\NormalFont\ShortTitle{Habakkuk}

{\MT Habakkuk

\par }{\IS Hay Aat Ten Liblu

\par }{\IP {\EM{Hay Nangitudo' eten Liblu:}} hi Habakkuk.

\par }{\IP {\EM{Hay Nangitud'an Habakkuk eten Liblu:
}} nan Hudyud Judah.

\par }{\IP {\EM{Hay Pohdon nan Ngadan ten Liblun Ibaga:}} ngadan di ohan kalahin di nitanom hi galden.

\par }{\IP {\EM{Hay Gutud hi Nangitud'anan ten Liblu:
}} hidin 605 B.C. nin.

\par }{\IP {\EM{Hay Teman ten Liblu:
}} hay aligatan tu'un mangulug ay Apo Dios hi un way nidugah an problema tu'u.

\par }{\IP {\EM{Hay Outline ten Liblu:}}

\par }{\IO Hay NUNLILIAN Habakkuk ay Apo Dios (1:1—2:20)

\par }{\IOB Manu ay nunlilih Habakkuk ti agguy impawan Apo Dios nan nappuhi (1:1-11)

\par }{\IOB Manu ay nunlilih Habakkuk ti inabulut Apo Dios nan pangabakan nan iBabylon hinan Hudyu (1:12—2:20)

\par }{\IO Hay NANGEHDOLAN Habakkuk ay Apo Dios (3:1-19)

\par }{\IOB Manu ay enehdol Habakkuk hi Apo Dios an ta"on hi un way nidugah an problemana ti dimmalat nan abalinan Apo Dios (3:1-16)

\par }{\IOB Manu ay enehdol Habakkuk hi Apo Dios an ta"on hi un way nidugah an problemana ti dimmalat nan anabagtun Apo Dios (3:17-19).



\par }\ChapOne{1}{\PP \VerseOne{1}Hiyah te impa'innilan Apo Dios ay ha"in an hi Habakkuk\FTNT{*}{{\FR 1:1 }{\FT{Heten ngadan ya bo'on hapit di Hudyu ti hapit di iBabylon, ya hiyah ne ngadan di ohan kalahin di nitanom hi galden. Ya hidin amataguna ya agguy ni' inabak nan iBabylon nan iJudah, at hay nunhulbianan Apo Dios nin ya hidin 610-597 B.C.}}} an propeta.


\par }{\SH Hay Hopap di Nunlilian Habakkuk ay Apo Dios
\par }
{\Q \VS{2}Ya inali' di,

\par }{\QC “O Apo Dios, anaad ahan ta uya'a ya adi da'mi badangan?

\par }{\QB Ti ta"on ahan un'u ikiyol an mangali an nunheglay ato'atondan da'mi mu adi dami ahan baliwan?

\par }{\QC Ehwang ni' da'mi ta adi ami mapatoy!


\par }{\Q \VS{3}Anaad anhan ta iyabulutmun titiggo' hatun nun'appuhin ma'ma'at ta omod unda agogohgoh nan tatagu?

\par }{\QC Ya bo'on hana ya anggay di titiggo' hi ma'ma'at ti bumahibahda goh,

\par }{\QB ya numpapattoy di udumnah nan tatagu,

\par }{\QC at hiyanan munhahannuda ya mumbobohholda!


\par }{\Q \VS{4}At un mah mi'id di hulbin nan Uldin an adi ma'unud

\par }{\QC ti nan maphod an pamanuh ya adi mipa'annung?

\par }{\QB Ti paddungay inipit nan nun'appuhiy pangatdan tatagu nan makulug di pangatda,

\par }{\QC at hiyanan hunnionda nan maphod an pamanuh!”


\par }{\SH Nan Nambal Apo Dios
\par }
{\Q \VS{5}Ya tembal Apo Dios an inalinan ha"in di,

\par }{\QC “Tigonyu adya hanan abablubabluy hinan nunlene'woh hinan wadanyu,

\par }{\QB at manoh'a ayun mannig hinan ato' hi ad ugwan an ataguyu!

