\NormalFont\ShortTitle{Markus}

{\MT Markus



\par }\ChapOne{1}{\SH Yohanna Mai Baftisma ya shirya hanya
\par }
{\R (Mattiyu 3.1-12; Luka 3.1-18; Yohanna 1.19-28)

\par }{\PP \VerseOne{1}Farkon bishara game da Yesu Kiristi, Ɗan Allah.\FTNT{*}{{\FR 1:1 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na dā ba su da
}}{\FQ{Ɗan Allah.}}}

\VS{2}An rubuta a cikin littafin annabi Ishaya cewa,

\par }{\Q “Zan aika da ɗan aikena yă sha gabanka,

\par }{\QB wanda zai shirya hanyarka,”\FTNT{†}{{\FR 1:2 }{\FT{}}{\XT{Mal 3.1}}}


\par }{\Q \VS{3}“muryar mai kira a hamada tana cewa,

\par }{\Q ‘Ku shirya wa Ubangiji hanya,

\par }{\QB ku miƙe hanyoyi dominsa.’ ”\FTNT{‡}{{\FR 1:3 }{\FT{}}{\XT{Ish 40.3}}}


\par }{\MM \VS{4}Ta haka Yohanna ya zo, yana baftisma a yankin hamada, yana kuma wa’azin baftismar tuba don gafarar zunubai.

\VS{5}Dukan ƙauyukan Yahudiya da dukan mutanen Urushalima suka fiffito zuwa wurinsa. Suna furta zunubansu, ya kuwa yi musu baftisma a Kogin Urdun.

\VS{6}Yohanna ya sa tufafin gashin raƙumi, ya kuma yi ɗamara da fata. Abincinsa fāri ne da kuma zumar jeji.

\VS{7}Wannan kuwa shi ne saƙonsa, “A bayana, wanda ya fi ni iko yana zuwa, ban kuwa isa in sunkuya in kunce igiyar takalmansa ba.

\VS{8}Ina muku baftisma da\FTNT{§}{{\FR 1:8 }{\FT{Ko kuwa
}}{\FQA{a cikin}}} ruwa, amma shi zai yi muku baftisma da Ruhu Mai Tsarki.”


\par }{\SH Baftisma da kuma gwajin Yesu
\par }
{\R (Mattiyu 3.13-17; Luka 3.21,22)

\par }{\PP \VS{9}A lokacin, Yesu ya zo daga Nazaret na Galili, Yohanna kuwa ya yi masa baftisma a Urdun.

\VS{10}Da Yesu yana fitowa daga ruwan, sai ya ga sama ya buɗe, Ruhu kuma yana saukowa a kansa kamar kurciya.

\VS{11}Sai murya ta fito daga sama ta ce, “Kai ne Ɗana, wanda nake ƙauna, da kai kuma nake fari ciki ƙwarai.”


\par }{\PP \VS{12}Nan da nan, sai Ruhu ya kai shi cikin hamada,

\VS{13}ya kuma kasance a hamada kwana arba’in, Shaiɗan yana gwada shi. Yana tare da namomin jeji, mala’iku kuma suka yi masa hidima.


\par }{\SH Kiran Almajirai na farko
\par }
{\R (Mattiyu 4.12-17; Luka 4.14,15)

\par }{\PP \VS{14}Bayan da aka sa Yohanna a kurkuku, sai Yesu ya shigo cikin Galili, yana shelar bisharar Allah.

\VS{15}Yana cewa,
{\WJ{“Lokaci ya yi. Mulkin Allah ya yi kusa. Ku tuba, ku gaskata bishara!”}}


\par }{\R (Mattiyu 4.18-22; Luka 5.1-11)

\par }{\PP \VS{16}Yayinda Yesu yake tafiya a gaɓar Tekun Galili, sai ya ga Siman da ɗan’uwansa Andarawus, suna jefa abin kamun kifi a cikin tafkin, domin su masunta ne.

\VS{17}Yesu ya ce,
{\WJ{“Ku zo, ku bi ni, ni kuwa zan mai da ku masuntan mutane.”}}

\VS{18}Nan da nan, suka bar abin kamun kifinsu, suka bi shi.


\par }{\PP \VS{19}Da ya yi gaba kaɗan, sai ya ga Yaƙub ɗan Zebedi, da ɗan’uwansa Yohanna a cikin jirgin ruwa, suna gyaran abin kamun kifinsu.

\VS{20}Ba da ɓata lokaci ba, ya kira su, sai suka bar mahaifinsu Zebedi a cikin jirgin ruwan, tare da ’yan haya, suka kuwa bi shi.


\par }{\SH Yesu ya fitar da mugun ruhu
\par }
{\R (Luka 4.31-37)

\par }{\PP \VS{21}Suka tafi Kafarnahum. Da ranar Asabbaci ta kewayo, sai Yesu ya shiga majami’a ya fara koyarwa.

\VS{22}Mutane suka yi mamakin koyarwarsa, domin ya koyar da su kamar wanda yake da iko, ba kamar malaman dokoki ba.

\VS{23}Nan take, sai wani mutum mai mugun ruhu a majami’arsu, ya ɗaga murya ya ce,

\VS{24}“Ina ruwanka da mu, Yesu Banazare? Ka zo ne don ka hallaka mu? Na san wane ne kai, Mai Tsarki nan na Allah!”


\par }{\PP \VS{25}Yesu ya tsawata masa ya ce,
{\WJ{“Yi shiru! Fita daga cikinsa!”}}

\VS{26}Sai mugun ruhun ya jijjiga mutumin da ƙarfi, ya fita daga jikinsa da ihu.


\par }{\PP \VS{27}Dukan mutane suka yi mamaki, suna tambayar juna suna cewa, “Mene ne haka? Tabɗi! Yau ga sabuwar koyarwa kuma da iko! Yana ma ba wa mugayen ruhohi umarni, suna kuma yin masa biyayya.”

\VS{28}Labari game da shi ya bazu nan da nan ko’ina a dukan yankin Galili.


\par }{\SH Yesu ya warkar da mutane da yawa
\par }
{\R (Mattiyu 8.14-17; Luka 4.38-41)

\par }{\PP \VS{29}Da suka bar majami’ar, sai suka tafi gidan su Siman da Andarawus, tare da Yaƙub da Yohanna.

\VS{30}Surukar Siman tana kwance da zazzaɓi, sai suka gaya wa Yesu game da ita.

\VS{31}Sai ya je wajenta, ya kama hannunta, ya ɗaga ta. Zazzaɓin kuwa ya sāke ta, ta kuma yi musu hidima.


\par }{\PP \VS{32}A wannan yamma, bayan fāɗuwar rana, mutane suka kawo wa Yesu dukan marasa lafiya, da masu aljanu.

\VS{33}Duk garin ya taru a ƙofar gidan.

\VS{34}Yesu kuwa ya warkar da marasa lafiya da yawa da suke da cututtuka iri-iri. Ya kuma fitar da aljanu da yawa, amma bai yarda aljanun suka yi magana ba, don sun san wane ne shi.


\par }{\SH Yesu ya yi addu’a a wurin da ba kowa
\par }
{\PP \VS{35}Da sassafe, tun da sauran duhu, Yesu ya tashi, ya bar gida, ya tafi wani wurin da ba kowa, a can ya yi addu’a.

\VS{36}Siman da abokansa suka fita nemansa.

\VS{37}Da suka same shi, sai suka ce, “Kowa yana nemanka!”


\par }{\PP \VS{38}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Mu je wani wuri dabam, zuwa ƙauyukan da suke kusa, don in yi wa’azi a can ma. Wannan shi ne dalilin zuwana.”}}

\VS{39}Sai ya tafi ko’ina a Galili, yana wa’azi a majami’unsu, yana kuma fitar da aljanu.


\par }{\SH Mutum mai kuturta
\par }
{\R (Mattiyu 8.1-4; Luka 5.12-16)

\par }{\PP \VS{40}Wani mutum mai kuturta\FTNT{*}{{\FR 1:40 }{\FT{Kalmar Girik da aka yi amfani da ita don kowace irin cutar da ta shafi fatar jiki ba lalle sai kuturta ba.}}} ya zo wurinsa, ya durƙusa ya roƙe shi ya ce, “In kana so, za ka iya tsabtacce ni.”


\par }{\PP \VS{41}Cike da tausayi, sai Yesu ya miƙa hannunsa ya taɓa mutumin ya ce,
{\WJ{“Na yarda, ka tsabtacce!”}}

\VS{42}Nan da nan, sai kuturtar ta rabu da shi, ya kuma warke.


\par }{\PP \VS{43}Yesu ya sallame shi nan take, da gargaɗi mai ƙarfi cewa,

\VS{44}{\WJ{“Ka lura kada ka gaya wa kowa wannan. Amma ka tafi ka nuna kanka ga firist, ka kuma miƙa hadayun da Musa ya umarta saboda tsarkakewarka, don yă zama shaida gare su.”}}

\VS{45}A maimakon haka, sai ya fita, ya fara magana a sake, yana baza labarin. Saboda haka, Yesu bai ƙara iya shiga cikin gari a fili ba, sai dai ya kasance a wuraren da ba kowa. Duk da haka, mutane suka yi ta zuwa wurinsa daga ko’ina.




\par }\Chap{2}{\SH Yesu ya warkar da shanyayye
\par }
{\R (Mattiyu 9.1-8; Luka 5.17-26)

\par }{\PP \VerseOne{1}Bayan ’yan kwanaki, da Yesu ya sāke shiga Kafarnahum, sai mutane suka ji labarin zuwansa gida.

\VS{2}Mutane suka taru da yawa har ma babu wuri, ko a bakin ƙofa ma, sai ya yi musu wa’azin bishara.

\VS{3}Waɗansu mutum huɗu suka zo wajensa ɗauke da wani shanyayye.

\VS{4}Da ba su iya kai shi wurin Yesu ba, saboda taron, sai suka buɗe rufin gidan saman, bisa daidai inda Yesu yake. Bayan da suka huda rami, sai suka saukar da shanyayyen, kwance a kan tabarmarsa.

\VS{5}Da Yesu ya ga bangaskiyarsu, sai ya ce wa shanyayyen,
{\WJ{“Saurayi, an gafarta zunubanka.”}}


\par }{\PP \VS{6}To, waɗansu malaman dokoki da suke zaune a wurin, suka yi tunani a zuciyarsu, suna cewa,

\VS{7}“Me ya sa mutumin nan yake magana haka? Yana saɓo! Wane ne zai iya gafarta zunubai, in ba Allah kaɗai ba?”


\par }{\PP \VS{8}Nan da nan, Yesu ya gane a ruhunsa abin da suke tunani a zuciyarsu, sai ya ce musu,
{\WJ{“Me ya sa kuke tunanin waɗannan abubuwa?}}

\VS{9}{\WJ{Wanne ya fi sauƙi, a ce wa shanyayyen, ‘An gafarta zunubanka,’ ko a ce, ‘Tashi, ɗauki tabarmarka ka yi tafiya’?}}

\VS{10}{\WJ{Amma don ku san cewa, Ɗan Mutum yana da iko a duniya yă gafarta zunubai.”}} Sai ya ce wa shanyayyen,

\VS{11}{\WJ{“Ina ce maka, tashi, ɗauki tabarmarka, ka tafi gida.”}}

\VS{12}Sai ya tashi, ya ɗauki tabarmarsa, ya yi tafiyarsa a gabansu duka. Wannan ya ba wa kowa mamaki, suka kuma ɗaukaka Allah suna cewa, “Ba mu taɓa ganin abu haka ba!”


\par }{\SH Kiran Lawi
\par }
{\R (Mattiyu 9.9-13; Luka 5.27-32)

\par }{\PP \VS{13}Yesu ya sāke tafiya bakin tafkin. Taro mai yawa ya zo wurinsa, sai ya fara koya musu.

\VS{14}Yana cikin tafiya, sai ya ga Lawi, ɗan Alfayus zaune a inda ake karɓar haraji. Yesu ya ce masa,
{\WJ{“Bi ni.”}} Sai Lawi ya tashi, ya bi shi.


\par }{\PP \VS{15}Yayinda Yesu yake cin abinci a gidan Lawi, sai masu karɓar haraji da “masu zunubi” da yawa, suka zo suka ci tare da shi da almajiransa, gama akwai mutane da yawa da suka bi shi.

\VS{16}Da malaman dokoki, waɗanda su ma Farisiyawa ne, suka ga yana ci tare da masu “zunubi” da masu karɓar haraji, sai suka tambayi almajiransa, suka ce, “Me ya sa yake ci tare da masu karɓar haraji da masu zunubi?”


\par }{\PP \VS{17}Da jin wannan, Yesu ya ce musu,
{\WJ{“Ai, masu lafiya ba sa bukatar likita, sai dai marasa lafiya. Ban zo domin in kira masu adalci ba, sai dai masu zunubi.”}}


\par }{\SH An tuhumi Yesu game da azumi
\par }
{\R (Mattiyu 9.14-17; Luka 5.33-39)

\par }{\PP \VS{18}To, almajiran Yohanna da na Farisiyawa suna azumi, sai waɗansu mutane suka zo suka tambayi Yesu, suka ce, “Yaya almajiran Yohanna da na Farisiyawa suna azumi, amma almajiranka ba sa yi?”


\par }{\PP \VS{19}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Yaya abokan ango za su yi azumi, sa’ad da yana tare da su? Ai, ba za su yi ba, muddin yana tare da su.}}

\VS{20}{\WJ{Ai, lokaci yana zuwa da za a ɗauke musu angon. A sa’an nan ne fa za su yi azumi.}}


\par }{\PP \VS{21}{\WJ{“Ba mai facin sabon ƙyalle a tsohuwar riga. In ya yi haka, sabon ƙyallen zai yage daga tsohuwar, yagewar kuwa za tă zama da muni.}}

\VS{22}{\WJ{Ba wanda yakan zuba sabon ruwan inabi a tsofaffin salkuna. In ya yi haka, ruwan inabin zai farfashe salkunan, yă yi hasarar ruwan inabin, salkunan kuma su lalace. A’a, yakan zuba sabon ruwan inabin a sababbin salkuna.”}}


\par }{\SH Ubangijin Asabbaci
\par }
{\R (Mattiyu 12.1-8; Luka 6.1-5)

\par }{\PP \VS{23}Wata ranar Asabbaci, Yesu yana ratsa gonakin hatsi, sai almajiransa da suke tafiya tare da shi, suka fara kakkarya waɗansu kan hatsi.

\VS{24}Farisiyawa suka ce masa, “Duba, me ya sa suke yin abin da doka ta hana a yi, a ranar Asabbaci?”


\par }{\PP \VS{25}Ya amsa ya ce,
{\WJ{“Ashe, ba ku taɓa karanta abin da Dawuda ya yi ba, sa’ad da shi da abokan tafiyarsa suka ji yunwa, suna kuma cikin bukata?}}

\VS{26}{\WJ{Ya shiga gidan Allah a zamanin Abiyatar babban firist, ya ci keɓaɓɓen burodin nan, ya kuma ba wa abokan tafiyarsa abin da firistoci kaɗai sukan ci bisa ga doka?”}}


\par }{\PP \VS{27}Sai ya ce musu,
{\WJ{“An yi Asabbaci saboda mutum ne, ba mutum saboda Asabbaci ba.}}

\VS{28}{\WJ{Don haka, Ɗan Mutum Ubangiji ne, har ma da na Asabbaci.”}}




\par }\Chap{3}{\R (Mattiyu 12.9-14; Luka 6.6-11)

\par }{\PP \VerseOne{1}Wani lokaci, da ya sāke shiga majami’a, sai ga wani mutum mai shanyayyen hannu.

\VS{2}Waɗansu daga cikin mutane suna neman dalilin zargin Yesu, sai suka zuba masa ido, su ga ko zai warkar da shi a ranar Asabbaci.

\VS{3}Yesu ya ce wa mutumin mai shanyayyen hannun,
{\WJ{“Tashi ka tsaya a gaban kowa.”}}


\par }{\PP \VS{4}Sai Yesu ya tambaye su ya ce,
{\WJ{“Me ya kamata a yi bisa ga doka, a ranar Asabbaci, a aikata alheri, ko a aikata mugunta, a ceci rai, ko a yi kisa?”}} Amma suka yi shiru.


\par }{\PP \VS{5}Sai ya kalle su da fushi, don taurin zuciyarsu ya ɓata masa rai sosai. Sai ya ce wa mutumin,
{\WJ{“Miƙo hannunka.”}} Sai ya miƙa, hannunsa kuwa ya koma lafiyayye.

\VS{6}Sai Farisiyawa suka fita, suka fara ƙulla shawara da mutanen Hiridus yadda za su kashe Yesu.


\par }{\SH Taron jama’a ya bi Yesu
\par }
{\PP \VS{7}Yesu da almajiransa suka janye zuwa tafkin, taro mai yawa kuwa daga Galili ya bi shi.

\VS{8}Mutane da yawa daga Yahudiya, da Urushalima, da Edom, da kuma yankunan da suke ƙetaren Urdun, da kewayen Taya, da Sidon suka zo wurinsa, don sun ji dukan abubuwan da yake yi.

\VS{9}Saboda taron, sai ya ce wa almajiransa su shirya masa ƙaramin jirgin ruwa, don kada mutane su matse shi.

\VS{10}Gama ya warkar da mutane da yawa, masu cututtuka suka yi ta ƙoƙarin zuwa gaba, don su taɓa shi.

\VS{11}Duk sa’ad da mugayen ruhohi suka gan shi, sai fāɗi a gabansa, su ɗaga murya, su ce, “Kai Ɗan Allah ne.”

\VS{12}Amma yakan tsawata musu, kada su shaida ko wane ne shi.


\par }{\SH Naɗin manzanni sha biyu
\par }
{\R (Mattiyu 10.1-4; Luka 6.12-16)

\par }{\PP \VS{13}Yesu ya hau gefen wani dutse, ya kira waɗanda yake so, suka kuma zo wurinsa.

\VS{14}Ya naɗa sha biyu, ya kira su manzanni\FTNT{*}{{\FR 3:14 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu ba su da
}}{\FQ{kira su manzanni}}{\FT{.}}} don su kasance tare da shi, domin kuma yă aike su yin wa’azi,

\VS{15}don kuma su sami ikon fitar da aljanu.


