\NormalFont\ShortTitle{II Timothy}

{\MT II Timothy

\par }{\IS Hay Aat Ten Liblu

\par }{\IP {\EM{Hay Nangitudo' eten Liblu:}} hi Apostoles Paul (1:1).

\par }{\IP {\EM{Hay Nangitud'an Paul eten Liblu:}} hi Pastor Timothy (1:2).

\par }{\IP {\EM{Hay Pohdon nan Ngadan ten Liblun Ibaga:}} nan mange'gon ay Apo Dios.

\par }{\IP {\EM{Hay Gutud hi Nangitud'anan ten Liblu:}} hidin numbattanan di 64 A.D. hi engganah 68 A.D.

\par }{\IP {\EM{Hay Teman ten Liblu:}} hay angunuh an intugun Apostoles Paul ay Pastor Timothy ta mipallog ay hiyan muntamuh nan tamun Apo Dios ti kinulug Paul an magadyuh di atayana.

\par }{\IP {\EM{Hay Outline ten Liblu:}}

\par }{\IO Hay IMPAꞋINNILAN Apostoles Paul ay Pastor Timothy (1:1-2)

\par }{\IO Hay NUNDENOLAN Apostoles Paul ay Pastor Timothy (1:3-5)

\par }{\IO Hay INTUGUN Apostoles Paul ay Pastor Timothy (1:6—4:21)

\par }{\IO Hay HOGAT hi inalin Apostoles Paul ay Pastor Timothy (4:21-22).



\par }\ChapOne{1}{\PP \VerseOne{1}Heten tudo' ya nalpun ha"in an hi Paul ti pento'a' ay Apo Dios hi apostoles\FTNT{*}{{\FR 1:1 }{\FT{Hay pohdonan ibaga ya
}}{\FT{{\EM{nan nahnag}}.}}} Jesu Kristu ta ipa'innila' hi tataguy Hapit Apo Dios an nan mangulug ay Jesu Kristu ta mi'tagudah mid pogpogna.


\par }{\PP \VS{2}Muntudo'a' ay he"a, Timothy,\FTNT{†}{{\FR 1:2 }{\FT{Hay pohdonan ibaga ya
}}{\FT{{\EM{nan mange'gon ay Apo Dios}}.}}} an pohpohdo' an ibilang'uh imbaluy'u.

\par }{\PP Ipadutu' da'a ni', ya igohgohan da'a, ya ipalenggop da'a ay Apo Dios an hi Ama tu'u ya hi Jesu Kristu an hi Apu tu'u.\FTNT{‡}{{\FR 1:2 }{\FT{Inusal Apostoles Paul nan tulun kalahin di apnga. Nan nahhun an alyona an
}}{\FT{{\EM{ipadutu' da'a}} (unu
{\EM{charis}}) ya apngan di iGreece, ya nan netob an alyonay
{\EM{igohgohan da'a}} ya apngan di kimmulug, ya nan miyatlun alyona an
{\EM{ipalenggop da'a}} (unu
{\EM{shalom}}) ya apngan di Hudyu.}}}


\par }{\SH Hay Nundenolan Paul hi Aat Timothy ya nan Nuntugunanan Hiya
\par }
{\PP \VS{3}Hinan punluwalua' hi abigabigat ya amahdomahdom ay Apo Dios an maphod di nomnom'un umunud ay Hiya an umat hidin inat din o'ommod'u ya munyamana' hi enggana ay Hiya an dumalat nan pangulugmu.

\VS{4}Ya wa ayan ninomnom'u din limmugwaam hidin nunhiyananta at hiyanan penhod'un tigon he"a ta way ato' an umamlong.

\VS{5}Ya nonomnomo' nan pangulugmu ti nahamad an umat hidin pangulug apum an hi Lois ya hi inam an hi Eunice.

\VS{6}At hiyanan ipanomnom'un he"a ta ihamhamadmun mangusal hinan abalinam an indat Apo Dios ay he"ah din nangipattu'a' hi ngamay'uh ulum.

\VS{7}Ti henen Lennawan hennag Apo Dios ay ditu'u ya bo'on Hiyay alpuwan di bain mu Hiyay alpuwan di abalinan tu'un mananggah logom, ya itudunan ditu'uy pamhod\FTNT{§}{{\FR 1:7 }{\FT{Heten kalahin di pamhod ya
}}{\FT{{\EM{agape}} hinan hapit di iGreece.}}} hi i'ibba ya nan atugunan tu'u.


