\NormalFont\ShortTitle{Ãzị́táŋá Amviŋá}

{\MTB Bụ́kụ̃

\par }{\MT Ãzị́táŋá

\par }{\MTB Amviŋá drị̂

\par }{\IP Bụ́kụ̃ Ãzị́táŋá Amviŋá drị́ ꞌdĩ ĩꞌdi ãzị́táŋá ịsụ́lé sĩlé bụ́kụ̃ tõwú rĩ kí agá sĩ ị́jọ́ údu rĩ kí amvijó ĩdí rĩ i. (Ála umve la mũndú tị sĩ Pẹ́nị̃tãtụ̃kị̃, ꞌdĩ kí bụ́kụ̃ tõwú ãzị́táŋá drị̂ kî.) Rụ́ bụ́kụ̃ ꞌdĩ ꞌbadrị̂ ífí Ĩbũrãníyã Tị sĩ “Ị́jọ́ kî.” ꞌBá pírí ãtị̃ kí rá Bụ́kụ̃ Ãzị́táŋá amviŋá drị́ ꞌdĩ Mụ́sã sĩ ĩꞌdi nĩ ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãsĩŋá gâlé ru ála dó ĩꞌdi ꞌbã drãŋá ꞌbã ị́jọ́ ísú. Bụ́kụ̃ ꞌdĩ iꞌdó ru ị́jọ́ jọlé, “ꞌDĩ kí ị́jọ́ Mụ́sã ꞌbã jọlé ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ kî.” Ígátáŋá jọlé bụ́kụ̃ Ãzị́táŋá Amviŋá drị́ ꞌdĩ Mụ́sã sĩ nĩ rĩ âtĩ vâ ĩꞌdi pálé ũꞌbíru Ị́jọ́ Úꞌdí rĩ agá rá. Ícétáŋá ãlu rĩ ála ísú la bụ́kụ̃ ꞌEtáŋá 3:22-23 ꞌdĩ Pétẽrõ ꞌbã aꞌdụ́lé angájó bụ́kụ̃ Ãzị́táŋá Amvijó 18:15-18 rĩ agá ãzíla ĩꞌdi bã sĩ jọjóla ꞌdĩ kí ị́jọ́ Mụ́sã drị́ rĩ kî. Mụ́sã sĩ ándrá bụ́kụ̃ Íꞌdóŋá, Ãfũŋá, ꞌBá Lẹ́vị̃ drị̂ kî, Kãlãfe ãzíla Ãzị́táŋá Amvijó ꞌdĩ kí nĩ ãnirú ílí 1300 jõku 1400 ꞌdĩ sĩ útị drĩ Kúrísĩtõ ku.

\par }{\IP Bụ́kụ̃ Ãzị́táŋá Amvijó rĩ drị́ sĩlé ꞌdĩ úsĩ ĩꞌdi azizã úpí kí drĩdríŋĩ gá ãzíla sụ́rụ́ ãzí ũkpó la kí sĩ adrujó ĩꞌdidrị́ alé gá rĩ ꞌbaní, cécé ándrá ru idélépi sáwã údu rĩ kí agá rĩ áni. Ĩꞌdi tị icíma Ãdróŋá kí drĩdríŋĩ gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ abe rĩ i. Ãdróŋá ãꞌị̃ sụ̃sụ́ wijó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌba nî drĩ kí ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí vú ũbĩ rá rĩ gá. Ịsịrayị́lị̃ drĩ adru drĩ ũnzĩ rú ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí sĩ, ala ĩꞌbaní drị̃rịma fẽ rá. ꞌDĩ kí ị́jọ́ drĩ bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá sĩ pírí rĩ kî, wó cápũtã 27 ãzíla 28 be jọ kí ị́jọ́ ambamba la sụ̃sụ́ wiŋá ãzíla áwãtáŋá mụlé ndrelé Ịsịrayị́lị̃ ĩꞌdi ꞌbá ãrútáŋá ru la yã jõku drĩ ũnzĩ rú yã rĩ gâsĩ. Ínátị ndúndú ꞌdĩ utu kí pá ꞌbé ị̃rị̃ kí drĩ gá ꞌdĩ sĩ ála sụ̃sụ́ wiŋá ãzila áwãtáŋá ꞌdĩ kí jọ agá ĩꞌbaní ụ́ꞌdụ́kọ́ re sĩ ãtĩ kí tị icíma ꞌdĩ rá yã rĩ iꞌdajó.



\par }\ChapOne{1}{\SH Ãzị́táŋá fẽlé sĩ ꞌBé Hõrébũ aꞌbejó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDĩ kí ị́jọ́ Mụ́sã ꞌbã jọlé ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ãngũ kõtórõ rú Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ drị̂ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá rĩ kî, ꞌdĩ ãngũ Ãrábã ꞌi ru ndrelépi Sụ́fụ̃ be Pãránĩ kí drĩdríŋĩ gá Tọ́fẹ̃lị̃ be Lãbánĩ, Hãzẹ̃rọ́tị̃ ãzíla Dĩzãhábũ gá rĩ ꞌi.

\VS{2}(Ãcị̃ ꞌdĩ ꞌdụ ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌdĩ iꞌdójó Hõrébũ gá sĩ cajó Kãdẹ́sị̃ Bãrĩnéyã gá ꞌdĩ gẹ̃rị̃ mụlépi ꞌBé Sẽyírĩ gâsĩ rĩ ꞌi.)


\par }{\PP \VS{3}Ílí kãlị́ sụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ bã kí ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ aꞌbejó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá ĩmbá mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌbã ĩmbá ụ́ꞌdụ́ ãlu rĩ sĩ, Mụ́sã ũlũ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã ãzị́táŋá la kí fẽjó ĩꞌdiní ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ị́jọ́ sĩ rĩ kí pírí rá.

\VS{4}Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru Mụ́sã ꞌbã úpí Sị̃họ́nị̃ sụ́rụ́ Ãmọ́rị̃ drị́ ũpĩ nalépi Hẹ̃sị̃bọ́nị̃ gá rĩ ndẽjó ꞌbo ãzíla ĩꞌdi ꞌbã úpí Ụ́gị̃ Bãsánĩ drị́ ũpĩ nalépi táwụ̃nị̃ Ãsị̃tãrọ́tị̃ ꞌbadrị́ Ị̃drẹ́yị̃ be rĩ kí ndẽjó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá.


\par }{\PP \VS{5}Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru ꞌdĩ sụ́rụ́ Mụ̃wábụ̃ drị̂ agá, Mụ́sã iꞌdó ándrá dó ị́jọ́ jọlé ãzị́táŋá ꞌdĩ kí drị̃ gá.


\par }{\PP \VS{6}“{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ jọ ãmaní ꞌBé Hõrébũ gá ꞌdãá, ‘Ĩmi uꞌá dó ꞌbé ꞌdĩ gá ꞌdâ sáwã ãzo rú ꞌbo.

\VS{7}Ĩmi aꞌbe kámbĩ ꞌdĩ ꞌi ãzíla ĩko drị̃ mụlé ãngũ ꞌbé ꞌa rú Ãmọ́rị̃ ꞌbadrị̂ agâlé, ĩmụ ꞌbá pírí jĩránĩ rú Ãrábã gá rĩ ꞌba rụ́ ꞌbé agâlé, ꞌbé ꞌbã pá ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá, ꞌdĩ Nẹ̃gẹ́vụ̃ gá ị̃yị́ tị gá ãngũ ꞌbá Kãnánĩ gá rĩ ꞌbadrị̂ gá ãzíla Lébãnõnĩ gá cajó kpere ị̃yị́ ãmbógó Ũfũrátĩ drị̂ gá.

\VS{8}Ĩndre, áfẽ ãngũ ꞌdĩ pírí ĩminî. Ĩfi ala gâlé, ĩꞌdụ ãngũ
{\ND{Úpí}} ꞌbã ũyõ la najó ꞌi fẽ la ãmã áyị́pịka Ịbụrahị́mụ̃, Ĩsákã ãzíla Yãkóꞌbõ ꞌbaní anzị ĩꞌbadrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe rĩ gá.’ ”


\par }{\SH ꞌBá drị̃lẹ́ ru rĩ kí ũpẽjó rĩ
\par }
{\PP \VS{9}Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Sáwã ãmaní ándrá drĩ adrujó ꞌbé Sĩnáyĩ gá rĩ sĩ, ájọ ándrá ĩminí, ‘Ãzị́ adrujó drị̃lẹ́ ru sĩ ꞌbá kí drị̃ cejó rĩ mání ambamba. Má icó ĩꞌdi ngalé áꞌdụ̂sĩ ku.

\VS{10}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ fẽ ĩtị dó wẽwẽ rú cécé lẽlẽgó ꞌbụ̃ gá rĩ kî áni.

\VS{11}Lẽ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmã áyị́pịka ꞌbadrị̂ ꞌbã fẽ ĩminí tịjó pâlé álĩfũ ãlu sĩ ãzíla ꞌbã wi ĩminí sụ̃sụ́ ĩꞌdi ꞌbã ándrá azịlé rĩ áni.

\VS{12}Wó má icó ị́jọ́ ĩmi rụlépi, ị́jọ́ ĩmi nũlépi ãzíla ĩmi ịsụ́lépi rĩ kí ãzã kolé ma ꞌi áꞌdụ̂sĩ íngoní-íngoní ru?

\VS{13}Ĩmi ũpẽ ãgọbị kí agá ꞌbá ũndũwã rú ị́jọ́ vãlépi rá ãzíla rulé rũrũ la kí ínátị ãlu-ãlu agá ãzíla ma dó sĩ kí ꞌbã adrulé ĩmi drị̃lẹ́ gá.’


\par }{\PP \VS{14}“ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmi umvi ándrá ma, ‘Ị́jọ́ míní jọlé ãmaní ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ múké la.’


\par }{\PP \VS{15}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, áꞌdụ dó ꞌbá ũndũwã rú ĩminí ũpẽlé ínátị kí agâlé ꞌbá drị̃lẹ́ ru rulé rũrũ ꞌdĩ kí, áꞌbã dó sĩ kí ĩminí drị̃lẹ́ ru. Áꞌbã ãzí rĩ kí drị̃lẹ́ ru ꞌbá álĩfũ kí drị̃lẹ́ gá, ãzí rĩ kí ꞌbá túrú ãlu kí drị̃lẹ́ gá, ãzí rĩ kí ꞌbá kãlị́ tõwú kí drị̃lẹ́ gá, ꞌbá mụdrị́ kí drị̃lẹ́ gá. Áꞌbã ãzí rĩ kí ãmbogo rú ínátị kí drị̃lẹ́ gá.

\VS{16}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ áꞌbã ĩmi kí drị̃lẹ́ gá ꞌbá ị́jọ́ amálépi rĩ kî rú ãzíla ájọ, ‘Ĩmi itú ị́jọ́ ĩmĩ ádrị́pịka ãzíla ámvọ́pịka kí drĩdríŋĩ gá rĩ kí ãzíla ĩlị ị́jọ́ la kí ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ, drĩ táni adru ị́jọ́ la rụ mî ádrị́pị Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌi jõku ꞌbá ãzí ndú ãmị́yọ́ŋá ru la.

\VS{17}Ílị ị́jọ́ mũlũmbẽ sĩ ku, íꞌdụ ꞌbá pírí kí trũ-trũ uyaŋá kóru. Mí idé ꞌbá ãzí sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku, ãꞌdusĩku ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌi. Ị́jọ́ ũkpó ĩmi ndẽlépi rá rĩ kí ĩmi ajị́ kí áma drị̃lẹ́ gá, ma mụ kí ukólé ma ꞌi.’

\VS{18}Sáwã ꞌdã sĩ álũ ándrá ĩminí ị́jọ́ pírí ĩminí mụlé idélé rĩ kí rá.


\par }{\SH ꞌBá ũní-ũníŋá gá rĩ kí tị pẽjó rĩ
\par }
{\PP \VS{19}“Ị́jọ́ ꞌdã kí ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ fẽ ãmaní ãzị́táŋá, ãko dó sĩ drị̃ Hõrébũ gá ꞌdãá rĩ sĩ mụlé ãngũ ꞌbé ꞌa rú sụ́rụ́ ꞌbá Ãmọ́rị̃ ꞌbadrị̂ agâ sĩ ꞌdĩ ãngũ ꞌbâ kóru ãzíla ãngũ sĩ icójó idéjó ụ̃rị̃ sĩ kõtórõ rú ĩminí ndrelé ĩmi mịfị́ sĩ cé rĩ áni, ãzíla ꞌdãá rĩ sĩ ãca dó Kãdẹ́sị̃ Bãrĩnéyã gá.

\VS{20}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ájọ ĩminí, ‘Ĩmi acá dó ãngũ ꞌbé ru sụ́rụ́ ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú rĩ ꞌbadrị́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã mụlé fẽlé ãmaní rĩ gá ꞌbo.

\VS{21}Índre,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ fẽ míní ãngũ ꞌdĩ ꞌbo. Ímụ ãzíla íꞌdụ ĩꞌdi mî ãni la rú, cécé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mî áyị́pịka ꞌbadrị̂ ꞌbã jọlé rĩ áni. Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku jõku mí ịsụ́ ũkpõ ãkõ ku.’


\par }{\PP \VS{22}“Wó ĩmi amụ́ má rụ́ ꞌdõlé ãzíla ĩjọ mání, ‘Lẽ ãpẽ kí ꞌbá ũní-ũníŋá gá la kí tị drị̃lẹ́ gâlé ị́jọ́ ãngũ ꞌdã gá rĩ kí ị̃ndụ́ ndrụ̃lé sĩ ãmaní ị́jọ́ la ajíjó vúlé ãma rụ́ ꞌdõlé gẹ̃rị̃ ãmaní mụlé ꞌdụlé rĩ ãzíla táwụ̃nị̃ ãmaní sĩ mụjó ala gá rĩ kí abe.’


\par }{\PP \VS{23}“Ígátáŋá ꞌdĩ iꞌdá mání rĩ gá múké, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má ũpẽ dó sĩ ĩmi agá ꞌbá kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, ꞌbá ãlu-ãlu angájó ínátị ĩꞌdidrị̂ agá.

\VS{24}Aꞌbe kí dó ãngũ ꞌdã rá ãzíla mụ kí dó ãngũ ꞌbé ru rĩ agâlé, ca kí dó áꞌbụ Ị̃sị̃kọ́lị̃ rĩ gá ãzíla acị́ kí dó ꞌa la ꞌi.

\VS{25}Ají kí ife ífí nalé nãnã ãngũ ꞌdã agá rĩ kí kí drị́ gá ĩndĩ, ají kí kí ãma rụ́ ꞌdõlé ĩꞌbã kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ãngũ ꞌdã gâlé rĩ kí ajíjó ãmaní rĩ sĩ, ‘Ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã fẽlé ꞌdã ĩꞌdi ãngũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ ãlá la.’


\par }{\SH Úpí Ãdróŋâ tị gãjó úmgbé rĩ
\par }
{\PP \VS{26}“Wó ĩlẽ ándrá mụlé ku ĩminí ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̂ kí gãjó úmgbé rĩ sĩ.

\VS{27}Ĩmi unu ándrá hémã ĩmidrị̂ kí agâlé ãzíla ĩjọ, ‘{\ND{Úpí}} lẽ ãma ku; ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ anzé dó sĩ ãma angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé ãma fẽjó ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị̂ kí drị́ alé agá sĩ ãma uꞌdị́jó.

\VS{28}Ãma dó mụ íngõlé? Ãmã ádrị́pịka fẽ kí ãma ásị́ ní umvúlé rá. Jọ kí, “ꞌBá ꞌdã kí ũkpó ru ãzíla zo kí ãmaní ãndânĩ, táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ kí ãmbógó ru ãzíla Bõrõ la kí ụrụgá wị́lị́wị́lị́ kpere ꞌbụ̃ gâlé. Ãndre vâ ꞌbá Ãnákĩ drị̂ kí ꞌdãá rá.” ’


\par }{\PP \VS{29}“Wó ájọ ĩminí, ‘Ĩmi ụrụꞌbá ꞌbã yã ku, ĩmi idé kí sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku.

\VS{30}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ la mụ ĩmi drị̃lẹ́ gá, ĩꞌdi mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé ĩminí cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá idélé ĩmi drị̃ gâsĩ Mị̃sị́rị̃ gá

\VS{31}ãzíla ãngũ kõtórõ rú rĩ gâlé rĩ áni. ꞌDãá índre ándrá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ mba ími tã íngoní yã rĩ gá rá, cécé átẹ́pị ꞌbã ngọ́tị́ŋá ĩꞌdidrị̂ tã mbajó gẹ̃rị̃ agá ꞌdâ rĩ áni, mba ími tã kpere míní acá agá ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ.’


\par }{\PP \VS{32}“Wó ị́jọ́ ꞌdĩ kí agâ sĩ pírí, ĩꞌbã ándrá ásị́ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị́,

\VS{33}ándrá mụlépi ĩmi drị̃lẹ́ gá ácị̃ ĩmidrị̂ gá, ĩmi drị̃ ꞌdelépi ị́nị́ sĩ ãcí sĩ ãzíla ị̃tụ́ sĩ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ sĩ, ĩminí ãngũ ịsụ́lépi sĩ rijó ãzíla vâ gẹ̃rị̃ iꞌdalépi ĩminí sĩ mụjó rĩ drị̃ gá ku.


\par }{\PP \VS{34}“{\ND{Úpí}} la mụ ị́jọ́ ĩminí jọlé rĩ kí arelé ꞌbo, ũmbã na ĩꞌdi ãzíla na dó sĩ ũyõ,

\VS{35}‘ꞌBá ãzí áyi ĩmidrị́ ũnzí ꞌdĩ agá ꞌdâ icólépi ãngũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ ãlá mání ũyõ nalé ma fẽ la ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní ꞌdã ndrelépi la la adru ꞌdáyụ,

\VS{36}Kãlẹ́bụ̃ Yẹ̃fụ́nẹ̃ ngọ́pị la lú mụ ndrelé la nĩ. Ma mụ ãngũ ĩꞌdi ꞌbãsĩ pá tị̃jó ala gá ꞌbo rĩ fẽlé ĩꞌdinî ãzíla anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe, ãꞌdusĩku ũbĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} drị̂ kí vú ásị́ pírí sĩ.’


\par }{\PP \VS{37}“{\ND{Úpí}} rụ mání ũmbã ĩmi ị́jọ́ sĩ rá ãzíla jọ mání, ‘Mí icó filé ãngũ ꞌdã agâlé ku,

\VS{38}be la rá la ꞌbá ími ãzã kolépi, Yósũwã Nụ́nị̃ ꞌbã ngọ́pị la fi nĩ. Mí ímbá ásị́ la, ãꞌdusĩku ĩꞌdi mụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ ꞌdelé ãngũ ꞌdã ꞌdụjó nĩ.

\VS{39}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ ãmaní pírí anzị nírí ĩmidrị́ icólépi ị́jọ́ múké rĩ kí drĩdríŋĩ awalépi ị́jọ́ ũnzí rĩ abe ku rĩ kí fi ãngũ ꞌdã gá nĩ. ꞌDĩ kí anzị nírí ĩminí jọlé mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí kí ụrụ mãbụ́sụ̃ rú rĩ kî. Ma ãngũ ꞌdĩ fẽ ĩꞌbaní ãzíla kí dó sĩ ri ala gá.

\VS{40}Wó ꞌbá ꞌdĩ ĩmi rú rĩ gá, ĩmi uja ĩmi mụlé ãngũ kõtórõ rú rĩ gâlé gẹ̃rị̃ sĩ mụjó Mĩrĩ Ika rĩ gâlé ru.’


\par }{\PP \VS{41}“ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmi umvi, ‘Ãma iza ị́jọ́
{\ND{Úpí}} rụ́ rá. Wó ãma mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé rá, cécé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã azịlé ãmaní rĩ áni.’ Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ãlu-ãlu ꞌdụ dó ãko ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí trũ mụjó ĩꞌdiní ũrãjó la ĩꞌdi adru ĩpé ru ãngũ ꞌbé ꞌa rú rĩ ꞌdụjó rĩ sĩ rĩ áni.


\par }{\PP \VS{42}“Wó
{\ND{Úpí}} jọ mánî, ‘Ílũ ĩꞌbaní lẽ ꞌbã mụ kí ãꞌdị́ gâlé ku, ãꞌdusĩku mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí mụ kí ndẽlé rá.’

\VS{43}Ájọ ándrá ĩminí rá, wó ĩmi are ándrá áma tị ku. Ĩgã ándrá ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} drị̂ kí úmgbé ãzíla ĩko dó drị̃ ãfó sĩ mụlé ãngũ ꞌbé ru rĩ gâlé.

\VS{44}ꞌBá Ãmọ́rị̃ drị́ uꞌálépi ãngũ ꞌbé agá rĩ angá kí ĩmi drị̃ gá, ndẽ kí ĩmi, adró kí ĩmi cécé ãnụ́kụ́fị́ áni ãzíla mụ kí ĩmi ụꞌdị́ trũ angájó Sẽyírĩ gá kpere cajó Họ́rị̃mã gá.

\VS{45}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi ãgõ vúlé áwáŋá trũ
{\ND{Úpí}} rụ́ ꞌdõlé, wó ꞌbã ásị́ áwáŋá ĩmidrị̂ drị̃ gá ku ãzíla ꞌbã bị́lẹ́ áwáŋá ĩmidrị̂ kí arejó ku.

\VS{46}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi uꞌá ándrá dó Kãdẹ́sị̃ gá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú, ĩmi iza sáwã ãndânĩ rĩ kí ꞌdãá.”




\par }\Chap{2}{\SH Wãyá cojó ãngũ kõtórõ rú rĩ agá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ị́jọ́ ꞌdã kí ũngúkú gá Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ãma uja ãma vúlé ãzíla ãko drị̃ mụlé gẹ̃rị̃ mụlépi Mĩrĩ Ika rĩ gâlé ru, cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé mání rĩ áni. Ãma acị́ ãngũ ꞌbé ru Sẽyírĩ drị̂ agá ụ́ꞌdụ́ ãzo rú.


\par }{\PP \VS{2}“ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ mánî,

\VS{3}‘Ĩmi apí dó ꞌbé ꞌdĩ ꞌa ụ́ꞌdụ́ ãzo rú ꞌbo, ĩtụ dó ụ́rụ̂lé ru.

\VS{4}Ífẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ãzị́táŋá ꞌdĩ kî, “Ĩmi dó ãni rú alịjó ĩmi ádrị́pịka Ị́sãwụ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbadrị́ ãngũ agâ sĩ, ꞌdĩ kí ꞌbá uꞌálépi ãngũ Sẽyírĩ gá rĩ kî. Kí dó mụ idélé ĩmi sĩ ụ̃rị̃ sĩ, wó ĩmi adru mịfị̂ trũ.

\VS{5}Ĩmi inga ũmbã kí agâlé ãꞌdị́ sĩ ku, ãꞌdusĩku má icó ãngũ ĩꞌbadrị̂ ꞌbã wókõ fẽlé ĩminí ku, ca ĩminí sĩ icójó pá sujó ala gá ku. Áfẽ ãngũ ꞌbé ru Sẽyírĩ drị̂ ꞌbá Ị́sãwụ̃ drị̂ ꞌbaní ꞌbo.

\VS{6}Lẽ ĩmi ĩgbã ãko ĩminí mụlé nalé ãzíla ị̃yị́ ĩminí mụlé mvụlé rĩ kí ĩꞌbadrị́ séndẽ sĩ.

\VS{7}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ wi míní sụ̃sụ́ ãzị́ pírí míní ngalé ími drị́ sĩ rĩ kí drị̃ gá ꞌbo. Ílí kãlị́ sụ míní uꞌájó
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá be ꞌdĩ gá ꞌdâ, mba ími tã ácị̃ míní wãyá cojó kõtórõ ãmbógó ꞌdĩ agá rĩ gá ãzíla mí ĩcẽ ãko ãzí sĩ ku.” ’


\par }{\PP \VS{8}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma alị dó ãmã ádrị́pịka anzị Ị́sãwụ̃ drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ ꞌba rụ̂ sĩ Sẽyírĩ gá ãngũ ĩꞌbaní uꞌájó rĩ gâsĩ. Ãma uja ãma gẹ̃rị̃ Ãrábã drị́ angálépi Ĩlátĩ gá Ị̃zị̃yọ́nị̃-gébã gá ãzíla ãmụ dó ãngũ kõtórõ rú rĩ agâ sĩ, ꞌdĩ gẹ̃rị̃ mụlépi Mụ̃wábụ̃ gâlé ru rĩ gá.


\par }{\PP \VS{9}“ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ mání, ‘Mí inga ũmbã ꞌbá Mụ̃wábụ̃ gá rĩ kí asị́ gá ku, jõku mí iꞌdó ãꞌdị́ ĩꞌba abe ku, ãꞌdusĩku má icó ãngũ ĩꞌbadrị̂ ꞌbã wókõ fẽlé ĩminí ku. Áfẽ táwụ̃nị̃ Árị̃ drị̂ anzị Lọ́tị̃ drị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní ĩꞌbã ãko rú ꞌbo.’ ”


\par }{\PP \VS{10}(ꞌBá Ị̃mị́mụ̃ ꞌbadrị̂ ri kí ándrá uꞌálé ꞌdãá, kí ũkpó ru ãzíla ũꞌbí ru, zo kí ãzo rú cécé ꞌbá Ãnákĩ drị̂ kí áni.

\VS{11}Cécé ꞌbá Ãnákĩ drị̂ kí áni, úlã ándrá vâ kí ꞌbá Rẹ̃fãyị́mụ̃ drị̂ kî rú, wó ꞌbá Mụ̃wábụ̃ gá rĩ ri kí ándrá kí umvelé ꞌbá Ị̃mị́mụ̃ drị̂ kî.

\VS{12}ꞌBá Họ́rị̃ drị̂ ri kí ándrá uꞌálé ãngũ Sẽyírĩ drị̂ gá, wó anzị Ị́sãwụ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ dro kí ándrá kí ꞌdãá rá. Ụꞌdị́ kí ꞌbá Họ̃rị́tị̃ drị̂ kí kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá rá ãzíla ri kí ándrá ãngũ ĩꞌbadrị̂ agá cí, cécé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí idélé ãngũ
{\ND{Úpí}} ꞌbã ándrá fẽlé ĩꞌbã ãko rú rĩ agá rĩ áni.)


\par }{\PP \VS{13}Mụ́sã mụ ị́jọ́ jọŋá trũ drị̃ gá jọ, “Úpí Ãdróŋá jọ ãmaní, ‘Ĩnga dó úꞌdîꞌda ụrụgá ãzíla ĩmi alị áꞌbụ Zẹ̃rẹ́dị̃ drị́ ꞌdĩ ꞌi.’ Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma alị dó sĩ áꞌbụ̂ rá.


\par }{\PP \VS{14}“Ílí alị kí dó ꞌdĩ sĩ kãlị́ na drị̃ ãrõ ꞌbo angájó sáwã ãmaní Kãdẹ́sị̃ Bãrĩnéyã aꞌbejó rĩ sĩ kpere ãmaní Zẹ̃rẹ́dị̃ alị agá. Ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá áyi ꞌdã agá icólépi ãꞌdị́ ꞌdịlépi rá kámbĩ agá rĩ ũdrã kí dó ꞌdĩ sĩ pírí ꞌbo, ándrá
{\ND{Úpí}} ꞌbã ũyõ najó ĩꞌbaní rĩ áni.

\VS{15}{\ND{Úpí}} ri ĩꞌbaní drị̃rịma fẽlé kámbĩ agá ꞌdãá kpere ĩꞌdiní kí ị̃lị̃kị̃ agá pírí drị́ ĩꞌdidrị̂ sĩ.


\par }{\PP \VS{16}“ꞌBá ãgọbị rú ãꞌdị́ drị́ ãsị̃jó rĩ kí dó mụ ũdrãlé ꞌbá kí agá ꞌdãá pírí ꞌbo,

\VS{17}{\ND{Úpí}} jọ mánî,

\VS{18}‘Ãndrũ lẽ mí alị dó mụlé táwụ̃nị̃ Mụ̃wábụ̃ drị́ Árị̃ gâsĩ.

\VS{19}Ĩdrĩ dó acá ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị̂ ꞌba rú ꞌbo, ĩmi inga ũmbã kí agâlé ãꞌdị́ ꞌdịjó ku ãꞌdusĩku má icó ãngũ bá Ãmọ́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã wókõ ãzí fẽlé ĩminí ku. Áfẽ ĩꞌdi anzị Lọ́tị̃ drị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní ꞌbo.’ ”


\par }{\PP \VS{20}(Ãngũ ꞌdã úlã ándrá ĩꞌdi ãngũ ꞌbá Rẹ̃fãyị́mụ̃ ꞌbadrị̂ ꞌbãni la rú, ꞌdĩ kí ꞌbá uꞌálépi ꞌdãá rĩ kî, wó ꞌbá Ãmọ́nị̃ drị̂ kí ándrá ꞌbá ꞌdĩ kí umve Zãmũzúmĩ.

\VS{21}ꞌBá ꞌdĩ kí ándrá ꞌbá ũkpó, ũꞌbí ãzíla ãzo rú cécé ꞌbá Ãnákĩ drị̂ kî áni la kî.
{\ND{Úpí}} ị̃lị̃kị̃ ꞌbá ꞌdĩ kí ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá, ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị̂ dro kí dó kí ꞌdãá rá, ꞌdụ kí dó ãngũ ĩꞌbadrị̂ rá ãzíla ri kí dó ala gá cí.

\VS{22}{\ND{Úpí}} idé ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ ꞌbã vúŋá anzị Ị́sãwụ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbaní, ĩꞌbã kí uꞌájó Sẽyírĩ gá rĩ sĩ, ꞌbá Họ́rị̃ gá rĩ ũdrã kí kí drị̃lẹ́ gâsĩ. Dro kí dó sĩ kí ꞌdãá rá ãzíla ri kí dó ĩꞌbã ãngũ gá cí kpere ãndrũ.

\VS{23}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, cécé ꞌbá Ávị̃tị̃ drị̂ ꞌbã kí ándrá uꞌájó tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã agá kpere cajó ãngũ Gázã gá rĩ áni, ꞌbá Kãfụ̃tọ̃rị́mụ̃ rú angálépi ãngũ Kãfụ̃tọ́rị̃ gá rĩ angá kí, ị̃lị̃kị̃ kí ꞌbá Ávị̃tị̃ drị̂ kí rá ãzíla rĩ kí dó ĩꞌbã ãngũ gá cí.)


\par }{\SH Úpí Sị̃họ́nị̃ ndẽjó rĩ
\par }
{\PP \VS{24}Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ãma dó mụ alịlé ãngũ Mụ̃wábụ̃ drị̂ agâ sĩ ꞌbo,
{\ND{Úpí}} jọ ãmaní, ‘Ĩmi iꞌdó dó ãcị̃ ãzíla ĩza dó áꞌbụ Ãrị̃nọ́nị̃ drị̂ ꞌi. Áfẽ úpí Sị̃họ́nị̃ Hẹ̃sị̃bọ́nị̃ Ãmọ́rị̃ rú rĩ ãngũ ĩꞌdidrị̂ abe ími drị́lẹ́ gá ꞌbo. Íꞌdị ãꞌdị́ ĩꞌdi be, mi dó sĩ ãngũ ĩꞌdidrị̂ kí ꞌdụ ãzíla mĩ dó sĩ ri ala gá.

\VS{25}Iꞌdójó ãndrũ mụjó drị̃ gâlé ru, ma ꞌbá vũ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí fẽ idélé ĩmi sĩ pírí ụ̃rị̃ sĩ. ꞌBá pírí drĩ kí ị́jọ́ are ĩmi drị̃ gá, kí ụrụꞌbá la yã ụ̃rị̃ sĩ yã-yã.’ ”


\par }{\SH ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí úpí Sị̃họ́nị̃ ndẽjó rĩ
\par }
{\PP \VS{26}Mụ́sã mụ ị́jọ́ jọŋá trũ drị̃ gá jọ, “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ápẽ dó ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ kí tị angájó ãngũ kõtórõ rú Kẽdẽmọ́tị̃ drị̂ agá úpí Sị̃họ́nị̃ ãngũ Hẹ̃sị̃bọ́nị̃ gá rĩ rụ́ ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ trũ:


\par }{\BB \par }
{\MI \VS{27}‘Mí aꞌbe ãmaní alịjó ãngũ mídrị̂ agâ sĩ, ãma dó sĩ mụ gẹ̃rị̃ ꞌbã ífí-ífí agâ sĩ, ãma uja ma drị́ ãndá gá jõku drị́ ị̃jị́ gá ku.

\VS{28}Ídrĩ tá ãmaní ãkónã ãmaní mụlé nalé ãzíla ị̃yị́ ãmaní mụlé mvụlé rĩ kí fẽ ĩgbãlé séndẽ sĩ, ãma tá kí ĩgbã rá. Ị́jọ́ ãmaní lẽlé rĩ lú sĩ alịjó ãngũ mídrị̂ agâ sĩ

\VS{29}cécé anzị ándrá Ị́sãwụ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru uꞌálépi Sẽyírĩ gá, ꞌbá Mụ̃wábụ̃ rú uꞌálépi Árị̃ gá rĩ ꞌbã kí idélé ãmaní rĩ áni kpere ãmaní Yõrĩdánĩ za agá ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã fẽlé ãmaní rĩ gá.’


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{30}“Wó úpí Sị̃họ́nị̃ Hẹ̃sị̃bọ́nị̃ drị̂ ãꞌị̃ ãmaní alịjó dã sĩ ku ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ fẽ ĩꞌdiní acájó drị̃ ũnzí ru ãzíla ꞌbã ásị́ la adrujó ũkpó ru ĩꞌdi dó sĩ amụ́ aꞌdélé ími drị́ alé gá cécé ĩꞌdi ꞌbã ru idéjó ãndrũ ꞌdĩ áni.


\par }{\PP \VS{31}“{\ND{Úpí}} jọ mánî, ‘Índre, má iꞌdó Sị̃họ́nị̃ kí fẽlé sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ abe mídrị́ ꞌbo. Úꞌdîꞌda, mí iꞌdó dó ꞌbá ꞌdĩ kí ndẽlé sĩ ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí ꞌdụjó mínî.’


\par }{\PP \VS{32}“ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Sị̃họ́nị̃ gá rĩ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ abe kí mụ amụ́lé ãꞌdị́ gá ãma rụ́ Jãházĩ gá ꞌdãá ꞌbo,

\VS{33}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ fẽ dó ĩꞌdi ãma drị́lẹ́ gá, ãma ụꞌdị́ kí ngọ́pịka kí abe ãzíla ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kî trũ pírí.

\VS{34}Sáwã ꞌdã agá ãma upa táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị̂ kí pírí ãzíla ãma ị̃lị̃kị̃ ãgọbị, ũkú ãzíla anzị ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí. Ãma aꞌbe ꞌbá ãzí ídri la ku.

\VS{35}Wó ãnãkpá ãzíla ãko ãmaní upalé táwụ̃nị̃ agâlé rĩ kí ãma awa kí ãma drĩdríŋĩ gá rá.


\par }{\PP \VS{36}“Iꞌdójó táwụ̃nị̃ Ãrówã tị gá cajó áꞌbụ Ãrị̃nọ́nị̃ rĩ gá, ꞌdĩ táwụ̃nị̃ áꞌbụ tị gá rĩ gá cajó kpere Gị̃lẹ́dị̃ gá, táwụ̃nị̃ ãzí ãlu ãma ndẽlépi ũkpõ sĩ rá la ꞌdá yụ.
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ fẽ táwụ̃nị̃ ꞌda kí pírí ãma drị́lẹ́ gá.

\VS{37}Wó ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ sĩ, ĩfi ándrá ãngũ Ãmọ́nị̃ drị̂ agá ku, ị̃yị́ tị Yãbọ́kị̃ drị̂ agá ku ãzíla táwụ̃nị̃ ꞌbé andre gá rĩ kí agá ku.




\par }\Chap{3}{\SH Úpí Bãsánĩ drị́ Ụ́gị̃ ndẽjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}“ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãma uja dó tị sĩ mụjó ụ́rụ́ tọ̃rọ́mẹ́ Bãsánĩ gá, ãzíla úpí Ụ́gị̃ amụ́ ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí abe ãma rụ́ ãꞌdị́ gá ãni la táwụ̃nị̃ Ị̃drẹ́yị̃ drị̂ gá.

\VS{2}{\ND{Úpí}} jọ mánî, ‘Mí idé ĩꞌdi sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku, áfẽ Ụ́gị̃ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ abe sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ kí trũ pírí ími drị́lẹ́ gá ꞌbo. Mí idé ị́jọ́ ꞌdĩ kí vúŋá ĩꞌdi rụ́ cécé míní idélé úpí Ãmọ́rị̃ drị́ Sị̃họ́nị̃ uꞌálépi Hẹ̃sị̃bọ́nị̃ gá rĩ ụrụꞌbá gá rĩ áni.’

\VS{3}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ fẽ úpí Ụ́gị̃ Bãsánĩ drị̂ ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe ãma drị́lẹ́ gá ãzíla ãma ụlị́ dó kí pírí.

\VS{4}Sáwã ꞌdã agá, ãꞌdụ dó táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị̂ kí pírí. Táwụ̃nị̃ kãlị́-ázíyá ꞌdã kí agá ãmaní ꞌdụlé ku la ꞌdáyụ, ãrụ ãngũ Ãrĩgóbũ drị̂ pírí ꞌdĩ ãngũ úpí Ụ́gị̃ Bãsánĩ drị̂ ꞌbã nalé rĩ.

\VS{5}Táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí úce kí pírí Bõrõ mére rú sịlé ãzo la kî sĩ cí ãzíla kẹ̃jị́tị idélé báwũ sĩ kí ụ̃pị̃jó rĩ kí cí ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ ãzí ũꞌbí andre celé Bõrõ sĩ ku la kí vâ cí.

\VS{6}Ãma ị̃lị̃kị̃ ꞌbá ala gá rĩ kí pírí, cécé ãmaní ngalé úpí Sị̃họ́nị̃ Hẹ̃sị̃bọ́nị̃ drị̂ rụ́ rĩ áni. Ãma ụꞌdị́ Ãgọbị kí, ũkú kí ãzíla anzị nírí kí abe pírí táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ agá ꞌdãá rá.

\VS{7}Wó ãꞌdụ ãnãkpá lị́cọ́ gá rĩ kí pírí ãmaní ãzíla ãra vâ ãko táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá rĩ kí ĩndĩ.

\VS{8}Sáwã ꞌdã sĩ ãꞌdụ ũpi ị̃rị̃ Ãmọ́rị̃ ꞌbadrị́ ãngũ Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ gá wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá rĩ kí angájó áꞌbụ Ãrị̃nọ́nị̃ drị̂ gá kpere ꞌBé Hẹ̃rị̃mọ́nị̃ gá.

\VS{9}(ꞌBá Sị̃dọ́nị̃ gá rĩ kí ꞌBé Hẹ̃rị̃mọ́nị̃ umve Sị́rị̃yọ̃ ꞌi, ꞌbá Ãmọ́rị̃ gá rĩ kí ĩꞌdi umve Sẹ́nị̃ ꞌi.)

\VS{10}Ãꞌdụ úpí Ụ́gị̃ ꞌbã ãngũ Bãsánĩ gá rĩ kí pírí, Táwụ̃nị̃ túpũ drị̃ gá rĩ kí abe, ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ drị́ ãzíla Bãsánĩ drị̂ kí trũ, angájó ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agá cajó Táwụ̃nị̃ Sãlékã gá ãzíla Ị̃drẹ́yị̃ gá.

\VS{11}(Úpí Ụ́gị̃ Bãsánĩ drị̂ ĩꞌdi ꞌbá drãlépi ꞌbá Rẹ̃fãyị́mụ̃ drị̂ kí agá vúvúlé ru rĩ ꞌi, ídé Sãndụ́kụ̃ sĩ ĩꞌdi ị̃sị̃jó rĩ aya sĩ, ãzo la mítã sụ ãzíla mgbọ la mítã ị̃rị̃. Ála drĩ ĩꞌdi ịsụ́ Kpere ãndrũ táwụ̃nị̃ Rábã anzị Ãmọ́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ gá ꞌdãá cí.)


\par }{\SH Ãngũ awajó rĩ
\par }
{\PP \VS{12}“Ãma dó mụ ãngũ ꞌdã ꞌdụlé sáwã ꞌdã sĩ ꞌbo, áfẽ dó ínátị Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ ꞌbaní Gádĩ drị̂ be ãngũ ụ́rụ́ táwụ̃nị̃ Ãrówã gá ãni la áꞌbụ Ãrị̃nọ́nị̃ gá rĩ ꞌi ãzíla ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ drị́ túpũ rú rĩ ꞌbã nụ́sụ̃ táwụ̃nị̃ la kí abe.

\VS{13}Gị̃lẹ́dị̃ ꞌbã ị́mbị́ ãzíla ãngũ úpí Ụ́gị̃ Bãsánĩ gá rĩ drị̂ abe
\FTNT{*}{{\FR 3:13 }{\FR{3:13
}}{\FT{Sụ́rụ́ Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ ri ãngũ wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ drị̂ gá.}}} áfẽ kí ínátị Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ nî. (Ãngũ Ãrĩgóbũ Bãsánĩ drị̂ pírí únị̃ ándrá ĩꞌdi ãngũ ꞌbá Rẹ̃fãyị́mụ̃ ꞌbã ãni la rú.

\VS{14}Jãyírĩ angájó anzị Mãnásẽ drị̂ kí agá rĩ, ꞌdụ ãngũ Ãrĩgóbũ drị́ Bãsánĩ gá rĩ pírí angájó Gẹ̃sụ̃rụ́tị̃ gá kpere Mãkátĩ gá. ꞌDa dó tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã kí rụ́ ĩꞌdi ꞌbã rụ́ sĩ ãzíla kpere ãndrũ ála ãngũ ꞌdã umve Hãvọ́tị̃ Jãyírĩ ꞌi.)

\VS{15}Áfẽ ándrá ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ ꞌi sụ́rụ́ Mãkírĩ drị̂ ní.

\VS{16}Wó anzị Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ ꞌbaní Gádĩ drị̂ abe áfẽ ãngũ angájó Gị̃lẹ́dị̃ gá rĩ kpere ándrá áꞌbụ Ãrị̃nọ́nị̃ gá. Lõkókõrí ĩꞌbadrị́ ándrá rĩ ị̃yị́ ꞌbã ágágá ãzíla lõkókõrí ĩꞌbadrị́ ụ́rụ́ rĩ ị̃yị́ Yãbọ́kị̃ gá, ꞌdĩ lõkókõrí ĩꞌbã ãni Ãmọ́nị̃ be rĩ.

\VS{17}Lõkókõrí ĩꞌbadrị́ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ ꞌi, ꞌdĩ Ãrábã gá, angájó Kị̃nẹ̃rẹ́tị̃ gá kpere ị̃yị́ Ãrábã drị́ (ꞌdĩ mĩrĩ umvelé Mĩrĩ Ãꞌị́ ru rĩ), kpere ꞌBé Pị́sị̃gã ꞌbã pá gá wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru.


\par }{\PP \VS{18}“Áfẽ ándrá ĩminí ãzị́táŋá sáwã ꞌdã sĩ ájọ, ‘{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ fẽ ĩminí ãngũ ꞌdã ꞌdụjó ĩmĩ ãni la rú. Wó ãgọbị ĩmidrị́ ũkpó trũ rĩ ꞌbã za kí ãko ĩꞌbadrị́ ãꞌdị́ drị̂ kî trũ pírí Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ ꞌbã âlé sĩ ĩmi ádrị́pịka Ịsịrayị́lị̃ rú ãzí acelépi rĩ kí ãzã kojó sĩ ãngũ ĩꞌbadrị̂ ꞌdụjó.