\par }{\BB \par }
{\LID \VS{16}Ga sha biyun da ya naɗa.

\par }{\BB \par }
{\LI Siman (wanda ya ba shi suna Bitrus);


\par }{\LI \VS{17}Yaƙub ɗan Zebedi da kuma ɗan’uwansa Yohanna (ga waɗannan kuwa ya sa musu suna Buwarnajis, wato, “’ya’yan tsawa”);


\par }{\LI \VS{18}Andarawus,

\par }{\LI Filibus,

\par }{\LI Bartolomeyu,

\par }{\LI Mattiyu,

\par }{\LI Toma,

\par }{\LI Yaƙub ɗan Alfayus,

\par }{\LI Taddayus,

\par }{\LI Siman wanda ake kira Zilot,


\par }{\LI \VS{19}da kuma Yahuda Iskariyot, wanda ya bashe Yesu.


\par }{\SH Yesu da Be’elzebub
\par }
{\R (Mattiyu 12.22-32; Luka 11.14-23; 12.10)

\par }{\PP \VS{20}Sai Yesu ya shiga wani gida, taro kuma ya sāke haɗuwa, har shi da almajiransa ma ba su sami damar cin abinci ba.

\VS{21}Da ’yan’uwansa suka sami wannan labari, sai suka tafi don su dawo da shi, suna cewa, “Ai, ya haukace.”


\par }{\PP \VS{22}Malaman dokokin da suka zo daga Urushalima suka ce, “Ai, yana da Be’elzebub\FTNT{†}{{\FR 3:22 }{\FT{Girik
}}{\FQA{Be’ezebowul
}}{\FT{ko
}}{\FQA{Be’elzebowul}}}! Da ikon sarkin aljanu yake fitar da aljanu.”


\par }{\PP \VS{23}Sai Yesu ya kira su, ya yi musu magana da misalai ya ce,
{\WJ{“Yaya Shaiɗan zai fitar da Shaiɗan?}}

\VS{24}{\WJ{In mulki yana gāba da kansa, wannan mulki ba zai tsaya ba.}}

\VS{25}{\WJ{In gida yana gāba da kansa, wannan gida ba zai tsaya ba.}}

\VS{26}{\WJ{In kuwa Shaiɗan yana gāba da kansa, ya kuma rabu biyu, ba zai tsaya ba, ƙarshensa ya zo ke nan.}}

\VS{27}{\WJ{Tabbatacce, ba mai shiga gidan mai ƙarfi yă kwashe dukiyarsa, sai bayan ya daure mai ƙarfin, sa’an nan zai iya yin fashin gidansa.}}

\VS{28}{\WJ{Gaskiya nake gaya muku, za a gafarta duk zunubai da kuma saɓon mutane suka yi.}}

\VS{29}{\WJ{Amma duk wanda ya saɓi Ruhu Mai Tsarki, ba za a taɓa gafara masa ba. Ya aikata madawwamin zunubi ke nan.”}}


\par }{\PP \VS{30}Ya faɗi haka domin suna cewa, “Yana da mugun ruhu.”


\par }{\SH Mahaifiyar Yesu da ’yan’uwansa
\par }
{\R (Mattiyu 12.46-50; Luka 8.19-21)

\par }{\PP \VS{31}Sai mahaifiyar Yesu tare da ’yan’uwansa suka iso. Suna tsaye a waje, sai suka aiki wani ciki yă kira shi.

\VS{32}Taron yana zaune kewaye da shi, sai suka ce masa, “Mahaifiyarka da ’yan’uwanka suna waje, suna nemanka.”


\par }{\PP \VS{33}Ya yi tambaya ya ce,
{\WJ{“Su wane ne mahaifiyata, da ’yan’uwana?”}}


\par }{\PP \VS{34}Sai ya dubi waɗanda suke zaune kewaye da shi ya ce,
{\WJ{“Ga mahaifiyata da ’yan’uwana!}}

\VS{35}{\WJ{Duk wanda yake aikata nufin Allah, shi ne ɗan’uwana, da ’yar’uwata, da kuma mahaifiyata.”}}




\par }\Chap{4}{\SH Misalin mai shuka
\par }
{\R (Mattiyu 13.1-9; Luka 8.4-8)

\par }{\PP \VerseOne{1}Har wa yau, Yesu ya fara koyarwa a bakin tafki. Domin taron da yake kewaye da shi mai girma ne sosai, sai ya shiga cikin jirgin ruwa, ya zauna a ciki a tafkin, dukan mutanen kuwa suna a gaɓar ruwan.

\VS{2}Ya koya musu abubuwa da yawa da misalai. A koyarwarsa kuwa ya ce,

\VS{3}{\WJ{“Ku saurara! Wani manomi ya fita don yă shuka irinsa.}}

\VS{4}{\WJ{Da yana yafa irin, sai waɗansu suka fāɗi a kan hanya, tsuntsaye suka zo suka cinye su.}}

\VS{5}{\WJ{Waɗansu suka fāɗi a wuri mai duwatsu inda babu ƙasa sosai. Nan da nan, suka tsira domin ƙasar ba zurfi.}}

\VS{6}{\WJ{Amma da rana ta taso, sai tsire-tsiren suka ƙone, suka yanƙwane, domin ba su da saiwa.}}

\VS{7}{\WJ{Waɗansu irin suka fāɗi a cikin ƙaya. Da suka yi girma sai ƙaya suka shaƙe su, har ya sa ba su yi ƙwaya ba.}}

\VS{8}{\WJ{Har yanzu, waɗansu irin suka fāɗi a ƙasa mai kyau. Suka tsira, suka yi girma, suka ba da amfani, suka yi riɓi talatin-talatin, waɗansu sittin-sittin, waɗansu kuma ɗari-ɗari.”}}


\par }{\PP \VS{9}Sai Yesu ya ce,
{\WJ{“Duk mai kunnen ji, yă ji.”}}


\par }{\R (Mattiyu 13.10-17; Luka 8.9,10)

\par }{\PP \VS{10}Lokacin da yake shi kaɗai, Sha Biyun, da kuma waɗanda suke kewaye da shi, suka tambaye shi game da misalan.

\VS{11}Sai ya ce musu,
{\WJ{“An ba ku sanin asirin mulkin Allah. Amma ga waɗanda suke waje kuwa, kome sai da misalai.}}

\VS{12}{\WJ{Saboda,}}

\par }{\Q {\WJ{“ ‘ko sun dinga duba, ba za su taɓa gane ba,}}

\par }{\QB {\WJ{kuma ko su dinga ji, ba za su taɓa fahimta ba,}}

\par }{\Q {\WJ{in ba haka ba, mai yiwuwa, su tuba, a gafarta musu!’ ”}}\FTNT{*}{{\FR 4:12 }{\FT{}}{\XT{Ish 6.9,10}}}


\par }{\R (Mattiyu 13.18-23; Luka 8.11-15)

\par }{\PP \VS{13}Sai Yesu ya ce musu,
{\WJ{“Ba ku fahimci wannan misali ba? Yaya za ku fahimci wani misali ke nan?}}

\VS{14}{\WJ{Manomi yakan shuka maganar Allah.}}

\VS{15}{\WJ{Waɗansu mutane suna kama da irin da ya fāɗi a kan hanya, inda akan shuka maganar Allah. Da jin maganar, nan da nan sai Shaiɗan yă zo yă ɗauke maganar da aka shuka a zuciyarsu.}}

\VS{16}{\WJ{Waɗansu suna kama da irin da aka shuka a wurare masu duwatsu, sukan ji maganar Allah, sukan kuma karɓe ta nan da nan da farin ciki.}}

\VS{17}{\WJ{Amma da yake ba su da saiwa, ba sa daɗewa. Da wahala ko tsanani ya tashi saboda maganar, nan da nan, sai su ja da baya.}}

\VS{18}{\WJ{Har yanzu, waɗansu kamar irin da aka shuka cikin ƙaya, sukan ji maganar,}}

\VS{19}{\WJ{amma damuwar wannan duniya, da son dukiya, da kuma kwaɗayin waɗansu abubuwa, sukan shiga, su shaƙe maganar, har su mai da ita marar amfani.}}

\VS{20}{\WJ{Waɗansu mutane kuwa suna kama da irin da aka shuka a ƙasa mai kyau, sukan ji maganar Allah, su kuma karɓa, sa’an nan kuma su fid da amfani riɓi talatin-talatin, ko sittin-sittin, ko ɗari-ɗari.”}}


\par }{\SH Fitila a kan wurin ajiye fitila
\par }
{\R (Luka 8.16-18)

\par }{\PP \VS{21}Sai ya ce musu,
{\WJ{“Ko kukan kawo fitila ku rufe ta da murfi ko kuma ku sa ta a ƙarƙashin gado ne? Ba kukan sa ta a kan wurin ajiye fitila ba?}}

\VS{22}{\WJ{Duk abin da yake a ɓoye, dole za a fallasa shi. Duk abin da kuma yake a rufe, dole za a fitar da shi a fili.}}

\VS{23}{\WJ{Duk mai kunnen ji, bari yă ji.”}}


\par }{\PP \VS{24}Ya ci gaba da cewa,
{\WJ{“Ku lura da abin da kuke ji da kyau. Mudun da ka auna da shi, da shi za a auna maka, har ma a ƙara.}}

\VS{25}{\WJ{Duk wanda yake da shi, za a ƙara masa, duk wanda kuma ba shi da shi, ko abin da yake da shi ma, za a karɓe daga gare shi.”}}


\par }{\SH Misalin irin da ya tsiro
\par }
{\PP \VS{26}Ya sāke cewa,
{\WJ{“Mulkin Allah yana kama da haka. Wani mutum ya yafa iri a gona.}}

\VS{27}{\WJ{A kwana a tashi har irin yă tsiro, yă yi girma, bai kuwa santa yadda aka yi ba.}}

\VS{28}{\WJ{Ƙasar da kanta takan ba da ƙwaya, da farko takan fid da ƙara, sa’an nan ta fid da kai, sa’an nan kan yă fid da ƙwaya.}}

\VS{29}{\WJ{Da ƙwayan ya nuna, sai yă sa lauje yă yanka, domin lokacin girbi ya yi.”}}


\par }{\SH Misalin ƙwayar mustad
\par }
{\R (Mattiyu 13.31,32; Luka 13.18,19)

\par }{\PP \VS{30}Ya kuma ce,
{\WJ{“Da me za mu kwatanta mulkin Allah, ko kuwa da wane misali za mu bayyana shi?}}

\VS{31}{\WJ{Yana kama da ƙwayar mustad, wadda ita ce ƙwaya mafi ƙanƙanta da akan shuka a gona.}}

\VS{32}{\WJ{Duk da haka, in aka shuka ƙwayar, sai tă yi girma, tă zama mafi girma a itatuwan lambu. Har itacen yă kasance da manyan rassa, inda tsuntsayen sararin sama sukan iya huta a inuwarsa.”}}


\par }{\R (Mattiyu 13.34,35)

\par }{\PP \VS{33}Da misalai da yawa irin waɗannan, Yesu ya yi magana da su, daidai yadda za su iya fahimta.

\VS{34}Ba abin da ya faɗa musu, da ba da misali ba. Amma lokacin da yake shi kaɗai tare da almajiransa, sai yă bayyana kome.


\par }{\SH Yesu ya kwantar da iska
\par }
{\R (Mattiyu 8.23-27; Luka 8.22-25)

\par }{\PP \VS{35}A wannan rana, da yamma, sai ya ce wa almajiransa,
{\WJ{“Mu ƙetare zuwa wancan hayi.”}}

\VS{36}Da suka bar taron, sai suka tafi tare da shi yadda yake, a cikin jirgin ruwa. Akwai waɗansu jiragen ruwa kuma tare da shi.

\VS{37}Sai babban hadari mai iska ya tashi, raƙuman ruwa suna ta bugun jirgin ruwan, har jirgin ruwan ya kusa yă cika da ruwa.

\VS{38}Yesu kuwa yana can baya, yana barci a kan katifa. Sai almajiran suka tashe shi suka ce masa, “Malam, ba ka kula ba ko mu nutse?”


\par }{\PP \VS{39}Sai ya farka ya tsawata wa iskar, ya ce wa raƙuman ruwan,
{\WJ{“Shiru! Ku natsu!”}} Sai iskar ta kwanta, kome kuma ya yi tsit.


\par }{\PP \VS{40}Sai ya ce wa almajiransa,
{\WJ{“Don me kuke tsoro haka? Har yanzu ba ku da bangaskiya ne?”}}


\par }{\PP \VS{41}Suka tsorata, suka ce wa juna, “Wane ne wannan? Har iska da raƙuman ruwa ma suna masa biyayya!”




\par }\Chap{5}{\SH Warkar da mai aljanu
\par }
{\R (Mattiyu 8.28-34; Luka 8.26-39)

\par }{\PP \VerseOne{1}Suka ƙetare tafkin suka je yankin Gerasenawa.\FTNT{*}{{\FR 5:1 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na dā suna da
}}{\FQA{Gadarenes}}{\FT{; Waɗansu rubuce-rubucen hannu na dā suna da
}}{\FQA{Gergesenes}}}

\VS{2}Da Yesu ya sauka daga jirgin ruwa, sai wani mutum mai mugun ruhu ya fito daga kaburbura, ya tarye shi.

\VS{3}Wannan mutumin ya mai da kaburbura gidansa. Kuma ba wanda ya iya daure shi, ko da sarƙa ma.

\VS{4}Gama an sha daure shi hannu da ƙafa da sarƙa, amma yakan tsintsinke sarƙar, yă kuma karye ƙarafan da suke ƙafafunsa. Ba wanda yake da ƙarfin da zai iya yă riƙe shi.

\VS{5}Dare da rana, sai yă dinga kuka yana ƙuƙƙuje jikinsa da duwatsu a cikin kaburbura da kan tuddai.


\par }{\PP \VS{6}Da ya hangi Yesu daga nesa, sai ya ruga da gudu, ya zo ya durƙusa a gabansa.

\VS{7}Ya yi ihu da babbar murya ya ce, “Ina ruwanka da ni Yesu, Ɗan Allah Mafi Ɗaukaka? Ka rantse da Allah cewa ba za ka ba ni azaba ba!”

\VS{8}Gama Yesu ya riga ya ce masa,
{\WJ{“Ka fita daga jikin mutumin nan, kai mugun ruhu!”}}


\par }{\PP \VS{9}Sai Yesu ya tambaye shi ya ce,
{\WJ{“Mene ne sunanka?”}}

\par }{\PP Sai ya amsa ya ce, “Sunana Lejiyon, wato, ‘Tuli,’ domin muna da yawa.”

\VS{10}Sai ya yi ta roƙon Yesu, kada yă kore su daga wurin.


\par }{\PP \VS{11}A kan tudun da yake nan kusa kuwa, akwai wani babban garken aladu, suna kiwo.

\VS{12}Sai aljanun suka roƙi Yesu, suka ce, “Tura mu cikin aladun nan, ka bari mu shiga cikinsu.”

\VS{13}Ya kuwa yarda musu, sai mugayen ruhohin suka fita suka shiga cikin aladun. Garken kuwa, yana da kusan aladu dubu biyu, suka gangara daga kan tudun zuwa cikin tafkin, suka nutse.


\par }{\PP \VS{14}Masu kiwon aladun kuwa suka ruga da gudu zuwa cikin gari da ƙauyuka, suka ba da wannan labari. Sai mutanen suka fito, domin su ga abin da ya faru.

\VS{15}Da suka kai wajen Yesu, sai suka ga mutumin da dā yake da tulin aljanun yana zaune a wurin, sanye da tufafi kuma cikin hankalinsa, sai suka ji tsoro.

\VS{16}Waɗanda suka ga abin da ya faru, suka ba da labarin abin da ya faru da mai aljanun, da kuma aladun.

\VS{17}Sai mutane suka fara roƙon Yesu yă bar yankinsu.


\par }{\PP \VS{18}Yesu yana kan shiga cikin jirgin ruwa ke nan, sai mutumin da dā yake da aljanun ya roƙa yă bi shi.

\VS{19}Yesu bai yardar masa ba, amma ya ce,
{\WJ{“Ka tafi gida wurin iyalinka, ka gaya musu babban alherin da Ubangiji ya yi maka, da yadda ya yi maka jinƙai.”}}

\VS{20}Sai mutumin ya tafi, ya yi ta ba da labari a cikin Dekafolis\FTNT{†}{{\FR 5:20 }{\FT{Wato, Birane Goma}}} a kan babban alherin da Yesu ya yi masa. Dukan mutane kuwa suka yi mamaki.


\par }{\SH Yarinya da ta mutu da mace marar lafiya
\par }
{\R (Mattiyu 9.18-26; Luka 8.40-56)

\par }{\PP \VS{21}Da Yesu ya sāke ƙetarewa cikin jirgin ruwa zuwa ɗaya hayen tafkin, sai taro mai yawa ya taru kewaye da shi yayinda yake a bakin tafkin.

\VS{22}Sai ɗaya a cikin masu mulkin majami’a, wanda ake kira Yayirus ya zo wurin. Da ganin Yesu, sai ya durƙusa a gabansa,

\VS{23}ya roƙe shi da gaske ya ce, “Ƙaramar diyata tana bakin mutuwa. In ka yarda, ka zo ka ɗibiya hannunka a kanta, domin ta warke, ta kuma rayu.”

\VS{24}Sai Yesu ya tafi tare da shi.

\par }{\PP Babban taron kuma ya bi shi, suna ta matsinsa a kowane gefe.

\VS{25}A can kuwa akwai wata mace, wadda ta yi shekaru goma sha biyu tana zub da jini.

\VS{26}Ta kuma sha wahala ƙwarai a hannun likitoci da yawa, har ta kashe duk abin da take da shi, amma maimakon samun sauƙi, sai ciwon ya ƙara muni.

\VS{27}Da ta ji labarin Yesu, sai ta zo ta bayansa, a cikin taron, ta taɓa rigarsa,

\VS{28}domin ta yi tunani cewa, “Ko da rigunarsa ma na taɓa, zan warke.”

