\NormalFont\ShortTitle{Lụ́kã}

{\MTB Ị́jọ́ Mgbã

\par }{\MT Lụ́kã

\par }{\MTB ꞌbã sĩlé rĩ



\par }\ChapOne{1}{\PP \VerseOne{1}ꞌBá ũꞌbí sĩ kí ị́jọ́ ru idélépi ãma drĩdríŋĩ gá rĩ kí drị̃ gá.

\VS{2}Sĩ kí ꞌbá ándrá ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndrelépi iꞌdóŋá gá cé vâ ũlũlépi la rĩ ꞌbã kí jọlé ãmanî rĩ kî.

\VS{3}Téfũlõ mi ꞌbá rulé rũrũ rĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mâ ị́jọ́ kí ị̃ndụ́ ndrụ̃ agá iꞌdóŋá gâlé rĩ sĩ, má ũrã ĩꞌdi múké lẽ ásĩ ị́jọ́ ãlu-ãlu ru idélépi ꞌdĩ kí míní rá.

\VS{4}Má idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni mínî sĩ ị́jọ́ mgbã ꞌbání imbálé míní rĩ nị̃jó.


\par }{\SH Tịŋá Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ drị̂ icéjó rĩ
\par }
{\PP \VS{5}Sáwã
Hẽródẽ ꞌbã ũpĩ najó Yụ̃dị́yã gá rĩ sĩ, átáló ãzí rụ́ la Zãkãríyã ꞌi angájó amụtị ꞌbá
ídétáŋá idélépi Ãbíyã drị̂ agá rĩ kí agá. Ũkû rụ́ Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ ꞌi vâ amụtị ꞌbá ídétáŋá idélépi Ãrọ́nị̃ drị̂ agá.

\VS{6}ꞌBá ꞌdĩ kí ị̃rị̃ trá ãlá ru
Ãdróŋâ mịfị́ gá ãzíla ri kí ãzị́táŋá Úpí Ãdróŋá drị̂ kí tãmbalé kí vú ũbĩjó pírí.

\VS{7}ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩ ri kí uꞌálé ngọ́tị́ŋâ kóru Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ ꞌbã adrujó úndó rĩ sĩ wó de kí ị̃rị̃ trá rá.


\par }{\PP \VS{8}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Zãkãríyã la ãzị́ átáló drị́ ínátị ĩꞌdidrị̂ abe rĩ nga agá
jó Ãdróŋá drị̂ agá.

\VS{9}Pẽ kí ĩꞌdi filé jó Ãdróŋá drị̂ agâlé
jẽgê ꞌbeŋá sĩ jõ ĩꞌbã kí idélé lãꞌbĩ ĩꞌbadrị́ ãtalo drị̂ sĩ, mụlé ãko ãjị̂ trũ vĩrĩ rĩ ivélé Úpí nî.

\VS{10}Sáwã ãko ãjị̂ trũ vĩrĩ ꞌdã ivéjó Ãdróŋá ní rĩ la mụ acálé ꞌbo, ꞌbá ru atrálépi atrá rĩ ri kí Ãdróŋâ ị̃nzị̃lé ãmvé ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{11}Mãlãyíkã Úpí Ãdróŋá drị̂ iꞌda ru ĩꞌdiní tu pá ãngũ sĩ ídétáŋá idejó ãlĩtárĩ ꞌbã wókõ ãko ãjị̂ trũ ngụ̃lépi vĩrĩ ivélé rĩ ꞌbã wókõ ãndá gá rĩ gá.

\VS{12}Zãkãríyã la mụ ĩꞌdi ndrelé ꞌbo, drị̃ la sã nũrũ idé vâ ụ̃rị̃ sĩ.

\VS{13}Wó mãlãyíkã jọ ĩꞌdiní, “Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku Zãkãríyã! Ãdróŋá are mî zịtáŋá rá, mí ũkû Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ la mụ míní ngọ́tị́ ágọ́bị́ tịlé. Mi rụ́ la ꞌda Yõhánã ꞌi.

\VS{14}Ãyĩkõ la dó mụ ími fụlé mi dô sĩ mụ ími ũnũlé ambamba! Ãyĩkõ la vâ mụ ꞌbá ũꞌbí kí fụlé ĩꞌdi tịjó rĩ sĩ!

\VS{15}Ĩꞌdi mụ adrulé ꞌbá ãmbógó la Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá, lẽ ꞌbã mvụ íwá ku. Iꞌdójó ĩꞌdi ꞌbã tĩŋá gá Úríndí Ãlá rĩ la ru tõ ĩꞌdi agá tré.

\VS{16}Ĩꞌdi rú ꞌbá
Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ají vúlé Úpí Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ rụ́ ꞌdõlé.

\VS{17}Ĩꞌdi mụ mụlé Úpí drị̃lẹ́ gá, úríndí agá ũkpó nábị̃ Ĩlíyã drị̂ sĩ, ĩꞌdi anzị kí ásị́ icí átẹ́pịka abe ãlu ị̃dị́. Ĩꞌdi ꞌbá drị̃ ũnzí ị́jọ́ arelépi ku ꞌdĩ kí uja ị́jọ́ kpị rĩ ũrãjó, ãzíla ĩꞌdi ꞌbá Úpí drị̂ kí itú bábá ĩꞌdinî.”


\par }{\PP \VS{18}Zãkãríyã jọ mãlãyíkã ní, “Má ícó ꞌdĩ nị̃lé ĩꞌdi mụ adrulé ꞌdĩ áni la íngoní ru? Ma dó ãmbá mâ ũkû vâ ãmbá ru.”

\VS{19}Mãlãyíkã umvi ĩꞌdiní, “Ma Gãbị̃rị́yẹ́lị̃ ꞌi, ma pá tu Ãdróŋá áma tị ãpẽlépi mí rụ́ ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ vú nzelépi rĩ drị̃lẹ́ gá.

\VS{20}Wó mí ãꞌị̃ ị́jọ́ mâ ajílé míní ãndá mụlépi ru idélépi sáwã la gá rá ꞌdĩ ku. Mî ị́jọ́ ꞌdĩ ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ, mí icó ị́jọ́ jọlé ị̃dị́ ku; mi ĩyãŋã tú kpere ị́jọ́ mâ ajílé ꞌdĩ ꞌbã ru idé agá ãndá.”


\par }{\PP \VS{21}Wó íni ꞌdĩ sáwã ꞌdã agá ꞌdãá ꞌbá ri kí Zãkãríyã tẽlé ũrãtáŋâ trũ ꞌdụ sáwã jó Ãdróŋá drị̂ agâlé íni la ãꞌdu sĩ.

\VS{22}Ĩꞌdi mụ ãfũlé ãmvé ꞌdõlé ꞌbo, icó ĩꞌbaní ị́jọ́ jọlé ku, nị̃ kí dó rá mãlãyíkã iꞌda ru ĩꞌdiní jó Ãdróŋá drị̂ agâlé. Jọ ị́jọ́ ãluŋá la ku, iꞌda dó ĩꞌbaní ị́jọ́ kí drị́ sĩ.


\par }{\PP \VS{23}Sáwã ĩꞌdidrị́ ãzị́ ngajó jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ la mụ ukólé ꞌbo, Zãkãríyã gõ dó vúlé lị́cọ́ gâlé.

\VS{24}ꞌDã ꞌbã vúlé gá were Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ ịsụ́ ꞌa, uꞌá dó sĩ jó agá jó agá ru ĩmbá tõwú.

\VS{25}Jọ dó, “Úpí Ãdróŋâ ásị́ ndrĩ dó mání ꞌdã áni yã! Wụ̃ dó drị̃nzá áma drị̃ gá ngọ́tị́ ãkõ sĩ rĩ rá.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã tịŋá icéjó
\par }
{\PP \VS{26}Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ la mụ calé ꞌa trũ ĩmbá ázíyá ꞌbo, Ãdróŋá ãpẽ mãlãyíkã Gãbị̃rị́yẹ́lị̃ tị Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá ãngũ
Gãlị́lị̃ gá,

\VS{27}ĩzóŋá ágó rụlépi ku Yụ̃sụ́fụ̃ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ũri rú lẽlépi ĩꞌdi ĩgbãlépi nĩ rĩ rụ́. Ĩzóŋâ rụ́ la Mãríyámũ ꞌi.

\VS{28}Mãlãyíkã amụ́ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé jọ ĩꞌdiní, “Ázị mi cící, mi ꞌbá lẽlé ambamba rĩ, Úpí Ãdróŋá ꞌbã adru mí be!”


\par }{\PP \VS{29}Ásị́ la acá ũrãtáŋá ru, ri ị́jọ́ ũrãlé ĩꞌdi ásị́ gá ị́jọ́ mãlãyíkã ꞌbã jọlé rĩ drị̃ gá.

\VS{30}Mãlãyíkã jọ ĩꞌdiní, “Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku Mãríyámũ, ãꞌdusĩku Ãdróŋá wi sụ̃sụ́ míní ꞌbo.

\VS{31}Mi adru ꞌa trũ mi ngọ́tị́ ágọ́bị̂ tị mi rụ́ la ꞌda Yẹ́sụ̃ ꞌi.

\VS{32}Ĩꞌdi adru ꞌbá ãmbógó la ãzíla ála ĩꞌdi umve Ãdróŋá Ãmbógó Ụrụgá Ãndânĩ rĩ ꞌbã Ngọ́pị ꞌi. Úpí Ãdróŋá la ĩꞌdi ꞌbã ãmbógó ru cécé ándrá áyị́pị̃ Dãwụ́dị̃ drị̂ áni,

\VS{33}ĩꞌdi vâ adru úpí ũri Yãkóꞌbõ drị̂ ãni jã ꞌdâ; Ũpĩ ĩꞌdidrị́ rĩ icó ukólé ku!”


\par }{\PP \VS{34}Mãríyámũ zị mãlãyíkã ꞌi jọ, “Ma drĩ ĩzóŋá ágó rụlépi ku la, ị́jọ́ ꞌdĩ icó ru idélé íngoní ru?”

\VS{35}Mãlãyíkã umvi ĩꞌdiní, “Úríndí Ãlá Ãdróŋá Ãmbógó Ụrụgá Ãndânĩ rĩ drị̂ la adru ími drị̃ gá, ĩꞌdi ũkpó fẽ míní ngọ́tị́ ịsụ́jó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ngọ́tị́ŋá ãlápítí míní mụlé tịlé rĩ ála ĩꞌdi umve
Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi.

\VS{36}Índre drĩ mî kãká Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ jõ ꞌbá ꞌbaní jọlé úndó ꞌdâ rĩ ĩꞌdi úꞌdîꞌda ꞌa trũ ca dó ĩmbá ázíyá ꞌbo drĩ táni de ꞌbo rá tí.

\VS{37}Ãko ãzí Ãdróŋá ꞌbã icólé idélé ku la ꞌdáyụ.”

\VS{38}Mãríyámũ jọ, “Ma
ãtíꞌbó Úpí ãni, ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã idé ru áma ụrụꞌbá gá cécé mî jọlé rĩ áni.” ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá mãlãyíkã aꞌbe dó ĩꞌdi rá.


\par }{\SH Mãríyámũ mụ Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ andrélé
\par }
{\PP \VS{39}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, were Mãríyámũ itú dó ru bábá ãzíla mụ táwụ̃nị̃ ꞌbé agá Yụ́dã gá rĩ gá,

\VS{40}mụ filé lị́cọ́ Zãkãríyã drị́ gá rĩ gá ãzíla zị Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ ꞌi cící.

\VS{41}Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ la mụ Mãríyámũ ꞌbã zịtáŋá arelé ꞌbo, ngọ́tị́ ꞌa la gá ꞌdã umvú umvû. Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ agá Úríndí Ãlá rĩ tõ dó ru tré,

\VS{42}za dó ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, “Ãdróŋá wi sụ̃sụ́ míní ãmbógó ãndânĩ ndẽ ũkú kí rá, ngọ́tị́ ími agá ꞌdĩ ní úwi vâ sụ̃sụ́ ĩndĩ!


\par }{\PP \VS{43}“Ãrútáŋá ãmbógó Úpí mádrị̂ ꞌbã ãndrẽ ní amụ́jó áma andréjó ꞌdĩ dó íngõ ꞌi?

\VS{44}Ma mụ ími arelé áma zị agá ꞌbo, ngọ́tị́ áma agá rĩ umvú ãyĩkõ sĩ.

\VS{45}Mi drị̃lẹ́ba rú míní ãꞌị̃jó la ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé rĩ la ru idé rá rĩ sĩ.”


\par }{\SH Mãríyámũ ꞌbã úngó ịcụ́ŋá drị̂
\par }
{\PP \VS{46}Mãríyámũ jọ,

\par }{\Q “Áma ásị́ ịcụ́ Úpí ꞌi;


\par }{\QB \VS{47}áma úríndí ĩꞌdi ãyĩkõ sĩ Ãdróŋá áma Palépi rĩ nî,


\par }{\Q \VS{48}ãꞌdusĩku ũrã ị́jọ́ ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ ĩzóŋá ru rĩ drị̃ gá rá!

\par }{\Q Iꞌdójó úꞌdîꞌda drị̃lẹ́ gâlé ru

\par }{\QB sụ́rụ́ pírí kí áma umve drị̃lẹ́ba ꞌi,


\par }{\QB \VS{49}ãꞌdusĩku ị́jọ́ Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị ꞌbã idélé mání ãmbógó ru ꞌdĩ kî sĩ.

\par }{\QB Rụ́ la ãlá ru ꞌi.


\par }{\Q \VS{50}Iꞌdójó áyị́pị ãlu gá trũ mụjó ãzí rĩ gá

\par }{\QB fẽ ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbá ĩꞌdi rulépi rĩ nî.


\par }{\Q \VS{51}Idé ị́jọ́ drị́ ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ!

\par }{\QB Iré ꞌbá ãfó trũ rĩ kí ũrãtáŋá kpékpé.


\par }{\Q \VS{52}Aꞌdụ́ ꞌbá ũpi rú ꞌdĩ kí
úmvúke sị́ gâlé ꞌbãlé vụ̃rụ́,

\par }{\QB wó inga ꞌbá ãjị́ nzelé rá rĩ kí ụrụgá.


\par }{\Q \VS{53}Fẽ ꞌbá ãbị́rị́ ꞌbã fụlé rĩ ꞌbaní agâlé tré ãko múké rĩ kî sĩ,

\par }{\QB wó pẽ ꞌbá
kụ́rẹ́nị́ rĩ kí tị drị́drị́ ru.


\par }{\Q \VS{54}Ãdróŋá ko ãtiꞌbo ĩꞌdidrị́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí ãzã rá

\par }{\QB ãzíla ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌbaní ụ́ꞌdụ́ pírí;


\par }{\Q \VS{55}Ãdróŋá azị ándrá ãmã áyị́pịka ꞌbaní áꞌbị́ ãmadrị́
Ịbụrahị́mụ̃ ní anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe,

\par }{\QB azịŋá ukólépi ku la.”


\par }{\PP \VS{56}Mãríyámũ uꞌá dó Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ be ãni la ĩmbá na ꞌdĩpí gõ dó ĩꞌdidrị́ kogâlé ĩndõ.


\par }{\SH Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ tịjó rĩ
\par }
{\PP \VS{57}Ị̃tụ́ acá dó Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ ní ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị̂ tĩjó, tĩ dó sĩ ngọ́tị́ ágọ́bị́.

\VS{58}Ị́jọ́ ꞌdĩ kụ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ rú ꞌdĩ ꞌbaní kãká abe gbõŋáŋá ru Úpí Ãdróŋá iꞌda ĩꞌdiní ásị́ ị̃gbẹ̃, ꞌbá mụ kí dó sĩ ãyĩkõ idélé ĩꞌdi trũ.


\par }{\PP \VS{59}Ngọ́tị̂ la mụ calé ụ́ꞌdụ́ ãrõ kãká atrá kí ru wọ̃rị́ka kî trũ ĩꞌdi ĩtãrãŋá (sĩ acájó ꞌbá Ãdróŋâ ãni la rú rĩ) ndrejó. Lẽ kí rụ́ la ꞌdalé Zãkãríyã ꞌi átẹ́pị̃ ꞌbã rụ́ sĩ.

\VS{60}Ị̃lị̃zãbẹ́tị̃ jọ, “Yụ! Rụ́ la Yõhánã ꞌi!”


\par }{\PP \VS{61}Jọ kí ĩꞌdiní, “Mî kãká ãzí rụ́ ꞌdã trũ la ꞌdáyụ!”

\VS{62}Ụ̃ꞌbị̃ kí dó ị́jọ́ átẹ́pị̃ ní drị́ sĩ ngọ́tị̂ ꞌbã rụ́ la adru ãꞌdi ꞌi yã rĩ zịjó.

\VS{63}Aꞌị́ dó ãko ãzí sĩ ãko sĩjó la sĩ, “Rụ́ la Yõhánã ꞌi.” ꞌBá pírí acá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ.

\VS{64}Sáwã ꞌdã sĩ Zãkãríyã iꞌdó ị́jọ́ jọlé cọtị iꞌdó dó Ãdróŋâ rụ́ ịcụ́lé.

\VS{65}Jĩránĩ acá kí dó ụ̃sụ̃táŋá sĩ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí sĩ, ãzíla ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kụ kí dó mgbọrú sụ́rụ́ ꞌbé ꞌa rú Yụ̃dị́yã gá pírí.

\VS{66}ꞌBá pírí ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi rĩ ũrã kí ị́jọ́ drị̃ la gá uja kí zịlé la “Ngọ́tị́ ꞌdĩ la mụ adrulé íngoní?” Ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí tọndọlọ la, ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋá drị́ ũkpó rĩ drị̃ la gá cí.


\par }{\SH Úngó Zãkãríyã drị̂
\par }
{\PP \VS{67}Zãkãríyã Yõhánã átẹ́pị Úríndí Ãlá rĩ tõ dó ru ĩꞌdi agá tré jọ dó sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ drị̃ gâlé rĩ kî;


\par }{\Q \VS{68}“Ị́cụ́ kí Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã rụ́,

\par }{\QB ãꞌdusĩku amụ́ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí imílé ꞌbo

\par }{\QB ãzíla amụ́ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí unzelé ãjẹ̃ ãmbógó sĩ.


\par }{\Q \VS{69}Ãpẽ ãmaní ꞌbá ãma palépi ũkpó trũ rĩ

\par }{\QB angájó sụ́rụ́ ũpĩ
\FTNT{*}{{\FR 1:69 }{\FR{1:69
}}{\FT{Ãdróŋá fẽ
}}{\FQ{sụ́rụ́ ũpĩ
}}{\FT{ãrĩ Dãwụ́dị̃ drị́ sụ́rụ́ agá nĩ.
}}} ãni ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ Dãwụ́dị̃ drị̂ agá,


\par }{\Q \VS{70}cécé ándrá ĩꞌdi ꞌbã azịlé nãbịya ãlá ĩꞌdi drị́ údu ꞌdĩ kí tị gâ sĩ rĩ áni.


\par }{\Q \VS{71}Úꞌdîꞌda rĩ gá ãma dó ãma pa mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ kí drị́ gá

\par }{\QB ãzíla ꞌbá ãma ngụ̃lépi ũnzí ꞌdĩ ꞌbadrị́ rá.


\par }{\Q \VS{72}Ri uꞌálé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ãma áyị́pịka ꞌbaní agá

\par }{\QB vâ tị icíma ãlá ándrá ĩꞌdi ꞌbã azịlé ĩꞌbanî rĩ ꞌbã ị́jọ́,


\par }{\Q \VS{73}ũyõ ándrá ĩꞌdi ꞌbã nalé ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ azịlé ãma áyị́pị Ịbụrahị́mụ̃ nî rĩ.


\par }{\Q \VS{74}Úpa ãma mẹ́rọ́ꞌbá ãmadrị̂ kí drị́ agá rá,

\par }{\QB ãzíla ãma dó sĩ ãzị́ nga Ãdróŋá ãmadrị́ rĩ ní ụ̃rị̃ kóru,


\par }{\Q \VS{75}ãlã sĩ ãzíla adrujó kpị ụ́ꞌdụ́ ãmã uꞌájó ídri rĩ kí agâ sĩ jã ꞌdâ.


\par }{\Q \VS{76}Mi mâ ngọ́pị ĩmbíráŋá ꞌdĩ, ála ími umve nábị̃ Ãdróŋá Ãmbógó Ụrụgá Ãndânĩ rĩ drị́ gá rĩ;

\par }{\QB ãꞌdusĩku mi mụ gẹ̃rị̃ idélé Úpí nî.


\par }{\Q \VS{77}Mi ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní gẹ̃rị̃ patáŋá ịsụ́jó rĩ lũ

\par }{\QB trũtáŋá ị́jọ́ ũnzí drị̂ agâ sĩ.


\par }{\Q \VS{78}Ásị́ ị̃gbẹ̃kị̃tị̃ Ãdróŋá drị̂ sĩ,

\par }{\QB ãngũ imve Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ agâlé rĩ la ugó ụwị́lé ãmaní ꞌdĩ.


\par }{\Q \VS{79}Ĩꞌdi ãngũ jijó ꞌbá uꞌálépi ãngũ ịnị agá ꞌdĩ ꞌbaní

\par }{\QB ãzíla ꞌbá acị́lépi drã ꞌbã índríléndri agá ꞌdĩ ꞌbanî,

\par }{\Q ãzíla ĩꞌdi vâ ãma drị̃ ꞌde gẹ̃rị̃ ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ agâ sĩ.”


\par }{\PP \VS{80}Yõhánã zo úmgbó trũ ụrụꞌbá ãlá sĩ úríndí agá, wó mụ dó sĩ uꞌálé ásé agá ãngũ ꞌbá kóru rĩ gá kpere ĩꞌdi ꞌbã ãzị́ ĩꞌdidrị́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbanî rĩ iꞌdó agá.




\par }\Chap{2}{\SH Tịŋá Yẹ́sụ̃ drị́ rĩ ꞌi
\par }
{\R (Mãtáyõ 1:18-25)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ úpí ãmbógó ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbadrị́ umvelé Kãyị̃sárị̃\FTNT{*}{{\FR 2:1 }{\FR{2:1
}}{\FQ{Kãyị̃sárị̃
}}{\FT{ꞌbã ífí úpí ãmbógó.
}}} Ãgụ́sị̃tọ̃ azị ãzị́táŋá ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãngũ gá rĩ kí lãjó pírí.

\VS{2}(ꞌDĩ lãtáŋá ꞌbá kí lãjó drị̃drị̃ ịsụ́ úpí Kụ̃rị̃nị́yọ̃ ĩꞌdi ãmbógó ꞌbá Sị́rị̃yã gá rĩ ꞌbadrị́ rĩ ꞌi.)

\VS{3}ꞌBá pírí gõ kí mụlé ru rụ́ sĩlé ãngũ ĩꞌbadrị́ ĩꞌbã kî sĩ angájó rĩ gá.

\VS{4}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã angájó ũri úpí Dãwụ́dị̃ drị̂ agá rĩ sĩ, mụ dó sĩ mụlé ru rụ́ sĩlé Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ Yụ̃dị́yã gá, lị́cọ́ áꞌbị́ ĩꞌdidrị́ Dãwụ́dị̃ drị̂ gá. Mụ Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gâlé angájó Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá ꞌdĩ Gãlị́lị̃ gá.

\VS{5}ꞌDụ ĩꞌdi ꞌbã ũkú ándrá ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ĩgbãlé ꞌa trũ Mãríyámũ trũ mụjó rụ́ sĩjó ĩꞌdi be ĩndĩ.

\VS{6}Kí mụ adrulé ꞌdã ꞌbo, sáwã ĩꞌdiní ngọ́tị́ tĩjó rĩ ca dó rá,

\VS{7}tĩ dó sĩ ngọ́tị́ ĩꞌdidrị́ kãjãnĩ ágọ́bị́ ru rĩ. Umbé ĩꞌdi bõngó ũrekeŋá umbéjó rĩ kî sĩ la dó ĩꞌdi ãkójó tị́ ꞌbã kí sĩ ãngũ najó rĩ agá, ãꞌdusĩku jó ãmụ́ ꞌbaní kojó tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã agá ꞌdãá la ꞌdáyụ.


\par }{\SH ꞌBá kãbĩlõ ucélépi rĩ kí mãlãyíkã abe
\par }
{\PP \VS{8}Ị́nị́ ꞌdã sĩ ꞌbá kãbĩlõ ucélépi rĩ kí ĩꞌbã kãbĩlõ ũꞌbí rĩ kí andre tẽ agá ásé agâlé.

\VS{9}Rụ̃gbụ́gbụ́, mãlãyíkã Úpí drị̂ iꞌda kí agá ꞌdãá, dị̃zã Ãdróŋá drị̂ ji ãngũ kí agá ꞌdãá. Idé kí ụ̃rị̃ sĩ,

\VS{10}wó mãlãyíkã imbá kí ásị́. Jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku, má ají ĩminí ị́jọ́ mgbã ãyĩkõ rú ꞌbá pírí nî rĩ!

\VS{11}Ị́nị́ ãndrũ rĩ sĩ Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá tọ̃rọ́mẹ́ Dãwụ́dị̃ drị̂ agá útị ĩminí ꞌBá ꞌbá Palépi rĩ; ĩꞌdi
Kúrísĩtõ Úpí ꞌi!

\VS{12}Ĩmi mụ nị̃lé la ícétáŋá ꞌdĩ sĩ: ĩmi ũrekeŋá ịsụ́ úla ĩꞌdi ãkójó tị́ ꞌbã kí ị̃rẹ́bị́ najó rĩ agá úmbé ĩꞌdi bõngó ngọ́tị́ŋá umbéjó rĩ sĩ!”

\VS{13}Rụ̃gbụ́gbụ́ gbõrú mãlãyíkã ũꞌbí Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ agá ꞌdĩ icí kí ru tá vụ̃rụ́ ꞌdĩ abe Ãdróŋâ rụ́ ịcụ́lé:


\par }{\Q \VS{14}“Dị̃zã ꞌbã adru Ãdróŋá ní ꞌbụ̃ agâlé

\par }{\QB ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã lẽlé ꞌdĩ ꞌbanî.”


\par }{\PP \VS{15}Mãlãyíkã kí dó mụ gõlé ꞌbụ̃ gâlé ꞌbo, ꞌbá kãbĩlõ ucélépi rĩ jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá, “Ĩmi angá ãma amụ́ kí mụlé Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá andre kí sĩ ị́jọ́ ru idélépi ụ̃sụ̃táŋá ru Úpí Ãdróŋá ꞌbã lũlé ãmanî ꞌdĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{16}Cẹ̃ kí dó tọ̃rọ́mẹ́ agâlé ịsụ́ kí Mãríyámũ kí Yụ̃sụ́fụ̃ be. La kí dó ũrekeŋâ ꞌi ãkójó tị́ ꞌbã kí sĩ ị̃rẹ́bị́ najó rĩ agá. 
\VS{17}ꞌBá kãbĩlõ ucélépi ꞌdĩ nze kí ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ vú ꞌbá pírí ꞌbanî ãzíla ị́jọ́ tá mãlãyíkã ꞌbã jọlé ũrekeŋá ꞌdĩ drị̃ gá rĩ.

\VS{18}ꞌBá pírí ị́jọ́ ꞌbá kãbĩlõ ucélépi ꞌdĩ kí jọlé rĩ arelépi rĩ drị̃ la iza kí ru rá,

\VS{19}wó Mãríyámũ mba ị́jọ́ ꞌdĩ kí tã ĩꞌdi ásị́ gá ri vâ ị́jọ́ ũrãlé kí drị̃ gá ụ́ꞌdụ́ pírí.

\VS{20}ꞌBá kãbĩlõ ucélépi ꞌdĩ gõ kí vúlé ásé agâlé ĩꞌbã kãbĩlõ ꞌba rụ́ Ãdróŋâ rụ́ ungoŋâ trũ ãzíla ịcụ́ŋá la trũ ị́jọ́ mãlãyíkã ꞌbã vú nzelé ĩꞌbaní ꞌdã sĩ ãzíla ĩꞌbã kí ngọ́tị́ŋá ndrejó cécé tá mãlãyíkã ꞌbã jọlé ĩꞌbaní rĩ áni rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{21}Îtãrã ũrekeŋâ ụ́ꞌdụ́ ãrõ vúlé gá úꞌda dó sĩ rụ́ la Yẹ́sụ̃ ꞌi, ꞌdĩ rụ́ ándrá mãlãyíkã ꞌbã lũlé ꞌdĩ sĩ ãꞌbã drĩ ru ku rĩ ꞌi.

\VS{22}Ụ́ꞌdụ́ ũkú drĩ tĩ ꞌbo ĩꞌdi ꞌbã sĩ ru ꞌbãjó ãlá ru ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ ꞌbã azịlé rĩ áni rĩ la mụ ukólé rá, Yụ̃sụ́fụ̃ kí Mãríyámũ be ꞌdụ kí ngọ́tị̂ agụlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ĩꞌdi fẽjó Úpí Ãdróŋá nî.


\par }{\PP \VS{23}Ãzị́táŋá úpí drị̂ jọ, “Ngọ́tị́ ũkú ãni kãjãní rĩ drĩ adru ágọ́bị́ lẽ úfẽ ĩꞌdi úpí ní.”
\XREF{✡}{{\XO 2:23 }{\XO{2:23
}}{\XT{Ãfũŋá 13:2, 12}}}

\VS{24}Fẽ kí dó ídétáŋá ãzị́táŋá Úpí drị̂ ꞌbã lẽlé rĩ áni ãko la kí ãlĩꞌbõ kí ị̃rị̃ jõku ãmámũ ãráŋá la kí ị̃rị̃.
\XREF{✡}{{\XO 2:24 }{\XO{2:24
}}{\XT{Lẹ́vị̃ 12:8}}}


\par }{\SH Ị́jọ́ Sị̃mọ́nị̃ ꞌbã jọlé rĩ
\par }
{\PP \VS{25}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ágọ́bị́ ãlu rụ́ la Sị̃mọ́nị̃ ꞌi ri uꞌálé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ĩꞌdi ꞌbá múké ãvá ru ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ sĩ la. Ri ị́jọ́ Ịsịrayị́lị̃ kí pajó rĩ tẽlé, ãzíla Úríndí Ãlá rĩ ga ala gá tré.

\VS{26}Úríndí Ãlá rĩ iꞌda ĩꞌdiní icó drãlé ku kpere ĩꞌdi ꞌbã Kúrísĩtõ Úpí Ãdróŋá drị̂ ndre agá ráká.

\VS{27}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Úríndí agụ ĩꞌdi
lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâlé. Kí mụ amụ́lé ũrekeŋá Yẹ́sụ̃ fẽlé Úpí ní ãzị́táŋá ꞌbã lẽlé rĩ áni,

\VS{28}Sị̃mọ́nị̃ dó vâ ꞌdãá cí, ꞌdụ dó ũrekeŋá Yẹ́sụ̃ ꞌi ĩꞌdidrị́ gá ịcụ́ dó Ãdróŋá ꞌi jọ dó,


\par }{\Q \VS{29}“Úpí ma dó icó drãlé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ

\par }{\QB mî ándrá azịlé mání rĩ ꞌbã áni.


\par }{\Q \VS{30}Ándre dó ꞌBá ꞌbá kí Palépi rĩ


\par }{\QB \VS{31}mî itúlé ꞌbá pírí kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbo.


\par }{\Q \VS{32}Ĩꞌdi dị̃zã ãngũ jilépi Ãdróŋâ iꞌdajó sụ́rụ́ pírí ꞌbá
Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbaní rĩ,

\par }{\QB ĩꞌdi vâ ꞌdị̃zã ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị́ rĩ.”


\par }{\PP \VS{33}Yụ̃sụ́fụ̃ kí Mãríyámũ be ụ̃sụ̃ kí ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃ ị́jọ́ jọlé Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ꞌdĩ kí sĩ.

\VS{34}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sị̃mọ́nị̃ wi sụ̃sụ́ ĩꞌbaní jọ ãndrẽ Mãríyámũ ní, “Ngọ́tị́ ꞌdĩ la adru ꞌbá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ ꞌbã aꞌdéŋá ãzíla ĩꞌbã ángáŋá, ĩꞌdi vâ adru ícétáŋá ĩꞌbã kí ị́jọ́ jọjó ụrụꞌbá la gá ũnzí rĩ.

\VS{35}Ĩꞌdi ũrãtáŋá ꞌbá kí ásị́ gá zị̃lé álị́ ꞌdã kí iyá rá. Ũcõgõ la ími ásị́ sõ ãzákírílí ru ménéŋá ꞌbã ꞌbá sõlé rĩ áni.”


\par }{\SH Ị́jọ́ Ánã ꞌbã jọlé rĩ
\par }
{\PP \VS{36}Ánã nábị̃ rú Fanụ́wẹ́lị̃ ị̃zẹ́pị ãwụ́zị́ ru angálépi ínátị Ásẹ̃rị̃ drị̂ agá rĩ ĩꞌdi dó ꞌdĩ sĩ ĩdránígó ru. Uꞌá kí ágô be ílí ázị̂rị̃ ĩgbãŋá ĩꞌbadrị̂ agá gbõgbõ ágô drã rá.

\VS{37}Ri dó uꞌálé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá Ãdróŋá ãꞌị̃lé, ịcụ́lé ãzíla ị̃nzị̃lé ị̃tụ́ kí ị́nị́ be íná naŋâ kóru, ílí la ca dó kãlị́ ãrõ drị̃ la sụ.

\VS{38}Amụ́ ꞌdĩ sĩ Sị̃mọ́nị̃ la ị́jọ́ jọ agá Yụ̃sụ́fụ̃ kî abe, iꞌdó Ãdróŋâ rụ́ ịcụ́lé. Jọ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̃ gá rĩ ꞌbá pírí ị́jọ́ azịlé Úpí la amụ́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ unzelé rĩ tẽlépi rĩ ꞌbanî.


\par }{\PP \VS{39}Yụ̃sụ́fụ̃ kí Mãríyámũ be kí dó mụ ị́jọ́ ãzị́táŋá Úpí ꞌbã lẽlé rĩ kí delé idé agá ꞌbo, gõ kí dó vúlé lị́cọ́ gá Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gâlé ꞌdĩ Gãlị́lị̃ gá.

\VS{40}Ngọ́tị̂ zo úmgbó trũ ụrụꞌbá ãlá sĩ. Ãdróŋá wi ĩꞌdiní sụ̃sụ́ ãlá rĩ ãzíla ga vâ ũndũwã sĩ tré.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ꞌbá ĩyõ abe
\par }
{\PP \VS{41}Ílí ãlu-ãlu sĩ ꞌbá Yẹ́sụ̃ tịlépi ꞌdĩ kí mụ
ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ ándrá Ãdróŋá ꞌbã sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ rĩ kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ nalé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá.

\VS{42}Yẹ́sụ̃ ílí la mụ calé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌbo, mụ vâ ụ̃mụ̃ ꞌdã naŋá gâlé ĩndĩ.

\VS{43}Ãwí la mụ ukólé ꞌbo, iꞌdó kí ãcị̃ gõjó lị́cọ́ gá Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gâlé wó íni ꞌdĩ Yẹ́sụ̃ ace ru vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé, ꞌbá ĩꞌdi tịlépi ꞌdĩ nị̃ kí ku.

\VS{44}Ũrã kí ꞌbãngá ĩꞌdi ꞌbá kí agá ꞌdĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ acị́ kí ụ́ꞌdụ́ ãlu ndị. Ĩtrĩkã kí ĩꞌdi ꞌdáyụ, iꞌdó kí ĩꞌdi ndrụ̃lé kãká kí agâ sĩ ãzíla wọ̃rị́ka kí agâ sĩ.

\VS{45}Ịsụ́ ĩꞌdi ku, gõ kí vúlé mụlé ĩꞌdi ndrụ̃ trũ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá.

\VS{46}Ụ́ꞌdụ́ ꞌbã na la sĩ ịsụ́ kí ĩꞌdi lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ri ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãzị́táŋá imbálépi ꞌdĩ abe, ị́jọ́ arejó kí tị gá ãzíla kí ụzị agá.

\VS{47}ꞌBá pírí ị́jọ́ arelépi ĩꞌdi tị gá rĩ ụ̃sụ̃ kí ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃ ĩꞌdi ꞌbã ũndũwã sĩ.


\par }{\PP \VS{48}ꞌBá ĩꞌdi tịlépi ꞌdĩ kí drị̃ iza ru rá. Ãndrẽ jọ, “Mâ ngọ́tị́, mí idé dó ãma íni ãꞌdu sĩ? Ãma ịsụ́ ũcõgõ mí átẹ́pị be ími ndrụ̃ agá ãngũ pírí agá.”


\par }{\PP \VS{49}Umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi tí ĩmi ngá áma ndrụ̃ agá ãꞌdu sĩ? Ĩnị̃ ma uꞌá agá mâ átẹ́pị drị́ jó agá rĩ gá ku yã?”

\VS{50}Wó nị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã umvilé ꞌdã ꞌbã ífí ku.