\par }{\QC Ya henen ato' ya ta"on unda ipa'innilan da'yu ya adiyu damdama kulugon.\FTNT{†}{{\FR 1:5 }{\FT{Ac. 13:41.}}}


\par }{\Q \VS{6}Mu Ha"in ya pundadaano' nan iBabylon\FTNT{‡}{{\FR 1:6 }{\FT{Nan iBabylon ya inaba'abakda nan Pumpapto'an nan i'Assyria hidin 626 hi engganah din 605 B.C. hinan numbino'ob'on an gubat, ya hidin 605 B.C. ya diday nangabak mahkay. Ya ninaynayun di numpapto'andah engganah din 539 B.C. (ti heden tawon ya inabak nan iPersia dida).}}}

\par }{\QC ta pumbalino' an nidugah di abalinandan mangabak an amin hinan abablubabluy.

\par }{\QB Dida ya mun'abungotda,

\par }{\QC ya mid ogondan manakup an amin hinan babluy an bo'on lutada.


\par }{\Q \VS{7}Ya dumalat di amabungotda at hiyanan nidugah an ta'tan nan tatagu dida,

\par }{\QC ya nidugah an mumpahiyada ti an amin nan pohdonda ya hiyay ma'unud.


\par }{\Q \VS{8}Ya nan kabayuda ya mabi'bi'ah ya un nan lepard,\FTNT{§}{{\FR 1:8 }{\FT{Nan lepard ya umat hinan o"ongol an puha, ya mabi'ah ahan an tumagtag.}}}

\par }{\QC ya nidugah goh an atata'otda ya un nan wolves an ayda ahuh inalahan hinan mahdom.

\par }{\QB Ya nan numpungkabayu ya malpuh nan adagwin babluy,

\par }{\QC ya umatdah nan tumayapan nan bannug an unda dag'uhon an dapopon nan ononda.


\par }{\Q \VS{9}Ya umalidan mangat hinan na"appuhi

\par }{\QC an un himbumagga ya nidatongda ta pungkaphulda nan tatagun ibaludda

\par }{\QB an umat hi ado'ol di panag an adida mabilang.


\par }{\Q \VS{10}Ya ngongohhoyondan hinhannulon nan a'ali ya nan u'upihyalda,

\par }{\QC ya ngongohhoyonda nan nihamad an allup nan abablubabluy ti tababondah luta nan puun di allup

\par }{\QB ta hiyay pange'wandan manggop hinan babluy ta kaphulonda nan tataguh di.


\par }{\Q \VS{11}Ya himbumaggaan nakakda an umat hi tuyup,

\par }{\QC at danen nappuhiy pangatdan tatagu ya nan amabi'ahday pangedenlanda an ay hiyay diosda.”


\par }{\SH Hay Pidwan di Nunlilian Habakkuk ay Apo Dios
\par }
{\Q \VS{12}Ya himmapita' goh ay Apo Dios an inali' di,

\par }{\QC “O Apo Dios, wagwada'a tuwalih din penghana ta enggana!

\par }{\QB He"ay Dios an na'ahhamad,

\par }{\QC ya adim iyabulut an mapogpog ami ti He"ay umat hinan batun punhi'uganmi!

\par }{\QB Ya indatmuy biyang nan iBabylon ta diday manumalyan da'mi

\par }{\QC an dumalat hinan nidugah an numbaholanmi!


\par }{\Q \VS{13}Na'ahhamad ahan di aatmu ti adim pohdon nan nun'appuhi!

\par }{\QC At anaad udot ta iyabulutmu nan na"appuhiy pangatdan gun bumalbalih nan tatagu

\par }{\QB ta diday mangabak ay da'min manghan di baholna ya un dida?


\par }{\Q \VS{14}Unmu mah ibilang nan tatagum hi umat hinan ekan

\par }{\QC unu nan nalmuh nan baybay an mi'id ah ap'apudah mangipapto' ay dida?