\VS{29}Nan da take, zub da jininta ya tsaya, sai ta ji a jikinta ta rabu da shan wahalarta.


\par }{\PP \VS{30}Nan da nan Yesu ya gane cewa, iko ya fita daga gare shi. Sai ya juya a cikin taron ya yi tambaya,
{\WJ{“Wa ya taɓa rigata?”}}


\par }{\PP \VS{31}Sai almajiransa suka ce, “Kana ganin mutane suna matsinka, duk da haka kana tambaya,
{\WJ{‘Wa ya taɓa ni?’}} ”


\par }{\PP \VS{32}Amma Yesu ya ci gaba da dubawa don yă ga wa ya taɓa shi.

\VS{33}Matar, da yake ta san abin da ya faru da ita, sai ta zo ta durƙusa a gabansa, da tsoro da rawan jiki, ta kuma gaya masa dukan abin da ya faru.

\VS{34}Sai ya ce mata,
{\WJ{“Diyata, bangaskiyarki ta warkar da ke. Ki sauka lafiya, kin kuma rabu da dukan wahalarki.”}}


\par }{\PP \VS{35}Yayinda Yesu yana cikin magana, sai waɗansu mutane daga gidan Yayirus, mai mulkin majami’a, suka zo suka ce, “Diyarka ta rasu. Kada ma ka wahal da Malam.”


\par }{\PP \VS{36}Yesu bai kula da abin da suka faɗa ba, sai ya ce wa mai mulkin majami’ar,
{\WJ{“Kada ka ji tsoro, ka gaskata kawai.”}}


\par }{\PP \VS{37}Bai bar kowa ya bi shi ba, sai Bitrus, Yaƙub da Yohanna ɗan’uwan Yaƙub.

\VS{38}Da suka iso gidan mai mulkin majami’ar, sai Yesu ya ga ana hayaniya, mutane suna kuka da kururuwa.

\VS{39}Sai ya shiga ciki, ya ce musu,
{\WJ{“Mene ne dalilin wannan hayaniya da kuka? Yarinyar ba mutuwa ne ta yi ba, barci take yi.”}}

\VS{40}Sai suka yi masa dariya.

\par }{\PP Bayan ya fitar da su duk waje, sai ya ɗauki mahaifin da mahaifiyar yarinyar tare da almajiran da suke tare da shi, suka shiga inda yarinyar take.

\VS{41}Sai ya kama hannunta ya ce mata,
{\TL{{\WJ{“Talita kum!”}}}} (Wato,
{\WJ{“Ƙaramar yarinya, na ce miki, tashi!”}}).

\VS{42}Nan da nan, sai yarinyar ta tashi ta yi tafiya (shekarunta goma sha biyu ne). Saboda wannan, suka yi mamaki ƙwarai.

\VS{43}Sai ya ba da umarni mai tsanani, kada kowa yă san kome game da wannan. Sai ya ce musu, su ba ta wani abu tă ci.




\par }\Chap{6}{\SH Annabi marar daraja
\par }
{\R (Mattiyu 13.53-58; Luka 4.16-30)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu ya tashi daga can ya tafi garinsa, tare da almajiransa.

\VS{2}Da Asabbaci ya kewayo, sai ya fara koyarwa a cikin majami’a, mutane da yawa da suka saurare shi, suka yi mamaki.

\par }{\PP Suna tambaya, “Ina mutumin nan ya sami waɗannan abubuwa? Wace hikima ce wannan da aka ba shi, har da yana yin ayyukan banmamaki haka!

\VS{3}Ashe, wannan ba shi ne kafinta nan ba? Shin, ba shi ne ɗan Maryamu ba, ba shi ne ɗan’uwan su Yaƙub, Yusuf, Yahuda da kuma Siman ba? Ashe, ’yan’uwansa mata kuma ba suna nan tare da mu ba?” Sai suka ji haushinsa.


\par }{\PP \VS{4}Yesu ya ce musu,
{\WJ{“Sai a garinsa kaɗai, da kuma cikin ’yan’uwansa, da cikin gidansa ne, annabi ba shi da daraja.”}}

\VS{5}Bai iya yin ayyukan banmamaki a wurin ba, sai dai ɗibiya hannuwansa da ya yi a kan mutane kima da suke da cututtuka, ya kuwa warkar da su.

\VS{6}Ya kuwa yi mamaki ƙwarai don rashin bangaskiyarsu.

\par }{\SH Yesu ya aiki sha biyun
\par }
{\R (Mattiyu 10.5-15; Luka 9.1-6)

\par }{\PP Sai ya Yesu zazzaga ƙauyuka yana koyarwa.

\VS{7}Ya kira Sha Biyun nan wurinsa, ya aike su biyu-biyu, ya kuma ba su iko bisa mugayen ruhohi.


\par }{\PP \VS{8}Ga dai umarnansa,
{\WJ{“Kada ku ɗauki kome don tafiyar, sai dai sanda ba burodi, ba jaka, ba kuɗi a ɗamararku.}}

\VS{9}{\WJ{Ku sa takalma, amma ban da riga fiye da waɗanda kuka sa.}}

\VS{10}{\WJ{Duk sa’ad da kuka shiga wani gida, ku zauna nan sai kun bar garin.}}

\VS{11}{\WJ{In kuwa a wani wuri ba a karɓe ku, ba a kuwa saurare ku ba, sai ku karkaɗe ƙurar ƙafafunku sa’ad da kuka fita, a matsayin shaida a kansu.”}}


\par }{\PP \VS{12}Suka fita, suna yi wa’azi, suna ce wa mutane su tuba.

\VS{13}Suka fitar da aljanu da yawa, suka shafa wa marasa lafiya da yawa mai, suka kuwa warkar da su.


\par }{\SH An yanke kan Yohanna Mai Baftisma
\par }
{\R (Mattiyu 14.1-12; Luka 9.7-9)

\par }{\PP \VS{14}Sarki Hiridus ya ji wannan labari, gama sunan Yesu ya bazu a ko’ina. Waɗansu suna cewa, “An tashe Yohanna Mai Baftisma daga matattu ne, shi ya sa yana da ikon yin ayyukan banmamakin nan.”


\par }{\PP \VS{15}Waɗansu suka ce, “Ai, Iliya ne.”

\par }{\PP Har wa yau waɗansu suka ce, “Ai, annabi ne, kamar ɗaya daga cikin annabawan dā.”


\par }{\PP \VS{16}Amma da Hiridus ya ji haka, sai ya ce, “Ai, Yohanna ne, mutumin da na yanke masa kai, shi ne ya tashi daga matattu!”


\par }{\PP \VS{17}Gama Hiridus da kansa ya ba da umarni a kama Yohanna, ya kuma sa aka daure shi, aka sa shi a kurkuku. Ya yi haka saboda Hiridiyas, matar ɗan’uwansa Filibus, wadda ya aura.

\VS{18}Gama Yohanna ya yi ta ce wa Hiridus, “Ba daidai ba ne bisa ga doka, ka ɗauki matar ɗan’uwanka.”

\VS{19}Saboda haka, Hiridiyas ta ƙulla munafunci game da Yohanna, ta kuma so ta kashe shi. Amma ba tă iya ba,

\VS{20}domin Hiridus yana jin tsoron Yohanna, ya kuma kāre shi sosai, da sanin cewa shi mutum ne mai adalci da kuma mai tsarki. Duk sa’ad da Hiridus ya saurari Yohanna, yakan damu ƙwarai, duk da haka, yakan so yă ji shi.


\par }{\PP \VS{21}A ƙarshe, ta sami zarafi. A ranar murnar haihuwar Hiridus, ya yi biki domin hakimansa, da shugabannin sojojinsa, da kuma manyan mutanen Galili.

\VS{22}Sa’ad da diyar Hiridiyas ta shigo, ta kuma yi rawa, sai ta gamshi Hiridus tare da baƙinsa.

\par }{\PP Sai Sarkin ya ce wa yarinyar, “Ki tambaye ni kome da kike so, ni kuwa zan ba ki.”

\VS{23}Ya yi mata alkawari da rantsuwa cewa, “Duk abin da kika roƙa, zan ba ki, ko da rabin mulkina ne.”


\par }{\PP \VS{24}Sai ta fita ta ce wa mahaifiyarta, “Me zan roƙa?”

\par }{\PP Ta ce, “Kan Yohanna Mai Baftisma.”


\par }{\PP \VS{25}Nan da nan, sai yarinyar ta yi hanzari zuwa wajen sarki da roƙon, “Ina so ka ba ni kan Yohanna Mai Baftisma a cikin tasa, yanzu-yanzu nan.”


\par }{\PP \VS{26}Sai sarki ya yi baƙin ciki ƙwarai, amma saboda rantsuwar da kuma baƙinsa, bai so yă hana ta ba.

\VS{27}Nan take, sai ya aiki mai aiwatar da kisa da umarni ya kawo kan Yohanna. Mutumin ya je ya yanke kan Yohanna a kurkuku.

\VS{28}Ya kuma kawo kan a tasa ya ba yarinyar. Ita kuma ta ba wa mahaifiyarta.

\VS{29}Da almajiran Yohanna suka sami labari, sai suka zo suka ɗauki jikinsa suka binne a kabari.


\par }{\SH Yesu ya ciyar da dubu biyar
\par }
{\R (Mattiyu 14.13-21; Luka 9.10-17; Yohanna 6.1-14)

\par }{\PP \VS{30}Manzannin suka taru kewaye da Yesu, suka ba shi rahoton duk abin da suka yi, da kuma suka koyar.

\VS{31}To, saboda mutane da yawa suna kai da kawowa, har ma ba su sami damar cin abinci ba, sai ya ce musu,
{\WJ{“Ku zo mu kaɗaita inda ba kowa don ku ɗan huta.”}}


\par }{\PP \VS{32}Sai suka tafi a jirgin ruwa su kaɗai, inda ba kowa.

\VS{33}Amma mutane da yawa waɗanda suka ga tashinsu, sun gane su, sai suka ruga da gudu a ƙafa daga dukan birane, suka riga su kaiwa can.

\VS{34}Da Yesu ya sauka, ya ga taro mai yawa, sai ya ji tausayinsu, gama kamar tumaki suke waɗanda ba su da makiyayi. Sai ya fara koya musu abubuwa da yawa.


\par }{\PP \VS{35}A lokacin nan yamma ta yi, sai almajiransa suka zo wurinsa suka ce masa, “Wurin nan ƙauye ne, ga shi kuma lokaci ya ƙure.

\VS{36}Ka sallami mutanen su shiga ƙauyukan da suke kurkusa, su sayi wa kansu wani abu, su ci.”


\par }{\PP \VS{37}Sai ya amsa ya ce,
{\WJ{“Ku, ku ba su wani abu su ci.”}}

\par }{\PP Suka ce masa, “Ai, wannan zai ɗauki albashin wata takwas na mutum!\FTNT{*}{{\FR 6:37 }{\FT{Girik
}}{\FQA{zai ci dinari ɗari biyu}}} Mu je mu kashe yawan kuɗin nan a burodi mu ba su su ci?”


\par }{\PP \VS{38}Sai ya yi tambaya ya ce,
{\WJ{“Burodi nawa kuke da su? Je ku duba.”}}

\par }{\PP Da suka duba, sai suka ce, “Biyar da kifi biyu.”


\par }{\PP \VS{39}Sa’an nan Yesu ya umarce su su sa dukan mutanen su zazzauna ƙungiya-ƙungiya a kan ɗanyar ciyawa.

\VS{40}Haka suka zazzauna a ƙungiyar ɗari-ɗari, da kuma hamsin-hamsin.

\VS{41}Ya ɗauki burodi guda biyar da kifin nan biyu, ya ɗaga kai sama, ya yi godiya, ya kakkarya burodin. Sai ya ba wa almajiransa su rarraba wa mutane. Ya kuma rarraba kifi biyun a tsakaninsu duka.

\VS{42}Kowa ya ci, ya ƙoshi,

\VS{43}almajiran suka kwashe gutsattsarin burodin da na kifin cike da kwanduna goma sha biyu.

\VS{44}Yawan mutanen da suka ci kuwa maza dubu biyar ne.


\par }{\SH Yesu ya yi tafiya kan ruwa
\par }
{\R (Mattiyu 14.22-33; Yohanna 6.15-21)

\par }{\PP \VS{45}Nan da nan Yesu ya sa almajiransa su shiga jirgin ruwa, su sha gabansa zuwa Betsaida, shi kuma yă sallami taron.

\VS{46}Bayan ya bar su, sai ya hau kan dutse don yă yi addu’a.


\par }{\PP \VS{47}Da yamma ta yi, jirgin ruwan yana tsakiyar tafkin, Yesu kuma yana can a ƙasa shi kaɗai.

\VS{48}Ya ga almajiran suna fama da tuƙi saboda iska tana gāba da su. Wajen tsara ta huɗu na dare, sai ya tafi wurinsu, yana takawa a kan tafkin. Ya yi kamar zai wuce su,

\VS{49}amma da suka gan shi yana takawa a kan tafkin, sai suka yi tsammani fatalwa ce. Sai suka yi ihu,

\VS{50}domin dukansu sun gan shi, suka kuma tsorata.

\par }{\PP Nan da nan ya yi magana da su ya ce,
{\WJ{“Ku yi ƙarfin hali! Ni ne. Kada ku ji tsoro.”}}

\VS{51}Sai ya shiga jirgin ruwan tare da su, iskar kuma ta kwanta. Dukansu suka yi mamaki,

\VS{52}gama ba su fahimci al’amarin burodin nan ba, don zuciyarsu ta taurare.


\par }{\R (Mattiyu 14.34-36)

\par }{\PP \VS{53}Da suka haye, sai suka sauka a Gennesaret, suka daure jirgin a ƙugiya.

\VS{54}Da fitowarsu daga jirgin, sai mutane suka gane Yesu.

\VS{55}Suka gama yankin da gudu, suna ɗaukan marasa lafiya a kan tabarmai zuwa duk inda suka ji yake.

\VS{56}Duk inda ya shiga, cikin ƙauyuka, birane ko karkara, sai su kwantar da marasa lafiya a bakin kasuwa. Suka roƙe shi yă bari su taɓa gefen rigarsa kawai, kuma duk waɗanda suka taɓa shi kuwa, suka warke.




\par }\Chap{7}{\SH Mai tsabta da marar tsabta
\par }
{\R (Mattiyu 15.1-9)

\par }{\PP \VerseOne{1}Farisiyawa da waɗansu malaman dokoki waɗanda suka zo daga Urushalima, suka taru kewaye da Yesu.

\VS{2}Sai suka ga waɗansu daga cikin almajiransa suna cin abinci da hannuwa marasa tsabta, wato, da ba a wanke ba.

\VS{3}(Farisiyawa da dukan Yahudawa ba sa cin abinci, sai sun wanke hannuwa sarai tukuna, yadda al’adun dattawa suka ce.

\VS{4}Sa’ad da suka dawo daga wurin kasuwanci, dole su wanke hannu kafin su ci abinci. Sukan kuma kiyaye waɗansu al’adu da yawa, kamar wanken kwafuna, tuluna da butoci.\FTNT{*}{{\FR 7:4 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na farko-farko suna da
}}{\FQA{tuluna, butoci da kujeru}}})


\par }{\PP \VS{5}Saboda haka, Farisiyawa da malaman dokoki suka tambayi Yesu, suka ce, “Don me almajiranka ba sa bin al’adun dattawa, a maimakon haka suna cin abinci da hannuwa marasa tsabta?”


\par }{\PP \VS{6}Ya amsa ya ce,
{\WJ{“Daidai ne Ishaya ya yi annabci game da ku munafukai; kamar yadda yake a rubuce cewa,}}

\par }{\Q {\WJ{“ ‘Waɗannan mutane da baki suke girmama ni,}}

\par }{\QB {\WJ{amma zukatansu sun yi nesa da ni.}}


\par }{\Q \VS{7}{\WJ{A banza suke mini sujada,}}

\par }{\QB {\WJ{koyarwarsu, dokokin mutane ne kawai.’}}\FTNT{†}{{\FR 7:7 }{\FT{}}{\XT{Ish 29.13}}}


\par }{\MM \VS{8}{\WJ{Kun yar da umarnan Allah, kuna bin al’adun mutane.”}}


\par }{\PP \VS{9}Ya kuma ce musu,
{\WJ{“Kuna da hanya mai sauƙi na ajiye umarnan Allah a gefe ɗaya, don ku kiyaye al’adunku!}}

\VS{10}{\WJ{Gama Musa ya ce, ‘Ka girmama mahaifinka da mahaifiyarka,’}}\FTNT{‡}{{\FR 7:10 }{\FT{}}{\XT{Fit 20.12; M Sh 5.16}}}{\WJ{kuma, ‘Duk wanda ya zagi mahaifinsa ko mahaifiyarsa, dole a kashe shi.’}}\FTNT{§}{{\FR 7:10 }{\FT{}}{\XT{Fit 21.17; Fir 20.9}}}

\VS{11}{\WJ{Amma ku, kukan ce, in mutum ya ce wa mahaifinsa, ko mahaifiyarsa, ‘Duk taimakon da ya kamata ku samu daga wurina, Korban ne,’ (wato, abin da aka keɓe wa Allah),}}

\VS{12}{\WJ{sa’an nan haka ba kwa ƙara barinsa yă yi wa mahaifinsa ko mahaifiyarsa wani abu.}}

\VS{13}{\WJ{Ta haka kuke rushe maganar Allah ta wurin al’adun da kuke miƙa wa ’ya’yanku. Haka kuma kuke yin abubuwa da yawa.”}}


\par }{\R (Mattiyu 15.10-20)

\par }{\PP \VS{14}Sai Yesu ya sāke kiran taron wurinsa ya ce,
{\WJ{“Ku saurare ni dukanku, ku kuma fahimci wannan.}}

\VS{15}{\WJ{Ba abin da yake shiga mutum daga waje ba ne yake ƙazantar da shi. Sai dai abin da ya fita daga cikin mutum ne, yake ƙazantar da shi.”}}\FTNT{*}{{\FR 7:15 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na farko-farko suna da
}}{\FQA{“marar tsabta.”
}}{\FV{16
}}{\FQA{Duk mai kunnuwan ji, yă ji}}}


\par }{\PP \VS{17}Bayan ya bar taron, ya shiga gida, sai almajiransa suka tambaye shi ma’anar wannan misali.