\VS{19}Wó ũkú ĩmidrị̂ kí anzị kí abe ãzíla ãnãkpá kí trũ (ánị̃ cé ãnãkpá ĩmidrị̂ kí ũꞌbí ru) icó kí acelé vúlé táwụ̃nị̃ mání fẽlé ĩminí rĩ kí agá ꞌdãá,

\VS{20}kpere
{\ND{Úpí}} ꞌbã fẽ agá la ĩmĩ ádrị́pịka ꞌbaní ãꞌdị́ ndẽ agá cécé ĩꞌdiní fẽlé ĩminí rĩ ãni. Ĩko kí ãzã vâ sĩ ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã fẽlé ĩꞌbaní Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ rĩ ꞌdụjó, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ĩmi dó sĩ gõ vúlé ãngũ mání fẽlé ĩminí rĩ gá ĩndõ.’


\par }{\PP \VS{21}“Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ má azị Yósũwã ní, ‘Índre ími mịfị́ sĩ ị́jọ́ pírí
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã ngalé ũpi ị̃rị̃ Sị̃họ́nị̃ ꞌba rụ́ Ụ́gị̃ be rĩ kí rá.
{\ND{Úpí}} la mụ ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ ꞌbã vúŋá ngalé ãngũ sụ́rụ́ pírí ĩminí sĩ fijó ala gá rĩ kí ụrụꞌbá gá rá.

\VS{22}Ĩmi idé kí sĩ ụ̃rị̃ sĩ kụ,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ la ãꞌdị́ ꞌdị ĩminí nĩ.’


\par }{\SH Mụ́sã atrịjó ꞌbã za Yõrĩdánĩ ku rĩ
\par }
{\PP \VS{23}“Sáwã ꞌdã sĩ áꞌbã mãmálá ásị́ pírí sĩ
{\ND{Úpí}} rụ́, má aꞌị́ ĩꞌdi,

\VS{24}‘{\ND{Úpí}} Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị, mí iꞌdó dó ãmbõgõ ãzíla drị́ mídrị́ ũkpó trũ rĩ iꞌdalé ãtíꞌbó mídrị̂ ní ꞌbo, ãꞌdusĩku ãdróŋá ãzí ꞌbụ̃ gá jõku ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ icólépi ãzị́ míní ngalé ꞌdĩ kí ngalépi la ꞌdáyụ.

\VS{25}Ífẽ áza mání Yõrĩdánĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ, ma dó sĩ mání ãngũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ ꞌdã kí ndre ãzíla ãngũ ãlá ꞌbé ꞌa rú Lébãnõnĩ drị̂ kí abe.’


\par }{\PP \VS{26}“Wó ꞌbá ꞌdĩ ĩmi ị́jọ́ sĩ,
{\ND{Úpí}} uꞌá ándrá mání ũmbã sĩ, icó ándrá dó sĩ áma ị́jọ́ arelé ku. Kẹ̃jị́ la gá jọ ándrá mánî, ‘ꞌDĩ ca rá! Álẽ mí agá mání ị́jọ́ ꞌdĩ ị̃dị́ ku!

\VS{27}Ítụ ụrụgá ꞌBé Pị́sị̃gã drị̃ gâlé, índre ãngũ ụ́rụ́ ãzíla ándrá, ĩtụ́ ꞌbã ãfũ agá ãzíla ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agá, mí undré ãko pírí kí múké-múké wó mí icó zalé Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ ku.

\VS{28}Wó ífẽ ímbátáŋá Yósũwã nî, mí imbá ĩꞌdi asị́ ãzíla ífẽ ĩꞌdiní ũkpõ ãꞌdusĩku ĩꞌdi mụ ꞌbá kí drị̃ ꞌdelé sĩ zajó ãngũ míní ndrelé ꞌdã agá sĩ rijó nĩ.’


\par }{\PP \VS{29}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma ace dó áꞌbụ ꞌa Bẹ̃tị̃pẹ̃yọ́rị̃ gá.”




\par }\Chap{4}{\SH Mụ́sã azị ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌba are kí ị́jọ́
\par }
{\PP \VerseOne{1}“Úꞌdîꞌda Ịsịrayị́lị̃ ĩmi are drĩ ị́jọ́ mání azịlé ãzíla ãzị́táŋá mání imbálé ĩminí ꞌdĩ kí, ĩmi ũbĩ kí vú ãzíla ĩmi dó vâ sĩ uꞌá ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmĩ áyị́pịka ꞌbadrị̂ ꞌbã fẽlé ĩminí ꞌdã gá, ĩmi dó sĩ ꞌdụ la ĩmi ãni la rú.

\VS{2}Ĩmi ũꞌbã jõ ãzị́táŋá ãzí ãzíla ĩnze jõ ãzị́táŋá mání imbálé ĩminí ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí ku, wó ĩmba jõ ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã fẽlé ĩminí ꞌdĩ kí tã.

\VS{3}Ĩndre ĩmi mịfị́ sĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã idélé ꞌBé Pẹ̃yọ́rị̃ drị̃ gâlé rĩ kí cé. Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ị̃lị̃kị̃ ꞌbá ꞌdĩ kî ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdãá ãdróŋá umvelé Bãálĩ ꞌBé Pẹ̃yọ́rị̃ gá rĩ kí ị̃nzị̃lépi rĩ kí pírí rá.

\VS{4}Wó ĩmi ꞌbá ãꞌị̃táŋá trũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ tị arelépi rá ꞌdĩ, ĩmi drĩ kpere ãndrũ ídri.


\par }{\PP \VS{5}“Ĩndre, má imbá ĩminí ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mádrị̂ ꞌbã azịlé mání rĩ kí ꞌbo. Ĩmi ũbĩ kí vú ãngũ ĩminí sĩ fijó ĩminí ꞌdụ lé ĩmĩni la rú rĩ gá ꞌdãá.

\VS{6}Ĩmi ũbĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ kí vú múké-múké, ãzíla ị́jọ́ ꞌdĩ kí iꞌda la ꞌbá sụ́rụ́ ãzí gá rĩ ꞌbanî, ĩmi ũndũwá ru ãzíla ꞌbá ị́jọ́ vãlépi rá la kî. Ãndá-ãndá ru drĩ kí ãzị́táŋá ꞌdĩ kí are ị́jọ́ azịlé ꞌdĩ kí abe, kí jọ la, ‘Sụ́rụ́ ãmbógó ꞌdĩ ũndũwá ru ãzíla ꞌbá ala gá ꞌdĩ kí nị̃táŋá trũ.’


\par }{\PP \VS{7}“Sụ́rụ́ ãzí ãmbógó ĩꞌdi ꞌbã ãdróŋá ní adrujó ãníŋá drĩ kí ĩꞌdi lẽ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ áni la ꞌdáyụ. Ãdrĩ ĩꞌdi zị ĩꞌdi ãma umvi rá.

\VS{8}Sụ́rụ́ ãzí ãmbógó ãzị́táŋá pịrị mání imbálé ĩminí ꞌdĩ kî trũ ri íngõ ꞌi?

\VS{9}Ĩmi adru mịfị́ trũ ãzíla ĩmba ĩmi tã, ị́jọ́ ĩminí ndrelé ĩmĩ mịfị́ sĩ ꞌdĩ ꞌbã ãvĩ kí jõ sĩ ĩminí ku, ĩminí adru agá ídri rú ꞌdĩ gá ꞌdĩ. Ĩmi imbá ãzị́táŋá ꞌdĩ kí anzị ĩmidrị̂ ꞌbaní ãzíla anzị ĩmidrị̂ ꞌbã anzị ꞌbaní ĩndĩ.

\VS{10}Ụ́ꞌdụ́ ándrá míní sĩ pá tujó
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá ꞌBé Hõrébũ gá ꞌdãá rĩ ꞌbã agá jõ mínî, ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã jọjó la mání, ‘Mí ajị́ ꞌbá ꞌdĩ kí áma drị̃lẹ́ gá rĩ. Álẽ ꞌbã are kí ị́jọ́ mání jọlé rĩ kî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kî dó sĩ ála áma ị̃nzị̃ íngoní ru yã rĩ ụ̃nị̃ ĩꞌbaní uꞌá agá ꞌdĩ gá ꞌdâ ãzíla kí dó sĩ anzị ĩꞌbadrị̂ kí imbá idéjó la ꞌdĩ ꞌbã áni.’


\par }{\PP \VS{11}“Ĩlũ anzị ĩmidrị̂ ꞌbaní ĩmụ ándrá ãzíla ĩtu ándrá pá ꞌbé pá gá ꞌdãá ꞌdĩ sĩ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị ãzíla ãcíkã ịnịbịrịcịcị rĩ aku ĩꞌdi cí ãzíla ãcí velépi kpere ꞌbụ̃ gâlé rĩ be íngoní ru yã rĩ drị̃ gá.

\VS{12}Ĩlũ ĩꞌbaní,
{\ND{Úpí}} ajọ́ ándrá ị́jọ́ ĩmi abe ãcí agâlé íngoní ru yã rĩ drị̃ gá, ĩmi are ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ jọ agá rá, wó ĩndre ĩꞌdi ꞌbã mgbã rĩ ku.

\VS{13}Jọ ĩminí ị́jọ́ tị icíma drị́, ꞌdĩ kí ãzị́táŋá mụdrị́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé ĩminí ꞌdĩ kí vú ũbĩjó ãzíla sĩ kí írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ la kí drị̃ gá.

\VS{14}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ
{\ND{Úpí}} jọ mání lẽ má imbá ĩminí ãzị́táŋá ꞌdĩ kí, ĩmi sĩ mụ kí tã mbalé ãngũ ĩminí sĩ mụjó rijó rĩ gâlé.”


\par }{\SH Mụ́sã li Ịsịrayị́lị̃ kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kî sĩ
\par }
{\PP \VS{15}Mụ́sã jọ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ụ́ꞌdụ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã ị́jọ́ ajọ́jó ĩmi abe ãcí agâlé ꞌBé Hõrébũ gá ꞌdãá rĩ sĩ, ĩndre ĩꞌdi mgbã rĩ ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ ĩmba ĩmi tã múké-múké,

\VS{16}lẽ ĩmi idé ị́jọ́ ũnzí ĩmi izalépi la sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú iꞌdálépi gbíyã ágọ́bị́ drị̂ sĩ jõku ũkú drị̂ sĩ la kí idéjó ku,

\VS{17}jõku ãnãkpá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá jõku ãriŋa ungalépi ꞌbụ̃ gâsĩ ꞌdĩ kí,

\VS{18}jõku ãko ídri trũ acị́lépi vũ rụ̂ sĩ jõku Ị̃ꞌbị ị̃yị́ agá rĩ kî trũ.

\VS{19}Ídrĩ ị̃tụ́, ĩmbá ãzíla lẽlẽgó ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ kí ndre, ãko ãzí ꞌbã ulé jõ mi kí ị̃nzị̃jó jõku ãzị́ ngajó ĩꞌbaní ku, ãko ꞌdĩ kí
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã ꞌbãlé ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní rĩ kî.

\VS{20}Ị́jọ́ ándrá
{\ND{Úpí}} ꞌbã ĩmi anzéjó Mị̃sị́rị̃ ĩminí sĩ drị̃cịjó ala gâlé cécé ĩmi ꞌbã rĩ adru agá ãcí úká drị́ ika rĩ agá rĩ áni rĩ ꞌbã agá jõ ĩminî, ají ĩmi sĩ ĩmi ꞌbãjó ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ru, ĩminí ãndrũ sĩ adrujó ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ.


\par }{\PP \VS{21}“Wó ími ị́jọ́ sĩ,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ uꞌá ándrá mání ũmbã sĩ, ãzíla na ũyõ jọ mání, má icó Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ zalé sĩ fijó ãngũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ ãlá ĩꞌdiní mụlé fẽlé míní rĩ gâlé ku.

\VS{22}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma mụ drãlé ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ, má icó Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ zalé ku, wó ĩmi ãni rú mụ zalé sĩ ãngũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ ãlá ꞌdã ꞌdụjó sĩ rijó ĩmi ãni la rú.

\VS{23}Ĩmi adru mịfị̂ trũ, ĩmi drị̃ ꞌbã ãvĩjõ tị icíma
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã icílé ĩmi abe rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ ku, ĩmi idé jõ ãdroŋa ĩnzõ rú la kí anzị ĩmidrị̂ ꞌbaní ị̃nzị̃lé ku, ꞌdĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã gãlé úmgbé rĩ ꞌi.

\VS{24}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ĩꞌdi cécé ãcí ãko pírí kí ivélépi rĩ áni, ĩꞌdi ãjã rú.


\par }{\PP \VS{25}“Ĩdrĩ táni uꞌá ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ ílí ãzo rú ãzíla ídrĩ anzị kí tị rá ãzíla anzị ĩmidrị̂ ꞌbã anzị drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe, ĩmi idé jõ ị́jọ́ ũnzí ãzí sĩ ĩminí ãdroŋa ĩnzõ rú la kí idé jõ ku. Ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí la
{\ND{Úpí Ãdróŋá mídrị̂}} ꞌbã drị̃lẹ́ gá ãzíla ĩꞌdi fẽ ĩꞌdiní uꞌájó ũmbã sĩ.

\VS{26}Ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdõ sĩ má umve ĩminí ꞌbụ̃ kí ụ̃nọ́kụ́ be sãdínĩ rú, ĩmi mụ ũdrãlé mbẽlẽŋá ru ụ̃nọ́kụ́ ĩminí Yõrĩdánĩ zajó ꞌá ꞌdã sĩ ĩminí mụlé ꞌdụlé ĩmi ãko rú rĩ gá. Ĩmi ị̃lị̃kị̃ pírí rá ĩdrĩ ĩꞌdi tị are ku rĩ gá.

\VS{27}{\ND{Úpí}} la ĩmi iré sụ́rụ́ ãzí kí drĩdríŋĩ gâsĩ ãzíla ꞌbá were kí rũ pa sụ́rụ́ ꞌdã kí agâlé nĩ.

\VS{28}ꞌDãá ĩmi mụ ãzị́ ngalé ãdroŋa ãzí ĩnzõ rú ãngũ ndrelépi ku jõku ị́jọ́ arelépi ku vâ ãkónã nalépi ku jõku ãko ãzí ꞌbã ãjị́ ngụ̃lépi ku báwũ rú ãzíla írã rú ꞌbá ꞌbã kí idélé drị́ sĩ rĩ ꞌba nî.

\VS{29}Wó ídrĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ndrụ̃, mi ĩꞌdi ịsụ́ rá, ídrĩ ĩꞌdi ndrụ̃ ími ásị́ pírí sĩ ãzíla ími ídri pírí sĩ rĩ gá.

\VS{30}Ídrĩ adru ũcõgõ agá ãzíla ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ kí ru idé ími ụrụꞌbá gá, ụ́ꞌdụ́ vúlé rĩ sĩ mi ãgõ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ rụ́ sĩ ĩꞌdi tị arejó.

\VS{31}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ĩꞌdi Ãdróŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ trũ la, icó ími aꞌbelé jõku ími ị̃lị̃kị̃lé ku ãzíla icó tị icíma ándrá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ũyõ najó mí áyị́pịka abe rĩ ꞌbã ị́jọ́ ãvĩlé ku.”


\par }{\SH {\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩꞌdi Ãdróŋá ru nĩ
\par }
{\PP \VS{32}Mụ́sã mụ ị́jọ́ jọŋá trũ drị̃ gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní jọ, “Ĩmi ũrã drĩ ụ́ꞌdụ́ ídu ándrá drĩ ĩmi tịjó ku ꞌdã kí ꞌbã ị́jọ́, iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ꞌbãjó ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdã sĩ. Ĩzị drĩ angájó ꞌbụ̃ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gá cajó ãzí rĩ gá, ị́jọ́ ãzí ru ngalépi ãmbógó ru ꞌdĩ ꞌbã áni la cí yã? ꞌBá ãzí ãlu ị́jọ́ arelépi ị́jọ́ ãzí ꞌdĩ áni la drị̃ gá la cí yã?

\VS{33}ꞌBá ãzí ĩminí arelé ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ jọ ị́jọ́ ĩꞌba abe angájó ãcí agâlé acelépi ídri cécé Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã jọlé ĩminí ãcí agâ sĩ rĩ áni la cí yã?

\VS{34}Jõku ãdróŋá ãzí sụ́rụ́ ãzí ãlu la ꞌdụlépi sụ́rụ́ kí agá, ãzíla ĩꞌdi ꞌbãlépi ĩꞌdi ãni la rú ĩꞌdi ꞌbã sĩ ị́jọ́ ụ̃ꞌbị̃táŋá ru, ícétáŋá, ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru, ãꞌdị́ ru, drị́ ũkpó ĩꞌdidrị̂ iꞌdaŋá trũ, drị́ ĩjũŋá trũ, ị́jọ́ ãmbogo ãmbogo ụ̃rị̃ fẽlépi ꞌbání rĩ kí trũ ri kí idélépi ĩminí cécé Úpí Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã idélé ĩminí Mị̃sị́rị̃ gá rĩ áni la cí yã?


\par }{\PP \VS{35}“Iꞌda ĩminí ãko ꞌdĩ kí íni la sĩ ĩminí nị̃jó la
{\ND{Úpí}} ĩꞌdi Ãdróŋá ru nĩ, ĩꞌdi bụ́lụ́ gá ãdróŋá ãzí ndú la yụ.

\VS{36}Fẽ ĩminí ĩꞌdi ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ arejó angájó ꞌbụ̃ gâlé sĩ ímbátáŋá fẽjó ĩminî. Iꞌda ĩminí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ãcí ãmbógó rĩ ãzíla ĩmi are ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ angájó ãcí ãmbógó rĩ agâlé.

\VS{37}Ĩꞌdi ꞌbã ĩmi áyị́pịka kí lẽjó rá rĩ sĩ ũpẽ ĩmi anzị ĩmidrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe, ũkpõ ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ sĩ ĩꞌdi ãmgbã anzé ĩmi Mị̃sị́rị̃ gâlé nĩ.

\VS{38}Ĩminí mụ agá, Ãdróŋá adro sụ́rụ́ ĩmi ndẽlépi ãmbõgõ sĩ ãzíla ũkpõ sĩ rá ꞌdĩ kí ĩmi drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ rá, fẽjó la ãngũ ĩꞌbadrị̂ ꞌbã kí adrujó ĩmi ãni la rú.

\VS{39}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ ị̃nị̃ dó sĩ ãndrũ rá ãzíla ĩmba ị́jọ́ ꞌdĩ kí tã ĩmi ásị́ gá cí
{\ND{Úpí}} ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌbụ̃ gá ãzíla ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ ꞌi, Ãdróŋá ãzí ndú la yụ.

\VS{40}Ímba ị́jọ́ mání azịlé rĩ kí tã ãzị́táŋá ĩꞌdidrị́ mání fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí abe, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó mụ adrulé mí be ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe. Mi dó sĩ mụ uꞌálé ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ gá jãꞌdâ.”


\par }{\SH Táwụ̃nị̃ sĩ apájó ru zị̃jó rĩ kî
\par }
{\PP \VS{41}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã ũpẽ dó táwụ̃nị̃ ãzí kí na ndú Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá,

\VS{42}sĩ ꞌbá ꞌbá adrulépi ĩꞌdi ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá rú ku rĩ ꞌdịlépi drị̃lẹ́ ũnzĩ sĩ rĩ ꞌba apá sĩ ru ídri pajó táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí ãlu la gá.

\VS{43}Ínátị Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ ní úfẽ táwụ̃nị̃ Bẹ̃zárị̃ ꞌi ꞌdĩ ãngũ túpũ rú kõtórõ rú rĩ ꞌi, ínátị Gádĩ drị̂ ní úfẽ Rãmọ́tị̃ ꞌi, ꞌdĩ ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ agá, ãzíla ínátị Mãnásẽ drị̂ ní úfẽ Gõlánĩ ꞌi ꞌdĩ ãngũ Bãsánĩ drị̂ agá.


\par }{\SH Ãzị́táŋá Mụ́sã ꞌbã imbálé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ kî
\par }
{\PP \VS{44}ꞌDĩ kí ãzị́táŋá Mụ́sã ꞌbã ꞌbãlé anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ kî.

\VS{45}Mụ́sã azị ị́jọ́ ũkpó ꞌdĩ kí ãzị́táŋá kí abe anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ĩꞌbã kí ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌbo rĩ sĩ.

\VS{46}ꞌBá ꞌdĩ kí ꞌdĩ sĩ ãni rú áꞌbụ Bẹ̃tị̃pẹ̃yọ́rị̃ drị̂ gá ꞌdĩ Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá, ãngũ úpí Sị̃họ́nị̃ ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ ũpĩ nalépi Hẹ̃sị̃bọ́nị̃ gá ándrá Mụ́sã ꞌbã kí ndẽlé anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ abe ĩꞌbã kí ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rĩ ꞌi.

\VS{47}ꞌDụ kí ãngũ úpí Sị̃họ́nị̃ drị̂ ãzíla ãngũ úpí Ụ́gị̃ Bãsánĩ ꞌbadrị̂ kí rá, ꞌdĩ kí ũpi ị̃rị̃ ꞌbá Ãmọ́rị̃ ꞌbadrị́ Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ ꞌbadrị̂ kî.

\VS{48}Ãngũ ꞌdĩ se ru angájó táwụ̃nị̃ Ãrówã gá, áꞌbụ tị Ãrị̃nọ́nị̃ drị̂ gá kpere ꞌBé Sị̃yọ́nị̃ (ꞌdĩ ꞌBé Hẹ̃rị̃mọ́nị̃) gá.

\VS{49}Umú kí ãngũ Ãrábã drị̂ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ pírí cajó Ị̃yị́ umvelé Mĩrĩ ãꞌị́ ru rĩ ꞌbã wókõ ándrá rĩ gá, kpere ꞌBé Pị́sị̃gã ꞌbã pá gá.




\par }\Chap{5}{\SH Ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} drị́ mụdrị́ rĩ kî
\par }
{\R (Ãfũŋá 20:1-17)

\par }{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã umve ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí ãngũ ãlu gá ãzíla jọ ĩꞌbanî, “Ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ, ĩmi are drĩ ãzị́táŋá pírí ãzíla ị́jọ́ mání azịlé ĩminí ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdõ sĩ rĩ kî. Ĩmi ụ̃nị̃ kí ãzíla ĩmi ũbĩ kí vú.

\VS{2}ꞌBé Hõrébũ sị́ gá ꞌdãá,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ idé tị icíma ãma abe,

\VS{3}{\ND{Úpí}} idé tị icíma ꞌdĩ ãma átẹ́pịka kí abe ãzíla ãma úꞌdîꞌda ídri rú ãndrũ ꞌdĩ kí abe ĩndĩ.

\VS{4}ꞌBé sị́ gá ꞌdãá,
{\ND{Úpí}} jọ ị́jọ́ ĩmi abe mịfị́ gá mịfị́ gá angájó ãcí agâlé.

\VS{5}Sáwã ꞌdã sĩ, átu pá ĩmi drĩdríŋĩ gá
{\ND{Úpí}} be sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ kí vú nzejó ĩminî, ãꞌdusĩku ĩmi ándrá idé agá ãcí sĩ ụ̃rị̃ sĩ sĩ tụjó ꞌbé sị́ gâlé. ꞌDĩ kí ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ kî:


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{6}“Ma
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị́ ími anzélépi Mị̃sị́rị̃ gâlé, míní ándrá adrujó ãtíꞌbó ru rĩ sĩ rĩ ꞌi.


\par }{\LI \VS{7}“Lẽ ĩmi ị̃nzị̃ ãdroŋa ãzí kí ku wó lú ma ꞌi áꞌdụ̂sĩ.


\par }{\LI \VS{8}“Lẽ ĩmi idé ĩminí íꞌdá ãko ãzí ꞌbụ̃ gá jõku ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá jõku ị̃yị́ ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ gá rĩ agá rĩ ãni la ku.

\VS{9}Lẽ ítị̃ ími ãja vụ̃rụ́ ãdroŋa ĩnzõ rú ꞌdĩ ꞌbaní kí ị̃nzị̃jó ãzíla ãzị́ ngajó ĩꞌbaní ku, ãꞌdusĩku ma
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi, ma
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãjã rú rĩ ꞌi. Ma drị̃rịma fẽ ꞌbá áma ngụ̃lépi ũnzí ãzíla ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ ꞌbaní anzị ĩꞌbadrị̂ kí abe cajó kpere áꞌbị́ anzị na ãzíla sụ rĩ ꞌba rụ́.

\VS{10}Wó ma lẽtáŋá mádrị̂ iꞌda ꞌbá áma lẽlépi rá ãzíla ãzị́táŋá mádrị̂ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbã anzị drị̃lẹ́ gâlé álĩfũ álĩfũ rĩ ꞌbaní.


\par }{\LI \VS{11}“Mí ayú
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã rụ́ ị́jọ́ ũnzí gá ku, ãꞌdusĩku ma
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi, ma drị̃rịma fẽ ꞌbá áma rụ́ ayúlépi yã ꞌdâ rĩ ní rá.


\par }{\LI \VS{12}“Ímba Sãbátũ tã ãzíla íꞌbã ĩꞌdi ndú ãlá ru cécé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã azịlé míní rĩ áni.

\VS{13}Ínga ãzị́ mídrị̂ kí ụ́ꞌdụ́ ázíyá,

\VS{14}wó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ sãbátũ drị́ sĩ avị́jó pẽlé ndú
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ní rĩ ꞌi. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, táni mi ꞌi, anzị mídrị̂ kí, ãtíꞌbó mídrị̂ kí, ãnãpká mídrị̂ kí, táni ãmị́yọ́ŋá uꞌálépi mídrị́ko gá ꞌdâ rĩ kí abe pírí ꞌbã nga kí ãzị́ ku, ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã avị́ kí cécé míní avị́lé rĩ áni.

\VS{15}Mí ũrã drĩ ị́jọ́ míní ándrá adrujó Mị̃sị́rị̃ gâlé ãtíꞌbó ru rĩ, wó ma
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi, má anzé mi drị́ ũkpõ má drị́ ãmbógó calépi rá rĩ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ mání lẽjó la mí ị̃nzị̃ ụ́ꞌdụ́ sãbátũ drị̂ ꞌi ĩꞌdi ꞌbãjó ãlá ru ꞌdĩ.


\par }{\LI \VS{16}“Íru mî átẹ́pị kí mî ãndrẽ be, cécé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã azịlé míní rĩ áni, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi adru drị̃lẹ́ba rú, mi dó sĩ uꞌá ílí ãzo rú ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã mụlé fẽlé míní rĩ gá.


\par }{\LI \VS{17}“Lẽ íꞌdị ꞌbá ku.


\par }{\LI \VS{18}“Lẽ ínga ãwụ̃ ku.


\par }{\LI \VS{19}“Lẽ mí ụ̃gụ̃ ãko ku.


\par }{\LI \VS{20}“Lẽ mí alị́ ĩnzõ ꞌbá ãzí rụ́ ku.


\par }{\LI \VS{21}“Lẽ ími ũlẽ ꞌbã ãngã ꞌbá ãzí ꞌbã ũkú sĩ ku, jó sĩ ku, ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ sĩ ku, tị́ kí sĩ ku, kãyĩnõ kî sĩ ku, jõku ãko ãzí ĩꞌdi ꞌbã trũ adrujó rĩ kí abe pírí.”


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{22}“ꞌDĩ kí ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ ꞌbaní ụ́ꞌdụ́kọ́ re sĩ ĩminí ĩmi trajó ꞌbé sị́ gá rĩ sĩ rĩ kî. Ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ nzejó ụ́ꞌdụ́kọ́ ũkpó la sĩ ãcí agâlé ãzíla ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị rĩ agâlé rĩ sĩ, fẽ ĩminí ãzị́táŋá ꞌdĩ kí, ũꞌbã ãzí la kí kí drị̃ gá ku. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá sĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ kí írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ la kí drị̃ gá ãzíla fẽ dó kí ma ꞌi Mụ́sã drị́.”


\par }{\SH Mụ́sã jọ ị́jọ́ Ãdróŋá kẹ̃jị́ gá
\par }
{\PP \VS{23}“ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã mụ ị́jọ́ jọŋá trũ drị̃ gá jọ, ꞌbê lã mụ ãcí akólé velé ãzíla ĩmi mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ arelé ãngũ ịnị rĩ gâlé ꞌbo, drị̃lẹ́ ĩmidrị̂ kí ꞌbá ĩyõ ínátị drị̂ kí abe amụ́ kí má rụ́ ꞌdõlé

\VS{24}ãzíla jọ kí, ‘{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ iꞌda ándrá ĩꞌdi ꞌbã dị̃zã ãzíla ãmbõgõ ãmaní ĩꞌdi are agá ị́jọ́ jọ agâ ãcí agâlé rĩ sĩ. Ãndrũ ãndre dó rá ꞌbá ꞌbá ru rĩ icó adrulé ídri rú rá Ãdróŋá drĩ táni ị́jọ́ jọ agá ĩꞌdi be rá tí.

\VS{25}Wó ãma icó dó ãma fẽlé ũdrãlé ị̃dị́ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ãcí ãmbógó ꞌdã la ãma ị̃lị̃kị̃ rá. Ãma ũdrã rá ãndá-ãndá ru ãdrĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ are ị́jọ́ jọ agá ị̃dị́ rĩ gá.

\VS{26}ꞌBá ãzí acelépi ídri rú ĩꞌdi ꞌbã Ãdróŋá ídri rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ arejó ãcí agâlé rĩ ꞌbã vúlé gá la cí yã?

\VS{27}Mụ́sã, ígõ vúlé mụlé ị́jọ́ pírí
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã jọlé ãmaní rĩ kí arelé. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí ãgõ dó vúlé ãmaní ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé míní rĩ kí vú nzelé. Ãma kí are ãzíla kí vú ũbĩ rá.’


\par }{\PP \VS{28}“{\ND{Úpí}} la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, jọ mání, ‘Má are ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí jọlé rĩ rá, ãzíla ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé rĩ kí múké.

\VS{29}Wọ́gọ̃! Ụ̃rị̃ drị̃ tá adru ꞌbá ꞌdĩ kí ásị́ gá sáwã pírí sĩ, sĩ ãzị́táŋá mádrị̂ kí tã mbajó la, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí tá adru drị̃lẹ́ba rú anzị ĩꞌbadrị̂ kí abe jãꞌdâ!

\VS{30}Ímụ, ílũ ĩꞌbaní ꞌbã gõ kí vúlé hémã ĩꞌbadrị̂ kí agâlé.

\VS{31}Wó Mụ́sã mi ꞌi rĩ gá, mí adru má be ꞌdâ, ma dó sĩ míní ãzị́táŋá mádrị̂ kí fẽ ị́jọ́ mání azịlé rĩ abe pírí, mi dó sĩ kí imbá sĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ kí vú ũbĩjó ãngũ mání mụlé fẽlé ĩꞌbaní rĩ gá.’ ”


\par }{\PP \VS{32}Mụ́sã jọ ị́jọ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ị̃dị́ jọ, “Ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ, lẽ ĩmi adru mịfị́ trũ sĩ ndrejó la ĩnga ị́jọ́ pírí
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã azịlé ĩminí ꞌdĩ kí rá. Ĩmi aꞌbe jõ ãzíla ãmvé tãmbaŋá kóru ku.

\VS{33}Ĩmba jõ ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̂ kí tã pírí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị́jọ́ ĩmidrị̂ kí dó sĩ adru pírí drị̃lẹ́ba rú ãzíla ĩmi dó sĩ uꞌá sáwã ãzo rú ãngũ mání fẽlé ĩminí rĩ gá.”




\par }\Chap{6}{\SH Ílẽ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã mụ ị́jọ́ jọŋá trũ drị̃ gá jọ, “ꞌDĩ kí ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã azịlé lẽ má imbá kí ĩminí rĩ kî. Ĩmi ũbĩ kí vú ĩminí Mĩrĩ Yõrĩdánĩ zajó sĩ fijó ãngũ mání azịlé ĩmi ꞌdụ la ãko ĩmĩni la rú rĩ gâlé rĩ gá.

\VS{2}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, anzị mídrị̂ kí anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe, kí
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ụ̃rị̃ ụ́ꞌdụ́ míní adrujó ídri rú rĩ kî sĩ pírí, ãzị́táŋá ĩꞌdidrị́ mání fẽlé mídrị́ rĩ kí tã mbajó pírí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mi dó sĩ uꞌá ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá sáwã ãzo rú.

\VS{3}Ĩmi are ãzị́táŋá ꞌdĩ kí, ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ, ãzíla ĩmi adru mịfị̂ trũ sĩ kí tã mbajó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ĩmidrị̂ kí dó sĩ pírí adru múké ãzíla ĩmi mụ kpẹ̃lé ũꞌbí ru ãngũ málĩ trũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ ãnụ́ ꞌbã sĩ rajó ala gá lé trũ rĩ gá, cécé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmĩ áyị́pịka ꞌbadrị̂ ꞌbã azịlé ĩminí rĩ áni.”


\par }{\PP \VS{4}Mụ́sã mụ drị̃ gá jọ, “Mí are drĩ, Ịsịrayị́lị̃:
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbãngá lú
{\ND{Úpí}} ãlu áꞌdụ̂sĩ.

\VS{5}Ílẽ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ími ásị́ pírí sĩ, ími ídri pírí sĩ, ími ũkpó pírí sĩ ãzíla ími ũndũwã pírí sĩ.

\VS{6}Ãzị́táŋá mání fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí ímba kí tã ími asị́ gá.

\VS{7}Mí imbá kí anzị mídrị̂ ꞌbanî. Mí amvi ãzị́táŋá ꞌdĩ kí ĩꞌbaní míní ri agá vụ̃rụ́ lị́cọ́ gá, míní acị́ agá gẹ̃rị̃ gâsĩ, míní ími la agá vụ̃rụ́ ãzíla míní ãzị́ nga agá.

\VS{8}Mí úmbé kí ícétáŋá ru ími drị́ gá ãzíla ísụ̃ kí ími androko gá sĩ ími igájó.

\VS{9}Ísĩ kí báwũ kẹ̃jị́tị gá jó mídrị̂ drị̂ ụrụꞌbá gá ãzíla kẹ̃jị́tị sĩ afíjó lị́cọ́ gá rĩ ụrụꞌbá gá.


\par }{\SH ꞌBá kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó bị́lẹ́ ãkõ sĩ rĩ
\par }
{\PP \VS{10}“{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ na ándrá ũyõ mî áyị́pịka Ịbụrahị́mụ̃, Ĩsákã ãzíla Yãkóꞌbõ ꞌbaní ꞌi mụ ãngũ ãlá ãmbógó la fẽlé ĩꞌbaní táwụ̃nị̃ wẽwẽ rú ãzíla málĩ trũ míní sịlé mi ꞌi ku rĩ abe.

\VS{11}Jó ꞌdĩ kí ꞌa lã ga ãko ũniyambamba ĩminí ꞌbãlé ĩmi ꞌi ku la kí sĩ ãzíla ị̃yị́ kídí ru ĩminí ꞌdịlé ĩmi ꞌi ku la kî sĩ, zãbíbũ ãzíla mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ife ĩminí salé ĩmi ꞌi ku la kí abe.

\VS{12}Ĩmi adru mịfị̂ trũ sĩ ndrejó la ĩmi ãvĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ándrá ĩmi anzélépi Mị̃sị́rị̃ gâlé ĩmĩ adrujó ãtíꞌbó ru rĩ sĩ rĩ drị̃ gá ku.


\par }{\PP \VS{13}“Mí ị̃nzị̃
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi, ínga ãzị́ ĩꞌdiní áꞌdụ̂sĩ ãzíla ína ũyõ mídrị̂ kí lú ĩꞌdi ꞌbã rụ́ sĩ.


\par }{\PP \VS{14}“Ĩmi ị̃nzị̃ ãdroŋa ãzí ndú la kí ku, ãdroŋa ãzí ꞌbá ĩmĩ jĩránĩ rú rĩ ꞌbadrị̂ kî.

\VS{15}Ídrĩ ãdroŋa ndú ꞌdĩ kí ị̃nzị̃, ãjã
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̂ la asị́ ími drị̃ gá cécé ãcí áni ãzíla ĩꞌdi ími ivé rúmú-rúmú, ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị́ adrulépi mi be cí rĩ ta ꞌbãngá ꞌbá ãzí ụ̃ꞌbị̃drị̃ŋá idélépi ĩꞌdi be la ku.


\par }{\PP \VS{16}“Ĩꞌbã jõ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ụ̃ꞌbị̃táŋá agá cécé ĩminí ándrá idélé Másã gá rĩ áni ku.

\VS{17}Ĩmi adru múké-múké sĩ ndrejó la ĩmba ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̂ kí tã ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ kí abe pírí.

\VS{18}Ĩnga ị́jọ́ pịrị ãzíla múké rĩ kí
{\ND{Úpí}} ꞌbã mẹ́lẹ́tị gá áyụ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ĩmidrị̂ kî dó sĩ adru pírí drị̃lẹ́ba rú. Ĩmi sĩ icó ãngũ ãlá mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃
{\ND{Úpí}} ꞌbã ándrá ũyõ najó ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní rĩ ꞌdụjó ĩmĩ ãko rú,

\VS{19}ãzíla ĩmi mụ mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí drolé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé rĩ áni.


\par }{\PP \VS{20}“Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ anzị ĩmidrị̂ kí ími zị, ‘{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ fẽ ãmaní ãzị́táŋá ꞌdĩ kí ị́jọ́ azịlé rĩ abe tã mbalé pírí íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?’

\VS{21}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩjọ anzị ĩmidrị̂ ꞌbaní, ‘Ãma ándrá ãtíꞌbó ru úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ pálé gá, wó
{\ND{Úpí}} anzé ãma drị́ ũkpõ ĩꞌdidrị́ gá ãmbógó rĩ sĩ.

\VS{22}Ãndre tálí
{\ND{Úpí}} ꞌbã idélé rĩ kí ãma mịfị́ sĩ ãzíla idé ị́jọ́ ụ̃rị̃ fẽlépi la kí ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ ꞌba rụ́, Fãráwũ rụ́ ãzíla drị̃lẹ́ka ĩꞌdidrị̂ ꞌba rụ́ pírí.

\VS{23}Wó anzé ãma angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé sĩ ãma ajíjó ꞌdâ ãzíla sĩ ãmaní ãngũ ꞌdĩ fẽjó ándrá ĩꞌdi ꞌbã ũyõ la najó ãmã áyị́pịka ꞌbaní ꞌi fẽ la rá rĩ áni.

\VS{24}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ azị ãmaní ị́jọ́ sĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tãmbajó pírí ãzíla sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó. Ãdrĩ idé la ꞌdĩ ꞌbã áni rá, ĩꞌdi mụ sáwã pírí sĩ sụ́rụ́ ãmadrị̂ tã mbalé ãzíla ĩꞌdi fẽ la ꞌba adru ãlá ru málĩ trũ.

\VS{25}Ãdrĩ ị́jọ́ pírí ãzị́táŋá ru
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã lẽlé rĩ kí tã mba rá, Ãdróŋá la ãma lã ꞌbá mgbã rú.’ ”




\par }\Chap{7}{\SH ꞌBá
{\ND{Úpí}} drị̂ kî
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní,
{\ND{“Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la ími agụ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã mụlé fẽlé míní ꞌdụlé rĩ gâlé ãzíla ĩꞌdi ꞌbá Hị́tị̃ drị́, Gị̃rị̃gásị̃ drị́, Ãmọ́rị̃ drị́, Kãnánĩ drị́, Pẹ̃rẹ́zị̃ drị́, Hị́vị̃ drị́ ãzíla Yẹ̃bụ́sị̃ drị́ sụ́rụ́ ázị̂rị̃ kãlãfe ĩꞌbadrị̂ ꞌbã sĩ adrujó ũꞌbí ru ãzíla ũkpõ trũ ꞌdĩ kí dro rá.

\VS{2}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drĩ dó ꞌbá ꞌdĩ kí fẽ ími drị́ alé gá sĩ kí ndẽjó rá, lẽ mí ị̃lị̃kị̃ kí pírí. Mí icí tị ĩꞌba abe ku jõku mí iꞌda ĩꞌbaní ásị́ ị̃gbẹ̃ ku.

\VS{3}Ĩmi ĩgbã kí ĩminí ũkú ru ku. Lẽ anzị ĩmidrị̂ kí izonzi abe ꞌbã ĩgbã kí ru ĩꞌba abe ãluŋá la ku,

\VS{4}ãꞌdusĩku icó kí anzị ĩmidrị̂ kí fẽlé áma gãlé ị̃nzị̃lé úmgbé sĩ ãdroŋa ndú ꞌdĩ kí ị̃nzị̃jó ãzíla ãzị́ ngajó ĩꞌbanî. Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ drĩ ru idé rá,
{\ND{Úpí}} la acá ĩminí ũmbã sĩ ãzíla ĩꞌdi cọtị ĩmi ị̃lị̃kị̃ rá.

\VS{5}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi andi ãlĩtárĩ ĩꞌbã kí sịlé rĩ kí rá, írã ĩꞌbã kí ꞌbãlé ndú ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ ꞌdĩ kí ĩmi aco kí kpékpé. Ĩmi aga ị́dị́ŋá ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãsérã rĩ drị̂ kí vụ̃rụ́ ãzíla ĩmi ivé ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí rá.

\VS{6}Mí idé ị́jọ́ ꞌdĩ kí ꞌdĩ ꞌbã ãni la ãꞌdusĩku mi ꞌbá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ãni. Pẽ mi adrujó ndú ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ru angájó sụ́rụ́ pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí agá.


\par }{\PP \VS{7}“{\ND{Úpí}} lẽ ãzíla pẽ ĩmi íni la adru ĩndẽ sụ́rụ́ ãzí ꞌdĩ kí kãlãfe sĩ rá rĩ sĩ la ku, pẽ ĩmi ĩꞌdi ꞌbã ĩmi lẽjó rá rĩ sĩ, ĩmi ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kí agá ꞌdâ wereŋá ru ãndânĩ.

\VS{8}Wó
{\ND{Úpí}} lẽ ĩmi rá ãzíla mba ũyõ ĩꞌdi ꞌbã ándrá nalé ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní rĩ tã rá. ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ĩmi apájó drị́ ũkpõ ĩꞌdidrị̂ sĩ ãzíla ĩꞌdi ꞌbã sĩ ĩmi anzéjó úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị́ alé gá sáwã ándrá ĩminí adrujó ãtíꞌbó ru úpí Fãráwũ drị́ Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rĩ ꞌi.

\VS{9}Lẽ mí ãvĩ jõ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌi ãzíla ĩꞌdi ãꞌị̃táŋá trũ rĩ ku. Ĩꞌdi tị icíma ándrá ĩꞌdi ꞌbã icílé mí be rĩ tã mba ãzíla lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ukólépi ku rĩ iꞌda anzị drị̃lẹ́ gâlé álĩfũ álĩfũ ĩꞌdi lẽlépi ãzíla ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã mbalépi rĩ ꞌbanî.

\VS{10}Wó ĩꞌdi ꞌbá ĩꞌdi ngụ̃lépi ũnzí rĩ ꞌbaní drị̃rịma fẽ rá.

\VS{11}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmba ãzị́táŋá mání azịlé míní ꞌdĩ kí tã múké-múké.”


\par }{\PP \VS{12}Mụ́sã mụ ị́jọ́ jọŋá trũ drị̃ gá jọ, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ídrĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ kí are ãzíla tã mba ásị́ mgbã sĩ rá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la tị icíma ĩꞌdidrị́ mí be rĩ tã mba jãꞌdâ ãzíla ĩꞌdi míní lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ ukólépi ku rĩ iꞌda ándrá ĩꞌdi ꞌbã ũyõ la najó mî áyị́pịka ꞌbaní rĩ áni.

\VS{13}Ĩꞌdi ĩmi lẽ ãzíla ĩminí sụ̃sụ́ wi, ĩmi dó sĩ kpẹ̃ ãzíla ĩmi adru anzị trũ ũꞌbí ru, ĩꞌdi ĩminí sụ̃sụ́ wi ámvụ́ ĩmidrị̂ kí drị̃ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãná, wáyĩnĩ úꞌdí rĩ ãzíla ãdu kí dó sĩ adru ĩminí cí ãzíla ĩꞌdi ĩminí sụ̃sụ́ wi ãnãkpá ĩmidrị́ tị́, kãbĩlõ, ị̃ndrị́ ꞌdĩ kí drị̃ gá, ãngũ ándrá ĩꞌdi ꞌbã ũyõ najó ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní rĩ ĩꞌdi dó sĩ mụ fẽlé la ĩminî.