\par }{\Q \VS{15}Unmu mah iyabulut nan iBabylon ta pumbungwitan da'mi,

\par }{\QC ya nunhidu' da'min pundopap an ay ami ekan an pun'alada,

\par }{\QB ya ahida goh udot tum'u' hi umamlonganda?


\par }{\Q \VS{16}Ya onnganda nan hidu'da an gohbonda nan maphod di hunghungna an incense

\par }{\QC ti heden hidu'day dimmalat hi nangidat hi inadangyanda,

\par }{\QB at mahawal di mun'aphod an ononda.


\par }{\Q \VS{17}Ya unmu mah iyabulut an gunda iyal'allan mumpamatoy

\par }{\QC hinan tataguh nan abablubabluy an mi'id ah homo'da?”




\par }\PoetryChap{2}{\Q \VerseOne{1}Ha"in an hi Habakkuk ya umuya' hinan ata'nang an ihinan di mungguwalya

\par }{\QC ta hodo' nan alyon Apo Dios ay ha"in ya hay pambalnah din inlili' ay Hiya!


\par }{\SH Hay Nambal Apo Dios ay Habakkuk
\par }
{\Q \VS{2}At hiyah te nambal Apo Dios ay ha"in an inalinay,

\par }{\QC “Ipaphodmun itudo' hinan ikab an batu nan ipa'innila' ay he"a

\par }{\QB ta madadawoh hi pamahaan nan umuy an mangipa'innilah nan udum an tatagu.


\par }{\Q \VS{3}Ya manu ay alyo' di itudo'mu nan ipa'innila' ay he"a ti madnoy di adatngan nan ipa'annungana

\par }{\QC ti hay pohdonan ipa'innila ya hay ma'ma'at hi angunuhna.\FTNT{*}{{\FR 2:3 }{\FT{Ipitudo' Apo Dios ay Habakkuk nan a'abakan nan Pumpapto'an nan iBabylon ti na'abak hidin October 29, 539 B.C. (Dan. 5:31).}}}

\par }{\QB Ya immannung an ma'at hana ti bo'on layah,

\par }{\QC at anuhanyun hodon an ta"on un madnoy

\par }{\QB ti hay gutud di a'atana ya immannung an ma'at an adi mibahhaw.\FTNT{†}{{\FR 2:3 }{\FT{Heb. 10:37.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}At itudo'mu hatu:

\par }{\QC Immannung an mumpahiya nan iBabylon,

\par }{\QB ya immannung goh an nappuhiy amnawanda,

\par }{\QC mu makulug damdama an nan tagun ibilang Apo Dios an nahamad di ugalida

\par }{\QB an dimmalat nan pangulugda ya diday mi'tagun Apo Dios hi munnononnong.\FTNT{‡}{{\FR 2:4 }{\FT{Rom. 1:17; Gal. 3:11; Heb. 10:38. Hiyah te verse an teman di Protestant hidin gutud di Nipaphodan nan Doctrina an ma'alih Protestant Reformation hidin amatagun Martin Luther ad Germany.}}}


\par }{\Q \VS{5}Ya bo'on hene ya anggay di aton nan mumpabagtu

\par }{\QC ti adida mahenglah nan uminu'inumandah bayah,

\par }{\QB at punlayahona dida,

\par }{\QC at hiyanan adida ipogpog di pangipabagtuandah odolda.

\par }{\QB Ya pohdondan am'amon an amin nan abablubabluy ta kaphulondan amin nan tatagu

\par }{\QC an adida ipogpog nan ato'atondan nappuhi

\par }{\QB an umatdah lubu' an adi mapogpog di matoy hi gun milubu'.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Mu danen tatagun makaphul ya hinhannulondan alyonday,

\par }{\QC Mahmo' ayun nangamung hi inadangyan di udum!

\par }{\QB Anuud nin di pangidinnganyun mangamangat hi umat hina

\par }{\QC ta omod un ayu umadangyan hinan pamalbaliyanyuh nan tatagu?

\par }{\QB Hiyah ne hanulda.