\VS{18}Ya ce,
{\WJ{“Ashe, ba ku da saurin ganewa? Ba ku gane cewa ba abin da yake shiga mutum daga waje ba ne yake ƙazantar da shi.}}

\VS{19}{\WJ{Gama ba ya shiga cikin zuciyarsa, sai dai cikin tumbinsa, sa’an nan kuma yă fita daga jikinsa.”}} (Da faɗin haka, Yesu ya nuna tsabtar kowane irin abinci.)


\par }{\PP \VS{20}Ya ci gaba,
{\WJ{“Abin da yake fitowa daga mutum ne yake ƙazantar da shi.}}

\VS{21}{\WJ{Gama daga ciki, daga zuciyar mutane, mugayen tunani suke fitowa, fasikanci, sata, kisankai, zina,}}

\VS{22}{\WJ{kwaɗayi, ƙeta, ruɗu, ƙazantaccen sha’awa, kishi, ɓata suna, girman kai da kuma wauta.}}

\VS{23}{\WJ{Duk waɗannan mugayen abubuwa daga cikin suke fitowa, suna kuma ƙazantar da mutum.”}}


\par }{\SH Bangaskiyar Baheleniya
\par }
{\R (Mattiyu 15.21-28)

\par }{\PP \VS{24}Sai Yesu ya bar wurin, ya kuma tafi wajajen Taya. Ya shiga wani gida, bai kuwa so kowa yă sani ba. Duk da haka, bai iya ɓoye kasancewarsa ba.

\VS{25}Da jin labarinsa, sai wata mace wadda ƙaramar diyarta tana da mugun ruhu, ta zo ta durƙusa a gabansa.

\VS{26}Macen kuwa mutuniyar Hellenawa ce, an haife ta a Funisiya a Suriya. Ta roƙi Yesu yă fitar da aljani da yake jikin diyarta.


\par }{\PP \VS{27}Yesu ya ce mata,
{\WJ{“Da farko, bari ’ya’ya su ci su ƙoshi tukuna, gama ba daidai ba ne, a ɗauki burodin yara a jefa wa karnukansu.”}}


\par }{\PP \VS{28}Ta amsa, ta ce, “I, Ubangiji, ko karnuka ma da suke ƙarƙashin tebur, sukan ci burbuɗin da suke fāɗuwa daga abincin yara.”


\par }{\PP \VS{29}Sai ya ce mata,
{\WJ{“Saboda irin wannan amsa, ki tafi, aljanin ya rabu da diyarki.”}}


\par }{\PP \VS{30}Ta tafi gida, ta tarar da diyarta kwance a gado, aljanin kuwa ya fita.


\par }{\SH Warkar da kurma wanda yake kuma bebe
\par }
{\PP \VS{31}Sai Yesu ya bar wajajen Taya, ya bi ta Sidon har zuwa Tekun Galili da kuma cikin yankin Dekafolis.\FTNT{†}{{\FR 7:31 }{\FT{Wato, Birane Goma}}}

\VS{32}A can ne waɗansu mutane suka kawo masa wani kurma, wanda da ƙyar yake magana. Sai suka roƙe shi yă ɗibiya hannunsa a kan mutumin.


\par }{\PP \VS{33}Bayan da ya jawo shi gefe, sai Yesu ya sa yatsotsinsa a kunnuwan mutumin, ya tofa miyau ya kuma taɓa harshen mutumin.

\VS{34}Ya ɗaga kai sama, ya ja numfashi mai zurfi, sa’an nan ya ce masa,
{\TL{{\WJ{“Effata!”}}}} (Wato,
{\WJ{“Buɗe!”}}).

\VS{35}Bayan ya faɗa haka, sai kunnuwan mutumin suka buɗe, harshensa kuma ya kunce, sai ya fara magana sarai.


\par }{\PP \VS{36}Yesu ya umarce su, kada su gaya wa kowa. Amma ƙara yawan kwaɓarsu ƙara yawan yaɗa labarin suke ta yi.

\VS{37}Mutane suka cika da mamaki, suka ce, “Kai, ya yi kome daidai. Har ma yana sa kurame su ji, bebaye kuma su yi magana.”




\par }\Chap{8}{\SH Yesu ya ciyar da dubu huɗu
\par }
{\R (Mattiyu 15.32-39)

\par }{\PP \VerseOne{1}A kwanakin nan wani taro mai girma ya taru. Tun da yake ba su da abin da za su ci, sai Yesu ya kira almajiransa ya ce,

\VS{2}{\WJ{“Ina jin tausayin mutanen nan, kwanansu uku ke nan tare da ni, kuma ba su da abin da za su ci.}}

\VS{3}{\WJ{In na sallame su gida da yunwa, za su kāsa a hanya, don waɗansu daga cikinsu sun zo daga nesa.”}}


\par }{\PP \VS{4}Almajiransa suka amsa suka ce, “Amma a ina, a wannan wurin da ba kowa, wani zai iya samun isashen burodi, don a ciyar da su?”


\par }{\PP \VS{5}Sai Yesu ya yi tambaya ya ce,
{\WJ{“Burodi guda nawa kuke da su?”}}

\par }{\PP Suka ce, “Bakwai.”


\par }{\PP \VS{6}Sai ya gaya wa taron su zazzauna a ƙasa. Bayan ya ɗauki burodin nan bakwai, ya yi godiya, sai ya kakkarya, ya ba wa almajiransa su rarraba wa mutanen, suka kuwa yi haka.

\VS{7}Suna kuma da ƙananan kifaye kaɗan, ya ba da godiya dominsu, ya kuma ce wa almajiran su rarraba musu.

\VS{8}Mutanen suka ci, suka ƙoshi. Daga baya, almajiran suka tattara gutsattsarin da suka rage cike da kwanduna bakwai.

\VS{9}Wajen maza dubu huɗu ne suka kasance. Da ya sallame su,

\VS{10}sai ya shiga jirgin ruwa tare da almajiransa, suka tafi yankin Dalmanuta.


\par }{\R (Mattiyu 16.1-4)

\par }{\PP \VS{11}Farisiyawa suka zo suka fara yin wa Yesu tambayoyi. Don su gwada shi, sai suka nemi yă nuna musu wata alama daga sama.

\VS{12}Sai ya ja numfashi mai zurfi ya ce,
{\WJ{“Don me wannan zamani yake neman ganin abin banmamaki? Gaskiya nake gaya muku, ba wata alamar da za a ba su.”}}

\VS{13}Sai ya bar su, ya koma cikin jirgin ruwan, suka ƙetare zuwa ɗaya hayin.


\par }{\SH Yistin Farisiyawa da na Hiridus
\par }
{\R (Mattiyu 16.5-12)

\par }{\PP \VS{14}Almajiran suka manta su riƙe burodi, sai dai guda ɗaya da suke da shi a cikin jirgin ruwan.

\VS{15}Yesu ya gargaɗe su ya ce,
{\WJ{“Ku yi hankali, ku kuma lura da yistin Farisiyawa da na Hiridus.”}}


\par }{\PP \VS{16}Suka tattauna wannan da juna, suna cewa, “Don ba mu da burodi ne.”


\par }{\PP \VS{17}Da ya gane abin da suke tattaunawa, sai Yesu ya tambaye su ya ce,
{\WJ{“Don me kuke zancen rashin burodi? Har yanzu ba ku gane ko fahimta ba? Zukatanku sun taurare ne?}}

\VS{18}{\WJ{Kuna da idanu, amma kun kāsa gani, kuna da kunnuwa, amma kun kāsa ji? Ba ku tuna ba?}}

\VS{19}{\WJ{Da na kakkarya burodi guda biyar wa mutane dubu biyar, kwanduna nawa kuka kwashe cike da gutsattsarin?”}}

\par }{\PP Suka amsa, “Sha biyu.”


\par }{\PP \VS{20}{\WJ{“Da na kuma kakkarya burodin nan bakwai wa mutum dubu huɗu, kwanduna nawa kuka kwashe cike da gutsattsarin?”}}

\par }{\PP Suka ce, “Bakwai.”


\par }{\PP \VS{21}Ya ce musu,
{\WJ{“Har yanzu ba ku fahimta ba?”}}


\par }{\SH An warkar da makaho
\par }
{\PP \VS{22}Suka iso Betsaida, sai waɗansu mutane suka kawo wani makaho, suka roƙi Yesu yă taɓa shi.

\VS{23}Yesu ya kama hannun makahon ya kai shi bayan ƙauyen. Bayan ya tofa miyau a idanun mutumin, ya kuma ɗibiya masa hannuwansa, sai ya tambaye shi ya ce,
{\WJ{“Kana iya ganin wani abu?”}}


\par }{\PP \VS{24}Sai ya ɗaga kai ya ce, “Ina ganin mutane, suna kama da itatuwa da suke tafiya.”


\par }{\PP \VS{25}Yesu ya sāke ɗibiya hannuwansa a idanun mutumin, sai idanunsa suka buɗe, ya sami gani, ya kuma ga kome sarai.

\VS{26}Yesu ya sallame shi gida ya ce,
{\WJ{“Kada ka shiga cikin ƙauyen.”}}\FTNT{*}{{\FR 8:26 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na dā suna da
}}{\FQA{Kada ka faɗa wa kowa a ƙauyen}}}


\par }{\SH Shaidar Bitrus a kan Kiristi
\par }
{\R (Mattiyu 16.13-20; Luka 9.18-21)

\par }{\PP \VS{27}Yesu da almajiransa suka tafi ƙauyukan da suke kewaye da Kaisariya Filibbi. A hanya ya tambaye su ya ce,
{\WJ{“Wa, mutane suke ce da ni?”}}


\par }{\PP \VS{28}Suka amsa, suka ce, “Waɗansu suna cewa, Yohanna Mai Baftisma, waɗansu Iliya, waɗansu kuma har wa yau sun ce, ɗaya daga cikin annabawa.”


\par }{\PP \VS{29}Sai ya yi tambaya ya ce,
{\WJ{“Amma ku fa, wa kuke ce da ni?”}}

\par }{\PP Bitrus ya amsa ya ce, “Kai ne Kiristi.\FTNT{†}{{\FR 8:29 }{\FT{Ko kuwa
}}{\FQA{Almasihu “Kiristi” (da Girik) “Almasihu” kuma (da Ibraniyanci) duk suna nufin “Shafaffen nan.”}}}”


\par }{\PP \VS{30}Yesu ya gargaɗe su kada su gaya wa kowa kome a kansa.


\par }{\SH Yesu ya yi zancen mutuwarsa
\par }
{\R (Mattiyu 16.21-28; Luka 9.22-27)

\par }{\PP \VS{31}Sai ya fara koya musu cewa, dole Ɗan Mutum yă sha wahaloli da yawa, dattawa, manyan firistoci da malaman dokoki kuma su ƙi shi. Dole kuma a kashe shi, bayan kwana uku kuma, yă tashi.

\VS{32}Ya yi wannan zance a sarari. Sai Bitrus ya jawo shi gefe, ya fara tsawata masa.


\par }{\PP \VS{33}Amma da Yesu ya juya ya dubi almajiransa, sai ya tsawata wa Bitrus ya ce,
{\WJ{“Tashi daga nan Shaiɗan! Ba ka da al’amuran Allah a zuciyarka, sai na mutane.”}}


\par }{\PP \VS{34}Sai ya kira taron wurinsa tare da almajiransa ya ce,
{\WJ{“Duk wanda zai bi ni, dole yă ƙi kansa, yă ɗauki gicciyensa yă bi ni.}}

\VS{35}{\WJ{Domin duk mai son ceton ransa zai rasa shi, amma duk wanda ya rasa ransa saboda ni, da kuma bishara, zai same shi.}}

\VS{36}{\WJ{Me mutum zai amfana, in ya ribato duniya duka a bakin ransa?}}

\VS{37}{\WJ{Ko kuma, me mutum zai bayar a musayar ransa?}}

\VS{38}{\WJ{Duk wanda ya ji kunyata, da na kalmomina a wannan zamani na fasikanci da zunubi, Ɗan Mutum ma zai ji kunyarsa lokacin da ya shiga cikin ɗaukakar Ubansa, tare da tsarkakan mala’iku.”}}




\par }\Chap{9}{\PP \VerseOne{1}Ya kuma ce musu,
{\WJ{“Gaskiya nake gaya muku, waɗansu da suke tsattsaye a nan ba za su mutu ba, sai sun ga mulkin Allah ya bayyana da iko.”}}


\par }{\SH Sāke kamannin Yesu
\par }
{\R (Mattiyu 17.1-13; Luka 9.28-36)

\par }{\PP \VS{2}Bayan kwana shida, sai Yesu ya ɗauki Bitrus, Yaƙub da Yohanna tare da shi, ya kai su kan wani dutse mai tsawo, suka kasance su kaɗai a wurin. A can aka sāke kamanninsa a gabansu.

\VS{3}Tufafinsa suka zama fari suna ƙyalli, fiye da yadda wani a duniya zai iya yi su.

\VS{4}Iliya da Musa suka bayyana a gabansu, suna magana da Yesu.


\par }{\PP \VS{5}Bitrus ya ce wa Yesu, “Rabbi, ya yi kyau da muke nan. Bari mu kafa bukkoki guda uku, ɗaya dominka, ɗaya domin Musa, ɗaya kuma domin Iliya.”

\VS{6}(Bai san abin da zai faɗa ba ne, gama sun tsorata ƙwarai.)


\par }{\PP \VS{7}Sai wani girgije ya bayyana, ya rufe su, wata murya kuma ta fito daga girgijen, ta ce, “Wannan Ɗana ne, wanda nake ƙauna, ku saurare shi!”


\par }{\PP \VS{8}Farat ɗaya, da suka waiwaya, ba su ƙara ganin kowa tare da su ba, sai dai Yesu.


\par }{\PP \VS{9}Da suna saukowa daga dutsen, Yesu ya umarce su kada su gaya wa kowa abin da suka gani, sai bayan Ɗan Mutum ya tashi daga matattu.

\VS{10}Suka riƙe wannan zance a ɓoye tsakaninsu, suna tattaunawa ko mece ce ma’anar “tashi daga matattu.”


\par }{\PP \VS{11}Suka tambaye shi, suka ce, “Don me malaman dokoki suke cewa, sai Iliya ya fara zuwa?”


\par }{\PP \VS{12}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Gaskiya ne, Iliya zai zo da fari, yă kuma mayar da dukan abubuwa. Don me kuma aka rubuta cewa, dole Ɗan Mutum yă sha wahala sosai, kuma a ƙi shi?}}

\VS{13}{\WJ{Amma ina faɗa muku, Iliya ya riga ya zo, kuma suka yi duk abin da suka ga dama da shi, kamar yadda aka rubuta game da shi.”}}


\par }{\SH Warkar da yaro mai mugun ruhu
\par }
{\R (Mattiyu 17.14-20; Luka 9.37-43)

\par }{\PP \VS{14}Da suka dawo wurin sauran almajiran, sai suka ga babban taro kewaye da su, malaman dokoki suna gardama da su.

\VS{15}Nan take da dukan mutanen suka ga Yesu, sai suka cika da mamaki, suka ruga da gudu don su gai da shi.


\par }{\PP \VS{16}Ya tambaye su ya ce,
{\WJ{“Gardamar me kuke yi da su?”}}


\par }{\PP \VS{17}Wani mutum a cikin taron ya amsa ya ce, “Malam, na kawo maka ɗana mai wani ruhun da yake hana shi magana.

\VS{18}Duk lokacin da mugun ruhun ya kama shi, yakan jefa shi a ƙasa. Bakinsa yakan yi kumfa, yă cije haƙorarsa, yakan sa jikinsa ya sandare, yă zama da ƙarfi. Na roƙi almajiranka su fitar da ruhun, amma ba su iya ba.”


\par }{\PP \VS{19}Yesu ya ce,
{\WJ{“Ya ku zamani marar bangaskiya, har yaushe zan kasance tare da ku? Har yaushe zan yi haƙuri da ku? Kawo mini yaron.”}}


\par }{\PP \VS{20}Sai suka kawo shi. Da ruhun ya ga Yesu, nan da nan sai ya buge yaron da farfaɗiya. Ya fāɗi a ƙasa, yana birgima, bakinsa yana kumfa.


\par }{\PP \VS{21}Yesu ya tambayi mahaifin yaron ya ce,
{\WJ{“Tun yaushe yake haka?”}}

\par }{\PP Ya ce, “Tun yana ƙarami.

\VS{22}Ya sha jefa shi cikin wuta, ko ruwa don yă kashe shi. Amma in za ka iya yin wani abu, ka ji tausayinmu ka taimake mu.”


\par }{\PP \VS{23}Yesu ya ce,
{\WJ{“ ‘In za ka iya’? Ai, kome mai yiwuwa ne ga wanda ya gaskata.”}}


\par }{\PP \VS{24}Nan da nan mahaifin yaron ya faɗa da ƙarfi ya ce, “Na gaskata, ka taimake ni in sha kan rashin bangaskiyata!”


\par }{\PP \VS{25}Da Yesu ya ga taron suna zuwa can a guje, sai ya tsawata wa mugun ruhun ya ce,
{\WJ{“Kai ruhun kurma, da na bebe, na umarce ka, ka fita daga cikinsa, kada kuma ka ƙara shigarsa.”}}


\par }{\PP \VS{26}Sai ruhun ya yi ihu, ya buge shi da ƙarfi da farfaɗiya, ya fita. Yaron ya kwanta kamar matacce, har mutane da yawa suka ce, “Ai, ya mutu.”

\VS{27}Amma Yesu ya kama shi a hannu ya ɗaga, ya kuwa tashi tsaye.


\par }{\PP \VS{28}Da Yesu ya shiga gida, almajiransa suka tambaye shi a ɓoye, suka ce, “Me ya sa ba mu iya fitar da shi ba?”


