\NormalFont\ShortTitle{Mattiyu}

{\MT Mattiyu



\par }\ChapOne{1}{\SH Asalin Yesu Kiristi
\par }
{\R (Luka 3.23-38)

\par }{\LID \VerseOne{1}Tarihin da aka rubuta game da asalin Yesu Kiristi ɗan Dawuda, ɗan Ibrahim.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{2}Ibrahim ya haifi Ishaku,

\par }{\LI Ishaku ya haifi Yaƙub,

\par }{\LI Yaƙub ya haifi Yahuda da ’yan’uwansa,


\par }{\LI \VS{3}Yahuda ya haifi Ferez da Zera, waɗanda Tamar ce mahaifiyarsu;

\par }{\LI Ferez ya haifi Hezron,

\par }{\LI Hezron ya haifi Ram,


\par }{\LI \VS{4}Ram ya haifi Amminadab,

\par }{\LI Amminadab ya haifi Nashon,

\par }{\LI Nashon ya haifi Salmon,


\par }{\LI \VS{5}Salmon ya haifi Bowaz, wanda Rahab ce mahaifiyarsa,

\par }{\LI Bowaz ya haifi Obed, wanda Rut ce mahaifiyarsa,

\par }{\LI Obed ya haifi Yesse,


\par }{\LI \VS{6}Yesse kuwa ya haifi Sarki Dawuda.

\par }{\BB \par }
{\LI Dawuda ya haifi Solomon, wanda matar Uriya ce mahaifiyarsa.


\par }{\LI \VS{7}Solomon ya haifi Rehobowam,

\par }{\LI Rehobowam ya haifi Abiya,

\par }{\LI Abiya ya haifi Asa,


\par }{\LI \VS{8}Asa ya haifi Yehoshafat,

\par }{\LI Yehoshafat ya haifi Yehoram,

\par }{\LI Yehoram ya haifi Azariya,


\par }{\LI \VS{9}Azariya ya haifi Yotam,

\par }{\LI Yotam ya haifi Ahaz,

\par }{\LI Ahaz ya haifi Hezekiya,


\par }{\LI \VS{10}Hezekiya ya haifi Manasse,

\par }{\LI Manasse ya haifi Amon,

\par }{\LI Amon ya haifi Yosiya,


\par }{\LI \VS{11}Yosiya kuma ya haifi Yekoniya\FTNT{*}{{\FR 1:11 }{\FT{Wato, Jehohiyachin; haka ma a aya 12}}} da ’yan’uwansa a lokacin da aka kwashe su zuwa bauta a Babilon.


\par }{\BB \par }
{\LID \VS{12}Bayan an kwashe su zuwa bauta a Babilon.

\par }{\LI Yekoniya ya haifi Sheyaltiyel,

\par }{\LI Sheyaltiyel ya haifi Zerubbabel,


\par }{\LI \VS{13}Zerubbabel ya haifi Abiyud,

\par }{\LI Abiyud ya haifi Eliyakim,

\par }{\LI Eliyakim ya haifi Azor,


\par }{\LI \VS{14}Azor ya haifi Zadok,

\par }{\LI Zadok ya haifi Akim,

\par }{\LI Akim kuma ya haifi Eliyud,


\par }{\LI \VS{15}Eliyud ya haifi Eleyazar,

\par }{\LI Eleyazar ya haifi Mattan,

\par }{\LI Mattan ya haifi Yaƙub,


\par }{\LI \VS{16}Yaƙub ya haifi Yusuf, mijin Maryamu, wadda ta haifi Yesu, wanda ake kira Kiristi.


\par }{\BB \par }
{\LID \VS{17}Ta haka akwai zuriya goma sha huɗu ke nan duka-duka daga lokacin Ibrahim zuwa lokacin Dawuda, goma sha huɗu kuma daga Dawuda zuwa bauta a Babilon, goma sha huɗu kuma daga bauta a Babilon zuwa Kiristi.\FTNT{†}{{\FR 1:17 }{\FT{Ko kuwa
}}{\FQA{Kiristi}}{\FT{.
}}{\FQ{Kiristi
}}{\FT{(Da Girik)
}}{\FQA{Almasihu
}}{\FT{(Da Ibraniyanci) duk suna nufin
}}{\FQA{“Shafaffe.”}}}


\par }{\SH Haihuwar Yesu Kiristi
\par }
{\R (Luka 2.1-7)

\par }{\PP \VS{18}Ga yadda haihuwar Yesu Kiristi ta kasance. An yi alkawarin auren mahaifiyarsa Maryamu, ga Yusuf. Amma tun kafin su zama miji da mata, sai aka tarar Maryamu tana da ciki, ta wurin Ruhu Mai Tsarki.

\VS{19}Yusuf mijinta, da yake shi mai adalci ne, bai so yă ba ta kunya, yă tone mata asiri a fili ba, sai ya yi tunani yă sake ta a ɓoye.


\par }{\PP \VS{20}Amma yana cikin wannan tunani, sai wani mala’ikan Ubangiji ya bayyana masa cikin mafarki ya ce, “Yusuf ɗan Dawuda, kada ka ji tsoron ɗaukan Maryamu zuwa gidanka a matsayin matarka, gama cikin nan nata, daga wurin Ruhu Mai Tsarki ne.

\VS{21}Za tă haifi ɗa, za ka kuma sa masa suna Yesu,\FTNT{‡}{{\FR 1:21 }{\FQ{Yesu
}}{\FT{da Girik shi ne
}}{\FQA{Yoshuwa da Ibraniyanci,
}}{\FT{wanda yake nufin
}}{\FQA{{\ND{Ubangiji}} yana ceto.}}} gama shi ne zai ceci mutanensa daga zunubansu.”


\par }{\PP \VS{22}Duk wannan ya faru ne, don a cika abin da Ubangiji ya faɗi ta bakin annabin cewa,

\VS{23}“Ga shi budurwa za tă yi ciki, za tă haifi ɗa, kuma za a kira shi Immanuwel”\FTNT{§}{{\FR 1:23 }{\FT{}}{\XT{Ish 7.14}}} (wanda yake nufin “Allah tare da mu”).


\par }{\PP \VS{24}Da Yusuf ya farka daga barci, sai ya bi umarnin mala’ikan Ubangiji, ya ɗauki Maryamu zuwa gida a matsayin matarsa.

\VS{25}Amma bai kwana da ita ba, sai bayan da ta haifi ɗan. Ya kuwa sa masa suna Yesu.




\par }\Chap{2}{\SH Ziyarar Masana
\par }
{\PP \VerseOne{1}Bayan an haifi Yesu a Betlehem, a Yahudiya, a zamanin Sarki Hiridus, sai waɗansu Masana,\FTNT{*}{{\FR 2:1 }{\FT{A al’adance
}}{\FQA{Masu Hikima}}} daga gabas suka zo Urushalima

\VS{2}suka yi tambaya suka ce, “Ina shi wanda aka haifa sarkin Yahudawa? Gama mun ga tauraronsa a gabas\FTNT{†}{{\FR 2:2 }{\FT{Ko kuwa
}}{\FQA{a tauraro sa’ad da ya taso}}} mun kuwa zo ne domin mu yi masa sujada.”


\par }{\PP \VS{3}Da Sarki Hiridus ya ji wannan, sai hankalinsa ya tashi haka ma na dukan Urushalima.

\VS{4}Bayan ya kira dukan manyan firistoci da malaman dokoki na mutane wuri ɗaya, sai ya tambaye su inda za a haifi Kiristi.

\VS{5}Suka amsa suka ce, “A Betlehem ne, cikin Yahudiya, gama haka annabin ya rubuta.


\par }{\Q \VS{6}“ ‘Amma ke Betlehem, a cikin ƙasar Yahuda,

\par }{\QB ba ke ce mafi ƙanƙanta a cikin masu mulki a Yahuda ba,

\par }{\Q gama daga cikinki mai mulki zai zo,

\par }{\QB wanda zai zama makiyayin mutanena Isra’ila.’\FTNT{‡}{{\FR 2:6 }{\FT{}}{\XT{Mik 5.2}}}”


\par }{\PP \VS{7}Sai Hiridus ya kira Masanan nan a ɓoye, yă gano daga wurinsu daidai lokacin da tauraron ya bayyana.

\VS{8}Sai ya aike su Betlehem ya ce, “Ku je ku binciko a hankali game da yaron nan. Da kun same shi, sai ku kawo mini labari nan da nan, domin ni ma in je in yi masa sujada.”


\par }{\PP \VS{9}Bayan sun saurari sarki, sai suka kama hanyarsu, tauraron da suka gani a gabas kuwa yana tafe a gabansu, sai da ya kai inda yaron yake.

\VS{10}Da suka ga tauraron, sai suka yi farin ciki ƙwarai.

\VS{11}Suka shiga gidan, suka kuwa ga yaron tare da mahaifiyarsa Maryamu. Suka durƙusa har ƙasa, suka yi masa sujada. Sa’an nan suka kunce dukiyarsu, suka miƙa masa kyautai na zinariya da na turare da na mur.

\VS{12}Bayan an gargaɗe su cikin mafarki kada su koma wurin Hiridus, sai suka koma ƙasarsu ta wata hanya dabam.


\par }{\SH Tserewa zuwa Masar
\par }
{\PP \VS{13}Bayan sun tafi, sai mala’ikan Ubangiji ya bayyana ga Yusuf a mafarki ya ce, “Tashi, ka ɗauki yaron da mahaifiyarsa, ku gudu zuwa Masar. Ku zauna a can sai na gaya muku, gama Hiridus zai nemi yaron don yă kashe.”


\par }{\PP \VS{14}Sai Yusuf ya tashi, ya ɗauki yaron da mahaifiyarsa da dad dare suka tafi Masar,

\VS{15}inda ya zauna har sai da Hiridus ya mutu. Ta haka kuwa aka cika abin da Ubangiji ya faɗa ta bakin annabin cewa, “Daga Masar na kira ɗana.”\FTNT{§}{{\FR 2:15 }{\FT{}}{\XT{Hos 11.1}}}


\par }{\PP \VS{16}Da Hiridus ya gane cewa Masanan nan sun yi masa wayo, sai ya husata ƙwarai, ya yi umarni cewa a karkashe dukan ’yan yara maza da suke a Betlehem da kewayenta, daga masu shekara biyu zuwa ƙasa, bisa ga lokacin da ya sami labarin daga Masanan nan.

\VS{17}Sai abin da aka faɗa ta bakin annabi Irmiya ya cika, cewa,


\par }{\Q \VS{18}“An ji murya a Rama,

\par }{\QB tana kuka da makoki mai tsanani,

\par }{\Q Rahila ce take kuka domin ’ya’yanta,

\par }{\QB an kāsa ta’azantar da ita,

\par }{\QB don ba su.”\FTNT{*}{{\FR 2:18 }{\FT{}}{\XT{Irm 31.15}}}


\par }{\SH Komowa zuwa Nazaret
\par }
{\PP \VS{19}Bayan Hiridus ya mutu, sai mala’ikan Ubangiji ya bayyana ga Yusuf a mafarki a Masar,

\VS{20}ya ce, “Tashi, ka ɗauki yaron da mahaifiyarsa ku tafi ƙasar Isra’ila, domin waɗanda suke neman ran yaron sun mutu.”


\par }{\PP \VS{21}Sai ya tashi, ya ɗauki yaron da mahaifiyarsa suka tafi ƙasar Isra’ila.

\VS{22}Amma da ya ji Arkelawus ne yake mulki a Yahudiya a matsayin wanda ya gāji mahaifinsa Hiridus, sai ya ji tsoron zuwa can. Bayan an gargaɗe shi a mafarki, sai ya ratse zuwa gundumar Galili,

\VS{23}ya je ya zauna a wani garin da ake kira Nazaret. Ta haka aka cika abin da aka faɗa ta bakin annabawa cewa, “Za a ce da shi Banazare.”




\par }\Chap{3}{\SH Yohanna Mai Baftisma ya shirya hanya
\par }
{\R (Markus 1.1-8; Luka 3.1-18; Yohanna 1.19-28)

\par }{\PP \VerseOne{1}A waɗancan kwanaki, Yohanna Mai Baftisma ya zo, yana wa’azi a Hamadan Yahudiya

\VS{2}yana cewa, “Ku tuba, gama mulkin sama ya yi kusa.”

\VS{3}Wannan shi ne wanda aka yi maganarsa ta wurin annabi Ishaya cewa,

\par }{\Q “Ga murya mai kira a hamada tana cewa,

\par }{\Q ‘Ku shirya wa Ubangiji hanya,

\par }{\QB ku miƙe hanyoyi dominsa.’ ”\FTNT{*}{{\FR 3:3 }{\FT{}}{\XT{Ish 40.3}}}


\par }{\PP \VS{4}Tufafin Yohanna kuwa an yi su da gashin raƙumi ne, yana kuma daure da ɗamara ta fata. Abincinsa kuwa fāri ne da zumar jeji.

\VS{5}Mutane suka zo wurinsa daga Urushalima da dukan Yahudiya da kuma dukan yankin Urdun.

\VS{6}Suna furta zunubansu, ya kuma yi musu baftisma a Kogin Urdun.


\par }{\PP \VS{7}Amma da Yohanna ya ga Farisiyawa da Sadukiyawa da yawa suna zuwa inda yake yin baftisma, sai ya ce musu, “Ku macizai! Wa ya gargaɗe ku ku guje wa fushin nan mai zuwa?

\VS{8}Ku yi ayyukan da suka dace da tuba.

\VS{9}Kada ma ku yi tunani a ranku cewa, ‘Ai, Ibrahim ne mahaifinmu.’ Ina gaya muku cewa Allah zai iya tā da ’ya’ya wa Ibrahim daga cikin duwatsun nan.

\VS{10}An riga an sa bakin gatari a gindin itatuwa, kuma duk itacen da bai ba da ’ya’ya masu kyau ba, za a sare shi a jefa cikin wuta.


\par }{\PP \VS{11}“Ina muku baftisma da\FTNT{†}{{\FR 3:11 }{\FT{Ko kuwa
}}{\FQA{a cikin}}} ruwa domin tuba. Amma wani yana zuwa a bayana wanda ya fi ni iko, wanda ko takalmansa ma ban isa in ɗauka ba. Zai yi muku baftisma da Ruhu Mai Tsarki da kuma wuta.

\VS{12}Yana riƙe da matankaɗinsa, zai tankaɗe hatsinsa, yă kuma tattara alkamarsa a cikin rumbu, amma zai ƙone yayin da wutar da ba a iya kashewa.”


\par }{\SH Baftismar Yesu
\par }
{\R (Markus 1.9-11; Luka 3.21,22)

\par }{\PP \VS{13}Sai Yesu ya zo daga Galili, ya je Urdun don Yohanna yă yi masa baftisma.

\VS{14}Amma Yohanna ya so yă hana shi, yana cewa, “Ina bukata ka yi mini baftisma, yaya kake zuwa wurina?”


\par }{\PP \VS{15}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Bari yă zama haka yanzu; ya dace mu yi haka don mu cika dukan adalci.”}} Sa’an nan Yohanna ya yarda.


\par }{\PP \VS{16}Nan da nan da aka yi wa Yesu baftisma, sai ya fito daga ruwa. A wannan lokaci sama ya buɗe, sai ya ga Ruhun Allah yana saukowa kamar kurciya ya kuwa sauka a kansa.

\VS{17}Sai murya daga sama ta ce, “Wannan shi ne Ɗana wanda nake ƙauna; wanda kuma nake jin daɗinsa ƙwarai.”




\par }\Chap{4}{\SH Gwajin Yesu
\par }
{\R (Markus 1.12,13; Luka 4.1-13)

\par }{\PP \VerseOne{1}Sa’an nan Ruhu ya kai Yesu cikin hamada don Iblis yă gwada shi.

\VS{2}Bayan ya yi azumi yini arba’in da kuma dare arba’in, sai ya ji yunwa.

\VS{3}Sai mai gwajin ya zo wurinsa ya ce, “In kai Ɗan Allah ne, ka ce wa duwatsun nan su zama burodi.”


\par }{\PP \VS{4}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“A rubuce yake cewa, ‘Ba da abinci kaɗai mutum yake rayuwa ba, sai dai da kowace kalmar da take fitowa daga bakin Allah.’}}\FTNT{*}{{\FR 4:4 }{\FT{}}{\XT{M Sh 8.3}}}{\WJ{”}}


\par }{\PP \VS{5}Sai Iblis ya kai shi birni mai tsarki, ya kai shi can wuri mafi tsayi duka na haikali.

\VS{6}Ya ce, “In kai Ɗan Allah ne, yi tsalle ka sauka ƙasa. Gama a rubuce yake,

\par }{\Q “ ‘Zai umarci mala’ikunsa game da kai,

\par }{\QB za su tallafe ka da hannuwansu,

\par }{\QB don kada ka buga ƙafarka a kan dutse.’\FTNT{†}{{\FR 4:6 }{\FT{}}{\XT{Zab 91.11,12}}}”


\par }{\PP \VS{7}Yesu ya amsa masa ya ce,
{\WJ{“A rubuce yake kuma cewa, ‘Kada ka gwada Ubangiji Allahnka.’}}\FTNT{‡}{{\FR 4:7 }{\FT{}}{\XT{M Sh 6.16}}}{\WJ{”}}


\par }{\PP \VS{8}Har wa yau, Iblis ya kai shi bisa wani dutse mai tsawo sosai, ya nunnuna masa dukan mulkokin duniya da darajarsu.

\VS{9}Ya ce, “Zan ba ka dukan wannan, in za ka durƙusa ka yi mini sujada.”


\par }{\PP \VS{10}Sai Yesu ya ce masa,
{\WJ{“Rabu da ni, Shaiɗan! Gama a rubuce yake, ‘Yi wa Ubangiji Allahnka sujada, shi kaɗai kuma za ka bauta wa.’}}\FTNT{§}{{\FR 4:10 }{\FT{}}{\XT{M Sh 6.13}}}{\WJ{”}}


\par }{\PP \VS{11}Sa’an nan Iblis ya bar shi, mala’iku kuwa suka zo suka yi masa hidima.


\par }{\SH Yesu ya fara wa’azi
\par }
{\R (Markus 1.14,15; Luka 4.14,15)

\par }{\PP \VS{12}Da Yesu ya ji labari cewa an kulle Yohanna a kurkuku, sai ya koma zuwa Galili.

\VS{13}Ya bar Nazaret, ya je ya zauna a Kafarnahum, wadda take a bakin tafki wajen Zebulun da Naftali

\VS{14}don a cika abin da aka faɗa ta bakin annabi Ishaya cewa,


\par }{\Q \VS{15}“Ƙasar Zebulun da ƙasar Naftali,

\par }{\QB da kuke a hanyar zuwa tekun Galili, a ƙetaren Urdun,

\par }{\QB wannan yankin Galili ta Al’ummai,


\par }{\Q \VS{16}mutanen da suke zama cikin duhu

\par }{\QB sun ga babban haske;

\par }{\Q haske kuma ya haskaka

\par }{\QB a kan waɗanda suke zama a inuwar mutuwa.”\FTNT{*}{{\FR 4:16 }{\FT{}}{\XT{Ish 9.1,2f}}}


\par }{\PP \VS{17}Tun daga wannan lokaci, Yesu ya fara wa’azi yana cewa,
{\WJ{“Ku tuba, gama mulkin sama ya yi kusa.”}}


\par }{\SH Kiran almajirai na farko
\par }
{\R (Markus 1.16-20; Luka 5.1-11)

\par }{\PP \VS{18}Da Yesu yana kan tafiya a bakin Tekun Galili, sai ya ga waɗansu ’yan’uwa guda biyu, Siman wanda ake kira Bitrus da ɗan’uwansa Andarawus. Suna jefa abin kamun kifi a tafki, gama su masunta ne.

\VS{19}Sai Yesu ya ce,
{\WJ{“Zo, ku bi ni, ni kuwa zan mai da ku masu jan mutane zuwa wurina.”}}

\VS{20}Nan da nan suka bar abin kamun kifinsu suka bi shi.


\par }{\PP \VS{21}Da ya ci gaba daga nan, sai ya ga waɗansu ’yan’uwa guda biyu, Yaƙub ɗan Zebedi da ɗan’uwansa Yohanna. Suna cikin jirgin ruwa tare da mahaifinsu Zebedi, suna shirya abin kamun kifinsu. Yesu ya kira su,

\VS{22}nan take suka bar jirgin ruwan da mahaifinsu suka kuwa bi Yesu.


\par }{\SH Yesu ya warkar da marasa lafiya
\par }
{\R (Luka 6.17-19)

\par }{\PP \VS{23}Yesu ya zazzaga dukan Galili, yana koyarwa a cikin majami’unsu, yana wa’azin labari mai daɗi na mulkin sama, yana kuma warkar da kowace cuta da rashin lafiyar mutane.

\VS{24}Labarinsa ya bazu ko’ina a Suriya, mutane kuwa suka kawo masa dukan waɗanda suke fama da cututtuka iri-iri, da waɗanda suke da zafin ciwo, da masu aljanu, da waɗanda suke masu farfaɗiya, da shanyayyu, ya kuwa warkar da su.

\VS{25}Taron mutane mai yawa daga Galili, Dekafolis,\FTNT{†}{{\FR 4:25 }{\FT{Wato, Birane Goma}}} Urushalima, Yahudiya da kuma yankin hayin Urdun suka bi shi.




\par }\Chap{5}{\SH Albarku
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ganin taron mutane, sai ya hau kan gefen dutse ya zauna.

\par }{\R (Luka 6.20-23)

\par }{\PP Almajiransa kuwa suka zo wurinsa,

\VS{2}sai ya fara koya musu.

\par }{\MM Yana cewa,


\par }{\Q \VS{3}{\WJ{“Masu albarka ne waɗanda suke matalauta a ruhu,}}

\par }{\QB {\WJ{gama mulkin sama nasu ne.}}


\par }{\Q \VS{4}{\WJ{Masu albarka ne waɗanda suke makoki,}}

\par }{\QB {\WJ{gama za a yi musu ta’aziyya.}}


\par }{\Q \VS{5}{\WJ{Masu albarka ne waɗanda suke masu tawali’u,}}

\par }{\QB {\WJ{gama za su gāji duniya.}}


\par }{\Q \VS{6}{\WJ{Masu albarka ne waɗanda suke jin yunwa da ƙishirwa don gani an yi adalci,}}

\par }{\QB {\WJ{gama za a ƙosar da su.}}


\par }{\Q \VS{7}{\WJ{Masu albarka ne waɗanda suke masu jinƙai,}}

\par }{\QB {\WJ{gama za a nuna musu jinƙai.}}


\par }{\Q \VS{8}{\WJ{Masu albarka ne waɗanda suke masu tsabtar zuciya,}}

\par }{\QB {\WJ{gama za su ga Allah.}}


\par }{\Q \VS{9}{\WJ{Masu albarka ne waɗanda suke masu ƙulla zumunci,}}

\par }{\QB {\WJ{gama za a kira su ’ya’yan Allah.}}


\par }{\Q \VS{10}{\WJ{Masu albarka ne waɗanda ake tsananta musu don gani an yi adalci,}}

\par }{\QB {\WJ{gama mulkin sama nasu ne.}}


\par }{\PP \VS{11}{\WJ{“Masu albarka ne ku, sa’ad da mutane suke zaginku, suna tsananta muku, suna kuma faɗin kowace irin muguwar magana a kanku saboda ni.}}

\VS{12}{\WJ{Ku yi murna ku kuma yi farin ciki, domin ladarku mai yawa ne a sama, gama haka suka tsananta wa annabawan da suka riga ku.}}


\par }{\SH Gishiri da kuma haske
\par }
{\R (Markus 9.50; Luka 14.34,35)

\par }{\PP \VS{13}{\WJ{“Ku ne gishirin duniya, amma in gishiri ya rabu da daɗin ɗanɗanonsa, yaya za a sāke mai da daɗin ɗanɗanonsa? Ba shi da sauran amfani, sai dai a zubar da shi mutane kuma su tattaka.}}


\par }{\PP \VS{14}{\WJ{“Ku ne hasken duniya. Birnin da yake a bisan tudu ba ya ɓoyuwa.}}

\VS{15}{\WJ{Mutane ba sa ƙuna fitila su rufe ta da murfi. A maimako, sukan ajiye ta a kan wurin ajiye fitila, takan kuma ba da haske ga kowa a cikin gida.}}

\VS{16}{\WJ{Haka ma, bari haskenku yă haskaka a gaban mutane, domin su ga ayyukanku masu kyau, su kuwa yabi Ubanku da yake cikin sama.}}


\par }{\SH Cikar doka
\par }
{\PP \VS{17}{\WJ{“Kada ku yi tsammani na zo ne domin in kawar da Doka ko kuma Annabawa; ban zo domin in kawar da su ba ne, sai dai domin in ciccika su.}}

\VS{18}{\WJ{Gaskiya nake gaya muku, kafin sama da ƙasa sun shuɗe, babu ko ɗan wasali, babu wani ɗigo ta kowace hanya da zai ɓace daga Dokar, sai an cika kome.}}

\VS{19}{\WJ{Duk wanda ya karya ɗaya daga cikin mafi ƙanƙanta na umarnan nan, ya kuma koya wa waɗansu su yi haka, za a ce da shi mafi ƙanƙanta a mulkin sama. Amma duk wanda ya aikata, ya kuma koyar da waɗannan umarnai, za a kira shi mai girma a cikin mulkin sama.}}

\VS{20}{\WJ{Gama ina faɗa muku cewa in dai adalcinku bai fi na Farisiyawa da na malaman dokoki ba, faufau, ba za ku shiga mulkin sama ba.}}


\par }{\SH Kisankai
\par }
{\PP \VS{21}{\WJ{“Kun dai ji an faɗa wa mutanen dā cewa, ‘Kada ka yi kisankai;}}\FTNT{*}{{\FR 5:21 }{\FT{}}{\XT{Fit 20.13}}}{\WJ{kuma duk wanda ya yi kisankai za a hukunta shi.’}}

\VS{22}{\WJ{Amma ina gaya muku, duk wanda ya yi fushi da ɗan’uwansa, za a hukunta shi. Kuma duk wanda ya ce wa ɗan’uwansa ‘{\TL{Raka}},’}}\FTNT{†}{{\FR 5:22 }{\FT{Kalmar Arameyik ta reni}}}{\WJ{za a kai shi gaban Majalisa. Amma duk wanda ya ce, ‘Kai wawa!’ Zai kasance a hatsarin shiga jahannama ta wuta.}}


\par }{\PP \VS{23}{\WJ{“Saboda haka, in kana cikin ba da baikonka a kan bagade, a can kuwa ka tuna cewa ɗan’uwanka yana riƙe da kai a zuci,}}

\VS{24}{\WJ{sai ka bar baikonka a can gaban bagade. Ka je ka shirya tukuna da ɗan’uwanka; sa’an nan ka zo ka ba da baikonka.}}


\par }{\PP \VS{25}{\WJ{“Ka yi hanzari ka shirya al’amura da maƙiyinka wanda yake ƙararka a kotu. Ka yi haka, tun kana tare da shi a kan hanya, in ba haka ba, zai miƙa ka ga alƙali, alƙali kuma yă miƙa ka ga ɗan sanda, mai yiwuwa kuwa a jefa ka a kurkuku.}}

\VS{26}{\WJ{Gaskiya nake gaya maka, ba za ka fita ba, sai ka biya kobo na ƙarshe.}}


\par }{\SH Zina
\par }
{\PP \VS{27}{\WJ{“Kun dai ji an faɗa, ‘Kada ka yi zina.’}}\FTNT{‡}{{\FR 5:27 }{\FT{}}{\XT{Fit 20.14}}}

\VS{28}{\WJ{Amma ina gaya muku, duk wanda ya dubi mace, sa’an nan ya yi sha’awarta a zuci, ya riga ya yi zina ke nan da ita a zuciyarsa.}}

\VS{29}{\WJ{In idonka na dama yana sa ka yin zunubi, ƙwaƙule shi ka yar. Zai fiye maka ka rasa ɗaya daga cikin gaɓoɓin jikinka, da a jefa jikinka ɗungum a cikin jahannama ta wuta.}}

\VS{30}{\WJ{In kuma hannunka na dama yana sa ka yin zunubi, yanke shi ka yar. Zai fiye maka ka rasa ɗaya daga cikin gaɓoɓin jikinka, da a jefa jikinka ɗungum a cikin jahannama ta wuta.}}


\par }{\SH Kashen aure
\par }
{\R (Mattiyu 19.9; Markus 10.11,12; Luka 16.18)

\par }{\PP \VS{31}{\WJ{“An kuma faɗa, ‘Duk wanda ya saki matarsa, dole yă ba ta takardar saki.’}}\FTNT{§}{{\FR 5:31 }{\FT{}}{\XT{M Sh 24.1}}}

