\NormalFont\ShortTitle{Matiyu}

{\MTB Ozi-ọma,

\par }{\MT Matiyu

\par }{\MTB Deru



\par }\ChapOne{1}{\SH Ochochoroche Jizọsu Kéreshi
\par }
{\R (Luk 3:23-38)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ọwa-a bụ eri Jizọsu Kéreshi, Nwa Dévidi, oshilọkpa Ébirihamu.

\VS{2}Ébirihamu bụ nna Áyizaku; Áyizaku bụru nna Jiékọpu; Jiékọpu bụru nna Jiuda yẹe ụnwunna iya.

\VS{3}Jiuda bụ nna Pẹ́rezu yẹe Zera. Ne, nwụru ẹphenebo ono bụ Tama. Pẹ́rezu bụru nna Hézerọnu; Hézerọnu bụru nna Arámu.

\VS{4}Arámu bụ nna Amínadabu; Amínadabu bụru nna Náshọnu; Náshọnu bụru nna Sálụmonu.

\VS{5}Sálụmonu bụ nna Bówazu. Ne Bówazu bụ Réhabu. Bówazu bụru nna Óbẹdu. Onye bụ ne iya bụ Rutu. Óbẹdu bụru nna Jiesi;

\VS{6}Jiesi bụ nna onye eze ichee ono, bụ Dévidi.

\par }{\PP Tọbudu iya bụ; Dévidi bụkwanuru nna Sólomọnu. Onye bụ ne Sólomọnu bụ nwanyị ono, shi bụru nyee Uráya ono.

\VS{7}Sólomọnu bụ nna Rehobówamu; Rehobówamu bụru nna Abáyijia; Abáyijia bụru nna Asa.

\VS{8}Asa bụ nna Jiehoshafatu; Jiehoshafatu bụru nna Jióramu; Jióramu bụru nna Uzáya.

\VS{9}Uzáya bụ nna Jiótamu; Jiótamu bụru nna Éhazu; Éhazu bụru nna Hezekáya.

\VS{10}Hezekáya bụ nna Manásẹ; Manásẹ bụru nna Émọsu; Émọsu bụru nna Jiosáya.

\VS{11}Jiosáya bụ nna Jiẹkonáya; waa unwune iya; teke ono bụ teke a kpụkoru ndu Ízurẹlu laa alị Bábilọnu.


\par }{\PP \VS{12}Tọbudu iya bụ; a kpụkochaepho ndu Ízurẹlu laa alị Bábilọnu: Jiẹkonáya bụru nna Shiyálutiyẹlu; Shiyálutiyẹlu bụru nna Zerúbabelu.

\VS{13}Zerúbabelu bụ nna Abíyudu, bụ iya bụ nna Eláyekimu; Eláyekimu bụru nna Azọ.

\VS{14}Azọ bụ nna Zédọku; Zédọku bụru nna Ákịmu; Ákịmu bụru nna Éliyudu.

\VS{15}Éliyudu bụ nna Eliyéza; Eliyéza bụru nna Mátanu; Mátanu bụru nna Jiékọpu.

\VS{16}Jiékọpu bụ nna Jiósẹfu, bụ ji Meri. Meri bụ iya bụ ne Jizọsu, bụ onye eeku Kéreshi.


\par }{\PP \VS{17}Ọo ya bụ l'ọgbo, dụkpoo adụdu e -shi lẹ teke kẹ Ébirihamu jeye lẹ Dévidi bụ ọgbo iri l'ẹno. E -shi l'ọgbo kẹ Dévidi jeye lẹ teke a kpụkoru ndu Ízurẹlu laa alị Bábilọnu dụ ọgbo iri l'ẹno; e -shikwanụ lẹ teke ono, a kpụkoru phẹ laa alị Bábilọnu ono jasụ l'ọgbo kẹ Kéreshi ọbu bụkwarupho ọgbo iri l'ẹno.


\par }{\SH Anwụnwu Jizọsu
\par }
{\R (Luk 2:1-7)

\par }{\PP \VS{18}Waa g'e gude nwụa Jizọsu Kéreshi baa: Jiósẹfu jeru l'ẹka Meri, bụ ne Jizọsu jebua. Ọphu o toko dutakwanu iya; k'ọphu yẹe ya kwajẹwaru. A bya l'amarụ; Meri ọbu dụwanu ime. Ọ bụru Unme-dụ-Nsọ bẹ ime ono shi l'ẹka.

\VS{19}Ji iya, bụ Jiósẹfu bụ onye pfụberekoto. Ọ nọdu emekwanụ gẹ ya te eme Meri iphe-iphere l'edzudzu-ọha. Ọ chọkashiahaa gẹ ya e-shi jịka alụ Meri g'a ta ma.

\VS{20}O gudekwadụ iya arịri; ojozi-imigwe, shi l'ẹka Nnajịuphu byapfuta iya lẹ nrwọ bya asụ iya: “Jiósẹfu; Nwa Dévidi; gẹ ndzụ eduta Meri je alụru ta agụshi ngu. Nwata ono, ọ dụ ime iya ono bụkwa Unme-dụ-Nsọ bẹ o shi l'ẹka tsụta iya.

\VS{21}E -mechaa bẹ ọo-nwụ nwa-nwoke. Iphe, ịi-gụ iya bụ Jizọsu. Noo kẹle ọo-dzọta ndu nkiya l'ẹka iphe-ẹji, ẹphe meshiru.”


\par }{\PP \VS{22}Iphemiphe ono mee ọ vụa; mbụ iphe, Nnajịuphu shi l'ọnu onye mpfuchiru iya pfua, bụ iya bụ iphe ono, e pfuru sụ:

\VS{23}“Hụma lẹ nwamgbọko, yẹe nwoke teke akwaswee a-tsụta ime nwụa nwa nwoke; iphe, aa-gụ iya bụ ‘Ịmanelu’, bụ iya bụ ‘Chileke nọ swiru anyi’.”


\par }{\PP \VS{24}Jiósẹfu tehuẹpho lẹ mgbẹnya ono bya emee g'ojozi-imigwe, shi l'ẹka Nnajịuphu sụru g'o mee. O je edulata Meri teke ono bya alụahaa.

\VS{25}Ọphu yẹe ya akwajẹduru jasụ o zeda nwụa nwa nwoke ono. Jiósẹfu woru iya gụa Jizọsu.




\par }\Chap{2}{\SH Ndu mmamiphe, shi l'ụzo \newline  ẹnyanwu-awawa
\par }
{\PP \VerseOne{1}Tọbudu iya bụ; ọ bụru teke Herọdu shi bụru eze bẹ a nwụru Jizọsu lẹ mkpụkpu Bẹtulehemu. Mkpụkpu ono nọ l'alị Jiudiya. A nwụchae ya phọ; ndu mmamiphe, shi l'ụzo ẹnyanwu-awawa byatashia Jierúsalẹmu. Ẹphe rwua bya akpakashịahaa ishi asụje:

\VS{2}“?Dẹnu nwata ọbu, a nwụru-a, bụ Eze ndu Jiu-a? Anyi hụmaru kpokpode iya l'ụzo ẹnyanwu-awawa. Anyi byatashia g'anyi baarụ iya ẹja.”


\par }{\PP \VS{3}Tọbudu iya bụ; eze, bụ Herọdu nụmaepho iphe ono, ẹphe pfuru ono; ẹhu gbangahụ yẹe ndu Jierúsalẹmu l'ophu.

\VS{4}Ọ bya ekukọo ndu-ishi uke Chileke mgburugburu mẹ ndu ezije ekemu ọha. Ẹphe bya edzugbua. Ọ jịahaa phẹ ẹka aa-nwụkpoo Kéreshi ọbu.


\par }{\PP \VS{5}Ẹphe sụ iya: “Ẹka aa-nwụ iya bụkwa lẹ Bẹtulehemu, nọ lẹ Jiudiya. Noo kẹle onye mpfuchiru Chileke deru iya l'ẹkwo sụ:


\par }{\Q \VS{6}“Gụbe Bẹtulehemu,

\par }{\QB nọ l'alị Jiudiya;

\par }{\Q Ọ tọ dụdu g'e meru,

\par }{\QB ọ bụkwadu gụbedua

\par }{\QB bẹ ẹnya kachaa

\par }{\QB alwalwa l'iphe,

\par }{\QB bụ mkpụkpu,

\par }{\QB nweru ẹnya l'alị

\par }{\QB Jiudiya.

\par }{\Q Ọo l'ime ngu bẹ onye-ishi

\par }{\QB e-shi lụfuta,

\par }{\QB bụ iya bụ onye-ishi,

\par }{\QB a-nọdu eleta ndibe

\par }{\QB mu ẹnya;

\par }{\QB mbụ ndibe mu,

\par }{\QB bụ Ízurẹlu.


\par }{\PP \VS{7}“Tọbudu iya bụ; Herọdu bya ekua ndu mmamiphe ono, shi l'ụzo ẹnyanwu-awawa ono lẹ mpya bya akpafụta phẹ ishi ẹgube teke kpokpode ono lụfutakpooru gẹdegede. Ẹphe kọchaaru iya ya;

\VS{8}ọ bya ezia phẹ sụ g'ẹphe jeshia Bẹtulehemu ọbu. Sụ phẹ: Unu je atọkpoepho ẹhu chọo nwata ọbu. Unu -hụmae ya phọ; unu alwa azụ bya akaru mu; k'ọphu mu e-jekwaphọ je abaarụ iya ẹja.”
 

\par }{\PP \VS{9}Noo ya; ẹphe nụmabebekpoepho ozi ono, eze ziru phẹ ono; ọ bụru phẹ atụgbu. Ẹphe lụfutaepho; gụbe kpokpode ono, ẹphe hụmahawaruro l'ụzo ẹnyanwu awawa phọ wafụtakwa ọzo bya evutakwaru phẹ phọ ụzo ọzo. O jekpọepho gbiriri jasụ o jerwua ẹka nwata ono nọ. O keshiru l'ẹka ono kelẹrupho jịngu jịngu l'imeli.

\VS{10}Ẹphe hụmaepho kpokpode ono; ẹhu tsọo phẹ ntụmatu. Ẹphe wata ete ẹswa.

\VS{11}Ẹphe bya abahụ l'ime ụlo ono; bya ahụma nwata ono yẹle Meri, bụ ne iya. Ẹphe bya egbushi ikpere l'alị; baarụ nwata ono ẹja; bya ekpuhaa ẹda, ẹphe yeru ẹku phẹ bya emeeru nwata ono iphe-ọma. Iphe, ẹphe nụru iya bụ; mkpọla-ododo waa ụ̀nwù furankisẹnsu; waa ụ̀nwù mẹru.


\par }{\PP \VS{12}E mechaa; Chileke byapfuta phẹ lẹ nrwọ sụ g'ẹphe ba alaphuẹkwa azụ l'ibe Herọdu. Ẹphe kwe hm; tụgbua shia ụzo ọzo; ọ bụru phẹ ala alị phẹ.


\par }{\SH Jiósẹfu phẹ ala alị Ijiputu
\par }
{\PP \VS{13}Tọbudu iya bụ; ndu mmamiphe ono tụgbuepho; ojozi-imigwe, shi l'ẹka Nnajịuphu byapfuta Jiósẹfu lẹ nrwọ bya asụ iya: “Jiósẹfu; gbẹshi duta nwata ono yẹle ne iya gbaru lashịa Ijiputu je eburu l'ẹka ono jasụ teke mu e-zi unu g'unu lwatashịa. Lẹ Herọdu e-mechakwaa chọo nwata ono l'ẹnya mee gẹ ya megbua ya.”


\par }{\PP \VS{14}O rwua l'ẹnyashi iya ọzo; Jiósẹfu gbẹshi duta nwata ono yẹle ne iya; ọ bụru phẹ ala Ijiputu.

\VS{15}Ọ bụru l'ẹka ono bẹ ẹphe nọru jasụ Herọdu nwụhu.

\par }{\PP Ọ bụru iya bụ iphe ono, onye mpfuchiru Chileke pfuhawaru ono je avụa. L'ọ sụru: “Ọo l'alị Ijiputu bẹ mu jeru je ekua nwa mu nwoke ono.”


\par }{\SH Eegbushi ụnwegirima-nshịi \newline  lẹ Bẹtulehemu
\par }
{\PP \VS{16}Tọbudu iya bụ; a nọnyaepho; Herọdu maru lẹ ndu mmamiphe ono bẹ bụ edeha bẹ ẹphe deharu iya. Ọ vọru ọku wụa ẹhu. O woru ekemu tụa. E je egbushikọta iphe, bụkpoo ụnwegirima unwoke, a nwụru l'alị Bẹtulehemu l'ophu mẹ ndu a nwụru lẹ mkpụkpu ọzo, nọ-pheru phẹ mgburugburu. E shi lẹ ndu ọphu, a nwụru k'ọ̀phúú gbushia phẹ je akpaa lẹ ndu ọphu nọwaru apha labọ. Iphe, o gude mee ya nno bụ ajịji phọ, ọ jịru ndu mmamiphe phọ; ẹphe kọoru iya teke kpokpode ono beberu fụta phọ.


\par }{\PP \VS{17}Ọ bụru ẹgube ono bụ g'o shiru vụa mbụ iphe ono, Jieremaya bụ onye mpfuchiru Chileke pfuhawaru sụ:


\par }{\Q \VS{18}“A nụmaru ụzu-ẹkwa lẹ

\par }{\QB Rama;

\par }{\QB mbụ ẹkwa anwụhu mẹ oke

\par }{\QB nggụmaphu;

\par }{\Q Ọ bụru Rechiẹlu l'ara ẹkwa

\par }{\QB ụnwu iya;

\par }{\QB ọphu o kwedu g'e gbobuta

\par }{\QB iya egbobuta;

\par }{\QB opfu l'ụnwu iya bvụeberu.\FTNT{*}{{\FR 2:18 }{\FR{2:18
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Jier 31:15}}{\FT{.}}}”


\par }{\SH Alwalwa, Jiósẹfu phẹ
\par }
{\PP \VS{19}Noo ya; Herọdu nwụhuepho; ojozi-imigwe, shi l'ẹka Nnajịuphu byapfuta Jiósẹfu lẹ nrwọ lẹ Ijiputu; bya asụ iya:

\VS{20}“Jiósẹfu; gbẹshi duru nwata ono yẹle ne iya lashịa alị Ízurẹlu; lẹ ndu shi achọ ishi nwata ono bẹ nwụshihuakwarunu.”

\VS{21}Ọ gbẹshi duta nwata ono yẹle ne iya ọ bụru phẹ ala alị Ízurẹlu.


\par }{\PP \VS{22}Tọbudu iya bụ; Jiósẹfu nụmaepho lẹ nwatibe Herọdu, bụ Akileyọsu bẹ bụ eze ndu Jiudiya l'ọzori nna iya, bụ Herọdu; ndzụ eje eburu l'ẹka ono gụahaa ya. A bya anmabaaru iya ọkwa ọzo lẹ nrwọ. Ọ bụru iphe ono, meru g'o gude ọ tụgbua; ọ bụru iya ala Gálili.

\VS{23}O rwua je eburu lẹ mkpụkpu, eekuje Nazaretu. E shi ẹgube ono; iphe, ndu mpfuchiru Chileke pfuhawaru vụa. L'ẹphe pfuru sụ: “Ee-ku iya Nwọphu Nazaretu.”




\par }\Chap{3}{\SH Ozi Jiọnu, onye emeje baputizimu \newline  eezi l'echiẹgu
\par }
{\R (Mak 1:1-8; Luk 3:1-18; Jiọn 1:19-28)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ọ bụru teke ono bẹ Jiọnu ọphu emeje baputizimu byaru bya anọdu l'echiẹgu Jiudiya bya awata epfu opfu Chileke sụ:

\VS{2}“G'izimanụ iphe-ẹji unu lwa unu azụ g'unu ghaa umere lwapfuta Chileke lẹ Chileke abyaakwaa egoshi lẹ ya bụ eze.”

\VS{3}Ọ kwa Jiọnu bụ onye ono, Azáya, onye mpfuchiru Chileke pfuru opfu iya sụ:

\par }{\Q “Ọ dụru onye ara iya arara

\par }{\QB l'echiẹgu sụ:

\par }{\Q ‘Unu meziaru Nnajịuphu ụzo.

\par }{\Q Unu mee gbororo iya g'ọ

\par }{\QB dụgbaa nhamụnha.’ ”


\par }{\PP \VS{4}Noo ya; uwe, Jiọnu eyeje l'ẹhu bụ uwe, e meru l'ẹ́jí ịnya-kamẹlu; l'o gude akpọ-anụ tubuta iya l'upfu. Ọ bụru igube yẹle manụ-ẹnwu abụjeru nri iya.

\VS{5}Tọbudu iya bụ; ndu Jierúsalẹmu l'ophu; mẹ ndu Jiudiya; mẹ ndu bu lẹ mgboru Jiọ́danu mgburugburu tụko zefụtakota wụ-pfutashia ya.

\VS{6}Ẹphe nọdu akọshi iphe-ẹji, ẹphe meshiru; ọ nọdu emejegbaa phẹ baputizimu l'ẹnyimu Jiọ́danu.


\par }{\PP \VS{7}Tọbudu iya bụ; ọ hụmaepho ikpoto ndu Fárisii waa ndu Sadusii, awụ abya g'e mee phẹ baputizimu; ọ sụ phẹ: “Unubẹ ụnwu, ẹjo agwọ nwụshiru-a. ?Bụ onye karụ unu g'unu gbalaaru oke-ẹhu-eghu ono, Chileke a-tukoshi unu mbọku, ọo-nma mgboko ikpe ono?

\VS{8}Unu mịa amịmi g'oshi-ọmi. Mebyi, unu aa-mị bụ eme umere, goshiru l'izimanụ iphe-ẹji unu lwawaru unu azụ; unu lwapfutawaa Chileke.

\VS{9}Unu ta arịkwa k'asụ: ‘?Ọ kwa lẹ Ébirihamu bụwanu onye-iche anyi phẹ.’ Unu ta amakwa l'o -beta g'ọ tọ dụ bẹ Chileke a-dụ ike meshia mkpuma-a g'ọ nwụshia ụnwu, a-bụru ụnwu Ébirihamu.

\VS{10}Mbụ lẹ nta-a bẹ a dabẹakwaru ogbunkụ l'ọgbarabvu iphe, bụkpoo oshi. Oshi ọphu amịduru mebyi, dụ ree; l'ee-gbutsua ya chie l'ọku.

\VS{11}Mbẹdua bụkwa mini bẹ mu egudeje eme unu baputizimu gude goshi l'izimanụ lwarụ unu azụ l'iphe-ẹji, unu meshiru; unu lwapfutawaa Chileke. Obenu l'onye ọphu abyanụ bẹ ka mu l'ishi ka mu l'ọkpa. Onye mu ta adụkpodanu iphe, mu bụ kẹ gẹ mu vuru akpọkpa iya tso iya. Onye k'ono l'e-gude Unme-dụ-Nsọ waa ọku mee unu baputizimu.

\VS{12}O gudewaa ajakpa, oo-gude phụshia ẹswa lẹ balị; vuta ọphu bụ balị vuba l'ụlo iya; kpota ẹswa iya kporu ye l'ọku, ata nyịhudu anyịhu.”


\par }{\SH Jiọnu eme Jizọsu baputizimu
\par }
{\R (Mak 1:9-11; Luk 3:21-22)

\par }{\PP \VS{13}Tọbudu iya bụ; Jizọsu shi lẹ Gálili byatashia Jiọ́danu gẹ Jiọnu mee ya baputizimu.

\VS{14}Jiọnu meahaa g'ọ jịka sụ iya: “Ọ chia mbẹdua bẹ gbaru kẹ gẹ mu byachia g'i mee mu baputizimu; ị gbẹchia abyapfutachịa mu.”


\par }{\PP \VS{15}Ọle Jizọsu sụru iya: “Haarọ g'e mee ya rọ ẹgube ono nta; kẹle ono g'anyi e-shi meẹbekota iphemiphe, bụ iphe, pfụru-ọto.”

\par }{\PP Tọbudu iya bụ; Jiọnu kwetanụ.

\VS{16}Emeghe, eemeghe Jizọsu baputizimu ono; o shiẹpho lẹ mini ono rwufutashia; igwe bukahaẹpho ẹbo gheru ọnu. Ọ hụma Unme Chileke g'ọ dụepho gẹ ndo pheẹpho phaa phezeta bya anọdu iya l'ẹhu.

\VS{17}Noo ya; a nụma olu-opfu, shi l'imigwe ono sụ: “Ọwa-a bụ Nwa mu nwoke, mu yeru obu. O jiru mu ẹpho.”




\par }\Chap{4}{\SH Ama, Obutuswe aahụ Jizọsu
\par }
{\R (Mak 1:12-13; Luk 4:1-13)

\par }{\PP \VerseOne{1}Tọbudu iya bụ; Unme Chileke bya eduta Jizọsu duba l'echiẹgu gẹ Obutuswe hụa ya ama.

\VS{2}O rwua ẹka ono je anọo ụkporo abalị labọ: eswe l'ẹnyashi; swịkota ẹgu. E mechaa; ẹgu gụahaa ya.

\VS{3}Nwandale byapfuta iya bya asụ iya: “Ọ -bụru l'ị bụ Nwa Chileke; sụnu gẹ mkpuma-a ghọshia nri!”


\par }{\PP \VS{4}Jizọsu sụkwanu iya: “Ẹkwo-opfu Chileke sụkwaru: ‘Ọ tọ bụdu nri kpụrumu bẹ amadụ e-gude nọdu ndzụ. Ọ kwa iphe, bụkpoo opfu, shi Chileke l'ọnu.’ ”


\par }{\PP \VS{5}Tọbudu iya bụ; Obutuswe ono bya eduta iya duru bahụ lẹ mkpụkpu ono, dụ nsọ ono, bya eworu iya dobe l'ẹka kachaa l'eli l'eze-ụlo Chileke

\VS{6}bya asụ iya: “Ọ -bụru l'ị bụ Nwa Chileke; shinu l'eli ẹka-a dafụ daa l'alị; l'ẹkwo-opfu Chileke sụkwaru:

\par }{\Q “Chileke a-karụ-a

\par }{\QB ụnwu-ojozi-imigwe iya

\par }{\QB g'ẹphe leta ngu ẹnya.

\par }{\Q ‘Ẹphe e-gude ẹka pata ngu

\par }{\QB apata;

\par }{\QB a nọnyaa ị kpọo ọkpa

\par }{\QB lẹ mkpuma.’ ”


\par }{\PP \VS{7}Jizọsu sụkwanu iya: “Obenu l'e dekwaru iya phọ l'ẹkwo-opfu Chileke sụ: ‘Ta ahụkwa Nnajịuphu, bụ Chileke ngu ama.’ ”


\par }{\PP \VS{8}Noo ya; Obutuswe ono bya edutakwaphọ Jizọsu ọzo bya eje enyihu eze úbvú, haẹpho ephekerephe ephekerephe gẹ gụnu; je egoshikọta iya alị-eze ndiphe mgburugburu mẹ iphe, dụ ree, nọ iya nụ.

\VS{9}Bya asụ iya: “Iphemiphe ono g'ọ ha bẹ mu a-nụkota ngu mẹ ị -dakpọwaa l'alị; baarụ mu ẹja.”


\par }{\PP \VS{10}Tọbudu iya bụ; Jizọsu kweẹpho doo bya asụ iya: “Gbẹshi l'ẹka ono Nsetanu; l'ẹkwo-opfu Chileke sụkwaru: ‘Ọo Nnajịuphu, bụ Chileke ngu bụ onye ịi-barụ ẹja; tẹme ọ bụru iya kpụrumu bụ onye ịi-nọdu ejeru ozi.’ ”


\par }{\PP \VS{11}Tọbudu iya bụ; Obutuswe ono parụ iya haa; ụnwu-ojozi-imigwe bya ejeahaaru iya ozi.


\par }{\SH Jizọsu ezi Opfu Chileke lẹ Gálili
\par }
{\R (Mak 1:14-15; Luk 4:14-15)

\par }{\PP \VS{12}O be teke Jizọsu nụmaru l'a tụwaru Jiọnu mkpọro; ọ gbẹshi jeshia Gálili.

\VS{13}Ọ gbẹshi lẹ Nazaretu lashịa Kapaniyọmu je eburu. Mkpụkpu ono nọ l'agụga eze-ẹnyimu Gẹnesaretu; mbụ l'alị Zebulọnu mẹ Nafụtali.

\VS{14}Noo ya bụ iphe ono, Azáya onye mpfuchiru Chileke pfuru ono je a-vụkota, sụru:


\par }{\Q \VS{15}“Gụbe alị Zebulọnu mẹ alị

\par }{\QB Nafụtali,

\par }{\QB nọ l'ibiya k'eze-ẹnyimu

\par }{\QB ono;

\par }{\QB l'azụ Jiọ́danu azụ iya

\par }{\QB ọphuu.

\par }{\Q Gụbe Gálili kẹ ndu abụdu

\par }{\QB ndu Jiu!


\par }{\Q \VS{16}Ndu ono, nọ l'ime ọchii

\par }{\QB hụmaakwaru ìphóró,

\par }{\QB parụ ẹka.

\par }{\Q Ndu k'ono, bu l'alị ono,

\par }{\QB gbakọtaru tsụkiribaa

\par }{\QB ono bẹ ìphóró

\par }{\QB nwuakwarụ kẹ

\par }{\QB phorokotokongu.”


\par }{\PP \VS{17}Noo ya; ọ bụru teke ono bẹ Jizọsu shiẹpho wata asa ozi-ọma, shi l'ẹka Chileke asasa sụ: “G'izimanụ lwa unu azụ; unu ghaa umere byapfuta Chileke lẹ Chileke abyaakwaa egoshi l'ọo ya bụ eze!”


\par }{\SH Ndu mbụ, watarụ etso Jizọsu
\par }
{\R (Mak 1:16-20; Luk 5:1-11)

\par }{\PP \VS{18}O be gẹ Jizọsu tsoru ógbú ógbú eze-ẹnyimu, nọ lẹ Gálili; ọ hụma unwune labọ, bụ ndu ịkokoro. Onye lanụ bẹ ẹpha iya bụ Sayịmonu, onye eekuje Pyịta. Nwune iya ọphuu bẹ ẹpha iya bụ Anduru. Ọ hụma phẹ ẹka ẹphe agha ụgbu l'eze-ẹnyimu.

\VS{19}Tọbudu iya bụ; ọ sụ phẹ: “Unu bya etsoru mu gẹ mu emee unu ndu a-nọdu esekutaje nemadzụ g'eesetajẹ ẹma-a.”

\VS{20}Epfupfu, oopfu iya; ẹphe gwọbe ụgbu phẹ; tsoahaa ya.


\par }{\PP \VS{21}Jizọsu byakwa eshi l'ẹka ono jeribẹru nwanshịi; ọ hụmakwa unwune labọ ọzo, bụ Jiemusu, bụ nwa Zebedi; yẹle Jiọnu nwune iya l'ẹka ẹphe lẹ nna phẹ, bụ Zebedi nọ l'ime ụgbo; emezi ụgbu phẹ emezi. O kua phẹ.

\VS{22}Ekuku, ooku phẹ; ẹphe haa ụgbo ono yẹe nna phẹ tụgbua je etsoru iya.


\par }{\SH Jizọsu ezi iphe; bya eme ndu \newline  iphe eme g'ẹphe wekọrohu
\par }
{\R (Luk 6:17-19)

\par }{\PP \VS{23}Tọbudu iya bụ; Jizọsu jedzuru ẹkameka lẹ Gálili; ezi opfu Chileke l'iphe, bụkpoo ụlo-ndzukọ ndu Jiu; bya epfukwaphọ opfu Chileke sụ phẹ lẹ Chileke abyawaa egoshi lẹ ya bụ eze; bya emee g'iphe, bụkpoo ndu ẹhu eme mẹkpoo ndu iphe-ememe mmanụ emegbaa wekọrohukota; obeta ọ bụru ẹgube iphe-ememe dụ ịdu-agha.

\VS{24}Ẹpha Jizọsu ngakọta Siriya mgburugburu. Ẹphe nọdu apatagbaaru iya ndu iphe eme; mẹ ndu iphe, bụkpoo ẹhu, dụ iche iche eme; mẹ ndu iphe eme ẹhuka shii; mẹ ndu ọbvu eme; mẹ ndu ndapfụ; mẹ ndu ndanwụ danwụru ibe-ẹhu lanụ. Noo ya; Jizọsu mekọta phẹ; ẹphe wekọrohuchaa.

\VS{25}Ikpoto nemadzụ shi lẹ Gálili tsoru iya; mẹ ndu shi lẹ Mkpụkpu-iri mẹ Jierúsalẹmu; mẹ ndu Jiudiya; mẹ ndu shi azụ ẹnyimu Jiọ́danu. Ẹphe tụko wụru gidigidi tsoru iya.




\par }\Chap{5}{\SH Jizọsu epfu opfu Chileke \newline  l'eli úbvú
\par }
{\PP \VerseOne{1}Jizọsu bya ahụma ikpoto ọha ono bya enyihu eli úbvú je anọdu anọo. Ndu etsoje iya nụ wụ-pfuta iya.

\VS{2}Ọ wata phẹ ezi iphe sụ phẹ:


\par }{\SH Ẹhu-ụtso
\par }
{\R (Luk 6:20-23)

\par }{\Q \VS{3}“Ẹhu-ụtso bẹ a gọru nụ ndu

\par }{\QB wozetaru onwophẹ alị

\par }{\QB l'iphu Chileke;

\par }{\QB kẹle ẹka Chileke bụ eze bụ

\par }{\QB nkephẹ!


\par }{\Q \VS{4}Ẹhu-ụtso bẹ a gọru nụ ndu

\par }{\QB aphụ byaru;

\par }{\Q Kẹle Chileke e-mechakwaa

\par }{\QB dụa phẹ obu!


\par }{\Q \VS{5}Ẹhu-ụtso bẹ a gọru nụ ndu

\par }{\QB dụ àgù;

\par }{\QB kẹle ọo phẹ l'e-mechaa

\par }{\QB nweru mgboko.


\par }{\Q \VS{6}Ẹhu-ụtso bẹ a gọru nụ ndu

\par }{\QB ono, apfụbekoto agụje

\par }{\QB g'ẹgu nri mẹ ẹgu mini ono;

\par }{\QB kẹle Chileke e-mechaa

\par }{\QB mee g'ẹpho ji phẹ!


\par }{\Q \VS{7}Ẹhu-ụtso bẹ a gọru nụ ndu

\par }{\QB nweru obu-imemini;

\par }{\QB kẹle Chileke a-phụkwaru

\par }{\QB phẹ phọ obu-imemini!


\par }{\Q \VS{8}Ẹhu-ụtso bẹ a gọru nụ ndu obu

\par }{\QB gụru ìphóró;

\par }{\QB kẹle ẹphe e-mechaa hụma

\par }{\QB Chileke!


\par }{\Q \VS{9}Ẹhu-ụtso bẹ a gọru nụ ndu eme

\par }{\QB gẹ nchị dụ do;

\par }{\QB kẹle ọo phẹ bẹ ee-ku ụnwu

\par }{\QB kẹ Chileke!


\par }{\Q \VS{10}Ẹhu-ụtso bẹ a gọru nụ ndu

\par }{\QB aakpa ẹhu;

\par }{\QB l'opfu l'ẹphe eme iphe,

\par }{\QB dụ Chileke ree;

\par }{\QB kẹle ẹka Chileke bụ eze

\par }{\QB bụ nkephẹ!


\par }{\PP \VS{11}“Ẹhu-ụtso bẹ a gọru nụ unu teke ndiphe nọdu akọ unu ọnu; akpa unu ẹhu; adzụkota ẹjo ụka, adụdu k'anụma ekpu unu opfu l'unu kweru nkemu.

\VS{12}G'ẹhu tsọje unu ụtso; unu teje ẹswa; kẹle obunggo unu parụ ẹka l'imigwe. Ọ bụkwapho g'ẹphe akpa unu ẹhu ono bụ g'ẹphe kpakwaru iya phọ ndu mpfuchiru Chileke, vu unu ụzo.”


\par }{\SH Únú yẹe ìphóró
\par }
{\R (Mak 9:50; Luk 14:34-35)

\par }{\PP \VS{13}“Ọo unubẹdua bụ únú kẹ mgboko; ọle teke únú tsọ-buhuru únú-únú; ?dẹnu g'ii-shi mebakwadaa ya g'ọ tsọ únú-únú ọzo? Ọ tọ dụhekwa iphe ọzo, ọ dụkwadu ree ememe; gbahaa g'e woru iya wụshia gẹ nemadzụ zọpyashia ya l'ọkpa.


\par }{\PP \VS{14}“Ọo unubẹdua bụ ìphóró kẹ mgboko. Mkpụkpu, degeru l'elikota úbvú bẹ e te domikọtajekwa edomi.

\VS{15}Ọphu aanwụjeduru ọku ye l'orọku kpube iya iphe. Ẹka eedobeje iya bụ l'iphe, eedobeje orọku; k'ọphu onyemonye, nọ l'ụlo ọbu a-hụma ìphóró iya.

\VS{16}Ọo ya bụ; g'ìphóró unu ngakọtakwa l'ẹka ndiphe nọ; k'ọphu ẹphe a-hụma iphe, dụ ree, unu emekọta gude iya jaa Nna unu, bu l'imigwe ajaja.”


\par }{\SH Jizọsu ezi k'ekemu
\par }
{\PP \VS{17}“Unu ta arịkwa l'iphe, mu byaru bụ gẹ mu gbukaa ekemu Mósisu; ọzoo iphe, ndu mpfuchiru Chileke pfuru. Mu ta abyakwaru iya egbuka. Mu byakwaru gẹ mu mee g'ọ vụkota g'e pfuru iya.

\VS{18}Sụ-a; gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; igwe a-bvụkwa alị abvụ; obenu l'akpụru opfu lanụ ọzoo iphe, a tsọru kpọngu, shi l'ekemu ta abyakwa erebuhu ire jasụ teke iphemiphe ono a-vụkota.

\VS{19}Ọo ya bụ l'onye mebyikwanụru ekemu Chileke m'obeta ọ bụru ọphu kachakpọo alwa alị; bya ezi ndu ọzo g'ẹphe mekwaphọ ẹgube ono; ọo onye ono a-kachakpọo alwa alị l'ẹka Chileke bụ eze. Obenu l'onye eme ekemu ono; bya ezi ndu ọzo g'ẹphe mekwa iya phọ; onye ono a-bụru onye ha shii l'ẹka Chileke bụ eze.

\VS{20}Iphe, mu epfu bụ lẹ teke unu akadụ ndu ezije ekemu; waa ndu Fárisii eme iphe, dụ Chileke ree bẹ unu ta abyakwa abahụ l'ẹka Chileke bụ eze.”


\par }{\SH Oke-ẹhu-eghu Chileke
\par }
{\PP \VS{21}“Unu nụmahawaru lẹ ndu kẹ teke ndiche bẹ a sụru: ‘Te egbukwa ọchi.\FTNT{*}{{\FR 5:21 }{\FR{5:21
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Awụ 20:13}}{\FT{.}}} Onye gburu ọchi bẹ a-kpụjekwaru jee l'iphu ndu-ikpe.’

\VS{22}Obenu lẹ mbẹdua epfuru unu nta-a sụ l'onye etso nwune iya opfu l'ẹbe adụ iphe, o meru iya; onye ono bẹ a-kpụkwaru bya l'iphu onye-ikpe. Mbụ l'iphe, bụkpoo onye kọru nwune iya ọnu bẹ a-kpụjekwaru bya l'iphu ọgbo-ikpe. Iphe, bụkpoo onye gude ọnu iya sụ nwune iya: ‘Gụbe onye-eswe-a’; onye ono a-lakwa l'ọku-alị-maa.

\VS{23}Ọo ya bụ lẹ-a; teke ọ bụ l'ị nọ l'iphu ọru-ngwẹja Chileke; ị -bya anụ Chileke iphe; ị nọdu l'ẹka ono nyata l'ọ dụru opfu, dụru gẹe nwune ngu;

\VS{24}parụ iphe ono, ị byaru anụnu ono haa l'iphu ẹka ono vuru ụzo tụgbua jeadaa gẹ gụ lẹ nwune ngu ono doshiadaa; e -mechaa l'ị byawarọ anụ Chileke iphe, ịinu iya.


\par }{\PP \VS{25}“Teke onye gbaru ngu ẹkwo kpụ ngu eje l'ụlo-ikpe; kukebe ẹhu mee gẹ gụ l'iya doshia ya ẹgwegwa teke unu nọkwadu l'etsuzọ; g'ọ tọ bụ: unu -rwua l'ọ kpụru ngu nụ onye-ikpe; onye-ikpe akpụru ngu nụ ọgbogu; ọgbogu eje eworu ngu tụa mkpọro.

\VS{26}Gẹ mu gbukwaaru ngu iya tororo; Ị tị yịkwa fụta afụta l'ẹka ono jasụ teke ị pfụeberu iphe, e gburu ngu nre iya; ị -pfuphodo mẹ afụ bẹ a taa hakwa ngu.”


\par }{\SH Eri ogori
\par }
{\PP \VS{27}“Unu nụmawaru l'a sụru: ‘Be erikwa ogori.\FTNT{†}{{\FR 5:27 }{\FR{5:27
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Awụ 20:14}}{\FT{.}}}’

\VS{28}Ọle mu sụkwanuru unu; o -nwekpọwaru onye leru nwanyị ẹnya; k'ọphu nwanyị ono gụru iya agụgu ejepfu; onye ono bẹ gudeakwaa obu iya ria ogori.

\VS{29}Ọo ya bụ; teke ọ bụ l'ọo ẹnya ẹkutara ngu esetaru ngu eme iphe-ẹji; swọfu iya tuphaa! L'ọ kakwaru ngu ree l'i tupharu ibe ẹhu ngu lanụ; eme l'i dzuru oke; a pata ngu l'ophu chie l'ọku-alị-maa.

\VS{30}Teke ọ bụkwanu l'ọo ẹkutara ngu kpatarụ ngu eme iphe-ẹji; gbufu iya tuphaa. L'ọ kakwaru ngu ree l'i tupharu ibe ẹhu ngu lanụ; eme l'i dzuru oke; a pata ngu l'ophu chie l'ọku-alị-maa.”


\par }{\SH K'achịfu nwanyị
\par }
{\R (Mat 19:9; Mak 10:11-12; Luk 16:18)

\par }{\PP \VS{31}“E dekwaruphọ sụ g'onye achịfu nyee ya vujeadaru ụzo dee ẹkwo-achịfu-nwanyị nụ iya lẹ ya taa lụhedu; tẹme l'ọo-chịfuwa iya rọ.

\VS{32}Ọle mu sụkwanuru unu-a: onye chịfuru nyee ya; abụdu l'oori ogori; onye ono meakwaru nwanyị ono; ọ nọdu eri ogori; tẹme onye lụkwanuru onye a chịfuru achịfu l'erikwaphọ ogori.”


\par }{\SH K'eri angụ
\par }
{\PP \VS{33}“Ọzo bụ l'unu nụmahawaru lẹ ndu teke ono bẹ a sụru: ‘Teke i rifuru angụ emeru Chileke iphe; mekwaaru Chileke iphe, i rifuru angụ l'ii-meru iya; ta ahakwa iya ememe.’

\VS{34}Ọle mu sụkwanuru unu-a: unu te erijekwa angụ ililekpọo. Unu te egudejekwa imigwe ria angụ; l'imigwe bụkwa aba-eze Chileke.

\VS{35}Ọphu unu egudejekwa alị ria angụ; l'ọ kwa alị bụ ẹka Chileke gbabẹru ọkpa. Sụ-a; unu te egudejekwa Jierúsalẹmu ria angụ; lẹ Jierúsalẹmu bụkwa mkpụkpu k'onye eze ono, ha shii onoya.

