VS{58}Iani saikesa nogo na mutsa e tsunamai talu i gotu. Me tau atsalina na mutsa vaga ara gania igira na mumuamui i sau, mi muri mara mate. Masei ti ke gania na mutsa iani, aia sauba ke mauri saliu.”


\par }{\PP \VS{59}A Iesu e tsaria na omea girani vanigira, kalina e sasanigira i laona na valelotu i Kapernaum.


\par }{\SH Na Gokona na Mauri Saliu
\par }
{\PP \VS{60}Igira danga gana dulikolu a Iesu ara rongomia nina goko vaga girani mara tsaria, “Na sasani vaga iani e kakai sosongo nomoa. ?Masei sagata e tugua ke rongomi vatavia?”


\par }{\PP \VS{61}Me tau moa vati gini gokolaba vania a Iesu ke kesa, maia e dona segenina nogo nagua igira ara gini gikigoko, maia e veisuagira, “?Laka amu kadangaginia na muriana niqu sasani te amu gini ngaoa na vanoligi taniaqu?

\VS{62}Mau tsaria nomoa vanigamu, sauba kamu gini novo na reiaqu inau na Dalena Tinoni kalina kau visutugua i gotu tana au totu ida nogo.

\VS{63}Aia moa nina Tarunga God e susuliga na tusumauri. E tau saikesa tangomana sa tinoni ke tusumauri tana susuligana segeni. Tana goko inau au gini goko vanigamu, i tana nogo e liumai vanigamu nina Tarunga God aia na pukuna na mauri.

\VS{64}Mara visana vidamui ara tau moa vati tutunina niqu goko.” Ma Iesu e donaginigira sui nogo tuu tana tuturigana laka asei masei gira kara tau tutunina, masei aia sauba ke sauligia.


\par }{\PP \VS{65}Me tsarigotoa vanigira, “Iani saikesa nogo na rongona te au tsaria vanigamu laka e tau tangomana ke kesa ke mai i koniqu ti vaga na Tamaqu ke tau tamivanitalua na mai i koniqu.”


\par }{\PP \VS{66}Me tuu tana, migira na dangana gana duli a Iesu ara vanoligi tania, mara tau goto dulikolua.

\VS{67}Ma Iesu e veisuagira na sangavulu ruka, “?Migamu goto, laka amu pada kamu vanoligi taniau?”


\par }{\PP \VS{68}Ma
\XREF{✡}{{\XO 6:68 }{\XO{6:68-69
}}{\XT{Mat 16:16; Mrk 8:29; Luk 9:20}}} Simone Petero e tuu me tsarivania, “?Taovia, mi konina goto asei kami baa? Migoe segeni moa o tamanina na gokona na mauri saliu.

\VS{69}Mi kalina eni ami tutunina, mami donaginia laka igoe nogo na Mesia, mo talumai i konina God.”


\par }{\PP \VS{70}Ma Iesu e tsarivanigira, “?Laka au tau viligamu amu sangavulu ruka inau ne? !Me kesa nomoa i laomui aia na tidao!”

\VS{71}E goko kalea a Iudas, na dalena a Simon Iskariot. Rongona atsa moa a Iudas e kesa vidaqira na sangavulu ruka, maia nogo sauba ke sauligia.




\par }\Chap{7}{\SH A Iesu Migira na Tasina
\par }
{\PP \VerseOne{1}Me tuu tana, ma Iesu e tau nogo pada na vano bamai tana Judea, rongona igira na taovia na Tsiu ara arenogoa na matesiana. Maia e totu moa tana Galilii.

\VS{2}Me
\XREF{✡}{{\XO 7:2 }{\XO{7:2
}}{\XT{Lev 23:34; Diu 16:13}}} varangi mai nogo niqira Dani Tabu na Tsiu, aia na Dani Tabu na Babale.

\VS{3}Migira na tasina a Iesu ara tsarivania, “Ko mololea na nauna iani, mo ko baa tana Judea, rongona igira goto ara tsarimurimu i tana kara reiginigira na omea o naugira.

\VS{4}E utu kesa ke naupoia sa omea ti kalina e ngaoa na tinoni sui kara donaginia. !Migoe o naugira na omea girani, me dou baa ti igira na tinoni sui tana barangengo popono kara donaginigo!”

\VS{5}Ara gini goko vaga ia, rongona igira goto na tasina i tana ara tau goto tutunina.


\par }{\PP \VS{6}Ma Iesu e tsarivanigira, “Niqu tagu dou inau e tau moa vati laba. Migamu pipi tagu sui moa e dou vanigamu.

\VS{7}Na tinoni ni barangengo e utu kara reisavigamu igamu. Inau moa ara reisaviau, rongona inau au kateli vanigira sailagi niqira sautu sasi.

\VS{8}Igamu kamu ba sanga tana Dani Tabu. E utu kau tsari inau, matena e tau vati laba moa na tagu tana ke goto vaniau.”

\VS{9}A Iesu e goko vaga maia e totuvisu moa tana Galilii.


\par }{\SH A Iesu Goto e Ba Sanga Dani Tabu
\par }
{\PP \VS{10}Ara vano sanga Dani Tabu igira na tasina, mi muri moa te e tsari goto a Iesu. E liu popoi, me tau liu malemale.

\VS{11}Migira na taovia na Tsiu ara lalavea i laona na Dani Tabu. Mara vaiveisuagi, “?Laka iava aia?”


\par }{\PP \VS{12}Mi tana e laba danga sosongo na gagasa i laoqira na toga tana rongona a Iesu. Mara tsaria visana, “!Aia na mane dou!” Visana tavosi ara tsaria, “Tagara, aia e raqa sasiligira moa na tinoni.”

\VS{13}Me tagara ke kesa ke malagai na gokolaba tana rongona aia, rongona ara matagunigira na taovia na Tsiu.


\par }{\PP \VS{14}Mi tana varangi susuina na Dani Tabu, ma Iesu e vano tana Vale Tabu me tuturiga na sasani tinoni.

\VS{15}Migira na taovia na Tsiu ara gini novo loki mara tsaria, “?Egua sagata na mane iani te e sasaga loki vaga ia, maia e tau lelee sasani sa nauna ngana?”


\par }{\PP \VS{16}A Iesu e goko vanigira me tsaria, “Na omea inau au sasania, e tau niqu sasani segeni inau, e talu konina God aia e mologiniau.

\VS{17}Me ti asei ke madodo me ke kilia na muriana na omea God e ngaoa, sauba aia ke donaginia ti na omea inau au sasania e talumai i konina God se ti vaga ke talu mai moa tana niqu papada segeni inau.

\VS{18}Ti vaga kesa tinoni ke gini goko tana susuligana segeni, tinoni vaga ia e lavea moa kara tsonikaea igira na tinoni tavosi. Maia e ngaoa na tinoni sui kara tsonikaea moa God aia e molomaia, aia nogoria e gini mana nina goko, me tagara saikesa sa pero ke totu i konina.

\VS{19}?Laka a Moses e tau sauvanigamu na Ketsa? Me tagara baa sa vidamui ke muria. ?Megua ti igamu amu ngaoa na matesiaqu?”


\par }{\PP \VS{20}Migira na toga ara gokovisu vania a Iesu mara tsaria, “!O tamani tidao i konimu! ?Asei e ngaoa ke matesigo igoe?”


\par }{\PP \VS{21}Ma Iesu e gokovisu me tsaria, “Inau, au naua e kesa lelee moa na omea loki, mamu gini novo igamu sui.

\VS{22}Ma
\XREF{✡}{{\XO 7:22 }{\XO{7:22
}}{\XT{Gen 17:10; Lev 12:3}}} Moses i sau e ketsaligamu kamu paripapadagira na dalemui, ma Moses aia e tau botsangia na ketsa iani, igira nogo na mumuamui ara botsangia na ketsa na paripapadana. Migamu amu paripapadaqira na baka tana Dani na Sabat.

\VS{23}?Me
\XREF{✡}{{\XO 7:23 }{\XO{7:23
}}{\XT{Ioa 5:9}}} ti vaga igamu amu naua na paripapadana tinoni tana Dani na Sabat rongona ke tau gini nanga moa nina Ketsa a Moses, megua ti amu gini kore vaniau inau rongona au maurisia na konina popono kesa tinoni tana Dani na Sabat?

\VS{24}Kamu mololea na gini pede tinoni tana rereina moa na omea levolevo. Kamu lavedou talua na lakana na omea ti kamu gini pede tinoni.”


\par }{\SH ?Laka na Mesia Nomoa Ngana?
\par }
{\PP \VS{25}Visana vidaqira na tinoni ni Jerusalem ara tsaria, “?Laka iani nogoria na mane ara ngaoa igira na taovia na lotu na labumatesiana iani?

\VS{26}!Reia! !E goko malemale moa i mataqira, migira ara tau lelee tsarivisu vania sa omea! ?Me laka igira gada taovia ara reigadovinogoa laka na Mesia nomoa ngana?

\VS{27}!Ma na Mesia kalina ke mai, e utu ke donaginia kesa tana ke talumai! !Ma na mane iani, igita sui a donaginia tana e talumai iani!”


\par }{\PP \VS{28}Ma Iesu e gokodato i laona na Vale Tabu me tsaria, “?Egua, laka igamu amu donaginiau manana inau? ?Me laka amu dona goto iava au talumai inau? Au tau mai tana niqu papada segeni. Maia na Tamaqu nogo e mologiniau, minau au talumai manana i konina aia. Migamu amu tau donaginia na Tamaqu,

\VS{29}minau moa au donaginia aia, matena au talumai i konina, maia nogo e molomaiau.”


\par }{\PP \VS{30}Mara tovoa na tangoliana a Iesu, mara tau tangomana, rongona e tau vati tovu moa nina tagu.

\VS{31}Mara danga nomoa i laoqira na toga ara tutunina mara tsaria, “?Sauba ti kalina ke mai na Mesia, me laka sauba aia ke naugira goto ke danga baa na valatsatsa liusia e naugira na mane iani?”


\par }{\SH Ara Molovanogira na Mane Matali Vale Tabu Kara Tangolia a Iesu
\par }
{\PP \VS{32}Migira na Parisii ara rongomigira na tinoni ara gini gagasa tana rongona a Iesu, migira kolugira na taovia na lotu ara tuu, mara molovanogira visana na mane matali Vale Tabu kara tangolia a Iesu.

\VS{33}Ma Iesu e tsaria, “Inau, sauba kau totu kolugamu tetelo, tau oka, mi muri ma kau visutugua i konina aia e molomaiau.

\VS{34}Mi tana igamu sauba kamu lalaveau, me utu kamu reiau, rongona sauba ke utu vanigamu na laba i tana inau sauba kau totu.”


\par }{\PP \VS{35}Migira na taovia na Tsiu ara vaigokovigi segeniqira mara tsaria, “?Iava ke vano ni, ti sauba igita ka tau reiginia? ?Ngatsu sauba ke vano tana veraqira na ponotoba tana ara totu nogo visana nida tinoni igita, me ke sasanigira na ponotoba tana?

\VS{36}E tsaria ngana, laka sauba igita ka lavea me utu ka reia, me utu goto ka tsau baa tana aia sauba ke totu. ?Ma nagua ia? ?Na gua rongona ti aia e gini tsari vaganana?”


\par }{\SH Na Ko Tusumauri
\par }
{\PP \VS{37}Mi
\XREF{✡}{{\XO 7:37 }{\XO{7:37
}}{\XT{Lev 23:36}}} tana susuina na dani, aia na dani loki baa tana Dani Tabu ia, e tuu a Iesu, me gokodato, “Ti asei ke marou, ke mai i koniqu me ke inu.

\VS{38}Asei
\XREF{✡}{{\XO 7:38 }{\XO{7:38
}}{\XT{Esik 47:1; Sek 14:8}}} ti ke tutuniqu, ma na ko tusumauri ke vuradatomai i tobana, vaga e katenogoa na Mamare Tabu.”

\VS{39}Na papadana ia, laka igira ara tutunina nina goko a Iesu, sauba na Tarunga Tabu ke tsuna i tobaqira. E tau vati mai moa na Tarunga Tabu, rongona a Iesu e tau vati dato moa i gotu tana mararana i konina Tamana.


\par }{\SH Ara Tobatavosi na Tinoni Tana Rongona a Iesu
\par }
{\PP \VS{40}Mi kalina igira na tinoni ara rongomia na goko vaga ia, me visana vidaqira ara tsaria, “!Na mane iani aia nogo na Propete manana!”


\par }{\PP \VS{41}Mara visana i laoqira na toga ara tsaria, “!Aia nogo na Mesia!” Migira visana ara petsakoe moa mara tsaria, “?Megua, amu pada laka na Mesia sauba ke talumai i Galilii?

\VS{42}?Ke
\XREF{✡}{{\XO 7:42 }{\XO{7:42
}}{\XT{2Sam 7:12; Mika 5:2}}} tau katemai ngatsu nogoa na Mamare Tabu laka i Betlehem na verana David, i tana nogo ke botsa na Mesia, mi tana vungu nogo i konina a David?”

\VS{43}Mara gini tobatavosi na tinoni tana rongona a Iesu.

\VS{44}Mara visana ara ngaoa kara tangolia, me tagara kesa ke malagai na peleana.


\par }{\SH Na Taovia na Tsiu Ara Tau Tutunina
\par }
{\PP \VS{45}Mi kalina igira na mane matali Vale Tabu ara visumai, migira na taovia na lotu ma na Parisii ara veisuagira, “?Matena gua ti amu tau raqamaia na mane ia?”


\par }{\PP \VS{46}Migira na mane matali ara tsaria, “!Matena e tagara goto ke kesa ke dona na gokolaka dou vaga e goko na mane ia!”


\par }{\PP \VS{47}Migira na Parisii ara veisuagira goto, “?Me laka aia e valogamu lee goto igamu?

\VS{48}?Egua laka amu reinogoa sa taovia na lotu se sa vidaqira na Parisii ke tutunina ngana?

\VS{49}!Ma na toga girani ara tau vati donaginia moa nina Ketsa a Moses, mara tsukia moa na korena God!”


\par }{\PP \VS{50}Me
\XREF{✡}{{\XO 7:50 }{\XO{7:50
}}{\XT{Ioa 3:1-2}}} kesa vidaqira na Parisii e totu tana, aia nogo a Nikodemus na mane e ba goko kolua a Iesu i votangana tana bongi, aia e tuu me tsarivanigira na Parisii tavosi,

\VS{51}“Tana nida Ketsa gita, e tabu vanigita na pedematesiana kesa tinoni poi ka rongomitalua aia, ma ka tsodovulagia nagua seko e naua.”


\par }{\PP \VS{52}Migira ara tsarivania a Nikodemus, “?Megua? ?Laka igoe goto o talumai i Galilii? Ko vilekegira na Mamare Tabu, me sauba ko reia laka e utu lelee sa propete ke talumai i Galilii.”

\VS{53}Mi tana ara tavota, mara viri tavosi liu i veraqira.




\par }\Chap{8}{\SH Na Daki Kiboga
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ma Iesu e tuu, me vano tana Vungavunga na Olive.

\VS{2}Mi tana matsaraka rovorovo dani ngana, maia e visumaitugua tana Vale Tabu. Migira na toga ara saimai i konina, maia e totu puka me tuturiga na sasaniaqira.


\par }{\PP \VS{3}Migira na tarai na Ketsa ma na Parisii ara adimaia kesa na daki ara tsodoa e kiboga gana, mara turuvaginia i levugaqira.

\VS{4}Mara tsarivania a Iesu, “Taovia, na daki iani e tsutsukibo, ami tsodoa e kiboga gana.

\VS{5}Mi
\XREF{✡}{{\XO 8:5 }{\XO{8:5
}}{\XT{Lev 20:10; Diu 22:22-24}}} tana nida Ketsa e ketsaligita a Moses laka na daki vaga ia ka taiginia na vatu poi ke mate. ?Migoe, nagua o pada vania?”


\par }{\PP \VS{6}Ara gini veisua vaganana rongona ara ngaoa kara tubulaginia a Iesu, ma kara gini tamani rongona na paralegana. Ma Iesu e gogoro tsuna me gini mamare na kakauna tana kao.

\VS{7}Migira ara amitsai gokona vania, maia e pidikae me tsarivanigira, “Ti vaga ke kesa i laomui ke tagara sa sasi i konina maia ke taiginia na kesanina na vatu na daki iani.”


\par }{\PP \VS{8}Ma Iesu e gogoro tsunatugua, me mamare tana kao.

\VS{9}Mi kalina igira na tarai na Ketsa ma na Parisii ara rongomi vaganana ia, mara ida moa na tuqatuqa na vanoligi, mara tsari tatasa pipi gira mara vanoligi sui. Maia Iesu moa ma na daki ara ka totuvisu segeni tana.


\par }{\PP \VS{10}Me pidikae a Iesu me tsarivania na daki, “?Iava gira ara kekego i dani? ?Laka e tau totuvisu ke kesa ieni me ke kekego?”


\par }{\PP \VS{11}Ma na daki e tsaria, “Tagara, Taovia.”

\par }{\PP Ma Iesu e tsarivania, “Minau goto tagara kau tau kekego. Ko baa moa, mo ko laka goto na sasi.”
\FTNT{*}{{\FR 8:11 }{\FR{8:1-11
}}{\FT{Danga tana mamare tavosi ara tau moloa na turina popono iani; visana ara moloa i murina Ioane 21:24; visana ara moloa i murina Luka 21:38 me kesa e moloa i murina Ioane 7:36.}}}


\par }{\SH A Iesu na Mararana na Barangengo
\par }
{\PP \VS{12}Me
\XREF{✡}{{\XO 8:12 }{\XO{8:12
}}{\XT{Mat 5:14; Ioa 9:5}}} kesa dani segeni ma Iesu e goko tugua vanigira na Parisii me tsaria, “Inau na mararana na barangengo. Asei ti ke tsarimuriqu, aia sauba ke tamanina na mararana na mauri, me utu goto ke liu tana rodo.”


\par }{\PP \VS{13}Migira
\XREF{✡}{{\XO 8:13 }{\XO{8:13
}}{\XT{Ioa 5:31}}} na Parisii ara tsarivania a Iesu, “Kalina ia, igoe o sogogamu segeni. Vaga ia ma na omea sui igoe o tsarigira ara tau mana.”


