\NormalFont\ShortTitle{Proverbs}

{\MT Proverbs

\par }{\IS Hay Aat Ten Liblu

\par }{\IP {\EM{Hay Nangitudo' eten Liblu:}} do'ol di nuntudo' eten liblu (1) an nan Alin hi Solomon (Prov. 1-29), ya (2) nan nun'ala'eng an tatagu (Prov. 22:17—24:34), ya (3) nan baal nan Alin hi Hezekiah (25:1—29:27), ya (4) hi Agur (Prov. 30), ya (5) nan Alin hi Lemuel (Prov. 31:1-9). Ya mid mapto' ya wada pay di udumnan nuntudo'. Mu waday nangali an nan Alin hi Lemuel ya hiyah Alin hi Solomon ti duway ngadana anu, mu mid mapto'.

\par }{\IP {\EM{Hay Nangitud'andan ten Liblu:
}} nan Hudyu.

\par }{\IP {\EM{Hay Pohdon nan Ngadan ten Liblun Ibaga:}} hay ipaddungan unu nan tumugun an hapiton.

\par }{\IP {\EM{Hay Gutud hi Nangitud'anan ten Liblu:
}} hidin numbattanan di 971 B.C. hi engganah din 931 B.C.

\par }{\IP {\EM{Hay Teman ten Liblu:
}} ma'ahhapul an ihamhamad nan tatagun mangunud hinan do'ol an ipaddungan nan nitudo' eten liblu ta matpongda ya manomnomanda goh (Prov. 1:1-7).

\par }{\IP {\EM{Hay Outline ten Liblu:}}

\par }{\IO Nan numbino'ob'on an proverbs an intudo' NAN ALIN HI SOLOMON (1:1—29:27)

\par }{\IOB Nan nipa"el hi aat nan duwan binabai an da Anomnoman ay Umilugtap (1:1—9:18)

\par }{\IOB Nan hoho'dod an proverbs (10:1—29:27)

\par }{\IO Nan numbino'ob'on an proverbs an intudo' NAN NUNꞋALAꞋENG AN TATAGU (22:17—24:34) — mid mapto' ya didanay opat an nun'ala'eng an linala'in nitudo' hinan I Ki. 4:31 an da Ethan ay Heman, ya da Calcol ay Darda

\par }{\IO Nan numbino'ob'on an proverbs an intudo' NAN BAAL NAN ALIN HI HEZEKIAH (25:1—29:27) — hiyah ne proverbs an intudo' nan Alin hi Solomon mu naladaw an niddum hinan Liblu an Proverbs, at nan Alin hi Hezekiah di nangipiddum (Prov. 25:1).

\par }{\IO Nan numbino'ob'on an proverbs an intudo' AGUR (30:1-33)

\par }{\IO Nan numbino'ob'on an proverbs an intudo' NAN ALIN HI LEMUEL (31:1-9)

\par }{\IO Nan numbino'ob'on an proverbs an intudo' NAN UDUMNAN TAGU (31:10-31).



\par }\ChapOne{1}{\SH Nan Puun di Na'ahhamad an Tugun
\par }
{\Q \VerseOne{1}Date ya na'ahhamad an tugun\FTNT{*}{{\FR 1:1 }{\FT{Hiyah te nalpuwan nan ngadan ten liblu ti nan na'ahhamad an tugun ya ma'alih
}}{\FT{{\EM{proverb}}.}}} Solomon an alih ad Israel an imbaluy David.\FTNT{†}{{\FR 1:1 }{\FT{Do'ol ahan di proverbs an intudo' din Alin hi Solomon ta manomnoman nan ipapto'na (Ecc. 12:9), ya hay uyapdan amin ya tuluy libu (I Ki. 4:32).}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Daten tugun ya ipa'inniladay aton tu'un manomnoman hi un tu'u unudon nan itududa,

\par }{\QC at innilaon tu'u nan na'ahhamad an puun di mitudtudu.


\par }{\Q \VS{3}Ya ipa'innilada goh nan aton an mangabulut hinan nahamad an pangat,

\par }{\QC ya nan makulug an aton hinan i'ibba,

\par }{\QB ya ta mapapaddung di ma'at ay dida.


\par }{\Q \VS{4}Ya ipaphodda goh di nomnom nan agguy nanomnoman,

\par }{\QC ya ipala'engna nan ungunga ta iniladan mangat hi nahamad.


\par }{\Q \VS{5}Ya ta"on nan nanomnoman an tagu ya maphod damdamah unda adalon daten tugun ta ma'ud'udman di la'engda,

\par }{\QC ya ta gun pumhod di ato'atonda


\par }{\Q \VS{6}ti mid ah tagun nanginnilan amin hi itudun daten na'ahhamad an tugun

\par }{\QC ti nan panapit nan nun'anomnoman ya nan nun'ipa"el.


\par }{\SH Hay Mitugun hinan Ungan Lala'i
\par }
{\Q \VS{7-8}Inte"an Solomon an nanugun hinan imbaluynan\FTNT{‡}{{\FR 1:7-8 }{\FT{Hay immannung hi itudun ten verse ya
}}{\FT{{\EM{oh'ohhay}} imbaluy Solomon hi itudtuduwana. Mu waday udum an verses hinan chapters 1-9 an hay
{\EM{imbabaluynay}} intudtuduwana ti do'oldan mundongol. Ya gapu ta mapa"iy pamahaan hinan chapter hi un oh'ohhay itudtuduwanah nan ohan verse ya do'oldah nan mehnod an verse, ya oh'ohhah nan miyatlun verse at un
{\EM{oh'ohhay}} mibaag hinan translation. Mu nan verses an mangituduh aat nan do'ol an holagnan mundongol ya ihnah nan Prov. 4:1; 5:7; 7:24.}}} inalinay,

\par }{\QC “Hay pange'gon ay Apo Dios\FTNT{§}{{\FR 1:7-8 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat nan pange'gon ay Apo Dios: Prov. 1:29; 2:1-5; 8:13; 9:10; 10:27; 14:16, 26-27; 15:16, 33; 16:6; 19:23; 22:4; 23:17-18; 28:14.
}}} di hiyay te"an di panginnilaan

\par }{\QB ti ammuna nan adi dumngol di mamahiw eten na'ahhamad an tugun an mangituduh aton an manomnoman hi un ma'unud di itududa.

\par }{\QC At he"an imbaluy'u ya donglom,

\par }{\QB ya adim aliwan nan itugun da amam ay inam


\par }{\Q \VS{9}ti danen tugunda ya ay memepngot hi ulum,

\par }{\QC ya mibuung hi bagangmu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Imbaluy'u, wa ay ta awiton da'ah nan nun'abaholan ya adi'a middum ay dida.


\par }{\Q \VS{11}Ti gulat ta alyondan he"a di,

\par }{\QC Mitnud'an da'mi ta umuy tu'u mumbota' hinan tagun mi'id di baholna ta patayon tu'u!


\par }{\Q \VS{12}Ya manu ay aton tu'uh ne ya ta way atondan milungun hi abungda ya unda milubu',


\par }{\Q \VS{13}ya ta iyanamut tu'u nan numbino'ob'on an nun'anginan gina'uda

\par }{\QC ta punuwon tu'uy abung tu'uh nan mapla'an an gina'u an inakaw tu'u!


\par }{\Q \VS{14}At middum'an da'mi ta datagon tu'un papaddungon nan akawon tu'u!

\par }{\QC Hiyah ne inalin nan nun'abaholan.


\par }{\Q \VS{15}Ya adi'a ahan umuy middum hinan tagun umat hinay atonda ta bataanam dida


\par }{\Q \VS{16}ti umiyahupda ahan an mangat hinan nappuhin pumbaholan

\par }{\QC ti pohpohdondan pumatopatoy.


\par }{\Q \VS{17}Inilam an mid ahan di mangakaw hi bangkuh un way do'ol an pulis hi mamannig,


\par }{\Q \VS{18}mu ta"on un waday mamannig ay dida ya atonda damdama,

\par }{\QC at umannung an madpapda,

\par }{\QB ya mabaludda goh,

\par }{\QC at nan atonday dumalat hi punligatan nan odolda!


\par }{\Q \VS{19}Hiyah ne ma'at hinan mangakaw hi gina'un di ibbada

\par }{\QC ti ta"on hi un dumo'do'ol di gina'udah alanda mu mapa"ida damdama ti matoyda,

\par }{\QB at mid hulbin nan inakawda.”\FTNT{*}{{\FR 1:19 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat nan mangakaw: Prov. 6:30-31; 9:17; 10:2; 13:23; 14:9; 17:19; 19:26; 24:15-16; 28:24; 29:24; 30:7-9.}}}


\par }{\SH Hay Umaya'ayagan nan Nanomnoman an Tagu\FTNT{†}{{\FR 1:19 }{\FT{Mete"an te ta engganah egponganah nan Prov. 9:18 ya ohan adu"oy an nipa"el, ya itudunay aat nan duwan ay babain mi'hapit hinan tatagu ta olom ya diday unudonda. Nan ohan babai ya hi Anomnoman di ngadana, ya hay ipa"elna ya nan aat Apo Dios ya an amin nan mun'aphod. Nan netob an babai ya hi Umilugtap di ngadana, ya hay ipa"elna ya nan aat Satanas ya an amin nan nappuhi.}}}
\par }
{\Q \VS{20}Intuluy Solomon an nanungun hinan imbaluynan inalinay,

\par }{\QC “Hi Anomnoman ya ay babain umaya'ayag hinan tatagun wah nan kulha ya nan malkadu,


\par }{\Q \VS{21}ya bumugabugaw hinan wah nan pantaw di allup nan babluy

\par }{\QC ya nan malgom an wadan di a'am'amungan nan tatagu,

\par }{\QB ya alyonan diday,


\par }{\Q \VS{22}Da'yun nakudang di punnomnomana ya anuud di pangidinnganyuh nan umat hinan aatyu an adi ayu luma'eng?

\par }{\QC Ya anuud di pangabulutanyuh nan nahamad an ma'adal an pahiwonyu?


\par }{\Q \VS{23}Gulat ta donglonyu nan hingal'un da'yu at immannung an udma' di itugun'un da'yu,

\par }{\QC ya idat'un da'yu nan mun'aphod an nomnom an wan ha"in!


\par }{\Q \VS{24}Mu din nangayaga' ay da'yu ya adia' dongdonglon,

\par }{\QC ya din nangipadaha' an bimmadang ay da'yu ya din'uga'.


\par }{\Q \VS{25}Ya dumalat hinan agguyyu ahan nangngolan hinan intugun'un da'yu,

\par }{\QC ya dumalat goh hinan agguyyu namenhodan hi un'u pahalon nan nappuhin ugaliyu


\par }{\Q \VS{26}at abatla' da'yuh un way ligatyu,

\par }{\QC ya hinhannulo' da'yuh un madatngan nan atata'ot an ma'at ay da'yu.


\par }{\Q \VS{27}Ya ta"on hi un way nappuhin ma'at ay da'yu an umat hinan atata'ot an puo'

\par }{\QC ta pa"ionay itaguanyu mu alyo' damdamay, Awahyu!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Inila' an mumbaga ayuh anomnoman, mu adi' abuluton,

\par }{\QC ya ta"on hi unna' anapon hinan malgom an lugal ya adi ayu pa"anap ay ha"in.


\par }{\Q \VS{29}Immannung an adiyu pohdon an luma'eng,

\par }{\QC ya immannung goh an adiyu pohdon an e'gonan hi Apo Dios.


\par }{\Q \VS{30}Ya immannung an agguyyu inabulut nan tugun'u,

\par }{\QC ya immannung goh an agguyyu dengngol nan hingal'u.


\par }{\Q \VS{31}At hay balloh nan inatyu ya malagbuan ayuh holtaponyu ti pento'yuy na"appuhi,

\par }{\QC at mahapul an elanyu nan atata'ot an ibalinana!


\par }{\Q \VS{32}Matoy nan manghan di inilana ti adida pohdon an manomnoman,

\par }{\QC ya nan manangpah an tagu ya mapogpogda ti ma'angohhoyda.


\par }{\Q \VS{33}Mu an amin nan mangngol hinan tugun'u ta unudonda ya malenggop di pi'taguanda,

\par }{\QC ya adida wumogwog hinan malgom an ma'ma'at ay dida ti mi'id ta'tanda.”




\par }\Chap{2}{\SH Hay Awagahan nan Nanomnoman
\par }
{\Q \VerseOne{1}Intuluy Solomon an nangulgud hi nipa"el hinan imbaluynan inalinay,

\par }{\QC “Imbaluy'u, abulutom nan itudu',

\par }{\QB ya adim ahan aliwan nan itugun'un he"a!


\par }{\Q \VS{2}Ya adalom di aton an luma'eng

\par }{\QC ta ipadahmuy abalinam an manginnilah aat Anomnoman.


\par }{\Q \VS{3}Amnawam ahan Hiya ta luma'eng'a

\par }{\QC ta way abalinam an manginnilah nan na'ahhamad.


\par }{\Q \VS{4}Ipadahmuy abalinam an manganap hi luma'engam

\par }{\QC an umat hinan atom an manganap hi balitu' hinan luta,

\par }{\QB unu nan mapla'an an gina'un nipo"oy hi luta.


\par }{\Q \VS{5}Ya gulat ta atom hanan amin at innilaom mahkay di aat Apo Dios

\par }{\QC ya hay aton an mange'gon ay Hiya.


\par }{\Q \VS{6}Ya manu ay umat hina ti hi Apo Dios ya anggay di alpuwan Anomnoman,

\par }{\QC ya Hiya goh di alpuwan nan i'ibana an da Panginnila ay Pun'awat.


\par }{\Q \VS{7}Ya Hiya ya anggay di bumadang hinan tagun nahamad di pangatna,

\par }{\QC ya Hiya goh di bumaliw hinan nahamad an tagu.


\par }{\Q \VS{8}Ya Hiya goh di mangipapto' hinan maphod di pangatna,

\par }{\QC ya Hiyay manalimun hinan un'unnud ay Hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ya gulat ta unudom tun tugun'u at immannung an innilaom di nahamad an pangat,

\par }{\QC ya nan makulug an aton hinan i'ibba,

\par }{\QB ya ta mapapaddung di atom ay dida.


\par }{\Q \VS{10}At he"a ya maphod hi un'a middum ay Anomnoman ta luma'eng'a,

\par }{\QC ya maphod goh hi un'a mitnud ay Panginnila ta hiyay mangipa'amlong ay he"a,


\par }{\Q \VS{11}ya ta"on un hi Abalinan an Manginnilah nan Na'ahhamad ya nan aginan hi Pun'awat

\par }{\QC ya diday mun'adug an bumaliw ay he"a.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Hi Anomnoman ya itudunay maphod hi atom ta adim aton di nun'appuhin pumbaholan,

\par }{\QC ya ibataan da'ah nan wadan di tatagun nappuhiy atondan humapit an umipagulu


\par }{\Q \VS{13}an nan tatagun nan'ug hinan nahamad an pi'taguan

\par }{\QC ta nan helong an wadan di pumbaholan di pohdonda.


\par }{\Q \VS{14}Didan tatagu ya hay nappuhin ato'atonday iyamlongda,

\par }{\QC ya ta"on nan numbino'ob'on an pangatdan lumihog ya iyamlongda.


\par }{\Q \VS{15}Immannung an paddungnay napiku an numbino'ob'on di dalan hi dalanonda

\par }{\QC ti mi'id ahan di nahamad hi egponganda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Hi Anomnoman di bumadang ay he"a

\par }{\QC ta adi'a mabalbaliyan hinan pangal'alu' nan babain nangilugtap hi ahawana


\par }{\Q \VS{17}ti ta"on hi un waday nabayag an ahawana mu tinaynana hiya,

\par }{\QC at agguyna inunud din intulagnan hiyah din nun'ahawaandah hinagang Apo Dios.


\par }{\Q \VS{18}Ya gulat ta umuy'ah abungna at umannung an umuy'ah nan babluy an mungngadan ad Atayan

\par }{\QC ti neheggon hidih nan babluy di nun'atoy.


\par }{\Q \VS{19}Ya mi'id ahan ah ohah nan umuy an mangelo' ay hiyah mumbangngad hinan ay paddungnay nepto' an dalan,

\par }{\QC ya manu ay adida ti mid ologdan manganap hinan dalan an mipluy hi wadan di pi'taguan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}At he"a ya mahapul an mitnud'ah nan mun'aphod an tagu

\par }{\QC an paddungnay mundaldallanan hinan nepto' an dalan,

\par }{\QB at nahamad di pi'taguam


\par }{\Q \VS{21}ti nan tatagun nahamad di pangatda ya anggay di mumpunhituh tun luta,

\par }{\QC ya minaynayunda.


\par }{\Q \VS{22}Mu ma'innila an nan mangamangat hi nappuhi ya mapogpogdah tun luta,

\par }{\QC ya nan adi mangipa'annung hinan intulagda ya ma'ubahda goh.”




\par }\Chap{3}{\SH Hay Mitugun hinan Ungungan Linala'i
\par }
{\Q \VerseOne{1}Intuluy Solomon an nangulgud hi nipa"el an inalinay,

\par }{\QC “He"an imbaluy'un lala'i ya adim ahan al'alliwan tun itudu' ay he"a

\par }{\QB ti mahapul an italeponmuh nomnommu ta hiyay inaynayunmun unudon.


\par }{\Q \VS{2}At atom ay hana ya maphod di nitaguam hitun luta,

\par }{\QC ya dumu'du"oy di ataguam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ya adim idinong an gun mangipattig hi pamhodmu ya ulaymuh nan i'ibbam an tagu

\par }{\QC ti didan duwa ya ma'ahhapul ahan an paddungnay ibuungmuh bagangmu,

\par }{\QB ya paddungna goh hi unmu itudo' hi nomnommu ta adida ma'aliwan.


\par }{\Q \VS{4}Ti gulat ta umat hinay atom at umannung an umamlong hi Apo Dios an mannig ay he"a,

\par }{\QC ya ta"on nan tatagu ya maphod di pannigdah aatmu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Hi Apo Dios ya anggay di pange'kodam an amin hinan way ma'ma'at hi nitaguam,

\par }{\QC ya adim edenol hinan inilam.


\par }{\Q \VS{6}Ya an amin di atom ya mahapul an nomnomom hi Apo Dios

\par }{\QC ta Hiyay mangituduh nan makulug an pangatmu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ya adim alyon hi nomnommuy unmu inilan amin di logom!

\par }{\QC Ti hay atom ya hi Apo Dios di pangehdolam,

\par }{\QB ya Hiyay e'gonam!

\par }{\QC Ya adim aliwan an man'ug hi nappuhi!


\par }{\Q \VS{8}Ya manu ay alyo' hene ti hanan unudom di mangipabi'ah hi odolmu,

\par }{\QC at pumhod di nitaguam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Adim aliwan an mangidawat ay Apo Dios an amin hi gina'um,

\par }{\QC ya namama nan mun'aphod an bungan nan inhabalmu.


\par }{\Q \VS{10}Ti gulat ta atom at ma"apnuy alangmu,

\par }{\QC ya mitapal goh di udumnah nan lipog hinan do'ol an tibungmu ti ma"apnuda goh.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}He"an imbaluy'u, adi'a madismayah un da'a ihingal ay Apo Dios hinan ibahhawam,

\par }{\QC ya adi'a goh ngumaya ti od'odolnah unmu hamadon nan aatmu.\FTNT{*}{{\FR 3:11 }{\FT{Heb. 12:5.}}}


\par }{\Q \VS{12}Ti gilaton Apo Dios an amin nan tatagun pohdona

\par }{\QC an umat hinan aton di ommod an mangilat hinan imbaluynan pohpohdona.\FTNT{†}{{\FR 3:12 }{\FT{Heb. 12:6.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Immannung an mawagahan nan taguh unna damuwon hi Anomnoman ti waday panginnilana


\par }{\Q \VS{14}ti henen ay babai ya nidugdugah di hulbina ya un nan silver unu balitu'.


\par }{\Q \VS{15}Hi Anomnoman ya aptan ahan ya un nan na'angnginan batu an ma'alih ruby,\FTNT{‡}{{\FR 3:15 }{\FT{Heten batu ya mumbolah di kololna.}}}

\par }{\QC ya ta"on goh an amin nan mun'a'amnawan ya mi'id ah nipaddungana.


\par }{\Q \VS{16}Hi Anomnoman ya Hiyay dumalat hi dumu'du"oyan di ataguan hitun luta,

\par }{\QC ya ta"on goh nan umadangyanan ya a'e'gonan.


\par }{\Q \VS{17}Immannung an hi Anomnoman ya ipa'amlongnay nitaguam,

\par }{\QC ya Hiyay dumalat hi alenggopan di nitaguam goh.


\par }{\Q \VS{18}Mipadenol nan tagun nanginnila

\par }{\QC ti hi Anomnoman di mangidat hi dumu'du"oyan di ataguanah tun luta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Dumalat hi Anomnoman ya limmun Apo Dios tun luta ya ad daya,


\par }{\Q \VS{20}ya dumalat nan ay aginan hi Pun'awat ya limmuna goh

\par }{\QC nan danum hinan wangwang ya nan udan an nalpuh nan bunut.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}He"an imbaluy'u,

\par }{\QC pohdo' hi un minaynayun di anomnomam ya nan abalinam an manginnilah nan na'ahhamad,

\par }{\QB ya adim abuluton an mami'id hanan abalinan an wan he"a


\par }{\Q \VS{22}ti pumhod di ataguam hi unmu aton hana

\par }{\QC an umatdah nan buung an umipaphod hi tigaw.


\par }{\Q \VS{23}Ya mi'id al'alin he"ah nan pundaldallanam hinan umayam ti adi'a mahalibdud,


\par }{\Q \VS{24}ya adi'a tuma'ot hi un'a molo' ti immannung an ma'allenggop'a.


\par }{\Q \VS{25}Ya adi'a goh tuma'ot hinan malgom an himbumaggan umipaligat

\par }{\QC ti hiyah ne lagbun nan tatagun nappuhiy ato'atonda ya anggay,

\par }{\QB ya adi'a umat ay dida.


\par }{\Q \VS{26}Ya hi Apo Dios goh di dumalat hi anatulidmu ti Hiyay mumpapto' ay he"a,

\par }{\QC at makulug an paddungnay adi'a ma'nah nan hulu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ya adim iyukuh an bumadang hinan way munhapul hi badangmuh unmu abalinan,


\par }{\Q \VS{28}at wada ay di umalin he"ah mumpabadang

\par }{\QC (ya gulat ta waday imbolham hi pihhum),

\par }{\QB ya adim ahan alyon ay hiyay,

\par }{\QC Mun'adaw'an ha"in hi ma'et!

\par }{\QB hi un way mabalin hi idatmud ad ugwan!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Makulug an adi ahan maphod hi unmu nomnomon an aton di nappuhih nan heneggonmu

\par }{\QC ti dida ya he"ay edenolda.


\par }{\Q \VS{30}Ya adim pumbaholan nan taguh un mi'id ah dimmalat,

\par }{\QC ya namamah un mi'id di inatnah nappuhin he"a.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Ya adim amohan nan tagun mangat hi nappuhih nan ibbana,

\par }{\QC ya adim iyengngoh hinan malgom an pangatna.


\par }{\Q \VS{32}Ya manu ay adim aton ti hi Apo Dios ya nidugah di boholnah nan tagun nappuhiy atonda,

\par }{\QC mu nan adi ma'innila ya ipa'innilanah nan tagun nahamad di pangatda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Idutan Apo Dios nan mumpunhituh abung di tagun nappuhiy pangatna,

\par }{\QC mu wagahana nan mumpunhituh nan abung di nahamad di pangatda.


\par }{\Q \VS{34}Boholon Apo Dios nan tagun mangipabagtuh odolda,

\par }{\QC mu nan mangipa'ampah odolda ya diday ipadutu'na.\FTNT{§}{{\FR 3:34 }{\FT{Jac. 4:6; I Pet. 5:5.}}}


\par }{\Q \VS{35}At nan immannung an nala'eng ya nanomnoman an tatagu ya malagbuandah a'e'gonan nan tatagun dida,

\par }{\QC mu nan tatagun nakudang di nomnomda ya diday bainona.”




\par }\Chap{4}{\SH Hay Idat nan ay Babain hi Anomnoman
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ya intuluy goh Solomon an nangulgud hi nipa"el an inalinay,

\par }{\QC “He"an imbaluy'u,\FTNT{*}{{\FR 4:1 }{\FT{Bahaom nan footnote di Prov. 1:7 ta innilaom di aat ten translation.}}}

\par }{\QB hay maphod ya ihamadmun donglon nan itugun amam ta luma'eng'a.


\par }{\Q \VS{2}Nan itudu' ay he"a ya ma"ap'aphod,

\par }{\QC at mahapul an adim inganuy.


\par }{\Q \VS{3}Hidin a'ung'ungnga' hi wada' hi abung ama ya unna' oh'ohhan imbaluy ina,\FTNT{†}{{\FR 4:3 }{\FT{Hay o'ommod nan Alin hi Solomon ya da Alin hi David ya hi Bathsheba an ahawana (II Sam. 12:24).}}}

\par }{\QC ya pa'ahhalimunana' ay dida,


\par }{\Q \VS{4}ya intudtuduwana' ay ama an inalinan ha"in di,

\par }{\QC Adim al'alliwan nan itudu',

\par }{\QB ya mahapul an unudom tun itudu' ta umadaog'a ya matagu'a.


\par }{\Q \VS{5}At adim al'alliwan unu du'gon nan hinapihapit'u,

\par }{\QC at innilaom di atom ta paddungnay mi'ligwa'ah nan babain hi Anomnoman ta manomnoman'a

\par }{\QB ya ta abalinam an innilaon nan na'ahhamad.