\par }{\PP \VS{8}At adi'a bumain an mangipa'innilah aat Apu tu'un hi Jesu Kristu, ya adim iyabain tun nabaluda'\FTNT{*}{{\FR 1:8 }{\FT{Hay awadan Paul an nabalud ya hinan Baludan an Mamertine hi ad Rome, ya hiyah ne na'ahhamad an baludan ti mid ah lumayaw, ya nabangkelengan hiya (1:16; 2:9), ya mid mapto' ya nihinad dolom hinan ongol an bituh unig di baludan (ti wagwada ta engganad ugwan, at mabalin an tigom hi un'a umuy ad Rome), ya nidugah an tungnin ti mahapul di jacketna (4:13). Ya nan liligwana ya naligatandan nanganap ay hiya (1:17). At adi umat hinan hopap di nabaludanad Rome an hay na'abangan an abung di nunhituwana, ya madadawoh di gun immayan nan liligwanan numbihhitan hiya (Ac. 28:16-17, 30-31). Hidin nakakanah nan hopap di nabaludanah din 62 A.D. ya immuy hinan ma'alih Miyapat hi Numbiyahean an Nummisyonari, ya duway tudo' an intudo'na nin eden timpu an nan alibluliblu an I Timothy ya Titus. Ya hidin 66 unu 67 A.D. ya impibalud nan Alin hi Nero hiya ti alyonda an hiya ya adi mangngol (2:9). Ya inilana goh an na'uy an mapatoy (4:6-8).}}} an dumalat di pangunuda' ay Hiya, mu mi'ligat'an ha"in an dumalat di pangitudtuduwam hinan Maphod an Ulgud Jesu Kristu, at pabi'ahon da'an Apo Dios ta abalinam an mangedpol hinan punholholtapam.

\VS{9}Ya binaliwan ditu'u, ya pento' ditu'u ta ditu'uy tataguna. Mu bo'on nan maphod an inat tu'uy dumalat ti hay dimmalat ya nan nangipadutu'anan ditu'u an gapun Jesu Kristu ti hiyah ne ninomnomna tuwalih din agguyna nunlumuwan hi logom.

\VS{10}Mu ad ugwan ya nipattig ti hidin immalian Jesu Kristun mamaliw ay ditu'u. Ya inatna ta adi tu'u tuma'ot hi un tu'u matoy ti inabaknay atoy hi namahuana, at impa'innilanan ditu'u an midatan tu'uh ataguan hi mid pogpogna an dumalat di pangulugan tu'uh nan Maphod an Ulgud Jesu Kristu.


\par }{\PP \VS{11}Ya pento'a' ay Apo Dios hi apostoles\FTNT{†}{{\FR 1:11 }{\FT{Bahaom nan footnote di II Tim. 1:1.}}} ta umuy'u itudtudu nan Maphod an Ulgud Jesu Kristu,

\VS{12}at hiyah te dimmalat hi nipaligligata'. Mu adia' bumain damdama ti inila' nan kulugo' an hi Apo Dios, ya mundenola' goh an abalinanan mangipapto' ay ha"in hi engganah tun algaw an punhumalyaanah tatagu.

\VS{13}Ya henen intudu' ay he"an Nahamad an Tugun ya hiyah ne unudom. Ya adim al'alliwan di pangulugmu ya nan pamhodmu ti umat hinay tagun middum ay Jesu Kristu an waday pangulugna ya pamhodna.

\VS{14}Ya papuutam henen maphod an nitudun he"a ti badangan da'ah nan Na'abuniyanan an Lennawan niyo'odol ay ditu'u.


\par }{\PP \VS{15}Inilam an tinaynana' hi an amin an i'ibba tu'un kimmulug hinan Provinciad Asia, ya ta"on da Phygelus ay Hermogenes.

\VS{16}Mu maphod ta wadah Onesiphorus an agguy nangiyabain ay ha"in hi nibaluda' ta gun umalin mangidungaw ay ha"in ta umamlonga'. Igohgohan ni' Apu tu'u didan hina"ama.

\VS{17}Hidin immalianah tud Rome ya inana'anapa' ta engganay unna' inah'upan hitun baludan.

\VS{18}Ya inilam goh an do'ol di imbadangnah din wadan tu'uh nad Ephesus. Igohgohan ni' Apo Dios hitun pumbangngadan Apu tu'un hi Jesu Kristu an munhumalyah tagu.




