11
ప్రార్దన కెర్తిస్‍చి రిసొ యేసు బోదన కెర్లిసి
(మత్త 6:9-15)
1 ఏక్ దీసి కిచ్చొ జర్గు జలి మెలె, యేసు ఏక్ టాన్‍తె ప్రార్దన కెర్తె తిలన్, అన్నె, ప్రార్దన కెర కేడయ్‍లె, జోచ సిస్సుల్‍తె ఎక్కిలొ జోక “ప్రబు, బాప్తిసుమ్ దెతె తిలొ యోహాను జోచ సిస్సుల్‍క ప్రార్దన కెరుక సికడ్లి రితి, అమ్‍క కి ప్రార్దన కెరుక తుయి సికడ.” మెన సంగిలన్. 2 దస్సి సంగితికయ్, యేసు జోవయింక ఇసి మెలన్. “తుమ్ ప్రార్దన కెర్తె పొది ఇసి మెన;
*ఓ బ, తుచి నావ్ గవురుమ్ జవుస్.
తుచి రాజిమ్ అమ్‍చితె జెవుస్.
3 సరిపుచుప జతి అన్నిమ్ అమ్‍క రోజుక దొర్కు కెర దె.
4 పడ్తొ, అమ్‍క పాపుమ్ కెర్త మాన్సుల్‍క ఆమ్ †చెమించుప కెర్తసుమ్,
చి ఆమ్ కెర్త పాపల్ తుయి అమ్‍క చెమించుప కెరు.
అమ్ పాపుమ్ నే కెర్తి రితి,
సయ్‍తాన్ పాపుమ్ కెరయ్‍తిస్ తెంతొ
దయ కెర అమ్‍క పిట్టవు,
మెన తూమ్ ప్రార్దన కెర” మెన యేసు సిస్సుల్‍క సికడ్లన్.
లాజ్ నెంతె పుసితొ మింతు
(మత్త 7:7-11)
5 తెదొడి జోవయింక అన్నె, “తుమ్‍తె కో జలెకు ఎక్కిలొ మితుసి జలె, అందరె సొక్కుక మింతుస్‍చి గెరి గెచ్చ, ఓ నేస్తము, అంక తిన్ని పోడియొ బదుల్ దె. 6 అంచొ అన్నెక్లొ మిత దూరి ప్రయానుమ్ జా అస్సె చి, జోక అన్నిమ్ దెతిసి అమ్‍తె కిచ్చొ కి నాయ్”. 7 పోడియొ సంగుక గెలి గెర్‍చొ ఎజొమాని, జలె, గేర్ తెడి తెంతొ “అంక ఇసి అల్లర్ కెరుక పోని. కెవ్డి డంక అస్సి చి, ఆఁవ్ అంచ బోదల్ నిజ అస్సుమ్. అప్పె ఉట్ట దెంక నెతిరి” మెనెదె, 8 జలె, తుమ్‍క ఆఁవ్ కిచ్చొ మెంతసి మెలె, జో జోక మింతుస్ జయెదె చి రిసొ నాయ్; మింతుస్ జలెకి నెసె, గెద; గని జో లాజ్ నెంతె పుసితె తత్తయ్‍చి రిసొ, జో ఉట్ట కెర జోక దొర్కు జలిసి ఎత్కి దెయెదె.
9 జాకయ్ తుమ్‍క ఆఁవ్ కిచ్చొ మెంతసి మెలె, దొర్కు జలిసి ఎత్కి, దేముడుతె తుమ్ సంగితె తా, తుమ్‍క దెయెదె. ఎక్కి మెన్సు తెన్ చజిలె దొర్కు జయెదె. కెవ్డితె ఉంక్రయ్‍తె తిలె, తుమ్‍క కెవ్డి ఉగ్డ దెయెదె. 10 కో నఙిలె, జోక దొర్కు జయెదె, చజిలొసొక, దొర్కు జయెదె. కెవ్డితె కో ఉంక్రయ్‍లె, జోచి రిసొ ఉగ్డ దెయెదె.