\par }{\Q \VS{6}Ya adim inganuy hi Anomnoman ti Hiyay mangibaliw ay he"a,

\par }{\QC ya gulat ta pohpohdom Hiya at Hiya goh di manalimun ay he"a.


\par }{\Q \VS{7}At hay ma'ahhapul hi atom ya pot'om hi Anomnoman ta Hiyay engham,

\par }{\QC ya ta"on hi un nidugdugah di balul nan bunungna mu bayadam damdama

\par }{\QB ta abalinam an innilaon nan na'ahhamad.


\par }{\Q \VS{8}Ti gulat ta pohdom Hiya at umannung an ipabagtu da'a,

\par }{\QC ya gulat goh ta lo'mom Hiya at umannung an Hiyay mange'gon ay he"a.


\par }{\Q \VS{9}Ya Hiyay mangidat ay he"ah mapmaphod an pulimyum an ay uklup di ali an iyuklupnah ulum.

\par }{\QC Hiyah ne intudun aman ha"in.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}At he"an imbaluy'u, donglom nan hapito',

\par }{\QC ya ihamadmun mangunud ta dumu'du"oy di pi'taguam hitun luta.


\par }{\Q \VS{11}Intuduwa' he"ah atom an paddungnay mi'yahawa ay Anomnoman,

\par }{\QC ya intudu' goh nan nahamad an atom eten atagum.


\par }{\Q \VS{12}At hay pundalanam ya mi'id ah humaliwan he"a,

\par }{\QC ya gulat ta tumagtag'a at adi'a munlu'bub.


\par }{\Q \VS{13}Ya ihamadmu ta adim al'alliwan hanan intugun'u

\par }{\QC ti hiyay dumalat hi pi'taguam.


\par }{\Q \VS{14}Ya mahapul an adi'a mitnud hinan way ayan nan tatagun nappuhiy ato'atonda,

\par }{\QC ya adim goh eng'enghon nan nappuhin ato'atonda.


\par }{\Q \VS{15}Mahapul an du'gom dida ta adim ahan aton nan nappuhi,

\par }{\QC ya butiwom ta nan nahamad di unudom.


\par }{\Q \VS{16}Ti adi umali enlo'da ta engganay unda aton di nappuhi,

\par }{\QC ya adida molo' ta nangamung hi un way atondah nappuhih nan ibbada.


\par }{\Q \VS{17}Ya hay amnawandah ato'atonda ya nan nappuhi,

\par }{\QC ya hay laylaydonda ya unda gun pumatoy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mu nan dalan an pange'wan nan nahamad di pangatda

\par }{\QC ya umat hinan pa'abbuhu' an potang an gun pumatpatal ta nangamung hi un muntonga.


\par }{\Q \VS{19}Mu nan dalan an pange'wan nan mangamangat hi nappuhi ya pa'ahhelong,

\par }{\QC at adi mattig di pange'wanda,

\par }{\QB at himbumagga ya mun'ahalibdudda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}He"an imbaluy'u, ihamadmun ingaon tun hapito',

\par }{\QC ya pa'addonglom tun itugun'u


\par }{\Q \VS{21}ta adim hin'ing'ingaon,

\par }{\QC ya ihihi'almu ta humalatom hi nomnommu.


\par }{\Q \VS{22}Ti nan mangabulut hitun itugun'u ya hiyay dumalat hi pi'taguanda ya pumhodanda,


\par }{\Q \VS{23}at hay mahhun ahan hi atom ya hay panalimunam hinan nomnomom

\par }{\QC ti hiyay alpuwan di ataguam.


\par }{\Q \VS{24}Ya adim ahan hapiton nan agguy immannung,

\par }{\QC ya du'gom nan layah an hapit.


\par }{\Q \VS{25}Ya adim abuluton an mataktak nan ninomnommuh atom hinan nitaguam

\par }{\QC an umat hinan tagun hay dalanonay papuutanan tigon,


\par }{\Q \VS{26}ya mahapul an ihamadmuy aatmu ta an amin nan atom ya adi mibahhaw,

\par }{\QC at waday punhulbiana.\FTNT{‡}{{\FR 4:26 }{\FT{Heb. 12:13.}}}


\par }{\Q \VS{27}Ya mahapul an adiyu ihingngih nan nibahhaw an dalan,

\par }{\QC ya du'gonyu nan nappuhin ma'ma'at ta nan ma'andong an dalan di pange'wanyu.”




\par }\Chap{5}{\SH Hay Adi Pangelo'an hinan Bo'on Ahawa
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ya intuluy Solomon an nangulgud hi nipa"el an inalinay,

\par }{\QC “He"an imbaluy'u,

\par }{\QB ihamadmun ingaon tun hapito' an nanomnoman ya nan maphod an tudtudu'


\par }{\Q \VS{2}ta way atom an matugun,

\par }{\QC at mihamad di pangatmu,

\par }{\QB ya nala'eng'an mamilih nan hapitom.


\par }{\Q \VS{3}Emayaam nan babain hi Umilugtap di ngadana

\par }{\QC ti munlameeh an ay danum di alig nan timidna,

\par }{\QB ya umal'alu' di hapitona.


\par }{\Q \VS{4}Mu gulat ta ihi'almu hiya ya hay pumbalinanah umangunuh ya un hay punholholtapam

\par }{\QC an umat hinan imminum hinan mun'aklit an akbu ya nan natubli' hinan hinalung.


\par }{\Q \VS{5}At henen inatnay mangipiyuy ay hiyah nan wadan di nun'atoy,

\par }{\QC ya he"a goh di mi'yuy ay hiyah nan wadan din nun'atoy!


\par }{\Q \VS{6}Nan umat hinan babai ya mi'id nomnomonah nan ay owon an umuy hi pi'taguan di tagu

\par }{\QC ti ta"on hi un na"appuhiy pangatna mu mi'id ma'awatanah aatna tuwali.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}At hiyaat un hay alyo' ay he"an imbaluy'u\FTNT{*}{{\FR 5:7 }{\FT{Bahaom nan footnote di Prov. 1:7 ta innilaom di aat ten translation.}}}

\par }{\QC ya mahapul an ihamadmun donglon heten itugun'u ta adim du'gon:


\par }{\Q \VS{8}Bataanam hi Umilugtap an ta"on hi un nan nunhituwana,

\par }{\QC ya adi'a meheggon ay hiya.


\par }{\Q \VS{9}Ti undan pohdom an idat hi pamhodmuh nan umat hina an kalahin di tagu?


\par }{\Q \VS{10}Undan pohdom hi un way tagun agguymu inilay paddungnay manamham hinan inadangyanmu?

\par }{\QC Adi ahan maphod hi un hay intamum di bumadang hinan tagun mid ah pamhodnan he"a!


\par }{\Q \VS{11}Hay adi' ahan pohdon hi ma'at ay he"ah agadyuhan di atayam

\par }{\QC ya nan a'ulatam an mattig di tungalmu,

\par }{\QB ya nan nidugah an punlungdayaam.


\par }{\Q \VS{12}Ya alyom di,

\par }{\QC Anaad ta ben'on'u nan nihingala',

\par }{\QB ya anaad ta adi' pohdon an matugun?


\par }{\Q \VS{13}Immannung an agguy'u inunud nan tugun din nun'anomnoman an nuntudtudun ha"in,

\par }{\QC ya agguy'u inabulut din namhod an bumadang ay ha"in!


\par }{\Q \VS{14}At ten ad ugwan ya mid hulbi' an tagu,

\par }{\QC ya nidugah an bumaina' an amin hinan tatagu!

\par }{\QB Hiyah ne inila' hi alyonyu!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Agguyyu dengngol nan nahamad an hapit an alyonay,

\par }{\QC Uminum ayuh danum hinan bagiyu an obob an bo'on hinan obob di udumnan tagu?

\par }{\QB Makulug ahan nan ituduna, at nan ahawayuy pa'appohpohdonyu, ya adiyu ilugtap.


\par }{\Q \VS{16}Ti undan abulutonyu an miwa'at nan danum di obobyuh nan kalata

\par }{\QC ya umayuh nan danumyuh nan lugal an a'amungan di tatagu?


\par }{\Q \VS{17}Adi, ti dane ya bagiyu ya anggay,

\par }{\QC at adi mabalin hi pahagubonyuy udumna.


\par }{\Q \VS{18}Maphod at ni' hi unmu wagahan din inahawam hidin a'ungam,

\par }{\QC ya maphod hi un'a umamlong ay hiya!


\par }{\Q \VS{19}Ti hiya ya mapmaphod an umat hinan mahunghung an habhabung,

\par }{\QC ya olom man ya nan tigaw di odolnay mangipa'amlong ay he"ah enggana,

\par }{\QB ya gun da'a ipa'anlah nan pamhodnan he"a!


\par }{\Q \VS{20}At he"an imbaluy'u ya adim ahan amnawan di udumnan babai,

\par }{\QC ya adim ihihi'al nan babain way ahawana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ti nomnomom an hi Apo Dios ya titiggonan amin di ato'aton nan tagu,

\par }{\QC ya i'innilanay malgom hi umayana.


\par }{\Q \VS{22}Nan nappuhin ato'aton nan taguy paddungnay bituh mangna ay dida,

\par }{\QC ya nan baholda ya ay talin an mamobod ay dida.


\par }{\Q \VS{23}Ya matoyda ti adida patugun,

\par }{\QC ya ma'ubahda ti nakudang di nomnomda.”




\par }\Chap{6}{\SH Hay Itudun nan Ulha ya Hamuti
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ya intuluy Solomon an nanugun hinan imbaluynan inalinay,

\par }{\QC “He"an imbaluy'u,

\par }{\QB gulat ta intulagmu an he"ay mumbayad hinan utang di ligwam hi un mi'id olognan mamayad,


\par }{\Q \VS{2}mu gulat ta hi awni ya muntutuyu'ah nan inatmu

\par }{\QC ti immannung an agguy nihamad di nunnomnommuh aatna,

\par }{\QB ya na"appuhi goh di punle'nam an umat'ah na'nah nan hulu


\par }{\Q \VS{3}at hay ma'ahhapul hi atom, imbaluy'u, ya punnaudom an umuy ay hiya ta munhapit ayu

\par }{\QC ta olom man ya abulutona ta aliwana din intulagmun hiya.

\par }{\QB Ma'ahhapul an ipa'ampam di odolmu,

\par }{\QC ya ihamhamadmun mangipa'innilan hiyay aat nan problemam.


\par }{\Q \VS{4}Ya adi ahan maphod hi unmu imiton di matam,

\par }{\QC ya adi'a goh molo' unu mun'eblay ta nangamung hi un malpah di humapitanyu.


\par }{\Q \VS{5}Immannung an ma'ahhapul an maluh'up'ah nan paddungnay na'naam

\par }{\QC an ay'a ulhan nehwang hinan manganup

\par }{\QB unu nan aton di hamutih nan munlengon ay hiya.”


\par }{\SH Hay Itudun nan Anggugulom
\par }
{\Q \VS{6}Ya inalin goh Solomon di,

\par }{\QC “Da'yun tagun napayad,

\par }{\QB un adya itigawyuh nan aton di anggugulom ta hiyay atonyu


\par }{\Q \VS{7}ti ta"on hi un mi'id ap'apuda an mumpapto' ay dida


\par }{\Q \VS{8}mu muntamuda damdama ti mun'amungdah onondah nan tiyalgaw,

\par }{\QC ya idadaanday onondah nan gutud di lawang.


\par }{\Q \VS{9}Mu da'yun napayad, uya'ay alili'uhanyu,

\par }{\QC ya anuud di bumangunanyuh nan nonollo'anyu?


\par }{\Q \VS{10}Ti wa ay ta alyonay un ay molo' anuh na'amtang,

\par }{\QC unu na'amtang di pun'eblayana,

\par }{\QB unu adi muntamuh ohay algaw,

\par }{\QC unu mumbakahyun hi atnay algaw,


\par }{\Q \VS{11}mu hay makulug hi ma'at ya palpaliwan ya mawotwot ayu ahan

\par }{\QC an umat hinan ami'idan nan gina'un di lala'in nahod'ap,

\par }{\QB ya munhinaang ayu goh, at mid mapto' ya mahapul an mun'adaw ayuh ononyu!”


\par }{\SH Hay Aat nan Nappuhin Tagu
\par }
{\Q \VS{12}Ya inalin goh Solomon di,

\par }{\QC “Hay aat nan nappuhin nomnom nan tagu ya mid hulbina,

\par }{\QB ya layah di gunna haphapiton.


\par }{\Q \VS{13}Iked'engnay matana,

\par }{\QC ya inyunudnay ngamayna ya hu'ina ta pamalbalinah nan i'ibbana.


\par }{\Q \VS{14}Ya hay aatna goh ya iplanuday atondah nappuhi ta mabalbaliyan nan tatagu,

\par }{\QC ya itudulda dida ta way aton nan tatagun munhohongngel.


\par }{\Q \VS{15}At hiyanan un himbumaggay dumatngan nan lagbuanda an diday maligatan,

\par }{\QC at ma'ubahdan matoy.”


\par }{\SH Nan Pitun Pangat an Boholon Apo Dios
\par }
{\Q \VS{16}Ya inalin goh Solomon di,

\par }{\QC “Waday pitu an pangat hi adi ahan pohdon Apo Dios:


\par }{\Q \VS{17}Hay oha ya nan mumbagtun tagu,

\par }{\QC ya hay miyadwa ya nan munlayah.

\par }{\QB ya hay miyatlu ya nan pumatoy hinan tagun mid baholna,


\par }{\Q \VS{18}ya hay miyapat ya nan tagun mangiplanuh nappuhin bumalbalih nan tatagu,

\par }{\QC ya hay miyalema ya nan tagun umiyahup an mangat hi nappuhi,


\par }{\Q \VS{19}ya hay miyonom ya nan agguy immannung an ihtigun hay layah di hapitona,

\par }{\QC ya wada goh di miyapitun pangat hi adi ahan pohdon Apo Dios an nan mangitudul hinan ommodna ya a'agina

\par }{\QB ta way atondan munhohongngel ta nangamung un mapa"i nan pun'u'unnudandan hina"ama.”\FTNT{*}{{\FR 6:19 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat nan pamoholan: Prov. 10:12, 18, 26; 11:1, 20; 12:8, 22; 13:5, 14:17, 35; 15:8-9, 17, 26; 16:5, 11-12, 27; 17:15; 20:10, 23; 21:27; 25:21-22; 26:28; 27:6; 28:9; 29:10, 27.}}}


\par }{\SH Hay Padan hinan Umilugtap
\par }
{\Q \VS{20}Ya inalin goh Solomon di,

\par }{\QC “Imbaluy'u,

\par }{\QB mahapul an unudom nan tugun amam,

\par }{\QC ya adim aliwan nan itudun inam.


\par }{\Q \VS{21}Ya maphod hi unmu nomnomon hanah abigabigat ta adida ahan ma'aliwan hi enggana.


\par }{\Q \VS{22}Ta henen itugunday ay paddungnay mangitudun he"ah nan malgom an ayam,

\par }{\QC ya hiyay mangipapto' ay he"ah nan alo'am,

\par }{\QB ya hiya goh di gun mangipanomnom ay he"ah nan bumangunam hinan mapatal.


\par }{\Q \VS{23}Ti henen itugundan he"a ya umat hinan mabnang an dilag an itudunay pumhodan,

\par }{\QC ya nan paneteldandan he"a di mangituduh maphod hi nitaguam.


\par }{\Q \VS{24}Ya hanan itugunda ya itududay atom an mibataan hinan nappuhin binabain hi Umilugtap

\par }{\QC ya nan binabain ahawan di udumna an mangal'alu' ay he"a ta way atom di paniaw.


\par }{\Q \VS{25}At mahapul an adim amnawan nan ma"aphod an tigawna,

\par }{\QC ya wa ay ta ked'engan da'a ya adi'a ma'agay'ayan.


\par }{\Q \VS{26}Nan nginan di pe'yelo'am hinan puta ya umat hinan nginan di tinapay,

\par }{\QC mu nan pe'yelo'am hinan babain way ahawana ya hay nginana ya nan apa"ian di nitaguam.


\par }{\Q \VS{27}Un mah mabalin an alan nan lala'iy bala ya impattu'nah ulpuna ya adi moghob nan pantalona?


\par }{\Q \VS{28}Ya undan mabalin an igatinay bala ya adi maluyungan di dapana?


\par }{\Q \VS{29}At umat hinay ma'at hinan lala'in mangelo' ay Umilugtap an bo'on ahawana

\par }{\QC ti umannung an magilat.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Ta"on hi un tu'u adi ahan abuluton di aton nan mangakaw

\par }{\QC mu adi tu'u pahiwon nan pangatna damdamah unna aton an dumalat di punhinaangana.


\par }{\Q \VS{31}Mu ta"on un hiya ya gulat ta ma'ah'upan at moltaonda ta pumbayadonda hiyah mumpapitu

\par }{\QC an ta"on hi un ma'amin nan gina'una.


\par }{\Q \VS{32}Mu iyal'allanah nan umilugtap an lala'in ay mi'id di nomnomna

\par }{\QC ti nan mangat hi umat hina ya unna pa"ion di nitaguana.


\par }{\Q \VS{33}Ti mi'pattoy nan ahawanan hiya, at madinul,

\par }{\QC ya mapa"i goh nan pange'gonan di tatagun hiya,

\par }{\QB at mabainan hi enggana.


\par }{\Q \VS{34}Ti manu ay umat hinay aatna ti dumalat di annel nan ahawan nen babai,

\par }{\QC at hiyay dumalat hi un bumubungtana,

\par }{\QB at heden algaw an pangiballohana ya adi umigohgoh.


\par }{\Q \VS{35}Ya adina ahan abuluton di gibuhna,

\par }{\QC ya du'gonay lagbun midat ay hiya an ta"on hi un do'ol ahan.”




\par }\Chap{7}{\SH Hay Udumnan Padan hinan ay Babain hi Umilugtap di Ngadana
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ya intuluy Solomon an nangulgud hi nipa"el hinan imbaluynan inalinay,

\par }{\QC “Mahapul an nomnomom ya adim al'alliwan an he"an imbaluy'u an mangat hinan intugun'uh atom.


\par }{\Q \VS{2}Ya mahapul an ihamadmun unudon nan intugun'u ta matagu'ah maphod,

\par }{\QC ya halimunam tun itudu' an umat hinan ato'atom an manalimun hinan na'angnginan gina'um.


\par }{\Q \VS{3}Ya paddungnay ihe'gotmu tun itudu' hinan galaygaymu,

\par }{\QC ya ay itudo'muh nomnommu ta ipahalatommu.


\par }{\Q \VS{4}Ya amnawam nan ay babain hi Anomnoman di ngadana,

\par }{\QC ya amnawam goh nan ay aginan hi Pun'awat


\par }{\Q \VS{5}ti diday mangibaliw ay he"ah nan babain hi Umilugtap di ngadana

\par }{\QC an nan mangibalbalih nan pangal'alu'na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Wa han ohay algaw ya indungaw'uh nan nibughul an tawan di abung'u,


\par }{\Q \VS{7}ya waday tinnig'uh do'ol an mumpangilog an linala'in mi'id ah endamda,

\par }{\QC mu waday inimmatuna' hi oha an immannung an nakudang di nomnomna.


\par }{\Q \VS{8}Hiya ya ene'wanah nan nuntikkuan di kulhan neheggon hinan abung Umilugtap,

\par }{\QC ya nunle'le'od an nundaldallanan an immuy hinan kulhan miyuy hi abung nen babai.


\par }{\Q \VS{9}Hay olas ede ya munhinag an na'uy an mahdom an homelong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ya himbumagga ya nabanuhu' heden babain immuy nanamun hiya,

\par }{\QC ya hi Umilugtap ya immannung an nunlubung hi lubung di puta

\par }{\QB ti waday nappuhih ninomnomnah aton.


\par }{\Q \VS{11}(Henen babai ya mango"ongol an humapit,

\par }{\QC ya mi'id baina ya un munhenad hinan abungna an adi um'umbun


\par }{\Q \VS{12}ti awnian wah dih nan kulha an munhood,

\par }{\QC unu hinan way a'amungan di tataguh nan malkadu,

\par }{\QB unu hinan nuntikkuan di kulha.)


\par }{\Q \VS{13}Ya unat goh tinnignah den ungan lala'i ya len'omna hiya, ya inungnguna,

\par }{\QC ya agguy bimmain an ni'hapit ay hiya, an inalinay,


\par }{\Q \VS{14}Wadah abung'ud ugwan nan ene'nong'un dotag!


\par }{\Q \VS{15}At hiyaat unna' limmahun an manamun he"a ti he"ay nomnomo' hi anapo',

\par }{\QC ya ten ad ugwan ya inah'upa' he"a!


\par }{\Q \VS{16}Ya impaphod'un inap'apan nan olo'a' hi naginnulitan hinan mundongngol an lo'ob an nalpud Egypt,


\par }{\Q \VS{17}ya winalhia' hinan numbino'ob'on an maphod di hunghungna!


\par }{\Q \VS{18}At umali'a ta ilablabitan ipuhay di le'natan mumpohhodan ta mun'am'amlongta!


\par }{\Q \VS{19}Ya adim nomnomon nan ahawa' ti mi'id hidih abungmi ti numbaat hi adagwi.


\par }{\Q \VS{20}Ya numbalun hiyah do'ol an pihhu,

\par }{\QC at awni ta tumabay bulan ya un umanamut!

\par }{\QB Hiyah ne inalina.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}At henen babai ya nan ma"aphod an nanapitnay nabalbaliyan han ungan lala'i.


\par }{\Q \VS{22}At la'tot ya na'al'alu',

\par }{\QC at nitnud eden babai an umat hinan bakan ginuyuddan iyuy hinan way pumpaltian

\par }{\QB unu umat hinan ulha an mundapuh an umuy hinan bitu


\par }{\Q \VS{23}ta engganay un matubli' hi pana ta humawang hinan puhuna,

\par }{\QC unu umat goh hiyah nan hamutin na'nah nan hulu mu agguyna inilah un hiyay dumalat hi atayana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}At he"an imbaluy'u\FTNT{*}{{\FR 7:24 }{\FT{Bahaom nan footnote di Prov. 1:7 ta innilaom di aat ten translation.}}} ya donglom tun alyo',

\par }{\QC ya ihamadmun innilaon tun hapito' an itugun'u!


\par }{\Q \VS{25}Adim ahan iyunnud nan nomnommuh pangat nan umat hinan babai,

\par }{\QC ya ta"on nan numbino'ob'on an kulhah wadana ya adi'a mumpahhiyal hidi.


\par }{\Q \VS{26}Ya manu ay alyo' hene ti hiyay dimmalat hi nun'atayan nan do'ol an linala'in adi mabalin an ma'yap.


\par }{\Q \VS{27}Ya nan abung nen babai ya paddungnay ongol an pantaw an mipluy hinan wadan din nun'atoy!”




\par }\Chap{8}{\SH Paddungnay Mun'ayag nan ay Babain hi Anomnoman
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ya intuluy Solomon an nangulgud hi nipa"el hinan imbaluynan inalinay,

\par }{\QC “Mu wadah Anomnoman an paddungnay umaya'ayag ay da'yu,

\par }{\QB ya Hiyay gun humapit an mangipa'innilah atonyu.


\par }{\Q \VS{2}Ya numbino'ob'on di tuma'dogana ti tuma'dog an mangayag ay da'yuh nan ata'nang an duntug

\par }{\QC ya hidih nan way nunhappangan di dalan,


\par }{\Q \VS{3}ya hidih nan delloh di pantaw hinan pange'wan an umuy hinan babluy,

\par }{\QC ya hidi goh hinan way pantaw.

\par }{\QB Ya olto'oltonan umaya'ayag an alyonay,


\par }{\Q \VS{4}Da'yun linala'i ya ta"on un da'yun ami'amin an tatagu,


\par }{\Q \VS{5}ya namama ay da'yun nakudang di nomnomna unu manangpah,

\par }{\QC ya donglona' ni' ta luma'eng ayu ta manomnoman ayu!


\par }{\Q \VS{6}Donglonyu ahan heten nahamad an tugun'u

\par }{\QC ti an amin nan itudu' ay da'yu ya makulug.


\par }{\Q \VS{7}Immannung an amin di alyo' ya ma"akkulug

\par }{\QC ti ha"in ya pahiwo' di layah.


\par }{\Q \VS{8}An amin di hapito' ya immannung an mi'id ah nibahhawana

\par }{\QC ti adi' ahan hapiton di layah unu napiku.


\par }{\Q \VS{9}Ya inila' an nan nanomnoman ya nan nanginnila ya abulutonday alyo'

\par }{\QC ti immannung an nepto' an madadawoh hi innilaon.


\par }{\Q \VS{10}Hay alyo' ay da'yu ya pa'appohdonyu nan tugun'u ya un nan silver,

\par }{\QC ya pot'onyuy bumadang hi luma'enganyu ya un nan na'ahhamad an balitu'.


\par }{\Q \VS{11}Ti nahamhamad hi Anomnoman ya un nan mapla'an an batu,

\par }{\QC ya mi'id ah udumnah amnawanyuh nipaddung ay Anomnoman.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ya humapit hiya, ya inalinay, Ha"in an hi Anomnoman ya ihnay mi'hitun Ha"in hi abung'u an da Pun'awat ay Panginnila,

\par }{\QC ya hi Abalinan an Manginnilah nan Na'ahhamad.


\par }{\Q \VS{13}Ya kulugonmi an hay pange'gonan ay Apo Dios di hiyay pamahiwan hinan nappuhin pangat,

\par }{\QC ya abohlanmi da Mumpahpahiya ay Munlayah,

\par }{\QB ya hi Mangamangat hi Nappuhi, ya Hi Nibahhaw di Panapitna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ya Ha"in di mangipanomnom hi maphod an punnomnoman ya nan maphod an tugun,

\par }{\QC ya Ha"in goh di alpuwan di panginnila ya nan nidugah an abalinan.


