\NormalFont\ShortTitle{ZEMUMIKAHY HAW}

{\MT ZEMUMIKAHY HAW



\par }\ChapOne{1}{\SH Zeruzarez pe har wazemumikahy haw
\par }
{\Q \VerseOne{1}Azeharomoete naheta kwaw teko Zeruzarez pe wà.

\par }{\Q Kwehe mehe heta tetea'u teko a'e pe wà.

\par }{\PP Teko ywy nànànar uzeruze'eg a'e tawhu rehe wà.

\par }{\Q Ko 'ar rehe nuzawy kwaw kuzà imen umàno ma'e kwer.

\par }{\Q Kwehe mehe nuzawy kwaw tuwihawete kuzà.

\par }{\Q Ko 'ar rehe nuzawy kwaw amo pe uma'ereko e ma'e.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Umumaw pytun gatu uzai'o pà.

\par }{\Q Hehaykwer uwyryk huwa rehe.

\par }{\Q Kwehe mehe heta imyrypar tetea'u wà.

\par }{\Q Ni pitài nupyta kwaw imurywete kar har romo kutàri wà. Paw rupi weityk wà.

\par }{\Q Wiko iàmàtyry'ymar romo wà kury.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Zauxiapekwer weraha teko Zuta ywy rehe har muite waiwy wi wà.

\par }{\Q Upuraraw kar ma'erahy wanupe amo pe uma'ereko e ma'e ài wà. Nupuner kwaw uma'erekoahy haw wi uhemaw rehe wà.

\par }{\Q Wiko amo ywy rehe wà.

\par }{\Q Nupytu'u kwaw wà.

\par }{\Q Wanehe ipuruzuka wer ma'e umàmàn waiwyr wà.

\par }{\Q Nupuner kwaw wanuwi uhemaw rehe wà.


\par }{\Q \VS{4}Xiàw piarer uzemumikahy wà.

\par }{\Q Ta'e naheta kwaw wanupi mynykaw Tupàn imuwete haw pe wata ma'e wà xe.

\par }{\Q Kuzàwaza Tupàn Hàpuzuhu pupe uzegar ma'e uzemumikahy wà.

\par }{\Q Xaxeto ikuhem tuweharupi wà.

\par }{\Q Tawhu upuraraw ma'erahy tuweharupi.

\par }{\Q Naheta kwaw teko ipupe nahu rupi katu pe uzemono'og ma'e ràm wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Waàmàtyry'ymar wiko wazar romo wà.

\par }{\Q Waàmàtyry'ymar waneko haw ikatuahy.

\par }{\Q Ta'e Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e upuraraw kar ma'erahy Zeruzarez pe a'e xe.

\par }{\Q Ta'e ipupe har uzapo ikatu 'ym ma'e tetea'u henataromo a'e wà xe.

\par }{\Q Waàmàtyry'ymar upyhyk wana'yr wà.

\par }{\Q Weraha muite waiwy wi wà.


\par }{\Q \VS{6}Zeruzarez ipuràg eteahy haw upaw.

\par }{\Q Ipupe har wanuwihaw nuzawy kwaw miar wà.

\par }{\Q Nuzawy kwaw miar ima'uhez ma'e ikàg 'ym ma'e wà.

\par }{\Q Uzàwehem uzuka àràm wanuwi wà.


\par }{\Q \VS{7}Ko 'ar rehe uzemumikahy ma'e rehe, 'ar ma'erahy ipuraraw paw rehe,

\par }{\Q Zeruzarez ima'enukwaw wemetarer paw rehe,

\par }{\Q wemetarer kwehe arer rehe.

\par }{\Q — Ni amo nur kwaw hepytywà pà a'e wà, i'i u'ar awer rehe ima'enukwaw pà.

\par }{\Q U'ar wàmàtyry'ymar wapuner haw pe.

\par }{\Q Iàmàtyry'ymar upuka hehe i'ar mehe wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ikàgaw uhem izuwi.

\par }{\Q Wiko kamir 'ym ma'e romo. Teko paw uze'eg zemueteahy hehe wà.

\par }{\Q Ikuhem iko tuweharupi.

\par }{\Q Upyk uwa umaranugar pà.

\par }{\Q Zeruzarez uzeapo ikatu 'ym ma'e Tupàn henataromo kury.

\par }{\Q Ta'e uzapo ikatu 'ym ma'e tetea'u Tupàn henataromo xe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Hemiapo kwer ikatu 'ym ma'e nuzawy kwaw ipihunaw ikamir rehe har. Nazawaiw kwaw hexakaw.

\par }{\Q Zeruzarez na'ima'enukwaw kwaw uzeapo ma'e ràm rehe.

\par }{\Q U'araiwete tuwe.

\par }{\Q Naheta kwaw imurywete kar àràm.

\par }{\Q Iàmàtyry'ymar weityk wà.

\par }{\Q — Hepuhareko pe nehe, i'i Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e pe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Iàmàtyry'ymar weraha hemetarer paw izuwi wà.

\par }{\Q Teko wexak uzeruzar 'ym ma'e tàpuzuhu pupe waneixe mehe wà.

\par }{\Q — Pemuixe kar zo uzeruzar 'ym ma'e heràpuzuhu pupe pe wà nehe, i'i Tupàn wanupe kwehe mehe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Teko Zeruzarez pupe har ukuhem waiko wà.

\par }{\Q Wekar wemi'u ràm oho waiko wà.