\par }\Chap{2}{\SH Hay Aat di Baal Kristun ay Ihunay Tindaluna
\par }
{\PP \VerseOne{1}He"an imbaluy'u, hi Apo Dios di mangidat hi bi'ahmu ti dumalat nan pamhodnan he"a ya nan niddumam ay Jesu Kristu.

\VS{2}Ya henen inulgud'un dengngol nan do'ol an mangihtiguh aat di Tugun Apo Dios ya hiyay ipa'innilam goh hinan un'unnud an linala'in abalinandan mangituduh udumna goh.


\par }{\PP \VS{3}Ya middum'an mangedpol hinan ligat tu'u an ay paddungnay he"ay ohah maphod an tindalun Jesu Kristu.

\VS{4}Ti hay tindalu ya hay nuntindaluanay nomnomnomona, ya adi me'me'yat hinan ato'aton nan bo'on tindalu ta ipa'amlongnay apuna.

\VS{5}Ya nan mi'yab'abbak an adina ay unudon di ma'unud an unudon di mi'yabbak ya adi mangabak.

\VS{6}Ya umat goh hinan mahlun munhabal an wa ay ta inhamadnan impapto' nan inhabalna ya do'ol di ma'alana.

\VS{7}Nomnomnomom hatun inali', at badangan da'an Apu tu'u ta ma'awatam.


\par }{\PP \VS{8}Adim aliwan nan gun'u intudtudun aat Jesu Kristu an holag David an namahuan.

\VS{9}Ya nan nangitudtuduwa' di dimmalat hi punholholtapa' an ten nabaluda' an paddungnay unna' pimmatoy. Mu ta"on unna' nabangkelengan mu miwa'at damdama nan Hapit Apo Dios!

\VS{10}At hiyaat un'u edpol tun ligat'u ta mabaliwan nan pento' Apo Dios an mangulug ay Jesu Kristu ta middumdah ipabagbagtuan Jesu Kristu an mi'id di pogpogna ti Hiyay mangibaliw ay ditu'u.

\VS{11}Wada han nahamad an pangalidan hapit an alyonay,

\par }{\QB “Gulat ta ni'yatoy tu'un Kristu

\par }{\QC at mi'tagu tu'un Hiya.


\par }{\Q \VS{12}Edpol tu'u ay di ligat tu'uh pangunudan tu'un Hiya

\par }{\QC ya mi'papto' tu'un Hiya.

\par }{\QB Ya wa ay ta iyabain tu'u

\par }{\QC at iyabain damdama goh ditu'un Hiyan alyonay bo'on ditu'uy taguna.


\par }{\Q \VS{13}Ya ta"on nin hi un tu'u adi unudon hi Apo Dios

\par }{\QC mu Hiya ya immannung an pa'annungonay tulagnan ditu'u ti adi munlayah.”\FTNT{*}{{\FR 2:13 }{\FT{Hay kulugon nan udum ya hatun verses 11-13 ya ohan nabayag an kantan di kimmulug hidin amatagun Paul.}}}


\par }{\SH Hay Nangabulutan Apo Dios hinan Maphod an Tamu
\par }
{\PP \VS{14}Ipanomnommu hatuh nan tataguh na, ya padanam dida ti adi pohdon Apo Dios di punhohongngilandah nan mi'id di maphod hi ibadangna ti un hay puma"ih pangulug nan mangngol.

\VS{15}Ya ipadahmuy abalinam an mangipadenol ay Apo Dios ta way atonan mangabulut hinan atom. Ya nan nepto' di panudtudum hi Hapitna ta adi'a mabainan.

\VS{16}Ya du'gom nan mitudtudu an bo'on hay ipabagtuan Apo Dios ti mi'id di hulbin hana, mu un at dumalat hi apa"ian di pangulug di udum.

\VS{17}Ti hanan mitudtudu ya umat hinan gulid an un itang, mu la'tot ya dimmala'da'.\FTNT{†}{{\FR 2:17 }{\FT{Hay ngadan ten dogoh ya gangrene.}}} Da Hymenaeus ay Philetus di gun muntudtuduh umat hina.