\VS{36}Ọphu unu egudejekpọkwaanu ishi unu ria angụ; g'ọ tọ bụdu l'unu adụ ike eme g'ọ ka mma l'ọo akpụru ẹgbushi lanụ, nọ unu l'ishi g'o ji uji; ọzoo g'ọ chaa ụcha.

\VS{37}Iphe, unu e-pfuje kpoloko bụepho ‘ee’; ọzoo ‘waawaa’. O -nweru iphe ọzo, i pfuru, 'abụdu opfu labọ ono bụakwaa Obutuswe bẹ o shi l'ẹka.”


\par }{\SH K'agwata ụgwo iphe
\par }
{\R (Luk 6:29-30)

\par }{\PP \VS{38}“Unu nụmahawaru l'ekemu Mósisu sụru: ‘Onye meru; ẹnya pyahụ nwibe iya g'e mekwaaphọ g'ẹnya pyahụlata onye ono; onye chikwofuru nwibe iya eze; g'e chikwofụlata iya ụgwo iya.\FTNT{‡}{{\FR 5:38 }{\FR{5:38
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Awụ 21:24; Uke 24:20; Dit 19:21}}{\FT{.}}}’

\VS{39}Obenu lẹ mu epfuru unu sụ: onye meru ngu ẹjo-iphe; te ejekwa iya emelata. Onye chiru ngu ẹka l'agbagba-nchị ẹkutara; ghafụaru iya nchị ẹkicha.

\VS{40}Teke ọ bụ l'o nweru onye jeru je agbaarụ ngu ẹkwo l'ụlo-ikpe gẹ ya nata ngu nggafụ-ẹka, i yeru l'ime ẹhu; haa ya g'ọ natafụa ngu uwe ẹhu ngu.

\VS{41}Teke ọ bụ l'o nweru onye kebutaru ngu k'ẹhuka sụ gẹ gụ l'iya swịru jee manyịru lanụ; tsoru iya rọ gẹ gụ l'iya jee manyịru labọ.

\VS{42}Nụje onye sụru g'ị nụ iya iphe; iphe, ọ sụru g'ị nụ iya; tẹme onye byaru ngu arwọta iphe; ta ajịkakwa iya ya anụnu.”


\par }{\SH K'eye ndu ọhogu obu
\par }
{\R (Luk 6:27-28,32-36)

\par }{\PP \VS{43}“Unu nụmahawaru l'a sụru: ‘Yeje onye gụ l'iya eshi ọ̀nyà obu; g'onye ọhogu ngu dụje ngu ashị.\FTNT{§}{{\FR 5:43 }{\FR{5:43
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Uke 19:18; Dit 23:6}}{\FT{.}}}’

\VS{44}Ọle iphe, mu akaru unu bụ: Unu yee ọhogu unu obu. Unu epfujeru Chileke opfu ẹhu ndu emekpa unu ẹhu;

\VS{45}g'unu a-bụru ụnwu kẹ Nna unu ọphu bu l'imigwe. Kẹle ọo ya emeje g'ẹnyanwu waaru ndu ọma mẹ ndu ẹjo-iphe. Tẹme ọ nọdu emeje g'igwe dzeru mini wụshiru ndu pfụberekoto mẹ ndu apfụbeduru-ẹka-ọto.

\VS{46}Teke ọ bụepho ndu yeru unu obu bẹ unu yeru obu kpụrumu; ?bụ obunggo gụnu bẹ unu a-nata l'ono? ?Tọ bụhedu gẹ ndu ana okpoga akịriko emeje bụ ono?

\VS{47}Teke ọ bụepho ndu unu ẹ phẹ eshi ọ̀nyà bẹ unu ekeleje ekele kpụrumu; ?bụ gụnu bẹ bụ iphe, unu ka ndu ọzo ememe? ?Tọ bụedu gẹ ndu ta amadụ Chileke emeje bụ ono?

\VS{48}Ọo ya bụ g'unu dụebe ree gẹ Nna unu, bu l'imigwe dụebe ree.”




\par }\Chap{6}{\SH Eme iphe-ọma
\par }
{\PP \VerseOne{1}“Unu kwabẹje ẹnya g'unu te emeje iphe-ọma unu sagaa k'ọphu onyemonye a-hụmakotaje iphe unu eme. Ọdumeka bẹ Nna unu ọphu bu l'imigwe ta abyakwa ebu unu nggo iya.


\par }{\PP \VS{2}“Ọo ya bụ; teke i meru iphe-ọma; te ejekwa iya ara arara l'edupfu. Te emekwa gẹ ndu bụ tụko-l'ẹhu-atụko-l'obu emeje l'ime ụlo-ndzukọ ndu Jiu mẹ l'etsuzọ. Ẹphe anọduje eme iya gẹ ndiphe ajaa phẹ ajaja. Mu sụ-a; g'o dokwaa ngu ẹnya ree; ọ bụakwaa ụgwo phẹ bẹ a pfụ-dzuwaru phẹ ẹgube ono.

\VS{3}Obenu lẹ-a; teke gụbedua eme iphe-ọma; te ekwekwa g'ẹkicha ngu maru iphe ẹkutara ngu eme.

\VS{4}Ọo ya bụ l'iphe-ọma, iime bẹ ii-meje g'iime iya lẹ mpya. Ọo ya bụ gẹ Nna ngu ono, ahụmaje iphe, eeme lẹ mpya ono ebukwanaa ngu nggo iya.”


\par }{\SH Epfu anụ Chileke
\par }
{\R (Luk 11:2-4)

\par }{\PP \VS{5}“Ị -nọdu epfu anụ Chileke; te emejekwa gẹ ndu bụ tụko-l'ẹhu-atụko-l'obu. Ẹphebedua iphe, adụje phẹ ree bẹ bụ g'ẹphe je anmagaru l'echi ụlo-ndzukọ ndu Jiu; ọzoo l'agụga etsuzọ epfu anụ Chileke; k'ọphu aa-hụmadzuru phẹ. Gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; ọ bụakwaa ụgwo phẹ bẹ a pfụ-dzuwaru phẹ ẹgube ono.

\VS{6}Obenu gụbedua; teke iipfu anụ Chileke; tụgbua bamihukpọoro l'ime mkpuru ụlo ngu woru ụzo gụ-chia agụ-chi; nọdu l'ẹka ono pfuru nụ Chileke, bụ Nna ngu, a ta ahụmadu l'ẹnya. Ọo ya bụ gẹ Nna ngu ono, ahụmaje iphe, eeme lẹ mpya ono ebukwanaa ngu nggo iya.


\par }{\PP \VS{7}“Teke unu epfu anụ Chileke; unu te epfujekwa igwerigwe opfu mpfụkwase 'enwedu ishi gẹ ndu ta amadụ Chileke emeje ono. L'ẹphe anọduje arị lẹ Chileke a-nụma olu phẹ m'ẹphe -pfushia opfu igwerigwe.

\VS{8}Ọo ya bụ; unu te etsokwa ẹka phẹ. Lẹ nna unu bẹ mahaakwaru iphe, unu abya iya asụ g'ọ nụ unu; tẹme unu pfuje g'ọ nụ iya unu.

\VS{9}Ọo ya bụ l'ọwa-a g'unu e-pfuje anụ Chileke baa:

\par }{\Q “ ‘Gụbe Nna anyi, bu l'imigwe.

\par }{\Q G'e dobe ẹpha ngu iche;


\par }{\Q \VS{10}Goshinu l'oo gụbedua bụ eze.

\par }{\Q G'e meje iphe, dụ ngu l'uche

\par }{\QB l'eliphe

\par }{\QB g'eemeje iya l'imigwe.


\par }{\Q \VS{11}Nụnu anyi nri ntanụ-a;

\par }{\Q Nri, a-sụjeru anyi eri

\par }{\QB mbọku-mbọku.


\par }{\Q \VS{12}Gụaru anyi nvụ l'ẹka anyi

\par }{\QB mesweru ngu;

\par }{\Q G'anyi gụru ndu mesweru

\par }{\QB anyịbedua.


\par }{\Q \VS{13}Te ekwekwa g'anyi nmalahụ

\par }{\QB l'ọhutama.

\par }{\Q Nafụtachikwaa anyi g'anyi ta

\par }{\QB aba l'ẹka onye ẹjo-iphe.’

\par }{\Q Kẹle ọo ngu bụ eze

\par }{\QB iphemiphe;

\par }{\QB bya abụru ngu nwe ike;

\par }{\QB nweru akpabiri

\par }{\QB jasụ lẹ tuutuutuu lẹ

\par }{\QB mịimiimii.

\par }{\QB Nokwa g'ọ dụ.


\par }{\PP \VS{14}“Kẹle ọ -bụru l'unu agụjeru ndu ọzo nvụ l'iphe-ẹji, ẹphe meru unu; Nna unu, bu l'imigwe a-gụjekwarupho unu nvụ l'ọphu unu meru iya.

\VS{15}Obenu teke ọ bụ l'unu ta agụjeduru ndu ọzo nvụ l'iphe-ẹji, ẹphe meru unu; ọo ya bụ lẹ Nna unu ta abyadụ agụru unu nvụ l'iphe-ẹji, unu meru iya.”


\par }{\SH Aswịru Chileke ẹgu
\par }
{\PP \VS{16}“Unu -nọdu aswịru Chileke ẹgu; unu ta agbanwụbejekwa iphu gẹ ndu bụ tụko-l'ẹhu-atụko-l'obu. Kẹle ẹphe ewojeru iphu dobe shigba shigba; k'ọphu onyenọnu a-maru l'ẹphe aswịru Chileke ẹgu. Gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; ọ bụakwaa obunggo phẹ bẹ ẹphe natadzuru ẹgube ono.

\VS{17}Obenu gụbedua; teke ịiswiru Chileke ẹgu; swaa iphu; nyịa manụ;

\VS{18}k'ọphu ndiphe ata amadụ l'ịiswiru Chileke ẹgu. Gbahaẹpho onye a-maru nụ bụ Nna ngu ono, a ta ahụmadu l'ẹnya ono. Nna ngu ono, ahụmaje iphe, eeme lẹ mpya-a l'e-bukwa ngu phọ nggo iya.”


\par }{\SH Akpa ẹku imigwe
\par }
{\R (Luk 12:33-34)

\par }{\PP \VS{19}“Unu ta akpakwa ẹku kụberu onwunu lẹ mgboko ọwa-a; ẹka ọo-gba ẹgba; tẹme mkpu atakashia ya; ndu-oshi ejekwaphọ egwee ya.

\VS{20}Unu kparụ ẹku unu doberu onwunu l'imigwe; ẹka ọ tọo gbadu ẹgba; ọphu mkpu atakashịdu iya; ọphu ọ dụdu ndu-oshi eje iya egweta.

\VS{21}L'ọ kwa ẹka ẹku ngu, kachaa ngu mkpa nọ bẹ obu ngu nọkwapho.”


\par }{\SH Ìphóró k'ogwẹhu
\par }
{\R (Luk 11:34-36)

\par }{\PP \VS{22}“Ọ kwa ẹnya bụ orọku, dụ l'ẹhu nemadzụ. Ọo ya bụ lẹ teke ẹnya doru ngu edodo; ogwẹhu ngu abụkotaru ngu ìphóró ìphóró.

\VS{23}Obenu teke ẹnya edoduru ngu edodo; ogwẹhu ngu abụkotaru ọchii ọchii. Teke ọ bụkwanu l'ìphóró, nọ l'ime ngu bẹ l'agba ọchii; l'ọ gbagharu ọchii ọbu ẹka.”


\par }{\SH Etso ụzo Chileke waa ẹku \newline  kẹ mgboko-a
\par }
{\R (Luk 16:13; 12:22-31)

\par }{\PP \VS{24}“Ọ tọ dụdu onye achịta nnajị labọ ejeru ozi lẹ mgbo lanụ g'ọ tọ kpọ onye lanụ ashị; yee onye ọphuu obu; ọzoo l'o yeru ẹhu l'ozi onye lanụ; ejeru onye ọphuu ozi mkpẹ. Ị tịi nọdudu etso ụzo Chileke bya emekwaphọ g'okpoga kwatarụ ngu.


\par }{\PP \VS{25}“Noo iphe, mu gude sụ; unu ta akụshi photophoto k'iphe, unu e-ri; ọzoo iphe, unu a-ngụ nọdu ndzụ. Ọzoo k'ogwẹhu unu; iphe, unu e-ye l'ẹhu. Noo lẹ ndzụ ka nri abụru iphe; ogwẹhu ka uwe abụru iphe.

\VS{26}Lewarọ ẹnu, ephe l'eli. Ẹphe ta akọkwa opfu; ọphu ọ dụkwa iphe, ẹphe eje akpata l'opfu; ọphu ẹphe akpatadu ewoba l'ọba; ọle Nna unu ọphu bu l'imigwe anọdujeelaa azụ phẹ. ?Unu ta amadụ l'unu ka phẹ abụru iphe.

\VS{27}?Dẹnu g'unu ha onye e-gude ayọ ọshi yekwa ujiku ophu lẹ ndzụ iya?


\par }{\PP \VS{28}“?Bụhunu gụnu meru iphe, unu akụ-phe photophoto k'uwe, unu e-ye l'ẹhu? Unu lewarọ ojimbvu, dụ l'ẹgu g'ọonoduje evu. Ẹphe te esedu akanya; ọphu ẹphe agbadu oghu k'akwa uwe.

\VS{29}Obenu lẹ-a; unu hụma gẹ Sólomọnu yeberu uwe ama mma; ọle uwe iya ta amarwuduru g'ojimbvu lanụ.

\VS{30}Teke ọbu lẹ Chileke eletaberu ẹswa, nọ l'ẹgbudu ẹnya ẹgube ono: k'eme iya g'ọ ma mma; l'iphe, bụ ọ -dzụru ndzụ nọdu l'ẹgbudu ntanụ-a; echele l'e woru iya shia ite. ?Tọo kabadaa unu eleta ọkpobe ẹnya? mbụ unubẹ ndu-a, ekwekwe, unu kweru abadu ishi-a!

\VS{31}Ọo ya bụ; unu ta akụ-phehẹ photophoto kẹ ‘?Bụ gụnu bẹ anyi e-ri?’ ‘?Bụ gụnu bẹ anyi a-ngụ?’ Ọzoo ‘?Bụ gụnu bẹ anyi e-ye l'ẹhu?’

\VS{32}Ọ kwa iphe ono bẹ ndu amadụ Chileke tụkoru achọ. Nna unu, bu l'imigwe makwarụ-a l'iphemiphe ono dụ unu mkpa.

\VS{33}Ọo ya bụ; unu vuru ụzo chọadaa g'unu e-me gẹ Chileke bụru eze lẹ ndzụ unu; yẹle apfụbekoto iya; ọo ya bụ; iphe ono g'ọ ha abụru iphe, Chileke e-yekwarụ unu eyekwa.

\VS{34}Unu ta ayọshi ọshi k'echele; l'echele a-yọ-a ọshi onwiya. Ẹjo iphe k'ujiku ophu sụwaru kẹ mbọku ono.”




\par }\Chap{7}{\SH Ekpe ndu ọzo ikpe
\par }
{\R (Luk 6:37-38,41-42)

\par }{\PP \VerseOne{1}“Unu te ekpejekwa ndu ọzo ikpe gẹ Chileke etee kpedu unu.

\VS{2}Kẹle ọo iphe, unu gude kpee onye ọzo ikpe bẹ ee-gude kpee unubẹdua. Tẹme ọ bụru iphe, unu gude tụru nụ nwibe unu bụ iphe, Chileke e-gude tụkwarupho nụ unu.

\VS{3}?Bụ gụnu kparụ iphe, ị hụmaru nwiphe, nọ onye ọzo l'ẹnya; ọphu ị hụmaduru ọphu ha g'oswebe nọdu ngu l'ẹnya nkengu?

\VS{4}Ọzoo; ?dẹnu g'ịi-gbẹ sụ onye ọzo g'o gebe g'i mefu iya nwiphe, dụ iya l'ẹnya; l'ẹka ọphu ha g'oswebe swekwaru l'ẹnya nkengu?

\VS{5}Gụbe onye ono bụ tụko-l'ẹhu-atụko-l'obu ono! Vuru ụzo mefuadaa iphe ọphu ha g'oswebe, sweru ngu l'ẹnya nkengu; g'ịi-dụ ike hụma-rweta ụzo mefu nwiphe ọphu ha nwanshịi, dụ nwanna ngu l'ẹnya.


\par }{\PP \VS{6}“Unu te ewojekwaru iphe, dụru Chileke nsọ tọgboru nkụta; ọphu unu ewojekwaru igopoto unu, bụ iphe, ere ire shii ono woru tọgboru ezi; g'ẹphe ataa zọpyashidu iya yọgiri yọgiri l'ọkpa; bya adakọbe byapfuta unu; bya alabushia anụ unu alabushi.”


\par }{\SH Epfu anụ Chileke; \newline  yẹe ekemu, swiru iya nụ
\par }
{\R (Luk 11:9-13)

\par }{\PP \VS{7}“Unu pfua g'a nụ unu iphe; aa-nụ iya unu! Unu chọo iphe; unu a-chọta iya! Unu kụa ẹka l'ụzo; aa-gụharu iya unu.

\VS{8}Kẹle onyemonye, sụru g'a nụ iya iphe bẹ aanụje iphe; onye chọru nụ l'achọtaje; onye kụru ẹka l'ụzo bẹ aagụhajeru iya.

\VS{9}Tọo ?dẹnu g'unu ha, onye nwa iya a-sụ g'ọ nụ iya buredi; l'o woru mkpuma nụ iya?

\VS{10}Ọzoo l'ọ sụru g'a nụ iya ẹma; l'ọ gbẹ chịru agwọ nụ iya.

\VS{11}Eshinu unubẹ ndu bụ ndu ẹjo-iphe amajẹru nụ ụnwu unu iphe, dụ ree; ?bụchia Nna unu ọphu bu l'imigwe taa madụru anụ unu ọkpobe iphe; mbụ unubẹ ndu sụru g'ọ nụ iya unu?


\par }{\PP \VS{12}“Ọo ya bụ; unu mejeru onyemonye g'ọ dụ unu g'onye ọzo meeru unu. Kẹle onoo iphe, ekemu mẹ ndu mpfuchiru Chileke ezi bụ onoya.”


\par }{\SH Ọnu ụzo, dụ kparagụ
\par }
{\R (Luk 13:24)

\par }{\PP \VS{13}“Unu kpata ụzo shia ọguzo, dụ kparagụ bahụ. L'ụzo ọphu eeshije ala l'iswi bẹ ọnu iya ha ọsa; tẹme gbororo iya dụ nphe eshishi; a dụ igwe awụ iya.

\VS{14}Obenu l'ụzo ọphu edujeru nemadzụ bahụ lẹ ndzụ; bẹ ọnu iya dụ kparagụ; tẹme ụzo iya dụ ẹhuka eshishi; ndu hụmaru iya nụ habe-a nwahabe.”


\par }{\SH Oshi-ọmi yẹe akpụru iya
\par }
{\R (Luk 6:43-44)

\par }{\PP \VS{15}“Unu kwabẹjekwaru ndu mpfuchiru, epfu iphe, Chileke epfuduru ono ẹnya. Mbụ ndu adụje àgù g'ẹphe bụ nwatụru; 'a ma l'ẹphe bụ agụ, adzụ-gbu atụru.

\VS{16}Unu e-gudewarọ umere phẹ maru ẹgube ndu ẹphe bụ. ?A wọtaje ẹra nggorobyi l'oshi aga? Tọ ?a wọtaje akpụru ujiru l'oshi úkèè?

\VS{17}Iphe, bụkpoo ọkpobe oshi amịjekwa akpụru, dụ ree. Ẹjo oshi nọdu amịje ẹjo akpụru.

\VS{18}Ọ tọ dụdu ọkpobe oshi, mịjeru mebyi, dụ ẹji; ọphu ọ dụkwanu ẹjo oshi, mịjeru mebyi, dụ ree.

\VS{19}Iphe, bụkpoo oshi, taa mịdu mebyi, dụ ree bẹ ee-gbutsu egbutsu parụ chie l'ọku.

\VS{20}Ọo ya bụ l'unu e-gudewarọ akpụru, ẹphe mịru; maru phẹ.”


\par }{\PP \VS{21}“Ọ tọ bụebekwa g'aahajẹ eeku mu ‘Nnajịuphu; Nnajịuphu’; bụ g'aa-ha bahụkota l'ẹka Chileke bụ eze. Ọ kwa ndu meru iphe, dụ Nna mu, bu l'imigwe ree.

\VS{22}Mbọku ikpe ono bẹ aa-dụ igwerigwe sụ mu: ‘Nnajịuphu! Nnajịuphu! ?Ọ kwa l'anyi shi egudeje ẹpha ngu epfuchiru Chileke; tẹme anyi shi egudeje ẹpha ngu achịshi ọbvu; bya eshi egudeje ẹpha ngu eme iphe-ọhumalenya, dụ igwerigwe.’

\VS{23}Noo teke mu a-karụ phẹ sụ phẹ: ‘Mu ta amajẹkwaru ndu unu bụ. Unu gbẹshi mu l'iphu g'unu ha; unubẹ ndu ono, bụepho iphe, Chileke sụru g'e te emeshi bẹ unu anọduje eme ono.’ ”


\par }{\SH Ụmadzu ẹbo, l'akpụ ụlo
\par }
{\R (Luk 6:47-49)

\par }{\PP \VS{24}“Ọo ya bụ l'onyemonye, anụ opfu-a, mu epfu-a bya eme iya ememe bẹ a-dụ gẹ nwoke, kwarụ ẹnya bya eworu ụlo iya kpụa l'eli mkpuma.

\VS{25}Igwe bya edzee mini; utso gbaa; phẹrephere bya ezia; ọ bụkotaru l'eli ụlo ono; ọphu ụlo ono adadụru; noo kẹle a tụru ọkpa iya l'eli mkpuma.


\par }{\PP \VS{26}“Obenu onye anụ opfu-a, mu epfu-a; ọphu oomedu iya ememe l'a-dụ g'onye eswe, jeru je akpụa ụlo iya l'eli evevee.

\VS{27}Igwe bya edzee mini; utso gbaa; phẹrephere bya ezia; ọ bụkotaru l'eli ụlo ono. Ụlo ono phọhu daa gwoo; daa tsua gwogiri-gwogiri.”


\par }{\PP \VS{28}Tọbudu iya bụ; Jizọsu pfubuhuẹpho iphemiphe ono, oopfu ono; iphe ono, o pfuru ono kpọo ndu ono ọnu opfu.

\VS{29}Kẹle oozi iphe g'onye ike dụ l'ẹka. O too zidu gẹ ndu ezije phẹ ekemu.




\par }\Chap{8}{\SH Onye ekpenta, Jizọsu meru \newline  o wekọrohu
\par }
{\R (Mak 1:40-45; Luk 5:12-16)

\par }{\PP \VerseOne{1}Noo ya bụ; Jizọsu shiẹpho l'úbvú ono nyizeta; ikpoto nemadzụ wụru tsoru iya.

\VS{2}Tọbudu iya bụ; onye ekpenta lanụ bya abyapfuta iya bya abaarụ iya ẹja sụ: “Nnajịuphu; ọ -bụru uche ngu bẹ ii-menaa gẹ mu wekọrohu.”


\par }{\PP \VS{3}Jizọsu bya amachịa ẹka denyi iya sụ: “Ọ bụ uche mu. Ngwa wekọrohu!” Teke ono kwaphọ; ekpenta ono mishihu iya l'ẹhu.

\VS{4}Tọbudu iya bụ; Jizọsu sụ iya: “Ba adụkwa onye ii-pfuru iya. Jechikwaa g'onye uke Chileke lerwee ngu ẹnya. G'ịi-nụkwapho Chileke iphe-ngwẹja k'egbuchafụ, i gbuchafụru; gẹ Mósisu tụru l'ekemu. Ọo ya bụ g'ọha egude nno maru l'i wekọrohuwaru.”


\par }{\SH Ewekọrohu nwozi onye-ishi \newline  ndu ojọgu
\par }
{\R (Luk 7:1-10)

\par }{\PP \VS{5}Tọbudu iya bụ; Jizọsu bahụshiepho lẹ Kapaniyọmu; o nweru onye-ishi ojọgu ndu Romu, byaru bya anọdu arwọ iya sụ:

\VS{6}“Nnajịuphu; nwozi mu zẹ l'ụlo; iphe nọdu emeshi iya ike; k'ọphu ọ tọo ghadụ aghagha; tẹme ọ nọdu echi mkpu l'ụlo.”


\par }{\PP \VS{7}Jizọsu sụ iya: “Mu a-bya-a bya emee ya g'o wekọrohu.”


\par }{\PP \VS{8}Onye-ishi ndu ojọgu ono sụ iya: “Nnajịuphu; obenu lẹ mu ta agbadụru kẹ g'ị bata ibe mu. Ọ bụa g'i pfua opfu ọnu kpụrumu; nwozi mu ewekọrohu.

\VS{9}Mbẹdua bụkwa-a onye nọ nemadzụ l'ẹka; o nwekwarụpho ndu ojọgu, nọ mu l'ẹka. Mu -sụ onye-a g'o jee ọwa-a; l'o jee ya; mu -sụ onye ọphuu g'ọ bya; l'ọ bya; mu -sụ nwozi mu g'o mee ọwa-a; l'o mee ya.”


\par }{\PP \VS{10}Jizọsu nụma iya; ọ dụ iya biribiri. Ọ sụ ndu ẹphe l'iya swị: “Iphe, mu epfuru unu bụ lẹ-a; l'alị Ízurẹlu kpọnu bẹ mu ta ahụmakwaru onye kwetaberu ẹgube-a.

\VS{11}Iphe, mu epfuru unu bụ l'aa-dụ igwe shi l'ụzo ẹnyanwu-awawa mẹ l'ụzo ẹnyanwu-arịba bya; ẹphe lẹ Ébirihamu; waa Áyizaku; waa Jiékọpu anọdu ria nri l'ẹka Chileke bụ eze.

\VS{12}Aa-gbẹ chịru ndu ọphu o gogo gba l'anọ l'ẹka Chileke bụ eze ọbu chịru ye l'ẹka gbahụru tsụkiribaa. Noo ẹka aa-nọdu kwaa ẹjo ẹkwa taa ikireze.”

\VS{13}Jizọsu pfuchaa nno bya asụ onye-ishi ndu ojọgu ono: “Jeshia iphe, iije l'ọo g'i kwetarụ bụ g'ọo-dụru ngu.” Ọ bụerupho nwozi nwoke ono ewekọrohu teke ono teke ono.


\par }{\SH Jizọsu emeta igwerigwe ndu \newline  iphe eme
\par }
{\R (Mak 1:29-34; Luk 4:38-41)

\par }{\PP \VS{14}Tọbudu iya bụ; Jizọsu bya abata l'ụlo Pyịta bya ahụma lẹ ne nyee Pyịta ọbu bẹ zẹ l'ododẹnya.

\VS{15}Ọ bya edenyi iya ẹka l'ẹka. Ododẹnya ono parụ iya haa. Ọ gbalihu; wata iya akwaru ẹbyaa.


\par }{\PP \VS{16}O be l'ụzenyashi; ẹphe chịtaru iya ikpoto ndu ọbvu emegbaa. Ọ bụru opfu ọnu bẹ o gude chịshichaa ọbvu ono g'ọ ha; mbụ Jizọsu; bya emekọta iphe, bụkpoo ndu iphe eme ẹphe wekọrohuchaa.

\VS{17}Iphemiphe ono meru ọ vụkota; mbụ iphe, Azáya, bụ onye mpfuchiru Chileke pfuru. L'ọ sụru: “O vutaru ẹhu-ọtsu-mẹe anyi l'onwiya; bya evutakwaphọ iphe-ememe anyi.\FTNT{*}{{\FR 8:17 }{\FR{8:17
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Azá 53:4}}{\FT{.}}}”


\par }{\SH Ndu e-mechaa etsoje Jizọsu
\par }
{\R (Luk 9:57-62)

\par }{\PP \VS{18}Tọbudu iya bụ; Jizọsu hụmaepho ikpoto ndu ono, nọ-pheru iya mgburugburu ono; ọ sụ ndu etsoje iya nụ: “Unu g'anyi dafụ azụ eze-ẹnyimu azụ iya ọphuu.”

\VS{19}Nwoke lanụ, bụ onye ezije ekemu byapfuta iya bya asụ iya: “O-zì-iphe; mu e-tsojekpọe ngu phọ eje ẹkameka, iije.”


\par }{\PP \VS{20}Jizọsu sụ iya: “Uphẹga nwekwarụ ẹnú; ẹnù, ephe l'eli nweru ẹpfune; obenu lẹ Abụbu-Ndiphe te enwedu ẹka oo-dobeje ishi.”


\par }{\PP \VS{21}Onye ọzo, yị lẹ ndu etsoje iya nụ sụ: “Nnajịuphu; hakwaa mu gẹ mu je eliadaa nna mu; gẹ mu abyawarọ.”


\par }{\PP \VS{22}Jizọsu sụ iya: “Tsoru mu; haa ndu nwụhuru anwụhu g'ẹphe lia ndu nkephẹ, nwụhuru anwụhu.”


\par }{\SH Jizọsu abyanyị oke akpara-mini
\par }
{\R (Mak 4:35-41; Luk 8:22-25)

\par }{\PP \VS{23}Jizọsu bahụepho l'ụgbo; ndu etsoje iya nụ tsoru iya.

\VS{24}No iya; oke akpara-mini wata atụtu l'echi eze-ẹnyimu ono. Ọ nọdu atụkpoo shingushingu; k'ọphu mini abyawaa atụji ụgbo ono; ọle Jizọsu zẹele-a eku mgbẹnya.

\VS{25}Ẹphe byapfuta iya bya ekutee ya; sụ iya: “Nnajịuphu; dzọnaa anyi! Ụgbo abyaakwaa anyi ekpukpu!”


\par }{\PP \VS{26}Ọ sụ phẹ: “?Dẹnu g'o gude ndzụ nọdu agụ unu. Unubẹ ndu ono ekwekwe, unu kweru abadu ishi ono.” Ọ gbẹshi bya abaarụ phẹrephere ono yẹe eze-ẹnyimu ono mba. Ọ bụru nyọnyoronyo.


\par }{\PP \VS{27}Ọ dụ ndu ono biribiri. Ẹphe wata epfupfu sụ: “?Bụ ẹgube nemadzụ gụnu bẹ nwoke ọwa-a bụ? Onye ọphu phẹrephere yẹle eze-ẹnyimu emeje iphe, o pfuru.”


\par }{\SH Unwoke labọ, ọbvu eme
\par }
{\R (Mak 5:1-20; Luk 8:26-39)

\par }{\PP \VS{28}Tọbudu iya bụ; Jizọsu daẹpho eze-ẹnyimu ono lụfu azụ iya ọphuu, bụ iya bụ l'alị kẹ ndu Gadara; unwoke labọ, ọbvu emegbaa gba iya ndzuta. Ndu ono bụ ẹka eelije nemadzụ bẹ ẹphe shi lụfuta. Ọbvu kwarụ phẹ ịkwato l'ẹhu. Igiri igiri, ẹphe eme kpọshia; ọphu ọ dụdu onye adụje ike je eshita ụzo ibiya ono.

\VS{29}Noo ya; ẹphe chiahaa mkpu sụ: “?Bụ gụnu bẹ anyi lẹ ngu jigba; gụbe Nwa Chileke? ?Ị byawaru g'ị bya eshi nta-a nụta anyi aphụ; l'ẹbe abụ l'o rwuwaru teke ee-me iya?”


\par }{\PP \VS{30}O nweru ikpoto ezi, nọ phẹ nwụzenya; akpa nri.

\VS{31}Ọbvu ono tụko rwọahaa Jizọsu sụ iya: “Ị -chịfuwaa anyi; hanaa g'anyi wụba l'ime ikpoto ezi phọ.”


\par }{\PP \VS{32}Jizọsu sụ phẹ g'ẹphe je. Ọbvu ono wụfuta l'ẹhu unwoke ono bya awụba l'ime ẹhu ezi ono. Tọbudu iya bụ; ikpoto ezi ono g'ọ ha tụko phọta ọso; gbaa kpurukpuru gbazeta je awụda l'ime eze-ẹnyimu ono; mini rigbushia phẹ.


\par }{\PP \VS{33}Ndu eche ezi ono gbakashịhu je eworu iphe, meru nụ g'ọ ha doo l'ime mkpụkpu; bya edokwaaphọ g'ọ nwụru l'ẹhu ndu ono, ọbvu shi eme ono.

\VS{34}Tọbudu iya bụ; mkpụkpu l'ophu zefụta zepfuta Jizọsu bya arwọahaa ya; sụ iya g'ọ lụfuru phẹ l'alị.




\par }\Chap{9}{\SH Nwoke, iphe lọnwuru ibe ẹhu lanụ
\par }
{\R (Mak 2:1-12; Luk 5:17-26)

\par }{\PP \VerseOne{1}Tọbudu iya bụ; Jizọsu bya abahụ l'ụgbo bya akpọghaa eze-ẹnyimu ono; ọ bụru iya ala mkpụkpu, a nọ hefuta iya gẹdegede.

\VS{2}E gude iphe, aazẹ azẹe vutaru iya nwoke, iphe lọnwushiru ibe ẹhu lanụ. Jizọsu hụmaepho g'ẹphe gude kwetaberu lẹ ya a-dụ ike mee g'o jee ije; ọ sụ nwoke ono, iphe lọnwushiru ono: “Nwa mu; nweru iya obu. A gụwaru ngu nvụ l'iphe-ẹji, i meshiru.”


\par }{\PP \VS{3}Tọbudu iya bụ; ndu ezije ekemu harụ rịahaa l'ime ọkpoma phẹ sụ: “Nwoke-a epfubyikwa ẹpha Chileke epfubyi.”


\par }{\PP \VS{4}Jizọsu maẹrupho iphe, ẹphe arị bya asụ: “?Dẹnu g'o gude unu nọdu arị ẹjo ọriri l'obu unu?

\VS{5}Sụ-a; ?bụ ole ka nphe epfupfu? ?Bụ asụ: ‘A gụwaru ngu nvụ l'iphe-ẹji, i meshiru?’ ?Tọo: ‘Gbalihu jeahaa ije?’

\VS{6}Ọle ọo g'unu a-maru lẹ Abụbu-Ndiphe bẹ ike dụ l'ẹka k'agụjeru nemadzụ nvụ l'iphe-ẹji, o meshiru lẹ mgboko-a.” Ọ sụ onye ono, iphe lọnwushiru ibe ẹhu lanụ ono: “Gbalihu palita iphe-azẹe ngu lashịa ibe ngu.”


\par }{\PP \VS{7}Nwoke ono kwolihu; ọ bụru iya ala unuphu.

\VS{8}Ikpoto ndu ono hụmaepho iphe, meru nụ; ọ dụ phẹ biribiri. Ẹphe wata aja Chileke ajaja; yẹbedua meru gẹ nemadzụ dụ ike mee ẹgube iphe ono.


\par }{\SH Ekuku Matiyu
\par }
{\R (Mak 2:13-17; Luk 5:27-32)

\par }{\PP \VS{9}Gẹ Jizọsu shi l'ẹka ono tụgbua bẹ ọ hụmaru nwoke lanụ, ẹpha iya bụ Matiyu; l'ẹka ọ nọ l'ụlo okpoga akịriko. Ọ sụ iya: “Tsoru mu.” Ọ gbalihu tsoru iya.


\par }{\PP \VS{10}Jizọsu phẹ je eriahaa nri l'ibe Matiyu. Ndu ana akịriko mẹ ndu ọzo mmanụ, bụkwapho ndu aamaru ẹjo ẹka tụkokwapho nọdu l'ẹka ono; ẹphe lẹ Jizọsu mẹ ndu etsoje iya nụ nọdu eri nri.

\VS{11}Ndu Fárisii hụma iya bya asụ ndu etsoje iya nụ: “?Dẹnu g'o gude onye ezije unu iphe, ẹphe lẹ ndu ana akịriko; waa ndu ọzo, aamakwarụpho ẹjo ẹka nọdu erigba nri?”


\par }{\PP \VS{12}Jizọsu nụmae ya phọ bya asụ: “Ọ tọ bụkwa ndu ẹhu dụ ike bẹ eegudeje gbapfu onye eme ọbvu; ọ kwa ndu iphe eme.

\VS{13}Sụ-a; unu je anwụa iphe, opfu ọwa-a, mu abya epfupfu-a bụ; lẹ Chileke pfuru sụ: ‘Iphe, agụ mu nụ ta abụkwa g'unu gwajẹ mu agwagwa; ọ kwa g'unu phụjeru nemadzụ obu-imemini.\FTNT{*}{{\FR 9:13 }{\FR{9:13
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Hos 6:6}}{\FT{.}}}’ Noo kẹle mu ta abyakwaru eku ndu pfụberekoto; ọ kwa ndu eme iphe-ẹji bẹ mu byaru ekuku; g'izimanụ lwa phẹ azụ.”


\par }{\SH Aswịru Chileke ẹgu
\par }
{\R (Mak 2:18-22; Luk 5:33-39)

\par }{\PP \VS{14}Tọbudu iya bụ; ndu etsoje Jiọnu onye emeje baputizimu byapfuta Jizọsu bya asụ iya: “?Bụ gụnu meru g'o gude anyi lẹ ndu Fárisii nọdu aswịjeru Chileke ẹgu; ọphu ndu etsoje ngu nụ aswịjedu?”


\par }{\PP \VS{15}Jizọsu sụ phẹ: “?Ndu byaru ekele-nwanyị a-gbẹ agụ aphụ l'ẹka ẹphe l'onye eme ekele-nwanyị nọkwadu l'ẹka-a? Ọle ọ dụkwaru teke ee-mechaa; l'a bya anafụ phẹ onye ono, eme ekele-nwanyị ono. Ọo ya bụ; ẹphe aswịwaro ẹgu.


\par }{\PP \VS{16}“E te ewotajẹkwa ẹkwa ọ̀phúú gude gbachia ẹka akahụ ẹkwa lakahụru alakahụ. Onye meru iya nụ; ẹkwa ọ̀phúú ono atsụa atsụtsu kabaa alaka akahụ iya phọ.

\VS{17}Ọphu eewojeduru akụru mẹe ọ̀phúú ye l'ugbobele-mẹe, riwaru phẹripheri. Onye yeru iya nụ; mẹe ono agbawashịa ugbobele ono. Mẹe ono awụshihu; tẹme ugbobele ono agbakpọhukwapho. Mẹe ọ̀phúú bẹ eeyeje l'ugbobele ọ̀phúú. Ọo ya bụ; ẹphenebo ono atụkokwanu dụ.”


\par }{\SH Nwa Jiayirọsu mẹ nwanyị, \newline  nsọ eme mkpụrumkpuru
\par }
{\R (Mak 5:21-43; Luk 8:40-56)

\par }{\PP \VS{18}Tọbudu iya bụ; Jizọsu kpụkwaduru-a iphemiphe ono l'ọnu epfuru phẹ; onye lanụ l'ime ndu-ishi ụlo-ndzukọ byapfuta iya bya abaarụ iya ẹja sụ iya: “Nwatibe mu kẹ nwanyị bụepho nta-a bẹ ọ nwụhuru. Ọle ọ bụa g'ị bya ebyia ya ẹka. I -byiwa iya ẹka bẹ ọo-nọdu-a ndzụ.”


\par }{\PP \VS{19}Jizọsu yẹle ndu etsoje iya nụ gbẹshi tsoru iya; ọ bụru phẹ ejeje.


\par }{\PP \VS{20}Tọbudu iya bụ; ọ dụru nwanyị, nọ l'ẹka ono, nọwaru nsọ ụnwanyi mkpụrumkpuru apha iri l'ẹbo. O shia Jizọsu azụ pyobata bya edenyi ọnu uwe iya ẹka.

\VS{21}Noo kẹle ọ sụkwanuru onwiya: “Mu -denyikpọwaa ẹka l'uwe iya bẹ mu a-dụa iche.”