\VS{32}{\WJ{Amma ina gaya muku, duk wanda ya saki matarsa in ba a kan laifin zina ba, ya sa ta zama mazinaciya ke nan, kuma duk wanda ya auri macen da mijinta ya sake, shi ma yana zina ne.}}


\par }{\SH Rantsuwa
\par }
{\PP \VS{33}{\WJ{“Har wa yau dai kun ji an faɗa wa mutane a dā, ‘Kada ka karya alkawarinka, sai dai ka cika alkawaran da ka yi wa Ubangiji.’}}

\VS{34}{\WJ{Amma ina gaya muku, Kada ku yi rantsuwa sam, ko da sama, domin kursiyin Allah ne;}}

\VS{35}{\WJ{ko da ƙasa, domin matashin ƙafafunsa ne; ko kuma da Urushalima, domin birnin Babban Sarki ne.}}

\VS{36}{\WJ{Kada kuma ka rantse da kanka, domin ba za ka iya mai da ko gashi ɗaya yă zama fari ko baƙi ba.}}

\VS{37}{\WJ{Abin da ya kamata ku ce kawai, shi ne, I, ko A’a. Abin da ya wuce haka kuwa daga wurin Mugun nan yake.}}


\par }{\SH Ramuwa
\par }
{\R (Luka 6.29,30)

\par }{\PP \VS{38}{\WJ{“Kun dai ji an faɗa, ‘Ido domin ido, haƙori kuma domin haƙori.’}}\FTNT{*}{{\FR 5:38 }{\FT{}}{\XT{Fit 21.24; Fir 24.20; M Sh 19.21}}}

\VS{39}{\WJ{Amma ina gaya muku, Kada ku yi tsayayya da mugun mutum. In wani ya mare ka a kumatun dama, juya masa ɗayan ma.}}

\VS{40}{\WJ{In kuma wani yana so yă yi ƙararka yă ƙwace rigarka, to, ba shi mayafinka ma.}}

\VS{41}{\WJ{In wani ya tilasta ka yin tafiya mil ɗaya, to, tafi tare da shi mil biyu.}}

\VS{42}{\WJ{Ka ba wa duk wanda ya roƙe ka abu, kada kuma ka hana wa wanda yake neman bashi daga gare ka.}}


\par }{\SH Ƙauna don abokan gāba
\par }
{\R (Luka 6.27,28,32-36)

\par }{\PP \VS{43}{\WJ{“Kun dai ji an faɗa, ‘Ka ƙaunaci maƙwabcinka,}}\FTNT{†}{{\FR 5:43 }{\FT{}}{\XT{Fir 19.18}}}{\WJ{ka kuma ƙi abokin gābanka.’}}

\VS{44}{\WJ{Amma ina gaya muku, ku ƙaunaci abokan gābanku}}\FTNT{‡}{{\FR 5:44 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannun da ba su jima ba suna da
}}{\FQA{abokan gāba, ku sa wa waɗanda suke la’antarku albarka, ku yi wa waɗanda suke ƙinku alheri}}}{\WJ{kuma ku yi wa waɗanda suke tsananta muku addu’a,}}

\VS{45}{\WJ{don ku zama ’ya’yan Ubanku na sama. Shi yakan sa ranarsa ta haskaka a kan mugaye da masu kirki; yakan kuma sako ruwan sama a bisa masu adalci da marasa adalci.}}

\VS{46}{\WJ{In masoyarku kawai kuke ƙauna, wace lada ce gare ku? Ko masu karɓar haraji ma ba haka suke yi ba?}}

\VS{47}{\WJ{In kuwa kuna gai da ’yan’uwanku ne kaɗai, me kuke yi fiye da waɗansu? Marasa bin Allah ma ba haka suke yi ba?}}

\VS{48}{\WJ{Saboda haka sai ku zama cikakku, yadda Ubanku na sama yake cikakke.}}




\par }\Chap{6}{\SH Bayarwa ga mabukata
\par }
{\PP \VerseOne{1}{\WJ{“Ku yi hankali kada ku nuna ‘ayyukanku na adalci’ a gaban mutane, don su gani. In kuka yi haka, ba za ku sami lada daga wurin Ubanku da yake cikin sama ba.}}


\par }{\PP \VS{2}{\WJ{“Saboda haka sa’ad da kake ba wa masu bukata taimako, kada ka yi shelarsa, yadda munafukai suke yi a majami’u da kuma kan tituna, don mutane su yabe su. Gaskiya nake gaya muku, sun riga sun sami ladarsu cikakke.}}

\VS{3}{\WJ{Amma sa’ad da kake ba wa masu bukata taimako, kada ka yarda hannun hagunka yă ma san abin da hannun damarka yake yi,}}

\VS{4}{\WJ{don bayarwarka ta zama a ɓoye. Ubanka kuwa mai ganin abin da ake yi a ɓoye, zai sāka maka.}}


\par }{\SH Addu’a
\par }
{\R (Luka 11.2-4)

\par }{\PP \VS{5}{\WJ{“Sa’ad da kuma kuke addu’a, kada ku zama kamar munafukai, gama sun cika son yin addu’a a tsaye a cikin majami’u da kuma a bakin titi, don mutane su gan su. Gaskiya nake gaya muku, sun riga sun sami ladarsu cikakke.}}

\VS{6}{\WJ{Amma sa’ad da kake addu’a, sai ka shiga ɗakinka, ka rufe ƙofa, ka yi addu’a ga Ubanka wanda ba a gani. Ubanka kuwa mai ganin abin da ake yi a ɓoye, zai sāka maka.}}

\VS{7}{\WJ{Sa’ad da kuma kuke addu’a, kada ku yi ta maimaita magana, kamar marasa sanin Allah, domin suna tsammani za a ji su saboda yawan maganarsu.}}

\VS{8}{\WJ{Kada ku zama kamar su, gama Ubanku ya san abin da kuke bukata kafin ma ku roƙe shi.}}


\par }{\PP \VS{9}{\WJ{“To, ga yadda ya kamata ku yi addu’a.}}

\par }{\Q {\WJ{“ ‘Ubanmu wanda yake cikin sama,}}

\par }{\Q {\WJ{a tsarkake sunanka,}}


\par }{\Q \VS{10}{\WJ{mulkinka yă zo}}

\par }{\Q {\WJ{a aikata nufinka a duniya}}

\par }{\QB {\WJ{kamar yadda ake yi a sama.}}


\par }{\Q \VS{11}{\WJ{Ka ba mu yau abincin yininmu.}}


\par }{\Q \VS{12}{\WJ{Ka gafarta mana laifofinmu,}}

\par }{\QB {\WJ{kamar yadda mu ma muke gafarta wa masu yin mana laifi.}}


\par }{\Q \VS{13}{\WJ{Kada ka bari a kai mu cikin jarraba,}}

\par }{\QB {\WJ{amma ka cece mu daga mugun nan.}}\FTNT{*}{{\FR 6:13 }{\FT{Ko kuwa
}}{\FQA{daga mugu}}{\FT{; waɗansu rubuce-rubucen hannun da ba su jima ba
}}{\FQA{ɗaya, gama mulki da iko da ɗaukaka naka ne har abada. Amin.}}}{\WJ{’}}


\par }{\MM \VS{14}{\WJ{Gama in kuna yafe wa mutane sa’ad da suka yi muku laifi, Ubanku da yake cikin sama ma zai gafarta muku.}}

\VS{15}{\WJ{Amma in ba kwa yafe wa mutane laifofinsu, Ubanku ma ba zai gafarta muku zunubanku ba.}}


\par }{\SH Azumi
\par }
{\PP \VS{16}{\WJ{“Sa’ad da kuma kuna azumi, kada ku ɓata fuska, yadda munafukai suke yi. Sukan ɓata fuskokinsu domin su nuna wa mutane cewa suna azumi. Gaskiya nake gaya muku, sun riga sun sami ladarsu cikakke.}}

\VS{17}{\WJ{Amma sa’ad da kana azumi, ka shafa wa kanka mai, ka wanke fuskarka,}}

\VS{18}{\WJ{domin kada mutane su ga alama cewa kana azumi, sai dai Ubanka kaɗai wanda ba a gani; Ubanka kuwa mai ganin abin da ake yi a ɓoye, zai sāka maka.}}


\par }{\SH Ajiya a sama
\par }
{\R (Luka 12.33,34)

\par }{\PP \VS{19}{\WJ{“Kada ku yi wa kanku ajiyar dukiya a duniya, inda asu da tsatsa suke ɓatawa, inda kuma ɓarayi sukan fasa, su yi sata.}}

\VS{20}{\WJ{Amma ku yi wa kanku ajiyar dukiya a sama, inda ba tsatsa da asu da za su ɓata su, inda kuma ba ɓarayin da za su fasa, su yi sata.}}

\VS{21}{\WJ{Gama inda dukiyarka take, a nan ne fa zuciyarka za tă kasance.}}


\par }{\R (Luka 11.34-36)

\par }{\PP \VS{22}{\WJ{“Ido shi ne fitilar jiki. In idanunka suna da kyau, dukan jikinka zai cika da haske.}}

\VS{23}{\WJ{Amma in idanunka suna da lahani, dukan jikinka ma zai cika da duhu. To, in hasken da yake a cikinka duhu ne, duhun ya wuce misali ke nan!}}


\par }{\R (Luka 16.13)

\par }{\PP \VS{24}{\WJ{“Ba mai iya bauta wa iyayengiji biyu. Ko dai yă ƙi ɗaya, yă ƙaunaci ɗaya, ko kuwa yă yi aminci ga ɗaya, sa’an nan yă rena ɗayan. Ba dama ku bauta wa Allah, ku kuma bauta wa kuɗi gaba ɗaya.”}}


\par }{\SH Kada ku damu
\par }
{\R (Luka 12.22-31)

\par }{\PP \VS{25}{\WJ{“Saboda haka, ina gaya muku, kada ku damu game da rayuwarku, game da abin da za ku ci, ko abin da za ku sha; ko kuma game da jikinku, game da abin da za ku sa. Ashe, rai bai fi abinci ba, jiki kuma bai fi tufafi ba?}}

\VS{26}{\WJ{Ku dubi tsuntsayen sararin sama mana; ba sa shuki ko girbi ko ajiya a rumbuna, duk da haka, Ubanku na sama yana ciyar da su. Ashe, ba ku fi su daraja nesa ba?}}

\VS{27}{\WJ{Wane ne a cikinku ta wurin damuwa zai iya ƙara wa rayuwarsa ko sa’a ɗaya}}\FTNT{†}{{\FR 6:27 }{\FT{Ko kuwa
}}{\FQA{a kamu guda ga tsayinsa}}}{\WJ{?}}


\par }{\PP \VS{28}{\WJ{“Me ya sa kuke damuwa a kan riguna? Ku dubi yadda furannin jeji suke girma mana. Ba sa aiki ko saƙa.}}

\VS{29}{\WJ{Duk da haka ina gaya muku ko Solomon cikin dukan darajarsa bai sa kayan adon da ya kai na ko ɗaya a cikinsu ba.}}

\VS{30}{\WJ{In haka Allah yake yi wa ciyawar jeji sutura, wadda yau tana nan, gobe kuwa a jefa a cikin wuta, ba zai ma fi yi muku sutura ba, ya ku masu ƙarancin bangaskiya?}}

\VS{31}{\WJ{Don haka, kada ku damu, kuna cewa, ‘Me za mu ci?’ Ko, ‘Me za mu sha?’ Ko kuma, ‘Me za mu sa?’}}

\VS{32}{\WJ{Gama marasa sanin Allah suna fama neman dukan waɗannan abubuwa, Ubanku na sama kuwa ya san kuna bukatarsu.}}

\VS{33}{\WJ{Da farko dai, ku nemi mulkin Allah da kuma adalcinsa, za a kuwa ba ku dukan waɗannan abubuwa.}}

\VS{34}{\WJ{Saboda haka kada ku damu game da gobe, gama gobe zai damu da kansa. Damuwar yau ma ta isa wahala.}}




\par }\Chap{7}{\SH Ɗora wa waɗansu laifi
\par }
{\R (Luka 6.37,38,41,42)

\par }{\PP \VerseOne{1}{\WJ{“Kada ku ba wa kowa laifi, don kada a ba ku laifi ku ma.}}

\VS{2}{\WJ{Gama da irin shari’ar da kuka yi wa waɗansu, da ita za a shari’anta ku. Mudun da kuka yi awo da shi, da shi za a yi muku.}}


\par }{\PP \VS{3}{\WJ{“Don me kake duban ɗan tsinken da yake idon ɗan’uwanka, alhali kuwa ga gungume a naka ido?}}

\VS{4}{\WJ{Yaya za ka ce wa ɗan’uwanka, ‘Bari in cire maka ɗan tsinken nan daga idonka,’ alhali kuwa a kowane lokaci akwai gungume a naka ido?}}

\VS{5}{\WJ{Kai munafuki, fara cire gungumen da yake idonka, a sa’an nan ne za ka iya gani sosai yadda za ka cire ɗan tsinken da yake a idon ɗan’uwanka.}}


\par }{\PP \VS{6}{\WJ{“Kada ku ba karnuka abin da yake mai tsarki; kada kuma ku jefa wa aladu lu’ulu’anku. In kuka yi haka za su tattake su, sa’an nan su juyo su jijji muku ciwo.}}


\par }{\SH Roƙa, nema, ƙwanƙwasa
\par }
{\R (Luka 11.9-13)

\par }{\PP \VS{7}{\WJ{“Ku roƙa za a ba ku; ku nema za ku samu; ku ƙwanƙwasa za a kuwa buɗe muku ƙofa.}}

\VS{8}{\WJ{Gama duk wanda ya roƙa, akan ba shi; wanda ya nema kuwa, yakan samu, wanda kuma ya ƙwanƙwasa, za a buɗe masa ƙofa.}}


\par }{\PP \VS{9}{\WJ{“Wane ne a cikinku in ɗansa ya roƙe shi burodi, sai yă ba shi dutse?}}

\VS{10}{\WJ{Ko kuwa in ya roƙe shi kifi, sai yă ba shi maciji?}}

\VS{11}{\WJ{In ku da kuke mugaye kun san yadda za ku ba da kyautai masu kyau ga ’ya’yanku, balle Ubanku na sama, ba zai fi ku iya ba da abubuwa masu kyau, ga su waɗanda suka roƙe shi ba!}}

\VS{12}{\WJ{Saboda haka, duk abin da kuke so mutane su yi muku, ku ma sai ku yi musu, domin wannan shi ne Doka da koyarwar Annabawa sun ƙunsa.}}


\par }{\SH Matsattsiya da faɗaɗɗiyar ƙofa
\par }
{\R (Luka 13.24)

\par }{\PP \VS{13}{\WJ{“Ku shiga ta matsattsiyar ƙofa. Gama ƙofar zuwa hallaka faɗaɗɗiya ce mai sauƙin bi kuma, masu shiga ta cikinta kuwa suna da yawa.}}

\VS{14}{\WJ{Amma ƙofar zuwa rai, ƙarama ce matsattsiya kuma, masu samunta kuwa kaɗan ne.}}


\par }{\SH Itace da ’ya’yansa
\par }
{\R (Luka 6.43-45)

\par }{\PP \VS{15}{\WJ{“Ku yi hankali da annabawan ƙarya. Sukan zo muku da kamannin tumaki, amma daga ciki mugayen kyarketai ne.}}

\VS{16}{\WJ{Ta wurin aikinsu za ku gane su. Mutane suna iya tsinkan inabi a jikin ƙaya, ko kuwa ɓaure a jikin sarƙaƙƙiya?}}

\VS{17}{\WJ{Haka ma kowane itace mai kyau yakan ba da ’ya’ya masu kyau, kuma mummunan itace ba ya ba da ’ya’ya masu kyau.}}

\VS{18}{\WJ{Itace mai kyau ba ya ba da munanan ’ya’ya, haka kuma mummunan itace ba ya ba da ’ya’ya masu kyau.}}

\VS{19}{\WJ{Duk itacen da ba ya ba da ’ya’ya masu kyau sai a sare shi a jefa cikin wuta.}}

\VS{20}{\WJ{Ta haka, ta wurin aikinsu za ku gane su.”}}


\par }{\R (Luka 13.26,27)

\par }{\PP \VS{21}{\WJ{“Ba duk mai ce mini, ‘Ubangiji, Ubangiji,’ ne zai shiga mulkin sama ba, sai dai wanda yake aikata nufin Ubana da yake sama.}}

\VS{22}{\WJ{Da yawa za su ce mini a wannan rana, ‘Ubangiji, Ubangiji, ashe, ba mu yi annabci a cikin sunanka ba, ba kuma a cikin sunanka ne muka fitar da aljanu, muka yi abubuwan banmamaki da yawa ba?’}}

\VS{23}{\WJ{Sa’an nan zan ce musu a fili, ‘Ban taɓa saninku ba. Ku rabu da ni, ku masu aikata mugunta!’}}


\par }{\SH Magini mai hikima da marar hikima
\par }
{\R (Luka 6.47-49)

\par }{\PP \VS{24}{\WJ{“Saboda haka duk wanda yake jin kalmomin nan nawa yake kuma aikata su, yana kama da mutum mai hikima wanda ya gina gidansa a kan dutse.}}

\VS{25}{\WJ{Ruwan sama ya sauko, rafuffuka suka cika, iska kuma ta hura ta bugi gidan; duk da haka bai fāɗi ba, gama yana da harsashinsa a kan dutse.}}

\VS{26}{\WJ{Amma duk wanda yake jin kalmomin nan nawa bai kuwa aikata su ba, yana kama da wani wawa wanda ya gina gidansa a kan yashi.}}

\VS{27}{\WJ{Ruwan sama ya sauko, rafuffuka suka cika, iska kuwa ta hura ta bugi gidan, sai ya fāɗi da mummunar ragargajewa kuwa.”}}


\par }{\PP \VS{28}Sa’ad da Yesu ya gama faɗin waɗannan abubuwa, sai taron mutanen suka yi mamakin koyarwarsa,

\VS{29}domin ya koyar kamar wani wanda yake da iko, ba kamar malamansu na dokoki ba.




\par }\Chap{8}{\SH Mutum mai kuturta
\par }
{\R (Markus 1.40-45; Luka 5.12-16)

\par }{\PP \VerseOne{1}Da ya sauko daga dutsen, sai taron mutane mai yawan gaske suka bi shi.

\VS{2}Wani mutum mai kuturta ya zo ya durƙusa a gabansa ya ce, “Ubangiji, in kana so, kana iya tsabtacce ni.”


\par }{\PP \VS{3}Yesu ya miƙa hannunsa ya taɓa mutumin. Ya ce,
{\WJ{“Ina so, ka tsabtacce!”}} Nan da nan aka warkar\FTNT{*}{{\FR 8:3 }{\FT{Girik
}}{\FQA{aka tsabtacce}}} da shi daga kuturtarsa.

\VS{4}Sai Yesu ya ce masa,
{\WJ{“Ka lura kada ka gaya wa kowa. Sai dai ka tafi, ka nuna kanka ga firist ka kuma yi bayarwar da Musa ya umarta, a matsayin shaida gare su.”}}


\par }{\SH Bangaskiyar jarumi
\par }
{\R (Luka 7.1-10; Yohanna 4.43-54)

\par }{\PP \VS{5}Da Yesu ya shiga Kafarnahum, sai wani jarumi ya zo wurinsa, yana neman taimako.

\VS{6}Ya ce, “Ubangiji, bawana yana kwance a gida shanyayye, yana kuma shan azaba ƙwarai.”


\par }{\PP \VS{7}Yesu ya ce masa,
{\WJ{“Zan je in warkar da shi.”}}


\par }{\PP \VS{8}Jarumin ya amsa, “Ubangiji, ban cancanci in sa ka zo gidana ba, ka dai yi magana kawai, bawana zai warke.

\VS{9}Gama ni kaina mutum ne a ƙarƙashin iko, da kuma sojoji a ƙarƙashina. Nakan ce wa wannan, ‘Je ka,’ sai yă tafi; wancan kuma, ‘Zo nan,’ sai yă zo. Nakan ce wa bawana, ‘Yi wannan,’ sai kuwa yă yi.”


\par }{\PP \VS{10}Da Yesu ya ji wannan, sai ya yi mamaki ya kuma ce wa waɗanda suke binsa,
{\WJ{“Gaskiya nake gaya muku, ban taɓa samun wani a Isra’ila da bangaskiya mai girma haka ba.}}

\VS{11}{\WJ{Ina kuma gaya muku da yawa za su zo daga gabas da kuma yamma, su ɗauki wuraren zamansu a biki tare da Ibrahim, Ishaku, da Yaƙub a cikin mulkin sama.}}

\VS{12}{\WJ{Amma za a jefar da ’ya’yan mulki waje, zuwa cikin baƙin duhu, inda za a yi kuka da cizon haƙora.”}}


\par }{\PP \VS{13}Sa’an nan Yesu ya ce wa jarumin,
{\WJ{“Je ka! Za a yi bisa ga bangaskiyarka.”}} A daidai wannan lokaci bawansa kuwa ya warke.


\par }{\SH Yesu ya warkar da mutane da yawa
\par }
{\R (Markus 1.29-34; Luka 4.38-41)

\par }{\PP \VS{14}Da Yesu ya zo cikin gidan Bitrus, sai ya ga surukar Bitrus tana kwance a gado tana da zazzaɓi.

\VS{15}Ya taɓa hannunta sai zazzaɓin ya sake ta, ta kuwa tashi ta fara yin masa hidima.


\par }{\PP \VS{16}Da yamma ta yi, aka kawo masa masu aljanu da yawa, ya kuwa fitar da ruhohin ta wurin magana, ya kuma warkar da dukan marasa lafiya.

\VS{17}Wannan ya faru ne domin a cika abin da aka faɗa ta bakin annabi Ishaya cewa,

\par }{\Q “Ya ɗebi rashin lafiyarmu,

\par }{\QB ya kuma ɗauki cututtukanmu.”\FTNT{†}{{\FR 8:17 }{\FT{}}{\XT{Ish 53.4}}}


\par }{\SH Wahalar bin Yesu
\par }
{\R (Luka 9.57-62)

\par }{\PP \VS{18}Da Yesu ya ga taron mutane kewaye da shi, sai ya ba da umarni a ƙetare zuwa ɗayan hayin tafkin.

\VS{19}Sai wani malamin dokoki ya zo wurinsa ya ce, “Malam, zan bi ka duk inda za ka.”


\par }{\PP \VS{20}Sai Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Yanyawa suna da ramummuka, tsuntsayen sararin sama suna da sheƙuna, amma Ɗan Mutum ba shi da wurin da zai sa kansa.”}}


\par }{\PP \VS{21}Sai wani almajiri ya ce masa, “Ubangiji, da farko bari in je in binne mahaifina.”


\par }{\PP \VS{22}Amma Yesu ya ce masa,
{\WJ{“Ka bi ni, ka bar matattu su binne matattunsu.”}}


\par }{\SH Yesu ya kwantar da hadari
\par }
{\R (Markus 4.35-41; Luka 8.22-25)

\par }{\PP \VS{23}Sai ya shiga jirgin ruwa, almajiransa kuwa suka bi shi.

\VS{24}Ba zato ba tsammani, sai wani babban hadari ya taso a tafkin, har raƙuman ruwan suka sha kan jirgin. Amma Yesu yana barci.

\VS{25}Almajiran suka je suka tashe shi, suna cewa, “Ubangiji, ka cece mu! Za mu nutse!”


\par }{\PP \VS{26}Ya amsa ya ce,
{\WJ{“Ku masu ƙarancin bangaskiya, me ya sa kuke tsoro haka?”}} Sa’an nan ya tashi ya tsawata wa iskar da kuma raƙuman ruwan, sai wuri ya yi tsit gaba ɗaya.


\par }{\PP \VS{27}Mutanen suka yi mamaki suka ce, “Wane irin mutum ne wannan? Har iska da raƙuman ruwa suna masa biyayya!”


\par }{\SH Warkar da mutum biyu masu aljanu
\par }
{\R (Markus 5.1-20; Luka 8.26-39)

\par }{\PP \VS{28}Da ya isa ɗayan gefen a yankin Gadarenawa\FTNT{‡}{{\FR 8:28 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na dā suna da
}}{\FQA{Gergesenawa}}{\FT{; waɗansu kuma
}}{\FQA{Gerasenawa ne a nan}}} (ko kuwa Gerasenawa), sai ga mutum biyu masu aljanu suna fitowa daga kaburbura suka tarye shi. Su abin tsoro ne ƙwarai, har ba mai iya bin wannan hanya.

\VS{29}Suka yi ihu suka ce, “Me ya haɗa ka da mu, Ɗan Allah?” Ka zo ne nan don ka ji mana kafin lokaci yă yi?


\par }{\PP \VS{30}Nesa kaɗan da su kuwa akwai babban garken aladu da yake kiwo.

\VS{31}Aljanun suka roƙi Yesu suka ce, “In ka fitar da mu, tura mu cikin garken aladun nan.”


\par }{\PP \VS{32}Ya ce musu,
{\WJ{“Ku tafi!”}} Sai suka fita suka shiga cikin aladun, dukan garken kuwa ya gangara a guje daga kan tudun zuwa cikin tafkin aladun kuma suka mutu a cikin ruwa.

\VS{33}Masu kiwon aladun suka ruga, suka je cikin gari suka ba da labarin dukan wannan, haɗe da abin da ya faru da mutanen nan masu aljanu.

\VS{34}Sai dukan garin suka fito don su taryi Yesu. Da suka kuwa gan shi, sai suka roƙe shi yă bar musu yanki.




\par }\Chap{9}{\SH Yesu ya warkar da shanyayye
\par }
{\R (Markus 2.1-12; Luka 5.17-26)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu ya shiga jirgin ruwa, ya ƙetare ya zo garinsa.

\VS{2}Waɗansu mutane suka kawo masa wani shanyayye, kwance a tabarma. Da Yesu ya ga bangaskiyarsu, sai ya ce wa shanyayyen,
{\WJ{“Kada ka damu saurayi, an gafarta maka zunubanka.”}}


\par }{\PP \VS{3}Da jin wannan, waɗansu malaman dokoki suka ce wa juna, “Wannan mutum yana yin saɓo!”


\par }{\PP \VS{4}Sane da tunaninsu, Yesu ya ce,
{\WJ{“Me ya sa kuke da mugun tunani a zuciyarku?}}

\VS{5}{\WJ{Wanne ya fi sauƙi, a ce, ‘An gafarta maka zunubanka,’ ko kuwa a ce, ‘Tashi ka yi tafiya?’}}

\VS{6}{\WJ{Amma don ku san cewa Ɗan Mutum yana da iko a duniya yă gafarta zunubai.”}} Sai ya ce wa shanyayyen,
{\WJ{“Tashi, ɗauki tabarmarka ka tafi gida.”}}

\VS{7}Mutumin kuwa ya tashi ya tafi gida.

\VS{8}Da taron suka ga haka, sai suka cika da tsoro, suka yabi Allah wanda ya ba wa mutane irin ikon nan.


\par }{\SH Kiran Mattiyu
\par }
{\R (Markus 2.13-17; Luka 5.27-32)

\par }{\PP \VS{9}Da Yesu ya yi gaba daga wurin, sai ya ga wani mutum mai suna Mattiyu zaune a inda ake karɓar haraji. Ya ce masa,
{\WJ{“Bi ni.”}} Mattiyu kuwa ya tashi ya bi shi.


\par }{\PP \VS{10}Yayinda Yesu yake cin abinci a gidan Mattiyu, masu karɓar haraji da yawa da kuma masu zunubi suka zo suka kuwa ci tare da shi da kuma almajiransa.

\VS{11}Sa’ad da Farisiyawa suka ga haka, sai suka tambayi almajiransa suka ce, “Don me malaminku yake ci tare da masu karɓar haraji, da masu zunubi?”


\par }{\PP \VS{12}Da jin wannan, Yesu ya ce,
{\WJ{“Ai, ba masu lafiya ba ne su bukatar likita, sai dai marasa lafiya.}}

\VS{13}{\WJ{Amma ku je ku koyi abin da wannan yake nufi, ‘Jinƙai nake bukata, ba hadaya ba.’}}\FTNT{*}{{\FR 9:13 }{\FT{}}{\XT{Hos 6.6}}}{\WJ{Gama ban zo domin in kira masu adalci ba, sai dai masu zunubi.”}}


\par }{\SH An Tuhumi Yesu game da azumi
\par }
{\R (Markus 2.18-22; Luka 5.33-39)

\par }{\PP \VS{14}Sai almajiran Yohanna suka zo suka tambaye shi suka ce, “Me ya sa mu da Farisiyawa muke azumi, amma almajiranka ba sa yi?”