11 తుమ్‍తె సగుమ్‍జిన్‍క బోదల్, తుమ్‍తె కేన్ జవుస్ మాన్సుచొ పుత్తుసి ‡“మొస్సొ రోస్ దె” మెలె, అబ్బొసి అయి దెయెదె గె? నాయ్, గెద. 12 నెంజిలె “అండొ దె” మెలె, పొట్టె దెయెదె గె? నాయ్, గెద. 13 జలె, తుమ్ మాన్సుల్ పాపుమ్ సుదల్ తిలె కి తుమ్‍చ బోదల్‍క చెంగిల్‌చి దెంక జాన్సు జలె, పరలోకుమ్ తిలొ దేముడు అబ్బొతె కో జోచి సుద్ది తిలి ఆత్మక నఙిలె దెయె నాయ్ గె? కచితుమ్ దెయెదె.
14 ఏక్ సుట్టు యేసు గుల్లొ కెర్తొ ఏక్ బూతుమ్‍క ఉదడ్తె తిలొ. జో బూతుమ్ జో మాన్సుక ముల దిలె, జో మాన్సు లట్టబుక మొదొల్ కెర్లొ, చి దెకిల ప్రెజల్ ఒగ్గర్ ఆచారిమ్ జల. 15 గని జోవయింతె సగుమ్‍జిన్ §పండితుల్ సూన కెర కిచ్చొ మెల మెలె, “బూతల్‍క రానొ జలొ *బయెల్జెబూల్‍చి నావ్ తెన్ ఈంజొ బూతల్‍క ఉదడ్తయ్” మెన సంగిల. 16 అన్నె సగుమ్‍జిన్, జోక పరిచ్చ కెరుమ మెన ఉచర, “తుచి సెక్తి పరలోకుమ్‍చి అదికారుమ్‍చి తిలె, జా రుజ్జు దెకయ్‍తి కిచ్చొ జవుస్ వెల్లి కామ్ అమ్‍చి మొక్మె కెరు” మెన సంగిల. 17 గని యేసు జోవయించి మెన్సుతె తిలిసి జానె చి, జోవయింక, “కేన్ జవుస్ రాజిమ్‍తెచ మాన్సుల్ జోవయింక జెఁవ్వి విరోదుమ్ జా వర్స వర్స జా యుద్దుమ్ కెరన్లె, జా రాజిమ్ పాడ్ జా గెచ్చెదె, అన్నె, †కేన్ గేరు జవుస్ మాన్సుల్ వర్స వర్స జా జోవయింక జెఁవ్వి విరోదుమ్ కెరన్లె, జా గేరు జవుస్ సేడెదె. 18 దస్సి, సయ్‍తాన్ సయ్‍తాన్‍చి ఉప్పిరి జొయ్యి యుద్దుమ్ కెర్లె, జోచి రాజిమ్ కీసి టీఁవెదె, టీఁవుక నెత్రె మెలె, అంక బయెల్జెబూల్ జోవయింక సాయిమ్ తతికయ్ బూతల్‍క ఉదడ్తయ్” మెన తుమ్ సంగితసు. 19 జలె, ఏక్ కోడు తుమ్ ఉచర. ఆఁవ్ ఏక్ వేల బయెల్జెబూల్‍చి నావ్ తెన్ బూతల్‍క ఉదడ్లెగిన, తుమ్‍చయ్ సిస్సుల్ కచి నావ్ తెన్ ఉదడ్తతి? బూతల్‍క ఉదడ్త తుమ్‍చయ్ సిస్సుల్ అంచి రిసొ తుమ్‍క తీర్పు సంగుతు! 20 గని దేముడుచి ఆతుక మెలి కోడు జోచి సెక్తికయ్ ఆఁవ్ బూతల్‍క ఉదడ గెల్తసి జలె, కచితుమ్ దేముడుచి రాజిమ్ తుమ్‍తె అప్పె పాఁవ జా అస్సె.