\par }{\Q Omono wemetarer paw temi'u hekuzaromo wà.

\par }{\Q Nezewe mehe wikuwe wiwi wà.

\par }{\Q Tawhu pe har uze'eg nezewe a'e wà.

\par }{\Q — O Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e eme'e urerehe

\par }{\Q ureaiw haw hexak pà nehe, i'i wà.


\par }{\Q \VS{12}Uze'eg nezewe uzeiwyr wata ma'e wanupe wà.

\par }{\Q — Peme'e urerehe nehe.

\par }{\Q Aipo heta amo tahy haw urerahy haw zàwenugar.

\par }{\Q Wikwahy mehe

\par }{\Q Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uzepyk urerehe ko ma'erahy ipuraraw kar pà a'e.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}'A ywate wi Tupàn umur kar amo tata urerehe.

\par }{\Q Ukaz urepupe.

\par }{\Q Uzapo puruzuka haw urepyhyk pà.

\par }{\Q Urereityk ywy rehe no.

\par }{\Q A'e re upuir urewi ma'erahy pupe urerezar pà.

\par }{\Q A'e ma'erahy nupaw kwaw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Wexak ureremiapo kwer ikatu 'ym ma'e.

\par }{\Q Uzàpixipixi wamono'ono'og pà.

\par }{\Q Umuzaiko ureazuromo iàpixi pà.

\par }{\Q Wapuhuz haw umumaw urekàgaw.

\par }{\Q Urezar uremono ureàmàtyry'ymar wanupe.

\par }{\Q Nurupuner kwaw wanuwi urehemaw rehe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Urezar umumaw zauxiapekwer ureremiruze'eg na'arewahy a'e wà.

\par }{\Q Umur kar zauxiapekwer tetea'u kwàkwàmo ureremiruze'eg wazuka kar pà a'e.

\par }{\Q Ukamikamik teko tawhu pupe har ikatu ma'e wà. Teko ukamikamik ma'ywa uwà itykwer iapo pà wà.

\par }{\Q Nezewegatete zauxiapekwer umumaw teko paw rupi wà.


\par }{\Q \VS{16}A'e ma'e paw uremuzai'o kar.

\par }{\Q Umynehem urereha urerehay kwer pupe.

\par }{\Q Naheta kwaw uremurywete kar har wà.

\par }{\Q Naheta kwaw uremukàg kar har wà.

\par }{\Q Ureàmàtyry'ymar urereityk wà.

\par }{\Q Teko tawhu pe har upyta heityk pyrer inuinuromo wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Urupyho urepo.

\par }{\Q Nezewe rehe we ni amo na'urepytywà kwaw wà.

\par }{\Q Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e umur kar ureàmàtyry'ymar urekutyr ma'ema'e wi a'e wà.

\par }{\Q Urerereko ma'e purumuzewaru kar haw ài wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e ikatu a'e. Uzepyk urerehe.

\par }{\Q Ta'e nureruzar kwaw ize'eg ure xe.

\par }{\Q Pezeapyaka katu nehe, teko paw wà.

\par }{\Q Pexak urerahy haw nehe.

\par }{\Q Zauxiapekwer weraha Tupàn hemiaihu muitea'u xe wi wà: kwàkwàmo wà, kuzàwaza wà no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}— Urepytywà pe nehe, uru'e uremyrypar wanupe.

\par }{\Q Wiko ureàmàtyry'ymar wamyrypar romo wà.

\par }{\Q Xaxeto a'e wà, tuwihaw a'e wà no, umàno nahu rupi wà wemi'u ràm hekar mehe wà.

\par }{\Q Na'imàno wer kwaw wà.

\par }{\Q Hekar mehe zauxiapekwer uzuka wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}O Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e exak ma'erahy ureremipuraraw nehe.

\par }{\Q Uruzemumikahy tuwe.

\par }{\Q Urezemumikahy haw hahy urepy'a pe.

\par }{\Q Ta'e urema'enukwaw neze'eg heruzar 'ym awer rehe ure xe.

\par }{\Q Teko uzuka amo teko nahu rupi wà.

\par }{\Q Te tàpuz pupe uzuka wà, i'i Zeruzarez pe har wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}O Tupàn, urereinu pe urekuhem mehe nehe.

\par }{\Q Ta'e naheta kwaw uremurywete kar har wà xe.

\par }{\Q Ureàmàtyry'ymar paw ukwaw iaiw haw urewe uhem ma'e kwer wà.

\par }{\Q Hurywete wà, ta'e erepuraraw kar ma'erahy urewe ne xe.

\par }{\Q Emur kar 'ar neremimume'u kwer nehe.

\par }{\Q A'e 'ar mehe ureàmàtyry'ymar upuraraw putar ma'erahy urezàwegatete a'e wà nehe no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Emume'u wanehe nezepyk àwàm nehe. Ta'e uzapo ikatu 'ym ma'e tetea'u wà xe.

\par }{\Q Erezepyk urerehe ureremiapo kwer ikatu 'ym ma'e hekuzaromo. Ezepyk wanehe nezewegatete nehe no.

\par }{\Q Nurupytu'u kwaw urekuhem ire.

\par }{\Q Urepy'a ima'eahy, i'i wà.




\par }\Chap{2}{\SH Tupàn uzepyk Zeruzarez pe har wanehe
\par }
{\Q \VerseOne{1}Wikwahy mehe

\par }{\Q zanezar upyk Zeruzarez ipytunahy haw pupe a'e.