\par }{\Q \VS{15}Ha"in di mangidat hi abalinan nan a'alih nan punhaadanda,

\par }{\QC ya badanga' goh nan a'ap'apun mangiyammah nan makulug an uldin.


\par }{\Q \VS{16}An amin di mumpapto' eten luta ya Ha"in di bumadang ay didah nan tamuda

\par }{\QC an ta"on un nan linala'in imbabaluy di ali unu nan malgom an a'ap'apu.


\par }{\Q \VS{17}At Ha"in an hi Anomnoman ya hay pohdo' ya nan immannung an mamhod ay Ha"in,

\par }{\QC ya an amin nan manganap ay Ha"in ya ah'upana'.


\par }{\Q \VS{18}Ya ma"aphod nan gun mitnud ay Ha"in an da Umipa'adangyan ay Me'gonan,

\par }{\QC at maphod di itaguan nan mangunud ay da'mi,

\par }{\QB ya ta an amin di gunda aton ya nahamad di pumbalinana.


\par }{\Q \VS{19}Ya hay ato' an munwagah ay da'yu ya mapmaphod ya un nan na'ahhamad an balitu'

\par }{\QC unu nan silver an mi'id ahan di nilamut.


\par }{\Q \VS{20}Ya hay gun'u aton ya nan na'ahhamad,

\par }{\QC ya hay pohpohdo' ya nan ma'andong an ma'at.


\par }{\Q \VS{21}Ya manu ay munle'le'oda' hidi ya ta way ato' an mangidat hi ma"aphod an ataguan hinan mamhod ay Ha"in

\par }{\QC ta nan ataguanda ya umat hinan alang an na"apnuh paguy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ha"in ya wagwadaa' ay Apo Dios hidin nangete"anan nuntamu

\par }{\QC ti Ha"in di nahhun ya un nan udumnan limmuna an wadad ugwan.


\par }{\Q \VS{23}Ya pepento'a' tuwalih nahhun hidin hopapna ya un malmu tun luta.


\par }{\Q \VS{24}Ha"in ya wagwadaa' tuwali ya un mawada nan baybay ya nan obob an bumuhubuhu' di danumna.


\par }{\Q \VS{25}Ya wagwadaa' goh ya un ma'amman nan atata'nang an aduntuduntug unu nan i"ittang an dudunduntug,


\par }{\Q \VS{26}unu nan payaw an wah tun luta, unu ta"on un nan hupu'.


\par }{\Q \VS{27}Ya binadanga' hi Apo Dios an nunlumud daya,

\par }{\QC ya immannung an tinnig'u Hiyan nunlumuh nan igad hi nundammuwan ad daya ya tun luta.


\par }{\Q \VS{28}Ya tinnig'u goh nan inatnan nangammah bunut ta inhinanad daya,

\par }{\QC ya ta"on un nan inatnan nun'ammah nan numbino'ob'on an obob hinan baybay.


\par }{\Q \VS{29}Ya wagwadaa' hidin nangiyammanah ihinan di baybay ta adi middum hitun luta,

\par }{\QC ya wagwadaa' goh hidin nangiyammanah nan pognad tun luta.


\par }{\Q \VS{30}Makulug ahan an wadaa' hinan delloh Apo Dios

\par }{\QC ta bimmadabadanga' ay Hiyah din nunlumuwanan amin hinan nun'almun wadad ugwan,

\par }{\QB ya abigabigat ya immamlo'amlonga' hinan way hinagangna.


\par }{\Q \VS{31}Ya mun'am'amlonga' an dimmalat an amin hinan nunlumuwana an ta"on nan tatagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}At Ha"in an hi inayun hi Anomnoman ya alyo' ay da'yun imbabaluy'u ta ihamhamadyun donglon nan itugun'u

\par }{\QC ti immannung an mawagahan nan mangunud ene.


\par }{\Q \VS{33}Makulug an manomnoman ayuh unyu unudon nan tugun'u ta adiyu inganuy an aton.


\par }{\Q \VS{34}Ya mawagahan nan tatagun binigat ya gunda umalih nan pantaw di abung'u ta donglona' hi unna' lumahun


\par }{\Q \VS{35}ti nan manganap ay Ha"in ya hiyay mangah'up hinan pi'taguana,

\par }{\QC ya iyam'amlong Apo Dios hiya.


\par }{\Q \VS{36}Mu nan adi manganap ay Ha"in ya un hay odolnay pina"ina,

\par }{\QC ya nan tagun mamohol ay Ha"in ya paddungnay hay atayanay penhodna.

\par }{\QB Hiyah ne inalin Anomnoman.”




\par }\Chap{9}{\SH Nan Maphod an Pangayagan nan ay Babain hi Anomnoman hinan Tatagu
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ya intuluy Solomon an nangulgud hi nipa"el hinan imbaluynan inalinay,

\par }{\QC “Hi Anomnoman ya paddungnay impiyammanay abungna an pituy tu'udnah appit

\par }{\QB hi dola ta way mamdon hi atap.


\par }{\Q \VS{2}Ya indadaanay ma"aphod an gotad ti impipaltinay animal,

\par }{\QC ya hinubulana nan bayah,

\par }{\QB ya impaphodna nan lamehaan hi pangananda.


\par }{\Q \VS{3}Ya unat goh nidadaan an amin ya hennagna nan binabain tagalana ta umuydah nan

\par }{\QC atata'nang an lugal eden babluy an mangayag hinan tatagu ta ibugawdan alyonday,


\par }{\Q \VS{4}Da'yun nawongwong ya da'yun nakudang di nomnomna!

\par }{\QC Ma ayu ta me"an ayun Ha"in hi abung'u


\par }{\Q \VS{5}ti impidadaan'u nan mapolhat an ma'an,

\par }{\QC ya wada goh di hinubula' an bayah!


\par }{\Q \VS{6}Maphod ahan hi unyu taynan nan nawongwong

\par }{\QC ti umannung an ma"aphod di nitaguanyuh un ayu manomnoman

\par }{\QB ta way atonyun manginnilah maphod hi atonyu!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Gulat ya tugunonyu nan ma'angohhoy an tagu at da'yuy angadnana,

\par }{\QC ya wa ay goh ta ihingalyu nan tagun nappuhiy ato'atona at ipabangngadnay nappuhin da'yu.


\par }{\Q \VS{8}At adiyuat ni' tugunon nan ma'angohhoy an tagu ti abohlan da'yu.

\par }{\QC Mu nan nanomnoman an tagu ya adi umat hina ti ta"on hi unyu ihingal hi un way ibahhawana ya un da'yuat pa'appohdon.


\par }{\Q \VS{9}Immannung an od'odolnah unyu itudtuduwan nan nanomnoman an tagu ti iyal'allanan manomnoman,

\par }{\QC ya ta"on hi unyu itudtuduwan nan tagun nahamad di pangatna ta ma'ud'udman di inilana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ya gulat ta pohdonyun luma'eng at hay mahhun hi atonyu ya e'gonanyuh Apo Dios

\par }{\QC ti nan tagun nanginnilah aat nan nahamad an Dios ya hiyay nanginnilah nan nepto'.


\par }{\Q \VS{11}Innilaonyu an nan anomnoman di dumalat hi pi'taguanyu ta ma'ud'udman di algawyuh tun luta.


\par }{\Q \VS{12}Ya gulat ta manomnoman ayu at umannung an waday lagbuyu,

\par }{\QC mu gulat ta pahiwonyuy luma'enganyu at hiyay dumalat hi pumuhianyu.

\par }{\QB Hiyah ne inalin Anomnoman.”


\par }{\SH Hay Pangibagan nan ay Babain hi Anomnoman hi Aat nan Nappuhin Ayag nan ay Babain hi Umilugtap hinan Tatagu
\par }
{\Q \VS{13}Ya intuluy goh Solomon an inalinay, “Wada han ay babain putan hi Umilugtap di ngadana

\par }{\QC an mango"ongol an humapit, ya nawongwong,

\par }{\QB ya mi'id ahan di baina.


\par }{\Q \VS{14}Hiya ya un u'umbun hinan pantaw di abungnan wah nan nabagtun lugal hinan babluy,


\par }{\Q \VS{15}ya umaya'ayag hinan way maluh an manapdapuh hinan ayanda.


\par }{\Q \VS{16}Ya al'alu'ona nan nawongwong an alyonan diday,

\par }{\QC Humigup ayuh tun abung'u!

\par }{\QB Ya alyonah nan nakudang di nomnomnay,


\par }{\Q \VS{17}Munlameeh nan na'akaw an danum hi inumon,

\par }{\QC ya maphod di tamtam nan na'akaw an tinapay hi onon hi un mi'id di mannig!

\par }{\QB Hiyah ne hapitona.


\par }{\Q \VS{18}Mu Ha"in an hi Anomnoman ya alyo' ay da'yuy,

\par }{\QC Ihamhamadyu ni' ti danen gun ma'ayagan ya agguyda inilah un an amin di umuy hinan abung Umilugtap

\par }{\QB ya mun'atoydan wah didah nan maluhung an wadan di nun'atoy!”

\par }{\QC Hiyah ne angunuh ten nipa"el an intugun Solomon hinan imbaluyna.




\par }\Chap{10}{\SH Nan Numbino'ob'on an Tugun Solomon
\par }
{\Q \VerseOne{1}Hiya hatuy numbino'ob'on an tugun an intudun Solomon.

\par }{\BB \par }
{\QC Nan nanomnoman an unga ya umipa'amlong ay amana,

\par }{\QB mu nan nakudang di nomnomna ya umipalungdayan inana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Nan na'akaw an mapla'an an gina'u ya mid hulbinah awni,

\par }{\QC mu gulat ta nahamad di pi'taguan ya umannung an waday hulbinah munnanannong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Hi Apo Dios ya adina iyabulut an mahinaangan nan tatagun maphod di ato'atonda,

\par }{\QC mu nan tatagun nappuhiy ato'atonda ya ipawan Apo Dios ta mi'id ologdan mangngal hinan amnawanda.\FTNT{*}{{\FR 10:3 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat di umamnawan di tatagu: Prov. 11:6, 23; 12:12; 13:4; 21:10, 26; 23:6-8, 29-35; 25:27; 27:4, 7, 20; 28:20; 30:15-16.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Nan humigan muntamu ya immannung an manghan di gina'una,

\par }{\QC mu nan mahmahlun muntamu ya makulug an dumo'ol di gina'una.\FTNT{†}{{\FR 10:4 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat di tamu: Prov. 4:5, 26; 12:9, 11, 14, 24, 27; 13:4; 14:4, 23, 35; 15:19; 16:26; 18:9; 19:2, 15, 24; 20:4, 13, 24; 21:5, 25; 22:13, 29; 23:4-5; 24:27, 30-34; 26:10, 13-16; 27:8, 23-27; 28:19; 30:24-28; 31:10-29.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Nala'eng nan ungan mahmahlun mumboto' hi muntupin paguyna,

\par }{\QC mu bainonay ommodnah un gun momollo' eden abto'ana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ma'ud'udman nan wagah di tagun nahamad di pangatna,\FTNT{‡}{{\FR 10:6 }{\FT{Waday udumnan verses ten Liblu an Proverbs an mangituduh aat nan wagah: Prov. 10:22; 11:11, 28; 12:3; 13:21; 14:21; 16:20; 18:22; 20:7; 21:21; 22:9; 24:23-25; 28:14, 20; 29:18.}}}

\par }{\QC mu hay hapiton di tagun nappuhiy pangatnay dumalat hi apa"ianda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Wa ay ta matoy nan tagun maphod di ugalina ya adi ma'al'alliwan nan maphod an inatna,

\par }{\QC mu unat goh matoy nan tagun nappuhiy pangatna ya adi madnoy at ma'aliwan di ngadana.\FTNT{§}{{\FR 10:7 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat di matoy: Prov. 10:29-30; 11:7, 10, 13; 13:22; 14:32; 15:15; 24:11-12; 30:15-16; 31:6-7.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Nan nanomnoman an tagu ya abulutonay maphod an mitugun ay hiya,

\par }{\QC mu nan tagun nakudang di nomnomna an logmonay hapitona ya ma'ubah an amin nan wadan hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Nan tagun hay nahamad di gunna aton ya ipapto' Apo Dios,

\par }{\QC mu nan tagun gun mangat hi nibahhaw ya mipa'ampah awni.\FTNT{*}{{\FR 10:9 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat di mamolta: Prov. 10:16; 11:3-4, 8, 19, 21-23, 27, 29, 31; 12:2-3, 7, 26, 28; 13:6, 9, 14, 20-22; 14:1, 11-12, 14, 25, 27, 32; 15:3, 10-11, 24; 16:5, 18, 22-25; 17:5, 11, 13, 20, 26; 19:3, 5, 9, 16, 18; 20:17, 20, 22, 26; 21:7, 12-13, 15-16, 18, 28; 22:8, 14, 22-23; 23:10-11, 13-14, 26-28; 24:11-12, 17-22; 25:8-10, 21-22; 26:2, 27-28; 28:8, 10, 17-18; 29:1, 6, 24; 30:10, 17, 32-33; 31:1-3.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Nan tagun adi mangibaag hinan makulug ya hiyay dumalat hi gulu,\FTNT{†}{{\FR 10:10 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat nan bumalbali: Prov. 12:5, 20; 14:17; 15:4, 32; 16:8, 29-30; 17:20; 21:8; 23:1-3, 6-8, 29-35; 24:28-29; 25:26; 26:18-19, 24-26, 28; 31:30.}}}

\par }{\QC ya nan mahapit an tagun malgom di hapitona ya mabainan hi awni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Nan panapit nan tagun nahamad di pangatna ya umat hinan obob an umidat hi ataguan,

\par }{\QC mu hay hapiton di tagun nappuhiy pangatnay dumalat hi apa"ianda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Nan pi'bohholan ya umidat hi gulu,

\par }{\QC mu gulat ta waday pamhodnah nan ibbanan tagu ya aliwanan amin di nappuhin na'at.\FTNT{‡}{{\FR 10:12 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat di pangaliwan hinan ibba tu'un tagu: Prov. 14:9; 16:6; 17:9; 19:11; 20:8-9, 25; 28:13; 30:20.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Nan nanomnoman an tagu ya immannung an mipattig di anala'engnah nan hapitona,

\par }{\QC mu nan nabongang an tagu ya mahapul an magilat.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Nan tatagun nun'anomnoman ya gunda mundongol hinan udumnan ibbada ta ma'ud'udman di inilada,

\par }{\QC mu nan nabongang an tagun gun humapit ya hiyay dumalat hi gulu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Nan inadangyan di taguy ehngeldah pamaliwnah odolna,

\par }{\QC mu nan nawotwot ay atog ya mi'id di pangngalanah ehdolna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Hay lagbun di nanomnoman ya nan maphod an nitaguana,

\par }{\QC mu hay lagbun di mangamangat hi nappuhi ya hay amoltaana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nan tagun mangngol hinan mitugun ay hiya ya paddungnay inunudnay owon an mipluy hinan pi'taguana,

\par }{\QC mu nan tagun adi mangngol hinan mitugun ay hiya ya paddungnay inunudnay nibahhaw an owon ta omod un mitnud goh di udumnan hiya.\FTNT{§}{{\FR 10:17 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat nan tugun: Prov. 10:31; 12:1, 15; 13:1, 10, 13-14, 18, 24; 14:3; 15:5, 7, 10, 12, 22, 31-32; 16:20, 23; 17:10; 18:15; 19:16, 18, 20, 25, 27, 29; 20:18; 21:11, 16; 22:6, 15, 17-21; 23:9, 12, 19-28; 24:5-6; 25:4-5, 11-12; 26:3, 9; 27:5-6, 9; 28:9, 23, 25-26; 29:1, 15, 17, 19; 30:18-19; 31:26.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Nan munlangkak ya ipo"oyday pamoholandah nan ibbadan tagu ta adi mipa'innila,

\par }{\QC ya nan nabongang ya ihudhudolday aat di ibbadan tatagu ta way atonan gun miwa'at.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nan tagun mahapit ya umannung an waday ibahhawan di hapitona,

\par }{\QC mu nan nanomnoman an tagu ya ane'nongonay hapitona ti manghanonay alyona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nan panapit di nanomnoman an tagu ya nabalbalul an umat hinan na'ahhamad an silver,

\par }{\QC mu nan nomnom di tagun nappuhiy pangatna ya mi'id ahan di hulbina.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Nan tagun nahamad di aatna ya do'ol di mabadangan hinan hapitona,

\par }{\QC mu nan nabongang an tagu ya adi mabadangan hinan hapitona, at hiyah ne dumalat hi atayana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Hay wagah Apo Dios hinan tataguna ya inadangyan,

\par }{\QC at adi mabalin hi un alyon nan taguy un hiyay nalpuwana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Hay umipa'amlong hinan nabongang ya nan nun'appuhin ato'atona,

\par }{\QC mu hay umipadenol hinan tagun nala'eng ya hay anomnomana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Nan umipata'ot hinan tagun nappuhiy pangatna ya umannung an hiyah ne goh di ma'at ay hiya,

\par }{\QC mu nan pohpohdon nan tagun nahamad di pangatnah ma'at ay hiya ya umannung an hiyay ma'at.\FTNT{*}{{\FR 10:24 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat nan planu tu'u: Prov. 10:28; 11:5, 7; 12:5, 20; 13:16, 19; 14:12, 22; 16:1-4, 9, 33; 19:21; 21:1-2, 5, 29-31; 22:3; 26:24-26; 27:1, 12; 29:5.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Pumuo' ay ya mid ma'angang hinan nun'abaholan hi alpahan di puo',

\par }{\QC mu nan tatagun nahamad di pangatda ya wagwah dida an adida ma'ma"ubah ti mabaliwandah mid pogpogna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Nan napayad an tagala ya umipabohol hinan apuna

\par }{\QC an umat hinan ma'an an umalinuh babana unu umat hinan ahu' an mun'aklit hi matana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Nan mange'gon ay Apo Dios ya dumu'du"oy di pi'taguana,

\par }{\QC mu he'he'dodon Apo Dios di pi'taguan nan mangamangat hi nappuhi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Nan namnamaon nan tagun nahamad di aatna ya palpaliwan ya umannung an ma'at ay dida, at umamlongda,

\par }{\QC mu nan namnamaon nan agguy kimmulug ya immannung an mi'id hulbina ti adi ma'at.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Hi Apo Dios ya hanianay tagun nahamad di pangatna,

\par }{\QC mu paligatona nan mangamangat hi nappuhi ti pa"iona dida.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Nan nahamad di pangatnan tagu ya adi ma'ubah an umat hinan ayiw an nihamad an limmamut, at naligat hi mabu'nut,

\par }{\QC mu nan tagun nappuhiy pangatna ya immannung an ma'ubah ti paddungnay mabu'nut, at adi minaynayun hitun luta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Hay hapiton nan nahamad di pangatnan tagu ya hay anomnoman,

\par }{\QC mu nan tagun bumalbali an dumalat nan hapitona ya mipadinong an mapogpog hi pidwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Nan hapiton nan nahamad di pangatna ya bumadang hinan mangngol,

\par }{\QC mu nan nappuhiy pangatna ya puhion nan hapitonay punnomnoman nan tatagu.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{11}{\Q \VerseOne{1}Nidugah di pamoholan Apo Dios hinan agguy nepto' di pungkilunah nan way ila'una,

\par }{\QC mu mun'am'amlong hi un nahamad di kiluan nan mungkumildu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Hay ma'at hinan tagun mangipabagtuh odolna ya mipa'ampah awni,

\par }{\QC mu nan tagun mumpa'ampa ya hiyay nanomnoman.\FTNT{*}{{\FR 11:2 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat nan mumpahiya ya nan mumpa'ampa an tagu: Prov. 12:9, 15, 23; 13:10; 14:19; 15:25, 33; 16:5, 18-19; 18:12; 20:14; 21:4, 24; 22:4; 25:6-7, 27; 26:12, 16; 27:2, 21; 28:11, 23; 29:23; 30:13, 29-33.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Gapu ta maphod di ugalin nan nahamad an tatagu at adida mibahhaw hinan ato'atonda ti nan maphod an ugaliday mangituduh atonda,

\par }{\QC mu gapu ta nappuhiy pangat nan adi mangngol at hiyay dumalat hi apa"ianda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Nan inadangyan ya mi'id ah ibadangnah nan gutud di punhumalyaan Apo Dios hinan tataguh tun luta,

\par }{\QC mu nan anahamad di tagu ya wada ahan di ibadangna ti hiyay mangibaliw ay hiyah mi'id pogpogna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Nan ugalin di tagun nahamad di pangatnay dumalat hi pumhodan di ato'atona,

\par }{\QC mu nan ugalin di tagun nappuhiy pangatnay dumalat hi gun apa"ian nan planuna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Immannung an nan nahamad an pangat nan taguy dumalat hi abaliwana,\FTNT{†}{{\FR 11:6 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat nan abaliwan: Prov. 13:14; 14:25; 18:10; 24:11-12; 30:5-6, 12.}}}

\par }{\QC mu nan tagun nappuhiy ugalina ya paddungnay na'nah hulu an dumalat nan a'amnawana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Wa ay ta matoy nan nappuhiy pangatna at mi'yatoy goh an amin di planuna,

\par }{\QC ya ta"on an amin nan namnamaonah ma'at an dumalat nan numbino'ob'on an abalinana.\FTNT{‡}{{\FR 11:7 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat nan namnama: Prov. 11:23; 13:12; 18:14; 23:17-18; 24:13-14.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Nan tagun maphod di pangatna ya hiyay mibaliw hi gulu

\par }{\QC ta nan tagun nappuhiy pangatnay a'atana ta awahna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Nan ulgu'ulgudon nan tagun mid diosnay mamuhih nan heneggona,

\par }{\QC mu nan nahamad an tatagun nanomnoman ya diday mabaliwan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Wa ay ta maphod di ma'at hinan tagun nahamad di pangatna ya mun'am'amlong nan ni'babluyana,

\par }{\QC ya wa ay goh ta matoy nan tagun nappuhiy pangatna ya ibugawday pun'am'amlonganda.