\par }{\PP \VS{29}Ya amsa ya ce,
{\WJ{“Sai da addu’a}}\FTNT{*}{{\FR 9:29 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu suna da
}}{\FQA{addu’a da azumi}}}{\WJ{kaɗai irin wannan yakan fita.”}}


\par }{\PP \VS{30}Suka bar wurin suka bi ta Galili. Yesu bai so wani yă san inda suke ba,

\VS{31}gama yana koya wa almajiransa. Ya ce musu,
{\WJ{“Za a ci amanar Ɗan Mutum, a ba da shi ga hannun mutane. Za su kashe shi, bayan kwana uku kuma zai tashi.”}}

\VS{32}Amma ba su fahimci abin da yake nufi ba, suka kuma ji tsoro su tambaye shi game da wannan.


\par }{\SH Wane ne mafi girma?
\par }
{\R (Mattiyu 18.1-5; Luka 9.46-48)

\par }{\PP \VS{33}Suka iso Kafarnahum. Da yana cikin gida, sai ya tambaye su ya ce,
{\WJ{“Gardamar me kuke yi a hanya?”}}

\VS{34}Amma suka yi shiru, don a hanya suna gardama ne, a kan ko wane ne a cikinsu ya fi girma?


\par }{\PP \VS{35}Da Yesu ya zauna, sai ya kira Sha Biyun ya ce,
{\WJ{“In wani yana so yă zama na fari, dole yă zama na ƙarshe duka, da kuma bawan kowa.”}}


\par }{\PP \VS{36}Ya ɗauki wani ƙaramin yaro ya sa yă tsaya a tsakiyarsu. Ya ɗauke shi a hannunsa, ya ce musu,

\VS{37}{\WJ{“Duk wanda ya karɓi ɗaya daga cikin waɗannan ƙananan yara a cikin sunana, ni ya karɓa. Duk wanda kuma ya karɓe ni, ba ni ya karɓa ba, amma wanda ya aiko ni ne ya karɓa.”}}


\par }{\SH Wanda ba ya gāba da mu, namu ne
\par }
{\R (Luka 9.49,50)

\par }{\PP \VS{38}Yohanna ya ce, “Malam mun ga wani mutum yana fitar da aljanu a cikin sunanka, sai muka ce yă daina, domin shi ba ɗaya daga cikinmu ba ne.”


\par }{\PP \VS{39}Yesu ya ce,
{\WJ{“Kada ku hana shi. Ba wanda yake yin ayyukan banmamaki a cikin sunana, nan take yă faɗi wani abu mummuna game da ni.}}

\VS{40}{\WJ{Gama duk wanda ba ya gāba da mu, namu ne.}}

\VS{41}{\WJ{Gaskiya nake gaya muku, duk wanda ya ba ku ruwan sha a sunana, saboda ku na Kiristi ne, lalle, ba zai rasa ladarsa ba.}}


\par }{\SH Sanadin yin zunubi
\par }
{\R (Mattiyu 18.6-9; Luka 17.1,2)

\par }{\PP \VS{42}{\WJ{“Idan kuma wani yă sa ɗaya daga cikin waɗannan ’yan yara masu gaskatawa da ni yă yi laifi, zai fiye masa a rataya wani babban dutsen niƙa a wuyarsa, a jefa shi cikin teku.}}

\VS{43}{\WJ{In hannunka yana sa ka yin zunubi, yanke shi. Ai, gwamma ka shiga rai da hannu ɗaya, da ka shiga jahannama ta wuta, inda ba a iya kashe wutar ba, da hannuwanka biyu.}}\FTNT{†}{{\FR 9:43 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na dā suna da
}}{\FQA{fita,
}}{\FV{44
}}{\FQA{inda “tsutsotsi masu cinsu ba sa mutuwa, wutar kuma ba a kashe ta.”}}}

\VS{45}{\WJ{In kuma ƙafarka tana sa ka yin zunubi, yanke ta. Ai, gwamma ka shiga rai da ƙafa ɗaya, da a jefa ka cikin jahannama ta wuta, da ƙafafunka biyu.}}\FTNT{‡}{{\FR 9:45 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na dā suna da
}}{\FQA{lahira,
}}{\FV{46
}}{\FQA{inda “tsutsotsi masu cinsu ba sa mutuwa, wutar kuma ba a kashe ta.”}}}

\VS{47}{\WJ{In kuma idonka yana sa ka zunubi, ƙwaƙule shi. Ai, gwamma ka shiga mulkin Allah da ido ɗaya, da a jefa ka cikin jahannama ta wuta, da idanu biyu,}}

\VS{48}{\WJ{inda}}

\par }{\Q {\WJ{“ ‘tsutsotsinsu ba sa mutuwa,}}

\par }{\QB {\WJ{wutar kuma ba a iya kashewa.’}}\FTNT{§}{{\FR 9:48 }{\FT{}}{\XT{Ish 66.24}}}


\par }{\MM \VS{49}{\WJ{Za a tsarkake kowa da wuta.}}


\par }{\PP \VS{50}{\WJ{“Gishiri yana da daɗi, amma in ya rabu da ɗanɗanonsa, ta yaya za a sāke mai da ɗanɗanonsa? Ku kasance da gishiri a cikinku, ku kuma yi zauna lafiya da juna.”}}




\par }\Chap{10}{\SH Kashen aure
\par }
{\R (Mattiyu 19.1-12; Luka 16.18)

\par }{\PP \VerseOne{1}Sai Yesu ya tashi daga nan ya tafi yankin Yahudiya, da kuma ƙetaren Urdun. Taron mutane suka sāke zuwa wurinsa, ya kuma koya musu kamar yadda ya saba.


\par }{\PP \VS{2}Waɗansu Farisiyawa suka zo suka gwada shi, ta wurin yin masa tambaya cewa, “Daidai ne bisa ga doka, mutum yă saki matarsa?”


\par }{\PP \VS{3}Ya amsa ya ce,
{\WJ{“Me Musa ya umarce ku?”}}


\par }{\PP \VS{4}Suka ce, “Musa ya ba da izini mutum yă rubuta takardar saki, yă kuma kore ta.”


\par }{\PP \VS{5}Yesu ya ce,
{\WJ{“Saboda taurin kanku ne, Musa ya rubuta muku wannan doka.}}

\VS{6}{\WJ{Amma a farkon halitta, Allah ya ‘halicce su miji da mace.’}}\FTNT{*}{{\FR 10:6 }{\FT{}}{\XT{Far 1.27}}}

\VS{7}{\WJ{‘Saboda wannan dalili, mutum zai bar mahaifinsa da mahaifiyarsa, yă manne wa matarsa,}}

\VS{8}{\WJ{su biyun kuma za su zama jiki ɗaya.’}}\FTNT{†}{{\FR 10:8 }{\FT{}}{\XT{Far 2.24}}}{\WJ{Saboda haka, su ba mutum biyu ba ne, amma mutum ɗaya.}}

\VS{9}{\WJ{Domin haka, abin da Allah ya haɗa, kada mutum yă raba.”}}


\par }{\PP \VS{10}Da suna cikin gida kuma, sai almajiran suka tambayi Yesu game da wannan.

\VS{11}Ya amsa ya ce,
{\WJ{“Duk wanda ya saki matarsa, ya auri wata, yana da laifin aikata zina a kan matar da ya saki.}}

\VS{12}{\WJ{In kuma ta saki mijinta ta auri wani, ta yi zina ke nan.”}}


\par }{\SH Yesu da ƙananan yara
\par }
{\R (Mattiyu 19.13-15; Luka 18.15-17)

\par }{\PP \VS{13}Mutane suka kawo ƙananan yara wurin Yesu don yă taɓa su, amma almajiran suka kwaɓe su.

\VS{14}Da Yesu ya ga haka, sai ya yi fushi, ya ce musu,
{\WJ{“Ku bar yara ƙanana su zo wurina, kada ku hana su, gama mulkin Allah na irin waɗannan ne.}}

\VS{15}{\WJ{Gaskiya nake gaya muku, duk wanda bai karɓi mulkin Allah kamar ƙaramin yaro ba, ba zai taɓa shiga mulkin ba.”}}

\VS{16}Sai ya ɗauki yaran a hannuwansa, ya ɗibiya musu hannuwansa, ya kuma albarkace su.


\par }{\SH Saurayi mai arziki
\par }
{\R (Mattiyu 19.16-30; Luka 18.18-30)

\par }{\PP \VS{17}Da Yesu ya kama hanya, sai wani mutum ya ruga da gudu ya zo wajensa, ya durƙusa a gabansa ya ce, “Malam nagari, me zan yi domin in gāji rai madawwami?”


\par }{\PP \VS{18}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Don me kake ce da ni mai nagarta? Ai, ba wani nagari, sai Allah kaɗai.}}

\VS{19}{\WJ{Ka san dokokin da suka ce, ‘Kada ka yi kisankai, kada ka yi zina, kada ka yi sata, kada ka ba da shaida ta ƙarya, kada ka cuci wani, ka girmama mahaifinka da mahaifiyarka.’}}\FTNT{‡}{{\FR 10:19 }{\FT{}}{\XT{Fit 20.12; M Sh 5.16-20}}}{\WJ{”}}


\par }{\PP \VS{20}Mutumin ya ce, “Malam, ai, tun ina yaro na kiyaye duk waɗannan.”


\par }{\PP \VS{21}Yesu ya kalle shi da ƙauna ya ce,
{\WJ{“Abu ɗaya ka rasa, ka tafi ka sayar da duk abin da kake da shi, ka ba wa matalauta, za ka kuwa sami dukiya a sama. Sa’an nan ka zo ka bi ni.”}}


\par }{\PP \VS{22}Da jin wannan, sai mutumin ya ɓata fuskarsa, ya tafi da baƙin ciki, gama yana da arziki sosai.


\par }{\PP \VS{23}Yesu ya dudduba, sai ya ce wa almajiransa,
{\WJ{“Yana da wuya fa masu arziki su shiga mulkin Allah!”}}


\par }{\PP \VS{24}Almajiransa suka yi mamakin kalmominsa. Amma Yesu ya sāke ce musu,
{\WJ{“’Ya’yana, yana da wuya fa a shiga mulkin Allah!}}

\VS{25}{\WJ{Ya fi sauƙi raƙumi yă shiga ta kafar allura, da mai arziki yă shiga mulkin Allah.”}}


\par }{\PP \VS{26}Almajiran suka yi mamaki ƙwarai, suka ce wa juna, “To, wa zai sami ceto ke nan?”


\par }{\PP \VS{27}Yesu ya kalle su ya ce,
{\WJ{“Ga mutum kam, wannan ba mai yiwuwa ba ne, amma ga Allah, wannan mai yiwuwa ne; dukan abubuwa masu yiwuwa ne ga Allah.”}}


\par }{\PP \VS{28}Bitrus ya ce, “Mun bar kome domin mu bi ka!”


\par }{\PP \VS{29}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Gaskiya nake gaya muku, babu wanda zai bar gida, ko ’yan’uwa maza da mata, ko mahaifiya, ko mahaifi, ko ’ya’ya, ko gonaki saboda ni, da kuma bishara,}}

\VS{30}{\WJ{sa’an nan yă kāsa samun ninkinsu ɗari a zamanin yanzu (na gidaje, da ’yan’uwa mata, da ’yan’uwa maza, da uwaye, da ’ya’ya, da gonaki amma tare da tsanani) a lahira kuma yă sami rai madawwami.}}

\VS{31}{\WJ{Amma da yawa da suke na farko, za su zama na ƙarshe, na ƙarshe kuma, za su zama na farko.”}}


\par }{\SH Yesu ya sāke yin zancen mutuwarsa
\par }
{\R (Mattiyu 20.17-19; Luka 18.31-34)

\par }{\PP \VS{32}Suna haurawa a hanyarsu zuwa Urushalima ke nan, Yesu yana a gaba, almajiran suna bin sa suna mamaki, waɗanda suke bi kuma suna ji tsoro. Ya sāke kai Sha Biyun nan gefe, ya gaya musu abin da zai faru da shi.

\VS{33}Ya ce,
{\WJ{“Za mu haura zuwa Urushalima, za a bashe Ɗan Mutum, ga manyan firistoci da malaman dokoki. Za su yi masa hukuncin kisa, a kuma ba da shi ga Al’ummai,}}

\VS{34}{\WJ{waɗanda za su yi masa ba’a, su tofa masa miyau, su yi masa bulala, su kuma kashe shi. Bayan kwana uku kuma yă tashi.”}}


\par }{\SH Roƙon Yaƙub da Yohanna
\par }
{\R (Mattiyu 20.20-28)

\par }{\PP \VS{35}Sai Yaƙub da Yohanna, ’ya’yan Zebedi maza suka zo wurinsa suka ce, “Malam, muna so ka yi mana duk abin da muka roƙa.”


\par }{\PP \VS{36}Ya tambaye su ya ce,
{\WJ{“Me kuke so in yi muku?”}}


\par }{\PP \VS{37}Suka amsa suka ce, “Ka bar ɗayanmu yă zauna a damarka, ɗayan kuma a hagunka, a cikin ɗaukakarka.”


\par }{\PP \VS{38}Yesu ya ce,
{\WJ{“Ba ku san abin da kuke roƙo ba. Za ku iya shan kwaf da zan sha, ko a yi muku baftisma da baftismar da aka yi mini?”}}


\par }{\PP \VS{39}Suka ce, “Za mu iya.”

\par }{\PP Yesu ya ce musu,
{\WJ{“Za ku sha kwaf da zan sha, a kuma yi muku baftisma da aka yi mini,}}

\VS{40}{\WJ{amma zama a damana ko haguna, ba ni nake ba da izinin ba. Waɗannan wurare na waɗanda aka riga aka shirya musu ne.”}}


\par }{\PP \VS{41}Da sauran goman suka ji wannan, sai suka yi fushi da Yaƙub da Yohanna.

\VS{42}Yesu ya kira su ya ce musu,
{\WJ{“Kun sani waɗanda aka san su da mulkin al’ummai sukan nuna musu iko, hakimansu ma sukan gasa musu iko.}}

\VS{43}{\WJ{Ba haka ya kamata yă zama da ku ba. A maimakon, duk wanda yake so yă zama babba a cikinku, dole yă zama bawanku.}}

\VS{44}{\WJ{Duk wanda kuma yake so yă zama na farko, dole yă zama bawan kowa.}}

\VS{45}{\WJ{Gama ko Ɗan Mutum ma, bai zo domin a bauta masa ba, amma don yă yi bauta, yă kuma ba da ransa fansa saboda mutane da yawa.”}}


\par }{\SH Bartimawus makaho ya sami gani
\par }
{\R (Mattiyu 20.29-34; Luka 18.35-43)

\par }{\PP \VS{46}Sai suka iso Yeriko. Sa’ad da Yesu da almajiransa tare da taro mai yawa suke barin birnin, wani makaho da ake kira Bartimawus kuwa (wato, “ɗan Timawus”), yana zaune a gefen hanya yana bara.

\VS{47}Da ya ji cewa Yesu Banazare ne, sai ya ɗaga murya, yana cewa, “Yesu Ɗan Dawuda, ka yi mini jinƙai!”


\par }{\PP \VS{48}Mutane da yawa suka kwaɓe shi, suka ce yă yi shiru, amma ya ƙara ɗaga murya yana cewa, “Ɗan Dawuda, ka yi mini jinƙai!”


\par }{\PP \VS{49}Yesu ya tsaya ya ce,
{\WJ{“Ku kira shi.”}}

\par }{\PP Sai suka kira makahon suka ce, “Ka yi farin ciki! Tashi tsaye! Yana kiranka.”

\VS{50}Ya jefar da mayafinsa waje ɗaya, ya yi wuf, ya zo wurin Yesu.


\par }{\PP \VS{51}Yesu ya tambaye shi ya ce,
{\WJ{“Me kake so in yi maka?”}}

\par }{\PP Makahon ya ce, “Rabbi, ina so in sami ganin gari.”


\par }{\PP \VS{52}Yesu ya ce,
{\WJ{“Je ka, bangaskiyarka ta warkar da kai.”}} Nan da nan, ya sami ganin gari, ya kuma bi Yesu suka tafi.




\par }\Chap{11}{\SH Shiga mai nasara
\par }
{\R (Mattiyu 21.1-11; Luka 19.28-40; Yohanna 12.12-19)

\par }{\PP \VerseOne{1}Sa’ad da suka yi kusa da Urushalima, suka zo Betfaji da Betani wajen Dutsen Zaitun, sai Yesu ya aiki biyu daga cikin almajiransa,

\VS{2}ya ce musu,
{\WJ{“Ku je ƙauyen da yake gaba da ku, da shigarku, za ku tarar da wani ɗan jaki a daure a can, wanda ba wanda ya taɓa hawa. Ku kunce shi ku kawo nan.}}

\VS{3}{\WJ{In wani ya tambaye ku, ‘Don me kuke yin haka?’ Ku gaya masa cewa, ‘Ubangiji yana bukatarsa, zai kuma dawo da shi ba da jimawa ba.’ ”}}


\par }{\PP \VS{4}Suka tafi, suka kuwa tarar da wani ɗan jaki a waje, a titi, daure a ƙofar gida. Suna cikin kunce shi ke nan,

\VS{5}sai waɗansu mutane da suke tsattsaye a wurin suka ce musu, “Me kuke yi da kuke kunce ɗan jakin nan?”

\VS{6}Suka amsa kamar yadda Yesu ya ce su yi. Mutanen kuwa suka ƙyale su.

\VS{7}Da suka kawo shi wajen Yesu, sai suka shimfiɗa rigunarsu a bayansa. Yesu kuwa ya hau ya zauna bisansa.

\VS{8}Mutane da yawa suka shimfiɗa rigunarsu a kan hanya, waɗansu kuma suka baza rassan itatuwan da suka sara daga gonaki.

\VS{9}Waɗanda suka yi gaba, da kuma waɗanda suke biye, duk suka ɗaga murya, suna cewa,

\par }{\Q “Hosanna!\FTNT{*}{{\FR 11:9 }{\FT{Wani faɗi ne na Ibraniyanci mai ma’ana “Ceto!” Wanda ya zama kalmar yabo; haka ma a aya 10}}}”

\par }{\BB \par }
{\Q “Mai albarka ne wanda yake zuwa a cikin sunan Ubangiji!”\FTNT{†}{{\FR 11:9 }{\FT{}}{\XT{Zab 118.25; Zab 118.26}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}“Mai albarka ne mulkin nan mai zuwa na mahaifinmu Dawuda!”