\par }{\PP \VS{22}Jizọsu ghakọbe bya ahụma iya bya asụ: “Nwada mu; g'ọkpoma shihu ngu ike. Ekweta, i kwetarụ mewaru g'ị dụ iche.” E shiẹpho teke ono; ọ bụru nwanyị ono ewekọrohu.


\par }{\PP \VS{23}Jizọsu byarwutaẹpho ibe onye-ishi ụlo-ndzukọ ono bya akpovu ụzu, igwe ọha, nọ l'ẹka ono atụ; mẹkpoo ndu aphụ ụpyi.

\VS{24}Ọ sụ phẹ: “Unu lụfukotachaa g'unu ha. Kẹle nwamgbọko ọbu ta anwụhukwaru anwụhu. Ọ kwa mgbẹnya bẹ ooku.”

\par }{\PP Ẹphe ze iya ọchi.

\VS{25}A chịfuchaepho ikpoto ndu ono etezi; Jizọsu bya abahụ l'ụlo bya eseta nwata ono l'ẹka. O teta gbalihu.

\VS{26}Akọ iya ngakọtawaro uswe iya onoya mgburugburu.


\par }{\SH Ụmadzu ẹbo, l'atsụ ishi, \newline  Jizọsu meru; ẹphe phụahaa ụzo
\par }
{\PP \VS{27}Jizọsu parụ ẹka ono haa tụgbua tsoru gbororo eje. Unwoke labọ, atsụ ishi tsoru iya echi mkpu asụje: “Nwa Dévidi; phụaru anyi obu-imemini!”


\par }{\PP \VS{28}Jizọsu bahụepho l'ụlo; ndu ono, atsụ ishi ono byapfuta iya l'ụlo ono. Jizọsu sụ phẹ: “?Unu kwetarụ-a lẹ mu a-dụ ike mee iphe ono?”

\par }{\PP Ẹphe sụ iya: “Ee-o! Nnajịuphu.”


\par }{\PP \VS{29}Ọ bụru iya bụ; Jizọsu bya ebyichaa phẹ ẹka l'ẹnya ono; bya asụ phẹ: “G'ọ dụkwaru unu g'unu kwetaberu.”

\VS{30}Ẹnya sashịhu phẹ. Ẹphe wata aphụ ụzo. Jizọsu bya anmashịaru phẹ ọkwa ike sụ phẹ g'ẹphe te emekwa g'ọ dụru onye a-maru nụ.


\par }{\PP \VS{31}Ẹphe tụgbuelaa je epfukashia kẹ Jizọsu l'ọha ono mgburugburu kpọ.


\par }{\SH Onye ete pfudu opfu, \newline  Jizọsu meru o pfuahaa opfu
\par }
{\PP \VS{32}Ẹphe tụgbushiepho; e dutaru Jizọsu nwoke, ọbvu bu iya l'ẹhu meru ọphu o pfudu opfu.

\VS{33}Jizọsu chịfuepho ọbvu ono; nwoke ono pfuahaa opfu. Ọ dụa ikpoto ndu nọ l'ẹka ono biribiri ẹtu. Ẹphe sụ: “Ha-oo! Anyi teke ahụma-swekwaa ẹgube iya ọwa-a l'alị Ízurẹlu!”


\par }{\PP \VS{34}Ndu Fárisii sụ: “?A sụru ngu l'ọ tọ bụdu ike k'onye-ishi iphe, bụkpoo ọbvu bẹ oogudeje achịshi ọbvu ono.”


\par }{\SH Jizọsu aphụru ikpoto nemadzụ \newline  obu-imemini
\par }
{\PP \VS{35}Tọbudu iya bụ; Jizọsu tụko iphe, bụ mkpụkpu lẹ mkpụkpu jegbabẹ epfu opfu Chileke l'ụlo-ndzukọ ndu Jiu. Ọ nọdu anọduje ezi ozi-ọma k'abụbu Chileke bụ eze. Ọ nọdu emeje g'iphe, bụ ndu ẹhu eme mẹ ndu iphe-ememe mmanụ emegbaa tụko wekọrohukota m'obeta ọ bụru ẹgube iphe-ememe, dụ ịdagha.

\VS{36}Ọ nọdu abụjeru; ọ -hụma ndu ono; imemini phẹ adụ iya; kẹle ike bvụwaru phẹ ree; ẹbe ẹphe amahẹdu g'ẹphe e-me iya. Ẹphe dụgbaepho g'igwerigwe atụru, enwedu onye eleta iya ẹnya.

\VS{37}Jizọsu sụ ndu etsoje iya nụ: “Iphe, e meberu l'alị chashịakwaru. Ọ kwatakpọkwaru chashịa shii. Obenu lẹ ndu-ozi, akpata iya akpata ha nwanshịi.

\VS{38}Unu pfuru nụ Nnajịuphu, nwe iphe, e meberu l'alị g'o ye ndu-ozi, e-je akpata iya nụ.”




\par }\Chap{10}{\SH Ndu-ishi-ozi iri l'ẹbo
\par }
{\R (Mak 3:13-19; Luk 6:12-16)

\par }{\PP \VerseOne{1}Jizọsu gbẹshi bya ekua ndu etsoje iya nụ ẹphe n'iri l'ẹbo. Ọ bya ezia phẹ g'ẹphe gude ọkpehu chịshije ọbvu. Bya asụ g'ẹphe meje gẹ ndu ẹhu eme mẹ ndu iphe-ememe mmanụ eme; obetaru ọ bụru iphe-ememe, dụ ịdagha; g'ẹphe wekọrohukotachaa.

\VS{2}Waa ẹpha ndu-ishi-ozi ono ẹphe n'iri l'ẹbo baa: onye kẹ mbụ bụ Sayịmonu, bụ iya bẹ eeku Pyịta; yẹe nwune iya, bụ Anduru; mẹ Jiemusu nwa Zebedi; yẹe nwune iya kẹ nwoke, bụ Jiọnu;

\VS{3}mẹ Filipu; yẹe Batụlomiyu; waa Tọmosu; waa Matiyu, onye ana akịriko; waa Jiemusu, bụ nwa Alufiyọsu; mẹ Tadiyọsu;

\VS{4}mẹ Sayịmonu, bụ onye yị l'ọgbo, l'adzọ g'alị Jiu dụru ndu Jiu; mẹ Jiudasu Isukariyọtu; ọphu mechaarụ deru Jizọsu ye.


\par }{\SH Jizọsu ezi ndu-ishi-ozi iri l'ẹbo \newline  g'ẹphe je epfua opfu Chileke
\par }
{\R (Mak 6:7-13; Luk 9:1-6)

\par }{\PP \VS{5}Ọ bụru ndu-ishi-ozi iri l'ẹbo-a bẹ Jizọsu ziru g'ẹphe je je epfua opfu Chileke. Teke oozi phẹ ozi ono bẹ o pfuru phẹ iya pfushiaru phẹ iya ike sụ phẹ: “Unu ta abahụkwa l'ibe ndu abụdu ndu Jiu; ọphu unu abahụkwa mkpụkpu ndu Samériya.

\VS{6}Ọ kwa iphe, unu e-me bụ g'unu tụgbuepho jepfu ndu Ízurẹlu, bụ igwerigwe atụru, tuphashịhuru etuphashịhu.

\VS{7}Unu je ezia phẹ sụ phẹ lẹ Chileke abyaakwaa egoshi l'ọo ya bụ eze.

\VS{8}Unu emekwaaphọ ndu iphe eme g'ẹphe wekọrohu. Unu emee ndu nwụhuru anwụhu g'ẹphe teta dzụru ndzụ. Unu emekwaaphọ ndu ekpenta g'ẹphe wekọrohu; unu achịfu ọbvu l'ẹhu ndu ọbvu bu ebubu l'ẹhu. A nụru unu iphemiphe ono kẹ mmanụ. Nokwaphọ g'unu a-nụ iya ndu ọzo kẹ mmanụ kwaphọ.

\VS{9}Unu te eyekwa kobo; ọzoo afụ; ọzoo nderi l'ẹkpa uwe unu.

\VS{10}Unu te egudekwa ẹda gbẹshi ije unu. Ọphu unu eyekwa uwe n-yekwasẹ. Ọphu unu achịkwaru akpọkpa ọzo k'iche. Ọphu unu apakwaru oshi-mpalẹka. Kẹle ọ kwa onye seru akanya bẹ eriri iya rwuberu.


\par }{\PP \VS{11}“Iphe, bụkpoo mkpụkpu lẹ mkpụkpu, unu bahụkpowaru; unu vujeru ụzo lee ẹnya onye gbaru g'a nọdu l'ibe iya. Unu nọduekwapho l'ibe onye ọbu. Unu b'ejekwa ebuphe ebuphe jasụ unu afụta l'ibiya ono.

\VS{12}Unuphu, unu bahụkpooru; unu vuru ụzo kele phẹ ekele.

\VS{13}Teke unuphu ono gbaru k'anọdu; g'ekele ẹhu-guu, unu keleru phẹ bụkwaru nkephẹ. Teke ọ gbadụru phẹ; g'ekele ẹhu-guu, unu ono lwaphutaru unu azụ.

\VS{14}Ẹka unu jeru; a jịka unu; jịka anụma opfu Chileke, unu epfu; unu -lụfutaepho l'unuphu ono; ọzoo lẹ mkpụkpu ono; unu jịshia urwuku ọkpa unu.

\VS{15}Gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; ọo-kakwaru ndu Sọdomu yẹe ndu Gọmóra mma mbọku ikpe; eme lẹ mkpụkpu ono.”


\par }{\SH Mkpamẹhu, l'abya nụ
\par }
{\R (Mak 13:9-13; Luk 21:12-17)

\par }{\PP \VS{16}“Unu lekwa ẹnya l'unu dụkwa g'atụru. Mu chịakwaru unu ye g'unu jeshia ẹka agụ jiru ejiji. Ọo ya bụ g'unu kwakwaa ẹnya g'agwọ; unu adụkwapho àgù gẹ ndo.

\VS{17}Ọle-a; unu kwabẹjekwaru ndiphe ẹnya. Kẹle ẹphe a-kpụkwaru unu kpụjeru ndu-ikpe; eechia unu iphe l'ụlo-ndzukọ;

\VS{18}tẹme unu a-byakwa apfụru l'iphu ndu ọchi-ọha mẹ l'iphu ndu eze l'opfu ẹhu mu; g'ee-shi g'unu tụaru phẹ ọnu mu; tụkwaaru iya phọ ndu abụdu ndu Jiu.

\VS{19}Ọle teke ẹphe kpụtaru unu jee ikpe; unu ta ayọkwa ọshi iphe, unu e-pfu; ọzoo g'unu e-dobe ọnu pfua ya. Noo kẹle o -rwuẹpho bẹ ee-me-a g'unu maru iphe, unu e-pfu.

\VS{20}Kẹle ọ tọ bụdu unubẹdua l'epfu iya; ọo Unme kẹ Chileke, bụ Nna unu; nọ unu l'ime epfu opfu.


\par }{\PP \VS{21}“Sụ-a; nwune a-kpụkwaru nwune iya nụ g'e gbua; nna akpụru nwa iya nụ g'e gbua. Ụnwu e-me g'a kpụta ndu nwụru phẹ nụ gbushia.

\VS{22}Onyemonye e-gude opfu ẹhu mu kpọo unu ashị; obenu l'onye tarụ nshi jasụ l'ikpazụ bẹ a-dzọta.

\VS{23}Unu -bahụ lẹ mkpụkpu lanụ; ẹphe -kpaa unu ẹhu; unu haa ya tụgbua jeshia mkpụkpu ọzo. Lẹ-a; gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; unu tee jegbabẹkwa mkpụkpu, nọkota l'alị Ízurẹlu mgburugburu gẹ Abụbu-Ndiphe ta abyawaa.


\par }{\PP \VS{24}“Onye anwụ iphe ta akajẹkwa onye ọonwu iphe l'ẹka iya shii; ọphu nwokoro akajẹkwa nnajịuphu iya shii.

\VS{25}G'onye anwụ iphe makwarụ l'ọo-dapfukwa iya phọ g'ọ dapfuru onye ezi iya iphe; ọ dapfukwaphọ nwozi g'ọ dapfuru nnajịuphu iya. Ẹphe -kua nnajịuphu, nwe ụlo Biyelezebọlu; ?bụchia ndibe iya bẹ ẹphe taa kadụro epfubyishi.”


\par }{\SH Onye aa-tsụje ebvu
\par }
{\R (Luk 12:2-7)

\par }{\PP \VS{26}“Ọo ya bụ lẹ-a; unu ta atsụjekwa phẹ ebvu. L'ọ tọ dụkwa iphe, e kpuchiru ekpuchi g'e te mechaa kpuhaa ya; ọphu ọ dụkwa iphe, e meru l'edomi g'e te mechaa madzuru iya.

\VS{27}Iphe, mu epfuru unu l'ọchii-a bẹ unu e-pfu l'ìphóró; iphe, unu nụmaru ẹka aadzụ iya taba taba; unu je araa ya arara g'onyemonye nụma-dzuru iya.

\VS{28}Unu ta atsụjekwa ndu egbu ogwẹhu nemadzụ ebvu; ẹphe -gbuchaa ogwẹhu; ẹphe taa dụhedu ike egbu maa onye ọbu. Onye unu a-tsụjechia ebvu bụ onye ono bụ: o -gbuchaa egbugbu l'o nwekwarụpho ike, oo-gude nwuru ogwẹhu onye ọbu yẹe maa ya je echie l'ọku-alị-maa.

\VS{29}?Tọbudu ụnwu ogbe labọ bẹ bụ kobo lanụ? Ọle o to nwekwa ọphu adarwu alị l'ẹbe ọ bụ uche Nna unu.

\VS{30}Mbụ-a; ẹgbushi, nọ unu l'ishi bẹ ọ gụchaakwaru ọgu nanụ nanụ.

\VS{31}Ọo ya bụ; unu ta atsụshi ebvu! Unu kagbaa ikpoto ogbe aba lẹ mkpa; g'ọ hahabẹ igwe.”


\par }{\SH Epfu l'edzudzu-ọha l'a bụ \newline  kẹ Kéreshi
\par }
{\R (Luk 12:8-9)

\par }{\PP \VS{32}“Ọo ya bụ l'onye pfuru lẹ ya bụ nkemu l'edzudzu-ọha bẹ mu e-pfukwaphọ k'onye ono l'iphu Nna mu, bu l'imigwe.

\VS{33}Obenu l'onye pfụru l'edzudzu-ọha pfua lẹ ya ta amadụ onye mu bụ; onye ono bẹ mu a-sụkwapho lẹ mu ta amadụ onye ọ bụ l'iphu Nna mu, bu l'imigwe.”


\par }{\SH Jizọsu agbaghashị ndiphe
\par }
{\R (Luk 12:51-53; 14:26-27)

\par }{\PP \VS{34}“Unu ta arịkwa lẹ mu byaru eme gẹ nchị dụ ndiphe doo. Mu ta abyakwaru eme gẹ nchị dụ doo. Ọ gbẹ bụchikwaru ọgu, e gude ogu-echi alwụ bẹ mu gude bya.

\VS{35}Kẹle iphe, mu byaru bụ gẹ mu lọta nwoke yẹe nna iya ishi tsugbabẹ. G'onye bụ nwanyị bụru ọhogu ne iya; onye nwanyị, alụ ji abụru ọhogu ne ji iya.

\VS{36}Ndu a-bụru ọhogu nemadzụ a-bụru ndu ọnu-ụlo onye ọbu gẹdegede.


\par }{\PP \VS{37}“Kẹle onye ka eye ne iya ọzoo nna iya obu; eme lẹ g'o yeru mu; ta agbakwarụ k'abụru onye etsoje mu nụ. Ọphu onye kakwaphọ eye nwa iya nwoke obu; ọzoo eye nwa iya nwanyị obu; agbakwarụpho k'abụru onye etsoje mu nụ.

\VS{38}Ọphu onye evutaduru oswebe ọnwu iya bya etsoru mu agbakwarụpho k'abụru onye nkemu.

\VS{39}Onye bụ onye eme gẹ ndzụ iya dụru iya lẹ mgboko-a l'etuphakwa iya etupha. Obenu l'onye gudekwanụ opfu ẹhu mu tuphaa ndzụ iya l'a-hụma iya.”


\par }{\SH Obunggo
\par }
{\R (Mak 9:41)

\par }{\PP \VS{40}“Sụ-a; iphe, bụ onye gude obu iya nabata unu bẹ bụkwa mbẹdua bẹ onye ọbu nabataru. Onye nabatakwanụru mu bụakwaa onye ono, ziru mu ozi ono bẹ onye ọbu nabataru.

\VS{41}Iphe, bụ onye gude obu iya nabata onye mpfuchiru Chileke; opfu l'ọ bụ onye mpfuchiru Chileke bẹ Chileke e-bukwa nggo, eebuje ndu mpfuchiru Chileke. Onye gudekwaphọ obu iya nabata onye pfụberekoto; opfu l'ọ bụ onye pfụberekoto bẹ Chileke e-bukwaphọ nggo, eebuje onye pfụberekoto.

\VS{42}Ọzo bụ l'iphe, bụkpoo onye cheberu onye lanụ l'ụnwegirima-a mini; mbụ m'obeta ọ bụru okoro mini-oyi lanụ; opfu l'ọ bụ onye etsoje mu nụ; gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; onye ono bẹ Chileke bufutajẹkwa obunggo iya.”




\par }\Chap{11}{\SH Ozi, Jiọnu onye emeje baputizimu \newline  ezi g'e zia Jizọsu
\par }
{\R (Luk 7:18-35)

\par }{\PP \VerseOne{1}Tọbudu iya bụ; Jizọsu ziẹbekpoepho ndu etsoje iya nụ ono iphe, ẹphe n'iri l'ẹbo; o shi l'ẹka ono gbẹshi je etsoru ziahaa ozi-ọma; asa iya asasa lẹ mkpụkpu lẹ mkpụkpu.


\par }{\PP \VS{2}Noo ya; Jiọnu gbẹ l'ọka mkpọro nụma iphe, Kéreshi ọbu emegbabẹ. O ye ndu etsoje iya nụ; ụmadzu ẹbo;

\VS{3}g'ẹphe je ajịa ya sụ iya: “?Bụ ngu-a bụ onye ọbu, abyanụ ọbu? Tọo ?bụ g'anyi le ẹnya onye ọzo?”


\par }{\PP \VS{4}Jizọsu sụ phẹ: “Unu je epfuaru Jiọnu iphe, unu anụ lẹ nchị; mẹ iphe, unu gude ẹnya unu hụma ẹka ọonwu.

\VS{5}Ndu atsụ ishi bẹ e meru ẹphe nọdu aphụwaa ụzo; ndu ẹniyeni nọdu ejewaa ije; e mee ndu ekpenta; ẹphe wekọrohuchaa; ndu ada nkụchi nọdu anụwaa iphe lẹ nchị. Ndu nwụhuru anwụhu bẹ e mewaru ẹphe teta; a saarụ ndu ụkpa ozi-ọma ono asasa; ẹphe nụma.

\VS{6}Sụ-a; ẹhu-ụtso bẹ a gọru nụ onye ono, mu taa bụduru ụpfu dụ iya l'ọkpa.”


\par }{\PP \VS{7}Tọbudu iya bụ; ndu ono tụgbuepho; Jizọsu wata epfuru ikpoto ndu ono kẹ Jiọnu sụ phẹ: “?Bụ gụnu bẹ unu jeru l'echiẹgu je ahụma? ?Bụ ekperema, phẹrephere enwunga?

\VS{8}?Bụkwanu gụnu bẹ unu jeru ahụma? ?Unu jeru ahụma onye gbaphuru ẹrengete ẹkwa? ?Unu ta amadụ lẹ ndu gbaphuru ẹrengete ẹkwa dụgbaa l'unuphu ibe eze?

\VS{9}?Bụhunu gụnu ọzo bẹ unu jeru ahụma? ?Unu jeru ahụma onye mpfuchiru Chileke tọ? Ịhee! Ọo ya bụ onoya; mbụ-a; onye unu hụmaru bụkwa onye gbẹ ka onye mpfuchiru Chileke shii mebyi akaka.

\VS{10}Ọo ya bụ onye ono, Chileke pfuru opfu ẹhu iya l'ẹkwo-opfu iya sụ: ‘Lekwa; mu e-zi onye-ozi mu g'o vuru ngu ụzo je; je abọoru ngu ụzo l'iphu.\FTNT{*}{{\FR 11:10 }{\FR{11:10
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Mal 3:1}}{\FT{.}}}’


\par }{\PP \VS{11}“Gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; ọ tọ dụkwa onye kabakpọo Jiọnu onye emeje baputizimu shii l'iphe, bụkpoo iphe, nwanyị nwụru anwụnwu; obenu l'onye bụkpoo ya bẹ aa-gbẹkpoo sụ l'ẹnya kachaa alwalwa l'ẹka Chileke bụ eze bẹ gbẹkwa ka Jiọnu shii.

\VS{12}E -shi teke Jiọnu; onye ono emeje baputizimu ono byaru bya eye nta-a bẹ Chileke shi goshita lẹ ya bụ eze; ndu ọhogu iya shi teke ono meta g'ẹphe gude k'ẹhuka kpọshia ya. Ndu ọkpehu dụ; nọdu eme g'ẹphe bahụ l'alị-eze ọbu k'ẹhuka.

\VS{13}Noo kẹle ekemu, shi l'ẹka Mósisu waa iphe, ndu mpfuchiru Chileke pfukpọoru; tụkoerupho epfu iya jeye Jiọnu bya.

\VS{14}Bụ iya bụ lẹ teke ọ dụ unu g'unu kweta; unu ekweta. Ọ kwa Jiọnu bụ Elayịjia, e pfuru l'ọo-bya ọbu.

\VS{15}Onye nweru ẹnu-nchị, l'anụ iphe; nụmakwa iya.


\par }{\PP \VS{16}“?Bụ gụnu bẹ mu a-tụru ọgbo-a yeru? Ọ dụ g'ụnwegirima, nọ l'edupfu abarụ ibe phẹ mba sụ:

\VS{17}‘Nta bẹ anyi phụru unu ụpyi; ọphu unu ekwedu ete ebvu; anyi rwua erwubvu; ọphu unu ekwedu ara ẹkwa.’

\VS{18}Noo kẹle Jiọnu bẹ byaru nụ; ọphu ọ dụdu iphe, ookweje eriri; ọphu ọ dụdu iphe, ookweje angụngu; a sụ l'ọo ọbvu eme iya.

\VS{19}Abụbu-Ndiphe byakwanụ bya anọdu eri angụ; a sụ g'e lenu l'ọ bụ ẹkpiri; bụru onye nggaga mẹe; bụru ọ̀nyà ndu ana akịriko mẹ ndu ọzo mmanụ, bụkwapho ndu aamaru ẹjo ẹka. Ọle ọo iphe, mmamiphe Chileke l'eme bẹ e gude amaru lẹ mmamiphe Chileke bụ iphe, pfụru ọto.”


\par }{\SH Iphe, ee-me ọha, jịkaru nụ
\par }
{\R (Luk 10:13-15)

\par }{\PP \VS{20}Tọbudu iya bụ; Jizọsu wata abarụ mkpụkpu lẹ mkpụkpu ono g'ọ ha mba; mbụ mkpụkpu ono, ọ kachaa emeshi iphe-ọhumalenya ono. Ọ baaharụ phẹ mba l'izimanụ iphe-ẹji, ẹphe emeshi ta alwadụru phẹ azụ. Ọ sụ phẹ:

\VS{21}“Nshịo gụbe ọha Kọrazinu! Nshịo gụbe ọha Bẹtusayida! Kẹle ọme e wotaru iphe-ọhumalenya, e meru l'ime unu mee l'ọha Taya yẹle ọha Sayịdonu m'ẹphe eyehaakwaa uwe-aphụ; kpua onwophẹ ntụ ụzenya; gude goshi l'izimanụ lwarụ phẹ azụ; ẹphe ghawaa umere lwapfuta Chileke.

\VS{22}Ọle iphe, mu epfuru unu bụ lẹ-a: ọo-karụ ndu Taya; waa ndu Sayịdonu mma mbọku, Chileke e-kpe ikpe eme lẹ g'ọo-dụ unubẹdua.

\VS{23}Gụbe ọha Kapaniyọmu! ?Ọ dụ ngu g'e kulia ngu g'ị supfuru l'imigwe tọo? ?Tị madụ l'aa-gbẹnu kwada ngu nụ kwarwua ọku-alị-maa. Opfu l'ọme e wotaru iphe-ọhumalenya, e meshiru l'ime ngu woru mee lẹ Sọdomu; mẹ Sọdomu anọdukwaa byeye ntanụ-a.

\VS{24}Ọle iphe, mu epfuru unu bụ lẹ-a: ọo-kakwaru ndu Sọdomu mma mbọku, Chileke e-kpe ikpe eme lẹ g'ọo-dụru gụbedua.”


\par }{\SH Abyapfuta Jizọsu bya atụta unme
\par }
{\R (Luk 10:21-22)

\par }{\PP \VS{25}Lẹ teke ono kwaphọ bẹ Jizọsu yeru ọnu sụ: “Mu ekele ngu ekele Nna, bụ Nnajị igwe yẹe alị; l'i domiru iphe-a gẹ ndu kwarụ ẹnya waa ndu mmamiphe ta amaru iya; i woru iya goshichia ndu bụ ụnwegirima.

\VS{26}Noo g'ọ dụ bụ ono Nna. Iphe ono bẹ i mekpọerupho g'ọ dụ ngu; waa g'ọotso ngu ụtso ememe iya.


\par }{\PP \VS{27}“Sụ-a; Nna mu yeakwaru mu iphemiphe l'ẹka. Ọ tọ dụkwa onye maru onye Nwa bụ; gbahaa Nna. Ọphu ọ dụkwa onye maru onye Nna bụ; gbahaa Nwa; ọzo onye Nwa iya ono kpuhaaru Nna iya ono goshi.


\par }{\PP \VS{28}“Sụ-a; unu byapfuta mu; unubẹ ndu esegbu onwunu l'akanya; tẹme unu vuru iphe, anyị ẹrwa; mu e-zi iya unu g'unu tụta unme.

\VS{29}Unu bya evuta ivu, shi mu l'ẹka; g'unu anwụta mu iphe l'ẹka; kẹle mu eme gelee bya abụru onye wozetaru obu alị. Mu e-mekwa gẹ meji nmapfuru unu.

\VS{30}L'iphe, mu eboje g'e vuru ta abụkwa iphe, anyị ẹrwa. Ivu nkemu dụkwa nphe evuvu.”




\par }\Chap{12}{\SH Eswe-atụta-unme
\par }
{\R (Mak 2:23-28; Luk 6:1-5)

\par }{\PP \VerseOne{1}O be ujiku lanụ; mbọku ono bụ eswe-atụta-unme; Jizọsu phẹ nọdu aghata l'ẹgu, a kọru akpe. Ndu etsoje iya nụ wọtaahaa akpụru witi ono taahaa; ẹka ẹgu agụ phẹ.

\VS{2}Ndu Fárisii hụmae ya phọ bya asụ iya: “Lenu; ndu etsoje ngu nụ emeakwaa iphe, e te mejedu l'eswe-atụta-unme!”


\par }{\PP \VS{3}Jizọsu sụ phẹ: “?Unu teke agụ-vuswee l'ẹkwo-opfu Chileke iphe, Dévidi meru ẹka ẹgu agụ yẹe ndu ẹphe l'iya swị?

\VS{4}G'ọ bahụru l'ụlo Chileke je ataa buredi, e doberu Chileke iche, bụ buredi erwubeduru iya l'atata; ọphu o rwubekwarụpho ndu ẹphe l'iya swị. Ndu o rwuberu bụ ndu-uke Chileke kpụrumu.

\VS{5}?Tọo unu teke agụ-vuswee l'ẹkwo ekemu Mósisu lẹ ndu-uke Chileke jeru ozi l'eswe-atụta-unme l'eze-ụlo Chileke? Ẹphe gude ẹgube ono mebyia ekemu ono; ọphu ikpe anmadụru phẹ.

\VS{6}Gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; iphe ọphu ka eze-ụlo Chileke ono ike bẹ nọkwa l'ẹka-a.

\VS{7}Ọme unu maru iphe, Chileke epfu l'ẹka ono, ọ sụru: ‘Iphe, agụ mu nụ ta abụkwa g'unu gwajẹ mu agwagwa; ọ kwa g'unu phụjeru nemadzụ obu-imemini;\FTNT{*}{{\FR 12:7 }{\FR{12:7
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Hos 6:6}}{\FT{.}}}’ mẹ unu tege ewokwaru ikpe nmaa ndu iswi dụ mma.

\VS{8}Lẹ Abụbu-Ndiphe bụkwa Nnajịuphu, nwe eswe-atụta-unme.”


\par }{\SH Onye ẹka lanụ nwụhuru anwụhu
\par }
{\R (Mak 3:1-6; Luk 6:6-11)

\par }{\PP \VS{9}Jizọsu shi l'ẹka ono; ọ bụru iya atụgbu bya abahụ l'ụlo-ndzukọ ndu Jiu.

\VS{10}Ọ dụru onye nọ l'ẹka ono ẹka lanụ nwụhuru anwụhu. Noo ya; ndu Fárisii, nọ l'ẹka ono chọo iphe, ẹphe a-sụ lẹ Jizọsu meru; bya ajịa ya sụ iya: “?Ọ bụ iphe, rwuberu nemadzụ l'ememe; mbụ eme g'onye iphe eme wekọrohu l'eswe-atụta-unme?”


\par }{\PP \VS{11}Jizọsu bya ajịa phẹ sụ: “O -nweru onye lanụ l'ime unu, nweru atụru lanụ; atụru ono dalahụ l'ime nsụ l'eswe-atụta-unme; ?onye ono tee jedu je akpụfuta iya tọ?

\VS{12}?Nemadzụ ta akadụ atụru abụru ọkpobe iphe? Ọo ya bụ l'eme iphe-ọma l'eswe-atụta-unme ta abụkwa emebyi ekemu.”

\VS{13}O pfuchaa nno bya asụ nwoke ono: “Ngwa; lọchia ẹka alọchi.” Ọ bya alọchia ẹka. Ẹka ono bya eteta iya bya adụ iya g'ọphunapho dụ iya.

\VS{14}Ọ bụerupho ndu Fárisii atụgbu je g'ẹphe chịa ìdzù g'ẹphe e-shi megbua Jizọsu.


\par }{\SH Nwozi, Chileke họtaru
\par }
{\PP \VS{15}Jizọsu maẹrupho l'onoo iphe, ẹphe eje; o shi l'ẹka ono; ọ bụru iya atụgbu. A dụ igwerigwe tsoru iya. O mekọta iphe, bụ ndu iphe eme; ẹphe wekọrohucha.

\VS{16}O pfushiaru phẹ ike sụ phẹ g'ẹphe ta akọjekwa onye ya bụ.

\VS{17}Iphemiphe ono mee iphe, Chileke shi l'ọnu Azáya, bụ onye mpfuchiru Chileke pfua vụkota; sụru:


\par }{\Q \VS{18}“Wakwa onye ejeru mu ozi baa;

\par }{\QB onye mu họtaru l'onwomu.

\par }{\Q Ọ bụ onye mu yeru obu bya

\par }{\QB abụru onye emeje g'obu

\par }{\QB jidata mu.

\par }{\Q Mu e-ye iya Unme mu l'ẹhu

\par }{\QB g'ọ kọoru ọhamoha,

\par }{\QB nọ lẹ mgboko lẹ mu e-kpe

\par }{\QB phẹ ikpe.


\par }{\Q \VS{19}O too jekwa atụ ịgoligoli;

\par }{\QB ọphu oojekwa echi mkpu.

\par }{\Q Ọphu ọ dụkwa onye byaru

\par }{\QB l'anụma olu iya l'etsuzọ.


\par }{\Q \VS{20}Ọ tọo nyakwofukwa g'ọ ka

\par }{\QB mma l'ọ ekperema,

\par }{\QB rigeru erigeru;

\par }{\QB ọphu ọ phụnyikwa g'ọ ka

\par }{\QB mma l'ọ orọku,

\par }{\QB enwu rẹswereswe.

\par }{\Q Oo-gudeẹkwapho ẹka iya g'o

\par }{\QB gude iya jasụ teke iphe,

\par }{\QB pfụru nhamụnha a-kapyabẹ

\par }{\QB ẹjo-iphe.


\par }{\Q \VS{21}Ọ bụru iya bụ onye ọhamoha

\par }{\QB a-nọdu ele ẹnya l'ẹka.”


\par }{\SH Ẹka ike Jizọsu shi
\par }
{\R (Mak 3:20-30; Luk 11:14-23)

\par }{\PP \VS{22}Tọbudu iya bụ; a bya edutaru Jizọsu nwoke lanụ, ọbvu bu ebubu l'ẹhu. Ọbvu ono mee ya; ọ nọdu atsụ ishi; tẹme ọphu o pfudu opfu. Jizọsu bya emee nwoke ono; ọ phụahaa ụzo; pfuahaa opfu.

\VS{23}Ọ dụ-dzukọtaru ndu ono g'ẹphe ha biribiri ntụmatu. Ẹphe sụ: “?Tọ bụkwanu onye-a bụ Nwa Dévidi ọbu?”


\par }{\PP \VS{24}Ndu Fárisii nụmae ya phọ bya asụ: “Nwoke-a tege anọdukwa achịshije ọbvu; ọ tọ bụ l'o gude ike ọbvu, bụ Biyelezebọlu, bụ iya bụ ishi iphe, bụkpoo ọbvu l'ophu.”


\par }{\PP \VS{25}Jizọsu maẹrupho iphe, ẹphe arị bya asụ phẹ: “Alị-eze -keha ẹbo; seahaa opfu bẹ ọ bụakwaa ọla-l'iswi. Nokwaphọ g'ọo-dụ unuphu; ọzoo mkpụkpu, keharu onwiya ẹbo.

\VS{26}Teke ọ bụkwanu lẹ Nsetanu achịfuje Nsetanu; ọo ya bụ lẹ nkwoka dụ l'ibe iya; ?dẹnu g'ee-me g'alị-eze iya keru?

\VS{27}Ọ -bụkwanuru l'ọo Biyelezebọlu bẹ mu gude achịshi ọbvu; ?bụ gụnu bẹ ndu k'unu gudekwanụ achịshi ọbvu nkephẹ? Ọ kwa iya bụ l'ọo ndu k'unu e-goshiwarọ unu l'ikpe nmarụ unu.

\VS{28}Obenu teke ọ bụkwanu l'ọo Unme Chileke bẹ mu gude achịshi ọbvu ọbu; ọo ya bụ l'o noo iphe, egoshi lẹ Chileke bụakwaa eze l'ẹhu unu.


\par }{\PP \VS{29}“Tọo ?dẹnu gẹ nemadzụ e-shi bahụ l'ụlo onye ọkpehu dụ je egwee ivu iya k'ẹhuka; a -gụfu l'o vuru ụzo kee ya ẹgbu tẹmanu l'o gweta ivu iya k'ẹhuka.


\par }{\PP \VS{30}“Sụ-a; onye mu l'iya atụgbaduru bụkwa onye opfu mu; onye mu l'iya ta achịkobedu achịkobe l'achịkakwa achịka.

\VS{31}Noo g'o gude mu sụ unu-a; iphemiphe, bụ iphe-ẹji, ụnwu-eliphe eme; mẹkpoo epfubyishi, ẹphe anọduje epfubyishi Chileke bẹ dụkotachakwaa k'ọphu Chileke a-gụru phẹ iya nvụ; obenu l'onye pfubyiru Unme-dụ-Nsọ bẹ Chileke ta abyakwa agụru nvụ.

\VS{32}Onyemonye, pfuru Abụbu-Ndiphe ẹjo opfu bẹ aa-gụkwaru nvụ; obenu l'onye pfubyiru Unme Chileke bẹ a taa gụkwaru nvụ lẹ mgboko ọwa; ọphu aa-gụkwaru iya nvụ lẹ mgboko ọphu abya nụ.”


\par }{\SH Oshi-ọmi yẹe akpụru iya
\par }
{\R (Luk 6:43-45)

\par }{\PP \VS{33}“Ị -nọdu eme g'ị wọta akpụru dụ ree l'oshi, i yeru; vuru ụzo meadaa oshi ọbu g'ọ dụ ree. Teke i harụ oshi, i yeru; o mebyihu; l'ii-maru l'akpụru iya a-dụkwapho ẹji; kẹle e gude akpụru, oshi mịru amaru ẹgube oshi, ọ bụ.

\VS{34}Unubẹ ụnwu, ẹjo agwọ nwụshiru-a! ?Unu e-shi ishiagha pfua opfu ọma l'ẹka unu dụ njọ? kẹle iphe, ọnu epfuje bụ iphe, jiru obu bushihu.

\VS{35}Ọkpobe nemadzụ eshije l'ọkpobe iphe, dụ iya l'obu wofuta ọkpobe iphe; ẹjo nemadzụ nọdu eshijekwaphọ l'ẹjo-iphe, dụ iya l'obu wofuta ẹjo-iphe.


\par }{\PP \VS{36}“Gẹ mu karụ unu: mbọku ikpe Chileke bẹ Chileke e-kpekwa onyemonye ikpe mkpọkoro opfu, o pfujekpọoru.

\VS{37}L'ọ kwa opfu, shi ngu l'ọnu bẹ ee-gude gụa ngu l'onye pfụberekoto. Ọ bụkwarupho opfu, shi ngu l'ọnu bẹ ee-gudekwaphọ nmaa ngu ikpe.”


\par }{\SH Iphe-ọhumalenya, meru l'ẹhu Jiona
\par }
{\R (Mak 8:11-12; Luk 11:29-32)

\par }{\PP \VS{38}Tọbudu iya bụ; o nweru ndu ezije ekemu mẹ ndu Fárisii harụ bya asụ iya: “O-zì-iphe; menaarụ anyi iphe-ọhumalenya, e-goshi l'ọo Chileke ziru ngu g'ị bya eviya.”


\par }{\PP \VS{39}O yeeru phẹ iya ọnu sụ phẹ: “Ọgbo-nta-a pakpọkwaaru njọ. Ẹphe te ekwedu nọpyabe l'ẹka Chileke. Ẹphe nọdu achọ iphe-ọhumalenya. Ọle ọ tọ dụkwanu iphe-ọhumalenya ọzo, ee-goshi phẹ; gbahaa iphe, meru Jiona, bụ onye mpfuchiru Chileke.

\VS{40}Noo kẹle ọo gẹ Jiona nọru abalị ẹto: eswe l'ẹnyashi l'ime ẹpho ophomu okazụ ono bụ gẹ Abụbu-Ndiphe a-nọ abalị ẹto; eswe l'ẹnyashi l'imime alị.

\VS{41}Ndu Ninive l'a-gbalihu mbọku ikpe; nmaa ọgbo nta-a ikpe; kẹle izimanụ lwarụ ndu Ninive azụ; ẹphe ghaa umere; lwapfuta Chileke l'opfu, Jiona pfuru phẹ; obenu l'onye ka Jiona nọ l'ẹka-a nta.

\VS{42}Nwanyị, bụ eze ndu Sheba bẹ a-gbalihukwa mbọku ikpe; nmaa ọgbo nta-a ikpe; kẹle o shi l'ẹka igwe beru; alị beru bya gẹ ya nụma opfu nkwamẹnya Sólomọnu. O be nta-a bẹ onye ka Sólomọnu nọ l'ẹka-a.”