\VS{18}Adi miyunnudan hinan makulug an mitudtudu nan itudtududa ti alyonday nalpah anuy amahuan di natoy. At henen itududay mangipapuhih pangulug nan udum.\FTNT{‡}{{\FR 2:18 }{\FT{Mid mapto' ya da Hymenaeus ay Philetus di duwan liders nan kulton ma'alih Gnosticism (bahaom nan footnotes di Col. 2:4, ya I Tim. 1:3, ya Tit. 1:14, ya II Pet. 1:2, ya I Jn. 4:2, ya I Jn. 5:8, ya I Jn. 5:16, ya II Jn. 1:7 ta innilaom di udumnah aat ten kulto).}}}

\VS{19}Mu ta"on un umat hina an wadaday mangitudtuduh nibahhaw ya adi nonongan nahukatan nan nahamad an Tugun Apo Dios ti mipaddung hinan ongol an batun adi ma'ik'iki. Umat goh hinah nan makulug an nahamad di pangulugdan Hiya ti nitudo' an inalinay,

\par }{\QB “Hi Apo Dios ya inilana nan tataguna.”\FTNT{§}{{\FR 2:19 }{\FT{Num. 16:5.}}}

\par }{\MM Ya wada goh di nangali an inalinay,

\par }{\QB “An amin di mangalih diday tagun Apu tu'u

\par }{\QB ya mahapul an ipogpogdan mangat hi nappuhi.”\FTNT{*}{{\FR 2:19 }{\FT{Hete ya bo'on verse an nalpuh udumnan libluh nan Hapit Apo Dios.}}}


\par }{\PP \VS{20}Nan maphod an abung ya do'ol di numbino'ob'on hi nun'abalul an gina'u. Ti nan udumna ya hay balitu' ya silver di niyamma, mu nan udum ya ayiw ya uklit di niyamma. Ya ma'usal nan gina'u an balitu' ya silver di niyammah un way adadangyan an bihhita, ya nan udum an gina'u an hay ayiw ya uklit di niyamma ya ma'usal hinan malgom.

\VS{21}Ya umat goh hinan tagun wa ay ta pohdonan ibilang Apo Dios an waday punhulbiana ya mahapul an du'gona nan nun'appuhi ta midadaan hinan malgom an pohdon Apo Dios hi ipatamun hiya.


\par }{\PP \VS{22}Nomnomom ta adim aton nan nun'appuhin pun'amlongan di odol an gun aton nan ungunga, mu hay nomnomom an aton ya nan pangatam hi maphod, ya ihamadmuy pangulugmu ya pamhodmu, ya mi'yunnudan'ah nan nahamad di pange'koddah nan badang Apu tu'u.

\VS{23}Du'gom nan mid upidna an punhahhahapitan ti hiyay dumalat hi punhohongngilan.

\VS{24}Nan puntamuon Apo Dios ya adi mi'hongngel, mu un at ma'ulay hi an amin an tatagu, ya nala'eng, ya na'anus an muntudtudu.

\VS{25}Mahapul an ma'ma'ullay di panugunah nan tatagun mi'hongngel ay hiya ta olom ni' ya badangan Apo Dios dida ta muntutuyudah baholda ta la'tot ya ininnilada nan Makulug an Ma'unud.

\VS{26}At didanay tatagun mipanuh di nappuhin nomnomda ta way atondan mangaliw ay Satanas an namalbalin didan mangat hi penhodna.




\par }\Chap{3}{\SH Hay Aat nan Tataguh Agadyuhan di Umalian Jesus
\par }
{\PP \VerseOne{1}Hiyah te nomnomnomom an hitun agadyuhan di umalian Kristu ya waday nidugah an ligat

\VS{2}ti hay tatagun nen gutud ya un hay odolday nomnomnomonda ya hay pihhuy pa'appohpohdonda. Ya way ohaan mumpahiya, ya padngolanday i'ibbada, ya ngohoyonday o'ommodda, ya adida mundenol hinan nibadang ay dida, ya adida nomnomon an unudon hi Apo Dios.

\VS{3}Mi'id di pamhodda, ya adida al'aliwan di boholdah i'ibbada, ya ma'ahhiwitda, ya adida ane'nongon di atonda, ya paligatonday i'ibbada, ya abohlanda nan maphod an ugali.

\VS{4}Ya balbaliyanday i'ibbada, ya adida nomnomonan inatday atonda, ya mumpahiyada, ya hay pun'amlonganday nomnomnomonda an bo'on hi Apo Dios.

\VS{5}Ya iting'idan kimmulugda, ya unudondah Apo Dios, mu mattig hinan pangatdan unda hinkulukulugon ti adida abuluton di badang Apo Dios an mangipaphod hi pangatda. At elam ta adi'a ma'agay'ayan ay danen tatagu.