21 కేన్ జవుస్ ‡బలుమ్ సుదొ, జోచ అయ్‍దల్ ఎత్కి దెరన జోచి సొంత గేరు రకితె తిలె, కో నే దెర గెతి రితి జోచ ఆస్తుల్ చెంగిల్ తవుల. 22 గని జోచి కంట ఒగ్గర్ §సెక్తి తిలొసొ అయ్‍లె, జోక పెట జీన్లె, జో మాన్సు నంప కెర్ల అయ్‍దల్ ఈంజొ అన్నె సెక్తి తిలొసొ వెంట గెల కెర, జోచ ఆస్తుల్ దెర గెచ్చ జోచ మితర్సుల్ తెన్ వాటల్ కెరన వంటనుల.
23 “జలె, కో అంచి పచ్చెన జయె నాయ్ గే, అంక విరోదుమ్ జా అస్సె, చి అంచి రాజిమ్‍తె జేఁవ్ బెదితి రితి కో అంచి తెన్ మాన్సుల్‍క అంచితె ఆనె నాయ్ గే, అంచి మందక చెదుర్ప కెర్తయ్.” మెన యేసు సంగిలన్.
బూతుమ్ ముల దిలి గెరి అన్నె ఒగ్గర్ బూతల్ ఉట్ట జా బస జతిస్‍చి టాలి
(మత్త 12:43-45)
24 తెదొడి యేసు అన్నెక్ కోడు సంగిలొ, “ఏక్ మాన్సుక బూతుమ్ దెర తిలెగిన, జో బూతుమ్ జో మాన్సుచి తెంతొ ముల దా తత్తిచి రిసొ టాన్ చజన బయిలె గెచ్చ బుల్తె తయెదె, గని టాన్ నే దొర్కు జలి రిసొ, ఉచరన, ఆఁవ్ ముల దిలొ గెరి అన్నె గెచ్చిందె మెన 25 జో గెరి అయ్‍లె, జో గెర్‍చొ మాన్సు వడ్డవ కెర సుబ్రుమ్ కెర అస్సె మెన దెక కెర 26 గెచ్చ, అన్నె జాచి కంట గర్చ సత్తు బూతల్‍క పట్టి కడ ఆనెదె చి, జేఁవ్ ఎత్కి జో మాన్సుతె పెస కెర, ఒత్తయ్ బస జవుల. జాచి రిసొ, పట్తొ జో మాన్సుక అగ్గెచి కంట ఒగ్గర్ అల్లర్ జయెదె” మెన యేసు సంగిలన్.
కక్క ఒగ్గర్ చెంగిల్ గే యేసు సంగిలిసి
27 యేసు ఈంజ కోడు సంగితికయ్, కిచ్చొ జర్గు జలి మెలె, ఒత్త బెర తిల జనాబ్‍తె ఏక్ తేర్‍బోద “తుక పాయిలి దూదు పియడ్లి అయాద్‍క ఒగ్గర్ చెంగిలి!” మెన కేక్ గలిలి. 28 జలె, యేసు కిచ్చొ జబాబ్ దిలన్ మెలె, “నాయ్, గెద. కక్క ఒగ్గర్ చెంగిల్ మెలె, దేముడుచి కోడు సూన, జయ్యి కోడ్ రితి ఇండితసకయ్” మెలన్.
