\NormalFont\ShortTitle{Mbụlembu}
{\MT Mbụlembu



\par }\ChapOne{1}{\PP \VerseOne{1}Lẹ mbụlembu; bẹ Nchileke meru igwe; bya emee mgboko.

\VS{2}Mgboko te nwe ụgbugba; to nwe iphe nọ iya nụ. Yọ bụru mini jiru ẹkemeke ọbule. Eli mini ono agbakọta ọchi. Ume Nchileke eruphelephu l'eli mini ono ẹge ono.


\par }{\PP \VS{3}Tọ dụ iya bụ; Nchileke asụ: “T'iphoro dụ.” Iphoro adụwaphu.

\VS{4}Iphoro ono adụ Nchileke mma. Yọ bya edokahu iphoro ono yẹ l'ọchi ono.

\VS{5}Nchileke abya agụa iphoro ono “Eswe;” gụa ọchi ono “Ẹnyashi.” Nchi ejihu bya abọhu. Ono abụru mbọku kẹ mbụ.


\par }{\PP \VS{6}Ya ndono; Nchileke asụ: “T'iphe\FTNT{*}{{\FR 1:6 }{\FR{1:6
}}{\FT{Iphe eeku “iphe” l'ẹke-a bụ iphe mbeke kuru “firmament” m'ọ kwanu “dome”, bụ iphe dụ l'ọ bụ eze bọlu, a waru ẹbo; yo shihu ike; hatabe nshinu; k'ọphu bụ l'o kpuchitaru mgboko mgburumgburu. Ọ bụ iya bụ akpamigwe yẹle urukpu; mẹ mkpọ-kpodo, tso iya nụ.}}} nọdu l'echi mini ono; nọ-buhu iya ẹbo.”

\VS{7}Tọ dụ iya bụ; Nchileke abya emee ìphè ono; yo dobuhu mini ọphu nọ l'imeli; l'ọphu nọ l'alị. Yọ dụwaphu ẹge ono.

\VS{8}Nchileke eworu ìphè ono gụa “Akpamigwe.” Nchi abya ejihu; bya abọhu. Ono abụru mbọku k'ẹbo.


\par }{\PP \VS{9}Nchileke asụ: “Tẹ mini ọphu nọ lẹ mgboko nọkobe l'ẹkalanu; tẹ ẹke, kpọhuru nkụ mifuta.” Yọ dụwaphu ẹge ono.

\VS{10}Nchileke agụa ẹke ono, kpọhuru nkụ ono “Alị;” gụa mini phụ “Eze Ẹnyimu.” Nchileke abya elee ya ẹnya; yọ dụ iya mma.


\par }{\PP \VS{11}Nchileke asụ: “T'alị fushia ụnwu iru; iphe, eye nebyi; mẹ oshi-ọmi; t'ọphu nọnu mịshia akpụru l'ụgbagba nkiya.” Yọ dụwaphu ẹge ono.

\VS{12}Alị abya efushia ụnwu iru; fushia oshi, eye nebyi; mẹ oshi-ọmi; ọphu nọnu amịshia akpụru l'ụgbugba nk'iya. Yọ dụ Nchileke mma.

\VS{13}Nchi abya ejihu; bya abọhu. Ono abụru mbọku k'ẹto.


\par }{\PP \VS{14}Nchileke asụ: “T'iphoro nọdu l'akpamigwe dokahuje eswe l'ẹnyashi; shi ẹge ono koshije teke bụ ògè iphe; mẹ ụboku; mẹ teke bụ l'afa gvụru.

\VS{15}T'iphoro ono, nọ l'akpamigwe ono chije lẹ mgboko.” Yọ dụwaphu ẹge ono.

\VS{16}Nchileke abya emee iphoro labụ, shihuru ike. Iphoro ọphu ka nshinu b'o meru t'o chije l'eswe; bya emee iphoro ọphu k'ọla alị t'o chije l'ẹnyashi. Yọ bya emekwaaphu ụnwu mkpọ-kpodo.

\VS{17}Nchileke abya eworu iphoro dobe l'akpamigwe t'o chije lẹ mgboko:

\VS{18}eswe l'ẹnyashi; mẹkwaphu ẹge ẹphe edokahu iphoro l'ọchi. Nchileke abya elee ya ẹnya; yọ dụ iya mma.

\VS{19}Nchi abya ejihu; bya abọhu. Ono abụru mbọku k'ẹno.


\par }{\PP \VS{20}Nchileke asụ: “Tẹ mini kpofuta anụ l'ọ́tú t'o buru lẹ mini; ụnwenu awata ophe lẹ mgboko lẹ mkpuli akpamigwe.”

\VS{21}Tọ dụ iya bụ; Nchileke emeshia ẹjo anụ, bugbaa l'eze ẹnyimu; mẹ iphe, nọ ndzụ, awụ awụwu l'ụdu iya l'ụdu iya; ẹphe eburu lẹ mini. Ụnwenu, ephe l'eli l'ọ ha ekpofutakwaphu l'ụdu iya l'ụdu iya; ọphu nọnu l'ụgbugba nk'iya. Nchileke abya elee ya ẹnya; yọ dụ iya mma.

\VS{22}Yọ bya agọoru iya ọnu; sụ iya: “T'ọ zụa; zụ-jishia mini, nọ l'eze ẹnyimu; ụnwenu azụkwaaphu zụ-jia mgboko.”

\VS{23}Nchi abya ejihu; bya abọhu. Ono abụru mbọku k'ise.


\par }{\PP \VS{24}Nchileke abya asụ: “Tẹ mgboko kpofuta iphe, nọgbaa ndzụ l'ụdu iya l'ụdu iya. T'iphe bụ elu kpofuta; mẹ ndu ọphu awụ l'ẹpho; mẹ anụ ndu ọphu bu l'ẹgbudu. T'ọphu nọnu kpofuta l'ụgbugba nk'iya.” Yọ dụwaphu ẹge ono.

\VS{25}Nchileke meshiru anụ-ẹgu-ẹgbudu l'ụdu iya l'ụdu iya; mee elu l'ụdu iya l'ụdu iya; mekwaaphu anụ ọphu awụ l'ẹpho l'ụdu iya l'ụdu iya. Nchileke abya elee ya ẹnya; yọ dụ iya mma.


\par }{\PP \VS{26}Nchileke asụ: “T'ayi mee madzụ t'o yeru ayi; mbụ t'ọ dụ ẹge ayi dụ. T'ọ bụru ishi, l'achị iphe, bụ ẹma, nọ l'eze ẹnyimu; ụnwenu, ephe l'eli; iphe, bụ elu l'ọ ha; mẹ eliphe gbaa mgburumgburu jeyekpo l'iphe bụ iphe, awụ l'ẹpho.”


\par }{\Q \VS{27}Tọ dụ iya bụ;

\par }{\QB Nchileke ekee madzụ; \newline  yo yeru iya.

\par }{\QB Yọ bụru ẹge Nchileke dụ

\par }{\QB bụ ẹge o keru iya; yọ dụ.

\par }{\QB Yo kee ẹphe nwoke lẹ nwanyi.


\par }{\Q \VS{28}Nchileke abya agọoru ẹphe

\par }{\QC ọnu; sụ ẹphe:

\par }{\Q “T'ẹphe zụa ha l'igwe.

\par }{\QB T'ẹphe zụa zụ-jia mgboko; bụru ishi iya.

\par }{\QB T'ẹphe bụru ishi, ẹma,

\par }{\QB bu l'eze ẹnyimu;

\par }{\QB bụru ishi ụnwenu, ephe l'eli;

\par }{\QB bụru ishi iphemiphe ọbule,

\par }{\QB e meru dobe lẹ mgboko-a.”


\par }{\PP \VS{29}Ya ndono; Nchileke asụ:

\par }{\QB “L'iphe, bụ iphe, amị akpụru

\par }{\QB lẹ mgboko-a; mẹ iphe, bụ oshi-ọmi;

\par }{\QB mẹ akpụru iya l'ọ ha;

\par }{\QB bẹ ya nụkotawaru unu t'ọ bụru unu nri.


\par }{\Q \VS{30}Iphe, bụ anụ, nọ lẹ \newline  mgboko-a;

\par }{\QB mẹ iphe, bụ ụnwenu, ephe l'eli;

\par }{\QB mẹ iphemiphe ọbule, \newline  awụ l'ẹpho;

\par }{\QB mbụ iphe bụ iphe nọ ndzụ l'ọ ha;

\par }{\QB bẹ ya nụkotaru iru ẹswa t'ọ bụru ẹphe nri.”

\par }{\MM Yọ dụwaphu ẹge ono.


\par }{\PP \VS{31}Nchileke abya elee ẹnya; phụ iphemiphe ọbule, o meru; yọ dụkota mma. Nchi abya ejihu; bya abọhu. Ono abụru mbọku k'ishingu.




\par }\Chap{2}{\PP \VerseOne{1}Ono abụru ẹge e gude mee igwe yẹle mgboko; mẹ iphemiphe ọbule, nọ iya nụ.


\par }{\PP \VS{2}Lẹ mbọku k'ẹsaa bẹ Nchileke jegewaru ozi, o shi eje. Yo be lẹ mbọku k'ẹsaa ono; yọ tụa ume ozi ono, o jekotaru ono.

\VS{3}Nchileke agọoru mbọku k'ẹsaa ono ọnu; bya emee ya; yọ dụ nsọ; kẹ l'ọ bụ mbọku ono b'ọ tụru ume kẹ iphemiphe ọbule ono, o meshiru ono.


\par }{\SH Ádamu yẹle Ívu
\par }
{\PP \VS{4}Ọwaa ẹge o gude mee igwe yẹle mgboko teke o meru iya.

\par }{\PP Mbọku Ojejoje, bụ Nchileke meru mgboko yẹle igwe;

\VS{5}b'ẹ to nwedu oshi, shiwa gvuru l'alị; ọphu o nwedu iru, ruwaru l'ẹgu; kẹle Ojejoje, bụ Nchileke te shidu mewa tẹ mini chịje lẹ mgboko; madzụ ta nọwa k'ọkobe iphe l'alị.

\VS{6}Yọ bụru mini, shi l'alị mụfuta bẹ oogudeje agba mini l'alị.

\VS{7}Tọ dụ iya bụ; Ojejoje, bụ Nchileke abya egude ẹja, shi l'alị kpụa madzụ; bya ekuru ume ndzụ ye iya l'imi; onye ono abya abụru madzụ, nọ ndzụ.


\par }{\PP \VS{8}Ojejoje, bụ Nchileke abya eworu mgbabu gbaa l'ụzo ẹnyanwu-ahata lẹ Ídẹnu; bya eworu nwoke ono, ọ kpụru ono dobe iya.\FTNT{*}{{\FR 2:8 }{\FR{2:8
}}{\FT{Iphe, Ídẹnu bụ bụ ẹhu-ọtso-ẹna.}}}

\VS{9}Ojejoje, bụ Nchileke abya emee t'oshi, dụtsua iche iche fushia l'alị ono; mbụ oshi, dụ mma ole ẹnya; bya adụ mma eriri. L'echi mgbabu ono; bẹ oshi, anụje ndzụ nọ; mẹ oshi, emeje t'a maru iphe, dụ mma yẹle iphe, dụ ẹji.


\par }{\PP \VS{10}Yọ bụru l'alị Ídẹnu bẹ nggele, agba mini lẹ mgbabu ono eshije atsọshi. Nggele ono abya amakahụ ụzo ẹno lẹ mgbabu ono.

\VS{11}Ẹpha nggele kẹ mbụ bụ Pishọnu ghajahụru alị Havila, bụ ẹke mkpọla-ododo nọ.

\VS{12}Ọkpobe mkpọla-ododo nọ l'alị ono. Bedelọmu, bụ etse, eshi mkpọ anọdu iya; ónìkùsù, bụ mkpuma, aswa nọ anọdukwa iya phụ.

\VS{13}Ẹpha nggele k'ẹbo bụ Gihọnu. Yẹbedua ghajahụru echi alị Kúshi.

\VS{14}Ẹpha nggele k'ẹto bụ Táyigirisu; yẹbedua tsọru shia ụzo ẹnyanwu-ahata l'ibyiya kẹ Ashuru. Nggele k'ẹno abụru Yufurétusu.


\par }{\PP \VS{15}Ojejoje, bụ Nchileke abya eduta nwoke ono je edobe lẹ mgbabu Ídẹnu t'o jeje iya ozi; letaje iya ẹnya.

\VS{16}Ojejoje, bụ Nchileke abya atụaru nwoke ono ekemu; sụ iya: “L'a haru iya t'o rije akpụru oshi, nọkota lẹ mgbabu-wa;

\VS{17}ọbu lẹ nanụ ọphu ẹ too ridu bụ oshi ono, emeje t'a maru iphe, dụ mma yẹle iphe, dụ ẹji ono; kẹle mbọku, o riru iya bẹ ọo-nwụhukwa.”


\par }{\PP \VS{18}Ya ndono; Ojejoje, bụ Nchileke abya asụ: “L'ẹ tọ dụkwa mma tẹ nwoke ono nọdu nwẹnkinyi iya. Lẹ ya e-metaru iya onye n-yemẹka, gbaru iya nụ.”


\par }{\PP \VS{19}Tọ dụ iya bụ; Ojejoje, bụ Nchileke egudetsua ẹja, shi l'alị mee ụnwu anụmanu; mẹ ụnwenu, ephe l'eli; bya achịtaru iya Ádamu t'ọ maru iphe, ọo-gụshi iya. Yọ bụru iphe, Ádamu gụshiru iphemiphe ọbule ono, nọ ndzụ ono bẹ ẹphe wataru azaza.

\VS{20}Tọ dụ iya bụ; Ádamu abya eworu ẹpha gụshia elu l'ọ ha; mẹ ụnwenu, ephe l'eli; mẹ anẹgu-ẹgbudu l'ọ ha.

\par }{\PP Obenu lẹ Ádamu te nwedu onye n-yemẹka, gbaru iya nụ, a chọ-vuru iya.

\VS{21}Tọ dụ iya bụ; Ojejoje, bụ Nchileke abya emee Ádamu; ọkpobe mgbẹnya atsụ iya. Yọ nọdu lẹ mgbẹnya ono; Nchileke abya ahata iya ọkpu-nggara; gude anụ ẹhu rachita iya.

\VS{22}Ojejoje, bụ Nchileke abya egude ọkpu-nggara ono, ọ hataru Ádamu l'ẹhu ono mee nwanyi; bya edutaru iya ẹya.


\par }{\PP \VS{23}Ádamu echia mkpu; sụ:

\par }{\QB “Onye ọwaa bụ ọkpu,

\par }{\QB shi mu l'ọkpu;

\par }{\QB bụru ẹhu, shi mu l'ẹhu mu.

\par }{\QB Iphe, ee-ku iya bụ ‘nwanyi’;

\par }{\QB kẹ l'e shi l'ẹhu nwoke wofuta iya.”


\par }{\MM \VS{24}Ọo ya kparu iphe, nwoke a-hajẹ nne iya; haa nna iya; yẹle nyee ya atụgbabe; bụru ugwẹhu lanụ.


\par }{\PP \VS{25}Nwoke ono yẹle nyee ya ono ajịko gbaru ọtu; ọphu iphere 'adụdu ẹphe.




\par }\Chap{3}{\SH Adada madzụ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Agwọ bụ anụ, shi kakọta ẹregede l'iphe, bụ anẹgu-ẹgbudu, Ojejoje, bụ Nchileke meshiru l'ọ ha. Ya ndono; yọ jị nwanyi ono: “Nchileke; ?ọ sụru t'ẹ b'ọ dụshi akpụru oshi, nọ lẹ mgbabu-wa, unu e-rije tọo?”


\par }{\PP \VS{2}Nwanyi ono asụ agwọ ono: “Lẹ Nchileke sụkwaru t'ayi rije iphe, bụ akpụru, shi l'oshi, nọ lẹ mgbabu-a.

\VS{3}Obenu lẹ Nchileke sụkwanuru t'ayi be erikwa akpụru oshi, shi l'oshi ọphu nọ l'echi mgbabu ono. Mbụ t'ayi be edenyikwa iya ẹka edenyi lẹ phuu; l'ayi denyiwa iya ẹka bẹ ayi a-nwụhukwa.”


\par }{\PP \VS{4}Agwọ asụ nwanyi ono: “Ẹ tọ dụkwa anwụhu, unu a-nwụhu.

\VS{5}Iphe gbe mechia nụ bụ lẹ Nchileke marua l'unu -ria ya; bẹ ẹnya a-sahụ unu; unu adụ l'ọ bụ Nchileke; maru iphe, dụ mma; mẹ ọphu dụ ẹji.”


\par }{\PP \VS{6}Nwanyi ono abya elee ẹnya l'akpụru oshi ono; phụ l'ọ dụ mma k'eriri; l'amakwaphu mma ole ẹnya. Yọ gụkfuru iya tẹ ya ria akpụru oshi ono; maru mmamiphe. Yọ bya awọta iya taa; bya awọtakwaphu nụ nji iya, yẹle iya tụko nọdu l'ẹke ono; yọ takwaaphu.

\VS{7}Ẹnya abya asahụkota ẹphe; ẹphe abya amaru l'ẹphe gba ọtu. Ẹphe abya adzụkobewaphu mkpẹkwo figu weru.


\par }{\PP \VS{8}Ẹphe abya anụa ụkporo Ojejoje, bụ Nchileke l'ẹke oojephe lẹ mgbabu ono lẹ gẹrigeri urẹnyashi; je eworu onwẹphe domishia l'azụ oshi, nọtsua lẹ mgbabu ono tẹ Ojejoje, bu Nchileke ba aphụ ẹphe.

\VS{9}Ojejoje, bụ Nchileke abya ekua Ádamu; sụ iya: “?Bụ awe b'ị nọ?”


\par }{\PP \VS{10}Ádamu asụ iya: “Lẹ ya nụkwaru ụkporo ngu lẹ mgbabu ono; je eworu onwiya domia l'ẹke ya atsụ egvu; kẹle ya gba ọtu.”

\VS{11}Ojejoje asụ iya: “?Bụ onye sụru ngu l'ị gba ọtu? ?Ti riakwa nụ akpụru oshi ono, ya sụru t'ẹ b'i ri ono?”


\par }{\PP \VS{12}Ádamu asụ iya: “L'ọ kwa nwanyi-a, i doberu iya l'ẹka-wa bẹ wọtaru iya nụ iya; ya ataa ya.”


\par }{\PP \VS{13}Ojejoje, bụ Nchileke abya ajị nwanyi ono: “?Nanụ ẹge ọ dụ b'i meru iya ẹge ono?”

\par }{\PP Nwanyi ono asụ iya: “L'ọ kwa agwọ deru iya ye; ya eje eria ya.”


\par }{\PP \VS{14}Ojejoje, bụ Nchileke asụ agwọ:

\par }{\QB “Lẹ keshinu ọphu i meru

\par }{\QB egbe iphe ọwaa; bẹ:

\par }{\QB Bụ nggụbedua nwẹnkinyi ngu;

\par }{\QB b'a tụru ọnu l'iphe, bụ elu;

\par }{\QB mẹ anẹgu-ẹgbudu l'ọ ha.

\par }{\QB Ịi-wata ọwu l'ẹpho.

\par }{\QB Yọ bụru ẹja, nọ l'alị bẹ ịi-nọdu eri

\par }{\QB gbururu jeye ẹge ịi-nọ-bebe.


\par }{\Q \VS{15}Ya mewaru tẹ nggu lẹ

\par }{\QB nwanyi-a nọdu l'okfu.

\par }{\QB Awa ngu yẹle kẹ nwanyi-a

\par }{\QB a-nọdukwaphu l'okfu.

\par }{\QB Ọo-dzọpyaje ngu ishi;

\par }{\QB nggụbedua emeka iya

\par }{\QB iphe l'ichirukfu.”


\par }{\PP \VS{16}Nwanyi ono b'ọ sụru:

\par }{\QB “Ya e-me tẹ ọpa ẹpho-ime

\par }{\QB karụ ngu ẹhuka.

\par }{\QB Ii-jenwuje ẹhu

\par }{\QB tẹmanu nggu amụa nwa.

\par }{\QB Obenu lẹ nji ngu

\par }{\QB a-nọdujele-e agụ ngu ẹgu.

\par }{\QB Yọ bụru nji ngu ono

\par }{\QB a-bụru ngu onye ishi.”


\par }{\PP \VS{17}Ádamu b'ọ sụru: “Keshinu ọphu i kwetaru ngabẹru nyee ngu nchị; je eria akpụru oshi ono, ya sụru tẹ b'i rishi ono bẹ

\par }{\QB Ya gudeekwa okfu ẹka ngu tụ alị ọnu.

\par }{\QB Ii-jeje ntakfuru;

\par }{\QB tẹmanu nggu esebuta iphe, ii-ri.

\par }{\QB Yọ bụru ẹge ịi-nọduje eje iya ndono

\par }{\QB gbururu jeye ẹge \newline  ịi-nọ-bebe.”


\par }{\Q \VS{18}“Alị a-wataru ngu ofushiru

\par }{\QB ẹjo ẹgbudu; mẹ ogvu.

\par }{\QB Yọ bụru akpụru iphe, mịtaru l'ẹgu

\par }{\QB a-bụjeru ngu nri.


\par }{\Q \VS{19}Ii-gbutaje ẹphuru phee

\par }{\QB tẹmanu nggu eria nri;

\par }{\QB gbururu jeye teke ịi-lata azụ l'alị;

\par }{\QB keshinu ọphu ọ bụ l'ẹja b'i shi;

\par }{\QB yọ bụru ẹja b'ị bụ.

\par }{\QB Ọ bụkwaphu l'ẹja ono;

\par }{\QB bẹ ịi-laphu azụ.”


\par }{\PP \VS{20}Tọ dụ iya bụ; Ádamu agụa nyee ya ono Ívu; kẹ l'ọo-bụru nne ọha mgburumgburu.


\par }{\PP \VS{21}Ojejoje, bụ Nchileke abya eworu akpọ anụ mee ẹkwa webe Ádamu yẹle nyee ya.

\VS{22}Ya ndono; Ojejoje, bụ Nchileke asụ: “Nta-a bẹ madzụ dụwa l'ọ bụ ayịbedua; mbụ l'ọ mawaru iphe, dụ mma; maru ọphu, dụ ẹji. Ẹ ta ahakwa iya t'ọ wọtafua akpụru oshi, emeje t'a nọdu ndzụ ria; nọdu ndzụ ojejoje.”

\VS{23}Tọ dụ ya bụ; Ojejoje, bụ Nchileke achịfu iya lẹ mgbabu Ídẹnu; t'o je ejeje ozi l'alị, bụ ẹke e shiru wota ẹja kpụa ya.

\VS{24}Yọ chịfutsulephu nwoke ono lẹ mgbabu ono; bya eworu ojozi-imigwe, bụ Cherobu dobe l'ụzo ẹnyanwu-ahata mgbabu ono; bya eworu ogu-mbeke, enwu ọku; l'egbu ifu l'azụ dobe t'o cheje ụzo, e shi eje l'oshi-ndzụ phụ nche.




\par }\Chap{4}{\SH Kenu yẹle Ebẹlu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ádamu yẹle nyee ya; mbụ Ivu abya azẹe; yọ tsụta ime; mụa Kenu. Ivu asụ: “Lẹ Ojejoje yewaru iya ẹka; ya amụa nwata nwoke.”

\VS{2}E metsua; yọ bya amụa Ébẹlu, bụ nwunne Kenu.

\par }{\PP Ebẹlu abụru onye akpa elu; Kenu abụru onye akọ okfu.

\VS{3}Yo be ujiku lanụ; Kenu ahata iphe, ọ kọtaru l'alị tẹ ya je anụ Ojejoje.

\VS{4}Ébẹlu akpụta nwa ọdungu l'atụru iya gbua; bushia ya anụ iya l'ẹke, ọ katsụa ọgba ẹ̀bà bya anụ Ojejoje. Ébẹlu; mẹ iphe, ono ọ nụru ono adụ Ojejoje mma.

\VS{5}Obenu lẹ Kenu; mẹ iphe ọphu ọ nụru b'ọ jịkaru. Ya ndono; ẹhu eghulahaa Kenu eghughu; yọ swịkobe.


\par }{\PP \VS{6}Ojejoje asụ Kenu: “?Bụ ngụnu kparu iphe ẹhu eghu ngu eghughu? ?Nanụ ẹge ọ dụ b'ị swịkoberu?

\VS{7}Ọ -bụru l'i meru iphe, dụ mma; ?bụ ngụnu meru iphe ẹhu ta ga atsọdu ngu ẹna. Obekwanu; ọ -bụru l'ẹ ti medu iphe, dụ mma; makwaru amaru l'ẹjo iphe vudokwa l'ọnu ụzo ngu; l'eme tẹ ya ripyabe ngu. Ọlobu; kakwa iya ike!”


\par }{\PP \VS{8}Tọ dụ iya bụ; Kenu asụ nwunne iya; mbụ Ébẹlu t'ẹphe je l'ẹgu. Ephe atụgbua; shi rua; Kenu egude nwunne iya ono gbua.


\par }{\PP \VS{9}Ya ndono; Ojejoje asụ Kenu: “?Nanụ nwunne ngu Ébẹlu?”

\par }{\PP Kenu asụ iya lẹ ya ta amakwa. Wo iya: “?Bụ yẹbedua bụ onye eche nwunne iya nche tọo?”


\par }{\PP \VS{10}Ojejoje asụ iya: “?Bụ onye ziru ngu ome egbe iya ọwaa?” Wo iya: “Ngabẹkwa nchị! Mee nwunne ngu ono bẹ nọ l'alị l'echiku iya lẹ mkpu.

\VS{11}Nta-a b'ị bụakwa onye, a tụru ọnu. Alị ono, ghecharu ọnu; ngụa mee nwunne ngu ono a-tụkwa ngu ụchi.

\VS{12}Ị -kọo alị ono b'ẹ tọ dụkwa iphe, i meta iya. Ịi-nọdulephu agba ọso ndzụ; l'agha ngvudangvu lẹ mgboko.”


\par }{\PP \VS{13}Kenu asụ Ojejoje: “Ahụhu ọwaa, ịihu iya ọwaa bẹ karikwaru iya ẹka.

\VS{14}Ẹge ịichifuwa iya l'alị-a ntanụ tẹ ya gbeshi ngu l'ifu; wata ọgha ngvudangvu lẹ mgboko-a; bẹ iphe, bụ onye -phụru iya nụ e-gbukwa iya.”


\par }{\PP \VS{15}Ojejoje asụ iya: “L'ẹ tọ dụkwa ẹge ono. L'o -nweru onye gburu nggụbe Kenu bẹ aa-gwatakwa onye ọbu ụgwo iya ugbo ẹsaa.” Ojejoje abya emee Kenu iphe-ọhubama; k'ọphu bụ l'ẹ-tọ dụdu onye, phụru iya nụ e-je iya egbugbu.

\VS{16}Tọ dụ iya bụ; Kenu eshi l'ẹke, Ojejoje nọ gbeshi; je eburu lẹ Nọdu\FTNT{*}{{\FR 4:16 }{\FR{4:16
}}{\FT{Iphe Nọdu bụ bụ ọ-gha-ngvudangvu.}}} l'ụzo ẹnyanwu-ahata Ídẹnu.


\par }{\SH Eri Kenu
\par }
{\PP \VS{17}Kenu yẹle nyee ya abya azẹe. Yọ tsụta ime; mụa Ínọku. Kenu bẹ nweru mkpụkpu, ọokpu teke ono. Yo woru mkpụkpu ono gụa nwatibe iya; mbụ Ínọku.

\VS{18}Ínọku abya amụta Iradu; Iradu abya amụta Mehujayẹlu; Mehujayẹlu abya amụta Metushẹlu; Metushẹlu abya amụta Lamẹku.


\par }{\PP \VS{19}Lamẹku lụru ụnwanyi labụ. Onye lanụ bụ Ada; onye ọphu abụru Zela.

\VS{20}Ada abya amụta Jabẹlu. Jabẹlu ono bụ iya bụ nna ndu ebuje l'ụlo-ẹ́kwà; l'akpa iphe-edobe.

\VS{21}Nwunne Jabẹlu bụ Jubalu. Yẹbedua, bụ Jubalu bụ nna ndu akpọje ogumogu; l'aphụ opu.

\VS{22}Ọphube Zila bẹ mụtaru nwata nwoke, ẹpha iya bụ Tubalu-Kenu. Yẹbedua bụ onye gude ope; mẹ ígwè kpụshia iphe, dụ iche l'iche, eegudeje eje ozi. Ẹpha nwunne Tubalu-Kenu kẹ nwanyi bụ Naama.


\par }{\PP \VS{23}Ya ndono; Lamẹku asụ unyomu iya ono:

\par }{\QB “Ada; nggu lẹ Zela;

\par }{\QC unu gebe nchị!

\par }{\QB Unubẹ unyomu Lamẹku;

\par }{\QC unu lọo ẹka lẹ nchị!

\par }{\QB Ya gbukwaru madzụ;

\par }{\QB kẹ l'o mekaru iya iphe.

\par }{\QB Ọ kwa nwokorọbya, meru;

\par }{\QB ẹhu afụa iya ọnya; \newline  bẹ ya gburu.


\par }{\Q \VS{24}Ọ -bụru lẹ Kenu b'a gwataru

\par }{\QB ụgwo-ọchi iya ugbo ẹsaa;

\par }{\QC bẹ kẹ yẹbe Lamẹku

\par }{\QB a-bụkwaru ugbo ụkporo

\par }{\QC ẹto l'ugbo iri l'ẹsaa!”


\par }{\PP \VS{25}Tọ dụ iya bụ; Ádamu yẹle nyee ya abya azẹe ọdo. Yọ bya atsụta ime mụa nwata nwoke; gụa ya Sẹtu; sụ: “Lẹ Nchileke nụwaru iya nwata nwoke ọdo, a-nọdu ọzori Ébẹlu ono, Kenu gburu ono.”

\VS{26}Sẹtu abya amụta nwata nwoke; gụa ya Ẹ́noshi. Madzụ eshiwaphu teke ono wata ọkpo-ku ẹpha Ojejoje.




\par }\Chap{5}{\SH Eri Ádamu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ọwaa bụ iphe, e deru lẹ kẹ ndu eri Ádamu; mẹ iphe, ẹphe meshiru.

\par }{\PP Teke Nchileke meru madzụ b'o meru iya; yọ dụ ẹge Nchileke dụ.

\VS{2}O meru ẹphe nwoke lẹ nwanyi; bya agọoru ẹphe ọnu; kua ẹphe “madzụ.”


\par }{\PP \VS{3}Ádamu anọtsulephu ụkporo afa ishingu l'afa iri bya amụta nwata nwoke, dụlephu ẹge ọ dụ. Yo woru iya gụa Sẹtu.

\VS{4}A mụtsua Sẹtu; Ádamu abya anọo ụnu afa ẹbo. Ọ mụshikwaruphu ụnwegirima unwoke; mẹ ụnwegirima ụnwanyi ọdo tsobe Sẹtu.

\VS{5}Ádamu nọru ụnu afa ẹbo l'ụkporo afa ishingu l'afa iri b'ọ nwụhuderu.


\par }{\PP \VS{6}Sẹtu anọtsulephu ụkporo afa ise l'afa ise bya amụta Ẹ́noshi.

\VS{7}Yọ mụtsua Ẹ́noshi; bya anọfua ụnu afa ẹbo l'afa ẹsaa. Ọ mụshikwaruphu ụnwegirima unwoke; mẹ ụnwegirima ụnwanyi ọdo tsobe Ẹnoshi.

\VS{8}Sẹtu nọru ụnu afa ẹbo l'ụkporo afa ise l'afa iri l'ẹbo b'ọ nwụhuderu.


\par }{\PP \VS{9}Ẹ́noshi anọtsulephu ụkporo afa ẹno l'afa iri bya amụta Kénanu.

\VS{10}Yọ mụtsua Kénanu; bya anọfua ụnu afa ẹbo l'afa iri l'ise. Ọ mụshikwaruphu ụnwegirima unwoke; mẹ ụnwegirima ụnwanyi ọdo tsobe Kénanu.

\VS{11}Ẹ́noshi nọru ụnu afa ẹbo l'ụkporo afa ise l'afa ise b'ọ nwụhuderu.


\par }{\PP \VS{12}Kénanu anọtsulephu ụkporo afa ẹto l'afa iri bya amụta Mahálalẹlu.

\VS{13}Yọ mụtsua Mahálalẹlu; bya anọfua ụnu afa ẹbo l'ụkporo afa ẹbo. Ọ mụshikwaruphu ụnwegirima unwoke; mẹ ụnwegirima ụnwanyi ọdo tsobe Mahálalẹlu.

\VS{14}Kénanu nọru ụnu afa ẹbo l'ụkporo afa ise l'afa iri b'ọ nwụhuderu.


\par }{\PP \VS{15}Mahálalẹlu anọtsulephu ụkporo afa ẹto l'afa ise bya amụta Jaredi.

\VS{16}Yọ mụtsua Jaredi; bya anọfua ụnu afa ẹbo l'ụkporo afa l'afa iri. Ọ mụshikwaruphu ụnwegirima unwoke; mẹ ụnwegirima ụnwanyi ọdo tsobe Jaredi.

\VS{17}Mahálalẹlu nọru ụnu afa ẹbo l'ụkporo afa ẹno l'afa iri l'ise b'ọ nwụhuderu.


\par }{\PP \VS{18}Jaredi anọtsulephu ụkporo afa ẹsato l'afa ẹbo; bya amụta Ínọku.

\VS{19}Yọ mụtsua Ínọku; bya anọfua ụnu afa ẹbo. Ọ mụshikwaruphu ụnwegirima unwoke; mẹ ụnwegirima ụnwanyi ọdo tsobe Ínọku.

\VS{20}Jaredi nọru ụnu afa ẹbo l'ụkporo afa ẹsato l'afa ẹbo b'ọ nwụhuderu.


\par }{\PP \VS{21}Ínọku anọtsulephu ụkporo afa ẹto l'afa ise bya amụa Metúsela.

\VS{22}Yọ mụtsua Metúsela yẹle Nchileke abya ayịa ayịyi ụkporo afa iri l'ise. Ọ mụshikwaruphu ụnwegirima unwoke; mẹ ụnwegirima ụnwanyi ọdo tsobe Metúsela.

\VS{23}Mkpakọ iphe Ínọku nọru bụ ụkporo afa iri l'ẹsato l'afa ise.

\VS{24}Ínọku bẹ yẹle Nchileke yịru ayịyi. A nọnyaa; ta phụhe iya; kẹle Nchileke kutaru iya.


\par }{\PP \VS{25}Metúsela anọtsulephu ụkporo afa tete l'afa ẹsaa bya amụta Lamẹku.

\VS{26}Yọ mụtsua Lamẹku; bya anọfua ụnu afa l'ụkporo afa iri l'etete l'afa ẹbo. Ọ mụshikwaruphu ụnwegirima unwoke; mẹ ụnwegirima ụnwanyi ọdo tsobe Lamẹku.

\VS{27}Metúsela nọru ụnu afa ẹbo l'ụkporo afa ẹsato l'afa tete b'ọ nwụhuderu.


\par }{\PP \VS{28}Lamẹku anọtsulephu ụkporo afa tete l'afa ẹbo bya amụta nwata nwoke;

\VS{29}gụa ya Nówa; sụ: “L'ọo-dụ ẹphe ike lẹ nsegbu-akanya-a, ẹphe ese l'alị-a, Ojejoje tụru ọnu-a.”

\VS{30}Yọ mụtsua Nówa; bya anọfua ụnu afa l'ụkporo afa tete l'afa iri l'ise. Ọ mụshikwaruphu ụnwegirima unwoke; mẹ ụnwegirima ụnwanyi ọdo tsobe Nówa.

\VS{31}Lamẹku nọru ụnu afa l'ụkporo afa iri l'ẹsato l'afa iri l'ẹsaa b'ọ nwụhuderu.


\par }{\PP \VS{32}Nówa anọtsulephu ụnu afa l'ụkporo afa ise bya amụta Shemu; mẹ Hamu; mẹ Jafẹtu.




\par }\Chap{6}{\SH Ụgbo Nówa
\par }
{\PP \VerseOne{1}Tọ dụ iya bụ; ndiphe l'aka nshinu eje lẹ mgboko; aamụshi ụnwanyi l'eyeru ẹphe.

\VS{2}Ụnwu Nchileke abya aphụ l'ụnwanyi ono, ndiphe amụshitsua ono amagbaa mma; onyenọnu eje alụtatsua onye ọphu, dụ iya mma.

\VS{3}Ojejoje asụ: “Lẹ ya ta ahahẹdu Ume yẹbe Ojejoje t'ọ nọdu madzụ l'ẹhu mgbe-'agvụ-agvụ; kẹle madzụ bụlephu anụ-ẹhu mmanu b'ọ bụ. Tsube nta-a bẹ iphe ọo-nọje bụ ụkporo afa ishingu.”


\par }{\PP \VS{4}Teke ono bẹ ndu mkparawa, shi emeje iphe-kpaa\FTNT{*}{{\FR 6:4 }{\FR{6:4
}}{\FT{Ọ bụ ndu-a b'e ku Nefilimu. Ẹphe bụ ụnwu Anaku, gbagbaaru ogologo; gbaa mkparawa; bụru ndu emeje iphe-kpaa. Nefilimu ta bụkwa ẹpha madzụ; tọ bụ ẹpha mkpụkpu.}}} nọkwadua lẹ mgboko; nọdukwa iya rụ kwasẹru; teke ụnwu Nchileke wataru ojekfu ụnwanyi kẹ ndiphe; ẹphe amụshilahaaru ẹphe ụnwu. Ndu ono bụ ndu ọgbo-mkparawa, e shi maru amaru teke ndiche.


\par }{\PP \VS{5}Ojejoje abya elee ẹnya; phụ ẹge madzụ dụ-tabewa ẹji lẹ mgboko; l'iphe, ẹphe anọduje arị tekenteke bụ ẹge ẹphe e-shi mee iphe, dụ ẹji.

\VS{6}Yọ bụru Ojejoje iphe-aphụ lẹ ya meru madzụ dobe lẹ mgboko; yọ tsụa ya l'ẹhu nshinu.

\VS{7}Ojejoje asụ: “Lẹ ya e-melephu tẹ madzụ, ya meru dobe lẹ mgboko chịhu. Madzụ a-chịhu; anụ achịhu; iphe, bụ iphe awụ l'ẹpho achịhu; je akpaa lẹ nwẹnu, ephe l'eli; kẹ l'ọ bụwa iya iphe-aphụ lẹ ya meru ẹphe.”

\VS{8}Obenu lẹ Nówa bẹ tụbaru Ojejoje l'obu.


\par }{\PP \VS{9}Ọwaa akọ ẹhu Nówa:

\par }{\PP Nówa bụ onye doberu ẹka ndoo; onye ụta ẹ ta dụdu l'ẹhu l'ọgbo nk'iya. Yẹle Nchileke yịru ayịyi.

\VS{10}Ọ mụtaru ụnwegirima unwoke ẹto: Shemu; Hamu; mẹ Jafẹtu.


\par }{\PP \VS{11}Teke ono bẹ mgboko mebyishihuwaru l'ẹnya Nchileke; yọ bụru iphe-kpaa bẹ jiru ẹkemeke ọbule.

\VS{12}Nchileke aphụa ẹge mgboko rehubetaru; kẹle ndiphe metoshiwaru onwẹphe.

\VS{13}Tọ dụ iya bụ: Nchileke asụ Nówa: “Lẹ ya abyaakwa tẹ ya bya ekpochafu ndiphe; kẹ l'iphe, jiru mgboko bụlephu iphe-kpaa, shitaru ẹphebedua l'ẹka. Ya e-kpochafu ndiphe; mebyishia mgboko.

\VS{14}Ọo ya bụ; gude oshi gofa kụa eze ụgbo. Nggu atụ-bushia ya mkpura mkpura; gude ụmu chia ya l'ime iya; mẹ l'azụ iya.

\VS{15}Ọwaa ẹge ii-gude kụa ya ndọ-ọ: eze ụgbo ono a-dụ ụkporo nkwo-ẹka iri l'ise l'ogologo; ụsa iya adụ ụkporo nkwo-ẹka ẹbo lẹ nkwo-ẹka iri; eli iya adụ ụkporo nkwo-ẹka lẹ nkwo-ẹka iri.

\VS{16}Nggu abya akụ-chia eli ụgbo ono akụ-chi t'o gude nkwo-ẹka lanụ ka l'eli. Ịi-kụ ụgbo ono t'ọ dụ mkpọ-kfu ẹto; nggu eye ibo lẹ mgberemẹku iya.

\VS{17}Ya e-gude utso bya lẹ mgboko bya erigbushikota iphe, bụ iphe nọ ndzụ lẹ mkpuli igwe-a; mbụ iphemiphe ọbule, e meru ememe, atụ ume. Iphemiphe ọbule, nọ lẹ mgboko a-bụru kpurupyata.

\VS{18}Obenu lẹ nggụbedua bẹ nggu l'iya a-gba ndzụ; nggu abahụ l'ụgbo ono; nggụbedua; mẹ ụnwu ngu; mẹ nyee ngu; mẹ unyomu ụnwu ngu.

\VS{19}Nggu abya afọo iphemiphe ọbule, nọ ndzụ ẹbo ẹbo; okee lẹ nyee; dobe ndzụ l'ẹke ị nọ.

\VS{20}Nwẹnu, ephe l'eli a-dụ ẹbo ẹbo dụ l'ụdu iya l'ụdu iya byakfuta ngu; anẹgu-ẹgbudu yẹle anụ, awụ l'ẹpho adụkwaphu ẹbo ẹbo byakfutakota ngu t'i dobe ẹphe ndzụ.

\VS{21}Nggu abya afọo nri iche l'iche dobe t'ọ bụru nri, unu l'ẹphe a-nọdu eri.”


\par }{\PP \VS{22}Nówa abya emekota iphemiphe ọbule ono ẹge ono, Nchileke sụru t'o mee ya ono.




\par }\Chap{7}{\SH Utso ono
\par }
{\PP \VerseOne{1}E meebe; Ojejoje asụ Nówa: “T'ọ bahụ l'ụgbo ono yẹle ndibe iya l'ẹphe ha; kẹ l'ọ bụphu yẹbedua nwẹnkinyi iya bẹ ya phụru, bụ onye doberu ẹka ndoo l'ọgbo-wa.

\VS{2}Fọta anụ, ẹ ta sọdu nsọ ẹsaa ẹsaa: oke lẹ nyee. Nggu afọta anụ, aasọ nsọ ẹbo ẹbo: oke lẹ nyee.

\VS{3}Fọta ụnwenu ẹsaa ẹsaa l'ụdu iya l'ụdu iya: okee lẹ nyee; k'ọphu ọo-bya azụfuta ụdu iya lẹ mgboko ọdo.

\VS{4}A -nọlephu ujiku ẹsaa nta-a bẹ ya e-me tẹ mini chịa lẹ mgboko ụkporo abalị ẹbo: eswe l'ẹnyashi; gude rigbushikota iphemiphe ọbule, nọ ndzụ, ya meru dobe lẹ mgboko-a.”


\par }{\PP \VS{5}Nówa abya ajịko iphemiphe ọbule ono, Ojejoje sụru t'o mee ono mekota.


\par }{\PP \VS{6}Nówa gbawaru ụnu afa l'ụkporo afa iri teke utso ono byaru lẹ mgboko.

\VS{7}Nówa yẹle ụnwu iya; mẹ nyee ya; mẹ unyomu ụnwu iya awụba l'ụgbo ono; t'ẹphe gbalaaru utso ono.

\VS{8}Anụ ẹbo ẹbo l'ọphu ẹ ta sọdu nsọ; mẹ ọphu aasọ nsọ; mẹ l'ụnwenu; mẹkpo iphemiphe ọbule, awụ l'ẹpho:

\VS{9}okee lẹ nyee abyakfutakota Nówa bya awụba l'ụgbo ono ẹge ono, Nchileke ziru iya ono.

\VS{10}A nọtsulephu ujiku ẹsaa ono; utso abya eji mgboko.


\par }{\PP \VS{11}L'afa, kwe Nówa ụnu afa l'ụkporo afa iri; lẹ mbọku, ọnwa k'ẹbo dụlephu l'abalị iri l'ẹsaa bẹ ọgba-mini, nọtsua l'ime ime alị gbafushihuru; a gụhashia iphe, bụ ọnu-ụzo mini k'akpamigwe.

\VS{12}Igwe achịa mini lẹ mgboko ụkporo abalị ẹbo: eswe l'ẹnyashi.


\par }{\PP \VS{13}Lẹ mbọku ono gẹdegede bẹ Nówa yẹle ụnwu iya, bụ iya bụ Shemu; Hamu; mẹ Jafẹtu; mẹ nyee ya; mẹ unyomu ụnwu iya ono ẹphe ẹto jịko wụba l'ụgbo ono.

\VS{14}Anẹgu-ẹgbudu, dụtsua l'ụdu iya l'ụdu iya; mẹ elu, dụtsua l'ụdu iya l'ụdu iya; mẹ iphemiphe ọbule, bụ iphe awụ l'ẹpho, dụtsua l'ụdu iya l'ụdu iya; mẹ ụnwenu, dụtsua l'ụdu iya l'ụdu iya; mbụ iphemiphe ọbule, furu ẹ́bà bẹ tụkoru tsoru ẹphe bahụ l'ụgbo ono.

\VS{15}Iphemiphe ọbule, e meru ememe, nọ ndzụ dụ ẹbo ẹbo byakfuta Nówa; bya abahụ l'ụgbo ono.

\VS{16}Anụ, wụbakotaru l'ụgbo ono bụkotalephu okee lẹ nyee iphemiphe ọbule, nọ ndzụ; ẹge ono, Nchileke sụru Nówa t'ọ dụ ono. E meebe; Ojejoje abya agụ-chia ụgbo ono gụ-buru ẹphe ye l'ime iya.


\par }{\PP \VS{17}Ụkporo abalị ẹbo bẹ utso ono byakọtaru lẹ mgboko; mini ono l'aka nshinu akaka l'eje; ụgbo ono l'ese atụgbu.

\VS{18}Yọ bụru ẹge utso ono abya kulakula l'atụgbu bụ ẹge ụgbo ono ese l'eli iya.

\VS{19}Utso ono byataberu; k'ọphu bụ l'o kpukotaru iphe, bụ ugvu ha l'eli lẹ mgboko.

\VS{20}Ọ byataberu; k'ọphu bụ l'o gude nkwo-ẹka iri l'ise kakọta ugvu l'eli.

\VS{21}Iphemiphe ọbule, nọ ndzụ lẹ mgboko-a; bẹ lakọtaru l'iyi. Mbụ ụnwenu; elu; anẹgu-ẹgbudu; iphe, bụ iphe nọ lẹ mgboko; je akpaa lẹ madzụ bẹ bụkotaru kpurupyata.

\VS{22}Iphemiphe ọbule, nọ l'eli alị, gude imi atụ ume anwụshihukota.

\VS{23}Iphemiphe ọbule nọ ndzụ lẹ mgboko agvụ. Mbụ madzụ; mẹ anụ; iphemiphe ọbule, awụ l'ẹpho; mẹ ụnwenu b'e mebyishikotaru lẹ mgboko. Yọ bụru Nówa yẹle iphemiphe ọbule ono, ẹphe l'iya nọ l'ụgbo ono wafụru.


\par }{\PP \VS{24}Utso ono dọru lẹ mgboko ụkporo abalị ẹsaa l'abalị iri.




\par }\Chap{8}{\SH Alala utso ono
\par }
{\PP \VerseOne{1}Obenu lẹ Nchileke nyatarua Nówa; mẹ ụnwu-anụ-ẹgu; mẹ elu, ẹphe l'iya jịko nọdu l'ụgbo ono. Yọ bya emee; phẹrephere awata ephephe lẹ mgboko; mini ono awata alala.

\VS{2}Nchileke abya eworu ọgba-mini ime alị phụ zụ-chishia; woru ọnu-ụzo mini k'akpamigwe phụ gụ-chishikwaaphu. Mini ono achị-buhu;

\VS{3}watawaphu alala. A nọlephu ụkporo abalị ẹsaa l'abalị iri; mini ono alawa nshinu.

\VS{4}Ọnwa k'ẹsaa agbalẹphu abalị iri l'ẹsaa; ụgbo ono eje je asụru l'ugvu Araratu.

\VS{5}Mini ono alakpẹlephu jeye l'ọnwa k'iri. Yọ bụru lẹ mbọku mbụ l'ọnwa k'iri ono b'e beberu phụa ọnungonu ọnungonu ugvu.


\par }{\PP \VS{6}A nọlephu ụkporo abalị ẹbo; Nówa abya agụhaa windo, o yeru l'ụgbo ono;

\VS{7}bya ezifu ọphegu. Yo je ephephelahaa l'imeli: o -pheru jee; yo pheru laa; gbururu jeye teke mini ono tashịhukotaru lẹ mgboko.

\VS{8}Yọ bya ezifu ndo t'ọ maru mẹ mini ono; ?ọ tahụkotawaru l'eli alị?

\VS{9}Obenu lẹ ndo ono ta phụdu ẹke, oo-beru; kẹle mini kpukwaduru mgboko ekpukpu. Ya ndono; yọ lashia azụ lakfube Nówa l'ụgbo ono. Nówa amachịa ẹka; nwụta ndo ono ye l'ime ụgbo ono ọdo.

\VS{10}Yọ bya anọo ujiku ẹsaa; bya eshikwa l'ụgbo ono zifu ndo ono ọdo.

\VS{11}Ndo ono alatashia l'urẹnyashi; takpụru mkpẹkwo oshi olivu ọphungu l'ọnu. Nówa amaru lẹ mini tahụwaru lẹ mgboko.

\VS{12}Yọ nọkwaa ujiku ẹsaa ọdo; bya ezifukwa ndo ono ọdo. Ndo ono ta latahe.


\par }{\PP \VS{13}Yo be lẹ mbọku mbụ l'ọnwa mbụ l'afa, kwe Nówa ụnu afa l'ụkporo afa iri l'afa lanụ; mini ono atashịhuwa l'alị. Nówa abya ewofu iphe, e gude kuchia ụgbo ono; bya aphụ lẹ mini tashịhuwaru lẹ mgboko.

\VS{14}Yo rua l'ọnwa k'ẹbo gbaru ụkporo abalị l'abalị ẹsaa; alị akpọshihukotawa nkụ.


\par }{\PP \VS{15}Ya ndono; Nchileke asụ Nówa:

\VS{16}“Unu lụfuta l'ụgbo ono; nggu lẹ nyee ngu; mẹ ụnwu ngu; ẹphe l'unyomu ẹphe.

\VS{17}Nggu achịfuta iphemiphe ọbule, nọ ndzụ, unu l'iya nọ l'ẹke ono: ụnwenu; mẹ anụ; mẹkpo iphemiphe ọbule, awụ l'ẹpho; t'ẹphe bya azụa azụzu zụ-jia mgboko.”


\par }{\PP \VS{18}Tọ dụ iya bụ; Nówa abya alụfuta yẹle ụnwu iya; mẹ nyee ya; mẹ l'unyomu ụnwu iya.

\VS{19}Anụ ono l'ọ ha; mẹ iphemiphe ọbule, awụ l'ẹpho; mẹ ụnwenu kpamukpamu; mbụ iphemiphe ọbule, ejephe ejephe lẹ mgboko eshikota l'ụgbo ono lụfutakota l'ụdu iya l'ụdu iya.


\par }{\PP \VS{20}Nówa abya akpụaru Ojejoje ẹnya-ngwẹja; bya ahata anụ yẹle ụnwenu ndu ọphu ẹ taa sọdu nsọ; gwoo ngwẹja-ukfuru l'ẹke ono. 
\VS{21}Ojejoje anụlephu mkpọ iya; kfua l'ime obu iya; sụ: “Lẹ ya te egudehedu okfu ẹhu madzụ tụa alị ọnu ọdo; kẹ l'iphe, madzụ anọdujekpelephu arị l'obu iya shita lẹ nwata bụlephu ẹjo iphe. Ọphu ya te emebyishihedu iphemiphe ọbule, ya meru ememe, nọ ndzụ ẹge-a ọdo.


\par }{\Q \VS{22}“Jeye ẹge mgboko a-nọ-bebe;

\par }{\QB bẹ oge ọkobe iphe l'alị \newline  a-nọ;

\par }{\QB oge akpata iya anọdu.

\par }{\QB Oge oyi a-nọ;

\par }{\QB oge okpomọku anọdu.

\par }{\QB Udzu-mini anọ; \newline  winta\FTNT{*}{{\FR 8:22 }{\FR{8:22
}}{\FT{“Winta” bụ teke oyi akagejee atsụtsu l'alị mbeke. Ọobuje tsube l'ọnwa iri 'ẹ nanụ; rua l'ọnwa k'ẹto l'afa kẹ mbeke. Iphe yẹe ya g'eyeru; bụ ụguru. Ọ bụ l'ụguru akpọhuje nkụ; udzudzu atụko mgboko tụa. Obenu l'oge ke winta; bẹ mini anọduje achị; suno l'ada. Yoo meje ogude ọkpa; m'ọ bụ moto eswe l'ụzo adụ ẹhuka.}}} anọdu.

\par }{\QB Eswe a-nọ;

\par }{\QB ẹnyashi anọdukwaphu;

\par }{\QB Ẹ to nwedu ọphu a-nọnyaa; tọo nọhe.”




\par }\Chap{9}{\SH Ndzụ, Nchileke yẹle Nówa gbaru
\par }
{\PP \VerseOne{1}Nchileke abya agọoru Nówa yẹle ụnwu iya ọnu; sụ ẹphe: “Unu zụa; zụ-jishia mgboko.

