\NormalFont\ShortTitle{Mátiyu}

{\MTB Ozi-Ọma,

\par }{\MT Mátiyu

\par }{\MTB deru



\par }\ChapOne{1}{\SH Eri Jisọsu
\par }
{\R (Luk 3:23-38)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ọwaa bụ eri Jisọsu Kuráyisutu: Jisọsu Kuráyisutu shi l'eri Dévidi; Dévidi eshi l'eri Ébirihamu.


\par }{\PP \VS{2}Ébirihamu bụ nna Áyizaku; Áyizaku bụ nna Jékọpu; Jékọpu abụru nna Júda mẹ ụnwunna iya.

\VS{3}Júda bụ nna Pẹ́rezu; mẹ Zera. Nne, mụru ẹphe ẹbo ono bụ Táma. Pẹ́rezu bụ nna Hézurọnu; Hézurọnu abụru nna Áramu;

\VS{4}Áramu bụ nna Amínadabu; Amínadabu bụ nna Náshọnu; Náshọnu abụru nna Sálumọnu.

\VS{5}Sálumọnu bụ nna Bówazu. Nne Bówazu bụ Réhabu. Bówazu bụ nna Óbẹdu. Onye bụ nne iya bụ Rutu. Óbẹdu abụru nna Jesi.

\VS{6}Jesi abụru nna onye eze ndiche ono; mbụ Dévidi.

\par }{\PP Tọ dụ iya bụ; Dévidi abụkwanuru nna Sólomọnu. Onye bụ nne Sólomọnu bụ nwanyi ọbu, o shi lụjee mbụ Uráya.

\VS{7}Sólomọnu bụ nna Réhobuwamu. Réhobuwamu bụ nna Abíja. Abayíja abụru nna Ása.

\VS{8}Ása bụ nna Jehoshafatu; Jehọ́shafatu bụ nna Jóramu; Joramu abụru nna Uzáya;

\VS{9}Uzáya bụ nna Jótamu; Jótamu bụ nna Éhazu. Éhazu abụru nna Hezekáya;

\VS{10}Hezekáya bụ nna Manásẹ; Manásẹ bụ nna Émọsu; Émọsu abụru nna Josáya.

\VS{11}Josáya abụru nna Jẹkonáya mẹ unwunne iya unwoke l'ogege ono, a kpụru ndu Ízurẹlu lẹ ndzụ; ẹphe eje abụru ohu lẹ Bábyilọnu ono.


\par }{\PP \VS{12}Tọ dụ iya bụ; ndu Ízurẹlu eshitsulephu Bábyilọnu lata; Jẹkonáya abya abụru nna Shiyálutiyẹlu; Shiyálutiyẹlu abụru nna Zerúbabelu.

\VS{13}Zerúbabelu bụ nna Abíyudu; Abyíyudu bụ iya bụ nna Eláyekimu. Eláyekimu abụru nna Azọ.

\VS{14}Azọ bụ nna Zédọku; Zédọku bụ nna Ákịmu; Ákịmu abụru nna Elíyudu.

\VS{15}Elíyudu bụ nna Eliyéza; Eliyéza bụ nna Mátanu; Mátanu abụru nna Jékọpu.

\VS{16}Jékọpu bụ nna Jósẹfu; Jósẹfu bụ iya bụ nji Méri. Méri bụ iya bụ onye mụru Jisọsu, eeku Kuráyisutu.


\par }{\PP \VS{17}Ọo ya bụ l'ọ dụ ọgbo iri l'ẹno tsube l'ọgbo kẹ Ébirihamu phẹ; rua l'ọgbo kẹ Dévidi phẹ. Yọ dụkwaphu ọgbo iri l'ẹno tsube l'ọgbo kẹ Dévidi phẹ; rua teke ono, a kpụru ndu Ízurẹlu lẹ ndzụ laa Bábyilọnu ono; bya adụkwaphu ọgbo iri l'ẹno ọdo tsube teke ono, a kpụru ndu Ízurẹlu lẹ ndzụ laa Bábyilọnu ono; rua teke a mụru Kuráyisutu.


\par }{\SH Aamụ Jisọsu
\par }
{\R (Luk 2:1-7)

\par }{\PP \VS{18}Ọwaa ẹge e shi mụa Jisọsu Kuráyisutu ndọ-ọ: Lẹ Jósẹfu jeru okfu Méri, bụ nne Jisọsu; jebua. Tọ laakwanu nk'iya; k'ọphu yẹle iya zẹjewaru. A bya amaru; Méri egbe dụwanu ime. Yọ bụru Ume-dụ-Nsọ; bẹ ime ono shi l'ẹka.

\VS{19}Jósẹfu, bụ nji iya ono; bẹ bụkwanu onye doberu ẹka ndoo. Yoo mekwanu tẹ ya be me Méri iphe-iphere l'edzudzu ọha. Yọ chọde ẹge ya e-me jịka Méri; t'ẹ ba mma.

\VS{20}Yọ rịnyaa ya; ojozi-imigwe, shi l'ẹka Nnajiufu abyakfutashia ya lẹ nrọ; bya asụ iya: “Jósẹfu; nggụbe o-shi-l'eri Dévidi; ba atsụshi egvu ọlu Méri. Nwata ono, ọ dụ ime iya ono bụkwa Ume-dụ-Nsọ b'o shi l'ẹka.

\VS{21}Ọo-mụ nwata nwoke. Iphe ịi-gụ iya bụ Jisọsu; okfu l'ọo-dzọta ndu nk'iya l'ẹka iphe dụ ẹji, ẹphe meshiru.”


\par }{\PP \VS{22}Iphe-a l'ọ ha mekotaru; k'ọphu iphe ono, Nnajiufu shi l'ọnu onye nkfuchiru iya kfua ono e-re; mbụ iphe ono, o kfuru; sụ:

\VS{23}“Lekwa! Lẹ nwamgbọko, yẹle nwoke ta zẹbua a-tsụta ime; mụa nwata nwoke, ẹpha iya a-bụ Imánuwẹlu.” Iphe Imánuwẹlu bụ bụ: “Nchileke nọ swiru ayi.”


\par }{\PP \VS{24}Tọ dụ iya bụ; Jósẹfu etehulephu; mee ya ẹge ono, ojozi-imigwe, shi l'ẹka Nnajiufu kfuru iya ono; duta Méri teke ono t'ọ bụru nyee ya.

\VS{25}Obenu lẹ Jósẹfu yẹle Méri ta zẹbukwanua jeye Méri ezeda; mụa nwata nwoke ono. Jósẹfu agụa nwata ono Jisọsu.




\par }\Chap{2}{\SH Abyabya ndu mmamiphe, \newline  shi ụzo ẹnyanwu-ahata
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ọ bụ teke Hérọdu shi bụru eze b'a mụru Jisọsu lẹ Bẹ́tulehemu Judíya. A mụtsule iya phụ; ndu mmamiphe, shi ụzo ẹnyanwu-ahata abyatashia Jerúsalemu; bya akpafashịlahaa ishi; l'asụje:

\VS{2}“?Nanụ nwata ọbu, a mụru, a-bụ eze ndu Ju ọbu? L'ẹphe phụru mkpọ-kpodo\FTNT{*}{{\FR 2:2 }{\FR{2:2
}}{\FT{Mkpọ-kpodo ọwaa ta bụkwa l'ọo ya bụ Jisọsu. Ọ kwa mkpọ-kpodo, ekoshi l'a mụru iya.}}} iya l'ụzo ẹnyanwu-ahata; byatashia t'ẹphe bya abaaru iya ẹja.” 

\par }{\PP \VS{3}Eze, bụ Hérọdu anụlephu iphe ono, ẹphe kfuru ono; yọ tsụlahaa ya l'ẹhu; tsụlahaa ndu Jerúsalemu mgburumgburu l'ẹhu.

\VS{4}Yo chikuwaphu ndu ishi ndu achịjeru Nchileke ẹja; mẹ ndu ezije ekemu; ẹphe edzua. Yọ jịlahaa ẹphe ẹke ọbu, aa-mụkpo Kuráyisutu ọbu.


\par }{\PP \VS{5}Ẹphe asụ iya: “L'ọ bụ lẹ Bẹ́tulehemu Judíya; bẹ aa-mụ iya; kẹ l'onye nkfuchiru Nchileke deru iya l'ẹkwo; sụ:


\par }{\Q \VS{6}“ ‘Nggụbe Bẹ́tulehemu l'alị Judíya;

\par }{\QB Mgbẹ ẹ tọ kwa nggu

\par }{\QB katsụa nwanshị

\par }{\QB l'iphe bụ mkpụkpu,

\par }{\QB nweru ẹnya l'alị Judíya.

\par }{\QB L'ime ngu

\par }{\QB bẹ onye ishi e-shi lụfuta;

\par }{\QB bụ iya bụ onye ishi,

\par }{\QB e-leta ndu nke mu,

\par }{\QB bụ Ízurẹlu ẹnya.’ ”\FTNT{†}{{\FR 2:6 }{\FR{2:6
}}{\XT{May 5:2}}{\FT{.}}}


\par }{\PP \VS{7}Ya ndono; Hérọdu abya ekua ndu mmamiphe ono, shi l'ụzo ẹnyanwu-ahata ono l'edomi; bya kpafụta ẹphe ishi egbe teke mkpọ-kpodo ono lụfutakpooru gẹdegede.

\VS{8}Yọ bya ezi ẹphe t'ẹphe je Bẹ́tulehemu; sụ ẹphe: “Unu je atọkpoo ẹhu; chọo nwata ọbu. Teke unu phụru iya; unu abya ezia ya ẹya; k'ọphu ya e-jekwaphu je abaaru iya ẹja.”


\par }{\PP \VS{9}Ẹphe anụtsulephu ozi ono, eze ziru ẹphe ono; yọ bụru ẹphe atụgbu. Ẹphe alụfutalephu; nggụbe mkpọ-kpodo ono, ẹphe phụhawaru l'ụzo ẹnyanwu-ahata phụ alụfutakwa ọdo; bya evutakwaruphu ẹphe ụzo; jeye; yọ bya erua ẹke, nwata ono nọ; vudo; keleruphu jịngu l'imeli.

\VS{10}Ẹphe aphụlephu mkpọ-kpodo ono l'ẹke ono; ẹhu atsọo ẹphe ẹna nshinu. Ẹphe awata ote ẹswa.

\VS{11}Ẹphe abahụ l'ime ụlo ono; phụa nwata ono yẹle Méri, bụ nne iya. Ẹphe abya ebyishi ikpere l'alị; baaru nwata ono ẹja; bya ekpuhaa ẹda, ẹphe yeru ẹku ẹphe; meeru nwata ono iphe-ọma. Iphe ẹphe nụru nwata ono bụ mkpọla-ododo; furakínsẹnsu; mẹ mẹeru.


\par }{\PP \VS{12}E meebe; Nchileke abya ezia ẹphe lẹ nrọ; t'ẹphe ba lahẹ azụ lẹ kẹ Hérọdu. Ẹphe atụgbua; shia ụzo ọdo; lashia alị ẹphe.


\par }{\SH Jisọsu phẹ agba ala Íjiputu
\par }
{\PP \VS{13}Ya ndono; ndu mmamiphe ono atụgbulephu; ojozi-imigwe, shi l'ẹka Nnajiufu abyakfutashia Jósẹfu lẹ nrọ; bya asụ iya: “Gbeshi; duta nwata ono yẹle nne iya lashia Íjiputu. Unu nọdu l'ẹke ono jeye teke ya e-zi unu t'unu lata. Lẹ Hérọdu abyakwa ọcho ishi nwata ono.”


\par }{\PP \VS{14}Tọ dụ iya bụ; Jósẹfu egbeshi l'ẹnyashi; duta nwata ono yẹle nne iya; yọ bụru ẹphe ọla Íjiputu.

\VS{15}Ẹphe anọo l'ẹke ono jeye Hérọdu anwụhu.

\par }{\PP Yọ bụru iya bụ l'iphe ono, Nnajiufu shihawa l'ọnu onye nkfuchiru Nchileke kfua ono eree. Ọ sụru: “L'ọ bụ lẹ Íjiputu; bẹ Nwatibe iya nọ; ya eje ekufuta iya.”\FTNT{‡}{{\FR 2:15 }{\FR{2:15
}}{\XT{Hos 11:1}}{\FT{.}}}


\par }{\SH Eegbushi ụnwegirima nshịi \newline  lẹ Bẹ́tulehemu
\par }
{\PP \VS{16}Yo be teke Hérọdu maru lẹ ndu mmamiphe ono; bẹ bụ ụgho; bẹ ẹphe ghọru iya; yọ vọru ọku ghụa ẹhu. Yo wowaruphu ekemu tụa t'e je egbushikota iphe bụ ẹgirima unwoke, a mụru lẹ Bẹ́tulehemu phuu; mẹ ndu ọphu a mụru lẹ mkpụkpu ọdo, nọ-pheru ẹphe mgburumgburu; shitakpo lẹ ndu a mụru k'ọphungu je akpaa lẹ ndu ọphu nọwaru afa labụ. Iphe o gude mee ya ẹge ono bụ ajịji phụ, ọ jịru ndu mmamiphe phụ; ẹphe akọoru iya teke mkpọ-kpodo ono bebekpooru lụfuta.


\par }{\PP \VS{17}Ọ bụ ẹge ono b'o shi ree mbụ iphe Jeremáya, bụ onye nkfuchiru Nchileke kfuhawaru; sụ:


\par }{\Q \VS{18}“A nụru ụzu-ẹkwa lẹ Ráma;

\par }{\QB mbụ ẹkwa anwụhu;

\par }{\QB mẹ oke nggụmaphu.

\par }{\QB Ọ bụ Réchẹlu ara

\par }{\QB ẹkwa ụnwu iya;

\par }{\QB to kwe t'e gbota iya egbota;

\par }{\QB okfu l'ụnwu iya gvụru.”\FTNT{§}{{\FR 2:18 }{\FR{2:18
}}{\XT{Jer 31:15}}{\FT{.}}}


\par }{\SH Jósẹfu phẹ shi lẹ Íjiputu alata
\par }
{\PP \VS{19}Tọ dụ iya bụ; Hérọdu anwụhulephu; ojozi-imigwe, shi l'ẹka Nnajiufu abyakfutashia Jósẹfu lẹ nrọ; l'ẹphe nọ lẹ Íjiputu ono; sụ iya:

\VS{20}“Gbeshi; duru nwata ono yẹle nne iya lashia azụ lẹ Ízurẹlu; lẹ ndu, shi achọ ishi nwata ono; bẹ nwụshihuakwaru nụ.”

\VS{21}Yo gbeshi; duta nwata ono yẹle nne iya; yọ bụru ẹphe ọla alị Ízurẹlu.


\par }{\PP \VS{22}Jósẹfu anụlephu lẹ Ákiléyọsu, bụ nwatibe Hérọdu bụwa iya bụ eze, achị Judíya l'ọzori nna iya ono; tsụhu egvu oje oburu ẹke ono. A bya anmaaru iya ọkwa lẹ nrọ, bụ iya meru iphe ọ tụgburu lashia Gálili.

\VS{23}Yo rua; je akwata ufu buru lẹ Názarẹtu. Ọ bụ ẹge ono b'e shi; iphe ndu nkfuchiru Nchileke kfuhawaru eree, sụru: “L'ee-ku iya onye Názarẹtu.”




\par }\Chap{3}{\SH Ozi, Jọnu Baputizimu ezi
\par }
{\R (Mak 1:1-8; Luk 3:1-18; Jọn 1:19-28)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ọ bụ teke ono; bẹ Jọnu Baputizimu byaru bya anọdu l'echi-ẹgu Judíya; l'ekfu okfu Nchileke; l'asụje:

\VS{2}“Unu taa onwunu ụta iphe dụ ẹji, unu meshiru; ghaa umere lakfuta Nchileke; lẹ Nchileke abyaakwa okoshi lẹ ya bụ eze.”

\VS{3}Ọ kwa Jọnu ọwaa bụ onye ono, Azáya, bụ onye nkfuchiru Nchileke kfuru okfu iya teke ono, ọ sụru:

\par }{\QB “O nweru onye echi mkpu

\par }{\QB l'echi-ẹgu; sụ:

\par }{\QB ‘T'e meeru Nnajiufu

\par }{\QB ụzo iya;.

\par }{\QB T'a chịkwaaru iya oje ono

\par }{\QB t'o vudo ntụmu!’ ”\FTNT{*}{{\FR 3:3 }{\FR{3:3
}}{\XT{Azá 40:3}}{\FT{.}}}


\par }{\PP \VS{4}Ya ndono; uwe, Jọnu shi eyeje bụ uwe, e gude ẹji ịnya-ivu mee. Yo gudeje akpọ-anụ kebudo onwiya l'ukfu. Iphe shi bụru nri iya teke ono abụru igube; mẹ manụ-ẹngu.

\VS{5}Tọ dụ iya bụ; ndu Jerúsalemu; ndu Judíya; mẹ ndu, bu l'uswe iya kẹ Jọ́danu mgburumgburu azafụtakota byakfutashia ya; t'ẹphe nụa iphe ookfu.

\VS{6}Ẹphe abya akọshitsua iphe dụ ẹji, ẹphe meshiru; yo mee ẹphe baputizimu lẹ Ẹnyimu Jọ́danu.


\par }{\PP \VS{7}Jọnu aphụlephu ikpoto ndu Fárisii; mẹ ndu Sádusii; ẹke ẹphe abya t'o mee ẹphe baputizimu; sụ ẹphe: “Unubẹ ụnwu, ẹjo agwọ mụshiru-wa! ?Bụ onye sụru unu t'unu gbalaaru oke ẹhu-eghughu ono, Nchileke a-zụbe unu mbọku ono, ọo-nma mgboko ikpe ono?

\VS{8}Unu mịa amịmi l'ọ bụ oshi-ọmi. Nebyi, unu a-mị bụ umere, ekoshi l'unu tawaru onwunu ụta iphe dụ ẹji, unu meshiru; lakfuta-wa Nchileke.

\VS{9}Unu ba arịkwa lẹ keshinu Ébirihamu bụ nna unu oche b'ẹ to nwedu iphe e-me unu. Unu ta makwa l'o be t'ẹ b'ọ dụ; bẹ Nchileke e-meshikwa mkpuma-wa, wụshiru ẹge-a; yọ bụru ụnwu Ébirihamu.

\VS{10}Mbụ lẹ nta-a b'e byibeekwaru ogbu-nkụ l'iphe bụ ukfu oshi, nọnu. Ọphu ẹ-ta mịdu nebyi, dụ mma; e gbutsua ya; chee l'ọku.

\VS{11}Yẹbedua, bụ Jọnu gude mini eme unu baputizimu, ekoshi l'unu tawaru onwunu ụta iphe dụ ẹji, unu meshiru; ghawa umere lakfuta Nchileke. Obenu l'onye ọphu abya nụ; bẹ ka iya nshinu; lẹ ya te dzukpoduanu kẹ tẹ ya vuru akpọkpa iya; tso iya. Onye ono bụ Ume-dụ-Nsọ; mẹ ọku; bẹ oo-gude mee unu baputizimu.

\VS{12}O gude ajakpa, oogudeje aphụshi ẹswa lẹ witu; vuta ọphu bụ nebyi iya vuba l'ụlo; kpota ọphu bụ mbeku iya; je enwuru ye l'ọku, ẹ-taa nyịhudu anyịhu!”


\par }{\SH Jọnu eme Jisọsu baputizimu
\par }
{\R (Mak 1:9-11; Luk 3:21-22)

\par }{\PP \VS{13}Ya ndono; Jisọsu eshi Gálili byatashia Jọ́danu; byakfuta Jọnu tẹ Jọnu mee ya baputizimu.

\VS{14}Jọnu esee t'ọ jịka; sụ iya: “L'ọ bụ yẹbedua, bụ Jọnu; bẹ gbaru tẹ ya bya t'i mee ya baputizimu; nggu egbe sụ tẹ ya mee ngu.”


\par }{\PP \VS{15}Obenu lẹ Jisọsu sụru iya: “T'ọ haa t'e mee ya ru ẹge ono nta-a; l'ọ bụ ẹge ono; bẹ ẹphe e-shi medzua iphemiphe ọbule, Nchileke sụru t'ẹphe mee.”

\par }{\MM Tọ dụ iya bụ; Jọnu ekweta.


\par }{\PP \VS{16}Onanu, e metsuleruphu Jisọsu baputizimu ono; Jisọsu eshi lẹ mini ono l'erufuta; igwe ekpuhaa; gheru ọnu. Yọ phụwaphu Ume Nchileke; yọ dụlephu l'ọ bụ ndo; shi l'igweli phezita; bya anọdu iya l'ẹhu.

\VS{17}A nụwaphu olu, shi l'imigwe; sụ: “Ọwaa bụ Nwata iya kẹ nwoke, ya yeru obu; oomeje; ẹhu atsọ iya ẹna!”




\par }\Chap{4}{\SH Sétanu adata Jisọsu
\par }
{\R (Mak 1:12-13; Luk 4:1-13)

\par }{\PP \VerseOne{1}Tọ dụ iya bụ; Ume Nchileke ono eduta Jisọsu duba l'echi-ẹgu tẹ Obutuswe data iya.

\VS{2}Jisọsu erua ẹke ono; je anọo ụkporo abalị ugbo ẹbo: eswe l'ẹnyashi l'ẹke ono; swịkota aswịswi. E metsua; ẹgu agụlahaa ya.

\VS{3}Obutuswe, bụ nwandata abyakfutashia ya bya asụ iya: “Ọ -bụru l'ị bụ Nwatibe Nchileke; menua mkpuma-wa t'ọ ghọshia nri.”


\par }{\PP \VS{4}Jisọsu asụ iya: “Ẹkwo okfu Nchileke sụru l'ẹ tọ bụdu nri nwẹnkinyi iya; bẹ madzụ egudeje nọdu ndzụ. Iphe madzụ egudeje nọdu ndzụ bụ iphe bụ okfu, shi Nchileke l'ọnu.”


\par }{\PP \VS{5}Tọ dụ iya bụ; nggụbe Obutuswe ono eduru Jisọsu bahụ lẹ Jerúsalemu, bụ obodo ono, dụ nsọ ono; je eworu iya dobe l'ọnungonu ẹke, katsụa l'eli l'eze-ụlo Nchileke;

\VS{6}sụ iya: “Ọ -bụru l'ị bụ Nwatibe Nchileke; kfụdaedu l'alị; kẹ l'e deru l'ẹkwo okfu Nchileke; sụ:

\par }{\QB ‘Lẹ Nchileke e-zi

\par }{\QB ụnwu ojozi-imigwe iya

\par }{\QB t'ẹphe leta ngu ẹnya.

\par }{\QB Ẹphe e-gbobe ẹka;

\par }{\QB wọta ngu t'ụkfu ba dụ ngu!’ ”\FTNT{*}{{\FR 4:6 }{\FR{4:6
}}{\XT{Egvu 91:11-12}}{\FT{.}}}


\par }{\PP \VS{7}Jisọsu asụkwa iya phụ: “Obenu l'e dekwaru iya phụ l'ẹkwo okfu Nchileke; sụ: ‘Ba adatakwa Nnajiufu, bụ Nchileke ngu adata.’ ”


\par }{\PP \VS{8}Ya ndono; Obutuswe ono edutakwaphu Jisọsu ọdo; nyihushia eze ugvu ọbu, ha l'eli l'ọ bụ ngụnu; je ekoshikota iya alị-eze ndiphe mgburumgburu; mẹ iphemiphe ọbule, dụ mma, nọ iya nụ.

\VS{9}Yọ sụ Jisọsu: “Iphe ono l'ọ ha; bẹ ya a-nụkota ngu; m'ọ -bụru l'ịi-da l'alị; baaru iya ẹja.”

\VS{10}Jisọsu asụ iya: “Gbeshi l'ẹke ono Sétanu. Ẹkwo okfu Nchileke sụru: ‘L'ọo Nnajiufu, bụ Nchileke ngu bụ onye ịi-baru ẹja; bụru iya nkịnyi iya bụ onye ịi-nọdu l'ẹka.’ ”


\par }{\PP \VS{11}Ya ndono; Obutuswe ono aparu Jisọsu haa; ụnwu ojozi-imigwe abya eyeru Jisọsu ẹka.


\par }{\SH Jisọsu awata ozi iya lẹ Gálili
\par }
{\R (Mak 1:14-15; Luk 4:14-15)

\par }{\PP \VS{12}Yo rulephu teke Jisọsu nụru l'a tụwaru Jọnu mkpọro; yo gbeshi jeshia Gálili.

\VS{13}Yo gbeshi lẹ Názarẹtu; lashia je eburu lẹ Kapániyọmu l'iku eze ẹnyimu Gálili lẹ mgbaku Zébulọnu mẹ Náfutali;

\VS{14}k'ọphu iphe ono, o kfuru mbụ Azáya, bụ onye nkfuchiru Nchileke ono e-re; mbụ iphe ono, o kfuru; sụ:


\par }{\Q \VS{15}“Nggụbe alị Zébulọnu;

\par }{\QB mẹ alị Náfutali,

\par }{\QB l'ibyiya k'eze ẹnyimu ono,

\par }{\QB nọ l'azụ Jọ́danu azụ iya

\par }{\QB ọphu ono.

\par }{\QB Nggụbe Gálili kẹ ndu \newline  ọhodo!


\par }{\Q \VS{16}Ndu ono, nọ l'ọchi ono

\par }{\QB e-mekochaa phụ iphoro, ha nshinu.

\par }{\QB Ndu ọphu buwa ebubu l'alị

\par }{\QB ono, gbaru ọchi ono;

\par }{\QB mbụ alị ono, bụ anwụhu

\par }{\QB bụ iphe nọ iya nụ ono;

\par }{\QB bẹ iphoro nwuakwaru phoo.”\FTNT{†}{{\FR 4:16 }{\FR{4:16
}}{\XT{Azá 9:1-2}}{\FT{.}}}


\par }{\PP \VS{17}Jisọsu eshiwaphu teke ono wata ọra ozi-ọma, shi l'ẹka Nchileke arara; asụje: “Unu taa onwunu ụta iphe dụ ẹji, unu meshiru; ghaa umere lakfuta Nchileke; lẹ Nchileke abyaakwa okoshi lẹ ya bụ eze!”


\par }{\SH Ndu mbụ, tsolahaaru Jisọsu
\par }
{\R (Mak 1:16-20; Luk 5:1-11)

\par }{\PP \VS{18}Yọ bụru lẹ Jisọsu etso iku Eze Ẹnyimu Gálili ogologo; b'ọ phụru unwunne labụ, egbuje ẹma. Onye lanụ bụ Sáyịmonu, eekuje Pyita. Onye ọphu bụ Ánduru. Yọ phụa ẹphe l'ẹke ẹphe atụ ntofu, ẹphe gude egbu ẹma;

\VS{19}sụ ẹphe: “Unu bya etsoru iya tẹ ya zia unu ẹge e shi eruko madzụ l'ọ bụ ẹma.”

\VS{20}Yo gudekwadua ẹge ono ekfu; ẹphe apawaruphu ntofu ẹphe ono haa; bya etsoru iya.


\par }{\PP \VS{21}Jisọsu akpịribe; bya aphụa unwunne labụ ọdo, bụ: Jémusu Zébedi; mẹ Jọnu Zébedi l'ẹke ẹphe lẹ nna ẹphe; mbụ Zébedi nọ l'ụgbo ẹphe; l'edokwazi ntofu ẹphe. Jisọsu ekua ẹphe.

\VS{22}Ekuku, ooku ẹphe; ẹphe apawaruphu ụgbo ono haa; haa nna ẹphe ono; tsoru iya.


\par }{\SH Jisọsu ezi iphe; l'eme ndu \newline  ẹhu dụ ẹji; t'ẹphe ka mma
\par }
{\R (Luk 6:17-19)

\par }{\PP \VS{23}Jisọsu etsoru Gálili phuu ejephe; l'ezi iphe l'iphe, bụ ụlo-ndzuko ndu Ju; l'ekfukwaphu okfu Nchileke: lẹ Nchileke abyawa okoshi l'ọo ya bụ eze. Yoo mekwaphu tẹ iphe bụ ndu iphe-ememe eme; mẹ ndu ẹhu tsụru ụme; m'o -ruhuru; ọ bụru egbe iphe-ememe; m'ọ bụ ẹhu, dụ ịdagha; t'ẹhu dụkota ẹphe mma.

\VS{24}Ẹpha Jisọsu edekota Siríya mgburumgburu. Ẹphe apatatsụaru iya iphe bụ ndu ẹhu dụ ẹji; ndu iphe-ememe, dụ iche iche emetsua; ndu, iphe eme ẹphe; eme ẹhuka nshinu; ndu ọgvu bu l'ẹhu; ndu ndakfụku; mẹ ndu ibe-ẹhu ẹphe nwụhutsuaru anwụhu; Jisọsu emekota ẹphe l'ẹphe ha; ẹhu adụ ẹphe mma.

\VS{25}Ikpoto ndu shitsua Gálili awutsoru iya; mẹ ndu shi ẹke, aza Mkpụkpu-iri;\FTNT{‡}{{\FR 4:25 }{\FR{4:25
}}{\FT{Iphe ọdo, eeku ẹka-a bụ Dikapolisu, bụ iya bụ mkpụkpu iri.}}} ndu shi Jerúsalemu; ndu shi Judíya; mẹ ndu shi azụ Jọ́danu azụ iya ọphu. Ẹphe atụko awụ gidigidi etso iya.




\par }\Chap{5}{\SH Jisọsu nọ l'eli ugvu; \newline  ekfu okfu Nchileke
\par }
{\PP \VerseOne{1}Jisọsu aphụa mkporo-ọha ono; nyihushia eli ugvu; je adụgaru anọdu. Ndu etsoje ụzo iya abyakfutashia ya.

\VS{2}Yo zilahaa ẹphe iphe; sụ ẹphe:


\par }{\SH Ọnu-ọma
\par }
{\R (Luk 6:20-23)

\par }{\Q \VS{3}“Ọnu-ọma bụ kẹ ndu

\par }{\QB wozitaru onwẹphe alị;

\par }{\QB kẹ l'ẹke Nchileke bụ eze bụ nk'ẹphe!


\par }{\Q \VS{4}Ọnu-ọma bụ kẹ ndu aphụ byaru;

\par }{\QB kẹle Nchileke a-dụ ẹphe ike!


\par }{\Q \VS{5}Ọnu-ọma bụ kẹ ndu dụ agu;

\par }{\QB kẹ l'ẹphe e-mekochaa nweru mgboko!


\par }{\Q \VS{6}Ọnu-ọma bụ kẹ ndu

\par }{\QB ẹgu odobe-ẹka-ndoo agụ

\par }{\QB l'ọ bụ ẹgu nri; mẹ ẹgu mini;

\par }{\QB kẹle Nchileke e-me t'ẹpho ji ẹphe!


\par }{\Q \VS{7}Ọnu-ọma bụ kẹ ndu

\par }{\QB obu-imiko; kẹle Nchileke

\par }{\QB a-phụkwaruphu ẹphe imiko!


\par }{\Q \VS{8}Ọnu-ọma bụ kẹ ndu obu gụru iphoro;

\par }{\QB kẹ l'ẹphe e-mekochaa phụ Nchileke!


\par }{\Q \VS{9}Ọnu-ọma bụ kẹ ndu eme tẹ

\par }{\QB nchị dụ ndo; kẹ l'ọ bụ ẹphe;

\par }{\QB bẹ ee-ku ụnwu Nchileke!


\par }{\Q \VS{10}Ọnu-ọma bụ kẹ ndu aakpa ẹhu;

\par }{\QB okfu l'ẹphe eme uche-obu Nchileke;

\par }{\QB kẹ l'ẹke Nchileke bụ eze bụ nk'ẹphe!


\par }{\PP \VS{11}“Ọnu-ọma bụ nk'unu teke ndiphe akọ unu ọnu; l'akpa unu ẹhu; ebokota unu ibo; okfu l'unu kweru kẹ yẹbe Jisọsu.

\VS{12}T'ẹhu tsọo unu ẹna; unu etee ẹswa; kẹ l'obunggo unu ha nshinu l'imigwe. Ọ kwaphu ẹge ono b'a kpaẹberu ndu nkfuchiru Nchileke ono, vu unu ụzo ono ẹhu.”


\par }{\SH Únú; mẹ iphoro
\par }
{\R (Mak 9:50; Luk 14:34-35)

\par }{\PP \VS{13}“Ọ bụ unubẹdua bụ únú kẹ mgboko. Ọlobu; únú -nọnyaa; tsọ-buhu únú únú; ?unu e-me imagha mee ya t'ọ bụru únú; tsọlahaa únú únú ọdo? Ẹ to nwehekwa iphe ọdo, ọ dụkwadu mma k'ememe; gbahaa t'e woru iya wụshia; tẹ madzụ dzọpyashia ya l'ọkpa.


\par }{\PP \VS{14}“Ọ bụ unubẹdua bụ iphoro kẹ mgboko. Mkpụkpu, degeru l'eli ugvu b'ẹ te domighejekwa edomi.

\VS{15}Tẹmanu; bẹ madzụ te eyejekwa ọku l'urọku; kpuchia ya iphe. Ẹke eewojeru iya tukobe bụ l'eli agọmu; k'ọphu iphoro iya a-ngashịkotaru iphe bụ ndu, nọ l'ụlo ono.

\VS{16}Ọo ya bụ; tẹ iphoro unu ngashịkota ẹge ono l'ẹke ndiphe nọ; k'ọphu ẹphe a-phụkota iphe, dụ mma, unu emeebe; gude iya jaa Nna unu, bu l'imigwe ajaja.”


\par }{\SH Jisọsu ezi k'ekemu
\par }
{\PP \VS{17}“Unu ba arịkwa l'iphe ya byaru bụ tẹ ya chikpoo ekemu Mósisu; mẹ iphe ndu nkfuchiru Nchileke kfuru. Iphe ya gbe byaa bụkwa tẹ ya bya emee ya t'o vuru ire.

\VS{18}Igwe a-gvụ; alị agvụ; obenu l'akpụru okfu lanụ; m'ọ bụ iphe lanụ, e tsuru kpọngu l'ekemu ono ta abyakwa bya erebuhu ire erebuhu jeye teke iphemiphe ọbule ono a-vụkota.

\VS{19}Ọo ya bụ l'iphe bụ onye mebyiru ekemu ono; m'o -ruhuru; ọ bụru ọphu katsụkpo nwanshị; l'ezi ndu ọdo t'ẹphe mekwaaphu ẹge ono; ọ bụ onye ono; bẹ ẹnya iya a-katsụa alala l'ẹke Nchileke bụ eze. Obenu l'iphe bụ onye doberu ekemu ono; l'ezi ndu ọdo t'ẹphe dobekwa iya phụ; onye ono a-bụ onye ha nshinu l'ẹke Nchileke bụ eze.

\VS{20}Iphe ya ekfu bụ l'ọ -bụdu l'unu ka ndu ezije ekemu; mẹ ndu Fárisii ono ome uche-obu Nchileke; bẹ unu ta abahụkwa l'ẹke Nchileke bụ eze.”


\par }{\SH Jisọsu ezi k'ẹhu-eghughu Nchileke
\par }
{\PP \VS{21}“Unu nụhawaru lẹ teke ndiche b'a sụru: ‘Be gbukwa ọchi. L'onye gburu ọchi b'a kpụjekwa bya l'ifu onye ikpe.’

\VS{22}Obenu lẹ yẹbedua ekfukwanuru unu l'iphe bụ onye nwunne iya eghu eghughu l'ẹnya b'a kpụjekwa je l'ifu onye ikpe. Iphe bụ onye meru nwunne iya iphe-iphere b'a kpụjekwa je l'ifu ndu ishi ikpe. Iphe bụ onye gude ọnu iya sụ nwunne iya: ‘Nggụbe onye eswe;’ bẹ lajẹkwa l'ọku alị-maa.

\VS{23}Ọo ya bụ; teke bụ l'ị nọ l'ifu ẹnya-ngwẹja Nchileke; l'abya ọnu Nchileke iphe; bya anyata l'o nweru onye okfu nọru nggu l'iya;

\VS{24}paru iphe ono, ị byaru anụnu ono haa l'ifu ẹke ono; vuru ụzo tụgbua; jeodu tẹ nggu l'iya doshia. E -metsua; nggu abya anụwaru Nchileke iphe ịinu iya.


\par }{\PP \VS{25}“Teke onye gbaru ngu ẹkwo kpụ ngu eje kọti; kebe ẹhu tẹ nggu l'iya doshia ya ẹgwegwa teke nggu l'iya nọkwadua l'esu-ụzo; ma lẹ teke unu e-ru; yọ kpụru ngu nụ onye ikpe; onye ikpe ekwekputa ngu nụ ọgbogu; ọgbogu akụkata ngu chee lẹ mkpọro.

\VS{26}Kamẹnu; ẹke ono; bẹ ịi-nọdu: mgbẹ ẹ tịi byadụ bya alụfuta alụfuta jeye teke ịi-kfụebe okpoga, e gburu ngu. Ị -kfụ-phodo m'ọ bụ afụ b'ẹ ta ahakwa ngu.”


\par }{\SH K'ori ogori
\par }
{\PP \VS{27}“Unu nụhawaru l'a sụru: ‘Be rikwa ogori.’

\VS{28}Obenu lẹ yẹbedua ekfuru unu; sụ: l'o -nwekpowaru onye leru nwanyi ẹnya; k'ọphu nwanyi ono gụru iya agụgu ejekfu; onye ono; bẹ riakwaru ogori l'ime obu iya.

\VS{29}Ọo ya bụ; ọ -bụru l'ọ bụ ẹnya ẹka-ụtara ngu akpatajẹ t'i mee iphe dụ ẹji; swọfuta l'iya phụ tufaa! Ọ ka ngu mma l'i tufaru ibe-ẹhu ngu lanụ; karia l'a pataru ngu lẹ mkpurophu je echee l'ọku alị-maa.

\VS{30}Teke bụ l'ọ bụ ẹka-ụtara ngu akpatajẹ t'i mee iphe dụ ẹji; gbubufu l'iya phu tufaa! Ọ kakwaru ngu mma l'i tufaru ibe-ẹhu ngu lanụ; karia l'a pataru ngu lẹ mkpurophu je echee l'ọku alị-maa.”


\par }{\SH K'ọchifu nwanyi
\par }
{\R (Mát 19:9; Mak 10:11-12; Luk 16:18)

\par }{\PP \VS{31}“E dekwaruphu; sụ: ‘Tẹ nwoke, byajẹru ọchifu nyee ya vujeoduru ụzo dee ẹkwo nụ nwanyi ọbu lẹ ya ta lụhedu; tẹmanu yọ chịfude iya.’

\VS{32}Obenu lẹ yẹbedua ekfuru unu; sụ: O -nwekpowaru onye chịfuru nyee ya; gụfu lẹ yẹbe nwanyi eme k'ẹnyishi ẹji; onye ono; bẹ emeekwa tẹ nwanyi ono rije ogori. Iphe bụ nwoke, lụru nwanyi, a chịfuru achịfu erikwaphu ogori.”


\par }{\SH K'ori angụ
\par }
{\PP \VS{33}“Ọdo bụ l'unu nụhaakwaru lẹ ndu teke ono; bẹ asụje: ‘Teke i ribuwaru angụ l'ii-meru Nchileke iphe; mekwaaru Nchileke iphe, i riburu angụ k'ememe; ba hakwa iya.’

\VS{34}Obenu lẹ yẹbedua ekfuru unu; sụ: Unu be rijekwa angụ lẹ phuu. Unu be egudekwa igwe ria angụ; l'ọ kwa igwe bụ aba-eze Nchileke.

\VS{35}Unu te egude alị ria angụ; l'ọ kwa alị bụ ẹke Nchileke adzọbeje ọkpa. Unu tee gude Jerúsalemu ria angụ; kẹ l'ọ bụ Jerúsalemu bụ obodo k'eze ono, ha nshinu ono.

\VS{36}Unu be egudekpokwaanu ishi unu ria angụ; kẹ l'unu ta adụdu ike ome mbụkpoonu m'ọo akpụru ẹgbushi lanụ, nọ unu l'ishi: t'ọ chaa ụcha m'ọ bụ t'o jia uji.