\VS{14}ꞌBá ãzí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ sĩ ĩꞌbaní sụ̃sụ́ wijó icólépi adrulépi málĩ trũ ĩminí ãndânĩ la kí adru ꞌdá yụ. Ãgọbị, ũkú ãzíla ãnãkpá ĩmidrị̂ kí abe icó kí adrulé úndó ru ku.

\VS{15}{\ND{Úpí}} la ĩmi tã mba ãyánĩ ũnzíkákãnã ándrá ĩminí ndrelé Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ kí sĩ, wó rá la ĩꞌdi kí fẽ mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí rụlé áyụ.

\VS{16}Lẽ mí ị̃lị̃kị̃ ꞌbá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé ị̃lị̃kị̃lé ími drị́ alé gá rĩ kí pírí rá; ĩꞌbã ízákĩzã ꞌbã agá míní ku. Mî ị̃nzị̃ ãdroŋa ĩꞌbã kí ị̃nzị̃lé rĩ kí ku ãzíla ínga ãzị́ ĩꞌbaní ku, ídrĩ ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃ rá, kí adru míní ímbá ru.


\par }{\PP \VS{17}“Lẽ ĩjọ jõ ꞌbá ꞌdĩ kí ꞌbã kãlãfe ũꞌbí ru ĩminí ãndânĩ ãzíla ĩmi icó dó sĩ sụ́rụ́ ꞌdĩ kí ndẽlé ku íni la ku.

\VS{18}Mí idé ụ̃rị̃ sĩ kí sĩ ku, lẽ mí ũrã jõ drĩ ị́jọ́ ándrá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã ngalé Fãráwũ ụrụꞌbá gá ꞌbá ĩꞌdidrị́ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ abe rĩ kí pírí ãzíla mí ãvĩ jõ kí ku.

\VS{19}Mí ũrã jõ drĩ ị́jọ́ jụ́wẹ̃ ũnzíkãnã ándrá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã ajílé ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí drị̃ gá míní ndrelé ími mịfị́ sĩ cé rĩ kí ꞌbã ị́jọ́. Ị́jọ́ ícétáŋá ru, tálí ru, ụ̃sụ̃táŋá ru, ụ̃ꞌbị̃táŋá ãmbogo ãmbogo ãzíla drị́ ũkpó ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ími anzéjó rĩ kí abe. Gẹ̃rị̃ ãlu ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ị̃lị̃kị̃jó rĩ sĩ, ĩꞌdi mụ ꞌbá míní idéjó kî sĩ ụ̃rị̃ sĩ ꞌdĩ kí ị̃lị̃kị̃lé pírí rá.

\VS{20}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la kí ụrụꞌbá fẽ ãcí colé kpĩrí-kpĩrí kí drĩdríŋĩ gá ãzíla ĩꞌdi ꞌbá apálépi ru zị̃lépi ĩnzõ rĩ kí ị̃lị̃kị̃ rá.

\VS{21}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mí idé ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá ꞌdĩ kí sĩ ku.
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ĩꞌdi mi be cí; ĩꞌdi Ãdróŋá ãmbógó ꞌbání rulé rũrũ la.

\VS{22}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la mụ sụ́rụ́ ꞌdĩ kí drolé ími drị̃lẹ́ gá ꞌdâ jãjã rú rá. Mí icó kí ị̃lị̃kị̃lé pâlé ãlu cọtị́ la ku, ãꞌdusĩku ĩdrĩ kí ị̃lị̃kị̃ pâlé ãlu cọtị́ ãnãkpá ásé agá rĩ kí kpẹ̃ wẽwẽ rú ãzíla ãnãkpá ꞌdĩ kí mụ acálé ĩmi abe ũnzí ku rá.

\VS{23}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí fẽ aꞌdélé ími drị́ alé gá ãzíla kí idé ụ̃rị̃ sĩ kpere míní kí ị̃lị̃kị̃ agá.

\VS{24}Ĩꞌdi ũpi ĩꞌbadrị̂ kí fẽ ími drị́ alé gá, mi kí ị̃lị̃kị̃ rá ãzíla kí ị́jọ́ la ãvĩ rá. ꞌBá ãzí icó ími drị̃ tẽlé ãꞌdị́ sĩ ku, mi kí ị̃lị̃kị̃ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí rá.

\VS{25}Mí ivé íꞌdá ĩꞌbã kí ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ rĩ kí rá. Ími ũlẽ ꞌbã ãngãjõ sílĩvã ãzíla gólũdĩ sĩ kí idéjó rĩ kí sĩ, sĩ kí ꞌdụjó míní ku. Ídrĩ kí ꞌdụ míní rá ĩꞌdi adru ị́jọ́ ãzí ũnzíkákãnã rú Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá la ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ngụ̃ íꞌdá ị̃nzị̃jó ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá rĩ ũnzí.

\VS{26}Mí ají ãdroŋa idélé drị́ sĩ ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí mídrị́ lị́cọ́ gá ku, ídrĩ kí ají rá áwãtáŋá kí wãjó rĩ la ru uja ími drị̃ gá. Lẽ íngụ̃ ãko ꞌdĩ kí ũnzí ãꞌdusĩku Ãdróŋá wã kí rá.”




\par }\Chap{8}{\SH Ĩmi ãvĩ jõ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} drị̃ gá ku
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ĩmi adru mịfị̂ trũ sĩ ãzị́táŋá mání fẽlé ĩminí ꞌdĩ kí tã mbajó ásị́ pírí sĩ ĩmi dó sĩ uꞌá ídri, ĩmi dó sĩ kpẹ̃ ũꞌbí ru ãzíla ĩmi dó sĩ ãngũ ándrá
{\ND{Úpí}} ꞌbã ũyõ la najó ꞌi fẽ la ĩmi áyị́pịka ꞌbaní rĩ ꞌdụ ĩminí la rú.

\VS{2}Mí ũrã jõ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã ándrá ími drị̃ aꞌdéjó ãcị̃ ãzo ãngũ kõtórõ rú rĩ gâsĩ ílí kãlị́ sụ alịlépi ꞌdĩ kí agá, ĩꞌdiní sĩ ãfó ími ꞌa gá rĩ nzejó ãzíla ími ụ̃ꞌbị̃jó sĩ lẽjó nị̃jó la ãko míní lẽlé idélé rĩ kí ãꞌdu ãzíla mí icó ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã mbalé rá yã jõku yụ yã rĩ.

\VS{3}{\ND{Úpí}} fẽ míní adrujó ãbị́rị́ sĩ sĩ ãfó ími agá rĩ nzejó ãzíla fẽ míní mãnã nalé, íná míní jõ drĩ nalé mî áyị́pịka kí abe ku la. Idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la sĩ ími imbájó sĩ nị̃jó la ꞌbá icó lú adrulé ídri rú ãkónã sĩ áꞌdụ̂sĩ ku, wó ị́jọ́ pírí ãfũlépi
{\ND{Úpí}} tị gá rĩ sĩ.

\VS{4}Ílí kãlị́ sụ ꞌdĩ kí agá bõngó de ími ụrụꞌbá gá ku ãzíla ími pá ãvõ kí ku.

\VS{5}Lẽ ínị̃ rá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la ími co ãzíla míní drị̃rịma fẽ cécé átẹ́pị ní ĩꞌdi ꞌbã anzị kí ị̃ndụ́ cojó ímbátáŋá ru rĩ áni.


\par }{\PP \VS{6}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ ímba ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̂ kí tã, mí uꞌá gẹ̃rị̃ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ sĩ ãzíla ífẽ ĩꞌdiní ãrútáŋá.

\VS{7}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la ími agụ ãngũ ãlá mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃, ãngũ ị̃yị́ dịlépi dị̃-dị̃ rĩ trũ, kídí ãzíla ị̃yị́ agbẹ́lépi vũ gâlé dịlépi áꞌbụ agâ sĩ,

\VS{8}ãngũ ãná ngánũ rú ãzíla ãná bálẽ rú, zãbíbũ, úlúgó ife, põmũgũránãtĩ ife ãzíla mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ife ãdu ũfũlépi rĩ ꞌbã kí adrujó ala gá ãnụ́ trũ rĩ gá.

\VS{9}Ĩꞌdi ãngũ ãkónã ꞌbã sĩ adrujó ala gá wẽwẽ rú ãzíla ãko ãzí ꞌbã sĩ ĩcẽjó ala gá ku la. Ĩꞌdi ãngũ aya ꞌbã sĩ abájó ala gá cécé írã áni ãzíla kópã ꞌbã sĩ adrujó túpũ la kí gá wẽwẽ rú rĩ ꞌi.

\VS{10}Ídrĩ dó ãkónã na sĩ agajó ꞌbo, mí ịcụ́ dó
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi ãngũ ãlá mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ ĩꞌdiní fẽlé míní rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{11}“Mí adru mịfị̂ trũ, lẽ mí ãvĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̃ gá ku, mí ũbĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị́ mání fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí vú múké-múké mí ãvĩ kí ị́jọ́ ku.

\VS{12}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãkónã míní lẽlé nalé rĩ drĩ kí dó adru míní pírí cí, ídrĩ dó jó ãlá la kí sị sĩ uꞌájó ala gá,

\VS{13}ãnãkpá mídrị́ tị́ ru ãzíla kãbĩlõ rú rĩ drĩ kí tị wẽwẽ rú rá, gólũdĩ, sílĩvã ãzíla ãko ãzí míní trũ adrujó ndú-ndú ꞌdĩ kí abe drĩ kí kpẹ̃ rá,

\VS{14}lẽ mí adru jõ ãfó ru sĩ ị́jọ́ ãvĩjó
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị́ ándrá ími apálépi ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí drị́ alé gá míní adrujó ãtíꞌbó ru rĩ sĩ rĩ drị̃ gá sĩ ĩꞌdi gãjó úmgbé ku.

\VS{15}Aꞌdé ími drị̃ ãngũ kõtórõ rú wada ụ̃rị̃ ní sĩ ꞌbá rụjó cí, ị̃nị̃ ũjũ trũ rĩ ꞌbã kí adrujó ala gá ítóniŋá trũ rĩ gâsĩ. Ãngũ ãꞌí ị̃yị́ kóru rĩ gá fẽ ị̃yị́ ní ãfũjó írã ụrụꞌbá gá mínî.

\VS{16}Kõtórõ agâlé Ãdróŋá fẽ míní mãnã nalé, ãkónã mî áyị́pịka ꞌbã kí nalé kí ídri gá ku la sĩ ãfó ími ꞌa gá rĩ nzejó ãzíla ími ụ̃ꞌbị̃jó sĩ lẽjó nị̃jó la ãko míní lẽlé idélé rĩ kí ãꞌdu ími sĩ ãsị̃ŋá gá ãko ũniyambamba Ãdróŋá ꞌbã sĩ míní sụ̃sụ́ ãlá rĩ wijó kí drị̃ gá rĩ kí ịsụ́ benĩ.

\VS{17}Mí ũrã jõ ị́jọ́ ími ásị́ gâlé jọjó la mi ũndũwã rú ãzíla ãzị́ míní ngalé ũkpó ru ími drị́ sĩ rĩ fẽ míní adrujó málĩ trũ nĩ íni la ku.

\VS{18}Lẽ mí ũrã jõ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la míní ũkpõ fẽ sĩ adrujó málĩ trũ rĩ gá nĩ rĩ ꞌi. Idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ĩꞌdiní tị icíma ándrá ĩꞌdi ꞌbã ũyõ la najó mí áyị́pịka abe rĩ tã mbajó kpere ãndrũ rĩ sĩ.

\VS{19}Ma ãndrũ ĩmi bị́lẹ́-ị̃ndụ́ li, ĩdrĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̃ gá ị́jọ́ ãvĩ rá jõku ĩdrĩ tị uja sĩ ãdroŋa ãzí ꞌdĩ kí ị̃nzị̃jó ãzíla sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌbanî, ĩmi ị̃lị̃kị̃ rá ãndá-ãndá ru.

\VS{20}Ĩdrĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã tị are ku, ĩꞌdi mụ ĩmi ị̃lị̃kị̃lé cécé ĩꞌdi ꞌbã mụjó sụ́rụ́ ãzí ꞌdĩ kí ị̃lị̃kị̃jó rĩ áni.”




\par }\Chap{9}{\SH Ịsịrayị́lị̃ bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó
{\ND{Úpí}} tị gãŋá sĩ rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Mí are drĩ mi Ịsịrayị́lị̃. Ãndrũ mi dó ãni rú sĩ Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ zajó sĩ fijó sụ́rụ́ ãmbógó ãzíla ũkpó sĩ ími ndẽlépi rá rĩ kí drojó sĩ ãngũ ĩꞌbadrị̂ ꞌdụjó rá. Táwụ̃nị̃ la kí mgbọ rú ãzíla Bõrõ sĩ kí andre cejó rĩ zo kí wị́lị́wị́lị́ kpere ꞌbụ̃ gâlé.

\VS{2}ꞌBá ala gá Ãnákĩ rú rĩ kí ãzo rú ãzíla ũkpó ru, ínị̃ ị́jọ́ kí drị̃ gá cé ãzíla mí are ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ rá, ‘Ãꞌdi la pá tu anzị Ãnákĩ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá nĩ yã?’

\VS{3}Wó ãndrũ lẽ ínị̃ rá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la mụ ími drị̃lẹ́ gâlé cécé ãcí ãngũ ivélépi ũkpó sĩ rĩ áni. Ĩꞌdi mụ kí ndẽlé ãzíla kí ị̃lị̃kị̃lé ími drị̃lẹ́ gá ꞌdãá rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ kí dro ãzíla kí ị̃lị̃kị̃ gbõrú cécé ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ la azịjó rĩ áni.


\par }{\PP \VS{4}“ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drĩ sụ́rụ́ ꞌdĩ kí dro ími drị̃lẹ́ gá ꞌdâ ãmvé rá, lẽ íjọ míní cénĩ-cénĩ rú, ‘{\ND{Úpí}} ají ma ãngũ ꞌdĩ ꞌdụjó mâ ãni la rú mání adrujó ãlá ru rĩ sĩ la ku.’ Adru íni ku,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la mụ sụ́rụ́ ꞌdĩ kí drolé ími drị̃lẹ́ gá ãmvé la ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí ũnzĩkãnã idéjó rĩ sĩ.

\VS{5}Ị́jọ́ ꞌdĩ adru kí mi ãlá ru rĩ sĩ la ku jõku mũkẽ mídrị̂ sĩ míní dó sĩ mụjó ãngũ ĩꞌbadrị̂ ꞌdụjó ꞌdĩ la ku, wó ị́jọ́ sụ́rụ́ ꞌdĩ ꞌbã kí idélé ũnzíkãnã rĩ sĩ,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la kí dro ãmvé ími drị̃lẹ́ gá rá la ãꞌdusĩku lẽ tị icíma ándrá ĩꞌdiní ũyõ najó Ịbụrahị́mụ̃ be, Ĩsákã, ãzíla Yãkóꞌbõ kí abe rĩ ꞌbã ãzị́ ngalé.

\VS{6}Lẽ ínị̃ cé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ fẽ míní ãngũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ ꞌdĩ míní adrujó ãlá ru rĩ sĩ la ku. Adru íni ku, mi ꞌbá drị̃ ũnzí la.”


\par }{\SH Kãjóŋá idélé gólũdĩ sĩ rĩ
\par }
{\PP \VS{7}Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Lẽ mí ũrã drĩ ị́jọ́ ándrá míní fẽjó la
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã uꞌájó míní ũmbã sĩ kõtórõ agâlé rĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ãvĩ jõ míní ku. Iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ míní Mị̃sị́rị̃ aꞌbejó rĩ sĩ kpere ãndrũ míní acá agá ꞌdâ, íri
{\ND{Úpí}} tị gãlé úmgbé mvujó ĩꞌdi rụ́ ꞌdâ rĩ sĩ rá.

\VS{8}ꞌBé Hõrébũ sị́ gá ꞌdãá ífẽ
{\ND{Úpí}} ꞌbã ũmbã ní angájó ãzíla ũmbã ĩꞌdidrị́ calépi rá rĩ sĩ tí sĩ ími ị̃lị̃kị̃jó rá.

\VS{9}Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru sáwã mání mụjó ꞌbé sị́ gâlé írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ sĩ ị́jọ́ tị icíma drị̂ sĩjó kí drị̃ gá
{\ND{Úpí}} ꞌbã sĩ tị icíjó mí be rĩ kí aꞌị́jó rĩ sĩ, má uꞌá ꞌbé sị́ gâlé ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ãzíla ị́nị́ kãlị́ sụ, ána jõku ámvụ ãko ãzí ku.

\VS{10}{\ND{Úpí}} ãfẽ mádrị́ írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ị́jọ́ sĩjó kí drị̃ gá tĩndrímváŋá ĩꞌdidrị̂ sĩ nĩ rĩ kî. Drị̃ la gá ãzị́táŋá pírí
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé míní ꞌbé sị́ gá ãcí agâ sĩ, ụ́ꞌdụ́ ꞌbá ꞌbã kí ru trajó ꞌbé pá gá ꞌdãá rĩ sĩ rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{11}“Ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ãzíla ị́nị́ kãlị́ sụ ꞌdã ꞌbã kí ukójó ꞌbo rĩ ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} fẽ írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ tị icíma drị́ ꞌdã kí mádrị́.

\VS{12}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ mání, ‘Ísị vụ̃rụ̂lé gbõrú, ãꞌdusĩku ꞌbá mídrị́ míní ajílé Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌdã iza kí ru rá ãzíla idé kí ị́jọ́ ũnzí ꞌbo. Uja kí ru ãzị́táŋá mání fẽlé rĩ kí agá ꞌdâ rá, ãzíla idé kí ĩꞌbaní ãdróŋá kãjóŋá ru la aya akálépi aká-akâ rĩ sĩ.’


\par }{\PP \VS{13}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ,
{\ND{Úpí}} jọ vâ mání, ‘Ánị̃ ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃ ũnzí ãzíla are kí ꞌbá tị ku rĩ gá rá!

\VS{14}Mí aꞌbe drĩ áma ụtrị́ŋá cã, ma drĩ sĩ ꞌbá ꞌdĩ kí ị̃lị̃kị̃ ãzíla kí rụ́ ịnị́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rá. Ma ími ꞌbã sụ́rụ́ ũkpó ãzíla ũꞌbĩkãnã sĩ kí ndẽlépi rá la rú.’


\par }{\PP \VS{15}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má asị́ dó ꞌbé sị́ gâlé rĩ sĩ vụ̃rụ́ írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃
{\ND{Úpí}} ꞌbã sĩ ị́jọ́ tị icíma drị̂ sĩjó kí drị̃ gá rĩ kí trũ áma drị́ gá, íni ꞌdĩ ꞌbê la vâ ꞌdĩ ve sĩ ãcí sĩ.

\VS{16}Ma mụ ãngũ andrélé, ándre ĩmi idé ị́jọ́ ũnzí la
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ tị gãjó úmgbé; ĩmi idé ĩminí ãdróŋá ĩnzõ rú kãjóŋá íꞌdá ru la. Ĩmi uja ĩmi bụ́lụ́ gá gbõrú gẹ̃rị̃
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã azịlé ĩminí rĩ aꞌbejó rá.

\VS{17}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, áꞌbe írã ꞌbara-ꞌbara áma drị́ gá rĩ kí ĩmi drị̃lẹ́ gá ãzíla andi kí dó sĩ kícíkící rá.


\par }{\PP \VS{18}“ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ála ma
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá kpụ́kụ-kpụ́kụ rú, ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ãzíla ị́nị́ kãlị́ sụ ána jõku ámvụ ãko ãzí ku. Má idé íni la ĩminí ị́jọ́ ũnzí idéjó
{\ND{Úpí}} rụ́ ãzíla fẽjó la ũmbã ꞌbã na ĩꞌdi rĩ sĩ.

\VS{19}Má idé ũmbã
{\ND{Úpí}} drị̂ sĩ ụ̃rị̃ sĩ, ãꞌdusĩku ũmbã ꞌdã ca ĩꞌdiní sĩ ĩmi ị̃lị̃kị̃jó rá. Wó
{\ND{Úpí}} are drĩ vâ ma ị̃dị́ rá.

\VS{20}Ũmbã na
{\ND{Úpí}} ꞌi calépi rĩ sĩ tí sĩ ĩꞌdiní Ãrọ́nị̃ ị̃lị̃kị̃jó rá, wó má áꞌị́ vâ
{\ND{Úpí}} ꞌi ĩꞌdiní sáwã ãlu ꞌdã agá ꞌdãá.

\VS{21}Ĩmi idé ị́jọ́ ũnzí la ĩminí kãjóŋá idéjó Ãdróŋá ru rĩ sĩ, má aꞌdụ́ kãjóŋá ĩminí idélé rĩ ivélé ãcí sĩ. Má aco ĩꞌdi ãzíla áꞌị ĩꞌdi fúfú ru cécé pụ́trụ́ áni, ãzíla ásũ ĩꞌdi ị̃yị́ adị́lépi vụ̃rụ́ ꞌbé agâlé rĩ agá.


\par }{\PP \VS{22}“Ĩfẽ ándrá vâ
{\ND{Úpí}} idé ĩminí ũmbã sĩ Tãbérã gá, Másã gá ãzíla Kị̃bọ̃rọ́tị̃ Hãtávã kí agá ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{23}“{\ND{Úpí}} ꞌbã ándrá ĩmi tị ãpẽjó angájó Kãdẹ́sị̃ Bãrĩnéyã gá rĩ sĩ jọ, ‘Ĩmĩ mụ ãngũ mání fẽlé ĩminí ꞌdã ꞌdụlé ĩmi ãni la rú.’ Drị̃ ũnzĩ sĩ ĩgã ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̂ úmgbé, ĩꞌbã ásị́ ĩꞌdi drị̃ gá sĩ tị la arejó ku.

\VS{24}Iꞌdójó mání ĩmi nị̃ agá, ĩmi ꞌbá drị̃ ũnzí
{\ND{Úpí}} ꞌbã tị galépi úmgbé la kî.


\par }{\PP \VS{25}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ála ma
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá kpụ́kụ-kpụ́kụ rú, ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ãzíla ị́nị́ kãlị́ sụ, ãꞌdusĩku lẽ ándrá mgbãrĩ gá ĩmi ị̃lị̃kị̃lé rá.

\VS{26}Má aꞌị́
{\ND{Úpí}} ꞌi ãzíla ájọ ĩꞌdinî, ‘{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ũkpó pírí ꞌdị́pị, mí ị̃lị̃kị̃ ꞌbá mídrị́ míní unzelé drị́ ũkpõ mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ Mị̃sị́rị̃ gâlé ãzíla míní ajílé ũkpõ mídrị̂ sĩ ꞌdĩ kí ku fô!

\VS{27}Mí ũrã drĩ ãtíꞌbó mídrị́ Ịbụrahị́mụ̃, Ĩsákã ãzíla Yãkóꞌbõ kí ị́jọ́. Íꞌbã drĩ ásị́ drị̃ ũnzĩ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị́, ũnzĩkãnã ãzíla ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ drị̃ gá ku.

\VS{28}Ị́jọ́ ꞌdĩ la fẽ la ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí sĩ amụ́ jọlé la, “{\ND{Úpí}} icó ándrá ꞌbá ꞌdĩ kí agụlé ãngũ ĩꞌdiní azịlé ĩꞌbaní rĩ gá ku, agụ kí ụꞌdị́lé kõtórõ agâlé la ĩꞌdi ꞌbã kí ngụ̃jó ũnzí rĩ sĩ.”

\VS{29}Wó ị́jọ́ mgbã sĩ ꞌbá ꞌdĩ kí ꞌbá mídrị̂ kî, míní ũpẽlé adrujó mí ãni la rú, ãzíla míní unzelé ũkpõ mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ Mị̃sị́rị̃ gâlé, ãzíla míní ajílé drị́ mídrị̂ ꞌbã ũkpó sĩ rĩ kî.’




\par }\Chap{10}{\SH Mụ́sã aꞌị́ ãzị́táŋá kí úꞌdí ru
\par }
{\PP \VerseOne{1}“ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ mání, ‘Mí upa írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ ándrá drị̃drị̃ ꞌdã kî áni, ãzíla mí atụ́ má rụ́ ꞌbé sị́ gá ꞌdõlé. Mí idé vâ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ báwũ sĩ sĩ kí ꞌbãjó.

\VS{2}Ma mụ ị́jọ́ ándrá mání sĩlé drị̃drị̃ írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ míní andilé rá ꞌdã kí drị̃ gá rĩ kí vúŋá sĩlé írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ míní upalé ꞌdĩ kí drị̃ gá. Mi dó sĩ kí ꞌbã Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ agá.’


\par }{\PP \VS{3}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Má idé Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ ãzíla má upa írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ cécé ándrá drị̃drị̃ ꞌdã kî áni, ãzíla áꞌdụ kí áma drị́ gá trũ tụjó kî trũ ꞌbé sị́ gâlé.

\VS{4}{\ND{Úpí}} sĩ írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ ꞌdã kí drị̃ gá ị́jọ́ ándrá sĩlé drị̃drị̃ ꞌdã kí vúŋá, ãzị́táŋá mụdrị́ ĩꞌdiní azịlé ĩminí angájó ãcí agâlé ụ́ꞌdụ́ ándrá ĩminí ĩmi trajó ꞌbé pá gá ꞌdãá rĩ sĩ rĩ kî.
{\ND{Úpí}} fẽ írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ ꞌdã kí mádrị́.

\VS{5}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, má uja dó sĩ ma asị́lé vụ̃rụ́ ꞌbé sị́ gâlé, áꞌbã írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ ꞌda kí Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ mání idélé rĩ agá cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã ãzị́táŋá la fẽjó mání rĩ áni ãzíla írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ ꞌda kí drĩ ãndrũ kpere ala gá ꞌdã.”


\par }{\PP \VS{6}(ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ angá kí kídí ꞌbá Jãkánĩ drị̂ ꞌbadrị̂ gâsĩ mụjó Mõsérã gá. Ãrọ́nị̃ drã dó Mõsérã gá, ꞌbá ị̃sị̃ kí dó ĩꞌdi ꞌdãá ãzíla ngọ́pị̃ Ị̃lị̃yãzárị̃ acá dó ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá átáló ru nĩ.

\VS{7}Angájó ꞌdãá, mụ kí dó Gũdĩgódã gá, ãzíla mụ kí drị̃ gá Yõtĩbátĩyã gá ãngũ wọ́rọ̃ŋá ru ị̃yị́ trũ la kí agá.

\VS{8}Sáwã ꞌdã sĩ
{\ND{Úpí}} pẽ sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ kí ndú sĩ Sãndụ́kụ̃ Úpí Ãdróŋá drị́ tị icíma drị̂ ujíjó, sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌdiní ãtalo rú ãzíla sụ̃sụ́ wijó ꞌbá ꞌbaní ĩꞌdi rụ́ sĩ. ꞌDĩ ãzị́ ĩꞌba kí ngalé kpere ãndrũ rĩ ꞌi.

\VS{9}Ị́jọ́ ꞌdĩ bã sĩ sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ ꞌbaní ãngũ fẽjó ádrị́pịka kí agá ꞌdâ ku ꞌdĩ. Kí ãzãkoma ĩꞌbadrị̂ kí ịsụ́ ãzị́ átáló drị́ ĩꞌbã kí ngalé
{\ND{Úpí}} ní rĩ tị gá cécé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã azịlé rĩ áni.)


\par }{\PP \VS{10}Mụ́sã mụ ị́jọ́ jọŋá trũ drị̃ gá jọ, “Mání uꞌájó ꞌbé sị́ gâlé ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ãzíla ị́nị́ kãlị́ sụ mání ándrá idélé drị̃drị̃ rĩ áni ꞌdã sĩ,
{\ND{Úpí}} are ándrá ma pá alé ãlu rá ãzíla ãꞌị̃ vâ sĩ ĩmi ị̃lị̃kị̃jó ku.

\VS{11}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ mání, ‘Ímụ ãzíla íce ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃ sĩ mụjó fijó ãngũ mání ũyõ najó ma fẽ la ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní rĩ ꞌdụjó ĩꞌbã ãni la rú.’ ”


\par }{\SH Ãdróŋá lẽjó ãzíla ĩꞌdi tị arejó
\par }
{\PP \VS{12}Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “ꞌdĩ úꞌdîꞌda ị́jọ́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã lẽlé mídrị́ rĩ ꞌi, mí ị̃nzị̃
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi ãzíla mí ũbĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí vú pírí, ílẽ ĩꞌdi, ínga ãzị́ ĩꞌdiní ásị́ pírí sĩ,

\VS{13}ãzíla ímba ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} drị́ mání fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí tã, ị́jọ́ kí dó sĩ adru míní múké.


\par }{\PP \VS{14}“Ãko pírí kí
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ãni, ãko pírí ꞌbụ̃ agá táni ꞌbụ̃ wị́lị́wị́lị́ ꞌdã agá rĩ kí, ãzíla ụ̃nọ́kụ̂ vâ ĩꞌdi ãni ãko ala gá rĩ kí abe pírí.

\VS{15}Wó lẽtáŋá
{\ND{Úpí}} drị́ mí áyị́pịka ꞌbaní rĩ ándrá ũkpó ru, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ pẽ dó mi sụ́rụ́ pírí kí drị̃lẹ́ gá ãzíla mi drĩ kpere ãndrũ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã pẽlé rĩ ꞌi.

\VS{16}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ mí ĩtãrã ími ásị́ iꞌdójó úꞌdîꞌda lẽ mí are
{\ND{Úpí}} tị ãzíla mí aꞌbe drị̃ ũnzĩ cã.

\VS{17}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ĩꞌdi Ãdróŋá ãdroŋa kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi, Úpí ũpi kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi, Ãdróŋá ãmbógó ũkpó ꞌdị́pị ꞌi, ãzíla Ãdróŋá ụ̃rị̃lé ụ̃rị̃ ụ̃rị̃ rĩ ꞌi. Uya ꞌbá ku ãzíla ãꞌị̃ ru mịfị́ salé málĩ sĩ ku.

\VS{18}Ĩꞌdi ị́jọ́ ĩmvú ꞌbadrị́ ãwụ́zị́ kí abe rĩ lị pịrị-pịrị, lẽ vâ ãmị́yọ́ŋá kí rá ãzíla ĩꞌdi vâ ĩꞌbaní ãkónã fẽ bõngó kí abe rá.

\VS{19}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ ĩlẽ ãmị́yọ́ŋá kí lẽlẽ, ãꞌdusĩku ĩmi ándrá vã ãmị́yọ́ŋá rũ Mị̃sị́rị̃ gâlé.

\VS{20}Mí ị̃nzị̃
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi, mí are tị la ãzíla ínga ãzị́ ĩꞌdinî. Írụ ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí mgbemgbe ãzíla ína ũyõ ĩꞌdi rụ́ sĩ áꞌdụ̂sĩ.

\VS{21}Mí ịcụ́ ĩꞌdi rụ́ ãꞌdusĩku ĩꞌdi Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi, índre ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã idélé ãmbógó ụ̃sụ̃táŋá ru míní ꞌdã kí ími mịfị́ sĩ rá.

\VS{22}Mî áyị́pịka mụ kí ándrá Mị̃sị́rị̃ gâlé, kí ándrá lú ꞌbá kãlị́ ázị̂rị̃. Wó úꞌdîꞌda
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ fẽ dó míní kpẹ̃lé ũꞌbí ru cécé lẽlẽgó ꞌbụ̃ gá rĩ kî áni.”




\par }\Chap{11}{\SH Ãmbõgõ
{\ND{Úpí}} drị̂
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Ílẽ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi, mí ũbĩ ị́jọ́ ĩꞌdiní azịlé rĩ kí vú, ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí sáwã pírí sĩ.

\VS{2}Ãndrũ ĩmi igá drĩ ị́jọ́ ĩminí ndrelé ãzíla amálé
{\ND{Úpí}} ꞌbã drị̃ gá ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ĩmi cojó ímbátáŋá ru rĩ drị̂ ꞌi. Anzị ĩmidrị̂ ndre kí ándrá ị́jọ́ ꞌdĩ kí ku, ĩꞌdi ándrá ĩmi ãmgbã rĩ ꞌi. Ĩndre ãmbõgõ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̂ rá, ũkpõ ãmbógó ĩꞌdidrị̂,

\VS{3}ãzíla tálí ĩꞌdidrị̂ kî abe. Ĩndre ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé úpí Mị̃sị́rị̃ gá rĩ rụ́ rĩ kí rá ãzíla sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ agá pírí.

\VS{4}Índre ándrá ũkpõ
{\ND{Úpí}} ꞌbã sĩ ãsĩkárĩ Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ị̃lị̃kị̃jó pírí rĩ rá, fãrásĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí ãzíla gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí abe, ịmvụ́ kí Mĩrĩ Ika rĩ agá ĩꞌbaní ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí vú bĩ agá.

\VS{5}Anzị mídrị̂ ndre kí ándrá ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã idélé míní ãngũ kõtórõ rú rĩ agá ꞌdĩ sĩ mí afí drĩ ãngũ ꞌdĩ agá ꞌdâ ku rú rĩ kí ku,

\VS{6}ãzíla mí igá drĩ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ándrá idélé Dãtánĩ rụ́ ãzíla Ãbị̃rámụ̃ rụ́, Ị̃lị̃yábụ̃ ínátị Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ agá rĩ ꞌbã anzị kí abe rĩ drị̃ gá. Vũ nzị̃ ándrá ru tị mgbọ ꞌbá kí mịfị́ gâsĩ ãzíla uti ꞌbá kí, lị́cọ́, hémã, ãtiꞌbo ãzíla ãko pírí ĩꞌbadrị́ ídri rĩ kí abe ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá ꞌdãá pírí.

\VS{7}Wó ími ãmgbã rĩ ndre ándrá ị́jọ́ pírí ãmbogo-ãmbogo rú
{\ND{Úpí}} ꞌbã idélé ími drị̃ gâsĩ rĩ kí rá.”


\par }{\SH Sụ̃sụ́ wijó ãngũ azịlé rĩ drị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{8}Mụ́sã jọ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ĩmi ũbĩ ãzị́táŋá mání fẽlé ĩminí ãndrũ ꞌdĩ kí vú pírí. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmi dó sĩ icó Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ zalé sĩ fijó ãngũ ĩminí mụjó ala gá ꞌdĩ ꞌdụjó ĩmĩni la rú.

\VS{9}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi dó sĩ uꞌá ãngũ málĩ trũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ ándrá
{\ND{Úpí}} ꞌbã ũyõ la najó ꞌi fẽ la ĩmi áyị́pịka ꞌbaní anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe rĩ gá ílí ãzo rú.

\VS{10}Ãngũ ĩminí mụlé ꞌdụlé ꞌdĩ adru cécé ãngũ Mị̃sị́rị̃ gá ándrá ĩminí sĩ uꞌájó ala gá drị̃drị̃ rĩ áni ku. Ĩmi ándrá ala gá ꞌdãá ũri kpẹ̃, ĩmi ãzị́ ũkpó la nga agá sĩ ị̃yị́ ũsũjó ãkónã ĩmidrị̂ kí drị̃ gá.

\VS{11}Wó ãngũ ĩminí Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ zajó sĩ fijó ala gâlé ꞌdĩ ĩꞌdi ãngũ ꞌbé ru ãzíla áꞌbụ ꞌa rú la, ãngũ ꞌdã ĩꞌdi uzogó ꞌbụ̃ gá rĩ ꞌbã sĩ ꞌdịjó drị̃ la gá nĩ la.

\VS{12}Ãngũ ꞌdĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã tã mbalé ãzíla andre tẽlé ílí ꞌbã iꞌdóŋá gá kpere ílí ꞌbã ãsị̃ŋá gá nĩ rĩ.


\par }{\PP \VS{13}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩdrĩ ãzị́táŋá ãndrũ mání fẽlé ĩminí ꞌdĩ kí tã mba ãꞌị̃táŋá sĩ vâ sĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ lẽjó ãzíla ãzị́ ngajó ĩꞌdiní ĩmi ásị́ pírí sĩ ãzíla ĩmi ídri pírí sĩ,

\VS{14}ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ma uzogó fẽ ꞌdịlé áyi ꞌbã iꞌdóŋá gá ãzíla áyi ꞌbã ukóŋá gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãná, wáyĩnĩ ãzíla ãdu kí dó sĩ adru ĩminí cí.

\VS{15}Ma dó ásé kí fẽ dụlé ãnãkpá ĩmidrị̂ ꞌbaní ĩrí ru ãzíla ĩmi adru ãkónã pírí ĩminí lẽlé rĩ kî trũ.


\par }{\PP \VS{16}“Ĩmi adru mịfị́ trũ, jõ íni ku ála ĩmi ulé sĩ ĩmi sejó ãmvé sĩ mụjó ãdroŋa ĩnzõ rú ꞌdĩ kí ị̃nzị̃jó sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌbanî.

\VS{17}Ĩdrĩ idé la ꞌdĩ ꞌbã áni rá,
{\ND{Úpí}} la uꞌá ĩminí ũmbã sĩ. Ĩꞌdi dó sĩ uzogó tị umbé ꞌbụ̃ gâlé cí, ãngũ la adru ãꞌí ru ãzíla ũri icó kí dó sĩ zolé ku. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmi dó ũdrã ꞌdãá rá, drĩ táni adru ãngũ múké ĩꞌdi ꞌbã fẽlé ĩminí rĩ ꞌi tí.


\par }{\PP \VS{18}“Ĩmba ị́jọ́ mádrị́ ꞌdĩ kí tã ĩmi asị́ gá ãzíla ĩmi úŋmĩ gá; ĩmi úmbé kí ícétáŋá ru ĩmi drị́ gá ãzíla ĩsụ̃ kí ĩmi androko gá sĩ ĩmi igájó.

\VS{19}Ĩmi imbá kí anzị ĩmidrị̂ ꞌbanî, ĩnze ị́jọ́ ĩꞌbaní kí drị̃ gá sáwã ĩminí rijó ĩmidrị́ lị́cọ́ agá rĩ gá ãzíla ĩminí mụ agá gẹ̃rị̃ gâsĩ ꞌdĩ gá ꞌdâ, ĩminí ĩmi la agá mgbọ́lọ́ drị̃ gá ãzíla ĩminí angá agá ụrụgá.

\VS{20}Ísĩ kí báwũ kẹ̃jị́tị gá jó mídrị̂ drị̂ ụrụꞌbá gá ãzíla kẹ̃jị́tị sĩ afíjó lị́cọ́ gá rĩ ụrụꞌbá gá.

\VS{21}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi anzị ĩmidrị̂ abe ĩmi dó sĩ uꞌá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ílí ãzo rú,
{\ND{Úpí}} ꞌbã ándrá ũyõ la najó ꞌi fẽ la ĩmi áyị́pịka ꞌbaní rĩ áni. Ĩmi mụ uꞌálé ãngũ drị̃ gá ꞌdâ jãꞌdâ.


\par }{\PP \VS{22}“Ĩmi adru mịfị́ trũ sĩ ãzị́táŋá mání fẽlé ĩminí ꞌdĩ kí tãmbajó pírí, ĩmi dó sĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ lẽ sĩ acị́jó gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ kí agá pírí ãzíla sĩ ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí rụjó mgbe-mgbe.

\VS{23}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} la dó sụ́rụ́ pírí ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ kí dro rá, ãzíla ĩmi dó sụ́rụ́ ãmbõgõ sĩ ãzíla ũkpõ sĩ ĩmi ndẽlépi rá ꞌdĩ kí ꞌbã ãngũ kí ꞌdụ ĩmi ãni la rú.

\VS{24}Ãngũ pírí ĩminí sĩ pá tị̃jó ala gá ꞌbo rĩ kí adru ĩmĩni. Ãngũ ĩmidrị̂ la ru ị̃drị̃ angájó ãngũ kõtórõ rú rĩ gá kpere Lébãnõnĩ gá, ãzíla angájó ị̃yị́ Ũfũrátĩ gá kpere Mĩrĩ Mẽdĩtẽránĩyãnĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá.

\VS{25}Ãngũ ĩminí sĩ mụjó rĩ gá,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ la fẽ la ꞌbá ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ kí idé ĩmi sĩ ụ̃rị̃ sĩ, cécé ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ áni, ãzíla ꞌbá ãzí icólépi ĩmi drị̃ atrịlépi la la adru ꞌdá yụ.


\par }{\PP \VS{26}“Ĩndre drĩ, ãndrũ áfẽ ĩminí ị́jọ́ pẽjó drị̃lẹ́ba kí drĩdríŋĩ gá áwãtáŋá be.

\VS{27}Ãndrũ ĩdrĩ ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã fẽlé ĩminí rĩ kí tã mba rá, ĩmi adru drị̃lẹ́ba rú.

\VS{28}Wó ĩdrĩ ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̂ kí gã úmgbé sĩ ru ujajó ãdroŋa ĩminí nị̃lé ku la kí ị̃nzị̃jó, ĩꞌdi adru ĩminí áwãtáŋá ru.

\VS{29}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drĩ ími agụ ãngũ míní mụjó fijó ala gá míní mụlé ꞌdụlé mî ãni la rú rĩ gá ꞌbo, lẽ mí ũlũ ị́jọ́ drị̃lẹ́ba drị̂ ꞌBé Gẹ̃rị̃zị́mụ̃ drị̃ gá ãzíla ị́jọ́ áwãtáŋá drị̂ ꞌBé Ĩbálĩ drị̃ gá.

\VS{30}Ĩminí nị̃lé ꞌbo rĩ áni, ꞌbé ị̃rị̃ ꞌdĩ kí Mĩrĩ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ꞌá ꞌdã sĩ rĩ gá gẹ̃rị̃ mụjó ãngũ ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá, ãni rú ãngũ mị̃rị́ ru Mõréyã drị̂ gá, ꞌdĩ ãngũ ꞌbá Kãnánĩ gá rĩ ꞌbã kí sĩ uꞌájó Ãrábã gá ãni rú Gị̃lị̃gálị̃ gá rĩ ꞌi.

\VS{31}Ĩmi dó ãni rú mụ Mĩrĩ Yõrĩdánĩ zalé sĩ fijó ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã fẽlé ĩminí, ĩminí mụlé ꞌdụlé ĩmi ãni la rú rĩ gá. Ĩdrĩ ꞌdụ la sĩ rijó ala gá ꞌbo,

\VS{32}ĩmi adru mịfị̂ trũ sĩ ndrejó la ị́jọ́ ãzị́táŋá ru mání ꞌbãlé ãndrũ ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ kí ĩmĩ ũbĩ kí vú rá.”




\par }\Chap{12}{\SH Ãngũ sĩ
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃jó rĩ ãlu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã jọ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “ꞌdĩ kí ị́jọ́ azịlé ãzị́táŋá ru rĩ kî; ĩmi adru mịfị̂ trũ sĩ kí vú ũbĩjó ụ́ꞌdụ́ ĩminí uꞌájó ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mí átẹ́pịka ꞌbadrị̂ ꞌbã fẽlé mî ãni la rú rĩ agá ꞌdãá rĩ kí gá pírí.

\VS{2}Ãngũ ĩminí mụlé ꞌdụlé rĩ gá, ĩmi andi ãngũ ꞌbá ꞌdã ꞌbã kí sĩ ãzị́ ngajó ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ ꞌbaní ãzíla sĩ kí ị̃nzị̃jó ꞌbé ãzo ãzíla ꞌbé were rĩ kí drị̃ gâsĩ ãzíla ife kị̃dị̃ rĩ kí ị̃ndụ́ gâsĩ rĩ kí pírí.