\VS{2}Ụnwu anụ-ẹgu-ẹgbudu, nọkota lẹ mgboko; ụnwenu, ephe l'eli; iphemiphe ọbule, awụ l'ẹpho; mẹ iphe bụ ẹma, bu lẹ mini bẹ biribiri unu e-gudeje; ẹphe atsụhu unu egvu.

\VS{3}Iphemiphe ọbule, nọ ndzụ; l'eme ụkporo a-bụkotaru unu nri. Ọ bụ ẹge ya nụkotaru unu iphe, bụ oshi-ọmi bụ ẹge ya anụ unu iphemiphe ọbule.


\par }{\PP \VS{4}“Ọlobu; unu ba atajẹkwa anụ; taa ndzụ iya; bụ iya bụ mee ya.

\VS{5}Ya a-jịkwa ajị ishi unu. Iphe bụ anẹgu, gburu madzụ bẹ ya a-jịkwa ajị ishi onye ono. Madzụ -gburu madzụ ibe iya bẹ ya a-jịkwaphu ajị ishi onye ono.


\par }{\Q \VS{6}“Iphe bu onye -gburu madzụ

\par }{\QB kwaphụ madzụ e-gbu iya;

\par }{\QB kẹle Nchileke meru madzụ;

\par }{\QB yọ dụ l'ọ bụ Nchileke.


\par }{\Q \VS{7}A -bya l'unubẹdua;

\par }{\QB unu jaa àjàjà; \newline  ka ẹswa l'igwe;

\par }{\QB unu azụa azụzu zụ-jia mgboko.”


\par }{\PP \VS{8}Ya ndono; Nchileke asụ Nówa yẹle ụnwu iya, ẹphe l'iya jịko nọdu l'ẹke ono:

\VS{9}“Nta-a bẹ unu l'iya agba ndzụ; unubẹdua unu l'ụnwu unu ndu ọphu nọ l'ifu.

\VS{10}Ẹge ono bẹ yẹle iphe, bụ iphe nọ ndzụ, unu l'iya shi jịko nọdu gbakwaruphu ndzụ; mbụ nwẹnu; elu; anẹgu-ẹgbudu; mẹ iphemiphe ọbule ono, unu l'iya jịko shi l'ụgbo ono lụfuta ono; mbụ iphemiphe ọbule, nọ lẹ mgboko.

\VS{11}Unu l'iya gbaakwaru ndzụ. E te egudehedu utso rigbushia iphe, bụ iphe, nọ ndzụ ọdo. Ọphu o nwedu l'utso, e-mebyishikwadua mgboko-a ọdo.”


\par }{\PP \VS{12}Nchileke asụ: “Ọwaa iphe, a-nọdu ekoshi ndzụ ono, unu l'iya gbaru ono; mbụ ndzụ ono unu l'iya; mẹ iphe bụ iphe nọ ndzụ; mẹ l'ọgbo ọphu nọ l'ifu agba ono ndọ-ọ:

\VS{13}Ya wowaru evu-mini dobe l'akpamigwe. Ọ bụ evu-mini ono a-nọdu ekoshi ndzụ ono yẹle mgboko mgburumgburu gbaru ono.

\VS{14}Teke igwe ruru eruru; -gbaa evu-mini ono;

\VS{15}ya anyata ndzụ, unu l'iya gbaru; unubẹdua; mẹ iphe, bụ iphe, nọ ndzụ l'ụdu iya l'ụdu iya. Mbụ l'ẹ to nwehedu lẹ mini erigbushia iphe, nọ ndzụ ọdo.

\VS{16}Iphe bụ teke evu-mini gbaru l'urukpu bẹ ya a-phụ iya; nyata ndzụ tutu yoyo ono, yẹbe Nchileke yẹle iphe, bụ iphe, nọ ndzụ l'ụdu iya l'ụdu iya lẹ mgboko-a gbaru ono.”


\par }{\PP \VS{17}Nchileke asụ Nówa: “Ọ bụ evu-mini ono a-nọdu ekoshi ndzụ ono yẹle iphemiphe ọbule, nọ ndzụ lẹ mgboko-a gbaru ono.”


\par }{\SH Ụnwu Nówa
\par }
{\PP \VS{18}Ụnwu Nówa, shi l'ụgbo ono lụfuta bụ Shemu; Hamu; mẹ Jafẹtu. Yọ bụru Hamu bẹ mụru Kénanu.

\VS{19}Ọ bụ shita l'ẹka ụnwu Nówa; ẹphe unwoke ẹto bẹ madzụ shi dzuru mgboko kpamukpamu.


\par }{\PP \VS{20}Nówa, bụ onye akọje okfu, bụ iya bụ onye ọdungu, vuru ụzo wata ọko mgbo vayịnu.

\VS{21}Yo be ujiku lanụ; yọ ngụa mẹe, shi l'akpụru vayịnu ono. Mẹe ono egude iya; k'ọphu o wefuru iphe; gbaru ọtu je adaburu l'ụlo-ẹ́kwà iya.

\VS{22}Hamu, bụ nna Kénanu aphụa nna iya l'ẹke ọ gba ọtu; je ekfuaru iya unwunne iya ẹphe ẹbo l'etezi.

\VS{23}Shemu; mẹ Jafẹtu achịta ẹkwa kobetsua onwẹphe l'ukuvu; kpọo l'azụ l'azụ je aphụ-kpua ya nna ẹphe ono. Ẹphe eworu ifu ghaa l'ibyiya ọdo t'ẹphe ba phụ nna ẹphe l'ẹke ọ gba ọtu.


\par }{\PP \VS{24}Mẹe ono ephohulephu Nówa l'ẹnya; yọ bya anụa iphe ono, mbuhu-ime iya meru iya ono.

\VS{25}Yọ sụ:

\par }{\QB “Kénanu bụakwa onye

\par }{\QB a tụru ọnu.

\par }{\QB Ọo-bụru ohu laaru ohu

\par }{\QB l'ẹke unwunne iya phẹ nọ.”


\par }{\Q \VS{26}Yọ sụkwaphu:

\par }{\QB “T'e tua Ojejoje, bụ

\par }{\QB Nchileke kẹ Shemu ẹpha!

\par }{\QB Tẹ Kénanu bụkwaru

\par }{\QB ohu Shemu!


\par }{\Q \VS{27}Tẹ Nchileke mekwaa tẹ

\par }{\QB Jafẹtu jaa ajaja!

\par }{\QB Tẹ Jafẹtu buru

\par }{\QB l'ụlo-ẹ́kwà Shemu;

\par }{\QB Kénanu abụru ohu iya!”


\par }{\PP \VS{28}L'utso ono byatsụaru ono bẹ Nówa nọru ụkporo afa iri l'ẹsaa l'afa iri.

\VS{29}Mkpakọ afa, Nówa nọru bụ ụnu afa ẹbo l'ụkporo afa ẹsaa l'afa iri b'ọ nwụhuderu.




\par }\Chap{10}{\SH Eri ụnwu Nówa
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ọwaa eri ụnwu Nówa, bụ iya bụ Shemu; Hamu; mẹ Jafẹtu, bụ ndu ẹphe mụshiru l'utso ono latsụaru.


\par }{\SH Eri Jafẹtu
\par }
{\PP \VS{2}Ụnwu Jafẹtu bụ Goma; Mágọgu; Madayi; Javanu; Tubalu; Mẹ́sheku; mẹ Tirasu.


\par }{\PP \VS{3}Ụnwu kẹ Goma bụ Ashukenazu; Rifatu; mẹ Togarama.


\par }{\PP \VS{4}Ụnwu kẹ Javanu bụ ndu Elisha; ndu Tashishi; ndu Kítimu; mẹ ndu Ródu.

\VS{5}Ndu ono bụ ndu eri Jafẹtu. Yọ bụru l'ẹphe; bẹ iphe bụ ọha ndu eli-alị; mẹ ndu butsua l'ikfuli shiru jakashịa. Ndu nọnu enwetsuaru ókè-alị nk'ẹphe; nweru okfu-alị nk'ẹphe; nwekwaruphu ikfu nk'ẹphe.


\par }{\SH Eri Hamu
\par }
{\PP \VS{6}Ụnwu kẹ Hamu bụ Kúshi; Íjiputu; Putu; mẹ Kénanu.


\par }{\PP \VS{7}Ụnwu kẹ Kúshi bụ Séba; Havila; Sabúta; mẹ Réma yẹle Sabuteka.

\par }{\PP Ụnwu kẹ Réma bụ Sheba; mẹ Dedanu.


\par }{\PP \VS{8}Kúshi bụ iya mụru Nimurọdu, bụ onye ọdungu, byaru bya abụru oke mkparawa lẹ mgboko.

\VS{9}Nimurọdu bẹ Ojejoje meru; yọ bụru onye achị nta nshinu. Ọ bụ iya kparu iphe aanọduje anma iya l'ẹtu; sụ: “L'onye ọwaa dụ l'ọ bụ Nimurọdu, Ojejoje meru; yọ bụru iya ka lẹ kẹ ọchi nta.”

\VS{10}Ẹke alị-eze iya byidoru bụ lẹ Babẹlu; Ẹreku; Akadu; mẹ Kalune. Ẹke ono nọkota l'alị Shịna.

\VS{11}Yo shi l'ẹke ono jaa jarua Asiriya, bụ ẹke ọ nọ meta mkpụkpu Nínive; Rehobọtu-Iye; Kala;

\VS{12}mẹ Resenu. Resenu ono nọ lẹ mgbaku Nínive yẹle Kala, bụ iya bụ oke mkpụkpu ono.


\par }{\PP \VS{13}Íjiputu bụ iya bụ nna ndu Ludu; ndu Anamu; ndu Lehabu; ndu Nafutu;

\VS{14}ndu Paturọsu; ndu Kafuto; mẹ ndu Kasuluhu. Ndu Kasuluhu bụ ẹphe metaru ndu Filisutayịnu.


\par }{\PP \VS{15}Kénanu bụ yẹbedua mụru Sayịdonu. Yọ bụru Sayịdonu ono bụ ọkpara iya. Ọ bụkwaphu Kénanu bụ nna ndu Hetu;

\VS{16}ndu Jebusu; ndu Amọru; ndu Gigashi;

\VS{17}ndu Hevu; ndu Arụka; ndu Sinu;

\VS{18}ndu Avadu; ndu Zéma; mẹ ndu Hámatu.

\par }{\PP A nọnyaa; ikfu ndu Kénanu abya ajakashịa.

\VS{19}Ókè-alị ndu Kénanu shi lẹ Sayịdonu nọo jeye e gude ala Géra; mbụ jerua Gáza. O shikwaphu lẹ Gáza nọo jeye e gude ala Sódomu; Gọmóra; Adama; mẹ Zeboyimu; mbụ jeyewaru lẹ Lasha.


\par }{\PP \VS{20}Ono bụ ụnwu Hamu ndono; mẹ ikfu, ẹphe shitsua; okfu-alị ẹphe; mkpụkpu ẹphe; mẹ mba ẹphe l'iche l'iche.


\par }{\SH Eri Shemu
\par }
{\PP \VS{21}Shemu mụshikwaruphu ụnwegirima unwoke. Nwunne Jafẹtu k'ọgurenya bụ Shemu. Yọ bụru Shemu bụ ochechoroche ụnwu Eba l'ẹphe ha.


\par }{\PP \VS{22}Ụnwu Shemu bụ Élamu; Ashuru; Afakusadu; Ludu; mẹ Áramu.


\par }{\PP \VS{23}Ụnwu kẹ Áramu bụ Uzu; Hulu; Geta; mẹfua Mashu.


\par }{\PP \VS{24}Afakusadu bụ yẹbedua mụru Shela. Shela amụa Eba.


\par }{\PP \VS{25}Eba mụtaru unwoke labụ. Onye lanụ b'ọ gụru Pẹ́legu;\FTNT{*}{{\FR 10:25 }{\FR{10:25
}}{\FT{Iphe, “Pẹlegu” bụ bụ “ekekashi.”}}} kẹ l'a mụru iya teke ndu mgboko kekashihuru. Nwunne kẹ Pẹ́legu ono bụ Jọkutanu.


\par }{\PP \VS{26}Jọkutanu bụ yẹbedua mụru Alumodadu; Shẹlefu; Hazamaveti; Jera;

\VS{27}Hadoramu; Uzalu; Dikila;

\VS{28}Obalu; Abímẹlu; Sheba;

\VS{29}Ofi; Havila; mẹfua Jobabu. Ẹphe l'ẹphe ha bụkota ụnwu Jọkutanu.


\par }{\PP \VS{30}Ẹphe buru tsube lẹ Mésha jerua e gude ala Sefa laa l'ọha, bu l'ugvu, nọ l'ụzo ẹnyanwu-ahata.


\par }{\PP \VS{31}Yọ bụru ụnwu Shemu ndono; l'ikfu l'ikfu; okfu-alị ẹphe; alị ẹphe; mẹ mba ẹphe l'iche l'iche.


\par }{\PP \VS{32}Ndu ono l'ẹphe ha bụkota eri ụnwu Nówa; l'ẹge ẹphe, shi fọkashia bụtsuaru ikfu; shikwaphu ẹge ono ghọtsua mba iche l'iche. Ọ bụ ẹphebedua bẹ bakashịhuru nụ; ghọo mbakeshi; dzuru mgboko l'utso ono byatsụaru.




\par }\Chap{11}{\SH Origodo ụlo‑eli Babẹlu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ndiphe gbaa mgburumgburu bụ okfu-alị lanụ bẹ ẹphe shi ekfu; olu ẹphe abụru nanụ.

\VS{2}Ya ndono; yo be teke ndiphe tụgburu ụzo ẹnyanwu-ahata; je aphụa ẹke alị daburu swanmangu l'alị Shịna; ẹphe eje ebukobe l'ẹke ono.


\par }{\PP \VS{3}Ẹphe asụ onwẹphe: “Unu bya t'ayi yọo ẹja hụa ya l'ọku hụ-ghee ya ahụ-ghe.” Yọ bụru ẹja ono, ẹphe yọshiru ayọyo ono bẹ nọ ọzori mkpuma. Ẹphe abya egude korota nyịa ya ọzori ẹpoto.

\VS{4}Ẹphe asụ: “Unu bya t'ayi metaru onwayi mkpụkpu; t'ayi kpụa origodo ụlo-eli, e-je etsukfuru l'igwe. Ọo ya bụ; ayi abụru ndu aa-maru ẹpha ayi; k'ọphu ayi ta agbakashịhudu dzuru mgboko.”


\par }{\PP \VS{5}Tọ dụ iya bụ; Ojejoje abya enyizita tẹ ya phụ mkpụkpu ono yẹle origodo ụlo-eli ono, ụnwu eliphe akpụ ono.

\VS{6}Yọ bya asụ: “Ndu-a bụkwa ndu lanụ; l'ekfukota okfu-alị lanụ; bya awata ome iphe-a. Ẹ to nwekwa iphe, ẹphe chịru idzu ememe, ẹphe ẹ-te meghedu.

\VS{7}Unu t'ayi nyizita je akpakaa okfu ẹphe; t'ẹ b'ọ dụhe onye a-nọdu anụkwadu iphe ibe iya ekfu.”


\par }{\PP \VS{8}To du iya bụ; Ojejoje abya achịkashia ẹphe; ẹphe edzuru mgboko; paru ọkpu mkpụkpu ono haa.

\VS{9}Ọ bụ iya kparu iphe e gude kua ẹke ono Babẹlu; kẹ l'ọ bụ l'ẹke ono bẹ Ojejoje gbaghashịru ụnwu eliphe okfu; shi l'ẹke ono chịkashia ẹphe; ẹphe edzuru mgboko.


\par }{\SH Tsube l'oge kẹ Shemu rua l'oge kẹ Ébiramu
\par }
{\PP \VS{10}Ọwaa eri Shemu:

\par }{\PP A nọleruphu afa ẹbo l'utso ono byatsuaru lẹ Shemu nọwaru ụkporo afa ise; Shemu abya amụa Afakusadu.

\VS{11}Yọ mụtsua Afakusadu; bya anọfua ụnu afa l'ụkporo afa ise. Ọ mụshikwaruphu ụnwegirima unwoke ọdo; mẹ ụnwegirima ụnwanyi ọdo tsobe Afakusadu.


\par }{\PP \VS{12}Afakusadu abya anọo ụkporo afa l'afa iri ise; bya amụa Shela.

\VS{13}Yọ mụtsua Shela; bya anọfua ụnu afa l'afa ẹto. Ọ mụshikwaruphu ụnwegirima unwoke; mẹ ụnwegirima ụnwanyi ọdo tsobe Shela.


\par }{\PP \VS{14}Shela abya anọo ụkporo afa l'afa iri; bya amụa Eba.

\VS{15}Yọ mụtsua Eba; bya anọfua ụnu afa l'afa ẹto. Ọ mụshikwaruphu ụnwegirima unwoke; mẹ ụnwegirima ụnwanyi ọdo tsobe Eba.


\par }{\PP \VS{16}Eba abya anọo ụkporo afa l'afa iri l'ẹno; bya amụa Pẹ́legu.

\VS{17}Yọ mụtsua Pẹ́legu; bya anọfua ụnu afa l'ụkporo afa l'afa iri. Ọ mụshikwaruphu ụnwegirima unwoke; mẹ ụnwegirima ụnwanyi ọdo tsobe Pẹ́legu.


\par }{\PP \VS{18}Pẹ́legu abya anọo ụkporo afa l'afa iri; bya amụa Rewu.

\VS{19}Yọ mụtsua Rewu; bya anọfua ụkporo afa iri l'afa tete. Ọ mụshikwaruphu ụnwegirima unwoke; mẹ ụnwegirima ụnwanyi ọdo tsobe Rewu.


\par }{\PP \VS{20}Rewu abya anọo ụkporo afa l'afa iri l'ẹbo; bya amụa Sérugu.

\VS{21}Yọ mụtsua Sérugu; bya anọfua ụkporo afa iri l'afa ẹsaa. Ọ mụshikwaruphu ụnwegirima unwoke; mẹ ụnwegirima ụnwanyi ọdo tsobe Sérugu.


\par }{\PP \VS{22}Sérugu abya anọo ụkporo afa l'afa iri; bya amụa Nahọ.

\VS{23}Yọ mụtsua Nahọ; bya anọfua ụkporo afa iri. Ọ mụshikwaruphu ụnwegirima unwoke; mẹ ụnwegirima ụnwanyi ọdo tsobe Nahọ.


\par }{\PP \VS{24}Nahọ abya anọo ụkporo afa l'afa tete; bya amụa Téra.

\VS{25}Yọ mụtsua Téra; bya anọfua ụkporo afa ise l'afa iri lẹ tete. Ọ mụshikwaruphu ụnwegirima unwoke; mẹ ụnwegirima ụnwanyi ọdo tsobe Téra.


\par }{\PP \VS{26}Téra abya anọo ụkporo afa ẹto l'afa iri; bya amụa Ébiramu; Nahọ; mẹ Háranu.


\par }{\PP \VS{27}Ọwaa eri Téra:

\par }{\PP Téra bụ iya mụru Ébiramu; Nahọ; mẹ Háranu. Háranu bụ iya mụru Lọ́tu.

\VS{28}Háranu bẹ nwụhuru nụ lẹ Úru l'alị Kalúdiya, bụ ẹke a mụru iya teke nna iya; mbụ Téra nọkwaduru ndzụ.

\VS{29}Ébiramu yẹle Nahọ abya ajịko lụa nwanyi. Ẹpha nyee Ébiramu bụ Seráyi; ẹpha nyee kẹ Nahọ abụru Milika. Onye mụru Milika bụ Háranu. Yọ bụkwaruphu Háranu ono mụru Isuka.

\VS{30}Ọphu Seráyi amụtadu nwa; kẹ l'ẹ tọo tsụdu ime.


\par }{\PP \VS{31}Ya ndono; Téra eduta nwatibe iya, bụ Ébiramu; dutakwaphu Lọ́tu, bụ nwanwa iya. Lọ́tu ono bụ nwatibe Háranu. O dutakwaruphu Seráyi, bụ nyee-nwa iya; mbụ nyee Ébiramu. Ẹphe ajịko shi lẹ Úru lẹ Kalúdiya jeshia Kénanu. Obenu l'ẹphe ruru Háranu bukwaduaruphu l'ẹke ono.


\par }{\PP \VS{32}Téra anọlephu ụkporo afa iri l'afa ise; nwụhu lẹ Háranu.




\par }\Chap{12}{\SH Nchileke eku Ébiramu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Tọ dụ iya bụ; Ojejoje asụ Ébiramu: “T'ọ haa mkpụkpu iya; haa ndibe ẹphe; haa ndu ufu ẹphe; lashia alị, yẹbe Ojejoje e-koshi iya.


\par }{\Q \VS{2}“Ya e-me ngu;

\par }{\QB nggu abụru mba,

\par }{\QB ha nshinu.

\par }{\QB Ya a-gọru ngu ọnu;

\par }{\QB mee t'ẹpha ngu dee ude.

\par }{\QB Nggu abụru ọnu-ọma nụ ndu ọdo.


\par }{\Q \VS{3}Ndu gọru ngu ọnu;

\par }{\QB bẹ ya a-gọru ọnu.

\par }{\QB Ndu tụru ngu ọnu;

\par }{\QB bẹ ya a-tụ ọnu.

\par }{\QB Ya e-gude okfu ẹhu ngu gọoru

\par }{\QB ndiphe mgburumgburu ọnu.”


\par }{\PP \VS{4}Tọ dụ iya bụ; Ébiramu atụgbua ẹge Ojejoje kfuru iya. Lọ́tu etsoru iya. Teke ono, Ébiramu shi Háranu tụgbua ono b'ọ nọwaru ụkporo afa ẹto l'afa iri l'ise.

\VS{5}Tọ dụ iya bụ; Ébiramu achịko ẹku, ẹphe kpataru l'ọ ha gwota; duta nyee ya, bụ Seráyi; duta Lọ́tu, bụ nwa nwunne iya; mẹ ndu, ẹphe shi lẹ Háranu gude. Ẹphe atụgbua; yọ bụru ẹphe ọla alị Kénanu. Ẹphe ejee jeye ẹphe ejerua ẹke ono.


\par }{\PP \VS{6}Ébiramu phẹ etsoru alị ono kwasẹru gbururu jeye; ẹphe erua ẹke eze oshi More gvuru lẹ mgboro Shékemu. Teke ono bẹ ndu Kénanu bukwadu l'alị ono.

\VS{7}Ojejoje abyakfuta Ébiramu bya asụ iya: “Ọ kwa eri ngu bẹ ya a-nụkota alị-a.” Ébiramu abya akpụaru Ojejoje, ono byakfutaru iya nụ ono ẹnya-ngwẹja l'ẹke ono.


\par }{\PP \VS{8}Ébiramu phẹ eshi l'ẹke ono tụgbua kwasẹru ụzo ẹnyanwu-ahata ugvu Bẹ́telu; je atụa ụlo-ẹ́kwà ẹphe l'ụzo ẹnyanwu-arịba Bẹ́telu; l'ibya kẹ ẹnyanwu-ahata Eyayi. Ébiramu erua ẹke ono bya akpụaru Ojejoje ẹnya-ngwẹja; nọdu l'ẹke ono kpọ-kua ya.

\VS{9}Tọ dụ iya bụ; Ébiramu atụgbua chebe ifu l'ụzo echi-ẹgu ọhuda.


\par }{\SH Ébiramu bu lẹ Íjiputu
\par }
{\PP \VS{10}Tọ dụ iya bụ; ẹjo-ẹgu awata ememe l'alị ono; Ébiramu phẹ alashia Íjiputu t'ẹphe je ebutota; kẹ l'ẹgu ono ajawa madzụ agba l'ẹke ono.

\VS{11}Ẹphe abahụdelephu Íjiputu; Ébiramu asụ nyee ya, bụ Seráyi: “Ya makwarụa l'ị bụ nwanyi, manụkaru mma.

\VS{12}Ndu Íjiputu -phụa ngu bẹ ẹphe a-sụkwa l'ị bụ nyee ya. Ẹphe eshi ẹge ono woru iya gbua; haa ngu t'ị nọdu.

\VS{13}Sụjekwa lẹ nggu l'iya bụ nwunne; k'ọphu ẹphe e-gude okfu ẹhu ngu meeru iya ọhuma; nggu eshikwaphu ẹge ono mee t'ishi iya kpọ-kfuru.”


\par }{\PP \VS{14}Ébiramu phẹ abya erua Íjiputu; ndu Íjiputu aphụa lẹ Seráyi bụ nwanyi, manụkaru mma.

\VS{15}Ndu bụ ishi l'ọchichi Fero aphụlephu Seráyi; je atụaru Fero ọnu iya. A bya eduta iya lashia kẹ Fero.

\VS{16}Fero egude okfu ẹhu Seráyi meeru Ébiramu ọhuma: kpẹe ya atụru; kpẹe ya eswi; kpẹkwaa ya phụ nkakfụ-ịgara: oke lẹ nyee; bya eduru unwoke yẹle ụnwanyi, a-nọdu ejeru iya ozi nụ iya. Ọ kpẹkwaru iya phụ ịnya-ivu.


\par }{\PP \VS{17}Obenu lẹ Ojejoje byaru bya alọru ẹjo iphe-ememe tụ Fero yẹle ndibe iya; okfu l'o dutaru nyee Ébiramu, bụ Seráyi.

\VS{18}Ya ndono; Fero abya ekua Ébiramu; sụ iya: “?Nanụ ẹge ọ dụ b'i meru iya egbe iya ọwaa? ?Bụ ngụnu b'ẹ tị kadụru iya l'ọo nyee ngu?

\VS{19}?Nanụ ẹge ọ dụ b'ị sụru l'ọo nwunne ngu nwanyi; nggu ahaa; ya eduta iya tẹ ya je alụa ya? Ọwaa nyee ngu! Duta iya tụgbua!”

\VS{20}Fero atụa iwu tẹ ndu ozi iya chịfu Ébiramu. Ẹphe abya achịfu yẹle nyee ya; mẹ iphemiphe ọbule, o nweru.




\par }\Chap{13}{\SH Ébiramu yẹle Lọ́tu ebukahu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ya ndono; Ébiramu yẹle nyee ya eshi lẹ Íjiputu chịta iphemiphe ọbule, ẹphe nweru; yọ bụru ẹphe ọla echi-ẹgu ọhuda. Lọ́tu etsoru ẹphe.

\VS{2}Teke ono bẹ Ébiramu bụwa eze madzụ l'elu; mkpọla-ọcha; mẹ mkpọla-ododo.


\par }{\PP \VS{3}Ẹphe eshi l'echi-ẹgu ọhuda ono kwasẹru: ẹphe -shi l'ibyiya ọwaa; ẹphe alụfu l'ibyiya ọphu jeye ẹphe ejerua Bẹ́telu l'ẹke ono, ọ kpọbejehawaru ụlo-ẹ́kwà iya lẹ mgbaku Bẹ́telu yẹle Eyayi ono.

\VS{4}Ọ bụ l'ẹke ono bẹ Ébiramu vuru ụzo kpụa ẹnya-ngwẹja. Yọ nọdu l'ẹke ono kpọ-kua Ojejoje.


\par }{\PP \VS{5}Ya ndono; Lọ́tu-wa yẹle Ébiramu yị-wa bẹ nwekwaruphu atụru l'igwe; mẹ eswi; mẹ ụlo-ẹ́kwà.

\VS{6}Yo mee; alị ono te dzuhe ẹphe ẹbo; kẹ l'elu ẹphe hatabe l'uru; k'ọphu bụ l'ẹphe ta anọkota-ghehedu l'ẹkalanu.

\VS{7}Ya ndono; okfu awata ọdaru ndu echeru Ébiramu elu; ẹphe lẹ ndu ọphu echeru Lọ́tu nk'iya. Teke ono bẹ ndu Kénanu ẹphe lẹ ndu Pẹ́rezu shikwaphu buru l'alị ono.

\VS{8}A nọnyaa; Ébiramu asụ Lọ́tu: “T'okfu ba adashịnuru nggu l'iya; ọphu ọ daru ndu echeru ngu atụru yẹle ndu echeru yẹbedua nk'iya; kẹ lẹ nggu l'iya bụkwa ndu ọnu-ụlo lanụ.

\VS{9}?Tọ bụdu alị daburu ngu ẹge-a l'ifu. T'ayi nọkahunu anọkahu; t'ayi bẹ akwọkfuhenuru l'ẹkalanu ẹge-a. Hatakpẹlephu ẹkiya ọphu ịi-la je eburu. Ọ -bụru l'ịi-la l'ẹka-ibyita; yẹbedua alaa l'ẹka-ụtara. Teke bụ l'ị laru l'ẹka-ụtara; yẹbedua alaa l'ẹka-ibyita.”


\par }{\PP \VS{10}Lọ́tu apalia ẹnya bya aphụ l'ọkpa-ugvu Jọ́danu, nọru je kpaa lẹ Zówa bẹ mini nọkota ọhuma. Yọ dụlephu l'ọbu mgbabu Ojejoje; dụkwaphu l'ọbu alị Íjiputu. Teke ono bẹ Ojejoje te emebyidua Sódomu mẹ Gọmóra.

\VS{11}Tọ du iya bụ; Lọ́tu egude ẹka iya hata ọkpa ugvu Jọ́danu kpamukpamu; bya egwota lashia ụzo ẹnyanwu-ahata. Yọ bụru iya bụ lẹ yẹle Ébiramu ebukahu:

\VS{12}Ébiramu eburu l'alị Kénanu; Lọ́tu eje eburu lẹ mkpụkpu lanụ lẹ mkpụkpu, nọtsua l'ọkpa ugvu ono; woru ụlo-ẹ́kwà iya kpọbe lẹ mgboro Sódomu.

\VS{13}Ndu Sódomu bụ ndu, teru iphe, dụ ẹji ote uswe; bụru ndu menukaru ẹjo iphe l'ẹke Ojejoje nọ.


\par }{\PP \VS{14}Ya ndono; Lọ́tu alụfutsulephu; Ojejoje asụ Ébiramu: “Palia ẹnya lee l'ụzo isheli; mẹ l'ụzo ọhuda; mẹ l'ụzo ẹnyanwu-ahata; mẹ l'ụzo ẹnyanwu-arịba.

\VS{15}Alị ono, ị phụru ono bẹ yẹbe Ojejoje a-nụkota nggu l'awa ngu t'unu nweru jeye lẹ tutu yoyo.

\VS{16}Ya e-me awa ngu t'ẹphe ha l'igwe l'ọ bụ ẹja, nọ l'alị; k'ọphu bụ l'ọo onye dụru ike gụta ẹja, nọ l'alị bẹ a-dụ ike gụta awa ngu.

\VS{17}Gbeshi; tsophekota alị ono maru ẹge ogologo iya ha; nggu amakwarụphu ẹge ụsa iya ha; kẹle ya a-nụkota ngu iya.”


\par }{\PP \VS{18}Tọ dụ iya bụ; Ébiramu ekwe bya afọta ụlo-ẹ́kwà nk'iya tụgbua je eburu l'iku ọswa Mamure l'iku Hẹ́buronu. Yọ nọdu l'ẹke ono kpụaru Ojejoje ẹnya-ngwẹja.




\par }\Chap{14}{\SH Ébiramu adzọ Lọ́tu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yọ bụru teke ono bẹ Amurafẹlu, bụ eze ndu Shịna; chịtaru ndu eze ndu ọdo; ẹphe ejeshia ọgu. Ndu eze ndu ọphu bụ Arịyoku, bụ eze ndu Elasa; Kedolawoma, bụ eze ndu Élamu; mẹ Tidalu, bụ eze ndu Goyimu.

\VS{2}Ndu ẹphe jeru je etso ọgu bụ: Bera, bụ eze ndu Sódomu; Bisha, bụ eze ndu Gọmóra; Shinabu, bụ eze ndu Adama; Sheméba, bụ eze ndu Zeboyimu; ọwaa eze ndu Béla, bụkwa iya phụ bẹ eekuje Zówa.

\VS{3}Ndu eze k'ikperazụ-wa abya edzukoo chịta ndibe ẹphe jeshia ọgu lẹ nsụda Sidimu, bụ iya megeeru bụru Eze Ẹnyimu Únú.

\VS{4}Iphe, kparu ọgu ono bụ l'ẹphe nọru Kedolawoma l'ẹka afa iri l'ẹbo. Yo be l'afa k'iri l'ẹto ya; ẹphe ekwefu íkè l'ẹphe ta nọhedu ẹphe l'ẹka.


\par }{\PP \VS{5}Yo rua l'afa k'iri l'ẹno; Kedolawoma yẹle ndu eze ono, wụ-kfutaru iya nụ ono eje anọdu lẹ Ashịterotu Kanayimu lụ-gbua ndu Réfa; nọdu lẹ Hamu lụ-gbua ndu Zuzu; je anọdukwaphu lẹ Shave Kiriyatayimu lụ-gbua ndu Emimu.

\VS{6}Ẹphe abya eje anọdu l'alị ugvu Séyi lụ-gbua ndu Họru; lụa ẹphe je akpaa lẹ Ẹlu-Paranu, nọ l'iku echi-ẹgu.

\VS{7}Ẹphe alatashia azụ bya eje anọdu lẹ Ẹnu-Mishupatu, bụ iya bụ Kadẹ́shi; lụtakota alị ndu Amalẹku kpamukpamu; bya emekputa ndu Amọru, bu lẹ Hazazọnu Táma.


\par }{\PP \VS{8}Tọ dụ iya bụ; eze ndu Sódomu; eze ndu Gọmóra; eze ndu Adama; eze ndu Zeboyimu; mẹfua eze ndu Béla, bụ iya bụ Zówa; awụfuta bya eje akwaa k'ọgu lẹ nsụda Sidimu.

\VS{9}Ndu ẹphe kwabẹru abụru Kedolawoma, bụ eze ndu Élamu; Tidalu, bụ eze ndu Goyimu; Amurafẹlu, bụ eze ndu Shịna; ọwaa Arịyoku, bụ eze ndu Elasa. Ẹphe adụ ndu eze ẹno l'etso ndu eze ise ọgu.

\VS{10}Nsụda Sidimu ono bẹ iduma iduma, ẹpoto korota hatsụa nshinu. Yo be teke ndu eze Sódomu mẹ Gọmóra ono; ẹphe lẹ ndibe ẹphe jederu t'ẹphe gbalaa; ụphodu ẹphe adalashịhu l'iduma ono. Ndu ọphu phọduru nụ agbaru laa l'ugvu ugvu je anọdu.

\VS{11}Ndu eze ẹno ono abya ajịko ẹku ndu Sódomu mẹ kẹ ndu Gọmóra; mẹ nri ẹphe gwoo tụgbua.

\VS{12}Ẹphe kpụtakwaruphu Lọ́tu, bụ nwa nwunne Ébiramu; gwoo ẹku iya; keshinu ọphu o bu lẹ Sódomu.


\par }{\PP \VS{13}Onye lanụ lẹ ndu ono, gbalaru nụ ono; abya ekfuaru iya Ébiramu, bụ onye Híburu. Ébiramu bu lẹ mgboro eze ọswa Mamure. Mamure bụkwanu onye Amọru; bụru nwunne Ẹshukolu mẹ Ana. Ndu ono bẹ ẹphe lẹ Ébiramu tụgbaru bụru nanụ.

\VS{14}Ébiramu anụlephu lẹ nwa nwunne iya b'a kpụtaru l'ọgu; yo kua ụkporo unwoke iri l'ise l'unwoke iri l'ẹsato, a mụshiru lẹ nk'iya, bụkwaruphu ndu e ziru ẹge aalụje ọgu; ẹphe achịpyabe ẹphe; gbakfu ẹphe lẹ Dánu.

\VS{15}Yo rua l'ẹnyashi; Ébiramu abya ekekashia unwoke ono ẹge ẹphe e-shi tso ndu ono ọgu. Ndu kẹ Ébiramu ono alụa ẹphe; chịa ẹphe gbururu jeye ẹphe agbarua Hoba, bụ isheli Damásukọsu.

\VS{16}Yọ nakọta ẹphe ivu ono, ẹphe gworu ono; bya edulata Lọ́tu, bụ nwa nwunne iya yẹle ẹku kẹ yẹbe Lọ́tu; mẹ ụnwanyi; mẹwaru ndu ọdo, ẹphe kpụtaru.


\par }{\PP \VS{17}Ébiramu alụ-gbutsua Kedolawoma yẹle ndu eze ono, tso iya nụ ono bya alatashia; eze ndu Sódomu abya iya ndzuta lẹ Nsụda Shave, bụkwa iya phụ bẹ eekuje Nsụda Eze.


\par }{\PP \VS{18}Tọ dụ iya bụ; Melikízedeku, bụ eze ndu Salemu egude buredi; mẹ mẹe byakfuta ẹphe. Melikízedeku ono bụ onye achịjeru Nchileke, bụ Ọkaribe-Kakọta-Nụ ẹja.

\VS{19}Yọ bya agọoru Ébiramu ọnu; sụ iya:

\par }{\QB “Tẹ Nchileke, bụ

\par }{\QB Ọkaribe-Kakọta-Nụ

\par }{\QB gọru ọnu-ọma nụ nggụbe Ébiramu;

\par }{\QB Mbụ Nchileke ọphu

\par }{\QB bụ iya meru igwe

\par }{\QB bya emee mgboko.


\par }{\Q \VS{20}T'e tua Nchileke, bụ

\par }{\QB Ọkaribe-Kakọta-Nụ ẹpha;

\par }{\QB Mbụ onye ono, woru ndu

\par }{\QB ọhogu ngu ye ngu l'ẹka ono!”

\par }{\PP Ébiramu eworu iphemiphe ọbule ono, ọ lụtaru l'ọgu ono kee ụzo iri; gworu ụzo lanụ nụ iya.

\VS{21}Eze Sódomu asụ Ébiramu t'ọ haaru iya ndu ọphu bụ madzụ; gwotawaru ọphu bụ ivu nworu.


\par }{\PP \VS{22}Ébiramu asụ eze ndu Sódomu: “Ya riakwaru Ojejoje angụ; mbụ Nchileke, bụ Ọkaribe-Kakọta-Nụ; onye meru igwe bya emee mgboko;

\VS{23}l'ẹ tọ dụdu iphe, shi ngu l'ẹka ya a-nata; mbụ m'ọo eri owu; m'ọ kwanu eri akpọkpa; t'ẹ b'ọ dụ teke ịi-sụ l'ọo nggu meru yẹbe Ébiramu; ya abaa eze.

\VS{24}Ẹ tọ dụkwa iphe, ya anata; gbahaa ọphu ndu ẹphe l'iya yị riwaru eriri; mẹ òkè ọphu ruberu Ana yẹle Ẹshukolu; mẹ Mamure. Tẹ ndu onanu hata òkè-iphe ẹphe.”




\par }\Chap{15}{\SH Ọgba‑Ndzụ Nchileke yẹle Ébiramu
\par }
{\PP \VerseOne{1}E mebetsua; Ébiramu abya aphụa àphụ̀. L'àphụ̀ ono; bẹ Ojejoje sụru iya:

\par }{\Q “Ébiramu; ba atsụkwa egvu.

\par }{\QB Ọ bụ yẹbe Ojejoje bụ

\par }{\QB onye egbochitaje ngu nụ;

\par }{\QB bụru iya bụ obunggo ngu, ha nshinu.”


\par }{\PP \VS{2}Ébiramu asụ iya: “Nnajiufu, bụ Ojejoje; ?bụ ngụnu bẹ ịi-nụ iya, ka nwa-a, ya ta mụtadu-a? ?Tọ bụdu Eliyéza-a, bụ onye Damásukọsu-a e-mekochaa ria ẹku iya?”

\VS{3}Ébiramu asụkwaphu: “Keshinu ẹ tị nụdu iya nwa; bụnu l'ọo ohu ono, a mụru l'ufu iya ono e-mekochaa ria iphe iya.”


\par }{\PP \VS{4}Ojejoje asụ iya: “L'ẹ tọkwa onye ono e-ri iphe ngu. Onye e-ri iphe ngu kwa nwata nwoke ọphu shi nggụbedua l'ẹhu gẹdegede.”

\VS{5}Yọ bya eduta iya lụfu etezi; sụ iya: “T'ọ palia ẹnya lee l'akpamigwe; yọ gụa mkpọ-kpodo, nọ iya nụ ọgu; m'ọ -bụru l'ọo-dụ ike gụkota iya.” Sụ iya: “Ono bụ ẹge awa iya a-ha.”


\par }{\PP \VS{6}Ébiramu ekweta iphe ono, Ojejoje kfuru ono. Yọ gụaru iya ẹya l'odobe-ẹka-ndo.


\par }{\PP \VS{7}Ojejoje asụkwa iya phụ: “Ọo yẹbe Ojejoje bẹ shi lẹ Úru l'alị Kalúdiya dufuta ngu tẹ ya bya anụ ngu alị-a t'ọ bụru nke ngu.”


\par }{\PP \VS{8}Ébiramu asụ iya: “Nnajiufu, bụ Ojejoje; ?nanụ ẹge ya e-shi maru l'alị ono a-bụ nk'iya?”


\par }{\PP \VS{9}Ojejoje asụ iya: “Kpụtaru iya ada eswi; mẹ ada eghu; mẹ ebyila, gbatsụaru afa ẹto ẹto; nggu eyekwa iya phụ ndo; ọwaa kparakobe.”


\par }{\PP \VS{10}Ébiramu ajịko iphe ono wotaru iya; bya atụkota iya ìbè. Yọ bya eworu ìbè iya ono doo; k'ọphu o chegbatsuaru onwiya ifu. Ndu ọphu bụ ụnwenu b'ẹ tọ tụdu ìbè. Ọ haru ẹphe ẹge ono.

\VS{11}Yo be teke ụnwenu, erije anụ byaru t'ọ bya avụkaa anụ ono; Ébiramu achịkashia ya.


\par }{\PP \VS{12}Ẹnyanwu anyịhudelephu; oke mgbẹnya abya avọta Ébiramu. Ọchi, dụ egvu abya agbaa l'ẹke ono; k'ọphu bụ l'egvu iya gbe bya egude iya.

\VS{13}Ojejoje asụ iya: “T'o doo ngu ẹnya ọhuma l'eri ngu e-mekochaa bụru mbyamụmbya l'alị, ẹ tabụdu nk'ẹphe. Ee-me ẹphe ohu; kpaa ẹphe ẹhu l'ẹke ono ụnu afa.

\VS{14}Obenu l'ọha ono, ẹphe e-jeru ozi l'ọ bụ ohu ono bẹ ya a-nụ aphụ. E -megelephu bẹ ẹphe e-vu ẹku, ha nshinu lata.

\VS{15}A -bya lẹ nggụbedua; ịi-ka nka; laa l'oge nka-ezekuna nke ngu l'ẹhu-gudangu.

\VS{16}O -rua l'ọgbo k'ẹno bẹ eri ngu a-lata azụ l'ẹke-a; kẹ l'iphe, dụ ẹji, ndu Amọru eme te ebuhudua.”


\par }{\PP \VS{17}Yo rua l'ẹnyanwu nyịhutsuaru; ọchi abyawa; ite, a kpọberu ọku, akpọ tụtutu yẹle itsu-ọku, enwu phophopho abya eshijahu ìbè anụ ono ẹbo.

\VS{18}Yọ bụru mbọku ono bẹ Ojejoje yẹle Ébiramu gbaru ndzụ. Yọ sụ Ébiramu: “Ọ bụ eri ngu bẹ ya nụru alị-a; tsube lẹ Ẹnyimu Íjiputu jeye lẹ Ẹnyimu Yufurétusu.

\VS{19}Mbụ alị ndu Kenu; kẹ ndu Kenazu; kẹ ndu Kadumọnu;

\VS{20}kẹ ndu Hetu; kẹ ndu Pẹ́rezu; kẹ ndu Réfa;

\VS{21}kẹ ndu Amọru; kẹ ndu Kénanu; ọwaa kẹ ndu Gigashi; mẹ kẹ ndu Jebusu.”




\par }\Chap{16}{\SH Héga yẹle Ishimẹlu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Seráyi, bụ nyee Ébiramu ta mụtaduru iya nwa. Ọ bụ lẹ Seráyi nwekwanuru nwamgbọko Íjiputu, ọ gbaru ohu. Ẹpha nwamgbọko ono bụ Héga.

\VS{2}Ya ndono; Seráyi asụ Ébiramu: “Ẹge Ojejoje mewaru; ya ta mụta nwa; bẹ nggu l'ohu iya-a a-zẹkwa t'a maru; ?ya e-shi iya l'ẹka nweru ụnwegirima?”

\par }{\PP Ébiramu ekweta iphe, Seráyi kfuru.

\VS{3}Ébiramu buwaru afa iri lẹ Kénanu teke Seráyi, bụ nyee ya dutaru nwamgbọko Íjiputu ono, bụ ohu iya ono dee ya t'ọ lụru.

\VS{4}Ébiramu yẹle Héga abya azẹe; yọ tsụta ime.

\par }{\PP Yọ malẹruphu lẹ ya dụwa ime; to nwehe iphe ọ gụbekwaduru nnufu\FTNT{*}{{\FR 16:4 }{\FR{16:4
}}{\FQ{nnufu
}}{\FT{Lẹ ome-l'alị kẹ Ikwo; bẹ “nnufu” bụ (1) nwanyi, gude nwatibe nwanyi ọdo; m'ọ kwanu (2) nwanyi, bụ iya gude nwanyi ọdo, nji iya lụtaru yeru iya l'ụlo (}}{\XT{Mbụ 16:4, 8, 9}}{\FT{); (3) m'ọ bụ nwanyi, kẹ nwoke, epyofuje teke kẹ nyee ya ta gadụ. Obenu l'ome-l'alị kẹ ndu Ju; l'ẹge e deru iya lẹ Bayịburu ọwaa; bẹ “nnufu” bụ nwanyi, ẹ te jedu okfu iya ejeje; k'ọphu a lụtaru iya ẹge aalụtaje nwanyi. Obekwanu l'ụnwegirima, ọ mụtaru l'ẹke ono; bụ nwoke ono, ọono l'ẹka ono nwe iya (}}{\XT{Mbụ 22:24; 2 Sám 15; 1 Eze 11:13}}{\FT{).}}} iya ono.

\VS{5}Seráyi asụ Ébiramu: “Iphe-ẹhuka-wa, ya eje-wa kwa nggu b'o shi l'ẹka. Ya dutaru ohu iya dee ngu. Yọ malẹruphu lẹ ya dụwa ime; to nwehe iphe ọ gụbekwaduru iya. Ọ kwa Ojejoje e-kpe ikpe ẹhu nggu l'iya.”


\par }{\PP \VS{6}Ébiramu asụ Seráyi: “Ohu ngu ono kwa nggu b'ọ nọ l'ẹka. Ọ kwa ẹge dụ ngu mma; nggu emee ya.” Ya ndono; Seráyi awata ọkpo Héga mkpọnwu; k'ọphu bụ l'a nọnyaaru; Héga akwata gbalaa.


\par }{\PP \VS{7}Tọ dụ iya bụ; ojozi Ojejoje aphụa Héga l'iku ọgba-mini, nọ l'echi-ẹgu. Ọgba ono, nọ l'ụzo, shiru jee Shu.

\VS{8}Yọ bya eku iya: “Héga; nggụbe ohu Seráyi; ?bụ awe b'i shi? ?Bụkwanu awe b'i je?”

\par }{\PP Héga asụ iya: “Lẹ ya agbalaru nnufu iya; Seráyi.”


\par }{\PP \VS{9}Ya ndono; ojozi ono asụ iya: “Laphu azụ lakfu nnufu ngu. Nggu ewozita onwongu alị meje iphe, ọ sụru t'i mee.”

\VS{10}Ojozi ono asụkwa iya phụ: “Lẹ ya e-me tẹ awa iya ha l'igwe; k'ọphu ẹphe a-bụru 'agụta agụta.”


\par }{\PP \VS{11}Ojozi Ojejoje ono asụ iya:

\par }{\QB “Ị dụkwa ime;

\par }{\QB iphe ịi-mụ abụru nwata nwoke.

\par }{\QB Iphe, ịi-gụ iya bụ ‘Ishimẹlu’;\FTNT{†}{{\FR 16:11 }{\FR{16:11
}}{\FT{Iphe, “Ishimẹlu” bụ bụ “Nchileke angabẹje nchị.”}}}

\par }{\QB kẹle Ojejoje nụwaru ẹkwa, ịira

\par }{\QB t'a gbaaru ngu mkpu.


\par }{\Q \VS{12}Ọo-bụru nkakfụ-ịgara ọswa;

\par }{\QB l'etso onyemonye ọbule okfu;

\par }{\QB onyemonye ọbule

\par }{\QB l'etsokwa iya phụ okfu.

\par }{\QB Yẹle unwunne iya e-buru

\par }{\QB lẹ mgba-l'ọgu.”


\par }{\PP \VS{13}Yo woru ẹpha gụa Ojejoje, bụ onye ono, kfuru yeru iya ono. Iphe, ọ gụru iya bụ Ẹlu-Rọyi, bụ iya bụ “Nchileke, ẹnya iya dụ l'ẹke, ya nọ;” kẹle Héga sụkwanuru: “?Ya gbe phụwanu Nchileke; nọdukwadua ndzụ.”

\VS{14}Ọo ya kparu iphe, a gụru wẹlu ono “Biye-Lahayi-Rọyi” Ọ nọ lẹ mgbaku Kadẹ́shi yẹle Beredu jeye nta-a.\FTNT{‡}{{\FR 16:14 }{\FR{16:14
}}{\FT{Iphe, “Biye-Lahayi-Rọyi” bụ bụ “Ọ-nọ-ndzụ-ele-mu-ẹnya”,}}}


\par }{\PP \VS{15}Ya ndono; Héga abya amụaru Ébiramu nwata nwoke. Ébiramu agụa nwata ono Ishimẹlu.

\VS{16}Iphe Ébiramu nọwaru teke Héga mụru iya Ishimẹlu bụ ụkporo afa ẹno l'afa ishingu.




\par }\Chap{17}{\SH Ndzụ, e gude obu‑útsù gbaa
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ébiramu anọlephu ụkporo afa ẹno l'afa iri lẹ tete; Ojejoje abyakfuta iya bya asụ iya: “L'ọ kwa yẹbedua, bụ Nchileke bụ Ọkaribe-Kakọta-Ike.\FTNT{*}{{\FR 17:1 }{\FR{17:1
}}{\FT{Iphe “Ọkaribe-Kakọta-Ike” bụ bụ “Ẹlu Shadayi” bụ iya bụ Nchileke, ẹ to nwedu iphe nyịberu iya nụ.}}} Tsoje iya t'ụta ba dụ lẹ ndzụ ngu.

\VS{2}Ya e-me tẹ ndzụ, nggu l'iya gbaru vuru ire. Ya emee ngu t'ị jàà ájaja ha l'igwe.”


\par }{\PP \VS{3}Ébiramu adaa kpube ifu l'alị; Nchileke asụ iya:

\VS{4}“Ndzụ ọwaa, nggu l'iya gbaru-wa bẹ bụwa nke ngu: ịi-bụru nna mba, ha l'igweligwe.

\VS{5}Ẹpha ngu ta abụhedu Ébiramu. Ẹpha ngu bụwa Ébirihamu; kẹle ya mewaru ngu nna mba, dụ l'igweligwe.

\VS{6}Ya e-me ngu t'ị zụa azụzu nshinu. Ya eshi l'eri ngu mee ọha, dụ iche l'iche; ndu eze eshikwaphu l'eri ngu lụfuta.

\VS{7}Ya e-me ndzụ ono, nggu l'iya gbaru ono t'ọ bụru ọgba-ndzụ, a-nọ gbururu jeye lẹ gbururu. Ọgba-ndzụ ono a-bụru kẹ nggu l'iya; bụru k'ụnwu ngu l'ọgbo ọphu nọ l'ifu; k'ọphu ya a-bụru Nchileke ngu; bụru Nchileke k'ụnwu ngu ndu ọphu abya l'ụzo ifu.

\VS{8}Alị Kénanu l'ọ ha; mbụ ẹke ono, unu bụ mbyamụmbya nta-a ono bẹ ya a-nụ nggu l'eri ngu; t'ọ bụru òkè-iphe unu jeyewaru; yẹbedua abụru Nchileke ẹphe.”


\par }{\PP \VS{9}Nchileke asụ Ébirihamu: “A bya lẹ nggụbedua; dobekwa ọgba-ndzụ mu ono; nggụbedua; nggu l'ụnwu ngu ndu ọphu a-bya nụ l'ọgbo ọphu nọ l'ifu.

\VS{10}Ọwaa bụ iphe unu e-meje gude dobe ndzụ ono unu l'iya gbaru ono; nggụbedua mẹ l'ụnwu ngu ndu ọphu tso ngu l'azụ: Tẹ ndibe ngu ndu k'unwoke l'ẹphe ha bujekwa útsù.

\VS{11}Nggụbedua l'onwongu e-bukwaphu útsù t'ọ bụru iphe-ọhubama, a-nọdu ekoshi ndzụ ono, nggu l'iya gbaru ono.

\VS{12}Iphe bụ nwata nwoke, a mụru lẹ nke ngu bẹ ee-bufutaje útsù; m'ọ -nọlephu abalị ẹsato. Iphe, bụ onye nwoke, nọ lẹ nke ngu b'e bufutaje útsù; m'ọ -bụ onye a mụru lẹ nke ngu; m'ọ -bụ onye ọhodo, ẹ-te shidu l'eri ngu, i gude okpoga zụta azụta;

\VS{13}m'a mụru iya lẹ nke ngu; m'i gude okpoga ngu zụta iya; e bufutaje iya útsù. Ọgba-ndzụ kẹ yẹbe Nchileke ono, iphe-ọhubama iya nọ ngu l'ẹhu ono a-bụru ọgba-ndzụ, a-nọ gbururu jeye lẹ gbururu.