\par }{\PP \VS{14}Ma Iesu e tsarivanigira, “!Tagara! Atsa moa ti vaga inau kau sogogaqu segeni, me sauba ke mana goto nomoa niqu goko, rongona inau au dona tana au talumai mi tana kau vano. Migamu amu tau dona iava inau au talumai se iava inau sauba kau vano.

\VS{15}Igamu amu pede muria nina omeomea moa na tinoni. Minau au tau goto pedea ke kesa.

\VS{16}Me ti vaga kau ngaoa na pedeana kesa, ma niqu pede ke mana nomoa, na rongona tau inau segeniqu kau pede. Na Tamaqu aia e mologiniau e totu koluau me sangaau.

\VS{17}Ara marea tana nimui Ketsa igamu laka ti vaga kara ka ruka na rongovata me ke atsa saikesa ka niqira goko, ma nagua sui kara ka tsaria kaira e mana.

\VS{18}Eo, e mana rago laka inau au goko tana rongoqu segeni, maia goto na Tamaqu aia e moloau aia goto e sanga na sogogoko tana rongoqu inau.”


\par }{\PP \VS{19}Migira ara veisuaa, “?Miava na tamamu? ?Iava e totu?”

\par }{\PP Ma Iesu e tsarivanigira, “Igamu voginiau inau mamu tau goto donaginia na Tamaqu. Rongona ti vaga kamu donaginiau inau, me sauba kamu donaginigotoa na Tamaqu.”


\par }{\PP \VS{20}A Iesu e tsonia na goko vaga gira kalina aia e sasanigira i laona na Vale Tabu, tana voki tana e totu goto na bokisi na vangalaka. Me tau tangomana kesa ke tangolia aia rongona e tau vati tsaumai moa gana tagu.


\par }{\SH A Iesu e Parovatavigira Kakai Na Taovia na Tsiu
\par }
{\PP \VS{21}Ma Iesu e goko vanigira tugua me tsaria, “Inau sauba kau vano tanigamu. Migamu sauba kamu laveau, mau tsarivanigamu laka sauba kamu mate lee moa tana nimui sasi. Mi tana inau sauba kau vano e utu vanigamu igamu kamu tsari.”


\par }{\PP \VS{22}Mara gini vaigokovigi igira na taovia na Tsiu mara tsaria, “!Ae, e tsaria ngana laka tana nauna ke vano ia e utu vanigita ka tsari igita! ?Megua? ?Laka sauba ke matesi segenina ngatsu?”


\par }{\PP \VS{23}Ma Iesu e tsarivanigira, “Igamu amu talu ieni i lao, minau au talu i gotu. Igamu amu talu tana barangengo iani, minau au tau talu tana barangengo iani.

\VS{24}Aia nogoria na rongona te au gini tsarivanigamu laka igamu sauba kamu mate lee tana nimui sasi. Eo, sauba kamu mate manana tana nimui sasi ti vaga kamu tau tutunina laka ‘Inau Nogo Aia Inau.’ ”


\par }{\PP \VS{25}Mara veisuaa, “?Me laka asei vaga igoe?”

\par }{\PP Ma Iesu e tsaria, “Au tsarinogoa vanigamu tuu tana tuturigana.

\VS{26}Ara danga sosongo rago na omea e tugua inau kau katelia tana rongomui igamu ma kau kedeginigamu. Maia e mologiniau, aia moa e mana saviliu. Minau au tsarivulagi vanigamu na omea sui au rongomia i konina aia.”


\par }{\PP \VS{27}Migira ara tau padagadovia laka a Iesu e gini goko tana rongona na Tamana.

\VS{28}Te aia e tsarivanigira, “Kalina kamu tsauraginikaeau inau na Dalena Tinoni, mi tana ti sauba kamu dona laka ‘Inau Nogo Aia Inau’. Mi tana goto ti kamu gini dona laka inau au tau naua sa omea tana niqu papada segeni, au gini goko moa igira na omea na Tamaqu e ketsaliginiau kau tsaria.

\VS{29}Maia nogo e mologiniau e totu sailagi koluau. Me tau mololeau kau totu segeni, rongona inau au naugira pipi kalina na omea aia e reingaoa.”


\par }{\PP \VS{30}Ara danga na tinoni ara rongomia a Iesu e goko vaga ia mara gini tutunina.


\par }{\SH Igira Ara Gini Tuu Tana Asana A Abraham
\par }
{\PP \VS{31}Ma Iesu e goko vanigira igira ara tutunina me tsaria, “Ti vaga igamu kamu murigira dou niqu sasani, migamu amu lia manana nogo gaqu duli inau.

\VS{32}Me sauba kamu donaginia na manana, ma na manana ke nusigamu.”


\par }{\PP \VS{33}Mara
\XREF{✡}{{\XO 8:33 }{\XO{8:33
}}{\XT{Mat 3:9; Luk 3:8}}} tsaria, “Migami na kukuana a Abraham gami, mami tau nogo lia nina tseka sa tinoni. ?Megua igoe ti o tsaria laka sauba kami tanusi?”


\par }{\PP \VS{34}Ma Iesu e tsarivanigira, “Inau, au tsarivanigamu na manana: pipi sei ti ke sasi maia e lia nogo nina tseka na sasi.

\VS{35}Ma na tseka aia e utu ke totu kalavata i valena gana taovia. Ma na dalena moa na taovia aia na tamanina na vale, aia segeni moa e dona ke totu kalavata tana valena.

\VS{36}Me vaga goto ti na Dalena God ke nusigamu, me sauba kamu tanusi manana.

\VS{37}Au dona rago nogo laka igamu na kukuana a Abraham, eo, migamu amu ngaoa moa kamu matesiau inau, rongona amu tau padangaoa niqu sasani.

\VS{38}Inau au gini goko moa na omea au reigira i konina na Tamaqu. Migamu amu naua moa na omea amu reigira i konina na tamamui.”


\par }{\PP \VS{39}Mara gokovisu vania a Iesu, mara tsaria, “Ma Abraham aia na tamamami nogo igami.”

\par }{\PP Ma Iesu e tsarivanigira, “Ti vaga igamu na dalena a Abraham, me tugua kamu murigira nina omeomea a Abraham.

\VS{40}Minau tana niqu goko sui au tsaria vanigamu na manana vaga au rongominogoa i konina God, migamu amu ngaoa moa kamu matesiau. !Ma Abraham aia e tau nauvaganana gira!

\VS{41}Igamu amu muria moa nina omeomea na tamamui.”

\par }{\PP Mara tsarivania, “God segeni moa na Tamamami. Migami na dalena manana God igami.”


\par }{\PP \VS{42}Ma Iesu e tsarivanigira, “Me ti vaga God na Tamamui manana, me sauba kamu galuveau goto inau, na rongona inau au talumai i konina God mau totu kolugamu nogo kalina ia. Mau tau gini mai tana niqu padangao segeni. Aia nogo na Tamaqu e molomaiau.

\VS{43}?Megua igamu ti amu tau padagadovia na omea au tsaria? Na rongona igamu amu tau ngaoa na rongomiana niqu goko.

\VS{44}Igamu na dalena na tamamui aia na tidao seko, mamu tsarimurina nina kiliseko na tamamui aia. Tuu i oka nogo nina aqo moa na tidao seko na labusagini tinoni, maia e tau saikesa dona na liu tana manana, me tau goto tuu i konina sa omea manana. Ngiti na pukuna na omea e dona, aia nogo na pero moa. Na vangapero ia, maia nogo na pukuqira ma na tamaqira pipi sui na pero.


\par }{\PP \VS{45}“Minau au goko mana, maia nogoria na rongona te e gini utu vanigamu kamu tutuniqu.

\VS{46}?Asei vidamui tangomana ke kateli gadovia kesa niqu sasi? ?Me ti vaga inau au gini goko na manana vanigamu, megua ti igamu amu tau tutuniqu?

\VS{47}Aia e talumai i konina God e rongomi vatavia na gokona God. Migamu amu tau talumai i konina God. Aia na rongona te amu gini sove na rorongo.”


\par }{\SH A Iesu ma Abraham
\par }
{\PP \VS{48}Mara tsarivania a Iesu, “?Egua, laka ami tau tsarigadovia laka igoe kesa na Samaria me totuvigo na tidao?”


\par }{\PP \VS{49}Ma Iesu e tsarivanigira, “E tau totuviau na tidao inau. Au molokaea moa na Tamaqu, migamu amu peaau.

\VS{50}Inau au tau lavea gaqu tangisoa segeni. Me totu kesa sauba ke molokaeau, maia e gotolaka pipi sui nina pede.

\VS{51}Inau au tsarivanigamu na manana: Asei ti ke muridoua niqu sasani e utu goto ke mate.”


\par }{\PP \VS{52}Mara tsarivania, “!Kalina ia, ami donamaka laka na tidao e totuvigo! Rongona e mate nogo a Abraham, mara mate goto igira na propete. Migoe, o tsaria laka asei ti ke muridoua nimu sasani e utu goto ke mate.

\VS{53}Maia Abraham na tamada e mate nogo ia. ?Me laka o loki liusia a Abraham igoe? Migira na propete mara mate goto nogo igira. ?Mo gua igoe, laka asei vaga igoe?”


\par }{\PP \VS{54}Ma Iesu e gokovisu vanigira me tsaria, “Ti inau kau molokae segeniqu, me utu ke gini lia sa omea. Me totu na Tamaqu maia nogo e molokaeau. Migamu, mamu tsaria laka aia nogo nimui God, maia nogoria na Tamaqu inau.

\VS{55}Migamu amu tau saikesa donaginia, minau moa au donaginia. Me ti inau kau tsaria laka au tau donaginia, mau vangapero inau vaga goto igamu. Minau au donaginia moa na Tamaqu, mau muri sailaginia na gokona.

\VS{56}Ma Abraham na tamamui aia e gini magamage laka sauba ke reia na tagu na maiaqu. Maia e reinogoa, me gini mage.”


\par }{\PP \VS{57}Migira ara tsarivania a Iesu, “?Migoe e tau vati tsege sangavulu moa na ngalitupamu, mo tsaria laka o reinogoa a Abraham?”


\par }{\PP \VS{58}Ma Iesu e tsarivanigira, “Inau, au tsarivanigamu na manana, e tau vati botsa moa a Abraham, mau totu nogo ‘Inau.’ ”


\par }{\PP \VS{59}Mi tana, migira ara tsakovatu laka kara taiginia, ma Iesu e poi segenina me mololea na Vale Tabu.




\par }\Chap{9}{\SH A Iesu e Talia Kesa na Mane e Koko na Matana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ma Iesu e liumai tana sautu, me tsodoa kesa na mane e koko na matana tuu nogo kalina e botsa.

\VS{2}Migira gana duli ara veisuaa a Iesu, “?Taovia, laka asei nina sasi e tsukilaa te e gini koko na mane iani? ?Laka nina sasi segeni aia, tagara ma ka niqira sasi kaira na tamana ma na tinana?”


\par }{\PP \VS{3}Ma Iesu e tsarivanigira, “Nina koko na mane iani e tau tsukilaa rongona nina sasi segeni aia, se ka niqira sasi kaira na tamana ma na tinana. Aia e gini tsukilaa koko rongona igira na tinoni kara reivulagiginia na susuligana God e aqo i konina na mane koko iani.

\VS{4}Suari me dadani moa, minau kau naua nina aqo God aia e mologiniau. Me varavara nogo ke bongi i tana tau tangomana ke kesa ke naua sa aqo.

\VS{5}Mi
\XREF{✡}{{\XO 9:5 }{\XO{9:5
}}{\XT{Mat 5:14; Ioa 8:12}}} kalina inau au tototu moa i barangengo, minau nogo gana marara na barangengo.”


\par }{\PP \VS{6}Ma Iesu e gokosui vaga ia, me tsuvetsuna tana kao. Ma na luluvena e laloginia na kao me lia na boko. Maia e adia na boko ia me gitsiginia na matana na mane koko.

\VS{7}Me tsarivania, “Ko baa mo ko daovia na matamu tana Maomao ni Siloam.” Ma na soa iani “Siloam” na papadana “Moloa ke baa”. Me vano na mane me daovia na matana, te e moro me visumaitugua.


\par }{\PP \VS{8}Migira gana verakolu, migira sui goto ara reia na mane aia e nonogana moa tana idana, mara vaiveisuagi, “?Laka aia nogoria na mane e totu i lao me nonogana ri ngana?”


\par }{\PP \VS{9}Visana ara tsaria, “Eo, aia nogoria.” Mara visana tavosi ara tsaria, “Tagara, tau ia. Na rereina moa e vaga ia.” Maia segenina nogo e tsari segenina, “Inau moa nogoria.”


\par }{\PP \VS{10}Mara veisuaa, “?Megua vaga ti o moro kalina eni?”


\par }{\PP \VS{11}Ma na mane e gokovisu me tsaria, “Aia na mane ri ara soaginia a Iesu e naua na boko me gitsiginia na mataqu, me ketsaliau kau baa tana Maomao ni Siloam ma kau vulia na mataqu. Mau vano, mi kalina tsotsodo au ba vulia na mataqu, te au moro.”


\par }{\PP \VS{12}Mara veisuaa, “?Miava na mane ia?”

\par }{\PP Maia e tsaria, “Au tau goto dona inau.”


\par }{\PP \VS{13}Mara tuu, mara adivanoa na mane e koko tana idana, mara balaba i koniqira na Parisii.

\VS{14}Mi tana dani ia kalina a Iesu e naua na boko me taliginia na matana na mane koko ia na Dani na Sabat.

\VS{15}Migira na Parisii ara veisuatugua na mane ia, “?Laka e nau koeguani vanigo te o gini moro?”

\par }{\PP Ma na mane e tsarivanigira, “Aia e moloa na boko tana mataqu. Mi muri mau ba vulia na mataqu, mau moro dou kalina eni.”


\par }{\PP \VS{16}Migira visana na Parisii ara tsaria, “Aia na mane e naua na omea vaga iani e tau talumai i konina God, na rongona e tau muria na vovorona na ketsa na Sabat.”

\par }{\PP Mara visana ara tsaria, “?Ke koegua na mane seko ti ke tangomana na nauana na valatsatsa vaga girani?” Me viri tavosi me tavosi niqira goko.


\par }{\PP \VS{17}Migira na Parisii ara veisuatugua na mane kesa goto kalina, “?Igoe o tsaria laka na mane ia e talia na matamu, ma nagua o pada vania igoe na mane ia?”

\par }{\PP Maia na mane e tsaria, “Aia e kesa na propete.”


\par }{\PP \VS{18}Migira na taovia na Tsiu ara sove na tutunina laka aia nogoria na mane e koko tuu nogo kalina e botsa me moro kalina eni, poi igira kara soamai talu kaira na tamana ma na tinana ara ka vasua.

\VS{19}Mi kalina ara ka mailaba kaira, mara veisuakaira, “?Laka ka dalemui nogoria kagamu ieni? Amu ka tsaria laka e koko tuu kalina e botsa. ?Me koegua vaga ti e moro kalina eni?”


\par }{\PP \VS{20}Mara ka tsaria kaira tamana ma tinana, “Ami ka donadoua laka aia ka dalemami manana nogo kagami. Mami ka donaginigotoa laka aia e koko nogo tuu kalina e botsa.

\VS{21}Mami ka tau goto dona e koegua vaga te aia e moro kalina eni. Mami ka tau goto dona asei e talia na koko e gadovia na matana. E dou ti igamu segenimui kamu veisuaa. !E tinoni loki nogo aia, me tugunogoa ke goko tuguna segeni vanigamu!”


\par }{\PP \VS{22}Na tamana ma na tinana ara ka gini goko vaga ia rongona ara ka matagunigira na taovia na Tsiu, igira ara pedenogoa laka ti asei ke tsaria e tutunina laka a Iesu na Mesia me sauba kara tsonitunaa tania niqira saikolu na lotu.

\VS{23}Aia na rongona ti ara ka gini tsarivaganana kaira na tamana ma na tinana, “Igamu segenimui kamu veisuaa. !E tinoni loki nogo aia, me tugua ke goko tuguna segeni!”


\par }{\PP \VS{24}Ara soavisutugua na mane e botsa koko na rukanina kalina, mara tsarivania, “!Ko gini vatsa i matana God laka sauba igoe ko goko mana! Igami ami donadoua laka na mane ia e taligo aia e tinoni sasi.”


\par }{\PP \VS{25}Me tsaria na mane, “Au tau donaginia laka ke tinoni sasi se tagara. Kesa moa na omea au donadoua inau: tana idana inau au koko, mi kalina eni au moro.”


\par }{\PP \VS{26}Mara veisuaa, “?Ma nagua e nauvanigo? ?E tali koeguania na matamu te o gini moro?”


\par }{\PP \VS{27}Me gokovisu vanigira na mane me tsaria, “Inau au tsarinogoa vanigamu. Migamu amu tau rorongo. ?Egua ti amu kilia na rongomiana tugua? ?Tau utu igamu goto ngatsu amu padangaoa na tsarimurina na mane ia?”


\par }{\PP \VS{28}Migira ara galea na mane ia mara tsaria, “!E! Igoe ngatsu ko tsarimurina ia. Migami, mami tsarimurina a Moses.

\VS{29}Ami dona laka God e goko vania a Moses. !Ma na mane e talia na matamu igoe ami tau dona gami iava e talumai!”


\par }{\PP \VS{30}Ma na mane ia e tsarivanigira, “!Au gini novo sosongo inau nimui goko! !Amu tsaria laka amu tau donaginia iava e talumai na mane ia, maia nomoa e talia na mataqu inau!

\VS{31}Igita sui a dona nogo laka God e tau rongomigira na tinoni sasi, me rongomigira moa na tinoni ara kukuni tania, mara muria na omea aia e kilia kara naua.

\VS{32}Tu kalina e tuturiga na barangengo tagara kesa ke rongomia laka ke kesa ke talia na matana sa tinoni koko.

\VS{33}Me utu goto na mane iani ke tangomana na nauana na omea vaganana, ti aia ke tau talumai i konina God.”


\par }{\PP \VS{34}Migira na Parisii ara goko vania mara tsaria, “!Igoe o botsa mai mo loki i laona na sasi! ?Mi kalina eni o tovogotoa laka ko sasanigami igami?” Te ara tuu, mara tsonitsunaa tania niqira saikolu na lotu.