\par }{\PP \VS{51}Yẹ́sụ̃ gõ dó ĩꞌba abe vúlé Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gâlé, ãrútáŋá ru kí ụrụꞌbá gá. Ãndrẽ mba ị́jọ́ ꞌdĩ kí tã ĩꞌdi ásị́ gá cí.

\VS{52}Yẹ́sụ̃ zo úmgbó trũ, ãzíla ũndũwã trũ Ãdróŋá lẽ ĩꞌdi, ꞌbá ĩꞌdi nị̃lépi rá rĩ lẽ kí vâ ĩꞌdi ĩndĩ.




\par }\Chap{3}{\SH Ị́jọ́ Yõhánã ꞌbã ũlũlé rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 3:1-12; Mãrákõ 1:1-8; Yõhánã 1:19-28)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ílí mụdrị́ drị̃ tõwú ãmbógó
Kãyị̃sárị̃ Tị̃bẹ́rị̃yọ̃ ꞌbã ãngũ najó úpí ãmbógó ru rĩ sĩ; Pọ̃nị̃tị́yọ̃
Pĩlátõ ꞌdĩ sĩ úpí ru Yụ̃dị́yã gá, Hẽródẽ Ãnị̃tị́pã ꞌdĩ sĩ úpí ru Gãlị́lị̃ gá, ádrị́pị̃ Fị́lị́pọ̃ ꞌdĩ sĩ úpí ru Ị̃tụ́rị̃yã gá ãzíla Trãkọ̃nị́tọ̃ gá, Lũsánĩyã úpí ru Ãbĩlénẽ gá.

\VS{2}Ánãsĩ kí Kãyị́fã be ãtalo ãmbógó ãndânĩ sáwã ꞌdã sĩ rĩ kî, ị̃tụ́ ꞌdã sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ acá Yõhánã Zãkãríyã ngọ́pị rụ́ kõtórõ agá ásé agâlé.

\VS{3}Yõhánã acị́ ãngũ ị̃yị́tị Yõrĩdánĩ drị̂ agâ sĩ pírí, ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ ũlũ trũ ꞌbá ꞌbanî sĩ ásị́ ujajó
bãbụ̃tị́zị̃ bĩjó sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí aꞌbejó.

\VS{4}Sĩlé bụ́kụ̃ nábị̃ Ĩsáyã drị̂ agá rĩ áni:

\par }{\Q “Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ãzí uzálépi ãngũ kõtórõ rú rĩ agá rĩ jọ,

\par }{\Q ‘Ĩmi itú gẹ̃rị̃ Úpí ní,

\par }{\QB ĩmi idé ĩꞌdi kpịmgbịlị́kị ĩꞌdiní sĩ acị́jó.


\par }{\Q \VS{5}Ĩkụ̃ áꞌbụ ꞌa kî mĩlĩ-mĩlĩ,

\par }{\QB ꞌbé kí túpũ kí abe íré kí trũtrũ,

\par }{\Q gẹ̃rị̃ gọ̃gọ̃lị́cã rĩ kí ítú kí kpị,

\par }{\QB ãngũ gũlúgũlú rĩ kí úꞌbã kî trũtrũ ũré ru!


\par }{\Q \VS{6}ꞌBá pírí kí sĩ patáŋá angálépi Ãdróŋá drị́ rĩ ndre!’ ”
\XREF{✡}{{\XO 3:6 }{\XO{3:6
}}{\XT{Ĩsáyã 40:3-5}}}


\par }{\PP \VS{7}Jọ ꞌbá ũꞌbí amụ́lépi bãbụ̃tị́zị̃ bĩlépi ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé rĩ ꞌbaní, “Ĩmi ị̃nị̃ galaꞌbá ru ꞌdĩ! Ãꞌdi lũ ĩminí apájó ũmbã Ãdróŋá ãni amụ́lépi rĩ sĩ nĩ yã?

\VS{8}Ĩka ífí ru ajílépi ásị́ ujaŋá ũnzĩ aꞌbejó rá rĩ be rĩ kî. Lẽ ĩjọ ‘Ãma anzịŋá Ịbụrahị́mụ̃ ãni Ãdróŋá icó dó sĩ ãmaní drị̃-árụ́ma fẽlé ku,’ íni la ĩmi ásị́ gá ku. Ájọ ĩminí Ãdróŋá icó írãmvá ꞌdĩ kí ujalé Ịbụrahị́mụ̃ ní anzịŋá ru rá.

\VS{9}Nekeŋâ ĩꞌdi bábá ife ꞌbã ị̃ndụ́ gá, ãzíla ife pírí ífí mgbã rĩ kalépi ku rĩ kí ála mụ kí galé vụ̃rụ́ ãzíla ála kí uꞌbé ãcí gá.”


\par }{\PP \VS{10}Ũꞌbí ru tralépi ꞌdã zị kí ĩꞌdi, “Lẽ ãma idé tátí dó ãꞌdu?”


\par }{\PP \VS{11}Yõhánã umvi kí, “ꞌBá ĩmi drĩdríŋĩ gá adrulépi bõngô trũ ị̃rị̃ rĩ ꞌbã fẽ ãlu rĩ ꞌbá bõngô kóru rĩ nî ãzíla ꞌbá ãkónã trũ rĩ ꞌbã idé vâ cécé ꞌdĩ ꞌbã áni.”


\par }{\PP \VS{12}ꞌBá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ amụ́ kí vâ bãbụ̃tị́zị̃ bĩlé wó zị kí ĩꞌdi, “Ímbápị, ãma rú rĩ lẽ ãma idé ãꞌdu?”


\par }{\PP \VS{13}Umvi kí, “Lẽ ĩtra mụ̃sọ́rọ̃ ꞌba alị tá gãmétẽ ꞌbã lũlé ĩminî rĩ rá ku.”


\par }{\PP \VS{14}Ãsĩkárĩ ãzí zị kí vâ ĩꞌdi, “Wó ãma rú rĩ? Ãma ãꞌdu idé?” Jọ ĩꞌbaní, “Lẽ ĩra ꞌbá ãzí ꞌbã sĩlíngĩ ũkpó sĩ ku jõku ĩmbe ꞌbá ãzí ꞌbã mẹ́lẹ́ ĩnzõ sĩ ku. Lẽ ũyá ĩmidrị̂ ꞌbã ca ĩminí rá.”


\par }{\PP \VS{15}ꞌBá ri kí ásị́ ꞌbãlé Kúrísĩtõ ũtẽjó, ri kí ị́jọ́ ũrãlé kí ásị́ gá nị̃jó la Yõhánã icó adrulé Kúrísĩtõ ꞌi yã áni.

\VS{16}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yõhánã jọ ĩꞌbaní pírí, “Ma bãbụ̃tị́zị̃ fẽ ĩminí ị̃yị́ sĩ, wó ꞌbá ãzí áma ndẽlépi ũkpõ sĩ rá rĩ la amụ́ ꞌdĩ, ãzíla má icó átã adrulé ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó vúlé gá ãsị̃jó la rú ku. Ĩꞌdi bãbụ̃tị́zị̃ fẽ ĩminí Úríndí Ãlá rĩ sĩ vâ ãcí sĩ.

\VS{17}Ĩꞌdi bábá ꞌbá múké rĩ kí drĩdríŋĩ cojó ꞌbá ũnzí rĩ abe cécé ꞌbá ãná
\FTNT{*}{{\FR 3:17 }{\FR{3:17
}}{\FT{Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ rĩ agá ála umve la
}}{\FQA{ngánũ.}}} ụ́yụ́rụ́ꞌbị́ kí drĩdríŋĩ colépi ãná mgbã rĩ be rĩ áni. Ĩꞌdi ꞌbá múké rĩ kí ꞌbã ãngũ múké rĩ agá cécé ꞌbá ꞌbã ãná mgbã rĩ ꞌbãlé ĩrá agá rĩ áni. Wó ĩꞌdi ꞌbá ũnzí rĩ kí ivé ãcí sĩ cécé ꞌbání ãná ụ́yụ́rụ́ꞌbị́ ivélé ãcí ꞌbá ãzí ꞌbã icólé anụ́lé ku rĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{18}Yõhánã ũlũ ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị̂ gẹ̃rị̃ ndú-ndú sĩ ꞌbá ꞌbaní jọ vâ ĩꞌbaní lẽ ꞌba uja kí ru ásị́ ị́jọ́ ꞌdã ãꞌị̃jó.

\VS{19}Wó ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá Yõhánã aꞌdá ị́jọ́ úpí Hẽródẽ drị̃ gá mgbọ rú ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ũnzí idéjó Ãdróŋâ mẹ́lẹ́tị gá ĩꞌdi ádrị́pị̃ ꞌbã ũkû Hẽrõdíyãsĩ ꞌdụjó ĩꞌdiní ũkú ru rĩ sĩ. Aꞌdá vâ ị́jọ́ ũnzí ãzí Hẽródẽ ꞌbã idélé rĩ kí ĩndĩ.

\VS{20}Hẽródẽ idé vâ ị́jọ́ ũnzí ãzí ndẽlépi rá rĩ: fẽ ãzị́táŋá ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní Yõhánã sujó mãbụ́sụ̃ gá.


\par }{\SH Yõhánã ꞌbã bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó Yẹ́sụ̃ nî rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 3:13-17; Mãrákõ 1:9-11)

\par }{\PP \VS{21}Úsu drĩ Yõhánã ꞌi mãbụ́sụ̃ gá ku rú, fẽ bãbụ̃tị́zị̃ Yẹ́sụ̃ ní sáwã ĩꞌdi ꞌbã bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó ꞌbá ásị́ ujalépi rá rĩ ꞌbanî rĩ sĩ. Yẹ́sụ̃ ꞌbã Ãdróŋá zị agá ꞌbụ̃ nzị̃ ru mgbọ,

\VS{22}Úríndí Ãlá rĩ asị́ drị̃ la gá ꞌdõlé ụrụꞌbá trũ cécé ãlĩꞌbõ áni. Ụ́ꞌdụ́kọ́ angá ꞌbụ̃ gâlé jọ, “Mi mâ Ngọ́pị mâ lẽlé ambamba rĩ ꞌi, ma ãyĩkõ sĩ ími ị́jọ́ sĩ.”


\par }{\SH Ãwí Yẹ́sụ̃ drị̂ ꞌi
\par }
{\R (Mãtáyõ 1:1-17)

\par }{\PP \VS{23}Yẹ́sụ̃ ꞌbã ílí ca sáwã ĩꞌdi ãzị́ ĩꞌdidrị̂ iꞌdójó rĩ sĩ kãlị́ na. Ála Yẹ́sụ̃ umve Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ngọ́pị ꞌi,

\par }{\LI Yụ̃sụ́fụ̃ ĩꞌdi Hẹ́lị̃ ngọ́pị ꞌi,


\par }{\LI \VS{24}Hẹ́lị̃ ꞌbã átẹ́pị Mãtátĩ ꞌi,

\par }{\LI Mãtátĩ ꞌbã átẹ́pị Lẹ́vị̃ ꞌi,

\par }{\LI Lẹ́vị̃ ꞌbã átẹ́pị Mẹ̃lị́kị̃ ꞌi,

\par }{\LI Mẹ̃lị́kị̃ ꞌbã átẹ́pị Yãnáyĩ ꞌi,

\par }{\LI Yãnáyĩ ꞌbã átẹ́pị Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi,


\par }{\LI \VS{25}Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã átẹ́pị Mãtãtíyãsĩ ꞌi,

\par }{\LI Mãtãtíyãsĩ ꞌbã átẹ́pị Ámõsĩ ꞌi,

\par }{\LI Ámõsĩ ꞌbã átẹ́pị Nãhụ́mị̃ ꞌi,

\par }{\LI Nãhụ́mị̃ ꞌbã átẹ́pị Ĩsílĩ ꞌi,

\par }{\LI Ĩsílĩ ꞌbã átẹ́pị Nãgáyĩ ꞌi,


\par }{\LI \VS{26}Nãgáyĩ ꞌbã átẹ́pị Mátĩ ꞌi,

\par }{\LI Mátĩ ꞌbã átẹ́pị Mãtãtíyãsĩ ꞌi,

\par }{\LI Mãtãtíyãsĩ ꞌbã átẹ́pị Sẹ̃mẹ̃yị́nị̃ ꞌi,

\par }{\LI Sẹ̃mẹ̃yị́nị̃ ꞌbã átẹ́pị Yõsékĩ ꞌi,

\par }{\LI Yõsékĩ ꞌbã átẹ́pị Yódã ꞌi,


\par }{\LI \VS{27}Yódã ꞌbã átẹ́pị Yõwãnánĩ ꞌi,

\par }{\LI Yõwãnánĩ ꞌbã átẹ́pị Résã ꞌi,

\par }{\LI Résã ꞌbã átẹ́pị Zẹ̃rụ̃bãbẹ́lị̃ ꞌi,

\par }{\LI Zẹ̃rụ̃bãbẹ́lị̃ ꞌbã átẹ́pị Sị̃yãlị̃tị́yẹ́lị̃ ꞌi,

\par }{\LI Sị̃yãlị̃tị́yẹ́lị̃ ꞌbã átẹ́pị Nẹ́rị̃ ꞌi,


\par }{\LI \VS{28}Nẹ́rị̃ ꞌbã átẹ́pị Mẹ̃lị́kị̃ ꞌi,

\par }{\LI Mẹ̃lị́kị̃ ꞌbã átẹ́pị Ádĩ ꞌi,

\par }{\LI Ádĩ ꞌbã átẹ́pị Kõsámũ ꞌi,

\par }{\LI Kõsámũ ꞌbã átẹ́pị Ĩlĩmádãmũ ꞌi,

\par }{\LI Ĩlĩmádãmũ ꞌbã átẹ́pị Ị́rị̃ ꞌi.


\par }{\LI \VS{29}Ị́rị̃ ꞌbã átẹ́pị Yósũwã ꞌi,

\par }{\LI Yósũwã ꞌbã átẹ́pị Ĩlĩyãzárõ ꞌi,

\par }{\LI Ĩlĩyãzárõ ꞌbã átẹ́pị Yõrímũ ꞌí,

\par }{\LI Yõrímũ ꞌbã átẹ́pị Mãtátĩ ꞌi,

\par }{\LI Mãtátĩ ꞌbã átẹ́pị Lẹ́vị̃ ꞌi,


\par }{\LI \VS{30}Lẹ́vị̃ ꞌbã átẹ́pị Sị̃mọ́nị̃ ꞌi,

\par }{\LI Sị̃mọ́nị̃ ꞌbã átẹ́pị Yụ́dã ꞌi,

\par }{\LI Yụ́dã ꞌbã átẹ́pị Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi,

\par }{\LI Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã átẹ́pị Yõnámũ ꞌi,

\par }{\LI Yõnámũ ꞌbã átẹ́pị Ĩlĩyãkímũ ꞌi,


\par }{\LI \VS{31}Ĩlĩyãkímũ ꞌbã átẹ́pị Mẽléyã ꞌi,

\par }{\LI Mẽléyã ꞌbã átẹ́pị Ménã ꞌi,

\par }{\LI Ménã ꞌbã átẹ́pị Mãtátã ꞌi,

\par }{\LI Mãtátã ꞌbã átẹ́pị Nãtánĩ ꞌi,

\par }{\LI Nãtánĩ ꞌbã átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ꞌi.


\par }{\LI \VS{32}Dãwụ́dị̃ ꞌbã átẹ́pị Yésẽ ꞌi,

\par }{\LI Yésẽ ꞌbã átẹ́pị Ụ̃bẹ́dị̃ ꞌi,

\par }{\LI Ụ̃bẹ́dị̃ ꞌbã átẹ́pị Bõwázĩ ꞌi,

\par }{\LI Bõwázĩ ꞌbã átẹ́pị Sãlĩmónĩ ꞌi,

\par }{\LI Sãlĩmónĩ ꞌbã átẹ́pị Násõnĩ ꞌi,


\par }{\LI \VS{33}Násõnĩ ꞌbã átẹ́pị Ãmĩnãdábũ ꞌi,

\par }{\LI Ãmĩnãdábũ ꞌbã átẹ́pị Rámũ ꞌi,
\FTNT{†}{{\FR 3:33 }{\FR{3:33
}}{\FT{Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ rĩ ꞌbã ãzí kí agá, úsĩ,
}}{\FQA{Ãmĩnãdábu ꞌbã átẹ́pị Ãdĩmínĩ ꞌi, Ãdĩmínĩ ꞌbã átẹ́pị Ãrínĩ ꞌi
}}{\FT{ãzí rĩ co kí ĩsélé ꞌdĩ gá ꞌdâ ambamba.}}}

\par }{\LI Rámũ ꞌbã átẹ́pị Hẽzĩrónĩ ꞌi,

\par }{\LI Hẽzĩrónĩ ꞌbã átẹ́pị Pẹ̃rẹ́zị̃ ꞌi,

\par }{\LI Pẹ̃rẹ́zị̃ ꞌbã átẹ́pị Yụ́dã ꞌi,


\par }{\LI \VS{34}Yụ́dã ꞌbã átẹ́pị Yãkóꞌbõ ꞌi,

\par }{\LI Yãkóꞌbõ ꞌbã átẹ́pị Ĩsákã ꞌi,

\par }{\LI Ĩsákã ꞌbã átẹ́pị Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi,

\par }{\LI Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã átẹ́pị Térã ꞌi,

\par }{\LI Térã ꞌbã átẹ́pị Nãhọ́rị̃ ꞌi,


\par }{\LI \VS{35}Nãhọ́rị̃ ꞌbã átẹ́pị Sẹ̃rụ́gị̃ ꞌi,

\par }{\LI Sẹ̃rụ́gị̃ ꞌbã átẹ́pị Rẹ́wụ̃ ꞌi,

\par }{\LI Rẹ́wụ̃ ꞌbã átẹ́pị Pẽlégĩ ꞌi,

\par }{\LI Pẽlégĩ ꞌbã átẹ́pị Ị̃bẹ́rị̃ ꞌi,

\par }{\LI Ị̃bẹ́rị̃ ꞌbã átẹ́pị Sélã ꞌi,


\par }{\LI \VS{36}Sélã ꞌbã átẹ́pị Kãyĩnánĩ ꞌi,

\par }{\LI Kãyĩnánĩ ꞌbã átẹ́pị Ãrĩfãsádĩ ꞌi,

\par }{\LI Ãrĩfãsádĩ ꞌbã átẹ́pị Sẹ́mị̃ ꞌi,

\par }{\LI Sẹ́mị̃ ꞌbã átẹ́pị Núwã ꞌi,

\par }{\LI Núwã ꞌbã átẹ́pị Lãmékĩ ꞌi,

\par }{\LI Lãmékĩ ꞌbã átẹ́pị Mẽtũsélã ꞌi,


\par }{\LI \VS{37}Mẽtũsélã ꞌbã átẹ́pị Ínõkã ꞌi,

\par }{\LI Ínõkã ꞌbã átẹ́pị Yãrẹ́dị̃ ꞌi,

\par }{\LI Yãrẹ́dị̃ ꞌbã átẹ́pị Mãhãlãlẹ́lị̃ ꞌi,

\par }{\LI Mãhãlãlẹ́lị̃ ꞌbã átẹ́pị Kãyĩnánĩ ꞌi,


\par }{\LI \VS{38}Kãyĩnánĩ ꞌbã átẹ́pị Ínõsĩ ꞌi,

\par }{\LI Ínõsĩ ꞌbã átẹ́pị Sẹ́tị̃ ꞌi,

\par }{\LI Sẹ́tị̃ ꞌbã átẹ́pị Ádãmũ ꞌi,

\par }{\LI Ádãmũ ꞌbã átẹ́pị Ãdróŋá ꞌi.




\par }\Chap{4}{\SH Yẹ́sụ̃ ụ̃ꞌbị̃jó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 4:1-11; Mãrákõ 1:12-13)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ la mụ ãgõlé ị̃yị́ Yõrĩdánĩ gâlé ꞌbo, ga Úríndí Ãlá rĩ sĩ tré, Úríndí agụ ĩꞌdi ãngũ kõtórõ rú ásé agâlé,

\VS{2}mụjó ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃jó
Sĩtánĩ drị́, ụ̃ꞌbị̃ ĩꞌdi ulélé ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ tí. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã kí dó mụ ukólé rá, na íná ku, ãbị́rị́ ndẽ dó ĩꞌdi rá.


\par }{\PP \VS{3}Sĩtánĩ jọ ĩꞌdiní, “Ídrĩ adru Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi, íjọ írã ꞌdĩ ní, ꞌbã uja ru mũkátĩ rú.”

\VS{4}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ sĩ ru bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌbo, ‘ꞌBá icó lú adrulé ídri rú ãkónã sĩ áꞌdụ̂sĩ ku.’\XREF{✡}{{\XO 4:4 }{\XO{4:4
}}{\XT{Ãzị́táŋá Amviŋá 8:3}}}”


\par }{\PP \VS{5}Sĩtánĩ agụ ĩꞌdi ụrụgá pâlé ị̃rị̃ rĩ sĩ iꞌda ĩꞌdiní sụ́rụ́ pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌdĩ kî gbõrú jọ ĩꞌdiní,

\VS{6}“Ma mụ ũkpõ ãko ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí fẽlé pírí míní dị̃zã ala gá rĩ kí abe, ãꞌdusĩku úfẽ kí pírí mádrị́ ꞌbo, má icó kí fẽlé ꞌbá áma ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ ní rá.

\VS{7}Ãko ꞌdĩ kí adru pírí mínî, ídrĩ dó áma ị̃nzị̃ rá rĩ gá.”

\VS{8}Yẹ́sụ̃ umvi, “Ị́jọ́ sĩlé rĩ jọ, ‘Mí ị̃nzị̃ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi ãzíla ínga ãzị́ ĩꞌdiní áꞌdụ̂sĩ.’\XREF{✡}{{\XO 4:8 }{\XO{4:8
}}{\XT{Ãzị́táŋá Amviŋá 6:13}}}”


\par }{\PP \VS{9}Sĩtánĩ agụ vâ ĩꞌdi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ꞌbã ĩꞌdi pá tulé ãbi jó Ãdróŋá drị̂ ꞌbã drị̃ wị́lị́wị́lị́ rĩ gá,\FTNT{*}{{\FR 4:9 }{\FR{4:9
}}{\FT{Índre íꞌdá Mãtáyõ 4:5 gá rĩ ꞌi.}}} jọ ĩꞌdiní, “Ídrĩ adru Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi, íꞌbe mi vụ̃rụ̂lé,

\VS{10}ãꞌdusĩku sĩ ru bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rá,

\par }{\Q “ ‘Ãdróŋá la mãlãyíkã ĩꞌdidrị̂ kí azị

\par }{\QB ími tãmbajó,’


\par }{\MM \VS{11}ãzíla

\par }{\Q ‘kí ími rụ ụrụgá ꞌdãá drị́ ĩꞌbadrị̂ kí sĩ,

\par }{\QB ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mí icó dó ími pá sị̃lé írã gá ku.’\XREF{✡}{{\XO 4:11 }{\XO{4:11
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 91:1, 12}}}”


\par }{\PP \VS{12}Yẹ́sụ̃ umvi jọ, “Ị́jọ́ sĩlé rĩ jọ, ‘Mí ụ̃ꞌbị̃ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ku.’\XREF{✡}{{\XO 4:12 }{\XO{4:12
}}{\XT{Ãzị́táŋá Amviŋá 6:16}}}”


\par }{\PP \VS{13}Sĩtánĩ la mụ úlétáŋá Yẹ́sụ̃ uléjó tí rĩ delé ꞌbo, aꞌbe dó ĩꞌdi were rá.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ iꞌdó ãzị́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ Gãlị́lị̃ gá
\par }
{\R (Mãtáyõ 4:12-17; Mãrákõ 1:14-15)

\par }{\PP \VS{14}Yẹ́sụ̃ ãgõ dó Gãlị́lị̃ gá ũkpó Úríndí Ãlá rĩ drị̂ ĩꞌdi be cí, ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ kụ dó tọ̃rọ́mẹ́ kí agá wọyị pírí.

\VS{15}Ri dó ꞌbá kí imbálé ãngũ ĩꞌbadrị́ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agá, ãzíla ꞌbá pírí ịcụ́ kí ĩꞌdi ịcụ́-ịcụ̂.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ gãjó úmgbé Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 13:53-58; Mãrákõ 6:1-6)

\par }{\PP \VS{16}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ mụ dó Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá ãngũ ĩꞌdi ándrá sĩ zojó rĩ gá. Sãbátũ\FTNT{†}{{\FR 4:16 }{\FR{4:16
}}{\FT{Ụ́dụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ázíyá ꞌi kí umve la
}}{\FQ{Sãbátũ.
}}{\FT{ꞌDĩ vâ ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ sĩ avị́jó rĩ.
}}} sĩ mụ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá, tu pá ụrụgá ị́jọ́ sĩlé rĩ lãlé.

\VS{17}Úfẽ ĩꞌdiní ị́jọ́ nábị̃ Ĩsáyã ꞌbã sĩlé rĩ lãlé, áyụ bụ́kụ̃ tralé cí ꞌdã ịsụ́ ãngũ sĩjó la:


\par }{\Q \VS{18}“Úríndí Úpí drị́ gá rĩ ĩꞌdi áma drị̃ gá,

\par }{\QB ãꞌdusĩku ãpẽ ma

\par }{\QB Ị́jọ́ mgbã múké rĩ ũlũlé ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbanî.

\par }{\Q Ãpẽ áma tị ꞌbá mãbụ́sụ̃ gá rĩ ꞌbaní ị́jọ́ trũtáŋá drị́ rĩ ũlũjó,

\par }{\QB ꞌbá mịfị́ kóru rĩ ꞌdĩ ꞌbaní ãngũ ndrejó,

\par }{\Q ꞌbá ĩkpãlé ĩkpã ꞌdĩ kí ayụjó rá ꞌbá kí ĩkpãlépi rĩ kí drị́ gá,


\par }{\QB \VS{19}ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́ Úpí ꞌbã lẽtáŋá drị́ rĩ lũjó ĩꞌbaní rĩ acá ꞌbo.”
\XREF{✡}{{\XO 4:19 }{\XO{4:19
}}{\XT{Ĩsáyã 61:1-2}}}


\par }{\PP \VS{20}Yẹ́sụ̃ tra bụ́kụ̃ fẽlé ꞌbá tã la mbalépi rĩ drị́, ri dó vụ̃rụ́. ꞌBá pírí ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá ꞌdãá rĩ sõ kí mịfị́ ĩꞌdi drị̃ gá.

\VS{21}Jọ ĩꞌbanî, “Wókõ bụ́kụ̃ ꞌdĩ ꞌbã sĩlé mâ lãlé ꞌdĩ ãndrũ rĩ gá idé ru ãndá-ãndá ru ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ.”


\par }{\PP \VS{22}ꞌBá pírí jọ kí ị́jọ́ ãlá ru ĩꞌdi drị̃ gá, ãzíla ri kí ụ̃sụ̃lé ụ̃sụ̃ ị́jọ́ ãfũlépi ĩꞌdi tị gá ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ rĩ sĩ, zị kí, “ꞌDĩ ãmgbã rĩ gá Yụ̃sụ́fụ̃ ngọ́pị ꞌi ku yã?”

\VS{23}Jọ ĩꞌbaní, “Ánị̃ cé ĩmi mání ị́jọ́ uꞌbéŋá ꞌdĩ jọ, ‘Ídrĩ adru újógó mgbã rĩ mí adrí ími ãmgbã rĩ áyụ! Ĩmi vâ jọ la má idé ị́jọ́ Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gâlé rĩ kí ĩminí tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdĩ gá ꞌdâ.’

\VS{24}Ájọ ĩminî ị́jọ́ mgbã, ícó nábị̃ rulé ĩꞌbadrị́ko gá ku.

\VS{25}Ĩmi are ma ꞌi! Ĩꞌdi ị́jọ́ ãndá la sáwã ándrá Ĩlíyã drị́ ꞌdã sĩ, ãwụzị kí ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá wẽwẽ rú, uzogó ꞌdị ándrá ãngũ drị̃ gá ku ílí na nụ́sụ̃, rílẽ ꞌde dó sĩ ũnzíríkãnã rú.

\VS{26}Wó tí úpẽ Ĩlíyã tị Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ ãwụzị ãzí rụ́ ku. ꞌBãngá lú ãwụ́zị́ táwụ̃nị̃ ãzí Zãrãfátĩ rĩ gá ãngũ Sị̃dọ́nị̃ gá.

\VS{27}Sáwã nábị̃ Ĩlísã drị̂ gá ꞌbá ãrí ꞌbã nalé rá drị̃ cịlépi ándrá rĩ kí ũꞌbí ru Ịsịrayị́lị̃ gá; kí agá ꞌdâ ãzí ãlu adrílépi rá la ꞌdáyụ, wó ꞌbãngá lú Nãmánĩ ꞌbá sụ́rụ́ ãmị́yọ́ŋá ru Sị́rị̃yã gá rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{28}ꞌBá ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá ꞌdãá rĩ kí pírí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí arelé ꞌbo, ala dra kí ĩꞌdiní.

\VS{29}Angá kí ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rụ kí ĩꞌdi selé tọ̃rọ́mẹ́ agá ꞌdãá ãmvé, agụ kí ĩꞌdi ꞌbé ĩꞌbã kí tọ̃rọ́mẹ́ sịjó rĩ sị́ gá ụrụgâlé. Lẽ kí tí ĩꞌdi aꞌbélé sị́ la gâlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé káyĩ.

\VS{30}Wó nze ru alịlé ꞌbá kí agâ sĩ mụlé wókõ ĩꞌdidrị̂ gá.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ dro úríndí ũnzí
\par }
{\R (Mãrákõ 1:21-28)

\par }{\PP \VS{31}Mụ dó Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gá ꞌdĩ táwụ̃nị̃ Gãlị́lị̃ gá la agá, ri dó ꞌbá kí imbálé
Sãbátũ sĩ.

\VS{32}Ímbátáŋá ĩꞌdidrị̂ sĩ ꞌbá ri kí ụ̃sụ̃lé ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃, ãꞌdusĩku jọ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ũkpõ sĩ.


\par }{\PP \VS{33}Ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá ꞌdãá ꞌbá ãzí ãlu úríndí ũnzí trũ la cí, ri uzálé rere.

\VS{34}Za, “Háyí! Yẹ́sụ̃ ꞌbá Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ, ílẽ ãma rụ́ ãꞌdu? Mí amụ́ dó ãma ị̃lị̃kị̃lé yã? Ánị̃ rá mi ꞌbá ãlápítí Ãdróŋá drị̂ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{35}Yẹ́sụ̃ angá drị̃ la gá trụ jọ, “Mí ĩyãŋã tú! Mí ãfũ ĩꞌdi agá ꞌdâ ãmvé!” Úríndí ũnzí ꞌdụ ĩꞌdi ꞌbelé vụ̃rụ́, ãfũ dó ala gâlé adrá ĩꞌdi ku.

\VS{36}ꞌBá pírí ri kí ụ̃sụ̃lé ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃ jọ kí, “Ị́jọ́ imbálé ꞌdĩ ãꞌdu? ꞌBá ꞌdĩ ũkpó trũ ãzíla ãmbõgõ ĩꞌdidrị̂ sĩ ĩꞌdi ãzị́táŋá ꞌbã, úríndí ũnzí kí tị la are ãfũjó ãmvé.”

\VS{37}Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ kụ ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá mgbọ rú pírí.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá ũꞌbí
\par }
{\R (Mãtáyõ 8:14-17; Mãrákõ 1:29-34)

\par }{\PP \VS{38}Yẹ́sụ̃ la mụ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ aꞌbelé ꞌbo, mụ Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ drị́ko gá ịsụ́ Sị̃mọ́nị̃ ꞌbã ĩdrâ la drị̃ cị agá ãyánĩ sĩ, ụrụꞌbá la ko sĩ tị̃rị̃-tị̃rị̃, nze kí vú la Yẹ́sụ̃ nî aꞌị́ kí ĩꞌdi ũkú ꞌdã adríjó.

\VS{39}Yẹ́sụ̃ mụ pá tulé mgbọ́lọ́ ĩꞌdidrị̂ andre gá, jọ ãyánĩ ꞌba aꞌbe ĩꞌdi rá. Ãyánĩ aꞌbe gbõgbõ ĩꞌdi rá, imbá ru ụrụgá iꞌdó íyóŋá iyólé ĩꞌbanî.


\par }{\PP \VS{40}Ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru ꞌdĩ, ꞌbá ĩꞌbã wọ̃rị́ka ꞌbã kí adrujó ãyánĩ ũví ndú-ndú ri kí ájí kí Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé, ụ̃tị̃ drị́ kí ụrụꞌbá gá, adrí kí pírí.

\VS{41}Úríndí ũnzí ãfũ ꞌbá ũꞌbí kí agâlé ụ̃lụ́lụ́ uꞌbéŋâ trũ “Mi Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi!” Yẹ́sụ̃ ꞌbã úríndí ũnzí ꞌbaní ãzị́táŋá ꞌbã jọ kí ị́jọ́ ku, are kí rá ãꞌdusĩku nị̃ kí ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi rĩ gá rá.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ imbá ꞌbá kî
\par }
{\R (Mãrákõ 1:35-39)

\par }{\PP \VS{42}Ụ̃ꞌbụ́tị ãzí rĩ sĩ Yẹ́sụ̃ aꞌbe táwụ̃nị̃ ꞌdã ꞌi mụ ãngũ ꞌbá kóru la gá. ꞌBá ru tralépi wẽwẽ rú ꞌdĩ ri kí ĩꞌdi ndrụ̃lé. Kí dó mụ ĩꞌdi ịsụ́lé ꞌbo, aꞌị́ kí ĩꞌdi kí aꞌbejó ku.

\VS{43}Wó umvi ĩꞌbaní, “Lẽ má ũlũ ị́jọ́ mgbã
Sụ́rụ́ Ãdróŋá\FTNT{‡}{{\FR 4:43 }{\FR{4:43
}}{\FQA{Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂
}}{\FT{ĩꞌdi ũkpõ Ãdróŋá drị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá pajó rĩ ꞌi.
}}} drị́ gá rĩ ãngũ ãzí ri kí agá ĩndĩ, ꞌdĩ bãsĩ ị́jọ́ áma tị ãpẽjó rĩ ꞌi.”

\VS{44}Ri acị́lé ị́jọ́ ũlũlé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agâ sĩ ãngũ Yụ̃dị́yã drị̂ agá pírí.




\par }\Chap{5}{\SH Yẹ́sụ̃ ãpẽ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé drị̃drị̃ rĩ kî
\par }
{\R (Mãtáyõ 4:18-22; Mãrákõ 1:16-20)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yẹ́sụ̃ ꞌbã pá tu agá mĩrĩ
Gẹ̃nẹ̃sãrẹ́tị̃ tị gá, ũꞌbí tra kí ru andre la gá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ arelé,

\VS{2}ndre ị̃yị́ ꞌbã gọ́rọ̃tị́yọ̃ gá ꞌdãá íꞌbó kí ị̃rị̃ ꞌbá ị̃ꞌbị ꞌbelépi rĩ ꞌbã kí aꞌbelé ꞌdĩ sĩ kí ĩꞌbã ímbá kí ũjĩ agá rĩ.

\VS{3}Fi íꞌbó ãlu rĩ ꞌbã ãzí agá ꞌdĩ Sị̃mọ́nị̃ drị́ rĩ ꞌi, jọ ꞌbã pẽ ĩꞌdi were agâlé ru angájó gọ́rọ̃tị́yọ̃ gá ꞌdãá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ri íꞌbó agá ꞌdãá ꞌbá kí imbálé gọ́rọ̃tị́yọ̃ tị gá ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{4}Ĩꞌdi mụ ị́jọ́ jọŋá delé ꞌbo, jọ Sị̃mọ́nị̃ nî, “Ípẽ íꞌbó ꞌi ị̃yị́ kị́rị́ rĩ gá, íꞌbe ímbá ị̃ꞌbị ꞌbejó ala gá ꞌdãá.”

\VS{5}Sị̃mọ́nị̃ umvi, “Ãmbógó ãnga ãzị́ ị́nị́-ãrã tí ãma aꞌbé ị̃ꞌbị ãluŋá la ku, wó ãma dó ímbá kí ꞌbe rá la ị́jọ́ mî jọlé ꞌdĩ sĩ.”

\VS{6}ꞌBá ꞌdĩ kí dó mụ idélé la ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ áni ꞌbo, ị̃ꞌbị ꞌde dó ĩꞌbaní wẽwẽ rú ímbá iꞌdó kí dó asilé asî.

\VS{7}Umve kí dó ꞌbá kí andre gá ꞌdã kí kí ãzãkolé, amụ́ kí rá íꞌbó ị̃rị̃ ꞌdã ga kí tré iꞌdó kí dó ꞌdelé ị̃yị́ ị̃ndụ́.


\par }{\PP \VS{8}Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ la mụ ndrelé la ꞌdĩ ꞌbã áni, ꞌbe ru Yẹ́sụ̃ pálé gá jọ ĩꞌdiní, “Mí ĩdã mi áma andre gá ꞌdâ Úpí, ma ꞌbá ũnzí la!”