\VS{14}Iphe, bụ nwoke, bụ akpapyị; mbụ onye ẹ te budu útsù; t'e bufukwa iya ebufu; kẹ l'ọ dakawaru ọgba-ndzụ ono.”


\par }{\PP \VS{15}Nchileke asụkwaphu Ébirihamu: “A bya lẹ kẹ Seráyi, bụ nyee ngu; be ekujehekwa iya Seráyi. Ẹpha iya bụakwa Séra.

\VS{16}Ya a-gọru ọnu-ọma nụ iya; mee ya t'ọ mụtaru ngu nwata nwoke. Ya a-gọru iya ọnu-ọma; mee ya t'ọ bụru nne, mụru ọha, dụ iche l'iche. Ya e-shikwa iya phụ l'ẹhu fọta ndu eze.”


\par }{\PP \VS{17}Ébirihamu adaa kpube ifu l'alị; chịa ọchi; sụ onwiya: “?Bụ yẹbe nwoke, nọwaru ụkporo afa ise bẹ aa-mụtaru nwa nta-a tọo? Tẹmanu; ?bụ Séra ọphu nọwaru ụkporo afa ẹno l'afa iri bẹ a-mụ-ghekwadu nwa?”

\VS{18}Ébirihamu asụ Nchileke: “Byiko; tẹ Ishimẹlu nọdukpooru iya nụ ndzụ; ẹnya ngu anọdu l'ẹke ọ nọ!”


\par }{\PP \VS{19}Nchileke asụ: “Ọ dụa mma. Ọbule nyee ngu; mbụ Séra a-mụtaru ngu nwata nwoke. Iphe ịi-gụ iya bụ Áyizaku. Áyizaku ono; mẹ eri iya ndu ọphu etso iya l'azụ bẹ ẹphe l'iya a-gba ndzụ, a-nọ gbururu jeye lẹ gbururu.

\VS{20}Ọ -bụru kẹ Ishimẹlu bẹ ya nụwaru iphe, i kfuru. Ya a-gọru ọnu-ọma nụ iya; mee ya t'ọ zụa bụru ọ-jaa-jagba-ẹgu; mbụ t'ọ zụa ịnyinwuru. Ọo-bụru nna ndu ishi iri l'ẹbo; ya emekwa ya phụ t'ọ bụru mba, ha nshinu.

\VS{21}Obenu l'ọ bụ lẹ Áyizaku bẹ ya a-kpọbe ọgba-ndzụ iya ono; mbụ onye Séra a-mụtaru ngu egbe nta afa ọdo.”

\VS{22}Nchileke ekfuebetsuaru Ébirihamu iphe ono; paru iya haa tụgbua.


\par }{\PP \VS{23}Mbọku ono gẹdegede bẹ Ébirihamu dutaru nwatibe iya kẹ nwoke; mbụ Ishimẹlu; ndu ohu ọdo, a mụshiru lẹ nk'iya; mẹ ndu ọphu o gude okpoga iya zụta azụta bushikota útsù. Iphe bụ unwoke, nọ lẹ nk'iya b'o bukotaru útsù, bụ iya bụ ẹge Nchileke sụru t'o mee ya.

\VS{24}Ébirihamu nọwaru ụkporo afa ẹno l'afa iri lẹ tete b'o buderu útsù.

\VS{25}Nwatibe iya; mbụ Ishimẹlu bẹ gbaru afa iri l'ẹto; bua nkiya.

\VS{26}Ọ bụ ujiku lanụ ono b'e buru Ébirihamu yẹle nwatibe iya, bụ Ishimẹlu útsù.

\VS{27}Unwoke, bukota lẹ kẹ Ébirihamu l'ẹphe ha: ndu ọphu a mụru amụmu lẹ nk'iya; mẹ ndu ọphu a zụtaru azụta l'ẹka ndu ọhodo; bẹ ẹphe l'iya jịko bukota útsù.




\par }\Chap{18}{\SH Ụmadzu ẹto, kpakfutaru Ébirihamu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ya ndono; Ojejoje abya abyakfuta Ébirihamu lẹ mgboro ọswa Mamure; l'ẹke ọ nọ l'ọnu ụlo-ẹ́kwà iya l'echi oke-eswe.

\VS{2}Ébirihamu apalia ẹnya phụa unwoke ẹto, vudonyabe iya nụ. Yọ phụlephu ẹphe; zilihu l'ọnu-ụzo iya gbakfushia ẹphe. Yọ gbakfu ẹphe bya ebyiaru ẹphe ikpere;

\VS{3}sụ ẹphe: “Onye nwe mu nụ; ọ -bụru lẹ ya tụbaru ngu l'obu; be eswetakwa kẹ yẹbe nwozi ngu.

\VS{4}T'e kutaru unu nwa mini t'unu kwọo ọkpa; tụta ume lẹ mkpuli oshi-a.

\VS{5}Yẹbedua achọkwanuaru unu iphe t'unu ria; ẹge ike a-dụ unu t'unu jeshia iphe, unu eje; keshinu ọphu unu batawaru kẹ yẹbe nwozi unu.”

\par }{\PP Ẹphe asụ iya l'ẹge o kfuru dụa mma.


\par }{\PP \VS{6}Ébirihamu emewaphu ẹgwegwa bahushia lẹ ụlo-ẹ́kwà iya; jekfube Séra; je asụ iya: “Ngwaa; mee ẹgwegwa tụta ntụ iphe eegudeje eme buredi ogbonga ẹto; gwọo; gude mee buredi.”


\par }{\PP \VS{7}Yọ bya agbaru jeshia l'ẹke eswi iya dọru; je afọta nwada eswi, dụ nwa pẹlepele; kpẹe nwozi iya. Yọ kpụta iya je egbua; bọkashia; woru iya shia.

\VS{8}Yọ bya apata ẹra eswi yẹle manụ, e gude ẹra eswi mee; mẹ anụ nwada eswi ono doberu ẹphe. L'ẹphe wataru ori nri ono; b'ọ byaru bya evudonyabe ẹphe lẹ mkpuli oshi ono.


\par }{\PP \VS{9}Ẹphe ajị Ébiriham ẹke nyee ya nọ.

\par }{\PP Yọ sụ ẹphe l'ọ nọkwa lẹ ụlo-ẹ́kwà phụ l'ẹkaphu.


\par }{\PP \VS{10}Ojejoje asụ iya: “L'egbe nta-a akele; bẹ ya a-lata azụ; nyee ngu; mbụ Séra amụa nwata nwoke.”

\par }{\PP Séra bẹ nọ l'ọnu-ụzo ụlo-ẹ́kwà ono, Ojejoje gharu azụ ono gebe nchị.

\VS{11}Ébirihamu yẹle Séra bẹ kahụwaru nụ; ọgurenya ẹphe ahatsụwa nshinu; k'ọphu bụ lẹ Séra ta aphụjehedu nsọ iya.

\VS{12}Séra egude obu iya tụ-kpee ọchi; sụ: “?Bụ nta-a lẹ ya kahụtsuaru; nnajiufu iya akahụkwaphu ẹge-a bẹ ọo-lakwadụru iya l'ụlo ọdo.”


\par }{\PP \VS{13}Ojejoje asụ Ébirihamu: “?Bụ ngụnu kparu iphe Séra chịru ọchi; l'ajị ẹge ya e-shikwadu mụta nwa nta-a, ya kahụwaru ẹge-a?

\VS{14}?O nweru iphe, akpọje Ojejoje ẹka? Ya a-laphuta azụ l'ògè teke ono, ya tụru ono l'akele; teke ono bẹ Séra a-mụ nwata nwoke.”


\par }{\PP \VS{15}Séra egude ọtsu egvu; tụa ẹgo lẹ ya ta chịdu ọchi.

\par }{\PP Nchileke asụ iya l'ọ chịrua ọchi.


\par }{\SH Ébirihamu arọo arọ ẹhu ndu Sódomu mẹ Gọmóra
\par }
{\PP \VS{16}Unwoke ono aladẹlephu; chebe ifu l'ụzo Sódomu. Ébirihamu etsoru ẹphe t'o duribe ẹphe.

\VS{17}Ojejoje asụ: “?Nanụ ẹge ya e-shi domiaru Ébirihamu iphe, ya abya ememe edomi;

\VS{18}keshinu Ébirihamu e-mekochaa bụru eze mba; bụru l'ẹka iya bẹ ya e-shi gọoru iphe bụ mbakeshi lẹ mgboko-a ọnu.

\VS{19}Ya fọtawaru iya t'ọ bụru onye a-kpọ-ziru ụnwu iya ụzo; yẹle ndibe iya ndu ọphu etso iya l'azụ; t'ẹphe tsoru ụzo kẹ yẹbe Ojejoje, bụ iya bụ t'ẹphe meje iphe, vudo nhamụnha; mẹ iphe, gbaru ẹphe; k'ọphu yẹbe Ojejoje e-mekwanuru Ébirihamu iphe, ya kweru iya ụkwa iya.”


\par }{\PP \VS{20}To dụ iya bụ; Ojejoje asụ: “Lẹ mkpu, e chiwaru kpua ya l'okfu ẹhu ndu Sódomu mẹ Gọmóra bẹ hawa nshinu.

\VS{21}Ya ejewa tẹ ya je amaru: Ẹjo iphe, ẹphe eme; ?ọ dụ-tabe ẹji ẹge aatụ ọnu iya? Teke ẹ tọ dụdu; ya amakwarụphu.”


\par }{\PP \VS{22}Unwoke ono aghachi kwasẹru ụzo Sódomu. Obenu lẹ Ébirihamu vudophu Ojejoje l'ifu l'ẹke ono.

\VS{23}Ébirihamu abya akpịrita iya ntse; sụ iya: “?Ii-gbukobe ndu doberu ẹka ndoo; ẹphe lẹ ndu eme iphe, dụ ẹji tọo?

\VS{24}Ọ -bụru lẹ ndu doberu ẹka ndoo ruru ụkporo ụmadzu ẹbo l'ụmadzu iri lẹ mkpụkpu ono; ?ii-mebyishikwa iya phụ tọo? ?Tii gudedu okfu ẹhu ụkporo madzụ ẹbo l'ụmadzu iri ọphu doberu ẹka ndoo, nọ iya nụ phụ haa ẹphe?

\VS{25}Tụsweka; ba ejekwa ome iphe, dụ ẹge ono; mbụ kẹ t'i gbua ndu doberu ẹka ndoo; ẹphe lẹ ndu ẹjo madzụ; m'ọ bụ t'i mee ndu doberu ẹka ndoo ẹge i meru ndu eme iphe, dụ ẹji. Tẹ ẹjo nrọ kwakwaa lẹ maa! Nggụbe Onye Ikpe kẹ mgboko-a e-menu iphe, vudo nhamụnha.”


\par }{\PP \VS{26}Ojejoje asụ: “Ọ -bụru lẹ ya phụru ụkporo madzụ ẹbo l'ụmadzu iri, bụ ndu doberu ẹka ndoo lẹ Sódomu bẹ ya e-gudekwa-a okfu ẹhu ẹphe haa mkpụkpu ono l'ọha.”


\par }{\PP \VS{27}Ébirihamu ekfukwaaphu ọdo; sụ: “Ọwaa ya bya azịgabe k'okfu l'anụ nggụbe Nnajiufu; lẹ yẹbe onye ẹ-ta dụdu iphe ọdo, ya bụ; gbahaa udzu-ẹja; mẹ ntụ-a;

\VS{28}ọ bụ; ?ọ -bụkwanuru lẹ ndu ono te rudu ụkporo madzụ ẹbo l'ụmadzu ire; mbụ ọ -bụru l'ẹphe phọduru ụmadzu ise; t'ẹphe rua ẹge ono eghe-e?”

\par }{\PP Ojejoje asụ iya: “Ya -phụa ụkporo madzụ ẹbo l'ụmadzu ise l'ẹke ono bẹ ya te emebyikwa iya.”


\par }{\PP \VS{29}Ébirihamu abyakwa bya ajị iya ọdo; sụ: “?Ọ -bụkwanuru ụkporo madzụ ẹbo damu b'a phụru eghe-e?”

\par }{\PP Ojejoje asụ iya: “Lẹ ya e-gudekwa-a okfu ẹhu ụkporo madzụ ẹbo ono haa ya ememe.”


\par }{\PP \VS{30}Ébirihamu asụ iya: “Nnajiufu byiko; t'ẹhu be ejekwa ngu oghu eghughu; tẹ ya kfufukwaaru ọdo. ?Ọ -bụkwanuru ụkporo madzụ l'ụmadzu iri b'a phụru l'ẹke ono eghe-e?”

\par }{\PP Ojejoje asụ: “L'ẹ ya te emebyikwa iya mẹ ya phụa ụkporo madzụ l'ụmadzu iri l'ẹke ono.”


\par }{\PP \VS{31}Ébirihamu asụ: “Keshinu ọphu ya gbe kerebewanu k'okfu anụ Nnajiufu; ?ọ -bụkwanuru l'ọo ụkporo madzụ b'a phụru l'ẹke ono eghe-e?”

\par }{\PP Ojejoje asụ iya: “Lẹ ya e-gude okfu ẹhu ụkporo madzụ ono haa ya emebyi.”


\par }{\PP \VS{32}Ébirihamu asụ iya: “Nnajiufu byiko; t'ẹhu be ejekwa ngu oghu eghughu; tẹ ya kfufukwaa kẹ nwugbo lanụ-a: ?Ọ -bụkwanuru l'ọo ụmadzu iri nwẹnkinyi b'a phụru l'ẹke ono eghe-e?”

\par }{\PP Ojejoje asụ iya: “Lẹ ya e-gudekwa-a okfu ẹhu madzụ iri ono haa ya emebyi.”


\par }{\PP \VS{33}Ojejoje yẹle Ébirihamu ekfugetsulephu; yọ tụgbua; Ébirihamu alashia ufu.




\par }\Chap{19}{\SH Eemebyishi Sódomu; mẹ Gọmóra
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yo be l'urẹnyashi teke ụnwu ojozi labụ ono jeruru Sódomu; Lọ́tu anọduwa l'obu-edukfu mkpụkpu ono. Yọ phụlephu ẹphe; gbakfube ẹphe; bya ebyia ikpere; kpuberu ẹphe ifu l'alị;

\VS{2}sụ ẹphe: “Ndu nwe mu nụ; ya arọ unu t'unu bataru lẹ kẹ yẹbe nwozi unu; bya akwọo ọkpa; unu aradu. O -rua l'oswi ụtsu; unu atụgbuwaru jeshia iphe, unu eje.”

\par }{\PP Ẹphe asụ iya: “Wawa; l'ẹphe a-radụa l'edukfu.”


\par }{\PP \VS{3}Yọ rọnyaa ẹphe; ẹphe ekwe tsoru iya bahụ nk'iya. Yọ bya akwaaru ẹphe ẹbyee, ha nshinu; gheeru ẹphe buredi, e te yedu iphe, ekoje buredi; ẹphe ataa.

\VS{4}Ẹphe abyadẹ ọla l'ụlo; unwoke ndu Sódomu: nwata mẹ ọgurenya eshi l'ẹke, dụ l'iche l'iche bya agbaa ụlo ono mgburumgburu.

\VS{5}Ẹphe abya ekua Lọ́tu; jịa ya ẹke unwoke ono, bataru nk'iya l'urẹnyashi ono nọ. Wo iya t'o je edufuta ẹphe t'ẹphe l'ẹphe zẹe!


\par }{\PP \VS{6}Lọ́tu abya alụfu etezi; woru ụzo gụ-chia jekfushia ẹphe; sụ ẹphe:

\VS{7}“Ndu mu; unu be emebukwaa egbe akpamara ọwaa!

\VS{8}Unu lekwa; lẹ ya nwekwaru ụnwu-mgbọko labụ, ẹphe lẹ nwoke ta azẹbua. Tẹ ya dufutachiaru unu ẹphebedua; t'unu mee ẹphe ẹge dụ unu mma. Ọ -bụru k'unwoke ọwaa; unu be ebyikwa ẹphe ẹka; kẹ l'ẹphe kabẹkwa byaru iya ẹbyee.”


\par }{\PP \VS{9}Ẹphe asụ iya t'ọ kpịriberu ẹphe l'ụzo. Wo iya: “?Bụ nggụbedua, bụ mbyamubya-a; gbe emewa nụ t'ị tụru ẹphe ọnu iphe, ẹphe a-nọdu eme tọo.” Wo iya t'ọ kpịribekwaru ẹphe l'ụzo; ọdumeka bẹ ẹphe e-mekwa iya iphe ka ọphu ẹphe g'e-me ndu ọphu. Ẹphe enwube Lọ́tu ẹka ikike; l'enwu iya t'ẹphe gbakpọfu ibo ono.


\par }{\PP \VS{10}Unwoke labụ ono amachịwaphu ẹka lọbata Lọ́tu l'ụlo; woru ibo ono gụ-chia.

\VS{11}Ẹphe emee; iphe bụ ndu ono, vudokota l'ọnu ibo ono atsụlahaa ìshì: nwata mẹ ọgurenya; k'ọphu ẹphe ta phụhedu ọnu ibo ono.


\par }{\PP \VS{12}Unwoke labụ ono ajị Lọ́tu: “?O nweru ndu ọdo, i nweru l'ẹke-a? ?O nweru ndu i keru nwanyi; ụnwu ngu ndu k'unwoke; ndu kẹ ụnwanyi; m'ọ kwanu ndu ọdo, bu lẹ mkpụkpu-wa, nggu l'ẹphe bụ abụbu. Tụkokwa ẹphe dufuta;

\VS{13}l'ẹphe abyakwa omebyi ẹke-a. Lẹ mkpu, eechi anụ Ojejoje lẹ k'iphe, dụ ẹji ndu ẹke-a eme haakwa nshinu; k'ọphu o ziru ẹphe t'ẹphe bya emebyishia ya.”


\par }{\PP \VS{14}Tọ dụ iya bụ; Lọ́tu atụgbua je ekfutsuaru iya ndu abya ọlu ụnwu iya; sụ ẹphe: “Unu mekwaa ẹgwegwa lụfu lẹ mkpụkpu-a; kẹle Ojejoje abyaakwa iya emebyishi.” Obenu lẹ ndu ọgo iya ono gbe rịle-ẹ l'ọo ụja bẹ ọobo.


\par }{\PP \VS{15}Yo be lẹ gẹrigeri nchi-abọhu; ojozi ono achịshilahaa Lọ́tu ọku; sụ iya: “T'o mee ẹgwegwa duta nyee ya; mẹ ụnwu-mgbọko ono ẹphe ẹbo lụfu. Ọdumeka bẹ unu l'unu ha a-bụkwaru kpurupyata teke aa-nụ mkpụkpu-a aphụ.”


\par }{\PP \VS{16}Lọ́tu ejeshia ome mgbụgbu; unwoke ono akpụta iya l'ẹka; kpụta nyee ya; mẹ ụnwu-mgbọko ẹbo phụ; kpụfu lẹ mkpụkpu ono; kẹle Ojejoje aphụru ẹphe imiko.

\VS{17}Ẹphe alụfutatsulephu; onye lanụ asụ ẹphe t'ẹphe gbakwaa ọso ndzụ ẹphe! T'ẹphe ba aghakwa ẹnya l'azụ; ọphu ẹphe ejekwa ovudo evudo l'oghẹgu! T'ẹphe gbakwaru latsụa l'ugvu! Ọdumeka bẹ ẹphe a-bụkwaru kpurupyata!


\par }{\PP \VS{18}Lọ́tu asụ ẹphe: “Wawakwa; ndu nwe mu nụ!

\VS{19}Keshinu ọphu yẹbe nwozi unu tụbaru unu l'obu; unu ekoshiwa l'unu yeru iya obu; dzọwa iya ndzụ; bẹ ya ta agbaghekwa ala l'ugvu: kẹ l'ẹjo iphe-ẹhuka-a a-byakfutakwa iya; bya egbua ya.

\VS{20}Unu lekwa mkpụkpu phụ, nọ l'ẹkaphu. Ẹ to tekwa ẹnya; tọ ba nwishi. Tẹ ya gbanụru laa l'ẹke ono ẹge ndzụ e-dzua ya rụ.”


\par }{\PP \VS{21}Nwoke ono asụ iya: “L'ọ dụa mma. Lẹ ya te emebyishidu mkpụkpu ono, ookfu okfu iya ono;

\VS{22}Ọ bụphu t'ọ gbachịlekwaphu lashia ya. L'ẹ to nwekwa iphe, ya eje ememe jeye teke ọ gbaruru ẹke ono.” Ọ bụ okfu lẹ Lọ́tu kfuru lẹ mkpụkpu ono ha nwanshị; meru iphe aawataru oku mkpụkpu ono Zówa.\FTNT{*}{{\FR 19:22 }{\FR{19:22
}}{\FT{Iphe Zówa bụ bụ “nwanshị”.}}}


\par }{\PP \VS{23}Lọ́tu abya eru Zówa; ẹnyanwu-ahata-wa.

\VS{24}Tọ dụ iya bụ; Ojejoje eshi l'imigwe chịa ọku nshị-egbe ọchi mini lẹ Sódomu mẹ Gọmóra.

\VS{25}Yọ bụru ẹge ono b'o gude mebyishikota mkpụkpu ono; mẹ iphe, bụ nsụda, nọ iya nụ; mẹ iphe bụ ndu bu iya nụ; jeyekpo l'iphe bụ iphe, futaru efuta l'alị ono.

\VS{26}Ya ndono; nyee Lọ́tu eje eworu ẹnya ghaa l'azụ; ghọo únú; gvuru l'ọ bụ itso.


\par }{\PP \VS{27}Yo be l'ọnma-ẹwa ụtsu echile iya; Ébirihamu egbeshi lashia azụ l'eke, o shi nọduhawa Ojejoje l'ifu.

\VS{28}Yọ nọdu l'ẹke ono lee ẹnya l'ụzo Sódomu mẹ Gọmóra; lekota ẹnya l'ụzo ọkpa ugvu ono. Iphe ọ phụru abụleruphu ẹnwuru-ọku, akpọ tụtutu l'ọ bụ ọ-tata-kfukfu ọku.


\par }{\PP \VS{29}Obenu lẹ teke ono, Nchileke mebyishiru mkpụkpu, nọkota l'ụzo nsụda ono; b'ọ nyataru-a Ébirihamu; bya edufuta Lọ́tu l'ẹke ono, o shi buru teke ono, o gude ụmuruku bya ekpoo mkpụkpu ono okpo-ntụ ono.


\par }{\SH Eri ndu Móabu; mẹ eri ndu Amọnu
\par }
{\PP \VS{30}A nọnyaa; Lọ́tu awata ọtsu egvu lẹ Zówa. Yo kwe tụgbua yẹle ụnwegirima ụnwanyi iya ono ẹphe ẹbo; je eburu l'ime ọgba.

\VS{31}Yo be ujiku lanụ; onye k'ọgurenya l'ụnwegirima ono asụ onye kẹ nwata: “Lẹ nna ẹphe bụakwa ọgurenya; tọ bụ l'o nweru nwoke, nọ l'uswe iya ọwaa gbaa mgburumgburu, ẹphe l'iya a-zẹ, bụ ẹge emejekpo ya lẹ mgboko, gba mgburumgburu.”

\VS{32}Wo iya t'ẹphe chee nna ẹphe ono mẹe. Teke o gudeleru iya phụ; ẹphe eje t'ẹphe l'iya zẹe; k'ọphu ẹphe e-shi ẹge ono mụta nwa t'ẹphe be ribuhu.


\par }{\PP \VS{33}Yo be l'ẹnyashi iya; ẹphe abya echee nna ẹphe ono mẹe; yo gude iya. Onye k'ọgurenya ejekfushia ya yẹle iya azẹe. Ọphu nna iya ono amadụ teke ọ byaru bya azẹnyabe iya; tọ ma teke o gbeshiru.


\par }{\PP \VS{34}Yo be echile iya; onye k'ọgurenya phụ asụ onye kẹ nwata: “Lẹ yẹle nna ẹphe zẹkwaru l'ẹnyashi. T'ẹphe chefukwaa ya phu mẹe l'ẹnyashi-a; nggu eje tẹ nggu l'iya zẹe; k'ọphu ẹphe e-shi ẹge ono mụta nwa; t'ẹphe be ribuhu.”

\VS{35}Ẹphe eworu mẹe chee nna ẹphe ono l'ẹnyashi ono; yo gude iya. Onye kẹ nwata ejekfu iya yẹle iya azẹe. Ọphu nna iya ono amadụ teke ọ byaru bya azẹnyabe iya; tọ ma teke o gbeshiru.


\par }{\PP \VS{36}Tọ dụ iya bụ lẹ Lọ́tu eyee ụnwegirima iya ono ime; ẹphe ẹbo.

\VS{37}Onye k'ọgurenya abya amụa nwata nwoke; gụa ya Móabu. Yọ bụru Móabu ono bụ iphe, metaru ndu Móabu ntanụ.

\VS{38}Onye kẹ nwata abya amụkwaaphu nwata nwoke; gụa ya Benu-Amị. Yọ bụru Benu-Amị bụ iphe, metaru ndu Amọnu ntanụ.




\par }\Chap{20}{\SH Ébirihamu yẹle Abyímẹleku
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ébirihamu eshi l'ẹke ono tụgbua shia ụzo ọhuda; je eburu lẹ mgbaku Kadẹ́shi yẹle Shu. Yọ nọnyaa tụgbua je ebutota lẹ Géra.

\VS{2}Yọ bụru l'ẹke ono bẹ Ébirihamu nọ sụ lẹ nyee ya; mbụ Séra bụ nwunne iya. Abímẹleku, bụ eze ndu Géra ezia; e je edutaru iya Séra.


\par }{\PP \VS{3}Yo be l'ẹnyashi; Nchileke abyakfutashia Abímẹleku lẹ nrọ; bya asụ iya: “L'ị bụakwa maa. Ishi iya abụru nwanyi ono, i dutaru ono. Nwanyi ono kwa nyee madzụ.”


\par }{\PP \VS{4}Obenu lẹ Abyímẹleku yẹle nwanyi ono ta zẹdua. Tọ dụ iya bụ; Abímẹleku asụ iya: “Nnajiufu; ?ii-gbu ndu, ẹ-te nwedu iphe, ẹphe meru tọo?

\VS{5}?Mẹ Ébirihamu sụkwaru iya lẹ nwanyi ono bụ nwunne iya. Nwanyi l'onwiya asụkwa iya phụ lẹ nwoke ono bụ nwunne iya? Iphe-a bẹ ya te lebezikwa ẹnya mee; tọ bụ lẹ ya meru iya tẹ ya mebata madzụ.”


\par }{\PP \VS{6}Nchileke asụ iya lẹ nrọ ono: “L'ọ bụ oswi-okfu l'ẹ to lebezidu ẹnya mee ya. L'ọo ya kparu iphe, ya meru t'ẹ b'o meswe yẹbe Nchileke; mbụ tẹ yẹle nwanyi ono ba azẹshi.

\VS{7}Ngwaa; dulaaru nwoke ono nyee ya; kẹle nwoke ono bụkwa onye nkfuchiru Nchileke. L'oo-kfurua nụ yẹbe Nchileke l'okfu ẹhu kẹ nggụbe Abyímẹleku tẹ ndzụ dzua ngu. Teke ẹ ti duladuru iya ẹya; makwaru amaru lẹ nggu lẹ ndibe ngu bụakwa maa.”


\par }{\PP \VS{8}Yo be l'ọnmewa ụtsu; Abímẹleku abya ekukoo ndu ozi iya l'ẹphe ha; woru nrọ ono zeeru ẹphe. Ẹphe anụle ya phụ; egvu erua ẹphe l'ẹhu.

\VS{9}Abímẹleku abya ekua Ébirihamu; sụ iya: “?Bụ egbe ngụnu? ?Bụ awe bẹ ya mesweru ngu, meru iphe i wotaru iphe, dụ ẹji ọphu ha ẹge-a bya ebobe yẹle ndu alị iya? I mekwaru iya iphe ta dụdu kẹ t'i mee ya ẹya!”

\VS{10}Abímẹleku abya ajị Ébirihamu; sụ iya: “?Bụ ngụnu kpakpọoru iphe, i meru iphe ono?”


\par }{\PP \VS{11}Ébirihamu asụ iya lẹ ya rịru lẹ keshinu ẹ to nwedu ndu atsụ Nchileke egvu, bu l'ẹke-a bẹ ẹphe e-gbu iya l'okfu ẹhu nyee ya.

\VS{12}Ọdo abụkpooru nụ lẹ nwanyi ono kwa nwanna iya gẹdegede. Ọ kwa nna lanụ mụru yẹle iya; ọbule ẹphe te shidu lẹ nne lanụ; ya alụkwanuru iya.

\VS{13}Yo be teke Nchileke meru tẹ mu gbeshi l'ufu nna mu wata ọgha-phe ẹge-a; mu asụ nyee mu ono l'ẹge oo-gude koshi lẹ ya yeru mu obu bụ tẹ ọosuje lẹ mu l'iya bụ nwunne iphe bụ ẹke, ayi jejeru.


\par }{\PP \VS{14}Abímẹleku abya ahata atụru iya; mẹ eswi iya nụ Ébirihamu; bya ahatakwaphu ndu ohu iya: ndu k'unwoke mẹ ndu k'ụnwanyi yeru iya ẹya; metsua bya edulataru iya nyee ya, bụ Séra.

\VS{15}Yọ bya asụ Ébirihamu l'ọ bụ yẹbe Abímẹleku bẹ nwekota alị ono, oole ẹnya ono. T'o je ahata ẹke, dụ iya mma buru.


\par }{\PP \VS{16}Yọ bya asụ Séra lẹ ya nụakwaru nwunne ngu ụnu mkpọla-ọcha labụ l'ụkporo mkpọla-ọcha iri. Ono iphe, ya gude asụ ngu paru haa l'ifu ndu unu l'ẹphe yị l'emeswe, e mesweru ngu. L'iswi dụkotakwa ngu mma.


\par }{\PP \VS{17}Tọ dụ iya bụ; Ébirihamu abya ekfuru nụ Nchileke; Nchileke abya emee Abímẹleku; mẹ nyee ya; mẹ ụnwanyi ndu ọphu bụ ohu iya; ẹphe awata ọmu nwa ọdo;

\VS{18}kẹle Ojejoje shi mee; iphe bụ unyomu Abímẹleku l'ẹphe ha ekekotaru ekeru l'okfu ẹhu nyee Ébirihamu; mbụ Séra.




\par }\Chap{21}{\SH Aamụ Áyizaku
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ojejoje abya emeeru Séra ẹge o kfuru; bya emeeru iya ẹge o kweru iya ụkwa iya.

\VS{2}Séra abya atsụta ime; mụaru Ébirihamu nwata nwoke lẹ nka; l'ògè teke ono, Nchileke kweru iya ụkwa iya ono gẹdegede.

\VS{3}Ébirihamu agụa nwata ono, Séra mụru iya ono Áyizaku.

\VS{4}Áyizaku anọlephu abalị ẹsato; Ébirihamu ebua ya útsù, bụ iya bụ ẹge Nchileke sụru t'o meje iya.

\VS{5}Iphe Ébirihamu nọru b'a mụderu iya Áyizaku bụ ụkporo afa ise.


\par }{\PP \VS{6}Séra asụ: “Lẹ Nchileke meekwaru tẹ ya mụa ọnu-ọchi. Ọ kwaphụ ẹge ono bẹ iphe, bụ onye nụru iya nụ e-tsokwaru iya phụ mụa ọnu-ọchi.”

\VS{7}Yọ sụkwaphu: “?Bụ onye photajeru Ébirihamu lẹ ya e-mekochaa chee nwa ẹra? Ya egbe byalẹ bya amụtaru iya nwata nwoke lẹ nka.”


\par }{\SH Aachịfu Héga yẹle Ishimẹlu
\par }
{\PP \VS{8}Nwata ono abya evua; a mịfu iya ọnu l'ẹra. Mbọku ono, a mịfuru iya ọnu l'ẹra ono; bẹ Ébirihamu gbaru ajị, dụ egvu.

\VS{9}Séra abya aphụa lẹ nwata nwoke ono, Héga, bụ nwanyi Íjiputu mụtaru Ébirihamu ono ajalahaa Áyizaku ewena;

\VS{10}sụ Ébirihamu: “Chịfukwa nwanyi ohu-wa yẹle nwa iya; kẹle nwatibe nwanyi ohu-a yẹle nwatibe nk'iya; mbụ Áyizaku ta agbakwaru mgba l'iphe ngu.”


\par }{\PP \VS{11}Iphe ono atsụa Ébirihamu l'ẹhu nshinu; kẹle ọ bụ okfu ẹhu nwatibe iya b'e ekfu.

\VS{12}Obenu lẹ Nchileke sụru iya: “Tẹ kẹ nwata ono yẹle nwanyi ono, bụ ohu ngu ono ba atsụkwa ngu l'ẹhu. Mekwaa iphe, Séra kfuru ngu; kẹ l'ọ bụ lẹ Áyizaku bẹ awa ngu e-shi jaa.

\VS{13}Ya e-mekwaphu nwatibe kẹ nwanyi ohu phụ t'ọ bụru mba k'ẹka iya; kẹ l'ọ bụkwaphu nwatibe ngu.”


\par }{\PP \VS{14}Yo rua l'ọnma-ẹwa ụtsu echile iya; Ébirihamu ewota nri; kuru mini ye l'ẹda-akpọ, eeyeje mini woru nụ Héga; bya eworu iya dẹe ya l'ukuvu; chịfu iya yẹle nwata ono. Ẹphe atụgbua je etsoru echi-ẹgu Besheba ghaphelahaa.


\par }{\PP \VS{15}Mini, nọ l'ẹda-akpọ ono agvụlephu; yọ tọgbo nwata ono lẹ mkpuli iru lanụ l'ẹke ono;

\VS{16}tụgbua je anọdu iche l'iku ẹke ono; l'ẹke bụ a -gbaa akfụ; yo jerua ya; kẹ l'o kpeburu lẹ ya ta anọdudu ele nwata ono ẹnya t'ọ nwụhu. Yo kpọ-kfuru l'iku ẹke ono; wata ọra ẹkwa.


\par }{\PP \VS{17}Nchileke anụa nwata ono ẹkwa. Ojozi Nchileke anọdu l'imigwe kua Héga; sụ iya: “?Bụ ngụnu Héga? Ba atsụshi egvu; kẹle Nchileke nụwaru olu nwata ono l'ẹke ono, ọ zẹ l'ara ẹkwa ono.

\VS{18}Gbeshi; je ekulia nwata ono; heta; kẹle ya e-me iya t'ọ bụru mba, ha nshinu.”


\par }{\PP \VS{19}Nchileke abya emee; ẹnya asahụ Héga. Yọ phụa wẹlu, mini nọ; je ekujia mini l'ẹda-akpọ ono; bya echebe nwata ono.


\par }{\PP \VS{20}Nchileke echee nwata ono jeye yo vufuta. Yo bua l'echi-ẹgu ono ghọo ọ-ka-ibe l'ọgba akfụ.

\VS{21}Yọ bụru l'echi-ẹgu Paranu b'o bu; nne iya eje alụaru iya nwanyi lẹ Íjiputu.


\par }{\SH Ébirihamu yẹle Abyímẹleku agbaa ndzụ
\par }
{\PP \VS{22}Abímẹleku yẹle Fịkolu, bụ onye ishi ndu sọja iya asụ Ébirihamu lẹ mgbaku ono: “Lẹ Nchileke nọkwa swiru ngu eswiru l'iphemiphe ọbule, iime ememe.

\VS{23}Rinuaru yẹbe Abyímẹleku angụ l'ifu Nchileke l'ẹke-a l'ẹ to nwedu l'ị gbaaru iya ẹregede; yẹbedua yẹle ụnwegirima iya; mẹ ndu awa iya l'ẹphe ha. Ọ bụchia t'i koshi l'i yeru iya obu; bya eyeru mkpụkpu-a obu; mbụ mkpụkpu-a, ị byaru abyabya-a; ẹge ono, ya koshiru lẹ ya yeru ngu ono.”


\par }{\PP \VS{24}Ébirihamu ekweta lẹ ya e-ri-a nte ono.


\par }{\PP \VS{25}Ébirihamu abya echia Abímẹleku ichi kẹ wẹlu, ndu ozi Abyímẹleku nataru iya.

\VS{26}Abímẹleku asụ iya: “Lẹ ya ta makwa onye meru iya nụ; ọphu i kfubukwaaru iya ẹya. Ọ kwa ntanụ ọwaa bẹ ya bebe anụ iya.”


\par }{\PP \VS{27}Tọ dụ iya bụ; Ébirihamu akpụta atụru yẹle eswi kpẹe Abímẹleku; ẹphe ẹbo ono abya agbaa ndzụ.

\VS{28}Ébirihamu abya eshi l'igwe atụru iya fọta ada atụru ẹsaa dobe iche.

\VS{29}Abímẹleku asụ Ébirihamu: “?Bụ ngụnu kparu iphe ị fọtaru ada atụru ẹsaa ono dobe iche?”


\par }{\PP \VS{30}Ébirihamu asụ iya t'ọ nata ada atụru ẹsaa ono t'ọ bụru iphe, a-nọdu agba ekebe l'ọ bụ iya tụru wẹlu-a.


\par }{\PP \VS{31}Tọ dụ iya bụ; e woru ẹke ono gụa Besheba; kẹ l'ẹke ono bụ ẹke unwoke ẹbo ono riru nte.


\par }{\PP \VS{32}Ẹphe agbatsulẹphu ndzụ ono lẹ Besheba; Abímẹleku; mẹ Fịkolu mbụ onye ishi ndu sọja iya alashia Filisutayịnu.

\VS{33}Ébirihamu abya eworu oshi tamarisuku dzaa lẹ Besheba; nọdu l'ẹke ono kpọ-kua Ojejoje, bụ onye a-nọ jeye tutu yoyo.

\VS{34}Ébirihamu ebua l'alị Filisutayịnu ụlori.




\par }\Chap{22}{\SH Nchileke àhụ̀ Ébirihamu ama
\par }
{\PP \VerseOne{1}A nọnyaa; Nchileke abya ahụ̀a Ébirihamu ama; kua ya: “Ébirihamu!”

\par }{\PP Ébirihamu aza iya.


\par }{\PP \VS{2}Yọ sụ iya: “Duta nwatibe ngu ono, bụ Áyizaku; mbụ nwananụ ngu ono, i yeru obu ono gude je l'alị Moriya. Teke i ruru bẹ ya e-koshi ngu-a ugvu ẹke ịi-nọdu gude nwatibe ngu ono gwooru iya ngwẹja-ukfuru.”


\par }{\PP \VS{3}Yo be l'ọnma-ẹwa ụtsu echile iya; Ébirihamu enyikobe nkakfụ-ịgara iya; duta nwatibe iya ono; mbụ Áyizaku; duta ụmadzu labụ lẹ ndu ejeru iya ozi; yọ bụru ẹphe oje ẹke ono, Nchileke kfuru iya ono. Ọ watakwarụphu nkụ, oo-gude gwoo ngwẹja-ukfuru ono.

\VS{4}Yo be mbọku, kwe ẹphe ẹto l'ije ono; Ébirihamu ejenyaa bya apalia ẹnya; phụa ẹke ono l'ẹke teru ẹnya.

\VS{5}Yọ sụ ndu ozi iya ono t'ẹphe nọdukwa l'ẹke-a; ẹphe lẹ nkakfụ-ịgara ono; tẹ yẹle nwata-a jeribefua l'ẹkaphu je abaaru Ojejoje ẹja. Teke ẹphe metsuaru bẹ ẹphe a-lata-a azụ byakfuta ẹphe.


\par }{\PP \VS{6}Ébirihamu apata nkụ ngwẹja-ukfuru ono bo nwatibe iya ono; mbụ Áyizaku. Yẹbedua egude ọku yẹle mma. Ẹphe ẹbo ayịru tụgbua.

\VS{7}Ẹphe ejenyaa; Áyizaku eku iya: “Nna!”

\par }{\PP Yọ za iya.

\par }{\PP Áyizaku asụ iya: “Ọku bẹ nọwa nụ; nkụ anọdu. Ọ bụ; ?nanụhunu atụru, ee-gude gwoo ngwẹja-ukfuru ọbu?”


\par }{\PP \VS{8}Ébirihamu asụ iya: “Nwa mu; Nchileke a-nụ-a atụru, ee-gude gwoo ngwẹja-ukfuru ọbu.” Ẹphe ẹbo atụgbua; yọ bụru ẹphe ejeje.


\par }{\PP \VS{9}Ẹphe erua ẹke ono, Nchileke kfuru iya ono; Ébirihamu abya akpụa ẹnya-ngwẹja l'ẹke ono; bya eworu nkụ doo ya. Yọ bya ekee nwatibe iya ono; mbụ Áyizaku ẹgbu; pata iya tụ-kobe l'eli nkụ ono, edoru l'eli ẹnya-ngwẹja ono;

\VS{10}bya amachịa ẹka; wota mma tẹ ya gbua nwatibe ya.

\VS{11}Ojozi Ojejoje anọduwaphu l'imigwe kua ya; sụ iya: “Ébirihamu! Ébirihamu!”

\par }{\PP Yọ za iya.


\par }{\PP \VS{12}Yọ sụ iya: “Be byikwa nwata ono ẹka! Ba dụkwa iphe, ii-me iya. Nta-a bẹ ya mawaru l'ịitsu Nchileke egvu; kẹ l'i tii seladuru iya ẹka azụ l'ẹke nwatibe ngu ono nọ; mbụ nwananụ ngu ono.”


\par }{\PP \VS{13}Ébirihamu abya apalia ẹnya; phụa ebyila, mpo iya gbagaru l'iphe. Yo je akpụta ebyila ono gbua ọzori nwatibe iya ono gude gwoo ngwẹja-ukfuru ono.

\VS{14}Ya ndono; Ébirihamu eworu ẹke ono gụa: “Ojejoje bụ Ọ-kwọ-lẹ-mkpa.” Gbururu jeye ntanụ ọwaa bẹ aasụje: “L'eli ugvu Ojejoje bẹ aa-kwọ ngu lẹ mkpa.”


\par }{\PP \VS{15}Ojozi Ojejoje anọdu l'imigwe kua Ébirihamu k'ugbo ẹbo; sụ iya:

\VS{16}“Lẹ yẹbe Ojejoje gudeekwa onwiya ria angụ lẹ keshinu ọphu i du-gheru ike mee egbe iphe ọwaa; ti selaru iya ẹka azụ l'ẹke nwatibe ngu ono nọ; mbụ nwa-nanụ ngu ono;

\VS{17}bẹ ya gọfutajeru ngu ọnu; mee t'awa ngu ha l'igwe l'ọ bụ mkpọ-kpodo, nọ l'igwe; ha l'ọ bụ eveve mgbogidi ẹnyimu. Awa ngu phẹ a-lụje ọgu lụta mkpụkpu ndu ọhogu ẹphe.

\VS{18}Ọ bụ l'eri ngu bẹ ee-shi gọoru iphe bụ mbakeshi lẹ mgboko-a ọnu. Ishi iya abụru l'ị nụru yẹbe Ojejoje okfu.”


\par }{\PP \VS{19}E mebetsua; Ébirihamu yẹle Áyizaku ejekfushia ndu ozi iya ono; ẹphe ayịru lashia azụ lẹ Besheba. Ébirihamu ebuwaruru lẹ Besheba.


\par }{\SH Ụnwu Nahọ
\par }
{\PP \VS{20}A nọokwaru-o jeye; a bya ezia Ébirihamu lẹ Milika mụshiakwaru nwunne iya, bụ Nahọ ụnwegirima.

\VS{21}Uzu bụ ọkpara. Buzu abụru nwunne iya nwoke yẹle Kemuwẹlu. Kemuwẹlu bụ iya bụ nna Áramu.

\VS{22}A bya amụa Kẹsedu tsobe Kemuwẹlu; bya amụa Házọ; ọwaa Piludashu yẹle Jidulafu; mẹ Bétuwẹlu.

\VS{23}Bétuwẹlu ono bụ yẹbedua bụ nna, mụru Ribéka. Yọ bụru ụnwegirima ẹsato ono bẹ Milika mụtaru Nahọ, bụ nwunne Ébirihamu.

\VS{24}Nnufu iya ọphu aza Ruma bẹ mụtaru iya Teba; Gahamu; Tahashu; mẹ Maaka.




\par }\Chap{23}{\SH Anwụhu Séra
\par }
{\PP \VerseOne{1}Séra nọru ụkporo afa ishingu l'afa ẹsaa.

\VS{2}Ẹke ọ nọdu nwụhu bụ lẹ Kiriyatu Araba, bụ iya bụ Hẹ́buronu, nọ l'alị Kénanu. Ébirihamu agụa aphụ Séra; kwaa ẹkwa iya.


\par }{\PP \VS{3}Ébirihamu ahaa odzu nyee ya ono; jekfu ndu Hetu; je asụ ẹphe:

\VS{4}“Lẹ ya bụkwa mbyamụmbya, shi eshishi lakfuta unu l'ẹke-a. Byiko; unu renua ya alị; tẹ ya lia nyee ya-a.”


\par }{\PP \VS{5}Ndu Hetu asụ iya:

\VS{6}“Onye nwe mu nụ; ẹphebe ndu Hetu sụru: L'ị kwa eze madzụ l'ẹphe. Hatalẹphu ili ndibe ayi ọphu katsụa ngu mma je elia nyee ngu. Ẹ to nwedu onye ndu-ẹphe, a-jịka sụ t'ẹ b'i lishi nyee ngu l'ili iya.”


\par }{\PP \VS{7}Ébirihamu egbeshi bya ebyiaru ndu alị ono, bụ iya bụ ndu Hetu ikpere;

\VS{8}sụ ẹphe: “Ọ -bụru l'ọ dụ unu tẹ ya lia nyee ya bẹ ya ekfu t'unu rọoru iya Éfurọnu Zóha;

\VS{9}t'o ree ya ọgba Makupela iya phụ, nọ l'ishi alị iya phụ. Iphe, bụ iphe ọ hụru iya ẹya bẹ ya a-kfụ iya l'ifu unu l'ẹke-a; t'ọ bụru ẹke ayi a-nọduje eli odzu.”


\par }{\PP \VS{10}Éfurọnu ono, bụ onye Hetu ono bẹ yẹle ndu ndu-ẹphe jịkokwa-a nọdukota l'obu-edukfu mkpụkpu ono. Éfurọnu araa ya arara; k'ọphu ndu Hetu, nọ l'ẹke ono nụkotaru iya; sụ Ébirihamu:

\VS{11}“Onye nwe mu nụ; wawakwa! Ya sụru lẹ ya nọ l'ifu ndu alị iya-a l'ekfu iya; sụ t'i nwekotaru alị ono l'ọ ha; nggu enworu ọgba ono, nọ iya nụ ono; lia nyee ngu!”


\par }{\PP \VS{12}Ébirihamu abya ebyiaru ndu alị ono ikpere;

\VS{13}sụ Éfurọnu: “T'ọ ngabe nchị. Ya a-kfụ aswa alị ono. Nata iya rụ aswa iya; k'ọphu ya e-je elia nyee ya l'ẹke ono.” O kfuru iya; k'ọphu ndu alị ono nụkotaru iya.


\par }{\PP \VS{14}Éfurọnu asụ iya:

\VS{15}“Onye nwe mu nụ; alị ono dzukwaru ụnu mkpọla-ọcha. Ọlobu; ?bụ ngụnu b'ọ bụ l'ẹke nggu l'iya nọ? Jeru je elia nyee ngu l'ẹke ono.”


\par }{\PP \VS{16}Ébirihamu ekweta iphe, Éfurọnu hụru iya l'alị ono; bya eworu iya kfụa ya l'ifu ndu Hetu l'ẹke ono. Iphe, ọ kfụru iya bụ ụnu mkpọla-ọcha, bụ ẹra iphe, a tụtaru l'iphe, eegude ere aswa teke ono.


\par }{\PP \VS{17}Tọ dụ ya bụ; e woru alị Éfurọnu, nọ lẹ Makupela ree Ébirihamu. Makupela ọbu nọ l'ụzo ẹnyanwu-ahata Mamure. E reru iya alị ọbu yẹle ọgba, nọ iya nụ; mẹ iphe, bụ oshi, nọ iya nụ je akpaa l'ẹke oke iya jeberu.

\VS{18}Iphe, bụ ndu Hetu, nọ l'ọnu edukfu mkpụkpu ono aphụa teke e reru Ébirihamu alị ono t'ọ bụru alị iya.

\VS{19}E metsua; Ébirihamu elia nyee ya; mbụ Séra l'ọgba ono, nọ l'alị Makupela ono l'ụzo ẹnyanwu-ahata Mamure, bụ iya bụ Hẹ́buronu l'alị Kénanu.

\VS{20}Tọ dụ iya bụ lẹ ndu Hetu eworu alị ono yẹle ọgba, nọ iya nụ rekota Ébirihamu; yọ bụru alị iya ẹke ee-lije odzu.




\par }\Chap{24}{\SH Áyizaku yẹle Ribéka
\par }
{\PP \VerseOne{1}Nta-a bẹ Ébirihamu kahụwaru ọhuma; Ojejoje agọwaru iya ọnu l'iphemiphe ọbule.

\VS{2}Yọ bya ekua onye ọphu kage ọbu ọgurenya lẹ ndu ejeru iya ozi; mbụ onye ọphu elekotaru iya ẹnya l'iphemiphe ọbule, o nweru enweru; sụ iya: “Gude iya ẹka l'ụtakfu;\FTNT{*}{{\FR 24:2 }{\FR{24:2
}}{\FT{L'ome-l'alị ndu Híburu; bẹ teke madzụ gude ibe iya ẹka l'ụtakfu kfua okfu; b'ọ bụwa nte; yo ria ya: l'iphe ono, ya kfuru ono; bẹ ya ta agbanwedu agbanwe.}}}

\VS{3}gude ẹpha Ojejoje, bụ Nchileke k'imigwe; bụru Nchileke k'eliphe riaru iya angụ l'ẹ tịi lụduru nwatibe iya Áyizaku nwanyi lẹ Kénanu-a, ẹphe bu-a;

\VS{4}mbụ l'ii-jechia l'alị yẹbe Ébirihamu; mbụ lẹ kẹ ndu abụbu iya gẹdegede je alụtaru nwatibe iya Áyizaku nwanyi.”


\par }{\PP \VS{5}Nwozi iya ono ajị iya: “Ọ -bụkwanuru lẹ nwanyi ọbu te kwedu l'oo-tsoru iya lata ẹke-a; ?ya e-duta Áyizaku gude lashia l'alị ono, i shi ono tọo?”


\par }{\PP \VS{6}Ébirihamu asụ iya t'ẹ b'o dutakwa nwatibe iya laa ẹke ono ọdo!

\VS{7}“Lẹ Ojejoje, bụ Nchileke k'igwe, bụ onye dufutaru iya l'ufu nna iya; mẹ l'alị ẹke, a mụru iya; mbụ onye kfuru nụ iya; bya ekwee ya ụkwa; riru angụ yeru iya ẹya: ‘Lẹ awa iya bẹ ya a-nụ alị-a;’ Nchileke e-zi-a ojozi iya t'unu l'iya yịru; k'ọphu ịi-lụ-ghe nwanyi l'ẹke ono dulataru Áyizaku l'ẹke-a.

\VS{8}Ọ -bụru lẹ nwanyi ọbu te ekwedu tsoru ngu; ẹvu ngu ẹvu ogu. Ọ bụphu t'ẹ b'i dukwa Áyizaku laa ẹke ono.”

\VS{9}Tọ dụ iya bụ; nwozi ono abya egude nnajiufu iya ono mbụ Ébirihamu ẹka l'ụtakfu; riaru iya angụ l'okfu ono.


\par }{\PP \VS{10}Ya ndono; nwozi iya ono abya akpụta ịnya-ivu nnajiufu iya ono iri gude tụgbua; bya egwokwaaphu iphe ọdo, dụtsua mma, nnajiufu iya ono nụtsuaru iya gude; yọ bụru iya oje Mesopotémiya. Yo jerua bya abahụ lẹ ẹke Nahọ bu.

\VS{11}Yo rua; bya eruta ịnya-ivu ono jeshia l'iku wẹlu, nọ l'azụ mkpụkpu ono. Yo rua iku wẹlu ono; bya emee ya; yo byishikota ikpere; k'ọphu ọo-dụ ike nyizita. Teke ono bẹ bụwa urẹnyashi teke ụnwanyi awụfuje je oseta mini.


\par }{\PP \VS{12}Onye ozi Ébirihamu ono abya ekfuru nụ Nchileke; sụ iya: “Ojejoje, bụ Nchileke kẹ nnajiufu iya Ébirihamu. Mekwaa t'ije iya-a nweru ishi ntanụ! Koshinu l'i yeru nnajiufu iya, bụ Ébirihamu obu!

\VS{13}Mbụ; ọ kwa l'iku wẹlu-a bẹ ya nọ ẹge-a; ụnwu-mgbọko mkpụkpu-a awụ abya oseta mini.

\VS{14}Menua t'ụnwu-mgbọko ono onye ọphu ya sụru: ‘Byiko t'o zinua ite iya tẹ ya ngụta mini’; teke nwamgbọko ọbu kweru chebe iya mini ono; bya asụ lẹ ya e-chebefua ịnya-ivu iya mini; ya amaru l'ọo onye onanu b'ị fọtaru nwozi ngu, bụ Áyizaku. Ọ bụ iya e-me tẹ ya maru l'i yeruphu nnajiufu iya, bụ Ébirihamu obu.”


