\NormalFont\ShortTitle{Nahum}

{\MT Nahum

\par }{\IS Hay Aat Ten Liblu

\par }{\IP {\EM{Hay Nangitudo' eten Liblu:}} hi Nahum.

\par }{\IP {\EM{Hay Nangitud'an Nahum eten Liblu:
}} nan iNineveh (unu nan i'Assyria). Mu nuntudtuduh Nahum hi mensahenad Judah an bo'on hi ad Nineveh an kapitulyud Assyria. Mid mapto' ya dengngol nan nahnag an ma'alih ambassador an nalpud Assyria an nunhitud Jerusalem nan mensahena, at impiyuynah nan babluyna ta donglon nan alin nannag ay dida.

\par }{\IP {\EM{Hay Pohdon nan Ngadan ten Liblun Ibaga:}} umal'alu'.

\par }{\IP {\EM{Hay Gutud hi Nangitud'anan ten Liblu:
}} hidin numbattanan di 664 B.C. hi engganah 612 B.C.

\par }{\IP {\EM{Hay Teman ten Liblu:
}} hay aton Apo Dios an mummoltah nan tatagud Nineveh hidid Assyria.

\par }{\IP {\EM{Hay Outline ten Liblu:}}

\par }{\IO Hay aat nan MUMMOLTAH ad Nineveh (1:1—2:2)

\par }{\IOB Hay aat ten mummoltan hi Apo Dios ya umamoh (1:1-2)

\par }{\IOB Hay aat ten mummoltan hi Apo Dios ya iballohna (1:2)

\par }{\IOB Hay aat ten mummoltan hi Apo Dios ya adina punnaudon an bumungot (1:3)

\par }{\IOB Hay aat ten mummoltan hi Apo Dios ya nidugah di abalinana (1:3-5)

\par }{\IOB Hay aat ten mummoltan hi Apo Dios ya bumungot (1:6)

\par }{\IOB Hay aat ten mummoltan hi Apo Dios ya maphod (1:7)

\par }{\IOB Hay aat ten mummoltan hi Apo Dios ya bumadang (1:7)

\par }{\IOB Hay aat ten mummoltan hi Apo Dios ya ma'ma'ullay (1:7-11)

\par }{\IOB Hay aat ten mummoltan hi Apo Dios ya bumaliw (1:12—2:2)

\par }{\IO Hay aat nan MOLTAN di iNineveh (2:3—3:19)

\par }{\IOB Hay aatna ya abakon Apo Dios dida (2:3-13)

\par }{\IOB Hay aatna ya bainon Apo Dios dida (3:1-19).



\par }\ChapOne{1}{\PP \VerseOne{1}Hiyah te impa'innilan Apo Dios hi umatan ad Nineveh\FTNT{*}{{\FR 1:1 }{\FT{Hay pohdonan ibaga ya an amin nan babluy ad Assyria, mu manu ay
}}{\FT{{\EM{Nineveh}} di nabugwa ti hiyay kapitulyuda.}}} an paddungnay nipa'enap ay ha"in an hi Nahum\FTNT{†}{{\FR 1:1 }{\FT{Hay pohdon ten ngadana an ibaga ya
}}{\FT{{\EM{umal'alu'}}. Ya gapu ta hay teman ten liblu ya nan a'abakan nan Pumpapto'an nan i'Assyria at hiyah ne mangal'alu' hinan Hudyu ti mi'buhulda. Hay gutud din nunhulbianan Apo Dios nin ya hidin 663-612 B.C. (Ya nan ngadan
{\EM{Nahum}} ya neheggon hinan ngadan
{\EM{Nehemiah}} an hay pohdonan ibaga ya
{\EM{hi Apo Dios di umal'alu'}}.)}}} an propetan i'Elkosh.\FTNT{‡}{{\FR 1:1 }{\FT{Agguy tu'u inilad ugwan di awadan ten babluy.}}}


\par }{\SH Hay Bimmungtan Apo Dios hinan iNineveh
\par }
{\Q \VS{2}Ya alyo' di,

\par }{\QC “Hi Apo Dios ya mabungot

\par }{\QB an adina pohdon an waday udum hi dios an madayaw an anggay Hiya.