\par }{\Q \VS{7}Undan adi la'tot ya ginubat da'yuh nan tatagu ti bumungotda,

\par }{\QC ya mipanomnom ay dida nan ina'inatyu?

\par }{\QB At ipata'ot da'yu,

\par }{\QC ya nunhamhamadan amin nan gina'uyu,

\par }{\QB at da'yu goh di tiliwonda.


\par }{\Q \VS{8}Ya manu ay atondah ne ti nunhamhamyun amin di gina'un nan tataguh nan abablubabluy hitun luta,

\par }{\QC ya numpatoyyu nan tatagu,

\par }{\QB ya numpa"iyuy babluyda.

\par }{\QC Mu nan na'angang an agguy natiliw ya diday mangiballoh ay da'yu ta hamhamonda nan gina'uyu!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Mahmo' ayu ti ma'itudan ayun tatagun hay kuluk di immadangyananyu,

\par }{\QC ya henen inadangyanyuy dimmalat hinan immong'ongollanyu!

\par }{\QB Ya ipadahyuy abalinanyun mangiyammah abungyuh nan lugal an alyonyuh mi'id di al'alih ma'at.


\par }{\Q \VS{10}Mu dumalat nan inatyu an do'ol di numpa"iyuh nan abablubabluy ya da'yun hina"amay nabainan,

\par }{\QC at mi'id mahkay di namnamayun mi'tagu.


\par }{\Q \VS{11}Ya ta"on nan batun nidedeng hinan abungyu ya nan daladag hinan way atap

\par }{\QC ya diday paddungnay mangit'u' an mun'ihtiguh nan ina'inatyun nun'appuhi!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mahmo' ayun bumabluy hinan ohan lugal

\par }{\QC an dumalat di pumatayanyu ya nan kuluk an ato'atonyun nun'appuhi!


\par }{\Q \VS{13}Impa'annung'un Dios an nan aton nan nun'appuhin tatagu

\par }{\QC ya mi'id ahan di hulbina an umat hinan dapul!

\par }{\QB Mamablaydah nan puntamuanda,

\par }{\QC mu mi'id ahan di pumbalinanah maphod


\par }{\Q \VS{14}ti udum di algaw ya mipa'innila an munhinap hinan tataguh nan abablubabluy nan anabagbagtu' an Dios

\par }{\QC an umat hinan danum an mane'nob hinan baybay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Mahmo' ayun tatagun nidugah di pangiholholtapanyuh nan i'ibayun tatagu

\par }{\QC an dumalat hinan punhinaggawanda an ayda nabutong,

\par }{\QB ya unyuat goh pun'am'amlongan an tigon nan ayda numbobolladan!


\par }{\Q \VS{16}Mu ma'at goh damdamay umat hina ay da'yu ta mabainan ayu!

\par }{\QC Ya nan pummolta' an Dios di paddungnay inumonyu,

\par }{\QB at munhinnigi ayu.


\par }{\Q \VS{17}Da'yuy nangpuh hinan ayiw ad Lebanon\FTNT{§}{{\FR 2:17 }{\FT{Paddungnay pinnun nan iBabylon nan a'ayiw an cedar ad Lebanon ta ma'usal hinan timpluda ya palasyudad Babylon.}}} ya numpatoyyu nan a'animal hidi,

\par }{\QC at hiyaat un hi awni ya nidugah di ta'otyu ti ma'at goh damdama ay da'yu hanan ina'inatyun dida

\par }{\QB ti numpatoyyu nan tataguh abablubabluy,

\par }{\QC ya pina"iyuy babluydah punhituwanda an mi'id ah homo'yun dida.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mi'id di hulbin nan bulul\FTNT{*}{{\FR 2:18 }{\FT{Hay immannung hi itudun ten hapit hinan hapit di Hudyu ya
}}{\FT{{\EM{nan ami'id}}. At ta"on hi un way mipattig an bulul mu paddungnay mi'idda damdama ti mid ah udumnan Dios an anggay hi Apo Dios.}}} ti nan tagu ya anggay di nangiyamma,

\par }{\QC at anaad udot ta dayawon di umat hina an umituduh layah?