\par }{\SH Iphe, akpajẹ ọbvu alwa azụ
\par }
{\R (Luk 11:24-26)

\par }{\PP \VS{43}“Ọobujeru teke a chịfuru nemadzụ ọbvu l'ẹhu; ọbvu ono etsoru echiẹgu ẹka mini adụdu aghaphe; achọ ẹka ọo-nmẹ anmẹe. Teke o jenyaaru; ọphu ọ dụdu ẹka ọ hụmaru;

\VS{44}l'ọ sụ gẹ ya laphuẹshikwa azụ l'akahụ ụlo iya-a. Teke ọ byatashiaru ọ dabyiwaru iphoro; a zawa iya azaza; dozichaa ya ree;

\VS{45}l'oo je achịta ọbvu ẹsaa ọzo, ka iya njọ; ẹphe awụba je eburu iya. Ndzụ nwoke ono teke ono abya aka njọ; eme lẹ teke mbụ phọ. Nokwaphọ g'ọo-dụ ọgbo nta-a, megburu onwophẹ l'ẹjo-iphe-a bụ ono.”


\par }{\SH Ne Jizọsu yẹe unwune iya
\par }
{\R (Mak 3:31-35; Luk 8:19-21)

\par }{\PP \VS{46}Noo ya; Jizọsu kpụkwaduru-a opfu l'ọnu epfu eyeru ndu ono; ne iya yẹle unwune iya byawaa bya apfụru l'etezi zia sụ g'e kua ya g'ẹphe pfuru yeru iya.

\VS{47}O nweru onye sụru iya g'o gebekwa lẹ ne iya yẹe unwune iya nọkwa l'etezi achọ g'ẹphe pfuru yeru iya.


\par }{\PP \VS{48}Ọ sụ onye ono, pfuru iya ya nụ ono: “?Bụ onye bụ ne mu; tọo bụ ndu ole bụ unwune mu ọbu?”

\VS{49}Ọ bya atụbe ndu etsoje iya nụ ẹka bya asụ: “Wakwa ndu bụ phẹ bụ ne mu; bya abụru unwune mu baa.

\VS{50}Kẹle onyemonye eme iphe, dụ Nna mu, bu l'imigwe l'uche; bụakwaa nwune mu kẹ nwoke; bya abụru nwune mu kẹ nwanyị; bya abụkwarupho ne mu.”




\par }\Chap{13}{\SH Onye agha mebyi iphe
\par }
{\R (Mak 4:1-9; Luk 8:4-8)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ọ bụru ujiku lanụ onokwaphọ bẹ Jizọsu shi l'ụlo ono tụgbua je anọdu l'agụga eze-ẹnyimu.

\VS{2}A dụ igwerigwe gbaphee ya mgburugburu; k'ọphu ọ bahụru l'ụgbo, nọ l'ime mini ono je anọdu. Igwerigwe ndu ono kụru l'eli-mgboko.

\VS{3}O gude ẹtu zia phẹ iphe, dụ igwerigwe sụ:

\par }{\PP “Nwoke lanụ jeru atụ mebyi iphe.

\VS{4}Ọ nọdu atụ mebyi iphe ono; ọ harụ daa l'agụga gbororo; ẹnu bya atụtua ya.

\VS{5}Ọzo nashịhu iya daa l'alị, dụ epfu-epfu; ẹka anụ alị adụ-zidu. Ntanta-a o fushia ome l'anụ alị ono, ta adụkwanu igbi ono.

\VS{6}Anwụ chilahaẹpho; o chipyashia ya. Ọ nwụlwashihu kpọshihu nkụ; kẹle o to nwedu ọgbarabvu l'ime alị.

\VS{7}Ọzo daa l'ẹka akpụru obvu nọ l'ime alị. Yẹle obvu ono futakọta. Obvu onoya kpagbushia ya.

\VS{8}Ọzo daru l'ẹka alị dụ ree. O fushia ome; vua evuvu; bya amịa amịmi. Ndu amịta ụkporo ise; ndu ụkporo ẹto; ọphu abụru ụkporo l'iri.


\par }{\PP \VS{9}“Onye nweru ẹnu-nchị, anụ iphe nụmakwa iya!”


\par }{\SH Iphe, meru iphe, Jizọsu egudeje \newline  ẹtu ezi iphe
\par }
{\R (Mak 4:10-12; Luk 8:9-10)

\par }{\PP \VS{10}Tọbudu iya bụ; ndu etsoje iya nụ byapfuta iya bya asụ iya: “?Bụ gụnu meru g'o gude i gude ẹtu epfuru ndu ono opfu?”


\par }{\PP \VS{11}Jizọsu sụ phẹ: “Ọo unubẹdua bẹ Chileke meru g'unu maru iphe, e shi domigbaa edomi, bụ iya bụ k'ẹka Chileke bụ eze; obenu lẹ ndu k'ono bẹ o to medụru g'ẹphe maru iya.

\VS{12}Noo kẹle iphe, bụkpoo onye nweru nụ bẹ Chileke e-yebaaru g'o nweru nweru k'etsutsu iya. Obenu onye ete nwedu nụ bẹ ọo-gbẹnu natafụlenu nwọphu, o nweru.

\VS{13}Noo g'o gude mu gude ẹtu ẹtu epfuru phẹ opfu. Kẹle ẹphe e-le ẹnya nta lee imo; ọ tọ dụdu iphe, ẹphe ahụma. Teke ẹphe nụmachaaru nta nụma imo; ọ tọ dụdu ọphu aga phẹ nchị. Ọphu ọ dụdu iphe, byaru l'edo phẹ ẹnya.

\VS{14}Ọ bụru l'ẹhu phẹ bẹ iphe, Azáya onye mpfuchiru Chileke pfuru vụru; l'ọ sụru:

\par }{\Q “ ‘Ẹphe a-nga nchị nta ngaa

\par }{\QB imo;

\par }{\QB ọ tọ dụdu iphe, edo phẹ

\par }{\QB ẹnya.

\par }{\Q Lee ẹnya nta lee imo;

\par }{\QB ọ tọ dụdu iphe,

\par }{\QB ẹphe byaru ahụma.


\par }{\Q \VS{15}Opfu l'ẹphe kpochiwaru obu.

\par }{\Q Ẹphe swọ-chiwaa nchị;

\par }{\QB tanyịbe ẹnya.

\par }{\Q Ọ -bụrabu m'ẹphe

\par }{\QB egudekwaa ẹnya hụma;

\par }{\QB gude nchị phẹ nụma.

\par }{\Q Obu phẹ emee g'o doo

\par }{\QB phẹ ẹnya; m'ẹphe

\par }{\QB aghakọbe

\par }{\QB byapfuta Chileke g'ọ

\par }{\QB dzọo phẹ.\FTNT{*}{{\FR 13:15 }{\FR{13:15
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Azá 6:9,10}}{\FT{.}}}’


\par }{\PP \VS{16}“Sụ-a; ẹhu-ụtso bẹ a gọru nụ unu; opfu l'unu dụru ike gude ẹnya unu hụma ụzo; gude nchị unu nụma iphe.

\VS{17}Lẹ tororo, mu eme gẹ mu gbuaru iya unu bụ lẹ ndu mpfuchiru Chileke; mẹ ndu pfụberekoto, dụ igwerigwe bẹ ọ gụru ẹgu ahụma iphe-a, unu ahụma-a; ọle ẹphe ta ahụmaduru iya. Ọ gụkwaru phẹ phọ anụma iphe-a, unu anụ-a; ọle ẹphe ta anụmaduru iya.”


\par }{\SH Iphe, ẹtu onye agha mebyi iphe ono bụ
\par }
{\R (Mak 4:13-20; Luk 8:11-15)

\par }{\PP \VS{18}“Wakwa iphe, ẹtu k'onye jeru atụ mebyi iphe ono bụ baa:

\VS{19}O nweru onye anọduje anụ iphe, eepfu lẹ k'ẹka Chileke bụ eze; ọle o too dodu iya ẹnya. Onye-Njọ ono abya anafụ iya mebyi iphe ono, e pfuru, nọ iya l'ime obu ono. Ọ bụru ẹgube onye ono bụ ndu k'ono, a gharu l'agụga gbororo onoya.

\VS{20}Ndu ọphu daru l'epfu bụ onye ọphu bụ: teke ọ nụmaru opfu ono bẹ ọ natakpọoru iya l'ẹhu-ụtso.

\VS{21}Ọphu ọ tọ gbadụru iya ọgbarabvu l'obu. Ọ kpọepho ụpfu nwanshịi; iphe mkpamẹhu byapfutaẹ ya phọ; ọzoo ndu ọzo melahaa ya ewere l'o kwetarụ opfu ono; l'ọ bụru iphe, ọo-kpakota daa; parụ opfu ọbu buhaa.

\VS{22}Ndu ọphu daru l'ẹka obvu dụ l'alị; bụ onye ọphu nụmaru opfu Chileke; ọle ọogba egomunggo ẹhu iya. Eyenụka obu l'ẹku batanụ bya akpaahaa opfu ono ẹhu. Ọphu ọ mịduru amịmi.

\VS{23}Obenu lẹ ndu k'ono, bụ mebyi iphe, a tụru l'ọkpobe alị ono; noo ndu ọphu bụ ndu anụmajechaa ya nụ; bya ewota iya ye l'ọkpoma phẹ. Ọ bụru ndu k'ono eyeje mebyi. Ọphu eyee ụkporo ise; ọphu eyee ụkporo ẹto; ọphu eyee ụkporo l'iri.”


\par }{\SH Ẹtu, e gude ohu iphe anmaa
\par }
{\PP \VS{24}Noo ya; a nọnyakwaa Jizọsu byakwa anmaaru phẹ ẹtu ọzo sụ phẹ: “Gẹ Chileke e-shi goshi lẹ ya bụ eze a-dụepho gẹ nwoke, chịtaru mebyi iphe, dụ ree je aghaa l'alị.

\VS{25}O be l'ẹnyashi ujiku lanụ; teke e kuchawaru mgbẹnya; onye ọhogu nwoke ono bya achịta akpụru iphe je aghakwaaphọ l'ẹka ono, ọ gharu ọkpobe iya phọ. Ọ ghaẹbe iya bya abụru iya atụgbu.

\VS{26}Mebyi iphe ono nọdu l'ẹka ono fushia bya awata amịmi. Ohu iya phọ fushikwaaphọ bya amịa. A gbẹ teke ono hụma l'ohu mebyi iphe yị iya.

\VS{27}Ndu ozi nnajịuphu ono byapfuta iya bya asụ iya: ‘Nnajịuphu; ?tọ bụnaa ọkpobe mebyi iphe bẹ ị gharu l'alị ngu-a? ?Dẹnuhunu g'o gude ohu iya fushia ya ẹghirigha nno?’

\VS{28}Nwoke ono sụ phẹ l'ọ dụ g'ọ bụ ndu ẹphe l'iya dụru l'opfu bẹ meru iya nụ. Ndu ozi ono sụ iya: ‘?Bụ iya bụ l'ọ dụ ngu g'anyi je epheshia ya tọo?’

\VS{29}Ọ sụ phẹ: ‘Waawaa! Unu -jeshia epheshi ohu mebyi iphe ono bẹ ẹka a-tụnukakwa unu atụtu; unu eje ephekọbe iya ndu ọphu bụ ọkpobe iya.

\VS{30}Unu haa ya g'ẹphe tụko vua jeye teke ebubu iya. Noo teke mu a-karụ ndu ebu iya nụ g'ẹphe vuru ụzo pheshiada ohu iya ono; chịkobe l'ẹka lanụ; sweshia ya esweshi kpọo ya ọku. Tẹmanu ẹphe ebutawarọ ọphu bụ ọkpobe iya vuba l'ụlo mu teke ono.’ ”


\par }{\SH Ẹtu, e gude akpụru oshi mọsutadu anma
\par }
{\R (Mak 4:30-32; Luk 13:18-19)

\par }{\PP \VS{31}Jizọsu byakwa anmaaru phẹ ẹtu ọzo sụ phẹ: “Sụ-a; gẹ Chileke e-gude goshi lẹ ya bụ eze l'a-dụepho g'akpụru oshi mọsutadu, nwoke wotaru ghaa l'ẹgu iya.

\VS{32}Akpụru oshi ono bụ iya kakọta rwịirwiirwii l'iphe, bụkota mebyi iphe, aaghajẹ aghagha l'alị. Ọle ọ bụjeru teke ọ byaru evua; l'ọ kakọta iphemiphe, aakụje akụku l'eli. L'ọ bya abụru oshi k'ọphu ụnwu ẹnu, ephe l'eli anọduje akpa ẹpfune l'ẹkali iya.”


\par }{\SH Ẹtu, e gude iphe-ekoje-buredi anma
\par }
{\R (Luk 13:20-21)

\par }{\PP \VS{33}No iya; Jizọsu byakwa anmaaru phẹ ẹtu ọzo sụ: “Gẹ Chileke e-shi goshi lẹ ya bụ eze; a-dụepho g'iphe-ekoje-buredi, nwanyị hatarụ nwanshịi ye l'ukpokutu iphe, eegudeje eme buredi. Iphe ono jiru nkwẹka ẹto.


\par }{\SH Jizọsu gude ẹtu ezi iphe
\par }
{\R (Mak 4:33-34)

\par }{\PP \VS{34}“Ọ bụru ẹtu ẹtu ẹgube ono bẹ Jizọsu gude zikọta ndu ono ozi-ọma ono. O -gudedu ẹtu bẹ ọ tọ dụdu iphe, oozije phẹ.

\VS{35}Iphe ono je emee; iphe, onye mpfuchiru Chileke pfuru vụa; bụ ọphu sụru:

\par }{\Q “Mu e-gude ẹtu ẹtu pfuaru

\par }{\QB phẹ opfu.

\par }{\Q Mu e-pfuru phẹ iphe ono,

\par }{\QB e domiru edomi eshinu

\par }{\QB e meru mgboko ono.\FTNT{†}{{\FR 13:35 }{\FR{13:35
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Ebvu 78:2}}{\FT{.}}}”


\par }{\SH Jizọsu epfu iphe ẹtu ono, ọ nmarụ k'ohu iphe ono bụ
\par }
{\PP \VS{36}Noo ya; Jizọsu parụ ikpoto ndu ono haa; bahụshia l'ụlo. Ndu etsoje iya nụ bya abyapfuta iya; bya asụ iya: “Kọnaaru anyi iphe, ọ bụ; mbụ k'ohu iphe ono g'o doo anyi ẹnya.”


\par }{\PP \VS{37}Ọ sụ phẹ: “Onye ono, agha ọkpobe mebyi iphe ono bụ Abụbu-Ndiphe.

\VS{38}Alị ẹka ono, ọ gharu iya ono bụru mgboko l'ophu. Ọkpobe mebyi iphe ono, ọ gharu ono bụru ndu Chileke bụ eze phẹ. Ọphu bụ ohu iya ono bụru ụnwegirima Onye-Njọ ono nwụru.

\VS{39}Ọhogu ono, gharu ohu mebyi-iphe ono bụru Obutuswe. Teke ono, ee-buta iya ebuta ono bụru g'ọo-dụ mẹ mgboko bvụjeepho. Ndu e-bu iya nụ bụru ụnwu-ojozi-imigwe.

\VS{40}Ọo g'e phekọberu ohu iya ono chịta je akpọo ọku ono bụ g'ọo-dụ teke mgboko a-bvụ.

\VS{41}Abụbu-Ndiphe e-zi ụnwu-ojozi-imigwe iya g'ẹphe chịshikotakpo iphe, bụ ndu ono, kpatarụ nwibe phẹ eme iphe-ẹji ono mẹ iphe, bụ ndu emeje ẹjo-iphe ọzo g'ẹphe hakọta;

\VS{42}chịru ye l'ọta chịchichi ọku. Ẹka ono bẹ nemadzụ a-nọdu kwaa ẹjo ẹkwa; taa ikireze.

\VS{43}Ndu ọphu pfụberekoto l'iphu Chileke a-nọdu egbu nwịinwii g'ẹnyanwu l'ẹka Nna phẹ bụ eze. G'onye nweru ẹnu-nchị nụmakwa iya!”


\par }{\SH Iphe labọ, vugbaa oke aswa
\par }
{\PP \VS{44}“Ẹka Chileke bụ eze dụ g'iphe, vu oke aswa, e woru domia edomi l'ẹgu. Onye lanụ je ahụma iya woru iphe kpuchia ya; teru ẹswa lashịa. Ọ laa je atụko iphemiphe, o nweru reshia je azụa alị ono.”


\par }{\PP \VS{45}Noo ya; ọ sụ: “Onye maru iphe, ẹka Chileke bụ eze bụ; emeje g'eze onye agba nghọ; ọ nọdu achọ igopoto, amashị mma ike, ya a-zụ.

\VS{46}Ọ chọnyaa ya; bya ahụma ọphu ere ntụmatu. Ọ laa je atụko iphe, o nweru reshia gude je azụa ya.


\par }{\SH Ụgbu-ịkokoro
\par }
{\PP \VS{47}“Sụ-a; Ẹka Chileke bụ eze dụkwa g'ẹgube eewojeru ụgbu-ịkokoro tụa l'eze-ẹnyimu-a; l'ọ nwụkoo ẹma, dụ iche iche.

\VS{48}Ẹma ono -jiẹpho ụgbu ono; l'a bya akpụa ya kpụfuta eli-mgboko; bya anọdu anọo; họo ya ahọho; họshia ya ọphu dụ ree ye lẹ nkata bya ekporu ndu ọphu dụ ẹji je awụshia.

\VS{49}Noo g'ọo-dụ teke mgboko a-bvụ. Ndu ojozi-imigwe a-lụfuta bya ahọshia ndu ẹjo-iphe l'ẹka ndu pfụberekoto nọ.

\VS{50}L'ee-je achịru phẹ ye l'ọta chịchichi ọku. Ẹka ono bẹ nemadzụ a-nọdu raa ẹjo ẹkwa; taa ikireze.”


\par }{\SH Iphe ọ̀phúú l'akahụ iphe
\par }
{\PP \VS{51}Noo ya; Jizọsu jịa phẹ sụ phẹ: “?Ọ kwa l'iphe ono, mu epfu ono doru-a unu ẹnya?” Ẹphe sụ iya: “Ee Nnajịuphu!”


\par }{\PP \VS{52}Ọ sụ phẹ: “Ọo ya bụ l'iphe, bụ onye maru ẹkwo-opfu Chileke maghee ya ree; bya abụru onye kwetawaru lẹ Chileke bụ eze iya bẹ dụepho gẹ nwoke, kwarụ eze unuphu. Ọ nọdu atụkoje akahụ iphe mẹ iphe ọ̀phúú gwefuta l'ụlo ọphu o doberu ẹku, dụ iya mkpa.”


\par }{\SH Aajịka Jizọsu lẹ Nazaretu
\par }
{\R (Mak 6:1-6; Luk 4:16-30)

\par }{\PP \VS{53}Tọbudu iya bụ; Jizọsu nmaẹbekotakpoepho ẹtu ẹtu ono g'ọ ha; ọ bya eshi l'ẹka ono tụgbua;

\VS{54}lashịa mkpụkpu iya. O rwua ẹka ono bya abahụ l'ụlo-ndzukọ ndu Jiu je eziahaa phẹ opfu Chileke. O zirwua iphe ọbu k'ọphu ọ dụ ndu nọ l'ẹka ono biribiri. Ẹphe tụko pfuahaa sụ: “?Bụ awe bẹ ẹgube oke mmamiphe ọwa-a shi iya? ?Dẹnu g'o shi emeẹbe iphe-ọhumalenya ọwa-a?

\VS{55}?Tọ bụnu iya-a bụ nwatibe nwoke kapyịnta-a? ?Tọ bụnua Meri bẹ ne iya aza? ?Tọ bụnu iya bụ nwune Jiemusu yẹle Jiósẹfu; waa Sayịmonu; mẹ Jiudasu?

\VS{56}?Tọ bụnaa unwune iya kẹ nwanyị bẹ anyi l'ẹphe bugbaa l'ẹka-a? ?Bụ awe bẹ o shi nwụtachahunaa iphe ọwa-a?”

\VS{57}Iphe ono kpatsu phẹ ẹhu-eghu.

\par }{\PP Jizọsu sụ phẹ: “Onye mpfuchiru Chileke bẹ aakwabẹjekwa ùbvù l'ẹkameka; agụfuekwapho lẹ mkpụkpu iya waa l'ibe iya.”

\VS{58}Ọ bụru iya meru g'o gude ọphu iphe, dụ biribiri, ha shii, Jizọsu meru l'ẹka ono adụdu igwerigwe kẹle ẹphe te ekwetaduru nkiya.




\par }\Chap{14}{\SH Anwụhu Jiọnu onye emeje baputizimu
\par }
{\R (Mak 6:14-29; Luk 9:7-9)

\par }{\PP \VerseOne{1}No iya; ọ bụru teke ono bẹ Herọdu, bụ ọchi-ọha Gálili nụmaru ụ́dù Jizọsu;

\VS{2}bya asụ ndu ejeru iya ozi: “?Unu maru-a l'ọ kwa Jiọnu ọphu emeje baputizimu tetaru dzụru ndzụ ọzo; ọ kwa iphe ono meru iphe, ọoduje ike eme iphemiphe ono, dụgbaa biribiri ono.”


\par }{\PP \VS{3}Iphe, meru nụ bụ lẹ Herọdu zijeru; e je egude Jiọnu; kee ya ẹgbu je atuchia l'ụlo mkpọro. Ọ bụru Herọdiyasu bẹ kparụ iya nụ. Herọdiyasu ono bụ nyee Filipu. Filipu bụkwanuru nwune Herọdu.

\VS{4}Lẹ Jiọnu shi asụje Herọdu l'ọo iphe, ta adụdu Chileke ree bẹ o meru; l'o jeru ahata nyee nwune iya ono lụru.

\VS{5}Ọme ọ tọ bụwaa lẹ Herọdu atsụ ọha ebvu mẹ o gbuwaa Jiọnu egbugbu. Obenu l'ọha pfudzuwaru lẹ Jiọnu bụ onye mpfuchiru Chileke.


\par }{\PP \VS{6}Noo ya; o be mbọku, bụ eswe, Herọdu abọje Ọbo-iphe gude anyata mbọku, a nwụru iya; nwa Herọdiyasu kẹ nwanyị bya etee ebvu l'atatiphu ndu ẹbyaa Herọdu ono. Ẹhu tsọo Herọdu ntụmatu.

\VS{7}Tọbudu iya bụ; o richaaru iya angụ sụ lẹ ya a-nụ iya iphe, ọ rwọkpoeru iya phọ.


\par }{\PP \VS{8}Noo ya; ne iya kwarụ iya ye. Ọ byapfuta Herọdu bya asụ iya: “Yenu ishi Jiọnu ọphu emeje baputizimu l'ochi pataru mu l'ẹka-a!”


\par }{\PP \VS{9}Ẹhu daẹpho eze ono dzụu. Obenu l'eshinu o riwaru angụ l'iphu ndu ono, byaru iya ẹbyaa ono bẹ ọ sụru g'a nụkwa iya iphe, ọ sụru g'a nụ iya.

\VS{10}O zia; e je egbuta Jiọnu ishi l'ụlo mkpọro;

\VS{11}ye l'ochi bya apẹe nwamgbọko ono. Nwata woru iya je apẹe ne iya.

\VS{12}Ndu etsoje Jiọnu bya bya apata ogwe iya je elia. Ẹphe mechaa; je akọoru Jizọsu iphe, meru nụ.


\par }{\SH Jizọsu anụ ụnu ụmadzu iri l'ẹbo \newline  l'ụkporo iri nri
\par }
{\R (Mak 6:30-44; Luk 9:10-17; Jiọn 6:1-14)

\par }{\PP \VS{13}Tọbudu iya bụ; Jizọsu nụmaepho iphe, meru nụ; o kwe hm bahụ l'ụgbo tụgbua jeshia l'ẹka ọo-nọdu nwẹkiya. Ikpoto ndu ono nụmaepho lẹ Jizọsu gudewaa ụgbo tụgbua; ẹphe shi lẹ mkpụkpu lẹ mkpụkpu gude ọkpa tsoru iya.

\VS{14}Ọ fụta l'ụgbo ono bya ahụma ikpoto nemadzụ, ha shii, nọ l'ẹka ono. Imemini phẹ dụ iya shii; o mee ndu iphe eme; ẹphe wekọrohu.


\par }{\PP \VS{15}O bejeẹpho l'ụzenyashi ndu etsoje iya nụ jepfu iya je asụ iya: “?Ị maru-a l'ẹka-a bụ echiẹgu; tẹme nchi nọdu ejihuwaa? Sụdupho ikpoto ndu-a g'ẹphe laa; g'ẹphe abahụkwanu lẹ mkpụkpu lẹ mkpụkpu-a, nọ-pheru anyi mgburugburu-a je azụtaru onwophẹ nri.”


\par }{\PP \VS{16}Jizọsu sụ phẹ: “G'ẹphe te ejeshirọ alala. Unu nụnu phẹ nri g'ẹphe ria.”


\par }{\PP \VS{17}Ẹphe sụ iya: “Iphe, anyi gude l'ẹka-a bụkwa ishi buredi ise waa ẹma labọ kpụrumu.”


\par }{\PP \VS{18}Ọ sụ phẹ: “Ngwa; unu chịtaru mu iya l'ẹka-a.”

\VS{19}Noo ya bụ; ọ karụ ikpoto ndu ono g'ẹphe nọduchaa anọo l'ẹka ono, nwẹswa dụ kirikiri ono. Ọ bya achịta ishi buredi ise ono waa ẹma labọ phọ; bya apalia ẹnya imeli; kele Chileke ekele kẹ nri ono; bya eworu iya nyawashia chịru nụ ndu etsoje iya nụ. Ndu etsoje iya nụ woru iya keshiaru ikpoto ndu ono.

\VS{20}Ẹphe tụko rijichaa ẹpho. Ẹphe bya atụtukobe ndu ọphu e riphodoru. O ji nkata iri l'ẹbo.

\VS{21}Unwoke, yị lẹ ndu ono, riru nri ono beru l'ụnu unwoke iri l'ẹbo l'unwoke ụkporo iri; a -gụfukwa ụnwanyi l'ụnwegirima.


\par }{\SH Jizọsu eje ije l'eli mini
\par }
{\R (Mak 6:45-52; Jiọn 6:16-21)

\par }{\PP \VS{22}Tọbudu iya bụ; Jizọsu sụ ndu etsoje iya nụ ono g'ẹphe bahụ l'ụgbo; vuru iya ụzo dafụ azụ iya ọphuu gẹ ya pfuadaru igwe ọha ono g'ẹphe lashịa.

\VS{23}O pfuchaẹrupho igwe ọha ono; ẹphe lashịchaepho; ọ tụgbua je anọdu l'úbvú nwẹkinyi iya pfuahaa nụahaa Chileke. Nchi jihuchaa; ọ nọdu phọ l'ẹka ono nwẹkinyi iya.

\VS{24}Ụgbo ono nọdu l'echilabọ eze-ẹnyimu ono. Oke akpara-mini nọdu atụkwapho. O mee akpọ ụgbo ono nọdu atsụ l'ẹhu; kẹle phẹrephere ezifuanụ iziphu.

\VS{25}Jizọsu jeru ije l'eli mini ono jepfushia phẹ. Teke ono bụwaru l'iphe-ọduu aha ẹnu.

\VS{26}Ndu etsoje iya nụ hụmae ya phọ; ẹka ooje ije l'eli mini ono; ẹhu nmalahaa phẹ anmanma; ẹka ẹphe dobesu l'ọo maa. Ẹphe chishia mkpu; ẹka ndzụ agụ phẹ.


\par }{\PP \VS{27}Teke ono kwaphọ; Jizọsu sụ phẹ: “G'ọkpoma shihu unu ike. Ọ bụa mbẹdua. Ndzụ ba agụshi unu.”


\par }{\SH Pyịta eje ije l'eli mini
\par }
{\PP \VS{28}Noo ya; Pyịta sụ iya: “Nnajịuphu; ọ -bụru ngu eviya; kanụru mu gẹ mu nyibata l'eli mini jee ije byapfuta ngu.”


\par }{\PP \VS{29}Ọ sụ iya: Ngwa! Byanụ! Pyịta kwenu do; nyifuta l'eli ụgbo ono jeru ije l'eli mini ono jepfushia Jizọsu.

\VS{30}Tọbudu iya bụ; ọ hụmaepho akpara-mini ono, atụ nụ ono; ndzụ gụahaa ya. Ndzụ wataẹ ya phọ agụgu ono; ọ wata angụda angụda lẹ mini ono. Ọ rashịa: “Nnajịuphu dzọo mu-o!”


\par }{\PP \VS{31}Jizọsu bya amachịa ẹka selita iya sụ iya: “Oo-wa! Ekwekwe nkengu apaa nwanshịi. ?Bụ gụnu meru g'o gude ị bọahaa obu ẹbo?”


\par }{\PP \VS{32}Yẹe Pyịta bya aswịru bahụ l'ime ụgbo ono. Oke phẹrephere ono zibuhu.

\VS{33}Ndu etsoje iya nụ ono, nọkota l'ime ụgbo ono bya abaarụ iya ẹja sụ iya: “Ị bụpho Nwa Chileke ọbu eviya eviya.”


\par }{\SH Jizọsu eme gẹ ndu iphe \newline  emegbaa wekọrohu lẹ Gẹnesaretu
\par }
{\R (Mak 6:53-56)

\par }{\PP \VS{34}Tọbudu iya bụ; Jizọsu phẹ daghaa mini ono bya afụta lẹ Gẹnesaretu.

\VS{35}Ẹphe fụtaepho; ndu ẹka ono hụbechawaa Jizọsu ama. E zia; a gbachaaru je l'unuphu l'unuphu je apatachaaru iya ndu iphe emegbaa g'ẹphe ha.

\VS{36}Ẹphe nọdu arwọje iya g'o kwe g'ẹphe denyi iya ẹka; obetaru ọ bụru l'ọnu uwe iya. Iphe, bụkpoo ndu denyiru ọnu uwe iya ono ẹka wekọrohuchaa.




\par }\Chap{15}{\SH Omelalị ndiche ndu Jiu
\par }
{\R (Mak 7:1-13)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ọo ya bụ; ọ dụru ndu Fárisii, dọru l'ẹka ono; wakwaphọ ndu ezije ekemu. G'ẹphe ha tụko shi Jierúsalẹmu byapfuta Jizọsu bya asụ iya:

\VS{2}“?Bụ gụnu meru iphe, ndu etsoje ngu nụ emebyi omelalị, shi lẹ nna anyi oche phẹ? ?Bụ gụnu meru iphe, ẹphe ta akwọjedu ẹka akwọkwo tẹmanu ẹphe erije nri?”


\par }{\PP \VS{3}Jizọsu bya asụ phẹ: “?Bụkwanu gụnu meru g'o gude unu gbẹ gwọbechia ekemu, Chileke sụru g'e meje je emeahaa omelalị, nemadzụ doberu?

\VS{4}Lẹ Chileke sụkwaru: ‘Yejekwaru nna ngu yẹle ne ngu ùbvù.\FTNT{*}{{\FR 15:4 }{\FR{15:4
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Awụ 20:12; Dit 5:16}}{\FT{.}}}’ Bya asụkwapho: ‘Onye epfujeru nna iya ọzoo ne iya ẹjo opfu g'e gbukwaa onye ọbu egbugbu.\FTNT{†}{{\FR 15:4 }{\FR{15:4
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Awụ 21:17; Uke 20:9}}{\FT{.}}}’

\VS{5}Unubẹdua byakwanụ epfu bya asụ: ‘Ọ -bụru lẹ nemadzụ sụru nna iya; ọzoo ne iya: Iphe, mu gege egude kwọo ngu bụakwaa iphe Chileke.’

\VS{6}‘Ọo ya bụ l'onye ono ta agbaẹduru kẹ g'ọ gbaaru ne lẹ nna iya mkpu.’ Unu sụ l'o to pfuduru ẹji. Unu shi ẹgube ono gude l'unu eme omelalị, unu ezi; mee Opfu Chileke ọ bụru iphe-mmanụ.

\VS{7}Lekwa unubẹ tụko-l'ẹhu-atụko-l'obu-a! Azáya, onye mpfuchiru Chileke pfugbuakwaru k'unu teke o pfuchiru Chileke sụ:


\par }{\Q \VS{8}“Ndu-a bụ l'ogbogboromọnu

\par }{\QB bẹ ẹphe gude

\par }{\QB akpịritaru mu ntse.

\par }{\QB Ọ bụru ire bẹ ẹphe gude

\par }{\QB aja mu ajaja;

\par }{\QB obu phẹ nọdugbaa mu

\par }{\QB ụzenya.


\par }{\Q \VS{9}Ẹphe abarụ mu ẹja mkpẹ;

\par }{\QB bya ezi ekemu,

\par }{\QB nemadzụ tụru;

\par }{\QB ọ nọchia ẹnya ekemu

\par }{\QB Chileke.\FTNT{‡}{{\FR 15:9 }{\FR{15:9
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Azá 29:13}}{\FT{.}}}”


\par }{\SH Iphe, aasọ nsọ; mẹ iphe, \newline  a ta sọdu nsọ
\par }
{\R (Mak 7:14-23)

\par }{\PP \VS{10}Jizọsu bya ekua igwe ọha ono; bya asụ phẹ: “Unu gebekpọdapho gẹ mu karụ unu g'o doo unu ẹnya.

\VS{11}Ọ tọ bụkwa iphe, nemadzụ eri l'ọnu atụrwu iya; ọ kwa iphe, shi nemadzụ l'ime obu fụta iya l'ọnu bụ iphe, atụrwuje iya nụ.”


\par }{\PP \VS{12}Tọbudu iya bụ; ndu etsoje iya nụ byapfuta iya bya asụ iya: “?Ị maru-a l'iphe ono, i shi epfu ono shikwa eghu ndu Fárisii eghu?”


\par }{\PP \VS{13}Ọ sụ phẹ: “Iphe, bụkpoo oshi, ata bụdu Nna mu, nọ l'imigwe gude ẹka iya yee ya bẹ ee-phefukwa ephefu.

\VS{14}Unu parụ phẹ rọ haa l'ẹphe bụ ndu atsụ ishi, kpụ ndu atsụ ishi. Onye atsụ ishi -kpụru onye atsụ ishi ibe iya bẹ ẹphe a-tụkokwa dalahụ lẹ nsụ.”


\par }{\PP \VS{15}Pyịta sụ iya: “Meẹshinu g'ẹtu ono doo anyịbedua ẹnya.”


\par }{\PP \VS{16}Tọbudu iya bụ; ọ sụ phẹ: “?Bụ iya bụ l'unubẹdua bẹ iphe ete dojekwaphọ ẹnya?

\VS{17}Unu ta amakwaphọ l'iphe, eeri l'ọnu bụ l'ẹpho bẹ ọobahuje; l'eeshi l'ẹka ono nyịfu iya.

\VS{18}Obenu l'iphe, nemadzụ epfu l'ọnu bụ l'obu bẹ o shi iya fụta. Ọ bụru ono bụ iphe, atụrwu nemadzụ.

\VS{19}Kẹle ọo l'ime obu nemadzụ bẹ iphemiphe-a shi: agba ẹjo egomunggo; egbu ọchi; eri ogori; apharwụshi onwonye; ezi iphuru; adzụ ụka; yẹle epfurwushi nemadzụ.

\VS{20}Ọo iphemiphe ono bụ iphe, atụrwuje nemadzụ. Obenu l'a ta kwọduru ẹka ria nri tee atụrwudu nemadzụ ililekpọo.”


\par }{\SH Ekweta nwanyị, abụdu onye Jiu
\par }
{\R (Mak 7:24-30)

\par }{\PP \VS{21}Jizọsu gbẹshi l'ẹka ono bya ejeshia mkpụkpu lẹ mkpụkpu, nọ-pheru Taya yẹle Sayịdonu mgburugburu.

\VS{22}A bya l'amarụ; nwanyị Kénanu, bu l'ẹka ono byapfuta iya bya echia mkpu sụ: “Nnajịuphu, bụ Nwa Dévidi! Phụnaaru mu obu-imemini! Lẹ nwatibe mu kẹ nwanyị bẹ ọbvu alọkwa kpurukpuru.”


\par }{\PP \VS{23}Ọphu Jizọsu epfuduru opfu yeru iya. Ndu etsoje Jizọsu bya arwọahaa ya sụ iya: “Chịfunu nwanyị-a, l'etsophe anyi arachi anyi nchị-a.”


\par }{\PP \VS{24}Jizọsu sụ: “Ọ tọ dụkwa ẹka ọzo, Chileke ziru gẹ mu je; gbahaa gẹ mu jepfu ndu Ízurẹlu, bụ igwerigwe atụru, tuphashịhuru etuphashịhu.”


\par }{\PP \VS{25}Nwanyị ono gbẹshi bya adaa kpurumu l'iphu iya sụ iya: “Nnajịuphu; jiko gbaaru mu rọ mkpu.”


\par }{\PP \VS{26}Jizọsu sụ iya: “Nwanyị-a; ọ tọ dụkwa ree g'e woru nri ụnwegirima nụ ụnwu nkụta.”


\par }{\PP \VS{27}Nwanyị ono sụ iya: “Ono dụa nno Nnajịuphu! Obenu lẹ nkụta atụtujekwaa ẹvirivi nri, dashịhuru l'ẹka onye nwe phẹ nụ eri nri.”


\par }{\PP \VS{28}O pfuchaa nno; Jizọsu sụ iya: “Oowee! Gụbe nwanyị ọwa-a! Ekwekwe nkengu apaa. Aa-o! Ọ kwaphọ g'ọogu ngu bụ gẹ Chileke e-meru ngu.” E shiẹpho teke ono gẹdegede; ọ bụru ada iya nwanyị ono ewekọrohu.


\par }{\SH Jizọsu eme g'ẹhu dụ \newline  ikpoto nemadzụ ike
\par }
{\PP \VS{29}Jizọsu shi l'ẹka ono tụgbua bya etsoru agụga agụga eze-ẹnyimu Gálili ogologo; je enyihu eli úbvú je anọdu.

\VS{30}Tọbudu iya bụ; ikpoto nemadzụ wụru byapfutashia ya; dutagbaaru iya ndu ẹniyeni; mẹ ndu ndanwụ danwụshiru; mẹ ndu atsụ ishi; mẹ ndu te epfudu opfu; mẹwaro igwerigwe ndu ọzo, iphe emegbaa. Ẹphe bya achịru phẹ wụshiru Jizọsu lẹ mgboru ọkpa. O mee; ẹhu dụkota phẹ ike.

\VS{31}No iya; ẹhu dụkota phẹ ike; k'ọphu ọ dụ ikpoto ndu ono biribiri g'ẹphe hụmaru lẹ ndu te epfudu opfu pfuaharu opfu; ndu ndanwụ danwụshiru; ẹhu tetachaa phẹ. Ndu ẹniyeni jeahaa ije; ndu atsụ ishi nọdu aphụ ụzo. Ẹphe jaahaa Chileke kẹ ndu Ízurẹlu ajaja.


\par }{\SH Jizọsu anụ ụnu ụmadzu iri nri
\par }
{\R (Mak 8:1-10)

\par }{\PP \VS{32}Tọbudu iya bụ; Jizọsu bya ekua ndu etsoje iya nụ bya asụ phẹ: “Imemini ikpoto ndu-a dụkwa mu; g'onye l'ẹphe nọwaru ujiku ẹto l'ẹka-a; ọphu ọ bụdu l'ọ dụkwaduru nri, ẹphe gude, ẹphe e-ri-a. Ọphu mu a-sụkwanu g'ẹphe swịru ẹgu lashịa. Mu -pfua nno; ẹphe lashịa; m̀bà atụshi phẹ l'ụzo.”


\par }{\PP \VS{33}Ndu etsoje iya nụ sụ iya: “?Bụ awe bẹ anyi a-hụmakwanu buredi l'echiẹgu-a, l'a-sụ ikpoto ndu-a eriri?”


\par }{\PP \VS{34}Jizọsu sụ phẹ: “?Bụ ishi buredi ole bẹ unu gudekpọo?” Ẹphe sụ iya: “Ọ kwa ishi buredi ẹsaa; waa ụnwu-ẹma, harụ yịkwaru iya phọ.”


\par }{\PP \VS{35}Ọo ya bụ; ọ sụ g'ikpoto ndu ono nọdukota anọo l'alị l'ẹka ono.