\par }{\PP \VS{15}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Yaya baƙin ango za su yi makoki yayinda yake tare da su? Lokaci yana zuwa da za a ɗauke ango daga gare su, sa’an nan za su yi azumi.}}


\par }{\PP \VS{16}{\WJ{“Ba mai yin faci da sabon ƙyalle a kan tsohuwar riga, gama facin zai kece rigar yă sa kecewar ma ta fi ta dā muni.}}

\VS{17}{\WJ{Mutane kuma ba sa zuba sabon ruwan inabi a cikin tsofaffin salkuna. In suka yi haka, salkunan za su farfashe, ruwan inabin kuwa yă zube salkunan kuma su lalace. A’a, ai, sukan zuba sabon ruwan inabi ne a cikin sababbin salkuna, don a kiyaye dukan biyun.”}}


\par }{\SH Yarinya da ta mutu da kuma mace marar lafiya
\par }
{\R (Markus 5.21-43; Luka 8.40-56)

\par }{\PP \VS{18}Yayinda yake faɗin wannan, sai wani mai mulki ya zo ya durƙusa a gabansa ya ce, “Yanzu-yanzu diyata ta rasu. Amma ka zo ka ɗibiya hannunka a kanta, za tă kuwa rayu.”

\VS{19}Yesu ya tashi ya tafi tare da shi, haka ma almajiransa.


\par }{\PP \VS{20}A daidai wannan lokaci sai ga wata mace wadda ta yi shekaru goma sha biyu tana zub da jini ta raɓo ta bayansa ta taɓa gefen rigarsa.

\VS{21}Ta ce a ranta, “Ko da rigarsa ce kawai na taɓo, zan warke.”


\par }{\PP \VS{22}Yesu ya juya ya gan ta. Sai ya ce,
{\WJ{“Kada ki damu diyata, bangaskiyarki ta warkar da ke.”}} Nan take macen ta warke.


\par }{\PP \VS{23}Da Yesu ya shiga gidan mai mulkin ya ga masu busan sarewa da taro mai hayaniya,

\VS{24}sai ya ce,
{\WJ{“Ku ba da wuri. Ai, yarinyar ba tă mutu ba, tana barci ne.”}} Amma suka yi masa dariya.

\VS{25}Bayan an fitar da taron waje, sai ya shiga ciki ya kama yarinyar a hannu, ta kuwa tashi.

\VS{26}Labarin wannan kuwa ya bazu ko’ina a yankin.


\par }{\SH Yesu ya warkar da makafi da kuma kurame
\par }
{\PP \VS{27}Da Yesu ya fita daga can, sai waɗansu makafi biyu suka bi shi, suna kira, suna cewa, “Ka yi mana jinƙai, Ɗan Dawuda!”


\par }{\PP \VS{28}Da ya shiga cikin gida, sai makafin nan suka zo wurinsa, ya kuma tambaye su,
{\WJ{“Kun gaskata cewa ina iya yin wannan?”}}

\par }{\PP Suka amsa suka ce, “I, Ubangiji.”


\par }{\PP \VS{29}Sa’an nan ya taɓa idanunsu ya ce,
{\WJ{“Bisa ga bangaskiyarku a yi muku haka”;}}

\VS{30}sai idanunsu suka buɗe. Yesu ya gargaɗe su sosai ya ce,
{\WJ{“Ku lura kada wani yă san wani abu game da wannan.”}}

\VS{31}Amma suka fita suka yi ta baza labari game da shi ko’ina a wannan yankin.


\par }{\PP \VS{32}Yayinda suke fitowa, sai aka kawo wa Yesu wani mutum mai aljani, da ba ya iya magana.

\VS{33}Sa’ad da aka fitar da aljanin kuwa, sai beben ya yi magana. Taron suka yi mamaki suka ce, “Ba a taɓa ganin irin wannan abu a Isra’ila ba.”


\par }{\PP \VS{34}Amma Farisiyawa suka ce, “Ai, da ikon sarkin aljanu yake fitar da aljanu.”


\par }{\SH Ma’aikata kaɗan ne
\par }
{\PP \VS{35}Yesu ya zazzaga dukan garuruwa da ƙauyuka, yana koyarwa a majami’unsu, yana wa’azin labari mai daɗi na mulkin yana kuma warkar da kowace irin cuta da rashin lafiya.

\VS{36}Da ya ga taron mutane, sai ya ji tausayinsu, domin an wulaƙanta su ba su kuma da mai taimako, kamar tumaki marasa makiyayi.

\VS{37}Sai ya ce wa almajiransa,
{\WJ{“Girbi yana da yawa, amma ma’aikata kaɗan ne.}}

\VS{38}{\WJ{Saboda haka ku roƙi Ubangijin girbi, yă aiko da ma’aikata cikin gonarsa na girbi.”}}




\par }\Chap{10}{\SH Yesu ya aiki sha biyun
\par }
{\R (Markus 3.13-19; Luka 6.12-16)

\par }{\PP \VerseOne{1}Sai ya kira almajiransa goma sha biyu wurinsa ya kuma ba su iko su fitar aljanu, su kuma warkar da kowace irin cuta da rashin lafiya.


\par }{\BB \par }
{\LID \VS{2}Ga sunayen manzannin nan goma sha biyu,

\par }{\BB \par }
{\LI da fari, Siman (wanda ake kira Bitrus) da ɗan’uwansa Andarawus;

\par }{\LI Yaƙub ɗan Zebedi da ɗan’uwansa Yohanna;


\par }{\LI \VS{3}Filibus da Bartolomeyu;

\par }{\LI Toma da Mattiyu mai karɓar haraji;

\par }{\LI Yaƙub ɗan Alfayus da Taddayus;


\par }{\LI \VS{4}Siman Zilot da kuma Yahuda Iskariyot wanda ya bashe Yesu.


\par }{\BB \par }
{\R (Markus 3.13-19; Luka 6.12-16)

\par }{\PP \VS{5}Waɗannan sha biyun ne Yesu ya aika da umarni cewa,
{\WJ{“Kada ku je cikin Al’ummai, ko kuwa ku shiga wani garin Samariyawa.}}

\VS{6}{\WJ{A maimakon haka ku je wajen ɓatattun tumakin Isra’ila.}}

\VS{7}{\WJ{Sa’ad da kuke tafiya, ku yi wa’azi, kuna cewa, ‘Mulkin sama ya kusato.’}}

\VS{8}{\WJ{Ku warkar da marasa lafiya, ku tā da matattu, ku tsabtacce kutare, ku kuma fitar da aljanu. A kyauta kuka samu, ku kuma bayar a kyauta.}}


\par }{\PP \VS{9}{\WJ{“Kada ku riƙe wata zinariya ko azurfa ko jan ƙarfe a aljihunanku,}}

\VS{10}{\WJ{kada ku ɗauki jaka don tafiya, ko ƙarin riga, ko takalma ko sanda; domin ma’aikaci ya cancanci hakkinsa.}}

\VS{11}{\WJ{Kowane gari ko ƙauyen da kuka shiga, ku nemi mai mutunci a wurin, ku kuma zauna a gidansa har sai kun tashi.}}

\VS{12}{\WJ{Da shigarku gidan, ku yi gaisuwa.}}

\VS{13}{\WJ{In gidan na kirki ne, bari salamarku ta zauna a kansa; in kuwa ba mai kirki ba, salamarku ta komo muku.}}

\VS{14}{\WJ{Duk wanda ya ƙi marabtarku ko ya ƙi sauraron kalmominku, sai ku karkaɗe ƙurar ƙafafunku sa’ad da kuka fita gidan ko garin.}}

\VS{15}{\WJ{Gaskiya nake gaya muku, za a fi jin tausayin Sodom da Gomorra a ranar shari’a fiye da wannan gari.}}


\par }{\R (Markus 3.13-19; Luka 6.12-16)

\par }{\PP \VS{16}{\WJ{“Ina aikan ku kamar tumaki a cikin kyarketai. Saboda haka ku zama masu wayo kamar macizai, kuma marasa ɓarna kamar kurciyoyi.}}

\VS{17}{\WJ{Ku yi hankali da mutane; za su miƙa ku ga majalisa su kuma yi muku bulala a majami’unsu.}}

\VS{18}{\WJ{Saboda ni, za a ja ku zuwa gaban gwamnoni da gaban sarakuna domin ku ba da shaida a gabansu, da kuma ga Al’ummai.}}

\VS{19}{\WJ{Amma sa’ad da suka kama ku, kada ku damu game da abin da za ku faɗa ko kuwa yadda za ku faɗe shi. A lokacin za a ba ku abin da za ku faɗa,}}

\VS{20}{\WJ{gama ba ku ba ne kuke magana, amma Ruhun Ubanku ne yake magana ta wurinku.}}


\par }{\PP \VS{21}{\WJ{“Ɗan’uwa zai ci amanar ɗan’uwansa, a kuma kashe shi, Uba ma zai yi haka da ɗansa; ’ya’ya za su tayar wa iyayensu, su kuma sa a kashe su.}}

\VS{22}{\WJ{Dukan mutane za su ƙi ku saboda ni, amma wanda ya jure har ƙarshe zai sami ceto.}}

\VS{23}{\WJ{Sa’ad da aka tsananta muku a wannan wuri, ku gudu zuwa wancan. Gaskiya nake gaya muku, kafin ku gama zazzaga dukan biranen Isra’ila, Ɗan Mutum zai zo.}}


\par }{\PP \VS{24}{\WJ{“Ɗalibi ba ya fin malaminsa, haka ma, bawa ba ya fin maigidansa.}}

\VS{25}{\WJ{Ya isa wa ɗalibi yă zama kamar malaminsa, haka ma bawa kamar maigidansa. In har an kira wanda yake kan gida Be’elzebub,}}\FTNT{*}{{\FR 10:25 }{\FT{Da Girik
}}{\FQA{Be’ezebowul
}}{\FT{ko kuwa
}}{\FQA{Be’elzebowul}}}{\WJ{me za su ce game da mutanen gidansa?}}


\par }{\R (Luka 12.2-7)

\par }{\PP \VS{26}{\WJ{“Saboda haka kada ku ji tsoronsu. Ba abin da yake a rufe da ba za a tone ba, ko kuwa a ɓoye da ba za a bayyana ba.}}

\VS{27}{\WJ{Abin da na faɗa muku a asirce, ku faɗe shi a sarari; abin da aka faɗa muku a kunne, ku yi shelarsa daga kan rufin ɗaki.}}

\VS{28}{\WJ{Kada ku ji tsoron masu kashe jiki amma ba sa iya kashe rai. A maimakon haka, ku ji tsoron Wannan wanda yake da iko yă hallaka rai duk da jiki a jahannama ta wuta.}}

\VS{29}{\WJ{Ba akan sayar da kanari biyu kobo ɗaya ba? Duk da haka ba ɗayansu da zai fāɗi ƙasa ba da yardar Ubanku.}}

\VS{30}{\WJ{Kai, ko gashin kanku ma duk an ƙidaya su.}}

\VS{31}{\WJ{Saboda haka kada ku ji tsoro; kun fi kanari masu yawa, daraja nesa.}}


\par }{\R (Luka 12.8,9)

\par }{\PP \VS{32}{\WJ{“Duk wanda ya bayyana yarda a gare ni a gaban mutane, ni ma zan bayyana yarda a gare shi a gaban Ubana da yake cikin sama.}}

\VS{33}{\WJ{Amma duk wanda ya yi mūsun sani na a gaban mutane, ni ma zan yi mūsun saninsa a gaban Ubana da yake cikin sama.}}


\par }{\R (Luka 12.51-53; 14.26,27)

\par }{\PP \VS{34}{\WJ{“Kada fa ku ɗauka na zo ne don in kawo salama a duniya. A’a, ban zo don in kawo salama ba, sai dai takobi.}}

\VS{35}{\WJ{Gama na zo ne in sa,}}

\par }{\Q {\WJ{“ ‘gāba tsakanin mutum da mahaifinsa,}}

\par }{\QB {\WJ{’ya da mahaifiyarta,}}

\par }{\Q {\WJ{matar ɗa da surukarta,}}


\par }{\QB \VS{36}{\WJ{abokan gāban mutum, za su zama mutanen gidansa ne.’}}\FTNT{†}{{\FR 10:36 }{\FT{}}{\XT{Mik 7.6}}}


\par }{\PP \VS{37}{\WJ{“Duk wanda ya fi ƙaunar mahaifinsa ko mahaifiyarsa fiye da ni, bai dace yă zama nawa ba; duk kuwa wanda yake ƙaunar ɗansa ko diyarsa fiye da ni, bai dace yă zama nawa ba;}}

\VS{38}{\WJ{duk wanda kuma bai ɗauki gicciyensa ya bi ni ba, bai dace yă zama nawa ba.}}

\VS{39}{\WJ{Duk mai son adana ransa zai rasa shi, duk wanda kuwa ya rasa ransa saboda ni zai same shi.}}


\par }{\R (Markus 9.41)

\par }{\PP \VS{40}{\WJ{“Wanda ya karɓe ku, ya karɓe ni ne, wanda kuma ya karɓe ni, ya karɓi wanda ya aiko ni ne.}}

\VS{41}{\WJ{Duk wanda ya karɓi annabi don shi annabi ne, zai sami ladar annabi, duk kuwa wanda ya karɓi mutum mai adalci don shi mai adalci ne, zai sami ladar mai adalci.}}

\VS{42}{\WJ{In kuma wani ya ba wa ɗaya daga cikin ƙananan nan ko da kwaf ruwan sanyi ne kan shi almajirina ne, gaskiya nake gaya muku, ba shakka ba zai rasa ladarsa ba.”}}




\par }\Chap{11}{\SH Yesu da Yohanna Mai Baftisma
\par }
{\R (Luka 7.18-35)

\par }{\PP \VerseOne{1}Bayan Yesu ya gama yi wa almajiransa sha biyun nan umarni, sai ya yi gaba daga can don yă koyar yă kuma yi wa’azi a garuruwan Galili.\FTNT{*}{{\FR 11:1 }{\FT{Da Girik
}}{\FQA{a cikin garuruwansu}}}


\par }{\PP \VS{2}Sa’ad da Yohanna Mai Baftisma ya ji a kurkuku abin da Kiristi yake yi, sai ya aiki almajiransa

\VS{3}su tambaye shi, “Kai ne wanda zai zo, ko kuwa mu sa ido ga wani?”


\par }{\PP \VS{4}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Ku koma ku gaya wa Yohanna abin da kuka ji, kuka kuma gani.}}

\VS{5}{\WJ{Makafi suna gani, guragu suna tafiya, ana warkar da waɗanda suke da kuturta, kurame suna ji, ana tā da matattu, ana kuma yi wa matalauta wa’azin labari mai daɗi.}}

\VS{6}{\WJ{Mai albarka ne mutumin da bai yi tuntuɓe ba saboda ni.”}}


\par }{\PP \VS{7}Sa’ad da almajiran Yohanna suke barin wurin, sai Yesu ya fara yi wa taron magana game da Yohanna.
{\WJ{“Me kuka je kallo a hamada? Ciyawar da iska take kaɗawa ne?}}

\VS{8}{\WJ{In ba haka ba, to, me kuka je kallo? Mutum mai sanye da riguna masu kyau ne? A’a, masu sa riguna masu kyau, ai, a fadan sarakuna suke.}}

\VS{9}{\WJ{To, me kuka je kallo ne? Annabi? I, ina gaya muku, ya ma fi annabi.}}

\VS{10}{\WJ{Wannan shi ne wanda aka rubuta game da shi cewa,}}

\par }{\Q {\WJ{“ ‘Zan aiki ɗan saƙona yă sha gabanka,}}

\par }{\QB {\WJ{wanda zai shirya hanyarka a gabanka.’}}\FTNT{†}{{\FR 11:10 }{\FT{}}{\XT{Mal 3.1}}}


\par }{\MM \VS{11}{\WJ{Gaskiya nake gaya muku. A cikin dukan waɗanda mata suka haifa, ba wani da ya taso da ya fi Yohanna Mai Baftisma girma; duk da haka mafi ƙanƙanta a mulkin sama ya fi shi girma.}}

\VS{12}{\WJ{Tun daga kwanakin Yohanna Mai Baftisma har yă zuwa yanzu, mulkin sama yana sha da ƙyar, fitanannu kuma sun kama mulkin sama sun riƙe gam.}}

\VS{13}{\WJ{Gama dukan Annabawa da kuma Doka sun yi ta annabci har yă zuwa kan Yohanna.}}

\VS{14}{\WJ{In kuna niyya ku yarda da wannan, to, shi ne Iliya da dā ma zai zo.}}

\VS{15}{\WJ{Duk mai kunnen ji, yă ji.}}


\par }{\PP \VS{16}{\WJ{“Da me zan kwatanta wannan zamani? Suna kama da yara da suke zaune a kasuwa, suna kiran juna, suna cewa,}}


\par }{\Q \VS{17}{\WJ{“ ‘Mun yi muku busa,}}

\par }{\QB {\WJ{ba ku kuwa yi rawa ba,}}

\par }{\Q {\WJ{mun rera waƙar makoki,}}

\par }{\QB {\WJ{ba ku kuwa yi makoki ba.’}}


\par }{\MM \VS{18}{\WJ{Gama Yohanna Mai Baftisma ya zo ba ya ciye-ciye, ba ya shaye-shaye, sai suka ce, ‘Ai, yana da aljani.’}}

\VS{19}{\WJ{Ɗan Mutum ya zo yana ciye-ciye, yana shaye-shaye, sai suka ce, ‘Ga mai haɗama da kuma mashayi, abokin masu karɓar haraji da masu zunubi.’ Amma akan tabbatar da hikima ta wurin ayyukanta.”}}


\par }{\SH Kaiton biranen da ba su tuba ba
\par }
{\R (Luka 7.18-35)

\par }{\PP \VS{20}Sai Yesu ya fara yin tir da biranen da aka yi yawancin ayyukansa na banmamaki, don ba su tuba ba.

\VS{21}{\WJ{“Kaitonki, Korazin! Kaitonki, Betsaida! Da a ce ayyukan banmamakin da aka yi a cikinki ne aka yi a Taya da Sidon, da tuni sun tuba sanye da rigar makoki da toka.}}

\VS{22}{\WJ{Amma ina gaya muku, za a fi jin tausayin Taya da Sidon a ranar shari’a, fiye da ku.}}

\VS{23}{\WJ{Ke kuma Kafarnahum, za a ɗaga ki sama ne? A’a, za ki gangara zuwa zurfafa ne. Da a ce ayyukan banmamakin da aka yi a cikinki ne a aka yi a Sodom, da tana nan har yă zuwa yau.}}

\VS{24}{\WJ{Amma ina gaya miki, za a fi jin tausayin Sodom fiye da ke a ranar shari’a.”}}


\par }{\SH Hutu domin waɗanda suka gaji
\par }
{\R (Luka 10.13-15)

\par }{\PP \VS{25}A wannan lokaci sai Yesu ya ce,
{\WJ{“Ina yabonka, Uba, Ubangijin sama da ƙasa, gama ka ɓoye waɗannan abubuwa ga masu hikima da masu ilimi, ka kuma bayyana su ga ƙananan yara.}}

\VS{26}{\WJ{I, Uba, gama wannan shi ne abin da ka ji daɗin yi.}}


\par }{\PP \VS{27}{\WJ{“Dukan kome Ubana ya danƙa mini. Ba wanda ya san Ɗan sai dai Uban, ba kuma wanda ya san Uban, sai dai Ɗan da kuma waɗanda Ɗan ya so yă bayyana musu shi.}}


\par }{\PP \VS{28}{\WJ{“Ku zo gare ni, dukanku da kuka gaji kuke kuma fama da kaya, zan kuwa ba ku hutu.}}

\VS{29}{\WJ{Ku ɗauki karkiyata a kanku, ku kuma yi koyi da ni, gama ni mai tawali’u ne marar girman kai, za ku kuwa sami hutu don rayukanku.}}

\VS{30}{\WJ{Gama karkiyata mai sauƙi ce, kayana kuma marasa nauyi ne.”}}




\par }\Chap{12}{\SH Ubangijin Asabbaci
\par }
{\R (Markus 2.23-28; Luka 6.1-5)

\par }{\PP \VerseOne{1}A lokacin nan Yesu ya bi ta gonakin hatsi a ranar Asabbaci. Almajiransa kuwa suna jin yunwa, sai suka fara kakkarya kan hatsi suna ci.

\VS{2}Sa’ad da Farisiyawa suka ga wannan, sai suka ce masa, “Duba! Almajiranka suna yin abin da doka ta hana a yi a ranar Asabbaci.”


\par }{\PP \VS{3}Sai ya amsa ya ce,
{\WJ{“Ba ku karanta abin da Dawuda ya yi ba ne sa’ad da shi da abokan tafiyarsa suka ji yunwa?}}

\VS{4}{\WJ{Ya shiga gidan Allah, da shi da abokan tafiyarsa suka ci keɓaɓɓen burodin, wanda doka ta hana su yi, sai firistoci kaɗai.}}

\VS{5}{\WJ{Ko kuwa ba ku karanta a Doka cewa a ranar Asabbaci firistoci sukan karya dokar Asabbaci duk da haka ba da yin wani laifi ba?}}

\VS{6}{\WJ{Ina faɗa muku cewa wani}}\FTNT{*}{{\FR 12:6 }{\FT{Ko kuwa
}}{\FQA{a wani abu;
}}{\FT{haka ma a ayoyi 41 da 42}}}{\WJ{wanda ya fi haikali yana a nan.}}

\VS{7}{\WJ{Da a ce kun san abin da waɗannan kalmomi suke nufi, ‘Jinƙai nake bukata, ba hadaya ba,’}}\FTNT{†}{{\FR 12:7 }{\FT{}}{\XT{Hos 6.6}}}{\WJ{da ba ku zargi marar laifi ba.}}

\VS{8}{\WJ{Gama Ɗan Mutum shi ne Ubangijin Asabbaci.”}}


\par }{\R (Markus 3.1-6; Luka 6.6-11)

\par }{\PP \VS{9}Da ya ci gaba daga wurin, sai ya shiga majami’arsu,

\VS{10}a nan kuwa akwai wani mutum mai shanyayyen hannu. Don neman dalili su zargi Yesu, sai suka tambaye shi suka ce, “Ya dace a warkar a ranar Asabbaci?”


\par }{\PP \VS{11}Ya ce musu,
{\WJ{“In waninku yana da tunkiya, ta kuma fāɗa a rami ran Asabbaci, ba zai cire ta daga ramin ba?}}

\VS{12}{\WJ{Sau nawa mutum ya fi tunkiya daraja! Saboda haka ya dace a aikata alheri ran Asabbaci.”}}


\par }{\PP \VS{13}Sa’an nan ya ce wa mutumin,
{\WJ{“Miƙa hannunka.”}} Sai ya miƙa, hannunsa kuwa ya koma lafiyayye, kamar dai ɗayan.

\VS{14}Amma Farisiyawa suka fita suka ƙulla shawara yadda za su kashe Yesu.


\par }{\SH Zaɓaɓɓen bawan Allah
\par }
{\PP \VS{15}Da ya gane wannan, sai Yesu ya janye daga wurin. Da yawa suka bi shi, ya kuwa warkar da dukan masu ciwonsu,

\VS{16}yana jan musu kunne kada su faɗa wa kowa akan ko shi wane ne.

\VS{17}Wannan kuwa domin a cika abin da aka faɗa ta bakin annabi Ishaya ne cewa,


\par }{\Q \VS{18}“Ga bawana da na zaɓa,

\par }{\QB ƙaunataccena, wanda nake farin ciki da shi;

\par }{\Q zan sa Ruhuna a kansa,

\par }{\QB zai kuma yi shelar adalci ga al’ummai.


\par }{\Q \VS{19}Ba zai yi faɗa ko yă ɗaga murya ba,

\par }{\QB ba kuwa wanda zai ji muryarsa a kan tituna.


\par }{\Q \VS{20}Kyauron da ya tanƙwasa ba zai karye shi ba.

\par }{\QB Fitilar da ta yi kusan mutuwa ba zai kashe ta ba,

\par }{\Q sai ya jagoranci adalci zuwa ga nasara.


\par }{\QB \VS{21}Cikin sunansa al’ummai za su dogara.”\FTNT{‡}{{\FR 12:21 }{\FT{}}{\XT{Ish 42.1-4}}}


\par }{\SH Yesu da Be’elzebub
\par }
{\R (Markus 3.20-30; Luka 11.14-23; 12.10)

\par }{\PP \VS{22}Sai aka kawo masa wani bebe kuma makaho mai aljani, Yesu kuwa ya warkar da shi, har ya iya magana ya kuma sami ganin gari.

\VS{23}Dukan mutane suka yi mamaki, suka ce, “Wannan Ɗan Dawuda ne kuwa?”


\par }{\PP \VS{24}Amma da Farisiyawa suka ji haka, sai suka ce, “Ahab, da Be’elzebub\FTNT{§}{{\FR 12:24 }{\FT{Da Girik
}}{\FQA{Be’elzebul
}}{\FT{Ko kuwa
}}{\FQA{Be’elzebul;
}}{\FT{haka ma a aya 27}}} sarkin aljanu ne kaɗai, wannan mutum yake fitar da aljanu.”


\par }{\PP \VS{25}Yesu kuwa ya san tunaninsu sai ya ce musu,
{\WJ{“Duk mulkin da yake gāba da kansa zai lalace, kuma duk birni ko gidan da yake rabe gāba da kansa ba zai ɗore ba.}}

\VS{26}{\WJ{In Shaiɗan yana fitar da Shaiɗan, ai, ya rabu yana gāba da kansa ke nan. Yaya kuwa mulkinsa zai ɗore?}}

\VS{27}{\WJ{In kuwa ta wurin Be’elzebub nake fitar da aljanu, to, ta wa mutanenku suke fitar da su? Saboda haka, su ne za su zama alƙalanku.}}

\VS{28}{\WJ{Amma in ina fitar da aljanu ta wurin Ruhun Allah ne, to, fa, mulkin Allah ya zo muku ke nan.}}


\par }{\PP \VS{29}{\WJ{“Ko kuwa, yaya wani zai iya shiga gidan mai ƙarfi yă ƙwace masa kaya ba tare da ya fara daure mai ƙarfin nan tukuna ba? Sa’an nan zai iya washe gidansa.}}


\par }{\PP \VS{30}{\WJ{“Wanda ba ya tare da ni, yana gāba da ni ne, kuma wanda ba ya taya ni tarawa, watsarwa yake yi.}}

\VS{31}{\WJ{Saboda haka ina gaya muku, za a gafarta wa mutane kowane zunubi da kuma saɓo, amma saɓo game da Ruhu, ba za a gafarta ba.}}

\VS{32}{\WJ{Duk wanda ya zargi Ɗan Mutum, za a gafarta masa, amma duk wanda ya zargi Ruhu Mai Tsarki, ba za a gafarta masa ba, ko a wannan zamani ko a zamani mai zuwa.}}


\par }{\R (Luka 6.43-45)

\par }{\PP \VS{33}{\WJ{“Itace mai kyau, yakan ba da ’ya’ya masu kyau. Itace marar kyau kuma, yakan ba da ’ya’ya marasa kyau. Itace dai, da irin ’ya’yansa ne ake gane shi.}}

\VS{34}{\WJ{Ku macizai, ta yaya ku da kuke mugaye za ku iya magana kirki? Gama daga baki, mutum yakan faɗi abin da yake cikin zuciya.}}

\VS{35}{\WJ{Mutumin kirki yakan fito da abubuwa masu kyau daga ajiyar da aka a yi cikinsa, mugun mutum kuwa yakan fito da mugayen abubuwa daga cikin muguntar da aka yi ajiya a cikinsa.}}

\VS{36}{\WJ{Amma ina gaya muku cewa mutane za su ba da lissafi a ranar shari’a a kan kowace kalmar banza da suka faɗa.}}

\VS{37}{\WJ{Gama ta wurin kalmominka za a kuɓutar da kai, kuma ta wurin kalmominka za a hukunta ka.”}}


\par }{\SH Alamar Yunana
\par }
{\R (Markus 8.11,12; Luka 11.29-32)

\par }{\PP \VS{38}Sa’an nan waɗansu Farisiyawa da malaman dokoki suka ce masa, “Malam, muna so mu ga wata alama mai banmamaki daga gare ka.”