\par }{\Q Zeruzarez tawhu nuzawy kwaw ywak a'e 'ym mehe.

\par }{\Q Na'e Tupàn uzapo a'e tawhu heityk pyrer ywytyr romo a'e.

\par }{\Q A'e 'ym mehe Izaew izuapyapyr umume'u tawhu ikatu haw amogwer wanupe wà.

\par }{\Q Wekwahy haw 'ar mehe

\par }{\Q Tupàn weityk te wàpuzuhu no.


\par }{\Q \VS{2}Zanezar umumaw tawhu Zuta ywy rehe har paw a'e wà,

\par }{\Q purupuhareko 'ym pà a'e.

\par }{\Q Wekwahy haw pupe umumaw hàpuztàtà paw rupi wà.

\par }{\Q Weityk Zuta ywy rehe har ywy rehe ikàg 'ym ma'e romo wamuigo kar pà wà, wanuwihaw wanehe we wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Hakuahy ikwahy haw.

\par }{\Q A'e rupi umumaw Izaew wapuner haw no.

\par }{\Q Zaneàmàtyry'ymar wahem mehe

\par }{\Q na'ipurupytywà wer kwaw zanerehe.

\par }{\Q Zaneàmàtyry'ym a'e.

\par }{\Q Nuzawy kwaw tata uzeake har paw hapy har.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Wagaw u'yw zanekutyr

\par }{\Q zaneàmàtyry'ymar ài.

\par }{\Q Ukàgaw rupi uzuka zaneànàm zaneremiamutar upuner wera'u ma'e wà.

\par }{\Q Uzakook wekwahy haw

\par }{\Q Zeruzarez pupe har wanehe tata ài.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Zanezar nuzawy kwaw zaneàmàtyry'ymar.

\par }{\Q Umumaw Izaew wà.

\par }{\Q Weityk wanàpuztàtà paw.

\par }{\Q Umuaiw wanàpuzuhu paw no.

\par }{\Q Nezewe mehe werur zemumikahy haw upaw 'ym ma'e teko Zuta ywy rehe har wanupe. Werur zai'o haw upaw 'ym ma'e wanupe no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Tupàn umumew wàpuzuhu ma'etymaw ài.

\par }{\Q Teko umuwete katu Tupàn a'e pe wà. Nezewe rehe we umumaw.

\par }{\Q Zanemueharaz kar mynykaw wi a'e, mytu'u haw 'ar wi a'e no.

\par }{\Q Wekwahy haw hakuahy mehe weityk tuwihawete wà, weityk xaxeto wà no.

\par }{\Q Ikàg 'ym ma'e romo wanekon henataromo wà kury.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Zanezar weityk ma'ea'yr hapy haw wenataromo har a'e.

\par }{\Q Upuir wàpuzuhu wi.

\par }{\Q Weityk kar ywyok tàtà ma'e zaneàmàtyry'ymar wanupe no.

\par }{\Q Uhapukaz urywete haw rehe a'e pe wà, ta'e zanereityk a'e wà xe.

\par }{\Q A'e 'ym mehe xihapukaz a'e pe mynykaw 'ar mehe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Amumew putar Zeruzarez pàrirogawtàtà ihe nehe, i'i Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uzeupe.

\par }{\Q Umume'u imumaw pàwàm.

\par }{\Q Na'e umumaw tuwe.

\par }{\Q Pàrirogawtàtà, ywyok no, uzeka a'e wà.

\par }{\Q U'ar a'e 'ar mehe we wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}U'ar ma'e kwer upyk ukenawhu wà.

\par }{\Q Iwàpytymaw uzekazeka wà no.

\par }{\Q Tuwihawete a'e, amo tuwihaw a'e wà no, uhàuhàz ywy nànàn uzeruzar 'ym ma'e wainuinuromo wà.

\par }{\Q Ni amo nupurumu'e kwaw Tupàn ze'eg rehe a'e wà.

\par }{\Q Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e nuexak kar kwaw ma'e wapuahu zàwenugar uze'eg imume'u har wanupe kury.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Zeruzarez pe har tua'u wera'u ma'e a'e wà,

\par }{\Q wapyk ywy rehe uze'eg 'ym pà wà.

\par }{\Q Umur ywy wàkàg rehe uzemumikahy haw hexak kar pà wà.

\par }{\Q Umunehew ma'eryru pàn iànàm ma'e iapo pyrer ukamir romo wà.

\par }{\Q Kuzàwaza wapyk uzemumew pà upenàràg rehe wà.

\par }{\Q Umuhyk wàkàg ywy rehe wà no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Hereha ikene'o ta'e azai'o tetea'u ihe xe.

\par }{\Q Azemumikahy tuwe.

\par }{\Q Hezemumikahy haw hemumaw a'e.

\par }{\Q Ta'e amo umumaw heremiaihu a'e wà xe.

\par }{\Q Aexak kwarer tawhu pupe nahu rupi ima'uhez ma'e umàno ma'e ihe wà. Aexak kwarera'i wamàno mehe ihe wà no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Uze'eg nezewe wà.

\par }{\Q — Màmàz, hema'uhez, màmàz, i'i wà.

\par }{\Q — Màmàz, heiwez, màmàz, i'i wà.

\par }{\Q U'ar nahu rupi ikutuk pyrer ài wà.

\par }{\Q Mewe katu umàno uhy zywa rehe wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Zeruzarez heremiamutar, ma'e apuner newe imume'u haw rehe.

\par }{\Q Ma'e azapo putar nemurywete kar pà nehe.

