\NormalFont\ShortTitle{IGIRI TEBIRALI}

{\MT Danielenaga mbuga maru Girigi bi gilibu ngagoni

\par }{\IMT Mbuga ogoha gilibu ngarunaga nemandi ogo

\par }{\IP Ai tigua Daniele mbuga ngago Girigi bi lo beregedo wialu howa bi irane halu tebirago mo mbiraore howa gilibu wini nga. Bi timbuni halu tebira uruni Hiburu bi (Arama bi) lalu ala gilibu winigo ai bi tebira uruni ti mbuga haluni tebira wigi wigi bialu Hiburubi Aramabi bi lalu gilibu winidagoha mbuga uruni Daniele mbuga ngagoha biamaga nahe hangu hangu wini.

\par }{\IS Mbuga tebira uruni aria mbirago

\par }{\IP Asariahanda Anduane Homogohondo bi lenego wialu Igiri Tebiranaga Iba Gana nga. Ai Daniele mbuga Girigi bi lowa gilibu wini ngagoha mbuga ogoni ibu Daniele Be 3 lalu biamaga howa gilibu winigo nga. Bi ogoni ibu Daniele 3.23 wialu 3.24 nga. Asaria halu ibu aria uruni tigua Anduane Homogohondo bi lalu iba gana lenedagoni Kini Nebugadenesa ibugua igiri uruni ira timbuni deagoha minu bape hayagola ti da nabi halu tagira puwa mani iba gana lalu Anduane Homogohondo bi uruni lene.

\par }{\IS Mbuga tebira uruni mendego

\par }{\IP Susana ibu wali baya tara mbira berene. Ani bereagola agali godi hale haga ko kiralime Susanahanda dabubini mana ngago puguaya lalu manani haru pu helene. Godi lalu wali agalime Susana homelo bo wahole bialu hemira Danielehanda ibunaga mini bayale gigabi wiagome Susana homolene wiago mo wahalu bayale berelo mo wini. Ainde Baibolo mbuga maruha Susananaga te ogoni Daniele mbuga ngagoha be haleneni (13) gilibu nga.

\par }{\IS Mbuga tebira uruni tebonego

\par }{\IP Belenaga gilibu ngagobi dama Puya timbuninaga te lo nga. Belenaga te lo ngagoha Danielehanda agali Belenaga loma binigo mo miaga bu hearunaga ke̱ hagane mana wiago mo walia holene mini bayale wáleore mo walia henego lo nga. Te halu mende lo ngago puya timbuni mbira Babilono wali agalime bi pupu wiaga winigonaga te leda. Ai Danielehanda puya timbuni ogoni bo wahene. Ani biyagola agali puya timbuni ogoninaga loma binigo mo miaga hearume Daniele godi lama lole kini berearia haru halu pene. Ani buwa agali uruni tigua kinihondo hongo howa Daniele gabua laionome balu nelo laiono pai haga gundu uli wiagoha minu bape ha lalu hene. Tigua laiono heagoha minu bape hayagola Daniele laionome balu na nabi Ngode Datagaliwabehanda ibu baya hangu handaya ho hene.

\par }{\IP Ai Baibolo mbuga maruha te Belenaga gilibu ngagobi Puya timbuninaga gilibu ngagobi dege Daniele Be 14 lalu gilibu maga howa mo mbiraore ho nga.



\par }{\MS Asariahanda Anduane Homogohondo bi lenegobi Igiri Tebiralime Iba Gana Lenegobi nga

\par }\OneChap {\SH Asariahanda Anduane Homogohondo bi lenego ogo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ani biyagola igiri tebirali Hananiabi Misaelebi Asariabi ti haru ira gibi do wiagoha ibagabu hene. Tigua Anduane Homogo tinaga Ngode Datagaliwabe kagonaga mini yaraga halu iba ganaru lalu hene.\XREF{✡}{{\XO 1:1: }{\XT{Dan 1.6-7, 3.23}}}

\VS{2}Ani howa Asaria ibugua ira timbuni deago dombeneha howa ibugua ne ha̱ lalu Anduane Homogohondo bi ogodagua lene.

