\NormalFont\ShortTitle{Isaiah}

{\MT Isaiah

\par }{\IS Hay Aat Ten Liblu

\par }{\IP {\EM{Hay Nangitudo' eten Liblu:}} hi Isaiah.

\par }{\IP {\EM{Hay Nangitud'an Isaiah eten Liblu:
}} nan Hudyu.

\par }{\IP {\EM{Hay Pohdon nan Ngadan ten Liblun Ibaga:}} hi Apo Dios di bumaliw.

\par }{\IP {\EM{Hay Gutud hidin Nangitud'anan ten Liblu:
}} hidin numbattanan din 740 B.C. hi engganah din 700 B.C.

\par }{\IP {\EM{Hay Teman ten Liblu:
}} mabalin an mabaliwan nan Hudyu an dumalat nan aton Apo Dios an bumaliw ay dida.

\par }{\IP {\EM{Hay Outline ten Liblu:}}

\par }{\IO Hay Nangihingalan Apo Dios hinan abablubabluy (1:1—35:10)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan Hudyu (1:1—6:13)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan i'Assyria (7:1—12:6)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan iBabylon (13:1—14:23)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan i'Assyria (14:24-27)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan iPhilistia (14:28-32)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan iMoab (15:1—16:14)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan iDamascus (17:1-14)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan i'Egypt (18:1—20:6)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan iBabylon (21:1-10)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan i'Edom (21:11-12)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan i'Arabia (21:13-17)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan iJerusalem (22:1-25)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan iTyre (23:1-18)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan tataguh tun luta (24:1—27:13)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan i'Ephraim (28:1-29)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan iJerusalem (29:1-14)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan tagun mangipo"oy hi planuda (29:15-24)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan tagun nangohoy (30:1-33)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan tagun mangehdol hinan i'Egypt (31:1—32:20)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan tagun pumatoy (33:1-24)

\par }{\IOB Hay nangihingalan Apo Dios hinan abablubabluy (34:1—35:10)

\par }{\IO Hay Nammo'an Apo Dios hinan Hudyu (36:1—39:8)

\par }{\IOB Hay nammo'an Apo Dios hinan iJudah ti binaliwana dida (36:1—37:38)

\par }{\IOB Hay nammo'an Apo Dios hinan Alin hi Hezekiah ti impa'adaogna hiya (38:1—39:8)

\par }{\IO Hay Nangipalenggopan Apo Dios hinan Hudyu (40:1—66:24)

\par }{\IOB Hay dumalat hinan alenggopan Apo Dios hinan Hudyu (40:1—48:22)

\par }{\IOB Hay mangidat hi alenggopan Apo Dios hinan Hudyu (49:1—57:21)

\par }{\IOB Hay programah nan alenggopan Apo Dios hinan Hudyu (58:1—66:24).



\par }\ChapOne{1}{\PP \VerseOne{1}Heten libluy nitud'an nan impa'innilan Apo Dios hi ma'at hi ad Jerusalem an kapitulyu ya nan udum an babluy ad Judah. Hay nipa'innilaana ya ha"in an hi Isaiah\FTNT{*}{{\FR 1:1 }{\FT{Hay pohdonan ibaga ya
}}{\FT{{\EM{hi Apo Dios di bumaliw}}. Ya hay amatagun Isaiah ya hidin 740-681 B.C.}}} an hina' Amoz hidin nun'alian Uzziah,\FTNT{†}{{\FR 1:1 }{\FT{Hay nun'alianad Judah ya hidin 792-740 B.C. Ya wada goh di ohan ngadana an Azariah.}}} ya un hi Jotham,\FTNT{‡}{{\FR 1:1 }{\FT{Hay nun'alianad Judah ya hidin 750-735 B.C.}}} ya un hi Ahaz,\FTNT{§}{{\FR 1:1 }{\FT{Hay nun'alianad Judah ya hidin 735-715 B.C.}}} ta engganah din nun'alian Hezekiah.\FTNT{*}{{\FR 1:1 }{\FT{Hay nun'alianad Judah ya hidin 715-686 B.C.}}}


\par }{\SH Hay Inalin Apo Dios hi Aat nan iJudah
\par }
{\Q \VS{2}Da'yun wah tun luta ya ta"on hi un da'yun wad abuniyan ya donglonyuy hinapit Apo Dios.

\par }{\QC Ti inalinay,

\par }{\QB “Wadaday imbabaluy'u,

\par }{\QC ya impapto"u didah engganay immilogda,

\par }{\QB mu ten ngohoyona' ay dida!


\par }{\Q \VS{3}Odolnaat goh di baka ya dongki ti iniladay ad bagin dida an gun mangipapto' ay dida.

\par }{\QC Mu nan tatagu' an holag Israel ya agguya' inilan dida,

\par }{\QB ya adida ma'awatan an Ha"in di gun mangipapto' ay dida.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ya ha"in an hi Isaiah ya nomnomo' an mahmo' tu'u ahan an himpamabluy!

\par }{\QC Ti nun'appuhiy aatyun tatagun hay pangulukanyuh i'ibbayuy inilayuh aton,

\par }{\QB at din'ugyuh Apo Dios an me'gonan an dayawonyun holag Israel!\FTNT{†}{{\FR 1:4 }{\FT{Isa. 5:24.}}}


\par }{\Q \VS{5}Undan maphod hi unyu inaynayun di anangohoyyu?

\par }{\QC Unyu mah pohdon an ma'ud'udman di holtaponyun dumalat di moltayu?

\par }{\QB Paddungnay nun'ahugatan ayu,

\par }{\QC at hiyanan nidugah an mangluy ayu!


\par }{\Q \VS{6}Ti an amin di odolyu an mete"ah uluyuh engganah dapanyu

\par }{\QC ya paddungnay na'amin an nun'ahugutan ya nun'apoghaan.

\par }{\QB Ya ninganuy an agguy ahan mah ni' nalanaan,

\par }{\QC at ahingengela ya ahinononada!\FTNT{‡}{{\FR 1:6 }{\FT{Danen hugat nan holag Israel ya bo'on makulug an hugat an un hiyah ne nipaddungan nan nun'appuhin pangatdan Apo Dios.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Hay ma'at hitun babluy tu'u ya mun'apa"i

\par }{\QC ti puulan di buhul tun babluy hitud Judah.\FTNT{§}{{\FR 1:7 }{\FT{Hidin amatagun Isaiah ya gun ginubat nan i'Aram (II Chron. 28:5a), ya nan i'Israel an i'ibbadan iJudah (II Chron. 28:5b-15), ya nan i'Edom (II Chron. 28:17), ya nan iPhilistia (II Chron. 28:18-19), ya nan i'Assyria (II Chron. 28:16, 20-21; 36:1-2), ya ta"on un nan iBabylon (II Chron. 36:6-7, 10, 17-20).}}}

\par }{\QB At ta"on hi unyu titiggon ya pun'aladan amin di bungan di intanomyu,

\par }{\QC at mumbalin heten babluy tu'uh mi'id di hulbina

\par }{\QB ti abakon di tataguh udum an babluy.


\par }{\Q \VS{8}At anggay ad Jerusalem hi ma'angang,

\par }{\QC mu li'ubonda goh ta mumbalin hi ay allung hinan gagwan di payaw.


\par }{\Q \VS{9}Mu gulat ta hi Apo Dios an nidugah di abalinana

\par }{\QC ya agguy ditu'u binaliwan ta mi'id di inangangnan ditu'u

\par }{\QB at mid mapto' ya umat tu'uh nan iSodom ya iGomorrah.\FTNT{*}{{\FR 1:9 }{\FT{Rom. 9:29.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}At da'yun a'ap'apumi ya da'yun i'ibbah tun ad Judah

\par }{\QC ya umat ayu goh hinan iSodom ya iGomorrah an nidugah an nappuhiy pangatda,

\par }{\QB at ihamadyun donglon tun intugun Apo Dios ta nomnomnomonyu nan alyonan ditu'u.


\par }{\Q \VS{11}Ti inalinay,

\par }{\QC “Alyonyu nin di gapuh nan do'ol an gunyu e'nong ay Ha"in an Dios ya umamlonga'.

\par }{\QB Mu adi umat hina ti unna' at goh impahigah nan nun'e'nongyun moghob

\par }{\QC an kalnilu ya nan taban di impatabayun animal.

\par }{\QB Ti bo'on nan dalan di e'nongyun baka, ya kalnilu, ya gandeng di mangipa'amlong ay Ha"in.


\par }{\Q \VS{12}At idinongyun gun mangiyalin danen mi'id di hulbinan idawatyun Ha"in hinan Timplu'

\par }{\QC ti hay immannung ya unna' inaliwan ay da'yu.


\par }{\Q \VS{13}Danen gunyu e'nong ay Ha"in ya mi'id nongkay di hulbina,

\par }{\QC ya ta"on un nan gohbonyun incense ya adi' pohdon an hunghungon.

\par }{\QB Ya himmigaa' hinan ato'atonyun umat hi pumbehtaanyuh nan Akayangan di Bulan,

\par }{\QC ya nan ngilin an Habadu hi pun'eblayanyu,

\par }{\QB ya nan udum an a'am'amunganyun mundayaw.

\par }{\QC An amin danen punnomnomanyu ya mi'id di hulbina

\par }{\QB ti gapuh nan nidugah ahan an numbaholanyu.


\par }{\Q \VS{14}Hanan pumbehtaanyuh nan Akayangan di Bulan

\par }{\QC ya nan udum an behtayuh pundayawanyun Ha"in\FTNT{†}{{\FR 1:14 }{\FT{Hay aptan ahan an behtan nan holag Israel ya nan Punnomnomandah Namaliwan di Anghel Apo Dios ay dida ya nan Behtan di A'ab'abbung (Ex. 23:14-17; 34:18; Lev. 23:1-44; Deut. 16:1-17).}}}

\par }{\QB ya numbalindah umipabohol ay Ha"in.


\par }{\Q \VS{15}At ta"on hi unyu ita'nang di ngamayyuh un ayu munluwalu

\par }{\QC ya adi' da'yu damdama donglon

\par }{\QB ti paddungnay na'amoh di ngamayyuh dalan di tatagun pinatopatoyyu.


\par }{\Q \VS{16}At muntutuyu ayuh nan gunyu pumbahbaholan

\par }{\QC ta ipogpogyun amin nan nun'appuhin gunyu aton.


\par }{\Q \VS{17}Ya nan nepto' an pangat di ipa'enghayun aton,

\par }{\QC ya badanganyu nan paligligaton di udum an tatagu,

\par }{\QB ya baliwanyu nan nguhu ya balu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ya inalin goh Apo Dios ay diday,

\par }{\QC “Umali ayud ugwan ta munhahapit tu'u.

\par }{\QB Ti ta"on hi un nidugah di baholyu an umat hi mumbolah\FTNT{‡}{{\FR 1:18 }{\FT{Anaad ta hay bahol ya nipaddung hi mumbolah an bo'on hay mangmangitit? Manu ay ya hiyah ne nilamuh hi hanggapda an pimmatopatoy (verses 15 ya 21).}}} an lugit ya aliwa'

\par }{\QC ta papaha'o' ta umat hi ma'appaha' an dalallu.


\par }{\Q \VS{19}Ya gulat ta un'unnud ayun Ha"in

\par }{\QC at makulug an da'yuy mangan hinan ma"aphod an bungan di nihabal hitun babluyyu.


\par }{\Q \VS{20}Mu gulat ta inaynayunyun man'ug ay Ha"in

\par }{\QC at umannung an pumpatoy da'yuh nan buhulyu.

\par }{\QB Ha"in an hi Apo Dios di nanapit ete.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ha"in an hi Isaiah ya nomnomo' an nidugah di nalumananyun tatagun

\par }{\QC nun'ahamad di pangulugnah tun ad Jerusalem.

\par }{\QB Ad ugwan ya nan dayawon di udum an babluy di daydayawonyun

\par }{\QC umat ayuh nan babain mi'lala'i.\FTNT{§}{{\FR 1:21 }{\FT{Ti tinaynanda ay ahawadan hi Apo Dios ta paddungnay mi'yelo'dah nan bulul.}}}

\par }{\QB Ya numbalin ayuh un hay pumatpatoy,

\par }{\QC ya wan hidin hopapna ay ya hay nepto' ya nahamad di atonyun mangipanuh hi tatagu.


\par }{\Q \VS{22}At mipaddung ayuh din hopapnah nan namahmah an silver an na'abbalul,

\par }{\QC mu ad ugwan ya numbalin ayuh mi'id di balulna.

\par }{\QB Ya mipaddung ayuh nan pinahapah an ma"aphod hi inumon,

\par }{\QC mu numbalin ayu mahkay hi umat hinan hubul.


\par }{\Q \VS{23}Ya nan mumpangipangpangulun ditu'u ya ngohoyondah Apo Dios,

\par }{\QC at nan mumpangakaw di i'iddumanda.

\par }{\QB Ya hay nonomnomonda ahan ya nan midat ay dida ta atonday nappuhi,

\par }{\QC ya adida badangan nan nguhu,

\par }{\QB ya adida igohgohan nan nun'abalu.


\par }{\Q \VS{24}At hiyanan hi Apo Dios an nidugah di abalinana

\par }{\QC an dayawon tu'un holag Israel ya inalinay,

\par }{\QB “Ad ugwan ya buhulo' da'yu,

\par }{\QC ya adia' duminong hi engganah un'u ipuhay di bungot'un da'yu

\par }{\QB ta iballoh'u nan ina'inatyu.


\par }{\Q \VS{25}Ya makulug an nidugah di ato' an mummoltan da'yu,

\par }{\QC at paddungnay hibugo' da'yuh engganah un mahinhin nan nun'appuhin pangatyun

\par }{\QB humanih pundayawanyun Ha"in.


\par }{\Q \VS{26}Ya ibangngad'u mahkay nan nahamad di pamanuhda

\par }{\QC ya panugundah nan tatagu ta umat hidin hopapna.

\par }{\QB At hay angunuhna ya alyon di tataguy,

\par }{\QC Maphod kangan ad Jerusalem

\par }{\QB ti nahamad di pangat nan tataguh di an un'unnuddan Apo Dios!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}At ha"in an hi Isaiah ya inali' di,

\par }{\QC “Umat hinay aton Apo Dios an nahamad di pamangngadanad Jerusalem

\par }{\QB ya ditu'un tatagun man'ug hinan pumbaholan

\par }{\QC ti baliwan ditu'un dumalat nan makulug an pangatna.


\par }{\Q \VS{28}Mu an amin nan mungngohoy ya manginaynayun hinan pumbaholan ta du'gondah Apo Dios,

\par }{\QC ya mipapatoyda ta mapogpogda.


\par }{\Q \VS{29}Ya da'yun gun mundayaw hinan bulul di udum an babluy hinan puun di ayiw an oak

\par }{\QC ya mabainan ayun dumalat nan pumbahbaholan an ina'inatyuh di.


\par }{\Q \VS{30}Ti mumbalin ayuh umat hinan nalyaw an ayiw

\par }{\QC an mun'a'agah di tubuna.


\par }{\Q \VS{31}Ya nan dagamin un hi'itangan napuulan,

\par }{\QC ya umat goh hinay apa"ian nan ongol di abalinanan tagun

\par }{\QB dumalat nan nappuhin ato'atona.”




\par }\Chap{2}{\SH Nan Munnanannong an Lenggop
\par }
{\PP \VerseOne{1}Hiyah te goh di impa'enap Apo Dios ay ha"in an hi Isaiah an hina' Amoz hi aat di ma'ma'at ad Jerusalem an kapitulyu ya nan udum an babluy hitun ad Judah.


\par }{\Q \VS{2}Ti udum di algaw\FTNT{*}{{\FR 2:2 }{\FT{Ma'at hinan Hinlibuy Tawon.}}} ya muntembag heten me'gonan

\par }{\QC an awadan di Timplun pundayawanyun Ha"in.

\par }{\QB At mumbalin hi na'abbagbagtun duntug ya un nan udum an aduntuduntug,

\par }{\QC at nan tataguh abablubabluy ya umalidan mundayaw hitu.\FTNT{†}{{\FR 2:2 }{\FT{Mic. 4:1.}}}


\par }{\Q \VS{3}Ti do'ol di mangalin diday,

\par }{\QC “Ma ayu ta umuy tu'uh nan duntug an pundayawan ay Apo Dios

\par }{\QB an awadan nan Timplun nan Dios an dayawon di holag Jacob!

\par }{\QC Ta wan ituduwan ditu'un mangat hi pohdona ta Hiyay unudon tu'u.”

\par }{\BB \par }
{\QB Umat hinay alyonda ti henen gutud ya ad Jerusalem mahkay

\par }{\QC di alpuwan nan Uldin Apo Dios an mitudtuduh nan tatagu.\FTNT{‡}{{\FR 2:3 }{\FT{Mic. 4:2.}}}


\par }{\Q \VS{4}Ya hi Apo Dios goh di mangipanuh hi an amin an adi pun'u'unnudanan di tataguh abablubabluy,

\par }{\QC ya mapogpog mahkay di gubat.

\par }{\QB At nan almas hinan gubat an umat hi hanggap ya bohalonda mahkay ta mumbalin hi aladu,

\par }{\QC ya nan pahul ya pumbalinondah kumpay

\par }{\QB ta pamutuldah nan pahalepengondan inhabalda ta maphod di bumungaanda.

\par }{\QC Ya adi ahan mahkay mun'adal hi aton an mi'gubat.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}At hiyanan ditu'un holag Jacob

\par }{\QC ya nomnomon tu'u ta nan pohdon Apo Dios di aton tu'u!


\par }{\SH Hay Panumalyaan Apo Dios hinan Tatagu
\par }
{\Q \VS{6}Ya nunluwalua' an inali' di,

\par }{\QC “Apo Dios, din'ug da'min tatagum an holag Jacob

\par }{\QB ti gapu ta hay un'unudonmi ya nan layah an tudtudun di tatagun nalpuh appit hi buhu'an di algaw.

\par }{\QC Ya nundenol ami goh hinan mumpumba'i an umat hi pangat nan iPhilistia,

\par }{\QB at inyunnudmih nan pangat di tataguh udum an babluy.


\par }{\Q \VS{7}Manu ti adangyan tun babluymid Judah\FTNT{§}{{\FR 2:7 }{\FT{Hiyah ne gutud hi nun'alian Uzziah hi ad Judah.}}} hi silver,

\par }{\QC ya balitu',

\par }{\QB ya nan udum an nun'abalul an batu,

\par }{\QC ya do'ol goh di kabayumi,

\par }{\QB ya kalesan di titindalun umuy mi'gubat.


\par }{\Q \VS{8}Mu do'ol hitun babluymiy bulul hi numbalinondah diosda,


\par }{\Q \VS{9}at hiyay gapunah ipa'ampaanmi,

\par }{\QC at nidugah di abainanmi.

\par }{\QB At He"ay way biyangnan adi mangaliw hinan baholmi.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ya innayun'un inaliy,

\par }{\QC “Da'yun tatagu ya ekayu mun'ipo"oy hinan daplah hinan liyang

\par }{\QB ta ipadahyun ilayawan nan nidugah an ma'at

\par }{\QC an dumalat di bungot Apo Dios,

\par }{\QB ya nan ongol an abalinana,

\par }{\QC ya anabagtuna.


\par }{\Q \VS{11}Ti awniat madatngan di apogpogan nan mumpumpahiyan tatagu

\par }{\QC ta hi Apo Dios ya anggay tuwaliy midaydayaw.


\par }{\Q \VS{12}Ti hi Apo Dios an nidugah di abalinana

\par }{\QC ya ipa'ampana nongkay nan mumpumpahiyan way abalinandan tatagu.


\par }{\Q \VS{13}Ya nan o"ongol ya adudu"oy an ayiw an cedar ad Lebanon

\par }{\QC ya nan ayiw an oak hi ad Bashan ya bu'nutona.\FTNT{*}{{\FR 2:13 }{\FT{Hi Isaiah ya impaddungna ay daten ayiw nan mumpahiyan tatagu.}}}


\par }{\Q \VS{14}Ya pundotalona nan atata'nang an duntug

\par }{\QC ya nan dudunduntug,


\par }{\Q \VS{15}ya numpa"ina goh nan atata'nang an abung an pun'adugan di tindalu

\par }{\QC ya nan nun'ihamad di allupnan babluy.


\par }{\Q \VS{16}Ya pumpa"ina nan pupul hi ad Tarshish

\par }{\QC ya nan mun'aphod an bangka.


\par }{\Q \VS{17}Ta way aton nan mun'abungot ya mumpumpahiyan mipa'ampa ta mabainanda

\par }{\QC ti hi Apo Dios tuwali ya anggay di me'gonan an madayaw.


\par }{\Q \VS{18}Ya mami'id mahkay nan abulubulul an numbalinondah diosda.


\par }{\Q \VS{19}Ya hay pangipa'alyogan Apo Dios hitun luta ya umuy mun'ipo"oy nan tataguh

\par }{\QC nan liyang unu hinan na'uhu' hinan luta

\par }{\QB an dumalat nan nidugah an ta'otdah nan nunheglan bungotna,

\par }{\QC ya nan ongol an abalinana,

\par }{\QB ya nan anabagtuna.


\par }{\Q \VS{20}Ya henen a'atana ya pun'itapalda mahkay nan bululda

\par }{\QC an balitu' ya silver hinan ayda nun'ipo"oyan an abung di bu'at ya littalit.


\par }{\Q \VS{21}Ti mumpangalayawda nongkay nan tatagu

\par }{\QC an umuyda mun'ipo"oy hinan daplah ya hinan malgom an liyang

\par }{\QB an dumalat di ta'otdah nan nunheglan bungot Apo Dios ya nan anabagtuna.


\par }{\Q \VS{22}At hiyanan adi tu'u edenol hi tagu.

\par }{\QC Ti undan way abalinanda?”




\par }\Chap{3}{\SH Hay Ipaligligatan nan iJudah
\par }
{\Q \VerseOne{1}Anakkayah an na'uy mahkay

\par }{\QC an mi'idon nan nidugah di abalinanan Dios di mahapul tu'u an ma'an ya danum

\par }{\QB hitun ad Jerusalem ya hinan udum an babluy hitun ad Judah!


\par }{\Q \VS{2}Ya ta"on hi un nan a'ap'apu,

\par }{\QC ya nan titindalu,

\par }{\QB ya nan gun mangipanuh hi tatagu,

\par }{\QC ya nan propeta,

\par }{\QB ya nan mumbuyun ay ditu'u ya mi'idona.


\par }{\Q \VS{3}At mi'idona nan a'ap'apun di nabonglen titindalu,

\par }{\QC ya nan ap'apun di gubilnu,

\par }{\QB ya nan u'upihyalda.

\par }{\QC ya nan wada nongkay di abalinana,

\par }{\QB ya nan mangibaag hinan ma'ma'at.


\par }{\Q \VS{4}Ta hay ihukat Apo Dios hi mun'ap'apu ya nan ungungan manangpah.\FTNT{*}{{\FR 3:4 }{\FT{Hi Manasseh di ohan himpulu ta duway tawonah din nun'alianad Judah (II Ki. 21:1).}}}


\par }{\Q \VS{5}At nan tatagu ya mumpapahhalanda an ta"on hi unda nuntutunglub,

\par }{\QC ya adi e'gonan nan ungungay mina'ilog.

\par }{\QB ya ta"on un nan nun'a'ampan tatagu ya ngohoyonda nan nun'abagtuy haadda ya un dida.


\par }{\Q \VS{6}Ya heden a'atana ya nan hina"ama ya nonongan impa'ud di ohay agina ya inalinay,

\par }{\QC “He"ay way lubungnan ditu'u,

\par }{\QB at he"ay mangipangpanguluh tun napa"in babluy tu'u!”


\par }{\Q \VS{7}Mu tabolonan alyonay,

\par }{\QC “Adi mabalin ti mi'id di mabalin hi ibadang'un da'yu!

\par }{\QB Ti ta"on hi un hay abungmi ya mi'id di ononmi,

\par }{\QC ya mi'id di lubungmi.

\par }{\QB At adi mabalin hi un ha"in di mangipangpangulun da'yu!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}At ma'ubah tun ad Jerusalem ya an amin tun ad Judah

\par }{\QC ti ma"attig hinan panapitda ya pangatda an ngohoyondah Apo Dios

\par }{\QB ya nan anabagtuna.


\par }{\Q \VS{9}Ya ta"on hi un nan angahda ya ma"attig di numbaholanda

\par }{\QC ti mi'id ahan di bainda an mangipattipattig hinan pangatdan nun'appuhin umatdah din iSodom.

\par }{\QB Mahmo'da ahan ti mamoltada,

\par }{\QC mu diday ad bahol.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mu nan tatagun nahamad di pangatda ya malenggopda

\par }{\QC ti maphod di panganandah nan nanablayanda.


\par }{\Q \VS{11}Mu agogohgoh nongkay nan tatagun mangamangat hi nappuhi

\par }{\QC ti miballoh ay dida nan ina'inatda!


\par }{\Q \VS{12}At mahmo' ayu ahan an i'ibba ti awniat nan ungungay mamalpaligat ay da'yu,

\par }{\QC ya nan binabaiy mun'ap'apun da'yu.\FTNT{†}{{\FR 3:12 }{\FT{Hay ugalin di Hudyu ya adi ahan mabalin an hay ungunga unu binabaiy mumpapto' hinan tatagu ti ababain.}}}

\par }{\QB At dumalat nan nibahhaw an itududah atonyu ya mibahhaw ayuh nan nahamad an ma'unud,

\par }{\QC at mid papto'ananyu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ya hi Apo Dios an nabagbagtu

\par }{\QC ya nundadaan an manumalyan ditu'un tatagu.


\par }{\Q \VS{14}At pahhunona nan a'ap'apu ya nan mumpangipangpanguluh nan tataguna ta alyonan diday,

\par }{\QC “Da'yuy numpama"id Judah an paddungnay nuntanoma' hi greyp

\par }{\QB ta pinnuyuy a'abungyuh inakawyuh nan nun'awotwot!


\par }{\Q \VS{15}Mi'id ahan di biyangyun mangipaligligat hinan tatagu'

\par }{\QC ya mamalbalih nan nun'awotwot!

\par }{\QB Ha"in an nidugah di abalinanan Dios di nanapit ete.”


\par }{\SH Hay Ma'at hinan Binabaid Jerusalem
\par }
{\Q \VS{16}Inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Tigonyu nan binabain iJerusalem

\par }{\QB an wa ay ta mundaldallananda ya ayda mamain ti mumpahiyada.

\par }{\QC Ya nun'ahu'luban di hu'idah ahikekeleng hi unda dumalan,

\par }{\QB at ma"attig an mi'linala'ida an mi'id di baindan manged'eked'eng hinan linala'i.


\par }{\Q \VS{17}At hiyanan moltao' dida ta mun'abungulan di uluda,

\par }{\QC ya mun'a'gah di buu'da ta mamukmukanda.\FTNT{‡}{{\FR 3:17 }{\FT{Hay pohdon nan mamukmukan hi ulu ya mipattig di punlungdayaan, at mid mapto' ya waday natoy.}}}


\par }{\PP \VS{18}Ya mi'ido' an amin nan pun'alkusdah odolda an umat hi buung, ya hingat, ya padang, ya nan alkus di buu',

\VS{19}ya ganeleng, ya nan lo'ob an mihophop hi ulu,

\VS{20}ya nan uklup, ya balikis, ya nan bangbanglu, ya nan pangagay'ayda.

\VS{21}Ya ma'aan goh nan henghengda, ya hingat di olongda,

\VS{22}ya nan mun'aphod an mun'agayad an lubungda, ya pitakada,

\VS{23}ya daggalda, ya nan linen an panyuda, ya nan hophop di pu'olda, ya nan adu"oy an hu'yungda.


\par }{\Q \VS{24}Mu mumbalin din nabanglun hunghungdah mun'agub,

\par }{\QC ya mumbalin din maphod an balikisdah tali.

\par }{\QB Ya mun'a'agah din maduyuh an buu'da ta mamukmukanda nongkay,

\par }{\QC ya din mun'aphod an lubungda ya mumbalin hi langgut,

\par }{\QB ya din amaphod di tigawda ya mumbalin hi bilabilat di pogha.


\par }{\Q \VS{25}Ya nan linala'i ya mun'a'atoydah gubat

\par }{\QC an ta"on hi un nan mun'abi'ah an mi'gubat.


\par }{\Q \VS{26}Ya mun'atu"in nan pantaw di allup ta mipaddung ad Jerusalem hinan babain nabladan

\par }{\QC ta mumpunlungdaya ya mumpangakila nan tatagu.




\par }\PoetryChap{4}{\Q \VerseOne{1}Ya hitun a'atana ya pituy binabaih mumpopolloh hi ohah lala'i,

\par }{\QC ya alyondan hiyay,

\par }{\QB Ta"omman ya da'miy okod hi ononmi ya ilubungmi,

\par }{\QC mu ta ibilang da'mih ahawam ta adi ami mabainan an dumalat di pun'imutunanmi!”\FTNT{*}{{\FR 4:1 }{\FT{Hay pohdonan hapiton ya do'ol di a'ahawadan linala'in mun'atoy hi gubat, at manghan di ma'angang hi linala'id Judah.}}}


\par }{\SH Hay Pangipaphodan goh Apo Dios hi ad Jerusalem
\par }
{\PP \VS{2}Mu udum hi algaw\FTNT{†}{{\FR 4:2 }{\FT{Ma'at hinan Hinlibuy Tawon.}}} ya pumhod di babluy nan holag Israel, at ma"aphod di bungan di mihabal hidi, at awniat iyamlong nan na'angang an holag Israel nan ay hapang.\FTNT{‡}{{\FR 4:2 }{\FT{Hiyah ne ohan ngadan nan Alin Pento' Apo Dios an hi Jesu Kristu (Isa. 11:1).}}}

\VS{3}Ya an amin din tatagud Jerusalem an agguy ni'yatoy ya mibilangdah nidawat ay Apo Dios

\VS{4}hi alpahan di pangaliwan Apo Dios hinan nun'appuhin ina'inatda an paddungnay ulahana nan lugitdan aluluhnin ya nan immulhin dalan din pinatopatoyda. Ti moltaona didah nan ay apuy ta moghob an amin nan nun'appuhin ten babluy.

\VS{5}Ya unna mahkay allungan an amin ad Jerusalem hi bunut hinan mapatal ta malidumandan amin nan tatagun na'amung hidi, ya wa ay ta nahdom ya mumbalin hi apuy. At nan ma"aphod an benang Apo Dios ya mattig an ay mihophop eten babluy

\VS{6}ta haniana nan tataguh potang, ya puo', ya udan.




\par }\Chap{5}{\SH Nan Kanta an Waday Nipa"elana
\par }
{\Q \VerseOne{1}Donglonyu ta ikantaa' nan engha'\FTNT{*}{{\FR 5:1 }{\FT{Heten engha an inalin Isaiah ya hi Apo Dios.}}}

\par }{\QC an waday intanomnah greyp\FTNT{†}{{\FR 5:1 }{\FT{Hay ipa"elna ya nan babluy ad Israel ya ad Judah (verse 7).}}} hinan ma'allumong an duntug.


\par }{\Q \VS{2}At binu'ayna ta nun'aanay batu,

\par }{\QC ya tinammanah nan pinilinan mun'aphod an greyp.

\par }{\QB Ya impiyammanay pa"ata'nang an abung an pun'adugan hinan way gagwana,

\par }{\QC ya numpa'amma goh hi pun'apalanah di.

\par }{\QB At unna mahkay hodon di malum hi bungada,

\par }{\QC mu hidin nun'alumda ya umalinu.\FTNT{‡}{{\FR 5:2 }{\FT{Hay kulugon nan udum ya hatun verses di nalpuwan nan nipa"el an inyulgud Jesus hi Mat. 21:33 ya Mk. 12:1.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}At inalin din engha' di,

\par }{\QC “Da'yun iJudah an namaman da'yun iJerusalem

\par }{\QB ya ibaagyuy dumalat ta umat hinay imbungan nan intanom'u.


\par }{\Q \VS{4}Hay ngadan nin di agguy'u inat hinan intanom'u ta numbalin hi umalinu?

\par }{\QC Ya wan hay namnamao' ahan ya munlameeh!


\par }{\Q \VS{5}At hay ato' ya pun'aan'un amin di luhad nan intanom'un greyp,

\par }{\QC ya numpa"i' di allupna ta umuydah diy animal,

\par }{\QB ya nun'igatinda ta mun'apa"i.\FTNT{§}{{\FR 5:5 }{\FT{Hay nipaddungan nan atap an animal ya nan i'Assyria an buhul nan holag Israel an mama"id Jerusalem.}}}


\par }{\Q \VS{6}Ya ingnganuy'uh den intanom'u ta mumbalin hi inalahan

\par }{\QC an hay holo' ya hubit di dumo'ol hidi.

\par }{\QB Ya adi' iyabulut di alian di bunut ta mi'id di umudananah di.”\FTNT{*}{{\FR 5:6 }{\FT{Hin'umu'uddum ya adi ipa'alin Apo Dios di udan ta pummoltanah nan nangohoy an tataguna (Deut. 28:23-24; II Sam. 1:21; I Ki. 17:1).}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ya hay nipaddungan nan intanom nan nidugah di abalinanan Dios

\par }{\QC ya ditu'un holag Israel an gunna impapto'.

\par }{\QB Ya ditu'un iJudah an namnamaonay ibunga tu'uh maphod an pangat tu'uh i'ibba tu'u

\par }{\QC di numbalin at goh hi un hay
{\EM{pumatpatoy}}.

\par }{\QB At nan namnamaonan nepto'\FTNT{†}{{\FR 5:7 }{\FT{Nunhanul hi Isaiah an ta"on un adi umipakikiy hanulna ti nan hapit an
}}{\FT{{\EM{nepto'}} hinan hapit di Hudyu ya
{\EM{mishpat}}, ya hinapitna ti henen hapit ya neheggon hi panapitdah nan hapit di Hudyu an
{\EM{mispah}} (unu
{\EM{pumatpatoy}}). Heten kalahin di hanul ya ma'alih pun hinan hapit di English. (Bahaom nan mehnod an footnote ya nan footnote di Isa. 10:6 ta innilaom di udumnan pohdonan ibaga.)}}} an pangat\FTNT{‡}{{\FR 5:7 }{\FT{Impidwan Isaiah an nunhanul hi ma'alih pun ti nan hapit an
}}{\FT{{\EM{pangat}} (unu
{\EM{sedaqah}} hinan hapit di Hudyu) ya neheggon hi panapitdah nan hapit an
{\EM{paligligaton}} (unu
{\EM{se'qah}} hinan hapit di Hudyu).}}} tu'uh i'ibba tu'un tatagu,

\par }{\QC ya un at goh hay pumpahpahmo'an nan
{\EM{paligligaton}} tu'uy dodonglona an Dios!


\par }{\SH Hay Moltan nan iJudah an Nun'appuhiy Pangatda
\par }
{\Q \VS{8}Mahmo' ayun tatagun gun pumla' hi luta ya abung

\par }{\QC hinan nun'eheggon hinan lutayu ya abungyu

\par }{\QB ta la'tot ya mi'id di heneggonyu

\par }{\QC ta da'yu ya anggay di mihinah nan gagwan nan ambilog an lutayu!\FTNT{§}{{\FR 5:8 }{\FT{Nan holag Israel ya mabalin an edondah lutan di i'ibbada, mu adi mabalin an pumla'da unu umepla'dah luta ti ginogodwada nan luta, at nepong an nipaboltan ay dida ta bagidah enggana (Num. 27:7-11; I Ki. 21:1-3).}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ya dengngol'u nan hinapit Apo Dios an nidugah di abalinanan inalinay,

\par }{\QC “Immannung an pumbalino' hi mi'id di hulbina

\par }{\QB nan mun'aphod ya o"ongol an a'abung ti mi'id di mumpunhituh di.


\par }{\Q \VS{10}Ya nan ambilog an nun'atamman hi greyp

\par }{\QC ya un lemay galon ya anggay hi ma'inum hi pumbalinan di ma'alah di.

\par }{\QB Ya nan himpulun halub an oho'

\par }{\QC ya un hinhalub ya anggay di ma'ala.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}At mahmo' ayu ahan an bumuwabuwah an bumangon

\par }{\QC an un hay inum di iyabangunanyuh engganah un mahdom

\par }{\QB ti engganay un ayu ma'abbutong.


\par }{\Q \VS{12}Ya manu kogoh ti nan a'am'amunganyu ay an pun'am'amlonganyu ya idadaanyuy ma'an ya ma'inum,

\par }{\QC ya manu ti muntukal ayuh alpa, ya lyre,\FTNT{*}{{\FR 5:12 }{\FT{Hiyah ne it'ittang an alpa.}}} ya tambourines, ya nan tungngali.

\par }{\QB Mu adiyu ahan pi'nomnom nan ina'inat Apo Dios,

\par }{\QC ya mid ahan pange'gonyun Hiya!


\par }{\Q \VS{13}At hiyanan ditu'un tatagun Apo Dios ya iyuy ditu'uh nan buhul hi udum an babluy,

\par }{\QC at ta"on hi un nan a'ap'apu ya matoydah hinaangda,

\par }{\QB ya ado'lan ay ditu'uy mun'atoy hi inuwawda.


\par }{\Q \VS{14}At nan lubu' ya umambilog

\par }{\QC ta way ilubu'an di adadangyan hitun ad Jerusalem

\par }{\QB ya nan do'ol an tatagun humehel.


\par }{\Q \VS{15}At mabainan tu'un amin,

\par }{\QC ya mipa'ampa nan mumpahiya.


\par }{\Q \VS{16}Mu nan nidugah di abalinanan Dios ya imannung an midaydayaw

\par }{\QC an dumalat nan nahamad an atonan mangipanuh hi tatagu.


\par }{\Q \VS{17}At hay pumbalinan ten babluy mahkay ya matawan

\par }{\QC ta way panganan di kalnilu ya gandeng.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}At mahmo' ayun tatagun

\par }{\QC manginaynayun hinan nun'appuhin ato'atonyu.


\par }{\Q \VS{19}Ya da'yun mangali goh udot hi,

\par }{\QC “Mu ta ginalon\FTNT{†}{{\FR 5:19 }{\FT{Hinan Isa. 8:3 ya nginadnan Isaiah nan imbaluynan lala'i ta Maher-Shalal-Hash-Baz. Heten hapit an
}}{\FT{{\EM{ginalon}} ya
{\EM{hash}} hinan hapit di Hudyu, ya hiyay miyatlun alimatung hinan ngadan nan imbaluy Isaiah an Maher-Shalal-{\EM{Hash}}-Baz. Mid mapto' ya impingadanah ne ta mipanomnom ay didah nen nangalyanda.}}} ya nunnaudon\FTNT{‡}{{\FR 5:19 }{\FT{Heten hapit an
}}{\FT{{\EM{nunnaudon}} ya
{\EM{maher}} hinan hapit di Hudyu, ya hiyay nahhun an alimatung hinan ngadan nan imbaluy Isaiah an
{\EM{Maher}}-Shalal-Hash-Baz (bahaom nan footnote hi bagtuna).}}} at udot Apo Dios an dayawonmin holag Israel

\par }{\QB an aton nan ninomnomnan aton ta tigonmi!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ya mahmo' ayun nahuhunniy nomnomnan mangalih un maphod nan nibahhaw,

\par }{\QC ya mangalih un maphod nan nappuhi.

\par }{\QB At nan helong ya alyonyuh un mapatal,

\par }{\QC ya nan mapatal hi helong.

\par }{\QB Ya nan mumpait ya alyonyuh un munlameeh,

\par }{\QC ya nan munlameeh ya alyonyuh un mumpait.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ya umat goh ay da'yun hay punnomnomyuh odolyu

\par }{\QC ya nanomnoman ya nala'eng,


\par }{\Q \VS{22}ya da'yun nundongol an ma'innum hi bayah,

\par }{\QC ya da'yu goh an nala'eng an mun'ammah ma'inum,


\par }{\Q \VS{23}ya da'yun nibahhaw di pangipanuhnah nan tatagun

\par }{\QC dumalat hi numbayadanyuh nan numbahol

\par }{\QB ya numbalinonyu nan mi'id di baholnah numbahol.


\par }{\Q \VS{24}At hiyanan mipaddung ayuh dagamin namaganan an mapuulan,

\par }{\QC ya umat ayu goh hinan holo' an matano' di lamutda ya na'leng di habungda

\par }{\QB ta mun'iyaddibdan ayda hupu'.

\par }{\QC Ti pahiwonyun mangunud hinan inyuldin Apo Dios an nidugah di abalinana

\par }{\QB an nan me'gonan an Dios ad Israel.


\par }{\Q \VS{25}At nidugah di bungot Apo Dios ay ditu'un tataguna,

\par }{\QC at nundadaan an mummoltan ditu'u!

\par }{\QB At umalyog nan duntug ta mun'a'atoy tu'un tataguna

\par }{\QC ta mun'iwa'at hinan kalatay odol tu'un umat hinan galut.

\par }{\BB \par }
{\QB Mu adi damdama ma'aan di bohol Apo Dios ay ditu'u.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}At ayagana goh nan buhul tu'uh nan nun'iyadagwin babluy\FTNT{§}{{\FR 5:26 }{\FT{Daten buhulyu ya mabalin an nan i'Assyria an nangubat hi ad Israel ya ad Judah hidin 722 B.C. ya hidin 701 B.C. unu iBabylon an din nangubat hi ad Jerusalem hidin 605 B.C.}}}

\par }{\QC ta himbumagga ya immalidan mangubat ay ditu'u.


\par }{\Q \VS{27}Ya mi'id ah ohan didah mablay unu mida'leh,

\par }{\QC ya adida idindinong ta mun'eblayda mah ni' unu molo'da.

\par }{\QB Ya nihamad di balikisda ya hapatusda.


\par }{\Q \VS{28}Ya mun'atadom di panada,

\par }{\QC at nidadaandan pumana.

\par }{\QB Ya mun'abi'ah di kabayudan manguyud hinan kalesa an ayda tumayap.


\par }{\Q \VS{29}Ya nan tindaluda ya umatdah layon an humeel hi un way dempapnah animal,

\par }{\QC at pundapap ditu'un tatagun Apo Dios,

\par }{\QB ya nun'iyuy ditu'uh nan mi'id di mabalin hi mangibaliw ay ditu'u.


\par }{\Q \VS{30}Ya hitun dumatngan daten buhul ya nidugah an waday mumbungug hi madngol

\par }{\QC an ay gongaah di danum hinan baybay.

\par }{\QB At nomnomnomon tu'un nidugah di punlungdayaan tu'uh tud Judah.




\par }\Chap{6}{\SH Hay Namto'an Apo Dios ay Isaiah hi Propeta
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ha"in an hi Isaiah ya tinnig'uh Apo Dios eden tawon an natayan din Alin hi Uzziah.\FTNT{*}{{\FR 6:1 }{\FT{Hidin natayan Uzziah hidin 740 B.C. ya naluh di 740 an tawon ya un mitungaw hi Jesu Kristu.}}} Hiya ya inumbun hinan ma"aphod an umbunan di ali an na'abbagtu. Ya nan gayadan di lubungna ya hinophopana nan dotal di Timplu.

\VS{2}Ya hinan bagtun di inumbunana ya wadaday seraphim\FTNT{†}{{\FR 6:2 }{\FT{Didanay ohan kalahin di anghel Apo Dios, mu agguy tu'u inilay udumnah aatda ti hitu ya anggay di nangibagan nan Hapit Apo Dios hi aatda an mi'id udum.}}} an nahin'o'nom di paya'da. At nan duwa an paya'da ya nanophopdah angahda,\FTNT{‡}{{\FR 6:2 }{\FT{Hinophopday angahda ta adida tigon di angah Apo Dios.}}} ya nan duwa ya nanophopdah hu'ida, ya nan duwa an paya'da ya hay usalonda an tumayap.

\VS{3}Ya pi'eng'enggandan mungkantan gunda pidwon an alyon di,

\par }{\QC “Me'gonan hi Apo Dios!

\par }{\QB Me'gonan hi Apo Dios!

\par }{\QC Me'gonan hi Apo Dios!\FTNT{§}{{\FR 6:3 }{\FT{Manu ay impitludan nangalin ne ti tuludan persona an membron di Trinity, ya me'gonandan hinohha.}}}

\par }{\QB Anggay Hiyah na'ahhamad di aatna,

\par }{\QC ya nidugah di abalinana!

\par }{\QB Ya ma"attig hi an amin hitun lutay amaphodna!”


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{4}Ya gapuh nan gunda panglotan an mungkanta ya niwogot nan Timplu, ya namaag, ya napnuh ahu'.


\par }{\PP \VS{5}Ya inali' di, “Ammuna ni'! Makulug an matoya' ti nabaholana', ya nappuhiy hinapit'u! Ya ta"on hi un nan i'ibba' an holag Israel ya nabaholanda goh! Ya wan numpattig ay ha"in nan Ali an Hiya nan nidugah di abalinanan Dios!”\FTNT{*}{{\FR 6:5 }{\FT{Wa ayan mumpattig hi Apo Dios hinan tatagu ya iniladan na'abbaholanda. Ya kulugondan tigonda ay hi Apo Dios ya matoyda. Hiyanan timma'ot hi Isaiah (bahaom goh nan Ex. 33:20; Job 42:5-6; Lk. 5:8).}}}


\par }{\PP \VS{6}Ya hin'alina ya immalin ha"in nan ohan anghel an intayapna han balan ini'ipitna an innalnah nan way pun'onngan.

\VS{7}Ya endenehnah pingit di timid'u nan bala, ya inalinay, “Nedeneh heten balah timidmu, at mid mahkay di baholmu ti na'aliwan an amin.”


\par }{\PP \VS{8}Ya dengngol'uy hapit Apo Dios an inalinay, “Hay honogo' nin ta umuyna ipa'innila nan penhodmin\FTNT{†}{{\FR 6:8 }{\FT{Agguy inalin Apo Dios di
}}{\FT{{\EM{nan penhod'u}}, mu inalinay
{\EM{nan penhodmi}}. Ti hete ya mipattig an nan Spirituna ya hi Jesu Kristu ya nalpuh goh ay didah den mitudtudu.}}} innilaon ay danen tatagu?”

\par }{\PP Ya tembal'un inali' di, “Apu, ha"in di honogom ta umuya'.”


\par }{\PP \VS{9}Ya inalinay,

\par }{\QC “At umuy'a,

\par }{\QB mu hay alyom hinan tatagu ya alyom di,

\par }{\QC Ta"on hi unyu donglodonglon di Hapit Apo Dios

\par }{\QB mu nihimung an adiyu ma'awatan.

\par }{\QC Ya gunyu tigon goh nan ma'ma'at,

\par }{\QB mu agguyyu inilay pohdonan ipa'innila.\FTNT{‡}{{\FR 6:9 }{\FT{Mat. 13:14; Mk. 4:12; Lk. 8:10; Ac. 28:26.}}}


\par }{\Q \VS{10}At paddungnay pa'odholom di punnomnomda ta adida ma'awatan,

\par }{\QC ya paddungnay hophopam di matada ta adida pa"attig.

\par }{\QB Ya upupom goh di ingada ta adida dumngol

\par }{\QC ta mi'id di atondan umunud ay Ha"in ta adida mipaphod.”\FTNT{§}{{\FR 6:10 }{\FT{Mat. 13:15; Mk. 4:12; Jn. 12:40; Ac. 28:27.}}}


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{11}Ya minahmaha' an inali' di, “Apu, anuud mah di alpahan ten ma'at?”

\par }{\PP Ya inalinay,

\par }{\QC “Engganah un mun'apa"i nan babluy ta mi'id di munhitu,

\par }{\QB ta mabukawan nan a'abung,

\par }{\QC ya ninganuy nan apayapayaw.


\par }{\Q \VS{12}Ti Ha"in an ap'apu ya ipiyuy'u nan tataguh nan nun'iyadagwin babluy

\par }{\QC ta taynandad Judah.


\par }{\Q \VS{13}Ya ta"on hi un way ohah ma'angang mu magubatda goh damdama,

\par }{\QC at umatdah nan ayiw an nalngoh an un anggay di tungodnah ma'angang.

\par }{\QB Mu ta"on hi un umat hina an mipaddungdah nan tungod di ayiw

\par }{\QC mu la'tot ya humapeng goh damdama.”\FTNT{*}{{\FR 6:13 }{\FT{Hiyah ne attigana an ta"on hi unda mapogpog ya namnamaondan udum hi algaw ya ipaphod Apo Dios nan babluyda.}}}




\par }\Chap{7}{\SH Hay Pohdon Apo Dios an Ipa'innilah nan Alin hi Ahaz
\par }
{\PP \VerseOne{1}Hidin nun'alian Ahaz\FTNT{*}{{\FR 7:1 }{\FT{Hay nun'alianad Judah ya hidin 735-715 B.C.}}} an hina' Jotham\FTNT{†}{{\FR 7:1 }{\FT{Hay nun'alianad Judah ya hidin 750-735 B.C.}}} an ap'apun Uzziah\FTNT{‡}{{\FR 7:1 }{\FT{Hay nun'alianad Judah ya hidin 792-740 B.C.}}} an alid Judah ya immali da Rezin\FTNT{§}{{\FR 7:1 }{\FT{Agguy tu'u inilay ustuh tawon hidin nun'alianad Aram (unu ad Syria), mu 732 B.C. di natayana.}}} an alid Aram\FTNT{*}{{\FR 7:1 }{\FT{Unu ad Syria.}}} ya nan alid Israel an hi Pekah\FTNT{†}{{\FR 7:1 }{\FT{Hay nun'alianad Israel ya hidin 752-732 B.C.}}} an hina' Remaliah ya nan tindaluda ta ginubat\FTNT{‡}{{\FR 7:1 }{\FT{Na'at hidin 735-734 B.C.}}} da'min iJerusalem hidid Judah. Mu agguy da'mi inabak.

\VS{2}Ti hidin ininnilan Ahaz an nunlalammungda nan tindalun nalpud Aram ya nan tindalun nalpud Israel ta gubaton da'min iJudah ya nidugah di ta'otna.\FTNT{§}{{\FR 7:2 }{\FT{Hidin hopapna ya hi Ahaz an alid Judah di inabak nan tindalun di iSyria ya i'Israel hidin nunggugubatanda (II Chron. 28:5-8).}}} Ya umat hina goh hinan tatagunan wumogwogdah ta'otda, at umatdah nan ayiw an pun'iwogot di dibdib.


\par }{\PP \VS{3}Ya inalin goh Apo Dios ay ha"in di, “Itnudmu han imbaluymun hi Shear-Jashub\FTNT{*}{{\FR 7:3 }{\FT{Hay pohdonan ibaga ya
}}{\FT{{\EM{waday tuttulun tatagun ma'angang}}.}}} ta umuyyu damuwon han aliyun hi Ahaz. Hay pangah'upanyun hiya ya hinan kalatan neheggon hinan pangiyuplandah lo'ob hidih nan pogpog di ala' an owon di danum an malpuh nan Numbagtun Lobong.

\VS{4}Alyom ay hiya ta adi numanomnom, ya adina ta'tan nan duwan ali an da Rezin ay Pekah. Ti ta"on hi un nidugah di bungotda mu ad ugwan ya umatdah nan na'uy an madop an apuy.”\FTNT{†}{{\FR 7:4 }{\FT{Hi Rezin an alid Syria ya hi Pekah an alid Israel ya umatdah nan mamaddop an apuy ti mid olo'olog nan tindaluda. Na'abak da Alin hi Tiglath-Pileser III ya nan tindalunan i'Assyria di ad Syria hidin 732 B.C. Mu hidin naluh di himpuluy tawon ya inabak di i'Assyria di ad Israel, at inyuyda nan i'Israel hi ad Assyria ta numbalindah himbut hidi.}}}


\par }{\PP \VS{5}Ya inalin goh Apo Dios di, “Manu ti ninomnom nan alid Aram ya nan alid Israel an pa"ion da'yun iJudah an alyonday,

\VS{6}Gubaton tu'ud Judah ta inabak tu'u ay ya ginogodwa tu'u! Ya nunhaadon tu'u han lala'in imbaluy Tabeel\FTNT{‡}{{\FR 7:6 }{\FT{Agguy tu'u inilay aatna, mu mid mapto' ya nalpud Tob an neheggon ad Gilead hi buhu'an di algaw hi Wangwang an Jordan.}}} hi alid Judah!


\par }{\Q \VS{7}Mu Ha"in an nabagbagtun Dios

\par }{\QC ya adi' mahkay iyabulut an ma'at henen ninomnomda.


\par }{\Q \VS{8}Ti nan i'Aram ya mid ologdan Ha"in an Dios

\par }{\QC ti mi'id di abalinan ad Damascus an kapitulyuh ad Aram

\par }{\QB an ta"on hi un hidiy nunhituwan nan alida an hi Rezin.

\par }{\QC Ya ad Israel ay ya mapa"i an adina ataman di nanom ta han lemay tawon.\FTNT{§}{{\FR 7:8 }{\FT{Nan tuttulun na'angang an holag Israel an agguy nipa'uy ad Assyria ya na'abakda, at hidin naluh di 65 an tawon (669 B.C.) ya nan i'Assyria an nangabak ay dida di mun'ap'apuh nan tataguh di.}}}


\par }{\Q \VS{9}At mid olog an amin nan babluy hi ad Israel

\par }{\QC an ta"on hi un ad Samaria di ni'hituwan nan alidan hi Pekah.

\par }{\QB At adiyu ay inaynayun di denolyun Ha"in ya adi ayu mabaliwan.”


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{10}Mi'id di nadnoy ya hennaga' goh ay Apo Dios hinan Alin hi Ahaz. At immuya', ya inali' di,

\VS{11}“Ibagam ay Apo Dios di pangimmatunam an Hiya ya badangan da'a ta abakom nan buhulmu. Ya mabalin an nan adi abalinan di taguy odowom hi atonah pangimmatunan.”


\par }{\PP \VS{12}Ya tembal Ahaz an inalinay, “Adi' pohdon an tapngan hi Apo Dios!”


\par }{\PP \VS{13}Ya inali' mah ay hiyay, “Apu ali, ibaga' ay he"an impahigaa' mahkay ahan ay da'yun holag din Alin hi David. Mu bo'on ha"in an tagu ya anggay di impahigayu ti namama ay Apo Dios!

\VS{14}At Hiya an ap'apuy mangidat hi pangimmatunan. At han ungan babain mi'id di nangelo'\FTNT{*}{{\FR 7:14 }{\FT{Mid mapto' ya natoy nan nahhun an ahawan Isaiah an nangitungaw ay Shear-Jashub (verse 3), at awniat mumbentan hiyah balahang an mi'id ah nangelo'. Ya palpaliwan ya hay itungawna ya hi Maher-Shalal-Hash-Baz (Isa. 8:3), ya mid mapto' ya Immanuel di oha goh an ngadana (Isa. 8:8, 10). Ya hay ipa"el nan ahawana ya hi Mary an nangitungaw ay Jesu Kristu.}}} ay hiya ya munhabi ta itugawna han ung'ungngan lala'i ta ngadnanah Immanuel.\FTNT{†}{{\FR 7:14 }{\FT{Hay pohdonan ibaga ya
}}{\FT{{\EM{wadah Apo Dios ay ditu'u}}. Hay inalin Apo Dios hi aat Immanuel ya duway nipa'annungana. Hay nahhun ya intungaw nan ungan babai han ung'ungnga an lala'ih din naluh di atnay tawon an nete"ah din nangalyan Apo Dios ete. Hay miyadwa ya nan intungaw Mary an hi Jesu Kristuh din nala'uh di atnay tawon an nete"ah din nangalyan Apo Dios ete.}}}

\VS{15}Ya un hi'itang umongol an mabalin an du'gona nan nappuhi, ya inilana mahkay an mumpilih nan maphod, ya ete"ana mahkay an mangan hinan limminun gatas ya iyu'an.\FTNT{‡}{{\FR 7:15 }{\FT{Hay udum ya alyonday gapu ta hay onon nan iJudah ya gatas ya iyu'an at ma'innilan waday punligatanda eden gutud. Mu hay ohan ibalinana ya mahawal di ma'an ad Judah ti abakon di i'Assyriay ad Israel ya ad Syria.}}}

\VS{16}Mu awniat innilaonan man'ug hi nappuhi ya mamto' hi maphod ya mami'idda nan duwan alin ta'tanyun iJudah ti ma'abakda, ya niyuydah udum an babluy.”\FTNT{§}{{\FR 7:16 }{\FT{Na'at hidin 732 B.C. hidin nuntawon nan ung'ungngah 1 unu 2.}}}


\par }{\SH Hay Pama"ian di i'Assyria hi ad Judah
\par }
{\PP \VS{17}Ya inali' an hi Isaiah goh hinan ali di, “Mu hi Apo Dios ya la'tot ya ipa'alinan ditu'un himpamabluy di nunnaud an punholholtapan tu'u. Ya heten dumatong an punligatan tu'u ya nidugah nongkay ti nete"ah din nilahhinan di ad Israel hi ad Judah, ya mi'id di umat hituh ene'dam nan tatagu. At hay a'atan te ya hay pangipa'alian Apo Dios hinan alid Assyria ya nan tindalunah tun babluy tu'u.