\par }{\Q Ni amo nupuraraw pixik kwaw ma'erahy nezàwe wà.

\par }{\Q Iaiw haw nerehe u'ar ma'e uhua'u yryhu ài a'e.

\par }{\Q Mo upuner nepyro àwàm herur haw rehe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Tupàn ze'eg imume'u har wexak e upuahu haw zàwenugar wà. Xo temu'emaw zo wexak wà. Nukwaw kwaw uzeapo ma'e ràm azeharomoete har wà.

\par }{\Q Aze mo umume'u tuwe teko wanemiapo kwer ikatu 'ym ma'e wanupe wà,

\par }{\Q ikatu ma'e uzeapo mo newe.

\par }{\Q A'e Tupàn ze'eg imume'u har hemu'em newe wà, temu'emaw imume'u pà newe wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Neruwake ukwaw ma'e uze'eg urywahyahy nerehe wà.

\par }{\Q Uzeàkàmuawawak upuka pà uzehezehe upuranu pà wà.

\par }{\Q — Puràg eteahy haw ikatuahy ma'e, aipo teko i'i 'aw tawhu pe kwehe mehe wà.

\par }{\Q — Ikatuahy a'e, aipo i'i teko ywy nànànar izupe wà, i'i wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Neàmàtyry'ymar paw uze'eg zemueteahy nerehe upuka pà wà.

\par }{\Q Na'iakatuwawahy kwaw nerehe wà.

\par }{\Q A'e rupi — Ximumaw Zeruzarez zane, i'i wà.

\par }{\Q — Uhem 'ar zaneremiàro kwez kury, i'i wà.

\par }{\Q — Xixak uzeapo ma'e kwer paw rupi zane, i'i wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uzapo wemimume'u kwer.

\par }{\Q — Iaiw ma'e azapo putar nehe, i'i kwehe mehe.

\par }{\Q Uzapo ma'e uze'eg rupi katete a'e.

\par }{\Q Zanemumaw zanepuhareko 'ym pà.

\par }{\Q Zanereityk kar zaneàmàtyry'ymar wanupe.

\par }{\Q Umurywete kar zanemumaw pawer rehe wà no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}O Zeruzarez, tuwe nepàrirogaw tàtà wenoz uzepyro àwàm zanezar pe nehe.

\par }{\Q Tuwe nerehay kwer uwyryk yryhu ài nehe, 'aromo nehe, pyhaw nehe no.

\par }{\Q Epytu'u zo nehe. Ezai'o nepytu'u 'ym pà nehe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Epu'àm tetea'u pyhaw Tupàn pe neze'eg pà nehe.

\par }{\Q — Hepyro pe nehe, ere izupe nehe.

\par }{\Q Ezakook nepy'a henataromo nehe.

\par }{\Q Nera'yr umàno waiko nahu za'akaw pe wà uma'uhez pà wà.

\par }{\Q Epyro wamàno haw wi ne wà nehe, ere izupe nehe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Eme'e nema'enukwaw pà nehe, o Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e.

\par }{\Q Aipo amo 'ar mehe erereko amo teko nezewe ne wà.

\par }{\Q Kuzà uzamutar katu umemyr wà. Aipo uzuka putar umemyr i'u pà wà nehe.

\par }{\Q Aipo teko uzuka putar neze'eg imume'u har a'e wà nehe. Aipo uzuka putar xaxeto a'e wà nehe no, neràpuzuhu pupe a'e wà nehe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Heta umàno ma'e kwer heityk pyrer nahu rupi wà: kwàkwàmo wà, tua'uhez ma'e wà no.

\par }{\Q Zauxiapekwer uzuka kwàkwàmo heremiaihu takihepuku pupe a'e wà.

\par }{\Q Uzuka kuzàwaza heremiaihu a'e wà no.

\par }{\Q Nekwahy haw 'ar mehe erezuka kar wapuhareko 'ym pà ne wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Eremur kar heàmàtyry'ymar iaiw ma'e ywy nànàn ne wà.

\par }{\Q Utupàn imuwete haw zàwenugar pe ur wà.

\par }{\Q O Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e nekwahy haw 'ar mehe ni amo nuzepyro kwaw wà.

\par }{\Q Ni amo nuikuwe kwaw wà.

\par }{\Q Amugakwaw hera'yr wamutar katu haw rupi ihe wà.

\par }{\Q Heàmàtyry'ymar umumaw hera'yr a'e wà.




\par }\Chap{3}{\SH Tupàn purehe zepykaw, teko wazemumikahy haw, hàro haw no
\par }
{\Q \VerseOne{1}Tupàn upetek amo teko wekwahy haw pupe a'e wà. Amo teko ukwaw upetekaw ipuraraw mehe wà. Aiko amo a'e teko romo ihe.


\par }{\Q \VS{2}Hereraha ipytunahy haw pupe a'e.

\par }{\Q Hemuata kar pe rupi tatainy heta 'ymaw pe.


\par }{\Q \VS{3}Ukwaukwar tetea'u herehe opo pupe.

\par }{\Q Umumaw 'ar katu nezewe iapo pà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Tupàn umuzemàner hero'o hepir rehe we a'e.

\par }{\Q Uhaw hekàgwer no.


\par }{\Q \VS{5}Uma'ema'e ma'erahy a'e, iro haw a'e no, pàrirogawtàtà zàwenugar romo heywyr a'e.


\par }{\Q \VS{6}Hemuigo kar ipytunahy haw pupe no.