\par }{\SH !Au Tutunina, Taovia!
\par }
{\PP \VS{35}Ma Iesu e rongomia na omea vaga ia e laba, mi kalina aia e tsodotugua na mane ia me veisuaa, “?Laka igoe o tutunina na Dalena Tinoni?”


\par }{\PP \VS{36}Ma na mane e gokovisu me tsaria, “!Taovia, ko tsarivaniau iava ia, ma kau gini tutunina goto!”


\par }{\PP \VS{37}Ma Iesu e tsarivania, “Aia nogoria igoe o morosia, maia e gogoko kolugo kalina ia.”


\par }{\PP \VS{38}Ma na mane e tsaria, “!Au tutunina, Taovia!” Me tsunatuturu i matana a Iesu, me tsuporu vania.


\par }{\PP \VS{39}Ma Iesu e tsarivania, “Au tsunamai i lao eni gana kau gini saupede, rongona igira ara koko kara moro, migira ara moro nogo ke gadovigira na koko.”


\par }{\PP \VS{40}Visana vidaqira na Parisii ara totu tana mara rongomia a Iesu e goko vaga ia mara veisuaa, “?Laka igami goto na koko?”


\par }{\PP \VS{41}Ma Iesu e tsarivanigira, “Ti vaga igamu kamu koko manana, mamu tau sasi. Ma na rongona amu tsaria laka amu momoro, maia nogo ti amu gini tototu moa tana sasi.”




\par }\Chap{10}{\SH Na Gokolia Tana Rongona Na Reitutugu Sipi
\par }
{\PP \VerseOne{1}“Inau au tsarivanigamu na mainaina: na mane ti kamu reia ke sage tana barana na sipi, me tau liu sage tana matsapa me dato lee moa sa nauna tavosi, aia na mane vaga ia na mane komikomi ma na tukatso.

\VS{2}Na mane e liusage dou tana matsapa aia nogo na tamanina na sipi.

\VS{3}Ma na mane pitumatsapa e sangavia na bara vania na tamanina na sipi. Migira nina sipi ara rongomigadovia kalina aia e tsomigira me soa na asaqira tatasa pipi nina sipi, me tudumi tsunagira i taba.


\par }{\PP \VS{4}“Mi kalina e molo rutsumigira, ma na tamaniqira e idaida, migira nina sipi ara tsatsari murina rongona ara rongomigadovia na liona.

\VS{5}E utu kara tavongani tsarimuriqira moa na tinoni tavosi. Sauba kara tsogo tanigira moa rongona ara tau rongomigadovia na lioqira.”


\par }{\PP \VS{6}A Iesu e tsarivanigira na gokolia iani, migira ara tau moa padagadovia laka nagua vaga aia e gini goko.


\par }{\SH A Iesu na Matsapa Vanigira na Sipi
\par }
{\PP \VS{7}Ma Iesu e gokotugua vanigira me tsaria, “Inau au tsarivanigamu na manana: inau nogo na matsapa vanigira na sipi.

\VS{8}Pipi gira ara mai idaida, igira ara mane komi mara tukatso, migira na sipi ara tau rongomangaqira.

\VS{9}Inau nogo na matsapa. Asei ti ke sagemai tana niqu tabe inau, aia sauba ke mauri. Ke tsunasage rago ia, me ke tsodoa gana mutsa.

\VS{10}Na tinoni komikomi aia e gini mai rongona moa na komi ma na vailabu ma na ketso. Minau au gini mai gana igamu kamu gini tamanina na mauri, aia na mauri laka saikesa.


\par }{\SH A Iesu na Reitutugu Sipi Laka
\par }
{\PP \VS{11}“Inau na reitutugu sipi laka, mau tamisegeniqu kau mate tuguqira niqu sipi.

\VS{12}Na mane aqo qolo moa, me tau tamanigira manana na sipi, kalina ti ke reia na pai atsi ke mai, maia sauba ke mololegira na sipi me ke tsogoligi tanigira. Me ke labamai na pai atsi me ke takuvi rasavaginigira na sipi, me ke gatigira visana.

\VS{13}Na mane e aqo matena na qolo moa e tsogoligi rongona aia na mane peluqolo moa me tau gini boeginigira na sipi.


\par }{\PP \VS{14-15}“Minau
\XREF{✡}{{\XO 10:14-15 }{\XO{10:15
}}{\XT{Mat 11:27; Luk 10:22}}} na reitutugu sipi laka. Vaga na Tamaqu e donaginiau, minau au donaginia na Tamaqu, me vaga goto inau au donaginigira niqu sipi, migira ara donaginiau. Mau tamisegeniqu kau mate tuguqira niqu sipi.

\VS{16}Ara kau visana goto niqu sipi ara tau moa vati sagemai tana niqu bara. Niqu aqo kau lavegira, migira sauba kara rongomigadovia na lioqu ma kara mai, me ke kesa moa na bara me ke kesa moa na reitutugu sipi.


\par }{\PP \VS{17}“Na Tamaqu e galuveau rongona nogo au tamidou na sauana na mauriqu gana kau adivisutugua kesa dani.

\VS{18}Tau tangomana kesa ke adiligi taniau niqu mauri. Inau segeniqu nogo kau sauligia tana niqu padangao segeni. Au tamanina na susuliga kau sauligia, mau tamanina goto na susuliga kau gini adivisutugua. Iani nogo na omea vaga e ketsaliginiau na Tamaqu kau naua.”


\par }{\PP \VS{19}Mara gini viri tobatavosi tugua na toga na rongona na goko vaga girani.

\VS{20}Na dangana ara tsaria, “!Aia e tamani tidao! !E bubulega aia! ?Egua ti amu ba rongomi vatavia nina turupatu?”


\par }{\PP \VS{21}Mara visana ara tsaria, “!Ma na mane e tamani tidao e utu ke goko vaga gira! !E utu saikesa na tidao ke naua me ke moro na tinoni e koko na matana!”


\par }{\SH Ara Sove Tania a Iesu
\par }
{\PP \VS{22}Mi tana tagu ia na tagu na bisi, me laba na Dani Tabu na Padavisuana na Dani i Tana Ara Balo Vaolusitugua na Vale Tabu i Jerusalem.

\VS{23}Ma Iesu e sage tana kovokovo na Vale Tabu ara soaginia nina Kovokovo a Solomon.

\VS{24}Migira na Tsiu ara ba sai i konina mara polipolia mara veisuaa, “?Laka kengisa ti ko sui na bulesiamami igoe? Ko tsarimakali vanigami dou: ?Laka na Mesia manana nomoa igoe?”


\par }{\PP \VS{25}Ma Iesu e tsarivanigira, “Inau au tsari makalinogoa vanigamu, migamu amu sove na tutunina niqu goko. Na aqo inau au naugira tana asana na Tamaqu igira nogo ara tusuvulagiau.

\VS{26}Migamu amu sove na tutuniqu roingoina igamu amu tau niqu sipi.

\VS{27}Niqu sipi ara rongomigadovia na lioqu. Au donaginigira, migira ara muriau.

\VS{28}Au vanigira na mauri saliu, me utu goto kara mate. Me tau goto tangomana vania ke kesa ke sarangasigira taniau.

\VS{29}Na Tamaqu aia e loki tsapakae liuliu baa liusigira na omea sui. Maia nogo e saugira sui vaniau, me tau goto tangoimana ke kesa ke sarangasigira niqu sipi tania na Tamaqu aia e reitutugu kaputigira sailagi.

\VS{30}Na Tamaqu minau kagami ami ka kesa moa.”


\par }{\PP \VS{31}Migira na tinoni ara tsakovatu goto koe kara taiginia.

\VS{32}Ma Iesu e tsarivanigira, “Au naugira danga na omea dou i matamui, vaga nogo na Tamaqu e tsarivaniau na nauana. ?Ma nagua amu reisavia i laoqira niqu aqo ti amu gini ngaoa na taiginiaqu?”


\par }{\PP \VS{33}Mara
\XREF{✡}{{\XO 10:33 }{\XO{10:33
}}{\XT{Lev 24:16}}} gokovisu vania a Iesu, mara tsaria, “Tau tana rongona laka sa omea dou o naua igoe ti ami ngaoa na taiginiamu. !Me rongona moa igoe o tsirigana God! !Igoe na tinoni lee, mo koesegenimu laka igoe o God!”


\par }{\PP \VS{34}Ma
\XREF{✡}{{\XO 10:34 }{\XO{10:34
}}{\XT{Sam 82:6}}} Iesu e tsaria, “I laona nimui Mamare Tabu igamu e totu na goko iani: laka ‘God e tsaria laka igamu nogo amu na god.’

\VS{35}Migita sui a dona laka na goko sui ara totu i laona na Mamare Tabu ara mana saviliu. Migira nogo na tinoni God e sauvanigira nina goko tana Mamare Tabu igira nogoria aia e soaginigira na god.

\VS{36}Vaga ia, minau nogo aia na Tamaqu e viliau me moloau kau mai i barangengo. ?Megua vaga ti igamu amu tsaria laka inau au tsirigana God kalina au tsaria laka inau na Dalena God?


\par }{\PP \VS{37}“Kamu laka moa tutuniqu inau, ti vaga inau kau tau naua na omea e ketsaliau na Tamaqu na nauana.

\VS{38}Me ti vaga au naugira inau, me atsa moa ti igamu amu tau tutuniqu, me tugua moa kamu morosigira na omea au naugira nogo inau ma kamu gini tutunina, ma kamu donaginia laka na Tamaqu aia e totu i laoqu minau au totu i laona na Tamaqu.”


\par }{\PP \VS{39}Ara tovogotoa laka kara tangolia a Iesu, maia e tuligi lee tanigira.


\par }{\PP \VS{40}Ma
\XREF{✡}{{\XO 10:40 }{\XO{10:40
}}{\XT{Ioa 1:28}}} Iesu e savutugua i tabana na Koo Jordan tana nauna i tana a Ioane e lesovitabugira na tinoni i votangana. Ma Iesu e totu rago tana.

\VS{41}Mara danga na tinoni ara laba i konina. Mara gini goko segeniqira mara tsaria, “A Ioane e tau rago naua sa valatsatsa, migira sui na omea aia e katevulagia tana rongona na mane iani ara mana sui.”

\VS{42}Ma na dangana vidaqira na tinoni ara totu tana ara gini tutunina a Iesu.




\par }\Chap{11}{\SH E Mate a Lasarus
\par }
{\PP \VerseOne{1}Me
\XREF{✡}{{\XO 11:1 }{\XO{11:1
}}{\XT{Luk 10:38-39}}} lobogu loki kesa na mane, a Lasarus na asana, i Betani i ka veraqira ko Maria ma ko Marta na tamatasi kaira.

\VS{2}Aia
\XREF{✡}{{\XO 11:2 }{\XO{11:2
}}{\XT{Ioa 12:3}}} nogoria ko Maria e reoa na ko uruuru tana tuana a Iesu me mamatsaliginia na ivuna na tuana; maia nogo na vavinena ko Maria a Lasarus, aia e lobogu loki.

\VS{3}Kaira na vavinena a Lasarus ara ka mologoko baa vania a Iesu, “Taovia, na kulamu galugaluve e lobogu loki.”


\par }{\PP \VS{4}Mi kalina a Iesu e rongomia na goko vaga ia maia e tsaria, “Aia na lobogu ia e utu ke gini mate a Lasarus. E tsukilana moa ke gini laba maka dou baa na mararana God i mataqira na tinoni, ma kara gini tsonikaeau inau na Dalena God.”


\par }{\PP \VS{5}A Iesu e galuvetugira manana ko Marta, ma ko Maria na tasina, ma ka vavineqira aia Lasarus.

\VS{6}Mi kalina a Iesu e rongomia laka e lobogu loki a Lasarus, maia e totuvisu moa i tana ruka goto na dani.

\VS{7}Sui ruka na dani, ma Iesu e tsarivanigira gana duli, “Ida ma ka visutugua tana Judea.”


\par }{\PP \VS{8}Migira gana duli a Iesu ara tsarivania, “?Taovia, mi noana baa moa igira na Tsiu ara ngaoa na taiamu i tana, me laka o ngaoa moa ka visu baa tugua i tana?”


\par }{\PP \VS{9}Ma Iesu e tsaria, “?Laka ara tau sangavulu ruka na kiloko i laona kesa na dani? Na tinoni aia e liu bamai tana dani male e utu ke tubulagi, rongona na mararana na barangengo e mararasia.

\VS{10}Me ti ke liu bamai tana rodo me sauba ke tubulagi, rongona e tagara na marara ke morosiginia tana ke liu.”

\VS{11}A Iesu e goko vaga ia, mi muri me tsarigotoa, “A Lasarus na kulada e maturu. Sauba kau vano ma kau galisia.”


\par }{\PP \VS{12}Migira gana duli ara tsarivania, “Taovia, ti vaga aia ke maturu moa, me tangomana ke doutugua.”


\par }{\PP \VS{13}Ma Iesu e gini goko laka a Lasarus e mate pitsu nogo, migira gana duli ara pada laka aia e tsaria a Lasarus e maturu lee moa.

\VS{14}Ma Iesu e tsari makalidoua vanigira, “A Lasarus aia e mate pitsu nogo.

\VS{15}Mau gini mage moa inau, rongona au tau totu kolua kalina aia e mate, na rongona igamu kamu gini tutuniqu. Ida, ma ka ba reia.”


\par }{\PP \VS{16}Ma Toma, aia ara soaginia Batso, e tsarivanigira na kulana, “!Ka tsarimurina a Iesu gita, ma ka ba mate kolua!”


\par }{\SH A Iesu Aia na Pukuna na Mauri
\par }
{\PP \VS{17}Mi kalina a Iesu e laba nogo i Betani, maia e rongomia laka e vati nogo na bongi e totu a Lasarus i laona na qilu.

\VS{18}Mi Betani, aia e kesa na vera e totu i ligisana moa i Jerusalem.

\VS{19}Mara danga na Judea ara laba ka koniqira ko Marta ma ko Maria, mara verekaira rongona ka niqira melu na mateana ka vavineqira.


\par }{\PP \VS{20}Mi kalina ko Marta e rongomia laka e maimai a Iesu, maia e tu tsaku me ba valalea i sautu, ma ko Maria aia e totuvisu moa i vale.

\VS{21}Ko Marta e tsarivania a Iesu, “!Taovia, ti vaga ko totu nogo ieni igoe, me utu ke mate na tasiqu!

\VS{22}Mau dona rago goto inau laka God sauba ke tusuvanigo nagua sui moa igoe ko nongia i konina.”


\par }{\PP \VS{23}Ma Iesu e tsarivania ko Marta, “Eo, na tasimu aia sauba ke maurivisutugua.”


\par }{\PP \VS{24}Ma ko Marta e tsaria, “Au dona rago Taovia, laka aia sauba ke maurivisutugua tana susuina na dani.”


\par }{\PP \VS{25}Ma Iesu e tsarivania ko Marta, “Inau nogo na pukuna na mauri ma na maurivisu. Asei moa ti ke tutuniqu sauba ke mauri, atsa moa ti vaga ke mate nogo.

\VS{26}Masei goto ti ke mauri moa me ke tutuniqu, e utu goto ke mate. ?Laka igoe o tutunina ne?”


\par }{\PP \VS{27}Maia ko Marta e tsaria, “!Eo Taovia, inau au tutunina laka igoe nogo na Mesia, na Dalena God, aia nogo God e vekea laka ke mai i barangengo!”


\par }{\SH Me Ngangai a Iesu
\par }
{\PP \VS{28}Me goko sui vaga ko Marta me visutugua i vale, me gokododo vania ko Maria na tasina me tsarivania, “Goena, e labamai nogo na Taovia me soago.”

\VS{29}Mi kalina ko Maria e rongomi vaganana ia, maia e tu tsaku me ba tsodoa a Iesu.


\par }{\PP \VS{30}Ma Iesu e tau vati ba tsau moa i vera, aia e tutuu moa tana nauna ko Marta e tsodoa.

\VS{31}Migira na tinoni ara totu kolua ko Maria tana vale na matemate, ara reia ko Maria e tu tsakutsaku me rutsu. Migira sui ara aligiri takuti mara muria, rongona ara pada laka aia ke vano na tangitangi tana qiluqilu.


\par }{\PP \VS{32}Mi kalina ko Maria e ba tsau tana nauna e tutuu a Iesu me reia, me tao kovoragi i tuana. Me tsarivania, “!Taovia, ti vaga ko totu nogo iani igoe, me utu ke mate na tasiqu!”


\par }{\PP \VS{33}Ma Iesu e reia ko Maria e ngangai, mara ngangai goto igira na tinoni ara murimaia, ma Iesu goto e dato na ngangai i tobana, me kuluvesuvesu.

\VS{34}Me veisuagira, “?Miava amu qilua?”

\par }{\PP Mara tsarivania, “Ko mai Taovia, mo ko reia.”


\par }{\PP \VS{35}Ma Iesu e ngangai.


\par }{\PP \VS{36}Migira ara reia aia e ngangai mara tsaria, “!Reia, aia e galuve sosongolia kiki!”


\par }{\PP \VS{37}Mara visana ara tsarivaganana, “?Me ti vaga na mane iani aia e talinogoa na koko me moro, megua ti e tau utusia vania a Lasarus me ke tau nogo mate?”


\par }{\SH E Maurivisu a Lasarus
\par }
{\PP \VS{38}Me kuluvesuvesu tugua a Iesu, me garu baa varangi tana matsapana na vatuluma ara vongoginia na vatu.

\VS{39}Ma Iesu e raigira, “!Kamu keliligia na vatu vovongona!”

\par }{\PP Ma ko Marta, aia na tasina na mane e mate, e tsarivania a Iesu, “!Sauba ke sigini seko Taovia, rongona e vati nogo na bongi e totu tana qilu!”


\par }{\PP \VS{40}Ma Iesu e tsarivania ko Marta, “?Laka au tau tsarivanigo nogo ti ko tutunina me sauba ko reia na susuligana God?”


\par }{\PP \VS{41}Mara keliligia na vatu vovongona. Ma Iesu e moro lengatada me tsaria, “Au soadougo Tamaqu rongona o rongomiau.

\VS{42}Au dona rago laka igoe o rongomangaqu pipi kalina. Minau au gini goko vaga iani tana rongoqira girani ara saikolu mai ieni, kara gini tutunina laka igoe nogo o mologiniau.”