\par }{\BB \par }
{\Q “Hosanna a can cikin samaniya!”


\par }{\PP \VS{11}Yesu ya shiga Urushalima ya kuma tafi filin haikali. Ya dudduba kome duka, amma da yake yamma ta yi, sai ya tafi Betani tare da Sha Biyun.


\par }{\SH Yesu ya tsabtacce haikali
\par }
{\R (Mattiyu 21.18,19)

\par }{\PP \VS{12}Kashegari, da suke barin Betani, Yesu kuwa ya ji yunwa.

\VS{13}Da ya hangi wani itacen ɓaure mai ganye, sai ya je domin yă ga ko yana da ’ya’ya. Amma da ya kai can, bai tarar da kome ba sai ganye, domin ba lokacin ’ya’yan ɓaure ba ne.

\VS{14}Sai ya ce wa itacen,
{\WJ{“Kada kowa yă ƙara cin ’ya’yanka.”}} Almajiransa kuwa suka ji ya faɗi haka.


\par }{\R (Mattiyu 21.12-17; Luka 19.45-48; Yohanna 2.13-22)

\par }{\PP \VS{15}Da suka kai Urushalima, sai Yesu ya shiga filin haikalin, ya fara korar waɗanda suke saya da sayarwa a can. Ya tutture tebur na masu musayar kuɗi, da kujerun masu sayar da tattabaru,

\VS{16}ya kuma hana kowa yă ratsa da a filin haikali ɗauke da kayan ciniki.

\VS{17}Da yake koya musu, sai ya ce,
{\WJ{“Ashe, ba a rubuce yake ba cewa, ‘Za a kira gidana, gidan addu’a na dukan al’ummai ba’?}}\FTNT{‡}{{\FR 11:17 }{\FT{}}{\XT{Ish 56.7}}}{\WJ{Amma ga shi kun mai da shi ‘kogon ’yan fashi.’}}\FTNT{§}{{\FR 11:17 }{\FT{}}{\XT{Irm 7.11}}}{\WJ{”}}


\par }{\PP \VS{18}Manyan firistoci da malaman dokoki suka ji wannan, sai suka fara neman hanyar da za su kashe shi, gama suna jin tsoronsa, saboda dukan taron suna mamakin koyarwarsa.


\par }{\PP \VS{19}Da yamma ta yi, sai Yesu da almajiransa suka\FTNT{*}{{\FR 11:19 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na farko-farko suna da
}}{\FQ{ya}}} bar garin.


\par }{\SH Itacen ɓaure da ya yanƙwane
\par }
{\R (Mattiyu 21.20-22)

\par }{\PP \VS{20}Da safe, da suke wucewa, sai suka ga itacen ɓauren nan ya yanƙwane tun daga saiwarsa.

\VS{21}Bitrus ya tuna, sai ya ce wa Yesu, “Rabbi, duba! Itacen ɓauren nan da ka la’anta, ya yanƙwane!”


\par }{\PP \VS{22}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Ku gaskata da Allah.}}

\VS{23}{\WJ{Gaskiya nake gaya muku, in wani ya ce wa dutsen nan, ‘Je ka, ka fāɗa cikin teku,’ bai kuwa yi shakka a zuciyarsa ba, amma ya gaskata cewa, abin da ya faɗa zai faru, haka kuwa za a yi masa.}}

\VS{24}{\WJ{Saboda haka, ina faɗa muku, duk abin da kuka roƙa cikin addu’a, ku gaskata kun riga kun karɓa, zai kuwa zama naku.}}

\VS{25}{\WJ{A duk lokacin da kuke tsaye cikin addu’a, in kuna riƙe da wani mutum a zuciyarku, ku gafarta masa, domin Ubanku da yake sama shi ma yă gafarta muku zunubanku.”}}\FTNT{†}{{\FR 11:25 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na dā suna da
}}{\FQA{zunubai. 26 Amma idan ba kwa yafewa, Ubanku ma da yake sama, ba zai yafe muku zunubanku ba}}{\FT{.}}}


\par }{\SH An tuhumi ikon Yesu
\par }
{\R (Mattiyu 21.23-27; Luka 20.1-8)

\par }{\PP \VS{27}Suka sāke dawowa cikin Urushalima. Da Yesu yana tafiya a filin haikali, sai manyan firistoci, malaman dokoki da kuma dattawa suka zo wurinsa.

\VS{28}Suka tambaye, shi suka ce, “Da wane iko kake yin waɗannan abubuwa? Wa kuma ya ba ka ikon yin wannan?”


\par }{\PP \VS{29}Yesu ya ce,
{\WJ{“Zan yi muku tambaya guda. Ku ba ni amsa, ni kuma zan gaya muku, ko da wane iko nake yin waɗannan abubuwa.}}

\VS{30}{\WJ{Baftismar Yohanna, daga sama ce, ko daga mutane? Ku faɗa mini!”}}


\par }{\PP \VS{31}Sai suka tattauna a junansu, suka ce, “In muka ce, ‘Daga sama ne,’ zai ce, ‘To, don me ba ku gaskata shi ba?’

\VS{32}In kuma muka ce, ‘Daga wurin mutane ne’; suna jin tsoron mutane, don kowa ya ɗauka cewa, Yohanna, annabi ne na gaskiya.”


\par }{\PP \VS{33}Saboda haka, suka amsa wa Yesu suka ce, “Ba mu sani ba.”

\par }{\PP Yesu ya ce,
{\WJ{“To, ni ma ba zan gaya muku ko da wane iko nake yin waɗannan abubuwa ba.”}}




\par }\Chap{12}{\SH Misalin ’yan haya
\par }
{\R (Mattiyu 21.33-46; Luka 20.9-19)

\par }{\PP \VerseOne{1}Sa’an nan ya fara yi musu magana da misalai ya ce,
{\WJ{“Wani mutum ya shuka gonar inabi. Ya kewaye ta da katanga, ya haƙa rami domin matsin inabin, ya kuma gina ɗakin gadi. Sai ya ba wa waɗansu manoma hayar gonar inabin, sa’an nan ya yi tafiya.}}

\VS{2}{\WJ{Da lokacin girbi ya yi, sai ya aiki wani bawa wajen ’yan hayan, don yă karɓo masa ’ya’yan inabin daga wurinsu.}}

\VS{3}{\WJ{Amma suka kama shi, suka yi masa dūka, suka kore shi hannun wofi.}}

\VS{4}{\WJ{Sai ya sāke aikan wani bawa wurinsu, amma suka bugi wannan mutum a kai, suka wulaƙanta shi.}}

\VS{5}{\WJ{Har yanzu ya sāke aikan wani. Wannan kuwa suka kashe. Ya aika waɗansu da yawa; suka bubbuge waɗansu, sauran kuwa suka kashe.}}


\par }{\PP \VS{6}{\WJ{“Sauran mutum ɗaya da ya rage ya aika, ɗa, da yake ƙauna. Daga ƙarshe sai ya aike shi, yana cewa, ‘Za su girmama ɗana.’}}


\par }{\PP \VS{7}{\WJ{“Amma ’yan hayan suka ce wa juna, ‘Aha! Wannan shi ne magājin. Ku zo mu kashe shi, gādon kuma yă zama namu.’}}

\VS{8}{\WJ{Sai suka kama shi suka kashe, suka jefa shi bayan gonar inabin.}}


\par }{\PP \VS{9}{\WJ{“To, me, mai gonar inabin zai yi ke nan? Zai zo yă karkashe dukan ’yan hayan nan, ya kuma ba wa waɗansu gonar inabin.}}

\VS{10}{\WJ{Ba ku taɓa karanta wannan Nassi ba,}}

\par }{\Q {\WJ{“ ‘Dutsen da magina suka ƙi,}}

\par }{\QB {\WJ{shi ne kuwa ya zama dutsen kusurwan gini.}}


\par }{\Q \VS{11}{\WJ{Ubangiji ya yi wannan,}}

\par }{\QB {\WJ{ya kuma yi kyau a idanunmu’?”}}\FTNT{*}{{\FR 12:11 }{\FT{}}{\XT{Zab 118.22,23}}}


\par }{\PP \VS{12}Sai manyan Firistoci da malaman dokoki da shugabanni suka nemi hanyar da za su kama shi, domin sun gane ya yi misalin a kansu ne. Amma suka ji tsoron taron, saboda haka suka bar shi suka yi tafiyarsu.


\par }{\SH Biyan haraji ga Kaisar
\par }
{\R (Mattiyu 22.15-22; Luka 20.20-26)

\par }{\PP \VS{13}Daga baya, sai suka tura waɗansu Farisiyawa da mutanen Hiridus zuwa wurin Yesu, domin su sa masa tarko a cikin maganarsa.

\VS{14}Suka zo wurinsa suka ce, “Malam, mun san kai mutum ne mai mutunci. Ba ka bin ra’ayin mutane, don ba ka nuna bambanci. Amma kana koyar da hanyar Allah bisa ga gaskiya. Daidai ne a biya wa Kaisar haraji, ko babu?

\VS{15}Mu biya ko kada mu biya?”

\par }{\PP Amma Yesu ya san munafuncinsu, sai ya yi tambaya ya ce,
{\WJ{“Don me kuke ƙoƙarin sa mini tarko? Ku kawo mini dinari in ga.”}}

\VS{16}Suka kawo masa kuɗin, sai ya tambaye, su ya ce,
{\WJ{“Hoton wane ne wannan? Kuma rubutun wane ne wannan?”}}

\par }{\PP Suka ce, “Na Kaisar.”


\par }{\PP \VS{17}Sai Yesu ya ce musu,
{\WJ{“Ku ba wa Kaisar abin da yake na Kaisar, ku ba wa Allah kuma abin da yake na Allah.”}}

\par }{\PP Suka yi mamakinsa ƙwarai.


\par }{\SH Aure a tashin matattu
\par }
{\R (Mattiyu 22.23-33; Luka 20.27-40)

\par }{\PP \VS{18}Sa’an nan Sadukiyawa da suke cewa, babu tashin matattu, suka zo masa da tambaya.

\VS{19}Suka ce, “Malam, Musa ya rubuta mana cewa, in ɗan’uwan wani mutum ya mutu, ya bar mata babu ’ya’ya, dole mutumin ya auri gwauruwar, yă kuma samo wa ɗan’uwansa ’ya’ya.

\VS{20}To, an yi waɗansu ’yan’uwa guda bakwai. Na fari ya yi aure, ya mutu babu ’ya’ya.

\VS{21}Na biyun ya auri gwauruwar, sai shi ma ya mutu, babu ’ya’ya. Haka kuma na ukun.

\VS{22}A gaskiya, ba ko ɗaya daga cikin bakwai ɗin da ya bar ’ya’ya. Daga ƙarshe, macen ta mutu.

\VS{23}To, a tashin matattu, matar wa za tă zama, don duk su bakwai nan sun aure ta?”


\par }{\PP \VS{24}Yesu ya ce,
{\WJ{“Ashe, ba a cikin kuskure kuke ba saboda rashin sanin Nassi, ko ikon Allah?}}

\VS{25}{\WJ{Sa’ad da matattu suka tashi, ba za su yi aure ba, ba kuwa za a ba da su ga aure ba. Za su zama kamar yadda mala’iku suke a cikin sama.}}

\VS{26}{\WJ{Game da tashin matattu kuwa, ashe, ba ku karanta a cikin littafin Musa ba, game da labarin ɗan kurmin nan mai cin wuta da Musa ya gani a jeji, yadda Allah ya yi magana da shi ya ce, ‘Ni ne Allah na Ibrahim, Allah na Ishaku da kuma Allah na Yaƙub’?}}\FTNT{†}{{\FR 12:26 }{\FT{}}{\XT{Fit 3.6}}}

\VS{27}{\WJ{Shi ba Allah na matattu ba ne, shi Allah na masu rai ne. Kun yi mummunan kuskure!”}}


\par }{\SH Dokar da ta fi girma duka
\par }
{\R (Mattiyu 22.23-33; Luka 20.27-40)

\par }{\PP \VS{28}Wani daga cikin malaman dokoki ya zo ya ji suna muhawwara. Da ya lura cewa Yesu ya amsa musu daidai, sai ya tambaye shi ya ce, “A cikin dukan dokoki, wacce ta fi girma duka?”


\par }{\PP \VS{29}Yesu ya ce,
{\WJ{“Wadda ta fi girma duka, ita ce wannan. ‘Ku saurara, ya Isra’ila, Ubangiji Allahnmu, Ubangiji ɗaya ne.}}

\VS{30}{\WJ{Ka ƙaunaci Ubangiji Allahnka da dukan zuciyarka, da dukan ranka, da dukan hankalinka, da kuma dukan ƙarfinka.’}}\FTNT{‡}{{\FR 12:30 }{\FT{}}{\XT{M Sh 6.4,5}}}

\VS{31}{\WJ{Na biyun ita ce, ‘Ka ƙaunaci maƙwabcinka kamar kanka.’}}\FTNT{§}{{\FR 12:31 }{\FT{}}{\XT{Fir 19.18}}}{\WJ{Ba wata doka da ta fi waɗannan.”}}


\par }{\PP \VS{32}Mutumin ya ce, “Malam, ka faɗi daidai. Daidai ne da ka ce, Allah ɗaya ne, babu kuma wani sai shi.

\VS{33}Nuna ƙauna ga Allah da dukan zuciyarka, da dukan ganewarka, da dukan ƙarfinka, da kuma nuna ƙauna ga maƙwabcinka kamar kanka, ya fi dukan hadayun ƙonawa da sadakoki.”


\par }{\PP \VS{34}Da Yesu ya ga ya amsa da hikima, sai ya ce masa,
{\WJ{“Ba ka da nisa da mulkin Allah.”}} Daga lokacin, ba wanda ya yi karambani yin masa wata tambaya.


\par }{\SH Kiristi ɗan wane ne?
\par }
{\R (Mattiyu 22.41-46; Luka 20.41-44)

\par }{\PP \VS{35}Yayinda Yesu yake koyarwa a filin haikalin, sai ya yi tambaya ya ce,
{\WJ{“Yaya malaman dokoki suke cewa Kiristi ɗan Dawuda ne?}}

\VS{36}{\WJ{Dawuda da kansa ya yi magana ta wurin Ruhu Mai Tsarki ya ce,}}

\par }{\Q {\WJ{“ ‘Ubangiji ya ce wa Ubangijina,}}

\par }{\QB {\WJ{“Zauna a hannun damana}}

\par }{\Q {\WJ{sai na sa abokan gābanka}}

\par }{\QB {\WJ{a ƙarƙashin sawunka.” ’}}\FTNT{*}{{\FR 12:36 }{\FT{}}{\XT{Zab 110.1}}}


\par }{\MM \VS{37}{\WJ{Dawuda da kansa ya kira shi ‘Ubangiji.’ To, ta yaya zai zama ɗansa?”}}

\par }{\PP Taro mai yawa suka saurare shi da murna.


\par }{\R (Mattiyu 23.1-36; Luka 20.45-47)

\par }{\PP \VS{38}Sa’ad da Yesu yake koyarwa ya ce,
{\WJ{“Ku lura da malaman dokoki. Sukan so yin tafiya a manyan riguna, a kuma dinga gaishe su a wuraren kasuwanci.}}

\VS{39}{\WJ{Sukan kuma nemi wuraren zama mafi daraja a majami’u, da kuma wuraren zaman manya a bukukkuwa.}}

\VS{40}{\WJ{Suna ƙwace gidajen gwauraye, kuma don nuna iyawa, sukan yi dogayen addu’o’i. Irin mutanen nan, za su sha hukunci mai tsanani sosai.”}}


\par }{\SH Bayarwar gwauruwa
\par }
{\PP \VS{41}Yesu ya zauna ɗaura da inda ake bayarwa, ya kuma dubi yadda taron suke sa kuɗinsu a cikin ɗakunan ajiya haikali. Masu arziki da yawa suka zuba kuɗaɗe masu yawa.

\VS{42}Amma wata matalauciya gwauruwa, ta zo ta saka anini biyu, da suka yi daidai da rabin kobo.


\par }{\PP \VS{43}Yesu ya kira almajiransa wurinsa ya ce,
{\WJ{“Gaskiya nake gaya muku, abin da matalauciya gwauruwan nan ta zuba cikin ɗakunan ajiya nan ya fi na sauran dukan.}}

\VS{44}{\WJ{Dukansu sun bayar ne daga cikin arzikinsu; ita kuwa, daga cikin talaucinta, ta ba da kome, duk abin da take da shi na rayuwa.”}}




\par }\Chap{13}{\SH Alamun ƙarshen zamani
\par }
{\R (Mattiyu 24.1,2; Luka 21.5,6)

\par }{\PP \VerseOne{1}Da yake barin haikalin, sai ɗaya daga cikin almajiransa ya ce masa, “Malam! Dubi irin manya-manyan duwatsun nan! Ka ga irin gine-ginen nan masu kyau mana!”


\par }{\PP \VS{2}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Ka ga dukan manyan gine-ginen nan? Ba wani dutse a nan, da za a bari kan wani da ba za a rushe ba.”}}


\par }{\R (Mattiyu 24.3-14; Luka 21.7-19)

\par }{\PP \VS{3}Da Yesu yana zaune a kan Dutsen Zaitun da yake ɗaura da haikali, sai Bitrus, Yaƙub, Yohanna da kuma Andarawus, suka tambaye shi a ɓoye, suka ce,

\VS{4}“Ka gaya mana, yaushe waɗannan abubuwa za su faru? Wace alama ce kuma za tă nuna cewa, duk waɗannan suna dab da cikawa?”