\par }{\Q Herereko kwehe umàno ma'e kwer ài.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Tupàn heàpixipixi kyhàhàmtàtà ipuhuz ma'e pupe.

\par }{\Q Aiko zemunehew paw pupe. Napuner kwaw hehemaw rehe.


\par }{\Q \VS{8}Ahapukaz hepytywà àwàm henoz pà.

\par }{\Q Na'ipurenu wer kwaw heze'eg rehe.


\par }{\Q \VS{9}Napuner kwaw herenataromo heho haw rehe.

\par }{\Q Ta'e uwàpytym herape ràm itahu pupe a'e xe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Tupàn nuzawy kwaw zàwàruhu iriàw miar hàro har a'e, ihewe a'e.

\par }{\Q Nuzawy kwaw zàwàruhu uruxu her ma'e herehe ipuruzuka wer ma'e no.


\par }{\Q \VS{11}Hemunyryk kar pe wi.

\par }{\Q Hepei'ài'àg no. A'e re hereityk.


\par }{\Q \VS{12}Omono ihàm uwyrapar rehe imuàgà'ym pà.

\par }{\Q Na'e hezywà kury.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Tupàn hu'yw imomor pyrer

\par }{\Q ukutuk katu hero'o.


\par }{\Q \VS{14}Teko umumaw 'ar katu herehe upuka pà wà.

\par }{\Q Uzegar mehe uze'eg urywahyahy herehe wà.


\par }{\Q \VS{15}Tupàn hemynehem temi'u iro ma'e pupe.

\par }{\Q Hemui'u kar iroahy ma'e pupe no.

\par }{\Q Napuner kwaw amo iro ma'e i'u wi haw rehe kury.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ukytykytyk heruwa ywy rehe.

\par }{\Q Uzukazuka heràz ita rehe no.


\par }{\Q \VS{17}Nakwaw kwaw zeàmàtyry'ymaw heta 'ymaw ihe kury.

\par }{\Q Hereharaz turywete haw wi no.


\par }{\Q \VS{18}Àmàno etea'i kury.

\par }{\Q Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e hàro haw upaw ihewi kury.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Hema'enukwaw hezemumikahy haw rehe, ihe zutyka'i hereko haw rehe no.

\par }{\Q Hema'enukwaw iro haw rehe, ma'erahy rehe no.


\par }{\Q \VS{20}Tuweharupi hema'enukwaw hehe.

\par }{\Q Na'e azemumikahy.


\par }{\Q \VS{21}Nezewe rehe we ikatu ma'e hàro haw uzewyr ihewe,

\par }{\Q ko ma'e rehe hema'enukwaw mehe:


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Tupàn puruamutar katu haw nupaw kwaw a'e.

\par }{\Q Ikatu haw nupaw pixik kwaw.


\par }{\Q \VS{23}Ipuruamutar katu haw a'e, ikatu haw a'e no, ipyahu tuweharupi ku'em mehe a'e wà.

\par }{\Q Uzapo tuwe wemimume'u. Uzapo tuwe a'e.


\par }{\Q \VS{24}Areko tuwe Tupàn ihe. Naheta kwaw amo ma'e ihewe.

\par }{\Q A'e rupi azeruzar hehe ihe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Aze amo uzeruzar Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e rehe wà, ikatu wanupe a'e.


\par }{\Q \VS{26}Tuwe xiàro Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e hemiapo ràm ikatu ma'e nehe.

\par }{\Q Tuwe xiàro zanepytywà àwàm zaneze'eg 'ym pà nehe.


\par }{\Q \VS{27}Tuwe teko uzemu'e ma'erahy ipuraraw paw rehe wà nehe,

\par }{\Q ukwarer mehe arer we wà nehe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Tupàn ma'erahy zanewe ipuraraw kar mehe,

\par }{\Q tuwe zaiko zane zutyka'i hàro pà

\par }{\Q zaneze'eg 'ym pà nehe.


\par }{\Q \VS{29}Zazemumew ikàg 'ym ma'e ài nehe,

\par }{\Q ta'e Tupàn upuner zanepyro haw rehe a'e nehe xe.


\par }{\Q \VS{30}Aze amo uze'eg zemueteahy zanerehe wà nehe, zaze'eg zo wanupe nehe. Tuwe uze'eg zemueteahy zanerehe nehe.

\par }{\Q Nazaze'eg kwaw wanupe nehe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e nuweityk kwaw amo wamuzewyr pixik 'ym pà a'e wà.


\par }{\Q \VS{32}Upuner ma'erahy zanewe ipuraraw kar pà a'e.

\par }{\Q Nezewe rehe we zanepuhareko katu a'e no.

\par }{\Q Ta'e upuruamutar katu tuwe a'e xe.


\par }{\Q \VS{33}Aze upuraraw kar ma'erahy zanewe a'e, aze zanemuahy kar a'e, nahurywete kwaw a'e.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{34}Aze amo uzuka zemunehew paw pupe har wapuhareko 'ym pà ko ywy rehe a'e wà,

\par }{\Q Tupàn ukwaw a'e.


\par }{\Q \VS{35}Tupàn uzapo kar ma'e teko wanupe a'e.

\par }{\Q Aze amo umupytu'u kar teko a'e ma'e iapo re, Tupàn ukwaw a'e.