\VS{36}Ọ bya achịta ishi buredi ẹsaa ono waa ụnwu-ẹma ono bya ekele Chileke ekele. Ọ bya awashịa ya bya achịe ndu etsoje iya nụ; ẹphe keeru ikpoto ndu ono.

\VS{37}Ndu ono tụko ria nri rijichaa ẹpho. Ndu etsoje iya nụ bya atụtua ibiribe buredi ọphu ghuduru nụ; o ji nkata-eevu-iphe ẹsaa.

\VS{38}Ndu riru nri ono dụ ụnu unwoke iri; a -gụfukwa ụnwanyi mẹ ụnwegirima.


\par }{\PP \VS{39}Ọ bya asụ ndu ono g'ẹphe lawarọ. Ẹphe wụkahu lashịa. Ọ bya abahụ l'ụgbo; ọ bụru iya eje alị Magadanu.




\par }\Chap{16}{\SH Eepfu gẹ Jizọsu mee \newline  ọhumalenya
\par }
{\R (Mak 8:11-13; Luk 12:54-56)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ndu Fárisii mẹ ndu Sadusii bya agbabẹru Jizọsu ọ́nyà opfu g'ẹphe gude nmata iya. Ẹphe bya asụ iya g'o menaarụ phẹ iphe-ọhumalenya, shi l'imigwe.

\VS{2}O yeeru phẹ iya ọnu sụ phẹ: “Ọobujeru teke ọ bụ l'ụzenyashi bẹ akpaminigwe charu roboo; unu asụ l'echele iya bẹ mbọku a-dụkwaa ree.

\VS{3}Teke ọ bụkwanu l'ụtsu bẹ unu hụmaru g'igwe dụ rogoro rogoro; tẹme erwurwu dụ iya; unu asụ l'igwe e-dzekwa ọ-lwa-boroboro ntanụ-a. Sụ-a; eshinu unu amajẹchaaru epfu gẹ mbọku a-dụ mẹ unu -lee ẹnya l'akpaminigwe; ?dẹnu g'o gude ọphu unu adụdu ike kọo iphe, ọ bụ; mbụ iphe, emegbaa l'ọgbo nta-a?

\VS{4}Ọgbo nta-a pakpọkwaru njọ. Ẹphe te ekwedu nọpyabe l'ẹka Chileke. Ẹphe achọ iphe-ọhumalenya; ọle ọ tọ dụkwanu iphe-ọhumalenya ọzo, eemeru phẹ; gbahaa iphe, meru Jiona.”

\par }{\PP O pfuchaa nno; ọ parụ phẹ haa l'ẹka ono; ọ bụru iya atụgbu.


\par }{\SH Ụta, Jizọsu ata ndu etsoje \newline  iya nụ
\par }
{\R (Mak 8:14-21)

\par }{\PP \VS{5}No iya; ndu etsoje iya nụ bya erwua azụ eze-ẹnyimu ono azụ iya ọphuu bya anyata l'ẹphe zọharu egude buredi.

\VS{6}Jizọsu sụ phẹ: “Unu letakwa ẹnya; unu kwabẹkwa ẹnya g'iphe-ekoje-buredi kẹ ndu Fárisii mẹ kẹ ndu Sadusii te emebyi unu.”


\par }{\PP \VS{7}Ẹphe pfuaharu nwibe phẹ sụ: “Ọ kwa kẹle anyi te egudedu buredi-a.”


\par }{\PP \VS{8}Jizọsu maẹrupho iphe, ẹphe epfu bya asụ phẹ: “Oo-wa! Ekwekwe k'unu apaa nwanshịi! ?Bụ gụnu bẹ o gude unu nọdu epfugbaa l'unu te egudedu buredi?

\VS{9}?Toko dokwaphọ unu ẹnya? Teke mu gude ishi buredi ise keeru ụnu nemadzụ iri l'ẹbo l'ụkporo ụmadzu iri; ?bụ nkata-eevu-iphe ole bẹ unu tụtu-jiru l'iphiriba iya?

\VS{10}Tọo ?unu ta anyatakwarụpho k'ishi buredi ẹsaa ono, mu gude keeru ụnu nemadzụ iri onoya? ?mẹ nkata-eevu-iphe ole, unu tụtu-jikwaruphọ l'iphiriba iya?

\VS{11}?Dẹnu g'o gude ọphu unu amadụ l'ọ tọ bụdu opfu buredi bẹ mu epfuru unu teke ono, mu sụru unu g'unu kwabẹkwa ẹnya g'iphe-ekoje-buredi ndu Fárisii mẹ kẹ ndu Sadusii te emebyi unu ono?”


\par }{\PP \VS{12}Ọ bụru iya bụ l'ẹphe amaru l'ọ tọ bụdu iphe-ekoje-buredi bẹ ọ kwata epfu sụ g'ẹphe kwabẹkwa ẹnya iya; l'iphe, oopfu g'ẹphe kwabẹkwa ẹnya iya bụ iphe, ndu Fárisii ezi yẹe kẹ ndu Sadusii.


\par }{\SH Pyịta akọ onye Jizọsu bụ
\par }
{\R (Mak 8:27-30; Luk 9:18-21)

\par }{\PP \VS{13}Ọ bụru iya bụ lẹ Jizọsu phẹ abya erwua mkpụkpu, nọgbaa lẹ Sizariya Filipayi. Ọ jịahaa ndu etsoje iya nụ sụ phẹ: “?Bụkpoo onye bẹ ndiphe asụjekpoo lẹ mụbe Abụbu-Ndiphe bụ?”


\par }{\PP \VS{14}Ẹphe sụ iya: “Ọ dụru ndu sụru l'ị bụ Jiọnu ọphu shi emeje baputizimu; ndu asụ l'ị bụ Elayịjia; tẹme ọ dụru ndu sụru l'ị bụ Jieremaya; ndu sụ l'ị bụ onye lanụ lẹ ndu mpfuchiru Chileke.”


\par }{\PP \VS{15}Ọ sụ phẹ: “Unubẹdua; ?unu sụkwanuru lẹ mu bụ onye?”


\par }{\PP \VS{16}Sayịmonu Pyịta sụ iya: “Ọo ngu bụ Kéreshi ọbu, bya abụru Nwa Chileke; mbụ Chileke ọphu nọ ndzụ.”


\par }{\PP \VS{17}Jizọsu sụ iya: “Ẹhu-ụtso bẹ a gọru nụ gụbe Sayịmonu nwa Jiona! L'ọ tọ bụkwa amadụ meru g'ị maru ọkpobe-opfu ono. Ọ kwa Nna mu, bu l'imigwe.

\VS{18}Sụ-a; iphe, mu akafụaru ngu bụ; ọo ngu bụ Pyịta. Ọ bụru l'eli mkpuma-a bẹ mu a-kpụ Chịochi mu. Ọphu ọ dụdu m'obeta ọ bụru anwụhu a-dụ ike emebyi ya nụ.

\VS{19}Mu a-nụ ngu ire-igodo k'ẹka Chileke bụ eze. Ọo ya bụ; iphe, bụ iphe, i keru ẹgbu lẹ mgboko-a bẹ a gbẹakwaa l'imigwe kee ẹgbu. Iphe, bụ iphe, ị tọru l'ẹgbu lẹ mgboko-a bẹ a gbẹakwaa l'imigwe tọo l'ẹgbu.”


\par }{\PP \VS{20}O pfuẹbe nno bya akaru phẹ g'ọ tọ dụkwa onye ọzo, ẹphe e-pfuru l'ọo ya bụ Kéreshi ọbu.


\par }{\SH Epfupfu mbụ, Jizọsu epfu \newline  lẹ ya e-je iphe-ẹhuka nwụhu
\par }
{\R (Mak 8:31—9:1; Luk 9:22-27)

\par }{\PP \VS{21}No iya; ọ bụru teke ono bẹ Jizọsu watarụ epfuru ndu etsoje iya nụ gẹ ya e-gude jee Jierúsalẹmu; ya ejee iphe-ẹhuka, dụ igwerigwe. Ọ bụru l'ẹka ndu bụ ọgerenya; waa ndu-ishi uke Chileke; waa ndu ezije ekemu bẹ ya e-je iphe-ẹhuka ono. Ẹphe eworu iya megbua. O -rwua lẹ mbọku k'ẹto iya; ya eteta dzụru ndzụ ọzo.


\par }{\PP \VS{22}Pyịta bya ekuchi iya ekuchi baaharụ iya mba sụ iya: “Tụswekwa Nnajịuphu! Te epfuẹkwa ẹgube ono! Ẹgube ọwa-a ta abyakwa l'anwụru ngu!”


\par }{\PP \VS{23}Jizọsu bya aghaa ẹnya bya asụ Pyịta: “Gbẹshi mu l'iphu gụbe Obutuswe ono. Nta-a bẹ iime g'ị bụru ụpfu adụ mu l'ọkpa; kẹle iphe, ịiri ta abụdu uche Chileke; ọo uche nemadzụ bẹ ịiri.”


\par }{\SH Etso Jizọsu
\par }
{\PP \VS{24}Tọbudu iya bụ; Jizọsu sụ ndu etsoje iya nụ: “Onye ọ dụ g'o tsoru mu g'onye ono mịa onwiya ẹnya; vuta oswebe ọnwu nkiya bya etsoru mu.

\VS{25}Kẹle onye eme g'ọ dzọo onwiya ndzụ l'e-tuphakwa ndzụ iya etupha. Onye gudekwanụ opfu ẹhu mu tuphaa ndzụ iya lẹ mgboko-a e-nwekwanụru ndzụ ojejoje.

\VS{26}Lẹ-a; ?bụ gụnu bụ urwu, nemadzụ ritaru mẹ o -nwekọtachaaru iphemiphe, nọ lẹ mgboko-a; tuphakwanaa ndzụ iya? Ọ tọ dụkwa iphe, nemadzụ egude agbata ndzụ iya mẹ o -tuphahụwaa.

\VS{27}Kẹle Abụbu-Ndiphe a-bya ekpee ndiphe ikpe. Ọ -nọdu abya l'oogude ùbvù, egbu nwịinwii gẹ Nna iya egbu. Teke ono yẹle ụnwu-ojozi-imigwe iya aswịru; l'ọo-bya apfụa onyemonye ụgwo g'iphe, o meru gbaru.

\VS{28}Sụ-a; gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; ọ dụkwaru ndu harụ pfụru l'ẹka-a, ata yịdu nwụhu; gbahaa l'ẹphe hụmaadaru teke Abụbu-Ndiphe a-bụru eze; gude ùbvù; waa ike, dụ biribiri egbu nwịinwii abya.”




\par }\Chap{17}{\SH Jizọsu egbu nwịinwii
\par }
{\R (Mak 9:2-13; Luk 9:28-36)

\par }{\PP \VerseOne{1}A nọepho abalị ishii; Jizọsu duta Pyịta yẹle Jiemusu; waa Jiọnu, bụ nwune Jiemusu duru phẹ je enyikota úbvú, ha l'eli; ẹphe je anọdu nwẹkaphe.

\VS{2}Chileke gbanwee ụgbugba iya l'atatiphu phẹ. Iphu iya gbuahaa nwịinwii g'ẹnyanwu. Uwe iya chaahaa kẹ phuuphuu g'anwụ eswe.

\VS{3}Noo ya; a bya ele ẹnya; Mósisu yẹle Elayịjia chaa l'iphu phẹ; abọ ụja eyeru Jizọsu.


\par }{\PP \VS{4}Pyịta pfụ-bulihu sụ Jizọsu: “Nnajịuphu; ọ dụkwa ree g'anyi nọ l'ẹka-a; gẹ mu tụa mkpu ẹto mẹ ọ -dụkwa ngu ree; nanụ nkengu; nanụ kẹ Mósisu; nanụ kẹ Elayịjia.”


\par }{\PP \VS{5}Ọ kpụkwaduru-a iphe ono l'ọnu epfu; urwukpu, chagburu ụcha bya asọ-kputa phẹ. Olu-opfu shi l'urwukpu ono dafụta sụ: “Onye ọwa-a bụ nwa mu nwoke. Mu yeru iya obu. O jiru mu ẹpho. Unu nụmajekwa iphe, oopfu!”


\par }{\PP \VS{6}O be teke ndu etsoje iya nụ nụmaru olu-opfu ono; ẹphe dakọta kpurumu kpube iphu l'alị. Ndzụ nọdu agụshikpoo phẹ ike.

\VS{7}Jizọsu bya bya ebyia phẹ ẹka bya asụ phẹ: “Unu gbalihu. Ndzụ ba agụshi unu.”

\VS{8}Ẹphe gbalihu bya achịkaa ẹnya; chịkaa ẹnya; ọphu ọ dụedu onye ẹphe hụmaru; a -gụfu Jizọsu nwẹkinyi iya.


\par }{\PP \VS{9}Ẹphe nyizetashịa l'úbvú ono; Jizọsu pfushiaru phẹ iya ike sụ phẹ g'ọ tọ dụkwa onye ẹphe e-pfuru iphe, ẹphe hụmaru jasụ teke Abụbu-Ndiphe e-shi l'ọnwu teta dzụru ndzụ.


\par }{\PP \VS{10}Ndu etsoje iya nụ jịa ya sụ: “?Bụ gụnu meru iphe, ndu ezije ekemu sụru lẹ Elayịjia e-vuadaru ụzo bya?”


\par }{\PP \VS{11}O yeeru phẹ ọnu sụ phẹ: “Ọ kwa eviya lẹ Elayịjia vufutajẹadaa ụzo bya g'o dozia iphemiphe ree.

\VS{12}Ọle-a; gẹ mu kakwaru unu: Elayịjia byahaakwaru; ọphu ẹphe amadụ l'ọo ya. Ẹphe mee ya umerekete. Nokwaphọ gẹ Abụbu-Ndiphe e-shi phẹ l'ẹka jee iphe-ẹhuka.”


\par }{\PP \VS{13}Ọ bụru teke ono bẹ ndu etsoje iya nụ maru l'onye oopfuru phẹ opfu iya sụ l'ọ byawaru bụ Jiọnu ọphu shi emeje baputizimu.


\par }{\SH Eeme onye ọbvu atụ ndapfụ \newline  g'o wekọrohu
\par }
{\R (Mak 9:14-29; Luk 9:37-43a)

\par }{\PP \VS{14}Ẹphe byapfutaẹpho ikpoto ndu ono; nwoke lanụ byapfuta Jizọsu bya egbushi ikpere l'iphu iya sụ:

\VS{15}“Nnajịuphu; phụnaaru nwa mu nwoke obu-imemini; kẹle ndapfụ atụ iya; mbụ ọ nọdu atụshikpoo ya ike. Kẹle tekenteke bẹ ọotujeru iya chie l'ọku; tẹme ọ nọdu atụjekwaru iya phọ chie lẹ mini tekenteke.

\VS{16}Tọbudu iya bụ; mu dutaru iya ndu etsoje ngu nụ; ọphu ẹphe adụdu ike mee g'ẹhu dụ iya ike.”


\par }{\PP \VS{17}Jizọsu sụ: “Haa-oo! Unubẹ ọgbo ẹjo ọkpoma ọwa-a, adụdu iphe, unu ekwetajẹ-a. ?Bụ teke ole bẹ mu l'unu a-nọ-beru? ?Mu a-takpọru unu nshi taberu teke ole? Unu dutaru mu iya l'ẹka-a.”

\VS{18}No iya; Jizọsu bya abaarụ ọbvu ono mba. Ọbvu ono phefu nwata ono l'ẹhu. E shi teke ono ọ bụerupho nwata ono ewekọrohu.


\par }{\PP \VS{19}E mechaa; ndu etsoje Jizọsu byapfuta iya teke ọ nọ nwẹkiya; bya asụ iya: “?Bụ gụnu meru iphe, anyi adụdu ike chịfu ọbvu ono?”


\par }{\PP \VS{20}Jizọsu sụ phẹ: “Ọ kwa ekwekwe, unu ekweshiduru ike kparụ iya. Gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; ekwekwe unu -habekpọonu shii gẹ nwa rwịirwiirwii akpụru mọsutadu bẹ unu a-sụkwa eze úbvú-a; ‘Úbvú; phọfu onwongu je anọdu l'ẹka phọ.’ L'ọo-phọlia onwiya. Ọ tọ dụkwa iphe, a-kpọ unu ẹka ememe.

\VS{21}Ọle ẹgube ọbvu-a ta alụfujekwa abụdu l'ọo onye aswịje ẹgu epfu anụ Chileke chịru iya.”


\par }{\SH Jizọsu epfu iya k'ugbo ẹbo \newline  lẹ ya e-je iphe-ẹhuka nwụhu
\par }
{\R (Mak 9:30-32; Luk 9:43b-45)

\par }{\PP \VS{22}O be ujiku lanụ; ndu etsoje Jizọsu dzukọbe lẹ Gálili; Jizọsu sụ phẹ: “Abụbu-Ndiphe bẹ ee-mechakwaa deru ye ndiphe l'ẹka.

\VS{23}Ẹphe eworu iya megbua. O -rwua lẹ mbọku k'ẹto iya l'o teta dzụru ndzụ.” Aphụ iya kwatakpọo rwua phẹ l'obu.


\par }{\SH Jizọsu atụ akịriko eze-ụlo Chileke
\par }
{\PP \VS{24}Noo ya; Jizọsu yẹe ndu etsoje iya nụ byarwutaẹpho Kapaniyọmu; ndu anajẹ okpoga akịriko k'eze-ụlo Chileke bya ejepfu Pyịta je ajịa ya sụ: “?Ọ dụ g'onye ezije unu iphe ta apfụjedu okpoga akịriko eze-ụlo Chileke tọo?”


\par }{\PP \VS{25}Pyịta sụ iya: “Ọ pfụjekwa-a.”

\par }{\PP Tọbudu iya bụ; Pyịta bahụepho l'ụlo; Jizọsu vuru ụzo tụfu ọnu sụ: “Sayịmonu; ?dẹnu g'ị yeru ọnu? ?Ọ dụ ngu g'ọ bụ ndu ole atụjeru akịriko; ọzoo ụtu mmanụ ọzo; nụ ndu eze kẹ mgboko-a? ?Bụ ndibe eze; tọo ndu ọzo?”


\par }{\PP \VS{26}Pyịta sụ iya l'ọ kwa ndu ọzo.

\par }{\PP Jizọsu sụ iya: “Ọ n'iya bụ lẹ ndibe eze ta ayịdu iya.

\VS{27}Ọle ọ bụekwadupho g'ẹphe ta asụ l'anyi akpatsu phẹ iwe. Ngwa; je je ewota ịkokoro jeshia l'eze-ẹnyimu je awata ese ịkokoro. Ẹma mbụ, vuchakpọo ụzo lọo iphe ngu: nmata iya; vọhaa ya ọnu. Ịi-hụma okpoga, a-sụru atụ akịriko eze-ụlo Chileke ono kẹ mu lẹ ngu. Woru iya je atụa ya.”




\par }\Chap{18}{\SH Onye kachakpọo shii
\par }
{\R (Mak 9:33-37; Luk 9:46-48)

\par }{\PP \VerseOne{1}Teke ono kwaphọ bẹ ndu etsoje Jizọsu byapfutaru iya bya asụ iya: “?Bụ onye a-kachakpọo shii l'ẹka Chileke bụ eze?”


\par }{\PP \VS{2}Jizọsu kweẹpho doo; bya ekua nwata nshịi; bya apfụbe iya l'echilabọ phẹ;

\VS{3}bya asụ: “Gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; ọ -bụdu l'unu gbanweru bya adụ g'ụnwegirima nshịi; bẹ unu ta abyakwa l'abahụ l'ẹka Chileke bụ eze.

\VS{4}Iphe, bụ onye wozetaru onwiya alị bya adụ gẹ nwata nshịi-a bẹ bụ iya kachakpọo shii l'ẹka Chileke bụ eze.

\VS{5}Onye gude ẹpha mu nabata nwata nshịi, ha ẹgube-a; bẹ bụakwaa mbẹdua bẹ ọ nabataru.”


\par }{\SH Anma ọkwa eme iphe-ẹji
\par }
{\R (Mak 9:42-48; Luk 17:1-2)

\par }{\PP \VS{6}“Onye mekwanụru onye lanụ l'ime ụnwegirima-a, wowaru onwophẹ ye mu l'ẹka-a g'o shiswee ụzo ono bẹ ọ gogo karụ ree; ọme a pataru mkpuma-uswe lipyabẹ iya l'olu; parụ chie l'ime ẹka eze-ẹnyimu kwata dụ ogbu.

\VS{7}Nshịo ndiphe; noo l'iphe, alọjeru nemadzụ ọkpa eye l'eme iphe-ẹji jiru eliphe ejiji. Ọ tọ dụkwa g'e meru; ẹbe ọ dụ iphe, a-nọduje ese g'ọ lọru nemadzụ ọkpa ye l'eme iphe-ẹji. Ọle; nshịoro onye ẹgube iphe ono e-shi l'ẹka.


\par }{\PP \VS{8}“Ọzo bụ; teke ọ bụ l'ọo ẹka ngu; ọzoo ọkpa ngu a-kpatarụ ngu eme iphe-ẹji; gbufu iya tuphaa. L'ọ kakwaru ngu ree l'i gude ẹka lanụ; ọzoo l'ị bụ ẹniyeni; bahụ l'ẹka ọkpobe ndzụ nọ; eme l'i nweru ẹka labọ; ọzoo ọkpa labọ; e nwuba ngu l'ọku, ata nyịhudu anyịhu.

\VS{9}Teke ọ bụ l'ọo ẹnya ngu e-setarụ ngu eme iphe-ẹji; swọfu iya tuphaa; kẹle ọ karụ ngu ree l'i gude ẹnya lanụ bahụ lẹ ndzụ; eme l'ẹnya dzuru ngu oke; e chie ngu l'ọku-alị-maa.”


\par }{\SH Ẹtu k'atụru, kpaphuhuru akpaphuhu
\par }
{\R (Luk 15:3-7)

\par }{\PP \VS{10}“Iphe, unu a-kwabẹjeerupho ẹnya bụ g'unu ta asụ l'ụnwegirima-a dụru ọphu adụdu iphe, ọ bụ. L'iphe, mu eme gẹ mu karụ unu bụ l'ụnwu-ojozi-imigwe nkephẹ anọdujekwa mkpụrumkpuru l'iphu Nna mu, bu l'imigwe.

\VS{11}Lẹ Abụbu-Ndiphe byakwaru g'ọ dzọta ndu tuphahụru etuphahụ.


\par }{\PP \VS{12}“Sụ-a; ?dẹnu g'unu arịkwanu iya? Ọ -bụru lẹ nwoke nweru atụru ụkporo ise; nanụ kpaphuhu; ?tọo hadụ ụkporo ẹno l'iri lẹ tete ọphuu l'úbvú l'ẹka ono; tụgbua je etsoru ghaphee chọo ọphu kpaphuhuru nụ phọ?

\VS{13}Gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; teke ọ bụ l'ọ hụmaru iya bẹ ọo-kwatakpọkwaa ka eteshi ẹswa atụru lanụ ono ike; e -me l'ụkporo ẹno l'iri lẹ tete phọ, te eshidu tuphahụ nụ phọ.

\VS{14}Nokwaphọ g'ọ tọ dụdu teke ọ bụjeru uche Nna unu, bu l'imigwe g'ọ dụru mẹ onye lanụ l'ime ụnwegirima-a, l'a-la l'iswi.”


\par }{\SH Nwanna, mesweru nụ
\par }
{\PP \VS{15}“Ọzo bụ lẹ-a; teke nwanna ngu mesweru ngu; kuchi iya ekuchi; je epfuaru iya iphe, o meru ngu. Teke ọ natarụ iphe, i pfuru iya; ọ kwa iya bụ l'a maru lẹ nwanna ngu ono bẹ i duphutawaru azụ.

\VS{16}Teke ọ bụ l'ọ tọ natadụru iphe, i pfuru; g'i je edutafụa onye lanụ; ọzoo ụmadzu ẹbo ọzo yeru onwongu; k'ọphu oo-me g'e pfuru iya l'ẹkwo-opfu Chileke sụ l'ọo ekebe, ụmadzu ẹbo; ọzoo ẹto gbaru bẹ ee-gude doshia ya.\FTNT{*}{{\FR 18:16 }{\FR{18:16
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Dit 19:15}}{\FT{.}}}

\VS{17}Teke ọ bụkwanu l'ọ tọ natakwarụpho iphe, ẹphe pfuru; je eworu iya kọoru Chịochi l'ophu. Teke ọ tọ natakwarụpho iphe, Chịochi pfuru; ọo ya bụ; unu eworu onye ọbu dobe g'ọ bụ onye ọhozo; ọzoo onye ana akịriko.


\par }{\PP \VS{18}“Sụ-a; gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; iphemiphe, bụ iphe, unu keru ẹgbu lẹ mgboko-a bẹ a gbẹakwaa l'imigwe kee ẹgbu. Iphemiphe, unu tọru l'ẹgbu lẹ mgboko-a bẹ a gbẹakwaa l'imigwe tọo l'ẹgbu.


\par }{\PP \VS{19}“Ọzo, mu e-pfufuaru unu bụ lẹ-a; iphe, bụkpoo iphe, unu dụ ẹbo nọdu lẹ mgboko-a; gude obu lanụ kweta bya epfuru iya nụ Chileke; iphe ono bẹ Nna mu ono, bu l'imigwe ono e-mekwarụ unu.

\VS{20}Kẹle iphe, bụkpoo ẹka a dụ ẹbo; ọzoo ẹto gude ẹpha mu nọkobe; bẹ mu nọkwa l'echilabọ ndu ọbu.”


\par }{\SH Ẹtu k'onye-ozi, agụduru \newline  nwibe iya nvụ
\par }
{\PP \VS{21}Pyịta byapfuta Jizọsu bya asụ iya: “Nnajịuphu-e; ?bụ ugbo ole bẹ nwanna mu e-meswe mu; mu agụchaaru iya ya nvụ? ?Bụ ugbo ẹsaa tọo?”


\par }{\PP \VS{22}Jizọsu sụ iya: “Ọ tọ bụdu-a ugbo ẹsaa kpụrumu. Ọo ugbo ẹsaa ẹsaa ugbo ụkporo ẹsaa ẹsaa ugbo ẹsaa.

\VS{23}Ẹka Chileke bụ eze bẹ a-dụepho g'onye eze lanụ, meru gẹ yẹe ndu-ozi iya gbazia k'okpoga iya.

\VS{24}Ọ gbakọjeepho okpoga ono; e dutaru iya onye lanụ, ji iya ụnu-kụru-ụnu ẹkpa-ego.

\VS{25}Ọphu nwoke ono enwedu iphe, o gude apfụ iya. Nnajịuphu iya ono karụ sụ g'e ree ya; ree nyee ya; ree ụnwegirima ibe iya g'ẹphe ha; mẹ iphe, o nweru enweru mgburugburu; g'e gude pfụa ụgwo ono.

\VS{26}No iya; nwoke ono daẹpho kpurumu l'alị gbushi ikpere rwọahaa nnajịuphu iya ono sụ iya: ‘Jiko onye nwe mu nụ; tanaa nshi hafụa mu rọ. Mu a-pfụkotakwa ngu-a ụgwo ono g'ọ ha jiko.’

\VS{27}Imemini iya dụ onye eze ono. Ọ parụ iya haa bya asụ iya g'ọ tọ pfụhewaro ụgwo ọbu lẹ phuruphuru gberegedege.


\par }{\PP \VS{28}“Tọbudu iya bụ; onye-ozi ono lụfuepho je ahụma onye ọzo, yẹe ya tụkoru bụru ndu-ozi, ji iya nwokpoga, abadu ishi. Ọ zụ-gude iya; pyịta iya l'ẹkpiri; sụ iya g'ọ pfụ-dzua ya ụgwo, o ji iya.

\VS{29}Nwoke ono daa kpurumu l'alị rwọahaa ya; sụ iya g'ọ taa nshi hafụa ya rọ lẹ ya a-pfụ iya ya-a.

\VS{30}Ọ jịka sụ lẹ ya taa hadụ iya; bya akpụta nwoke ono je atụ-chia l'ọka mkpọro sụ g'ọ nọdu l'ẹka ono jasụ teke ọo-pfụ iya ụgwo ono.

\VS{31}Tọbudu iya bụ; ndu ẹphe l'iya atụkoje eje ozi hụma iya; ẹhu daẹ phẹ phọ dzụ. Ẹphe gbagbụa je akọoru nnajịuphu phẹ iphe, meru nụ.

\VS{32}Nnajịuphu phẹ bya ekua nwoke ono; bya asụ iya: ‘?Ị hụmaru gụbe ẹjo onye-ozi-a? ?Ị hụmaru ikpoto okpoga, i jikọta mu l'ụgwo; mu hakọtaru ngu iya sụ g'ị tị pfụhe mu iya; opfu l'ị rwọru mu arwọrwo?

\VS{33}?Tọ gbadụru ngu kẹ g'ị phụaru nwibe ngu obu-imemini ẹgube ono, mu phụru ngu ono?’

\VS{34}Nnajịuphu phẹ ono gude ẹhu-eghu kakpụta iya je seru ye l'ẹka ndu a-nụ iya aphụ jasụ l'ọ pfụebechaa ụgwo, o ji g'ọ ha.


\par }{\PP \VS{35}“Nokwaphọ gẹ Nna mu ọphu bu l'imigwe e-me unu l'onye l'onye; mbụkwa onye te egudejedu obu iya g'ọ ha gụaru onye mesweru iya nụ nvụ.”




\par }\Chap{19}{\SH Ogori mẹ achịfu nwanyị
\par }
{\R (Mak 10:1-12)

\par }{\PP \VerseOne{1}Tọbudu iya bụ; Jizọsu pfuẹbeepho iphemiphe ono, oopfu ono bya eshi lẹ Gálili; ọ bụru iya atụgbu. O jeshia alị Jiudiya, nọ l'azụ ẹnyimu Jiọ́danu azụ iya ọphuu.

\VS{2}Ikpoto igwe ọha wụru tsoru iya. O mekọta; ẹhu dụ ndu iphe eme ike l'ẹka ono.


\par }{\PP \VS{3}Ndu Fárisii bya agbabẹru iya ọ́nyà opfu g'ẹphe gude nmata iya; bya ajịahaa ya sụ: “?Ọ dụ ree gẹ nwoke chịfuje nyee ya mẹ o betakpọoru ọ bụru gụnu bẹ o meru?”


\par }{\PP \VS{4}Ọ sụ phẹ: “Unu teke agụtadu l'onye meru nemadzụ e -shi lẹ mbụlembukpoo bụ nwoke yẹe nwanyị bẹ o meru\FTNT{*}{{\FR 19:4 }{\FR{19:4
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Mbụ 1:27}}{\FT{.}}};

\VS{5}bya asụ phẹ: ‘Noo g'o gude: nwoke je l'ahajẹ nna iya; haa ne iya gẹ yẹle nyee ya tụgba. Ẹphenebo atụko bụru onye lanụ.\FTNT{†}{{\FR 19:5 }{\FR{19:5
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Mbụ 2:24}}{\FT{.}}}’

\VS{6}Ẹphe taa bụeduru ụmadzu labọ. Ẹphe abụru onye lanụ. Ọo ya bụ; iphe, Chileke tụgbaberu nanụ g'ọ tọ dụkwa onye e-je iya ekekaha ẹbo.”


\par }{\PP \VS{7}Ẹphe sụ iya: “?Dẹnukwanu g'o gude Mósisu sụ g'e dejeru ẹkwo-achịfu-nwanyị nụ nwanyị ọbu; chịfu iya?\FTNT{‡}{{\FR 19:7 }{\FR{19:7
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Dit 24:1-4}}{\FT{.}}}”


\par }{\PP \VS{8}Jizọsu sụ phẹ: “Tọbudu l'unu bụ ndu ẹjo ọkpoma meru g'o gude Mósisu kwe g'unu chịfuje unyomu unu. Obenu l'e -shikpọo l'ọduu bẹ ọ tọ dụhaadaa ẹgube ono.

\VS{9}Nta-a bụ iphe, mu epfuru unu bụ: Onye chịfuru nyee ya je alụta ọzo bẹ bụakwaa ogori bẹ oori. Gbahakwaa lẹ nwanyị ono bụ nwanyị, eri ogori. Onye lụtakwanuru onye ono, a chịfuru achịfu ono bụkwapho ogori bẹ oorikwaphọ.”


\par }{\PP \VS{10}Ndu etsoje iya nụ sụ iya: “Ọ -bụru l'onoo g'ọ dụ l'ẹka nwoke yẹe nyee ya nọ bẹ ọ kalẹkwapho mma g'a haa k'alụlu l'ophu l'ophu.”


\par }{\PP \VS{11}Ọ sụ phẹ: “Ọ tọ bụebekwa onyemonye bẹ opfu mu ono e-dodzuru ẹnya. Ndu oo-do ẹnya bụekwapho ndu ono, Chileke goshiru iya.

\VS{12}L'iphe, kparụ iphe, nemadzụ ta alụdu nwanyị dụkwa iche iche. O nwekwarụ ndu te eyedu ime. Ọ bụru g'ẹphe dụ bụ ono eshinu a nwụru phẹ. Ọ dụru ndu bụ nemadzụ harụ phẹ aháhá. Dụru ndu kpọ-chiru obu sụ l'ẹphe a-dụ gẹ ndu harụ onwophẹ aháhá opfu g'ẹphe ejeeru Chileke ozi ree. G'onye, a-dụ ike nata opfu ono natakwa iya.”


\par }{\SH Jizọsu agọru ụnwegirima \newline  ọnu-ọma
\par }
{\R (Mak 10:13-16; Luk 18:15-17)

\par }{\PP \VS{13}Ẹphe nọdu ekutagbaaru iya ụnwegirima g'o byibegbaa phẹ ẹka pfuru nụ Chileke l'iswi ẹhu phẹ. Ndu etsoje iya nụ baaharụ ndu ono, ekutaru iya ụnwegirima ono mba.

\VS{14}Jizọsu sụ phẹ: “Unu hakwaa ụnwegirima g'ẹphe byapfuta mu. Unu ta akpọshishi phẹ abyabya; kẹle ọ bụ ndu dụ nno bẹ ẹka Chileke bụ eze bụ nkephẹ.”


\par }{\PP \VS{15}Ọ bya ebyidzuchaaru ụnwegirima ono ẹka bya eshi l'ẹka ono; ọ bụru iya atụgbu.


\par }{\SH Onye nweru iphe
\par }
{\R (Mak 10:17-31; Luk 18:18-30)

\par }{\PP \VS{16}Noo ya; nwoke lanụ byapfuta Jizọsu bya asụ iya: “O-zì-iphe; ?bụkpoo gụnu dụ ree, mu e-me gẹ mu e-nweru ndzụ ojejoje.”


\par }{\PP \VS{17}Jizọsu sụ iya: “?Dẹnu g'o gude ị nọdu ajị mu ajị k'iphe, dụ ree? Ọ kwa Chileke bụ onye lanụ dụ ree kpoloko. Ọle teke ọogu ngu g'ị bahụ l'ọkpobe ndzụ; meje iphe, ekemu pfuru.”


\par }{\PP \VS{18}Nwoke ono sụ iya: “Ekemu ?bụ ole bụ ono?”

\par }{\PP Jizọsu sụ iya: “Te egbukwa ọchi; ọphu i rikwa ogori; ọphu i zikwa iphuru; ọphu ị dzụjekwa ụka.

\VS{19}Kwabẹje nna ngu yẹe ne ngu ùbvù; l'ị bya eyee nemadzụ ibe ngu obu g'i yeru onwongu.”


\par }{\PP \VS{20}Nwokorọbya ono sụ iya: “Eshinu mu bụ nwata ta adụkwa iphemiphe ono ọphu mu mebyijeru. ?Dẹnubahuna iphe, phọdukwaduru mu nụ l'ememe?”


\par }{\PP \VS{21}Jizọsu sụ iya: “Ọ -dụ ngu g'ị dụebe ree; laa je erekọta iphemiphe, i nweru; woru aswa iya je anụ ndu akpa nri. Ọo ya bụ; l'ii-nweru ọkpobe iphe l'imigwe. I -mechaa nno; bya etsoru mu.”


\par }{\PP \VS{22}Nwokorọbya ono nụmaepho ọnu, Jizọsu yeru; ẹhu daa ya dzụu. Ọ bụeru iya phọ atụgbu; kẹle ọ bụ onye nwenụkaru iphe.


\par }{\PP \VS{23}Jizọsu sụ ndu etsoje iya nụ: “Gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; ọotsukwa l'ẹhu g'ee-me gẹ ndu nweru iphe bahụ l'ẹka Chileke bụ eze.”

\VS{24}Ọzo, mu e-pfufuaru unu bụ lẹ: epyo ịnya l'ẹnya ngga kakwa nphe; eme lẹ g'onye nweru iphe e-me bahụ l'ẹka Chileke bụ eze.


\par }{\PP \VS{25}Ndu etsoje iya nụ nụma iya; ọ kabakpọo phẹ rọ atụfu ẹhu. Ẹphe sụ iya: “?Ọ bụhunuru onye bẹ aa-dzọta?”


\par }{\PP \VS{26}Jizọsu bya elee phẹ ẹnya bya asụ phẹ: “Ọ kwa l'ẹhu nemadzụ bẹ ọ bụ 'ama-g'ee-me-iya; obenu lẹ Chileke ta adụkwa iphe, kpọru iya ẹka ememe.”


\par }{\PP \VS{27}Tọbudu iya bụ; Pyịta sụ iya: “Anyịbedua, harụ iphemiphe, anyi nweru bya etsoru ngu-a ?bụ gụnu bẹ anyi e-nweru?”


\par }{\PP \VS{28}Jizọsu sụ phẹ: “Gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; ọ kwa unubẹdua ono, tsoru mu nụ ono bẹ l'a-nọdu l'aba-eze iri l'ẹbo; kpee ọkpa-ipfu Ízurẹlu iri l'ẹbo ono ikpe; teke Abụbu-Ndiphe a-bya anọdu l'aba-eze iya, egbu nwịinwii lẹ mgboko ọ̀phúú, abya nụ ono.

\VS{29}Ọzo bụ l'onyemonye, gude opfu ẹhu mu haa ụlo, o nwegbaarụ; ọzoo unwune iya nwoke; ọzoo unwune iya nwanyị; ọzoo nna iya; ọzoo ne iya; ọzoo ụnwu iya; ọzoo alị iya; bẹ Chileke a-pfụ ụgwo iphe, ha g'iphe, ọ harụ mgbo ụkporo ise; tẹme e -mechakwaphọ Chileke anụ iya ndzụ ojejoje.

\VS{30}Ọle igwerigwe ndu bụ ndu ivuzọ nta-a l'e-mechaa bụru ndu ikpazụ; ndu bụ ndu ikpazụ emechakwanaa bya abụru ndu ivuzọ.”




\par }\Chap{20}{\SH Ndu ozi opfu-vayịnu
\par }
{\PP \VerseOne{1}“Teke Chileke e-goshi lẹ ya bụ eze bẹ ọo-dụkwa gẹ nnajịuphu lanụ, gbẹshiru lẹ nchi abọhu je achịta ndu-ozi ẹgu g'ẹphe byaru iya ozi l'opfu-vayịnu iya.

\VS{2}Ẹphe lẹ ndu ọ hụmaru bya epfubuchaa l'iphe, ọo-pfụ phẹ bụ kobo lanụ kobo lanụ, bụ iya bụ aswa ogburumịta ujiku ophu; ọ chịru phẹ jeye l'opfu-vayịnu iya.

\VS{3}Ẹnyanwu gbakotajẹepho; ọ lụfukwa ọzo je ahụma ndu pfụru kẹ mmanụ l'ọdu-ozi.

\VS{4}Ọ sụ phẹ: ‘Unu tụgbua je ejelẹpho ozi lẹ mgbabu mu. E -mechaa; mu apfụa unu iphe, gbaru unu.’ Ẹphe kwee hm jeshia.