\VS{9}ꞌBá ĩꞌdi andre gá ꞌdâ ri kí ĩꞌdi trũ pírí aru kí aru-arû ị̃ꞌbị ĩꞌbã kí rụlé ꞌdã sĩ.

\VS{10}ꞌBá ãzí ngalépi ĩꞌdi abe Zĩbĩdáyõ ꞌbã ngọ́pịka Yãkóꞌbõ kí Yõhánã be aru kí vâ ĩndĩ. Yẹ́sụ̃ jọ Sị̃mọ́nị̃ ní, “Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku, iꞌdójó ãndrũ kpere drị̃lẹ́ gâlé mi adru ꞌbá ꞌbá kí atrálépi áma nị̃jó rĩ ꞌi.”

\VS{11}Anzé kí dó íꞌbó kí ị̃yị́ ꞌbã gọ́rọ̃tị́yọ̃ gá ꞌdõlé, aꞌbe kí ãko pírí kí cã bĩ kí Yẹ́sụ̃ vú áyụ.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá ãrí ꞌbã nalé rá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 8:1-4; Mãrákõ 1:40-45)

\par }{\PP \VS{12}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi táwụ̃nị̃ ãzí agá, ꞌbá ãrí ꞌbã nalé rá la ꞌdãá cí. Ĩꞌdi mụ Yẹ́sụ̃ ndrelé ꞌbe ru vũ gá su drị̃ vụ̃rụ́ iꞌdó mãmálá ꞌbãlé, “Ãmbógó, ídrĩ lẽ la rá, mí icó áma adrílé rá.”

\VS{13}Yẹ́sụ̃ su drị́ ĩꞌdi rụ̂lé ãzíla aló dó sĩ ágọ́bị̂ jọ ĩꞌdiní, “Álẽ rá. Mí adru ãlá ru.” Cọtị ãrí abe ĩꞌdi rá.

\VS{14}ꞌDãá Yẹ́sụ̃ azị ĩꞌdiní ũkpó ru, “Lẽ ílũ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá ãzí ní ku, Wó ímụ ími ụrụꞌbá iꞌdalé átáló ídétáŋá idélépi rĩ ꞌbanî, ãzíla ífẽ ãko ándrá fẽtáŋá ru Mụ́sã ꞌbã azịlé ꞌbá ãrí ꞌbã nalé adrílépi rá rĩ ꞌbaní sĩ ị́jọ́ vú nzejó rĩ ĩꞌbadrị́.”


\par }{\PP \VS{15}Wó ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̃ gá rĩ kụ ị̃dị́-ị̃dị́ mgbọ rú, ꞌbá ũꞌbí amụ́ kí ị́jọ́ arelé ĩꞌdi tị gá ãzíla ꞌbá kí agá ꞌdãá ãyánĩ rú rĩ adrí kí ãyánĩ kí rụlépi rĩ kí sĩ.

\VS{16}Ĩꞌdi vâ ru nze mụlé ãngũ ꞌbá kóru rĩ gá Ãdróŋá aꞌị́lé cící.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá acálépi rá la
\par }
{\R (Mãtáyõ 9:1-8; Mãrákõ 2:1-12)

\par }{\PP \VS{17}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yẹ́sụ̃ ꞌbã ị́jọ́ ũlũ agá ꞌdâ, ꞌbá
Fãrĩsáyĩ rú la ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí abe angálépi táwụ̃nị̃ ãzí Gãlị́lị̃ gá rĩ kí agá, Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãzíla táwụ̃nị̃ Yụ̃dị́yã gá rĩ kí ãzí agá ꞌdãá rĩ kí ĩndĩ. Ũkpõ Ãdróŋá drị́ gá rĩ Yẹ́sụ̃ ní cí sĩ ãyánĩ ꞌbaní adríjó.

\VS{18}ꞌBá ãzí amụ́ kí ágọ́bị́ ãzí ãcá trũ la ꞌdụlé bị́rị̃sị̃ sĩ ãzíla ụ̃ꞌbị̃ kí ĩꞌdi agụlé jó agâ sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá.

\VS{19}Wó ꞌbá ꞌbaní ru trajó tré rĩ sĩ, ịsụ́ kí gẹ̃rị̃ sĩ fijó jó agâlé ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, tụ kí ụrụgá jó drị̃ gá, unze kí tégũlã ꞌbã ãzí kí, ịsị́ kí ĩꞌdi vụ̃rụ́ Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá ꞌdõlé ala gâ sĩ ĩꞌdi ꞌbã bị́rị̃sị̃ trũ pírí.

\VS{20}Yẹ́sụ̃ la mụ ĩꞌbã ãꞌị̃táŋá íngõpí yã rĩ ndrelé ꞌbo, jọ, “Mâ wọ̃rị̂, ị́jọ́ ũnzí mídrị̂ kí útrũ kí rá.”


\par }{\PP \VS{21}ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ꞌdĩ kí abe ũrã kí ị́jọ́ kí agâlé cénĩ-cénĩ rú jọ kí, “Ágọ́bị́ ru ꞌbãlépi Ãdróŋâ rú ꞌdĩ ãꞌdi ꞌi? Ãdróŋâ ꞌi áꞌdụ̂sĩ icó ị́jọ́ ũnzí trũlé rá rĩ gá nĩ.”

\VS{22}Wó Yẹ́sụ̃ nị̃ ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũrãlé kí ásị́ gâlé rĩ cé, zị kí, “Ĩmi ị́jọ́ ꞌdĩ kí ũrã ĩmi ásị́ gâlé íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?

\VS{23}Ị́jọ́ íngõ áŋmátrẽ rú la nĩ yã, jọjó la Ị́jọ́ ũnzí mídrị̂ kí útrũ kí rá rĩ ꞌi, jõku jọjó la ‘Mí angá ụrụgá ãzíla ímụ rĩ ꞌi yã?’

\VS{24}Wó ị́jọ́ ꞌdĩ dó fẽ ĩmi dó sĩ nị̃ la
Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã ũkpõ cí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ sĩ ị́jọ́ ũnzí trũjó.” Yẹ́sụ̃ jọ dó ꞌbá ãcá trũ rĩ ní, “Mí angá ụrụgá, íꞌdụ mî bị́rị̃sị̃ ãzíla ímụ lị́cọ́ gá.”

\VS{25}Cọtị ágọ́bị̂ angá ụrụgá ꞌbá pírí kí mịfị́ trũ, ꞌdụ ĩꞌdi ꞌbã bị́rị̃sị̃ ĩꞌdi sĩ ru lajó rĩ, mụ dó lị́cọ́ gá Ãdróŋâ ị́cụ́ŋâ trũ.

\VS{26}ꞌBá pírí uꞌá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ. Ụ̃rị̃ fi kí ásị́ gá ũkpõ Ãdróŋá drị̂ sĩ, ịcụ́ kí Ãdróŋá ꞌi, jọ kí, “Ãndre ãko ãzí ụ̃sụ̃táŋá ru la kí ãndrũ.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã Lẹ́vị̃ umvejó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 9:9-13; Mãrákõ 2:13-17)

\par }{\PP \VS{27}Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã vúlé gá, Yẹ́sụ̃ aꞌbe tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã ꞌi, ĩꞌdi ꞌbã mụ agá, ndre ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi la ãngũ ꞌbá kí sĩ mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbejó rĩ gá, rụ́ la Lẹ́vị̃ ꞌi.
\FTNT{*}{{\FR 5:27 }{\FR{5:27
}}{\FQ{Lẹ́vị̃
}}{\FT{ꞌbã rụ́ ãzí rĩ
}}{\FQA{Mãtáyõ ꞌi.
}}} Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Mí ãbĩ áma vú.”

\VS{28}Lẹ́vị̃ aꞌbe ãko pírí kî, angá ụrụgá, bĩ dó Yẹ́sụ̃ vú.


\par }{\PP \VS{29}Lẹ́vị̃ ꞌbã ụ̃mụ̃ ãmbógó la lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ agá Yẹ́sụ̃ nî, ꞌbá ãzí ĩndĩ rĩ kí ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ kí ꞌbá ãzí ꞌdĩ abe.

\VS{30}Wó ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ abe unu kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí bị́lẹ́ gá zị kí, “Ĩmi íná na ãzíla ãko mvụ ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi ꞌdĩ abe vâ ꞌbá ũnzí ꞌdĩ abe la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”


\par }{\PP \VS{31}Yẹ́sụ̃ umvi kí, “ꞌBá ídri rĩ lẽ kí írúwá ku wó ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí mụ írúwá gá nĩ.

\VS{32}Má amụ́ ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdõlé ꞌbá múké rĩ ꞌbaní lũlé la ꞌba uja kí ásị́ íni ku. Má amụ́ ꞌbá ũnzí rĩ kí umvelé ásị́ ujajó ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kî sĩ.”


\par }{\SH Ãko úꞌdí rĩ usa kí ru ụ̃kụ rĩ be ku
\par }
{\R (Mãtáyõ 9:14-17; Mãrákõ 2:18-22)

\par }{\PP \VS{33}ꞌBá ãzí rĩ jọ kí Yẹ́sụ̃ ní, “ꞌBá Yõhánã ꞌbã imbálé rĩ kí íná gã nalé úmgbé sĩ Ãdróŋá aꞌị́jó, ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbã kí imbálé rĩ kí vâ ꞌdĩ áni ĩndĩ. Wó ꞌbá mídrị́ mî imbálé ꞌdĩ gã kí ꞌbãngá íná sáwã were ãni ku la ãꞌdu sĩ?”


\par }{\PP \VS{34}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ãmụ́ ị́zị́gọ́ drị̂ ꞌbã kí drĩ adru agá ĩꞌdi andre gá ꞌdĩ, ícó ãmụ́ kí aꞌbelé uꞌálé ãko ãzí naŋâ kóru ị́zị́gọ́ ꞌbã adru agá ĩꞌba abe cí rĩ gá rá yã? ꞌDĩ áni la ꞌdáyụ!

\VS{35}Wó ụ́ꞌdụ́ ãzí la amụ́ lé ꞌdĩ, ála mụ ị́zị́gọ́ ꞌdụlé ĩꞌba rụ́ ꞌdâ rá. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã kí dó ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka ꞌbã kí íná gãjó najó rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{36}Yẹ́sụ̃ jọ vâ ĩꞌbaní ị́jọ́ ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ sĩ: “ꞌBá icó bõngó úꞌdí rĩ ụrụꞌbá gá úkõ la ãsĩlé sĩ ụ̃kụ rĩ ịgbẹjó la ku. Drĩ kí idé la ꞌdĩ ꞌbã áni rá yã áni, kí bõngó úꞌdí ꞌdã iza, bõngó tá vâ ĩꞌbã kí ãsĩlé úꞌdí ꞌdã ụrụꞌbá gá rĩ icó kí ru ajílé bõngó ụ̃kụ rĩ be ku.

\VS{37}Ĩmi icó ímbátáŋá mádrị̂ kí icílé lãꞌbĩ ĩmi ãni ídu rĩ abe ku.
\FTNT{†}{{\FR 5:37 }{\FR{5:36-37
}}{\FT{Tị ꞌbá Gị̃rị́kị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ sĩ, sĩ kí,
}}{\FQA{ꞌBá icó kí vâ wáyĩnĩ úꞌdí rĩ ũsũlé íníríkó ụ̃kụ agá ku, drĩ kí ũsũ la rá yã áni, wáyĩnĩ ꞌdã la íníríkó ụ̃kụ icólépi ru ꞌa selépi ku ꞌdã asi rá. Wáyĩnĩ dó uja asulé vụ̃rụ́ ãzíla íníríkô dó ru iza rá.
}}}

\VS{38}ꞌBá kí bãsĩ rá la wáyĩnĩ ụ̃sụ̃ íníríkó úꞌdí rĩ kí agá.

\VS{39}ꞌBá lẽ kí vâ wáyĩnĩ úꞌdí rĩ ku drĩ kí angá ụ̃kụ rĩ mvụlé rĩ gá, ãꞌdusĩku ũrã kí wáyĩnĩ ụ̃kụ rĩ múké sĩ ndẽ úꞌdí rĩ rá.”




\par }\Chap{6}{\SH Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi úpí Sãbátũ drị̂ ꞌi
\par }
{\R (Mãtáyõ 12:1-8; Mãrákõ 2:23-28)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi imbálé rĩ abe alị agá ámvụ́ ãná
\FTNT{*}{{\FR 6:1 }{\FR{6:1
}}{\FT{Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ãzíla Mũndú tị sĩ ála
}}{\FQ{ãná
}}{\FT{ꞌdĩ umve ngánũ.}}} ãni la agâ sĩ Sãbátũ sĩ. ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ iꞌdó kí ãná drị̃kã ũndĩlé. Ani kí ãná ꞌdã kí kí drị́ gá, na kí kí rá.

\VS{2}ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú la zị kí kî, “Ĩmi ị́jọ́ ãzị́táŋá ꞌbã ãꞌị̃lé idé Sãbátũ sĩ ku rĩ idé Sãbátũ sĩ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”
\FTNT{†}{{\FR 6:2 }{\FR{6:2
}}{\FT{ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ãꞌị́ kí únga ãzị́
}}{\FQ{Sãbátũ sĩ
}}{\FT{ku.}}}


\par }{\PP \VS{3}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩlã ị́jọ́ ándrá úpí Dãwụ́dị̃ ꞌbã idélé ꞌbá ĩꞌdidrị̂ abe sáwã ĩꞌbã kí adrujó ãbị́rị́ sĩ rĩ ku yã?

\VS{4}Fi jó Ãdróŋá drị̂ agâlé, aꞌdụ́ mũkátĩ fẽlé Ãdróŋá nî, na wókõ la fẽ vâ wókõ ãzí rĩ ãgọbị ĩꞌdidrị́ ꞌdĩ ꞌbanî. Wó ãzị́táŋá Yãhụ́dị̃ drị̂ ãꞌị̃ ãtalo ãzí ní ãko ꞌdã nalé ku pẽ lú ꞌbá ídétáŋá idélépi rĩ ꞌi áꞌdụ̂sĩ.”


\par }{\PP \VS{5}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ĩꞌdi Úpí Sãbátũ drị́ gá rĩ ꞌi.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã ágọ́bị́ drị́ acálépi rá rĩ adríjó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 12:9-14; Mãrákõ 3:1-6)

\par }{\PP \VS{6}Sãbátũ ãzí rĩ sĩ Yẹ́sụ̃ mụ filé ímbátáŋá imbálé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá. Ágọ́bị́ ãzí drị́ la ãndá rĩ ꞌbã sĩ acájó rá la ꞌdãá cí.

\VS{7}ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ꞌdĩ abe ri kí jõ kí Yẹ́sụ̃ tị gá ị́jọ́ ịsụ́ sĩ ĩꞌdi drị̃ gá ị́jọ́ lịjó ĩꞌdi ĩꞌbã ãzị́táŋá izajó rĩ sĩ íngoní ru yã rĩ ndrụ̃lé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbã kí mịfị́ Yẹ́sụ̃ rụ́ múké-múké ndrejó la ĩꞌdi nõ ꞌbá adrí Sãbátũ sĩ rá yã áni.


\par }{\PP \VS{8}Wó Yẹ́sụ̃ nị̃ ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũrãlé kí ásị́ gâlé rĩ kí cé, jọ ágọ́bị́ drị́ ãcá trũ rĩ ní “Mí amụ́ ãzíla ítu pá ꞌbá pírí kí drị̃lẹ́ gá ꞌdâ.” Idé ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌdinî rĩ áni.

\VS{9}ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá Yẹ́sụ̃ zị ꞌbá ꞌdĩ kî, “Ãzị́táŋá ãmadrị́ Yãhụ́dị̃ drị̂ ãꞌị̃ ꞌbá ꞌbaní ị́jọ́ íngõ idélé Sãbátũ sĩ? Ị́jọ́ múké rĩ idéjó rĩ yã jõku ị́jọ́ ũnzí rĩ idéjó rĩ yã; ꞌbá ídri pajó yã jõku ꞌbá ꞌdịjó?”

\VS{10}Undré ãngũ kí mịfị́ gâ sĩ pírí, jọ dó ágọ́bị̂ ní, “Mí ĩjũ ími drị́ ꞌdĩ ꞌi.” Ágọ́bị̂ idé ị́jọ́ ꞌdã cécé Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé rĩ áni, ãzíla drị̂ itú ru ãlápítí ru.

\VS{11}Ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ sĩ acá kí ũmbájírílí, iꞌdó kí ị́jọ́ jọlé kí drĩdríŋĩ gá kí ãꞌdu idé Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá yã rĩ gá.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã ꞌbá imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ kí ũpẽjó ụ̃pị́gọ́ŋá ru rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 10:1-4; Mãrákõ 3:13-19)

\par }{\PP \VS{12}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã vúlé gá cọtị, Yẹ́sụ̃ mụ tụlé ꞌbé ãzí sị́ gá Ãdróŋá zịlé zị Ãdróŋá ị́nị́-ãrã.

\VS{13}Ụ̃ꞌbụ́tị la sĩ umve ꞌbá ĩꞌdiní imbálé rĩ kí amụ́lé ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé. Ũpẽ ꞌbá ĩꞌdiní imbálé ꞌdĩ kí agá ꞌbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí adrujó ĩꞌdi ꞌbã
ụ̃pịgọŋa ru.

\VS{14}ꞌBá ꞌdĩ kí rụ́: Sị̃mọ́nị̃ (Yẹ́sụ̃ ꞌbã umvelé Pétẽrõ ꞌi rĩ) kí ádrị́pị̃ Ãndẽríyã be, Yãkóꞌbõ kí ádrị́pị̃ Yõhánã be, Fị́lị́pọ̃ ꞌi Bãrĩtõlõmáyõ ꞌi,

\VS{15}Mãtáyõ ꞌi, Tómãsĩ ꞌi, Yãkóꞌbõ Ãlĩfáyõ ngọ́pị ꞌi, Sị̃mọ́nị̃ angálépi amụtị ꞌbá ãꞌdị́ ꞌdịlépi lẽjó adrujó ꞌbá Rụ́mị̃ rú rĩ kí pálé gá ku rĩ ꞌi,

\VS{16}Yụ́dãsị̃
\FTNT{‡}{{\FR 6:16 }{\FR{6:16
}}{\FQ{Yụ́dãsị̃ Yãkóꞌbõ
}}{\FT{ngọ́pị ála ĩꞌdi umve Mãtáyõ 10:3 agá
}}{\FQA{Tãdáyõ ꞌi.}}} Yãkóꞌbõ ꞌbã ngọ́pị ꞌi ãzíla Yụ́dãsị̃ Ị̃sị̃kãrị́yọ́tị̃ acálépi vúlé vúlé ru ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ ꞌi.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ imbá ꞌbá kî adrí vâ kî
\par }
{\R (Mãtáyõ 4:23-25)

\par }{\PP \VS{17}Yẹ́sụ̃ la mụ asị́lé ꞌbé sị́ gâlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ụ̃pị́gọ́ŋá ru rĩ abe ꞌbo, tu kí pá ꞌbá ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã imbálé ũꞌbí ꞌdĩ kí abe ãngũ ule la agá. ꞌBá ũꞌbíkãnã ru tralépi angálépi Yụ̃dị́yã agá vâ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãzíla táwụ̃nị̃ ị̃yị́tị gá Tụ́rọ̃ gá ãzíla vâ Sị̃dọ́nị̃ gá.

\VS{18}ꞌBá ꞌdĩ amụ́ kí Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé ị́jọ́ ĩꞌdi tị gá rĩ arelé, ãzíla amụ́ kí vâ ru fẽlé adrílé ãyánĩ ĩꞌbã rĩ kí agá. ꞌBá vâ úríndí ũnzí ꞌbã sĩ ĩꞌbaní ũcõgõ fẽjó ꞌdĩ amụ́ kí ĩndĩ, adrí kí vâ rá.

\VS{19}ꞌBá pírí ụ̃ꞌbị̃ kí Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá alólé, ãꞌdusĩku ũkpõ Ãdróŋá drị̂ ri ãzị́ ngalé ĩꞌdi rụ̂ sĩ ꞌbá kí adríjó pírí.


\par }{\SH Sụ̃sụ́ wiŋá kí ꞌbá triŋá be
\par }
{\R (Mãtáyõ 5:1-12)

\par }{\PP \VS{20}Yẹ́sụ̃ ndre ãngũ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌba rụ̂lé jọ,

\par }{\Q “Ĩmi drị̃lẹ́ba ru ĩmi ꞌbá lẽmẽrí ꞌdĩ,

\par }{\QB ãꞌdusĩku Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá rĩ ĩmi ãni!


\par }{\Q \VS{21}Ĩmi Drị̃lẹ́ba rú ĩmi ꞌbá ãbị́rị́ ꞌbã fụlé úꞌdîꞌda ꞌdĩ ꞌbanî,

\par }{\QB ãꞌdusĩku ĩmi mụ agalé rá!

\par }{\Q Ĩmi drị̃lẹ́ba rú ĩmi ꞌbá áwáŋá awálépi úꞌdîꞌda ꞌdĩ,

\par }{\QB ãꞌdusĩku ĩmi drụ́zị́ vúlé vúlé ru gụgụ̃!


\par }{\Q \VS{22}Ĩmi Drị̃lẹ́ba rú ꞌbá drĩ kí ĩmi ngụ̃ ũnzí,

\par }{\QB drĩ kí ĩmi gã úmgbé, drĩ kí ĩmi uꞌdá,

\par }{\QB drĩ kí ĩmi gã jọjó la ĩmi ꞌbá ũnzí la Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã ị́jọ́ sĩ!


\par }{\PP \VS{23}“Ĩmi uꞌá ãyĩkõ sĩ sáwã ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã kí ru idéjó rĩ sĩ, ãꞌdusĩku ĩꞌbã áyị́pịka fẽ kí ándrá vâ ũcõgõ nãbịya ꞌbaní ꞌdĩ ꞌbã áni. Ĩmi umvú ãyĩkõ sĩ ãꞌdusĩku Ãdróŋá mba ĩminí ũyá ãzí tã ãmbógó la ꞌbụ̃ gâlé ꞌdã.


\par }{\Q \VS{24}“Ĩmi drị̃lẹ́ ũnzí ĩmi ꞌbá ãko trũ wẽwẽ rú ꞌdĩ;

\par }{\QB ãyĩkõ ĩmidrị̂ ĩmi ịsụ́lé ꞌdĩ ãsị̃ ꞌbãngá ãndrũ ꞌbo.


\par }{\Q \VS{25}Ĩmi drị̃lẹ́ ũnzí ĩmi ꞌbá ãko nalépi ꞌa gá tré ãndrũ ꞌdĩ;

\par }{\QB ãbị́rị́ la drụ́zị́ ꞌde ĩmi drị́ko gá nĩ.

\par }{\Q Ĩmi drị̃lẹ́ ũnzí ĩmi ꞌbá sị́ imve iyálépi gụjó ãndrũ ꞌdĩ;

\par }{\QB ĩmi vúlé vúlé ru drụ́zị́ mị́ndrẹ mvụ áyụ.


\par }{\Q \VS{26}Ĩmi drị̃lẹ́ ũnzí ími ꞌbá ꞌbá pírí ꞌbã kí ịpị́lé ịpị́-ịpị̂ ꞌdĩ;

\par }{\QB ĩꞌbã áyị́pịka ịpị́ kí ándrá vâ nãbịya ĩnzõ rú rĩ kí cécé ꞌdĩ ꞌbã áni.”


\par }{\SH ꞌBá Yẹ́sụ̃ drị̂ ꞌbã lẽ kí ĩꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá kí lẽlẽ
\par }
{\R (Mãtáyõ 5:38-48; 7:12a)

\par }{\PP \VS{27}Yẹ́sụ̃ mụ ĩꞌdi ꞌbã ímbátáŋâ trũ drị̃ gá jọ, “Wó álũ ĩminí ĩmi ꞌbá áma arelépi ꞌdĩ: ĩlẽ mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí lẽlẽ, ĩmi idé ị́jọ́ múké ꞌbá ĩmi ngụ̃lépi ũnzí rĩ kí ụrụꞌbá gá.

\VS{28}Ĩwi sụ̃sụ́ ꞌbá ĩmi alụ́lépi rĩ ꞌbanî, ĩzị Ãdróŋá ꞌbá ĩmi idélépi ũnzí rĩ ꞌbanî.

\VS{29}ꞌBá ãzí drĩ ími nábí úkõ ãlu rĩ gá rĩ sa, mí uja vâ úkõ ãzí rĩ salé ĩndĩ. ꞌBá ãzí drĩ mî kọ́tị̃ pa, ífẽ ꞌbã ꞌdụ sátĩ ĩndĩ.

\VS{30}Ífẽ ãko ꞌbá pírí ãko aꞌị́lépi mídrị́ rĩ nî, mí aꞌị́ ꞌbá ãko aꞌị́lépi mídrị́ rĩ drị́ ãrígó la ku.

\VS{31}Mí idé ị́jọ́ ꞌbá kí ụrụꞌbá gá cécé tá mî lẽlé ꞌba idé kí míní rĩ ꞌbã áni.


\par }{\PP \VS{32}“Ĩdrĩ ꞌbá ĩmi lẽlépi ꞌdĩ kí lẽ áꞌdụ̂sĩ, ãzãkoma la dó adru ĩminí íngoní? Átã ꞌbá ũnzí rĩ lẽ kí vâ ꞌbá kí lẽlépi rĩ kí rá.

\VS{33}Ĩdrĩ mũkẽ ꞌdĩ áni rĩ idé ꞌbá mũkẽ idélépi ĩminí rĩ ꞌbaní áꞌdụ̂sĩ, ãzãkoma la ĩminí íngoní? Átã ꞌbá ũnzí rĩ kí vâ mũkẽ ꞌdĩ áni rĩ idé ĩndĩ.

\VS{34}Ĩdrĩ mọ̃rị́ fẽ lú ꞌbá icólépi ũfẽlépi la rá rĩ ní áꞌdụ̂sĩ, ãzãkoma la ĩminí íngoní? Átã ꞌbá ũnzí rĩ kí vâ mọ̃rị́ fẽ ꞌbá ũnzí rĩ ꞌbaní kí vâ ásị́ ꞌbã ĩꞌbaní ãrígó tị la ũfẽjó vúlé.


\par }{\PP \VS{35}“ꞌBo ĩlẽ mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí cí, ĩmi idé mũkẽ kí ụrụꞌbá gá, ĩfẽ ĩꞌbaní mọ̃rị́ ũfẽŋâ kóru. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũyá ĩmi ãni la ãmbógó ru ãzíla ĩmi dó adru Ãdróŋá Ãmbógó Ụrụgá Ãndânĩ rĩ ꞌbã anzị, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ́ ru ꞌbá ãwãꞌdĩfô kóru ãzíla ũnzí ꞌdĩ ꞌbanî.

\VS{36}Ĩmi ásị́ ꞌbã adru ị̃gbẹ́ ru cécé ĩmĩ Átẹ́pị Ãdróŋá ásị́ ꞌbã adrujó ị̃gbẹ́ ru rĩ sĩ.”


\par }{\SH Ĩlị ị́jọ́ ꞌbá ãzí drị̃ gá ku
\par }
{\R (Mãtáyõ 7:1-5)

\par }{\PP \VS{37}“Ĩlị ị́jọ́ ꞌbá ãzí drị̃ gá ku, Ãdróŋá la mụ ị́jọ́ lịlé ĩmi drị̃ gá ku. Ãzíla ĩlị ị́jọ́ ꞌbá drị̃ gá ĩꞌdi ndẽjó la ku, Ãdróŋá la mụ ị́jọ́ lịlé ĩmi drị̃ gá ĩmi ndẽjó ku. Ĩmi aꞌbe ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ꞌbã ãni ála vâ sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị̂ kí aꞌbe rá.

\VS{38}Ĩfẽ ãko ꞌbá ꞌbanî, ꞌbá kí vâ sĩ ĩminí ãko fẽ ĩndĩ. Ãdróŋá la ĩminí ãko fẽ ĩndrã kóru drĩ ndre la ĩmi ꞌbá ꞌbaní fẽ la ĩndrã kóru ásị́ pírí sĩ rĩ gá. Gẹ̃rị̃ ĩmĩ ãko fẽjó ꞌbá ꞌbaní rĩ Ãdróŋá la vâ fẽ la ĩminí ꞌdã ꞌbã áni.”


\par }{\PP \VS{39}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ ꞌi, “ꞌBá mịfị́ kóru rĩ icó vâ ꞌbá ãzí mịfị́ kóru rĩ drị̃ ꞌdelé ku; drĩ ꞌde la rá, kí ị̃rị̃ trá aꞌdé ꞌbụ́ agá.

\VS{40}ꞌBá imbálé imbâ rĩ ndẽ ímbápị ĩꞌdidrị̂ ku; wó ꞌbá imbálé imbâ rĩ drĩ ímbátáŋá ĩꞌdi imbájó rĩ de ꞌbo, ĩꞌdi adru cécé ꞌbá ĩꞌdi imbálépi rĩ áni.


\par }{\PP \VS{41}“Mi ife fú mí ádrị́pị mịfị́ gá rĩ ndre rá, wó mí icó ásị́ ꞌbãlé ũgórókóꞌbõ ími mgbã rĩ mịfị́ gá rĩ drị̃ gá ku ãꞌdu sĩ?

\VS{42}Mí icó jọlé la, ‘Má ádrị́pị, mí ají má ãpẽ ife fú ími mịfị́ gá rĩ ꞌi,’ wó mi icó ũgórókóꞌbõ ími mgbã rĩ mịfị́ gá rĩ ndrelé ku íngoní ru? Ĩmi ꞌbá ru ꞌbãlépi ĩnị̃ ị́jọ́ cé ꞌdĩ! Drị̃drị̃ la mí ãpẽ ũgórókóꞌbõ ími mgbã rĩ mịfị́ gá rĩ ráká ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mi dó sĩ ãngũ ndre ãlá ru ife fú mí ádrị́pị mịfị́ gá rĩ ãpẽjó ĩndõ.”


\par }{\SH Ife ãka la be
\par }
{\R (Mãtáyõ 7:16-20; 12:33-35)

\par }{\PP \VS{43}“Ife múké rĩ ka ífí ũnzí la ku, jõku ife ũnzí rĩ ka ífí múké la ku.

\VS{44}Ála ife ãlu-ãlu nị̃ ífí ĩꞌdi ꞌbã kalé rĩ sĩ; ícó wộmbẹ̃ ãtĩlé ĩlá ụrụꞌbá gá jõku úlúgó ãka ãtĩlé ụ́cịkị́ ụrụꞌbá gá ku.

\VS{45}ꞌBá múké rĩ la ꞌbé ị́jọ́ múké rĩ ají angájó ásị́ ĩꞌdi ãni galépi tré ũnĩ sĩ rĩ agá; wó ꞌbá ũnzí rĩ la ị́jọ́ ũnzí rĩ ají angájó ásị́ ĩꞌdi ãni galépi tré ũnzĩkãnã sĩ rĩ agá. Tị la ị́jọ́ galépi ásị́ agâlé tré rĩ jọ áyụ.”


\par }{\SH ꞌBá ị̃rị̃ jó sịlépi rĩ kî
\par }
{\R (Mãtáyõ 7:24-27)

\par }{\PP \VS{46}“Ĩmi áma umve, Úpí Úpí, wó ĩmi idé ị́jọ́ mâ lũlé ĩminí rĩ kí ku ãꞌdu sĩ?

\VS{47}ꞌBá amụ́lépi má rụ́ ãzíla ị́jọ́ mádrị̂ kí arelépi rĩ ãzíla tã la mbalépi rĩ, ma ĩminí lũ la ĩꞌdi cécé ꞌdĩ ꞌbã áni.

\VS{48}Ĩꞌdi ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã jó sịlépi, ꞌbụ́ galépi mgbi ị̃ndụ́ la ãtị̃lépi írã sĩ rĩ áni. Ị̃yị́ la adị́ jó ụrụꞌbá gâ sĩ icó ĩꞌdi ayalé ku, ãꞌdusĩku ĩꞌdi sịjó ũkpó ru múké-múké rĩ sĩ.

\VS{49}Wó ꞌbá ị́jọ́ mádrị̂ arelépi la rá tã la mbalépi ku rĩ ĩꞌdi ꞌbá jó sịlépi ị̃ndụ́ la ãrị̃lépi vụ̃rụ́ lé írã sĩ ku rĩ áni; ị̃yị́ drĩ dị ụrụꞌbá la gâ sĩ ĩꞌdi gbõgbõ aꞌdé rá aꞌdéŋá la ꞌbã rõyõ ĩꞌdi ꞌbã sĩ andijó ꞌdã ꞌi ũnzí.”




\par }\Chap{7}{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãtíꞌbó ãsĩkárĩ ꞌbã ãmbógó drị̂ adríjó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 8:5-13)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí delé jọlé pírí ꞌbá ꞌbaní ꞌbo, mụ dó Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gá.

\VS{2}Ãsĩkárĩ ãmbógó Rụ́mị̃ rú ꞌdãá la ꞌbã ãtíꞌbó ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba la cí, ĩꞌdi ãyánĩ rú ũnzí-ũnzí lẽ drãlé drã-drã.

\VS{3}Ãmbógó ꞌdĩ la mụ ị́jọ́ arelé Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ꞌbo, pẽ ꞌbá ĩyõ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la kí tị ĩꞌdi aꞌị́lé amụ́lé ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó ꞌdã adrílé.

\VS{4}ꞌBá ꞌdĩ amụ́ kí Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé. Aꞌị́ kí ĩꞌdi ásị́ pírí sĩ, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ ãndá-ãndá ru lẽ mî ãzãkoma rá.

\VS{5}Lẽ ꞌbá ãmadrị̂ kí rá ãzíla sị vâ ãmaní ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ rá.”


\par }{\PP \VS{6}Yẹ́sụ̃ mụ ꞌbá ĩyõ Yãhụ́dị̃ drị́ ꞌdĩ abe. Kí dó mụ acálé ãni rú lị́cọ́ tị gá ꞌbo, ãsĩkárĩ ãmbógó pẽ ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka ãzí kí tị ị́jọ́ ꞌdĩ jọlé Yẹ́sụ̃ nî, “Ãmbógó, ífẽ míní ũcõgõ íni ku. Icó míní afíjó mádrị́ jó agá ꞌdõlé ku,

\VS{7}ãꞌdusĩku má adru ꞌbá múké la ku amụ́jó ími drị̃lẹ́ gá. Wó íjọ lú ị́jọ́ tị sĩ ãtíꞌbó mádrị̂ dó sĩ adrí rá.

\VS{8}Wó ma mâ ngá ꞌbá ãzị́táŋá pálé gá la, ãsĩkárĩ áma pálé gá la kí vâ cí. Ádrĩ jọ la ꞌdĩ ní, ímụ ĩꞌdi mụ rá, ãzíla ãzí ꞌdã ní, mí amụ́, ĩꞌdi amụ́ rá. Ádrĩ jọ la ãtíꞌbó mádrị̂ ní, ꞌba idé íni ĩꞌdi idé la rá.”

\VS{9}Yẹ́sụ̃ ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃, ĩꞌdi mụ ị́jọ́ ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã jọlé rĩ arelé ꞌbo, uja tị ꞌbá ũꞌbí ĩꞌdi vú ãbĩlépi ꞌdĩ ꞌba rụ́ ꞌdõlé jọ, “Ájọ ĩminí, má ịsụ́ drĩ ãꞌị̃táŋá ãmbógó ꞌdĩ ꞌbã áni la ku, Ịsịrayị́lị̃ ãmgbã agá ꞌdâ vâ yu!”

\VS{10}ꞌDã ꞌbã ũngúkú ꞌbá tá tị ãpẽlé ꞌdã gõ kí dó vúlé ãmbógô drị́ko gâlé, ịsụ́ kí dó ãtíꞌbô múké.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ inga ũkú ãwụ́zị́ ru rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi
\par }
{\PP \VS{11}ꞌDã ꞌbã vúlé gá were rú, Yẹ́sụ̃ mụ tọ̃rọ́mẹ́ umvelé Nãyị́nị̃ ꞌi rĩ gá, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ bĩ kí ĩꞌdi vú ꞌbá ru tralépi wẽwẽ rú rĩ abe ĩndĩ.

\VS{12}Yẹ́sụ̃ kí mụ acálé ãni rú tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã ꞌbã kẹ̃jị́tị gá ꞌbo, ꞌbá ãvũ trũ la kí ãfũ agá ãmvé ꞌdõlé. Ágọ́bị́ drãlépi ꞌdã ĩꞌdi lú ngọ́tị́ ágọ́bị́ ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdã ãni la rú nĩ, ꞌbá tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã agá ꞌdãá rĩ kí pírí atrá kí ru awálé ũkû andre gá.

\VS{13}Úpí Yẹ́sụ̃ la mụ ĩꞌdi ízákĩzã ndrelé ꞌbo, ásị́ la gá ũcõgõ fi cí, jọ ĩꞌdiní, “Mí awá ku.”

\VS{14}Mụ sãndụ́kụ̃ ãvũ ꞌdụjó rĩ alólé, gbõgbõ ꞌbá ãvũ ꞌdụlépi rĩ tu kí pá cí. Yẹ́sụ̃ jọ, “Kãrị́lẹ̃ ájọ míní mí angá ụrụgá!”