\par }{\Q \VS{36}Aze amo imunar amo rehe tuwihaw wanehe we, ukwaw a'e no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{37}Ni amo nupuner kwaw ma'e iapo kar haw rehe a'e wà,

\par }{\Q aze Tupàn nuputar kwaw a'e ma'e iapo kar haw nehe.


\par }{\Q \VS{38}Tupàn Ywate Wera'u Ma'e uzapo kar ikatu ma'e a'e. Uzapo kar ikatu 'ym ma'e a'e no.


\par }{\Q \VS{39}Aze Tupàn uzepyk zanerehe zaneremiapo kwer hekuzaromo a'e,

\par }{\Q màràzàwe tuwe zaze'eg zemueteahy zanereko haw rehe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{40}Xixak tuwe zaneremiapo kwer nehe.

\par }{\Q Zazewyr Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e pe nehe no.


\par }{\Q \VS{41}Xiwàpytymawok zanepy'a Tupàn ywak rehe har pe no.

\par }{\Q Zaze'eg izupe nehe.


\par }{\Q \VS{42}— O Tupàn, uruzapo ikatu 'ym ma'e ure. Urupytu'u nereruzar ire.

\par }{\Q A'e rupi nanereharaz kwaw ureremiapo kwer wi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{43}Erekwahy urerehe.

\par }{\Q Erezur ureraikweromo.

\par }{\Q Urezuka pe urepuhareko 'ym pà.


\par }{\Q \VS{44}Eremàmàn nezeywyr ywàkun pupe.

\par }{\Q Nezewe mehe ureze'egaw nuhem kwaw neruwake.


\par }{\Q \VS{45}Eremume'e kar teko amo ywy rehe har urerehe ne wà.

\par }{\Q Uruiko ywytyr ma'e heityk pyrer iapo pyrer zàwenugar romo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{46}Ureàmàtyry'ymar paw uze'eg zemueteahy urerehe wà.


\par }{\Q \VS{47}Uruiko urekyze haw myter pe, ikatu 'ymaw inuromo, iaiw haw ipupe, uremumaw paw inuromo.


\par }{\Q \VS{48}Herehay kwer uwyryk hereha wi yrykawhu ài.

\par }{\Q Ta'e teko heremiaihu upaw wà xe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{49}Hereha uzakook putar herehay kwer upaw 'ym pà nehe.


\par }{\Q \VS{50}Te Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e ume'e putar ywak wi

\par }{\Q urerexak pà a'e nehe.


\par }{\Q \VS{51}Hepy'a upuraraw ma'erahy tetea'u a'e,

\par }{\Q kuzà hereko haw pe har wanupe uzeapo ma'e kwer rehe hema'enukwaw mehe ihe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{52}Màràzàwe tuwe heàmàtyry'ymar na'iakatuwawahy kwaw herehe wà.

\par }{\Q Heruwà.

\par }{\Q Ipuruzuka wer herehe wiràmiri izuka haw ài wà.


\par }{\Q \VS{53}Hereityk hemàno 'ym mehe yzygwar pupe wà.

\par }{\Q Uwàpytym itahu pupe wà.


\par }{\Q \VS{54}'Y uhem heàkàg pe.

\par }{\Q — Amàno putar kury, a'e hezeupe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{55}'Yzygwar wi ahapukaz Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e pe.

\par }{\Q — Hepytywà pe nehe, a'e izupe.


\par }{\Q \VS{56}— Herenu pe nehe, a'e newe.

\par }{\Q Herenu pe herehapukaz mehe.


\par }{\Q \VS{57}Nerenoz haw 'ar mehe,

\par }{\Q erehem heruwake ihewe neze'eg pà.

\par }{\Q — Ekyze zo nehe, ere ihewe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{58}O Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e erezur hepytywà pà.

\par }{\Q Hepyro pe ne.


\par }{\Q \VS{59}Emume'u hekatu haw nehe, o Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e.

\par }{\Q Ta'e erekwaw ikatu 'ymaw heremipuraraw kwer ne xe.


\par }{\Q \VS{60}Heàmàtyry'ymar izepyk wer herehe wà. Erekwaw waneko haw.

\par }{\Q Umume'u ikatu 'ym ma'e ihewe wemiapo ràm wà.

\par }{\Q Erekwaw wanemimume'u kwer no.


\par }{\Q \VS{61}O Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e, erenu herehe waze'eg zemueteahy mehe ne wà.

\par }{\Q Erekwaw wanemiapo ràm paw no.


\par }{\Q \VS{62}Tuweharupi umumaw 'ar katu hekutyr uze'eg pà wà.

\par }{\Q — Xiapo ikatu 'ym ma'e izupe nehe, i'i uzeupeupe herehe wà.


\par }{\Q \VS{63}'Ar nànàn uze'eg urywahyahy herehe wà.

\par }{\Q Erexak waze'eg mehe ne wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{64}O Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e, ezapo ikatu 'ym ma'e wanupe nehe, wanemiapo kwer hekuzaromo nehe.

\par }{\Q Ezepyk wanehe wanemiapo kwer rehe nehe.


\par }{\Q \VS{65}Emono neze'egaiw wanehe nehe.

\par }{\Q Emu'ar kar iaiw haw rehe ne wà nehe no.


\par }{\Q \VS{66}Nekwahy haw rupi eho wanaikweromo nehe, o Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e.

\par }{\Q Emumaw ko ywy rehe ne wà nehe no.




\par }\Chap{4}{\SH Zeruzarez imumew pyrer
\par }
{\Q \VerseOne{1}Itazu or uzeapo ipihun ma'e romo azeharomoete a'e.