\par }{\PP \VS{15}Yo gudekwadua ẹge ono ekfu anụ Nchileke; ọwaa bụ-wa Ribéka yẹle ite, o tukoberu l'ukuvu. Ribéka ono bụ nwatibe Bétuwẹlu. Betuwẹlu bụkwanu nwatibe Milika. Milika bụ nyee Nahọ. Nahọ abụru nwunne Ébirihamu.

\VS{16}Nwamgbọko ono ama mma nshinu; bụru onye doberu onwiya ọ̀gà; kẹle ẹ to nwedu nwoke, chịkahujewaru iya ọkpa. Yọ bya eje lẹ wẹlu ono sejia mini l'ite iya gude lụfuta.


\par }{\PP \VS{17}Onye ozi ono abya agbakfukebe iya; sụ iya: “Byiko t'o kenua ya nwa mini l'ite iya ono tẹ ya ngụa.”


\par }{\PP \VS{18}Ribéka asụ iya: “Onye nwe mu nụ; ngụta nụ iya!” Teke ono phụ; yọ pazitawaphu ite ono; paru iya l'ẹka; yọ ngụta iya.


\par }{\PP \VS{19}Yo chebetsua ya mini ono; sụ iya: “Tẹ ya setafukwaaruphu ịnya-ivu iya t'ọ ngụa; k'ọphu oo-dzuru iya.”

\VS{20}Yọ bya awụfu-kebe mini l'ite iya ono ye l'ochi-eswi, nọ l'ẹke ono; bya agbaphu azụ lẹ wẹlu ono je esetafua mini ọdo. Yo see mini; jeye yo setakotaru ịnya-ivu ono mini, dzuru iya nụ.

\VS{21}Onye ozi ono anọdukpelephu nwandoo l'ege iya t'ọ maru: ?Bụ-a ya bẹ Ojejoje fọtaru iya ọbu?


\par }{\PP \VS{22}Ịnya-kamẹlu ono angụtsua mini ono; nwoke ono abya achịfuta echi-imi, e gude mkpọla-ododo, ere ire mee; mẹ mgbalẹka labụ, e gude mkpọla-ododo iri mee gbabẹ iya.

\VS{23}Yọ bya ajị Ribéka onye mụru iya nụ. Jị iya; ?m'o nweru ẹke ẹphe a-zẹ lẹ kẹ nna iya t'ẹphe je aradu l'ẹnyashi-a?


\par }{\PP \VS{24}Ribéka asụ iya lẹ ya kwa nwatibe Bétuwẹlu ọphu Milika mụtaru Nahọ;

\VS{25}sụkwa iya phụ l'ẹphe nwekwaru ẹwu onyingu; mẹ k'ọkponku nshinu; nwekwaruphu ụlo, ẹphe a-zẹ l'ẹnyashi-a.


\par }{\PP \VS{26}Nwoke ono abya efozeta; baaru Ojejoje ẹja; sụ iya:

\VS{27}“T'ajaja bụru kẹ Ojejoje, bụ Nchileke nnajiufu mu Ébirihamu; mbụ Ojejoje ono, n-yemobu iya ẹ-ta agvụdu agvụgvu l'ẹke nnajiufu mu bụ Ébirihamu nọ. O koshiwaru l'ọ gbaru tẹ nnajiufu mu ono gude ire iya ẹka. A bya lẹ mbẹdua; Ojejoje duwaru mu; mu eruta lẹ k'abụbu nnajiufu mu.”


\par }{\PP \VS{28}Nwamgbọko ono agbaru lashia l'ụlo nne iya je atụko iphe ono l'ọ ha kọoru ẹphe.

\VS{29}Ribéka nweru nwunne iya kẹ nwoke, aza Lébanu. Lébanu agbachịwaphu jeshia nwoke ono ndzuta lẹ wẹlu ono;

\VS{30}kẹ l'ọ phụru echi-imi phụ; mẹ mgbalẹka ono, Ribéka gba ono; bya anụkwaaphu iphe ono, ọ sụru lẹ nwoke ono kfuru iya ono. Yọ tụgbua jekfushia nwoke ono; rua; yo vudonyabewa ịnya-ivu iya l'iku wẹlu ono.

\VS{31}Lébanu asụ iya: “Bata abata; nggụbe onye Ojejoje gọru ọnu-ọma nụ! ?Nanụ ẹge ọ dụ b'i vudo ẹke-a? Ya doziakwaru ngu ụlo ẹke ịi-zẹ; dozikwaaphu ẹke ịnya-ivu ngu a-dọru.”


\par }{\PP \VS{32}Tọ dụ iya bụ; nwoke ono abya abahụ l'ụlo ọbu. Lébanu abya atọshia ịnya-ivu iya ono iphe, o vu; bya achịtaru ịnya-ivu ono l'ẹphe ha ẹwu onyingu; mẹ k'ọkponku; bya apataru yẹbedua; mẹ unwoke, yẹle iya yị mini t'ẹphe gude kwọo ọkpa.

\VS{33}E mebetsua; a bya egwota nri doberu nwoke ono. Yọ sụ lẹ ya te erikwa nri jeye teke ya kfuodoru iphe, ya byaru.

\par }{\PP Lébanu asụ iya t'o kfuedu iphe ọbu!


\par }{\PP \VS{34}Yọ sụ Lébanu lẹ ya bụkwa nwozi Ébirihamu.

\VS{35}Lẹ Ojejoje mewaru nnajiufu iya ono iphe-ọma, dụ biribiri. Ọ bụwa onye nweru iphe nweshia ya ike. Ojejoje mewaru; yo nweru atụru; nweru eswi; nweru mkpọla-ọcha; mẹ mkpọla-ododo. Ọ nụkwaru iya phụ ndu ejeru iya ozi: unwoke l'ụnwanyi; b'ọ byakwarụphu bya anụshia ya ịnya-ivu; mẹ nkakfụ-ịgara.

\VS{36}Séra, bụ nyee nnajiufu mu; bẹ mụtaru iya nwata nwoke l'ishi ẹwo. Ébirihamu ewowaru iphemiphe ọbule, o nweru enweru nụkota nwata ọbu.

\VS{37}Nnajiufu mu ono bẹ meru; mu eriaru iya angụ; lẹ mu ta alụduru nwatibe iya ono nwanyi Kénanu.

\VS{38}L'ọbu ndu ufu nna iya; mbụ l'ẹnya ufu ẹphe gẹdegede bẹ mu e-je alụaru nwatibe iya ono nwanyi.


\par }{\PP \VS{39}“Mu ajị nnajiufu mu ono; sụ iya: ‘?Ọ -bụkwanuru lẹ nwanyi ọbu te ekwedu l'oo-tsoru mụbe nwozi ngu-a ala ẹke ono eghe?’


\par }{\PP \VS{40}“Yọ sụ mu lẹ Ojejoje ono, bụ onye, ya abaru ẹja ono e-duru-a ojozi iya ye tẹ mu l'iya yịru; k'ọphu oo-me t'ije mu nweru ishi; k'ọphu mu a-lụkwanuru nwatibe iya nwanyi l'abụbu ẹphe; mbụ l'ẹnya ufu ẹphe gẹdegede.

\VS{41}Lẹ mu -jekpowaa l'ufu ẹphe; ndibe ẹphe te kwe bẹ ẹvu mu; bụakwa ẹvu ogu.


\par }{\PP \VS{42}“Ya ndono; mu abya abyaruta lẹ wẹlu-a ntanụ; bya ekfuru Nchileke; sụ iya: ‘Nggụbe Ojejoje, bụ Nchileke nnajiufu mu Ébirihamu; ọ -bụru l'ọ dụ ngu mma; byiko menua tẹ ije-a, mu byaru-a nweru ishi.

\VS{43}Nta-a bẹ mu vudowa l'iku wẹlu-wa; ọ -bụru l'o nweru nwamgbọko, byaru oseta mini; mu -sụ iya: “Byiko tẹ mu ngụtanu mini l'ite ngu ono;”

\VS{44}ọ -bụru l'o kwetaru chebe mu iya; bya asụ lẹ yẹbe nwamgbọko ono e-jekwa echebefua ịnya-ivu mu; t'onye ono bụkwaru onye nggụbe Ojejoje fọtaru nwatibe nnajiufu mu.’


\par }{\PP \VS{45}“Mu egudekwadua ẹge ono ekfu anụ Nchileke l'ime obu; Ribéka l'abyawaphu yẹle ite, ọ dẹru l'ukuvu. Yọ bya ejeshia lẹ wẹlu ono je eseta mini. Mu asụ iya: ‘Byiko t'o chebe mu nụ mini.’


\par }{\PP \VS{46}“Yọ pazitakebewaphu ite ono, ọ pa l'ukuvu ono; sụ mu tẹ mu ngụta iya; ẹge ya e-je esetakwaruphu ịnya-ivu mu t'ẹphe ngụa.”


\par }{\PP \VS{47}“Mu ajị iya nwatibe onye ọ bụ.

\par }{\PP “Yọ sụ mu lẹ ya bụ nwatibe Bétuwẹlu Nahọ; onye ọphu Milika mụtaru iya.”

\par }{\PP “Mu abya eworu echi-imi ye iya l'imi; bya agbabẹ iya mgbalẹka.

\VS{48}Mu abya efozeta; baaru Ojejoje ẹja; jaa Ojejoje, bụ Nchileke nnajiufu mu Ébirihamu ajaja; mbụ Ojejoje, bụ onye duru mu; mu eshia ụzo, dụ mma byaruta ẹke-a; bya aphụa nwata, bụ nwanwa nwunne nnajiufu mu, mu a-lụru nwatibe nnajiufu mu ono.

\VS{49}Nta-a bụ: ọ -bụru l'unu e-koshi l'unu yeru nnajiufu mu obu; mbụ l'ọ gbaru t'e gude ire unu ẹka; unu kfua tẹ mu maru. Teke ẹ tọ dụdu; unu kfukwaa ya phụ tẹ mu maru ụzo ọphu mu e-shi iya.”


\par }{\PP \VS{50}Lébanu yẹle Bétuwẹlu asụ: “Ọ kwa Ojejoje bẹ iphe ọwaa shi l'ẹka; ?bụkwadu ngụnu ọdo bẹ ẹphe e-kfu?

\VS{51}Ọwaa Ribéka ndọ-ọ; duta iya lashia t'o je alụru nwatibe nnajiufu ngu ọbu; keshinu ọphu ọ bụ ẹge Ojejoje sụru l'ọo-dụ ndono.”


\par }{\PP \VS{52}Onye ozi Ébirihamu ono anụlephu ọnu, ẹphe yeru; byishi ikpere l'alị; baaru Ojejoje ẹja.

\VS{53}Yọ bya egwota ngwa, e gude mkpọla-ododo; mẹ mkpọla-ọcha mee chẹe Ribéka; chẹkwa ya phụ ẹkwa. Ọ nụtsukwaaruphu nwunne Ribéka kẹ nwoke; mẹ nne iya iphe, eretsua ire nshinu.

\VS{54}Ọ bụ teke ono bẹ yẹle ndu ẹphe l'iya yị tụkoru bya eria nri; ngụa iphe. E metsua; ẹphe aradu l'ẹke ono mbọku ono.

\par }{\PP Yo be l'ụtsu; nwozi ono asụ t'ẹphe ha ya rụ tẹ ya laa lakfu nnajiufu iya.


\par }{\PP \VS{55}Nwunne Ribéka ono yẹle nne iya arọo ya t'ọ haa t'ẹphe lẹ Ribéka nọfukpoonu m'ọ bụ abalị iri; tẹmanu ẹphe ayịwaruru lashia.


\par }{\PP \VS{56}Yọ sụ ẹphe t'ẹphe be esedeshi iya; l'ẹke Ojejoje meekwaru ije iya; yo nweru ishi? Wo ẹphe t'ẹphe hanụa ya tẹ ya lakfu nnajiufu iya.


\par }{\PP \VS{57}Ẹphe asụ iya t'ẹphe kukpooduanu nwata jịedu iya; t'a maru iphe, oo-kfu.

\VS{58}Ẹphe abya ekua Ribéka; jị iya: “?M'oo-tsoru nwoke-a tọo?”

\par }{\PP Yọ sụ ẹphe lẹ ya e-tsoru iya-a.


\par }{\PP \VS{59}Tọ dụ iya bụ; ẹphe abya eduru Ribéka nụ iya; mẹkwaphu nwanyi, bụ iya heru Ribéka teke ọ ha nwanshị. Onye ozi Ébirihamu ono; mẹ ndu yẹle iya yị eduta ẹphe lashia.

\VS{60}Ẹphe abyadẹ alala; ndu nwe Ribéka agọoru iya ọnu; sụ iya:

\par }{\QB “Nwunne ayi nwanyi;

\par }{\QB zụkwaa azụzu bụru nne ụnukurunu!

\par }{\QB T'awa ngu lụjeekwa ọgu

\par }{\QB lụta mkpụkpu ndu ọhogu ẹphe!”


\par }{\PP \VS{61}Ya ndono; Ribéka yẹle ndu ozi iya akwakọbe bya enyihu ịnya-ivu ẹphe; tsoru nwozi Ébirihamu ono. Yo duta ẹphe; yọ bụru ẹphe alala.


\par }{\PP \VS{62}Teke ono bẹ Áyizaku shiwa l'ụzo wẹlu Byiye-Lahayi-Rọyi bya; kẹ l'ẹke o bu ebubu bụ l'echi-ẹgu ụzo ọhuda.

\VS{63}Yo be l'urẹnyashi ujiku lanụ; Áyizaku ejeshia oghe-ẹgu tẹ ya je amachịa ukfu. Yọ bya ele ẹnya phụa ịnya-ivu, liberu l'abya.

\VS{64}Ribéka apalikwaaphụ ẹnya; phụ Áyizaku; bya eshi l'eli ịnya-ivu ono nyizita;

\VS{65}jị nwozi ono: “Nwoke ono, shi l'ẹgu eje abya ono; ?bụ onye b'ọ bụ?”

\par }{\PP Onye ozi ono asụ iya l'ọ kwa nnajiufu iya. Ribéka achịtawaphu ụlari-ifu iya phụ-kpua onwiya ifu.


\par }{\PP \VS{66}Onye ozi ono abya akọkotaru Áyizaku ẹge ya jeru iya.

\VS{67}Áyizaku eduta Ribéka duba l'ụlo-ẹ́kwà nne iya; mbụ Séra; yọ ghọwaphu nyee ya. Yo yeeru Ribéka obu nshinu. Yọ bụru iya bụ l'obu agọ-zita Áyizaku lẹ kẹ nne iya ono, nwụhuru nụ ono.




\par }\Chap{25}{\SH Anwụhu Ébirihamu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ya ndono; Ébirihamu abya alụa nwanyi ọdo, ẹpha iya bụ Ketúra.

\VS{2}Ketúra amụtaru iya Zimuranu; Jọkushanu; Medanu; Mídiya; Ishibaku; mẹ Shuwa.

\VS{3}Jọkushanu bụ nna Sheba; mẹ Dedanu. Ndu bụ ndu eri Dedanu bụ ndu Ashuru; ndu Letushi; mẹ ndu Leyumu.

\VS{4}Ụnwu Mídiya bụ Ifa; Ẹfa; Hanọku; Abída; mẹ Ẹludaa. Ẹphe l'ẹphe ha tụko bụru ụnwu Ketúra.


\par }{\PP \VS{5}Ébirihamu atụko iphe, bụ iphe o nweru enweru haaru Áyizaku.

\VS{6}Obenu lẹ teke ọ nọkwadua ndzụ b'ọ hataru iphe keeru ụnwegirima iya; ndu ọphu nnufu iya phẹ mụshiru iya. Yọ bya edufushia ụnwegirima ono je edobe l'ụzo ẹnyanwu-ahata t'ẹphe lẹ Áyizaku be ebushiru l'ẹkalanu.


\par }{\PP \VS{7}Iphe Ébirihamu nọru bụ ụkporo afa ẹsato l'afa iri l'ise.

\VS{8}Ọ karu nka lịkpahu alịkpahu b'ọ nwụhuderu lakfu ndiche iya phẹ

\VS{9}Yọ nwụhutsua ono; ụnwegirima iya; mbụ Áyizaku yẹle Ishimẹlu elia ya l'ọgba Makupela l'alị Éfurọnu Zóha, bụ onye Hetu. Ọgba Makupela nọ l'ụzo ẹnyanwu-ahata Mamure.

\VS{10}Alị ono bụ alị, Ébirihamu zụru ndu Hetu. Yọ bụru l'ẹke ono b'e liru Ébirihamu; mẹ nyee ya, bụ Séra.

\VS{11}Ébirihamu anwụhutsulephu; Nchileke abya agọoru nwatibe iya; mbụ Áyizaku ọnu. Teke ono bẹ Áyizaku bu l'iku wẹlu Byiye-Lahayi-Rọyi.


\par }{\SH Ụnwu Ishimẹlu
\par }
{\PP \VS{12}Ọwaa eri Ishimẹlu ọphu nwanyi Íjiputu; mbụ Héga, bụ ohu Séra mụtaru Ébirihamu:


\par }{\PP \VS{13}Ọwaa ụnwu Ishimẹlu l'ẹge e shi mụa ẹphe: Nebayọtu bụ ọkpara iya. Ndu ọphu etso iya nụ bụ Kéda; Adụbelu; Mibusamu;

\VS{14}Mishima; Duma; Masa;

\VS{15}Hadadu; Téma; Jeturu; Nafishi; ọwaa Kedema.

\VS{16}Ẹphe l'ẹphe ha bụkota ụnwu Ishimẹlu; bụkotaru ishi l'ikfu ẹke ẹphe shi. Ọ bụ ẹpha ẹphe b'e gudetsua maru mkpụkpu; mẹ edukfu ẹke ẹphe butsua l'iche l'iche.

\VS{17}Iphe Ishimẹlu nọru bụ ụkporo afa ishingu l'afa iri l'ẹsaa b'ọ nwụhuderu.

\VS{18}Eri iya shilephu lẹ Havila bua jeye lẹ Shu lẹ mgboro oke onye lẹ Íjiputu; l'e gude eje Asiriya. Ẹphe l'ụnwu Ébirihamu ndu ọphu ta dụbua lẹ mma.


\par }{\SH Jékọpu mẹ Ịso
\par }
{\PP \VS{19}Ọwaa eri Áyizaku Ébirihamu:

\par }{\PP Ébirihamu bụ iya bụ nna Áyizaku.

\VS{20}Iphe, Áyizaku gbaru bụ ụkporo afa labụ teke ọ lụru Ribéka, bụ nwatibe Bétuwẹlu. Ribéka ono bụ nwunne Lébanu. Ẹke ẹphe shi bụ Áramu lẹ Padanu Áramu.


\par }{\PP \VS{21}Áyizaku abya ekfuru nụ Ojejoje l'okfu ẹhu nyee ya; kẹle o keru ekeru. Ojejoje anụa iphe ono, o kfuru iya ono; bya emee nyee ya; mbụ Ribéka; yọ tsụta ime.

\VS{22}Ụnwegirima ono anọdu iya l'ẹpho l'akpa onwẹphe mkpa. A nọnyaa; yọ sụ: “?Bụ ngụnu kparu iphe, egbe iphe ọwaa amụru iya ẹge-a?” Yọ tụgbua jeshia ọkpata Ojejoje ishi iya.


\par }{\PP \VS{23}Ojejoje asụ iya:

\par }{\Q “L'ọ kwa mkpụkpu labụ nọ ngu l'ẹpho;

\par }{\QB mbụ l'ọ bụ ụmadzu labụ \newline  e-shi ngu l'ẹhu;

\par }{\QB kee onwẹphe ẹbo.

\par }{\QB Onye lanụ a-ka onye ọphu ike;

\par }{\QB onye k'ọgurenya a-nọdu

\par }{\QB ejeru onye kẹ nwata ozi.”


\par }{\PP \VS{24}Yo rua ya l'ezeda; yo zeda mụa ejima; yọ bụkotaru unwoke.

\VS{25}Onye ọphu vu ụzo eke meemee; gbakọta ẹji l'ẹhu iya. Tọ dụ iya bụ; ẹphe agụa ya Ị́so.

\VS{26}Amụ-tsuta, aamụ-tsuta iya; nwunne iya etsowa iya phụ; sụ-de iya ẹka l'ichirukfu. Tọ dụ iya bụ; a gụa ya Jékọpu. Iphe Áyizaku nọwaru bụ ụkporo afa ẹto teke Ribéka mụshiru iya ụnwegirima ono.


\par }{\PP \VS{27}Ụnwegirima ono abya evufuta. Ị́so abụru onye maru ẹnya nta; onye anọduje achị nta l'ẹgu ẹke daburu adaburu. Jékọpu abụru onye eme nggujingguji; l'anọduje l'ufu.

\VS{28}Áyizaku yeru Ị́so obu; kẹ l'anụ ono, oogbuje ono atsọje iya ẹna. Obekwanu lẹ Ribéka bụ Jékọpu b'o yeru obu.


\par }{\PP \VS{29}Yo be ujiku lanụ; Jékọpu l'agwọ ine. Ị́so eshi nta bata; l'abya ọda mba.

\VS{30}Yọ sụ Jékọpu: “T'ọ kọnua ya ine iya ono, nwuru vịi ono tẹ ya ria; lẹ ya adaakwa mba.” Ọ bụ iya meru iphe a wataru iya oku Édọmu.\FTNT{*}{{\FR 25:30 }{\FR{25:30
}}{\FT{Iphe Édọmu bụ bụ o-nwu-vịi.}}}


\par }{\PP \VS{31}Jékọpu asụ iya: “L'ọ kwa; m'ọ -bụru l'ọ haru tẹ yẹbedua bụru ọgurenya.”

\VS{32}Ị́so asụ t'o lekwa; lẹ ya anwụhuakwa. ?Ya gude k'ọgurenya eme ngụnu?


\par }{\PP \VS{33}Jékọpu asụ iya t'o rioduru iya angụ; woru ọgurenya, gbaru iya nụ nụ yẹbe Jékọpu. Yo kwe; riaru iya angụ; shi ẹge ono woru ọgurenya iya ọbu nụ Jékọpu.


\par }{\PP \VS{34}Jékọpu abya awẹe Ị́so buredi; bya akọo ya ine azakụ ono, ọ gwọru ono; yo ria. Yo riebetsua ya; ngụru mini ye iya; gbeshi; tụgbua.

\par }{\PP Yọ bụru ẹge ono bẹ Ịso shi; woru ọgurenya, gbaru iya nụ gbaa mgbukuma.




\par }\Chap{26}{\SH Áyizaku yẹle Abyímẹleku
\par }
{\PP \VerseOne{1}A nọnyaa; ẹjo-ẹgu abya abya l'alị ono; t'a gụfukwa ọphu byajẹru l'oge kẹ Ébirihamu. Áyizaku alakfu Abímẹleku, bụ eze ndu Filisutayịnu lẹ Géra.

\VS{2}Ojejoje abyakfuta Áyizaku bya asụ iya t'ẹ b'ọ lakwa Íjiputu. T'o bukwaru l'alị ono, ya a-sụ iya t'o buru ono!

\VS{3}Wo iya t'o butota l'alị-a; lẹ ya a-nọdu-a swiru iya; ya agọkwaruphu ọnu-ọma nụ iya. Kẹ l'ọ bụ nggụbedua; nggu l'awa ngu bẹ ya a-nụkota alị-a l'ọ ha. Ọdo bụ l'iphe, ya riru Ébirihamu angụ lẹ ya e-meru iya bẹ ya e-mekotakwa.

\VS{4}Ya e-me awa ngu t'ẹphe ha l'igwe l'ọ bụ mkpọ-kpodo, nọ l'igwe. Ya anụ ẹphe alị-a l'ọ ha. Ọ bụ l'eri ngu bẹ ee-shi gọoru iphe bụ mbakeshi lẹ mgboko-a ọnu.

\VS{5}Ishi iya abụru lẹ Ébirihamu nụru yẹbe Ojejoje okfu; mekota iphemiphe ọbule, ya tọru iya ọkpa iya; dobekotakwaphu ekemu iya l'ọha.

\VS{6}Tọ dụ iya bụ; Áyizaku eburu lẹ Géra.


\par }{\PP \VS{7}Unwoke ndu ẹke ono akpalahaa ya ishi nyee ya. Yọ sụ ẹphe l'ọ kwa nwunne iya; kẹ l'ọotsu egvu lẹ ya -su l'ọ bụ nyee ya bẹ ẹphe e-gbu iya; nata iya Ribéka. Ribéka ọphu bụkwa nụ nwanyi l'ẹke ọoma mma.


\par }{\PP \VS{8}Yo be ujiku lanụ; Abímẹleku, bụ eze ndu Filisutayịnu epyofu ẹnya lẹ windo iya; phụ Áyizaku l'ẹke ọokpabashi nyee ya, bụ Ribéka. Teke ono bẹ Áyizaku buakwaru l'ẹke ono ụlori.

\VS{9}Ya ndono; Abímẹleku abya ekua Áyizaku; sụ iya: “?Ọ kwa lẹ nwanyi ono bẹ ịilu alụlu? ?Bụ ngụnu kparu iphe ị sụru l'ọ bụ nwunne ngu?”

\par }{\PP Áyizaku asụ iya: “Lẹ ya rịkwaru l'ee-gude okfu iya kpaphua ya?”


\par }{\PP \VS{10}Abímẹleku asụ iya: “?Bụ ngụnu b'i meru ẹphe ẹge-a? Ndẹge ọ -bụru l'onye lanụ l'unwoke-wa bẹ jeru yẹle nyee ngu ono azẹe; mẹ ịi-ga emekwa t'a taa ayi ụta.”


\par }{\PP \VS{11}Tọ dụ iya bụ; Abímẹleku abya atụaru ndu ẹke ono l'ẹphe ha ekemu; sụ l'onye chọru nwoke-a; m'ọ bụ nyee ya okfu bẹ ee-gbukwa egbugbu!


\par }{\PP \VS{12}Áyizaku abya emebe iphe l'alị ono; iphe emehuru iya nshinu l'afa ono; mbụ mehu gbaa mgburumgburu ugbo ụkporo ise; kẹle Ojejoje gọru iya ọnu.

\VS{13}Yọ bya enweru iphe; ẹku l'abyaru iya; jeye yọ bụru ọbaba.

\VS{14}O nweru atụru l'igweligwe; nweru eswi; bya agbashịa ohu dobe. A nọnyaa; ndu Filisutayịnu ejilahaaru iya ijimẹnya.

\VS{15}Ẹphe abya egude ẹja vuchishikota iphe, bụ wẹlu, ụnwu ohu nna iya; mbụ Ébirihamu, tụshiru teke ọ nọ ndzụ.


\par }{\PP \VS{16}Abímẹleku asụ Áyizaku t'ọ kwata kwafụru ẹphe l'alị; kẹ l'ọ kawa ẹphe ẹkuku!


\par }{\PP \VS{17}Tọ dụ iya bụ; Áyizaku abya akwafụ je akpọbe ụlo-ẹ́kwà iya lẹ nsụda Géra; buru l'ẹke ono.

\VS{18}Áyizaku abya atụkwazikota wẹlu ono, a tụshiru teke nna iya; mbụ Ébirihamu shi nọdu ndzụ ono; mbụ wẹlu ono, ndu Filisutayịnu yechishiru lẹ nna iya nwụhutsuaru ono. Yọ bya agụkwata wẹlu ono ẹpha ono, nna iya shi gụshia ya ono.


\par }{\PP \VS{19}Ndu ozi Áyizaku egvua nsụda ono; gvuvu mini, doru edodo l'ẹke ono.

\VS{20}Obenu lẹ ndu, echeru ndu Jira elu; mẹ ndu, echeru Áyizaku elu nk'iya wataru ọdzo wẹlu ono adzọdzo. Ẹphe asụ lẹ mini ono bụ mini ẹphebe ndu Géra. Tọ dụ iya bụ; Áyizaku agụa wẹlu ono Isẹku kẹ l'a swọru iya ụswo.\FTNT{*}{{\FR 26:20 }{\FR{26:20
}}{\FT{Iphe “Isẹku” bụ bụ “ụswo”.}}}

\VS{21}Ẹphe abya egvua wẹlu ọdo; ndu Jira adzọkfukwaru iya phụ. Áyizaku agụa onanu Sitina.\FTNT{†}{{\FR 26:21 }{\FR{26:21
}}{\FT{Iphe “Sitina” bụ bụ “ọhogu”.}}}

\VS{22}Yo gbeshi l'ẹke ono je atụa wẹlu ọdo; tọ dụhe onye dzọru onanu. Yọ gụa onanu Rehobọtu bya asụ: “Lẹ nta-a bẹ Ojejoje mewaru t'ẹphe tụsaru ẹhu l'alị-a nọdu iya bụru ọ-jaa-jagba-ẹgu.”\FTNT{‡}{{\FR 26:22 }{\FR{26:22
}}{\FT{Iphe “Rehotobu” bụ bụ “ọ-jaa-jagba-ẹgu”.}}}


\par }{\PP \VS{23}Yo gbeshi l'ẹke ono; yọ bụru iya ọla Besheba.

\VS{24}Ojejoje abyakfuta iya l'ẹnyashi ono; bya asụ iya: “L'ọ kwa yẹbedua bụ Nchileke kẹ nna ngu, bụ Ébirihamu.” Wo iya t'ẹ b'ọ tsụkwa egvu; kẹle ya nọ-ọ swiru iya. Ya e-gude okfu ẹhu nwozi iya; mbụ Ébirihamu gọru ọnu-ọma nụ yẹbe Áyizaku; mee t'awa iya ha igweligwe.


\par }{\PP \VS{25}Áyizaku abya akpụa ẹnya-ngwẹja l'ẹke ono; bya akpọ-kua ẹpha Ojejoje. Yọ bya egvube ụlo-ẹ́kwà iya l'ẹke ono. Ndu ozi iya abya atụa wẹlu l'ẹke ono.


\par }{\PP \VS{26}Yọ bụru teke ono bẹ Abímẹleku yẹle Ahụzatu; onye akpọ-zijeru iya ụzo; mẹ Fịkolu, bụ onye ishi ndu sọja iya shi Géra kpakfuta iya.

\VS{27}Áyizaku ajị ẹphe: “?Bụ ngụnu kparu iphe unu abya nk'iya; l'ẹke ya dụkwa unu ashị; unu achịfu iya l'alị unu.”


\par }{\PP \VS{28}Ẹphe asụ iya: “L'ẹphe makpọoru ọhuma lẹ Ojejoje nọ swiru iya eswiru. Ọo ya kparu iphe ẹphe sụru l'ọ dụ mma tẹ nggu l'ẹphe ria nte; tẹ nggu l'ẹphe gbaa ndzụ;

\VS{29}l'ẹ tịi medu ẹphe ẹji ẹge ono, ẹ tọ dụdu iphe ẹphe mejeru unu teke ono, unu shi buru ndu-ẹphe ono. Yọ bụleruphu ọhuma bẹ ẹphe mekotaru unu; bya edufu unu lẹ domangu lẹ rimangu ono. Nta-a bẹ Ojejoje byawaru bya agọwaru ngu ọnu.”


\par }{\PP \VS{30}Áyizaku abya agbaaru ẹphe ajị; ẹphe eria; ngụa.

\VS{31}Yo be l'ọnmewa ụtsu echile iya; ẹphe agbaa ndzụ. Áyizaku abya edube ẹphe; ẹphe alashia l'ẹhu-gudangu.


\par }{\PP \VS{32}Yọ bụru mbọku ono bẹ ndu ozi Áyizaku bya ekfuaru iya kẹ wẹlu phụ, ẹphe tụru phụ; sụ iya l'ẹphe phụkwaru iya mini.

\VS{33}Yọ gụa ya Shiba. Ẹpha mkpụkpu ono abụru Besheba jeye ntanụ-a.\FTNT{§}{{\FR 26:33 }{\FR{26:33
}}{\FT{Iphe “Shiba” bụ bụ “Wẹlu Ọgba-ndzụ”. Iphe ọdo, ọ bụ bụ “Wẹlu ẹsaa”.}}}


\par }{\PP \VS{34}Ị́so anọlephu ụkporo afa labụ; je alụa Juditu, bụ ada Beri onye Hetu; bya alụkwaaphu Basematu, bụ ada Elọnu, bụkwaphu onye Hetu.

\VS{35}Ẹphe abụru iphe-ẹhuka nọduru Áyizaku yẹle Ribéka.




\par }\Chap{27}{\SH Áyizaku agọru Jékọpu ọnu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yo rua teke Áyizaku kahụwaru; k'ọphu bụ lẹ nka lawaru iya l'ẹnya; yo kua Ị́so, bụ ọkpara iya.

\par }{\PP Yọ za iya.


\par }{\PP \VS{2}Áyizaku asụ iya: “Nta-a bẹ ya bụakwa nwoke ọgurenya; tọ bụ lẹ ya maru mbọku, ya a-nwụhu.

\VS{3}Ngwaa; wota iphe, iigudeje achị nta; mbụ ẹda-akfụ ngu; mẹ akfụ ngu; gude je l'ẹgbudu je egbua anụ;

\VS{4}gude iya shia nri, atsọ ẹna; mbụ egbe iya ọphu adụje iya mma. Teke i shitsuaru iya; nggu egwotaru iya ẹya; tẹ ya ria; gọoru ngu ọnu; tẹmanu ya anwụhude!”


\par }{\PP \VS{5}Yọ bụru lẹ teke Áyizaku ekfuru Ịso iphe ono bẹ Ribéka nụkotaru iphe ookfu. Ị́so atụgbulephu jeshia nta ono;

\VS{6}Ribéka asụ nwatibe iya Jékọpu: “Lenu; lẹ ya nụkwaru ẹke nna ngu shi ekfuru nwunne ngu Ị́so;

\VS{7}t'o je egbua anụ gude shiaru iya nri, atsọ ẹna tẹ ya ria; ẹge ya a-gọru iya ọnu l'ifu Ojejoje; tẹmanu ya anwụhude.”

\VS{8}Nwa mu; nta-a kwa t'ị ngabekwa nchị ọhuma; mee iphe-a, ya abyaru ngu ekfuru-a!

\VS{9}Jee l'ẹke, elu dọru; fọta ada eghu labụ, dụ mma; tẹ ya gude shiaru nna ngu nri, dụ mma. Ya e-shile iya phụ ẹge ọo-dụ iya mma.

\VS{10}Teke ya shituaru iya; nggu egwota iya je anụ nna ngu t'o ria; k'ọphu ọo-gọru ngu ọnu; tẹmanu yọ nwụhude.


\par }{\PP \VS{11}Jékọpu asụ nne iya; mbụ Ribéka: “Mẹ nwunne iya; mbụ Ị́so gbakwaru ẹji; yẹbedua abụru onye ẹhu kwọru akwọkwo.

\VS{12}O nwekwaru ẹge ọo-dụ; nna mu ejeshia mu ọra ẹka l'ẹhu; ọo-makwa l'ọ bụ ụgho bẹ mu aghọru iya. ?T'oo-medu nụ; yo gbe tụ mu ọnu l'ọzori ọnu, ọo-ga agọru mu.”


\par }{\PP \VS{13}Nne iya asụ iya: “Nwa mu; ọ -tụa ngu ọnu tẹ ya vukwaru iya! Ọ bụlephu t'i mee iphe, ya sụru t'i mee. Tụgbua je akpụtaru iya eghu ono!”


\par }{\PP \VS{14}Ya ndono; yọ tụgbua je akpụtaru nne iya eghu ono. Nne iya abya egude iya mee kẹ nri, atsọ ẹna; mee ya ẹge adụje nna iya mma.

\VS{15}Ribéka abya achịta uwe Ịso, bụ ọkpara iya; mbụ uwe iya ọphu kakọta ọma mma; yee onye kẹ nwata, bụ iya bụ Jékọpu. Uwe Ị́so ono bẹ shi koru l'ụlo Ribéka.

\VS{16}Yọ bya eworu akpọ eghu ono kwee ya l'ẹka; bya aphụ-kpua ya ẹya l'olu ẹke kwọru iya akwọkwo.

\VS{17}Yọ bya aparu nri ono, o shiru, a tsọ ntụmatu ono pẹe Jékọpu; nụkwa iya phụ buredi, o gheru ye iya.


\par }{\PP \VS{18}Jékọpu egwota iya gwojeru nna iya; je eku iya: “Nna!”

\par }{\PP Yọ za iya; bya ajị iya: “?Ị bụ onye; nwa mu?”


\par }{\PP \VS{19}Jékọpu asụ iya: “L'ọ kwa yẹbedua, bụ Ị́so, bụ ọkpara ngu. Ya meekwaru ẹge i ziru iya. Gbeshi nụ nọdu anọdu taa anụ ọbu, ya gburu ọbu; k'ọphu ịi-gọru iya ọnu.”


\par }{\PP \VS{20}Áyizaku ajị iya: “Nwa mu; ?nanụ ẹge i meru gbukebewa anụ ọbu ẹgwegwa ẹge-a?”

\par }{\PP Jékọpu asụ iya: “L'ọ kwa Ojejoje, bụ Nchileke ngu yetaru iya ẹka.”


\par }{\PP \VS{21}Áyizaku asụ Jékọpu t'ọ kpịritaedu tẹ ya raẹdu iya ẹka; maru: ?m'ị bụ-a nwatibe iya Ị́so tẹ tị bụdu?


\par }{\PP \VS{22}Jékọpu abya ejekfube nna iya, bụ Áyizaku ntse. Yọ bya araphee ya ẹka l'ẹhu; sụ iya: “L'olu ngu kwa olu Jékọpu; obenu l'ẹka ngu bụkwanu kẹ Ị́so.”

\VS{23}Ẹ tọ hụbehedu Jékọpu ama; kẹ l'ẹka iya dụ ẹji ẹji l'ọ bụ kẹ nwunne iya; mbụ Ịso. Yọ gọoru iya ọnu; l'arị l'ọ bụ Ị́so.

\VS{24}Yọ jị iya: “?Bụ-a nggu bụ nwatibe iya Ị́so?”

\par }{\PP Jékọpu asụ iya: “Iye-e!”


\par }{\PP \VS{25}Yọ sụ iya: “Nwa iya; patanụru iya anụ ọbu, i gburu; bya eshia ọbu; k'ọphu ya a-ta iya; gọoru ngu ọnu ọbu!”

\par }{\PP Jékọpu abya apataru iya ẹya; yọ taa. Yọ bya anụ iya mẹe; yọ ngụru ye iya.

\VS{26}Nna iya ono; mbụ Áyizaku asụ iya t'ọ bya bya anmaa ya akpa!\FTNT{*}{{\FR 27:26 }{\FR{27:26
}}{\FT{Iphe ọ kwata kfua bụ t'o tsuta iya ọnu.}}}


\par }{\PP \VS{27}Yo jenyabe iya ntse je anmaa ya akpa. Áyizaku anụa mkpọ uwe iya; bya agọoru iya ọnu; sụ iya:

\par }{\Q “Ha! Mkpọ nwatibe iya dụkwa

\par }{\QB l'ọ bụ mkpọ ẹgu,

\par }{\QB Ojejoje gọru ọnu-ọma nụ.


\par }{\Q \VS{28}Tẹ Ojejoje mekwaa tẹ

\par }{\QB igwe chịjeru ngu mini;

\par }{\QB Yo mekwaaphu ẹke,

\par }{\QB i meberu iphe t'o mehujeru ngu.

\par }{\QB T'o mee t'i nweru nri;

\par }{\QB nweru mẹe; nweru k'etsushi iya.


\par }{\Q \VS{29}Tẹ iphe bụ mbakeshi jejeru ngu ozi;

\par }{\QB iphe, bụ ọha, nọnu ebyijeru ngu ikpere!

\par }{\QB T'ọ bụru nggụbedua a-bụru

\par }{\QB nnajiufu unwunne ngu phẹ;

\par }{\QB unwunne ngu phẹ

\par }{\QB ebyijeru ngu ikpere!

\par }{\QB Iphe, bụ onye tụru ngu ọnu

\par }{\QB bụakwa onye a tụru ọnu;

\par }{\QB onye gọru ngu ọnu

\par }{\QB abụru onye a gọru ọnu!”


\par }{\PP \VS{30}Áyizaku agọebetsuaru Jékọpu ọnu ono; ọ bụkwadua alụfu, ọ lụfu l'ẹke, nna iya ono nọ; ọwaa bụwa nwunne iya; mbụ Ị́so l'ẹke o shi nta ono ala.

\VS{31}Ịso abya eshikwaaphu nri, atsọ ẹna gwojeru nna iya; sụ iya: “Nna; gbeshi bya ataa anụ, ya gburu; shiaru ngu ọbu; ẹge ịi-gọru iya ọnu ọbu.”


\par }{\PP \VS{32}Áyizaku ajị iya: “?Bụ onye b'ị bụ?”

\par }{\PP Yọ sụ iya: “L'ọ kwa yẹbedua bụ nwa ngu nwoke; mbụ ọkpara ngu, bụ Ị́so.”


\par }{\PP \VS{33}Ẹhu anmahu Áyizaku kpakpakpa. Yọ jị: “?Bụhunu onye gburu anụ wotaru iya, ya gudekwadua l'ẹka ata; nggu abata-a? Ya gọokwaru onye ono ọnu; mbụ l'onye ono bụakwa onye a gọru ọnu-ọma nụ.”


\par }{\PP \VS{34}Ị́so anụlephu iphe ono, nna iya kfuru ono; gude aphụ; gude ẹkwa; sụ nna iya ono: “T'ọ gọoru iya rụ ọnu. T'ọ gọoru iya rụ ọnu nk'iya!”


\par }{\PP \VS{35}Áyizaku asụ iya: “Lẹ nwunne ngu gudeekwa ụgho bya anata ọnu-ọma ngu.”


\par }{\PP \VS{36}Ịso asụ iya: “L'ọ bụlephu Jékọpu ono, a gụru iya ono bẹ gbaru iya nụ. ?Ọwaa te kweedua ugbo ẹbo, o kputaru iya. Ọ nataru iya ọgurenya, ya bụ. Nta-a b'ọ byawaru bya anatafụa ya ọnu, a ga agọru iya.” Yo kfutsua ẹge ono bya ajị nna iya ono: “?To nwekpodua nwọnu ọphu phọduru nụ, ị gọru iya tọo?”


\par }{\PP \VS{37}Áyizaku asụ iya: “Lẹ ya meekwaru Jékọpu t'ọ bụru nnajiufu ngu; bya emekwaaphu tẹ ndu abụbu iya l'ẹphe ha jejeru iya ozi. Ya gọokwaru ọnu nụ iya lẹ nri; mẹ lẹ mẹe. ?Bụ ngụnu bẹ ya e-meru ngu nta-a nggụbe nwa iya?”


\par }{\PP \VS{38}Ị́so asụ nna iya ono: “Nna; ?bụlephu ọnu-ọma lanụ b'i nweru kpụ? Nna; gọnuaru iya ọnu nk'iya!” Ịso awata ẹkwa.


\par }{\PP \VS{39}Nna iya mbụ Áyizaku asụ iya:

\par }{\Q “Ẹke ii-bu bẹ bụ alị

\par }{\QB ẹke, ẹ-te emehujedu iphe;

\par }{\QB ẹke mini ta achịduru ngu.


\par }{\Q \VS{40}Ọ bụ ogu-mbeke bẹ ii-gude buru;

\par }{\QB nwunne ngu bẹ ịi-nọdu agbaru mbọyi.

\par }{\Q Obenu lẹ teke ọ wataru ngu ọtsu l'ẹhu;

\par }{\QB bẹ ii-kwefuru iya íkè;

\par }{\QB nggu l'iya ebukahu.”


\par }{\SH Jékọpu agba ala kẹ Lébanu
\par }
{\PP \VS{41}Ị́so abya akpọo Jékọpu ashị lẹ k'ọnu ono, nna iya gọru nụ iya ono. Yọ sụ onwiya: “?Ọ kwa lẹ nna iya abyawa anwụhu? Teke ono bẹ ya e-gbu-a nwunne iya; mbụ Jékọpu.”


\par }{\PP \VS{42}Ribéka anụlephu iphe, Ị́so kfuru; bya ezia t'e je ekuaru iya nwa iya kẹ nwata; mbụ Jékọpu. Yo rua; Ribéka asụ iya: “Lekwa l'iphe nwunne ngu Ịso gude l'adụ onwiya ike; bụkwa lẹ ya e-gbu ngu.

\VS{43}Ọo ya bụ; nggụbe nwa iya; mekwaa iphe-a, ya abyaru ngu ekfuru-a: Gbalaa nta-a lakfu nwunne iya, bụ Lébanu lẹ Háranu;

\VS{44}tẹ nggu l'iya butota; t'e gude t'obu dazita nwunne ngu.

\VS{45}Teke o ghubuhuru iya eghughu; yọ zahawa iphe ono, i meru iya ono bẹ ya ezia t'ị lata. ?Bụ ngụnu a-kpakwanụ iphe ya a-nọdu t'unu nwụshihu l'ujiku lanụ?”


\par }{\PP \VS{46}Ya ndono; Ribéka asụ Áyizaku l'ike ọnodu ndzụ ta dụhekwa iya; kẹ l'ike ụnwanyi Hetu-a gvụakwaru iya. Ọ -bụru lẹ Jékọpu e-je alụfua nwanyi Hetu ọdo; ?ya a-nọkwadu ndzụ k'ome ngụnu ọdo?




\par }\Chap{28}{\PP \VerseOne{1}Tọ dụ iya bụ; Áyizaku abya ekua Jékọpu; gọoru iya ọnu; bya anmaaru iya ọkwa; sụ iya: “Ba alụkwa nwanyi Kénanu!

\VS{2}Tụgbulekwaphu jeshia kẹ Lébanu, bụ nwunne nne ngu lẹ Padanu-Áramu t'o kee ngu nwanyi; mbụ l'ufu nna, mụru nne ngu, bụ iya bụ Bétuwẹlu.

\VS{3}Tẹ Nchileke, bụ Ọkaribe-Kakọta-Ike gọkwaru ọnu-ọma nụ ngu lẹ nwa; yo mee t'ị jaa ajaja bụru nna igweligwe mba.

\VS{4}Tẹ Nchileke mekwaa t'ọnu ono, ọ gọru nụ Ébirihamu ono bụkwaruphu nke ngu; nggu l'ụnwu ngu; k'ọphu alị ono, iibu nta-a l'ọ bụ onye mbyamụmbya ono a-bụru nke ngu; mbụ alị ono, Nchileke nụru Ébirihamu ono.”

\VS{5}Ya ndono; Áyizaku abya ezifu Jékọpu; yọ tụgbua jeshia kẹ Lébanu lẹ Padanu-Áramu. Lébanu ono bụ nwatibe Bétuwẹlu, bụ onye Áramu; bụkwaruphu nwunne Ribéka, bụ nne Jékọpu yẹle Ị́so.


\par }{\PP \VS{6}Ya ndono; Ị́so abya amaru lẹ Áyizaku gọwaru Jékọpu ọnu; bya ezifuwa iya t'o je Padanu-Áramu; je alụa nwanyi; bya amaru lẹ teke ono, ọ gọru iya ọnu ono b'ọ nmaru iya ọkwa t'ẹ b'ọ lụkwa nwanyi Kénanu;

\VS{7}bya amaru lẹ Jékọpu nụwaru nna iya mẹ nne iya okfu; tụgbuwa jeshia Padanu-Áramu.

\VS{8}Ọ bụ teke ono b'ọ bya edoo Ị́so ẹnya ẹge ụnwanyi Kénanu dụ-be nna iya; mbụ Áyizaku ẹji.

\VS{9}Yọ tụgbua jeshia kẹ Ishimẹlu; je alụa Mahalatu yekobe l'ụnwanyi ndu ọphu ọoluhawa. Mahalatu ono bụ nwunne Nebayọtu, bụ ọkpara Ishimẹlu; bụru nwanwa Ébirihamu.


\par }{\SH Nrọ, Jékọpu rọru lẹ Bẹ́telu
\par }
{\PP \VS{10}Ya ndono; Jékọpu egbeshi lẹ Besheba; yọ bụru iya oje Háranu.

\VS{11}Yo jenyaa; nchi ejikfu iya l'ụzo; yọ nọdu tẹ ya radụ. Yo je apata mkpuma lanụ l'ẹke ono; dobe; zẹ-zita; chebe iya ishi kuru mgbẹnya.

\VS{12}Yọ bya arọo nrọ phụa ubube, e gvuberu l'alị; yo je adụ-kfuru l'igwe. Ụnwu ojozi Nchileke l'enyi iya gòdógòdó; ndu enyihu enyihu; ndu enyizita enyizita.

\VS{13}Ojejoje evudo l'ọnungonu ubube ono; sụ: “L'ọ kwa yẹbedua bụ Ojejoje; bya abụru Nchileke kẹ nna ngu, bụ Ébirihamu; bụkwaruphu Nchileke kẹ Áyizaku. Alị ono, ị zẹ ono bẹ ya a-nụ nggu l'awa ngu.

\VS{14}Awa ngu a-ha igweligwe l'ọ bụ ẹja, nọ l'alị. Unu e-bu jeye ụzo ẹnyanwu-arịba; bya ebua jerua ụzo ẹnyanwu-ahata. Unu e-bukwaphu jeye ụzo isheli; bua jerukwaaphu ụzo ọhuda. Ya e-shi l'ẹka nggu l'awa ngu gọoru ndiphe mgburumgburu ọnu.

\VS{15}Ya e-swiru ngu eswiru; l'eleta ngu ẹnya l'iphe, bụ ẹke ii-jekpo. Ọdo abụru lẹ ya e-dulata ngu azụ l'alị-a. Ẹ to nwedu lẹ ya aha ngu jeye teke ya e-mekotaru ngu iphe ono, ya kweru ngu ụkwa iya ono.”


\par }{\PP \VS{16}Jékọpu etehu; bya asụ: “Ha! ?Ọo ya bụ lẹ Ojejoje nọ l'ẹke-a; ya ta ama.”

\VS{17}Yọ wata ọtsu egvu; sụ: “L'akpaji ẹke-a bẹ dụkwa egvu! Ẹ to nwekwa iphe ọdo, ẹke-a bụ; 'abụdu ụlo Nchileke. Ọ kwa ẹke-a bụ ọnu-ụzo imigwe!”


\par }{\PP \VS{18}Yo be l'ọnmewa ụtsu echile iya; Jékọpu apata mkpuma ono, o shi chebe ishi ono; gvube l'ọ bụ itso; bya eworu manụ gbashị l'eli iya.

\VS{19}Yọ gụa ẹke ono Bẹ́telu; e guderu l'iphe, e shi ekuje ẹke ono bụ Luzu.\FTNT{*}{{\FR 28:19 }{\FR{28:19
}}{\FT{Iphe “Bẹ́telu” bụ bụ “Ụlo Nchileke”.}}}


\par }{\PP \VS{20}Jékọpu abya eribua ya lẹ nte; sụ: “Ọ -bụru lẹ Nchileke e-swiru iya; leta iya ẹnya l'ije iya-a; mee tẹ ya phụje iphe oye l'ọnu; mẹ iphe owe l'ukfu;

\VS{21}k'ọphu bụ lẹ ya jeru iphe ọwaa lata l'ufu nna iya l'ẹhu-gudangu; bẹ Ojejoje a-bụkwaru Nchileke iya!

\VS{22}Mkpuma-wa, ya gvuberu l'ọ bụ itso-wa a-bụru ụlo Nchileke; iphe bụ iphe, nggụbe Nchileke nụru iya bẹ ya e-ke ụzo iri nụ ngu ụzo lanụ.”




\par }\Chap{29}{\SH Jékọpu jeruru Padanu Áramu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ya ndono; Jékọpu akwasẹru ije iya jeye yọ bya erua alị ndu ụzo ẹnyanwu-ahata.

\VS{2}Yo rua ẹke ono bya aphụ wẹlu, nọ l'oghe-ẹgu l'ẹke ono; mẹ uzi atụru ẹto l'iku iya; kẹ l'atụru ono bụ lẹ wẹlu ono b'ọ ngụje mini. Mkpuma, e gude swichia ọnu wẹlu ono aha nshinu.

\VS{3}Yọo buje; atụru ono -dzukolephu l'ẹke ono; ndu eche iya nụ abya agbakọ ẹka swifu mkpuma ono l'ọnu wẹlu ono; seta mini doberu atụru ono. Ẹphe -megee; ẹphe abya eswikwazi mkpuma ono l'ọnu wẹlu ono.


\par }{\PP \VS{4}Jékọpu abya ajị ndu eche atụru ono ẹke ẹphe shi.

\par }{\PP Ẹphe asụ iya l'ẹphe shikwa Háranu.


\par }{\PP \VS{5}Yọ sụ ẹphe mẹ ẹphe maru Lébanu, bụ nwanwa Nahọ?

\par }{\PP Ẹphe asụ iya l'ẹphe makwaru iya-a.


\par }{\PP \VS{6}Jékọpu ajị ẹphe: “?Mẹ ẹhu dụ iya-a mma?”

\par }{\PP Ẹphe asụ iya l'ẹhu dụkwa iya-a mma; l'ọ kwa nwatibe iya; mbụ Rechẹlu bẹ chị atụru abya ẹgaphu.


\par }{\PP \VS{7}Yọ sụ ẹphe: “?Unu ta phụdu l'ụboku hakwadua nshinu; l'ẹ tọ gbadụa teke, aachịkobeje atụru. Unu setanu mini doberu atụru ono t'ọ ngụa. Teke e metsuaru; unu achịru iya je ẹke ọokpaje nri t'ọ kpafụa nri!”