\VS{15}Cọtị ágọ́bị́ tá drãlépi rá ꞌdĩ angá rilé ị̃ndụ́ sĩ, ãzíla iꞌdó ị́jọ́ jọlé. Yẹ́sụ̃ fẽ dó ĩꞌdi ãndrẽ drị̂lé.


\par }{\PP \VS{16}ꞌBá tá wẽwẽ rú ꞌdĩ acá kí ụ̃rị̃ sĩ, ịcụ́ kí Ãdróŋâ rụ́ jọ kí, “Nábị̃ ãmbógó la angá ãma drĩdríŋĩ gá ꞌbo! Ãndre Ãdróŋá ꞌbã drị́ ꞌbá kí upajó rĩ ꞌbo!”

\VS{17}Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ rĩ kụ sụ́rụ́ Yụ̃dị́yã drị́ ꞌdã agá pírí, ãzíla fũ vâ kpere sụ́rụ́ andre la gá ꞌdãá rĩ gá ĩndĩ.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ kí Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ be
\par }
{\R (Mãtáyõ 11:2-19)

\par }{\PP \VS{18}ꞌBá Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌbã imbálé rĩ nze kí ĩꞌdiní ị́jọ́ pírí Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ꞌdĩ kí vú. Umve ꞌbá ị̃rị̃ kí drĩdríŋĩ gá.

\VS{19}Pẽ kí tị Úpí rụ̂lé ĩꞌdi zịjó, “Mi ꞌbá jọlé ĩꞌdi amụ́ rĩ ꞌi yã, jõku ãtẽ ꞌbá ãzí ndú la yã?”

\VS{20}ꞌBá tá ị̃rị̃ tị ãpẽlé ꞌdĩ kí mụ acálé Yẹ́sụ̃ rụ̂lé ꞌbo, jọ kí ĩꞌdiní, “Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ãpẽ ãma tị mí rụ́ ꞌdõlé ími zịjó, ‘Mi ꞌbá jọlé ĩꞌdi amụ́ rĩ ꞌi yã, jõku ãtẽ ꞌbá ãzí ndú la yã?’ ”


\par }{\PP \VS{21}Sáwã ꞌdã agá ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá wẽwẽ rú ãyánĩ ũví ndú-ndú trũ ꞌdĩ kí, adro úríndí ũnzí kí, ãzíla nzị̃ vâ ꞌbá jõ ãngũ ndrelépi ku ꞌdĩ kí mịfị́.

\VS{22}Umvi dó ꞌbá Yõhánã ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí jọ, “Ĩgõ vúlé Yõhánã rụ̂lé ãzíla ĩlũ ĩꞌdiní ị́jọ́ ĩminí arelé ãzíla ĩminí ndrelé ꞌbo ꞌdĩ kî: ꞌbá mịfị́ kóru rĩ kí ãngũ ndre rá, ꞌbá ãcá trũ rĩ kí acị́ rá, ꞌbá ãrí ꞌbã nalé rá rĩ adrí kí rá, ꞌbá bị́lẹ́ kóru rĩ kí ị́jọ́ are rá, ꞌbá drãlépi rá rĩ angá kí ídri rú rá, ãzíla ála ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũ ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbanî.

\VS{23}Drị̃lẹ́ba ꞌbá ãbãlépi áma ị́jọ́ sĩ ku rĩ nî!”


\par }{\PP \VS{24}ꞌBá Yõhánã ꞌbã tị ãpẽlé ꞌdĩ kí mụ mụlé ꞌbo, Yẹ́sụ̃ iꞌdó ị́jọ́ jọlé ũꞌbí ꞌbaní Yõhánã drị̃ gá: “Ĩfũ ándrá mụlé Yõhánã rụ́ ãngũ kõtórõ rú rĩ gâlé ãꞌdu gá? ꞌBá ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí ru ujajó ujâ cécé ũzú ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã ayalé rĩ áni rĩ ndrelé yã?

\VS{25}Wó Drĩ adru ꞌdĩ ꞌbã áni ku, ĩfũ ándrá ãmvêlé ãꞌdu ndrelé yã? ꞌBá bõngó ũniyambamba ãjẹ̃ rú rĩ sụ̃lépi rĩ ndrelé yã? Yụ, ꞌbá bõngó ãjẹ̃ rú rĩ kí sụ̃lépi ãzíla uꞌálépi ídri áŋmátrẽ agá rĩ kí ála kí ịsụ́ ãngũ ũpi ꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ agá.

\VS{26}Wó ĩfũ ándrá ãmvêlé mụlé ãꞌdu ndrelé yã? Nábị̃ ndrelé yã? Ãndá, ájọ ĩminí, ndẽ nábị̃ rá.

\VS{27}ꞌDĩ ꞌbá ị́jọ́ sĩjó drị̃ la gá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ agá jọlépi la:

\par }{\Q “ ‘Índre drĩ! Ma mụ mâ ꞌbá ị́jọ́ ujílépi la tị pẽlé ími drị̃lẹ́ gâlé ꞌdĩ,

\par }{\QB ĩꞌdi mụ gẹ̃rị̃ idélé míní ími drị̃lẹ́ gâlé.’
\XREF{✡}{{\XO 7:27 }{\XO{7:27
}}{\XT{Mãlákĩ 3:1}}}


\par }{\MM \VS{28}Álũ ĩminí, ꞌbá ũkú ꞌbã tịlé ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá, ꞌbá ãzí Yõhánã ndẽlépi rá la ꞌdáyụ. Wó ꞌbá ĩmbíráŋá ru Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ndẽ ĩꞌdi rá.”

\VS{29}Kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ꞌbá pírí kí ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ kí abe ãꞌị̃ kí gẹ̃rị̃ Ãdróŋá drị̂ kpị rĩ gá rá, ãꞌdusĩku Yõhánã fẽ ándrá ĩꞌbaní bãbụ̃tị́zị̃ nĩ.

\VS{30}Wó ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí ꞌbá ãzị́táŋá imbálépi ꞌdĩ abe gã kí ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã itúlé ĩꞌbanî rĩ úmgbé, ãꞌdusĩku ãꞌị̃ kí Yõhánã ní ĩꞌbaní bãbụ̃tị́zị̃ fẽlé ku.


\par }{\PP \VS{31}Yẹ́sụ̃ zị, “Ma ꞌbá áyi ꞌdĩ agá rĩ kí ụ̃ꞌbị̃ ãꞌdu sĩ ãzíla kí indré ãꞌdu áni?

\VS{32}Kí cécé anzị rilépi ãngũ ĩꞌba ãni avájó rĩ kí agá ãzíla ĩꞌbã ãzí kí umvelépi,

\par }{\Q “ ‘Ãngo ĩminí úngó ũkú ĩgbãŋá drị̂ kí,

\par }{\QB wó ĩtu úngôlé kí ku!

\par }{\Q Ãngo vâ ĩminí úngó ũcõgõ ãrĩ kî,

\par }{\QB wó ĩmi adru vâ ũcõgõ sĩ ku,’ rĩ kí áni.


\par }{\MM \VS{33}Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ amụ́ mvụ wáyĩnĩ ku, na vâ íná ku wó ĩjọ, ‘Ĩꞌdi úríndí ũnzí trũ!’

\VS{34}Wó Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ amụ́, na ãkónã rá, mvụ vâ wáyĩnĩ rá, wó ĩjọ, ‘Ĩndre ĩꞌdi! Ĩꞌdi ꞌbá ãngũ nalépi rọ̃mgbọ́ ru la ãzíla ĩmẽrãlépi íwá sĩ la, ĩꞌdi wọ̃rị́ ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ ꞌbã ãni ꞌbá drolé ãmvé rĩ abe la!’

\VS{35}Wó ũndũwã Ãdróŋá drị̂ la iꞌdá pịrị rá la ꞌbá ãꞌị̃lépi la rá rĩ ꞌba rụ̂ sĩ.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã adrujó Sị̃mọ́nị̃ Fãrĩsáyĩ rú rĩ drị́ jó agá rĩ
\par }
{\PP \VS{36}ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí drĩdríŋĩ gá Sị̃mọ́nị̃ umve Yẹ́sụ̃ ꞌi íná nalé ĩꞌdi be ĩꞌdidrị́kogâlé, Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃ ĩꞌdi ꞌbã umveŋá ꞌdã rá, ri dó vụ̃rụ́ ĩꞌdidrị́ jó agá ꞌdãá sĩ íná najó.

\VS{37}Ũkú ãzí ãwụ́ la táwụ̃nị̃ ꞌdã agá ꞌdãá cí. Ĩꞌdi mụ arelé la Yẹ́sụ̃ la íná na Sị̃mọ́nị̃ Fãrĩsáyĩ rú rĩ drị́ jó agá, aꞌdụ́ cụ́pã ãdu ngụ̃lépi vĩrĩ ãjẹ̃ nalépi ãmbógó la trũ afíjó jó agá ꞌdõlé.

\VS{38}Ãvụ̃ vụ̃rụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã pá kí andre gá. Áwáŋâ trũ ụ̃sụ̃ mị́ndrẹ Yẹ́sụ̃ ꞌbã pá gá. Li mị́ndrẹ ꞌdã kí drị̃ꞌbị́ ĩꞌdi drị̃kã gá rĩ sĩ, ndru pá la ãzíla ụ̃sụ̃ ãdu ngụ̃lépi ãjị̂ trũ vĩrĩ ꞌdã pá la gá.

\VS{39}Ágọ́bị́ tá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ la mụ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí ndrelé ãzíla ũkú ꞌdĩ nị̃lé ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá ꞌbo, ũrã ị́jọ́ ĩꞌdi ásị́ gá cénĩ-cénĩ rú, “Ị́jọ́ ꞌdĩ iꞌda Yẹ́sụ̃ adru nábị̃ ku. Ãdróŋá drĩ ájẹ́ ãndá-ãndá ru tị la ãpẽ nĩ, ĩꞌdi tá nị̃ la ũkú ꞌî alólépi ꞌdĩ ĩꞌdi ũkú íngoní la yã rĩ gá cé. Ĩꞌdi ũkú ị́jọ́ ũnzí idélépi la.”


\par }{\PP \VS{40}ꞌDã ꞌbã vúlé gá Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ãzíla umvi Sị̃mọ́nị̃ ꞌi ũrãtáŋá tá ĩꞌdi ꞌbã ũrãlé ꞌdã sĩ jọ, “Sị̃mọ́nị̃, álẽ ị́jọ́ ãzí jọlé mínî.” Sị̃mọ́nị̃ jọ ĩꞌdiní, ꞌdã múké, Ímbápị, íjọ ị́jọ́ mî lẽlé jọlé mánî rĩ ꞌi.

\VS{41}Yẹ́sụ̃ ũlũ ĩꞌdiní áꞌdígó ꞌdĩ ꞌi, “Ágọ́bị́ ãzí ándrá ãlu fẽ ĩꞌdi séndẽ tãmbalé ãgọbị ị̃rị̃ ꞌbadrị́; fẽ ãlu rĩ drị́ séndẽ ífí-ífí túrú tõwú fẽ vâ ãzí rĩ drị́ séndẽ ífí-ífí kãlị́ tõwú.

\VS{42}Wó ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá ꞌbá ãzí ãlu ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã séndẽ ũfẽlépi rá la yụ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ uja dó kí trũlé ásị́ pírí sĩ rá mọ̃rị́ ĩꞌbã kí ꞌdụlé ꞌdã kî sĩ. Míní ũrãjó la rĩ sĩ, ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá íngõ la ĩꞌdi lẽ ãndânĩ la nĩ?”


\par }{\PP \VS{43}Sị̃mọ́nị̃ umvi, “Ma ũrã ágọ́bị́ mọ̃rị́ ãmbógó ãndânĩ trũlé rá rĩ ꞌi.” Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ mî jọlé ꞌdĩ ĩꞌdi ãndá.”

\VS{44}Uja tị ũkû rụ̂lé, jọ Sị̃mọ́nị̃ ní, “Índre drĩ ũkú ãvụ̃lépi vụ̃rụ́ ꞌdĩ ꞌi mání afíjó mídrị́ko gá ꞌdâ ꞌbo rĩ sĩ, ífẽ mání ị̃yị́ mání sĩ pụ́trụ́ áma pá gá ꞌdĩ kí ũjĩ jó ku, wó ũkú ꞌdĩ ũjĩ áma pá kí mị́ndrẹ ĩꞌdi mịfị́ gá rĩ sĩ ãzíla li vâ kí drị̃ꞌbị́ ĩꞌdi drị̃kã gá rĩ sĩ kí ꞌbãjó ãꞌí ru.

\VS{45}Mí aꞌị́ ma mídrị́ko gá ꞌdõlé zịlé amvuŋá sĩ ku wó iꞌdó tá áma pá ndrulé mâ tá amụ́ agá kpere úꞌdîꞌda.
\FTNT{*}{{\FR 7:45 }{\FR{7:45
}}{\FT{Ũkú ꞌdĩ amụ́ Yẹ́sụ̃ pá ndrulé ícétáŋá ru sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó ĩꞌdi nî.
}}}

\VS{46}Ísũ ãdu áma drị̃kã gá ku wó ũkú ꞌdĩ ụ̃sụ̃ ãdu ĩꞌdi ãni ngụ̃lépi ndrị̃-ndrị̃ rĩ áma pá kí agá

\VS{47}Álũ míní íni, ũkú ꞌdĩ lẽ ma ambamba. ꞌDĩ icé átrũ ĩꞌdi ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã idélé wẽwẽ rú rĩ kí agá rá.”


\par }{\PP \VS{48}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní “Útrũ mi ị́jọ́ ũnzí mî rĩ kí agá rá.”


\par }{\PP \VS{49}ꞌBá ãzí íná nalépi ĩꞌdi be ꞌdãá rĩ iꞌdó kí ị́jọ́ jọlé kí drĩdríŋĩ gá cénĩ-cénĩ, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ ũrã ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi mụlépi ị́jọ́ ũnzí ũtrũ trũ rĩ?”

\VS{50}Wó Yẹ́sụ̃ jọ ũkû ní, “Ãꞌị̃táŋá mídrị̂ pa mi ꞌbo; ímụ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.”




\par }\Chap{8}{\SH Ũkú ãzí mụlépi Yẹ́sụ̃ trũ rĩ kî
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ Yẹ́sụ̃ ri acị́lé tọ̃rọ́mẹ́ kí agâ sĩ ị́jọ́ mgbã Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ũlũ trũ. Ímbáꞌbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ mụ kí ĩꞌdi trũ,

\VS{2}ũkú ãzí ándrá ĩꞌdi ꞌbã úríndí ũnzí adrójó ãzíla ĩꞌdi ꞌbã adrílé ãyánĩ sĩ ꞌdĩ mụ kí vâ ĩꞌdi abe ĩndĩ; Mãríyámũ, (umvelé Mãgãdẽlénã rĩ), úríndí ũnzí ázị̂rị̃ adrojó ala gá rĩ.

\VS{3}Jũwánã ágô rụ́ la Cụ́zã ándrá ꞌbá ãzị́ ngalépi Hẽródẽ drị́ko gá rĩ; ãzíla Sũzánã, ũkú ãzí ũꞌbí la abe ãko ĩꞌbadrị̂ kí fẽlépi Yẹ́sụ̃ kí ãzã kojó ímbáꞌbá ĩꞌdidrị̂ abe rĩ.


\par }{\SH Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌbá ũri kpẹ̃lépi rĩ drị́ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 13:1-9; Mãrákõ 4:1-9)

\par }{\PP \VS{4}ꞌBá ri kí amụ́lé Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé angájó tọ̃rọ́mẹ́ kí agâlé, ꞌbá kí mụ calé ũꞌbí ru ꞌbo, Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ uꞌbéŋá ꞌdĩ ꞌi.

\VS{5}“Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ ágọ́bị́ ãzí fũ mụlé ũri kpẹ̃lé, ĩꞌdi ꞌbã ũri kpẹ̃ agá ámvụ́ agá ꞌdâ, ãzí rĩ ꞌde kí gẹ̃rị̃ tị gá, âtu kí pá sĩ, ãriŋa ꞌbụ̃ gá rĩ ti kí kí rá.

\VS{6}Ãzí rĩ uꞌde kí ãngũ írãkí ru rĩ agá, kí mụ angálé ꞌbo, uja kí ꞌilé rá ãngũ ãcí sĩ.


\par }{\PP \VS{7}“Ũri ãzí rĩ uꞌde kí ãvúkí ụ̃cị́kị́ trũ rĩ agá, zo kí ãvúkí ụ̃cị́kị́ trũ rĩ abe ãlu inzí kí ízókí la kí vu kí kí ra.

\VS{8}Ãzí rĩ uꞌde kí ụ̃nọ́kụ́ vũ ĩzá trũ rĩ agá, zo kí rá ka kí ífí túrú ãlu.” Yẹ́sụ̃ de ị́jọ́ jọ agá, “ꞌBá bị́lẹ́ trũ ị́jọ́ arelépi rĩ ꞌbã are ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi.”


\par }{\SH Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ kí ꞌbã ífí
\par }
{\R (Mãtáyõ 13:10-17; Mãrákõ 4:10-12)

\par }{\PP \VS{9}ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ zị kí Yẹ́sụ̃ ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní yã rĩ sĩ.

\VS{10}Umvi kí, “Úfẽ nị̃táŋá ị́jọ́ zị̃lé zị̃-zị̃ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá rĩ drị̂ ĩminî, wó ꞌbá ãzí rĩ ꞌbaní ĩꞌdi amụ́ ị́jọ́ uꞌbéŋá agâ sĩ,

\par }{\Q “ ‘Mịfị́ la kí adru mgbọ ndre kí ãngũ ku,

\par }{\QB kí are la rá vã kí ífí la ku.’
\XREF{✡}{{\XO 8:10 }{\XO{8:10
}}{\XT{Ĩsáyã 6:9}}}


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ icé ị́jọ́ uꞌbéŋá ꞌbã ífí
\par }
{\R (Mãtáyõ 13:18-23; Mãrákõ 4:13-20)

\par }{\PP \VS{11}“Ị́jọ́ uꞌbélé rĩ ꞌbã ífí íni: ũri ĩꞌdi ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌi.

\VS{12}Ũri ꞌdelépi gẹ̃rị̃ tị gá rĩ icé ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi rá ꞌbo, Sĩtánĩ ꞌbã amụ́jó ꞌdụjó la kí ásị́ gá ꞌdâ rá, kí ụtrị́jó ꞌbã ãꞌị̃ kí ku ꞌbã pa kí vâ sĩ ru ku rĩ.

\VS{13}Ũri ꞌdelépi írãkí agá rĩ kí ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi ãꞌị̃lépi la ãyĩkõ sĩ wó fi kí ásị́ la agâlé álị́ ku rĩ kî; kí ãꞌị̃ la sáwã wereŋá sĩ wó ị́jọ́ drĩ kí ụ̃ꞌbị̃ ꞌbo kí aꞌdé rá.

\VS{14}Ũri ꞌdelépi ụ̃cị́kị́ agá rĩ icé ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi rá, ꞌbo ũrãtáŋá ãzíla málĩ ãyĩkõ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ agá rĩ la kí inzí, ꞌbo ũri kí agá rĩ la ãfũ mũnímũní ru.

\VS{15}Ũri ꞌdelépi ụ̃nọ́kụ́ múké rĩ agá rĩ kí ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi rá, tã la mbalépi ásị́ múké ãzíla mgbã rĩ agá kpere ĩꞌdi ꞌbã ífí ka agá rĩ ꞌi.


\par }{\SH Tárã akulé ãkójó sĩ rĩ
\par }
{\R (Mãrákõ 4:21-25)

\par }{\PP \VS{16}“ꞌBá kí tárã tị ꞌbã adru tị akulé ãkójó sĩ jõku zị̃jó la mgbọ́lọ́ ị̃ndụ́ gá ku. Kí ĩꞌdi ꞌbã rá la ãngũ ĩꞌdiní sĩ ãngũ jijó rĩ agá, ꞌbá drĩ kí sĩ afí jó agá ꞌdõlé kî sĩ ãngũ ndre.

\VS{17}Ãko zị̃lé zị̃-zị̃ rĩ ála drụ́zị́ ĩꞌdi iꞌda tọndọlọ, jõku ãko aꞌbólé aꞌbô rĩ kí ála kí drị̃ gá ị́jọ́ nị̃ rá ãzíla ála ĩꞌdi ꞌbã ãngũ ule gá.

\VS{18}Ĩmi adru mịfị́ trũ ị́jọ́ ĩmĩ arelé rĩ sĩ, ãꞌdusĩku ꞌbá adrulépi ãko trũ rĩ ní ála ãzíla ũꞌbã drị̃ la gá, wó ꞌbá ãko kóru rĩ drị́ ĩꞌdi ũrãlé trũ adrujó ĩmbíráŋá rĩ ála ꞌdụ la ĩꞌdi drị́ ꞌdâ rá.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ãndrẽ kí ádrị́pịka abe
\par }
{\R (Mãtáyõ 12:46-50; Mãrákõ 3:31-35)

\par }{\PP \VS{19}Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãndrẽ kí ádrị́pịka abe amụ́ kí ĩꞌdi rụ́, wó icó kí ĩꞌdi ndrelé ku ãꞌdusĩku ꞌbá kí ũꞌbí-ũꞌbí.

\VS{20}ꞌBá ãzí jọ ĩꞌdiní, “Mî ãndrẽ kí mí ádrị́pịka abe utu kí pá ãmvé ꞌdõ, lẽ kí ími ndrelé.”

\VS{21}Yẹ́sụ̃ umvi, “Mâ ãndrẽ ãzíla má ádrị́pịka kí ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ arelépi vâ ãzị́ la ngalépi rá rĩ kî.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ atrị ãlụ́kụ́kụ̃
\par }
{\R (Mãtáyõ 8:23-27; Mãrákõ 4:35-41)

\par }{\PP \VS{22}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ãza kí mĩrĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ.” Fi kí dó íꞌbó agá iꞌdó kí dó mụlé.

\VS{23}Ĩꞌbã kí mụ agá ụ́ꞌdụ́ ꞌbe Yẹ́sụ̃ rá. Gbõgbõ ãlụ́kụ̃ ũkpó la iꞌdó lilé mĩrĩ agá ꞌdãá, ị̃yị́ iꞌdó ru gbãlé íꞌbó agá, iꞌdó dó sĩ ꞌdelé ị̃yị́ ị̃ndụ́ ị́jọ́ acá dó ũnzí.

\VS{24}Ímbáꞌbá, mụ kí Yẹ́sụ̃ ingalé jọ kí “Ãmbógó la! Ãmbógó la! Ãma úgólé ịmvụ́lé ꞌdõ fô!” Yẹ́sụ̃ angá ụrụgá, angá ãlụ́kụ̃ drị̃ gá ãzíla ị̃yị́ ungalépi tũlãtũlã rĩ drị̃ gá uri rá ãzíla ãngũ ịgbẹ dó ndrú.

\VS{25}Jọ dó ꞌbá ĩꞌdi bã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ãꞌị̃táŋá ĩmidrị́ rĩ íngõlé yã?” Wó ri kí ụ̃sụ̃lé ụ̃sụ̃ ãzíla idé kí vâ ụ̃rị̃ sĩ ụzị kí ru kí drĩdríŋĩ gá, “ꞌBá ꞌdĩ ãmgbã rĩ gá ãꞌdi ꞌi? Uzálépi ãlụ́kụ̃ drị̃ gá ãzíla ị̃yị́ ungalépi tũlãtũlã ꞌdĩ ꞌbã kí tị la arejó rá rĩ?”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá úríndí ũnzí trũ azalépi aza-azâ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 8:28-34; Mãrákõ 5:1-20)

\par }{\PP \VS{26}Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe za kí ãngũ Gẽrãsénĩ gá angájó Gãlị́lị̃ gá ꞌdĩ ru ndrelépi ãlu ꞌá ꞌdã sĩ rĩ be rĩ.

\VS{27}Yẹ́sụ̃ la mụ asị́lé íꞌbó agá ị̃yị́tị gá ꞌdãá, ágọ́bị́ úríndí ũnzí trũ rĩ amụ́ drị̃ ụfụlé ĩꞌdi be angájó tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã agâlé. Ágọ́bị́ ꞌdã ri uꞌálé pílílí ru, jó kóru ụ́ꞌdụ́ ãzo rú, wó rá la ị̃nádrị̃ ꞌbã ụ̃jị́gọ́ agâ sĩ.

\VS{28}Ĩꞌdi mụ Yẹ́sụ̃ ndrelé ꞌbo, iꞌdó uzálé ꞌbe ru Yẹ́sụ̃ pálé gá jọ, “Yẹ́sụ̃ Ãdróŋá ụrụgá ãndânĩ rĩ ꞌbã Ngọ́pị, ílẽ má rụ́ ãꞌdu yã? Má aꞌị́ mi áma idéjó ũnzí ku.”

\VS{29-31}Pâlé ũꞌbí úríndí ũnzí ri ĩꞌdi ĩcãndĩlé ũkpó sĩ mãbụ́sụ̃ rú táni ĩꞌdi pá umbéjó drị́ abe ímve sĩ tí, ĩꞌdi kí ayụ rá, kí vâ ĩꞌdi dro ãngũ kõtórõ rú ásé agá ꞌdã gâlé. Yẹ́sụ̃ zị ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌi, “Ími rụ́ ãꞌdi ꞌi?” Umvi ĩꞌdi, “Áma rụ́ wẽwẽ rú ꞌi” ãꞌdusĩku úríndí ũnzí wẽwẽ rú fi kí ĩꞌdi drị̃kã gá nĩ. Ágọ́bị̂ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ãꞌdusĩku Yẹ́sụ̃ lẽ úríndí ũnzí ĩꞌdi drị̃kã gá rĩ ꞌbã fũ kí ándrá rá. Úríndí ũnzí ꞌdã aꞌị́ kí Yẹ́sụ̃ siri-siri ꞌbã pẽ kí tị ꞌbụ́ kị́rị́ ꞌdã agâlé ku.


\par }{\PP \VS{32}Úríndí ũnzí ꞌbã kí mãmálá Yẹ́sụ̃ ꞌbã aꞌbe kí mụlé filé ĩzõgó kí agá, ãꞌị̃ ĩꞌbaní rá.

\VS{33}Úríndí ũnzí ãfũ kí ágọ́bị̂ agâlé, mụ kí filé ĩzõgó kí agâlé, ĩzõgó ũꞌbí ꞌdĩ kpẹ̃ kí rị̃ cẹ̃lé ꞌbé ꞌbã ãngũ cị́kị́cị́kị́ ꞌdã gâ sĩ uꞌdelé ịmvụ́lé mĩrĩ agâlé.


\par }{\PP \VS{34}Ãgọbị ĩzõgó kí ucélépi rĩ kí mụ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdã kí ndrelé ꞌbo, ce kí ru ụ́ngụ́ sĩ mụlé ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé tọ̃rọ́mẹ́ gâlé ãzíla ꞌbá andre la gá ꞌdãá rĩ ꞌbanî.

\VS{35}ꞌBá ꞌdã ãfũ kí amụ́lé ị́jọ́ ru idélépi ꞌdã kí ndrelé, kí mụ amụ́lé Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé ꞌbo, ịsụ́ kí ágọ́bị́ úríndí ũnzí ꞌbã kî sĩ ãfũjó ĩꞌdi rụ́ rá rĩ ri Yẹ́sụ̃ ꞌbã pálé gá bõngó trũ ãzíla úŋmĩ ị́jọ́ ũrãlépi múké rĩ agá, wó idé kí pírí ụ̃rị̃ sĩ.

\VS{36}ꞌBá ị́jọ́ ru idélépi ꞌdã ndrelépi cé rĩ nze kí ị́jọ́ ágọ́bị́ úríndí ũnzí trũ ꞌdĩ adrí íngoní ru yã rĩ vú ꞌbá ꞌbaní nĩ.

\VS{37}ꞌBá Gẽrãsénĩ gá ꞌdãá rĩ aꞌị́ kí Yẹ́sụ̃ ꞌi ãngũ aꞌbejó rá ãꞌdusĩku ụ̃rị̃ fi kí ásị́ gá ambamba. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ fi dó íꞌbó agá aꞌbe dó sĩ ãngũ ꞌdã rá.

\VS{38}Ágọ́bị́ úríndí ũnzí ꞌbã kí aꞌbelé rá ꞌdĩ aꞌị́ Yẹ́sụ̃ ꞌi jọ, “Lẽ ámụ mí be ĩndĩ.” Wó Yẹ́sụ̃ pẽ ĩꞌdi tị jọ,

\VS{39}“Ígõ vúlé lị́cọ́ gâlé, ãzíla ínze ꞌbâ ꞌbaní ị́jọ́ Ãdróŋâ ꞌbã idélé mínî ꞌdĩ vú.” Ágọ́bị̂ mụ dó rá ãzíla nze dó ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ĩꞌdiní ꞌdĩ kí vú táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá pírí.


\par }{\SH Yáyị̃rọ̃ ị̃zẹ́pị kí ũkú Yẹ́sụ̃ ꞌbã bõngó tị alólépi rĩ be
\par }
{\R (Mãtáyõ 9:18-26; Mãrákõ 5:21-43)

\par }{\PP \VS{40}Yẹ́sụ̃ la mụ gõlé ị̃yị́ ꞌbã gọ́rọ̃tị́yọ̃ ãzí rĩ gâlé ꞌbo, ꞌbá ꞌdãá ꞌdĩ aꞌị́ kí ĩꞌdi ãyĩkõ sĩ ãꞌdusĩku ri kí pírí lú ĩꞌdi ũtẽlé.

\VS{41}Ágọ́bị́ ãzí rụ́ la Yáyị̃rọ̃ ꞌi acá dô; ĩꞌdi ándrá ãmbógó ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ãni la. Amụ́, ꞌbe ru Yẹ́sụ̃ pálé gá ãzíla aꞌị́ Yẹ́sụ̃ ꞌi ꞌbã mụ ꞌí drị́ko gâlé.

\VS{42}Ãꞌdusĩku ị̃zẹ́pị̃ lú ãlu-mgbí ílí trũ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ rĩ lẽ drãlé drã-drã. Yẹ́sụ̃ ꞌbã mụ agá ꞌdâ, ꞌbá ũꞌbíkãná ꞌde kí ĩꞌdi vú gâ sĩ ãzíla mụ kí ĩꞌdi ũŋmĩ trũ kũtrú-kũtrú.

\VS{43}Ũkú ãzí ãrí ꞌbã rajó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá drị̃ cịlépi ílí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ la cí, ũkú ꞌdĩ iza ãko ĩꞌdi trũ adrujó rĩ kí pírí sĩ írúwá ndrụ̃jó wó ꞌbá írúwá fẽlépi ĩꞌdiní sĩ adríjó rá la ãluŋá la ꞌdáyụ.

\VS{44}Afí ꞌbá ũꞌbí ꞌdã kí agâ sĩ Yẹ́sụ̃ ũngúkú gá ꞌdãá, aló ĩꞌdi ꞌbã bõngó tị cọtị ãrí ralépi ꞌdã tu pá cí.

\VS{45}Yẹ́sụ̃ zị, “Ãꞌdi aló ma nĩ?” ꞌBá pírí ãꞌị̃ kí ku wó Pétẽrõ jọ, “ꞌBá pírí kí ími andre gá ꞌdĩ ãzíla kí vâ ími ũŋmĩ sĩ ru aséjó ãni rú ꞌdĩ.”


\par }{\PP \VS{46}Wó Yẹ́sụ̃ umvi, “ꞌBá ãzí aló ma rá, ánị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi áma ũkpõ ꞌbã fũjó rĩ sĩ.”

\VS{47}Ũkú ꞌdĩ la mụ ndrelé la icó dó ru nzelé ũní ku, akó drị̃ amụ́lé ụrụꞌbá yãŋâ trũ kpãkpã ꞌbe ru Yẹ́sụ̃ pálé gá. ꞌDãá ꞌbá pírí kí mẹ́lẹ́tị gá, nze ĩꞌdiní ị́jọ́ ꞌí aló ĩꞌdi ãꞌdu sĩ yã rĩ vú ãzíla ãrí ika aꞌbe ꞌi cọtị rá ꞌî Yẹ́sụ̃ ꞌbã bõngó tị alójó rĩ sĩ.

\VS{48}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Mâ ị̃zẹ́pị, ãꞌị̃táŋá mídrị̂ fẽ míní adrílé nĩ. Ímụ ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ.”


\par }{\PP \VS{49}Yẹ́sụ̃ ꞌbã drĩ ị́jọ́ jọ agá ꞌdâ, ágọ́bị́ ãzí ị́jọ́ ujílépi la angá Yáyị̃rọ̃ drị́ko gâlé jọ ĩꞌdiní “Mí ĩcõcõŋã ꞌbá ꞌbá imbálépi rĩ ị̃dị́ ku, ãꞌdusĩku mî ị̃zẹ́pị drã ꞌbo.”

\VS{50}Wó Yẹ́sụ̃ are ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi jọ Yáyị̃rọ̃ ní, “Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku mí ãꞌị̃ mî ị̃zẹ́pị la acá múké rá.”

\VS{51}Ĩꞌdi mụ acálé jó tị gá ãni rú ꞌbo, ãꞌị̃ ꞌbá ãzí ꞌbã fi îvú gâ sĩ ku pẽ lú Pétẽrõ ꞌi, Yõhánã ꞌi, Yãkóꞌbõ ꞌi ãzíla ĩzóŋâ ꞌbã átẹ́pị kí ãndrẽ be.

\VS{52}ꞌBá pírí ꞌdãá rĩ kí dó awá agá ĩzóŋâ ꞌbã drãŋá sĩ. Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ĩyãŋã áwáŋâ trũ. Ĩzóŋâ drã ku. Ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ko.”

\VS{53}ꞌBá ꞌdĩ kí pírí gụ kí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé rĩ sĩ gụ̃gụ̃ ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí nị̃jó la ĩzóŋâ drã ꞌbo rĩ sĩ.

\VS{54}Wó Yẹ́sụ̃ arụ́ ĩꞌdi (ĩzóŋâ ꞌi) drị́ gá jọ “Mí angá ụrụgá ꞌdõlé, ĩzóŋá ꞌdĩ!”

\VS{55}Ĩzóŋá ꞌdĩ acá ídri rú ị̃dị́, cọtị angá ụrụgá. Yẹ́sụ̃ jọ ĩzóŋâ ꞌbã átẹ́pị ꞌbaní ãndrẽ be ꞌbã fẽ kí ĩꞌdiní ãko ãzí nalé.


\par }{\PP \VS{56}Ĩzóŋâ ꞌbã átẹ́pị kí ãndrẽ be idé kí ụ̃rị̃ sĩ wó Yẹ́sụ̃ fẽ ĩꞌbaní ãzị́táŋá jọ, “Ĩlũ jõ ꞌbá ãzí ní ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ ku.”




\par }\Chap{9}{\SH Yẹ́sụ̃ pẽ ímbáꞌbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ kí tị
\par }
{\R (Mãtáyõ 10:5-15; Mãrákõ 6:7-13)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ umve ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ãngũ ãlu gá, fẽ ĩꞌbaní ũkpó, úríndí ũnzí pírí kí adrojó ãzíla ãyánĩ pírí kí adríjó.

\VS{2}Pẽ kí tị ãmvêlé Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂
\FTNT{*}{{\FR 9:2 }{\FR{9:2
}}{\FQ{Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂
}}{\FT{ĩꞌdi ũkpõ Ãdróŋá drị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá pajó rĩ ꞌi.}}} ꞌbã ị́jọ́ ũlũjó, ãzíla ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí adríjó.

\VS{3}Jọ ĩꞌbaní, “Ĩꞌdụ jõ ãko ãzí ãcị̃ ꞌdĩ gá túré, jũrúwã, íná, sĩlíngĩ jõku sátĩ áni la ku.

\VS{4}Údrĩ ĩmi aꞌị́ lị́cọ́ ãzí agá rá, ĩmi uꞌá ala gá ꞌdãá kpere ĩminí ãngũ ꞌdã aꞌbe agá;

\VS{5}údrĩ ĩmi aꞌị́ ku, ĩmi aꞌbe tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã ꞌi ĩmi ụtụ́ pụ́trụ́ ĩmi pá gá rĩ ị́jọ́ vú nzejó kí ụrụꞌbá gá.”


\par }{\PP \VS{6}Ímbáꞌbá ko kí dó drị̃, mụ kí ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị́ rĩ ũlũ trũ lị́cọ́ agâ sĩ ãzíla ꞌbá kí adrî trũ ãngũ pírí agá.


\par }{\SH Hẽródẽ drị̃ iza ru rá
\par }
{\R (Mãtáyõ 14:1-12; Mãrákõ 6:14-29)

\par }{\PP \VS{7}Hẽródẽ úpí Gãlị́lị̃ drị́ rĩ la mụ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí arelé ꞌbo, drị̃ la iza ru rá, ãꞌdusĩku ꞌbá ãzí rĩ jọ kí Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ angá ídri.