\par }{\PP \VS{18}At madatngan ay ya paddungnay hulpipan Apo Dios nan titindalun i'Egypt an ayda do'ol ahan an lalog an ma'u'uyugda, ya impa'alina goh nan ay iyu'an an i'Assyria.

\VS{19}At umalidan amin ta mi'id di ayda ipu"ingatan hinan nun'aghang hinan duntug, ya hinan daplah, ya hinan awadan di mapinagat, ya hinan pahtu.

\VS{20}Ya hene goh an a'atana ya bayadan Apo Dios nan alid Assyria an pangngel nan Wangwang an Euphrates ta diday mama"ih an amin an wah tun ad Judah, at paddungnay tagun gidgidanan amin di buu'na, ya hamayna, ya an amin an buu' hi odolna ta engganah hu'ina.

\VS{21}Ya hay alpahan di gubat ya un
{\EM{tuttuluy ma'angang hinan tatagu}}.\FTNT{*}{{\FR 7:21 }{\FT{Hiyah ne ibalinan nan ngadan Shear-Jashub (bahaom nan footnote di Isa. 7:3).}}} Ya way ohan didaan taguona hay way ohan baka ya duwah nan kalnilu ta pangngalandah itanuddan hina"ama.

\VS{22}Mu do'ol di ma'aladah gatas danen animal, at hiyanan hay itanudda ya nan limmanun gatas ya iyu'an.

\VS{23}Ya dane ay an nun'atamman hi greyp an gunda ni' punla'uan hi hinlibuy pihhun silver ya numbalin hi pagat di wah di.

\VS{24}At hay manganup mahkay di umuy hidi ti nahu'munan hi holo' ya pagat.

\VS{25}Ya hana ay an duntug an gunda ni' bu'oyon ya adi mahkay mabalin an dumalat di anidugah di pagat hidi, at numbalin an hidiy lumayawan di kalnilu ya baka.”




\par }\Chap{8}{\SH Hay Pangubatan nan i'Assyria hi ad Damascus ya ad Samaria
\par }
{\PP \VerseOne{1}Palpaliwan ya himmapit goh hi Apo Dios ay ha"in an inalinay, “Ummal'ah ambilog hi puntud'an, ya inongolmun itudo' nan ngadan an Maher-Shalal-Hash-Baz.\FTNT{*}{{\FR 8:1 }{\FT{Hay ibalinana ya
}}{\FT{{\EM{himbumaggan maploh di gina'un di tatagu}}. Ya bahaom nan duwan footnotes di Isa. 5:9 ta innilaom di pohdon
{\EM{maher}} ya
{\EM{hash}} an ibaga ya anaad ta hiyay impingadana.}}}

\VS{2}Ya inawitmu nan padin hi Uriah ya hi Zechariah an hina' Jeberekiah ta ihamadan ihtiguan heten itudo'mu.”

\par }{\PP At hiyay inat'u.\FTNT{†}{{\FR 8:2 }{\FT{Mid mapto' ya hiyah ne nungkasalan Isaiah.}}}


\par }{\PP \VS{3}Ya palpaliwan ya nawadaan hi ahawa'. At hidin nitungawan den lala'in imbaluymi ya inalin Apo Dios ay ha"in di, “Ngadananyu ta hi Maher-Shalal-Hash-Baz.\FTNT{‡}{{\FR 8:3 }{\FT{Hay ipa"el nan ngadana ya nan apa"ian nan buhul Ahaz ti punnaudondan hamhamon nan babluyda. Mu mi'lagat nan babluy ad Judah ti mi'ligatda goh (verse 6-7).}}}

\VS{4}An hay ipa'innilana ya adi ni' humapit nan ung'ungnga ya umalida nan i'Assyria ta pun'aladan amin nan inadangyandad Damascus\FTNT{§}{{\FR 8:4 }{\FT{Hiyay kapitulyud Syria.}}} ya ad Samaria\FTNT{*}{{\FR 8:4 }{\FT{Hiyay kapitulyud Israel.}}} ta iyuydah babluyda.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ya palpaliwan ya himmapit goh hi Apo Dios ay ha"in an inalinay,


\par }{\Q \VS{6}“Daten tatagud Judah ya adida pohdon di maphod an pangipapto"u

\par }{\QC an umat hinan danum hinan Ginnaw an Shiloah\FTNT{†}{{\FR 8:6 }{\FT{Hiyah ne ginnaw ad Jerusalem.}}} an mun'ul'ullay an umayuh.

\par }{\QB Mu undaat goh mun'am'amlong hinan bumadangan nan a'ali an da Rezin ya nan imbaluy Remaliah.


\par }{\Q \VS{7}Mu Ha"in an Dios ya honogo' nan ongol di abalinanan alid Assyria ya nan titindaluna

\par }{\QC ta umalida ta gubaton da'yun tatagud Judah.

\par }{\QB At paddungnay mundatong nan Wangwang an Euphrates,


\par }{\Q \VS{8}ya e'wanah nad Judah,

\par }{\QC ya he'nobonan amin nan a'abungyuh engganah bagangyu,

\par }{\QB ya nun'iyanudnan amin.\FTNT{‡}{{\FR 8:8 }{\FT{Nan gimmubatan da Sennacherib an alid Assyria ad Judah hidin 701 B.C. ya anggay nan kapitulyud Jerusalem di agguy na'abak.}}}

\par }{\QC Ya mipaddungda goh hinan hamutin pinayadnay paya'na ta mun'ohop,

\par }{\QB ya numpatoy da'yu.

\par }{\QC Mu Ha"in ya anggay an hi Immanuel\FTNT{§}{{\FR 8:8 }{\FT{Hay pohdonan ibaga ya
}}{\FT{{\EM{wadah Apo Dios ay ditu'u}} (bahaom nan verse 10).}}} di mabalin hi mangibaliw ay da'yuh tun babluyyu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}At ha"in an hi Isaiah ya alyo' ay da'yun Hentil hinan abablubabluy\FTNT{*}{{\FR 8:9 }{\FT{Unu nan duwan babluy ad Assyria ya ad Babylon.}}}

\par }{\QC hi ta"on hi un ayu munlalammung an amin an gumubat

\par }{\QB mu da'yu damdamay ma'abak ya mun'atoy,

\par }{\QC at mun'iwa'at ayu.


\par }{\Q \VS{10}Ya ta"on hi un ayu ma'amung ta hahapitonyuy atonyun mangabak

\par }{\QC mu mi'id di hulbina nongkay ti hi Apo Dios an hi Immanuel ya
{\EM{wadan ditu'u}}.


\par }{\SH Hay Namadanan Apo Dios ay Isaiah
\par }
{\Q \VS{11}Palpaliwan ya inhamad Apo Dios di nanapitnan ha"in an inalinay,

\par }{\QC “Adim iyunnud hinan aat nan i'ibbam an iJudah,


\par }{\Q \VS{12}ya adim ta'tan nan ita'otda\FTNT{†}{{\FR 8:12 }{\FT{I Pet. 3:14.}}}


\par }{\Q \VS{13}ti Ha"in an nidugah di abalinanan Dios di ita'otmu


\par }{\Q \VS{14}ti Ha"in di mangipapto' ay he"a.

\par }{\QC Mu nan i'ibbam an i'Israel ya iJudah

\par }{\QB ya paddungnay Ha"in nan batun ihali'dudanda ta magahda.

\par }{\QC Ya paddungna goh di Ha"in nan lengon an a'naanda.\FTNT{‡}{{\FR 8:14 }{\FT{Rom. 9:33; I Pet. 2:8.}}}

\par }{\QB Ya nan tataguh ad Jerusalem ya Hiyay umat hi bitu ya hulun mumpangna ay dida.


\par }{\PP \VS{15}At do'ol ay diday mun'agah ta mapogpogda,

\par }{\QC ya do'ol goh ay diday matiliw.”

\par }{\QB Hiyah ne inalin Apo Dios ay ha"in.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{16}At da'yun na'na'unnud an intudtuduwa'

\par }{\QC ya halimunanyun ipapto' an amin nan impitudo' Apo Dios ay ha"in

\par }{\QB ta gun mipa'innilah nan mahayhaynod an holag hi enggana.


\par }{\Q \VS{17}Ad ugwan ya paddungnay din'ug ditu'un holag Israel ay Apo Dios,

\par }{\QC mu Hiya damdama ya anggay di pange'koda' hi bumadang ay ditu'u.\FTNT{§}{{\FR 8:17 }{\FT{Heb. 2:13a.}}}


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{18}Undan adiyu tigon an ha"in ya tun imbabaluy'u an indat Apo Dios\FTNT{*}{{\FR 8:18 }{\FT{Heb. 2:13b.}}} di panginnilaan tu'un holag Israel hinan ma'at an malpuh nan nidugah di abalinanan Dios an wadah tun Duntug an Zion!

\VS{19}Mu anaad ta nan mun'utung ya nan mumbuyun an umabu'abu'ab ya umanut'utiyam di ayyu pummahmahan? Hi Apo Dios di pangibaganyu ta bo'on nan lennawan di nun'atoy di namnamaonyun mangipa'innilan da'yun mataguh nan ma'at hi udum di algaw!

\VS{20}At alyonyuat hinan tatagu ta nan tudtudun Apo Dios di donglonda ta bo'on hay ibagan nan mun'utung unu nan udum. Ti mi'id di ibadangdan ditu'u an dumalat hi agguy napatalan di punnomnomda.


\par }{\PP \VS{21}At mamolta ayu ta lumane'le'od ayuh tun luta an mi'id di amlongyu, ya munhinaang ayu. Ya dumalat nan hinaangyu at bumungot ayu ta itangadyun mangidut hinan ali ya Dios tu'u.

\VS{22}At mi'id di nomnomnomonyuh pumpabadanganyu, ya mi'id di bumadang ay da'yu, at mamamay numanomnomanyu an paddungnay nibalud ayuh nan nidugah an munhehellong.




\par }\Chap{9}{\SH Nan Mun'ali
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ya ha"in an hi Isaiah ya inali' hi ta"on hi un umat hinay ma'at ay da'yu, ya ta"on hi un hidin hopapna ya nabainan nan babluy di holag Zebulun ya nan holag Naphtali\FTNT{*}{{\FR 9:1 }{\FT{Nabainanda ti nidugah di nipaligatan nan tindalun nan Alin hi Tiglath-Pileser III (744-727 B.C.) an i'Assyria ay didah din 734 B.C. ya hidin 732 B.C.}}} mu udum di algaw at mipabagbagtuh nen duwan provincia an mete"ah nan Lobong an Galilee ta engganah nan dammangna an malauhan nan Wangwang an Jordan hi awadan nan Hentil.\FTNT{†}{{\FR 9:1 }{\FT{Mat. 4:15. Manu ay nipabagbagtuda ti ad Capernaum di nihihinan Jesu Kristu an nan Alin Pento' Apo Dios, ya henen babluy ya niha"ad hinan igad ad Zebulun ya ad Naphtali.}}}


\par }{\Q \VS{2}At nan tatagun paddungnay wadah nan munhehellong

\par }{\QC ya tigonda nan mumbenang an patal ta mapatalanda.\FTNT{‡}{{\FR 9:2 }{\FT{Mat. 4:16.}}}


\par }{\Q \VS{3}At hitun a'atana ya ipado'ol da'min Apo Dios an holag Israel ta ipa'amlong da'mi,

\par }{\QC at umat hinan pun'amlongan di ohan taguh nan pun'apitanah intanomna,

\par }{\QB ya umat goh hi amlong di munggogodwah nan inabakdah gubat.


\par }{\Q \VS{4}Ti pogpogom di abalinan nan mangipaligligat ay da'min tatagum.

\par }{\QC At ibaliw da'mi

\par }{\QB an umat hinan inatmun da Gideon hidin nangabakandah nan buhuldan iMidian.\FTNT{§}{{\FR 9:4 }{\FT{Judg. 7:1-8:21. Ma'abak goh nan i'Assyria an mangubat ad Israel.}}}


\par }{\Q \VS{5}Ya hay a'atan ne ya mun'oghob an amin di hapatus

\par }{\QC ya nan nadadala an lubung di titindalun immuy ni'gubat.


\par }{\Q \VS{6}Ti mitungaw nan ung'ungngan lala'i,\FTNT{*}{{\FR 9:6 }{\FT{Unu hi Jesu Kristu.}}}

\par }{\QC at Hiyay mun'ap'apun ditu'u.

\par }{\QB Ya hay pungngadandan Hiya ya Nahamad an Muntugun,

\par }{\QC ya Nidugah di Abalinanan Dios,

\par }{\QB ya Mid Pogpogna an Ama,

\par }{\QC ya Hiyay Alin Mangidat hi Lenggop.


\par }{\Q \VS{7}Ya nidugah di abalinanan mumpapto' an adi mapogpog,

\par }{\QC ya malenggop di pumpapto'ana.

\par }{\QB Hiyay mihukat ay apuna an hi David hi ali.

\par }{\QC Ya na'ahhamad di aat di pumpapto'nah mid pogpogna,

\par }{\QB ya an amin hana ya aton Apu tu'un nidugah di abalinana.


\par }{\SH Hay Bimmungtan Apo Dios hinan Holag Israel
\par }
{\Q \VS{8}Hi Apo Dios ya nahhun tuwalin impa'innilanan ditu'un holag Israel

\par }{\QC di pummoltaanan ditu'u.


\par }{\Q \VS{9}At an amin tu'un hinohhan iSamaria ya nan numbabluy hitud Israel ya inila tu'uh ne,

\par }{\QC ya namamah nan mungngohoy ya mumpahiyan alyonday,


\par }{\Q \VS{10}“Nun'apa"i tun a'abung an hay niyamma ya pito',

\par }{\QC mu hukatan tu'uh nan nahilhilan an batu ta nahamhamad.

\par }{\QB Ya hana ay goh an nun'alngoh an ayiw an fig

\par }{\QC ya hukatan tu'uh nan ma"aphod an ayiw an cedar.”


\par }{\Q \VS{11}Mu hi Apo Dios ya honogona nan alid Assyria an hi Rezin ya nan titindaluna

\par }{\QC ta gubatondah ten mumpahiyan i'ibba tu'un i'Israel.


\par }{\Q \VS{12}Ya middum nan i'Aram\FTNT{†}{{\FR 9:12 }{\FT{Unu nan iSyria.}}} an malpuh appit hi buhu'an di algaw

\par }{\QC ya nan iPhilistia an malpuh appit hi alimuhan di algaw

\par }{\QB ta gubatonda nan i'ibba tu'un i'Israel ta mapogpogda.

\par }{\BB \par }
{\QC Mu ta"on hi un umat hina

\par }{\QB ya adi damdama ma'udyaan di bungot Apo Dios ay dida,

\par }{\QC at hiyanan inaynayuna damdaman mummoltan dida.\FTNT{‡}{{\FR 9:12 }{\FT{Isa. 9:17, 21; 10:4.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mu ta"on hi un umat hinay ma'at ay dida

\par }{\QC ya hihidya damdaman adida muntutuyuh baholda,

\par }{\QB ya adida mumpabadang ay Apo Dios an nidugah di abalinana.


\par }{\Q \VS{14}At hiyanan un penghanon Apo Dios hi ohay algaw

\par }{\QC an pumpatoy nan a'ap'apudad Israel ya nan tataguna.

\par }{\QB At hay ma'at ya mipaddung hinan animal an mabogwah di uluna ya iwitna,

\par }{\QC ya nan tubun di ayiw hinan hapangna.


\par }{\Q \VS{15}At nan a'ap'apud Israel ya diday nipaddungan di ulu,

\par }{\QC ya nan munlayah an propeta ya nipaddungdah iwit.


\par }{\Q \VS{16}Ti nan a'ap'apu ya nibahhaw di intudtududah unudon nan tatagu

\par }{\QC an lummuh aid di papto'ananda.


\par }{\Q \VS{17}Ti indinongdan umunud ay Apo Dios,

\par }{\QC at nun'appuhiy pangatda ya hapitonda.

\par }{\QB At hiyanan bimmungot hi Apo Dios,

\par }{\QC ya minoltana daten tataguna.

\par }{\QB At ta"on hi un nan mumpangilog an ungunga,

\par }{\QC ya nan nun'anguhu,

\par }{\QB ya nan nun'abalu ya mitaggamdan adina hom'on dida.\FTNT{§}{{\FR 9:17 }{\FT{Isa. 9:12, 21; 10:4.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Heten nun'appuhin pangat nan tatagu

\par }{\QC ya umat hinan bimmi'ah an apuy hinan inalahan

\par }{\QB an bo'on nan hubit ya anggay di gohbona

\par }{\QC ti an amin nan dalanonah nan inalahan,

\par }{\QB at umu'utyu' di ahu'nad daya.


\par }{\Q \VS{19}At nan bungot Apo Dios an nidugah di abalinana

\par }{\QC ya umat hinan bimmi'ah an apuy.

\par }{\QB Ya nan paddungnay moghob ya nan tatagud Israel an way ohaan mumpipinnatoyda.


\par }{\Q \VS{20}Ti wada ay di itang hi ma'an ya pumpopolhanda.

\par }{\QC Mu hihidya damdaman mahinaanganda,

\par }{\QB at la'tot ya ta"on hi un nan imbabaluyda ya ononda.


\par }{\PP \VS{21}Ya hana ay an holag Manasseh ya nan holag Ephraim ya munggugubatda.

\par }{\QC Mu palpaliwan goh ya munlalammungda damdama

\par }{\QB ta gubatonda nan holag Judah.

\par }{\BB \par }
{\QC Mu ta"on hi un umat hina

\par }{\QB ya adi damdama ma'udyaan di bungot Apo Dios ay dida,

\par }{\QC at hiyanan inaynayuna damdaman mummoltan dida.\FTNT{*}{{\FR 9:21 }{\FT{Isa. 9:12, 17; 10:4.}}}




\par }\PoetryChap{10}{\Q \VerseOne{1}Mahmo' ayun gun mangiyammah nan nibahhaw an uldin

\par }{\QC an mangipaligligat hi udum an tatagu.


\par }{\Q \VS{2}Ti inubahyuy biyang di nun'awotwot,

\par }{\QC ya nun'abalu,

\par }{\QB ya nun'anguhu ta mabalin an kulukonyu dida.


\par }{\Q \VS{3}At hay atonyuh un madatngan di pummoltaan Apo Dios ay ditu'u

\par }{\QC ti pa'alionay mangubat ay ditu'un malpudah adadagwin babluy?

\par }{\QB Ya hitun a'atana ya hay pumpabadanganyu mahkay?

\par }{\QC Ya hay pangiyayanyuh inadangyanyu?


\par }{\Q \VS{4}Ti hay ma'at ya adi tu'u ay matoy hi gubat

\par }{\QC ya iyuy ditu'uh nan buhul tu'uh udum an babluy.

\par }{\BB \par }
{\QB Mu ta"on hi un umat hina

\par }{\QB ya adi damdama ma'udyaan di bungot Apo Dios ay ditu'u,

\par }{\QC at hiyanan inaynayuna damdaman mummoltan ditu'u.\FTNT{*}{{\FR 10:4 }{\FT{Isa. 9:12, 17, 21.}}}


\par }{\SH Nan Alid Assyria di Usalon Apo Dios
\par }
{\Q \VS{5}Ya inalin Apo Dios di,

\par }{\QC “Mahmo'da nan i'Assyria ti dida nan umat hi haplat

\par }{\QB an panaplat'uh nan tatagu' an gun mangipabungot ay Ha"in.


\par }{\Q \VS{6}Ti hanan i'Assyria di honogo' hi mangipaligligat ay da'yun tatagun nan'ug ay Ha"in.

\par }{\QC At pun'aladan\FTNT{†}{{\FR 10:6 }{\FT{Heten hapit an
}}{\FT{{\EM{pun'alada}} hinan hapit di Hudyu ya hapit an
{\EM{shalal}}, ya hiyah ne miyadwan alimatung di ngadan Maher-{\EM{Shalal}}-Hash-Baz an ohan imbaluy Isaiah (bahaom nan mehnod hi footnote ya nan footnote di Isa. 5:7 ta innilaom di udumnan pohdondan ibaga).}}} amin di gina'uyu,\FTNT{‡}{{\FR 10:6 }{\FT{Heten hapit an
}}{\FT{{\EM{gina'u}} hinan hapit di Hudyu ya hapit an
{\EM{baz}}, ya hiyah ne miyapat an alimatung di ngadan Maher-Shalal-Hash-{\EM{Baz}} (bahaom nan foonote hi bagtuna).}}}

\par }{\QB ya nun'igatin da'yun dida ta umat ayuh pito' hinan kalata.


\par }{\Q \VS{7}Mu nan alid Assyria ya agguyna inilah un Ha"in di nannag ay hiya

\par }{\QC ti hay ninomnomna ya unna tuwali pohdon an pogpogon di do'ol an babluy.


\par }{\Q \VS{8}Ya mumpahiyan alyonay,

\par }{\QC Adi madnoy mahkay at way ohah tun u'upihyal'u

\par }{\QB ya mepongdan mun'alih nan babluy an inabak'u!


\par }{\Q \VS{9}Ti inabakmid Calno,

\par }{\QC ya ad Carchemish,

\par }{\QB ya ad Hamath,

\par }{\QC ya ad Arpad,\FTNT{§}{{\FR 10:9 }{\FT{Hanan opat an siudad an ad Calno, ya ad Carchemish, ya ad Hamath, ya ad Arpad ya nihakup ad Aram (unu ad Syria), ya inabak nan i'Assyria didah din 717 B.C.}}}

\par }{\QB ya ad Samaria,\FTNT{*}{{\FR 10:9 }{\FT{Hiyay kapitulyud Israel.}}}

\par }{\QC ya ad Damascus.\FTNT{†}{{\FR 10:9 }{\FT{Hiyay kapitulyud Aram (unu ad Syria).}}}


\par }{\Q \VS{10}Inabakmi danen babluy an mumpundayaw hinan do'ol an abulubulul

\par }{\QC ya un nan dayawon di iJerusalem\FTNT{‡}{{\FR 10:10 }{\FT{Ad Jerusalem di kapitulyud Judah.}}} ya iSamaria.\FTNT{§}{{\FR 10:10 }{\FT{Inabak nan i'Assyria nan iSamaria hidin 722-721 B.C. hidin nun'alian da Shalmaneser V (II Ki. 17:3-6) ay Sargon II an a'alid Assyria.}}}


\par }{\Q \VS{11}At namama ahan di ma'at hi ad Jerusalem ya nan dayawonda

\par }{\QC ta umat hinan inatmid Samaria ya nan bulul an gunda dayawon.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{12}Mu Ha"in an Dios ya ninomnom'un malpah ay an amin nan ato' hi ad Judah an namamah nan Duntug an Zion\FTNT{*}{{\FR 10:12 }{\FT{Ohan barangay ad Jerusalem.}}} ya minolta' mahkay nan alid Assyria ti nidugah di pumpahiyaana ya amahapitna.

\VS{13}Ti inalinay,

\par }{\QC Manu ay nangab'abaka' hi gubat ya gapuh nan abalina' ya la'eng'u!

\par }{\QB At do'ol mahkay di babluy hi inubah'uy igad di babluyda ta nun'ala' di inadangyanda,

\par }{\QC At umata' hi manilhig an bakan nun'igatin'uy a'ali!


\par }{\Q \VS{14}At nun'ala' di inadangyan di tataguh abablubabluy

\par }{\QC an umat hi inat'un nangngal hi itlog di hamutin tinaynan inanah nan numbuyaana,

\par }{\QB at mi'id di namadah hi nangiyadi.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Umat hinay hinapitna mu undan mabalin an nan wahay

\par }{\QB ya nidugdugah di abalinana ya un nan manglon?

\par }{\QC Ya undan goh nabagbagtu nan lagadi ya nan munlagadi?

\par }{\QB Ya nan huplit ya adi nonongan nihuplit hi un mi'id di ngamay hi mangdon,

\par }{\QC ya umat goh hinan hul'ud an adi nonongan immuy.


\par }{\Q \VS{16}At hiyanan Ha"in an nidugah di abalinana ya ipa'ali' di nidugah hi dogoh

\par }{\QC ta pummolta' hinan mun'abi'ah an titindalun i'Assyria.

\par }{\QB At nidugah an hay punle'nada ya ay na'apuyan di odolda.


\par }{\Q \VS{17}Ti Ha"in an ma'alih dilag di ad Israel

\par }{\QC ya mipaddung goh hinan mundalang an apuy ta pogpogo' dida.

\par }{\QB At nan i'Assyria an umat hi hubit ya himbumaggay aghobanda.\FTNT{†}{{\FR 10:17 }{\FT{Wa han ohan nahdom hidin 701 B.C. hidin nun'alian Sennacherib ad Assyria ya pinatoy nan Anghel Apo Dios di 185,000 an titindaluna ti lini'ubdad Jerusalem hidin nun'alian Hezekiah ad Judah (II Ki. 19:35; II Chron. 32:21; Isa. 37:36).}}}


\par }{\Q \VS{18}At daten umat hi ma"aphod an inalahan ya payaw an titindalun i'Assyria

\par }{\QC ya pogpogo' dida ta umat hi pama"ian di dogoh hi odol di tagu.


\par }{\Q \VS{19}At un
{\EM{tuttulu ya anggay di ma'angang}},\FTNT{‡}{{\FR 10:19 }{\FT{Hiyah ne ibalinan nan ngadan di pangpangullun imbaluy Isaiah an hi Shear-Jashub (bahaom nan Isa. 7:3).}}}

\par }{\QC at ta"on un nan ung'ungnga ya abalinanan bilangon dida.”\FTNT{§}{{\FR 10:19 }{\FT{Hay pohdon Apo Dios ya la'tot ya pogpogona nan do'ol an titindalun i'Assyria an umat hi ambilog an inalahan ta un tuttuluy ma'angang ya anggay ay dida.}}}


\par }{\SH Hay Atuttulun nan i'Israel an Ma'angang hi Babluyda
\par }
{\Q \VS{20}Hay umangunuh ya nan ma'angang ay da'min holag Israel

\par }{\QC ya hi Apo Dios mahkay an madayaw tuwalid Israel di nahamad hi pangiyokodanda

\par }{\QB an bo'on nan mamatoy ay dida.


\par }{\Q \VS{21}Mu unda
{\EM{tuttuluy mumbangngad hinan holag Jacob}}\FTNT{*}{{\FR 10:21 }{\FT{Hiyah ne goh di ngadan nan imbaluy Isaiah an hi Shear-Jashub (bahaom nan footnote di verse 19).}}}

\par }{\QC an mangun'unud hinan nidugah di abalinanan Dios.


\par }{\Q \VS{22}Ya ta"on hi unda do'ol ahan di holag Israel

\par }{\QC an umat hi ado'ol di panag hinan pingit di baybay

\par }{\QB mu unda nahnot di mumbangngad.\FTNT{†}{{\FR 10:22 }{\FT{Rom. 9:27.}}}

\par }{\QC Nan udum ay dida ya mapogpogda ti hiyah ne tuwali ma'at ay dida.


\par }{\Q \VS{23}At ipa'annung Apo Dios an nidugah di abalinanay

\par }{\QC hinapitnan apogpogan nan tataguna.\FTNT{‡}{{\FR 10:23 }{\FT{Rom. 9:28.}}}


\par }{\SH Hi Apo Dios ya Pogpogona nan i'Assyria
\par }
{\Q \VS{24}At hi Apo Dios an nidugah di abalinana ya inalinay,

\par }{\QC “Da'yun tatagu' an iJudah ya adi ayu tuma'ot hinan i'Assyria

\par }{\QB hi un da'yu paligligaton an umat hidin inat nan i'Egypt ay da'yu.


\par }{\Q \VS{25}Ti heten pummolta' ay da'yu

\par }{\QC ya adi madnoy at mapogpog ta diday pogpogo'.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}At hi Apo Dios an nidugah di abalinana

\par }{\QC ya moltaona dida ta umat hi nummoltaanah nan iMidian hinan Batud Oreb,\FTNT{§}{{\FR 10:26 }{\FT{Judg. 7:25.}}}

\par }{\QB ya umat goh hidin nummoltaanah nan titindalud Egypt ta nun'alnongdah nan baybay.\FTNT{*}{{\FR 10:26 }{\FT{Ex. 14:26-28.}}}


\par }{\Q \VS{27}Ya bo'on mahkay diday mun'ap'apuh nan babluyyu

\par }{\QC ti mapogpog nongkay nan gunda pangipaligligatan ay da'yu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Amangonyu adya nan buhulyun i'Assyria an na'uydan gumubat!

\par }{\QC At henggopda mahkay ad Aiath,

\par }{\QB ya ene'wadad Migron,\FTNT{†}{{\FR 10:28 }{\FT{Ipa'innilan Isaiah di pange'wan nan i'Assyria an umuy ad Jerusalem, ya hay inadagwin daten duwan babluy ya 16 an kilomituh appit hi iggid hi un hagangon di buhu'an di algaw.}}}

\par }{\QC ya ad Micmash\FTNT{‡}{{\FR 10:28 }{\FT{Hay inadagwinad Jerusalem ya 11.2 an kilomitlu.}}} ya inhinadah di nan udum an gina'udan mi'gubat.


\par }{\Q \VS{29}Ya nunti'idda ta linauhanda nan bihhang ta immuyda immiyan ad Geba.

\par }{\QC At tuma'otda nan i'ibba tu'ud Ramah,\FTNT{§}{{\FR 10:29 }{\FT{Hay inadagwinad Jerusalem ya 8 an kilomitlu.}}}

\par }{\QB ya limmayawda nan wad Gibeah\FTNT{*}{{\FR 10:29 }{\FT{Hay inadagwinad Jerusalem ya 4.8 an kilomitlu. Ya hiyah ne kapitulyud Israel hidin nun'alian Saul.}}} an babluy din ali tu'un hi Saul.


\par }{\Q \VS{30}Ya pinumkawda nan i'ibba tu'ud Gallim hi ta'otda,

\par }{\QC ya
{\EM{mahmo'da}} goh nan wad Laishah ya ad Anathoth.\FTNT{†}{{\FR 10:30 }{\FT{Hay pohdonan ibaga ya
}}{\FT{{\EM{mahmo'}}, at nunhanul hi Isaiah an ta"on un bo'on hiyay umipakiki an kalahin di hanul.}}}


\par }{\Q \VS{31}Ya numpangalayawda goh nan wad Madmenah,

\par }{\QC ya ad Gebim,


\par }{\Q \VS{32}mu ad ugwan an algaw ya dimminongda nan buhul hi ad Nob\FTNT{‡}{{\FR 10:32 }{\FT{Hiyay pingit di siudad ad Jerusalem.}}} ta mun'eblayda.

\par }{\QC Mu umi'ikayda damdaman umalin mama"ih tun ad Zion.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Mu tigonyun hi Apo Dios an nidugah di abalinana

\par }{\QC ya nidugah di pangatnah nan titindalun i'Assyria

\par }{\QB an ta"on hi un nan ap'apuda ya u'upihyalda.

\par }{\QC At paddungnay punlongohnay o"ongol an ayiw.


\par }{\Q \VS{34}At nan nidugah di abalinanan Dios nongkay

\par }{\QC ya pogpogona daden buhul tu'un holag Israel,

\par }{\QB at umat hinan munlongoh hi ayiw hinan inalahan ad Lebanon.




\par }\Chap{11}{\SH Nan Holag Jesse ya nan Pun'ap'apuwana
\par }
{\Q \VerseOne{1}Nan holag di a'apun David ya umat hinan tungod di nali'oy an ayiw

\par }{\QC an la'tot ya himmalepeng\FTNT{*}{{\FR 11:1 }{\FT{Hiyah ne ohan ngadan Jesu Kristu (bahaom nan footnote di Mat. 2:23).}}}

\par }{\QB ti nan balbalun mun'alih udum hi algaw ya malpuh holag David.


\par }{\Q \VS{2}Ya miyodol ay Hiya nan Na'abuniyanan an Lennawan Apo Dios

\par }{\QC ta idatnay ananomnomana ya la'engna

\par }{\QB ta abalinanan mun'ap'apu ya muntugun hinan tataguna.

\par }{\QC Ya inilana nan pohdon Apo Dios an atona ta Hiyay daydayawona.


\par }{\Q \VS{3}Ya hay iyamlongna ahan ya nan pangun'unudanan Apo Dios.

\par }{\QC Nahamad di pun'ap'apuwana ti bo'on nan mattig an aat di taguy tigona,

\par }{\QB ya adina edenol hinan ibagan di tatagu.


\par }{\Q \VS{4}At nahamad an nepto' di atonan mangipanuh hinan nun'awotwot

\par }{\QC ya nan mi'id di abalinana.

\par }{\QB Ya hana ay an tatagun nun'appuhiy ato'atonda

\par }{\QC ya moltaona dida an un anggay di humapitana ya mun'a'atoyda.


\par }{\Q \VS{5}Ti na'ahhamad di atonan mun'ap'apu

\par }{\QC an mi'id di ibahhawana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ya henen a'atana ya mabalin an mitnud nan ahuh inalahan\FTNT{†}{{\FR 11:6 }{\FT{Unu wolf.}}} hinan imbaluy di kalnilu,

\par }{\QC ya mabalin an me'yelo' nan gandeng hinan lepard.

\par }{\QB Ya ta"on un nan layon ya mabalin an me"an hinan baka,

\par }{\QC ya hay mangipapto' an manalimun ay dida ya nan ung'ungnga.


\par }{\Q \VS{7}Ya ta"on un nan baka ya bear ya mundellohdan mangan,

\par }{\QC ya ta"on un nan imbabaluyda ya munlalammungda goh an molo'.

\par }{\QB Ya nan layon ya umatdah nan bakan mangandah holo'.


\par }{\Q \VS{8}Ya mabalin an mun'ay'ayamda nan ung'ungungngah nan way abung di ha'u'u\FTNT{‡}{{\FR 11:8 }{\FT{Unu cobra.}}}

\par }{\QC unu dapoonda nan abungda ti adida umalat.


\par }{\Q \VS{9}At mi'id di nappuhi unu pumatoy hidih nan ma'alin duntug Apo Dios\FTNT{§}{{\FR 11:9 }{\FT{Hay ibalinan ten hapit di Hebrew an
}}{\FT{{\EM{duntug Apo Dios}} ya bo'on ohan duntug ya anggay mu an amin nan babluy ad Israel (Ex. 15:17).}}}

\par }{\QC ti an amin di tataguh tun luta ya innilaondah Apo Dios.\FTNT{*}{{\FR 11:9 }{\FT{Hitun umalian Kristu an mun'ap'apu ya adida mahkay mata'tan nan atap an animal. Ya umat goh hinan tatagun maphod di pun'u'unnudanda.
}}}


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{10}Ya henen gutud\FTNT{†}{{\FR 11:10 }{\FT{Ma'at hinan Hinlibuy Tawon.}}} ya pohpohdon di tataguh abablubabluy nan mun'ali an holag David, at ma'amungdan amin nan tataguh nan babluyna, ya mid al'alin dida.\FTNT{‡}{{\FR 11:10 }{\FT{Rom. 15:12.}}}

\VS{11}Ya henen gutud goh di pangibangngadan Apo Dios hinan tatagunan wad Assyria, ya ad Egypt, ya ad Pathros,\FTNT{§}{{\FR 11:11 }{\FT{Ohan babluy ad Ethiopia an neheggon hinan igaddad Ethiopia.}}} ya ad Ethiopia, ya ad Elam,\FTNT{*}{{\FR 11:11 }{\FT{Unu ad Iran.}}} ya ad Babylon, ya ad Hamath,\FTNT{†}{{\FR 11:11 }{\FT{Ohan babluy ad Aram (unu ad Syria).}}} ya nan wah pingit di baybay, ya hinan babluy an nigagwah nan baybay. At pidwanah ne hi pangibangngadanad Israel hinan tatagunan niwa'at.\FTNT{‡}{{\FR 11:11 }{\FT{Nan nahhun ya hidin numbangngadan nan Hudyud Canaan an nalpud Egypt (verse 16).}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}At hiyay dumalat ya ma'amungda nongkay nan tatagunan i'Israel ya iJudah

\par }{\QC an niwa'at hi abablubabluy hitun luta.


\par }{\Q \VS{13}At nan i'Israel ya adida mahkay aguhan nan iJudah,

\par }{\QC ya umat goh hinan iJudah an adida mahkay abohlan nan i'Israel.


\par }{\Q \VS{14}Ta undaat himbabadang an mangubat hinan iPhilistia an numpunhituh appit hi alimuhan di algaw,

\par }{\QC ya immuyda nun'ala nan gina'un nan tataguh appit hi buhu'an di algaw.

\par }{\QB Ya himbabadangda goh ta abakondad Edom, ya ad Moab, ya ad Ammon ta diday mun'ap'apuh di.


\par }{\Q \VS{15}Ya tud'on Apo Dios nan Mumbolah an Baybay,\FTNT{§}{{\FR 11:15 }{\FT{Unu Red Sea.}}}

\par }{\QC ya impiyuynay lumahu an tuyup,

\par }{\QB at ta"on un nan Wangwang an Euphrates ya matdu' ta mumbalin hi pitun ginnaw,

\par }{\QC at mabalin an bad'angon di tagu.


\par }{\Q \VS{16}At nan na'angang an tatagun Apo Dios hi ad Assyria

\par }{\QC ya waday maphod an kalatan dalanonda

\par }{\QB an umat hidin inat din o'ommodah nalpuwandad Egypt.




\par }\Chap{12}{\SH Hay Kantan Pundayaw ay Apo Dios
\par }
{\Q \VerseOne{1}At way ohah nan tatagu eden a'atana ya ikankantadan alyonday,

\par }{\QC “He"a, Apo Dios, an dayawo',

\par }{\QB ta"on hi un'a bimmungot ay ha"in ya munyamana' ti na'udyaan,

\par }{\QC ya ten ipa'amlonga' goh ay He"a.


\par }{\Q \VS{2}Immannung an He"a, Apo Dios, di nangibaliw ay ha"in,

\par }{\QC at edenol'un He"a ta adia' tuma'ot.

\par }{\QB He"a, Apo Dios, di mangidat hi abalina' ya bi'ah'u,

\par }{\QC ya He"ay gun mangibaliw ay ha"in.


\par }{\Q \VS{3}Ti nan binaliwan Apo Dios ya ongol di amlongda

\par }{\QC an umatdah nan tagun na'uwaw an ma"amlong hinan ayhugin danum an inumona!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}At henen gutud ya ikankantan goh nan tatagun alyonday,

\par }{\QC “Munyaman tu'un Apo Dios,

\par }{\QB ya Hiyay pumpabadangan tu'u!

\par }{\QC Ya ipa'innila tu'uh nan tataguh abablubabluy di inatna ya nan anabagtuna!


\par }{\Q \VS{5}Ya ikantaan tu'u goh hi Apo Dios ti do'ol di mun'aphod an inatna,

\par }{\QC ya ipa'innila tu'un amin hi tagu.


\par }{\Q \VS{6}At ditu'un tatagud Jerusalem ya it'u' tu'un mundayaw ya mungkanta

\par }{\QC an dumalat di amlong tu'u.

\par }{\QB Ti hi Apo Dios an ni'babluy ay ditu'uh tud Israel ya nidugah di abalinana!”




\par }\Chap{13}{\SH Hay Nipa'innilah Amoltaan ad Babylon
\par }
{\R (Isa. 21:1-10; Jer. 50:1—51:64)

\par }{\PP \VerseOne{1}Hiyah te impa'innilan Apo Dios ay ha"in an hi Isaiah an hina' Amoz hi ma'at hi ad Babylon.\FTNT{*}{{\FR 13:1 }{\FT{Mid ni' di ustuh Pumpapto'an di iBabylon eden gutud hidin amatagun Isaiah, mu ad Babylon di ohan aptan an provinciah nan Pumpapto'an di Assyria. At paddungnay ipa'innilan Isaiah nan ma'at ad Assyria.}}}

\VS{2}An inalinay,

\par }{\QC “Itayunyu nan bantilah nan tulid di duntug

\par }{\QB an mi'id di ayiw ta ma"attig.

\par }{\QC Ya nun'it'u'yuh nan titindalu ta hogpondad Babylon

\par }{\QB an babluy nan mumpahiyan tatagu.


\par }{\Q \VS{3}Ti Ha"in an Dios di nannag hinan na'na'unnud an tindalu'

\par }{\QC an mun'abungot ya nun'atulid ta pa"ionda nan numpunhituh di\FTNT{†}{{\FR 13:3 }{\FT{Hin'umu'uddum ya usalon Apo Dios di tindalun di udum an babluy an mangabak hinan nangipaholholtap hinan holag Israel. Umat ete an immandal Apo Dios hinan iMedia ta pa"ionda nan iBabylon an nangiyuy hinan holag Israel hinan babluyda ta numbalinonda didah balud hidi. Ya hay kulugon nan do'ol an evangelicals ya ipa"elna nan a'anghel Apo Dios an mi'gubat hinan tindalun AntiKristuh angunuh di Punligatan di Tatagu.}}}

\par }{\QB ti nidugah di bohol'un dida.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}At ha"in an hi Isaiah ya inali' di,

\par }{\QC “Madngol di helhel nan do'ol an tatagun na'amung hinan duntug.

\par }{\QB Ti nan nidugah di abalinanan Dios ya inamungna daten titindalun nalpuh nan abablubabluy

\par }{\QC ta midadaandan mi'gubat.


\par }{\Q \VS{5}Dida ya nalpudah adagwin babluy

\par }{\QC ta diday honogon Apo Dios an mama"in amin hinan babluy ad Babylon

\par }{\QB an gapuh nan nidugah an boholna.


\par }{\Q \VS{6}At da'yun amin an tataguh tun luta ya oltonyuy kilayu\FTNT{‡}{{\FR 13:6 }{\FT{Heten pama"ian Apo Dios ya bo'on hi ad Babylon ya anggay ti udum hi algaw ya an amin hitun luta.}}}

\par }{\QC ti adi mahkay madnoy at madatngan nan algaw an pama"ian nan nidugah di abalinanan Dios ay da'yu.


\par }{\Q \VS{7}At awniat nidugah an wumogwowogwog di taguh ta'otda,


\par }{\Q \VS{8}at mami'id di tulidda an umuy mi'gubat.

\par }{\QC Ya nidugah di holtapondah dogoh

\par }{\QB an umat hinan babain maligatan an muntungaw.

\par }{\QC At gunda muntoto"olan,

\par }{\QB ya ma"attig hi angahday ta'otda.


\par }{\Q \VS{9}Mu anakkayah henen algaw an umalian Apo Dios

\par }{\QC an mipattig nan nidugah ahan an bungotna ti pa"iona tun luta,

\par }{\QB at adi mahkay mababluyan.

\par }{\QC Ya ni'yubahnan amin nan nun'abaholan.


\par }{\Q \VS{10}Ya nan numbino'ob'on an bittuan ad daya, ya bulan, ya algaw

\par }{\QC ya adida mahkay bumnang.”


\par }{\Q \VS{11}Ti inalin Apo Dios di,

\par }{\QC “Moltao' tun luta ya an amin nan tatagun nun'abaholan.

\par }{\QB At mapogpog an amin nan mahapit ya mumpahpahiyan tatagu

\par }{\QC ya nan mangipaligligat hi ibbadan tagu.


\par }{\Q \VS{12}At hay gutud hi a'atana ya nahnotday ma'angang hinan tatagu

\par }{\QC an umat hi a'itang di balitu' ad Ophir.


\par }{\Q \VS{13}Ti Ha"in an nidugah di abalinanan Dios ya ipa'dam'uy bungot'u

\par }{\QC ta iwogot'ud abuniyan ya tun luta ta mahlig hinan nipabunana.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ya ha"in an hi Isaiah ya inali' di,

\par }{\QC “Hanan niyuy ad Babylon ya lumayawdah babluyda

\par }{\QC an umatdah nan ulha an anuponda dida.

\par }{\QB Ya umatda goh hi kalnilun mi'id di mangipapto' ay dida.


\par }{\Q \VS{15}At wa ay atog ta ah'upanda dida ya pinatoyda,


\par }{\Q \VS{16}ya hana ay an ung'ungungngan imbabaluyda ya pumpolohda,

\par }{\QC ya nun'ihaplatda didah hinagangda.

\par }{\QB Ya nunhogopday a'abungda,

\par }{\QC ya nun'aladay gina'uda.

\par }{\QB Ya ta"on hi un nan binabain ahawada ya pilitonda didan elo'.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ya inalin Apo Dios di,

\par }{\QC “Ta"on hi un umat hinay ma'at ta pabungto' nan iMedia\FTNT{§}{{\FR 13:17 }{\FT{Nan iMedia ya numbabluydah nan hakup di appit hi agwan hi un hagangon di buhu'an di algaw an alyondan ad Iran ad ugwan. Nan iMedia ya niddumdah nan titindalun Cyrus an alid Persia ta inabakday iBabylon hidin 539 B.C. Ya hin'umu'uddum ya nan iMedia ya ma'alih Medes.}}} ta gubatonda nan iBabylon.

\par }{\QB Dida ya adi mabalin hi unda mabayadan hi silver unu balitu',


\par }{\Q \VS{18}at pumpanada nan mumpangilog an linala'i,

\par }{\QC ya mi'id di homo'dah nan ung'ungungnga ya nan ungunga.


\par }{\Q \VS{19}Manu ti ad Babylon di ma"aphod an babluy hitun luta,\FTNT{*}{{\FR 13:19 }{\FT{Nan apayapayaw hitud Ifugao di ma'alih The Eighth Wonder of the World, ya hidid Babylon di oha goh an ma'alih Wonder of the World ti impiyamman din Alin hi Nebuchadnezzar nan galden an wah nan bagtuna (bahaom nan footnote di Dan. 4:30 ta innilaom di udumnan aatna).}}}

\par }{\QC at hiyay ehngel nan bimmabluy hidi.

\par }{\QB Mu Ha"in an Dios ya pa"io' ta umat hi ad Sodom ya ad Gomorrah.


\par }{\Q \VS{20}At hiyanan mumbalin nongkay hi mapulun hi enggana,

\par }{\QC at ta"on hi un nan Arabo an lumane'le'od ya adida mungkampuh di.

\par }{\QB Ya umat goh hinan mumpumpapto' hi kalnilu an adida iyuy hidiy kalniluda.\FTNT{†}{{\FR 13:20 }{\FT{Nipa'annung heteh din 700s B.C. ti mid ah numpunhituh di.}}}


\par }{\Q \VS{21}Mu hay umuy hidi ya nan animal hinan mapulun

\par }{\QC an umat hi gandeng, ya kuup, ya nan udum.


\par }{\Q \VS{22}At hay madngol mahkay hidi ya nan alawaaw di animal an ma'alih hayina ya jakal

\par }{\QC hinan mun'aphod an a'abung hidi ti dida mahkay di munhituh di.

\par }{\QB At heten apa"ian ad Babylon ya adi madnoy at madatngan.”




\par }\Chap{14}{\SH Hay Ibangngadan nan Holag Israel an Inyuy di Buhul hi Udum an Babluy
\par }
{\Q \VerseOne{1}Hi Apo Dios ya awniat hom'on goh damdama ditu'un holag Israel

\par }{\QC an ma'ali goh hi holag Jacob,

\par }{\QB at hiyanan ditu'uy tataguna.

\par }{\QC At ibangngad ditu'uh nan babluy tu'u tuwali,

\par }{\QB ya wadaday tatagun malpuh udum an babluy an umalin middum ay ditu'u.


\par }{\Q \VS{2}Ya umat hituy ma'at ay ditu'uh awni

\par }{\QC ti do'olday babluy hi bumadang ay ditu'u

\par }{\QB ta ibangngad ditu'uh tun babluy tu'u.

\par }{\QC Ya nan tatagun umalin mi'babluy an linala'i ya binabai

\par }{\QB ya mumbalindah baal tu'un holag Israel.

\par }{\QC Ya abakon tu'u mahkay din nangipaholholtap ay ditu'u,

\par }{\QB at ditu'un holag Israel di mun'ap'apun dida.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{3}At pogpogon Apo Dios di abaal tu'un tataguna\FTNT{*}{{\FR 14:3 }{\FT{Ete ya inalin Apo Dios hi pogpogonay abaal nan holag Israel ad Babylon an umat hi namogpoganah abaaldad Egypt hidin hopapna.}}} ta duminong mahkay nan nidugah an gun tu'u punlungdayaan ya punholholtapan an dumalat nan naligat an tamun ipilitdan ipatamun ditu'u.

\VS{4}At na'at ay hana ya ditu'u mahkay di maneldelah nan alid Babylon an alyon tu'uy,

\par }{\QC “Natoy mahkay nan nun'appuhiy pangatnan ali,

\par }{\QB at napogpog mahkay di pangipaholholtapanah tatagu!


\par }{\Q \VS{5}Ti pinogpog Apo Dios di abalinana

\par }{\QC ya nan nun'appuhin pangatna


\par }{\Q \VS{6}an gapuh bungotna,

\par }{\QC ya nidugah di nangipaligligatanah nan tatagun inabakdah gubat.


\par }{\Q \VS{7}Mu maphod ta ad ugwan ya malenggopda mahkay nan tataguh abablubabluy,

\par }{\QC at hiyanan mungkantadah amlongda.


\par }{\Q \VS{8}Ya ta"on un nan ayiw an bolbol ya nan ayiw an cedar ad Lebanon

\par }{\QC ya paddungnay umamlongdah natayan nan alid Babylon

\par }{\QB ti mi'id mahkay di munlongoh ay dida.\FTNT{†}{{\FR 14:8 }{\FT{Nan a'alid Assyria ya ad Babylon ya nabayag ahan an impalongolongohdah nan tataguday mun'aphod an ayiw ad Lebanon ta inyuydah babluyda.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ya nidadaan nan lubu' hi pangipahigupandah nan alid Babylon.

\par }{\QC Ya numpundadaan nan lennawan din nun'atoy

\par }{\QB an din mun'abi'ah an numpumpapto' hitun luta an mangapnga ay hiya,

\par }{\QC ya ta"on hi un din a'ali ya mumpangata'dogdah nan way inumbunanda.


\par }{\Q \VS{10}Ya an aminda ya pun'it'u'dan alyonday,

\par }{\QC Ad ugwan ya mi'id mahkay di abalinam an umat'an da'mi!


\par }{\Q \VS{11}Ti ta"on hi un ongol di abalinam an ikankantaan da'ah nan tatagu

\par }{\QC ya pun'ipagangohday alpah pundayawdan he"a

\par }{\QB mu ad ugwan ya ahigo'go'may di begeh hi olo'am,

\par }{\QC ya umat goh hinah nan miyuloh ay he"a.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Uya'anah ipa'ampaam ti ta"on hi un'a ni' mipaddung hi talaw ad dayan mamigat\FTNT{‡}{{\FR 14:12 }{\FT{Bo'on nan alid Babylon di ituduna ti ta"on goh un hi Satanas (Ezek. 28:12-19; Lk. 10:18).}}}

\par }{\QC mu paddungnay malpu'ad abuniyan ta magah'ad dolom.

\par }{\QB Ya wan he"a din do'ol di pina"inah nan abablubabluy.


\par }{\Q \VS{13}Ti hay ninomnommu ni' ya alyom di,

\par }{\QC Ato' an amin di abalina'

\par }{\QB ta la'tot ya ha"in di na'abbagbagtu ya un nan bittuan Apo Dios.

\par }{\QC Ta ha"in di mun'ap'apuh nan duntug an a'am'amungan di numbino'ob'on an madayaw.\FTNT{§}{{\FR 14:13 }{\FT{Hay kulugon di udum ya hiyah ne Duntug Apo Dios ad abuniyan, mu alyon di udum an hiyah ne Duntug an Zaphon (unu Duntug an Casius) an wad Aram (unu ad Syria) ti kinulug nan iCanaan an hiyah ne pummitingan nan tataguh nan diosda ti hidi anuy punhituwanda. Ya hay ipaddungana ya nan Duntug an Olympus ad Greece hi awadan anu nan punhituwan ya pummitingan nan iGreece hinan numbino'ob'on an dayawonda. At mid mapto' hi makulug.}}}


\par }{\Q \VS{14}Ya inalim goh di,

\par }{\QC Lauha' nan awadan di bunut

\par }{\QB ta olom ya mipaddunga' hinan na'abbagbagtun Dios.\FTNT{*}{{\FR 14:14 }{\FT{Hi Satanas ya iyabuhanan mamloh hinan pun'ap'apuwan Apo Dios.}}}


\par }{\Q \VS{15}Mu nen un aat goh nipiyuy hinan lubu' an wad dolom,


\par }{\Q \VS{16}at nan mannig ay he"ah di ya ihahammad da'an tigon,

\par }{\QC ya alyondah nomnomday,

\par }{\QB Undan hiyah te din tagun mangipawogwowogwog

\par }{\QC hidin a'ali ya tataguh abablubabluy?


\par }{\Q \VS{17}An numbalinonay abablubabluy hitun lutah mapulun,

\par }{\QC ya impawanay umanamutan nan imbaludnan tatagun inilpunah nan babluy an ginubatna.\FTNT{†}{{\FR 14:17 }{\FT{Nan alid Babylon ya agguyna impa'anamut nan holag Israel an imbaludna, ya umat hina goh ay Satanas hinan imbaludna. Mu hi Kristu ya immali ta imbo'tana nan imbalud Satanas (Lk. 4:18).}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}An amin nan a'alih nan abablubabluy

\par }{\QC ya mun'aphod di nun'ilubu'anda.


\par }{\Q \VS{19}Mu he"a ya matoy'an mi'id di mangilubu' ay he"a.

\par }{\QC At mitapal di odolmuh nan nalu"ungan hinan mabinatu,

\par }{\QB ya nun'agat'unan di odolmuh nan odol nan titindalum an nun'atoy hinan gubat,

\par }{\QC at paddungnay inggatigatin da'a.


\par }{\Q \VS{20}Ya manu ay adi'a milubu' an adi'a umat hinan udum an ali

\par }{\QC ti numpa"im nan numbabluyam,

\par }{\QB ya numpatoymu nan tatagum.

\par }{\BB \par }
{\QC At hene ta mi'id di ma'angang hinan nun'appuhiy pangatdan holagmu

\par }{\QB ta a'aliwan di ngadanmuh enggana.


\par }{\Q \VS{21}At agayu ta pumpatoyyu nan imbabluy nen ali

\par }{\QC ta miballoh nan numbaholan din o'ommodda!

\par }{\QB Ta wan mapogpog di pun'ap'apuwandah tun luta

\par }{\QC ya nan gunda panakupan goh hi udum an babluy.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ti hi Apo Dios an nidugah di abalinana ya inalinay,

\par }{\QC “Pumpa"i' ad Babylon ta mi'id di ma'angang an ta"on hi un unga.


\par }{\Q \VS{23}Ya pumpa"i' ad Babylon ta pumbalino' hi abung di kuup

\par }{\QC ya un mamalbong ta adi mahkay mababluyan.

\par }{\QB At paddungnay higida' ta engganah un ma'aan an amin di wah di.

\par }{\QC Ha"in an nidugah di abalinanay nanapit ete.”


\par }{\SH Hay Pummoltaan Apo Dios hi ad Assyria
\par }
{\R (Zeph. 2:13-15)

\par }{\Q \VS{24}Hi Apo Dios an nidugah di abalinana ya inalina goh di,

\par }{\QC “Umannung an mipa'annung an amin din ninomnom'uh ato'.


\par }{\Q \VS{25}At nan i'Assyria an wah tun babluy'u ya patayo' dida

\par }{\QC an ta"on hi un nan wah nan aduntuduntug eten babluy.

\par }{\QB At mapogpog di gunda pangipaligligatan hinan tatagu' an numbalinondah baalda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Umat hituy ninomnom'uh aton hi an amin an babluy hitun luta,

\par }{\QC at moltao' nan tataguh abablubabluy.