\par }{\PP \VS{8}Ẹphe asụ iya: “L'ẹphe te emeghekwa iya ẹge ono. L'ọ kwa teke atụru ono dzuleruphu edzudzu l'ẹke-a; e swifu mkpuma ono l'ọnu wẹlu ono. Teke ono; e setaru iya mini t'ọ ngụa.”


\par }{\PP \VS{9}Yọ bụru teke ono, ẹphe l'iya ekfu ono bẹ Rechẹlu chị atụru nna iya byaruta; kẹ l'ọ bụ nwamgbọko eche atụru.

\VS{10}Jékọpu aphụlephu Rechẹlu; mẹ atụru Lébanu ono, ọ chị ono; tụgbua je eswifu mkpuma ono l'ọnu wẹlu ono; bya eseta mini doberu atụru nwunne nne iya ono; yọ ngụa.

\VS{11}Jékọpu abya anmaa Rechẹlu akpa; wata ẹkwa.

\VS{12}Jékọpu asụ Rechẹlu lẹ yẹle nna iya bụkwa; lẹ ya bụkwa nwatibe Ribéka. Rechẹlu agbagbụa je akọoru iya nna iya.


\par }{\PP \VS{13}Lébanu anụlephu kẹ nwa nwunne iya ono; mbụ Jékọpu; gbagbụwaphu gbakfutashia ya. Yo rua je anmaa ya akpa; tsuta iya ọnu; duta iya jeshia nk'iya. Ẹphe erua; Jékọpu abya akọkotaru iya iphemiphe ọbule ono, meru nụ ono.

\VS{14}Lébanu asụ iya lẹ yẹle iya bụkwa mee lanụ; mbụ e -kee; e-kehe-ọdo.

\par }{\SH Jékọpu alụta Lii yẹle Rechẹlu
\par }
{\PP Jékọpu ebulephu ọnwa ophu lẹ kẹ Lébanu;

\VS{15}Lébanu asụ iya: “?Bụ okfu lẹ nggu l'iya bụ abụbu b'ịi-nọdu ejeru iya ozi kẹ mmanu tọo?” Wo iya t'o kfua iphe, ya a-nọdu akfụ iya.


\par }{\PP \VS{16}Lébanu bẹ mụtaru ụnwu-mgbọko labụ. Ẹpha onye k'ọgurenya bụ Lii; onye kẹ nwata abụru Rechẹlu.

\VS{17}Lii bẹ ẹnya dụ ẹruru-ẹruru; obenu lẹ Rechẹlu ama mma; dụ ugvu.

\VS{18}Rechẹlu bẹ shi tụbahawa Jékọpu l'ẹnya. Yọ sụ Lébanu: “Tẹ ya jenuaru iya ozi afa ẹsaa; t'o kee ya nwatibe iya kẹ nwata; mbụ Rechẹlu.”


\par }{\PP \VS{19}Lébanu asụ iya: “L'o gbe kakwa mma lẹ ya keru ngu iya; malẹ ya keru iya akataka onye ọdo. Ngwanụ; t'ẹphe buwaruru.”

\VS{20}Tọ dụ iya bụ; Jékọpu ejee ozi afa ẹsaa changụ t'e kee ya Rechẹlu. Afa ẹsaa ono adụle-ẹ Jékọpu l'ọ bụ nwujiku olemole; kẹ l'o yeru Rechẹlu obu nshinu.


\par }{\PP \VS{21}Ya ndono; Jékọpu asụ Lébanu: “Lẹ ya nọ-dzuakwaru afa ẹsaa ọbu. Dee ya nyee ya; k'ọphu yẹ ya a-zẹ.”


\par }{\PP \VS{22}Tọ dụ iya bụ; Lébanu abya ekua ndu ẹke ono; shiaru ẹphe nri.

\VS{23}Yo be l'urẹnyashi; yo duta ada iya; mbụ Lii; dee Jékọpu; yẹ ya azẹe.

\VS{24}Lébanu abya eshi lẹ ndu ohu iya duta nwamgbọko ọphu aza Zilipa duru nụ Lii t'o jejeru iya ozi-ụlo.


\par }{\PP \VS{25}Nchi abọhulephu; Jékọpu abya amaru l'ọ bụ Lii b'e gbe dee ya. Yọ sụ Lébanu: “?Bụ ngụnu b'i meru iya egbe iya ọwaa. ?Tọ bụdu Rechẹlu bẹ ya jeru ngu ozi iya. ?Nanụ ẹge ọ dụ b'ị gbaru iya egbe ẹregede ọwaa.”


\par }{\PP \VS{26}Lébanu asụ iya: “Tị madu l'ẹ tọ bụdu ome-l'alị ayi l'ẹke-a t'e vuru ụzo kee onye kẹ nwata nji; tẹmanu e kede onye kẹ ọgurenya.

\VS{27}Taa nshi megeodu ẹswa-nwanyi k'onye ọwaa l'idzu-wa. E megee; ya ekefua ngu onye kẹ nwata; ọbule ii-jekwaru iya phụ ozi afa ẹsaa ọdo.”


\par }{\PP \VS{28}Jékọpu ekweta; bya emee ẹswa-nwanyi l'ẹhu Lii idzu ophu. Lébanu abya ekefua ya Rechẹlu.

\VS{29}Lébanu abya eshi lẹ ndu ohu iya duta nwamgbọko ọphu aza Biliha duru nụ Rechẹlu t'o jejeru iya ozi-ụlo.

\VS{30}Jékọpu yẹle Rechẹlu abya azẹe. Yọ ka oyeru Rechẹlu obu; malẹ Lii. Yọ bya ejeeru Lébanu ozi afa ẹsaa ọdo.


\par }{\SH Ụnwu, Jékọpu mụtaru
\par }
{\PP \VS{31}Ojejoje abya elee ẹnya phụ l'e te yeduru Lii obu; mee ya; yọ wata ọtsu ime; Rechẹlu ekeru ekeru.

\VS{32}Lii abya atsụta ime; mụa nwata nwoke; gụa ya Rúbẹnu;\FTNT{*}{{\FR 29:32 }{\FR{29:32
}}{\FT{Iphe Rúbẹnu bụ bụ “Lekwa nwata nwoke!”}}} kẹ l'ọ sụru: “Lẹ Ojejoje phụwaru iphe-ẹhuka, ya eje. Nta-a bẹ ya maru lẹ nji iya a-kabẹ-ẹ yeru iya obu.”


\par }{\PP \VS{33}Yọ bya atsụta ime ọdo; mụkwaaphu nwata nwoke; sụ: “Lẹ Ojejoje nụwaru l'ẹ t'e yeduru iya obu kparu iphe ọ nụfukwaaru iya phụ onye ọwaa.” Yọ gụa ya Símiyọnu.\FTNT{†}{{\FR 29:33 }{\FR{29:33
}}{\FT{Iphe Símiyọnu bụ bụ “Onye anụje iphe, eekfu.”}}}


\par }{\PP \VS{34}Yọ bya atsụtakwa ime ọdo; mụkwaaphu nwata nwoke. Yọ sụ: “Nta-a bẹ ya maru lẹ nji iya e-kwe-e rụkota iya; kẹle ya mụtawaru iya unwoke ẹto.” Yọ gụa ya Lívayi.\FTNT{‡}{{\FR 29:34 }{\FR{29:34
}}{\FT{Iphe Lívayi bụ bụ “arụkota”; m'ọ kwanu “atụgbabe.”}}}


\par }{\PP \VS{35}Yọ tsụta ime ọdo; mụkwaaphu nwata nwoke; bya asụ: “Ugbiya-a bẹ ya e-tu Ojejoje ẹpha.” Yọ gụa ya Júda.\FTNT{§}{{\FR 29:35 }{\FR{29:35
}}{\FT{Iphe Júda bụ bụ “Ekele.”}}} Yọ mụtsua Júda; tsụ-buhu ime.




\par }\Chap{30}{\PP \VerseOne{1}Rechẹlu aphụa lẹ ya ta amụtaduru Jékọpu nwa; kolahaaru nwunne iya ono okopho. Yọ sụ Jékọpu: “L'o -yedu iya ime bẹ ya a-nwụhukwa!”


\par }{\PP \VS{2}Iphe ono, o kfuru ono eghua Jékọpu eghughu. Yọ sụ Rechẹlu: “?Bụ iya bụ Nchileke, meru t'ẹ b'ị mụta nwata?”


\par }{\PP \VS{3}Ya ndono; Rechẹlu asụ iya: “Ọwaa Biliha ndọ-ọ, bụ nwata ejeru iya ozi-ụlo. Duta iya tẹ nggu l'iya zẹe t'ọ mụtaru iya nwa; k'ọphu ya e-shi l'ẹka iya nweru akọ.”


\par }{\PP \VS{4}Tọ dụ iya bụ; yọ bya eduta Biliha, bụ nwata mgbọko, ejeru iya ozi-ụlo dee ya; yọ lụru. Jékọpu yẹle Biliha abya azẹe;

\VS{5}yọ tsụta ime; mụaru iya nwata nwoke.

\VS{6}Rechẹlu asụ: “Nta-a bẹ Nchileke hawaru iya enge. Ọ ngabẹwaru nchị nụa iphe, ya rọru iya; bya anụ iya nwata nwoke.” Yo gude k'ono gụa ya Dánu.\FTNT{*}{{\FR 30:6 }{\FR{30:6
}}{\FT{Iphe Dánu bụ bụ enge; lẹ “Nchileke kperu ikpe; haaru iya enge.”}}}


\par }{\PP \VS{7}A nọnyakwaa; Biliha abya atsụta ime ọdo; mụaru Jékọpu nwata nwoke k'ẹbo.

\VS{8}Rechẹlu asụ: “Lẹ yẹle nwunne iya kparu ẹnya nshinu; ọbule nta-a bẹ ya kaakwanu iya ẹkuku.” Yọ gụa ya Náfutali.\FTNT{†}{{\FR 30:8 }{\FR{30:8
}}{\FT{Iphe Náfutali bụ bụ “Ọ̀kpa-ẹnya.”}}}


\par }{\PP \VS{9}Teke Lii bya amaru lẹ ya tsu-buwaru ime; b'o dutaru nwata ọphu ejeru iya ozi-ụlo; mbụ Zilipa dee Jékọpu t'ọ lụru.

\VS{10}Onye ozi-ụlo kẹ Lii ono; mbụ Zilipa abya amụtaru Jékọpu nwata nwoke.

\VS{11}Lii asụ: “Ọwaa kwa iphe-ekweru.” Yọ gụa nwata ono Gádu.\FTNT{‡}{{\FR 30:11 }{\FR{30:11
}}{\FT{Iphe Gádu bụ bụ “Iphe-ekweru.”}}}


\par }{\PP \VS{12}Onye ozi kẹ Lii ono; mbụ Zilipa abya amụtaru Jékọpu nwata nwoke k'ẹbo.

\VS{13}Lii asụ: “Ẹhu atsọkwa nụ yẹbe Lii ntụmatu. Nta-a bẹ ụnwanyi a-nọdu eku iya onye ẹhu atsọ ẹna.” Yọ gụa nwata ono Ásha.\FTNT{§}{{\FR 30:13 }{\FR{30:13
}}{\FT{Iphe Ásha bụ bụ “Ẹhu-ọtso-ẹna.”}}}


\par }{\PP \VS{14}Yo be teke eebuje witu; Rúbẹnu atụgbua jeshia l'ẹgu; je aphụa akpụru mandureku; wọta iya wolataru nne iya Lii. Rechẹlu asụ Lii: “T'ọ hẹnua ya mandureku ono, nwatibe iya wọtaru ono.”


\par }{\PP \VS{15}Lii asụ iya: “Nji iya b'ị nataru iya. Onanu te dzu ngu; ?iime t'ị natafụa ya mandureku, nwatibe iya wọtaru iya tọo?”

\par }{\PP Rechẹlu asụ iya: “T'ọ laarụru nji iya l'ụlo l'ẹnyashi-a ụgwo mandureku nwatibe iya ọbu.”


\par }{\PP \VS{16}Ya ndono; Jékọpu eshilephu l'ẹgu lata l'urẹnyashi ono; Lii agbakfube iya; je asụ iya: “L'ọo-lakwaru iya l'ụlo l'ẹnyashi-a; kẹle ya gudeekwa mandureku, nwatibe iya zụta iya.” Ya ndono; yo be l'ẹnyashi; yọ laaru iya ụlo ọbu.


\par }{\PP \VS{17}Nchileke anụa ekfukfu, Lii kfuru nụ iya; yọ tsụtawaphu ime; mụaru Jékọpu nwata nwoke k'ise.

\VS{18}Lii asụ: “Lẹ Nchileke buakwaru iya nggo; kẹle ya dutaru nwamgbọko, e jeru iya ozi-ụlo dee nji iya.” Lii agụa nwata ono Ísaka.\FTNT{*}{{\FR 30:18 }{\FR{30:18
}}{\FT{Iphe Ísaka bụ bụ “O-bu-nggo.”}}}


\par }{\PP \VS{19}Lii abyakwa bya atsụta ime ọdo; mụaru Jékọpu nwata nwoke k'ishingu.

\VS{20}Lii asụ: “Nchileke mewaru iya iphe-ọma, dụ biribiri. Nta-a bẹ ya maru lẹ nji iya a-nọdu akwabẹ iya ugvu; keshinu ọphu ya mụtawaru iya obodo okoro ishingu.” Tọ dụ iya bụ; yọ gụa nwata ono Zébulọnu.\FTNT{†}{{\FR 30:20 }{\FR{30:20
}}{\FT{Iphe Zébulọnu bụ bụ “Ùgvù.”}}}


\par }{\PP \VS{21}A nọnyakwaa; yọ bya atsụta ime ọdo; mụa nwamgbọko; gụa ya Dayina.


\par }{\PP \VS{22}Nchileke abya anyata Rechẹlu; ngabẹru iya nchị; bya emee ya; yọ wata ọtsu ime.

\VS{23}Yọ bya atsụta ime; mụa nwata nwoke; bya asụ: “Nta-a bẹ Nchileke wofuwaru iya iphe-iphere.”

\VS{24}Yọ gụa nwata ono Jósẹfu;\FTNT{‡}{{\FR 30:24 }{\FR{30:24
}}{\FT{Iphe Jósẹfu bụ bụ “Eyekwa”.}}} sụ: “Tẹ Ojejoje yekwafukwaaru iya nwata nwoke ọdo l'ọwaa.”


\par }{\SH Jékọpu mẹ Lébanu
\par }
{\PP \VS{25}Rechẹlu amụtsulephu Jósẹfu; Jékọpu asụ Lébanu t'ọ ha ya tẹ ya la kẹ nna iya, bụ ẹke a mụru iya.

\VS{26}T'ọ haaru iya unyomu iya; haaru iya ụnwegirima iya, bụ ndu ya jeru iya ozi l'ishi ẹphe; tẹ ya chịta la. L'ọ phụwaru ẹge ya jeberu iya ozi.


\par }{\PP \VS{27}Obenu lẹ Lébanu sụru iya: “Ọ -bụru lẹ ya tụbaru ngu l'obu; byiko nọnyafunua! Lẹ ya phụwaru l'ọ bụ l'okfu ẹhu ngu bẹ Ojejoje gude gọoru iya ọnu ẹge-a.”

\VS{28}Sụkwa iya phụ t'o kfua iphe, ya a-kfụje iya tẹ ya kfụje iya ẹya.


\par }{\PP \VS{29}Jékọpu asụ iya: “L'ị mawaru ẹge ya jeberu ngu ozi; maru ẹge elu ngu gude zụta-be lẹ ya echeru ngu iya.

\VS{30}Nwiphe ono, i shi nweru bẹ ya byadẹru ono abarahụ bya aha ẹge-a; kẹ l'ọobuje; ibyiya ọphu ya shiru; Ojejoje agọoru ngu ọnu. Nta-a bụ; ?bụhunu teke ole bẹ ya a-wata ọgba mkpu ẹhu kẹ yẹle ndibe iya?”


\par }{\PP \VS{31}Lébanu ajị iya iphe ya a-kfụ iya?

\par }{\PP Jékọpu asụ iya t'ẹ b'ọ dụshi iphe ọo-kfụ iya. “L'iphe e-gbe mechianu bụ lẹ ya a-nọdu echeleru ngu-a atụru ẹge ya eche iya; m'ọ -bụru l'i kwetaru iphe-a, ya abya ekfukfu-wa:

\VS{32}Tẹ ya tsoo iphe bụ ẹke elu ngu kụru ntanụ; fọshikota atụru ndu ọphu tụru iphe poopoo; mẹ ndu ọphu deberu iphe edebe; mẹ iphe bụ nwatụru ndu ọphu eji uji; mẹ iphe, bụ eghu, deberu iphe edebe; mẹ ọphu tụru iphe poopoo. Ndu onanu a-bụru aswa ozi iya.

\VS{33}O -rua l'ụzo ifu bẹ ịi-ma-a mẹ ya bụ onye ire-lanụ. Teke ịi-bya ọphu elu ndu onanu, i gude kfụa ya ụgwo ozi iya ono; ọ -bụru l'ị phụru iya eghu, ẹ ta atụdu iphe poopoo; ọ dụdu bụru ọphu ẹ te edebedu iphe edebe; m'ọ bụ nwatụru ọphu ẹ te ejidu uji; malẹruphu l'ọ bụ ezita bẹ ya zitaru iya.”


\par }{\PP \VS{34}Lébanu ekweta; sụ iya tọ dụ ẹge ono, o kfuru iya ono.

\VS{35}Mbọku ono gẹdegede bẹ Lébanu tụgburu je afọshikota mkpi, dengashiru iphe edengashi; ndu ọphu debetsuaru iphe edebe; ndu ọphu tụru iphe poopoo; mẹ nebyi eghu ndu ọphu tụshiru iphe ọcha; ọwaa iphe bụ ụnwu atụru ndu ọphu eji uji; chịru iya nụ ụnwu iya t'ẹphe cheje.

\VS{36}Yọ chịta elu ono tụgbua. Iphe o jeru ije bụ abalị ẹto b'o jeruru ẹke ooje, bụkwanu ẹke yẹle Jékọpu a-nọdu onwẹphe ote-ẹnya. Jékọpu anọdu l'ẹke ono, ọ gharu iya ono chelahaaru iya eghu ndu ọphu ọ chị-phodoru.


\par }{\PP \VS{37}Jékọpu abya egbuta ẹkali-oshi pọpula onyingu; mẹ oshi alụmondu; mẹ oshi pulenu. Yọ bya aswashịa ẹkali-oshi ono ụ̀gbò; mee ya; yọ dụ l'a kashịru iya iphe ọcha.

\VS{38}Yọ bya achịta ẹkali-oshi ono, ọ swashịru ụ̀gbò ono yetsua l'ochi, elu angụje mini; dobe iya ẹge ọo-nọduje ẹphe nhamụnha l'ifu teke ẹphe byaru ọngu mini; kẹ l'ọ bụ teke ono, ẹphe byaru ọngu mini ono bẹ ẹphe agbajẹ l'òkéé.

\VS{39}Yọo bụje; teke ẹphe nọ l'ifu ẹkali-oshi ono gbaa l'òkéé; ẹphe -bya amụ nwa; ẹphe amụshia ndu ọphu dengashiru iphe edengashi; ndu ọphu tụshiru iphe poopoo; mẹ ndu ọphu debetsuaru iphe edebe.

\VS{40}Jékọpu abya afọshia ụnwu elu ono dobe iche; bya achịru ndu ọphu yeru ndu ọphu dengashiru iphe edengashi; mẹ kẹ ojingu yeru ndu kẹ Lébanu l'ifu. Yo shiwaphu ẹge ono nweru elu k'ẹka iya; t'ọ chịkobejehe iya lẹ kẹ Lébanu.

\VS{41}Yọo bụje teke ndu ọphu bụ nyee ya, shihuru ike byaru ọgba l'òkéé; Jékọpu achịta ẹkali-oshi ono yetsua l'ochi, elu ono angụje mini; dobetsua ẹge ifu ẹphe l'iya e-chekotsua; k'ọphu ẹphe a-nọduje l'iku ẹkali-oshi ono gbaa l'òkéé.

\VS{42}Teke ọ bụru elu ndu ọphu dụ nyẹgenyege; too dobeduru ẹphe ẹkali-oshi ono. E shiwaphu ẹge ono; elu ndu ọphu dụ nyẹgenyege alaaru Lébanu; ndu ọphu shihuru ike alaaru Jékọpu.

\VS{43}Ya ndono; Jékọpu eshiwaphu ẹge ono báhụ́; bụru ụbabanyi; nwee elu igweligwe; gbashịa ohu: ndu k'ụnwanyi mẹ ndu k'unwoke; bya enweshia ịnya-ivu; mẹ nkakfụ-ịgara.




\par }\Chap{31}{\SH Jékọpu agbafụ lẹ kẹ Lébanu
\par }
{\PP \VerseOne{1}A nọnyaa; Jékọpu anụlahaa l'ụnwu Lébanu ekfu l'ọ jịkowaru iphe, nna ẹphe nweru chịta; l'iphemiphe ọbule ono, o nweru ono bụkota ẹku nna ẹphe.

\VS{2}Jékọpu abya aphụkwaaphu l'ẹ tọ bụhedu umere, Lébanu shi emejeru iya b'o mekwaduru iya.


\par }{\PP \VS{3}Ya ndono; Ojejoje asụ Jékọpu: “Tụgbua lakfu ndibe unu l'alị nna ngu phẹ. Ya a-nọ-ọ swiru ngu.”


\par }{\PP \VS{4}Tọ dụ iya bụ; Jékọpu abya ezia t'e je ekuaru iya Rechẹlu yẹle Lii t'ẹphe byakfuta iya l'ẹgu l'ẹke elu iya nọ.

\VS{5}Ẹphe erua; yọ sụ ẹphe: “Lẹ ya phụwaru l'ẹ tọ bụhedu ẹge nna unu shi emejeru iya umere bẹ oomeru iya ẹya nta-a. Ọbule Nchileke kẹ nna iya bẹ swiru iya-a.

\VS{6}Unu makọtaru-a lẹ ya gude ike iya l'ọ ha jeeru nna unu ozi.

\VS{7}E megee; nna unu ekputale iya-a; gbanwee aswa ozi iya ugbo iri. Obenu lẹ Nchileke te kwekwanu t'o merua ya ẹhu.

\VS{8}Ọobuje; ọ -sụ l'ọo elu ndu ọphu tụru iphe poopoo bụ aswa ozi iya; elu ono -bya ọmu ụnwu; yọ mụshikota ụnwu, tụru iphe poopoo. Teke ọ sụru l'ọ bụ ndu ọphu dengashiru iphe edengashi a-bụru aswa ozi iya; elu ndu onanu -bya ọmu ụnwu; yọ mụshilephu ụnwu, dengashiru iphe edengashi.

\VS{9}Ọo ya bụ; l'ọ bụ Nchileke rutaru elu nna unu nụ yẹbedua.


\par }{\PP \VS{10}“Oge teke elu agbajẹ l'òkéé; bẹ ya rọjeru nrọ; phụa mkpi ndu ọphu dengashiru iphe edengashi; phụa ndu ọphu tụru iphe poopoo; mẹ ndu ọphu deberu iphe edebe; l'ẹke oochi ndu ọphu.

\VS{11}Ojozi Nchileke abya ekua ya lẹ nrọ ono; sụ iya: ‘Jékọpu!’ Ya aza iya.

\VS{12}Yọ sụ iya: ‘Paliduduphu ẹnya apali; phụ lẹ mkpi ono, echikota elu ono bẹ bụkota mkpi, dengashiru iphe edengashi; ndu ọphu tụru iphe poopoo; mẹ ndu deberu iphe edebe. Iphe kparu iphe ọ dụ ẹge ono bụ lẹ ya phụwaru iphe Lébanu eme ngu.

\VS{13}Ọ bụ yẹbedua bụ Nchileke kẹ Bẹ́telu. Bẹ́telu bụ ẹke ono, ị wụru manụ l'eli mkpuma; bya abụru ẹke ono, i kweru yẹbe Nchileke ụkwa ono. Gbeshilekwaphu nta-a lụfu l'alị-a; la ẹke, a mụru ngu.’ ”


\par }{\PP \VS{14}Tọ dụ iya bụ; Rechẹlu yẹle Lii abya eyeeru iya ọnu; sụ iya: “?O nwekwaduru òkè, gbaru ẹphe l'iphe nna ẹphe.

\VS{15}?Nna ẹphe ta agụbedua ẹphe ndu ọhodo. Ẹ t'ọ bụlekwa l'e reru ẹphe erere; obenu l'okpoga, a kwaru l'ishi ẹphe b'ọ kpaphushiwaru.

\VS{16}O doru ẹnya l'iphe, bụ ẹku ono, Nchileke nataru nna ẹphe ono; bẹ bụ nk'ẹphe; mẹ k'ụnwu ẹphe. Ọo ya bụ t'i mee iphe, bụ iphe, Nchileke sụru t'i mee!”


\par }{\PP \VS{17}Tọ dụ iya bụ; Jékọpu abya achịta ụnwu iya; mẹ unyomu iya ye l'eli ịnya-ivu;

\VS{18}bya achịru elu iya l'ọ ha yee l'ifu; mẹ l'iphemiphe ọbule, o setakotaru lẹ Padanu Áramu; yọ bụru ẹphe ọla kẹ nna iya, bụ Áyizaku l'alị Kénanu.


\par }{\PP \VS{19}Teke Lébanu jeru tẹ ya je ebyishia atụru iya ẹji bẹ Rechẹlu jeru je ezikoo ụnwu ntẹkpe nna iya ono.

\VS{20}Jékọpu agbakpuru Lébanu, bụ onye Áramu l'akọ; kẹ l'ẹ to kfuduru iya lẹ ya abyawa agbala.

\VS{21}Yọ chịta iphemiphe ọbule, o nweru gbalaa; je adaa Ẹnyimu Yufurétusu; tụgbua ụzo, nọ l'e gude eje l'alị ugvu Gíledu.


\par }{\SH Lébanu achị Jékọpu t'o gude
\par }
{\PP \VS{22}Ya ndono; yo be mbọku k'ẹto k'ọphu Jékọpu gbalaru; ama eje agbaaru Lébanu lẹ Jékọpu gbalaakwaru.

\VS{23}Yọ chịtawaphu ndu abụbu iya; ẹphe achịru Jékọpu tụgbua. Yo be lẹ mbọku k'ẹsaa ya; ẹphe agbakfu iya l'alị ugvu Gíledu.

\VS{24}Obenu lẹ Nchileke byakfutaru Lébanu, bụ onye Áramu lẹ nrọ l'ẹnyashi; sụ iya: “T'ọ kwabẹnuphu ẹnya: t'ẹ b'ọ dụkwa iphe, oo-kfuru nụ Jékọpu! T'ẹ b'o kfukwaru iya k'ọma; to kfuru iya k'ẹjo iya!”


\par }{\PP \VS{25}Teke Lébanu chị-kfuru Jékọpu bẹ Jékọpu gvubewaru ụlo-ẹ́kwà iya l'alị ugvu Gíledu. Lébanu yẹle ndu abụbu iya ono ẹphe l'iya yị ono abya egvukwaaphu ụlo-ẹ́kwà nk'ẹphe l'ẹke ono.

\VS{26}Lébanu asụ Jékọpu: “?Bụ ngụnu b'i meru iya ẹge-a; gude ụgho; chịta ụnwu iya, ya keru ngu l'ọ bụ ndu a lụtaru l'ọgu?

\VS{27}?Bụ ngụnu meru iphe ị ghọru iya ụgho; gbalaa l'edomi? ?Bụ ngụnu kparu iphe ẹ ti kfuduru iya ẹya; k'ọphu ya ga egude ẹhu-ọtso-ẹna; gude egvu; mẹ nkwa; mẹ une dua unu?

\VS{28}Nggu emee tẹ ya ba anma ụnwunwa iya; mẹ ụnwegirima ono, ya keru ngu ono akpa; sụ ẹphe t'ẹphe lawaru. I mekwaru umere onye eswe.

\VS{29}Ya ga emekwa ngu iphe; ọ kwa-a lẹ Nchileke kẹ nna ngu bẹ byakfutaru iya nụ lẹ nrọ l'ẹnyashi; sụ iya: ‘Tẹ ya kwabẹnuphu ẹnya: t'ẹ b'ọ dụkwa iphe, ya e-kfuru nụ ngu! Tẹ ya be ekfukwaru ngu k'ọma; ya te ekfuru ngu k'ẹjo iya!’

\VS{30}Nta-a b'ị tụgburu alala; kẹ l'obu ufu nna ngu dụwa ngu. Ọ bụ; ?bụ ngụnu kparu iphe i zitaru ụnwu ntẹkpe iya.”


\par }{\PP \VS{31}Jékọpu asụ Lébanu: “L'ọ kwa égvù bẹ ya shi atsụ; kẹle ya rịru l'ịi-nata iya ụnwu ngu ono, i keru iya ono k'ẹhuka.

\VS{32}A bya lẹ k'ụnwu ntẹkpe ngu; ọ -bụru l'ị phụru onye gude iya nụ bẹ ndzụ ta aphọdukwaru onye ọbu. Nta-a kwa t'ị nọdu l'ifu ndu abụbu ayi-wa; gude ẹka ngu chọo t'ị maru; ?o nweru iphe ngu, ya gude? O -nweru ọphu i phụru; nggu ewota iya!” Jékọpu ta ma lẹ Rechẹlu zikoru ụnwu ntẹkpe ọbu.


\par }{\PP \VS{33}Tọ dụ iya bụ; Lébanu abya abahụ l'ụlo-ẹ́kwà Jékọpu; mẹ kẹ Lii; mẹ k'ụnwanyi labụ ono, ejeru unyomu iya ozi ono; chọkota iya; ọphu ọ dụdu iphe, ọ phụru. Yo shi l'ụlo-ẹ́kwà Lii bahụ lẹ kẹ Rechẹlu.

\VS{34}Ama lẹ Rechẹlu bẹ woru ụnwu ntẹkpe ono nwua l'iphe, aanọduje anọdu l'eli ịnya-ivu; nọpyabe iya. Lébanu abya achịko iphe, nọ l'ụlo-ẹ́kwà ono vọshia avọshi; tọ dụ iphe ọ phụru.


\par }{\PP \VS{35}Rechẹlu asụ nna iya ono: “Onye nwe mu nụ; t'ẹ b'o ghukwa ngu eghughu; lẹ ya te gbeshidu egbeshi l'ị byaru-a; ọ kwa nsọ eme iya.” Lébanu ekwe iya; bya achọo ụnwu ntẹkpe ono nta; chọo ya imo; tọ phụ iya.


\par }{\PP \VS{36}Iphe awata oghu Jékọpu eghughu; yọ sụ Lébanu: “?Bụkpo awe bẹ ya mesweru ngu ono?” Mbụ; “?bụ egbe ẹjo iphe ngụnu bẹ ya mekpooru, kparu iphe ịichi iya kẹ kparakpara ẹge-a?

\VS{37}Nta-a, ị tụkowa iphe iya vọo avọvo-a; ?bụ ngụnu b'ị phụru, bụ nke ngu, nọ iya nụ. Ọ -bụru l'o nweru iphe ị phụru; wofuta nụ iya l'ifu ndibe unu-a mẹ ndu nk'iya-a; t'ẹphe kfua onye achọ ibe iya okfu lẹ nggu l'iya!


\par }{\PP \VS{38}“L'ime ụkporo afa-a, nggu lẹ iya buru-a; ?o nweru atụru ngu; mẹ eghu ngu m'ọo nanụ, phejeru nwa. ?Tẹ ya wotajeru anụ ebyila ngu m'ọo nanụ taa.

\VS{39}Ọ -bụru l'o nweru elu ngu ọphu anụ-ẹgu-ẹgbudu taru; ?ya vulatajeru ngu odzu iya; ?tọ bụdu yẹbedua gẹdegede bẹ ọobujeru ụsu sụa. Iphe bụ iphe ngu, e zitaru l'eswe; m'ọ bụ l'ẹnyashi: ?o nweru ọphu ẹ tịi sụjedu tẹ ya kfụa ngu ụgwo iya.

\VS{40}Lewaru iphe yẹbe Jékọpu shi ejeje: Anwụ shi egheje iya egheghe l'eswe; oyi eshi abyajẹ iya atsụ-gbu l'ẹnyashi; mgbẹnya te edzubua ya.

\VS{41}Ọ bụ ẹge ono bẹ ya jekotaru ngu iya ụkporo afa ophu. L'ime ụkporo afa ono bẹ ya gude afa iri l'ẹno jeeru ngu ozi l'ishi ụnwu ngu ẹphe ẹbo. Afa ishingu ọphu phọduru nụ bẹ ya gude cheeru ngu elu ngu. Ụgwo ozi yẹbe Jékọpu b'i gbanweru ugbo l'ugbo iri.

\VS{42}Ndẹge Nchileke kẹ nna mu; mbụ Nchileke kẹ Ébirihamu; mbụ onye Áyizaku atsụ egvu ta anọru swiru mu; m'ị gbabẹ mu ẹka ọtu; chịa mu. Obenu lẹ Nchileke phụwaru ntakfuru, mu eje; mẹ ẹge mu esetabe akanya, kparụ iphe ọ baru ngu mba l'ẹnyashi ụnyaphua.”


\par }{\PP \VS{43}Lébanu asụ Jékọpu: “Ụnwanyi-a kwa ụnwu mu; ụnwegirima-a abụru ụnwegirima mu; elu-a abụkotaru elu mu. Iphemiphe ọbule-a, iile ẹnya-a l'ọ ha bụkota nke mu. Ọ bụ; ?bụ ngụnu bẹ mu e-me l'okfu ẹhu ụnwu mu-a; mẹ ụnwegirima-a, ẹphe mụshiru-a.

\VS{44}Ngwa-a; bya t'ayi gbaa ndzụ t'ọ bụru ekebe nọduru nggu l'iya!”


\par }{\PP \VS{45}Tọ dụ iya bụ; Jékọpu abya apata mkpuma gvube; yo gvuru l'ọ bụ itso.

\VS{46}Yọ sụ ndibe ẹphe ono t'ẹphe kpakọo mkpuma. Ẹphe abya akpaa mkpuma kụbe. Ẹphe anọdu l'iku ikpo mkpuma ono ria nri.

\VS{47}Lébanu agụa ẹke ono Jega Sahaduta;\FTNT{*}{{\FR 31:47 }{\FR{31:47
}}{\FT{Iphe “Jiga Sahaduta” bụ l'okfu Áramu bụ “Ikpo-mkpuma, l'agba ekebe”.}}} Jékọpu agụa ya Gálidu.\FTNT{†}{{\FR 31:47 }{\FR{31:47
}}{\FT{Iphe “Gálidu” bụ bụ “Ikpo mkpuma, l'agba ekebe.”}}}


\par }{\PP \VS{48}Lébanu asụ: “Ikpo mkpuma-a bẹ bụ ekebe nggu l'iya ntanụ-a.” Ọ bụ iya kparu iphe a gụru iya Gíledu

\VS{49}E kukwaru iya phụ Mizúpa\FTNT{‡}{{\FR 31:49 }{\FR{31:49
}}{\FT{Iphe Mizúpa bụ bụ “Ụlo-eli ẹke nche.”}}} kẹ l'ọ sụru: “Tẹ Ojejoje chejekwa ẹphe nche teke ẹphe gbakahụtsuaru tụgbua.

\VS{50}I -mee ụnwu mu-a ẹji; ọ dụdu bụru l'i jeru je alụa ụnwanyi ọdo; a gụfu ẹphe ẹbo; a makwaru-a l'ẹ tọ nwedu onye, ayi ẹya nọ l'ẹke-a; ọ bu; nyatakwa lẹ Nchileke bụ onye ekebe nggu l'iya.”


\par }{\PP \VS{51}Lébanu asụkwaphu Jékọpu: “Ọwaa bụ ikpo mkpuma-a; mẹ itso-mkpuma-a, ya kpọberu t'ọ nọkahu nggu l'iya.

\VS{52}Ikpo mkpuma-a bụ iphe ekebe. Ẹge ono kwaphu bẹ itso mkpuma ono bụ iphe ekebe l'ẹke nggu l'iya nọ. Ya te eswetakwa ikpo mkpuma-a bya ọcho iphe e-me ngu nụ l'ẹka iya ọphu. Ọphu nggụbedua 'eswetakwanu ikpo mkpuma ono; mẹ itso mkpuma ono bya ọcho iphe e-me mu nụ.

\VS{53}Tẹ Nchileke kẹ Ébirihamu, bụ Nchileke kẹ Nahọ; bụkwaruphu Nchileke kẹ nna ẹphe kpee nggu l'iya ikpe!”

\par }{\PP Tọ dụ iya bụ: Jékọpu abya egude ẹpha Nchileke ono, nna iya, bụ Áyizaku atsụ egvu ono riaru iya angụ lẹ ya ta adakadu ndzụ ono, ẹphe gbaru ono.

\VS{54}Jékọpu abya anọdu l'eli ugvu ono gwoo ẹja; bya ekukoo ndu abụbu iya; ẹphe abya eria nri. Ẹphe eriebetsua nri ono; jịko radụ l'ẹke ono l'ẹnyashi mbọku ono.


\par }{\PP \VS{55}Yo be l'ọnmewa ụtsu; Lébanu abya anmatatsụa ụnwunwa iya; mẹ ụnwu iya ono akpa; bya agọoru ẹphe ọnu. Yo metsua; laphushia azụ l'ufu iya.




\par }\Chap{32}{\SH Jékọpu akwakọbe k'ọkpofu Ịso l'ifu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Jékọpu atụgbua; yọ bụru iya alala. Yo jenyaa; ụnwu ojozi Nchileke awụ-kfuta iya.

\VS{2}Jékọpu aphụlephu ụnwu ojozi ono; sụ: “Ha! Ẹke-a bụkwa ọdu ndu sọja Nchileke!” Yọ gụa ẹke ono Mahanayimu.\FTNT{*}{{\FR 32:2 }{\FR{32:2
}}{\FT{Iphe Mahanayimu bụ bụ “Ọdu ndu ọgbo sọja labụ”.}}}


\par }{\PP \VS{3}Jékọpu abya eyefu ndu ozi iya t'ẹphe vuru iya ụzo jekfu nwunne iya; mbụ Ị́so lẹ Séyi l'alị Édọmu.

\VS{4}Yo zia ẹphe; sụ: “Ọwaa iphe, unu e-kfuru nnajiufu iya; mbụ Ị́so. Unu sụ iya lẹ nwozi iya; mbụ Jékọpu sụru l'ọ bụ l'ẹke Lébanu bẹ ya shi keshinu ono butaru jeye nta-a.

\VS{5}Lẹ nta-a bẹ ya nwewaru eswi; nweru nkakfụ-ịgara; nweru atụru; mẹ eghu; nweru ohu: unwoke l'ụnwanyi. Ya eyefu ndu ozi iya-a t'ẹphe byakfuta nggụbe onye nwe mu nụ t'a maru; ?m'i kwee tẹ ya bata?”


\par }{\PP \VS{6}Ndu ozi ono ejeebe; lata bya asụ Jékọpu: “L'ẹphe jekfukwaru nwunne ngu ọbu; mbụ Ị́so. Lẹ nta-a b'ọ chịkwa ụnu madzụ l'abya ngu ndzuta.”


\par }{\PP \VS{7}Meji atọfu Jékọpu; yọ tsụlahaa egvu. Yọ bya ekekahu ndu yẹle iya yị uzi labụ; bya ekee atụru iya; eghu iya; eswi iya; mẹ ịnya-ivu iya uzi ẹbo ẹbo kwaphu.

\VS{8}Yọ rịa; sụ: “Teke ọ -bụnuru lẹ Ị́so byaru bya etso uzi lanụ ọgu; t'uzi lanụ ọphu phọduru nụ gbalaa.”


\par }{\PP \VS{9}Jékọpu abya ekfuru nụ Nchileke; sụ iya: “Nggụbe Nchileke kẹ nna mu oche, bụ Ébirihamu; Nchileke kẹ nna mu, bụ Áyizaku; nggụbe Ojejoje; onye sụru tẹ mu lashia azụ l'alị, a mụru mu; lakfu abụbu mu phẹ; l'ii-me-e t'iphe dụru mu lẹ mma;

\VS{10}mbụ mụbe onye ta agbadu kẹ t'i meeru mu ọhuma ono, i mekotaru mu ono; ọphu mu 'adụkpodua nụ kẹ t'i mekotaru mu iphe ono, i kwekotaru mu ụkwa, l'ii-meru mụbe nwozi ngu ono. Teke mu daru Ẹnyimu Jọ́danu-a; bẹ bụ mgbọro bẹ mu kpakfụ. Obenu lẹ nta-a bẹ mu jakawaru ọkpa ụzo labụ.

\VS{11}Ya ekfu anụ ngu sụ t'ị dzọta iya l'ẹka nwunne iya Ị́so; kẹle ya atsụ egvu l'ọo-bya bya afụaru iya; mẹ ụnwanyi iya-a; mẹ ụnwegirima ẹphe.

\VS{12}Obenu l'i kfuru sụ l'ii-me t'iphe dụru mu lẹ mma; mekwaaphu t'awa mu ha l'igwe l'ọ bụ eveve mgbogidi ẹnyimu; bụru 'agụta agụta.”


\par }{\PP \VS{13}Yọ radụ l'ẹke ono l'ẹnyashi ono. Yọ bya eshi l'iphe ono, o nweru ono fọta iphe, oo-gude meeru Ị́so iphe-ọma.

\VS{14}Iphe, ọ fọtaru bụ: ụkporo nne eghu iri; ụkporo mkpi; ụkporo nne atụru iri; ọwaa ụkporo ebyila.

\VS{15}Yọ bya afọtakwaphu ụkporo nne ịnya-ivu; lẹ nne ịnya-ivu iri yẹle l'ụnwu iya; ụkporo nne eswi ẹbo; oke eswi iri; ụkporo nne nkakfụ-ịgara; mẹ oke nkakfụ-ịgara iri.

\VS{16}Jékọpu edokota elu ono iche l'iche; yeshia ndu ozi iya t'ẹphe switsuaru iya iche iche. Yọ sụ ẹphe: “T'ẹphe vuru iya ụzo tụgbua! Wo ẹphe t'ephe tụshiaru onwẹphe ụbara; t'ẹ b'ọ dụ onye yẹle k'ibe iya a-tụgbabe.”


\par }{\PP \VS{17}Yọ sụ onye ọphu vu ụzo: “Ọ -bụru l'unu lẹ nwunne iya; mbụ Ị́so dzudaru; yọ jị ngu: ‘?Unu bụ ndibe onye? ?bụ awe bẹ unu eje? ?bụ onye nwekota elu-a, kụru unu l'ifu-a;’

\VS{18}unu sụ iya: ‘L'ọ kwa nwozi iya; mbụ Jékọpu nwe iya. Ọle ọ kwanu iphe ọ nụru t'e wotaru onye nwe mu nụ Ị́so; lẹ yẹbedua abyakwa-a; ọbu l'ọ nọkwadua l'ụzo azụ.’ ”


\par }{\PP \VS{19}Yo kfukwaruphu ndu k'ẹbo; ndu k'ẹto; mẹ iphe, bụ ẹge ẹphe hakọta, etso elu ono: “L'ọ kwaphu iphe ono ya kfuru ono bẹ unu e-kfukotaru Ị́so teke unu l'iya dzudaru.

\VS{20}Ọlobu; unu nyatakwa sụ iya lẹ nwozi iya; mbụ Jékọpu abyakwa-a.” Iphe Jékọpu rịru bụ l'iphe ono, ya nụru; yo vuta ụzo ono e-mee Ị́so t'obu jizita iya; k'ọphu bụ teke Ịso phụru iya; t'o kweru nata iya.

\VS{21}Tọ dụ iya bụ; e rutakota iphe ono, o gude eje ome iphe ọma ono; ẹphe evuru iya ụzo tụgbua; yẹbedua, bụ Jékọpu aradụ l'ọdu ẹphe l'ẹnyashi ono.


\par }{\SH Jékọpu yẹle Nchileke agba mgba
\par }
{\PP \VS{22}Jékọpu abya eduta unyomu iya ẹphe ẹbo l'ẹnyashi ono; duta ụnwanyi labụ ono, e deru iya t'ẹphe jejeru unyomu iya ozi ono; dutakwaphu ụnwegirima nk'iya ẹphe iri lẹ nanụ; duta ẹphe je adaa Ẹnyimu Jábọku dafụ azụ iya ọphu.

\VS{23}Yo dughatsua ẹphe ẹnyimu ono; latashia azụ bya egwotakota iphemiphe ọbule, o nweru gwofu azụ ẹnyimu ono azụ iya ọphu.

\VS{24}Tọ dụ iya bụ; Jékọpu anọdu l'ẹke ono nwẹnkinyi iya. Yo nweru nwoke lanụ, byaru nụ yẹle iya agbalẹphu mgba jeye nchi abụru pẹtekengu.

\VS{25}Nwoke ono abya amaru lẹ ya te egudeghedu Jékọpu; woru ẹka byia ya l'ọkpu-nka l'ẹphe agbakwadụa mgba ono; nka agbụfu iya.

\VS{26}Yọ sụ Jékọpu t'ọ haa ya tẹ ya la; lẹ nchi abyawa abọhu!

\par }{\PP Jékọpu asụ iya “Lẹ ya ta ahakwa iya t'ọ la; gbahaa l'ọ gọru iya ọnu.”


\par }{\PP \VS{27}Nwoke ono ajị iya ẹpha iya.

\par }{\PP Yọ sụ iya l'ẹpha iya bụ Jékọpu.


\par }{\PP \VS{28}Nwoke ono asụ iya l'ẹpha iya ta abụhedu Jékọpu. Iphe ọo-bụ bụ Ízurẹlu;\FTNT{†}{{\FR 32:28 }{\FR{32:28
}}{\FT{Iphe Ízurẹlu bụ bụ “Onye yẹle Nchileke agba mgba.”}}} kẹle yẹle Nchileke ghawaru iya; yẹle madzụ aghaa ya; yo mekputakota.


\par }{\PP \VS{29}Jékọpu asụ iya: “Byiko; t'ọ kọnuaru iya ẹpha iya.”

\par }{\PP Nwoke ono ajị iya: “?I gude ẹpha iya eme ngụnu?”

\par }{\PP Yọ bya agọoru Jékọpu ọnu l'ẹke ono.

\VS{30}Ya ndono; Jékọpu agụa ẹke ono Penuwẹlu;\FTNT{‡}{{\FR 32:30 }{\FR{32:30
}}{\FT{Iphe “Penuwẹlu” bụ bụ “Ifu Nchileke”.}}} sụ: “Lẹ yẹle Nchileke phụru ifu l'ifu; ya anọdukwadua ndzụ.”


\par }{\PP \VS{31}Jékọpu eswedelephu Penuwẹlu; ẹnyanwu-ahata-wa. Yo gbe etewa nụ ọkpa; lẹ k'ọkpu-nka ono, a gbụfuru iya ono.

\VS{32}Ọ bụ iphe ono kparu iphe ndu Ízurẹlu ta atajẹdu ájị́, likfuru l'ẹnu nka; mbụ jeye ntanụ ọwaa; kẹ l'ọ bụ l'ẹke ájị́ anọje l'ẹnu nka b'e byiru Jékọpu ẹka ono.




\par }\Chap{33}{\SH Jékọpu yẹle Ịso edzuda
\par }
{\PP \VerseOne{1}Jékọpu apalia ẹnya; phụa Ị́so yẹle ụnu madzụ, ọ chị abya. Yọ bya achịta ụnwegirima iya keeru Lii yẹle Rechẹlu; mẹ ụnwanyi ẹbo phụ, bụ ndu ejeru unyomu iya ozi phụ.

\VS{2}Yọ bya achịru ụnwanyi ẹbo ono, bụ ndu ejeru unyomu iya ozi ono yẹle ụnwu ẹphe ye l'ụzo ifu. Yọ bya edobe Lii yẹle ụnwu iya l'azụ ndu ọphu; bya edobe Rechẹlu yẹle Jósẹfu; ẹphe ekpechi azụ.

\VS{3}Yẹbedua evutaru ẹphe ụzo. Yo jekfudelephu nwunne iya ono; bya ebyiaru iya ikpere ugbo ẹsaa.


\par }{\PP \VS{4}Ya ndono; Ị́so agbakfube iya; je atụ iya gbirimu; gbakụa ya ẹka l'olu; nmaa ya akpa; bya etsua ya ọnu. Ẹphe ẹbo ajịko wata ẹkwa.

\VS{5}Ịso abya apalia ẹnya; phụa ụnwanyi ono yẹle ụnwegirima ono; bya ajị ya: “?Bụ ndu ole; mbụ ndu ọwaa, nggu l'ẹphe yị-a?”

\par }{\PP Jékọpu asụ iya: “L'ọ kwa ụnwegirima, Nchileke gude k'eze-iphe-ọma nk'iya nụ yẹbe nwozi ngu.”


\par }{\PP \VS{6}Ụnwanyi labụ phụ, ejeru unyomu iya ozi phụ yẹle ụnwegirima ẹphe abyaruta; bya efooru iya ifu l'alị.

\VS{7}Lii yẹle ụnwegirima nk'iya abyakwaphu bya efokwaaru iya phụ ifu l'alị. Jósẹfu yẹle Rechẹlu abyakpe azụ bya efokwaaru iya phụ ifu l'alị.


\par }{\PP \VS{8}Ịso ajị iya: “Igweligwe elu phuu, yẹle iya dzuru l'ụzo phụ; ?bụ kẹ ngụnu?”

\par }{\PP Jékọpu asụ iya l'ọo iphe, ya gude eme t'obu dụ nggụbe onye nwe mu nụ mma l'ẹke ya nọ.


\par }{\PP \VS{9}Ị́so asụ iya: “Nwunne mu; mẹ ya gbe nweekwaru iphe nshinu; wotaru iphe ngu nweru.”


\par }{\PP \VS{10}Jékọpu asụ iya: “Wawakwa! Ọ -bụru lẹ ya bụphu nwunne ngu l'oswiya; natanu iphe-a, ya nụru ngu-a! L'ẹge i shiru nabata iya bẹ ifu ngu dụlekwa iya phụ l'ọ bụ ifu Nchileke.

\VS{11}Byiko; t'ọ nataru iphe ono, ya wotaru iya ono; kẹle Nchileke meekwaru iya eze-iphe-ọma; ya enwekotawa iphemiphe ọbule, mkpa iya dụru iya.” Jékọpu arọnyaa ya; yo kwa nata iya.


\par }{\PP \VS{12}Ịso asụ: “Unu t'ayi la! Yẹbedua e-vutaru unu ụzo.”


\par }{\PP \VS{13}Jékọpu asụ iya: “Onye nwe mu nụ; ị marua l'ụnwegirima-a te shihudua ike ọhuma. Ọdo abụru lẹ ya eme tẹ ya leta atụru-a; mẹ eswi ndu ọwaa, mụshiru ụnwu k'ọphungu-a ẹnya; kẹ l'e -gude ike chịta iya ẹge ono tụgbua; mbụ-a m'ọo ujiku lanụ bẹ ẹphe a-nwụshihukotakwa.

\VS{14}Ọo ya bụ; onye nwe mu nụ; vururu yẹbe nwozi ngu ụzo tụgbua. Yẹbedua a-tọkpelephu nwẹhu l'etso elu-a; mẹ ụnwegirima-a gbururu jeye ya abyakfuta ngu lẹ Séyi.”


\par }{\PP \VS{15}Ị́so asụ iya: “Tẹ ya hanụru unwoke ndu nk'iya haaru iya t'ẹphe l'ẹphe yịru.”

\par }{\PP Jékọpu asụ iya: “T'ọ haaru. L'iphe, bụ iphe dụ iya mkpa bụphu tẹ nggụbe onye nwe mu nụ kweru nabata iya l'oswiya.”


\par }{\PP \VS{16}Tọ dụ iya bụ; Ị́so egbeshi mbọku ono; yọ bụru iya ọla Séyi.

\VS{17}Jékọpu aswịa ya lẹ Súkọtu. Yo rua Súkọtu bya akwata ufu buru l'ẹke ono; bya atụshiaru elu iya mkpu. Ọ bụ iya meru iphe eeku ẹke ono Súkọtu.\FTNT{*}{{\FR 33:17 }{\FR{33:17
}}{\FT{Iphe, “Súkọtu” bụ bụ “Ẹke, eedobeje ishi.”}}}


\par }{\PP \VS{18}Jékọpu eshi lẹ Padanu Áramu; laruta Shékemu l'alị Kénanu; to nwe iphe meru iya nụ. Ị -nọdu l'ọdu ẹke ẹphe nọ; nggu ele mkpụkpu ono ẹnya.

\VS{19}Yo gude ụkporo mkpọla-ọcha ise zụta ụnwu Hamọ alị ẹke o gvuberu ụlo-ẹ́kwà iya. Hamọ ono bụ iya bụ nna Shékemu.

\VS{20}Yọ bụru l'ẹke ono b'ọ kpụru ẹnya-ngwẹja; kua ya Elu-Elohe\FTNT{†}{{\FR 33:20 }{\FR{33:20
}}{\FT{Iphe “Elu-Elohe” bụ bụ “Nchileke bụ Nchileke kẹ ndu Ízurẹlu.”}}} kẹ Ízurẹlu.




\par }\Chap{34}{\SH E guderu Dayina k'ẹhuka
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yo be ujiku lanụ; Dayina bụ, nwata mgbọko, Lii mụtaru Jékọpu akpafushia ụri l'ẹke ụnwanyi alị ono.

\VS{2}Shékemu aphụa ya; gude iya k'ẹhuka; raa; shi ẹge ono mebyishia ya. Shékemu ono bụ nwatibe Hamọ; onye Hevu, bụ eze achị ọnu-ogo ono.