\VS{3}Anduane Homogo í̠ore ina mamalirunaga Ngode Datagaliwabeore kego manda bialu iname í̠naga mini yaraga halu í̠hondo ka̱i̱ lalu kema. Í̠naga mini timbuni mini lene daliga wiabobo bu wilo larama.

\VS{4}Í̠nime mbirale inahondo biriruni bibahende tigabi bulene wiago biri. Ani bialu ina manani howa mo dabaki bialu inahondo ko birimi lariyagua bi ogoni tigabiore holebira.

\VS{5}Í̠na mana bayale tigabi bulene wiadaguaore bialu inanaga mamaliru tinaga tano loma bia hene Yarusaleme wiago bo gialo wahai halu mo labu helarigoni. Ogoni mana ko iname bialu harimagonaga pani ngialu karulapeore biriya.

\VS{6}Iname í̠naga bi mo wa howa í̠ni erembira ngialu pirimagola inaha mbirale bia ko hene dewa wialu mana ko inaha dewaoreme inani bu dambi hai haya.

\VS{7}Biabe iname bialu halimu lariruni nabiore harima. Heneneore iname í̠naga bi mana ngago taluwa bialu kemale nde ina bayale kemale.

\VS{8}Anigo ainde inane bia ko hene ngamagome pani nolene nginigo ayu iname genda yu kamagonida.

\VS{9}Í̠na ina waitigi hearunaga gihabi mana puguaga bu hearunaga gihabi kini ko hearunaga gihabi minu ya kegonida.

\VS{10}Áyu ina í̠hondo bi lalu haga kemaru nde taga halu kema. Ina taga timbuniore ho howa bi nale kemagoni ndobe.


\par }{\PP \VS{11}Anduane Homogo-o í̠naga mini daliga mini leneore kego mitangi bialu ina baba habo nalolene bi lo wirigo mitangi bibe. Í̠na ina yu wahowa nahabe.

\VS{12}Í̠na dara holene irane nawini dara haga ngego mo wanahabe. Agali í̠naga nenege Abarahamahondo buleore lalu bi lo wirigobi agali í̠naga biabe bia haga Aisagahondo lo wirigobi ina í̠naga Isaraele wali agali Isaraele bu kemarunaga mamali Yagabahondo bi lo wirigobi mitangi bialu bibe.\XREF{✡}{{\XO 1:12: }{\XT{Pig 22.17}}}

\VS{13}Í̠na bi lo wialu ina wali agali dewaore palia timbu halu harini yakundi kagobi halu ibani iba mu ngagobi dewaore holeberemi lariya.

\VS{14}Anigo Anduane Homogo-o ayu ina damenego emene halu wali agali tara bu karu ti palia timbu ka. Ina ko biagaore lalu wali agali dindi bibahendeni bu karume ina bope halu mo nagalone halu kagoni ndobe.

\VS{15}Áyu inanaga kinibi agali Anduane Homogonaga bi latagi hagabi agali haguanebi mbira naheore. Ai iname loma tara tararu bu yalu ibulenebi mbirale bame mo turu halu ngulenebi ira hagua ngabilo loma bu delolenebi ainde inanaga anda biago naheore ngagoni ndobe. Ainde í̠naga dara holene ngego taya bulenenaga lomaru bu yu ngoai holene dindi henge mbira nawiore kema.

\VS{16}Ayu ina í̠ kegoha iberemagola inanaga bu mini ndibulo kema. Inanaga ma í̠ha podalu ina biamogo bia lalu bi larama. Ainde heneneore iname í̠ loma bu ngulenego nogo bulumaga dewabi sibi igini hongolo habetigi daosini dewabi nahiniore kemagoni ndobe.

\VS{17}Anigo ayu inanaga bu mini beregedo kemago loma ale í̠ keria yu eberema. Ainde iname í̠naga hame ngego damene bibahende lone talialu howa í̠ni talima ibalu holoma̱ya inanaga loma ogoni yamia. Mbirali í̠ni hondo mini mbiraore henenewi kago ibu taga naholebira.\XREF{✡}{{\XO 1:17: }{\XT{Iba 25.3}}}

\VS{18-19}Áyu inanaga hongo bibahendemebi inanaga hame bibahendemebi í̠ lone talima ibalu holeore larama. Iname í̠hondo bi lalu laabo holeore larama. Ainde ina baba miniha bayale howa ina dara habe. Ina wali agali bu karume lone mo taga nahelabe.