\par }{\Q \VS{27}Ya mi'id di mabalin hi mangipadinong ay Ha"in an nidugah di abalinanan Dios

\par }{\QC ti Ha"in di ad nomnom hi amoltaan nan tatagu.”\FTNT{‡}{{\FR 14:27 }{\FT{Hay nipa'annungan nan inalin Apo Dios ya nitudo' hi Isa. 37:21-29.}}}


\par }{\SH Hay Pummoltaan Apo Dios hinan iPhilistia
\par }
{\R (Jer. 47:1-7; Ezek. 25:15-17; Joel 3:4-8; Am. 1:6-8; Zeph. 2:4-7; Zech. 9:5-7)

\par }{\PP \VS{28}Hidin natayan nan Alin hi Ahaz\FTNT{§}{{\FR 14:28 }{\FT{Natoy hidin 715 B.C.}}} ya hiyah te nipa'innilan ha"in an hi Isaiah.

\VS{29}Inalin Apo Dios di,

\par }{\QC “Da'yun iPhilistia ya adi ayu umamlong hi natayan nan ali an nangipaligligat ay da'yu.

\par }{\QB Ti nan imbaluynan mihukat ay hiyan mun'ali ya inyal'alana ya un hiya.

\par }{\QC Ti gulat ta mipaddung hi amanah ulog

\par }{\QB ya hay ipaddungan nan imbaluyna ya nan nidugah di habidungna.\FTNT{*}{{\FR 14:29 }{\FT{Hay nihukat ay Sargon III (721-705 B.C.) ya da Sennacherib (704-681 B.C.) ay Esarhaddon (680-669 B.C.), ya hi Ashurbinapal (668-633 B.C.).}}}


\par }{\Q \VS{30}Mu nan tatagu' an ta"on ahan hi unda nun'awotwot ya ipapto"u

\par }{\QC an umat hi aton di mumpapto' hi kalnilu ta lumenggopda.

\par }{\QB Mu da'yun iPhilistia ya ipa'ali' di batel ta mun'a'atoy ayun amin.


\par }{\Q \VS{31}At ngumugngug ayun iPhilistia ti na'uyday do'ol ahan an titindalun\FTNT{†}{{\FR 14:31 }{\FT{Nan i'Assyria.}}}

\par }{\QC nalpuh appit hi iggid hi un hagangon di buhu'an di algaw

\par }{\QB an numpundadaan an mi'gubat.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}At hay pambal tu'uh nan umalin munhanhan an malpud Philistia?\FTNT{‡}{{\FR 14:32 }{\FT{Daten umalin mi'hapit an malpud Philistia ya unda mahmahan hi un immannung an agguy napa"id Judah.}}}

\par }{\QC Alyon tu'uy,

\par }{\QB “Hi Apo Dios an nangipata'dog hi ad Zion ya Hiyay ihi'uganmin

\par }{\QC nun'awotwot ahan an tataguna ta mibaliw ami.”




\par }\Chap{15}{\SH Hay Nipa'innilah Amoltaan ad Moab
\par }
{\R (Isa. 25:10-12; Jer. 48:1-47; Ezek. 25:8-11; Am. 2:1-3; Zeph. 2:8-11)

\par }{\Q \VerseOne{1}Hiyah te impa'innilan Apo Dios hi ma'at ad Moab. Inalinay,

\par }{\QC “Nan duwan babluy ad Moab an ad Ar ya ad Kir\FTNT{*}{{\FR 15:1 }{\FT{Unu ad Kir Hareseth (Isa. 16:7). Ya hiyay kapitulyud Moab eden timpu.}}}

\par }{\QB ya madatngan di apa"iandah un ohay mahdom.\FTNT{†}{{\FR 15:1 }{\FT{Mid mapto' ya na'at hidin 715-713 B.C. hidin nangabakan da Alin hi Sargon III (721-705 B.C.) an nalpud Assyria ay dida.}}}


\par }{\Q \VS{2}Ya nan iDibon hi ad Moab ya baluonda nan i'ibbadan iNebo ya iMedeba

\par }{\QC an umuy hinan duntug an kumanilah awadan di timpluda.

\par }{\QB Ya nummukmukanday buu'da ya hamayda ta pangipattigandah punlungdayaanda.


\par }{\Q \VS{3}Ya nan udum ya dumanallanandah nan kalatan

\par }{\QC hay langgut di inlulubungda ta ipattigdan munlungdayada,

\par }{\QB ya nan udum ya hinan nundotal an atap di a'abungda

\par }{\QC ya hinan a'am'amungan di tatagu an way ohaan ahikikilada.


\par }{\Q \VS{4}Ya ta"on un ad Heshbon ya hi ad Elealeh

\par }{\QC ya madngol di kiladah engganad Jahaz.

\par }{\QB At ta"on un nan na'atullid an tindalun di iMoab ya kumilada

\par }{\QC ti nidugah an wumogwogdah ta'otda.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ya ta"on hi un ha"in an hi Isaiah ya malmuy homo"uh nan iMoab

\par }{\QC an puntaynanday numpunhituwanda

\par }{\QB ta lumayawda ta umuydad Zoar ya ad Eglath Shelishiyah.

\par }{\QC At gunda kumilan munti'id an umuy ad Luhith,

\par }{\QB ya limmayawda ta umuydad Horonaim di udum an gunda mundaldalan an kumanila.


\par }{\Q \VS{6}Ya nan Ginnaw an Nimrim ya natdu',

\par }{\QC at nun'alyaw an amin di holo' ya nan nitanom.


\par }{\Q \VS{7}Ya nan tatagun bumad'ang ta lumayawdan e'wadah nan hadog hi awadan nan a'ayiw an ma'alih poplar\FTNT{‡}{{\FR 15:7 }{\FT{Mid mapto' ya hiyay igad ad Moab ya ad Edom.}}}

\par }{\QB ya nun'ita'indan amin di abalinandan odnan hinan inadangyanda.


\par }{\Q \VS{8}At nidugah di kilan nan tatagun madngol hi an amin hinan babluy ad Moab

\par }{\QC an mete"ah nan pogpog hi ad Eglaim

\par }{\QB ta engganah nan pogpog goh ad Beer Elim.


\par }{\Q \VS{9}Ya nan danum hinan ginnaw hi ad Dibon\FTNT{§}{{\FR 15:9 }{\FT{Nunhanul hi Isaiah ti nan hapit di Hudyu an Dibon ya umat hinan hapitda an mumbolah.}}} hidid Moab

\par }{\QC ya napnuh dalan di tatagun nun'a'atoy.

\par }{\QB Mu hi Apo Dios ya iyal'allana damdamay pummoltana ay didan iMoab

\par }{\QC ti nan tatagun ma'angang ya nan mangipadah an lumayaw ya patayon damdama goh di layon.




\par }\PoetryChap{16}{\Q \VerseOne{1}Nan ma'angang an iMoab an lumayaw an umuy ad Sela an neheggon hinan mapulun

\par }{\QC ya impiyaliday do'ol an uyaw an kalniluh ipa'dawdah\FTNT{*}{{\FR 16:1 }{\FT{Nan ma'abak di mangidat hi ipa'daw hinan mangabak ay dida.}}} nan alih tud Judah.


\par }{\Q \VS{2}Ya nan binabai ay atog an iMoab an bumad'ang hinan wangwang hi ad Arnon ya ma'aladyawdan

\par }{\QC umatdah nan na'abul an hamutih nan buyada.


\par }{\Q \VS{3}Ya danen iMoab an nangiyalih kalnilud Jerusalem ya inalidan da'min iJudah di,

\par }{\QC “Ituduyu ni' di atonmih maphod!

\par }{\QB Ya hom'on da'mi ni' ahan

\par }{\QC ta mabalin ay ni' ya umali amin milidum hitun babluyyu

\par }{\QB ti nidugah ahan di potang an namamah nan mapuyaw.


\par }{\Q \VS{4}Ya abulutonyu ni' ahan ta ibaliw da'mih nan pumatoy

\par }{\QC an buhul an nidugah di bungotda!”

\par }{\BB \par }
{\QB Ti awniat mapogpog nan mamuhul ay da'mi,

\par }{\QC at duminong nan punligatanmi ti ma'ubahdah tun luta.


\par }{\Q \VS{5}At mun'ali mahkay nan holag David an dumalat di pamhodnah nan tatagu.

\par }{\QB Hiya ya nahamad di pangatna,

\par }{\QC ya nepto' di atonan mangipanuh hi tatagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ya inalin din tatagud Judah di,

\par }{\QC “Dengngolmin nidugah di pumpahpahiyaanyun iMoab ya ngohoyyu,

\par }{\QB mu ad ugwan ya mi'id di hulbin nan pumpahpahiyaanyu.


\par }{\Q \VS{7}At hiyanan kilaanyuy napa"ian di babluyyu.

\par }{\QC Ya miyal'allay lumungdayaanyuh unyu nomnomon din

\par }{\QB mun'apolhat an tanudyud Kir Hareseth.\FTNT{†}{{\FR 16:7 }{\FT{Hiyay kapitulyud Moab hidin amatagun Isaiah.}}}


\par }{\Q \VS{8}Ya nan nun'itanom hinan punhabalan ad Heshbon ya mun'a'lengda.

\par }{\QC Ya umat goh hinan nitanom an greyp hi ad Sibmah

\par }{\QB an alpuwan din mun'aphod an miyammah bayah

\par }{\QC an gun mamutong hinan a'ap'apuh nan abablubabluy.

\par }{\QB Ti hay natamman hi greyp ya engganad Jazer ta numpa'uy hinan mapulun

\par }{\QC ya hinan Natoy an Baybay\FTNT{‡}{{\FR 16:8 }{\FT{Unu Dead Sea.}}} an manaphapeng ya adudu"oy.


\par }{\Q \VS{9}Mu awniat pa"ion di buhul nan natamman hi greyp.

\par }{\QC At ta"on hi un ha"in ya kumilaa'

\par }{\QB ti adyu'a ahan nan greyp hi ad Sibmah, ya ad Jazer, ya ad Heshbon, ya ad Elealeh.

\par }{\QC Ti mami'id mahkay di mapugah an bungbungaan

\par }{\QB ya nan udum an mangipa'amlong hinan tatagu.


\par }{\Q \VS{10}At mapogpog nan nidugah an pun'amlongan nan tataguh unda mumpugah hi greyp.

\par }{\QC Ti mi'id mahkay din madngol an mungkanta,

\par }{\QB ya ahi'i'ingal hinan gunda pumpogohan ni' hi greyp

\par }{\QC ti pinogpog'u din gunda pun'am'amlongan.


\par }{\Q \VS{11}At hiyanan kumilaa' ya munlungdayaa' hinan na'at hi ad Moab

\par }{\QC an namamad Kir Hareseth.


\par }{\Q \VS{12}At nan iMoab ya ta"on hi unda gun umuy hinan gunda pundayawan\FTNT{§}{{\FR 16:12 }{\FT{Hi Chemosh di bululdad Moab.}}}

\par }{\QC hinan do'ol an dayawondah nan awadan di pun'onnganda

\par }{\QB ya unda hay mumbolay ya anggay.

\par }{\QC Ti nan dayawonda ya mid abalinandan mangibaliw ay dida.”


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{13}Ya nahhun tuwalin ina'allin Apo Dios daten ma'at hinan iMoab.

\VS{14}Mu ad ugwan ya alyonay, “Mala'uh mahkay di tuluy tawon ya mami'id an amin nan inadangyan di iMoab. Ya tuttuluy ma'angang hinan tataguh di, mu mahmo'dan mi'id di abalinanda.”




\par }\Chap{17}{\SH Hay Pummoltaan Apo Dios ad Damascus
\par }
{\R (Jer. 49:23-27; Am. 1:3-5; Zech. 9:1)

\par }{\Q \VerseOne{1}Hay impa'innilan goh Apo Dios hi ma'at ad Damascus an kapitulyud Aram\FTNT{*}{{\FR 17:1 }{\FT{Unu ad Syria.}}} ya inalinay,

\par }{\QC “Awniat tigonyud Damascus an nidugah di apa"iana

\par }{\QB at bo'on mahkay babluy di aatna.


\par }{\Q \VS{2}Ya nan abablubabluy ad Aroer\FTNT{†}{{\FR 17:2 }{\FT{Hiyah ne igad ad Aram (unu ad Syria) hi appit hi agwan hi un hagangon di buhu'an di algaw.}}} ya minganuyda.

\par }{\QC At hay baka ya kalniluy umuy hidi

\par }{\QB ti mi'id di taguh dih mangabul ay dida.


\par }{\Q \VS{3}At ad Damascus ya ma'abak an umat hinan na'allup an babluy ad Israel an mapa"i

\par }{\QC ta mi'id di ipo"oyan nan tataguh di.

\par }{\QB At nan ma'angang an tatagud Aram ya umatda nongkay hinan i'ibbayun i'Israel

\par }{\QC an mami'id din nidugah an abalinanda.\FTNT{‡}{{\FR 17:3 }{\FT{Hidin 732 B.C. ya hinakup nan Alin hi Tiglath-Pileser III (744-727 B.C.) an nalpud Assyria ad Damascus, ya inabakna goh nan do'ol an siudad ad Naphtali ya ad Zebulun an hakup ad Israel, ya pinaligatna dida (Isa. 9:1).}}}

\par }{\QB Ha"in an nidugah di abalinanan Dios di nanapit ete.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Henen a'atana ya nan ma"aphod an aat di i'ibbayun holag Jacob ya maluman

\par }{\QB ti mami'id mahkay di inadangyanda,

\par }{\QC at umatdah nan ahohomo' an tagun na"ung'ung.


\par }{\Q \VS{5}At mipaddungdah nan paguy hi payaw an nabto' ay ya ma'lengda,

\par }{\QC at umat hinan Nundotal an Rephaim.\FTNT{§}{{\FR 17:5 }{\FT{Nan Nundotal an Rephaim ya ma"ap'aphod di nitanom hidi ya un nan udumnan lugal.}}}


\par }{\Q \VS{6}Mu nan pumpugahan hinan bungbungaan an umat hi olibo

\par }{\QC ya mabalin an wadaday ohha'ohhah bunganah ma'angang hi uddu'na.

\par }{\QB Umat goh hinay ma'at hinan i'ibbayun holag Israel an awniat wadaday ma'angang.

\par }{\QC Ha"in an hi Apo Dios an dayawonyun holag Israel di nanapit ete.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ya ma'at ay hatu ya ibilang mahkay nan tatagu

\par }{\QC nan nunlumun didan hi Apo Dios an dayawon tu'un holag Israel.

\par }{\QB At Hiya mahkay di pumpabadanganda.


\par }{\Q \VS{8}At bo'on mahkay nan inyammadan pun'onngan hinan udum an dayawon di udum an babluy

\par }{\QC an umat ay Asherah di pange'kodanda.

\par }{\QB Ya adida mahkay munggohob hi incense hinan pun'onngan.


\par }{\Q \VS{9}Ya henen a'atana ya nan nun'a'allup an babluy ya mapa"ida ta matawanda.


\par }{\Q \VS{10}Mu da'yu ya inaliwanyuh Apo Dios an nangibaliw ya gun nangipapto' ay ditu'un

\par }{\QC nipaddung hinan daplah an nahamad hi ihi'ugan.

\par }{\QB Mu hay inatyu ya un ayuat goh nuntanom hinan ma"aphod an tanom

\par }{\QC an nalpuh udum an babluy.


\par }{\Q \VS{11}Mu ta"on hi un himbumagga ya himmangaw ya himmabungdah nan mabiggat

\par }{\QC mu adi damdama mabalin hi pugahonyuy bungada

\par }{\QB ti mi'id di hulbidah nan dumatngan di nidugah an punligatan ya lumungdayaan.\FTNT{*}{{\FR 17:11 }{\FT{Hanan dumalat hinan gumubatan nan i'Assyria hinan i'Israel.}}}


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\Q \VS{12}Anakkayah di gehom nan do'ol an titindalun nalpuh nan numbino'ob'on an babluy

\par }{\QC an paddungnay un gongaah nan mabi'ah an danum.


\par }{\Q \VS{13}Mu ta"on hi unda umat hinan atata'ot an gongaah di do'ol an danum

\par }{\QC mu ihingal ay Apo Dios dida ya ma'aladyawdah nan adagwi,

\par }{\QB at umatdah dugin miwa'at hinan duntug,

\par }{\QC unu dagamin iyaddib di tuyup.


\par }{\Q \VS{14}At ta"on hi unda nidugah an atata'ot hinan mahdom

\par }{\QC mu adi mawa'ah at mami'idda.

\par }{\QB Ti umat hinay pumbalinan nan puma"i unu nan pumloh hi gina'uh tun babluy tu'u.\FTNT{†}{{\FR 17:14 }{\FT{Bahaom di Isa. 37:36-37 an ipa'annungan ten nibaga.}}}




\par }\Chap{18}{\SH Hay Nipa'innilah Amoltaan ad Cush\FTNT{*}{{\FR 18: }{\FT{Ta"on un hakup ad Egypt hidin penghana mu hiyay babluy ad Ethiopia ad ugwan.}}}
\par }
{\R (Isa. 20:1-6; Zeph. 2:12)

\par }{\Q \VerseOne{1}Mahmo'da nan numpunhitud Cush

\par }{\QC an neheggon hinan wangwang an awadan di ahipapayagpag an dudun.\FTNT{†}{{\FR 18:1 }{\FT{Mid mapto' ya ipa"elday mun'abi'ah an titindalud Cush.}}}


\par }{\Q \VS{2}An gun mannag hi umuy hinan udum an babluy hi un way ipa'innilada

\par }{\QC an munlugandah bangkan hay niyamma ya nan atlubong.

\par }{\QB Ya hay pange'wanda ya nan Wangwang an Nile.

\par }{\QC At da'yun mumpunwilit an gun mahnag

\par }{\QB ya mumbangngad ayuh nan babluyyun nabattabattanan hi wangwang

\par }{\QC an awadan di atata'nang an tatagun ul'ulidammuh di up'upda,\FTNT{‡}{{\FR 18:2 }{\FT{Waday hamay nan Hudyu, mu mi'id hinan i'Ethiopia.}}}

\par }{\QB ya nat'on di hapitda an ta'tan di tataguh abablubabluy

\par }{\QC an gapuh amabungotda ya ongol di abalinanda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}At da'yun tataguh abablubabluy hitun luta

\par }{\QC ya tigonyu ta wada ay di mipatulun bantilah nan duntug

\par }{\QB ya mipagangoh ay nan talampet ya ihamadyun donglon.


\par }{\Q \VS{4}Ti inalin Apo Dios ay ha"in di,

\par }{\QC “Awni akkay ta tigo' nan ma'ma'at.

\par }{\QB Ti umata' hinan potang an mid al'ali ya bimmuhu'.”


\par }{\Q \VS{5}Ya manu ay umat hinay inalina

\par }{\QC ti nan ninomnomnan ma'at an pamogpoganah nan i'Assyria

\par }{\QB ya mipaddung hinan nitanom an greyp an agguy nalum di bungada

\par }{\QC ya numputulanay halepengda.


\par }{\Q \VS{6}At mun'iwalatangdah nan luta ta way onon di hamutih nan duntug

\par }{\QC hi engganah apogpogan di tiyalgaw,

\par }{\QB ya nan ma'angang ya onon di animal hi inalahan hinan lawang.


\par }{\Q \VS{7}Ya henen gutud di pangiyalian nan tatagun atata'nang ya ul'ulidammuh di up'updah

\par }{\QC adaw an midat ay Apo Dios an nidugah di abalinana.

\par }{\QB An didana din ta'tan an amin di tataguh nan nun'eheggon ya nun'iyadagwin babluy

\par }{\QC ti mun'abi'ahda ya mangab'abakda

\par }{\QB an hay babluyda ya nigagwah nan wangwang.

\par }{\QC Ya henen adawda ya iyuydah nan Duntug an Zion

\par }{\QB an nan pundayawandan Apo Dios an nidugah di abalinana.\FTNT{§}{{\FR 18:7 }{\FT{Hidin natayan nan Alin hi Sennacherib hidin 681 B.C. ya impiyuy nan i'Assyria di adawda ay Alin hi Hezekiah hi ad Judah (II Chron. 32:23).}}}




\par }\Chap{19}{\SH Hay Nipa'innilah Ma'at ad Egypt
\par }
{\R (Jer. 46:2-28; Ezek. 29:1—32:32)

\par }{\Q \VerseOne{1}Hiyah te nipa'innilan ha"in an hi Isaiah hi ma'at hi ad Egypt.

\par }{\QC Awniat amangonyuh Apo Dios an niddum hinan bunut

\par }{\QB an mabi'ah an mumpa'uy ad Egypt.

\par }{\QC At nan bubululdah di ya wumogwogdah ta'otdan Hiya,

\par }{\QB at inyal'allanah nan tataguh di.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ya inalin Apo Dios di,

\par }{\QC “Punggugubato' nan i'Egypt ta un didaan numpapattoyda.

\par }{\QB At mumpapattoyda nan hina"agi,

\par }{\QC ya umat goh hinan nuntutunglub.

\par }{\QB Ya nunggugubatda nan naheghegon an babluy hidid Egypt,

\par }{\QC ya ta"on un nan a'alidah di ya punggugubato' dida.\FTNT{*}{{\FR 19:2 }{\FT{Na'at hene ti nan ohan pamilyad Egypt an ma'alih Libyan ya ni'gubatdah nan duwa goh an pamilyah di an nan iCush ya nan ma'alih Saites.}}}


\par }{\Q \VS{3}At malulugluy nomnomda ti bahibaho' nan ninomnomdan aton.

\par }{\QC At mumpumbagadah badang hinan bululda,

\par }{\QB ya nan lennawan di natoy,

\par }{\QC ya nan mumpumbuyun,

\par }{\QB ya nan mumpunhapud.


\par }{\Q \VS{4}Ya iyabulut'u didah nan ap'apun mabungot ya mata'tan an ali\FTNT{†}{{\FR 19:4 }{\FT{Nan Alin hi Esarhaddon (680-669 B.C.) an nalpud Assyria di nangabak ay didah din 670 B.C.}}}

\par }{\QC ta paligligatona dida.

\par }{\QB Ha"in an hi Apo Dios an nidugah di abalinanay nanapit ete.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ya matdu' nan Wangwang an Nile,

\par }{\QC at mun'anga'.


\par }{\Q \VS{6}At mun'atdu' goh an amin nan ala' ya ginnaw hidid Egypt,

\par }{\QC at ahi'a'agub ya ma'leng nan atlubong ya holo',


\par }{\Q \VS{7}ya an amin nan numpangahangaw hinan pingit di Wangwang an Nile.

\par }{\QC Ya nan nun'atamman an papayaw an neheggon hinan wangwang ya mun'anga'da,

\par }{\QB at la'tot ya mun'a'ubahda.


\par }{\Q \VS{8}Ya hana ay an mumpanidu' hinan wangwang

\par }{\QC ti hiyah ne pangngalandah itanudda ya numanomnomda,

\par }{\QB at munlungdayada.


\par }{\Q \VS{9}Ya umat goh an ma'a'amuyan nan mumpunlubid hi damuy an ma'alih flax\FTNT{‡}{{\FR 19:9 }{\FT{Mahapul nan munlubid hi flax di do'ol an danum, mu mi'id.}}}

\par }{\QC ya nan mumpun'obol hi lo'ob an linen.


\par }{\Q \VS{10}Ya an aminda nan mumpun'ammah lubung ya nan mi'bo'bo'la

\par }{\QC ya nidugah di lumungdayaanda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ya nan ap'apud Zoan\FTNT{§}{{\FR 19:11 }{\FT{Ad Zoan ya ongol an babluy an nabayag an kapitulyud Egypt an ihinan nan a'ap'apuh di.}}} ya mun'awe'we'da ti mibahhaw di itugundah alida.

\par }{\QC Mu mumpahiyada damdamah nan alin alyonday,

\par }{\QB “Nala'eng ami an umat amih din o'ommodmin a'ap'apuh din penghana.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mu uggoh mah di la'engdan muntugun ay he"an ali?

\par }{\QC Gulat ta nala'engda at ibaagda mah di ninomnom

\par }{\QB nan nidugah di abalinanan Dios an ma'at hi ad Egypt!


\par }{\Q \VS{13}Mu hanan a'ap'apud Zoan ya ad Memphis\FTNT{*}{{\FR 19:13 }{\FT{Hiyah ne kapitulyud Egypt hidin 2686-2160 B.C.}}} ya nun'awe'we'da nongkay

\par }{\QC ti pimmuhi din maphod an nomnomda,

\par }{\QB ya mid poto' di punnomnoman nan a'ap'apud Memphis.

\par }{\QC Ti un gulat at diday nahamad an baliw hinan numbabluyanda,

\par }{\QB mu bo'on ti un at goh diday lummuh apa"ian ad Egypt!


\par }{\Q \VS{14}Ti hi Apo Dios ya ulawona dida

\par }{\QC ta way ohaan mibahhaw di itugunah nan tatagu.

\par }{\QB At hiyanan mi'id di baindan mangat hi malgom an pumbaholan an ayda nun'abutong.


\par }{\Q \VS{15}Ya mi'id ay didan i'Egypt di way abalinanan bumadang

\par }{\QC an ta"on hi un nan adangyan unu nawotwot,

\par }{\QB ya ta"on goh hi un nabagtuy ataguna unu na'ampa.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{16}Ya heden pummoltaan\FTNT{†}{{\FR 19:16 }{\FT{Ma'at nin hinan Hinlibuy Tawon.}}} nan nidugah di abalinanan Dios hinan i'Egypt ya mami'id di tulidda. At nidugah nongkay di wogwogdan lumungtuydah ta'otda.

\VS{17}At un anggay di pangngolandah nan ngadan an Judah ya nidugah di ta'otdan gapuh nanginnilaandah pummoltaan Apo Dios ay dida.


\par }{\PP \VS{18}Ya henen agtudana ya lemay babluy ad Egypt di mabalin hi humapit hi Hebrew,\FTNT{‡}{{\FR 19:18 }{\FT{Hidin nalpahan di nama"ian nan titindalud Babylon ad Jerusalem hidin 586 B.C. ya do'olday i'Israel an lumayaw ta umuyda mi'babluy ad Egypt.}}} ya nan nidugah di abalinanan Dios di un'unudonda. Ya ohan danen babluy di nangadnan hi Babluy di Algaw.\FTNT{§}{{\FR 19:18 }{\FT{Hiyah ne ma'alih Heliopolis an centron di pundayawandah nan algaw an ohan dayawonda.}}}


\par }{\PP \VS{19}Ya wada goh di iyammadah nan gagwan ad Egypt hi pun'onngan hi me'nong ay Apo Dios. Ya mipata'dog goh han panginomnomandan Apo Dios hinan pingit di babluy.

\VS{20}At hiyah ne pangimmatunan nan tatagun bumadang nan nidugah di abalinanan Dios ay didad Egypt. At wa ay ta mumpabadangdan Hiyah nan ipaligligatanda ya waday honogonah mamaliw ay dida.

\VS{21}Ya hi Apo Dios ya ipa'innilanay aatnah nan i'Egypt, at mabalin an abulutondan Hiyay immannung an Dios hi dayawonda. Ya pun'iyuyda mahkay di e'nongdan Hiya. Ya wada ay di ibagadan Hiyah atonda ya ipa'annungna.

\VS{22}At moltaon Apo Dios nan i'Egypt, mu badangana goh damdama didah umangunuhna. Ti muntutuyudah nan gunda aton an pumbaholan, at Hiya an Dios di pumpabadanganda, ya donglona, ya ipaphodna dida.


\par }{\PP \VS{23}Ya henen a'atana ya waday kalatan mipalpud Egypt ta engganad Assyria. At nan i'Assyria ya mabalin an umuydad Egypt, ya umat goh ay didan i'Egypt an mabalindan umuy ad Assyria. At nan i'Assyria ya i'Egypt ya ohay Dios hi dayawondan amin.\FTNT{*}{{\FR 19:23 }{\FT{Nadnoy di numbaholan nan i'Egypt ya i'Assyria, mu udum hi algaw ya munlalammungdan dumalat hi umunudandan Apo Dios.}}}

\VS{24}At middumda goh hinan i'Israel ta mumbalindah wagah hinan tataguh tun luta.

\VS{25}Ti wagahan goh Apo Dios didan alyonay, “Wagaha' da'yun tatagu' an i'Egypt, ya da'yun limmu' an i'Assyria, ya da'yun pento"uh tatagu' an holag Israel.”




\par }\Chap{20}{\SH Hay Nipa'innilah Amoltaan ad Egypt ya ad Cush\FTNT{*}{{\FR 20: }{\FT{Unu ad Ethiopia.}}}
\par }
{\R (Egypt: Jer. 46:2-28; Ezek. 29:1—32:32; Cush: Isa. 18:1-7; Zeph. 2:12)

\par }{\PP \VerseOne{1}Nan alid Assyria an hi Sargon\FTNT{†}{{\FR 20:1 }{\FT{Hay nun'alian nan Alin hi Sargon III ad Assyria ya hidin 721-705 B.C.}}} ya hennagna nan titindaluna ta immuyda ginubaton ad Ashdod\FTNT{‡}{{\FR 20:1 }{\FT{Ohan siudad an wah nan pingit di Baybay an Mediterranean. Hidin 713 B.C. ya nan alidan hi Azuri ya din'ugnah Sargon III.}}} an babluy ad Philistia, at inabakda.\FTNT{§}{{\FR 20:1 }{\FT{Na'at hidin 711 B.C.}}}

\VS{2}Ya himmapit hi Apo Dios ay ha"in an hi Isaiah an hina' Amos an inalinay, “Anom nan langgut an nigottap hinan mayapit an lubungmu ya nan hapatusmu.” At hiyay inat'un inaan'u din langgut ya din hapatus'u.


\par }{\PP \VS{3}Ya himmapit goh hi Apo Dios ay ha"in an hi Isaiah an inalinay, “Henen inatmun baal'un agguy'a nunlubung ya nunhapatus hi tuluy tawon di mangipattig hi ma'ma'at hinan tatagud Egypt ya ad Cush.

\VS{4}Ti nan buhulda an nan alid Assyria ya ibaludna dida an ta"on un nan ung'ungungnga, ya nun'ala'ay, ya nun'a'in'inna, ya iyuyda didah udum an babluy an anonday hapatusda, ya boladanda dida ta mattig di tipada ta way aton nan i'Egypt an mabainan.

\VS{5}At dumalat enen ma'at ya nidugah di ta'ot ya bain nan tatagun nangiyokod hi badang nan iCush ya nan nangipahiyah niddumandah nan i'Egypt.\FTNT{*}{{\FR 20:5 }{\FT{Hidin nun'alian Hezekiah (715-686 B.C.) ad Judah ya waday do'ol an nanugun ay hiya ta mumpabadangdah nan i'Egypt (Isa. 30:1-2; 31:1).}}}

\VS{6}Ya henen a'atana ya alyon mahkay nan iPhilistia an numbabluy hinan pingit di baybay di, Anakkayah di na'at hinan namnamaon tu'un bumadang an mangibaliw ay ditu'uh nan alid Assyria! Ya gulat ta umat hinay na'at ay dida at undan nin ditu'u ay ya mabaliwan?”




\par }\Chap{21}{\SH Hay Miyadwah Nipa'innilah Amoltaan ad Babylon
\par }
{\R (Isa. 13:1—14:23; Jer. 50:1—51:64)

\par }{\PP \VerseOne{1}Hiyah te impa'innilan Apo Dios ay ha"in hi ma'at hinan mun'ohab an babluy hinan pingit di baybay.\FTNT{*}{{\FR 21:1 }{\FT{Hinan Hebrew ya hiyah te pangalin Apo Dios hinan babluy ad Babylon.}}}

\par }{\QC Inalinay umat hi aton di alipugpug hi appit hi a'unugan di algaw di aton

\par }{\QB nan umalin mangubah ay da'yun malpud Negev an babluy nan mata'tan an tatagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ya nipa'innilan ha"in nan nidugah an ma'at

\par }{\QC ti waday mamalbalih nan iBabylon an dumalat hi apa"ianda.

\par }{\QB Ti inalin Apo Dios di,

\par }{\QC “Da'yun i'Elam\FTNT{†}{{\FR 21:2 }{\FT{Ad Elam di ohan kapitulyud Persia (unu ad Iran).}}} ya iMedia\FTNT{‡}{{\FR 21:2 }{\FT{Unu ad Iran.}}} ya ekayu ta li'ubonyu ya ginubatyud Babylon

\par }{\QB ti pogpogo' di gunda pangipaligligatan hinan tataguh udum an babluy.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ya nidugah di ta'ot'uh nan tinnig'u ya nan dengngol'un aton Apo Dios,

\par }{\QC at dinumgoh di putu' an umata' hinan na'uy an muntungaw.

\par }{\QB Ya nonong ya mi'id di bi'ah'u,

\par }{\QC at na'ulawa'.


\par }{\Q \VS{4}Ya agguy'u inilay ato' ti wumogwoga' hi ta'ot'u,

\par }{\QC at ihihi'al'uy ahdomanana ta molo'a',

\par }{\QB mu unat goh nahdom ya un at goh nidugdugah di wimmogwoga' hi ta'ot'u!\FTNT{§}{{\FR 21:4 }{\FT{Naligat an hi Isaiah an mangulug hi aat di apogpogan nan Pumpapto'an nan iBabylon ti mid ni' di ustuh pumpapto'anda an hihidya damdamay Pumpapto'an nan i'Assyria hidin amataguna.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ya nipattig goh ay ha"in an hidid Babylon ya nidadaan di ma'an,

\par }{\QC ya ma'inum, ya na'ap'apan hi ma'ugtul nan dotal an ubunan nan mi'behta.

\par }{\QB At hidin ang'angananda ya umanin'inumda ya himbumagga ya waday nuntu'u' an inalinay,

\par }{\QC “Da'yun a'ap'apu!

\par }{\QB Punlamuhanyuh lanay hapiawyu,

\par }{\QC ya nundadaan ayun mi'gubat!”\FTNT{*}{{\FR 21:5 }{\FT{Nipa'annung hinan Dan. 5:1-4, 30.}}}


\par }{\SH Hay Ma'ma'at hi ad Judah
\par }
{\Q \VS{6}Palpaliwan goh ya inalin Apo Dios ay ha"in di,

\par }{\QC “Munhonag'ah umuy mun'adug hinan way pun'adugan hinan bagtun di allup\FTNT{†}{{\FR 21:6 }{\FT{Nan mun'adug ya mihinadah nan ata'nang an allup di nunlene'woh hi ad Jerusalem ta tigondah un way umalin buhul.}}}

\par }{\QB ta wada ay di tigona ya impa'innilana.


\par }{\Q \VS{7}At wada ay di amangonah numpunlugan hi kalesa,

\par }{\QC ya nan nahindudwan numpuntakay hi kabayu,

\par }{\QB unu nan dongki,

\par }{\QC unu nan kamilu ya mahapul an hamadonan tigon di atonda.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}At palpaliwan ya muntu'u' nan mun'adug an inalinay,

\par }{\QC “Apu, abigabigat ya amahdomahdom ya wagwadaa'

\par }{\QB hinan pa"ata'nang an abung an pun'adugan.


\par }{\Q \VS{9}Mu ad ugwan ya un'u amangon nan numpunlugan hinan kalesa,

\par }{\QC ya nan nahindudwan numpuntakay hinan kabayu!”

\par }{\BB \par }
{\QB Ya nuntu'u' goh an inalinay,

\par }{\QC “Na'abak mahkay ad Babylon!\FTNT{‡}{{\FR 21:9 }{\FT{Ad Babylon ya na'abak hidin 689 B.C. ya hidin 539 B.C.}}}

\par }{\QB At an amin nan bululda ya nun'agimu',

\par }{\QC at niwa'at hinan luta!”\FTNT{§}{{\FR 21:9 }{\FT{Nu na'abak nan ohan pumpapto'an at pohdonan hapiton an na'abak goh nan bululdan bimmadang ay dida.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}At inali' di,

\par }{\QC “Da'yun i'ibba' an iJudah an nipaddung hinan na'elek an paguy\FTNT{*}{{\FR 21:10 }{\FT{Nan iJudah ya nipaddungdah nan na'elek an paguy ti ma'abakdah gubat, at iyuy di buhulda didad Babylon.}}}

\par }{\QB ya ibaga' an amin ay da'yud ugwan nan dengngol'un

\par }{\QC inalin nan nidugah di abalinanan Dios tu'un holag Israel.”


\par }{\SH Hay Nipa'innilah Amoltaan ad Edom
\par }
{\R (Jer. 49:7-22; Ezek. 25:12-14; 35:1-15; Am. 1:11-12; Obad. 1:1-21)

\par }{\Q \VS{11}Hiyah te goh di nipa'innilah ma'at hi ad Edom.

\par }{\QC Palpaliwan ya dengngol'u han mun'ali ay ha"in hi ad Dumah\FTNT{†}{{\FR 21:11 }{\FT{Hiyay ohan babluy ad Edom, ya hay pohdonan ibaga ya
}}{\FT{{\EM{mid al'ali}}. Ya un munhanul hi Isaiah ti ta"on hi unna ipa'innila an mid al'alin dida ti ma'abak nan i'Assyria an namaligat ay dida mu awni ya wada damdamay mangabak ay didah nan iBabylon (verse 11).}}} an inalinay,

\par }{\QB “He"an mun'adug, undan ahup ya un mawa'ah?”


\par }{\Q \VS{12}Ya tembal'un inali' di,

\par }{\QC “Na'uy an mawa'ah,

\par }{\QB mu awniat mahdom goh damdama!\FTNT{‡}{{\FR 21:12 }{\FT{Hay ipa"el nan mawa'ah ya na'uy an mapogpog mahkay di pangipaligligatan nan i'Assyria hinan iJudah. Ya hay ipa"el nan mahdom ya adi madnoy at ete"an goh nan iBabylon an mangipaligligat hinan iJudah.}}}

\par }{\QC At gulat ta pohdom an mahmahan ya agam ta munhanhan'a ta awni ya un'a goh umali.”


\par }{\SH Hay Nipa'innilah Amoltaan ad Arabia
\par }
{\R (Jer. 49:28-33)

\par }{\Q \VS{13}Hiyah te goh di impa'innilan Apo Dios hi ibaga' hinan i'Arabia. Inalinay,

\par }{\QC “Da'yun iDedan an gun mumbaat

\par }{\QB ya mungkampu ayuh nan mapulun hinad Arabia.


\par }{\Q \VS{14}Ya da'yun numpunhitud Tema ya pa'inumanyu nan i'ibbayun nun'a'uwaw,

\par }{\QC ya pinanganyu nan nanaynan hi babluyda.


\par }{\Q \VS{15}Ti unda inlayawan nan pumatoy an numpangdon hi hanggap,

\par }{\QC ya pana,

\par }{\QB ya an amin nan nidugah an ma'at hinan punggugubatan.”\FTNT{§}{{\FR 21:15 }{\FT{Hidin 732 B.C. ya ente"an nan i'Assyria an nangubat hinan Arabo, ya hidin nun'alian Nebuchadnezzar ad Babylon ya impagubatna goh ay dida.}}}


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{16}Palpaliwan goh ya inalin Apo Dios di, “Mala'uh di hintawon ya mapogpog mahkay an amin di a'e'gonan ad Kedar\FTNT{*}{{\FR 21:16 }{\FT{Ohan nundengwan lugal hi ad Arabia an dumalat nan kalniluda.}}} hi ad Arabia.

\VS{17}At unda tuttuluy ma'angang hinan tindalud Kedar an nun'ala'eng an pumana. Ha"in an Dios an gunyu dayawon an holag Israel di nanapit ete.”




\par }\Chap{22}{\SH Hay Nipa'innilah Ma'at ad Jerusalem
\par }
{\PP \VerseOne{1}Hiyah te impa'innilan Apo Dios hi ma'at hinan ma'alih Nundotal an Babluy an Gun Pangipattigan Apo Dios hinan Ipa'innilanah nan Tatagu. Inalinay,

\par }{\QC “Undan hay ilungdayaanyu ta mumpapanguy ayun amin hinan atap di abungyu?


\par }{\Q \VS{2}Ya anaad ta humelhel ayun mid poto'nah donglon?\FTNT{*}{{\FR 22:2 }{\FT{Nan tatagud Jerusalem ya un hay pun'am'amlonganda ya anggay di nomnomnomonda an bo'on at goh nan pangipa'amlonganda ay Apo Dios (Isa. 5:11-12).}}}

\par }{\QC Ti nan nun'atoy ay da'yu ya bo'on hay matadom di natayanda unu gubat.\FTNT{†}{{\FR 22:2 }{\FT{Hay natayanda ya dumalat di hinaangda, unu inuwawda, unu ta'otda.}}}


\par }{\Q \VS{3}Ya an amin nan mumpangipangpanguluh nan tindalum ya numpangalayawda,

\par }{\QC mu nun'atiliwda damdama an ta"on hi unda agguy numpapana nan buhul.\FTNT{‡}{{\FR 22:3 }{\FT{Agguy tu'u inilah un hay tindalun di i'Assyria di pohdonan hapiton an na'at hidin 701 B.C. hidin nun'alian Sennacherib (704-681 B.C.), unu hay tindalun di iBabylon an na'at hidin 588-586 B.C. hidin nun'alian Nebuchadnezzar (605-562 B.C.). Nu hay iBabylon di pohdonan hapiton ya itudunay aat di limmayawan da Alin hi Zedekiah ya nan u'uphiyalna, mu natiliwdad Jericho (II Ki. 25:4-6).}}}

\par }{\QB Ya an amin ayun na'ah'upan an limmayaw ya tiniliw da'yu damdaman

\par }{\QC ta"on hi un adagwiy nangipluyanyu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}At hiyanan alyo' di,

\par }{\QC “Unna' okod ta kilaa' tun i'ibba' an nun'atoy.

\par }{\QB Ya adia' al'alu'on!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ti hi Apo Dios an nidugah di abalinana ya waday pangiyabulutanah a'atan daten nidugah an punholholtapan tu'uh

\par }{\QC tun Nundotal an Babluy an Gun Pangipattigan Apo Dios hinan Ipa'innilanah nan Tatagu,

\par }{\QB at hiyanan ten mid inila tu'uh aton tu'u.

\par }{\QC At mapa"ida tun allup tu'uh tun ad Jerusalem,

\par }{\QB ya awniat madngol di ahipopokaw an mumpabadang hinan way aduntuduntug.


\par }{\Q \VS{6}Ti umalida nan i'Elam\FTNT{§}{{\FR 22:6 }{\FT{Unu i'Iran.}}} ya iKir\FTNT{*}{{\FR 22:6 }{\FT{Unu iMedia.}}} an numpunlugan hi lugan di mi'gubat

\par }{\QC ya numpuntakay hi kabayu an numpumpana ya numpunhapiaw ta gubaton ditu'u.


\par }{\Q \VS{7}At nan malumong an numpundotal an punhabalan tu'uh tud Judah ya mapnuh lugan di buhul,

\par }{\QC ya nan nungkakabayun titindalu ya mumpunhooddah nan way pantaw di babluy tu'u.


\par }{\Q \VS{8}Ya pumpa"ida nan allup hitud Judah,

\par }{\QC at mi'id di ipo"oyan tu'u.

\par }{\QB At umuyyu mahkay alan nan almasyuh nan nihinandah nan Palasyu

\par }{\QC an hay Ayiw an Nalpud Lebanon di Niyamma.


\par }{\Q \VS{9}Ya tigonyu ta mahapul an mipaphod nan allup hitud Jerusalem,

\par }{\QC at amungonyu nan danum an malpuh nan nanginnampan lobong.


\par }{\Q \VS{10}Ya uyaponyu goh nan nipaphod an a'abung hitud Jerusalem,

\par }{\QC ya pina"iyuy udum

\par }{\QB ta nan batun anonyu ya inyammayuh nan napa"in allup.


\par }{\Q \VS{11}Ya inyammayuy ahayupan di danum hinan numbattanan nan duwan allup

\par }{\QC an malpuh nan Dadan an Ahayupan di Danum.

\par }{\QB Mu an amin hanan pange'kodanyu ya mi'id di hulbina

\par }{\QC ti agguy ayu ahan numpabadang ay Apo Dios an nunlumu.

\par }{\QB Ya wan danen ma'at hi udum hi algaw ya Hiyay nunnomnom.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mu binagan ditu'u tuwalih nan nidugah di abalinanan Dios

\par }{\QC ta ikila tu'uy punlungdayaan tu'uh nan numbaholan tu'u,

\par }{\QB ya numpamukmuk tu'u ya numpunlubung tu'uh langgut

\par }{\QC ta ipattig tu'uy puntutuyuan tu'u.


\par }{\Q \VS{13}Mu un ayuat goh udot umanla'anla ya immanin'inum

\par }{\QC an mumpulpulutan hi dotag di baka ya kalnilu.

\par }{\QB Ti alyonyuy,

\par }{\QC “Aga tu'u akkay ta ipadah tu'un mangamangan ya mangin'inum

\par }{\QB ti hi ma'et at matoy tu'u damdama!”\FTNT{†}{{\FR 22:13 }{\FT{I Cor. 15:32.}}}


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{14}Ya inalin goh Apo Dios an nidugah di abalinana ay ha"in di, “Henen baholda ya adi ahan ma'aliwan hi engganah matoyda.”


\par }{\SH Nan Ma'at ay Shebna
\par }
{\Q \VS{15}Inalin goh Apo Dios ay ha"in di,

\par }{\QC “Umuy'an Shebna\FTNT{‡}{{\FR 22:15 }{\FT{Hiya ya bunag ad Jerusalem, ya i'Egypt nin, ya nabagbagtuy haadna ti hiyay nehnod hinan Alin hi Hezekiah (Isa. 22:22; 36:3).}}} an mumpapto' hinan palasyu ta alyom ay hiyay,


\par }{\Q \VS{16}Undan hay niyatam udot

\par }{\QC ta mangamma'ah maphod an lubu'muh tun daplah an ilubu'an di a'ali?


\par }{\Q \VS{17}Nomnomnomom an hi Apo Dios ya itapal da'ah niyadagwin babluy

\par }{\QC ta hidiy ibaludam an ta"on hi un waday abalinam an tagu.


\par }{\Q \VS{18}At umat'ah nan bola an odnanda,

\par }{\QC ya intapal da'ah nan ongol an babluy.

\par }{\QB At hidiy atayam ta nan ipahiyam an kalesa ya mi'id di hulbida ti mapa"ida.

\par }{\QC At he"ay dumalat hi abainan nan ad baal ay he"a.


\par }{\Q \VS{19}Ya anon da'ah nan nabagtun haadmu.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{20}Ya ipa'ayag'uh Eliakim\FTNT{§}{{\FR 22:20 }{\FT{Hay pohdonan ibaga ya
}}{\FT{{\EM{hi Apo Dios di mangiyamma}}.}}} an hina' Hilkiah ta hiyay mihukat ay he"a.

\VS{21}At hiyay mamoltan hinan lubung di ap'apu an inlubungmu, ya nan tamum, ya nan abalinam. At hiyay paddungnay hi aman nan numpunhitud Jerusalem ya an amin hitun ad Judah.

\VS{22}Ya pumbalino' hi Eliakim hi ap'apu ta mehnod hinan ali an holag David. At nan ituguna ya ma'unud, at paddungnay nan ibo'tana ya mi'id di mangitangob, ya nan itangobna ya mi'id di mangibughul.

\VS{23}Hiya ya mihamad di pun'ap'apuwana ta umat hinan pado' an mihamad an mipado' hinan luta. At hiyay dalat di a'al'alyandan hina"ama.

\VS{24}Mu an amindan hina"ama ya nan tutulangna ya hiyay pangedenolandah mahapulda ta umat hinan hallabyan an do'ol di mihabluy an umat hi banga ya tibung.


\par }{\PP \VS{25}Mu manuh hopapna ti umat nongkay hinan nihamad an hallabyan, mu dumalat di damot nan mun'ihabluy ya la'tot ya naguyud, at magah,\FTNT{*}{{\FR 22:25 }{\FT{Hay pohdonan hapiton ya ma'aan goh nan haad Eliakim an umat hinan ma'at ay Shebna.}}} ya napa"idan amin nan mun'ihabluy. Ha"in an Dios di nanapit ete.”




\par }\Chap{23}{\SH Hay Nipa'innilah Ma'at ad Tyre ya ad Sidon
\par }
{\R (Tyre: Ezek. 26:1-28:26; Joel 3:4-8; Am. 1:9-10; Zech. 9:3-4; Sidon: Ezek. 28:20-26)

\par }{\Q \VerseOne{1}Hiyah te hinapit Apo Dios hinan tatagun mumpungkumildud Tyre. An inalinay,

\par }{\QC “Da'yun mumpuntamuh nan pupul di iTarshish\FTNT{*}{{\FR 23:1 }{\FT{Unu ad Spain.}}} ya awniat

\par }{\QB ikilayuy punlungdayaanyuh apa"ian nan duma'alan di pupulyu\FTNT{†}{{\FR 23:1 }{\FT{Na'at hidin 572 B.C. hidin nangabakan nan tindalun nan Alin hi Nebuchadnezzar an iBabylon hinan siudad an nipingit hi Baybay an Mediterranean, mu nan tindalun nan Alin hi Alexander an iGreece di nangabak hinan nidugah an na'allup an siudad an wah nan duwan islah din 332 B.C. an wah nan godwan di kilomitluh nan pingit di baybay.}}} ya nan a'abungyud Tyre.

\par }{\QC Ya hay a'atan te ya donglonyuh dumatnganyud Cyprus.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ya inalin goh Apo Dios hinan iSidon\FTNT{‡}{{\FR 23:2 }{\FT{Hay inadagwin ad Tyre ta nangamung ad Sidon ya 40 an kilomitlu.}}} di,

\par }{\QC “Duminong ayu adya ta nomnomnomonyu nan ma'at ay da'yun iSidon

\par }{\QB an mumpungkumildu an numpunhituh pingit di baybay

\par }{\QC an immadangyan an dumalat di nungkumilduanyu.


\par }{\Q \VS{3}Ti nun'iluganyuh nan pupul di ikumilduyun bogah

\par }{\QC an nalpuh nan inliya'dah nan pingit di wangwang hi ad Shihor,\FTNT{§}{{\FR 23:3 }{\FT{Hay kulugon nan udum ya ad Shihor ya Egypt di ohah ngadana, mu kulugon nan udum an hiyay ohan ngadan nan ohan ala' unu ginnaw an nihu"up hinan Wangwang an Nile hidi.}}}

\par }{\QB ya inyuyyu nun'ila'uh abablubabluy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mu nan babluyyud Sidon an wah nan pingit di baybay an ma'al'ali ya nidugah di ipa'ampaana

\par }{\QC ti adi mahkay mabalin an umuy ayu mungkumildu

\par }{\QB ti un gulat ta humapit nan baybay at alyonay,

\par }{\QC Mi'id mahkay di imbabaluy'u.”\FTNT{*}{{\FR 23:4 }{\FT{Hay pohdonan hapiton ya nan inyanud nan baybay ya adina bangngadon.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Ya ta"on hi un nan i'Egypt ya nidugah di punlungdayaandah

\par }{\QB pangngolandah napa"ian ad Tyre.


\par }{\Q \VS{6}At an amin ayun numpunhituh nan pingit di baybay

\par }{\QC ya odolnah un ayu munlugan hi pupul ta lumayaw ayu ta ekayud Tarshish.

\par }{\QB Ya ingkilayuy punlungdayaanyu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ya alyon nan tataguy,

\par }{\QC “Undan hiyah ne numbalinan ad Tyre an din siudad hidin penghana?\FTNT{†}{{\FR 23:7 }{\FT{Niyammah ten siudad hidin 2000 B.C.}}}

\par }{\QB Hidin hopapna ay ya gunda umamlong nan numbabluy hitu,

\par }{\QC ya nonongan immuydah udum an babluy ta hidiy pungkumilduanda ya pi'hituwanda.


\par }{\Q \VS{8}Mu hay nunnomnom an mama"id Tyre an babluy di ma'al'alih tun luta

\par }{\QC an hay mumpungkumilduh di ya nan imbabaluy di ali?”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ya ha"in an hi Isaiah di mambal an alyo' di,

\par }{\QC “Hi Apo Dios an nidugah di abalinanay nunnomnom ta pogpogonay pumpahiyaanda

\par }{\QB ya ta way aton nan e'gonan di tataguh tun lutan mabainan!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}At da'yun tatagud Tyre ya puntammanyu mahkay nan lutayu

\par }{\QC ti mi'idda mahkay nan pupul an gun duma'al hinan babluyyu.


\par }{\Q \VS{11}Hi Apo Dios ya nidugah di abalinana,

\par }{\QC at hiyanan mabalin an pa"ionay babluy an pun'ap'apuwan di tataguh tun luta.

\par }{\QB Ya hiyanan iyabulutnay apa"ian ad Phoenicia\FTNT{‡}{{\FR 23:11 }{\FT{Ad Phoenicia ya hakupnad Tyre ya ad Sidon.}}} an wah pingit di baybay

\par }{\QC ta mapogpog di abalinanda.


\par }{\Q \VS{12}Ti inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC Ta"on hi un da'yun iSidon hinad Phoenicia an nangipa'enghah pun'amlongan

\par }{\QB ya mapogpog mahkay ti munholholtap ayud ugwan.\FTNT{§}{{\FR 23:12 }{\FT{Inabak nan tindalun nan Alin hi Esarhaddon (680-669 B.C.) an i'Assyria ad Sidon, ya inabak goh nan tindalun nan Alin hi Nebuchadnezzar (605-562 B.C.) hidih din 587 B.C.}}}

\par }{\QC At ta"on hi un ayu lumayaw ta umuy ayud Cyprus ya adi ayu damdama lumenggop hidi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}At tigonyuy aton nan i'Assyria hi ad Babylon\FTNT{*}{{\FR 23:13 }{\FT{Nan tindalud Assyria an impangulun Sennacherib ya numpa"idad Babylon hidin 689 B.C.}}} an gubatonda dida,

\par }{\QC ya pina"idan amin nan wah din babluy

\par }{\QB an ta"on hi un nan allup hinan nunlene'woh.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Da'yun gun milugan hi pupul ya awniat ikilayuy punlungdayaanyuh

\par }{\QC apa"ian ad Tyre an pundenolanyu!


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{15}At ma'aliwan mahkay nan babluy ad Tyre\FTNT{†}{{\FR 23:15 }{\FT{Ad Tyre ya numbalin an adi mahkay aptan hidin nalpahan di nanakupan di tindalun Nebuchadnezzar an alid Babylon. Ya nan bimmabluy ya numbalinda mahkay hi nawotwot. Nalauh di atnay tawon ya nihukat nan iPersia an nanakup ay dida.}}} hi napituy tawon an hiyah ne mabalin an pi'taguan di ohan ali. Mu awniat mababluyan goh hi alpahan di napitun tawon at umat hinan kantan di babain mumpappabayad an alyonay,


\par }{\Q \VS{16}He"an babain mi'lala'i ya naliwan da'a mahkay.

\par }{\QC At hiyanan odnam nan alpa ta mungkankanta'a goh

\par }{\QB ta ma'agay'ayan nan linalai ta umalidan he"a.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{17}Ya hay pohdonan hapiton ya hay angunuh nen napitun tawon ya haggungon mahkay Apo Dios ad Tyre, mu agguy naluman din aat nan tatagud Tyre an un hay pungkumilduanday nomnomnomonda, ya naliwandaat hi Apo Dios, at mipaddungda damdamah nan mi'lala'in hiyay bumo'laanah pihhuh tun abablubabluy hitun luta.

\VS{18}Mu hay umangunuh ya bo'on hiyay manamtam hinan bino'lana ti hi Apo Dios ya idatnah nan tataguna ta way pangngalandah do'ol an ma'an ya nan mun'aphod an lubungda.”




\par }\Chap{24}{\SH Hay Pummoltaan Apo Dios hinan Tataguh tun Luta
\par }
{\Q \VerseOne{1}Nomnomnomon tu'un hi Apo Dios ya pa"iona tun luta,

\par }{\QC at maluman di aatna,

\par }{\QB at miwa'atda nan tatagu.


\par }{\Q \VS{2}At hay aat te ya mi'id di adi milagat an ta"on un padi,

\par }{\QC ya baal, ya nan ad baal ay dida,

\par }{\QB ya nan luma'u, ya nan munla'u,

\par }{\QC ya nan umutang, ya nan mumpa'utang,

\par }{\QB ya nan nawotwot, ya nan adangyan.


\par }{\Q \VS{3}At nidugah di apa"ian tun luta an paddungnay mihigid an amin di wada.

\par }{\QC Hiyah te inalin Apo Dios.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ti mamaganan tun luta,

\par }{\QC at mun'alangun amin di nalmu.