\VS{3}Ĩmi andi ãlĩtárĩ ĩꞌbã kí sịlé ꞌdĩ kí rá, írã ĩꞌbã kí ꞌbãlé ndú ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ ꞌdĩ kí ĩmi aco kí kpékpé, ĩmi aga ị́dị́ŋá ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãsérã rĩ drị̂ kí vụ̃rụ́, ĩmi ivé kí ãcí sĩ, ĩmi aga íꞌdá ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ ꞌbadrị̂ kí rá ãzíla ĩmi ịnị́ ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí rụ́ ãngũ ꞌdĩ kí agá ꞌdâ rá.


\par }{\PP \VS{4}“Ĩmi ị̃nzị̃
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌi gẹ̃rị̃ ĩꞌbadrị́ ĩꞌbaní ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃jó rĩ kí sĩ ku.

\VS{5}Wó ĩndrụ̃ ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã mụlé pẽlé ãlu ínátị pírí ĩmidrị̂ kí agá ꞌdâ sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó ala gá rĩ ꞌi. Ãngũ ꞌdã gâlé lẽ ĩmụ rá;

\VS{6}ꞌdãá ĩmi ají ídétáŋá ĩmidrị́ ivélé ivê rĩ kí ídétáŋá ãzí ꞌdĩ kí abe, fẽtáŋá ãlu mụdrị́ drị́ rĩ ãzíla fẽtáŋá ndú-ndú angálépi ĩmi asị́ gá rĩ kí, ãko ĩminí azịlé ĩmi kí fẽ fẽtáŋá ru cénĩ rĩ abe, ãzíla ãnãkpá mvaka kãjãní ĩmidrị̂ kí abe.

\VS{7}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌdãá ĩmi ĩzá ĩminí ụlị́lé rĩ kí na ꞌbá ĩmidrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe, ĩmi ãko ĩminí ãzị́ ngalé ĩmi drị́ sĩ rĩ kí na ãzíla ĩmi dó sĩ uꞌá ãyĩkõ sĩ ãko pírí ĩminí nalé rĩ kí sĩ, ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ wi míní sụ̃sụ́ ꞌbo.


\par }{\PP \VS{8}“Lẽ ĩmi idé ị́jọ́ kí ãndrũ cécé ĩminí idélé ꞌbá ãlu-ãlu ní ũrãjó la ị́jọ́ ĩꞌdiní idélé rĩ ĩꞌdi múké ĩꞌdiní rĩ áni la ku.

\VS{9}Ãꞌdusĩku ĩfi drĩ ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã mụlé fẽlé ĩminí ãwítã rú, ĩminí sĩ mụjó uꞌájó ala gá rĩ gá ku.

\VS{10}Wó ĩmi mụ Mĩrĩ Yõrĩdánĩ zalé sĩ rijó ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌbã fẽlé ĩminí ãwítã rú rĩ gá, ĩꞌdi fẽ ĩmi mụ avị́lé mẹ́rọ́ꞌbá pírí ĩmi andre gá rĩ ꞌbadrị́ rá, ĩmi dó sĩ adru ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.

\VS{11}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ la mụ ãngũ pẽlé ãlu sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó, ãzíla ꞌdãá lẽ ĩmi ají ãko pírí mání jọlé ĩminí ĩmi ají kí rĩ kî: ídétáŋá ivélé ivê rĩ kí, ãkõ ãzí ídétáŋá ru rĩ kí abe, ãzíla fẽtáŋá ãlu mụdrị́ drị̂ ãzíla fẽtáŋá ndú ndú angálépi ĩmi ásị́ gá rĩ, ãko ĩminí ajílé fẽlé ĩmi ásị́ sĩ rĩ, fẽtáŋá cénĩ rĩ, ãzíla ãko pírí ĩminí ũyõ najó ĩmi kí fẽ Ãdróŋá ní rĩ kí abe.

\VS{12}Ĩmi uꞌá ãyĩkõ sĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̃lẹ́ gá, anzị ĩmidrị̂ kí abe, ãtiꞌbo ĩmidrị́ ãgọbị rú ãzíla ũkú ru rĩ kí, ꞌbá Lẹ́vị̃ drị́ uꞌálépi táwụ̃nị̃ ĩmidrị̂ kí agá ꞌdĩ kî, lẽ ĩmi ũrã jõ ị́jọ́ ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ ꞌbaní ãngũ ꞌdáyụ rĩ ꞌbã ị́jọ́ ĩndĩ.

\VS{13}Ĩmi adru mịfị́ trũ, adru ĩmi dó sĩ ãko ĩmidrị́ ídétáŋá ru rĩ kí fẽ ãngũ ĩmi ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ gá la ku.

\VS{14}Ĩfẽ kí ãngũ
{\ND{Úpí}} ꞌbã pẽlé sụ́rụ́ ãzí ãlu la agá rĩ gá ꞌdãá, lẽ ị́jọ́ ãzị́táŋá ru rĩ kí ĩmba kí tã múké-múké.


\par }{\PP \VS{15}“Wó míní drị̃lẹ́mgbọ cí sĩ ãnãkpá míní lẽlé lịlẹ́ rĩ lịjó ãngũ míní sĩ uꞌájó rĩ gá. Mí icó nalé la ĩyõ rú cécé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã sụ̃sụ́ la wijó míní rĩ áni rá. Drĩ táni adru ị́jọ́ lãꞌbĩ drị̂ sĩ ãlá ru jõku ãlá ru ku tí, mí icó nalé la cécé mi ꞌbã rĩ lẽza ãzíla yéré ꞌbã ĩzá na rĩ áni rá.

\VS{16}Wó lẽ ĩna ãrí ku; ĩmi asu ĩꞌdi vũ gá cécé ị̃yị́ áni.


\par }{\PP \VS{17}“Ãko ĩminí fẽlé Ãdróŋá ní ídétáŋá ru ꞌbo rĩ lẽ ĩna ĩꞌdi ãngũ ĩminí sĩ uꞌájó rĩ kí agá ku: drĩ táni adru ãko ãkónã rú la, wáyĩnĩ, jõku ãdu Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂, jõku ãnãkpá ĩmidrị́ lị́cọ́ gá rĩ ꞌbã mvaka kãjãní rĩ kî, fẽtáŋá ĩminí ị́jọ́ la azịjó
{\ND{Úpí}} ní rĩ, fẽtáŋá ị́jọ́ la sĩ angájó ĩmi ásị́ gá cénĩ rĩ ãzíla fẽtáŋá ãzí rĩ kí abe.

\VS{18}Lẽ ína fẽtáŋá ꞌdĩ kí
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã pẽlé rĩ gá anzị mídrị̂ kí abe, ãtiꞌbo mídrị́ ãgọbị rú ãzíla ũkú ru rĩ kí abe, ꞌbá Lẹ́vị̃ rú uꞌálépi táwụ̃nị̃ mídrị̂ agá ꞌdĩ kí abe. Lẽ mí uꞌá ꞌdãá ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ míní idélé rĩ kí sĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá.

\VS{19}Ụ́ꞌdụ́ míní uꞌájó ãngũ mídrị̂ agá ꞌdãá rĩ kí agá pírí, mí adru mịfị́ trũ, mí aꞌbe jõ ꞌbá Lẹ́vị̃ rú la kí yã ku.


\par }{\PP \VS{20}“{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drĩ dó sụ́rụ́ mídrị̂ nzị̃ ãmbógó ru cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá azịjó la míní rĩ áni ꞌbo, mi icó ĩzá nalé ími ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ áni rá.

\VS{21}Ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã pẽlé Rụ́ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã adru sĩ ala gá rĩ drĩ adru álị́ mí rụ́ ꞌdâ, mí icó ãnãkpá
{\ND{Úpí}} ꞌbã fẽlé míní mídrị́ lị́cọ́ agá rĩ kí ꞌbã ãzí ãlu la lịlẹ́ rá, mání ũkpó la fẽjó míní rĩ áni, ãzíla mí icó dó sĩ ĩzá la nalé ími ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ áni táwụ̃nị̃ mídrị̂ agá rá.

\VS{22}Mí icó ãnãkpá ásé agá lẽza ãzíla mũcé ꞌdĩ kí nalé míní lẽlé rĩ áni rá. Drĩ táni adru ị́jọ́ lãꞌbĩ drị̂ sĩ ãlá ru jõku ãndị́ ru tí.

\VS{23}Wó lẽ ĩna ãrí ku, ãꞌdusĩku ãrí ĩꞌdi ídri, lẽ ĩna ĩzá ídri la trũ ku.

\VS{24}Lẽ ĩna ãrí ku; ĩmi asu ĩꞌdi vũ gá cécé ị̃yị́ áni.

\VS{25}Lẽ ĩna ãrí ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi dó sĩ uꞌá múké
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe, ãꞌdusĩku ĩminí mụjó ị́jọ́ pịrị
{\ND{Úpí}} mịfị́ gá rĩ idéjó rĩ sĩ.

\VS{26}Wó ĩmi agụ ãwãꞌdĩfô ĩmidrị̂ kí ãko ĩminí azịlé
{\ND{Úpí}} ní fẽtáŋá ru rĩ kí abe ãngũ ãlu ĩꞌdi ꞌbã pẽlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gá.

\VS{27}Ãko ídétáŋá ru rĩ kí ivé kí pírí ãlĩtárĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̂ drị̃ gá ĩzá la kí ãrí la abe. Ãrí ãko mídrị́ ídétáŋá ru rĩ drị̂ kí, lẽ úsũ ĩꞌdi ãlĩtárĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̂ ꞌbã bụ́lụ́ gá, wó mí icó ĩzá la nalé rá.

\VS{28}Mí adru mịfị́ trũ sĩ ãzị́táŋá mání fẽlé míní ꞌdĩ kí vú ũbĩjó pírí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãko pírí kí dó sĩ adru míní múké anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní jãꞌdâ, ãꞌdusĩku mi mụ ị́jọ́ múké ãzíla pịrị rĩ kí ngalé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá.”


\par }{\SH Bị́lẹ́ ị̃ndụ́ liŋá Ãdroŋa ndú la kí ị̃nzị̃jó rĩ sĩ rĩ
\par }
{\PP \VS{29}Mụ́sã mụ ị́jọ́ jọŋá trũ drị̃ gá jọ, “{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la mụ sụ́rụ́ míní sĩ ãngũ ĩꞌbadrị̂ ꞌdụjó mí ãni la rú ꞌdĩ ꞌbã ꞌbá kí ị̃lị̃kị̃lé ãzíla mi dô sĩ ri ãngũ ĩꞌbadrị̂ gá cí.

\VS{30}Ãdróŋá drĩ dó ꞌbá ꞌdã kí ị̃lị̃kị̃ ꞌbo, mí adru mịfị̂ trũ, mí ũbĩ jõ ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí vú ku, ãꞌdusĩku ꞌdĩ la adru ị́jọ́ ũnzí la. Lẽ índrụ̃ ꞌbá ꞌdã kí ándrá ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ ꞌbaní ãzị́ nga íngoní ru yã rĩ gá ku, ị́jọ́ ꞌdĩ la ími fẽ ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃lé.

\VS{31}Mí ị̃nzị̃
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ cécé ĩꞌbã kí ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃lé rĩ áni ku, ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃ agá, kí ị́jọ́ ũnzí
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã ngụ̃lé ũnzí ꞌdĩ kí idé. Kí vâ anzị ĩꞌbadrị̂ kí ivé ãcí sĩ ídétáŋá ru ãlĩtárĩ ĩꞌbadrị̂ kí drị̃ gá ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ ꞌbanî.


\par }{\PP \VS{32}“Ĩmi idé ị́jọ́ mání jọlé ĩminí ꞌdĩ kí pírí; ĩmi ũꞌbã ãzí la kí drị̃ la gá ku jõku ĩnze ãzíla kí ala gá ꞌdâ ãmvé ku.”




\par }\Chap{13}{\SH Mí ị̃nzị̃ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ku
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “ꞌBá ãzí nábị̃ rú la jõku bá ãzí urobí ífí icélépi la drĩ ãfũ ími agá ꞌdâ ị́jọ́ ícétáŋá ru jõku ụ̃sụ̃táŋá ru la kí icéjó,

\VS{2}ị́jọ́ ícétáŋá ru jõku ụ̃sụ̃táŋá ru ĩꞌdiní ị́jọ́ icéjó drị̃ la gá rĩ drĩ kí táni ru idé rá, ãzíla drĩ jọ la, ãbĩ kí ãdroŋa ãzí ĩnzõ rú ꞌdĩ kí vú ãdroŋa míní nị̃lé ku ꞌdĩ kî ãzíla ãma ị̃nzị̃ kí kî ãzíla ãnga kí ãzị́ ĩꞌbaní,

\VS{3}lẽ mí are nábị̃ jõku ꞌbá urobí ífí icélépi ꞌdã ꞌbã ị́jọ́ ku.
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ la ĩmi ụ̃ꞌbị̃ sĩ nị̃jó la ĩlẽ ꞌi ĩmi ásị́ pírí sĩ yã jõku ĩmi ídri pírí sĩ yã rĩ.

\VS{4}Ĩꞌdi
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌi, lẽ ĩmi ũbĩ ĩꞌdi vú ãzíla ĩmi ị̃nzị̃ ĩꞌdi áyụ; ĩmi ũbĩ ãzíla ĩmba ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã; ĩnga ãzị́ ĩꞌdiní ãzíla ĩmi ĩbĩ ĩmi ĩꞌdi rụ́.

\VS{5}Wó lẽ úꞌdị Nábị̃ ĩnzõ rú jõku ꞌbá urobí ífí icélépi ĩnzõ rú rĩ rá, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã lẽjó ĩmi ujajó sĩ mvujó
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ándrá ĩmi ajílépi angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé ãzíla ĩmi anzélépi ãngũ ándrá ĩminí sĩ adrujó ãtíꞌbó ru rĩ rụ́ rá rĩ sĩ. ꞌBá ꞌdĩ áni ꞌdĩ ĩꞌdi ꞌbá ũnzí la, lẽ ími drị̃ selé bụ́lụ́ gá sĩ ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̂ kí gãjó úmgbé, lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá, gẹ̃rị̃ ꞌdĩ áni rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ ị́jọ́ ũnzí atrị ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ rá.


\par }{\PP \VS{6}“Ícétáŋá sĩ mí ádrị́pị jõku mî ngọ́pị jõku mî ị̃zẹ́pị, jõku ũkú mídrị́ míní lẽlé rĩ, jõku mî wọ̃rị́ ãníyágágá la drĩ ími ũcĩ ũní-ũní ru, drĩ jọ la, ‘Lẽ ãmụ kí ãdroŋa ãzí ĩnzõ rú la kí ị̃nzị̃lé sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌbaní’ (ãdroŋa ĩmi jõku ĩmĩ áyị́pịka ꞌbã kí jõ drĩ nị̃lé ku la.

\VS{7}Icó kí ĩminí ígátáŋá fẽlé jọjó la ĩmi ị̃nzị̃ ãdroŋa ꞌbá uꞌálépi ĩmi andre gá ãni rú jõku ꞌbá angálépi álị́ ãngũ tị ꞌbã ãsị̃ agá rĩ ꞌbadrị̂ kî).

\VS{8}Wó ĩmi ãꞌị̃ jõ ị́jọ́ ĩꞌbaní jọlé rĩ kí ku jõku ĩmi are kí tị ku, ĩmi iꞌda ĩꞌbaní ásị́ ị̃gbẹ̃ ku ãzíla ĩmba kí tã ku.

\VS{9}Ĩmi ụꞌdị́ kí rá, ĩmi adru ꞌbá drị̃drị̃ kí uꞌbélépi írã sĩ rĩ, ãzíla ꞌbá pírí ꞌbã nga kí kí uꞌbélé.

\VS{10}Ĩmi uꞌbé ĩꞌdi írã sĩ káyĩ rá, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã lẽjó ĩmi drị̃ sejó bụ́lụ́ gá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ rụ́ ꞌdâ ãmvé rĩ sĩ, ꞌdĩ Ãdróŋá ĩmi ajílépi angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé ãngũ ándrá ĩminí sĩ adrujó ala gá ãtíꞌbó ru rĩ gá rĩ ꞌi.

\VS{11}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó sĩ are la ãzíla kí dó sĩ idé ụ̃rị̃ sĩ, ãzíla ꞌbá ãzí ãlu ĩmi drĩdríŋĩ gá la icó dó sĩ ị́jọ́ ũnzí idélé ku.


\par }{\PP \VS{12}“Sáwã míní uꞌájó táwụ̃nị̃
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ kí agá rĩ sĩ, mí icó arelé la,

\VS{13}ꞌbá ãzí ũnzĩkãnã idélépi la ãfũ kí ĩmĩ drĩdríŋĩ gá anzị Bĩlĩyálĩ drị̂ kí agá ꞌdĩ ãzíla ce kí ꞌbá ĩmidrị̂ kí drị̃ ũnzí, ĩꞌbaní jọjó la, ‘Lẽ ãmụ kí ãdroŋa ãzí kí ị̃nzị̃lé’ ãzíla ãzị́ ngalé ãdroŋa ãzí ĩnzõ rú ĩminí jõ drĩ nị̃lé ku la ꞌbaní rĩ sĩ.

\VS{14}Ídrĩ kõyõkõyõ ãzí are rá, mí ifí ị́jọ́ la ị̃ndụ́ múké-múké, ãzíla ídrĩ ịsụ́ la ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ nga kí ru rá ãndá-ãndá ru yã áni,

\VS{15}lẽ mí ị̃lị̃kị̃ ꞌbá táwụ̃nị̃ ꞌdã agá ꞌdãá rĩ kí pírí rá málĩ ĩꞌbadrị́ ãnãkpá ru rĩ kí abe.

\VS{16}Mí atrá ãko ĩꞌbadrị̂ ꞌbã ị́mbị́ ãzí acelépi rĩ kí pírí ũdrõlé ãngũ ãlu gá táwụ̃nị̃ ꞌbã ágágá. Mí ivé dó táwụ̃nị̃ ꞌdã ꞌi ãko la ala gá rĩ kí abe pírí ídétáŋá ru
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ nî. Âꞌbe ĩꞌdi ĩsá ru, ãngũ ꞌbã fi ndrú jãꞌdâ ãzíla úsị jõ ĩꞌdi ị̃dị́ ku.

\VS{17}Ímba jõ ãko ãzí lẽlé ívé kí rá ꞌdĩ kí tã ãluŋá la míní ku, ãzíla
{\ND{Úpí}} la dó sĩ ru ásị́ uja adrã ĩꞌdidrị̂ agá, ĩꞌdi dó sĩ míní ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị̂ iꞌda, ãzíla ĩꞌdi dó sĩ fẽ la mi kpẹ̃ wẽwẽ rú ándrá ĩꞌdĩ ꞌbã ũyõ la najó mî áyị́pịka ꞌbaní rĩ áni,

\VS{18}ídrĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị́ mání fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí vú ũbĩ pírí rá ãzíla ídrĩ ị́jọ́ múké rĩ kí idé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá rá, ífí la mí are
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã tị rá.”




\par }\Chap{14}{\SH Gbíyã drã awájó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ĩdrĩ awá ꞌbá drãlépi ꞌbo rĩ sĩ, ĩmi ụlị́ jõ ĩmi ku jõku ĩfa jõ ĩmi drị̃ꞌbị́ tandala rú cécé ꞌbá ãzí ꞌbã kí falé rĩ áni ku ãꞌdusĩku ĩmi anzị
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ãni.

\VS{2}Mi ꞌbá ãlá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ãni ĩꞌdi ꞌbã pẽlé ndú ĩꞌdĩ ꞌbã ꞌbá ru angájó ꞌbá ãzí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌdĩ kí agá rĩ ꞌi.”


\par }{\SH Ãnãkpá icólé nalé rá rĩ kí
\par }
{\PP \VS{3}Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Lẽ ĩna jõ ãko ãzí Ãdróŋá ꞌbã ugalé úmgbé ꞌdĩ kí ku.

\VS{4}Ĩmi icó rá la ãnãkpá ãzí ꞌdĩ kí ꞌbã ĩsélé ãzí nalé áyụ: tị́, kãbĩlõ, ị̃ndrị́ kí abe,

\VS{5}Yéré, ụ̃drụ́, Ãbụ́rị̃, Lẽza, Káꞌbó ãzíla ị̃ndẹ́rẹŋá kí abe.

\VS{6}Ãnãkpá ĩsélé kụ́rụ̃bẹ́ la ꞌbã kí sĩ ru awajó ị̃rị̃ ị̃rị̃ ãzíla vâ ĩrí ꞌa amvilépi amvi-amvĩ rĩ kî.

\VS{7}Wó ãnãkpá ĩrí amvilépi ku kụ́rụ̃bẹ́ la kí sĩ ru awajó ku ꞌdĩ kí ĩna kí ku: Ngãmíyã, Ĩtógóŋá ãzíla kílẽ. Lẽ ĩlã kí ãko ãlã kóru la rú, drĩ kí táni ĩrí ꞌa amvi rá tí kụ́rụ̃bẹ́ la ꞌbã kí ru awajó ị̃rị̃ ku rĩ sĩ, kí ãlã kóru.

\VS{8}Lẽ ĩna ĩzõgó ĩzá ku jõku ĩmi aló ĩzá la ku. Kí ãlã kóru kí táni kụ́rụ̃bẹ́ trũ ị̃rị̃ ị̃rị̃ rá tí, amvi kí ĩrí ꞌa ku.


\par }{\PP \VS{9}“Ãko ídri trũ ị̃yị́ agá ꞌdĩ kí agá, ĩminí icólé nalé rá rĩ kí Ị̃ꞌbị ụ́pụ́pị́ abe vâ ꞌbíko falé fã-fã rĩ kî.

\VS{10}Wó ãko ị̃yị́ agá ụ́pụ́pị́ kóru ãzíla ꞌbíko kóru ꞌdĩ kí úna kí ku, kí ãlã kóru.


\par }{\PP \VS{11}“Ĩmi icó ãriŋa ãlá rĩ kí nalé rá.

\VS{12-18}Wó ãriŋa nalé ku rĩ kí ũví la kí ꞌdĩ: yụ́kụ́, lụ́ŋụ́ꞌdụ̃, íŋmáŋá, kọ̃tụ́rọ̃, kôŋá, ụ̃gbụ́lụ́kụ, ụ̃wọ́lọ, Núgúnúke, kúrúke, kálụ́wẹ, mórõkõkõ, ụ̃kọ̃ndọ̃, yụ̃gụ̂, ãꞌbanaka ãzíla ꞌbị́ꞌbị́ŋá kí abe.


\par }{\PP \VS{19}“Ãko ụ́pụ́pị́ trũ ungalépi nzénzéŋá kí áni ꞌdĩ kí, úna kí ku, kí ãlã kóru.

\VS{20}Wó ãko ungalépi ụ́pụ́pị́ trũ cécé úna, íse ãzíla úmbí kí áni ꞌdĩ kí ãko ãlá la kî, ĩmi icó kí nalé rá.


\par }{\PP \VS{21}“Lẽ ína ãnãkpá drãlépi cénĩ rĩ ku. Mí icó ĩꞌdi fẽlé ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru ími andre gá rĩ ꞌbaní nalé rá, jõku mí icó ĩꞌdi ị̃tụ̃ndãlé ĩꞌbaní rá. Wó mi ꞌbá ãlá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ãni la.

\par }{\PP “Lẽ mí aꞌdí ị̃ndrị́ mváŋá ĩzá ãndrẽ ꞌbã lé sĩ ku.”


\par }{\SH Ãzị́táŋá ãko ꞌbã wókõ ãlu mụdrị́ drị̂ fẽjó rĩ
\par }
{\PP \VS{22}Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ĩmba ãko ĩmidrị́ ámvụ́ agá ãfũlépi rĩ kí ꞌbã ĩsélé ãlu mụdrị́ drị́ rĩ kí tã bụ́lụ́ gá ílí ãlu-ãlu sĩ.

\VS{23}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ímụ ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã pẽlé míní sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gá ãngũ ãlu gá sĩ ãkónã ĩsélé ãlu mụdrị́ drị̂ kí najó ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ꞌdãá, ãná, wáyĩnĩ úꞌdí rĩ, ãdu Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂, ãnãkpá kãjãní rĩ kí ãzíla tị́ kí kãbĩlõ abe, mí idé ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi ãrútáŋá ru
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ní sáwã pírí sĩ.

\VS{24}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drĩ míní sụ̃sụ́ wi ãko mídrị̂ kí drị̃ gá rá, ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ní pẽlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ drĩ adru lị́cọ́ mídrị̂ be álị́-álị́ ru sĩ míní ãlu mụdrị́ mídrị̂ kí agụjó ku yã áni,

\VS{25}lẽ mí ị̃tụ̃ndã kí rá ãzíla íꞌdụ séndẽ la kí ími drị́ gá agụlé ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã pẽlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gâlé.

\VS{26}Mí ayú séndẽ la sĩ ãko ími ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ kí ĩgbãjó jõnõ tị́ yã, kãbĩlõ yã, wáyĩnĩ yã, ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ ũká la yã, jõku ãko cí ími ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ kî. Ína ãko ꞌdĩ kí ꞌbá mídrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ãzíla mí uꞌá dó sĩ ãyĩkõ sĩ.

\VS{27}Ĩnde jõ ꞌBá Lẹ́vị̃ rú uꞌálépi ĩmidrị́ táwụ̃nị̃ agá rĩ kí ĩꞌbã kí adrujó kápa kóru rĩ sĩ ku.


\par }{\PP \VS{28}“Drĩ ca ílí na ꞌbã ukóŋá gá, ĩmi ájí ãkónã ĩmidrị́ ãlu mụdrị́ drị̂ kí pírí tã mbalé táwụ̃nị̃ ĩmidrị̂ kí agá.

\VS{29}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Lẹ́vị̃ rú uꞌálépi táwụ̃nị̃ mídrị̂ agá kápa kóru, ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru, ĩmvú ru, ãzíla ãwụzị kí abe, kí dó sĩ amụ́ ãko ꞌdĩ kí nalé sĩ agajó ãzíla ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la dó sĩ míní sụ̃sụ́ wi ãzị́ pírí míní ngalé drị́ sĩ rĩ kí drị̃ gá.”




\par }\Chap{15}{\SH Ílí Dẹ́nọ̃ kí ulị́jó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ílí ázị̂rị̃ ꞌbã ukóŋá gá ĩlị dẹ́nọ̃ ꞌbá ãzí ꞌbã nalé ĩmidrị́ rĩ kí rá.

\VS{2}Gẹ̃rị̃ la idéjó la rĩ gápi ꞌdĩ. ꞌBá séndẽ fẽlépi dẹ́nọ̃ rú ádrị́pị̃ Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ nî rĩ lẽ ꞌbã lị dẹ́nọ̃ ꞌdã rá, lẽ ꞌbã aꞌị́ dẹ́nọ̃ ꞌdã ị̃dị́ ku, ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} fẽ ãzị́táŋá dẹ́nọ̃ ꞌdã kí lịjó rĩ nĩ.

\VS{3}Mí icó dẹ́nọ̃ mídrị̂ aꞌị́lé ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ drị́ rá, wó adru ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ ru rĩ drị́ ku.


\par }{\PP \VS{4}“ꞌBá ãzí icó adrulé lẽmẽrí ru ĩmi agá ꞌdâ ku ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la mụ míní sụ̃sụ́ wilé ãngũ ĩꞌdi ꞌbã mụlé fẽlé míní ãwítã rú rĩ gá.

\VS{5}Ídrĩ ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị́ mání fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí tã mba ãzíla ĩꞌdi tị are rá rĩ gá.

\VS{6}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la míní sụ̃sụ́ wi cécé ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ la azịjó míní ꞌbo rĩ áni. Mi séndẽ fẽ sụ́rụ́ ũꞌbí ꞌbaní dẹ́nọ̃ rú, wó mí icó séndẽ aꞌị́lé sụ́rụ́ ãzí drị́ ku, mi adru úpí ru ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá, wó sụ́rụ́ ãzí icó kí adrulé úpí ru ími drị̃lẹ́ gá ku.


\par }{\PP \VS{7}“Mí ádrị́pịka Ịsịrayị́lị̃ rú la drĩ kí adru lẽmẽrí ru táwụ̃nị̃ ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã mụlé fẽlé míní rĩ kí agá, ími ásị́ ꞌbã mbajõ jõku íbĩ jõ ími mịfị́ ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú lẽmẽrí rĩ kí ãzã kojó cí ku.

\VS{8}Kẹ̃jị́ la gá ị̃nzị̃ ĩmidrị́ mgbọ rú sĩ kí ãzã kojó ĩsá ru ãko ĩꞌbaní lẽlé rĩ kí fẽjó.

\VS{9}Ĩmi adru mịfị́ trũ, lẽ ĩgã jõ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní dẹ́nọ̃ fẽlé ku, ĩminí nị̃jó la ála mụ dẹ́nọ̃ kí lịlẹ́ ãni rú ílí ázị̂rị̃ rĩ agá rá rĩ sĩ. Lẽ ũrãtáŋá ũnzí ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ꞌba fi ími ásị́ gá ku. Ídrĩ gã dẹ́nọ̃ fẽlé ĩꞌbaní úmgbé, kí awá
{\ND{Úpí}} rụ́ ĩmi rụ́ sĩ, ãzíla ála ími ịsụ́ mi adru ị́jọ́ ũnzí trũ.

\VS{10}Ífẽ ĩꞌbaní ãko ásị́ pírí sĩ ãzíla ĩndrã kóru, ãzíla
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la míní sụ̃sụ́ wi ãko míní idélé rĩ kí gá ãzíla ãko míní sĩ ími drị́ tị̃jó kí drị̃ gá rĩ kí abe pírí.

\VS{11}ꞌBá ãzí lẽmẽrí la kí adru ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá cí ãzíla kí ãzãkoma lẽ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ áꞌbã ãzị́táŋá ru ị̃nzị̃ ĩmi drị́ mgbọ rú sĩ ĩmi ádrị́pịka lẽmẽrí ru ãzãkoma lẽlépi rĩ kí ãzã kojó ãngũ ĩmidrị̂ agá ꞌdâ.”


\par }{\SH ꞌBá Ãtiꞌbo rú rĩ kí trũjó rĩ
\par }
{\PP \VS{12}Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “ꞌBá ũkú ru jõku ágọ́bị́ ru Ĩbũrãníyã rú la ꞌbã ãzí ru ị̃tụ̃ndãlépi míní ãzị́ ngalépi ílí ázíyá ꞌbo rĩ, lẽ ĩtrũ kí ílí ázị̂rị̃ rĩ sĩ rá.

\VS{13}Ĩdrĩ kí trũ mụjó rá, ĩꞌbaní mụ agá, lẽ ĩmi aꞌbe kí mụlé drị́drị́ ru ku.

\VS{14}Ífẽ ĩꞌbaní kãbĩlõ, ị̃ndrị́, ãná ífí ãzíla wáyĩnĩ angájó ãko mídrị̂ kí agá ásị́ pírí sĩ, cécé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã míní sụ̃sụ́ la wijó rĩ áni.

\VS{15}Mí ũrã drĩ ị́jọ́ míní ándrá adrujó ãtíꞌbó rú Mị̃sị́rị̃ gâlé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã sĩ ími anzéjó drị́ ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ rĩ ꞌbã ị́jọ́, ꞌdĩ bãsĩ ị́jọ́ mání míní ãzị́táŋá ꞌdĩ kí fẽjó ãndrũ ꞌdĩ.


\par }{\PP \VS{16}“Wó ãtíꞌbó mídrị̂ drĩ jọ la míní, ‘Álẽ ími aꞌbelé ku,’ ãꞌdusĩku lẽ mi ꞌi ꞌbá mídrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe ịsụ́ vâ uꞌáŋá mí be rĩ múké,

\VS{17}ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá íꞌdụ ĩꞌdi agụlé kẹ̃jị́tị jó mídrị̂ drị̂ agá, ísõ bị́lẹ́ la gụ̃trụ́ sĩ ãzíla ĩꞌdi dó sĩ adru ãtíꞌbó mî ãni la ru jãꞌdâ. Mí idé vâ ãtíꞌbó mídrị́ ũkú ru rĩ ní ãlu ꞌdĩ ꞌbã áni.


\par }{\PP \VS{18}“Ími ásị́ ꞌbã azá ku míní ãtíꞌbó mídrị̂ kí trũjó rĩ sĩ, ãꞌdusĩku ãzị́ ĩꞌbaní ngalé míní ílí ázíyá ꞌdã ca ãzị́ tá ꞌbá ꞌbãlé séndẽ sĩ rĩ ꞌbã ngalé pâlé ị̃rị̃ rĩ ꞌbã ãjẹ̃ tị gá rá. Ị́jọ́ pírí míní ngalé rĩ kí agá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la sụ̃sụ́ wi kí drị̃ gá rá ídrĩ idé la ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ gá.”


\par }{\SH Ãnãkpá Kãjãní rĩ kî
\par }
{\PP \VS{19}Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Lẽ íꞌbã ãnãkpá mvaka kãjãní tị́, kãbĩlõ ãzíla ị̃ndrị́ ꞌbadrị̂ kí
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ní angájó kõróŋá mídrị̂ agá. Lẽ íꞌbã mọ́nị̃gọ́ kãjãní tị́ mídrị̂ kí agá la ãzị́ ngalé ku, ãzíla lẽ úlị kãbĩlõ kãjãní rĩ ꞌbã ꞌbíko ku.

\VS{20}Ílí ãlu-ãlu sĩ, mi ꞌbá mídrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe lẽ ĩna ĩzá la kí
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá ãngũ ĩꞌdi ꞌbã pẽlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gá.

\VS{21}Ãnãkpá ꞌdĩ drĩ kí adru acá trũ, mịfị́ kọ́lị, jõku ị́lụ́wẹ́ trũ yã áni, mí idé kí ídétáŋá ru
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ní ku.

\VS{22}Lẽ ĩna ãnãkpá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí ꞌbá ĩmidrị̂ kí abe lị́cọ́ gá, ãnãkpá la drĩ táni adru ãlá ru jõku ãlã kóru yã áni, ĩna kí cécé ĩminí mũcé kí nalé lóꞌbá abe rĩ áni.

\VS{23}Wó lẽ ĩna ãrí ku, be la rá la ĩmi asu ĩꞌdi vụ̃rụ́ cécé ị̃yị́ áni.”




\par }\Chap{16}{\SH Ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Mí ị̃nzị̃
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi ị̃nzị̃táŋá Ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị̂ sĩ ĩmbá Ãbíbũ drị̂ agá, ãꞌdusĩku anzé mi angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé ị́nị́ ĩmbá ꞌdĩ drị̂ sĩ.

\VS{2}Ímụ ãngũ ãlu ị̃nzị̃táŋá drị́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã pẽlé sĩ ĩꞌdi rụ́ ị̃nzị̃jó rĩ gá, mí ụlị́ ãnãkpá kí angájó kõróŋá mídrị̂ agá sĩ Ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ najó.

\VS{3}Míní ãkónã ꞌdĩ na agá, ína ĩꞌdi mũkátĩ uꞌbélé ãkụ́kị́ kóru rĩ sĩ. Ína mũkátĩ uꞌbélé ãkụ́kị́ kóru rĩ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃, míní ándrá idélé míní ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé mbẽlẽ rĩ sĩ rĩ áni. Ína mũkátĩ ꞌdĩ ꞌi, ála ĩꞌdi umve mũkátĩ drị̃cị́rị̃ drị̂, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ ị́jọ́ ándrá míní adrujó Mị̃sị́rị̃ gâlé drị̃cị́rị̃ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũrã ụ́ꞌdụ́ míní uꞌájó ídri rĩ agá pírí.

\VS{4}Lẽ ísụ́ mídrị́ ãngũ gá ãzíla lị́cọ́ gá ãkụ́kị́ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ụ̃mụ̃ drị́ ꞌdĩ kí agá ku. Ãnãkpá lịlẹ́ ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ rĩ ꞌbã ĩndró sĩ rĩ úna ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã ị́nị́ sĩ, lẽ ĩzá la ꞌbã ca ụ̃ꞌbụ́tị gá ku.


\par }{\PP \VS{5}“Mí idé ídétáŋá ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị̂ táwụ̃nị̃
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ ꞌbã ãzí agá ku,

\VS{6}be la rá la ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã mụlé pẽlé sĩ ĩꞌdi rụ́ ị̃nzị̃jó rĩ gá. Mí idé ídétáŋá ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị̂ ꞌi ĩndró la ꞌdã sĩ, ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agá ꞌdĩ, sáwã ándrá ụ́ꞌdụ́ míní Mị̃sị́rị̃ aꞌbejó rĩ sĩ rĩ drị̂ áni.

\VS{7}Mí ũꞌbĩ ĩzá la ãzíla ína ĩꞌdi ãngũ ãlu
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã pẽlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gá. Ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ígõ dó sĩ vúlé mídrị́ hémã ꞌa gâlé.

\VS{8}Ína mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ ụ́ꞌdụ́ ázíyá, ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ ĩtra ĩmi
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ị̃nzị̃lé ãzíla ĩnga ãzị́ ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ku.”


\par }{\SH Ụ̃mụ̃ ãkónã ãfũlépi drị̃drị̃ rĩ drị̂ ꞌi
\par }
{\PP \VS{9}Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Ílã sãbị́tị̃ kí ázị̂rị̃ iꞌdójó sáwã míní ũndú lịjó rĩ sĩ.

\VS{10}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí idé dó Ụ̃mụ̃ ãkónã ãfũlépi drị̃drị̃ mídrị́ ámvụ́ agá rĩ drị̂ ꞌi
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ní, mí ají ĩꞌdiní ídétáŋá míní fẽlé cénĩ rĩ kí angájó ãko ĩꞌdiní sụ̃sụ́ wijó míní ĩꞌdi ꞌbã fẽlé rĩ kí agá ãko ĩꞌdiní fẽlé míní rĩ kí úmgbó vú sĩ.

\VS{11}Mí uꞌá ãyĩkõ sĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá ãngũ ĩꞌdiní pẽlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gá, mi anzị mídrị̂ kí abe, ãtiꞌbo mídrị́ ũkú ru ãzíla ãgọbị rú rĩ kí, ꞌbá Lẹ́vị̃ rú mídrị́ táwụ̃nị̃ agá rĩ kí, ãzíla ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí, ĩmvú kí ãzíla ãwụzị uꞌálépi ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ kí abe.

\VS{12}Ị́jọ́ ándrá míní adrujó ãtíꞌbó ru Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ ꞌba agá jõ drĩ míní, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ímba ãzị́táŋá ꞌdĩ kí tá ásị́ pírí sĩ.”


\par }{\SH Ụ̃mụ̃ nalé bõrõkõ agá rĩ
\par }
{\PP \VS{13}Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Míní ũndú kí ndrịjó ꞌbo ãzíla zãbíbũ nzijó wáyĩnĩ rú ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, mí idé dó Ụ̃mụ̃ nalé bõrõkõ agá rĩ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃.

\VS{14}Mí uꞌá ãyĩkõ sĩ ụ̃mụ̃ ꞌdĩ sĩ anzị mídrị̂ kí abe, ãtíꞌbó mídrị́ ũkú ru ãzíla ágọ́bị́ rú rĩ kí, ꞌbá Lẹ́vị̃ rú mídrị́ táwụ̃nị̃ agá rĩ kí, ãzíla ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí, ĩmvú kí ãzíla ãwụzị uꞌálépi táwụ̃nị̃ mídrị̂ agá rĩ kí abe.

\VS{15}Mí ị̃nzị̃
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi ãyĩkõ sĩ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ãngũ ãlu ĩꞌdi ꞌbã pẽlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gá. Mí uꞌá ãyĩkõ sĩ ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ wi sụ̃sụ́ ãkónã míní ũkũnãlé ãzíla ãzị́ míní ngalé ími drị́ sĩ rĩ kí drị̃ gá rá.


\par }{\PP \VS{16}“Ãgọbị mídrị́ sụ́rụ́ agá rĩ ꞌbã amụ́ kí pírí
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ị̃nzị̃lé pâlé na ílí ãlu-ãlu sĩ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã pẽlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gá: Ụ̃mụ̃ mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ drị̂ ꞌi, Ụ̃mụ̃ ãkónã ãfũlépi drị̃drị̃ mídrị́ ámvụ́ agá rĩ drị̂ ꞌi ãzíla Ụ̃mụ̃ nalé bõrõkõ agá rĩ trũ. ꞌBá ãzí ꞌba amụ́ drị́drị́ ru
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá ku.

\VS{17}ꞌBá ãlu-ãlu ꞌbã ají ãwãꞌdĩfô úmgbó
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã sụ̃sụ́ la wijó ĩꞌdiní rĩ ꞌbã vú sĩ.”


\par }{\SH ꞌBá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ kî
\par }
{\PP \VS{18}Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Mí ũpẽ ínátị ãlu-ãlu agá ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ kí ãzíla ꞌbá ãmbogo rú táwụ̃nị̃ pírí
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ kí agá. ꞌBá ꞌdĩ ꞌbã lị kí ꞌbá kí ị́jọ́ múké-múké uyaŋá kọ́lị.

\VS{19}ꞌBá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ ꞌbã atrị ị́jọ́ lịlẹ́ mgbã rĩ ku, jõku ꞌba uya ꞌbá kí ku. Mí aꞌị́ séndẽ sĩ ꞌbá mịfị́ sajó rĩ ku, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbá ũndũwã rú rĩ ꞌbã mịfị́ ãsã cí ãzíla ꞌbá ị́jọ́ mgbãrĩ idélépi rĩ fẽ ị́jọ́ pịrị rĩ ujalé ị́jọ́ ũnzí ru.

\VS{20}Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ mí awa ị́jọ́ pịrị rĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ uꞌá ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ gá.”


\par }{\SH Ãdroŋa ãzí kí ị̃nzị̃jó rĩ
\par }
{\PP \VS{21}Mụ́sã jọ, “Míní ãlĩtárĩ idé agá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ní, mí ịꞌdị ị́dị́ŋá ife rú bụ́lụ́ la gá ꞌdâ ãdróŋá ũkú ru Ãsérã ní la ku.

\VS{22}Mí ịꞌdị írã ãzí kí ị́dị́ŋá ru ãdroŋa ĩnzõ rú la kí ị̃nzị̃jó ku, ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ngụ̃ kí ũnzí.”




\par }\Chap{17}{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã jọ, “Mí idé jõ ídétáŋá ru tị́ jõku kãbĩlõ ãcá trũ jõku ãyánĩ rú la kí
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ní ku, ꞌdĩ kí ãko
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã ngụ̃lé ũnzí rĩ kî.


\par }{\PP \VS{2}“Ídrĩ are la ágọ́bị́ ãzí jõku ũkú ãzí uꞌálépi táwụ̃nị̃ ĩmidrị́ ꞌdĩ kí agá la iza ị́jọ́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá sĩ tị icíma ꞌdĩ kí nũjó rá,

\VS{3}sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú ꞌdĩ kí ị̃nzị̃jó ãzíla ãzị́ ngajó ĩꞌbadrị́ jõku ị̃tụ́ ị̃nzị̃jó jõku ĩmbá ị̃nzị̃jó jõku lẽlẽgó ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ kí ị̃nzị̃jó, ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} drị̂ kí bụ́lụ́ gâsĩ,

\VS{4}ídrĩ ị́jọ́ ꞌdĩ áni la are rá, lẽ mí ifí ị̃ndụ́ la múké-múké. Ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ áni rĩ drĩ ru idé Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ rá ãndá-ãndá ru yã áni,

\VS{5}mí ájí ágọ́bị́ jõku ũkú ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ áni ꞌdĩ idélépi rĩ kẹ̃jị́tị sĩ fijó táwụ̃nị̃ agâlé rĩ gá, lẽ úꞌbé ĩꞌdi írã sĩ ꞌbã drã dó sĩ káyĩ rá.

\VS{6}ꞌBá ị̃rị̃ jõku ꞌbá na drĩ kí ị́jọ́ vû nze drị̃ la gá ãzíla drĩ kí ru ájí pírí ãlu, lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá, wó ꞌbá ãlu drĩ ị́jọ́ vû nze drị̃ la gá nĩ lẽ úꞌdị ĩꞌdi ku.