\par }{\PP \VS{6}Ti nan udum ay danen tatagu ya umuydah nan a'abu'abung an umanap'apnga, ya muntudtuduh hinnat'on ta al'alu'onda nan ag'agan ma'agay'ayan an binabain nun'appuhiy ato'atonda ti ta"on unda inilan nibahhaw ya atonda tuwali.

\VS{7}Danen binabai ya penhoddan donglon an amin di malgom an mitudtudun dida, mu adida ma'awatan nan Makulug an Ma'unud.

\VS{8}Ya danen tatagun muntudtuduh nan hinnat'on ya pahiwonday makulug an mitudtudu an umat ay da Jannes ay Jambres hidin nadnoy an pinihuldah Moses.\FTNT{*}{{\FR 3:8 }{\FT{Mid ah udumnan verses an mangituduh aat ten duwan linala'i, mu itudun nan hudhud di Hudyu an didanay nummadyik hi ad Egypt an ni'laban ay Moses ti impa'wahday hul'uddah luta ta numbalin hi ulog (Ex. 7:11-13).}}} Ya danen muntudtuduh hinnat'on ya nappuhiy nomnomnomonda, ya adi makulug nan alyonda an dida ya kimmulugda.

\VS{9}Mu adi minaynayun henen gunda ato'aton ti awniat innilaon di tatagun layah nan itudtududa ta adida mahkay kulugon didan umat nongkay ay da Jannes ya hi Jambres.


\par }{\SH Hay Angunuh di Nuntugunan Paul ay Timothy
\par }
{\PP \VS{10}Mu he"a, Timothy, ya ini"ilam an adia' umat ay dane ti ha"in di nangiyunnudam hi panudtudu ya pangat, ya nan punnomnom hi pangipa'amlongan ay Apo Dios, ya nan pangulug, ya anus, ya nan pamhod hi i'ibba, ya nan panginaynayunan an mangun'unud ay Jesu Kristu an ta"on un ngadan di ma'at.

\VS{11}Ya inilam goh din nange'edpola' hinan nangipaligligatandan ha"in hidin immaya' ad Antioch,\FTNT{†}{{\FR 3:11 }{\FT{Heten Antioch ya wah nan Provinciad Pisidia ti himpulu ta onomda an Antioch hidin amatagun Paul an wah nan abablubabluy (Ac. 13:14-52; 14:21-23).}}} ya ad Iconium,\FTNT{‡}{{\FR 3:11 }{\FT{Ac. 14:1-7, 21-23.}}} ya ad Lystra,\FTNT{§}{{\FR 3:11 }{\FT{Ac. 14:8-23; 16:1-5. Hi Timothy ya iLystra (Ac. 16:1), at inilanay aat di numbino'ob'on an ligat an na'at ay Paul hidi.}}} mu maphod ta binaliwana' ay Apu tu'u.

\VS{12}Mu bo'on ha"in ya anggay di mipaligligat ti an amin nan mamhod an mangunud ay Apo Dios an gapuh pangulugdan Jesu Kristu ya mipaligligatda goh damdama.

\VS{13}Mu nan nun'appuhiy nomnomda ya nan munlangkak ya iyal'allanan pumuhiy nomnomda, ya layahanday tatagu, mu malayahanda goh damdama.

\VS{14}Mu he"a, Timothy, ya inaynayunmun mangunud enen nitudtudun he"a an hiyah ne din inhamadmun kinulug ti inilam an pundenolan da'min nangitudtudun he"a.

\VS{15}Ya inilam an nete"ah din a'ung'ungngam\FTNT{*}{{\FR 3:15 }{\FT{Hay tawon nan ung'ungngan lala'in Hudyuh din nangete"anan nun'ihkul ya lema.}}} ya nituddutuddun he"a nan nitudo' an Hapit Apo Dios an mangipala'eng ay he"a an hiyay dumalat hi abaliwan tu'u ti nan pangulug tu'un Jesu Kristu.

\VS{16}Nan Biblia ya hi Apo Dios di nangituduh nan nitudo'.\FTNT{†}{{\FR 3:16 }{\FT{Hay oha goh hi mabalin an translationah tu ya “Nan Biblia ya hi Apo Dios ya paddungnay hinodohdaanay nomnom di nuntudo' ta an ami'amin nan intudo'da ya na'ahhamad an Hapit Apo Dios tuwali.”}}} At bumadang ay ditu'un mangitudtuduh nepto', ya manugun hinan mangat hi nappuhi ya nan nibahhaw.