\par }{\Q \VS{11}Ya wa ay ta nan nahamad di pangatday munwagah hinan babluy at pumhod,

\par }{\QC mu nan ulgu'ulgudon nan nibahhaw di pangatday dumalat hi apa"ian nan babluy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Nan tagun nakudang di nomnomna ya pahalonay ni'tunglubna,

\par }{\QC mu nan tagun nanomnoman ya ane'nongonay hapitona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Nan tagun ma"ulgud ya wa ay di dengngolnaan immuyna inulgu'ulgud,

\par }{\QC mu nan tagun nanomnoman ya adina ibabbaag nan na'alin adi mipa'innila.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Gulat ta mibahhaw di aton nan mumpapto' hinan tatagu at ma'abakdah un way gubat,

\par }{\QC mu wa ay di do'ol hi mumbabaddangan an muntugun hinan mumpapto' at immannung an diday mangabak.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Nan tagun mangita'dog hinan umutang hinan tagun agguyna in'innila ya muntutuyuh umangunuhna,

\par }{\QC mu nan adi mangabulut an mangita'dog hinan umutang ya mi'id al'alin hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Nan babain ma'ma'ullay ya e'gonan nan tatagu hiya,

\par }{\QC mu nan linala'in atata'ot ya ammunay inadangyanday wan dida.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nan lala'in ma'ma'ullay ya hay odolnay binadangana,\FTNT{§}{{\FR 11:17 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat nan odol di tagu: Prov. 11:22; 12:4; 13:3, 25; 14:10, 13, 30; 15:13; 16:17, 24, 31; 17:22; 18:14; 19:8; 20:11-12, 29; 22:5; 24:13-14; 25:16, 27; 27:7, 12, 19; 31:6-7.}}}

\par }{\QC mu nan malmaligit an lala'i ya un hay nitaguanay pinuhina.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Nan bino'lan di mangamangat hi nappuhi ya un na'amtang ya na'ubah,

\par }{\QC mu nan bino'lan di mangamangat hi maphod ya immannung an waday hulbina.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nan tagun manginaynayun an mangat hi maphod ya pumhod di nitaguana,

\par }{\QC mu nan manginaynayun an mangat hi nappuhi ya un hay atayanay ah'upana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Boholon Apo Dios nan tagun agaga"ihaw di nomnomona,

\par }{\QC mu umipa'amlong ay Hiya nan tagun makulug di pangatna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Nan tatagun hay nappuhiy gunda aton ya umannung an moltaon Apo Dios dida,

\par }{\QC mu nan nahamad di pangatda ya mabaliwanda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Nan ma'amnawan ahan an babai ya mi'id di hulbin nan amaphodnah un agguy nanomnoman

\par }{\QC an hay ipaddungan di amaphodna ya umat hinan hengheng an balitu' an nihulit hinan hungahung di babuy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Hay gamgamon nan maphod an tagu ya maphod di pumbalinana,

\par }{\QC mu nan nappuhiy pangatnan tagu ya mi'id di hulbin an amin di namnamaona an un nan nidugah an bungot Apo Dios di mamannod ay hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Nan udum an tatagu ya mun'am'amlongdan umidat hinan mibadang hinan i'ibbada mu ta"on ya ma'ud'udman di inadangyanda damdama,

\par }{\QC mu wadada goh di udumnan ukuhandan umidat hi badangda mu gun miyal'allay awotwotanda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Nan tagun mabanbanadang ya pumhod di nitaguana

\par }{\QC ti immannung an nan bumadang hi ibbanan tagu ya hiya goh di mabadangan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Idutan nan tataguy mangipo"oy hi bogahnah un way batel ta awni ta nguminay la'una ya unna ukaton,

\par }{\QC mu mawagahan nan tagun mamhod an mangila'un dida.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Nan tagun hay maphod an ma'at di anapona ya maphod goh di ma'at ay hiya,

\par }{\QC mu nan tagun hay nappuhiy anapona ya hay nappuhi goh di ma'at ay hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Nan tagun hay inadangyanay pangehdolana ya umat hinan nalangun tubuh nan tiyalgaw an magah,

\par }{\QC mu nan tagun nahamad di pangatna ya hiyay nonongnah mawagahan, at umat hinan mumballun tubuh nan lawang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Nan tagun hay pamilyanay gunna guluwon ya mi'id ah punhulbianah umangunuh

\par }{\QC ti hiya ya nakudang di nomnomna, at mumbalin hi baal nan nanomnoman.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Nan maphod an aton nan nahamad di ugalina ya umat hinan maphod an bungan nan ayiw an dumalat nan pi'taguan,

\par }{\QC ya nala'eng nan tagun gun mangal'alu' hinan i'ibbanan tagu ta way atondan mabaliwan an mi'tagun Apo Dios.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Gulat ta hi Apo Dios ya idatnay lagbun nan maphod di pangatnan tagu ad ugwan an awadanah tun luta

\par }{\QC at nidugah ahan di pummoltaanah nan nabaholan an tagun nappuhiy pangatna.\FTNT{*}{{\FR 11:31 }{\FT{I Pet. 4:18.}}}


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{12}{\Q \VerseOne{1}Nan tagun mamhod an ma'udman di inilana ya abulutonan mumpatugun,

\par }{\QC mu nan tagun adi mangabulut an mumpatugun ya un nabongang an adi umday nomnomna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Nan tagun maphod di pangatna ya umipa'amlong ay Apo Dios,

\par }{\QC mu nan nangipa'enghan mangat hi nappuhi ya moltaon Apo Dios.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Nan tagun hay nappuhiy pangehdolana ya umat hinan ayiw an mabu'nut hi umangunuh,

\par }{\QC mu nan tagun maphod di pangatna ya adi ahan mabu'nut.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Miyamlong nan lala'in ad ahawah nan babain nahamad di ugalina,

\par }{\QC mu nan babain unna bainon hi ahawana ya umat hinan dogoh an gumbuh tungalna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Nan tagun nahamad di pangatna ya mepto' di ibadangnah nan ibbanan tagu,

\par }{\QC mu nan nappuhiy pangatnan taguh nan ibbana ya un bumalbali ya anggay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nan hapiton nan nappuhiy pangatnan tagu ya umat hinan hod'apel an pumatoy hi ibbanan tagu,

\par }{\QC mu nan hapiton nan tagun maphod di pangatna ya bumadang an bumaliw ay hiya.\FTNT{*}{{\FR 12:6 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat di pi'ligwaan: Prov. 12:26; 14:7, 9, 17, 20, 22; 15:30; 16:28; 17:9, 17; 18:1, 20; 24; 19:4, 7; 22:24-25, 28; 23:10-11; 24:1; 25:17-20; 26:18-19, 28; 27:5, 9-10, 14, 17; 28:7.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Nan tatagun hay nappuhiy gunda aton ya la'tot at miballoh ay dida, at mabahbah di holagdan mi'id ah ma'angang,

\par }{\QC mu nan pamilyan nan maphod di pangatda ya minaynayun an mi'id al'alin dida.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Nan nanomnoman an tagu ya miyamlong an mipabagtu,

\par }{\QC mu nan nabongang an nakutikut di nomnomna ya abohlan nan tatagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}On'onaynah nan na'ampan tagun mahlun muntamu ti waday tanudna

\par }{\QC ya un nan tagun munlayah an mangipattig hi un ay adangyan, mu nilahaw di tanudna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Nan maphod di nitaguana ya gunna hahalimunan nan animalna,

\par }{\QC mu nan tagun nappuhiy pangatna ya inganuynay animalna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Nan tagun mahlun muntamuh nan lutana ya hiyay mahawal di tanudna,

\par }{\QC mu nan tagun mi'id ah poto' di atona ya un nabongang ti mid tanudnah awni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Nan mangakaw ya pohdondan alan nan hinamham nan i'ibbadan mangakaw,

\par }{\QC mu nan maphod di pangatdan tatagu ya mumbabaddanganda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mabainan nan tagun na"appuhiy pangatna ti mipa'innilah awniy agguy immannung an hapitona,

\par }{\QC mu adi mabainan nan tagun nahamad di pangatna ti ep'ephodnay panapitna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Umipadenol nan tagun maphod di panapitna,

\par }{\QC ya maphod ay nan tagun munhabal ya maphod goh di alanah bungan di inhabalna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Nan nabongang an tagu ya hay nomnomona ya do'do"ol di inilana ya un nan udumnan tatagu,

\par }{\QC mu nan tagun mangihamad an mangngol hinan mitugun ay hiya ya immannung an hiyay nanomnoman.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Nan nakudang di nomnomna ya nalakan mabanbannungot,

\par }{\QC mu nan tagun nanomnoman ya ta"on hi unda gun bainon hiya ya ene'edpolnan adi bumungot.\FTNT{†}{{\FR 12:16 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat nan bungot: Prov. 11:12; 14:16-17, 29; 15:1, 18; 16:14, 32; 19:11-12, 19; 20:2; 21:14, 19; 22:8, 24-25; 25:23, 28; 27:4; 29:9, 11, 22; 30:33.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nan tagun nahamad di pangatna ya makulug di pangihtiguna,

\par }{\QC mu nan adi makulug an mun'ihtigu ya langkak di hapitona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Nan panapit nan tagun un nonongan himmapit ya umat hinan matadom an hinalung an humugat,

\par }{\QC mu nan panapit nan nala'eng ya ay agah an umipa'adaog.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nan immannung an malpuh nan timid ya minaynayun nan amakulugnah enggana,

\par }{\QC mu nan layah an hapiton ya ag'agan ma'ubah.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Umipaligat hi punnomnoman nan tatagun bumalbalih ibbadan tagu,

\par }{\QC mu umipadenol nan tatagun hay puntamuanda ya hay alenggopan di i'ibbada.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Nan tatagun nahamad di pangatda ya mi'id ah nappuhih ma'at ay dida,

\par }{\QC mu nan tatagun na"appuhiy pangatda ya immannung an mi'id pogpog di ligat hi ma'at ay dida.\FTNT{‡}{{\FR 12:21 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat nan aligatan tu'u: Prov. 12:24; 13:13, 15; 17:3; 24:10, 15-18; 25:19; 27:12, 22; 28:3, 14.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Hi Apo Dios ya abohlana nan tatagun ahilaylayah,

\par }{\QC mu pohpohdona nan tatagun makulug di hapitonda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Nan tagun nanomnoman ya adina iyamlong an iyal'aliy anala'engna,

\par }{\QC mu nan tagun nakudang di nomnomna ya humapihapit an ta"on hi un hay anakudang di nomnomnay pun'ipa'innilana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Nan mahlun tagu an anuhanay tamuna ti umangunuh at hiyay mangipangpanguluh nan i'ibbanan tatagu,

\par }{\QC mu nan napayad an tagu ya udum di algaw at mumbalin hi tagalan nan udum an tatagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Nan numanomnom hinan way ma'at di dumalat hi mangubah hi amlongna,

\par }{\QC mu nan ma"aphod an panapit di mangal'alu' hi mangipa'amlong ay hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Nan maphod an tagu ya ihamhamadnan mamilih liligwana ta bo'on diday dumalat hi pumuhiana,

\par }{\QC mu nan tagun nappuhiy pangatna ya malgom di gagadyumna an ta"on hi un diday dumalat hi apa"iana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Nan tagun napayad ya adina ipulu' nan dotag an inanupana,

\par }{\QC mu nan tagun mahmahlu ya ihamhamadnan ihaang ti an amin di ahapulana ya ibilangnah nabalul.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Nan dalanon nan tagun nahamad di aatna ya nan mipluy hinan wadan di pi'taguan hi mi'id di pogpogna,

\par }{\QC ya immannung an henen dalan an pange'wana ya adi ahan mipluy hinan wadan di ilahhinan hi mid pogpogna.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{13}{\Q \VerseOne{1}Nan nanomnoman an unga ya donglonay itugun amana,

\par }{\QC mu nan mapahal an unga ya adina ahan donglon di mitugun ay hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Nan maphod an tagun maphod di hapitona ya maphod goh di mumbangngad ay hiya,

\par }{\QC mu nan bumalbalin tagu ya hay pohpohdona ya un hay papattoy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Nan tagun mamhod an manalimun hi nitaguana ya hiyay mangane'nong hi hapitona,

\par }{\QC mu nan tagun adi mangane'nong hi hapitona ya hiyay mama"ih nitaguana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Nan napayad ya adi pa"alah nan way a'amnawanan alan,

\par }{\QC mu nan mahmahlun muntamu ya mabalin an nalakay pangngalanah nan pohdona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Nan tagun nahamad di pangatna ya boholonay layah,

\par }{\QC mu nan tagun nappuhiy pangatnay dumalat hi abainana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nan maphod an ugaliy paddungnay tindalun mun'adug hinan tagun maphod di pangatna,

\par }{\QC mu nan nabaholan ya paddungnay binuhul an mangubah hinan tagun nappuhiy ato'atona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Bo'on hay tigaw di taguy pangipattigan hi aatna tuwali ti nan udum an tagu ya ipattignay un adangyan mu hay immannung ya mi'mi"idan,

\par }{\QC mu nan udum an tagu ya ipattignay un nawotwot mu hiyaat goh di adangyan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Wa ay ta madpap nan adangyan an tagu ya mahapul an bayadanay nitaguana ta baliwanay odolna,

\par }{\QC mu nan nawotwot an tagu ya mi'id ah mamhod an mampap ay hiya ti ma'innila an mi'id ah pihhuna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Nan tagun maphod di pangatna ya umat hinan bubumnang an dilag an adi madmaddop,

\par }{\QC mu nan tagun nappuhiy pangatna ya paddungnay dilag an mun'ud'udimit an magadyuh madop.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Nan pumpahiyaan nan taguy dumalat hi do'ol an pi'hongngilana,

\par }{\QC mu nan tagun nanomnoman ya donglonay tugun nan i'ibbana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Nan pihhun nalakan ma'ala ya ag'agan ma'ubah,

\par }{\QC mu nan pihhun malpuh nablayan ya gun ma'ud'udman.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Nan tagun nabaybayag di way namnamaona mu adi damdama ma'at ya hiyay munlungdaya,

\par }{\QC mu wa ay goh ta mipa'annung nan namnamaona an mawada at nidugah di pun'am'amlongana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Nan tagun mamahal hinan maphod an mitugun ay hiya ya mipaligligat,

\par }{\QC mu nan tagun mangihamad an mangunud enen tugun ya malagbuan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Nan itudtudun nan nanomnoman ya umat hinan danum an bumuhubuhu' hinan obob an waday ibadangnah itaguan,

\par }{\QC at nan mangunud enen mitudtuduy dumalat hi abaliwanah nan atayan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Nan tagun do'ol di inilana ya e'gonan nan tatagu,

\par }{\QC mu mid mange'gon hinan munlayah an tagu, at un mipaligligat nan nitaguana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Hay aton nan nanomnoman an tagu ya pa'annomnomonah mahhun nan ma'at ya unna aton,

\par }{\QC mu nan nakudang di nomnomna ya ma"attig an mi'id ahan di nomnomna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nan munlayah an mahnag ya lummuh gulu,

\par }{\QC mu nan mahnag an makulug di iyalina ya lummuh lenggop.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Hay pumbalinan nan tagun adi mumpatugun ya un hay lummuh awotwotana ya abainana,

\par }{\QC mu nan tagun mangngol hinan mitugun ay hiyah un way nibahhawana ya hiyay ma'alih me'gonan an tagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ma"am'amlong nan taguh un mipa'annung nan penhodnah ma'at,

\par }{\QC mu nan tagun nakudang di nomnomna ya adina ahan idinong nan nappuhin gunna aton ti nipa'enghan hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nan tagun gun mitnud hinan nun'anomnoman ya la'tot ya manomnoman goh,

\par }{\QC mu nan tagun gun mitnud hinan adi mangngol ya la'tot ya pumuhiy ma'at ay hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Hay lagbun nan tagun mangamangat hi nappuhi ya nappuhiy ma'at ay hiya,

\par }{\QC mu nan nahamad di pangatnan tagu ya mawagahan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Nan nahamad an tagu ya wa ay ta matoy ya ipaboltanah nan a'apunay banohna,

\par }{\QC mu nan banoh nan tagun nappuhiy pangatna ya miyewel hinan udum an tatagun nahamad di pangatda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ta"on hi un way do'ol hi ihabal nan nawotwot mu adyu'a damdama

\par }{\QC ti polhon nan abogadun nala'eng an mangakaw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Nan adi mangilat hinan imbaluyna ya immannung an mi'id ah pamhodnan hiya,

\par }{\QC mu nan ommod an waday pamhodna ya ihamadnan manugun ta way aton nan imbaluynan matugun.\FTNT{*}{{\FR 13:24 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat di disciplina: Prov. 17:10; 19:25; 20:30; 22:15; 23:13-14; 26:3; 27:22; 29:15, 19; 30:5-6.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Nan nahamad di pangatnan tagu ya mun'olog di tanudna,

\par }{\QC mu nan nappuhiy pangatnan tagu ya gun mahinaangan ti adi umday tanudna.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{14}{\Q \VerseOne{1}Nan babain nanomnoman ya inilanay atonan mangipaphod hi ma'ma'at hi punhituwanda,

\par }{\QC mu nan babain nakudang di nomnomna ya unnaat goh pupuhion nan ma'ma'at hidi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Nan tagun nahamad di pangatna ya e'gonanah Apo Dios,

\par }{\QC mu nan tagun nappuhiy pangatna ya pihulona Hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Nan hapiton di tagun nakudang di nomnomnay dumalat hi agilatanah pidwa,

\par }{\QC mu nan hapiton nan nala'eng an taguy dumalat hi mangehwang ay hiyah nan nappuhin ma'at.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Gulat ta mi'id di nuwang hi pun'aladu ya mi'id ah paguy hi miyalang,

\par }{\QC mu wada ay at mapnuy alang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Nan nahamad di ugalinan mun'ihtigu ya immannung an adi munlayah hi pangihtiguna,

\par }{\QC mu nan nappuhiy ugalinan mun'ihtigu ya layah ya anggay di hapitona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nan mapihul an tagu ya mid anomnomana an ta"on hi unna adalon,

\par }{\QC mu nan nanomnoman an tagu ya nalakay luma'engana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Maphod nan tagun man'ug hinan udumnan tagun nakudang di nomnomna

\par }{\QC ti mi'id maphod hi adalonan hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Nan nala'eng an tagu ya inilanay maphod hi ato'atona,

\par }{\QC mu nan tagun nakudang di nomnomna ya hay inilana ya maphod di atona, mu nahihinnu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Nan nakudang di nomnomda ya abatlanday pumbaholanda an adidaat goh ipaphod,

\par }{\QC mu nan tatagun nahamad di ugalida ya pohdondan ag'agan aliwan Apo Dios di baholda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Nan nidugah an punlungdayaan di ohan tagu ya anggay hiyah munle'na ti adi mabalin an mitolman hinan ibbanan tagu,

\par }{\QC ya umat goh hinan umamlongana an adi mabalin an mi'godway udum.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Nan nunhituwan di nappuhiy pangatna ya ag'agan ma'ubah,

\par }{\QC mu munnanannong di nunhituwan nan tagun maphod di pangatna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Nan udumnan tatagu ya hay nomnomonda ya maphod di nitaguanda,

\par }{\QC mu hay angunuhna ya milahhindan Apo Dios hi mi'id pogpogna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ta"on hi un mi'yab'abatol nan udumnan tagu mu munha'it di punnomnomanda an adi mattig,

\par }{\QC mu wa ay ta malpah di pi'yam'amlonganda ya wagwada damdama nan punlungdayaanda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Hay lagbun nan man'ug ay Apo Dios ya nan nappuhi goh an miyunnudan hinan inatna,

\par }{\QC ya hay lagbun nan tagun maphod di pangatna ya mipabangngad goh nan maphod ay hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Nan tagun nakudang di nomnomna ya kulugonan amin di ibagadan hiya,

\par }{\QC mu nan nala'eng an tagu ya hamadonah mahhun hi un immannung ya unna abuluton.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Nan nanomnoman an tagu ya elana, at du'gonay nappuhin ma'ma'at,

\par }{\QC mu nan tagun nakudang di nomnomna ya ag'agan bumungot an adina nomnomon hi un maphod hi aton unu nappuhi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Umamu'amungaw nan tagun nalakan bumungot,

\par }{\QC ya mapahiw nan tagun bumalbalih nan ibanan tagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Hay lagbun nan nawongwong an tagu ya mipaddung hinan ato'atona an mi'id di poto'na,

\par }{\QC mu nan nanomnoman an tagu ya hay a'ud'udman di la'engnay lagbuna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nan tatagun nappuhiy ato'atonda ya mipa'ampadah awni

\par }{\QC ti la'tot ya umuydah wadan nan mumpapto' ay dida an nan tatagun nahamad di pangatda ta mumpahmo'dan dida ta mumpabadangda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nan tagun nawotwot ya mi'id di mamhod ay hiya an ta"on nan heneggona,

\par }{\QC mu do'ol di mamhod an mi'ligwah nan adangyan an tagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Mumbahol nan tagun mamahiw hinan hennegona,

\par }{\QC mu nan mammo' hinan nawotwot ya immannung an mawagahan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Undan agguy nibahhaw di planun nan munnomnom an mangat hi nappuhi?

\par }{\QC Mu nan munnomnom hi maphod an pangat ya hiyay midatan hi pamhod nan liligwanah enggana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Hay lagbun nan mahmahlun muntamu ya nan itaguana,

\par }{\QC mu nan tagun un hay humapihapit an mi'id ah tinamuana ya hiyay mi'id di tanudna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Nan nanomnoman an tagu ya ma'ud'udman di inadangyana,

\par }{\QC mu nan manangpah ya gun miyal'allay amanangpahna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Nan nahamad an mangipa'annung hi pangihtigunay mamaliw hi ataguan nan tatagun mi'id inatdah nappuhi,

\par }{\QC mu nan munlayah an ihtiguy dumalat hi amoltaanah nappuhi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Nan mange'gon ay Apo Dios ya maphod di punnomnomana ti hi Apo Dios di pangehdolana,

\par }{\QC ya ta"on un nan pamilyana ya alyonday hi Apo Dios di ihi'uganda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Immannung an nan pange'gonan ay Apo Dios ya umat hinan obob an umidat hi ataguan,

\par }{\QC ya hiya goh di mangibaliw hi adi atayan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Nan do'ol ahan an tatagun ipapto' nan aliy dumalat hi ipabagtuana,

\par }{\QC mu gulat ta gun umitang di tataguna at la'tot ya mi'id hulbin di pumpapto'ana.\FTNT{*}{{\FR 14:28 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat nan ali an mumpapto': Prov. 14:35; 16:10, 12-15; 20:2, 8-9, 26-28; 21:1; 22:11, 29; 24:21-22; 25:1-7; 28:2, 12; 30:29-31; 31:4-5.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Nan tagun ma'uya ya madpol ya makulug an nanomnoman,

\par }{\QC mu nan tagun mabanbannungot ya nakudang di nomnomna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Malenggop ay di nomnom di tagu ya maphod goh di punle'nana,

\par }{\QC mu nan tagun umamoh hi ibbana ya nipaddung hinan dogoh an bumulu' hi odolna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Nan tagun mamaligat hinan nun'awotwot ya paddungnay hi Apo Dios an nunlumun diday pinihulna,\FTNT{†}{{\FR 14:31 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat nan mamihul hinan i'ibbadan tagu: Prov. 15:5, 12, 20; 17:5; 18:3; 19:13, 29.}}}

\par }{\QC mu nan ma'ulay hinan nun'awotwot ya e'gonanah Apo Dios.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Nan tatagun nappuhiy pangatda ya henen ato'atondan nappuhiy dumalat hi a'abakanda,

\par }{\QC mu nan tatagun nahamad di pangatda ya mahanianda an ta"on hi unda matoy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Nan nanomnoman an tagu ya gun luma'eng,

\par }{\QC mu nan tagun nakudang di nomnomna ya mabalin goh an luma'eng hi unna adalon nan aat di anomnoman.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{34}Nan nahamad an pangat nan tataguy dumalat hi ipabagtuan nan himpampun an tatagu,

\par }{\QC mu ababain ahan hi un hay pumbaholan di ato'atonda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{35}Nan ali ya mun'am'amlong hi un nan u'upihyalna ya iniladay maphod hi atondah nan tamuda,

\par }{\QC mu pahiwona nan mungngohoy an adi mangat hinan ipatamuna.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{15}{\Q \VerseOne{1}Nan pambal di ma'ma'ullay an taguh un way bimmungot ya uyahonay bungotna,

\par }{\QC mu wa ay tuwali ta idalatnay pambalna ya miyal'allay bungotna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Nan itudun nan nala'eng an tagu ya do'ol di maphod hi ma'adal hinan hapitona,

\par }{\QC mu nan tagun nakudang di nomnomna ya mi'id di poto' di hapitona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Hi Apo Dios ya titiggonan amin di ma'ma'at,

\par }{\QC at Hiya ya inilanan amin nan mangamangat hi maphod ya nan gun mangat hi nappuhi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Nan umal'alu' an hapiton ya immannung an hiyay dumalat hi ataguan nan mangngol,

\par }{\QC mu nan hapiton nan nala'eng an bumalbalih nan ibbana ya umipab'on ay hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Nan ungan mamahal hinan itugun amana ya un nakudang di nomnomna,

\par }{\QC mu nan tagun mangabulut hinan hingalda ya nanomnoman.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nan tagun nahamad di pangatna ya pumpumhod an amin di ato'atona an umat hinan abung an gun ma'ud'udman di numbino'ob'on an gina'unan mapla'an,

\par }{\QC mu nan mangamangat hi nappuhi ya gun pumuhiy ato'atona an umat hinan bumo'la an gun mamanghan di bo'laona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Nan nanomnoman an tagu ya gunna hapiton nan way ibadangnah nan i'ibbana,

\par }{\QC mu adi umat hinay aton nan tagun nakudang di nomnomna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Umipabohol goh ay Apo Dios nan e'nong nan tagun mangamangat hi nappuhi,

\par }{\QC mu umipa'amlong ay Hiya nan luwalun nan tagun maphod di pangatna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Umipabohol goh ay Apo Dios nan pangat di tagun mangamangat hi nappuhi,

\par }{\QC mu pohpohdona nan tatagun nahamad di pangatda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Nan tagun nanginnilah nan nepto' an umat hinan dalan mu mihalla damdamah dalanona ya nidugah di moltana,

\par }{\QC ya gulat goh ta adina abuluton nan mitugun ay hiya ta hay mepto' di dalanona at hay angunuhna ya matoy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Hi Apo Dios ya adi mabalin hi un waday mili"ud ay Hiya ti inilanan amin di logom an ta"on nan aat di wadan di nun'atoy,

\par }{\QC at inyal'allanan ditu'un matagu ti inilanan amin di wah nomnom tu'u!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Nan mapihul an tagu ya adina pohdon an matugun,

\par }{\QC at adi ahan mumpatugun hinan nun'anomnoman an tatagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Nan tagun waday amlongna ya ma'immatunan hi angahnan umeme'emeh,

\par }{\QC mu nan tagun munlungdaya ya ma'immatunan an nidugah di problemana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Nan nanomnoman an tatagu ya pohdondan ma'udman nan inilada,

\par }{\QC mu nan tatagun nakudang di nomnomda ya adida pohdon an ma'udman nan inilada, at paddungnay galut di gunda gag'alon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Umipalungdaya nan nitaguan nan tagun do'ol di ligatnah abigabigat,

\par }{\QC mu umipa'amlong nan nitaguan nan tagun gun munyaman hinan ma'ma'at an umat hinan tagun gun me'egtad hi behta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Onaynay nitaguan nan tagun manghan di gina'una ya gunna e'gonan hi Apo Dios

\par }{\QC ya un nan tagun do'ol di gina'una mu awalitang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Onayna goh hi un me"an nan taguh nan udumnan tagun pohpohdona an ta"on hi un halawhaw di ihdada ya anggay

\par }{\QC ya un me"an hinan udumnan tagun pahiwona an ta"on hi un way do'ol an dotag hi ihdada.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Nan tagun mabanbannungot di dumalat hi pumpapattayan nan tatagu,

\par }{\QC mu nan ma'ma'ullay an tagu ya padinngona nan mumpapattoy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nan napayad an muntamu ya immannung an do'ol di ligat hinan ataguna,

\par }{\QC mu nan nahamad di pangatna ya nahamad di nitaguana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nan nanomnoman an unga ya umipa'amlong ay amana,

\par }{\QC mu nan nakudang di nomnomna ya umipalungdayan inana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Nan nakudang di nomnomna ya ma"am'amlong an mangat hinan nappuhin mi'id di hulbina,

\par }{\QC mu nan nanomnoman an tagu ya ammunay maphod hi pa'appohpohdonah ipadenolna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Nan tagun adi mundongol hinan maphod an tugun ya mi'id di pumbalinan di ninomnomnah aton,

\par }{\QC mu nan tagun mumpatugun hinan nun'anomnoman ya maphod di pumbalinan nan way nomnomonah aton.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ma"am'amlong nan tagun hay immannung di hapitonan waday ibadangnah nan mangngol

\par }{\QC ti nan umal'alu' an hapit ya ongol di ibadangnah nan tatagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Hay ipaddungan nan nanomnoman an tagun mangun'unud hi aat di pi'taguan

\par }{\QC ya melwang hi wadan din nun'atoy an ad imbelnu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Pa"ion Apo Dios di nunhituwan nan mangipabagtuh odolna,

\par }{\QC mu halimunanay igad di lutan nan umu'utun ta mi'id ah mangipahlig.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Umipabohol ay Apo Dios nan punnomnoman nan tagun mangamangat hi nappuhi,

\par }{\QC mu umipadenol ay Hiya nan hapit nan tagun nahamad di pangatna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Nan umam'am an bumalbalih nan heneggonay dumalat hi guluh nan pamilyana,

\par }{\QC mu nan tagun adi mangabulut hi mili"ud an bayad ta atonay nappuhi ya malenggop di nitaguana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Nan tagun nahamad di pangatna ya nomnomonah mahhun ya unna tabolon nan ibagadan hiya,

\par }{\QC mu nan tagun nappuhiy ato'atona ya atobatobal, at nappuhiy panapitna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Adi ihi'al Apo Dios di luwalun nan tagun nappuhiy pangatna,

\par }{\QC mu donglonay luwalun nan tagun nahamad di pangatna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Nan tagun umemeh ya pa'amlongonay i'ibbana,

\par }{\QC ya namamah un hay ma"aphod di ulgudonan dida.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Maphod hi un abuluton nan taguy mitugun ay hiya,

\par }{\QC at immannung an hiyay mibilang hinan nun'anomnoman an tatagu.