\VS{37}Iphe ii-kfuje nkịnyi iya bụphu: ‘Iye’ ọdo bụ: ‘Wawa.’ O -nweru iphe ọdo, i kfuru yeru okfu labụ ono bụakwa Obutuswe b'o shi l'ẹka.


\par }{\SH K'ọgwata ụgwo iphe
\par }
{\R (Luk 6:29-30)

\par }{\PP \VS{38}“Unu nụhawaru l'ekemu Mósisu sụru: ‘Onye -meru; ẹnya apyahụ ibe iya; t'e mekwaaphu t'ẹnya pyahụlata iya. Onye chikwofuru ibe iya eze; t'onye ọbu chikwofulatakwaphu ụgwo iya.’

\VS{39}Obenu lẹ yẹbedua ekfuru unu; sụ: Be melatajekwa onye meru ngu ẹjo iphe ụgwo ẹjo iphe, o meru ngu. O -nweru onye chiru ngu ẹka l'ishi-nchị ẹka-ụtara; dobefuaru iya k'ụzo ẹka-ibyita t'o chifua ngu iya.

\VS{40}Teke bụ l'o nweru onye je agbaaru ngu ẹkwo lẹ kọti l'okfu uwe ime ẹhu ngu; haa ya t'o yetafua uwe ugwẹhu ngu.

\VS{41}O -nweru onye yebutaru ngu tẹ nggu l'iya yịru jee manyịru lanụ; tsoru iya rụ t'unu jee manyịru labụ.

\VS{42}Madzụ -jị ngu ajị iphe; woru iphe ọbu nụ iya. O -nweru onye byaru ngu ọnguta iphe; ba ajịkakwa iya ẹya angẹnge.”


\par }{\SH K'oyeru ndu ọhogu obu
\par }
{\R (Luk 6:27-28, 32-36)

\par }{\PP \VS{43}“Unu nụhawaru l'a sụru: ‘Unu yeru ndu ọnya unu obu; unu akpọo ndu ọhogu unu ashị.’

\VS{44}Obenu lẹ yẹbedua ekfuru unu; sụ: Unu yeru ndu ọhogu unu obu. Unu ekfujeru nụ Nchileke l'okfu ẹka ndu, akpa unu ẹhu;

\VS{45}k'ọphu unu a-bụru ụnwu kẹ Nna unu ọphu bu l'imigwe. L'ọ bụ iya emeje t'ẹnyanwu hata; chiaru ndu eme ẹji; mẹ ndu eme ọhuma; bụkwaru iya phụ emeje tẹ mini chịaru ndu eme iphe nhamụnha; mẹ ndu ẹ-te emedu iphe nhamụnha.

\VS{46}Teke bụ l'ọ bụlephu ndu yeru unu obu; bẹ unu eyejeru obu nwẹnkinyi iya; ?unu rịru lẹ Nchileke e-bu unu nggo. Bebekpoonu; ?tọ bụhedu ẹge ndu akịriko emeje ndono.

\VS{47}Ọ -bụleruphu ndu ọnya unu; bẹ unu ekeleje ekele kpụrumu; ?bụ ngụnu; bẹ bụ iphe ọbu, unu ka ndu ọdo ememe ọbu. ?Tọ bụhedu ẹge ndu ẹ-ta madu Nchileke emeje ndono.

\VS{48}Ọo ya bụ t'unubẹdua bụru ndu dụeberu mma ẹge Nna unu ọphu bu l'imigwe bụ onye dụeberu mma.”




\par }\Chap{6}{\SH K'ome iphe-ọma
\par }
{\PP \VerseOne{1}“Unu kwabẹkwa ẹnya t'unu be emeje iphe-ọma unu jakpatangu; k'ọphu onyemonye a-phụkota iphe unu eme. Ọdumeka; bẹ Nna unu ọphu bu l'imigwe ta abyakwa bya ebu unu nggo iya.


\par }{\PP \VS{2}“Ọo ya bụ; teke i meru iphe-ọma; be ejekwa iya ọra arara l'edukfu. Be emekwa ẹge o-kfuru-iche-eme-iche phẹ emeje l'ime ụlo-ndzuko ndu Ju mẹ l'echi esu-ụzo. Ẹphe emeje l'iya phụ; k'ọphu aa-ja ẹphe ajaja. Kamẹnu; tẹ ya kakwaru unu; e buakwaru ẹphe nggo iya.

\VS{3}Obenu lẹ teke nggụbedua eme iphe-ọma; be ekwekwa tẹ ẹka-ibyita ngu maru iphe ẹka-ụtara ngu eme;

\VS{4}k'ọphu iphe-ọma, iime a-bụkwanuru iphe, e meru l'edomi. Ọo ya bụ; Nna ngu ono, aphụje iphe, eeme l'edomi ono ebukwanua ngu nggo iya.”


\par }{\SH K'okfu anụ Nchileke
\par }
{\R (Luk 11:2-4)

\par }{\PP \VS{5}“Teke unu ekfu anụ Nchileke; unu be emejekwa l'ọ bụ o-kfuru-iche-eme-iche phẹ. Ẹphebedua; bẹ iphe, adụje ẹphe mma bụ t'ẹphe je anmagaru l'echi ụlo-ndzuko ndu Ju; mẹ l'iku esu-ụzo; ekfu anụ Nchileke; k'ọphu madzụ a-phụkota ẹphe. Kamẹnu; tẹ ya kakwaru unu; e buakwaru ẹphe nggo iya.

\VS{6}Obenu lẹ teke iikfu anụ Nchileke; tụgbua bahụ l'ime ime ụlo ngu; nggu aguchia ibo ngu aguchi; kfuru nụ Nchileke, bụ Nna ngu, ẹ ta aphụdu ẹnya. Ọo ya bụ; Nna ngu ono, aphụje iphe, eeme l'edomi ono ebukwanua ngu nggo.


\par }{\PP \VS{7}“Teke unu ekfu anụ Nchileke; t'ẹ b'ọ bụkwa iphe unu kfuru; unu ekfulaga iya azụ ọdo ogodo-orikoro l'ọ bụ ndu ẹ-ta madu Nchileke; ẹke ẹphe anọduje arị lẹ Nchileke a-nụ okfu ẹphe; mẹ ẹphe -kfushia ya l'igweligwe.

\VS{8}Ọo ya bụ t'unu be yekwaru ẹphe; lẹ Nna unu be mahaakwaruru iphe unu abya iya ọsu t'ọ nụ unu; tẹmanu; bẹ unu kfuderu iya ẹya.


\par }{\PP \VS{9}“Ọwaa ẹge unu e-kfuje nụ Nchileke ndọ-ọ:

\par }{\QB ‘Nggụbe Nna ayi ọphu bu l'imigwe;

\par }{\QB T'e dobe ẹpha ngu nsọ;


\par }{\Q \VS{10}Koshinu l'ọ bụ nggu bụ Eze.

\par }{\QB T'e mee iphe bụ uche-obu ngu lẹ mgboko;

\par }{\QB ẹge eemeje iya l'imigwe.


\par }{\Q \VS{11}Nụjenu ayi nri, e-dzu ayi l'ụboku.


\par }{\Q \VS{12}Gụaru ayi nvụ l'iphe dụ ẹji ayi;

\par }{\QB ẹge ayi agụjeru ndu ọdo

\par }{\QB l'ọphu ẹphe meru ayi.


\par }{\Q \VS{13}Be ekwekwa t'e nwuru

\par }{\QB ayi ye l'iphe a-data ayi;

\par }{\QB gbahaa t'ị dzọjee ayi t'ayi ba aba l'ẹka

\par }{\QB Onye Ẹjo-Ụboku ono.


\par }{\PP \VS{14}“ ‘Kẹ l'ọ -bụru l'unu agụjeru ndu ọdo nvụ l'iphe dụ ẹji, ẹphe meshiru unu; Nna unu ọphu bu l'imigwe a-gụjekwaruphu unu nvụ l'iphe dụ ẹji, unu meru.

\VS{15}Ọlobu; teke bụ l'unu ta agụjeduru ndu ọdo nvụ l'iphe dụ ẹji, ẹphe meru unu; tọ dụ iya bụ lẹ Nna unu ta abyadụ bya agụru unu nvụ l'iphe dụ ẹji, unu meru iya.


\par }{\SH K'ọswi aswịswi
\par }
{\PP \VS{16}“ ‘Teke unu aswị aswịswi; l'ekfu anụ Nchileke; unu ba agbanwụjekwa ifu l'ọ bụ o-kfuru-iche-eme-iche phẹ. Kẹ l'ẹphe egbeshije; ifu aswịnwushihu ẹphe; k'ọphu onyenọnu a-ma l'ẹphe aswị aswịswi; ekfu anụ Nchileke. Kamẹnu; tẹ ya kakwaru unu; e buakwaru ẹphe nggo iya.

\VS{17}Obenu; teke ịiswi aswịswi; nggu aswaa ifu ngu aswaswa; jịa manụ;

\VS{18}k'ọphu ẹ ta amadụ l'ịiswi aswịswi; kpachikwaphu Nna ngu ono, ẹ ta phụdu l'ẹnya ono. Ọo ya bụ; Nna ngu ono, aphụje iphe, eeme l'edomi ono ebukwanua ngu nggo iya.’ ”


\par }{\SH Ẹku kẹ imigwe
\par }
{\R (Luk 12:33-34)

\par }{\PP \VS{19}“Unu ba akpakwa ẹku kụberu onwunu lẹ mgboko-a; ẹke ọo-gba ẹgba; mkpu ataa ya; ndu iphura eje egwoo ya.

\VS{20}Unu gbe kpachia ẹku kụberu onwunu l'imigwe; ẹke, ẹ tọo gbadu ẹgba; mkpu ta ata iya; ndu iphura te eje iya egwota.

\VS{21}Iphe ọ bụ bụ l'ọo ẹke ẹku ngu, katsụa ngu mkpa nọ; bẹ obu ngu nọkwaphu.”


\par }{\SH Urọku, nọ madzụ l'ẹhu
\par }
{\R (Luk 11:34-36)

\par }{\PP \VS{22}“Ọ kwa ẹnya bụ urọku k'ẹhu madzụ. Ọo ya bụ lẹ teke ẹnya doru ngu edodo; ugwẹhu ngu abụkotaru ngu iphoro iphoro.

\VS{23}Obekwanu lẹ teke bụ l'ẹnya te dodu ngu edodo; ugwẹhu ngu abụkotaru ngu ẹkpuru-ọchi ẹkpuru-ọchi. Teke bụ l'iphoro, nọ ngu l'ẹhu gbe bụru ẹkpuru-ọchi; ha! Iphe ọphu ọo-gbakwanu l'ọo tsụbalangu!”


\par }{\SH Nchileke; mẹ iphe enweru
\par }
{\R (Luk 16:13; 12:22-31)

\par }{\PP \VS{24}“Ẹ tọ dụdu onye a-chịta Nnajiufu labụ ejeru ozi l'ugbo lanụ; t'ẹ b'ọ kpọ nanụ ashị; yeru onye ọphu obu; ọdo bụ l'o yeru ẹhu l'ozi k'onye lanụ; l'apa ozi k'onye ọphu ẹka lanụ. Unu te etsokwa ụzo kẹ Nchileke; l'achịkwaphu nta okpoga.


\par }{\SH K'ọku wẹlengu
\par }
{\R (Luk 12:22-31)

\par }{\PP \VS{25}“Ọo ya bụ iphe ya sụru unu: t'unu ba akụshi wẹlengu kẹ ndzụ unu: iphe unu e-ri; mẹ iphe unu a-ngụ nọdu ndzụ. ?Ndzụ ta akadụnua ọburu ọgbodo iphe; karia nri? Unu ta akụ wẹlengu k'uwe, unu e-ye l'ẹhu. ?Ugwẹhu ta akadụnua ọburu ọgbodo iphe; karia uwe?

\VS{26}Unu lewaru ụnwenu, ephe l'eli. Mgbẹ ẹphe te emebedu iphe l'alị; ẹphe ta akpata akpata edobe l'ọba. Obenu lẹ Nna unu ọphu bu l'imigwe anọdujekwaru azụ ẹphe lẹ nri. ?T'unu ta madu l'unu ka nwẹnu ọburu ọkpobe iphe tọo?

\VS{27}?O nweru l'unu ha onye a-kụnyaa wẹlengu; yekwaru onwiya ujiku ophu lẹ ndzụ iya?


\par }{\PP \VS{28}“?Bụhunu ngụnu kparu iphe unu akụhunu wẹlengu k'uwe oye l'ẹhu? Unu lewaru okfukfulike: Ọonoduje evu evuvu l'ẹgbudu. Obenu; mgbẹ ẹ to sekwa akanya; tọ tụ òwúú k'ọkwa uwe.

\VS{29}Obenu; mgbẹ unu phụru-a ẹge Sólomọnu yeberu uwe, ama mma; uwe iya ẹ-ta mabedu mma l'ọ bụ okfukfulike lanụ.

\VS{30}Teke bụ lẹ Nchileke letaberu ẹwu, nọ l'ẹgbudu ẹnya ẹge ono: kẹ t'o mee ya t'ọ ma mma; mbụ iphe bụ: ọ -nọdu ndzụ l'ẹgbudu ntanụ; echile; e woru iya shia ite; ?tọo kadụru unu oleta ẹnya. Oo-wa! Unubẹ ndu-wa, ekwekwe unu ẹ-ta badu ishi-wa!


\par }{\PP \VS{31}“Unu ba anọdujeshi akuphe wẹlengu kẹ wo: ‘?Ngụnu; bẹ unu e-ri;’ m'ọ bụ ‘?Ngụnu; bẹ unu a-ngụ;’ m'ọ bụ ‘?Ngụnu; bẹ unu e-ye l'ẹhu?’

\VS{32}Ọ kwa egbe iphe, ndu ẹ-ta madu Nchileke anọduje achọ ndono. Nna unu kẹ imigwe makwaru-a l'iphe ono l'ọ ha; bẹ dụkota unu mkpa.

\VS{33}Ọphu buchia ya nụ bụ t'unu vuru ụzo chọjee ẹge unu e-me tẹ Nchileke bụru eze lẹ ndzụ unu; mee iphe bụ uche-obu iya. Ọo ya bụ; iphe ono l'ọ ha abụru iphe, Nchileke e-yekwaru iya unu eyekwaru.

\VS{34}Ọo ya bụ; unu ba anọdujeshi akuphe wẹlengu k'echile; ọ bụ echile a-kụ wẹlengu k'ẹhu onwiya. Iphe-ẹhuka k'ujiku lanụ; bẹ dzuwaru mbọku onanu.”




\par }\Chap{7}{\SH K'ọnma ndu ọdo ikpe
\par }
{\R (Luk 6:37-38, 41-42)

\par }{\PP \VerseOne{1}“Unu ba anmakwa ndu ọdo ikpe; k'ọphu Nchileke ẹ-ta anmadu unu ikpe.

\VS{2}Ishi iya abụru l'ọ bụ ẹge i gude kpee onye ọdo ikpe; bẹ Nchileke e-gudekwaphu kpee nggụbedua. Yọ bụru iphe unu gude tụru iphe yeru madzụ; bẹ Nchileke e-gudekwaphu tụru yeru unu.

\VS{3}?Bụ ngụnu kparu iphe ị phụru nwiphe, laru nwanna ngu l'ẹnya; ọbu l'ẹ tị phụkwanu ọphu ha l'ọ bụ osweru, gbaru ngu l'ẹnya nke ngu?

\VS{4}Ọdo abụru: ?nanụ ẹge ii-gbe sụ nwanna ngu: ‘T'o gebe t'i wofu iya nwiphe, tụru iya kpọngu l'ẹnya;’ l'ẹke ọphu ha l'ọ bụ osweru gbakwaru ngu l'ẹnya nke ngu?

\VS{5}Nggụbe o-kfuru-iche-eme-iche ono; vuru ụzo tụ-fuodu iphe ọphu ha l'ọ bụ osweru, gbaru ngu l'ẹnya nke ngu; tẹmanu nggu adụ ike phụfu ụzo; tụfu nwiphe ọphu tụru nwanna ngu kpọngu l'ẹnya.


\par }{\PP \VS{6}“Unu be ewojekwaru iphe dụru Nchileke nsọ tụaru nkụta; k'ọphu ẹphe ta aghakọbedu bya alabushia anụ unu alabushi. Unu te ewojeru mgbubu unu, bụ iphe aswa iya ha nshinu; wụshiru ezi; yo gude ọkpa dzọo ya yọgiriyogiri.”


\par }{\SH Ọji ajị iphe; ole-ẹnya-iphe; \newline  mẹ ọku ẹka l'ụzo
\par }
{\R (Luk 11:9-13)

\par }{\PP \VS{7}“Unu kfujee t'a nụ unu iphe; aa-nụ iya unu! Unu chọjee iphe; unu a-phụ iya-a! Unu kụjee ẹka l'ụzo; aa-gụharu iya unu!

\VS{8}Kẹ l'iphe bụ onye sụru t'a nụ iya; bẹ aanụje; onye chọru nụ achọ-vuje; onye kụru ẹka; bẹ aagụhajeru ụzo.

\VS{9}?Nanụ l'unu ha, nweru onye bụ; nwatibe iya -sụ t'ọ nụ iya nri; yo gbe nụ iya mkpuma?

\VS{10}?Ọ dụdu bụru teke ọ sụru t'ọ nụ iya ẹma; yo gbe nụ iya agwọ?

\VS{11}Keshinu unubẹ ndu ẹjo iphe amajẹru-a; nụ ụnwu unu iphe dụ mma; ?buchia Nna unu kẹ imigwe ta akadụru ọma t'ọ nụ unu iphe dụ mma; mbụ unubẹ ndu sụru t'ọ nụ iya unu.


\par }{\PP \VS{12}“Ọo ya bụ; unu mejeeru ndu ọdo iphe bụ iphe, dụ unu tẹ ndu ọdo meeru unu. Ọ bụ iphe ekemu; mẹ ndu nkfuchiru Nchileke ezi ndono.”


\par }{\SH Ụzo, dụ kpagụngu
\par }
{\R (Luk 13:24)

\par }{\PP \VS{13}“Unu shia ọnu-ụzo ono, dụ kpagụngu ono bahụ; okfu l'ụzo ọphu madzụ eshije ala l'iyi; bẹ ọnu iya ha ụsa; ụzo iya adụ ntse eshishi; ẹge ono b'a dụ l'igwe awụ iya.

\VS{14}Obenu l'ụzo onanu, madzụ eshije bahụ lẹ ndzụ ono; bẹ ọnu iya dụ kpagụngu; ụzo iya adụ ẹhuka eshishi; ndu phụru iya nụ ahabe ahabe.”


\par }{\SH K'oshi-ọmi; mẹ akpụru iya
\par }
{\R (Luk 6:43-44)

\par }{\PP \VS{15}“Unu zejekwaaru ndu ono, anọduje adzụshi ẹjo-ire; sụ l'ẹphe ekfuchiru Nchileke ono. Mbụ ndu adụje àgù l'ẹphe -bụ atụru; 'a ma l'ẹphe bụ ágụ́, adzugbu atụru.

\VS{16}Unu e-gudewaru umere ẹphe; maru egbe ndu ẹphe bụ. ?Aawọtaje akpụru-ẹra l'oshi ágà? ?Tẹ aawọtaje uchokoro l'oshi uke?

\VS{17}Ọ bụ oshi, ẹhu dụ mma amịje akpụru, dụ mma; bụru ẹjo oshi amịje ẹjo akpụru.

\VS{18}Oshi, ẹhu dụ mma ta amịjekwa ẹjo akpụru; ọphu ẹjo oshi 'amịjekwa akpụru ọma.

\VS{19}Iphe bụ oshi, ẹ-ta mịdu akpụru, dụ mma; bẹ ee-gbutsu egbutsu; chee l'ọku.

\VS{20}Ọo ya bụ l'unu e-gudekwaphu akpụru, ndu ono, adzụ ẹjo-ire; sụ l'ẹphe ekfuchiru Nchileke ono mịru; maru egbe ndu ẹphe bụ.”


\par }{\SH Ya ta mabụa ndu unu bụ
\par }
{\R (Luk 13:25-27)

\par }{\PP \VS{21}“Ẹ tọ bụkwa ẹge aaha eku iya: ‘Nnajiufu! Nnajiufu!’ bụ ẹge aa-ha bahụ l'ẹke Nchileke bụ eze. Ọ bụphu onye meru iphe, bụ uche-obu Nna iya ọphu bu l'imigwe a-bahụ iya.

\VS{22}Mbọku ikpe ono; bẹ aa-dụ l'igw; sụ yẹbe Jisọsu: ‘Nnajiufu! Nnajiufu! ?Ọ kwa l'ẹphe shi egudeje ẹpha ngu ekfuchiru Nchileke; gude iya shi achịshi ọgvu; shi gudekwa iya phụ l'emeebe igweligwe iphe-ọphulenya ọdo?’

\VS{23}Teke ono; bẹ ya a-karu ẹphe: ‘Lẹ ya ta mabụa ndu unu bụ; unu gbeshi iya l'ifu unubẹ ndu megburu onwunu l'ẹjo iphe!’ ”


\par }{\SH K'ụmadzu ẹbo, akpụ ụlo
\par }
{\R (Luk 6:47-49)

\par }{\PP \VS{24}“Ọo ya bụ l'iphe bụ onye anụ okfu iya-a; l'emekota iya ememe a-dụ l'ọ bụ nwoke, kwaru ẹnya; kpụa ụlo iya l'eli mkpuma.

\VS{25}Igwe abya achịa mini; utso agbaa; oke phẹrephere ephee: bụkotakwaphu l'eli ụlo ono; ụlo ono ta da; okfu l'a tụru ọkpa iya l'eli mkpuma.


\par }{\PP \VS{26}“Obenu l'iphe bụ onye anụ okfu iya-a; too me iya ememe; a-dụ l'ọ bụ onye eswe, kpụru ụlo iya l'eli eveve.

\VS{27}Igwe abya achịa mini; utso agbaa; oke phẹrephere ephee: bụkotakwaphu l'eli ụlo ono; nggụbe ụlo aphụfu daa gwoo; dakwanua iphe dụ biribiri!”


\par }{\SH Ike, shi l'ẹka Jisọsu
\par }
{\PP \VS{28}Tọ dụ iya bụ; Jisọsu ekfuebelephu iphe ono; iphe oozi adụkota ndu nụru iya nụ biribiri;

\VS{29}ẹke ẹ too zidu l'ọ bụ ndu ezije ekemu; yoo zi l'iya phụ l'ọ bụ onye ike nọ l'ẹka.




\par }\Chap{8}{\SH Jisọsu eme onye ẹhu-labụ; \newline  t'ọ kọrohu
\par }
{\R (Mak 1:40-45; Luk 5:12-16)

\par }{\PP \VerseOne{1}Jisọsu eshilephu l'eli ugvu ono nyifuta; igweligwe madzụ awụru tso iya.

\VS{2}A bya ele ẹnya; onye lanụ ọbu, ẹhu-labụ eme abyakfuta Jisọsu; bya ebyishi iya ikpere l'ifu; sụ iya: “Nnajiufu; ọ -bụru l'ọ dụ ngu mma l'ọkpoma; bẹ ii-menu iya-a tẹ ya ka mma.”


\par }{\PP \VS{3}Jisọsu amachịwaphu ẹka; byia nwoke ono; sụ iya: “Ọ dụ iya-a mma l'ọkpoma; kọrohu!” Teke onophu; ẹhu-labụ ono agvụwaphu nwoke ono l'ẹhu; yọ kọrohuwaphu.

\VS{4}Tọ dụ iya bụ; Jisọsu asụ iya: “Ba dụkwa onye ii-kfuru iya! Tụgbulekwaphu; je eworu onwongu koshi onye achịjeru Nchileke ẹja t'o lee ngu ẹnya. Nggu egworu ngwẹja, onye a gwọtaru l'iphe eme iya nụ anụje; nụ iya t'ọ chịaru ngu ẹge Mósisu ziru l'ekemu iya; k'ọphu ọha a-ma l'ẹhu dụwa ngu mma.”


\par }{\SH Ekweta onye ishi sọja
\par }
{\R (Luk 7:1-10)

\par }{\PP \VS{5}Ya ndono; Jisọsu abahụlephu Kapániyọmu; onye ishi sọja ndu Rómu abyakfuta iya; bya arọo ya;

\VS{6}sụ iya: “Nnajiufu; nwozi iya zẹkwa l'ụlo; l'ẹke iphe eme iya nụ emeshi iya ike; ọphu ọ ghadu aghagha. Ọ hakwa iya nshinu l'ẹhu.”


\par }{\PP \VS{7}Jisọsu asụ iya: “Lẹ ya a-byaa bya emee ya t'ọ dụ mma.”


\par }{\PP \VS{8}Onye ishi sọja ono asụ iya: “Nnajiufu; mẹ ya ta gbakwa kẹ t'ị bataru iya l'ufu. Ọ bụa t'i kfua okfu l'ọnu; nwozi iya a-dụa mma.

\VS{9}Lẹ yẹbedua bụ onye nọ madzụ l'ẹka; nwekwaruphu ndu sọja, nọ iya l'ẹka. Ya -sụ onye ọwaa t'o jee ọwaa; yo jee. Ya -sụ onye ọphu t'ọ bya; yọ bya. Ya -sụ nwozi iya t'o mee ọwaa; yo mee ya.”


\par }{\PP \VS{10}Jisọsu anụle iya phụ; yọ dụ iya biribiri. Yọ sụ ndu tso iya nụ: “Iphe ya ekfuru unu bụ lẹ ya taa phụkwaa onye kwetaberu ẹge-a l'alị Ízurẹlu kpọonu.

\VS{11}Iphe ya ekfuru unu bụ l'aa-dụ l'igwe; shi ụzo ẹnyanwu-ahata; mẹ l'ụzo ẹnyanwu-arịba bya; ẹphe lẹ Ébirihamu; Áyizaku; mẹ Jékọpu anọdu l'ẹke Nchileke bụ eze ria nri.

\VS{12}A chịta ndu ọphu ọ gbaru ọno l'ẹke ono, Nchileke bụ eze ono; ghaa l'ẹkpuru-ọchi ẹke aa-nọduje raa ẹkwa; taa ikireze.”

\VS{13}Jisọsu ekfutsua ẹge ono; bya asụ onye ishi sọja ono: “Jeshiwaru iphe iije; l'ọ bụ ẹge i kwetaru t'ọ dụru ngu b'ọo-dụru ngu.”

\par }{\PP Nwozi nwoke ono akọrohuwaphu teke onophu.


\par }{\SH Jisọsu agwọ ndu iphe eme
\par }
{\R (Mak 1:29-34; Luk 4:38-41)

\par }{\PP \VS{14}Jisọsu abya abata l'ụlo Pyita; phụa nne nyee Pyita; l'ẹke ọ zẹ azẹe; ẹhu enwu iya ọku.

\VS{15}Yo woru ẹka byia nwanyi ono; ẹhu-ọku ono apawaru iya phụ haa. Yo gbeshi; kwalahaaru Jisọsu ẹbyee.


\par }{\PP \VS{16}L'urẹnyashi mbọku ono b'e dutatsuaru Jisọsu igweligwe ndu ọdo, ọgvu butsua l'ẹhu; yo gude okfu-ọnu iya chịfukota ọgvu ono l'ọ ha; bya emee ndu ọphunanu, iphe emetsua phụ; ẹhu adụkota ẹphe mma.

\VS{17}Iphe-a meru t'iphe o kfuru; mbụ Azáya, bụ onye nkfuchiru Nchileke rekota; mbụ iphe ono, o kfuru l'ẹke ono, ọ sụru: “O vutaru ẹhu-ọtsu-ụme ayi; bya evutakwaphu iphe-ememe ayi.”


\par }{\SH Ndu, e-mekochaa etso Jisọsu
\par }
{\R (Luk 9:57-62)

\par }{\PP \VS{18}Jisọsu aphụa ikpoto ndu nọ-pheru iya mgburumgburu; sụ ndu etsoje ụzo iya: “Unu t'ẹphe dafụ azụ eze ẹnyimu azụ iya ọphu.”

\VS{19}Onye lanụ lẹ ndu ezije ekemu abyakfutashia ya; bya asụ iya: “O-zi-iphe! Ya a-nọdu etso ngu eje iphe bụ ẹke iije.”


\par }{\PP \VS{20}Jisọsu asụ iya: “Uphẹgu ebu l'ẹnu; nwẹnu, ephe l'eli enweru ẹkfuna; obenu lẹ Abụbu-Ndiphe te nwedu m'ọo ẹke oo-chebe ishi.”


\par }{\PP \VS{21}Onye ọdo lẹ ndu ono, etsoje ụzo iya ono asụ iya: “Nnajiufu; gebekwa tẹ ya je eliodu nna iya.”


\par }{\PP \VS{22}Jisọsu asụ iya: “Bya etsoru yẹbe Jisọsu; haa ndu nwụhuru anwụhu t'ẹphe lia ndu nk'ẹphe, nwụhuru anwụhu.”


\par }{\SH Oke phẹrephere anụru iya okfu
\par }
{\R (Mak 4:35-41; Luk 8:22-25)

\par }{\PP \VS{23}Jisọsu abahụlephu l'ụgbo; ndu etsoje ụzo iya etsoru iya.

\VS{24}Ya ndono; oke eyii-mini emelahaa l'echi eze ẹnyimu ono; l'emekpo nshinu nshinu; k'ọphu akpara-mini esewa ọtuji mini l'ụgbo ono. Obenu lẹ Jisọsu zẹlee; l'eku mgbẹnya.

\VS{25}Ẹphe eje etee ya; sụ iya: “Nnajiufu; dzọo ẹphe; l'ụgbo abyaakwa ẹphe ekpukpu.”


\par }{\PP \VS{26}Jisọsu asụ ẹphe: “Oo-wa! Unubẹ ndu-a, ekwekwe unu ta badu nwishi-a. ?Bụ ngụnu meru iphe unu atsụ egvu?” Yo gbeshi teke ono; baaru oke phẹrephere ono; mẹ eze ẹnyimu ono mba. Ẹke ono l'ọ ha adakọta shịkongu.


\par }{\PP \VS{27}Yọ dụ ndu ono biribiri; ẹphe ekfulahaa; sụ: “?Bụ egbe nwoke ngụnu dụ ẹge ọwaa, oke phẹrephere; mẹ eze ẹnyimu anụru okfu-a?”


\par }{\SH Ụmadzu labụ, ọgvu bu l'ẹhu
\par }
{\R (Mak 5:1-20; Luk 8:26-39)

\par }{\PP \VS{28}Tọ dụ iya bụ; Jisọsu abya adafụ azụ eze ẹnyimu ono azụ iya kẹ alị ndu Gádara. Yo rua; yẹle unwoke labụ ọbu, shilephu l'ikirikpọo ahadzu. Unwoke labụ ono; bẹ ọgvu bu l'ẹhu. Ẹnari, ẹphe eme; bẹ ẹ-tọ dụdu onye egvu ekweje t'ọ dụ ike je oswe l'uswe iya onanu.

\VS{29}Ẹphe arashịwaphu; sụ: “Nggụbe Nwatibe Nchileke; ?bụ ngụnu; bẹ nggu l'ẹphe ji. ?Ị byawaru t'ị bya eshi nta-a ọnu ẹphe aphụ ọphu; l'oge iya ẹbe ruwa?”


\par }{\PP \VS{30}Lẹ nwo-tẹnya l'ẹke ono b'o nweru igweligwe ezi, nọ iya nụ; l'akpa nri.

\VS{31}Ọgvu ono atụko rọo Jisọsu; sụ iya: “Ọ -bụru l'ọo-chịfu ẹphe; t'ọ hanụa ẹphe t'ẹphe wụba ezi ono l'ẹhu.”


\par }{\PP \VS{32}Jisọsu asụ ẹphe t'ẹphe lọberu. Ọgvu ono awụfuta unwoke ono l'ẹhu; je awụba ezi ono l'ẹhu. Ya ndono; ezi ono l'ọ ha eshi lẹ mgbazita ugvu eze ẹnyimu ono wụ-lihu; fọta ọso gidigidi; je aphụlahukota l'ime eze ẹnyimu ono; mini eworu ẹphe rigbushia.


\par }{\PP \VS{33}Ndu eche ezi ono agbakashịhu gbaba lẹ mkpụkpu ono; je eworu iphe meru nụ l'ọ ha doo; dokwaaruphu ẹphe iphe meru l'ẹhu ndu ono, ọgvu shi buru l'ẹhu ono.

\VS{34}Ndu mkpụkpu ono l'ẹphe ha awụfuta; byakfutashia Jisọsu; bya arọlahaa ya t'o gbeshiru ẹphe l'ibyiya nk'ẹphe.




\par }\Chap{9}{\SH Nwoke, iphe lọnwuru \newline  ibe-ẹhu lanụ
\par }
{\R (Mak 2:1-12; Luk 5:17-26)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ya ndono; Jisọsu abya abahụ l'ụgbo; kpọ-swee eze ẹnyimu ono; yọ bụru iya ọlata obodo, a nọdu hefuta iya gẹdegede.

\VS{2}Yo nweru ndu pataru iya nwoke, iphe lọnwuru ibe-ẹhu lanụ. Nwoke ono zẹ l'oshi-azẹe; ẹphe aparu iya bya. Jisọsu aphụa ẹge ẹphe kweshibetaru ike lẹ ya a-dụ ike mee tẹ nwoke ono jee ije; yọ sụ nwoke ono: “Nwa iya; nweru iya obu; l'a gụwaru ngu nvụ l'iphe dụ ẹji, i meshiru.”


\par }{\PP \VS{3}Ndu ezije ekemu, nọ l'ẹke ono aharu ekfu l'ime obu ẹphe; sụ: “Lẹ nwoke-wa ekfurushikwa Nchileke.”


\par }{\PP \VS{4}Jisọsu amalẹru-a iphe ẹphe arị; bya ajị ẹphe: “?Bụ ngụnu meru iphe unu arị ẹjo ọriri l'obu unu?

\VS{5}?Bụ ole ka ntse l'a sụru: ‘A gụwaru ngu nvụ l'iphe dụ ẹji, i meshiru;’ t'ọ bụ t'a sụ-chia: ‘Gbeshi; jelahaa ije.’

\VS{6}Ya e-koshi unu lẹ Abụbu-Ndiphe b'e ziru t'ọ gụjeeru madzụ nvụ l'iphe dụ ẹji, o meshiru lẹ mgboko.” Yọ sụ nwoke ono, iphe lọnwuru ibe-ẹhu lanụ ono: “Gbeshi; pata oshi-azẹe ngu lashia!”


\par }{\PP \VS{7}Nwoke ono ekwolihu; yọ bụru iya alala.

\VS{8}Igweligwe ndu ono aphụa iphe meru nụ; tsụlahaa egvu; jalahaa Nchileke ajaja ẹge o meru tẹ madzụ dụ ike mee egbe iphe ono.


\par }{\SH Jisọsu eku Mátiyu
\par }
{\R (Mak 2:13-17; Luk 5:27-32)

\par }{\PP \VS{9}Ya ndono; Jisọsu aparu ẹke ono haa; tụgbua. Yo jenyaa; bya aphụa nwoke lanụ, aza Mátiyu; l'ẹke ọ dụgaru l'ụlo okpoga akịriko. Jisọsu asụ iya: “Mátiyu; tsoru iya.”

\par }{\PP Mátiyu egbeshi tsoru iya.


\par }{\PP \VS{10}A nọnyaa teke ọdo; Jisọsu eje ori nri l'ụlo Mátiyu. Ẹke ono; bẹ igweligwe ndu akịriko; mẹ ndu ọdo, bụ ndu emeje iphe dụ ẹji byakwarụphu; ẹphe lẹ Jisọsu; mẹ ndu etsoje ụzo iya l'eri nri.

\VS{11}Ndu Fárisii aphụle iya phụ; jị ndu etsoje iya nụ: “?Bụ ngụnu meru iphe onye ezije unu iphe etsoje ndu akịriko; mẹ ndu ọdo, bụ ndu emeje iphe dụ ẹji l'eri nri?”


\par }{\PP \VS{12}Jisọsu anụa ya; sụ ẹphe: “Ndu ẹhu dụ mma; bẹ mkpa onye eme ọgvu ta dụkwaru. Ọ kwa ndu ẹhu dụ ẹji; bẹ mkpa onye eme ogvu dụru.

\VS{13}Unu je amụa iphe ọ bụ; mbụ okfu ọwaa, ya abya ekfukfu-wa; lẹ Nchileke sụru: ‘L'iphe agụ iya nụ ta bụkwa t'unu gwajẹ iya agwagwa; ọ kwa t'unu phụjeru madzụ imiko.’ Lẹ yẹbe Jisọsu ta byakwa oku ndu doberu ẹka ndoo. Ọ kwa ndu eme iphe dụ ẹji; bẹ ya byaru ekuku.”


\par }{\SH Ajị lẹ k'ọswi aswịswi
\par }
{\R (Mak 2:18-22; Luk 5:33-39)

\par }{\PP \VS{14}Tọ dụ iya bụ; ndu etsoje ụzo Jọnu Baputizimu abyakfutashia Jisọsu; bya ajị iya: “?Bụ ngụnu meru iphe ẹphe lẹ ndu Fárisii anọduje aswị aswịswi; l'ekfu anụ Nchileke; ndu etsoje ụzo ngu ta aswị?”


\par }{\PP \VS{15}Jisọsu asụ ẹphe: “?O nweru ndu e kujeru ome ẹswa-nwanyi ọphungu; ẹphe egbe agụ aphụ; l'ẹke nwoke, kuru ẹphe nọkwaa? Obenu l'oge abyakwa-a teke aa-nafụ ẹphe onye ono, alụ nwanyi, kuru ẹphe l'ẹswa-nwanyi ono. Ọ bụ teke ono; bẹ ẹphe a-wata ọswi aswịswi.


\par }{\PP \VS{16}“Ẹ to nwedu onye gudeje ẹkwa ọphungu; je agbaa akahụ uwe. Onye tụru iya ama; ẹkwa ọphungu ono emee akahụ uwe ono t'o gbe karu alakahụ.

\VS{17}To nwe onye wotajeru akụru-akụ ọphungu, atụ vavava; je ọgha l'akahụ okurutu otumu. Ọ -tụkwaa ya phụ ama; mẹe ono agbajashịa otumu ọbu; mẹe ọbu awụshihu; otumu ọbu alakwaaphu l'iyi. Ọ bụ akụru-akụ ọphungu; bẹ eeyeje l'otumu ọphungu, karu akaka. Ẹphe ẹbo ono atụkokwanu nọdu.”


\par }{\SH Nwatibe onye ishi; \newline  mẹ nwanyi, nsọ eme
\par }
{\R (Mak 5:21-43; Luk 8:40-56)

\par }{\PP \VS{18}Tọ dụ iya bụ; Jisọsu egudekwadua ẹge ono l'ekfu; onye ishi ụlo-ndzuko ndu Ju abyawaphu bya ebyishi iya ikpere l'ifu; sụ iya: “Lẹ nwatibe iya kẹ nwanyi bụlephu nta-a b'ọ nwụhuru. Wo iya t'ọ bya; bya ebyia ya ẹka. L'o -byiwa iya ẹka; bẹ ọo-nọdua ndzụ ọdo.”


\par }{\PP \VS{19}Jisọsu yẹle ndu etsoje ụzo iya egbeshi; tsoru iya.


\par }{\PP \VS{20}Ya ndono; yo nweru nwanyi, nsọ mewaru afa iri l'ẹbo mgburumgburu. Nwanyi ono eshia Jisọsu ụzo azụ; pyota epyota; byia ya ẹka l'ọnu uwe iya.

\VS{21}L'ẹke nggụbe nwanyi shi sụhawa onwiya: “Lẹ ya -byikpoonu m'ọo ẹka l'uwe iya; bẹ ẹhu a-dụ iya-a mma.”


\par }{\PP \VS{22}Jisọsu aghachiwaphu; phụa ya; sụ iya: “Nwa iya nwanyi; nweru iya obu. Ekwekwe ngu mewaru t'ẹhu dụ ngu mma.” Tsube teke onophu; nwanyi ono adụwaphu mma.


\par }{\PP \VS{23}Ya ndono; Jisọsu atụgbua je abahụ l'ụlo onye ishi ono; l'anụwaa ụzu-ẹkwa, ada nụ; phụwaa ndu aphụ opu.