\par }{\PP \VS{43}Mi murina a Iesu e nonginongi sui vaga ia, maia e gudato me tsaria, “!Lasarus, ko rutsu tsuna mai!”

\VS{44}Ma Lasarus e rutsu tsuna mai, mi tana limana ma na tuana ma na ngorana goto e totu moa na tsatsaborona. Ma Iesu e tsarivanigira, “Kamu tsatsiligia na tsaborona, ma kamu moloa ke vano.”


\par }{\SH Ara Vorogokona na Labumatesiana A Iesu
\par }
{\R (Mateo 26:1-5; Marko 14:1-2; Luka 22:1-2)

\par }{\PP \VS{45}Danga vidaqira na Tsiu igira ara mai na totu koluana ko Maria ara reia na omea e naua a Iesu, mara gini tutunina.

\VS{46}Mara visana vidaqira ara visu baa i koniqira na Parisii mara turupatu vanigira na omea vaga e naua a Iesu.


\par }{\PP \VS{47}Migira na Parisii ma na taovia na lotu ara baa mara sai kolugira na tinoni loki tana Saikolu na Togigoko, mara goko vaga, “?Ma nagua ka naua igita? !Reia, ara danga sosongo nogo na valatsatsa e naugira na mane ia!

\VS{48}!Me ti vaga igita ka reilea maia ke aqo babaa vaga moa ia, me sauba igira na tinoni sui kara muria, ma kara mai na Roma, ma kara vuipukalia nida Vale Tabu ma kara veoa na verada popono!”


\par }{\PP \VS{49}Me kesa i laoqira, a Kaipas na asana, aia na Mane Tabu Loki tana ngalitupa ia, e tuu me tsaria, “!Amu bule igamu!

\VS{50}?Amu tau ngatsu vati padagadovia moa laka ke pelugamu baa ti ke mate kesa moa na mane na tuguqira na tinoni sui, me ke gini tau nanga na verada popono?”


\par }{\PP \VS{51}Ma Kaipas e tau gini goko vaga ia laka tana nina papada segeni moa aia. Ma na rongona laka aia e Mane Tabu Loki goto tana ngalitupa ia, ti aia e gini katemaia laka sauba ke mate a Iesu na tuguqira na Tsiu.

\VS{52}Me tau na tuguqira segeni moa igira na Tsiu, me rongona goto ke gini adivisugira sui igira nina tinoni God ara viri totu saranga bamai i nauna mi nauna.

\VS{53}Me tuu nogo tana, migira na taovia na Tsiu ara gini voroganamate a Iesu.


\par }{\PP \VS{54}Ma Iesu e tau goto liu malemale tana Judea. E mololea moa tana me baa tana vera ara soaginia i Epraim, aia e kesa na vera e totu varangisia na legai mangu. Mi tana e totu rago kolugira gana duli.


\par }{\PP \VS{55}Me varangi goto niqira Dani Tabu na Paseka igira na Tsiu, mara danga na tinoni ni aona ara labamai nogo i Jerusalem kara gini nautalua na aqo na suisui ti kara male me ke gini ulagaqira na nauana na aqo na lotu tana Dani Tabu.

\VS{56}Mara lalavea a Iesu. Mi kalina ara sai i laona na Vale Tabu, mara gini vaigokovigi mara tsaria, “?Nagua amu pada? ?Sauba ngatsu ke tau sanga mai tana Dani Tabu gari?”

\VS{57}Migira na taovia na lotu ma na Parisii ara mologoko nogo laka ti vaga kesa ke dona iava e totu a Iesu, ke tsarivulagia vanigira, ma kara tangolia.




\par }\Chap{12}{\SH Ko Maria e Reoa na Ko Uruuru I Tuana a Iesu
\par }
{\R (Mateo 26:6-13; Marko 14:3-9)

\par }{\PP \VerseOne{1}Me kau ono moa na dani me ke laba na Dani Tabu na Paseka, ma Iesu e ba tsau i Betani tana valena a Lasarus, aia nogo na mane aia e maurisivisua i votangana.

\VS{2}Mi tana ara aqosia kesa na mutsa na kavogana a Iesu. Ma ko Marta e sanga na tuvagaqira kalina ara mutsa. Ma Lasarus e sanga goto na mutsa koluana a Iesu.

\VS{3}Ma
\XREF{✡}{{\XO 12:3 }{\XO{12:3
}}{\XT{Luk 7:37-38}}} ko Maria e adia kesa na basa na ko uruuru e loki sosongo na matena, me reoa i tuana a Iesu, me saluvaginia na ivuna segeni nogo. Ma na vuruna na ko uruuru ia e liuvi tovusia i laona na vale popono.


\par }{\PP \VS{4}Me kesa tu vidaqira nogo gana duli a Iesu, aia a Iudas Iskariot, aia sauba ke tau oka me ke sauligia a Iesu, aia e tuu me tsaria,

\VS{5}“?Egua ti a tau tsabiria na ko uruuru iani ma ka adiginia ke tolu sangatu na qolo ma ka tuvaria vanigira na tinoni ara tau tamanina sa omea?”

\VS{6}E goko lee vaga moa, tau laka tana rongona ti aia e galuvegira ara tau tamanina sa omea, ma na matena moa aia na mane komikomi. Nina aqo nogo na kalagaiana na lapana na qolo me lavu goto nogo aia na adipopoi segenina visana na qolo.


\par }{\PP \VS{7}Ma Iesu e tsarivania a Iudas, “Mololea na daki ia. !Laka na buleisiana! Na aqo e vasini nauginia nina ko uruuru, sauba ke sabetia na gini aqo tana dani na qiluaqu.

\VS{8}Sauba
\XREF{✡}{{\XO 12:8 }{\XO{12:8
}}{\XT{Diu 15:11}}} kara tau kuti na tinoni ara tau tamani omea na totu sailagi koluamui igamu. Minau moa sauba e utu kau totu sailagi kolugamu.”


\par }{\SH Ara Vorogokona na Labuana a Lasarus
\par }
{\PP \VS{9}Na tinoni danga ara rongomia laka a Iesu e totu i Betani mara rage baa tana. Tau na rongona moa kara reia a Iesu. Ma na rongona goto ti kara reia a Lasarus aia nogo a Iesu e maurisivisua tania na mate.

\VS{10}Vaga ia, migira na taovia na lotu ara vorogokona laka kara labugotoa a Lasarus,

\VS{11}matena tana rongona nogo aia te ara danga vidaqira na Tsiu ara gini tsonikidaqira niqira taovia na lotu segeni mara tutunina a Iesu.


\par }{\SH Ara Valalea a Iesu i Sautu
\par }
{\R (Mateo 21:1-11; Marko 11:1-11; Luka 19:28-40)

\par }{\PP \VS{12}Mi tana dani i muri, mara danga nogo na tinoni ara laba i Jerusalem na ba sangaa na Bongi Tabu na Paseka. Ara rongomia laka a Iesu sauba ke sanga laba goto tana.

\VS{13}Te
\XREF{✡}{{\XO 12:13 }{\XO{12:13
}}{\XT{Sam 118:25, 26}}} ara adia na gabana na koirou, mara ba valalea i sautu. Mara guguu dato, “!Soalokia God! !Soadoua aia e mai tana asana na Taovia! !God ke tabua na Taovia Tsapakae ni Israel!”


\par }{\PP \VS{14}Ma Iesu e tsodoa na asi me sagekae i gotuna, vaga nogo na Mamare Tabu e kate idanogoa tana rongona ia,


\par }{\Q \VS{15}“!Kamu
\XREF{✡}{{\XO 12:15 }{\XO{12:15
}}{\XT{Sek 9:9}}} laka na matagu igamu tinoni ni Jerusalem!

\par }{\Q Reia, e maimai nogo nimui Taovia Tsapakae,

\par }{\Q aia e sage i gotuna na dalena asi.”


\par }{\PP \VS{16}Migira gana duli a Iesu ara tau moa vati padagadovia na omea girani. Me tuu moa kalina God e adivisua a Iesu tana mararana i gotu, te ara padatugua na omea ara marea tana rongona ia tana Mamare Tabu, mara reia laka e gadolaka saikesa vaga nogo ara marea tana Mamare Tabu.


\par }{\PP \VS{17}Migira na tinoni ara sangatotu tana kalina a Iesu e maurisivisua a Lasarus me soa rutsumia tania na qilu, igira nogo ara gini tatamanga sosongo tana rongona na omea ara reia.

\VS{18}Maia nogo na rongona ara gini danga sosongo na tinoni ara sanga na valaleana a Iesu, matena ara rongomia laka aia e naua na valatsatsa loki vaga ia.


\par }{\PP \VS{19}Mara vaigokovigi igira na Parisii mara tsaria, “!Reia baa, e tau saikesa managada igita! !Na barangengo popono ara tsarimurina moa ia!”


\par }{\SH Visana Tinoni ni Gris Ara Lavea A Iesu
\par }
{\PP \VS{20}Visana tinoni ni Gris ara totu i laoqira igira ara ba sanga na lotu i Jerusalem tana dani tabu ia.

\VS{21}Mara ba reia a Pilipo, aia e talu i Betsaida tana Galilii, mara tsarivania, “Goena, igami ami ngaoa na reiana a Iesu.”


\par }{\PP \VS{22}Ma Pilipo e ba reia a Adrea me turupatu vania. Mi kaira ara ka dulivano mara ka ba turupatuna vania a Iesu.

\VS{23}Ma Iesu e tsarivanikaira, “E laba nogo kalina eni na tagu, tana igira na tinoni kara reivulagia na mararana loki na Dalena Tinoni.

\VS{24}Minau au tsarivanigamu na manana: ti vaga kesa na piuna ke tau puka tana kao me ke tau mate talu, maia e totu atsa lee vaga moa kesa piuna. Me tau lelee pabo. E kilia ke mate talu nomoa. Baa, mi murina me sauba aia ke botsa me ke kutsu me ke dato, mi tana ti ke tamanina ke danga na piuna.


\par }{\PP \VS{25}“Masei
\XREF{✡}{{\XO 12:25 }{\XO{12:25
}}{\XT{Mat 10:39; 16:25; Mrk 8:35; Luk 9:24; 17:33}}} ti ke gini boe moa na maurina segeni, maia sauba ke nangalilea. Masei ti ke tau padalokia na maurina segeni i lao eni, tinoni vaga ia e manogatinogoa vania na mauri saliu.

\VS{26}Masei moa ti vaga ke ngaoa ke aqo vaniau ma nina aqo aia ke tsarimuriqu. Rongona i tana kau totu inau kara totu goto igira niqu tinoni aqo. Ma na Tamaqu sauba ke tsonikaegira igira ara aqo vaniau inau.


\par }{\SH A Iesu e Katevulagia na Mateana
\par }
{\PP \VS{27}“Eo, mi kalina eni e pono na tobaqu. ?Ma nagua goto kau tsaria? Laka kau tsaria, ‘Tamaqu, ko laka na tamiana na tagu eni ke gadoviau.’ Maia tsotsodo nogoria na rongona te au gini mai inau rongona kau gini sabetia na tagu na rota sauba ke gadoviau.

\VS{28}!Tamaqu, ko saulabatia na mararana loki na asamu!”

\par }{\PP Me talumai i gotu kesa na goko me tsaria, “Inau au saulabatinogoa, me sauba kau saulabatitugua.”


\par }{\PP \VS{29}Ma na toga ara totu tana ara sanga na rongomiana na tangina na goko ia. Mara visana vidaqira ara pada laka e poda na quluqulu. Mara visana ara tsaria, “!Tau na angelo ngatsu ke goko vania!”


\par }{\PP \VS{30}Ma Iesu e tsarivanigira, “Tau tana rongoqu inau te e gini tangi na goko vaga ia, me tana rongomui nogo igamu te e gini tangi.

\VS{31}Kalina eni e tsaumai nogo na tagu i tana God ke pedea na barangengo. Me laba goto nogo na tagu i tana God ke tsogori pukalia aia e tagaovia na barangengo.

\VS{32}Mi kalina kara tsauraginikaeau tania na barangengo, mi tana ti inau sauba kau alomaigira na tinoni sui ma kara mai i koniqu.”

\VS{33}Tana tsaqina goko vaga nogo ia a Iesu e gini katevulagia laka sauba ke koegua na vatana na mate ke gadovia.


\par }{\PP \VS{34}Mara
\XREF{✡}{{\XO 12:34 }{\XO{12:34
}}{\XT{Sam 110:4; Aes 9:7; Esik 37:25; Dan 7:14}}} gokovisu na toga mara tsarivania a Iesu, “Tana nida Ketsa igita ara tsaria laka na Mesia sauba ke mauri saliu. ?Me koegua vaga ti igoe o tsaria laka na Dalena Tinoni sauba kara tsauraginikaea? ?Laka asei ia na Dalena Tinoni vaga ia?”


\par }{\PP \VS{35}Ma Iesu e gokovisu vanigira me tsaria, “Na marara sauba ke tau totu oka sagata kolugamu. Kamu liu babaa suari me tototu moa na marara i konimui, ke tau gini rodosi kapusigamu na rodo. Rongona ti vaga kesa ke liu i laona na rodo, maia e utu ke reigadovia iava ke vano.

\VS{36}Kamu tutunina na marara kalina aia e totu moa kolugamu, mi tana igamu sauba kamu gini lia na tinoni na marara.”

\par }{\SH Igira Ara Tau Tutunina Nina Goko
\par }
{\PP Mi kalina a Iesu e goko sui vaga ia, maia e tuu me vano me taopoi tanigira.

\VS{37}Me atsa moa ti a Iesu ke naugira na valatsatsa dangadanga i mataqira, migira ara tau goto tutunina.

\VS{38}E
\XREF{✡}{{\XO 12:38 }{\XO{12:38
}}{\XT{Aes 53:1}}} laba vaga ia rongona ke gini manatovu nina goko a Isaia na propete kalina aia e tsaria:

\par }{\Q “?Taovia, masei nomoa sauba ke tutunina na goko vaga igami ami gini goko vanigira?

\par }{\QB ?Laka i konina asei aia na Taovia e sauvulagia na susuligana?”


\par }{\PP \VS{39}Migira e gini utugana saikesa vanigira kara tutunina rongona a Isaia aia e kategotoa na goko vaga iani:


\par }{\Q \VS{40}“God
\XREF{✡}{{\XO 12:40 }{\XO{12:40
}}{\XT{Aes 6:10}}} e dokolia na mataqira,

\par }{\Q me vongokapusia na tobaqira,

\par }{\Q rongona na mataqira ke tau momoro,

\par }{\Q ma na tobaqira ke tau padagadovia,

\par }{\Q ma kara gato na pilomai i koniqu inau,

\par }{\Q ti inau kau maurisigira, e tsaria God.”


\par }{\PP \VS{41}Ma Isaia e gini goko vaga ia rongona aia e rei idanogoa na mararana a Iesu, te aia e gini tsarivaganana tana rongona aia.


\par }{\PP \VS{42}Mara danga nomoa vidaqira na taovia na Tsiu ara tutunina rago a Iesu. Mara tau moa gini goko laba, rongona ara matagunigira na Parisii kara tau tsonitsunagira tania niqira saikolu.

\VS{43}Igira ara padalokia baa laka ti igira na tinoni tavosi kara tsonikaegira, mara tau saikesa gini boe laka ti God aia ke tsonikaegira.


\par }{\SH Nina Goko Nogo a Iesu Sauba Ke Kedeginigira
\par }
{\PP \VS{44}E gokodato a Iesu me tsaria, “Asei moa ti ke tutuniqu inau, maia e tau tutuniqu inau segeni, e tutunina goto aia e moloau.

\VS{45}Asei moa e reilakaqu inau e reilakana goto aia e moloau.

\VS{46}Inau au mai i barangengo ngiti marara, rongona pipi sei ti ke tutuniqu inau ke tau totu i laona na rodo.


\par }{\PP \VS{47}“Ti vaga kesa ke rongomia niqu goko me ke sove nomoa na muriana, sauba kau tau rago kedea inau. Au tau sulungana mai rongona kau kedea na barangengo. Tagara. Au mai rongona kau vagamaurisia.

\VS{48}Masei moa ti ke sove taniau, me ke tau padangaoa na rongomiana niqu goko, na tinoni vaga ia e totu nogo kesa aia sauba ke kedea. !Na tsaqina goko nogo au gini goko inau igira nogoria sauba kara kedeginia tana susuina na dani!


\par }{\PP \VS{49}“Eo, e mana saikesa niqu goko iani, rongona inau au tau botsangia na goko vaga ia tana niqu papada segeni. Na Tamaqu, aia e moloau, aia nogo e pedevaniau nagua kau tsaria.

\VS{50}Minau au donaginia laka nina goko aia e pedevaniau na tsariana, aia nogo e alomaia na mauri saliu. Nagua sui moa au tsarigira vanigamu, igira nogo na omea e raiginiau na Tamaqu na tsariana.”




\par }\Chap{13}{\SH A Iesu e Vulia na Tuaqira Na Sangavulu Ruka
\par }
{\PP \VerseOne{1}Me tsaumai nogo na dani idavia na Dani Tabu na Paseka. Ma Iesu e dona nogo laka e laba nogo na tagu tana aia ke mololea na barangengo, me ke visubatugua i konina na Tamana. Maia e galuve sosongoligira nina tinoni vivili segeni nogo ia ara totu i barangengo, me galuvegira tsau tana susuina.


\par }{\PP \VS{2}Ma Iesu migira na sangavulu ruka, ara mutsakolu. Ma na tidao seko e totuvinogoa na tobana a Iudas, aia na dalena a Simon Iskariot, rongona ke gini sauligia a Iesu.

\VS{3}Maia Iesu e dona nogo laka na Tamana e molonogoa i limana pipi nina omea sui. Maia e dona goto laka aia e talumai nogo i konina God, me sauba ke visubatugua i konina God.


\par }{\PP \VS{4}Maia e tu tsau, me tsoraligia na polona sagesage, me adia na polo na mamatsa me soritaligua i bunguna.

\VS{5}Me qetutsavua na koo i laona na popo, me tuturiga na vuliana na tuaqira igira gana duli. Mi muri, me mamatsaliginia na polo na mamatsa aia e sorigininogoa na bunguna.

\VS{6}Mi kalina e maitsau i konina a Simone Petero, ma Petero e tsarivania a Iesu, “?Taovia, laka o pada ko vuligotoa na tuaqu inau?”