\VS{7}ꞌBá sãdínĩ rú rĩ ꞌbã iꞌdó kí ĩꞌdi uꞌbélé kí drị́ sĩ drị̃drị̃ sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó, ãzíla ũꞌbí ꞌbã iꞌdó kí dó ĩꞌdi uꞌbélé sãdínĩ kí vú gâsĩ, gẹ̃rị̃ ꞌdĩ áni rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ ị́jọ́ ũnzí drị̃ atrị ĩmi drĩdríŋĩ gá.


\par }{\PP \VS{8}“Údrĩ Ununuŋá ãzí ají ími drị̃lẹ́ gá wó drĩ mba rá sĩ ị́jọ́ la lịjó, drĩ adru ãrí asuŋá ãni yã, jõku ãcóŋá ãni yã, jõku ꞌbá ꞌdịŋá ãni yã, ĩmi agụ ĩꞌdi ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã pẽlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gá.

\VS{9}Mí agụ ununuŋá ꞌdĩ áni ꞌdĩ kí ãtalo Lẹ́vị̃ rú la kí drị̃lẹ́ gá, ãzíla ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi dũwánĩ gá sáwã ꞌdã sĩ rĩ drị̃lẹ́ gá, ífẽ ꞌbã amá kí ị́jọ́ drị̃ la gá rĩ ꞌi.

\VS{10}Lẽ mí idé ị́jọ́ ĩꞌbã kí amálé rĩ ꞌbã vúŋá ãngũ
{\ND{Úpí}} ꞌbã mụlé pẽlé rĩ gá ꞌdãá. Mí adru mịfị́ trũ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ngajó cécé ĩꞌbã kí lũlé míní rĩ áni.

\VS{11}Ínga ị́jọ́ ãzị́táŋá drị́ ĩꞌbã kí imbálé míní rĩ kí ãzíla ị́jọ́ ĩꞌbaní amálé mí idé kí rĩ kí vúŋá. Mí uja mi bụ́lụ́ gá sĩ ị́jọ́ ĩꞌbaní lũlé míní rĩ kí aꞌbejó ku.

\VS{12}ꞌBá ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ jõku átáló ãzị́ tị gá pá tulépi
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã kẹ̃jị́ gá rĩ idelépi rĩ lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá, gẹ̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ sĩ, mi dó sĩ ị́jọ́ ũnzí atrị ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá.

\VS{13}ꞌBá ãzí drĩ dó sĩ are la, ĩꞌdi dó sĩ idé ụ̃rị̃ sĩ, ãzíla ꞌbá ãzí icó dó sĩ idemará ꞌdã ꞌbã áni la idélé ị̃dị́ ku.”


\par }{\SH Ádrízã Úpí drị̂ kî
\par }
{\PP \VS{14}Mụ́sã jọ, “Ídrĩ fi ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní íꞌdụ ĩꞌdi mî ãni la rú rĩ gá sĩ rijó ꞌbo, ãzíla mí icó jọlé la, ‘Lẽ ãpẽ kí ꞌbá ãzí ãmaní úpí ru cécé sụ́rụ́ ãzí ãma andre gá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ áni.’

\VS{15}Lẽ ínị̃ rá ꞌbá míní pẽlé úpí ru rĩ ꞌba adru ꞌbá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã pẽlé nị̃ la. ꞌBa adru ꞌbá mí ádrị́pịka rú la kí ꞌbã ãzí, íꞌbã jõ ãmị́yọ́ŋá míní úpí ru ku.

\VS{16}Úpí ꞌdã ꞌbã adru jõ fãrásĩ trũ ũꞌbí ru ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní ku, ꞌbã pẽ jõ ꞌbá kí tị vúlé Mị̃sị́rị̃ gâlé sĩ mụjó fãrásĩ ãzí kí ĩgbãjó ku, ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} jọ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ bã gõ kí jõ vúlé lé ị̃dị́ ku.

\VS{17}Lẽ ꞌbã ꞌdụ ũkú wẽwẽ rú ku, ãꞌdusĩku ũkú ꞌdĩ kí mụ ásị́ la ujalé Ãdróŋá rụ́ ꞌdâ ku rá, ꞌba adru kụ́rẹ́nị́ sílĩvã trũ ãzíla gólũdĩ trũ ambamba ku.


\par }{\PP \VS{18}“Drĩ acá úpí ru ꞌbo, lẽ ꞌbã adru bụ́kụ̃ ãzị́táŋá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ trũ cí, ímbátáŋá la ala gá rĩ ꞌba adru kí bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị́ ãtalo Lẹ́vị̃ rú rĩ ꞌbã kí imbálé rĩ ꞌbã vúŋá. 
\VS{19}Lẽ ꞌbã mba bụ́kụ̃ ꞌdĩ tã ĩꞌdi andre gá ãni rú ãzíla ꞌbã lã ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó sĩ ụ̃nị̃ ãrútáŋá fẽlé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ ní, tị la arejó ãzíla ãzị́táŋá fẽlé ĩꞌdiní rĩ kí vú ũbĩjó pírí.

\VS{20}Ị́jọ́ ꞌdĩ la ĩꞌdi tãmba ũrãtáŋá índẽ dó ꞌî ádrị́pịka Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí rá rĩ gá, ãzíla ĩꞌdi ĩꞌdi atrị icójó ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} drị̂ kí gãjó gẹ̃rị̃ ndú ndú sĩ rĩ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩꞌdi dó sĩ ũpĩ na ílí ãzo rú ãzíla anzị ĩꞌdidrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí vâ ũpĩ na ílí ãzo rú ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá.”




\par }\Chap{18}{\SH Ãko fẽjó ãtalo ꞌbaní ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ abe rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbanî, “Ãtalo ãfũlépi sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ kí agá rĩ kí ꞌbá Lẹ́vị̃ rú rĩ kí abe pírí, úfẽ ĩꞌbaní wókõ ãngũ ãni la ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá ꞌdãá ku; be la rá la kí uꞌá ãko fẽlé ãwãꞌdĩfô rú ãzíla ãko ãzí fẽlé
{\ND{Úpí}} ní ídétáŋá ru rĩ kí sĩ.

\VS{2}Úfẽ ĩꞌbaní ãngũ sụ́rụ́ ãzí rĩ ꞌbadrị̂ áni ku, wókõ ĩꞌbadrị̂ gápi
{\ND{Úpí}} ní fẽlé adrujó ãtalo rú ꞌdã cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé rĩ áni.


\par }{\PP \VS{3}“Sáwã tị́ kí jõku kãbĩlõ kí idéjó ídétáŋá ru rĩ sĩ, ị̃wụ́, sị́sọ̃ ãzíla ífí la kí abe úfẽ kí ãtalo ꞌbanî.

\VS{4}Ĩfẽ ĩꞌbaní ãko ĩsélé ĩmidrị́ ãfũlépi drị̃drị̃ ãná, wáyĩnĩ, ãdu nalé nãnã rĩ ãzíla wị́zị̃ idélé kãbĩlõ ꞌbíko sĩ rĩ abe.

\VS{5}Mi ị́jọ́ ꞌdĩ nga íni la ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ pẽ sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ ꞌbadrị̂ sụ́rụ́ ĩmidrị̂ kí agá ꞌdâ pírí sĩ ãzị́ átáló drị̂ ngajó anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe jãꞌdâ.


\par }{\PP \VS{6}“ꞌBá Lẹ́vị̃ rú la drĩ ãfũ táwụ̃nị̃ ĩmi drị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbã ãzí gá ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ gá sĩ amụ́jó ãngũ
{\ND{Úpí}} ꞌbã pẽlé sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gá,

\VS{7}icó ãzị́ ngalé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ ní átáló ru cécé ãtalo Lẹ́vị̃ ru ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí ꞌbã kí ngalé rĩ áni rá.

\VS{8}ꞌBa ịsụ́ ãkónã úmgbó fẽlé ꞌbá ꞌdã ꞌbaní rĩ vúŋá cécé ãtalo ãzí rĩ ꞌbã kí ịsụ́lé rĩ áni, átã ꞌbá ĩꞌdidrị̂ drĩ kí táni ĩꞌdiní ãko ãzí ãjị́ angájó lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ gâlé rá tí.”


\par }{\SH Uꞌájó ídri ãlá sĩ rĩ
\par }
{\PP \VS{9}Mụ́sã jọ, “Ídrĩ fi ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ gá ꞌbo, mí ụ̃nị̃ jõ gẹ̃rị̃ sụ́rụ́ ꞌdãá rĩ ꞌbã kí sĩ ị́jọ́ ũnzí idéjó rĩ kí ku.

\VS{10}Lẽ ꞌbá ãzí ĩmi drĩdríŋĩ gá la ꞌbã fẽ ídétáŋá ru ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị́ ágọ́bị́ jõku ĩzóŋá ídétáŋá ivélé ivê rĩ rú ku ãzíla ꞌbá ãzí ꞌbã ndrị ãndrị́kẹ ku, ꞌbã nga ũlẽgõ ãzị́ ku,

\VS{11}lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã uwi úrí ku, ꞌbã nga ũjõgõ ãzị́ ku ãzíla ꞌbã zị ị́jọ́ ꞌbá ũdrãlépi rá rĩ kí ꞌbã úríndí tị gá ku.

\VS{12}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ lẽ ꞌbá ị́jọ́ ũnzíkãnã ꞌdĩ áni ꞌdĩ kí idélépi rĩ kí ku, ãzíla ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ gápi fẽlépi la ĩꞌdiní sụ́rụ́ ãzí ꞌdĩ kí drojó ãmvé ãngũ ĩminí sĩ mụjó rijó ꞌdã gá ꞌdãá rá ꞌdĩ.

\VS{13}Mí adru
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ kóru.”


\par }{\SH Nábị̃ pịrị rĩ kí ĩnzõ rú rĩ abe
\par }
{\PP \VS{14}Mụ́sã jọ, “Sụ́rụ́ míní sĩ lẽjó mụjó rijó ãngũ ĩꞌbadrị̂ agá ꞌdĩ kí ꞌbá ãndrị́kẹ ndrịlépi ãzíla ũjõgõ ãzị́ ngalépi la kî. Wó
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ uga míní ị́jọ́ ꞌdĩ kí ngalé úgmbé.

\VS{15}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la míní nábị̃ mâ áni la inga ĩmi drĩdríŋĩ gá angájó mí ádrị́pịka kí agá ꞌdâ ãzíla lẽ ĩmi are ĩꞌdi tị rá.

\VS{16}ꞌDĩ ị́jọ́ ándrá míní zịlé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ tị gá sáwã ándrá ĩminí ĩmi trajó ꞌBé Hõrébũ gá ꞌdãá rĩ sĩ rĩ ꞌi, míní jọjó la, ‘Lẽ má are ụ́ꞌdụ́kọ́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mádrị̂ ãni la jõku ándre ãcí ãmbógó ꞌdĩ ị̃dị́ ku, ãꞌdusĩku mã mụ drãlé ku rá rĩ ꞌi.’


\par }{\PP \VS{17}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ
{\ND{Úpí}} jọ mání, ‘Ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé ꞌdĩ ĩꞌdi múké.

\VS{18}Ma mụ ĩꞌbaní nábị̃ ãzí mí áni la ingalé kí drĩdríŋĩ gá ꞌdâ; ma mụ ĩꞌdiní ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã mụlé jọlé rĩ lũlé ãzíla ĩꞌdi mụ ị́jọ́ pírí mání azịlé rĩ kí lũlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní nĩ.

\VS{19}Ĩꞌdi mụ ị́jọ́ jọlé áma rụ́ sĩ, mã mụ drị̃rịma fẽlé ꞌbá ĩꞌdi tị gãlépi úmgbé rĩ ní rá.

\VS{20}Wó nábị̃ ãzí drĩ angá ị́jọ́ jọlé áma rụ́ sĩ ịsụ́ ꞌdĩ sĩ áfẽ ĩꞌdiní ãzị́táŋá la ma ꞌi ku, jõku nábị̃ ị́jọ́ jọlépi rụ́ ãdroŋa ãzí ĩnzõ rú ꞌdĩ ꞌbadrị̂ sĩ rĩ lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.’

\VS{21}Mí icó ími zịlé, ‘Ãma icó dó nị̃lé la ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ angá
{\ND{Úpí}} drị́ ku rĩ gá íngoní ru yã?’

\VS{22}Ị́jọ́ Nábị̃ ãzí ꞌbã jọlé
{\ND{Úpí}} rụ́ sĩ rĩ drĩ ru idé ku jõku drĩ adru mgbã ku, ꞌdã adru ị́jọ́ ãfũlépi
{\ND{Úpí}} tị gá la ku. Nábị̃ ꞌdã la ị́jọ́ ĩꞌdi ãni ꞌbá ꞌbá la jọ. Ĩmi idé ụ̃rị̃ ĩꞌdi sĩ ku.”




\par }\Chap{19}{\SH Táwụ̃nị̃ sĩ ru zị̃jó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã jọ, “{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drĩ dó sụ́rụ́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ mụjó ãngũ la fẽjó míní rĩ ꞌbã ꞌbá kí ị̃lị̃kị̃ rá, ídrĩ dó kí ndẽ sĩ rijó táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ kí agá ãzíla lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ kí agá ꞌbo,

\VS{2}ípẽ dó míní táwụ̃nị̃ ãzí kí na ágágá ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní sĩ uꞌájó rĩ gá.

\VS{3}Mí awa ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní ꞌdã wókõ na sĩ, ãngũ ãlu-ãlu ꞌbã adru táwụ̃nị̃ sĩ icójó cajó ala gá gbõrú rĩ trũ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ãzí drĩ ꞌbá ꞌdị, ĩꞌdi dó sĩ apá ru zị̃lé ala gá sĩ ru tãmbajó.


\par }{\PP \VS{4}“ꞌBá ãzí drị́ drĩ ru pa ꞌbá ꞌdịjó drị̃lẹ́ ũnzĩ sĩ drĩ adru ị́jọ́ ásị́ gá la sĩ ku yã áni, ĩꞌdi dó sĩ icó apálé ru zị̃lé sĩ ru tãmbajó táwụ̃nị̃ ꞌdã kí ãzí agá rá, ĩꞌdi dó sĩ uꞌá ị́jọ́ kóru.

\VS{5}Ícétáŋá sĩ, ãgọbị ị̃rị̃ drĩ kí mụ ãngũ ãlu gá ife galé ásé agâlé, ãlu rĩ ꞌbã ife ga agá, nekeŋá drĩ nze ãzí ãlu rĩ drị́ gá sĩ ãzí rĩ drị̃ gajó káyĩ, ĩꞌdi icó apálé ru zị̃lé sĩ ru tãmbajó táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí ãzí agá rá, ĩꞌdi dó sĩ uꞌá ị́jọ́ kóru.

\VS{6}Táwụ̃nị̃ sĩ apájó ru zị̃jó rĩ drĩ tá adru ãlu, drĩdríŋĩ cajó alagá rĩ icó adrulé rá-rá ru, wó ágọ́bị́ ꞌdịlé rĩ ꞌbã kãká ãvũ ãrí ũfẽlépi rĩ drĩ ĩꞌdi dro arụ́lé ꞌdịlé gẹ̃rị̃ gá sĩ ãrígọ́tị la ũfẽjó, ágọ́bị́ ꞌbá ꞌdịlépi andre-ũnzĩ sĩ rĩ úꞌdị ꞌbãngá ĩꞌdi ị́jọ́ kó ru ãꞌdusĩku ị́jọ́ ãzí ĩꞌbã ãni ásị́ gá la ꞌbã adrujó ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ be ꞌdáyụ rĩ sĩ.

\VS{7}Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ mání ãzị́táŋá fẽjó ĩminí sĩ táwụ̃nị̃ ãzí kí pẽjó na bụ́lụ́ gá ꞌdĩ.


\par }{\PP \VS{8}“{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drĩ dó sụ́rụ́ mídrị̂ nzã mgbọ rú ándrá ĩꞌdi ꞌbã ũyõ la najó ꞌi mụ idélé la rá rĩ áni, ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ãngũ ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ azịjó mí áyị́pịka ꞌbaní ꞌi fẽ la rĩ áni,

\VS{9}ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá mí ũpẽ táwụ̃nị̃ ãzí kí na ị̃dị́. (Ĩꞌdi mụ ãngũ ꞌdĩ fẽlé mídrị́ ídrĩ ãzị́táŋá pírí ãndrũ mání fẽlé míní ꞌdĩ kí idé rá ãzíla ídrĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ lẽ sĩ uꞌájó ímbátáŋá ĩꞌdidrị̂ kí sĩ rĩ gá.)

\VS{10}Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ ꞌbá ꞌdịŋá ị́jọ́ kóru rĩ atrị ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã mụlé fẽlé míní ãwítã rú rĩ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị́jọ́ ꞌbá ꞌdịjó ị́jọ́ kóru rĩ rụ dó sĩ mi ku.


\par }{\PP \VS{11}“Wó ꞌbá ãzí drĩ ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ ngụ̃ ũnzí, drĩ ru zị̃ ĩꞌdi tẽlé gẹ̃rị̃ tị gá, ĩꞌdi cojó ãzíla drĩ ĩꞌdi ꞌdị rá, drĩ apá ru zị̃lé táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí ãlu la gá,

\VS{12}ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị̂ agá rĩ ꞌbã pẽ kí ꞌbá ãzí kí tị sĩ ĩꞌdi ajíjó vúlé angájó táwụ̃nị̃ ꞌdã agâlé ãzíla ꞌbã fẽ kí dó sĩ ĩꞌdi ꞌbá ꞌdịlé rá rĩ ꞌbã ãrígọ́tị ũfẽjó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ úꞌdị dó sĩ ĩꞌdi rá.

\VS{13}Ĩmi iꞌda ĩꞌdiní ásị́ ị̃gbẹ̃ ku. Lẽ ĩꞌdị ꞌbá ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ ꞌdịlépi rĩ ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá ꞌdâ rá, ị́jọ́ pírí kí dó sĩ adru ĩminí múké benĩ.


\par }{\PP \VS{14}“Mí unze jõ írã ándrá mí áyị́pịka ꞌbã kí usúlé lõkókõrí mídrị́ mî jĩránĩ kí abe ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ gá rĩ kí ku.”


\par }{\SH ꞌBá sãdínĩ rú rĩ
\par }
{\PP \VS{15}Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Lẽ úlị ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ ꞌbã ị́jọ́ sãdínĩ ãlu sĩ ku, ị́jọ́ lịjó pịrị-pịrị rá, lẽ sãdínĩ ꞌbã adru kí ị̃rị̃ jõku na.


\par }{\PP \VS{16}“Sãdínĩ ãzí drĩ lẽ ꞌbá ãzí ní ũcõgõ fẽlé sĩ ĩꞌdi tõjó ĩnzõ sĩ,

\VS{17}ꞌbá ị̃rị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ gá rĩ ꞌbã tu kí pá ꞌbá ãtalo rú ãzíla ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi sáwã ꞌdã sĩ rĩ kí drị̃lẹ́ gá ãngũ sĩ
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃jó rĩ gá.

\VS{18}Lẽ ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ ꞌbã ndrụ̃ kí ị́jọ́ la ꞌbã ị̃ndụ́ múké-múké, wó údrĩ ꞌbá sãdínĩ rú rĩ ịsụ́ jọ ĩnzõ, ị́jọ́ ĩnzõ rú ĩꞌdi ꞌbã jọlé ĩꞌdi ꞌbã ádrị́pị̃ ụrụꞌbá gá rĩ sĩ,

\VS{19}ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ꞌbã ịsụ́ drị̃rịma ꞌbá tá ꞌbá tõlépi rĩ ꞌbã tá tí mụlé ịsụ́lé rĩ. Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ áni rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ ị́jọ́ ũnzí atrị ĩmi drĩdríŋĩ gá.

\VS{20}ꞌBá ꞌbã ị́mbị́lị́kọ́ acelépi rĩ kí dó sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ are ãzíla kí dó sĩ idé ụ̃rị̃ sĩ, ãzíla ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ icó dó sĩ ru idélé ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ ị̃dị́ ku.

\VS{21}Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí agá ĩmi iꞌda ásị́ ị̃gbẹ̃ ku: ídri ꞌbã ụfụ kí drị̃ ídri be, mịfị́ ꞌbã ụfụ kí drị̃ mịfị́ be, sị́ ꞌbã ụfụ kí drị̃ sị́ be, drị́ ꞌbã ụfụ kí drị̃ drị́ be ãzíla pá ꞌbã ụfụ kí drị̃ pá be.”




\par }\Chap{20}{\SH Gbíyã sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Ídrĩ mụ ãꞌdị́ gá mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ ꞌba rụ́, ídrĩ ndre la fãrásĩ kí, gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí ãzíla ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí abe ndẽ kí ũꞌbĩkãnã sĩ mídrị̂ kí rá, mí idé kí sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku, ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị́ ími anzélépi ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâlé rĩ la adru mí be cí.

\VS{2}Mi jõ dó ãni rú lẽjó ãꞌdị́ iꞌdójó, átáló ꞌbã amụ́ pá tulé ãsĩkárĩ kí drị̃lẹ́ gá sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌbaní.

\VS{3}ꞌBã jọ, ‘Mí are drĩ Ịsịrayị́lị̃, ãndrũ mi dó mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí abe ꞌdĩ, ími ásị́ ꞌbã umvú ku jõku mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku, ími ụrụꞌbá ꞌbã yã mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí drị̃lẹ́ gá ku,

\VS{4}ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ la mụ ĩmi abe ĩndĩ, ãzíla ĩꞌdi ĩmi fẽ ãꞌdị́ ndẽlé rá.’


\par }{\PP \VS{5}“ꞌBá ãmbogo rú ãsĩkárĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ kí jọ la ãsĩkárĩ ꞌbaní, ‘ꞌBá ãzí jó úꞌdí la sịlépi sĩ Ãdróŋá zịjó drị̃ la gá ku la cí yã? Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ꞌbã gõ lị́cọ́ gá, jõ íni ku ĩꞌdi icó mụlé drãlé ãꞌdị́ gâlé rá ãzíla ꞌbá ãzí ndú la la dó sĩ mụ Ãdróŋá zịlé jó ꞌdã drị̃ gá nĩ ku rá.

\VS{6}ꞌBá ãzí ꞌdâ zãbíbũ ámvụ́ trũ wó ífí la ãjị́ ꞌbị̃lépi ku la cí yã? Lẽ ꞌbã gõ lị́cọ́ gá, jõ íni ku ĩꞌdi icó drãlé ãꞌdị́ gâlé rá ãzíla ꞌbá ãzí ndú la la dó sĩ mụ ãyĩkõ idélé ífí la sĩ nĩ ku rá.

\VS{7}ꞌBá ãzí lẽlépi ũkú ĩgbãlépi wó ají drĩ ũkú lê ku la cí yã? Lẽ ꞌbã gõ lị́cọ́ gá, jõ íni ku ĩꞌdi icó drãlé ãꞌdị́ gâlé rá ãzíla ꞌbá ãzí ndú la lã mụ ũkú ꞌdã ĩgbãlé nĩ ku rá.’

\VS{8}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ãmbogo rú ãsĩkárĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ kí dó vâ jọ la ĩꞌbaní, ‘ꞌBá ãzí ụ̃rị́ ãzíla ásị́ umvúlépi umvú-umvû la cí yã? Lẽ ꞌbã gõ vúlé lị́cọ́ gá ãꞌdusĩku ĩꞌdi mụ ũkpó ãkõ fẽlé ádrị́pịka ãzí ꞌdĩ ꞌbaní ku rá.’

\VS{9}ꞌBá ãsĩkárĩ ꞌbã ãmbogo rú rĩ drĩ kí dó ị́jọ́ jọŋá de ãsĩkárĩ kí abe ꞌbo, kí dó drị̃lẹ́ ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ kí ũpẽ ãsĩkárĩ kí drĩdríŋĩ gá ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{10}“Míní mụ agá táwụ̃nị̃ ãzí ce agá sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó, drị̃drị̃ rĩ sĩ ífẽ ĩꞌbaní drị̃lẹ́mgbọ sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́jó ráká.

\VS{11}Drĩ kí ãꞌị̃ kẹ̃jị́ tị ĩꞌbadrị́ táwụ̃nị̃ drị̂ kí nzị̃lé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rá, ꞌbá pírí táwụ̃nị̃ ꞌdã agá rĩ kí dó sĩ adru mî ãtíꞌbó ru, mi dó sĩ kí ũŋmĩ ãzị́ ngalé míní ũkpó sĩ.

\VS{12}ꞌBá táwụ̃nị̃ ꞌdã agá rĩ drĩ kí gã ásị́ ị̃gbẹ̃ idélé mí be úmgbé ãzíla drĩ kí mí be ãꞌdị́ ãꞌị̃, ãsĩkárĩ ꞌbã ce kí táwụ̃nị̃ ꞌdã trộkị́lịrị.

\VS{13}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drĩ dó fẽ la ípa táwụ̃nị̃ ꞌdã rá, mí ụꞌdị́ ãgọbị ala gá rĩ kí pírí rá.

\VS{14}Wó ũkú kí, anzị kí abe, ãnãkpá kí trũ ãzíla ãko ãzí táwụ̃nị̃ ꞌdã agá rĩ kí abe pírí, kí dó adru ụ̃rọ̃drị́ mí ãni la rú, ãzíla mi dó sĩ icó ụ̃rọ̃drị́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní angájó mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ ꞌba rụ̂lé rĩ kí ayúlé mí ãni la rú rá.

\VS{15}Ínga ị́jọ́ ꞌdĩ kí ꞌbá táwụ̃nị̃ mí rụ́ ꞌdâ rá-rá ru ãngũ míní sĩ mụjó rijó ala gá rĩ gá ꞌdã kí ụrụꞌbá gá cécé ꞌdĩ ꞌbã áni, adru sụ́rụ́ mí rụ́ ꞌdâ ãni rú rĩ ꞌba rụ́ ku.


\par }{\PP \VS{16}“Wó sụ́rụ́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã mụlé fẽlé ãwítã rú míní rĩ ꞌbã táwụ̃nị̃ kí agá, mí ụꞌdị́ ãko ídri trũ ala gá ꞌdãá rĩ kí pírí.

\VS{17}Mí ị̃lị̃kị̃ ꞌbá sụ́rụ́ ꞌdã kí agá rĩ kí pírí: ꞌBá Hị́tị̃ drị̂ kí, ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị̂ kí, ꞌbá Kãnánĩ drị̂ kí, ꞌbá Pẹ̃rẹ́zị̃ drị̂ kí, ꞌbá Hị́vị̃ drị̂ kí ãzíla ꞌbá Yẹ̃bụ́sị̃ drị̂ kí abe cécé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã míní ũkpó la fẽjó rĩ áni.

\VS{18}Ĩdrĩ kí ị̃lị̃kị̃ pírí ku, kí ĩmi fẽ ị́jọ́ ũnzí idélé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ rụ́, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ ĩmi imbá ị́jọ́ drị̃nzá ru ĩꞌbã kí jõ sĩ ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃jó rĩ kî sĩ.


\par }{\PP \VS{19}“Míní lẽ agá táwụ̃nị̃ ꞌdã pa agâ, íga ife ífí la kí najó nãnã rĩ kí vụ̃rụ́ ku, ãꞌdị́ ꞌdã drĩ táni ụ́ꞌdụ́ ꞌdụ agá ãzo rú rá tí. Mí icó ife ꞌdã kí ífí nalé rá, wó ĩga jõ kí vụ̃rụ́ ku, ãꞌdusĩku ife ꞌdã adru kí mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí ku.

\VS{20}Mí icó ife ãzí ífí nalé ku ꞌdĩ kí izalé ãzíla galé vụ̃rụ́ sĩ ãko ími ãzãkolépi sĩ táwụ̃nị̃ ꞌdã ꞌdụjó rĩ kí idéjó rá kpere míní táwụ̃nị̃ ꞌdã ꞌdụ agâ.”




\par }\Chap{21}{\SH ꞌBá ꞌdịlé ũní rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã jọ, “Údrĩ ꞌbá ãzí ịsụ́ úꞌdị ĩꞌdi ũní ásé agâlé ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã mụlé fẽlé míní rĩ gá, wó údrĩ nị̃la ãꞌdi ꞌdị ĩꞌdi nĩ yã rĩ gá ku,

\VS{2}ꞌbá ĩyõ ĩmidrị́ drị̃lẹ́ ru rĩ kí ãzíla ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ kí abe ꞌbã mụ kí ãngũ ꞌdã ꞌbã ãzo ãvũ rụ́ ꞌdãá rĩ ụ̃ꞌbị̃lé táwụ̃nị̃ ãníyágágá ꞌdãá ĩꞌdi ịsụ́jó rĩ kí abe.

\VS{3}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru táwụ̃nị̃ ãníŋá ãvũ ꞌdã andre gá rĩ ꞌbã aꞌdụ́ kí tị́ kẹ̃rị́ drĩ ãzị́ ngalépi ku la.

\VS{4}ꞌBá ĩyõ ꞌdã ꞌba agụ kí ĩꞌdi áꞌbụ ị̃yị́ trũ nzụlépi ku, drĩ sõlé ku ãzíla ũri sajó ala gá ku la agá, ꞌbã nũ kí imbe la rá.

\VS{5}Anzị Lẹ́vị̃ drị́ ãtalo rú ꞌdĩ ꞌbã mụ kí ꞌdãá ĩndĩ, ãꞌdusĩku kí mụ kẹ́sị̃ ru bĩlépi ãlí be ꞌdĩ lịlẹ́ nĩ.
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ pẽ kí ãzị́ ngalé ĩꞌdinî ãzíla kí sĩ ị́jọ́ sụ̃sụ́ wijó rĩ jọ nĩ.

\VS{6}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ĩyõ pírí drị̃lẹ́ ru táwụ̃nị̃ ãni ágágá ãvũ ꞌdã andre gá rĩ ꞌbã ũjĩ kí ru drị́ tị́ kẹ̃rị́ imbe nũlé ꞌdã drị̃ gá,

\VS{7}ãzíla ꞌbã jọ kí, ‘Ãma asu ãrí ꞌdĩ drị́ ãmadrị̂ sĩ ku ãzíla ãnị̃ ãꞌdu ídé ĩꞌdi nĩ yã rĩ gá ku.

\VS{8}ꞌBá drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ kí dó
{\ND{Úpí}} aꞌị́ jọjó la ítrũ ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị́ míní apálé Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌdĩ kî.
{\ND{Úpí}} ítrũ ãma ãzíla íꞌbã ị́jọ́ ꞌbá ꞌdịlé ị́jọ́ kọ́lị ꞌdĩ drị̂ ãma drị̃ gá ku fô!’

\VS{9}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ĩminí idélé
{\ND{Úpí}} ꞌbã lẽlé rá ꞌdĩ la fẽ, ãrí ꞌbá ꞌdã drị̂ úꞌbã dó sĩ ĩꞌdi ĩmi drị̃ gá ku.”


\par }{\SH Ũkú rụlé mãbụ́sụ̃ rú rĩ
\par }
{\PP \VS{10}Mụ́sã jọ, “Ídrĩ mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí abe ãzíla
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drĩ dó kí fẽ ĩmidrị́ gá rá, ĩdrĩ dó sĩ kí rụ ãꞌdị́ gá ꞌdãá mãbụ́sụ̃ rú,

\VS{11}ĩmi ãzí drĩ ũkú ãzí ndre kí agá ꞌdãá ãla ru, drĩ lẽ ĩꞌdi ꞌdụlé ĩꞌdiní ũkú ru yã áni,

\VS{12}ꞌba agụ ĩꞌdi lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ gá, ꞌbã ufá ĩꞌdi drị̃ꞌbị́ rá ãzíla ꞌbã ụlị́ únúká la kí rá,

\VS{13}ãzíla ꞌbã ũtrũ bõngó ándrá sĩ ĩꞌdi rụjó rĩ kí rá. ꞌBa uꞌá dó ĩꞌdidrị́ ko gá ꞌdãá átẹ́pị̃ kí awájó ãndrẽ be ĩmbá ãlu, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá icó dó ĩꞌdi ꞌdụlé ĩꞌdiní ũkú ru rá.

\VS{14}Vúlé vúlé ru drĩ uꞌá ĩꞌdiní ãyĩkõ sĩ ku, lẽ ꞌba aꞌbe ĩꞌdi mụlé drị̃lẹ́ mgbọrú. Ĩꞌdiní ĩꞌdi ꞌdụjó ũkú ru rá rĩ sĩ icó dó ĩꞌdi ꞌbãlé ãtíꞌbó ru ku, ãzíla ĩꞌdi ị̃tụ̃ndãlé séndẽ sĩ ku.”


\par }{\SH Hákĩ ngọ́tị́ kãjãní rĩ drị̂
\par }
{\PP \VS{15}Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “ꞌBá ãzí drĩ adru ũkú kí trũ ị̃rị̃ drĩ ãzí rĩ lẽ ãndânĩ, wó ngọ́tị́ kãjãní rĩ drĩ adru ũkú ĩꞌdi ꞌbã ngụ̃lé ũnzí rĩ drị̂ ꞌi,

\VS{16}ágọ́bị̂ drĩ dó lẽ ãko ĩꞌdidrị̂ kí awalé anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, lẽ ꞌbã fẽ hákĩ ngọ́tị́ kãjãní rĩ drị̂ kí mũlũmbẽ kóru adru ũkú vúlé ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba rĩ ꞌbã ngọ́tị́ drị́ la ku.

\VS{17}Lẽ ꞌbã fẽ ãko úmgbó pâlé ị̃rị̃ rĩ kí ngọ́tị́ kãjãní rĩ nî, drị̃ táni adru agá ngọ́tị́ ũkú ngụ̃lé ũnzí rĩ drị̂ ꞌi rá tí. Ngọ́tị́ ꞌdĩ bãsĩ ĩꞌdiní bõdõ ụ̃nị̃jó rĩ. Hákĩ kãjãní drị̂ kí ĩꞌdi ãni.”


\par }{\SH Ngọ́tị́ ị́jọ́ arelépi ku rĩ
\par }
{\PP \VS{18}Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “ꞌBá ãzí drĩ adru ngọ́tị́ drị̃ ũnzí ãzíla átẹ́pị̃ kí tị arelépi ãndrẽ be ku la trũ, drĩ kí táni ĩꞌdiní drị̃rịma fẽ rá, drĩ gã kí tị arelé úmgbé,

\VS{19}átẹ́pị̃ ꞌbã rụ kí ĩꞌdi ãndrẽ be, ꞌbã agụ kí ĩꞌdi ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru táwụ̃nị̃ ꞌdã agá rĩ kí drị̃lẹ́ gá pá tujó kẹ́sị̃ drị̃lẹ́ gá.

\VS{20}ꞌBã jọ kí ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbaní, ‘Ngọ́tị́ ãmadrị́ ꞌdĩ drị̃ la ũnzí, gã ãma tị arelé úmgbé, ĩꞌdi séndẽ iza ãzíla ĩꞌdi ꞌbá ĩmẽrãlépi íwá sĩ la.’

\VS{21}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó sĩ ĩꞌdi uꞌbé írã sĩ káyĩ. Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ áni rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ ị́jọ́ ũnzí atrị ĩmi drĩdríŋĩ gá rá. ꞌBá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó sĩ are la ãzíla kí dó sĩ idé ụ̃rị̃ sĩ.”


\par }{\SH Ãzị́táŋá ãzí rĩ kî
\par }
{\PP \VS{22}Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Údrĩ ꞌbá ãzí ꞌdị ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ sĩ ãzíla údrĩ dó sĩ ãvũ la gĩ ife sị́ gá,

\VS{23}lẽ âꞌbe ãvũ la ife sị́ gá ꞌdãá kpere ị́nị́ gá ku. Îsị̃ ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ rá, ãꞌdusĩku ãvũ ꞌbádrị́ ife sí gá rĩ la áwãtáŋá Ãdróŋá drị̂ ají ãngũ drị̃ gá. Mí andị́ ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé ĩminí ꞌdĩ ãvũ ị̃sị̃lé ku rĩ sĩ ku.”




\par }\Chap{22}{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Ídrĩ ꞌbá ãzí ꞌbã tị́ jõku kãbĩlõ ndre lẽ ãvĩlé ãvĩ-ãvĩ, mí aꞌbe ĩꞌdi ku, írụ ĩꞌdi agụlé vúlé ꞌdị́pị̃ drị̂lé.

\VS{2}ꞌBá ꞌdã ꞌbã lị́cọ́ drĩ adru ãni rú ku, jõku ídrĩ ꞌdị́pị̃ la ãꞌdi ꞌi yã rĩ nị̃ ku yã áni, íꞌdụ tị̂ ꞌi jõku kãbĩlõ ꞌi trũ mụjó lị́cọ́ gâlé mí be ĩndĩ kpere ꞌdị́pị̃ ꞌbã ru aꞌdị́ agá. Mi dó sĩ fẽ la ĩꞌdidrị̂lé ĩndõ.

\VS{3}Mí idé ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ áni rĩ ídrĩ ꞌbá ãzí ꞌbã kãyĩnõ, bõngó jõku ãko ãzí ꞌbá ãzí ãni lẽlépi ãvĩlépi ãvĩ-ãvĩ la ịsụ́ rĩ gá, lẽ mí aꞌbe ĩꞌdi ku.


\par }{\PP \VS{4}“Ídrĩ ꞌbá ãzí ꞌbã kãyĩnõ jõku tị́ ndre aꞌdé vụ̃rụ́, mí aꞌbe ĩꞌdi ku. Íko ꞌbá ꞌdã ꞌbã ãzã ãnãkpá ĩꞌdidrị̂ ingajó ụrụ gá pá drị̃ gá.


\par }{\PP \VS{5}“Lẽ ũkú ꞌbã sụ̃ kí ãgọbị ꞌbã bõngó ku, ãzíla ãgọbị ꞌbã sụ̃ kí ũku kí ꞌbã bõngó ku, ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ngụ̃ ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí idélépi rĩ kí ũnzí.


\par }{\PP \VS{6}“Ídrĩ ãríŋá ãzí ꞌbã jõrõvũ ịsụ́ ife sị́ gá jõku vụ̃rụ́ gẹ̃rị̃ tị gá ãzíla ãndrẽ vũ mvaka kí drị̃ gá jõku gbẹ́ kí drị̃ gá, lẽ íꞌdụ ãríŋâ ꞌbã ãndrẽ ĩndĩ ku.

\VS{7}Mí icó ãríŋâ ꞌbã mvaka kí ꞌdụlé rá, wó lẽ mí aꞌbe ãríŋâ ꞌbã ãndrẽ mụlé rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mí dó sĩ uꞌá ụ́ꞌdụ́ ãzo ru ãzíla adru málĩ trũ.


\par }{\PP \VS{8}“Ídrĩ jó úꞌdí sị, lẽ ísị Bõrõ ãzí dẽrẽ la jó ꞌdã ꞌbã drị̃ ꞌbã bụ́lụ́ gâsĩ cí sĩ ꞌbá kí atrị jó áꞌdéŋá gá. ꞌBá ãzí drị̃ dó sĩ aꞌdé drãjó rá, ị́jọ́ la adru dó sĩ mî ãni ku.


\par }{\PP \VS{9}“Lẽ mí umú ũri ị̃rị̃ kí salé amvụ́ mídrị́ zãbíbũ drị̂ agá ku; ídrĩ idé la ꞌdĩ ꞌbã áni rá, ũri míní salé ꞌdã kí zãbíbũ drị̂ be kí ru iza ị̃rị̃trá rá.


\par }{\PP \VS{10}“Lẽ mí icí mọ́nị̃gọ́ kí kãyĩnõ be ãngũ ãlu gá sĩ ámvụ́ sõjó ku.


\par }{\PP \VS{11}“Lẽ ísụ̃ bõngó cãlé kãbĩlõ ꞌbíko sĩ usalé bõngó mịfị́ níríŋá rĩ be ãngũ ãlu gá rĩ kí ku.


\par }{\PP \VS{12}“Mí ịgbẹ bõngó tãyã-tãyã la bõngó míní sụ̃lé rĩ ꞌbã kónã sụ rĩ kí tị gâsĩ cí.”


\par }{\SH Ãzị́táŋá ũkú ꞌbaní ru sụ̃jó ágọ́bị́ be rĩ
\par }
{\PP \VS{13}Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ágọ́bị́ ãzí drĩ ũkú aꞌdụ́, ĩꞌbaní ru lajó ĩꞌdi be ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé drĩ dó ĩꞌdi ngụ̃ ũnzí,

\VS{14}ãzíla drĩ dó sĩ ĩnzõ alị́ ĩꞌdi rụ́ sĩ rụ́ la izajó jọjó la, ‘Má aꞌdụ́ ándrá ĩꞌdi ũkú ru, wó ma mụ áma lalé ĩꞌdi be ꞌbo, má ịsụ́ adru bíkĩrã ku.’


\par }{\PP \VS{15}“Ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ ru idé ꞌdĩ áni rá, ĩzóŋâ ꞌbã átẹ́pị̃ kí ãndrẽ be ꞌbã aꞌdụ́ kí sókã ándrá ãrí trũ ị̃zẹ́pị̃ ꞌbã kí sĩ ru lajó ágô be drị̃ la gá ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ ꞌdã sĩ rĩ ꞌi, iꞌdajó la ꞌbá ĩyõ kí drị̃lẹ́ gá ꞌbị̃ jõ drĩ ágó ãjị́ ku.

\VS{16}Ĩzóŋâ ꞌbã átẹ́pị ꞌbã jọ dó ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbaní, ‘Áfẽ ándrá mâ ị̃zẹ́pị ágọ́bị́ ꞌdĩ ní ũkú ru, wó úꞌdîꞌda gã dó ĩꞌdi úmgbé.

\VS{17}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úꞌdîꞌda alị́ dó ĩnzõ ĩzóŋá mádrị̂ ụrụꞌbá gá ãzíla jọ ísụ́ mâ ị̃zẹ́pị adru bíkĩrã ku. Wó ꞌbá ĩyõ ꞌdĩ, ãko iꞌdalépi la mâ ị̃zẹ́pị ĩꞌdi bíkĩrã rĩ ĩꞌdi sókã ãrí trũ ándrá ĩꞌbaní sĩ ru lajó drị̃ la gá ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ ꞌdã sĩ rĩ gápi ꞌdĩ.’

\VS{18}Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru táwụ̃nị̃ drị̂ kî dó ágô ꞌdụ sĩ ĩꞌdi ị̃ndụ́ cojó.

\VS{19}ꞌBã lị kí drị̃ la gá séndẽ sílĩvã rú rĩ 100 fẽlé fáyĩnĩ rú átẹ́pị̃ ní, ãꞌdusĩku ágọ́bị́ ꞌdĩ iza ĩzóŋá bíkĩrã rú Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã rụ́. Ĩzóŋâ ꞌbã adru dó ĩꞌdi ꞌbã ũkú ru ãzíla lẽ ágô ꞌbã dro ĩꞌdi ku kpere ĩꞌdiní drã agâ.


\par }{\PP \VS{20}“Wó ị́jọ́ ĩꞌdi tõjó rĩ drĩ adru ãndá ãzíla ãko ãzí iꞌdalépi la ĩzóŋá ꞌdĩ bíkĩrã la drĩ adru ꞌdáyụ,

\VS{21}lẽ ꞌba agụ ĩꞌdi átẹ́pị̃ drị́ kẹ̃jị́tị gá, ꞌbá táwụ̃nị̃ ꞌdã gá ꞌdãá rĩ ꞌbã uꞌbé kí ĩꞌdi írã sĩ káyĩ rá, ãꞌdusĩku ĩꞌdiní ị́jọ́ drị̃nzá ru la idéjó ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá ĩꞌdiní mị-ãcí idéjó átẹ́pị̃ drị́ kogâlé ꞌdĩ sĩ rụ drĩ ágó ku rú rĩ sĩ. Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ áni rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ ị́jọ́ ũnzí drị̃ atrị ĩmi drĩdríŋĩ gá rá.


\par }{\PP \VS{22}“Údrĩ ágọ́bị́ ãzí ịsụ́ ꞌbá ãzí ꞌbã ũkú drị̃ iza agá, ágọ́bị́ ĩꞌdi ꞌbã ũkû drị̃ izalépi ꞌdã kí ũku ꞌdã be lẽ ụ́ꞌdị́ kí ị̃rị̃trá rá. Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ áni rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ ị́jọ́ ũnzí atrị ĩmi drĩdríŋĩ gá Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ.