\par }{\Q \VS{32}Ya nan tagun adina pohdon an mituduwan ya un hay odolnay binalbaliyana,

\par }{\QC mu nan tagun mangabulut hinan maphod an hingal ya immannung an luma'eng.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Hay ma'at hinan tagun mange'gon ay Apo Dios ya umannung an luma'eng ta manomnoman

\par }{\QC ti nan nanginnilan mangiyulay an mumpa'ampa ya hay umangunuh ya mipabagtun me'gonan.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{16}{\Q \VerseOne{1}Hay tagu ya mabalin an hiyay okod an munnomnom hi ato'atona,

\par }{\QC mu gahin damdamay un iyabulut Apo Dios ya un mipa'annung an ma'at.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Hay punnomnom di tatagu ya nahamad an amin di ato'atonda,

\par }{\QC mu hi Apo Dios ya hamadonay pangatdah un maphod unu nappuhi.


\par }{\Q \VS{3}At hay mahapul hi atonda ya e'koddan amin ay Apo Dios nan nomnomondah atonda,

\par }{\QC at umannung an ma'at.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Hi Apo Dios ya ninomnomnay ma'at an amin hinan limmuna,

\par }{\QC ya hay ninomnomnah ma'at hinan tatagun nun'appuhiy pangatda ya nan a'ubahanda!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Boholon Apo Dios nan tagun mangipabagtuh odolda,

\par }{\QC at umannung an moltaon Apo Dios dida!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Wada ay di pamhodmu ya iyulaymuh nan i'ibbam, at mabalin an aliwanday baholmu,

\par }{\QC ya gulat ta e'gonam hi Apo Dios at mi'id ah nappuhiy ma'at ay he"a.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Wa ay ta nan pangat di ohan tagu ya umipa'amlong ay Apo Dios

\par }{\QC at ta"on nan binuhulna ya maluman di nomnomda ta ma'ulaydan hiya, ya mid al'alin dida.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Od'odolnah un itang di pihhun nan tagu mu ta nahamad di na'alana

\par }{\QC ya un nan do'ol di pihhu an agguy nahamad di na'alana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ta"on hi un way abalinan nan tagun munnomnom hi ato'atona

\par }{\QC mu hi Apo Dios damdamay okod an mangiyabulut hi un ma'at henen ninomnomnan aton unu adi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Nan mandal di ali ya mibilang hi mandal Apo Dios ti hiyay baal Apo Dios an mumpapto',

\par }{\QC at ma'ahhapul an adina ipangngel di ipanuhna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Hi Apo Dios ya pohdona ahan nan nepto' an pungkilu ya punlukud hinan mingina

\par }{\QC ta mapapaddung an amin di la'uda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Umipabohol hinan a'ali nan numbino'ob'on hi pumbaholan

\par }{\QC ti immannung an hay nahamad hi aton an mangipanuh hinan tatagu di mangipabi'ah hinan pumpapto'anda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Umipa'amlong hinan a'ali nan immannung an hapit,

\par }{\QC ya pohpohdonda goh nan tagun adi munlayah.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Umipata'ot hi un mabungot nan ali ti abalinanan mangipapatoy hi tagu,

\par }{\QC mu nan tagun nanomnoman ya ephodnan mangal'alu' ay hiya ta mabayuyay bungotna.


\par }{\Q \VS{15}Ti nan maphod an ipattig nan ali

\par }{\QC ya umat hinan udan an taguonay nitanom hinan tiyalgaw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}On'onaynah un nan tagu ya nanomnoman ya nala'eng

\par }{\QC ya un nan ado'ol di pihhuna unu balitu'na!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nan tagun nahamad di pangatna ya bata'anana nan nappuhih nan ay kulhan dalanona

\par }{\QC ti nan mangipapuut hi umayana ya hay odolnay hinalimunana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Nan pumbagtuan di tagu ya immannung an lummuh a'ubahana,

\par }{\QC ya nan tagun munnomnom an hiyay na'abbagbagtu ya un nan i'ibbanan tagu ya immannung goh an lummuh ipa'ampaana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Onaynah unta nawotwot ya mumpa'ampa ya mi'hituh nan nawotwot

\par }{\QC ya unta mi'bingay hinan mumpumbagtun taguh nan hinamhamda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nan tagun mangihamad an mangunud hinan nitudun hiya ya maphod di pumbalinana,

\par }{\QC ya umat goh hinay ma'at hi unna e'kod di nitaguanan Apo Dios ti mawagahan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Nan nanomnoman an tagu ya hiyay way abalinanan manginnilah nan na'alligat,

\par }{\QC ya gulat goh ta ma'ma'ullay di puntuduna at ma'ud'udman di pangipabagtuandan hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Nan nanomnoman an tagu ya umat hinan obob an adi matmatdu' ti idatnay amaphodan di nitaguan,

\par }{\QC mu mi'id hulbin nan puntudtuduwan nan tagun nakudang di nomnomna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Nan nanomnoman an tagu ya pa'annomnomonah mahhun di alyona ya un humapit,

\par }{\QC at hiyaat un ma"aphod hi pangngolan nan tataguh nan ituguna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Nan ma'ma'ullay an panapit ya ay alig an munlameeh hi pangngolan,

\par }{\QC at ipabi'ahnay nitaguan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Nan udumnan tagu ya hay nomnomonda ya maphod di nitaguanda,

\par }{\QC mu hay umangunuhna ya milahhindan Apo Dios hi mi'id pogpogna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Nan ahinaangan di dumalat hi pangibi'ahan nan bumo'lan muntamu,

\par }{\QC at mahmahlun muntamu ta adi munhinaang.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Nan tagun nappuhiy ato'atona ya un hay pi'bohholanay an'anapona,

\par }{\QC ya umat goh hinan hapitona an ay apuy an gumhob.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Nan tagun nappuhiy pangatna ya ihudhudolnay nappuhih aat di ibbanan tagu ta way atonan miwa'at,

\par }{\QC ya hiyay dumalat hi gulu, ya pa"ionay nahamad an punggagadyumanda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Nan tagun gun mi'papattoy ya balbaliyanay heneggona ta middum ay hiyan mangat hi nappuhi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Nan tagun komod'eng hi ibbana an ta"on hi un adi humapit

\par }{\QC mu waday ninomnomnah atonah nappuhi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Waday pulimyun nan nala'ay an tagun nahamad di ataguna

\par }{\QC ti hiya ya na'ubanan di buu'na an umat hinan ma"aphod an uklup di ali.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Onayna nan tagun ma'ma'ullay ya un nan mabi'ah an mangam'ameh hinan himpapangili,

\par }{\QC ya onayna goh nan tagun mangedpol ta adi mabanbannungot ya un nan mangabak hinan babluy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Ta"on hi un ditu'uy ad nomnom hinan aton tu'u

\par }{\QC mu hi Apo Dios damdamay okod an mamto' hi ma'ma'at.




\par }\PoetryChap{17}{\Q \VerseOne{1}On'onaynah un hay dalangdang di onon mu ta wadaat di lenggop ya mid al'ali

\par }{\QC ya un nan panganan hinan numbino'ob'on an ma'an ya mihda an unta hay munhohongngel.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Nan nanginnilan tagala ya la'tot ya hiyay mumpapto' hinan umipabain an imbaluy di ap'apuna,

\par }{\QC at la'tot ya ibilangda hiyah ohan hakup di pamilyada, at me'ebnoh hinan banohdan hina"agi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Nan silver ya balitu' ya hay apuy di mun'anang ta mamahmahda,

\par }{\QC ya umat hina goh di aton Apo Dios an mangihamad hinan aat di tagu ta mipattig di anahamadna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Nan tagun nappuhiy ato'atona ya pohpohdonan donglon nan agaga"ihaw an hapiton nan i'ibbana,

\par }{\QC ya umat goh hinan munlayah an tagu ti wa ay ta nan layah di ma'ulgud ya ihamadnan donglon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Nan tagun mamihul hinan nawotwot ya hi Apo Dios an nunlumun hiyay pinihulna,

\par }{\QC ya nan tagun mun'am'amlong hi un waday na'at hi nappuhih nan udumnan tagu ya umannung an mamoltah pidwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nan nun'ala'ay ya iyamlongday a'apuda,

\par }{\QC ya umat goh hinay pangiyamlongan nan ung'ungungngah nan o'ommodda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Nan tagun mumpahiya ya mi'id hulbin di panapitna,

\par }{\QC at iyal'allana nan punlayahan nan ap'apu!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Nan tagun bayadanay udum an tagu ta way aton nan pohdonan nibahhaw an ma'at

\par }{\QC ya umat hinan hiwang an wan hiya ti gun ma'ma'at nan pohpohdonan aton.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Nan tagun mamhod hi un minaynayun di pamhod nan tatagun hiya ya aliwanah un way atondah nappuhin hiya,

\par }{\QC mu nan tagun hay numbaholanay nonomnomona ta ulgudonay aat nan nappuhin inat di ibbana at hiyay mamahbah hinan punliligwaandan duwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mamenghan ya anggay di uyap di pangihingalandah nan tagun nanomnoman ya un matugun,

\par }{\QC mu adi umday hinggahut hi panoplatandah bonog di tagun nakudang di nomnomna ya un matugun.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Nan tagun nappuhiy pangatna ya un hay guluy umuyna ana'anapon,

\par }{\QC mu la'tot ya waday atata'ot an pulis an mahnag ay hiya ta magilat mahkay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Onaynah un nan mabmabbungot an animal hinan dalan an naplohan hi imbaluynay damuwon

\par }{\QC ya un nan tagun nakudang di nomnomnan un malgom di atona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Gulat ta hay nappuhiy pamalloh nan taguh nan maphod an inat nan ibbanan hiya

\par }{\QC at mipabangngad goh nan nappuhih nan pamilyanah enggana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ete"an ay han tagun mi'tututut ya umat hinan muntudun naltut an danum an la'tot ya nadoldol, at mapa"i,

\par }{\QC at maphod hi unna ipogpog an mi'hahannun ay hulatona ta adi mamaman umongol an ay mi'pattoy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Umipabohol ay Apo Dios nan huwis an mangibo'tan hi baludan hinan nabaholan an tagu,

\par }{\QC ya impibaludna nan tagun mi'id ah inatnah nappuhi.\FTNT{*}{{\FR 17:15 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat nan huwis an mumpapto': Prov. 17:23, 26; 18:5, 17-18; 21:15; 24:23-25; 28:21; 29:14.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ma'adyuwan nan pihhun mibayad hinan adi mangngol hi pun'adalana

\par }{\QC ti adina damdama pohdon an mituduwan!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nan nahamad an gadyum ya minaynayun di pamhodna an ta"on un malgom di ma'at,

\par }{\QC ya umat goh hinan pogtang an wada ay di munligat hi agina ya immannung an maphod di atona an ta"on hi un na'alligat di aatna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Nan tagun adi umday punnomnomana ya nonongan ihapatana

\par }{\QC an hiyay mamayad hi utang nan heneggonah un adi pa'abbayad.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nan tagun hay pumbaholan di pohpohdona ya un hay pi'hohongngilanah nan tataguy pohpohdona,

\par }{\QC ya nan tagun mangipiyammah ata'nang an pantaw di allupna ya un hay mangakaw di paddungnay awitona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nan tagun nappuhiy nomnomnomona ya adi pumhod di nitaguana,

\par }{\QC ya umat goh hinan tagun nala'eng an bumalbalih nan ibbanan tagu ti atata'ot di ma'at ay hiya damdama.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Munlungdayay ommod di ungan nakudang di nomnomna

\par }{\QC ti nan adi dumngol ya mi'id di umamlongan di ommodna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Nan pun'am'amlongan di tagu ya ay agah an mangipaphod hi odolna,

\par }{\QC mu nan tagun nidugah di punlungdayaana ya la'tot ya hiyay lummuh pundoghana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Nan huwis an nappuhiy ato'atona ya abulutonay mili"ud an bayad hi midat ay hiya ta adi mamotta nan numbahol.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Nan nanomnoman an tagu ya gunna nomnomon di makulug hi ato'atona,

\par }{\QC mu nan nakudang di nomnomna ya mi'id poto' di nomnomonah atona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Nan nakudang di nomnomnan imbaluy ya umipaligat,

\par }{\QC ya umipalungdayah nan o'ommodna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Adi ahan maphod hi un nan mi'id di baholnan taguy mamolta,

\par }{\QC ya nibahhaw ahan hi un magilat nan tagun nahamad di atonah nan udumnan tagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Nan nanginnilan tagu ya adi nonongan himmapit,

\par }{\QC ya adi mabanbannungot ti hihidyay panapitna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ti ta"on un nan nakudang di nomnomnan tagu ya gulat ta dindinong

\par }{\QC at mabalin an alyonday un nanomnoman ti ane'nongonay hapitona.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{18}{\Q \VerseOne{1}Nan tagun mangilalahhin hi odolna ya un hay odolnay nomnomnomona,

\par }{\QC ya henen pan'uganah nan maphod an itugun nan liligwanay dumalat hi akudangan di nomnomna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Nan tagun nakudang di nomnomna ya adina donglon di hapiton nan i'ibbanan nun'anomnoman

\par }{\QC ti hay pohdona ya hiya ya anggay di ma'unud.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Wa ay di mangat hi pumbaholan ya mapahiw,

\par }{\QC ya adi me'gonan, at mabainan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Nan panaphapit di nanomnoman an tagu ya umat hinan maluhung an baybay,

\par }{\QC ya umat goh hinan umayuh an danum hinan obob an umipa'amlong hinan manginum.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Adi ahan maphod hi un ipangngel nan huwis di atonan munhumalya ta adina moltaon nan numbahol

\par }{\QC an un at goh nan mi'id di baholnay mamolta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nan hapiton di nakudang di nomnomnay dumalat hi pi'hongngilanah nan i'ibbanan tagu,

\par }{\QC ya la'tot ya hiya goh di dumalat hi do'ol an gulu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Nan hapiton di tagun nakudang di nomnomnay mama"ih odolna

\par }{\QC ti henen hapitonay umat hi bitun mangnan hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Nan nappuhin pamahiwda ya umat hinan mumpolhat an ma'an an nalakah ma'u'mun

\par }{\QC ti immannung an hiyay pa'appohpohdon nan tatagun pa'addonglon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Nan napayad an adi muntamu ya nipaddung hinan tagun un hay ato'atona

\par }{\QC ya un hay puma"ih gina'un di i'ibbanan tagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Hi Apo Dios ya umat hinan nihamad an allup an punhi'ugan nan tatagun makulug di pangatda,

\par }{\QC ya gulat ta Hiyay umayanda at mabaliwanda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Hay pangehdolan nan adangyan an tataguh mamaliw ay dida ya nan inadangyanda

\par }{\QC ti hay punnomnomandah aatna ya umat hinan mabi'ah an atata'nang an allup an hawan di babluy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Nan tagun mumpahpahiya ya lummuh abahbahana,

\par }{\QC mu nan nanginnilan mangiyulay an mumpa'ampa ya hay umangunuh at hiyay mipabagtun me'gonan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Nakudang di nomnom nan tagun adina hamadon an donglon hi mahhun ya tinumbal,

\par }{\QC ya immannung an hay odolnay binaina.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Gulat ta hehemlon nan tagun mundogoh an umadaog ya umannung an umadaog,

\par }{\QC mu nan tagun mi'id ah namnamanan umadaog ya umannung an adi umadaog.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Nan nanomnoman an tagu ya pohdonah un ma'ud'udman pay di inilana,

\par }{\QC at hiyaat unna pohpohdon an mundongol hinan itugun di nun'anomnoman.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Nan tagun mamhod an mi'hapit hinan tagun nabagtuy haadna

\par }{\QC ya maphod hi unna idadaan di ipa'dawna ta idatnan hiya ta way pangidalatanah pi'hapitana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nan nahhun an himmapit hinan punhumalyaan an nangulgud hinan na'at ya ay ihuna peman hi un hiyay makulug an mi'id di baholna,

\par }{\QC mu unat goh waday nangihamad an nangibagah aat din inulgudna at immannung an ma'innila mahkay di makulug.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Wa ay ta na'alligat hi mipanuh nan mundiklamuan ya maphod hi unda iyu'nuh

\par }{\QC ta hiyay panginnilaan hinan mangabak.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Na'alligat di pi'hapitan hinan binum'on an tagu ya un hay pangabakan hinan babluy an nihamad di allupna

\par }{\QC ti gulat ta munhohongngel nan tatagu ya naligat mahkay di pi'yunnudanda an umat hinan nitangob an pantaw an mi'id humigup.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nan nahamad an hapit ya ipa'amlongnay nomnom an umat hinan maphod an bungan mangipa'amlong hi putu,

\par }{\QC ya nan nahamad an panapit ya umipa'amlong an umat hinan nabto' an paguy an umipa'amlong hinan numboto'.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Nan hapiton ya mabalin an hiyay dumalat hi abaliwan unu abahbahan di ibbah tagu,

\par }{\QC ya gapu ta umat hinan maphod an bunga unu atata'ot an bininu at maphod hi un hamadon nan tataguy nepto' hi hapitonda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Nan babaiy ma"aphod an ipa'daw Apo Dios hinan lala'i an mangahawan hiya,

\par }{\QC at hiyaat un wa ay ta malhin nan lala'i ya hiyay panginnilaan an winagahan Apo Dios.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Nan nawotwot ya unda mumpahpahmo' an humapit hi un way ibagada,

\par }{\QC mu hay pambal di adangyan ya unda mabubungot.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Nan udumnan i'ibba ya agguy nahamad di punliligwaanda ti adi minaynayun,

\par }{\QC mu waday udumnan i'ibba an na'ahhamad di punliligwaanda ya un nan punligwaan di hin'agi.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{19}{\Q \VerseOne{1}On'onayna nan tagun nawotwot mu nahamad di pangatna

\par }{\QC ya un nan tagun nakudang di nomnomnan un hay lumayalayah.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ta"on hi un mahmahluy tagu mu mid hulbin nan tamuna damdamah un agguy nepto' di inatnan nuntamu,

\par }{\QC ya adi goh maphod hi un way umiyahup an muntamuh un mibahhaw di ato'atona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Immannung an nan udumnan tagu ya pa"ionday nitaguanda tuwali an dumalat nan nappuhin gunda aton,

\par }{\QC mu gagangayna an pabaholondah Apo Dios an gapuh nan ma'ma'at ay dida.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Nan adangyan ya do'ol di mi'ligwan dida,

\par }{\QC mu ta"on hi un do'ol di liligwan nan nawotwot mu la'tot ya taynanda dida damdama.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Nan mun'ihtigu an hay nibahhaw di ulgudonah pangihtiguna ya immannung an mamoltah pidwa,

\par }{\QC ya mahapul an magilat nan munlayah.\FTNT{*}{{\FR 19:5 }{\FT{Prov. 19:9.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nan tagun nabagtuy haadnan mumpapto' ya do'ol di mumpabadang ay hiya,

\par }{\QC ya umat goh hinan nalakan hummo' an do'ol di mi'ligwan hiya.\FTNT{†}{{\FR 19:6 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat nan mun'endog: Prov. 23:1-3; 25:15; 28:15-16, 28; 29:2, 4, 12, 16, 26; 31:31.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Nan tagun na'agwotwot ya ta"on un nan a'agina ya adida ibilang hiyah ibada, at inyal'allana an mi'id ah ligwana!

\par }{\QC Ya ta"on hi unna atog dida ihaphapitan mu adida damdama haggungon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Nan tagun waday pamhodnah odolna ya pohdonan ma'udman di inilana

\par }{\QC ti nan mamamhod an mun'adal ya hiyay pumhod di itaguana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Nan munlayah an mun'ihtigu ya umannung an waday amoltaana,

\par }{\QC ya nan gun munlayah ya ma'ubahnah pidwa.\FTNT{‡}{{\FR 19:9 }{\FT{Prov. 19:5. Heten verse ya nipaddung hinan hapit di Hudyu.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Adi midipat hi un hay nakudang di nomnomnay munhituh nan abung di ali,

\par }{\QC ya iyal'allanan nappuhih un way himbut an mumpapto' hi apuna!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Nan nanomnoman an tagu ya mehodan an adi mabanbannungot,

\par }{\QC ya immannung an idayawda hiyah unna adi haggungon nan nappuhin inat di ibbanan hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Umipata'ot nan bungot di ali an umat hinan layon an humeeheel,

\par }{\QC mu umipa'amlong nan homo'na an umat hinan dulnuh nan munlangtan holo'.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Nan lala'in ommod di ungan nakudang di nomnomna ya do'ol di problemana,

\par }{\QC ya nan ahawa an mi'hongngehongngel hinan ahawana ya umat hinan danum an tumidtitidtid an umipahiga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Nan o'ommod di mangipaboltan hi abung ya an amin nan inadangyanda,

\par }{\QC mu hay idat Apo Dios ya nan nanomnoman an babain ahawaona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Nan napayad an humigan muntamu ya unda momollo',

\par }{\QC ya immannung an mahinaangan nan adi bomo'la.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Nan tagun manginaynayun an mangunud hinan Tugun Apo Dios ya immannung an halimunanay odolna,

\par }{\QC mu nan adi mangunud an mamahiw enen Tugun ya hiyay dumalat hi atayana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nan mangidat hi badangnah nan nawotwot an tagu ya paddungnay un hi Apo Dios di nangipa'utangana,

\par }{\QC ya umannung an paddungnay bayadan Apo Dios nan utangna ti lagbuana hiyah pidwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Nan o'ommod an waday imbaluyda ya mahapul an tugunonda hiyah nan gutud di a'ung'ungngana ti hiyah ne gutud an nalaklakan matuduwan

\par }{\QC ti gulat ta adida aton at paddungnay unda pa"ion di nitaguana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nan tagun mabanbannungot ya okod hiyan munholtap hi balloh nan bumungtana

\par }{\QC ti ta"on hi un way bumadang ay hiya ta way atonan mabaliwan mu ipidwapidwanan mangat damdama, at mid hulbin nan ibadangna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nan tagun mangngol hinan mitugun ay hiya ta unudona

\par }{\QC ya la'tot hi umangunuh ya hiyay mumbalin hi manomnoman.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Hay tagu ya mabalin an hiyay okod an munnomnom hinan numbino'ob'on an ato'atona,

\par }{\QC mu okod hi Apo Dios damdamah nan penhodnah ma'at.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Hay pohpohdon nan tagu ya nan panginaynayunan nan pamhod di tatagun hiya,

\par }{\QC ya onaynah un nawotwot ya un nan pumpangngalanah nan logom an dumalat hinan langkak.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Nan tagun hi Apo Dios di e'gonanah unudona ya hiyay way makulug hi pi'taguanah tun luta,

\par }{\QC ya hiya goh di mawaday amlongna ya mabaliwan hinan nappuhin ma'ma'at.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Waday udum hi tatagu an nunheglay anapayadda

\par }{\QC ti ta"on un ah umiduhandaan higananda!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Gilaton nan pumihupihul ta way tigon nan manangpah, at manomnomanda.