\par }{\QC Moltaona nan bumuhul ay Hiya ta iballohna an pumpa"i dida.


\par }{\Q \VS{3}Hi Apo Dios ya adi mabanbannungot,

\par }{\QC ya nidugah di abalinana,

\par }{\QB mu adina iyulay ti mahapul an moltaona nan nun'abaholan.

\par }{\QC Nan abalinana ya umat hinan puo',

\par }{\QB ya nan bunut ya umat hinan hupu' an ipa'ahu' di hu'inah un dumalan.


\par }{\Q \VS{4}Ya mandalona ay ta mamaganan an amin nan baybay ya nan ginnaw ya immannung an ma'at,

\par }{\QC at mun'alangu nan holo' hinan pahtuh ad Bashan ya ad Carmel,

\par }{\QB ya umat goh hinan habhabung hinan inalahan ad Lebanon.


\par }{\Q \VS{5}Ya Hiya goh di mangipa'alyog ta mun'a'ubah nan aduntuduntug,

\par }{\QC at nan tataguh nan abablubabluy ya nidugah di tuma'tandan Apo Dios.


\par }{\Q \VS{6}At undan way melwang hi un bumungot hi Apo Dios

\par }{\QC ti nan bungotna ya ay mundalang an apuy an punggimu'na nan batu ta mumbalin hi dapul!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Manu ay ti maphod hi Apo Dios an Hiyay ihi'ugan nan mangedenol ay Hiya,

\par }{\QC ya badangana didah nan punligatanda.


\par }{\Q \VS{8}Mu ta"on hi un umat hina mu nidugah di atonan mamogpog hinan binuhulnan iNineveh

\par }{\QC an umat hi apa"ian nan mahe'nob an lobong.\FTNT{§}{{\FR 1:8 }{\FT{Hidin nuntudtuduwan Jonah ad Nineveh hidin 763 B.C. ya inaliwan Apo Dios din ninomnomnan pama"ianah di, mu unat goh naluh di 151 an tawon ta nadatngan din 612 B.C. ya unna mahkay moltaon dida.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}At din numplanuh nappuhi ay Apo Dios ya namengpenghan di namogpogan Apo Dios ay dida,

\par }{\QC at mi'id di nangipidwaanda.\FTNT{*}{{\FR 1:9 }{\FT{Namengpenghan ya anggay di nangabakan nan i'Assyria hinan Hudyu ti na'at hidin 722 B.C. hidin nangilayawandah nan i'Israel hinan babluyda. Mu ta"on un immuy da Alin hi Sennacherib (705-681 B.C.) ad Judah hidin 701 B.C. hidin nun'alian nan Alin hi Hezekiah (715-686 B.C.) mu agguyda inabak dida, at mattig an agguy impidwan nan i'Assyria (II Ki. 18:13-19:37; Isa. 36:1-37:38).}}}


\par }{\Q \VS{10}Ti didan iNineveh ya nun'abutongda,

\par }{\QC at umatdah nan nalangun ayiw an na'amung ta ma'apuyan


\par }{\Q \VS{11}ti din ohan ap'apud Nineveh di numplanuh nan nun'appuhin Apo Dios.\FTNT{†}{{\FR 1:11 }{\FT{Mid mapto' ya nan Alin hi Ashurbanipal (669-627 B.C.) ti impa'ampan nan Alin hi Manasseh (697-642 B.C.) an alid Judah hiya ti napilitan an midat ay hiyay buwit (II Chron. 33:11-13).}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Hi Apo Dios ya hiyah te alyonah nan tatagud Judah an inalinay,

\par }{\QC Ta"on hi un do'ol ahan di middum an bumadang hinan iNineveh,

\par }{\QB ya ta"on hi un nidugah di amabi'ahda mu ma'abakda,

\par }{\QC ya mun'a'ubahda ta pamalloh'uh nan nidugah an inatdan da'yu.

\par }{\QB Ya manu ti inyabulut'u an ipaligligat da'yun tatagu',

\par }{\QC mu adi' mahkay ipidpidwan aton.