\VS{20}Ainde Anduane Homogo í̠naga mini lone daliga mini yaraga hene wilo agalime nabiaganeale bialu ina lone haru dai bia.


\par }{\PP \VS{21}Tinaga hongo kagobi mine haga mana hongohe ngagobi bibahende mo wahai ha.

\VS{22}Í̠ hangu Anduane Homogobi Ngode Datagaliwabebi heneda lo hendelo ti pani nelo mialu bo wahai ha. Ani bialu í̠ninaga hongoni howaore dindi tara tara bu ngarubi bi tara tara laga laga biaga paluyu pedaru bibahende handaya ho howa haru hai haga kegoni, lene.\XREF{✡}{{\XO 1:22: }{\XT{Iba 83.18}}}


\par }{\PP \VS{23}Agali kininaga biabe bia haga bu hearume igiri tebirali biaru ira timbuni deagoha minu ba anda howa tigua weli wiarubi golota wiarubi dangi yuni wiarubi ira bo wiarubi ira hongohe delonaga irani delai hene.

\VS{24-25}Ani delayagola ira hungu hongohe datagi halu timbuniore magi mandanaga mita pira kirani duria agima do bolangua halu Babilonoali kaware bu hearu daya.

\VS{26}Anigo ainde Anduane Homogonaga dahuliyali mbira abale daliape halu ibuwa ira timbuni deago dombeneha agali tebirali biaru baba mandagi howa irame ti dolino ira he̱ladai bini.\XREF{✡}{{\XO 1:26: }{\XT{Tob 5.4}}}

\VS{27}Ani biyagola agali tebirali biaru tiha puyabu gahenge dagarebi bayaleore ibayuane hendene. Ai ira ti heagoria kaware naibi. Ani bialu ti irame emeneorebi mbira nadeore hene.


\par }{\SH Igiri tebiralinaga iba gana ngago ogo
\par }
{\PP \VS{28}Ai igiri tebirali biaru ti ira hongoheore timbuni dayagoha howa Anduane Homogonaga mini yaraga halu iba gana lalu hene.

\par }{\PP Tigua iba gana ogodagua lene.


\par }{\Q \VS{29}Iname ina mamalirunaga Anduane Homogo Ngode Datagaliwabe kego

\par }{\QB í̠naga mini yaraga harama.


\par }{\Q \VS{30}Í̠naga mini yaraga holene daligaore

\par }{\QB baya buruguleore haabo holene nga.

\par }{\Q Wali agali bibahendeoreme

\par }{\QB í̠naga mini daligaore ngago mo

\par }{\QB yaraga halu holene nga.


\par }{\Q \VS{31}Tigua iba ganaru lalu í̠naga mini yaraga halu

\par }{\QB í̠naga mini bayaleore ngago

\par }{\QB mo turu haabo halu

\par }{\Q í̠naga anda kagoha í̠hondo ani lalu holene nga.


\par }{\Q \VS{32}Í̠na kininaga biragane dagia ngagoria biruwa

\par }{\QB í̠ dahuliyali karu bolangua ho howa

\par }{\QB í̠na de handadali halu humbirini andaga hondo bolangua haga kegoni.

\par }{\Q Iname í̠ni andaneha howa

\par }{\QB í̠naga mini yaraga halu haabo holene karulape kama.


\par }{\Q \VS{33}Í̠naga haru howa biragane dagia ngagoria bedegola

\par }{\QB wali agalime í̠naga mini yaraga holene nga.

\par }{\Q Horo bibahendengi tigua í̠ mo turu halu iba ganaru lalu holene nga.


\par }{\Q \VS{34}Tigua í̠ dahuliya andaga kegoha

\par }{\QB í̠ mo turu holene nga.

\par }{\Q Horo bibahendengi tigua í̠ mo turu halu

\par }{\QB iba ganaru lalu holene nga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{35}Mbirale bibahende wabini dindini ngarumebi karumebi

\par }{\QB Ngode Datagaliwabenaga mini yaraga holene nga.