\par }{\QB Ya anaad ta nan nangiyamman nen bulul ya hiyay pangedenolana an ta"on un adi humapit?


\par }{\Q \VS{19}At mahmo' ayun mumpabaliw hinan ayiw an bulul

\par }{\QC ya umat goh hinan mumbagah batuh atona!

\par }{\QB Ti undan hanan neyengngoh ya mi'hapitdan Ha"in an Dios?

\par }{\QC Dida ya unda na'amyudan hi balitu' ya silver an adida humodohda!


\par }{\Q \VS{20}Mu Ha"in an hi Apo Dios ya wagwadaa' hinan me'gonan an Timplu'

\par }{\QC at mahapul an Ha"in pangedenolan an amin di tataguh tun alutaluta.”




\par }\Chap{3}{\SH Hay Luwalun Habakkuk
\par }
{\PP \VerseOne{1}(v 1, 19b) Ha"in an hi Habakkuk an propeta ya hiyah te luwalu', ya hay intud'a' ya nan ap'apun di muntudtuduh kanta. Ya mahapul an hay aat di ma'alih shigionoth\FTNT{*}{{\FR 3:1 }{\FT{Mid nanginnilad ugwan hi aat ten kanta.}}} di usalonyuh unyu tukalon nan waday gadengnan umat hinan gitala. Ya inali' di:


\par }{\Q \VS{2}“He"an Apu an Dios, dengngol'uy aatmu,

\par }{\QC at manoh'aa' an amin hinan inatmu!

\par }{\QB Mu ta"on ni' un'a bumobohhol ya hom'on da'mid ugwan ta atom nan umipanoh'a

\par }{\QC an umat hidin inatmuh hopapna ta ibaliw da'mi!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}He"an Dios an na'ahhamad ya impattigmuy aatmun da'mid Teman,\FTNT{†}{{\FR 3:3 }{\FT{Ohan babluy ad Edom.}}}

\par }{\QC ya umat goh hinan Duntug an Paran,\FTNT{‡}{{\FR 3:3 }{\FT{Mid mapto' ya ohan duntug an wah nan mapulun an nange'wan nan Hudyuh din nalpuwandad Egypt. At hay pohdonan hapiton ya niddum hi Apo Dios ay didah din nakakandad Egypt.}}}

\par }{\QB ya immannung an nan benang di anabagbagtum,

\par }{\QC ya hinophopanad abuniyan,

\par }{\QB ya He"ay dinayaw an amin nan tataguh tun abablubabluy hitun alutaluta.


\par }{\Q \VS{4}Nunheglay benangmun humili

\par }{\QC an umat hinan ma"aphod an benang nan algaw an bumuhu' hi helhelong,

\par }{\QB ya nan potang ya malpuh nan ta'laymu

\par }{\QC an hiyay awadan nan nidugah an abalinam.


\par }{\Q \VS{5}Impiyalim nan numbino'ob'on an dogoh,

\par }{\QC at nun'atoyda nan tatagu.


\par }{\Q \VS{6}Ya wa ay ta tuma'dog'a ya umalyog tun luta,

\par }{\QC ya wa ay goh ta amangom nan babluy ya gumayonggong nan tatagu.

\par }{\QB Ya wa ay ta dumalan'ah nan aduntuduntug ya mun'egdayda,

\par }{\QC mu nan nidugah an abalinam ya adi kumapuy an un hihidyay aatna.


\par }{\Q \VS{7}At tinnig'u nan tatagud Cushan ya ad Midian an wumogwogdah ta'otda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Apu an Dios, undan hay bungotmuy dimmalat hi nanaplatam hinan wangwang ta dimminong?

\par }{\QC Ya undan goh dimmalat hinan bungotmuy nanaplatam hinan baybay ya un matob'a'?