\VS{24}Yọ sụ ẹphe: “T'ẹphe lụfukota l'ẹphe ha; lẹ nwamgbọko ono ta nwụhukwa anwụhu; l'ọ kwa mgbẹnya; bẹ ooku!”

\par }{\PP Ẹphe eze iya ọchi.

\VS{25}A chịfutsulephu igweligwe ndu ono etezi; Jisọsu abya abahụ l'ime ụlo ono; je alọta nwamgbọko ono l'ẹka. Yo teta; gbeshi.

\VS{26}Akọ iya angakọtawaru uswe iya onanu mgburumgburu.


\par }{\SH Unwoke labụ, atsụ ị̀shi akọrohu
\par }
{\PP \VS{27}Jisọsu eshi l'ẹke ono tụgbua. Yo jenyaalephu; unwoke labụ, atsụ ìshì etsoru iya; wata ochi mkpu; l'ara: “O-shi-l'eri Dévidi; phụaru ẹphe imiko!”


\par }{\PP \VS{28}Jisọsu abahụlephu l'ụlo; ndu ìshì ono abyakfutashia ya. Jisọsu ajị ẹphe: “?Unu kwetaru lẹ ya a-dụ-a ike mee t'unu kọrohu?”

\par }{\PP Ẹphe asụ iya: “Iyee; Nnajiufu!”


\par }{\PP \VS{29}Jisọsu abya ebyia ẹphe ẹka l'ẹnya; sụ: “T'ọ dụkwaru unu ẹge unu kwetaberu.”

\VS{30}Ẹnya amụsashihu ẹphe; ẹphe aphụlahaa ụzo. Jisọsu anmashiaru ẹphe ọkwa ike; t'ẹphe be emekwa t'o nweru onye a-maru nụ.


\par }{\PP \VS{31}Ẹphe atụgbulee je ekfukashia kẹ Jisọsu l'uswe iya ono mgburumgburu.


\par }{\SH Onye ẹ-te ekfudu okfu ekfu okfu
\par }
{\PP \VS{32}Ya ndono; ẹphe atụgbulephu; e dutashiaru iya onye ọbu, ọgvu bu l'ẹhu, ẹ-te ekfudu okfu.

\VS{33}Yọ chịfulephu ọgvu ono; nwoke ono ekfulahaa okfu. Yọ dụ igweligwe ndu ono biribiri. Ẹphe asụ: “L'ẹ ta phụbukwaa egbe iya ọwaa l'alị Ízurẹlu.”


\par }{\PP \VS{34}Ndu Fárisii asụ: “?A sụru l'ẹ tọ bụdu ike k'ishi iphe, bụ ọgvu; bẹ oogudeje achịshi ọgvu ono.”


\par }{\SH Ndu ọru ha nwanshị
\par }
{\PP \VS{35}Jisọsu atụko iphe bụ obodo; mẹ mkpụkpu ejephe; ekfu okfu Nchileke l'ụlo-ndzuko ndu Ju; l'ezi ozi-ọma kẹ abụbu, Nchileke bụ eze; l'emetsua iphe bụ ndu iphe-ememe eme; mẹ ndu ẹhu tsụru ụme; m'o -ruhuru; ọ bụru egbe ẹhu, dụ ịdagha t'ẹhu dụkota ẹphe mma.

\VS{36}Yọo bụje teke ọ phụru igweligwe ndu ono; imiko ẹphe egude iya; l'ẹke ike gvụru ẹphe; ẹphe ta ma ẹge ẹphe e-me iya. Ẹphe adụlephu l'ọ bụ igweligwe atụru, ẹ-te nwedu onye nche, a-gbaru ẹphe mkpu.

\VS{37}Yọ sụ ndu etsoje ụzo iya: “L'iphe e meberu l'alị kaakwaru. Obenu lẹ ndu a-kpata iya nụ ha nwanshị.

\VS{38}Unu kfuru nụ Nnajiufu, nwe iphe e meberu l'alị t'o ye ndu ozi, e-je akpataru iya ẹya.”




\par }\Chap{10}{\SH Ndu ishi-ozi iri ẹbo ono
\par }
{\R (Mak 3:13-19; Luk 6:12-16)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ya ndono; Jisọsu abya ekua ndu ono, etsoje ụzo iya ono ẹphe iri l'ẹbo. Yọ bya ezi ẹphe t'ẹphe gude ike chịshije ọgvu; ẹphe emee iphe, bụ ndu iphe eme; mẹ ndu ẹhu tsụru ụme; m'o -ruhuru; ọ bụru egbe ẹhu, dụ ịdagha t'ẹphe kọrohukota.

\VS{2}Ẹpha ndu ishi-ozi ono ẹphe iri l'ẹbo bụ: onye kẹ mbụ bụ Sáyịmonu, bụ iya; bẹ eekuje Pyita; mẹ nwunne iya, bụ Ánduru; mẹ Jémusu Zébedi; mẹ nwunne iya, bụ Jọnu Zébedi;

\VS{3}mẹ Fílipu; Batólomiyu; Tọ́mosu; mẹ Mátiyu, onye ana akịriko; mẹ Jémusu, bụ nwatibe Álufiyọsu; mẹ Tádiyọsu;

\VS{4}mẹ Sáyịmonu, bụ onye yị l'ọgbo ndu adzọ t'alị ndu Ju nọduru ndu Ju; mẹ Júdasu Isukáriyọtu, bụ iya mekochaaru deru Jisọsu ye.


\par }{\SH Jisọsu ezifu ndu ishi-ozi \newline  ụmadzu iri ẹbo
\par }
{\R (Mak 6:7-13; Luk 9:1-6)

\par }{\PP \VS{5}Tọ dụ iya bụ; Jisọsu ezi ẹphe iri l'ẹbo ono t'ẹphe je ekfua okfu Nchileke. Teke oozi ẹphe ozi ono b'o kfuru iya ẹphe kfushiaru iya ẹphe ike; sụ ẹphe: “T'ẹphe ba tụkwa ọkpa lẹ kẹ ndu ẹ-ta bụdu ndu Ju; to nwe mkpụkpu ndu Samériya, ẹphe a-bahụ.

\VS{6}Iphe ẹphe e-me kwa t'ẹphe gbe tụgbulekwaphu jeshia kẹ ndu Ízurẹlu, bụ ndu, dụ l'ọ bụ ụnwu atụru, phushihuru ephushihu.

\VS{7}Ẹphe eje ezia ẹphe lẹ Nchileke abyaakwa okoshi l'ọo ya bụ eze!

\VS{8}Ẹphe emee ndu ẹhu dụ ẹji t'ẹphe dụ mma; ẹphe emekwaaphu ndu nwụhuru anwụhu t'ẹphe teta nọdu ndzụ; ẹphe emee ndu ẹhu-labụ eme t'ẹphe dụ mma; ẹphe achịshia ọgvu l'ẹhu ndu, ọgvu bu l'ẹhu. Wo ẹphe: A nụru iya unu kẹ mmakanụ. Ọ kwaphu ẹge ono; bẹ unu a-nụkwa iya phụ ndu ọdo kẹ mmakanụ.

\VS{9}Unu be yekwa okpoga l'ẹkpa uwe unu;

\VS{10}unu te egude ẹda ije; ọphu unu 'eyekwa uwe ọdo; gụfu ọphu unu yeru l'ẹhu; unu ta chịru akpọkpa ọdo; unu tee wota oshi-ogude-l'ẹka. Iphe meru iphe ya sụru t'ẹ b'ọ dụshi iphe unu e-gude bụ l'ọo onye seru esese erije eriri.


\par }{\PP \VS{11}“Iphe bụ obodo m'ọ bụ mkpụkpu, unu bahụru; unu vujeru ụzo lee ẹnya onye e-kwe tẹ unu bata. Onye -kweru t'unu bata; unu bulekwaruphu lẹ kẹ onye ọbu. Unu be jekwa obuphe ebuphe jeye teke unu e-gbeshi l'ibyiya onanu.

\VS{12}Ufu, unu bahụru; unu vuru ụzo tua ẹphe: ‘Ndo! T'ẹhu dụkwa unu agu.’

\VS{13}Teke ẹphe -kweru t'unu nọdu; ọo ya bụ l'ekele ẹhu-agu, unu keleru ẹphe adụru ẹphe ẹge unu kfuru. Teke bụ l'ẹphe te ekwedu t'unu nọdu; ọo ya bụ tẹ ekele ẹhu-agu unu laphutaru unu azụ.

\VS{14}Ẹke, unu jeru; a jịka unu; jịka ochebe nchị l'okfu Nchileke, unu ekfu; unu lụfu l'ufu m'ọ bụ lẹ mkpụkpu ọbu; jịshia udzu-ẹja, nọ unu l'ọkpa gude koshi l'ẹka unu ta dụhedu iya.

\VS{15}Kamẹnu; tẹ ya karu unu: ọo-kakwaru ndu Sódomu mẹ Gọmóra mma mbọku ikpe ma l'ẹge ọo-dụ ndu mkpụkpu ono!


\par }{\SH Mkpamẹhu, abya nụ
\par }
{\R (Mak 13:9-13; Luk 21:12-17)

\par }{\PP \VS{16}“Unu lekwa! Ya chịakwaru unu ye t'unu l'ẹphe gbaa ẹghirigha l'ọ bụ onye chịru atụru ye yẹle agụ agbaa ẹghirigha. Ọo ya bụ t'unu kwakwaa ẹnya l'ọ bụ agwọ; unu adụ agu l'ọ bụ ndo!

\VS{17}Unu zejekwaaru ndiphe; kẹ l'ẹphe a-kpụtatsukwaa unu kpụ-jeru ndu ọgbo ikpe; e chia unu ẹchachi l'ụlo-ndzuko;

\VS{18}kpụru unu teke ono jee l'ifu ndu gọvano; mẹ l'ifu ndu eze; l'okfu ẹka iya; ẹge ee-shi t'ẹphe nụa ozi-ọma ono; tẹ ndu ẹ-ta bụdu ndu Ju nụkwaa ya phụ.

\VS{19}Teke ono, ẹphe a-kpụta unu t'e kpee unu ikpe ono; unu ba ayọkwa ọshi iphe unu e-kfu; m'ọ bụ ẹge unu e-kfu iya; lẹ teke o ruru; bẹ Nchileke e-koshikwaa unu iphe unu e-kfu.

\VS{20}L'ẹ tọ kwa unubẹdua ekfu iya l'onwunu; ọ kwa Ume kẹ Nchileke, bụ Nna, bu l'ime unu ekfu iya.


\par }{\PP \VS{21}“Nwunne a-kpụru nwunne iya nụ t'e gbua; nna akpụru nwa iya nụ t'e gbua. Ụnwegirima e-kwefuru ndu mụru ẹphe íkè; kpụru ẹphe nụ t'e je egbua.

\VS{22}Onyemonye ọbule e-gude kẹ l'unu bụ ndu kẹ yẹbe Jisọsu kpọo unu ashị. Obenu l'onye ọphu taru nshi jeye l'ikperazụ; bẹ Nchileke a-dzọfutakwaa.

\VS{23}Unu -bahụ lẹ mkpụkpu lanụ; a -kpaa unu ẹhu; unu ahaa ya; jeshia mkpụkpu ọdo. Kamẹnu; tẹ ya karu unu: unu te ejegbakwaru mkpụkpu, nọkota lẹ Ízurẹlu tẹ Abụbu-Ndiphe ba abyawa-a.


\par }{\PP \VS{24}“Onye amụ iphe l'ẹka onye ezije iphe ta akajẹkwa onye ono, ọomu iphe l'ẹka iya ono onweru ẹnya; ọphu nwozi ta akajẹkwa nnajiufu iya.

\VS{25}T'onye amụ iphe l'ẹka onye ezi iphe maru l'ọo-dakfukwa iya phụ ẹge ọ dakfuru onye ezi iya iphe; yọ dakfukwaphu nwozi ẹge ọ dakfuru nnajiufu iya. Ẹphe -kua nnajiufu, nwe ụlo Biyélezebọlu; ?buchia nụ ndu ụlo iya; bẹ ẹphe ta akadụru ekfubyishi.


\par }{\SH Onye aa-tsụje egvu
\par }
{\R (Luk 12:2-7)

\par }{\PP \VS{26}“Ọo ya bụ t'unu ba tsụkwa madzụ egvu; l'ẹ tọ dụkwa iphe e kpuchiru ekpuchi, ẹ te emekochadua kpuhaa; ọphu 'ọ dụkwa iphe e domiru edomi, ẹ te emekochadua mee t'a magbaru.

\VS{27}Iphe ya ekfuru unu l'ọchi; bẹ unu e-kfu l'echi oke-eswe. Iphe unu nụru l'ẹke, aadzụ iya ndzụmuka; bẹ unu e-je araa arara l'edzudzu ọha.

\VS{28}Unu ba atsụkwa ndu egbuje ugwẹhu mmakanụ egvu; ẹphe -gbuebe ugwẹhu; ẹphe ta adụhe ike gbua maa onye ọbu. Onye unu a-tsụje egvu bụ onye ono, bụ: o -gbuebe egbugbu; yo nwekwaruphu ike, oo-gude nwuru ugwẹhu onye ọbu yẹle maa ya je echee l'ọku alị-maa.

\VS{29}?Tọ bụdunua ọkpaleboku ẹbo; bẹ eereje penu labụ? Obenu l'ẹ to nwekwa ọphu adajẹ l'alị; l'ẹ b'ọ bụ uche-obu Nna unu.

\VS{30}A bya l'unubẹdua: iphe bụ ẹgbushi, nọ unu l'ishi b'a gụkotaakwaru ọgu nanụ nanụ.

\VS{31}Ọo ya bụ t'unu ba atsụjeshi egvu; l'unu bebekwa ka igweligwe ọkpaleboku ọga mkpa.”


\par }{\SH Okfu l'edzudzu ọha \newline  l'a bụ kẹ Kuráyisutu
\par }
{\R (Luk 12:8-9)

\par }{\PP \VS{32}“L'iphe bụ onye kfuru l'edzudzu ọha lẹ ya bụ kẹ yẹbe Jisọsu; bẹ ya e-kfukwaphu kẹ onye ono l'ifu Nna iya, bu l'imigwe.

\VS{33}Obenu l'iphe bụ onye kfuru l'edzudzu ọha lẹ ya ta madu yẹbe Jisọsu; bẹ ya e-kfukwaphu kẹ onye ono l'ifu Nna iya, bu l'imigwe lẹ ya ta madu onye ọbu.”


\par }{\SH Ẹ tọ bụkwa nchị-ọdu-ndo; \newline  ọ kwa ọgu
\par }
{\R (Luk 12:51-53; 14:26-27)

\par }{\PP \VS{34}“Unu ba arịkwa lẹ ya byaru tẹ ya mee tẹ nchị dụ ndiphe ndo. Iphe ya byaru ta bụkwa tẹ ya mee tẹ nchị dụ ndiphe ndo. O gbe bụkwaru ọgu, e gude ogu-mbeke l'alụ; bẹ ya gude bya.

\VS{35}Iphe ọ bụ bụ lẹ ya byawaru tẹ ya lọta nwoke yẹle nna iya ifu dụgbabe; lọta nwa-nwanyi yẹle nne iya ifu dụgbabe; lọta nwa-nwanyi, alụ nji yẹ l'ifu nne nji iya dụgbabe.

\VS{36}Ndu ọnu ụlo madzụ gẹdegede e-gbe bụru ọgu iya.


\par }{\PP \VS{37}“Iphe bụ onye yeru nna iya; m'ọ bụ nne iya obu karia ẹge o yeru yẹbe Jisọsu ta agbakwa k'ọbu onye nk'iya. Iphe bụ onye yeru nwatibe iya kẹ nwoke; m'ọ bụ nwatibe iya kẹ nwanyi obu karia ẹge o yeru yẹbe Jisọsu ta agbakwa k'ọbu nk'iya.

\VS{38}Iphe bụ onye ẹ-te vutadu oshi-osweru k'ọnwu iya bya etsoru yẹbe Jisọsu ta agbakwa k'ọbu onye nk'iya.

\VS{39}Iphe bụ onye achọ tẹ ndzụ iya bụru iya uru erita lẹ mgboko-a e-tufakwa ọgbodo ndzụ iya; onye gudekwanu okfu ẹhu yẹbe Abụbu-Ndiphe tufaa ndzụ iya lẹ mgboko-a; e-nweru ndzụ gbururu jeye.”


\par }{\SH Obunggo
\par }
{\R (Mak 9:41)

\par }{\PP \VS{40}“Iphe bụ onye gude obu iya kwe t'unu l'iya buru; bẹ bụkwa yẹbe Jisọsu; bẹ onye ọbu gude obu iya kwe tẹ yẹle iya buru. Onye kwekwanuru tẹ yẹle yẹbe Jisọsu buru; bụkwa onye ono, ziru iya tẹ ya bya ono; bẹ onye ọbu kweru tẹ yẹle iya buru.

\VS{41}Iphe bụ onye gude obu iya nụ onye nkfuchiru Nchileke oshi; okfu l'onye ono bụ onye nkfuchiru Nchileke; bẹ Nchileke e-bukwa nggo, eebuje ndu nkfuchiru Nchileke. Onye gudekwanu obu iya nụ onye doberu ẹka ndoo oshi; okfu l'onye ono bụ onye doberu ẹka ndoo; bẹ Nchileke e-bukwaphu nggo, eebuje onye doberu ẹka ndoo.

\VS{42}Iphe bụ onye cheberu onye lanụ l'ụnwegirima-a mini; mbụkpoonu m'ọ bụ okoro mini oyi lanụ; okfu l'ọ bụ onye nk'iya; kamẹnu onye ono; bẹ Nchileke bufutajekwa nggo iphe ono, o meru ono.”




\par }\Chap{11}{\SH Ndu ozi Jọnu Baputizimu
\par }
{\R (Luk 7:18-35)

\par }{\PP \VerseOne{1}Jisọsu ezitsulephu ndu ono, etsoje ụzo iya ono iphe ẹphe iri l'ẹbo; shi ẹke ono tụgbua; je awata ozi ozi-ọma; l'ara iya arara lẹ mkpụkpu lẹ mkpụkpu.


\par }{\PP \VS{2}Ya ndono; Jọnu anọdu l'ụlo-mkpọro nụa iphe Kuráyisutu ọbu, Nchileke kweru ụkwa iya ọbu emeebe; zi ndu etsoje ụzo iya t'ẹphe je ajị Jisọsu:

\VS{3}“?Bụ iya bụ onye ọbu, a-byanụ ọbu; tọo t'ẹphe lee ẹnya onye ọdo?”


\par }{\PP \VS{4}Jisọsu asụ ndu ono, Jọnu ziru ono: “Unu je akọoru Jọnu iphe unu gude nchị unu anụ; mẹ ọphu unu gude ẹnya unu aphụ.

\VS{5}Unu sụ iya lẹ ndu ìshì b'e mewaru; ẹphe aphụ ụzo; ndu ngvụru ejewa ije. Ndu ẹhu-labụ b'e mewaru; ẹphe aka mma. Ndu ada nkịchi anụwa iphe lẹ nchị. Ndu nwụhuru anwụhu b'e mewaru; ẹphe eteta nọdu ndzụ. Ndu ụkpa b'a rawaru ozi-ọma ono arara; ẹphe anụ iya.

\VS{6}Ọnu-ọma bụ k'onye ya ta bụdu ụkfu nọduru!”


\par }{\PP \VS{7}Ndu ono, Jọnu ziru ono atụgbulephu; Jisọsu awata okfuru ikpoto ndu ono kẹ Jọnu; sụ ẹphe: “?Bụ ngụnu; bẹ unu jeru aphụphu l'echi-ẹgu? ?Bụ aswara, phẹrephere apanga apanga?

\VS{8}?Bụ ngụnu; bẹ unu jehunuru aphụphu? ?Unu jeru ọphu nwoke, yeru uwe, ama mma? Ndu eyeje egbe uwe, dụ ẹge ono kwa ndu ufu-eze.

\VS{9}?Bụhunu ngụnu kparu iphe unu lụfuru? ?Bụ t'unu phụ onye nkfuchiru Nchileke tọo? Iyee; ọ bụ iya ndono. Onye unu phụru bụkwa onye gbe ka onye nkfuchiru Nchileke ọkpobe akaka.

\VS{10}Ọ bụ iya bụ onye ono, Nchileke kfuru okfu ẹhu iya l'ẹkwo okfu Nchileke; sụ: ‘Ọwaa bụ nwozi iya; ya ezi t'o vuru ụzo je abọ-oduru ngu ụzo.’

\VS{11}Kamẹnu; tẹ ya karu unu: ẹ tọ dụkwa onye ka Jọnu Baputizimu nshinu l'iphe bụ madzụ, nwanyi mụru amụmu. Obenu l'onye bụ iya katsụkpo ọla alị l'ẹke Nchileke bụ eze gbe kakwa Jọnu nshinu.

\VS{12}Keshinu ọphu Jọnu Baputizimu byaru byeye nta-a; bẹ Nchileke shi koshita lẹ ya bụ eze; ndu ọhogu iya eshi keshinu ono meta t'ẹphe gude k'ẹhuka kpọshia ya; ndu ọkpehu ese t'ẹphe bahụ iya k'ẹhuka; mbụ ẹke ono, ọ bụ eze ono.

\VS{13}L'iphe bụ okfu, ndu nkfuchiru Nchileke kfuru l'ọ ha; mẹ ekemu, shi l'ẹka Mósisu; bya erua lẹ Jọnu; bẹ kfuhaakwaru k'ẹke Nchileke bụ eze ono.

\VS{14}Ọo ya bụ; teke bụ l'ọ dụ unu k'ekweta; unu ekweta. L'ọ kwa Jọnu; bẹ bụ Eláyija ono, e kfuru l'ọo-bya ono.

\VS{15}T'onye nweru ẹnu-nchị; nụkwaa ya!


\par }{\PP \VS{16}“Ọlobu; ?bụ ngụnu; bẹ ya a-sụ l'ọgbo kẹ nta-a dụ l'ọ bụ iya. Ẹphe dụ l'ọ bụ ẹgirima, nọ l'edukfu; l'eku ibe ẹphe oku; l'abaru onwẹphe mba; sụ:

\VS{17}‘L'ẹphe phụru unu opu; unu te kwe ote egvu; ẹphe agụa egvu anwụhu; to ru unu l'ẹhu!’

\VS{18}Ishi iya abụru lẹ Jọnu byaru; l'aswị aswịswi; tọo ngụ iphe aangụ angụngu; ẹphe asụ l'ọgvu bu iya l'ẹhu.

\VS{19}Yẹbe Abụbu-Ndiphe abyaakwanụa bya anọdu; l'eri; l'angụ; ẹphe egbe sụ t'e lenu: lẹ ya bụ o-ri-nri; bụru ọ-ngụ-mẹe; bụru ọnya ndu akịriko; mẹ ndu eme iphe dụ ẹji. Obenu l'iphe mmamiphe Nchileke eme b'e gude ama lẹ mmamiphe Nchileke bụ iphe dụ nhamụnha.”


\par }{\SH Iphe e-me ọha, jịkaru Jisọsu
\par }
{\R (Luk 10:13-15)

\par }{\PP \VS{20}Jisọsu abalahaaru mkpụkpu ono l'ọ ha mba; mbụ mkpụkpu ono, ọ katsụa omeshi igweligwe iphe-ọphulenya ono; okfu l'ẹphe te kwedu taa onwẹphe ụta iphe dụ ẹji, ẹphe meshiru; ghaa umere lakfuta Nchileke. Yọ sụ ẹphe:

\VS{21}“Nshọo unubẹ ọha Kọ́razinu! Nshọo unubẹ ọha Bẹtusáyida; kẹle ndẹge e -wotaru iphe-ọphulenya, e meshiru unu mee lẹ Táya; mẹ Sayịdónu; ẹphe gage eyehaakwa uwe-aphụ; gwọo onwẹphe lẹ ntụ teke teru ẹnya gude koshi l'ẹphe tawaru onwẹphe ụta iphe dụ ẹji, ẹphe meshiru; ghaa umere; lakfuta Nchileke!

\VS{22}Obenu lẹ ya ekfuru unu l'ọo-kakwaru ndu Táya; mẹ ndu Sayịdónu mma mbọku ikpe; ma l'ẹge ọo-dụ unubẹdua!

\VS{23}Unubẹ ndu Kapániyọmu; ?ọ dụ unu t'e wolihu unu imeli t'unu tsukfuru l'igwe tọo. Wawakwa. ?Unu ta madu l'aa-gbẹnu nwutsua unu; nwuru unu ye l'ọku alị-maa. Okfu lẹ; ndẹge ọ -bụru l'e wotaru iphe-ọphulenya, e meshiru unu je emee lẹ Sódomu; mẹ Sódomu anọdukwaa nta-a.

\VS{24}Obenu lẹ ya ekfuru unu sụ l'ọo-karu ndu Sódomu mma mbọku ikpe; ma l'ẹge ọo-dụru unubẹ ndu Kapániyọmu!”


\par }{\SH Byakfuta Jisọsu bya atụta ume
\par }
{\R (Luk 10:21-22)

\par }{\PP \VS{25}Teke ono kwaphu; Jisọsu asụ: “Lẹ ya ekele nggụbe Nna, bụ Nnajiufu kẹ igwe; mẹ alị ekele; l'i domiru iphe-a tẹ ndu kwaru ẹnya; mẹ ndu mmamiphe ba ma iya; nggu eworu iya koshichia ndu obu ẹphe gụru iphoro l'ọ bụ k'ụnwegirima.

\VS{26}Iyee Nna; ọ bụ ẹge ọ bụ uche-obu ngu; mẹ ẹge ọ tsọru ngu ẹna t'i mee ya ndono.


\par }{\PP \VS{27}“Iphemiphe ọbule; bẹ Nna iya yeekwaru iya l'ẹka. Ẹ tọ dụkwa onye maru Nwata ono; gbahaa Nna. Ọphu 'ọ dụkwa onye ọdo, maru Nna ono; gbahaa Nwatibe iya; ọdo bụ onye Nwatibe iya ono fọtaru; koshi iya ẹya.


\par }{\PP \VS{28}“Unu byakfuta yẹbe Jisọsu l'unu ha bụru ndu esegbu onwunu l'akanya; mẹ ndu vu ivu ẹra; ya e-zi iya unu t'unu tụta ume.

\VS{29}Ya dụ agu; bya ejizita onwiya obu l'alị. Unu l'iya yịru; t'unu mụta iya iphe l'ẹka; ya e-me tẹ meji nmakfuru unu anmakfuru.

\VS{30}L'iphe ya boru unu t'unu vuru ta bụkwa iphe anyị ẹra; ivu nk'iya dụkwa pherekpọngu.”




\par }\Chap{12}{\SH Ajị lẹ kẹ mbọku ọtu-ume
\par }
{\R (Mak 2:23-28; Luk 6:1-5)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yo be ujiku lanụ, bụ mbọku ọtu-ume; Jisọsu phẹ l'eswe l'ẹgu ẹke, a kọru akpe. Ndu etsoje ụzo iya awata okwo akpe ono l'ata; l'ẹke ẹgu agụkwanu ẹphe.

\VS{2}Ndu Fárisii aphụlephu ẹphe; sụ Jisọsu: “Lenu! Mẹ ndu etsoje ụzo ngu emekwa iphe ẹ te emejedu mbọku ọtu-ume.”


\par }{\PP \VS{3}Jisọsu ajị ẹphe: “?Unu ta guvubua l'ẹkwo okfu Nchileke; iphe Dévidi meru ẹke ẹgu agụ yẹle ndu ẹphe l'iya yị?

\VS{4}L'ọ bahụru l'ụlo Nchileke; je ewota buredi, e gude achịru Nchileke ẹja taa; mbụ buredi, onye ọdo ẹ-ta hadu kẹ t'ọ taa; m'ọ bụ tẹ ndu yẹle iya yị taa ya. Ọ bụphu ndu achịjeru Nchileke ẹja nwẹnkinyi ẹphe bụ ndu atajẹ iya nụ.

\VS{5}?Tọ bụ l'unu ta gụbua l'ẹkwo ekemu Mósisu lẹ ndu achịjeru Nchileke ẹja jeru ozi mbọku ọtu-ume l'eze-ụlo Nchileke? Ẹphe eshi ẹge ono dakaa ekemu ono; ọphu ikpe 'anmakwa nụ ẹphe.

\VS{6}Ya ekfuru unu l'iphe, ka eze-ụlo Nchileke ono ike; bẹ nọokwa l'ẹke-a.

\VS{7}Ndẹge unu maru iphe ọ bụ mbụ iphe ọwaa, ẹkwo okfu Nchileke kfuru, sụru: ‘L'iphe agụ yẹbe Nchileke ta bụkwa t'unu gwajẹ iya agwagwa; ọ kwa t'unu phụjeru madzụ imiko;’ mẹ unu ta ga nmakwa ndu iswi dụ mma ikpe.

\VS{8}L'ọ kwa yẹbe Abụbu-Ndiphe bụ Nnajiufu kẹ mbọku ọtu-ume.”


\par }{\SH Nwoke, iphe lọnwuru ẹka lanụ
\par }
{\R (Mak 3:1-6; Luk 6:6-11)

\par }{\PP \VS{9}Tọ dụ iya bụ; Jisọsu aparu ẹke ono haa; tụgbua bya abahụ l'ụlo-ndzuko ndu Ju.

\VS{10}Yo nweru nwoke, iphe lọnwuru ẹka lanụ, nọ iya nụ. Ndu Fárisii, nọ l'ẹke ono achọo iphe ẹphe a-sụ lẹ Jisọsu meru; bya ajị iya: “?Ọ bụ omebyi ekemu t'e mee onye iphe eme t'ọ ka mma mbọku ọtu-ume tọo?”


\par }{\PP \VS{11}Jisọsu asụ ẹphe: “Ọ -bụru l'o nweru unu; onye, nweru atụru lanụ; atụru ono adalahụ lẹ nsụ mbọku ọtu-ume; onye ono; ?to jedu je akpụfuta iya tọo.

\VS{12}Madzụ; ?tọ kadụ atụru ọbu ọkpobe iphe tọo. Ọo ya bụ l'ome iphe-ọma mbọku ọtu-ume ta bụkwa omebyi ekemu.”

\VS{13}Yọ sụ nwoke ono, iphe lọnwuru ẹka lanụ ono: “Ngwaa; machịa ẹka ngu amachị!”

\par }{\PP Yọ machịa ya. Ẹka ono abya eteta tụshihu iya; dụ iya mma l'ọ bụ ẹka ọphu.

\VS{14}Ndu Fárisii ono eshi l'ụlo-ndzuko ono lụfuta; bya achịa idzu ẹge ẹphe e-shi gbua Jisọsu.


\par }{\SH Onye ozi, Nchileke fọtaru
\par }
{\PP \VS{15}Ya ndono; Jisọsu amalẹruphu idzu ẹphe; shi l'ẹke ono tụgbua. A dụ l'igwe wụ-tsoru iya; yo mee ndu ọphu iphe-ememe emetsua; ẹphe adụkota mma l'ẹphe ha.

\VS{16}Yo kfushiaru iya ẹphe ike t'ẹphe be ekfujeshi onye ya bụ l'edzudzu ọha.

\VS{17}Iphe ono mekotaru; k'ọphu oo-re; mbụ iphe Azáya, bụ onye nkfuchiru Nchileke kfuhawaru; sụ:


\par }{\Q \VS{18}“Lẹ Nchileke sụru: ọwaa bụ nwozi iya,

\par }{\QB yẹbedua l'onwiya fọtaru.

\par }{\QB Onye ono bụ onye ya yeru

\par }{\QB obu; bụru onye emeje; \newline  ẹhu atsọ iya ẹna.

\par }{\QB Ya e-ye onye ono Ume iya l'ẹhu;

\par }{\QB t'ọ kọoru iphe bụ mbakeshi

\par }{\QB lẹ ya e-kpe ẹphe ikpe, dụ maa.


\par }{\Q \VS{19}Ẹ too jekwa ọtu ntụtego;

\par }{\QB too je ochi mkpu;

\par }{\QB ọphu ọ dụkwa onye a-nụ olu iya l'esu-ụzo.


\par }{\Q \VS{20}Ẹ too mekwa tẹ k'onye nọwa lẹ

\par }{\QB iphe-ẹhuka gvụ.

\par }{\QB Ọphu ọo-hakwa onye ẹ-te

\par }{\QB vudoshidu ike t'o tufahu.

\par }{\QB Oo-gudekpelephu ẹka iya ẹge

\par }{\QB o gude iya jeye teke iphe dụ nhamụnha

\par }{\QB a-kapyabẹ ẹjo iphe.


\par }{\Q \VS{21}Yọ bụru iya bụ onye iphe bụ mbakeshi

\par }{\QB a-nọdu ele ẹnya iya.”


\par }{\SH Jisọsu; mẹ Biyélezebọlu
\par }
{\R (Mak 3:20-30; Luk 11:14-23)

\par }{\PP \VS{22}Tọ dụ iya bụ; e dutashiaru Jisọsu nwoke lanụ, ọgvu bu l'ẹhu. Ọgvu ono meru nwoke ono; yọo tsụ ìshì; too kfu okfu. Jisọsu abya emee ya; yọ phụlahaa ụzo; kfulahaa okfu.

\VS{23}Yọ dụ ndu ono l'ẹphe ha biribiri; ẹphe asụ: “?Tọ bụkwanu onye-wa bụ o-shi-l'eri Dévidi ọbu?”


\par }{\PP \VS{24}Ndu Fárisii anụle iya phụ; sụ: “L'ọ kwa ike kẹ Biyélezebọlu, bụ ishi k'ọgvu; bẹ nwoke-a egudeje achịshi ọgvu-a.”


\par }{\PP \VS{25}Jisọsu amawarụphu iphe ẹphe arị; sụ ẹphe: “Alị-eze, kekahuru onwiya ẹbo; selahaa okfu; bẹ chịhuakwaru achịhu. Ẹge ono b'ọ dụkwaphu iphe bụ mkpụkpu; m'ọ bụ ndu ụlo, kekahuru ẹbo.

\VS{26}Ọ -bụru lẹ Sétanu achịfu Sétanu; iphe ọ bụ bụ l'okfu nọ l'alị-eze Sétanu. ?Nanụ ẹge ee-me t'alị-eze iya ba chịhu?

\VS{27}Ọ -bụru l'ọo Biyélezebọlu; bẹ ya gude achịfu ọgvu; ?bụ ngụnu; bẹ ndu nk'unu egudeje achịfu ọgvu nk'ẹphe. Ọ kwa iya bụ l'ọo ndu nk'unu e-koshiwaru unu l'ikpe nmaru unu.

\VS{28}Teke bụkwanu l'ọo Ume Nchileke; bẹ ya gude achịshi ọgvu; iphe ookoshi bụ lẹ Nchileke bụwa eze l'ẹke unu nọ.


\par }{\PP \VS{29}“Ọdo abụru; ?nanụ ẹge madzụ e-shi gude ike bahụ l'ụlo nwoke mkparawa, akwara nọ l'ẹhu; je egwoo iphe iya; l'ẹ b'o vuoduru ụzo gude nwoke ono; kee ya ẹgbu; tẹmanu yo shide ishi lanụ gwowaru iphe l'ụlo ono.


\par }{\PP \VS{30}“Onye yẹle yẹbe Jisọsu ta bụdu ẹhu; bẹ bụkwa onye ọgu iya. Onye ẹ-te tsodu iya achịkobe achịkobe; l'achịkashikwa achịkashi.

\VS{31}Ọo ya bụ lẹ ya ekfuru unu l'ụnwu eliphe; bẹ Nchileke a-gụkwaru nvụ l'iphe bụ iphe dụ ẹji, ẹphe meshiru l'ọ ha; mẹ ekfurushi, ẹphe kfurushikotaru Nchileke. Obenu l'onye kfuru okfu kfurushia Ume-dụ-Nsọ; bẹ Nchileke ta agụkwaru nvụ.

\VS{32}Iphe bụ onye kfuru Abụbu-Ndiphe ẹjo okfu; bẹ Nchileke a-gụru nvụ; obenu l'onye kfuru Ume-dụ-Nsọ ẹjo okfu; bẹ Nchileke ta byakwa bya agụru nvụ. Ẹ ta agụkwaru iya nvụ lẹ mgboko ọwaa; ta agụru iya nvụ lẹ mgboko ọphu abya nụ.”


\par }{\SH Oshi-ọmi; mẹ akpụru iya
\par }
{\R (Luk 6:43-45)

\par }{\PP \VS{33}“Ọ -bụru l'iime t'ị wọta akpụru, dụ mma l'oshi, i yeru; nggu evuru ụzo meodu oshi ọbu t'ọ dụ mma. Teke ị haru oshi ọbu; yo mebyihu; nggu amaru l'akpụru iya a-dụkwaphu ẹji. Kẹ l'eegudeje akpụru, oshi mịru; maru egbe oshi, ọ bụ.

\VS{34}Unubẹ ụnwu, ogiji mụshiru-wa; ?unu e-shi ishagha kfua okfu, dụ mma; l'ẹke unu dụ ẹji l'onwunu. L'ọ kwa iphe madzụ ekfu l'ọnu bụ iphe, jiru iya obu l'enwushihu enwushihu.

\VS{35}Ọkpobe madzụ eshije l'ọkpuberu iphe, nọ iya l'obu; wofuta ọkpobe iphe. Ẹjo madzụ eshikwa nụ l'ẹjo iphe, nọ iya l'obu; wofuta ẹjo iphe.


\par }{\PP \VS{36}“Tẹ ya karu unu: mbọku ikpe Nchileke; bẹ onyemonye ọbule a-bya edoo ishi iphe bụ mkpọkoro okfu, shijewaru iya ọnu.

\VS{37}L'ọ kwa okfu, shi madzụ l'ọnu; bẹ ee-gude gụa onye ọbu l'onye doberu ẹka ndoo; bụru okfu, shi madzụ ọnu; bẹ ee-gudekwaphu nmaa ya ikpe.”


\par }{\SH Eekfu tẹ Jisọsu koshi l'ọo \newline  Nchileke ziru iya
\par }
{\R (Mak 8:11-12; Luk 11:29-32)

\par }{\PP \VS{38}Ya ndono; yo nweru ndu ezije ekemu; mẹ ndu Fárisii, haru bya asụ iya: “O-zi-iphe! Meeru ẹphe iphe-ọphulenya, e-koshi ẹphe l'ọo Nchileke ziru ngu l'oswiya.”


\par }{\PP \VS{39}Jisọsu asụ ẹphe: “Ọgbo nta-a pakpọkwaaru ẹji; ẹphe te kwe nọpyabe Nchileke l'ẹka. Ẹphe achọ iphe-ọphulenya, e-koshi l'ọo Nchileke ziru yẹbe Jisọsu tẹ ya bya; ọbu l'ẹ tọ dụkwanu iphe-ọphulenya, e-koshi ẹphe iphe ono; gbahaa iphe meru l'ẹhu Jona, bụ onye nkfuchiru Nchileke.

\VS{40}Okfu l'ọ kwaphu ẹge ono, Jona nọru abalị ẹto: eswe l'ẹnyashi l'ẹpho eze ẹma ono; bụ ẹge Abụbu-Ndiphe a-nọ abalị ẹto: eswe l'ẹnyashi l'ime alị.

\VS{41}Ndu Nínive e-gbeshi mbọku ikpe ono; nmaa ndu ọgbo nta-a ikpe; kẹle ndu Nínive taru onwẹphe ụta iphe dụ ẹji, ẹphe meshiru; ghaa umere; lakfuta Nchileke; l'okfu, Jona kfuru ẹphe. Ọlobu; unu lekwa: nta-a; bẹ onye nyịberu Jona nọokwa l'ẹke-a.

\VS{42}Nwanyi, bụ eze ndu Sheba e-gbeshi mbọku ikpe ono; nma ọgbo nta-a ikpe; kẹ l'o shi l'ẹke alị jeberu bya tẹ ya nụa kẹ mmamiphe Sólomọnu. Ọlobu; lekwa: nta-a; bẹ onye nyịberu Sólomọnu nọkwa l'ẹke-a!”