\par }{\QC Ya gulat ta nan nala'eng di mihingal ya abulutona, at ma'udman di inilana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Umipabain nan imbaluy an mangakaw hi gina'un amana,

\par }{\QC ya ababain goh hi unna pakakon hi inanah nan abungda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}At he"an imbaluy'u ya mahapul an inaynayunmun mun'adal hinan makulug an mitugun ay he"a

\par }{\QC ti gulat ta idinongmu at la'tot ya inaliwam an ta"on din ini"ilam tuwali ya pi'yaliwmu goh.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Gulat ta layah di hapiton nan taguh pun'ihtiguana ya unna langlangkakan nan munhumalya

\par }{\QC ti nan nappuhin tagu ya pohpohdonda nan nibahhaw an ato'atonda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Immannung an mamolta nan pumihul,

\par }{\QC at mahuplit di bonogna.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{20}{\Q \VerseOne{1}Nan tagun uminum hi bumutong ta nangamung un mabutong ya la'tot ya pumihul hinan i'ibbana, ya mi'pattoy goh ay dida,

\par }{\QC at nan uminum hi umat hina ya mibilang an hiya ya nakudang di nomnomna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Nan bungot di ali ya atata'ot an umat hinan layon an humeeheel,

\par }{\QC ya gulat ta way mangipabungot ay hiya at mid mapto' ya abalinanan mangipapatoy ay hiya!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Nan tagun adi mamhod an mi'hongngel ya e'gonanda hiya,

\par }{\QC mu nan nakudang di nomnomna ya immannung an ag'agaan ni'hongngel.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Nan napayad ya adina tamuan an gaudon nan payawnah nan ahitanom,

\par }{\QC at awni ta madatngan di iwang at hiyay mi'id ah bot'ona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Nan na'unig an nomnomon di ohan tagu ya umat hinan danum an wah nan maluhung an bubun, at adagwih how'on,

\par }{\QC mu nan tagun abalinanan innilaon nan na'ahhamad ya mabalin an pahapitonah den tagu ta bumuhu' di wah nomnomna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nan do'ol an tatagu ya alyondah un nahamad di pumpopohhodandah nan i'ibbada,

\par }{\QC mu hay wadan di pangah'upan hi umat hinan tagu?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Nan lala'in nahamad di pangatna ya maphod di gunna aton,

\par }{\QC ya immannung an mawagahan nan imbabaluyna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Wa ay ta umbun nan alih nan umbunana ta mumpanuh hinan aat nan tataguna

\par }{\QC ya hamadonah mahhun ta innilaonay maphod ya nan agguy immannung.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ngadan nen tagun waday abalinana udot an mangalih,

\par }{\QC “Na'ahhamad di nomnom'u ti mi'id inat'uh nappuhi, at agguya' numbahol!”?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Umipabohol ay Apo Dios nan mangudang hinan pungkiluna ya nan punlukudna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ta"on nan ung'ungnga ya nan pangatnay mangipa'innilah nan aatnah un nahamad unu nappuhi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Nan inga an pundongol di tagu ya nan mata an pannigna

\par }{\QC ya hi Apo Dios di nunlumun daten duwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mawotwot nan taguh unna pohpohdon an molmolo',

\par }{\QC mu gulat ta mahlu hiyan muntamu at waday mahawal hi tanudna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Munlili nan nguminah un muntawal an alyonay un nanginah nen la'uana,

\par }{\QC mu unat goh makak ya iting'ina an nalakay nungnginana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Do'ol di nun'abalul an balitu' ya nan nun'anginan batu,

\par }{\QC mu nabalbalul nan hapit di nanomnoman an tagu, ya na'alligat goh hi ma'ah'upan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mahapul an waday alanyuh gina'un nan tagun mangita'dog hinan tagun umutang ta waday pamatangna,

\par }{\QC ya iyal'allanah unyu agguy in'innilah nen tagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Immannung an mapolhat hi onon nan ma'an an na'alah linaylayah,

\par }{\QC mu awniat mumbalin hi panag hi timid.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Nu waday nomnomom hi ma'at ya maphod hi un'a mumpatugun hinan nun'ala'eng an nanomnoman hi mahhun ta adi mibahhaw,

\par }{\QC ya iyal'allanan mahapul an mumpatugun'ah un ayu umuy mi'gubat.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nan ma"ulgud an tagu ya mi'id upid di hapitona,

\par }{\QC at maphod hi un du'gon nan tataguy umat hinan tagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nan tagun mangidut hi ommodna ya adi madnoy di pi'taguana

\par }{\QC an umat hinan hilaw an madop, at pa'ahhelong.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Nan inadangyan an nalakay na'alana,

\par }{\QC ya mi'id hulbinah umangunuh.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Adi maphod hi un way mangalih, “Iballoh'u nan inatdan nappuhin ha"in!”

\par }{\QC Ti hay maphod ya unna e'kod ay Apo Dios ta okod Hiyah atona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Umipabohol ay Apo Dios nan kumuluk hi kiluan

\par }{\QC ya nan kumuluk hi lukud di ila'una.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Hi Apo Dios di mangipapuut hi at'aton nan tagu,

\par }{\QC at anaad ta gahin hi un tu'u innilaon di ma'ma'at hi nitaguan tu'u?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Atata'ot hi un nonong ya nunhapata nan tagun Apo Dios an waday idawatnan Hiya ti ini ya adi ma'at,

\par }{\QC at maphod hi un hamadin hi mahhun ya un ihapata.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Nan nanomnoman an ali ya hamadonay tatagun mangamangat hi nappuhih pumpapto'ana

\par }{\QC ta gilatona didan adina igohgohan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Hi Apo Dios ya hamadonay wah nomnom di tagu an ta"on un nan agguy nipa'innila.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Mi'id al'alih nan alin mumpapto' hi un makulug di pangatna an napapaddung di atonan munhumalyah nan tatagu

\par }{\QC ya nahamad di atonan mangipanuh ay dida.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Hay amaphod di ungunga ya nan amabi'ahda,

\par }{\QC ya namamah nan nun'ala'ay ti hay amaphodda ya nan na'ubananda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Nan numbino'ob'on an pangilat di dumalat hi pumhodan di tagu ta ma'aliwan di baholna,

\par }{\QC at nan haplat di mangipaphod hi aatna.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{21}{\Q \VerseOne{1}Hi Apo Dios di mangiyewel hinan punnomnoman nan ali

\par }{\QC an ay wangwang an eyewelnay owonah nan pohdonan pangipa'wan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mabalin an waday tagun hay nomnomona ya makulug an amin di ato'atona,

\par }{\QC mu hi Apo Dios ya hamadonay dumalat hi pangatan di taguh nan atona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Nan pangatan hi nahamad ya nan amaphod di ugaliy hiyay umipa'amlong ay Apo Dios

\par }{\QC ya un nan e'nong an midat ay Hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Nan mumbagtu ya nan mangiyamlong hi odolna

\par }{\QC ya hiyah ne pangimmatunan hi unda numbahol.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Nan tagun hamadonah mahhun nan pohdonah ma'at ya unna aton ya umannung an waday gungunahna,

\par }{\QC mu nan tagun un nonong ya inatnay ninomnomna ta mibahhaw di ma'at at hay umangunuh ya hiyay mi'id di gungunahna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nan inadangyan an un hay layah di dalatna ya ag'agan ma'ubah

\par }{\QC an umat hinan ahu' an ag'agan ma'ubah, ya hiya goh di lummuh atayan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Nan tagun niyay'ayan unda mi'hongngel ya mi'pattoy ya hay umangunuh at henen atonday lummuh a'ubahanda

\par }{\QC ti adida ahan pohdon an aton di maphod.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Hay pangat nan tagun nabaholan ya nahihinnuy gunna aton,

\par }{\QC mu nan mi'id ah baholna ya ma'andong di gunna aton.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}On'onaynah unta umuy miyohhan munhituh nan abadyaw

\par }{\QC ya unta mi'hituh nan ahawan tumutututut.\FTNT{*}{{\FR 21:9 }{\FT{Prov. 25:24.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Nan nabaholan an tagu ya nun'appuhiy wah nomnomna

\par }{\QC ti ta"on nan heneggona ya adina hom'on dida.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Nan nakudang di nomnomna ya matugun hi unna tigon nan pumihupihul an tagun mamolta,

\par }{\QC mu nan nanomnoman an tagu ya matugun hi un way manugun ay hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Hi Apo Dios an na'ahhamad ya titiggona nan nun'appuhin ma'ma'at hinan numpunhituwan nan tatagun nappuhiy pangatda,

\par }{\QC ya Hiya goh di mangubah ay dida.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Nan tagun adi mammo' hinan nawotwot an mumpabadang ay hiya

\par }{\QC ya umat goh hinay ma'at ay hiyah awnih un mumpabadang ti mi'id goh di mammo' ay hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Nan adaw an midat an adi mipattig hi do'ol an tatagu

\par }{\QC ya uyahonay bungot di tagun nidatana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Wa ay ta mihamad di aton nan mumpapto' an mumpanuh hinan tatagu at mun'am'amlong nan nahamad di ugalida,

\par }{\QC mu hiyah ne umipata'ot hinan tatagun nappuhiy pangatda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Nan tagun adi mangunud hinan nahamad an mitugun ay hiya

\par }{\QC ya hiyay lummuh atayana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nan tagun un hay odolnay pa'amlongona ya hay umangunuh at mawotwot,

\par }{\QC ya nan mamamhod goh hinan nun'anginan bumutong ya nan mumpolhat an nanginan ma'an ya immannung an adi umadangyan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Nan tagun mamaligat hinan mangulug ay Apo Dios ya hay umangunuhna

\par }{\QC at mumbalin ta hiyay a'atana an mipaligat goh.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}On'onaynah unta umuy miyohhan munhituh nan nibataan an lutan mi'id ah nunhitu

\par }{\QC ya un henen mi'hitutah nan ahawan tumutututut ya mabmabbungot.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nan tagun nanomnoman ya minaynayun an wagwaday numbino'ob'on an na'angnginan gina'una,

\par }{\QC mu nan nakudang di nomnomna ya ingalawngawnay gina'una, at ag'agan mapuh.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Nan tagun maphod di pangatna ya ma'ahhimo' ya dumu'du"oy di pi'taguana,

\par }{\QC ya pumhod di nitaguana, ya e'gonan goh di tatagu hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Nan nala'eng an ali ya abalinanan mumpapto' hi titindaluna ta hogponda nan babluy nan mun'abi'ah an tatagu,

\par }{\QC ya nuntu"inda ta mun'apa"i nan nihamad an allup an e'ehdoldah abaliwanda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Nan tagun mangane'nong hi hapitona ta adi nonongan himmapit

\par }{\QC ya immannung an melwang hi gulu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Nan tagun ma"appihul, ya mumbagtu, ya mumpahpahiya

\par }{\QC ya ma'innilah nan panaphapitna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Nan tagun humigan muntamu ya mi'id tanudna,

\par }{\QC at ma'ulat ti unna yoyo'non di ngamayna,


\par }{\Q \VS{26}ya uma'amnaw ta ma'udman di gina'una.

\par }{\QC Mu nan tagun nahamad di ugalina ya ma'an'aniddat an adi ma'ma'ukuh.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Umipabohol ay Apo Dios nan e'nong di tatagun mangamangat hi nappuhi,

\par }{\QC ya namamah un nan iyuydan epe'nong ya nappuhiy dumalat hi pangatanda!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Nan munlayah an ihtigu ya immannung an mamoltah pidwa,

\par }{\QC ya nan mangabulut hinan pangihtiguna ya mapa"i goh.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Nan tagun nappuhiy pangatna ya ipattigna kud di maphod,

\par }{\QC mu nan tagun maphod di pangatna ya ihamadnan nomnomon hi mahhun ya unna aton.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Ta"on hi un alyon di taguy nanomnomanda ya nala'engda ta olom ya abakondah Apo Dios

\par }{\QC mu mid hulbina ti hi Apo Dios damdamay mangabak.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Nan tatagu ya idadaanday do'ol an kabayuh puntakayandan umuy mi'gubat,

\par }{\QC mu gahin damdamay un iyabulut Apo Dios ya unda mangabak.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{22}{\Q \VerseOne{1}Gulat ta pilionyuy amaphod di tagu ya hay maphod

\par }{\QC hi pilionyu ya nan amaphod di ugalina ya un nan do'ol an inadangyana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Nan adangyan ya nan nawotwot ya hay pannig Apo Dios ya mi'id di nun'abhiwanda

\par }{\QC ti manu ay ya hi Apo Dios di nunlumun didan duwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Nan tagun nanomnoman ya wa ay ta olmanan waday nappuhih ma'ma'at ya halimunanay odolna ta mid nappuhih ma'at ay hiya,

\par }{\QC mu nan tagun nakudang di nomnomna ya adina ma'awatan nan ma'ma'at, at hiyanan waday nappuhih ma'at ay hiyah pidwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Hay lagbun nan mumpa'ampan tagun mange'gon ay Apo Dios

\par }{\QC ya hay umadangyanana, ya hay pange'gonan nan tatagun hiya, ya hay amaphodan di nitaguanah tun luta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Umipaligat di ataguan nan adi mangngol ti numbino'ob'on di atata'ot an ma'at ay hiya,

\par }{\QC mu nan tagun manalimun hi nitaguana ya adi midmiddum ay dida.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Maphod di ma'at hi un nan tagu ya itudtuduwanay imbaluyna hi maphod an pangatna

\par }{\QC ti ta"on hi un umilog ya adina du'gon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Immannung an nan nun'awotwot ya diday ipapto' nan adadangyan,

\par }{\QC ya umat goh hinan immutang an hiyay paddungnay himbut nan immutangana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Nan tagun paddungnay mun'oho' hi nappuhih nan i'ibbana ya nappuhi goh di ma'at ay hiya,

\par }{\QC ya ta"on unna ipilit di pohdona mu mid hulbina damdama ti ma'ubah hiyah pidwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Mawagahan nan tagun ma'an'aniddat ti nan nangibingayanah ma'an hinan nun'awotwot.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Pumpakakyu nan pumihul

\par }{\QC at duminong di munhohongngel ya mumpapahhalan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Nan tagun nahamad di nomnomna ya ma'ma'ullay di panapitna,

\par }{\QC ya ta"on nan ali ya mi'ligwan hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Halimunan Apo Dios nan makulug an panginnila,

\par }{\QC mu guluwonay panginnilan nan agguy kimmulug ta mid hulbin nan hapitona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Nan napayad an tagu ya do'ol di pambalnan alyonay,

\par }{\QC “Adia' makmakak hi abung'u ti ini ya ihnay layon an mamatoy ay ha"in hinan dalan!”\FTNT{*}{{\FR 22:13 }{\FT{Prov. 26:13.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Nan panapihapit nan nalinala'in babai ya umat hinan maluhung an bitu,

\par }{\QC at nan tagun mangipabungot ay Apo Dios ya paddungnay magah eden bitu ta hiyay moltana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Nan ung'ungungnga ya gangayna tuwalin nakudang di nomnomda, at atonday nappuhi,

\par }{\QC mu wa ay ta gilaton nan o'ommodda at la'tot ya natugunda, ya pumhod di pangatda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Nan tagun hay nun'awotwot di mamaonan punligaton ta way atonan umadangyan

\par }{\QC ya nan tagun gun mangidat hi ipa'dawnah nan adangyan ya la'tot ya didan duwa ya mawotwotda.


\par }{\SH Nan Tulumpulun Tugun nan Nun'ala'eng
\par }
{\Q \VS{17}Hay maphod hi atonyu ya ihamadyun donglon nan itudun di nun'ala'eng ya nan nun'anomnoman ta hiyay adalonyu


\par }{\Q \VS{18}ti maphod unyu adalon ta adiyu al'alliwan,

\par }{\QC at ipa'innilayu goh hinan udumna.


\par }{\Q \VS{19}Ya manu ay itudu' hatun da'yud ugwan ya ta hi Apo Dios di pange'kodanyuh nitaguanyu.


\par }{\Q \VS{20}Daten mehnod an tulumpulun tugun an intudo"u ya al'alu'on da'yu ta ma'adalan ayu,


\par }{\Q \VS{21}ya immannung an diday makulug ya nepto' an tudtudu,

\par }{\QC ya ta way itudtuduyuh nan i'ibbayu.


\par }{\SHB Nan Mahhun an Tugun
\par }
{\Q \VS{22}Adiyu mamaon an paligaton nan nawotwot an dumalat nan nawotwotanda,

\par }{\QC ya adiyu goh paligaton didah nan punhumalyaan an dumalat nan itang an abalinanda.


\par }{\Q \VS{23}Ya manu ay adiyu aton ti hi Apo Dios di bumadang ay dida,

\par }{\QC at Hiyay mummoltah nan tagun mangipaligligat ay dida.


\par }{\SHB Nan Miyadwan Tugun
\par }
{\Q \VS{24}Adi ayu mi'ligwah nan tagun mabubungot,

\par }{\QC ya adi ayu goh mitmitnud hinan tagun ak'akiddian bimmungot.


\par }{\Q \VS{25}Ti atonyu ay at ini ya ipa'enghayu, at umat goh hinay aatyu,

\par }{\QC ya naligat di pangidinnganyu.


\par }{\SHB Nan Miyatlun Tugun
\par }
{\Q \VS{26}Adi maphod hi unyu itulag an da'yuy okod an mumbayad hinan utang di ohan tagu.


\par }{\Q \VS{27}Ti gulat ta madatngan henen gutud ya mahapul an da'yuy mumbayad ya mi'id ay di pumbayadyu

\par }{\QC at nan gina'uyuy alanda an ta"on nan olo'anyu.


\par }{\SHB Nan Miyapat an Tugun
\par }
{\Q \VS{28}Adiyu goh ipahlig di igad hinan lutayun din inyamman din a'apuyuh penghana

\par }{\QC ta polhonyuy lutan nan heneggonyu.


\par }{\SHB Nan Miyaleman Tugun
\par }
{\Q \VS{29}Nan tagun nahamad di atonah nan tamun ene'koddan hiyah tamuana ya hiyay mangitamuh nan way ipatamun nan ali,

\par }{\QC ya bo'on mahkay nan na'ampan tataguy mangipatamun hiya.




\par }\Chap{23}{\SHB Nan Miyanom an Tugun
\par }
{\Q \VerseOne{1}Wada ay di mangayag ay he"ah nan nabagtuy haadnan tagu ta me"an'an hiya

\par }{\QC ya nomnomom ta ipaphodmuy atom an mangan.


\par }{\Q \VS{2}At ta"on hi un'a na'ahhinaangan ya mahapul an ane'nongom di onom.


\par }{\Q \VS{3}Ya adim ilomo' an pun'iya'an hinan mumpolhat an indadaana ti mid mapto' ya un hay pampongnan he"a.


\par }{\SHB Nan Miyapitun Tugun
\par }
{\Q \VS{4}Adim idugah an paligaton di odolmun muntamu an gapuh nan pamhodmun umadangyan.

\par }{\QC At nomnomom an henen atom ya bo'on hiyay aptan.


\par }{\Q \VS{5}Ti nan inadangyan ya un himbumagga ya na'ubah an paddungnay napaya'an,

\par }{\QC at mumpangatayapda an ayda agila.


\par }{\SHB Nan Miyawalun Tugun
\par }
{\Q \VS{6}Adi'a umuy me"an hinan tagun nunheglay ukuhna,

\par }{\QC ya adim amnawan nan mun'aphod an ma'an hi abungna an indadaana.


\par }{\Q \VS{7}Ya ta"on hi unna alyon ay he"ay, “Ma'a ta uminum'a ya nangan'a!”

\par }{\QC mu henen inalina ya bo'on hay nalpuh nomnomnan un pohod ti hay nonomnomona ya nan ananginan nan ma'an an indadaana.


\par }{\Q \VS{8}At munha'it di punnomnommuh unmu innilaon an nabalbaliyan'a,

\par }{\QC at mid mapto' ya pohdom an utaon nan inanmu, ya mi'id hulbin goh nan nangalyam ay hiyah, “Salamat ta pinangana'!”


\par }{\SHB Nan Miyahiyam an Tugun
\par }
{\Q \VS{9}Adiyu tugunon nan tagun nakudang di nomnomna

\par }{\QC ti pihulona damdama nan maphod an itugunyu.


\par }{\SHB Nan Miyapulun Tugun
\par }
{\Q \VS{10}Adiyu anon nan batun imbatno' din a'apuyuh din penghanan igad

\par }{\QC ta ipahligyu nan lutayu unu polhonyu nan lutan nan nguhu


\par }{\Q \VS{11}ti hi Apo Dios an mamaliw ay dida ya nidugah di abalinana,

\par }{\QC at Hiyay mangiballoh hinan atonyu, at moltaon da'yu.


\par }{\SHB Nan Miyapulu ta han Ohan Tugun
\par }
{\Q \VS{12}Ihamadyun unudon nan maphod an mitudtudun da'yu,

\par }{\QC ya pa'addonglonyuy hapiton nan nanomnoman.


\par }{\SHB Nan Miyapulu ta han Duwan Tugun
\par }
{\Q \VS{13}Adiyu higanan an mangilat hinan ung'ungngan imbaluyyu

\par }{\QC ti gulat ta huplitonyu at adina iyatoy.


\par }{\Q \VS{14}Ti henen atonyu ya ta way atonan man'ug hinan nappuhin ma'at an lummuh atayan.


\par }{\SHB Nan Miyapulu ta han Tulun Tugun
\par }
{\Q \VS{15}He"an imbaluy'u ya gulat ta manomnoman'a ta nahamad di pangatmu

\par }{\QC at nidugah di pun'am'amlonga'.


\par }{\Q \VS{16}Ya iyal'allanay amlong'uh un hay immannung di hapihapitom hi anomnoman.


\par }{\SHB Nan Miyapulu ta han Opat an Tugun
\par }
{\Q \VS{17}Adi'a umamoh an me'yat hinan nun'appuhin ato'aton nan tatagu

\par }{\QC ti od'odolnah unmu ihamhamad an gun mange'gon ay Apo Dios.


\par }{\Q \VS{18}Ti umat ay hinay atom at maphod di ma'at ay he"ah udum di algaw,

\par }{\QC at nan namnamaom hi ma'at ya adi mabahbah.


\par }{\SHB Nan Miyapulu ta han Leman Tugun
\par }
{\Q \VS{19}He"an imbaluy'un lala'i ya ihamadmun donglon tun tugun'u ta manomnoman'a,

\par }{\QC ya adim layahan di aatmu ta nan maphod an pangatmuy inaynayunmu.


\par }{\Q \VS{20}Ya adi'a mitnud hinan tatagun mabubutong ya nun'a'uklung hi ma'an


\par }{\Q \VS{21}ti awni ya mawotwotda,

\par }{\QC ya gapu ta malmalo'dah a'alga'algaw at hay pumbalinandah umangunuh ya hay ilubungda ya nan nun'apa"in lubung.
\FTNT{*}{{\FR 23:21 }{\FT{Waday udumnan verses eten Liblu an Proverbs an mangituduh aat nan bumatong: Prov. 23:29-35; 26:9; 31:4-7.}}}


\par }{\SHB Nan Miyapulu ta han Onom an Tugun
\par }
{\Q \VS{22}Donglom nan itugun amam ti hiyay dumalat ya un'a wada,

\par }{\QC ya ta"on hi un na'in'innah inam ya adim pihulon.


\par }{\Q \VS{23}Maphod hi un'a manomnoman ta innilaom di nahamad ya mumpatudu'a,

\par }{\QC ya ta"on hi unmu anuhan ta engganay mawadan amin daten he"a ya halimunam ahan ta adida mami'id.


\par }{\Q \VS{24}Umipa'amlong ay amana nan nanomnoman an lala'i

\par }{\QC ti nan nahamad an pangatnay mangipadenol ay hiya.


\par }{\Q \VS{25}At olom man ya ipa'amlongmu nan o'ommodmu,

\par }{\QC ya namama ay inam ti hiyay nangitungaw ay he"a.


\par }{\SHB Nan Miyapulu ta han Pitun Tugun
\par }
{\Q \VS{26}He"an imbaluy'un lala'i ya abulutom ahan ta ha"in di mangituduh atom,

\par }{\QC ya gunmu nomnomon nan pangat'u ta hiyay eng'enghom.


\par }{\Q \VS{27}Nan puta ya umat hi maluhung an bitu,

\par }{\QC ya nan umilugtap an babai ya umat hi bubun.


\par }{\Q \VS{28}At du'gom dida ti ay ihunay unda mumbota' an humod'ap hinan way balbaliyanda,

\par }{\QC at hiyaat unda dumo'ol di linala'ih mumpangilugtap hi a'ahawada.


\par }{\SHB Nan Miyapulu ta han Walun Tugun
\par }
{\Q \VS{29}Hay inilayuh ngadan di maligligatan?

\par }{\QC Ya ngadan danen tatagun mi'id amlongdah nitaguanda,

\par }{\QB ya mi'hongngelda goh,

\par }{\QC ya ma'allilida,

\par }{\QB ya mun'alunggidan di odolda ti mi'papattoyda,

\par }{\QC ya bumubutag di matada?


\par }{\Q \VS{30}Hay ngadanda ya nan mabubutong ti uminu'inumdah numbino'ob'on an bumutong!


\par }{\Q \VS{31}At elanyu ta adi ayu mabalbaliyan hinan ma'inum

\par }{\QC an ta"on hi un mumbolah,

\par }{\QB ya ma'a'amnawan di tigawnah nan bahu,

\par }{\QC ya munlameeh an ma"aphod di tamtamna an umiknu'iknul di bagangmu.


\par }{\Q \VS{32}Ya manu ay alyo' hene ti awni ta mabiggat at nidugah an nappuhiy punle'nam

\par }{\QC an ay da'a inalat hinan ulog an waday habidungna.


\par }{\Q \VS{33}Ti wa ay ta mabutong'a ya nat'on di pannigmuh un way amangom,

\par }{\QC ya maluman goh di nomnommu,

\par }{\QB ya hinnat'on di hapitom.


\par }{\Q \VS{34}Ya hay punle'nam ya umat hinan umuta'utan nunlugan hinan pupul an wah nan baybay an punhinnigion di puo'.


\par }{\Q \VS{35}Ya alyom di, “Goh ya unna' nin nunhudpa', mu mi'id di munha'it!

\par }{\QC Ya nunhaplata' nin, mu agguy'u enelan!

\par }{\QB Goh ta mi'id olog'un bumangon ta way ato' goh an umuy uminum?”




\par }\Chap{24}{\SHB Nan Miyapulu ta han Hiyam an Tugun
\par }
{\Q \VerseOne{1}Adiyu amhan nan tatagun nappuhiy ato'atonda,

\par }{\QC ya adi ayu mi'ligwan dida.


\par }{\Q \VS{2}Ti un hay gumuluwanday nomnomnomonda,

\par }{\QC ya hay nappuhiy gunda ulgudon an umipab'on hi ibbada.


\par }{\SHB Nan Miyaduwampulun Tugun
\par }
{\Q \VS{3}Nan nanomnoman an tagu ya nahamad di iyammanah punhituwanda

\par }{\QC ti waday pun'u'unnudandan hina"ama.


\par }{\Q \VS{4}Ya dumalat nan anala'engna ya punuwonay abungnah do'ol an mun'aphod ya nan mapla'an an gina'u.