\VS{5}O be l'echilabọ eswe; ọ lụfukwapho je achịta nemadzụ yekwaphọ lẹ mgbabu ono; bya emekwaaphọ nno g'ẹnyanwu swịfuru l'ishi.

\VS{6}Tẹme o rwukwaaphọ g'ẹnyanwu ekewaa zaa zaa; ọ lụfukwapho ọzo je ahụmakwapho ndu pfụru kẹ mmanụ; bya asụkwa phẹ: ‘?Bụ gụnu meru g'o gude unu shi l'ụtsu pfụru l'ẹka-a kẹ mmanụ?’

\VS{7}Ẹphe sụ iya l'ọ kwa l'ọ tọ dụdu onye kuru phẹ l'ẹgu. Ọ sụ phẹ: ‘Ngwa; unu je etsoru ndu ọphu ejeru mu ozi l'opfu-vayịnu mu jee ozi. E -mechaa mu apfụa unu iphe, gbarụ unu.’


\par }{\PP \VS{8}“Tọbudu iya bụ; o be l'ụzenyashi; nwoke ono, nwe mgbabu ono sụ onye-ishi-ozi iya g'o kua ndu-ozi ono g'ẹphe ha; pfụa phẹ ụgwo phẹ. G'o shilẹpho lẹ ndu ọphu byakperu azụ-a pfụta iya jeye lẹ ndu ọphu vuru ụzo bya.

\VS{9}Tọbudu iya bụ; ndu k'ono, byaru l'ẹnyanwu eke zaa zaa ono bya abya. A pfụkota phẹ g'ẹphe ha kobo lanụ kobo lanụ gbafụ l'ishi.

\VS{10}Ọ bụru g'a pfụ-dzuru ndu ono bụ ono; jasụ o be lẹ ndu ọphu vuchaa ụzo bya lẹ nchi abọhu phọ; ẹphe dobesu l'aa-pfụ phẹ iphe, ka shii. Obenu l'iphe, a pfụkotaru phẹ bụele-a kobo lanụ kobo lanụ g'ẹphe ha l'ẹhu l'ẹhu.

\VS{11}Ẹphe natachaa ya bya agụaharu nnajịuphu ono aphụ

\VS{12}sụ: ‘Lewarọ; nta-a bẹ a pfụcharu pfụa anyi lẹ ndu ọwa-a, ejeduru ozi nọo ọdu-a iphe lanụ; l'anyịbe ndu ọphu shi l'ụtsu jegbuta onwanyi l'ozi; nyakọta anwụ eswe ono.’

\VS{13}Ọ bya ekua onye lanụ sụ iya: ‘Ishikomu byaẹdu. ?Ị maru-a l'ọ tọ dụkwa ẹji, mu meru unu. ?Tọ bụnaa kobo lanụ kobo lanụ bẹ mu l'unu pfuburu?

\VS{14}Nata okpoga, gbaru ngu nụ lashịa; lẹ mu tụru obu mu onyo nụ onye ọwa-a, byakperu azụ-a iphe, mu nụru ngu.

\VS{15}?Tọo gẹ mu te egudeshi iphe, bụ nkemu mee g'ọ dụ mu? Tọo ?iiji iji-ẹnya opfu lẹ mu meru ndu ọphuu iphe-ọma?’


\par }{\PP \VS{16}“Ọo ya bụ lẹ ndu ikpazụ a-bụru ndu ivuzọ; ndu ivuzọ abụru ndu ikpazụ. Kẹle ndu e kuru dụ igwerigwe; ndu a họtaru habe nwahabe.”


\par }{\SH K'ugbo ẹto Jizọsu epfu lẹ \newline  ya e-je iphe-ẹhuka nwụhu
\par }
{\R (Mak 10:32-34; Luk 18:31-34)

\par }{\PP \VS{17}Jizọsu phẹ nọdu eje Jierúsalẹmu. Ẹphe jenyaa; o kuchi ụmadzu iri l'ẹbo ono, etsoje iya nụ ono iche je asụ phẹ:

\VS{18}“Mu sụru-a; nta-a bẹ anyi ejeakwa Jierúsalẹmu. L'ẹka ono bẹ ee-mechaa deru Abụbu-Ndiphe ye l'ẹka ndu-ishi uke Chileke waa ndu ezije ekemu. Ẹphe ekpee ya mpfugbu;

\VS{19}kpụru iya nụ ndu 'amadụ Chileke g'ẹphe mee ya sukusuku; chia ya ẹchachi; woru iya kpọ-gbua l'oswebe. Ọ -nọo abalị ẹto; Chileke emee ya l'o teta dzụru ndzụ ọzo.”


\par }{\SH Ụnwu Zebedi arwọ Jizọsu iphe
\par }
{\R (Mak 10:35-45)

\par }{\PP \VS{20}Noo ya; a nọnyaa; ne, nwụru ụnwu Zebedi duta ụnwu iya ono ẹphenebo byapfuta Jizọsu. O rwua bya egbushi ikpere l'iphu iya rwọahaa ya iphe.


\par }{\PP \VS{21}Jizọsu sụ iya: “?Bụ gụnu bụ ono?”

\par }{\PP Ọ sụ iya: “Jiko kwenu g'ụnwu mu-a ẹphenebo nọ-kube ngu. G'onye lanụ nọdu ngu l'ẹkutara; onye ọphuu anọdu ngu l'ẹkicha l'ẹka ị bụ eze.”


\par }{\PP \VS{22}Jizọsu sụ: “Ha! Unu ta amakwa iphe, unu arwọ; unubẹ ndu-a. ?Unu a-dụ ike ngụa iphe, shi l'okoro, mu abya angụngu; l'e mee unu ẹgube baputizimu e-me mu?”

\par }{\PP Ẹphe sụ iya: “Ee! Anyi a-dụ-a ike.”


\par }{\PP \VS{23}Ọ sụ phẹ: “Iphe, mu ngụru bẹ unu a-ngụ-a bụ eviya; l'e mee unu ẹgube baputizimu, e meru mu; obenu lẹ k'anọdu mu l'ẹkutara mẹ l'ẹkicha ta abụdu mu bẹ ọ dụ l'ẹka. Ono dụru ndu Nna mu doberu iya.”


\par }{\PP \VS{24}Ụmadzu iri ọphuu nụma l'onoo g'ẹphe jeru iya; ẹhu-eghu unwune labọ ono ghuahaa phẹ.

\VS{25}Jizọsu bya ekukọtachaa phẹ bya asụ phẹ: “?Ọ kwa l'unu maru-a lẹ ndu-ishi ndu abụdu ndu Jiu; l'anọduje akpa ndu nọ phẹ l'ẹka ẹhu; tẹme ọ bụru onye nọ-l'oke-ọkwa anọduje eme gẹ ndu ọzo maru l'ọo ya ka shii.

\VS{26}Ọle ọo gẹ k'unubẹdua ta adụkwa ẹgube ono; g'onye ọ dụ g'ọ ha shii lẹ g'unu ha; bụkwaru onye a-nọdu ejeru ndu ọphuu ozi.

\VS{27}Onye ọ dụ g'ọ bụru onye ivuzọ lẹ g'unu ha-a; g'onye ono wozeta onwiya alị; bụru ohu unu.

\VS{28}Nokwaphọ gẹ Abụbu-Ndiphe l'onwiya ta abyadụru g'e jeru iya ozi; ọ bụchikwaa g'o jeru ndu ọzo ozi bẹ ọ byaru; wafụa g'o woru onwiya nụ; g'e gude gweeru ngwẹja nụ Chileke g'ọ bụru iphe, oo-gude gbata ndzụ igwe ọha.”


\par }{\SH Jizọsu eme ndu atsụ ishi \newline  g'ẹphe wata aphụ ụzo
\par }
{\R (Mak 10:46-52; Luk 18:35-43)

\par }{\PP \VS{29}Ẹphe shiẹpho Jieriko tụgbushia; ikpoto igwe ọha tsoru iya.

\VS{30}Noo ya; ụmadzu labọ, l'atsụ ishi nọduwaa l'agụga etsu-ụzo. Ẹphe nụmaepho l'ọo Jizọsu aghata; ẹphe chishia sụ: “Nnajịuphu; gụbe Nwa Dévidi; g'imemini anyị dụnu ngu!”


\par }{\PP \VS{31}Ikpoto ndu ono gbọchia phẹ ọnu sụ phẹ g'ẹphe dobe ọnu doo. Ẹphe kabakpọo ya rọ arashi ike sụ: “Nnajịuphu; gụbe Nwa Dévidi; g'imemini anyi dụ ngu rọ!”


\par }{\PP \VS{32}Jizọsu pfụru doo bya ekua phẹ bya asụ phẹ: “?Bụ gụnu bẹ ọ dụ unu gẹ mu meeru unu?”


\par }{\PP \VS{33}Ẹphe sụ iya: “Nnajịuphu; menaa anyi g'anyi wata aphụ ụzo.”


\par }{\PP \VS{34}Imemini phẹ gude Jizọsu. Ọ bya ebyichaa phẹ ẹka l'ẹnya. Teke ono kwaphọ ẹphe phụahaa ụzo bya etsoru iya.




\par }\Chap{21}{\SH Jizọsu abahụ lẹ Jierúsalẹmu
\par }
{\R (Mak 11:1-11; Luk 19:28-38; Jiọn 12:12-19)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ẹphe byarwutaẹpho l'úbvú Olivu; mẹ lẹ mgboru mkpụkpu Betufeji, nọwaa Jierúsalẹmu ntse; Jizọsu zia ndu etsoje iya nụ ụmadzu labọ;

\VS{2}sụ phẹ: “Unu je l'ime mkpụkpu ono, nọ unu l'ụzo iphu ono. Unu -bahụepho l'ime mkpụkpu ono bẹ unu a-hụma ne nkapfụ-ịgara yẹe nwa iya, e libegbaaru elibe l'ẹka lanụ. Unu tọtachaa ya chịtaru mu.

\VS{3}Ọ -nweru onye dụru iphe o pfuru; unu sụ iya l'ọ kwa mkpa iya dụru Nnajịuphu. Unu -pfuwaa nno bẹ aa-haẹkwaru iya phọ unu teke ono kwaphọ.”


\par }{\PP \VS{4}Iphemiphe ono mee ọ vụa; mbụ iphe, onye mpfuchiru Chileke pfuru sụ:


\par }{\Q \VS{5}“Unu karụ Jierúsalẹmu g'o

\par }{\QB lenu:

\par }{\Q L'onye bụru iya eze

\par }{\QB abyapfutaakwaa ya.

\par }{\Q L'o wozetaru onwiya alị

\par }{\QB nọdu l'eli nkapfụ-ịgara

\par }{\QB agba abya;

\par }{\QB mbụ l'eli nwa nkapfụ-ịgara

\par }{\QB ọbu.\FTNT{*}{{\FR 21:5 }{\FR{21:5
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Zek 9:9}}{\FT{.}}}”


\par }{\PP \VS{6}No iya; e mechaa; ndu etsoje iya nụ ono jeshia je emeẹpho gẹ Jizọsu ziru phẹ.

\VS{7}Ẹphe kpụru ne nkapfụ-ịgara ono yẹe nwa iya kpụtaru Jizọsu bya achịru uwe phẹ wukobe iya l'eli okpurukpu; Jizọsu nọdu iya l'eli.

\VS{8}Ndu ọphu ka l'igwe lẹ ndu ono woru uwe phẹ tọo l'ụzo. Ndu ọphuu je ejikọo irwu oshi je atọoru iya l'ụzo.

\VS{9}Ikpoto ndu awụ etso iya l'azụ mẹ ndu ọphu nọ iya l'iphu nọdu akpọ okwe asụje: “Nwa Dévidi, deejee! Deejee! Owoo! Onye Chileke gọru ọnu-ọma nụ bẹ ọ bụ; mbụ onye ono, bụ Nnajịuphu ziru iya g'ọ bya ono. Deejee! Deejee! Ọkalibe-kangokọtaru-nụ, shi l'imigwe!”


\par }{\PP \VS{10}Tọbudu iya bụ; ọ bataẹpho l'ime Jierúsalẹmu; mkpụkpu ono l'ophu tụko swọkobe. A tụko ajịkashi sụ: “?Bụ onye bụ ono? ?Bụ onye bụ ono?”
 

\par }{\PP \VS{11}Ikpoto ndu ono, ẹphe l'iya swị ono sụ: “Ọ kwa Jizọsu; mbụ onye mpfuchiru Chileke. Ẹka o shi bụkwa lẹ Nazaretu Gálili.”


\par }{\SH Jizọsu achịfu ndu azụ aswa \newline  l'eze-ụlo Chileke
\par }
{\R (Mak 11:15-19; Luk 19:45-48; Jiọn 2:13-22)

\par }{\PP \VS{12}Tọbudu iya bụ; Jizọsu bya abahụ l'ime eze-ụlo Chileke bya awata achịshi iphe, bụkpoo ndu azụ aswa bya ere erere l'ime eze-ụlo ono. Ọ bya akwatsushichaa teburu ndu agbanweje okpoga; bya akwatsushichaa okposhi ndu ere ndo.

\VS{13}Ọ sụ phẹ: “?Unu ta amadụ l'e deru l'ẹkwo-opfu Chileke sụ: ‘Ụlo mu bẹ ee-kuje ụlo, aa-nọduje epfu anụ mu.’ Unu bya eworu iya mee ụlo, ndu ana nfụ edomije onwophẹ.”


\par }{\PP \VS{14}E mechaa; ndu atsụ ishi mẹ ndu nọ ẹniyeni wụ-pfuta iya l'eze-ụlo Chileke l'ẹka ono; o mee phẹ ẹphe wekọrohu.

\VS{15}Ndu-ishi uke Chileke waa ndu ezije ekemu hụmaepho iphe, dụ biribiri, oomeshi bya anụma ẹka ụnwegirima, kụru l'eze-ụlo Chileke akpọ okwe asụje: “Nwa Dévidi; deejee; deejee;” ẹhu ghuahaa phẹ eghu.


\par }{\PP \VS{16}Ẹphe sụ iya: “?Ọ kwa l'ịinu-a iphe, ndu ono ara?”

\par }{\PP Jizọsu sụ phẹ: “Ee! ?Unu teke agụ-rwuswee ẹka ono, e deru l'ẹkwo-opfu Chileke sụ: ‘Ọo l'ọnu ndu bụ ụnwegirima mẹ ndu angụ ẹra bẹ ee-shi aja ngu ọkpobe ajaja.’ ”


\par }{\PP \VS{17}Tọbudu iya bụ; Jizọsu parụ phẹ haa l'ẹka ono; ọ bụru iya alụfu l'ime mkpụkpu ono bya ejeshia Betani. O je akwaa Betani fụta l'ụtsu.


\par }{\SH Jizọsu atụ oshi figu ọnu
\par }
{\R (Mak 11:12-14)

\par }{\PP \VS{18}O be l'ụtsu; ẹgu nọdu agụ iya g'ọolaphuwa azụ l'ọma mkpụkpu ono.

\VS{19}Ọ hụma oshi figu, nọ l'agụga gbororo bya akpọ-kube iya. O rwua l'ẹka ọ nọ; ọphu ọ dụdu mebyi, ọ hụmaru iya ilile; gbahaa ikpuchi. Ọ sụ oshi figu ono: “Ị tị byadu amịbaa mebyi lẹ mgboko-a jasụwaruro ya.” G'e jia epfua; oshi ono nwụkotaanaa lwaa.


\par }{\SH Jizọsu gude oshi, ọ tụru ọnu \newline  ezi ndu etsoje iya nụ iphe
\par }
{\R (Mak 11:20-24)

\par }{\PP \VS{20}Ndu etsoje iya nụ hụma iya; ọ dụ phẹ ẹjo biribiri. Ẹphe sụ: “?Dẹnu g'o gude oshi ono nwụekwadupho lwa ẹgwegwa ẹgube ono?”


\par }{\PP \VS{21}Jizọsu sụ phẹ: “Gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; unu -kwetakpọwaa; ọphu unu abọdu obu ẹbo; ọ tọ bụlekwaa iphe, mu meru oshi figu-a bẹ unu e-me nkịnyi iya; ọ tọ dụkwa m'obeta unu sụ úbvú-a: ‘Ngwa; je aparu onwongu chie l'ime eze-ẹnyimu’; oomeẹpho nno.

\VS{22}Ọo ya bụ l'iphe, bụkpoo iphe, unu gude jepfu Chileke je epfuru nụ iya sụ iya g'ọ nụ unu; unu kwetawaa l'ọo-nụ iya unu; iphe ono bẹ ọo-nụ unu.”


\par }{\SH Aajị Jizọsu ẹgube ike, \newline  o gude eme iphemiphe ono
\par }
{\R (Mak 11:27-33; Luk 20:1-8)

\par }{\PP \VS{23}Noo ya bụ; Jizọsu bataẹpho l'ime eze-ụlo Chileke; ndu-ishi uke Chileke mẹ ndu bụ ọgerenya mkpụkpu byapfuta iya l'ẹka oozi iphe bya asụ iya: “?Bụ ẹgube ike gụnu bẹ i gude eme iphemiphe-a? ?Bụ onye ngẹru ngu ike, i gude eme iya?”


\par }{\PP \VS{24}Jizọsu yeeru phẹ ọnu sụ phẹ: “Unu gebe gẹ mu jịa unu nwajị lanụ. Unu -kọoru mu iya; mu akọoru unu ike, mu gude eme iphemiphe ono.

\VS{25}Sụ-a; ?baputizimu, Jiọnu meru; ?bụ awe bẹ o shi? ?O shi l'imigwe? Tọo ?o shi nemadzụ l'ẹka?”

\par }{\PP Tọbudu iya bụ; ẹphe wata iya adzọkashi l'ime onwophẹ sụ: “Teke anyi sụnuru l'o shi l'imigwe l'ọ sụ anyi: ‘?Ọ bụru gụnu meru g'o gude ọphu unu ekwetaduru iphe, o pfuru?’

\VS{26}Teke anyi sụkwanuru l'o shi nemadzụ l'ẹka; ?a maru iphe, ọha e-me; eshinu mkpụkpu l'ophu pfudzuwaru lẹ Jiọnu bụ ọkpobe onye mpfuchiru Chileke?”

\VS{27}Tọbudu iya bụ; ẹphe sụ Jizọsu: “Anyi ta amakwa.”

\par }{\PP Jizọsu sụkwanu phẹ: “Ọphu mu akọkwanuru unu onye ngẹru mu ike, mu gude eme iphemiphe ono.”


\par }{\SH Ẹtu nwoke yẹe ụnwu iya ẹbo
\par }
{\PP \VS{28}“?Dẹnu g'iphe-a dụ unu? Ọ dụru nwoke, nwụtaru ụnwegirima unwoke labọ. O be ujiku lanụ; ọ bya asụ k'ọgerenya: ‘Nwa mu; jiko jekwaaru mu ozi l'opfu-vayịnu ntanụ.’

\VS{29}Ọ sụ iya: Mu tee jekwa.” E mechaa; izimanụ lwa iya azụ; o jeshia.

\VS{30}Nwoke ono bya ejepfu kẹ nwata je epfukwaaru iya phọ g'o pfuru onye ọphuu. Ọ sụ iya hm lẹ ya e-jekwaa. E mechaa; ọphu o jeduru.

\VS{31}Sụ-a; l'ime ụmadzu labọ ono; ?dẹnu onye ọphu meru iphe, dụ nna iya ree?

\par }{\PP Ẹphe sụ iya l'ọo onye k'ọgerenya.

\par }{\PP Jizọsu sụ phẹ: “Gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; ndu ana akịriko waa ndu agba ụkpara l'e-vukwaru unu ụzo bahụ l'ẹka Chileke bụ eze.

\VS{32}Kẹle Jiọnu byaru bya egoshi unu ọkpobe ụzo, unu e-tso; ọphu unu ekwedu nkiya; obenu lẹ ndu ana akịriko yẹe ndu agba ụkpara bẹ kwetarụ nkiya. Unubẹdua hụmachaa l'ẹphe kwetarụ; ọphu izimanụ alwakpọdarunu unu azụ; g'unu ghaa umere g'e mechaarụ kẹ g'unu kweta kẹ Jiọnu.”


\par }{\SH Ẹtu, e gude ndu e butaru ye \newline  l'opfu-vayịnu anma
\par }
{\R (Mak 12:1-12; Luk 20:9-19)

\par }{\PP \VS{33}“Sụ-a; unu ngabẹkwa nchị nụma ẹtu ọzo. Ọ dụru nwoke lanụ, bụ nnajịuphu, larụ ẹgu vayịnu. Ọ bya agbaa ya mgbabu; bya ebua ya nsụ ẹka aanọduje azọshi mẹe l'akpụru vayịnu ono. Ọ bya akpụkwaapho nwụlo eli ephekerephe ẹka ee-nyihuje eche mgbabu ono nche. Ọ bya ebuta ndu-ozi-ẹgu woru iya ye phẹ l'ẹka bya ejeshia iphe-ọzo.

\VS{34}O rwujeẹpho teke aawọje akpụru vayịnu ono; o zia ndu-ozi iya g'ẹphe jepfu ndu-ozi-ẹgu ono g'a wọo ya òkè akpụru vayịnu nkiya.

\VS{35}Ẹphe gude ndu ono, e ziru ozi ono tsua onye lanụ iphe; bya egbua onye ọphuu egbugbu; bya atụa onye ọphuu mkpuma.

\VS{36}Ọ bya ezia ndu-ozi ọzo, ka ndu kẹ mbụ igwerigwe. Ndu ozi-ẹgu ono mekwaa phẹ phọ g'e meru ndu ọphuu.

\VS{37}E mechaa; ọ bya ezia nwa iya g'o jepfu phẹ sụ lẹ ya maru-a l'onye ọwa-a, bụ nwa iya-a bẹ ẹphe a-kabẹ-a yeru nsọ.

\VS{38}O be teke ndu-ozi-mgbabu ono hụmaru nwa iya ono; ẹphe zụa mgbede kpua ya sụ: ‘Ịhee! Waa onye alị-a e-mechaa bụru nkiya mẹ nna iya nwụhu-a. Unu bya g'anyi gbua ya egbugbu nata iya iphe, rwuberu iya nụ.’

\VS{39}Ẹphe kpụta iya kpụfu lẹ mgbabu ono je eworu iya gbua.


\par }{\PP \VS{40}“Sụ-a; onye nwe mgbabu ono -lwaẹpho; ?bụ gụnu bẹ oo-me ndu-ozi-ẹgu ono?”


\par }{\PP \VS{41}Ẹphe sụ iya: “Ọo-bya egbushikọta ndu-ozi-mgbabu ono, ẹjo ọkpoma egbu egbugbu ono; mbụ gbua phẹ njọ egbugbu woru mgbabu ono ye ndu-ozi-ẹgu ọzo l'ẹka, bụ ndu a-wọtaje akpụru iya vutaru iya l'o rwuberu iya.”


\par }{\PP \VS{42}Jizọsu sụ phẹ: “Unu teke agụ-swee iphe, e deru l'ẹkwo-opfu Chileke sụ:

\par }{\Q “Mkpuma, ndu akpụ ụlo

\par }{\QB jịkaru;

\par }{\QB mechaarụ bya abụru

\par }{\QB mkpuma, gudeshi ụlo.

\par }{\Q Ono bụru iphe,

\par }{\QB Nnajịuphu anyi meru;

\par }{\QB ọ dụ anyi biribiri

\par }{\QB l'ẹnya.\FTNT{†}{{\FR 21:42 }{\FR{21:42
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Ebvu 118:22,23}}{\FT{.}}}”


\par }{\PP \VS{43}“Noo g'o gude mu sụ unu l'ẹka Chileke bụ eze bẹ a-natakwa unu woru iya nụ ndu a-nụje iya òkè akpụru, ọphu gbaru iya nụ.

\VS{44}Tẹme onyemonye, bụ onye vukotaru mkpuma ono daa iko bẹ e-tsujishihukwanu; teke ọ tụru nemadzụ l'o gwee onye ono arakabya.”


\par }{\PP \VS{45}Tọbudu iya bụ; ndu-ishi uke Chileke mẹ ndu Fárisii nụmaepho ẹtu iya ono; ẹphe maẹrupho l'ọo phẹ bẹ ọonmadoru iya.

\VS{46}Ẹphe jee g'ẹphe gude iya; ndzụ ọha gụhu phẹ; kẹle ọha l'ophu pfudzuwaru lẹ Jizọsu bụ onye mpfuchiru Chileke.




\par }\Chap{22}{\SH Ẹtu ndu e yeru lẹ nri \newline  ekele nwanyị
\par }
{\R (Luk 14:15-24)

\par }{\PP \VerseOne{1}Jizọsu byakwa egude ẹtu yeeru phẹ ọnu ọzo sụ phẹ:

\VS{2}“Ẹka Chileke bụ eze bẹ dụepho g'onye eze lanụ, shiru nwa iya nri ekele nwanyị;

\VS{3}bya ezia ndu-ozi iya g'ẹphe je ekua ndu e ziru lẹ nri ekele nwanyị ọbu; ọphu ndu ono ekwedu abyabya.

\VS{4}Ọ byakwa ezia ndu-ozi iya ọzo bya asụ phẹ: ‘Unu sụ ndu e ziru lẹ nri-a lẹ mu shiakwaru nri ọbu; lẹ mu gbushikwaru oke-eswi mu; mẹ okiri mu gude shia ya; lẹ mu tụkoakwaru iphemiphe dozichaa kwabẹ; g'ẹphe byawarọ lẹ nri ekele nwanyị ọbu.’

\VS{5}Ndu ono, e ziru lẹ nri ono paẹl'iya-a ẹka lanụ; ọ bụru phẹ eje iphe, heru phẹ nụ. Onye ejeshia l'ẹgu iya; onye ejeshia ere aswa iya.

\VS{6}Tẹme ndu ọphuu tsụkobeekwapho gude ndu ono, onye eze ziru ozi ono mee phẹ iphe-iphere woru phẹ gbushia.

\VS{7}Eze ono nụmaepho iphe, meru nụ; ẹhu ghua ya ntụmatu. Ọ bya ezia ndu ojọgu iya; ẹphe je emegbushia ndu ono egbuje nemadzụ ono bya atụa ọku lẹ mkpụkpu phẹ; ọku tsufu iya.

\VS{8}Tẹme ọ gbẹ teke ono bya asụ ndu-ozi iya: ‘Nta bẹ e shiẹbechaaru nri ekele nwanyị; ọphu ndu e ziru lẹ nri ọbu agbadụru k'eriri iya.

\VS{9}Ngwa; unu lụfu l'ọma eze gbororo; iphe, bụkpoo ndu unu hụmaru g'ẹphe ahahabẹ l'ọtu; unu rwuta phẹ bya lẹ nri ekele nwanyị ọbu.’

\VS{10}Ndu ozi ono bya awụfu l'ọma eze gbororo je atụkokpoepho ndu ẹphe hụmaru chịta; ndu ọma mẹ ndu ẹjo-iphe. A bya anọ-jia ụlo nri ekele nwanyị ọbu.


\par }{\PP \VS{11}“O be teke eze bataru g'ọ hụma ndu byaru lẹ nri ọbu; ọ hụma nwoke, eyeduru uwe ekele nwanyị.

\VS{12}Ọ sụ iya: ‘Ishikomu; ?dẹnu g'i shiru bata l'ime ẹka-a; l'ẹbe abụ l'i yeru uwe ekele nwanyị?’ Ọphu nwoke ono amadụ iphe, oo-pfu.

\VS{13}Onye eze ono sụ ndu-ozi iya: ‘Ngwa; unu kee ya ẹgbu l'ọkpa yẹe ẹka parụ je echie lẹ tsụkiribaa etezi. Ẹka ono bẹ nemadzụ a-nọdu kwaa ẹjo ẹkwa; taa ikireze.’ ”

\VS{14}“Kẹle ndu e kuru dụkwa igwerigwe; ọle ndu a họtaru habe ahabe.”


\par }{\SH Apfụ akịriko
\par }
{\R (Mak 12:13-17; Luk 20:20-26)

\par }{\PP \VS{15}Ndu Fárisii tụgbuepho je achịa idzu g'ẹphe e-shi gude opfu, Jizọsu epfu nmata iya.

\VS{16}Ẹphe bya eduru ndu etsoje phẹ nụ mẹ ndu kẹ Herọdu ye g'ẹphe jepfu iya je asụ iya: “O-zì-iphe; anyi maru l'ị bụ onye ire-lanụ; tẹme i gude ire-lanụ ezi ụzo Chileke; ọphu ọ dụdu onye ịitsu ebvu. Ọphu ọ dụdu onye iile ẹnya l'iphu.

\VS{17}Sụ-a; yeẹshikwaru anyi ọnu l'opfu-a. ?Dẹnu g'ọ dụkpoo ngu? ?Ọ bụ emebyi ekemu Chileke mẹ anyi -tụje akịriko nụ eze nnajịoha, nọ lẹ Romu?”


\par }{\PP \VS{18}Jizọsu maẹrupho ẹjo-iphe, nọ phẹ l'ọkpoma bya asụ phẹ: “?Bụ gụnu meru g'o gude unu gbabẹru mu ọ́nyà opfu; unubẹ tụko-l'ẹhu-atụko-l'obu-a?

\VS{19}Unu goshiẹshikwa mu okpoga, eegudeje atụ akịriko ọbu.”

\par }{\PP Ẹphe wotaru iya kobo lanụ.

\VS{20}Ọ sụ phẹ: “?Bụ ishi onye yẹle ẹpha onye bụ ọwa-a, e deru iya-a?”


\par }{\PP \VS{21}Ẹphe sụ iya: “Ọo kẹ Siza!”

\par }{\PP Ọ sụ phẹ: “Ọ n'iya-a bụ g'unu woru iphe Siza nụ Siza; unu eworu kẹ Chileke nụ Chileke!”


\par }{\PP \VS{22}Ẹphe nụma iya; ọ dụ phẹ biribiri. Ẹphe parụ iya haa; ọ bụru phẹ atụgbu.


\par }{\SH Kẹ eshi l'ọnwu teta dzụru ndzụ
\par }
{\R (Mak 12:18-27; Luk 20:27-40)

\par }{\PP \VS{23}Lẹ mbọku ono kwaphọ ndu Sadusii, bụ ndu sụru l'e tee shidu l'ọnwu eteta adzụru ndzụ; byapfuta Jizọsu bya asụ iya:

\VS{24}“O-zì-iphe; iphe, Mósisu deru l'ẹkwo ekemu bụ; teke nwoke lụnyaaru nwanyị bya anwụhu; ọphu ọ nwụtaduru nwa; gẹ nwune iya lụpyabe nyee ya ono g'ọ nwụtaru onye ọphuu, nwụhuru anwụhu phọ nwa.

\VS{25}Sụ-a; ọ dụru unwune ẹsaa, shi buru l'echilabọ anyi. K'ọgerenya lụchaa nwanyị; ọnwu woru iya gbua; l'ẹbe ọ tọgbo mẹ akọ lẹ mgboko. Ọ parụ nyee ya ọbu haarụ nwune iya.

\VS{26}Onye k'ẹbo, bụ otsota bya alụpyabe nwanyị ono; bya anọnyakwaapho nwụhu; l'ẹbe atọgbo akọ; onye k'ẹto nno phọ; jasụ l'onye k'ẹsaa.

\VS{27}G'ẹphe ha nwụshihubebeepho tẹme nwanyị gbẹ teke ono bya anwụhu nkiya.

\VS{28}O -rwua teke ee-shi l'ọnwu teta dzụru ndzụ; ?bụ onye ole bẹ nwanyị ono a-bụru nyee ya; g'ẹphe n'ẹsaa lụchaaru iya-a?”


\par }{\PP \VS{29}Tọbudu iya bụ; Jizọsu sụ phẹ: “Unu eshisweje iya; kẹle ẹkwo-opfu Chileke te edoduru unu ẹnya; ọphu ọ bụro kẹ g'ike Chileke habe shii.

\VS{30}Kẹle teke ndu nwụhuru anwụhu e-shi l'ọnwu teta dzụru ndzụ bẹ nwoke taa lụhedu nwanyị; ọphu nwanyị alụhedu ji. Ẹphe a-dụ g'ụnwu-ojozi-imigwe.

\VS{31}A -bya lẹ k'eshi l'ọnwu teta dzụru ndzụ; ?unu ta agụjedu iphe, Chileke pfuru nụ unu l'onwiya sụ:

\VS{32}‘Ọ kwa mbẹdua bụ Chileke kẹ Ébirihamu; bụru Chileke kẹ Áyizaku; bya abụru Chileke kẹ Jiékọpu.\FTNT{*}{{\FR 22:32 }{\FR{22:32
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Awụ 3:6}}{\FT{.}}}’ Ọo ya bụ lẹ Chileke ta abụkwa Chileke ndu nwụhuru anwụhu; ọ bụ Chileke ndu nọ ndzụ.”


\par }{\PP \VS{33}Ikpoto ndu ono nụmae ya phọ; iphe, oozi dụa phẹ biribiri ẹtu.


\par }{\SH Ekemu, kpọ-chiru ishi
\par }
{\R (Mak 12:28-34; Luk 10:25-28)

\par }{\PP \VS{34}Tọbudu iya bụ; ndu Fárisii nụmaepho lẹ Jizọsu mewaru ọnu-pfụu nụ ndu Sadusii; ẹphe je erwukọbe onwophẹ.

\VS{35}A nọnyaa; onye lanụ l'ime phẹ, bụ onye ezije ekemu meahaa g'ọ gbabẹ ọ́nyà opfu gude nmata Jizọsu; bya asụ iya:

\VS{36}“O-zì-iphe; ?bụ ekemu ole bụ ekemu, kpọ-chiru ishi l'iphe, bụ ekemu g'ọ ha?”


\par }{\PP \VS{37}Jizọsu sụ iya: “ ‘Yee Nnajịuphu, bụ Chileke ngu obu ngu g'ọ ha. Gude ndzụ ngu g'ọ ha; mẹ uche ngu g'ọ ha yee Chileke obu.’

\VS{38}Ono bụ ekemu, kakọta shii bya abụru iya kpọ-chiru ishi.

\VS{39}Ọphu tsotaru iya nụ, dụhukwapho g'ono bụ: ‘Yee nemadzụ ibe ngu obu g'i yeru onwongu.’

\VS{40}Ọo l'ekemu labọ-a bẹ iphe, bụkota ekemu g'ọ ha yẹe iphe, ndu mpfuchiru Chileke deru l'ẹkwo tụkoru g'ọ ha kpakọo.”


\par }{\SH Ajị k'onye bụ Kéreshi ọ bụ
\par }
{\R (Mak 12:35-37; Luk 20:41-44)

\par }{\PP \VS{41}Ọ bụru teke ono, ndu Fárisii nọkoberu ono bẹ Jizọsu jịru phẹ ajị sụ phẹ:

\VS{42}“?Ọ dụ unu gẹ Kéreshi ọbu, bụkpoo Nwa onye?”

\par }{\PP Ẹphe sụ iya l'ọo Nwa Dévidi.


\par }{\PP \VS{43}Ọ sụ phẹ: “?Dẹnukwanu g'o gude Unme-dụ-Nsọ kẹ Chileke mee Dévidi ọ nọdu ekuje iya Nnajịuphu sụ:


\par }{\Q \VS{44}“Chileke sụru Nnajịuphu mu:

\par }{\Q Nọdu mu l'ẹkutara jasụ teke

\par }{\QB mu e-me g'ị

\par }{\QB zọpyabe ndu-ọhogu ngu

\par }{\QB l'ọkpa.\FTNT{†}{{\FR 22:44 }{\FR{22:44
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Ebvu 110:1}}{\FT{.}}}


\par }{\MM \VS{45}Eshinu Dévidi ekuje iya Nnajịuphu; ?dẹnuhunu g'o gude ọ bụru Nwa iya?”


\par }{\PP \VS{46}Ọphu ọ dụdu onye dụru ike yeeru iya ọnu; mbụ g'ọ ka mma l'ọo akpụru opfu lanụ. Eshi mbọku ono; ọphu ọ dụdu onye tụbaaru ama ajị Jizọsu ajị ọzo.




\par }\Chap{23}{\SH Jizọsu epfu kẹ ndu ezije ekemu
\par }
{\R (Mak 12:38-39; Luk 11:43,46; 20:45-46)

\par }{\PP \VerseOne{1}Jizọsu gbalihu bya asụ ikpoto ọha ono mẹ ndu etsoje iya nụ:

\VS{2}“Ndu ezije ekemu mẹ ndu Fárisii bẹ bụ phẹ bụ ndu-ishi, l'ezije iphe, ekemu Mósisu bụ.

\VS{3}Ọo ya bụ; unu nụjekwaru phẹ opfu. Unu mejekwa iphe, bụkpoo iphe, ẹphe sụru g'unu mee; ọle g'unu te etsokwa ẹka phẹ. L'ẹphebedua bụkwa epfupfu bẹ ẹphe epfuje iya l'ọnu; ọphu ẹphe emekwanụ iya ememe.

\VS{4}Ẹphe edoje oke ivu, anyị ẹrwa; bya atsụ l'ẹhu evuvu woru bo nemadzụ g'o vuru; ọle ẹphebedua l'onwophẹ taa rwụkwa iya g'ọ ka mma l'ọo mkpụshi ẹka.

\VS{5}Iphemiphe, ẹphe eme bẹ ẹphe anọduje eme gẹ nemadzụ hụma phẹ. ?Unu ta ahụmaduru g'ẹphe edeje opfu Chileke phosaa phosaa l'eli akpọ, ẹphe epfubeje l'egedegee ọnu-iphu. ?Unu te eledu gẹ jipfu jipfu ọnu uwe phẹ ahajẹ.

\VS{6}Iphe, adụje phẹ ree bụ g'ọ bụru phẹ a-nọdu l'ẹka aa-kachakpọo phẹ akwabẹ ùbvù mẹ a -nọdu abọ iphe; waa g'oshi, bụ iya kachakpọo ree l'ụlo-ndzukọ ndu Jiu bụru nkephẹ;

\VS{7}waa ẹrengete ekele l'ẹka a dụ igwerigwe; waa gẹ ndiphe kuje phẹ ‘O-zì-iphe’.

\VS{8}Ọle unu te ekwekwa g'e kuje unu O-zì-iphe; kẹle ọo onye lanụ bụ onye l'ezije unu iphe. Onye ono bụ iya bụ Kéreshi. Unubẹdua l'ophu bụkota ụnwunna.

\VS{9}Ọphu ọ dụkwa onye unu e-kuje Nna lẹ mgboko-a; l'ọ kwa Nna lanụ bẹ unu nweru, bụ iya bụ Nna ọphu bu l'imigwe.

\VS{10}Ọphu unu ekwekwa g'e kuje unu Nnajịuphu; kẹle ọo onye lanụ bụ Nnajịuphu unu, bụ iya bụ Kéreshi ọbu.

\VS{11}Ọ chia g'onye kakọta shii lẹ g'unu ha bụru onye a-nọdu ejeru ndu ọphuu ozi.

\VS{12}Kẹle onyemonye, l'ewoli onwiya eli bẹ ee-wozeta alị. Onye wozetakwanụru onwiya bẹ ee-woli eli.”


\par }{\SH Jizọsu anma ndu bụ \newline  tụko-l'ẹhu-atụko-l'obu ikpe
\par }
{\R (Mak 12:40; Luk 11:39-42,44,52; 20:47)

\par }{\PP \VS{13}“Nshịo unubẹ ndu ezije ekemu mẹ ndu Fárisii! Unubẹ ndu bụ tụko-l'ẹhu-atụko-l'obu ono. Kẹle unu woru ẹka Chileke bụ eze guchia; guburu ndiphe ye g'ẹphe ta abahụ iya. Unu taa bahụdu iya l'onwunu; tẹme ndu eme g'ẹphe bahụ bẹ unu te ekwedu g'ẹphe bahụ.