\par }{\SH Iphe akpajẹ ọgvu ọla azụ
\par }
{\R (Luk 11:24-26)

\par }{\PP \VS{43}“Ọobuje teke a chịfuru madzụ ọgvu l'ẹhu; ọgvu ono eje etsoru echi-ẹgu ẹke mini ẹ-ta nọdu aghaphe; l'achọ ẹke ọo-nmẹ anmẹe. Teke o jenyaaru; tọ dụ ẹke ọ phụru;

\VS{44}yọ sụ tẹ ya laphuedukwa azụ l'akahụ ụlo iya phụ, ya shi phụ. Teke ọ byatashiaru; to nwe iphe bu iya nụ; a zawa iya azaza; dokwazibebewa iya ọhuma;

\VS{45}yo je achịta ọgvu ẹsaa ọdo, ka yẹbedua ẹji; ẹphe awụba; je eburu iya. Ndzụ nwoke ono abya aka ẹji; karia ẹge o shi dụ teke ọdungu. Ọ bụ ẹge ono; bẹ ọo-dụ ọgbo kẹ nta-a, megburu onwẹphe l'ẹjo iphe-a.”


\par }{\SH Nne Jisọsu; mẹ unwunne iya
\par }
{\R (Mak 3:31-35; Luk 8:19-21)

\par }{\PP \VS{46}Ya ndono; Jisọsu egudekwadua okfu ekfuru ndu ono; nne iya; mẹ unwunne iya abya abata; vudo l'ogbodufu zia ozi t'e kuaru ẹphe Jisọsu; t'ẹphe kfuru yeru iya.

\VS{47}Yo nweru onye sụru iya t'o gebekwa; lẹ nne iya; mẹ unwunne iya phẹ nọkwa l'ogbodufu achọ t'ẹphe kfuru yeru iya.


\par }{\PP \VS{48}Jisọsu ajị onye ono, kfuru iphe ono: “?Bụ ndu ole bụ nne iya; mẹ unwunne iya ọbu?”

\VS{49}Jisọsu amawaphu ndu etsoje ụzo iya ẹka; sụ: “Ọ bụ nne iya; mẹ unwunne iya phẹ ndọ-ọ nọ l'ẹke-a!

\VS{50}Ọ bụ onye meru iphe, nọ Nna iya, bu l'imigwe l'uche; bẹ bụ nwunne iya kẹ nwoke; bụru nwunne iya kẹ nwanyi; mẹ nne iya.”




\par }\Chap{13}{\SH Ẹtu, eegude onye agha \newline  nebyi iphe anma
\par }
{\R (Mak 4:1-9; Luk 8:4-8)

\par }{\PP \VerseOne{1}L'akpụru ujiku lanụ ono kwaphu; Jisọsu eshi l'ufu ono tụgbua jeshia l'iku eze ẹnyimu.

\VS{2}Madzụ azaa ntụmatu; Jisọsu ekwekwaduphu je abahụ l'ụgbo; je adụgaru anọdu tẹ ya kfuru nụ ndu ono, nọ l'eli alị l'iku eze ẹnyimu ono.

\VS{3}Yo gude ẹtu ẹtu zilahaa ẹphe igweligwe iphe; sụ:

\par }{\PP “L'o nweru nwoke lanụ, jeru ọgha nebyi iphe.

\VS{4}L'ọogha nebyi iphe ono b'o nweru ndu ọphu daru lẹ mkpoworo ụzo; ụnwenu abya atụtua ya.

\VS{5}Ndu aharu daa l'alị mkpuma ẹke anụ-alị ta kfụbedu ọswa nọdu. E ji ekfua; yo fushiwaphu l'anụ-alị ono, ẹ -ta hadu nshinu ono.

\VS{6}Anwụ awatawaphu akpọkpo; woru ụnwu iru nebyi iphe ono kpọnwushia; kẹle ẹ t'ọ gbabẹdua akwara ọhuma.

\VS{7}Ndu ọdo daru l'alị ogvu. Yẹle ogvu ono efushia; yo vuta mbụ ogvu ono; woru nebyi iphe ono kpagbushia.

\VS{8}Obenu l'o nweru ndu ọphu daru l'alị-ọtsu. Yọ bya efushia; vua; mịshia. Ndu aharu mịta ụkporo akpụru ugbo ise ise; ndu amịta ụkporo ẹto ẹto; ndu ọphu amịtatsua ụkporo l'iri; ụkporo l'iri.”


\par }{\PP \VS{9}Jisọsu asụ ẹphe: “Onye nweru ẹnu-chị; yọ nụa ya!”


\par }{\SH Iphe, kparu iphe Jisọsu \newline  egudeje ẹtu ezi iphe
\par }
{\R (Mak 4:10-12; Luk 8:9-10)

\par }{\PP \VS{10}Tọ dụ iya bụ; ndu etsoje ụzo iya abyakfuta iya bya asụ iya: “?Ngụnu meru iphe i gude ẹtu ẹtu ekfuru ndu ono okfu?”


\par }{\PP \VS{11}Jisọsu asụ ẹphe: “Ọ bụ unubẹdua b'e meru t'unu maru iphe ono, e shi domigbaa edomi ono, bụ iya bụ k'ẹke Nchileke bụ eze. Obenu lẹ ndu onanu b'ẹ te mekwa t'ẹphe maru iya.

\VS{12}Onye nweru nụ; bẹ aa-nụfua ọdo t'o nweru nwegharu iya ẹka. Onye ẹ-te nwedu nụ; bẹ nwiya ọphu o nweru enwenwe ọphu; bẹ ee-gbe natafụa ya nụ.

\VS{13}Ọo ya meru iphe ya gude ẹtu ẹtu ekfuru ẹphe okfu: l'ẹphe e-le ẹnya nta; lee imo; tọ dụ iphe ẹphe aphụ. Ẹphe anụa nta nụa imo; tọ dụ iphe aga ẹphe ẹnu-nchị; tọ dụ iphe edo ẹphe ẹnya.

\VS{14}Ọ bụ l'ẹhu ẹphe b'o reru; mbụ iphe ono, Azáya, bụ onye nkfuchiru Nchileke kfuru ono; wo:

\par }{\QB ‘L'ẹphe a-nga nchị nta; \newline  ngaa imo;

\par }{\QB to nwe iphe edo ẹphe ẹnya.

\par }{\QB Ẹphe elee ẹnya nta; lee imo;

\par }{\QB to nwe iphe ẹphe aphụ.


\par }{\Q \VS{15}Okfu l'ẹphe kpọ-chishiwaru obu;

\par }{\QB swọ-chishiwa nchị; kpuchishia ẹnya.

\par }{\QB Ọdumeka mẹ ẹphe egudekwaa

\par }{\QB ẹnya ẹphe phụa; gude nchị ẹphe nụa;

\par }{\QB obu ẹphe emee t'o doo ẹphe ẹnya;

\par }{\QB mẹ ẹphe aghakọbe lakfuta

\par }{\QB yẹbe Nchileke tẹ ya dzọo ẹphe.’


\par }{\PP \VS{16}“Ọnu-ọma bụ nk'unu; okfu l'unu gude ẹnya unu aphụ ụzo; gude nchị unu anụ iphe.

\VS{17}Kamẹnu; tẹ ya karu unu: lẹ ndu nkfuchiru Nchileke; mẹ igweligwe ndu, doberu ẹka ndoo b'ọ gụru ẹgu ọphu iphe-a, unu aphụ-wa; ọbu l'ẹphe ta phụdu iya. Yọ gụkwaaphu ẹphe ẹgu ọnu iphe-a, unu anụ-wa; ọbu l'ẹphe ta nụdu iya.


\par }{\SH Iphe ẹtu onye agha \newline  nebyi iphe ono bụ
\par }
{\R (Mak 4:13-20; Luk 8:11-15)

\par }{\PP \VS{18}“Unu ngabekwa nchị nụa iphe ẹtu onye ono, agha nebyi iphe ono bụ:

\VS{19}O nweru ndu anụje kẹ ẹke Nchileke bụ eze; too do ẹphe ẹnya. Ẹjo onye ono; mbụ Obutuswe abya anafụ ẹphe nebyi iphe ono, e kfuru, ye ẹphe l'obu ono. Ọ bụ ẹphebedua dụ l'ọ bụ ndu ọphu daru lẹ mkpoworo ụzo.

\VS{20}Ndu ọphu daru l'alị mkpuma bụ ndu ọphu abụje teke ẹphe anụkwadua okfu ono; ẹphe anatawa iya phụ l'ẹhu-ọtso-ẹna.

\VS{21}Obenu l'ẹ tọo bajẹdu ẹphe ụmi l'ẹhu; k'ọphu ọo-kpọ ụkfu. Iphe-ẹhuka -byalẹphu; m'ọ bụkwanu mkpamẹhu; okfu l'ẹphe kwetaru okfu ono; yọ bụru iphe ẹphe a-kpakota daa; paru okfu ono haa.

\VS{22}Ndu ọphu, daru l'alị ogvu bụ ndu ọphu nụru okfu Nchileke; ọriri kẹ ndzụ; mẹ ẹge ee-shi nweru ẹku akpalahaa okfu ono ẹhu. Tọ mịhe amịmi.

\VS{23}Nebyi iphe ono ndu ọphu daru l'alị-ọtsu bụ ndu, anụje okfu ono; yo doo ẹphe ẹnya; ẹphe amịshia nebyi; mịtatsua ụkporo ise ise; ndu amịta ụkporo ẹto ẹto; ndu amịta ụkporo l'iri ụkporo l'iri.”


\par }{\SH Ẹtu, eegude ohu witu anma
\par }
{\PP \VS{24}Jisọsu abya anmaaru ẹphe ẹtu ọdo; sụ: “Ẹge Nchileke e-shi koshi lẹ ya bụ eze a-dụlephu l'ọ bụ nwoke, wotaru ọkpobe akpụru witu je aghaa l'alị.

\VS{25}Yo be l'ẹnyashi ujiku lanụ; l'e kuwaru mgbẹnya; onye ọhogu nwoke ono eje achịta ohu witu je aghakọbe l'ẹke ono, ọ gharu witu ono. Yọ ghagetsua ya; tụgbua.

\VS{26}Witu ono abya efushia; mịshia. Ohu iya ono efushikwaaphu; mịshia. Ọ bụ teke ono b'e gbe bya amaru l'ọ bụ ohu witu.

\VS{27}Ya ndono; ndu ejeru nwoke, nwe ufu ono ozi abya asụ nwoke ono: ‘Nnajiufu; ?tọ bụdunua ọkpobe akpụru witu b'ị gharu l'alị ngu ono? ?Nanụ ẹge ọ dụ; bẹ ohu iya gbe nọduwa iya nụ?’

\VS{28}Nwoke ono asụ ẹphe: ‘L'ọ kwa onye ọhogu iya; bẹ meru iphe ono.’ Ndu ono, ejeru iya ozi ono asụ iya: ‘?Ẹphe e-je efeshia ya tọo?’

\VS{29}Nwoke ono asụ ẹphe: ‘Wawa! T'ẹphe haa ya ru; l'ẹphe -je iya efeshi; bẹ ẹka a-tsọkwa ẹphe ntsọ; ẹphe efeshia witu.

\VS{30}Ọo ya bụ; t'a haa ya t'ọ tụko vua jeye teke ee-bu witu. Teke ono; ya ekfuru ndu e-bu iya nụ t'ẹphe vuru ụzo chịko ndu onanu bụ ohu iya ono; kee l'ukfu l'ukfu t'a kpọo ya ọku. Teke e metsuaru; ẹphe evuta ọphu bụ witu kụberu iya lẹ mgbabu iya.’ ”


\par }{\SH Ẹtu, eegude akpụru \newline  oshi mọsutadu anma
\par }
{\R (Mak 4:30-32; Luk 13:18-19)

\par }{\PP \VS{31}Jisọsu abya anmaaru ẹphe ẹtu ọdo; sụ: “L'ẹge Nchileke e-shi koshi lẹ ya bụ eze a-dụlephu l'ọ bụ akpụru mọsutadu, nwoke lanụ wotaru ghaa l'ẹgu iya.

\VS{32}Akpụru iphe ono bụ iya katsụkpo ọbu nwirikirikwẹkwe l'iphe bụ akpụru iphe aakụ akụku. Obenu l'ọobuje teke ọ bya evua; yọ kakọta iphe bụ oshi, aadza adzadza lẹ mgbabu; mbụ yọ bya abụru eze oshi; k'ọphu ụnwenu, ephe l'eli abyajẹ bya akpalahaa ẹkfuna l'ẹkali iya.”


\par }{\SH Ẹtu, eegude iphe \newline  ekoje-buredi anma
\par }
{\R (Luk 13:20-21)

\par }{\PP \VS{33}Jisọsu abya anmaaru ẹphe ẹtu ọdo; sụ: “L'ẹge Nchileke e-shi koshi lẹ ya bụ eze a-dụlephu l'ọ bụ iphe ekoje-buredi, eeku yisutu, nwanyi hataru nwanshị; gwakọbe lẹ ntụ iphe eegudeje eme buredi. Iphe ono jiru ẹkpa mbacha; yo woru iya je edobe; jeye; yọ bya ekoo ekoko.”


\par }{\SH Jisọsu gude ẹtu ezi iphe
\par }
{\R (Mak 4:33-34)

\par }{\PP \VS{34}Jisọsu gude ẹtu ẹtu ẹge ono; zia ndu ono ozi-ọma iya. Ẹ too kfuduru ẹphe okfu; l'ẹ b'o gude ẹtu.

\VS{35}Iphe ono bụ k'ọphu oo-re; mbụ iphe onye nkfuchiru Nchileke kfuru: sụ:

\par }{\QB “Lẹ ya e-gude ẹtu ẹtu ekfuru ẹphe okfu.

\par }{\QB Ya e-kfuru ẹphe iphe ono,

\par }{\QB e shi keshinu mgboko

\par }{\QB dụberu domita.”


\par }{\SH Iphe ẹtu ono, eegude ohu iphe \newline  anmashị ono bụ
\par }
{\PP \VS{36}Ya ndono; Jisọsu aparu igwe ọha ono haa; bahushia l'ụlo. Ndu etsoje ụzo iya abyakfutashia ya; bya asụ iya: “T'ọ kọnuaru ẹphe iphe ọ bụ mbụ ẹtu kẹ ohu witu ono t'o doo ẹphe ẹnya.”


\par }{\PP \VS{37}Yọ sụ ẹphe: “Onye ono, agha nebyi iphe, dụ mma ono bụ Abụbu-Ndiphe.

\VS{38}Alị ono abụru mgboko l'ophu; nebyi iphe ono, dụ mma ono abụru ndu Nchileke bụ eze ẹphe. Onanu, bụ ohu witu ono abụru ụnwu k'ọhogu Nchileke, bụ iya bụ Ẹjo Onye ono.

\VS{39}Ọhogu ono, gharu akpụru ohu witu ono abụru Obutuswe. Teke ono, eebuta iya ebuta ono abụru ẹge ọo-dụ teke mgboko gvụderu. Ndu, ebu iya nụ abụru ụnwu ojozi-imigwe.

\VS{40}Ọ bụ ẹge ono, e fekoberu ohu witu; chịkoo ya; je akpọo ọku ono bụ ẹge ọo-dụ teke mgboko a-gvụ.

\VS{41}Abụbu-Ndiphe e-zi ụnwu ojozi-imigwe iya t'ẹphe chịshikota iphe bụ ndu ono, kpataru tẹ ibe ẹphe mee iphe dụ ẹji ono; mẹ ndu meru ẹjo iphe l'ẹphe ha;

\VS{42}paru ẹphe chee l'ọ-tata-kfukfu ọku. Ẹke ono; bẹ madzụ a-nọdu raa ẹjo ẹkwa; taa ikireze.

\VS{43}Obenu lẹ ndu ọphu doberu ẹka ndoo a-nọdu egbu nwịinwii l'ọ bụ ẹnyanwu l'ẹke Nna ẹphe bụ eze. T'onye nweru ẹnu-nchị; nụkwaa ya!”


\par }{\SH Ẹtu, eegude iphe labụ, \newline  vu oke aswa anma
\par }
{\PP \VS{44}Yọ sụ: “Ẹke Nchileke bụ eze dụ l'ọ bụ iphe vu oke aswa, e domiru edomi l'ẹgu. Onye lanụ eje aphụa ya; woru iphe kpuchia ya; teru ẹswa lashia; je ereshikota iphemiphe ọbule, o nweru; je azụa alị ono.”


\par }{\PP \VS{45}Jisọsu asụ: “Onye maru iphe ẹke Nchileke bụ eze bụ; emeje l'ọ bụ onye agba ike-ike nghọ, l'achọ ọkpobe mgbubu, ama mma t'ọ zụa.

\VS{46}Yọ phụlephu ọphu ere ire nshinu; lashia; je ereshikota iphemiphe ọbule, o nweru; je azụa ya.”


\par }{\SH Ẹtu, eegude ntofu anma
\par }
{\PP \VS{47}Jisọsu asụkwaphu: “L'ẹke Nchileke bụ eze dụkwa l'ọ bụ ntofu b'a tụru l'eze ẹnyimu; yo je anmakọtsua igweligwe ẹma, dụ iche iche.

\VS{48}Ẹma ono ejilephu ntofu ono; b'a bya akpụa ya; kpụfuta eli nggodo. A bya anọdu l'eli nggodo ono; fọo ya; fọshia ndu ọphu dụ mma ye lẹ nkata; kporu ndu ọphu dụ ẹji je enwushia.

\VS{49}Ẹge ono; bẹ ọo-dụ teke mgboko a-gvụ. Ụnwu ojozi-imigwe a-lụfuta; bya afọo ndu ẹjo iphe l'ẹke ndu doberu ẹka ndoo nọ;

\VS{50}je achịru ẹphe ye l'ọ-tata-kfukfu ọku. Ẹke ono; bẹ madzụ a-nọdu raa ẹjo ẹkwa; taa ikireze.”


\par }{\SH Iphe ọphungu; mẹ akahụ iphe
\par }
{\PP \VS{51}Jisọsu ajị ẹphe: “?Ọ kwa l'iphe ono, ya ekfu ono doru-a unu ẹnya?”

\par }{\PP Ẹphe asụ iya: “Iye!”


\par }{\PP \VS{52}Yọ sụ ẹphe: “Ọo ya bụ l'iphe bụ onye majiru ẹkwo okfu Nchileke ẹnya; bya abụru onye kwetawaru lẹ Nchileke bụ eze iya; bẹ dụlephu l'ọ bụ nwoke, nwe oke-ufu, achịkoje iphe ọphungu; mẹ akahụ iphe gwoshia l'ụlo iya ẹke o doru ẹku iya, dụ mkpa.”


\par }{\SH Aajịka Jisọsu lẹ Názarẹtu
\par }
{\R (Mak 6:1-6; Luk 4:16-30)

\par }{\PP \VS{53}Jisọsu anmashịbebetsua ẹtu ono; shi l'ẹke ono lụfushia.

\VS{54}Yọ bụru iya ọla mkpụkpu iya. Yo rua; tụgbua jeshia l'ụlo-ndzuko ndu Ju; wata ẹphe ozi iphe. Yo zia iphe ono k'ọphu ọ dụ ndu nọ l'ẹke ono biribiri; ẹphe ajịlahaa: “?Bụ awe; bẹ oke mmamiphe; mẹ iphe-ọphulenya ọwaa, oomeebe ọwaa shi iya?

\VS{55}?Tọ bụdunua ya bụ nwatibe kapyịnta? ?Tọ bụdunua Méri bụ ẹpha nne iya? ?Tọ bụdunua Jémusu; mẹ Jósẹfu; mẹ Sáyịmonu; mẹ Júdasu bụ unwunne iya?

\VS{56}?Ayi l'unwunne iya kẹ ụnwanyi l'ẹphe ha te bụdunua l'ẹke-a? ?Awe b'o shi mụtatsua egbe iphe ọwaa?”

\VS{57}Ẹhu agbanwuhu ẹphe ọku; ẹphe ajịkawaphu okweta iphe ookfu.

\par }{\PP Jisọsu asụ ẹphe: “Onye nkfuchiru Nchileke; bẹ aakwabẹjekwaru ugvu l'ẹkemeke ọbule; gụfukwaphu lẹ mkpụkpu iya; mẹ l'ufu iya.”

\VS{58}Tọ dụhe igweligwe iphe-ọphulenya, Jisọsu mekwaduru l'ẹke ono; kẹ l'ẹphe ta chịduru ụkfu kwẹe ya.




\par }\Chap{14}{\SH Eebuta Jọnu Baputizimu ishi
\par }
{\R (Mak 6:14-29; Luk 9:7-9)

\par }{\PP \VerseOne{1}Tọ dụ iya bụ; yo be teke ono; Hérọdu, bụ ọ-chị-ọha Gálili anụa ụdu Jisọsu;

\VS{2}bya asụ ndu ejeru iya ozi: “M'ọ kwa Jọnu Baputizimu shi l'ọnwu teta nọdu ndzụ ọdo. L'ọo ya meru iphe ọoduje ike emeshibebe igweligwe iphe-ọphulenya ono.”


\par }{\PP \VS{3}Iphe meru nụ bụ l'o nweru teke Hérọdu shi zia t'e gude Jọnu kee ya ẹgbu; ye iya l'ụlo-mkpọro l'okfu ẹka Heródiyasu. Heródiyasu ono bụ nyee Fílipu. Fílipu abụkwanuru nwunne Hérọdu.

\VS{4}Ishi iya abụru lẹ Jọnu shi asụje Hérọdu l'iphe o meru ta dụkwa mma; l'ọ nataru nwunne iya nyee ya; lụlahaa.

\VS{5}Yo shi dụ Hérọdu kẹ t'o gbua Jọnu; obenu l'o shi atsụ ọha egvu; l'ẹke onyemonye kfukotaru lẹ Jọnu bụ onye nkfuchiru Nchileke.


\par }{\PP \VS{6}Ya ndono; yo rua mbọku, Hérọdu emeje eswe-iphe, e gude anyata mbọku, a mụru yẹbe Hérọdu; nwatibe Heródiyasu kẹ nwanyi abya etee egvu l'ifu ndu ono, byaru eswe-iphe ono. Yọ tsọo Hérọdu ẹna; tsọtabe iya

\VS{7}k'ọphu o kweru nwamgbọko ono ụkwa; riru angụ ye iya: “L'iphe ọ sụkpooru tẹ ya nụ iya; bẹ ya a-nụ iya.”


\par }{\PP \VS{8}Ya ndono; nne nwamgbọko ono ezi iya; yo je asụ Hérọdu: “L'iphe dụ iya mma bụ t'e gburu ishi Jọnu Baputizimu ye lẹ nwefere pẹe ya nta-a nta-a.”


\par }{\PP \VS{9}Ẹhu adanwụhulephu eze, bụ Hérọdu. Obenu lẹ k'ọphu o kwewaru ụkwa; riwa angụ ye iya l'ifu edzudzu ọha ono, byaru iya eswe-iphe ono; yọ sụ t'o menua lẹ kẹ nwamgbọko ono.

\VS{10}Yo ziwaphu; e je ebuta Jọnu ishi l'ụlo-mkpọro;

\VS{11}woru ye l'efere; paru iya pẹe nwamgbọko ono. Nggụbe nwamgbọko eworu iya nụ nne ya.

\VS{12}Ndu etsoje ụzo Jọnu abya apata ogwo-ẹhu iya je elia. Ẹphe emeebe; je akọoru Jisọsu iphe, meru nụ.


\par }{\SH Jisọsu anụ ụnu madzụ iri ẹbo \newline  l'ụkporo madzụ iri nri
\par }
{\R (Mak 6:30-44; Luk 9:10-17; Jọn 6:1-14)

\par }{\PP \VS{13}Jisọsu anụlephu iphe ono, meru nụ ono; shi ẹke ono gude ụgbo tụgbua jeshia ẹke ọ nọ nwẹnkinyi iya. Ndu ono anụlephu lẹ Jisọsu tụgbuwaru; wụfu; shi lẹ mkpụkpu lẹ mkpụkpu gude ọkpa tsoru iya.

\VS{14}Jisọsu eshi l'ụgbo ono lụfuta bya aphụa igweligwe ndu, dọru l'ẹke ono; imiko ẹphe egude iya. Yo mee; ẹhu adụ ndu ọphu iphe emetsua mma.


\par }{\PP \VS{15}A nọnyaa l'ụzo urẹnyashi; ndu etsoje ụzo iya abyakfuta iya; bya asụ iya: “?Ị marua l'ẹ to nwedu ndu bu l'ẹke-a; nchi ejihuwa. Ọphu t'ị sụ ndu-wa, zaru ẹge-a t'ẹphe bahụgbaa l'edukfu l'edukfu-a; je akpata nri, ẹphe e-ri.”


\par }{\PP \VS{16}Jisọsu asụ t'ẹphe be jeshiru abahụ; sụkwaphu ẹphe: “Unubẹdua; unu nụnu ẹphe nri; t'ẹphe ria.”


\par }{\PP \VS{17}Ẹphe asụ iya: “L'iphe ẹphe gude l'ẹke-a bụkwa ishi buredi ise; mẹ ẹma labụ nkịnyi iya.”


\par }{\PP \VS{18}Yọ sụ ẹphe t'ẹphe chịtaru iya ẹya l'ẹke-a.

\VS{19}Yọ bya asụ igweligwe ndu ono t'ephe nọdugbaa anọdu l'alị l'ẹke ono, ẹwu dụ nwa kirikiri ono. Jisọsu achịta ishi buredi ise ono; mẹ ẹma labụ ono; palia ẹnya imeli; kele Nchileke ekele kẹ nri ono; washịa ya; woru iya nụ ndu etsoje ụzo iya. Ẹphe eje ekeshiaru igweligwe ndu ono.

\VS{20}Onyenọnu ataa ya; nyaa onwiya kịngu. Ndu etsoje ụzo iya abya atụtua ibiribe buredi; mẹ ẹma ono, bụ ndu ọphu e riphodoru eriphodo. Yo ji nkata-ivu iri l'ẹbo.

\VS{21}Unwoke, tso lẹ ndu taru buredi ono; bẹ ruru ụnu unwoke iri l'ẹbo l'ụkporo unwoke iri;\FTNT{*}{{\FR 14:21 }{\FR{14:21
}}{\FT{Iphe ọ bụ bụ 5,000.}}} kpachikwa ụnwanyi; mẹ ụnwegirima.


\par }{\SH Jisọsu eje ije l'eli mini
\par }
{\R (Mak 6:45-52; Jọn 6:15-21)

\par }{\PP \VS{22}Jisọsu asụwaphu ndu etsoje ụzo iya t'ẹphe bahụ l'ụgbo; vuru iya ụzo tụgbua oje azụ eze ẹnyimu azụ iya ọphu; tẹ yẹbedua jeodu je ekfuru ndu ono t'ẹphe lashiwaru.

\VS{23}Yọ sụtsua t'ẹphe lawaru; bya atụgbua jeshia l'ugvu nkịnyi iya okfuru nụ Nchileke. Yo be l'urẹnyashi; yọ nọdukwadua l'ugvu ono nkịnyi iya;

\VS{24}ụgbo ono anọduwanu l'echi eze ẹnyimu ono. Phẹrephere eshi ẹphe ishifu; gude eyii-mini byakfutashia ẹphe. Yo mee; ọkpo ụgbo ono atsụlahaa ẹphe l'ẹhu.

\VS{25}Iphe ọha-ẹnu anọdulephu l'ifu; Jisọsu ejeru ije l'eli mini eze ẹnyimu ono jekfushia ẹphe.

\VS{26}Ẹphe aphụle iya phụ l'ẹke ooje ije l'eli mini ono; ẹhu anmalahaa ẹphe anmanma; kẹ l'ẹphe tubesu l'ọ bụ maa. Ẹphe atsụhu egvu; wata ochi mkpu.


\par }{\PP \VS{27}E ji ekfu-a; Jisọsu asụ ẹphe: “T'obu shihu unu ike; l'ọ kwa yẹbedua. Unu ba tsụshi egvu!”


\par }{\SH Pyita eje ije l'eli mini
\par }
{\PP \VS{28}Pyita asụ iya: “Nnajiufu; ọ -bụruphu nggu l'oswiya; kfunuru iya tẹ ya nyibata l'eli mini-wa; byakfuta ngu.”


\par }{\PP \VS{29}Jisọsu asụ iya: “Byanụ.” Ya ndono; Pyita enyifuta l'ụgbo ono; jeru ije l'eli mini ono jekfushia Jisọsu.

\VS{30}Ono ọ phụru eze eyii-mini ono, atụ nụ ono; yọ tsụlahaa egvu; watawaphu ọda omi lẹ mini ono. Yọ rashịa: “Nnajiufu; dzọo ya!”


\par }{\PP \VS{31}Jisọsu amachịwaphu ẹka; selita iya; sụ iya: “Oo-wa! Ekwekwe nke ngu apaa nwanshị. ?Bụ ngụnu kparu iphe i gbe bọlahaa obu ẹbo?”


\par }{\PP \VS{32}Yẹle Pyita abya abahụ l'ụgbo ono; oke phẹrephere ono ebuhuwaphu.

\VS{33}Ndu ono, etsoje ụzo iya, nọ l'ụgbo ono abya abaaru iya ẹja; sụ iya: “Ọ bụphu nggu bụ Nwatibe Nchileke l'oswiya.”


\par }{\SH Jisọsu agwọ ndu iphe eme lẹ Gẹnésaretu
\par }
{\R (Mak 6:53-56)

\par }{\PP \VS{34}Ẹphe adaghatsụlephu mini ono; bya alụfuta lẹ Gẹnésaretu.

\VS{35}Ndu ẹke ono ahụbewaphu Jisọsu ama; mewaphu; nzi ejegbaru l'obutobu l'ẹke ono; e dutashiaru iya iphe bụ ndu iphe eme l'ẹphe ha.

\VS{36}Ẹphe arọo ya t'o kwe t'ẹphe byikpoonu ẹka m'o -ruhuru; ọ bụru l'ọnu uwe iya. Iphe bụ ndu byiru ẹka l'ọnu uwe iya ono adụkota mma.




\par }\Chap{15}{\SH Ome-l'alị ndiche ndu Ju
\par }
{\R (Mak 7:1-13)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ya ndono; yo nweru ndu Fárisii mẹ ndu ezije ekemu, shi Jerúsalemu byakfuta Jisọsu; bya ajị iya:

\VS{2}“?Bụ ngụnu kparu iphe ndu etsoje ụzo ngu emebyi ome-l'alị ọphu shiru ndiche ayi phẹ l'ẹka? ?Ngụnu meru iphe ẹphe ta akwọjedu ẹka akwọkwo; tẹmanu ẹphe eride nri?”


\par }{\PP \VS{3}Jisọsu asụ ẹphe: “?Bụ ngụnu meru iphe unu paru ome ekemu, Nchileke sụru t'e meje haa; melahaa ome-l'alị ọphu unu ezi l'onwunu?

\VS{4}Nchileke tụru ekemu; sụ: ‘Kwabẹ nne lẹ nna ngu ugvu;’ sụkwaphu: ‘Onye phuru nne iya; m'ọ bụ nna iya iphu t'e gbua ya egbugbu.’

\VS{5}Ọ -bụru l'unu sụru: ‘L'iphe bụ onye sụru nne lẹ nna iya l'iphe ya ge e-gude yeru ẹphe ẹka; bẹ bụakwa iphe ya nụru Nchileke;’

\VS{6}bụnu iya bụ l'onye ono ta gbahẹdu t'ọ kwabẹ nne lẹ nna iya ugvu. Unu egude ome ome-l'alị unu; mee okfu Nchileke; yọ bụru iphe mmanu.

\VS{7}Unubẹ o-kfuru-iche-eme-iche-wa! Azáya, bụ onye nkfuchiru Nchileke kfuleruphu ẹge unu dụ teke ono, o kfuchiru Nchileke; sụ:


\par }{\Q \VS{8}“ ‘Ndu-a bụlekwaa ajaja eli ọnu;

\par }{\QB bẹ ẹphe ajajẹ yẹbe Nchileke;

\par }{\QB obu ẹphe nọkwaru ote-ẹnya.


\par }{\Q \VS{9}Ẹja, ẹphe abaru iya bụ iphe ìphòró.

\par }{\QB Ẹphe wotaru ekemu ọphu madzụ meberu

\par }{\QB l'ezi t'e tuje iya ekemu Nchileke.’ ”


\par }{\SH Iphe emerushije madzụ
\par }
{\R (Mak 7:14-23)

\par }{\PP \VS{10}Jisọsu abya ekukoo madzụ l'igwe; sụ ẹphe: “Unu ngabẹru iya nchị; k'ọphu iphe e-do unu ẹnya.

\VS{11}Ẹ tọ bụkwa iphe madzụ eri l'ọnu emerushije onye ono. Ọ kwa iphe shi madzụ l'obu lụfuta iya l'ọnu bụ iphe emerushije iya nụ.”


\par }{\PP \VS{12}Ya ndono; ndu etsoje ụzo iya abya asụ iya: “?Ị marua lẹ ndu Fárisii; bẹ ẹhu shi eghu eghughu l'iphe ono, i kfuru ono?”


\par }{\PP \VS{13}Yọ sụ ẹphe: “Iphe bụ oshi, ẹ-ta bụdu Nna iya k'imigwe gude ẹka iya dzabẹ iya; bẹ ee-fefukwa efefu.

\VS{14}Unu parụru ẹphe haa; l'ẹphe bụ ndu ìshì, akpụ ndu ìshì. Onye ìshì -kpụru onye ìshì ibe iya bụnu iya bụ l'ẹphe a-tụkokwa nwulahu lẹ nsụ.”


\par }{\PP \VS{15}Pyita asụ iya: “Kọnuaru ẹphe iphe okfu ono, i kfuru ono bụ.”


\par }{\PP \VS{16}Jisọsu asụ ẹphe: “?Unu te nwekwaphu uche tọo?

\VS{17}?Unu ta madu l'iphe eeri eriri bụ l'ọnu; bẹ ooshije bahụ madzụ l'ẹpho. Yo shi ẹke ono; a nyịfu iya.

\VS{18}Ọbe iphe shi l'ọnu madzụ lụfuta bụ obu b'o shi iya; bụru iya emeruje madzụ.

\VS{19}Ọ bụ l'obu madzụ; bẹ ẹjo ọriri eshije, akpatajẹ ogbu madzụ; ori ogori; ome kẹ nwanyi mẹ kẹ nwoke; ozi iphura; ọdzu ẹjo-ire; mẹ okfurushi madzụ.

\VS{20}Ọ bụ iphe ono emeruje madzụ. Ogude ẹka, ẹ ta kwọdu akwọkwo eri nri te emerujekwa madzụ.”


\par }{\SH Ekweta Nwanyi, ẹ-ta bụdu onye Ju
\par }
{\R (Mak 7:24-30)

\par }{\PP \VS{21}Jisọsu egbeshi l'ẹke ono; jeshia alị, nọ-pheru Táya mẹ Sayịdónu mgburumgburu.

\VS{22}A bya amaru; nwanyi Kénanu, bu l'ẹke ono abyakfutashia ya; bya echia mkpu; sụ iya: “Nnajiufu! Nggụbe o-shi-l'eri Dévidi; tẹ imiko iya dụ ngu rụ. Lẹ nwatibe iya kẹ nwanyi; bẹ ọgvu bu l'ẹhu; gude iya l'agwa iya ọchi.”


\par }{\PP \VS{23}Obenu lẹ Jisọsu te yeduru iya ọnu. Ndu etsoje ụzo iya abya arọo Jisọsu; sụ iya: “T'ọ chịfunu nwanyi-a, etsophe ẹphe; l'arachi ẹphe nchị-wa.”


\par }{\PP \VS{24}Jisọsu asụ ẹphe: “L'ẹ to nwekwa ẹke ọdo, Nchileke ziru iya tẹ ya jee; gbahaa tẹ ya jee kẹ ndu Ízurẹlu, bụ ndu ọphu dụ l'ọ bụ ụnwu atụru, tufashihuru etufashihu.”


\par }{\PP \VS{25}Nwanyi ono abya adaa pẹe l'ifu Jisọsu; sụ iya: “Nnajiufu; byiko; yeru iya rụ ẹka.”


\par }{\PP \VS{26}Jisọsu asụ iya: “Ẹ tọ dụkwa mma t'e wota nri, a ga nụ ụnwegirima; nụ ụnwu nkụta.”


\par }{\PP \VS{27}Nwanyi ono asụ iya: “Nnajiufu; ọ bụa ẹge ono b'ọ dụ; ọbu; mẹ nkụta erijekwaa ẹviriva nri ọphu dashịru nụ teke onye nwe iya nụ eri nri.”


\par }{\PP \VS{28}Jisọsu asụ iya: “Oo-wa! Nggụbe nwanyi ọwaa; ekwekwe nke ngu apaa! Ọ kwaphu ẹge ọogu ngu; bẹ Nchileke e-meru ngu.” Teke onophu; ada nwanyi ono adụwaphu mma.


\par }{\SH Jisọsu agwọ ndu iphe eme
\par }
{\PP \VS{29}Jisọsu eshi ẹke ono tụgbua ọdo tsoru iku Eze Ẹnyimu Gálili ogologo. Yo jenyaa; bya enyihu eli ugvu; je anọdu anọdu.

\VS{30}Tọ dụ iya bụ; igweligwe madzụ awụru byakfutashia ya; dutsuaru ndu ngvụru; ndu ẹhu te dzudu oke; ndu ìshì; ndu ẹ-te ekfudu okfu; mẹwaru igweligwe ndu ọdo. Ẹphe abya achịru ẹphe doo Jisọsu lẹ mgboro ọkpa; yo mee ẹphe; ẹphe akọrohukota.

\VS{31}Ya ndono; iphe ono adụkota igwe ndu ono biribiri; l'ẹphe phụru ndu ẹ-te shidu ekfu okfu; ẹphe ekfulahaa okfu; ndu ẹhu te shidu dzua oke; ẹhu edzukota ẹphe oke; ndu ngvụru ejelahaa ije; ndu ìshì aphụlahaa ụzo. Ẹphe ajalahaa Nchileke ndu Ízurẹlu ajaja.


\par }{\SH Jisọsu anụ ụnu madzụ iri nri
\par }
{\R (Mak 8:1-10)

\par }{\PP \VS{32}Ya ndono; Jisọsu ekua ndu etsoje ụzo iya; sụ ẹphe: “Imiko igweligwe ndu-a dụkwa iya; l'ẹke yẹle ẹphe nọwaru abalị ẹto nta-a; tọ dụ iphe ẹphe gude, ẹphe e-ri. Ya ta asụ-ghekwanu ẹphe t'ẹphe swịru ẹgu lashia; ọdumeka; bẹ ẹphe a-dashịkwa m̀bà l'esu-ụzo.”


\par }{\PP \VS{33}Ndu etsoje ụzo iya asụ iya: “?Bụ awe l'echi-ẹgu l'ẹke-a; bẹ ẹphe a-phụ buredi ọphu e-dzu mkporo-ọha-wa eriri?”


\par }{\PP \VS{34}Jisọsu ajị ẹphe: “?Bụ ishi buredi ole; bẹ unu gude?”

\par }{\PP Ẹphe asụ iya l'ọ kwa ishi buredi ẹsaa; ọwaa nwa ẹma, haru yịru iya nụ.


\par }{\PP \VS{35}Yọ sụ ọha ono t'ẹphe nọshia l'alị.

\VS{36}Yọ bya achịta ishi buredi ẹsaa ono; ọwaa ẹma ono; bya ekele Nchileke ekele; bya eworu iya washịa; chẹe ndu etsoje ụzo iya. Ndu ono, etsoje ụzo iya ono eworu iya keeru igweligwe ndu ono.

\VS{37}Ẹphe l'ẹphe ha atụko rijishikota ẹpho. Ndu etsoje ụzo iya abya atụtua ibiribe buredi ono ọphu wudurunu; yo ji nkata-ivu ẹsaa.

\VS{38}Ndu riru nri ono dụ ụnu unwoke ugbo iri;\FTNT{*}{{\FR 15:38 }{\FR{15:38
}}{\FT{Iphe ọ bụ bụ 4,000.}}} a gụfukwa ụnwanyi; mẹ ụnwegirima.


\par }{\PP \VS{39}E metsua; yọ sụ ndu ono t'ẹphe lawaru; kfutsua ẹge ono; bya abahụ l'ụgbo; yọ bụru iya oje Magádanu.
 