\par }{\Q \VS{13}Ya paddungnay pumpogtang'u nan imbangkelengdan da'yu

\par }{\QC ta mapogpog nan punholholtapanyu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ya wada goh di alyon Apo Dios hinan i'Nineveh an alyonay,

\par }{\QC “Mapogpog di imbabaluyyu ta mi'id di mamunat ay da'yu.

\par }{\QB Ya paddungnay Ha"in mangidadaan hi ilubu'anyu ti nidugah nan anappuhiyu,

\par }{\QC at hiyanan ubaho' da'yu,\FTNT{‡}{{\FR 1:14 }{\FT{Inusal Apo Dios nan titindalun di iBabylon an impapto' din Alin hi Nabopolassar (626-605 B.C.), ya nan iMedia an impapto' Cyaxares, ya nan atata'ot an tribon ma'alih Scythians ta ubahona nan i'Assyria.}}}

\par }{\QB ya pumpa"i' goh an amin nan inyammayun bulul an dayawonyun wah nan ihinanda.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ya wada goh di hapiton Apo Dios hinan iJudah an alyonay,

\par }{\QC “Waday tigonyun umalin e'wanah nan buludnan mangibaag hinan maphod an ulgud hi alenggopanyu

\par }{\QB ti mapogpog mahkay din buhulyu.\FTNT{§}{{\FR 1:15 }{\FT{Rom. 10:15. Nan maphod an ulgud hi alenggopan nan iJudah hidin amatagun Nahum ya nan a'abakan nan i'Assyria hi awnih 612 B.C. Mu nob'on nan maphod an ulgud hi alenggopan nan tataguh gutud di New Testament an intudun Apostoles Paul ya nan Maphod an Ulgud Jesu Kristu ti hiyah ne nan pi'taguan hi munnanannong.}}}

\par }{\QC At mahapul an ipa'annungyu mahkay din inaliyun e'nongyuh

\par }{\QB un mapogpog nan iNineveh an mangipaligligat ay da'yu.

\par }{\QC Ya mabalin goh an mumbehta ayuh nan Timplu,

\par }{\QB at mid mahkay mangipawan da'yu.”




\par }\Chap{2}{\SH Hay Apogpogan nan iNineveh
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ya ha"in an hi Nahum ya inali' goh di,

\par }{\QC “Da'yun iNineveh ya mundadaan ayun mi'gubat ti na'uyda nan mangubat ay da'yu!\FTNT{*}{{\FR 2:1 }{\FT{Bahaom nan footnote di Nah. 1:14 ta innilaom di ngadanda.}}}

\par }{\QB At mumpumbota' ayun amin hinan kalata ta hodonyuy umali,

\par }{\QC ya guwalyaanyu nan allupyu!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ti hi Apo Dios ya ipabangngadnay a'e'gonan ad Judah ta umat hinan amaphod di Israel hidin hopapna

\par }{\QC ti ad ugwan ya pina"iyuh din nunggugubatanyu,

\par }{\QB at ninganuy an numbalin hi mapulun an ay adi mababluyan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Hanan buhulyun iNineveh ya ahibobollah di hapiawda,

\par }{\QC ya umat goh hinan lubungda.\FTNT{†}{{\FR 2:3 }{\FT{Manu ay mumbobollahda ti na"apnuy dalan di tagun nitapal.}}}

\par }{\QB Ya malita' an omela'elat nan gumo' an kalesadan punluganan di mi'gubat,

\par }{\QC ya gunda eyela'elat goh din pahulda.


\par }{\Q \VS{4}Ya mumpupuddug nan kalesadah nan kalata an omela'elat nongkay

\par }{\QC an umat hinan dilag ya nan ilat.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}At nun'ayagan din alid Nineveh nan u'upihyalna,

\par }{\QC mu nun'ihubagday udum ti nunnaudondan immuy hinan allup ta mun'ammadah pananggada.\FTNT{‡}{{\FR 2:5 }{\FT{Nan iNineveh ya inyammaday damunan ala' an nele'woh hinan siudadda, ya 150 an umpiy inambilogna. Ya nan allup ad Nineveh ya waday himpulu ta leman ongol an pantawna, ya himpulu ta tuluy kilomitlu di lukud ten allup. Ya nan ni'gubat hinan iNineveh ya pinnudah nahhun nan ala' ta mapnu ya unda meheggon hinan allup.}}}