\par }{\SHB Nan Miyaduwampulu ta han Ohan Tugun
\par }
{\Q \VS{5}Nan nanomnoman an tagu ya ma"aphod di anala'engna ya un nan tagun nidugah di bi'ahna

\par }{\QC ti nan nanomnoman an tagu ya hiyay aptan ya un nan bi'ah di tagu.


\par }{\Q \VS{6}Ti nan umuy mi'gubat ya mumpatugundah mahhun hinan nun'anomnoman ya unda makak

\par }{\QC ti inilada an hay maphod an mitugun ay diday alpuwan di abalinandan mangabak.


\par }{\SHB Nan Miyaduwampulu ta han Duwan Tugun
\par }
{\Q \VS{7}Nan tagun nakudang di nomnomna ya adina ma'awatan di hahapiton nan nun'anomnoman,

\par }{\QC at hiyaat un mahapul an dindinong hinan pi'yam'amungandah nan way hahapitondah ma'at.


\par }{\SHB Nan Miyaduwampulu ta han Tulun Tugun
\par }
{\Q \VS{8}Nan tagun hay gunna nomnomon ya un nan nappuhin pangat,

\par }{\QC ya la'tot ya hay alyon nan tataguh aatna ya hiyay dumaladalat hi gulu.


\par }{\Q \VS{9}At an amin nan nun'appuhin nomnomon nan nakudang di nomnomna ya bahol,

\par }{\QC ya nan tagun pihupihulonay ibbana ya abohlan di tagu hiya.


\par }{\SHB Nan Miyaduwampulu ta Opat an Tugun
\par }
{\Q \VS{10}Nan tagun adi pa"edpol hinan way aligatana ya immannung an itang di abalinana!


\par }{\SHB Nan Miyaduwampulu ta Leman Tugun
\par }
{\Q \VS{11}Baliwanyu nan tagun mi'id ah inatnah nappuhi mu iyuyda hiya damdama ta ipapatoyda.


\par }{\Q \VS{12}Mu gulat ta alyonyuh nomnomyuy,

\par }{\QC “Oo, mu undan way inilamin nen na'at?”

\par }{\QB Mu adi umat hinay atonyu ti hi Apo Dios ya inilanan amin di wah nomnomyu,

\par }{\QC at Hiyay mumpanuh,

\par }{\QB ya an amin di atonyuh nan udumnan tagu ya hiya goh di ma'at ay da'yu.
\FTNT{*}{{\FR 24:12 }{\FT{Psa. 62:12; Rom. 2:7.}}}


\par }{\SHB Nan Miyaduwampulu ta Onom an Tugun
\par }
{\Q \VS{13}He"an imbaluy'u, maphod hi unmu inumon nan danum di alig ti ipaphodnay odolmu,

\par }{\QC ya munlameeh goh hi unmu tamtaman.


\par }{\Q \VS{14}Ya umat goh hinay aat di atom an manomnoman ti immannung an ipaphodnay nitaguam,

\par }{\QC ya gulat ta manomnoman'a at maphod di aatmuh udum hi algaw.


\par }{\SHB Nan Miyaduwampulu ta han Pitun Tugun
\par }
{\Q \VS{15}Adim iyunnud hi aton di mangakaw an bota'ona nan tagun nahamad di ugalina

\par }{\QC ta wa ay ta makak ya henggopna abungna ta akawonday gina'una.


\par }{\Q \VS{16}Ti nan tagun nahamad di ugalina ya anuhana ahan an ta"on hi un way do'ol an ligatna.

\par }{\QC Ti ta"on hi un paddungnay maligatan an mundaldallanan ta mumpapitun magah mu gun bumangon damdama ta itultuluynan umuy,

\par }{\QB mu adi umat hinay aton nan tagun nappuhiy ugalina ti un itang an ligat di mama"in hiya ya adi bumangon.


\par }{\SHB Nan Miyaduwampulu ta han Walun Tugun
\par }
{\Q \VS{17}Adi'a umamlong hi un way nappuhih ma'at hinan pi'bohholmu,

\par }{\QC ya adim goh abatlan hi unda munligligat.


\par }{\Q \VS{18}Ti inilan Apo Dios an amin di ato'atom,

\par }{\QC at adina pohdon di umat hina,

\par }{\QB ya omod unna idinong di pummoltaanan dida.


\par }{\SHB Nan Miyaduwampulu ta han Hiyam an Tugun
\par }
{\Q \VS{19}Adi'a numanomnom an dumalat nan maphod an ma'at hinan tatagun nappuhiy pangatda,

\par }{\QC ya adim goh olman dida.


\par }{\Q \VS{20}Ti nan tatagun nappuhiy pangatda ya immannung an mi'id maphod hi ma'at ay didah udum di algaw

\par }{\QC ti hay nitaguanda ya umat hinan hilaw an madop hi pidwa.


\par }{\SHB Nan Miyatulumpulun Tugun
\par }
{\Q \VS{21}He"an imbaluy'un lala'i, e'gonam hi Apo Dios, ya e'gonam goh nan ali.

\par }{\QC Ya adi'a ahan middum hinan mi'bohhol hinan gubilnu


\par }{\Q \VS{22}ti didan duwa an inali' an me'gonan ya abalinandan mummoltan he"a,

\par }{\QC ya mid mapto' ya numbino'ob'on an nappuhiy ma'at ay he"a!


\par }{\SH Nan Udumnan Itugun nan Nun'ala'eng
\par }
{\Q \VS{23}Hiya hatuy udumnan intugun nan nun'ala'eng ya nun'anomnoman an tatagu:

\par }{\BB \par }
{\QC Adi maphod hi un ipangngel nan mumpanuh hinan ohay atonah nan way mundiklammuan.


\par }{\Q \VS{24}Ti gulat ta alyon nan munhumalyah un mi'id di bahol nan numbahol

\par }{\QC at hiyay idutan nan tatagu, ya hiyay aboholanda.


\par }{\Q \VS{25}Mu nan huwis an mangipa'annung an mummoltah nan nabaholan ya hiyay mawagahan,

\par }{\QC at pumhod di nitaguana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Nan tagun hay immannung di pambalnah nan way mibagan hiya

\par }{\QC ya hiyah ne panginnilaan hi un hiyay nahamad an ligwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Awni ta munhabal'ah nan payawmu ta waday malmu ya unmu mahkay iyammay abungmu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Adi'a mun'ihtiguh nan heneggonmuh un mi'id di inatnah nappuhi,

\par }{\QC ya adim goh balbaliyan hiyah nan hapitom an layah.


\par }{\Q \VS{29}Unu adim goh alyon di,

\par }{\QC “Gapu ta waday inatnah nappuhin ha"in at iballoh'u din inatna!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Wa han ohan algaw ya immuya' an nunle'le'od hinan payaw ya uman nan napayad an tagun nakudang di nomnomna.


\par }{\Q \VS{31}Ya tinnig'un natawan,

\par }{\QC ya nun'ahu'munan hi hubit,

\par }{\QB ya nun'agday di tapengna.


\par }{\Q \VS{32}Ya unat goh inamang'u ya ninomnom'uy aatna,

\par }{\QC at waday inadal'u.


\par }{\Q \VS{33}An gulat ta palpaliwam an momollo' ya yeyen'onmuy ngamaymu ta mun'eblay'ah na'amtang


\par }{\Q \VS{34}at un na'amtang ya nawotwot'a

\par }{\QC an umat'ah nan nahod'ap an nami'id an amin di mahapulna.




\par }\Chap{25}{\SH Nan Udumnan Intugun Solomon
\par }
{\PP \VerseOne{1}Hiya hatu goh di udumnan intugun Solomon an intudo' din numbino'ob'on an tagalan nan Alin hi Hezekiah\FTNT{*}{{\FR 25:1 }{\FT{Hay aat Hezekiah ya nitudo' hinan II Ki. 18:1-20:21, ya II Chron. 29:1-32:33, ya Isa. 36:1-38:22.
}}} an nunhituh nan babluydad Judah.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}E'gonan tu'uh Apo Dios ti nan ipo"oyna ya mid nanginnilah aatna,

\par }{\QC mu e'gonan tu'u nan a'alih un way inadaldah nan agguy pay nipa'innila.


\par }{\Q \VS{3}At maphod hi un hay anala'eng nan ali ya nidugah an umat hinan inata'nang ad daya

\par }{\QC unu umat hinan linuhung di baybay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ma'innila an gahin un mahibug nan silver ta ma'aan di lugitna ya un maphod di tigawna

\par }{\QC ya un waday maphod hi iyammaana.


\par }{\Q \VS{5}Ya umat goh hinan ali an wa ay ta iyadagwiyu nan tatagun nibahhaw di nanugundan hiya

\par }{\QC at pumhod nan babluy an pumpapto'ana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ya wa ay ta umuy'ah nan wadan di ali ya adim ipattig an he"a ya nabagtun tagu.

\par }{\QC Ya adi'a goh umuy umbun hinan umbunan di nun'abagtuy haadna


\par }{\Q \VS{7}ti onaynah un hiyay mangalih, “Umali'a mi'yibun'ah nan umbunan di nun'abagtu!”

\par }{\QC ya un nan pamakakanan he"ah nan inumbunam ti hiyah ne ababain!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Wada ay di tinnigmuh inat di ohan tagu ya hamadom ta adi galagala ya eka nundalom

\par }{\QC ti ini ya waday ohah mun'ihtigun mangalih nibahhaw nan imbagam,

\par }{\QB at he"ay bainona!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ya gulat ta mi'hongngel'ah nan heneggonmu ya adim ahan ipa'innila nan

\par }{\QC nili"ud an ininnilam hi aatna.


\par }{\Q \VS{10}Ti gulat ta donglona an imbaagmu nan nili"ud an nunhapitanyu at bainon da'a,

\par }{\QC ya mid mangehdol ay he"ah enggana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Nan mepto' an hapiton hinan gutud di punhahapitan

\par }{\QC ya umat hinan numbino'ob'on an balitu' an bungan nihibug hinan silver an duyu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ya nan panugun di nanomnoman hinan ibbanan tagun mangabulut hinan intuguna

\par }{\QC ya ay namahmah an balitu' an hingat, unu buung, unu hengheng.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Nan mabaal an makulug di atona ya umipa'amlong hinan nannag ay hiya

\par }{\QC an umat hinan pa"ayhugin danum hi inumon nan ma'uwaw an mumboto' hinan tiyalgaw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Nan tagun mangalih un waday idatnah ibadangna mu adina ipa'annung

\par }{\QC ya umat hinan bunut ya nan tuyup an alyon unna iyali udan mu mi'id.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Nan tagun ma'ulay di panapitna ya mabalin an ma'al'alu' nan a'ap'apuh un hiya ya mehodan an mi'hapit ay hiya

\par }{\QC ti immannung an nan immodhol an nomnom di tagu ya mabalin an ma'upol.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Gulat ta ah'upanyu nan danum di alig at ane'nongonyuy inumonyu

\par }{\QC ti do'lonyu ay at mid mapto' ya umuta ayu.


\par }{\Q \VS{17}Ya umat goh hinay atom an manghanom di umuymu pi'yib'ibunan hinan heneggonmu

\par }{\QC ti la'tot ya ipahigam, at adi da'a pohdon an tigon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Nan tagun un munlumuh apuhian di heneggona ya layah di pangihtigunah aatna

\par }{\QC ya umat hinan matadom an hinalung, unu pang'ul, unu nan tulid di panan pumatoy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Gulat ta e'kodmuh nan tagun adi medenol ta badangan da'ah un way ligatmu

\par }{\QC at umat hinan mungwawod hi babay igag'almu unu umat hinan napilay an hu'iy idalanmu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Gulat ta waday tagun nidugah di punlungdayaana, ya immuy'a ta ikantaam hiya

\par }{\QC at umat hinan tagun umilayaw hi lubung nan mah'aw unu umat hinan mangiyagah hi ahin hinan hugat di nadinul.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Gulat ta munhinaang nan tagun mi'bohhol ay he"a ya idatmuy onona,

\par }{\QC ya gulat goh ta ma'uwaw ya pa'inumam hi danum.\FTNT{†}{{\FR 25:21 }{\FT{Rom. 12:20.}}}


\par }{\Q \VS{22}Ti atom ay di umat hina at mabainan hinan nappuhin inatnan he"a,

\par }{\QC ya wada goh di idat Apo Dios ay he"ah lagbum hi udum di algaw.\FTNT{‡}{{\FR 25:22 }{\FT{Rom. 12:20.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Wa ay ta pumuo' ya immannung an umiyalih udan,

\par }{\QC ya wa ay ta waday mangulgud hi nappuhih aat nan i'ibbana ya immannung an hiyah ne dumalat hi bumungtan nan i'ibbanan hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}On'onaynah unta umuy miyohhan munhituh nan abadyaw

\par }{\QC ya unta mi'hituh nan ahawan tumutututut.\FTNT{§}{{\FR 25:24 }{\FT{Prov. 21:9.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Nan maphod an ulgud an malpuh nan adagwin babluy ya anonay higa

\par }{\QC an umat hinan ayhugin danum an umaan hi inuwaw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Unudon ay nan tagun nahamad di pangatnay panugun nan tagun nappuhiy ato'atona

\par }{\QC ya nipaddung hiyah obob an na'anibul unu nalugit.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Adi maphod hi odol hi un do'lon di onon hi alig,

\par }{\QC ya umat goh hinan a'e'gonan an adi maphod hi unmu pohdon un he"ay gunda e'gonan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Nalaklakan ma'abak nan tagun adi pa"edpol hi bungotna

\par }{\QC an nipaddung hinan babluy an nun'apa"iy allup an hanina.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{26}{\Q \VerseOne{1}Adi maphod hi un dumalalluh nan tiyalgaw unu umudan hinan gutud di ahi boto',

\par }{\QC ya umat goh hinan nakudang di nomnomna an adi goh maphod hi un way mange'gon ay hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mid hulbinah un way mangidut hinan tagun mi'id di baholna ti adaogna an adi mepto' an mipa'annung ay hiya

\par }{\QC an umat hinan ato'aton nan hamutin un muntaytadyapan an adi mun'ohop.\FTNT{*}{{\FR 26:2 }{\FT{Hay ohah mangitigan eten proverb ya nan Alin hi David ti hi Shimei ya inidutanah David. Mu agguy timma'ot hi David hinan idutna ti inilana an mid ah inatnah nappuhi, at adi mipa'annung ay hiya (II Sam. 16:5-14).}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Nan latigo ya panuplit hinan kabayu ya nan gumo' di mipiyamel hinan dongki ta way atondan mangunud hi pohdon,

\par }{\QC ya waday ipaddunganda ti hay manugun hinan tagun nakudang di nomnomna ya nan haplat.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Wa ay ta ipadahmuy abalinam an mambal hinan malgom an hapiton nan tagun nakudang di nomnomna

\par }{\QC at hiyay panginnilaan an numpaddung ayun duwa.


\par }{\Q \VS{5}Ya gulat ta mi'id hulbin di ibagana ya enyengngohmuh nan inatna at hay pambalmu ya mi'id goh di hulbina,

\par }{\QC at immannung an bainom hiya ta ma'awatanay aatna an manangpah.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Gulat ta nan tagun nakudang di nomnomnay pumpaadan ya mi'id hulbina

\par }{\QC an umat hinan tagun nonong ya pinutulanay hu'ina, unu nonong ya imminum hi bininu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Mid goh di hulbin di tugun nan tagun nakudang di nomnomna

\par }{\QC ti umat hinan napilay an hu'in adi ma'usal.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Mid hulbina goh hi un way mange'gon hinan tagun nakudang di nomnomna

\par }{\QC ti umat hinan aton an mangipaut hi batun mipapan hinan kallat di paldi'it.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Umipata'ot hi un way nakudang di nomnomnan mangipadah an manugun hinan tatagu

\par }{\QC an umat hinan nabutong an ino'odnanay pagal an nahbitan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Umipapuhiy ma'at hi un way tagun mumpatamuh nan malgom an maluh,

\par }{\QC ya namamah un hiya ya manangpah ti hay nipaddungana ya nan tagun un malgom di panaona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Nan nakudang di nomnomna ya gunna ipidwapidwan mangat hi nappuhi

\par }{\QC an nipaddung hinan ahun immuta, ya binangngadnan onon.\FTNT{†}{{\FR 26:11 }{\FT{II Pet. 2:22.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Nan tagun mangalih un hiya ya nala'eng an ta"on un manangpah

\par }{\QC ya on'onaynay tagun nakudang di nomnomna ya un hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Nan tagun napayad ya do'ol di pangalina ti alyonay,

\par }{\QC “Ini ya waday layon an mihahawan hinan dalan, at adia' makmakkak!”\FTNT{‡}{{\FR 26:13 }{\FT{Prov. 22:13.}}}


\par }{\Q \VS{14}At nan humigan muntamu ya ammunah un gun bumanalliballin hinan nolo'ana

\par }{\QC ti umat hinan tangob an un gun mibughul ya nipabangngad an mitangob.


\par }{\Q \VS{15}Waday udum hi tatagun nunheglay anapayadda

\par }{\QC ti ta"on un ah umiduhandaan higananda!


\par }{\Q \VS{16}Mu ta"on un umat hinay aat nan napayad ya hay punnomnomana ya hiya ya nala'la'eng

\par }{\QC ya un nan pitun linala'in ma"aphod di panugunda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nan tagun mid biyangna mu alyona damdamah nomnomna an mi'bibiyang hinan way munhohongngel

\par }{\QC ya nipaddung hinan mampap hinan ahun maluh an hay inganay pangedonana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18-19}Nan tagun munlukuh nan ibbana ya awniat alyonay, “Hene ya un'u pananhanul ay he"a!”

\par }{\QC ya nipaddung hinan nabongang an tagun mangipapdu' hi paltug unu nan panan pumatoy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nan apuy ya madop hi un adi matunguwan,

\par }{\QC at umat hina goh di ma'at hi un duminong nan munhohongngel an humudohudol


\par }{\Q \VS{21}ti nan uleng di mangipabala ya nan tunguy mangipabi'ah hinan apuy.

\par }{\QC At umat hinay nipaddungan nan bumahbah an humudohudol an tagu ti hiyay dumalat hi punhahannuan di tatagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Nan nappuhin pamahiwda ya umat hinan mumpolhat an ma'an an nalakah ma'u'mun

\par }{\QC ti immannung an hiyay pa'appohpohdon nan tatagun pa'addonglon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Nan tagun un pohod di hapitona mu agguy immannung nan wah nomnomna

\par }{\QC ya nipaddung hinan nagalatto' an tibung hi penentolanda an hay tigawna ya al'alidammuh.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Nan udumnan tagu ya nidugah di pahiwda,

\par }{\QC mu unda e'edpol ti ma"aphod di bumuhu' hi timidda.


\par }{\Q \VS{25}Ya ta"on un ma"aphod di panapitda ya adim kulugon

\par }{\QC ti numbino'ob'on an nappuhiy wah nomnomda.


\par }{\Q \VS{26}Ya ta"on hi unda adi ipattig nan pumbaholada mu ma'innila damdama

\par }{\QC ti dumalat nan gunda aton an nappuhi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Nan tagun munnomnom hinan atonan nappuhih nan ibbana ya hiyay a'atana,

\par }{\QC ya nomnomona ay an mangubah hinan udumnan tagu ya hiyay ma'ubah.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Nan munlangkak ya immannung an boholonay ibbanan tagun pa"iona,

\par }{\QC ya makulug goh an nan mangipabagtuh odol di ibbana ta olom ya mabalbaliyan,

\par }{\QB ya mapa"iy pangehdolan nan ibbanan hiya.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{27}{\Q \VerseOne{1}Adim iyamlong di ninomnommuh atom hi ma'et

\par }{\QC ti agguymu inilay ma'at ay he"an den algaw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Maphod hi un hay udumnan taguy mangul'ulgud hi aat di amaphod nan pangatmu

\par }{\QC ti adi ahan maphod hi un he"ay mangat.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Immannung an naligat di mumpi'ug hi batu ya panag ti mun'adamotda,

\par }{\QC mu inyal'allanan naligat di pange'edpolan hinan gumuluguluwan di nakudang di nomnomna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Naligat an medpol di bungot,

\par }{\QC mu iyal'allanan naligat an medpol di amoh.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Od'odolnah un way tagun mangihingal hi ibbanah unna aton di nappuhi

\par }{\QC ya un nan tagun way pamhodnan hiya, mu adina ahan ipattig.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ta"on un'a mah'itan an dumalat di pangihingalan nan i'ibbam ay he"a ti ma"aphod di umat hina

\par }{\QC ya un nan ato'aton nan pi'bohholmun mangungngun he"a.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Na"abhug ay nan tagu ya ta"on un nan danum di alig ya adina pohdon an tamtaman,

\par }{\QC mu nan nahinaangan ya ta"on un nan mumpait an ma'an ya mapolhat di panamtamna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Nan tagun manaynan an umadagwih nan nunhituwana

\par }{\QC ya umat hinan hamutin manaynan hinan agabana, ya immuy an tumanaytadyapan an lumane'le'od.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Immannung an umipa'amlong nan panugun di nahamad an ligwa

\par }{\QC an umat hinan numbino'ob'on an bangbanglu an umipa'amlong goh hinan mangusal.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Adim inganuy nan liligwam ya nan liligwan nan o'ommodmu ti wa ay ta mumpabadang'a

\par }{\QC ya diday madadawoh hi ag'agan bumadang ya un nan tutulangmun wah nan adagwin babluy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}He"an imbaluy'un lala'i, umipadenol ay ha"in hi un'a luma'eng ta manomnoman'a,

\par }{\QC at ta"ongkay hi un way mamihul ay ha"in ti nan maphod an ugalim di mangitudun hiyah aat'un nahamad.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Nan tagun nanomnoman ya immatunanah un waday nappuhin ma'at ay hiya, at halimunanay odolna ta adi ahan ma'at,

\par }{\QC mu nan tagun nawongwong ya unnaat goh ay damuwon nan nappuhi ta hegnona mu awni ta umangunuh at muntutuyu mahkay ti maligatan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mahapul an waday alanyuh gina'un nan tagun mangita'dog hinan tagun umutang ta pamatangna,

\par }{\QC ya iyal'allanah unyu agguy in'innilah nen tagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Gulat ta unmu ibugaw di pangapngaam hinan heneggonmuh nan pa'ahhelhelong

\par }{\QC at mid mapto' ya alyonaan unmu hiya idutan!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Nan babain gun mi'hongngel hi ahawana

\par }{\QC ya umat hinan danum hi lawang an tumidtitidtid an umipahiga.


\par }{\Q \VS{16}Ti ta"on hi un gun ipadah nan lakaynan ipadinong hiya mu adi mabalin

\par }{\QC ti umat hinan tuyup an adi mabalin hi mipadinong, unu umat hinan lanan adi mabalin an magamal.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nan kelkel ya mabalin an kelkelona nan ibbanan gumo' ta tumadom,

\par }{\QC ya umat goh hinan tagun hay ibbanah taguy pun'adalana ta luma'eng.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Nan tagun manalimun hinan nitanom an fig ya immannung an malagbuan ti ononay bungana,

\par }{\QC ya malagbuan goh nan baal an manalimun hinan gina'un di apuna ti e'gonan nan apuna hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nan mapaganah an danum ya umat hinan halmeng ti ipattignay aat di angah di tagu,

\par }{\QC ya henen angahna goh ya umat hinan halmeng ti ipattignay aat nan adi mattig an nomnomna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nan linala'i ya mid apogpogan di amnawda an umat ay da Atayan ay A'ubahan

\par }{\QC an mid apogpogan di tatagun middum ay dida.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Nan apuy di mun'anang hinan balitu' ya silver,

\par }{\QC mu hay mun'anang hinan aat di tagu ya nan hapihapiton di tataguy amaphod di pangatna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Nan tagun nakudang di nomnomna ya ta"on un way mamaligat an manaplat ay hiya ta engganay un mun'ugung ya adi damdama maluman di aatna

\par }{\QC an adi umat hinan paguy an wa ay ta nabayuh nan luhung ya mahinhin nan bogah hinan dugi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Mahapul an ipapto'mun halimunan nan a'animalmun kalnilu ya gandeng


\par }{\Q \VS{24}ti nan inadangyan ya mapogpog an umat hinan punhaadan di ali an adi minaynayun.


\par }{\Q \VS{25}At wa ay ta nalpah an indadaanmu nan do'ol an holo' an mumballun wah nan dudunduntug ta waday ipa'anmuh nan a'animalyu


\par }{\Q \VS{26}ya mabalin mahkay an ipiyammam di lubungyu an malpuh nan dutdut di kalnilum,

\par }{\QC ya mabalin goh an ila'um di udumnan gandengmu ta nan la'uda ya hiyay epla'muh luta.