\par }{\PP \VS{39}Sai ya amsa ya ce,
{\WJ{“Mugaye da masu zinan zamanin nan suna neman wata alama mai banmamaki! Amma babu wadda za a nuna musu, sai dai alama ta annabi Yunana.}}

\VS{40}{\WJ{Gama kamar yadda Yunana ya yi yini uku da kuma dare uku a cikin wani babban kifi, haka Ɗan Mutum zai yi yini uku da kuma dare uku a cikin ƙasa.}}

\VS{41}{\WJ{Mutanen Ninebe za su tashi a ranar shari’a tare da wannan zamani, su kuwa hukunta shi; don sun tuba saboda wa’azin Yunana, yanzu kuwa ga wanda ya fi Yunana girma a nan.}}

\VS{42}{\WJ{Sarauniyar Sheba za tă tashi a ranar shari’a tare da wannan zamani, tă kuwa hukunta shi; don ta zo daga ƙarshen duniya, ta saurari hikimar Solomon, yanzu kuwa ga wanda ya fi Solomon girma a nan.}}


\par }{\R (Luka 11.24-26)

\par }{\PP \VS{43}{\WJ{“Sa’ad da mugun ruhu ya fita daga mutum, yakan bi wuraren da ba ruwa yana neman hutu, ba ya kuwa samu.}}

\VS{44}{\WJ{Sa’an nan yakan ce, ‘Zan koma gidan da na bari.’ Sa’ad da ya iso, ya tarar da gidan ba kowa a ciki, shararre, kuma a kintse.}}

\VS{45}{\WJ{Sai yă je yă ɗebo waɗansu ruhohi bakwai da suka fi shi mugunta, su kuwa zo su shiga su zauna a can. Ƙarshen mutumin nan fa zai fi farkonsa muni. Haka zai zama ga wannan mugun zamani.”}}


\par }{\SH Mahaifiyar Yesu da ’yan’uwansa
\par }
{\R (Markus 3.31-35; Luka 8.19-21)

\par }{\PP \VS{46}Yayinda Yesu yake cikin magana da taron, sai ga mahaifiyarsa da ’yan’uwansa tsaye a waje, suna so su yi magana da shi.

\VS{47}Wani ya ce masa, “Mahaifiyarka da ’yan’uwanka suna tsaye a waje, suna so su yi magana da kai.”\FTNT{*}{{\FR 12:47 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na dā ba su da aya 47.}}}


\par }{\PP \VS{48}Ya amsa masa ya ce,
{\WJ{“Wace ce mahaifiyata, su wane ne kuma ’yan’uwana?”}}

\VS{49}Sai ya miƙa hannu wajen almajiransa ya ce,
{\WJ{“Ga mahaifiyata da kuma ’yan’uwana.}}

\VS{50}{\WJ{Ai, duk wanda yake aikata nufin Ubana wanda yake cikin sama, shi ne ɗan’uwana da ’yar’uwata da kuma mahaifiyata.”}}




\par }\Chap{13}{\SH Misalin mai shuka
\par }
{\R (Markus 4.1-9; Luka 8.4-8)

\par }{\PP \VerseOne{1}A ranan nan sai Yesu ya fita daga gida ya je ya zauna a bakin tafkin.

\VS{2}Taron mutane mai yawan gaske suka taru kewaye da shi har ya kai sai da ya shiga jirgin ruwa ya zauna, yayinda dukan mutane suka tsaya a gaci.

\VS{3}Sa’an nan ya faɗa musu abubuwa da yawa cikin misalai, yana cewa,
{\WJ{“Wani manomi ya fita don yă shuka irinsa.}}

\VS{4}{\WJ{Da yana yafa irin, waɗansu suka fāffāɗi a kan hanya, tsuntsaye kuwa suka zo suka cinye su.}}

\VS{5}{\WJ{Waɗansu suka fāɗi a wurare mai duwatsu, inda babu ƙasa sosai, nan da nan kuwa suka tsira, da yake ƙasar ba zurfi.}}

\VS{6}{\WJ{Sai dai da rana ta ɗaga, sai tsire-tsiren suka ƙone, suka kuma yanƙwane domin ba su da saiwa sosai.}}

\VS{7}{\WJ{Waɗansu irin suka fāɗi a cikin ƙaya, ƙayan kuwa ta yi girma ta shaƙe su.}}

\VS{8}{\WJ{Har yanzu, waɗansu irin suka fāffāɗi a ƙasa mai kyau, inda suka ba da amfani riɓi ɗari, sittin ko kuma talatin na abin da aka shuka.}}

\VS{9}{\WJ{Duk mai kunnen ji, yă ji.”}}


\par }{\R (Markus 4.10-12; Luka 8.9,10)

\par }{\PP \VS{10}Almajiran suka zo wurinsa suka tambaye shi, “Me ya sa kake wa mutane magana da misalai?”


\par }{\PP \VS{11}Ya amsa ya ce,
{\WJ{“Sanin asirin mulkin sama kam, ku aka ba wa, amma su ba a ba su ba.}}

\VS{12}{\WJ{Duk wanda yake da shi, za a ƙara masa, zai kuwa samu a yalwace. Duk wanda kuma ba shi da shi, ko ɗan abin da yake da shi ma, za a karɓe.}}

\VS{13}{\WJ{Abin da ya sa nake musu magana da misalai ke nan.}}

\par }{\Q {\WJ{“Ko da yake suna kallo, ba sa gani;}}

\par }{\QB {\WJ{ko da yake suna saurara, ba sa ji ko su gane.}}


\par }{\MM \VS{14}{\WJ{A kansu ne aka cika annabcin Ishaya cewa,}}

\par }{\Q {\WJ{“ ‘Za ku yi ta ji amma ba za ku taɓa ganewa ba;}}

\par }{\QB {\WJ{za ku yi ta kallo amma ba za ku taɓa gani ba.}}


\par }{\Q \VS{15}{\WJ{Gama zuciyar mutanen nan ta taurare;}}

\par }{\QB {\WJ{da ƙyar suke ji da kunnuwansu,}}

\par }{\QB {\WJ{sun kuma rufe idanunsu.}}

\par }{\Q {\WJ{Da ba haka ba, mai yiwuwa su gani da idanunsu,}}

\par }{\QB {\WJ{su kuma ji da kunnuwansu,}}

\par }{\QB {\WJ{su gane a zuciyarsu,}}

\par }{\Q {\WJ{su kuwa juya, in kuma warkar da su.’}}\FTNT{*}{{\FR 13:15 }{\FT{}}{\XT{Ish 6.9,10}}}


\par }{\MM \VS{16}{\WJ{Amma idanunku masu albarka ne domin suna gani, haka ma kunnuwanku domin suna ji.}}

\VS{17}{\WJ{Gama gaskiya nake gaya muku, annabawa da mutane masu adalci da yawa sun yi marmarin ganin abin da kuke gani amma ba su gani ba, su kuma ji abin da kuke ji amma ba su ji ba.}}


\par }{\R (Markus 4.13-20; Luka 8.11-15)

\par }{\PP \VS{18}{\WJ{“To, ku saurari ma’anar misali na mai shukan nan.}}

\VS{19}{\WJ{Duk sa’ad da wani ya ji saƙo game da mulkin bai kuwa fahimce shi ba, mugun nan yakan zo yă ƙwace abin da aka shuka a zuciyarsa. Wannan shi ne irin da ya fāɗi a kan hanya.}}

\VS{20}{\WJ{Wanda ya karɓi irin da ya fāɗi a wuraren duwatsu kuwa, shi ne mutumin da yakan ji maganar, nan da nan kuwa yă karɓe ta da murna.}}

\VS{21}{\WJ{Sai dai da yake ba shi da saiwa, yakan ɗan jima kaɗan kawai. Da wata wahala ko tsanani ya auko masa saboda maganar, nan da nan sai yă ja da baya.}}

\VS{22}{\WJ{Wanda ya karɓi irin da ya fāɗi cikin ƙaya kuwa, shi ne mutumin da yakan ji maganar, sai dai damuwoyin rayuwan nan da jarrabar arzikin duniya sukan shaƙe shi, yă sa maganar ta kāsa amfani.}}

\VS{23}{\WJ{Amma wanda ya karɓi irin da ya fāɗi a ƙasa mai kyau, shi ne mutumin da yakan ji maganar yă kuwa fahimce ta. Yakan ba da amfani wani riɓi ɗari, sittin, ko talatin na abin da aka shuka.”}}


\par }{\SH Misalin ciyayi
\par }
{\PP \VS{24}Yesu ya ba su wani misali.
{\WJ{“Mulkin sama yana kama da wani da ya shuka iri mai kyau a cikin gonarsa.}}

\VS{25}{\WJ{Amma yayinda kowa yake barci, abokin gābansa ya zo ya yafa ciyayi a cikin alkamar, ya tafi abinsa.}}

\VS{26}{\WJ{Sa’ad da alkamar ta tashi ta yi kawuna, sai ciyayin ma suka bayyana.}}


\par }{\PP \VS{27}{\WJ{“Bayin mai gonar suka zo wurinsa suka ce, ‘Ranka yă daɗe, ashe, ba iri mai kyau ka shuka a gonarka ba? To, ina ciyayin nan suka fito?’}}


\par }{\PP \VS{28}{\WJ{“Sai ya ce, ‘Abokin gāba ne ya yi wannan.’}}

\par }{\PP {\WJ{“Bayin suka tambaye shi suka ce, ‘Kana so mu je mu tuttumɓuke su?’}}


\par }{\PP \VS{29}“Ya amsa ya ce,
{\WJ{‘A’a, don kada garin tuttumɓuke ciyayi, ku cire har da alkamar.}}

\VS{30}{\WJ{Ku ƙyale su su yi girma tare sai lokacin girbi. A lokacin zan gaya wa masu girbi, da fari ku tara ciyayin ku kuma daure su dami-dami don a ƙone; sa’an nan ku tara alkamar ku kuma kawo su cikin rumbuna.’ ”}}


\par }{\SH Misalai na ƙwayar mustad da na yisti
\par }
{\R (Markus 4.30-32; Luka 13.18-21)

\par }{\PP \VS{31}Ya ba su wani misali ya ce,
{\WJ{“Mulkin sama yana kama da ƙwayar mustad, wadda mutum ya ɗauka ya shuka a gonarsa.}}

\VS{32}{\WJ{Ko da yake ita ce mafi ƙanƙanta cikin ƙwayoyinku, duk da haka sa’ad da ta yi girma, takan zama mafi girma cikin tsire-tsiren lambu ta kuma zama itace, har tsuntsayen sararin sama su zo su yi sheƙa a rassansa.”}}


\par }{\PP \VS{33}Har yanzu ya ba su wani misali ya ce,
{\WJ{“Mulkin sama yana kama da yisti wanda mace ta ɗauka ta kwaɓa garin alkama mai yawa, har sai da yistin ya gauraye yistin duka.”}}


\par }{\R (Markus 4.33,34)

\par }{\PP \VS{34}Yesu ya faɗa wa taron dukan waɗannan abubuwa cikin misalai; bai faɗa musu kome ba, sai tare da yin amfani da misalai.

\VS{35}Ta haka aka cika abin da aka faɗa ta wurin annabi cewa,

\par }{\Q “Zan buɗe bakina da misalai,

\par }{\QB zan faɗi abubuwan da suke ɓoye tun halittar duniya.”\FTNT{†}{{\FR 13:35 }{\FT{}}{\XT{Zab 78.2}}}


\par }{\SH An bayyana misali na ciyayi
\par }
{\PP \VS{36}Sa’an nan ya bar taron ya shiga gida. Almajiransa kuwa suka zo wurinsa suka ce, “Bayyana mana misalin ciyayin nan a gona.”


\par }{\PP \VS{37}Ya amsa ya ce,
{\WJ{“Mai yafa irin mai kyan nan, shi ne Ɗan Mutum.}}

\VS{38}{\WJ{Gonar kuwa ita ce duniya, irin nan mai kyau kuwa suna a matsayin ’ya’yan mulkin. Ciyayin nan kuma su ne ’ya’yan mugun nan,}}

\VS{39}{\WJ{abokin gāban da yake shuka su kuwa, Iblis ne. Lokacin girbi kuma shi ne ƙarshen zamani, masu girbin kuwa su ne mala’iku.}}


\par }{\PP \VS{40}{\WJ{“Kamar yadda aka tattara ciyayin aka kuma ƙone a wuta, haka zai zama a ƙarshen zamani.}}

\VS{41}{\WJ{Ɗan Mutum zai aiki mala’ikunsa, su kuwa cire daga mulkinsa kome da yake jawo zunubi da kuma duk masu aikata mugunta.}}

\VS{42}{\WJ{Za su jefa su cikin wuta mai zafi, inda za a yi kuka da cizon haƙora.}}

\VS{43}{\WJ{Sa’an nan masu adalci za su haskaka kamar rana a mulkin Ubansu. Duk mai kunnen ji, yă ji.”}}


\par }{\SH Misalai na ɓoyayyiyar dukiya da na lu’ulu’u
\par }
{\PP \VS{44}{\WJ{“Mulkin sama yana kama da dukiyar da aka ɓoye a gona. Da wani ya same ta, sai yă sāke ɓoye ta, sa’an nan cikin farin cikinsa yă je yă sayar da duk abin da yake da shi yă sayi gonar.}}


\par }{\PP \VS{45}{\WJ{“Har wa yau dai, mulkin sama yana kama da ɗan kasuwa mai neman lu’ulu’ai masu kyau.}}

\VS{46}{\WJ{Da ya sami dutse guda mai daraja sosai, sai ya tafi ya sayar da dukan abin da yake da shi ya saye shi.}}


\par }{\SH Misalin taru
\par }
{\PP \VS{47}{\WJ{“Har yanzu, mulkin sama yana kama da abin kamun kifin da aka jefa cikin tafki yă kamo kifi iri-iri.}}

\VS{48}{\WJ{Da abin kamun kifi ya cika, masuntan suka jawo shi gaci. Sai suka zauna suka tattara kifi masu kyau a kwanduna, amma suka zubar da marasa kyau.}}

\VS{49}{\WJ{Haka zai kasance a ƙarshen zamani. Mala’iku za su zo su ware masu mugunta daga masu adalci}}

\VS{50}{\WJ{su kuma jefa su cikin wuta mai zafi, inda za a yi kuka da cizon haƙora.”}}


\par }{\PP \VS{51}Yesu ya tambaye su ya ce,
{\WJ{“Kun gane dukan waɗannan abubuwa?”}}

\par }{\PP Suka amsa, “I.”


\par }{\PP \VS{52}Sa’an nan ya ce musu,
{\WJ{“Saboda haka duk malamin dokokin da ya horu game da koyarwar mulkin sama, yana kama da maigida wanda yakan fitar daga ɗakin ajiyarsa sababbin dukiya da kuma tsofaffi.”}}


\par }{\SH Rashin ganin darajar annabi
\par }
{\R (Markus 6.1-6; Luka 4.16-30)

\par }{\PP \VS{53}Sa’ad da Yesu ya gama ba da waɗannan misalai, sai ya ci gaba daga can.

\VS{54}Yana isowa garinsa, sai ya fara koya wa mutane a cikin majami’arsu, suka kuwa yi mamaki. Suka yi ta tambaya suna cewa, “Ina wannan mutum ya sami irin wannan hikima da kuma ayyukan banmamaki haka?

\VS{55}Wannan ba shi ne ɗan kafinta nan ba? Ba mahaifiyarsa ba ce Maryamu, ’yan’uwansa kuma Yaƙub, Yusuf, Siman da Yahuda ba?

\VS{56}Duk ’yan’uwansa mata kuma ba tare da mu suke ba? To, a ina wannan mutum ya sami dukan waɗannan abubuwa?”

\VS{57}Sai suka ji haushinsa.

\par }{\PP Amma Yesu ya ce musu,
{\WJ{“Sai a garinsa da kuma a gidansa na kaɗai annabi ba ya samun girma.”}}


\par }{\PP \VS{58}Bai kuwa yi abubuwan banmamaki da yawa a can ba saboda rashin bangaskiyarsu.




\par }\Chap{14}{\SH An yanke kan Yohanna Mai Baftisma
\par }
{\R (Markus 6.14-29; Luka 9.7-9)

\par }{\PP \VerseOne{1}A lokacin nan sarki Hiridus ya ji labarin Yesu,

\VS{2}sai ya ce wa fadawansa, “Wannan Yohanna Mai Baftisma ne; ya tashi daga matattu! Shi ya sa abubuwan banmamakin nan suke faruwa ta wurinsa.”


\par }{\PP \VS{3}To, dā Hiridus ya kama Yohanna ya daure, ya kuma sa shi cikin kurkuku saboda Hiridiyas, matar ɗan’uwansa Filibus,

\VS{4}gama Yohanna ya dinga ce masa, “Ba daidai ba ne ka aure ta.”

\VS{5}Hiridus ya so yă kashe Yohanna, amma yana jin tsoron mutane, don sun ɗauka shi annabi ne.


\par }{\PP \VS{6}A bikin tuna da ranar haihuwar Hiridus, diyar Hiridiyas ta yi musu rawa ta kuma gamsar da Hiridus ƙwarai,

\VS{7}har ya yi alkawari da rantsuwa cewa zai ba ta duk abin da ta roƙa.

\VS{8}Da mahaifiyarta ta zuga ta, sai ta ce, “Ba ni a cikin kwanon nan, kan Yohanna Mai Baftisma.”

\VS{9}Sarki ya yi baƙin ciki, amma saboda rantsuwarsa da kuma baƙinsa, sai ya ba da umarni a ba ta abin da ta roƙa

\VS{10}ya kuma sa aka yanke kan Yohanna a kurkuku.

\VS{11}Aka kawo kansa cikin kwano aka ba yarinyar, ita kuma ta kai wa mahaifiyarta.

\VS{12}Almajiran Yohanna suka zo suka ɗauki gawarsa suka binne. Sa’an nan suka je suka gaya wa Yesu.


\par }{\SH Yesu ya ciyar da dubu biyar
\par }
{\R (Markus 6.30-44; Luka 9.10-17; Yohanna 6.1-14)

\par }{\PP \VS{13}Sa’ad da Yesu ya ji abin da ya faru, sai ya shiga jirgin ruwa ya janye shi kaɗai zuwa wani wuri inda ba kowa. Da jin haka, taron mutane suka bi shi da ƙafa daga garuruwa.

\VS{14}Da Yesu ya sauka ya kuma ga taro mai yawa, sai ya ji tausayinsu ya kuma warkar da marasa lafiyarsu.


\par }{\PP \VS{15}Da yamma ta yi, sai almajiransa suka zo wurinsa suka ce, “Wurin nan fa ba kowa, ga shi kuma rana ta kusa fāɗuwa. Ka sallami taron don su shiga ƙauyuka su nemi wa kansu abinci.”


\par }{\PP \VS{16}Yesu ya amsa,
{\WJ{“Ba su bukata su tafi. Ku ku ba su wani abu su ci.”}}


\par }{\PP \VS{17}Suka ce, “Burodi biyar da kifi biyu ne kawai muke da su a nan.”


\par }{\PP \VS{18}Ya ce,
{\WJ{“Ku kawo mini su a nan.”}}

\VS{19}Sai ya umarci mutanen su zazzauna a kan ciyawa. Da ya ɗauki burodi biyar da kifin biyun nan ya dubi sama, ya yi godiya ya kuma kakkarya burodin. Sa’an nan ya ba wa almajiransa, almajiran kuwa suka ba wa mutane.

\VS{20}Duk suka ci suka ƙoshi, almajiran kuwa suka kwashe ragowar gutsattsarin cike da kwanduna goma sha biyu.

\VS{21}Yawan waɗanda suka ci, sun yi wajen maza dubu biyar, ban da mata da yara.


\par }{\SH Yesu ya yi tafiya a kan ruwa
\par }
{\R (Markus 6.45-52; Yohanna 6.15-21)

\par }{\PP \VS{22}Nan da nan Yesu ya sa almajiran su shiga jirgin ruwa su sha gabansa, su haye zuwa ɗayan hayin, yayinda shi kuma yă sallami taron.

\VS{23}Bayan ya sallame su, sai ya haura bisan gefen dutse shi kaɗai don yă yi addu’a. Da yamma ta yi, yana can shi kaɗai,

\VS{24}jirgin ruwan kuwa ya riga ya yi nesa da gaci, yana fama da raƙuman ruwa domin iska tana gāba da shi.


\par }{\PP \VS{25}Wajen tsaro na huɗu na dare, sai Yesu ya nufe su, yana takawa a kan tafkin.

\VS{26}Sa’ad da almajiran suka gan shi yana takawa a kan tafkin, sai tsoro ya kama su. Suka yi ihu don tsoro suka ce, “Fatalwa ce.”


\par }{\PP \VS{27}Amma nan da nan Yesu ya ce musu,
{\WJ{“Ku yi ƙarfin hali! Ni ne. Kada ku ji tsoro.”}}


\par }{\PP \VS{28}Sai Bitrus ya amsa ya ce, “Ubangiji in kai ne ka ce mini in zo wurinka a kan ruwan.”


\par }{\PP \VS{29}Ya ce,
{\WJ{“Zo.”}}

\par }{\PP Sai Bitrus ya fita daga jirgin ruwan, ya taka a kan ruwan ya nufe wajen Yesu.

\VS{30}Amma da ya ga haukar iskar, sai ya ji tsoro, ya kuma fara nutsewa, sai ya yi ihu ya ce, “Ubangiji, ka cece ni!”


\par }{\PP \VS{31}Nan da nan Yesu ya miƙa hannu ya kamo shi ya ce,
{\WJ{“Kai mai ƙarancin bangaskiya, don me ka yi shakka?”}}


\par }{\PP \VS{32}Da suka hau jirgin ruwan, sai iskar ta kwanta.

\VS{33}Waɗanda suke cikin jirgin ruwan kuwa suka yi masa sujada, suna cewa, “Gaskiya kai Ɗan Allah ne.”


\par }{\R (Markus 6.45-52; Yohanna 6.15-21)

\par }{\PP \VS{34}Sa’ad da suka haye, sai suka sauka a Gennesaret.

\VS{35}Da mutanen wurin suka gane da Yesu, sai suka kai labari a ko’ina a ƙauyukan da suke kewaye. Mutane suka kawo masa dukan marasa lafiyarsu

\VS{36}suka kuwa roƙe shi yă bar marasa lafiya su taɓa ko da gefen rigarsa kawai, duk waɗanda suka taɓa shi kuwa suka warke.




\par }\Chap{15}{\SH Mai tsabta da marar tsabta
\par }
{\R (Markus 7.1-13)

\par }{\PP \VerseOne{1}Sa’an nan waɗansu Farisiyawa da malaman dokoki suka zo wurin Yesu daga Urushalima suka yi tambaya suka ce,

\VS{2}“Me ya sa almajiranka suke karya al’adun dattawa? Ba sa wanke hannuwansu kafin su ci abinci!”


\par }{\PP \VS{3}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Ku ma me ya sa kuke karya dokar Allah saboda al’adarku?}}

\VS{4}{\WJ{Gama Allah ya ce, ‘Ka girmama mahaifinka da mahaifiyarka,}}\FTNT{*}{{\FR 15:4 }{\FT{}}{\XT{Fit 20.12; M Sh 5.16}}}{\WJ{kuma duk wanda ya zagi mahaifinsa ko mahaifiyarsa dole a kashe shi.’}}\FTNT{†}{{\FR 15:4 }{\FT{}}{\XT{Fit 21.17; Fir 20.9}}}

\VS{5}{\WJ{Amma ku kukan ce, in wani ya ce wa mahaifinsa ko mahaifiyarsa, ‘Duk taimakon da dā ya kamata za ku samu daga gare ni an ba wa Allah,’}}

\VS{6}{\WJ{ba zai ‘girmama mahaifinsa’ da shi ba. Ta haka kun yi banza da maganar Allah saboda al’adarku.}}

\VS{7}{\WJ{Ku munafukai! Daidai ne Ishaya ya yi annabci a kanku da ya ce,}}


\par }{\Q \VS{8}{\WJ{“ ‘Waɗannan mutane da baki kawai suke girmama ni,}}

\par }{\QB {\WJ{amma zukatansu suna nesa da ni.}}


\par }{\Q \VS{9}{\WJ{A banza suke mini sujada,}}

\par }{\QB {\WJ{koyarwarsu, dokoki ne kawai da mutane suke koyarwa.’ ”}}\FTNT{‡}{{\FR 15:9 }{\FT{}}{\XT{Ish 29.13}}}


\par }{\R (Markus 7.14-23)

\par }{\PP \VS{10}Sai Yesu ya kira taron wurinsa ya ce,
{\WJ{“Ku saurara ku kuma gane.}}

\VS{11}{\WJ{Abin da yake shiga bakin mutum ba ya ƙazantar da shi, sai dai abin da yake fitowa daga bakinsa, shi ne yake ƙazantar da shi.”}}


\par }{\PP \VS{12}Sai almajiran suka zo wurinsa suka ce, “Ka san cewa Farisiyawa ba su ji daɗi sa’ad da suka ji wannan ba?”


\par }{\PP \VS{13}Ya amsa ya ce,
{\WJ{“Duk tsiron da Ubana na sama bai shuka ba, za a tumɓuke shi daga saiwoyi.}}

\VS{14}{\WJ{Ku ƙyale su, ai, makafin jagorai ne.}}\FTNT{§}{{\FR 15:14 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na dā suna da
}}{\FQA{jagorai ne na makafi}}}{\WJ{In makaho ya yi wa makaho jagora, dukansu za su fāɗa a rami.”}}


\par }{\PP \VS{15}Bitrus ya ce, “Ka bayyana mana wannan misali.”


\par }{\PP \VS{16}Yesu ya tambaye su ya ce,
{\WJ{“Har yanzu ba ku gane ba ne?}}

\VS{17}{\WJ{Ba ku gane cewa duk abin da ya shiga baki yakan wuce ciki ne daga nan kuma yă fita daga jiki ba?}}

\VS{18}{\WJ{Amma abubuwan da suke fitowa ta baki suna fitowa ne daga zuciya, su ne kuma suke ƙazantar da mutum.}}

\VS{19}{\WJ{Gama daga zuciya ne mugayen tunani, kisankai, zina, fasikanci, sata, shaidar ƙarya, ɓatan suna, suka fitowa.}}

\VS{20}{\WJ{Waɗannan su ne suke ƙazantar da mutum; amma cin abinci ba tare da wanke hannuwa ba, ba ya ƙazantar da mutum.”}}


\par }{\SH Bangaskiyar mutuniyar Kan’ana
\par }
{\R (Markus 7.24-30)

\par }{\PP \VS{21}Barin wurin ke nan, sai Yesu ya janye zuwa yankin Taya da Sidon.

\VS{22}Wata mutuniyar Kan’ana daga wajajen ta zo wurinsa, tana ihu tana cewa, “Ubangiji, Ɗan Dawuda, ka yi mini jinƙai! ’Yata tana shan wahala ƙwarai daga aljanin da yake cikinta.”


\par }{\PP \VS{23}Yesu bai ce mata uffam ba. Saboda haka almajiransa suka zo wurinsa suka roƙe shi suka ce, “Ka kore ta tă tafi, tana ta binmu tana damunmu da ihu.”


\par }{\PP \VS{24}Ya amsa ya ce,
{\WJ{“An aiko ni wurin ɓatattun tumakin Isra’ila ne kaɗai.”}}


\par }{\PP \VS{25}Sai macen ta zo ta durƙusa a gabansa ta ce, “Ubangiji, ka taimake ni!”


\par }{\PP \VS{26}Ya amsa ya ce,
{\WJ{“Ba daidai ba ne a ɗauki abincin yara a jefa wa karnukansu.”}}


\par }{\PP \VS{27}Ta amsa, ta ce, “I, Ubangiji, amma karnuka ma sukan ci gutsattsarin da sukan fāɗi daga teburin maigidansu.”


\par }{\PP \VS{28}Sa’an nan Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Mace, kina da bangaskiya mai yawa! An biya miki bukatarki.”}} ’Yarta kuwa ta warke nan take.


\par }{\SH Yesu ya ciyar da dubu huɗu
\par }
{\PP \VS{29}Yesu ya tashi daga nan ya bi ta gefen Tekun Galili. Sa’an nan ya haura gefen wani dutse ya zauna.

\VS{30}Taron mutane mai girma kuwa suka zo wurinsa, suna kawo masa guragu, makafi, shanyayyu, kurame da dai waɗansu da yawa, suka kuwa kwantar da su a gabansa; ya kuma warkar da su.

\VS{31}Mutanen kuwa suka yi mamaki sa’ad da suka ga kurame suna magana, shanyayyu suna samun lafiya, guragu suna takawa, makafi kuma suna ganin gari. Sai suka yabi Allah na Isra’ila.


\par }{\R (Markus 8.1-10)

\par }{\PP \VS{32}Yesu ya kira almajiransa wurinsa ya ce,
{\WJ{“Ina jin tausayin mutanen nan; gama kwana uku ke nan suke tare da ni ba abin da za su ci. Ba na so in sallame su da yunwa, don kada su kāsa a hanya.”}}


\par }{\PP \VS{33}Sai almajiransa suka amsa suka ce, “Ina za mu sami isashen burodi a wannan wurin da babu kowa mu ciyar da irin taron nan?”


\par }{\PP \VS{34}Yesu ya tambaye su,
{\WJ{“Burodi guda nawa kuke da shi?”}}

\par }{\PP Suka amsa suka ce, “Guda bakwai da ’yan ƙananan kifaye.”


\par }{\PP \VS{35}Ya sa taron su zazzauna a ƙasa.

\VS{36}Sa’an nan ya ɗauki burodi guda bakwai da kuma kifayen nan, da ya yi godiya, sai ya kakkarya su ya ba wa almajiran, su kuma suka ba wa mutane.