\par }{\Q \VS{6}Mu naladawda ti nan pantaw hi appit hi wangwang ya nibughul,\FTNT{§}{{\FR 2:6 }{\FT{Waday ohan nuntudo' hi historyn di i'Assyria, ya intudo'nah nan libluna an
}}{\FT{{\EM{Babylonian Chronicles}} an impa'aan nan buhulda nan numbino'ob'on an ongol an batu an nanawan hi danum hinan Wangwang an Khoser ya Wangwang an Tigris an mumpa'uy hinan siudad ad Nineveh ta napa"i nan allupna, at hiya anuy nange'wan nan buhulda.}}}

\par }{\QC at numpangahigupda din buhulda.

\par }{\QB At pina"ida din palasyu.


\par }{\Q \VS{7}Ya niyuldin an miyuy nan iNineveh hinan udum an babluy ta mibaluddah di,

\par }{\QC at hiyanan din tatagalan binabai ya nun'ug'ugday boga'da,

\par }{\QB ya ma'angngugngugda an umat hi alin di balug.


\par }{\Q \VS{8}At ad Nineveh ya umat hinan muntudun tangkin gun matdu' di danum hi nittu

\par }{\QC ti numpangalayaw din bimmabluy.

\par }{\QB Mu waday nun'ali an inalinay,

\par }{\QC Adi ayu lumayaw!

\par }{\QB Mu adida dongdonglon an undaat goh gun ipadeh.


\par }{\Q \VS{9}Ya muntu'u' goh din titindalun nan buhul an inaliday,

\par }{\QC Adangyan heten babluy an do'ol di silver ya balitu',

\par }{\QB at punhamham tu'un amin!


\par }{\Q \VS{10}At pimmuhid Nineveh ti mi'id mahkay din inadangyana,\FTNT{*}{{\FR 2:10 }{\FT{Nitudo' hinan
}}{\FT{{\EM{Babylonian Chronicles}} an hidin na'abakan ad Nineveh ya hinamham nan buhuldah di do'ol ahan an gina'uh di.}}}

\par }{\QC at hiyanan din tatagu ya wumogwogda,

\par }{\QB ya numpanga'uphatdah ta'otda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Daad mahkay din babluyda

\par }{\QC an nipaddung hinan layon an ta'tan din tataguh nan abablubaluy?


\par }{\Q \VS{12}Ti hidin hopapna ya umat hinan atata'ot an layon

\par }{\QC an wada ay di dapoponah nan animal ya pinatoyna,

\par }{\QB ya numbetadyana ta ipihdanah nan imbaluyna ya nan i'ibbana.

\par }{\QC Ti manu ay ya do'ol din impibaludda an nalpuh nan udumnan babluy,

\par }{\QB ya pinnuda goh nan babluydah din nahamham an gina'un nan udumnan tatagu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mu hi Apo Dios an nidugah di abalinana ya alyonan da'yun iNineveh di,

\par }{\QC Ha"in di buhulyu!

\par }{\QB At punggohob'u nan kalesayun punluganan di mi'gubat,

\par }{\QC ya numpatoy'u nan ungungan linala'in imbabaluyyuh nan way gubat!

\par }{\QB Ya ta"on un din hinamhamyuh nan abablubabluy an ginubatyu ya ubaho',

\par }{\QC ya mapogpog mahkay nan abalinanyu ti adi da'yu unudon hinan tatagu!”




\par }\Chap{3}{\SH Hay Amoltaan nan iNineveh
\par }
{\Q \VerseOne{1}Ya ha"in an hi Nahum ya alyo' goh di,

\par }{\QC “Mahmo' nan tatagud Nineveh an pumatopatoy ya ma'allayah

\par }{\QB ti awniat pumpoloh nan udum an tataguy inadangyanyu!


\par }{\Q \VS{2}Ya mahmo' ayu goh ti awniat waday donglonyuh humanupek,

\par }{\QC ya nan ahikakaludukud an kalesan punluganan di mi'gubat ya nan gumanitu' an kabayu

\par }{\QB an didanay umalin mangubat ay da'yu!