\par }{\Q Or ikatuahy ma'e naheny kwaw kury.

\par }{\Q Ita hekuzar katu ma'e tàpuzuhu pupe arer uhàuhàz nahu za'akaw pe kury.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Kwàkwàmo Zeruzarez pe har ikatuahy zanewe or ikatuahy ma'e ài a'e wà.

\par }{\Q Ko 'ar rehe nuzawy kwaw ywy'a teko wanupe wà kury. Nuzeruze'eg kwaw wanehe wà kury.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Te awarahu umukamu kar umemyr wà.

\par }{\Q Heremiaihu nuzawy kwaw wiranu zàwenugar wà.

\par }{\Q Upuraraw kar ma'erahy umemyr wanupe wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Kwarera'i Zeruzarez pe har umàno waiko wà, ta'e naheta kwaw 'y wanupe xe.

\par }{\Q — Temi'u, i'i kwarer wà.

\par }{\Q Ni amo nomono kwaw wanupe wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Temi'u ikatuahy ma'e i'u arer

\par }{\Q umàno nahu rupi umai'u 'ym pà wà kury.

\par }{\Q Kamir hekuzar katu ma'e imunehew arer

\par }{\Q wiko ity i'aromo wà kury.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Kwehe mehe Tupàn uzepyk Xotom pe har wanehe.

\par }{\Q Na'arewahy Tupàn umumaw a'e.

\par }{\Q Uzepyk wera'u heremiaihu wanehe kury.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Zaneruwihaw ta'yr ikatuahy ma'ekamy kwer ài wà.

\par }{\Q Naheta kwaw ipihunaw wanehe. Nuzawy kwaw àmàn tàtà xig ma'e wà.

\par }{\Q Ikàg wà, tynehem ukàgaw pupe wà.

\par }{\Q Waneha heny katu ima'eahy 'ym ma'e ài wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ko 'ar rehe wanuwa ipihun tàtàpyzgwer ài.

\par }{\Q Nahu rupi wata mehe ni amo nukwaw kwaw wà.

\par }{\Q Wapir uxinig ywyra ài.

\par }{\Q Ururururu katu wàkàgwer rehe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Zeàmàtyry'ymawhu pe umàno ma'e kwer

\par }{\Q hurywete wera'u wà, amo a'e re umàno ma'e kwer wanuwi wà.

\par }{\Q Ta'e umàno oho waiko mewe katu a'e wà xe.

\par }{\Q Ta'e naheta kwaw wanemi'u wanupe xe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Kuzà Zeruzarez pe har

\par }{\Q umemyr iamutar katu har a'e wà,

\par }{\Q tawhu imumaw mehe

\par }{\Q umimoz umemyr i'u pà a'e wà kury.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e uzakook wekwahy haw a'e,

\par }{\Q uzuhen wekwahy haw haku haw a'e no.

\par }{\Q Umunyk tata Zeruzarez rehe,

\par }{\Q ywy rehe imumew pà no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}— Ni amo iàmàtyry'ymar nupuner kwaw Zeruzarez ukenawhu rupi wixe haw rehe wà nehe,

\par }{\Q i'i teko paw wà.

\par }{\Q Te wanuwihawete uze'eg nezewe wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}A'e ma'e paw uzeapo a'e, ta'e ipupe har uzapo ikatu 'ym ma'e Tupàn henataromo a'e wà xe.

\par }{\Q Tupàn ze'eg imume'u har a'e pe har uzapo ikatu 'ym ma'e wà. Xaxeto a'e pe har uzapo ikatu 'ym ma'e wà no.

\par }{\Q Uzuka kar teko ikatu ma'e wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Xaxeto a'e wà, Tupàn ze'eg imume'u har a'e wà no, wata nahu rupi hehàpyhà 'ym ma'e ài wà.

\par }{\Q Wanemizuka kwer wanuwy kwer umuzipiw a'e wà. A'e rupi ni amo nopokok kwaw wakamir rehe wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Teko uhapukaz wà.

\par }{\Q — Peho xe wi nehe.

\par }{\Q Napekatu kwaw.

\par }{\Q Pepokok zo urerehe nehe, i'i wanupe wà.

\par }{\Q Wazàwehem mehe wà, ywy nànàn wata mehe wà, te uzeruzar 'ym ma'e uze'eg nezewe wanupe wà.

\par }{\Q — 'Aw awa nupuner kwaw xe weko haw rehe wà nehe, i'i wanupe wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e nuzekaiw kwaw wanehe.

\par }{\Q Umuhàmuhàz wà.

\par }{\Q Nuzekaiw kwaw xaxeto zanerehe we har wanehe.

\par }{\Q Nupuhareko kwaw zaneruwihaw wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Zame'e, te zanekene'o.

\par }{\Q Xiàro zanepytywà haw. Nuhem pixik kwaw.

\par }{\Q Zazeruzar teko amo ywy rehe har wanehe. — Zanepytywà putar a'e wà nehe, za'e zepe wanupe.

\par }{\Q Nupuner kwaw wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Zaneàmàtyry'ymar ume'e waiko zanerehe.

\par }{\Q Ni nahu rupi nazapuner kwaw zaneata haw rehe.

\par }{\Q Zane'ar upaw etea'i.

\par }{\Q Zanemumaw pàwàm uhem etea'i.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Zanekutyr ur ma'e uzàn wera'u wiràhu ywak rehe har wanuwi wà.

\par }{\Q Ur zaneraikweromo ywytyruhu rehe wà.