\par }{\QB Bo'on! Manu ay ti unmu impa'ali nan mangibaliw hinan tatagum!\FTNT{§}{{\FR 3:8 }{\FT{Hay ituduna ya nan na'at ad Egypt hidin nangekakan Apo Dios hinan Hudyuh di (Ex. 7:20-24; 14:15-31) ya nan bimmad'angandah nan Wangwang an Jordan hidin immayandad Canaan (Josh. 3:15-17).}}}


\par }{\Q \VS{9}Nan nidugah an abalinam ya umat hinan pana an mepto' hinan luta ti paddungnay manga',

\par }{\QC at mawaday numbino'ob'on an wangwang.


\par }{\Q \VS{10}Ya wa ay ta tigon da'ah nan aduntuduntug ya wumogwogda,

\par }{\QC ya gun mumbungug nan dalluyun hinan baybay an hin'alinaan immongol an tumulu.


\par }{\Q \VS{11}Ya nan bulan ya algaw ya dimminongda

\par }{\QC ti hinanian di benang nan nidugah an umanelat an panam ya nan gayangmuh nan egayanganda.\FTNT{*}{{\FR 3:11 }{\FT{Hay ituduna ya nan na'at ad Gibeon hidin amatagun Joshua (Josh. 10:12-13).}}}


\par }{\Q \VS{12}Hay nundalanam hitun luta ya nidugah di bungotmu,

\par }{\QC at hiyanan nun'igatigatinmu nan tataguh tun abablubabluy.


\par }{\Q \VS{13}Mu hay immaliam ya imbaliwmu nan tatagum an pento'mu,

\par }{\QC ya numpatoymuy a'ap'apun nan numbino'ob'on an tatagun nun'appuhiy pangatda,

\par }{\QB at inaanmuy abalinanda an ayda nabladan.\FTNT{†}{{\FR 3:13 }{\FT{Hay ituduna ya nan nangabakan nan Hudyuh nan iCanaan.}}}


\par }{\Q \VS{14}Ya ginayangmu nan a'ap'apun nan tindalu an nan gayangday inusalmu,

\par }{\QC ya himbumaggay inatdan immalin nangubat hinan tatagum ta nun'iwa'at ami,

\par }{\QB ya undaat goh udot umamlong hi nangabakandah nan mi'id abalinanda.

\par }{\QC Mu agguy na'at ti pinanam nan a'ap'apun nan tindalu an nan panaday inusalmu.


\par }{\PP \VS{15}He"a ya impa'wam nan kabayum hinan baybay an nunheglay dalluyuna.\FTNT{‡}{{\FR 3:15 }{\FT{Hay ituduna ya nan na'at hinan Mumbolah an Baybay (Ex. 14:15-31).}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ya unat goh dengngol'un amin hana ya mumpagpag di puhu',

\par }{\QC ya pumalewpew di timid'uh ta'ot'u,

\par }{\QB ya limmungtuy di odol'u,

\par }{\QC ya ta"on di hu'i' ya ahigagayonggong,

\par }{\QB at hiyaat un mi'id di olog'un tuma'dog.

\par }{\QC Mu un'u anuhan an hohoddon di pummoltaam, Apo Dios, hinan binuhulmin nangubat ay da'mi.


\par }{\Q \VS{17}Ya ta"on hi un adi humabung nan ayiw an fig,

\par }{\QC ya ta"on goh hi un adi bumunga nan greyp ya nan ayiw an olibo,

\par }{\QB ya nan mihabal ya ta"on hi un napuh di paguy,

\par }{\QC ya mi'id ah kalnilu ya bakah nan kolal,


\par }{\Q \VS{18}mu mun'am'amlonga' damdama an mangidaydayaw ay Apo Dios an namaliw ay ha"in!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}(v 19a) Immannung an nan na'abbagbagtun Dios ya Hiyay mangidat hi bi'ah'u,

\par }{\QC ya ihamadnay panalimunah nan pangigatina'

\par }{\QB an umat goh hinan pangigatinan nan ulha ta mabalin an ti'ido' nan duntug.”

\par }