\par }{\PP \VS{23}“Ágọ́bị́ ãzí drĩ kí ru ịsụ́ ĩzóŋá bíkĩrã rú drị̃ ꞌbãlé ĩgbãlé ũkú ru la be drĩ drị̃ la iza sĩ ru lajó rá,

\VS{24}ĩmi kí ꞌdụ ị̃rị̃trá kẹ̃jị́tị táwụ̃nị̃ ꞌdã drị̂ gá ãzíla ĩmi úꞌbé kí írã sĩ káyĩ rá, ãꞌdusĩku ĩzóŋâ ꞌbe ụ̃lụ́lụ́ ãzãkoma ịsụ́jó ku, ágọ́bị̂ iza ꞌbá ãzí ꞌbã ũkú drị̃. Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ ị́jọ́ ũnzí drị̃ atrị ĩmi drĩdríŋĩ gá rá.


\par }{\PP \VS{25}“Wó ꞌbá ãzí drĩ ĩzóŋá drị̃ ꞌbãlé ĩgbãlé ꞌbá ãzí ní ũkú ru la ụrụ rá, lẽ ágọ́bị́ ꞌdã ꞌbã drã lú ị́jọ́ ꞌdã sĩ nĩ.

\VS{26}Lẽ ídé ị́jọ́ ãzí ũnzí la ĩzóŋá ꞌdã ꞌbã ụrụꞌbá gá ku, ãꞌdusĩku idé drĩ ị́jọ́ ũnzí sĩ ĩꞌdiní drãjó rá la ku. Kẹ́sị̃ ꞌdĩ ĩꞌdi cécé ꞌbá ãzí ní ꞌbá ãzí cojó ãzíla sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó rĩ áni, ãꞌdusĩku

\VS{27}ágọ́bị̂ ụrụ ĩzóŋá drị̃ ꞌbãlé ĩgbãlé ũkú ru ꞌdĩ ásé agâlé, ĩzóŋâ ní táni uzájó sĩ ãzãkoma ịsụ́jó rá tí, ꞌbá ãzí aꞌdị́ ru sĩ ĩꞌdi ãzã kojó ku.


\par }{\PP \VS{28}“Ágọ́bị́ ãzí drĩ ĩzóŋá bíkĩrã rú drị̃ ꞌbãlé ĩgbãlé ku la ãzí ụrụ rá, údrĩ kí rụ rá,

\VS{29}ĩꞌdi ĩzóŋâ ꞌbã átẹ́pị drị́ ãjẹ̃ ũfẽ séndẽ sílĩvã rú kãlị́ tõwú sĩ. Lẽ ꞌbã ꞌdụ ĩꞌdi ĩꞌdi ꞌbã ũkú ru ãꞌdusĩku ụrụ ĩꞌdi ũkpõ sĩ. Icó ĩꞌdi drolé ku kpere ĩꞌdiní drã agá.


\par }{\PP \VS{30}“ꞌBá ãzí ꞌbã la ru átẹ́pị̃ ꞌbã ũkú sĩ ku, lẽ ꞌbã fẽ drị̃nzá átẹ́pị̃ ní ĩꞌdiní ru lajó átẹ́pị̃ drị́ mgbọ́lọ́ sị́ gá rĩ sĩ ku.”




\par }\Chap{23}{\SH Ị́jọ́ adrujó
{\ND{Úpí}} ꞌbã ꞌbá ru ku rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Ágọ́bị́ acolé pálé gâlé rá jõku pálé la lịjó rá rĩ ꞌbã fi ꞌbá
{\ND{Úpí}} drị̂ kí agá ku.


\par }{\PP \VS{2}“ꞌBá tịlé ụ̃gbọ́ ru rĩ jõku ꞌbá ꞌdĩ áni rĩ ꞌbã anzị mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí, cajó kpere áꞌbị́ anzị mụdrị́ rĩ ꞌba rụ́, ꞌbã fi kí ꞌbá
{\ND{Úpí}} drị̂ kí agá ku.


\par }{\PP \VS{3}“ꞌBá Ãmọ́nị̃ drị̂ kí jõku ꞌbá Mụ̃wábụ̃ drị̂ kí jõku anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe, kpere áꞌbị́ anzị mụdrị́ rĩ ꞌba rụ́, ꞌbã fi kí ꞌbá
{\ND{Úpí}} drị̂ kí agá ku jãꞌdâ.

\VS{4}Ĩꞌbã kí ándrá gãjó ĩminí íná ãzíla ị̃yị́ fẽjó úmgbé gẹ̃rị̃ gá ꞌdãá sáwã ĩmini ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rĩ sĩ, ãzíla ĩꞌbaní ándrá Bẹ̃yọ́rị̃ ngọ́pị Bãlámũ angálépi táwụ̃nị̃ Pẽtórĩ Mẽsõpõtámĩyã gá rĩ ayújó ĩmi wãjó rĩ sĩ.

\VS{5}Wó
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ gã Bãlámũ tị arelé úmgbé, kẹ̃jị́ la gá uja áwãtáŋá ꞌdĩ míní drị̃lẹ́ba rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã ími lẽjó rá rĩ sĩ.

\VS{6}Lẽ índrụ̃ uꞌájó ĩꞌba abe ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ku jõku índrụ̃ málĩ ĩꞌbadrị̂ kí sáwã pírí míní adrujó ídri rú rĩ kí agá ku.


\par }{\PP \VS{7}“Mí ide ꞌbá Ídõmũ drị̂ kí ku ãꞌdusĩku kí mî ádrị́pịka kî. Mí ide vâ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ku ãꞌdusĩku mí uꞌá ándrá vâ ãmị́yọ́ŋá ru ĩꞌbadrị́ ãngũ gá rá.

\VS{8}Áꞌbị́ anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé námbã na sĩ rĩ kí dó mụ filé ꞌbá
{\ND{Úpí}} drị́ ru tralépi rĩ kí agá nĩ.”


\par }{\SH Kámbĩ ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã adru ãlá ru
\par }
{\PP \VS{9}Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Ĩminí ĩmi tra agá kámbĩ sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí abe rĩ gá, ĩmi idé ị́jọ́ ũnzí ku.

\VS{10}Ágọ́bị́ ãzí drĩ ru ũnzõ ị́nị́ sĩ údré sĩ yã áni, ꞌbã fũ kámbĩ agá ꞌdãá rĩ sĩ ãmvé ãꞌdusĩku ĩꞌdi ãndị́ ru ãzíla ꞌba uꞌá áꞌdụ̂sĩ.

\VS{11}Drĩ ca ĩndró sĩ ꞌbã ũjĩ ru rá, ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agá ꞌdâ icó dó afílé ꞌbá kí agá kámbĩ agá ꞌdõlé rá.


\par }{\PP \VS{12}“Lẽ ãngũ ĩminí sĩ mụjó ĩzẽ gá ãzíla údré gá rĩ ꞌbã adru kí kámbĩ agá rĩ sĩ ãmvé.

\VS{13}Ĩminí acị́ agá, ĩmi acị́ ãko ãzí sĩ ꞌbụ́ gajó la trũ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩdrĩ dô sĩ lẽ mụlé ĩzẽ gá, ĩmi dó sĩ ꞌbụ́ ga ãzíla ĩmi dó sĩ ĩzẽ drị̃ kụ̃ cí.

\VS{14}Ímba kámbĩ míní sĩ rijó ala gá rĩ tã ãlá ru ĩminí ĩmĩ tra agá ãngũ ãlu gá, ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ĩꞌdi ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ cí sĩ ĩmi tã mbajó ãzíla ĩminí ãꞌdị́ ndẽjó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ ĩmi idé cãkã ku,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ la mụ ru ugoró ujalé ĩminí ku rá.”


\par }{\SH Ãzị́táŋá ãzí rĩ kî
\par }
{\PP \VS{15}Mụ́sã jọ bá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ãtíꞌbó ágọ́bị́ ru jõku ũkú ru rĩ drĩ kí apá ágọ́bị́ ĩꞌbã ãmbógó ru rĩ rụ́ ꞌdãá rĩ sĩ rá, drĩ kí apá mị́rị̃ rú sĩ ru pajó, lẽ ípẽ kí tị vúlêlé ị̃dị́ ku.

\VS{16}Icó uꞌálé ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã pẽlé táwụ̃nị̃ ĩmidrị̂ kí ꞌbã ãzí ãlu ĩꞌdiní múké la agá rá.


\par }{\PP \VS{17}“Ãgọbị jõku ũku Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ ꞌbã nga kí ãwụ̃ ãngũ sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá ku.

\VS{18}Séndẽ ịsụ́lé ãwụ̃ sĩ rĩ lẽ ájí ĩꞌdi jó Ãdróŋá drị̂ agá sĩ ũyõ najó drị̃ la gá ku.
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ gã séndẽ sĩ ụrụꞌbá ụzịjó ꞌdĩ áni rĩ kí úmgbé.


\par }{\PP \VS{19}“Ídrĩ séndẽ jõku ãkónã jõku ãko cí la fẽ ꞌbá mí ãni Ịsịrayị́lị̃ rú la nî, lẽ íꞌbã ụ̃rọ̃drị́ drị̃ la gá ku.

\VS{20}Mí icó ụ̃rọ̃drị́ ꞌbãlé ãko ꞌdĩ áni ꞌdĩ drị̃ gá rá la ãmị́yọ́ŋá ꞌbanî, wó ku la ꞌbá mí ãni Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ nî, mí ũbĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ kí vú ãzíla
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la dô sĩ míní sụ̃sụ́ wi ãko pírí míní mụlé ꞌdụlé rĩ kí agá ãngũ míní sĩ mụjó rijó rĩ gá.


\par }{\PP \VS{21}“Ídrĩ ũyõ na
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá, lẽ íꞌbe ị́jọ́ míní azịlé sĩ ũyõ najó ꞌdã vụ̃rụ́ ku,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la ími rụ ũyõ ĩnzõ rụ́ ꞌdĩ sĩ rá, ãzíla ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí la ídrĩ ũyõ nalé rĩ tã mba ku rĩ gá.

\VS{22}Wó ídrĩ ũyõ na ku adru ími drị̃ gá ị́jọ́ ũnzí la rú ku.

\VS{23}Wó ídrĩ ũyõ na ími tị sĩ cénĩ ꞌbo, ími vúŋá ꞌbã mba ũyõ míní nalé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá rĩ tã múké-múké.


\par }{\PP \VS{24}“Ídrĩ mụ mî jĩránĩ ꞌbã ámvụ́ zãbíbũ drị̂ tị gâsĩ, mí icó zãbíbũ ala gá rĩ kí nalé rá, wó lẽ íꞌdụ ãzíla ãkójó sĩ ĩndĩ ku.

\VS{25}Ídrĩ mụ mî jĩránĩ ꞌbã ámvụ́ ãná drị̂ tị gâsĩ, mí icó ãnâ ucelé anilé ími drị́ gá nalé rá, be la rá la, ílã ị́lị́ŋá sĩ ku.”




\par }\Chap{24}{\SH Íréŋá ũkú ꞌbã ãni ágọ́bị́ be rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Ícétáŋá sĩ ágọ́bị́ ãzí drĩ ũkú ĩgbã rá ãzíla drĩ vúlé vúlé ru lẽ ĩꞌdi gãlé úmgbé, ãꞌdusĩku ĩꞌdiní ị́jọ́ ãzí ãyĩkõ fẽlépi ĩꞌdiní ku la ịsụ́jó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ sĩ, lẽ ꞌbã sĩ wárãgã sĩ ũkú ꞌdã gãjó rĩ drị́ la gá ãzíla ꞌbã pẽ dó sĩ tị la ĩꞌdidrị́ko gá ꞌdãá rá.

\VS{2}Ũkú ꞌdã drĩ lị́cọ́ ágọ́bị́ ꞌdã drị̂ aꞌbe ꞌbo, drĩ dó mụ ágó ãzí gá,

\VS{3}ãzíla ũkû ꞌbã ágó námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ drĩ vâ ĩꞌdi ngụ̃ ũnzí, ágô ꞌbã sĩ wárãgã ĩꞌdi ꞌbã sĩ ũkú ꞌdã gãjó rĩ fẽlé drị́ la gá ĩndĩ, ꞌbã pẽ dó sĩ ĩꞌdi tị ĩꞌdidrị́ko gá ꞌdãá rĩ sĩ rá, jõku ágô drĩ drã rá,

\VS{4}ágó kãyú ándrá ĩꞌdi gãlépi ꞌdã lẽ ꞌbã ĩgbã ũkú ꞌdã ị̃dị́ ku, lẽ ꞌbã nị̃ rá ũkú ꞌdã dó ãndị́ ru, drĩ ĩꞌdi ĩgbã ĩꞌdiní ũkú ru ị̃dị́, ĩꞌdi adru
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá ꞌbá ngụ̃lé ũnzí la rú, lẽ mí idé ũnzĩkãnã ãzí ãmbógó ꞌdĩ áni la ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ gá ꞌdâ ku.


\par }{\PP \VS{5}“Ágọ́bị́ ãzí drĩ ũkú ĩgbã úꞌdí, lẽ úpẽ tị la ãꞌdị́ gá ku jõku úfẽ ĩꞌdiní ãzị́ ngalé ũꞌbí kí agá ku, lẽ ꞌba uꞌá drị̃lẹ́mgbọ rú ílí ãlu lị́cọ́ gâsĩ ãzíla ꞌbã fẽ sĩ ãyĩkõ ũkú ĩꞌdi ꞌbã ĩgbãlé rĩ ní rá ká.


\par }{\PP \VS{6}“Ídrĩ ꞌbá ãzí ní dẹ́nọ̃ fẽ, lẽ íꞌdụ ĩꞌdi ꞌbã írã sĩ ãná ꞌịjó rĩ tị la gá gúrã rú ku, ꞌdĩ la fẽ la mi ꞌbá lị́cọ́ ꞌdã agá ꞌdãá rĩ kí ꞌbã ãko kí sĩ uꞌájó ídri rĩ ꞌdụ rá.


\par }{\PP \VS{7}“Údrĩ ꞌbá ãzí ịsụ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ágọ́bị́ jõku ũkú ru la uzị agá ãtíꞌbó ru séndẽ sĩ, lẽ ꞌbá ꞌbá kí ụzịlépi ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ úꞌdị ĩꞌdi rá, gẹ̃rị̃ ꞌdĩ áni rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ ị́jọ́ ũnzí atrị ĩmi drĩdríŋĩ gá.


\par }{\PP \VS{8}“ꞌBá ãrí ꞌbã nalé rá rĩ kí lẽ ꞌbã nga kí ị́jọ́ ãzị́táŋá ru ãtalo Lẹ́vị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã kí fẽlé rĩ kî, lẽ ꞌbã ũbĩ kí ãzị́táŋá mání azịlé ꞌdĩ kí vú múké-múké.

\VS{9}Lẽ mí ũrã ị́jọ́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã ándrá idélé Míríyãmũ rụ́ gẹ̃rị̃ gá ꞌdãá sáwã míní ándrá ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{10}“Ídrĩ jĩránĩ mídrị̂ ní ãko ãzí fẽ dẹ́nọ̃ rú, lẽ ífi ĩꞌdidrị́ jó agâlé ũkpó sĩ sĩ ãko ĩꞌdi ꞌbã ꞌbãlé gúrã rú rĩ aꞌdụ́lé mi ꞌi la ku.

\VS{11}Ítẽ ãmvé ꞌdãá ãzíla ífẽ ꞌba aꞌdụ́ ãko ꞌdã ajílé mí rụ́ ꞌdõlé nĩ.

\VS{12}ꞌBá ꞌdã drĩ adru lẽmẽrí yã áni, ímba ĩꞌdi ꞌbã bõngó ĩꞌdiní sĩ drị̃ ꞌbejó rĩ tã ị́nị́-ãrã ku.

\VS{13}Mí uja ĩꞌdi ꞌbã bõngô ĩꞌdidrị̂lé vúlé ꞌdĩ sĩ ị̃tụ́ ꞌde drĩ ku rú, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó sĩ ru drị̃ ꞌbe, ĩꞌdi dó sĩ míní sụ̃sụ́ wi, ãzíla ị́jọ́ ꞌdĩ la dó sĩ adru ị́jọ́ ãlá la
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá.


\par }{\PP \VS{14}“Mí ũnzã ꞌbá lẽmẽrí ãzíla ꞌbá ãzãkoma lẽlépi ãzị́ ngalépi mídrị́ séndẽ sĩ ꞌdĩ kí ku, drĩ táni adru ꞌbá mî ádrị́pịka Ịsịrayị́lị̃ rú la ꞌbã ãzí jõku ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru uꞌálépi táwụ̃nị̃ ĩmidrị́ ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí ãlu la agá la.

\VS{15}Mí ũfẽ ĩꞌdi ꞌbã ũyá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ãzị́ ngajó rĩ ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ị̃tụ́ ꞌde drĩ ku rú, ãꞌdusĩku tị̃ ásị́ ũyá ꞌdã drị̃ gá. Ídrĩ ũfẽ la ku ĩꞌdi mụ awálé míní
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá rá ãzíla ꞌdĩ la adru ími ụrụꞌbá gá ị́jọ́ ũnzí la.


\par }{\PP \VS{16}“Úꞌdị átẹ́pị kí ãndrẽ be ị́jọ́ ũnzí anzị ꞌbadrị̂ sĩ ku, jõku úꞌdị anzị kí ị́jọ́ ũnzí átẹ́pị ꞌbadrị́ ãndrẽ be rĩ sĩ ku, be la rá la ꞌbá ãlu-ãlu ꞌbã drã ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị̂ ꞌbã tị gá.


\par }{\PP \VS{17}“Mí ĩkpã ãmị́yọ́ŋá kí ĩmvú kí abe ĩꞌbã hákĩ drị̃ gá ku, ãzíla íꞌdụ ãwụ́zị́ ꞌbã bõngó sĩ drị̃ ꞌbejó la mọ̃rị́ tị gá ku.

\VS{18}Lẽ mí ũrã ị́jọ́ ándrá míní adrujó ãtíꞌbó ru Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ãzíla
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã sĩ ími anzéjó ꞌdã ꞌi, ꞌdĩ ị́jọ́ mání sĩ míní ãzị́táŋá ꞌdĩ kí fẽjó ngajó ꞌdĩ.


\par }{\PP \VS{19}“Sáwã míní ãná lãjó ámvụ́ mídrị̂ agá rĩ sĩ, ími drị̃ drĩ ãvĩ sĩ ãná ãzí kí lãjó ku, ãná ãzí drĩ kí ace ími vúlé gâlé cí, ígõ kí lãlé ku. ꞌDã kí dó ãko ru aꞌbelépi ãmị́yọ́ŋá, ĩmvú ãzíla ãwụ́zị́ ꞌbaní rĩ kî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la dó sĩ míní sụ̃sụ́ wi ãzị́ pírí míní ngalé rĩ kí drị̃ gá.

\VS{20}Sáwã míní mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ífí ũtĩjó ámvụ́ mídrị̂ agá rĩ sĩ, ígõ álólóke ru acelépi rĩ kí ũtĩlé ị̃dị́ ku, ị́mbị́ la acelépi álólóke rú ꞌdã ꞌba ace kí dó ãmị́yọ́ŋá ꞌbaní ĩmvú kí abe ãzíla ãwụ́zị́ kí trũ.

\VS{21}Míní zãbíbũ ãka ũtĩ agá ámvụ́ mídrị̂ agá rĩ gá, ígõ álólóke ru acelépi rĩ kí ũtĩlé ị̃dị́ ku, ị́mbị́ la acelépi álólóke rú ꞌdã ꞌba ace kí dó ãmị́yọ́ŋá ꞌbaní, ĩmvú kí abe ãzíla ãwụ́zị́ kí trũ.

\VS{22}Lẽ mí ũrã ị́jọ́ ándrá míní adrujó ãtíꞌbó ru Mị̃sị́rị̃ gá rĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ bã sĩ mání sĩ míní ãzị́táŋá ꞌdĩ kí fẽjó ngajó ꞌdĩ.”




\par }\Chap{25}{\SH Drị̃rịma fẽ jó kẹ̃lị́ká sĩ rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “ꞌBá ị̃rị̃ drĩ kí ị́jọ́ ịsụ́ kí drĩdríŋĩ gá, ꞌbã agụ kí ị́jọ́ la amálé ꞌbá ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ ꞌbadrị́, ãzíla ꞌbá ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ drĩ kí ị́jọ́ ꞌdĩ amá ꞌbo, ꞌbã aꞌbe kí ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi rĩ rá ãzíla ꞌbã lị kí ị́jọ́ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ drị̃ gá.

\VS{2}Drĩ sĩ adru ágọ́bị́ ị́jọ́ idélépi ũnzí rĩ ị̃ndụ́ cojó, lẽ ꞌbá ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ ꞌbã fẽ kí ꞌbã la ru vũ gá ãzíla úco dó sĩ ị̃ndụ́ la ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ drị̃lẹ́ gá. Kãlãfe kẹ̃lị́ká drị́ sĩ ĩꞌdi ị̃ndụ́ cojó rĩ la adru ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã izalé rĩ ꞌbã úmgbó sĩ.

\VS{3}Ícó drị̃ la gá kẹ̃lị́ká ꞌbã kãlãfe lịlẹ́ ũꞌbí ru rá, wó rá la ꞌbã alị kãlị́sụ ku ãꞌdusĩku, drĩ alị rá, ĩꞌdi drị̃nzá ají ꞌbá ị́jọ́ izalépi rĩ ní ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá rá.


\par }{\PP \VS{4}“Mí úmbé jõ mọ́nị̃gọ́ ãná tulépi rĩ ꞌbã tị cí sĩ ĩꞌdi atrịjó ãná naŋá gá ku.


\par }{\SH Únere fiŋá
\par }
{\PP \VS{5}“ꞌBá ádrị́pị rú ị̃rị̃ la drĩ kí uꞌá ãngũ ãlu gá wó ãzí ãlu rĩ drĩ drã rá drĩ ngọ́tị́ŋá aꞌbe ku, ꞌbá ãzí lị́cọ́ ndú gá la ꞌbã fi ũkú ĩꞌdi ꞌbã aꞌbelé rĩ nĩ ku; ĩꞌdi ãzị́ ágọ́bị́ drãlépi rá rĩ ꞌbã ádrị́pị̃ ãni sĩ ãwụ́zị́ ꞌdĩ fijó sĩ anzị tịjó ádrị́pị̃ drãlépi rá rĩ nî.

\VS{6}Ngọ́tị́ ágọ́bị́ ĩꞌbã kí tịlé drị̃drị̃ rĩ ála ĩꞌdi lã ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbã ngọ́tị́ ru, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã anụ́ rú dó sĩ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá ꞌdâ ku be nĩ.


\par }{\PP \VS{7}“Wó ágọ́bị́ drãlépi rá rĩ ꞌbã ádrị́pị drĩ gã ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdã filé úmgbé, ãwụ́zị̂ ꞌbã mụ ꞌbá ĩyõ táwụ̃nị̃ tị gá rĩ ꞌba rụ́ ãzíla ꞌbã jọ ĩꞌbaní, ‘Mâ únere gã áma filé sĩ anzị tịjó sĩ ĩꞌdi ꞌbã ádrị́pị̃ drãlépi rá rĩ rụ́ ajíjó Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ úmgbé.’

\VS{8}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ĩyõ táwụ̃nị̃ tị gá rĩ ꞌbã umve kí ágọ́bị́ drãlépi rá ꞌdã ꞌbã ádrị́pị̃ ꞌi sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌdi be. Drĩ gã kpere ãwụ́zị́ ꞌdã filé úmgbé,

\VS{9}ãwụ́zị́ ádrị́pị̃ ꞌbã aꞌbelé rĩ ꞌbã mụ ĩꞌdi rụ́ ꞌbá ĩyõ táwụ̃nị̃ tị gá rĩ kí drị̃ gâsĩ, ꞌbã ãtrũ ŋĩlâ únẽrê ꞌbã pá ãlu rĩ gá rĩ rá, ꞌbã wi sụ̃sụ́ ĩꞌdi mẹ́lẹ́tị gá ãzíla ꞌbã jọ, ‘ꞌDĩ ị́jọ́ ngalé ꞌbá gãlépi ádrị́pị̃ drãlépi rá rĩ ní anzị tịjó úmgbé sĩ ĩꞌdi ꞌbã rụ́ ajíjó rĩ ụrụꞌbá gá rĩ ꞌi.’

\VS{10}Ála mụ lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ nị̃lé Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ lị́cọ́ sĩ ágọ́bị́ ala gá rĩ ꞌbã pá gá ŋĩlâ trũjó rá rĩ rú.


\par }{\SH Ãzị́táŋá ãzí ndú-ndú rĩ kî
\par }
{\PP \VS{11}“Ãgọbị ị̃rị̃ drĩ kí rũ co ãzíla ũkú ágọ́bị́ ãlu rĩ drị̂ drĩ amụ́ ĩꞌdi ꞌbã ágô apálé ágọ́bị́ ĩꞌbã kí rũ cojó rĩ drị́ gá drĩ ágọ́bị́ ãzí ꞌdã rụ́ pálé gá ũkpó sĩ,

\VS{12}ĩꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ ũkú ꞌdã drị̃ gá ku, ĩlị drị́ la rá.


\par }{\PP \VS{13}“Lẽ mí adru ãko sĩ ãko kí ãnzị ụ̃ꞌbị̃jó rĩ kî trũ mídrị́ bẹ́gị̃ agá ị̃rị̃ ãzí rĩ la adru ãnzị rú ãzí rĩ ĩpé ru la ku.

\VS{14}Lẽ mí adru ãko sĩ ãko kí ãnzị ụ̃ꞌbị̃jó rĩ kí abe ị̃rị̃ mídrị́ jó agá, ãzí rĩ la adru mgbọrú ãzí rĩ la dó sĩ adru ĩmbíráŋá ru íni la ku.

\VS{15}Mí ayú ãko sĩ ãko ụ̃ꞌbị̃jó múké ꞌbá najó ku íni rĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ uꞌá ílí ãzo rú ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ gá.

\VS{16}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ngụ̃ ꞌbá ꞌbá kí ũnzãlépi rĩ ũnzí.


\par }{\SH Ãzị́táŋá fẽlé ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ rú rĩ kí ụꞌdị́jó rá rĩ
\par }
{\PP \VS{17}“Ĩmi ũrã drĩ ị́jọ́ ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ rú rĩ ꞌbã kí idélé ĩmi rụ́ gẹ̃rị̃ gá ꞌdãá sáwã ĩmĩ ãgõjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rĩ.

\VS{18}Idé kí ándrá ụ̃rị̃ Ãdróŋâ sĩ ku ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ụꞌdị́ kí ándrá ꞌbá ãndẽlépi rá amụ́lépi jãjã rú vúlêlé rĩ kí pírí rá.

\VS{19}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drĩ míní ãngũ fẽ ãzíla drĩ fẽ la ãngũ ꞌba adru ị̃gbẹ́ ru mẹ́rọ́ꞌbá mídrị́ ími andre gá rĩ kí drị́ gá rĩ sĩ ꞌbo, lẽ mí ụꞌdị́ ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ rú ꞌdĩ kí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãzí agá dó sĩ ị́jọ́ kí drị̃ gá ị̃dị́ ku be nĩ. Mí ãvĩ jõ ị́jọ́ ꞌdĩ ku!




\par }\Chap{26}{\SH Ãkónã ãfũlépi drị̃drị̃ rĩ kí ãlu mụdrị́ drị̂ be
\par }
{\PP \VerseOne{1}“Ídrĩ ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ ꞌdụ mî ãko rú sĩ rijó ala gá ꞌbo,

\VS{2}lẽ mí ají ãkónã ãfũlépi drị̃drị̃ míní atrálé ámvụ́ agâlé ãkónã ãlu-ãlu míní salé rĩ ꞌbadrị̂ kí pírí gụ́fá sĩ. Ímụ kî trũ ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã pẽlé sĩ ĩꞌdi rụ́ ị̃nzị̃jó rĩ gá.

\VS{3}Ímụ átáló drị̃lẹ́ ru sáwã ꞌdã sĩ rĩ rụ́ ãzíla íjọ ĩꞌdiní, ‘Má ají fẽtáŋá ꞌdĩ ãndrũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ní sĩ iꞌdajó má afí dó ãngũ ándrá ĩꞌdi ꞌbã ũyõ la najó ãmã áyị́pịka ꞌbaní ꞌi fẽ la ãmaní rĩ gá ꞌbo.’

\VS{4}Átáló la dó gụ́fâ ꞌdụ ími drị́ gá rĩ sĩ ãzíla ĩꞌdi dó ĩꞌdi ꞌbã ãlĩtárĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̂ drị̃ gá.


\par }{\PP \VS{5}“ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mi dó ị́jọ́ ꞌdĩ jọ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá: ‘Mâ áyị́pị ꞌi ándrá ꞌbá Ãrãménĩyã rú ãngũ pilépi la, ꞌdụ ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí trũ mụjó Mị̃sị́rị̃ gá. Sáwã ĩꞌbã kí mụjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ sĩ kí kãlãfe ándrá were rú, wó acá kí dó sụ́rụ́ ãmbógó ãzíla ũkpó la rú.

\VS{6}Wó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ fẽ kí ãmaní ũcõgõ ãzíla ꞌbã kí ãma ãzị́ ngalé ãtíꞌbó ru.

\VS{7}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãma awá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmã áyị́pịka ꞌbadrị̂ rụ́. Are áwáŋá ãmadrị̂ rá ãzíla ndre drị̃cịŋá, ũcõgõ, ãzíla ĩkpãŋá sĩ ãma ĩkpãjó rĩ rá.

\VS{8}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ
{\ND{Úpí}} fẽ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí acálé ụ̃rị̃ ãmbógó la sĩ tálí ĩꞌdidrị́ ũkpó rĩ kí sĩ, ãzíla Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ, anzé dó sĩ ãma drị́ ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ rá.

\VS{9}Ají ãma ꞌdâ ãzíla fẽ ãmaní ãngũ málĩ trũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ ãnụ́ ꞌbã sĩ rajó lé be ꞌdĩ ꞌi.

\VS{10}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má ajị́ dó úꞌdîꞌda
{\ND{Úpí}} ní ãkónã drị̃drị̃ ãfũlépi ĩꞌdi ꞌbã fẽlé mání rĩ ꞌi.’ ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, íꞌbã dó gụ́fâ ꞌi
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ bã drị̃lẹ́ gá ãzíla ísu dó drị̃ vũ gá sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó.

\VS{11}Ífẽ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ní ãwãdĩfô ãko ũniyambamba rú ĩꞌdi ꞌbã fẽlé míní ãzíla lị́cọ́ mídrị̂ ní rĩ kí sĩ; ꞌbá Lẹ́vị̃ rú ãzíla ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru uꞌálépi ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌbã amụ́ kí ãyĩkõ idélé ĩndĩ.


\par }{\PP \VS{12}“Ílí na ãlu-ãlu sĩ, lẽ ífẽ ãlu mụdrị́ ãkónã mídrị́ ãfũlépi rĩ drị̂ kí ꞌbá Lẹ́vị̃ rú, ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru, ꞌbá ĩmvú ru ãzíla ꞌbá ãwụ́zị́ ru rĩ ꞌbaní, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ táwụ̃nị̃ cí ĩꞌbã kí adrujó rĩ gá, kí dó sĩ ãko cí ĩꞌbã kí lẽlé nalé rĩ ịsụ́ rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,

\VS{13}íjọ dó,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ní, ‘Áfẽ dó úꞌdîꞌda ãlu mụdrị́ drị́ mádrị́ ãlápítí rĩ ꞌbá Lẹ́vị̃ rú, ãmị́yọ́ŋá ru, ĩmvú ru ãzíla ãwụ́zị́ ru rĩ ꞌbaní cécé míní azịlé mání rĩ áni. Má ãvĩ ị́jọ́ kí ãzí ãlu la drị̃ gá ku.

\VS{14}Ána ị́mbị́ la ãlá rĩ sáwã mání ꞌbá mádrị́ drãlépi rá rĩ awájó rĩ sĩ ku; áꞌdụ wókõ la ãzí sáwã mání adrujó ãndị́ ru rĩ sĩ ku ãzíla áfẽ wókõ la ãzí ídétáŋá ru ꞌbá drãlépi rá rĩ ní ku. Áfẽ ãrútáŋá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mádrị̂ ní rá; ánga ị́jọ́ pírí míní azịlé mání rĩ kí rá.

\VS{15}Mí andré drĩ ãngũ angájó ꞌbụ̃ gá, ãngũ míní uꞌájó ãlápítí ꞌdã gâlé, ãzíla íwi sụ̃sụ́ ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbaní ãzíla ãngũ míní fẽlé ãma ní rĩ drị̃ gá cécé míní ándrá ũyõ la najó ãmã áyị́pịka ꞌbaní rĩ áni, ãngũ málĩ trũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ lé ꞌbã sĩ rajó ala gá ãnụ́ úsã be rĩ gá.’


\par }{\SH Ĩmi ũbĩ ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí vú
\par }
{\PP \VS{16}“Ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ azị míní sĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã mbajó pírí; ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ímba dó sĩ kí tã ími ásị́ pírí sĩ ãzíla ími ídri pírí sĩ.

\VS{17}Ãndrũ ĩmi ãꞌị̃ dó
{\ND{Úpí}} ꞌi Ãdróŋá ĩmidrị̂ rú ꞌbo; ĩna vâ ũyõ sĩ jọjó la ĩmi mụ ĩꞌdi ị̃nzị̃lé rĩ gá rá, sĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã mbajó pírí, ãzíla ãzị́táŋá pírí ĩꞌdi ꞌbã fẽlé rĩ kí ngajó.

\VS{18}Ãndrũ
{\ND{Úpí}} lã dó mi ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ụ̃rọ̃drị́ ru la rú ꞌbo cécé ándrá ĩꞌdi ꞌbã azịlé míní rĩ áni; ãzíla fẽ míní ãzị́táŋá sĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tãmbajó pírí.

\VS{19}Ĩꞌdi ími ꞌbã ãmbógó ru sụ́rụ́ ãzí ĩꞌdi ꞌbã ũꞌbãlé ꞌdĩ ꞌbaní ãndânĩ, ãzíla mi dó rụ́ kụma ají ị̃nzị̃táŋá be ĩꞌdiní. Mi dó sĩ adru ꞌbá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ãni ãlá rĩ rú cécé ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ áni.”




\par }\Chap{27}{\SH Ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí sĩjó Írã drị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã kí ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe jọ kí ꞌbá ꞌbaní, “Ĩmba ãzị́táŋá mání fẽlé ĩminí ãndrũ ꞌdĩ kí tã pírí.

\VS{2}Ụ́ꞌdụ́ míní Mĩrĩ Yõrĩdánĩ zajó ãzíla fijó ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ agá rĩ sĩ, mí ịꞌdị írã ꞌbara la kí ãzíla mí ase kí ụrụꞌbá cí.

\VS{3}Írã ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá mí ũsĩ ãzị́táŋá ãzíla ímbátáŋá ꞌdĩ kí pírí. Sáwã míní fijó ãngũ málĩ trũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ lé ꞌbã sĩ rajó ala gá ãnụ́ be
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mí áyị́pịka ꞌbadrị̂ ꞌbã azịlé míní rĩ áni rĩ gá,

\VS{4}ídrĩ Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ za ꞌbo, mí ịꞌdị írã ꞌdĩ kí ꞌBé Ĩbálĩ drị̃ gá, cécé mání ãndrũ azịlé míní ꞌdĩ áni ãzíla mí ase írã ꞌdĩ kí ụrụꞌbá cí.

\VS{5}ꞌDãá ísị ãlĩtárĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ní írã upalé aya sĩ ku rĩ kí sĩ,

\VS{6}ãlĩtárĩ míní sịlé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ní rĩ lẽ ꞌba adru írã upalé ku rĩ sĩ. Ãlĩtárĩ míní sịlé rĩ gá ꞌdãá mi dó sĩ mání ídétáŋá ivélé ivê rĩ kí ivé,

\VS{7}ãzíla mí idé ídétáŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ ꞌdãá, ína ĩꞌdi ꞌbá kí abe ãzíla mí adru ãyĩkõ ãmbógó la sĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá.

\VS{8}Ísĩ ị́jọ́ ãzị́táŋá ꞌdĩ drị̂ kí pírí tọndọlọ írã míní mụlé sịlé rĩ kí drị̃ gá múké-múké ꞌbá ꞌbã lã kí rû sĩ kí ị́jọ́ ãzí kóru benĩ.”


\par }{\PP \VS{9}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã kí ãtalo Lẹ́vị̃ rú rĩ kí abe jọ kí Ịsịrayị́lị̃, “Mí are drĩ ãma! Ãndrũ mí acá ꞌbá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ãni la rú ꞌbo;

\VS{10}ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mí are
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ tị ãzíla ímba ãzị́táŋá ĩꞌdidrị́ mání mụlé fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí tã pírí.”


\par }{\SH Ãdróŋá la ꞌbá ĩꞌdi tị gãlépi úmgbé rĩ ní drị̃rịma fẽ rá
\par }
{\PP \VS{11}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbanî,

\VS{12}“Ĩdrĩ Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ za ꞌbo, ínátị Sị̃mọ́nị̃ drị́, Lẹ́vị̃ drị́, Yụ́dã drị́, Ĩsãkárĩ drị́, Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ ãzíla Bénzãmĩnĩ drị̂ ꞌbã tu kí pá ꞌBé Gẹ̃rị̃zị́mụ̃ drị̃ gá sĩ sụ̃sụ́ ãlá rĩ wijó ꞌbá kí drị̃ gá.

\VS{13}Ínátị Rụ́bẹ̃nị̃ drị́, Gádĩ drị́, Ásẹ̃rị̃ drị́, Zãbụ̃lọ́nị̃ drị́, Dánĩ drị́ ãzíla Nãfũtálĩ drị̂ ꞌbã tu kí pá ꞌBé Ĩbálĩ drị̂ drị̃ gá sĩ áwãtáŋá wãjó.


\par }{\PP \VS{14}“ꞌBá Lẹ́vị̃ rú rĩ kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọ ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní pírí:


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{15}“ ‘ꞌBá ãlị́gọ́ ru íꞌdá ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ rĩ idélépi írã sĩ, báwũ sĩ jõku aya sĩ ãzíla íꞌdá ĩꞌdi ꞌbã idélé ĩꞌdidrị́ sĩ rĩ ị̃nzị̃lépi ũní-ũní ru rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá;
{\ND{Úpí}} ngụ̃ íꞌdá ị̃nzị̃jó ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá rĩ ũnzí.’

\par }{\LIC ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{16}“ ‘ꞌBá átẹ́pị̃ kí tị arelépi ãndrẽ be ku rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

\par }{\LIC ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{17}“ ‘ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ ꞌbã írã lõkókõrí iꞌdalépi rĩ nzelépi rá rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

\par }{\LIC ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{18}“ ‘ꞌBá ꞌbá mịfị́ kóru rĩ drị̃ ꞌdelépi gẹ̃rị̃ ndú gâsĩ rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

\par }{\LIC ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{19}“ ‘ꞌBá ãmị́yọ́ŋá, ĩmvú ãzíla ãwụ́zị́ kí ị́jọ́ lịlẹ́pi pịrị ku rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

\par }{\LIC ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{20}“ ‘ꞌBá drị̃nzá fẽlépi átẹ́pị̃ ní ĩꞌdi ꞌbã rũ lajó ụ́kụ́pị̃ sĩ rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

\par }{\LIC ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{21}“ ‘ꞌBá ru lalépi ãnãkpá sĩ rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

\par }{\LIC ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{22}“ ‘ꞌBá ru lalépi ámvọ́pị̃ sĩ rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

\par }{\LIC ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{23}“ ‘ꞌBá ru lalépi ĩdrâ sĩ rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

\par }{\LIC ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{24}“ ‘ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ ꞌdịlépi ũní rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

\par }{\LIC ꞌBá pírí jọ kí ‘Ámĩnã!’


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{25}“ ‘ꞌBá séndẽ sĩ ꞌbá mịfị́ sajó rĩ ꞌdụlépi sĩ ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ ꞌdịjó rá rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

\par }{\LIC ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{26}“ ‘ꞌBá Ãdróŋá tị arelépi ku ãzị́táŋá ãzíla ímbátáŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã mbalépi ku rĩ Ãdróŋá la ĩꞌdi wã rá.’

\par }{\LIC ꞌBá pírí ꞌbã jọ kí ‘Ámĩnã!’ ”




\par }\Chap{28}{\SH Ãdróŋá la ĩminí Ásị́ ị̃gbẹ̃ fẽ rá ĩdrĩ tị la are rá rĩ gá
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Ídrĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ tị are ãꞌị̃táŋá sĩ ãzíla ãzị́táŋá ĩꞌdidrị́ mání fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí tã mba rá,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la ími ꞌbã adrulé sụ́rụ́ ãzí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌbaní pírí ãmbógó ru ãndânĩ.

\VS{2}Mí are
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã tị, ĩꞌdi dó sĩ míní sụ̃sụ́ wi ãzíla ãko ꞌdĩ kí dó sĩ acá mí ãni la rú:


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{3}“{\ND{Úpí}} mídrị̂ la sụ̃sụ́ wi míní táwụ̃nị̃ ĩmidrị̂ kí drị̃ gá ámvụ́ ĩmidrị̂ kí abe.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{4}“{\ND{Úpí}} la ĩminí sụ̃sụ́ wi sĩ anzị kí tịjó ũꞌbí ru, ĩꞌdi ĩminí ãkónã kí fẽ kalé ĩyõ rú, ĩꞌdi tị́ ãzíla kãbĩlõ ĩmidrị̂ ꞌbaní fẽ kpẹ̃lé wẽwẽ rú.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{5}“{\ND{Úpí}} la ĩminí sụ̃sụ́ wi ãzíla ãkónã ĩminí nalé rĩ kí adru ĩyõ rú ĩminí calépi rĩ sĩ.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{6}“Mi adru drị̃lẹ́ba rú míní afí agá ãzíla mi adru drị̃lẹ́ba rú míní fũ agá.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{7}“{\ND{Úpí}} la fẽ mi mẹ́rọ́ꞌbá amụ́lépi mí rụ́ ãꞌdị́ gá rĩ kí ndẽ rá. Mẹ́rọ́ꞌbá kí amụ́ mí rụ́ ãꞌdị́ gá gẹ̃rị̃ ãlu gâsĩ, wó kí apá mídrị́ gẹ̃rị̃ ndú-ndú gâsĩ.


\par }{\PP \VS{8}“{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la míní sụ̃sụ́ wi ãngũ ĩꞌdi ꞌbã fẽlé míní rĩ gá ãzíla ãkónã kí sĩ ka múké. Jó jõku ĩrá míní ãkónã ꞌbãjó rĩ kí ga ãkónã sĩ tré-tré sụ̃sụ́ ĩꞌdi ꞌbã wilé rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{9}“Ídrĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ tị are ãzíla ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã mba rá, ĩꞌdi ími ꞌbã adrujó ꞌbá ĩꞌdi ãni ãlá rĩ rú cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá ũyõ la najó rĩ áni.

\VS{10}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ kí dó sĩ ndre la rá
{\ND{Úpí}} pẽ mi ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ru ãzíla kí dó acá ụ̃rị̃ sĩ.

\VS{11}{\ND{Úpí}} la míní anzị kí fẽ wẽwẽ rú, tị́ kí fẽ tịlé ũꞌbí ru ãzíla ãkónã fẽ kpẽté-kpẽté ãngũ ándrá ĩꞌdi ꞌbã ũyõ najó mî áyị́pịka ꞌbaní ꞌi mụ fẽlé la míní rĩ gá.