\par }{\PP \VS{14}“Nshịo unubẹ ndu ezije ekemu mẹ ndu Fárisii! Unubẹ ndu bụ tụko-l'ẹhu-atụko-l'obu ono. Kẹle unu bụ ndu eripyajẹ ụlo ụnwanyi, ji phẹ anọedu. Unu nọdu egudeje ẹregede epfukpọepho ogologo opfu anụ Chileke. Ọo unu bẹ Chileke a-kachaa anmashi ikpe ike.


\par }{\PP \VS{15}“Nshịo unubẹ ndu ezije ekemu mẹ ndu Fárisii! Unubẹ ndu bụ tụko-l'ẹhu-atụko-l'obu ono. L'ẹka unu akpọjeru ụgbo daa eze-ẹnyimu tụko ẹkameka jegbabẹ g'ee-shi g'unu pfubuta m'obeta ọ bụru onye lanụ yeru Chileke. Teke unu pfubutaru onye ọbu; unu emee ya l'ọo-bụru onye ka unu agba k'ọku-alị-maa ugbo ẹbolechiko.


\par }{\PP \VS{16}“Nshịo unubẹ ndu atsụ ishi, eme g'unu goshi onye ọzo ụzo. L'ẹka unu asụje l'o to nwedu iphe, ọ bụ mẹ nemadzụ -gude eze-ụlo Chileke ria angụ. Obenu l'onye gude mkpọla-ododo eze-ụlo Chileke ria angụ ọbu bẹ unu asụje l'ono bụ ụgwo, tukoru iya l'ishi.

\VS{17}Lekwa unubẹ ndu eme eswe tẹme unu nọdu atsụgbaa ishi-a! ?Bụhunu ole ka ere ire? ?Bụ mkpọla-ododo eze-ụlo Chileke; tọo eze-ụlo l'onwiya, gbẹ bụru iya meru mkpọla ọbu ọ bụru iphe kẹ Chileke?

\VS{18}Tẹme unu sụkwapho l'onye gude ọru-ngwẹja Chileke ria angụ bẹ ọ tọ dụdu iphe, ọ bụ; obenu l'onye gude iphe-anụnu, e doberu iya ria angụ bẹ unu sụru l'ọ bụwaa ụgwo, tukoru iya l'ishi.

\VS{19}Lekwa unubẹ ndu-a, l'atsụ ishi-a! ?Bụhunu ole ka shii? ?Bụ iphe, a nụru anụnu; tọo ọru-ngwẹja Chileke, gbẹ bụru iya meru g'iphe ọbu, a nụru anụnu ọbu bụru iphe kẹ Chileke?

\VS{20}Ọo ya bụ l'iphe, bụ onye gude ọru-ngwẹja Chileke eri angụ gudekwa yẹe iphe, nọ iya nụ rikọta angụ ọbu.

\VS{21}Onye gudekwanụ eze-ụlo Chileke ria angụ bẹ gudekwaphọ eze-ụlo ono mẹ Chileke, bu iya nụ gude ria angụ ọbu.

\VS{22}Onye gudekwanụ imigwe eri angụ gudekwaphọ aba-eze Chileke yẹe Chileke, onye nọ iya nụ eri angụ ọbu.


\par }{\PP \VS{23}“Nshịo unubẹ ndu ezije ekemu mẹ ndu Fárisii! Unubẹ ndu bụ tụko-l'ẹhu-atụko-l'obu ono. Kẹle unu agbakebeje je anụ Chileke oke-lanụ-l'ụzo-iri l'agbo mẹ anamịta; mẹkpoo ahuji; bya aparu eme ekemu l'ẹka ọ karụ akaka parụ haa, bụ iya bụ ekpe ikpe, pfụru ọto; waa aphụ obu-imemini; waa apfụshi ike l'iphe, onye pfuru. Iphemiphe ono bẹ unu gege anọdua eme; ọle ọ tọ bụkwanu g'unu haa ọphuu.

\VS{24}Unubẹ ndu atsụ ishi, eme g'unu goshi ndu ọzo ụzo; unubẹ ndu azashịjechaa zashịa iphiriba iphe, ha gẹ nwẹnwu, nọ l'okoro; ọle unu elwejekwa iphe, ha g'ịnya olwe wọo.


\par }{\PP \VS{25}“Nshịo unubẹ ndu ezije ekemu mẹ ndu Fárisii! Unubẹ ndu bụ tụko-l'ẹhu-atụko-l'obu. Kẹle unu anọduje asa azụ okoro; asa azụ ochi; ọle iphe, jiru ime iya bụ ana ndu ọzo iphe l'ẹka ike waa ẹgu eme ẹjo-iphe.

\VS{26}Gụbe nwọphu Fárisii, atsụ ishi; vuru ụzo saadaa ime okoro yẹe ime ochi; ọo ya bụ; azụ iya egbufukwaphọ chalahaa ụcha.


\par }{\PP \VS{27}“Nshịo unubẹ ndu ezije ekemu mẹ ndu Fárisii! Unubẹ ndu bụ tụko-l'ẹhu-atụko-l'obu. Kẹle unu dụ g'ilu, e memaru emema, anọduje ama mma l'eli ẹhu iya; o -rwua l'ime iya; ọkpu nemadzụ; mẹkpoo iphe ọzo, rehuru erehu; eji iya ejiji.

\VS{28}Nokwaphọ g'unu adụje g'unu pfụberekoto; 'ama l'iphe, jiru unu ime bụ tụko-l'ẹhu-atụko-l'obu waa ẹjo-iphe.”


\par }{\SH Jizọsu epfu l'aa-gwatakọta \newline  ọgbo nta-a ụgwo iphe, ẹphe eme
\par }
{\R (Luk 11:47-51)

\par }{\PP \VS{29}“Nshịo unubẹ ndu ezije ekemu mẹ ndu Fárisii! Unubẹ ndu bụ tụko-l'ẹhu-atụko-l'obu. Kẹle unu anọduje akpụshi ụlo l'ilu l'ẹka ndiche unu phẹ ligbaaru ndu ẹphe gbushiru, bụ ndu mpfuchiru Chileke; bya ememakwaphọ ẹka e liru ndu pfụberekoto emema; asụje:

\VS{30}‘Ọme unu nọ ndzụ teke nna unu oche phẹ nọ; unu tege eyekwa ẹka l'egbushi ndu mpfuchiru Chileke.’

\VS{31}Unu gude ẹgube ono agba onwunu ama l'unu bụpho ụnwu ndu gburu ndu mpfuchiru Chileke.

\VS{32}Ọ dụ ree; unu yenu ẹka mefụfu-a iphe, ndiche unu phẹ meru mephodoru unu.

\VS{33}Unubẹ ẹjo agwọ ono! Unubẹ ụnwu, ogiji nwụshiru ono! ?Unu e-mekwadụ imagha nahụ g'a ta nma unu ikpe; kpụru unu ye l'ọku-alị-maa?

\VS{34}Ọo ya bụ; unu hụma lẹ mu e-zi ndu mpfuchiru Chileke waa ndu mmamiphe; waa ndu ezije ekemu g'ẹphe byapfuta unu. L'ime phẹ bẹ ọ dụru ndu ọphu unu e-gbu egbugbu; dụru ndu ọphu unu a-kpọpyabe l'oswebe; dụkwarupho ndu ọphu unu e-chi iphe l'ụlo-ndzukọ unubẹ ndu Jiu; mekọta phẹ ewere lẹ mkpụkpu lẹ mkpụkpu;

\VS{35}k'ọphu ọo-tukoru unu l'ishi; mbụ ọchi ndu pfụberekoto, unu gbushiru lẹ mgboko e -shi l'ọchi Ebẹlu; nwata pfụberekoto; jasụ l'ọchi Zakaráya; nwa Barakaya; onye unu gburu lẹ mgbaka eze-ụlo Chileke; waa ọru-ngwẹja Chileke.

\VS{36}Sụ-a; gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; l'iphemiphe ono bụkotakwa l'ishi ọgbo-a, nọ nta-a bẹ aa-gwatakọta ụgwo iya g'ọ ha.”


\par }{\SH Jizọsu yeru Jierúsalẹmu obu
\par }
{\R (Luk 13:34-35)

\par }{\PP \VS{37}“Oowaa! Gụbe Jierúsalẹmu! Ị tụkoru ndu mpfuchiru Chileke egbushi; bya egude mkpuma atụ-gbushi ndu e ziru g'ẹphe byapfuta ngu. Tekenteke bẹ mu meru gẹ mu chịkobe ụnwu ngu l'ẹka lanụ gẹ nepfu-ọku achịkobeje ụnwu iya l'ime ǹkù iya-a; ọphu i kwedu!

\VS{38}Hụma ahụma; l'ibe ngu bẹ aa-gbagharu; l'ọ dabyiru iphoro.

\VS{39}Gẹ mu karụ unu; unu ta ahụmabaekwa mu jasụ teke unu a-sụ: ‘Chileke gọru ọnu-ọma nụ onye ono, gude ẹpha Nnajịuphu abya ono.’ ”




\par }\Chap{24}{\SH Iphe, e-me teke ikpazụ
\par }
{\R (Mak 13:1-2; Luk 21:5-6)

\par }{\PP \VerseOne{1}Tọbudu iya bụ; Jizọsu bya eshi l'ime eze-ụlo Chileke lụfuta; ọ bụru iya atụgbushi. Ndu etsoje iya nụ byapfuta iya g'ẹphe goshikọta iya eze-ụlo Chileke ono l'ophu.

\VS{2}Jizọsu sụ phẹ: “?Ọ kwa l'unu hụmaru iphemiphe ono? Gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; ee-mechaa nwukpọshichaa iphemiphe ono enwukpọshi; mbụ k'ọphu ọ tọ dụdu g'ọ ka mma l'ọo mkpuma lanụ, a-kpọ-pfuru l'eli nwibe iya.”


\par }{\SH Iphe, bụ o -mechaa \newline  mgboko abvụ
\par }
{\R (Mak 13:3-13; Luk 21:7-19)

\par }{\PP \VS{3}Jizọsu bya enyihu úbvú Olivu bya eje anọdu anọo l'eli iya. Ndu etsoje iya nụ byapfuta iya k'iche bya asụ iya: “?Bụkpoo teke ole bẹ iphemiphe-a, i pfuru-a l'e-mekpọo? Tẹme ?bụ gụnu a-bụru iphe, ee-gude maru teke ịi-bya; waa teke mgboko a-bvụ?”


\par }{\PP \VS{4}Jizọsu yeeru phẹ ọnu sụ phẹ: “Ọo phọ g'unu leta onwunu ẹnya g'ọ tọ dụ onye e-duswe unu ụzo.

\VS{5}Kẹle ọ dụru igwerigwe ndu a-zarụ ẹpha mu bya. Onye ọphu nọnu l'ọo-sụ l'ọ kwa yẹbedua bụ Kéreshi ọbu. Ẹphe eshi l'ẹka ono duphua ndu dụ igwerigwe.

\VS{6}Unu a-nọdu anụ ude ọgu ọphu aalwụ l'ẹka dụ ẹnya; waa ọphu aalwụ l'ẹka dụ ntse; ọle g'obu te etsukahụkwa unu; noo l'iphemiphe ono mefụtajekwa. Ọle teke mgboko a-bvụ teke erwukwa.

\VS{7}Noo kẹle ọha yẹle ọha ibe iya a-nọdu alwụ ọgu; alị-eze yẹle alị-eze ibe iya a-nọdukwapho alwụ ọgu nkephẹ. Ẹjo ọkpa nri a-bya. Alị anmaa jiijiijii l'ẹka dụ igwerigwe.

\VS{8}Ọle iphemiphe ono dụepho g'ẹgube ime awatajẹ eme nwanyị k'ọ̀phúú-a.


\par }{\PP \VS{9}“Noo teke ẹphe a-kpụru unu jepfu ndu ọchi-ọha; eemee unu ewere; gbushia unu. Ọhamoha, nọ lẹ mgboko egude kẹle unu bụ nkemu kpọo unu ashị.

\VS{10}Nokwaphọ teke ikpoto nemadzụ a-gbakụta azụ l'ekwekwe, ẹphe kweru kẹ Chileke. Ẹphe edeaharu nwibe phẹ nụ g'e gbua; kpọo nwibe phẹ ashị.

\VS{11}Igwerigwe ndu mpfuchiru a-bya lẹ mgboko-a bya anọdu epfu iphe, Chileke epfuduru; gude edephushi ndu dụ igwerigwe.

\VS{12}Tẹme eshinu ẹjo-iphe a-kwata paa ẹka mebyikpọo apaa bẹ n-yemobu k'igwerigwe nemadzụ a-tọkpoepho nwẹhu ejihu oyi eje.

\VS{13}Obenu l'onye tarụ nshi jasụ l'ikpazụ bẹ Chileke a-dzọta.

\VS{14}Tẹme ozi-ọma k'ẹka Chileke bụ eze-a; bẹ aa-sà àsàsà g'o dzuru mgboko mgburugburu; k'ọphu ọhamoha l'ophu a-nụmadzuru iya. E -mechaa teke ono; mgboko abvụ.”


\par }{\SH Ẹjo ahụma
\par }
{\R (Mak 13:14-23; Luk 21:20-24)

\par }{\PP \VS{15}“Sụ-a; unu a-hụmakwa ẹjo-ahụma-ọla-l'iswi ono, Danẹlu onye mpfuchiru pfuru unu opfu iya ono; l'ẹka ọ pfụru l'ẹka dụru Chileke nsọ. Gẹ gụbe onye agụ iphe-a rịkwaa ọriri iphe, ọ bụ.

\VS{16}Unu -hụmae ya phọ; gẹ ndu nọ lẹ Jiudiya gbalakwaa lashịa l'úbvú.

\VS{17}G'onye nọ l'ọkpoku te ejeẹkwa abahụ l'ụlo lẹ ya eje ewota iphe, dụ l'ụlo iya.

\VS{18}Tẹme g'onye nọ l'ẹgu te ejekwa ala unuphu je achịta uwe iya.

\VS{19}Aphụ a-tsọkwaru ụnwanyi, dụ ime; mẹ ụnwanyi, nwa angụkwadu ẹra mbọku ono.

\VS{20}Ọo g'unu pfuru nụ Chileke g'agba ọso unu ta abụ l'udzumini; ọphu ọ bụshiru l'eswe-atụta-unme.

\VS{21}Kẹle teke ono bẹ ẹjo oke iphe-ẹhuka, eteke adụ-swee k'eshinu Chileke meru mgboko byasụ nta-a l'a-dụ; ọphu ọ byadu adụbaa ọzo.

\VS{22}Nnajịuphu -egbuduru teke iphe-ẹhuka ono mkpirikpu bẹ ọ tọ dụkwa nemadzụ aaphọdunu. Ọle oo-gude iswi ẹhu ndu ọ họtaru gbua ya mkpirikpu.


\par }{\PP \VS{23}“O -rwua teke ono; ọ -dụru onye sụru unu l'ọ wakwa Kéreshi ọbu; ọzoo l'ọ phụkwa iya; unu te ekwekwa.

\VS{24}Kẹle ndu a-nọdu adzụshi ụka sụ l'ẹphe bụ Kéreshi; ọzoo l'ẹphe bụ ndu mpfuchiru Chileke; a-dụchakwaa teke ono. Ẹphe a-nọdu emegbaa iphe-ọhumalenya, dụgbaa biribiri. Iphe ono a-bụchaaru g'ẹphe e-shi dephua ndiphe; mbụ je akpaa lẹ ndu Chileke họtaru; m'ẹphe -je l'adụ ike.

\VS{25}Ọle mu vuakwa ụzo epfuru iya unu nta-a, o too meadaa.


\par }{\PP \VS{26}“Ọo ya bụ; teke o nweru ndu sụru unu g'unu lenu l'ọ nọkwa l'echiẹgu; unu te ejekwa ẹka ono. Ẹphe -sụ unu: lekwa l'ọ nọkwa l'ime mkpuru; unu te ekwekwa.

\VS{27}Kẹle ọ kwa g'ebemu-igwe akụje phoo; shi l'ụzo ẹnyanwu awawa lọjaa akpaminigwe jasụ l'ụzo ẹnyanwu arịba-a bụ gẹ Abụbu-Ndiphe e-me mbọku, ọo-bya.


\par }{\PP \VS{28}“Ọ kwa ẹka odzu dabyiru bẹ udele adọjeru.”


\par }{\SH Abyabya Abụbu-Ndiphe
\par }
{\R (Mak 13:24-27; Luk 21:25-28)

\par }{\PP \VS{29}E -mechaa; teke ẹjo iphe-ẹhuka ono bvụerupho bẹ ẹnyanwu e-jikputa; ọnwa echibuhu echichi; kpokpode eshi l'igwe dashịhu; iphemiphe, nọ l'igwe anmawo anmawo lọ-sweshihu.

\VS{30}Noo teke iphe-ọhubama kẹ Abụbu-Ndiphe e-geru egeru l'akpaminigwe. Ọ bụru teke ono bẹ iphe, bụ ọhamoha, nọ lẹ mgboko mgburugburu a-ra ẹjo ẹkwa; ẹka meji tọfuru phẹ. Noo teke ẹphe a-hụma Abụbu-Ndiphe ẹka ọ nọ l'urwukpu shi l'igwe egbu nwịinwii gude ike iya, parụ ẹka abya.

\VS{31}Aabya egbua eze opu ono, oo-gude zia ụnwu-ojozi-imigwe iya; ẹphe ejee l'iphu; jee l'azụ; jee l'ụzo ẹkutara; jee l'ụzo ẹkicha; je akpaa l'ẹka igwe beru; alị beru; chịkota ndu ọ họtaru.


\par }{\SH Iphe, e gude oshi figu anwụta
\par }
{\R (Mak 13:28-31; Luk 21:29-33)

\par }{\PP \VS{32}“Sụ-a; unu gude oshi figu nwụta iphe; kẹle ọobujeru; ọ -mịshiwaa bya erwua irwu ọ̀phúú; l'aamaru l'ọnanwu dụwaa ntse.

\VS{33}Nokwaphọ g'ọwa-a dụ. Teke unu hụmaerupho iphemiphe ono; unu amaru l'ọ nọkpowaa ntse; mbụ l'ọ nọwaa g'ọnu-ọguzo.

\VS{34}Sụ-a; gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; ọgbo-a taa bvụebekwa; iphemiphe-a emekọta.

\VS{35}Sụ-a; igwe a-bvụkwa; alị abvụ; obenu l'opfu, mu pfuru ta abyadụ erebuhu ire erebuhu.


\par }{\SH Mbọku, ọo-bụru
\par }
{\R (Mak 13:32-37; Luk 17:26-30,34-36)

\par }{\PP \VS{36}“Obenu l'ọ tọ dụdu onye maru mbọku, ọo-bụru; ọzoo teke iphe ono e-megbaa gẹdegede. Mbụ l'ụnwu-ojozi, bu l'imigwe ta amakwa iya; ọphu Nwa Chileke l'onwiya amakwa iya. Onye maru iya nụ bụepho Chileke, bụ Nna nwẹkiya.

\VS{37}Ọ kwa g'ọ dụ l'ọgbo kẹ Nuwa phẹ teke ndiche ono bụ g'ọo-dụ teke Abụbu-Ndiphe l'a-bya.

\VS{38}Kẹle teke ndiche ono; teke utso, riru mgboko eteke agbadu; bẹ ẹphe shi nọdu eri angụ; alụ-phe nwanyị; ekephe nwanyị; jasụ mbọku, Nuwa bahụru l'eze ụgbo;

\VS{39}ọphu ndiphe amadụ iphe, akọ nụ; jasụ teke mini byaru atụko phẹ rikọta. Nokwa g'ọo-dụ teke Abụbu-Ndiphe a-bya bụ ono.

\VS{40}Noo teke unwoke labọ a-nọdu l'ẹgu; aabya ezikọta onye lanụ haa onye ọphuu.

\VS{41}Ụnwanyi labọ a-nọdu atsụ nri; aabya ezikọta onye lanụ haa onye lanụ.

\VS{42}Ọo ya bụ; unu che nche; kẹle unu ta amadụ mbọku, Nnajịuphu unu a-bya.

\VS{43}Ọle-a; unu makwaruphọ lẹ-a; Ọme oke, bu l'unuphu maru teke iphuru abya ibe iya mẹ ọ nwụkwaru-a ẹnya; mẹ o to kwekwanụ g'iphuru tsufua ụlo iya bata.

\VS{44}Ọo ya bụ; unubẹdua l'onwunu; unu kwabẹkwapho ẹnya; kẹle Abụbu-Ndiphe l'a-bya teke unu te eledu ẹnya iya.”


\par }{\SH Nwozi, e gude ire iya ẹka
\par }
{\R (Luk 12:41-48)

\par }{\PP \VS{45}“?Bụ onye bụ nwozi, e gude ire iya ẹka tẹme ọ bụru onye kwarụ ẹnya? Ọ bụ onye ono, nnajịuphu iya doberu l'unuphu g'ọ nụjeru iya ndibe iya nri l'orwuberu iya.

\VS{46}Ẹhu-ụtso bẹ a gọru nụ nwozi ono mẹ ọ -bụru lẹ nnajịuphu iya a-lwa bya ahụma l'oome iphe ono, e ziru iya ono.

\VS{47}Gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; nnajịuphu ono e-wokwaru iphemiphe, o nweru enweru ye nwozi ono l'ẹka.

\VS{48}Obenu; teke ọ bụ nwozi ẹjo ọkpoma; ọ rịa sụ: ‘Ha! Nnajịuphu mu anọakwaa ọdu’.

\VS{49}Ọ bya awata etsukashi ndu-ozi nwibe iya iphe; wata eri g'ọ dụ iya; ngụahaa mẹe; ẹphe lẹ ndu nggaga mẹe.

\VS{50}Nnajịuphu iya ono a-lwa mbọku, o too ledu ẹnya iya waa teke ọ tọ madụ;

\VS{51}bya agwaa ya ọchi; woru iya gwakọbe lẹ ndu bụ tụko-l'ẹhu-atụko-l'obu. Noo ẹka nemadzụ a-nọdu kwaa ẹjo ẹkwa; taa ikireze.”




\par }\Chap{25}{\SH Akọ akatikpo ụnwumgboko iri
\par }
{\PP \VerseOne{1}“Ẹka Chileke bụ eze bẹ aa-dụepho g'iphe, meru l'akọ akatikpo ụnwumgboko iri, chịtaru orọku phẹ gude jeshia onye jeru alụ nwanyị ọ̀phúú ndzuta.

\VS{2}Ụmadzu ise l'ụnwumgboko ono bụ ndu eswe; ụmadzu ise bụru ndu kwarụ ẹnya.

\VS{3}Lẹ ndu eswe phọ pataru orọku phẹ; ọphu ẹphe adụdu manụ, ẹphe wotafụaru k'etsutsu.

\VS{4}Ọle ndu ọphu kwarụ ẹnya yeru manụ l'iphe parụ k'iche bya apakwaruphọ orọku phẹ.

\VS{5}Onye ono, alụ nwanyị ọ̀phúú ono nọahaepho ọdu abyabya; mgbẹnya rweahaa phẹ. A nọnya; mgbẹnya tụshikota phẹ.


\par }{\PP \VS{6}“Abalị keẹpho ẹbo; a rashịa sụ: ‘Eeghee! Onye jeru alụ nwanyị ọ̀phúú ọbu alwaakwa-o! Unu lụfuta bya eje iya ndzuta-o!’

\VS{7}Tọbudu iya bụ; ụnwumgboko ono wulihukọta bya emezichaa orọku phẹ.

\VS{8}Ndu ọphu bụ ndu eswe phọ sụ ndu ọphuu, kwarụ ẹnya phọ: ‘Unu menuru nwamanụ unu tadaru anyi jiko l'ọku anyịhuakwaa l'orọku anyi.’

\VS{9}Ndu k'ono, kwarụ ẹnya ono sụ phẹ: ‘?Teke ọ tọ sụkwanu anyi l'unu-e? Unu jepfukwa ndu ere manụ-ọku je akpata k'unu.’

\VS{10}Ẹphe tụgbua jeshia ya akpata. Ọ bụru teke ono bẹ onye jeru alụ nwanyị ono byarwutaru; ndu ọphu jịkobewaru ẹka ejeje phọ tsoru iya; ẹphe bahụ l'ụlo ẹka eeme ekele-nwanyị ono l'ẹnyashi ono. Ẹphe wụbaepho l'ụlo; e woru ụzo guchia.


\par }{\PP \VS{11}“E mechaa tẹme ụmadzu ise ọphuu bya; bya asụ: ‘Nnajịuphu! Nnajịuphu! Gụhaaru anyi ụzo.’

\VS{12}Nwoke ono sụ phẹ: ‘Gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; mu ta amakwa onye unu bụ.’ ”


\par }{\PP \VS{13}Ọo ya bụ lẹ-a; unu chekwa nche; eshinu unu ta amadụ mbọku, Abụbu-Ndiphe a-bya; ọphu unu amadụ teke ọo-bụru.


\par }{\SH Ẹtu ndu e yeru okpoga l'ẹka
\par }
{\R (Luk 19:11-27)

\par }{\PP \VS{14}“L'ẹka Chileke bụ eze dụekwapho g'iphe, meru l'akọ nwoke lanụ, gbẹshiru eje iphe-ọzo; bya ekua ndu-ozi iya bya eworu ẹku iya ye phẹ l'ẹka.

\VS{15}Onye lanụ bẹ ọ nụru ụkporo ẹkpa-ego ise; bya anụ onye ọphuu ụkporo ẹkpa-ego labọ; bya anụ onye k'ẹto ụkporo ẹkpa-ego lanụ. Onyemonye bẹ ọ nụerupho gẹ nwike nkiya beru. Ọ nụchaa phẹ iya; ọ bụru iya eje iphe-ọzo, ooje.

\VS{16}Onye ọphu ọ nụru ụkporo ẹkpa-ego ise phọ tụgbuepho teke ono gude iya jeshia nghọ. O je egude iya gbaa nghọ rita urwu ụkporo ẹkpa-ego ise ọzo tukobe iya.

\VS{17}Nokwaphọ g'onye ọphu a nụru ụkporo ẹkpa-ego labọ phọ meru. O jeru eritakwaphọ urwu ụkporo ẹkpa-ego labọ ọzo tukobe iya.

\VS{18}O be l'onye ọphu natarụ ụkporo ẹkpa lanụ-a; ọ tụgbua je ebvua alị woru okpoga nnajịuphu iya ono libe.


\par }{\PP \VS{19}“Tọbudu iya bụ; a nọkpoepho-oo jasụ: o be ujiku lanụ; nnajịuphu ndu ono lwa g'ẹphe l'ẹphe gbazia okpoga ono.

\VS{20}Onye ọphu a nụru ụkporo ẹkpa-ego ise phọ byatashia bya egudekwaphọ ụkporo ẹkpa-ego ise ọzo bya asụ: ‘Nnajịuphu; iphe, ị nụru mu bụ ụkporo ẹkpa-ego ise. Wakwa ụkporo ẹkpa-ego ise ọzo, mu ritaru l'urwu tukobe iya baa.’

\VS{21}Nnajịuphu iya sụ iya: ‘I meru ree! Ị bụ ọkpobe onye-ozi, e gude ire iya ẹka. Eshinu e gude ire ngu ẹka lẹ nwiphe, edzudu kaa bẹ mu e-me g'ị bụru onye-ishi l'iphe, parụ ẹka. Ngwa; bya g'ẹhu tụko tsọo gụ lẹ nnajịuphu ngu ụtso.’

\VS{22}Onye ọphuu, a nụru ụkporo ẹkpa-ego labọ phọ byakwa bya asụ: ‘Nnajịuphu; iphe, ị nụru mu bụ ụkporo ẹkpa-ego labọ. Wakwa ụkporo ẹkpa-ego labọ ọzo, mu ritaru l'urwu tukobe iya baa.’

\VS{23}Nnajịuphu iya ono sụ iya: ‘I meru ree. Ị bụ ọkpobe onye-ozi, e gude ire iya ẹka. Eshinu e gude ire ngu ẹka lẹ nwiphe, edzudu kaa bẹ mu e-me g'ị bụru onye-ishi l'iphe, parụ ẹka. Ngwa; bya g'ẹhu tụko tsọo gụ lẹ nnajịuphu ngu ụtso.’

\VS{24}Onye ọphu a nụru ụkporo ẹkpa-ego lanụ phọ byakwa bya asụ: ‘Nnajịuphu; mu maru ngu ree; l'ị bụnukaru ẹjo nemadzụ. Ịiwotaje iphe l'ẹka ị kụduru iphe; tẹme ị nọdu ejeje ekpota iphe, ị ghadụru.

\VS{25}Noo g'o gude ndzụ gụhu mu; mu woru ụkporo ẹkpa-ego ngu je elibe l'alị. Nggẹkwa iphe ngu.’


\par }{\PP \VS{26}“Nnajịuphu iya ono sụ iya: ‘Lekwa gụbe iberezi iphe, arwụhu-a, ẹjo ọkpoma egbu egbugbu-a. Ọo ngu phọ maru lẹ mu awọtaje iphe l'ẹka mu akụduru iphe; tẹme mu nọdu ekpotajẹ iphe, mu aghaduru.

\VS{27}I gege dobekpọoru mu nụ okpoga mu l'ụlo nche okpoga; g'ọo-bụru mu -lwa mu eje ewota okpoga mu yẹe iphe, o tukoberu onwiya.

\VS{28}Ngwa; unu nata iya okpoga ono; woru nụ onye phọ, nweru ụkporo ẹkpa-ego iri phọ.

\VS{29}Kẹle onyemonye, nweru nụ bẹ aa-nụbakwa g'o nweru k'etsutsu iya. Obenu l'onye enwedu nụ bẹ aa-gbẹnu natafụlenu nwọphu o nweru.’

\VS{30}‘Ngwa; unu kpụta mkpọkoro onye-ozi-a kpụfu je eye l'ẹka gbakọtaru tsụkiribaa. Ẹka ono bẹ nemadzụ a-nọdu kwaa ẹjo ẹkwa; taa ikireze.’ ”


\par }{\SH Ikpe Ikpazụ
\par }
{\PP \VS{31}“Obenu lẹ teke Abụbu-Ndiphe a-nọdu egbu nwịinwii abya yẹe iphe, bụkota ụnwu-ojozi-imigwe l'ophu bẹ ọo-nọdu l'aba-eze iya, egbu nwịinwii.

\VS{32}Teke ono bẹ ndiphe mgburugburu e-dzukọta l'iphu iya. L'ọobya eworu phẹ họo g'onye eche atụru, l'ahọshije eghu l'ẹka atụru iya kụru; dobe phẹ iche iche-a.

\VS{33}L'ọobya achịru ndu ọphu bụ atụru dobe onwiya l'ụzo ẹkutara; chịru ọphu bụ eghu dobe l'ụzo ẹkicha.

\VS{34}Noo teke eze ono a-sụ ndu k'ono, nọ iya l'ụzo ẹkutara ono: ‘Unu bya; unubẹ ndu Nna mu gọru ọnu-ọma nụ. Unu bya enweru mgboko ọ̀phúú ono, Chileke kwakọbehawaruro unu e -shi teke o meru mgboko ono.

\VS{35}Kẹle ẹgu gụru mu; unu nụ mu nri; mu ria. Ẹgu mini gụa mu; unu chebe mu mini; mu ngụa. Mu bụru mbyambya; unu dubata mu ibe unu.

\VS{36}Mu gbaru ọto; unu nmabẹ mu iphe. Iphe mee mu; unu gbaaru mu mkpu. Mu jee mkpọro; unu bya mu agbaphe.’


\par }{\PP \VS{37}“Noo teke ndu pfụberekoto a-sụ iya: ‘Nnajịuphu; ?bụ teke ole bẹ anyi hụmaru ngu ẹka ẹgu agụ ngu; anyi nụ ngu nri ọbu? Ọzoo lẹ mini agụ ngu; anyi chebe ngu mini; ị ngụa?

\VS{38}Tẹme ?bụkpoo teke ole bẹ anyi hụmaru ngu; ị bụru mbyambya; anyi dubata ngu ibe anyi? Ọzoo l'ị gba ọto; anyi nmabẹ ngu iphe?

\VS{39}?Bụkpoo teke ole bẹ anyi hụmaru ngu l'ẹka iphe eme ngu; ọzoo l'ị nọ l'ọka mkpọro; anyi gbaaru ngu mkpu?’

\VS{40}Noo teke eze e-yeru phẹ ọnu sụ phẹ: ‘Gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; eshinu unu mekpọwaru iya m'obeta ọ bụru onye lanụ, ẹnya kachaa alwalwa l'ụnwunna mu-a bẹ bụakwaa mbẹdua bẹ unu meru iya.’


\par }{\PP \VS{41}“Noo teke ọo-bya asụ ndu ọphu nọ iya l'ụzo ẹkicha: ‘Unu lụfu mu l'iphu; unubẹ ndu Chileke tụru ọnu. Unu wụba l'ọku ono, e-nwu gidigidi jadụru ono, bụ iya bụ ẹka Chileke meru doberu Obutuswe yẹe ụnwu-ojozi iya ono.

\VS{42}Kẹle ẹgu gụru mu; ọphu unu anụduru mu nri. Ẹgu mini gụa mu; ọphu unu echebeduru mu mini.

\VS{43}Mu bụru mbyambya; ọphu unu edubataduru mu ibe unu. Mu gbaru ọto; ọphu ọ dụdu iphe, unu nmabẹru mu. Iphe mee mu; tẹme mu nọo l'ọka mkpọro; ọphu unu agbajẹduru mu mkpu.’

\VS{44}Noo teke ẹphe e-yekwaphọ ọnu sụ: ‘Nnajịuphu; ?bụ teke ole be anyi hụmajekpooru ngu ẹka ẹgu agụ ngu; ọzoo ẹka ẹgu mini agụ ngu; ọzoo ẹka ị bụ mbyambya; ọzoo ẹka ị gba ọto; ọzoo l'ẹka iphe eme ngu; ọzoo l'ẹka ị nọ l'ọka mkpọro; ọphu anyi eyeduru ngu ẹka?’

\VS{45}Noo teke ọo-sụ phẹ: ‘Gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; eshinu unu te emeduru iya g'ọ ka mma l'ọo onye lanụ, ẹnya kachaa alwalwa l'ime ndu-a bẹ unu te emekwaru mu iya.’

\VS{46}Ọo ya bụ; ẹphe eje anọdu l'ẹka ẹphe a-nọdu eje iphe-ẹhuka mkpụrumkpuru jasụ lẹ tuutuutuu lẹ mịimiimii. Obenu lẹ ndu ọphu bụ ndu pfụberekoto e-je l'ẹka ẹphe e-nweru ndzụ ojejoje.”




\par }\Chap{26}{\SH Ndu-ishi achị idzu egbu Jizọsu
\par }
{\R (Mak 14:1-2; Luk 22:1-2; Jiọn 11:45-53)

\par }{\PP \VerseOne{1}Tọbudu iya bụ; Jizọsu pfughechaẹpho iphemiphe, oopfu; bya asụ ndu etsoje iya nụ:

\VS{2}“Ọphu unu maru bụ l'o ghudufụwaru-a abalị labọ; ọbo Ojeghata erwua. Noo teke ee-deru Abụbu-Ndiphe ye g'a kpọpyabe l'oswebe.”


\par }{\PP \VS{3}Tọbudu iya bụ; ndu-ishi uke Chileke waa ndu bụ ọgerenya mkpụkpu bya edzukọbe l'ọkpoku ibe onye-ishi ndu-ishi uke Chileke. Onye ono bẹ ẹpha iya bụ Kayafasu.

\VS{4}Ẹphe nọo ndzukọ sụ l'ẹphe e-gude Jizọsu lẹ mpya woru gbua.

\VS{5}Ọle ẹphe sụru l'ọ tọ bụduru nta-a, aabọ iphe-a; a -nọnyaa ùtsú daa l'ẹka ọha nọ.


\par }{\SH Aawụ Jizọsu manụ, \newline  eshi mkpọ lẹ Betani
\par }
{\R (Mak 14:3-9; Jiọn 12:1-8)

\par }{\PP \VS{6}O be gẹ Jizọsu jeru Betani; o je anọdu l'ibe Sayịmonu, onye ekpenta mejeru phọ.

\VS{7}Noo ya; nwanyị lanụ gudeẹpho mgbere, ama ntụmatu bata gẹ Jizọsu gude nri l'ẹka eri. Mgbere ono bẹ manụ, eshi mkpọ, dụ iya nụ kwatakpọoru ere ire shii. Nwanyị ono bya eworu manụ ono wụa Jizọsu l'ishi.

\VS{8}Ndu etsoje iya nụ hụmae ya phọ; ẹhu ghuahaa phẹ eghu. Ẹphe sụ: “?Bụ kẹ gụnu bẹ e gude emebyishi ẹguru manụ ọwa-a?

\VS{9}Kẹle manụ-a sụru g'ee-reta iya iphe, parụ ẹka woru keshiaru ndu akpa nri.”


\par }{\PP \VS{10}Jizọsu maẹrupho l'onoo iphe, ẹphe epfu bya asụ: “?Bụ gụnu meru g'o gude unu nọdu epfuchi nwanyị ono nchị? ?Unu ta amadụ l'ọo ọkpobe iphe bẹ o meru mu ẹgube ono?

\VS{11}Ndu akpa nri bẹ unu l'ẹphe anọ tekenteke; obenu lẹ mbẹdua ta abụdu tekenteke bẹ mu l'unu a-nọdu.

\VS{12}L'iphe, meru iphe, ọ wụru mu manụ-a bụ g'o shi nta-a kwakọbeta mu m'ọbvu mbọku, ee-li mu.

\VS{13}Gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; iphe, bụkpoo ẹkameka, a sarụ ozi-ọma-a lẹ mgboko-a mgburugburu bẹ aa-kọjeekwapho akọ iphe-a, nwanyị-a meru-a; gudeje nyata nwanyị-a.”


\par }{\SH Jiudasu eederu Jizọsu eye \newline  l'ẹka ndu Jiu
\par }
{\R (Mak 14:10-11; Luk 22:3-6)

\par }{\PP \VS{14}Tọbudu iya bụ; Jiudasu Isukariyọtu, bụ onye lanụ l'ime ụmadzu iri l'ẹbo ono, etsoje Jizọsu ono bya atụgbua jepfushia ndu-ishi uke Chileke;

\VS{15}je asụ phẹ: “?Bụ gụnu bẹ unu a-nụ mu gẹ mu deru iya ye unu l'ẹka?” Ẹphe pfụa ya ụkporo pangu lẹ pangu iri.

\VS{16}O shiẹpho teke ono wata achọ teke gbaru gẹ ya deru Jizọsu ye phẹ l'ẹka.


\par }{\SH Nri-ẹnyashi Ikpazụ
\par }
{\R (Mak 14:12-26; Luk 22:7-23; Jiọn 13:21-30; 1Kọr 11:23-25)

\par }{\PP \VS{17}O rwua l'eswe, abahụ l'ọbo-iphe, aatajẹ buredi, ekoduru ekoko ono; ndu etsoje Jizọsu byapfuta iya bya asụ iya: “?Bụ awe bẹ ọ dụ ngu g'anyi doziaru ngu g'ị nọdu ria nri ọbo Ojeghata ọbu?”


\par }{\PP \VS{18}Ọ sụ: “Unu bahụ l'ime Jierúsalẹmu. O nweru nwoke lanụ, unu e-jepfu je asụ iya lẹ O-zì-iphe sụru; l'o rwuwaru iya l'alala. Gẹ ya nọdunu l'ibe ngu ria nri ọbo-iphe ono yẹe ndu etsoje iya nụ.”


\par }{\PP \VS{19}Ndu etsoje iya nụ ono je emee gẹ Jizọsu ziru phẹ. Ẹphe nọdu l'ẹka ono kwakọbeahaa nri ọbo Ojeghata ono.


\par }{\PP \VS{20}O be l'ụzenyashi; Jizọsu yẹle ụmadzu iri l'ẹbo ono je anọdu kwabẹ k'eri nri ono.