\par }{\QB Ya an amin di abablubabluy hitun luta ya ahihiga,

\par }{\QC ya ta"on un nan a'ap'apu ya kumapuyda


\par }{\Q \VS{5}ti dumalat nan adi pangunudan di tataguh nan Uldin Apo Dios

\par }{\QC an nahahapit hi ma'unud hi enggana.\FTNT{*}{{\FR 24:5 }{\FT{Heten nunhahapitananda ya hay aat nin din ni'hapitan Apo Dios ay Noah hidin penghana (Gen. 9:8-17).}}}


\par }{\Q \VS{6}At hiyanan pa"ion Apo Dios tun luta,

\par }{\QC at mahapul an edpol nan tataguy punholholtapandah ligat an dumalat di bahol,

\par }{\QB at unda tuttuluy ma'angang.


\par }{\Q \VS{7}Ya mun'alyaw an amin nan greyp,

\par }{\QC at mi'id di miyammah ma'inum an mangipa'amlong hinan tatagu,

\par }{\QB at nidugah an mumpunlungdayada.


\par }{\Q \VS{8}At mid mahkay di amlongdan muntukal hinan tambourine ya alpa,


\par }{\Q \VS{9}ya mi'id mahkay goh di gun ma'amung ta kumanankantada ya immanin'inumda

\par }{\QC ti mumpait mahkay di panamtamdah nan ma'inum.


\par }{\Q \VS{10}Ya mid hulbin an amin nan babluy an nun'apa"i,\FTNT{†}{{\FR 24:10 }{\FT{Mid mapto' ya nan nun'apa"in abablubabluy di pangalyanan te ya an amin din abablubabluy an nitudo' hinan chapters 13-23 an ad Babylon (13:1-14:23; 21:1-10), ya ad Assyria (14:24-32), ya ad Moab (15:1-16:14), ya ad Damascus (17:1-14), ya ad Ethiopia (18:1-7; 20:1-6), ya ad Egypt (19:1-20:6), ya ad Edom (21:11-12), ya ad Arabia (21:13-17), ya ad Jerusalem (22:1-25), ya ad Tyre ya ad Sidon (23:1-18).}}}

\par }{\QC ya an amin nan tatagu ya numpunda'igda ta mi'id humgop.


\par }{\Q \VS{11}Ya mi'id mahkay nongkay di amlong di tataguh tun luta,

\par }{\QC at tumu'utu'u' nan tatagun mumbagah ma'inum.


\par }{\Q \VS{12}Ya nidugah di apa"ian nongkay di babluyda

\par }{\QC ti mapa"i nan pantaw di allup nan babluyda.


\par }{\Q \VS{13}At umat hinay aat di ma'at hinan abablubabluy hitun luta,

\par }{\QC at unda tuttuluy tatagun ma'angang

\par }{\QB an umat hinan niyoh'ohan bungan di olibo

\par }{\QC unu greyp hi alpahan di apugahan di bungada.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Mu wadaday tataguh appit hi alimuhan di algaw

\par }{\QC an pun'it'u'day pundayawdah anabagbagtun Apo Dios

\par }{\QB an dumalat di amlongda.


\par }{\Q \VS{15}At hiyanan da'yun tatagun wah appit hi buhu'an di algaw

\par }{\QC ya da'yun numpunhituh nan pingit di baybay

\par }{\QB ya mahapul an dayawonyuh Apo Dios an dayawon tu'un holag Israel!


\par }{\Q \VS{16}Ya ta"on un nan nun'iyadagwin babluy ya awniat madngol di kantadan alyonday,

\par }{\QC “Madayaw nan na'ahhamad di pangatnan Dios!”

\par }{\BB \par }
{\QB Mu ha"in ya munha'it damdamay punnomnoma'

\par }{\QC ti nan tatagu ya mumpipinna"ida.


\par }{\Q \VS{17}At nidugah an atata'ot di ma'ma'at hitun luta

\par }{\QC an mi'id di nanginnilah un magah hi bitu unu ma'nah nan hulu.


\par }{\Q \VS{18}Ti lumayawta ay an dumalat di ta'ot ya ma'uhbungtah nan bitu.

\par }{\QC Ya wa ay goh ta ipatna an umayat hinan bitu ya ma'nata goh damdamah hulu.

\par }{\BB \par }
{\QB Ya madloh di udan an ay niguwang di lobong hi ad abuniyan,

\par }{\QC ya umalyog tun luta,


\par }{\Q \VS{19}at mun'anga'.


\par }{\Q \VS{20}Ya gapuh bi'ah di alyog ya munhinaggaw tun luta an umat hinan nabutong

\par }{\QC ya nan abung hi un mabi'ah di puo'.

\par }{\QB At ma'at hatun gapuh nan nidugah an ngohoy di tatagun Apo Dios,

\par }{\QC at hitun apa"iana ya adi mahkay mipaphod.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ya henen gutud\FTNT{‡}{{\FR 24:21 }{\FT{Ma'at nin hinan te"an di Punligatan di Tatagu.}}} ya moltaon Apo Dios nan numbahol an anghel an wad abuniyan\FTNT{§}{{\FR 24:21 }{\FT{Hiyatu nin nan nun'appuhiy pangatnan anghel an nangohoy ay Apo Dios.}}}

\par }{\QC ya ta"on un nan a'a'lih tun luta.


\par }{\Q \VS{22}At amungona didah nan way nabo"an an ay baludan

\par }{\QC ta engganah tun punhumalyaanan dida ta mamoltada.


\par }{\Q \VS{23}Ya homelong nan bulan,

\par }{\QC ya adi bumenang nan algaw

\par }{\QB ti hi Apo Dios an nidugah di abalinanay mun'ap'apuh nan Duntug an Zion hi ad Jerusalem.

\par }{\QC At madilagan an amin,

\par }{\QB ya ta"on un nan mumpangipangpanguluh nan tatagu ya tigonday benangna.




\par }\Chap{25}{\SH Nan Kantah Ipabagtuan Apo Dios\FTNT{*}{{\FR 25: }{\FT{Heten kanta ya ipabagtunah Apo Dios an dumalat hinan namaliwanah nan tataguh nan atata'ot an nitudo' hi chapter 24.}}}
\par }
{\Q \VerseOne{1}O Apu an Dios'u,

\par }{\QC He"ay e'gona' ya ipabagbagtu'.

\par }{\QB Ti umipanoh'an amin nan ina'inatmu

\par }{\QC an hiyana tuwali din ninomnommuh din penghanan alyom hi atom.


\par }{\Q \VS{2}At pumpa"im nan babluy\FTNT{†}{{\FR 25:2 }{\FT{Heten ongol an babluy ya ad Babylon an hay aat di tataguh di ya ngohoyondah Apo Dios. Baliwan di iBabylon an amin nan nun'appuhiy pangatnan tataguh tun luta.}}} an ta"on hi un nahamad di allupna,

\par }{\QC at midipat hinan luta.

\par }{\QB At ma'ubah mahkay heden palasyun di tataguh udum an babluy,

\par }{\QC at adi mahkay mabalin an mawada goh.


\par }{\Q \VS{3}At nan tatagun ongol di abalinanda ya awniat hapitonday anabagtum,

\par }{\QC ya nan mun'abungot an tatagu ya ta'tan da'a.


\par }{\Q \VS{4}Ti He"ay pumpabadangan nan nun'awotwot an maligligatan,

\par }{\QC ya He"ay paddungnay ihi'ugandah un way puo' unu ongol an potang.

\par }{\QB Ti nidugah di pangat di buhul an umat hinan mabi'ah an puo'


\par }{\Q \VS{5}unu nan nidugah an potang hinan mapulun,

\par }{\QC at mun'ohab.

\par }{\QB At He"a, Apo Dios, di ay bunut an nihanih nan potang

\par }{\QC ti agguymu inyabulut an nan buhul di mangabak,

\par }{\QB at impadinongmu didan mangikantah nangabakanda.


\par }{\SH Hay Pangidadaanan Apo Dios hinan Maphod an Ma'an hi an Amin an Tatagu
\par }
{\Q \VS{6}Hi Apo Dios an nidugah di abalinana

\par }{\QC ya idadaanah nan Duntug an Zion di mun'aphod an ma'an

\par }{\QB an iyayagnah an amin an tataguh tun luta.

\par }{\QC Ti piliona nan ma"aphod an mihda an nan way tabana an dotag di baka

\par }{\QB ya nan na"apgot an bayah an ma'appaganah.


\par }{\Q \VS{7}Ya heten duntug goh di pamogpoganah nan dumalat hi punlungdayaan

\par }{\QC an amin nan tataguh tun luta.


\par }{\Q \VS{8}Ya pogpogonay abalinan di atoy hi munnanannong,\FTNT{‡}{{\FR 25:8 }{\FT{I Cor. 15:54.}}}

\par }{\QC ya paddungnay apulugonan amin di lugwan di tataguna,\FTNT{§}{{\FR 25:8 }{\FT{Rev. 7:17; 21:4.}}}

\par }{\QB ya pogpogonay abainandah abablubabluy hitun luta.

\par }{\QC Hiyah ne intulag Apo Dios hi atona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}At awniat alyon nan tataguy,

\par }{\QC “Immannung an hi Apo Dios di Dios tu'u ya nangedenolan tu'u,

\par }{\QB at hiyanan binaliwan ditu'u!

\par }{\QC At mun'amlong tu'uh nanaguanan ditu'u!”


\par }{\SH Hay Miyadwah Nipa'innilah Pummoltaan Apo Dios hinan iMoab
\par }
{\R (Isa. 15:1—16:14; Jer. 48:1-47; Ezek. 25:8-11; Am. 2:1-3; Zeph. 2:8-11)

\par }{\Q \VS{10}Ya ipapto' Apo Dios heten Duntug an Zion an gapuh nan abalinana,

\par }{\QC mu nan iMoab ya pun'igatina dida ta umatdah nan dagamin mun'ibilud hinan ta"i.


\par }{\Q \VS{11}Ya ta"on hi unda ipatnan bumangon ta makakdah di mu adi iyabulut Apo Dios

\par }{\QC an unnaat goh iyal'allan bainon dida ta mapogpog di pumpahiyaanda.


\par }{\Q \VS{12}Ya pumpa"in Apo Dios nan allup di babluyda

\par }{\QC ta midipatdah nan luta ta mumbalindah hupu'.




\par }\Chap{26}{\SH Nan Kantan Pundayaw ay Apo Dios
\par }
{\Q \VerseOne{1}Awniat madatngan di pangikantaan nan tataguh tun ad Judah eten kantan alyonay,

\par }{\QC “Nahamad tun babluy tu'u ti hi Apo Dios di mangibaliw ay ditu'u,

\par }{\QB at mipaddung hinan allup an nunle'woh ay ditu'u.


\par }{\Q \VS{2}At ibughulyu nan pantaw hinan allup

\par }{\QC ta humigupdan amin nan tatagun manginaynayun hi pangulugdan Apo Dios

\par }{\QB an dida nan imbilangnah nahamad di pangatda!


\par }{\Q \VS{3}Ti hi Apo Dios ya palenggopona nan tagun na'na'unnud ay Hiya

\par }{\QC ti Hiyay edenolna.


\par }{\Q \VS{4}At hi Apo Dios di pange'kodan tu'uh enggana

\par }{\QC ti Hiya nan paddungnay daplah an ihi'ugan tu'u ta mibaliw tu'u.


\par }{\Q \VS{5}Hiya ya ipa'ampana nan mumpahiya,

\par }{\QC ya pa"iona nan ma'al'alin babluyda

\par }{\QB ta mun'egday nan allupda ta midipat hinan luta.


\par }{\Q \VS{6}At pun'igatin nan nun'awotwot,

\par }{\QC ya ma'abohlan an tatagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Mu nan na'na'unnud ya pundotalon nan nungngadan hi Nahamad di Pangatnay dalanonda

\par }{\QC ta maphod hi owonda.


\par }{\Q \VS{8}At da'mi ya pohpohdonmin hi Apo Dios di mipabagtu,

\par }{\QC at unudonmi nan Uldina,

\par }{\QB ya Hiyay edenolmi.


\par }{\Q \VS{9}At abigabigat ya Hiyay nonomnomonmi.

\par }{\QC Ti wa ay ta moltaona nan tataguh tun luta ya hiyay panginnilaandah

\par }{\QB nan nahamad hi un'unudonda ta ipogpogda nan nun'appuhin ato'atonda.


\par }{\Q \VS{10}Mu ta"on damdamah unmu ipattig di homo'muh nan nun'appuhiy pangatdan tatagu

\par }{\QC ya adida damdama matuduwan an mangat hi maphod.

\par }{\QB Ya hihidyan nan nun'appuhiy gunda aton an ta"on hi unda wah nan babluy

\par }{\QC an hay nahamad di mitudtuduh ma'unud

\par }{\QB ti adida pa"immatun hinan anabagtum an Dios.


\par }{\Q \VS{11}Ya ta"on goh hi un'a nundadaan an mummoltan dida

\par }{\QC ya paddungnay unda nabulaw an nangohoyda.

\par }{\QB At ipattigmun didan buhulmu an He"a ya ongol di pamhodmun da'min tatagum ta mabainanda.

\par }{\QC At moltaom,

\par }{\QB at didah nan apuy an inalim hi pamogpogmun dida.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Apo Dios, iyabulutmu ni' an lumenggop ami

\par }{\QC ti dumalat nan abalinan an nalpun He"a

\par }{\QB ya mun'aphod di inatmi.


\par }{\Q \VS{13}Apo Dios an Diosmi,

\par }{\QC wadaday udum an nun'ap'apun da'mi,\FTNT{*}{{\FR 26:13 }{\FT{Umat hinan i'Egypt, ya iPhilistia, ya iMidian, ya i'Assyria, ya nan udumna goh.}}}

\par }{\QB mu He"a damdama ya anggay di dayawonmi.


\par }{\Q \VS{14}Ya danen nun'ap'apun damih din hopapna ya minoltam dida,

\par }{\QC at nun'atoyda

\par }{\QB at na'aliwandah nabayag.


\par }{\Q \VS{15}He"a, Apo Dios, ya impado'ol da'min tatagum,\FTNT{†}{{\FR 26:15 }{\FT{Heten dimmo'lan nan i'Israel ya dumalat nin hi numbangngadan nan i'ibbadan nibalud ad Babylon (Isa. 54:2-3).}}}

\par }{\QC ya impa'ambilogmu tun numbabluyanmi.

\par }{\QB At hiyanan He"ay daydayawonmi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Hidin nangilatam ay da'mi, Apo Dios, ya nidugah di nipaligligatanmi,

\par }{\QC at numpahpahmo' amin He"a.


\par }{\Q \VS{17}Ti umat amih nan babain magadyuh muntungaw

\par }{\QC an pumkaw hi dogoh di puntungawana.


\par }{\Q \VS{18}Mu ta"on hi un ami nunligligat ya agguymi inabalinan an nangibaliw hi babluymi,

\par }{\QC ya bo'on hiyay dumalat hi pinumhodan nan tatagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Mu inilamin He"a ya abalinam an mamaliw ay da'mi

\par }{\QC ya tun babluymi tuwalin paddungnay mahuam!

\par }{\QB At awniat ikankantan nan tataguy amlongda

\par }{\QC ti nan panaguam ay da'mi ya mipaddung hinan dulnuh nan helhelong.\FTNT{‡}{{\FR 26:19 }{\FT{Nan dulnuh nan helhelong ya ma'ahhapul ad Israel hinan tumaguan di nitanom.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}At da'yun i'ibba' an holag Israel ya edenolyun Apo Dios an paddungnay umanamut ayu,

\par }{\QC ya nun'ida'igyuy abungyu ta mipo"oy ayuh engganay un ma'udyaan di bungotna.


\par }{\Q \VS{21}Ti umalin malpud abuniyan ta moltaona nan tataguh tun lutan dumalat di baholda.

\par }{\QC Ya inilan Apo Dios an amin nan tatagun napatoy hi abablubabluy,

\par }{\QB ya inilana goh nan tatagun namatoy ay dida,

\par }{\QC at hiyanan mamoltada.”




\par }\Chap{27}{\SH Hay Abaliwan nan Holag Israel
\par }
{\Q \VerseOne{1}Henen a'atana\FTNT{*}{{\FR 27:1 }{\FT{Ma'at hinan Hinlibuy Tawon (verses 1-6, 9, 12-13).}}} ya moltaon mahkay Apo Dios nan ay ulog an Leviathan\FTNT{†}{{\FR 27:1 }{\FT{Heten Leviathan ya ohan kalahin di dinosaur (bahaom nan footnote di Job 41:1), ya hiyay ipaddungan an amin nan tatagun buhul Apo Dios.}}} hinan baybay,

\par }{\QC at mi'id mahkay di aton nen munleppotan an ay ulog an mamalbalin ditu'un tatagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ya alyon Apo Dios di,

\par }{\QC “Umamlong ayu mahkay ta ikankantayuy pinumhodanyu

\par }{\QB an umat hinan natanoman hi greyp an mamunga.


\par }{\Q \VS{3}Ti Ha"in an Dios di manalimun hinan inatanom'un greyp ta gun'u hibugan,

\par }{\QC ya iyadug'uh abigabigat ta mi'id di mama"i.


\par }{\Q \VS{4}Ti adia' mahkay bumugot.

\par }{\QC Mu wadada ay di puma"i an buhul an paddungnay pagat ya gulun

\par }{\QB ya gubato' dida ta engganah un'u puulan dida ta ma'ubahda!


\par }{\Q \VS{5}Mu wa ay ta pohdon nan buhul an baliwa' dida

\par }{\QC ya mahapul an mi'pohhodandah mahhun ay Ha"in,

\par }{\QB at adi' ubahon dida.


\par }{\Q \VS{6}Ya udum hi algaw ya nan tatagu' an holag Jacob an hi Israel di ohah ngadana

\par }{\QC ya mipaddungdah nan ayiw an nihamad an limmamut,

\par }{\QB at do'ol di bungana,

\par }{\QC at la'tot ya nihinap hi abablubabluy hitun lutay bungana.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ya inali' an hi Isaiah di,

\par }{\QC “Manu ay umat hinay ma'at

\par }{\QB ti hi Apo Dios ya moltaon ditu'un tataguna,

\par }{\QC mu adi umat hinan nidugah an atonan mummoltah nan buhul tu'u.


\par }{\Q \VS{8}At pumpakak ditu'un ten numbabluyan tu'u ta iyuy ditu'uh nan buhul tu'uh udum an babluy.

\par }{\QC At paddungnay un ditu'u itayap hi puo' an malpuh appit hi buhu'an di algaw.


\par }{\Q \VS{9}Mu gahin hi un tu'u du'gon di gun tu'u pumbaholan ya unna aliwan di bahol tu'u.\FTNT{‡}{{\FR 27:9 }{\FT{Rom. 11:26.}}}

\par }{\QC At pumpa"i ya nunggimu'nan amin nan batun pun'onngan hi incense

\par }{\QB an gun tu'u pangidawatan hinan bulul di udum an tatagu

\par }{\QC ta engganah un mumbalin hi hupu',

\par }{\QB ya ta"on un nan inyamma tu'un pundayawan ay Asherah.


\par }{\Q \VS{10}Ti minganuyda nan nun'a'allup an babluy tu'u an umatdah nan mapulun.

\par }{\QC At hidiy umayan nan babaka,

\par }{\QB ya nun'alatda nan hapang di a'ayiw,


\par }{\Q \VS{11}at mun'ahpa'da,

\par }{\QC ya wa ay ta mun'alanguda ya pinateng nan binabai ta itunguda.\FTNT{§}{{\FR 27:11 }{\FT{Nan iJerusalem ya mipaddungdan ten hapang an nalangu an mi'id di iyusalana an un hay mitungu ya anggay.}}}

\par }{\QB Umat hituy ma'at ay ditu'u ti din'ug tu'uh Apo Dios,

\par }{\QC at umat tu'uh nan mi'id di nomnomna.

\par }{\QB Ya Hiyan Dios an nunlumun ditu'u ya adi ditu'u hom'on.


\par }{\PP \VS{12}Mu udum hi algaw ya ohha'ohhaon ditu'un amungon an holag Israel an mete"ah nan Wangwang an Euphrates ta engganah pogpog di ad Egypt.

\VS{13}Ya henen a'atana ya ma"adngol nan ipagangoh tu'un talampet an pangayag tu'uh nan i'ibba tu'un mun'a'utaw hi ad Assyria ya ad Egypt. At mumpumbangngadda ta middumdan ditu'un mundayaw ay Apo Dios eden pento'nan duntug ad Jerusalem.”




\par }\Chap{28}{\SH Hay Ma'at hi ad Samaria
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mahmo' nan maphod an babluy ad Samaria an kapitulyud Israel

\par }{\QC an wah nan nundotal ya malumong an luta!

\par }{\QB Ti ta"on hi un ipahiyan nan mabubutong an a'ap'apu tu'un holag Israel

\par }{\QC ya mapa"i an ay ma'leng hinan ma"aphod an habhabung.


\par }{\Q \VS{2}Ti tigonyu an ipa'alin Apo Dios nan mun'abi'ah an gumubat\FTNT{*}{{\FR 28:2 }{\FT{Hay ipa"elna ya nan tindalun nan alid Assyria.}}}

\par }{\QC an umat hi aton di mabi'ah an puo' ya udan,

\par }{\QB at wa ay ta mundatong ya nun'iyanudnan amin di dalapuhona.


\par }{\Q \VS{3}At henen babluy an ipahiyan nongkay nan mabubutong an holag Ephraim

\par }{\QC ya pa"ion di buhul.


\par }{\Q \VS{4}At mami'id mahkay di amaphodna

\par }{\QC ta umat nongkay hinan ma"aphod an habhabung

\par }{\QB an ta"on hi un nitanom hinan ma"aphod ya malumong an luta,

\par }{\QC mu mun'ulay damdama ya na'leng.

\par }{\QB Ya umat goh hinan nanahhun an nalum an bungan di ma'alih fig

\par }{\QC an un himbumagga ya mami'id ti alan di mannig,

\par }{\QB ya inanda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mu hitun alpahan di a'atan hana ya hi Apo Dios an nidugah di abalinana

\par }{\QC di nahamad hi iyamlong nan ma'angang an tataguna.


\par }{\Q \VS{6}Ti tigona ta nepto' di aton nan mangipanuh hi tatagu,

\par }{\QC ya idatnay abalinan nan tatagunan mananggah nan mangubat ay dida.


\par }{\SH Nan Mabubutong an Propetah ad Judah
\par }
{\Q \VS{7}Mu ad ugwan ya nan papadi ya propeta ya mabubutongda,

\par }{\QC at munlangngiwandan dumalan,

\par }{\QB at mi'id poto' di nomnomda,

\par }{\QC at mun'ibahhaw di pun'awatdah nan ipa'innilan Apo Dios ay dida,

\par }{\QB at mibahhaw di atondan mangipanuh hinan tatagu.


\par }{\Q \VS{8}Ya mun'iwa'at di inutadah nan lamehaan,

\par }{\QC at nidugah an aluluhnin ya ahi'a'agub.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ya inalida goh udot ay ha"in di,

\par }{\QC “Hay punnomnom nin nen tagun ditu'u?

\par }{\QB Ti wa ay ta humapit ay ditu'u ya ay tu'u ung'ungungnga!


\par }{\Q \VS{10}Ti nan hapitona ya nan hapit di nun'abutong an alyonday,

\par }{\QC Bada, bada, bada, bada!

\par }{\QB Bada, bada, bada, bada!”\FTNT{†}{{\FR 28:10 }{\FT{Hanan hapit ya mid ah pohdondan ibaga ti un hapit di nun'abutong an ta"on hi unda humapit mu mid poto' di hapitonda. Ya hay nipaddunganah nan hapit di English ya
}}{\FT{{\EM{blah, blah, blah}}!}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}At umat hina ay an ngohoyona' an muntudun didan i'ibba' an holag Israel

\par }{\QC ya la'tot ya impa'alin Apo Dios nan buhul an nat'on di hapitda\FTNT{‡}{{\FR 28:11 }{\FT{Didanay i'Assyria.}}}

\par }{\QB ta diday manugun ay da'yu\FTNT{§}{{\FR 28:11 }{\FT{I Cor. 14:21.}}} ta abakon ditu'u,

\par }{\QC ta diday muntudun ditu'u.


\par }{\Q \VS{12}Mu gulat ta donglon daten i'ibba' an holag Israel nan Tugun Apo Dios

\par }{\QC at immannung an hitun babluy tu'uy punhituwan tu'u,

\par }{\QB mu nihimung an nangohoyda.\FTNT{*}{{\FR 28:12 }{\FT{I Cor. 14:21.}}}


\par }{\Q \VS{13}At hiyanan hi Apo Dios ya umat goh hinay atonan alyonay,

\par }{\QC “Bada, bada, bada, bada an muntudtudun da'yu ta ohha'ohhaona!”

\par }{\QB At hiyanan mun'ihupdugda,

\par }{\QC ya nahugatanda ta nalakan alanda dida,

\par }{\QB ya inyuyda didah udum an babluy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}At donglonyun mumpungngohoy an a'ap'apud Jerusalem nan hapit Apo Dios


\par }{\Q \VS{15}ti ita"engyun alyonyuy un ayu ni'tulag hi atoy ya nan lubu'.\FTNT{†}{{\FR 28:15 }{\FT{Hay pohdonan hapiton nin ya nan pi'hapitandah lennawan di nun'atoy (verse 18).}}}

\par }{\QC At hiyanan ta"on hi un waday nunnaud an ligat

\par }{\QB ya alyonyuy mibaliw ayu an gapu ta mundenol ayuh layah.


\par }{\Q \VS{16}Mu nan na'abbagbagtun Dios ya inalinay,

\par }{\QC “Nomnomnomonyu an impognad'u nan batuh nan Duntug an Zion,

\par }{\QB at nan tagun mangedenol enen batu ya adi mabainan.\FTNT{‡}{{\FR 28:16 }{\FT{Rom. 9:33; 10:11; I Pet. 2:6.}}}


\par }{\Q \VS{17}Ti dida ya nahamad di pangatda,

\par }{\QC mu nan pundenolanyun layah ya pun'iyanud di datong ya dalallu,


\par }{\Q \VS{18}at nan ni'tulaganyuh atoy ya mid hulbina.

\par }{\QC Ti hitun umalian nan buhul ya umannung an mun'iwalitang ayuh luta

\par }{\QB an paddungnay iyanud da'yuh datong


\par }{\Q \VS{19}an dumalat nan punligligatanyuh abigabigat.”

\par }{\BB \par }
{\QC Ya un gulat ta ma'awatanyuh te at umannung an matuduwan ayu,

\par }{\QB at mawaday nidugah hi ta'otyu.


\par }{\Q \VS{20}Ti adi ayu mabaliwan

\par }{\QC an umat ayuh nan ulgud an nan mun'ammah he'he'dod an kama an malauh di hu'inah nan kama,

\par }{\QB ya umat goh hinan limma'uh ho'ho'dod an uloh an adi umdah iyulohna.\FTNT{§}{{\FR 28:20 }{\FT{Hay nipaddungan te ya nan nangiyokodandah nan i'Egypt an mid abalinandan bumadang.}}}


\par }{\Q \VS{21}Ya wan hi Apo Dios ya mahanawang an nidugah di boholna,

\par }{\QC at hay atonan ditu'un tataguna ya umat hi inatnah nan iPhilistia hinan Duntug an Perazim\FTNT{*}{{\FR 28:21 }{\FT{II Sam. 5:20.}}}

\par }{\QB ya hinan holag Amor hinan nundotal ad Gibeon.\FTNT{†}{{\FR 28:21 }{\FT{Josh. 10:10-12.}}}

\par }{\QC At atona nan umipanoh'an pummoltanah nan tataguna

\par }{\QB an ta"on hi unda adi ma'awatan.


\par }{\Q \VS{22}At maphod hi unyu ipogpog di ngohoyyu ta adi mamamay moltayu!

\par }{\QC Ti inalin Apo Dios an nidugah di abalinana ay ha"in di makulug

\par }{\QB an pa"iona tun babluy tu'u.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}At donglonyu tun alyo' ay da'yu


\par }{\Q \VS{24}ti undan way mumpayaw hi unna inanayun an umala'aladu

\par }{\QC unu kumawakawal hinan payawna?


\par }{\Q \VS{25}Ti wa ay ta nidadaan nan puntanomana ya tinammanah nan pohdonan itanom,

\par }{\QC at ilahhinay pangitammanah nan wheat, ya nan barle, ya nan dill, ya nan cummim.


\par }{\Q \VS{26}Nan mumpayaw ya inilanay atonan muntamu

\par }{\QC ti hi Apo Dios di mangipanomnom hi atona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ti nabto' ay nan umat hinan dill ya cummin ya inilanan bo'on hay gumo' di panaltalna

\par }{\QC ti nan maymayappaw an ayiw di usalona.


\par }{\Q \VS{28}Ya umat goh hinan mabto' an wheat an inilanay atonan manaltal ta adi magmi'.

\par }{\QC At mabalin an usalona nan pilid di kalesa an guyudon di kabayu,

\par }{\QB mu tigona ta adi magmu' di bogahna.


\par }{\Q \VS{29}Ya an amin hatun la'eng di tagu ya nalpun Apo Dios an nidugah di abalinana

\par }{\QC ti Hiya ya ma"aphod di panuguna ya nanginnila!




\par }\Chap{29}{\SH Hay Apa"ian nan Babluy David
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mahmo' nan babluy tu'ud Jerusalem an ma'alih Ariel\FTNT{*}{{\FR 29:1 }{\FT{Heten hapit ya umat hinan hapit di Hudyu an
}}{\FT{{\EM{pun'onngan}}, at munhanul hi Isaiah hi nanapitdah verse 2.}}}

\par }{\QC an din numbabluyan din Alin hi David.

\par }{\QB Manu ti atawotawon ya gun tu'u ngilinon

\par }{\QC nan mahayhaynod an punnomnoman tu'uh nan pundayawan tu'un Apo Dios.


\par }{\Q \VS{2}Mu pa"ion Apo Dios tun babluy tu'u an
{\EM{pun'onngan}} hi me'nong ay Hiya.

\par }{\QC At awniat nidugah di kumilaan tu'u ya punlungdayaan tu'u

\par }{\QB ti mumbalin tun babluy tu'uh ay
{\EM{pun'onngan}} an umayuhan di dalan di tatagu.


\par }{\Q \VS{3}Ti ipa'alinay buhul ta li'ubonda tun babluy tu'u,

\par }{\QC ya tababondah luta ya batuy nunlene'woh hinan allup tu'u

\par }{\QB ta pumpattu'andan mangubat ay ditu'u.


\par }{\Q \VS{4}At awniat nidugah di atayan tu'u an ta"on hi un tu'u mumpabadang,

\par }{\QC ya adi madngol di hapit tu'un

\par }{\QB umat hinan hapit di adi mattig an mid mapto' hi hapitona ti un tu'u iyab'abu'ab.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mu hanan mun'abungot an buhul tu'u ya mumbalindah umat hi hupu' an mun'ipuo',\FTNT{†}{{\FR 29:5 }{\FT{Hay ituduna nin ya nan na'abakan nan i'Assyria hidin 701 B.C.}}}

\par }{\QC at himbumaggadan mami'id.


\par }{\Q \VS{6}Ti hi Apo Dios an nidugah di abalinana ya ipa'alinay mabi'ah an alyog,

\par }{\QC ya puo', ya idul, ya ilat, ya nan gumiyagiyab an apuy.


\par }{\Q \VS{7}At pogpogonan amin nan mangubat hitun babluy tu'un pun'onngan hi me'nong ay Hiya,

\par }{\QC at mipaddungdah nan enap an inggibo' ay ya nami'id.


\par }{\Q \VS{8}An umat hinan tagun na'ahhinaangan an en'enaponan gun mangan,

\par }{\QC mu unat goh inggibo'na ya hihidyan munhihinnaang.

\par }{\QB Ya umat goh hinan na'uwaw an ta"on hi unna en'enapon an gun uminum

\par }{\QC mu wa ay ta igibo'na ya hihidyan na'u'uwaw.

\par }{\QB At umat hinay ma'at hinan tatagun mangubat hinan nabagtun Duntug an Zion

\par }{\QC ti namnamaondan mangabakda,

\par }{\QB mu adi mabalin.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}At adi ayu manoh'ah nan gun'u ibagan da'yun i'ibba' an tataguh tun ad Jerusalem

\par }{\QC ti undan adiyu kulugon?

\par }{\QB Undan nun'abulaw ya nun'abutong ayu ta munhinaggaw ayun dumalan

\par }{\QC an ta"on hi un mi'id di ininumyu?


\par }{\Q \VS{10}Mu hi Apo Dios ya pa'enlo'on da'yu ta mid inilayuh ma'ma'at,

\par }{\QC ya ta"on un da'yun propeta ya nan udum an baal Apo Dios

\par }{\QB ya paddungnay upupon Apo Dios di matayu.\FTNT{‡}{{\FR 29:10 }{\FT{Rom. 11:8}}}


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{11}At hiyanan adiyu ma'awatan di ibalinan tun nipa'innila an la'tot ya ma'at ti ay nitudo' ya natimlian. At ipabahayu ay nan nitudo' hinan nanginnilan mumbaha ya alyonday, “Adi mabalin an bahao' ti natimlian!”

\VS{12}Ya wa ay goh ta ipabahayuh nan mi'id di inilanan mumbaha ya alyonday, “Ka'manna, ti mi'id ah inilamin mumbaha.”\FTNT{§}{{\FR 29:12 }{\FT{Hay pohdonan hapiton ya ta"on hi un nan tatagun nabagtuy adalda ya adida ma'awatan nan Hapit Apo Dios hi un mid nan Na'abuniyanan an Lennawan bumadang ay dida.}}}

\VS{13}Hiyanan inalin Apo Dios di,

\par }{\QC “Daten tatagu ya umalidan mundayaw ay Ha"in,

\par }{\QB mu mid napto' ya un hapit ya anggay ti nat'on di wah nomnomda.

\par }{\QC At nan aat di pundayawdan Ha"in ya un nonong ya inun'unudda nan itudtudun di tatagu.\FTNT{*}{{\FR 29:13 }{\FT{Mat. 15:8-9; Mk. 7:6-7.}}}


\par }{\Q \VS{14}At hiyanan ato' di umipanoh'a ta way aton daten mumpunlayah an tatagun umogyat.

\par }{\QC At ipattig'un mi'id di hulbin di la'eng di tagu,

\par }{\QB at mumbalin atog nan nidugah di anala'engnan taguh mi'id di inilana.”\FTNT{†}{{\FR 29:14 }{\FT{Ac. 13:41; I Cor. 1:19.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Mahmo' ayuat an mangalih,

\par }{\QC “Undan tigon Apo Dios nan gun tu'u aton

\par }{\QB an adi tu'u tuwali ibagbagan Hiya?”


\par }{\Q \VS{16}Mu da'yuat di mi'id di nomnomna!

\par }{\QC Ti undan mabalin ta alyon di uklit an bangah nan nanuwin ay hiyay,

\par }{\QB “Bo'on he"ay nanuwin ay ha"in, at agguymu inilay aat'u!”

\par }{\QC unu alyonay,

\par }{\QB “He"an nanuwin ay ha"in ya mi'id di ini'inilam!”\FTNT{‡}{{\FR 29:16 }{\FT{Rom. 9:20-21.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nomnomonyuh ten immannung an ma'at an alyonay,

\par }{\QC Adi madnoy\FTNT{§}{{\FR 29:17 }{\FT{Ma'at hinan Hinlibuy Tawon.}}} at nan inalahan ad Lebanon ya mumbalin hi malumong,

\par }{\QB at maphod hi punhabalan.

\par }{\QC Mu henen maphod an punhabalan ya mumbalin hi inalahan.\FTNT{*}{{\FR 29:17 }{\FT{Hay pohdonan hapiton ya nan na'ampan tagu ya awniat hiyay mipabagtu, ya nan mumpahiyan tagu ya awniat hiyay mipa'ampa.}}}


\par }{\Q \VS{18}At hitun adatngan nen algaw ya mabalin an donglon mahkay nan napu'it di mibahah nan liblu,

\par }{\QC ya nan nabulaw ya paddungnay tigonda mahkay di patal.


\par }{\Q \VS{19}Ya nan mumpa'ampa ya nan nun'awotwot an tatagu ya mawaday pun'am'amlongandan

\par }{\QC malpuh nan me'gonan an Dios ad Israel.


\par }{\Q \VS{20}Ya mapogpogda mahkay nan mangipaligligat hi i'ibbadan tatagu,

\par }{\QC ya nan mungngohoy ay Apo Dios,

\par }{\QB ya nan ommod hi unda mumbahol ya mapogpogda goh.


\par }{\Q \VS{21}Ya ta"on un nan munlayah an ihtigu ta pangabakonday numbahol ya impamoltada nan mi'id di baholna,

\par }{\QC ya ta"on un nan manandih amoltaan nan numbahol.


\par }{\Q \VS{22}At hiyanan hi Apo Dios an nangibaliw ay Abraham ya inalinan ditu'un holag Israel di,

\par }{\QC “Da'yun tatagu' ya adi ayu mahkay mabainan,

\par }{\QB ya mi'id mahkay di ta'tanyu.


\par }{\Q \VS{23}Ti tigonyu adya nan do'ol an imbabaluyyun wagah'un da'yu,

\par }{\QC ya immatunanyu mahkay an mi'id di udum hi umat ay Ha"in an Diosyu an holag Israel.

\par }{\QB Ya manoh'a ayu mahkay hinan aat'u,

\par }{\QC at dayawona'.


\par }{\Q \VS{24}Ya nan tatagun nibahhaw di unudonda ya ma'awatanda mahkay nan immannung an tudtudu,

\par }{\QC ya din munlilih din hopapna ya abulutonda mahkay nan itudtudu',

\par }{\QB at hiyay unudonda.”




\par }\Chap{30}{\SH Nan Padan hinan Adi Mi'yunnudan an Babluy
\par }
{\Q \VerseOne{1}Hi Apo Dios ya inalinah nan tatagunay,

\par }{\QC “Mahmo' ayun imbabaluy'un nangohoy ay Ha"in!

\par }{\QB Ti pohpohdonyun umuy mumpabadang hinan i'Egypt an abohla'

\par }{\QC ta omod unyu ud'udman di baholyu.


\par }{\Q \VS{2}Ti agguy ayu nunhanhan ay Ha"in

\par }{\QC an un ayuat goh immuy ad Egypt an numpabadang ta baliwan da'yuh nan alidah di.


\par }{\Q \VS{3}Mu henen nangidenolanyun diday dumalat hi abainanyu,

\par }{\QC ya ipa'ampaanyuh umangunuh.


\par }{\Q \VS{4}Manu ti wadaday u'upihyal hi immuy ad Zoan

\par }{\QC ya hi ad Hanes hidid Egypt,


\par }{\Q \VS{5}mu mi'id ahan di imbadangdan da'yu

\par }{\QC ti un at goh hay nabainanyu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Nan hennagyun mumbagah badang ya nun'ipitakaydah nan dongki ya kamilu

\par }{\QB din nun'abalul an gina'un inyuydad Egypt

\par }{\QC an ene'wadah nan mapulun ad Negev an atata'ot ti wah diday layon ya ulog an umat hi ha'u'u,

\par }{\QB mu ta iyuydaat ahan hanan adawdah nan tatagun mi'id di ibadangdan dida.


\par }{\Q \VS{7}Ti nan i'Egypt ya mi'id di hulbin nan inalidan ibadangdan da'yu.

\par }{\QC At hiyanan nginadna' heden babluy hi,

\par }{\QB Rahab an Mi'id di Abalinana.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Itudo'muh nan libluy aat di anappuhin di ato'aton danen tatagu

\par }{\QB ta adi ma'aliwan hi enggana


\par }{\Q \VS{9}ti nidugah di anangohoydan

\par }{\QC adida ahan pohdon an donglon nan itudtudu' an Dios.


\par }{\Q \VS{10}Hay alyondah nan baal'un Dios an nan propeta ya alyonday,

\par }{\QC Adiyu gun ulgudon ay da'mi nan alyonyun impa'innilan Apo Dios

\par }{\QB ti hay pohdonmin donglon ya nan mun'aphod an ta"on hi un adi makulug!


\par }{\Q \VS{11}At ipogpogyun gun mun'ulgud ay da'mih nan hinapit Apo Dios

\par }{\QC ti adimi pohdon an donglon di malgom hi aat nan

\par }{\QB alyonyun nahamad an Dios tu'un holag Israel!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mu hay nambal Apo Dios an dayawon tu'un holag Israel ya inalinay,

\par }{\QC “Gapu ta pihulonyu nan impa'innila' ay da'yu

\par }{\QB ta hay kulugonyu ya nan layah ya nan ipaligligatan


\par }{\Q \VS{13}at hiyay ma'at ay da'yu.

\par }{\QC At mapogpog ayu ta umat ayuh nan ata'nang an allup

\par }{\QB an nunhiyan di nete"ah puunah engganah bagtuna.

\par }{\QC At ag'aga ya matu"in an mungkakaludukud ya nidipat hinan luta.


\par }{\Q \VS{14}At umat hinay ma'at ay da'yu ta umat ayuh nan uklit an bangan nagah ya nun'agimu',

\par }{\QC at adi mabalin hi un mah ni' panaluduh bala unu pana'lung hi danum.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ya inalin goh nan na'abbagbagtun Dios an dayawon tu'un holag Israel di,

\par }{\QC “Gulat ta muntutuyu ayuh baholyu ta Ha"in di pangedenolanyuh unudonyu ya mabaliwan ayu.

\par }{\QB Ti hay alpuwan di bi'ah ya nan dumidinnganyu ti Ha"in di nangiyokodanyu.

\par }{\QC Mu adiyu pohdon


\par }{\Q \VS{16}an alyonyuy,

\par }{\QC Adimi, ti badangan da'mih nan i'Egypt

\par }{\QB an idatday ma'uwegeng an kabayu ta itakayanmin mi'gubat!

\par }{\QC Mu adi umat hinay ma'at ti hay ma'uwegeng ya nan buhulyun mamdug ay da'yu!


\par }{\Q \VS{17}At un ohan tindalun buhulyu ya ipalayawnay hinlibun da'yu.\FTNT{*}{{\FR 30:17 }{\FT{Hiyah te nipa'annungan din inalin Moses hi ma'at hinan adi mangun'unud ay Apo Dios (Deut. 32:30).}}}

\par }{\QC Ti ta"on hi un anggay di lemah buhulyu ya ipalayaw da'yun amin

\par }{\QB ta un anggay di nipado' hinan duntug an nitayunan di bantilayuy ma'angang.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mu inali' an hi Isaiah di,

\par }{\QC “Ta"on hi un umat hinay ma'at

\par }{\QB ya hohoddon damdaman Apo Dios di puntutuyuanyun i'ibbah baholyu

\par }{\QC ta pangipattiganah homo'na ya nan pamhodnan da'yu.

\par }{\QB Ti hi Apo Dios ya makulug di atonan mangipanuh hi tatagu,

\par }{\QC at an amin di mumpabadang ay Hiya ya mipa'amlongda.


\par }{\PP \VS{19}At da'yun i'ibba' an tataguh tun ad Jerusalem ya adi tu'u mahkay kumilah udum hi algaw.\FTNT{†}{{\FR 30:19 }{\FT{Ma'at hinan Hinlibuy Tawon (verses 19-26).}}} Ti hom'on ditu'un Apo Dios hi un tu'u mumpahmo' ay Hiya! Ya abulutonay alyon tu'u, at umannung an badangan ditu'u.

\VS{20}Manu ti paddungnay ipa'inuman ditu'u, ya pinangan ditu'un Apo Dios hinan nidugah an punligatan, mu Hiya an muntudun ditu'u ya wagwadan ditu'u.

\VS{21}At donglon tu'uy hapitnan alyonay, Hiyah te owon, at hituy pange'wanyu.

\VS{22}At pumpa"iyu mahkay an amin nan bulul an dayawonyun hay silver ya balitu' di niyamma, ya nun'itapalyu an umatdah nan aluluhnin.


\par }{\PP \VS{23}Ya wa ay ta mun'oho' ayu ya ipa'alin Apo Dios di udan ta pumhod nan ihabalyu. At dumo'ol mahkay di ma'an, ya dumo'ol di onon nan animal tu'un umat hi baka.

\VS{24}At namamah nan pun'aladuonyun baka ya dongki ti hay ipa'anyun dida ya nan namahmah an wheat ya barle.

\VS{25}Ya dumo'ol di danum an malpuh nan atata'nang an duntug ya hinan dudunduntug hitun pangabakan tu'uh nan buhul tu'u, at do'olday mun'a'atoy.

\VS{26}Ya nan bulan ya ma"abnang an umat hinan algaw. Ya nan patal di algaw ya nidugah an ma'appattal an umat hi patal nan malammung an pitun algaw. At umat hinay ma'at hitun pangipa'adaogan Apo Dios hi paddungnay hugat tu'un tataguna.”


\par }{\SH Nan Pummoltaan Apo Dios hinan i'Assyria
\par }
{\Q \VS{27}Mu awniat amangonyuh Apo Dios

\par }{\QC an paddungnay na'uy an malpuh adagwin

\par }{\QB umat hinan mundalang an apuy di bungotna an nele'woh ay Hiyay ma'ugtul an ahu'.

\par }{\QC Ya nan hapitona ya umat hinan apuy an gumhob.


\par }{\Q \VS{28}Ya mipaddung goh nan bungotnah

\par }{\QC nan nundatong an wangwang an pun'iyanudnan amin nan buhulna ta mapogpogda.

\par }{\QB Ya danen mumpahiyan tataguh abablubabluy an mi'buhul ay Hiya ya paddungnay yakayakona dida,

\par }{\QC at umatdah nan kabayun impa'amelnay gumo' hi timidda ta iyuyna didah nan apogpoganda.


\par }{\Q \VS{29}Mu ditu'u ay an tatagun Apo Dios ya mun'amlong tu'un mungkanta

\par }{\QC an umat hinan pun'am'amlongan tu'uh un waday behtan pundayawan ay Apo Dios.

\par }{\QB Ya umat goh hinan pun'am'amlongan tu'uh nan umayan tu'uh nan nabagtuh ad Jerusalem

\par }{\QC an ipangulu ditu'uh nan manungngali

\par }{\QB ta umuy tu'u nongkay hi awadan nan ay Batun mamaliw ay ditu'un holag Israel.


\par }{\Q \VS{30}Ya ipadngol Apo Dios nan umipanoh'an hapitna ya nan atonan umubah

\par }{\QC ta le'naon nan buhulnay bungotnan pun'agahnay apuy,

\par }{\QB ya nidugah an idul, ya ilat, ya udan, ya dalallu, ya nan mabi'ah an puo'.


\par }{\Q \VS{31}At nan i'Assyria\FTNT{‡}{{\FR 30:31 }{\FT{Ituduna goh di aat nan titindalun AntiKristu.}}} ya tumata'otdah pangngolandah nan hapit Apo Dios

\par }{\QC ti nidugah di pummoltanan dida.


\par }{\Q \VS{32}Ya an amin nan pummoltaan Apo Dios ay danen i'Assyria

\par }{\QC ya gun ipagangoh nan i'ibba tu'un holag Israel di tambourine ya alpah pun'am'amlonganda.

\par }{\QB Ti hi Apo Dios di mangubat hinan buhul tu'un i'Assyria.


\par }{\Q \VS{33}Ya nidadaan tuwalid Topheth\FTNT{§}{{\FR 30:33 }{\FT{Hiyah ne lugal hi luwal nan allup ad Jerusalem hi nanghoban nan Hudyuh imbabaluyda ay Molek an bulul di i'Ammon, at waday apuy hidi (II Ki. 23:10; Jer. 7:31-32; 19:6, 11-14; I Ki. 11:7).}}} hidin penghana ta pangipuulandah nan alid Assyria.

\par }{\QC Ya henen pangipuulandah nan ali ya ambilog

\par }{\QB ya maluhung an naka'utan an munnononnong di apuyna ti do'ol ahan di tunguna.

\par }{\QC Ya nan yahyah Apo Dios di mangipadaladalang.




\par }\Chap{31}{\SH Hay Pamaliwan Apo Dios ad Jerusalem
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mahmo' ayun i'ibba' an umuy mumpabadang hi ad Egypt

\par }{\QC an bo'on at goh hi Apo Dios an dayawon tu'un holag Israel!

\par }{\QB Ti hay pundenolanyu ya nan mahapul hinan pi'gubatan an umat hi kabayu,

\par }{\QC ya kalesa,

\par }{\QB ya nan abalinan di nungkakabayun titindaluda.


\par }{\Q \VS{2}Mu nidugah an nala'eng hi Apo Dios!

\par }{\QC At hiyanan inilanay atona,

\par }{\QB at ipa'alinay punholholtapan nan i'ibban nun'appuhiy pangatnan iJudah

\par }{\QC an umuy an mumpabadang hinan i'Egypt.

\par }{\QB Ya henen atona ya makulug an ipa'annungna ti Hiya ya adina itutuyuy

\par }{\QC inalinah amoltaan daten nun'appuhiy pangatdan tatagu.

\par }{\QB Ya ta"on un nan i'Egypt an pundenolanda ya pogpogona goh damdama dida.


\par }{\Q \VS{3}Ti nan i'Egypt ya unda tagu ya anggay an bo'onda Dios hi pundenolan,

\par }{\QC ya ta"on un nan kabayuda ya mi'id di nun'abhiwandah nan udum an kabayu

\par }{\QB ti wada goh di odolda an bo'onda lennawa.

\par }{\QC Ya wa ay ta bumungot hi Apo Dios at mapa"i nan mabi'ah an babluy an gun bumadang,

\par }{\QB ya ta"on nan babluy an gunna badangan at ma'ubahdan duwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mu umat hituy inalin Apo Dios ay ha"in an inalinay,

\par }{\QC “Ta"on hi un ahitutu'u' nan mumpumpahtul an mangabul hinan layon

\par }{\QB mu adida tuma'ot an undaat goh inaynayun an gun mangih'ihdah nan animal.

\par }{\QC Ya umat goh hinay ma'at an mi'id ah ohah way abalinanan mangipawan Ha"in

\par }{\QB an mangibaliw hinan Duntug an Zion.


\par }{\Q \VS{5}Ya umat goh hinan panalimunan nan hamutih nan buyana ta baliwana nan imbaluyna

\par }{\QC ya umat hinay ato' an Dios an nidugah di abalina' an mamaliw hi ad Jerusalem.”


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{6}Ya inali' an hi Isaiah di, “Da'yun holag Israel ya ta"on hi un nidugah di numbaholanyun Apo Dios mu ad ugwan ya muntutuyu ayu ta mumbangngad ayu ta Hiyay dayawonyu.

\VS{7}Ti madatngan henen algaw\FTNT{*}{{\FR 31:7 }{\FT{Ma'at hinan Punligatan di Tatagu.}}} at an amin ayu ya pun'itapalyu nan inyammayu an bululyu an balitu' ya silver.

\VS{8}Ti inalin Apo Dios di,

\par }{\QC Awniat mun'apatoy nan buhulyun i'Assyria,

\par }{\QB mu bo'on nan hanggap di tataguy mumpamatoy ti Ha"in an Dios,

\par }{\QC at hiyanan mumpangalayawdah nan punggugubatanda,

\par }{\QB ya nan ungungan linala'i ya makaphulda ta mumbalindah himbut.


\par }{\Q \VS{9}Ya ta"on un nan a'ap'apun di titindaluda ya nidugah di tuma'tanda,

\par }{\QC at taynanda nan bantilada.

\par }{\QB Ha"in an Dios an ma"abnang di benangnad Jerusalem di nanapit ete.”




\par }\Chap{32}{\SH Nan Nahamad di Pangatnan Ali
\par }
{\Q \VerseOne{1}Nomnomnomonyu an udum di algaw\FTNT{*}{{\FR 32:1 }{\FT{Ma'at hinan Hinlibuy Tawon.}}} ya waday umalin mun'ali an nahamad di pangatna,

\par }{\QC ya umat goh hinah nan bumadang ay Hiyan mun'ap'apu an nahamad di pamanuhdah nan tatagu.


\par }{\Q \VS{2}Ti hinohha ay dida ya umatdah nan nahamad an ihi'ugan hi un way puo',

\par }{\QC ya umatda goh hinan danum hinan ginnaw hinan mapulun

\par }{\QB ya hinan naliduman an puun di ongol an batuh un nidugah di potang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ya paddungnay madiat mahkay di matan nan tatagun Apo Dios,

\par }{\QC ya pohdondan donglon di hapitona.


\par }{\Q \VS{4}Ya adi mahkay malgom di atonda ti pa'annomnomonda ta nahamad di pangatda,

\par }{\QC ya nan nepto' goh di hapitonda.


\par }{\Q \VS{5}Ya bo'on mahkay nan manamanangpah di ma'alih nahamad an tagu

\par }{\QC unu nan immadang an dumalat di nun'appuhin pangatday e'gonan di tatagu.


\par }{\Q \VS{6}Ti nan manangpah ya mid upid hi hapitonda,

\par }{\QC ya nappuhiy nonomnomonda ya pangatda.

\par }{\QB Ya layah ahan di gunda ibagabagah nan tataguh aat Apo Dios,

\par }{\QC ya adida ahan bumadang hinan tatagun ma'ahinnaang an dumalat hi ami'mi'idanda.


\par }{\Q \VS{7}Ya nan adi mangngol ya nun'appuhiy pangatda

\par }{\QC ti gunda punlayahon nan nun'awotwot an ta"on hi un makulug di atondan mumpahpahmo'.


\par }{\Q \VS{8}Mu nan nanomnoman an tagu ya nahamad di pangatna,

\par }{\QC ya ta"on un nan nomnomnomonan aton ti nan makulug di ihtiguana.


\par }{\SH Nan Binabaid Jerusalem
\par }
{\Q \VS{9}At da'yun i'ibba' an binabain waday pangngalana an mi'id di pun'od'odanah mahapulna

\par }{\QC ya donglonyu tun ibaga'!


\par }{\Q \VS{10}Ti manud ugwan ti maphomaphod di nitaguanyu an mi'id di numanomnomanyu,

\par }{\QC mu awni ta maluh di nahuluk hi hintawon at nidugah di numanomnomanyu

\par }{\QB ti mi'id di ma'alayuh nan bungan di intanomyun greyp ya nan udum an bungbungaan.\FTNT{†}{{\FR 32:10 }{\FT{Hiyah te na'ulgud hi aat di nappuhin ma'at ti gubaton nan i'Assyria dida, ya na'at hidin nun'alian Sennacherib hidin 701 B.C.}}}


\par }{\Q \VS{11}At i'ibba' an binabain waday pangngalanan mi'id di pun'od'odanah mahapulnad ugwan

\par }{\QC ya awniat madatngan di wumogwoganyuh ta'otyu!

\par }{\QB At odolnah unyu punluh'up nan mun'aphod an inlubungyu

\par }{\QC ta mumpunlubung ayuh langgut ta ipattigyuy punlungdayaanyu.


\par }{\Q \VS{12}Ya nun'ug'ugyuy palagpagyuh punha'itan di nomnomyuh

\par }{\QC apa"ian nan papayawyu ya nan puntammanyuh greyp.


\par }{\Q \VS{13}Tun babluy tu'ud Jerusalem ya mapa"i,

\par }{\QC at mumpangahangaw di pagat ya pagal.

\par }{\QB Immannung an lugwaanyuy apa"ian nan pun'am'amlonganyun a'abung


\par }{\Q \VS{14}ya nan palasyu,

\par }{\QC ya an amin di wah tun babluy tu'un mamapnuh din hopanah tatagu ya mabukawan.

\par }{\QB At mumbalin hi ihinan di dongki ya kalnilu


\par }{\Q \VS{15}ta engganah un honogon Apo Dios nan Na'abuniyanan an Lennawan ditu'u,

\par }{\QC at lumumong nan mapulun,

\par }{\QB ya pumhod di mihabal ta umatdah nan a'ayiw hi inalahan!


\par }{\Q \VS{16}Ya nahamad di pangat nan i'ibba tu'un mangipanuh hi tatagu ta pumhod tun babluy tu'u

\par }{\QC ti nahamad di pangat di hinohhan ditu'u.


\par }{\Q \VS{17}Ya gapu nongkay hinan nahamad an pangatda

\par }{\QC ya malenggop mahkay tun babluy tu'uh enggana.


\par }{\Q \VS{18}Ti inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Nan tatagu' ya malenggopda mahkay hinan numpunhituwandan mi'id di ita'otda.