\par }{\PP \VS{7}Ma Iesu e tsarivania, “Igoe o tau padagadovia kalina eni na omea inau au naua vanigo, me sauba moa ti ko padagadovia.”


\par }{\PP \VS{8}Ma Petero e tsarivania, “!Tagara saikesa ko tau vulia na tuaqu inau!”

\par }{\PP Ma Iesu e tsaria, “Ti vaga inau kau tau vulia na tuamu igoe, me utu goto ko totupata koluau.”


\par }{\PP \VS{9}Me gokovisu a Simone Petero, me tsaria, “!Taovia, me ti ke vaga ia, mo ko tau vulia moa na tuaqu! !Ko vuligotoa na limaqu ma na lovaqu!”


\par }{\PP \VS{10}Ma Iesu e tsarivania, “Asei ti ke leso nogo maia e male sui nogo, me tau kiligotoa ke lesovi segenina, na tuana lelee moa e kilia ke vulia. Migamu sui amu male nogo, me kesa lelee moa i laomui aia e tau male.”

\VS{11}A Iesu e dona idanogoa asei aia sauba ke sauligia, te aia e tsaria na goko vaga ia, “Igamu sui amu male nogo, me kesa lelee i laomui aia e tau male.”


\par }{\PP \VS{12}Mi kalina a Iesu e vulisuia na tuaqira, maia e sagelitugua na polona sagesage me visutugua tana sasana tana bela. Me veisuagira, “?Laka amu padagadovia na omea vaga inau au vasini nauvanigamu?

\VS{13}Igamu
\XREF{✡}{{\XO 13:13 }{\XO{13:12-15
}}{\XT{Luk 22:27}}} amu soaginiau Tarai, ma Taovia, me ulagana rago kamu soaginiau vaga ia, rongona aia nogoria au vaga inau.

\VS{14}Inau nimui Taovia ma nimui Tarai, mau vasini vulia na tuamui. Migamu segeni goto, kamu dona na vaivuligi tuamui.

\VS{15}Inau au idagana vanigamu, na rongona ti igamu goto kamu dona na nauana na omea vaga inau au vasini naua vanigamu.

\VS{16}Au
\XREF{✡}{{\XO 13:16 }{\XO{13:16
}}{\XT{Mat 10:24; Luk 6:40; Ioa 15:20}}} tsarivanigamu na manana: e utugana vania kesa na tseka ke loki liusia gana taovia. Me utu vania kesa na mane adigoko ke loki liusia aia e moloa.

\VS{17}Mi kalina eni, igamu amu donaginigira sui nogo na omea girani. !Me sauba kamu gini magemage rago ti vaga kamu muri sailaginigira!


\par }{\PP \VS{18}“Au
\XREF{✡}{{\XO 13:18 }{\XO{13:18
}}{\XT{Sam 41:9}}} tau gini goko vaga ia tana tu rongomui igamu sui. Inau au donagira nogo asei igira inau viligira nogo. Me dou goto ti ke gini manatovu na tsaqina na Mamare Tabu i tana e tsaria, ‘Aia e kesa e mutsa patakoluau, sui, me gativisuau.’

\VS{19}!Au tsaria ida vanigamu talu na omea iani, kalina e tau vati laba moa, rongona ti kalina ke laba na taguna, mi tana nogo igamu kamu gini tutunina laka Inau Nogo Aia Inau!

\VS{20}Inau
\XREF{✡}{{\XO 13:20 }{\XO{13:20
}}{\XT{Mat 10:40; Mrk 9:37; Luk 9:48; 10:16}}} au tsarivanigamu na manana: asei moa ti vaga ke tabea aia inau au moloa, maia e tabeau goto inau. Masei ti vaga ke tabeau inau, maia e tabegotoa aia e moloau inau.”


\par }{\SH A Iesu e Katea Laka A Iudas Sauba Ke Sauligia
\par }
{\R (Mateo 26:20-25; Marko 14:17-21; Luka 22:21-23)

\par }{\PP \VS{21}Mi kalina a Iesu e goko sui vaga ia, me ponopala tobana, me goko maka vanigira me tsaria, “Inau, au tsarivanigamu na manana: e kesa i laomui ieni, aia nogo sauba ke sauligiau.”


\par }{\PP \VS{22}Migira gana duli ara gini beke mara vaimorosigi, laka asei ke gado i konina na goko vaga ia.

\VS{23}Me kesa vidaqira, aia a Iesu e galuvea, e benge baa i konina a Iesu.

\VS{24}Ma Simone Petero e kaopia me tsarivania, “Ae, ko veisuaa ngana laka asei e gini goko rongona ni.”


\par }{\PP \VS{25}Me gana duli galugaluve e vataragi baa i konina a Iesu me veisuaa, “?Laka asei vaga ngana, Taovia?”


\par }{\PP \VS{26}Ma Iesu e tsarivania, “Aia ti ko reia kau lumia na piqena na bredi tana tsaa ma kau tusuvania; maia nogoria.”

\par }{\PP Ma Iesu e adia na piqena na bredi, me lumia me tusuvania a Iudas, na dalena a Simon Iskariot.

\VS{27}Mi kalina a Iudas e adia na piqena na bredi, ma Satan e sage nogo i tobana. Ma Iesu e tsarivania a Iudas, “!Ko nautsakua na omea o pada ko naua!”


\par }{\PP \VS{28}Me tagara sa vidaqira igira ara totu tana kara padagadovia egua a Iesu te e goko vaga vania a Iudas.

\VS{29}Ma na rongona nina aqo nogo a Iudas na reitutuguana na qolo, te visana vidaqira ara pada laka a Iesu ke mologinia ngatsu a Iudas ke baa, me ke voliginia ke visana omea agana na mutsakolu, se na gini galuveaqira na tinoni ara tau tamanina sa omea.


\par }{\PP \VS{30}Ma Iudas e adia gana piqena na bredi me tuu, me rutsu galigali me vano. Me bongi nogo.


\par }{\SH Na Ketsa Vaolu
\par }
{\PP \VS{31}Mi kalina e vano nogo a Iudas, ma Iesu e tsaria, “Kalina eni, sauba ke labamaka na mararaqu inau na Dalena Tinoni. Mi kalina eni goto, sauba ke labamaka na mararana God i koniqu.

\VS{32}Me ti vaga na mararana God ke labamaka i koniqu, me sauba God ke tusu labatigotoa na mararaqu i konina segeni, me utu goto aia ke kisa.

\VS{33}Dalequ
\XREF{✡}{{\XO 13:33 }{\XO{13:33
}}{\XT{Ioa 7:34}}} kiki igamu, e utu kau totu oka kolugamu. Sauba igamu kamu lalaveau, mau tsarivanigamu kalina eni, vaga au tsarinogoa vanigira na taovia na Tsiu, ‘i tana kau vano inau, e utu vanigamu kamu tsari.’


\par }{\PP \VS{34}“Mi
\XREF{✡}{{\XO 13:34 }{\XO{13:34
}}{\XT{Ioa 15:12, 17; 1In 3:23; 2In 5}}} kalina eni au sauvanigamu na ketsa vaolu: kamu vaigaluvegi. Eo, kamu vaigaluvegi manana vaga goto inau au galuvegamu.

\VS{35}Ti vaga igamu kamu vaigaluvegi manana, me sauba igira na tinoni sui kara donaginigamu laka igamu gaqu duli manana inau.”


\par }{\SH A Iesu e Katea Laka Sauba A Petero Ke Tiatagaraa
\par }
{\R (Mateo 26:31-35; Marko 14:27-31; Luka 22:31-34)

\par }{\PP \VS{36}Ma Simone Petero e veisuaa a Iesu, “?Iava ko vano, Taovia?”

\par }{\PP Ma Iesu e tsarivania, “E utu ko tsari tana inau kau vano kalina eni. Me sauba kesa dani moa ti igoe ko tsarimuriqu.”


\par }{\PP \VS{37}Ma Petero e tsaria, “?Matena gua e utu vaniau kau tsarimurimu kalina eni? !Inau au vangaraunogoa kau mate matemu!”


\par }{\PP \VS{38}Ma Iesu e tsarivania, “?Laka igoe o vangarau manana nomoa na mate matequ? Inau au tsarivanigo na manana: ke tau moa vati tangi na kokoroko i bongi eni migoe ko vatsa tolu kalina laka o tau donaginiau.”




\par }\Chap{14}{\SH A Iesu Nogo na Sautuna na Vano I Konina na Tamana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ma Iesu e tsarigotoa vanigira gana duli, “Kamu laka na gini melu ma na padasavi. Kamu norua moa God ma kamu noruau goto inau.

\VS{2}Ara danga sosongo na voki i laona na valena na Tamaqu. Minau sauba kau vano ma kau manogatia vanigamu na sasamui. Me utu inau kau vekevanigamu na omea vaga ia ti vaga ke tau mana.

\VS{3}Mi kalina kau vano, ma kau vangarausuia vanigamu na sasamui, me sauba ti kau visumaitugua ma kau adigamu sui ma kamu mai totu i koniqu, rongona i tana kau totu inau au ngaoa igamu goto kamu totu.

\VS{4}Mamu dona nogo na sautuna na baa i tana inau kau vano.”


\par }{\PP \VS{5}Ma Toma e tsarivania, “Taovia, igami ami tau dona i tana sauba ko vano igoe. ?Ma kami gua ti kami donaginia na sautuna na ba laba i tana?”


\par }{\PP \VS{6}Ma Iesu e tsarivania a Toma, “Inau nogo na sautu, ma na manana, ma na mauri. Tau tangomana ke kesa ke balaba i konina na Tamaqu ti ke tau liu talu i koniqu inau.”

\VS{7}Mi muri, ma Iesu e goko vanigira sui ara totu i tana me tsaria, “Igamu amu donaginiau nogo kalina ia, me sauba ti kamu donaginigotoa na Tamaqu, me tuu kalina eni me ke baa amu donagininogoa aia mamu reilakana nogo.”


\par }{\PP \VS{8}Ma Pilipo e tsarivania, “Taovia, ko sauvulagi vanigami na Tamamu, aia saikesa moa ami kilia igami.”


\par }{\PP \VS{9}Ma Iesu e tsarivania, “Me oka rago nogo inau au totu kolugamu sui. ?Migoe Pilipo o tau vati donaginiau moa? Masei ti vaga aia ke morosiau inau maia e morosinogoa na Tamaqu. ?Megua vaga ti igoe o tsaria, ‘Ko sauvulagi vanigami na Tamamu’?

\VS{10}?Laka igoe a Pilipo, o tau vati tutunina laka inau au totu i konina na Tamaqu maia na Tamaqu e totu i koniqu?”

\par }{\PP Mi tana, ma Iesu e goko vanigira sui gana duli me tsaria, “Na tsaqina goko vaga inau au gokogini vanigamu ara tau talumai i koniqu segeni inau. Na Tamaqu aia e totu kalavata i laoqu, maia segeni nogo e naua nina aqo.

\VS{11}Kamu tutuniqu inau kalina au tsaria laka inau au totu i konina na Tamaqu maia na Tamaqu e totu i koniqu. Me ti ke tagara, ma kamu tutunina tana rongona na aqo au naugira.


\par }{\PP \VS{12}“Inau au tsarivanigamu na manana: asei moa ti aia ke tutuniqu inau maia sauba ke naugira na omea au naugira, eo, sauba aia ke naugira na omea loki goto baa, rongona inau au vano i konina na Tamaqu.

\VS{13}Minau sauba kau naugira na omea sui igamu kamu nongiau tana asaqu, rongona na mararana na Tamaqu ke gini labavulagia i koniqu inau na Dalena.

\VS{14}Eo, na omea sui moa ti kamu nongia i koniqu tana asaqu, minau sauba kau naua.


\par }{\SH A Iesu e Vekea na Tarunga Tabu
\par }
{\PP \VS{15}“Ti vaga kamu galuveau manana, me sauba kamu murigira niqu ketsa.

\VS{16}Minau kau nongia na Tamaqu, maia ke sauvanigamu kesa goto na Sasanga, maia sauba ke totu kalavata sailagi kolugamu.

\VS{17}Aia nogo na Tarunga Tabu, aia e tusuvulagia na manana tana rongona God. E utugana vania na barangengo ke tabea ia, rongona e utu vania ke reilakana se ke donaginia. Migamu moa amu donaginia, rongona aia e totu kalavata kolugamu me mauri nogo i laomui.


\par }{\PP \VS{18}“Inau e utu kau mololegamu ma kamu totu segeni. Sauba moa kau visumaitugua i konimui.

\VS{19}Eo, sauba tetelo ke tau oka ma na barangengo e utu ke reiau goto, migamu moa sauba kamu reiau, mi tana rongona inau au mauri, ti igamu goto sauba kamu mauri.

\VS{20}Mi kalina ke labamai na dani ia, me sauba kamu dona laka inau au totu i konina na Tamaqu me laka igamu amu totu i koniqu, vaga goto inau au totu i konimui.


\par }{\PP \VS{21}“Asei ti ke murigira niqu ketsa, aia tsotsodo na tinoni vaga ia e galuveau. Masei ti ke galuveau ma na Tamaqu sauba ke galuvegotoa aia. Minau goto kau galuvea ma kau tusuvulagi segeniqu vania.”


\par }{\PP \VS{22}Ma Iudas, tau aia Iudas Iskariot, e tuu me tsaria, “?Taovia, ke koegua vaga ti ko tusuvulagi segenimu vanigami, mo ko tau tusuvulagi segenimu goto vania na barangengo?”


\par }{\PP \VS{23}Ma Iesu e tsaria, “Asei ti ke galuveau maia sauba ke murigira niqu sasani. Ma na Tamaqu sauba ke galuvea, mi kagami Tamaqu sauba kami ka mai i konina ma kami ka totu kolua.

\VS{24}Masei aia ti ke tau galuveau maia sauba ke tau goto murigira niqu sasani. Ma na sasani amu rongominogoa i koniqu e tau moa niqu sasani segeni inau, e talumai i konina na Tamaqu aia e molomaiau.


\par }{\PP \VS{25}“Au tsarivanigamu na omea girani kalina au totu kolugamu moa.

\VS{26}Ma na Sasanga, aia nogo na Tarunga Tabu, aia na Tamaqu sauba ke saumaia tana asaqu inau, sauba ke sasanigamu pipi na omea sui, me ke sangagamu na padavisuana na omea sui inau au tsarinogoa vanigamu.


\par }{\PP \VS{27}“Na rago au molo vanigamu. Niqu rago segeni nogo inau au sauvanigamu. Maia e tau vaga na rago ke saua na barangengo. Migamu kamu laka na gini melu ma na padasavi, ma kamu laka goto na matagu.

\VS{28}Amu rongomiau nogo kalina au tsaria, ‘Inau sauba ti kau mololegamu, me sauba kau visumaitugua i konimui.’ Me ti vaga igamu kamu galuveau manana, me sauba kamu gini mage kalina au tsaria laka au vano i konina na Tamaqu, na rongona na Tamaqu aia e loki liusiau.

\VS{29}Au katemanogatia vanigamu na omea girani kalina ara tau vati laba moa, na rongona ti vaga kalina kara laba, migamu kamu tutunina.


\par }{\PP \VS{30}“E utu goto kau goko oka kolugamu, rongona aia e tagaovia na barangengo e varangi nogo ke laba. Maia e utu moa ke susuliga kaputiau inau.

\VS{31}Ma nina aqo na barangengo ke donaginia laka inau au galuvea na Tamaqu, maia nogoria na rongona ti inau au naugira na omea sui vaga saikesa nogo aia e raiginiau na nauana.

\par }{\PP “Ida, ma ka vanoligi tania na nauna iani.”




\par }\Chap{15}{\SH A Iesu na Itai Vuaga Manana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Me goko babaa moa a Iesu me tsaria, “Inau au vaga moa na itai vuaga manana. Ma na Tamaqu aia e vaga na mane aqouta.

\VS{2}Aia e dona ke vasugiligigira pipi sui na vasuna ara vasumai i koniqu, ti vaga kara tau tamani vuaqira dou. Maia e valakasigira dou pipi na vasuna ara vungu dou, na rongona kara gini male ma kara molo vuaqira dangadanga.

\VS{3}Igamu amu male manoga nogo, ginia na sasani inau au saua vanigamu.

\VS{4}Kamu totu kalavata i koniqu, minau kau totu kalavata i konimui. Na vasuna segeni e utu ke molo vuana ti ke tau varaga tana itaina. Atsa vaga goto e utu kamu tangomana na nauana sa omea dou, ti kamu tau varaga i koniqu inau.


\par }{\PP \VS{5}“Inau au vaga na itai vuaga. Migamu amu vaga na vasuna. Asei moa ti ke totu kalavata i koniqu inau, minau i konina, maia sauba ke vungu dou, na rongona e utu kamu tangomana sa omea ti inau kau tau sangagamu.

\VS{6}Asei ti ke tau totu kalavata i koniqu inau sauba kara vasugiligia, vaga na vasuna na itai ara vasugiligia me matsele lee. Ma na vasuna na itai mate vaga ia, sauba kara karosaigira ma kara tsonigira tana lake.

\VS{7}Ti kamu totu kalavata i koniqu ma niqu goko kara kalavata i laomui, mi tana ma na omea sui moa kamu nongia i koniqu, sauba kamu adia.

\VS{8}Kalina ti vaga kamu molo vuamui danga, sauba ke gini labamaka na mararana na Tamaqu, ma kamu gini lia gaqu duli manana inau.


\par }{\PP \VS{9}“Inau au galuvegamu vaga nogo na Tamaqu e galuveau inau. Kamu totu kalavata tana niqu galuve.

\VS{10}Ti vaga kamu muridougira niqu ketsa, me sauba kamu totu kalavata tana niqu galuve, atsa vaga goto inau au muridougira nina ketsa na Tamaqu mau gini totu kalavata i laona nina galuve aia.


\par }{\PP \VS{11}“Au tsarivanigamu na omea girani rongona niqu mage ke gini totu i laomui me ke gini tovu nimui magamage.

\VS{12}Iani
\XREF{✡}{{\XO 15:12 }{\XO{15:12
}}{\XT{Ioa 13:34; 15:17; 1In 3:23; 2In 5}}} nogoria niqu ketsa: kamu vaigaluvegi atsa vaga inau au galuvegamu.

\VS{13}Ma na galuve loki putsikae baa e tugua kesa ke sauvanigira na kulana aia nogoria kalina ti vaga ke tamisegenina ke mate tuguqira.