\VS{37}Duk kuwa suka ci, suka ƙoshi. Daga baya almajiran suka kwashe ragowar gutsattsarin cike da kwanduna bakwai.

\VS{38}Yawan waɗanda suka ci kuwa, maza dubu huɗu ne, ban da mata da yara.

\VS{39}Bayan Yesu ya sallami taron, sai ya shiga jirgin ruwa ya tafi wajajen Magadan.




\par }\Chap{16}{\SH Neman alama
\par }
{\R (Markus 8.11-13; Luka 12.54-56)

\par }{\PP \VerseOne{1}Farisiyawa da Sadukiyawa suka zo don su gwada Yesu ta wurin neman yă nuna musu wata alama daga sama.


\par }{\PP \VS{2}Ya amsa ya ce,\FTNT{*}{{\FR 16:2 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na farko-farko ba su da raguwar aya 2 da kuma dukan aya 3}}}{\WJ{“Sa’ad da yamma ta yi, kukan ce, ‘Yanayi zai yi kyau, gama sararin sama ya yi ja,’}}

\VS{3}{\WJ{da safe kuma, ku ce, ‘Yau kam za a yi hadari, gama sararin sama ya yi ja, ya kuma ɓata fuska.’ Kun san yadda za ku fassara yanayin sararin sama, amma ba kwa iya fassarar alamun lokuta.}}

\VS{4}{\WJ{Wannan mugu da mazinacin zamani yana neman wani abin banmamaki, amma ba wata alamar da za a nuna wa wannan zamani sai dai ta Yunana.”}} Sai Yesu ya bar su ya tafi abinsa.


\par }{\SH Yistin Farisiyawa da Sadukiyawa
\par }
{\R (Markus 8.14-21)

\par }{\PP \VS{5}Da suka ƙetare tafkin, almajiran sun manta su riƙe burodi.

\VS{6}Yesu ya ce musu,
{\WJ{“Ku yi hankali, ku yi taka zallan da yistin Farisiyawa da Sadukiyawa.”}}


\par }{\PP \VS{7}Sai suka fara tattaunawa da junansu suna cewa, “Ko don ba mu kawo burodi ba ne.”


\par }{\PP \VS{8}Sane da abin da suke zance, sai Yesu ya ce,
{\WJ{“Ku masu ƙarancin bangaskiya, don me kuke magana da junanku a kan ba ku zo da burodi ba?}}

\VS{9}{\WJ{Har yanzu ba ku gane ba ne? Ba ku tuna da gurasa biyar ɗin nan na mutum dubu biyar ba? Kwando nawa kuka tattara cike?}}

\VS{10}{\WJ{Ko kuma burodi bakwai nan na mutum dubu huɗu, cikakku manyan kwanduna nawa kuka ɗauka?}}

\VS{11}{\WJ{Yaya kuka kāsa gane cewa ba zancen burodi nake yi ba? Sai dai ku yi hankali da yistin Farisiyawa da Sadukiyawa.”}}

\VS{12}Sa’an nan suka gane ba cewa yake musu su yi hankali da yistin da ake amfani da shi a burodi ba ne, sai dai su yi hankali da koyarwar Farisiyawa da Sadukiyawa ne.


\par }{\SH Shaidar Bitrus a kan Kiristi
\par }
{\R (Markus 8.27-30; Luka 9.18-21)

\par }{\PP \VS{13}Sa’ad da Yesu ya zo yankin Kaisariya Filibbi, sai ya tambayi almajiransa ya ce,
{\WJ{“Wa mutane suke ce da Ɗan Mutum?”}}


\par }{\PP \VS{14}Suka amsa, “Waɗansu suna ce Yohanna Mai Baftisma; waɗansu kuma suna ce annabi Iliya; har wa yau waɗansu suna ce Irmiya ne ko kuma ɗaya daga cikin annabawa.”


\par }{\PP \VS{15}Ya tambaye su,
{\WJ{“Amma ku fa, wane ne ni a ganinku?”}}


\par }{\PP \VS{16}Siman Bitrus ya amsa ya ce, “Kai ne Kiristi,\FTNT{†}{{\FR 16:16 }{\FT{Ko kuwa
}}{\FQA{a Almasihu;
}}{\FT{haka ma a aya 20}}} Ɗan Allah mai rai.”


\par }{\PP \VS{17}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Mai albarka ne kai Siman ɗan Yunana, gama ba mutum ne ya bayyana maka wannan ba, sai dai Ubana da yake cikin sama.}}

\VS{18}{\WJ{Ina kuwa gaya maka, kai ne Bitrus,}}\FTNT{‡}{{\FR 16:18 }{\FQ{Bitrus
}}{\FT{yana nufin
}}{\FQ{dutse}}{\FT{.}}}{\WJ{a kan wannan dutse zan gina ikkilisiyata, kuma ƙofofin Hades}}\FTNT{§}{{\FR 16:18 }{\FT{Ko kuwa
}}{\FQA{a lahira}}}{\WJ{ba za su rinjaye ta ba.}}

\VS{19}{\WJ{Zan ba ka mabuɗan mulkin sama; kome ka daure a duniya zai zama a daure a sama, kome kuma ka kunce a duniya zai zama a kunce a sama.”}}

\VS{20}Sa’an nan ya gargaɗe almajiransa cewa kada su faɗa wa kowa shi ne Kiristi.


\par }{\SH Yesu ya yi zancen mutuwarsa
\par }
{\R (Markus 8.31–9.1; Luka 9.22-27)

\par }{\PP \VS{21}Tun daga wannan lokaci Yesu ya fara bayyana wa almajiransa cewa dole yă tafi Urushalima yă sha wahaloli da yawa a hannun dattawa, manyan firistoci da kuma malaman dokoki, dole a kashe shi, a rana ta uku kuma a tashe shi.


\par }{\PP \VS{22}Bitrus ya ja shi gefe ya fara tsawata masa yana cewa, “Sam, Ubangiji! Wannan ba zai taɓa faruwa da kai ba!”


\par }{\PP \VS{23}Yesu ya juya ya ce wa Bitrus,
{\WJ{“Rabu da ni, Shaiɗan! Kai abin sa tuntuɓe ne a gare ni; ba ka tunanin al’amuran Allah, sai dai al’amuran mutane.”}}


\par }{\PP \VS{24}Sa’an nan Yesu ya ce wa almajiransa,
{\WJ{“Duk mai son bina, dole yă ƙi kansa, yă ɗauki gicciyensa, yă bi ni.}}

\VS{25}{\WJ{Gama duk mai son ceton ransa zai rasa shi, amma duk wanda ya rasa ransa saboda ni, zai same shi.}}

\VS{26}{\WJ{Me mutum zai amfana in ya sami duniya duka, amma ya rasa ransa? Ko kuwa me mutum zai bayar a bakin ransa?}}

\VS{27}{\WJ{Gama Ɗan Mutum zai zo cikin ɗaukakar Ubansa, tare da mala’ikunsa, sa’an nan zai ba wa kowane mutum lada gwargwadon abin da ya yi.}}


\par }{\PP \VS{28}{\WJ{“Gaskiya nake gaya muku, akwai waɗansu da suke tsaitsaye a nan da ba za su mutu ba sai sun ga Ɗan Mutum yana zuwa cikin mulkinsa.”}}




\par }\Chap{17}{\SH Sākewar kamanni
\par }
{\R (Markus 9.2-13; Luka 9.28-36)

\par }{\PP \VerseOne{1}Bayan kwana shida, sai Yesu ya ɗauki Bitrus, Yaƙub da Yohanna ɗan’uwan Yaƙub, ya kai su kan wani dutse mai tsawo, su kaɗai.

\VS{2}A can aka sāke kamanninsa a gabansu. Fuskarsa ta haskaka kamar rana, tufafinsa kuwa suka zama fari fat suna walƙiya.

\VS{3}Nan take sai ga Musa da Iliya suka bayyana a gabansu, suna magana da Yesu.


\par }{\PP \VS{4}Sai Bitrus ya ce wa Yesu, “Ubangiji, ya yi kyau da muke nan. In kana so, sai in kafa bukkoki uku, ɗaya dominka, ɗaya domin Musa, ɗaya kuma domin Iliya.”


\par }{\PP \VS{5}Yayinda yake cikin magana, sai wani girgije mai haske ya rufe su, sai wata murya daga cikin girgijen ta ce, “Wannan Ɗana ne, wanda nake ƙauna; wanda kuma nake jin daɗinsa ƙwarai. Ku saurare shi!”


\par }{\PP \VS{6}Sa’ad da almajiran suka ji haka, sai suka fāɗi ƙasa rubda ciki, a firgice.

\VS{7}Amma Yesu ya zo ya taɓa su ya ce,
{\WJ{“Ku tashi, kada ku ji tsoro.”}}

\VS{8}Da suka ɗaga kai, ba su ga kowa ba sai Yesu kaɗai.


\par }{\PP \VS{9}Suna cikin gangarowa daga dutsen ke nan, sai Yesu ya umarce su cewa,
{\WJ{“Kada ku faɗa wa kowa abin da kuka gani, sai bayan an tā da Ɗan Mutum daga matattu.”}}


\par }{\PP \VS{10}Almajiran suka tambaye shi suka ce, “To, me ya sa malaman dokoki suke cewa, dole sai Iliya ya fara zuwa?”


\par }{\PP \VS{11}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Tabbatacce, Iliya zai zo, zai kuma gyara dukan abubuwa.}}

\VS{12}{\WJ{Amma ina faɗa muku, Iliya ya riga ya zo, ba su kuwa gane shi ba, amma suka yi masa duk abin da suka ga dama. Haka ma Ɗan Mutum zai sha wahala a hannunsu.”}}

\VS{13}Sa’an nan almajiran suka gane cewa yana musu zancen Yohanna Mai Baftisma ne.


\par }{\SH Warkarwar yaro mai aljani
\par }
{\R (Markus 9.14-29; Luka 9.37-43)

\par }{\PP \VS{14}Da suka isa wajen taron, sai wani mutum ya zo ya durƙusa a gabansa.

\VS{15}Ya ce, “Ubangiji, ka yi wa ɗana jinƙai. Yana da farfaɗiya yana kuma shan wahala ƙwarai. Ya sha fāɗuwa cikin wuta ko ruwa.

\VS{16}Na kuma kawo shi wurin almajiranka, amma ba su iya warkar da shi ba.”


\par }{\PP \VS{17}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Ya ku zamani marasa bangaskiya da kuma masu taurinkai, har yaushe zan kasance tare da ku? Har yaushe kuma zan yi haƙuri da ku? Kawo mini yaron a nan.”}}

\VS{18}Yesu ya tsawata wa aljanin, ya kuwa rabu da yaron, nan take yaron ya warke.


\par }{\PP \VS{19}Sa’an nan almajiran suka zo wurin Yesu a ɓoye suka tambaye shi suka ce, “Me ya sa ba mu iya fitar da aljanin ba?”


\par }{\PP \VS{20}Ya amsa ya ce,
{\WJ{“Saboda kuna da ƙarancin bangaskiya sosai. Gaskiya nake gaya muku, in kuna da bangaskiyar da take ƙanƙanuwa kamar ƙwayar mustad, za ku iya ce wa wannan dutse, ‘Matsa daga nan zuwa can,’ zai kuwa matsa. Babu abin da zai gagare ku.”}}\FTNT{*}{{\FR 17:20 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na dā suna da
}}{\FQA{kai.
}}{\FV{21
}}{\FQA{Amma irin wannan ba ya fita, sai da addu’a da azumi}}}


\par }{\R (Markus 9.30-32; Luka 9.43-45)

\par }{\PP \VS{22}Da suka taru a Galili, sai ya ce musu,
{\WJ{“Za a bashe Ɗan Mutum, a hannun mutane.}}

\VS{23}{\WJ{Za su kashe shi, a rana ta uku kuma za a tashe shi.”}} Almajiran kuwa suka cika da baƙin ciki.


\par }{\SH Harajin haikali
\par }
{\PP \VS{24}Bayan Yesu da almajiransa suka isa Kafarnahum, sai masu karɓan harajin rabin shekel suka zo wurin Bitrus suka ce, “Malaminku ba ya biyan harajin haikali ne\FTNT{†}{{\FR 17:24 }{\FT{da Girik
}}{\FQA{darik biyu}}}?”


\par }{\PP \VS{25}Ya amsa ya ce “I, yana biya.”

\par }{\PP Da Bitrus ya shiga gida, Yesu ne ya fara magana. Ya ce masa,
{\WJ{“Me ka gani, Siman? Daga wurin wane ne sarakunan duniya suke karɓar kuɗin shiga da kuma haraji, daga wurin ’ya’yansu ne ko kuwa daga wurin waɗansu?”}}


\par }{\PP \VS{26}Bitrus ya amsa ya ce, “Daga wurin waɗansu.”

\par }{\PP Yesu ya ce masa,
{\WJ{“Wato, an ɗauke wa ’ya’yan ke nan.}}

\VS{27}{\WJ{Amma don kada mu ɓata musu rai, ka je tafki ka jefa ƙugiyarka. Ka ɗauki kifin da ka fara kama; ka buɗe bakinsa, za ka sami shekel guda. Ka kawo ka ba su, harajina da naka ke nan.”}}




\par }\Chap{18}{\SH Mafi girma a mulkin sama
\par }
{\R (Markus 9.33-37; Luka 9.46-48)

\par }{\PP \VerseOne{1}A lokacin nan sai almajirai suka zo wurin Yesu suka yi tambaya suka ce, “Wane ne mafi girma a mulkin sama?”


\par }{\PP \VS{2}Sai ya kira ƙaramin yaro ya sa shi yă tsaya a tsakiyarsu.

\VS{3}Sai ya ce,
{\WJ{“Gaskiya nake gaya muku, in ba kun canja kuka zama kamar ƙananan yara ba, labudda, ba za ku shiga mulkin sama ba.}}

\VS{4}{\WJ{Saboda haka, duk wanda ya ƙasƙantar da kansa kamar wannan yaro, shi ne mafi girma a mulkin sama.}}

\VS{5}{\WJ{Duk kuma wanda ya karɓi ƙaramin yaro kamar wannan a cikin sunana ya karɓe ni ne.}}


\par }{\R (Markus 9.42-48; Luka 17.1,2)

\par }{\PP \VS{6}{\WJ{“Amma duk wanda ya sa ɗaya daga cikin ƙananan nan da suka gaskata da ni ya yi zunubi, zai fiye masa a rataya babban dutsen niƙa a wuyarsa, a kuma nutsar da shi a zurfin teku.}}

\VS{7}{\WJ{Kaiton duniya saboda abubuwan da suke sa mutane su yi zunubi! Dole irin waɗannan abubuwa su zo, sai dai kaiton mutumin da ya zama sanadin kawo su!}}

\VS{8}{\WJ{In hannunka ko ƙafarka yana sa ka zunubi, yanke shi ka yar. Zai fiye maka ka shiga rai da hannu ko ƙafa ɗaya da hannuwa biyu ko ƙafafu biyu da a jefar da kai cikin madawwamiyar wuta da hannuwa biyu ko ƙafafu biyu.}}

\VS{9}{\WJ{In kuma idonka yana sa ka zunubi, ƙwaƙule shi ka yar. Zai fiye maka ka shiga rai da ido ɗaya, da ka shiga jahannama ta wuta da idanunka biyu.}}


\par }{\SH Misalin ɓatacciyar tunkiya
\par }
{\R (Luka 15.3-7)

\par }{\PP \VS{10}{\WJ{“Ku lura, kada ku rena ɗaya daga cikin waɗannan ƙanana. Gama ina faɗa muku mala’ikunsu a sama kullum suna duban fuskar Ubana da yake cikin sama.}}\FTNT{*}{{\FR 18:10 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na dā suna da
}}{\FQ{sama.
}}{\FV{11
}}{\FQA{Ɗan Mutum ya zo ne domin yă ceci abin da ya ɓata}}}


\par }{\PP \VS{12}{\WJ{“Me kuka gani? In wani yana da tumaki ɗari, sai ɗaya daga cikinsu ta ɓace, ba sai yă bar tasa’in da taran a kan tuddai yă je neman guda ɗayan da ta ɓace ba?}}

\VS{13}{\WJ{In kuwa ya same ta, ina gaya muku gaskiya, zai yi murna saboda ɗayan fiye da tasa’in da taran da ba su ɓace ba.}}

\VS{14}{\WJ{Haka ma Ubanku da yake cikin sama ba ya so ko ɗaya daga cikin ƙananan nan yă ɓace.}}


\par }{\SH Ɗan’uwa da ya yi maka laifi
\par }
{\R (Luka 17.3)

\par }{\PP \VS{15}{\WJ{“In ɗan’uwanka ya yi maka laifi, ka je ka nuna masa laifinsa, tsakaninku biyu kaɗai. In ya saurare ka, ka maido da ɗan’uwanka ke nan.}}

\VS{16}{\WJ{Amma in bai saurare ka ba, ka je tare da mutum ɗaya ko biyu, domin ‘a tabbatar da kowace magana a bakin shaidu biyu ko uku.’}}\FTNT{†}{{\FR 18:16 }{\FT{}}{\XT{M Sh 19.15}}}

\VS{17}{\WJ{In kuwa ya ƙi yă saurare su, sai ka gaya wa ikkilisiya; in kuma ya ƙi yă saurari ikkilisiya ma, ka yi da shi kamar marar sanin Allah ko mai karɓar haraji.}}


\par }{\PP \VS{18}{\WJ{“Gaskiya nake gaya muku, duk abin da kuka daure a duniya, za a daure a sama, duk kuma abin da kuka kunce a duniya, za a kunce shi a sama.}}


\par }{\PP \VS{19}{\WJ{“Har wa yau, ina gaya muku cewa in mutum biyu a cikinku a duniya suka yarda su roƙi wani abu, Ubana da yake cikin sama zai yi muku.}}

\VS{20}{\WJ{Gama inda mutum biyu ko uku suka taru cikin sunana, a can ma ina tare da su.”}}


\par }{\SH Misalin bawa marar tausayi
\par }
{\PP \VS{21}Sai Bitrus ya zo wurin Yesu ya yi masa tambaya ya ce, “Ubangiji, sau nawa zan yafe wa ɗan’uwana sa’ad da ya yi mini zunubi? Har sau bakwai?”


\par }{\PP \VS{22}Yesu amsa ya ce,
{\WJ{“Ina gaya maka, ba sau bakwai ba, amma sau saba’in da bakwai.}}\FTNT{‡}{{\FR 18:22 }{\FT{Ko kuwa
}}{\FQA{saba’in sau bakwai}}}


\par }{\PP \VS{23}{\WJ{“Saboda haka, mulkin sama yana kama da wani sarki wanda ya so yă yi ƙididdigar dukiyarsa da take a hannun bayinsa.}}

\VS{24}{\WJ{Da ya fara ƙididdigar, sai aka kawo masa wani wanda yake bin bashin talenti dubu goma.}}

\VS{25}{\WJ{Da yake bai iya biya ba, sai maigida ya umarta a sayar da shi da matarsa da yaransa da kuma duk abin da yake da shi, a biya bashin.}}


\par }{\PP \VS{26}{\WJ{“Bawan ya durƙusa a gabansa. Ya yi roƙo ya ce, ‘Ka yi mini haƙuri, zan biya ka ƙaf.’}}

\VS{27}{\WJ{Maigidan bawan ya ji tausayinsa, ya yafe masa bashin, ya kuma sake shi.}}


\par }{\PP \VS{28}{\WJ{“Amma da wannan bawa ya fita, sai ya gamu da wani abokin bautarsa wanda yake binsa bashin dinari ɗari. Sai ya cafke shi, ya shaƙe shi a wuya yana cewa, ‘Biya ni abin da nake binka!’}}


\par }{\PP \VS{29}{\WJ{“Wannan abokin bautarsa ya durƙusa ya roƙe shi, ‘Ka yi mini haƙuri, zan biya ka.’}}


\par }{\PP \VS{30}{\WJ{“Amma ya ƙi. A maimako, sai ya je ya sa aka jefa shi a kurkuku, har yă biya bashin.}}

\VS{31}{\WJ{Sa’ad da sauran bayin suka ga abin da ya faru, abin ya ɓata musu rai ƙwarai, sai suka tafi suka faɗa wa maigidansu dukan abin da ya faru.}}


\par }{\PP \VS{32}{\WJ{“Sai maigidan ya kira wannan bawa. Ya ce, ‘Kai mugun bawa, na yafe duk bashin da nake binka domin ka roƙe ni.}}

\VS{33}{\WJ{Ashe, bai kamata kai ma ka ji tausayin abokin bautarka yadda na yi maka ba?’}}

\VS{34}{\WJ{Cikin fushi, maigidan ya miƙa shi ga ma’aikatan kurkuku su gwada masa azaba, har yă biya dukan bashin da ake binsa.}}


\par }{\PP \VS{35}{\WJ{“Haka Ubana da yake cikin sama zai yi da kowannenku, in ba ku yafe wa ’yan’uwanku daga zuciyarku ba.”}}




\par }\Chap{19}{\SH Kashen aure
\par }
{\R (Markus 10.1-12)

\par }{\PP \VerseOne{1}Sa’ad da Yesu ya gama faɗin waɗannan abubuwa, sai ya bar Galili, ya tafi yankin Yahudiya a ɗaya gefen Urdun.

\VS{2}Taron mutane mai yawa suka bi shi, ya kuwa warkar da su a can.


\par }{\PP \VS{3}Waɗansu Farisiyawa suka zo wurinsa don su gwada shi. Suka yi tambaya suka ce, “Daidai ne mutum yă saki matarsa saboda wani dalili da kuma a kan kowane dalili?”


\par }{\PP \VS{4}Ya amsa ya ce,
{\WJ{“Ba ku taɓa karantawa ba ne cewa, a farkon halitta, Mahalicci ‘ya yi su namiji da ta mace,’}}\FTNT{*}{{\FR 19:4 }{\FT{}}{\XT{Far 1.27}}}

\VS{5}{\WJ{ya kuma ce, ‘Saboda wannan dalili, namiji zai bar mahaifinsa da mahaifiyarsa yă manne wa matarsa, biyun kuwa su zama jiki guda’?}}\FTNT{†}{{\FR 19:5 }{\FT{}}{\XT{Far 2.24}}}

\VS{6}{\WJ{Ta haka, ba sa ƙara zama biyu, sai dai ɗaya. Saboda haka abin da Allah ya haɗa fa, kada mutum yă raba.”}}


\par }{\PP \VS{7}Suka yi tambaya, suka ce, “To, me ya sa Musa ya umarta cewa mutum yă ba wa matarsa takardar saki, yă kuma kore ta?”


\par }{\PP \VS{8}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Musa ya ba ku izini ku saki matanku saboda taurin zuciyarku ne. Amma ba haka yake ba daga farko.}}

\VS{9}{\WJ{Ina faɗa muku cewa duk wanda ya saki matarsa, sai dai a kan rashin aminci a cikin aure, ya kuwa auri wata, ya yi zina ke nan.”}}


\par }{\PP \VS{10}Almajiran suka ce masa, “In haka yake tsakanin miji da mata, ashe, ya ma fi kyau kada a yi aure.”


\par }{\PP \VS{11}Yesu ya ce,
{\WJ{“Ba kowa ba ne zai yarda da wannan magana, sai dai waɗanda aka yarda musu.}}

\VS{12}{\WJ{Gama waɗansu bābānni ne domin haka aka haife su; waɗansu kuwa mutane ne suka mai da su haka; waɗansu kuma sun ƙi aure ne saboda mulkin sama. Duk mai iya ɗaukar wannan yă ɗauka.”}}


\par }{\SH Yesu da ƙananan yara
\par }
{\R (Markus 10.13-16; Luka 18.15-17)

\par }{\PP \VS{13}Sa’an nan aka kawo yara ƙanana wurin Yesu don yă ɗibiya musu hannuwansa, yă kuma yi musu addu’a. Amma almajirai suka tsawata wa waɗanda suka kawo su.


\par }{\PP \VS{14}Yesu ya ce,
{\WJ{“Ku bar yara ƙanana su zo wurina, kada ku hana su, gama mulkin sama na irin waɗannan ne.”}}

\VS{15}Sa’ad da ya ɗibiya musu hannuwansa, sai ya tafi abinsa.


\par }{\SH Saurayi mai arziki
\par }
{\R (Markus 10.17-31; Luka 18.18-30)

\par }{\PP \VS{16}To, fa, sai ga wani ya zo wurin Yesu ya tambaye shi ya ce, “Malam, wane abu mai kyau ne ya zama mini dole in yi don in sami rai madawwami?”


\par }{\PP \VS{17}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Don me kake tambayata game da abin da yake mai kyau? Akwai Mai kyau Ɗaya kaɗai. In kana so ka sami rai madawwami, ka kiyaye dokokin nan.”}}


\par }{\PP \VS{18}Mutumin ya yi tambaya ya ce, “Waɗanne?”

\par }{\PP Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“ ‘Kada ka yi kisankai, kada ka yi zina, kada ka yi sata, kada ka yi shaidar ƙarya,}}

\VS{19}{\WJ{ka girmama mahaifinka da mahaifiyarka,’}}\FTNT{‡}{{\FR 19:19 }{\FT{}}{\XT{Fit 20.12-16; M Sh 5.16-20}}}{\WJ{ka kuma ‘ƙaunaci maƙwabcinka kamar kanka.’}}\FTNT{§}{{\FR 19:19 }{\FT{}}{\XT{Fir 19.18}}}{\WJ{”}}


\par }{\PP \VS{20}Saurayin ya ce, “Duk waɗannan na kiyaye. Me kuma ya rage mini?”


\par }{\PP \VS{21}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“In kana so ka zama cikakke, ka je, ka sayar da dukan dukiyarka ka kuma ba matalauta, za ka kuwa sami dukiya a sama. Sa’an nan ka zo, ka bi ni.”}}


\par }{\PP \VS{22}Da saurayin ya ji haka, sai ya tafi rai a ɓace, don yana da arziki sosai.


\par }{\PP \VS{23}Sa’an nan Yesu ya ce wa almajiransa,
{\WJ{“Gaskiya nake gaya muku, yana da wuya mai arziki yă shiga mulkin sama.}}

\VS{24}{\WJ{Har wa yau ina gaya muku, zai fi sauƙi raƙumi yă shiga ta kafar allura, da mai arziki yă shiga mulkin Allah.”}}


\par }{\PP \VS{25}Sa’ad da almajiran suka ji wannan, sai suka yi mamaki ƙwarai. Suka yi tambaya suka ce, “To, wa zai sami ceto ke nan?”


\par }{\PP \VS{26}Yesu ya kalle su ya ce,
{\WJ{“Ga mutum kam, wannan ba ya yiwuwa, amma ga Allah kuwa, dukan abubuwa masu yiwuwa ne.”}}


\par }{\PP \VS{27}Sai Bitrus ya amsa masa, “Ga shi mun bar kome don mu bi ka! Me za mu samu ke nan?”