\par }{\Q Na'arewahy zaneàmàtyry'ym ywyxiguhu rehe zanemupytuhegatu kar pà wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Upyhyk zanereko haw imur har wà.

\par }{\Q Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e wexaexak zaneruwihawete a'e. Zauxiapekwer upyhyk a'e tuwihawete wà.

\par }{\Q — Zanepyro putar zauxiapekwer zaneywy rehe wixe ma'e wanuwi a'e nehe, za'e izupe. Nazanepyro kwaw a'e.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Pe teko Enom ywy rehe har wà, pe Uz ywy rehe har wà no, pepuner pepuka haw rehe.

\par }{\Q Penurywete pekatu mehe nehe.

\par }{\Q Ta'e iaiw haw penehe u'ar ma'e ràm uhem wà iko kury xe.

\par }{\Q Peka'u putar nehe. Peiko putar kamir 'ym pà nehe no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Tupàn uzepyk Zeruzarez pe har wanehe wanemiapo kwer hekuzaromo a'e.

\par }{\Q Uhàuhàz ywy tetea'u wanehe wà.

\par }{\Q Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e numupyta kar kwaw a'e ywy rehe wà nehe.

\par }{\Q Tupàn uzepyk putar penehe a'e nehe, teko Enom ywy rehe har wà.

\par }{\Q Ukwaw kar putar penemiapo kwer ikatu 'ym ma'e teko nànàn a'e nehe.




\par }\Chap{5}{\SH Uze'eg Tupàn pe upuhareko haw henoz pà
\par }
{\Q \VerseOne{1}O Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e, nema'enukwaw urewe uzeapo ma'e kwer rehe nehe.

\par }{\Q Eme'e urerehe iaiw haw urewe u'ar ma'e kwer hexak pà nehe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Amo ywy rehe har wiko ureywy izar romo wà.

\par }{\Q Teko ureremigwaw 'ym wiko ureràpuz pupe wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Uruiko tu 'ym ma'e romo.

\par }{\Q Urehy wiko imen umàno ma'e kwer romo wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Te 'y urei'u àwàm urume'eg kar ure.

\par }{\Q Urumekuzar zepe'aw urerata rehe àràm no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ureàmàtyry'ymar upuraraw kar ma'erahy urewe urereko mehe a'e wà.

\par }{\Q Urekene'oahy ta'e na'uremupytu'u kar kwaw wà xe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Aze uremai'u wer, urenoz ureremi'u ràm amo wanupe,

\par }{\Q Ezit ywy rehe har wanupe, Axir ywy rehe har wanupe no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ureipy uzapo ikatu 'ym ma'e wà. Nuiko kwaw wà kury.

\par }{\Q Urupuraraw ma'erahy ure, ta'e ureipy uzapo ikatu 'ym ma'e a'e wà xe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Amo pe uma'ereko e ma'e wiko ureruwihaw romo wà.

\par }{\Q Naheta kwaw wapo wi urepyro àràm wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Na'ikatuahy kwaw urewe aze urekar ureremi'u ràm.

\par }{\Q Ta'e imunar ma'e ywyxiguhu rehe har ureàmàtyry'ym urepuhareko 'ym pà wà xe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Urema'uhez haw uremuakuahy a'e.

\par }{\Q Urepir haku zepehe ài.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Zeruzarez pe, tawhu Zuta ywy rehe har pe,

\par }{\Q zauxiapekwer upyhykahyahy kuzà wà, kuzàwaza wà no.


\par }{\Q \VS{12}Ureàmàtyry'ymar u'azuwyk ureruwihaw wà.

\par }{\Q Nuzeruze'eg kwaw ureràmuzgwer wanehe wà no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Umuma'erekoahy kar kwàkwàmo urera'yr arozràn imuku'i haw pe wà.

\par }{\Q Uzepyapi zepe'aw heraha mehe wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Tua'uhez ma'e nuzemono'og kwaw nahu rupi wà kury.

\par }{\Q Kwàkwàmo nuzegar kwaw wà kury.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Urerurywete haw uhem urepy'a wi.

\par }{\Q Urezemumikahy haw upyta urepynykaw hekuzaromo kury.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ni urekàgaw ipixika'i nupyta kwaw.

\par }{\Q Uruzapo ikatu 'ym ma'e ure. A'e rupi Tupàn umume'u urerehe uzepykaw a'e.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Urepy'a ima'eahy.

\par }{\Q Urerehay kwer uremupytu'u kar ma'e hexak ire a'e.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ta'e naheta kwaw teko Xiàw ywytyr rehe wà kury xe.

\par }{\Q Awara wata tàpuz imuaiw pyrer myteromo wà.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nezewe rehe we ne o Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e ereiko ureruwihawete romo tuweharupi nehe.

\par }{\Q Ereiko teko wazar romo tuweharupi har romo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Màràzàwe tuwe eremumaw kwarahy tetea'u urerehe nezekaiw 'ym pà.

\par }{\Q Aipo nema'enukwaw wi putar urerehe nehe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Uremuzewyr kar pe newe nehe, o Tupàn Tuweharupi Wiko Ma'e.

\par }{\Q Azeharomoete, uremuzewyr kar nehe.

\par }{\Q Ezapo urereko àwàm urereko awer zàwe nehe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Aipo urereityk pe azeharomoete.

\par }{\Q Aipo urewe nekwahy haw nupaw pixik kwaw nehe.

\par }{\PP Upaw.


\par }