\VS{12}{\ND{Úpí}} la míní uzogó ꞌbụ̃ gá rĩ tị nzị̃ ꞌdịlé áyi múké rĩ gá ãzíla ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã ãzị́ pírí míní ngalé rĩ kí drị̃ gá. Mi mọ̃rị́ fẽ sụ́rụ́ ũꞌbí ꞌbaní, wó mí icó mọ̃rị́ aꞌị́lé sụ́rụ́ ãzí drị́ ku.

\VS{13}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la ími ꞌbã sụ́rụ́ kí agá ꞌdâ adrulé drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ pírí kî sĩ, mí icó adrulé ꞌbá kí vúlé gá ku. Mi ꞌbé adru ãko trũ ãzíla ị́jọ́ ãzí icó ími ndẽlé ku ídrĩ ãzị́táŋá mání fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí vú ũbĩ ásị́ pírí sĩ rá rĩ gá.

\VS{14}Wó lẽ ígã jõ ãzị́táŋá mání mụlé fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí ãlu la gẹ̃rị̃ ãzí sĩ jõku míní ị̃nzị̃táŋá fẽjó ãzíla ãzị́ ngajó ãdroŋa ãzí ꞌdĩ ꞌba ní rĩ sĩ ku.”


\par }{\SH Áwãtáŋá ịsụ́lé Ãdróŋá tị gãŋá sĩ rĩ
\par }
{\PP \VS{15}Mụ́sã jọ Ịsịrayị́lị̃ ní, “Ídrĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ tị gã úmgbé ãzíla ídrĩ ãzị́táŋá mání fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí ãꞌị̃ ku, áwãtáŋá ndú-ndú ꞌdĩ kí pírí ími rụ rá:


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{16}“{\ND{Úpí}} la ãngũ míní ãzị́ ngajó táwụ̃nị̃ rú ãzíla ámvụ́ ru rĩ kí wã pírí rá, málĩ icó kí míní ãfũlé kí agá ku.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{17}“{\ND{Úpí}} la ími wã rá, ãná ãzíla ãkónã míní nalé rĩ icó kí adrulé míní calépi rĩ sĩ ku.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{18}“{\ND{Úpí}} la anzị mídrị̂ kí wã ãkónã kí trũ rá. Ĩꞌdi Ãnãkpá tị́ ru ãzíla kãbĩlõ rú ꞌdĩ kí wã rá.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{19}“Ĩꞌdi ími wã míní afí agá ãzíla míní fũ agá.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{20}“Ĩdrĩ ị́jọ́ ũnzí kí nga ãzíla
{\ND{Úpí}} gã úmgbé, ĩꞌdi áwãtáŋá, ũcõgõ ãzíla drị̃nama ají ãzị́ pírí ĩminí ngalé ĩmi drị́ sĩ rĩ kí agá kpere ĩminí ị̃lị̃kị̃ agá pírí gbõŋáŋá ru.

\VS{21}{\ND{Úpí}} la ĩyéngã tị ãpẽ ĩyéngã vúlé gá ĩmi rụlé ị̃ndụ́ ceŋá kóru kpere ĩꞌdi ꞌbã ĩmi ị̃lị̃kị̃ agá pírí ãngũ ĩminí mụlé ꞌdụlé ĩminí la rú rĩ gá.

\VS{22}{\ND{Úpí}} la ĩmi co ĩyéngã sĩ, ĩmi ụrụꞌbá kí ãvõ-ãvõ ãzíla ĩmi ụrụꞌbá la ko tị̃rị̃-tị̃rị̃. Ĩꞌdi ị̃tụ́kã ãzíla ãlụ́kụ́kụ̃ ãcíꞌbíríto rĩ kí tị ãpẽ ãkónã ĩmidrị̂ kí izalé. Ãko ꞌdĩ kí ru idé ĩmi abe íni kpere ĩminí ũdrã agá pírí.

\VS{23}ꞌBụ̃ ĩmi drị̃ gá rĩ la adru cécé bũrônzĩ áni ãzíla vũ ĩmidrị̂ la umba ũkpómgboroto rú aya áni.

\VS{24}Uzogó kẹ̃jị́ gá
{\ND{Úpí}} la ĩminí pụ́trụ́ ãzíla cínákí fẽ ꞌdịlé angájó ꞌbụ̃ agâlé kpere ĩminí ị̃lị̃kị̃ agá.


\par }{\PP \VS{25}“{\ND{Úpí}} la fẽ mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị́ amụ́lépi ĩmi rụ́ ãꞌdị́ gá rĩ kí ĩmi ndẽ rá. Ĩmi mẹ́rọ́ꞌbá kí gbẹ gẹ̃rị̃ ãlu rĩ gâsĩ, wó ĩmi apá ĩꞌbadrị́ gẹ̃rị̃ ndú-ndú gâsĩ, ãzíla ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndrelépi rá rĩ kí ụ̃rị̃ ãmbógó la kí rụ ị́jọ́ ru ngalépi ĩmi ụrụꞌbá gá ꞌdĩ kî sĩ.

\VS{26}Ĩdrĩ ũdrã ꞌbo, núgúnúke ꞌbụ̃ gá rĩ kí ụ̃bọ̃gụ̃ abe kí amụ́ ĩmi ĩzá ucelé nĩ ãzíla ꞌbá ãzí amụ́lépi núgúnúke kí adrolépi ĩmĩ ãvũ drị̃ gá ꞌdãá rá la kí adru ꞌdá yụ.

\VS{27}{\ND{Úpí}} la kụ̃rụ́tẹ́ tị ãpẽ ĩmi ụrụꞌbá gá ándrá ĩꞌdi ꞌbã idélé ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ kí ụrụꞌbá gá rĩ áni. Ĩꞌdi fẽ ĩmi ụrụꞌbá la ụ̃kpẹ̃ ãkõzá ru. Ĩmi ụrụꞌbá la ura ị̃vị̃ rú ãzíla ĩmi ĩmi ũvĩ ãrí trũ wó jụ́wẹ̃ ꞌdĩ icó walé ku.

\VS{28}{\ND{Úpí}} la fẽ la aza la fi ĩmi drị̃ gá cí, ĩꞌdi ĩmi mịfị́ kí ãzụ̃ cí ãzíla ĩmi drị̃ la ru iza kpékpé.

\VS{29}Drĩ táni adru ị̃tụ́ sĩ mi mụ ãngũ ụmvị́ trũ ꞌbá mịfị́ kóru rĩ áni ãzíla mí icó gẹ̃rị̃ tá míní lẽjó mụjó rĩ ịsụ́lé ku. Ĩmi icó drị̃lẹ́ba málĩ drị̂ ịsụ́lé ãzị́ pírí ĩminí ngalé rĩ kí agá ku. Ála ĩmi ĩkpã ãsị̃ŋá kóru, ãko ĩmidrị̂ kí ála kí ra rá ãzíla ꞌbá ãzí ãlu icólépi ĩmi ãzã kolépi rá la la adru ꞌdá yụ.


\par }{\PP \VS{30}“Mi tátí dó lẽ ĩzóŋá ãzí ꞌdụlé míní ũkú ru rá wó ꞌbá ãzí ndú la la uja ĩꞌdi ꞌdụlé ĩꞌdiní ũkú ru nĩ. Mi jó sị rá wó mí icó uꞌálé ala gá ku. Mi ámvụ́ zãbíbũ drị̂ agá zãbíbũ kí sa rá wó mí icó ãka la kí nalé ãluŋá la ku.

\VS{31}Tị́ ĩmidrị̂ kí ála kí ụlị́ ĩmi drị̃ gâsĩ wó ĩmi icó kí ãzí ãlu la ꞌbã ĩzá nalé ku. Kãyĩnõ ĩmidrị̂ kí ála kí ꞌdụ ĩmi dị̃ kí ndre sĩ ãzíla ícó kí umvilé ĩmidrị́ vúlé ku. Kãbĩlõ ĩmidrị̂ kí ála kí fẽ mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbaní ãzíla ꞌbá ãzí icólépi ĩmi ãzã kolépi rá la kí adru yụ

\VS{32}Anzị ãgọbị ĩmidrị̂ kí izonzi ĩmidrị̂ kí abe ála kí fẽ ãtíꞌbó ru sụ́rụ́ ãzí gá ĩmi dị̃ kí ndre sĩ. Ụ́ꞌdụ́ pírí ĩmi mịfị́ la adru gẹ̃rị̃ gá ĩꞌbã ãgõŋá drị̃ tẽjó ĩmi ĩꞌbã ãgõŋá ũtẽ tí.

\VS{33}Sụ́rụ́ ãzí ĩminí nị̃lé ku la kí amụ́ ãzíla kí ãkónã ĩminí ãzị́ la kí ngajó ũkpó sĩ sĩ kí sajó rĩ kí palé rá, kí ĩmi ĩkpã ásị́ ũnzí sĩ ãzíla kí ĩmi rụ drị́ ũkpó sĩ.

\VS{34}Ị́jọ́ ĩminí ũcõgõ ndrejó ĩmi mịfị́ sĩ ꞌdĩ la fẽ ĩminí azalé rá.

\VS{35}{\ND{Úpí}} la kụ̃rụ́tẹ́ tị ãpẽ ĩmi ụrụꞌbá gá. Ĩꞌdi fẽ ĩmi ụrụꞌbá la ụ̃kpẹ̃ ãkõzá ru iꞌdójó ĩmi pá alé gá kpere drị̃kã gá wó jụ́wẹ̃ ꞌdĩ icó walé ku.


\par }{\PP \VS{36}“{\ND{Úpí}} la ĩmi dro ũpi ĩmidrị́ ĩminí ũꞌbãlé rĩ kí abe sụ́rụ́ ĩminí nị̃lé ĩmi áyị́pịka kí abe ku rĩ kí agá ĩmi dó sĩ acá ãtíꞌbó ru. Ĩmi mụ ãdroŋa ãzí idélé báwũ sĩ ãzíla írã sĩ rĩ kí ị̃nzị̃lé ãzíla ãzị́ ngalé ĩꞌbaní ꞌdãá.

\VS{37}ꞌBá
{\ND{Úpí}} ꞌbã sĩ ĩmi drojó ãngũ ĩꞌbadrị̂ agá rĩ kí idé drị̃nzá ãmbógó la sĩ ị́jọ́ ru idélépi ĩmi ụrụꞌbá ꞌdĩ kí sĩ; kí ĩmĩ gụgụ̃ ãzíla kí ĩmi ide-ĩdẽ.


\par }{\PP \VS{38}“Ĩmi ũri kpẹ̃ ámvụ́ kí agá wẽwẽ rú wó ĩmi ãkónã la kí atrá wereŋá ru ãꞌdusĩku úmbí ꞌbã kí najó rá rĩ sĩ.

\VS{39}Ĩmi ámvụ́ ãzị́ nga sĩ zãbíbũ sajó rá ãzíla ĩmi kí tã mba múké rá wó ĩmi icó kí sụ́ mvụlé wáyĩnĩ rú jõku ãka la nalé ku ãꞌdusĩku ụ̃ꞌbụ la kí ũsõ rá.

\VS{40}Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ la zo ãngũ ĩmidrị̂ agá pírí, wó ĩmi icó ãdu la nalé ku ãꞌdusĩku mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ꞌbã ãka la kí zõ nị kí drĩ ku rú.

\VS{41}Ĩmi anzị kí tị rá, wó mẹ́rọ́ꞌbá kí amụ́ kí ꞌdụlé rá, kí dó sĩ acá mãbụ́sụ̃ arụ́lé ãꞌdị́ gá rĩ kí rú.

\VS{42}Ife ãzíla ãkónã ĩmidrị́ ámvụ́ agá rĩ kí Úmbí la kí na pírí.


\par }{\PP \VS{43}“ꞌBá ãmị́yọ́ŋá ru uꞌálépi ãngũ ĩmidrị̂ agá rĩ kí acá kụ́rẹ́nị́ ru ãzíla ma kí ꞌbã ĩmi drị̃lẹ́ gá wó ĩmi adru kí pálé gá.

\VS{44}Kí ĩminí séndẽ fẽ dẹ́nọ̃ rú rá wó ĩmi icó ĩꞌbaní dẹ́nọ̃ fẽlé ku. Ãsị̃jó kí adru ꞌbá ĩmi drị̃ celépi rĩ kî rú, wó ĩmi dó acá kótẽ rú.


\par }{\PP \VS{45}“Áwãtáŋá ndú-ndú ꞌdĩ kí pírí amụ́ ími drị̃ gá, kpere ĩꞌbã kí ími rụ agá ãzíla kí ími ị̃lị̃kị̃ rá ãꞌdusĩku mí are
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ tị ãzíla ímba ãzị́táŋá ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã fẽlé míní rĩ kí tã ku.

\VS{46}Áwãtáŋá ꞌdĩ kí amụ́ pírí ícétáŋá ru ãzíla bị́lẹ́ ị̃ndụ́lima rú ĩmi drị̃ gá anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe jãꞌdâ.

\VS{47}Míní ãzị́ ngajó
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ní ásị́ ãyĩkõ rú sĩ ãzíla ãyĩkõ sĩ sáwã míní adrujó málĩ trũ rĩ sĩ ku rĩ sĩ.

\VS{48}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ
{\ND{Úpí}} la ĩminí mẹ́rọ́ꞌbá kí tị ãpẽ ĩmi ꞌdụlé ĩmi dó sĩ mụ ãzị́ ngalé ĩꞌbaní, ãbị́rị́ agá, ị̃yị́vị́ trũ ãzíla ĩdrĩ átã adru pílílí ru ãzíla ãko ãzí kóru.
{\ND{Úpí}} la fẽ la mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí ĩminí cãndí fẽ ãzíla kí ĩminí ũcõgõ fẽ kpere ĩminí ũdrã agá.


\par }{\PP \VS{49}“{\ND{Úpí}} la sụ́rụ́ ĩminí adrujó ĩꞌba abe rá-rá rú la kí ají angájó ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã ãsị̃ agá, kí zõ ĩmi drị̃ gá yụ́kụ́ ꞌbã ꞌdejó ãꞌụ́ drị̃ gá rĩ áni, sụ́rụ́ ĩminí tị ĩꞌbã kí jọlé rĩ vãjó ku la,

\VS{50}Sụ́rụ́ ãzí ĩminí icólé drị̃ tẽlé ku ãzíla icólépi ꞌbá ĩyõ kí rulépi ku jõku ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbãlépi anzị kí drị̃ gá ku la kî.

\VS{51}Kí ãnãkpá ĩmidrị̂ kí na ãzíla kí ãkónã ĩmidrị́ ámvụ́ agá rĩ kí upa rá kpere ĩminí ị̃lị̃kị̃ agá. Icó kí ĩminí ãko ãzí ífí ãlu la aꞌbelé ku; ãná, wáyĩnĩ úꞌdí, ãdu Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ jõku kãjóŋá kí kãbĩlõmvaka kí abe kpere ĩminí ị̃lị̃kị̃ agá.

\VS{52}Sụ́rụ́ ꞌdĩ kí táwụ̃nị̃ mídrị̂ kí andre ce trộkị́lịrị cí kpere mére Bõrõ rú míní sịlé trộkị́lịrị cí ími ásị́ ꞌbã sĩ mbajó ũkpó ru ꞌdĩ kí andi agá. Kí táwụ̃nị̃ mídrị̂ kí andre ce ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ kí abe trộkị́lịrị cí.


\par }{\PP \VS{53}“Mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí ími drị̃ gá ũcõgõ ajíjó ĩꞌbã kí ími andre cejó trộkị́lịrị cí rĩ sĩ, mi dó ũri ãfũlépi ími ụrụꞌbá gá rĩ kí na, mi anzị ãzíla izonzi mídrị́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ kí ꞌbã ĩzá na.

\VS{54}Ágọ́bị́ ásị́ ị̃gbẹ̃ trũ ĩmi agá ꞌdâ ãndânĩ rĩ ásị́ la icó adrulé ị̃gbẹ́ ru ádrị́pị ní, ũkû ní jõku anzị ĩꞌdidrị́ acelépi ídri rĩ ꞌbaní ku.

\VS{55}Ágọ́bị̂ la gã ĩzá ngọ́tị́ŋá ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã nalé rĩ drị̂ fẽlé ĩꞌba ãzí ãlu la ní úmgbé ãꞌdusĩku ãko ãzí ndú la ꞌbã acejó ĩꞌdiní ku mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbã kí ĩꞌdi ĩcãndĩjó ãzíla cejó trộkị́lịrị rĩ sĩ.

\VS{56}Ũkú ásị́ ị̃gbẹ̃ trũ ĩmi agá ꞌdâ ãndânĩ, ru pá alé sĩ vũ tulépi ku rĩ ásị́ icó adrulé ị̃gbẹ́ ru ĩꞌdi ꞌbã ágô ĩꞌdiní lẽlé ambamba rĩ ní jõku ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pị ãzíla ị̃zẹ́pị ní ku.

\VS{57}Ĩꞌdi anzị ꞌbã ũtu ãzíla ũrekeŋá ĩꞌdiní tịlé rĩ kí na ũní-ũní ru ãꞌdusĩku mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ ꞌbã kí ĩmi cejó trộkị́lịrị cí rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{58}“Ídrĩ ímbátáŋá Ãdróŋá drị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩlé bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị̂ agá rĩ kí vú ũbĩ ásị́ pírí sĩ ãzíla ídrĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã rụ́ ũniyambamba rĩ ị̃nzị̃ ku,

\VS{59}{\ND{Úpí}} la míní ãyánĩ ãzíla jụ́wẹ̃ ãzí icólé ĩdãwãlé ku rĩ kí tị ãpẽ ími drị̃ gá anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe.

\VS{60}Ĩꞌdi ími drị̃ gá ĩyéngã ũnzí ándrá míní nị̃lé Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ kí ají ãzíla ãyánĩ ꞌdĩ icó kí walé ku.

\VS{61}{\ND{Úpí}} la míní ãyánĩ ũví ndú-ndú ãzíla jụ́wẹ̃ ãzí ꞌbání rụ́ ũlũlé bụ́kụ̃ sĩ ãzị́táŋá ãzíla ímbátáŋá Ãdróŋá drị̂ kí sĩjó rĩ agá ku ꞌdĩ kí tị ape ími ị̃lị̃kị̃lé rá.

\VS{62}Ídrĩ táni kpẹ̃ lẽlẽgó ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ kí áni, ími agá ꞌdâ ꞌbá were la kí mụ acelé ídri rú nĩ ãꞌdusĩku mí are
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ tị ku.

\VS{63}Cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã adrujó ãyĩkõ sĩ ími fẽjó adrujó málĩ trũ ãzíla kãlãfe mídrị̂ ꞌbã kpẹ̃jó rĩ áni, gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi adru ãyĩkõ sĩ ími andijó ãzíla ími ị̃lị̃kị̃jó. Ĩꞌdi ími unze ízókí trũ ãngũ míní mụlé ꞌdụlé mí ãni la rú rĩ gá.


\par }{\PP \VS{64}“ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} la ĩmi iré sụ́rụ́ pírí kí agá, iꞌdójó wókõ ãlu rĩ gá cajó ãzí rĩ gá. Ãngũ ĩꞌdi sĩ ĩmi drojó rĩ gá, ĩmi mụ ãzị́ ngalé ãdroŋa idélé ife sĩ ãzíla írã sĩ, ãdroŋa ĩmi jõku ĩmi áyị́pịka ꞌbã kí ị̃nzị̃lé ku rĩ ꞌbanî.

\VS{65}Ĩmi icó ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́lé ãngũ ãzí gá ku, ãngũ ãzí ĩminí umvelé ĩminí la la adru yụ;
{\ND{Úpí}} la ĩmi fẽ adrujó ũrãtáŋá sĩ, ĩmi adru ásị́ tị̃ŋá kóru ãzíla ĩmi ásị́ la dó umvú-umvû.

\VS{66}Ídri ĩmidrị̂ agá ĩmi drị̃ la ru iza ị̃ndụ́ ceŋá kóru, ị̃tụ́ kí ị́nị́ be ĩmi uꞌá ụ̃rị̃ drãdrị̂ agá ásị́ ꞌbãŋá ko ru.

\VS{67}Ĩmi ásị́ la umvú ụ̃rị̃ sĩ ãko pírí ĩminí ndrelé rĩ kî sĩ. Ụ̃ꞌbụ́tị ãlu-ãlu sĩ ĩmi tátí lẽ la ĩndró ꞌbã acá nĩ, wó ĩndró ãlu-ãlu sĩ ĩmi tátí lẽ la ụ̃ꞌbụ́tị ꞌbã acá nĩ.

\VS{68}{\ND{Úpí}} la ĩmi tị pẽ mẹ́lị̃ sĩ Mị̃sị́rị̃ gá vúlé, drĩ táni ándrá jọ la ĩmi icó gõlé Mị̃sị́rị̃ gâlé ku rá tí. ꞌDã gâlé ĩmi tí lẽ ĩmi ụzịlé mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ ꞌbaní ãtíꞌbó ru, wó kí ãzí ãlu la icó ĩmi ĩgbãlé ku.”




\par }\Chap{29}{\SH Tị icíma
{\ND{Úpí}} ãni ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ãngũ Mụ̃wábụ̃ drị̂ agá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDĩ kí ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} ꞌbã fẽlé Mụ́sã ní sĩ tị icíma idéjó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ãngũ Mụ̃wábụ̃ drị̂ gá rĩ kî; tị icíma ꞌdĩ ĩꞌdi
{\ND{Úpí}} ꞌbã ándrá idélé ĩꞌba abe ꞌBé Hõrébũ gá rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{2}Mụ́sã umve ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí ãngũ ãlu gá ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Ĩndre ĩmi mịfị́ sĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã idélé úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ rụ́ ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí abe ãzíla sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ ụrụꞌbá gá rĩ kí rá.

\VS{3}Ĩndre vâ ĩmi mịfị́ sĩ ụ̃ꞌbị̃táŋá ũkpó ru, tálí ãzíla ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru
{\ND{Úpí}} ꞌbã idélé rĩ kí rá.

\VS{4}Wó
{\ND{Úpí}} nzị̃ ĩmi mịfị́ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndrejó jõku úŋmĩ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí vãjó ãzíla bị́lẹ́ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí arejó ku.

\VS{5}Ílí kãlị́ sụ ꞌdĩ kí agá
{\ND{Úpí}} ri ĩmi drị̃ uꞌdelé ãngũ kõtórõ rú rĩ agâ sĩ, ꞌdãá bõngó ĩmidrị̂ kí jõku ãko ĩminí sụ̃lé ĩmi pá gá rĩ kí abe de kí ku.

\VS{6}Ĩna ándrá mũkátĩ ku, ĩmvụ ándrá wáyĩnĩ jõku ãko ũká mvụlé mvụ-mvụ̃ ꞌdĩ kí ku. Wó
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ fẽ ĩminí ãko ꞌdĩ kí sĩ ĩmi imbájó ꞌi Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌi.


\par }{\PP \VS{7}“ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãma dó mụ acálé ãngũ ꞌdĩ gá ꞌbo, úpí Sị̃họ́nị̃ Hẹ̃sị̃bọ́nị̃ drị̂ kí úpí Ụ́gị̃ Bãsánĩ drị̂ be ãfũ kí amụ́lé ãꞌdị́ gá ãma rụ́, wó ãndẽ kí rá.

\VS{8}Ãpa ãngũ ĩꞌbadrị̂ rá ãzíla ãfẽ ĩꞌdi ínátị Rụ́bẹ̃nị̃ drị́, Gádĩ drị́ ãzíla ínátị Mãnásẽ drị̂ ꞌbã nụ́sụ̃ ꞌbaní ãwítã rú.


\par }{\PP \VS{9}“Ĩmi ụ̃ꞌbị̃ ásị́ pírí sĩ ị́jọ́ tị icíma ꞌdĩ drị̂ kí vú ũbĩjó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi dó sĩ adru drị̃lẹ́ba rú ị́jọ́ pírí ĩminí idélé rĩ kí agá.

\VS{10}Ãndrũ ĩmi utu pá pírí
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị̃lẹ́ gá ꞌbá ĩmidrị́ ínátị gá drị̃lẹ́ ru, ꞌbá úpí ru, ꞌbá ĩyõ, ꞌbá ãmbogo rú ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe,

\VS{11}anzị ĩmidrị̂ kí, ũkú ĩmidrị̂ kí ãzíla ãmị́yọ́ŋá ĩminí ijijá galépi rĩ kí, ĩminí ị̃yị́ kolépi uꞌálépi ĩmidrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe.

\VS{12}Ítu pá ꞌdâ la sĩ fijó tị icíma agá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ be, tị icíma ꞌdĩ ĩꞌdi tị icíma
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã mụlé icílé mí be ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ rĩ ãzíla ála umbé la ũyõ naŋá sĩ.

\VS{13}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ
{\ND{Úpí}} la dó sĩ ĩmi lã ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ru ãzíla ĩꞌdi dó sĩ adru Ãdróŋá ĩmidrị̂ rú cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá azịlé ãzíla ũyõ la najó ĩmĩ áyị́pịka Ịbụrahị́mụ̃, Ĩsákã ãzíla Yãkóꞌbõ ꞌbaní rĩ áni.

\VS{14}Ma tị icíma ꞌdĩ idé, ũyõ la naŋá be, adru lú ĩmi abe áꞌdụ̂sĩ la ku.

\VS{15}Ma ĩꞌdi idé ꞌbá pírí pá utulépi áma drị̃lẹ́ gá,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̃lẹ́ gá ãndrũ ãzíla vâ anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní ĩndĩ.


\par }{\PP \VS{16}“Ĩmĩ ãmgbã rĩ nị̃ kí ãma uꞌá ándrá Mị̃sị́rị̃ gâlé íngoní yã rĩ drị̃ gá ị́jọ́ rá ãzíla ãma alị kí sụ́rụ́ ãzí ꞌdĩ kí agâ sĩ íngoní ru yã rĩ gá rá.

\VS{17}Ĩndre ãdroŋa ĩꞌbadrị́ ĩꞌbã kí idélé ũnzíkãnã báwũ sĩ, írã sĩ, sílĩvã sĩ ãzíla gólũdĩ sĩ icólépi ru alólépi ku ꞌdĩ kí rá.

\VS{18}Lẽ ĩndre múké-múké ágọ́bị́, ũkú, ꞌbá lị́cọ́ agá jõku sụ́rụ́ ãndrũ pá tulépi ꞌdâ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̃lẹ́ gá ru ujalépi ãdroŋa sụ́rụ́ ãzí ndú ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃lépi ãzíla ãzị́ ngalépi ĩꞌbaní rĩ la ũmbã
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ drị̂ umve ĩꞌdi ụrụꞌbá gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ la adru cécé ife ízókí ụ̃jị́ ãdrákĩ rú rĩ áni.


\par }{\PP \VS{19}“Lẽ ĩndre múké-múké ꞌbá ãzí ꞌdâ ãndrũ ị́jọ́ ũyõ ꞌdĩ drị̂ arelépi rá wó sụ̃sụ́ wilépi ĩꞌdiní cénĩ-cénĩ rú sĩ ũrãjó la, ‘Ị́jọ́ kí mụ adrulé múké ĩꞌdiní rĩ drĩ táni mụ drị̃ ũnzĩ sĩ gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ gá.’ Ị́jọ́ ꞌdĩ la ꞌbá múké rĩ kí ị̃lị̃kị̃ pírí ꞌbá ũnzí rĩ abe trũ-trũ.

\VS{20}{\ND{Úpí}} icó ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ trũlé ku. Be la rá la, ĩꞌdi ꞌbã ũmbã velépi ãcí áni rĩ la ꞌde ꞌbá ũnzĩkãnã ngalépi rĩ drị̃ gá ãzíla áwãtáŋá pírí sĩlé bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá ꞌdâ rĩ kí ꞌde ĩꞌdi drị̃ gá ãzíla
{\ND{Úpí}} la dó sĩ ĩꞌdi ị̃lị̃kị̃ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rá.

\VS{21}{\ND{Úpí}} la ĩꞌdi ãpẽ áꞌdụ̂sĩ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agá ꞌdãá sĩ ũcõgõ ịsụ́jó, ị́jọ́ jọlé ãzíla sĩlé tị icíma drị́ bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ ãzị́táŋá drị̂ agá rĩ áni.


\par }{\PP \VS{22}“Ílí drị̃lẹ́ gá amụ́lépi rĩ kí agá anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí ãzíla ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru amụ́lépi ãngũ rá-rá ru ꞌdã kí agá rĩ kí amụ́ ũcõgõ ãzíla ãyánĩ
{\ND{Úpí}} ꞌbã ajílé ãngũ ĩmidrị̂ drị̃ gá ꞌdĩ kí ndrelé.

\VS{23}Ụ̃nọ́kụ́ ala gá rĩ la adru ãngũ ru izalépi rá velépi bãrụ́tị̃ sĩ ãzíla ãꞌị́ sĩ rĩ áni, ãngũ sĩ icójó ãkónã sajó ku, ãko ãzí ꞌbã sĩ icójó angájó ala gá ku, ife ãzíla ásé ꞌbã kí sĩ icójó angájó ala gá ku cécé Sõdómũ ꞌbadrị́ Gõmórã be, Ãdímã, ãzíla Zẹ̃bụ̃yị́mụ̃ gá ándrá
{\ND{Úpí}} ꞌbã ivélé ãcí sĩ ũmbã ꞌbã ĩꞌdi najó rĩ sĩ rĩ áni.

\VS{24}Sụ́rụ́ pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí zị la, ‘{\ND{Úpí}} idé dó ị́jọ́ ꞌdĩ ãngũ ꞌdĩ rụ́ íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã fô? Ásị́sị́ŋá ũmbã ꞌbã Ãdróŋá najó ambamba rĩ dó ãꞌdu?’

\VS{25}Umvitáŋá lã la adru, ‘Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru íni la ꞌbá ꞌdĩ gã kí tị icíma ándrá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ꞌbã icílé ĩꞌbã átẹ́pịka abe sáwã ĩꞌdi ꞌbã kí anzéjó ãmvé Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rĩ úmgbé.

\VS{26}Ri kí ãdroŋa ndú la kí ị̃nzị̃lé ãzíla ãzị́ ngajó ĩꞌbaní áyụ, ãvụ̃ kí kí drị̃lẹ́ gá, ꞌdĩ kí ãdroŋa ãzí ndú ĩꞌbã kí jõ drĩ ị̃nzị̃lé ku la kî ãzíla ãdroŋa
{\ND{Úpí}} ꞌbã fẽlé ĩꞌbaní nĩ ku la kî.

\VS{27}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũmbã na
{\ND{Úpí}} ꞌi ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní rá ãzíla ají dó ãngũ ĩꞌbadrị̂ drị̃ gá áwãtáŋá pírí sĩlé bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá rĩ kî.

\VS{28}{\ND{Úpí}} ꞌa ve dó ĩꞌbaní ãcí ru ãzíla ꞌa la dra ĩꞌbaní ũmbájírílí ru ãzíla unze dó sĩ kí ízókí ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí agá ꞌdãá rĩ sĩ rá, dro dó sĩ kí ãmị́yọ́ŋá ꞌbã ãngũ gá ꞌdĩ ãngũ ĩꞌbã kí sĩ úꞌda uꞌájó ala gá kpere ãndrũ rĩ gá.’


\par }{\PP \VS{29}“Ị́jọ́ ru zị̃lépi cí ꞌdĩ kí
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ ãni, wó ị́jọ́ ru iꞌdalépi rá ꞌdĩ kí ãmaní anzị ãmadrị̂ kí abe jãꞌdâ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma dó sĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ kí vú ũbĩ.




\par }\Chap{30}{\SH Drị̃lẹ́ba ịsụ́lé ru ujajó Ãdróŋá rụ́ rĩ sĩ rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}“Úꞌdîꞌda áfẽ míní drị̃lẹ́mgbọ sĩ ị́jọ́ pẽjó drị̃lẹ́ba kí drĩdríŋĩ gá áwãtáŋá be. Ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ kí dó ru idé pírí mí rụ́ ãzíla ídrĩ uꞌá sụ́rụ́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbãsĩ ĩmi iréjó rĩ kí drĩdríŋĩ gá, mi dó mụ ị́jọ́ mání pẽlé míní rĩ ꞌbã ị́jọ́ agálé.

\VS{2}Ídrĩ ími uja anzị mídrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ rụ́ ími ásị́ pírí sĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị́ mání fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí tã mbajó,

\VS{3}ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la dó drị̃lẹ́ba mídrị̂ kí fẽ adrulé ídu rĩ ꞌbã áni. Ãdróŋá ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ la dó adru ími drị̃ gá ãzíla ĩꞌdi dó ími uja vúlé ãngũ ĩꞌdi ꞌbã ándrá sĩ ĩmi iréjó ala gá rĩ kí agâlé rá.

\VS{4}Údrĩ táni ĩmi iré agá ãngũ álị́ ãndânĩ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí agá,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la ĩmi atrá ãngũ ãlu gá ãzíla ĩꞌdi ími ají vúlé,

\VS{5}ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ mí uja vúlé ãngũ ándrá ími áyị́pịka ꞌbã kí sĩ uꞌájó ala gá rĩ gá.
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la fẽ la mi adru drị̃lẹ́ba ru ãzíla mi ũꞌbĩkãnã sĩ adru ĩꞌbaní ãndânĩ.

\VS{6}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la ími ásị́ ĩtãrã ãzíla ásị́ anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbadrị̂ abe, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ ĩꞌdi lẽ ími ásị́ pírí sĩ, ími úríndí sĩ ãzíla mi dó sĩ uꞌá ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá.

\VS{7}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la áwãtáŋá ꞌdĩ kí ꞌbã pírí mẹ́rọ́ꞌbá ími ngụ̃lépi ũnzí ãzíla mi ĩcõcõŋãlépi rĩ ꞌba rụ́.

\VS{8}Ídrĩ
{\ND{Úpí}} tị are ãzíla ídrĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị́ mání mụlé fẽlé míní ãndrũ ꞌdĩ kí tã mba ásị́ pírí sĩ rá,

\VS{9}ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la ãzị́ pírí ími drị́ ꞌbã ngalé rĩ kí fẽ adrulé drị̃lẹ́ba ãmbógó la trũ, anzị míní tịlé rĩ kí, ãnãkpá mídrị̂ ꞌbã mvaka kí ãzíla ũri mídrị́ ámvụ́ agá rĩ kí abe.
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la uꞌá mí sĩ ãyĩkõ sĩ ãzíla ĩꞌdi ími fẽ adrulé drị̃lẹ́ba ãmbógó la trũ, cécé ãyĩkõ ꞌbã ándrá ĩꞌdi fụjó mí áyị́pịka kí sĩ rĩ áni.

\VS{10}Ídrĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ tị are ãzíla ídrĩ ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ azịlé sĩlé Bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị́ ꞌdĩ agá ꞌdĩ kí vú ũbĩ rá, lẽ mí uja dó mi vúlé ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ími ásị́ pírí sĩ.”


\par }{\SH Ídri jõku Drã pẽjó
\par }
{\PP \VS{11}Mụ́sã jọ, “Ãzị́táŋá ãndrũ mání fẽlé ĩminí ꞌdĩ adru kí ũkpómgboroto rú jõku ĩminí sĩ icójó cajó ala gá ku íni la ku.

\VS{12}Adru kí ụrụgá ꞌbụ̃ gâlé, ĩminí dó sĩ zịjó la, ‘Ãꞌdi la tụ ãmaní ꞌbụ̃ gâlé nĩ sĩ kí ajíjó ãma rụ́ ꞌdõlé ãzíla ị́jọ́ la ũlũjó ãmaní ãma dó sĩ ãꞌị̃ la rĩ gá nĩ yã la ku.’

\VS{13}Jõku ĩꞌdi ị̃yị́ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ ĩminí dó sĩ zịjó la, ‘Ãꞌdi la dó ãmaní za ị̃yị́ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ sĩ mụjó ajíjó la ãzíla sĩ amụ́jó ũlũjó la ãmaní, ãma dó sĩ are la ãzíla sĩ ãꞌị̃ la benĩ yã?’

\VS{14}Yụ, ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ĩꞌdi ãni rú ími andre gá ꞌdĩ, ĩꞌdi ími tị gá ꞌdĩ ãzíla ími ásị́ gá ꞌdĩ, mí ãꞌị̃ ĩꞌdi.


\par }{\PP \VS{15}“Índre, ãndrũ áfẽ míní drị̃lẹ́mgbọ sĩ ị́jọ́ pẽjó mũkẽ kí drĩdríŋĩ gá ũnzĩkãnã be, ídri kí drĩdríŋĩ gá drã be.

\VS{16}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãndrũ áfẽ míní ãzị́táŋá sĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ lẽjó, acị́jó gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ kí agá, ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí tã mbajó ị́jọ́ azịlé rĩ kí abe; mi dó sĩ adru drị̃lẹ́ba rú ãzíla sụ́rụ́ ꞌbá trũ ũꞌbí la rú.
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ la míní ásị́ ị̃gbẹ̃ fẽ ãngũ míní mụlé ꞌdụ lé sĩ rijó ala gá rĩ gá.


\par }{\PP \VS{17}“Wó ĩmi ásị́ drĩ ru uja má rụ́ ꞌdâ rá ãzíla ĩdrĩ áma tị gã arelé úmgbé ĩminí sĩ ãvụ̃jó sĩ ãdroŋa ãzí kí ị̃nzị̃jó ãzíla ãzị́ ngajó ĩꞌbaní,

\VS{18}ájọ ĩminí ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ ĩmi ị̃lị̃kị̃ rá, ĩmi icó uꞌálé ãzo rú ãngũ ĩminí sĩ zajó ꞌá Mĩrĩ Yõrĩdánĩ gá ĩminí mụlé ꞌdụlé ĩmi ãni la rú rĩ gá ku.


\par }{\PP \VS{19}“Ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdõ sĩ ma ꞌbụ̃ kí umve ụ̃nọ́kụ́ be adrujó sãdínĩ rú iꞌdajó la ĩminí áꞌbã ĩmi drị̃lẹ́ gá ídri kí drã be, drị̃lẹ́ba kí áwãtáŋá be. Lẽ ĩpẽ ídri, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi dó sĩ uꞌá anzị ĩmidrị̂ kí abe ídri rú,

\VS{20}ãzíla mi dó sĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ lẽ, ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ are, ãzíla ru ĩkpãjó ĩꞌdi rụ́. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ĩꞌdi ídri mídrị̂ ꞌi, ĩꞌdi míní ílí kí fẽ ãzo rú sĩ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã ándrá ũyõ najó sĩ fẽjó la mí átẹ́pịka Ịbụrahị́mụ̃, Ĩsákã, ãzíla Yãkóꞌbõ ꞌbaní rĩ gá.”




\par }\Chap{31}{\SH Yósũwã ꞌbã ãzị́ iꞌdójó Mụ́sã ꞌbã ũngúkú gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã mụ drị̃ gá ị́jọ́ jọŋâ trũ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní,

\VS{2}ãzíla jọ, “Áma ílí dó úꞌdîꞌda 120 ãzíla má icó dó adrulé ĩminí drị̃lẹ́ ru sĩ fũjó ãmvé ãzíla afíjó ĩmi abe ị̃dị́ ku.
{\ND{Úpí}} jọ mání ‘Má icó Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ zalé ku.’\XREF{✡}{{\XO 31:2 }{\XO{31:2
}}{\XT{Ãzị́táŋá Amviŋá 1:37; Kãlãfe 20:12}}}

\VS{3}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ lã mụ drị̃ ꞌdelé ími drị̃lẹ́ gá ãzíla ĩꞌdi mụ sụ́rụ́ uꞌálépi ꞌdãá rĩ kí ị̃lị̃kị̃lé, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mi dó sĩ ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí ꞌdụ mínî. Yósũwã la mụ mụlé ími drị̃lẹ́ gá sĩ ími drị̃ ꞌdejó sĩ zajó nĩ, cécé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã jọlé rĩ áni.

\VS{4}{\ND{Úpí}} la mụ ꞌbá ꞌdã kí ị̃lị̃kị̃lé, cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá úpí Ãmọ́rị̃ drị́ Sị̃họ́nị̃ kí ị̃lị̃kị̃jó Ụ́gị̃ be ãzíla sụ́rụ́ ĩꞌbadrị̂ kí ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí abe rĩ áni.

\VS{5}{\ND{Úpí}} la fẽ la ĩmi kí ndẽ rá ãzíla lẽ ĩnga ị́jọ́ ĩꞌba rụ́ cécé mání azịlé ĩminí rĩ áni.

\VS{6}Mí adru jõ ũkpó ru ãzíla ụ̃rị̃ kóru. Mí ídé ụ̃rị̃ sĩ ku, jõku ími ụrụꞌbá ꞌbã co ãcí kî sĩ ku.
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ lã mụ mí be; má icó ími aꞌbelé jõku ími ãzãkolé ku la ku.”


\par }{\PP \VS{7}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã umve dó Yósũwã ꞌi ãzíla jọ ĩꞌdiní ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gâsĩ pírí, “Mí adru ũkpó ru ãzíla ụ̃rị̃ kóru, lẽ ímụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ abe ãngũ
{\ND{Úpí}} ꞌbã ándrá ũyõ nalé ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbaní ĩꞌdi mụ fẽlé la ĩꞌbaní rĩ gá ãzíla lẽ mí awa ãngũ ꞌdĩ ĩꞌbaní ãko ĩꞌbã ni la rú.

\VS{8}{\ND{Úpí}} ãmgbã rĩ la mụ drị̃ ꞌdelé ĩmi drị̃lẹ́ gá ãzíla ĩꞌdi mụ adrulé ĩmi abe. Icó ĩmi aꞌbelé ku jõku ĩmi ãzãkolé ku la ku. Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku; ĩmi ịsụ́ ũkpõ ãkõ ku.”


\par }{\SH Ãzị́táŋá lãjó rĩ
\par }
{\PP \VS{9}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã sĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ kí pírí bụ́kụ̃ gá ị́jọ́ ꞌbá imbájó rĩ kí abe ãzíla fẽ dó kí ãtalo Lẹ́vị̃ rú rĩ ꞌbadrị́, ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe pírí kí, ꞌdĩ kí ꞌbá ándrá Sãndụ́kụ̃
{\ND{Úpí}} drị́ tị icíma drị̂ ụꞌdụlépi rĩ kî

\VS{10}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã fẽ ãzị́táŋá ãtalo ꞌdĩ ꞌbaní ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe jọ, “Ílí ázị̂rị̃ ãlu-ãlu ꞌbã ukóŋá gá, ílí sĩ ꞌbá trũjó mọ̃rị́ sĩ rĩ drị̂ gá, sáwã ụ̃mụ̃ nalé bõrõkõ agá rĩ drị̂ sĩ,

\VS{11}ílã dó bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị̂ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ĩꞌbã kí ru atrá agá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ãngũ ĩꞌdi ꞌbã pẽlé rĩ gá.

\VS{12}Ĩmi atrá ãgọbị, ũkú, ãzíla anzị nírí kî, ãzíla ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru ĩmidrị́ táwụ̃nị̃ gá rĩ kí abe ãngũ ãlu gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ ị́jọ́ are ãzíla ị́jọ́ ụ̃nị̃ sĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ụ̃rị̃jó ãzíla kí sĩ adru múké-múké sĩ ị́jọ́ ãlu-ãlu sĩlé ãzị́táŋá ꞌdĩ agá rĩ kí tã mbajó.

\VS{13}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé ãzị́táŋá ꞌdĩ nị̃lépi ku rĩ kí dó sĩ are la ãzíla kí sĩ ị́jọ́ ụ̃nị̃ sĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ rujó ílí ĩminí uꞌájó ãngũ ĩminí mụlé ꞌdụlé ĩmi ãni la rú rĩ gá ĩdrĩ Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ za ꞌbo rĩ gá.”


\par }{\SH Ũkpõ fẽjó Yósũwã ní sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ cejó rĩ
\par }
{\PP \VS{14}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Índre drĩ, ụ́ꞌdụ́ mídrị́ míní drãjó rĩ acá dó ãni rú. Mí umve Yósũwã ꞌi ãzíla ĩmi amụ́ ĩmi iꞌdalé ĩꞌdi be Hémã Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ ĩꞌdiní ũkpõ fẽ.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã mụ kí dó Yósũwã be ru iꞌdalé Hémã Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agâlé.