\VS{3}Nwatibe Jékọpu ono; mbụ Dayina atsọmahu Shékemu; yọ bya eyeru iya obu; swalahaaru iya aswaru.

\VS{4}Ya ndono; Shékemu asụ nna iya; mbụ Hamọ t'ọ lụaru iya nwamgbọko ono t'ọ bụru nyee ya.


\par }{\PP \VS{5}Tọ dụ iya bụ; Jékọpu abya anụa lẹ nwatibe iya; mbụ Dayina b'e gudekwaru k'ẹhuka; fatọshia; kwe nọ-kirishia nwandoo jeye ụnwegirima iya ndu k'unwoke eshi l'ẹke ẹphe shi nọdu eche elu lata.


\par }{\PP \VS{6}Ya ndono; Hamọ, bụ nna Shékemu atụgbua jeshia tẹ yẹle Jékọpu kfugba.

\VS{7}Ụnwu Jékọpu anụlephu iphe ono, meru nụ ono; wụ-latashia. Ndụmashi; mẹ ẹhu-eghughu eji ẹphe obu; kẹle Shékemu meru ndu Ízurẹlu iphe-iphere l'ọ raru nwatibe Jékọpu, bụ iphe, ẹ ta gbadu t'o mee.


\par }{\PP \VS{8}Hamọ asụ ẹphe: “Lẹ nwatibe iya-a; mbụ Shékemu bẹ obu iya dụkwa l'ẹke nwatibe unu-a nọ. Byiko; unu kenua yẹ ẹya t'ọ lụa.

\VS{9}T'unu l'ẹphe lụgbaje nụ nwanyi: mbụ t'unu kejee ẹphe nwanyi; ẹphebedua ekee unu.

\VS{10}Ọ -bụru l'ọ dabaru unu l'obu; unu eburu l'alị ayi l'ẹke-a. Alị b'ẹ te gbe achọdu achọcho. Ọ -bụru nghọ; unu agba iya. Ọ -bụru alị; unu azụshia ya.”


\par }{\PP \VS{11}Shékemu asụ nna Dayina; mẹ unwunne iya: “Unu kweru t'unu l'ẹphe gbaru. Iphe, bụ iphe unu sụkpooru tẹ ya nụ unu bẹ ya a-nụkwa unu.

\VS{12}Unu kfua iphe, ya a-kwaru unu lẹ nwada unu; unu ekfukwaaphu iphe, ọ dụ unu tẹ ya meeru unu. Iphe, bụ iphe, unu sụru tẹ ya kwaa bẹ ya a-kwaru unu. Ọ bụlephu t'unu kee ya nwamgbọko ọwaa tẹ ya lụa.”


\par }{\PP \VS{13}Ụnwegirima Jékọpu abya oyeru Shékemu yẹ nna iya mbụ Hamọ ọnu; woru akọ ye iya; okfu k'egude ono, e guderu nwunne ẹphe mebyishia ono.

\VS{14}Ụnwegirima Jékọpu ono asụ ẹphe: “Tụswekwa! L'ẹphe te ewotakwa nwunne ẹphe kee onye akpapyị. Ọo-bụkwaru ẹphe iphe-iphere mẹ ẹphe -mee ya.

\VS{15}Ẹge ee-me iya; ẹphe ekweta bụ t'unu wata ome l'ọ bụ ẹphebedua: mbụ t'iphe, bụ nwoke l'unubẹdua buje ugvu.

\VS{16}Teke ono; unu l'ẹphe alụgbalahaa nwanyi. Teke ono kwaphu; unu l'ẹphe abya ebua ẹghirigha; ghọo ndu lanụ.

\VS{17}Ọlobu; ọ -bụru l'unu te ekwedu ẹge ono, ẹphe kfuru ono; bushia útsù; bẹ ẹphe e-dutakwa nwunne ẹphe lashia.”


\par }{\PP \VS{18}Iphe ono, ẹphe kfuru ono adụ Hamọ yẹle nwatibe iya Shékemu mma.

\VS{19}Nwokorọbya ono, bụ iya b'a kakọta ọkwabe ugvu l'ufu nna iya ono te emekpodua mbekwa l'iphe ono, ẹphe kfuru iya ono; kẹle nwatibe Jékọpu ono bẹ dụ l'iya phụ mma.

\VS{20}Tọ dụ iya bụ; Hamọ yẹle nwatibe iya Shékemu atụgbua jeshia l'obu-edukfu mkpụkpu ẹphe; t'ẹphe kfuru iya ẹphe.

\VS{21}Ẹphe erua je asụ ẹphe: “Lẹ ndu-a bẹ umere ẹphe dụkwa mma. L'aa-hakwa ẹphe t'ẹphe buru l'alị-a; tụsaru ẹhu; nọdu iya agba nghọ; keshinu ọphu alị daburu phorongu, ẹphe e-buru. Ọdo abụru l'ẹphe l'ẹphe a-nọdu alụgba nwanyi.

\VS{22}Obenu lẹ tẹmanu ndu ono ekwe l'ẹphe l'ẹphe e-buru; tụko bụru ndu lanụ bẹ ndu k'unwoke ayi l'ẹphe ha e-bukota útsù; l'ọ bụ ẹphebedua.

\VS{23}?Unu ta amadụ l'elu ẹphe; ẹku ẹphe; mẹ iphe bụ anụ ọdo, ẹphe nweru enweru a-bụkotaru nk'ayi? Ọo ya bụ; unu t'ayi kweta iphe, ẹphe kfuru; k'ọphu ẹphe e-kweta buru l'alị ayi-a.”


\par }{\PP \VS{24}Iphe, bụ unwoke mkpụkpu ono l'ẹphe ha, bụ ndu lụfutaru l'obu-edukfu ono ekwetakota iphe Hamọ yẹle nwatibe iya kfuru; a bya ebushikota ẹphe útsù.


\par }{\PP \VS{25}A nọlephu abalị ẹto teke ẹphe nọkwadua ọnya ugvu ono; ụnwu Jékọpu ụmadzu labụ; ndu ọphu ẹphe lẹ Dayina shi lẹ nne lanụ, bụ iya bụ Símiyọnu; mẹ Lívayi egbeshi mịta ogu-mbeke ẹphe je afụaru ndu mkpụkpu ono l'ọtu-l'ụkfu. Ẹphe eje etso ndu mkpụkpu ono ọgu; jịko iphe, bụ unwoke, nọ iya nụ gbugee.

\VS{26}Ẹphe egbua Hamọ yẹle nwatibe iya Shékemu; bya eduta Dayina l'ụlo Shékemu; yọ bụru ẹphe alala.

\VS{27}Ụnwu Jékọpu awụda lẹ mkpụkpu ono yẹle odzu ono, kụru iya nụ ono; je akwaa ẹphe l'ọkwata\FTNT{*}{{\FR 34:27 }{\FR{34:27
}}{\FT{Ọkwata bụ ogwo iphe madzụ l'ike; gwoo ya k'ọphu bụ l'ẹ to nwedu ọphu a haru iya. Ọkwata bụ iphe etsoje l'ẹke aalụ ọgu; m'ọ kwanu l'ẹke utsu ada.}}} l'okfu nwunne ẹphe ono, e guderu k'ẹhuka mebyishia ono.

\VS{28}Ẹphe kpụkoru atụru ẹphe; kpụkoo eswi ẹphe; mẹ nkakfụ-ịgara ẹphe; jịko iphemiphe ọbule, bụ kẹ ndu mkpụkpu ono gwoo; mbụ gwoo gwoo mẹ iphe ọphu nọtsua l'ẹgu.

\VS{29}Ẹphe gwokotaru ẹku ẹphe; kpụkota ụnwanyi ẹphe; mẹ ụnwegirima ẹphe lẹ ndzụ; bya egwoo tụtua l'ụlo ẹphe.


\par }{\PP \VS{30}Tọ dụ iya bụ; Jékọpu asụ Símiyọnu yẹle Lívayi: “Ọwaa egbe iphe ọphu unu kpataru iya nta-a! Nta-a bẹ unu meru tẹ ya bụru ẹjo madzụ l'ẹke ndu alị-a nọ; mbụ ndu Kénanu yẹle ndu Pẹ́rezu. ?Mgbẹ unu marua lẹ ya ha nwanshị. Ẹphe -zakọta nta-a bya afụaru iya bẹ yẹle ndibe iya a-bụkwaru kpurupyata!”


\par }{\PP \VS{31}Ẹphe asụ iya: “?Ọ gbakwanụru t'o mee nwunne ẹphe l'ọ bụ nwanyi ọkpara ẹge ono, o meru iya ono?”




\par }\Chap{35}{\SH Jékọpu akwala Bẹ́telu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ya ndono; Nchileke asụ Jékọpu: “T'ọ kwalia lashia Bẹ́telu je eburu.” Sụ iya: “O -rua; t'ọ kpụaru yẹbe Nchileke ẹnya-ngwẹja; mbụ yẹbe Nchileke ono, byakfutaru iya nụ l'o shi agbaru nwunne iya Ị́so ọso ono.”


\par }{\PP \VS{2}Tọ dụ iya bụ; Jékọpu asụ ndibe iya; mẹ ndu ẹphe l'iya bu: “T'ephe pakọtakwaru iphe, bụ nte ndu ọhodo, ẹphe gude haa; ẹphe emee onwẹphe t'ẹphe dụ nsọ; yeshia uwe ẹphe; chịtatsua ọphu ka mma yee.

\VS{3}L'ẹphe abyakwa oje Bẹ́telu, ẹke ya a-kpụru Nchileke ẹnya-ngwẹja. Nchileke bụ onye ono, dzọru iya nụ teke ono, ya shi eje ntakfuru ono; bụru onye, chekotaru iya nụ l'iphe bụ ẹge ya jekotaru iya.”

\VS{4}Ya ndono; ẹphe atụko iphe, bụ nte ndu ọhodo ono, ẹphe doru ono nụ Jékọpu; tụkokwaphu iphe-nchị ẹphe yeshia nụ Jékọpu. Jékọpu achịta iya lia lẹ mkpuli achị, nọ lẹ Shékemu.

\VS{5}Ẹphe akwalia tụgbua; Nchileke emee; egvu egudekota iphe, bụ ndu mkpụkpu, nọ-pheru ẹphe mgburumgburu; k'ọphu bụ l'ẹ t'ọ dụdu ndu tụru iya ámà k'oje ẹphe ọchi ọso.


\par }{\PP \VS{6}Tọ dụ iya bụ; Jékọpu yẹle ndu ẹphe l'iya yị ejee bya ejerua Luzu, bụ iya bụ Bẹ́telu l'alị Kénanu.

\VS{7}Yọ kpụa ẹnya-ngwẹja l'ẹke ono; bya agụa ẹke ono Ẹlu Bẹ́telu;\FTNT{*}{{\FR 35:7 }{\FR{35:7
}}{\FT{Iphe “Ẹlu Bẹ́telu” bụ bụ “Nchileke kẹ Bẹ́telu”;}}} kẹ l'ọ bụ l'ẹke ono bẹ Nchileke koshiru iya onwiya teke o shi agbaru nwunne iya ọso.


\par }{\PP \VS{8}Ya ndono; Debóra, bụ nwanyi, heru Ribéka teke o shi bụru nwata abya anwụhu. E woru iya lia lẹ mkpuli ukfu achị, nọ lẹ nsụda Bẹ́telu. Ọo ya meru; e woru ẹke ono gụa Alọnu Bakutu.\FTNT{†}{{\FR 35:8 }{\FR{35:8
}}{\FT{Iphe “Alọnu Bakutu” bụ bụ: “Achị Ụzu-Ẹkwa”.}}}


\par }{\PP \VS{9}Jékọpu eshitsulephu Padanu-Áramu lata; Nchileke abyakfuta iya ọdo bya agọoru iya ọnu.

\VS{10}Nchileke asụ iya: “Ẹpha ngu bụ Jékọpu; ọle tsube nta-a bẹ ẹpha ngu ta abụhedu Jékọpu; ẹpha ngu a-bụru Ízurẹlu.” Yọ bụru iya bụ lẹ Nchileke agụa ya Ízurẹlu.


\par }{\PP \VS{11}Nchileke asụ iya: “L'ọo yẹbedua, bụ Nchileke bụ Ọkaribe-Kakọta-Ike. Ịi-zụ azụzu bya adụ l'ọtu. Ii-meta ndu a-bụru mba; metakwaphu mbakeshi. Ndu eze e-shi ngu l'ẹhu lụfuta.

\VS{12}Alị ono, ya nụru Ébirihamu; mẹ Áyizaku ono bẹ ya anụkwa ngu phụ; l'anụkwa iya phụ ụnwu nwanwanwaranwa ngu.”

\VS{13}Nchileke ekfutsuaru yeru iya; haa ya l'ẹke ono tụgbua.


\par }{\PP \VS{14}Jékọpu abya apalia mkpuma gvube l'ẹke ono, Ojejoje nọdu kfuru yeru iya ono; bya awụa mẹe l'eli iya; wụkwaa ya phụ manụ; gude gwaa ya.

\VS{15}Jékọpu agụa ẹke ono, Nchileke nọ kfuru yeru iya ono Bẹ́telu.


\par }{\SH Anwụhu Rechẹlu yẹle Áyizaku
\par }
{\PP \VS{16}Ẹphe egbeshi lẹ Bẹ́telu tụgbua. Efuratu adụdelephu ẹphe ntse; ime awata ome Rechẹlu. Ime ono ataa ya ike.

\VS{17}Teke ono, ime ono shiru ike ono bẹ nwanyi, eswi iya ime sụru iya: “T'ẹ b'ọ tsụshi egvu. L'ọ kwa nwata nwoke ọdo bẹ ọo-mụ.”

\VS{18}Yọ byadẹ ọtu-bu ume; gụa nwata ono Benoni;\FTNT{‡}{{\FR 35:18 }{\FR{35:18
}}{\FT{Iphe “Benoni” bụ bụ “nwa, ya mụru l'aphụ.”}}} E mebetsua; nna nwata ono abya agụa ya Bénjaminu.\FTNT{§}{{\FR 35:18 }{\FR{35:18
}}{\FT{Iphe “Bénjaminu” bụ bụ “nwa, nọ iya l'ẹka-ụtara”.}}}


\par }{\PP \VS{19}Ya ndono; Rechẹlu anwụhu; e lia ya l'ụzo, e shi eje Efuratu, bụ iya bụ Bẹ́tulehemu.

\VS{20}Jékọpu eswita mkpuma gvube l'eli ili ono. Mkpuma ono nọphu l'eli ili ono jeye ntanụ-a l'ekoshi l'ọ bụ ili Rechẹlu.


\par }{\PP \VS{21}Ízurẹlu atụgbukwaa ọdo; je egvube ụlo-ẹ́kwà l'azụ ụlo-eli mkpụkpu Eda.

\VS{22}Yọ bụru teke Ízurẹlu bu l'ẹke ono bẹ Rúbẹnu raru Biliha, bụ nnufu nna iya. Nna iya; mbụ Ízurẹlu anụa ya.

\par }{\PP Jékọpu mụtaru unwoke iri l'ẹbo.


\par }{\Q \VS{23}Ụnwegirima kẹ Lii bụ

\par }{\QB Rúbẹnu, bụ iya bụ ọkpara Jékọpu;

\par }{\QB mẹ Símiyọnu; Lívayi;

\par }{\QB Júda; Ísaka; mẹ Zébulọnu.


\par }{\Q \VS{24}Ụnwegirima kẹ Rechẹlu abụru

\par }{\QB Jósẹfu; mẹ Bénjaminu.


\par }{\Q \VS{25}Ụnwegirima kẹ Biliha;

\par }{\QB mbụ onye Rechẹlu guderu egude

\par }{\QB bụ Dánu; mẹ Náfutali.


\par }{\Q \VS{26}Ụnwegirima kẹ Zilipa;

\par }{\QB mbụ onye Lii guderu egude

\par }{\QB abụru Gádu; mẹ Ásha.

\par }{\PP Ndu onanu bụ unwoke, a mụshikotaru Jékọpu lẹ Padanu-Áramu.


\par }{\PP \VS{27}Jékọpu alakfuta nna iya, bụ Áyizaku lẹ Mamure l'iku Kiriyatu Arụba, bụ iya bụ Hẹ́buronu, bụ ẹke Ébirihamu yẹle Áyizaku shi jịko buru.

\VS{28}Iphe Áyizaku nọru bụ ụkporo afa tete;

\VS{29}b'ọ nwụhuderu; lakfushia ndiche iya phẹ. Ọ kakpọoru nka ọhuma. Yọ nwụhutsua ono; ụnwu iya; mbụ Ị́so yẹle Jékọpu elia ya.




\par }\Chap{36}{\SH Eri Ịso
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ọwaa bụ eri Ị́so, bụ iya bụ Édọmu.


\par }{\PP \VS{2}Ị́so lụru ụnwanyi ndu Kénanu. Nwanyi k'ọdungu bụ Ada, bụ nwatibe Elọnu onye Hetu. Nwanyi k'ẹbo bụ Oholibama, bụ nwatibe Ana; bụkwaruphu nwanwa Zibiyọnu onye Hevu.

\VS{3}Nwanyi k'ẹto bụ Basematu, bụ nwatibe Ishimẹlu; bụkwaruphu nwunne Nebayọtu.


\par }{\PP \VS{4}Ada mụtaru Ị́so Elifazu; Basematu amụtaru iya Ruwẹlu.

\VS{5}Oholibama amụtaru iya Jewushi; mụtaru iya Jelamu; mẹfua Kora. Ndu ono bụkota ụnwu, a mụtaru Ị́so lẹ Kénanu.


\par }{\PP \VS{6}Ị́so abya eduta unyomu iya; mẹ ụnwegirima iya ndu k'unwoke; mẹ ndu k'ụnwanyi; duta iphe, bụ ndibe iya l'ẹphe ha; ruta elu iya; mẹ iphe bụ anụ, ọ kpataru lẹ Kénanu; yọ bụru iya ọla ẹke, teru ẹnya l'ẹke nwunne iya; mbụ Jékọpu bu.

\VS{7}Iphe ẹphe nweru hatabewa nshinu; k'ọphu bụ l'ẹphe ẹbo te ebukotahedu l'ẹkalanu. Elu ẹphe emee; alị ono, ẹphe bụ ndu mbyamụmbya ono te edzuhe ẹphe ebubu.

\VS{8}Yọ bụru iya meru iphe Ị́so, bụ iya bụ Édọmu jeru je eburu l'alị ugvu Séyi.


\par }{\PP \VS{9}Ọwaa eri Ị́so, bụ nna ndu Édọmu teke o bu l'alị ugvu Séyi:


\par }{\PP \VS{10}Ọwaa ẹpha ụnwu Ị́so: Elifazu bụ nwata nwoke ọphu Ada mụtaru iya. Ruwẹlu bụ nwata nwoke ọphu Basematu mụtaru iya.


\par }{\PP \VS{11}Ụnwegirima unwoke ọphu Elifazu mụshiru bụ: Témanu; Omaru; Zefo; Getamu; mẹ Kenazu.


\par }{\PP \VS{12}Elifazu nweru nwanyi ọphu bụ nnufu iya. Onye onanu bụ Tìmína. Tìmína mụtaru iya nwata nwoke lanụ, aza Amalẹku. Ndu onanu bụ ụnwu-nwa Ada, bụ nyee Ị́so.


\par }{\PP \VS{13}Ụnwegirima unwoke ọphu Ruwẹlu mụtaru bụ: Nehatu; Zera; Shama; mẹ Miza. Ndu onanu bụ ụnwu-nwa Basematu, bụ nyee Ị́so.


\par }{\PP \VS{14}Ụnwegirima unwoke ọphu Oholibama mụtaru Ị́so bụ: Jewushi; Jelamu; mẹ Kora. Oholibama ono bụ nwatibe Ana bya abụru nwanwa Zibiyọnu.


\par }{\PP \VS{15}Ọwaa ndu bụ ishi l'eri Ị́so ndọ-ọ: Ụnwegirima kẹ Elifazu, bụ ọkpara Ịso bụ: Témanu; Omaru; Zefo; Kenazu;

\VS{16}Kora; Getamu; mẹ Amalẹku. Ndu ono bụ ndu bụ ishi l'eri Elifazu l'alị Édọmu. Ẹphe bụ ụnwunwa Ada.


\par }{\PP \VS{17}Ndu ọphu bụ ndu ishi l'ụnwegirima kẹ Ruwẹlu bụ: Nehatu; Zera; Shama; mẹ Miza. Ndu onanu bụ ndu bụ ishi l'eri Ruwẹlu l'alị Édọmu. Ẹphe bụ ụnwunwa nyee Ị́so, bụ iya bụ Basematu.


\par }{\PP \VS{18}Ụnwegirima ọphu Oholibama mụtaru Ị́so bụ: Jewushi; Jelamu; mẹ Kora. Ndu onanu bụ ndu bụ ishi l'eri nyee Ịso, bụ iya bụ Oholibama, bụ nwatibe Ana.


\par }{\PP \VS{19}Ndu ono l'ẹphe ha bụkota ụnwu Ị́so, bụ iya bụ Édọmu; bụru ẹphe bụgbaa ndu ishi l'ikfu ẹphe iche iche.


\par }{\PP \VS{20}Ụnwegirima kẹ Séyi, onye Họru, bụ iya bụ onye nwe alị ono bụ: Lotanu; Shobalu; Zibiyọnu; Ana;

\VS{21}Dishọnu; Eza; mẹ Dishanu. Ụnwegirima Séyi ono, bu lẹ Édọmu ono bụ ẹphe bụgbaa ndu ishi ndu Họru.


\par }{\PP \VS{22}Ụnwegirima kẹ Lotanu bụ: Hori; mẹ Hemanu. Tìmína bụ nwunne Lotanu kẹ nwanyi.


\par }{\PP \VS{23}Ụnwegirima kẹ Shobalu bụ: Aluvanu; Manahatu; Ebalu; Shefo; mẹ Onamu.


\par }{\PP \VS{24}Ụnwegirima kẹ Zibiyọnu bụ: Aya; mẹ Ana. Ana ọwananu bụ iya chọ-vuru nwogvu ọbu, ekpo ọku l'echi-ẹgu l'ẹke oocheru nna iya, bụ Zibiyọnu nkakfụ-ịgara.


\par }{\PP \VS{25}Ụnwegirima kẹ Ana bụ: Dishọnu; mẹ Oholibama, bụ nwatibe iya kẹ nwanyi.


\par }{\PP \VS{26}Ụnwegirima Dishọnu bụ Hẹmudanu; Ẹshubanu; Ituranu; mẹ Keranu.


\par }{\PP \VS{27}Ụnwegirima kẹ Eza bụ: Bilihanu; Zevanu; mẹ Ekanu.


\par }{\PP \VS{28}Ụnwegirima kẹ Dishanu bụ: Uzu; mẹ Aranu.


\par }{\PP \VS{29}Ọwaa ndu ishi ndu Họru: Lotanu; Shobalu; Zibiyọnu; Ana;

\VS{30}Dishọnu; Eza; mẹ Dishanu. Ọ bụ ẹphebedua bụ ndu ishi ndu Họru l'ẹge ẹphe shitsua l'ikfu l'ikfu l'alị Séyi ono.


\par }{\SH Ndu eze, achị ndu Édọmu
\par }
{\PP \VS{31}Ọwaa bụ ndu eze, vuru ụzo chịa ndu Édọmu; bẹ eze ọdo, shi Ízurẹlu chịderu ẹphe:


\par }{\Q \VS{32}Béla Beyo bụru eze ndu Édọmu.

\par }{\QB Mkpụkpu iya bụ Dinuhaba.


\par }{\Q \VS{33}Béla anwụhulephu;

\par }{\QB Jobabu Zera, bụ onye Bọzura

\par }{\QB abya abụru eze l'ọzori iya.


\par }{\Q \VS{34}Jobabu anwụhulephu;

\par }{\QB Hushamu, bụ onye Témanu

\par }{\QB abya anọdu l'ọzori iya chịlahaa.


\par }{\Q \VS{35}Hushamu anwụhulephu;

\par }{\QB Hadadu Bedadu, bụ iya

\par }{\QB lụ-gburu ndu Mídiya lẹ

\par }{\QB Móabu abya abụru eze l'ọzori iya.

\par }{\QB Mkpụkpu nk'iya bụ Avitu.


\par }{\Q \VS{36}Hadadu anwụhulephu;

\par }{\QB Samúla kẹ Masureka

\par }{\QB abya anọdu l'ọzori iya chịlahaa.


\par }{\Q \VS{37}Samúla anwụhulephu;

\par }{\QB Shawulu kẹ Rehobọtu,

\par }{\QB nọ l'iku Ẹnyimu Yufurétusu

\par }{\QB abya anọdu l'ọzori iya chịlahaa.


\par }{\Q \VS{38}Shawulu anwụhulephu;

\par }{\QB Bálụ-Hananu Akụbo

\par }{\QB abya abụru eze l'ọzori iya.


\par }{\Q \VS{39}Bálụ-Hananu anwụhulephu;

\par }{\QB Hada abụru eze l'ọzori iya.

\par }{\QB Mkpụkpu iya bẹ eekuje Pawu.

\par }{\QB Ẹpha nyee ya abụru Mehetabẹlu,

\par }{\QB bụ nwatibe Maturedi.

\par }{\QB Maturedi bụkwanu ada Mezahabu.


\par }{\PP \VS{40}Ọwaa ẹpha ndu bụ ishi l'eri Ị́so l'ẹge ẹphe shitsua l'ikfu l'ikfu; mẹ ẹke ẹphe butsua, eekutsua ẹpha ẹphe alaru: Tìmína; Aluva; Jitẹtu;

\VS{41}Oholibama; Ela; Pinọnu;

\VS{42}Kenazu; Témanu; Mibiza;

\VS{43}Magudẹlu; mẹ Iramu. Ndu-a l'ẹphe ha bụkota ndu ishi ndu Édọmu; l'ẹge ẹphe gude bua l'alị ono, ẹphe lụtaru ono.

\par }{\PP Ẹphe l'ẹphe ha tụko bụru ndibe Ị́so, bụ nna ndu Édọmu.




\par }\Chap{37}{\SH Nrọ, Jósẹfu rọshiru
\par }
{\PP \VerseOne{1}Tọ dụ iya bụ; Jékọpu eburu l'alị ono, nna iya shi buru ono, bụ iya bụ alị Kénanu.


\par }{\PP \VS{2}Ọwaa akọ ẹhu Jékọpu:

\par }{\PP Jósẹfu anọlephu afa iri l'ẹsaa wata otso ụnwanna iya phẹ l'eche atụru. Ụnwanna iya phẹ ono bụ ụnwegirima nyee nna iya phẹ; mbụ Biliha; mẹ Zilipa. Yọo bụje; ẹphe -lata; yo dooru nna ẹphe ẹjo iphe, ụnwanna iya ndu ọphu anọduje eme.


\par }{\PP \VS{3}Ízurẹlu aka oyeru Jósẹfu obu mẹ l'ẹge o yeru ụnwu iya ndu ọphu. Ishi iya abụru l'ọ bụ nwa, a mụru iya lẹ nka. Yọ bya akwaaru Jósẹfu uwe-nlọkpuru ẹka-ogologo, e dengashiru edengashi.

\VS{4}Teke ụnwanna iya bya amaru lẹ nna ẹphe ka iya oyeru obu mẹ l'ẹge o yeru ẹphebedua; ẹphe abya akpọo ya ashị; ẹphe te ekfujeheru iya okfu ọma.


\par }{\PP \VS{5}Yo be ujiku lanụ; Jósẹfu arọo nrọ; bya ezeeru iya ụnwanna iya ono. Nrọ ono emee; ẹphe akabakpọ ya rụ ọkpo ashị.

\VS{6}Yọ sụ ẹphe t'ẹphe gebe tẹ ya zeeru ẹphe nrọ, ya rọru.

\VS{7}Wo ẹphe: “Lẹ ya rọru nrọ; ẹphe ajịko l'esweshi oshiwitil'ẹgu. A nọnyaa; iswe witu nk'iya egbeshi vudo evudo; iswe iya nk'ẹphe abya anọ-phee nk'iya mgburumgburu; l'eforu nk'iya ono ifu l'alị.”


\par }{\PP \VS{8}Ụnwanna iya ono asụ iya: “?Bụ iya bụ l'ịiri l'ọo nggu e-mekochaa bụru eze l'achị ẹphe tọo? Mbụ; ?bụ nggu e-mekochaa bụru ishi ẹphe tọo?” Nrọ ono, ọ rọru ono yẹle okfu ono, o kfuru ono emee; ẹphe akabaa ya rụ ọkpo ashị.


\par }{\PP \VS{9}Yo be mbọku ọdo; yọ byakwa bya arọo nrọ ọdo; bya ezekwaaru iya phụ ụnwanna iya ono. Ono b'ọ sụru ẹphe: “Unu gebe tẹ ya zeeru unu nrọ ọdo, ya rọru. Ya rọru nrọ; ẹnyanwu; mẹ ọnwa; ọwaa mkpọ-kpodo iri lẹ nanụ abya efooru iya ifu l'alị.”


\par }{\PP \VS{10}Teke o zeru nna iya nrọ ono ẹge o zeru iya ụnwanna iya phẹ bẹ nna iya baru iya mba; sụ iya: “?Bụ egbe nrọ ngụnu dụ ẹge onanu? ?Ọ bụ lẹ nne ngu; mẹ yẹbedua, bụ nna ngu; mẹ ụnwunna ngu phẹ e-mekochaa bya efooru ngu ifu l'alị tọo?”

\VS{11}Ụnwanna iya ono awataru iya okoru okopho. Obenu lẹ nna iya wotaru iphe ono kwachia l'ọkpoma.


\par }{\SH Ụnwanna Jósẹfu ere iya
\par }
{\PP \VS{12}Ya ndono; ụnwanna iya achịta atụru nna ẹphe jeshia echeche l'iku Shékemu.

\VS{13}Ízurẹlu asụ Jósẹfu: “?Mgbẹ ị marua l'ụnwanna ngu phẹ eche atụru l'iku Shékemu. Ngwaa; bya tẹ ya zi ngu t'i je agbaphee ẹphe.”

\par }{\PP Jósẹfu ekwe iya.


\par }{\PP \VS{14}Nna iya asụ iya t'o je agbaphee ụnwanna iya l'ẹke ẹphe nọ l'eche atụru; maru ẹge ẹphe dụ; ẹphe l'atụru ono. Teke ọ phụtsuaru ẹphe; yọ lata bya akọoru iya. Yọ bụru lẹ nsụda Hẹ́buronu b'ọ nọ zia ya ozi ono.

\par }{\PP Jósẹfu erua Shékemu;

\VS{15}nwoke ọbu aphụ iya l'ẹke ọogha-phe l'ẹgu l'ẹke ono; jị iya: “?Bụ ngụnu bẹ ịicho?”


\par }{\PP \VS{16}Yọ sụ iya: “L'ọ kwa ụnwanna iya phẹ; bẹ ya achọ. Ọ -bụru l'ị maru ẹke ẹphe nọ l'eche atụru ẹphe; byiko tụnuru iya ọnu iya.”


\par }{\PP \VS{17}Nwoke ono asụ iya: “L'ẹphe lụfuakwaru l'ẹke-a. Lẹ ya nụkwaru teke ẹphe shi ekfu t'ẹphe je Dótanu.”

\par }{\PP Tọ dụ iya bụ; Jósẹfu achọru ẹphe tụgbua; je achọ-vu ẹphe l'ụzo Dótanu.

\VS{18}Ẹphe aphụ l'iya phụ l'ụzenya; wata ọchi idzu ẹge ẹphe e-shi gbua ya.


\par }{\PP \VS{19}Ẹphe asụ onwẹphe: “Ọ-rọ-nrọ-a abyakwa-a!

\VS{20}Unu bya t'ayi gbua ya; chee lẹ nsụ lanụ l'ẹke-a. Teke e metsuaru; ayi asụ l'ọ bụ anụ-ẹgu-ẹgbudu gburu iya. T'ayi mawarụru ẹge nrọ iya ono e-shi vụa.”


\par }{\PP \VS{21}Rúbẹnu anụle iya phụ; chọlahaa ẹge ya e-shi dzọo ya t'ẹphe bẹ egbu iya. Yọ sụ: “Unu t'ayi be egbukwa iya egbugbu.

\VS{22}Unu be egbukwa ọchi. Iphe unu e-mechia bụ t'unu paru iya chee l'iduma-wa, nọ l'echi-ẹgu ẹke-a. Ọlobu; unu be emekakwa iya iphe.” Iphe kparu iphe Rúbẹnu kfuru ẹge ono bụ k'ọphu ọo-dzọfuta iya; duta iya dulaaru nna iya.


\par }{\PP \VS{23}Ya ndono; Jósẹfu abyarutalephu ẹke ụnwanna iya ono nọ; ẹphe egude iya; yefu iya uwe-nlọkpuru ẹka-ogologo iya ono, e dengashiru edengashi ono;

\VS{24}kpụta iya chee l'iduma. Iduma ono kpọhuru nkụ; to nwe iphe nọ iya nụ.


\par }{\PP \VS{25}Ẹphe anọdukwadua k'ori nri; bya apalia ẹnya; phụa ndu Ishimẹlu, liberu shi lẹ Gíledu; ẹphe l'ịnya-ivu ẹphe, vutsua manụ, eshi mkpọ; manụ bamụ;\FTNT{*}{{\FR 37:25 }{\FR{37:25
}}{\FT{Iphe e kuru manụ bamụ l'ẹke-a bụ ọgvu, eeteje onye iphe eme; bụkwaruphu ọgvu, eeteje odzu t'ẹ b'o rehu ẹgwegwa.}}} yeru mẹeru gude l'eje Íjiputu.


\par }{\PP \VS{26}Júda asụ ụnwanna iya ndu ọphu; “?Bụ ngụnu bẹ ayi e-rita iya mẹ ayi gbua nwanna ayi woru odzu iya lia?

\VS{27}Unu bya t'ayi ree ya ndu Ishimẹlu. T'ẹ b'ọ dụkwa iphe ayi e-je iya ememe; l'ọ kwa nwanna ayi, ayi ẹya bụ mee lanụ.” Ụnwanna iya ono ekwe.


\par }{\PP \VS{28}Ndu Mídiya ono, l'agba nghọ ono eswedelephu; ụnwanna Jósẹfu ono akpụfuta iya l'iduma ono; woru iya ree ndu Ishimẹlu ono ụkporo pọngu. Ẹphe eduta iya lashia Íjiputu.


\par }{\PP \VS{29}Rúbẹnu abya enyoo iduma ono; bya aphụ lẹ Jósẹfu ta anọhedu iya; yo gude ẹhu-eghughu woru uwe iya lajaa.

\VS{30}Yo jekfushia ụnwanna iya phẹ ono; je sụ ẹphe: “Mẹ nwata ono ta anọhekwa l'ẹke ono. ?Nanụ ụzo, ya e-shi iya nta-a?”


\par }{\PP \VS{31}Ya ndono; ẹphe akpụta eghu lanụ gbua; chịta uwe Jósẹfu tsẹe lẹ mee eghu ono.

\VS{32}Ẹphe achịta uwe-nlọkpuru ẹka ogologo ono chịlaaru nna ẹphe; sụ iya: “T'o lekwa uwe, ẹphe detataru. T'o leedu iya ẹnya; maru m'ọ bụ kẹ nwatibe iya tẹ t'ọ bụdu iya.”


\par }{\PP \VS{33}Jékọpu abya elee ya ẹnya; yọ bụru iya. Yọ sụ: “L'ọ kwa uwe nwatibe iya! Ọ dụkwa l'ọ bụ ẹjo anụ-ẹgu-ẹgbudu gburu iya. L'ọ kwa anụ-ẹgu-ẹgbudu labushiru Jósẹfu vịriviri!”


\par }{\PP \VS{34}Jékọpu egude aphụ lajaa uwe iya; chịta uwe-aphụ yee; kwaa ẹkwa nwa iya ono abalị olemole.

\VS{35}Ụnwegirima iya: ndu k'unwoke; mẹ ndu k'ụnwanyi abya egboo ya nta; gboo ya imo; to kwe t'e gbota iya. Yọ sụ ẹphe: “T'ẹphe haa ya tẹ ya gụa aphụ nwa iya ono jeye teke ya a-lakfu iya l'ili.” Ọ bụ ẹge ono bẹ nna iya gude kwaa ẹkwa iya.


\par }{\PP \VS{36}Ya ndono; ndu Mídiya ono eje eworu Jósẹfu ree Pọtifa lẹ Íjiputu. Pọtifa ono bụ onye lanụ lẹ ndu ejeru Fero ozi; bụru iya bụ onye ishi ndu sọja, eche Fero nche.




\par }\Chap{38}{\SH Júda yẹle Téma
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ya ndono; yọ bụru teke ono bẹ Júda haru ụnwunna iya; tụgbua jeshia kẹ nwoke Adulámu, eeku Hira je eburu.

\VS{2}Yọ bụru l'ẹke ono bẹ Júda nọ phụa nwatibe nwoke, eeku Shuwa, bụ onye Kénanu. Yọ lụa nwata ono; yẹle iya abya azẹe;

\VS{3}yọ tsụta ime; bya amụtaru iya nwata nwoke, ọ gụru Ẹru.

\VS{4}Yọ bya atsụta ime ọdo; mụa nwata nwoke; gụa ya Onanu.

\VS{5}Yọ bya atsụta ime ọdo; mụkwaaphu nwata nwoke; gụa ya Shela. Yọ bụru lẹ Kezibu b'ọ nọ mụa nwata ono.


\par }{\PP \VS{6}Júda abya alụaru Ẹru, bụ ọkpara iya nwanyi. Ẹpha nwanyi, ọ lụru iya bụ Táma.

\VS{7}Obenu lẹ Ẹru, bụ ọkpara Júda bụ onye menukaru ẹjo iphe. Ojejoje eworu iya chigbua.


\par }{\PP \VS{8}Tọ dụ iya bụ; Júda asụ Onanu: “T'ọ lụpyabe nyee nwunne iya ono; k'ọphu oo-shi ẹge ono tọgboru nwunne iya ono akọ lẹ mgboko.”

\VS{9}Obenu lẹ Onanu mawaru lẹ nwata, nwanyi ono a-mụta ta abụdu nk'iya. Yọo bụje yẹle nyee nwunne iya ono zẹru; ọ -gbaa teke ọo-nyị iphe; yọ nyịru iya wụshi l'alị; k'ọphu ẹ too doberu nwunne iya ono akọ.

\VS{10}Iphe ono, ọonoduje eme ono adụ Ojejoje ẹji; yo wokwaru iya phụ chigbua.


\par }{\PP \VS{11}Ya ndono; Júda asụ nyee nwa iya ono; mbụ Táma t'ọ la kẹ nna iya je anọdu jeye tẹ Shela, bụ nwatibe iya vufuta. Ishi iya abụru l'ọ rịru; sụ: “A maru; ?onye onanu ta anwụhufuduanu ẹge unwunne iya ndu ọphu nwụshihuru.” Tọ dụ iya bụ; Táma atụgbua; lashia kẹ nna iya.


\par }{\PP \VS{12}A bya anọokwaru ọphu baru ishi; nyee Júda, bụ iya bụ nwatibe Shuwa abya anwụhu. Júda akwagetsua ẹkwa iya; tụgbua; yọ buru iya oje Timina ọgba-phe ndu akpụru iya atụru iya ẹji. Ọnya iya; mbụ Hira, bụ onye Adulámu etsoru iya; yọ bụru ẹphe ejeje.


\par }{\PP \VS{13}Ya ndono; ama abya agbaaru Táma lẹ nna nji iya ejekwa Timina obyishi atụru iya ẹji.

\VS{14}Yo yefuwaphu uwe, nwanyi, nọ l'ụlo-maa, o yeru; chịta ụlari-ifu phụ-kpua onwiya ifu t'ẹ ba ahụbe iya ama; je adụgaru l'ọnu ẹke, eeshije abahụ Enému, bụkwanu ụzo, e shi eje Tìmína; kẹ l'ọ mawaru lẹ Shela vufutawaru; ọbule e te eduduaru iya nụ iya t'ọ lụpyabe ọbu.


\par }{\PP \VS{15}Júda abya aphụa Táma tubesu l'ọo nwanyi ọkpara; kẹ l'ọ phụ-kpuru onwiya ụlari l'ifu;

\VS{16}tọ ma l'ọ bụ nyee nwa iya. Yo jekfube iya l'iku ụzo ono; sụ iya t'ẹphe zẹe.

\par }{\PP Táma ajị iya iphe ọo-kfụ iya t'ẹphe zẹe ọbu.


\par }{\PP \VS{17}Júda asụ iya: “Lẹ ya e-shi l'elu iya kpẹe ya nwada-eghu lanụ.”

\par }{\PP Táma asụ iya t'o wofuta iphe-itumo, ya e-gude jeye teke ọo-kpụtaru iya nwada-eghu ọbu?


\par }{\PP \VS{18}Yọ jị Táma; sụ iya: “?Bụ ngụnu b'ọ dụ ngu tẹ ya yeru ngu l'itumo ọbu?”

\par }{\PP Yọ sụ iya: “L'ọ bụ iphe-olu iya; iphe-ọhubama, tso iya nụ; mẹ mgbọro ono, o gude l'ẹka ono.” Júda ekwe iya; chịru iphe ono nụ iya; yẹle iya eje azẹe. Táma atsụtawaphu ime.

\VS{19}Júda atụgbulephu; Táma aphụfu ụlari-ifu ono, o shi phụ-kpua ifu ono; chịta uwe nwanyi, nọ l'ụlo-maa phụ, o shi yee phụ yephu azụ.


\par }{\PP \VS{20}E metsua; Júda abya akpụta nwada-eghu ono kpẹe ọnya iya phụ; mbụ Hira t'o je akpẹe nwanyi ono; chịtakwanuru iya iphe phụ, o yeru iya l'itumo phụ. Yo shi rua ẹke ono; tọ phụhe nwanyi ono.

\VS{21}Yọ jị ndu ẹke ono: “Nanụ nwanyi ọkpara ono, shi nọdu l'iku ụzo Enému\FTNT{*}{{\FR 38:21 }{\FR{38:21
}}{\FT{O nweru Bayịburu, e deru l'onye nwoke ono sụru lẹ ya achọ bụ nwanyi, agbaru ọmarali ọkpara.}}} ono?”

\par }{\PP Ẹphe asụ iya l'ẹ to nwekwa nwanyi ọkpara, nọjeru l'ẹke ono.


\par }{\PP \VS{22}Tọ dụ iya bụ; yọ laphushia azụ; je asụ Júda: “Lẹ ya ta aphụkwa iya. Ọdo abụru lẹ ndu, bu l'ẹke ono sụkwaru l'ẹ to nwekwa nwanyi ọkpara, nọjeru l'ẹke ono.”


\par }{\PP \VS{23}Júda asụ: “T'a haa ya t'o nwewaruru iphe ọphu, o gude; a nọnyakwaa; e gude iya nụ chịlahaa ayi ọchi. Mbụ; ?ya ta kpẹdunua ngu-a nwada-eghu-a; nggu egude iya je achọo ya; t'ị phụ iya?”


\par }{\PP \VS{24}A nọlephu iphe ruru ọnwa ẹto; a bya asụ Júda lẹ nyee nwa iya-a; mbụ Táma gbe agbaakwanu ọkpara; l'o gbe dụakwanu ime.

\par }{\PP Júda asụ t'a kpụfuta iya; je akpọo ya ọku!


\par }{\PP \VS{25}A kpụfutadele iya phụ; yo gworu iphe ono, Júda chẹjeru iya ono nụ t'e gwojeru iya; sụ t'e kfuru iya: “L'ọ kwa onye nwe iphe-a bẹ yeru iya ime.” Sụ t'e kfuru iya: “T'o gbuedu iphe-olu-wa igo; iphe-ọhubama, tso iya nụ; mẹ mgbọro-wa t'ọ maru: ?ọo-maghe onye nwe iya nụ?”


\par }{\PP \VS{26}Júda aphụlephu iphe ono; maru l'ọo nk'iya; bya asụ: “Ha! Nwanyi-a kakwa iya ọbu onye doberu ẹka ndoo; kẹle ya sụtsuaru lẹ Shela a-lụpyabe iya; e metsua; ya te emehe iya.”


\par }{\PP \VS{27}Yọ gbaa teke oo-zeda; a maru l'ọ bụ ejima unwoke labụ, nọ iya l'ẹpho ono.

\VS{28}Yo zedade; onye lanụ evuru ụzo wofuta ẹka. Nwanyi, eswi iya ime ono abya ewota òwúú uswe gbabẹ iya l'ẹka; sụ l'ọo onye onanu vu ụzo.

\VS{29}Nwata ono ewobalephu ẹka ono; nwunne iya eyewaphu ishi; kwofuta. Nwanyi ono, eswi ime ono asụ: “?Ọwaa ẹge i shiru kpataru onwongu ụzo?” Ya ndono; a gụa onye onanu Pẹ́rezu.\FTNT{†}{{\FR 38:29 }{\FR{38:29
}}{\FT{Iphe “Pẹ́rezu” bụ bụ “ekwofuta”.}}}

\VS{30}Nwunne iya ọphu a gbabẹru eri owu uswe l'ẹka phụ etsowa iya phụ. A gụa yẹbedua Zera.\FTNT{‡}{{\FR 38:30 }{\FR{38:30
}}{\FT{Iphe “Zera” bụ bụ “o-ke-too”.}}}




\par }\Chap{39}{\SH Jósẹfu yẹle nyee Pọtifa
\par }
{\PP \VerseOne{1}Tọ dụ iya bụ; e duru Jósẹfu rua Íjiputu; Pọtifa azụ-ghachi iya ndu Ishimẹlu ono. Pọtifa bụ onye Íjiputu, tso lẹ ndu Fero nụru oke-ọkwa. Yọ bụru iya bụ onye ishi ndu sọja, echeje Fero nche.


\par }{\PP \VS{2}Ojejoje eswiru Jósẹfu; iphemiphe ọbule, o yeru ẹka l'ajahụjeru iya. Yo buru l'ụlo onye Íjiputu ono, bụ nnajiufu iya ono.

\VS{3}Nnajiufu iya ono abya aphụ lẹ Ojejoje swiru Jósẹfu eswiru; bya aphụ l'iphemiphe ọbule, o yeru ẹka agajẹru iya;

\VS{4}Jósẹfu abya atụba iya l'obu; yo woru iya mee nwozi iya; mbụ mee ya onye, elekota ufu iya kpamukpamu ẹnya; bya ewokwaruphu iphemiphe ọbule, o nweru enweru ye iya l'ẹka t'o letajeru iya ẹnya.

\VS{5}Tsube teke ono, Pọtifa meru Jósẹfu onye ishi, eletaru iya ufu iya ẹnya; mẹ iphemiphe ọbule, o nweru enweru ono bẹ Ojejoje bya egude okfu ẹhu Jósẹfu gọoru nwoke Íjiputu ono ọnu. Ọnu ono, Ojejoje gọru iya ono emee iphemiphe ọbule, Pọtifa nweru l'ufu; mẹ ọphu nọ l'ẹgu; yo kweru iya.

\VS{6}Pọtifa ahakọtaru Jósẹfu iphemiphe ọbule, o nweru enweru t'o letajeru iya ẹnya; k'ọphu bụ l'ẹ tọ dụhedu iphe, ọokpajekwadu ishi ẹge ee-me iya. Iphe, ọ malẹruphu nwẹnkinyi bụ tẹ ya ria nri.

\par }{\PP Jósẹfu bẹ gbaru ụgbugba ọma; l'amashi mma ike.

\VS{7}A nọnyalephu; Jósẹfu atụba nyee nnajiufu iya ono l'ẹnya. Yọ sụ iya t'ọ bya t'ẹphe zẹe.


\par }{\PP \VS{8}Jósẹfu ajịka; sụ iya: “Lẹ keshinu nnajiufu iya meru iya onye ishi iphemiphe ọbule, o nweru enweru b'ẹ tọ ọkpajehekwa ishi iphe eme nụ l'ufu iya. Iphemiphe ọbule, o nweru enweru b'o yekotaru iya l'ẹka tẹ ya letaru iya ẹnya.

\VS{9}Ọ bụ ẹge ike kẹ nnajiufu iya ha l'ụlo-wa bụ ẹge ike nk'iya ha. To nwe iphe o wohajeru iya ewoha; a gụfuphu nggụbedua; kẹ l'ị bụ nyee ya. ?Nanu ẹge ya e-shi bya emee egbe akpamara ọwaa; kpua Nchileke?”

\VS{10}Iphe bụ mbọku-mbọku, mụtaru amụta; yo kfukwaruphu Jósẹfu tẹ yẹle iya zẹe. Obenu lẹ Jósẹfu te kwedu; mbụkponu tẹ yẹle iya nọdu l'ẹkalanu.


\par }{\PP \VS{11}Yo be ujiku lanụ; Jósẹfu abahụ l'ụlo tẹ ya jee ozi, nọru iya nụ. Teke ono b'ẹ tọ dụdu ndu ejeje ozi l'ụlo ono m'ọo onye lanụ, nọ l'ime ụlo ono.

\VS{12}Nyee Pọtifa ono awọ iya l'uwe iya; sụ iya t'ọ bya t'ẹphe zẹe. Jósẹfu eyefu uwe iya ono haa ya l'ẹka gbafụ etezi.


\par }{\PP \VS{13}Yọ phụlephu lẹ Jósẹfu yefuru uwe iya haa ya l'ẹka kfụfu etezi;

\VS{14}kukowaphu ndu ozi ụlo iya; sụ ẹphe: “Unu lenu! Nwohu-a, shi Híburu-a b'e dutaru t'ọ bya emeru ẹjo ahụma kpua ẹphe. Ọ bakfutaru iya l'ime ụlo l'ẹke-a tẹ yẹ l'iya zẹe. Ya eworu mkpu chia.

\VS{15}Yọ nụlephu lẹ ya echi mkpu t'a bya agbaaru iya mkpu; paru uwe iya haaru iya; kfụfu etezi.”


\par }{\PP \VS{16}Nwanyi ono egude uwe ono gbururu jeye nnajiufu Jósẹfu abata.

\VS{17}Yọ bya akọoru iya iphe, mụru nụ; sụ iya: “Lẹ nwohu Híburu-a, i dubataru ayi l'ẹke-a bẹ byakwaru t'o mee mu ẹjo ahụma ntanụ-a.

\VS{18}Ya echilephu mkpu t'a bya agbaaru iya mkpu; yọ haaru iya uwe iya kfụfu etezi.”


\par }{\PP \VS{19}Nnajiufu Jósẹfu anụlephu iphe ono, nyee ya kfuru iya l'ọ bụ ẹge ohu iya meru iya ndono; vọru ọku ghụa ẹhu.

\VS{20}Pọtifa akpụta Jósẹfu je eye l'ọka-mkpọro, eze atụ-chije ndu mkpọro iya.

\par }{\PP Obenu lẹ Jósẹfu nọ lẹ mkpọro ono;

\VS{21}Ojejoje eswiru iya; l'ekoshi iya lẹ ya yeru iya obu. Yo mee onye eche ọka-mkpọro ono; yo yeru Jósẹfu obu.

\VS{22}Onye ono, eche ọka-mkpọro ono emee Jósẹfu ishi ndu nọkota l'ọka-mkpọro ono. Iphemiphe ọbule, eeme l'ẹke ono abụru Jósẹfu b'ọ nọkota l'ẹka.

\VS{23}Iphe nọwa Jósẹfu l'ẹka bẹ onye eche ọka-mkpọro ono ta akpajẹhedu ishi ẹge ee-me iya; kẹle Ojejoje swiru Jósẹfu; iphemiphe ọbule, o yeru ẹka l'agajẹru iya.




\par }\Chap{40}{\SH Jósẹfu akọ iphe, nrọ, ndu mkpọro rọru bụ
\par }
{\PP \VerseOne{1}A nọnyaa; onye, agbajẹru eze ndu Íjiputu mẹe; mẹ onye eghejeru iya buredi emeswee nnajiufu ẹphe.\FTNT{*}{{\FR 40:1 }{\FR{40:1
}}{\FT{L'okfu Híburu b'e deru l'onye-a bụ “ọ-pa-okoro”; bụ iya bụ l'ọkwa iya ha nshinu l'obu-eze; bụru iya aphụ gbasaru nri eze; mẹ mẹe eze. Ọ bụ yẹbedua egudeje ẹka iya gbẹe eze mẹe.}}}

\VS{2}Iphe eghulahaa Fero eghughu l'ẹke ụmadzu labụ ono, ejeru iya ozi ono nọ; mbụ onye ishi ndu agbajẹru iya mẹe; mẹ onye ishi ndu ọphu eghejeru iya buredi.

\VS{3}Yọ chịta ẹphe je atuchishia l'ufu onye ishi ndu sọja, echeje Fero nche. Ọ kwaphu l'ẹke ono b'a tụ-chiru Jósẹfu.

\VS{4}Onye ishi ndu sọja ono, echeje Fero nche ono eduru Jósẹfu yeru ẹphe t'ẹphe zije iya ozi.

\par }{\PP Ẹphe anọnyaa lẹ mkpọro ono;

\VS{5}unwoke labụ ono; mbụ onye ono, agbajẹru Eze ndu Íjiputu mẹe; mẹ onye ọphu eghejeru iya buredi abya ajịko rọo nrọ l'ẹnyashi ujiku lanụ. Iphe nrọ ono ekfu adụgbaa iche l'iche.

\VS{6}Yo be l'ụtsu iya; Jósẹfu abya aphụ l'ẹhu ta atsọdu ẹphe ẹna.