\par }{\PP \VS{28}Yesu ya ce musu,
{\WJ{“Gaskiya nake gaya muku, a lokacin sabunta dukan kome, sa’ad da Ɗan Mutum ya zauna a kan kursiyinsa mai daraja, ku da kuka bi ni, ku ma za ku zauna a kan kursiyoyi goma sha biyu, kuna yi wa kabilu goma sha biyu na Isra’ila shari’a.}}

\VS{29}{\WJ{Duk kuma wanda ya bar gidaje ko ’yan’uwa maza ko ’yan’uwa mata ko mahaifi ko mahaifiya ko yara ko gonaki, saboda ni, zai sami abin da ya fi haka riɓi ɗari, yă kuma gāji rai madawwami.}}

\VS{30}{\WJ{Amma da yawa da suke na farko, za su zama na ƙarshe, da yawa kuma da suke na ƙarshe, za su zama na farko.}}




\par }\Chap{20}{\SH Misalin ma’aikata a gonar inabi
\par }
{\PP \VerseOne{1}{\WJ{“Mulkin sama yana kama da wani mai gona, wanda ya fita da sassafe don yă yi hayar mutane su yi aiki a gonar inabinsa.}}

\VS{2}{\WJ{Ya yarda yă biya su dinari guda a yini, sai ya tura su gonar inabinsa.}}


\par }{\PP \VS{3}{\WJ{“Wajen sa’a ta uku, ya fita sai ya ga waɗansu suna tsattsaye a bakin kasuwa ba sa kome.}}

\VS{4}{\WJ{Ya ce musu, ‘Ku ma ku tafi gonar inabina ku yi aiki, zan kuwa biya ku abin da ya dace.’}}

\VS{5}{\WJ{Saboda haka suka tafi.}}

\par }{\PP {\WJ{“Ya sāke fita a sa’a ta shida da kuma sa’a ta tara, ya sāke yin haka.}}

\VS{6}{\WJ{Wajen sa’a ta goma sha ɗaya, ya sāke fita, ya tarar da waɗansu har yanzu suna tsattsaye. Ya tambaye su, ‘Don me kuke yini tsattsaye a nan ba kwa kome?’}}


\par }{\PP \VS{7}{\WJ{“Suka amsa, ‘Don ba wanda ya ɗauke mu aiki.’}}

\par }{\PP {\WJ{“Ya ce musu, ‘Ku ma ku je ku yi aiki a gonar inabina.’}}


\par }{\PP \VS{8}{\WJ{“Sa’ad da yamma ta yi, sai mai gonar inabin ya ce wa wakilinsa, ‘Kira ma’aikatan, ka biya su hakkin aikinsu, fara daga waɗanda aka ɗauke su a ƙarshe har zuwa na farko.’}}


\par }{\PP \VS{9}{\WJ{“Ma’aikatan da ka ɗauka wajen sa’a ta goma sha ɗaya suka zo, kowannensu kuwa ya karɓi dinari guda.}}

\VS{10}{\WJ{Saboda haka da waɗanda aka ɗauka da fari suka zo, sun zaci za su sami fiye da haka. Amma kowannensu ma ya karɓi dinari guda.}}

\VS{11}{\WJ{Sa’ad da suka karɓa, sai suka fara yin gunaguni a kan mai gonar.}}

\VS{12}{\WJ{Suna cewa, ‘Waɗannan mutanen da aka ɗauka a ƙarshe sun yi aikin sa’a ɗaya ne kawai, ka kuma mai da su daidai da mu da muka yini muna faman aiki, muka kuma sha zafin rana.’}}


\par }{\PP \VS{13}{\WJ{“Amma ya amsa wa ɗayansu ya ce, ‘Aboki, ban cuce ka ba. Ba ka yarda ka yi aiki a kan dinari guda ba?}}

\VS{14}{\WJ{Ka karɓi hakkinka ka tafi. Ni na ga damar ba waɗannan na ƙarshe daidai da yadda na ba ka.}}

\VS{15}{\WJ{Ba ni da ikon yin abin da na ga dama da kuɗina ne? Ko kana kishi saboda ni mai kyauta ne?’}}


\par }{\PP \VS{16}{\WJ{“Saboda haka fa, na ƙarshe za su zama na farko, na farko kuma su zama na ƙarshe.”}}


\par }{\SH Yesu ya sāke yin zancen mutuwarsa
\par }
{\R (Markus 10.32-34; Luka 18.31-34)

\par }{\PP \VS{17}To, da Yesu yana haurawa zuwa Urushalima, sai ya ja almajiran nan goma sha biyu gefe, ya ce musu,

\VS{18}{\WJ{“Za mu haura zuwa Urushalima, za a kuma bashe Ɗan Mutum ga manyan firistoci da malaman dokoki. Za su yi masa hukuncin kisa}}

\VS{19}{\WJ{za su kuma bashe shi ga Al’ummai su yi masa ba’a, su yi masa bulala, su kuma gicciye shi. A rana ta uku kuma a tashe shi!”}}


\par }{\SH Roƙon mahaifiya
\par }
{\R (Markus 10.35-45)

\par }{\PP \VS{20}Sai mahaifiyar ’ya’yan Zebedin nan ta zo wurin Yesu tare da ’ya’yanta, da ta durƙusa a ƙasa, sai ta roƙe shi yă yi mata wani abu.


\par }{\PP \VS{21}Ya yi tambaya ya ce,
{\WJ{“Mene ne kike so?”}}

\par }{\PP Ta ce, “Ka sa daga cikin ’ya’yan nan nawa biyu, ɗaya yă zauna a damarka, ɗaya kuma a hagunka, a mulkinka.”


\par }{\PP \VS{22}Yesu ya ce musu,
{\WJ{“Ba ku san abin da kuke roƙo ba. Za ku iya sha daga kwaf da zan sha?”}}

\par }{\PP Suka amsa, “Za mu iya.”


\par }{\PP \VS{23}Yesu ya ce musu,
{\WJ{“Tabbatacce za ku sha daga kwaf na, sai dai zama a damana, ko haguna, ba ni nake da izinin bayarwa ba. Waɗannan wurare na waɗanda Ubana ya shirya wa ne.”}}


\par }{\PP \VS{24}Da goman suka ji haka, sai suka yi fushi da ’yan’uwan nan biyu.

\VS{25}Yesu ya kira su wuri ɗaya ya ce,
{\WJ{“Kun san cewa masu mulkin Al’ummai sukan nuna musu iko, hakimansu kuma sukan gasa musu iko.}}

\VS{26}{\WJ{Ba haka zai kasance da ku ba. Maimakon haka, duk mai son zama babba a cikinku, dole yă zama bawanku,}}

\VS{27}{\WJ{kuma duk mai son zama shugaba, dole yă zama bawanku,}}

\VS{28}{\WJ{kamar yadda Ɗan Mutum bai zo don a bauta masa ba, sai dai don yă yi bauta, yă kuma ba da ransa fansa saboda mutane da yawa.”}}


\par }{\SH Makafi biyu sun sami ganin gari
\par }
{\R (Markus 10.46-52; Luka 18.35-43)

\par }{\PP \VS{29}Sa’ad da Yesu da almajiransa suke barin Yeriko, sai wani babban taro ya bi shi.

\VS{30}Makafi biyu kuwa suna zaune a bakin hanya, da suka ji cewa Yesu yana wucewa, sai suka ɗaga murya suka ce, “Ubangiji, Ɗan Dawuda, ka ji tausayinmu!”


\par }{\PP \VS{31}Mutane suka tsawata musu, suka ce musu su yi shiru. Sai suka ƙara ɗaga murya suna cewa, “Ubangiji, Ɗan Dawuda, ka ji tausayinmu!”


\par }{\PP \VS{32}Yesu ya tsaya ya kira su. Ya tambaye su,
{\WJ{“Me kuke so in yi muku?”}}


\par }{\PP \VS{33}Suka amsa suka ce, “Ubangiji, muna so mu sami ganin gari.”


\par }{\PP \VS{34}Sai Yesu ya ji tausayinsu, ya taɓa idanunsu. Nan da nan kuwa suka sami ganin gari, suka kuma bi shi.




\par }\Chap{21}{\SH Shigar mai nasara
\par }
{\R (Markus 11.1-11; Luka 19.28-38; Yohanna 12.12-19)

\par }{\PP \VerseOne{1}Da suka yi kusa da Urushalima suka kuma kai Betfaji da yake kan Dutsen Zaitun, sai Yesu ya aiki almajirai biyu,

\VS{2}yana ce musu,
{\WJ{“Ku je ƙauyen da yake gabanku, nan take za ku ga wata jaka a daure tare da ɗanta kusa da ita, a can. Ku kunce su ku kawo mini.}}

\VS{3}{\WJ{In wani ya yi muku wata magana, ku ce masa Ubangiji yana bukatarsu, zai kuwa mai da su nan da nan.”}}


\par }{\PP \VS{4}Wannan ya faru ne don a cika abin da aka faɗa ta bakin annabin cewa,


\par }{\Q \VS{5}“Ku ce wa Diyar Sihiyona,

\par }{\QB ‘Duba, sarkinki yana zuwa gare ki,

\par }{\Q mai tawali’u yana a kan jaki,

\par }{\QB a kan aholaki, ɗan jaki.’ ”\FTNT{*}{{\FR 21:5 }{\FT{}}{\XT{Zak 9.9}}}


\par }{\PP \VS{6}Almajiran suka tafi suka yi kamar yadda Yesu ya umarce su.

\VS{7}Suka kawo jakar da ɗanta, suka shimfiɗa mayafansu a kansu, Yesu kuma ya zauna a kansu.

\VS{8}Wani babban taron mutane suka shimfiɗa mayafansu a kan hanya, yayinda waɗansu suka sassari rassan itatuwa suka shisshimfiɗa a kan hanya.

\VS{9}Taron mutanen da suke gabansa da kuma waɗanda suke binsa a baya suka yi ihu suna cewa,

\par }{\Q “Hosanna\FTNT{†}{{\FR 21:9 }{\FT{Wani faɗi na Ibraniyanci mai ma’anar “Ceto!” Wanda ya kasance wani salon yabo; haka kuma a aya 15}}} ga Ɗan Dawuda!”

\par }{\BB \par }
{\Q “Mai albarka ne wanda yake zuwa cikin sunan Ubangiji!”\FTNT{‡}{{\FR 21:9 }{\FT{}}{\XT{Zab 118.26}}}

\par }{\BB \par }
{\Q “Hosanna a cikin sama!”


\par }{\PP \VS{10}Sa’ad da Yesu ya shiga Urushalima, dukan birnin ya ruɗe, ana ta tambaya, “Wane ne wannan?”


\par }{\PP \VS{11}Taron mutane suka amsa, “Wannan shi ne Yesu, annabin nan daga Nazaret a Galili.”


\par }{\SH Yesu a haikali
\par }
{\R (Markus 11.15-19; Luka 19.45-48; Yohanna 2.13-22)

\par }{\PP \VS{12}Yesu ya shiga filin haikali, ya kuma kori duk masu saya da sayarwa a can. Ya tutture tebur masu canjin kuɗi da kuma kujerun masu sayar da tattabarai.

\VS{13}Ya ce musu,
{\WJ{“A rubuce yake, ‘Za a ce da gidana, gidan addu’a,’}}\FTNT{§}{{\FR 21:13 }{\FT{}}{\XT{Ish 56.7}}}{\WJ{amma kuna mai da shi ‘kogon ’yan fashi.’ ”}}\FTNT{*}{{\FR 21:13 }{\FT{}}{\XT{Irm 7.11}}}


\par }{\PP \VS{14}Makafi da guragu suka zo wurinsa a haikali, ya kuwa warkar da su.

\VS{15}Amma da manyan firistoci da malaman dokoki suka ga abubuwan banmamakin da ya yi, yara kuma suna ihu a filin haikali suna cewa, “Hosanna ga Ɗan Dawuda,” sai fushi ya kama su.


\par }{\PP \VS{16}Suka tambaye shi suka ce, “Kana jin abin da waɗannan suke faɗa?”

\par }{\PP Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“I, ba ku taɓa karanta ba cewa,}}

\par }{\Q {\WJ{“ ‘Daga leɓunan yara da jarirai}}

\par }{\QB {\WJ{kai, Ubangiji, ka shirya wa kanka yabo’?”}}\FTNT{†}{{\FR 21:16 }{\FT{}}{\XT{Zab 8.2}}}


\par }{\PP \VS{17}Sai ya bar su, ya fita daga birnin ya tafi Betani, inda ya kwana.


\par }{\SH Itacen ɓaure ya yanƙwane
\par }
{\R (Markus 11.12-14,20-24)

\par }{\PP \VS{18}Kashegari da sassafe, yayinda yake kan hanyarsa ta komawa cikin birni, sai ya ji yunwa.

\VS{19}Ganin itacen ɓaure kusa da hanya, sai ya je wajensa amma bai sami kome a kansa ba sai ganye. Sai ya ce masa,
{\WJ{“Kada ka ƙara yin ’ya’ya!”}} Nan da nan itacen ya yanƙwane.


\par }{\PP \VS{20}Sa’ad da almajiran suka ga haka, sai suka yi mamaki suna tambaya, “Yaya itacen ɓauren ya yanƙwane nan da nan haka?”


\par }{\PP \VS{21}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Gaskiya nake gaya muku, in kuna da bangaskiya, ba kuwa da wata shakka ba, ba kawai za ku iya yin abin da aka yi wa itacen ɓauren nan ba, amma za ku ma iya ce wa dutsen nan, ‘Je ka, ka jefa kanka cikin teku,’ sai yă faru.}}

\VS{22}{\WJ{In kun gaskata, za ku karɓi duk abin da kuka roƙa a cikin addu’a.”}}


\par }{\SH An tuhumi ikon Yesu
\par }
{\PP \VS{23}Sai Yesu ya shiga filin haikali, yayinda yake koyarwa, sai manyan firistoci da dattawan mutane suka zo wurinsa suka yi tambaya, “Da wane iko kake yin waɗannan abubuwa? Kuma wa ya ba ka wannan iko?”


\par }{\PP \VS{24}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Ni ma zan yi muku tambaya guda. In kuka ba ni amsa, ni ma zan gaya muku ko da wane iko nake yin waɗannan abubuwa.}}

\VS{25}{\WJ{Baftismar Yohanna, daga ina ta fito? Daga sama ce, ko daga mutane?”}}

\par }{\PP Sai suka tattauna a junansu suka ce, “In muka ce, ‘Daga sama,’ zai ce, ‘To, me ya sa ba mu gaskata shi ba?’

\VS{26}In kuma muka ce, ‘Daga mutane,’ muna tsoron mutane, gama duk sun ɗauka Yohanna annabi ne.”


\par }{\PP \VS{27}Saboda haka suka amsa wa Yesu suka ce, “Ba mu sani ba.”

\par }{\PP Sai ya ce,
{\WJ{“Ni ma ba zan gaya muku ko da wane iko nake yin waɗannan abubuwa ba.”}}


\par }{\SH Misalin ’ya’ya biyu maza
\par }
{\PP \VS{28}{\WJ{“Me kuka gani? An yi wani mutum wanda yake da ’ya’ya biyu maza. Sai ya je wajen ɗan farin ya ce, ‘Ɗana, yau tafi gonar inabi ka yi aiki.’}}


\par }{\PP \VS{29}{\WJ{“Ya amsa ya ce, ‘Ba zan tafi ba,’ amma daga baya ya sāke tunani, ya tafi.}}


\par }{\PP \VS{30}{\WJ{“Sai mahaifin ya tafi waje na biyun ya faɗa masa iri magana guda. Sai ya amsa ya ce, ‘Zan tafi, ranka yă daɗe,’ amma bai tafi ba.}}


\par }{\PP \VS{31}{\WJ{“Wanne cikin yaran nan biyu ya yi abin da mahaifinsa yake so?”}}

\par }{\PP Suka amsa, “Na farin.”

\par }{\PP Yesu ya ce musu,
{\WJ{“Gaskiya nake gaya muku, masu karɓar haraji da karuwai suna riga ku shiga mulkin Allah.}}

\VS{32}{\WJ{Gama Yohanna Mai Baftisma ya zo wurinku don yă nuna muku hanyar adalci, ba ku gaskata shi ba, amma masu karɓar haraji da karuwai sun gaskata. Har ma bayan kun ga wannan, ba ku tuba kun gaskata shi ba.”}}


\par }{\SH Misalin ’yan haya
\par }
{\R (Markus 12.1-12; Luka 20.9-19)

\par }{\PP \VS{33}{\WJ{“Ku saurari wani misali. An yi wani mai gona wanda ya yi gonar inabi. Ya kewaye ta da katanga, ya haƙa wurin matsin inabi a ciki, ya kuma gina hasumiyar gadi. Sa’an nan ya ba wa waɗansu manoma hayar gonar inabin, ya kuma yi tafiya.}}

\VS{34}{\WJ{Da lokacin girbi ya yi kusa, sai ya aiki bayinsa wajen ’yan hayan, su karɓo masa ’ya’yan inabi.}}


\par }{\PP \VS{35}{\WJ{“Amma ’yan hayan suka kama bayinsa; suka dūke ɗaya, suka kashe ɗaya, suka kuma jajjefi na ukun.}}

\VS{36}{\WJ{Sai ya sāke aiken waɗansu bayi wurinsu, fiye da na dā yawa, amma ’yan hayan suka yi musu kamar yadda suka yi wa na farin.}}

\VS{37}{\WJ{A ƙarshe, sai ya aiki ɗansa a wurinsu. Ya ce, ‘Za su girmama ɗana.’}}


\par }{\PP \VS{38}{\WJ{“Amma da ’yan hayan suka hangi ɗan, sai suka ce wa juna, ‘Wannan shi ne magājin. Ku zo, mu kashe shi, mu ci gādonsa.’}}

\VS{39}{\WJ{Saboda haka suka kama shi, suka jefar da shi bayan katangar gonar inabin, suka kashe shi.}}


\par }{\PP \VS{40}{\WJ{“To, idan mai gonar inabin ya zo, me zai yi da ’yan hayan nan?”}}


\par }{\PP \VS{41}Suka amsa suka ce, “Zai yi wa banzan mutanen nan mugun kisa, yă ba da hayar gonar inabin ga waɗansu ’yan haya, waɗanda za su ba shi rabonsa na amfanin gona a lokacin girbi.”


\par }{\PP \VS{42}Yesu ya ce musu,
{\WJ{“Ashe, ba ku taɓa karanta a cikin Nassi cewa,}}

\par }{\Q {\WJ{“ ‘Dutsen da magina suka ƙi shi}}

\par }{\QB {\WJ{ne ya zama dutsen kusurwar gini.}}

\par }{\Q {\WJ{Ubangiji ne ya aikata wannan,}}

\par }{\QB {\WJ{kuma abin mamaki ne a idanunmu’?}}\FTNT{‡}{{\FR 21:42 }{\FT{}}{\XT{Zab 118.22,23}}}


\par }{\PP \VS{43}{\WJ{“Saboda haka, ina gaya muku cewa za a karɓe mulkin Allah daga gare ku, a ba wa mutanen da za su ba da amfani.}}

\VS{44}{\WJ{Duk wanda ya fāɗi a kan dutsen nan, zai kakkarye. Amma duk wanda dutsen nan ya fāɗi a kansa, za a murƙushe shi.”}}\FTNT{§}{{\FR 21:44 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na dā ba su da aya 44.}}}


\par }{\PP \VS{45}Da manyan firistoci da Farisiyawa suka ji misalan Yesu, sai suka gane cewa da su yake.

\VS{46}Suka nemi hanyar kama shi, amma suka ji tsoron taron, don mutane sun ɗauka shi annabi ne.




\par }\Chap{22}{\SH Misalin bikin aure
\par }
{\R (Luka 14.15-24)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu ya sāke yin musu magana da misalai, yana cewa,

\VS{2}{\WJ{“Mulkin sama yana kama da wani sarki wanda ya shirya bikin auren ɗansa.}}

\VS{3}{\WJ{Sai ya aiki bayinsa su kira waɗanda aka gayyata zuwa bikin, amma waɗanda aka ce su zo bikin, suka ƙi zuwa.}}


\par }{\PP \VS{4}{\WJ{“Sai ya sāke aiken waɗansu bayi ya ce, ‘Ku ce wa waɗanda aka gayyata cewa na shirya abinci. An yanka bijimai da shanun da aka yi kiwo, kome a shirye yake. Ku zo bikin auren mana.’}}


\par }{\PP \VS{5}{\WJ{“Amma ba su kula ba, suka kama gabansu, ɗaya ya tafi gonarsa, ɗaya kuma ya tafi kasuwancinsa.}}

\VS{6}{\WJ{Sauran suka kama bayinsa suka wulaƙanta su, suka kuma kashe su.}}

\VS{7}{\WJ{Sai sarkin ya yi fushi. Ya aiki mayaƙansa suka karkashe masu kisankan nan, aka kuma ƙone birninsu.}}


\par }{\PP \VS{8}{\WJ{“Sa’an nan ya ce wa bayinsa, ‘Bikin aure fa ya shiryu, sai dai mutanen da na gayyata ba su dace ba.}}

\VS{9}{\WJ{Ku bi titi-titi ku gayyato duk waɗanda kuka gani, su zo bikin.’}}

\VS{10}{\WJ{Saboda haka bayin suka bi titi-titi, suka tattaro duk mutanen da suka samu, masu kirki da marasa kirki, zauren bikin ya cika makil da baƙi.}}


\par }{\PP \VS{11}{\WJ{“Amma da sarkin ya shigo don yă ga baƙin, sai ya ga wani can da ba ya sanye da kayan auren.}}

\VS{12}{\WJ{Ya yi tambaya ya ce, ‘Aboki, yaya ka shigo nan ba tare da rigar aure ba?’ Mutumin ya rasa ta cewa.}}


\par }{\PP \VS{13}{\WJ{“Sai sarkin ya ce wa fadawa, ‘Ku daure shi hannu da ƙafa, ku jefar da shi waje, cikin duhu, inda za a yi kuka da cizon haƙora.’}}


\par }{\PP \VS{14}{\WJ{“Gama kirayayu da yawa, amma zaɓaɓɓu kaɗan ne zaɓaɓɓu.”}}


\par }{\SH Biyan haraji ga Kaisar
\par }
{\R (Markus 12.13-17; Luka 20.20-26)

\par }{\PP \VS{15}Sai Farisiyawa suka yi waje, suka ƙulla yadda za su yi masa tarko cikin maganarsa.

\VS{16}Suka aiki almajiransu tare da mutanen Hiridus wurinsa. Suka ce, “Malam, mun san kai mutum ne mai mutunci, kuma kana koyar da maganar Allah bisa gaskiya. Mutane ba sa ɗaukan hankalinka, domin ba ka kula ko su wane ne ba.

\VS{17}To, ka gaya mana, a ra’ayinka? Ya dace a biya Kaisar haraji ko a’a?”


\par }{\PP \VS{18}Amma Yesu da yake ya san mugun nufinsu, sai ya ce,
{\WJ{“Ku munafukai, don me kuke ƙoƙarin sa mini tarko?}}

\VS{19}{\WJ{Ku nuna mini kuɗin da ake biyan haraji da shi.”}} Sai suka kawo masa dinari,

\VS{20}sai ya tambaye su ya ce,
{\WJ{“Hoton wane ne wannan? Kuma rubutun wane ne?”}}


\par }{\PP \VS{21}Suka amsa, “Na Kaisar ne.”

\par }{\PP Sai ya ce musu,
{\WJ{“Ku ba wa Kaisar abin da yake na Kaisar, ku kuma ba wa Allah abin da yake na Allah.”}}


\par }{\PP \VS{22}Da suka ji haka, sai suka yi mamaki. Saboda haka suka ƙyale shi, suka yi tafiyarsu.


\par }{\SH Aure a tashin matattu
\par }
{\R (Markus 12.18-27; Luka 20.27-40)

\par }{\PP \VS{23}A ranan nan Sadukiyawa, waɗanda suke cewa babu tashin matattu, suka zo wurinsa da tambaya.

\VS{24}Suka ce “Malam, Musa ya faɗa mana cewa in mutum ya mutu ba shi da ’ya’ya, dole ɗan’uwansa yă auri gwauruwar yă kuma haifar wa ɗan’uwan ’ya’ya.

\VS{25}A cikinmu an yi ’yan’uwa guda bakwai. Na fari ya yi aure, ya mutu, da yake bai sami ’ya’ya ba, sai ya bar matarsa wa ɗan’uwansa.

\VS{26}Haka ya faru da ɗan’uwa na biyu da na uku, har zuwa na bakwai.

\VS{27}A ƙarshe, macen ta mutu.

\VS{28}To, a tashin matattu, matar wa a cikinsu bakwai ɗin nan za tă zama, da yake dukansu sun aure ta?”


\par }{\PP \VS{29}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Kun ɓata, domin ba ku san Nassi ko ikon Allah ba.}}

\VS{30}{\WJ{Ai, a tashin matattu, mutane ba za su yi aure ko su ba da aure ba; za su zama kamar mala’iku a sama.}}

\VS{31}{\WJ{Amma game da tashi daga matattu na waɗanda suka mutu ba ku karanta abin da Allah ya ce muku ba ne,}}

\VS{32}{\WJ{‘Ni ne Allah na Ibrahim, Allah na Ishaku da kuma Allah na Yaƙub’}}\FTNT{*}{{\FR 22:32 }{\FT{}}{\XT{Fit 3.6}}}{\WJ{? Ai, shi ba Allah na matattu ba ne, shi Allah na masu rai ne.”}}


\par }{\PP \VS{33}Da taro suka ji haka, sai suka yi mamakin koyarwarsa.


\par }{\SH Doka mafi girma
\par }
{\R (Markus 12.28-34; Luka 10.25-28)

\par }{\PP \VS{34}Da jin Yesu ya ƙure Sadukiyawa, sai Farisiyawa suka tattaru.

\VS{35}Ɗaya daga cikinsu, wani masanin Doka, ya gwada shi da wannan tambaya.

\VS{36}“Malam, wace doka ce mafi girma a cikin dokoki?”


\par }{\PP \VS{37}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“ ‘Ka ƙaunaci Ubangiji Allahnka da dukan zuciyarka da dukan ranka da kuma dukan hankalinka.’}}\FTNT{†}{{\FR 22:37 }{\FT{}}{\XT{M Sh 6.5}}}

\VS{38}{\WJ{Wannan, ita ce doka ta fari da kuma mafi girma.}}

\VS{39}{\WJ{Ta biye kuma kamar ta farkon take. ‘Ka ƙaunaci maƙwabcinka kamar kanka.’}}\FTNT{‡}{{\FR 22:39 }{\FT{}}{\XT{Fir 19.18}}}

\VS{40}{\WJ{Dukan Doka da Annabawa suna rataya ne a kan waɗannan dokoki biyu.”}}


\par }{\SH Kiristi, ɗan wane ne?
\par }
{\R (Markus 12.35-37; Luka 20.41-44)

\par }{\PP \VS{41}Yayinda Farisiyawa suke a tattare wuri ɗaya, sai Yesu ya tambaye su,

\VS{42}{\WJ{“Me kuke tsammani game da Kiristi? Ɗan wane ne shi?”}}

\par }{\PP Suka amsa suka ce, “Ɗan Dawuda.”


\par }{\PP \VS{43}Ya ce musu,
{\WJ{“To, ta yaya Dawuda ya yi magana ta wurin Ruhu Mai Tsarki, ya kira shi ‘Ubangiji’? Gama ya ce,}}


\par }{\Q \VS{44}{\WJ{“ ‘Ubangiji ya ce wa Ubangijina,}}

\par }{\QB {\WJ{“Zauna a hannun damana,}}

\par }{\Q {\WJ{sai na sa abokan gābanka}}

\par }{\QB {\WJ{su zama matashin sawunka.” ’}}\FTNT{§}{{\FR 22:44 }{\FT{}}{\XT{Zab 110.1}}}


\par }{\MM \VS{45}{\WJ{To, in Dawuda ya kira shi ‘Ubangiji,’ yaya zai zama ɗansa?”}}

\VS{46}Ba wanda ya iya tanka masa, daga wannan rana kuwa ba wanda ya sāke yin karambanin yin masa wata tambaya.