జేఁవ్ యూదుల్‍చి అన్మానుమ్ బుద్దిచి రిసొ సంగిలిసి
(మత్త 12:38-42; మార్కు 8:12)
29 అన్నె ఒగ్గర్‍జిన్ ప్రెజల్ బెర జెతె తతికయ్, యేసు ఇసి మెన బోదన కెరుక దెర్లన్. “ఈంజ కాలుమ్‍చ మాన్సుల్ ఒగ్గర్ పాపుమ్‍చ. అంచి అదికారుమ్‍క రుజ్జు దెకయ్‍త వెల్లెల కమొక కోర్‍ప జతసు, గని అంచి అదికారుమ్ దెకయ్‍తి రిసొ ఎక్కిక పిట్టవ, కేన్ వేర కామ్ కెర దెంక నెంజె. కేన్ మెలె, దేముడుచ కబుర్లు సంగిలొ యోనా పూర్గుమ్‍చొక జర్గు జలిసి జా వెల్లి కామ్ టాలి జయెదె. 30 *యోనా పూర్గుమ్‍చొ తిర్రతి వెల్లొ మొస్సొచి పెట్టి తా బార్ జలిసి నీనెవె పట్నుమ్‍చ మాన్సుల్‍క ఏక్ రుజ్జు జలి, గెద. దస్సి, మాన్సు జా జెర్మున్ అయ్‍లయ్ అంక †జర్గు జతిసి దొర్కు జలి రుజ్జు జయెదె.
31 “జలె, ఈంజ లోకుమ్‍చ మాన్సుల్‍క వెల్లి తీర్పు కెర్తి దీసిక, తుమ్ ఈంజ కాలుమ్‍చ అన్మానుమ్ జల యూదుల్ కి, యోనా బోదన కెర్ల నీనెవె పట్నుమ్‍చ ప్రెజల్ కి, బెద టీఁవితె. జేఁవ్ తుమ్‍క ‘గర్చ’ మెన రుజ్జు దెకవుల. కిచ్చొక మెలె, జా దేసిమ్‍చ మాన్సుల్ యోనా కెర్లి బోదన సూన కెర, జేఁవ్ కెర్ల పాపల్‍చి రిసొ దుకుమ్ జా, మెన్సు మార్చుప, నంపజా బుద్ది జల గని తూమ్ నాయ్. ఈందె, యోహానుచి కంట వెల్లొ తుమ్‍చి నెడిమి ‡అస్సె. 32 పడ్తొ, వెల్లి తీర్పు కెర్తి జా దీసిక, §సేబా మెలి దచ్చెన దేసిమ్‍చి పూర్గుమ్ తిలి రాని ఎక్లి, ఈంజ కాలుమ్‍చ మాన్సుల్ తెన్ టీఁవ, తుమ్‍క ‘గర్చ’ మెన రుజ్జు దెకయెదె. కిచ్చొక మెలె, పూర్గుమ్ జా రాని ‘సొలొమోను రానొ సంగితి బుద్ది సూనిందె’ మెన, ఒగ్గర్ ఒగ్గర్ దూరి తెంతొ అయ్‍లి. గని, ఈందె, సొలొమోనుచి కంట వెల్లొ తుమ్‍చి నెడిమి *అస్సె.
మాన్సుచి పేట్ తెడి చెంగిల్ ఉజిడి కావలె మెలిసి
33 “కేన్ జవుస్ మాన్సు ఏక్ దీవు లంబడ తిలె, జా దీవుక ఆరి లంబడ్లి రితి గెర్‍చి మజ్‍గెర్‍తె కూన్లి గొయితె జవుస్ తితి నాయ్, నాడిచి తెడి జవుస్ డంకితి నాయ్, గని గెరి జెత ఎత్కిజిన్‍క జా ఉజిడి దెతి రిసొ దీవుకంబుమ్‍చి ఉప్పిరి తివుల.
34 “తుమ్‍చి ఆఁగుక తుమ్‍చ అంకివొ దీవు జలె, తుమ్‍చ అంకివొ †టేంట తిలె, తుమ్‍చి ఒండి ఆఁగ్ ఉజిడ్ తెన్ తయెదె. గని తుమ్‍చ అంకివొ మయ్‍ల జా తిలె, తుమ్‍చి ఆఁగ్ ఎత్కి ఆమస్ రితి అందర్ తెన్ తయెదె. 35 జాకయ్, తుమ్‍చి పెట్టి తిలి ఉజిడి అందర్ నే జతి రితి జాగర్త తెన్ తా. 36 జలె, తుమ్‍చి ఒండి అఁగి కేన్ పక్క కి అందర్ నెంజితె రితి ఉజిడి బెర తిలె, దీవుచి ఉజిడి కీసి తుమ్‍క ఉజిడి దెకయెదె గే, దస్సి, తుమ్‍చి పెట్టిచి ఉజిడి సొస్టుమ్ డీసెదె” మెన యేసు సంగిలన్.