\VS{8}ꞌBá ãzí rĩ jọ kí Ĩlíyã iꞌda ru nĩ, wó ãzí rĩ jọ kí nãbịya ándrá údu rĩ ꞌbã ãzí angá kí ídri rú nĩ.

\VS{9}Hẽródẽ jọ, “Áfẽ ándrá Yõhánã drị̃kã lịlé rá, wó ꞌbá mání sĩ ị́jọ́ arejó drị̃ la gá ꞌdĩ ãꞌdi ꞌi?” Ụ̃ꞌbị̃ ásị́ pírí sĩ Yẹ́sụ̃ ndrụ̃lé ndrelé.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ fẽ ãkónã ꞌbá álĩfũ tõwú nî
\par }
{\R (Mãtáyõ 14:13-21; Mãrákõ 6:30-44; Yõhánã 6:1-14)

\par }{\PP \VS{10}Ụ̃pịgọŋa ãgõ kí ãzíla ũlũ kí ị́jọ́ ĩꞌbã kí idélé rĩ kí ĩꞌdiní pírí. ꞌDụ kí ĩꞌdi be mụ kí dó áꞌdụ̂sĩ táwụ̃nị̃ umvelé Bẽtẽsãyídã rĩ gá.

\VS{11}ꞌBá ũꞌbí kí mụ ị́jọ́ la arelé ꞌbo, bĩ kí ĩꞌdi vú. Aꞌị́ kí rá, jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ drị̃ gá ãzíla adrí vâ ꞌbá adríŋá lẽlépi rĩ kî.


\par }{\PP \VS{12}Ị̃tụ́ la mụ iꞌdólé ꞌdelé ꞌbo ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ amụ́ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé jọ kí, “Ípẽ ꞌbá kí tị mụlé tọ̃rọ́mẹ́ kí agâlé ãzíla ãngũ ãma andre gá rĩ kí agâlé sĩ ãngũ ụ́ꞌdụ́ kojó la ịsụ́jó ãzíla mụjó íná ndrụ̃ trũ ĩgbãlé ĩꞌbaní nalé.”


\par }{\PP \VS{13}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩfẽ bãsĩ ĩꞌbaní ãkónã nalé.” Umvi kí ĩꞌdiní “Ãko ãmadrị́ ꞌdâ pírí cí rĩ kí mũkátĩ tõwú ãzíla ị̃ꞌbị ị̃rị̃ abe. Ílẽ ãmụ ãkónã ĩgbãlé ꞌbá ũꞌbí ꞌdĩ ꞌbaní yã?”

\VS{14}(ꞌBá ãgọbị rú rĩ kí ándrá ị̃tụ́ ꞌdã sĩ álĩfũ tõwú ꞌdĩpí.) Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ĩfẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã ri kí vụ̃rụ́ amụtị gá kãlị́ tõwú kãlị́ tõwú ngúlú ru ngúlú ru.”


\par }{\PP \VS{15}Ímbáꞌbá kí mụ ꞌbá kí irilé íni ꞌbo,

\VS{16}Yẹ́sụ̃ ꞌdụ mũkátĩ tõwú ꞌdĩ kí ãzíla ị̃ꞌbị ị̃rị̃ ꞌdĩ kî abe, ndre ãngũ ụrụgá ꞌbụ̃ gâlé, fẽ dó ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní ãzíla anu dó kí rá. ꞌDã ꞌbã vúlé gá, fẽ dó kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbadrị́ awalé ꞌbá ꞌbanî.

\VS{17}Nga kí pírí nalé la ꞌbá aga kí dó sĩ rá, ãzíla ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ tra kí dó ị́mbị́ la acelépi ũnũlépi ꞌdĩ kí gụ́fá tré-tré mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃.


\par }{\SH Pétẽrõ jọ Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi
\par }
{\R (Mãtáyõ 16:13-19; Mãrákõ 8:27-29)

\par }{\PP \VS{18}Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ Yẹ́sụ̃ la Ãdróŋá ãꞌị̃ agá áꞌdụ̂sĩ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí ĩꞌdi andre gá ꞌdâ zị kí, “Ũꞌbí jọ kí ma ãmgbã rĩ gá ãꞌdi ꞌi?”


\par }{\PP \VS{19}Ãzí rĩ umvi kí mi Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌi, ãzí rĩ umvi kí “Mi Ĩlíyã ꞌi, ãzí rĩ jọ kí nábị̃ ándrá údu rĩ ꞌbã ãzí angá ídri rú nĩ.”


\par }{\PP \VS{20}Zị vâ kí, “Wó ĩmi rú rĩ gá ĩmi jọ la ma ãꞌdi ꞌi yã?” Pétẽrõ umvi, “Mi Kúrísĩtõ angálépi Ãdróŋá drị́ rĩ ꞌi!”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ nze ị́jọ́ cãndí ĩꞌdiní ịsụ́lé ãzíla drã ĩꞌdidrị́ rĩ drị̃ gá
\par }
{\R (Mãtáyõ 16:20-28; Mãrákõ 8:30—9:1)

\par }{\PP \VS{21}Yẹ́sụ̃ itré kí ũkpó ru ꞌbã lũ kí ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá ãzí ní ku.

\VS{22}Jọ vâ ĩꞌbaní, “Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ la mụ ũcõgõ ịsụ́lé ị́jọ́ wẽwẽ rú kí sĩ, ãzíla ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru rĩ kí, ãtalo ãmbogo, ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí mụ ĩꞌdi gãlé úmgbé. Kí ĩꞌdi ꞌdị rá wó ụ́ꞌdụ́ na la sĩ ála ĩꞌdi inga ídri rú.”


\par }{\PP \VS{23}Jọ ĩꞌbaní pírí, “ꞌBá ãzí drĩ lẽ áma vú bĩlé rá, lẽ ꞌbã gã ru úmgbé, ꞌbã ꞌdụ
mũsãláꞌbã ĩꞌdidrị́ gá rĩ ụ́ꞌdụ́ pírí, ãzíla ꞌbã ãbĩ áma vú.

\VS{24}Ãꞌdusĩku ꞌbá drĩ lẽ ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ palé nĩ, ĩꞌdi ãvi la rá, wó ꞌbá ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ ãvĩlépi áma ị́jọ́ sĩ rĩ ĩꞌdi ídri ĩꞌdidrị́ rĩ pa rá.

\VS{25}ꞌBá la ũyá íngõ rĩ ịsụ́ drĩ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdụ pírí ĩꞌdi ꞌbã ãko rú, drĩ dó ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ ãvĩ rá? Mgbã rĩ gá ũyá la ꞌdáyụ.

\VS{26}ꞌBá uꞌálépi drị̃nzá sĩ mâ sĩ ãzíla ị́jọ́ mádrị̂ sĩ rĩ, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ vâ drụ́zị́ uꞌá drị̃nzá sĩ ĩꞌdi sĩ, ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã ãgõjó dị̃zã ĩꞌdidrị̂ agá rĩ sĩ ãzíla dị̃zã Átẹ́pị drị̂ ãzíla mãlãyíkã ãlá ꞌbadrị̂ agá rĩ ꞌi.

\VS{27}Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ĩmi ãzí pá tulépi úꞌdîꞌda ꞌdâ ꞌdĩ icó kí drã ãjị́ ꞌbị̃lé ku, kí Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ndre agá ráká.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã ru ujajó ndú rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 17:1-8; Mãrákõ 9:2-8)

\par }{\PP \VS{28}Yẹ́sụ̃ ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọjó ꞌbo rĩ vúlé gá cajó Sãbátũ ãlu ꞌdĩpí, ꞌdụ Pétẽrõ, Yãkóꞌbõ, ãzíla Yõhánã ĩꞌdi be sĩ tụjó ꞌbé sị́ gâlé Ãdróŋá ãꞌị̃jó.


\par }{\PP \VS{29}Ĩꞌdi ꞌbã Ãdróŋá ãꞌị̃ agá ꞌdãá, Mẹ́lẹ́tị la uja ru ndú ãzíla bõngó la uja kí mvelé imvesílílí ãvi ꞌbã ãcí áni.

\VS{30}ꞌDãá cọtị ꞌbá ị̃rị̃ kí ị́jọ́ jọ agá ĩꞌdi be. ꞌBá ꞌdĩ kí Mụ́sã kí Ĩlíyã be,

\VS{31}indré kí dị̃zã ꞌbụ̃ gá ꞌdã ꞌbã iꞌdáŋá sĩ, ri kí ị́jọ́ jọlé Yẹ́sụ̃ trũ gẹ̃rị̃ ĩꞌdi ꞌbã mụjó ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ idéjó drãŋá ĩꞌdidrị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ drị̃ gá.

\VS{32}Pétẽrõ kí ꞌbá tá ãzí ꞌdã abe ꞌbe kí ụ́ꞌdụ́ káyĩ, wó kí mụ angálé ꞌbo, ndre kí dị̃zã Yẹ́sụ̃ drị̂ ãzíla ꞌbá ị̃rị̃ pá tulépi ĩꞌdi be ꞌdĩ kî.

\VS{33}Ĩꞌbã kí Yẹ́sụ̃ aꞌbe agá ꞌdãá, Pétẽrõ jọ, “Ãmbógó ĩꞌdi múké ãmaní uꞌájó ꞌdâ! Lẽ ãsị
bụ́rụ́jọ́ ãzí kí na, ãlu rĩ míní, ãzí ãlu rĩ Mụ́sã ní, ãzíla ãzí ãlu rĩ Ĩlíyã nî.” (Mgbã rĩ gá nị̃ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ ku.)


\par }{\PP \VS{34}Pétẽrõ ꞌbã drĩ ị́jọ́ jọ agá ꞌdĩ agá ꞌdâ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ angá aku kí cí, idé kí dó ụ̃rị̃ sĩ ĩꞌbã kí fijó ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agá rĩ sĩ.

\VS{35}Ụ́ꞌdụ́kọ́ ãfũ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agâlé jọ, “ꞌDĩ mâ Ngọ́pị mání pẽlé pẽ-pẽ rĩ, ĩmi are ĩꞌdi tị.”


\par }{\PP \VS{36}Ụ́ꞌdụ́kọ́ la mụ ĩyãŋãlé ꞌbo, Yẹ́sụ̃ ace ru áꞌdụ̂sĩ, Ímbáꞌbá ĩyãŋã kí pírí tútú ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃ gá, nze kí vâ ị́jọ́ ĩꞌbã kí ndrelé ꞌdĩ vú sáwã la abe ꞌbá ãzí ní ku.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ adrí ngọ́tị́ŋá úríndí ũnzí trũ la
\par }
{\R (Mãtáyõ 17:14-18; Mãrákõ 9:14-27)

\par }{\PP \VS{37}Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ Yẹ́sụ̃ asị́ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé na ꞌdã abe ꞌbé sị́ gâlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé, ũꞌbí amụ́ kí drị̃ ụfụlé ĩꞌba abe.

\VS{38}Ágọ́bị́ ãzí azá ũꞌbí kí agâlé, “Ímbápị, má aꞌị́ mi ꞌi, índre mâ ngọ́tị́ ãlu kílímgbí ꞌdĩ ꞌi!

\VS{39}Úríndí ũnzí ãzí la ĩꞌdi ĩcãndĩ, ĩꞌdi ĩꞌdi irú úzáŋâ trũ, ãzíla ĩꞌdi ĩꞌdi ꞌbe vụ̃rụ́ ụrụꞌbá la la rõ, ĩzá la la ru ase ĩdí-ĩdí, ĩꞌdi mgbâ nzi kọ̃bụ́tọ̃ trũ tị gá tré, ĩꞌdi ĩꞌdi ĩcãndĩ ị̃dị́-ị̃dị́, icó dó ĩꞌdi aꞌbelé acị́jó ku!

\VS{40}Má aꞌị́ ꞌbá míní imbálé ꞌdĩ kí úríndí ũnzí ꞌdĩ drolé rá, wó icó kí ku.”


\par }{\PP \VS{41}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi ꞌbá ãꞌị̃táŋâ kóru ꞌdĩ! Ĩlẽ má uꞌá ĩmi abe ụ́ꞌdụ́ íngõpí, ĩlẽ áta ĩmi ụ́ꞌdụ́ íngõpí? Ĩlẽ áta ĩmi ụ́ꞌdụ́ sị́ yã? Mí ají mî ngọ́pị ꞌdõlé.”


\par }{\PP \VS{42}Mgbâ ꞌbã amụ́ agá ꞌdâ, úríndí ũnzí ꞌbe ĩꞌdi vụ̃rụ́ ru acoŋâ trũ. Yẹ́sụ̃ za úríndí ũnzí drị̃ gá ũkpó sĩ, ãzíla adrí ĩꞌdi rá, fẽ dó ngọ́tị̂ átẹ́pị̃ drị̂lé vúlé.

\VS{43}ꞌBá pírí ụ̃sụ̃ kí ụ̃sụ̃ ũkpõ ãmbógó Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ sĩ.

\par }{\SH Yẹ́sụ̃ nze vâ ị́jọ́ drãŋá ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá ị̃dị́
\par }
{\R (Mãtáyõ 17:22-23; Mãrákõ 9:30-32)

\par }{\PP ꞌBá ꞌbã kí drĩ ụ̃sụ̃ agá ị́jọ́ pírí Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ꞌdĩ kî sĩ, uja jọlé la ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní,

\VS{44}“Ị́jọ́ mâ jọlé ꞌdĩ ꞌbã ãvĩ jõ ĩminí ku! Ála mụ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ fẽlé ꞌbá kí drị́ alé gá.”

\VS{45}ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ nị̃ kí ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã ífí ku. Úzị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ ĩꞌbaní ꞌbã nị̃ kí rú sĩ ífí la ku, idé kí vâ ụ̃rị̃ sĩ ĩꞌdi zịjó.


\par }{\SH Ãꞌdi ãmbógó ru ãndânĩ la nĩ yã
\par }
{\R (Mãtáyõ 18:1-5; Mãrákõ 9:33-37)

\par }{\PP \VS{46}Ãgátã ꞌde ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí drĩdríŋĩ gá, ãꞌdi kí agá ꞌdãá ãmbógó ru ãndânĩ la nĩ yã rĩ drị̃ gá.

\VS{47}Yẹ́sụ̃ nị̃ ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũrãlé kí ásị́ gâlé rĩ rá, aꞌdụ́ ngọ́tị́ŋá, ĩmbíráŋá la pá tulé ĩꞌdi bụ́lụ́ gá.

\VS{48}Jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá ngọ́tị́ŋá ꞌdĩ ãꞌị̃lépi áma rụ́ sĩ rĩ, ãꞌị̃ ma ꞌi, ãzíla ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rĩ ãꞌị̃ ꞌbá áma tị ãpẽlépi rĩ ꞌi. Ãꞌdusĩku ꞌbá ĩmi agá ꞌdâ vúlé dọ́dọ́ rĩ ĩꞌdi bãsĩ ꞌbá ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌi.”


\par }{\SH ꞌBá ĩmi idélépi ũnzí ku rĩ bãsĩ ĩmidrị́ rĩ ꞌi
\par }
{\R (Mãrákõ 9:38-40)

\par }{\PP \VS{49}Yõhánã jọ, “Ãmbógó ãndre vâ ꞌbá ãzí kí úríndí ũnzí adro agá ími rụ́ sĩ, ãma ũꞌbĩ kí atrịlé cí, ãꞌdusĩku adru kí ãmã ãzí ku.”

\VS{50}Yẹ́sụ̃ jọ, “Ĩmi ụtrị́ kí ku, ãꞌdusĩku ꞌbá ĩmi idélépi ũnzí ku rĩ bãsĩ ꞌbá ĩmidrị́ rĩ ꞌi.”


\par }{\SH ꞌBá tọ̃rọ́mẹ́ Sãmãríyã gá la gã kí Yẹ́sụ̃ aꞌị́lé úmgbé
\par }
{\PP \VS{51}Sáwã Ãdróŋá ꞌbã lẽjó Yẹ́sụ̃ ꞌdụjó ꞌbụ̃ gá rĩ la mụ acálé ãni rú, Yẹ́sụ̃ umbé dó ru ásị́ ko dó drị̃ mụlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá.

\VS{52}Pẽ dó ꞌbá kí tị ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá, mụ kí tọ̃rọ́mẹ́ Sãmãríyã gá ꞌdã agâ sĩ ị́jọ́ kí itúlé ĩꞌdiní ãzíla ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbã ãzí abe bábá.

\VS{53}Wó ꞌbá ãngũ ꞌdã agá ꞌdãá rĩ aꞌị́ kí ĩꞌdi ku, ãꞌdusĩku iꞌda ru tọndọlọ ĩꞌdi ꞌbãngá ĩꞌdi ꞌbã gẹ̃rị̃ gá mụjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá.

\VS{54}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé Yãkóꞌbõ kí Yõhánã be kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndrelé ꞌbo jọ kí, “Úpí, ílẽ ãma umve ãcí ꞌbụ̃ gâlé rĩ vụ̃rụ́ ꞌdõlé amụ́lé kí ị̃lị̃kị̃lé rá yã?”


\par }{\PP \VS{55}Yẹ́sụ̃ uja ru uzálé kí drị̃ gá.

\VS{56}Yẹ́sụ̃ mụ kí dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe tọ̃rọ́mẹ́ ãzí gá.


\par }{\SH Ãjẹ̃ Yẹ́sụ̃ vú bĩjó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 8:19-22)

\par }{\PP \VS{57}Ágọ́bị́ ãzí ãlu jọ Yẹ́sụ̃ ní ĩꞌbaní mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdãá, “Ma ími vú bĩ kpere ãngũ mî sĩ mụjó rĩ gá.”


\par }{\PP \VS{58}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ũbálígó kí ꞌbã ꞌbụ́ kí cí, ãzíla ãríŋá ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ ꞌbã jõrõvũ kí cí, wó Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã ãngũ sĩ ru lajó sĩ drị̃kã ãtị̃jó la ꞌdáyụ.”


\par }{\PP \VS{59}Jọ ꞌbá ãzí rĩ ní, “Mí amụ́ áma vú gâ sĩ.” Wó ꞌbá ꞌdã jọ, “Ãmbógó, mí ají ágõ vúlé mụlé má átẹ́pị ị̃sị̃lé ráká.”


\par }{\PP \VS{60}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mí aꞌbe ꞌbá drãlépi úríndí agá rá rĩ ꞌbã ị̃sị̃ kí ꞌbá ĩꞌba ãni drãlépi rá rĩ kí nĩ ãyá-ãyá. Ímụ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũlũlé áyụ.”


\par }{\PP \VS{61}ꞌBá ãzí jọ vâ, “Ma ími vú bĩ rá, wó mí ájí ámụ azịlé ꞌbá mádrị́ lị́cọ́ gá rĩ ꞌbaní ráká.”


\par }{\PP \VS{62}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “ꞌBá ãzí drĩ iꞌdó áma vú bĩlé drĩ ru ásị́ ꞌbã ị́jọ́ ãzí ndú drị̃ gá, ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ ĩꞌdi ãzị̂ kóru Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá.”




\par }\Chap{10}{\SH Yẹ́sụ̃ pẽ ꞌbá ĩꞌdi vú bĩlépi kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ ị̃rị̃ la kí tị ãmvé
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá Yẹ́sụ̃ ũpẽ ꞌbá ĩꞌdi vú bĩlépi la ãzí kí kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ ị̃rị̃, pẽ kí tị ị̃rị̃ ị̃rị̃ mụjó ãngũ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ĩꞌdi ꞌbã sĩ lẽjó mụjó kí agá rá rĩ kí agá pírí.

\VS{2}Jọ ĩꞌbaní, “Ãkónã ka rá wó ꞌbá kí ũkũnãlépi rĩ kí were rú. Ĩzị Úpí ãkónã fẽlépi kalépi rĩ tị gá, sĩ ꞌbá ãzị́ ngalépi rĩ kí tị pẽjó ãkónã ũkũnãjó ámvụ́ agâlé.

\VS{3}Ĩmụ! Ĩndre, ma ĩmi tị pẽ cécé kãbĩlõmvá kí áni uꞌájó ụ̃bọ̃gụ̃ kí drĩdríŋĩ gá.

\VS{4}Ĩꞌdụ jũrúwã sĩlíngĩ ãni la yã, jõku ŋĩlâ sulé pá gá ꞌbã ãzí ku; ĩtu pá ꞌbá kí zịlé gẹ̃rị̃ agá ꞌdâ ku.


\par }{\PP \VS{5}“Ĩdrĩ fi lị́cọ́ ãzí gá, drị̃drị̃ rĩ sĩ ĩjọ ‘Ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru lị́cọ́ ꞌdĩ drị̃ gá.’

\VS{6}Lị́cọ́ ꞌdị́pị drĩ ĩmi aꞌị́ ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ, ĩwi ĩꞌdiní sụ̃sụ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ drị́ rĩ ĩꞌdi drị̃ gá. Wó drĩ ĩmi aꞌị́ ku, ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩmidrị́ rĩ ꞌbã uja ru vúlé.

\VS{7}Ĩminí uꞌá agá lị́cọ́ ꞌdã agá ꞌdãá, ĩna ãko cí fẽlé ĩminí nalé nãnã rĩ kí ĩminí mvụlé mvụ̃-mvụ̃ rĩ abe, ãꞌdusĩku ꞌbá ãzị́ ngalépi rĩ, lẽ ûfẽ ĩꞌdi ꞌbã ũyá rá. Ĩmi acị́ ngara lị́cọ́ tị pi trũ ku.


\par }{\PP \VS{8}“Ĩdrĩ fi tọ̃rọ́mẹ́ ãzíla agá, áꞌị́ jõ ĩmi rá ĩna ãko ꞌbãlé ĩmi drị̃lẹ́ gá rĩ kí nãnã.

\VS{9}Ĩmi adrí ꞌbá ãyánĩ rú tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã agá rĩ kí, ãzíla ĩlũ ĩꞌbaní Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ acá ãni rú ꞌbo.

\VS{10}Wó ĩdrĩ fi tọ̃rọ́mẹ́ ãzí agá drĩ kí ĩmi aꞌị́ ku, ĩfũ gẹ̃rị̃ agâlé ĩjọ ĩꞌbaní,

\VS{11}‘Átã pụ́trụ́ ĩbĩlépi ãma pá gá ĩmidrị́ táwụ̃nị̃ gá ꞌdâ rĩ, ãma ụtụ́ la sĩ ị́jọ́ vú nzejó ĩmi drị̃ gá, lẽ ĩnị̃ rá ĩdrĩ táni ãma gã úmgbé, Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá rĩ acá ãni rú.’

\VS{12}Ájọ ĩminí, ụ́ꞌdụ́ Ãdróŋá ꞌbã drụ́zị́ ị́jọ́ lịjó rĩ sĩ ĩꞌdi ị́jọ́ lị ꞌbá Sõdómũ gá rĩ kí drị̃ gá ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ndẽ ꞌbá tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã agá rĩ kí rá.


\par }{\SH Táwụ̃nị̃ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ãꞌị̃lépi ku rĩ kî
\par }
{\R (Mãtáyõ 11:20-24)

\par }{\PP \VS{13}“Ũcõgõ ĩmidrị́ ĩmi ꞌbá Kõrãzínĩ gá ꞌdĩ! Ũcõgõ ĩmidrị́ ĩmi ꞌbá Bẽtẽsãyídã gá ꞌdĩ! Ãꞌdusĩku tálí ru idélé ĩmi agá ꞌdĩ kí údrĩ ándrá kí idé agá Tụ́rọ̃ gá ãzíla Sị̃dọ́nị̃ gá, ꞌbá ãngũ ꞌdã agá rĩ kí tá ri vụ̃rụ́, uja kí tánõ ásị́ údu, sụ̃ kí tá ụrụꞌbá gá kõlĩ-ĩbá ãzíla fu kí tá ru úfóró sĩ iꞌdajó la uja kí dó ásị́ ị́jọ́ ũnzí sĩ mgbãmgbã rú.

\VS{14}Ãdróŋá la ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã ꞌbá Tụ́rọ̃ ãzíla Sị̃dọ́nị̃ gá rĩ kí drị̃ gá ụ́ꞌdụ́ ị́jọ́ lịjó rĩ sĩ ndẽ ĩmi rá.

\VS{15}Ãzíla mi ꞌi Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃, ála mụ ími ingalé ụrụgá yã? Yụ. Ãdróŋá la ími aꞌbé ꞌbá drãlépi rĩ kí drĩdríŋĩ gá ꞌbụ́ gâlé.”


\par }{\PP \VS{16}Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi vú bĩlépi ꞌdĩ ꞌbaní, “ꞌBá ị́jọ́ ĩminí jọlé rĩ arelépi rá rĩ are ị́jọ́ mání jọlé rĩ ꞌi, ãzíla ꞌbá ĩmi gãlépi úmgbé rĩ gã ma ꞌi, wó ꞌbá áma gãlépi úmgbé rĩ gã ꞌbá áma tị ãpẽlépi rĩ ꞌi.”


\par }{\SH ꞌBá kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã kí ãgõjó rĩ
\par }
{\PP \VS{17}ꞌBá kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ ãgõ kí vúlé ꞌdõlé ãyĩkõ sĩ jọ kí “Úpí, átã úríndí ũnzí are kí vâ ãma tị ãmã ĩꞌbaní ãzị́táŋá fẽjó rụ́ mídrị̂ sĩ rĩ sĩ ĩndĩ!”


\par }{\PP \VS{18}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ándre ándrá Sĩtánĩ ꞌbã aꞌdé agá vụ̃rụ́ ꞌdõlé cécé ãvi nĩlépi ꞌbụ̃ gâlé némé rĩ áni.

\VS{19}Ĩmi are drĩ! Áfẽ ĩminí ũkpõ ĩminí sĩ acị́jó ị̃nị̃ kí drị̃ gâ sĩ ítóniŋâ abe vâ ũkpõ ĩmĩ sĩ mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí ũkpõ ndẽjó rá rĩ ꞌbo, ãko ãzí ãlu icólépi ĩmi idélépi ũnzí la yụ.

\VS{20}Wó ĩmi adru ãyĩkõ sĩ úríndí ũnzí ꞌbã kí ĩmi tị arejó rĩ sĩ la ku, rá la ĩmi adru ãyĩkõ sĩ ála ĩmi rụ́ sĩjó bụ́kụ̃ gá ꞌbụ̃ gâlé ꞌbo rĩ sĩ.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã adrujó (uꞌájó) ãyĩkõ sĩ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 11:25-27; 13:16-17)

\par }{\PP \VS{21}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ãyĩkõ ga Yẹ́sụ̃ ásị́ gá tré Úríndí Ãlá rĩ sĩ jọ, “Má Átẹ́pị, ma ími ịcụ́, mi Úpí ꞌbụ̃ ꞌbadrị́ ụ̃nọ́kụ́ be rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ꞌdĩ kí ízị̃ kí ꞌbá ũndũwã rú rĩ ꞌbaní ãzíla ꞌbá ụ̃nị̃táŋâ trũ rĩ abe cí ãzíla mí iꞌda kí anzị nírí ꞌbanî. Ãndá-ãndá ru, mâ Átẹ́pị, ãꞌdusĩku ꞌdĩ ị́jọ́ múké míní lẽlé rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{22}“Mâ Átẹ́pị fẽ ãko pírí kí mádrị́ ꞌbo. ꞌBá ãzí ãlu Ngọ́pị̃ nị̃lépi ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi cé la yụ pẽ lú Átẹ́pị̃ ꞌi, ꞌbá ãzí ãlu vâ Átẹ́pị̃ nị̃lépi ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi cé la yụ pẽ lú Ngọ́pị̃ ꞌi, ãzíla ꞌbá Ngọ́pị̃ ꞌbã ũpẽlé sĩ Átẹ́pị̃ iꞌdajó la ĩꞌbanî rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{23}Yẹ́sụ̃ uja tị ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌba rụ́ jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ yõkõlé sĩ, “Ĩmi drị̃lẹ́ba rú ĩmi mịfị́ ꞌbã ãko ꞌdĩ kí ndrejó rĩ sĩ!

\VS{24}Álũ ĩminí nãbịya wẽwẽ rú ãzíla ũpi kí lẽ kí tị́ ị́jọ́ ĩmĩ ndrelé ꞌdĩ kí ndrelé, wó ndre kí kí ku, lẽ kí ị́jọ́ ĩmĩ arelé ꞌdĩ kí arelé wó are kí kí ku.”


\par }{\SH Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌbá Sãmãríyã rú múké rĩ drị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{25}Ụ́ꞌdụ́ ãzí ãlu ꞌbá ãzị́táŋá imbálépi rĩ tu pá ụrụgá Yẹ́sụ̃ zịjó zịtáŋá ꞌdĩ sĩ, “Ímbápị, má idé ãꞌdu mánî sĩ ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́jó?”


\par }{\PP \VS{26}Yẹ́sụ̃ zị vâ ĩꞌdi zịtáŋá sĩ, “Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ jọ ị́jọ́ ãzị́táŋá míní zịlé ꞌdĩ drị̃ gá íngoní? Wó mi ífí la uja íngoní?”


\par }{\PP \VS{27}Ágọ́bị̂ umvi, “Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ jọ, ‘Ílẽ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ími ásị́ pírí sĩ, ími ídri pírí sĩ, ími ũkpó pírí sĩ ãzíla ími ũndũwã pírí sĩ.\XREF{✡}{{\XO 10:27 }{\XO{10:27
}}{\XT{Ãzị́táŋá Amviŋá 6:5}}} Ílẽ mî jĩránĩ cécé míní ími lẽlé rĩ áni.’\XREF{✡}{{\XO 10:27 }{\XO{10:27
}}{\XT{Lẹ́vị̃ 19:18}}}”


\par }{\PP \VS{28}Yẹ́sụ̃ jọ, “Ị́jọ́ míní umvilé ꞌdĩ ãndá, ímba ãzị́táŋá ꞌdĩ tã mi dô sĩ uꞌá ídri.”


\par }{\PP \VS{29}Ágọ́bị́ ãzị́táŋá imbálépi rĩ ꞌbã ru ꞌbá kí mịfị́ gá ĩꞌdi ꞌbá ãlá kpị la, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ zị Yẹ́sụ̃ ꞌi, “ꞌBá áma andre gá rĩ wó ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi?”

\VS{30}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdi áꞌdígó ãzí zãŋá sĩ. Jọ, “Ágọ́bị́ ãzí ándrá cí angá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ĩꞌdi mụ agá Yẹ̃rị́kọ̃ gá. Ĩꞌdi ꞌbã mụ agá ꞌdâ, ụ̃gụꞌba ãzí amvú kí gẹ̃rị̃ agá cí, ra kí ĩꞌdi ꞌbã séndẽ kí ãko ĩꞌdidrị́ ꞌdãá cí rĩ kî trũ vâ ĩꞌdi ꞌbã bõngó kî trũ. Co kí ĩꞌdi ãni rú drã tị gá, aꞌbe kí dó ĩꞌdi gẹ̃rị̃ tị gá ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{31}“ꞌDã ꞌbã vúlé gá átáló ídétáŋá idélépi la mụ vâ gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdã agâ sĩ. ꞌBá ídétáŋá idélépi rĩ la mụ ágọ́bị́ ꞌdĩ ndrelé gẹ̃rị̃ agá ꞌdâ ꞌbo, alị gẹ̃rị̃ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gâlé ru mụjó ĩꞌdi ꞌbã ãcị̃ trũ drị̃ gá, tu pá ágọ́bị́ ꞌdĩ ãzã kolé ku.

\VS{32}Ũngúkú la gá cọtị ꞌbá Lẹ́vị̃ rú
\FTNT{*}{{\FR 10:32 }{\FR{10:32
}}{\FQ{ꞌBá Lẹ́vị̃ rú
}}{\FT{rĩ kí ándrá ꞌbá ãzị́ ngalépi jó Ãdróŋá drị̂ agá la kî.}}} la amụ́ vâ gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdã agâ sĩ. Acá ãngũ tá ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã adrujó rĩ gá, ndre ĩꞌdi mịfị́ sĩ alị mụlé gẹ̃rị̃ ꞌbã mgbã rĩ gâ sĩ tu vâ pá ágọ́bị́ ꞌdĩ ãzã kolé ku.

\VS{33}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Sãmãríyã rú la vâ mụ agá gẹ̃rị̃ tá ãlu ágọ́bị́ ãzá talépi ꞌdĩ ꞌbã adrujó rĩ agâ sĩ. Ĩꞌdi mụ ágọ́bị́ ꞌdĩ ndrelé ꞌbo, ízákĩzã la fi ĩꞌdi ásị́ gá.

\VS{34}Cọtị se ru ĩꞌdi drị̃ gâlé, ũꞌbã ãkõzá ꞌdã kí mịfị́ gá írúwá,
\FTNT{†}{{\FR 10:34 }{\FR{10:34
}}{\FT{Bụ́kụ̃ Lúgbãrã tị sĩ ãzíla Mũndú tị sĩ rĩ jọ
}}{\FQA{ũꞌbã ãkõzá ꞌdã kí mịfị́ gá ãdu kí wáyĩnĩ be.}}} uja dó kí umbélé bõngó ãlá la sĩ. ꞌBã ágọ́bị́ ꞌdĩ ĩꞌdidrị́ kãyĩnõ rĩ drị̃ gá, ꞌdụ ĩꞌdi agụlé jó sịlé ꞌbá acị́lépi acị̂ rĩ ꞌbanî sĩ ụ́ꞌdụ́ kojó rĩ agá ãzíla fẽ ĩꞌdiní ãzãkoma ꞌdãá. 
\VS{35}ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩ ko kí ụ́ꞌdụ́ ꞌdãá. Ụ̃ꞌbụ́tị ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ ꞌbá Sãmãríyã rú ꞌdĩ su drị́ jábã gá anzé séndẽ icólépi ágọ́bị́ tá ꞌbání colé ꞌdã ꞌbã tãmbalépi ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ rá la fẽlé ãmbógó jó ꞌdã gá rĩ drị́. Jọ ãmbógó ní, ‘Ãmbógó, ímba mání ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã tã. Ãko mî izalé rĩ drĩ kí ꞌdĩ alị rá, ma kí ũfẽ sáwã mâ ãgõjó rĩ sĩ rá.’ ”


\par }{\PP \VS{36}Yẹ́sụ̃ zị dó ágọ́bị́ ãzị́táŋá imbálépi ꞌdĩ ꞌi, “Mî ũrãjó la rĩ sĩ, ãgọbị na ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá ị́jọ́ idélépi cécé ꞌbá múké rĩ ꞌbã idélé ágọ́bị́ ụ̃gụꞌba ꞌbaní ralé ãzíla colé ꞌdĩ ụrụꞌbá gá rĩ íngõ ꞌi?”


\par }{\PP \VS{37}Ágọ́bị́ ãzị́táŋá imbálépi rĩ umvi, “Ágọ́bị́ ị́jọ́ idélépi jĩránĩ múké rĩ rú rĩ ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ̃ icélépi ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã ãzãkoŋá sĩ rá rĩ ꞌi.” Yẹ́sụ̃ lũ ĩꞌdiní, “Ími ãmgbã rĩ ꞌbã idé ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá kí ụrụꞌbá gá cécé ágọ́bị́ Sãmãríyã rú ꞌdĩ ꞌbã ị́jọ́ idéjó ágọ́bị́ ụ̃gụꞌba ꞌbã kí colé ãzíla ralé rĩ rụ́ rĩ áni.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã Mãrị́tã kí andréjó Mãríyámũ be rĩ
\par }
{\PP \VS{38}Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ abe mụ kí ãcị̃ trũ kpere Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, acá kí tọ̃rọ́mẹ́ ãzí gá. ꞌDãá ũkú umvelé Mãrị́tã ꞌi rĩ aꞌị́ kí amụ́jó ĩꞌdidrị́ jó agá.

\VS{39}Mãrị́tã ꞌbã ámvọ́pị Mãríyámũ ri ị́jọ́ arelé Úpî tị gá ĩꞌdiní ĩꞌdi imbá agá ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{40}Wó Mãrị́tã ásị́ umvú ãꞌdusĩku ũrã ĩꞌdi ásị́ gâlé ãzị́ ꞌî ngalé sĩ íná aꞌdíjó rĩ ambamba, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ sáwã ca dó ĩꞌdiní sĩ rijó ị́jọ́ arejó Yẹ́sụ̃ tị gá ku. Mãrị́tã mụ Yẹ́sụ̃ rụ̂lé jọ ĩꞌdiní, “Úpí, ílũ mâ ámvọ́pị ní ꞌba amụ́ áma ãzã kolé! Ị́jọ́ má ámvọ́pị la áma aꞌbejó ãzị́ ngajó áꞌdụ̂sĩ ꞌdĩ ãzá la míní ꞌdáyụ rõ?”

\VS{41}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mãrị́tã, ími ásị́ la umvú ãzị́ ambamba rĩ kî sĩ.

\VS{42}Wó ị́jọ́ ãzí lú ãlu múké ꞌdĩ kí ndẽlépi rá la. Mãríyámũ pẽ bãsĩ ĩꞌdidrị̂ gá ị́jọ́ múké ãndânĩ ꞌdã idélé áyụ, má icó vâ ĩꞌdi atrịlé idéŋá la gá ku.”