\par }{\PP \VS{5}Sai Yesu ya ce musu,
{\WJ{“Ku lura fa kada wani yă ruɗe ku.}}

\VS{6}{\WJ{Da yawa za su zo a cikin sunana, suna cewa, ‘Ni ne shi.’ Za su kuwa ruɗi mutane da yawa.}}

\VS{7}{\WJ{Sa’ad da kuka ji labarun yaƙe-yaƙe da jita-jitar yaƙe-yaƙe, kada hankalinku yă tashi. Dole irin waɗannan abubuwa su faru. Amma ƙarshen tukuna.}}

\VS{8}{\WJ{Al’umma za tă tasar wa al’umma, mulki kuma yă tasar wa mulki. Za a yi girgizar ƙasa a wurare dabam-dabam, a kuma yi yunwa. Waɗannan dai mafarin azabar naƙuda.}}


\par }{\PP \VS{9}{\WJ{“Dole ku yi zaman tsaro. Za a ba da ku ga hukuma, a kuma bulale ku a majami’u. Saboda ni kuma, za ku tsaya a gaban gwamnoni da sarakuna, domin ku ba da shaida a gabansu.}}

\VS{10}{\WJ{Dole sai an fara yin wa’azin bishara ga dukan al’ummai.}}

\VS{11}{\WJ{Sa’ad da aka kama ku, aka kuma kai ku don a yi muku shari’a, kada ku damu da abin da za ku faɗa. Sai dai ku faɗi abin da aka ba ku a lokacin. Gama ba ku kuke magana ba, Ruhu Mai Tsarki ne.}}


\par }{\PP \VS{12}{\WJ{“Ɗan’uwa zai ba da ɗan’uwa a kashe. Mahaifi zai ba da ɗansa. ’Ya’ya za su tayar wa iyayensu, su kuma sa a kashe su.}}

\VS{13}{\WJ{Dukan mutane za su ƙi ku saboda ni, amma wanda ya tsaya da ƙarfi har ƙarshe, zai sami ceto.}}


\par }{\R (Mattiyu 24.15-21; Luka 21.20-24)

\par }{\PP \VS{14}{\WJ{“Sa’ad da kuka ga ‘abin ƙyama, mai kawo hallaka’}}\FTNT{*}{{\FR 13:14 }{\FT{}}{\XT{Dan 9.27; Dan 11.31; Dan 12.11}}}{\WJ{tsaye inda}}\FTNT{†}{{\FR 13:14 }{\FT{Ko kuwa
}}{\FQA{shi;
}}{\FT{haka ma a aya 29}}}{\WJ{bai kamata ba (mai karatu ya gane), to, sai waɗanda suke a Yahudiya su gudu zuwa duwatsu.}}

\VS{15}{\WJ{Kada wani da yake kan rufin gidansa yă sauka, ko yă shiga gida don yă ɗauki wani abu.}}

\VS{16}{\WJ{Kada wani da yake gona kuma yă koma don ɗaukar rigarsa.}}

\VS{17}{\WJ{Kaiton mata masu ciki, da mata masu renon ’ya’ya a waɗancan kwanakin!}}

\VS{18}{\WJ{Ku yi addu’a, kada wannan yă faru a lokacin sanyi.}}

\VS{19}{\WJ{Domin waɗancan kwanakin za su zama kwanaki na baƙin ciki, waɗanda ba a taɓa yin irinsa ba tun farkon halitta, har yă zuwa yanzu, ba kuwa za a sāke yin irinsa ba.}}


\par }{\PP \VS{20}{\WJ{“Da ba don Ubangiji ya rage kwanakin nan ba, da ba wani da zai tsira. Amma saboda zaɓaɓɓu waɗanda ya zaɓa, sai ya rage kwanakin.}}

\VS{21}{\WJ{A lokacin nan, in wani ya ce muku, ‘Duba, ga Kiristi nan!’ Ko kuwa, ‘Duba, ga shi can!’ Kada ku gaskata.}}

\VS{22}{\WJ{Gama Kiristi masu yawa na ƙarya, da annabawan ƙarya za su firfito, su kuma aikata manyan alamu da ayyukan banmamaki don su ruɗi har da zaɓaɓɓu ma in zai yiwu.}}

\VS{23}{\WJ{Amma ku kula! Na dai gaya muku kome tun da wuri.}}


\par }{\R (Mattiyu 24.29-31; Luka 21.25-28)

\par }{\PP \VS{24}{\WJ{“Amma waɗancan kwanaki, bayan baƙin azaban nan,}}

\par }{\Q {\WJ{“ ‘rana za tă yi duhu,}}

\par }{\QB {\WJ{wata kuma ba zai ba da haskensa ba;}}


\par }{\Q \VS{25}{\WJ{taurari za su fāffāɗo daga sararin sama.}}

\par }{\QB {\WJ{Za a kuma girgiza manyan abubuwan da suke a sararin sama.’}}\FTNT{‡}{{\FR 13:25 }{\FT{}}{\XT{Ish 13.10; Ish 34.4}}}


\par }{\PP \VS{26}{\WJ{“Sa’an nan, mutane za su ga Ɗan Mutum yana zuwa cikin gizagizai da iko, da ɗaukaka mai girma.}}

\VS{27}{\WJ{Zai kuma aiko mala’ikunsa su tattaro zaɓaɓɓunsa daga kusurwoyi huɗun nan, daga iyakar duniya har yă zuwa iyakar sama.}}


\par }{\R (Mattiyu 24.32-35; Luka 21.29-33)

\par }{\PP \VS{28}{\WJ{“To, sai ku yi koyi da itacen ɓaure. Da zarar rassansa suka yi taushi, ganyayensa kuma suka toho, kun san cewa damina ta yi kusa ke nan.}}

\VS{29}{\WJ{Haka ma, in kuka ga waɗannan abubuwa suna faruwa, ku san cewa ya yi kusan zuwa, yana ma dab da bakin ƙofa.}}

\VS{30}{\WJ{Gaskiya nake gaya muku, zamanin nan ba zai shuɗe ba sai duk abubuwan nan sun faru.}}

\VS{31}{\WJ{Sama da ƙasa za su shuɗe, amma kalmomina ba za su taɓa shuɗewa ba.}}


\par }{\SH Ba a san rana ko sa’a ba
\par }
{\R (Mattiyu 24.36-44)

\par }{\PP \VS{32}{\WJ{“Game da wannan rana ko sa’a kuwa, ba wanda ya sani, ko mala’ikun da suke sama, ko Ɗan, sai Uban kaɗai.}}

\VS{33}{\WJ{Ku lura fa! Ku zauna a shirye! Don ba ku san lokacin da shi zai zo ba.}}

\VS{34}{\WJ{Yana kama da mutumin da zai yi tafiya. Yakan bar gidansa a hannun bayinsa, kowa da nasa aikin da aka sa shi, yă kuma ce wa wanda yake gadin ƙofa, yă yi tsaro.}}


\par }{\PP \VS{35}{\WJ{“Saboda haka, sai ku zauna a shirye, domin ba ku san lokacin da maigidan zai dawo ba, ko da yamma ne, ko da tsakar dare ne, ko lokacin da zakara na cara ne, ko kuma da safe ne.}}

\VS{36}{\WJ{In ya zo kwaram, kada ka bari yă tarar da kai kana barci.}}

\VS{37}{\WJ{Abin da na faɗa muku, na faɗa wa kowa. ‘Ku yi tsaro!’ ”}}




\par }\Chap{14}{\SH An shafe Yesu a Betani
\par }
{\R (Mattiyu 26.1-5; Luka 22.1,2; Yohanna 11.45-53)

\par }{\PP \VerseOne{1}To, saura kwana biyu ne kaɗai a yi Bikin Ƙetarewa da Bikin Burodi Marar Yisti, sai manyan firistoci da malaman dokoki, suka nemi wani dalili su kama Yesu a ɓoye, su kashe.

\VS{2}Suka ce, “Ba a lokacin Biki ba, don kada mutane su yi tawaye.”


\par }{\R (Mattiyu 26.6-13; Yohanna 12.1-8)

\par }{\PP \VS{3}Yayinda yake a Betani, a gidan wani mutumin da ake kira Siman Kuturu, yana cin abinci, sai wata mace ta zo da wani ɗan tulu na turaren alabasta da aka yi da nardi zalla, mai tsadan gaske. Ta fasa tulun, ta kuma zuba turaren a kansa.


\par }{\PP \VS{4}Waɗansu daga cikin waɗanda suke wurin, suka ji haushi, suka ce wa juna, “Me ya sa za a ɓata turaren nan haka?

\VS{5}Da an sayar da shi, ai, da an sami kuɗi fiye da albashi\FTNT{*}{{\FR 14:5 }{\FT{Girik
}}{\FQA{fiye da dinari ɗari uku}}} ma’aikaci na shekara guda, a ba wa matalauta. Sai suka tsawata mata da zafi.”


\par }{\PP \VS{6}Yesu ya ce,
{\WJ{“Ku ƙyale ta mana. Don me kuke damunta? Ta yi abu mai kyau a gare ni.}}

\VS{7}{\WJ{Matalauta dai suna tare da ku kullum, za ku kuma iya taimakonsu a duk lokacin da kuke so. Amma ni ba zan kasance da ku kullum ba.}}

\VS{8}{\WJ{Ta yi abin da ta iya yi. Ta zuba turare a jikina kafin lokaci, don shirin jana’izata.}}

\VS{9}{\WJ{Gaskiya nake gaya muku, duk inda aka yi wa’azin bishara ko’ina a duniya, za a faɗi abin da ta yi, domin tunawa da ita.”}}


\par }{\R (Mattiyu 26.14-16; Luka 22.3-6)

\par }{\PP \VS{10}Sai Yahuda Iskariyot, ɗaya daga cikin Sha Biyun nan, ya je wajen manyan firistoci don yă bashe Yesu a gare su.

\VS{11}Suka yi murna da jin haka, suka yi alkawari za su ba shi kuɗi. Don haka, ya fara neman zarafi yă ba da shi.


\par }{\SH Abincin yamma na Ubangiji
\par }
{\R (Mattiyu 26.17-25; Luka 22.7-14,21-23; Yohanna 13.21-30)

\par }{\PP \VS{12}A rana ta fari ta Bikin Burodi Marar Yisti, lokacin da akan yanka ɗan ragon hadayar kafara, bisa ga al’ada ta tunawa da Bikin Ƙetarewa, sai almajiran Yesu suka tambaye shi, suka ce, “Ina kake so mu je mu shirya maka wurin da za ka ci Bikin Ƙetarewa?”


\par }{\PP \VS{13}Sai ya aiki biyu daga cikin almajiransa ya ce,
{\WJ{“Ku shiga cikin birni, za ku sadu da wani ɗauke da tulun ruwa. Ku bi shi.}}

\VS{14}{\WJ{Gidan da ya shiga, ku gaya wa maigidan cewa, ‘Malam yana tambaya, ina ɗakin baƙina, inda zan ci Bikin Ƙetarewa tare da almajiraina?’}}

\VS{15}{\WJ{Zai nuna muku wani babban ɗakin sama da aka shirya domin baƙi. Ku yi mana shirin a can.”}}


\par }{\PP \VS{16}Almajiran suka tafi, suka shiga cikin birnin, suka kuwa tarar da kome kamar yadda Yesu ya faɗa musu. Sai suka shirya Bikin Ƙetarewa.


\par }{\PP \VS{17}Da yamma ta yi, sai Yesu ya zo tare da Sha Biyun.

\VS{18}Yayinda suke cin abinci a tebur, sai ya ce,
{\WJ{“Gaskiya nake gaya muku, ɗaya daga cikinku zai bashe ni, wani wanda yake ci tare da ni.”}}


\par }{\PP \VS{19}Suka cika da baƙin ciki, da ɗaya-ɗaya suka ce masa, “Tabbatacce, ba ni ba ne, ko?”


\par }{\PP \VS{20}Ya ce,
{\WJ{“Ɗaya daga cikin Sha Biyun ne, wanda yake ci tare da ni a kwano.}}

\VS{21}{\WJ{Ɗan Mutum zai tafi kamar yadda yake a rubuce game da shi, amma kaiton mutumin da ya bashe Ɗan Mutum! Zai fi masa, da ba a haife shi ba.”}}


\par }{\R (Mattiyu 26.26-30; Luka 22.14-23; 1 Korintiyawa 11.23-25)

\par }{\PP \VS{22}Yayinda suke cin abinci, sai Yesu ya ɗauki burodi, ya yi godiya, ya kakkarya, ya ba wa almajiransa, yana cewa,
{\WJ{“Ku karɓa, wannan jikina ne.”}}


\par }{\PP \VS{23}Sai kuma ya ɗauki kwaf ruwan inabi, ya yi godiya, ya kuma miƙa musu, dukansu suka sha daga ciki.


\par }{\PP \VS{24}Sai ya ce musu,
{\WJ{“Wannan jinina ne na alkawari, wanda aka zubar da shi saboda mutane da yawa.}}

\VS{25}{\WJ{Gaskiya nake gaya muku, ‘Ba zan ƙara sha daga ’ya’yan inabi ba, sai ranan nan, da zan sha shi sabo a mulkin Allah.’ ”}}


\par }{\PP \VS{26}Da suka rera waƙa, sai suka fita, suka tafi Dutsen Zaitun.


\par }{\SH Yesu ya yi magana a kan mūsun Bitrus
\par }
{\R (Mattiyu 26.31-35; Luka 22.31-34; Yohanna 13.36-38)

\par }{\PP \VS{27}Yesu ya ce musu,
{\WJ{“Dukanku za ku ja da baya ku bar ni, gama yana a rubuce cewa,}}

\par }{\Q {\WJ{“ ‘Zan bugi makiyayin tumaki,}}

\par }{\QB {\WJ{tumakin kuwa za su warwatse.’}}\FTNT{†}{{\FR 14:27 }{\FT{}}{\XT{Zak 13.7}}}


\par }{\MM \VS{28}{\WJ{Amma bayan na tashi, zan sha gabanku zuwa Galili.”}}


\par }{\PP \VS{29}Bitrus ya ce, “Ko da duka sun ja da baya suka bar ka, ba zan bar ka ba.”


\par }{\PP \VS{30}Yesu ya ce,
{\WJ{“Gaskiya nake faɗa maka, yau, tabbatacce, a daren nan, kafin zakara yă yi cara sau biyu}}\FTNT{‡}{{\FR 14:30 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na farko-farko ba su da
}}{\FQ{sau biyu}}{\FT{.}}}{\WJ{kai da kanka za ka yi mūsun sanina sau uku.”}}


\par }{\PP \VS{31}Amma Bitrus ya yi ta nanatawa da ƙarfi ya ce, “Ko da zan mutu tare da kai, ba zan taɓa yin mūsun saninka ba.” Duk sauran ma suka ce haka.


\par }{\SH Getsemane
\par }
{\R (Mattiyu 26.36-46; Luka 22.39-46)

\par }{\PP \VS{32}Suka tafi wani wurin da ake kira Getsemane, Yesu ya kuma ce wa almajiransa,
{\WJ{“Ku zauna a nan, yayinda ni kuwa in yi addu’a.”}}

\VS{33}Ya tafi tare da Bitrus, Yaƙub da kuma Yohanna. Sai ya fara baƙin ciki da damuwa ƙwarai.

\VS{34}Sai ya ce musu,
{\WJ{“Raina yana cike da baƙin ciki har ma kamar zan mutu. Ku dakata a nan ku yi tsaro.”}}


\par }{\PP \VS{35}Sai ya yi gaba kaɗan, ya fāɗi a ƙasa, ya yi addu’a, ya ce in mai yiwuwa ne, a ɗauke masa wannan sa’a.

\VS{36}Ya ce,
{\WJ{“Ya
{\TL{Abba,}}}}\FTNT{§}{{\FR 14:36 }{\FT{Da Arameyik na
}}{\FQA{Baba}}}{\WJ{Uba, kome mai yiwuwa ne a gare ka. Ka ɗauke mini wannan kwaf. Amma ba abin da nake so ba, sai dai abin da kake so.”}}


\par }{\PP \VS{37}Sai ya koma wajen almajiransa, ya same su suna barci. Ya ce wa Bitrus,
{\WJ{“Siman, kana barci ne? Ka kāsa yin tsaro na sa’a ɗaya?}}

\VS{38}{\WJ{Ku yi tsaro, ku kuma yi addu’a, domin kada ku fāɗi cikin jarraba. Ruhu yana so, sai dai jiki raunana ne.”}}


\par }{\PP \VS{39}Ya sāke komawa, ya maimaita addu’ar da ya yi.

\VS{40}Da ya dawo, ya sāke tarar da su suna barci, domin barci ya cika musu ido. Suka rasa abin da za su ce masa.


\par }{\PP \VS{41}Da ya koma sau na uku, sai ya ce musu,
{\WJ{“Har yanzu kuna barci, kuna hutawa ba? Ya isa! Lokaci ya yi. Duba an ba da Ɗan Mutum a hannun masu zunubi.}}

\VS{42}{\WJ{Ku tashi! Mu tafi! Ga mai bashe ni ɗin yana zuwa!”}}


\par }{\SH An kama Yesu
\par }
{\R (Mattiyu 26.47-56; Luka 22.47-53; Yohanna 18.3-12)

\par }{\PP \VS{43}Yana cikin magana ke nan, sai Yahuda, ɗaya daga cikin Sha Biyun ya bayyana. Ya zo tare da taro da suke riƙe da takuba da sanduna. Manyan firistoci da malaman dokoki, da kuma dattawa ne suka turo taron.


\par }{\PP \VS{44}Mai bashe shi ɗin ya riga ya shirya alama da su cewa, “Wanda na yi wa sumba, shi ne mutumin, ku kama shi, ku riƙe sosai.”

\VS{45}Nan da nan Yahuda ya je wurin Yesu ya ce, “Rabbi!” Ya kuma yi masa sumba.

\VS{46}Mutanen kuwa suka kama Yesu, suka riƙe shi.

\VS{47}Sai wani cikin waɗanda suke tsattsaye kusa ya zāre takobinsa, ya sare kunnen bawan babban firist.


\par }{\PP \VS{48}Yesu ya ce,
{\WJ{“Ina jagoran wani tawaye ne da kuka fito da takuba da kuma sanduna domin ku kama ni?}}

\VS{49}{\WJ{Kowace rana ina tare da ku, ina koyarwa a filin haikali, ba ku kama ni ba. Amma dole a cika Nassi.”}}

\VS{50}Sai kowa ya yashe shi ya gudu.


\par }{\PP \VS{51}Wani saurayin da ba ya sanye da kome sai rigar lilin, yana bin Yesu. Da suka yi ƙoƙarin kama shi,

\VS{52}sai ya gudu ya bar rigarsa, ya gudu tsirara.