\par }{\Q \VS{19}At ta"on hi un pa"ion di o"ongol an dalallu

\par }{\QC nan bubulung ya nan babluy hidi


\par }{\Q \VS{20}mu wagaha' damdama dida.

\par }{\QC At an amin di ihabalda ya mumpangabungada,

\par }{\QB ya umat goh an do'ol di onon di bakada ya dongkida.”




\par }\Chap{33}{\SH Hay Abaliwan nan Tatagud Jerusalem
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mahmo' ayun nama"ih udum an babluy!

\par }{\QC Manu ti agguy ayu pay napogpog, mu la'tot at mapogpog ayu!

\par }{\QB Mahmo' ayun nangibahhaw hi nunhahapitanyuh udum an tatagu!

\par }{\QC Manu ti agguy da'yu linayahan pay hi udum an tatagu.

\par }{\QB Mu hitun pangidinnganyun puma"i ya da'yu kogoh di mapa"i,

\par }{\QC ya hitun pangidinnganyun mamalbalih udum ya da'yu kogoh di balbaliyanda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}At nunluwalua' an inali' di,

\par }{\QC “Hom'on da'mi ni' ahan, Apo Dios, ti He"a ya anggay di namnamaonmi!

\par }{\QB Ya ipapto' da'mih abigabigat,

\par }{\QC ya ibaliw da'mih nan nidugah an numanomnomanmi.


\par }{\Q \VS{3}Ti wa ay ta donglon nan buhulmiy hapitmu ya mumpangalayawda,

\par }{\QC at inyal'allanah unda tigon di abalinam an mun'iwa'atda!


\par }{\Q \VS{4}Ya nun'alamin amin di inadangyanda,

\par }{\QC at umat hi aton di do'ol an dudun hinan nun'itanom an mi'id di ma'angang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Hi Apo Dios ya na'abbagbagtu ti ad abuniyan di nunhituwana!

\par }{\QC Mu pumbalinona tun ad Jerusalem hi nahamad di pangipanuhdah tatagu

\par }{\QB ti nahamad di pangatna.


\par }{\Q \VS{6}Ya Hiyay nahamad hi pange'kodan ti ibaliwna tun babluy tu'u,

\par }{\QC ya Hiyay mangidat hi la'eng tu'u ya mangituduh nan maphod an innilaon tu'u.

\par }{\QB At hay pundayaw tu'un Apo Dios di hiyay iyadangyan tu'u.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Mu awni ya un ma'at hatu

\par }{\QC mu anakkayah an ta"on hi un nan nun'atulid an titindalu ya mumpabadangda!

\par }{\QB Ya nan gunda hennag\FTNT{*}{{\FR 33:7 }{\FT{Didana nin di tulun nahnag an da Eliakim ay Shebna, ya hi Joah (Isa. 36:3, 22).}}} an mangipa'innilah lumenggopan tun babluy tu'u ya mumbangngaddan

\par }{\QC nidugah di kiladah punha'itan di nomnomda.


\par }{\Q \VS{8}At mi'id mahkay di lumane'le'od hinan kalata ti atata'ot.

\par }{\QC Ti nan nahahapit an pi'yunnudan nan buhul ya imbahhawda\FTNT{†}{{\FR 33:8 }{\FT{Ni'tulag nan Alin hi Hezekiah ad Judah ay Sennacherib an alid Assyria (II Ki. 18:14).}}}

\par }{\QB an ta"on hi unda do'ol di nangngol hidin inalida.


\par }{\Q \VS{9}At minganuy tun babluy tu'u ti mun'a'leng nan nun'itanom,

\par }{\QC ya ta"on un ad Lebanon ya paddungnay un mun'alyaw nan inalahan hidi.

\par }{\QB Ya nan malumong an ad Sharon ya mumbalin hi mapulun,

\par }{\QC ya ta"on hi un nan ayiw hinan inalahan ad Bashan ya ad Carmel ya mun'a'lengda.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mu tembal da'min Apo Dios an inalinay,

\par }{\QC “Ad ugwan ya mahapul an ipattig'u nan nidugah an abalina' ya anabagtu'!


\par }{\Q \VS{11}At an amin nan ninomnomyun aton ya mi'id di hulbina

\par }{\QC ti nan pangatyu nongkay di ay apuy an mamogpog hinan planuyu!


\par }{\Q \VS{12}At mun'oghob ayu ta umat ayuh nan pagat an noghob,

\par }{\QC ya numbalin hi dapul.


\par }{\Q \VS{13}At an amin ayun tataguh abablubabluy an wah niyadagwi unu neheggon

\par }{\QC ya nomnomnomonyu nan ina'inat'u,

\par }{\QB ya inabulutyun nidugah di abalina'!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Nan nun'abaholan an i'ibba tu'ud Zion ya wumogwogdah ta'otda,

\par }{\QC ya alyonday,

\par }{\QB “Anakkayah an ten ay apuy di pummoltan Apo Dios an mi'id ah angangona!

\par }{\QC At undan nin way ma'angang ay ditu'u?”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Mu inali' an hi Isaiah ay dida an wada nongkay di ma'angang ay ditu'u

\par }{\QC an didana nan tatagun nangipa'enghan mangat hi maphod,

\par }{\QB an hay makulug di hapitonda,

\par }{\QC ya adida bumalbalih dumalat hi umadangyananda,

\par }{\QB ya adida abuluton di lagbu ta atonday nappuhi,

\par }{\QC ya nan adi midmiddum hinan munnomnom an pumatoy ya mangat hi nappuhi


\par }{\Q \VS{16}at didana nan malenggop di nitaguanda

\par }{\QC an paddungnay nibaliw hinan babluy an daplah di hawana!

\par }{\QB Ya umannung an waday ononda ya inumonda!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}At udum hi algaw ya da'yu nongkay di mannig hinan madayaw an ali an nahamad di pangatna,

\par }{\QC ya da'yuy middum hinan nidugah an ambilog di pun'ap'apuwana an nun'iyadagwin babluy.


\par }{\Q \VS{18}At din ta'tanyuh din hopapna ya gun mipanomnom ay da'yu ya anggay

\par }{\QC an umat hinan ap'apun di tindalun nalpuh udum an babluy an munhengel hi buwit

\par }{\QB an dida din wah nan ata'nang an pun'adugan hitun babluy tu'u.\FTNT{‡}{{\FR 33:18 }{\FT{Didana nan titindalun di Assyria an mangubat hi ad Jerusalem, mu abakon Apo Dios dida (Isa. 17:12-14).}}}


\par }{\Q \VS{19}Mu dane din mun'abungot an tatagun nalpuh udum an babluy

\par }{\QC an nat'on di hapitdan adi tu'u ma'awatan ya mapogpogda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}At amangonyu adya mahkay ad Zion an babluy

\par }{\QC an din gun tu'u a'amungan hinan punnomnomnoman tu'uh nan na'alin pundayawan tu'un Apo Dios,

\par }{\QB ya hay mipanomnom ay ditu'u ya nan pumbalinanah nahamad ya mid al'alin punhituwan.


\par }{\Q \VS{21}Ti hi Apo Dios an nidugah di abalinanay mumpapto' ay ditu'uh di,

\par }{\QC ya hay ipaddungana ya nan ambilog an wangwang an adi abalinan di buhul an mamad'ang.


\par }{\Q \VS{22}At Hiya mahkay di Ali ya mangipanuh ay ditu'un tataguna,

\par }{\QC ya Hiyay mangibaliw ay ditu'u,

\par }{\QB ya nan Uldinay un'unudon tu'u.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Mu nan buhul ya mipaddungdah nan napa"in pupul,

\par }{\QC at an amin di inadangyanda ya pun'alan di udum an tatagu,

\par }{\QB an ta"on hi un nan napilay ya waday pi'ya'alana.


\par }{\Q \VS{24}Ya mi'id mahkay mangalih nan numpunhitud Zion hi un mundogoh

\par }{\QC ti an amin di numbaholanda ya aliwan Apo Dios.




\par }\Chap{34}{\SH Hay Pummoltaan Apo Dios hinan Tataguh Abablubabluy\FTNT{*}{{\FR 34: }{\FT{Ma'at hinan Punligatan di Tatagu.}}}
\par }
{\Q \VerseOne{1}At da'yun amin an tataguh nan abablubabluy

\par }{\QC ya ma'amung ayu ta donglonyu tun alyo'!


\par }{\Q \VS{2}Ti hi Apo Dios ya nidugah di boholnah an amin an tataguh abablubabluy

\par }{\QC an namamah nan titindaluda,

\par }{\QB at hiyanan ipapatoyna didan amin ta hiyah ne moltada.


\par }{\Q \VS{3}At umayuh di daladah nan aduntuduntug,

\par }{\QC ya adida milubu',

\par }{\QB at nidugah di agubda.


\par }{\Q \VS{4}Ya an amin nan bittuan hi ad daya ya magahdan

\par }{\QC umatdah nan na'leng an tubun di greyp, unu fig, unu bungan di ayiw.

\par }{\QB Ya mali'up ad dayan umat hinan nali'up an pepel.\FTNT{†}{{\FR 34:4 }{\FT{Mat. 24:29; Mk. 13:25; Lk. 21:26; Rev. 6:14.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Tun hanggap'u ya enelpahnan pinogpog an amin nan wad daya,

\par }{\QB at ten ebaweng'ud Edom ta engganah unda matoy an amin nan tatagun wah di eden babluy.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}At nan hanggap Apo Dios ya malamuhan hi dala ya taba

\par }{\QC an paddungnay dala ya taban di kalnilu ya gandeng an ne'nong ay Hiya.

\par }{\QB Ti patayonay do'ol ahan an tatagud Edom

\par }{\QC ta paddungnay un immuy nun'onong hi ad Bozrah hidid Edom.


\par }{\Q \VS{7}At numpatoyna nan ongol di abalinandan a'ap'apu ya linala'in mumpangilog

\par }{\QC an paddungnay pa"ilog an baka ya o"ongol an manilhig an baka.

\par }{\QB At etmog nan lutay dalada ya tabada.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ti hi Apo Dios di ad nomnom

\par }{\QC an hiyah ne pangiballohanah nan inat danen i'Edom ay ditu'un holag Israel.


\par }{\Q \VS{9}Ya nan danum hinan numbino'ob'on an ginnaw hi ad Edom ya mumbalin hi aspalto an mangmangitit,

\par }{\QC ya nan hupu'da ya mumbalin hi budbuda an dumalang

\par }{\QB ta moghob an amin heden babluy.


\par }{\Q \VS{10}Ya adi madmaddop,

\par }{\QC at umahu'ahu'.

\par }{\QB At mete"an de ya minganuy an adi mababluyan hi enggana,

\par }{\QC ya mi'id ahan di umuy hidin munle'le'od.


\par }{\Q \VS{11}At un pumbuyaan di tu'u'an, ya kuup, ya nan udum an hamuti

\par }{\QC ti iyabulut Apo Dios an minganuy heden babluy ta matawan hi enggana


\par }{\Q \VS{12}ti mi'id mahkay di mun'ali,

\par }{\QC ya an amin nan a'ap'apuh di ya mapogpogda.


\par }{\Q \VS{13}Ya mumpango"ongol di pagat ya gulun hinan abung di ap'apu ya nan allupda,

\par }{\QC at hay mihina nongkay hidi ya nan hamuti ya nan ma'alih jakal.


\par }{\Q \VS{14}Ya ta"on un nan animal hi inalahan ya hidiy ihinanda,

\par }{\QC ya wah dida goh di gandeng hi inalahan an ahingengeewdah di.

\par }{\QB Ya hidi goh di olo'an nan animal an nan mahdom di punle'le'danda.


\par }{\Q \VS{15}At hidiy pumbuyaan di tu'u'an hi engganay mapahda,

\par }{\QC ya impapto'na didah di ta engganah umongolda.

\par }{\QB Ya hidiy a'amungan nan o"ongol an hamutin madugwadugwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}At ma'at hanad Edom ta wa ay di mumbaha eten Liblun Apo Dios,

\par }{\QC at innilaonda mahkay an mi'id di ta"on hi ohan date hi mami'id,

\par }{\QB ya way ohan dida goh ya waday pi'yibbada.

\par }{\QC Hiyah ne inalin Apo Dios hi ma'at,

\par }{\QB at nan Na'abuniyanan an Lennawa ya ipa'annungnan amungon dida.


\par }{\Q \VS{17}Ti hi Apo Dios di mangipiyuy ay danen animal hinan ihinandah mid pogpogna.




\par }\Chap{35}{\SH Hay Umamlongan nan Nabaliwan
\par }
{\Q \VerseOne{1}Nan mapulun ya paddungnay umamlongda

\par }{\QC ti humabungda nan himmangaw hidi.


\par }{\Q \VS{2}At do'ol di mattig hi habhabung hidi an ayda mungkantah pun'amlonganda.

\par }{\QC At pumhod danen mapulun an umat hi ad Sharon,

\par }{\QB ya nan munlangtan inalahan ad Lebanon,

\par }{\QC ya nan pahtuh nan duntug hi ad Carmel.

\par }{\QB At mattig hidi nan amaphod Apo Dios ya nan anabagtuna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}At ipa'innilayuh teh nan nakapuy ta bumi'ah di punnomnomanda,

\par }{\QC ya mawaday denolda.\FTNT{*}{{\FR 35:3 }{\FT{Heb. 12:12.}}}


\par }{\Q \VS{4}Ya alyonyuh nan numanomnom ta pabi'ahonday nomnomda ta adida tuma'ot.

\par }{\QC Ti undan adida tigon an hi Apo Dios an dayawon tu'u ya umali ta ibaliwna dida,

\par }{\QB ya imballohna nan inat nan buhul tu'u?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ya iyadaognay nun'abulaw ta mittig di matada,

\par }{\QC ya umat goh hinan nun'apu'it ta medngol di ingada.\FTNT{†}{{\FR 35:5 }{\FT{Mat. 11:5.}}}


\par }{\Q \VS{6}Ya iyadaogna goh nan nun'apilay ta munlatlattu'dan umatdah nan ulha,

\par }{\QC ya nan nun'awe'we' ya tum'u'dah amlongda.\FTNT{‡}{{\FR 35:6 }{\FT{Mat. 11:5.}}}

\par }{\QB Ya malmu goh di danum ta umayuh hinan mapulun


\par }{\Q \VS{7}ta nan lumahu an panag ya mumbalin hi lobong,

\par }{\QC ya dumo'ol goh di obob hinan mamagan lutan paddungnay na'uwaw.

\par }{\QB Ya hinan mapulun an awadan nan do'ol an animal an jakal ya malmuy holo' ya nan atlubong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ya mawaday kalatan mumpa'uy hidih nan mapulun an ma'alih Dalan an Me'gonan,

\par }{\QC mu adi mabalin an e'wan nan nun'appuhiy ugalinah di an adi umunud ay Apo Dios

\par }{\QB ti ammuna nan umunud ay Apo Dios di mabalin hi mange'wah di.\FTNT{§}{{\FR 35:8 }{\FT{Hidin nadnoy ya waday udum an kulha an un mete"ah nan ohan timplu ta engganah nan miyadwan timplu ya anggay nan ma'alih maleneh an taguy mange'wah di.}}}


\par }{\Q \VS{9}Ya mi'id goh di layon unu nan udum an atata'ot an animal hi umuy hidi,

\par }{\QC at hay mange'wah di ya anggay nongkay nan binaliwan Apo Dios.


\par }{\Q \VS{10}Ya nan paddungnay penla'na an umanamut hi ad Jerusalem ya mungkankantadah pundayawdan Hiya,

\par }{\QC at amlong mahkay di wan didah enggana

\par }{\QB an adida mahkay numanomnom ya munlungdaya.




\par }\Chap{36}{\SH Hay Nana'ta'tan nan Alid Assyria hinan iJudah
\par }
{\R (II Ki. 18:13, 17-37; II Chron. 32:9-19)

\par }{\PP \VerseOne{1}Hidin miyapulu ta opat di tawon hi numpapto'an nan Alin hi Hezekiah ad Judah\FTNT{*}{{\FR 36:1 }{\FT{Unu hidin 701 B.C. ti hay nun'alian Hezekiah ad Judah ya hidin 715-686 B.C., at 715 - 14 = 701.}}} ya ginubat nan alid Assyria an hi Sennacherib\FTNT{†}{{\FR 36:1 }{\FT{Hay nun'alianad Assyria ya hidin 705-681 B.C.}}} ya nan tindaluna, ya inabakdan amin nan babluy an nun'a'allup hi ad Judah.

\VS{2}Ya hennag nan alid Assyria nan a'ap'apun di tindaluna ya nan do'ol an tindalunan nihinad Lachish\FTNT{‡}{{\FR 36:2 }{\FT{Hay inadagwin ten siudad an mipalpud Jerusalem hi appit hi agwan hi un hagangon di buhu'an di algaw ya 48 an kilomitlu.}}} ta umuyda mi'hapit hinan Alin hi Hezekiah hi ad Jerusalem. At immuyda, ya nihinadah dih nan kalatan neheggon hinan ala' an pun'ammaandah lo'ob. Nan danum eden ala' ya hay nalpuh nan Nammagtun Lobong.

\VS{3}Ya immuyda ni'hapit ay dida da Eliakim\FTNT{§}{{\FR 36:3 }{\FT{Hay pohdonan ibaga ya
}}{\FT{{\EM{hi Apo Dios di mangamma}}.}}} an hina' Hilkiah an mumpapto' hinan palasyu, ya hi Shebna an puntudtud'on di ali,\FTNT{*}{{\FR 36:3 }{\FT{Hay kulugon nan udum ya hiyay umat hinan Secretary of State hi gubilnu an bo'on hay secretary an gun muntudo'.}}} ya hi Joah\FTNT{†}{{\FR 36:3 }{\FT{Hay pohdonan ibaga ya
}}{\FT{{\EM{hi Apo Dios di paddungnay agi' an lala'i}}.}}} an hina' Asaph an mumpapto' hinan nitudo' an kumintun den babluy.


\par }{\PP \VS{4}Ya inalin nan a'ap'apun di tindalud Assyria ay diday,

\par }{\BB \par }
{\PI “Ipa'innilayun Hezekiah daten inalin nan alimid Assyria. Inalinay, Undan ngadan ahan nan e'ehdolmu?

\VS{5}Inalim di nunhahapit ayuh nan titindalum hi atonyun mi'gubat ay da'mi, mu undan ammunah nen nunhahapitanyu ya mangabak ayuh gubat?

\VS{6}Ma'adennol ayu ti badangan da'yuh nan i'Egypt, mu undan agguyyu inila an nan alid Egypt ya mipaddung hinan na'ipung an atlubong an tumli' hi ngamay hi un ibayug? At umat hinay aat nan alida an adi madenolan!

\VS{7}Mid mapto' ya alyonyuy, Hay pundenolanmi ya hi Apo Dios an dayawonmin holag Israel. Mu undan bo'on Hiyay ad bagih din pun'onngan an numpa"in Hezekiah hinan nun'abagtun lugal? Ya inalinay un ad Jerusalem ya anggay di pundayawanyu?\FTNT{‡}{{\FR 36:7 }{\FT{II Ki. 18:4; II Chron. 31:1.}}}


\par }{\PI \VS{8}At ad ugwan ya donglonyuy inalin nan alimid Assyria ti inalinay, Mabalin an idatnan da'yuy duway libun kabayuh un waday duway libu goh hi titindaluyuh mitakay ay dida!

\VS{9}Mu ta"on hi un da'yu badangan hinan i'Egypt ta idatan da'yuh kalesa ya nan titindalun muntakay hinan kabayu mu adiyu damdama abalinan an abakon nan nun'a'ampa ahan an titindalumin i'Assyria!

\VS{10}Ya hay oha ya undan umali amin mangubat ay da'yuh un bo'on hi Apo Dios di pi'yibbami? Ya hi Apo Dios di nangali ay ha"in hi umali ami ta gubatonmi da'yu ya pina"imi tun babluyyu!”


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{11}Ya inalin da Eliakim, ya hi Shebna, ya hi Joah hinan upihyal di, “Ihapitmu ni' hi Aramaic, at ma'awatanmi! Ya adiyu ihapit hinan hapitmin Hebrew ta adi donglon nan tatagun wah nan allup.”\FTNT{§}{{\FR 36:11 }{\FT{Nan Aramaic ya hiyay ihapit nan ohan gubilnuh unna pohdon an mi'hapit hinan oha goh an gubilnu an hay ipaddunganad ugwan ya English, mu nan Hebrew ya hiyah ne tuwali hapit di Hudyu. Mu hinan timpun di New Testament ya manghan di mangawat hi Hebrew ti hiyah ne umat hinan dadan an hapit, mu do'do'ol di nanginnilah Aramaic.}}}


\par }{\PP \VS{12}Mu inalin din ap'apun di tindalu di, “Nan alimi ya pohdonan mipadngol heten da'yun amin ta bo'on da'yu ya anggay di mangngol! Ti pohdonan innilaonyun amin an da'mi ya li'ubonmih ten babluyyu, at la'tot ya ononyuy malpuh odolyu, ya inumonyuy ibhuyu!”


\par }{\PP \VS{13}Ya un nalpah an inalin din ap'apun di tindaluh de ya init'u'nah hapit di Hebrew an inalinay,

\par }{\PI “Donglonyuh ten ipa'innilan nan alid Assyria ay da'yun

\VS{14}inalinay, Adi ayu pedpedngolan hinan pamalbalin Hezekiah! Ti mid ahan abalinanan mamaliw ay da'yu!

\VS{15}Adiyu abuluton hi unna alyon di, Hi Apo Dios di pange'kodan tu'u, at ibaliw ditu'u. At adi mabalin an abakon ditu'uh nan i'Assyria ta hakupondah ten babluy tu'u.

\VS{16}Ya ten ipidwa an alyon di, Adiyu dongdonglon hi Hezekiah ti nan alimid Assyria ya inalinay, Mi'pohhodan ayun da'mi, ya imbughulyu nan pantaw di babluyyu, ya bimmuhu' ayu. At iyabulut'un da'yuy okod hinan inhabalyu, ya umat goh an waday inumonyun malpuh obobyu

\VS{17}ta engganay iyuy'u da'yuh udum an babluy. Ya henen babluy an umuyyu pi'hituwan ya umat goh damdamah tun babluyyun do'ol di ma'ala an bungan di nitanom an umat hi greyp ya wheat.

\VS{18}At adi ayu nongkay pedpedngolan hinan gun alyon Hezekiah an hi Apo Dios di mangibaliw ay da'yu. Ti hinan udum an babluy ya mi'id hinan dayawonday nangibaliw hi babluyda ta agguy pina"in nan alimid Assyria!

\VS{19}Ya umat hi nangubatanmid Hamath, ya ad Arpad, ya ad Sepharvaim\FTNT{*}{{\FR 36:19 }{\FT{Hanan tulun siudad ya nihakup ad Aram (unu ad Syria).}}} an uggoh mah ta binaliwan nan bululda ta agguyda na'abak?\FTNT{†}{{\FR 36:19 }{\FT{Nan iSepharvaim ya impiyuy nan alid Assyria didad Samaria ta makakdah nan babluydad Aram (unu ad Syria). Ya inyuyday bululda an da Adrammelech ay Anammelech, ya ta"on hi unda numpabadang hinan bululda mu na'abakda damdama.}}} Ya ta"on un ad Samaria ya agguy binaliwan nan bululdah nangubatan nan alimid Assyria!

\VS{20}Mi'id ahan di ohah nan bulul ay danen babluy hi nangibaliw hi babluydah din nangubatan nan alimi! At undan da'yu ay ya ibaliw Apo Dios tun ad Jerusalem ta abakon da'min i'Assyria?”


\par }{\PP \VS{21}Mu nan tatagu ya unda immu'ugong an agguyda temtembal ti hiyah ne inalin nan Alin hi Hezekiah hi atonda.


\par }{\PP \VS{22}At unat goh numbangngad da Eliakim an hina' Hilkiah, ya hi Shebna, ya hi Joah an hina' Asaph hi awadan Hezekiah ya henekhekday lubungdan dumalat din inalin nan ap'apun di titindalu. Ya inalida din inalin nan ap'apun di tindalun di i'Assyria.




\par }\Chap{37}{\SH Hay Numpatugunan nan Alin hi Hezekiah ay Isaiah
\par }
{\R (II Ki. 19:1-7)

\par }{\PP \VerseOne{1}Hidin dengngol han Alin hi Hezekiah nan imbagadan hiya ya henekhekna din lubungnah bungotna. At nunlubung hi langgut, ya immuy hinan Timplun Apo Dios.

\VS{2}Ya hennagnah Eliakim an mumpapto' hinan palasyu, ya hi Shebna an muntudtudo', ya nan mangipangpanguluh nan papadi ta numpunlubungdan amin hi langgut ta umalidan ha"in an hi Isaiah an hina' Amoz.

\VS{3}At immalida, ya inalidan ha"in di, “Umat hituy inalin Hezekiah an inalinay, Ad ugwan an algaw di punlungdayaan, ya apahapahalan, ya abaibainan, ya ihingalan tu'un himpamabluy! At umat tu'uh nan babain muntungaw, mu mi'id ah bi'ahnan mangipabuhu'.

\VS{4}Ti nan ap'apun di tindalun hennag nan alid Assyria ya nidugah di namahiwnan Apo Dios an dayawon tu'u. At maphod hi un dengngol Apo Dios ta moltaona. At munluwalu'a ni' ta badangan ditu'un na'angang an tataguna!”


\par }{\PP \VS{5}At hidin inalidan ha"in nan inalin Hezekiah

\VS{6}ya inali' di, “Ibaagyuh nan apuyu an umat hituy inalin Apo Dios an inalinay, Adi'a tuma'ot hinan gun ibagan nan ap'apun di tindalun nan alid Assyria an namihulnan Ha"in.

\VS{7}Mu donglonyu ti balbaliya' henen alid Assyria, at waday ipa'inniladan hiya an malpuh babluyda ta umanamut. At hay umanamutanad Assyria ya ipipatoy'u.”


\par }{\PP \VS{8}Hidin dengngol nan ap'apun di tindalud Assyria an tinaynan nan alida ad Lachish at immuy ad Lachish, ya inah'upana nan alida an munggugubatdah nan iLibnah.\FTNT{*}{{\FR 37:8 }{\FT{Hiyay ohan babluy an hakup ad Judah, mu wadah nan igad ad Philistia an neheggon ad Lachish.}}}


\par }{\PP \VS{9}Hin'alina ya dengngol nan alid Assyria an nan alid Egypt an hi Tirhakah an iCush ya impangulunay tindaluna ta gubatonda hiya.\FTNT{†}{{\FR 37:9 }{\FT{Heten tawon an 701 B.C. ya agguy ni' ente"an Tirhakah an nun'alid Egypt ti nan aginan hi Pharaoh Shebitku di nun'alih di. Mu ente"anan nun'alih din 690 B.C.}}} Mu hay inatna ya un mumbangngad ad Assyria ya hennagnay nangiyuy hi tudo'nah nan Alin hi Hezekiah hi ad Jerusalem.

\VS{10}Hay intudo'na ya inalinay,

\par }{\BB \par }
{\PI “Alyo' ay he"a, Hezekiah, ta adim iyabulut an baliyan da'ah nan dayawom an pange'kodam an ta"on hi unna alyon di, Adi abakon nan i'Assyria tun ad Jerusalem.

\VS{11}Undan agguymu inila an nidugah di inatmin nahayhaynod an alid Assyria an numpama"ih nan abablubabluy? At undan da'yu udot ya mabaliwan ayu?

\VS{12}Ti umat hi numpama"ian din o'ommodmid Gozan, ya ad Haran, ya ad Rezeph an numpatoyda nan tatagud Eden an wad Tel Assar.\FTNT{‡}{{\FR 37:12 }{\FT{Hanan babluy ya ad Mesopotamia di awadanda.}}}

\VS{13}Ya undan inaliwam nan na'at hinan a'alih nan siudad hi ad Hamath, ya ad Arpad, ya ad Sepharvaim, ya ad Hena, ya ad Ivvah!\FTNT{§}{{\FR 37:13 }{\FT{Hanan babluy ya ad Aram (unu ad Syria) di awadanda.}}} Ad ugwan ya napogpogda mahkay!”


\par }{\SH Hay Luwalun Hezekiah
\par }
{\PP \VS{14}Innal Hezekiah din tudo', ya binahana. Ya inyuynah nan Timplun Apo Dios, ya bene'lagnah nan hinagang Apo Dios.

\VS{15}Ya nunluwalun inalinay,

\VS{16}“O Apo Dios an nidugah di abalinana an dayawonmin holag Israel an inumbun an mun'ap'apuh nan anghel an ma'alih cherubim. Ya He"a goh di okod hi an amin an pumpapto'an hitun luta ti He"ay nunlumuh tun luta ya ad abuniyan.

\VS{17}Donglona' ni' ahan Apo Dios ta innilaom nan inali'alin Sennacherib hi pamahiwnan He"an Dios an wagwada.


\par }{\PP \VS{18}Manu ti immannung nan inali'alinan pina"in nan nahayhaynod an alid Assyria di do'ol an babluy.

\VS{19}Ya nunggohobdan amin nan bulul danen tataguh nan abablubabluy ti unda ayiw ya batu ya anggay an hay taguy nangiyamma.

\VS{20}At hiyanan odowo' ay He"a, Apo Dios, ta ibaliw da'mih nan abalinan danen i'Assyria! Ta wan an amin di tataguh abablubabluy hitun luta ya innilaondan He"a ya anggay di Dios an madayaw.”


\par }{\SH Hay Pamaliwan Apo Dios hi ad Judah
\par }
{\R (II Ki. 19:20-37; II Chron. 32:20-21)

\par }{\PP \VS{21}At ha"in an hi Isaiah an hina' Amoz ya hennag'uy immuy nangipa'innilan Hezekiah hinan impa'innilan Apo Dios an inali' di, “Hi Apo Dios an dayawon tu'un holag Israel ya inalinay dengngolna nan luwalum an dumalat di inat nan alid Assyria an hi Sennacherib.

\VS{22}At hiyah te nambalnan inalinay,

\par }{\QC Da'yun tatagu' hi ad Jerusalem ya awniat pihulonyu ya inaba'abatlanyuh Sennacherib.

\par }{\QB Ya mungwigwigiwig ayuh panniganyuh lumayawana.


\par }{\Q \VS{23}Ti mi'id di udum hi pinihupihulna ya linayalayahana

\par }{\QC hi un bo'on Ha"in an Me'gonan an Dios an dayawonyun holag Israel.


\par }{\Q \VS{24}Hiya ya hennagna nan baalna,

\par }{\QC at nidugah di hinapihapitdah namaibaindan Ha"in an Dios,

\par }{\QB ya impahiyana goh an inalinay,

\par }{\QC Dumalat nan do'ol ahan an kalesan ilugananmin mi'gubat

\par }{\QB ya tini'idmi nan aduntuduntug hi engganah nan pa"ata'nang an duntug hi ad Lebanon.\FTNT{*}{{\FR 37:24 }{\FT{Inusa'usal nan a'alid Assyria nan a'ayiw ad Lebanon ta impiyammaday a'abungda.}}}

\par }{\QC At nunlongohmi nan adu"oy ahan an ayiw hidi an cedar ya nan mun'aphod an bolbol,

\par }{\QB ya immatam ami goh hinan gagwan di pa"adagwi ahan an inalahan.


\par }{\Q \VS{25}Ya do'ol di nunluhu'anmih bubun hi udum an babluy an inabakmi ta way ininummi,

\par }{\QC ya un anggay goh di gopa'mi ya tindu'miy giginginnaw hi ad Egypt.”\FTNT{†}{{\FR 37:25 }{\FT{Hay pohdonan hapiton ya adi humewol nan aginnaginnaw ad Eygpt hinan i'Assyria ti abalinandan bumad'ang.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Mu hay nambal Apo Dios hinan ipahiyan Sennacherib ya inalinay,

\par }{\QC “Undan agguymu inila an Ha"in an Dios ya ninomnom'u tuwalih din penghana hanan na'na'at?

\par }{\QB Mu ad ugwan ya un'u iyabulut di a'atana,

\par }{\QC at hiyanan pina"im nan abablubabluy hitun ad Judah an na'allup.


\par }{\Q \VS{27}Ya hiyanan un itang di abalinan nan tatagun numpumbabluy hidi,

\par }{\QC at nalakah nangabakam ay dida.

\par }{\QB Ti umatdah nan pa'ahhangaw an holo' an himmangaw hinan atap di abung

\par }{\QC an pinumtang ay ya na'leng.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Mu Ha"in ya inila' an amin di ato'atom ya an amin di umayam,

\par }{\QC ya inila' goh an nidugah di bungotmun Ha"in.


\par }{\Q \VS{29}At dumalat nan dengngol'un nidugah an bungotmun Ha"in

\par }{\QC ya nan pumpahiyaam ya tol'o' di olongmuh kawod,

\par }{\QB ya impiyamel'un he"ay gumo' ta ay'a kabayu.

\par }{\QC At ibangngad da'ah nan nalpuwam an e'wam hinan nange'wam an immalin ten babluy.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}At ha"in an hi Isaiah ya inali' ay Hezekiah di,

\par }{\QC “Umat hituy pangimmatunam an ipapto' Apo Dios tun babluy tu'u.

\par }{\QB Ad ugwan an tawon ya hay mabalin hi itanud tu'u

\par }{\QC ya nan ibungan nan malgom an humangaw an ugah di nabto'.

\par }{\QB Ya umat goh hinah nan mehnod an tawon.

\par }{\QC Mu nan miyatlun tawon ya munhabal tu'u mahkay

\par }{\QB ta nan bot'on tu'un bungan di itanom tu'uy onon tu'u.


\par }{\Q \VS{31}Ya nan ma'angang ay ditu'un iJudah ya diday mihamad hitun babluy tu'u

\par }{\QC ta munholagdah do'ol.


\par }{\Q \VS{32}Ti hi Apo Dios an nidugah di abalinana ya tigona ta hiyay ma'at,

\par }{\QC ya adi makulug an wadaday ma'angang ay ditu'ud Jerusalem.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}At hiyanan hiyah te inalin Apo Dios hi ma'at hinan alid Assyria an inalinay,

\par }{\QC Adi mabalin an hogpon nan titindaluna tun ad Jerusalem,

\par }{\QB ya adi goh mabalin an panaondah tu.

\par }{\QC Ya adi mabalin hi unda meheggon nan numpunhapiaw hitu

\par }{\QB unu muntababdah nan nunlene'woh hitun allup

\par }{\QC ta way pange'wandan bumahhel an mangubat ay ditu'uh tud Jerusalem.


\par }{\Q \VS{34}At nan nange'wan nen alih immaliana di pange'wanan mumbangngad hi babluyda goh damdama.

\par }{\QC Ti adi humgop eten babluy.

\par }{\QB Ha"in an hi Apo Dios di nanapit ete.


\par }{\Q \VS{35}Ti ipapto"uh ten babluy ta baliwa' an dumalat di ngadan'u

\par }{\QC ya dumalat goh hinan baal'un hi David.”


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{36}Ya heden nahdom ya immuy han Anghel Apo Dios hinan nungkampuan nan i'Assyria, ya numpatoynay hinggahut ya han nawalu ta han lemay libuh din titindalu. At hidin nabiggat ya awalitang daden titindalun nun'a'atoy hinan nungkampuanda.

\VS{37}Ya nakak mahkay nan Alin hi Sennacherib ya nan na'angang an titindaluna ta numbangngaddah nan babluydad Nineveh.\FTNT{‡}{{\FR 37:37 }{\FT{Hiyay kapitulyud Assyria.}}}


\par }{\PP \VS{38}Ya wada han ohay algaw\FTNT{§}{{\FR 37:38 }{\FT{Naluh di 20 an tawon ti na'at hidin 681 B.C.}}} ya immuy hi Sennacherib hinan timplun nan bululna an hi Nisroch. Ya hidin mundaydayaw hidi ya nangunudda nan duwan imbabaluynan da Adrammelech ay Sharezer, ya pinatoyda hiyah hanggap, ya limmayawda ta immuydad Ararat. Ya nihukat nan imbaluynan hi Esarhaddon\FTNT{*}{{\FR 37:38 }{\FT{Hay nun'alianad Assyria ya hidin 681-669 B.C.}}} ta hiyay ali.




\par }\Chap{38}{\SH Hay Nundoghan ya Immadaogan nan Alin hi Hezekiah
\par }
{\R (II Ki. 20:1-11; II Chron. 32:24-26)

\par }{\PP \VerseOne{1}Henen gutud\FTNT{*}{{\FR 38:1 }{\FT{Unu 701 B.C. Ya heten na'ulgud ya na'at ya un umuy nan i'Assyria an nunli'ub ad Jerusalem an nibaag hinan chapters 36-37.}}} ya nundogoh hi Hezekiah an magadyuh matoy. At immuya' an propetan hi Isaiah an hina' Amoz, ya inali' di, “Inalin Apo Dios di, Ipanuhmun amin ti adi'a mahkay pumhod. Ya mundadaan'a ti ag'agay atayam.”


\par }{\PP \VS{2}At nunligguh hi Hezekiah hinan way dedeng, ya nunluwalun inalinay,

\VS{3}“O Apo Dios, inilam ahan an He"ay gun'u intamuan! At inat'un amin di abalina' an nangun'unud hinan pohdom!” Unat goh nalpah an inatnay umat hina ya nidugah an adi pa"edpol hi kilana.


\par }{\PP \VS{4}Ya himmapit goh hi Apo Dios ay ha"in an hi Isaiah an inalinay,

\VS{5}“Mumbangngad'ah awadan Hezekiah, ya inalim ay hiyay, Hi Apo Dios an Dios din hi apum an hi David ya dengngolnay luwalum, ya tinnignay lugwam. At udmana anuy pi'taguam hi himpulu ta lemay tawon.\FTNT{†}{{\FR 38:5 }{\FT{At natoy hiyah din 686 B.C.}}}

\VS{6}Ya baliwan da'a ya tun ad Jerusalem hinan nun'appuhin aton nan alid Assyria.”


\par }{\PP \VS{7}Ya inali' di, “Hiyah te panginnilaam an ipa'annung Apo Dios nan inalinan he"a.\FTNT{‡}{{\FR 38:7 }{\FT{Hay nehnod an na'at ya intudun Isaiah di atonan mumpa'alah nan bungan di fig an ayiw ta ed'opnah nan poghana ta mapoyanan (verse 21). La'tot ya hinanhanan Hezekiah di panginnilaan hi mangipa'annung hi umayanah nan Timplun Apo Dios (verse 22).}}}

\VS{8}Tigom nan ma'at hi au'au an ipahunod Apo Dios hi himpuluy wakang hinan agdan an impiyamman din Alin hi Ahaz.”\FTNT{§}{{\FR 38:8 }{\FT{Hay nun'alianad Judah ya hidin 735-686 B.C.}}} Palpaliwan tatagwa ya nipa'annung an himmunod nan au'auh himpulung wakang.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{9}Ya unat goh immadaog hi Hezekiah ya intudo'na din ene'damnan inalinay,

\par }{\QC “Hay nomnom'u ya


\par }{\Q \VS{10}ya inali' di,

\par }{\QC Undan ad ugwan an ama'entog'uy ataya'

\par }{\QB ta umuya' mahkay hi awadan di nun'a'atoy

\par }{\QC ta mihinaa' hidih enggana?


\par }{\Q \VS{11}At alyo' hi un'u mahkay adi tigon hi Apo Dios

\par }{\QC unu nan i'ibba' an tatagun nunhituh tun luta!


\par }{\Q \VS{12}At abigabigat ya ninomnomnom'uy pamogpogan Apo Dios hi nitagua'

\par }{\QC an umat hi apa"ian di tuldan abung nan mumpahtul hi kalnilu.

\par }{\QB Ya nan nibayat an ma'abol an agguy nalpah ya pinutulan nan mun'obol.


\par }{\Q \VS{13}At inlablabi' an hinolholtap din nidugah an ahihaha'it hi odol'u

\par }{\QC an paddungnay punggimu' di layon di tungal'u.

\par }{\QB At hay punnomnom'u ya mapogpog mahkay di nitagua'.


\par }{\Q \VS{14}Ya adi mahkay tumuluy kila' an umat hinan gumehogehom an kalapati,

\par }{\QC ya na"ablay mahkay di mata' an mangitatangad ay Apo Dios.

\par }{\QB At inali' hinan luwalu' di,

\par }{\QC Badangana' ni' ahan Apo Dios ti maligligatana'!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Mu hay hapito' mah?

\par }{\QC An hiyah ne inalinan ha"in hi atona,

\par }{\QB at ten inatna.

\par }{\QC Ya unna' atog mumpa'ampa

\par }{\QB an ta"on hi unna' maligligatan an molo' hi ha'it di nomnom'u.


\par }{\Q \VS{16}Nan Tugunmu, Apo Dios, di itaguanmi ya ipaphodanmi,

\par }{\QC at inyadaoga' ti inyabulutmun mi'tagua'.


\par }{\Q \VS{17}Immannung an din nunholholtapa' ya numbalinom hi amaphoda'.

\par }{\QC Ti dumalat di pamhodmun ha"in ya imbaliwa' hi atoy,

\par }{\QB ya inaliwam an amin di bahol'u.


\par }{\Q \VS{18}Ti nan natoy ya adi mabalin an dayawon da'a,

\par }{\QC ya adina haphapiton di anabagtum ya amaphodmu.

\par }{\QB Ya umat goh an adi mabalin an mundenol hinan adi maluman an pumpapto'mu.


\par }{\Q \VS{19}Ya hay mabalin hi mundayaw ay He"a ya nan matagu an umat ay ha"in hi ad ugwan,

\par }{\QC ya nan o'ommod ya mabalin an waday atondan mangibagah nan imbabaluydah

\par }{\QB aat nan adi maluman an pangipapto'mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ibaliwa' ay He"a, Apo Dios,

\par }{\QC at ikankantamiy pundayawmin He"ah nan Timpluh enggana

\par }{\QB an iddummin ipagangoh nan maphod di gangohnan alpa.”


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{21}Ya inali' an hi Isaiah hinan baal nan Alin hi Hezekiah ta bo'bo'onday ohah nan bungan di fig, ya ened'opdah nan poghan nan ali, at mapoyanan.


\par }{\PP \VS{22}Ya inalin Hezekiah di, “Hay panginnilaa' hi unna' pumhod ta mabalin an umuya' mundayaw hinan Timplun Apo Dios?”




\par }\Chap{39}{\SH Nan Nahnag an Nalpud Babylon
\par }
{\PP \VerseOne{1}Heden immadaogan Hezekiah ya dengngol nan alid Babylon an hi Merodach-Baladan\FTNT{*}{{\FR 39:1 }{\FT{Hay nun'alianad Babylon ya hidin 721-710 B.C., ya napogpog an nun'ali ti pinogpog nan Alin hi Sargon II an alid Assyria. Mu hidin natayan Sargon ya impidwan Merodach-Baladan an nun'alid Babylon ta nun'alih din 705-703 B.C., mu la'tot ya pinogpog Sennacherib hiya. Ya hidin 701 B.C. an din tawon hi nundoghan Hezekiah ya agguy nun'ali, at mid mapto' ya impitlunan nun'ali ta ni'gadyum ay Hezekiah ta middum ay hiyah gubat ta abakonda nan i'Assyria.}}} an hina' Baladan an nundogoh hi Hezekiah mu immadaog. At impiyuynay tudo'nan iniddumnay adawnan hiya.

\VS{2}Ya inapngan Hezekiah daden hennag nan alid Babylon, ya impattignan amin ay dida nan nun'abalul an gina'una an umat hi silver, ya balitu', ya nan ma"aphod di hunghungnan mangipaphod hi ma'an, ya nan maphod an lana, ya nan usalondan mi'gubat. At inaminan impattig nan wah palasyuna ya nan inadangyan di pumpapto'ana.


\par }{\PP \VS{3}At ha"in an hi Isaiah ya immuya' ta mahmaha' ay Hezekiah an inali' di, “Hay nalpuwan daden tatagu, ya hay inalidan he"a?”

\par }{\PP Ya tembal Hezekiah an inalinay, “Nalpudad Babylon an niyadagwin babluy.”


\par }{\PP \VS{4}Ya inali' di, “Hay tinnigdah nan palasyum?”

\par }{\PP Ya tembal Hezekiah an inalinay, “Tinnigdan amin ti mi'id ah agguy'u impattig ay dida.”


\par }{\PP \VS{5}Ya inali' ay hiyay, “Donglom heten hinapit nan nidugah di abalinanan Dios ti inalinay,

\VS{6}Awniat madatngan han gutud an iyuydad Babylon an amin nan wah nan palasyu an ta"on hi un nan gina'un din o'ommodmu, at mi'id ah ta"on hi ohah ma'angang hitu.\FTNT{†}{{\FR 39:6 }{\FT{Nipa'annung hinan Dan. 1:2.}}} Hiyah ne inalin Apo Dios.

\VS{7}Ya miyuyday udum hinan holagmud Babylon.\FTNT{‡}{{\FR 39:7 }{\FT{Umat hinan Alin hi Jehoiachin an nipiyuy hidih din 597 B.C. (II Ki. 24:15).}}} Ya mapnahanda ta mumbalindah baal hinan palasyun nan alih di.”\FTNT{§}{{\FR 39:7 }{\FT{Umat ay da Daniel ay Shadrach, ya da Meshach ay Abednego an numbalin hi baal din Alin hi Nebuchadnezzar (605-562 B.C.).}}}


\par }{\PP \VS{8}Ya hay nambal Hezekiah ya inalinay, “Maphod henen impa'innilam ay ha"in an nalpun Apo Dios.” Ti hay wah nomnomnah nan inalin Isaiah ya malenggop an mi'id ah al'alih nan pun'ap'apuwanah nan amataguna.




\par }\Chap{40}{\SH Nan Mangipadenol hinan Tatagun Apo Dios
\par }
{\Q \VerseOne{1}Hi Apo Dios ya inalinay,

\par }{\QC “Al'alu'onyu ni' ahan nan tatagu'.


\par }{\Q \VS{2}At ephodyun ibagah nan wad Jerusalem an awniat malpah mahkay nan ipaligligatanda,

\par }{\QC ya ma'aliwan mahkay di baholda ti nidugah di pummolta' ay didah nan numbaholanda.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ya awniat waday umuy an manudtudu an it'u'it'u'nan alyonay,

\par }{\QC “Idadaanyuh nan mapulun di owon nan Dios an dayawon tu'un holag Israel.

\par }{\QB Ipaphodyu ta ma'andong hi dalanona.\FTNT{*}{{\FR 40:3 }{\FT{Mat. 3:3; Mk. 1:3; Lk. 3:4; Jn. 1:23 Hay pohdonan hapiton ya ipaphodday pangatda ta midadaandah umalian Kristu.}}}


\par }{\Q \VS{4}At paddungnay tababonyun amin di nun'aba"ungan,

\par }{\QC ya nundotalonyun amin di duntug.

\par }{\QB Ya andongonyu nan dalan an nun'apiku

\par }{\QC ta maphod an ma'andong ya nundodottal nongkay.\FTNT{†}{{\FR 40:4 }{\FT{Lk. 3:5. Hay ugalidah din penghanah un waday umayan nan ali ya ep'ephod nan tataguy kalatan pange'wana ta ma'andong. Ya intudun John an Mumbonyag an hay aton tu'un mangandong hi nitaguan tu'u ya nan pangitutuyuan tu'uh bahol tu'u (Mat. 3:1-8).}}}


\par }{\Q \VS{5}Ya mipa'innila mahkay di anabagbagtun Apo Dios ta tigon an amin di tatagu.

\par }{\QC Hi Apu tu'uy nanimung an nangali ete.”\FTNT{‡}{{\FR 40:5 }{\FT{Lk. 3:6.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Palpaliwan ya dengngol'u han hapit an inalinay, “Tum'u'a!”

\par }{\QC Ya inali' di, “Hay it'u"u?”

\par }{\QB Ya inalinay, “It'u'mun alyom di,

\par }{\QC An amin di tatagu ya umat hi holo',

\par }{\QB ya nan amaphodda ya umat hinan habhabung di holo' hinan punhabalan.\FTNT{§}{{\FR 40:6 }{\FT{I Pet. 1:24.}}}


\par }{\Q \VS{7}Ti nan holo' ya malyaw,

\par }{\QC ya nan habungda ya magahdan dumalat di dibdib an ipa'ali'.

\par }{\QB Ya immannung an hay tagu ya mipaddung hinan aat di holo'.\FTNT{*}{{\FR 40:7 }{\FT{I Pet. 1:24.}}}


\par }{\Q \VS{8}Ti nan holo' nongkay ya malyaw,

\par }{\QC ya nan habhabung ya magahda,

\par }{\QB mu nan Hapit'u ya munnananong hi enggana.”\FTNT{†}{{\FR 40:8 }{\FT{I Pet. 2:25.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}At ditu'un tatagun Apo Dios an umuy mangipa'innilah nan maphod an ulgud\FTNT{‡}{{\FR 40:9 }{\FT{Heten maphod an ulgud di miyulgud hinan nibalud ad Babylon ya ta mabaliwanda ti umanamutdad Judah. Mu hinan New Testament ya nat'on nan Maphod an Ulgud ti hiyah ne aat di abaliwan tu'uh espiritual ta mi'tagu tu'un Apo Dios.}}} hinan i'ibba tu'un tatagud Jerusalem

\par }{\QC ya umuy tu'uh nan ata'nang ahan an duntug,

\par }{\QB ya enlo'enlot tu'un mangit'u' an adi' tu'u mun'og'ogon.

\par }{\QC An alyon tu'uy,

\par }{\QB “Wah tu nan Dios an dayawon tu'u!”


\par }{\Q \VS{10}Undan adiyu tigon nan na'abbagbagtun Dios an na'uy an nidugah di abalinanan mun'ap'apu?

\par }{\QC Ya waday inta'inah idatnah nan tataguna.


\par }{\Q \VS{11}Ya halimunana nan tataguna

\par }{\QC an umat hinan aton di mumpahtul hi kalniluh nan kalniluna.

\par }{\QB An wa ayan inapupuna nan imbabaluy di kalnilu

\par }{\QC ya ma'ma'ullay an mangitnud hinan pa'attungaw an kalnilu.


\par }{\SH Hay Aid di Nipaddungan Apo Dios an Dayawon nan Holag Israel
\par }
{\Q \VS{12}Undan waday way abalinanan munlukud hi danum hinan baybay an hay paladnay usalona?

\par }{\QC Ya undan wada goh di way abalinanan munlukud hi inambilog ad daya?

\par }{\QB Ya umat goh an mi'id di taguh nanginnilah damot tun luta ya nan numbino'ob'on an duntug.


\par }{\Q \VS{13}Ya undan way nanginnilah nomnom Apo Dios ta mabalin an itudunay atona?\FTNT{§}{{\FR 40:13 }{\FT{Rom. 11:34; I Cor. 2:16.}}}


\par }{\Q \VS{14}Ya umat goh an undan way numpatudtuduwan Apo Dios hinan nahamad an atona?

\par }{\QC Ya undan way nanugun ay Hiya ta ma'awatanay ma'ma'at?


\par }{\Q \VS{15}Hay immannung ya mid hulbin di abablubabluy ay Apo Dios

\par }{\QC ti umatdah nan hintidtid an danum ya nan itang ahan an hupu' hinan kiluan an mi'id di damotna.

\par }{\QB Ya un man paddungnay hinggamal an hupu' nan do'ol an babluy hinan gagwan di baybay ay Hiya.


\par }{\Q \VS{16}An amin nan ayiw hinan inalahan ad Lebanon ya adi umanay

\par }{\QC hi panunguh nan pun'onngan hi me'nong ay Apo Dios,

\par }{\QB ya ta"on hi un nan animal hidi ya adi umdah me'nong hi Onong an Moghob.


\par }{\Q \VS{17}Hay pannig Apo Dios hi an amin an tataguh nan abablubabluy ya mi'id di niyatanda,

\par }{\QC ya mi'id di hulbidan Hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}At hay ngadan mah nin di pangipaddungan tu'un Apo Dios?

\par }{\QC Mi'id ti na'i'innilan mi'id nongkay tuwaliy umat ay Hiya.


\par }{\Q \VS{19}Hiya ya adi umat hinan bulul an inyamman di tagu

\par }{\QC an hay inyammada ya gumo',

\par }{\QB ya inamyudandah balitu',

\par }{\QC ya innal'altiandah silver an kanhel.


\par }{\Q \VS{20}At nan nawotwot ay ya mabalin an pilionay magangan ayiw,

\par }{\QC ya inyuynah nan nala'eng an mumpa'ot hi bulul

\par }{\QB ta nahamad an adi un itangan natu"in.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Undan agguyyu inila unu dengdengngol nan hinapit Apo Dios

\par }{\QC ya un malmu tun luta?


\par }{\Q \VS{22}Ti Hiya an inumbun hinan pumpapto'anah nan bagtun tun lutan

\par }{\QC hay pannignah nan tataguh tun luta ya umatdah nan battat.

\par }{\QB Ya ad daya ay ya Hiyay nangibe'lag ta ay kultina,

\par }{\QC ya impaphodna ta umat hinan tuldan niyatap.


\par }{\Q \VS{23}Ya hanan a'ap'apuh tun luta ya mabalin an ipa'ampana dida,

\par }{\QC at mi'id di hulbida.


\par }{\Q \VS{24}At mipaddungdah nan pa'itannom an wan ete"adan lumamut ya napuo',

\par }{\QC at malyawda,

\par }{\QB ya mun'iyaddibda an umatdah nan dugi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}At hiyanan alyon nan me'gonan an Dios di,

\par }{\QC “Mi'id di mabalin hi pangipaddunganyun Ha"in.


\par }{\Q \VS{26}Adya tangadonyud dayah nan mahdom ta tigonyu nan bittuan

\par }{\QC ya undan hay inilayuh nunlumu ay dida?

\par }{\QB Nan nunlumu ay danen numbino'ob'on an wad daya

\par }{\QC ya inohha'ohhanan ngadnan dida,

\par }{\QB ya dumalat nan nidugah an abalinana ya mi'id di ma'utaw ay dida.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}At hiyanan ditu'un holag Israel ya adi tu'u alyon di agguy inilan Apo Dios nan pumpalpaligatan tu'u,

\par }{\QC ya adi tu'u goh alyon hi un ditu'u inganuy.


\par }{\Q \VS{28}Ti undan agguyyu dengngol ya agguyyu inilan

\par }{\QC hi Apo Dios ya Hiya nan munnananong hi enggana an nunlumuh tun luta.

\par }{\QB Ya Hiya ya adi humiga,

\par }{\QC ya adi mablay,

\par }{\QB ya adi mabalin an ma'innilay nomnomnomona.


\par }{\Q \VS{29}Ya Hiyay mangidat hi bi'ah nan na"ablay

\par }{\QC ya abalinan nan nakapuy.


\par }{\Q \VS{30}Ti ta"on hi un nan mumpangilog ya mabanbanollayda,

\par }{\QC ya umat goh hinan ungungan linala'in ag'agadan lumungtuy,


\par }{\Q \VS{31}mu nan mange'kod ay Apo Dios ya bumi'ahda,

\par }{\QC at umatdah nan agila an tumayapdah nan ata'nang.

\par }{\QB At ta"on hi unda gun tagtagon ya adida mabmablay,

\par }{\QC ya ta"on goh hi un adagwiy dalanonda ya adida lumungtuy.




\par }\Chap{41}{\SH Hay Pamadangan Apo Dios ad Israel
\par }
{\Q \VerseOne{1}Inalin Apo Dios di,

\par }{\QC “Duminong ayu ta donglonyu tun ibaga'!

\par }{\QB Da'yun tataguh abablubabluy ya mundadaan ayun umalin mangibagah nan pohdonyu ahan an ibaga.

\par }{\QC Ta hahapiton tu'uh nan punhumalyaan ta ma'innilah un ngadan ay ditu'uy immannung.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ti undan hay nannag hinan alin nalpuh appit hi buhu'an di algaw ta umuyna gubaton nan do'ol an babluy?\FTNT{*}{{\FR 41:2 }{\FT{Unu nan Alin hi Cyrus an Nidugah (559-530 B.C.) an nun'alid Media-Persia. Hiyay nangabak hinan iBabylon hidin 539 B.C., ya hiya goh di nangipa'anamut hinan Hudyu ta mumbangngaddad Judah (II Chron. 36:22-23; Ezra 1:1-4; 6:3-5).}}}

\par }{\QC Ya hay nangidat hi abalinana ta mangab'abak hinan malgom an umayana ta nun'abakna nan a'ali ya nan tatagu?

\par }{\QB Ya nan hanggapnay numpamatoynan dida ta umatdah nan hupu',

\par }{\QC ya nan pananay numpangiwa'at ay dida an umatdah nan dugi an mun'iyaddib.