\par }\Chap{23}{\SH La’anu bakwai
\par }
{\R (Markus 12.38-40; Luka 11.37-52; 20.45-47)

\par }{\PP \VerseOne{1}Sa’an nan Yesu ya ce wa taron mutane da kuma almajiransa,

\VS{2}{\WJ{“Malaman dokoki da Farisiyawa suke zama a kujerar Musa.}}

\VS{3}{\WJ{Saboda haka dole ku yi musu biyayya, ku kuma yi duk abin da suka faɗa muku. Sai dai kada ku yi abin da suke yi, gama ba sa yin abin da suke wa’azi.}}

\VS{4}{\WJ{Sukan ɗaura kaya masu nauyi, su sa wa mutane a kafaɗa. Amma su kansu, ba sa ko sa yatsa su taimaka.}}


\par }{\PP \VS{5}{\WJ{“Kome suke yi, suna yi ne don mutane su gani. Sukan yi layunsu}}\FTNT{*}{{\FR 23:5 }{\FT{Wato, akwatuna ƙunshe da ayoyin Maganar Allah, daure a goshinsu da kuma a hannuwansu}}}{\WJ{fantam-fantam bakin rigunarsu kuma sukan kai har ƙasa;}}

\VS{6}{\WJ{suna son wurin zaman manya a wurin biki, da kuma wuraren zama gaba-gaba a majami’u;}}

\VS{7}{\WJ{suna so a yi ta gaisuwarsu a kasuwa, ana kuma riƙa ce musu, ‘Rabbi.’}}


\par }{\PP \VS{8}{\WJ{“Amma kada a kira ku ‘Rabbi,’ gama kuna da Maigida ɗaya ne, ku duka kuwa, ’yan’uwa ne.}}

\VS{9}{\WJ{Kada kuma ku kira wani a duniya ‘uba,’ gama kuna da Uba ɗaya ne, yana kuwa a sama.}}

\VS{10}{\WJ{Ba kuwa za a kira ku ‘malam’ ba, gama kuna da Malami ɗaya ne, Kiristi.}}

\VS{11}{\WJ{Mafi girma a cikinku, zai zama bawanku.}}

\VS{12}{\WJ{Gama duk wanda ya ɗaukaka kansa, za a ƙasƙantar da shi, duk kuma wanda ya ƙasƙantar da kansa, za a ɗaukaka shi.}}


\par }{\PP \VS{13}{\WJ{“Kaitonku, malaman dokoki da Farisiyawa, ku munafukai! Kun rufe ƙofar mulkin sama a gaban mutane. Ku kanku ba ku shiga ba, ba kuwa bar waɗanda suke ƙoƙarin shiga su shiga ba.}}\FTNT{†}{{\FR 23:13 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na dā suna da
}}{\FQA{zuwa.
}}{\FV{14
}}{\FQA{Kaitonku, malaman dokoki da Farisiyawa, ku munafukai! Kukan ci kayan gidan matan da mazansu suka mutu, kukan yi doguwar addu’a don ɓad da sawu. Saboda haka za a yi muku hukunci mafi tsanani}}{\FT{.}}}


\par }{\PP \VS{15}{\WJ{“Kaitonku, malaman dokoki da Farisiyawa, munafukai! Kukan yi tafiye-tafiye zuwa ƙasashe, ku ƙetare teku don ku sami mai tuba ɗaya, sa’ad da ya tuba kuwa, sai ku mai da shi ɗan wuta fiye da ku, har sau biyu.}}


\par }{\PP \VS{16}{\WJ{“Kaitonku, makafi jagora! Kukan ce, ‘In wani ya rantse da haikali, ba damuwa; amma in ya rantse da zinariyar haikali, sai rantsuwar ta kama shi.’}}

\VS{17}{\WJ{Wawaye makafi! Wanne ya fi girma, zinariyar, ko haikalin da yake tsarkake zinariyar?}}

\VS{18}{\WJ{Kukan kuma ce, ‘In wani ya rantse da bagade, ba damuwa; amma in ya rantse da bayarwar da take bisansa, sai rantsuwar ta kama shi.’}}

\VS{19}{\WJ{Makafi kawai! Wanne ya fi girma, bayarwar, ko kuwa bagaden da yake tsarkake bayarwar?}}

\VS{20}{\WJ{Saboda haka, duk wanda ya rantse da bagade, ya rantse ne da bagaden tare da abin da yake bisansa.}}

\VS{21}{\WJ{Kuma duk wanda ya rantse da haikali, ya rantse ne da shi da kuma wanda yake zaune a cikinsa.}}

\VS{22}{\WJ{Duk kuma wanda ya rantse da sama, ya rantse ne da kursiyin Allah da kuma wanda yake zaune a kansa.}}


\par }{\PP \VS{23}{\WJ{“Kaitonku, malaman dokoki da Farisiyawa, munafukai! Kukan ba da kashi ɗaya bisa goma na kayan yajinku, na’ana’a, anise, da lafsur. Amma kun ƙyale abubuwan da suka fi girma na dokoki, adalci, jinƙai da aminci. Waɗannan ne ya kamata da kun kiyaye ba tare da kun ƙyale sauran ba.}}

\VS{24}{\WJ{Makafi jagora! Kukan tace ƙwaro ɗan mitsil amma sai ku haɗiye raƙumi.}}


\par }{\PP \VS{25}{\WJ{“Kaitonku, malaman dokoki da Farisiyawa, munafukai! Kukan wanke bayan kwaf da kwano, amma a ciki, cike suke da zalunci da sonkai.}}

\VS{26}{\WJ{Kai makaho Bafarisiye! Ka fara wanke cikin kwaf da kwano, sa’an nan bayan ma zai zama da tsabta.}}


\par }{\PP \VS{27}{\WJ{“Kaitonku, malaman dokoki da Farisiyawa, munafukai! Kuna kama da kaburburan da aka shafa musu farin fenti, waɗanda suna da kyan gani a waje, amma a ciki, cike suke da ƙasusuwan matattu da kuma kowane irin abu mai ƙazanta.}}

\VS{28}{\WJ{Haka ku ma, a waje, a idon mutane, ku masu adalci ne, amma a ciki, cike kuke da munafunci da mugunta.}}


\par }{\PP \VS{29}{\WJ{“Kaitonku, malaman dokoki da Farisiyawa, munafukai! Kukan gina kaburbura don annabawa, ku kuma yi wa kaburburan mutane masu adalci ado.}}

\VS{30}{\WJ{Kuna cewa, ‘Da mun kasance a zamanin kakanninmu, ai, da ba mu haɗa hannu da su muka karkashe annabawa ba.’}}

\VS{31}{\WJ{Ta haka kuna ba da shaida a kanku cewa ku zuriyar waɗanda suka karkashe annabawa ne.}}

\VS{32}{\WJ{To, sai ku ci gaba ku cikasa ayyukan da kakanninku suka fara!}}


\par }{\PP \VS{33}{\WJ{“Ku macizai! ’Ya’yan macizai! Ta yaya za ku tsere wa hukuncin jahannama ta wuta?}}

\VS{34}{\WJ{Saboda haka ina aika muku da annabawa, da masu hikima da malamai. Waɗansunsu za ku kashe ku kuma gicciye; waɗansu kuma za ku yi musu bulala a majami’unku kuna kuma binsu gari-gari.}}

\VS{35}{\WJ{Ta haka alhakin jinin masu adalcin da aka zubar a duniya, tun daga jinin Habila mai adalci, zuwa jinin Zakariya ɗan Berekiya, wanda kuka kashe tsakanin haikali da bagade zai koma kanku.}}

\VS{36}{\WJ{Gaskiya nake gaya muku, duk wannan zai auko wa wannan zamani.}}


\par }{\R (Luka 13.34,35)

\par }{\PP \VS{37}{\WJ{“Urushalima, ayya Urushalima, ke da kike kashe annabawa, kike kuma jifan waɗanda aka aiko gare ki, sau da sau na so in tattara ’ya’yanki wuri ɗaya, yadda kaza takan tattara ’ya’yanta cikin fikafikanta, amma kuka ƙi.}}

\VS{38}{\WJ{Ga shi, an bar muku gidanku a yashe.}}

\VS{39}{\WJ{Gama ina gaya muku, ba za ku sāke ganina ba sai kun ce, ‘Mai albarka ne wanda yake zuwa cikin sunan Ubangiji.’ ”}}\FTNT{‡}{{\FR 23:39 }{\FT{}}{\XT{Zab 118.26}}}




\par }\Chap{24}{\SH Alamun ƙarshen zamani
\par }
{\R (Markus 13.1,2; Luka 21.5,6)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yesu ya bar haikali ke nan, yana cikin tafiya sai almajiransa suka zo wurinsa don su ja hankalinsa ga gine-ginen haikali.

\VS{2}Sai Yesu ya ce,
{\WJ{“Kun ga duk waɗannan abubuwa? Gaskiya nake gaya muku, ba wani dutse a nan da za a bari a kan wani; duk za a rushe.”}}


\par }{\R (Markus 13.3-13; Luka 21.7-19)

\par }{\PP \VS{3}Da Yesu yana zaune a Dutsen Zaitun, almajiran suka zo wurinsa a ɓoye. Suka ce, “Gaya mana, yaushe ne wannan zai faru, mece ce alamar zuwanka da kuma ta ƙarshen zamani?”


\par }{\PP \VS{4}Yesu ya amsa,
{\WJ{“Ku lura fa, kada wani yă ruɗe ku.}}

\VS{5}{\WJ{Gama mutane da yawa za su zo cikin sunana, suna cewa, ‘Ni ne Kiristi,’ za su kuwa ruɗi mutane da yawa.}}

\VS{6}{\WJ{Za ku ji labarin yaƙe-yaƙe da kuma jita-jitarsu, sai dai ku lura kada hankalinku yă tashi. Dole irin waɗannan abubuwa su faru, amma ƙarshen tukuna.}}

\VS{7}{\WJ{Al’umma za tă tasar wa al’umma, mulki yă tasar wa mulki. Za a yi yunwa da girgizar ƙasa a wurare dabam-dabam.}}

\VS{8}{\WJ{Dukan waɗannan fa, mafarin azabar naƙudar haihuwa ne.}}


\par }{\PP \VS{9}{\WJ{“Sa’an nan za a bashe ku don a tsananta muku a kuma kashe ku, dukan al’ummai za su ƙi ku saboda ni.}}

\VS{10}{\WJ{A wannan lokaci, da yawa za su juya daga bangaskiya, su ci amana su kuma ƙi juna,}}

\VS{11}{\WJ{annabawan ƙarya da yawa za su firfito su kuma ruɗi mutane da yawa.}}

\VS{12}{\WJ{Saboda ƙaruwar mugunta, ƙaunar yawanci za tă yi sanyi,}}

\VS{13}{\WJ{amma duk wanda ya tsaya da ƙarfi har ƙarshe, zai sami ceto.}}

\VS{14}{\WJ{Za a kuma yi wa’azin wannan bisharar mulki a cikin dukan duniya, yă zama shaida ga dukan al’ummai, sa’an nan ƙarshen yă zo.}}


\par }{\R (Markus 13.14-23; Luka 21.20-24)

\par }{\PP \VS{15}{\WJ{“Saboda haka sa’ad da kuka ga ‘abin ƙyama mai kawo hallaka,’}}\FTNT{*}{{\FR 24:15 }{\FT{}}{\XT{Dan 9.27; Dan 11.31; Dan 12.11}}}{\WJ{wanda annabi Daniyel ya yi magana a kai, yana tsaye a tsattsarkan wuri (mai karatu yă gane),}}

\VS{16}{\WJ{to, sai waɗanda suke cikin Yahudiya, su gudu zuwa cikin duwatsu.}}

\VS{17}{\WJ{Kada wani da yake a kan rufin gidansa, yă sauko don ɗaukar wani abu a gida.}}

\VS{18}{\WJ{Kada wani da yake gona kuma yă komo don ɗaukar rigarsa.}}

\VS{19}{\WJ{Kaiton mata masu ciki da mata masu renon ’ya’ya a waɗancan kwanakin!}}

\VS{20}{\WJ{Ku yi addu’a, kada gudunku yă zama a lokacin sanyi ko a ranar Asabbaci.}}

\VS{21}{\WJ{Gama a lokacin za a yi wata matsananciyar wahala, wadda ba a taɓa yi ba tun farkon duniya har ya zuwa yanzu ba kuwa za a ƙara yi ba.}}


\par }{\PP \VS{22}{\WJ{“Da ba don an taƙaita kwanakin nan ba, da babu wani da zai tsira, amma saboda zaɓaɓɓun nan, za a taƙaita kwanakin.}}

\VS{23}{\WJ{A lokacin in wani ya ce muku, ‘Duba, ga Kiristi nan!’ Ko, ‘Ga shi can!’ Kada ku gaskata.}}

\VS{24}{\WJ{Gama Kiristi masu yawa na ƙarya, da annabawan ƙarya za su firfito, su kuma aikata manyan alamu da ayyukan banmamaki don su ruɗi har da zaɓaɓɓu ma in zai yiwu.}}

\VS{25}{\WJ{Ga shi, na faɗa muku tun da wuri.}}


\par }{\PP \VS{26}{\WJ{“Saboda haka in wani ya ce muku, ‘Ga shi can a hamada,’ kada ku fita; ko, ‘Ga shi nan a ɗakunan ciki,’ kada ku gaskata.}}

\VS{27}{\WJ{Gama kamar yadda walƙiya take wulgawa walai daga gabas zuwa yamma, haka dawowar Ɗan Mutum zai kasance.}}

\VS{28}{\WJ{Duk inda mushe yake, can ungulai za su taru.}}


\par }{\R (Markus 13.24-27; Luka 21.25-28)

\par }{\PP \VS{29}{\WJ{“Nan da nan bayan tsabar wahalan nan}}

\par }{\Q {\WJ{“ ‘sai a duhunta rana,}}

\par }{\QB {\WJ{wata kuma ba zai ba da haskensa ba;}}

\par }{\Q {\WJ{taurari kuma za su fāffāɗi daga sararin sama,}}

\par }{\QB {\WJ{za a kuma girgiza abubuwan sararin sama.’}}\FTNT{†}{{\FR 24:29 }{\FT{}}{\XT{Ish 13.10; Ish 34.4}}}


\par }{\PP \VS{30}{\WJ{“A sa’an nan ne alamar dawowar Ɗan Mutum zai bayyana a sararin sama, dukan al’umman duniya kuwa za su yi kuka. Za su ga Ɗan Mutum yana zuwa kan gizagizan sararin sama, da iko da kuma ɗaukaka mai girma.}}

\VS{31}{\WJ{Zai kuwa aiki mala’ikunsa su busa ƙaho mai ƙara sosai, za su kuwa tattaro zaɓaɓɓunsa daga kusurwoyi huɗun nan, daga wannan bangon duniya zuwa wancan.}}


\par }{\R (Markus 13.28-31; Luka 21.29-33)

\par }{\PP \VS{32}{\WJ{“Yanzu fa, sai ku koyi wannan darasi daga itacen ɓaure. Da zarar rassansa suka yi taushi ganyayensa kuma suka toho, kun san damina ta kusa.}}

\VS{33}{\WJ{Haka kuma, sa’ad da kun ga dukan waɗannan abubuwa, ku sani ya yi kusan zuwa, yana ma dab da bakin ƙofa.}}

\VS{34}{\WJ{Gaskiya nake gaya muku, wannan zamani ba zai shuɗe ba sai dukan abubuwan nan sun faru.}}

\VS{35}{\WJ{Sama da ƙasa za su shuɗe, amma maganata ba za tă taɓa shuɗe ba.}}


\par }{\SH Rana ko sa’a ba a sani ba
\par }
{\R (Markus 13.32-37; Luka 17.26-30,34-35)

\par }{\PP \VS{36}{\WJ{“Babu wanda ya san wannan rana ko sa’a, ko mala’ikun da suke sama ma, ko Ɗan, sai dai Uban kaɗai.}}

\VS{37}{\WJ{Kamar yadda ya faru a zamanin Nuhu, haka zai zama a dawowar Ɗan Mutum.}}

\VS{38}{\WJ{Gama a kwanaki kafin ruwan tsufana, mutane sun yi ta ci, sun kuma yi ta sha, suna aure, suna kuma aurarwa, har zuwa ranar da Nuhu ya shiga jirgi;}}

\VS{39}{\WJ{ba su kuwa san abin da yake faruwa ba sai da ruwan tsufana ya zo ya share su tas. Haka zai zama a dawowar Ɗan Mutum.}}

\VS{40}{\WJ{Maza biyu za su kasance a gona; za a ɗau ɗaya a bar ɗaya.}}

\VS{41}{\WJ{Mata biyu za su kasance suna niƙa; za a ɗau ɗaya a bar ɗaya.}}


\par }{\PP \VS{42}{\WJ{“Saboda haka sai ku zauna a faɗake, gama ba ku san a wace rana ce Ubangijinku zai zo ba.}}

\VS{43}{\WJ{Ku dai gane wannan, da maigida ya san ko a wane lokaci ne da dare, ɓarawo zai zo, da sai yă zauna a faɗake yă kuma hana a shiga masa gida.}}

\VS{44}{\WJ{Saboda haka ku ma, sai ku zauna a faɗake, domin Ɗan Mutum zai zo a sa’ar da ba ku za tă ba.}}


\par }{\R (Luka 12.35-48)

\par }{\PP \VS{45}{\WJ{“Wane ne bawan nan mai aminci da kuma mai hikima, wanda maigida ya sa yă lura da bayi a cikin gidansa, yă riƙa ba su abinci a daidai lokaci?}}

\VS{46}{\WJ{Zai zama wa bawan nan da kyau in maigidan ya dawo ya same shi yana yin haka.}}

\VS{47}{\WJ{Gaskiya nake gaya muku, zai sa shi yă lura da dukan dukiyarsa.}}

\VS{48}{\WJ{Amma in wannan bawa mugu ne, ya kuma ce a ransa, ‘Maigidana ba zai dawo da wuri ba.’}}

\VS{49}{\WJ{Sa’an nan yă fara dūkan ’yan’uwansa bayi, yana ci yana kuma sha tare da mashaya.}}

\VS{50}{\WJ{Maigidan wannan bawa zai dawo a ranar da bai yi tsammani ba, a sa’ar kuma da bai sani ba.}}

\VS{51}{\WJ{Maigidan zai farfasa masa jiki da bulala, yă kuma ba shi wuri tare da munafukai, inda za a yi kuka da cizon haƙora.}}




\par }\Chap{25}{\SH Misalin budurwai goma
\par }
{\PP \VerseOne{1}{\WJ{“A lokacin mulkin sama zai zama kamar budurwai goma waɗanda suka ɗauki fitilunsu suka fita don su taryi ango.}}

\VS{2}{\WJ{Biyar daga cikinsu wawaye ne, biyar kuma masu hikima.}}

\VS{3}{\WJ{Wawayen sun ɗauki fitilunsu, sai dai ba su riƙe mai ba.}}

\VS{4}{\WJ{Masu hikimar kuwa suka riƙo tulunan mai da fitilunsu.}}

\VS{5}{\WJ{Ango ya yi jinkirin zuwa, sai duk suka shiga gyangyaɗi har barci ya kwashe su.}}


\par }{\PP \VS{6}{\WJ{“Can tsakar dare, sai aka ji kira, ana cewa, ‘Ga ango nan! Ku fito, ku tarye shi!’}}


\par }{\PP \VS{7}{\WJ{“Sai dukan budurwan nan suka farka suka kuna fitilunsu.}}

\VS{8}{\WJ{Sai wawayen suka ce wa masu hikimar, ‘Ku ɗan sassam mana manku; fitilunmu suna mutuwa.’}}


\par }{\PP \VS{9}{\WJ{“Su kuwa suka amsa, suka ce, ‘A’a, wataƙila ba zai ishe mu da ku ba. Gara ku je wurin masu sayarwa ku sayo.’}}


\par }{\PP \VS{10}{\WJ{“Amma yayinda suke kan tafiya garin sayen mai, sai ango ya iso. Budurwai da suke a shirye, suka shiga wajen bikin auren tare da shi. Aka kuma kulle ƙofa.}}


\par }{\PP \VS{11}{\WJ{“An jima can, sai ga sauran sun iso. Suka ce, ‘Ranka yă daɗe! Ranka yă daɗe! Ka buɗe mana ƙofa!’}}


\par }{\PP \VS{12}{\WJ{“Amma ya amsa ya ce, ‘Gaskiya nake gaya muku, ban san ku ba.’}}


\par }{\PP \VS{13}{\WJ{“Saboda haka sai ku zauna a faɗake, don ba ku san ranar ko sa’ar ba.}}


\par }{\SH Misalin talenti
\par }
{\R (Luka 19.11-27)

\par }{\PP \VS{14}{\WJ{“Har wa yau, za a kwatanta shi da mutumin da zai yi tafiya, wanda ya kira bayinsa ya kuma danƙa musu mallakarsa.}}

\VS{15}{\WJ{Ga guda, ya ba shi talenti biyar na kuɗi, ga wani talenti biyu, ga wani kuma talenti ɗaya, kowa bisa ga azancinsa. Sa’an nan ya yi tafiyarsa.}}

\VS{16}{\WJ{Mutumin da ya karɓi talenti biyar, nan da nan ya tafi ya yi kasuwanci da su har ya sami ribar talenti biyar.}}

\VS{17}{\WJ{Haka ma, wannan mai talenti biyu, shi ma ya yi riba biyu.}}

\VS{18}{\WJ{Amma mutumin da ya karɓi talenti ɗaya ɗin, ya tafi, ya tona rami, ya ɓoye kuɗin maigidansa.}}


\par }{\PP \VS{19}{\WJ{“Bayan an daɗe, sai maigidan bayin nan ya dawo, ya kuma daidaita lissafi da su.}}

\VS{20}{\WJ{Mutumin da ya karɓi talenti biyar, ya kawo ƙarin talenti biyar. Ya ce, ‘Maigida, ka danƙa mini talenti biyar. Ga shi, na yi ribar biyar.’}}


\par }{\PP \VS{21}{\WJ{“Maigidansa ya amsa ya ce, ‘Madalla, bawan kirki mai aminci! Ka yi aminci a kan abubuwa kaɗan, zan sa ka lura da abubuwa masu yawa. Zo ka yi farin ciki tare da maigidanka!’}}


\par }{\PP \VS{22}{\WJ{“Mutumin da yake da talenti biyu, shi ma ya zo ya ce, ‘Maigida, ka danƙa mini talenti biyu; ga shi, na yi ribar biyu.’}}


\par }{\PP \VS{23}{\WJ{“Maigidansa ya amsa ya ce, ‘Madalla, bawan kirki mai aminci! Ka yi aminci a kan abubuwa kaɗan, zan sa ka lura da abubuwa masu yawa. Zo ka yi farin ciki tare da maigidanka!’}}


\par }{\PP \VS{24}{\WJ{“Sa’an nan mutumin da ya karɓi talenti ɗaya ya zo. Ya ce, ‘Maigida, na san cewa kai mutum ne mai wuyan sha’ani, kana girbi inda ba ka shuka ba, kana kuma tara inda ba ka yafa iri ba.}}

\VS{25}{\WJ{Saboda haka na ji tsoro, na je na ɓoye talentinka a ƙasa. Ga abinka.’}}


\par }{\PP \VS{26}{\WJ{“Maigidansa ya amsa ya ce, ‘Kai mugun bawa, mai ƙyuya! Ashe, ka san cewa ina girbi inda ban yi shuka ba, ina kuma tarawa inda ban yafa iri ba?}}

\VS{27}{\WJ{To, in haka ne, ai, da ka sa kuɗina a banki, don sa’ad da na dawo da na karɓi abina da riba.}}


\par }{\PP \VS{28}{\WJ{“ ‘Karɓi talentin daga hannunsa ku ba wanda yake da talenti goma.}}

\VS{29}{\WJ{Gama duk mai abu za a ƙara masa, zai kuma same shi a yawalce. Duk wanda ba shi da shi kuwa, ko ɗan abin da yake da shi ma, sai an karɓe masa.}}

\VS{30}{\WJ{Ku jefar da banzan bawan nan waje, cikin duhu, inda za a yi kuka da cizon haƙora.’}}


\par }{\SH Tumaki da awaki
\par }
{\PP \VS{31}{\WJ{“Sa’ad da Ɗan Mutum ya zo cikin ɗaukakarsa, tare da dukan mala’iku, zai zauna a kursiyinsa cikin ɗaukakar sama.}}

\VS{32}{\WJ{Za a tara dukan al’ummai a gabansa, zai kuma raba mutane dabam-dabam yadda makiyayi yakan ware tumaki daga awaki.}}

\VS{33}{\WJ{Zai sa tumaki a damansa, awaki kuma a hagunsa.}}


\par }{\PP \VS{34}{\WJ{“Sa’an nan Sarki zai ce wa waɗanda suke damansa, ‘Ku zo, ku da Ubana ya yi wa albarka; ku karɓi gādonku, mulkin da aka shirya muku tun halittar duniya.}}

\VS{35}{\WJ{Gama da nake jin yunwa, kun ciyar da ni, da nake jin ƙishirwa, kun ba ni abin sha, da nake baƙunci, kun karɓe ni,}}

\VS{36}{\WJ{da nake bukatar tufafi, kun yi mini sutura, da na yi rashin lafiya, kun lura da ni, da nake kurkuku, kun ziyarce ni.’}}


\par }{\PP \VS{37}{\WJ{“Sa’an nan masu adalci za su amsa masa, su ce, ‘Ubangiji, yaushe muka gan ka da yunwa muka ciyar da kai, ko da ƙishirwa muka ba ka abin sha?}}

\VS{38}{\WJ{Yaushe kuma muka gan ka baƙo muka karɓe ka, ko cikin bukatar tufafi muka yi maka sutura?}}

\VS{39}{\WJ{Yaushe kuma muka gan ka cikin rashin lafiya ko a kurkuku muka ziyarce ka?’}}


\par }{\PP \VS{40}{\WJ{“Sarkin zai amsa ya ce, ‘Gaskiya nake gaya muku, duk abin da kuka yi wa ɗaya daga cikin waɗannan ’yan’uwana mafi ƙanƙanta, ni kuka yi wa.’}}


\par }{\PP \VS{41}{\WJ{“Sa’an nan zai ce wa waɗanda suke a hagunsa, ‘Ku rabu da ni, la’anannu, zuwa cikin madawwamiyar wutar da aka shirya don Iblis da mala’ikunsa.}}

\VS{42}{\WJ{Gama da nake jin yunwa, ba ku ba ni abinci ba, da nake jin ƙishirwa, ba ku ba ni abin sha ba,}}

\VS{43}{\WJ{da na yi baƙunci, ba ku karɓe ni ba, da nake bukatar tufafi, ba ku yi mini sutura ba, da na yi rashin lafiya kuma ina a kurkuku, ba ku lura da ni ba.’}}


\par }{\PP \VS{44}{\WJ{“Su ma za su amsa, su ce, ‘Ubangiji, yaushe muka gan ka cikin yunwa ko ƙishirwa ko baƙo ko cikin bukatar tufafi ko cikin rashin lafiya ko cikin kurkuku, ba mu taimake ka ba?’}}


\par }{\PP \VS{45}{\WJ{“Zai amsa, yă ce, ‘Gaskiya nake gaya muku, duk abin da ba ku yi wa ɗaya daga cikin waɗannan mafi ƙanƙanta ba, ba ku yi mini ba ke nan.’}}


\par }{\PP \VS{46}{\WJ{“Sa’an nan za su tafi cikin madawwamiyar hukunci, amma masu adalci kuwa za su shiga rai madawwami.”}}




\par }\Chap{26}{\SH An ƙulla shawara gāba da Yesu
\par }
{\R (Markus 14.1,2; Luka 22.1,2; Yohanna 11.45-53)

\par }{\PP \VerseOne{1}Sa’ad da Yesu ya gama faɗin dukan waɗannan abubuwa, sai ya ce wa almajiransa,

\VS{2}{\WJ{“Kamar yadda kuka sani, Bikin Ƙetarewa sauran kwana biyu, za a kuma ba da Ɗan Mutum don a gicciye shi.”}}


\par }{\PP \VS{3}Sai manyan firistoci da dattawan mutane, suka taru a fadan babban firist, mai suna Kayifas,

\VS{4}suka ƙulla shawara su kama Yesu da makirci, su kuma kashe shi.

\VS{5}Suka ce, “Amma ba a lokacin Biki ba, don kada mutane su tā da rikici.”


\par }{\SH An shafe Yesu a Betani
\par }
{\R (Markus 14.3-9; Yohanna 12.1-8)

\par }{\PP \VS{6}Yayinda Yesu yake a Betani, a gidan wani mutumin da ake kira Siman Kuturu,

\VS{7}wata mace ta zo wurinsa da wani ɗan tulun alabasta na turaren mai tsada sosai, wanda ta zuba a kansa a lokacin da yake cin abinci.


\par }{\PP \VS{8}Sa’ad da almajiransa suka ga wannan, sai suka yi fushi. Suka ce, “Wannan almubazzaranci fa!

\VS{9}Wannan turare ai, da an sayar da shi da kuɗi mai yawa a ba matalauta kuɗin.”


\par }{\PP \VS{10}Sane da wannan, Yesu ya ce musu,
{\WJ{“Me ya sa kuke damun macen nan? Ta yi mini abu mai kyau ne.}}

\VS{11}{\WJ{Matalauta za su kasance tare da ku kullum, amma ni ba zan kasance tare da ku kullum ba.}}

\VS{12}{\WJ{Sa’ad da ta zuba turaren nan a jikina, ta shirya ni ne don jana’izata.}}

\VS{13}{\WJ{Gaskiya nake gaya muku, duk inda aka yi wa’azin bisharan nan a duniya duka, abin da matan nan ta yi, za a riƙa faɗarsa don tunawa da ita.”}}


\par }{\SH Yahuda ya yarda yă bashe Yesu
\par }
{\PP \VS{14}Sai ɗaya daga cikin Sha Biyun nan, wanda ake kira Yahuda Iskariyot, ya je wurin manyan firistoci

\VS{15}ya ce, “Me za ku ba ni, in na bashe shi gare ku?” Sai suka ƙirga masa kuɗi azurfa talatin.

\VS{16}Daga wannan lokaci, Yahuda ya yi ta neman zarafin da zai miƙa shi.


\par }{\SH Abincin yamma na Ubangiji
\par }
{\R (Markus 14.12-21; Luka 22.7-13; Yohanna 13.21-30)

\par }{\PP \VS{17}A rana ta fari ta Bikin Burodi Marar Yisti, sai almajiran suka zo wurin Yesu suka yi tambaya suka ce, “Ina kake so mu je mu shirya maka wurin da za ka ci Bikin Ƙetarewa?”


\par }{\PP \VS{18}Ya amsa ya ce,
{\WJ{“Ku shiga gari wurin wāne, ku ce masa, ‘Malam ya ce, lokacina ya yi kusa. Zan ci Bikin Ƙetarewa tare da almajiraina a gidanka.’ ”}}

\VS{19}Saboda haka almajiran suka yi yadda Yesu ya umarce su, suka kuwa shirya Bikin Ƙetarewa.


\par }{\PP \VS{20}Da yamma ta yi, sai Yesu ya zauna don cin abinci tare da Sha Biyun.

\VS{21}Yayinda suke cin abinci, sai ya ce, “Gaskiya nake gaya muku, ɗayanku zai bashe ni.”