\par }{\SH A gaban majalisa
\par }
{\R (Mattiyu 26.57-68; Luka 22.54,55,63-71; Yohanna 18.13,14,19-24)

\par }{\PP \VS{53}Suka kai Yesu wajen babban firist, sai dukan manyan firistoci, dattawa da kuma malaman dokoki suka taru.

\VS{54}Bitrus ya bi shi daga nesa, har cikin filin gidan babban firist. A can, ya zauna tare da masu gadi, yana jin ɗumin wuta.


\par }{\PP \VS{55}Manyan firistoci da dukan ’yan Majalisa, suka shiga neman shaidar laifin da za a tabbatar a kan Yesu, domin su kashe shi. Amma ba su sami ko ɗaya ba.

\VS{56}Da yawa suka ba da shaidar ƙarya a kansa, amma shaidarsu ba tă zo ɗaya ba.


\par }{\PP \VS{57}Sai waɗansu suka miƙe tsaye, suka ba da wannan shaida ƙarya a kansa, suka ce,

\VS{58}“Mun ji shi ya ce, ‘Zan rushe wannan haikali da mutum ya gina, cikin kwana uku, in sāke gina wani wanda ba ginin mutum ba.’ ”

\VS{59}Duk da haka ma, shaidarsu ba tă zo ɗaya ba.


\par }{\PP \VS{60}Sai babban firist ya tashi a gabansu, ya tambayi Yesu ya ce, “Ba za ka amsa ba? Wane shaida ke nan waɗannan mutane suke kawowa a kanka?”

\VS{61}Amma Yesu ya yi shiru, bai kuwa amsa ba.

\par }{\PP Babban firist ya sāke tambayarsa ya ce, “Kai ne Kiristi, Ɗan Mai Albarka?”


\par }{\PP \VS{62}Yesu ya ce,
{\WJ{“Ni ne. Za ku kuwa ga Ɗan Mutum yana zaune a hannun dama na Mai Iko, yana kuma zuwa a cikin gizagizan sama.”}}


\par }{\PP \VS{63}Babban firist ya yage tufafinsa, ya yi ce, “Ina dalilin neman waɗansu shaidu kuma?

\VS{64}Kun dai ji saɓon. Me kuka gani?”

\par }{\PP Duka suka yanke masa hukuncin kisa.

\VS{65}Sai waɗansu suka fara tattofa masa miyau, suka rufe masa idanu, suka bubbuge shi da hannuwansu, suka ce, “Yi annabci!” Masu gadin kuma suka ɗauke shi, suka yi masa duka.


\par }{\SH Bitrus ya yi mūsun sanin Yesu
\par }
{\R (Mattiyu 26.69-75; Luka 22.56-62; Yohanna 18.15-18,25-27)

\par }{\PP \VS{66}Yayinda Bitrus yake ƙasa a filin gidan, sai wata yarinya, baiwa, ɗaya daga cikin ma’aikatan babban firist, ta zo can.

\VS{67}Da ta ga Bitrus yana jin ɗumi, sai ta dube shi da kyau.

\par }{\PP Ta ce, “Kai ma kana tare da Yesu, Banazare.”


\par }{\PP \VS{68}Amma ya yi mūsu ya ce, “Ban san abin da kike magana ba, balle ma in fahimce ki.” Sai ya fita zuwa zaure.\FTNT{*}{{\FR 14:68 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na farko-farko suna da
}}{\FQA{ƙofar shiga zakara kuwa ya yi cara}}}


\par }{\PP \VS{69}Da baiwar ta gan shi a can, sai ta sāke gaya wa waɗanda suke tsattsaye a wurin, ta ce, “Wannan mutum yana ɗaya daga cikinsu.”

\VS{70}Sai ya sāke yin musu.

\par }{\PP Bayan ɗan lokaci kaɗan, sai waɗanda suke tsattsaye kusa suka ce wa Bitrus, “Lalle, kana ɗaya daga cikinsu, gama kai mutumin Galili ne.”


\par }{\PP \VS{71}Sai ya fara la’antar kansa, yana rantsuwa musu, yana cewa, “Ban san wannan mutumin da kuke magana a kai ba.”


\par }{\PP \VS{72}Nan da nan zakara ya yi cara sau na biyu.\FTNT{†}{{\FR 14:72 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na farko-farko ba su da
}}{\FQ{sau na biyu.}}} Sai Bitrus ya tuna da maganar da Yesu ya yi masa cewa,
{\WJ{“Kafin zakara yă yi cara sau biyu,}}\FTNT{‡}{{\FR 14:72 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na farko-farko ba su da
}}{\FQ{sau biyu}}{\FT{.}}}{\WJ{za ka yi mūsun sanina sau uku.”}} Sai ya fashe da kuka.




\par }\Chap{15}{\SH Yesu a gaban Bilatus
\par }
{\R (Mattiyu 27.1,2,11-14; Luka 23.1-5; Yohanna 18.28-38)

\par }{\PP \VerseOne{1}Da sassafe, sai manyan firistoci da dattawa, da malaman dokoki, da dukan Majalisa, suka yanke shawara. Suka daure Yesu, suka kai shi, suka miƙa shi ga Bilatus.


\par }{\PP \VS{2}Bilatus ya yi tambaya ya ce, “Kai ne Sarkin Yahudawa?”

\par }{\PP Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“I, haka yake, kamar yadda ka faɗa.”}}


\par }{\PP \VS{3}Manyan firistoci suka zarge shi a kan abubuwa da yawa.

\VS{4}Don haka Bilatus ya sāke tambayarsa ya ce, “Ba za ka amsa ba? Dubi abubuwa da yawa da suke zarginka da su.”


\par }{\PP \VS{5}Amma har yanzu, Yesu bai ba da amsa ba, Bilatus ya yi mamaki.


\par }{\R (Mattiyu 27.15-26; Luka 23.13-25; Yohanna 18.39–19.16)

\par }{\PP \VS{6}Yanzu fa, al’ada ce a lokacin Bikin, a saki ɗan kurkuku guda wanda mutane suka roƙa.

\VS{7}Wani mutumin da ake kira Barabbas, yana a kurkuku, tare da waɗansu ’yan tawaye da suka yi kisankai a lokacin wani hargitsi.

\VS{8}Taron suka matso, suka ce roƙi Bilatus yă yi musu abin da ya saba yi.


\par }{\PP \VS{9}Bilatus ya yi tambaya ya ce, “Kuna so in sakar muku Sarkin Yahudawa?”

\VS{10}Don ya san saboda sonkai ne manyan firistoci suka ba da Yesu a gare shi.

\VS{11}Amma manyan firistoci suka zuga taron su sa a saki Barabbas, a maimakon Yesu.


\par }{\PP \VS{12}Bilatus ya tambaye su ya ce, “To, me zan yi da wanda kuke ce da shi, sarkin Yahudawa?”


\par }{\PP \VS{13}Suka yi ihu, suka ce, “A gicciye shi!”


\par }{\PP \VS{14}Bilatus ya yi tambaya ya ce, “Don me? Wane laifi ya yi?”

\par }{\PP Amma suka ƙara yin ihu suna cewa, “A gicciye shi!”


\par }{\PP \VS{15}Don son yă faranta wa taron rai, sai Bilatus ya sakar musu Barabbas. Ya sa aka yi wa Yesu bulala, sa’an nan ya ba da shi a gicciye.


\par }{\SH Sojoji sun yi wa Yesu ba’a
\par }
{\R (Mattiyu 27.27-30; Yohanna 19.2,3)

\par }{\PP \VS{16}Sojojin suka tafi da Yesu cikin fadar gwamna (wato, Firetoriyum), suka kira dukan kamfanin sojoji wuri ɗaya.

\VS{17}Suka sa masa wata riga mai ruwan shunayya, suka kuma tuƙa rawanin ƙaya suka sa masa.

\VS{18}Sai suka fara ce masa, “Ranka yă daɗe sarkin Yahudawa!”

\VS{19}Suka dinga bugunsa a kā da sanda, suka tattofa masa miyau. Suka durƙusa suka yi masa bangirma na ba’a.

\VS{20}Bayan da suka gama yin masa ba’a, suka tuɓe rigar mai ruwan shunayyar, suka sa masa nasa tufafi. Sai suka tafi da shi don a gicciye shi.


\par }{\SH Gicciyewa
\par }
{\R (Mattiyu 27.27-30; Yohanna 19.2,3)

\par }{\PP \VS{21}Sai ga wani mutum daga Sairin da ake kira Siman, mahaifin Alekzanda da Rufus, yana wucewa kan hanyarsa daga ƙauye. Sai suka tilasta shi yă ɗauki gicciyen.

\VS{22}Suka kawo Yesu a wurin da ake kira Golgota (wanda yake nufin Wurin Ƙoƙon Kai).

\VS{23}Sai suka miƙa masa ruwan inabi gauraye da mur, don yă rage zafi, amma bai sha ba.

\VS{24}Sai suka gicciye shi. Suka rarraba tufafinsa, suka jefa ƙuri’a a kansu don su ga abin da kowa zai samu.


\par }{\PP \VS{25}Sa’a ta uku na safe ce kuwa aka gicciye shi.

\VS{26}Akwai rubutu na zarginsa, da ya ce,

\par }{\PC Sarkin Yahudawa.


\par }{\PP \VS{27}Suka gicciye ’yan fashi biyu tare da shi, ɗaya a damansa, ɗayan kuma a hagunsa.\FTNT{*}{{\FR 15:27 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na dā suna da
}}{\FQA{hagu,
}}{\FV{28
}}{\FQA{Nassin nan kuwa ya cika da ya ce, “An lasafta shi a cikin masu laifi.”
}}{\FT{(}}{\XT{Ish 53.12}}{\FT{)}}}

\VS{29}Masu wucewa suka zazzage shi. Suka kaɗa kai suna cewa, “To, kai da za ka rushe haikali ka kuma gina shi a kwana uku,

\VS{30}sai ka sauko daga gicciyen, ka ceci kanka!”


\par }{\PP \VS{31}Haka kuma, manyan firistoci da malaman dokoki suka yi masa ba’a a junansu, suna cewa, “Ya ceci waɗansu, amma ya kāsa ceton kansa!

\VS{32}Bari wannan Kiristi, wannan Sarkin Isra’ila, yă sauko yanzu daga gicciye, don mu ga mu kuma gaskata.” Waɗanda aka gicciye tare da shi ma suka zazzage shi.


\par }{\SH Mutuwar Yesu
\par }
{\R (Mattiyu 27.45-56; Luka 23.44-49; Yohanna 19.28-30)

\par }{\PP \VS{33}Daga sa’a ta shida har zuwa sa’a ta tara na rana, duhu ya rufe dukan ƙasar.

\VS{34}A daidai sa’a ta tara na rana, sai Yesu ya ɗaga murya da ƙarfi ya ce,
{\TL{{\WJ{“Eloi, Eloi, lama sabaktani?”}}}} (Wato,
{\WJ{“Ya Allahna, ya Allahna, don me ka yashe ni?”}}).\FTNT{†}{{\FR 15:34 }{\FT{}}{\XT{Zab 22.1}}}


\par }{\PP \VS{35}Da waɗansu cikin waɗanda suke tsattsaye kusa da wurin suka ji haka, suka ce, “Ku saurara, yana kiran Iliya.”


\par }{\PP \VS{36}Wani mutum ya ruga ya je ya jiƙo soso da ruwan tsami, ya soka a sanda ya miƙa wa Yesu yă sha. Ya ce, “Ku ƙyale shi. Bari mu ga ko Iliya zai zo yă saukar da shi.”


\par }{\PP \VS{37}Da murya mai ƙarfi, Yesu ya ja numfashinsa na ƙarshe.


\par }{\PP \VS{38}Labulen haikali kuwa ya yage kashi biyu, daga sama har ƙasa.

\VS{39}Da jarumin da yake tsaye a gaban Yesu ya ji muryarsa, ya kuma ga yadda ya mutu, sai ya ce, “Gaskiya, wannan mutum Ɗan Allah ne!”


\par }{\PP \VS{40}Waɗansu mata suna kallo daga nesa. A cikinsu kuwa akwai Maryamu Magdalin, Maryamu mahaifiyar Yaƙub ƙarami da Yusuf,\FTNT{‡}{{\FR 15:40 }{\FT{Girik
}}{\FQA{Yosi,
}}{\FT{wani sunan
}}{\FQ{Yusuf}}{\FQA{;
}}{\FT{haka ma a aya 47}}} da kuma Salome.

\VS{41}A Galili waɗannan mata ne suka riƙa bin sa suna yin masa hidima. Waɗansu mata da yawa da suka zo tare da shi daga Urushalima, su ma suna nan a can.


\par }{\SH Jana’izar Yesu
\par }
{\R (Mattiyu 27.57-61; Luka 23.50-56; Yohanna 19.38-42)

\par }{\PP \VS{42}Ranar kuwa ita ce ranar Shirye-shirye (wato, ana kashegari Asabbaci). Saboda haka, da yamma ta yi, sai

\VS{43}Yusuf daga Arimateya, wani sanannen ɗan Majalisa, wanda dā ma yake jiran zuwan mulkin Allah, ya je wajen Bilatus ba tsoro, ya roƙa a ba shi jikin Yesu.

\VS{44}Bilatus ya yi mamaki da ya ji cewa Yesu ya riga ya mutu. Sai ya kira jarumin ya tambaye shi ko Yesu ya riga ya mutu.

\VS{45}Da ya ji ta bakin jarumin cewa haka ne, sai ya ba wa Yusuf jikin.

\VS{46}Sai Yusuf ya kawo zanen lilin, ya saukar da jikin, ya nannaɗe shi da lilin ɗin, sa’an nan ya sa shi a kabarin da aka fafe a cikin dutse. Sai ya gungura wani dutse ya rufe bakin kabarin.

\VS{47}Maryamu Magdalin da Maryamu uwar Yusuf sun ga inda aka kwantar da shi.




\par }\Chap{16}{\SH Tashin Yesu daga matattu
\par }
{\R (Mattiyu 28.1-8; Luka 24.1-12; Yohanna 20.1-10)

\par }{\PP \VerseOne{1}Da Asabbaci ya wuce, sai Maryamu Magdalin, Maryamu mahaifiyar Yaƙub, da kuma Salome suka sayi kayan ƙanshi domin su je su shafa wa jikin Yesu.

\VS{2}A ranar farko ta mako, da sassafe, bayan fitowar rana, suna kan hanyarsu zuwa kabarin ke nan,

\VS{3}sai suka tambaye juna suka ce, “Wane ne zai gungura mana dutsen daga bakin kabarin?”


\par }{\PP \VS{4}Amma da suka ɗaga kai, sai suka ga cewa, an riga an gungura dutsen. Dutsen kuwa babba ne.

\VS{5}Da suna shiga cikin kabarin, sai suka ga wani saurayi sanye da farar riga, yana zaune a hannun dama, sai suka firgita.


\par }{\PP \VS{6}Ya ce, “Kada ku firgita. Kuna neman Yesu Banazare wanda aka gicciye ne. Ya tashi! Ba ya nan. Ku dubi inda aka kwantar da shi.

\VS{7}Amma ku tafi ku gaya wa almajiransa da kuma Bitrus cewa, ‘Ya sha gabanku zuwa Galili. Can za ku gan shi, kamar yadda ya faɗa muku.’ ”


\par }{\PP \VS{8}Da rawan jiki da kuma ruɗewa, matan suka fita a guje daga kabarin. Ba su kuwa gaya wa kowa ba, don suna tsoro.


\par }{\IEX [Waɗansu rubuce-rubucen hannu na farko-farko da waɗansu shaidu na dā ba su da ayoyi 9-20.]

\par }{\PP \VS{9}{\IT{Da Yesu ya tashi daga matattu da safe, a ranar farko ta mako, ya fara bayyana ga Maryamu Magdalin, wadda ya fitar da aljanu bakwai daga cikinta.}}

\VS{10}{\IT{Ta je ta gaya wa waɗanda dā suke tare da shi, waɗanda kuma suke makoki da kuka.}}

\VS{11}{\IT{Da suka ji cewa Yesu yana da rai, har ma ta gan shi, ba su gaskata ba.}}


\par }{\R (Luka 24.13-35)

\par }{\PP \VS{12}{\IT{Daga baya Yesu ya bayyana a wani kamanni dabam ga biyunsu, yayinda suke tafiya ƙauye.}}

\VS{13}{\IT{Waɗannan kuwa suka koma suka shaida wa sauran, amma su ma ba su gaskata ba.}}


\par }{\PP \VS{14}{\IT{Bayan haka, Yesu ya bayyana ga Sha Ɗayan, yayinda suke cin abinci. Ya tsawata musu a kan rashin bangaskiyarsu, da yadda suka ƙi gaskata waɗanda suka gan shi bayan ya tashi.}}


\par }{\PP \VS{15}{\IT{Ya ce, musu,
{\WJ{“Ku tafi cikin dukan duniya, ku yi wa’azin bishara ga dukan halitta.}}}}

\VS{16}{\IT{{\WJ{Duk wanda ya gaskata, aka kuma yi masa baftisma, zai sami ceto. Amma duk wanda bai gaskata ba kuwa, zai hallaka.}}}}

\VS{17}{\IT{{\WJ{Waɗannan alamu za su kasance tare da waɗanda suka gaskata. A cikin sunana za su fitar da aljanu, za su yi magana da sababbin harsuna.}}}}

\VS{18}{\IT{{\WJ{Za su ɗauki macizai da hannuwansu. In kuwa suka sha mugun dafi, ba zai cuce su ba ko kaɗan. Za su ɗibiya hannuwansu a kan marasa lafiya, su kuwa warke.”}}}}


\par }{\PP \VS{19}{\IT{Bayan Ubangiji Yesu ya yi musu magana, sai aka ɗauke shi zuwa sama, ya kuma zauna a hannun dama na Allah.}}

\VS{20}{\IT{Sai almajiran suka fita, suka yi wa’azi ko’ina. Ubangiji kuwa ya yi aiki tare da su, ya tabbatar da maganarsa ta wurin alamu da suke biye da maganar.}}

\par }