\par }{\Q \VS{3}Ya himbumagga ya numpudugna dida,

\par }{\QC ya ta"on hi unna agguy impa'engha danen babluy mu agguy ahan nahugatan.


\par }{\Q \VS{4}Mu dan hay mabalin hi mangat ay dane?

\par }{\QC Ya hay nangipapto' hinan nahayhaynod an holag an nete"ah din hopapna?

\par }{\QB Mi'id di udum hi un bo'on Ha"in an Ap'apun wada tuwalih din hopapnah engganah apogpogan tun luta.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ya tinnig an amin nan tataguh abablubabluy danen na'at,

\par }{\QC at hiyanan wumogwowogwogdah ta'otda.

\par }{\QB At hiyanan mundadaandan mi'gubat


\par }{\Q \VS{6}an mumbabaddanganda ta pun'iyalidah nan i'ibbadan alyonday,

\par }{\QC “Pabi'ahon tu'uy nomnom tu'u!”


\par }{\Q \VS{7}At nan mumpa'ot ya ipahluna nan muntanag hi balitu' ya nan mummattilyuh nan niyamma

\par }{\QC ta maphod di tigawna.

\par }{\QB Ya ipahluna goh nan mangipata'.

\par }{\QC Ya alyonda goh hinan mangammah ihinan den bulul an inyammada di,

\par }{\QB “Maphod di nangatmu!”

\par }{\QC Ya numbabaddangandan nangipata'dog eden inyammadan bulul ta ipata'da ta adi matu"in.

\par }{\QB Ya nan mumpangiyummum hinan alimatung nan bulul ya pabi'ahonay punnomnom nan munlanha

\par }{\QC an alyonay, “Maphod di aat di niyammaana!”

\par }{\QB At inhamaddan inlanha nan bulul hinan ihinana ta adi matu"in.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Mu inalin Apo Dios di,

\par }{\QC “Da'yun holag Israel an baal'u di pinili' hi tatagu'

\par }{\QB ti da'yuy holag din ligwa' an hi Abraham.


\par }{\Q \VS{9}At initnud'u da'yuh tu an inilpu' da'yuh nan nidagwin babluy hi pingit di luta.

\par }{\QC At olom ya Ha"in di dayawonyuh itamuanyu

\par }{\QB ti da'yu nongkay di pinili' hi baal'u an agguy'u da'yu din'ug.


\par }{\Q \VS{10}At adi ayu tuma'ot ti wagwadaa' ay da'yu an Ha"in di Diosyu.

\par }{\QC At pabi'aho' da'yu,

\par }{\QB ya badanga' da'yu,

\par }{\QC ya ibaliw'u da'yun dumalat nan nidugah an abalina'.


\par }{\Q \VS{11}At an amin di mi'buhul an nidugah di boholdan da'yu ya diday ma'abak ta mabainanda,

\par }{\QC ya nan mangubat ay da'yu ya mi'id di hulbida ti mun'atoyda.


\par }{\Q \VS{12}At ta"on hi unyu umuy anaponyu nan buhulyu

\par }{\QC ya mi'id mahkay an adiyu tigon dida.


\par }{\Q \VS{13}At hiya nongkay nan adi ayu tuma'ot

\par }{\QC ti Ha"in an Dios an dayawonyun holag Israel ya baliwa' da'yu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Ta"on hi un mid olo'ologyu an mi'id di abalinanyu ya adi ayu tuma'ot

\par }{\QB ti Ha"in an Me'gonan an Dios an dayawonyud Israel di mamaliw ay da'yu!


\par }{\Q \VS{15}Ti mipaddung ayuh nan balbalun pun'elekan

\par }{\QC an ma'ataddom nan do'ol an babana.

\par }{\QB At mabalin an punggimu'yu nan duntug an nipaddungan nan buhulyu ta mipaddungdah dugi.


\par }{\Q \VS{16}Ya paddungna goh di puntaapanyu dida

\par }{\QC an pun'ipatu"ugyu ta itayap di puo'.

\par }{\QB Mu da'yu ya mun'am'amlong ayun Ha"in an Me'gonan an Dios an dayawonyun holag Israel.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ya wa ay ta mi'id di danum ta maligatan ayu an paddungnay un ayu matoy hi inuwawyu

\par }{\QC ya Ha"in an Dios ya donglo' di luwaluyu.

\par }{\QB Ti Ha"in an Dios an dayawonyun holag Israel ya adi' da'yu inganuy.


\par }{\Q \VS{18}At pabuhu'o' di danum hinan tulid di duntug ta umayuh an e'wadah nan giginginnaw

\par }{\QC ta umuydah nan numpundotal,

\par }{\QB ya pumbalino' nan mapulun hi lobong ya nan mamagan lutah obob.


\par }{\Q \VS{19}Ya tummolda goh hinan mapulun di numbino'ob'on an ayiw

\par }{\QC an umat hi cedar, ya akasya, ya myrtle, ya olibo,

\par }{\QB ya bolbol, ya fir, ya cypress, ya nan udum.

\par }{\QC At mumbalin hi inalahan nan mapulun.


\par }{\Q \VS{20}At tigon di tatagu daten ma'ma'at,

\par }{\QC ya ma'awatandan Ha"in an Me'gonan an Diosyun holag Israel di nunlumun amin.”\FTNT{†}{{\FR 41:20 }{\FT{Hi Apo Dios ya inalinay idatnan amin di mahapul nan tatagunah unda mibangngad hinan babluydad Israel an malpudad Babylon an niyayanda.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ya inalin goh Apo Dios an Ali tu'un holag Israel di,

\par }{\QC “Da'yun bulul an inyamman di tagu ya umali ayu ta punhahapitan tu'uy ililililiyu.


\par }{\Q \VS{22}At umali ayu ta ibaagyuy ma'ma'at hi udum hi algaw

\par }{\QC ya din na'na'at hidin hopapna ta innilaon tu'uy numbalinana.


\par }{\Q \VS{23}At ipa'innilayuy ngadan di hohoddon tu'un ma'at hinan tatagu

\par }{\QC ta ma'innilah un ayu madayaw.

\par }{\QB Ya uggoh mah ta atonyuy umipata'ot unu umipanoh'a ta way tuma'tanmi?


\par }{\Q \VS{24}Mu na'innila tuwalin mi'id ahan di hulbiyu

\par }{\QC ya mi'id di abalinanyu.

\par }{\QB At nan mundayaw ay da'yu ya nidugah an nun'appuhiy pumbalinanda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Mu waday pinili' an malpud Media hi appit hi iggid hi un hagangon di buhu'an di algaw\FTNT{‡}{{\FR 41:25 }{\FT{Pinapahhun Apo Dios an inalih ten alyonay honogona nan alid Persia an hi Cyrus an Nidugah ta abakona nan abablubabluy. Ya nipa'annung heteh din nalauh an hinggahut ta nabongley tawon hi nangitud'an Isaiah ete (Isa. 41:2; 44:28).}}}

\par }{\QC ta gubatona nan ali.

\par }{\QB Ya hiya ya malpu goh hi ad Persia hi appit hi buhu'an di algaw an mumpabadang ay Ha"in.

\par }{\QC Ya hay atona ya paddungnay pun'igatina nan a'ap'apu

\par }{\QB ta umat hinan aton di munduwin hi bangan pun'igatina nan uklit ta mapilut.


\par }{\Q \VS{26}Un mah wadaday udum hi nangipa'innilan da'yu eteh din hopapna ya un ma'at?

\par }{\QC Mi'id ti Ha"in ya anggay!

\par }{\QB Gulat ta wadaday udum hi nangipa'innilan teh nahhun ya un mipa'annung

\par }{\QC ya mabalin an alyonyuy, Hiya kangan!

\par }{\QB Mu mi'id an ta"on ah oha!


\par }{\Q \VS{27}Ha"in an Dios ya anggay di nangalih nan iZion eten maphod an ma'at hi udum hi algaw an inali' di,

\par }{\QC Na'uy an mumpanga'anamutda nan i'ibbayu!


\par }{\Q \VS{28}Mu hidin nummahmaha'

\par }{\QC ya mi'id di ta"on hi ohah nambal hinan bululyu.


\par }{\Q \VS{29}Hiyanan tigonyun na'innilan hana tuwalin bulul ya mi'id di hulbida

\par }{\QC an umatdah dibdib an malgom di ipluyana!”




\par }\Chap{42}{\SH Nan Baal Apo Dios\FTNT{*}{{\FR 42: }{\FT{Unu nan Alin Pento' Apo Dios.}}}
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Awniat umali nan pinili' an baal'un idata' hi abalinana

\par }{\QB at Hiyay mangipa'am'amlong ay Ha"in.

\par }{\QC Ya ipiyodol'u goh nan Na'abuniyanan an Lennawan Hiya

\par }{\QB ta mihamad di atonan mangipanuh hinan tataguh abablubabluy.\FTNT{†}{{\FR 42:1 }{\FT{Mat. 12:18.}}}


\par }{\Q \VS{2}Hiya ya adina it'u' unu olto'olton di hapitna

\par }{\QC ta ma"adngol hi kalata.\FTNT{‡}{{\FR 42:2 }{\FT{Mat. 12:19.}}}


\par }{\Q \VS{3}Ya adina mamaon an putungon nan mipaddung hi bilaun na'uy an maptung

\par }{\QC unu nan kingki an na'uy madop an adina odpon.

\par }{\QB Mu Hiya ya badangana nan mipaligligat ta engganah unna pangabakon nan makulug.\FTNT{§}{{\FR 42:3 }{\FT{Mat. 12:20.}}}


\par }{\Q \VS{4}Ya adi humigan mamannod hi engganah unna tigon

\par }{\QC an nahamad di atondan mangipanuh hinan tataguh nan abablubabluy hitun luta.

\par }{\QB Ya nan tataguh nan adadagwin babluy ya pohdonda ahan an donglon nan Uldina.”\FTNT{*}{{\FR 42:4 }{\FT{Mat. 12:21.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Ha"in nan Dios an nunlumud daya ta embe'lag'u ta umat hi ambilog an tulda,

\par }{\QB ya limmu' goh tun luta ya an amin nan wah tu,

\par }{\QC ya Ha"in goh di nangidat hi yahyah ya nitaguan di tagu ya an amin nan matagu.


\par }{\Q \VS{6}At Ha"in an Dios di nangayag ay He"a,

\par }{\QC ya impapto"u He"ah nan nidugah an abalina'.

\par }{\QB At He"ay pi'tulaga' ta ipa'annungan din inali',

\par }{\QC at ipattigmu nan nahamad an aat'u.

\par }{\QB At mipaddung'ah nan dilag an mamatal hi nomnom di tataguh tun luta.


\par }{\Q \VS{7}Ya awniat He"ay maniat hi matan nan nabulaw ta tummig

\par }{\QC ya mangibo'tan hinan paddungnay nun'ibalud an wah nan munhehellong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ha"in nan Dios an madayaw,

\par }{\QC at nan amaphod'u ya adi' idat hi udum!

\par }{\QB Ya ta"on un nan pundayawan nan tatagun Ha"in ya adi' iyabulut an umuy hinan bulul.


\par }{\Q \VS{9}Undan adiyu tigon an nipa'annungda din nahhun an inali' an awniat ma'at?

\par }{\QC At ad ugwan ya wada goh di balbalun alyo' ay da'yu ta ma'at hi udum hi algaw.”\FTNT{†}{{\FR 42:9 }{\FT{Heten balbalun inalina ya nan ipaphodan nan babluy ad Israel, ya namamah nan pumbangngadan nan Hudyuh nan babluyda (Isa. 43:5-9, 19-21).}}}


\par }{\SH Nan Kantan Pundayaw ay Apo Dios
\par }
{\Q \VS{10}Olom ni' ya an amin tu'un wah nan abablubabluy hitun luta ya ikantaan tu'uh Apo Dios

\par }{\QC hi balbalun kanta ta pundayaw tu'un Hiya!

\par }{\QB Ya middum ayun amin an wah nan baybay,

\par }{\QC ya da'yun numpunhituh nan babluy hinan gagwan di baybay.


\par }{\Q \VS{11}Ya da'yun numpunhituh nan mapulun,

\par }{\QC ya da'yun numpunhituh nan babluy an neheggon hidi,

\par }{\QB ya ta"on un da'yun holag Kedar\FTNT{‡}{{\FR 42:11 }{\FT{Didanay numpunhitud Arabia hinan mapulun, ya nundengwada an dimmalat nan do'ol an kalniluda.}}} ya oltonyun mungkanta.

\par }{\QC Ya ta"on un da'yun iSela\FTNT{§}{{\FR 42:11 }{\FT{Didanay numpunhituh nan ohan kapitulyud Edom.}}} ya mungkanta ayuh amlongyu,

\par }{\QB ya nuntu'u' ayuh nan tulid di duntug!


\par }{\Q \VS{12}At an amin tu'u ya dayawon tu'uy amaphod Apo Dios,

\par }{\QC ya impa'innila tu'uh nan nun'iyadagwin babluy hinan gagwan di baybay!


\par }{\Q \VS{13}Ti hi Apo Dios ya umat hinan mabi'ah an tindalun umuy mi'gubat an nidugah di bungotna.

\par }{\QC At ma"adngol di kiina,

\par }{\QB ya ma'abbi'ah an umuyna pundamu nan buhulna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Hi Apo Dios ya inalinay,

\par }{\QC “Nadnoy an unna' didindinong.

\par }{\QB Mu ad ugwan di pangipe'dama' hi bohol'u,

\par }{\QC at umata' hinan babain nadatngan di puntungawana an pumkaw hi dogohna.


\par }{\Q \VS{15}At pumpa"i' nan aduntuduntug ya nan i"itang an dudunduntug

\par }{\QC ta mun'alangu kaymuy holo' ya ayiw.

\par }{\QB Ya magana' nan wangwang ya an amin nan lobong.


\par }{\Q \VS{16}Ya nan nun'abulaw ya ipangulu' didah nan dalan an agguyda eneng'engwa.

\par }{\QC Ya pumbalino' hi mapatal nan munhehellong an awadanda,

\par }{\QB ya nundotalo' nan nun'appuhin kalata.

\par }{\QC Ya umat hituy ato' ti adi' inganuy dida.


\par }{\Q \VS{17}Mu nan mange'kod hi nitaguandah nan bulul an alyonday hiyay dayawonda ya milahhinda,

\par }{\QC at nidugah di abainanda.”


\par }{\SH Nan ay Paddungnay Nabulawan ya Napu'itan nan i'Israel
\par }
{\Q \VS{18}Ya inalin goh Apo Dios ay ditu'un holag Israel di,

\par }{\QC “Ihamadyun ingaon tun alyo' an da'yun nun'apu'it,

\par }{\QB ya da'yun nun'abulaw ya pa'atiggonyu akkay tuwali.


\par }{\Q \VS{19}Ti undan hay udum hi paddungnay na'abbulaw ya na'appu'it

\par }{\QC hi un bo'on da'yun pinili' hi baal'u?


\par }{\Q \VS{20}Manu ti do'ol mahkay di tinnigyu,

\par }{\QC mu mi'id di hulbinan da'yu.

\par }{\QB Ya manu ti waday ingayu,

\par }{\QC mu nihimung an adiyu pohdon an donglon.


\par }{\Q \VS{21}Hi Apo Dios ya pohdonan mattig ay ditu'un baalnan holag Israel

\par }{\QC di amaphod nan Uldinah nan pangun'unudan tu'u.


\par }{\Q \VS{22}Mu hay na'at ay ditu'un tataguna ya penloh di buhul tu'uy gina'u tu'u,

\par }{\QC ya imbalud ditu'un didah nan munhehellong.

\par }{\QB Ya mi'id di ohah mamaliw ay ditu'uh umalin bumadang.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}At undan mi'id ahan di ohan ditu'uh way na'adalnan ten na'at?


\par }{\Q \VS{24}Undan hay mangiyabulut an polhon di buhul nan gina'u tu'un holag Israel

\par }{\QC hi un bo'on damdamah Apo Dios?

\par }{\QB Ya manu ay ma'at hana ya dumalat di adi tu'u pangunudan an tatagunah nan Uldina.


\par }{\Q \VS{25}At hiyanan ipa'dam Apo Dios ay ditu'u nan nidugah an bungotnan ipa'wanah gubat,

\par }{\QC at paddungnay gumiyab di apuy ta gohbonay udum ay ditu'u.

\par }{\QB Mu adi tu'u damdama abuluton nan pohdon den ma'at an itudun ditu'u.

\par }{\QC Ya ay paddungnay nunggohob ditu'u,

\par }{\QB mu agguy tu'u damdama nagilat.




\par }\Chap{43}{\SH Nan Baliw di Holag Israel
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mu inalin Apo Dios di,

\par }{\QC “Adi ayu tuma'ot an da'yun holag Jacob

\par }{\QB ti Ha"in an nunlumun da'yu ya ibaliw'u da'yun pento"uh tatagu'.


\par }{\Q \VS{2}At ta"on hinan bumad'anganyuh nan maluhung an wangwang\FTNT{*}{{\FR 43:2 }{\FT{Nan duwan nipaddungana ya din bimmad'angan nan Hudyuh nan Mumbolah an Baybay (Ex. 14:22) ya nan Wangwang an Jordan (Josh. 3:1-17).}}}

\par }{\QC ya wagwadaa' an pi'yibbayu ta adi ayu tuma'ot.

\par }{\QB Ya hinan himbumaggan dumalananyuh nan apuy ya adi ayu malahuan.\FTNT{†}{{\FR 43:2 }{\FT{Nan nipaddungana ya din nundaldallanan da Shadrach ay Meshach, ya hi Abednego hinan mabi'ah an punhaangan nan Alin hi Nebuchadnezzar (Dan. 3:1-30).}}}


\par }{\Q \VS{3}Ti Ha"in an Dios an dayawonyun holag Israel di mangibaliw ay da'yu,

\par }{\QC at inganuy'ud Egypt, ya ad Ethiopia, ya ad Seba\FTNT{‡}{{\FR 43:3 }{\FT{Hiyay ohan babluy an neheggon ad Ethiopia, mu agguy tu'u inilay ustuh awadana.}}} ta mapogpog di abaalyu.


\par }{\Q \VS{4}Ti nabalul ayun Ha"in,

\par }{\QC ya pa'appohpohdo' da'yu,

\par }{\QB at hiyanan mun'a'atoyday udum hinan tatagu ay danen babluy hi pamaliwa' ay da'yu.


\par }{\Q \VS{5}At hiyanan adi ayu nongkay tuma'ot ti wadaa' an mangipapto' ay da'yu,

\par }{\QC at pa'anamuto' da'yu ya nan imbabaluyyu ta taynanyu nan awadanyun babluy

\par }{\QB hi appit hi buhu'an di algaw ya appit hi alimuhan di algaw.


\par }{\Q \VS{6}Ya umat goh hinay ato' ay da'yun miwa'at hi abablubabluy hi appit hi iggid ya agwan

\par }{\QC hi un hagangon di buhu'an di algaw,

\par }{\QB ya an amin nan tatagu' an miyuy hi adadagwin babluy.


\par }{\Q \VS{7}At an amindan imbilang'uh tatagu' an limmu'

\par }{\QC ya olom ni' ya dayawona'.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Amungonyu nan tatagun waday matada mu paddungnay unda nabulaw,

\par }{\QB ya waday ingada mu paddungnay unda napu'it.


\par }{\Q \VS{9}Ya an amin nan tataguh nan abablubabluy ta ma'amung ayun amin

\par }{\QC ta ibaagyuh un ngadan hinan dayawonyuy nangulgud hinan ma'ma'at hi ad ugwan.

\par }{\QB Wada mah di mun'ihtigun alyonay,

\par }{\QC Nahhun tuwalin impa'innilan nan dayawonmi ay da'mi daten ma'ma'at hi ad ugwan.


\par }{\Q \VS{10}Mu Ha"in an Dios ya da'yun holag Israel di ihtigu',

\par }{\QC ya da'yu goh di pento"uh baal'u ta innilaona' ay da'yu.

\par }{\QB Ya Ha"in di unudonyu,

\par }{\QC ya ma'awatanyun Ha"in ya anggay di Dios an mi'id di udum.

\par }{\QB At nete"ah din hopapnah enggana ya mi'id di udum hi Dios an Ha"in ya anggay.


\par }{\Q \VS{11}At Ha"in ya anggay nongkay di Dios

\par }{\QC an mi'id di udum hi managuh tagu.


\par }{\Q \VS{12}Ya nahhun tuwalin impa'innila' ay da'yu an ibaliw'u da'yu,

\par }{\QC at hiyay ato'.

\par }{\QB At ihtiguanyu an mi'id hinan dayawon di udum an tataguy nangat hi umat hitu.


\par }{\Q \VS{13}Ya minaynayun an Ha"in di Dios hi enggana,

\par }{\QC ya mi'id di mabalin hi manangga ay Ha"in.

\par }{\QB Ya mi'id di mabalin hi munluman hinan ninomnom'un aton.”


\par }{\SH Nan Homo' Apo Dios ya nan Adi Umunudan nan Holag Israel
\par }
{\Q \VS{14}Hi Apo Dios an Baliw tu'u an nahamad di niyatanan ditu'un holag Israel ya inalinay,

\par }{\QC “Hay ato' an mangibaliw ay da'yu

\par }{\QB ya honogo' di mangubat hinan iBabylon ta pumpa"iday pantaw di allupda,

\par }{\QC ya pinilitda didan ilugan hinan pupul an ipahiyada,

\par }{\QB at nunnaud di ipa'ampaanda.


\par }{\Q \VS{15}Ti Ha"in an Dios an Aliyu ya nahamad di niyata'

\par }{\QC ay da'yun holag Israel,

\par }{\QB ya Ha"in goh di nunlumun da'yu.


\par }{\Q \VS{16}Ya Ha"in goh din nangiyammah dalan hinan gagwan di Mumbolah an Baybay\FTNT{§}{{\FR 43:16 }{\FT{Unu Red Sea.}}}

\par }{\QC ta namaganan hi dinalan nan tatagu' hidin nadnoy.


\par }{\Q \VS{17}At hidin nitnudda nan mun'abi'ah an tindalud Egypt an numpuntakay hi kabayuy udum

\par }{\QC ya kalesay udum ya numpunlonongdah nan baybay,

\par }{\QB at nun'atoydan umatdah nan nadop an kingki.\FTNT{*}{{\FR 43:17 }{\FT{Ex. 14:23-31.}}}


\par }{\Q \VS{18}Mu danen na'at hidin nadnoy

\par }{\QC ya agguy nipaddung hinan ato' hi ad ugwan.


\par }{\Q \VS{19}At heten ato' ya balbalu

\par }{\QC ti iyamma' di dalan hinan mapulun ta dalanonyun tatagu' an umanamut.

\par }{\QB Ya lumuwo' di wangwang hidi


\par }{\Q \VS{20}ta waday inumonyu an pento"un tatagu' hi pange'wanyuh di.

\par }{\QC At munyamandan Ha"in nan jakal ya kuup an nan animal hi inalahan hinan danum an inumondah dih nan mapulun.


\par }{\Q \VS{21}Ti da'yun tatagu ya limmu'

\par }{\QC ta da'yuy mangipa'innilah anabagbagtu' hinan abablubabluy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Mu nihimung an adi ayu mumpabadang ay Ha"in

\par }{\QC ti hiniganana' ay da'yun holag Israel.


\par }{\Q \VS{23}Ya agguy ayu nun'onong ay Ha"in hi kalniluh Onong an Moghob,

\par }{\QC ya mi'id goh di ene'nongyuh nan udum an me'nong an pundayawyun Ha"in.

\par }{\QB Mu agguy'u da'yu pinaligat ti agguya' numbagah e'nongyuh Onong an Ma'an unu incense.


\par }{\Q \VS{24}Ya agguya' goh inla'uan hinan ma"aphod di hunghung di ahu'nan miyammah incense,

\par }{\QC ya agguya' impa'amlong hinan taban di animal hi Onong an Moghob.

\par }{\QB Ti un at goh nan pumbaholan di inyal'allayun inat,

\par }{\QC at impahigaa' ay danen nun'appuhin ina'inatyu!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Mu ta"on hi un umat hina ya aliwa' di numbaholanyu

\par }{\QC an adi' mahkay nonomnomon ti umat hina tuwaliy aat'u!


\par }{\Q \VS{26}At aga ta punhahapitanan tu'u

\par }{\QC ta ibaagyuh un immannung an mi'id di baholyu.


\par }{\Q \VS{27}Din nahhun an ommodyuh\FTNT{†}{{\FR 43:27 }{\FT{Unu hi Abraham (Gen. 12:18; 20:9).}}} din hopapna ya nan a'apuyu\FTNT{‡}{{\FR 43:27 }{\FT{Didanay papadi ya nan numbino'ob'on an propeta.}}} ya din'uga'

\par }{\QC an agguya' inunud.


\par }{\Q \VS{28}At hiyanan ipa'aan'u nan papadih nan Timplu ta adia' itamuan,

\par }{\QC ya iyabulut'un mapogpog ayun holag Jacob ta mabainan ayuh tun ad Israel.”




\par }\Chap{44}{\SH Hi Apo Dios di Dios ya Anggay
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Da'yun holag Israel an pento"uh baal'u ya donglonyu tun ibaga' ay da'yu.


\par }{\Q \VS{2}Ha"in an Dios an nunlumun da'yu ya badanga' da'yu,

\par }{\QC at adi ayu tuma'ot ti da'yu nongkay di pento"uh baal'u.


\par }{\Q \VS{3}At ipa'ali' di danum hinan nun'anga' an babluyyu ta malbongday giginginnaw,

\par }{\QC ya wagaha' nan holagyu,

\par }{\QB at honogo' nan Na'abuniyanan an Lennawan dida.


\par }{\Q \VS{4}At maphod di pi'taguanda an umatdah nan holo'

\par }{\QC ya nan ma'alih poplar an ayiw hinan pingit di ginnaw.


\par }{\Q \VS{5}At way ohan dida ya alyonay,

\par }{\QC Hi Apo Dios di ad hakup ay ha"in.

\par }{\QB Ya nan udum ya alyonday,

\par }{\QC Holag da'min Jacob.

\par }{\QB Ya nan udum ya itudo'dah ngamayday ngadan'un Dios,

\par }{\QC ya imbilangday odoldan niddum hinan holag Israel.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}At hi Apo Dios an nidugah di abalinanan Baliw ya Alin nan holag Israel ya inalinay,

\par }{\QC “Ha"in nan Dios an mi'id di te"ana ya mi'id di pogpogna,

\par }{\QB ya mi'id di udum hi Dios ti Ha"in ya anggay.


\par }{\Q \VS{7}Wada mah di udum hi umat ay Ha"in?

\par }{\QC Wadada ay ya ibagayu ta ipa'inniladay ma'at hi udum hi algaw

\par }{\QB ta mipattig di abalinandan umat hinan ina'inat'u.


\par }{\Q \VS{8}At adi ayu nongkay tuma'ot

\par }{\QC ti undan agguy'u tuwali inalin da'yuh din nadnoy di aat di ma'ma'at hi pidwa?

\par }{\QB Da'yuy ihtigu' ti undan waday udum hi Dios hi un bo'on Ha"in ya anggay?

\par }{\QC Ya immannung an mi'id di udum hi mipaddung hinan daplah an ihi'uganyu

\par }{\QB ti Ha"in ya anggay.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}At an amin nan mumpun'ammah bulul ya nibahhawda

\par }{\QC ti danen inyammada an ibilangdah nabalul ya mi'id di hulbida.

\par }{\QB Ya nan mundayaw ay danen bulul ya umatdah nan nabulaw an agguyda inilay makulug,

\par }{\QC at hiyanan hay umangunuh ya mabainanda.


\par }{\Q \VS{10}Ti undan hay lagbun nan tagun mun'ammah

\par }{\QC nan mi'id di abalinanan bulul ta dayawona?


\par }{\Q \VS{11}Nomnomnomonyun an amin nan mundayaw ay danen niyamman bulul ya mabainanda nongkay.

\par }{\QC At ibagayu ta ma'amungda ta humalyao' dida.

\par }{\QB Awniat nidugah di tuma'tanda ya abainanda.


\par }{\Q \VS{12}Nan mumbohal ya idadaana nan usalona,

\par }{\QC ya intunguna nan bohalonah nan gimmaban apuy,

\par }{\QB ya bumibi'ah an mummattilyu ta engganah un mapolma nan iyammana.

\par }{\QC At gapu enen tamuana ya ma'uwaw, ya mahinaangan, ya ma"ablay.


\par }{\Q \VS{13}Ya umat goh hinan mumpa'ot an hay ayiw di iyammana an lukudonah mahhun,

\par }{\QC ya minalkaana ta mattig nan tigon di tagu.

\par }{\QB Ya unna mahkay pa'otan ta maphod di tigawna an ay tagu,

\par }{\QC ya inyuyna mahkay hinan ihinana.


\par }{\Q \VS{14}Nan ayiw an pilionan iyamma ya nan maphod an umat hi cedar,

\par }{\QB unu cypress, unu oak, unu bolbol,

\par }{\QC at hiyanay itanomna ta engganah un umongol an pa'ongolon di udan.


\par }{\Q \VS{15}Ta umongol ay ya lengngohna,

\par }{\QC ya intungunay bongwahna ta panungunah onona ya nun'aniduana.

\par }{\QB Ya pina'otnah bulul di bongwahna ta dayawonda.


\par }{\Q \VS{16}At panungunay bongwah nan ayiw,

\par }{\QC ya numpulu'anah dotag hi ihdana ta mabhug.

\par }{\QB Ya nun'aniduana goh ta dumolnat.


\par }{\Q \VS{17}Ya pina'otnay bongwahnah bulul ta hiyay punlu'bubanah dayawona,

\par }{\QC ya nunluwalu goh eden inyammanan bulul an alyonay,

\par }{\QB “He"ay dios'u, at ibaliwa' ni'.”


\par }{\Q \VS{18}Nan mangat hi umat hina ya nakudang di nomnomda

\par }{\QC an adida ma'awatan nan ato'atonda

\par }{\QB ti paddungnay nahophopan di matada ta adida tigon.


\par }{\Q \VS{19}Ya adida ahan pa'annomnomon an mi'id di alyondaan,

\par }{\QC “Anaad ta un nanunguy bongwah nan ayiw hinan inhaang'un ma'an

\par }{\QB ya nangipulua' goh hinan dotag

\par }{\QC ya dayawo' di bongwahna?”


\par }{\Q \VS{20}Mi'id damdama ti nahelngan di nomnomda,

\par }{\QC at hiyanan paddungnay unda mangan hi dapul

\par }{\QB ti e'koddah nan mi'id di abalinanan bumadang.

\par }{\QC Mu mi'id hi nomnomdah alyondaan,

\par }{\QB “Un nin ahan layah heten o'odna' an alyo' hi dios'u?”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Nomnomnomonyu date an da'yun holag Israel ti da'yuy baal'u.

\par }{\QB Ha"in di nunlumu ay da'yu,

\par }{\QC at badanga' da'yu an adi' da'yu aliwan.


\par }{\Q \VS{22}Ya inaliwa' nan baholyu,

\par }{\QC at mi'id mahkay an umat hi na'ubahan di bunut hinan helhelong hi un pinumtang.

\par }{\QB At hiyanan mumbangngad ayun Ha"in ti paddungnay penla"u da'yu!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}At da'yun wad abuniyan ya mungkanta ayuh amlongyu,

\par }{\QC ya tum'u' ayun wah tun luta,

\par }{\QB ya ta"on un da'yun aduntuduntug,

\par }{\QC ya da'yun inalahan,

\par }{\QB ya a'ayiw ya ikankantayuy amlongyu!

\par }{\QC Ti hi Apo Dios ya penla'na nan holag Jacob

\par }{\QB ta mipattig di anabagbagtuna ay didan ma'ali goh hi holag Israel!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}At hi Apo Dios an nunlumun ditu'u an namla' ay ditu'u ya inalinay,

\par }{\QC “Ha"in nan Dios an nunlumuh an amin an wada,

\par }{\QB ya Ha"in ya anggay di nangibe'lag hi ad daya ya an amin an wah tun luta.


\par }{\Q \VS{25}Ya Ha"in goh damdamay mangibaag hinan mangalih unda propeta,

\par }{\QC mu layahda.

\par }{\QB At hay ato' ya adi' iyabulut an ma'at nan impa'inniladah ma'at

\par }{\QC ya ta"on hi un nan mumba'i an itangadah nan bittuan, ya bulan, ya algaw

\par }{\QB ya ibahhaw'u ta adi ma'at.

\par }{\QC Ya hanan nala'eng an tatagu ya itugunday nibahhaw ta mipattig an mi'id di nomnomda.


\par }{\Q \VS{26}Mu nan baal'un propeta ya pa'annungo' an amin di ibagada,

\par }{\QC at alyonda ay di mipaphod ad Jerusalem ya an amin nan babluy ad Judah

\par }{\QB ta mumbabluyda goh nan tataguh di ya pa'annungo'.


\par }{\Q \VS{27}Ya alyo' ay goh di matdu' nan way danumna an umat hi wangwang ya lobong

\par }{\QC ya umannung an mun'atdu'da.


\par }{\Q \VS{28}Ya gulat goh ta alyo' ay Cyrus\FTNT{*}{{\FR 44:28 }{\FT{Hay nun'alianad Media-Persia ya hidin 538-530 B.C.}}} di mun'ap'apu ya umannung an ma'at,

\par }{\QC at atona nan ipa'at'u.

\par }{\QB At iyuldinan mipaphod ad Jerusalem ya nan Timplu.”\FTNT{†}{{\FR 44:28 }{\FT{Ezra 1:2-4; 6:3-5; II Chron. 36:23. Naluh di hinggahut ta han nabongley tawon an nete"ah na'ulgudan te ya un mun'ali hi Cyrus.}}}




\par }\Chap{45}{\SH Hay Namto'an Apo Dios ay Cyrus
\par }
{\Q \VerseOne{1}Hi Apo Dios ya pento'nah Cyrus\FTNT{*}{{\FR 45:1 }{\FT{Hay nun'alianad Media-Persia ya hidin 538-530 B.C.}}} hi mun'ali,

\par }{\QC at hiyay iyabulutnah mangabak hinan alih abablubabluy ta mapogpog di pun'alianda.

\par }{\QB Ti pun'ibughulday pantaw di allup nan babluy ta adi mahkay mitangob.

\par }{\QC Ya hay inalin Apo Dios ay Cyrus ya inalinay,


\par }{\Q \VS{2}“Mahhuna' ta idadaan'uy pange'wam

\par }{\QC an paddungnay pundotalo' nan aduntuduntug

\par }{\QB ya numpa"i nan gumo' ya gambang an pantaw nan babluy.


\par }{\Q \VS{3}Ya idat'un he"a nan inadangyan an nun'abalul

\par }{\QC an impo"oydah nan munhehellong ta adi ma'innila

\par }{\QB ta panginnilaam an Ha"in an Dios an dayawon nan holag Israel di nangayag ay he"a ya nanginnilah aatmu.


\par }{\Q \VS{4}Manu ay he"ay inayaga' ya ta badangam nan baal'un holag Israel an pento"uh tatagu'.

\par }{\QC Ongol di a'al'alyam hinan inat'u an ta"on hi unna' agguy inilan he"a.\FTNT{†}{{\FR 45:4 }{\FT{Na'ah'upan ad ugwan nan udum an impitudo' Cyrus, ya impahiyana nan bulul di iBabylon an hi Marduk.}}}


\par }{\Q \VS{5}Ha"in hi Apo Dios,

\par }{\QC ya mi'id di udum hi Dios ti Ha"in ya anggay.

\par }{\QB Ya idat'uy nidugah an abalinam an ta"on hi unna' agguy inilan he"a.


\par }{\Q \VS{6}Ya manu ay umat hinay inat'u ya ta panginnilaan an amin nan tatagun

\par }{\QC mete"ah appit hi buhu'an di algaw hi engganah alimuhan di algaw

\par }{\QB an mi'id di udum hi Dios hi un bo'on Ha"in ya anggay.


\par }{\Q \VS{7}Ti Ha"in di nunlumuh mapatal ya nan helong,

\par }{\QC ya Ha"in di mangidat hi awagahan ya umat goh hinan punligatan.

\par }{\QB At an amin hatu ya Ha"in an Dios di alpuwanda.


\par }{\Q \VS{8}Ya Ha"in goh di mangidat hi ipaphodanyu ta nahamad di pangatyu

\par }{\QC an umat hi udan an ipa'ali' ta tummol di nitanom.

\par }{\QB At Ha"in an Dios di mangat ay dane.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Mahmo' nan tagun mi'hongngel hinan nunlumun hiya!

\par }{\QC Ti undan mabalin ta nan uklit an banga ya alyonah nan manuwin ay hiyay,

\par }{\QB Idinongmuat an manuwin ay ha"in ti nihallay pangatmu an mi'id di ko'od'u.\FTNT{‡}{{\FR 45:9 }{\FT{Rom. 9:20.}}}


\par }{\Q \VS{10}Ya undan way ungah mangalih nan ommodnay,

\par }{\QC Anaad ta umat hituy inatyun nangamma ay ha"in?”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Hi Apo Dios an me'gonan an nahamad di niyatanan ditu'un holag Israel

\par }{\QC ya nunlumuh an amin an wada ya inalinay,

\par }{\QB “Undan waday biyangyun munlilih nan mahapul an ato' hinan imbabaluy'u?

\par }{\QC Ya adi mabalin an ituduyuy ato'!


\par }{\Q \VS{12}Ha"in di nunlumuh tun luta ya an amin hinan tatagun numbabluy hitu,

\par }{\QC ya umat goh an Ha"in di nunlumud abuniyan ya nan adi mabilang an bittuan ad daya,

\par }{\QB ya na'na'unnuddah nan imandal'un dida.


\par }{\Q \VS{13}Ya Ha"in goh di namto' ay Cyrus ta atona nan pohdo' an ma'at,

\par }{\QC ya Ha"in di mangitudtudun hiyah an amin an atona.

\par }{\QB At ipaphodna nan nun'apa"in babluy'ud Jerusalem,

\par }{\QC ya impa'anamutna nan tatagu' an inyuy di buhul hi udum an babluy.

\par }{\QB Mu adi malagbuan an mangat ay dane.

\par }{\QC Ha"in an nidugah di abalinanan Dios di nanapit ete.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ya inalin goh Apo Dios ay ditu'un iJudah di,

\par }{\QC “Nan inadangyan nan i'Egypt ya iCush ya midat ay da'yu,

\par }{\QB ya nan nun'atata'nang an iSabea\FTNT{§}{{\FR 45:14 }{\FT{Agguy tu'u inilay awadan di babluy daten tatagu, mu mid mapto' ya neheggon ad Cush.}}} ya mumbalindah baalyu.

\par }{\QC At mangun'unuddan da'yu an mabangkilinganda,

\par }{\QB ya munluungdah hinagangyu ta ipattigday pumpa'ampaandan alyonday,

\par }{\QC Immannung an wadah Apo Dios ay da'yu,

\par }{\QB ya mi'id di udum hi Dios hi un bo'on Hiya ya anggay!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Hiya an Dios an mangibaliw ay ditu'un holag Israel an tataguna

\par }{\QC ya umipanoh'ay pangatna.


\par }{\Q \VS{16}At an amin nan tatagun gun mangiyammah bulul hi dayawonda

\par }{\QC ya mipa'ampada ta mabainanda.


\par }{\Q \VS{17}Mu ditu'un holag Israel ya immannung an ibaliw ditu'un Apo Dios

\par }{\QC ta adi tu'u mabainan hi mid pogpogna.


\par }{\Q \VS{18}Ti hi Apo Dios an nunlumud abuniyan ya ta"on hi un tun luta ta waday panuhna

\par }{\QC ta mabalin an punhituwan di tatagu ya inalinay,

\par }{\QB “Ha"in ya anggay di Dios an mi'id di udum.


\par }{\Q \VS{19}Ya adi naligat di panginnilaanyuh nan pohdo' hi atonyun holag Israel

\par }{\QC ti inhapit'uh nan nalakan ma'awatanyu.

\par }{\QB Ya agguy'u inalin da'yuy adi' iyabulut,

\par }{\QC at hiyanan mabalin an mi'yunnudan ayun Ha"in hi unyu pohdon.

\par }{\QB Ha"in an Dios ya makulug di ipa'innila'.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}At da'yun inyuy di buhul hinan abablubabluy ya ma'amung ayu ta humalyaon da'yu.

\par }{\QC Ti undan adi manangpah nan tagun mangitata'in hinan bulul an ayiw di niyamma

\par }{\QB ta diday pumpabadanganyu

\par }{\QC an ta"on hi unda adi abalinan an mangibaliw ay da'yu?


\par }{\Q \VS{21}Ma'amung ayu nongkay ta punhahapitanyu,

\par }{\QC ya imbaagyuh un way ibadang nan pundayawanyuh nan dayawon di udum an babluy.

\par }{\QB Un mah udot waday udum an madayaw hi nangipa'innilah din penghana ay daten ma'ma'at hi ad ugwan?

\par }{\QC Mi'id ti Ha"in an hi Apo Dios ya anggay!

\par }{\QB Ya mi'id tuwaliy udum hi mangibaliw ay da'yun tatagu'

\par }{\QC ti Ha"in ya anggay di makulug di pangatna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}At hiyanan an amin ayun tataguh nan abablubabluy hitun luta

\par }{\QC ya Ha"in di pange'kodanyuh mamaliw ay da'yu.

\par }{\QB Ti mi'id di udum hi Dios an Ha"in ya anggay.


\par }{\Q \VS{23}Ya immannung hanan inali' an adi mibahhaw.

\par }{\QC Ya awniat munhippin amin di tatagu ta dayawona',

\par }{\QB ya alyonday Ha"in ya anggay di unudonda.

\par }{\QC At immannung an hiyah ne ma'at.”\FTNT{*}{{\FR 45:23 }{\FT{Rom. 14:11; Phil. 2:10-11.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}At hitun a'atana ya awniat alyon di tataguy,

\par }{\QC “Hi Apo Dios ya anggay di alpuwan nan nahamad an punnomnom ya bi'ah!”

\par }{\QB Mu an aminda nan bumobohhol ay Hiya ya mabainanda


\par }{\Q \VS{25}ti inalinay,

\par }{\QC “Ha"in an Dios ya ibilang'u da'yun holag Israel hi maphod,

\par }{\QB at Ha"in di dayawonyu.”




\par }\Chap{46}{\SH Nan Dayawon nan iBabylon
\par }
{\Q \VerseOne{1}Nan dayawon nan iBabylon an da Bel\FTNT{*}{{\FR 46:1 }{\FT{Hay ohan ngadan ten na'abbagbagtun bulul ad Babylon ya hi Marduk, ya hay ipaddungan ten hapit an Bel ya
}}{\FT{{\EM{Ba'al}} hinan hapit di iCanaan, ya hay pohdondan ibaga ya
{\EM{apu}}.}}} ay Nebo\FTNT{†}{{\FR 46:1 }{\FT{Hiyay lala'in imbaluy Bel/Marduk, ya hay impapto'na anu ya nan mun'adal ya muntudo'.}}} ya nittudah kalesa ta guyudon di baka.

\par }{\QC Mu nidugah an madamotda,

\par }{\QB at maligatan nan animal an manguyud.


\par }{\Q \VS{2}Ya danen bulul ya nan animal an manguyud ay dida ya makakdad Babylon,

\par }{\QC at iyuy di buhulda\FTNT{‡}{{\FR 46:2 }{\FT{Nan iMedia-Persia.}}} didah udum an babluy ti mi'id di abalinandan mangibaliw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}At hi Apo Dios ya inalinay,

\par }{\QC “Donglonyu tun ibaga' ay da'yun na'angang an holag Israel.

\par }{\QB Ha"in ya limmu' da'yu,

\par }{\QC ya hinalimuna' da'yun nete"ah din nitungawanyu.


\par }{\Q \VS{4}At engganah un ayu ma'alla'ay ya mun'a'ubanan ya Ha"in damdamay manalimun ay da'yu.

\par }{\QC Ti Ha"in nongkay di nunlumu, ya mangipapto', ya mangibaliw ay da'yu,


\par }{\Q \VS{5}Undan waday udumnah pangipaddunganyun Ha"in?

\par }{\QC Ti undan way nipaddunga'?


\par }{\Q \VS{6}Nan udumna an tatagu ya pun'ibu'yagday balitu'da ya silverda,

\par }{\QC ya ipiyammadah bulul hinan tatagun pabo'laanda ta way punhippiandah dayawonda.


\par }{\Q \VS{7}Ta nalpah ay ya impi'ugdan iyuy hinan lugal an inyammadah ihinanda,

\par }{\QC ya inhamaddan ipata'dog hidin adi mihmihlig.

\par }{\QB Ya ta"on hi un kumila nan munluwalu an mumpahpahmo' ya adina tobalon

\par }{\QC ti mi'id di abalinanan bumadang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}At hiyah te nomnomnomonyu

\par }{\QC an da'yun nun'abaholan an tatagu,


\par }{\Q \VS{9}ya adiyu goh aliwan din ina'inat'u an nete"ah din hopapna.

\par }{\QC Ti Ha"in nongkay ya anggay di Dios an mi'id di udum.


\par }{\Q \VS{10}Ya hidin nadnoy ya nannahhun tuwalin impa'innila' di ma'at ya un mahkay ten ma'at.

\par }{\QC Ti din inali' hi ma'at ya mipa'annung an adi ahan mibahhaw.


\par }{\Q \VS{11}At hay ato' ya ayaga' han lala'in\FTNT{§}{{\FR 46:11 }{\FT{Unu nan Alin hi Cyrus an nun'alid Media-Persia.}}} niyadagwiy alpuwanah appit hi buhu'an di algaw,

\par }{\QC at umali ta hiyay umat hinan gayang an himbumagga ya nun'ohop

\par }{\QB ta atona nan ninomnom'un ma'at.

\par }{\QC At makulug an adi mibahhaw an ma'at.


\par }{\Q \VS{12}At da'yun ma'angohhoy an tatagun nidugah an nappuhiy pangatna

\par }{\QC ya donglonyu tun ibaga'


\par }{\Q \VS{13}ti Ha"in ya adi madnoy at ipaphod'u da'yu.

\par }{\QC At ibaliw'u da'yun iJerusalem an holag Israel.”




\par }\Chap{47}{\SH Hay Ahumalyaan nan iBabylon
\par }
{\Q \VerseOne{1}Hi Apo Dios ya inalinay,

\par }{\QC “Da'yun iBabylon ya makak ayuh nan umbunan di ali ta ekayu umbun hinan hupu'.

\par }{\QB Manu ti hidin hopapna ya umat ayuh nan babain ma'al'ali,

\par }{\QC mu ad ugwan ya numbalin ayuh himbut.


\par }{\Q \VS{2}At anonyu nan inhuhu'yungyu ya nan maphod an lubungyu,

\par }{\QC ya indadaanyu nan batun punggilingan ta gilingonyu nan alena.\FTNT{*}{{\FR 47:2 }{\FT{Hiyah ne tamun di binabaih din hopapna, ya mibilang hi na'ampa ahan an tamu. Mu ta"on hi un nan linala'i ya atonda ta mamoltada.}}}

\par }{\QB Ya lihlihonyuy pandelengyu ta bad'angonyu nan wangwang.


\par }{\Q \VS{3}Ti paddungnay mabladan ayu

\par }{\QC ta panigtigan di tataguy ipa'ampaanyu ya nan abainanyu.

\par }{\QB At nan pangiballoha' hinan ina'inatyu\FTNT{†}{{\FR 47:3 }{\FT{Nan iBabylon ya benladanda nan tiniliwda ta mabainanda, ya aton goh Apo Dios di umat hina ay dida.}}} ya mi'id di mangipawa.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ya inali' an hi Isaiah di,

\par }{\QC “Nan me'gonan an Dios ad Israel di Baliw tu'u,

\par }{\QB ya hay ngadana ya hi Apo Dios an nidugah di abalinana!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Da'yun iBabylon ya ekayu umbun hinan way munhehellong an mi'id ahan di lenggop.

\par }{\QB Ti nan babluyyu ya adi mahkay mibilang hi un queen hinan abablubabluy.


\par }{\Q \VS{6}Ti impa'abak'un da'yu nan tatagu' ta minolta' didan dumalat di bohol'u.

\par }{\QC Mu mi'id ahan di homo'yun dida

\par }{\QB ti ta"on hi un nan nun'ala'ay ya nan nun'a'in'inna ya nidugah an pinaligatyu dida!


\par }{\Q \VS{7}Ti hay ninomnomyu ya minaynayun an da'yuy mun'ap'apuh nan abablubabluy,

\par }{\QC mu agguyyu ahan ninomnom an hana ya mid mapto' ya mibolloh.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}At hiyanan da'yun hay amlong di pa'appopohdona ya donglonyu tun alyo'.

\par }{\QC Ti hay ninomnomyu ya alyonyuy un ayu malenggop hi enggana.

\par }{\QB At ipahiyayun alyonyuy,

\par }{\QC Mid nipaddungan tun anabagbagtumi,

\par }{\QB at adi mabalin hi un ami mabalu unu mun'atoy nan imbabaluymi!


\par }{\Q \VS{9}Mu un himbumagga an un ohay algaw ya mundedehhan an ma'at ay da'yu hana,

\par }{\QC at mun'a'atoy nan imbabaluyyu,

\par }{\QB ya mun'abalu ayu.

\par }{\QC Ya umannung an ma'at an amin hatun da'yu

\par }{\QB an ta"on hi un do'ol di atonyu an umat hinan ba'i,

\par }{\QC ya madyik,

\par }{\QB ya nan udum an abalinanyu.


\par }{\Q \VS{10}Ya enehdolyuh nan nun'appuhin ato'atonyu

\par }{\QC ti pangaliyu nin hi un mi'id di mamannig ay da'yu.

\par }{\QB Ya dumalat nan ananomnomanyu ya nan anala'engyu ya din'uga' an Dios

\par }{\QC ti hay inilayu ya da'yuy na'abbagbagtu an mi'id di nipaddung ay da'yu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}At palpaliwanyuat ya waday dumatong hi punligatanyu\FTNT{‡}{{\FR 47:11 }{\FT{Nan iMedia-Persia di mamaligat hinan iBabylon.}}}

\par }{\QC an mi'id di ologyun mangipadinong ti un himbumagga ya na'at.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}At agayu mahkay ta mumpabadang ayuh nan bululyu

\par }{\QC an gunyu nange'kodan an nete"ah din a'ung'ungungngayu

\par }{\QB ta olom ya waday ibadangdan da'yu,

\par }{\QC ya ta pata'tonda nan buhulyu!


\par }{\Q \VS{13}At baganyun amin nan do'ol an inun'unudyu

\par }{\QC an umat hinan nuntugun ay da'yu,

\par }{\QB ya nan nanginnilah aat di bittuan,

\par }{\QC ya nan gun mangulgu'ulgud ay da'yuh nan ma'at hi abulabulan

\par }{\QB ta ibaliw da'yuh nan na'uy an ma'at ay da'yu.


\par }{\Q \VS{14}Mu immannung an unda umat hi ulut an mapuulan.

\par }{\QC At ta"on hi un hay odolda ya adida abalinan an baliwan hinan ay apuy an gumiyagiyab

\par }{\QB ti adi umat hinan apuy an pun'aniduan.\FTNT{§}{{\FR 47:14 }{\FT{Hay pohdonan hapiton ya gapu ta moghob nan a'ayiw hidi at mid di ma'usal hi pangammaandah bulul.}}}


\par }{\Q \VS{15}At an amin hanan tatagun nange'kodanyu an nete"ah din a'ung'ungngayu

\par }{\QC ya taynan da'yu an munhihiyanda,

\par }{\QB at mi'id ahan di ohan didah mamaliw ay da'yu.”




\par }\Chap{48}{\SH Nan Ngohoy di Holag Israel
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Da'yun holag Jacob an mungngadan hi Israel ya donglonyu tun alyo'.

\par }{\QB Da'yuy nangali an gapu ay Apo Dios ya munhulbi ayun Hiya an dayawon tu'un holag Israel.

\par }{\QC Mu layahyu ti un manuh panapitanyu ya adiyu ipa'annung.


\par }{\Q \VS{2}Manu ti da'yuy numpunhituh nan ma'al'alin babluy an ad Jerusalem,

\par }{\QC ya inaliyu goh di hi Apo Dios an nidugah di abalinanan dayawon tu'un holag Israel di pange'kodanyu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ya inalin goh Apo Dios hinan holag Israel di,

\par }{\QC “Nete"a tuwalih din penghana ya gun'u impa'innilay ma'ma'at hi udum hi algaw,

\par }{\QB ya ten ad ugwan ya himbumagga ya impa'annung'u.


\par }{\Q \VS{4}Ti inila' an nangohoy ayu,

\par }{\QC at umat ayuh nan gumo' ya gambang an naligat hi mahiu'.


\par }{\Q \VS{5}At hiyanan ina'alli' nongkay hatuh din penghana ya un ma'at,

\par }{\QC ya ta adiyu alyon hi un nan bululyu an ayiw unu gumo' di nangat.


\par }{\Q \VS{6}At dengngodengngolyu din impa'innila',

\par }{\QC ya ten ad ugwan ya tigonyun nipa'annung,

\par }{\QB mu adiyu ahan abuluton an Ha"in di nangat!

\par }{\QC At mete"ad ugwan ya hay ipa'innila' mahkay ay da'yu

\par }{\QB ya nan agguyyu dengdengngol.\FTNT{*}{{\FR 48:6 }{\FT{Hay ma'at ya ma'abak nan iBabylon (verse 14) ya mibo'tan nan Hudyun ay balud hidi ta umanamutda (verse 20).}}}


\par }{\Q \VS{7}Ya hana ya ad ugwan ya anggay di pangngolanyu

\par }{\QC ta adiyu alyon hi unyu i'innila tuwali.


\par }{\Q \VS{8}Ti da'yu ya nihimung an unyu adi pohdon an donglon di alyo'

\par }{\QC ti nete"a tuwalih din a'ung'ungngayu ya nidugah an nangohoy ayu.


\par }{\Q \VS{9}Mu dumalat di nabagtun aat'u ya nan adayawa'

\par }{\QC ya enedpol'u nan nidugah an bungot'un da'yu

\par }{\QB ta agguy'u da'yu inubah an amin.


\par }{\Q \VS{10}Ya tinapnga' da'yuh nan punligatan

\par }{\QC an umat hi atanagan di silver ta mamahmah.


\par }{\Q \VS{11}Mu hay pohdo' di hiyay ma'at ta adia' mabainan,

\par }{\QC unu adi mabalin an ipabnoh'uy anabagbagtu'

\par }{\QB ti Ha"in ya anggay di madayaw.”


\par }{\SH Hay Nakakan nan Holag Israel hi ad Babylon
\par }
{\Q \VS{12}Inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Da'yun holag Jacob an mungngadan hi Israel an pento"uh tatagu'

\par }{\QB ya donglonyuy hapito' ay da'yu.

\par }{\QC Ha"in an mi'id di te"ana ya mi'id di pogpogna ya anggay di Dios,


\par }{\Q \VS{13}ya Ha"in di nangiyammah nipabunan tun luta,

\par }{\QC ya Ha"in goh nangibe'lag ad daya.

\par }{\QB Ti hidin nangalya' hi malmuda ya na'at.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}At ma'amung ayun amin ta donglonyu tun alyo'!

\par }{\QC Undan wadan daten bulul di nangipa'innilan daten ma'at?

\par }{\QB Mu Ha"in ya waday pento"uh mangat hinan ninomnom'un apa"ian ad Babylon ya nan tataguh di.\FTNT{†}{{\FR 48:14 }{\FT{Henen tagun nangubat hi ad Babylon ya hi Cyrus an alid Persia.}}}


\par }{\Q \VS{15}Ti Ha"in di namto' ay hiya,

\par }{\QC ya indat'uy abalinanan mangat hinan pohdo' an ma'at.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}At umali ayu nongkay ta meheggon ayun Ha"in ta donglonyu tun alyo'.

\par }{\QC Ti nete"a tuwalih din hopapna ya impa'innila' hi nahhun an amin di ma'ma'at

\par }{\QB ya un mipa'annung.”

\par }{\SH Nan Tagun Mangunud ay Apo Dios
\par }
{\QB Ya ad ugwan ya hi Apo Dios an nidugah di abalinana

\par }{\QC ya impiyodolna nan Na'abuniyanan an Lennawan ha"in,

\par }{\QB ya hennaga' ta ipa'innila' heten hinapitna.