\VS{17}Ya bumadang goh hinan kimmulug ay Apo Dios ta innilaondan mangat hi maphod ya ta midadaandan mangat hi an amin an penhodnan atonda.




\par }\Chap{4}{\PP \VerseOne{1}Hi Apo Dios ya hi Jesu Kristu an nan munhumalyan amin hi tatagun natoy ya mataguh tun pumbangngadanan mun'ap'apu, ya iniladah ten itugun'un he"a.

\VS{2}Atom an amin di abalinam an mangipa'innilah nan Hapit Apo Dios hinan malgom an gutud an ta"on unda abuluton unu pihulon. Ihamadmun muntudtudu ta kumulugday mangngol, ya tugunom nan mangamangat hi nappuhi ta idinongda, ya tugunom damdama goh nan kimmulug ta inaynayundan mangat hi maphod. Anuham an muntudtuduh nan Hapit Apo Dios hinan tatagu an ta"on hi un mabayag ya unda ma'awatan.

\VS{3}Ti awniat waday gutud an adi donglon di tataguy Makulug an Ma'unud ti way ohaan umuy mannig hi muntudtudun dida an ta"on un nibahhaw di itudtududan dida, mu ta miyunnud at hinan pohdonda.

\VS{4}At du'gonda nan Makulug an Ma'unud ta nan nibahhaw an un hay nalpuh nomnom di taguy unudonda.

\VS{5}Mu he"a ay ya emayaam an amin di atom, ya anuham nan malgom an punligatam an gapuh pangunudam ay Apu tu'u, ya inaynayunmun mangitudtuduh aat Jesu Kristuh nan tatagu, ya atom an amin di ipatamun Apo Dios ay he"a.


\par }{\PP \VS{6}Alyo' an amin hatun he"a ti paddungnay umata' hinan nihiit an Onong an Ma'inum\FTNT{*}{{\FR 4:6 }{\FT{Heten me'nong an ma'inum ya nihiit hinan puun di pun'onngan an niddum hinan udumnan me'nong (Num. 15:1-12; 28:7, 24).}}} ti magadyuh di ataya',\FTNT{†}{{\FR 4:6 }{\FT{Napatoy hiyad Rome hidin 67 unu 68 A.D. hidin nun'alian Nero. Hay itudun nan tradisyon ya naputulan hiya ti adi mabalin an milanhah nan krus ti hiyah ne paniaw an style hi pamatayan hinan iRome (mu bo'on iRome da Jesu Kristu ay Apostoles Peter, at hiyanan nilanhadah nan krus), at iRome hi Paul (Ac. 16:37).}}} at magadyuh goh di panayna' hitun luta.

\VS{7}Ya inat'un amin di abalina' ti inat'un amin di impatamun Apo Dios ay ha"in, at ad ugwan ya nalpah mahkay.\FTNT{‡}{{\FR 4:7 }{\FT{Gapu ta hidin 35 A.D. di kimmulugan Paul hinan kalatan miyuy ad Damascus ya gapu goh ta hidin 67 unu 68 A.D. di nabaludanad Rome at hay 32 unu 33 an tawon di nuntamuanan Apo Dios.}}} Ya umata' hinan mi'yabbak an nangabak ti inunud'un amin di Tugunan ha"in, ya innaynayun'uy pangulug'u.

\VS{8}At ad ugwan ya mundenola' ti wada nan nehod ay ha"in an hiyah ne nan ma"ap'aphod an lagbu' an idat nan nahamad an Apu tu'uh tun punhumalyaana. Mu bo'on ya anggay ha"in di pangidatanah umat hinan lagbu ti ta"on nan udum an mamannod hi pumbangngadana.