\par }{\PP \VS{15}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} iꞌda ru Hémã Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá ãzíla ị́dị́ŋá ụ̃rụ́ꞌbụ̃ rú rĩ tupá kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ gá.

\VS{16}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Ace were mĩ mụ drãlé rá, ãzíla ídrĩ drã ꞌbo ꞌbá ꞌdĩ kí dó iꞌdó ãdroŋa ndú ãngũ ĩminí mụjó fijó ala gâlé ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃lé ãzíla kí áma gã úmgbé, kí tị icíma mání icílé ĩꞌba abe rĩ anu rá.

\VS{17}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ma acá ĩꞌbaní ũmbã sĩ, ma kí gã mâ ꞌbá ru úmgbé ãzíla ma áma ugoró uja ĩꞌbaní áyụ ãzíla ma kí ị̃lị̃kị̃ rá. Ị́jọ́ ũnzí ãzíla ũcõgõ ndú-ndú kí aꞌdé kí drị̃ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí mụ jọlé la ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, ‘Ị́jọ́ ꞌdĩ nga kí ru ãma abe ꞌdĩ ꞌbã áni la adru Ãdróŋá ꞌbã adrujó ãma abe yụ rĩ sĩ la ku yã?’

\VS{18}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ma áma ugoró uja ĩꞌbaní áyụ ị́jọ́ ũnzí pírí ĩꞌbã kí ngalé rĩ kî sĩ, ãꞌdusĩku uja kí ru ãdroŋa ndú la kí ị̃nzị̃lé.


\par }{\PP \VS{19}“Úꞌdîꞌda ísĩ úngó ꞌdĩ ꞌi ãzíla mí imbá ĩꞌdi anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, ꞌbã ngo kí ĩꞌdi, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úngó ꞌdĩ la adru mání sãdínĩ rú ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ị́jọ́ lịjó.

\VS{20}Ádrĩ kí ajị́ ãngũ málĩ trũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ lé ꞌbã sĩ rajó ãnụ́ úsã be rĩ gá ãngũ mání ándrá ũyõ najó ma fẽ la ĩꞌbã átẹ́pịka ꞌbaní rĩ gá ꞌbo, ãzíla drĩ kí ãkónã na sĩ agajó tré ãzíla usejó ãmbógó ru ꞌbo, kí ru uja ãdroŋa ãzí ndú la ꞌba rụ́ sĩ kí ị̃nzị̃jó ãzíla ãzị́ ngajó ĩꞌbaní áma idejó ide-idê ãzíla kí tị icíma mádrị́ ĩꞌba abe rĩ aꞌbe rá.

\VS{21}Wó lị́kị̃ ũnzí la drĩ aꞌdé kí drị̃ gá drị̃cị́rị̃ abe ꞌbo, úngó ꞌdĩ la adru sãdínĩ rú sĩ kí ị́jọ́ lịjó ãꞌdusĩku anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ icó kí ĩꞌdi ãvĩlé ku. Ánị̃ ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũrãlé ngalé ꞌdĩ sĩ má agụ drĩ kí ãngũ mání ũyõ nalé ma kí agụ ala gá rĩ gâlé ku rú rĩ kí rá.”

\VS{22}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã sĩ dó úngó ꞌdĩ cí ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌdã sĩ ãzíla imbá dó ĩꞌdi anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbanî.


\par }{\PP \VS{23}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} fẽ dó ũkpõ Yósũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị ní ãzíla jọ, “Mí adru jõ ũkpó ru ãzíla ụ̃rị̃ kóru ãꞌdusĩku mĩ mụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ ꞌdelé agụlé ãngũ mání ándrá ũyõ la najó mã mụ fẽlé la ĩꞌbaní rĩ gá. Ma mụ adrulé ĩmi abe.”


\par }{\PP \VS{24}Mụ́sã lã mụ ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} drị́ ꞌdĩ kí delé sĩlé bụ́kụ̃ gá idóŋá gá kpere ãsị̃ŋá gá ꞌbo,

\VS{25}fẽ dó ãzị́táŋá ꞌbá Lẹ́vị̃ rú ándrá Sãndụ́kụ̃
{\ND{Úpí}} drị́ tị icíma drị̂ ujílépi rĩ ꞌbaní,

\VS{26}“Ĩꞌdụ bụ́kụ̃ ãzị́táŋá drị́ ꞌdĩ ãzíla ĩꞌbã ĩꞌdi Sãndụ́kụ̃
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ drị́ tị icíma drị̂ ꞌbã bụ́lụ́ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩꞌdi dó sĩ ace ꞌdãá sãdínĩ rú ị́jọ́ lịjó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gá.

\VS{27}Ánị̃ ĩmi drị̃ ũnzĩkãnã íngõpí ãzíla ĩmi are ꞌbá tị ku íngõpí yã rĩ gá rá. Ĩdrĩ dó ị́jọ́
{\ND{Úpí}} drị̂ gã sĩ ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ma drĩ ídri, ĩmi dó ĩꞌdi gã íngõpí ádrĩ dó drã rá rĩ gá!

\VS{28}Ĩmi atrá mání ꞌbá ĩyõ ĩmidrị́ ínátị gá rĩ kí drị̃lẹ́ka kí abe áma drị̃lẹ́ gá ꞌdâ pírí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọ kí drị̃ gá ãzíla ma ꞌbụ̃ kí umve ụ̃nọ́kụ́ be sãdínĩ rú ị́jọ́ lịjó kí drị̃ gá.

\VS{29}Ánị̃ rá drã mádrị̂ ꞌbã vúlé gá, ĩmi mụ ãndá-ãndá ru ị́jọ́ ũnzí ĩmi izalépi rá rĩ kí ngalé ãzíla ĩmi ĩmi uja gẹ̃rị̃ pịrị mání azịlé ĩminí rĩ aꞌbejó rá. Ụ́ꞌdụ́ drụ́zị́ amụ́lépi drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ kí agá, lị́kị̃ lã mụ aꞌdélé ĩmi drị̃ gá ãꞌdusĩku ĩmi mụ ị́jọ́ ũnzí idélé
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá sĩ ĩꞌdiní ũmbã fẽjó ãko ĩminí idélé drị́ ĩmidrị̂ kí sĩ rĩ sĩ.”


\par }{\SH Úngó Mụ́sã ꞌbã ngolé rĩ
\par }
{\PP \VS{30}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã lã dó úngó ꞌdĩ ꞌi drị̃kã sĩ iꞌdóŋá gá kpere ãsị̃ŋá gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ru atrálépi rĩ kí bị́lẹ́ gá:




\par }\PoetryChap{32}{\Q \VerseOne{1}“Ĩmi are, ĩmi ꞌbá ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ! Ma mụ ị́jọ́ jọlé ĩminí ꞌdĩ;

\par }{\QB Ĩmi are ị́jọ́ áma tị gá rĩ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ.


\par }{\Q \VS{2}Ímbátáŋá mádrị̂ la ꞌdị ĩmi drị̃ gá uzogó áni;

\par }{\QB ãzíla ị́jọ́ mádrị̂ la ka ĩmi drị̃ gá cécé andrẹlị́ ꞌbã kalé rĩ áni,

\par }{\Q cécé uzogó ꞌbã ꞌdịjó ãko dụlépi úꞌdí rĩ kí drị̃ gá rĩ áni,

\par }{\QB cécé uzogó ꞌbã ꞌdịjó ĩrí ãráŋá rĩ drị̃ gá rĩ áni.


\par }{\Q \VS{3}Ma Úpí rụ́ ịcụ́,

\par }{\QB ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ũlũ kí ãmbõgõ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ị́jọ́.


\par }{\Q \VS{4}Ãdróŋá ĩꞌdi cécé Írã ũkpó ãma tã mbalépi rĩ áni,

\par }{\QB ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kí pírí ãlá ru ãzíla gẹ̃rị̃ ĩꞌdidrị̂ kí pịrị.

\par }{\Q Ĩꞌdi Ãdróŋá ãꞌị̃táŋá trũ ị́jọ́ unzí idélépi ku rĩ ꞌi, ĩꞌdi ị́jọ́ pịrị ãzíla ũniyamba rĩ kí nga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}“Wó ĩmi ãꞌị̃táŋá kóru, ĩsị adrujó ĩꞌdi ꞌbã anzị ru ku,

\par }{\QB ĩmi ꞌbá ru izalépi rá ãzíla sụ́rụ́ úlétáŋá ru la.


\par }{\Q \VS{6}ꞌDĩ gẹ̃rị̃ ĩmi sĩ
{\ND{Úpí}} ũfẽjó rĩ ꞌi yã,

\par }{\QB ĩmi ꞌbá azalépi aza-azâ ãzíla ũndũwã kóru ꞌdĩ?

\par }{\Q Adru ꞌbá ĩmi átẹ́pị rú, ĩmi ũꞌbãlépi nĩ,

\par }{\QB ĩmi ꞌbãlépi sụ́rụ́ ru rĩ ꞌi ku yã?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}“Ĩmi ũrã drĩ ílí alịlépi ꞌbo ꞌdã kí ị́jọ́;

\par }{\QB ĩzị drĩ ꞌbá ĩyõ ĩmi tịlépi rĩ kí ãꞌdu ị́jọ́ idé kí ándrá ru nĩ yã rĩ sĩ,

\par }{\QB ĩzị ꞌbá ándrá ídu rĩ kí sĩ ĩminí ị́jọ́ ídu rĩ kí ũlũjó.


\par }{\Q \VS{8}Ãdróŋá Ụrụgá ãndânĩ rĩ fẽ ãngũ sụ́rụ́ ꞌbaní ãwítã rú rĩ kí nĩ;

\par }{\QB ĩꞌdi mụ ꞌbá pírí ꞌbaní ãngũ sĩ rijó rĩ kí awalé ꞌbo, sĩ ĩꞌbaní

\par }{\Q lõkókõrí kãlãfe sụ́rụ́ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí vú sĩ.


\par }{\QB \VS{9}Wó
{\ND{Úpí}} pẽ anzị Yãkóꞌbõ drị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí adrujó ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}“{\ND{Úpí}} ịsụ́ kí wãyá co agá ãngũ kõtórõ rú,

\par }{\QB ꞌbá kóru, ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã sĩ lijó nĩ rĩ agá.

\par }{\Q Ũtẽ kí andre ãzíla mba kí tã

\par }{\QB cécé ĩꞌdi ꞌbã ru mịfị́ ífí tã mbalé rĩ áni.


\par }{\Q \VS{11}Cécé yụ́kụ́ ꞌbã ĩꞌdi ꞌbã mvaka kí imbájó sĩ ngajó;

\par }{\QB ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ru ụ́pụ́pị́ kí iréjó sĩ kí rụjó múké-múké rĩ áni,

\par }{\QB {\ND{Úpí}} la Ịsịrayị́lị̃ tãmba sĩ aꞌdéjó ku rĩ gá nĩ.


\par }{\Q \VS{12}{\ND{Úpí}} ꞌde ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ nĩ

\par }{\QB áꞌdụ̂sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí kọ́lị.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}“Fẽ ĩꞌdiní cẹ̃jó ãngũ túpũ rú rĩ kí drị̃ gâsĩ nĩ,

\par }{\QB ãzíla fẽ ĩꞌdiní ife ífí ámvụ́ agá rĩ kí nalé.

\par }{\Q Ịsụ́ kí ãnụ́ ásé agá rĩ írã kí agá;

\par }{\QB ife ĩꞌbadrị́ Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ nga kí ãngũ írã rú rĩ gá.


\par }{\Q \VS{14}Tị́, ị̃ndrị́ ãzíla kãbĩlõ Bãsánĩ gá rĩ kí lé fẽ ĩyõ rú;

\par }{\QB kãbĩlógó, ị̃ndrị́ ãzíla tị́ ĩꞌdidrị̂ kí ũniyambamba rú,

\par }{\QB ngánũ ĩꞌdidrị̂ ndẽ ãlãpĩtĩ sĩ rá ãzíla ꞌbá alagá rĩ ri kí ándrá zãbíbũ idélé ãjị́ ambamba rĩ mvụlé.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}“ꞌBá
{\ND{Úpí}} drị̂\FTNT{*}{{\FR 32:15 }{\FR{32:15
}}{\FQ{ꞌBá
{\ND{Úpí}} drị̂
}}{\FT{tị Ĩbũrãníyã drị̂ sĩ
}}{\FQA{Yẹ́sụ̃rụ̃nị̃ ꞌi.
}}} zo kí, acájó kí dó kụ́rẹ́nị́, wó drị̃ ũnzĩ rú;

\par }{\QB use kí ãzíla aga kí dó ãkónã sĩ.

\par }{\Q Aꞌbe kí Ãdróŋá kí ꞌbãlépi rĩ rá

\par }{\QB ãzíla gã kí Írã ũkpó trũ kí palépi rĩ úmgbé.


\par }{\Q \VS{16}{\ND{Úpí}} acá ãjã sĩ ĩꞌbaní ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ sĩ;

\par }{\QB ãzíla ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí idélé rĩ sĩ ũmbã na dó sĩ Ãdróŋá ĩꞌbaní rá.


\par }{\Q \VS{17}Idé kí ídétáŋá ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ ꞌbanî,

\par }{\QB ãdroŋa úꞌdí ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbã kí ị́jọ́ nị̃jó kí drị̃ gá ku la kî,

\par }{\QB ãdroŋa ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ị́jọ́ ị̃nzị̃lé ku íni la kî.


\par }{\Q \VS{18}Ĩmi ãvĩ ị́jọ́ Írã ándrá ĩmi tịlépi rĩ drị̃ gá rá,

\par }{\QB ãzíla Ãdróŋá ũkpó trũ ĩmi palépi rĩ drị̃ gá rá.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}“{\ND{Úpí}} la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ndrelé ꞌbo acá ũmbã sĩ

\par }{\QB ãzíla gã anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí úmgbé.


\par }{\Q \VS{20}{\ND{Úpí}} jọ, ‘Má icó kí ãzã kolé ị̃dị́ ku,

\par }{\QB ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ma dó ãꞌdu ị́jọ́ la drụ́zị́ ru idé ĩꞌba rụ́ nĩ yã rĩ ndre,

\par }{\QB ꞌdĩ kí anzị drị̃ ũnzí, ꞌbá ãzí ãꞌị̃táŋá kóru íni la kî.


\par }{\Q \VS{21}Fẽ kí mání uꞌálé ãjã sĩ ãdroŋa ꞌdá yụ la kí sĩ,

\par }{\QB ãzíla fẽ kí ũmbã na ma ãdroŋa ĩꞌbã ãni ĩnzõ rú ãzị́ kọ́lị ꞌdĩ kí sĩ.

\par }{\Q Ma sụ́rụ́ pịrị kóru la kí ayú sĩ ĩꞌbaní ũmbã fẽjó,

\par }{\QB ma fẽ la ũmbã ꞌbã ga kí ásị́ gá sụ́rụ́ ị́jọ́ nị̃lépi ku ꞌdĩ kî sĩ.


\par }{\Q \VS{22}Ũmbã mádrị̂ la akó ãcí áni

\par }{\QB ãzíla ĩꞌdi ụ̃nọ́kụ̂ ivé ãko drị̃ la gá ꞌdĩ kí abe pírí.

\par }{\Q Ĩꞌdi ca ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ gá vụ̃rụ̂lé

\par }{\QB ãzíla ma ꞌbé kí ivé ị̃ndụ́ trũ.


\par }{\Q \VS{23}Ma lị́kị̃ ãzí ají lị́kị̃ ãzí rĩ drị̃ gá

\par }{\QB ãzíla ma ꞌé mádrị̂ kí ayú pírí kí ụrụꞌbá gá.


\par }{\Q \VS{24}Kí mụ ũdrãlé ãbị́rị́ sĩ, ãyánĩ sĩ

\par }{\QB ãzíla jụ́wẹ̃ sĩ.

\par }{\Q Ma ãnãkpá ásé agá rĩ kí tị ãpẽ kí uꞌdị́lé

\par }{\QB ãzíla ị̃nị̃ ũjũ trũ rĩ kí tị ãpẽ kí agalé.


\par }{\Q \VS{25}Ãꞌdị́ la fẽ ꞌbá kí mụ ũdrãlé gẹ̃rị̃ agâ sĩ,

\par }{\QB ụ̃rị̃ la fi lị́cọ́ kí agá nĩ.

\par }{\Q Kãrị́lẹ̃ kí izonzi kí abe kí mụ ũdrãlé,

\par }{\QB ũrekeŋá kí ĩdranigo kí abe âꞌbe kí ku.


\par }{\Q \VS{26}Má icó ándrá kí ị̃lị̃kị̃lé pírí

\par }{\QB ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbã ãzí icó ándrá dó sĩ ị́jọ́ agálé kí drị̃ gá ku rĩ gá rá.


\par }{\Q \VS{27}Wó má icó mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí aꞌbelé sĩ ru ịpị́jó jọjó la

\par }{\QB ĩndẽ ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí rá la ku,

\par }{\QB ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ma
{\ND{Úpí}} ꞌi má ụꞌdị́ ꞌbá ꞌdĩ kí ma ꞌi.’


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}“Ịsịrayị́lị̃ ĩꞌdi sụ́rụ́ ị́jọ́ nị̃lépi ku la,

\par }{\QB kí ũndũwá kó ru.


\par }{\Q \VS{29}Icó kí nị̃lé la úndẽ kí ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã rĩ gá ku;

\par }{\QB icó kí vâ drụ́zị́ nị̃lé la ãꞌdu idé ru nĩ yã rĩ gá ku.


\par }{\Q \VS{30}ꞌBá ãlu la ꞌbá 1,000 kí ndẽ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ

\par }{\QB jõku ꞌbá ị̃rị̃ kí ꞌbá 10,000 kí dro íngoní ru?

\par }{\Q {\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ aꞌbe kí rá;

\par }{\QB ĩꞌdi cécé Írã ũkpó trũ rĩ ꞌbã ru nzejó ĩꞌba rụ́ ꞌdâ rá rĩ áni.


\par }{\Q \VS{31}Mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ nị̃ kí cé ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ũkpõ kóru,

\par }{\QB adru kí ũkpõ trũ cécé Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ áni ku.


\par }{\Q \VS{32}Mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí cécé zãbíbũ ife salé ámvụ́ Sõdómũ ꞌbadrị́ Gõmórã be rĩ gá rĩ kî áni.

\par }{\QB Ífí ĩꞌbã kí kalé rĩ kí ụ̃jị́-ụ̃jị́ ãzíla ãdrákĩ rú;


\par }{\QB \VS{33}cécé wáyĩnĩ idélé ị̃nị̃ ꞌbã ũjũ sĩ rĩ áni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{34}“{\ND{Úpí}} ũrã ị́jọ́ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ ꞌbã kí idélé rĩ kî;

\par }{\QB ãzíla ĩꞌdi sáwã pịrị ĩꞌdiní sĩ ĩꞌbaní drị̃rịma fẽjó rĩ tẽ.


\par }{\Q \VS{35}{\ND{Úpí}} la ãrígọ́tị ũfẽ drị̃rịma be nĩ.

\par }{\QB Sáwã la acá ĩꞌbaní sĩ uꞌdejó rá;

\par }{\QB ụ́ꞌdụ́ ĩꞌbadrị́ sĩ ị̃lị̃kị̃jó rĩ dó ãni rú ãzíla ụ́ꞌdụ́ kí ị́jọ́ lịjó rĩ dó ãni rú.


\par }{\Q \VS{36}{\ND{Úpí}} la ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ị́jọ́ lị

\par }{\QB ãzíla ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ̃ fẽ ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní nĩ,

\par }{\Q drĩ dó ndre la ũkpó ĩꞌbadrị̂ ukó dó rá

\par }{\QB ãzíla ꞌbá ãzí ãtíꞌbó ru jõku drị̃lẹ́mgbọ la ace dó ru ku rĩ gá.


\par }{\Q \VS{37}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} la dó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí zị,

\par }{\QB ‘Ãdroŋa la ĩmi ãni ũkpó trũ ĩminí jõ sĩ ásị́ ꞌbãjó kí drị̃ gá rĩ kí dó íngõlé yã?


\par }{\Q \VS{38}Ĩfẽ ándrá ãdroŋa ꞌdĩ ꞌbaní úsã ídétáŋá ĩminí idélé rĩ ꞌbadrị̂ nalé

\par }{\QB ãzíla ĩfẽ ĩꞌbaní wáyĩnĩ mvụlé.

\par }{\Q Lẽ ãdroŋa ꞌdĩ ꞌbã amụ́ kí dó ĩmi ãzã kolé!

\par }{\QB Ãzíla ꞌbã angá kí dó ĩmi palé!


\par }{\Q \VS{39}Ĩndre ma Ãdróŋá ru ma ꞌi;

\par }{\QB ãdróŋá ãzí ndú la yụ.

\par }{\Q Ma ꞌbá ꞌdị ma ꞌi ãzíla ma ídri fẽ ma ꞌi. Ma bị́lẹ́mị ꞌbã ma ꞌi, ma ĩꞌdiní fẽ jalé ma ꞌi,

\par }{\QB ãzíla ꞌbá ãzí áma drị̃ ụtrị́lépi ị́jọ́ mání lẽlé rĩ gá la yụ!


\par }{\Q \VS{40}Ma áma drị́ inga ꞌbụ̃ gá sĩ ũyõ najó;

\par }{\QB Ãndá ma Ãdróŋá ídri jãꞌdâ rĩ i,


\par }{\Q \VS{41}ádrĩ dó ménéŋá má drị́ dị̃lépi dị̃-dị̃ rĩ sị́ jĩ ꞌbo,

\par }{\QB áma drị́ la ị́jọ́ lịŋá pịrị rĩ idé ra.

\par }{\Q Ma ãrígọ́tị ũfẽ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ụrụꞌbá gá

\par }{\QB ãzíla ma drị̃rịma fẽ ꞌbá áma ngụ̃lépi ũnzí rĩ ꞌbanî.


\par }{\Q \VS{42}ꞌÉ mádrị̂ kí mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ kí ꞌbã ãrí mvụ;

\par }{\QB ménéŋá mádrị̂ la ꞌbá áma drị̃ ụtrị́lépi rĩ kí ụꞌdị́ rá.

\par }{\Q Má icó ꞌbá ãꞌdị́ ꞌdịlépi ma be rĩ kí aꞌbelé ku;

\par }{\QB kí jõ táni bị́lẹ́mị trũ jõku mãbụ́sụ̃ rú, kí ũdrã rá.’


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{43}“Ãyĩkõ ꞌbã fụ ĩmi ĩmi sụ́rụ́ ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ ꞌbá Ãdróŋá drị̂ kí abe,

\par }{\QB ãꞌdusĩku ĩꞌdi mụ ꞌbá ãtíꞌbó ru ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ụꞌdị́lépi rĩ ꞌbaní drị̃rịma fẽlé rá.

\par }{\Q Ĩꞌdi ãrígọ́tị ũfẽ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌba rụ́ rá;

\par }{\QB ãzíla ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbadrị̂ kí trũ rá.”


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{44}Mụ́sã amụ́ kí Yósũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị be ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá úngó ꞌdĩ ngolé, ꞌbá kí dị̃ are sĩ la.

\VS{45}Mụ́sã la mụ úngó ꞌdĩ delé ngo agá pírí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ꞌbo,

\VS{46}jọ ĩꞌbaní, “Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩmi ũrã ị́jọ́ ímbátáŋá ãndrũ mání imbálé ĩminí ꞌdĩ drị̃ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã adru ĩminí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lima rú, lẽ ĩmi ímbá sĩ anzị ĩmidrị̂ kí, sĩ ãzị́táŋá sĩlé ꞌdĩ kí vú ũbĩjó.

\VS{47}Ímbátáŋá ꞌdĩ ꞌbã adru kí ĩminí ị́jọ́ ãzí ífí kóru la rú ku, ꞌdĩ kí ị́jọ́ ĩminí sĩ adrujó ídri rĩ kî. Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ĩminí sĩ uꞌájó ídri rú rĩ kî. Ĩmba kí tã ãzíla ĩmi sĩ uꞌá ílí ãzo rú ãngũ ĩminí mụlé ꞌdụlé ĩmi ãni la rú ĩminí Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ zajó ꞌbo rĩ gá.”


\par }{\SH Mụ́sã ꞌbã mụjó drãjó ꞌBé Nébõ drị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{48}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní,

\VS{49}“Ímụ ꞌbé Ãbãrị́mụ̃ ãngũ Mụ̃wábụ̃ drị́ ru ndrelépi táwụ̃nị̃ Yẹ̃rị́kọ̃ be rĩ gá, ítụ ꞌBé Nébõ sị́ gâlé, mí undré ãngũ Kãnánĩ drị́ mání mụlé fẽlé anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ ꞌi.

\VS{50}Mi mụ drãlé ꞌbé ꞌdã drị̃ gá cécé mí ádrị́pị Ãrọ́nị̃ ꞌbã drãjó ꞌBé Họ́rị̃ drị̃ gá rĩ áni,

\VS{51}ãꞌdusĩku ĩmi ándrá mí ádrị́pị Ãrọ́nị̃ be ị̃rị̃trá má rụ́ ãꞌị̃táŋá kóru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá. ꞌDĩ ĩminí ándrá adrujó ị̃yị́ Mẹ̃rị́bã drị̂ tị gá, ãni rú táwụ̃nị̃ Kãdẹ́sị̃ drị̂ gá ꞌdĩ ãngũ kõtórõ rú Zínĩ drị̂ gá rĩ sĩ. Ĩmi ị̃nzị̃ ándrá ãlã mádrị̂ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ku.

\VS{52}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó ãngũ ꞌdã ndre rá-rá ru, wó mí icó dó filé ãngũ mání mụlé fẽlé anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ gá ku.”




\par }\Chap{33}{\SH Mụ́sã ꞌbã sụ̃sụ́ wijó sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ
\par }
{\MM \VerseOne{1}ꞌDĩ sụ̃sụ́ nábị̃ Ãdróŋá drị́ Mụ́sã ꞌbã wilé anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ꞌdĩ sĩ drã drĩ ku rú rĩ:


\par }{\Q \VS{2}“{\ND{Úpí}} amụ́ angájó ꞌBé Sĩnáyĩ gâlé

\par }{\QB ãzíla agá cécé ị̃tụ́ áni Ídõmũ drị̃ gâsĩ;

\par }{\QB ãzíla fẽ dị̃zã ĩꞌdidrị̂ ní dị̃jó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ gá angájó ꞌBé Pãránĩ gá.

\par }{\Q Amụ́ mãlãyíkã álĩfũ-álĩfũ abe,

\par }{\QB ãcí velépi la trũ ĩꞌdi ꞌbã drị́ ãndá rĩ gá.


\par }{\Q \VS{3}{\ND{Úpí}} lẽ ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãlá rĩ kí rá;

\par }{\QB ãzíla ĩꞌdi ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí tã mba nĩ.

\par }{\Q Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma ãvụ̃ kí ĩꞌdi ꞌbã pálé gá

\par }{\QB ãzíla ãma ũbĩ kí ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí vú.


\par }{\Q \VS{4}Ãma ũbĩ kí ãzị́táŋá ándrá Mụ́sã ꞌbã fẽlé ãmaní rĩ kí vú,

\par }{\QB ꞌdĩ málĩ ãmbógó tã mbalé ꞌbá Yãkóꞌbõ drị̂ ꞌbaní rĩ ꞌi.


\par }{\Q \VS{5}{\ND{Úpí}} acá úpí ru ꞌbá ĩꞌdidrị́ Ịsịrayị́lị̃\FTNT{*}{{\FR 33:5 }{\FR{33:5
}}{\FT{Bụ́kụ̃ ãzí rĩ kí rụ́ Ịsịrayị́lị̃ ꞌdĩ umve Yẹ́sụ̃rụ̃nị̃ ꞌi.}}} kí drị̃lẹ́ gá,

\par }{\QB sáwã drị̃lẹ́ ꞌbá ꞌbadrị̂ ꞌbã kí ru trajó,

\par }{\QB sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe rĩ sĩ.”


\par }{\MM \VS{6}Mụ́sã jọ ị́jọ́ sụ́rụ́ Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ drị̃ gá,

\par }{\Q “Lẽ ꞌbá sụ́rụ́ Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ ꞌbã ũdrã kí ku,

\par }{\QB jõku kí kãlãfe ꞌbã adru were rú ku.”


\par }{\MM \VS{7}Mụ́sã jọ ị́jọ́ sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ drị̃ gá,

\par }{\Q “{\ND{Úpí}}, mí are Yụ́dã ꞌbã áwáŋá ĩꞌdiní ãzãkoma aꞌị́ agá mídrị́.

\par }{\QB Mí icí kí sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ꞌbá ãlu rụ́ ị̃dị́,

\par }{\Q ífẽ ĩꞌdiní ũkpó sĩ mẹ́rọ́ꞌbá kí ndẽjó.”


\par }{\MM \VS{8}Mụ́sã jọ ị́jọ́ sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ drị̃ gá,

\par }{\Q “Tãmímũ mídrị̂ kí Ụ̃rị́mụ̃ mídrị̂ abe kí ꞌbá mídrị́ lẽlé lẽlẽ rĩ ꞌbãni,

\par }{\QB mí ụ̃ꞌbị̃ ándrá kí Másã gá

\par }{\Q ãzíla mí ãwã ándrá ĩꞌba abe ị̃yị́ Mẹ̃rị́bã gá ꞌdãá.


\par }{\Q \VS{9}ꞌBá Lẹ́vị̃ drị̂ ãꞌị̃ kí ándrá ị́jọ́ mídrị̂ rá

\par }{\QB ãzíla mba kí ándrá tị icíma mídrị́ ĩꞌba abe rĩ tã rá.

\par }{\Q Kí ándrá ãrútáŋá ru ími ụrụꞌbá gá

\par }{\QB ndẽ ĩꞌbaní iꞌdalé ĩꞌbã átẹ́pịka ꞌbaní ádrị́pịka abe,

\par }{\Q jõku anzịŋá ĩꞌbadrị̂ ꞌbaní rĩ rá.

\par }{\QB Ũbĩ kí ãzị́táŋá mídrị̂ kí vú ãꞌị̃táŋá sĩ.


\par }{\Q \VS{10}Kí Yãkóꞌbõ imbá ị́jọ́ lịŋá mídrị̂ sĩ;

\par }{\QB ãzíla Ịsịrayị́lị̃ imbá ãzị́táŋá mídrị̂ kí sĩ.

\par }{\Q Kí lũbánĩ ivélé ivé-ívẽ rĩ ꞌbã ími drị̃lẹ́ gá

\par }{\QB ãzíla ídétáŋá ivélé ivé-ívẽ rĩ abe ãlĩtárĩ mídrị̂ drị̃ gá.


\par }{\Q \VS{11}{\ND{Úpí}}, íwi sụ̃sụ́ sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ ꞌbaní sĩ zojó ũkpó ru;

\par }{\QB mí adru ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ ĩꞌbaní idelé ĩꞌbã drị́ sĩ rĩ kî sĩ.

\par }{\Q Mí ịꞌị́ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí,

\par }{\QB ífẽ ꞌba angá kí ị̃dị́ ku.”


\par }{\MM \VS{12}Mụ́sã jọ ị́jọ́ sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ drị̃ gá,

\par }{\Q “ꞌDĩ sụ́rụ́
{\ND{Úpí}} ní lẽlé

\par }{\QB ãzíla tã mbalé nĩ rĩ ꞌi;

\par }{\Q ĩꞌdi kí ãzã ko ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ

\par }{\QB ãzíla ĩꞌdi adru kí drĩdríŋĩ gá cí.”


\par }{\MM \VS{13}Mụ́sã jọ ị́jọ́ sụ́rụ́ Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂ drị̃ gá,

\par }{\Q “{\ND{Úpí}} ꞌbã wi sụ̃sụ́ ụ̃nọ́kụ́ ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá

\par }{\QB uzogó ũnĩ ambamba ꞌbụ̃ gá

\par }{\QB ãzíla ị̃yị́ ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ gá vụ̃rụ̂lé rĩ sĩ;


\par }{\Q \VS{14}ꞌBã wi sụ̃sụ́ ị̃tụ́kã ãlá rĩ sĩ

\par }{\QB ãkónã ꞌbaní sĩ kajó áyi ãlu-ãlu sĩ;


\par }{\Q \VS{15}ꞌBã wi sụ̃sụ́ ꞌbé áyị́pịka ꞌbadrị̂ kí drị̃ gá

\par }{\QB ãzíla ãkónã ꞌbã ka kí sĩ ĩꞌbaní nĩ jãꞌdâ;


\par }{\Q \VS{16}Lẽ ụ̃nọ́kụ́ ĩꞌbadrị̂ ꞌbã ga pírí ị́jọ́ múké sĩ,

\par }{\QB {\ND{Úpí}} ꞌbã sụ̃sụ́ mũkẽ ĩꞌdidrị̂ wijó ĩꞌdiní ị́jọ́ jọjó angájó mị̃rị́ velépi ãcí sĩ rĩ agâlé rĩ áni,

\par }{\Q sụ̃sụ́ ꞌdĩ ꞌba amụ́ rilé sụ́rụ́ Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂ drị̃ gá,

\par }{\QB ãꞌdusĩku ĩꞌdi drị̃lẹ́ ádrị́pịka ꞌbadrị̂ ꞌi.


\par }{\Q \VS{17}Ãmbõgõ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ ĩꞌdi cécé mọ́nị̃gọ́ kãjãní rĩ áni;

\par }{\QB újéke ĩꞌdidrị̂ kí cécé Ụ̃drụ́ ásé agá rĩ drị̂ áni,

\par }{\Q újéke ĩꞌdidrị̂ kí ãsĩkárĩ álĩfũ-álĩfũ Mãnásẽ drị́

\par }{\QB ãzíla Ịfụrayị́mụ̃ drị́ álĩfũ mụdrị́ rĩ áni.

\par }{\Q Kí ꞌbá ĩꞌbã jĩránĩ rú rĩ kí iré

\par }{\QB ãzíla dro kpere ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ ꞌbã ãsị̃ agá.”


\par }{\MM \VS{18}Mụ́sã jọ ị́jọ́ sụ́rụ́ Zãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ kí drị̃ gá sụ́rụ́ Ĩsãkárĩ drị̂ be,

\par }{\Q “Zãbụ̃lọ́nị̃ ĩmi adru drị̃lẹ́ba rú bĩsírã sĩ ĩminí acị́ agá ị̃yị́ drị̃ gá ꞌdâ

\par }{\QB ãzíla Ĩsãkárĩ ꞌbaní málĩ ꞌbã ga ĩmidrị́ lị́cọ́ agá tré.


\par }{\Q \VS{19}Kí ꞌbá kí umve ĩꞌba rụ́ ꞌbé agâlé

\par }{\QB ãzíla kí fẽtáŋá ídétáŋá ru múké rĩ kí fẽ;

\par }{\Q kí málĩ ịsụ́ angájó ị̃yị́ agá

\par }{\QB ãzíla cínákí agá ị̃yị́ tị gâsĩ.”


\par }{\MM \VS{20}Mụ́sã jọ ị́jọ́ sụ́rụ́ Gádĩ drị̂ drị̃ gá,

\par }{\Q “Ĩmi ịcụ́ Ãdróŋá ꞌi, ĩꞌdi ꞌbá ãngũ ĩmidrị̂ nzị̃lépi ãmbógó ru rĩ ꞌi!

\par }{\QB Gádĩ mi adru cécé kẹ̃mị̃ áni

\par }{\QB ꞌbá kí drị́ jõku drị̃kã ucíjó.


\par }{\Q \VS{21}ꞌDụ ụ̃nọ́kụ́ ãlá ãndânĩ rĩ ĩꞌdinî;

\par }{\QB sáwã drị̃lẹ́ka Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ru trajó ãngũ ãlu gá rĩ gá,

\par }{\Q úfẽ ĩsélé ãngũ drị̃lẹ́ drị̂ ĩꞌbadrị́

\par }{\QB ĩꞌdi ị́jọ́ lịŋá pịrị
{\ND{Úpí}} drị̂ nga

\par }{\QB ãzíla ĩꞌdi ãzị́táŋá fẽlé Ịsịrayị́lị̃ ní rĩ kí tã mba.”


\par }{\MM \VS{22}Mụ́sã jọ ị́jọ́ sụ́rụ́ Dánĩ drị̂ drị̃ gá,

\par }{\Q “Dánĩ ĩꞌdi cécé kẹ̃mị̃ mváŋá áni;

\par }{\QB ĩꞌdi amvú ãmvé angájó Bãsánĩ gá rĩ sĩ.”


\par }{\MM \VS{23}Mụ́sã jọ ị́jọ́ sụ́rụ́ Nãfũtálĩ drị̂ drị̃ gá,

\par }{\Q “{\ND{Úpí}} ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdi sụ́rụ́ Nãfũtálĩ drị̂ drị̃ gá,

\par }{\QB fẽ ĩꞌbaní drị̃lẹ́ba sĩ;

\par }{\QB ãngũ angájó ándrá kpere ị̃yị́ Gãlị́lị̃ gá rĩ ꞌdụjó.”


\par }{\MM \VS{24}Mụ́sã jọ ị́jọ́ sụ́rụ́ Ásẹ̃rị̃ drị̂ drị̃ gá,

\par }{\Q “Drị̃lẹ́ba ãndânĩ rĩ Ãdróŋá ꞌbã fẽ ꞌba adru anzị Ásẹ̃rị̃ drị̂ ꞌbanî,

\par }{\QB ádrị́pịka ꞌbã lẽ kí ĩꞌdi pírí lẽlẽ,

\par }{\QB lẽ úsu ĩꞌdi ãdu Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ agá.


\par }{\Q \VS{25}Táwụ̃nị̃ mídrị̂ ꞌbã kẹ̃jị́tị ꞌbã adru ũkpó ru aya sĩ ãzíla bũrônzĩ sĩ,

\par }{\QB mi dó sĩ ími andre ũtẽ ũkpó ru ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}“Ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ, ãdróŋá ãzí cécé Ãdróŋá ĩmidrị̂ áni,

\par }{\QB cẹ̃lépi ꞌbụ̃ gâsĩ ĩmi ãzã kolépi ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ,

\par }{\QB ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agâ sĩ rĩ áni la ꞌdáyụ.


\par }{\Q \VS{27}Ãdróŋá ĩꞌdi ꞌbá ĩminí sĩ apájó ĩmi zị̃jó ĩꞌdi rụ́ rĩ ꞌi,

\par }{\QB ãzíla aja ĩꞌdi ꞌbã drị́ ĩmi drị̃ gá sĩ ĩmi tã mbajó jãꞌdâ.

\par }{\Q Ĩꞌdi mẹ́rọ́ꞌbá kí adro ĩmi drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ rá jọjó la,

\par }{\QB ‘Ĩmi ụꞌdị́ kî!’


\par }{\Q \VS{28}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ la dó sĩ uꞌá ásị́ ị̃gbẹ́ agá ị́jọ́ kóru,

\par }{\QB kídí Yãkóꞌbõ drị̂ lú ĩꞌdi ãni áꞌdụ̂sĩ

\par }{\Q ãngũ múké ãná trũ ãzíla wáyĩnĩ trũ,

\par }{\QB ꞌbụ̃ ꞌbã sĩ andrẹlị́ ũsũjó drị̃ la gá rĩ gá.


\par }{\Q \VS{29}Drị̃lẹ́ba ĩminî, ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ, ꞌbá ãzí ĩmi áni la cí yã?

\par }{\QB ꞌBá ãzí cécé ĩmi áni
{\ND{Úpí}} ꞌbã tã mbalé nĩ la ꞌdáyụ.

\par }{\Q {\ND{Úpí}} ĩꞌdi gọ́bẹ́rẹ́ ãzíla ménéŋá ĩmidrị̂ ꞌi

\par }{\QB ĩꞌdi ĩmi tãmba ãzíla ĩmi fẽ ãꞌdị́ ndẽlé.

\par }{\Q Mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí amụ́ mãmálá ꞌbãlé ĩmi rụ́ sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́jó

\par }{\QB ãzíla ĩmi kí ndẽ rá.”




\par }\Chap{34}{\SH Mụ́sã ꞌbã drãjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã angá ãngũ gbayi Mụ̃wábụ̃ drị̂ gá sĩ tụjó ꞌBé Nébõ sị́ gá. Mụ ꞌBé Pị́sị̃gã ꞌbã drị̃ mbílí rĩ gá ꞌdĩ Yẹ̃rị́kọ̃ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá. ꞌDãá
{\ND{Úpí}} iꞌda ĩꞌdiní ãngũ ꞌdã ꞌi pírí angájó Gị̃lẹ́dị̃ gá kpere Dánĩ gá,

\VS{2}ãngũ Nãfũtálĩ drị̂ gá pírí, ãngũ Ịfụrayị́mụ̃ ꞌbadrị́ Mãnásẽ be rĩ kí, ãngũ Yụ́dã drị̂ pírí kpere ị̃yị́ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá.

\VS{3}{\ND{Úpí}} iꞌda Mụ́sã ní ãngũ umvelé Nẹ̃gẹ́vụ̃ ꞌi rĩ ãzíla áꞌbụ Yẹ̃rị́kọ̃ drị́ táwụ̃nị̃ káci drị̂ ꞌi kpere ãngũ Zówã drị̂ gá.

\VS{4}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “ꞌdĩ ãngũ mání ándrá azịlé mání sĩ ũyõ najó mã mụ fẽlé la Ịbụrahị́mụ̃ ní, Ĩsákã ní ãzíla Yãkóꞌbõ ní mání jọjó la, ‘Ma mụ ĩꞌdi fẽlé anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní rĩ ꞌi.’ Áfẽ ĩꞌdi ndrelé míní mịfị́ sĩ, wó mí icó calé ala gâlé ku.”


\par }{\PP \VS{5}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãtíꞌbó
{\ND{Úpí}} drị́ Mụ́sã uja dó drãlé Mụ̃wábụ̃ gá ꞌdãá cécé ándrá
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ áni.

\VS{6}{\ND{Úpí}} ị̃sị̃ dó ĩꞌdi Mụ̃wábụ̃ gá ꞌdãá, áꞌbụ gá ãngũ Mụ̃wábụ̃ ꞌbadrị́ tị ru ndrelépi Bẹ̃tị̃pẹ̃yọ́rị̃ be rĩ gá, wó kpere ãndrũ ꞌbá ãzí ndre ĩꞌdi ꞌbã ĩnádrị̃ ku.

\VS{7}Sáwã Mụ́sã ꞌbã ándrá drãjó rĩ sĩ, ílí la 120, ịsụ́ ꞌdĩ sĩ mịfị́ la ace kí ru ídri ãzíla ụrụꞌbá la ũkpó ru.

\VS{8}Anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ awá kí Mụ́sã ꞌi ãngũ gbayi Mụ̃wábụ̃ drị̂ gá ụ́ꞌdụ́ kãlị́ na kpere ụ́ꞌdụ́ áwáŋá drị̂ ꞌbã kí ukó agá.


\par }{\PP \VS{9}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úríndí ũndũwã drị̂ tõ dó ru Yósũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị agá ãꞌdusĩku Mụ́sã tị̃ ándrá drị́ ĩꞌdi drị̃ gá rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ị̃nzị̃ kí ĩꞌdi rá ãzíla nga kí ị́jọ́ kí cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã ándrá azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.


\par }{\PP \VS{10}Iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, nábị̃ ãzí ãfũlépi Ịsịrayị́lị̃ gá
{\ND{Úpí}} ꞌbã sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌdi be mịfị́ gá-mịfị́ gá Mụ́sã áni la ꞌdáyụ.

\VS{11}Nábị̃ ãzí ndú
{\ND{Úpí}} ꞌbã tị pẽlé tálí kí idéjó ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kí abe Mị̃sị́rị̃ gá Fãráwũ drị̃lẹ́ gá ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí abe, ãzíla sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá pírí cécé Mụ́sã áni la ꞌdáyụ.

\VS{12}Nábị̃ ãzí ndú ị́jọ́ ũkpó ãzíla ícétáŋá ụ̃rị̃ fẽlépi rĩ kí ngalépi Mụ́sã drị̂ áni ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gâsĩ la ꞌdáyụ.

\par }