\par }{\Q \VS{27}Ya nan udum an ma'angang hinan gandeng di hiyay pangngalanyuh gatas hi inumonyun hina"ama ya an amin nan nekkop ay da'yun binabai.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{28}{\Q \VerseOne{1}Nan tagun nappuhiy pangatna ya ta"on un mi'id di mamdug ay hiya ya nonongan un lumayaw,

\par }{\QC mu nan nahamad di pangatna ya mi'id ah ta'otnan umat hi layon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Nabaholan ay nan tataguh nan himpamabluy ta maguguluda at mahinhinukat di mun'ap'apun dida,

\par }{\QC mu gulat ta nan nanomnoman an taguy mumpapto' hinan tatagu at minaynayun an pumhod henen babluyda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Nan ap'apu an mangipaligligat hinan ibbanan nun'awotwot

\par }{\QC ya nipaddung hinan mundoloh an udan an mama"ih nan nitanom an mi'id ang'angonah ma'an.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Nan tagun adina unudon di Uldin ya iyamlongnay ato'aton nan nappuhiy pangatna,

\par }{\QC mu nan mangunud hinan Uldin ya ipadahnan ipaway ato'atonda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Nan tatagun nappuhiy ato'atonda ya adida ma'awatan nan aat di makulug hi aton hinan udumnan tagu,

\par }{\QC mu nan tatagun hi Apo Dios di dayawonda ya ma'awatanda mahkay.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}On'onaynah un nawotwot nan tagu mu ta nahamad di pangatna

\par }{\QC ya un nan adangyan an nangipa'enghah kuluk.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Nan ungan un'unnud hinan Uldin ya hiyay nanomnoman an imbaluy,

\par }{\QC mu nan mimiddum hinan mid hulbinan liligwana ta mi'yinum ya me"an ay dida ya un hi amanay bainona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Waday ma'at hinan tagun umadangyan an dumalat nan mumpatakap hi ongol hinan umutang an tatagu

\par }{\QC ti la'tot ya nan inamungna ya umuy damdaman miboltan hinan tatagun hummo' hinan nun'awotwot.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Umipabohol ay Apo Dios nan adi mangunud hinan Tuguna,

\par }{\QC ya ta"on un nan luwaluna ya adi tabolon Apo Dios.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Nan mangitudul hinan tagun nahamad di pangatna ta atonay nappuhi ya la'tot ya hiyay mabahbah an dumalat nan ato'atona,

\par }{\QC mu nan tagun mi'id ah apahalana ya maphod di ma'ma'at hi nitaguana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Wa ay ta nomnomon nan adangyan an tagu an hiyay na'annomnoman,

\par }{\QC mu gulat ta waday nawotwot an tagun way abalinanan manginnilah nan na'ahhamad an mannig ay hiya at i'innilana ahan nan aat di akudangan di ugalina.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Gulat ta nan nahamad di pangatnay mangabak hi mun'ap'apu at nidugah di pun'am'amlongan nan himpamabluy,

\par }{\QC mu gulat ta nan nappuhiy pangatnay mangabak ta diday mun'ap'apu at mun'ipo"oyda nan tatagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Nan tagun mangipo"oy hi baholna ya mi'id di punhulbian an amin di atona, at adi ahan pumhod di nitaguana,

\par }{\QC mu nan mangitutuyuh baholna ya din'ugna ta adina ipidwan aton ya hiyay hom'on Apo Dios.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Mawagahan nan tagun gun mangita'ot ay Apo Dios,

\par }{\QC mu nan tagun mangipahelot hi nomnomna ta adina unudon hi Apo Dios ya immannung an numbino'ob'on di ligatnah lagbuna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Umipata'ot nan ap'apun nappuhiy ato'atonah nan tatagunan mid abalinanda

\par }{\QC an umat hinan layon an munheel unu umat hinan mabungot an bear.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Nan ap'apun nappuhiy nomnomna ya paligatona nan tatagun ipapto'na,

\par }{\QC mu nan ap'apun mamahiw hinan nappuhin pangat ya adina pohdon di kuluk ya hiyay madnoy di pun'ap'apuwana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Umipaligat nan tagun pimmatoy mu agguy pay nadpap ti immannung an gun mipanomnom ay hiya nan inatnan nappuhi,

\par }{\QC at minomnoman, ya gun goh anapon di pulis ta nangamung hi atayana, at maphod hi un mi'id ah mammo' ay hiyah enggana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mahalimunan nan tagun nahamad di pangatna,

\par }{\QC mu himbumaggay aligatan nan tagun mangamangat hi lumihog.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nan tagun mahmahlun munhabal ya do'ol di mahawal hi tanudna,

\par }{\QC mu nan tagun mi'id di hulbin nan ayna ato'aton ya minaynayun an diday gun makudangan hi mahapuldah tanudda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nan na'na'unnud an nahamad di pangatnan tagu ya hiyay mawagahan,

\par }{\QC mu nan tagun uma'amnaw an umadangyan ta adi maphod di atonah umadangyanana ya immannung an mamoltah angunuhna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Nappuhi nan tagun munhumalyah un waday pangipangngilana,

\par }{\QC mu ta"on ya hiyah ne ahan pohdon di udumna an ta"on hi un itang di idatdah lagbudan mangat enen nibahhaw.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Nan nagitilan an tagu ya pohdonan munnaud an umadangyan,

\par }{\QC mu adina ma'awatan an un na'amtang ya hiyay makudangan an mawotwot.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Hay pohpohdon nan tataguh punyamanandah ma'at ay dida ya nan pangihingalandan didah un way inatdan nappuhi

\par }{\QC ya un nan pangngalandah nan udumnan tagun mangiyulgud hi amaphodna an ta"on hi un agguy immannung.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Nan tagun mangngal hi gina'un amana unu hi inana ti hay punnomnomana ya bo'on bahol henen atona

\par }{\QC ya nipaddung hinan puma"i.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Nan tagun ma"unguh an mumpunghan ya hiyay dumalat hi punhahannuan nan tatagu,

\par }{\QC mu nan tagun hi Apo Dios di pange'kodanah mahapulna ya hiyay pumhod.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Nan tagun hay nomnomnay pange'kodana ya nakudang di nomnomna,

\par }{\QC mu nan un'unnud hinan nahamad an itudtudun nan nun'anomnoman ya mi'id di ita'otna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Nan tagun nanginnilan hummo' hinan nun'awotwot ya adi makudangan hi mahapulna,

\par }{\QC mu nan mi'id di homo'nah nan mipalpaligat ya idutan nan tatagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Wa ay ta nan nappuhiy pangatnay mun'ap'apuh gubilnu ya mun'ipo"oyda nan tatagun maphod,

\par }{\QC mu wa ay ta ma'abakda ta hay maphod di mipallog ay didan mun'ap'apu at bumuhu'da mahkay, ya pumpumhod di ma'ma'at ay dida.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{29}{\Q \VerseOne{1}Nan tagun ta"on unda gun tugunon mu gunna ipahelot di nomnomna ta gunnaat goh iyal'allan mangat hi nappuhi

\par }{\QC ya la'tot ya ma'ubah an matoy.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Wa ay ta nan nahamad di pangatnay mun'ap'apuh nan ohan babluy ya umamlongda nan tataguna,

\par }{\QC mu wa ay ta nan munlayah an nappuhiy pangatnay mun'ap'apu ya munlungdayaday tatagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Umipadenol ay amana nan imbaluynan mamhod an manomnoman,

\par }{\QC mu manangpah nan lala'in gun mimiddum hinan puta ti upuhonay pihhuna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Papaddungon ay nan aliy atonah nan ipapto'na at minaynayun an gun pumhod nan babluy an pumpapto'ana,

\par }{\QC mu gulat ta nan ap'apu ya un hay pihhuy gamgamona at hiyay dumalat hi apa"ian nan babluy hi pumpapto'ana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Nan tagun mamalbalih nan heneggona

\par }{\QC ya paddungnay unna idadaan an manuluh odolna ta mabalbaliyan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nan tagun hay nappuhiy gunna aton ya hiyah ne dumalat hi abahbahana,

\par }{\QC mu nan tagun nahamad di pangatna ya umamlong ya mungkankanta ti mi'id mama"in hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Nan nahamad di pangatnan tagu ya inilanay aat di nahamad hi aton hinan nun'awotwot,

\par }{\QC mu nan tagun nappuhiy pangatna ya mi'id di umat hinah nomnomona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Nan tatagun pumihupihul hi i'ibbada ya unda guluwon an amin nan ni'babluyanda,

\par }{\QC mu nan nun'anomnoman an tatagu ya hay pumhodan nan tatagun himpamabluy di itamuda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Mi'id hulbinah un idiklamun nan nanomnoman nan adi mangngol ti nan adi mangngol ya ngumalawngaw ya un bumungot,

\par }{\QC at mid pohodnah punhahapitanda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Nan tagun nangipa'enghan pumatoy ya ma'abbohhol hinan nahamad di nomnomda

\par }{\QC ti pohdonan patayon dida.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Nan nakudang di nomnomnan tagu ya adi bumain an mangipattig hi bumungtana,

\par }{\QC mu nan nanomnoman an tagu ya ma'ma'ullay, ya adi ma'innilay bumungtana ti madpol.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Gulat ta nan ap'apu ya kulugonan amin nan al'alyon nan tatagunan nibahhaw

\par }{\QC at la'tot ya ahilalayahdan amin nan u'upihyal nan puntamuona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Hay ohah numpaddungan nan nawotwot an tagu ya nan umipaligat ay hiya

\par }{\QC ya nan nangidatan Apo Dios hi matadan duwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Nan ap'apun mumpanuh hinan nun'awotwot ta mepto' di ato'atonan dida

\par }{\QC ya madnoy di pun'ap'apuwana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Hay pangihingalan hi panugunan hinan ung'ungungnga ya nan paneteldan hinan way nappuhih atonda ya ta way pumhodanda

\par }{\QC ti nan ung'ungngan adida ihingal ta un okod hiyah nan atona at la'tot ya hiyay lummuh abainan inana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Wa ay ta nan tatagun nappuhiy ato'atonday mun'ap'apu ya iyal'allanay ma'ma'at hi nappuhi,

\par }{\QC mu awmat ya tigon nan maphod di pangatday abahbahan dane han a'ap'apu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nu waday muntugun hinan imbaluyna at immannung an mid al'alih abungda,

\par }{\QC ya hiya goh di mangipadenol hinan ommodna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Nan tatagun agguy nanginnilah nan inyuldin Apo Dios ya immannung an atonday malgom hinan pohdondan aton,

\par }{\QC mu nan nanginnila ya mangunud hinan Tuguna ya mawagahanda ya mipa'amlongda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nan adi umunud an tagala ya immannung an adi umanay di hapitonyuh panugunyun hiya,

\par }{\QC at mahapul an gilatonyu ti ta"on unna ma'awatan di alyonyu mu adina unudon.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nan tagun un namaaggan himmaphapit an adina ahan nomnomon di hapitona

\par }{\QC ya on'onayna ahan nan nakudang di nomnomna ya un hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Gulat ta iyabulut nan ad baal di malgom an pohpohdon nan baalna an mete''ah a'ungana

\par }{\QC at umangunuh ya henen tagalanay umidat hi punha'itan di nomnomna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Nan tagun mabanbannungot di dumalat hi pi'hongngilana ya pi'pattayanah nan babluy an ni'hituwana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Nan tagun mumpabagtu ya umangunuh at mipa'ampan dumalat henen atona,

\par }{\QC mu nan mangipa'ampah odolna ya hiyay mipabagtu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Nan tagun bumadang hinan mangakaw ya un hay odolnay inlumlumna.

\par }{\QC Ti gulat ta nan makulug di ibaagnah nan punhumalyaan ya middum hinan mangakaw an mahumalya,

\par }{\QB ya gulat ta ibahhawna ya ma'idutan ay Apo Dios.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Nan tagun tuma'ot hinan nomnomon nan udumnan taguh aatna ya mi'id di abalinana,

\par }{\QC mu nan tagun hi Apo Dios di pangehdolana ta Hiyay manalimun ay hiya ya immannung an malenggop an mi'id di ma'at ay hiyah nappuhi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Nan do'ol an tatagu ya pohdondan mumpabadang nan mun'ap'apun dida,

\par }{\QC mu hi Apo Dios ya anggay di way nahamad hi atonan mangipanuh hinan tatagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Nan tagun nahamad di ugalina ya pahiwonay nappuhin pangat di tagu,

\par }{\QC ya umat goh hinan nappuhiy ato'atona ti pahiwona nan nahamad di ugalina.




\par }\Chap{30}{\SH Hay Hinapit Agur\FTNT{*}{{\FR 30: }{\FT{Agguy tu'u inilay aat ten tagu.}}}
\par }
{\Q \VerseOne{1}Hiyatuy hinapit Agur an hina' Jakeh ay da Ithiel ay Ukal\FTNT{†}{{\FR 30:1 }{\FT{Agguy tu'u inilay aat ten duwan tagu an da Ithiel ay Ukal.}}} an inalinay,


\par }{\Q \VS{2}“Ha"in ay atog ya nidugah ahan di amanangpah'un tagu!

\par }{\QC Adia' umat hi udum an tagun waday nomnomna!


\par }{\Q \VS{3}Makulug ahan an mi'id di inadal'uh aat di aton an manomnoman,

\par }{\QC ya mi'id ahan di inila' hi aat di pangat Apo Dios an me'gonan!


\par }{\Q \VS{4}Ti undan way timmulu ta immuy ad abuniyan ya numbangngad hitun luta?

\par }{\QC Ya undan udot way nangamung hinan tuyup ya ginamalna?

\par }{\QB Ya undan udot way nangiteplag hi lubungnah nan udan ad daya?

\par }{\QC Ya hay nangipaphod hi nunlene'woh hinan pingit di luta?

\par }{\QB Ya hay ngadana nin?

\par }{\QC Inilayu ay ya hay ngadan goh di imbaluyna?

\par }{\QB Makulug ay an waday umat hina ya ibaagyun ha"in hi unyu inila!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Kulugo' ahan an mid ah nibahhawan nan hapiton Apo Dios,

\par }{\QC at an amin nan mamhod an mumpabaliw ay Hiya ya immannung an ipapto'na dida.


\par }{\Q \VS{6}At adiyu udman nan Hapit Apo Dios ti atonyu ay ya ihingal da'yu,

\par }{\QC at ma'innilan munlayah ayu.\FTNT{‡}{{\FR 30:6 }{\FT{Bahaom nan footnote di Deut. 4:2.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}He"a, Apo Dios, ya waday duwan pohdo' hi odawo' hi atom ay ha"in hi engganah unna' matoy.


\par }{\Q \VS{8}Hay oha ya badangana' ni' ta adi' hapiton di nibahhaw an layah.

\par }{\QC Ya hay miyadwa ya ta"on hi unna' adi ipa'adangyan mu ta adi ahan goh nunheglan ami'mi"idana'.

\par }{\QB At hay odowo' hi idatmu ya nan mun'olog hi mahapul'u ya ammuna.


\par }{\Q \VS{9}Ti gulat nin ta do'ol an mahawal di mahapul'u at mid mapto' ya alyo' di,

\par }{\QC Adi' mahapul di badangmu!

\par }{\QB Ya gulat goh ta na'agwotwota' at mid mapto' ya mangakawa',

\par }{\QC at hiyay dumalat hi pamihulandan He"an Dios an dayawo'!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Da'yun i'ibba ya adiyu ihudhudol di pamahiwyuh nan tagalah aat nan apuna ti hiyay dumalat hi pangidutanan da'yu,

\par }{\QC at miballoh an holtaponyuy inatyu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Wadaday udumnah tatagun mangidut hinan ommodda,

\par }{\QC ya adida wagahan dida.


\par }{\Q \VS{12}Ya wadada goh di tatagun hay punnomnomanda ya maphod an amin di pangatda,

\par }{\QC mu layahda ti un hihidya an agguy nahukatan nan nappuhin ato'atonda.


\par }{\Q \VS{13}Ya wadada goh di udum an tatagun nidugah an mumpahpahiyada

\par }{\QC an hay punnomnomanda ya dida ahan di ma"aphod an mi'id ah nipaddung ay didah nan udum an tatagu.


\par }{\Q \VS{14}Ya wadada goh di udumnan tatagun hay nun'awotwot di mamaondan paligaton an amin hitun luta,

\par }{\QC ya pilitondan polhon nan way pangngalandah ononda.

\par }{\QB Danen umam'am ya umatdah atata'ot an animal hi bubulung an matadom di babadan umat hi tadom di hinalung.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Wadada han duwan nunduppel an binabain imbabaluy han belabel

\par }{\QC an hay ngadan nan oha ya hi Idatana'! ya hay ngadan nan agina ya hi Idatana' Pay!

\par }{\QB Ya wada pay di opat hi ibaag'un mi'id iniladan mahengla,


\par }{\Q \VS{16}ti nan wadan di nun'atoy di oha,

\par }{\QC ya nan babain bahig di netob,

\par }{\QB ya nan mamagan lutan nanga' an mahapulnay udan di miyatlu,

\par }{\QC ya hay miyapat ya nan apuy an gumelageladaw an adi mabalin an madop.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nan tagun mamahal hi o'ommodna

\par }{\QC ya awniat matoy ya nunhobatnan hamutiy matana, ya nun'a'anday lamohna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Waday opat an pohpohdo' hi adalon mu naligat an adi' ma'awatan,

\par }{\QC at mi'id olog'un manginnila.


\par }{\Q \VS{19}Hay oha ya nan aton di agila an tumagoy,

\par }{\QC ya hay miyadwa ya nan aton di ulog an mabuluh hinan daplah,

\par }{\QB ya hay miyatlu ya nan aton nan pupul an manganap hi ayanah nan tu'yap di danum,

\par }{\QC ya hay miyapat ya nan aton di lala'in mi'pohhodan hinan babai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nan munlayah an babai ya wa ay ta nalpah an inlugtapnay ahawana

\par }{\QC ya mun'amoh an ihautnan alyonay,

\par }{\QB Mi'id ah inat'uh nappuhi!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Wadaday opat hi na"appuhih ma'at hitun luta:


\par }{\Q \VS{22}hay oha ya nan himbut an mumbalin hi ali,

\par }{\QC ya hay miyadwa ya nan nakudang di nomnomna mu umadangyan ta hiyay way maphod di tanudna,


\par }{\Q \VS{23}ya hay miyatlu ya nan malmaligit an babain nalhin,

\par }{\QC ya hay miyapat ya nan tagalan babain mihukat hinan ad tagalan hiya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Hitun luta ya waday opat an numbino'ob'on an ta"on unda i"itang mu nidugah di ananomnomanda:


\par }{\Q \VS{25}hay oha ya nan ambubuli

\par }{\QC ti ta"on hi un pa"itang di bi'ahda mu wa ay ta tiyalgaw ya hinumludan mangidadaan hi onondah nan lawang.


\par }{\Q \VS{26}Ya hay miyadwa ya nan kunihu

\par }{\QC ti ta"on un itang di bi'ahda ya abalinandan mangiyammah punhituwandah nan daplah.


\par }{\Q \VS{27}Ya hay miyatlu ya nan dudun

\par }{\QC ti ta"on hi un mi'id di apudah mangipangpangulun dida mu mun'u'unnudandan tumayap.


\par }{\Q \VS{28}Ya hay miyapat ya nan bulbula'ot

\par }{\QC ti ta"on hi un mabalin an piditon mu mabalin goh an wadah nan nunhituwan di alin ni'hitu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Ya wadada goh di opat an numbino'ob'on hi limmun Apo Dios an maphod di tigaw nan panalanda:


\par }{\Q \VS{30}hay oha ya nan layon an mabi'bi'ah hi an amin an a'animal,

\par }{\QC at hiyanan mi'id ah tuma'tana,


\par }{\Q \VS{31}ya hay miyadwa ya nan awitan,

\par }{\QC ya hay miyatlu ya nan buta'al an gandeng,

\par }{\QB ya hay miyapat ya nan aton nan alin mangipangpanguluh nan titindaluna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Gulat ta ipabagtum di odolmu unu way ninomnommuh atom hi nappuhi ya immannung an nakudang di nomnommu,

\par }{\QC at odolnah unmu nomnomon hi mahhun ti ini ya mabainan'a.


\par }{\Q \VS{33}Ti immannung an wa ay ta mikiwakiwal nan maluyud an gatas at mumbalin hi mantikilya,

\par }{\QC ya immannung goh an mahuntuk ay di olong at dumala.

\par }{\QB At iyal'allanay un pabungton di ibba an lummuh gulu.”

\par }{\QC Hiyah ne hinapit Agur.




\par }\Chap{31}{\SH Hay Tugun nan Alin hi Lemuel\FTNT{*}{{\FR 31: }{\FT{Agguy tu'u inilay aat ten tagu.}}}
\par }
{\Q \VerseOne{1}Hiyatuy hinapit han Alin hi Lemuel hi intugun inana ay hiya an inalinay,


\par }{\Q \VS{2}“Waday numbino'ob'on an alyo' ay he"an imbaluy'un lala'i

\par }{\QC ti immannung an nawada'an dimmalat din nangiluwalua' ay Apo Dios.


\par }{\Q \VS{3}Bo'on hay binabaiy pangpuham hi pihhum ya bi'ahmu

\par }{\QC ti hiyah ne dimmalat hi nun'abahbahan din udum an a'ali.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Hay oha goh, Lemuel, ya maphod hi un adi mun'am'aminul nan ap'apu

\par }{\QC an uminum hi bayah ya nan numbino'ob'on an bumutong.


\par }{\Q \VS{5}Ti gulat ta uminumda ta mabutongda

\par }{\QC at aliwanda nan Uldin,

\par }{\QB at inganuyda nan nun'awotwot an munhapul hi badang.


\par }{\Q \VS{6}Hay mabalin hi uminum hinan limminun bayah ya nan tagun ay matomatoy

\par }{\QC an adi pa"edpol hinan dogohna.


\par }{\Q \VS{7}Ta inumonda ay at olom ya aliwanday anawotwotda ya nan nidugah an munha'it.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Mahapul an badangam nan tatagun adi pa'abbaliw hi odolda an umat hinan mahmo' ya nawotwot

\par }{\QC ti gulat ta iyalida didan idiklamuh nan punhumalyaan at mahapul an ma'andong di atom an mumpanuh hinan midiklamu.


\par }{\Q \VS{9}At mahapul an hay immannung di panumalyam ay dida ta mabaliwanda.”

\par }{\QC Hiyah ne hinapit nan Alin hi Lemuel.


\par }{\SH Nan Nalhin an Babain Nahamad di Pangatna\FTNT{†}{{\FR 31:9 }{\FT{Hatun verses 10-31 ya hiyah ne nahayhaynod an letran di alphabet di Hudyu an hay nahhun an letran nan mahhun an hapit hi verse 10 ya
}}{\FT{{\EM{A}} (unu
{\EM{aleph}}), ya hay nahhun an letran nan mahhun an hapit hi verse 11 ya
{\EM{B}} (unu
{\EM{beth}}), ya minaynayun nan umat hinan aatna ta engganah negpongana an
{\EM{taw}} hi verse 31.}}}
\par }
{\Q \VS{10}Naligat ahan hi anapon nan babain nahamad di pangatnan ahawaon

\par }{\QC ti nan umat hinay aatna ya nabalbalul ya un nan do'ol an na'angnginan batu.


\par }{\Q \VS{11}At nan ahawan nen babai ya ongol di pangedenolanan hiya

\par }{\QC ti inilanan nidugah di punhulbiana,


\par }{\Q \VS{12}ya maphod di aton nen babain hiya,

\par }{\QC ya minaynayun an adina paligaton hiyah an amin hinan ataguna.


\par }{\Q \VS{13}Ya hiya ya mahlun umabo'abol hinan lo'ob,

\par }{\QC ya mundenol hiyan muntamu,


\par }{\Q \VS{14}ya mahlu goh an umuy manganap hi onondan hina"aman ta"on un adagwiy pangngalana.


\par }{\Q \VS{15}Hiya ya ag'agan bumangon hinan helhelong ta idadaanay onon nan pamilyana,

\par }{\QC ya intudunay aton nan tagalana.


\par }{\Q \VS{16}Ya hamadonah mahhun nan lutah un maphod ya unna pola'on,

\par }{\QC ya nan bino'lanay usalona ta tammanah greyp heden penla'na.


\par }{\Q \VS{17}Ya hiya ya mabi'ah,

\par }{\QC ya mahlun muntamu.


\par }{\Q \VS{18}Ya inilana an maphod di aat di pungkumilduana,

\par }{\QC at ta"on un nan mahdom ya gun muntamu


\par }{\Q \VS{19}ti hiya ya gun munlubid ya mun'abol hinan lubungda.


\par }{\Q \VS{20}Hiya ya adi na'ikot an pun'idatana nan tatagun nun'awotwot an ama'ma"idan,


\par }{\Q \VS{21}ya adi numanomnom an ta"on hi un madatngan di lawang an tungnin

\par }{\QC ti waday mun'a'ugtul an lubung nan pamilyana.


\par }{\Q \VS{22}Ya iyammanay na'al'altian an abo'da,

\par }{\QC ya hay lubungna ya ma"aphod di tigawna.


\par }{\Q \VS{23}An amin nan tataguh nan pi'babluyanda ya e'gonandah ahawana

\par }{\QC an hiyay ohah mangipangpangulun dida an himpamabluy.


\par }{\Q \VS{24}Ya henen babai ya mun'ammah lubung ya balikis ta ila'unah nan mungkumildu.


\par }{\Q \VS{25}Hiya ya mi'id al'alih aatna,

\par }{\QC ya e'gonanda hiya,

\par }{\QB ya adi numanomnom hi nitaguan hi udum di algaw ti waday denolna.


\par }{\Q \VS{26}Ya dumalat di ananomnomana ya ma'ulay di panapitna,

\par }{\QC ya nala'eng an tumugun.


\par }{\Q \VS{27}Hiya ya ihamadnan mangipapto' hinan ma'ma'at hi abungda,

\par }{\QC ya adi napayad hi tamuna.


\par }{\Q \VS{28}Nan imbabaluyna ya wagahanda hiya,

\par }{\QC ya umat goh ay ahawana an ipabagtuna hiya


\par }{\Q \VS{29}ti alyonay, “Do'olday binabain mun'aphod di pangatdan ahawada,

\par }{\QC mu he"ay ma"ap'aphod ya un dida!”

\par }{\QB Hiyah ne alyona.


\par }{\Q \VS{30}Umu'uddum ya un bumalbali nan maphod an tigaw di baba'i ya nan amaphodna ti adi munnanannong,

\par }{\QC mu nan babain hi Apo Dios di dayawona ya hiyay mipabagtu.


\par }{\Q \VS{31}At midatan hiyah pulimyuna ti hiyah ne bino'lana.

\par }{\QC At nan ina'inatnay dumalat hi pange'gonan an amin di tataguh nan babluy ay hiya.

\par }