\par }\Chap{16}{\SH Ndu Fárisii ekfu tẹ Jisọsu meeru ẹphe iphe-ọphulenya
\par }
{\R (Mak 8:11-13; Luk 12:54-56)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ndu Fárisii; mẹ ndu Sádusii abyakfuta Jisọsu t'ẹphe gude okfu hata iya l'ọnya. Ẹphe asụ iya t'o menuaru ẹphe iphe, e-koshi l'ọo Nchileke ziru iya l'oswiya.

\VS{2}Yọ sụ ẹphe: “Ọobuje teke ọ bụ l'urẹnyashi; bẹ akpamigwe chahụru ròbóngu; unu asụ: ‘L'ụboku a-dụkwa mma echile.’

\VS{3}Teke ọ bụ l'ụtsu; unu asụ: ‘L'igwe e-phekwa phẹrephere; chịa oke mini ntanụ; okfu l'igwe ruru eruru ji alị.’ Keshinu unu amajẹru kọo ẹge ụboku a-dụ teke unu leru ẹnya l'akpamigwe; ?nanụ ẹge e meru; unu ta dụ ike ọko iphe ọ bụ mbụ iphe, emegbaa l'ọgbo nta-a.

\VS{4}Ọgbo nta-a pakpọkwaaru ẹji; ẹphe te kwe nọpyabe Nchileke l'ẹka. Ẹphe achọ iphe-ọphulenya, e-koshi l'ọo Nchileke ziru yẹbe Jisọsu tẹ ya bya; ọbu l'ẹ tọ dụkwa iphe-ọphulenya, e-koshi ẹphe iphe ono; gbahaa iphe, meru l'ẹhu Jona.”

\par }{\PP Yo kfuebe ẹge ono; paru ẹphe haa; tụgbua.


\par }{\SH Ọnma ọkwa lẹ k'ẹjo nzizi
\par }
{\R (Mak 8:14-21)

\par }{\PP \VS{5}Ndu etsoje ụzo Jisọsu erua azụ eze ẹnyimu azụ iya ọphu; bya anyata l'ẹphe zaharu ogude buredi.

\VS{6}Jisọsu asụ ẹphe: “Unu kwabẹkwa ẹnya; zejekwaaru t'iphe ekoje-buredi ndu Fárisii; mẹ kẹ ndu Sádusii; be emebyi unu.”


\par }{\PP \VS{7}Ẹphe awata okfuru ibe ẹphe; sụ: “?M'ọ kwa l'ẹphe t'egudedu buredi; bẹ ookfu ẹge ono.”


\par }{\PP \VS{8}Jisọsu amawarụphu iphe ẹphe ekfu; sụ ẹphe: “Oo-wa! Ekwekwe nk'unu apaa nwanshị! ?Ngụnu meru iphe unu ekfugbaaru ibe unu l'unu t'egudedu buredi?

\VS{9}?To dokwaphu unu ẹnya? ?Unu ta nyatadu ẹge ya shi wota ishi buredi ise kedzuru ụnu madzụ iri l'ẹbo l'ụkporo iri tọo? ?Bụ nkata-ivu ole; bẹ unu tụtu-jiru ọphu e riphodoru eriphodo?

\VS{10}?Unu ta nyatakwaphụ kẹ ishi buredi ẹsaa ono, ya kedzukwaruphu ụnu madzụ iri ono? ?Bụ nkata-ivu ole; bẹ unu tutujikwaruphu ọphu e riphodoru eriphodo?

\VS{11}?Nanụ ẹge e meru; bẹ unu ta madu l'ẹ tọ bụdu okfu buredi; bẹ ya ekfuru unu teke ono, ya sụru unu: ‘T'unu zejekwaaru iphe ekoje-buredi ndu Fárisii; mẹ kẹ ndu Sádusii; t'ẹ b'o mebyi unu.’ ”


\par }{\PP \VS{12}Tọ dụ iya bụ; ẹphe abya amawarụphu l'ẹ tọ bụdu iphe, ekoje buredi b'ọ kfụbe ọswa ekfu t'ẹphe kwabẹkwaru ẹnya iya; l'iphe ọ sụru t'ẹphe zejekwaaru bụ iphe ndu Fárisii; mẹ iphe ndu Sádusii ezi.


\par }{\SH Pyita ekfu onye Jisọsu bụ
\par }
{\R (Mak 8:27-30; Luk 9:18-21)

\par }{\PP \VS{13}Ya ndono; Jisọsu phẹ abya erua ibyiya kẹ Sizaríya Fílipayi. Yọ jịlahaa ndu etsoje ụzo iya: “?Bụ onye; bẹ aasụje lẹ yẹbe Abụbu-Ndiphe bụ?”


\par }{\PP \VS{14}Ẹphe asụ iya: “L'o nweru ndu asụje l'ị bụ Jọnu Baputizimu; ndu asụ l'ị bụ Eláyija; ndu asụ l'ị bụ Jeremáya; ndu asụ l'ị bụ onye lanụ lẹ ndu nkfuchiru Nchileke.”


\par }{\PP \VS{15}Yọ jị ẹphe: “Unubẹdua; ?unu sụkwanuru lẹ ya bụ onye?”


\par }{\PP \VS{16}Sáyịmonu Pyita asụ iya: “Ọ bụ nggu bụ Kuráyisutu ọbu, bụ iya bụ Onye Ndzọta ono, bụ Nwatibe Nchileke ono; mbụ Nchileke ono, nọ ndzụ ono.”


\par }{\PP \VS{17}Jisọsu asụ iya: “Ọnu-ọma bụ kẹ nggụbe Sáyịmonu Jona! L'ẹ tọ bụkwa madzụ meru t'ị maru oswi-okfu ono. Ọ kwa Nna iya ọphu bu l'imigwe meru t'ị maru iya.

\VS{18}Tẹ ya karu ngu: Ọ bụ nggu bụ Pyita, bụ iya bụ mkpuma; ọ bụ l'eli mkpuma-wa; bẹ ya a-kpụ chọchi iya. Ẹ to nwedu m'o -ruhuru; ọ bụru anwụhu, a-dụ ike mebyia ya.

\VS{19}Ya a-nụ ngu ire-igodo kẹ ẹke Nchileke bụ eze.”


\par }{\PP \VS{20}Jisọsu ekfuebe ẹge ono; bya asụ ẹphe t'ẹ b'ọ dụkwa onye ẹphe e-kfuru l'ọo ya bụ Kuráyisutu ọbu, bụ iya bụ Onye Ndzọta ono, Nchileke kweru ụkwa iya ono.


\par }{\SH Jisọsu ekfu lẹ ya e-je \newline  iphe-ẹhuka; nwụhu
\par }
{\R (Mak 8:31—9:1; Luk 9:22-27)

\par }{\PP \VS{21}Jisọsu adụbe teke ono kfulahaaru ndu etsoje ụzo iya; sụ: “Lẹ ya jefutajekwa Jerúsalemu; jekwaaphu iphe-ẹhuka, ha igwe l'ẹka ndu bụ ọgurenya; mẹ l'ẹka ndu ishi ndu achịjeru Nchileke ẹja; mẹ l'ẹka ndu ezije ekemu; ẹphe eworu iya gbua. Ya -nọlephu abalị ẹbo; k'ẹto; Nchileke emee ya; ya eshi l'ọnwu teta; bya anọdu ndzụ ọdo.”


\par }{\PP \VS{22}Pyita ekuchi iya ekuchi; balahaaru iya mba; sụ iya: “Tụswekwa; Nnajiufu! Ọwaa te emekwa ngu.”


\par }{\PP \VS{23}Jisọsu aghachiwaphu; sụ Pyita: “Gbeshi iya l'ifu; nggụbe Sétanu-a. Ọ kwa ụkfu b'ị bụ; l'anọchi iya ụzo. Uche ngu bụkwa uche kẹ madzụ; ẹ tọ bụkwa kẹ Nchileke.”


\par }{\SH Otso Jisọsu
\par }
{\PP \VS{24}Tọ dụ iya bụ; Jisọsu asụ ndu etsoje ụzo iya: “O -nweru onye ọ dụ t'ọ bụru onye etsoje iya nụ; t'onye ono wofu ẹnya l'ẹhu kẹ onwiya. T'onye ono vuta oshi-osweru k'ọnwu iya vuru tsoru iya.

\VS{25}L'iphe bụ onye eme tẹ ya dzọo onwiya ndzụ l'onwiya; e-tufukwa ndzụ iya. Onye gudekwanu okfu ẹhu yẹbe Abụbu-Ndiphe tufaa ndzụ iya lẹ mgboko-a e-nweru ndzụ gbururu jeye.

\VS{26}Mbụ; ?bụ ngụnu bụ uru, madzụ ritaru m'o -nwekotaru iphemiphe ọbule, nọ lẹ mgboko-a; tufaa ndzụ iya. M'ọ bụ; ?o nwekpooru iphe madzụ e-gudekpoo gbata ndzụ iya; m'o -tufawa iya?

\VS{27}Lẹ Abụbu-Ndiphe a-bya bya ekpee ndiphe ikpe. Teke ọo-bya; bẹ oo-gude ùgvù; l'egbu nwịinwii ẹge Nna iya egbu. Teke ono yẹle ụnwu ojozi-imigwe iya ayịru; yọ bya akfụa onyemonye ọbule ụgwo ẹge gbaru iphe o meru.

\VS{28}Kamẹnu; tẹ ya karu unu: o nwetsukwaaru ndu, haru vudo l'ẹke-a, ẹ-ta anwụhudu nụ; gbahaa l'ẹphe phụru teke Abụbu-Ndiphe a-bụru eze; gude ugvu; mẹ ike, dụ biribiri; egbu nwịinwii abya.”




\par }\Chap{17}{\SH Jisọsu egbu nwịinwii
\par }
{\R (Mak 9:2-13; Luk 9:28-36)

\par }{\PP \VerseOne{1}Abalị ishingu eswelephu; Jisọsu eduta Pyita; mẹ Jémusu; mẹ Jọnu, bụ nwunne Jémusu duru ẹphe jeshia l'eli ugvu ọbu, ha l'eli; je anọdu iya nwẹnkinyi ẹphe.

\VS{2}Nchileke emee; Jisọsu achanwehu l'ẹnya ẹphe. Ifu egbulahaa ya nwịinwii l'ọ bụ ẹnyanwu. Uwe iya achakọta biribiri; l'egbu nwịinwii l'ọ bụ anwụ echi-oke-eswe.

\VS{3}A bya ele ẹnya; ẹphe aphụwaphu Mósisu; mẹ Eláyija l'ẹke ono; ẹphe lẹ Jisọsu l'ekfu okfu.

\VS{4}Pyita akfulihu; sụ Jisọsu: “Nnajiufu; ọ dụkwa mma l'ẹphe nọ l'ẹke-a. Teke bụ l'ọ dụ ngu mma; tẹ ya tụnua mkpu ẹto l'ẹke-a: nanụ nke ngu; nanụ kẹ Mósisu; nanụ kẹ Eláyija.”


\par }{\PP \VS{5}Yọ kpụkwadurua okfu ono l'ọnu ekfu; urukpu, chageru ụcha abya asakputa ẹphe. Olu-okfu eshi l'urukpu ono; sụ: “Ọwaa bụ Nwata iya kẹ nwoke, ya yeru obu; oomeje; ẹhu atsọ iya ẹna. Unu nụjekwaa iphe ookfu!”


\par }{\PP \VS{6}Ndu ono, etsoje ụzo iya ono anụa okfu ono; daa; kpubetsua ifu l'alị; ẹke ẹphe atsụ egvu.

\VS{7}Jisọsu abya ebyia ẹphe ẹka; sụ ẹphe: “Unu gbeshi. Unu ba atsụshi egvu.”

\VS{8}Ẹphe egbeshi; bya achịkaa ẹnya; to nwehe onye ọdo, ẹphe phụru; gbahaa Jisọsu nwẹnkinyi iya.


\par }{\PP \VS{9}Ẹphe enyizitade l'ugvu ono; Jisọsu ekfushiaru ẹphe ike t'ẹ b'ọ dụkwa onye ẹphe e-kfuru iphe ẹphe phụru jeye teke Abụbu-Ndiphe e-shi l'ọnwu teta nọdu ndzụ.


\par }{\PP \VS{10}Ẹphe ajị Jisọsu: “?Bụ ngụnu meru iphe ndu ezije ekemu asụje lẹ Eláyija; bẹ e-vuoduru ụzo bya?”


\par }{\PP \VS{11}Yọ sụ ẹphe: “L'ọ bụ oswi-okfu lẹ Eláyija vufutajeodu ụzo bya bya edokwazi iphemiphe ọbule.

\VS{12}Ọlobu; tẹ ya kakwaru unu: lẹ Eláyija byahaakwaru; ẹphe ta ma l'ọ bụ iya; gbe woru iya mee ẹge dụ ẹphe mma. Ọ kwaphu ẹge ono; bẹ Abụbu-Ndiphe e-shi ẹphe l'ẹka jee iphe-ẹhuka.”


\par }{\PP \VS{13}Yọ bụru teke ono; bẹ ndu etsoje ụzo iya maru l'onye ookfuru ẹphe okfu iya sụ l'ọ byawaru; bẹ bụ Jọnu Baputizimu.


\par }{\SH Jisọsu agwọ nwata nwoke, ọgvu bu l'ẹhu
\par }
{\R (Mak 9:14-29; Luk 9:37-43a)

\par }{\PP \VS{14}Ẹphe alatashia azụ l'ẹke ikpoto ndu ono nọ; nwoke lanụ abyakfuta Jisọsu; bya ebyishi iya ikpere l'ifu; sụ iya:

\VS{15}“Nnajiufu; phụaruru nwa iya nwoke imiko; lẹ ndakfụku atụ iya; kfụbekpo atụshi iya ike. Ọ tụwaru iya chee l'ọku; mẹ lẹ mini ugbo olemole.

\VS{16}Ya edutawaru iya ndu etsoje ụzo ngu; ẹphe ta dụ ike mee ya t'ọ dụ mma.”


\par }{\PP \VS{17}Jisọsu asụ ẹphe: “Oo-wa! Unubẹ ọgbo nta-a; ndu ẹjo ọkpoma, ẹ-te nwedu iphe unu ekwetaje-wa! ?Bụ teke ole; bẹ yẹle unu a-nọta-be jeye? ?Teke ole; bẹ ya a-tatabekpooru unu nshi jeye? Unu dutaru iya ẹya l'ẹke-a.”

\VS{18}Ya ndono; Jisọsu abya abaaru ọgvu ono mba; ọgvu ono aparu nwata ono haa. Shita teke ono; nwata ono adụwaphu mma.


\par }{\PP \VS{19}E meebetsua; ndu etsoje ụzo Jisọsu abyakfutashia Jisọsu teke ọ nọ nwẹnkinyi iya; bya ajị iya iphe meru iphe ẹphe ta dụdu ike chịfu ọgvu ono?


\par }{\PP \VS{20}Yọ sụ ẹphe: “L'ọ bụ l'ekwekwe unu ha nwanshị kparu iya. Kamẹnu; tẹ ya karu unu: Ekwekwe unu -habekpoonu nshinu l'ọ bụ nwa ịrikirikwekwe akpụru mọsutadu; bẹ unu a-sụkwa ugvu-wa: ‘Ugvu; fọta onwongu l'ẹke-a je edobe l'ẹkaphu!’ yọ fọlinuaphu onwiya. Ẹ to nwedu iphe a-kpọ unu ẹka ememe!

\VS{21}Ọ kwaphụ ọswi aswịswi; ekfu anụ Nchileke; bẹ ee-gude chịfu egbe ọgvu ono. Ẹ to nwekwa iphe ọdo, e-meghe iya nụ.”


\par }{\SH Jisọsu ekfu k'anwụhu iya ọdo
\par }
{\R (Mak 9:30-32; Luk 9:43b-45)

\par }{\PP \VS{22}Yo be ujiku lanụ; ndu etsoje ụzo Jisọsu edzukobe l'ẹkalanu lẹ Gálili; Jisọsu asụ ẹphe: “Abụbu-Ndiphe; bẹ ee-mekochaa kpụru ye ndiphe l'ẹka;

\VS{23}ẹphe eworu iya gbua. Ọ -nọo abalị ẹbo; k'ẹto; Nchileke emee ya; yo shi l'ọnwu teta bya anọdu ndzụ ọdo.” Aphụ iphe ono, o kfuru ono akfụbekpoo ọswa rua ẹphe l'ẹhu.


\par }{\SH Ọtu akịriko eze-ụlo Nchileke
\par }
{\PP \VS{24}Teke Jisọsu; mẹ ndu etsoje ụzo iya ruru Kapániyọmu; bẹ ndu akịriko eze-ụlo Nchileke byakfutaru Pyita; bya ajị iya: “?Ọotuje akịriko eze-ụlo Nchileke mbụ onye ezije unu iphe?”


\par }{\PP \VS{25}Pyita asụ ẹphe: “?Ọ bụru-abụ?”

\par }{\PP Pyita abatalẹphu l'ụlo; onye ọdungu, kfuru okfu abụru Jisọsu. Yọ sụ Pyita: “?Nanụ ẹge ọ dụ ngu; Sáyịmonu; ?ọ dụ ngu l'ọ bụ ndu ole; bẹ atụje akịriko; m'ọ bụ ụtu mmanu ọdo; nụ ndu eze kẹ mgboko-wa? ?Bụ ndibe ndu eze; tọ ndu ọdo?”


\par }{\PP \VS{26}Pyita asụ iya l'ọo ndu ọdo.

\par }{\PP Jisọsu asụ iya: “Ọo ya bụ lẹ ndibe ndu eze ta yịdu iya.

\VS{27}Ọlobu t'ẹ b'ọ dụ l'ayi enge ẹphe ẹka l'ishi; tụgbua; jeshia ịkokoro l'eze ẹnyimu. Iphe, bụ ẹma ọdungu, vu ụzo lọo ịkokoro ngu; nmata iya. Teke i wofutaru iya; nggu anyahaa ya ọnu. Ịi-phụ-a okpoga, e-dzu akịriko nggu l'iya l'ọnu iya ono. Wota iya; je atụa ya.”




\par }\Chap{18}{\SH Onye katsụkpo nụ
\par }
{\R (Mak 9:33-37; Luk 9:46-48)

\par }{\PP \VerseOne{1}Teke ono kwaphu; ndu etsoje ụzo iya abyatashia; bya asụ iya: “?Bụ onye a-katsụkpo nshinu l'ẹke Nchileke bụ eze?”


\par }{\PP \VS{2}Jisọsu abya ekua nwata nshịi; duta iya dobe ẹphe l'ifu;

\VS{3}bya asụ ẹphe: “Kamẹnu; tẹ ya karu unu: Ọ -bụdu l'unu gbanweru bya adụ l'ọ bụ ụnwegirima; bẹ unu ta abyakwa bya abahụ l'ẹke Nchileke bụ eze.

\VS{4}Iphe bụ onye wozitaru onwiya alị bya adụ l'ọ bụ nwata nshịi-wa; bẹ bụ iya katsụkpo nshinu l'ẹke Nchileke bụ eze.

\VS{5}Onye gude ẹpha yẹbe Jisọsu nabata nwata nshịi, ha ẹge-a; bẹ bụakwa yẹbedua; bẹ onye ọbu nabataru.”


\par }{\SH Ọkwa k'ome iphe dụ ẹji
\par }
{\R (Mak 9:42-48; Luk 17:1-2)

\par }{\PP \VS{6}“Onye kpatakwanụru tẹ onye lanụ l'ụnwegirima-a, wowaru onwẹphe ye iya l'ẹka-a shiswee ụzo ono b'ọ ga akakwaru mma l'a pataru o-ji-l'ẹka mkpuma, ha nshinu; nmaa ya l'olu; je enwuru chee l'ebo eze ẹnyimu.

\VS{7}Nshọo unubẹ ndiphe! Kẹ l'iphe, jiru mgboko bụ iphe alọje madzụ eye l'ome iphe dụ ẹji. Ẹ tọ dụkwa ẹge e meru; iphe a-nọdu e-se t'ọ lọru madzụ ye l'ome iphe dụ ẹji ta anọ. Obenu; nshọo onye ọphu egbe iphe ono e-shi l'ẹka!


\par }{\PP \VS{8}“Ọ -bụru l'ọ bụ ẹka ngu m'ọ bụ ọkpa ngu akpatajẹ ngu ome iphe dụ ẹji; bufu l'iya phu; tufaa! O gbe ka mma l'ị bụ mkpụrukpu ẹka; m'ọ bụ bụru ngvụru; bahụkpoonu l'ọkpuberu ndzụ; karia l'ẹka ngu labụ; m'ọ bụ ọkpa ngu labụ dzuru ngu oke; e nwuru ngu chee l'ọku, ẹ-ta nyịhudu anyịhu gbururu jeye.

\VS{9}Ọ -bụru l'ọ bụ ẹnya ngu akpatajẹ t'i mee iphe dụ ẹji; swọfuta l'iya phụ; tufaa! Ọ kakwa mma l'i gude ẹnya lanụ bahụkpoonu l'ọkpuberu ndzụ; karia l'ẹnya labụ dzuru ngu oke; e chee ngu l'ọku alị-maa.”


\par }{\SH Ẹtu, eegude atụru, jephuhuru ejephuhu anma
\par }
{\R (Luk 15:3-7)

\par }{\PP \VS{10}“Unu kwabẹkwa ẹnya t'ẹ b'ọ dụ teke unu a-sụ l'unu ta agụbedu ẹgirima-wa iphe. Tẹ ya karu unu: l'ụnwu ojozi-imigwe ẹphe anọjekwa l'ifu Nna iya, bu l'imigwe mkpụrumkpuru.

\VS{11}Abụbu-Ndiphe byaru ọdzota ndu, phuhuru ephuhu.


\par }{\PP \VS{12}“?Nanukwanu ẹge ọ dụ unu? Ọ -bụru l'o nweru onye nweru ụkporo atụru ise; nanụ ejephuhu; ?tọo hadu ụkporo ẹno l'iri 'ẹ tete ọphu l'ugvu l'ẹke ono; jeshia ọcho onanu, jephuhuru ejephuhu ono.

\VS{13}Kamẹnu; tẹ ya karu unu: Ọ -phụa ya; bẹ ọo-kfubekpoo ọswa tee ẹswa iya karia ụkporo ẹno l'iri 'ẹ tete ọphu, ẹ-te phuhudu ephuhu phụ.

\VS{14}Ọo ya bụ l'ẹ tọ bụdu uche-obu Nna unu ọphu bu l'imigwe t'o nweru ẹgirima ono; m'ọ bụ onye lanụ, a-la l'iyi.”


\par }{\SH Kẹ nwanna, mesweru nụ
\par }
{\PP \VS{15}“Teke nwanna ngu mesweru ngu; je je ekfuru iya iphe ọbu, o meru ngu ọbu. Je ekfuaru iya ẹya l'ẹke nggu l'iya nọ unu ẹbo. Teke ọ nataru iphe i kfuru iya; ọo ya bụ; nggu amaru lẹ nwanna ngu ono b'i dulatawaru azụ.

\VS{16}Teke bụkwanu l'ẹ tọ natadu iphe i kfuru iya; dutafua onye lanụ; m'ọ bụ ụmadzu ẹbo yeru onwongu; k'ọphu ọo-dụkwanu ẹge okfu Nchileke kfuru iya sụ: ‘L'iphe bụ okfu, daru adada; t'ọ bụjeru ekebe, ụmadzu ẹbo m'ọ bụ ẹto l'agba; bẹ ee-gude kfushia ya.’

\VS{17}Teke bụ l'ẹ tọ natakwaphu iphe ẹphe kfuru; wota iya je ekfuaru chọchi. Teke ẹ tọ natakwaphu iphe chọchi kfuru; ọo ya bụ; unu eworu iya dobe l'ọ -bụ onye ọhodo; m'ọ bụkwanu l'ọ bụ onye ana akịriko.


\par }{\PP \VS{18}“Kamẹnu; tẹ ya karu unu l'unu ha: 'Iphe bụ iphe unu keru ẹgbu lẹ mgboko-a b'e keekwaru ẹgbu l'imigwe. Iphe bụ iphe unu tọfuru l'ẹgbu lẹ mgboko-a b'a tọokwaruphu l'ẹgbu l'imigwe.


\par }{\PP \VS{19}“Iphe ọdo, ya ekfuru unu bụ l'iphe, bụ iphe, unu dụ ẹbo nọdu lẹ mgboko-a; gude obu lanụ kweta; kfuru nụ Nchileke; iphe ọbu; bẹ Nna iya ono, bu l'imigwe ono e-meru unu.

\VS{20}Kẹ l'iphe bụ ẹke, a dụ ẹbo; m'ọ bụ ẹto dzukobe; okfu l'ẹphe bụ ndu nk'iya; bẹ ẹphe l'iya nọokwa l'ẹke ono.”


\par }{\SH K'onye ẹjo ọkpoma, ji ụgwo
\par }
{\PP \VS{21}Pyita abyakfutashia ya bya asụ iya: “Nnajiufu; ?bụ ugbo ole; bẹ nwanna iya e-meswe iya; ya agụkotaru iya nvụ? ?Bụ ugbo ẹsaa tọo?”


\par }{\PP \VS{22}Jisọsu asụ iya: “Wawakwa; ẹ tọ bụkwa ugbo ẹsaa damu. Ọ bụ ugbo ẹsaa ẹsaa ugbo ụkporo ẹto l'iri.

\VS{23}Ọo ya bụ l'ọo ẹge-a; bẹ ọo-dụ teke Nchileke e-koshi lẹ ya bụ eze: Ọo-dụ l'ọ bụ onye eze, meru tẹ ya gbazia okpoga iya yẹle ndu ejeru iya ozi.

\VS{24}Yọ wata l'iya phụ agbazi; e dutashiaru iya onye ọphu ji iya ụgwo ụkporo-jọmu-jọmu;

\VS{25}ọphu nwoke ono 'adụdu ike kfụa ya. Nnajiufu iya ono asụ t'e ree ya; ree nyee ya; mẹ ẹgirima iya; mẹ iphemiphe ọbule, o nweru; t'a kfụa ụgwo ono.

\VS{26}Nwoke ono abụru pẹe l'alị; byishi ikpere; rọlahaa nnajiufu iya ono; sụ iya: ‘Nna; taaru nshi; lẹ ya a-kfụkotakwa ngu-a okpoga ono l'ọ ha.’

\VS{27}Imiko nwoke ono egude nnajiufu iya ono. Yọ paru iya haa; sụ iya t'ẹ b'ọ kfụhe iya ụgwo ono lẹ phuu; t'o riwa iya ru.


\par }{\PP \VS{28}“Obenu lẹ nwozi ono gbeshileruphu alụfu; je aphụa nwozi ibe iya, ji iya ụgwo okpoga, ẹ-ta badu ishi. Yọ fụaru onye ono, ji iya ụgwo ono; wọ iya l'ẹkpiri; sụ iya: ‘T'ọ kfụa ya ụgwo, o ji iya!’

\VS{29}Nwozi ibe iya ono adaa pẹe l'alị; l'arọ iya; sụ iya t'ọ taaru nshi; lẹ ya a-kfụkwa iya ẹya-a.

\VS{30}Yọ jịka-ghekpo tengu; kpụru iya je atuchia l'ụlo-mkpọro; t'ọ nọdu l'ẹke ono jeye teke ọo-kfụ iya ụgwo ono.

\VS{31}Ndu ozi ibe ẹphe ọphunanu aphụa iphe meru nụ; ẹhu adashịa ẹphe kọo. Ẹphe eje eworu iya dooru nnajiufu ẹphe ono; dokotaru iya ẹge ọ mụru ẹphe l'ọ ha.

\VS{32}Ya ndono; nnajiufu ẹphe ono eku iya; sụ iya: ‘Nggụbe nwozi-a, ẹjo ọkpoma egbu egbugbu-wa! ?Ị phụru-a egbe ụgwo, i ji iya; ya ahakọtaru ngu iya l'ọ ha; sụ t'ẹ b'ị kfụhe iya ẹya; okfu l'ị rọru iya arọro.

\VS{33}?Tọ gbadu kẹ t'ị phụaru madzụ ibe ngu imiko ẹge ono, ya phụru ngu imiko ono?’

\VS{34}Nnajiufu iya ono egude ẹhu-eghughu kwekputa iya je eye ndu ọgbogu l'ẹka t'ẹphe nụa ya aphụ jeye teke ọo-kfụebe ụgwo, o ji l'ọ ha.


\par }{\PP \VS{35}“Ọ kwaphu ẹge ono; bẹ Nna iya ọphu bu l'imigwe e-me onyemonye ọbule l'ime unu, ẹ-te gudedu obu iya l'ọ ha gụaru nwanna iya, mesweru iya nụ nvụ.”




\par }\Chap{19}{\SH K'ọchifu nwanyi
\par }
{\R (Mak 10:1-12)

\par }{\PP \VerseOne{1}Tọ dụ iya bụ; Jisọsu ekfuebelephu okfu ono; shi Gálili jeshia ibyiya kẹ Judíya, nọ l'azụ Jọ́danu azụ iya ọphu.

\VS{2}Madzụ azaa mkpẹkwo ọ -da; ọ dakoru; wụru tsoru iya. Yo mee; ẹhu adụkota ẹphe mma l'ẹke ono.


\par }{\PP \VS{3}Ndu Fárisii abyaa t'ẹphe gude okfu hata iya l'ọnya. Ẹphe ajị iya: “?Ọ dụ mma tẹ nwoke chịfu nyee ya; m'o -ruhuru; ngụnu mee?”


\par }{\PP \VS{4}Yọ sụ ẹphe: “?Unu ta madu l'e deru l'ẹkwo okfu Nchileke sụ l'onye meru madzụ l'ọdungu bụ nwoke lẹ nwanyi b'o meru ẹphe;

\VS{5}metsua bya asụ ẹphe: ‘Ọo ya meru iphe nwoke a-ha nne iya; haa nna iya yẹle nyee ya atụgbabe; ẹphe ẹbo ono abya abụru onye lanụ.’

\VS{6}Ẹphe ta abụhedu ụmadzu ẹbo. Ẹphe bụwa onye lanụ. Ọo ya bụ; iphe Nchileke gudewa ẹka iya tụgbabe nanụ; t'ẹ b'o nwekwa madzụ nwigbaleke-ọma, e-kekafu iya nụ.”


\par }{\PP \VS{7}Ẹphe asụ iya: “?Ngụnu meru iphe Mósisu tụru ekemu; sụ: ‘Tẹ nwoke, byajẹru ọchifu nyee ya vujeoduru ụzo dee ẹkwo nụ nwanyi ọbu lẹ ya ta alụhedu; tẹmanu yọ chịfude iya?’ ”


\par }{\PP \VS{8}Jisọsu asụ ẹphe: “Ọ bụ okfu l'unu bụ ndu ẹjo ọkpoma meru iphe Mósisu kweru t'unu chịfuje nyee unu. Obenu lẹ shitakpo l'ọdungu b'ẹ tọ dụhaakwa ẹge ono.

\VS{9}Nta-a bụ iphe ya ekfuru unu bụ l'iphe bụ onye chịfuru nyee ya; je alụa ọdo; bụkwa ogori; bẹ oori; a gụfukwa lẹ nwanyi ọbu eme k'ẹnyishi ẹji.”


\par }{\PP \VS{10}Ndu ono, etsoje ụzo iya ono asụ iya: “Ọ -bụru ẹge ono b'ọ dụ mbụ kẹ nwoke yẹle nyee ya b'ọ kalẹkwaphu mma t'a haa k'ọlu nwanyi lẹ phuu.”


\par }{\PP \VS{11}Yọ sụ ẹphe: “Ẹ tọ bụebekwa madzụ l'ọ ha; bẹ a-dụ ike maru iphe okfu iya ono bụ. Ndu a-dụ ike maru iphe ọ bụ kwaphu ndu Nchileke koshiru iya.

\VS{12}L'iphe kparu iphe madzụ ta alụjedu nwanyi dụkwa iche iche. O nweru ndu ẹ-te yeghejedu ime. Yọ bụru ẹge ono; bẹ ẹphe dụ; a mụa ẹphe. O nweru ndu bụ madzụ hàrù ẹphe àháhá. Nweru ndu ọphu riburu l'ẹphe te emedu kẹ nwanyi; k'ọphu ẹphe a-ka ojeru Nchileke ozi ọhuma. T'onye maru lẹ ya a-dụ ike nata okfu ono natakwa iya.”


\par }{\SH Jisọsu agọru ụnwegirima ọnu
\par }
{\R (Mak 10:13-16; Luk 18:15-17)

\par }{\PP \VS{13}A haru dutatsuaru Jisọsu ụnwegirima nshịi t'o byibegbaa ẹphe ẹka; kfuru nụ Nchileke l'okfu ẹhu ẹphe. Ndu etsoje ụzo iya abaaru ndu ono, edutaru iya ụnwegirima ono mba.

\VS{14}Jisọsu asụ ẹphe: “Unu haa ẹgirima t'ẹphe byakfuta iya. Unu ba nashịshi ẹphe anashị; l'ọ kwa ndu, dụ ẹge ono; bẹ ẹke Nchileke bụ eze bụ nk'ẹphe.”


\par }{\PP \VS{15}Yọ bya ebyibegbaa ụnwegirima ono ẹka; meebe tụgbua.


\par }{\SH Nwata okoro, nweru iphe
\par }
{\R (Mak 10:17-31; Luk 18:18-30)

\par }{\PP \VS{16}Ya ndono; yo nweru nwoke, byakfutaru Jisọsu; bya asụ iya: “O-zi-iphe! ?Bụ ngụnu bụ iphe dụ mma, ya e-me; k'ọphu ya e-nweru ndzụ gbururu jeye?”


\par }{\PP \VS{17}Jisọsu asụ iya: “?Bụ ngụnu meru iphe ịikpa iya ishi iphe iphe dụ mma bụ? Ọ bụphu onye lanụ bụ onye dugeru mma nwẹnkinyi iya. Ọ -bụru l'ọ dụ ngu t'ị bahụ l'ọkpube ndzụ; nggu emeje iphe ekemu kfuru.”


\par }{\PP \VS{18}Nwata-okoro ono ajị iya: “?Bụ ekemu ole ndono?”

\par }{\PP Jisọsu asụ iya: “Be egbukwa madzụ; be erikwa ogori; be ezikwa iphura; ba adzụjekwa ẹjo-ire;

\VS{19}kwabẹru nne lẹ nna ngu ugvu; nggu eyeru madzụ ibe ngu obu ẹge i yeru onwongu.”


\par }{\PP \VS{20}Nwata-okoro ono asụ iya: “L'iphemiphe ọbule ono; bẹ ya shiwa kwabẹtaru ẹnya. ?Nanụhunu iphe ọdo, phọdufuaru iya l'ememe?”


\par }{\PP \VS{21}Jisọsu asụ iya: “Teke bụ lẹ ọogu ngu t'ị dụebe mma; je je ereshikota iphe i nweru l'ọ ha; chịru okpoga iya nụ ndu ụkpa. Teke ono; nggu enweru ọkpobe iphe l'imigwe. I -meebe ẹge ono; nggu abya etsoru iya.”


\par }{\PP \VS{22}Nwata-okoro ono anụlephu onanu; ẹhu ejihu iya oyi. Yọ bụru iya atụgbu; l'ẹke o nweshikwanuru iphe ike.


\par }{\PP \VS{23}Jisọsu asụ ndu etsoje ụzo iya: “Kamẹnu; tẹ ya karu unu: Ọ dụkwanu ẹhuka ẹge ee-me tẹ ndu nweru iphe bahụ l'ẹke Nchileke bụ eze!

\VS{24}Ya ekfukwaru iya unu: Ọ kakwa ntse t'e wota ịnya; pyoo l'ẹnya ngga, aadzụ ẹkwa; karia t'onye nweru iphe bahụ l'ẹke Nchileke bụ eze.”


\par }{\PP \VS{25}Ndu etsoje ụzo iya anụ l'iya phụ; yọ kpọo ẹphe okfu. Ẹphe ajị iya: “?Bụ onye; bẹ Nchileke a-dzọfutakwadu m'ọ -dụ ẹge ono?”


\par }{\PP \VS{26}Jisọsu elee ẹphe ẹnya; bya asụ ẹphe: “L'ẹke, madzụ nọ b'ọ bụkwa 'ama-ẹge-ee-me-iya. Obenu l'ẹ tọ dụdu Nchileke ẹge ono; kẹle Nchileke te nwedu iphe kpọru iya ẹka l'ememe.”


\par }{\PP \VS{27}Pyita asụ iya: “Lewaru! Ẹphebedua, hakọtaru iphemiphe ọbule; bya etsoru ngu-a; ?bụ ngụnu; bẹ ẹphe e-rita iya?”


\par }{\PP \VS{28}Jisọsu asụ ẹphe: “Kamẹnu; tẹ ya karu unu: Teke yẹbe Abụbu-Ndiphe a-bya adụgaru l'aba-eze iya, egbu nwịinwii; chịlahaa mgboko ọphungu ọphu a-bya nụ; bẹ unubẹ ndu ono, etsoje iya nụ ono a-dụgagbakwaaruphu l'aba-eze iri l'ẹbo; kpee ikfu iri l'ẹbo ndu Ízurẹlu ikpe.

\VS{29}Iphe bụ onye hakọtaru ụlo iya; m'ọ bụ unwunne iya: ndu k'unwoke; mẹ ndu k'ụnwanyi; m'ọ bụ nna iya; m'ọ bụ nne iya; m'ọ bụ ụnwegirima iya; m'ọ bụ alị iya l'okfu ẹka yẹbe Jisọsu; bẹ Nchileke a-kfụ ụgwo iya nkfungo ugbo ụkporo ise. E -megekwaru; yo nweru ndzụ gbururu jeye.

\VS{30}Obenu l'igweligwe ndu ọphu vu ụzo nta-a e-mekochaa bụru ndu ikperazụ; ndu ọphu bụ ndu ikperazụ abụru ndu ivuzọ.”




\par }\Chap{20}{\SH Ndu, eje ozi lẹ mgbo vayịnu
\par }
{\PP \VerseOne{1}“Teke Nchileke e-koshi lẹ ya bụ eze; bẹ ọo-dụlephu l'ọ bụ nnajiufu, nmaru ẹwa l'oswi ngguge; lụfu je obuta ndu ozi t'ẹphe byaru iya ozi lẹ mgbo vayịnu iya.

\VS{2}Yẹle ndu ozi ono ekfubutsulephu aswa iya; bụ iya bụ aswa ozi nchi-ejihu; yọ chịru ẹphe ye lẹ mgbo vayịnu ono.

\VS{3}Yo rudelephu l'ẹnyanwu agbakota; yọ lụfu je aphụa ndu ozi ọdo, vudotsua kẹ mmakanụ l'ọdu-ozi.

\VS{4}Yọ sụ ẹphe: ‘Unu tụgbukwaaphu je ejee ozi lẹ mgbo vayịnu iya; lẹ ya a-kfụa unu ụgwo ẹge gbaru nụ!’ Ẹphe ekwe iya jeshia.


\par }{\PP \VS{5}“Yo be l'echi oke-eswe; yọ lụfukwa ọdo je achịta madzụ je eyekwaphu lẹ mgbo vayịnu ono. Yo be l'ẹnyanwu-ọgbufu-l'ishi; yo jekwaphu je achịta ndu ozi ọdo je eyekwaphu lẹ mgbo vayịnu ono.

\VS{6}Ẹnyanwu ekpodelephu zazaza; yọ lụfukwa ọdo; je aphụa ndu ọdo, nọ kẹ mmakanụ; jị ẹphe iphe kparu iphe ẹphe vudo kẹ mmakanụ l'ẹke-a keshinu ụtsu?

\VS{7}Ẹphe asụ iya l'ẹ to nwedu onye chịtaru ẹphe t'ẹphe jeru iya ozi. Yọ sụ ẹphe t'ẹphe tụgbua je etsoru ndu ọphu ejekwaru iya phụ ozi lẹ mgbo vayịnu iya.


\par }{\PP \VS{8}“Ya ndono; yo be l'urẹnyashi; nwoke ono, nwe mgbo vayịnu ono asụ onye ishi-ọru iya t'o kua ndu ozi ono kfụa ẹphe ụgwo ẹphe. T'o shi iya akfụkfu lẹ ndu ọphu byakperu azụ; kfụa ya jeye lẹ ndu ọphu vu ụzo bya phụ.

\VS{9}Ndu onanu, byaru l'ẹnyanwu ekpowa zazaza ono alụfuta; yọ kfụa ẹphe aswa ozi nchi-ejihu l'ẹhu l'ẹhu.