పరిసయ్యుల్‍క చి దేముడుచి కొడొ సికడ్తసక యేసు తీర్పు సంగిలిసి
(మత్త 23:1-36; మార్కు 12:38-40; లూకా 20:45-47)
37 యేసు జా బోదన సంగ కేడయ్‍తికయ్, పరిసయ్యుడు ఎక్కిలొ యేసుక జోచి గెరి అన్నిమ్ కా జె మెన బుకార్లన్, చి యేసు జో తెన్ గెరి గెచ్చ అన్నిమ్ కంక వెసిలన్. 38 జలె, యేసు అత్తొ నే దొవన్‍తె అన్నిమ్ కతయ్ మెన దెక కెర జో ఆచారిమ్ జలొ. 39 యేసుప్రబు జోక, “తుమ్ పరిసయ్యుల్ గలస్లు గిన్నలు ఉప్పిర్ పక్క దోవ, తుమ్‍చి ఆఁగుచి ఉప్పిరి దొవన్‍తసు, గని గలసు గిన్న తెడి ముర్కి తా గెలి రితి, తుమ్‍చి పేట్ తెడి కిచ్చొ అస్సె మెలె, ఆస బుద్ది పాపుమ్‍బుద్ది బెర అస్సె. 40 తుమ్ బుద్ది నెంజిలస, ఉప్పిరి తిలిసి జెర్మయ్‍లొ దేముడు, తెడి తిలిసి కి జెర్మయ్‍లొసొ నెంజె గె? కెర్లొ, గెద! 41 జలె, తెడి తిలిసి దర్ముమ్‍క దాస, చి ఈందె, తుమ్‍క ఎత్కి సుద్ది జయెదె.
42 “అయ్యొ తుమ్ పరిసయ్యుల్, తుమ్‍క సిచ్చ పిట్టె నాయ్! కిచ్చొక మెలె, తుమ్ పొచ్చెన్ రొడ్డొతె చెరమల్లితె దసచ ఎత్కితె దెస్సు వంతుల్ కెర, ఏక్ వంతు ఎత్కి అదికారుమ్ తిలొ దేముడుక దెతసు. గని మాన్సుల్‍చి ఉప్పిరి సత్తిమ్ తీర్పు కెరుక చి, దేముడుక ప్రేమ కెరుక తుమ్ పఁవ్సితసు. జలె, కిచ్చొ కిచ్చొ వస్తువల్‍తె దెస్సు వాటల్ కెర ఏక్ వాట జోవయింక దెంక తప్పు నెంజె, గని ముక్కిమ్‍క సత్తిమ్ తీర్పు కెర్తె తత్తదు జలె, దేముడుక ప్రేమ కెర్తె తత్తదు జలె, తుమ్‍క చెంగిల్ తత్తి!
43 “అయ్యొ, తుమ్ పరిసయ్యుల్, తుమ్‍క సిచ్చ పిట్టె నాయ్! కిచ్చొక మెలె, సబ గెరిచ ముక్కిమ్ టాన్లుతె వెసుక కోర్‍ప జతసు, సంతవీదులె ఎత్కిజిన్ అమ్‍క జొకర్తు మెన కోర్‍ప జతసు. 44 అయ్యొ, తుమ్‍క సిచ్చ పిట్టె నాయ్! తుమ్ కీసి జతసు మెలె, బయిలె తతా నే డీస్త మెస్నల్ రిత అస్సుస్. ‘మెస్నల్’ మెన నేన కెర, మాన్సుల్ ఒత్త సుఁదితతి” మెన యేసు టాలి కెర సంగిలన్.