\par }{\Q \VS{17}Hi Apo Dios an Baliw ya me'gonan an dayawon tu'un holag Israel,

\par }{\QC ya inalinay,

\par }{\QB “Ha"in an Diosyu di mangitudtudun da'yuh nan ma"aphod,

\par }{\QC ya umat goh an Ha"in di mangipangpangulun da'yuh nan makulug an pange'wanyu.


\par }{\Q \VS{18}Ya gulat ahan hi unyu inunud nan immandal'u at do'ol di wagah'un da'yun

\par }{\QC umat hi danum hinan adi matmatdu' an wangwang.

\par }{\QB Ya olom goh ya abakonyu nan buhulyu an umat hinan aton di dalluyun hinan baybay.


\par }{\Q \VS{19}Ya olom goh ya dimmo'ol di holagyu an umat hi ado'ol di panag,

\par }{\QC ya olom at ni' ya agguy'u inyabulut di nun'atayanda.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Mu mapogpog di ihinanyud Babylon ta taynanyu nan iBabylon,

\par }{\QC at awniat pun'it'u'yuy umamlonganyu.

\par }{\QB Ya awniat ipa'innilayuh nan abablubabluy hitun luta

\par }{\QC an hi Apo Dios ya imbaliw da'yun holag Israel an baalna.


\par }{\Q \VS{21}At umat hidin nangitnudan Apo Dios hinan tatagunah nan mapulun an mi'id di danum,\FTNT{‡}{{\FR 48:21 }{\FT{Ex. 13:21-22.}}}

\par }{\QC mu binhina nan batu ta nawaday danum hi ininumda.\FTNT{§}{{\FR 48:21 }{\FT{Ex. 17:6; Num. 20:11.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Mu inalin Apo Dios di,

\par }{\QC “Mu nun'appuhiy wah nomnomda,

\par }{\QB ya mi'id anuy lenggop di nitaguanda.”




\par }\Chap{49}{\SH Nan Paddungnay Hilaw di Tatagu
\par }
{\Q \VerseOne{1}Da'yun tatagun wah nan adadagwin babluy hinan gagwan di baybay

\par }{\QC ya donglonyu tun hapito' an hi Isaiah.

\par }{\QB Ti hidin agguy'u ni' nitungawan ya pinilia' ay Apo Dios hi baalna,\FTNT{*}{{\FR 49:1 }{\FT{Ta"on un hi Isaiah di na'ulgudan te mu ipa"elna nan udumnan baal Apo Dios an umat ay Jesu Kristu ya da Apostoles Paul ay Apostoles Barnabas (Ac. 13:46-47).}}}

\par }{\QC ya nginadnana' ay Hiyah din nitungawa'.


\par }{\Q \VS{2}Ya numbalinona nan hapito' an malpun Hiyah umat hinan matadom an hinalung,

\par }{\QC ya binaliwana' an dumalat di abalinana.

\par }{\QB Ya numbalinona' hi umat hinan matadom an himan di pana.


\par }{\Q \VS{3}Ya inalinan ha"in di,

\par }{\QC “He"a, Israel, di baal'u\FTNT{†}{{\FR 49:3 }{\FT{Heten inalinan baal ya bo'on ya anggay nan holag Israel ti ta"on goh un hi Kristun pento' Apo Dios an mangipapto' hi an amin an tagu.}}}

\par }{\QB ta he"ay mangipattig hinan anabagbagtu' hinan tatagu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ya tembal'un inali' di,

\par }{\QC “Mu timmamutamua',

\par }{\QB ya mid di nunhulbiana,

\par }{\QC at mid hulbin an amin di nanablaya'.

\par }{\QB Mu iyokod'u kaymu ay He"a ta He"ay okod an mangidat hi lagbu'.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ti hidin agguy'u ni' nalmuwan ya pento'a' ay Apo Dios hi baalna

\par }{\QC ta ha"in mangipangpanguluh nan i'ibban holag Jacob an mungngadan goh hi Israel

\par }{\QB ta way atondan mumbangngad an mangun'unud ay Hiya.

\par }{\QC Ti Hiyay nalpuwan di a'e'gona' ya bi'ah'u.


\par }{\Q \VS{6}Ya inalina goh di,

\par }{\QC “He"a ya awniat ibangngadmu nan i'ibbam an holag Jacob

\par }{\QB an mungngadan goh hi Israel ya nan ma'angang ay da'yu.

\par }{\QC Mu bo'on hene ya anggay di atom ti hay aptan ahan hi ipa'at'un he"a,

\par }{\QB ya pumbalino' he"ah paddungnay hilaw di Hentil ta ipa'innilam ay dida

\par }{\QC an amin hitun luta an abalina' an mangibaliw ay dida.”\FTNT{‡}{{\FR 49:6 }{\FT{Ac. 13:47.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Inalin goh Apo Dios an nan Baliw ya me'gonan an dayawon tu'un holag Israel

\par }{\QC an nan pihupihulon ya abohlan di tataguh abablubabluy ya tagalan nan mumpumpapto' di,

\par }{\QB “Hi awniat tigon nan a'ali ya nan a'ap'apuy pungwagah'un he"a,

\par }{\QC ya munhippidah pange'gondan he"a

\par }{\QB ti Ha"in an me'gonan an Dios an dayawonyun holag Israel di namto' ay he"a,

\par }{\QC ya ipa'annung'u nan inali'.”


\par }{\SH Hay Nipaphodan ad Israel
\par }
{\Q \VS{8}Inalin goh Apo Dios hinan tatagunay,

\par }{\QC “Hitun adatngan di gutud hi pamadanga' ay da'yu

\par }{\QB ya abuluto' di luwaluyu ta baliwa' da'yu,\FTNT{§}{{\FR 49:8 }{\FT{II Cor. 6:2.}}}

\par }{\QC ya ipapto"u da'yu.

\par }{\QB Ya dumalat ayu ya mipa'annung din inali'

\par }{\QC an ipaphodan an amin di tatagu an nan pamaliwa' ay dida.

\par }{\QB At hiyanan mahapul an mibangngad an mipaphod din nun'apa"in babluy ad Israel,

\par }{\QC at mabalin mahkay an mumbangngad ayuh di.


\par }{\Q \VS{9}At alyonyuh nan paddungnay nibalud hinan munhehellong di,

\par }{\QC Mumpangabuhu' ayu mahkay an paddungnay nibalud

\par }{\QB hinan way munhehellong ta way atonyun malibli.”

\par }{\BB \par }
{\QC Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QB “At mipaddung ayuh nan kalnilun do'ol di ah'upanah ononah nan dalanona

\par }{\QC ya hinan dudunduntug ti mumbalindah pahtu.


\par }{\Q \VS{10}At adida mahkay mahinhinaangan unu ma'uwaw,

\par }{\QC ya adida goh elan di nidugah an potang ya mun'ohab hinan mapulun.

\par }{\QB Ti dumalat hinan ongol an homo"u ya iyuy'u didah awadan di danum.


\par }{\Q \VS{11}Ya mangammaa' hi kalatah nan aduntuduntug

\par }{\QC ta way dalanon nan tatagu'.


\par }{\Q \VS{12}Ti mun'alpudah nan adadagwin babluy

\par }{\QC ti hay udum ya malpudah appit hi iggid hi un hagangon di buhu'an di algaw,

\par }{\QB ya hay udum ya malpudah appit hi a'unugan di algaw,

\par }{\QC ya nan udum ya malpudad Aswan\FTNT{*}{{\FR 49:12 }{\FT{Wadad Egypt.}}} hi appit hi agwan hi un hagangon di buhu'an di algaw.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}At ha"in an hi Isaiah ya alyo' ay da'yun wad abuniyan ya da'yun wah tun luta ta it'u'yuy amlongyu,

\par }{\QC ya ta"on un da'yun wah nan aduntuduntug ya mungkanta ayu goh!

\par }{\QB Ti hi Apo Dios ya ipa'amlongna nan tataguna,

\par }{\QC ya hom'ona nan munlungdaya!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Mu inalin nan tatagud Jerusalem di,

\par }{\QC “Ingnganuy ditu'un Apo Dios ti inaliwan ditu'u!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ya inalin Apo Dios di,

\par }{\QC “Undan mabalin an aliwan di inay ung'ungnga an intungawna ta adina igohgohan?

\par }{\QB Mu ta"on hi un waday inah mangat hi umat hina

\par }{\QC mu Ha"in ya adi ahan mabalin hi un'u aliwan da'yu!


\par }{\Q \VS{16}Ti tigonyu adya an intudo"uy ngadanyuh tun palad'u,

\par }{\QC ya ta"on un din napa"in allup di babluyyu ya adi ma'aliwan.


\par }{\Q \VS{17}At ten magadyuh di pumbangngadan nan imbabaluyyu,

\par }{\QC ya nan namaligat ay da'yu ya mun'akakdah tu.


\par }{\Q \VS{18}At muntiggatiggaw ayu adyah nan nunlene'woh

\par }{\QC ta amangonyun na'uydan amin nan imbabaluyyu!

\par }{\QB Ti Ha"in an matattagun Dios ya ten alyo' di,

\par }{\QC Danen imbabaluyyu ya nabalulda ahan ay da'yun

\par }{\QB umatdah nan balitu' an igina'un di babain mungkasal ta maphod di tigawna!


\par }{\Q \VS{19}Manu ti nun'apa"i ya nun'atawan nan babluyyu,

\par }{\QC mu udum hi algaw ya adi umanay hi ihinan nan i'ibbayun mumpanga'anamut.

\par }{\QB Ya nan buhulyun namaligat ay da'yu ya mun'akakda.


\par }{\Q \VS{20}Ya nan numpanga'anamut an nitungaw hinan babluy an niyayanda

\par }{\QC ya alyondah udum di algaw di,

\par }{\QB It'ittang tun babluy tu'u,

\par }{\QC at mahapul tu'uy ong'ongngol an pumbabluyan tu'u!


\par }{\Q \VS{21}Ya unyu mahkay alyon hi nomnomyuy,

\par }{\QC Hay numpangimbaluy ay daten tatagun inyalidah tu?

\par }{\QB Ti na'amindan nun'atoy din imbabaluymi,

\par }{\QC ya nan udum ya nun'iyuydah udum an babluy,

\par }{\QB at un ami tuttulun na'angang!

\par }{\QC Ya anaad ta wah tuday ung'ungungnga,

\par }{\QB ya hay nangipapto' ay dida,

\par }{\QC ya hay nun'alpuwanda?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Mu Ha"in an na'abbagbagtun Dios ya alyo' goh di,

\par }{\QC Undan adiyu tigon an alyo' hinan Hentil hi udum an babluy an adi mangunud ay Ha"in

\par }{\QB ta pun'iyalida nan imbabaluyyuh tun babluyyu?


\par }{\Q \VS{23}Ya nan a'ali ya nan a'ahawaday mumpangipato' ay da'yu ta munhulbidan da'yu,\FTNT{†}{{\FR 49:23 }{\FT{Ma'at nin hinan te"an di Hinlibuy Tawon.}}}

\par }{\QC at okoddan amin hi mahapulyu.

\par }{\QB Ya munhippidah hinagangyu ta mumpa'ampadan da'yu,

\par }{\QC at hiyah ne panginnilaanyun Ha"in hi Apo Dios.

\par }{\QB At nan mumpabadang ay Ha"in ya mabadangan.”


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{24}Mu inalin nan tataguy,

\par }{\QC “Ya nan gina'un hinamham nan titindaluh nangabakandah gubat

\par }{\QB ya adi mabalin an maploh!

\par }{\QC Ya umat goh hinan impibalud di mata'tan ahan an ap'apu

\par }{\QB an mi'id di mabalin hi mamaliw ay hiya!”\FTNT{‡}{{\FR 49:24 }{\FT{Hay pohdonan hapiton ya adi kulugon nan i'Israel an umanamut nan imbabaluyda an malpud Babylon.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Mu umat hituy alyo' an Dios:

\par }{\QC “Ta"on hi un nan imbalud di mabungot ahan an tindalu ya abalina' an ipa'anamut,

\par }{\QB ya ta"on hi un nan gina'un inabak di mun'abungot an a'ap'apuh gubat ya mabangngad.

\par }{\QC Ti Ha"in di mananggah nan mangubat ay da'yu ta baliwa' nan imbabaluyyu!


\par }{\Q \VS{26}Ya nan buhulyun mangipaligligat ay da'yu ya diday pumpapattayo',

\par }{\QC ya nun'ipa'an'un diday lamohda.

\par }{\QB At hiya mahkay di panginnilaan nan tatagun amin hitun luta

\par }{\QC an Ha"in nan Dios an Baliwyu ya managun da'yu

\par }{\QB ti Ha"in nan nidugah di abalinanan Dios ad Israel.”




\par }\PoetryChap{50}{\Q \VerseOne{1}Inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Mid mapto' ya alyonyuan un'u da'yu pakakon

\par }{\QB an umat hinan lala'in mangihiyan hi ahawana,

\par }{\QC ya pinakakna.

\par }{\QB Mid mapto' goh ya alyonyuan un'u da'yu ihbut ta way pumbayad'uh utang'u.

\par }{\QC Mu adi umat hina ti manu ay pakako' da'yu ya dumalat nan numbaholanyu!


\par }{\Q \VS{2}Ti hidin immalia' an mangibaliw ay da'yu ya undan mi'id ayu

\par }{\QC ta adia' tabtabolon ay da'yuh din himmapita'?

\par }{\QB Ya undan mid abalina' an mamaliw ay da'yu?

\par }{\QC Inilayu ahan an un anggay di hapit'u at matdu' di baybay ya wangwang,\FTNT{*}{{\FR 50:2 }{\FT{Hana ya nan Red Sea ya nan Wangwang an Nile (Ex. 14:21-22).}}}

\par }{\QB at mun'atoyday ekan hidi!\FTNT{†}{{\FR 50:2 }{\FT{Ex. 7:17-21.}}}


\par }{\Q \VS{3}Ya abalina' goh an pumbalinon hi helong ad daya

\par }{\QC an paddungnay mahanian hi langgut.”\FTNT{‡}{{\FR 50:3 }{\FT{Ex. 10:21-23.}}}


\par }{\SH Nan A'un'unnud nan Baal Apo Dios\FTNT{§}{{\FR 50:3 }{\FT{Ta"on un hi Isaiah di na'ulugudan te mu hin'umu'uddum ya ipa"elnay aat Jesu Kristu, at hiyaat un ni-capital nan udumnan letra an
}}{\FT{{\EM{Hiya}} unu
{\EM{Ha"in}}.}}}
\par }
{\Q \VS{4}Nan na'abbagtun Dios ya intudunay nepto' hi hapito'

\par }{\QC ta way ato' an mangal'alu' an mangipa'amlong hinan tatagun munlungdaya.

\par }{\QB Ti bangunona' hi ahelhehelhelong ta donglo' nan pohdonan itudun ha"in.


\par }{\Q \VS{5}Ya indatana' ay Hiyah panginnila'

\par }{\QC ti hidin dengngol'uy Tuguna ya inunud'u an agguy'u nginohoy.


\par }{\Q \VS{6}At inid'ug'uy bonog'uh nan manuplit ay Ha"in,\FTNT{*}{{\FR 50:6 }{\FT{Mat. 27:26.}}}

\par }{\QC ya inhagang'uy angah'uh nan manipdut hi hamay'u.

\par }{\QB Ya inyu'ulay'uy namainandan ha"in

\par }{\QC ya nan numpanukpaandah angah'u.\FTNT{†}{{\FR 50:6 }{\FT{Mat. 26:67; Jn. 18:22.}}}


\par }{\Q \VS{7}Mu ta"on hi un umat hinay inatdan ha"in mu binadangana' hinan na'abbagbagtun Dios,

\par }{\QC at paddungnay impa'ugtul'uy angah'u an mange'edpol hinan malgom

\par }{\QB ti inila' an adia' mabainan.


\par }{\Q \VS{8}Ya Hiya an Dios ya wagwagdan ha"in an mangipa'innila an mi'id di bahol'u.

\par }{\QC At wa ay di mangidiklamun ha"in ya umalida

\par }{\QB ta umuymi hahapiton hinan awadan di huwis.


\par }{\Q \VS{9}Ti nan na'abbagbagtun Dios di bumadang ay ha"in.

\par }{\QC At ngadan ay da'yuy mangalih unna' numbahol?

\par }{\QB Mu an amin nan mumpabahol ay ha"in ya diday mapogpog

\par }{\QC an umatdah nan nadunut an lo'ob an nun'ala'oy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}At an amin tu'un mundayaw ay Apo Dios ya mangun'unud hinan hapiton di baalna

\par }{\QC ya ta"on hi un naligat di ma'at ay ditu'u an paddungnay un tu'u wah nan hehellong

\par }{\QB ya ihamad tu'un mangedenol ay Apu tu'u,

\par }{\QC at Hiyan Dios di pange'kodan tu'u.


\par }{\Q \VS{11}Mu da'yun un hay apa"ian di udum an taguy nomnomnomona

\par }{\QC ya awniat henen ninomnomyuy mama"in da'yu.

\par }{\QB Ti hi Apo Dios di mummoltan da'yu,

\par }{\QC at nidugah di punholholtapanyu.




\par }\Chap{51}{\SH Nan Minaynayun an Abaliwan ad Jerusalem
\par }
{\Q \VerseOne{1}Inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Donglonyun amin an namhod an mabaliwan an umalin mumpabadang ay Ha"in.

\par }{\QB Nomnomonyu din inat Abraham

\par }{\QC an hiya din paddungnay ongol an batun na'upinganyu ta hiyay pangiyunnudanyu.


\par }{\Q \VS{2}Ti adya nomnomnomonyuh Abraham an hi amayu ya hi inayun hi Sarah

\par }{\QC ti hidin nangayaga' ay Abraham ya mi'id ah imbaluyna,

\par }{\QB mu winagaha' hiya,

\par }{\QC at dimmo'ol di holagna.\FTNT{*}{{\FR 51:2 }{\FT{Gen. 12:1-3; 13:16; 15:5; 17:5; 22:17.}}}


\par }{\Q \VS{3}At ta"on hi un mapa"id Zion ya an amin nan babluyyun holag Israel

\par }{\QC mu makulug an Ha"in an Dios ya hom'o' da'yu.

\par }{\QB At mipaphod an amin nan nun'apa"i,

\par }{\QC ya ta"on hi un nan mapulun ya paphodo' ta umat hinan Galden an Eden.\FTNT{†}{{\FR 51:3 }{\FT{Ma'at hinan Hinlibuy Tawon.}}}

\par }{\QB At umamlongdan amin nan tatagu,

\par }{\QC ya ikankantaday punyamananda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ya donglona' an da'yun tatagu'

\par }{\QC ti nan intugun'u ya mipa'innilah nan Hentil hinan abablubabluy

\par }{\QB ta hiyay paddungnay mangipapatal ay dida.


\par }{\Q \VS{5}At adi madnoy ya mipattig di homo"u ta ibaliw'u da'yu\FTNT{‡}{{\FR 51:5 }{\FT{Hiyah te hinamad Apo Dios an inalin Hiya ya ibaliwna nan tatagunan holag Israel an paddungnay balud ad Babylon. Hay oha goh hi ibalinana ya ibaliwna nan mangulug hinan Imbaluynan hi Jesu Kristu.}}}

\par }{\QC ti Ha"in di mangabak ta Ha"in di mun'ap'apuh abablubabluy.

\par }{\QB Ti dumalat nan abalina' ya hehemlon di tatagun numpunhituh nan gagwan di baybay an ibaliw'u dida.


\par }{\Q \VS{6}Adya tangadonyud daya ti awniat ma'ubah an umat hi ahu',

\par }{\QC ya inittigyuh tun luta ti awniat madunut an umat hinan dadan an lubung.

\par }{\QB Ya mun'atoy an amin nan tatagu an umatdah lalog,

\par }{\QC mu nan pangat'un mamaliw hi tatagu ya minaynayun hi mid pogpogna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}At donglona' an da'yun tatagun nanginnilah nan makulug ya mangunud hinan Uldin'u,

\par }{\QC at adi ayu tuma'ot hi un da'yu pihupihulon,

\par }{\QB ya nun'ipabaholday layah hi pama"idan da'yu.


\par }{\Q \VS{8}Ti danen umat hinay pangatna ya mun'a'ubahda

\par }{\QC an umatdah nan lo'ob an pun'a'an di la'oy.

\par }{\QB Mu nan makulug an pangat'un mamaliw hi an amin an tatagu ya minaynayun hi enggana.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ya inali' an hi Isaiah di,

\par }{\QC “Paddungnay bumangon'a ni', Apo Dios,

\par }{\QB ta ipattigmu nan nidugah an abalinam ta badangan da'mi!

\par }{\QC Ta umat hidin inatmud Egypt

\par }{\QB ti pinatoymu nan atata'ot an animal an hi Rahab hinan Wangwang an Nile.\FTNT{§}{{\FR 51:9 }{\FT{Mid mapto' ya hiyah ne dinosaur an ma'alih leviathan.}}}


\par }{\Q \VS{10}Ya He"a goh di nanob'a' hinan danum hinan Mumbolah an Baybay\FTNT{*}{{\FR 51:10 }{\FT{Unu Red Sea.}}}

\par }{\QC ta way nange'wan din tatagum an bimmad'ang ta nabaliwanda.\FTNT{†}{{\FR 51:10 }{\FT{Ex. 14:21-22.}}}


\par }{\Q \VS{11}At danen binaliwam an tatagum ya umanamutda mahkay,

\par }{\QC ya mungkantadah amlongdan dumatong ad Jerusalem.

\par }{\QB At din ene'damdan lungdaya, ya numanomnoman, ya tumata'tan

\par }{\QC ya mahukatan mahkay hi nidugah an amlong ya denol.”


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{12}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Ha"in di nangipa'amlong ay da'yu.

\par }{\QB At hiyanan adiyu ta'tanyu nan i'ibbayun tatagu

\par }{\QC ti unda goh tagu an umatdah nan holo' an ag'aga ya mami'idda.


\par }{\PP \VS{13}Mu inaliwana' an nunlumu ay da'yu,

\par }{\QC ya nangibe'lag ad daya,

\par }{\QB ya nangipognad hi nipabunan tun luta.

\par }{\QC At hiyanan makulug an tumata'ot ayuh abigabigat

\par }{\QB an dumalat nan nidugah an bungot nan buhulyu an gun mangipaligligat ay ditu'u.

\par }{\QC Mu hanan buhul ya awniat mapogpogda.


\par }{\PP \VS{14}Ya awniat nan nun'ibalud ya mun'ibo'tanda,

\par }{\QC ya umadu"oy di pi'taguanda,

\par }{\QB ya mawadan amin di ononda.


\par }{\Q \VS{15}Ti Ha"in hi Apo Dios an dayawonyun holag Israel

\par }{\QC an gun mangehal hinan baybay

\par }{\QB ta munggongaah nan malupilupig an dalluyun.

\par }{\QC Ya hay ngadan'u ya hi Apo Dios an nidugah di abalinana.


\par }{\Q \VS{16}Ya Ha"in an nangibe'lag nongkay hi ad daya ya nangihamad hi nipabunan tun luta,

\par }{\QC ya impa'innila' ay da'yuy hapitonyuh nan tatagu,

\par }{\QB ya hinalimuna' da'yu.

\par }{\QC Ya inali' ay da'yun iJerusalem di,

\par }{\QB Tagu' da'yu.”


\par }{\SH Hay Apogpogan di Punholholtapandad Jerusalem
\par }
{\Q \VS{17}Ha"in an hi Isaiah ya inali' di,

\par }{\QC “Da'yun iJerusalem ya paddungnay bumangon ayu,

\par }{\QB ya timma'dog ayun paddungnay nun'abutong

\par }{\QC an impa'inuma' hinan nittuh nan bahun bungot Apo Dios.

\par }{\QB At munhinaggaw ayu mahkay an paddungnay na'abbutong ayu.


\par }{\Q \VS{18}Mu mi'id di mamdong ay da'yuh bumadang

\par }{\QC ti napogpogda nan imbabaluyyun linala'i.\FTNT{‡}{{\FR 51:18 }{\FT{Nan holag di manalimun hinan o'ommoddah unda mala'ay.}}}


\par }{\Q \VS{19}At duway punligatanyu an nan gubat ya batel,

\par }{\QC ya mi'id mahkay di mammo' ay da'yu.


\par }{\Q \VS{20}Ti nan imbabaluyyu ya nun'ali'uhdah nan kalata

\par }{\QC an umatdah nan na'nah an ulhah nan bitu.

\par }{\QB At nidugah an le'naonday bungot Apo Dios.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}At hiyanan da'yun mun'abutong an bo'on hay bayah dumalat

\par }{\QC an un hay punholholtapanyu ya donglonyuh te.


\par }{\Q \VS{22}Ti nan na'abbagbagtun Dios ya inalinay,

\par }{\QC Ha"in an dayawonyun Dios an mamaliw ay da'yu ya nomnomonyu

\par }{\QB an awniat ano' nan paddungnay namutong ay da'yu

\par }{\QC ta omod un ayu nipaligligat an dumalat nan nidugah an bungot'u

\par }{\QB ta adi mahkay ma'at ay da'yu hana.


\par }{\Q \VS{23}Mu ato' hinan gun mangipaligligat ay da'yu.\FTNT{§}{{\FR 51:23 }{\FT{Nan mangipaligligat ay dida ya nan iBabylon.}}}

\par }{\QC Ti awniat diday mummandal ay da'yu ta munhippi ayu,

\par }{\QB ya nun'igatinday bonogyuh nan luta,

\par }{\QC at umat ayuh nan dalan an migatigatin.”




\par }\Chap{52}{\SH Hay Pamaliwan Apo Dios ad Jerusalem
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ya ha"in an hi Isaiah ya inali' goh di,

\par }{\QC “Bumangon ayun iJerusalem ta ipattigyuy bi'ahyu

\par }{\QB an umat hidin hopapna an da'yuy ma'al'ali.

\par }{\QC At ipattigyuy amaphod ad Jerusalem an me'gonan an babluy

\par }{\QB ta adi humigup nan adi umunud ay Apo Dios.


\par }{\Q \VS{2}At tuma'dog ayu,

\par }{\QC ya nunyagyagyu nan hupu' ti bo'on ayu mahkay himbut,

\par }{\QB ya bo'on ayu mahkay balud!

\par }{\QC At pun'aanyu nan paddungnay bangkelengyu,

\par }{\QB ya immuy ayu inumbun hinan tronon di ap'apu.


\par }{\Q \VS{3}Ti inalin Apo Dios di,

\par }{\QC Hidin nihbutanyu ya mi'id ah hubutyuh nidat ay Ha"in,

\par }{\QB at umat goh an mi'id di pihhuh midat hinan pamangngada' ay da'yuh.”\FTNT{*}{{\FR 52:3 }{\FT{Hay ipa'innilan te ya inyabulut Apo Dios an numbalinon nan tindalud Babylon nan holag Israel hi himbut an mi'id di nibayad ay Hiya. At umat goh hina an ipakakna didah nan nihbutanda an mi'id di ibayadna.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ya inalin goh nan na'abbagbagtun Dios di,

\par }{\QC “Hidin hopapna ya immuy ayun ni'babluy ad Egypt,

\par }{\QB mu palpaliwan ya nan i'Assyria di nangipaligligat ay da'yu.


\par }{\Q \VS{5}Mu hay numbalinanyud ugwan?

\par }{\QC Da'yun tatagu' ya inyuy da'yuh udum an babluy an mi'id di bayadyu,

\par }{\QB ya hanan nangiyuy ay da'yu ya nun'it'u'day anangohoydan Ha"in.

\par }{\QC At abigabigat ya nidugah an gunna' pinahipahiw.\FTNT{†}{{\FR 52:5 }{\FT{Rom. 2:24.}}}


\par }{\Q \VS{6}Mu la'tot ya mipattig mahkay di anabagtu' hi pamaliwa' ay da'yu.

\par }{\QC At mabalin an immatunanyu mahkay an Ha"in

\par }{\QB ya ina'alli' tuwalin da'yu hatun ma'ma'at.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ya ha"in an hi Isaiah ya inali' di,

\par }{\QC “Hitun a'atana ya umipa'amlong

\par }{\QB hi pangamanganyuh nan umalin mangipa'innilah nan Maphod an Ulgud

\par }{\QC an hay ipa'innilada ya hay aat di lenggop ya hay aat di abaliwan.

\par }{\QB Ya ipa'inniladad Zion an hi Apo Dios di mun'ap'apu!\FTNT{‡}{{\FR 52:7 }{\FT{Rom. 10:15.}}}


\par }{\Q \VS{8}Ya din mun'adug hinan babluy ya ahitutu'u'dah amlongdah

\par }{\QC pannigandah pumbangngadanad Zion.


\par }{\Q \VS{9}At da'yun numpunhitud Jerusalem an mapa"i

\par }{\QC ya mundedehhan ayun mungkantah pun'amlonganyu.

\par }{\QB Ti hi Apo Dios ya ipabangngadna din amaphod ad Jerusalem ta umamlong ayun tataguna.


\par }{\Q \VS{10}Ti ipattignah nan tataguh abablubabluy nan nidugah an abalinana

\par }{\QC ya nan pamaliwanan da'yun tataguna.


\par }{\Q \VS{11}At punnaudonyun makak hinad Babylon

\par }{\QC ta taynanyu nan nun'appuhin ato'atonda ti paniaw ay da'yu.\FTNT{§}{{\FR 52:11 }{\FT{II Cor. 6:17. Nan Alin hi Cyrus ya inabulutna ta iyanamut nan papadid Babylon nan gina'un ma'usal hinan Timplun Apo Dios ad Jerusalem (Ezra 1:7-11).}}}

\par }{\QB Ya da'yun gun mangdon hinan gina'uh nan Timplu

\par }{\QC ya mahapul an unudonyu nan nitugun an atonyu ta mibilang ayuh maphod.


\par }{\Q \VS{12}Ya hay akakanyu ya adi mahkay mahapul an pun'itagtagyu ta lumayaw ayu

\par }{\QC ti hi Apo Dios an dayawon tu'un holag Israel di mangipangpangulun da'yu ta ipapto' da'yu.”


\par }{\SH Hay Punholtapan nan Baal Apo Dios\FTNT{*}{{\FR 52:12 }{\FT{Unu hi Jesu Kristu.}}}
\par }
{\Q \VS{13}Ya inalin Apo Dios di,

\par }{\QC “Nomnomnomonyu an nan Baal'u ya maphod di pumbalinan di atona.

\par }{\QB At mipabagtu ya e'gonan di tatagu Hiya.


\par }{\Q \VS{14}Mu awniat manoh'a nan tataguh pannigandan Hiya

\par }{\QC ti nidugah an mi'id di pohod hi pannigan hi odolna,

\par }{\QB at adi ma'immatunan an ay bo'on taguh nangatda.


\par }{\Q \VS{15}Mu awniat do'olda goh di manoh'a ay Hiyah abablubabluy

\par }{\QC an ta"on un nan a'ali ya gunda mano"ol hi hinagangna.

\par }{\QB Ti nan agguy nibaag ay dida ya tigonda,

\par }{\QC ya ta"on hi un nan agguyda dengdengngol ya ma'awatanda mahkay.”\FTNT{†}{{\FR 52:15 }{\FT{Rom. 15:21.}}}




\par }\PoetryChap{53}{\Q \VerseOne{1}Nan propeta ya inaliday,

\par }{\QC “Undan udot hay mangulug nin hinan ipa'innilami?

\par }{\QB Ya ngadan dane nin di nangipattigan Apo Dios hinan nidugah an abalinana?”\FTNT{*}{{\FR 53:1 }{\FT{Jn. 12:38; Rom. 10:16.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Heten Baal ya inabulut Apo Dios ta umat hinan ballu an hapeng an wah nan mamagan luta,

\par }{\QC ya na'ampan tagu,

\par }{\QB at hiyaat un mi'id di ma'agay'ayan ay Hiya.


\par }{\Q \VS{3}Ya abohlan di tatagu Hiya an din'ugda Hiya,

\par }{\QC ya nidugah di punligatana ya numanomnomana.

\par }{\QB Ya du'gon nan tatagun adida pohdon an tigon ti nidugah di pamihuldan Hiya,

\par }{\QC at mi'id di mangipabagtun Hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mu hiyaat goh di nunholholtap hinan holtapon tu'u,

\par }{\QC ya wan imbilang tu'uh un moltan Apo Dios henen Hiya.\FTNT{†}{{\FR 53:4 }{\FT{Mat. 8:17.}}}


\par }{\Q \VS{5}Mu bo'on ti nan bahol tu'uy dimmalat hi nunholholtapana

\par }{\QC ti nahaplat an dimmalat di bahol tu'u.

\par }{\QB At dumalat enen hinoltapna ya mabalin mahkay an middum tu'un Apo Dios,

\par }{\QC ya dumalat nan hugatna ya mabalin an mipaphod tu'u.


\par }{\Q \VS{6}An amin tu'u ya umat tu'uh nan kalnilun na'utaw

\par }{\QC ti way ohaan nan pohpohdonay atona.

\par }{\QB Mu hi Apo Dios ya inabulutnan Hiyay munholtap hi bahol tu'un amin.\FTNT{‡}{{\FR 53:6 }{\FT{I Pet. 2:25.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}At nidugah di inatdan nangipaligligat ay Hiya,

\par }{\QC mu ene'edpolna an agguy ahan himmaphapit.\FTNT{§}{{\FR 53:7 }{\FT{Mat. 27:12-14; Lk. 23:8-9.}}}

\par }{\QB At mipaddung hinan uyaw an kalnilun umuyda golton,

\par }{\QC ya umat goh hinan kalnilun un umu'ugong hi unda mapukihan.\FTNT{*}{{\FR 53:7 }{\FT{Ac. 8:32.}}}


\par }{\Q \VS{8}At pinaligatda an ta"on hi un agguy numbahol,

\par }{\QC ya hinumalyada ya inyuydah nan way atayana.

\par }{\QB Mu nan tatagu ya agguyda ahan ninomnom an manu ay munholholtap

\par }{\QC ti Hiyay mamoltah nan baholda ya nan bahol an amin nan tatagu.\FTNT{†}{{\FR 53:8 }{\FT{Ac. 8:33.}}}


\par }{\Q \VS{9}Hiya ya mi'id di baholna,

\par }{\QC ya mi'id di layah hi hinapitna.

\par }{\QB Mu nilagat hinan nun'abaholan hinan natayanda,

\par }{\QC mu nan lubu' di adangyan di nangilubu'anda.\FTNT{‡}{{\FR 53:9 }{\FT{Mat. 27:57-60; I Pet. 2:22.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mu hi Apo Dios di ad nomnom enen ma'at ta Hiyay punholtaponah matoy

\par }{\QC ta Hiyay Onong di Bahol tu'u.

\par }{\QB Ya ta tigonay mibilang hi holagna,\FTNT{§}{{\FR 53:10 }{\FT{Daten alyondan holag nan Baal Apo Dios an hi Kristu ya bo'on nan ustun imbaluyna ti didana nan kumulug ay Hiya.}}}

\par }{\QC ya ta dumu'du"oy di pi'taguana,\FTNT{*}{{\FR 53:10 }{\FT{Hay ibalinan ten dumu'du"oy di pi'taguana ya nan amahuan Kristu, at munnononnong an matagu.}}}

\par }{\QB At nan pohdon Apo Dios hi ma'at ya mipa'annung an dumalat Hiya.


\par }{\Q \VS{11}Ya wa ay ta malpah nan punholholtapana at umamlong mahkay ti waday nunhulbiana.

\par }{\QC Ya alyon goh Apo Dios di,

\par }{\QB “Heten un'unnud an Baal'u ya Hiyay mangiyatoy hi bahol di do'ol an tatagu,

\par }{\QC at dumalat ay Hiya ya aliwa' di baholda.


\par }{\Q \VS{12}At idat'uy a'e'gonana ta mibilang hinan madayaw ya ongol di abalinanan tatagu.

\par }{\QC Ti Hiya ya abulutonan mapatoy an milagat hinan nabaholan an tatagu.\FTNT{†}{{\FR 53:12 }{\FT{Lk. 22:37.}}}

\par }{\QB At Hiyay mangibo'lah baholda,

\par }{\QC at iluwalunay a'aliwan di baholda.”




\par }\Chap{54}{\SH Nan Pamhod Apo Dios hinan i'Israel
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ya inalin Apo Dios di,

\par }{\QC “Da'yun iJerusalem ya umat ayuh nan bahig an babai,

\par }{\QB mu ad ugwan ya it'u'yuy umamlonganyun mungkanta.

\par }{\QC Ti ta"on hi unyu agguy pinadah an immimbaluy

\par }{\QB mu ad ugwan ya da'yuy do'do'ol di imbabaluyna ya un nan udumnan binabai!\FTNT{*}{{\FR 54:1 }{\FT{Gal. 4:27.}}}


\par }{\Q \VS{2}At ipa'ong'ongngolyu nan tuldan abungyu,

\par }{\QC ya nunhu"upanyu nan hogwodna,

\par }{\QB ya inhamadyuy pado'na.


\par }{\Q \VS{3}Ti umambilog di hakuponyuh nan napinpinangngel hinan appit hi agwan ya iggid,

\par }{\QC ya hakuponyu nan numbino'ob'on an babluy an din hinakup nan udum an tatagu.

\par }{\QB Ya ta"on hi un din nun'apa"in babluy ya mi'id ah nunhitu ya mababluyan.


\par }{\Q \VS{4}At adi ayu tuma'ot ti mi'id mahkay di abainanyu,

\par }{\QC ya ipogpogyu an munnomnom hidin nabainanyuh a'ungayu\FTNT{†}{{\FR 54:4 }{\FT{Mid mapto' ya hiyah ne na'at ay didad Egypt.}}}

\par }{\QB ya din numanomnomanyuh nunlungdayaanyu an ay ayu nabalu.\FTNT{‡}{{\FR 54:4 }{\FT{Mid mapto' ya hiyah ne nangiyayandad Assyria ya ad Babylon.}}}


\par }{\Q \VS{5}Ti Ha"in an nunlumun da'yun paddungnay ahawayu

\par }{\QC ya hay ngadan'u ya Dios an Nidugah di Abalinana

\par }{\QB an Ha"in an Me'gonan ad Israel di Baliwyu.

\par }{\QC Ya awniat Ha"in di dayawondan amin hinan babluy hitun luta.


\par }{\Q \VS{6}Ya umat ayuh nan babain pa"alhin an ingnganuy di ahawana,

\par }{\QC at nidugah di punlungdayaanyu.

\par }{\QB Mu Ha"in an Dios ya bangngado' da'yu


\par }{\Q \VS{7}an un na'amtang di nanginganuya' ay da'yu,\FTNT{§}{{\FR 54:7 }{\FT{Hiyah ne napitu an tawon.}}}

\par }{\QC mu nidugah di homo"u,

\par }{\QB ya ten bangngado' da'yu.


\par }{\Q \VS{8}Ti un na'amtang goh ya nidugah di bimmungta',

\par }{\QC ya din'ug'u da'yu,

\par }{\QB mu ten ipattig'un da'yu nan adi mapogpog an homo"u.

\par }{\QC Ha"in an Dios an mamaliw ay da'yuy nanapit ete.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Din gutud Noah ya intulag'u an adi' ipidpidwan lobngon tun luta,\FTNT{*}{{\FR 54:9 }{\FT{Gen. 9:11.}}}

\par }{\QC at ad ugwan ya itulag'un adia' mahkay bumungot ay da'yu,

\par }{\QB at adi' goh moltaon da'yu.


\par }{\Q \VS{10}Ya ta"on hi un miwogot nan aduntuduntug ya nun'a'ubah nan dudunduntug

\par }{\QC mu nan pamhod'un da'yu ya minaynayun hi mid pogpogna.

\par }{\QB Ya adi' al'alliwan hi enggana nan intulag'u an alenggopan

\par }{\QC ti Ha"in an Dios an nammo' ay da'yuy nanapit ete.”


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{11}Inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Da'yun nunholholtap an mi'id ah mangal'alu'

\par }{\QB ya ipaphod'u ta ipabangngad'uy babluyyun nun'apa"i

\par }{\QC an hay nanginan batu an sapphires\FTNT{†}{{\FR 54:11 }{\FT{Hay kololda ya blue.}}} di paddungnay pamognad'u.


\par }{\Q \VS{12}Umat goh hinan abungyu an pun'adugan an hay iyamma' ya nan nanginan batu an ruby,\FTNT{‡}{{\FR 54:12 }{\FT{Hay kololda ya mumbolah.}}}

\par }{\QC ya hay iyamma' hinan pantaw di allup nan babluyyu ya nan munletaa' an gumo',

\par }{\QB ya hay iyamma' goh hinan allup di babluyyu ya nan udum goh an nun'abalul an batu.


\par }{\Q \VS{13}Ya ituduwa' ya wagaha' da'yun amin hina,

\par }{\QC at pumhod ayun mid al'alin da'yu.\FTNT{§}{{\FR 54:13 }{\FT{Jn. 6:45.}}}


\par }{\Q \VS{14}Ya nan a'ap'apu an nepto' di pangatdan da'yuy dumalat hi pumhodanyu,

\par }{\QC at mi'id mahkay di mangipaligligat ay da'yu,

\par }{\QB ya mi'id goh di tumata'tanyu.


\par }{\Q \VS{15}Ya wada ay di umalin mangubat ay da'yu ya bo'on Ha"in di ad nomnom,

\par }{\QC at abakonyu dida.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ti tigonyun undan bo'on Ha"in di nunlumuh nan mumbohal

\par }{\QC an mangiyammah nan gina'un di mi'gubat?

\par }{\QB Ya Ha"in goh di munlumuh nan mangusal hinan gina'un di mi'gubat.


\par }{\Q \VS{17}At mi'id almas hi amman di taguh manugat ay da'yu,

\par }{\QC ya ta"on hi un way ipabaholdan da'yu ya abalinanyun tabolon.

\par }{\QB Ti wagwada an nidadaan di pambalyu,

\par }{\QC ya ibaliw'u da'yu an baal'u ta da'yuy pangabako'.

\par }{\QB Ha"in an Dios di nanapit ete.”




\par }\Chap{55}{\SH Nan Iyal'alu' Apo Dios an Homo'na
\par }
{\Q \VerseOne{1}Inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Da'yun mumpanga'anamut ya umali ayun nun'a'uwaw ti wah tuy danum hi inumonyu!

\par }{\QB Ya ta"on hi un mi'id di pihhuyu ya umali ayu

\par }{\QC ta ummal ayuh ononyu ya inumonyun gatas ya bayah,

\par }{\QB at mi'id di bayadna.


\par }{\Q \VS{2}At bo'on nan adi bumhug di pangiyay'ayanyuh pihhuyu,

\par }{\QC ya nan mi'id di balulnay umuyyu ibo'labo'laan.

\par }{\QB At donglonyu ya inun'unudyu tun ibaga'

\par }{\QC ta way atonyun mangan hinan ma"aphod an ma'an!


\par }{\Q \VS{3}Umali ayun Ha"in ta Ha"in di donglonyu,

\par }{\QC at waday pi'taguanyu!

\par }{\QB Ya waday adi mapogpog an itulag'un da'yu

\par }{\QC an da'yuy pangidata' hinan wagah an din intulag'un David.\FTNT{*}{{\FR 55:3 }{\FT{Ac. 13:34.}}}


\par }{\Q \VS{4}Undan adiyu tigon an numbalino' hiyah\FTNT{†}{{\FR 55:4 }{\FT{Hay kulugon nan udum hi pohdonan hapiton ya nan Alin hi David, mu hay kulugon nan udum ya nan holagna an hi Jesu Kristu.}}} ap'apuh abablubabluy?

\par }{\QC At dumalat ay hiya ya nipa'innilah tataguy abalina'.


\par }{\Q \VS{5}Ya awniat ipa'ayagyun amin nan tataguh udum an abablubabluy

\par }{\QC an din agguy nangin'innilan da'yuh din hopapna.

\par }{\QB At punnaudondan umalin middum ay da'yu

\par }{\QC ti Ha"in an Diosyu an nan me'gonan ad Israel di mangat hi umat hina ta way a'al'alyanyu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}At ha"in an hi Isaiah ya alyo' an immannung ay an hi Apo Dios di hapulon tu'u,

\par }{\QC ya gulat ta mumpabadang tu'un Hiyad ugwan at donglon ditu'u.


\par }{\Q \VS{7}Ya da'yun nun'appuhiy pangatna ya ipogpogyu hanan ato'atonyu ya punnomnomyu,

\par }{\QC at hi Apo Dios an dayawonyuy pangedenolanyu,

\par }{\QB at hom'o' da'yu ti Hiya ya nundadaan an mangaliw hi baholyu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ti inalin Apo Dios di,

\par }{\QC “Nan punnomnom'u ya mi'id di nipaddunganah nan punnomnomyu,

\par }{\QB ya umat goh hi pangat'u an adi umat hinan pangatyu.


\par }{\Q \VS{9}Umat ad abuniyan an nabagbagtu ya un tun luta,

\par }{\QC ya umat goh hinan pangat'u an agguy nipaddung nongkay hi pangatyu,

\par }{\QB ya nan punnomnom'u ya na'ahhamad ya un nan punnomnomyu.


\par }{\Q \VS{10}Nan hapit'u ya umat hinan udan ya dalallu an malpud dayan mun'agah

\par }{\QC ta madanuman tun luta,

\par }{\QB ta way aton an amin nan nitanom an tumubu,

\par }{\QC ya ta malmuy itanom nan munhabal.

\par }{\QB Ya malmuy ma'an ta way onon nan tatagu.


\par }{\Q \VS{11}Ya umat goh hina nongkay di aat nan hapito'

\par }{\QC an adida mumbangngad ay Ha"in.

\par }{\QB Mu mahapul an ipa'annungdan amin nan pohdo' an ipa'at

\par }{\QC ta atondan amin di dumalat hi nannaga' ay dida.


\par }{\Q \VS{12}Ya umamlong ayun makak hinan babluy an immayanyu,

\par }{\QC ya mi'id di al'alin da'yuh nan pangipakakandan da'yu

\par }{\QB ti ta"on hi un nan aduntuduntug ya nan dudunduntug ya paddungnay umamlongda,

\par }{\QC ya ta"on goh nan ayiw ya paddungnay tumalpu'da.


\par }{\Q \VS{13}Nan ayiw an bolbol ya myrtle ya mihukatdah nan himmangawan nan do'ol an hubit.

\par }{\QC Ya hiyah ne mangipanomnom hinan ina'inat'un Dios,

\par }{\QB ya minaynayun henen panginnilaan an adi mapogpog hi enggana.”




\par }\Chap{56}{\SH Hay Abaliwan di Udum an Tatagu
\par }
{\Q \VerseOne{1}Inalin Apo Dios ay ditu'un tataguy,

\par }{\QC “Inaynayunyun gun mangat hi maphod ya makulug

\par }{\QB ti magadyuh di pamaliwa' ay da'yu,

\par }{\QC ya mipattig goh di anahamad'u.


\par }{\Q \VS{2}Mipadenol nan mungngilin hinan algaw an Habadu an paniawondan muntamu,

\par }{\QC ya nan manginaynayun an adi mangat hi nappuhi.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ya ha"in an hi Isaiah ya ninomnom'u an

\par }{\QC maphod hi un mi'id di mangalih nan bunag an Hentil

\par }{\QB an niddum hinan tatagun Apo Dios hi unna ilahhin dida.

\par }{\QC Ya nan nabahigan ya maphod goh hi unda adi munlili

\par }{\QB ta mi'id di mangalin didah unda adi mihakup hinan tataguna.


\par }{\Q \VS{4}Ti alyon Apo Dios ay diday,

\par }{\QC “Gulat ta e'gonana' hinan pungngilinanyuh nan algaw an Habadu,

\par }{\QB ya atonyu nan umipa'amlong ay Ha"in an inaynayunyun mangat hinan intulag'u,


\par }{\Q \VS{5}at nan ngadanyu ya adi ma'aliwan hinan Timplu'.

\par }{\QC Ya odolnah ten ato' an hay amaphodyu ya un nan awadaan nan imbabaluyyu

\par }{\QB ti adi ayu ahan ma'aliwan.


\par }{\Q \VS{6}Ya wagaha' nan bunag an Hentil an mange'kod hi nitaguandan Ha"in

\par }{\QC an Ha"in di itamuanda,

\par }{\QB ya pa'appohpohdonda nan ngadan'u,

\par }{\QC ya Ha"in di dayawonda,

\par }{\QB ya gunda ngilinon nan algaw an Habadu,

\par }{\QC ya nan gun manginaynayun an mangunud hinan intulag'u.


\par }{\Q \VS{7}Ya itnud'u goh didad Zion an nan me'gonan an duntug'u,

\par }{\QC ya ipa'amlong'u didah dih nan Abung'u an punluwaluan,

\par }{\QB ya abuluto' nan e'nongdah nan pun'onngan.

\par }{\QC Ti nan Timplu' ya mangadnan hi Timplu an punluwaluan an amin di tatagu.\FTNT{*}{{\FR 56:7 }{\FT{Mat. 21:13; Mk. 11:17; Lk. 19:46.}}}


\par }{\Q \VS{8}Ya Ha"in an na'abbagbagtun Dios an nangibangngad hinan paddungnay

\par }{\QC nun'ibalud an holag Israel ya alyo' di,

\par }{\QB Amungo' di udumnah tatagu ta middumdan da'yun holag Israel.”


\par }{\SH Hay Amoltaan nan Ap'apud Israel
\par }
{\Q \VS{9}Inayagan Apo Dios nan tataguh nan udum an babluy\FTNT{†}{{\FR 56:9 }{\FT{Didana nin di tindalun di iBabylon.}}} ta umalida

\par }{\QC an umatdah nan animal hi inalahan ta pun'a'anda nan tataguna.


\par }{\Q \VS{10}Ya nan a'ap'apu tu'un holag Israel ya paddungnay nun'abulawda an mi'id ah abalinanda

\par }{\QC ti umatdah nan ahun mi'id di ologdan umanup an unda hay momollo'.


\par }{\Q \VS{11}Ya umatda goh hinan ma'alom an ahu an unda mangamangan,

\par }{\QC ya ta"on hi un diday a'ap'apu mu mi'id di ini'inilada.

\par }{\QB Ya un nan pohpohdonday atonda ya un hay pumhodanday ang'anghadonda.


\par }{\Q \VS{12}Ya alyonday,

\par }{\QC “Pun'ala tu'u nan bayah ta pun'inum tu'u!

\par }{\QB Ya umat goh hituy aton tu'uh ma'et,

\par }{\QC at iyal'allanay umamlongan tu'u!”




\par }\PoetryChap{57}{\Q \VerseOne{1}Ya inali' goh an hi Isaiah di,

\par }{\QC “Wa ay ta mun'atoyda nan mun'aphod di ugalidan tatagu,

\par }{\QB ya mi'id di munnomnom ay dida.

\par }{\QC Ya manu ay umat hinay ma'at ya ta elwang Apo Dios didah nan nun'appuhin ma'at.


\par }{\Q \VS{2}Mu nan maphod di ugalidan tatagu ya diday malenggop,

\par }{\QC at mun'eblaydah unda matoy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ti inalin Apo Dios di,

\par }{\QC Da'yun mumpumba'i ya mabaholan ayu an umat ayuh nan puta,

\par }{\QB at umali ayu ta mahumalya ayu.


\par }{\Q \VS{4}Undan hay layalayahanyu ya henglahenglaon?

\par }{\QC Undan bo'on ngohoy hanan gunyu aton an mumpunlayah?


\par }{\Q \VS{5}Ya waday pun'elo'yuh nan hiluk di ayiw an oak hi pundayawyuh bulul,

\par }{\QC ya gohbonyu an e'nong nan imbaluyyuh nan way liyang an neheggon hinan ginnaw.


\par }{\Q \VS{6}Ya umala ayuh nan ul'ulidammuh an batuh di,

\par }{\QC ya inonnganyu.

\par }{\QB Ya umihiit ayuh nan Onong an Ma'inum hi e'nongyun dida,

\par }{\QC ya indatanyu goh didah nan Onong an Ma'an.

\par }{\QB Ya undan hay inilayu ya umamlonga' ay danen ato'atonyu?


\par }{\Q \VS{7}Ya hidih nan tulid di duntug di umayanyu goh hi pun'onngan

\par }{\QC ta way pangelo'anyuh nan binabai.


\par }{\Q \VS{8}Ya nun'itutubyun nun'ihina nan lumihog an bululyuh nan abungyu,

\par }{\QC ya inaliwana',

\par }{\QB ya din'uga',

\par }{\QC ya numpumbolad ayun umuy hinan o"ongol an olo'anyun ibbayu

\par }{\QB nan linagbuanyun elo' ta ipa'amlongyuy odolyuh di.


\par }{\Q \VS{9}Ya munlana ayu,

\par }{\QC ya den'olyuy bangbangluyu an umuy mundayaw ay Molek.\FTNT{*}{{\FR 57:9 }{\FT{Hiyay bulul di i'Ammon.}}}

\par }{\QB Ya nunhonag ayuh umuy munhapul hi bulul an dayawonyuh nan adadagwin babluy

\par }{\QC an ta"on hi un hinan babluy di nun'atoy.


\par }{\Q \VS{10}Ta"on hi un ayu ma"ablay an umana'anap hi udum hi dayawonyu

\par }{\QC mu adiyu damdama idinong.

\par }{\QB Ti hay inilayu ya idat nan dayawonyuy bi'ahyu,

\par }{\QC at adi ayu mablay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Hay ngadan danen bulul an mana'ta'atot ay da'yu

\par }{\QC ta omod hi unna' at goh ilangkakan ya inaliwan ay da'yu?

\par }{\QB Undan dumalat hi dumidinnga' ya hiyay adiyu pange'gonan ay Ha"in?


\par }{\Q \VS{12}Hay ninomnomyu nin ya ma"aphod nan ato'atonyu,

\par }{\QC mu awniat pun'ibaag'uy aatyu,

\par }{\QB ya mid abalinan nan bululyun mamadang ay da'yu.


\par }{\Q \VS{13}Ya wa ay ta kumila ayun mumpabadang ya nan bululyuy pumpabaliwanyu,

\par }{\QC mu mun'iyaddibda.

\par }{\QB Mu nan mange'kod hi nitaguanan Ha"in ya diday mamnoh hinan babluy'uh

\par }{\QC ad hakup hinan me'gonan an duntug.”


\par }{\SH Nan Intulag Apo Dios hinan Nun'abaholan
\par }
{\PP \VS{14}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Pun'aanyu nan way humalibud hinan kalata

\par }{\QB ta midadaan hi dalanon nan mumbangngad an tatagu'.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ha"in di na'abbagbagtu ya me'gonan an Dios an matattaguh enggana,

\par }{\QC ya mihinaa' hinan na'abbagbagtu ya me'gonan an lugal.

\par }{\QB Mu mihinaa' goh hinan tatagun mumpa'ampa ya muntutuyuh nan baholda,

\par }{\QC at ipaphod'uy punnomnomanda.


\par }{\Q \VS{16}Ya adi' inaynayun an pabaholon nan tatagu'

\par }{\QC unu bumungot ay dida an limmu' ta adida ma'ubah.


\par }{\Q \VS{17}Ma'abbungota' hinan mumpunghan an tatagu!

\par }{\QC Hiyanan minolta' ya din'ug'u dida,

\par }{\QB mu undaat goh inyal'allan nanganangat hi pohpohdonda.


\par }{\Q \VS{18}At tinnig'u nan gunda inat an nun'appuhi,

\par }{\QC mu ta"on ya iyadaog'u ya badanga' dida ta itudu' di atonda.


\par }{\Q \VS{19}Ya palenggopo' nan nun'iyadagwi unu nun'iheggon,

\par }{\QC ya nun'ipa'adaog'u goh dida.

\par }{\QB Ha"in an Dios di nanapit ete.


\par }{\Q \VS{20}Mu nan nun'appuhiy pangatda ya umatdah nan mabi'ah an dalluyun hinan baybay

\par }{\QC an adi dumindinong an gun mangilewong hinan ginalubut ya pito'.


\par }{\Q \VS{21}Ti Ha"in di mangalih nan mangamangat hi nappuhiy

\par }{\QC mi'id di lumenggopanda.”




\par }\Chap{58}{\SH Nan Immannung an Punlangduan
\par }
{\Q \VerseOne{1}Inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Oltom an muntu'u' ta umat hinan gangoh di talampet di atom,

\par }{\QB ya ta ibaagmuh nan tatagu' an holag Israel nan numbaholanda!