\VS{10}Ndu k'ọdungu ono abyalẹphu; l'arịkwanu lẹ aa-kfụ ẹphe iphe, kariru ẹge a kfụru ndu ọphu. Obenu l'ọ kwaphu iphe, a kfụru ndu ọphu b'a kfụhukwaruphu ẹphebedua.

\VS{11}Ẹphe anatatsụa ya; wata ọguru nnajiufu ono aphụ;

\VS{12}sụ: ‘Ndu ọwaa, byakperu azụ-wa, ẹ-te jedu ozi ụlori-wa b'ị kfụkwaruphu ayi l'ẹphe iphe lanụ; l'ẹke ayi jegbukwaru onwayi l'ozi ejegbu ntanụ phuu; yeru anwụ, chiru ayi.’


\par }{\PP \VS{13}“Yọ sụ onye lanụ: ‘Ọnya iya-e! M'ẹ tọ dụkwa ẹke, ya meru ngu ẹji. ?Tọ bụdunua aswa ozi nchi-ejihu; bẹ nggu l'iya kfuburu?

\VS{14}Wota okpoga, gbaru ngu nụ lashia; l'ọ bụ iya tụru obu iya ama kfụa ndu, ono byakperu azụ ono iphe, ya kfụru ngu.

\VS{15}?Tẹ tọ bụdu iphe, dụ iya mma; bẹ ya e-me l'iphe, bụ nk'iya? ?Tẹ ịitabaru ẹphe ẹnya; okfu lẹ ya meru ndu ọphu iphe-ọma?’


\par }{\PP \VS{16}“Ọo ya bụ lẹ ndu bụ ndu ivuzọ e-mekochaa bụru ndu ikperazụ. Ndu bụ ndu ikperazụ abụru ndu ivuzọ.”


\par }{\SH K'ugbo ẹto, Jisọsu ekfu kẹ anwụhu iya
\par }
{\R (Mak 10:32-34; Luk 18:31-34)

\par }{\PP \VS{17}Ya ndono; Jisọsu atụgbua; yọ bụru iya oje Jerúsalemu yẹle ndu etsoje ụzo iya. Ẹphe ejenyaa; yọ bya ekuchi ndu ono, etsoje ụzo iya ono; ẹphe iri l'ẹbo; sụ ẹphe:

\VS{18}“Lẹ nta-a; bẹ ẹphe ejeekwa Jerúsalemu. L'ẹke ono; bẹ ee-deru Abụbu-Ndiphe nụ ndu ishi ndu achịjeru Nchileke ẹja; mẹ ndu ezije ekemu; ẹphe ekpee ya nkfugbu;

\VS{19}duru iya nụ ndu ẹ-ta madụ Nchileke t'ẹphe jaa ya ewena; chia ya iphe; woru iya kpọpyabe l'oshi-osweru. Ọ -nọo abalị ẹbo; kẹ ẹto; Nchileke emee ya; yo shi l'ọnwu teta; bya anọdu ndzụ ọdo.”


\par }{\SH Iphe nne ụnwu Zébedi arọ
\par }
{\R (Mak 10:35-45)

\par }{\PP \VS{20}Ya ndono; nne ụnwu Zébedi ẹphe ẹbo; mbụ nne Jémusu; mẹ Jọnu abyakfutashia Jisọsu. Nwanyi ono abya ebyishi ikpere l'alị l'ifu Jisọsu tẹ ya rọta iya iphe.


\par }{\PP \VS{21}Jisọsu asụ iya: “?Nanụ ẹge ọ dụ?”

\par }{\PP Yọ sụ iya: “L'iphe ya ekfu bụ kẹ ụnwu iya-wa ẹphe ẹbo: t'i kwee ya ụkwa l'onye lanụ a-nọdu ngu l'ẹka-ụtara; onye ọphu anọdu ngu l'ẹka-ibyita l'ẹke, ị bụru eze.”


\par }{\PP \VS{22}Jisọsu asụ ẹphe: “Unu ta makwa iphe unu arọ. ?Unu a-dụa ike ngụa l'okoro iphe-ẹhuka ono, ya abya angụngu ono?”

\par }{\PP Ẹphe asụ: “Iyee; l'ẹphe a-dụa ike.”


\par }{\PP \VS{23}Jisọsu asụ ẹphe: “Okoro, ya gude ngụa iphe; bẹ unu e-gudekwaa ngụa. Obenu lẹ kẹ t'a nọdu iya l'ẹka-ụtara; m'ọ bụ l'ẹka-ibyita ta bụkwa iya; bẹ ono nọ l'ẹka. Ono; bụ ndu, Nna iya kwakọberu iya b'ọ nọru.”


\par }{\PP \VS{24}Ụmadzu iri ndu ọphu anụlephu iphe unwunne labụ ono jeru; yo ghulahaa ẹphe eghughu.

\VS{25}Jisọsu ekukobewaphu ẹphe l'ẹkalanu; sụ ẹphe: “Unu marua lẹ ndu ọhodo, a sụru l'ọo ẹphe bụ ishi anọduje akpa ndu ẹphe achị ẹhu; bya eyeru l'ọo onye nọ l'oke ọkwa anọduje eme tẹ ndu ọdo maru l'ọo ya ka nshinu.

\VS{26}Nk'unu ta bụkwa ẹge ono; bẹ ọo-dụ. Onye ọ dụ t'ọ ha nshinu l'unu; tẹ onye ọbu yejeru ndu ọphunanu ẹka.

\VS{27}Onye ọ dụ t'ọ bụru onye ivuzọ l'unu; t'onye ono wozita onwiya alị; dụ l'ọ bụ ohu, ejeru ndu ọphu ozi.

\VS{28}Lẹ Abụbu-Ndiphe ta byakwa t'e yeru iya ẹka. Iphe ya gbe byachia kwa tẹ ya yeru ndu ọdo ẹka; ọdo bụ tẹ ya gude onwiya chịaru Nchileke ẹja t'ọ bụru iphe ya e-gude gbata ndzụ igwe ọha.”


\par }{\SH Jisọsu agwọ unwoke labụ, atsụ ìshì
\par }
{\R (Mak 10:46-52; Luk 18:35-43)

\par }{\PP \VS{29}Ẹphe eshilephu Jériko alụfuta; a dụ l'igwe wụ-lihu tsoru iya.

\VS{30}Ya ndono; ụmadzu labụ, atsụ ìshì adụgaru l'iku esu-ụzo. Ẹphe anụa l'ọ bụ Jisọsu eswe; rangarahu: “Nnajiufu; nggụbe o-shi-l'eri Dévidi; phụaru ẹphe imiko-o!”


\par }{\PP \VS{31}Ndu ono abaaru ẹphe mba; sụ ẹphe t'ẹphe daa nwashị. Ẹphe akalẹ iya-a ọrashi ike; sụ: “Nnajiufu; nggụbe o-shi-l'eri Dévidi; phụaru ẹphe imiko-o!”


\par }{\PP \VS{32}Jisọsu abya evudo; kua ẹphe; jị ẹphe: “?Bụ ngụnu b'ọ dụ unu tẹ ya meeru unu?”


\par }{\PP \VS{33}Ẹphe asụ iya: “Nnajiufu; menua t'ẹphe wata ọphu ụzo.”


\par }{\PP \VS{34}Imiko ẹphe egude Jisọsu. Yọ bya ebyia ẹphe ẹka l'ẹnya. Teke onophu; ẹphe awatawaphu ọphu ụzo; tsophelahaa ya.




\par }\Chap{21}{\SH Jisọsu abahụ Jerúsalemu
\par }
{\R (Mak 11:1-11; Luk 19:28-40; Jọn 12:12-19)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ẹphe erudelephu Ugvu Olivu; mẹ mgboro Betuféji, nọwa Jerúsalemu ntse; Jisọsu ezifu ndu etsoje ụzo iya ụmadzu ẹbo; sụ ẹphe:

\VS{2}“Unu jee lẹ mkpụkpu ono, nọ unu l'ụzo ifu ono. Unu -rua lẹ mgbadamgba; bẹ unu a-phụa nne nkakfụ-ịgara; mẹ nwa iya, e liberu elibe. Unu tọshia ya kpụta bya.

\VS{3}A makwaru ama; o -nweru onye kfuru unu okfu; unu sụ iya lẹ mkpa iya dụru Nnajiufu. Aa-halẹkwaru iya phụ unu teke onophu.”


\par }{\PP \VS{4}Iphe ono meru; k'ọphu oo-re mbụ iphe onye nkfuchiru Nchileke kfuru; sụ:


\par }{\Q \VS{5}“Unu kfuru ndu Záyọnu; \newline  t'ẹphe lekwa;

\par }{\QB l'eze ẹphe abyakfutaakwa;

\par }{\QB O wozitaru onwiya alị;

\par }{\QB nọdu l'eli nkakfụ-ịgara agba abya;

\par }{\QB mbụ l'eli nwa nkakfụ-ịgara ọbu.”\FTNT{*}{{\FR 21:5 }{\FR{21:5
}}{\XT{Zek 9:9; Jọn 12:15}}{\FT{.}}}


\par }{\PP \VS{6}Tọ dụ iya bụ; ụmadzu ẹbo lẹ ndu ono, etsoje ụzo iya ono atụgbua; je emee ya ẹge ono, Jisọsu kfuru ẹphe ono.

\VS{7}Ẹphe akpụtashiaru Jisọsu nne nkakfụ-ịgara ono; mẹ nwa iya ono; chịru uwe ẹphe wukobe l'eli iya. Jisọsu abya adụgaru l'eli iya.

\VS{8}Igweligwe ndu ono agbaru je achịta uwe ẹphe tụsaa l'echi esu-ụzo ono; ndu ọphu eje ejikoo iru oshi; je atọoru iya l'ụzo.

\VS{9}Ikpoto ndu ọphu nọ iya l'ụzo ifu; mẹ ndu ọphu awụ etso iya l'azụ atụko l'atụ okookoko; asụje: “Wahoho-o! Ndewo-o! Ndewo-o! O-shi-l'eri Dévidi. Onye Nchileke gọru ọnu-ọma nụ b'ọ bụ; mbụ onye ono, Nnajiufu ziru t'ọ bya ono. Ndewo-o! Ndewo-o! Ọkaribe-Kakọta-Nụ, nọ l'imigwe!”


\par }{\PP \VS{10}Yọ bahụlephu lẹ Jerúsalemu; iphe bụ obodo ono l'ọ ha etehu kfụkakfuka; aajịtsua; sụ: “?Bụ onye dụ ẹge-a? ?Bụ onye dụ ẹge-a?”


\par }{\PP \VS{11}Ikpoto ndu ono, tso iya nụ ono asụ: “Ọ kwa iya bụ onye nkfuchiru Nchileke ono; mbụ Jisọsu, shi lẹ Názarẹtu Gálili bya.”


\par }{\SH Jisọsu achịshi ndu nghọ \newline  l'eze-ụlo Nchileke
\par }
{\R (Mak 11:15-19; Luk 19:45-48; Jọn 2:13-22)

\par }{\PP \VS{12}Ya ndono; Jisọsu abya abahụ l'eze-ụlo Nchileke; bya achịshikota iphe bụ ndu azụ iphe; mẹ ndu ere iphe l'ime eze-ụlo ono. Yọ bya enwutsushikota okpokoro ndu agbanwe okpoga; mẹ ekwechi ndu ọphu eretsua ndo;

\VS{13}sụ ẹphe: “E deru l'ẹkwo okfu Nchileke; sụ: ‘L'ụlo iya; bẹ ee-kuje ụlo, aa-nọduje ekfu anụ iya.’ Ọbule nta-a; bẹ unu mewaru iya; yọ bụru ụlo ẹke ndu iphura edomije onwẹphe.”


\par }{\PP \VS{14}E meebe; ndu ishi; mẹ ndu ngvụru abyakfuta iya l'eze-ụlo Nchileke ono; yo mee ẹphe; ẹhu adụkota ẹphe mma.

\VS{15}Obenu lẹ ndu ishi ndu achịjeru Nchileke ẹja; mẹ ndu ezije ekemu phụru iphe biribiri ono, oomeshi ono; nụkwaaphu ẹke ụnwegirima ara l'ime eze-ụlo ono; sụ: “Ndewo-o! Ndewo-o! O-shi-l'eri Dévidi;” ẹhu eghulahaa ẹphe eghughu.


\par }{\PP \VS{16}Ẹphe asụ iya: “?Ị nụwaru iphe ndu ono ara?”

\par }{\PP Jisọsu asụ ẹphe: “Iye; ?unu ta guvubua ẹke ono, e deru l'ẹkwo okfu Nchileke; sụ: ‘L'i mewaru ụnwegirima nshịi; mẹ ndu ọphu angụ ẹra t'ẹphe jaa ya ọkpobe ajaja?’ ”


\par }{\PP \VS{17}Jisọsu ahaa ẹphe l'ẹke ono; lụfu l'obodo ono; jeshia Bétani; je aradụ lụfuta l'ụtsu iya.


\par }{\SH Jisọsu atụ oshi figu ọnu
\par }
{\R (Mak 11:12-14, 20-24)

\par }{\PP \VS{18}Yo be lẹ nchi-ta-abọhu iya; ẹgu agụlahaa Jisọsu l'ọolaphuta azụ l'obodo ono.

\VS{19}Yọ phụa oshi figu l'iku esu-ụzo; tụgbua jeshia ẹke ọ nọ; shi rua; to nwe nebyi, ọ phụru iya; kpachikwaphu mkpẹkwo iya nwẹnkinyi. Yọ sụ oshi figu ono: “L'ẹ to nwehekwa l'ị mịa nebyi ọdo gbururu jeye.” E ji ekfu-a; oshi ono anwụkotawaphu kpaa.


\par }{\PP \VS{20}Ndu etsoje ụzo iya aphụa ya; yọ dụ ẹphe biribiri. Ẹphe asụ: “?Nanu ẹge ọ mụru; bẹ oshi figu-wa gbe nwụwanu kpaa l'ọhiyaa?”


\par }{\PP \VS{21}Jisọsu asụ ẹphe: “Kamẹnu; tẹ ya karu unu: unu -kwetakpo; obu ta agba unu ẹbo; ẹ tọ bụlekwaa iphe ya meru oshi figu-wa; bẹ unu e-me nkịnyi iya. Unu a-sụkwa; m'o -ruhuru; ọ -bụru ugvu-wa: ‘Ngwaa; fọta onwongu chee l'eze ẹnyimu!’ Yo menuaphu ẹge ono.

\VS{22}Ọo ya bụ; iphemiphe ọbule, unu gude jekfu Nchileke je ekfuru nụ iya; t'ọ nụ unu; unu -kwetawa l'ọo-nụ iya unubẹ ọo-nụ iya unu.”


\par }{\SH Aajị Jisọsu kẹ ike, \newline  o gude eme iphe oome
\par }
{\R (Mak 11:27-33; Luk 20:1-8)

\par }{\PP \VS{23}Jisọsu ejeshia l'eze-ụlo Nchileke je ezilahaa iphe. Ndu ishi ndu achịjeru Nchileke ẹja; mẹ ndu bụ ọgurenya abyakfutashia ya; bya asụ iya: “?Bụ egbe ike ngụnu b'i gude emeebe iphe ọwananu, iime-wa? ?Bụ onye ziru ngu t'ị bya iya ememe?”


\par }{\PP \VS{24}Jisọsu asụ ẹphe: “Ya a-jị unu nwajị lanụ; unu -saa ya ẹya; ya akaru unu egbe ike, ya gude emeebe iya.

\VS{25}?Bụ onye ziru Jọnu t'ọ bya emee baputizimu: bụ Nchileke; t'ọ bụ madzụ?”

\par }{\PP Ẹphe alaa ya edzukashi l'onwẹphe; wo: “Ẹphe -sụ l'ọo Nchileke ziru iya; bẹ ọo-sụkwa ẹphe: ‘?Ngụnu mekwanuru iphe ẹphe te kwetadu iphe o kfuru?’

\VS{26}Ẹphe -sụkwanu l'ọo madzụ ziru iya; ?ẹphe maru iphe ọha e-me; l'ẹke iphe bụ mkpụkpu mgburumgburu kfukotawaru lẹ Jọnu bụ ọkpobe onye nkfuchiru Nchileke.”

\VS{27}Ẹphe asụ Jisọsu: “L'ẹphe ta madu.”

\par }{\PP Jisọsu asụ ẹphe: “Ọ kwaphu ẹge ono; bẹ ya te ekfuduru unu onye ziru iya tẹ ya meje iphemiphe ọbule ono.”


\par }{\SH Ẹtu k'ụnwunne labụ
\par }
{\PP \VS{28}Jisọsu asụ ẹphe: “?Nanu ẹge ọ dụ unu mbụ iphe ọwaa, ya abya ekfukfu-wa? L'o nweru nwoke lanụ, mụru ẹgirima unwoke labụ. Yo be ujiku lanụ; yọ sụ onye k'ọgurenya t'o jeru iya ozi lẹ mgbo vayịnu ntanụ.

\VS{29}Nwatibe iya ono asụ iya: ‘Wawa lẹ ya te ejedu.’ Obenu l'e metsuaru; yọ riphu ọriri azụ; kwe jeshia ozi ono.

\VS{30}Nwoke ono ejekfushia nwatibe iya kẹ nshịi; je ekfukwaaru iya phụ ẹge ono. Nwata ono asụ iya lẹ ya e-jee. Obenu l'e metsuaru; to jehe.

\VS{31}Nta-a bụ; ?bụ onye ole l'ẹphe ẹbo ono; bẹ meru uche-obu nna iya?”

\par }{\PP Ẹphe asụ iya l'ọ bụ onye k'ọdungu.

\par }{\PP Jisọsu asụ ẹphe: “Kamẹnu; tẹ ya karu unu: lẹ ndu akịriko; mẹ ụnwanyi ọkpara e-vukotaru unu ụzo bahụ l'ẹke Nchileke bụ eze.

\VS{32}Kẹle Jọnu Baputizimu byaru bya ekoshi unu ọkpobe ụzo, unu e-tso; unu te kweta nk'iya. Obenu l'ọ bụ ndu akịriko; mẹ ụnwanyi ọkpara; bẹ kweru nk'iya. Unu abya egude ẹnya unu phụa l'ẹphe kwetawaru; unu ta ta onwunu ụta iphe dụ ẹji, unu meshiru; ghaa umere l'e metsuaru; kweta kẹ Jọnu.”


\par }{\SH Ẹtu kẹ ndu e buru ozi
\par }
{\R (Mak 12:1-12; Luk 20:9-19)

\par }{\PP \VS{33}“Unu ngabẹkwa nchị; nụa ẹtu ọdo: O nweru nnajiufu lanụ, kọru mgbo vayịnu; bya agbaa ya agbagba; woru nsụ bua l'ẹke ọphu aa-nọduje adzọshi mẹe l'akpụru vayịnu ono. Yọ bya akpụa nwụlo-eli, ee-nyihuje nọdu eleta iphe, a kụru lẹ mgbo vayịnu ono. Yọ bya ebuta ndu ozi ye iya; yọ bụru iya oje iphe ọdo.

\VS{34}Yo be teke, eegbuje akpụru vayịnu; yo zi ndu ozi iya t'ẹphe jekfu ndu ozi ono t'ẹphe wọo ẹphe òkè vayịnu nk'iya.

\VS{35}Ndu ozi ono etsua onye lanụ lẹ ndu ono, e ziru ozi ono iphe; gbua onye ọphu egbugbu; bya egude mkpuma tugbua onye k'ẹto.

\VS{36}Tọ dụ iya bụ; yọ bya ezi ndu ọdo, karu l'igwe karia ndu k'ọdungu. Ndu ozi ono emekwaaphu ẹphe ẹge ẹphe mehawaru ndu ọphu.

\VS{37}E meebe; yọ bya ezi nwatibe iya gẹdegede; tubesu l'ẹphe a-kabẹe kwabẹ onye ọphu bụ nwatibe iya ugvu.

\VS{38}Ndu ozi ono aphụlephu nwatibe iya ono; zụa mgbede; sụ: ‘Ịyaa; ọwaa bụ onye alị-a e-mekochaa bụru nk'iya teke nna iya nwụhuru. Unu bya t'ẹphe gbua ya; tẹ mgbo vayịnu ono bụru nk'ẹphe.’

\VS{39}Ẹphe egude nwatibe iya ono; kpụfuta iya l'azụ mgbo vayịnu ono; woru iya gbua.”


\par }{\PP \VS{40}Jisọsu ajị ẹphe: “?Ọ dụ unu l'ọ bụ ngụnu; bẹ nwoke ono, nwe mgbo vayịnu ono e-me ndu ozi ono teke o byaru l'onwiya?”


\par }{\PP \VS{41}Ẹphe asụ iya: “L'ọo-bya egbushikota ndu ozi ono, ẹjo ọkpoma egbu egbugbu ono; mbụ gbua ẹphe ẹjo egbugbu l'ẹphe ha; woru mgbo vayịnu iya nụ ndu ọdo, e-vulatajeru iya òkè iya nk'iya.”


\par }{\PP \VS{42}Jisọsu ajị ẹphe: “?Unu ta gụbua ẹke ono, e deru l'ẹkwo okfu Nchileke; sụ:

\par }{\QB ‘Lẹ mkpuma ono,

\par }{\QB ndu akpụ ụlo jịkaru ono;

\par }{\QB bụ iya mekochaaru bya

\par }{\QB abụru itso, gude ụlo ono.

\par }{\QB Ono bụ iphe Nnajiufu ayi meru;

\par }{\QB yọ bụru iphe dụ ayi biribiri l'ẹnya!’


\par }{\PP \VS{43}“Ọo ya; bẹ ya sụru unu l'ẹke Nchileke bụ eze, bụ iya dụ l'ọ bụ mgbo vayịnu ono; bẹ Nchileke a-nafụ unu; woru iya nụ ndu a-nụje iya òkè ọphu gbaru iya nụ.

\VS{44}Onye vukotaru mkpuma ono daa e-tsukwa yọgiriyogiri. Onye ọ tụpyabekwanuru; bẹ oo-gwekwa egwegwe.”


\par }{\PP \VS{45}Tọ dụ iya bụ; ndu ishi ndu achịjeru Nchileke ẹja mẹ ndu Fárisii anugetsulephu iphe ono; maru l'ọ bụ ẹphe b'o gude nmaa ẹtu ono.

\VS{46}Ẹphe esee ya egude; obenu l'ẹphe tsụhuru ọha ono, nọ l'ẹke ono egvu; kẹle ndu ọha wotaru iya l'ọ bụ onye nkfuchiru Nchileke.




\par }\Chap{22}{\SH Ẹtu ẹswa-nwanyi
\par }
{\R (Luk 14:15-24)

\par }{\PP \VerseOne{1}Jisọsu abyakwaphu bya egude ẹtu zilahaa ẹphe iphe; sụ:

\VS{2}“Lẹ teke Nchileke e-koshi lẹ ya bụ eze; bẹ ọo-dụlephu l'ọ bụ onye eze lanụ, nwatibe iya lụru nwanyi; yo shiaru nwatibe iya ono nri ẹswa-nwanyi.

\VS{3}Yo shiebe iya; bya ezi ndu, ejeru iya ozi t'ẹphe je ekua ndu e ziru nzi nri ẹswa-nwanyi ono. Ndu ọbu te kwe abyabya.

\VS{4}Yọ bya ezikwaaphu ndu ozi iya ọdo; sụ ẹphe: ‘Unu je asụ ndu ono, e ziru nzi nri-wa lẹ ya megeekwaru: l'oke-eswi iya; mẹ okiri iya; bẹ ya gbushiakwaru; l'iphemiphe ọbule; bẹ ya kwakọbekwaru. Unu sụ ẹphe t'ẹphe bya lẹ nri ẹswa-nwanyi ọbu!’

\VS{5}Ndu ono, e kuru lẹ nri ẹswa-nwanyi ono apalẹ iya-a ẹka lanụ; jeshitsua mkpa ẹphe: onye lanụ jeru l'ẹgu; onye ọphu ejeshia ore aswa iya.

\VS{6}Ndu ọphunanu egude ndu ono, onye eze ziru ono; mee ẹphe iphe-iphere; woru ẹphe gbushia.

\VS{7}Ẹhu eghua onye eze ono ntụmatu; yo zi ndu sọja iya; ẹphe eje egbushikota ndu mgbugbu-madzụ ono; tụkota ọku l'obodo ẹphe.

\VS{8}Tọ dụ iya bụ; onye eze ono abya ekua ndu ejeru iya ozi; sụ ẹphe: ‘Nri ẹswa-nwanyi ọbu b'e megheekwaru ẹge ọo-dụ. Obenu lẹ ndu e ziru nzi iya ta gbakwa k'eriri iya.

\VS{9}Ngwaa; unu wụfu lẹ gbororo; je atụko iphe bụ ndu unu phụru; kua t'ẹphe bya l'ajị ẹswa-nwanyi ọbu.’

\VS{10}Ndu ozi ono abya awụba lẹ gbororo; je erukoo iphe bụ ndu ẹphe phụru: ndu ọma; mẹ ndu ẹjo iya; ẹphe abya eji ụlo ono, eeme k'ẹswa-nwanyi ono.


\par }{\PP \VS{11}“Yo be teke eze ono byaru t'ọ phụ ndu, byaru l'ajị ẹswa-nwanyi ono; bya aphụa nwoke lanụ, ẹ-te yedu uwe ẹswa-nwanyi ono;

\VS{12}sụ iya: ‘Ọ̀nyà-e; ?nanụ ẹge e meru; nggu abata ẹke-a; l'ẹ b'i ye uwe ẹswa-nwanyi ọwaa?’ Nwoke ono ta ma iphe oo-kfu.

\VS{13}Nggụbe eze asụ ndu ozi iya: ‘Unu kekoo ya ẹka; mẹ ọkpa; pata iya tụa l'ẹkpuru-ọchi ogbodufu, bụ ẹke madzụ a-nọdu raa ẹjo ẹkwa; taa ikireze.’ ”


\par }{\PP \VS{14}Jisọsu anmaẹbe ẹtu ono; bya asụ: “Lẹ ndu, Nchileke kuru hakwa l'igweligwe. Obenu lẹ ndu, ọ fọtaru habe ahabe.”


\par }{\SH Ajị k'ọtu akịriko
\par }
{\R (Mak 12:13-17; Luk 20:20-26)

\par }{\PP \VS{15}Ndu Fárisii agashia ọchi idzu ẹge ẹphe e-shi gude okfu, Jisọsu ekfu hata iya l'ọnya.

\VS{16}Ẹphe aharu ye ndu nk'ẹphe; mẹ ndu ọ̀kpà kẹ Hérọdu t'ẹphe jekfu iya je ajịa ya ajị. Ẹphe erua; bya ajịa ya ẹge e ziru ẹphe; sụ iya: “O-zi-iphe! Ẹphe maru l'ị bụ onye ire-lanụ; yọ bụleruphu ụzo kẹ Nchileke; bẹ iizi ọgbodo ezizi; tọ dụ onye iile ẹnya l'ifu; tịi kpa ishi ẹge madzụ beru.

\VS{17}?Nanụkpoo ẹge ọ dụ ngu: ?Ọ bụ omebyi ekemu Nchileke; mẹ ẹphe -tụje akịriko nụ Síza, bụ eze ndu Rómu?”


\par }{\PP \VS{18}Jisọsu amawarụ l'ẹphe arị ẹjo ọriri; bya asụ ẹphe: “?Bụ ngụnu meru iphe unu gude okfu ese iya ọhata l'ọnya; unubẹ o-kfuru-iche-eme-iche phẹ ono.

\VS{19}Unu koshiedu iya okpoga, unu egudeje atụ akịriko ọbu.”

\par }{\PP Ẹphe ewotashiaru iya ẹya.

\VS{20}Yọ sụ ẹphe: “?Bụ ishi onye; mẹ ẹpha onye b'e deru iya ẹge-a?”


\par }{\PP \VS{21}Ẹphe asụ iya l'ọ bụ kẹ Síza.

\par }{\PP Yọ sụ ẹphe: “Ọo ya bụ t'unu woru iphe bụ kẹ Síza; nụ Síza. Unu eworu kẹ Nchileke nụ Nchileke.”


\par }{\PP \VS{22}Ẹphe anụlephu iphe ono, o kfuru ono; yọ dụ ẹphe biribiri. Ẹphe aparu iya haa; yọ bụru ẹphe atụgbu.


\par }{\SH Ajị k'oshi l'ọnwu teta
\par }
{\R (Mak 12:18-27; Luk 20:27-40)

\par }{\PP \VS{23}Lẹ mbọku ono kwaphu; yo nweru ndu Sádusii, byakfutaru Jisọsu; mbụ ndu ọphu asụje l'ẹ te eshijedu l'ọnwu teta nọdu ndzụ. Ẹphe abyakfutashia Jisọsu bya asụ iya:

\VS{24}“O-zi-iphe! Iphe Mósisu deru l'ẹkwo ekemu bụ: ‘Ọ -bụru lẹ nwoke lụnyaaru nwanyi; nwụhu; tọ mụta nwa; tẹ nwunne iya lụpyabe nwanyi ono; k'ọphu ọo-mụtaru onye onanu, nwụhuru anwụhu ono nwa.’

\VS{25}L'o nweru unwunne ẹsaa, ẹphe l'ẹphe shi nọdu. Onye k'ọdungu alụa nwanyi; nọnyaa; bya anwụhu; l'ẹ b'o dobe m'ọo akọ lẹ mgboko. Yọ paru nyee ya ọbu haaru nwunne iya.

\VS{26}Onye k'ẹbo, bụ otsota alụpyabe nwanyi ono; nọnyakwaaphu; nwụhu; l'ẹ b'o dobekwaphu akọ. Onye k'ẹto ẹge ono jeye l'onye k'ẹsaa.

\VS{27}E meebe; nggụbe nwanyi nggu anwụhufua.

\VS{28}Nta-a bụ: o -rua teke ee-shi l'ọnwu teta nọdu ndzụ; ?bụ onye ole; bẹ nwanyi ono a-bụru nyee ya; ẹge ono ẹphe shi lụkotahawa iya; ẹphe ẹsaa ono?”


\par }{\PP \VS{29}Jisọsu asụ ẹphe: “Unu eshisweje iya eshiswe; kẹ l'ẹkwo okfu Nchileke te dodu unu ẹnya; to do unu ẹnya mbụ ẹge ike Nchileke beru.

\VS{30}Teke ndu nwụhuru anwụhu shiwa l'ọnwu teta nọdu ndzụ; bẹ ẹphe ta alụhekwa nwanyi; nwanyi ta alụhe nji. Teke ono; bẹ ẹphe a-dụ l'ọ bụ ụnwu ojozi-imigwe.

\VS{31}A bya lẹ kẹ oshi l'ọnwu teta nọdu ndzụ; ?unu ta gụbua iphe Nchileke kfuru unu l'onwiya. Ọ sụru:

\VS{32}‘L'ọo yẹbe Nchileke bụ Nchileke kẹ Ébirihamu; bụru Nchileke kẹ Áyizaku; bya abụru Nchileke kẹ Jékọpu.’ Tọ dụ iya bụ lẹ ndu ono; bẹ nọ ndzụ ntanụ; kẹle Nchileke ta bụdu Nchileke ndu nwụhuru anwụhu; ọ bụ Nchileke ndu nọ ndzụ.”


\par }{\PP \VS{33}Ikpoto ndu ono anụle iya phụ; iphe, oozi adụ ẹphe biribiri.


\par }{\SH Ekemu ọphu kakọta nụ
\par }
{\R (Mak 12:28-34; Luk 10:25-28)

\par }{\PP \VS{34}Ndu Fárisii anụlephu l'iphe Jisọsu kfuru kpọru ndu Sádusii okfu; ẹphe achịkobewaphu onwẹphe.

\VS{35}Onye lanụ l'ẹphe, bụ onye ezije ekemu egude ajị eme t'ọ hata Jisọsu l'ọnya; bya asụ iya:

\VS{36}“O-zi-iphe! ?Nanụkpoo ekemu ọphu kakọta nụ l'iphe, bụ ekemu?”


\par }{\PP \VS{37}Jisọsu asụ iya: “ ‘Yeru Nnajiufu, bụ Nchileke ngu obu ngu l'ọ ha. Gude ndzụ ngu l'ọ ha; mẹ uche ngu l'ọ ha; yeru iya obu.’

\VS{38}Ọ bụ ono bụ ekemu ọphu kakọta nụ; bụru iya katsụkpo mkpa.

\VS{39}K'ẹbo ya, dụkwaphu mkpa ẹge ọdo bụ: ‘Yeru madzụ ibe ngu obu ẹge i yeru onwongu.’

\VS{40}Ọ bụ l'ekemu labụ-wa; bẹ iphe bụ ekemu l'ọ ha yẹle iphe ndu nkfuchiru Nchileke deru l'ẹkwo tụkoru kpakọ.”


\par }{\SH ?Kuráyisutu bụ nwatibe onye?
\par }
{\R (Mak 12:35-37; Luk 20:41-44)

\par }{\PP \VS{41}Yo be teke ndu Fárisii dzukoru l'ẹkalanu; Jisọsu ajịa ẹphe:

\VS{42}“?Bụkpo ngụnu; bẹ unu arị lẹ kẹ Onye Ndzọta ono, Nchileke kweru ụkwa iya ono? ?Bụ nwatibe onye b'ọ bụ?”

\par }{\PP Ẹphe asụ iya: “L'ọo Nwatibe Dévidi b'ọ bụ.”


\par }{\PP \VS{43}Yọ sụ ẹphe: “?Bụkwanu ngụnu kparu iphe Ume Nchileke meru Dévidi; yoo kuje iya ‘Nnajiufu;’ bya asụkwaphu:


\par }{\Q \VS{44}“ ‘Lẹ Nchileke sụru

\par }{\QB Nnajiufu yẹbe Dévidi:

\par }{\QB Nọdu iya l'ẹka-ụtara

\par }{\QB jeye teke ya e-me ndu ọhogu ngu

\par }{\QB t'ẹphe bụru iphe \newline  ịi-dzọpyabe l'ọkpa.’


\par }{\MM \VS{45}Ọ -bụru lẹ Dévidi eku onye ono, Nchileke kweru ụkwa iya ono ‘Nnajiufu iya;’ ?nanụ ẹge e shi b'o gbe bya abụwaru nụ Nwatibe Dévidi.”


\par }{\PP \VS{46}Tọ dụ onye dụru ike yeeru iya ọnu; tọ ka mma l'ọo akpụru okfu lanụ. Keshinu mbọku ono b'ẹ tọ dụbuhe onye tụkwaduru ama ọji Jisọsu ajị ọdo.




\par }\Chap{23}{\SH Ọkwa ẹhu ndu ezije ekemu; \newline  mẹ ndu Fárisii
\par }
{\R (Mak 12:38-39; Luk 11:43, 46; 20:45-46)

\par }{\PP \VerseOne{1}Tọ dụ iya bụ; Jisọsu asụ igweligwe ndu ono; mẹ ndu etsoje ụzo iya:

\VS{2}“L'ọ ndu ezije ekemu; mẹ ndu Fárisii bụ ẹphe ezije iphe ekemu Mósisu bụ.

\VS{3}Ọ kwa iya bụ; tẹ unu mejekwaa iphe bụ iphe, ẹphe sụru t'unu mee. Ọlobu; unu be mekwa ẹge ẹphebedua eme. L'ẹphebedua bụkwa ekfukfu; bẹ ẹphe ekfuje iya l'ọnu: ẹphe te emehe iya ememe l'ẹka.

\VS{4}Ẹphe eswetaje ivu, anyị ẹra; dụ ẹhuka evuvu woru dẹe ndu ọdo l'ukuvu t'ẹphe vuru; ọbu l'ẹphebedua te eyekpokwaanu m'ọ bụ mkpụshi-ẹka lanụ gude vuta ivu ono l'onwẹphe.

\VS{5}Iphe bụ iphe ẹphe eme ememe; bẹ ẹphe emejelephu l'ọo tẹ madzụ phụ ẹphe. ?Unu ta phụdu ẹge ẹphe edeje okfu Nchileke phosaphosa l'eli akpọ, ẹphe ekfubeje l'atatifu; mẹ ẹge ọnu uwe-nlọkpuru ẹphe ahaje jịkfujikfu.

\VS{6}Ọoduje ẹphe t'ọ bụru ẹphe a-nọ l'ẹke aa-katsụkpo ẹphe ọkwaberu ugvu l'ẹke, e jeru eswe-iphe; mẹ tẹ oshi ọphu katsụkpo mma l'ụlo-ndzuko ndu Ju bụru nk'ẹphe;

\VS{7}mẹ t'e keleje ẹphe l'ọ -bụ oke amadụ phẹ l'ẹke, a ha l'igwe; kuje ẹphe: ‘O-zi-iphe! O-zi-iphe!’

\VS{8}Unu be kwekwa t'e kuje unu ‘O-zi-iphe’; kẹ l'ọ bụ onye lanụ; bẹ unu nweru, ezije unu iphe; unubẹdua l'unu ha abụru ụnwunna.

\VS{9}T'ẹ b'o nwekwa onye nọ lẹ mgboko-a, unu e-kuje ‘Nna’; l'ọ kwa Nna lanụ; bẹ unu nweru; bụ iya bụ Nna ọphu bu l'imigwe.

\VS{10}Ọphu unu 'ekwekwa t'e kuje unu ‘Nnajiufu’; l'ọ kwa Nnajiufu lanụ; bẹ unu nweru; bụ iya bụ Kuráyisutu ono, Nchileke kweru ụkwa iya ono.

\VS{11}O gbe bụru t'onye katsụkpo nshinu l'unu ha bụru onye a-nọduje eyeru ndu ọphunanu ẹka;

\VS{12}kẹ l'iphe bụ onye ewoli onwiya eli; bẹ ee-wozita alị; onye wozitakwanuru onwiya alị; bẹ ee-woli eli.”


\par }{\SH O -kfuru-iche-eme-iche phẹ
\par }
{\R (Mak 12:40; Luk 11:39-42, 44, 52; 20:47)

\par }{\PP \VS{13}“Nshọo unubẹ ndu ezije ekemu; mẹ ndu Fárisii; unubẹ o-kfuru-iche-eme-iche phẹ ono; kẹ l'unu ewojeru ẹke Nchileke bụ eze guchia l'ifu ndiphe tẹ ndiphe ba abahụ iya. Bahụ abahụ; mgbẹ unu ta abahụdu l'onwunu; ọphu unu 'ekwekwanu tẹ ndu abya abahụ; bahụ!


\par }{\PP \VS{14}“Nshọo unubẹ ndu ezije ekemu; mẹ ndu Fárisii; unubẹ o-kfuru-iche-eme-iche phẹ ono; kẹ l'unu bụ ndu eripyaje ụlo ụnwanyi, nji ẹphe ta nọhedu. Unu egudeje ẹregede ekfukpelephu ogologo okfu anụ Nchileke. Ọo unubẹ Nchileke a-katsụkpo ọnmashi ikpe ike!


\par }{\PP \VS{15}“Nshọo unubẹ ndu ezije ekemu; mẹ ndu Fárisii; unubẹ o-kfuru-iche-eme-iche phẹ ono; kẹ l'unu akpọjeru ụgbo daa eze ẹnyimu; swee ẹkemeke ọbule; ẹge ee-me t'unu kfubuta m'ọ -ruhuru ọ bụru onye lanụ yeru Nchileke. Teke unu kfutaleru iya phụ yeru Nchileke; unu emee ya; yọ ka unu ọdu ẹjo ụdudu; mbụkwa; yọ ka unu ọ̀gba k'ọla l'ọku alị-maa ugbo ẹbo!


\par }{\PP \VS{16}“Nshọo unubẹ ndu atsụ ìshì; l'eme t'unu koshi onye ọdo ụzo; kẹ l'unu asụje: ‘L'ẹ to nwedu iphe ọ bụ teke madzụ gude eze-ụlo Nchileke ria angụ; l'ọ bụphu teke e gude mkpọla-ododo, nọ l'ime eze-ụlo Nchileke ria ya; bẹ unu asụje l'ono bụ ụgwo tukoru onye ọbu l'ishi.’