45 తెదొడి, మోసే తెన్ దేముడు దిలి ఆగ్నల్ సికడ్తొసొ ఎక్కిలొ యేసుక, “గురుబాబు, తుయి ఇసి సంగిలె, ‡అమ్‍క కి మరియాద కడ్తసి” మెలన్. 46 యేసు జోక కిచ్చొ జబాబ్ దిలన్ మెలె, “తుమ్ మోసే తెన్ దేముడు దిలి ఆగ్నల్ సికడ్తస, అయ్యొ! తుమ్‍క కి సిచ్చ పిట్టె నాయ్! కిచ్చొక మెలె, కూలి మాన్సుల్‍క సావుకర్లు కీసి కంది వయితి జాడు వయడుల గే, దస్సి తూమ్, ఒగ్గర్ ఆడ్ర రితి కెరుక అస్సె మెన, ప్రెజల్‍క జాడు వయడ్తి రితి కెర్తసు. గని తుమ్ వయడ్త జాడ్లు రిత ఆడ్ర సుల్కన కెర్తి రిసొ తుమ్‍చి కిడి ఊంటి కి నే చంపొ కెర్తి రితి, జేఁవ్ ప్రెజల్‍క కన్కారుమ్ జసు నాయ్. 47 అయ్యొ, తుమ్‍చి సిచ్చ పిట్టె నాయ్! కిచ్చొక మెలె, తుమ్‍చ పూర్గుమ్‍చ దేముడుచ కబుర్లు సంగిలసక మార్ల, చి జా టాన్‌క జోవయించి రిసొ §చెంగిల మెస్సున్‍లు తుమ్ బందయ్‍తసు. 48 దస్సి, జోవయించి పాపుమ్‍తె తుమ్ బెదిలిస్‍చి రిసొ తుమ్‍చి ఉప్పిరి జోవయించి ఉప్పిరి సాచుల్ జతసు. కిచ్చొక మెలె, జేఁవ్ జోవయింక మార్ల, చి తూమ్ జోవయింక మెస్సున్‍లు బందయ్‍తసు. 49 జాకయ్ దేముడుచి గ్యానుమ్ సంగిలిసి కిచ్చొ మెలె, అంచ కబుర్లు సంగితస సగుమ్‍జిన్‍క, అంచ బారికుల్ జతస సగుమ్‍జిన్‍క, జా కాలుమ్‍క అమ్‍చ యూదుల్‍తె తెద్రయిందె, చి జా కాలుమ్‍క అమ్‍చ యూదుల్ జోవయింతె సగుమ్‍జిన్‍క మారుల, సగుమ్‍జిన్‍క వేర సిచ్చల్ అల్లర్ కెరుల” మెన అస్సె. 50 దస్సి, బూలోకుమ్ జెర్మయ్‍లి తెంతొ అప్పె ఎద అబ్బదింసి తూమ్ దేముడుచ కబుర్లు సంగిలసచి లొఁయి సువిలి పాపుమ్ తుమ్ ఈంజయ్ కాలుమ్‍చ వయితె. కెఁయ తెంతొ సూఁయి జలిసి మెలె, 51 *హేబెలు అన్నొసి అత్య కెర్లి తెంతొ మొదొల్ కెర, †దేముడుచి గుడిచి నెడిమి బలి దెతి స్తంబుమ్ సొడి మాన్సుల్ మార్లొ జెకర్యాచి లొఁయి సువిలి ఎదచి లొఁయి. నిజుమి తుమ్‍క ఆఁవ్ కచితుమ్ సంగితసి, జేఁవ్ ఎత్కిజిన్‍చి లొఁయి సువిలి పాపుమ్‍చి సిచ్చ ఈంజయ్ కాలుమ్‍చక లయెదె.