\par }{\PP \VS{14}“Migamu amu lia nogo na kulaqu ti vaga amu naugira na omea au ketsaligamu.

\VS{15}Mi kalina eni inau au tau soaginigamu moa niqu tinoni aqo, rongona na tinoni aqo aia e utu ke donaginia nagua e aqosia gana taovia. Tagara, inau au soaginigamu na kulaqu, rongona au tsarivulagi vanigamu nogo pipi sui na omea au rongomigira i konina na Tamaqu.


\par }{\PP \VS{16}“Igamu amu tau viliau inau. Inau nogo au viligamu, mau mologamu kamu vano ma kamu molo vuamui dangadanga, aia na vatana na vuana e dona ke totu kalavata me ke vo sui. Maia na Tamaqu sauba ke tusuvanigamu na omea sui kamu nongia tana asaqu inau.

\VS{17}Iani nogoria na omea inau au ketsaligamu kamu naua: kamu vaigaluvegi.


\par }{\SH Na Barangengo Sauba Ke Reisavigamu
\par }
{\PP \VS{18}“Ti vaga na barangengo ke reisavigamu, ma kamu padatugua moa laka aia e ida nogo e reisaviau inau.

\VS{19}Me ti vaga igamu amu nina nogo na barangengo, me sauba goto na barangengo ke galuvegamu vaga nina tamani nogo ia. Me rongona inau nogo au viligamu tania na barangengo, te amu gini tau nogo nina na barangengo. Maia nogoria na rongona ti na barangengo e gini reisavigamu.


\par }{\PP \VS{20}“Kamu
\XREF{✡}{{\XO 15:20 }{\XO{15:20
}}{\XT{Mat 10:24; Luk 6:40; Ioa 13:16}}} padatugua na omea au tsarinogoa vanigamu: ‘E utu kesa na tseka ke loki liusia gana taovia.’ Ti igira kara rotasiau inau, me sauba kara rotasigamu goto igamu. Ti igira kara rongomia niqu sasani inau, me sauba kara rongomigamu goto igamu.

\VS{21}Me sauba nomoa kara rotasigamu rongona igamu niqu tinoni nogo inau, ma na rongona goto ara voginia aia e molomaiau.

\VS{22}Sauba kara tau rago sasi igira ti vaga kau tau vati mai moa inau ma kau tau goto vati goko vanigira moa. Me rongona au mai nogo inau, mi tana nogo te e gini utugana vanigira kara telelevona laka ara tau sasi.


\par }{\PP \VS{23}“Asei moa ti vaga ke reisaviau inau, maia e reisavigotoa na Tamaqu.

\VS{24}Sauba kara tau nogo sasi igira ti vaga ara tau vati reigira moa na omea loki au naugira vaga e utu vania sa tinoni tavosi tangomana ke naugira. Me rongona igira ara reigira nogo mara reisavikagami sui nomoa, kagami Tamaqu.

\VS{25}Me
\XREF{✡}{{\XO 15:25 }{\XO{15:25
}}{\XT{Sam 35:19; 69:4}}} utu nomoa ke tau laba na omea vaga girani rongona ke gini manatovu na omea ara marea tana niqira Ketsa segeni nogo, ‘Ara reisaviau lee tagara sa rongona.’


\par }{\PP \VS{26}“Maia na Sasanga sauba ke mai, aia nogo na Tarunga na Manana e talumai i konina na Tamaqu. Minau sauba kau molomaia vanigamu talu i konina na Tamaqu, maia sauba ke gini goko vanigamu tana rongoqu inau.

\VS{27}Migamu goto nimui aqo kamu gini goko tana rongoqu, rongona amu totu koluau tu mai nogo tana tuturigana tsotsodo.




\par }\Chap{16}{\PP \VerseOne{1}“Au katevanigamu na omea girani, rongona ke gini tau puka nimui tutuni.

\VS{2}Eo, sauba kara tsoniligigamu tania niqira saikolu, me maimai nogo na tagu tana asei ti ke labumatesigamu maia ke pada laka na omea aia e naua e tsonikaeginia God.

\VS{3}Sauba igira na tinoni kara nauvaganana vanigamu rongona ara tau donaginia na Tamaqu se inau.

\VS{4}Minau au tsarivanigamu na omea girani, rongona ti vaga kalina ke tsaumai na tagu tana kara nauvanigamu na omea vaga girani, migamu kamu padavisua moa laka inau au kate idanogoa vanigamu.

\par }{\SH Nina Aqo na Tarunga Tabu
\par }
{\PP “Inau au tau tsarigira na omea girani vanigamu tana tuturigana, rongona au tototu moa kolugamu.

\VS{5}Mi kalina eni sauba kau vano i konina na Tamaqu aia e moloau, me tagara ke kesa vidamui ke veisuaau iava kau vano.

\VS{6}Kalina eni na melu e silovia tobamui rongona au tsarivanigamu na omea girani.

\VS{7}Mau tsarivanigamu nomoa na manana: e dou baa vanigamu ti inau kau vano tanigamu, na rongona ti vaga kau tau vano inau, ma na Sasanga sauba e utu goto ke mai vanigamu. Me ti kau vanoligi talu inau, me sauba kau molomaia vanigamu.


\par }{\PP \VS{8}“Mi kalina aia ke mai, maia sauba ke adilabatia vanigira na tinoni ni barangengo laka niqira papada e sasi tana rongona nagua e sasi, mi tana rongona nagua e dou, mi tana rongona nagua nina pede God.

\VS{9}Eo, niqira papada e sasi tana rongona nagua e sasi, matena ara tau tutuniqu inau.

\VS{10}Niqira papada e sasi tana rongona nagua e dou, matena inau sauba kau baa i konina na Tamaqu, me utu kamu reiau goto.

\VS{11}Ma niqira papada e sasi tana rongona na pede, matena nina tagao na barangengo aia e tsodonogoa gana kede.


\par }{\PP \VS{12}“Ara danga sosongo goto niqu goko au tau moa vati tsarigira vanigamu. Me utu kau tsarigira vanigamu rongona e utugana vanigamu kamu tabegira sui kalina eni.

\VS{13}Mi kalina ke mai na Tarunga Tabu, aia na Tarunga na Manana, maia sauba ke mataligamu baa vania na manana sui. Maia e utu ke goko tana susuligana segeni. Sauba ke gini goko moa igira na omea aia e rongomigira me ke katemai vanigamu na omea kara laba i muri.

\VS{14}Aia sauba ke tsonikaeau inau, rongona sauba ke adigira na omea sui inau au ngaoa na tsariana, maia ke tsarigira vanigamu.

\VS{15}Pipi gira sui na omea e tamanina na Tamaqu ara niqu goto inau. Aia nogoria na rongona te au gini tsaria laka na Tarunga Tabu sauba ke adigira na omea inau kau sauvania maia ke tsarigira vanigamu.


\par }{\SH Nimui Melu Ke Lia na Magemage
\par }
{\PP \VS{16}“Sauba tetelo me utu goto kamu reiau, me ke sauba tetelo tau oka ma kamu tu reiau tugua.”


\par }{\PP \VS{17}Visana vidaqira gana duli ara vaiveisuagi segeniqira mara tsaria, “?Nagua vaga rongona iani? Aia e tsarivanigita laka ‘sauba tetelo ma kamu tau reiau, me ke sauba tetelo tau oka ma kamu reiau tugua.’ Me tsarigotoa laka, ‘Inau sauba kau baa i konina na Tamaqu.’

\VS{18}?Nagua vaga ia ‘tau oka sagata’? !Igita a tau dona nagua aia e gini goko rongona!”


\par }{\PP \VS{19}Ma Iesu e dona nogo laka ara kilia na torogoko i konina, te e goko vaga vanigira, “Eo, inau au tsarivanigamu laka ‘sauba ke tau oka ma kamu tau reiau, me ke tau oka sagata i muri ma kamu reiau tugua’. ?Laka aia nogo na omea amu gini vaiveisuagi ne?

\VS{20}Inau au tsarivanigamu na manana: sauba kamu ngangai ma kamu tangitangi, ma na barangengo aia sauba ke magemage rago, eo, sauba rago kamu melu, ma nimui melu sauba ke lia na magemage.


\par }{\PP \VS{21}“Kamu reia, kalina kesa na daki e varangi nogo ke vasusu, maia e melu rongona e tsaumai nina tagu na rota. Mi kalina e botsa nogo na baka, maia e padale tsakua nina rota, me magemage matena kesa baka e labamai nogo i barangengo.

\VS{22}Me atsa vaga goto igamu. Kalina eni amu melu. Minau sauba kau visumaitugua i konimui, mi tana dani ia ma na magemage ke dangaliginia na tobamui, tana vatana na mage ke tau tangomana ke kesa ke veoligia tanigamu.

\VS{23}Mi kalina ke labamai na dani ia, me sauba ke utu goto kamu nongiau sa omea. Inau au tsarivanigamu na manana: na Tamaqu sauba ke tusuvanigamu pipi sui na omea kamu nongia i konina tana asaqu.

\VS{24}Eo, tsaumai i dani eni, amu tau vati nongia moa sa omea tana asaqu inau. Kamu nongia me sauba kamu adia, me ke gini tovu nimui magemage.


\par }{\SH A Iesu e Tangomana Vania na Barangengo
\par }
{\PP \VS{25}“Inau au gini aqo moa na gokolia kalina au gini goko vanigamu na omea girani. Mi muri baa sauba kau tau goto gini aqo na gokolia. Sauba kau gokomaka moa vanigamu tana rongona na Tamaqu.

\VS{26}Mi kalina ke labamai na dani ia, migamu sauba kamu nongia na Tamaqu tana asaqu. Minau au tau tsaria laka sauba inau kau nongia na Tamaqu vanigamu,

\VS{27}rongona na Tamaqu segeni e galuvegamu nogo. Aia e galuvegamu rongona amu galuveau mamu tutunina laka inau au talumai i konina God.

\VS{28}Eo e mana, au talumai i konina na Tamaqu mau mai ieni i barangengo. Mi kalina eni au mololea na barangengo mau visubatugua i konina na Tamaqu.”


\par }{\PP \VS{29}Migira gana duli ara tsarivania a Iesu, “Mi kalina ia, igoe o goko maka dou, mo tau gini aqo na gokolia tana goko.

\VS{30}Kalina eni ami donaginigo laka igoe o donaginigira na omea sui, mo tau kilia ke kesa ke torogoko i konimu. Aia nogoria na rongona te ami gini tutunina laka igoe o talumai i konina God.”


\par }{\PP \VS{31}Ma Iesu e tsarivanigira, “?Laka kalina ia amu tutunina?

\VS{32}Na tagu e maimai nogo me totu manoga nogo ieni, kalina pipi gamu sui sauba kamu viri tsogo tatavosi bamai. Pipi kesa ke vano i valena segeni, me tagara ke kesa vidamui ke totuvisu koluau.

\VS{33}Au tsarinogoa na omea girani vanigamu rongona i koniqu inau kamu totu, ma kamu gini tamanina na rago i tobamui. Na barangengo sauba ke rotasigamu. !Migamu kamu malagai moa! !Inau au tangomana nogo tana vailabugi koluana na barangengo!”




\par }\Chap{17}{\SH A Iesu e Nonginongi Mateqira Gana Duli
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mi murina a Iesu e goko vaga sui ia, maia e morodato i baragata me tsaria, “Mama, na tagu e labamai nogo. Igoe ko tsonikaeau inau na Dalemu, na rongona inau kau tsonikaego goto igoe.

\VS{2}Igoe o mologira i limaqu na tinoni sui, rongona kau gini tusua na mauri saliu vanigira sui igira igoe o mologira vaniau.

\VS{3}Miani nogo e vaga na mauri saliu: na donaginiamu igoe segeni na God manana, ma na donaginiana a Iesu Kristo aia igoe o molomaia.

\VS{4}Au tsonikaego nogo i lao eni. Au suilavaginigira nogo na aqo igoe o tusugira vaniau na nauana.

\VS{5}!Mama! Igoe nogo ko tsonikaeau kalina ia, tana marara atsa vaga na marara au tamanipata kolugo nogo kalina e tau vati botsa na barangengo.


\par }{\PP \VS{6}“Au katevulagigo vanigira igira igoe o tsakoligigira tania na barangengo mo tusugira vaniau. Igira nimu tinoni nogo igoe, mo saugira vaniau.

\VS{7}Ara muria nimu goko, mara gini donaginia kalina eni laka pipi na omea sui o tusugira vaniau ara talu i konimu igoe.

\VS{8}Au saunogoa vanigira na goko igoe o molovaniau, mara tabedoua. Ara donagadovinogoa laka e mana nomoa inau au talumai i konimu igoe, mara tutunina goto laka igoe o mologiniau.


\par }{\PP \VS{9}“Au nongigo vanigira moa girani. Au tau nongigo vania na barangengo. Au nongigo vanigira moa igoe o tusugira vaniau, rongona igoe nogo o tamanigira.

\VS{10}Igira sui inau au tamanigira ara nimu nogo igoe, migira sui o tamanigira igoe ara niqu goto inau. Migira sui ara tsonikaeau inau.

\VS{11}Mi kalina eni inau au mai i konimu. Me utu kau totu oka goto i barangengo, migirani ara totuvisu moa i barangengo. !Mama, igoe o tabu loki! Ko reitutugudougira tana susuligana na asamu igira igoe o saunogoa vaniau, na rongona kara gini kesa moa igira vaga igoe minau ka kesa moa kaita.

\VS{12}Kalina
\XREF{✡}{{\XO 17:12 }{\XO{17:12
}}{\XT{Sam 41:9; Ioa 13:18}}} inau au totu moa kolugira, minau au reitutugudougira tana susuligana na asamu, igira igoe o saunogoa vaniau. Au mataligira tugudani, me tagara ke kesa vidaqira ke nangalee, aia segeni lelee moa kesa e vilisegenina nogo ke tsida taniau, ke gini manatovu na omea ara katea tana Mamare Tabu.


\par }{\PP \VS{13}“Mi kalina eni inau au mai vanigo, mau gini goko moa na omea girani tana barangengo, rongona ti igira kara tamaniginia niqu magemage, me ke dangali tovua na tobaqira.

\VS{14}Inau au sauvanigira nimu goko, maia na barangengo e gini reisavigira, rongona igira ara tau nogo nina na barangengo, vaga goto inau au tau nina na barangengo.

\VS{15}Au tau nongigo rongona ko adiligigira tania na barangengo. Au nongigo moa ko reitutugu kalavatavigira dou tania na tidao seko.

\VS{16}Me vaga saikesa goto inau au tau nina na barangengo, migira goto ara tau nina na barangengo.

\VS{17}Ko balogira vanigo ginia na manana nimu goko, rongona nimu goko igoe ara mana saviliu.

\VS{18}Au molovanogira tana barangengo, vaga igoe o molomaiau inau tana barangengo.

\VS{19}Mi tana rongoqira nogo igira te inau au gini balo segeniqu vanigo igoe, rongona igira goto kara gini balo segeniqira manana vanigo igoe.


\par }{\PP \VS{20}“Au tau nongigo mateqira moa girani. Au nongigo vanigira goto igira sui sauba kara tutuniqu inau tana rongona niqira turupatu girani tana rongoqu inau.

\VS{21}Au nongigo laka kara kesa moa igira sui. !Mama! Kara totu ka konida kaita, vaga igoe o totu i koniqu inau minau au totu i konimu igoe. Ma kara kesa moa igira sui, rongona ke gini dona na barangengo laka igoe nogo o mologiniau.

\VS{22}Au sauvanigira na marara atsa vaga igoe o sauvaniau, rongona kara gini kesa moa igira sui, vaga igoe minau ka kesa moa kaita.

\VS{23}Inau i laoqira igira, migoe i laoqu inau, ti igira kara gini tobasai dou saikesa, me ke gini dona na barangengo laka igoe o mologiniau me laka o galuvegira igira vaga o galuveau.


\par }{\PP \VS{24}“!Mama! Igoe nogo o tusugira vaniau. Minau, au kilia laka i tana kau totu inau, kara totu koluau goto igira. Kara gini reivulagia niqu marara, na marara igoe nogo o tusuvaniau, rongona igoe o galuveau kalina e tau vati botsa moa na barangengo.


\par }{\PP \VS{25}“!Mama, igoe o mana saviliu! Na barangengo e tau donaginigo igoe, minau moa au donaginigo, migirani goto ara sangadona laka igoe o mologiniau.

\VS{26}Inau au katevulagigo vanigira, mau ngaoa kau katevulagigo babaa, na rongona na galuve igoe o galuv eginiau ke totu i tobaqira minau goto kau totu i tobaqira.”




\par }\Chap{18}{\SH Ara Tangolia a Iesu
\par }
{\R (Mateo 26:47-56; Marko 14:43-50; Luka 22:47-53)

\par }{\PP \VerseOne{1}Mi murina a Iesu e nonginongi sui vaga ia, maia e aligiri kolugira gana duli, mara savu tabana na okooko na koo ara soaginia na Koo Kidron. Mi tana nauna ia e totu kesa na uta, ma Iesu migira gana duli ara sage i laona.


\par }{\PP \VS{2}Ma Iudas, aia sauba ke sauligia, e dona nogo na nauna ia, rongona a Iesu migira gana duli ara lavu nogo na vano tana pipi kalina.

\VS{3}Ma Iudas e raqagira na alaala na mane vaumate ni Roma, migira goto visana na mane matali Vale Tabu igira nogo na taovia na lotu ma na Parisii ara ketsali vanogira. Ara adia na sulu ma na bulu kolu niqira isi ma niqira tubi mara baa tana uta.


\par }{\PP \VS{4}Ma Iesu e dona segenina nogo na omea sui sauba kara laba vania, me tuu me ba veisuagira, “?Asei amu lavea?”


\par }{\PP \VS{5}Mara gokovisu, “A Iesu ni Nasaret.”

\par }{\PP Ma Iesu e tsaria, “Inau nogoria.”

\par }{\PP Ma Iudas, aia ke sauligia, e tutuu moa i tana kolugira.

\VS{6}Mi kalina a Iesu e tsarivanigira, “Inau nogoria,” migira ara suga tavamuri, mara puka sui i lao.


\par }{\PP \VS{7}Ma Iesu e veisuagira tugua, “?Asei amu lavea?”