\VS{17}Unubẹ ndu-wa, eme eswe; l'atsụ ị́shi-wa! ?Bụhunu ole ka? ?Bụ mkpọla-ododo eze-ụlo ono; tọo eze-ụlo ono l'onwiya, gbe bụru iya meru tẹ mkpọla-ododo ono bụru iphe kẹ Nchileke?

\VS{18}Unu ezijekwaphu ndu ọdo sụ l'onye gude ẹnya-ngwẹja Nchileke ria angụ b'ẹ to nwedu iphe ọ bụ; obenu l'ọ bụ teke e gude iphe anụnu, e doberu iya ria angụ; bẹ unu sụru l'ọ bụwa ụgwo tukoru onye ọbu l'ishi.

\VS{19}Unubẹ ndu ìshì! ?Bụ ole ka? ?Bụ iphe anụnu ono; tọo ẹnya-ngwẹja Nchileke, gbe bụru iya meru t'iphe ọbu, a nụru anụnu ọbu bụru iphe kẹ Nchileke?

\VS{20}Ọo ya bụ; l'iphe bụ onye gude ẹnya-ngwẹja Nchileke l'eri angụ; bẹ gudekwaphu iphemiphe ọbule, tukoru l'eli iya eri angụ.

\VS{21}Onye gude eze-ụlo Nchileke eri angụ; bẹ gudekwaphu ụlo ono yẹle Nchileke, bu iya nụ eri angụ.

\VS{22}Onye gude igwe eri angụ; bẹ gudekwaphu aba-eze Nchileke; mẹ Nchileke, adụgajeru iya nụ eri angụ!


\par }{\PP \VS{23}“Nshọo unubẹ ndu ezije ekemu; mẹ ndu Fárisii; unubẹ o-kfuru-iche-eme-iche phẹ ono; kẹ l'unu agbakebeje je anụ Nchileke ụzo lanụ l'ụzo iri unu l'iphemiphe ọbule; je akpaa l'ụnwu iphe eerikpo eriri, dụ l'ọ bụ: agbo; mẹ ose-mkpọ jeye l'ahuji unu. Unu egbe paru ome ekemu l'ẹke ọ karu akaka paru haa; bụ iya bụ okpe ikpe nhamụnha; ọphuru madzụ imiko; mẹ ovudoshi ike l'iphe e kfuru. Ọo iphe ono; bẹ unu gega atụko eme jeye lẹ ndu ọphunanu.

\VS{24}Unubẹ ndu atsụ ìshì; l'eme t'unu koshi ndu ọdo ụzo. Unu azafụje nwiphe, ha l'ọ bụ ndada lẹ mini angụngu; gbe ele iphe ha l'ọ bụ eswi o-le-wọo!


\par }{\PP \VS{25}“Nshọo unubẹ ndu ezije ekemu; mẹ ndu Fárisii; unubẹ o-kfuru-iche-eme-iche phẹ ono; kẹ l'unu anọduje asa azụ okoro mẹ azụ ochi; ọbu l'iphe jiru ime iya bụ ọna ndu ọdo iphe l'ụzo, ẹ-ta dụdu nhamụnha; mẹ ẹgu ome ẹjo iphe.

\VS{26}Nggụbe ọphu Fárisii, atsụ ị̀shì! Vujenuru ụzo saodu ime okoro; mẹ ochi asasa. Ọo ya bụ; azụ iya egbufukwaphu; chalahaa ụcha!


\par }{\PP \VS{27}“Nshọo unubẹ ndu ezije ekemu; mẹ ndu Fárisii; unubẹ o-kfuru-iche-eme-iche phẹ ono; kẹ l'unu dụ l'ọ bụ ili, e memaru emema, anọduje ama mma l'eli ẹhu iya; 'a ma l'ime iya bụ ọkpu madzụ; mẹ iphe, rehuru erehu jiru iya ejiji.

\VS{28}Ọ bụ ẹge ono; bẹ unu anọduje eme l'unu -bụ ndu doberu ẹka ndoo; 'a ma l'iphe, jiru unu ẹhu bụ okfu-iche; mẹ ome-iche yẹle ẹjo iphe!”


\par }{\SH Ụgwo, ndu ọgbo nta-a ji
\par }
{\R (Luk 11:47-51)

\par }{\PP \VS{29}“Nshọo unubẹ ndu ezije ekemu; mẹ ndu Fárisii; unubẹ o-kfuru-iche-eme-iche phẹ ono; kẹ l'unu akpụshije ụlo l'ẹnya ẹke nna unu oche phe liru ndu ẹphe gbushiru, bụ iya bụ ndu nkfuchiru Nchileke; bya ememakwaaphu ẹke e liru ndu doberu ẹka ndoo emema;

\VS{30}l'asụje: ‘Ndẹge ọ bụ l'unu nọ teke nna unu oche phe nọ; mẹ unu ta ge yekwa ẹka l'egbugbu, e gbushiru ndu nkfuchiru Nchileke.’

\VS{31}Unu eshi ẹge ono agba onwunu ama l'unu bụphu ụnwu ndu, gbushiru ndu nkfuchiru Nchileke.

\VS{32}Ọ dụ mma; unu yenu ẹka; mefufua iphe ndiche unu phẹ meru mephodoru unu!

\VS{33}Unubẹ ẹjo agwọ ono; ụnwu, ogiji mụshiru ono. ?Unu e-mekwadu imagha nahụ t'ẹ ba nma unu ikpe; kpụru unu ye l'ọku alị-maa?

\VS{34}Ọo ya bụ; unu hụbekwa iya ama lẹ ya e-zikwa ndu nkfuchiru Nchileke; mẹ ndu mmamiphe; mẹ ndu ezije ekemu t'ẹphe byakfuta unu. L'ime ẹphe; b'o nweru ndu ọphu unu e-gbu egbugbu; nweru ndu ọphu unu a-kpọpyabe l'oshi-osweru; nweru ndu ọphu unu e-chi ẹchachi l'ụlo-ndzuko; kpakọta ẹphe ẹhu l'obodo l'obodo.

\VS{35}Ọo ya bụ k'ọphu iphe bụ ọ́chì ndu doberu ẹka ndoo, e gbushiru lẹ mgboko-a a-tukoru unu l'ishi; tsube l'ọ́chì Ébẹlu, bụ onye doberu ẹka ndoo jeye l'ọ́chì Zekaráya Barakáya; mbụ Zekaráya ono, e gburu lẹ mgbaku eze-ụlo Nchileke yẹle ẹnya-ngwẹja iya ono.

\VS{36}Kamẹnu; tẹ ya karu unu: ọ kwa ọgbo-wa, nọ nta-a; bẹ aa-gwatakọta ụgwo iphe ono l'ọ ha!”


\par }{\SH Jisọsu yeru Jerúsalemu obu
\par }
{\R (Luk 13:34-35)

\par }{\PP \VS{37}“Oo-wa Jerúsalemu! Nggụbe Jerúsalemu! Ị tụkoru ndu nkfuchiru Nchileke egbushi; bya egude mkpuma atugbushi ndu e ziru t'ẹphe bya nke ngu. Ugbo olemole; bẹ ya mewaru tẹ ya chịkobe ụnwu ngu l'ẹkalanu l'ọ bụ ẹge nnukfu-ọku egudeje ẹ́bà iya chịkobe ụnwu iya; ọphu 'i kwedu!

\VS{38}Lekwa: l'ufu ngu; bẹ aa-gbakashịhu; ẹgbara akfụa ya!

\VS{39}Kamẹnu tẹ ya karu unu: Unu ta aphụhekwa iya ọdo jeye teke unu a-sụ: ‘Tẹ Nchileke; gọru ọnu-ọma nụ onye ono, gude ẹpha Nnajiufu abya ono!’ ”




\par }\Chap{24}{\SH Aa-kụkposhi eze-ụlo Nchileke
\par }
{\R (Mak 13:1-2; Luk 21:5-6)

\par }{\PP \VerseOne{1}Jisọsu eshi l'ime eze-ụlo Nchileke lụfuta eme tẹ ya tụgbua; ndu etsoje ụzo iya abyakfutashia ya t'ẹphe koshikota iya eze-ụlo ono l'ọ ha.

\VS{2}Jisọsu asụ ẹphe: “?Unu ta phụtsudua iphe-a l'ọ ha? Kamẹnu; tẹ ya karu unu: l'ee-mekochaa kụkposhikota iphemiphe ọbule ono; k'ọphu bụ l'ẹ tọ dụkwa m'ọ bụ mkpuma lanụ, aa-ha t'ọ kpọ-kfuru l'eli ibe iya.”


\par }{\SH Ọkwa iphe-ẹhuka, a-bya nụ
\par }
{\R (Mak 13:3-13; Luk 21:7-19)

\par }{\PP \VS{3}Yọ bya enyihu Ugvu Olivu; rua; je adụgaru anọdu. Ndu etsoje ụzo iya abyakfuta iya k'iche; bya asụ iya: “Kanụru ẹphe teke iphemiphe ọbule ono, i kfuru ono e-me; mẹ iphe ee-gude maru teke ịi-bya ọdo; makwaruphu teke mgboko abyawa agvụgvu.”


\par }{\PP \VS{4}Jisọsu asụ ẹphe: “Ọ bụphu t'unu kwabẹ ẹnya; t'ẹ b'o nwe onye e-duswe unu ụzo;

\VS{5}l'o nwekwaru igweligwe ndu a-zaru ẹpha yẹbe Kuráyisutu bya. Onye ọphu nọnu; yọ sụ l'ọo ya bụ Kuráyisutu ọbu; gude ẹge ono duswee igweligwe madzụ.

\VS{6}Unu a-nụ akọ ọgu, aalụ l'ẹke teru ẹnya; mẹ ẹphuphu ọgu, aalụ l'ẹke dụ ntse. Tẹ meji ba agbabuhukwa unu; l'iphe ono l'ọ ha mefutajekwa. Obenu l'ẹ tọ bụkwaa ya bụ ishi kẹ mgboko.

\VS{7}Mba e-gbeshi tso mba ibe iya ọgu. Alị-eze egbeshikwaphu je etso alị-eze ibe iya ọgu. Ẹjo ẹgu a-bya. Alị anmaa jijiji l'ẹke dụtsua iche iche.

\VS{8}Obenu l'iphe ono l'ọ ha gbe bụkwaru adụbe; bẹ ọodube mbụ iphe-ẹhuka l'ọ bụ ẹge ime adụbeje ome nwanyi k'ọdungu.


\par }{\PP \VS{9}“Ọ bụ teke ono; bẹ aa-kpụko unu kpụ-jeru ndu ọgbo ikpe t'a kpaa unu ẹhu; woru unu gbushia. Iphe bụ mbakeshi e-gude kẹ l'unu bụ ndu kẹ yẹbe Jisọsu kpọo unu ashị.

\VS{10}Teke ono; bẹ igweligwe madzụ a-ha ekwekwe, ẹphe kweru kẹ Nchileke; gbakutaru iya azụ. Ẹphe e-deru ibe ẹphe ye; kpọo ibe ẹphe ashị.

\VS{11}Igweligwe ndu, a-nọdu adzụshi ẹjo-ire sụ l'ọo Nchileke; bẹ ẹphe ekfuchiru a-byakwa lẹ mgboko bya edusweshia igweligwe madzụ ụzo.

\VS{12}Keshinu iphe dụ ẹji a-kwatakpọ paa apaa teke ono; bẹ n-yemobu, igweligwe madzụ nweru l'ẹke ndu ọdo nọ e-jihu dẹe.

\VS{13}Obenu l'onye taru nshi jeye l'ikperazụ; bẹ Nchileke a-dzọfutakwa.

\VS{14}Ozi-ọma; bẹ aa-raodu arara lẹ mgboko gbaa mgburumgburu tẹ iphe bụ mbakeshi nụa ọkpobe okfu ono, bụ iya bụ lẹ Nchileke eku ẹphe t'ẹphe kwe tẹ ya bụru eze ẹphe. Ọo ya bụ; e -meebe teke ono; mgboko agvụ.


\par }{\SH Ẹjo akpamara
\par }
{\R (Mak 13:14-23; Luk 21:20-24)

\par }{\PP \VS{15}“Unu a-phụ ẹjo akpamara ọ-la-l'iyi ono, o kfuru okfu iya mbụ Dánẹlu, bụ onye nkfuchiru Nchileke ono; l'ẹke o vudo l'ẹke dụru Nchileke nsọ. Tẹ nggụbe onye agụ ẹke ọwaa rịkwaa ọriri iphe ọ bụ t'o doo ngu ẹnya!

\VS{16}Teke unu phụleru iya phụ; tẹ ndu, nọ lẹ Judíya rebelekwaphu lashia l'ugvu.

\VS{17}Tẹ onye ọphu nọ l'ọkpoku; l'atụta ume be jekpokwaa ọbahu l'ụlo lẹ ya eje ogwota iphe, nọ l'ụlo iya.

\VS{18}T'onye ọphu nọ l'ẹgu ba alahẹkwa azụ k'oje ọchita uwe iya.

\VS{19}Nshọo ndu ọphu dụ ime; mẹ ndu ọphu nwa angụkwadu ẹra teke ono.

\VS{20}Unu kfuru nụ Nchileke; t'o kwe t'ẹ b'ọ bụbua l'oge winta; tọo bụ mbọku ọtu-ume; bẹ unu a-gba ọso ono.

\VS{21}Ishi iya bụ lẹ k'ọphu Nchileke keru mgboko; byeye nta-a b'ẹ to nwedu eze iphe-ẹhuka ọphu a-dụ l'ọ bụ kẹ mbọku ono; to nwekwanu ọphu a-dụ ẹge ono ọdo.

\VS{22}Ndẹge Nnajiufu te gburu teke eze iphe-ẹhuka ono e-me mkpirikpi m'ẹ to nwekwa onye oo-mekochaa dzọta. Obenu l'o gude okfu ẹhu ndu ọphu ọ fọtawaru afọta gbua teke ono mkpirikpi.


\par }{\PP \VS{23}“O -rua teke ono; o -nweru onye sụru unu: ‘Lekwa; l'ọ kwa Kuráyisutu ọbu ndọ-ọ;’ m'ọ kwanu: ‘Lenu; l'ọ kwa iya ndọphu nọ lẹ ẹkaphu;’ unu be yekwaru iya ọnu.

\VS{24}Iphe ọbu bụ lẹ ndu a-nọdu adzụ-phe ẹjo-ire; sụ l'ẹphe bụ Kuráyisutu; mẹ l'ẹphe bụ ndu nkfuchiru Nchileke a-lụfuta teke ono; bya emeshi eze iphe-ọphulenya, dụgbaa biribiri; ẹge ẹphe e-shi duswee ndiphe je akpaa lẹ ndu ono, Nchileke fọtaru ono; m'ọ -bụru l'ee-meghe iya.

\VS{25}Obenu lẹ ya kfukotaakwaru iya unu l'ọ ha; tẹmanu yo mede;

\VS{26}k'ọphu bụ; o -nweru ndu sụru unu: ‘Unu lekwa; l'ọ nọkwa l'echi-ẹgu;’ unu ba alụfukwa alụfu. Ẹphe -sụ unu: ‘Unu lekwa; l'ọ nọkwa l'ime ime ụlo;’ unu be eyekwaru ẹphe ọnu.

\VS{27}L'ọ kwa ẹge ono ebemu-igwe echije taa; shi l'ụzo ẹnyanwu-ahata lọjaa akpamigwe jeye l'ụzo ẹnyanwu-arịba ono bụ ẹge Abụbu-Ndiphe e-me mbọku, ọo-bya.


\par }{\PP \VS{28}“Ọ kwa ẹke odzu daburu; bẹ udele edzukobeje.”


\par }{\SH Abyabya Abụbu-Ndiphe
\par }
{\R (Mak 13:24-27; Luk 21:25-28)

\par }{\PP \VS{29}“Teke eze iphe-ẹhuka ono gvụleruphu; bẹ ẹnyanwu e-jikputakebe; ọnwa echibuhu echichi; mkpọ-kpodo eshi l'igwe adashị. Iphemiphe ọbule, nọkota l'igwe; bẹ a-nmahu jijiji; lọ-sweshihu.

\VS{30}Teke ono; bẹ aa-phụ iphe-ọhubama Abụbu-Ndiphe l'akpamigwe. Teke ono; bẹ iphe bụ mba, nọ lẹ mgboko mgburumgburu a-ra ẹjo ẹkwa; l'ẹke meji tọfuru ẹphe. Teke ono; bẹ ẹphe a-phụ Abụbu-Ndiphe; ẹke ọo-nọ l'urukpu; shi l'igwe gude ike; mẹ biribiri; egbu oke nwịinwii abya.

\VS{31}Teke oke ụpyoku dalahaaru; bẹ ya e-zifu ụnwu ojozi-imigwe iya t'ẹphe jee l'ifu; jee l'azụ; jee l'ụzo ẹka-ụtara; jee l'ụzo ẹka-ibyita lẹ mgboko gbaa mgburumgburu jeye l'ẹke alị jeberu; igwe ejebe; je edutakota ndu nk'iya, ọ fọtaru.”


\par }{\SH Iphe oshi figu ezi
\par }
{\R (Mak 13:28-31; Luk 21:29-33)

\par }{\PP \VS{32}“Unu gude oshi figu mụta iphe. Ọobuje; ọ -lagee ẹkwo; teke ọ tụshihuwaru; wata oru iru; unu amaru l'udzu-mini tụwaru l'ụkfu.

\VS{33}Ẹge ono; bẹ ọwaa dụ: teke unu phụru, iphemiphe ọbule-a emeshi; unu amaru lẹ Abụbu-Ndiphe nọokwa ntse; mbụ l'o gbe nọduakwa l'ọnu-ụzo.

\VS{34}Kamẹnu; tẹ ya karu unu: l'ọgbo ọwaa, nọ nta-a ta agvụebekwa jeye teke iphe ono l'ọ ha e-mekota.

\VS{35}Igwe a-gvụ; alị agvụ; ọbu l'okfu, ya kfuru l'ọ ha te nwedu l'o rebuhu ire.”


\par }{\SH ?Bụ mbọku ole b'ọ bụ?
\par }
{\R (Mak 13:32-37; Luk 17:26-30, 34-36)

\par }{\PP \VS{36}“Mbọku ọbu; m'ọ bụ teke ọbu gẹdegede; te nwekwa onye maru iya nụ. Ẹ tọ dụkpoduanu m'ọo ụnwu ojozi-imigwe, maru iya nụ; ọphu Nwatibe Nchileke yẹbedua ta amakwa iya phụ. Ọ bụlephu Nchileke, bụ Nna; bẹ maru nụ nwẹnkinyi iya.

\VS{37}Ọ bụ ẹge ọ dụ l'ọgbo Nówa teke ndiche phụ bụ ẹge ọo-dụ teke Abụbu-Ndiphe a-bya.

\VS{38}Teke ndiche ono; tẹmanu; bẹ eze utso ono bya agbaa; bẹ ẹphe shi nọdu l'eri; l'angụ; aluphe nwanyi ekephe nwanyi; jeye mbọku, Nówa phẹ bahụru l'eze ụgbo, ọ kụru.

\VS{39}Ndiphe ta makpọkwaanu iphe abya ẹphe adakfu jeye teke eze utso ono byaru bya erigbushikota ẹphe; tụko ẹphe kpota. Ọ bụ ẹge ono; bẹ ọo-dụ teke Abụbu-Ndiphe a-bya.

\VS{40}Unwoke labụ a-nọ l'ẹgu; a bya adzụchata onye lanụ; haa onye ọphu.

\VS{41}Ụnwanyi labụ a-nọdu atsụ nri; a bya adzụchata onye lanụ; haa onye ọphu.


\par }{\PP \VS{42}“Ọo ya bụ; unu chee nche; ẹge unu ta madu mbọku, Nnajiufu unu a-bya.

\VS{43}Ọlobu: unu makwaruphu ọwaa: Ndẹge oke, bu l'ufu maru teke, iphura abya nk'iya l'ẹnyashi; ọ gega amụkwarua ẹnya. M'ẹ tọ ge kwekwanu tẹ iphura tsufua ụlo iya; bata.

\VS{44}Ọo ya bụ; tẹ unubẹdua l'onwunu kwabẹkwaphu ẹnya; lẹ Abụbu-Ndiphe a-byakwa teke unu ẹ-te eledu ẹnya iya.”


\par }{\SH Nwozi, eegude ire iya ẹka
\par }
{\R (Luk 12:41-48)

\par }{\PP \VS{45}“?Bụ onye bụ nwozi, eletaru amadụ ẹnya l'ufu iya, bụ iya bụ onye koshiwaru lẹ ya gbaru kẹ t'e gude ire iya ẹka; bụru onye kwaru ẹnya? Ọo ya bụ onye ono, nnajiufu iya doberu l'ufu iya t'ọonuje ndibe iya nri l'oruberu iya.

\VS{46}Ọnu-ọma bụ kẹ nwozi ono, bụ teke nnajiufu iya lataru; yọ phụ l'ọo iphe, o ziru iya; bẹ oome.

\VS{47}Kamẹnu; tẹ ya karu unu: nnajiufu iya ono e-wotakota ẹku iya l'ọ ha ye nwozi ono l'ẹka.

\VS{48}Obenu lẹ teke ọ bụ nwozi ẹjo ọkpoma; yọ rịa; sụ: ‘Haa! Nnajiufu iya anọokwa anọno alata;’

\VS{49}wata otsukashi ndu ozi ibe iya ndu ọphu iphe; rilahaa ẹge dụ iya mma; tsolahaaru ndu ngụnukaru mẹe l'angụ mẹe;

\VS{50}nnajiufu nwozi ono a-bya mbọku, ẹ too ledu ẹnya iya; mẹ teke ẹ tọ madu;

\VS{51}bya agwaa ya ọchi; gụru iya ye lẹ ndu ọphu bụ o-kfuru-iche-eme-iche phe. L'ẹke ono; bẹ madzụ a-nọdu raa ẹjo ẹkwa; taa iki reze.”




\par }\Chap{25}{\SH Ẹtu k'ụnwu-mgbọko iri
\par }
{\PP \VerseOne{1}“Ọo ya bụ lẹ teke Nchileke e-koshi lẹ ya bụ eze; bẹ ọo-dụlephu l'ọ bụ iphe meru l'akọ agbaragiji ụnwu-mgbọko iri, chịtaru urọku ẹphe jeshia onye jeru ọlu nwanyi ọphungu ndzuta.

\VS{2}Ụmadzu ise l'ụnwu-mgbọko ono bụ ndu eswe; ụmadzu ise ọphu abụru ndu kwaru ẹnya.

\VS{3}Ndu onanu, bụ ndu eswe ono gbeshiru chịta urọku ẹphe nkịnyi iya; ẹphe te gudehe manụ ọdo.

\VS{4}Obenu lẹ ndu onanu, kwaru ẹnya ono gbeshiru; woru manụ ye l'ekpemu gude k'iche; bya egudekwaphu urọku ẹphe.

\VS{5}Onye ono, alụ nwanyi ọphungu ono anọlahaa anọno abyabya. A nọnyaa; mgbẹnya awata oro ụnwu-mgbọko ono jeye teke ẹphe kukotaru mgbẹnya.


\par }{\PP \VS{6}“Echi-abalị ekelephu ẹbo; a rashịa: ‘U-wii! Onye ono, jeru ọlu nwanyi ọphungu ono aladẹ-o! Unu lụfuta bya eje iya ndzuta-o!’

\VS{7}Tọ dụ iya bụ; ụnwu-mgbọko ono awụ-lihu; dokwazitsua urọku ẹphe.

\VS{8}Ndu onanu, bụ ndu eswe ono asụ ndu ọphu, kwaru ẹnya phụ: ‘Unu menuru nwa manụ nk'unu yeru ẹphe; l'ọku anyịhuakwa l'urọku nk'ẹphe.’

\VS{9}Obenu lẹ ndu onanu, kwaru ẹnya ono sụru ẹphe: ‘?Teke ẹ to dzuhekwanuru unu l'ẹphe eghe-e? Unu jekfubekwa ndu ere manụ urọku; je akpata nk'unu.’

\VS{10}Ẹphe akwaa l'oje ọkpata manụ; onye ono, alụ nwanyi ọphungu ono abya yẹle ndu ọphu kwakọberu nụ ayịru jeshia ome ẹswa-nwanyi ono l'ẹnyashi ono. Ẹphe awụbalephu l'ụlo; e woru ibo guchia.


\par }{\PP \VS{11}“E meebe; ụnwu-mgbọko ọphu abya bya ekfulahaa: ‘Onye ishi-i! Onye ishi-i; gụhaaru ẹphe ụzo!’

\VS{12}Nwoke ono asụ ẹphe: ‘Kamẹnu; tẹ ya karu unu: lẹ ya ta makwa ndu, unu bụ.’ ”


\par }{\PP \VS{13}Jisọsu asụ: “Ọo ya bụ t'unu chekwaaphu nche; keshinu unu ta madu mbọku ọbu; unu ta ma teke ọbu.”


\par }{\SH Ẹtu, ndu e yeru iphe l'ẹka
\par }
{\R (Luk 19:11-27)

\par }{\PP \VS{14}“Lẹ teke Nchileke e-koshi lẹ ya bụ eze; bẹ ọo-dụlephu l'ọ bụ iphe meru l'akọ nwoke, gbeshiru oje iphe ọdo; kua ndu ejeru iya ozi; bya eworu iphe iya l'ọ ha ye ẹphe l'ẹka:

\VS{15}onyenọnu l'ẹge nwa ike nk'iya beru. Onye lanụ b'ọ nụru ụkporo ẹkpa-ego ise; onye ọphu b'ọ nụru ụkporo ẹkpa-ego labụ; bya anụ onye k'ẹto ụkporo ẹkpa-ego lanụ. Yọ bụru iya atụgbu.

\VS{16}Onye onanu, a nụru ụkporo ẹkpa-ego ise ono ewotawaphu okpoga nk'iya je agbalahaa nghọ; rita uru ụkporo ẹkpa-ego ise ọdo tukobe iya.

\VS{17}Ẹge ono kwaphu; bẹ onye onanu, a nụru ụkporo ẹkpa-ego labụ ono ritakwaruphu ụkporo ẹkpa-ego labụ ọdo tukobe l'okpoga nk'iya.

\VS{18}Obenu l'onye onanu, a nụru ụkporo ẹkpa-ego lanụ ono jeru je egvua alị; woru okpoga nnajiufu iya ono libe.


\par }{\PP \VS{19}“Tọ dụ iya bụ; a nọokwaru jeye; yo be ujiku lanụ; nnajiufu ndu ono alata t'ẹphe l'iya gbazia okpoga ono.

\VS{20}Onye onanu, a nụru ụkporo ẹkpa-ego ise ono alụfuta; chịru ụkporo ẹkpa-ego ise ọdo tukobe iya; sụ nnajiufu iya ono: ‘Nnajiufu; okpoga, ị nụru iya dụ ụkporo ẹkpa-ego ise; ọbu lẹ nta-a b'ọ gbawaru mgburumgburu.’


\par }{\PP \VS{21}“Nnajiufu iya ono asụ iya: ‘I meru ọhuma. Ị bụ ọkpobe nwozi, koshiru l'ị gbaru t'e gude ire ngu ẹka! Keshinu i koshiru l'ị gbaru t'e gude ire ngu ẹka l'iphe, ẹ-ta hadu nshinu; bẹ ya e-me ngu onye ishi l'iphe ha nshinu. Bya t'ẹhu tụko tsọo nggu lẹ nnajiufu ngu ẹna!’


\par }{\PP \VS{22}“Onye onanu, a nụru ụkporo ẹkpa-ego labụ ono abya alụfuta; sụ iya: ‘Nnajiufu; okpoga, ị nụru iya dụ ụkporo ẹkpa-ego labụ; ọbu lẹ nta-a b'ọ gbawaru mgburumgburu.’


\par }{\PP \VS{23}“Nnajiufu iya ono asụ iya: ‘I meru iya ọhuma. Ị bụ ọkpobe nwozi, koshiru l'ị gbaru t'e gude ire ngu ẹka! Keshinu i koshiru l'ị gbaru t'e gude ire ngu ẹka l'iphe ẹ-ta hadu nshinu; bẹ ya e-me ngu onye ishi l'iphe, ha nshinu. Bya t'ẹhu tụko tsọo nggu lẹ nnajiufu ngu ẹna!’


\par }{\PP \VS{24}“Onye onanu, a nụru ụkporo ẹkpa-ego lanụ ono abya alụfuta; bya asụ iya: ‘Nnajiufu; ya maru l'ị kfụbe bụru ẹjo madzụ: ịikpataje iphe l'ẹke ẹ ti mebedu iphe; l'ejejekwaphu okpoko nebyi iphe l'ẹke ẹ-ta bụdu nggu gharu iya iphe.

\VS{25}Ọo ya kparu iphe ya tsụhuru egvu je eworu okpoga ngu gvua alị libe iya. Ọ kwa t'ị nata iphe ngu.’


\par }{\PP \VS{26}“Nnajiufu iya ono asụ iya: ‘Ị phụa nggụbe 'ọ-ga-lẹ-mkpa-wa, ẹjo ọkpoma egbu egbugbu-wa. Ọ -bụru l'ị maru lẹ ya akpatajẹ iphe l'ẹke ya te mebedu iphe; l'ejejekwaphu okpoko nebyi iphe ẹ-ta bụdu iya; bẹ gharu iya nụ;

\VS{27}?nanụ ẹge e meru ti wotakpoonu okpoga iya je eyeru iya l'ụlo-okpoga; k'ọphu bụ: ẹge-a, ya laru ọwaa; ya eje ewotakpoonu okpoga iya yẹle ọ-mụru-nwa, tso iya nụ?


\par }{\PP \VS{28}“ ‘Ngwaa; unu nata onye mmanu ono okpoga ono; woru nụ onye ọphu nweru ụkporo ẹkpa-ego iri phụ.

\VS{29}L'onye nweru nụ; bẹ aa-nụfua ọdo t'o nweru nwegharu iya ẹka. Onye ọphu ẹ-te nwedu nụ; bẹ nwiya ọphu o nweru enwenwe; bẹ ee-gbe natafụa ya nụ.

\VS{30}Ọ -bụru nwoke ọwaa, bụ 'ọ-ga-lẹ-mkpa-wa; unu pata iya tụa l'ẹkpuru-ọchi ogbodufu, bụ ẹke madzụ a-nọdu raa ẹjo ẹkwa; taa ikireze.’


\par }{\SH Ikpe Ikperazụ
\par }
{\PP \VS{31}“Teke Abụbu-Ndiphe a-bya l'ọdu-biribiri nk'iya yẹle iphe bụ ụnwu ojozi-imigwe l'ẹphe ha; bẹ ọo-dụgaru l'aba-eze iya, egbu nwịinwii.

\VS{32}Teke ono; bẹ iphe bụ mbakeshi e-dzu iya l'ifu. Yọ bya afọo ẹphe afọfo ẹge ono, onye eche atụru afọshije atụru lẹ nebyi-eghu; dobe ẹphe iche iche ono.

\VS{33}Ọphu bụ atụru; bẹ oo-dobe l'ụzo ẹka-ụtara iya; dobe nebyi-eghu l'ụzo ẹka-ibyita.


\par }{\PP \VS{34}“Teke ono; bẹ eze a-sụ ndu ọphu nọ iya l'ụzo ẹka-ụtara: ‘Unu bya; unubẹ ndu Nna iya gọru ọnu-ọma nụ. Unu bya bya enweru mgboko ọphungu ọphu Nchileke kwakọbehawaruru unu b'o kederu mgboko;

\VS{35}kẹ l'ẹgu gụru iya; unu anụ iya nri; mini agụa ya; unu echebe iya mini; ya abụru mbyamụmbya; unu edubata iya nk'unu;

\VS{36}ya eshi agba ọtu; unu ewebe iya iphe; iphe eshi eme iya; unu abya iya ajịji; ya eshi nọdu l'ụlo-mkpọro; unu abya iya agbaphe.’


\par }{\PP \VS{37}“Teke ono; bẹ ndu ono, bụ ndu doberu ẹka ndoo ono a-sụ iya: ‘Nnajiufu; ?bụnua teke ole; bẹ ẹphe phụru ngu l'ẹke ẹgu agụ ngu; nụ ngu nri ọbu; ọdudu bụru teke mini agụ ngu; ẹphe echebe ngu mini?

\VS{38}Mbụ; ?bụnua teke ole; bẹ ẹphe phụru ngu; nggu abụru mbyamụmbya; ẹphe edubata ngu lẹ nk'ẹphe; ọdudu bụru ẹke ị gba ọtu; ẹphe ewebe ngu iphe l'ukfu ọbu?

\VS{39}?Bụnua teke ole; bẹ ẹphe phụru ngu; iphe eme ngu; m'ọ bụ nggu anọdu l'ụlo-mkpọro; ẹphe abya ngu ajịji?’


\par }{\PP \VS{40}“Teke ono; bẹ onye ono, dụgaru l'aba-eze ono a-sụ ẹphe: ‘Kamẹnu; tẹ ya karu unu: iphe bụ teke unu mejekpowaru iya onye lanụ, ẹnya iya katsụa alala l'ụnwunna iya-a; bẹ bụakwa yẹbedua; bẹ unu meru iya!’


\par }{\PP \VS{41}“Teke ono; bẹ ọo-sụ ndu onanu, nọ iya l'ụzo ẹka-ibyita ono: ‘Unu gbeshi iya l'ifu; unubẹ ndu Nchileke tụru ọnu. Unu je awụba l'ọku ono, enwu gbururu jeye ono, bụ iya bụ ẹke Nchileke kwakọberu Obutuswe yẹle ụnwu-ojozi iya;

\VS{42}kẹ l'ẹgu gụru iya; unu ta nụ iya nri; mini agụa ya; unu te chebe iya mini;

\VS{43}ya abụru mbyamụmbya; unu te edubata iya nk'unu; ya eshi agba ọtu; unu te webe iya iphe; iphe eshi eme iya; ya anọdu l'ụlo-mkpọro; unu ta bya iya ajịji.’


\par }{\PP \VS{44}“Teke ono; bẹ ẹphe a-sụ: ‘Nnajiufu; ?bụ teke ole; bẹ ẹphe phụjekpooru ngu ẹke ẹgu agụ ngu; ọdudu bụru ẹke mini agụ ngu; m'ọ bụ ẹke ị bụ mbyamụmbya; m'ọ bụ ẹke ị gba ọtu? ?Teke ole; bẹ ẹphe phụjekpooru ngu l'ẹke iphe eme ngu; m'ọ bụ ẹke ị nọ l'ụlo-mkpọro; ẹphe ta bya eyeru ngu ẹka?’


\par }{\PP \VS{45}“Teke ono; bẹ ọo-sụ ẹphe: ‘Iphe ya eme tẹ ya karu unu bụ: lẹ keshinu unu ẹ-te mebukpooru iya nụ m'ọ bụ onye lanụ, ẹnya iya katsụa alala lẹ ndu-wa; bẹ unu ẹ-te mekwaru iya ẹya.’


\par }{\PP \VS{46}“Ọo ya bụ l'ẹphe e-je l'ẹke ẹphe a-nọdu l'iphe-ẹhuka mkpụrumkpuru gbururu jeye. Obenu lẹ ndu ọphu bụ ndu, doberu ẹka ndoo e-je l'ẹke ẹphe e-nweru ndzụ mkpụrumkpuru gbururu jeye.”




\par }\Chap{26}{\SH Idzu ishi Jisọsu
\par }
{\R (Mak 14:1-2; Luk 22:1-2; Jọn 11:45-53)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ya ndono; Jisọsu ekfugetsulephu okfu ono; bya asụ ndu etsoje ụzo iya:

\VS{2}“?Ọ kwa l'unu marua l'ọ phọduwaru-a abalị ẹbo; k'ẹto; yo rua mbụ mbọku, Ajị Esweta adụbeje? Ọ bụ teke ono; bẹ aa-kpụru Abụbu-Ndiphe nụ t'a kpọpyabe l'oshi-osweru.”


\par }{\PP \VS{3}Tọ dụ iya bụ; ndu ishi ndu achịjeru Nchileke ẹja; mẹ ndu bụ ọgurenya mkpụkpu abya edzukobe l'ogbodufu eze onye ishi ndu achịjeru Nchileke ẹja, eeku Káyafasu.

\VS{4}Ẹphe abya achịa idzu ẹge ẹphe e-shi gude Jisọsu l'edomi; gbua.

\VS{5}Ẹphe asụ: “L'ẹ tọo bụkwa l'ime ajị-wa; ẹphe -mee ya ẹge ono; bẹ utsu a-dakwa.”


\par }{\SH Aakwabẹ Jisọsu ugvu \newline  lẹ Bétani
\par }
{\R (Mak 14:3-9; Jọn 12:1-8)

\par }{\PP \VS{6}Jisọsu nọlephu lẹ Bétani l'ụlo Sáyịmonu, ẹhu-labụ mejeru.

\VS{7}Ẹke ono b'ọ nọ gudekwadua nri l'ẹka; nwanyi lanụ abyakfuta iya; paru nwa akpamu, ama ntụmatu, manụ senti jiru ejiji. Manụ ono bụ manụ, vu oke aswa. Yọ bya eworu manụ senti ono wụa Jisọsu l'ishi.

\VS{8}Ndu etsoje ụzo iya aphụle iya phụ; ẹhu eghulahaa ẹphe eghughu. Ẹphe asụ: “?Bụ ngụnu kparu iphe eemebyishi ẹgiri manụ ọwaa emebyishi?

\VS{9}M'a gage erekwa iya reta iya oke okpoga; wokpoorunu nụ ndu ụkpa.”


\par }{\PP \VS{10}Obenu lẹ Jisọsu malẹru-a iphe ẹphe ekfu. Yọ bya asụ ẹphe: “?O meru imagha; bẹ unu ekfuchi nwanyi-a nchị; lẹ nwanyi, unu elee ẹnya l'o meru iya iphe dụ mma.

\VS{11}Ndu ụkpa; bẹ unu l'ẹphe anọ mkpụrumkpuru; ọbu lẹ yẹbedua; bẹ yẹle unu ta anọdu tekenteke.

\VS{12}Iphe meru iphe ọ wụru iya manụ-a kwa t'o shi nta-a kwakọbeta iya; malẹ mbọku, ee-li iya.

\VS{13}Kamẹnu; tẹ ya karu unu: l'iphe bụkpo ẹke, a raru ozi-ọma-wa lẹ mgboko gbaa mgburumgburu; bẹ aa-kọjekwa akọ iphe-a, nwanyi-a meru-wa gudeje nyata nwanyi-a.”


\par }{\SH Júdasu achịta lẹ ya \newline  e-deru Jisọsu ye
\par }
{\R (Mak 14:10-11; Luk 22:3-6)

\par }{\PP \VS{14}Onye lanụ l'ime ụmadzu iri l'ẹbo ono, etsoje ụzo iya ono, eeku Júdasu Isukáriyọtu ejekfushia ndu ishi ndu ono, achịjeru Nchileke ẹja ono;

\VS{15}je ajị ẹphe: “?Bụ ngụnu; bẹ unu a-nụ iya tẹ ya deru iya ye unu l'ẹka?” Ẹphe akfụa ya ụkporo pọngu lẹ pọngu iri.

\VS{16}Yo shi teke ono chọlahaa ụzo ẹge oo-shi deru Jisọsu ye ẹphe l'ẹka.


\par }{\SH Nri-ẹnyashi Nnajiufu
\par }
{\R (Mak 14:12-26; Luk 22:7-23; Jọn 13:21-30)

\par }{\PP \VS{17}Yo rua mbọku k'ọdungu l'oge Ajị Buredi, ẹ te kodu ekoko; ndu etsoje ụzo iya abyakfuta iya; bya ajị iya: “?Bụ awe b'ọ dụ ngu t'ẹphe je akwakọberu ngu; t'ị nọdu ria nri Ajị Esweta ọbu?”


\par }{\PP \VS{18}Yọ sụ ẹphe: “Unu tụgbua bahụ lẹ Jerúsalemu. O nweru nwoke lanụ, unu e-jekfu. Unu sụ iya: ‘Lẹ O-zi-iphe sụru l'oge iya ruakwaru eruru; l'ọ kwa lẹ nke ngu gẹdegede; bẹ ya eme tẹ yẹle ndu etsoje ụzo iya nọdu gbaa Ajị Esweta ọbu.’ ”


\par }{\PP \VS{19}Tọ dụ iya bụ; ndu etsoje ụzo iya emee ya ẹge ono, Jisọsu kfuru ẹphe ono. Ẹphe anọdu l'ẹke ono; kwakọbelahaa kẹ Ajị Esweta ono.