52 “అయ్యొ, తుమ్ మోసే తెన్ దేముడు దిలి ఆగ్నల్ సికడ్తస, తుమ్‍క సిచ్చ పిట్టె నాయ్! కిచ్చొక మెలె, దేముడు రెగిడ్లిస్‍తెచి బుద్ది గ్యానుమ్‍చి ‡గేరుచి తాలల్ కడి తుమ్ దెర గెచ్చ లుంకాడ అస్సుస్. తూమ్ కి ఒత్త పఁవ్స నాయ్, చి ఒత్త పెసుక గెల అన్నె మాన్సుల్‍క కి అడ్డు కెర, ఒత్త పెసడ్సు నాయ్” మెన యేసు సంగిలన్.
53 యేసు ఒత్త తెంతొ ఉట్ట గెతికయ్, మోసే తెన్ దేముడు దిలి ఆగ్నల్ సికడ్తస చి పరిసయ్యుల్ జోచి ఉప్పిరి ఒగ్గర్ కుస్సిదుమ్ జా, కిచ్చొ కిచ్చొచి రిసొ జోవయింక పుస లట్టబడ పరిచ్చ కెర్లి రితి జతె తిల. 54 ‘ఏక్ వేల జో కిచ్చొ జవుస్ తప్పు సంగిలె జోక దెరుక జయెదె’ మెన, రకితె తిల.
* 11:2 నెంజిలె ‘ఓ పరలోకుమ్ తిలొ అమ్‍చొ దేముడు అబ్బొ’. † 11:4 మెలె, జేఁవ్ అమ్‍క పాపుమ్ నే కెర్లి రితి అమ్ దెకితసుమ్. ‡ 11:11 నెంజిలె ఈంజ తొలితొ రెగిడ్ల సగుమ్ పుస్తకల్‍తె అన్నె కిచ్చొ బెద తిలి మెలె, “పోడియొ దె” మెలె, అబ్బొసి పత్తురు దెయెదె గె? నెంజిలె “మొస్సొ రోస్…”… § 11:15 మత్తయి 12:24, మార్కు 3:22. * 11:15 మెలె, సయ్‍తాన్. † 11:17 మత్తయి 12:25, మార్కు 3:25. ‡ 11:21 సయ్‍తానుక టాలి జయెదె. § 11:22 యేసుక్రీస్తుక టాలి జయెదె. * 11:30 యోనా 1-4 అద్యయల్. † 11:30 మెలె, యేసు మొర తిర్రత్‍క అన్నె జీవ్ జా ఉట్టితిసి. లూకా 23, 24 అద్యయల్. ‡ 11:31 సొంతచి రిసొ సంగితయ్. § 11:32 సొంతచి రిసొ సంగితయ్. * 11:32 రానల్ మొదొల్ పుస్తకుమ్ 10 అద్యయిమ్. † 11:34 ‘టేంట అంకివొ’ మెలె, ఎత్కి అదికారుమ్ తిలొ దేముడు తెన్ యేసు తెన్ బెద జోవయించి బుద్ది దెరన జయ్యి బుద్దిక సత్తిమ్ ఇండితిసి. ‘మయ్‍ల అంకివొ’ మెలె, సయ్‍తాన్ తెన్ బెదిలిసి; జోవయించి పొరపాట్ బుద్ది, పాపుమ్‍బుద్ది దెరన పాపుమ్ ఇండితె తా గార్ జతిసి. ‡ 11:45 కిచ్చొక మెలె, మోసే తెన్ దేముడు దిలి ఆగ్నల్ సికడ్తస పరిసయ్యుల్ తెన్ బెదితస జవుల. § 11:47 మత్తయి 23:29-30. * 11:51 ఆదికాండుమ్ 4:8. † 11:51 2 దిన: పుస్తకుమ్ 24:20-22. యేసు నే జెతె అగ్గె ఎత్కి అదికారుమ్ తిలొ దేముడుచ కబుర్లు సంగిలొ ఆకర్‍చొ మాన్సు ఈంజొ జెకర్యా మెలొసొ. ‡ 11:52 మత్తయి రెగిడ్లిస్‍తె, మత్తయి 23:13తె కిచ్చొ అస్సె మెలె, “మాన్సుల్‍చి మొక్మె తుమ్ పరలోకుమ్‍చి కెవ్డివొ డంకితసు….”.