\par }{\Q Tígua turu holene iba gana lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga halu haabo holene nga.\XREF{✡}{{\XO 1:35: }{\XT{Iba 103.20-22, 148.2-10}}}


\par }{\Q \VS{36}Hari daliga bibahende kamirume

\par }{\QB Ngode Datagaliwabenaga mini yaraga holene nga.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{37}Anduane Homogonaga dahuliyali bu kamiru

\par }{\QB tí bibahendeme Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga halu haabo holene nga.


\par }{\Q \VS{38}Iba hari daligaoreha bedemiru

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga halu haabo holene nga.


\par }{\Q \VS{39}Hongohe damene bibahende ngemiru

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{40}Ni egela libugua

\par }{\QB Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Libugua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{41}Yakundi harini bu kemiru

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{42}Iba dalubi iba dalu pibirabi

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga halu holene nga.


\par }{\Q \VS{43}Puyabu tara tara kemiru

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{44}Ira denebi ni hongohe dedagobi

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{45}Dagare timbuni biaga ngagomebi

\par }{\QB puyabu poboyogobi ngagomebi

\par }{\QB Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{46}Iba dalu dadimba ngemirubi

\par }{\QB dalu dindi guni ngemirubi

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{47}Horo ngemirubi mbiraga ngemirubi

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{48}Wáholene í̠nabi aruma holene í̠nabi

\par }{\QB Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{49}Dindigunimebi dagaremebi bulene ngegobi

\par }{\QB Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{50}Dindiguni mo iba halu dalu ibira haremiru

\par }{\QB Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{51}Hari beraliba kamirubi hari daba kulukala lararumebi

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{52}Dindi bibahende wiame ngamiru

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{53}Hari nene ngemiru emene timbunimebi

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{54}Dindini andaho hene bu kemiru

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{55}Iba solowara bedegobi iba maru bedemirubi

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{56}Iba dindiha howa duguadaga halu piagaru

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halimu.


\par }{\Q \VS{57}Wena timbuni bedamirumebi

\par }{\QB mbirale iba solowaraha biraga bedamirumebi

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{58}Ega hariha yagaloyu ibaga biaga bedemiru

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{59}Nogo bulumagarumebi nogo tara tara gabua bu karumebi

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{60}Wali agali dindi bibahendeha bu karu

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{61}Isaraele wali agali bibahende

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{62}Ngode Datagaliwabenaga agali loma binigo mo miaga kemiru

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{63}Agali Ngode Datagaliwabenaga biabe biaga kemiru

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{64}Wali agali tigabi halu homene dinini kemiru

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{65}Wali agali ko mbira nawiore

\par }{\QB bayale howa tíni mo dindiha ho haga kemiru

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.


\par }{\Q \VS{66}Honaniabi Asariabi Misaelebi

\par }{\QB tígua Anduane Homogonaga mini yaraga hadaba.

\par }{\Q Tígua turu holene iba ganaru lalu

\par }{\QB ibunaga mini yaraga haabo halu holene nga.

\par }{\Q Ibugua ina homeneru dalu humbirini andagaha howa haru dai bialu

\par }{\QB homanaga giha howa gingilo mialu haru dai biya.

\par }{\Q Ibugua ira deagoha howa haru tagira pialu

\par }{\QB ira timbuni deago dombeneha demaria duguaya.


\par }{\Q \VS{67}Anduane Homogonaga dara holene wiaabobo howa

\par }{\QB ibugua bayale biaabo haga kagonaga

\par }{\Q iname ibunaga mini yaraga halu ka̱i̱ lami̱ya.\XREF{✡}{{\XO 1:67: }{\XT{Iba 106.1, 136.1-2}}}


\par }{\Q \VS{68}Wali agali Anduane Homogo andaneha haga kemiru

\par }{\QB tígua ibuhondo iba ganaru lalu

\par }{\Q ibunaga mini yaraga halimu.

\par }{\Q Ngode Datagaliwabe ibugua mbirale bi pupu wulenaga gime wabini ngaru

\par }{\QB bolangua hene howa

\par }{\Q ibu daligaore kagonaga

\par }{\QB tígua ibu mo turu halu iba gana lalu halimu.

\par }{\Q Anduane Homogo ibugua ina dara holene nawioreni howa dara haabo haga kagonaga

\par }{\QB iname ibuhondo ka̱i̱ lolene nga,

\par }{\MM lalu iba gana lene.


\par }