\par }{\PP Mara tsaria, “A Iesu ni Nasaret.”


\par }{\PP \VS{8}Ma Iesu e tsarivanigira, “Minau au tsarinogoa vanigamu laka inau nogoria. Me ti vaga igamu amu laveau inau, ma kamu mololegira girani kara vano moa.”

\VS{9}E goko vaga ia rongona ke gini manatovu nina goko e vasini tsaria moa kalina e mutsa kolugira gana duli, “Mama, au tau nangalilea ke kesa vidaqira girani igoe o saugira vaniau.”


\par }{\PP \VS{10}Ma Simone Petero e lakua nina isi me sabatiginia na kulina madoa nina tseka na Mane Tabu Loki. Ma na asana na tseka ia a Malkus.

\VS{11}Ma
\XREF{✡}{{\XO 18:11 }{\XO{18:11
}}{\XT{Mat 26:39; Mrk 14:36; Luk 22:42}}} Iesu e tsarivania a Petero, “!Ko molovisua nimu isi tana lapana! ?Egua, igoe o pada laka inau kau savilaginia me ke tau gadoviau na rota e vangaraunogoa vaniau na Tamaqu?”


\par }{\SH Ara Adivanoa a Iesu i Konina a Anas
\par }
{\PP \VS{12}Migira na mane vaumate ni Roma kolua niqira taovia, migira goto niqira mane matali na Tsiu, ara tangolia a Iesu, mara sorisaia na limana,

\VS{13}mara adivanotalua i konina a Anas, aia na tamana na savana a Kaipas na Mane Tabu Loki tana ngalitupa ia.

\VS{14}A
\XREF{✡}{{\XO 18:14 }{\XO{18:14
}}{\XT{Ioa 11:49-50}}} Kaipas nogo e tsaria i votangana vanigira na taovia na Tsiu, laka e dou baa ti ke mate kesa moa tinoni tuguqira na tinoni sui.


\par }{\SH A Petero e Tiatagaraa a Iesu
\par }
{\R (Mateo 26:69-70; Marko 14:66-68; Luka 22:55-57)

\par }{\PP \VS{15}Ma Simone Petero me kesa goto gana duli a Iesu kaira ara ka tsarimurina a Iesu. Maia gana duli kolu a Simone Petero e donadouginia na Mane Tabu Loki, maia moa e sage kolua a Iesu tana pakoka na valena na Mane Tabu Loki,

\VS{16}ma Petero e tutuu moa i tano ligisana na matsapa. Ma gana duli aia e murisagea a Iesu i vale, e rutsu tsunamaitugua i tano, me goko vania na baka daki e pitumatsapa, me adisagea a Petero.

\VS{17}Ma na baka daki e pitumatsapa e veisua a Petero, “?Laka o tau kesa vidaqira gana duli na mane ia igoe?”

\par }{\PP Ma Petero e gokovisu me tsaria, “Tagara, tagara saikesa, tau inau.”


\par }{\PP \VS{18}Ma na tagu na bisi tana tagu ia, te igira na maneaqo ma na mane matali ara tsako madaova mara gini soqoi lake, mara tu polipolia mara rarangi. Me baa goto a Petero me sangagira na rarangi.


\par }{\SH Na Mane Tabu Loki e Torogoko I Konina a Iesu
\par }
{\R (Mateo 26:59-66; Marko 14:55-64; Luka 22:66-71)

\par }{\PP \VS{19}Na Mane Tabu Loki e torogoko konina a Iesu tana rongoqira gana duli mi tana rongona goto na sasani aia e naua.

\VS{20}Ma Iesu e tsarivania, “Inau au goko malemale pipi kalina vanigira na toga, ma niqu sasani au naugira sui tana valelotu mi laona na Vale Tabu goto, i tana ara dona na mai saikolu na tinoni sui. Au tau goto tsaripopoia sa omea.

\VS{21}?Matena gua ti igoe o torogoko i koniqu? Ko torogoko i koniqira na tinoni ara rongomia niqu sasani. Ko veisuagira igira nagua inau au tsaria vanigira.”


\par }{\PP \VS{22}Mi kalina a Iesu e goko vaga ia, me kesa na mane matali e totu tana e tuu me davaa, me tsarivania, “?Egua igoe ti o goko vaganana vania na Mane Tabu Loki?”


\par }{\PP \VS{23}Ma Iesu e gokovisu vania me tsaria, “Ti vaga e sasi sa omea inau au tsarinogoa, migoe ko tsarimakalia vanigira na tinoni sui ara totu ieni nagua e sasi tana niqu goko. ?Me ti vaga e mana na omea au tsaria, ma na matena gua ti igoe o davaau?”


\par }{\PP \VS{24}Me totu moa na sosorina i limana a Iesu, me tuu a Anas me ketsaligira kara adia baa vania a Kaipas, aia na Mane Tabu Loki.


\par }{\SH A Petero e Tiatagara Tugua a Iesu
\par }
{\R (Mateo 26:71-75; Marko 14:69-72; Luka 22:58-62)

\par }{\PP \VS{25}Ma Petero e tutuu moa tana me rarangi. Mara visana ara totu kolua mara veisuaa, “!Goena! ?Laka o tau kesa goto vidaqira gana duli na mane ia igoe?”

\par }{\PP Ma Petero e tiapoia me tsaria, “!Tagara, tagara saikesa, tau inau!”


\par }{\PP \VS{26}Me kesa nina tseka na Mane Tabu Loki, aia na kamana na mane a Petero e sabatiginia na isi na kulina, e goko me tsaria, “!Ae! ?Me laka au tau reigo igoe, o sanga na totu koluana tana uta ri?”


\par }{\PP \VS{27}Ma Petero e tiatagara tugua me tsaria, “Tagara,” mi tana tagu tsotsodo ia te e tangi na kokoroko.


\par }{\SH A Iesu i Matana a Pilate
\par }
{\R (Mateo 27:1-2, 11-14; Marko 15:1-5; Luka 23:1-5)

\par }{\PP \VS{28}Mi tana matsaraka rovorovo ara mololea na valena a Kaipas mara adivanoa a Iesu tana valena na Gavumane Loki ni Roma. Migira na taovia na Tsiu ara tau liu i laona na vale ia, na rongona ara ngaoa kara totu male vaga tana niqira lavu na sasaga ni oka, ti kara gini tangomana na sanga na mutsa na Paseka e varavara mai nogo.

\VS{29}Maia Pilate e rutsu i tano me veisuagira, “?Laka na omea seko gua e naua te amu adimaia vaniau na mane iani?”


\par }{\PP \VS{30}Mara gokovisu mara tsarivania, “E utu igami kami adimaia vanigo ti vaga aia ke tau tsutsukibo.”


\par }{\PP \VS{31}Te e tuu a Pilate me tsarivanigira, “Vaga ia ma kamu adia igamu ma kamu pede segenimui vaga tana nimui ketsa segeni igamu.”

\par }{\PP Mara gokovisu mara tsaria, “E utu vanigami kami nauvaganana ia, rongona igamu na Roma amu tau tamivanigami na pedematesi tinoni.”

\VS{32}Ara
\XREF{✡}{{\XO 18:32 }{\XO{18:32
}}{\XT{Ioa 3:14; 12:32}}} goko vaga moa rongona ke gini manatovu nina goko a Iesu kalina e katevulagia na vatana na mate sauba aia ke gini mate.


\par }{\PP \VS{33}Ma Pilate e visutugua i valena me soaa a Iesu i konina me veisuaa, “?Egua laka niqira taovia tsapakae nomoa na Tsiu igoe?”


\par }{\PP \VS{34}Ma Iesu e tsarivania a Pilate, “?Laka na omea vaga igoe o veisuaginiau e talu tana nimu papada segeni, se kara visana kara goko vanigo tana rongoqu inau?”


\par }{\PP \VS{35}Ma Pilate e gokovisu me tsarivania a Iesu, “?O pada igoe laka na Tsiu inau? Migira moa nimu tinoni segeni nogo igoe ma nimu taovia na lotu ara mologomai vaniau. ?Laka nagua seko o naua igoe?”


\par }{\PP \VS{36}Ma Iesu e tsaria, “Na veraqu e tau totu i barangengo ieni. Ti vaga na veraqu ieni i barangengo, me sauba igira gaqu duli kara isutuguqu me ke gini utu vanigira na taovia na Tsiu kara tangoliau. Me tagara. Na veraqu au tamanina inau e tau totu i lao ieni.”


\par }{\PP \VS{37}Ma Pilate e veisuaa a Iesu, “?Laka o taovia tsapakae manana igoe?”

\par }{\PP Ma Iesu e gokovisu me tsaria, “Igoe nogo o tsaria laka inau na taovia tsapakae. E kesa lelee moa na rongona inau au gini botsa mai i barangengo, laka kau gini goko matena moa na manana. Masei e muria na manana aia e rongomia na mangaqu.”


\par }{\PP \VS{38}Ma Pilate e veisuaa, “?Ma nagua ia na manana?”

\par }{\SH Ara Pedea a Iesu Ke Mate
\par }
{\R (Mateo 27:15-31; Marko 15:6-20; Luka 23:13-25)

\par }{\PP Ma Pilate e rutsu i tano i koniqira na toga, me tsarivanigira, “Inau au tau tsodoa ke kesa na omea seko ke naua e tugua kau pede matesiginia na mane iani.

\VS{39}Mi tana vovorona nimui sasaga ni sau, pipi tana tagu na Paseka au dona na nusiana vanigamu kesa tinoni e totu tana vale sosori. ?Megua, laka amu ngaoa kau nusivanigamu niqira taovia tsapakae na Tsiu?”


\par }{\PP \VS{40}Mara guguu loki na toga, mara gokovisu vania a Pilate mara tsaria, “!Tagara, tau ia! !Igami ami ngaoa a Barabas!” Maia Barabas e kesa na mane tukatso.




\par }\Chap{19}{\PP \VerseOne{1}Mi tana, maia Pilate e saua a Iesu vanigira nina mane vaumate kara ramitsia.

\VS{2}Migira na mane vaumate ara virigia na itai kokonaga mara sagelaginia i lovana a Iesu. Mara sagelivania na polo tsitsibora.

\VS{3}Mara tuu i matana mara tsirigana mara tsarivania, “!Ke mauri oka niqira Taovia Tsapakae na Tsiu!” Mara davaa.


\par }{\PP \VS{4}Ma Pilate e tsulutsuna tugua kesa goto kalina, me goko baa vanigira na toga me tsaria, “Kamu reia, sauba kau adirutsumia vanigamu rongona igamu kamu reiginia laka inau au tau tsodoa kesa na rongona kau pedematesiginia.”


\par }{\PP \VS{5}Ma Iesu e rutsu tsunamai kolua na viviruna na itai kokonaga i lovana ma na polo tsitsibora tana konina. Ma Pilate e tsarivanigira, “!De! !Kamu reia iani nogo na mane!”


\par }{\PP \VS{6}Mi kalina igira na taovia na lotu ma na mane matali Vale Tabu ara morosia a Iesu, ara guguu loki mara tsaria, “!Pogalobatia! !Pogalobatia!”

\par }{\PP Ma Pilate e tsarivanigira, “Vaga ia, migamu segenimui kamu adia ma kamu pogalobatia. Inau au tau tsodoa sa omea seko kau pedematesiginia.”


\par }{\PP \VS{7}Mara gokovisu na toga mara tsaria, “Tana nimami Ketsa igami ara marea laka na tinoni vaga ia ke mate nomoa, rongona e tavongani tsarisegenina laka e Dalena God aia.”


\par }{\PP \VS{8}Mi kalina a Pilate e rongomia na omea vaga ia, me gini matagu loki goto baa.

\VS{9}Me sagevisu i valena, me veisuaa a Iesu, “?Laka na ava vaga igoe?”

\par }{\PP Ma Iesu e tau goto gokovisu.

\VS{10}Ma Pilate e tsarivania, “?Megua ti o tau goto gokovisu vaniau? Ko papadadoua igoe laka inau au tamanina na susuliga gana kau nusigo se kau tamia kara pogalobatigo tana gai ulutaligu.”


\par }{\PP \VS{11}Ma Iesu e tsaria, “Eo, me ti vaga God ke tau tusuvanigo na susuliga vaga ia, me utu nomoa ko tangomana na tuliusiaqu inau. Maia nogoria na rongona ti aia na mane e sauligiau vanigo aia e sasi liuliu baa.”


\par }{\PP \VS{12}Mi kalina a Pilate e rongomia na goko vaga ia, maia e tovoa na lave sautuna na nusileana a Iesu. Migira na toga ara guguvisu loki baa mara tsaria, “!Ti vaga ko nusilea aia, me vaga moa ti igoe o tau na kulana na Sesar! !Asei ti ke tavongani tsarisegenina laka aia e taovia tsapakae, tinoni vaga ia e peamangana na Sesar!”


\par }{\PP \VS{13}Mi kalina a Pilate e rongomia na goko vaga ia, maia e adirutsumia a Iesu i tano, me totu puka tana sasana na pede tana nauna tana ara soaginia “Na Pakoka Vatu”. Tana goko Hibru ara soaginia “Gabata”.

\VS{14}Mi tana tagu ia na gana ngongo saikesa na niaso vota, na dani idavia na Paseka niqira Dani Tabu Loki na Tsiu. Ma Pilate e tsarivanigira na toga, “!Iani nogo gamui taovia tsapakae!”


\par }{\PP \VS{15}Migira ara guguu mara tsarivisu vania, “!Matesia! !Matesia! !Pogaa tana gai ulutaligu!”

\par }{\PP Ma Pilate e veisuagira, “?Me laka amu ngaoa kau pogaa tana gai ulutaligu gamui taovia tsapakae?”

\par }{\PP Migira na taovia na lotu ara gokovisu mara tsaria, “!E kesa lelee moa gamami taovia tsapakae igami, aia nogo na Sesar!”


\par }{\PP \VS{16}Mi tana ma Pilate e livua a Iesu i limaqira kara pogaa tana gai ulutaligu.

\par }{\SH Ara Pogaa a Iesu Tana Gai Ulutaligu
\par }
{\R (Mateo 27:32-44; Marko 15:21-32; Luka 23:26-43)

\par }{\PP Mara tangolia a Iesu.

\VS{17}Ma Iesu e rutsu i tano, me kalagaia na gai ulutaligu, me baa tana nauna ara soaginia “Tsitsivina na Lova”. Tana goko Hibru ara soaginia “Golgota”.

\VS{18}Mi tana ara pogaa a Iesu tana gai ulutaligu. Mara pogakaira goto ruka na mane tabana mi tabana, ma Iesu ka levugaqira.


\par }{\PP \VS{19}A Pilate e marea kesa na pava me tusua vanigira kara pogaa i kelana na gai ulutaligu. Ma na goko e marea tana pava e vaga iani, “A Iesu ni Nasaret, niqira Taovia Tsapakae na Tsiu.”

\VS{20}Mara danga sosongo na tinoni ara tsokoa na mamare iani, na rongona tana nauna i tana ara pogaa a Iesu e tau ao sagata tania na vera loki. Ma na mamare e marea a Pilate tana pava e marea tolu tana goko tavosi, na goko Hibru, na goko Latin, ma na goko Grik.

\VS{21}Migira na taovia na lotu ara tsarivania a Pilate, “Ko laka na mareana laka aia ‘Niqira Taovia Tsapakae na Tsiu.’ Ko marea moa laka aia ngana e tsari segenina inau niqira Taovia Tsapakae na Tsiu.”


\par }{\PP \VS{22}Ma Pilate e tsarivanigira, “Na omea inau au marea, au marea nogoria.”


\par }{\PP \VS{23}Mi murina ara poga sui a Iesu tana gai ulutaligu, migira na mane vaumate ni Roma ara adigira na polona a Iesu, mara tuvarivotagira vati turina, pipi mane e adia kesa turina. Mara adigotoa na polona sagesage, ara vosiponoa kesa moa na polo.

\VS{24}Migira
\XREF{✡}{{\XO 19:24 }{\XO{19:24
}}{\XT{Sam 22:18}}} na mane vaumate ara gini vaigokovigi mara tsaria, “Iani ka laka na putsivotana. Ida moa, ma ka tsonikutsu matena tana daesi, ma ka reia asei ti ke managana na adiana.” Na omea iani e laba vaga ia, ke gini manatovu na Mamare Tabu i tana e totu na tsaqina goko vaga iani,

\par }{\Q “Ara tuvarivotagira na poloqu,

\par }{\Q mara tsonikutsu matena na poloqu sagesage.”

\par }{\PP Ia nogoria e vaga na omea ara naua igira na mane vaumate.


\par }{\PP \VS{25}Ara tu tuu varangi i ligisana na gai ulutaligu tana e tsautsau a Iesu, tugira ko Maria na tinana nogo, ma na tasina tinana aia ko Maria na savana a Klopas, maia goto ko Maria Madalena.

\VS{26}Ma Iesu e moro baa i konina na tinana, me reigotoa gana duli galugaluve e tutuu goto tana. Ma Iesu e goko baa vania na tinana me tsaria, “Daki igoe, aia nogo na dalemu.”


\par }{\PP \VS{27}Me goko baa goto vania gana duli me tsaria, “Aia nogo na tinamu.” Me tuu kalina ia maia gana duli e adia baa ko Maria i valena.


\par }{\SH E Mate a Iesu
\par }
{\R (Mateo 27:45-56; Marko 15:33-41; Luka 23:44-49)

\par }{\PP \VS{28}Ma
\XREF{✡}{{\XO 19:28 }{\XO{19:28
}}{\XT{Sam 22:15; 69:21}}} Iesu e dona nogo laka kalina tsotsodo nogo ia aia e suilavaginigira pipi sui nina aqo, me rongona ke gini manatovu na omea ara marea tana Mamare Tabu, te aia e tsaria, “Au marou.”


\par }{\PP \VS{29}Me kesa na bilo e totu nogo tana, na uaeni vavai i laona. Mara adia kesa na mamasa mara lumia tana uaeni, mara tsukia tana ade, mara molokae vania i mangana.

\VS{30}Me inuvidana moa a Iesu me tsaria, “!Au pirugira sui!”

\par }{\PP Me tao na lovana, me sauvisua na tidaona.