\par }\Chap{11}{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã ꞌbá kí imbájó Ãdróŋá ãꞌị̃ŋá drị̃ gá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 6:9-13; 7:7-11)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yẹ́sụ̃ la Ãdróŋá ãꞌị̃ agá ãngũ ãzí gá, ĩꞌdi mụ delé la ꞌbo, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí jọ ĩꞌdinî, “Úpí, mí imbá ãma Ãdróŋá ãꞌị̃ŋá sĩ cécé Yõhánã ꞌbã ándrá ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí imbálé rĩ áni.”


\par }{\PP \VS{2}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi jõ Ãdróŋá ãꞌị̃, ĩjọ íni:

\par }{\Q “ ‘Ãmã Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ,

\par }{\Q ími rụ́ ꞌbã adru ị̃nzị̃táŋá ru,

\par }{\Q Sụ́rụ́ mídrị̂ ꞌbã amụ́.
\FTNT{*}{{\FR 11:2 }{\FR{11:2
}}{\FT{Ãdrĩ kí Ãdróŋá ãꞌị̃,
}}{\FQ{Sụ́rụ́ mídrị̂ ꞌbã amụ́
}}{\FT{ãma ĩꞌdi aꞌị́ amụ́lé ũpĩ nalé cécé ĩꞌdi ũpĩ najó ꞌbụ̃ gâlé rĩ áni.}}}


\par }{\Q \VS{3}Mí ãfẽ ãmaní íná ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ rĩ.


\par }{\Q \VS{4}Mí aꞌbe ị́jọ́ ũnzí ãmaní idélé rĩ kî,

\par }{\QB cécé ãma vâ ꞌbá ãzí ãma idélépi ũnzí rĩ ꞌbadrị̂ kí aꞌbelé rĩ áni.

\par }{\Q Ífẽ ãfi ụ̃ꞌbị̃táŋá agá ku.’ ”
\FTNT{†}{{\FR 11:4 }{\FR{11:4
}}{\FT{Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ rĩ ꞌbã ãzí kí agá
}}{\FQA{wó ípa ãma ꞌbá ũnzí rĩ drị́ gá.}}}


\par }{\PP \VS{5}Yẹ́sụ̃ jọ vâ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “ꞌBá ãzí ĩmi agá ꞌdâ la drĩ mụ wọ̃rị̂ drị́ko gâlé ị́nị́ ágágá drĩ jọ la, ‘Mâ wọ̃rị̂, mí ãfẽ mání mũkátĩ kí na.

\VS{6}Mâ wọ̃rị́ ãzí ãcị̃ gá la acá má rụ́ ꞌdõ, mádrị́ ꞌdãá íná fẽlé ĩꞌdiní la ꞌdáyụ.’

\VS{7}Wó mî wọ̃rị̂ drĩ ími umvi ĩꞌdidrị́ jó agâlé, ‘Mí ĩcãndĩ ma ku! Má ụ̃pị̃ kẹ̃jị́tị ꞌbo, ãzíla mâ anzị kí má trũ, ãla ãma vụ̃rụ́ ꞌbo. Má icó angálé míní ãko ãzí fẽlé ku.’

\VS{8}Ájọ ĩminî drĩ táni angá míní mũkátĩ fẽlé ku, ĩꞌdi ꞌbã adrujó mî wọ̃rị́ rĩ sĩ; ĩꞌdi angá ãko mî lẽlé rĩ kí fẽlé pírí, ãꞌdusĩku la mí icó adrulé drị̃nzá sĩ ĩꞌdi zịjó biri-biri ku.


\par }{\PP \VS{9}“Ãzíla ájọ vâ ĩminí, ĩzị ála ĩminí fẽ la rá, ĩndrụ̃ ĩmi ịsụ́ la rá, ãzíla ĩpã kẹ̃jị́tị ála ĩminí nzị̃ la rá.

\VS{10}Ãꞌdusĩku ꞌbá pírí zịlépi la rĩ ála fẽ la rá, ꞌbá ãko ndrụ̃lépi rĩ la ịsụ́ la rá, ãzíla ála kẹ̃jị́tị nzị̃ ꞌbá pãlépi la rĩ ní rá.

\VS{11}Ĩmi átẹ́pịka rú ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá ꞌdâ, ngọ́tị́ŋá mídrị̂ drĩ ị̃ꞌbị aꞌị́ kẹ̃jị́ la gá mi ị̃nị̃ fẽ rĩ ãꞌdi ꞌi?

\VS{12}Ĩmi ítóniŋá fẽ drĩ kí ãꞌụ́gbẹ́ aꞌị́ yã?

\VS{13}Ĩnị̃ ãko múké rĩ kí fẽ agá anzịŋá ĩmidrị́ rĩ ꞌbaní rá, ĩdrĩ táni adru agá ꞌbá ũnzí la. Ĩmĩ átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ la ĩminí mũkẽ ĩꞌdidrị̂ sĩ Úríndí Ãlá rĩ fẽ íngõpí ĩdrĩ ĩꞌdi zịjó rá rĩ gá!”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ tõjó ĩnzõ sĩ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 12:22-30; Mãrákõ 3:20-27)

\par }{\PP \VS{14}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yẹ́sụ̃ la úríndí ũnzí fẽlépi la ꞌbã jọ sĩ ị́jọ́ ku rĩ dro agá ꞌbá ãzí agá; úríndí ũnzí la mụ ĩꞌdi aꞌbelé ꞌbo, ágọ́bị̂ iꞌdó ị́jọ́ jọlé ãzíla ꞌbá ũꞌbí ụ̃sụ̃ kí ụ̃sụ̃.

\VS{15}ꞌBá ãzí rĩ jọ kí, “Ĩꞌdi kí adro ũkpó
Bẹ̃lị̃zẹ̃bụ́lụ̃ úpí úríndí ũnzí ꞌbadrị̂ ꞌbã fẽlé rĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{16}Ãzí rĩ lẽ kí Yẹ́sụ̃ ụ̃ꞌbị̃lé, zị kí dó sĩ ĩꞌdi ꞌba idé tálí ãzí angálépi ꞌbụ̃ gá la sĩ nị̃jó la angá Ãdróŋá drị́.

\VS{17}Wó Yẹ́sụ̃ nị̃ ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũrãlé kí ásị́ gâlé rĩ rá, jọ ĩꞌbaní, “Sụ́rụ́ ꞌbá la ĩꞌdidrị́ rĩ ꞌbã kí ru awajó ndú-ndú vâ ru ꞌdịlépi ꞌdị̃-ꞌdị̃ rĩ icó uꞌálé álị́ ku, lị́cọ́ ꞌbá la ꞌbã kí ru awajó ndú-ndú rĩ ĩꞌdi iré rá.

\VS{18}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sĩtánĩ drĩ ru ꞌa awa cénĩ-cénĩ rú sĩ ãꞌdị ꞌdịjó, ũpĩ ĩꞌdidrị́ rĩ la pá tu íngoní ru? Ĩjọ ma úríndí ũnzí kí adro ũkpõ Bẹ̃lị̃zẹ̃bụ́lụ̃ bã fẽlé mání ãzị́ idéjó rĩ sĩ.

\VS{19}Úꞌdîꞌda ádrĩ dó úríndí ũnzí kí adro ũkpó Bẹ̃lị̃zẹ̃bụ́lụ̃ drị̂ sĩ, ꞌbá ĩmĩ imbálé rĩ kí dó adro la ũkpó íngõ sĩ? Ị́jọ́ ꞌbá ĩmidrị̂ ꞌbã idélé rĩ lị kí ị́jọ́ ĩmi drị̃ gá nĩ.

\VS{20}Wó ádrĩ úríndí ũnzí kí adro ũkpó Ãdróŋá drị̂ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ífí Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ acá ĩmi rụ́ ꞌbo.


\par }{\PP \VS{21}“Ágọ́bị́ ũkpó la drĩ ru itú ãko ĩꞌdi sĩ ru tãmbajó rĩ abe bábá, ãko ĩꞌdidrị́ rĩ kí ru pa ꞌbá ãzí aló kí ku.

\VS{22}ꞌBá ãzí ũkpó trũ ãndânĩ la drĩ amụ́ ĩꞌdi tị celé nĩ ndẽ jõ ĩꞌdi rá, ĩꞌdi ãko ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ásị́ ꞌbãjó rĩ kí wụ̃ rá, ãko ĩꞌdi ꞌbã arálé rĩ kí ĩꞌdi kí awa rá.


\par }{\PP \VS{23}“ꞌBá adrulépi má be ku rĩ bãsĩ mẹ́rọ́ꞌbá mádrị̂ ꞌi, ꞌbá ãko tralépi má be ku rĩ ĩꞌdi ꞌbá ãko mádrị̂ kí irélépi irê la.”


\par }{\SH Úríndí ũnzí ꞌbã ãgõŋá vúlé rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 12:43-45)

\par }{\PP \VS{24}“Úríndí ũnzí drĩ dó fũ ꞌbá agá ꞌdâ ãmvé ꞌbo, ĩꞌdi mụ acị́ trũ ãngũ ị̃yị́ kóru rĩ kí agâ sĩ ãngũ ndrụ̃jó sĩ avị́jó drĩ dó ịsụ́ la ku. Drĩ dó ịsụ́ la ku, ĩꞌdi jọ la ĩꞌdiní cénĩ-cénĩ rú, ‘Ma gõ vúlé mâ jó ídu rĩ agâlé.’

\VS{25}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩꞌdi dó ãgõ vúlé jó agá ꞌdõlé ĩꞌdi jô ịsụ́ úwe bábá ãlá ru ãko ãzí kóru.

\VS{26}Ĩꞌdi dó mụ úríndí ũnzí ázị̂rị̃ ĩꞌdi ndẽlépi ũnzĩkãnã sĩ rá rĩ kí atrálé ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé kí dó amụ́ uꞌálé ꞌbá ꞌdã agá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, kí dó uꞌá ꞌdãá ꞌbá ꞌdã ꞌbã gbíyã vúlé rĩ dó ũnzĩkãnã sĩ ándrá drị̃drị̃ rĩ ndẽ rá.”


\par }{\PP \VS{27}Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí delé jọ agá ꞌbo, ũkú ãzí ayú ũꞌbí kí agá jọ ĩꞌdiní, “Andre ími tịlépi ãzíla ími undrulépi rĩ drị̃lẹ́ba rú!”


\par }{\PP \VS{28}Yẹ́sụ̃ umvi, “Drị̃lẹ́ba rú la ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ arelépi tã la mbalépi rá rĩ nî.”


\par }{\SH ꞌBá lẽ kí ícétáŋá
\par }
{\R (Mãtáyõ 12:38-42)

\par }{\PP \VS{29}ꞌBá ũꞌbí ꞌbã kí ru tra agá Yẹ́sụ̃ andre gá ꞌdãá, mụ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá, “ꞌBá ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ agá ꞌdĩ kí ꞌbá ũnzí la! Kí ícétáŋá ꞌbá ꞌbã icólé idélé ku la kí zị, ꞌbá ãzí icó ĩꞌbaní idélé la ku, cí la ícétáŋá ándrá Yónã drị́ rĩ ꞌi.

\VS{30}Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ Yónã ándrá ícétáŋá ru ꞌbá Nị̃nẹ́vẹ̃ gá rĩ ꞌbanî, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ la vâ adru ícétáŋá ru ꞌbá ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ agá rĩ ꞌbanî.

\VS{31}Ụ́ꞌdụ́ Ãdróŋá ꞌbã drụ́zị́ ị́jọ́ lịjó ꞌdã sĩ, ũkú úpí ru Sébã gá rĩ la mụ pá tulé ãzíla ꞌbá ụ́ꞌdụ́ úꞌdîꞌda ꞌdĩ agá rĩ kí tõlé,
\FTNT{‡}{{\FR 11:31 }{\FR{11:31
}}{\FQ{Ũkú úpí ru Sébã
}}{\FT{gá ꞌdã tõ ꞌbá ụ́ꞌdụ́ ꞌdã agá rĩ kí rá la ãꞌdusĩku gã kí Yẹ́sụ̃ Sũlũmánĩ ní ãndânĩ rĩ ịcụ́lé úmgbé.}}} ãꞌdusĩku akó drị̃ angájó sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ agâlé amụ́jó ímbátáŋá ũndũwã rú úpí Sũlũmánĩ ꞌbã imbálé rĩ kî arejó rĩ sĩ. Ãzíla úꞌdîꞌda, ꞌbá ãzí ãmbõgõ sĩ Sũlũmánĩ ndẽlépi rá la ꞌdâ cí.

\VS{32}ꞌBá Nị̃nẹ́vẹ̃ gá ꞌdĩ kí drụ́zị́ pá tu ụ́ꞌdụ́ Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ lịjó ꞌdã sĩ ĩmi tõlé ĩmi áꞌbị́ anzị úꞌdîꞌda ꞌdĩ, ãꞌdusĩku uja kí ándrá ásị́ ị́jọ́ ũnzí aꞌbejó rá ị́jọ́ Yónã ꞌbã ũlũlé ĩꞌbanî rĩ sĩ;
\FTNT{§}{{\FR 11:32 }{\FR{11:32
}}{\FT{ꞌBá ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ agá rĩ gã kí ásị́ ujalé ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ũlũlé rĩ sĩ úmgbé.}}} ájọ ĩminí ꞌbá ãzí ãmbógó sĩ Yónã ndẽlépi rá la ꞌdã cí!”


\par }{\SH Tárã mgbã Ãdróŋá drị́ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 5:15; 6:22-23)

\par }{\PP \VS{33}Yẹ́sụ̃ jọ vâ “ꞌBá ãzí tárã tị ꞌbãlépi akulépi la cí jõku zị̃lépi la ãkójó agá la ꞌdáyụ, rá la ĩꞌdi ꞌbã la méjã drị̃ gá, ꞌbá kí sĩ ãko jó agá ꞌdãá rĩ kí undré ĩꞌbã kí afí agá jó agá.

\VS{34}Ími mịfị́ ĩꞌdi tárã ụrụꞌbá mídrị̂ drị́ gá rĩ. Ími mịfị́ drĩ adru múké, ími ụrụꞌbá la adru pírí ule rú, wó ími mịfị́ drĩ adru múké ku ími ụrụꞌbá la adru mụ́dẹ́ agá, mí icó ãngũ ndrelé ku.

\VS{35}Lẽ índre múké-múké ãcí ími agá rĩ ꞌbã anụ́ míní sĩ adrujó mụ́dẹ́ agá ku.

\VS{36}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ími ụrụꞌbá drĩ adru ule rú ãcí agá, wókõ ãzí ị́nị́ agá la kóru, mi adru ule rú ãcí sĩ pírí cécé tárã ꞌbã ãngũ jijó ími drị̃ gá ulepete rĩ áni.”


\par }{\SH Ị́jọ́ ázíyá Ãdróŋá ꞌbã sĩ ꞌbá ĩyõ dị́nị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ꞌdĩ kí drị̃ arụ́jó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 23:1-36; Mãrákõ 12:38-40)

\par }{\PP \VS{37}Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ jọŋá delé ꞌbo, ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú la umve ĩꞌdi íná nalé ĩꞌdi be; mụ dó rá ri vụ̃rụ́ íná nalé.

\VS{38}ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdã la mụ ndrelé la Yẹ́sụ̃ ũjĩ ru drị́ ráká ku, uꞌá ụ̃sụ̃táŋá sĩ.


\par }{\PP \VS{39}Úpí jọ ĩꞌdiní, “Ĩmi ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ ĩmi ị́rẹ̃jẹ́ ũngúkú ãmvé rĩ ũjĩ ãlá ru, wó agâlé ru ĩga tré rọ̃mgbọ́ sĩ ãzíla ũnzĩkãnã sĩ.

\VS{40}Ĩmi ꞌbá azalépi azâ ꞌdĩ! Ãdróŋá idé ãko ꞌbã ꞌa kí ũngúkú la ãmvé rĩ abe nĩ ku yã?

\VS{41}Wó lẽ ĩfẽ ãko ĩmidrị́ ị́rẹ̃jẹ́ agá rĩ kí sãánĩ agá rĩ abe ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbanî ãko pírí kí dó sĩ adru ĩmi ãni ãlá ru.

\VS{42}Ũcõgõ ĩmidrị́ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ! Ĩmi ãko pírí ĩmidrị́ mụdrị́ agá ãlu rĩ fẽ Ãdróŋá ní rá, wó ĩmi lẽtáŋá Ãdróŋá lẽjó ãzíla ị́jọ́ mgbã ꞌbá ũcõgõ agá rĩ kí ãzã kojó rĩ kí abe aꞌbe cã, múké la ĩdrĩ ándrá ị́jọ́ ꞌdĩ kí ide agá pírí ãzí rĩ kí aꞌbeŋâ kóru.

\VS{43}Ũcõgõ ĩmidrị́ ĩmi ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ, ãꞌdusĩku ĩlẽ kụ́rụ̃sị̃ ãmbogo drị̃lẹ́ gá ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agâ sĩ ĩmi rujó rũrũ rĩ kî, ãzíla ĩlẽ úzị ĩmi ãrútáŋá sĩ ĩmi acị́ agá sụ̂ agâ sĩ.

\VS{44}Ũcõgõ ĩmidrị́, ãꞌdusĩku ĩmi ãmvélé ãmvélé ru ãlá ru, wó ĩŋma agá agá ru rá cécé ị̃nádrị̃ sịlépi rá ndrelé ku ꞌbá ꞌbaní acị́jó drị̃ la gâ sĩ nị̃ŋâ kóru rĩ áni.”


\par }{\PP \VS{45}Ímbáꞌbá ãzị́táŋá imbálépi rĩ ꞌbã ãzí ãlu rĩ jọ ĩꞌdiní, “Ímbápị, ị́jọ́ mî jọlé ꞌdĩ kí sĩ mi vâ ãma uꞌdá ĩndĩ!”

\VS{46}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ũcõgõ ĩmidrị́ ꞌbá ãzị́táŋá imbálépi ꞌdĩ ãꞌdusĩku ĩminí tẹ́rị́ ãnzị ũꞌbãjó ꞌbá kí drị̃ gá ĩꞌbaní icólé ꞌdụlé ku rĩ. Átã ĩmi ãmgbã ꞌdĩ gã kí vâ drị́ sulé sĩ kí ãzã kojó ꞌdụjó úmgbé.

\VS{47}Ũcõgõ ĩmidrị́ ĩminí nãbịya ꞌbã ị̃nádrị̃ kí sịjó ãlá ru, wó íni ꞌdĩ ĩmi áyị́pịka ụꞌdị́ kí ándrá ꞌbá ꞌdĩ kí nĩ.

\VS{48}Ĩmi ãꞌị̃ ị́jọ́ ándrá ĩmĩ áyị́pịka ꞌbã kí idélé ꞌdĩ rá, ụꞌdị́ kí ándrá nãbịya kí ĩsị dó ị̃nádrị̃ la kî.

\VS{49}‘ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé ũndũwã ĩꞌdidrị̂ sĩ ĩmi drị̃ gá rĩ, ma rú nãbịya kí tị pẽ ụ̃pịgọŋa abe ĩmi rú, ĩmi ãzí rĩ kí ụꞌdị́ rá, ĩmi ãzí ꞌdĩ kí ĩcãndĩ!’


\par }{\PP \VS{50}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ agá ꞌdĩ kí ála rú ãrí nãbịya ꞌbadrị́ kí ụꞌdị́jó rĩ ꞌbã ãrígọ́tị ũfẽ kí ụrụꞌbá gá, angájó ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ ꞌbãŋá gá,

\VS{51}iꞌdójó Hãbị́lị̃ ꞌbã ꞌdịŋá gá kpere Zãkãríyã ꞌbã ꞌdịŋá gá drĩdríŋĩ ãlĩtárĩ ꞌbã ãni ãngũ ãlápítí Ãdróŋá drị̂ be rĩ gá rĩ ị́jọ́ la ála lị la ĩmi drị̃ gá ãndá-ãndá ru.

\VS{52}Ũcõgõ ĩmidrị̂ la rú adru íngõpí ĩmi ꞌbá ãzị́táŋá imbálépi ꞌdĩ ãꞌdusĩku ĩmi atrị ꞌbá ꞌbaní gẹ̃rị̃ Ãdróŋâ nị̃jó rĩ cí ĩmi mgbã rĩ icó kí vâ filé Sụ́rụ́ ꞌBụ̃ gá rĩ gâlé ku, ãꞌdusĩku ĩmi uga ꞌbá ãzí rĩ ꞌbaní filé úmgbé.”

\VS{53}Yẹ́sụ̃ la mụ ãngũ ꞌdã aꞌbelé ꞌbo, ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ꞌdĩ abe ngụ̃ kí ãjị́ la ũnzí, iꞌdó kí ĩꞌdi ụzịlé zịtáŋá ũꞌbí sĩ,

\VS{54}lẽjó ĩꞌdi rụjó ị́jọ́ ãfũlépi ĩꞌdi tị gá ĩꞌdi ꞌbã jọlé ũnzí rĩ sĩ.




\par }\Chap{12}{\SH Úzáŋá ꞌbá kí drị̃ gá ꞌbá ũnzãŋá sĩ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 10:26-27)

\par }{\PP \VerseOne{1}ꞌBá ũꞌbí wẽwẽ rú ꞌbã kí ru tra agá ãngũ ãlu gá, iꞌdó kí ru ũŋmĩlé ũŋmĩ, Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní drị̃drị̃, “Ĩmi adru mịfị́ trũ
ãkụ́kị́ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ ꞌbadrị̂ sĩ ífí la mũlũmbẽ ĩꞌbadrị̂ sĩ.

\VS{2}Ãko drị̃ akulé cí rĩ ála drụ́zị́ ĩꞌdi iꞌdá tọndọlọ rá, jõku ãko aꞌbólé aꞌbô rĩ kí ála kí drị̃ gá ị́jọ́ nị̃ rá.

\VS{3}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ĩminí jọlé ãngũ ịnị agá rĩ la ru are ị̃tụ́ sĩ, ị́jọ́ mî jọlé yõkõlé sĩ jó gụ́rụ́ agá rĩ ála rú mụ ĩꞌdi iwálé jó drị̃ gá.


\par }{\SH ꞌBá idéjó ĩꞌdi sĩ ụ̃rị̃ sĩ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 10:28-31)

\par }{\PP \VS{4}“Má wọ̃rị́kâ, álũ ĩminí, ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá ụrụꞌbá ꞌdĩ ꞌdịlépi áyụ wó vúlé vúlé ru icólépi ãko ãzí idélépi ãlá ku rĩ sĩ ku.

\VS{5}ꞌBá idéjó ụ̃rị̃ sĩ mâ iꞌdalé ĩminí rĩ Ãdróŋá ꞌi, drĩ ꞌbá ꞌdị rá, ĩꞌdi ꞌbã ũkpó vâ cí sĩ ími ꞌbejó ãcí ukólépi ku rĩ agá. Ĩmi ãꞌị̃ ị́jọ́ mâ jọlé ꞌdĩ ꞌi, ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ la ĩꞌdi sĩ.


\par }{\PP \VS{6}“Ícó ãriŋa nírí tõwú kí ị̃tụ̃ndãlé ãjẹ̃ were sĩ ku yã? Wó ãlu la ꞌbã ãzí ị́jọ́ ãvĩ Ãdróŋá ní ku.

\VS{7}Táni drị̃ꞌbị́ ífí ĩmi drị̃ gá ꞌdĩ nị̃ kí kãlãfe rá. Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku, ĩmi ãjẹ̃ ãmbógó ru ndẽ ãriŋa ũꞌbí ꞌdĩ kí rá!


\par }{\SH Drị̃nzá ꞌbã rụ mi Yẹ́sụ̃ ị́jọ́ sĩ ku
\par }
{\R (Mãtáyõ 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

\par }{\PP \VS{8}“Ãlu ĩminí, ꞌbá ĩꞌdi iꞌdalépi ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá rĩ, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ lã mụ ĩꞌdi iꞌdalé mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rá.

\VS{9}Wó ꞌbá áma gãlépi ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá rĩ, ma vâ mụ ĩꞌdi gãlé mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ kí drị̃lẹ́ gá.

\VS{10}ꞌBá ãzí drĩ ị́jọ́ ũnzí jọ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ụrụꞌbá gá, Ãdróŋá la ĩꞌdi trũ rá, wó ꞌbá ãlu Úríndí Ãlá rĩ uꞌdálépi rĩ Ãdróŋá icó ĩꞌdi trũlé ku.


\par }{\PP \VS{11}“Údrĩ ĩmi agụ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí drị̃lẹ́ gá, ꞌbá ũpi rú ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá, ꞌbá ĩyõ abe, ĩmi ásị́ ꞌbã umvú ị́jọ́ ĩmĩ mụlé umvilé rĩ sĩ jõku jọlé rĩ sĩ ku.

\VS{12}Sáwã ꞌdã sĩ Úríndí Ãlá rĩ la ĩmi imbá ị́jọ́ ĩmĩ mụlé jọlé rĩ sĩ.”


\par }{\SH Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌbá málĩ trũ azalépi aza-azâ rĩ drị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{13}Ágọ́bị́ ãzí ajọ́ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ní ũꞌbí kí agâlé, “Ímbápị, íjọ má ádrị́pị ní ꞌbã awa ãko má átẹ́pị ꞌbã aꞌbelé rĩ kí ãmanî.”


\par }{\PP \VS{14}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdinî, “Mâ wọ̃rị̂, ãꞌdi fẽ mání ũkpõ ị́jọ́ lịjó jõku ãko awajó ĩminí nĩ yã?”

\VS{15}Mụ vâ ị́jọ́ jọŋá ĩꞌbaní rĩ trũ drị̃ gá, “Ĩmi adru mịfị́ trũ ãzíla ĩmba ĩmi tã rọ̃mgbọ́ sĩ wókõ pírí sĩ, ãꞌdusĩku ꞌbá ꞌbã ídri mgbã rĩ adru ãko ĩꞌdi trũ adrujó ꞌdĩ kí agá ku, drĩ táni adru málĩ trũ íngõpí.”


\par }{\PP \VS{16}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ ꞌi, “Ụ́ꞌdụ́ ãlu ágọ́bị́ ãzí málĩ abe la ꞌbã ãngũ ámvụ́ ala gá rĩ ka ũri múké.

\VS{17}Iꞌdó ị́jọ́ ũrãlé ĩꞌdi agâlé, ‘Ãko ãzí mâ sĩ icójó mâ ãkónã ꞌdĩ kí tãmbajó la yụ. Ma dó ãꞌdu idé yã?’

\VS{18}Jọ dó ĩꞌdi agâlé, ‘Ma dó idé la íni, ma ĩrá úꞌdí ãmbógó la kí co, ma dó sĩ mâ ãkónã kí ꞌbã ala gá mâ ãko ãzí ꞌdĩ kí abe, ma dó ídu ꞌdĩ kí andi rá.

\VS{19}Ma dó sĩ jọ la áma agâlé, ími andre múké! Mi dó ãko múké mî lẽlé icólépi ími agụlépi ílí wẽwẽ rú rĩ kí abe, ị́jọ́ ídri ꞌbã lẽlé rĩ kí adru míní ĩpé ru, ína, ímvụ ãzíla mí idé dó ãyĩkõ!’

\VS{20}Wó Ãdróŋá jọ ĩꞌdiní, ‘Mi aza-azâ! Ị́nị́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ ma ími ídri ꞌdụ rá. Ãꞌdi la dó ãko mî tãmbalé míní ꞌdĩ kí ꞌdụ nĩ?’ ”

\VS{21}Yẹ́sụ̃ de dó ị́jọ́ íni, “Ị́jọ́ ꞌdĩ cécé ꞌbá málĩ tralépi wẽwẽ rú ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ, wó adrulépi málĩ kóru Ãdróŋá rụ̂lé rĩ áni.”


\par }{\SH Íꞌbã ásị́ Ãdróŋâ drị̃ gá
\par }
{\R (Mãtáyõ 6:25-34)

\par }{\PP \VS{22}Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ájọ ĩminî, ĩmi ásị́ ꞌbã umvú ídri ĩmi agá rĩ sĩ ku, ĩmi dó ãꞌdu na, ãꞌdu mvụ, jõku ĩmi ụrụꞌbá ꞌbã ị́jọ́ sĩ, ĩmi dó ãꞌdu sụ̃ yã rĩ sĩ ku.

\VS{23}Ídri ꞌbã ị́jọ́ ãmbógó ru ndẽ ãkónã rá, ãzíla ụrụꞌbá ꞌbã ị́jọ́ ãmbógó ru ndẽ bõngó rá.

\VS{24}Ĩndre drĩ kúrúke kí: kpẹ̃ kí ũri ku, ũkũnã kí vâ ku, kí vâ ĩrá kóru; wó Ãdróŋá la ĩꞌbaní íná fẽ nĩ! Ĩmi ị́jọ́ ãmbógó ru ãndânĩ ndẽ ãriŋa ꞌbadrị̂ rá!


\par }{\PP \VS{25}“Ãꞌdi ĩmi ĩsélé gá icó sáwã ị̃drị̃lé ãlu ídri ĩꞌdidrị̂ agâ sĩ uꞌájó ãzo rú ũrãtáŋá sĩ rá la nĩ yã?

\VS{26}Ĩdrĩ dó icó ãko ãzí ĩmbíráŋá ꞌdĩ áni la idélé ku, ĩmi dó ị́jọ́ ũrã ãko ãzí kí drị̃ gá ãꞌdu sĩ yã?


\par }{\PP \VS{27}“Ĩndre drĩ ũjó ásé agá ꞌdĩ ꞌbã zoŋá kî: nga kí ãzị́ ku, jõku idé kí bõngó ĩꞌbaní ku. Wó ájọ ĩminî úpí Sũlũmánĩ málĩ ĩꞌdidrị́ wẽwẽ rú ꞌdĩ kí sĩ bõngó ĩꞌdi ãni ũniyambamba rĩ ca kí mãwụ́wã ũjó ꞌdĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã ũnĩ kí agá ku.

\VS{28}Ãdróŋá drĩ dó ãko ásé agá rĩ kí ụ̃sụ̃ bõngó sĩ ꞌdĩ ꞌbã áni, ꞌdĩ kí ãko adrulépi ãndrũ cí wó drụ̃sị̃ ála kí ꞌbe ãcí gá rĩ kî, ĩꞌdi dó ĩmi ụ̃sụ̃ ku la íngoní yã? Ĩmi ꞌbá ãꞌị̃táŋá were ꞌdĩ!

\VS{29}Ĩꞌbã ĩmi ásị́ gá ãma ãꞌdu na yã jõku mvụ yã rĩ drị̃ gá ku, ĩmi ásị́ ꞌbã umvú ị́jọ́ la sĩ ku.

\VS{30}Wó ĩmi adru ꞌbá Ãdróŋá nị̃lépi ku, ãko ụ̃nọ́kụ́ drị́ rĩ vu adrolépi áyụ ꞌdĩ kí áni ku, ãꞌdusĩku ĩmĩ Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ nị̃ ĩlẽ ãko ꞌdĩ kí rá rĩ gá rá.

\VS{31}Wó ĩndrụ̃ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ áyụ, ãzíla ãko ãzí ĩminí lẽlé ꞌdĩ kí ála kí fẽ ĩminí ĩndĩ.”


\par }{\SH Málĩ tãmbajó ꞌbụ̃ gá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 6:19-21)

\par }{\PP \VS{32}“Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku ꞌbá má ãni wereŋá kãbĩlõ áni ꞌdĩ, ĩmĩ Átẹ́pị ĩꞌdi ãyĩkõ sĩ ãko múké sụ́rụ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ gá rĩ kí fẽjó ĩminí rá.

\VS{33}Ĩmi ị̃tụ̃ndã ãko ĩmidrị̂ kí pírí rá ĩfẽ séndẽ la ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbanî. Ĩmi ịsụ́ dó ĩminí bõngó delépi ku (ĩmi ịsụ́ dó ĩminí málĩ ꞌbụ̃ gá ukólépi ku) la kî ãzíla ĩmba málĩ ĩmidrị̂ kí tã ꞌbụ̃ gá, ụ̃gụ́ꞌbá icó vâ sĩ kî ụ̃gụ̃lé ku ãzíla ụ̃dụ̃dụ̃ icó sĩ kí izalé ku.

\VS{34}Ãꞌdusĩku ãngũ málĩ mídrị̂ ꞌbã kí sĩ adrujó rĩ gá, ími ásị́ la vâ mụ adrulé ala gá ꞌdãá.”


\par }{\SH Ĩmi adru mịfị̂ trũ
\par }
{\PP \VS{35}Yẹ́sụ̃ jọ, “Ĩmi adru bábá ị́jọ́ ru idélépi rĩ kí drị̃ tẽjó, ãcí ĩmidrị́ lámbãŋá agá rĩ ꞌba anụ́ ku,

\VS{36}cécé ãtiꞌbo ãmbógó ĩꞌbadrị̂ drị̃ tẽlépi ĩꞌdi ꞌbã angájó ụ̃mụ̃ ũkú ĩgbãŋá gá rĩ áni. Drĩ amụ́ kẹ̃jị́tị pãlé ꞌbo, kí kẹ̃jị́tị nzị̃ pâlé drị̃drị̃ ꞌdã sĩ ĩꞌdiní mgbọ.

\VS{37}Ãtiꞌbo ꞌdã kí drị̃lẹ́ba rú ãmbógó ĩꞌbadrị̂ ꞌbã kí ịsụ́jó mịfị́ mgbọ rĩ sĩ ãꞌdusĩku kí bábá ĩꞌdi ꞌbã ãgõŋá drị̃ tẽjó! Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ãmbógô dó kọ́tị̃ trũ rá, ĩꞌdi dó kí iri vụ̃rụ́ ĩꞌbaní ãkónã fẽjó.

\VS{38}Ĩꞌdi adru ãtíꞌbó ꞌdã ꞌbaní drị̃lẹ́ba rú ãmbógó ĩꞌbadrị̂ drĩ amụ́ drĩ kí ịsụ́ bábá rĩ gá, drĩ táni amụ́ ị́nị́-ágágá jõku ãꞌụ́gọ́ ꞌbá kí cẹ̃rẹ́ ꞌbe agá ꞌdĩ!

\VS{39}Ĩmi are ị́jọ́ múké-múké, lị́cọ́ ꞌdị́pị drĩ tá sáwã ụ̃gụ́ꞌbá ꞌbã amụ́jó rĩ nị̃ cé, aꞌbe tá jó ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌbã tị ụ̃gụ́ꞌbá ní nũlé ku.

\VS{40}Ĩmi ãmgbã rĩ gá, ĩmi adru bábá, ãꞌdusĩku ĩnị̃ sáwã ãzíla ị̃tụ́ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã amụ́ŋá sáwã ĩmĩ tátí ásị́ ꞌbãjó ku rĩ gá ku.”


\par }{\SH Ụ̃pị́gọ́ŋá aritáŋâ trũ rĩ kí aritáŋâ kóru rĩ be
\par }
{\R (Mãtáyõ 24:45-51)

\par }{\PP \VS{41}Pétẽrõ zị, “Úpí, íjọ ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ ãmaní áꞌdụ̂sĩ yã?”


\par }{\PP \VS{42}Úpí zị “Ãꞌdi ꞌbá ãko tãmbalépi ãrútáŋâ trũ ãzíla ꞌbá ãkónã fẽlépi sáwã múké rĩ agá la nĩ yã?

\VS{43}Ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdĩ drị̃lẹ́ba rú úpí ĩꞌdidrị̂ drĩ ĩꞌdi ịsụ́ ãzị́ ꞌdĩ nga agá ị̃tụ́ ĩꞌdi ꞌbã ãgõjó rĩ sĩ.

\VS{44}Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ĩꞌdi ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdã ꞌbã ãmbógó ru ãko ĩꞌdidrị́ rĩ kí drị̃lẹ́ gá pírí.

\VS{45}Wó ụ̃pị́gọ́ŋá drĩ dó ꞌbã la ĩꞌdi ásị́ gá, ‘Ãmbógó mádrị̂ la ụ́ꞌdụ́ ꞌdụ ãgõŋá gá ãzo rú,’ wó iꞌdó dó ãtiꞌbo ãzí ãgọbị rú ꞌdĩ kí colé ũkú ru rĩ kí abe cõ-cõ, ĩꞌdi na la ãzíla íwá mvụ sĩ ĩmẽrãjó.

\VS{46}Ãmbógó ãtíꞌbó ꞌdã drị́ rĩ ụ́ꞌdụ́ ãzí ãlu ĩꞌdi ãgõ ĩꞌdiní nị̃ŋá la kóru. Ĩꞌdi mụ ãtíꞌbó ꞌdã ụlị́lé nírí-nírí, ãzíla ĩꞌdi mụ ĩꞌdi ꞌbãlé ꞌbá ãꞌị̃táŋâ kóru rĩ abe.


\par }{\PP \VS{47}“Ụ̃pị́gọ́ŋá ị́jọ́ ãmbógó ĩꞌdidrị́ rĩ ꞌbã lẽlé rĩ nị̃lépi rá, wó itú ru bábá idéjó la ku rĩ ála ĩꞌdi co túré sĩ.