\par }{\SH Hay Aat di Nunligatan Paul
\par }
{\PP \VS{9}Ipadahmuy abalinam ta munnaud ya immali'ah tu

\VS{10}ti ten nuntaynana'. Hi Demas ya hay nitaguanah tun lutay nonomnomona, at hiyanan immuy ad Thessalonica. Ya ta"on un da Crescens ay Titus ya mi'idda goh hitu. Immuy hi Crescens hinan Provinciad Galatia, ya immuy hi Titus hinan Provinciad Dalmatia.\FTNT{§}{{\FR 4:10 }{\FT{Unu ad Albania. Hay oha goh hi ngadana ya Illyricum (Rom. 15:19).}}}

\VS{11}Ya anggay hi Luke hi wah tun ha"in. At ayagam hi Mark ta itnudmuh tun umaliam ti hiyay un'unnud an baalo' hinan tamu'.\FTNT{*}{{\FR 4:11 }{\FT{Bahaom nan footnote di Col. 4:10 ta innilaom di aat nan pinumhodan Paul ay Mark.}}}

\VS{12}Ya hennag'uh Tychicus ad Ephesus.

\VS{13}Ya odnam ni' din jacket'un tinayna' ad Troas ay Carpus hi un'a umali, ya pi'yalam nan numbino'ob'on an nali'up an pepel\FTNT{†}{{\FR 4:13 }{\FT{Hanan nali'up an pepel ya hay bilau an wah nan pingit di wangwang di niyammah aatna. Ya mid mapto' ya hiyanay alibluliblun intudo' Paul.}}} goh an bagi', ya namama nan nali'up an hay up'up di animal di niyamma.\FTNT{‡}{{\FR 4:13 }{\FT{Mid mapto' ya hanan nali'up an hay up'up di animal di niyamma di alibluliblun nitud'an di Old Testament.}}}


\par }{\PP \VS{14}Hi Alexander an ohan munhibug ya do'ol di pahiwnan ha"in, mu okod hi Apo Dios an mangiballoh.

\VS{15}At hiyanan emayaam di atonan he"a ti nidugah di ngohoynah din gun tu'u intudtudu.


\par }{\PP \VS{16}Din hopap di nahumalyaa'\FTNT{§}{{\FR 4:16 }{\FT{Hiya ya nan hopap di timma'doganah nan kultih kason den timpu an 67 A.D. an bo'on nan datin timma'doganah nan datin kasonad Rome hidin 62 A.D.}}} ya mid nangihtigun ha"in ti tinaynana'. Mu olom ni' ya adi moltaon Apo Dios dida.

\VS{17}Mu ta"on hi unna' tinaynan mu wagwadah Apu tu'un ha"in, ya indatnay anatulid'un manginaynayun an mangulgud an amin hinan Tugun Apo Dios hinan Hentil. Ya dumalat goh nan badangna ya nabaliwana' hinan tatagun nunnomnom an mamatoy ay ha"in an ayda layon.

\VS{18}Ya binaliwana' goh ay Apu tu'uh an amin an nappuhin ma'at ay ha"in ta midduma' hinan pumpapto'anad abuniyan. Hiyay na'abbagbagtuh mid di pogpogna! Amen!\FTNT{*}{{\FR 4:18 }{\FT{Hay pohdonan ibaga ya
}}{\FT{{\EM{hene ya abuluto' ahan!}}}}}


\par }{\SH Hay Nangipaadan Paul hi Punnomnoman di I'ibbanan Hiya
\par }
{\PP \VS{19}Alyom ay da Priscilla ay Aquila ya da Onesiphorus an hina"amay apngao' dida.


\par }{\PP \VS{20}Mi'id hituh Erastus ti tinayna' ad Corinth, ya tinayna' hi Trophimus ad Miletus ti nundogoh.\FTNT{†}{{\FR 4:20 }{\FT{Ta"on hi un wadan Paul nan nidugah an abalinanan nangipa'adaog hi lewohon di taguh din hopap di ministryna mu hidin angunuhna ya paddungnay nakapoy ti agguyna inabalinan an nangipa'adaog ay Trophimus an nundogoh. At kulugon nan udum an gapu ta dimmo'ol nan alibluliblun nitud'an di New Testament ay didah din 67 A.D. at adida mahapul di umipanoh'a.}}}

\VS{21}At ipadahmuy abalinam ta dumatong'ah tu ya un lumawang.

\par }{\PP Ya inalin da Eubulus, ya hi Pudens, ya hi Linus,\FTNT{‡}{{\FR 4:21 }{\FT{Waday tradisyon an alyonan hi Linus ya numbalin hi bishop ad Rome hidin nalpahan din natayan da Paul ay Peter.}}} ya hi Claudia, ya nan udum ay ha"in di apngaon da'yu goh ay dida.


\par }{\PP \VS{22}Middum ni' hi Apu tu'un hi Jesu Kristun da'yu, ya Hiya ni' di mangipadutu' ay da'yu amin.

\par }