\par }{\SH Ara Baoa na Katsarana a Iesu
\par }
{\PP \VS{31}Migira na taovia na Tsiu ara baa i konina a Pilate, mara ngasua ti ke tamivanigira na kutsiana na tuaqira tugira tolu na tinoni ara tu tsautsau tana gai ulutaligu, ma kara aditsuna tu koniqira. Ara gini nongia vaga ia rongona tana dani ia na Dani idavia na Sabat. Mara tau ngaoa tu koniqira kara totu moa tana gai ulutaligu me ke tsau tana Dani na Sabat, rongona tana Sabat ia e gado niqira Dani Tabu loki putsikae, aia na Dani na Paseka.


\par }{\PP \VS{32}Migira na mane vaumate ara baa mara kutsia na tuana na kesanina mane, mara baa goto tana rukanina mane, kaira ara pogakaira pala kolua a Iesu.

\VS{33}Mi kalina ara mailaba i konina a Iesu, mara tsodovulagia laka aia e matepitsu nogo. Mara tau goto kutsia na tuana.

\VS{34}Me kesa vidaqira na mane vaumate e baoa na katsarana a Iesu, me rutsumai saviliu na gabu ma na koo.


\par }{\PP \VS{35}Aia e reiginia na matana na omea vaga girani, aia nogo e gini turupatu vulagia, na rongona ti igamu goto kamu gini tutunina laka na omea aia e tsaria e mana. Maia segenina goto e dona laka na omea aia e tsaria e mana.

\VS{36}Ara\XREF{✡}{{\XO 19:36 }{\XO{19:36
}}{\XT{Eks 12:46; Nabas 9:12; Sam 34:20}}} gini laba na omea vaga girani rongona nogo ke gini manatovu na Mamare Tabu i tana ara marea na goko vaga iani, “Tagara goto ke tau takutsi kesa na sulina.”

\VS{37}Me\XREF{✡}{{\XO 19:37 }{\XO{19:37
}}{\XT{Sek 12:10; Kate 1:7}}} kesa segeni goto tana butona na Mamare Tabu ara katea laka, “Sauba na tinoni kara tutuu ma kara bungutia aia ara baoginia na bao.”


\par }{\SH Ara Qilua a Iesu
\par }
{\R (Mateo 27:57-61; Marko 15:42-47; Luka 23:50-56)

\par }{\PP \VS{38}Mi muri ma Josep ni Arimatea e ba laba i konina a Pilate, me nongia na konina a Iesu. Ma Josep aia goto kesa gana duli a Iesu me liu dodo moa me tau labamaka, rongona e matagunigira na taovia na Tsiu. Ma Pilate e tamivania, maia e baa me aditsunaa na konina a Iesu.

\VS{39}Ma\XREF{✡}{{\XO 19:39 }{\XO{19:39
}}{\XT{Ioa 3:1-2}}} Nikodemus, aia na mane e ba reia a Iesu me goko kolua i votangana tana bongi, e dulikolua a Josep, me adimaia na papasa sigini dou e tolu sangavulu na kilo gana mamava.

\VS{40}Kaira na mane ara ka adia na konina a Iesu mara ka tsaboroginia na polo katsi, mara ka tsonia na papasa sisigini tana polo ia, vaga tana niqira sasaga na Tsiu ara lavu na nauana kalina ara tuu na qiluana kesa tinoni.


\par }{\PP \VS{41}Mi tana nauna tana ara matesia a Iesu e totu kesa na uta tana, mi tana goto e totu kesa na vatuluma vaolu ara tau vati qilua kesa tinoni i laona.

\VS{42}Ma na rongona na dani ia na dani idavia na Sabat, ma na rongona goto na vatuluma ia e totu varangi dodo, te ara qilua na konina a Iesu i tana.




\par }\Chap{20}{\SH A Iesu e Maurivisutugua
\par }
{\R (Mateo 28:1-8; Marko 16:1-8; Luka 24:1-12)

\par }{\PP \VerseOne{1}Mi tana matsaraka rovorovo na dani murina na Sabat, kalina e tau vati dani male moa, maia ko Maria Madalena e vano tsigovia na vatuluma. Maia e reia na vovongo vatu e takeliligi nogo tania na mangana.

\VS{2}Me tsaku e ulovisu ka koniqira a Simone Petero maia goto gana duli galugaluve a Iesu, me tsarivanikaira, “!Ara adiliginogoa na Taovia tania na vatuluma, mami tau dona iava ara ba moloa!”


\par }{\PP \VS{3}Mi kaira a Petero ma gana duli tavosi ara ka ulo vano tana vatuluma.

\VS{4}Maia gana duli tavosi e ulo liusia a Petero, me ida laba tana vatuluma.

\VS{5}Maia e qeqele sage tana vatuluma me reia na polo ara tsaboroginia na konina a Iesu, me tau moa sage i laona.

\VS{6}Mi muri te e labamai goto a Simone Petero, maia e ba sage saviliu i laona na vatuluma. Me reia na polo ara tsaboroginia e totu lee tana,

\VS{7}maia goto na polo ara virigi poliginia na lovana a Iesu. Ma na polo ia e tau totu kolua na polo katsi ara tsaboroginia. E totu tabaligi segeni.

\VS{8}Ma gana duli tavosi, aia e idalaba, e sage goto tana vatuluma, me reia me tutunina.

\VS{9}Mi kaira ara ka tau moa vati padagadovia na tsaqina na goko tana Mamare Tabu e tsaria laka nina aqo nomoa aia ke maurivisutugua tania na mate.

\VS{10}Mi kaira gana duli a Iesu ara ka visu lee moa i vale.


\par }{\SH A Iesu e Laba Vania Ko Maria Madalena
\par }
{\R (Mateo 28:9-10; Marko 16:9-11)

\par }{\PP \VS{11}Maia ko Maria e visumaitugua tana vatuluma. Me tuu i tano me ngangai. Maia e ngangai moa, me qeqele sage i laona na vatuluma,

\VS{12}me reikaira ruka na angelo e sere ka poloqira, mara ka totu tana sasana tana ara moloa na konina a Iesu, e kesa e totu i gana ngongo na sasana na lovana me kesa i gana ngongo na sasana tuana.

\VS{13}Mara ka veisuaa, “?Daki igoe, egua ti o ngangai?”

\par }{\PP Ma ko Maria e tsarivanikaira, “!Ara adiligia niqu Taovia, mau tau dona iava ara ba moloa!”


\par }{\PP \VS{14}Me pilovisu me reia a Iesu e tutuu tana, maia e tau moa donaginia laka ti a Iesu aia.

\VS{15}Me goko a Iesu me tsarivania, “?Daki igoe, egua ti o ngangai? ?Asei ngana igoe o lavea?”

\par }{\PP Ma ko Maria e pada laka sa maneaqo uta lee gira, te e tsarivania, “Me ti vaga igoe nogo kiki o adiligia, mo ko tsarivaniau, minau kau ba adia.”


\par }{\PP \VS{16}Me goko a Iesu me soaa soana, “!Ko Maria!”

\par }{\PP Maia ko Maria e pilo baa i konina me tsarivania tana goko Hibru, “!Raboni!” Ma na rongona na goko iani, “Tarai.”


\par }{\PP \VS{17}Ma Iesu e tsarivania, “Ko laka na peleaqu rongona au tau moa vati visu baa i konina na Tamaqu. Mo ko baa moa i koniqira na tasiqu mo ko turupatu vanigira laka au visu i konina na Tamaqu inau ma na Tamamui goto igamu, ma niqu God inau ma nimui God goto igamu.”


\par }{\PP \VS{18}Me visu ko Maria Madalena, me ba tsaria vanigira gana duli laka aia e reilakana nogo na Taovia, me turupatuna vanigira na omea sui vaga a Iesu e tsarivania.


\par }{\SH A Iesu e Laba Vanigira Gana Duli
\par }
{\R (Mateo 28:16-20; Marko 16:14-18; Luka 24:36-49)

\par }{\PP \VS{19}Mi tana ngulavi nogo tana dani ia, migira gana duli a Iesu ara totusai i laona kesa na vale. Mara ravekakaisigira na matsapa sui, rongona ara matagunigira na taovia na Tsiu. Me tavongani laba a Iesu me tuu i levugaqira, me tsarivanigira, “Ke goto na tobamui.”

\VS{20}Me sauvulagia vanigira na limana ma na kakatsana. Migira gana duli ara gini mage sosongo na reiana na Taovia.


\par }{\PP \VS{21}Me goko vanigira tugua a Iesu me tsaria, “Ke goto na tobamui. Vaga aia na Tamaqu e moloau inau, minau goto au mologamu.”

\VS{22}Me uvigira, me tsarivanigira, “Ke tsunamai i konimui na Tarunga Tabu.

\VS{23}Ti
\XREF{✡}{{\XO 20:23 }{\XO{20:23
}}{\XT{Mat 16:19; 18:18}}} kamu nusigira niqira sasi na tinoni, sauba kara tanusi. Ti vaga kamu tau nusiligigira, me utu goto kara tanusi.”


\par }{\SH A Iesu ma Toma
\par }
{\PP \VS{24}Me kesa vidaqira na sangavulu ruka, aia Toma, aia ara soaginigotoa na “Batso”, e tau totu kolugira kalina a Iesu e laba vanigira.

\VS{25}Mara tsarivania, “!Igami ami reinogoa na Taovia!”

\par }{\PP Ma Toma e tsaria, “Ti vaga inau kau tau reia na sasana na nila i limana ma kau tau moloa na kakauqu i laona, ma kau tau goto moloa na limaqu tana ovana na katsarana, e utu kau tutunina.”


\par }{\PP \VS{26}Me alu na dani i muri, migira gana duli a Iesu ara saikolu tugua i laona na vale. Mi kalina ia ma Toma goto e sanga totu kolugira. Ara ravegira sui na matsapana na vale, ma Iesu e tavongani laba vanigira tugua, me tuu i levugaqira me tsaria, “Ke goto na tobamui.”

\VS{27}Me tsarivania a Toma, “Ko moloa na kakaumu ieni, mo ko morosia na limaqu. Ke mai na limamu, mo ko molosagea tana katsaraqu. !Mo ko laka na petsakoe ko tutunina moa!”


\par }{\PP \VS{28}Ma Toma e tsaria, “!Igoe niqu Taovia mo niqu God!”


\par }{\PP \VS{29}Ma Iesu e tsarivania, “Toma, igoe o tutuniqu matena o morosiau. !Me dou baa vanigira ara tau morosiau mara tutuniqu nomoa!”


\par }{\SH Gana Aqo na Papi Iani
\par }
{\PP \VS{30}Ara danga sosongo baa na valaitsaitsa a Iesu e naugira i mataqira gana duli mara tau maretsunagira sui tana papi iani.

\VS{31}Migirani moa visana ara maregira rongona igamu kamu gini tutunina laka a Iesu aia nogo na Mesia, na Dalena God, mi konina nogo aia ke vataragi nimui tutuni ti kamu gini tamanina na mauri saliu.




\par }\Chap{21}{\SH A Iesu e Laba Vanitugira Vitu Gana Duli
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mi murina ia, ma Iesu e laba vanitugira tuguavisana gana duli tana Reku ni Tiberias. Iani nogo e vaga nina laba vanitugira.

\VS{2}A Simone Petero, ma Toma, aia ara soaginia na “Batso”, ma Nataniel, aia ni Kana tana Galilii, mi kaira na dalena a Sebedi, mara ka ruka goto gana duli a Iesu, tugira sui ara tu totusai tana.

\VS{3}Ma
\XREF{✡}{{\XO 21:3 }{\XO{21:3
}}{\XT{Luk 5:5}}} Simone Petero e tsarivanitugira, “Inau, au vano na vugo.”

\par }{\PP Mara tu novoragi, mara tu tsarivania, “Kami tu murigo tugami.” Mara tu sage tana uaqa, mi tana bongi popono ara tu puala lee, ara tu tau adia sa tsetse.


\par }{\PP \VS{4}Me tuturiga nogo na kala na aso, me tuu a Iesu tana liligina na tasi, mi tugira gana duli ara tu tau donaginia laka ti aia a Iesu.

\VS{5}Maia e veisuatugira, “?Kulaqu tugamu, laka amu tu tau adia sa tsetse?”

\par }{\PP Mara tu tsaria, “Tagara. Ami tu tau lelee sogotia sa tsetse.”


\par }{\PP \VS{6}Maia
\XREF{✡}{{\XO 21:6 }{\XO{21:6
}}{\XT{Luk 5:6}}} e tsaria vanitugira, “Tsonitugua tu nimui vugo tabana madoa na uaqa, me sauba kamu tu sogotigira ke visana.” Mara tu tsonitugua na vugo, me danga sosongo na tsetse ara sogo i laona, mara tu gini tau tangomana na raqasageana na vugo i laona na uaqa.


\par }{\PP \VS{7}Maia gana duli galugaluve a Iesu e tsarivania a Petero, “!Goni, ma na Taovia ri ngana!” Mi kalina a Petero e rongomia laka aia nogoria na Taovia, maia e virigia pipisina i konina rongona e tau nogo pipisi me tsipu i tasi.

\VS{8}Mi tugira gana duli tavosi ara tu longatsara i one kolua na uaqa, mara tu raqatsaraa na vugo kolu tsetse dangadanga. Ara tu tau moa ao sosongo tania na mamatsana, gana ngongo ono sangavulu moa na sangava na aona.

\VS{9}Mi kalina ara tu tsipu longa i one, mara tu reia na madaova na lake e gagaa nogo me visana na tsetse tana lake kolua na bredi.


\par }{\PP \VS{10}Ma Iesu e tsarivanitugira, “Adimaigira ieni visana na tsetse amu tu vasini sogotigira.”

\VS{11}Ma Simone Petero e sage tana uaqa, me raqatsaraa na vugo i one. E dangadato na tsetse loki i laona, ara kesa sangatu tsege sangavulu tolu na tsetse ara sogotia. Me atsa moa ti ara danga vaga ia, me tau nomoa gini taratsi na vugo.


\par }{\PP \VS{12}Ma Iesu e tsarivanitugira, “Mai tugamu, ma kamu tu mutsa.” Me tagara kesa tu vidaqira gana duli ke malagai na veisuana, “?Asei igoe?” rongona ara tu donagininogoa laka aia nogoria na Taovia.

\VS{13}Me tuu a Iesu, me adia na bredi, me tuvaria vanitugira, me nauvaganana goto tana tsetse.


\par }{\PP \VS{14}Miani nogo na tolunina kalina a Iesu e laba vanigira gana duli murina e maurivisutugua tania na mate.


\par }{\SH A Iesu ma Petero
\par }
{\PP \VS{15}Mi murina ara mutsa sui, ma Iesu e tsarivania a Simone Petero, “?Simone dalena a Ioane, laka igoe o galuveau baa inau liusigira tugirani?”

\par }{\PP Ma Petero e tsaria, “Eo Taovia, igoe o dona nogo laka inau au galuvego.”

\par }{\PP Ma Iesu e tsaria, “Ko reitutugugira niqu sipi tetelo.”

\VS{16}Ma Iesu e veisuaa na rukanina kalina, “?Simone dalena a Ioane, laka o galuveau?”

\par }{\PP Ma Petero e tsaria, “Eo Taovia, igoe o dona nogo laka inau au galuvego.”

\par }{\PP Ma Iesu e tsarivania, “Ko reitutugugira niqu sipi.”

\VS{17}Ma Iesu e veisuagotoa na tolunina kalina, “?Simone dalena a Ioane, laka o galuveau?”

\par }{\PP Ma Petero e gini melu rongona e tolu nogo kalina a Iesu e veisuaa, “?Laka o galuveau?” Ma Petero e tsarivania a Iesu, “!Taovia, igoe o donaginia na omea sui, igoe o dona rago nogo laka inau au galuvego!”

\par }{\PP Ma Iesu e tsarivania, “Ko reitutugugira niqu sipi.

\VS{18}Inau au tsarivanigo na manana: kalina igoe o mane vaolu, ma nimu aqo ko sorikakaia na polomu segeni, gana na vangarauana na vano iava tana igoe o ngaoa ko baa. Mi kalina ko tuqa igoe, me sauba ko tatakatsinia na limamu, me ke kesa tinoni tavosi ke soria na itai i konimu, me ke raqavanogo tana nauna i tana igoe ko tau padangaoa na baa.”

\VS{19}Tana goko vaga ia a Iesu e katevulagiginia na vatana na mate sauba ke tsodoa a Petero me ke gini tsonikaea God. Mi muri ma Iesu e tsarigotoa vania, “!Igoe ko tsarimuriqu!”


\par }{\SH A Iesu ma Gana Duli Galugaluve
\par }
{\PP \VS{20}Ma
\XREF{✡}{{\XO 21:20 }{\XO{21:20
}}{\XT{Ioa 13:25}}} Petero e pilo me reia gana duli galugaluve a Iesu e tsatsari ka muriqira, aia nogo e totu bengebaa saikesa i ligisana a Iesu tana tototu na mutsa me veisuaa a Iesu, “?Taovia, laka asei ngana sauba ke sauligigo?”

\VS{21}Mi kalina a Petero e reia ia, me veisuaa a Iesu, “?Taovia, laka nagua sauba ke lia i muri na mane ni?”


\par }{\PP \VS{22}Ma Iesu e gokovisu vania me tsaria, “?Me ti vaga inau kau padangaoa laka aia sauba ke mauri tsaulina na visumaiaqu inau, me ke gini gua vanigo igoe? Migoe nimu aqo ko tsarimuriqu moa inau.”


\par }{\PP \VS{23}Ma na gogoko e rarasa bamai i laoqira gana duli a Iesu laka tagara ke tau mate aia. Ma Iesu e tau tsaria laka e utu ke mate aia. E tsaria moa, “?Ti vaga inau kau padangaoa laka aia sauba ke mauri tsaulina na visumaiaqu inau, me kegua vanigo igoe?”


\par }{\PP \VS{24}Aia nogo gana duli galugaluve a Iesu e gini goko vulagia tana rongoqira na omea girani, maia goto nogoria e maretsunagira. Migami sui ami donaginia laka ara mana sui na omea aia e gini goko.


\par }{\SH Na Susuina na Turupatu Dou Vaga e Marea a Ioane
\par }
{\PP \VS{25}Mara danga sosongo goto baa na omea e naugira a Iesu. Me ti vaga kara maretsunagira tatasa na omea sui a Iesu e naugira, mi tana niqu papada inau, sauba ke tau nogo tugua na barangengo popono na mololakaqira pipi sui na papi kara maregira.

\par }