\VS{48}Wó ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá ĩꞌdidrị́ rĩ ꞌbã lẽlé rĩ nị̃lépi ku, ị́jọ́ izalépi tátí sĩ ĩꞌdiní drị̃rịma fẽjó rĩ, ála ĩꞌdi co were. ꞌBá ãko fẽjó ĩyõ rĩ drị́ ála aꞌị́ la ĩyõ rú, ãzíla ꞌbá ãko fẽjó ĩꞌdidrị́ ĩyõ rú ãndânĩ rĩ drị́ ála aꞌị́ la ĩyõ rú ãndânĩ.”


\par }{\SH Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌbá kí fẽlépi kî sĩ ru arejó ku rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 10:34-36)

\par }{\PP \VS{49}Yẹ́sụ̃ jọ, “Má amụ́ ãcí ajílé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá! Wó áma ásị́ gâlé má ũrã ãcí ꞌdĩ drĩ ájẹ́ iꞌdó ꞌbo íni.

\VS{50}Wó bãbụ̃tị́zị̃ mání mụlé bĩlé la cí, ị́jọ́ ꞌdĩ fi áma ásị́ gá ãzá ru kpere ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã idéŋá ꞌbã ukó agá!

\VS{51}Ĩmi ũrã ĩmi ásị́ gá ị́jọ́ mâ amụ́jó rĩ ĩꞌdi ásị́ ị̃gbẹ̃ ajíjó ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ ꞌbanî yã? Yụ! Má ají ꞌbá ꞌbaní ásị́ ị̃gbẹ̃ ku wó rá la awaŋá.

\VS{52}Iꞌdójó sáwã ꞌdĩ sĩ, ꞌbá tõwú lị́cọ́ ãlu agá rĩ kí ru awa amụtị sĩ ị̃rị̃; ꞌbá ị̃rị̃ amụtị ãlu rĩ gá ãzíla ꞌbá na amụtị ãzí rĩ gá, kí dó sĩ ãgátã ga kí drĩdríŋĩ gá áma ị́jọ́ sĩ.

\VS{53}Kí ru awa átẹ́pị kí ngọ́pị̃ be ãzíla ngọ́pị kí átẹ́pị̃ be, andre kí ị̃zẹ́pị̃ be ãzíla ị̃zẹ́pị kí ãndrẽ be, ĩdrá kí ũkû be ãzíla ũkú kí ĩdrâ be.”


\par }{\SH Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ꞌbo rĩ ꞌbã ífí vãjó
\par }
{\R (Mãtáyõ 16:2-3)

\par }{\PP \VS{54}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá pírí ꞌbanî, “Ĩdrĩ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ uzogó drị̂ ndre ru ꞌbã agá ãngũ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru ꞌbo, ĩtẽ ku rú ĩmi jọ la, ‘Uzogó la amụ́ ꞌdịlé ꞌdị̃-ꞌdị̃,’ wó ĩꞌdi ru idé rá.

\VS{55}Wó ũlíríkã angá jõ lilé ándrâlé ru, ĩmi jọ la, ‘Ãngũ la mụ adrulé ãcí ru,’ wó ãngũ la adru ãcí ru rá.

\VS{56}Ĩmi ụ̃nọ́kụ́ ndre ụ̃rụ́ꞌbụ̃ trũ wó ĩmi ụ́ꞌdụ́ ãndrũ rĩ agá ãꞌdu la ru idé nĩ yã rĩ nị̃ cé. Wó ĩvã ị́jọ́ mâ idélé ꞌdĩ kí ífí ku, ãꞌdusĩku ĩꞌbã ĩmi ĩnị̃ Ãdróŋá cé wó ĩnị̃ ĩꞌdi ku!


\par }{\SH Ĩmi icí tị ꞌbá ĩmi tõlépi rĩ trũ
\par }
{\R (Mãtáyõ 5:25-26)

\par }{\PP \VS{57}“Ĩmi amá ị́jọ́ múké rĩ ĩminí áyụ ku ãꞌdu sĩ?

\VS{58}ꞌBá ãzí drĩ ími tõ kẹ́sị̃ gá, ĩmi mụ agá ĩꞌdi be gẹ̃rị̃ agá ꞌdâ, lẽ ĩmi icí tị ĩꞌdi be ịsụ́ ĩca drĩ jájĩ drị̃lẹ́ gá ku. Ídrĩ idé la ꞌdĩ áni ku, ĩꞌdi ími agụ ꞌbá ị́jọ́ lịlépi rĩ drị̃lẹ́ gá ĩꞌdi dó ími ꞌdụ fẽlé ãmbógó drị́, kí dó ími ꞌdụ ꞌbãlé mãbụ́sụ̃ gá.

\VS{59}Ájọ míní, mí icó ãfũlé mãbụ́sụ̃ gâlé ku kpere míní séndẽ ãsị̃lépi rĩ de agá ũfẽ agá.”




\par }\Chap{13}{\SH Ásị́ ujaŋá jõku drã
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sáwã ꞌdã sĩ ꞌbá ãzí kí ándrá cí, jọ kí ị́jọ́ ꞌbá Gãlị́lị̃ rú Pĩlátõ ꞌbã ụꞌdị́lé ãrí la kí usajó ídétáŋá idéjó ĩꞌbã ãdroŋa ꞌbaní rĩ kí drị̃ gá Yẹ́sụ̃ nî.

\VS{2}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní jọ, “Ĩmĩ ũrãjó la rĩ sĩ ꞌbá Gãlị́lị̃ rú ụꞌdị́lé rá ꞌdĩ kí ndẽ kí ꞌbá ãzí Gãlị́lị̃ rú ꞌdĩ kí ũnzĩkãnã sĩ rá yã?

\VS{3}Adru ꞌdĩ ꞌbã áni ku, ájọ ĩminí ãndá-ãndá ru, ĩdrĩ ásị́ uja ku ĩmi ũdrã pírí ꞌdĩ ꞌbã áni.

\VS{4}Ĩmi ũrã ꞌbá mụdrị́ drị̃ ãrõ jó ꞌbã aꞌdéjó kí drị̃ gá Sĩlówámũ gá ũdrãlépi pírí ꞌdã ndẽ kí ũnzĩkãnã sĩ pírí ꞌbá uꞌálépi ãngũ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ kí rá yã?

\VS{5}Ájọ ĩminí, yụ! Wó ájọ ĩminí, ĩdrĩ ásị́ uja ku, ĩmi ũdrã cécé ĩꞌbadrị́ ꞌdã ꞌbã áni.”


\par }{\PP \VS{6}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ uꞌbéŋá ꞌdĩ sĩ, “Ágọ́bị́ ãzí ándrá ãlu ĩꞌdi ꞌbã úlúgó ife zo ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá, mụ ãka la kí ndrelé ịsụ́ ãko ãzí ala gá ãluŋá la ku.

\VS{7}Jọ ꞌbá ámvụ́ aga tẽlépi rĩ ní, ‘Índre, ári acị́lé ílí na ꞌdĩpí má ịsụ́ ife ífí kalépi ãluŋá la ife ꞌdĩ ꞌbã ụrụꞌbá gá ꞌdâ ku, íga ĩꞌdi vụ̃rụ́. Ife ꞌdĩ la dó ri ụ̃nọ́kụ́ ayúlé ị̃sálị íngoní ru?’


\par }{\PP \VS{8}“Wó ágọ́bị́ ámvụ́ andre tẽlépi rĩ umvi ĩꞌdiní, ‘Mí aꞌbe ĩꞌdi ílí ãlu ị̃dị́, álẽ aga la sõlé pírí, ma wórõ ũꞌbã ị̃ndụ́ la gá.

\VS{9}Drị̃ dó ífí ka ílí drụ̃sị̃ rĩ gá rá, ĩꞌdi adru múké; jõ dó ꞌdĩ áni ku, ma dó ĩꞌdi ga vụ̃rụ́ ĩndõ.’ ”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã ũkú acálépi rá ãgãlépi vụ̃rụ̂ sĩ rĩ adríjó Sãbátũ sĩ rĩ
\par }
{\PP \VS{10}Sãbátũ ãzí ãlu la sĩ Yẹ́sụ̃ ri ímbátáŋá imbálé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã ãzí ãlu la agá.

\VS{11}Ũkú ãzí ãlu ꞌdãá cí acálépi úríndí ũnzí sĩ ílí mụdrị́ drị̃ ãrõ ꞌdĩpí la, icó ru ĩdrẽlé ụrụgá múké-múké ku.

\VS{12}Yẹ́sụ̃ la mụ ĩꞌdi ndrelé ꞌbo, umve ĩꞌdi ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ꞌdõlé jọ, “Ũkû, átrũ mi ãyánĩ mídrị́ ꞌdĩ sĩ rá.”

\VS{13}ꞌBã dó drị́ kí ĩꞌdi drị̃ gá, gbõgbõ ũkú ꞌdĩ ĩdrẽ ru ụrụgá ãzíla ịcụ́ dó Ãdróŋâ rụ́.


\par }{\PP \VS{14}Ãmbógó ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ꞌdã gá rĩ acá ũmbã sĩ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ũkú ꞌdã adríjó ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị̂ sĩ rĩ sĩ, jọ ꞌbá ꞌbaní, “Ụ́ꞌdụ́ kí ázíyá sĩ ãzị́ ngajó Sãbátũ ãlu ꞌdĩ agá. Lẽ ĩmi amụ́ adríŋá gá ụ́ꞌdụ́ ãzí ꞌdĩ kí agá, adru Sãbátũ sĩ ku.”


\par }{\PP \VS{15}Yẹ́sụ̃ jọ ãmbógó ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá rĩ ní ꞌbá ĩꞌdidrị̂ abe, “Ĩmi pírí ꞌbá mũlũmbẽ rú ꞌdĩ! Ĩmi ãlu-ãlu icó ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị̂ sĩ kãyĩnõ ĩꞌdidrị̂ kí jõku tị́ ĩꞌdidrị̂ kî trũlé agụlé ị̃yị́ mvụlé ku la nĩ yã?

\VS{16}Úꞌdîꞌda ũkú Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ũri rú Sĩtánĩ ꞌbã umbélé ílí mụdrị́ drị̃ ãrõ ꞌdĩ ꞌbã ịsụ́ adríŋá Sãbátũ sĩ ku yã?”

\VS{17}Umvitáŋá ĩꞌdidrị̂ fẽ drị̃nzá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá ru ꞌdĩ ꞌbanî, wó ꞌbá ãzí ꞌdĩ acá kí dó ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ũniyambamba ꞌdĩ kí sĩ.


\par }{\SH Ị́jọ́ uꞌbélé ũri umvelé hãrãdálị̃ sĩ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 13:31-32; Mãrákõ 4:30-32)

\par }{\PP \VS{18}Yẹ́sụ̃ zị ꞌbá kí pírí, “ꞌBá Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí iꞌdá íngõ áni? Ma ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃ ãꞌdu sĩ?

\VS{19}Ĩꞌdi iꞌdá cécé
hãrãdálị̃ áni, ágọ́bị́ ãzí ꞌbã agụlé salé ĩꞌdidrị́ ámvụ́ gá rĩ áni. Zo rá acá dó ife rú, ãzíla ãriŋa ꞌbụ̃ gá rĩ ũꞌbã kí jõrõvũ kénĩ la kí agá.”


\par }{\SH Ị́jọ́ uꞌbélé ãkụ́kị́ drị̃ gá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 13:33)

\par }{\PP \VS{20}Yẹ́sụ̃ zị vâ kí ị̃dị́, “Ma dó Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ụ̃ꞌbị̃ ãꞌdu be yã?

\VS{21}Ĩꞌdi cécé ãkụ́kị́ ũkú ãlu ní ꞌdụlé usalé ãnáfóró ãmbógó la trũ rĩ áni, kpere ĩꞌdiní ụ̃pị̃ agá.”


\par }{\SH Kẹ̃jị́tị lụ́rụ́ŋá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 7:13-14, 21-23)

\par }{\PP \VS{22}Yẹ́sụ̃ mụ táwụ̃nị̃ kí agâ sĩ ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ kí agâ sĩ, ꞌbá kí imbá trũ, ĩꞌdi mụ agá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé.

\VS{23}ꞌBá ãzí zị ĩꞌdi, “Úpí, ꞌbá kí mụ ru palé wereŋá ru yã?”

\VS{24}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní pírí, “Ĩmi ụ̃ꞌbị̃ ásị́ pírí sĩ ũkpõ ꞌbãjó fijó kẹ̃jị́tị síríŋá rĩ gâ sĩ. Ãꞌdusĩku ꞌbá ũꞌbí kí lẽ ãndá-ãndá ru filé ala gâ sĩ rá. Wó icó kí ku.

\VS{25}Ãmbógó jó ꞌdị́pị la angá ụrụgá ĩꞌdi kẹ̃jị́tị ụ̃pị̃, wó ĩmi pá utu ãmvé kẹ̃jị́tị pãŋâ trũ ãzíla mãmálá ꞌbãŋâ trũ, ‘Úpí, ínzị̃ ãmaní kẹ̃jị́tị.’ Wó ĩꞌdi umvi la, ‘Ánị̃ ĩmi angá íngõlé yã rĩ ku.’


\par }{\PP \VS{26}“Ĩmi dó umvi la, ‘Ãma ándrá na agá, mvụ agá mî trũ, ãzíla íri ꞌbá kí imbálé táwụ̃nị̃ ãmadrị́ agá ꞌdâ!’

\VS{27}Wó ĩꞌdi ĩmi umvi, ‘Ánị̃ ĩmi angá íngõlé yã rĩ gá ku, ĩmi ĩdã ĩmi má rụ́ ꞌdâ rĩ sĩ rá, ĩmi ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ꞌdĩ.’


\par }{\PP \VS{28}“Ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá áwáŋá kí adru sị́ naŋá be cí ĩminí Ịbụrahị́mụ̃, Ĩsákã, Yãkóꞌbõ, ãzíla nãbịya kí ndrejó Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ agá ꞌdãá rĩ sĩ. Wó íni ꞌdĩ úꞌbé dó ĩmi ãmvé ꞌbo.

\VS{29}ꞌBá kí rú amụ́ angájó ị̃tụ́ ꞌbã agá agâlé ru, ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru, ụ́rụ́ ãzíla ándrâlé ru, kí dó ri vụ̃rụ́ ụ̃mụ̃ nalé Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ agá.

\VS{30}Wó ꞌbá wẽwẽ rú drị̃drị̃ rĩ kí drụ́zị́ acá ꞌbá vúlé rĩ kî rú, ãzíla ꞌbá vúlé rĩ kí acá ꞌbá drị̃drị̃ rĩ kî rú.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã mãmálá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ sĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 23:37-39)

\par }{\PP \VS{31}Sáwã ꞌdã sĩ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ãzí amụ́ kí Yẹ́sụ̃ rụ́ jọ kí ĩꞌdinî, “Mí aꞌbe ãngũ ꞌdĩ, ímụ ãngũ ãzí ndú la gá. Hẽródẽ lẽ ími ꞌdịlé rá.”


\par }{\PP \VS{32}Yẹ́sụ̃ umvi kí, “Ĩmụ lũlé la nãrãgã ꞌdã ní, ma úríndí ũnzí kí adro ãmvé, ãzíla ꞌbá kí adrí ãndrũ ãzíla drụ̃sị̃ drĩ dó ca ụ́ꞌdụ́ na la gá ꞌbo ma ãzị́ mádrị́ rĩ de rá.

\VS{33}Ị́jọ́ íngõ drị̃ táni ru idé nĩ tí, lẽ ámụ mâ ãzị́ trũ ãndrũ, drụ̃sị̃ ãzíla drụ́zị́ drị̃ gá, ãꞌdusĩku nábị̃ icó drãlé ãngũ ãzí gá ku, lú Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ agá.


\par }{\PP \VS{34}“Wọ́gọ̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃, ĩmi ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ĩmi ꞌbá nãbịya rú Ãdróŋá ꞌbã tị ãpẽlé ꞌdĩ kí ụꞌdị́, ĩmi vâ kí uꞌbé írã sĩ. Pâlékó sị́ mâ lẽjó áma drị́ ꞌbãjó anzịŋá ĩmidrị̂ kí drị̃ gá, kí tãmbajó cécé ãꞌụ́ andre ꞌbã ĩꞌdi ꞌbã mvaka kí atrájó ĩꞌdi rụ́ ụ́pụ́pị́ agá rĩ áni! Wó ĩmi ãꞌị̃ ku.

\VS{35}Índre Ãdróŋá aꞌbe dó jó ĩmi sĩ ĩꞌdi rụ́ ịcụ́jó ꞌdĩ ándrú ru. Wó ájọ ĩminí, ĩmi icó áma ndrelé ị̃dị́ ku kpere ĩmĩ jọ agá la, ‘Ị́cụ́ ꞌbá amụ́lépi Úpí ꞌbã rụ́ sĩ rĩ ịcụ́-ịcụ̂!’\XREF{✡}{{\XO 13:35 }{\XO{13:35
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 118:26}}}”




\par }\Chap{14}{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã ágọ́bị́ ãyánĩ rú adríjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Sãbátũ ãzí sĩ Yẹ́sụ̃ mụ íná nalé Fãrĩsáyĩ ãzí ãmbógó rú la drị́ ko gá. ꞌBá ri kí ĩꞌdi ndrelé gọ̃gọ̃ ĩꞌdi ãꞌdu idé ị́jọ́ ãzị́táŋá ꞌbã lẽlé ku rĩ drị̃ gá.

\VS{2}Ágọ́bị́ ãzí pá la kí ãvõjó drị́ abe la amụ́ Yẹ́sụ̃ rụ́.

\VS{3}Yẹ́sụ̃ zị ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ãzíla ꞌbá ãzị́táŋá ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ kî, “Ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ ãꞌị̃ ꞌbá adríjó Sãbátũ sĩ rá yã jõku yụ?”


\par }{\PP \VS{4}Wó ĩyãŋã kí tútú. Yẹ́sụ̃ ꞌdụ ꞌbá ꞌdã ꞌi, adrí ĩꞌdi, pẽ tị la rá.

\VS{5}Jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌbá ãzí drĩ adru ngọ́tị́ trũ, jõku mánị̃gọ́ trũ, wó drĩ aꞌdé ꞌbụ́ ị̃yị́ trũ la gá Sãbátũ sĩ, icó ĩꞌdi anzélé ãmvé cọtị ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị́ ꞌdã sĩ ku rĩ ãꞌdi ꞌi yã?”


\par }{\PP \VS{6}ꞌBá ꞌdã icó kí vâ ĩꞌdi umvilé ku.


\par }{\SH Íꞌbã mi ãmbógó ru cénĩ ku
\par }
{\PP \VS{7}Yẹ́sụ̃ ndre ꞌbá ụ̃mụ̃ gá umvelé umvê rĩ kí ãngũ ũniyambamba drị̃lẹ́ gá rĩ kí ũpẽ agá, jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ ꞌi,

\VS{8}“ꞌBá ãzí umve jõ mi ụ̃mụ̃ ũkú ũgbãjó rĩ gá, ĩmụ rilé ãngũ ãlá drị̃lẹ́ gá ri kí agá ku. Icó ru idélé ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌbá ãzí ãmbõgõ sĩ ími ndẽlépi rá la ûmve ĩꞌdi ụ̃mụ̃ ꞌdã gá ĩndĩ,

\VS{9}wó ꞌbá tá ĩmi umvelépi ị̃rị̃ trá nĩ rĩ la amụ́ jọlé la, ‘Ínga rá ꞌbã ri ãngũ mídrị́ mî tá sĩ rijó ꞌdĩ gá ꞌdâ.’ Ị́jọ́ ꞌdĩ la míní drị̃nzá fẽ ála ími agụjó rijó vúlé ãngũ dọ́dọ́ rĩ gá rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{10}“Wó údrĩ ími umve, íri ãngũ vúlé ꞌdã gâlé, ꞌbá ími umvelépi rĩ drĩ dó acá mí rụ́ ꞌdõlé, ĩꞌdi dó jọ la, ‘Mâ wọ̃rị̂, mí amụ́ rilé ãngũ múké ꞌdõ gá.’ Ị́jọ́ ꞌdĩ la dó míní ãrútáŋá ají ãmụ́ ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá pírí.

\VS{11}ꞌBá pírí ru ꞌbãlépi ãmbógó ru kí drị̃ sĩ ꞌdĩ kí ála kí isé vụ̃rụ́, wó ꞌbá ru malépi fụ́ ꞌdĩ kí ála kí ꞌbã ãmbógó ru.”


\par }{\PP \VS{12}Yẹ́sụ̃ jọ lị́cọ́ ꞌdị́pị ní, “Ídrĩ ꞌbá umve ãkónã ụ̃mụ̃ drị̂ gá, mí umve jõ mî wọ̃rị́ka kí áyụ ku, mí ádrị́pịka kí ku jõku ꞌbá ími bụ́lụ́ gá málĩ trũ rĩ kí áyụ ku, ãꞌdusĩku kí drụ́zị́ ími umve vúlé gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ ãrígó la ũfẽjó.

\VS{13}Ídrĩ ụ̃mụ̃ ꞌbã mí umve ala gá ꞌbá lẽmẽrí, ꞌbá acálépi rá ãzíla mịfị́ kóru ꞌdĩ kî.

\VS{14}ꞌBá ꞌdĩ kí míní sụ̃sụ́ wi, ãꞌdusĩku icó kí ími ũfẽlé ku. Ãdróŋá la rú ími ũfẽ nĩ drụ́zị́ ụ́ꞌdụ́ ꞌbá ꞌbã kí angájó ídri rú ꞌdã sĩ.”


\par }{\SH Ị́jọ́ uꞌbélé ụ̃mụ̃ ãmbógó rĩ drị́ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 22:1-10)

\par }{\PP \VS{15}ꞌBá ãzí ãlu rilépi Yẹ́sụ̃ be íná tị gá ꞌdãá ĩndĩ rĩ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arilé jọ Yẹ́sụ̃ ní, “ꞌBá drụ́zị́ rilépi ụ̃mụ̃ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ ꞌdã agá rĩ kí ãyĩkõ la kí fụ trẹ̃yị́!”


\par }{\PP \VS{16}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ụ́ꞌdụ́ ãlu ágọ́bị́ ãzí ꞌbã ụ̃mụ̃ ãmbógó la umve dó sĩ ꞌbá ala gá wẽwẽ rú.

\VS{17}Sáwã ụ̃mụ̃ drị̂ la mụ calé ꞌbo, pẽ ụ̃pị́gọ́ŋá ĩꞌdidrị̂ kí tị lũlé la ãmụ́ ꞌbaní, ‘Ĩmi amụ́, ãko pírí kí dó bábá!’

\VS{18}Wó iꞌdó kí pírí ru ũtrũlé ãlu-ãlu, ꞌbá ãzí rĩ jọ ‘Má ĩgbã drĩ mâ ámvụ́ lẽ ámụ drĩ ndrelé la, ítrũ ma rá.’

\VS{19}ꞌBá ãzí rĩ jọ, ‘Ma ĩgbã mâ mãnịgọ ámvụ́ sõlépi rĩ kí mụdrị́, ma dó mụ kí ụ̃ꞌbị̃lé, ítrũ ma rá fô!’

\VS{20}ꞌBá ãzí rĩ jọ, ‘Má ĩgbã ũkú úꞌdí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má icó mụlé ku.’


\par }{\PP \VS{21}“Ãtíꞌbó ãgõ vúlé ꞌdõlé, ãzíla ũlũ ị́jọ́ ꞌbá ꞌbaní jọlé ꞌdĩ kí ãmbógó lị́cọ́ ꞌdị́pị nî. Ãmbógó lị́cọ́ ꞌdị́pị ásị́ iza ru, pẽ dó ãtíꞌbó tị, ‘Ímụ mbẽlẽ-mbẽlẽ gẹ̃rị̃ agâ sĩ ãzíla gẹ̃rị̃ táwụ̃nị̃ agá rĩ kí agâ sĩ, mí umve mání ꞌbá lẽmẽrí ri kí, ꞌbá mịfị́ kóru ꞌdĩ kí, ãzíla ꞌbá acálépi rá ꞌdĩ kî trũ.’

\VS{22}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãtíꞌbó ãgõ jọ, ‘Ãmbógó, ị́jọ́ mî jọlé mání rĩ idé kí ru rá, wó ãngũ ace drĩ jó agá ꞌdõlé cí.’

\VS{23}Ãmbógó jọ ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ní, ‘Ímụ gẹ̃rị̃ agâ sĩ táwụ̃nị̃ ꞌbã ãngũ ãmvélé ru ri kí agá, mí aꞌị́ ꞌbá ala gá ri kí amụ́jó ụ̃mụ̃ gá ꞌdõlé ꞌbã ga rú sĩ tré.

\VS{24}Ájọ míní, ꞌbá drị̃drị̃ umvelé ꞌda ꞌbã ãzí ãlu la icó afílé ụ̃mụ̃ ꞌdĩ gá ku.’ ”


\par }{\SH Ãjẹ̃ Yẹ́sụ̃ vú bĩjó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 10:37-38)

\par }{\PP \VS{25}Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌbá ũꞌbí ri kí mụlé Yẹ́sụ̃ trũ, uja ru tị ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé jọ,

\VS{26}“ꞌBá ãzí drĩ amụ́ má rụ́ ꞌdõlé drĩ átẹ́pị̃ ãzíla ãndrẽ ꞌi, ũkú ꞌi, ãzíla anzịŋá kí, ádrị́pịka kí ãzíla ámvọ́pịka kí abe, drĩ vâ ídri ĩꞌdi mgbã rĩ drị́ gá rĩ gã úmgbé ku, icó ĩꞌdiní adrujó ꞌbá mání imbálé la rú ku.

\VS{27}ꞌBá mũsãláꞌbã ĩꞌdidrị̂ ꞌdụlépi ãzíla áma vú ãbĩlépi ku rĩ icó adrulé ꞌbá mání imbálé rĩ rú ku.


\par }{\PP \VS{28}“Ícétáŋá sĩ, ĩmi ãzí ãlu drĩ lẽ jó ãmbógó la sịlé, drị̃drị̃ rĩ sĩ icó rilé vụ̃rụ́ jó ꞌbã ãjẹ̃ itúlé sĩ nị̃jó la icó ãjẹ̃ nalé íngõpí ĩꞌdiní sĩ ukójó.

\VS{29}Drĩ dó bõrõ sị rá, wó sĩlíngĩ drĩ adru ĩꞌdidrị́ ꞌdáyụ drị̃ la dejó, ꞌbá pírí jô ndrelépi rá rĩ kí ĩꞌdi gụgụ̃.

\VS{30}Kî jọ la, ‘Ĩndre drĩ ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌi! Iꞌdó jó sịlé wó ũkpó la ca sĩ icójó jô dejó ku.’


\par }{\PP \VS{31}“Ícétáŋá sĩ úpí ãlu drĩ ru itú sĩ mụjó ãꞌdị́ gá ãsĩkárĩ 10,000 be sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó úpí ãzí ãsĩkárĩ trũ álĩfũ kãlị́ ị̃rị̃ la be, ĩꞌdi ri vụ̃rụ́ ru itúlé, ũkpó mádrị̂ ca ãꞌdị́ ꞌdịjó úpí ãsĩkárĩ trũ wẽwẽ rú rĩ be rá yã?

\VS{32}Drĩ icó ku, ĩꞌdi ụ̃pị́gọ́ŋá kí tị pẽ drĩ fụjó úpí ãzí ꞌdã be sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ ajíjó kí drĩdríŋĩ gá, ịsụ́ íni ꞌdĩ kí drĩ álị́-álị́ ru.

\VS{33}Ũví ãlu ꞌdĩ sĩ ĩmi ãzí ãlu drĩ lẽ adrulé ꞌbá mání imbálé la rĩ rú, ꞌbã aꞌbe ãko pírí ĩꞌdi abe ri kî.”


\par }{\SH Ãꞌị́ sị́ kóru ru rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 5:13; Mãrákõ 9:50)

\par }{\PP \VS{34}Yẹ́sụ̃ jọ, “Ãꞌị́ ĩꞌdi ãjị́ fẽ. Wó sị́ la jõ yụ, ícó ĩꞌdi ujalé ãꞌị́ ru ũgũgõ íngoní ru?

\VS{35}ꞌBa kí ãꞌị́ sị́ kóru rĩ sũ ásé gá ĩꞌdi ꞌbã adrujó ụ̃rọ̃drị́ kóru rĩ sĩ. ꞌBá ãlu-ãlu icólépi ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi rá rĩ ꞌbã are.”




\par }\Chap{15}{\SH Kãbĩlõ ãvĩlépi rá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 18:12-14)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ kí ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ãzí rĩ kí abe amụ́ kí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ arelé.

\VS{2}ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí abe iꞌdó kí unulé, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ la ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ꞌdĩ kí aꞌị́, ĩꞌdi vâ íná na ĩꞌba abe ĩndĩ!”

\VS{3}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ:

\VS{4}“ꞌBá ãzí ãlu ĩmi agá ꞌdâ la ꞌbã kãbĩlõ túrú ãlu agá ãlu rĩ drĩ ãvĩ rá, ĩꞌdi dó ãꞌdu idé? Ĩꞌdi kãlị́ úrômĩ drị̃ la úrômĩ ꞌdĩ kí aꞌbe mụjó ãvĩlépi ãlu ꞌdã ndrụ̃ trũ kpere ĩꞌdi ꞌbã ịsụ́ agá la ku yã?

\VS{5}Drĩ ĩꞌdi ịsụ́ rá, ĩꞌdi aꞌdụ́ la kọ́trọ́ sĩ trũ gõjó lị́cọ́ gá lé ãyĩkõ sĩ.

\VS{6}Drĩ acá lị́cọ́ gá ꞌbo, ĩꞌdi wọ̃rị́ka kí umve, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã bụ́lụ́ gá rĩ kí abe ãngũ ãlu gá. Ĩꞌdi jọ la ĩꞌbaní, ‘Má uꞌá ãyĩkõ sĩ ma mâ kãbĩlõ ịsụ́jó rĩ sĩ, ãma idé kí dó ãyĩkõ la ꞌi’

\VS{7}Ájọ ĩminí ãndá-ãndá ru ãyĩkõ la ga ꞌbụ̃ gâlé tré ꞌbá ãlu ꞌbã ásị́ ujajó rĩ sĩ ndẽ ꞌbá kãlị́ úrômĩ drị̃ úrômĩ ru ꞌbãlépi ãlá ru lẽlépi ásị́ ujalépi ku ꞌdĩ kí rá.”


\par }{\SH Sĩlíngĩ ãvĩlépi rĩ
\par }
{\PP \VS{8}“Jõku ũkú ãzí sĩlíngĩ ífí trũ mụdrị́ ífí ãlu rĩ ꞌbã ãvĩjó rá rĩ la ãꞌdu idé yã? Ĩꞌdi lámbãŋá tị ꞌbã, ĩꞌdi jó ꞌa we, ĩꞌdi ndrụ̃ la jãjã rú kpere ĩꞌdi ꞌbã ịsụ́ agá la.

\VS{9}Drĩ ịsụ́ la ꞌbo, ĩꞌdi wọ̃rị́ka kí umve jĩránĩ abe ãngũ ãlu gá, ĩꞌdi jọ la ĩꞌbaní, ‘Ma ãyĩkõ sĩ ma mâ sĩlíngĩ ãvĩlépi rĩ ịsụ́jó rá rĩ sĩ. Ãma idé kí ãyĩkõ la ꞌi’

\VS{10}Ájọ ĩminí, ĩꞌdi cécé ꞌdĩ ꞌbã áni, mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ kí ãyĩkõ idé ꞌbụ̃ gâlé ꞌbá ũnzí ãlu la ꞌbã ásị́ ujajó rĩ sĩ.”


\par }{\SH Mgbá ãvĩlépi rĩ
\par }
{\PP \VS{11}Yẹ́sụ̃ mụ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá jọ, “Ágọ́bị́ ãlu ĩꞌdi ꞌbã anzị kí ị̃rị̃.

\VS{12}Vúléŋá rĩ jọ ĩꞌdiní, ‘Má átẹ́pị, mí ãfẽ ãko mádrị́ wókõ gá rĩ kî.’ Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ágọ́bị̂ awa dó ãko kí anzị ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbanî.

\VS{13}Ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá mgbá vúlé rĩ ị̃tụ̃ndã ãko ĩꞌdidrị́ rĩ kí pírí, ko dó drị̃ mụlé séndẽ ĩꞌdidrị̂ abe ãngũ álị́ gá iza dó séndẽ ĩꞌdidrị̂ kí pírí.

\VS{14}Iza ãko ĩꞌdidrị̂ kí pírí, gbõgbõ rílẽ aꞌdé ãngũ ꞌdã gá ika, ãbị́rị́ iꞌdó dó filé ụrụꞌbá la gá.

\VS{15}Mụ dó sĩ ãzị́ ngalé ꞌbá ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá la drị́, pẽ tị la ĩzõgó kí ucélé ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agâlé.

\VS{16}Lẽ ru ꞌa tõlé ãkónã ĩzõgó kí nalé rĩ ꞌbã ị́mbị́lị́kọ́ kî sĩ, wó ꞌbá ãzí fẽ ĩꞌdiní ãko ãzí nalé nãnã la ku.


\par }{\PP \VS{17}“Ãsị̃jó iꞌdó dó ị́jọ́ ũrãlé, ‘ꞌBá ãzị́ ngalépi má átẹ́pị drị́ rĩ kí ãkónã na tí kí aꞌbe la cí, wó ãbị́rị́ la fi má rụ́ ĩꞌdi úgólé áma colé ꞌdĩ!

\VS{18}Ma mâ ngá gõ vúlé má átẹ́pị drị́ko gâlé, ma jọ la ĩꞌdiní: Má átẹ́pị, má iza ị́jọ́ Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá vâ ími drị̃lẹ́ gá ĩndĩ.

\VS{19}Mgbã la sị tá áma umvejó mî ngọ́tị́ ru ị̃dị́ ku; dũbã rá la íꞌbã dó ma ꞌbá mí ãni ãzị́ ngalépi ꞌdĩ ꞌbã ãzí ru.’

\VS{20}Gbõgbõ angá ụrụgá gõ dó átẹ́pị̃ drị́ko gâlé. Ĩꞌdi drĩ adru agá rá-rá ru ꞌdĩ gá ꞌdĩ átẹ́pị̃ ndre ĩꞌdi, ízákĩzã la fi dó átẹ́pị̃ ásị́ gá, cẹ̃ dó mụlé ĩꞌdi amvulé, ni kí dó ru ĩꞌdi be. 
\VS{21}Ngọ́pị̃ jọ dó átẹ́pị̃ nî, ‘Má átẹ́pị, má iza dó ị́jọ́ Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá ãzíla ími drị̃lẹ́ gá. Lẽ tátí ûmve dó ma mî ngọ́tị́ ru ị̃dị́ ku.’


\par }{\PP \VS{22}“Wó átẹ́pị̃ umve ụ̃pị́gọ́ŋá kî, ‘Gbõrú! Ĩmi ají bõngó úꞌdí la kí sulé ụrụꞌbá la gá, ĩsụ̃ vâ drọ̃nọ́ drị́mváŋá la gá ãzíla gézĩmã pá la gá.

\VS{23}Ĩmi ají kãjóŋá mũlũkũdũ la, ĩlị ĩꞌdi vụ̃rụ́. Ãma amụ́ kí dó nalé la ãyĩkõ idéjó.

\VS{24}Ngọ́tị́ mádrị́ ꞌdĩ ãvĩ jõ rá; ịsụ́ dó ru rá. Drã jõ rá; adrî dó rá.’ Iꞌdó kî dó ãyĩkõ idélé.


\par }{\PP \VS{25}“Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ru idé ꞌdĩ ịsụ́ ꞌdĩ sĩ mgbá kãyúŋá rĩ drĩ ámvụ́ agâlé. Ĩꞌdi mụ acálé lị́cọ́ tị gá ãni rú, are úngó ãzíla ꞌbá kí dị̃ tu sĩ la.

\VS{26}Umve ụ̃pị́gọ́ŋá ãzí ãlu la zịlé ãꞌdu la ru idé nĩ.

\VS{27}Umvi, ‘Mî ádrị́pị amụ́ ꞌbo, ãzíla mî átẹ́pị lị ĩꞌdiní kãjóŋá mũlũkũdũ ꞌdâ rĩ, ãꞌdusĩku ãgõ vúlé ꞌdõlé múké ãzíla ãlá ru.’


\par }{\PP \VS{28}“Ádrị́pị̃ kãyú rĩ ꞌa ve ũmbã sĩ, gã dó filé jó agâlé úmgbé. Átẹ́pị̃ ãfũ dó ĩꞌdi rụ́ ãmvé ꞌdõlé sĩ mãmálá ꞌbãlé ꞌbã fi jó agâlé.