\par }{\Q \VS{3}Ya mungwilit nan numpuntakay hinan kabayu,

\par }{\QC ya umanelat nan hanggapda ya nan pahulda,

\par }{\QB at do'olda ahan di mun'a'atoy an mun'ahalibdudan nan tatagun maluh!\FTNT{*}{{\FR 3:3 }{\FT{Hay inting'in nan Alin hi Shalmaneser III (859-824 B.C.) ya tinu"utu"ulna nan do'ol an ulun di nun'aputulan an tatagun tiniliwna ta umatdah nan ata'nang an binattu, ya impihinanah luwal di siudad di buhulna ta pa'atiggonda. Ya nan udum an a'alid Assyria ya nundidittumonday odol di nun'a'atoy hinan pantaw di allup di buhulda ta umatdah nan mitungu an mibantag hi gettaw di abung.}}}


\par }{\Q \VS{4}Ya manu ay ma'at hanah nan iNineveh ti nipaddungdah nan puta an do'ol di balbaliyana.

\par }{\QC Umat hinay inat nan iNineveh ti do'ol di tataguh udum an babluy an binalbaliyanda

\par }{\QB ta niddumdan dida an ni'dayaw hinan bululda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}At hi Apo Dios an nidugah di abalinana ya alyonan da'yuy,

\par }{\QC Ha"in ya numbalina' hi buhulyu an iNineveh,

\par }{\QB at moltao' da'yu.

\par }{\QC Paddungnay pumbolado' da'yu ta panigtitigan da'yuh nan tataguh nan abablubabluy ta mabainan ayu.\FTNT{†}{{\FR 3:5 }{\FT{Hay ugalin nan nangabak hidin penghana an ta"on un malgom an nasyon di awadanda ya pumboladonday nun'atiliw ta mabainandah nan dalan an miyuy hi adagwin babluy. Ya gapu ta umat hinay inat nan i'Assyria at hiyah ne goh di aton Apo Dios ay dida.}}}


\par }{\Q \VS{6}Pumbalino' da'yuh na'allugit an paddungnay pumpekla'a' da'yuh nan lugit

\par }{\QC ta panigtigan da'yuh nan tatagu.


\par }{\Q \VS{7}At an amin di mannig enen babluy ya pahiwonda an alyonday,

\par }{\QC Ninganuy mahkay nan iNineveh!

\par }{\QB At hiya dan un way mammo' ay dida?”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Ya ha"in an hi Nahum ya alyo' di,

\par }{\QC “Da'yun iNineveh ya unyu dan alyon hi un da'yuy on'onaynan malenggop

\par }{\QB ya un nan tatagud Thebes\FTNT{‡}{{\FR 3:8 }{\FT{Hiyay kapitulyuh nan ohan lugal ad Egypt, ya inabak nan i'Assyria heten siudad hidin 663 B.C.}}} an ohan siudad ad Egypt?

\par }{\QC Hay baliwda ya nan Wangwang an Nile an paddungnay hiyay allupda.


\par }{\Q \VS{9}Ya hinakupna goh ad Ethiopia\FTNT{§}{{\FR 3:9 }{\FT{Unu ad Cush.}}} ta middum ad Egypt,

\par }{\QC at nidugah di abalinana,

\par }{\QB ya nan tatagud Put\FTNT{*}{{\FR 3:9 }{\FT{Mid mapto' ya ad Somalia.}}} ya ad Libya di bumadang ay dida.


\par }{\Q \VS{10}Mu hinakup di udum an babluy ad Thebes,

\par }{\QC at niwa'at din tataguh nan udum an babluy, ya nun'ibaludda dida.

\par }{\QB Ya nun'iyuy din buhulda nan ung'ungungngah nan akalakalata, ya numpatoyda.