\par }{\Q \VS{2}Ya abigabigat ya mundayawdan Ha"in,

\par }{\QC ya ay ihunay unda umi'ikay an manginnilah nan pangat'u,

\par }{\QB ya mangunud hinan Uldin'u

\par }{\QC an ay ihunay umatdah nan tatagun mangat hi maphod an adida al'alliwan nan Tugun'u.

\par }{\QB Ya alyonday Ha"in manugun ay dida ta dayawona',

\par }{\QC mu layahda.


\par }{\Q \VS{3}Ya alyonday,

\par }{\QC Anaad ta munlangdu amih un mi'id hi Apo Dios an mamannig?

\par }{\QB Ya anaad ta ta"on unmi ipa'ampay odolmi ya agguymu ininnila?

\par }{\QC Ya inali' an Dios ay diday,

\par }{\QB Nan nunlangduanyu ya un nan penpenhodyuy gunyu inat,

\par }{\QC ya inabohlanyu nan puntamuonyu.


\par }{\Q \VS{4}Ya hinan angunuh di gunyu nunlangduan ya gun ayu goh ni'hongngel ya ni'pattoy,

\par }{\QC at hiyanan ta"on hi un ayu munlangdun munluwalu ya adiyu namnamaon an donglo' di luwaluyu.


\par }{\Q \VS{5}Ti hinan nunlangduanyu ya pinaligatyuy odolyu

\par }{\QC an nunyuyungnguyung ayun umat hinan nun'oyob an holo'.

\par }{\QB Ya gun ayu goh nun'abo' hinan langgut,

\par }{\QC ya inwa'atyuy dapul ta nolo'anyu.

\par }{\QB Undan umat hinay aat di munlangdu?

\par }{\QC Unyu dan alyon hi unna' nipa'amlong enen inatyu?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Hay pohdo' hi atonyun munlangduh pundayawyun Ha"in

\par }{\QC ya nan pangidinnganyun mangipaligligat hinan mahmo' an tatagu,\FTNT{*}{{\FR 58:6 }{\FT{Hidin nunli'uban nan iBabylon hinan allup ad Jerusalem ya imbo'tan nan Hudyuy himbutdah bunolna, mu palpaliwan ya binangngadda dida ta mumbalinda goh hi himbutda (Jer. 34:8-11).}}}

\par }{\QB ya nan pangiyabulutanyuh akakan nan himbutyu,

\par }{\QC ya indatyu nan midat tuwalih nan baalyu,


\par }{\Q \VS{7}ya idatanyuh ma'an nan munhinaang,

\par }{\QC ya pahi'umonyuh abungyu nan nun'awotwot an lumane'le'od,

\par }{\QB ya idatyuy lubung nan mi'id di lubungna,

\par }{\QC ya adiyu du'gon nan tutulangyun mumpabadang ay da'yu.


\par }{\Q \VS{8}Ya gulat ta atonyu hana ya idat'uy pumhodanyu,

\par }{\QC ya umannung an mumpanga'adaog nan numbino'ob'on an dogohyu.

\par }{\QB Ya wagwadaa' an mimiddum ay da'yu ta baliwa' da'yuh an amin an umayanyu,

\par }{\QC ya ta"on hi un nan malgom an awadanyu.


\par }{\Q \VS{9}Ya wa ay ta munluwalu ayun Ha"in ya donglo' nan ibagayu,

\par }{\QC ya wa ay goh ta mumpabadang ayu ya ato' nan mahapulyu.

\par }{\BB \par }
{\QB Gulat ay goh ta ipogpogyun umipaligligat hinan mahmo',

\par }{\QC ya nan humapitanyuh nappuhi,


\par }{\Q \VS{10}ya gulat goh ta panganonyu nan munhinaang,

\par }{\QC ya idatyuy mahapul nan maligligatan,

\par }{\QB at nan helong an wah nan nunlene'woh ay da'yu ya pumatal

\par }{\QC an umat hinan tongan di algaw.


\par }{\Q \VS{11}Ya gun'u da'yu halimunan,

\par }{\QC ya idata' da'yuh mahapulyu an ta"on hi un nan mapulun di wadanyu.

\par }{\QB Ya idat'uy bi'ahyu ya alenggopanyu

\par }{\QC ta umat ayuh nan galden an do'ol di danumna

\par }{\QB unu nan obob an adi matmatdu'.


\par }{\Q \VS{12}Ya da'yun tatagu' di mangipaphod hidin nun'apa"in babluy

\par }{\QC ta da'yuy mangiyammah nan dadan an pognad,

\par }{\QB at da'yuy ma'alih Nangipabangngad hinan Nun'apa"in Allup

\par }{\QC nan Babluyyu, ya A'abungyu, ya nan Akalakalata.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Gulat ta inaynayunyun mangunud hinan Tugun'un

\par }{\QC ma"anla ayuh pungngilinanyuh nan algaw an Habadu ta ibilangyuh me'gonan an pun'eblayan,

\par }{\QB ya bo'on nan pohpohdonyuy pa'anhanonyun aton ta unyuat e'gonan nongkay,

\par }{\QC ya adi malgom di ayanyu,

\par }{\QB unu umanul'ulgud hinan mid ipatukana enen gutud an algaw,


\par }{\Q \VS{14}at mawaday amlongyu an dumalat nan pangitamuanyun Ha"in,

\par }{\QC ya idat'uy pange'gonan nan tataguh tun alutaluta ay da'yu,

\par }{\QB ya umamlong ayu ti midat nan mipabanoh ay da'yun nan maphod an luta

\par }{\QC an din indat'un Jacob an apuyuh din penghana.

\par }{\QB Ha"in an Dios di nanapit ete.”




\par }\Chap{59}{\SH Hay Nangalyan nan Propeta an Mamolta nan Tatagun Dumalat di Baholda
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ya ninomnom'u an hi Isaiah an wagwadah Apo Dios an gun ditu'u baliwan,

\par }{\QC ya dodonglona goh nan luwalu tu'u.


\par }{\Q \VS{2}Mu adi umat hina ti nan baholyuy namattan ay da'yuh nan Dios tu'u,

\par }{\QC ya hiya goh nan'uganan ditu'u,

\par }{\QB at hiyanan adina dongdonglon mahkay di luwaluyu.


\par }{\Q \VS{3}Nan ngamayyu ya paddungnay un nadadala,

\par }{\QC ya limmayalayah ayu,

\par }{\QB ya nan nun'appuhiy malpuh timidyu,

\par }{\QC at nabaholan ayu.


\par }{\Q \VS{4}Ya nidugah ayu ti ta"on hi un nan punhumalyaan ya mi'id di makulug

\par }{\QC hi hapitonyun tatagu an ahilalayah ayun amin.

\par }{\QB At layah di pangabakanyuh diklamu,

\par }{\QC ya hay gun mipanomnom ya nan pangatanyuh nappuhih ibbayu

\par }{\QB ta engganay un ma'at nan ninomnomyu.


\par }{\Q \VS{5}Nan nun'appuhin ato'atonyu ya umat hinan itlug di ulog an waday habidungna.

\par }{\QC Ti wa ay di mangihdah nan itlug di ulog ya matoyda,

\par }{\QB mu wa ay ta mapah at umongol, ya umalat.


\par }{\Q \VS{6}Mu hanan nappuhin ninomnomyu ya mi'id di idatnah pumhodanyu

\par }{\QC an umat hinan buut di a'agwa an mi'id di hulbinah un ilubung.


\par }{\Q \VS{7}Ti dumalat nan nun'appuhin gunyu nomnomnomon

\par }{\QC ya umi'ikay ayu goh udot an mangat.

\par }{\QB Ya ta"on hi un mi'id di bahol nan tagu ya patayonyu,

\par }{\QC ya wa ay goh di umayanyu ya malgom di pumpa"iyu.\FTNT{*}{{\FR 59:7 }{\FT{Rom. 3:15-16.}}}


\par }{\Q \VS{8}Ya wa ay goh ta wada ayu ya mid di pohpohodna

\par }{\QC ti nan nun'appuhin amin di gunyu aton

\par }{\QB an paddungnay un nan nappuhin dalan di unudonyu.

\par }{\QC At nan tagun mange'wan ne ya mi'id di lenggopna.\FTNT{†}{{\FR 59:8 }{\FT{Rom. 3:17.}}}


\par }{\SH Hay Nangabulutan nan Tataguh Baholda
\par }
{\Q \VS{9}At ha"in an hi Isaiah ya impangulua' an nunluwalu

\par }{\QC ta imbaag'uy nangabulutanmin tataguh baholmi an inali' di,

\par }{\QB “Apo Dios, ad ugwan ya inilami mahkay di dumalat

\par }{\QC hi adim pamaliwan ay da'mih nan mangipaligligat ay da'mi!

\par }{\QB At paddungnay wada amih nan helong,

\par }{\QC mu hay hehemmonmi ya mapatalan ami.


\par }{\Q \VS{10}At hiyaat un ami ay nun'abulaw an ahi'ap'apu'ap

\par }{\QC an ta"on hi un mapatal ya mihungbub ami

\par }{\QB an paddungnay un hehellong an mi'id di tigonmi

\par }{\QC an paddungna goh hi un ami wah nan hehellong an awadan di nun'atoy.


\par }{\Q \VS{11}Ya umat ami goh hinan animal an bear an mun'alawaaw,

\par }{\QC ya munlungdaya amin umat amih kalapatin muntapang hi ibbana.

\par }{\QB Ya ta"on hi un nan namnamaonmi goh an maphod hi ma'at ay da'mi ya adi ma'at,

\par }{\QC ya hohoddonmi goh di pamaliwam ay da'mi,

\par }{\QB mu mi'id an adim aton.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Nidugah ahan di numbaholanmin He"a, Apo Dios,

\par }{\QC an hiyay dumalat hi pamoholam ay da'mi!

\par }{\QB Mu hatun nun'appuhin ina'inatmi ya immannung an abulutonmin nibahhaw ami.


\par }{\Q \VS{13}Ya inilami goh an binoholmi He"a, Apo Dios,

\par }{\QC ya pinahiwmi He"a ti agguymi inunud nan pohdom,

\par }{\QB ya din'ugmi He"a.

\par }{\QC Ya immannung an impaligligatmi nan udumna an tatagu,

\par }{\QB ya layah an amin nan hinapitmi.


\par }{\Q \VS{14}Ya nan agguy immannung di pumpanuhmi,

\par }{\QC ya nan adi makulug di atonmi.

\par }{\QB Ya adimi goh haghaggungon nan immannung an na'at.


\par }{\Q \VS{15}Ya napogpog mahkay din makulug

\par }{\QC ti nan agguy nangat hi nappuhi ya diday pabaholondah nan nun'appuhin na'at.”

\par }{\QB Hiyah ne inluwalumi.

\par }{\BB \par }
{\QC Ya la'tot ya tinnig Apo Dios hanan na'na'at ay da'mi,

\par }{\QB ya adi ahan umamlong hinan nun'appuhin na'at.


\par }{\Q \VS{16}Ya manoh'ah nannigana an mi'id ah ohah mamadang hinan mipaligligat.

\par }{\QC Mu baliwan ditu'u ta way atondan mangabak.


\par }{\Q \VS{17}Ya paddungnay ilubungna nan na'ahhamad an pangat ta hiyay hanin di palagpagna,

\par }{\QC ya nan abaliwan di paddungnay iyuklupna ta hanin di uluna.

\par }{\QB Ya paddungna goh hi unna ilubung di nahamad an punnomnom

\par }{\QC ta iballohna nan nun'appuhin hinolholtap tu'u.


\par }{\Q \VS{18}Ya moltaona nan buhulna an hay pummoltana ya miyunnud hinan inatda,

\par }{\QC ya ta"on goh hanan numpunhituh nan nunlene'woh.


\par }{\Q \VS{19}Ya mete"ah nan buhu'an di algaw hi engganah alimuhana

\par }{\QC ya ita'otda nan amaphod Apo Dios.

\par }{\QB Ti umalin umat hinan mabi'ah an datong ya puo'.


\par }{\Q \VS{20}Ti inalin Apo Dios di,

\par }{\QC “Umalia' ad Jerusalem

\par }{\QB ta baliwa' da'yun nuntutuyun nan'ug hinan baholyu!”\FTNT{‡}{{\FR 59:20 }{\FT{Rom. 11:27.}}}


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{21}Ya inalin goh Apo Dios di, “Mi'tulaga' ay da'yu ta miyodol nan Na'abuniyanan an Lennawa ta nan intudtudu' ya adiyu al'alliwan hi enggana. Ya mete"ad ugwan ya Ha"in di unudonyu, ya ituduyuh nan imbabaluyyu ya nan holag di a'apuyu ta Ha"in di unudondah enggana.”




\par }\Chap{60}{\SH Hay Ipabagtuan nan Tatagud Jerusalem
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Paddungnay bumangon ayun iJerusalem ta umat ayuh nan algaw an bumnang

\par }{\QB ti wadan da'yuy benang'u!\FTNT{*}{{\FR 60:1 }{\FT{Ma'at hinan te"an di Hinlibuy Tawon.}}}


\par }{\Q \VS{2}Tigonyun hinophopan di helong tun luta ta nahelngan ayun amin,

\par }{\QC mu nan benang'un Dios ya pinatalan da'yu!


\par }{\Q \VS{3}At nan Hentil ya nan a'alidah nan abablubabluy ya umalidan da'yu

\par }{\QC an dumalat nan patal an wan da'yu

\par }{\QB an umat hinan patal hinan mahoyang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}At amangonyu nan nunlene'woh ti den mumpanga'anamutda nan i'ibbayu!

\par }{\QC Ya ta"on goh nan imbabaluyyun mun'alpudah nan adagdagwin babluy

\par }{\QB an didan amin hinan tataguh nan abablubabluy an nalpuwanda.


\par }{\Q \VS{5}Mun'alitag di matayu ti nidugah di umamlonganyu

\par }{\QC ti pun'ita'in nan tataguh nan udum an babluy di inadangyandah nan umalianda.

\par }{\QB Ya ta"on hi un nan wah nan babluy hinan numpinangngel an baybay

\par }{\QC ya pun'ita'indan iyali goh di inadangyandan da'yu.


\par }{\Q \VS{6}Ya nidugah an do'ol ahan di numpuntakay hinan kamilu

\par }{\QC an malpudad Midian, ya ad Ephah,\FTNT{†}{{\FR 60:6 }{\FT{Hi Ephah di ohan imbaluy Midian (Gen. 25:4).}}} ya ad Sheba\FTNT{‡}{{\FR 60:6 }{\FT{Unu ad Yemen.}}}

\par }{\QB an mangiyalih nan balitu' ya nan incense hi pundayawdan Ha"in.


\par }{\Q \VS{7}Ya do'ol goh di kalnilud Kedar\FTNT{§}{{\FR 60:7 }{\FT{Hiyah ne lugal hi punhituwan nan ohan tribod Arabia.}}} ya ad Nebaioth\FTNT{*}{{\FR 60:7 }{\FT{Hiyah ne lugal hi punhituwan nan holag di pangpangullun imbaluy Esau an ad Edom (Gen. 25:13).}}} hi midat ay da'yu

\par }{\QC ta way me'nong hinan pun'onngan ta way mangipa'amlong ay Ha"in.

\par }{\QB Ya do'ol di maphod an iyalidah mihinah nan me'gonan an Timplu'.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Ngadan hadin mun'abi'ah an tumayap an umat hinan bunut,

\par }{\QB ya umatdah nan kalapatin umanamut hinan agabanda?


\par }{\Q \VS{9}Dida hanay pupul ad Tarshish\FTNT{†}{{\FR 60:9 }{\FT{Unu ad Spain.}}} an mumpangiyanamut hinan tatagu'!

\par }{\QC Ya nun'ita'inda goh nan silver ya balitu' hi pundayawdan Ha"in an me'gonan ad Israel

\par }{\QB ti mipattig ay da'yu nan amaphod'u ya benang an malpun Ha"in.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ya nan bunag an nalpuh udumnan babluy di mangipaphod an mangiyammah nan nun'apa"in allupyu,

\par }{\QC ya nan a'aliday munhulbin da'yu.

\par }{\QB Hidin hopapna ya minolta' da'yu an dumalat di bungot'u,

\par }{\QC mu ad ugwan ya igohgoha' da'yu an dumalat di homo"u.


\par }{\Q \VS{11}At nan babluyyu ya munnononnong an mibubughul

\par }{\QC di pantaw di allupyuh abigabigat ya amahdomahdom

\par }{\QB ta way aton nan Hentil hi abablubabluy an mangipanguluh nan a'alidan

\par }{\QC mangiyalih nan inadangyandan da'yu.


\par }{\Q \VS{12}Ti nan tataguh nan babluy an adi munhulbin da'yu ya mapogpogda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ya nan mun'aphod an ayiw an bolbol, ya fir, ya cypress

\par }{\QC an malpuh nan inalahan hi ad Lebanon ya miyali

\par }{\QB ta way miyammah nah nan babluyyud Jerusalem ya nan Timplu'

\par }{\QC ta pumhodan nan babluy'u.


\par }{\Q \VS{14}At umali nan holag din nangipaligligat ay da'yu ta munluungdan da'yu

\par }{\QC ta ipattigday pange'gonandan da'yu.

\par }{\QB Ya ta"on goh din namahipahiw ay da'yu ya umalidan munluung ay da'yu.

\par }{\QC Ya ngadnanda tun babluyyuh

\par }{\QB Siudad ad Zion an Babluy nan Me'gonan an Dios di i'Israel.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}At adi ayu mahkay minganuy ya ma'abohlan an mid managhaggung ay da'yu

\par }{\QC ti idat'u mahkay di ipabagtuanyuh enggana

\par }{\QB hi iyamlong nan aholaholagyuh mi'id di pogpogna.


\par }{\Q \VS{16}Ya halimunan da'yuh nan udum an tatagu ya nan a'ali an malpuh udum an babluy

\par }{\QC an umat hi panalimun nan babaih nan imbaluyna.

\par }{\QB At hiyah ne panginnilaanyu an Ha"in di baliwyu

\par }{\QC an nidugah di abalina' an Dios an dayawonyun holag Israel.


\par }{\Q \VS{17}Ya nan balitu' di idat'un da'yu an bo'on nan gambang,

\par }{\QC ya idat'u goh di silver an bo'on nan gumo',

\par }{\QB ya idat'u goh di gambang an bo'on nan ayiw,

\par }{\QC ya idat'u goh di gumo' an bo'on nan batu.

\par }{\QB Ya ma'ulay mahkay nan mumpangipapto' ay da'yu,

\par }{\QC ya adi da'yu mahkay paligaton,

\par }{\QB ya nahamad ya malenggop di atondan mumpapto' ay da'yu.


\par }{\Q \VS{18}At mi'id mahkay di guluh nan babluyyu,

\par }{\QC ya mi'id goh di umalin mamatoy ay da'yu.

\par }{\QB Ti halimuna' ya ibaliw'u da'yu an umata' hinan allup an mamaliw ay da'yu,

\par }{\QC ya dumalat hinan pamaliwa' ay da'yu ya ipabagbagtua'.


\par }{\Q \VS{19}Ya adiyu mahkay mahapul di algaw hi mangipapatal ay da'yuh nan mapatal,

\par }{\QC unu adiyu goh mahapul nan bulan an mangipapatal ay da'yuh nan mahdom.

\par }{\QB Ti Ha"in an Dios di mangipapatal ay da'yuh mi'id di pogpogna,

\par }{\QC ya Ha"in goh di paddungnay benangyu.


\par }{\Q \VS{20}At ta"on hi un mawaday algaw ya bulan ad daya mu adiyu mahapul

\par }{\QC ti Ha"in an Dios nongkay di mangipapatal ay da'yuh mid pogpogna.

\par }{\QB Ya mapogpog mahkay nan punlungdaanyu.


\par }{\Q \VS{21}Ya maphod ya makulug mahkay di ugaliyun tatagu,

\par }{\QC at hakuponyu nan lutah mi'id di pogpogna.

\par }{\QB Ya Ha"in di paddungnay mangitanom ay da'yuh di

\par }{\QC ta way aton nan anabagbagtu' an mipa'innila.


\par }{\Q \VS{22}Ya nan nahnot an pamilya ya dumo'ol di holagda ta diday ma'al'ali

\par }{\QC an umat hinan nidugah di abalinanan himpamabluy.

\par }{\QB Ti Ha"in an Dios ya punnaudo' an ipa'annung hitun agtudana.”




\par }\Chap{61}{\SH Nan Maphod an Ulgud hi Aat di Abaliwan
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ya ha"in an hi Isaiah\FTNT{*}{{\FR 61:1 }{\FT{Ta"on un hi Isaiah di himmapit mu ipa"elnay aat nan Alin Pento' Apo Dios an hi Jesu Kristu, at paddungnay hi Jesus di himmapit goh (Lk. 4:16-21).}}} ya inali' di,

\par }{\QC “Wagwadan Ha"in nan na'abbagbagtun Dios

\par }{\QB ti pinilia' an mangiyul'ulgud hinan Maphod an Ulgud hinan nun'awotwot.

\par }{\QC Ya hennaga' an mangal'alu' hinan nidugah di punlungdayaana,

\par }{\QB ya ta ipa'innila' di pumbangngadan din tatagun nipiyuy hi udum an babluy

\par }{\QC ya hay ibo'tanan nan paddungnay wah nan hehellong.\FTNT{†}{{\FR 61:1 }{\FT{Lk. 4:18.}}}


\par }{\Q \VS{2}Ya ta ipa'innila' goh an nadatngan mahkay di pangipattigan Apu tu'uh homo'nah tagu\FTNT{‡}{{\FR 61:2 }{\FT{Lk. 4:19.}}}

\par }{\QC ya nan pummoltaanan amin hinan mi'buhul.

\par }{\QB Ya umat goh an ipadenolnan amin nan minomnoman


\par }{\Q \VS{3}an namamah nan tatagud Zion.

\par }{\QC At adida mahkay iloglog di dapul an dumalat di punlungdayaanda,

\par }{\QB mu undaat al'altian hi habhabung an dumalat di amlongda.

\par }{\QC Ya umat goh an ikankantaday pundayawda

\par }{\QB an ta"on hi un hidin hopapna ay ya mi'id di namnamadan mi'tagu.

\par }{\QC At dida nan mipaddung hi magangan ayiw

\par }{\QB an intanom Apo Dios hi attigan di amaphodna.


\par }{\Q \VS{4}Ya ipaphodda mahkay nan babluydan din nun'apa"i

\par }{\QC ya din nun'atawan.

\par }{\QB Ya ipaphodda goh din ingnganuy din tataguh penghana.


\par }{\Q \VS{5}Ya nan bunag di baalda ta diday mangipahtul hinan animalda,

\par }{\QC ya diday muntamuh nan punhabalanda.


\par }{\Q \VS{6}Ya alyonday un da'yuy papadin Apo Dios,

\par }{\QC ya baal goh da'yu.

\par }{\QB Ya nan malpuh nan inadangyan di udum an tatagu di hiyay itanudda ya iting'ida.


\par }{\Q \VS{7}Ya mapogpog mahkay nan abainanda,

\par }{\QC ya mihinada mahkay hinan nahamad an lutada.

\par }{\QB Ya nan inadangyanda ya mumpidway ado'olna,

\par }{\QC ya nan amlong ya minaynayun hi mi'id di pogpogna.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ya inalin Apo Dios di,

\par }{\QC “Hay pohdo' ya nan nahamad an pangat,

\par }{\QB ya abohla' nan mangakaw ya nan mangat hi pumbaholan.

\par }{\QC Adi' ibahhaw an idat di lagbuyun tatagu',

\par }{\QB ya ipa'annung'u nan intulag'un da'yu.


\par }{\Q \VS{9}Ya nan holagyu ya nan a'ap'apuyu goh di ma'al'alih nan abablubabluy,

\par }{\QC at an amin nan mannig ay da'yu ya iniladan da'yuy tatagu' hi winagaha'.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ya inali' an hi Isaiah di,

\par }{\QC “Nidugah an umamlonga' hinan namaliwan ya nangibilangan Apo Dios ay ha"in hi maphod!

\par }{\QB Ya umata' hinan lala'in nunlubung hi lubung di mungkasal

\par }{\QC unu babain enegtomnay gina'unah nan kasalna.


\par }{\Q \VS{11}Ya manu ay umat hina ti nan na'abbagbagtun Dios ya tigona

\par }{\QC ta an amin nan tataguh abablubabluy ya ipabagbagtuday amaphodna.

\par }{\QB Ta wan nan nepto' an pangatda ya umat hinan mumpangahangaw an do'ol an neho'.”




\par }\Chap{62}{\SH Nan Nunluwaluan Isaiah hi ad Zion
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ya inali' an hi Isaiah an dumalat hinan ongol an namhod'un da'yun i'ibba' an iJerusalem

\par }{\QC ya iluwalua' da'yu ta engganay un mipaphod di pangatyu

\par }{\QB an paddungnay bumnang di amaphod di aatyu,

\par }{\QC ya ta nan abaliwanyu ya umat hinan gun mundalang an hilaw.


\par }{\Q \VS{2}At an aminday tatagu ya a'alih abablubabluy ya tigonday amaphod tu'u,

\par }{\QC ya umat goh an hukatan Apo Dios hi balu nan ngadan an babluy tu'u,


\par }{\Q \VS{3}at umat tu'uh nan ma"aphod an coronana.


\par }{\Q \VS{4}Ya adi mahkay alyon di tataguy, “Ninganuy tu'u.”

\par }{\QC Ya adida goh alyon di, “Nan babluy tu'u ya umat hinan babain ingnganuy nan ahawana.”

\par }{\QB Mu hay alyonda mahkay ya, “Da'yuy pun'am'amlongan Apo Dios!”\FTNT{*}{{\FR 62:4 }{\FT{Unu Hephzibah.}}}

\par }{\QC Ya alyonda goh hinan babluy tu'uy, “Inahawan Apo Dios!”\FTNT{†}{{\FR 62:4 }{\FT{Unu Beulah.}}}

\par }{\QB ti ditu'un himpamabluy di paddungnay ahawanan pun'amlongana.


\par }{\Q \VS{5}Ya nan linala'in holag tu'u ya mun'am'amlongdan mangipapto' hinan numbabluyan tu'u,

\par }{\QC at umat hi pun'amlongan nan ungan lala'ih nan balahang an babain inahawana.

\par }{\QB Ya umat hinay pun'am'amlongan Apo Dios ay ditu'u.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ya ta"on hi un nan i'ibba' an propeta ya umatdah nan mumpun'adug hinan allup tu'u

\par }{\QC ti abigabigat an ta"on hi un mahdom ya adida duminong


\par }{\Q \VS{7}an mangipanomnom ay Apo Dios hinan ipaphodan tu'un

\par }{\QC inalinah atona ta wan mi'id al'alin ditu'un tataguh abablubabluy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ti hay intulag Apo Dios ya inalinay,

\par }{\QC “Adi' ahan mahkay iyabulut an nan buhulyu unu nan tataguh udum an babluy

\par }{\QB di mangan hi inhabalyu ya manginum hi inyiwayu.


\par }{\Q \VS{9}Mu da'yun nangihabal di mangan ta way i'ilogyun mundayaw ay Apo Dios,

\par }{\QC ya da'yun nanalimun ya numpugah hinan greyp di manginum hinan behtah nan Timplu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}At hiyaat un'u inalin hi Isaiah an da'yun i'ibba' hitud Jerusalem

\par }{\QC ya umuy tu'u ipaphod nan kalata ta midadaan hi owon nan i'ibba tu'un mumbangngad!

\par }{\QB At pun'aan tu'uy nihawan an batu,

\par }{\QC ya intayun tu'uy bantila ta ta"on hi un nan Hentil ya way panginnilaandah owondan umanamut


\par }{\Q \VS{11}ti ipa'innilan Apo Dios hinan tataguh nan abablubabluy an alyonay,

\par }{\QC “Ipa'innilayuh nan holag Israel an na'uy hi Apo Dios an mamaliw ay da'yu

\par }{\QB an initnudna din tatagun binaliwana.

\par }{\QC Ya waday inta'inah idatnan dida.”


\par }{\Q \VS{12}Ya hay pungngadan di udum an tatagun ditu'u ya,

\par }{\QC “Da'yuy pento' Apo Dios hi tataguna!”

\par }{\QB Ya alyonda goh di,

\par }{\QC “Da'yuy tatagun Apo Dios an binaliwana!”

\par }{\QB Ya hay pangalidad Jerusalem an babluy tu'u ya,

\par }{\QC “Nan babluy an nabalul ahan ay Apo Dios!”

\par }{\QB ya,

\par }{\QC “Nan babluy an agguy mahkay ninganuy.”




\par }\Chap{63}{\SH Hay Nangabakan Apo Dios hinan Buhulna\FTNT{*}{{\FR 63: }{\FT{Ma'at hinan Punligatan di Tatagu.}}}
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ya inali' an hi Isaiah di,

\par }{\QC “Ngadan de han na'uy an nalpud Bozrah\FTNT{†}{{\FR 63:1 }{\FT{Hiyay nundongol an babluy ad Edom ti do'do'ol di kalniluh di.}}} hi ad Edom

\par }{\QB an nadadalay inlubungnan magayad an lubung di ali?

\par }{\QC Ya mattig hinan panaldalanan nidugah di bi'ahna ya abalinana,

\par }{\QB ya himmapit an inalinay,

\par }{\QC Ha"in an Dios an nidugah di abalinanan bumaliw,

\par }{\QB ya umalia' ta ipa'innila' an nangabaka'.”


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{2}Ya inayun'un inali' di,

\par }{\QC “Anaad ta nadadalay lubungmu ya ma'abbolah

\par }{\QB an umat hinan inlubung nan tagun mumpogoh hi greyp?”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ya tembal Apo Dios an inalinay,

\par }{\QC “O ti nun'igatin'u nan tataguh abablubabluy ti nidugah di bimmungta'.

\par }{\QB At umat hinan atondah nan pumpogohan hi danum di greyp

\par }{\QC an miyammah ma'inum di nangat'un didan ta"on hi unna' oha.

\par }{\QB At hiyanan nadadala tun lubung'u.


\par }{\Q \VS{4}Ti nadatngan di pamaliwa' hinan tatagu',

\par }{\QC ya pummoltaa' hi baholda.


\par }{\Q \VS{5}Ya manoh'aa' ti mi'id ah ta"on hi ohah immalin bimmadang hinan tatagu' ay Ha"in!

\par }{\QC At hiyanan dumalat di bungot'u ya imballoh'uh nan buhul,

\par }{\QB ya inabak'u dida.


\par }{\Q \VS{6}At paddungnay nun'igatin'u nan tataguh abablubabluy

\par }{\QC ta nun'iwahwahit di daladah nan luta.”


\par }{\SH Nan Amaphod Apo Dios hinan Holag Israel
\par }
{\Q \VS{7}At hiyanan ha"in an hi Isaiah ya hapito' nan nidugah an pamhod Apo Dios!

\par }{\QC “Madayaw hi Apo Dios!

\par }{\QB Nidugah ahan di badangnan ditu'u!

\par }{\QC Ti winagahan ditu'un holag Israel an dumalat nan nidugah an ama'ahhimo'na

\par }{\QB ya nan pamhodnan mi'id di pogpogna.


\par }{\Q \VS{8}Ti inalinay,

\par }{\QC Diday tatagu' an adi mamalbalin Ha"in.

\par }{\QB At hiyaat un ditu'u binaliwan.


\par }{\Q \VS{9}Ti an amin nan hinolholtap tu'u ya ni'holtap goh hi Apo Dios.

\par }{\QC At binaliwan ditu'u an dumalat di homo'na ya pamhodna,

\par }{\QB ya gun ditu'u goh hinalimunan.


\par }{\Q \VS{10}Mu un tu'uat goh gun nginohoy,

\par }{\QC at impahiga tu'u nan Na'abuniyanan an Lennawa.

\par }{\QB At hiyaat un numbalin hi Apo Dios hi buhul tu'un holag Israel,

\par }{\QC at ginubat ditu'u.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mu palpaliwan ya ninomnom tu'u din na'na'at hidin o'ommod tu'un nalpud Egypt,

\par }{\QC at alyon tu'uy,

\par }{\QB Hay wadan ad ugwan nan Dios an nangibaliw hidin o'ommod tu'uh nan nange'wandah nan baybay\FTNT{‡}{{\FR 63:11 }{\FT{Unu Red Sea (Ex. 13:17-15:21).}}}

\par }{\QC ya nan nangidat hinan Na'abuniyanan an Lennawa ta niyodol ay dida?\FTNT{§}{{\FR 63:11 }{\FT{Num. 11:17, 25.}}}


\par }{\Q \VS{12}Ya nunhiyanona nongkay nan baybay an dumalat nan nidugah an abalinanah

\par }{\QC din nangita'nangan Moses hi ngamayna.

\par }{\QB At hiyanan hiyay madayaw hi enggana.\FTNT{*}{{\FR 63:12 }{\FT{Ex. 14:15-22.}}}


\par }{\Q \VS{13}Ya uggoh mah heden Dios an nangitnud ay didah

\par }{\QC din nange'wandah nan mamagah nan gagwan di baybay?\FTNT{†}{{\FR 63:13 }{\FT{Josh. 3:1-24.}}}

\par }{\QB At umatdah nan mabi'ah an kabayuh nan mapulun an adida mida'leh.


\par }{\Q \VS{14}Ya impangulun nan Na'abuniyanan an Lennawa didah nan maphod an pun'eblayanda

\par }{\QC an umatdah nan babakan iyuynahnan way mumballun holo'.

\par }{\QB Umat hinay inatmu, Apo Dios, an nangipanguluh nan tatagum,

\par }{\QC at hiyanan mipabagbagtu'a.”


\par }{\SH Hay Luwaluh Pumpahmo'an ya Pumpabadangan
\par }
{\Q \VS{15}Ya nunluwalua' ya inali' di,

\par }{\QC “Uhdungan ni' da'mi, Apo Dios, an wad abuniyan

\par }{\QB ti hidi ya me'gonan ya ma"aphod.

\par }{\QC Mu hay wadan mah din panalimunmun da'mi,

\par }{\QB ya din abalinam,

\par }{\QC ya nan pamhodmu,

\par }{\QB ya ama'ahhimo'mu?

\par }{\QC Un mah da'mi din'ug ay He"a?


\par }{\Q \VS{16}Mu He"a damdamah amami!

\par }{\QC Din o'ommodmih penghana an da Abraham ay Jacob

\par }{\QB ya mid abalinandan mamadang ay da'mi,

\par }{\QC mu He"a an amami di gun nangibaliw ay da'mi.


\par }{\Q \VS{17}Ya anaad ta inyabulutmuy nibahhawanmih nan pohdom an unudonmi

\par }{\QC ya inyabulutmuy nginumhayanmin He"a?

\par }{\QB Haggungon ni' da'mi ti da'mi nan baalmun himpangapun tatagum!


\par }{\Q \VS{18}Ma"am'amlong amin nundayaw hinan me'gonan an Timplum,

\par }{\QC mu ten pina"in nan buhulmu.\FTNT{‡}{{\FR 63:18 }{\FT{Didanay iBabylon.}}}


\par }{\Q \VS{19}Mu imbilang da'mih tatagum

\par }{\QC an ta"on hi un bo'on He"ay imbilangmih nangipapto' ay da'mi,

\par }{\QB an ta"on goh hi unmi agguy imbilang di odolmih tagum.”




\par }\PoetryChap{64}{\Q \VerseOne{1}Ya innayun'un nunluwalu an inali' di,

\par }{\QC “Gulat ta ibughulmud abuniyan ya nun'ohop'ah tun luta at nunhegla

\par }{\QB an ta"on nan aduntuduntug ya wumogwogdah ta'otda


\par }{\Q \VS{2}an umat hinan danum an gun munluwag hinan way dumaladalang an apuy.

\par }{\QC Mun'ohop'a nongkay ta way aton nan bubuhulmun Hentil an wumogwog

\par }{\QB hi pangipattiggam hinan anidugah di abalinam!


\par }{\Q \VS{3}Ti hidin immaliam hidin penghana ya waday inatmun umipanoh'an agguy na'at hidin hopapna

\par }{\QC ya wimmogwog nan aduntuduntug.


\par }{\Q \VS{4}Mi'id ahan ah ohah nangngol unu nannig hi Dios an umat ay He"a

\par }{\QC ti He"a ya anggay di nahamad di pangipapto'nah nan tatagun

\par }{\QB mangiyokod hi nitaguandan He"a.\FTNT{*}{{\FR 64:4 }{\FT{I Cor. 2:9.}}}


\par }{\Q \VS{5}Ti nundadaan'an bumadang hinan tatagun ma"amlong an mangunud ay He"a

\par }{\QC ya inatda nan pohdom.

\par }{\QB Mu da'mi ya unmiat goh inaynayun an mumbahol,

\par }{\QC at hiyanan nidugah di bungotmun da'mi!

\par }{\QB At hay atonmi mah an mabaliwan?


\par }{\Q \VS{6}Ti an amin ami ya umat amih nan na'aluggit an dumalat nan pumbahbaholanmi,

\par }{\QC ya ta"on hi un nan alyonmih maphod an pangatmi

\par }{\QB ya nipaddung hinan nidugah an agaga"ihaw.

\par }{\QC At dumalat nan baholmi ya umat amih nan nalangun holo' an mun'iyaddib.


\par }{\Q \VS{7}Ya mi'id goh ahan di ohah nunluwalun mumpabadang ay He"a.

\par }{\QC At hiyanan din'ug da'mi an dumalat di baholmi.


\par }{\Q \VS{8}Mu He"a damdama nongkay hi Amami!

\par }{\QC Ti an amin ami ya He"ay nunlumu ay da'min paddungnay da'mi nan uklit,

\par }{\QB ya He"ay mipaddung hinan munduwin.


\par }{\Q \VS{9}At adi'a ni' ahan bumungot ay da'mi, Apo Dios!

\par }{\QC Hom'on ni' da'mi ta adim u'unnungon di baholmi

\par }{\QB ti da'miy tatagum nongkay,

\par }{\QC at igohgohan ni' da'mi!


\par }{\Q \VS{10}Nan do'ol an me'gonan an babluymu ya numbalin hi mapulun,

\par }{\QC ya ta"on goh ad Jerusalem ya ninganuy an natawan.\FTNT{†}{{\FR 64:10 }{\FT{Agguy ni' na'at heteh din nangitud'an Isaiah, mu impa'innilan Apo Dios ay hiyay ma'at hi udum hi algaw.}}}


\par }{\Q \VS{11}Ya din me'gonan an Timplu an gun nundayawan din a'apumi ay He"a ya nun'oghob,

\par }{\QC ya an amin din mun'aphod an wah tun babluymi ya nun'apa"i.


\par }{\Q \VS{12}Ya undan ta"on hi un umat hituy na'at ya adi da'mi haghaggungon?

\par }{\QC Ya un mah ahan mid abalinam ta minaynayun di nidugah hi punholholtapanmi

\par }{\QB an adi ami pa"edpol?”




\par }\Chap{65}{\SH Nan Ahumalyaan ya Abaliwan
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ya inalin Apo Dios di,

\par }{\QC “Din nangipa'innilaa' an wah tu'a ta badanga' nan Hentil

\par }{\QB an agguy nunnomnom ay Ha"in ya kimmulugda.\FTNT{*}{{\FR 65:1 }{\FT{Rom. 10:20.}}}


\par }{\Q \VS{2}Mu da'yun tatagu' ya adi umat hina an ta"on hi unna' nidadaan an mamadang ay da'yu

\par }{\QC ti unyuat goh innaynayun nan nun'appuhin ato'atonyu an nan pohpohdonyu.\FTNT{†}{{\FR 65:2 }{\FT{Rom. 10:21.}}}


\par }{\Q \VS{3}An adi ayu bumain an gun mangipabungot ay Ha"in

\par }{\QC ti e'nongyuy onongyu ya nan incense hinan way galden

\par }{\QB an awadan di pun'onngan nan adi umunud ay Ha"in.


\par }{\Q \VS{4}Ya gun ayu umuy hinan mahdom hinan way lubu'

\par }{\QC ta mi'hapit ayuh nan lennawan di nun'atoy,

\par }{\QB ya mi'ihda ayuh nan dotag di babuy,

\par }{\QC ya mi'huyup ayuh danum di dotag an ne'nong hinan bulul.


\par }{\Q \VS{5}Ya inaliyu goh udot hinan tataguy,

\par }{\QC Bataanan da'mi,

\par }{\QB ya adi da'mi dinihon ti me'gonan ami!

\par }{\QC Mu adi' ahan ma'anuhan nan tatagun umat hina,

\par }{\QB ya adia' goh pa"edpol hinan nidugah an bungot'un dida

\par }{\QC an ay apuy an mundalang an adi madmaddop.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}At nomnomonyun intudo"u tuwalin inali' di,

\par }{\QC Adi' e'edpol ti mahapul an iballoh'u


\par }{\Q \VS{7}an dumalat nan baholyu ya nan bahol di a'apuyu

\par }{\QC ti ene'nongyuy incense hinan aduntuduntug,

\par }{\QB ya gunna' inidutan.

\par }{\QC At nan nidugah an nappuhin inatyuy pummolta' ay da'yu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Mi'id di tagun mangamin an mangaan hinan greyp an intanomnah un way nappuhi,

\par }{\QB ti wada ay di maphod hi hapangna ya adina anon,

\par }{\QC ya umat goh ay Ha"in an adi' ubahon an amin nan tatagu'

\par }{\QB ti baliwa' nan umunud ay Ha"in.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Wagaha' da'yun holag Israel an da'yun holag Judah

\par }{\QB ta da'yuy mihinah nan babluy'u ti da'yuy pento"un tatagu'.


\par }{\Q \VS{10}Ya mumbalin ad Sharon ya ad Achor\FTNT{‡}{{\FR 65:10 }{\FT{Ad Sharon di maphod an pumpahtulan ad Israel ad ugwan an timpu, mu ad Achor an neheggon ad Jericho di nappuhin pumpahtulan ti mapulun.}}} hi pumpahtulanyuh

\par }{\QC a'animalyun tatagu' an umunud ay Ha"in.


\par }{\Q \VS{11}Mu nat'on di ma'at ay da'yun nan'ug ay Ha"in

\par }{\QC ya nangaliw hinan me'gonan an duntug'ud Zion

\par }{\QB ti dinayawyu nan bulul an da Fortune ay Destiny

\par }{\QC an nan kulugonyun umidat hi maphod an gahat.


\par }{\Q \VS{12}Ti mapatoy ayuh nan matadom an dumalat nan adiyu pangunudan hinan itudtudu'

\par }{\QC an un at goh nan nun'appuhiy gunyu inat.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}At dumalat hanan inatyu ya Ha"in an na'abbagbagtun Dios ya alyo' ay da'yuy,

\par }{\QC Nan baal'u an mangun'unud ay Ha"in ya do'ol di tanudda ya inumonda,

\par }{\QB mu da'yu ay ya mahihinaangan ayu,

\par }{\QC ya mi'id di inumonyu.

\par }{\QB Dida ya ma"am'amlongda,

\par }{\QC mu da'yu ya mabainan ayu.


\par }{\Q \VS{14}Ya awniat ikankantan goh nan mangunud ay Ha"in di umamlonganda,

\par }{\QC mu da'yu ya kumilakila ayu an dumalat nan lungdayayu.


\par }{\Q \VS{15}Ya pangidut nan tatagu' di ngadanyu\FTNT{§}{{\FR 65:15 }{\FT{Nan ngadanda an Hudyu ya umipabohol an hapit hinan udum an tatagu an umat hinan Arabo.}}}

\par }{\QC ti Ha"in an nabagbagtu ya ipapatoy'u da'yu.

\par }{\QB Mu nan mangunud ay Ha"in di pangidata' hinan maphod an ngadan.\FTNT{*}{{\FR 65:15 }{\FT{Hay kulugon nan udum ya hiyay balun ngadan an nibaag hinan Isa. 62:2, mu hay kulugon nan udum ya hiyay hapit an
}}{\FT{{\EM{Kristiano}}. At mid mapto'.}}}


\par }{\Q \VS{16}Mu udum hi algaw ta wa ay di mumbagah wagah ay da'yu

\par }{\QC ya Ha"in di pangibaganyu an nahamad an Dios.

\par }{\QB Ya gulat goh ta waday munhapata ya Ha"in di punhapataanyu an nahamad an Dios.

\par }{\QC Ti din nalpah an nangipaligligata' ay da'yu an dimmalat di baholyu ya na'aliwan mahkay.”


\par }{\SH Nan Balu an ad Abuniyan ya Balu an Luta
\par }
{\Q \VS{17}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Nomnomnomonyun lumuwo' di balbalu an ad abuniyan ya balbalu an luta,\FTNT{†}{{\FR 65:17 }{\FT{Ma'at hinan Hinlibuy Tawon.}}}

\par }{\QB ya an amin din na'at hidin penghana ya ma'aliwan an adi gun mipanomnom.


\par }{\Q \VS{18}At umamlong ayuh mi'id di pogpogna

\par }{\QC ti lumuwo' di balun Jerusalem an awadan di nidugah an amlong.


\par }{\Q \VS{19}Ya ta"on hi un Ha"in ya awniat umamlonga' hi umatan tun ad Jerusalem,

\par }{\QC ya mundenola' goh hinan aatyun tatagu'

\par }{\QB ti mapogpog mahkay di lumugwaan,

\par }{\QC ya mi'id mahkay di maligatan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ya mapogpog goh di atoy hinan ung'ungungnga,

\par }{\QC ya adi ma'agag nan nun'ala'ay ta engganay un madatngan

\par }{\QB nan na'ali an gutud di atayanda ya unda matoy.

\par }{\QC Ya an amin nan mataguh engganay hinggahut di tawona ya mibilang hi ungay aatna,

\par }{\QB ya an amin nan ma'agag an adi huminggahut di tawona

\par }{\QC ya hiyay panginnilaan an un'u minolta.


\par }{\Q \VS{21}Ya pun'iyammayuy a'abung ta way punhituwanyu,

\par }{\QC ya pun'itanomyuy greyp,

\par }{\QB ya da'yu goh di mangan hinan bungana.


\par }{\Q \VS{22}Ya adi mahkay umat hidin hopapna an wa ay di iyammayuh abung ya bo'on da'yuy munhitu

\par }{\QC ti polhon di udum ta diday mihina,

\par }{\QB unu adi mahkay mabalin an hay udum di mangan hinan ihabalyu.

\par }{\QC Ya dumu'du"oy goh di pi'taguanyun tatagu' an umat ayuh nan ayiw,\FTNT{‡}{{\FR 65:22 }{\FT{Nan udum an kalahin di ayiw an umat hinan olibo ya 2,000 di anabayagda an tawon.}}}

\par }{\QB ya da'yun pinili' hi tatagu' di mangitanud hi an amin hinan nablayanyu.


\par }{\Q \VS{23}Ya maphod mahkay di ihabalyu,

\par }{\QC ya mi'id di nappuhih ma'at hinan imbabaluyyu

\par }{\QB ti da'yu nongkay di tatagu' an winagaha',

\par }{\QC ya niddum goh an ni'wagah'u nan mehnod an holagyu.


\par }{\Q \VS{24}Ya nundadaana' an mambal hi luwaluyu

\par }{\QC an ta"on hi unyu agguy inda'puh di ibagayu.


\par }{\Q \VS{25}Ya nan ahuh inalahan\FTNT{§}{{\FR 65:25 }{\FT{Unu wolf.}}} ya nan uyaw an kalnilu ya munlammung di angananda,

\par }{\QC ya nan layon ya mabalin mahkay an ononay dagami an umat hinan baka.

\par }{\QB Mu hay onon di ulog ya nan hupu' damdama.

\par }{\QC At hidid Zion an mibilang hi me'gonan an duntug'u ya mi'id di ma'at hi nappuhi.

\par }{\QB Ha"in an Dios di nanapit ete.”




\par }\Chap{66}{\SH Hay Panumalyaan Apo Dios an Amin hinan Tatagu
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ya inalin goh Apo Dios di,

\par }{\QC “Ad abuniyan di umbuna' an mun'ap'apu,

\par }{\QB ya hay lutay pangidah'aya' hi hu'i'.

\par }{\QC At undan hiyadan un ayu umdan mangiyammah ihina'?\FTNT{*}{{\FR 66:1 }{\FT{Ac. 7:49.}}}


\par }{\Q \VS{2}Ha"in di nunlumun amin hi logom,

\par }{\QC at an amin ya bagi'.

\par }{\QB Ha"in an Dios di nanapit ete.

\par }{\BB \par }
{\QC Ya umamlonga' hinan mumpa'ampa

\par }{\QB ti tuma'otdah unda adi unudon di Hapit'u.


\par }{\Q \VS{3}Mu nan tatagun mungngohoy ay Ha"in an nan pohpohdondan pumbaholan di hiyay atonda

\par }{\QC ya adi' abuluton nan malgom an e'nongda.

\par }{\QB Ya wa ay ta bakay e'nongda ya paddungnay pimmatoyda

\par }{\QC an hiyah ne nan adi ma'abulut ay Ha"in.

\par }{\QB Ya wa ay ta kalniluy idawatda unu ma'an an nalpuh nan bento'da

\par }{\QC ya paddungnay ahu unu babuy di ene'nongda,

\par }{\QB at nidugah an paniaw ay Ha"in.

\par }{\QC Ya gulat ta nan incense di gohbonda ya paddungnay unda dinayaw nan bulul,

\par }{\QB ya hiyanay pun'amlonganda.


\par }{\Q \VS{4}At idat'uy nidugah hi punligatanda an nan ta'tandan ma'at

\par }{\QC ti ta"on hi un'u bagan dida ya adia' haghaggungon

\par }{\QB ti un at goh nidugah di ngohoyda.

\par }{\QC Ya hay pinilida ya nan pangatandah nun'appuhi

\par }{\QB an hiyana nan adi' ahan pohdon.”


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{5}Ya ha"in an hi Isaiah ya inali' di,

\par }{\QC “Ditu'un un'unnud hi Tugun Apo Dios ya donglon tu'u goh heten hinapitnan inalinay,

\par }{\QB I'innila' an dumalat hi pangun'unudanyun Ha"in ya abohlan ya du'gon da'yuh nan udum an pamilyayu.

\par }{\QC Ya nidugah di pangalidan da'yun alyonday,

\par }{\QB Awni adya ta mipattig di anabagtun Apo Dios at mun'amlong ayuh pamaliwanan da'yu!

\par }{\QC Umat hinay atondan da'yu,

\par }{\QB mu awni ta hitun umangunuh at diday mabainan.


\par }{\Q \VS{6}At awniat donglonyuy humelhel hinan way Timplu'

\par }{\QC an dumalat di pummoltaa' hinan buhul'u.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ad Jerusalem an babluy'u ya mipaddung hinan babain nuntungaw hi lala'i,

\par }{\QC mu agguy dinumgoh.


\par }{\Q \VS{8}Hiyadan un waday dengngolyu unu tinnigyuh umat hinah na'at

\par }{\QC an un ohay algaw ya nawaday ongol an babluy?

\par }{\QB Mu ad Zion ya adi madnoy di punholholtapandah di

\par }{\QC ya mibangngad nan amaphod di aatda!


\par }{\Q \VS{9}Ti Ha"in an Ap'apu ya adi mabalin an handia' di itungawana

\par }{\QC hi un nagtud an mababluyan!

\par }{\QB Ha"in an Dios di nanapit ete.


\par }{\Q \VS{10}At mi'yam'amlong ayuh nan iJerusalem

\par }{\QC an da'yun tatagun mi'nonomnom ya mi'lungdayan ten babluy.


\par }{\Q \VS{11}Mi'yam'amlong ayu ti waday midat ay da'yuh nan inadangyan nen babluy

\par }{\QC an umat hinan ung'ungngan mun'am'amlong hinan do'ol an danum di huhun inanah inumona.


\par }{\Q \VS{12}At mawaday lenggop ya inadangyanyu

\par }{\QC an umat hinan wangwang an umayu'ayuh.

\par }{\QB Ya mipaddung ayu goh hinan ung'ungnga an halimunan inana an ipa'inuman,

\par }{\QC ya pa'appohpohdona an iyab'abba.


\par }{\Q \VS{13}At al'alu'o' da'yud Jerusalem

\par }{\QC an umat hinan pangal'alu' di inah nan imbaluyna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ya awni ta tigonyuy a'atan hatu at nidugah di umamlonganyu nongkay

\par }{\QC ti pumhod ya bumi'ah ayu.

\par }{\QB At hiyah ne panginnilaanyu mahkay an Ha"in an Dios ya badanga' nan umunud ay Ha"in,

\par }{\QC mu ipa'dam'uy bungot'uh nan mi'buhul ay Ha"in.


\par }{\Q \VS{15}Nomnomonyun hi awnih umalia',

\par }{\QC at le'wohona' hi apuy.

\par }{\QB Ya paddungnay munlugana' hinan mabi'ah an tuyup

\par }{\QC ta umalia' an mummoltah nan abohla'.


\par }{\Q \VS{16}At hay pamogpog'uh nan tataguh tun luta ya nan apuy ya nan matadom,

\par }{\QC at do'ol di mun'atoy.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{17}At pogpogo' mahkay nan umuy hinan galdendan mundayaw hinan dayawon di udum an babluy, ya nan mangali goh hi unda pumhod an mangan hinan mapaniaw an ma'an an umat hinan dotag di babuy, ya bu'at, ya nan udumnan mapaniaw an ma'an ya mihda. Ha"in an Dios di nanapit ete.


\par }{\PP \VS{18}Ya titiggo' nan gunda aton, ya i'innila' nan wah nomnom an amin di tataguh nan abablubabluy an numbino'ob'on di hapitda, at amungo' didan amin ta ma'ohhada ta tigonday anabagbagtu'.


\par }{\PP \VS{19}Ya awniat innilaonda mahkay an Ha"in di mummoltan dida. Mu baliwa' di udum ay dida ta way honogo' hinan adadagwin lutan wadan nan tatagun agguy nangin'innilan Ha"in, unu nan agguy nannig hi anabagbagtu' ya nan anidugah di abalina'. Hay pannaga' ay dida ya hidid Tarshish,\FTNT{†}{{\FR 66:19 }{\FT{Unu ad Spain.}}} ya ad Libya, ya ad Lydia\FTNT{‡}{{\FR 66:19 }{\FT{Unu ad Turkey.}}} (an wadan di nun'ala'eng an pumana), ya ad Tubal,\FTNT{§}{{\FR 66:19 }{\FT{Unu ad Pontus (unu ad Turkey).}}} ya ad Greece, ya an amin danen abablubabluy an wah nan adadagwi ta hidiy pangibaagandah nan anabagbagtu'.

\VS{20}Ya pun'iyanamutdah tun me'gonan an duntug'un amin nan i'ibbayun malpuh nan numbino'ob'on an babluy, ta ay ihunay midat ta onong ay Ha"in an mumpuntakaydah nan kabayu, ya nan kalesa, ya nan mul,\FTNT{*}{{\FR 66:20 }{\FT{Bahaom nan footnote di I Ki. 10:25 ta innilaom di aat ten animal.}}} ya nan kamilu. Ya ta"on goh hi un da'yun holag Israel ya umiyali ayun mun'onong hi ma'an an nittuh nan maleneh an pangittuwan.

\VS{21}Ya un'u pilion di udum ay dida ta pumbalino' hi papadi ya nan bumadang hinan papadi. Ha"in an Dios di nanapit ete.


\par }{\PP \VS{22}Ya dumalat hinan abalina' ya minaynayun nan balbalun ad abuniyan ya nan balbalun luta, at umat goh hinah nan holagyu ya nan abugwaan nan ngadanyu an minaynayun.

\VS{23}At nan tataguh abablubabluy ya umalidan mundayaw hinan gutud di Behtan nan Akayangan di Bulan ya hinan ngilin an Habadu. Ha"in an Dios di nanapit ete.

\VS{24}Ya hinan lumahunandah akakanda\FTNT{†}{{\FR 66:24 }{\FT{Wada han lugal hi luwal nan allup ad Jerusalem an ma'alih nan Nundotal an Hinnom, ya hidiy nangitapalan nan iJerusalem hi galutda, ya adi madmaddop nan apuy hidi. Ya hay ipa"elna ya ad imbelnu. At mabalin an lumahun nan iJerusalem ta tigonday apuy ya ahu' hidih nanitapalan di nun'a'atoy.}}} ya awniat tigonday odol di nun'atoy an din namohol ay Ha"in. Ya nan begeh an mumpangan hi lamohda ya adida ahan matmattoy, ya nan apuy an manghob ay dida ya adi ahan madmaddop.\FTNT{‡}{{\FR 66:24 }{\FT{Mk. 9:48.}}} At agaga"ihawon an amin nan tatagu dida.”

\par }