\VS{21}Ẹphe rijeẹpho nri ono; ọ sụ phẹ: “Gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; ọ kwa onye lanụ lẹ g'unu nọ l'ẹka-a bẹ l'e-deru mu ye l'ẹka ndu achọ ishi mu.”


\par }{\PP \VS{22}Ọ kwata rwua phẹ l'ẹhu; aphụ ji phẹ obu. Ẹphe jịahaa ya nanụ nanụ sụ: “Nnajịuphu; ?bụ mbẹdua tọo mbẹdua?”


\par }{\PP \VS{23}Ọ sụ phẹ: “Ọo onye mu l'iya eye ẹka l'ochi lanụ-a bụ onye ọbu, e-deru mu ye ọbu.

\VS{24}Abụbu-Ndiphe l'a-lakwa g'e deru iya l'ẹkwo-opfu Chileke. Ọle aphụ a-tsọru onye ono, ee-shi l'ẹka iya deru Abụbu-Ndiphe ye l'ẹka ndu achọ ishi iya ono. O gogo kakwaru onye ono ree ọme a ta nwụduru iya ilile.”


\par }{\PP \VS{25}Jiudasu-a, l'e-mechaa deru iya ye-a sụ iya: “Ọnyibe; ?bụ mbẹdua tọo?” Jizọsu sụ iya: “Ọoekwa ngu phọ bẹ o shi l'ọnu.”


\par }{\PP \VS{26}Ẹphe gudekwadụ nri ono eri; Jizọsu bya ewota buredi bya ekele Chileke ekele; bya eworu iya nụgbaa ndu etsoje iya nụ; bya asụ phẹ: “Unu gẹe ria. Ọwa-a bụ ogwẹhu mu.”


\par }{\PP \VS{27}Ọ byakwa apata okoro, mẹe dụ bya ekelekwaphọ Chileke ekele bya eworu iya nụ ndu etsoje iya nụ bya asụ phẹ: “Unu ngụ-dzuru iya g'unu ha.

\VS{28}Kẹle ọwa-a bụ mee mu, egude agba ọgbandzu ọ̀phúú; mee a gbashịru l'iswi ẹhu igwe ọha; k'ọphu Chileke a-gụru phẹ nvụ l'iphe-ẹji.

\VS{29}Ọle iphe, mu a-karụ unu bụ; mu ta abyakwa angụbaa mẹe, shi l'akpụru vayịnu jasụru mbọku ono, mu l'unu a-ngụ k'ọ̀phúú l'ẹka Nna mu bụ eze.”


\par }{\PP \VS{30}Ẹphe kwechaa ebvu, e gude aja Chileke ajaja; bya ejeshia l'úbvú Olivu.


\par }{\SH Pyịta a-gọ lẹ ya ta amadụ Jizọsu
\par }
{\R (Mak 14:27-31; Luk 22:31-34; Jiọn 13:36-38)

\par }{\PP \VS{31}A nọnyaa; Jizọsu sụ phẹ: G'unu hakọta bẹ e-mechakwaa hakọta mu gbalaa l'ẹnyashi-a; g'e deru iya l'ẹkwo-opfu Chileke. Kẹle e dekwaru sụ: “Mu e-chigbu onye eche atụru; g'ikpoto atụru ono agbakashịhu.\FTNT{*}{{\FR 26:31 }{\FR{26:31
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Zek 13:7}}{\FT{.}}}

\VS{32}Ọle teke e meẹrupho gẹ mu shi l'ọnwu teta dzụru ndzụ bẹ mu e-vukwaru unu ụzo jerwua Gálili.”


\par }{\PP \VS{33}Pyịta sụ iya: “Onyemonye -jekpọo agbalakọta parụ ngu haa bẹ ẹphe a-hakwa ngu-a; ọ kwa lẹ mbẹdua ta ayịkwa haa ngu.”


\par }{\PP \VS{34}Jizọsu sụ iya: “Gẹ mu gbukwaaru ngu iya tororo; l'ẹnyashi ntanụ-a bẹ oke-ọku nchi-abọhu -bya ara ọ́rà; bẹ ị gọakwaru ẹgo ugbo ẹto sụ l'ị tị madụ mu.”


\par }{\PP \VS{35}Pyịta sụ iya: “O betakpọo mu lẹ ngu je a-tụko laa; mu ta abyakwa asụ lẹ mu ta amadụ ngu.” Ndu etsoje Jizọsu ndu ọphuu tụko pfudzuru nno.


\par }{\SH Jizọsu epfu anụ Chileke \newline  lẹ mgbabu Getusemeni
\par }
{\R (Mak 14:32-42; Luk 22:39-46)

\par }{\PP \VS{36}Tọbudu iya bụ; Jizọsu yẹle ndu etsoje iya nụ swịru bya abyarwuta l'ẹka eekuje Getusemeni. E rwua ẹka ono; ọ sụ ndu etsoje iya nụ: “Unu nọdukwa anọo l'ẹka-a gẹ mu jeribẹru l'ẹka phọ je epfuru nụ Chileke.”

\VS{37}Ọ bya eduta Pyịta yẹe ụnwu Zebedi ẹphenebo; ẹphe swịru tụgbua. Aphụ ji iya obu; meji nọdu etsuẹ ya phọ pharamu pharamu.

\VS{38}Ọ sụ phẹ: “Ha; ẹgube ọwa! Meji akụekwa mu phọ photophoto; mbụ lẹ meji abyaakwaa mu atọfu. Unu nọdukwa l'ẹka-a gẹ mu l'unu tụko chee nche.”


\par }{\PP \VS{39}Ọ kpịriberu nwanshịi; bya adaa bube iphu l'alị pfuru nụ Chileke sụ: “Nna mu; ọ -bụru l'ii-mekọtakpoo ya; manụru g'ii-me nafụ mu okoro-a gẹ mu ta angụ iphe, dụ iya nụ. Ọle ọ kwa g'ọ tọ bụkwa iphe, dụ mu l'uche l'e-me. Ọ kwa g'ọ bụkwaru iphe, dụ gụbedua l'uche l'e-me.”


\par }{\PP \VS{40}Ọ gbẹshi jepfu Pyịta phẹ-a, ẹphe l'iya swị-a. O jeshia; ẹphe nọdu ekuwaa mgbẹnya. Ọ sụ Pyịta: “?Bụ gụnu bẹ unu eme ẹgube ono? ?Unu ta adụdu ike nwụru ẹnya gẹ mu l'unu nọo m'obeta ọ bụru awa lanụ?

\VS{41}Unu nwụru ẹnya; pfuru nụ Chileke g'o to kwe g'unu nmalahụ l'ọhutama. Maa nemadzụ bẹ ọ nọdujekpokwa evushi evuvu ike; obenu lẹ nemadzụ l'onwiya bẹ ike adụdu.”


\par }{\PP \VS{42}Ọ tụgbukwaa k'ugbo ẹbo bya ejekwa awata epfu anụ Chileke sụ: “O shita mu sụ gụbe Nna mu; ọ -bụru l'ọ tọ dụhedu g'ii-shi nafụ mu iphe, dụ l'okoro-a; gbahalẹpho lẹ mu ngụfutaje iya bẹ ọ dụkwaa ree; ọ kwa g'o mee g'ọ dụ ngu l'uche.”

\VS{43}Ọ bya alwaphutakwa azụ byatashịkwa; ẹphe nọdu ekukwaphọ mgbẹnya; kẹle mgbẹnya jiru phẹ ẹnya ejiji.


\par }{\PP \VS{44}Ọ pakwarụ phẹ haa bya atụgbua ọzo bya eje epfuru nụ Chileke k'ugbo ẹto; pfukwaaphọ iphe, o pfuhawaru.

\VS{45}O mechaa; bya abyapfuta ndu ono, ẹphe l'iya swị ono; bya asụ phẹ: “?Unu nọkpoepho lẹ mgbẹnya g'unu nọ iya? ?Unu nọkpokwadua lẹ nwa atụta unme unu ọbu? Unu lekwa l'o rwuakwaru. Abụbu-Ndiphe bẹ e deakwaru ye l'ẹka ndu iphe-ẹji.

\VS{46}Unu gbẹshikwa g'anyi je. Ọ kwa onye deru mu ye nụ ọbu abya nụ phọ.”


\par }{\SH Eegude Jizọsu
\par }
{\R (Mak 14:43-50; Luk 22:47-53; Jiọn 18:3-12)

\par }{\PP \VS{47}Tọbudu iya bụ; Jizọsu kpụkwaduru-a opfu l'ọnu; Jiudasu-a, bụ onye yịkwaa l'ụmadzu iri l'ẹbo phọ-a bụru phẹreketeke; yẹle igwe ọha swịwaru. Ẹphe pagbaarụ mma mẹkpoo mgbọro. Ndu ziru phẹ nụ bụru ndu-ishi uke Chileke waa ndu bụ ọgerenya ndu Jiu.

\VS{48}Onye ono, deru iya ye onoya pfuwaru phẹ iphe, ya e-me g'ẹphe gude maru onye ọphu ọ bụ. Ọ sụhawaru phẹ l'ọo onye ono, ya e-jepfu je etsutsua ọnu ono bụ onye ẹphe e-gude.


\par }{\PP \VS{49}Jiudasu jeẹpho phaa byapfuta Jizọsu bya ekele iya ekele sụ iya: “Ọnyibe! ?Ị dụpho?” bya etsutsua ya ọnu l'asha.


\par }{\PP \VS{50}Jizọsu sụ iya: “Ishikomu; jerọ emee iphe, ị byaru.” Ndu ono bya bya azụpyabe Jizọsu; gudeshia ya ike.

\VS{51}Tọbudu iya bụ; onye lanụ lẹ ndu ono, ẹphe lẹ Jizọsu shi nọdu ono yeẹpho ẹka mịa mma iya swaramụ; gbua nwokoro onye-ishi ndu-ishi uke Chileke; pafụ iya nchị.

\VS{52}Jizọsu sụ iya: “Mị-phu mma ngu azụ l'ọbo iya; kẹle onyemonye, bụ o-gbu-mma l'a-la lẹ mma.

\VS{53}Tọo ?i dobesụ lẹ mu taa dụdu ike asụ Nna mu nta-a g'ọ dzọo mu; mbụ l'oo ye ụnubuku ụnwu-ojozi-imigwe ẹgwegwa g'ẹphe bya nta-a?

\VS{54}Ọle; ?dẹnukwanu g'oo-shi vụa; mbụ iphe, e deru l'ẹkwo-opfu Chileke, bụ iya sụru l'iphe-a, eme nụ-a mefụtaje g'oome-a?”


\par }{\PP \VS{55}Noo teke Jizọsu sụru ikpoto ndu byaru iya egude: “?Unu chịgbaa mma; chịru mgbọro abya mu egude? ?Mu bụ onye ana nfụ? Mu l'unu shikwa anọduje mbọku-mbọku l'eze-ụlo Chileke; ẹka mu ezi unu iphe; ọphu unu egudekpọdaaru mu.

\VS{56}Ọle iphemiphe-a mewaru k'ọphu iphe, ndu mpfuchiru Chileke deru l'ẹkwo-opfu Chileke aa-vụfutakota g'ẹphe pfuru iya.”

\par }{\PP Ndu etsoje iya nụ g'ẹphe ha parụ iya haa; gbakashịhu.


\par }{\SH Jizọsu l'iphu ndu-ikpe
\par }
{\R (Mak 14:53-65; Luk 22:54-55,63-71; Jiọn 18:13-14,19-24)

\par }{\PP \VS{57}Ndu guderu Jizọsu kpụta iya kpụru tụgbua jeshia ibe onye bụ onye-ishi ndu-ishi uke Chileke. Ẹpha onye ono bụ Kayafasu. Ọ bụru l'ẹka ono bẹ ndu ezije ekemu mẹ ndu bụ ọgerenya dzukọtahawaru.

\VS{58}Pyịta gbẹ ụzenya etso iya azụ azụ jasụ ẹphe bahụ ibe onye-ishi ndu-ishi uke Chileke ono. Ọ bya abahụ bya eje anọ-kube ndu nche; chịru ẹnya ye gẹ ya hụmakpoo iphe, a-bụru ishi iya.

\VS{59}Ndu-ishi uke Chileke mẹ ndu ọgbo-ikpe l'ophu chọahaa ibo, ẹphe e-bo Jizọsu; g'ee-shi g'ee-kpee ya mpfugbu.

\VS{60}Ọphu ọ dụdu iphe, ẹphe hụmaru, bụ iphe, o meru; l'ẹka a gbẹkwa dụ igwe agba iya ekebe ẹregede. A nọnyaa; ụmadzu ẹbo bya

\VS{61}bya asụ: “Ọ kwa nwoke-a sụru lẹ ya a-dụ ike mebyishia eze-ụlo Chileke; ya akpụkwaa ya l'ime abalị ẹto-a.”


\par }{\PP \VS{62}Onye-ishi ndu-ishi uke Chileke ono gbalihu bya asụ iya: “?Ti yedu ọnu l'iphe, bụ ekebe ọwa-a, ẹphe agbagbaa ngu-a?”

\VS{63}Ọphu Jizọsu epfuduru opfu. Onye-ishi ndu-ishi uke Chileke ono sụ iya: “Pfukwaa mẹle Chileke, dzụ ndzụ. ?Bụ ngu bụ Kéreshi ọbu? Mbụ Onye-Ndzọta ono, Chileke kweru ukwe iya-a. ?Bụ ngu bụ Nwa Chileke ọbu?”


\par }{\PP \VS{64}Jizọsu sụ iya: “Ọoekwa ngu phọ bẹ o shi l'ọnu. Ọ l'ọo gẹ mu gbukwaaru iya unu tororo; nta-a bẹ unu a-hụma Abụbu-Ndiphe l'ẹka ọ nọ l'ẹkutara Chileke, bụ Ọkalibe-Kakọta-Ike. Tẹme e -mechaa bẹ unu a-hụmakwa iya phọ l'ẹka ọ nọ l'urwukpu shi l'igwe abya.”


\par }{\PP \VS{65}Onye-ishi ndu-ishi uke Chileke ono woru uwe kẹ yẹbedua bụ onye-ishi-a zijaa sụ: “Nwoke-a pfubyiakwaru Chileke nta-a. ?Bụbahunaa ekebe gụnu ọzo bẹ anyi achọkwadu? Unu nụmawaru-a epfubyi, oopfubyishi Chileke.

\VS{66}?Bụ gụnu bụ ikpe unu nta-a?”

\par }{\PP Ẹphe tụko wụa ọnu nanụ sụ: “Iphe, gbaru iya nụ bụ ọnwu!”


\par }{\PP \VS{67}Noo teke ẹphe watarụ iya avụ ọnu-mini l'iphu; chiahaa ya iphe; ndu echi iya ẹka lẹ nchị sụ iya:

\VS{68}“Gụbe ọphu sụru l'ị bụ Kéreshi ọbu; pfunaa mpfuchiru ọbu; kọo onye chiru ngu iphe ono.”


\par }{\SH Pyịta agọ lẹ ya ta amadụ Jizọsu
\par }
{\R (Mak 14:66-72; Luk 22:56-62; Jiọn 18:15-18,25-27)

\par }{\PP \VS{69}Gẹ Pyịta nọ l'etezi l'ụlo-ikpe ono; bẹ nwamgbọko, yẹe nemadzụ bu byapfutaru iya bya asụ iya: “Gụbedua yịkwa-a lẹ ndu etsoje nwọphu Gálili-a, bụ Jizọsu-a.”


\par }{\PP \VS{70}Pyịta nọdu l'edzudzu-ọha l'ẹka ono gọo ẹgo sụ: “Ha! Mu ta amakwa iphe, iipfu.”

\VS{71}Pyịta gbẹshiepho l'ẹka ono tụgbua je anọdu l'ọnu-ọguzo. Nwamgbọko ọzo, yẹe nemadzụ bukwaphọ ebubu hụmakwa iya bya asụ ndu nọ l'ẹka ono: “Nwoke-a bẹ yịkwa lẹ ndu etsoje Jizọsu; mbụ nwọphu Nazaretu.”


\par }{\PP \VS{72}Pyịta gọkwaapho ẹgo ọzo buta angụ ria sụ: “Mu ta amakwa nwoke ono.”


\par }{\PP \VS{73}A nọepho nwanshịi; ndu pfụgbaaru lẹ mgboru ẹka ono bya bya asụ Pyịta: “Ta agọshi ẹgo l'ị yịchaa ya-a; olu-opfu ngu gbawaru ngu ama.”


\par }{\PP \VS{74}Ọ wata eri angụ sụ gẹ Chileke gbukwaa ya ilu mẹ ọ -bụdu ire-lanụ bẹ ya epfu-a. Sụ: “Mu ta amakwa onye ono, unu epfu opfu iya ono.”

\par }{\PP Teke onokwaphọ oke-ọku nchi-abọhu raa ọ́rà.

\VS{75}Noo ya bụ; Pyịta nyata opfu, Jizọsu pfuru sụ: “Oke-ọku nchi-abọhu -bya ara ọ́rà; bẹ ị gọakwaru ẹgo ugbo ẹto l'ị tị madụ onye mu bụ.” Ọ tụgbua lụfu je anọdu raahaa ẹkwa arashi iya ike.




\par }\Chap{27}{\SH A kpụ Jizọsu akpupfu Payịleti
\par }
{\R (Mak 15:1; Luk 23:1-2; Jiọn 18:28-32)

\par }{\PP \VerseOne{1}Nchi bọhuepho; ndu-ishi uke Chileke l'ophu mẹ ndu bụ ọgerenya ndu Jiu bya achịa idzu g'ẹphe gbua Jizọsu.

\VS{2}Ẹphe kee Jizọsu ẹgbu; kpụta iya kpụru jeye nnajịoha, bụ Payịleti l'ẹka.


\par }{\SH Anwụhu Jiudasu
\par }
{\R (Ndu 1:18-19)

\par }{\PP \VS{3}Jiudasu-a, bụ iya deru Jizọsu ye-a hụmaepho l'e kperu Jizọsu mpfugbu; izimanụ lwa iya azụ. Ọ chịta ụkporo pangu lẹ pangu iri ono chiphu azụ je achịru nụ ndu-ishi uke Chileke waa ndu bụ ọgerenya ono sụ phẹ:

\VS{4}“Mu meakwaru iphe-ẹji. Ọ kwa onye adụdu iphe, o meru bẹ mu deru nụ g'e gbua ono.”

\par }{\PP Ẹphe sụ iya: “?Bụ onye akpa ngu ishi iya ono? Tọbudu g'i jewarọ amaru g'ii-me iya.”


\par }{\PP \VS{5}Jiudasu chịru okpoga ono ghakaa l'eze-ụlo Chileke; ọ bụru iya atụgbu je eworu onwiya swị-gbua.


\par }{\PP \VS{6}Ndu-ishi uke Chileke bya ewota okpoga ono bya asụ: “Okpoga-a ta abụkwa iphe, ee-yekọbe l'okpoga Chileke eshinu ọ bụ aswa mee ishi nemadzụ.”

\VS{7}Tọbudu iya bụ; ẹphe chịa ìdzù wota okpoga ono je azụa onye akpụje ite alị; woru alị ono mee alị ẹka ee-lije nlwamụlwa.

\VS{8}Noo ya bụ; e kuahaa alị ono ẹgu-mee jasụ ntanụ-a.


\par }{\PP \VS{9}Noo ya bụ; iphe, onye mpfuchiru, bụ Jieremaya pfuru je avụa, bụ iphe, sụru: “Ẹphe chịta ụkporo pangu lẹ pangu iri ono, bụ aswa, ụnwu Ízurẹlu kwetarụ l'ẹphe a-pfụ l'ishi mu ono;

\VS{10}je azụa ọkpu-ite alị, bụ iya bụ gẹ Nnajịuphu pfuru iya ya.\FTNT{*}{{\FR 27:10 }{\FR{27:10
}}{\FT{Gụnaa
}}{\XT{Zek 11:12,13}}{\FT{.}}}”


\par }{\SH Payịleti ajị Jizọsu ajị
\par }
{\R (Mak 15:1-5; Luk 23:3-5; Jiọn 18:33-38)

\par }{\PP \VS{11}Jizọsu bya apfụru l'iphu nnajịoha ọbu. Nnajịoha bya ajịa ya sụ: “?Bụ ngu bụ Eze ndu Jiu?”

\par }{\PP Jizọsu sụ iya: “Ọoekwa ngu phọ bẹ o shi l'ọnu.”

\VS{12}Ndu-ishi uke Chileke mẹ ndu bụ ọgerenya wata epfushi igwerigwe iphe, dụ ẹji, ẹphe sụru l'o meru; ọphu Jizọsu epfuduru opfu yeru phẹ.


\par }{\PP \VS{13}Payịleti sụ iya: “?Ọ kwa l'ị nụmaru igwerigwe iphe, ẹphe epfugbaa l'i meshiru?”


\par }{\PP \VS{14}Ọphu o yedụru iya ọnu; mbụ g'ọ ka mma l'ọo olu-opfu lanụ; mbụ ọ kwata dụ nnajịoha ono ọkpobe biribiri.


\par }{\SH Eekpe Jizọsu mpfugbu
\par }
{\R (Mak 15:6-15; Luk 23:13-25; Jiọn 18:39—19:16)

\par }{\PP \VS{15}Noo ya; ọ bụwaa omelalị phẹ l'anọdu abọ Ọbo Ojeghata ono bẹ nnajịoha ahajẹru phẹ onye mkpọro lanụ g'ọ la; mbụ onye ẹphe sụkpoerupho g'ọ haarụ phẹ.

\VS{16}Teke ono; ọ dụru nwoke, a maru amaru, nọ mkpọro; ẹpha iya bụ Barabasu.

\VS{17}Tọbudu iya bụ; ẹphe dzukọbeepho l'ẹka lanụ; Payịleti sụ phẹ: “?Bụ onye ole bẹ ọ dụ unu gẹ mu haarụ unu g'ọ la? ?Bụ Barabasu; tọo Jizọsu onye eekuje Kéreshi?”

\VS{18}Kẹle ọ mawaru l'ọo ẹnya-pfụrupfuru bẹ ndu-ishi uke Chileke gude kpụtaru iya Jizọsu.


\par }{\PP \VS{19}Payịleti nọdukwadua l'ụlo-ikpe ono; nyee ya zia g'a bya asụ iya g'ọ tọ dụkwa iphe, oo-me nwoke ono, pfụberekoto ono; kẹle ya rwọkwaru nrwọ l'ẹnyashi jee iphe-ẹhuka, parụ ẹka l'opfu ẹhu iya.


\par }{\PP \VS{20}Tọbudu iya bụ; ndu-ishi uke Chileke mẹ ndu bụ ọgerenya ono kwarụ ikpoto ndu ono ye g'ẹphe sụ g'a haarụ phẹ Barabasu; megbua Jizọsu.

\VS{21}Nnajịoha ono bya ajịkwa phẹ ọzo sụ: “?Bụ onye ole l'ime ụmadzu ẹbo-a bẹ ọ dụ unu gẹ mu haarụ unu g'ọ la?” Ẹphe tụa ụzu sụ: “Barabasu.”


\par }{\PP \VS{22}Payịleti sụ phẹ: “?Unu sụkwanuru gẹ mu me Jizọsu; onye eeku Kéreshi gụnu?” Ẹphe tụko wụa ọnu nanụ sụ: “Pfụ-gbua ya!”


\par }{\PP \VS{23}Ọ sụ phẹ: “?K'ishi gụnu? ?Bụ gụnu bụ ẹjo-iphe, o meru?” Ẹphe kabakpọo ya nụ arashị ike sụ: “Pfụ-gbua ya!”


\par }{\PP \VS{24}Tọbudu iya bụ; Payịleti nọnyaa; bya amaru l'ọ tọ dụdu iphe, ya epfuta iya; l'ọ chia ùtsú abya adada; o kuta mini kwọo onwiya ẹka l'iphu ikpoto ndu ono sụ: “Ẹka mu ta adụkwa l'ọchi nwoke-a. Ọ kwa unu maru g'unu e-me iya.”


\par }{\PP \VS{25}Ikpoto ndu ono tụko tụa ụzu sụ: “G'ọchi iya tukoru anyi l'ishi mẹ l'ishi ụnwu anyi.”


\par }{\PP \VS{26}Tọbudu iya bụ; o woru Barabasu haarụ phẹ sụ g'ọ la; bya asụ g'e chia Jizọsu iphe. E chichaa ya iphe; ọ kpụru iya nụ g'e je akpọpyabe iya l'oswebe.


\par }{\SH Ndu ojọgu eme Jizọsu \newline  sukusuku
\par }
{\R (Mak 15:16-20; Jiọn 19:2-3)

\par }{\PP \VS{27}Tọbudu iya bụ; ndu ojọgu kẹ nnajịoha ono duru Jizọsu bahụ l'ụlo-ikpe nnajịoha; bya ekukọo ndu ojọgu nwibe phẹ g'ẹphe ha.

\VS{28}Ẹphe yeshia ya uwe iya bya achịta uwe kpowula-kpowula uswe yee ya.

\VS{29}Ẹphe bya egude obvu kpaa okpu-eze woru kpube iya; bya aparu mgbọro dẹe ya l'ẹkutara. Ẹphe bya egbushiru iya ikpere l'iphu wata iya eme sukusuku sụ iya: “Ndzụ dụkwa ngu! Eze ndu Jiu.”
 
\VS{30}Ẹphe avụa ya ọnu-mini; bya eworu mgbọro ono emoje iya l'ishi.

\VS{31}Ẹphe meghechaa ya sukusuku ono; bya eyefu iya kpowula-kpowula uwe ono; bya eyee ya uwe iya; bya akpụru iya jeshia apfugbu.


\par }{\SH Aapfugbu Jizọsu
\par }
{\R (Mak 15:21-32; Luk 23:26-43; Jiọn 19:17-27)

\par }{\PP \VS{32}Ẹphe wụfutashia bya ahụma onye Sayirini, ẹpha iya bụ Sayịmonu. Ẹphe kebuta iya sụ g'o vutabude Jizọsu oswebe iya ono.

\VS{33}Ẹphe byarwutaẹpho ẹka aza Gọlugota, bụ iya bụ okpokoro ishi;

\VS{34}ẹphe woru mẹe, a gwarụ ọbvu, atsọ ilu; nụ Jizọsu g'ọ ngụa; g'iphe te eme iya ẹhuka shii. O tsuẹ ya phọ ọnu; ọphu o kweẹdu iya angụngu.


\par }{\PP \VS{35}Ẹphe kpọpyabe iya l'oswebe l'ẹka ono bya atụa ido gude kee uwe iya. Ono mee ọ vụa mbụ iphe ono, ndu mpfuchiru pfuru sụ: “Ẹphe woru uwe mu keeru onwophẹ. O rwua l'uwe mu eyeje l'ime ẹhu ẹphe tụaru iya ido.”

\VS{36}Ẹphe mechaa; bya anọshia wata iya eche nche.

\VS{37}E dee iphe ono, ẹphe sụru l'o meru ono pfube l'oswebe ono. Iphe, e deru bụ: “Ọwa-a bụ Jizọsu; Eze ndu Jiu.”

\VS{38}E wokwarụpho ụmadzu labọ, ana nfụ; kpọpyabekwapho yẹe ya l'ẹka ono; onye ọphuu nọdu l'ụzo ẹkutara iya; onye ọphuu nọdu l'ụzo ẹkicha iya.


\par }{\PP \VS{39}Ndu aghata aghata nọdu epfubyishi Jizọsu; ekweru iya une asụje iya:

\VS{40}“?Tọ bụnu ngu-a bụ nwọphu sụru l'ii-nwukpọshi eze-ụlo Chileke gude ujiku ẹto kpụkwaa ya-a? Dzọnaa onwongu mẹ ọ -bụru ngu-a bụ Nwa Chileke ọbu. Shinu l'oswebe ono nyifuta!”


\par }{\PP \VS{41}Ndu-ishi uke Chileke mẹ ndu ezije ekemu mẹ ndu bụ ọgerenya nọdu epfuru iya kwaphu kwaphu sụ:

\VS{42}“Ọ dzọru ndu ọzo; ọphu ọ dụedunu ike dzọo onwiya. Ọ -bụru eze ndu Ízurẹlu; g'o shinu l'oswebe l'ẹka ono nyizeta g'anyi ekweta l'ọ bụ iya bụ Kéreshi ọbu.

\VS{43}Ọ sụru l'ọo Chileke bẹ ya ma; lẹ ya bụ Nwa Chileke; ngwa; gẹ Chileke dzọnaa ya nta-a mẹ ọ -bụru l'ọ dụ Chileke ree.”


\par }{\PP \VS{44}Ụmadzu ẹbo ono, anajẹ nfụ ono, a tụkoru ẹphe l'iya kpọpyabe l'oswebe phọ nọdu akọkwa iya phọ ẹgube ọnu ono.


\par }{\SH Anwụhu Jizọsu
\par }
{\R (Mak 15:33-41; Luk 23:44-49; Jiọn 19:28-30)

\par }{\PP \VS{45}Tọbudu iya bụ; ẹnyanwu keẹrupho l'ishi; nchi jihu l'alị ono; nọo gbiriri jasụ l'ẹnyanwu agbuze.

\VS{46}Ẹnyanwu gbuzeẹpho; Jizọsu chishia mkpu ike sụ: “Elayi! Elayi! ?Lema sabakutani?” Bụ iya bụ: “Chileke mu! Chileke mu! ?Bụ gụnu bẹ o gude ị haa mu nkịnyi mu?”


\par }{\PP \VS{47}Ndu harụ pfụru l'ẹka ono nụma iya sụ: “Nwoke ono ekukwa Elayịjia.”

\VS{48}Onye lanụ gbagbụepho teke ono teke ono je ewota asancha ọphu amịje mini woru gwọo lẹ mẹe-venịga, woru tsebe l'oshi, dụ ogologo woru nụ iya g'ọ ngụa.

\VS{49}Ndu ọphuu sụ: “Unu gebewarọ g'anyi maru ?Elayịjia l'a-bya bya adzọo ya?”


\par }{\PP \VS{50}Jizọsu bya echishia mkpu ike ọzo bya atubuhu unme.


\par }{\PP \VS{51}Noo ya; ẹkwa egbobutajẹ ẹnya ẹka aagwajẹ Chileke, nọ l'ime eze-ụlo Chileke ono shiẹpho l'ishi gbaẹpho kẹ tararaa jasụ l'alị gbajahụ ẹbo. Alị nmakọta jiijiijii; oke mkpuma gbawashịhu.

\VS{52}Iphe, bụ ilu ghekọtaru ọnu. Igwerigwe ndu dụ nsọ, bụ ndu nwụhuhawaru anwụhu tụko shi l'ọnwu tetagbaa dzụru ndzụ.

\VS{53}Ẹphe shigbaa l'ime ilu ono lụfuta. Jizọsu shiẹpho l'ọnwu teta dzụru ndzụ; ẹphe wụba lẹ Jierúsalẹmu. A dụ igwerigwe hụma phẹ.


\par }{\PP \VS{54}Tọbudu iya bụ; onye-ishi ndu ojọgu ndu Romu waa ndu ojọgu iya, ẹphe l'iya pfụru eche Jizọsu nche-a; tụko tsụhu ebvu g'ẹphe hụmaeru phọ alị-ọnma-jiijiijii ono waa iphemiphe, mekọtaru nụ. Ẹphe sụ: “?Unu maru-a lẹ nwoke-a bụkwa Nwa Chileke eviya.”


\par }{\PP \VS{55}Ọ dụru ikpoto ụnwanyi, kụru ụzenya ele ẹnya g'ẹphe maru iphe, eme nụ. Ụnwanyi ono shi lẹ Gálili tsota Jizọsu; ejeru iya ozi.

\VS{56}Meri onye Magudala yị l'ụnwanyi ono. Meri ọphu nwụru Jiemusu; nwụa Jiósẹfu yịru iya; waa ne ụnwu Zebedi.


\par }{\SH Elili Jizọsu
\par }
{\R (Mak 15:42-47; Luk 23:50-56; Jiọn 19:38-42)

\par }{\PP \VS{57}O be l'ụzenyashi; nwoke oke amadụ lanụ, shi lẹ Arimatiya bya; ẹpha iya bụ Jiósẹfu. Yẹbedua l'onwiya yịkwa l'onye etsoje Jizọsu.

\VS{58}Nwoke ono bya ejepfu Payịleti je arwọo ya g'a haarụ iya odzu Jizọsu gẹ ya lia. Payịleti sụ g'a pẹe ya ya.

\VS{59}Tọbudu iya bụ; Jiósẹfu bya eje apazeta odzu ọbu bya egude ẹkwa ọchaa, inyi adụdu gude kwaa ya.

\VS{60}Ọ bya eje eworu iya nyebe l'ilu kẹ yẹbe Jiósẹfu; ilu, ọ tụru k'ọ̀phúú. Ilu ono bẹ ọ tụru lẹ mkpuma, ha shii. Ọ bya eswita oke mkpuma swichia ọnu ilu ọbu; ọ bụru iya atụgbu.

\VS{61}Meri onye Magudala mẹ Meri ọphunapho nọdukwapho l'ẹka ono. Ẹphe tụko nọdugbaa anọo l'ẹka ono gha iphu l'ilu ọbu.


\par }{\SH Eeche nche l'ilu Jizọsu
\par }
{\PP \VS{62}O be lẹ nchitabọhu iya, bụ iya bụ mbọku atụta unme; ndu-ishi uke Chileke mẹ ndu Fárisii bya edzukọbe jepfu Payịleti

\VS{63}je asụ iya: “Nnajịuphu; anyi nyatakwarụ lẹ teke nwoke ono, dzụ-gburu onwiya l'ụka ono nọkwadu ndzụ bẹ ọ sụjeru l'a -nọepho abalị ẹto bẹ ya e-shi l'ọnwu teta dzụru ndzụ ọzo.

\VS{64}Zinaa g'e chee ilu ono ọkpobe nche jasụ abalị k'ẹto onoya; a -nọnyaa ndu etsoje iya nụ je je ezita odzu iya l'oshi wata epfu l'o shiwaa l'ọnwu teta dzụru ndzụ. G'ẹjo ụka k'ikpazụ ta akanụ k'ivuzọ shii.”


\par }{\PP \VS{65}Payịleti sụ phẹ: “?Ọ kwa l'unu nweru ndu nche? Unu tụgbua je echekpọo ilu ono g'ọ dụ unu.”


\par }{\PP \VS{66}Ẹphe tụgbua je egude eze mkpuma swichia ọnu ilu ono rengurengu; bya eworu iphe-ọhubama mee ya; woru ndu nche ye iya; a wata iya eche nche.




\par }\Chap{28}{\SH Eshi l'ọnwu teta dzụru ndzụ
\par }
{\R (Mak 16:1-10; Luk 24:1-12; Jiọn 20:1-10)

\par }{\PP \VerseOne{1}Eswe-atụta-unme -bvụepho; o beẹpho lẹ gẹregere nchi-abọhu mbọku Sonde; Meri; onye Magudala; waa Meri ọphuu; jeshia l'ilu ono.

\VS{2}A bya ele ẹnya; alị wata anma oke jiijiijii; kẹle ojozi-imigwe, shi l'ẹka Nnajịuphu bẹ shi l'igwe phezeta bya eswifu eze mkpuma ono je anmakoru iya l'eli.

\VS{3}Ụgbugba iya nọdu egbu nwịinwii g'ebemu-igwe. Uwe iya nọdu acha pemu pemu g'aka-mini-sunoo.

\VS{4}Ndu nche ono tsụhu iya ebvu; phụkota kpaakpaakpaa; dabyichaẹrupho gẹ ndu nwụhuru anwụhu.


\par }{\PP \VS{5}Ojozi-imigwe ono sụ ụnwanyi ono: “Unubẹdua; unu ta atsụkwa ebvu; kẹle mu maru l'onye unu achọ bụ Jizọsu; onye a kpọpyaberu l'oswebe.

\VS{6}Ọ tọ nọekwa l'ẹka-a. O tetaakwaru dzụru ndzụ ọzo, bụ iya bụ iphe, o pfuhawaru unu-a. Unu byanụ ahụma ẹka Nnajịuphu ọbu shi nyeru.

\VS{7}Unu jekwa ẹgwegwa je epfuaru iya ndu etsoje iya nụ l'o shiakwa l'ọnwu teta dzụru ndzụ; l'o vuakwa unu ụzo jeshia Gálili; l'unu a-hụma iya l'ẹka ono. Nokwa iphe, mu byaru unu ezizi bụ ono.”


\par }{\PP \VS{8}Ẹphe gude ndzụ-agụgu mẹ oke ẹhu-ụtso shi l'ilu ono gbaru ọso tụgbua ẹgwegwa jeshia ya akọru ndu etsoje iya nụ.


\par }{\PP \VS{9}A bya ele ẹnya; Jizọsu byapfutawaa ụnwanyi ono bya asụ phẹ: “?Unu ndụpho?” Ẹphe gbapfuta iya; bya adaa kpurumu l'iphu iya; wọgbaaru iya ẹka l'ọkpa; bya abaarụ iya ẹja.

\VS{10}Jizọsu sụ phẹ: “Gẹ ndzụ ba agụkwa unu. Unu tụgbuekwapho je akaru ụnwunna mu phẹ g'ẹphe jeshia Gálili; l'onoo ẹka ẹphe a-hụma mu bụ ono.”


\par }{\SH Iphe ndu nche epfu
\par }
{\PP \VS{11}Ụnwanyi ono nọdukwadu l'ụzo; ndu ojọgu phọ, eche nche phọ vuwaru phẹ ụzo wụba l'ime Jierúsalẹmu je akọkotaru ndu-ishi uke Chileke iphemiphe, mekọtaru nụ.

\VS{12}Ndu-ishi ono ẹphe lẹ ndu bụ ọgerenya bya edzukọbeepho chịa ìdzù bya eworu okpoga, ha shii nụ ndu ojọgu ono iphe ụphalazu;

\VS{13}sụ phẹ: “Unu sụjekwa l'ọo ndu etsoje iya nụ byaru l'ẹnyashi bya ezita odzu iya teke unu eku mgbẹnya.”

\VS{14}“Ọ -bụru l'unu pfuru nno; o -rwua nnajịoha lẹ nchị; unu te eyeshi ọnu; kẹle anyi a-maru-a g'anyi e-gude pfufu unu.”


\par }{\PP \VS{15}Ẹphe kwe hm; nata okpoga ọbu je emee g'e ziru phẹ. Ọ bụru iya bụ l'ẹphe epfua nno; o dzuru alị Jiu mgburugburu jasụ ntanụ-a.


\par }{\SH Jizọsu egoshi ndu etsoje \newline  iya nụ onwiya
\par }
{\R (Mak 16:14-18; Luk 24:36-49; Jiọn 20:19-23; Ndu 1:6-8)

\par }{\PP \VS{16}Tọbudu iya bụ; ndu etsoje Jizọsu ono ẹphe n'iri lẹ nanụ tụgbua; ọ bụru phẹ eje Gálili. Ẹphe je anọdu l'úbvú ono, Jizọsu tụhawaru phẹ ọnu iya ono.

\VS{17}Ẹphe hụmaepho Jizọsu ọbu; ẹphe baarụ iya ẹja. Obenu l'ọ dụru ndu ọphu harụ bọo obu ẹbo.

\VS{18}Jizọsu byapfuta phẹ bya asụ phẹ: “Chileke bẹ meakwaru g'iphe, bụ ike, nọ l'imigwe mẹ ọphu nọ lẹ mgboko nọdu mu l'ẹka.

\VS{19}Ọo ya bụ; unu je emee ọhamoha g'ẹphe bụru ndu etsoje mu nụ. Unu gudeje ẹpha kẹ Nna; mẹ kẹ Nwa; mẹ kẹ Unme-dụ-Nsọ mee phẹ baputizimu.

\VS{20}Unu zije phẹ g'ẹphe meje iphemiphe, bụ iphe, mu kakọtaru unu g'unu meje. Unu hụma ahụma lẹ mu nọkwa swiru unu mbọku-mbọku jeye teke mgboko a-bvụ.”

\par }