\VS{7}Yọ jị ndu ono, ọkwa ẹphe kpọ-litaru l'ọru Fero ono; mbụ ndu ono, a jịko ẹphe l'iya tuchia lẹ kẹ nnajiufu iya ono; sụ: “?Bụ ngụnu meru iphe ẹhu ta atsọdu unu ẹna ntanụ?”


\par }{\PP \VS{8}Ephe asụ iya l'ẹphe ẹbo tụkoru rọo nrọ; tọ dụ onye a-karu ẹphe iphe nrọ ono bụtsua.

\par }{\PP Jósẹfu asụ ẹphe: “?Tọ dụ Nchileke bụ onye akọje nrọ? Unu zenuaru iya nrọ ọbu.”


\par }{\PP \VS{9}Onye ishi ndu ono, agbajẹru Fero mẹe ono abya ezeeru Jósẹfu nrọ nk'iya; sụ iya: “Lẹ ya rọru nrọ; phụa onwiya oshi vayịnu l'ifu.

\VS{10}Oshi vayịnu ono nweru ẹkali ẹto. Yọ bya erua iru; tsụa igu; mịshia akpụru l'ọfoko l'ọfoko; bya achashịa.

\VS{11}Ya ndono; ya egude okoro Fero l'ẹka; bya ewota akpụru vayịnu ono pyịa ya apyịpyi; pyịta iya mini ye l'okoro ono; nụ Fero.”


\par }{\PP \VS{12}Jósẹfu asụ iya: “Ọwaa iphe nrọ ono bụ ndọ-ọ: Ẹkali oshi ẹto ono bụ ujiku ẹto.

\VS{13}Abalị ẹto ntanụ bẹ Fero a-bya edufuta ngu l'ẹke-a; mee t'ị laphu azụ l'ọru ngu; gbalaharu Fero mẹe ẹge, i shi agbaru iya ẹya.

\VS{14}Ọlobu; teke ono, iphe a-dụru ngu lẹ mma ẹge ono, ọo-dụru ngu iya ono; nyatabụkwa yẹbe Jósẹfu; kfuaru Fero okfu ẹhu iya; k'ọphu aa-tụfu iya l'ọka-mkpọro-a;

\VS{15}kẹ l'ọ kwa ezita b'e zitaru iya l'alị Híburu. A bya erua ẹke-a; bya ekwekputa iya chee lẹ mkpọro l'ẹ b'ọ dụ iphe, ya meru.”


\par }{\PP \VS{16}Ya ndono; onye ishi ndu ọphu eghejeru Fero buredi aphụlephu lẹ Jósẹfu kọru nrọ ono ọhuma; sụ iya: “Lẹ yẹbedua rọkwaruphu nrọ; vuru nkata buredi ẹto.

\VS{17}Nkata ọphu kpọ-kfuru l'eli iya b'e yeru iphe dụ iche l'iche, e gheshiru Fero. Ụnwenu abya avụkalahaa iphe, nọ lẹ nkata k'eli iya ono.”


\par }{\PP \VS{18}Jósẹfu asụ iya: “Ọwaa iphe nrọ ono bụ ndọ-ọ: Nkata ẹto ono bụ abalị ẹto.

\VS{19}Abalị ẹto ntanụ bẹ Fero a-bya akpụfuta ngu; woru ngu swigbua l'eli oshi. Ụnwenu abya avụkaa anụ ngu.”


\par }{\PP \VS{20}Ya ndono; yo be mbọku k'ẹto ono; yọ gbaa lẹ mbọku, a mụru Fero. Yọ bya anọdu l'agbaru ndu ozi iya ajị, o gude ekoshi l'ọo mbọku ono b'a mụru iya. L'aanọkwadu l'agba ajị ono b'o ziru; e je edufutaru iya onye ishi ndu onanu, agbajẹru iya mẹe ono; mẹ onye ishi ndu ọphu eghejeru iya buredi. E je edufuta ẹphe dobe l'ifu ndu ozi iya ndu ọphu.

\VS{21}Yọ bya anụ-phu onye ishi ndu onanu, agbajẹru iya mẹe ono ọkwa iya azụ; yọ wataru iya ọgbaru mẹe ọdo.

\VS{22}Obenu l'onye ishi ndu ọphu eghejeru iya buredi b'ọ swị-gbukwanuru.

\par }{\PP Yọ bụru iya bụ lẹ nrọ ono avụkota l'ẹge ono, Jósẹfu kfuru iya ono.

\VS{23}Obenu l'onye ishi ndu ono, agbajẹru Fero mẹe ono ta nyatahẹdu Jósẹfu; yo woru iya zahaa.




\par }\Chap{41}{\SH Jósẹfu ekfu iphe Nrọ Fero bụ
\par }
{\PP \VerseOne{1}A nọlephu afa ẹbo; Fero abya arọo nrọ; phụ ẹke o vudo l'iku Ẹnyimu Náyịlu.

\VS{2}A bya ele ẹnya; eswi ẹsaa, bukotaru ẹji tayịngu; dụkota bẹmubemu eshi lẹ Ẹnyimu Náyịlu ono rufuta; bya awụshiru l'iku ẹke ono l'akpa nri.

\VS{3}A nọnyaa; eswi ẹsaa ọdo, dụtsua ẹjo adụdu; dụkota nyagọ-nyagọ-nyagọ eshikwaphu l'ẹnyimu ono rufuta bya anọnyabe ndu ọphu l'iku ẹnyimu ono.

\VS{4}Eswi ẹsaa ono, dụtsua ẹjo adụdu; bya adụkota nyagọ-nyagọ-nyagọ ono abya ajịko eswi ẹsaa ọphu, bukotaru ẹji tayịngu phụ; dụkota bẹmubemu phụ takọta. E megee; Fero abya elutehu.


\par }{\PP \VS{5}A nọnyakwaa; mgbẹnya abya eziru iya ọdo. Yọ rọo nrọ k'ẹbo. L'onanu b'ọ rọru nrọ; oke-akpe ẹsaa, hakọta ọkporokpo; dụ mma fọkotaru l'ishi akpe lanụ.

\VS{6}A nọnyaa; oke akpe ẹsaa ọdo, bụkota mgbapya akpe, phẹrephere ụzo ẹnyanwu-ahata mebyishiru emebyishi afọshikwaaphu;

\VS{7}oke akpe ẹsaa ono, bụgbaa mgbapya akpe ono abya ajịko oke akpe ẹsaa ọphu dụ ọkporokpo; fọo afọfo phụ lekota. Fero elutehu; bya amaru l'ọ bụ nrọ.


\par }{\PP \VS{8}Yo be l'ụtsu; nrọ ono akwata tsụlahaa ya l'ẹhu nshinu. Yo zia t'e je ekuaru iya ndu njibya; mẹ ndu Íjiputu, maru mmamiphe. Fero abya ezeeru ẹphe nrọ ono. Tọ dụ ẹphe onye dụru ike kọoru iya iphe, nrọ ono bụ.


\par }{\PP \VS{9}Tọ dụ iya bụ; onye ishi ndu agbajẹru Fero mẹe asụ iya: “L'ọ kwa ntanụ-a bẹ ya nyataru iphe, ya meru, ẹ ta dụdu mma.

\VS{10}Teke ono, ẹhu ghujeru nggụbe Fero eghughu l'ẹke yẹbe nwozi ngu nọ, a gbajẹru ngu mẹe; mẹ onye ọphu eghejeru ngu buredi. Iphe eghutabe ngu eghughu; k'ọphu ị chịtaru ẹphe je atuchia l'ufu onye ishi ndu sọja, echeje ngu nche.

\VS{11}Yo be ẹnyashi ujiku lanụ; ẹphe ẹbo arọo nrọ; nrọ ono enwekotaru iphe, ọ bụ.

\VS{12}Yo nweru nwokorọbya, bụ onye Híburu, ejeru onye ishi ndu sọja, echeje ngu nche ozi, ayi l'iya tụko nọdu l'ẹke ono. Ayi ezeeru iya nrọ ono; yọ kọoru ayi iphe, ọ bụ. Onyenọnu b'ọ kọru iphe, nrọ nk'iya bụ.

\VS{13}Yọ bụleruphu ẹge ono, o kọru iya ono b'ọ vụkotaru. Mbẹdua, agbajẹru ngu mẹe-a b'ị nụ-phuru ọkwa mu azụ; bya eworu onye ọphu kfụ-gbua.”


\par }{\PP \VS{14}Tọ dụ iya bụ; Fero abya ezia t'e je ekua Jósẹfu. Nta-a nta-a b'a tọfuwaru iya lẹ mkpọro ono. Yọ bya akpụa ishi; chịta uwe ọdo yee; yọ bụru iya oje l'ifu Fero.


\par }{\PP \VS{15}Fero asụ Jósẹfu: “Lẹ ya rọru nrọ; tọ dụ onye dụru ike kọoru iya iphe ọ bụ. Obenu lẹ ya nụwaru l'ọobuje; e zeeru ngu nrọ; nggu akọoru onye ọphu iphe nrọ ọphu bụ.”


\par }{\PP \VS{16}Jósẹfu asụ Fero: “L'ẹ tọ kwa yẹbedua akọje iya. L'ọ kwa Nchileke bẹ a-kọru nggụbe Fero iphe nrọ ono bụ ẹge oo-ji ngu ẹpho.”


\par }{\PP \VS{17}Fero asụ Jósẹfu: “Lẹ ya rọru nrọ; vudo l'iku Ẹnyimu Náyịlu;

\VS{18}phụa eswi ẹsaa, bukotaru ẹji tayịngu, dụkota bẹmubemu ẹke ẹphe shi lẹ mini ono rufuta bya anọdu l'iku mini ono l'akpa nri.

\VS{19}Eswi ẹsaa ọdo, dụtsulephu ẹjo adụdu; dụkota nyagọ-nyagọ-nyagọ erufutakwaphu. Ya ta aphụbudua eswi, dụjeru ẹji ẹge ono lẹ Íjiputu!

\VS{20}Eswi ẹsaa onanu, dụtsua ẹjo adụdu; dụkwaphu nyagọ-nyagọ-nyagọ ono; abya ajịko eswi ẹsaa k'ivuzọ phụ takọta.

\VS{21}Yọ tatsụa ya; dụkwaphu ẹjo adụdu ẹge ọ dụhawa; k'ọphu bụ l'ẹ tọ dụdu onye e-kweta l'ọo ya taru eswi ndu ọphu. Ya ndono; ya elutehu.


\par }{\PP \VS{22}“Ya abyakwa bya ekuru mgbẹnya ọdo; watakwa ọro nrọ ọdo. Lẹ k'ugbiya-a bẹ ya phụru oke-akpe ẹsaa, fọru afọfo; dụ mma; l'ẹke ọ bya apakọta l'ukfu akpe lanụ.

\VS{23}A nọnyaa; ya abya aphụkwaaphu oke-akpe ẹsaa ọdo, dụtsua mgbapya mgbapya; bụkotaru mkpegbafu akpe; phẹrephere ụzo ẹnyanwu-ahata ephenwushia ya ephenwushi l'ẹke ọ patakọtakwaruphu.

\VS{24}Oke-akpe ẹsaa ono, dụkota mgbapya mgbapya ono abya ajịko ndu ọphunanu, dụ mma phụ lekota. Ya ezekotaru ndu njibya nrọ ono; tọ dụ onye dụru ike kọo iphe ọ bụ.”

\VS{25}Tọ dụ iya bụ; Jósẹfu asụ Fero: “Lẹ nrọ ẹbo ono, nggụbe Fero rọru ono bụkwa iphe lanụ b'ọ bụ. L'ọ kwa Nchileke eme tẹ ya koshi nggụbe Fero iphe, ya abya ememe.

\VS{26}Eswi ẹsaa phụ, dụkota mma phụ bụ afa ẹsaa. Ẹge ono kwaphu bẹ oke-akpe ẹsaa phụ, dụkota mma phụ bụkwaphu afa ẹsaa. Ọo ya bụ lẹ nrọ ono jịko bụru nrọ lanụ.

\VS{27}Eswi ẹsaa phụ, dụtsua nyagọ-nyagọ-nyagọ; bya adụ ẹjo adụdu, wụfutaru nụ lẹ ndu ọphu wụfutatsuaru phụ; mẹ l'oke-akpe ẹsaa phu, dụtsua mgbapya mgbapya; phẹrephere, shi ụzo ẹnyanwu-ahata phepyashiru ephepyashi phụ bụ afa ẹsaa, ẹjo-ẹgu e-me.


\par }{\PP \VS{28}“Ọ dụa l'ọ bụ ẹge ono, ya kfuhawaru ngu ono: L'ọ kwa Nchileke koshiru nggụbe Fero iphe, ya abya ememe.

\VS{29}Afa ẹsaa bẹ nri a-ha nshinu lẹ Íjiputu gbaa mgburumgburu.

\VS{30}Obenu l'afa ẹsaa ọphu tso iya nụ bẹ ẹjo-ẹgu e-me. Afa ẹsaa phụ, nri a-ha nshinu lẹ Íjiputu phụ bẹ aa-zahakọta; ẹgu emee madzụ ẹge ono jaa ya eze.

\VS{31}Ẹjo-ẹgu, a-byanụ e-me to nwedu onye a-nyatakwadu teke ono, nri shi ha nshinu ono.

\VS{32}Iphe kparu iphe e meru tẹ Fero rọo nrọ ono uzi labụ ẹge ono bụ tẹ Fero maru lẹ Nchileke ribuwaru ẹtomu iya; mbụ l'ẹ tọ dụdu ẹge aa-nọ-be; Nchileke emee ya.


\par }{\PP \VS{33}“Nta-a bụkwa tẹ nggụbe Fero lee ẹnya; fọta onye iphe edoje ẹnya; bụru onye maru iphe; mee ya t'ọ bụru onye ishi l'alị Íjiputu mgburumgburu.

\VS{34}Nggu afọtakwaphu ndu a-nọ-tsota onye ishi Íjiputu ono; t'ẹphe keje iphe bụ iphe, ndu Íjiputu kpataru l'okfu ẹphe ụzo ise wota ụzo lanụ l'ime afa ẹsaa phụ, nri a-ha nshinu phu.

\VS{35}T'ẹphe nakọo nri ono l'afa ono, nri a-ha nshinu ono. Teke ẹphe nakọtsuaru iya; t'ẹphe gude ikike kẹ nggụbe Fero jee l'edukfu l'edufu l'alị-a gbaa mgburumgburu je akwakọbetsua ya.

\VS{36}Nri ono bẹ ee-doberu ndu alị-a kwabẹru afa ẹsaa ono, ẹjo-ẹgu e-me lẹ Íjiputu ono; k'ọphu ẹgu te eyechidu alị-a.”


\par }{\PP \VS{37}Iphe ono, Jósẹfu kfuru ono adụ Fero yẹle ndu ozi iya l'ẹphe ha mma.

\VS{38}Fero ajị ẹphe; sụ: “?O nweru onye ọdo, ẹphe a-phụ ọdo, e-gbe ka nwoke ọwaa, bụ onye Ume Nchileke nọ l'ẹhu ẹge-a?”


\par }{\PP \VS{39}Tọ dụ iya bụ; Fero asụ Jósẹfu: “Keshinu ọphu Nchileke meru t'ị makọtaru iphemiphe ọbule-a l'ọ ha b'ẹ to nwehekwa onye ọdo gbe ka ngu nụ lẹ k'iphe-odo-ẹnya; to nwe onye ọdo, ka ngu ọmaru iphe.

\VS{40}Ọo nggụbedua l'a-bụru ishi l'ufu iya. Onyemonye ọbule, nọ l'alị-eze yẹbe Fero a-nọdu anụru ngu okfu. Iphe yẹbe Fero e-gude ka ngu nwẹnkinyi bụwa kẹ l'ọo ya bụ eze.”


\par }{\SH Ndu Íjiputu l'ophu nọ Jósẹfu l'ẹka
\par }
{\PP \VS{41}Ya ndono; Fero asụ Jósẹfu: “Alị Íjiputu l'ọ ha; bẹ ya yeekwaru ngu l'ẹka.”

\VS{42}Fero agbata echi mkpụshi-ẹka iya gbabẹ Jósẹfu; bya eyee ya akpawuru uwe; bya anyabẹ iya iphe-olu mkpọla-ododo.

\VS{43}Yọ bya ewota ụgbo-ịnya k'ẹbo nụ Jósẹfu t'ọogbaje. Ndu madzụ awata ọra t'e fooru Jósẹfu ifu l'alị. Yọ bụru iya bụ l'o woru alị Íjiputu l'ọ ha ye Jósẹfu l'ẹka.


\par }{\PP \VS{44}Ya ndono; Fero asụ Jósẹfu: “L'ọo yẹbe Fero bụ eze. Obenu l'ẹ to nwedu onye ha k'ome iphe l'alị Íjiputu gbaa mgburumgburu; a -gụfu l'ị sụru t'e mee iphe ọbu.”

\VS{45}Fero abya agụ-kwazi Jósẹfu ẹpha; kulahaa ya Zafunatu-Paniya; byakwaphu bya eduta Asenatu, bụ nwatibe Pọtifera, agwajẹru ndu Ọnu iphe dee ya t'ọ lụru. Jósẹfu abya atụko alị Íjiputu l'ọ ha jegbakota.


\par }{\PP \VS{46}Jósẹfu nọwaru ụkporo afa l'afa iri teke ọ wataru ojeru Fero, bụ eze ndu Íjiputu ozi. Jósẹfu eshi lẹ kẹ Fero jegbakota alị Íjiputu mgburumgburu.

\VS{47}L'afa ẹsaa ono, nri nọ ono bẹ alị mehukotaru iphe ntụmatu.

\VS{48}Jósẹfu ajịko nri, a kọtaru lẹ Íjiputu l'afa ẹsaa ono, nri nọ ono kwakọkota; doo ya l'ụlo ẹke, eedobeje nri l'edukfu l'edukfu. Yọo bụje; ọ -bya l'edukfu; yọ tụko iphe, bụ nri, a kọtaru l'ẹgu, nọ l'ụzo ibyiya onanu kwakọbe.

\VS{49}Jósẹfu wụleruphu akpe, e gbutaru egbuta jeye yọ kụru l'ikpo, ha l'ọ bụ eveve mgbogidi ẹnyimu. Nri ono hatabe nshinu; k'ọphu a nọnyaaru; e debuhu iya l'ẹkwo; kẹ l'ọ kpọwaru ẹka ẹge ee-me gụta iya agụta.


\par }{\PP \VS{50}T'afa ẹjo-ẹgu ono kwaa bya bẹ Asenatu, bụ nwatibe Pọtifera, agwajẹru ndu Ọnu iphe mụtawaru Jósẹfu ụnwegirima unwoke labụ.

\VS{51}Jósẹfu gụru ọkpara iya Manásẹ;\FTNT{*}{{\FR 41:51 }{\FR{41:51
}}{\FT{Iphe “Manásẹ” bụ bụ “o-meru-t'a-zahaa”.}}} sụ: “Lẹ Nchileke mewaru tẹ ya zahaa iphe-ẹhuka, byaru iya nụ; zahaakwaphu ufu nna iya.”

\VS{52}Onye k'ẹbo b'ọ gụru Ífuremu;\FTNT{†}{{\FR 41:52 }{\FR{41:52
}}{\FT{Iphe “Ífuremu” bụ bụ “nwa ọmi”.}}} sụ: “Ọo Nchileke bẹ meru tẹ ya barahụ l'alị-a, ya shi eje ntakfuru-wa.”


\par }{\PP \VS{53}Afa ẹsaa ono, nri nọ lẹ Íjiputu ono abya agvụ.

\VS{54}Afa ẹsaa k'ẹjo-ẹgu phụ abya abya. Yọ bụleruphu ẹge ono, Jósẹfu kfuru ono b'o meru. Ẹjo ẹgu ono emekota ndu mkpụkpu ọdo; yọ bụru Íjiputu nwẹnkinyi bụ ẹke nri nọ.

\VS{55}Ẹjo ẹgu ono emedelephu ndu Íjiputu; ẹphe eje aralahaaru Fero ẹkwa nri. Fero asụ ndu Íjiputu kpamukpamu: “Unu jekfuje Jósẹfu. Iphe ọ sụjeru t'unu mee; unu emee ya!”


\par }{\PP \VS{56}Ẹjo ẹgu ono edzuleruphu alị ono; Jósẹfu eworu ụlo ono, e doru nri ono tụhashia; reshilahaa ndu Íjiputu nri; kẹ l'ẹjo-ẹgu ono ajawa madzụ eze l'alị Íjiputu gbaa mgburumgburu.

\VS{57}Iphe bụ mbakeshi abyajẹ Íjiputu ọkpata Jósẹfu nri; kẹ l'ẹjo-ẹgu ono ajawa madzụ eze l'iphe bụ mgboko mgburumgburu.




\par }\Chap{42}{\SH Ụnwu Jékọpu eje Íjiputu ọkpata nri
\par }
{\PP \VerseOne{1}Jékọpu anụa lẹ nri nọ lẹ Íjiputu; bya ajị ụnwu iya ẹge ọ dụ bẹ ẹphe nọdu; chịru ẹnya yeru onwẹphe ẹge ono?

\VS{2}Wo ẹphe: “Lẹ ya nụkwaru lẹ nri nọ lẹ Íjiputu. Unu jekwa ẹke ono je akpata nri; k'ọphu ẹgu te egbushidu ẹphe.”


\par }{\PP \VS{3}Tọ dụ iya bụ; ụnwanna Jósẹfu ẹphe iri atụgbua jeshia ọkpata nri lẹ Íjiputu.

\VS{4}Obenu lẹ Jékọpu te kwedu tẹ Bénjaminu, bụ nwunne Jósẹfu tsoru ẹphe; kẹ l'ọotsu egvu l'iphe e-me iya.

\VS{5}Tọ dụ iya bụ; ụnwu Ízurẹlu etsoru lẹ ndu jeru ọkpata nri; kẹ l'ẹjo-ẹgu ono rukwaruphu alị Kénanu.


\par }{\PP \VS{6}Ya ndono; yọ bụru Jósẹfu bụ gọvano ndu Íjiputu; bụru iya ereje ndu alị ono nri. Tọ dụ iya bụ; ụnwanna iya phẹ ono erua bya ebyishi ikpere; puaru iya ifu l'alị.

\VS{7}Jósẹfu aphụlephu ụnwanna iya ono; hụbewaphu ẹphe ama; melahaa l'ẹ tọ madu ẹphe; kfulahaaru ẹphe ntanwụ ntanwụ; ji ẹphe ẹke ẹphe shi?

\par }{\PP Ẹphe asụ iya l'ẹphe shikwa alị Kénanu abya ọkpata nri.


\par }{\PP \VS{8}Ọ bụ oswi-okfu lẹ Jósẹfu hụbekotaru ụnwanna iya ono ama; obenu l'ẹphebedua ta hụbehedu iya ama.

\VS{9}Tọ dụ iya bụ; Jósẹfu abya anyata nrọ ono, ọ rọjeru l'ẹhu ẹphe ono; sụ ẹphe: “L'ẹphe bụ ndu ngge. L'iphe, ẹphe byaru bụ t'ẹphe maru ẹke, a tụzoru ẹhu l'alị-a!”


\par }{\PP \VS{10}Ẹphe asụ iya: “Onye nwe mu nụ; wawakwa; l'ọ kwa nri bẹ ẹphebe ndu ozi ngu byaru akpata.

\VS{11}L'ọ kwa nna lanụ bẹ mụkotaru ẹphe. L'ẹphebe ndu ozi ngu bụkwa ndu ire-lanụ; l'ẹphe ta bụkwa ndu ngge.”


\par }{\PP \VS{12}Jósẹfu asụ ẹphe: “L'ọo ẹjo-ire! L'iphe ẹphe byaru bụ t'ẹphe maru ẹke, a tụzoru ẹhu l'alị-a!”


\par }{\PP \VS{13}Ẹphe asụ iya: “L'ẹphebe ndu ozi ngu dụkwa iri l'ẹbo shi lẹ nna lanụ l'alị Kénanu. Onye kẹ nwata bẹ yẹle nna ẹphe nọ l'ufu; onye lanụ bẹ ta anọhedu nụ.”


\par }{\PP \VS{14}Jósẹfu asụ ẹphe: “L'ọ bụ iphe ono, ya kfuru ono bẹ unu bụ; mbụ l'unu bụ ndu ngge!

\VS{15}Ọwaa ẹge ee-shi maru ire unu ndọ-ọ: Ọ -bụrua lẹ Fero nọ-ọ ndzụ ẹge ọ nọ iya; bẹ unu ta aladu l'ẹ ba bụ lẹ nwanna unu kẹ nwata phụ b'e dutaru bya l'ẹke-a.

\VS{16}Iphe unu e-me bụ t'unu zi onye lanụ l'ime unu t'o je eduta nwanna unu ono; unu bẹ ndu ọphu l'unu ha bẹ a-nọdukota lẹ mkpọro. Ọo ya bụ; t'e shi ẹge ono; maru mẹ iphe, unu ekfu; ?ọ bụa oswi-okfu. Teke ẹ t'ọ -dụdu; Fero -nọdu-a ndzụ ẹge-a, ọ nọnu iya-a bẹ unu bụkwa ndu ngge l'oswiya.”

\VS{17}Yọ chịta ẹphe je eye lẹ mkpọro; ẹphe anọo abalị ẹto.


\par }{\PP \VS{18}Yo be mbọku k'ẹto; Jósẹfu asụ ẹphe: “Unu -mewa iphe-a, ya abya ekfukfu-a bẹ ndzụ e-dzukwa-a unu; kẹle yẹbe Jósẹfu bụkwa onye atsụ Nchileke egvu.

\VS{19}Ọ -bụru l'unu bụ ndu ire-lanụ l'oswiya; t'onye lanụ l'unu nọdu lẹ mkpọro l'ẹke-a; tẹ ndu ọphu wota nri wolaaru ndibe unu ọphu ẹgu eme l'ufu.

\VS{20}Obenu lẹ nwanna unu kẹ nwata ono bẹ unu dutafuje dutaru iya l'ẹke-a. Teke unu meru iya ẹge ono; ya amaru l'unu bụ ndu ire-lanụ; haa t'ẹ b'e egbushi unu.” Ẹphe ekweta;

\VS{21}kfulahaaru onwẹphe: “L'ọ kwa iphe ẹphe meru nwanna ẹphe bẹ aanụ ẹphe aphụ iya ẹge-a. L'ẹphe phụru egbe aphụ, ọ gụru kpua ẹphe teke ono, o shi arọo t'e dobe iya ndzụ ono; ọphu ẹphe angadụru iya nchị. L'ọ kwa iphe ono kparu iphe ẹphe eje egbe iphe-ẹhuka-a ntanụ-a.”


\par }{\PP \VS{22}Rúbẹnu asụ ẹphe: “?Ya te kfuduru unu t'ẹ b'ọ dụ iphe unu e-me nwata ono; unu te yeru iya ọnu? Nta-a bẹ ọchi iya nọnu ẹphe l'ishi.”

\VS{23}Ẹphe ta ma lẹ Jósẹfu anụ iphe ẹphe ekfu; keshinu ọphu o nweru onye atụ-nweru iya iphe ẹphe ekfu.


\par }{\PP \VS{24}Jósẹfu eshi l'ẹke ẹphe nọ lụfu je awata ọra ẹkwa; metsua laphutashia azụ bya ekfuru yeru ẹphe ọdo. Yọ sụ t'a kpụfuta Símiyọnu; kee ya ẹgbu l'ifu ẹphe l'ẹke ono.


\par }{\PP \VS{25}Jósẹfu abya asụ t'e yejishiaru ẹphe nri l'ẹda ẹphe; yephukotaru ẹphe okpoga ẹphe azụ l'ẹda ẹphe; a nụ ẹphe nri, ẹphe e-ri l'ụzo. E megetsulephu ẹge ono, o kfuru ono;

\VS{26}ẹphe apatsụaru ẹda nri ẹphe ono doo l'eli nkakfụ-ịgara ẹphe; tụgbua; yọ bụru ẹphe alala.


\par }{\PP \VS{27}Ẹphe erua l'ẹke ẹphe nọ-zitaru k'aradu; onye lanụ l'ime ẹphe abya atọshia ẹda iya tẹ ya hata nri nụ nkakfụ-ịgara iya; okpoga iya anọduwa l'ọnu ẹda ono.

\VS{28}Yọ sụ unwunne iya ndu ọphu: “Inhii; mẹ okpoga iya b'e gbe yephukwaru iya azụ! Ọwaa ya l'ẹda iya l'ẹke-a!”

\par }{\PP Meji atọfu ẹphe; ẹhu anmalahaa ẹphe anmanma. Ẹphe asụ onwẹphe: “?Bụ egbe ngụnu bẹ Nchileke meru ẹphe ẹge-a?”


\par }{\PP \VS{29}Ẹphe alaruta Kénanu; bya atụko iphemiphe ọbule, meru nụ kọoru nna ẹphe; mbụ Jékọpu; sụ iya:

\VS{30}“L'onye bụ ishi l'alị ono bẹ kfukwaru ẹphe ntanwụ ntanwụ; mee ẹphe l'ọ bụ ndu byaru ngge l'alị ẹphe.

\VS{31}Obenu l'ẹphe kfukwaru iya l'ẹphe kwa ndu ire-lanụ; l'ẹphe ta bụkwa ndu ngge.

\VS{32}L'ẹphe dụkwa unwoke iri l'ẹbo shi lẹ nna lanụ. Onye lanụ ta nọhedu; onye kẹ nwata bẹ yẹle nna ẹphe nọ l'ufu lẹ Kénanu.


\par }{\PP \VS{33}“Ya ndono; onye ishi ono, achị ndu alị ono asụ: ‘L'ẹge ya e-shi maru mẹ ayi bụ ndu ire-lanụ bụ t'ayi haa onye lanụ l'ayi tẹ yẹle iya nọdu l'ẹke ono; ayịbe ndu ọphu ewota nri wolaaru ndibe ayi, ẹgu eme.

\VS{34}Ọlobu t'ayi dutakwaru iya nwanna ayi kẹ nshịi phụ. Ọo ya bụ; ya amaru l'ayi ta bụdu ndu byaru ngge; l'ayi bụ-a ndu ire-lanụ l'oswiya. Teke ono; ya eduru nwunne ayi ọphu nụ ayi; ayi ejelahawaru ẹge dụ ayi mma l'alị ono.’ ”


\par }{\PP \VS{35}L'ẹphe wataru ọtoshi ẹda ẹphe ono; bẹ ẹphe phụtsuaru ẹkpa okpoga ẹphe l'ime ẹda ẹphe ono. Egvu egude ẹphe; gudekwaphu nna ẹphe.

\VS{36}Nna ẹphe; mbụ Jékọpu asụ ẹphe: “Nta-a bẹ unu emewa t'unu nagee ya ụnwu iya. Jósẹfu ta nọhedu; Símiyọnu ta nọhe; nta-a bẹ unu emefua t'unu natafụa ya Bénjaminu. Ẹ to nwehedu ẹke ya shiru iya nta-a, ọ dụkwaduru iya lẹ ntse.”


\par }{\PP \VS{37}Rúbẹnu asụ nna iya: “Ọ -bụru lẹ ya te edulataduru ngu Bénjaminu; gbulephu ụnwegirima kẹ yẹbe Rúbẹnu; ẹphe ẹbo-ọ. Ye iya Bénjaminu l'ẹka; ya e-dulataru ngu iya-a.”


\par }{\PP \VS{38}Obenu lẹ Jékọpu sụru: “Wawa; nwa mu; Bénjaminu te tsodu unu; kẹle nwunne iya nwụhuhawaru; nta-a bụwa-a yẹbedua nwẹnkinyi iya. O -nweru iphe meru iya nụ l'ụzo; bụwa iphe unu eme bụ tẹ ya gude ishi-ẹwo iya-a gụa aphụ laa maa.”




\par }\Chap{43}{\SH Ụnwunna Jósẹfu; du Bénjaminu eje Íjiputu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ya ndono; ẹjo-ẹgu ono te kwe ekwekwe l'alị Kénanu.

\VS{2}Ndibe Jékọpu erigelephu nri ono, ẹphe shi lẹ Íjiputu wolata ono; Jékọpu asụ ụnwu iya t'ẹphe la azụ lẹ Íjiputu je azụtafuaru ẹphe nri!


\par }{\PP \VS{3}Júda asụ iya: “Lẹ nwoke ono nmakwaru ẹphe ọkwa nmashia ya ike: l'ẹ te ekwekwa t'ẹphe phụ iya ọdo; m'ọ -bụru l'ẹphe lẹ nwanna ẹphe ono ta ayịdu.”

\VS{4}Wo iya: “I -kwe t'ẹphe lẹ Bénjaminu yịru; bẹ ẹphe e-jekwa-a je akpata ngu nri ọbu.

\VS{5}Ọ -bụru l'i ti kwedu; bẹ ẹphe te ejekwa; kẹle nwoke ono nmakwaru ẹphe ọkwa nmashia ya ike: l'ẹ te ekwekwa t'ẹphe phụ iya ọdo; m'ọ -bụru l'ẹphe lẹ nwanna ẹphe ono ta ayịdu.”


\par }{\PP \VS{6}Ízurẹlu ajị ẹphe: “?Nanu ẹge ọ dụ; bẹ unu kfulahaaru nwoke ono l'unu nweru nwanna ọdo; shi ẹge ono wolataru iya egbe iphe-ẹhuka ọwaa?”


\par }{\PP \VS{7}Ẹphe asụ: “L'ọ kwa nwoke ono jịlahaaru ẹphe njịkponu; l'akpa ẹphe ishi ẹhu ẹphe; mẹ kẹ ndibe ẹphe. Ọ jịru ẹphe: ‘Mẹ nna ayi; ?ọ nọkwadu-a ndzụ? Mẹ ayi nwefuaru nwunne ọdo?’ Ayi ekwelephu l'eyekotaru iya ọnu l'iphe ọoji. ?O nweru teke ayi maru l'ọo-sụ t'ayi duta nwanna ayi ọbu byatashia ẹke ono?”


\par }{\PP \VS{8}Ya ndono; Júda asụ Ízurẹlu; mbụ nna iya: “T'ọ haa tẹ yẹle nwata ono yịru; ẹge ẹphe a-tụgbu nta-a jeshia; k'ọphu nggụbedua; yẹbedua; mẹ ụnwu ẹphe a-waru; t'ẹgu be egbushi ẹphe.

\VS{9}Mbẹdua, bụ Júda asụberu ngu ndzụ mu l'ishi nwata ono. Ọ -bụru lẹ mu te dulataduru ngu iya; taa mu ụta iya jeye lẹ gbururu.


\par }{\PP \VS{10}“Ndẹge ayi te eshi keshinu ono nọduta ẹke-a; mgbẹ nta-a bẹ ayi ge ejewa nụ gbe latawanụ ugbo ẹbo.”


\par }{\PP \VS{11}Tọ dụ iya bụ; nna ẹphe ono; mbụ Ízurẹlu asụ ẹphe: “Ọ -bụru l'ọ bụ ẹge ono; bẹ ee-mefutaje iya; bụkwa iya bụ t'unu wotatsua iphe katsụa mma l'iphe, a kọtaru l'alị-a ye l'ẹda, unu a-nụ nwoke ono. Unu gude nwa manụ bamụ; nwa manụ-ẹngu; etse; mẹeru; akpụru pisutasho; mẹ akpụru alụmondu.

\VS{12}Unu egude okpoga, ha l'ọ bụ ọphu unu gudehawa ugbo labụ; k'ọphu unu a-dụ ike nụ-phu ẹphe okpoga ono azụ; mbụ okpoga ono, e yetsuaru unu l'ọnu ẹda unu ono; kẹ l'o nweru ike bụru l'ẹphe te elebezidu ẹnya mee ya.


\par }{\PP \VS{13}“Unu duta nwanna unu ọbu; tụgbua jekfu nwoke ọbu nta-a!

\VS{14}Tẹ Nchileke, bụ Ọkaribe-Kakọta-Ike mee t'imiko unu dụ nwoke ono t'o kwe t'unu lẹ Símiyọnu; mẹ Bénjaminu jịko yịru lata. A bya lẹ mbẹdua; ọ -bụru l'ọo ume-nwa; t'o menua mu.”


\par }{\PP \VS{15}To dụ iya bụ; ẹphe abya egwota iphe ono, ẹphe a-nụ Jósẹfu ono; bya ewota okpoga, ha l'ọ bụ ọphu ẹphe gudehewa ugbo labụ; bya eduta Bénjaminu; yọ bụru ẹphe oje Íjiputu. Ẹphe erua bya evudo Jósẹfu l'ifu.

\VS{16}Jósẹfu aphụlephu Bénjaminu l'ẹke ẹphe l'iya yị; sụ nwozi ụlo iya: “T'o duta ndu ono je nk'iya.” Wo iya: “T'o gbua anụ gude meeru ẹphe kẹ nri; kẹ l'ẹphe l'iya e-riko nri l'eswe.”


\par }{\PP \VS{17}Nwoke ono abya emee ẹge ono, Jósẹfu kfuru iya ono; duta ẹphe lashia kẹ Jósẹfu.

\VS{18}E dutalephu ẹphe je edobe l'ụlo Jósẹfu ono; egvu abya ẹphe l'ẹhu. Ẹphe arịlahaa l'iphe, kparu iphe e dutaru ẹphe dobe l'ẹke ono bụ k'okpoga phụ, e yekwaziru ẹphe azụ l'ẹda ẹphe lẹ mbọku k'ivuzọ phụ; l'ẹphe mawaru l'iphe, oome t'o mee bụ t'o shi ẹge ono tso ẹphe ọgu lụ-gbua ẹphe t'ẹphe bụru ohu iya; kpụtakota nkakfụ-ịgara ẹphe nworu.


\par }{\PP \VS{19}Ya ndono; ẹphe ejekfu nwozi Jósẹfu ono l'ọnu ụlo ono; sụ iya:

\VS{20}“Byiko nna; l'ugbiya ọphu l'ẹphe byajẹru ọkpata nri phu;

\VS{21}bẹ ẹphe ruru ẹke ẹphe a-radụ; bya atọhaa ẹkpa ẹphe; phụ l'okpoga, ẹphe gudetsua kpata nri bẹ nọtsua l'ọnu ẹkpa ẹphe; to gbe nwedu ọphu e wofuru m'ọo afụ. Lẹ nta-a bẹ ẹphe wolatakotakwaru iya unu.”

\VS{22}Wo iya: “L'ẹphe gudekwaphu okpoga ọdo, ẹphe e-gude kpatafua nri. L'ẹphe ta makwa onye yekwaziru ẹphe okpoga ono azụ l'ẹkpa.”


\par }{\PP \VS{23}Onye ọru Jósẹfu ono asụ ẹphe: “Unu nọduru nwandoo; unu ba atsụshi egvu! Ọ bụ Nchileke unu; mbụ Nchileke kẹ nna unu bẹ yeshiru unu okpoga ono l'ẹda unu; kẹ l'okpoga unu l'ọgiya ọphu bẹ bụ yẹbedua nataru iya.” Tọ dụ iya bụ; yo je atụfuta Símiyọnu; duta iya jekfube ẹphe.


\par }{\PP \VS{24}Onye ozi ono eduta ẹphe je edobe l'ụlo Jósẹfu; bya ekee ẹphe mini; ẹphe akwọo ọkpa; bya anụ nkakfụ-ịgara ẹphe nri.

\VS{25}Ẹphe abya akwakọbe iphe ono, ẹphe gude, ẹphe a-nụ Jósẹfu ono; mbụ iphe, ẹphe a-nụ iya teke ọ lataru l'eswe; kẹ l'ẹphe nụru l'ọ bụ l'ẹke ono bẹ ẹphe e-ri nri.


\par }{\PP \VS{26}Jósẹfu alatalẹphu; ẹphe abya egworu iphe ono, ẹphe guderu iya ono nụ iya; bya efooru iya ifu l'alị.

\VS{27}Yọ jị ẹphe ẹge ẹphe dụ; jịkwaphu ẹphe ẹge nna ẹphe dụ; mbụ nwoke ọgurenya ono, ẹphe kfuru iya okfu iya ono? “?Ọ nọkwadua ndzụ?”


\par }{\PP \VS{28}Ẹphe asụ iya: “L'o nwozi iya ono; mbụ nna ẹphe nọkwa-a ndzụ; ẹhu adụ iya mma.” Ẹphe abya efokwaaru iya phụ ifu l'alị ọdo.


\par }{\PP \VS{29}Yọ bya apalia ẹnya phụa Bénjaminu; onye ọphu bụ nwunne iya l'ẹpho. Yọ jị ẹphe: “?Bụ nwunne unu kẹ nwata, unu shi ekfuru iya ọbu ndọ-ọ?” Yọ bya asụ Bénjaminu: “Nwa mu; tẹ Nchileke meeru ngu eze-iphe-ọma!”

\VS{30}Imiko nwunne iya ono adụ iya l'ọ phụru iya. Jósẹfu alụfu-kebe; jeshia ọcho ẹke ọo-nọdu raa ẹkwa. Yọ bya abahụ l'ime mkpura iya je anọdu raa ẹkwa.


\par }{\PP \VS{31}Yo metsua bya aswaa ifu; lụfuta; kpade onwiya; sụ t'e gwofutaru ẹphe nri.


\par }{\PP \VS{32}E doberu Jósẹfu nri nk'iya iche; doberu ụnwanna iya nk'ẹphe iche; bya edoberu ndu Íjiputu, nọ l'ẹke ono nk'ẹphe iche; kẹ l'ọoduje ndu Íjiputu oyi t'ẹphe lẹ ndu Híburu rigbabe nri.

\VS{33}Ndu ono b'e doru; ẹphe aghaaru Jósẹfu ifu; nọo l'ẹge ẹphe bụ ọgurenya. Ẹphe shi l'ọkpara nọo jeye l'onye ọphu katsụkpo ọburu nwata. Yọ dụkota ẹphe biribiri.

\VS{34}A bya eshi lẹ teburu kẹ Jósẹfu keeru ẹphe nri; oke iya kẹ Bénjaminu aka kẹ ndu ọphu ugbo ise. Ẹphe etsoru Jósẹfu ria; ngụa; tee ẹswa.




\par }\Chap{44}{\SH A lọ‑guderu Bénjaminu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ya ndono; Jósẹfu asụ onye ejeru iya ozi l'ụlo: “T'o yejishiaru ndu ono nri l'ẹda ẹphe; yetabe l'iya phụ ẹge ẹphe e-gudeghe.”

\VS{2}Wo iya: “T'o wota okoro mkpọla-ọcha kẹ yẹbe Jósẹfu ye l'ọnu ẹda onye kẹ nwata; mẹkwaphu okpoga, o gude bya ọkpata nri.” Yọ bya emee ya ẹge ono, Jósẹfu kfuru iya ono.


\par }{\PP \VS{3}Yo be l'ọnma-ẹwa ụtsu echile iya; a bya edube ndu ono; ẹphe alashia; ẹphe lẹ nkakfụ-ịgara ẹphe.

\VS{4}Ẹphe eshilephu lẹ mkpụkpu ono tụgbua; ọle ẹ to nwedua ẹge ẹphe jeberu; Jósẹfu asụ nwozi iya ono: “Tsopyabe ndu ono nta-a nta-a. Teke i gbakfuru ẹphe; nggu ajị ẹphe: ‘?Ẹge ọ dụ bẹ ẹphe gbe gude ẹjo iphe kfụa ụgwo ọhuma, e meru ẹphe?

\VS{5}?Tọ bụdu okoro, nnajiufu iya angụje mini ndọ-ọ; mbụ okoro oogudeje aphụ ẹnya-labụ? Iphe ono, unu meru ono bụkwa ishi iphe, dụ ẹji b'ọ bụ!’ ”


\par }{\PP \VS{6}Onye ozi ono abya agbakfu ẹphe; bya ewotalephu iphe ono, Jósẹfu ziru iya ono kfuaru ẹphe.

\VS{7}Ẹphe asụ iya: “Onye nwe mu nụ; ?nanụ ẹge ọ dụ bẹ iikfu ẹge ono? Tẹ njọ gbakwa ẹgbudu; l'ọo ẹphebedua, bụ ndu ozi ngu e-je ome egbe iphe onanu!

\VS{8}Mkpọla-ọcha, ẹphe phụtsuaru l'ẹda ẹphe l'iche l'iche bẹ ẹphe shiru lẹ Kénanu wolataru unu. ?Nanụ ẹge ẹphe e-gbe bya eshi l'ụlo nnajiufu ngu zita mkpọla-ododo iya; m'ọ kwanụ mkpọla-ọcha iya?

\VS{9}Ọ -bụru l'a chọru iphe ono; yo nweru ẹphebe ndu ozi ngu-a onye, a chọ-vuru iya l'ẹka; t'ishi onye ọbu lakwaa ya; ẹphebe ndu ọphu l'ẹphe ha aghọo ohu nggụbe onye nwe mu nụ.”


\par }{\PP \VS{10}Yọ sụ ẹphe: “L'ọ dụ mma; t'ọ dụ ẹge ono, ẹphe kfuru iya ono. Ọlobu l'ọo onye a phụru, gude iya nụ bẹ a-bụru iya ohu; unu bẹ ndu ọphu l'unu ha ta dụdu iphe eeme unu.”


\par }{\PP \VS{11}Onyenọnu abya apazitawaphu ẹda iya ẹgwegwa ono; tọhaa ya.

\VS{12}Onye ozi ono abya awata iya achọcho. Yo shi l'ẹda k'onye ọphu kakọta ọbu ọgurenya chọo ya jeye l'ẹda k'onye ọphu kakọta ọ bụ nwata. Yo rua l'ẹda kẹ Bénjaminu; je aphụa okoro ono l'ẹke ono.

\VS{13}Ya ndono; ẹphe eworu uwe ẹphe lajashịa; bya apaa ivu ẹphe tukobetsua nkakfụ-ịgara ẹphe l'okpurukpu-azụ; yọ bụru ẹphe ọla azụ lẹ mkpụkpu ono.


\par }{\PP \VS{14}Teke Júda yẹle unwunne iya rutaru bẹ Jósẹfu nọdukwadua l'ụlo. Ẹphe abya adashịa ya kpurumu kpurumu l'ifu.

\VS{15}Jósẹfu ajị ẹphe ẹge ọ dụ bẹ ẹphe meru egbe iphe onanu? Wo ẹphe: “?Unu ta amadụ lẹ nwoke, dụ l'ọ bụ yẹbedua aphụje ẹnya labụ tọo.”


\par }{\PP \VS{16}Júda asụ: “?Onye nwe mu nụ; ?bụ ngụnu bẹ ẹphe makwadụru, ẹphe e-kfuru ngu nta-a? ?Bụkwadu ngụnu bẹ ẹphe e-kfu? Nanụkwadu ẹge ẹphe e-shi dofu onwẹphe? Nchileke meekwaru t'iphe, dụ ẹji, ndu ozi ngu meru vọo. Nta-a bẹ ẹphe bụakwa ohu nggụbe onye ishi; ẹphebedua; mẹ onye a phụru okoro ono l'ẹka iya.”


\par }{\PP \VS{17}Jósẹfu asụ ẹphe: “Tụswekwa! Lẹ ya te emekwa iya ẹge ono. L'ọ kwa onye ono, a phụru okoro ono l'ẹka ono a-bụru iya ohu. Unubẹ ndu ọphu; unu lakfu nna unu lẹ chịriru lẹ werere.”


\par }{\PP \VS{18}Ya ndono; Júda ejekfube Jósẹfu je asụ iya: “Onye nwe mu nụ; byiko; tẹ yẹbe nwozi ngu kfunuru yeru ngu. Ọ bụ oswi-okfu lẹ nggu lẹ Fero ha. Ọlobu; byiko; t'ẹhu be eghukwa ngu eghughu l'ẹke ya nọ.

\VS{19}Onye nwe mu nụ: ‘Ọ bụ nggụbedua bẹ jịru ayịbe ndu ozi ngu; ?mẹ ayi nweru nna; m'ọ bụ nwunne nwoke?’

\VS{20}Ayi asụ ngu lẹ nna ayi nọkwa-a; ọle ọ bụwa nwoke ọgurenya; l'o nweru nwata nwoke, a mụru iya lẹ nka. Nwunne nwata ono bẹ nwụhuwarunu; yọ bụwarua yẹbedua nkịnyi iya bẹ phọduru nụ lẹ ndu ọphu shi l'ẹpho nne iya; nna iya eyekwanuru iya obu nshinu.


\par }{\PP \VS{21}“Tọ dụ iya bụ; nggu abya asụ ayịbe ndu ozi ngu t'ayi dutaru ngu nwata ono l'ẹke-a t'ị phụ.

\VS{22}Ayi asụ nggụbe onye nwe mu nụ lẹ nwata ono te egbeshijekwa egbeshi l'ẹke nna iya nọ; l'o -gbeshi bẹ nna iya a-hakwa ishi.

\VS{23}Obenu l'ị sụru ayịbe ndu ozi ngu: ‘L'ọ -bụru lẹ nwanna ayi kẹ nwata ono te etsodu ayi bya bẹ ayi ta aphụhekwa ngu ọdo.’

\VS{24}L'ayi ruru ufu bẹ ayi jeru je ekfuaru nwozi ngu, bụ iya bụ nna ayi ẹge nggụbe onye nwe mu nụ kfuru.


\par }{\PP \VS{25}“Onye ozi ngu ono, bụ iya bụ nna ayi asụ ayi: ‘T'ayi tụgbua je azụtafua nri ọdo!’

\VS{26}Ayi asụ iya l'ayi te ejekwa; a gụfukwa lẹ nwanna ayi kẹ nwata ono tso ayi; kẹ l'ayi ta adụdu ike ọphu nwoke ono; l'ẹbe abụ lẹ nwanna ayi kẹ nwata ono tso ayi.


\par }{\PP \VS{27}“Onye ozi ngu ono, bụ iya bụ nna ayi asụ ayi: ‘L'ayi marua lẹ nyee ya mụtaru iya ụnwegirima unwoke labụ.

\VS{28}Onye lanụ bẹ ya ta phụhedu; ya asụ lẹ ya mawaru l'ọ bụ anụ-ẹgu-ẹgbudu bẹ fọ-gburu iya nụ. Keshinu teke ono bẹ ya ta phụkwa iya.

\VS{29}Wo ayi: L'ọ -bụru l'ayi dutafuaru onye ọwaa tụgbua; o -nweru iphe meru iya nụ bụnu iya bụ l'unu mewaru tẹ ya gude ishi ẹwo; gụa aphụ laa.’


\par }{\PP \VS{30}“Ọo ya bụ; ọ -bụru lẹ nwata ono te etsodu ayi laa; lakfu nwozi ngu ono, bụ iya bụ nna ayi ono; mbụ; ọ -bụru lẹ nna ayi ono, ndzụ iya yẹle kẹ nwata ono bụwa iphe lanụ ono;

\VS{31}-phụ ayi; ayi lẹ nwata ono ta yị lata; bẹ ọo-hakwa ishi. Iphe ọ bụ abụru l'ọo ayịbedua bẹ meru t'o gude nggụmaphu laa lẹ nka.

\VS{32}Mubẹ nwozi ngu, bụ Júda bẹ kwekwaru nna mu ụkwa l'ẹ tọ dụdu iphe e-me nwata-a. Mu sụru iya: ‘L'ọ -bụru lẹ mu te edulataduru iya ẹya; t'ọ taa mu ụta iya gbururu jeye lẹ gbururu.’


\par }{\PP \VS{33}“Ọo ya bụ; byiko tẹ mụbe nwozi ngu nọdunu l'ẹke-a bụru ngu ohu l'ọzori nwata ono; tẹ nwata ono tsoruru ụnwunna mu ndu ọphu la.

\VS{34}?Nanụkpoo ẹge mu e-me lakfu nna mu; lẹ mu lẹ nwata ono ẹbe ayị? Byiko be emekwa tẹ mu phụ egbe aphụ ọwaa a-byakfuta nna mu ẹge-a!”




\par }\Chap{45}{\SH Jósẹfu eme t'ụnwunna iya maru onye ya bụ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ya ndono; Jósẹfu ta dụhe ike kpade onwiya l'ẹke ndu, ejeru iya ozi nọ; yo chia mkpu; sụ t'e mee t'onyemonye ọbule lụfu iya l'ifu. Ẹphe awụfu; to nwehe onye yẹle iya nọkwadu l'ẹke ono. Ọ bụ teke b'o meru t'ụnwunna iya maru onye ya bụ.

\VS{2}Yọ wata ẹkwa; rashịa ya ike; k'ọphu bụ lẹ ndu Íjiputu nụru iya; ndibe Fero anụkwaa ya phụ.


\par }{\PP \VS{3}Jósẹfu asụ ụnwunna iya ono: “L'ọ kwa yẹbedua bụ Jósẹfu! Nna iya; ?ọ nọkwadua ndzụ?” Yọ kpọo ụnwunna iya ono okfu; kẹ l'egvu gudekotaru ẹphe.


\par }{\PP \VS{4}Jósẹfu abya asụ ẹphe t'ẹphe kpịrita iya ntse. Ẹphe ekwe bya akpịrita. Yọ sụ ẹphe: “L'ọ kwa yẹbedua bụ nwanna unu phụ; mbụ Jósẹfu ono, unu reru ndu Íjiputu ono.”

\VS{5}Wo ẹphe: “Unu ba awakwa obu; ọphu unu 'atakwa onwunu ụta; k'erere, unu reru iya. Kẹ l'ọ kwa ẹge ee-shi t'a dzọo ndiphe ndzụ kparu iphe Nchileke zifuru iya tẹ ya vuru unu ụzo bya.

\VS{6}Ọwaa kwewa afa ẹbo, ẹjo-ẹgu-a mewaru l'alị-a. L'ime afa ise ọphu abya nụ b'ẹ to nwekwa onye emebe iphe l'alị; k'ọphu ọ bụru k'akpata iya.