\par }{\PP \VS{22}Suka yi baƙin ciki ƙwarai, suka fara ce masa da ɗaya-ɗaya,
{\WJ{“Gaskiya nake gaya muku, ɗayanku zai bashe ni.”}}


\par }{\PP \VS{23}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Wanda ya sa hannunsa a kwano tare da ni ne, zai bashe ni.}}

\VS{24}{\WJ{Ɗan Mutum zai tafi kamar yadda aka rubuta game da shi. Amma kaiton mutumin da zai bashe Ɗan Mutum! Da ma ba a haifi mutumin nan ba, da ya fi masa.”}}


\par }{\PP \VS{25}Sa’an nan Yahuda, wanda zai bashe shi ya ce, “Tabbatacce ba ni ba ne, ko, Rabbi?”

\par }{\PP Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“I, kai ma ka fada.”}}\FTNT{*}{{\FR 26:25 }{\FT{Ko kuwa
}}{\FQA{“Kai kanka ka faɗa”}}}


\par }{\R (Markus 14.22-26; Luka 22.14-23; 1 Korintiyawa 11.23-25)

\par }{\PP \VS{26}Yayinda suke cikin cin abinci, Yesu ya ɗauki burodi, ya yi godiya ya kuma kakkarya, ya ba wa almajiransa yana cewa,
{\WJ{“Ku karɓa ku ci; wannan jikina ne.”}}


\par }{\PP \VS{27}Sa’an nan ya ɗauki kwaf, ya yi godiya, ya kuma ba su, yana cewa,
{\WJ{“Ku shassha daga cikinsa, dukanku.}}

\VS{28}{\WJ{Wannan jinina ne na sabon alkawari, wanda aka zubar saboda mutane da yawa, don gafarar zunubai.}}

\VS{29}{\WJ{Ina gaya muku, ba zan ƙara shan ruwan inabin nan ba har sai ranar da zan sha shi sabo tare da ku a mulkin Ubana.”}}


\par }{\PP \VS{30}Da suka rera waƙa, sai suka fita, suka tafi Dutsen Zaitun.


\par }{\SH Yesu ya yi maganar mūsun da Bitrus zai yi
\par }
{\R (Markus 14.27-31; Luka 22.31-34; Yohanna 13.36-38)

\par }{\PP \VS{31}Sai Yesu ya ce musu,
{\WJ{“A wannan dare, dukanku za ku ja da baya saboda ni, gama a rubuce yake cewa,}}

\par }{\Q {\WJ{“ ‘Zan bugi makiyayin,}}

\par }{\QB {\WJ{tumakin garken kuwa za su fasu.’}}\FTNT{†}{{\FR 26:31 }{\FT{}}{\XT{Zak 13.7}}}


\par }{\MM \VS{32}{\WJ{Amma bayan na tashi, zan sha gabanku zuwa Galili.”}}


\par }{\PP \VS{33}Bitrus ya amsa ya ce, “Ko da duka sun ja da baya saboda kai, ba zan taɓa ja da baya ba.”


\par }{\PP \VS{34}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Gaskiya nake gaya maka, a daren nan, kafin zakara yă yi cara, za ka yi mūsun sanina sau uku.”}}


\par }{\PP \VS{35}Bitrus ya furta, “Ko da ma zan mutu ne tare da kai, ba zan taɓa yin mūsun saninka ba.” Dukan sauran almajiran ma suka faɗa haka.


\par }{\SH Getsemane
\par }
{\R (Markus 14.32-42; Luka 22.39-46)

\par }{\PP \VS{36}Sa’an nan Yesu ya tafi da almajiransa zuwa wani wurin da ake kira Getsemane, ya ce musu,
{\WJ{“Ku zauna nan, in je can in yi addu’a.”}}

\VS{37}Ya ɗauki Bitrus da ’ya’ya biyun nan na Zebedi tare da shi, sai ya fara baƙin ciki, ya kuma damu.

\VS{38}Sai ya ce musu,
{\WJ{“Raina yana cike da baƙin ciki har kamar zan mutu. Ku dakata a nan, ku kuma yi tsaro tare da ni.”}}


\par }{\PP \VS{39}Da ya yi gaba kaɗan, sai ya fāɗi a ƙasa, ya yi addu’a ya ce,
{\WJ{“Ubana, in mai yiwuwa ne, a ɗauke mini wannan kwaf. Amma ba nufina ba, sai naka.”}}


\par }{\PP \VS{40}Sa’an nan ya komo wurin almajiransa, ya tarar suna barci. Ya tambayi Bitrus ya ce,
{\WJ{“Ashe, ba za ku iya yin tsaro tare da ni ko na sa’a guda ba?}}

\VS{41}{\WJ{Ku yi tsaro, ku kuma yi addu’a, don kada ku fāɗi cikin jarraba. Ruhu yana so, sai dai jiki raunana ne.”}}


\par }{\PP \VS{42}Ya sāke tafiya sau na biyu, ya yi addu’a ya ce,
{\WJ{“Ubana, in ba zai yiwu a ɗauke wannan kwaf ba sai na sha shi, to, bari a aikata nufinka.”}}


\par }{\PP \VS{43}Da ya dawo, har yanzu ya tarar suna barci, domin idanunsu sun yi nauyi da barci.

\VS{44}Saboda haka ya sāke barinsu, ya yi addu’a sau na uku, yana maimaita iri abu guda.


\par }{\PP \VS{45}Sa’an nan ya komo wurin almajiransa, ya ce musu,
{\WJ{“Har yanzu kuna barci kuna hutawa ba? Ga shi, sa’a ta yi kusa, an kuma bashe Ɗan Mutum a hannuwan masu zunubi.}}

\VS{46}{\WJ{Ku tashi, mu tafi! Ga mai bashe ni nan yana zuwa!”}}


\par }{\SH An kama Yesu
\par }
{\R (Markus 14.43-50; Luka 22.47-53; Yohanna 18.3-12)

\par }{\PP \VS{47}Yayinda yana cikin magana, sai Yahuda, ɗaya daga cikin Sha Biyun nan, ya iso. Tare da shi kuwa ga taro mai yawa riƙe da takuba da sanduna, manyan firistoci da dattawan mutane ne suka turo su.

\VS{48}To, mai bashe shi ɗin, ya riga ya shirya alama da su, “Wanda na yi masa sumba, shi ne mutumin; ku kama shi.”

\VS{49}Da zuwansa, sai ya miƙe zuwa wurin Yesu ya ce, “Gaisuwa, Rabbi!” Sa’an nan ya yi masa sumba.


\par }{\PP \VS{50}Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“Aboki, yi abin da ya kawo ka.”}}\FTNT{‡}{{\FR 26:50 }{\FT{Ko kuwa
}}{\FQA{“Aboki, me ya kawo ka?”}}}

\par }{\PP Sa’an nan mutanen suka matso, suka kama Yesu suka riƙe shi.

\VS{51}Ganin haka, sai ɗaya daga cikin waɗanda suke tare da Yesu, ya zaro takobinsa ya kai wa bawan babban firist sara, ya fille masa kunne.


\par }{\PP \VS{52}Sai Yesu ya ce, masa,
{\WJ{“Mai da takobinka kube, gama duk masu zare takobi, a takobi za su mutu.}}

\VS{53}{\WJ{Kuna tsammani ba zan iya kira Ubana, nan take kuwa yă aiko mini fiye da rundunar mala’iku goma sha biyu ba?}}

\VS{54}{\WJ{Amma ta yaya za a cika Nassin da ya ce dole haka yă faru?”}}


\par }{\PP \VS{55}A wannan lokaci sai Yesu ya ce wa taron,
{\WJ{“Ina jagoran wani tawaye ne, da kuka fito da takuba da kuma sanduna domin ku kama ni? Kowace rana ina zama a filin haikali ina koyarwa, ba ku kuwa kama ni ba.}}

\VS{56}{\WJ{Amma wannan duka ya faru ne don a cika rubuce-rubucen annabawa.”}} Sa’an nan dukan almajiran suka yashe shi suka gudu.


\par }{\SH A gaban majalisa
\par }
{\R (Markus 14.53-65; Luka 22.54,55,63-71; Yohanna 18.13,14,19-24)

\par }{\PP \VS{57}Waɗanda suka kama Yesu kuwa suka kai shi wurin Kayifas, babban firist, inda malaman dokoki da dattawa suka taru.

\VS{58}Amma Bitrus ya bi daga nesa, har zuwa cikin filin gidan babban firist. Ya shiga, ya zauna tare da masu gadi, don yă ga ƙarshen abin.


\par }{\PP \VS{59}Sai manyan firistoci da ’yan majalisa duka suka yi ta neman shaidar ƙarya a kan Yesu, don su sami dama su kashe shi.

\VS{60}Amma ba su sami ko ɗaya ba, ko da yake masu shaidar ƙarya da yawa sun firfito.

\par }{\PP A ƙarshe, biyu suka zo gaba,

\VS{61}suka furta cewa, “Wannan mutum ya ce, ‘Ina iya rushe haikalin Allah, in sāke gina shi cikin kwana uku.’ ”


\par }{\PP \VS{62}Sa’an nan babban firist ya miƙe tsaye, ya ce wa Yesu, “Ba ka da wata amsa? Shaidar da mutanen nan suke yi a kanka fa?”

\VS{63}Amma Yesu ya yi shiru.

\par }{\PP Sai babban firist ya ce masa, “Na haɗa ka da Allah mai rai. Faɗa mana in kai ne Kiristi, Ɗan Allah.”


\par }{\PP \VS{64}Sai Yesu ya amsa ya ce,
{\WJ{“I, haka yake yadda ka faɗa. Sai dai ina gaya muku duka, nan gaba, za ku ga Ɗan Mutum zaune a hannun dama na Mai Iko, yana kuma zuwa a kan gizagizan sama.”}}


\par }{\PP \VS{65}Sa’an nan babban firist ya yage tufafinsa ya ce, “Ya yi saɓo! Don me muke bukatar ƙarin shaidu? Ga shi, yanzu kun dai ji saɓon.

\VS{66}Me kuka gani?”

\par }{\PP Suka amsa, suka ce, “Ya cancanci mutuwa.”


\par }{\PP \VS{67}Sai suka tottofa masa miyau a fuskarsa, suka kuma bubbuge shi da hannuwansu. Waɗansu kuma suka mammare shi

\VS{68}suka ce, “Yi mana annabci, Kiristi. Wa ya buge ka?”


\par }{\SH Bitrus ya yi mūsun sanin Yesu
\par }
{\R (Markus 14.66-72; Luka 22.56-62; Yohanna 18.15-18,25-27)

\par }{\PP \VS{69}To, Bitrus yana nan zaune a filin, sai wata yarinya baiwa, ta zo wurinsa. Ta ce, “Kai ma kana tare da Yesu mutumin Galili.”


\par }{\PP \VS{70}Amma ya yi mūsu a gabansu duka. Ya ce, “Ban san abin da kike magana ba.”


\par }{\PP \VS{71}Sa’an nan ya fito zuwa hanyar shiga, inda wata yarinya kuma ta gan shi, ta ce wa mutanen da suke can, “Wannan mutum ma yana tare da Yesu Banazare.”


\par }{\PP \VS{72}Ya sāke mūsu har da rantsuwa, yana cewa, “Ban ma san mutumin nan ba!”


\par }{\PP \VS{73}Bayan ɗan lokaci, sai na tsattsaye a wurin, suka hauro wurin Bitrus, suka ce, “Tabbatacce, kai ɗayansu ne, don harshen maganarka, ya tone ka.”


\par }{\PP \VS{74}Sai ya fara la’antar kansa, yana ta rantsuwa yana ce musu, “Ban ma san mutumin nan ba!”

\par }{\PP Nan da take, sai zakara ya yi cara.

\VS{75}Sai Bitrus ya tuna da maganar da Yesu ya yi cewa,
{\WJ{“Kafin zakara yă yi cara, za ka yi mūsun sani na sau uku.”}} Sai ya fita waje, ya yi ta kuka.




\par }\Chap{27}{\SH Yahuda ya rataye kansa
\par }
{\R (Markus 15.1; Luka 23.1,2; Yohanna 18.28-32)

\par }{\PP \VerseOne{1}Da wayewar gari, sai dukan manyan firistoci da dattawan mutane suka yanke shawara su kashe Yesu.

\VS{2}Suka daure shi, suka tafi da shi, suka ba da shi ga gwamna Bilatus.


\par }{\R (Ayyukan Manzanni 1.18,19)

\par }{\PP \VS{3}Sa’ad da Yahuda, wanda ya bashe Yesu, ya ga an yanke wa Yesu hukuncin kisa, sai ya yi “da na sani.” Ya je mayar wa manyan firistoci da dattawan kuɗin azurfa talatin ɗin.

\VS{4}Ya ce, “Na yi zunubi da na ci amanar marar laifi.”

\par }{\PP Suka ce masa, “Ina ruwanmu da wannan? Wannan dai ruwanka ne.”


\par }{\PP \VS{5}Sai Yahuda ya zubar da kuɗin a cikin haikalin ya tafi. Sa’an nan ya je ya rataye kansa.


\par }{\PP \VS{6}Manyan firistoci suka ɗauki kuɗin, suka ce, “Doka ta hana a sa kuɗin a cikin ma’aji, da yake kuɗin jini ne.”

\VS{7}Saboda haka, sai suka yanke shawara su yi amfani da kuɗin suka sayi filin mai yin tukwane, saboda binne baƙi.

\VS{8}Shi ya sa ake kiran filin, Filin Jini har yă zuwa yau.

\VS{9}Sai abin da aka faɗa ta bakin annabi Irmiya ya cika cewa, “Suka ɗauki azurfa talatin, kuɗin da mutanen Isra’ila suka sa a kansa,

\VS{10}suka kuma yi amfani da su, suka sayi filin mai yin tukwane, kamar yadda Ubangiji ya umarce ni.”\FTNT{*}{{\FR 27:10 }{\FT{Dubi
}}{\XT{Zak 11.12,13; Irm 19.1-13; Irm 32.6-9}}{\FT{.}}}


\par }{\SH Yesu a gaban Bilatus
\par }
{\R (Markus 15.2-5; Luka 23.3-5; Yohanna 18.33-38)

\par }{\PP \VS{11}Ana cikin haka, Yesu kuwa yana tsaye a gaban gwamna, sai gwamnan ya tambaye shi, “Kai ne Sarkin Yahudawa?”

\par }{\PP Yesu ya ce,
{\WJ{“I, haka ne, kamar yadda ka faɗa.”}}


\par }{\PP \VS{12}Da manyan firistoci da dattawa suka zarge shi, bai ba da amsa ba.

\VS{13}Sai Bilatus ya tambaye shi ya ce, “Ba ka jin shaidar da suke kawowa a kanka?”

\VS{14}Amma Yesu bai ce uffam game da ko ɗaya daga cikin zargin da suka yi masa ba. Har gwamna ya yi mamaki ƙwarai.


\par }{\R (Markus 15.6-15; Luka 23.13-26; Yohanna 18.39–19.16)

\par }{\PP \VS{15}A wannan irin Biki, gwamna yana da wata al’ada, ta sakin ɗan kurkuku guda wanda taron suka zaɓa.

\VS{16}To, a wannan lokaci kuwa suna da wani shahararren ɗan kurkuku da ake kira Barabbas.

\VS{17}Saboda haka da taron suka taru, sai Bilatus ya tambaye su ya ce, “Wane ne a cikinsu kuke so in sakar muku. Barabbas ko Yesu wanda ake kira Kiristi?”

\VS{18}Don ya san saboda sonkai ne suka ba da Yesu a gare shi.


\par }{\PP \VS{19}Yayinda Bilatus yake zaune a kan kujerar shari’a, sai matarsa ta aika masa da wannan saƙo cewa, “Kada ka sa hannunka a kan marar laifin nan, domin na sha wahala ƙwarai, a cikin mafarki yau game da shi.”


\par }{\PP \VS{20}Amma manyan firistoci da dattawa suka shawo kan taron, su ce, a ba su Barabbas, amma a kashe Yesu.


\par }{\PP \VS{21}Gwamna ya yi tambaya ya ce, “Wane ne cikin biyun nan, kuke so in sakar muku?”

\par }{\PP Suka ce, “Barabbas.”


\par }{\PP \VS{22}Bilatus ya yi tambaya, “To, me zan yi da Yesu wanda ake kira Kiristi?”

\par }{\PP Duka suka ce, “A gicciye shi!”


\par }{\PP \VS{23}Bilatus ya ce, “Don me? Wane laifi ya yi?”

\par }{\PP Amma suka ƙara tā da ihu, suna cewa, “A gicciye shi!”


\par }{\PP \VS{24}Da Bilatus ya ga cewa ba ya kaiwa ko’ina, sai ma hargitsi ne yake so yă tashi, sai ya ɗibi ruwa, ya wanke hannuwansa a gaban taron ya ce, “Ni kam, ba ruwana da alhakin jinin mutumin nan. Wannan ruwanku ne!”


\par }{\PP \VS{25}Sai dukan mutane suka amsa, suka ce, “Bari alhakin jininsa yă zauna a kanmu da ’ya’yanmu!”


\par }{\PP \VS{26}Sai ya sakar musu Barabbas. Amma ya sa aka yi wa Yesu bulala, sa’an nan ya ba da shi a gicciye.


\par }{\SH Sojoji sun yi wa Yesu ba’a
\par }
{\R (Markus 15.16-21; Yohanna 19.2,3)

\par }{\PP \VS{27}Sai sojojin gwamna suka ɗauki Yesu suka kai shi Fadar mai mulki, sa’an nan suka tara dukan kamfanin sojoji kewaye da shi.

\VS{28}Suka tuɓe shi, suka yafa masa wata jar riga.

\VS{29}Suka kuma tuƙa wani rawanin ƙaya, suka sa masa a kā. Suka sa sanda a hannun damansa. Suka durƙusa a gabansa, suka yi masa ba’a, suna cewa, “Ranka yă daɗe sarkin Yahudawa!”

\VS{30}Suka tattofa masa miyau, suka karɓe sandan, suka yi ta ƙwala masa shi a kai.

\VS{31}Bayan sun yi masa ba’a, sai suka tuɓe masa rigar, suka sa masa nasa tufafin. Sai suka tafi da shi, domin su gicciye shi.


\par }{\SH Gicciyewa
\par }
{\R (Markus 15.16-21; Yohanna 19.2,3)

\par }{\PP \VS{32}Suna fitowa ke nan, sai suka sadu da wani mutumin Sairin, mai suna Siman. Sai suka tilasta shi ya ɗauki gicciyen.

\VS{33}Sai suka iso wani wurin da ake kira Golgota (wanda yake nufin Wurin Ƙoƙon Kai).

\VS{34}A can, suka ba shi ruwan inabi gauraye da wani abu mai ɗaci yă sha. Amma da ya ɗanɗana, sai ya ƙi sha.

\VS{35}Bayan da suka gicciye shi, sai suka raba tufafinsa a tsakaninsu ta wurin jefa ƙuri’a.

\VS{36}Sa’an nan suka zauna suna tsaronsa.

\VS{37}Bisa da kansa kuwa, an kafa rubutun zargin da aka yi masa, da ya ce,

\par }{\PC Wannan shi ne Yesu Sarkin Yahudawa.


\par }{\PP \VS{38}An gicciye ’yan fashi biyu tare da shi, ɗaya a damansa, ɗaya kuma a hagunsa.

\VS{39}Masu wucewa, suka zazzage shi, suna kaɗa kai,

\VS{40}suna cewa, “Kai da za ka rushe haikali, ka kuma gina shi cikin kwana uku, ceci kanka mana! In kai Ɗan Allah ne, ka sauka daga gicciyen!”


\par }{\PP \VS{41}Haka ma, manyan firistoci da malaman dokoki da kuma dattawa, suka yi ta yin masa ba’a, suna cewa,

\VS{42}“Ya ceci waɗansu, amma ya kāsa ceton kansa! In shi ne Sarkin Isra’ila! To, yă sauko daga kan gicciyen nan, mu kuwa mu gaskata shi.

\VS{43}Ya dogara ga Allah. Bari Allah yă cece shi yanzu, in yana sonsa, domin ya ce, ‘Ni Ɗan Allah ne.’ ”

\VS{44}Haka ma, ’yan fashin da aka gicciye tare da shi, suka zazzage shi.


\par }{\SH Mutuwar Yesu
\par }
{\R (Markus 15.33-41; Luka 23.44-49; Yohanna 19.28-30)

\par }{\PP \VS{45}Daga sa’a ta shida, har zuwa sa’a ta tara, duhu ya rufe ƙasa duka.

\VS{46}Wajen sa’a ta tara, Yesu ya ɗaga murya da ƙarfi ya ce,
{\TL{{\WJ{“Eloi, Eloi,}}}}\FTNT{†}{{\FR 27:46 }{\FT{Waɗansu rubuce-rubucen hannu na dā suna da
}}{\FQA{Eloi, Eloi}}}{\TL{{\WJ{lama sabaktani?”}}}} (Wato,
{\WJ{“Ya Allahna, ya Allahna, don me ka yashe ni?”}}).\FTNT{‡}{{\FR 27:46 }{\FT{}}{\XT{Zab 22.1}}}


\par }{\PP \VS{47}Sa’ad da waɗanda suke tsattsaye a wurin suka ji haka, sai suka ce, “Yana kiran Iliya.”


\par }{\PP \VS{48}Nan da nan, ɗaya daga cikinsu ya ruga, ya sami soso, ya jiƙa shi da ruwan tsami, ya sa a sanda, ya miƙa wa Yesu, yă sha.

\VS{49}Sauran kuwa suka ce, “Ƙyale shi mu ga, ko Iliya zai zo yă cece shi.”


\par }{\PP \VS{50}Da Yesu ya sāke ɗaga murya da ƙarfi, sai ya saki ruhunsa.


\par }{\PP \VS{51}A daidai wannan lokaci, sai labulen haikali ya tsage gida biyu, daga sama har ƙasa. Ƙasa ta jijjiga, duwatsu kuma suka farfashe.

\VS{52}Kaburbura suka bubbuɗe, jikunan tsarkaka da yawa kuwa cikin waɗanda da suka mutu, suka tashi.

\VS{53}Suka firfito daga kaburbura, sa’an nan bayan tashin Yesu daga matattu, suka shiga birni mai tsarki, suka bayyana ga mutane da yawa.


\par }{\PP \VS{54}Da jarumin nan tare da waɗanda suke tsaron Yesu, suka ga girgizar ƙasa, da kuma abin da ya faru, sai tsoro ya kama su, suka kuma ce, “Gaskiya, wannan Ɗan Allah ne!”


\par }{\PP \VS{55}Akwai mata da yawa a can, suna kallo daga nesa. Sun bi Yesu tun daga Galili, suna masa hidima.

\VS{56}A cikinsu, akwai Maryamu Magdalin, da Maryamu uwar Yaƙub da Yoses, da kuma uwar ’ya’yan Zebedi.


\par }{\SH Bizinar Yesu
\par }
{\R (Markus 15.42-47; Luka 23.50-56; Yohanna 19.38-42)

\par }{\PP \VS{57}Da yamma ta yi, sai ga wani mutum mai arziki daga Arimateya, sunansa Yusuf, wanda shi da kansa almajirin Yesu ne.

\VS{58}Ya je wurin Bilatus, ya roƙe shi yă ba shi jikin Yesu. Sai Bilatus ya umarta a ba shi.

\VS{59}Yusuf ya ɗauki jikin ya nannaɗe shi da zanen lilin mai tsabta.

\VS{60}Sa’an nan ya sa shi a sabon kabarinsa, wanda ya haƙa a dutse. Bayan ya gungura wani babban dutse ya rufe bakin kabarin, sai ya tafi abinsa.

\VS{61}Maryamu Magdalin da ɗayan Maryamun, suna zaune a wurin, ɗaura da kabarin.


\par }{\SH Masu gadi a kabari
\par }
{\PP \VS{62}Kashegari, wato, bayan Ranar Shirye-shirye, sai manyan firistoci da Farisiyawa, suka je wurin Bilatus.

\VS{63}Suka ce, “Ranka yă daɗe, mun tuna, mai ruɗin nan tun yana da rai ya ce, ‘Bayan kwana uku, zan tashi daga matattu.’

\VS{64}Saboda haka, ka ba da umarni, a tsare kabarin sai rana ta uku ɗin. In ba haka ba, almajiransa za su iya zuwa su sace jikin, sa’an nan su faɗa wa mutane cewa, an tashe shi daga matattu. Ruɗin ƙarshen nan fa, sai yă fi na farkon muni.”


\par }{\PP \VS{65}Sai Bilatus ya ce, “Shi ke nan, ku ɗebi soja, ku je ku tsare kabarin iya ƙoƙarinku.”

\VS{66}Sai suka je suka tsare kabarin ta wurin buga masa hatimi, suka kuma sa masu gadi.




\par }\Chap{28}{\SH Yesu ya tashi daga matattu
\par }
{\R (Markus 16.1-8; Luka 24.1-12; Yohanna 20.1-10)

\par }{\PP \VerseOne{1}Bayan ranar Asabbaci, da sassafe, a ranar farko ta mako, Maryamu Magdalin tare da ɗaya Maryamun, suka je don su ga kabarin.


\par }{\PP \VS{2}Sai aka yi wata babbar girgizar ƙasa. Don wani mala’ikan Ubangiji ya sauka daga sama, ya je kabarin, ya gungurar da dutsen, ya kuma zauna a kai.

\VS{3}Kamanninsa yana kama da walƙiya, tufafinsa kuma fari fat kamar dusan ƙanƙara.

\VS{4}Masu gadin kabarin kuma suka ji tsoro ƙwarai, suka yi rawan jiki, suka zama kamar matattu.


\par }{\PP \VS{5}Mala’ikan ya ce wa matan, “Kada ku ji tsoro, domin na san cewa kuna neman Yesu wanda aka gicciye ne.

\VS{6}Ai, ba ya nan, ya tashi kamar yadda ya faɗa. Ku zo ku ga inda ya kwanta.

\VS{7}Sai ku tafi da sauri ku gaya wa almajiransa cewa, ‘Ya tashi daga matattu, ya kuma ya sha gabanku zuwa Galili. Can za ku gan shi.’ Ga shi na faɗa muku.”


\par }{\PP \VS{8}Sai matan suka bar kabarin da hanzari, da tsoro, sai dai cike da farin ciki, suka tafi a guje don su gaya wa almajiransa.

\VS{9}Kwaram, sai ga Yesu ya gamu da su ya ce,
{\WJ{“Gaisuwa.”}} Sai suka zo kusa da shi, suka rungumi ƙafafunsa, suka yi masa sujada.

\VS{10}Sai Yesu ya ce musu,
{\WJ{“Kada ku ji tsoro, ku tafi ku gaya wa ’yan’uwana, su tafi Galili. A can za su gan ni.”}}


\par }{\SH Rahoton masu gadi
\par }
{\PP \VS{11}Yayinda matan nan suna cikin tafiya, sai waɗansu daga cikin masu gadin suka shiga gari, suka ba wa manyan firistoci labarin duk abin da ya faru.

\VS{12}Da manyan firistoci da dattawa suka taru, sai suka ƙulla wata dabara, suka ba wa sojojin kuɗi mai yawa.

\VS{13}Suka ce musu, “Ku, za ku ce, ‘Almajiransa ne sun zo da dare suka sace shi, lokacin da muke barci.’

\VS{14}In wannan labari ya kai kunnen gwamna, za mu lallashe shi, mu kuma kāre ku daga duk wata wahala.”

\VS{15}Sai sojojin suka karɓi kuɗin, suka kuma yi kamar yadda aka umarce su. Wannan labarin kuwa shi ne ake bazawa ko’ina a cikin Yahudawa, har yă zuwa yau.


\par }{\SH Babban umarni
\par }
{\R (Markus 16.14-18; Luka 24.36-49; Yohanna 20.19-23; Ayyukan Manzanni 1.6-8)

\par }{\PP \VS{16}Sa’an nan almajiransa goma sha ɗaya, suka tafi Galili, suka je dutsen da Yesu ya gaya musu.

\VS{17}Da suka gan shi, sai suka yi masa sujada, amma waɗansu suka yi shakka.

\VS{18}Sai Yesu ya zo wurinsu ya ce,
{\WJ{“An ba ni dukan iko a sama da kuma ƙasa.}}

\VS{19}{\WJ{Saboda haka ku tafi, ku mai da dukan al’umman duniya su zama almajiraina, kuna yi musu baftisma a cikin}}\FTNT{*}{{\FR 28:19 }{\FT{Ko kuwa
}}{\FQA{cikin;
}}{\FT{dubi
}}{\XT{Ayy M 8.16; 19.5; Rom 6.3; 1Kor 1.13; 10.2}}{\FT{ da
}}{\XT{Gal 3.27}}}{\WJ{sunan Uba, da na Ɗa, da na Ruhu Mai Tsarki,}}

\VS{20}{\WJ{kuna kuma koya musu, su yi biyayya da duk abin da na umarce ku, kuma tabbatacce, ina tare da ku kullum, har ƙarshen zamani.”}}

\par }