\par }{\PP \VS{20}Yo be l'urẹnyashi; Jisọsu yẹle ụmadzu iri l'ẹbo ono, etsoje ụzo iya ono eje adọru l'eri nri ono.

\VS{21}Ẹphe erinyalephu nri ono; Jisọsu asụ: “Kamẹnu; tẹ ya karu unu: l'ọ kwa onye lanụ l'ime unu e-deru iya ye.”


\par }{\PP \VS{22}Yo rua ẹphe l'ẹhu; ẹphe ajịlahaa ya l'ẹhu l'ẹhu; sụ: “Nnajiufu; ?bụ yẹbedua? ?tọo yẹbedua?”


\par }{\PP \VS{23}Jisọsu asụ ẹphe: “Ọ bụ-a onye yẹle iya tsutaru buredi l'ochi lanụ-a bụ onye ọbu, e-deru iya ye ọbu.

\VS{24}Abụbu-Ndiphe bụlekwaa ẹge e deru iya l'ẹkwo okfu Nchileke; bẹ ọola. Ọlobu; nshọbukwaa onye ono, ee-shi l'ẹka iya deru Abụbu-Ndiphe ye l'ẹka ndu achọ ishi iya ono! Ọ ga akakwaru onye ono mma l'ẹ ta mụdua ya amụmu lẹ phuu.”


\par }{\PP \VS{25}Ya ndono; ọphu bụ Júdasu, bụ onye deru iya ye ọbu asụ: “Rábayi; ?bụ yẹbedua?”

\par }{\PP Jisọsu asụ iya: “Ọ kwa nggu b'o shi l'ọnu.”


\par }{\PP \VS{26}Ẹphe egudekwadua nri ono l'eri; Jisọsu ewota buredi; kele Nchileke ekele; washịa ya; woru iya nụ ndu ono, etsoje ụzo iya ono; sụ ẹphe: “Unu nata; taa; ọwaa bụ ugwẹhu iya.”


\par }{\PP \VS{27}Yo wotakwaphu okoro, mẹe nọ; kelebebe Nchileke ekele; woru iya nụ ẹphe; sụ:

\VS{28}“Unu ngụa ya l'unu ha; ọwaa bụ mee yẹbe Jisọsu; mbụ mee, e gude okfu ẹhu igweligwe madzụ lọkaa; k'ọphu Nchileke a-gụru ẹphe nvụ l'iphe dụ ẹji, ẹphe meshiru. Nchileke gude mee ya ono eme t'ọgba-ndzụ, shi iya l'ẹka vuru ire.

\VS{29}Tẹ ya karu unu: Ya ta angụhekwa mẹe, shi l'akpụru vayịnu ọdo jeye mbọku ono, unu l'iya a-ngụ kẹ ọphungu l'ẹke ono, Nna iya bụ eze ono.”


\par }{\PP \VS{30}Ẹphe agụtsulephu egvu, ẹphe gude aja Nchileke ajaja; tụgbua jeshia Ugvu Olivu.


\par }{\SH Jisọsu ekfu lẹ Pyita a-gbado iya
\par }
{\R (Mak 14:27-31; Luk 22:31-34; Jọn 13:36-38)

\par }{\PP \VS{31}Jisọsu asụ ẹphe: “Unu l'unu ha a-paru iya haa gbakashịhu l'ẹnyashi-wa l'okfu ẹhu iya; bụ iya bụ ẹge e deru iya l'ẹkwo okfu Nchileke; sụ: ‘Lẹ Nchileke sụru lẹ ya e-chigbu onye eche atụru; ikpo atụru ono agbakashịhu.’

\VS{32}Obenu lẹ teke e metsuaru tẹ ya shi l'ọnwu teta nọdu ndzụ; bẹ ya e-vuru unu ụzo jeshia Gálili.”


\par }{\PP \VS{33}Pyita asụ iya: “Ọ -bụkpooru lẹ ndu ọphu e-gude okfu ẹhu ngu paru ngu haa gbakashịhu; yẹbedua ta ahakwa ngu.”


\par }{\PP \VS{34}Jisọsu asụ iya: “Kamẹnu; tẹ ya karu ngu: l'ẹnyashi-wa; tẹmanu oke-ọku araa b'i kfuakwaru ugbo ẹto l'ẹ tị madu iya.”


\par }{\PP \VS{35}Pyita asụ iya: “M'o -ruhuru a sụ lẹ nggu l'iya nwụhufutaje anwụhu; ẹ to nwekwa lẹ ya ekfua lẹ ya ta madu ngu.” Ndu ọphunanu, bụ ndu etsoje ụzo iya phụ l'ẹphe ha etsotakwaphu ẹge ono, Pyita kfuru ono kfua.


\par }{\SH Jisọsu ekfu anụ Nchileke \newline  lẹ Getusémeni
\par }
{\R (Mak 14:32-42; Luk 22:39-46)

\par }{\PP \VS{36}E meebe; Jisọsu yẹle ndu etsoje ụzo iya ejeshia ẹke eekuje Getusémeni. Ẹphe erutsulephu ẹke ono; yọ sụ ndu ono, etsoje ụzo iya ono: “Unu dụgaru l'ẹke-a tẹ ya kpịribe nwanshị je ekfuru nụ Nchileke.”

\VS{37}Yo duta Pyita; duta ụnwu Zébedi ẹphe ẹbo tụgbua. Aphụ eji iya obu; yọ tsụlahaa egvu.

\VS{38}Yọ bya asụ ẹphe: “Ha! Egbe iya ọwaa: meji akfụlekwa iya phụ nkfụ; l'ese iya agbabuhu. Unu nọdu l'ẹke-a t'unu l'iya chee nche.”


\par }{\PP \VS{39}Yọ kpịribelephu nwanshị; tụa onwiya; daa; kpube ifu l'alị; wata okfu anụ Nchileke wo: “Nna mu; ọ -bụru l'ii-meghenu iya-a; manụru ẹge ii-me pafụ okoro iphe-ẹhuka-wa tẹ ya ba angụ iya. Ọlobu; t'ẹ b'ọ bụkwa iphe, nọ iya l'uche l'e-me; ọ kwa ọphu bụ uche nke ngu e-me.”


\par }{\PP \VS{40}Yọ latashia azụ byakfutashia ndu ono, etsoje ụzo iya ono; rua; ẹphe ekuwa mgbẹnya. Yọ sụ Pyita: “?Unu ta adụkpoduanu ike t'unu l'iya mụru ẹnya; chefua nche ugbo lanụ; mbụkponu m'ọ bụ awa lanụ?

\VS{41}Unu chee nche; kfuru nụ Nchileke; tẹ Sétanu ba adata unu. Obu madzụ; bẹ ọonodujekpokwaa evushi evuvu ike. Obenu lẹ madzụ l'onwiya ta adụjedu ike.”


\par }{\PP \VS{42}Yọ lụfu jeshia okfuru nụ Nchileke kẹ ugbo ẹbo ya; sụ: “Nna mu; ọ -bụru l'ẹ to nwehedu ẹge ii-shi nafụ iya okoro iphe-ẹhuka-wa; gbahalẹphu lẹ ya ngụfutaje iya b'ọ dụkwaa mma; ọ kwa ọphu bụ uche-obu ngu e-me.”

\VS{43}Yọ bya bya aphụkwaaphu ẹphe ọdo; ẹphe ekukwaphu mgbẹnya; kẹle mgbẹnya erotsua ẹphe.


\par }{\PP \VS{44}Jisọsu apakwaruphu ẹphe haa; tụgbua ọdo; bya eje ekfuru nụ Nchileke k'ugbo ẹto; kfukwaaphu iphe o kfuhawaru.

\VS{45}Yọ lata azụ byakfutashia ndu ono, etsoje ụzo iya ono bya asụ ẹphe: “?Unu ekukwadu-a mgbẹnya; l'atụta ume? O ruakwaru! Abụbu-Ndiphe; bẹ aabyaakwa oderu ye ndu eme iphe dụ ẹji l'ẹka.

\VS{46}Unu gbeshi t'ẹphe je. Unu lekwaa; l'onye e-deru iya ye; bẹ tụakwaru l'ụkfu.”


\par }{\SH Aakpụta Jisọsu
\par }
{\R (Mak 14:43-50; Luk 22:47-53; Jọn 18:3-12)

\par }{\PP \VS{47}Ya ndono; Jisọsu egudekwadua ẹge ono l'ekfu; Júdasu, bụ onye lanụ l'ụmadzu iri l'ẹbo ono abyawaphu yẹle igweligwe madzụ ayịru. Ẹphe apagbaaru mma; mẹ mgbọro. Ndu ziru ẹphe bụ ndu ishi ndu achịjeru Nchileke ẹja; mẹ ndu bụ ọgurenya ndu Ju.

\VS{48}Onye ono, deru iya ye ono, bụ iya bụ Júdasu ekfuhawaru ẹphe iphe, ya e-me t'ẹphe gude maru onye ọphu ọbu; sụ ẹphe: “L'ọo onye onanu, ya e-je amịchata ishi-ụga gude kele iya ekele ono; bẹ bụ iya nụ; t'ẹphe kpụta iya.”


\par }{\PP \VS{49}Júdasu ejetalephu phaaa byakfutashia Jisọsu; bya asụ iya: “O-zi-iphe; ?ẹdupho!” Yọ bya amịchata iya ishi-ụga.


\par }{\PP \VS{50}Jisọsu asụ iya: “Ọnya mu; jeru je emee iphe, ị byaru ememe!”

\par }{\PP Ẹphe azugudewaphu Jisọsu; kpụta iya.

\VS{51}Onye lanụ lẹ ndu ẹphe lẹ Jisọsu yị amịa mma iya swangu; gbua ya nwozi eze onye ishi ndu achịjeru Nchileke ẹja; kwata iya nchị.

\VS{52}Jisọsu asụ iya: “Mịru mma ngu yephu azụ l'ọbo; l'iphe bụ onye bụ o-gbu-mma e-shi lẹ mma laa.

\VS{53}?Ị rịru lẹ ya ta asụ-ghedu Nna iya t'ọ dzọo ya; mbụ yo ye ụnukurunu ụnwu ojozi-imigwe ẹgwegwa nta-a?

\VS{54}Ọlobu; ya -mekwanua ẹge ono; ?nanụkwanu ẹge ee-shi t'o ree mbụ iphe, e deru l'ẹkwo okfu Nchileke: l'iphe-wa eme nụ-a mefutaje?”


\par }{\PP \VS{55}Ya ndono; Jisọsu abya asụ ikpoto ndu ono, byaru iya akpụta ono: “?Unu chịgbaa mma; mẹ mgbọro abya iya egude; ?ya bụ onye ana nfụ. Mbọku-mbọku; bẹ yẹ l'unu anọduje l'eze-ụlo Nchileke; ya ezi unu iphe; unu te gudebua ya.

\VS{56}Obenu l'iphe ọwaa l'ọ ha mewaru; k'ọphu iphe ndu nkfuchiru Nchileke deru l'ẹkwo okfu Nchileke e-mefutakota ẹge ẹphe kfuru iya.”

\par }{\PP Ndu etsoje ụzo iya l'ẹphe ha aparu iya haa; gbakashịhu.


\par }{\SH Jisọsu nọ l'ifu ndu ọgbo ikpe
\par }
{\R (Mak 14:53-65; Luk 22:54-55, 63-71; Jọn 18:13-14, 19-24)

\par }{\PP \VS{57}Ndu ono, byaru ọtuta Jisọsu ono eduru iya jeshia ụlo Káyafasu, bụ eze onye ishi ndu achịjeru Nchileke ẹja. Ẹke ono; bẹ ndu ezije ekemu; mẹ ndu bụ ọgurenya gbe dzukohawanu.

\VS{58}Pyita eshi etso iya ote-ẹnya ote-ẹnya jeye l'ogbodufu eze onye ishi ndu ono, achịjeru Nchileke ẹja ono. Pyita abya abahụ; je adụgaru l'ẹke ndu nche dụgaru; woru ẹnya ye tẹ ya phụedukwa ishi iya.

\VS{59}Ndu ishi ndu ono, achịjeru Nchileke ẹja ono; mẹ ndu ọgbo ikpe ono l'ẹphe ha achọlahaa iphe, ẹphe a-sụ lẹ Jisọsu meru; ẹge ee-shi t'e kpee ya nkfugbu.

\VS{60}To nwe iphe ẹphe phụru, bụ iphe o meru; e gudekwaru l'ẹphe dụ l'igwe gbaa ya ẹjo ekebe. A nọnyaa; ụmadzu labụ alụfuta;

\VS{61}bya asụ: “?Tọ dụ iphe-a sụru lẹ ya a-dụ ike mebyia eze-ụlo Nchileke; gude abalị ẹto kpukwazi iya.”


\par }{\PP \VS{62}Eze onye ishi ndu ono, achịjeru Nchileke ẹja ono egbeshi bya asụ iya: “?To nwedu ọnu, iiyeru ndu-wa l'ekebe-wa, ẹphe agbagbaa ngu ẹge-a.”

\VS{63}Yọ nọdu nggujingguji; to nwe iphe, o kfuru iya. Eze onye ishi ndu ono, achịjeru Nchileke ẹja ono asụ iya: “Kfukwaa malẹ Nchileke ọphu nọ ndzụ: ?Bụ nggu bụ Kuráyisutu ọbu; mbụ Onye Ndzọta ono, Nchileke kweru ụkwa iya ono? ?Bụ nggu bụ Nwatibe Nchileke ọbu tọo?”


\par }{\PP \VS{64}Jisọsu asụ iya: “Ọ kwa nggu b'o shi ọnu. Obenu lẹ shita ntanụ; bẹ unu a-phụ yẹbe Abụbu-Ndiphe l'ẹke ya dụgaru l'ẹka-ụtara onye bụ iya bụ Ọkaribe-Kakọta-Ike, bụ Nchileke; phụa ẹge ọo-nọ l'urukpu shi l'igwe abya.”


\par }{\PP \VS{65}Eze onye ishi ono eworu uwe kẹ yẹbe eze onye ishi zijaa; sụ ẹphe: “O kfurushia ẹpha Nchileke-o! ?Bụkpohunua egbe ekebe ngụnu; bẹ ẹphe achọkwadu ọdo? Nta-a; bẹ unu nụwaru-a ẹke ookfurushi ẹpha Nchileke.

\VS{66}?Ngụnu; bẹ unu chịtaru?”

\par }{\PP Ẹphe atụko wụa olu nanụ; l'iphe gbaru iya nụ bụ t'ọ nwụhu.


\par }{\PP \VS{67}Ndu awatawa iya phụ ọvu ọnu-mini l'ifu; l'echi iya iphe. Ndu ọdo l'echi iya ẹka l'ishi-nchị;\FTNT{*}{{\FR 26:67 }{\FR{26:67
}}{\XT{Azá 50:6; Mak 14:65}}{\FT{.}}}

\VS{68}sụ iya: “Nggụbe ọphu sụru l'ị bụ Kuráyisutu; kọnua onye chiru ngu iphe.”


\par }{\SH Pyita agọ lẹ ya ta madu Jisọsu
\par }
{\R (Mak 14:66-72; Luk 22:56-62; Jọn 18:15-18, 25-27)

\par }{\PP \VS{69}Pyita anọdukwadua l'ogbodufu l'ẹke ono; nwamgbọko, yẹle madzụ bu ebubu abya ejekfuta iya; bya asụ iya: “M'i tsokwa lẹ ndu ẹphe lẹ nwoke Gálili ono; mbụ Jisọsu shi ayịje.”


\par }{\PP \VS{70}Pyita atụa ẹgo l'ifu edzudzu ọha ono; sụ iya: “Lẹ ya ta makwa iphe iikfu.”

\VS{71}Pyita atụgbua jeshia ụzo ọnu nggamgbo. Nwamgbọko ọdo, yẹle madzụ bukwaphu ebubu aphụa ya l'ẹke ono; kfulahaaru ndu, vudo l'ẹke ono: “L'onye ọwaa shikwa etso Jisọsu ọphu Názarẹtu.”


\par }{\PP \VS{72}Pyita atụkwaa phụ ẹgo ọdo; ria angụ: “Ya -makpọokwaru nwoke ọwaa!”


\par }{\PP \VS{73}A nọnyaa nwanshị; ndu, vudotsua l'ẹke ono abya asụ Pyita: “Ba tụshi ẹgo; l'ị yịchachaa ya phụ; l'olu-okfu ngu gbawaru ngu ama.”


\par }{\PP \VS{74}Pyita awata oburu onwiya ọnu; ria angụ; sụ: “Ya -makpọkwaaru nwoke-wa, unu ekfu okfu iya-a tẹ Nchileke nụkwaa ya aphụ.”

\par }{\PP E ji ekfu-a; oke-ọku ewowaruphu ọra raa.

\VS{75}Pyita anyatawaphu iphe, Jisọsu kfuhawaru iya; lẹ: “Tẹmanu oke-ọku araa ọra; bẹ oo-kfu ugbo ẹto l'ẹ tọ madu iya.” Pyita egbeshi; lụfushia etezi je anọdu rashia ẹkwa ike.




\par }\Chap{27}{\SH Jisọsu nọ l'ifu Páyileti
\par }
{\R (Mak 15:1; Luk 23:1-2; Jọn 18:28-32)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yo belephu l'ọnma-ẹwa ụtsu echile iya; ndu ishi ndu achịjeru Nchileke ẹja l'ẹphe ha; mẹ ndu bụ ọgurenya ọgbo ikpe achịa idzu t'ẹphe gbua Jisọsu.

\VS{2}Ẹphe ekee Jisọsu; duta iya jekfushia Páyileti, bụ gọvano ẹphe.


\par }{\SH Anwụhu Júdasu
\par }
{\R (Ndu 1:18-19)

\par }{\PP \VS{3}Júdasu, bụ iya bụ onye ono, deru iya ye ono aphụlephu l'e kperu Jisọsu nkfugbu; talahaa onwiya ụta. Yọ chịta ụkporo pọngu lẹ pọngu iri ono chiphushiaru ndu ishi ndu achịjeru Nchileke ẹja; mẹ ndu bụ ọgurenya ono azụ;

\VS{4}sụ ẹphe: “Lẹ ya mewaru ẹjo iphe; okfu lẹ ya deru onye ẹ-te nwedu ẹjo iphe, o meru ye t'e gbua.”

\par }{\PP Ẹphe asụ iya: “?Bụ onye akpa ngu ishi iya ono? Tọ bụdu t'i jewaru je amaru ẹge ii-me iya.”


\par }{\PP \VS{5}Júdasu achịta okpoga ono ghaa l'ime eze-ụlo Nchileke; mee swịi; tụgbua je eworu onwiya swị-gbua.


\par }{\PP \VS{6}Obenu lẹ ndu ishi ndu ono, achịjeru Nchileke ẹja ono chịtaru okpoga ono; sụ: “Okpoga-wa bụkwa aswa mee ishi madzụ. Ẹ te eyekwa iya l'ẹke eeyeje okpoga eze-ụlo Nchileke.”

\VS{7}Tọ dụ iya bụ; ẹphe achịa idzu; wota okpoga ono je azụa onye ọ-kpụ-ite alị; woru alị ono mee ẹke ẹphe e-lije ndu mbyamụmbya.

\VS{8}Ọo ya kparu iphe a gụberu alị ono “Ẹgu-mee” tsube mbọku ono byeyekwaa nta-a.


\par }{\PP \VS{9}Ọo ya bụ l'o ree mbụ iphe Jeremáya, bụ onye nkfuchiru Nchileke kfuru wo: “L'ẹphe chịtaru ụkporo pọngu lẹ pọngu iri ono, bụ iya bụ aswa, ndu Ízurẹlu haru kweta l'ẹphe a-kfụ l'ishi iya ono;

\VS{10}gude zụa onye ọ-kpụ-ite alị, bụ iya bụ ẹge Nnajiufu kfuru iya ẹya.”


\par }{\SH Páyileti ajị Jisọsu ajị
\par }
{\R (Mak 15:2-5; Luk 23:3-5; Jọn 18:33-38)

\par }{\PP \VS{11}Jisọsu evudo l'ifu gọvano; gọvano ajị iya: “?Bụ nggu bụ eze ndu Ju?”

\par }{\PP Jisọsu asụ iya: “Ọ kwa nggu b'o shi ọnu.”

\VS{12}Ndu ishi ndu achịjeru Nchileke ẹja; mẹ ndu bụ ọgurenya asụ l'o meru igweligwe iphe dụ ẹji. Jisọsu te kfu okfu yeru ẹphe.


\par }{\PP \VS{13}Ya ndono; Páyileti asụ iya: “?Tị nụdu igweligwe iphe dụ ẹji, ẹphe ekfu l'i meshiru?”


\par }{\PP \VS{14}Jisọsu anọ-kirishia nggujingguji; to yeru iya m'ọo ọnu lanụ. Yọ kwata ji gọvano ẹnya.


\par }{\SH Eekpe Jisọsu nkfugbu
\par }
{\R (Mak 15:6-15; Luk 23:13-25; Jọn 18:39—19:16)

\par }{\PP \VS{15}Iphe bụ Ajị Esweta, sweru esweswe; bẹ gọvano atụfujeru ndu ono onye mkpọro ọphu ẹphe sụru t'ọ tụfuru ẹphe; t'ọ laa.

\VS{16}Teke ono b'o nweru nwoke lanụ, a maru amaru, eeku Barábasu, a tụru mkpọro.

\VS{17}Tọ dụ iya bụ; ndu ono edzukobelephu l'ẹkalanu; Páyileti ajị ẹphe: “?Bụ onye ole b'ọ dụ unu tẹ ya haaru unu t'ọ laa? ?Bụ Barábasu; tọ bụ Jisọsu ọphu eeku Kuráyisutu?”

\VS{18}Ẹke ọ maru l'ọ bụ ẹnya-kfụrukfuru; bẹ kparu iphe ndu ishi ndu achịjeru Nchileke ẹja dufutaru iya Jisọsu.


\par }{\PP \VS{19}Páyileti adụgakwaduru-a l'ụlo-ikpe ono; nyee ya eziwaphu nzi t'a bya asụ iya: “T'ọ pakwaru nwoke ono, bụ onye doberu ẹka ndoo ono paru haa; lẹ ya rọkwaru nrọ l'ẹnyashi jee iphe-ọku l'okfu ẹka iya.”


\par }{\PP \VS{20}Ndu ishi ndu ono, achịjeru Nchileke ẹja ono; mẹ ndu bụ ọgurenya ono akpatsua ikpoto ndu ono; sụ t'ẹphe kebekpelephu l'ọ bụ t'e gbua Jisọsu; hachiaru ẹphe Barábasu.

\VS{21}Gọvano ajị ẹphe ọdo; sụ: “?Bụ onye ole l'ụmadzu ẹbo-wa; bẹ ya a-haru unu t'ọ la?”

\par }{\PP Ẹphe arashịa; sụ: “Barábasu!”


\par }{\PP \VS{22}Páyileti asụ ẹphe: “?Bụkwanu ngụnu; bẹ ya e-me Jisọsu ọphu eeku Kuráyisutu?”

\par }{\PP Ẹphe atụko wụkoo ọnu nanụ l'ẹphe ha; sụ: “T'a kpọpyabe iya l'oshi-osweru!”


\par }{\PP \VS{23}Páyileti ajị ẹphe: “?Kẹ ngụnu? ?Bụ egbe ẹjo iphe ngụnu b'o meru?”

\par }{\PP Ẹphe akakpọo ya rụ ọrashi ike; sụ: “T'a kpọpyabe iya l'oshi-osweru!”


\par }{\PP \VS{24}Tọ dụ iya bụ; Páyileti anọnyaa; bya amaru l'ẹ to nwedu iphe ya ekfuta iya; gbahaa nụ l'utsu gbe ese adada; yo kuta mini; kwọo onwiya ẹka l'ifu mkporo-ọha ono; sụ: “L'ẹka iya ta dụkwa l'ọchi nwoke-wa. Unu maakwaruru ẹge unu e-me iya l'onwunu.”


\par }{\PP \VS{25}Ndu ono atụko zụa l'ẹphe ha; sụ: “T'ọchi iya tukoruru ẹphe l'ishi; mẹ l'ishi ụnwu ẹphe!”


\par }{\PP \VS{26}Páyileti abya ahaaru ẹphe Barábasu t'ọ laa; bya asụ t'e chia Jisọsu ẹchachi. E chiebe iya ẹchachi; yo duta iya nụ t'e je akpọpyabewa iya rụ l'oshi-osweru.


\par }{\SH Ndu sọja aja Jisọsu ewena
\par }
{\R (Mak 15:16-20; Jọn 19:2-3)

\par }{\PP \VS{27}Ndu sọja gọvano ono eduru Jisọsu jeshia l'eze-ogbodufu gọvano. Yọ bya ekukobe ndu ọgbo sọja ono l'ẹphe ha.

\VS{28}Ẹphe eyefu Jisọsu uwe iya; bya achịta kpowula-kpowula uwe uswe yee ya;

\VS{29}woru okpu-eze, ẹphe kparu l'ogvu kpube iya. Ẹphe abya eworu mgbọro dẹe ya l'ẹka-ụtara; bya ebyishi iya ikpere l'ifu; aja iya ewena; asụje: “Ndzụ ngu ndzụ ogologo; Eze ndu Ju.”

\VS{30}Ẹphe avụa ya ọnu-mini; wota mgbọro ono chia ya l'ishi nchipyabe.

\VS{31}Ẹphe ajaẹbetsua ya ewena; lafụ iya kpowula-kpowula uwe ono teke ono; woru uwe nk'iya yee ya; bẹ ẹphe dufuderu iya t'ẹphe kpọpyabe iya l'oshi-osweru.


\par }{\SH Aakpọpyabe Jisọsu \newline  l'oshi-osweru
\par }
{\R (Mak 15:21-32; Luk 23:26-43; Jọn 19:17-27)

\par }{\PP \VS{32}Ẹphe awụfutadelephu; phụa nwoke lanụ, bụ onye Sayiríni, ẹpha iya bụ Sáyịmonu. Ẹphe eyebuta iya t'o vuta oshi-osweru Jisọsu.

\VS{33}Ẹphe abyarutalephu ẹke, eekuje Gọlugóta, bụ iya bụ “Okpokoro Ishi”;

\VS{34}bya eworu mẹe, a gwakọberu ọgvu, atsọ ile nụ Jisọsu t'ọ ngụa. Jisọsu abya ede iya ọnu; jịka iya angụngu.


\par }{\PP \VS{35}Ẹphe akpọpyabe iya l'oshi-osweru; bya eworu ẹnwa tụa gude kee uwe iya.\FTNT{*}{{\FR 27:35 }{\FR{27:35
}}{\XT{Egvu 22:18}}{\FT{.}}}

\VS{36}Ẹphe adụgaru anọdu l'ẹke ono eche iya nche.

\VS{37}Iphe ono, ẹphe sụru l'o meru ono b'e deru kfube l'oshi-osweru ono. Iphe e deru bụ: “Ọwaa bụ Jisọsu; Eze ndu Ju.”

\VS{38}Ẹphe kpọpyabekwaruphu ndu iphura labụ l'ẹke ono: onye lanụ nọ Jisọsu l'ẹka-ụtara; onye ọphu anọdu iya l'ẹka-ibyita.


\par }{\PP \VS{39}Ndu, eswe l'ẹke ono ekfubyishi iya; l'azụru iya ukwe; l'atụ l'ishi l'ishi;

\VS{40}ekfushi; sụ: “Nggụbe ọphu sụru l'ii-mebyishi eze-ụlo Nchileke; gude abalị ẹto kpụkwazi iya; dzọnua onwongu. Ọ -bụruphu nggu bụ Nwatibe Nchileke; shinu l'oshi-osweru ono nyifuta.”


\par }{\PP \VS{41}Ẹge ono b'ọ dụkwaphu ndu ishi ndu achịjeru Nchileke ẹja; ndu ezije ekemu; mẹ ndu bụ ọgurenya: ẹphe atụko aja iya ewena; asụje:

\VS{42}“Nta-a b'ọ dzọru ndu ọdo; tọ dụ ike dzọo onwiya. Ọ -bụru l'ọ bụ eze ndu Ízurẹlu; t'o nyifutanu l'oshi-osweru ono. Ọo ya bụ; ẹphe ekweta l'ọo ya bụ Kuráyisutu ọbu.

\VS{43}Mgbẹ ọ sụru l'ọ bụ Nchileke; bẹ ya ma. Ngwanụ; tẹ Nchileke ọbu dzọnua ya nta-a; m'ọ -bụru l'ọ dụ Nchileke mma ẹge ọ sụru l'ọo ya bụ Nwatibe Nchileke.”


\par }{\PP \VS{44}Ndu iphura labụ ono, a kpọpyaberu ẹphe l'iya l'oshi-osweru ono ekfubyishikwa iya phụ ẹge ono.


\par }{\SH Anwụhu Jisọsu
\par }
{\R (Mak 15:33-41; Luk 23:44-49; Jọn 19:28-30)

\par }{\PP \VS{45}Ẹnyanwu egvuleruphu l'echi-ishi; nchi abụru pyịritikingu; jihu. Ẹkemeke ọbule agbakọta tsụbalangu jeye l'oke-eswe urẹnyashi.

\VS{46}Yo be l'oke-eswe urẹnyashi ono; Jisọsu echishia mkpu ike; sụ: “Elayi! Elayi! ?Lema sabakitani?” bụ iya bụ: “Nchileke iya! Nchileke iya! Ngụnu meru iphe ị paru iya haa nkịnyi iya?”


\par }{\PP \VS{47}Ndu haru vudotsua l'ẹke ono anụa ya; sụ: “M'o gbe eku Eláyija.”

\VS{48}Onye lanụ agbafụta; wota ẹgwo-ncha tsẹe lẹ mẹe, shihuru ụka; woru iya tsebe lẹ nwoshi, dụ ogologo; nụ iya t'ọ ngụa.\FTNT{†}{{\FR 27:48 }{\FR{27:48
}}{\XT{Egvu 69:21; Mak 15:36; Luk 23:36; Jọn 19:28-29}}{\FT{.}}}


\par }{\PP \VS{49}Ndu ọphunanu asụ: “Unu ngabẹ t'ẹphe maru: ?bụ Eláyija, bụ onye nkfuchiru Nchileke a-bya adzọo ya?”


\par }{\PP \VS{50}Jisọsu echishia mkpu ike ọdo; tubua ume.


\par }{\PP \VS{51}Ya ndono; ẹkwa, eegechitaje ọnu-ụzo ime ụlo ọbu, bụ iya bụ ẹnya eze-ụlo Nchileke; eshilephu l'ụzo eli iya lalẹphu tarara; lajahụlephu ẹbo jeye l'ụzo alị iya. Alị anmahu jijiji; oke mkpuma awashịhutsua;

\VS{52}iphe bụ ili eghekotaru ọnu; igweligwe ndu kẹ Nchileke, bụ ndu, shi nwụhuhawa anwụhu eshi l'ọnwu tetatsua nọdu ndzụ.

\VS{53}Ẹphe eshi l'ime ili ono lụfuta; lẹ Jisọsu shitsua l'ọnwu teta nọdu ndzụ ono; tụgbua jeshia Jerúsalemu. A dụ l'igwe phụ ẹphe.


\par }{\PP \VS{54}Onye ishi sọja; mẹ ndu sọja iya ono, ẹphe l'iya nọ l'eche Jisọsu nche ono aphụa ẹke alị anma jijiji; mẹwaru iphe meru nụ; meji agbabuhu ẹphe; ẹphe asụ: “Nwoke-wa bụkwaphu Nwatibe Nchileke l'oswiya!”


\par }{\PP \VS{55}O nweru igweligwe ụnwanyi, vudotsua ote-ẹnya; l'ele t'ẹphe maru iphe eme nụ. Ụnwanyi ono bụ ndu, shi lẹ Gálili tsoru Jisọsu; l'eyeru iya ẹka.

\VS{56}Méri kẹ Mágudala yịkwa l'ụnwanyi ono. Méri ọphu mụru Jémusu; mụa Jósẹfu ayịkwaru iya phụ. Onye ọdo bụ nne ụnwu Zébedi: ẹphe ẹbo.


\par }{\SH Eeli Jisọsu
\par }
{\R (Mak 15:42-47; Luk 23:50-56; Jọn 19:38-42)

\par }{\PP \VS{57}Yo be l'urẹnyashi; onye oke amadụ, shi Arimatíya abyatashia. Ẹpha iya bụ Jósẹfu. Ọ bụ onye lanụ lẹ ndu etsoje ụzo Jisọsu.

\VS{58}Yo jekfushia Páyileti; je arọo ya t'o kwe tẹ ya pata odzu Jisọsu je elia. Tọ dụ iya bụ; Páyileti asụ t'a pẹe ya ẹya.

\VS{59}Jósẹfu apatsuta odzu ono; gude ẹkwa ọcha, inyi ẹ-ta nọdu kwaa ya ẹge aakwajẹ odzu;

\VS{60}bya eje enyobe iya l'ili kẹ yẹbe Jósẹfu, ọ tụru k'ọphungu l'ọgba mkpuma. Yo swita eze mkpuma bechia ọnu iya; tụgbua lashia.

\VS{61}Méri kẹ Mágudala; mẹ Méri ọphunanu nọkwaphu l'ẹke ono; ẹphe adụgaru anọdu cheeru ili ono ifu.


\par }{\SH Eeche ili ono nche
\par }
{\PP \VS{62}Yo be echile iya, bụ iya bụ mbọku ọtu-ume; ndu ishi ndu achịjeru Nchileke ẹja; mẹ ndu Fárisii abya edzua l'ifu Páyileti;

\VS{63}sụ iya: “Nnajiufu; mẹ ẹphe nyatakwaru l'o nweru teke nwoke ono, dzugburu onwiya l'ẹjo-ire ono sụjeru teke ọ nọ; lẹ: ‘A -nọo abalị ẹbo gaa lẹ kẹ ẹto; bẹ ya e-shi l'ọnwu teta nọdu ndzụ ọdo.’

\VS{64}Zinua t'e cheje ili ono ọgbodo echeche jeye l'abalị k'ẹto ono; e menyaa; ndu etsoje ụzo iya egbeshi je ezihaa odzu iya; kfulahakwaa l'o shi-wa l'ọnwu teta nọdu ndzụ. T'ẹjo-ire kẹ ikperazụ ba kanụ k'ivuzọ.”


\par }{\PP \VS{65}Páyileti asụ ẹphe: “?Ọ kwa l'unu nweru ndu sọja, echeje nche? Unu tụgbunua je atụchikpoo ya ẹge ike beru unu.” 

\par }{\PP \VS{66}Ya ndono; ẹphe atụgbua je eworu iphe kpụ-chishikpoo ọnu ili ono ọhuma; mee ya iphe-ọhubama; woru ndu nche ye iya. A wata iya oche nche.




\par }\Chap{28}{\SH Jisọsu shi l'ọnwu eteta
\par }
{\R (Mak 16:1-10; Luk 24:1-12; Jọn 20:1-10)

\par }{\PP \VerseOne{1}Mbọku ọtu-ume esweebelephu; l'oswi ngguge-ngguge ụtsu mbọku Sonde; Méri kẹ Mágudala; mẹ Méri ọphunanu atụgbua jeshia l'ili ono.

\VS{2}E ji ekfu-a; alị awatawaphụ ọnma oke jijiji; kẹ l'o nweru ojozi-imigwe, shi l'ẹka Nnajiufu, shi l'imigwe phezita; bya eswifu eze mkpuma ono; metsua nọ-kirishia l'eli iya.

\VS{3}Ụgbugba iya achalẹphu l'ọ bụ ebemu-igwe; uwe iya achalẹphu l'ọ bụ eberugo.

\VS{4}Ndu nche ono atsụhu egvu; nmahu kpakpakpa; dabutsuwarua l'ọ bụ ndu nwụhuru anwụhu.


\par }{\PP \VS{5}Ojozi-imigwe ono asụ ụnwanyi ono: “Unubẹdua; unu ba tsụshi egvu. Ya makwaru-a l'ọo Jisọsu ọphu a kpọpyaberu l'oshi-osweru; bẹ unu achọ.

\VS{6}Ẹ tọ nọhekwa l'ẹke-a. O tetaakwaru ẹge ono, o kfuhawaru unu ono. Unu bya aphụ ẹke o shi daburu.

\VS{7}Unu tụgbulekwaphu nta-a je ekfuru ndu etsoje ụzo iya l'o shiakwa l'ọnwu teta nọdu ndzụ. O vuakwa unu ụzo eje Gálili. Ọ bụ l'ẹke ono; bẹ unu a-phụ iya. Ọ kwa iphe ya byaru unu ezizi ndono.”


\par }{\PP \VS{8}Ẹphe egude ọtsu-egvu; mẹ ẹhu-ọtso-ẹna vụta ọso; jeshiaru iya ọkoru ndu etsoje ụzo Jisọsu.


\par }{\PP \VS{9}A bya ele ẹnya; Jisọsu abyakfutashia ụnwanyi ono; bya ekele ẹphe: “Unu etehu-o!” Ẹphe agbakfube iya; bya adaa l'alị; gudegbaa ya ẹka l'ọkpa ẹphe ẹbo; baaru iya ẹja.

\VS{10}Jisọsu asụ ẹphe: “Unu ba atsụkwa egvu. Unu tụgbulekwaphu je ekfuru ụnwunna iya t'ẹphe jeekwaru Gálili; l'ọ kwa ẹke ono; bẹ ẹphe a-phụ iya.”


\par }{\SH Iphe ndu nche ekfu
\par }
{\PP \VS{11}Ụnwanyi ono atụgbua; nọdukwadua l'esu-ụzo; ndu sọja ono, eche nche ono aharu jeshikebe l'ime obodo; je akọoru ndu ishi ndu achịjeru Nchileke ẹja iphemiphe ọbule ono, meru nụ ono.

\VS{12}Ndu ishi ono; mẹ ndu bụ ọgurenya edzukobelephu; chịa idzu; woru okpoga, ha nshinu nụ ndu sọja ono nggalazu;

\VS{13}sụ ẹphe: “Unu sụje lẹ ndu etsoje ụzo iya pyabataru teke unu eku mgbẹnya l'ẹnyashi; bya ezita odzu iya.

\VS{14}A -makwarama; o -rua gọvano lẹ nchị; unu be yekwa ọnu; ẹphe e-kfurua nụ iya; haaru unu enge t'ẹ b'o nwe iphe e-me unu.”

\VS{15}Ya ndono; ẹphe achịta okpoga ono; mee ẹge e kfuru ẹphe. Yọ bụru iya bụ l'ẹphe ekfua ẹge ono; akọ ono edzuru ndu Ju; mbụ byeyekwaa ntanụ-a.


\par }{\SH Jisọsu ekoshi onwiya \newline  ndu etsoje iya nụ
\par }
{\R (Mak 16:14-18; Luk 24:36-49; Jọn 20:19-23; Ndu 1:6-8)

\par }{\PP \VS{16}Tọ dụ iya bụ; ndu ono, etsoje ụzo iya ono: ẹphe ụmadzu iri 'ẹ nanụ; atụgbua jeshia Gálili; l'ugvu ono, Jisọsu tụhawaru ẹphe ọnu iya ono.

\VS{17}Ẹphe aphụlephu Jisọsu; bya abaaru iya ẹja; e gudekwaru l'o nweru ndu obu haru agba ẹbo wo: ?a maru bụa ya?

\VS{18}Jisọsu abyakfuta ẹphe; bya asụ ẹphe: “Lẹ Nchileke mewaru tẹ iphe bụ ike, nọ l'igwe; mẹ lẹ mgboko; nọdu iya l'ẹka.

\VS{19}Ọo ya bụ; unu jee l'iphe bụ mbakeshi; je emee ẹphe t'ẹphe bụru ndu etso ụzo iya. Unu gude ẹpha kẹ Nna; mẹ kẹ Nwa; mẹ kẹ Ume-dụ-Nsọ mee ẹphe baputizimu.

\VS{20}Unu ezia ẹphe t'ẹphe meje iphemiphe ọbule ono, ya kfuru unu ono. Unu makwaru amaru lẹ yẹbedua nọkwa-a swiru unu mbọku-mbọku; jeye teke mgboko a-gvụ.”

\par }