\par }{\QC Ya numbangkilinganda din a'ap'apud Thebes,\FTNT{†}{{\FR 3:10 }{\FT{Hay impitudo' nan Alin hi Ashurbanipal (669-627 B.C.) hi aat nan ohan a'ap'apun tiniliwna ya inalinay, “Impibuung'uh bagangna nan bangkeleng di ahu, ya impa'unig'u hiyah it'ittang an abung di ahu ta hiyay ihinana, ya henen ihinana ya impipatang'uh nan pantaw di allupdah appit hi buhu'an di algaw ta tigon nan maluh.”}}}

\par }{\QB ya imbibinnutday mangngal ay dida.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Umat hitu goh damdamay ma'at ay da'yun iNineveh an waday umalin mangubat ay da'yu,

\par }{\QC at mid poto' di punnomnomanyu an paddungnay un ayu nabutong

\par }{\QB ti ta"on un ayu mipo"oy mu adi ayu damdama mabaliwan!


\par }{\Q \VS{12}Ya ta"on un din nun'ihamad an ihanianyu ya mun'apa"i

\par }{\QC an umatdah nan ayiw an ma'alih fig an wa ay ta nalum di bungana ya un pun'iwogot ya nun'a'agah.


\par }{\Q \VS{13}Ya nan tindaluyu ya mid ologda an ayda binabai an agguyda immenghan mananggah nan buhulyu!

\par }{\QC Ya mun'apa"i nan pantaw,

\par }{\QB at nalakah humgopan nan buhulyu ti noghob.\FTNT{‡}{{\FR 3:13 }{\FT{Inah'upandad ugwan nan napa"i an siudad ad Nineveh, ya mattig an un noghob.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}At agayu akkay tuwali ta idadaanyuy do'ol hi danum ta way inumonyuh nan pangubatandan da'yu!

\par }{\QC Ya ihamadyu nan ihanianyu,

\par }{\QB ya pilingonyu nan uklit ta way iyammayuh nan napa"in allupyu!


\par }{\Q \VS{15}Mu ta"on hi ngadan di atonyun mundadaan ya ta"on hi un atnay ado'olyu

\par }{\QC ya mun'atoy ayuh gubat unu apuy\FTNT{§}{{\FR 3:15 }{\FT{Nan angunuh an alid Nineveh an nan Alin hi Sin-Shar-Ishkun ya noghob hinan palasyuna.}}} damdama ta ma'ubah ayu,

\par }{\QB at da'yuy umat hinan nitanom an ma'ubah ti pun'a'an di dudun.


\par }{\Q \VS{16}Manu ti umatdah ado'ol di bittuan di adadangyan hitun babluyyu,

\par }{\QC mu taynan da'yu an umatda goh hinan dudun an pun'a'andan amin di nitanom ya unda taynan.


\par }{\Q \VS{17}Ya manuman ti do'ol nan a'ap'apuyu

\par }{\QC an umatdah nan dudun an wa ay ta lawang ya ma'a'amungda.

\par }{\QB Mu wa ay ta pinumtang ya numpangalayawdan amin

\par }{\QC an mid poto' di numpangayanda.\FTNT{*}{{\FR 3:17 }{\FT{Hidin nalpahan di napa"ian ad Nineveh hidin 612 B.C. ya mid nanginnilah awadana ti nagab'unan hi panag, mu na'ah'upan mahkay hidin 1845 A.D.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}At he"an alid Assyria,\FTNT{†}{{\FR 3:18 }{\FT{Unu nan Alin hi Sin-Shar-Ishkun.}}} wa ay ta ma'at hatu ya mi'id mahkay din u'upihyalmu,

\par }{\QC at nan tatagu ya nun'iwa'atdah nan aduntuduntug ti mi'id ah mangipapto' ay dida.


\par }{\Q \VS{19}At da'yun i'Assyria ya paddungnay mun'ahugatan ayu,

\par }{\QC ya adi ma'agahan an hiyay iyatoyyu.\FTNT{‡}{{\FR 3:19 }{\FT{Nan do'ol an nun'apa"in siudad hidin penghana ya palpaliwan ya impaphodda goh ta ninaynayun. Mu mid ah nangipadah an nangipaphod hinan siudad ad Nineveh, hiyaat un nagab'unan hi panag.}}}

\par }{\QB At nan mangngol hinan ma'ma'at ay da'yu ya umamlongda

\par }{\QC ti dumalat nan nidugah an pangipaligligatanyun dida.”

\par }