\VS{7}Ọ bụ Nchileke zifuru yẹbe Jósẹfu tẹ ya vuru unu ụzo bya; k'ọphu ya e-me t'eri unu phọdu lẹ mgboko; mekwaaphu t'unu lẹ ndu eri unu dụ l'igwe wafụ.


\par }{\PP \VS{8}“Ọo ya bụ; l'ẹ tọ bụkwa unubẹdua bẹ ziru iya tẹ ya bya ẹke-a; ọ kwa Nchileke. Ọ bụ Nchileke ono meru iya; ya anọdu ọnodu nna Fero; mee ya; ya abụru ishi l'ufu eze; bụkwaru iya phụ l'alị Íjiputu l'ọ ha.

\VS{9}Nta-a bụkwa t'unu tụgbua ẹgwegwa je ekfuru nna iya: ‘Lẹ nwatibe iya; mbụ Jósẹfu sụru lẹ Nchileke mewaru yẹbe Jósẹfu onye ishi ndu Íjiputu kpamukpamu. T'ọ byalẹkwaphu nta-a lakfuta iya; t'ẹ b'o jekwa ọkpo ụkfu!

\VS{10}Ẹke oo-buru bụ lẹ Gọ́shenu ẹke yẹbedua yẹle ụnwu iya; mẹ ụnwu nwanwa iya e-bunyabe iya ebunyabe; mbụ jeye l'atụru iya; eswi iya; mẹwaru iphemiphe ọbule, unu nweru enweru l'ọ ha.

\VS{11}I -nọdu lẹ Góshẹnu bẹ ya e-leta ngu ẹnya; kẹ l'ẹjo-ẹgu-a, byaru nụ-a e-mefukwaa afa ise nta-a. Ọdumeka bẹ yẹbedua; ndibe iya; mẹ iphemiphe ọbule, bụ nk'iya bẹ ẹgu e-gbukwa.’


\par }{\PP \VS{12}“Unubẹdua l'onwunu jeye lẹ nwunne iya; mbụ Bénjaminu gudewa ẹnya unu ele l'ọ bụ yẹbedua, bụ Jósẹfu gẹdegede ekfu okfu-a anụ unu.

\VS{13}Unu kọoru nna iya k'egbe ugvu, a kwabẹru yẹbe Jósẹfu lẹ Íjiputu; mẹ k'iphemiphe ọbule, unu phụkotaru l'onwunu. Unu dutakwa nna iya bya ẹke-a ẹgwegwa!”


\par }{\PP \VS{14}Yọ bya agbakụa nwunne iya; mbụ Bénjaminu ẹka l'olu; wata ọra ẹkwa. Bénjaminu arụkotakwa iya phụ; wata ẹkwa nk'iya.

\VS{15}Jósẹfu abya anmakọta ụnwanna iya ono akpa l'ẹphe ha; l'arakwaphụ ẹkwa. E metsua yẹle ụnwanna iya ono abya akọo akọ.


\par }{\PP \VS{16}Nzi abya erua kẹ Fero lẹ unwunne Jósẹfu bẹ byaru nụ; ẹhu atsọo Fero yẹle ndu ozi iya l'ẹphe ha ẹna.

\VS{17}Fero asụ Jósẹfu: “T'o kfuru ụnwanna iya phẹ t'ẹphe gwoo ivu ẹphe doo l'eli elu ẹphe; la Kénanu;

\VS{18}je eduta nna ẹphe; mẹ ndibe ẹphe kpamukpamu gude bya. Ya a-nụ ẹphe alị Íjiputu ẹke ọphu kakọta mma; k'ọphu ẹphe e-buru iya l'eriji ẹpho.

\VS{19}Kfuru ẹphe t'ẹphe pata ụgbo-ịnya ndu Íjiputu gude je achịta ụnwegirima ẹphe; unyomu ẹphe; mẹ nna ẹphe bya.

\VS{20}T'ẹphe ba yọkwa ọshi ẹge ẹphe e-me iphe, ẹphe a-ha l'ufu; kẹ l'iphe, bụ alị, katsụkpo mma lẹ Íjiputu a-bụru nk'ẹphe.”


\par }{\PP \VS{21}Tọ dụ iya bụ; ụnwu Ízurẹlu abya emee ẹge ono, Fero kfuru ono. Jósẹfu abya anụ ẹphe ụgbo-ịnya ẹge ono, Fero kfuru ono; bya anụkwaphu ẹphe nri, ẹphe e-ri l'ije ẹphe ono.

\VS{22}Yọ bya anụkota ẹphe uwe ọphungu iche l'iche. Bénjaminu b'ọ nụru ụkporo mkpọla-ọcha iri l'ise; ọwaa uwe, dụ iche iche ụzo ise.

\VS{23}Iphe ọ nụru t'a nụ nna iya bụ: nkakfụ-ịgara iri, e dojishiru iphe katsụkpo mma lẹ Íjiputu edoji; mẹ nne nkakfụ-ịgara iri, e dojikotaru witu; buredi; mẹwaru iphe ọdo, nna iya a-nọdu eri l'ụzo teke ọo-nọdu abya.

\VS{24}E metsua; yọ bya edube ụnwanna iya ono; ẹphe alashia. Yọ sụ ẹphe t'ẹphe ba aswọkwa ụswo l'esu-ụzo.


\par }{\PP \VS{25}Tọ dụ iya bụ; ẹphe egbeshi lẹ Íjiputu; yọ bụru ẹphe ọla kẹ nna ẹphe; mbụ Jékọpu l'alị Kénanu.

\VS{26}Ẹphe erua je asụ nna ẹphe: “Lẹ Jósẹfu nọkwa ndzụ! L'ọ kwa iya bụ onye ishi ndu Íjiputu mgburumgburu.” Yo tee Jékọpu ụkfu; to kweta l'ọ bụ oswi-okfu bẹ ẹphe ekfu.

\VS{27}Obenu l'ẹphe bya akọkotaru iya iphe, Jósẹfu kfushiru; yọ phụlephu ụgbo-ịnya, Jósẹfu nụru t'e gude pata iya; woru ume zụa; meji alatashia ya l'ọru iya.

\VS{28}Ízurẹlu asụ: “Ya kwetawaru lẹ nwa iya; mbụ Jósẹfu nọkwadua ndzụ. Ya e-je aphụ iya; tẹmanu ya anwụhude.”




\par }\Chap{46}{\SH Jékọpu ala Íjiputu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ya ndono; Ízurẹlu abya egwokoo iphemiphe ọbule, o nweru tụgbua. Yo rua Besheba bya egwooru Nchileke kẹ nna iya, bụ Áyizaku ẹja.


\par }{\PP \VS{2}Nchileke abya eshi l'àphụ̀ kfuru yeru Ízurẹlu l'ẹnyashi ono; sụ iya: “Jékọpu! Jékọpu!”

\par }{\PP Yọ za iya.

\VS{3}Nchileke asụ iya: “L'ọ kwa yẹbe Nchileke bụ Nchileke kẹ nna ngu. Ba atsụkwa egvu ọla Íjiputu; kẹle ya e-me ngu t'ị bụru mba, ha nshinu l'ẹke ono.

\VS{4}Ya e-duru ngu je Íjiputu ono; dulatakwa ngu phụ azụ. Ọ bụ Jósẹfu a-nọ swiru ngu teke ịi-nwụhu.”


\par }{\PP \VS{5}Ya ndono; Jékọpu egbeshi lẹ Besheba; yọ bụru iya atụgbu. Ụnwu Ízurẹlu eduta nna ẹphe ono, bụ iya bụ Jékọpu ye l'ụgbo-ịnya ono, Fero nụru t'e gude pata iya ono. Ẹphe edutakwaphu ụnwu ẹphe; mẹ unyomu ẹphe ye l'ụgbo-ịnya ono; yọ bụru iya ẹphe.

\VS{6}Ẹphe erutakota elu ẹphe; mẹ iphemiphe ọbule, ẹphe setaru l'alị Kénanu. Jékọpu yẹle ụnwu iya kpamukpamu ekpolihu; yọ bụru ẹphe ọla Íjiputu.

\VS{7}O dutaru ụnwu iya: ndu kẹ unwoke; mẹ ụnwu nwanwa iya ndu k'unwoke; duta ndu k'ụnwanyi; mẹ ụnwu nwanwa iya ndu k'ụnwanyi; tụko iphe bụ iphe, shi l'eri iya; ruta; yọ bụru ẹphe ọla Íjiputu.


\par }{\PP \VS{8}Ọwaa ụnwu Ízurẹlu,

\par }{\QB bụ iya bụ Jékọpu;

\par }{\QB mẹ iphe bụ iphe,

\par }{\QB shi l'eri iya, tso iya la Íjiputu:

\par }{\PP Rúbẹnu, bụ ọkpara iya.


\par }{\Q \VS{9}Ụnwu Rúbẹnu bụ:

\par }{\QB Hanọku; Palu; Hézurọnu;

\par }{\QB mẹ Kami.


\par }{\Q \VS{10}Ụnwu kẹ Símiyọnu bụ:

\par }{\QB Jimuwẹlu; Jaminu; Ohadu;

\par }{\QB mẹ Jakinu; Zoharu;

\par }{\QB mẹ Shọlu, bụ nwatibe

\par }{\QB nwanyi kẹ Kénanu.


\par }{\Q \VS{11}Ụnwu kẹ Lívayi bụ:

\par }{\QB Geshọnu; Kohatu;

\par }{\QB mẹ Merari.


\par }{\Q \VS{12}Ụnwu kẹ Júda bụ:

\par }{\QB Ẹru; Onanu; Shela;

\par }{\QB Pẹ́rezu; mẹ Zera.

\par }{\QB Ẹru yẹle Onanu;

\par }{\QB bẹ nwụhuhawaru

\par }{\QB lẹ Kénanu.

\par }{\QB Ụnwu Pẹ́rezu bụ:

\par }{\QB Hézurọnu; ọwaa Hamulu.


\par }{\Q \VS{13}Ụnwu kẹ Ísaka bụ:

\par }{\QB Tola; Puwa; Jashubu;

\par }{\QB ọwaa Shimurọnu.


\par }{\Q \VS{14}Ụnwu kẹ Zébulọnu bụ:

\par }{\QB Sẹredu; Elọnu; mẹ Jahulẹlu.


\par }{\PP \VS{15}Ndu ono l'ẹphe ha bụkota ụnwu, Lii mụshiru Jékọpu lẹ Padanu-Áramu; a gụfukwa nwatibe iya kẹ nwanyi, bụ iya Dayina. Ụnwegirima iya ono l'ẹphe ha: unwoke l'ụnwanyi bụ iphe ẹphe kpakọru dụ bụ ụkporo madzụ l'ụmadzu iri l'ẹto.


\par }{\Q \VS{16}Ụnwu kẹ Gádu bụ:

\par }{\QB Zefọnu; Hagi; Shuni;

\par }{\QB Ezubọnu; Éri;

\par }{\QB Arodi; mẹ Areli.


\par }{\Q \VS{17}Ụnwu kẹ Ásha bụ:

\par }{\QB Imuna; Ishiva; Ishivi;

\par }{\QB ọwaa Beríya.

\par }{\QB Nwunne ẹphe kẹ nwanyi bụ Séra.

\par }{\QB Ụnwu kẹ Beraya abụru:

\par }{\QB Heba; mẹ Milikiyẹlu.


\par }{\PP \VS{18}Ndu ono bụkota ụnwu, Zilipa mụtaru Jékọpu. Zilipa bụ nwanyi ono, Lébanu duru yeru nwatibe iya kẹ nwanyi; mbụ Lii l'ụlo t'ọ bụru iya ohu ono. Iphe ẹphe kpakọru dụ bụ ụmadzu iri l'ishingu.


\par }{\Q \VS{19}Ụnwu kẹ Rechẹlu,

\par }{\QB bụ nyee Jékọpu bụ:

\par }{\QB Jósẹfu yẹle Bénjaminu.


\par }{\Q \VS{20}Jósẹfu nọ lẹ Íjiputu mụta

\par }{\QB Manásẹ; mẹ Ífuremu.

\par }{\QB Nwanyi, mụru Jósẹfu ụnwegirima ono

\par }{\QB bụ Asenatu, bụ nwatibe Pọtifera.

\par }{\QB Pọtifera bụ onye agwajẹru ndu Ọnu iphe.


\par }{\Q \VS{21}Ụnwu kẹ Bénjaminu bụ:

\par }{\QB Béla; Beka; Ashibẹlu;

\par }{\QB Gera; Námanu; Ehi;

\par }{\QB Roshi; Mupimu;

\par }{\QB Hupimu; mẹ Arudu.


\par }{\PP \VS{22}Ndu ono l'ẹphe ha bụ ụnwu, Rechẹlu mụtaru Jékọpu. Iphe ẹphe kpakọru dụ bụ ụmadzu iri l'ẹno.


\par }{\Q \VS{23}Nwatibe kẹ Dánu bụ Hushimu.


\par }{\Q \VS{24}Ụnwu kẹ Náfutali bụ:

\par }{\QB Jazẹlu; Guni;

\par }{\QB Jeza; ọwaa Shilemu.


\par }{\PP \VS{25}Ndu ono bụ ụnwegirima, Biliha mụtaru Jékọpu. Biliha bụ nwanyi ono, Lébanu duru yeru nwatibe iya kẹ nwanyi; mbụ Rechẹlu l'ụlo t'ọ bụru iya ohu ono. Iphe ẹphe kpakọru dụ bụ ụmadzu ẹsaa.


\par }{\PP \VS{26}Iphe ẹphe kpakọru dụ mbụ ndu tsoru Jékọpu laa Íjiputu bụ ụkporo ụmadzu ẹto l'ụmadzu ishingu; mbụ ndu bẹ ụnwu iya; a gụfukwa unyomu ụnwu iya phẹ.

\VS{27}A -gụkobe iya ụmadzu labụ ono, a mụtaru Jósẹfu lẹ Íjiputu ono bẹ iphe ẹphe kpakọru dụ; mbụ ndibe Jékọpu, laru Íjiputu bụ ụkporo ụmadzu ẹto l'ụmadzu iri.


\par }{\PP \VS{28}Tọ dụ iya bụ; Jékọpu abya eyefu Júda t'o vuru ụzo je eduta Jósẹfu t'ọ bya ekoshi ẹphe ẹke e shi eje Góshẹnu. Ẹphe erulephu alị Gọ́shenu;

\VS{29}Jósẹfu abya ewota ụgbo-ịnya iya mee ya ẹge ọo-dụ t'o gude iya je ẹphe ndzuta. Yo rua je atụ nna iya ono gbirimu; rụkua ya ẹka; wata ẹkwa; raa ẹkwa ono ogologo.


\par }{\PP \VS{30}Ízurẹlu asụ Jósẹfu: “Tẹ ya nwụhuwaru nta-a; keshinu ọphu ya gudewa ẹnya iya phụ l'ị nọkwadua ndzụ!”


\par }{\PP \VS{31}Tọ dụ iya bụ; Jósẹfu asụ ụnwunna iya; mẹ ndibe nna iya l'ẹphe ha: “Lẹ ya e-je ekfuru Fero l'ụnwunna iya; mẹ ndibe nna iya, shi l'alị Kénanu bẹ lakfutaakwaru iya nụ.

\VS{32}Ya e-kfuru iya l'ẹphe bụkwa ndu eche atụru; mbụ l'ẹphe bụ ndu azụ elu; l'ẹphe chịkwa atụru ẹphe; mẹ eswi ẹphe; mẹ iphemiphe ọbule, ẹphe nweru enweru l'ọ ha.”

\VS{33}Wo ẹphe: “Ọ -bụru lẹ Fero kuru unu; jị unu iphe bụ ẹka-ọru unu;

\VS{34}unu sụkwa iya l'unubẹ ndu ozi iya shikwaru lẹ dẹedeedee bụtaru ndu azụ elu; ẹge nna unu oche phe shihawa bụru. Ono kwa ẹge ee-shi; e kwe t'unu buru lẹ Gọ́shenu; kẹle ndu eche atụru adụjekwa ndu Íjiputu ashị.”




\par }\Chap{47}{\PP \VerseOne{1}Jósẹfu abya ejekfu Fero je asụ iya: “Lẹ nna iya yẹle unwunne iya; atụru ẹphe; eswi ẹphe; mẹ l'iphemiphe ọbule, ẹphe nweru enweru bẹ shiakwa Kénanu byaruta Gọ́shenu.”

\VS{2}Yọ bya afọta unwunne iya ono ụmadzu ise gude jekfu Fero.


\par }{\PP \VS{3}Fero abya ajị ẹphe iphe bụ ẹka-ọru ẹphe.

\par }{\PP Ẹphe asụ iya: “L'ẹphebe ndu ozi iya bụkwa ndu eche atụru. L'ọ kwa ẹge ono bẹ nna ẹphe oche phẹ cheru iya.”

\VS{4}Ẹphe asụkwa iya phụ: “L'ẹphe byaru t'ẹphe butota l'ẹke-a; kẹ l'ẹjo-ẹgu, eme l'alị Kénanu ta dụdu k'ekfukfu; k'ọphu bụ l'ẹ to nwedu ẹke atụru ndu ozi ngu a-kpajẹ nri. Ọo ya bẹ ẹphe ekfu; sụ byiko t'ị haaru t'ẹphebe ndu ozi ngu buru lẹ Gọ́shenu.”


\par }{\PP \VS{5}Fero asụ Jósẹfu: “Lẹ nna ngu; mẹ unwunne ngu byakfutaakwaru ngu.

\VS{6}Alị Íjiputu bụ nggu b'ọ nọ l'ẹka. Hata ẹke kagee mma l'alị-a nụ nna ngu yẹle unwunne ngu t'ẹphe buru. Woru alị Gọ́shenu nụ ẹphe t'ẹphe buru. Ọ -bụru l'o nweru ndu ọphu, i maru l'ẹphe ha, ike-ozi dụ; nggu eye ẹphe t'ẹphe chejeru iya elu nk'iya.”


\par }{\PP \VS{7}Tọ dụ iya bụ; Jósẹfu abya eduru nna iya; mbụ Jékọpu jekfu Fero. Jékọpu abya agọoru Fero ọnu.

\VS{8}Fero ajị iya afa ole, ọ nọwaru.


\par }{\PP \VS{9}Jékọpu asụ iya “L'ọ kwadua ụkporo afa ishingu l'afa iri bẹ ya nọwaru; ọle ọ bụlephu iphe-ẹhuka l'ọ ha; k'ọphu bụ l'oo-se tẹ ya ba anọ-ruhe ẹge nna iya oche phe nọ-ruru.”

\VS{10}Jékọpu abya agọoru Fero ọnu ọdo; lụfushia.


\par }{\PP \VS{11}To dụ iya bụ; Jósẹfu abya emee tẹ nna iya; mẹ ụnwunna iya phẹ buru lẹ Íjiputu. Yọ nụ ẹphe alị Íjiputu, ẹke kagee mma t'ẹphe buru, bụ iya bụ alị Ramesẹsu, bụ ẹge Fero sụru t'o mee ya.

\VS{12}Jósẹfu l'anụ ndu ono nri l'ẹphe ha; bụ iya bụ nna iya; mẹ ụnwunna iya; mẹ iphe bụ ndibe nna iya l'ẹphe ha. Ọonoduje anụ ẹphe nri l'ẹge ụnwegirima ẹphe ha.


\par }{\SH Jósẹfu yẹle ẹjo‑ẹgu ono
\par }
{\PP \VS{13}Nri agvụkota l'alị ono gbaa mgburumgburu; kẹ l'ẹgu ono kpọru ẹka. Alị Íjiputu mẹ alị Kénanu ajịko gbajọshihu; l'okfu ẹjo-ẹgu ono.

\VS{14}Ndu Íjiputu; ẹphe lẹ ndu Kénanu atụko okpoga, ẹphe nweru kpafọkota lẹ nri l'ẹka Jósẹfu. Jósẹfu evuta okpoga ono je akụbe l'ụlo Fero.

\VS{15}Okpoga onyemonye ọbule agvụlephu; ndu Íjiputu abyakfutashia Jósẹfu bya asụ iya: “T'ọ nụ ẹphe nri! Ọ -dụdu bẹ ẹphe a-nwụshihukwa; kẹ l'okpoga ẹphe gvụakwaru lẹ nri.”


\par }{\PP \VS{16}Jósẹfu asụ ẹphe: “Ọ -bụru l'okpoga ẹphe gvụwaru; t'ẹphe kpụtajeru iya elu ẹphe l'ụgwo nri, ya a-nụ ẹphe.”

\VS{17}Tsube teke ono; ẹphe akpụtalahaaru iya elu ẹphe; mbụ ịnya ẹphe; atụru; eghu; eswi; mẹ nkakfụ-ịgara ẹphe. Yọo natajẹ ẹphe elu ẹphe; nụ ẹphe nri ọzori iya. Yọ bụru ẹge ono b'o gude zụa ẹphe afa ophu.


\par }{\PP \VS{18}Afa ono agvụlephu; ẹphe abyakfuta iya l'afa ọphu tso iya nụ bya asụ iya: “L'ẹ to nwekwa iphe ẹphe edomiru nggụbe onye nwe-ẹphe edomi. Lẹ keshinu ọphu okpoga ẹphe gvụru; elu ẹphe abụkotawaru nke ngu; b'ẹ tọ dụhekwa iphe ẹphe tọkfu ẹka, ee-gudeje akfụ nggụbe nnajiufu ụgwo; a gụfu ẹphebedua l'onwẹphe; mẹ alị ẹphe.”

\VS{19}Wo iya: “?Ọ dụ l'oo-kwe t'ẹphe bụru kpurupyata; ẹphebedua; mẹ alị ẹphe? L'iphe, ẹphe ekfu bụ t'o wota ẹphebedua; mẹ alị ẹphe gude kfụa ụgwo nri ono; t'alị ẹphe bụwaruru kẹ Fero; ẹphebedua abụru iya ohu. Yọ nụ ẹphe iphe t'ẹphe mebe l'alị tẹ ndzụ dzuaru ẹphe; k'ọphu alị-a ta adabuduru ochobo.”


\par }{\PP \VS{20}Tọ dụ iya bụ; ndu Íjiputu l'ẹphe ha erekota alị ẹphe; kẹ l'ẹgu ono ta bụdu iphe e gude ọnu ekfu ekfukfu. Jósẹfu azụkota iphe, bụ alị, nọ lẹ Íjiputu l'ọ ha; yọ bụru kẹ Fero.

\VS{21}Jósẹfu emee ndu Íjiputu l'ẹphe ha; ẹphe abụru ohu.

\VS{22}Alị ndu ọphu ẹ tọ zụdu nwẹnkinyi bụ alị ndu achịjeru ndiphe ẹja; kẹ l'ọ bụ Fero anụje ẹphe nri. Nri ono, Fero anụje ẹphe ono edzujekwanuru ẹphe. Yọ bụru iya meru iphe ẹphe te eredu alị nk'ẹphe.


\par }{\PP \VS{23}Jósẹfu asụ ẹphe: “Lẹ keshinu ọphu ya zụwaru unu; zụa alị unu nụ Fero; ọwaa iphe, unu e-gude mebe l'alị.

\VS{24}Teke unu kpatajẹru iphe ono; unu ekee ya ụzo ise; nụ Fero ụzo lanụ. Ụzo ẹno ọphu bẹ unu e-shi l'eri nri; shi iya l'anụ ndibe unu; mẹ ụnwegirima unu nri; shikwa iya phụ wofu ọphu unu e-dobe akụ.”


\par }{\PP \VS{25}Ẹphe asụ iya: “L'ọ dzọwaru ẹphe ndzụ! Byiko; t'ọ dụnu nggụbe onye nwe-ẹphe mma t'ẹphe bụru ohu Fero.”


\par }{\PP \VS{26}Jósẹfu abya atụa ya; yọ bụru ekemu l'alị Íjiputu. Ekemu ono bẹ vukwa ìrè jeye ntanụ-a; mbụ ekemu ono, a tụru sụ l'ụzi lanụ l'ụzo ise l'iphe a kpataru l'okfu a-bụjeru kẹ Fero. Ọ bụphu alị ndu achịjeru ọha ẹja nwẹnkinyi bẹ ta bụdu alị kẹ Fero.


\par }{\PP \VS{27}Ya ndono; ndu Ízurẹlu abya eburu Gọ́shenu lẹ Íjiputu. Ẹphe eburu l'ẹke ono nweru ẹku; nọdu iya zụshia; bya aka l'igwe.


\par }{\PP \VS{28}Jékọpu ebua lẹ Íjiputu afa iri l'ẹsaa; teke ọ gbaru ụkporo afa ẹsaa l'afa ẹsaa.

\VS{29}Yọ gbadẹlephu Ízurẹlu l'anwụhu; yo kua nwatibe iya; mbụ Jósẹfu; sụ iya: “Ọ -bụru lẹ ya nọ ngu-a l'obu l'oswiya; gude nụ iya ẹka l'ụtakfu; riaru iya angụ l'ẹ tii lidu iya l'alị Íjiputu.

\VS{30}L'ịi-patachia ya je elia l'ẹke e liru nna iya oche phe.”

\par }{\PP Jósẹfu asụ iya l'ọ bụlephu ẹge ono, o kfuru iya ono bụ ẹge ya e-me iya.


\par }{\PP \VS{31}Yọ sụ iya t'o riaru iya angụ l'oo-me iya-a. Jósẹfu abya eriaru ya ẹya. Ízurẹlu abya efoo ifu l'oshi-azẹe ya; baaru Nchileke ẹja.




\par }\Chap{48}{\SH Jékọpu agọru Manásẹ yẹle Ífuremu ọnu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yo be ujiku lanụ; a bya ezia Jósẹfu lẹ nna iya bẹ ẹhu ta dụdu mma. Yo duta ụnwegirima iya ẹphe ẹbo, bụ iya bụ Manásẹ; mẹ Ífuremu; yọ bụru ẹphe ejeje.

\VS{2}Ẹphe erua; e je ezia Jékọpu lẹ nwatibe iya; mbụ Jósẹfu bẹ byakwaru iya ajịji. Yo keshia ẹhu gbeshi bya anọdu l'oshi-azẹe ya.


\par }{\PP \VS{3}Jékọpu asụ Jósẹfu:

\par }{\QB “Lẹ Nchileke,

\par }{\QB bụ Ọkaribe-Kakọta-Ike

\par }{\QB byakfutaru yẹbe Jékọpu lẹ Luzu

\par }{\QB l'alị Kénanu; bya agọoru iya ọnu l'ẹke ono;


\par }{\Q \VS{4}sụ iya: ‘Lẹ ya e-me iya tẹ ya zụa azụzu;

\par }{\QB ya ha l'igwe.

\par }{\QB Lẹ ya e-me iya tẹ ya bụru

\par }{\QB mba k'ẹka iya; nụ iya alị-a

\par }{\QB t'ọ bụru òkè-iphe ndu eri iya

\par }{\QB jeye lẹ tutu yoyo.’


\par }{\PP \VS{5}“Ụnwegirima labụ ono,

\par }{\QB ọ mụtaru lẹ Íjiputu tẹmanu ya abyadẹ ono;

\par }{\QB bụ iya bụ Ífuremu mẹ Manásẹ

\par }{\QB bẹ ya gụwaru yeru ụnwu

\par }{\QB kẹ yẹbe Jékọpu.

\par }{\QB Ífuremu yẹle Manásẹ bụwa

\par }{\QB ụnwu iya ẹge ono, Rúbẹnu;

\par }{\QB mẹ Símiyọnu bụ iya ono.


\par }{\Q \VS{6}Ọ bụ ndu ọphu aa-mụtaru ngu nta-a

\par }{\QB tsobe ndu ọwaa a-bụru ụnwu ngu.

\par }{\QB Òkè-alị, ẹphe a-hata bẹ e-shi l'ẹka

\par }{\QB unwunne ẹphe ono, bụ iya bụ

\par }{\QB Ífuremu; mẹ Manásẹ.


\par }{\Q \VS{7}Ọ bụ lẹ ya shi Padanu alata;

\par }{\QB bẹ ụmuruku mụru iya;

\par }{\QB kẹle Rechẹlu nahụru iya nwụhu

\par }{\QB lẹ Kénanu l'ẹphe nọkwaduru l'ụzo

\par }{\QB lẹ mgboro Efuratu.

\par }{\QB Ya eworu iya lia l'iku ụzo ono,

\par }{\QB eeshi eje Efuratu ono,

\par }{\QB bụ iya bụ Bẹ́tulehemu.”


\par }{\PP \VS{8}Ízurẹlu aphụlephu ụnwu Jósẹfu ono; jị iya: “?Bụ ndu ole ndọ-ọ?”


\par }{\PP \VS{9}Jósẹfu asụ iya: “L'ọ kwa ụnwegirima, Nchileke nụru iya l'ẹke-a.”

\par }{\PP Ízurẹlu asụ iya t'o dutaru iya ẹphe tẹ ya gọoru ẹphe ọnu.


\par }{\PP \VS{10}Teke ono bẹ nka lawaru Ízurẹlu l'ẹnya; t'ọ phụfuhe ụzo ọhuma. Jósẹfu abya eduta ụnwegirima ono donyabe iya ntse; nna iya ono abya etsuta ẹphe ọnu; nmaa ẹphe akpa.


\par }{\PP \VS{11}Ízurẹlu asụ Jósẹfu: “Lẹ ya te shikwa arịkwadu lẹ ya a-phụkwadu ngu ifu ọdo; Nchileke abya emewa nụ nta-a; ya egbe phụfua ụnwu ngu yekobe iya.”


\par }{\PP \VS{12}Jósẹfu abya edufuta ụnwegirima ono l'ụtakfu\FTNT{*}{{\FR 48:12 }{\FR{48:12
}}{\FT{L'okfu Híburu bụ “ikpere” b'a kwata dee l'ẹka-a. Obenu l'okfu kẹ Ikwo bụ “l'ụtakfu” bẹ eeheje nwata. Iphe “ikpere” ono kwata bụru l'ome-l'alị kẹ ndu Híburu bụ l'ọ bụwa amụpyabe bẹ Ízurẹlu mụpyaberu ụnwunwa iya ono ẹphe ẹbo. Ẹ te egbe agbanwehedu iya agbanwe ọdo. Phụ iphe e gude chịa
}}{\XT{Mbụ 24:2}}{\FT{ ẹka l'azụ.}}} Ízurẹlu; bya efurita; wota ifu kpube l'alị;

\VS{13}bya esekputa ẹphe ẹbo; gude ẹphe ẹge ono machịaru Ízurẹlu. Ífuremu b'o sekpu l'ẹka-ụtara; nụ iya Ízurẹlu l'ẹka-ibyita. Manásẹ b'o sekpu l'ẹka-ibyita; nụ iya Ízurẹlu l'ẹka-ụtara.

\VS{14}Obenu lẹ teke Ízurẹlu wataru ẹphe ọgoru ọnu; b'ọ kụ-swiberu ẹka iya akụ-sibe; woru ẹka-ụtara iya byibe Ífuremu, bụ onye kẹ nwata l'ishi; woru ẹka-ibyita iya byibe Manásẹ, bụ ọkpara.


\par }{\PP \VS{15}Yọ bya agọoru Jósẹfu ọnu; sụ:

\par }{\Q “Tẹ Nchileke ono, nna iya oche phẹ,

\par }{\QB bụ iya bụ Ébirihamu;

\par }{\QB mẹ Áyizaku tsoru ụzo iya ono;

\par }{\Q mbụ Nchileke ono, shi keshinu

\par }{\QB ya bụ nwata chee ya jeye ntanụ-a ono;


\par }{\Q \VS{16}mẹ Ojozi-imigwe ono, dzọkotaru iya nụ

\par }{\QB l'iphe, bụ iphe-ẹhuka ono, byaru iya nụ ono;

\par }{\QB gọkwaru ọnu-ọma nụ ụnwegirima-a.

\par }{\Q T'e kujekwa ẹpha ụnwegirima-a laa l'ẹpha

\par }{\QB kẹ yẹbe Jékọpu yẹle kẹ nna iya oche phẹ,

\par }{\QB bụ Ébirihamu; mẹ Áyizaku;

\par }{\QB ẹphe azụa ịnyinwuruku lẹ mgboko-a.”


\par }{\PP \VS{17}Jósẹfu aphụlephu lẹ nna iya byiberu Ífuremu ẹka-ụtara l'ishi; ẹhu adaa ya kọo. Yo je azụ nna iya l'ẹka; tẹ ya lọfuta iya ẹka ono, o byiberu Ífuremu l'ishi ono byibe iya l'ishi kẹ Manásẹ.

\VS{18}Jósẹfu asụ iya: “Wawakwa nna; ọ kwa onye ọphu bụ ọkpara ndọ-ọ. Ọ kwa yẹbedua bẹ ii-byibe ẹka-ụtara l'ishi!”


\par }{\PP \VS{19}Obenu lẹ nna iya jịkaru; sụ iya: “Nwa mu; ya marua. Ya marua. Ọo-zụ-a azụzu; bụru mba k'ẹka iya; bya aha nshinu. Obenu lẹ nwunne iya kẹ nwata a-ka iya; ẹge ono kwaphu bẹ eri iya abụru igweligwe mba.”

\VS{20}Yọ bya agọoru ẹphe ọnu mbọku ono; sụ:

\par }{\Q “Ndu Ízurẹlu l'e-gudeje ẹpha

\par }{\QB ngu agọ ọnu; sụ:

\par }{\Q ‘Tẹ Nchileke mekwaa ngu

\par }{\QB t'i dụ l'ọ bụ Ífuremu yẹle Manásẹ.’ ”

\par }{\MM Ya ndono; yo mee;

\par }{\QB Ífuremu aka Manásẹ.


\par }{\PP \VS{21}Ízurẹlu abya asụ Jósẹfu: “Lẹ ya abyaakwa anwụhu; ọbule Nchileke e-swikwaru-a unu; dulaa unu azụ l'alị nna unu.

\VS{22}Ya nụwaru ngu ókè-alị lanụ t'i gude ka unwunne ngu phẹ. Alị ono bẹ ya gude ogu-mbeke; mẹ akfụ lụta l'ẹka ndu Amọru.”




\par }\Chap{49}{\SH Jékọpu agọshiru ụnwu iya ọnu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ya ndono; Jékọpu abya ekua ụnwu iya; sụ ẹphe:

\par }{\QB “Unu dzukobe tẹ ya kọoru unu iphe,

\par }{\QB a-mụru unu l'ụzo l'ifu!


\par }{\Q \VS{2}Unu dzukoo; ngabẹru iya nchị;

\par }{\QB unubẹ ụnwu yẹbe Jékọpu!

\par }{\QB Unu ngabẹru iya nchị;

\par }{\QB yẹbe nna unu Ízurẹlu!


\par }{\Q \VS{3}Rúbẹnu; ọ bụ nggu bụ \newline  ọkpara iya;

\par }{\QB bya agbụru-ike iya;

\par }{\QB Ọ bụ nggu vu ụzo kpọ iya ifu;

\par }{\QB koshi lẹ ya bụ nwoke.

\par }{\QB Ọ bụ nggu bẹ aa-kakọta ọkwabe ugvu;

\par }{\QB bụru nggu a-kakọta ike.


\par }{\Q \VS{4}Keshinu ọphu ịitu akpara l'ọ bụ utso;

\par }{\QB b'ẹ tịi kahẹdu ndu ọphu.

\par }{\QB Ishi iya abụru lẹ nggu lẹ

\par }{\QC nyee nna ngu zẹru;

\par }{\QB nggu eshi ẹge ono farụa oshi-azẹe nna ngu.


\par }{\Q \VS{5}Símiyọnu; mẹ Lívayi bụ unwunne.

\par }{\QB Ẹphe e-gudeje ogu-mbeke

\par }{\QC l'eme iphe-kpaa.


\par }{\Q \VS{6}Ya te etsokwa l'ẹjo idzu,

\par }{\QB ẹphe achị; to nwe lẹ

\par }{\QB ya anọo l'ẹke ẹphe nọ;

\par }{\QB kẹ l'ẹphe gude ẹhu-iwe gbushia ndiphe;

\par }{\QB bushia oke-eswi

\par }{\QB akwara-achị kẹ manụ.


\par }{\Q \VS{7}T'ẹhu-eghughu ẹphe ono

\par }{\QB vukwaru mburọnu;

\par }{\QB kẹ l'ẹphe nwenukaru ọkpoma-ọku.

\par }{\QB T'ọkpoma-ọku ẹphe ono

\par }{\QC vukwaru mburọnu;

\par }{\QB kẹ l'ẹphe nwụnukaru ọnwuu.

\par }{\QB Ya a-chịkashi ẹphe t'ẹphe

\par }{\QB dzuru alị Jékọpu; dokashia ẹphe;

\par }{\QB t'ẹphe dzuru alị Ízurẹlu kpamu.


\par }{\Q \VS{8}Júda; ụnwunna ngu phẹ

\par }{\QB a-nọdu aja ngu ajaja.

\par }{\QB Ndu ọhogu ngu;

\par }{\QB bẹ ịi-pyịtaje l'ẹkpiri.

\par }{\QB Ụnwunna ngu l'ẹphe ha

\par }{\QB a-nọdu ebyiru ngu ikpere l'alị.


\par }{\Q \VS{9}Júda; ị bụ nwa agụ.\FTNT{*}{{\FR 49:9 }{\FR{49:9
}}{\XT{Ọ́gú 24:4; Àph 5:5}}{\FT{.}}}

\par }{\QB Nwa mu; i shiwa l'ẹke

\par }{\QB i gbushiru anụ lata.

\par }{\QB Nta-a b'i byishiwaru ikpere l'ọ bụ agụ.

\par }{\QB Ị zẹwa l'ọbu nne agụ;

\par }{\QB ?bụ onye ha kẹ t'ọ kpatee ngu?


\par }{\Q \VS{10}Júda ta abụ-buhudu

\par }{\QC eze abụ-buhu.

\par }{\QB Mgbọro-eze ono

\par }{\QB te nwedu l'ọ lụfu ngu l'ẹka;

\par }{\QC gbururu jeye teke

\par }{\QB onye ọ kụru ishi l'ẹka \newline  a-bya.

\par }{\QB Ọ -byalẹphu bẹ iphe bụ mbakeshi

\par }{\QB a-nọdu anụru iya okfu.


\par }{\Q \VS{11}Oo-libeje nkakfụ-ịgara iya \newline  l'oshi vayịnu;

\par }{\QB Nwa nkakfụ-ịgara iya ono;

\par }{\QB bẹ oo-libeje l'oshi vayịnu, \newline  katsụkpo amịmi.

\par }{\QB Oo-gudeje mẹe saa uwe iya;

\par }{\QB gude mini akpụru vayịnu

\par }{\QB ono, ekeje kfụu ono l'asa \newline  uwe-eze iya.


\par }{\Q \VS{12}Ọo-ngụtaje mẹe; ẹnya achaa ya vịi;

\par }{\QC yọ ngụa ẹra eswi;

\par }{\QB eze acha iya pemu-pemu.


\par }{\Q \VS{13}Zébulọnu e-buru l'iku eze ẹnyimu.

\par }{\QB Ọnu-ẹnyimu iya a-bụru ọdu ụgbo-mini;

\par }{\QB Ókè-alị iya eje akpaa lẹ Sayịdonu.


\par }{\Q \VS{14}Ísaka bụ nkakfụ-ịgara,

\par }{\QB shihuru ike.

\par }{\QB Ọoze azẹe lẹ mgbaku

\par }{\QB ẹkpa-ivu labụ.


\par }{\Q \VS{15}Teke ọ phụru ẹge ẹke

\par }{\QB ọonoduje atụta ume dụta-be mma;

\par }{\QB mẹ ẹge alị iya dụ-be ugvu;

\par }{\QB bẹ ọo-pata ivu-ẹra iya

\par }{\QB tukobe onwiya l'ukuvu;

\par }{\QB ghọo ohu; jelahaa ozi mkpọ-nyi-ẹnya.


\par }{\Q \VS{16}Dánu a-nọduje ekpe ndu nk'iya ikpe,

\par }{\QB dụ mma;

\par }{\QB l'ọ bụ ndu ikfu ndu Ízurẹlu ndu ọphu.


\par }{\Q \VS{17}Dánu a-dụ l'ọ bụ agwọ, nọ l'iku ụzo;

\par }{\QB mbụ l'ọ bụ ogiji, nọ l'iku ụzo, abụje:

\par }{\QB ọ -taa ịnya ẹra l'ichirukfu;

\par }{\QB ịnya ọbu atụfu onye agba iya nụ.


\par }{\Q \VS{18}Nggụbe Ojejoje;

\par }{\QB ya ele ẹnya tii dzọo yẹbe Jékọpu.


\par }{\Q \VS{19}Gádu\FTNT{†}{{\FR 49:19 }{\FR{49:19
}}{\FT{Iphe Gádu bụ bụ ọ-lụa-ọlaa.}}} bẹ ndu ọ-lụa-ọlaa \newline  a-fụru;

\par }{\QB Obenu l'ịi-chị ẹphe

\par }{\QB agada-eru-alị.


\par }{\Q \VS{20}Ásha a-nọdu akọfuta nri, \newline  dụ mma.

\par }{\QB Nri, ọo-nọdu akọ bụ nri, atsọ ẹna;

\par }{\QB bụru nri, gbaru ndu eze.


\par }{\Q \VS{21}Náfutali bụ ele, akfụ ẹge ọ dụ iya.

\par }{\QB Ọonoduje amụshi ụnwu, ama mma.


\par }{\Q \VS{22}Jósẹfu bụ oshi vayịnu,

\par }{\QB mịru akpụru wọkfuru awọkfuru.

\par }{\QB Ọ bụ vayịnu, gvuru l'iku mini

\par }{\QB l'amị akpụru ntụmatu;

\par }{\QB Ẹkali iya abakahụ; tụko ụpho-mkpuma sweta.


\par }{\Q \VS{23}Ndu akfụ gude ẹhu-eghughu

\par }{\QB tso iya ọgu.

\par }{\QB Ẹphe egude akfụ ono

\par }{\QB gbanwụa ya ẹhu;


\par }{\Q \VS{24}Obenu l'akfụ iya shihulerua ike

\par }{\QB ẹge o shihuru iya;

\par }{\QB ọkpu ẹka iya eshihu ike.

\par }{\QB Yọ bụru ike kẹ Ọkaribe \newline  kẹ Jékọpu;

\par }{\QB bẹ kparu iya nụ;

\par }{\QB mbụ onye ono, bụ iya bụ onye

\par }{\QB nche atụru; bụru iya bụ

\par }{\QB oke mkpuma kẹ Ízurẹlu ono.


\par }{\Q \VS{25}Onye ike ono shi l'ẹka

\par }{\QB bụ Nchileke kẹ nna nggụbe Jósẹfu,

\par }{\QB bụ onye eyejeru ngu ẹka;

\par }{\QB Mbụ onye ono,

\par }{\QB bụ Ọkaribe-Kakọta-Ike,

\par }{\QB bụ iya agọjeru ngu ọnu-ọma.

\par }{\QB Ooshije lẹ mini achịchi

\par }{\QB gọoru ngu ọnu; shi lẹ mini ime-alị;

\par }{\QB gọoru ngu ọnu; shi l'elu;

\par }{\QB mẹ nwa gọoru ngu ọnu.


\par }{\Q \VS{26}Ọnu ọphu nna ngu gọru ngu

\par }{\QB kakwa k'eze ugvu ndiche;

\par }{\QB ka ụkwa k'ugvu, shi l'oge ndiche.

\par }{\QB T'iphe-ọma ono l'ọ ha

\par }{\QB bụkwaru kẹ Jósẹfu;

\par }{\QB mbụ kẹ onye ono, a fọfuru;

\par }{\QB dobe iche l'ẹke unwunne iya phẹ nọ ono.


\par }{\Q \VS{27}Bénjaminu bụ ẹjo

\par }{\QB nkụta-ọswa, ẹgu egvu

\par }{\QB akụrepho kfurukfuru.

\par }{\QB O -bee l'ụtsu; yọ taa anụ, \newline  o gburu.

\par }{\QB O -bee l'urẹnyashi;

\par }{\QB yo kee iphe, ọ lụtaru l'ọgu.”


\par }{\PP \VS{28}Ndu ono bụkota ndu ikfu Ízurẹlu; ẹphe iri l'ẹbo. Iphe ono bụkota iphe nna ẹphe kfuru nụ ẹphe teke ọogoru ẹphe ọnu. Iphe, bụ onyenọnu b'ọ gọru ọnu, gbaru iya nụ nụ.


\par }{\SH Anwụhu Jékọpu
\par }
{\PP \VS{29}Ya ndono; yọ bya ekeeru ẹphe ekpe; sụ ẹphe: “Lẹ ya abyaakwa ọla-kfu ndiche iya phẹ. Unu likwa-a ya l'ẹke e liru nna iya l'ọgba, nọ l'alị Éfurọnu, bụ onye Hetu;

\VS{30}mbụ ọgba ono, nọ l'alị Makupela l'iku Mamure lẹ Kénanu, bụ ẹke Ébirihamu zụru Éfurọnu onye Hetu yẹle alị, tso iya nụ t'ọ bụru ẹke ee-lije odzu.

\VS{31}Ọ bụ l'ẹke ono b'e liru Ébirihamu yẹle nyee ya; mbụ Séra; bụru l'ẹke ono b'e liru Áyizaku yẹle nyee ya; mbụ Ribéka; bụkwaruphu l'ẹke ono bẹ ya liru Lii.

\VS{32}Alị ono yẹle ọgba ono, nọ iya nụ ono b'a zụru ndu Hetu.”


\par }{\PP \VS{33}Jékọpu eketsuaru ụnwu iya ekpe ono; chịru ọkpa dobe l'oshi azẹe ya; tụ-bua ume; lakfushia ndiche iya phẹ.




\par }\Chap{50}{\PP \VerseOne{1}Jósẹfu abya atụ nna iya gbirimu; bya etsuta iya ọnu; wata ẹkwa.

\VS{2}Ya ndono; Jósẹfu abya ezia ndu dọkinta, ejeru iya ozi t'ẹphe kwakọbe odzu nna iya t'ẹ b'o rehu. Ẹphe ekwe bya akwakọbe odzu ono.

\VS{3}Iphe ọ nataru ẹphe bụ ụkporo abalị ẹbo t'ẹphe gude kwakọbe odzu ono; kẹ l'ọ kwanụ ẹge ono bẹ ọonataje; t'e gude kwakọbe odzu.

\par }{\PP Ndu Íjiputu akwaa ẹkwa iya ụkporo abalị ẹto l'abalị iri.


\par }{\PP \VS{4}A ratsụlephu ẹkwa iya ono; Jósẹfu asụ ndu ozi Fero: “Ọ -bụru lẹ ya nọ unu l'obu; unu kfuru Fero

\VS{5}lẹ teke nna iya abya anwụhu b'ọ sụkwaru tẹ ya riaru iya angụ lẹ ya e-jee je eli-a ya l'ili, ọ tụru doberu onwiya l'alị Kénanu. Ọo ya bụ t'a haa ya tẹ ya je elia ya. Teke ya litsuaru iya; ya alata.”


\par }{\PP \VS{6}Fero asụ iya: “T'o jekwa je elia nna iya l'ẹke, ọ sụru t'o riaru iya angụ l'oo-je je elia ya.”


\par }{\PP \VS{7}Tọ dụ iya bụ; Jósẹfu atụgbua jeshia oli nna iya. Iphe, bụ ndu, bụ ishi l'ọru Fero awụ-tsoru iya. Ndu, bụ ọgurenya l'ufu eze; ndu, bụ ọgurenya l'alị Íjiputu;

\VS{8}ndibe Jósẹfu kpamukpamu; unwunne iya; mẹ iphe bụ ndu nna iya l'ẹphe ha awụ-lihu tsoru Jósẹfu; ẹphe ejeshia oli nna iya ono. Ọ bụphu ụnwegirima ẹphe; mẹ elu ẹphe bẹ ẹphe haru lẹ Gọ́shenu.

\VS{9}Ụgbo-ịnya; mẹ ndu l'agba ịnya; bẹ ẹphe l'iya yịkwaphu. Ọ bụlephu l'ẹphe zaru l'igwe je.


\par }{\PP \VS{10}Ẹphe erua ẹke, eetsuje balị lẹ Atadu l'iku Ẹnyimu Jọ́danu; nọdu l'ẹke ono raa ẹkwa Jékọpu rashịa ya ike. Jósẹfu anọo l'ẹke ono abalị ẹsaa; nọoru nna iya l'ụlo-ẹ̀kwà.

\VS{11}Ndu Kénanu, bu l'ẹke ono anụa ẹkwa-aphụ, aara l'ẹke ono, eetsuje balị lẹ Atadu ono; sụ: “Ọ kwa ẹkwa-anwụhu bẹ ndu Íjiputu akwa ẹge ono.” Ọo ya kparu iphe eekuje ẹke ono, nọ l'iku Jọ́danu ono “Ébẹlu-Mizaremu.”\FTNT{*}{{\FR 50:11 }{\FR{50:11
}}{\FT{Iphe Ébẹlu-Mizaremu bụ bụ “ẹkwa-anwụhu ndu Íjiputu”.}}}


\par }{\PP \VS{12}Tọ dụ iya bụ; ụnwu Jékọpu emee ẹge ono, ọ sụru t'ẹphe mee ono;

\VS{13}pata odzu iya jeshia Kénanu je elia ya l'ọgba, nọ l'ẹgu Makupela l'iku Mamure, bụ ẹke Ébirihamu zụtaru Éfurọnu onye Hetu yẹle alị, tso iya nụ; t'ọ bụru ẹke, ee-lije odzu.\FTNT{†}{{\FR 50:13 }{\FR{50:13
}}{\XT{Ndu 7:16}}{\FT{.}}}

\VS{14}Jósẹfu elitsua nna iya ono yẹle ụnwanna iya; mẹ iphe bụ ndu ono, tso iya je oli odzu ono alashia azụ lẹ Íjiputu.


\par }{\SH Jósẹfu agụru ụnwanna iya nvụ
\par }
{\PP \VS{15}Ụnwanna Jósẹfu abya aphụa lẹ nna phẹ nwụhuwaru; bya asụ: “L'o nwekwaru ẹge ọo-dụ; Jósẹfu evukwaduru ẹjo iphe ono, ẹphe meru iya ono l'obu; bya kfụa ẹphe ụgwo iya.”

\VS{16}Tọ dụ iya bụ; ẹphe abya ezia ozi t'e je ezia Jósẹfu; sụ iya: “L'o nwekwaru ọkwa, nna ngu nmaru b'ọ nwụhuderu.

\VS{17}‘Ọ sụru t'ayi kfuru ngu: “Lẹ yẹbedua, bụ Jékọpu arọ ngu t'ị gụaru ụnwanna ngu-a nvụ l'iphe, dụ ẹji ono, ẹphe meru ngu ono; mẹ l'iphe bụ ẹke, ẹphe meru ngu ẹji.” ’

\par }{\PP “Nta-a bẹ ẹphe arọ ngu t'ị gụaru ẹphe nvụ l'iphe, dụ ẹji ono, ẹphe meru ngu ono; l'ẹphe bụkwa-a ndu ozi kẹ Nchileke kẹ nna ngu.” Ozi ono erua Jósẹfu nchị; yọ wata ẹkwa.


\par }{\PP \VS{18}Ụnwanna iya ono awụ-kfuta iya; bya ebyishiru iya ikpere; sụ iya: “L'ẹphe l'ẹphe ha bụkotaakwa ohu ngu.”


\par }{\PP \VS{19}Jósẹfu asụ ẹphe: “Unu ba atsụshi egvu; kẹ l'ẹ tọ bụdu iya bụ Nchileke.

\VS{20}Ọ bụ oswi-okfu l'unu rịru t'unu mee yẹbe Jósẹfu ẹjo iphe; ọbu lẹ Nchileke meru t'ọ bụru iphe-ọma; k'ọphu ee-shi ẹge ono dzọta ndu, dụ l'igwe, bụnu iya bụ iphe-a, eme nta-a.

\VS{21}Ọo ya bụ t'unu ba atsụshi egvu. Ya a-nọdu anụ-a unu nri; unu l'ụnwu unu.” Yo gude olu-odoo kfuru yeru ẹphe; mee t'obu rua ẹphe alị.


\par }{\SH Anwụhu Jósẹfu
\par }
{\PP \VS{22}Jósẹfu eburu lẹ Íjiputu yẹle ndibe nna iya. Iphe ọ nọru bụ ụkporo afa ise l'afa iri.

\VS{23}Ọ nọ ndzụ; phụ ụnwunwa Ífuremu; nọdukwaphu ndzụ; a mụshia ụnwegirima kẹ Makiru, bụ nwatibe Manásẹ; yo hetatsua ẹphe.


\par }{\PP \VS{24}Ya ndono; Jósẹfu asụ ụnwanna iya: “Lẹ ya abyaakwa anwụhu. Ọle ya marua lẹ Nchileke e-yerua unu ẹka dufuta unu l'alị-a; dulala unu azụ l'alị ono, o kweru Ébirihamu; mẹ Áyizaku; mẹ Jékọpu ụkwa iya; tsua ya ẹtomu ono.”

\VS{25}Jósẹfu emee; ụnwu Ízurẹlu eriaru iya nte lẹ Nchileke e-yeru-a ẹphe ẹka; t'ẹphe vuta odzu iya vulaa teke ẹphe a-nọdu ala.


\par }{\PP \VS{26}Tọ dụ iya bụ; Jósẹfu anwụhu l'ọ nọtsuaru ụkporo afa ise l'afa iri. Ẹphe abya akwakọbe iya; tee ya manụ banụ; kụa ya l'igbe-odzu dobe lẹ Íjiputu.

\par }