\VS{29}Umvi átẹ́pị̃ ní jọ, ‘Índre drĩ! Ílí ꞌdĩ kí pírí ári ãzị́ ngalé míní ụ̃pị́gọ́ŋá ru, ágã vâ ími tị ku. Ãko mî fẽlé mánî rĩ ãꞌdu? Átã táni ị̃ndrị́mváŋá ífẽ mání sĩ ãyĩkõ idéjó mâ wọ̃rị́ka abe ku.

\VS{30}Wó mî ngọ́tị́ ãko mídrị̂ kí izalépi pírí ãwụ́ꞌbá abe ꞌdĩ la mụ amụ́lé lị́cọ́ gá ꞌbo, mí uja ĩꞌdiní kãjóŋá mũlũkũdũ la lịlé íngoní ru?’


\par }{\PP \VS{31}“Átẹ́pị̃ jọ, ‘Índre mâ ngọ́pị, ãma ụ́ꞌdụ́ pírí mí be, ãzíla ãko mádrị̂ kí pírí mí ãni.

\VS{32}Wó lẽ ãma idé ãyĩkõ rá, ãꞌdusĩku mí ádrị́pị drãjó rá; adrî dó ị̃dị́. Ãvĩjó rá; ịsụ́ dó ru rá.’ ”




\par }\Chap{16}{\SH ꞌBá ãko tãmbalépi mũlũmbẽ sĩ rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ágọ́bị́ ãzí ãlu kụ́rẹ́nị́ la ꞌbã ꞌbá ãko tãmbalépi rĩ, útõ ĩꞌdi kápa ꞌdị́pị tị gá ĩꞌdi ĩꞌdi ꞌbã kápa kí izajó izâ rĩ sĩ.

\VS{2}Umve dó ꞌbá ꞌbãlé ꞌdã ꞌi ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé zị ĩꞌdi, ‘Ị́jọ́ mâ arelé ími ụrụꞌbá gá rĩ ãꞌdu? Ínze mâ kápa kí vú, ãꞌdusĩku mí icó dó mâ ngá kí tãmbalé ị̃dị́ ku.’


\par }{\PP \VS{3}“ꞌBá ãko tãmbalépi rĩ jọ dó ĩꞌdiní cénĩ-cénĩ rú, ‘Ma dó úꞌdîꞌda ãꞌdu idé? Ãmbógó mádrị̂ la áma dro ãzị́ gá rá, ma vâ ũkpõ kóru ámvụ́ sõjó, ãzíla ma vâ drị̃nzá sĩ ãko aꞌị́ŋá aꞌị́jó.

\VS{4}Ánị̃ dó ma mụ ãꞌdu idélé yã rĩ gá rá, ꞌbá kí mụ áma aꞌị́lé ĩꞌbadrị́ko gá rá ãzị́ drĩ dó ukó mání rá rĩ gá.’


\par }{\PP \VS{5}“Umve dó ꞌbá ãmbógó ĩꞌdidrị̂ ꞌbã mọ̃rị́ trũ rĩ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé. Zị drị̃drị̃ rĩ ꞌi, ‘Mọ̃rị́ ãmbógó mádrị̂ drị́ mídrị́ lé rĩ sị́?’

\VS{6}Umvi ĩꞌdiní, ‘Déꞌbẽ túrú ãrõ ãdu nalé nãnã rĩ ãni.’ ꞌBá ãko tãmbalépi rĩ umvi ĩꞌdiní, ‘Íri vụ̃rụ́, mí asi dẹ́nọ̃ ꞌdĩ rá, ísĩ túrú sụ.’


\par }{\PP \VS{7}“Ãtíꞌbó ꞌdĩ umve ágọ́bị́ námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ ꞌi, ĩꞌdi mụ afílé ꞌbo, zị ĩꞌdi, ‘Ãmbógó mádrị̂ ꞌbã mọ̃rị́ mídrị́ íngõpí?’ Umvi, ‘Mọ̃rị́ mádrị̂ ĩꞌdi ãnáfóró gụ̃tị́yã álĩfũ ãlu ãni.’ Ãtíꞌbô jọ ágọ́bị́ ꞌdĩ ní, ‘ꞌDĩ kãrãtásĩ ándrá drị̃drị̃ ĩmi sĩ ị́jọ́ itújó ĩꞌdi be rĩ ꞌi. Ísĩ kãrãtásĩ úꞌdí la ãjẹ̃ ũfẽjó gụ̃tị́yã túrú ãrõ ãnáfóró ãni.’
\FTNT{*}{{\FR 16:7 }{\FR{16:7
}}{\FT{Ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdĩ idé ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi ꞌbá pírí
}}{\FQ{mọ̃rị́
}}{\FT{nalépi ãmbógó ĩꞌdidrị̂ drị́ rá ꞌdĩ abe.
}}}


\par }{\PP \VS{8}“Ãmbógó ịcụ́ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbá ãko tãmbalépi rĩ ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó íni ũndũwã sĩ rĩ sĩ. Ãꞌdusĩku ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí ũndũwã rú ị́jọ́ ĩꞌbadrị̂ kí idé ndẽ ꞌbá dị̃zã drị́ ꞌdĩ kí rá.

\VS{9}Ájọ ĩminî, ĩmi ayú málĩ ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ kî sĩ wọ̃rị́ ịsụ́jó ĩminî, drĩ dó ukó ꞌbo, ála dó drụ́zị́ ĩmi aꞌị́ lị́cọ́ Ãdróŋá drị́ jã ꞌdâ rĩ gá.


\par }{\PP \VS{10}“ꞌBá ásị́ dị̃lị̃ ãko ĩmbíráŋá sĩ rĩ, ásị́ la vâ adru dị̃lị̃ ãko ãmbógó sĩ. ꞌBá ásị́ dị̃lị̃ ãko ĩmbíráŋá sĩ ku rĩ, ásị́ la icó vâ adrulé dị̃lị̃ ãko ãmbógó sĩ.

\VS{11}Ími ásị́ drĩ adru dị̃lị̃ málĩ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí tãmbaŋá sĩ ku, ícó dó ásị́ ꞌbãlé ími drị̃ gá málĩ Ãdróŋá drị́ mgbã rĩ sĩ íngoní ru?

\VS{12}Ĩdrĩ adru ásị́ dị̃lị̃ sĩ ꞌbá ãzí ꞌbã ãko sĩ ku, ãꞌdi la dó míní ãko mî trũ adrujó rĩ fẽ nĩ?


\par }{\PP \VS{13}“Ãtíꞌbó ãzí icólépi ãzị́ ngalépi ãmbogo ị̃rị̃ kí pálé gá la ꞌdáyụ. Ĩꞌdi ãlu rĩ ngụ̃ ũnzí ĩꞌdi ãzí rĩ lẽ áyụ, jõku ĩꞌdi ãzí rĩ ru rá, ĩꞌdi ãzí rĩ ide-idê. Ĩmi icó ãzị́ ngalé Ãdróŋá nî ãzíla séndẽ ní ku.”


\par }{\SH Ímbátáŋá Yẹ́sụ̃ drị́ ãzị́táŋá drị̃ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 11:12-13; 5:31-32; Mãrákõ 10:11-12)

\par }{\PP \VS{14}ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú sĩlíngĩ lẽlépi ambamba ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, utru kí mẹ́lẹ́tị sĩ ĩꞌdi idejó.

\VS{15}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ĩmi ꞌbã ꞌbá múké la ru ꞌbá kí mẹ́lẹ́tị gá cénĩ, wó Ãdróŋá nị̃ ĩmi ásị́ rá. Ãko ꞌbá ꞌbã kí ị́jọ́ ꞌbãlé ũkpó ꞌdĩ kí, Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá ãko ãzí ngụ̃lé ũnzí la.


\par }{\PP \VS{16}“Ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ ãzíla ị́jọ́ nãbịya ꞌbã kí sĩlé ꞌdĩ kí abe ûlũ kí kpere sáwã Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ drị̂ agá; iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ị́jọ́ mgbã Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá rĩ ála ị́jọ́ la ũlũ, ꞌbá pírí kí ru afụ filé ala gâlé ũkpõ sĩ.

\VS{17}Ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí áŋmátrẽ la ꞌbụ̃ kí ụ̃nọ́kụ́ be kí ukó rá wó ị́jọ́ ífí Ãdróŋá ãni ĩmbíráŋá ãzị́táŋá agá rĩ ãvĩ ku.


\par }{\PP \VS{18}“ꞌBá ãzí drĩ ĩꞌdi ꞌbã ũkú dro rá drị̃ ndú la ĩgbã, ĩꞌdi ãwụ̃ nga; ágọ́bị́ ũkú drolé rá rĩ ĩgbãlépi rĩ ĩꞌdi ãwụ̃ nga.”


\par }{\SH Lázãrõ kí ágọ́bị́ málĩ trũ rĩ be
\par }
{\PP \VS{19}“Ágọ́bị́ ãzí málĩ trũ la ãlu ĩꞌdi ru sụ̃ bõngó ãjẹ̃ rú rĩ kí agá, ãzíla ĩꞌdi uꞌá jó ãjẹ̃ ãni la agá ãzíla íná na ãlá ru ụ́ꞌdụ́ pírí.

\VS{20}Ágọ́bị́ ãzí ãlu lẽmẽrí ụrụꞌbá la pírí ãkõzá ru, rụ́ la Lázãrõ ꞌi, ála ĩꞌdi ají ꞌbãlé ágọ́bị́ málĩ trũ ꞌdĩ drị́ kẹ̃jị́tị gá ꞌdãá,

\VS{21}ãkónã ayilépi méjã sị́ gá ꞌdã kí ũtẽlé nalé. Ũcogo kí amụ́ ãkõzá ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ꞌdĩ kí ũndrãlé.


\par }{\PP \VS{22}“Ágọ́bị́ lẽmẽrí ꞌdã drã dó rá, mãlãyíkã amụ́ kí ĩꞌdi agụlé ꞌbãlé rilé Ịbụrahị́mụ̃ andre gá. Ágọ́bị́ málĩ trũ rĩ drã vâ îsị̃ vâ ĩꞌdi.

\VS{23}Fi dó ãcí ukólépi ku rĩ agá, ri drị̃ cịlé ãcí ꞌbã ãzá sĩ, ndre ãngũ ụrụgá, ndre Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi álị́ ꞌdáni, Lázãrõ ĩꞌdi bụ́lụ́ gá ꞌdâ.

\VS{24}Umve dó Ịbụrahị́mụ̃ ꞌí, ‘Bãbá Ịbụrahị́mụ̃! Índre áma ízákĩzã, mí ãpẽ Lázãrõ tị tĩndrímváŋá sulé ị̃yị́ agâ sĩ áma ụ́lị́ ụdụ́jó, ãꞌdusĩku ma drị̃ cị ãzá ãmbógó la sĩ ãcí ꞌdõ agá ꞌdõ!’


\par }{\PP \VS{25}“Wó Ịbụrahị́mụ̃ umvi ĩꞌdinî, ‘Mâ ngọ́pị mí ũrã drĩ ị́jọ́ ándrá mî adrujó ídri ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gâlé rĩ sĩ, mí ịsụ́ ãyĩkõ rá, wó Lázãrõ ịsụ́ ándrá ꞌbãngá ũcõgõ áyụ. Úꞌdîꞌda ĩꞌdi dó drĩ vâ ĩꞌdiní ãyĩkõ ịsụ́, wó mí adru drĩ vâ ãngũ ũcõgõ ịsụ́jó ꞌdĩ agá ꞌdãá.

\VS{26}Ị́jọ́ ꞌdĩ agá ꞌdâ ꞌbụ́ ãzí mgbi la ãma drĩdríŋĩ gá cí, ꞌbá ãzí drĩ dô sĩ lẽ alịlé ãma rụ́ ꞌdõlé ãzíla ĩmi rụ̂lé icó dó sĩ ku, ꞌbá ãzí icó vâ alịlé ĩmi rụ̂lé ãma rụ́ ꞌdõlé ku.’


\par }{\PP \VS{27}“Umvi, ‘Má aꞌị́ mi bãbá, ípẽ Lázãrõ tị má átẹ́pị drị́ko gâlé,

\VS{28}má ádrị́pịka kí tõwú cí. ꞌBã mụ kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lilé ꞌba amụ́ kí rû sĩ ãngũ sĩ drị̃ cịjó ꞌdõ gá ꞌdõlé ku.’


\par }{\PP \VS{29}“Ịbụrahị́mụ̃ umvi, ‘Mụ́sã kí nãbịya abe ꞌdãá cí; ꞌba are kí ị́jọ́ kí tị gá rĩ ꞌi.’

\VS{30}Jọ, ‘Yụ, bãbá Ịbụrahị́mụ̃, ꞌbá angálépi ꞌbá drãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá la drĩ tá mụ nĩ kí tá ásị́ uja rá.’

\VS{31}Jọ ĩꞌdiní, ‘Drĩ kí Mụ́sã kí tị are nãbịya abe ku, icó kí vâ ꞌbá angálépi ꞌbá drãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ arelé ku.’ ”




\par }\Chap{17}{\SH Ị́jọ́ ũnzí kî trũtáŋá be
\par }
{\R (Mãtáyõ 18:6-7, 21-22; Mãrákõ 9:42)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ãko fẽlépi la ꞌbá ꞌbaní ị́jọ́ ũnzí idéjó rĩ kí amụ́ ꞌdĩ, wó ꞌbá fẽlépi la ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌba amụ́ kí ĩꞌdi rụ́ sĩ rĩ ní ũcõgõ.

\VS{2}Ĩꞌdi tá múké la ꞌbá íni rĩ imbe gá írã ãná ꞌịjó ãmbógó kpakụ rĩ umbéjó trũ ĩꞌdi ꞌbejó mĩrĩ agá, ndẽ ĩꞌdiní fẽjó la anzị níríŋá ꞌdĩ ꞌbaní ị́jọ́ izajó.

\VS{3}Ị̃nzị̃ mịfị́ ĩmi sĩ.

\par }{\PP “Mí ádrị́pị drĩ ị́jọ́ iza mí rụ́, íza drị̃ la gá; drĩ ru ásị́ uja rá, ítrũ ĩꞌdi rá.

\VS{4}Drĩ ị́jọ́ iza mí rụ́ pâlé ázị̂rị̃ ụ́ꞌdụ́ ãlu agá, amụ́ vâ mí rụ́ ꞌdõlé pâlé ázị̂rị̃ trũtáŋá aꞌị́lé jọjó la, ‘Má uja ásị́ rá,’ lẽ ítrũ ĩꞌdi rá.”


\par }{\PP \VS{5}Ụ̃pịgọŋa jọ kí Úpí nî, “Mí ị̃drị̃ ãꞌị̃táŋá ãmadrị̂ ãmbógó ru.”


\par }{\PP \VS{6}Úpí umvi ĩꞌbaní, “Ĩdrĩ tá adru ãꞌị̃táŋâ trũ wereŋá ru hãrãdálị̃ ífí áni, ĩmi icó jọlé la ife ꞌdĩ ní, ‘Mí anzé mi ízókî trũ kpítã ímụ ími salé mĩrĩ agá!’ Ĩꞌdi ĩmi tị are rá.


\par }{\PP \VS{7}“Ĩmi ãzí ãlu la ꞌbã ụ̃pị́gọ́ŋá ãzí drĩ angá ámvụ́ sõ agá jõku kãbĩlõ ucé agá, drĩ amụ́ lị́cọ́ gá angájó ámvụ́ agâlé, mi ĩꞌdiní jọ la ꞌbã afụ ru gbõgbõ mụlé íná ĩꞌdidrị̂ nalé yã?

\VS{8}Adru íni ku! Kẹ̃jị́ la gá mi jọ la ĩꞌdiní, ‘Ímụ íná mádrị́ ĩndró drị̂ idélé bábá, ísụ̃ bõngó ãlá rĩ kí mi sĩ amụ́ mání íná fẽlé nalé, ãzíla ãko mvụlé mvụ̃-mvụ̃ rĩ kí abe, ꞌdã bã ũngúkú gá mi dô sĩ mụ íná mídrị̂ nalé ĩndõ.’

\VS{9}Ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdã ní úfẽ ãwãꞌdĩfô ĩꞌdi ꞌbã ãzị́táŋá vú ũbĩjó ãzíla idéjó ꞌdã sĩ rá yã?

\VS{10}Ĩmi vâ ꞌdĩ ꞌbã áni; údrĩ ĩminí ị́jọ́ ĩmi idélé rĩ kí ũlũ ĩdrĩ kí idé ꞌdĩ áni ꞌbo, ĩjọ, ‘Ãma ãmã ngá ụ̃pị́gọ́ŋá jõ údu ꞌdâ rĩ kî, ãnga ꞌbãngá ãzị́ jõ ãma ãni údu rĩ ꞌi.’ ”


\par }{\SH ꞌBá mụdrị́ ãrí ꞌbã nalé rá rĩ kí adríjó rĩ
\par }
{\PP \VS{11}Yẹ́sụ̃ ꞌbã mụ agá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé mụ lõkókõrí Sãmãríyã ꞌbã ãni Gãlị́lị̃ be rĩ agâ sĩ.

\VS{12}Ĩꞌdi ꞌbã fi agá tọ̃rọ́mẹ́ ãzí ãlu la agá, ꞌbá mụdrị́ ãrí ꞌbã nalé rá la amụ́ kí drị̃ ụfụlé ĩꞌdi trũ. Tu kí pá rá-rá ru.

\VS{13}Ayú kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, “Úpí Yẹ́sụ̃, íko ãma ãzã fô!”


\par }{\PP \VS{14}Ĩꞌdi mụ kí ndrelé ꞌbo jọ, “Ĩmụ ĩmi iꞌdalé ãtalo ídétáŋá idélépi ꞌbaní ími ụrụꞌbá undréjó.” Ĩꞌbã kí mụ agâ, ãrí kí ụrụꞌbá gá rĩ ukó rá.


\par }{\PP \VS{15}Kí ãzí ãlu ĩꞌdi mụ ndrelé la ꞌí adrí ꞌbo, ãgõ vúlé Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé Ãdróŋâ rụ́ ungoŋâ trũ rere ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ.

\VS{16}ꞌBe ru Yẹ́sụ̃ pálé gá fẽ ãwãꞌdĩfô ĩꞌdinî, wó ꞌbá ꞌdĩ ꞌbá Sãmãríyã rú la.

\VS{17}Yẹ́sụ̃ zị, “ꞌBá mụdrị́ ꞌdĩ adrí kí tá pírí ku yã? ꞌBá úrômĩ rĩ kí dó íngõlé?

\VS{18}ꞌBá ãmị́yọ́ŋá ru ꞌdĩ ãgõ dó ꞌbãngá amụ́lé Ãdróŋá rụ́ ịcụ́lé ãwãꞌdĩfô fẽjó áꞌdụ̂sĩ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

\VS{19}Jọ ĩꞌdinî, “Mí angá ímụ; ãꞌị̃táŋá mídrị̂ idé mi múké.”


\par }{\SH Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã amụ́ŋá
\par }
{\R (Mãtáyõ 24:23-28, 37-41)

\par }{\PP \VS{20}Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú la zị kí Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ la amụ́ ãꞌdụtụ́ rĩ?” Yẹ́sụ̃ umvi kí, “Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ amụ́ gẹ̃rị̃ ĩmi ásị́ ꞌbãjó undréjó la ꞌdĩ áni la ku.

\VS{21}ꞌBá ãzí ní sĩ jọjó la, ‘Ĩꞌdi ꞌdõnu,’ jõku, ‘Ĩꞌdi ꞌdãnu’ la ꞌdáyụ, ãꞌdusĩku Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ĩꞌdi ĩmi agá ꞌdĩ.”


\par }{\PP \VS{22}Jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ụ́ꞌdụ́ ãzí la amụ́ lé ꞌdĩ, ĩmi sĩ lẽjó Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ndrejó rĩ, wó ĩmi icó ndrelé la ku.

\VS{23}ꞌBá kí ĩminí lũ la, ‘Ĩꞌdi ꞌdõnu!’ Jõku, ‘Ĩꞌdi ꞌdãnu!’ Lẽ ĩmụ ụ̃cẹ̃ trũ kí vú gâ sĩ ndrụ̃ trũ la ku.

\VS{24}Ĩndre drĩ, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ãgõjó rĩ ĩꞌdi cécé ãvi áni, ĩꞌdi nĩ némé ĩꞌdi ꞌbụ̃ ji iꞌdójó wókõ ãzí rĩ gá kpere ãzí rĩ gá.

\VS{25}Wó drị̃drị̃ rĩ gá, lẽ ꞌbã ịsụ́ cãndí ráká, ãzíla ꞌbá ĩꞌdidrị́ áyi gá rĩ ꞌbã gã kí sĩ ĩꞌdi úmgbé.


\par }{\PP \VS{26}“Cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá adrujó ụ́ꞌdụ́ Núwã ngárĩ rĩ sĩ rĩ áni, ụ́ꞌdụ́ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã amụ́jó rĩ la vâ adru ꞌdã áni.

\VS{27}ꞌBá kí ándrá ãngũ na agá, íwá mvụ agá, ãzíla kí ũkú ĩgbã agá, kí vâ ĩꞌbã izonzi kí fẽ agá ágó gá ụ́ꞌdụ́ Núwã ngárĩ rĩ sĩ kpere ĩꞌdi ꞌbã fi agá íꞌbó ãmbógó rĩ agâlé. Ị̃yị́ ãmbógó ꞌbá ịmvụ́lépi rĩ ꞌbã amụ́ agá kí ịmvụ́ agá pírí.


\par }{\PP \VS{28}“Ĩꞌdi ándrá vâ cécé ꞌdĩ ꞌbã áni ụ́ꞌdụ́ Lọ́tị̃ drị̂ sĩ. ꞌBá kí ãngũ na agá ãzíla mvụ agá, ãko ĩgbã agá ãzíla ãko ị̃tụ̃ndã agá, ãkónã sa agá ãzíla jó sị agá.

\VS{29}Wó ụ́ꞌdụ́ Lọ́tị̃ ꞌbã Sõdómũ aꞌbejó rĩ sĩ, ãcí ri ꞌdịlé angájó ꞌbụ̃ gâlé bãrụ́tị̃ trũ ị̃lị̃kị̃ kí pírí.


\par }{\PP \VS{30}“Ĩꞌdi vâ adru cécé ꞌdĩ ꞌbã áni ụ́ꞌdụ́ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã amụ́jó ru iꞌdajó rĩ sĩ.

\VS{31}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá tụlépi ĩꞌdidrị́ jó sị́ rĩ lẽ ꞌbã asị́ vụ̃rụ́ ꞌdõlé filé ãko ĩꞌdidrị̂ kí aꞌdụ́lé ku. ꞌBá ámvụ́ agá rĩ ꞌbã ãgõ vâ ãko ãzí gá lị́cọ́ gá ꞌdõlé ku.

\VS{32}Ĩmi ũrã ị́jọ́ Lọ́tị̃ ꞌbã ũkû drị̂!
\FTNT{*}{{\FR 17:32 }{\FR{17:32
}}{\FQ{Lọ́tị̃ ꞌbã ũkû
}}{\FT{drã ĩꞌdi ꞌbã ándrá ãngũ andréjó vúlé rĩ sĩ.
}}}

\VS{33}ꞌBá drĩ lẽ ru ídri ĩꞌdidrị̂ tãmbalé nĩ, ĩꞌdi ãvĩ la rá; wó ꞌbá ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ ãvĩlépi rá rĩ la tã la mba rá.

\VS{34}Ájọ ĩminî, ị́nị́ ꞌdã sĩ ꞌbá ị̃rị̃ kí ru la mgbọ́lọ́ ãlu sị́ gá, ála ãlu rĩ ꞌdụ, ála ãzí rĩ aꞌbe.

\VS{35}Ũkú ị̃rị̃ kí ãná ꞌị ãngũ ãlu gá, ála ãlu rĩ ꞌdụ rá, ála ãzí rĩ aꞌbe. [

\VS{36}Ãgọbị ị̃rị̃ kí mụ ámvụ́ sõlé ãngũ ãlu gá, ála ãlu rĩ ꞌdụ, ála ãzí rĩ aꞌbe.]”
\FTNT{†}{{\FR 17:36 }{\FR{17:36
}}{\FT{Vásĩ 36 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.
}}}


\par }{\PP \VS{37}Zị kí, “Íngõlé yã, Úpí?” Umvi, “Ãngũ ãko ãzí ꞌbã ãvũ la adrujó cí rĩ gá, ꞌdã bãsĩ ãngũ núgúnúke ꞌbã kí ru trajó rĩ.”




\par }\Chap{18}{\SH Ị́jọ́ uꞌbélé ũkú ãwụ́zị́ ru ãzãkoma lẽlépi rĩ drị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní ị́jọ́ uꞌbéŋá ꞌdĩ sĩ kí imbájó, lẽ ꞌbã ãndẽ kí Ãdróŋá zịŋá sĩ ku.

\VS{2}Yẹ́sụ̃ jọ, “ꞌBá ꞌbá ị́jọ́ lịlépi la ãzí ãlu táwụ̃nị̃ ãzí gá Ãdróŋá nị̃lépi ku la, ãzíla asílépi ꞌbá kí sĩ ku la.

\VS{3}ꞌDãá ũkú ãzí ãwụ́zị́ ru la cí, ụ́ꞌdụ́ pírí ĩꞌdi amụ́ mãmálá ꞌbãlé ꞌbá ꞌbá ị́jọ́ lịlépi rĩ drị̃lẹ́ gá, ‘Íko áma ãzã ꞌbá mâ mẹ́rọ́ꞌbá ru rĩ sĩ!’

\VS{4}Ụ́ꞌdụ́ ũꞌbíkãnã rú ꞌbá ꞌbá ị́jọ́ lịlépi rĩ ko ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdã ãzã ku, vúlé vúlé ru jọ ĩꞌdiní cénĩ-cénĩ rú, ‘Ádrĩ táni ãrútáŋá fẽ Ãdróŋá ní ku jõku así ꞌbá kî sĩ ku,

\VS{5}álẽ ndrelé la ị́jọ́ ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdĩ ꞌbã lẽlé rĩ kí ịsụ́ kí rá, ãꞌdusĩku ãwụ́zị́ ꞌdĩ la áma ĩcãndĩ ụ́ꞌdụ́ pírí, ádrĩ idé la ku, ĩꞌdi ri amụ́lé áma ĩcãndĩlé jã ꞌdâ, ma dô sĩ ãndẽ rá!’ ”


\par }{\PP \VS{6}Ãzíla Yẹ́sụ̃ jọ, “Ĩmi are ị́jọ́ ꞌbá ꞌbá ị́jọ́ lịlépi pịrị ku rĩ ní jọlé rĩ.

\VS{7}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá ícó ị́jọ́ lịlé múké ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ũpẽlé rá rĩ ꞌbaní ku yã? Ãdróŋá icó ꞌbá awálépi ĩꞌdi rụ́ ị̃tụ́ kí ị́nị́ be rĩ aꞌbelé ãmvé ku.

\VS{8}Álũ ĩminí, Ãdróŋá la mũkẽ idé ĩminí gbõŋáŋá ru. Wó Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ drĩ drụ́zị́ ãgõ rá, ĩꞌdi ꞌbá ãꞌị̃táŋá agá rĩ kí ịsụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ sị́ yã?”


\par }{\SH Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ drị̃ gá ãzíla ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ be
\par }
{\PP \VS{9}Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ sĩ ꞌbá ru ꞌbãlépi Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá kpị ꞌbá ãzí ꞌdĩ ꞌbaní ãndânĩ rĩ kí drị̃ gá.

\VS{10}“ꞌBá ị̃rị̃ mụ kí Ãdróŋá ãꞌị̃lé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá, ꞌbá ãlu rĩ ĩꞌdi ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ, ãzí rĩ ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{11}“Ágọ́bị́ Fãrĩsáyĩ rú rĩ angá tu pá ụrụgâ sĩ, ãꞌị̃ Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ jọ, ‘Ãdróŋá, áfẽ míní ãwãꞌdĩfô mání adrujó cécé ꞌbá ãzí ụ̃gụ́ꞌbá ru, ị́jọ́ ũnzí idélépi, ãwụ́ꞌbá ru rĩ kí áni ku rĩ sĩ. Má vâ adrujó cécé ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi ꞌdĩ kí áni ku rĩ sĩ.

\VS{12}Ma uꞌá íná naŋâ kóru ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ sãbị́tị̃ ãlu agá, sĩ ími rụ́ ịcụ́jó, ãzíla ma ãko mání ịsụ́lé ãlu mụdrị́ agá rĩ fẽ mínî.’


\par }{\PP \VS{13}“Wó ágọ́bị́ mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ tu pá ágọ́bị́ Fãrĩsáyĩ rú rĩ rụ́ rĩ sĩ álị́. Ndre ãngũ ꞌbụ̃ gâlé ku, wó ꞌbã drị́ drị̃ gá jọ,
\FTNT{*}{{\FR 18:13 }{\FR{18:13
}}{\FT{Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ rĩ agá úsĩ
}}{\FQA{jụ́jụ́ adịlé
}}{\FT{ꞌdĩ ĩꞌdi lãꞌbĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ ĩꞌbã kí sĩ ũcõgõ iꞌdajó rĩ.
}}} ‘Ãdróŋá, íꞌbã ásị́ ị̃gbẹ́ áma drị̃ gá ma ꞌbá ũnzí idélépi la.’ ”


\par }{\PP \VS{14}Yẹ́sụ̃ jọ, “Álũ ĩminí, sáwã Ãdróŋá ãꞌị̃jó rĩ la mụ ukólé ꞌbo, Ãdróŋá ꞌdụ ágọ́bị́ mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ ꞌbãlé ãlá ru ndẽ ágọ́bị́ Fãrĩsáyĩ rú rĩ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ru ịpị́lépi cénĩ-cénĩ rĩ, ála ĩꞌdi isé vụ̃rụ́. Wó ꞌbá ru ꞌbãlépi vụ̃rụ́ rĩ ála ĩꞌdi ꞌbã ãmbógó ru.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã sụ̃sụ́ wijó anzị níríŋá kí drị̃ gá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 19:13-15; Mãrákõ 10:13-16)

\par }{\PP \VS{15}ꞌBá ri kí ándrá ĩꞌbã anzị níríŋá kí ajílé Yẹ́sụ̃ rụ́, sĩ sụ̃sụ́ wijó kí drị̃ gá. ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ndrelé ꞌbo, uzá kí ꞌbá ꞌdã kí drị̃ gá.

\VS{16}Wó Yẹ́sụ̃ umve anzị kí amụ́lé ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé, ãzíla jọ, “Ĩmi aꞌbe anzị nírí ꞌbã amụ́ kí má rụ́ ꞌdõlé, ĩmi atrị kí amụ́ŋá gá ku, ãꞌdusĩku Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã ãni.

\VS{17}Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ĩmi ãzí drĩ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ aꞌị́ cécé ngọ́tị́ŋá ĩmbíráŋá rĩ áni ku, icó filé Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ agá ku.”


\par }{\SH Ãmbógó kụ́rẹ́nị́ ru rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 19:16-30; Mãrákõ 10:17-31)

\par }{\PP \VS{18}Ãmbógó Yãhụ́dị̃ rú la zị Yẹ́sụ̃ ꞌi jọ, “Ímbápị múké rĩ, ma ãꞌdu idé sĩ ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́jó?”

\VS{19}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdi, “Mi áma umve ꞌbá múké la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? ꞌBá ãzí múké la yụ pẽ lú Ãdróŋá ꞌi.

\VS{20}Ínị̃ ãzị́táŋá kí rá: ‘Ínga ãwụ̃ ku, íꞌdị ꞌbá ku, mí ụ̃gụ̃ ụ̃gụ̃ ku, mí alị́ ĩnzõ ꞌbá ãzí ụrụꞌbá gá ku, íru mî átẹ́pị kí mî ãndrẽ be.’\XREF{✡}{{\XO 18:20 }{\XO{18:20
}}{\XT{Ãfũŋá 20:12; Ãzị́táŋá Amviŋá 5:16-20}}}”


\par }{\PP \VS{21}Ágọ́bị̂ umvi ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ ꞌdĩ kí bãsĩ mání ngalé iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ rĩ kî.”


\par }{\PP \VS{22}Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, jọ ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ ãzí ace drĩ míní ãlu cí, lẽ mí ụzị ãko mídrị̂ kí pírí, ífẽ séndẽ la kí ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbaní mi dó sĩ adru málĩ trũ ꞌbụ̃ gâlé, ꞌdã ꞌbã vúlé gá, mí amụ́ dó sĩ áma vú bĩlé ĩndõ.”

\VS{23}Ágọ́bị̂ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, uꞌá cãndí sĩ, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã málĩ wẽwẽ rú ꞌdã kî sĩ.


\par }{\PP \VS{24}Yẹ́sụ̃ ndre ágọ́bị̂ ꞌbã cãndí, jọ, “ꞌBá málĩ trũ rĩ ní fijó Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ũkpõ la ꞌdõ ni yã?

\VS{25}Ãꞌdusĩku, ngãmíyã ní fijó sĩndánĩ ị̃ndụ́ gâ sĩ rĩ ĩꞌdi gbõŋá ru ndẽ ꞌbá málĩ trũ rĩ ní fijó Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ rá.”

\VS{26}ꞌBá ĩꞌdi arelépi rĩ zị kí, “Ãꞌdi la ru pa rá rĩ gá nĩ?”


\par }{\PP \VS{27}Yẹ́sụ̃ umvi, “Ị́jọ́ ꞌbá ꞌbaní mbalépi ũkpó rĩ Ãdróŋá ní áŋmátrẽ rú.”


\par }{\PP \VS{28}Pétẽrõ jọ Yẹ́sụ̃ ní, “Índre, ãma aꞌbe lị́cọ́ ãmadrị̂ kí sĩ uꞌdejó ími vú gâ sĩ!”

\VS{29}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ꞌbá ãzí drĩ lị́cọ́ jõku ũkú ĩꞌdidrị̂ ꞌi jõku ádrị́pịka kí ꞌbá ĩꞌdi tịlépi rĩ kí jõku anzịŋá ĩꞌdidrị̂ kí aꞌbe Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ị́jọ́ sĩ,

\VS{30}ĩꞌdi ũyá ãmbógó la ịsụ́ ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ agá ãzíla ídri Ãdróŋá drị́ ukólépi ku jã ꞌdâ rĩ ịsụ́ ụ́ꞌdụ́ drị̃lẹ́ gá rĩ agá.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ nze drã ĩꞌdidrị̂ vú pâlé na rĩ gá
\par }
{\R (Mãtáyõ 20:17-19; Mãrákõ 10:32-34)

\par }{\PP \VS{31}Yẹ́sụ̃ ꞌdụ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdã kí bụ́lụ́ gá jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi are! Ãma kí mụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ị́jọ́ ándrá nãbịya ꞌbã kí sĩlé Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ drị̃ gá rĩ ꞌbaní ru idéjó ãndá-ãndá ru rĩ gâlé ꞌdĩ.

\VS{32}‘Ála ĩꞌdi fẽ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbadrị́, kí mụ ĩꞌdi idelé, kí ĩꞌdi uꞌdá, ãzíla sụ̃sụ́ uwí ụrụꞌbá la gá.

\VS{33}Kí ĩꞌdi co, ãzíla kí ĩꞌdi ꞌdị rá. Wó ụ́ꞌdụ́ na la sĩ, ĩꞌdi angá ídri rú ị̃dị́.’ ”


\par }{\PP \VS{34}ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ nị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ꞌdĩ kí ífí ku, ãꞌdusĩku ífí la aꞌbó ru ĩꞌbaní cí nị̃ kí dó sĩ Yẹ́sụ̃ la ị́jọ́ jọ ãꞌdu drị̃ gá yã rĩ ku.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá mịfị́ kóru áꞌị́ŋá aꞌị́lépi rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 20:29-34; Mãrákõ 10:46-52)

\par }{\PP \VS{35}Yẹ́sụ̃ la mụ acálé ãni rú Yẹ̃rị́kọ̃ tị gá, ꞌbá ãzí ãlu mịfị́ kóru la ri gẹ̃rị̃ tị gá ãko aꞌị́lé.

\VS{36}Ĩꞌdi mụ ꞌbá ũꞌbí alịlépi ꞌdĩ kí arelé zị, “Íni ꞌdĩ kí ãꞌdu?”

\VS{37}Jọ kí ĩꞌdiní, “Yẹ́sụ̃ ꞌbá Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ la alị nĩ.”

\VS{38}Azá re, “Yẹ́sụ̃ Dãwụ́dị̃ ngọ́pị, mí andré áma ízákĩzã fô!”


\par }{\PP \VS{39}ꞌBá drị̃lẹ́ gá rĩ jọ kí ĩꞌdiní ꞌbã ĩyãŋã tú. Wó ri dó uzálé rere ị̃dị́-ị̃dị́, “Yẹ́sụ̃ Dãwụ́dị̃ ngọ́pị, mí andré áma ízákĩzã fô!”


\par }{\PP \VS{40}Yẹ́sụ̃ tu pá jọ âjí ꞌbá mịfị́ kóru ꞌdĩ ꞌí rụ́ ꞌdõlé. Ĩꞌdi mụ acálé ãni rú, Yẹ́sụ̃ zị ĩꞌdi,

\VS{41}“Ílẽ má idé míní ãꞌdu?” Umvi ĩꞌdiní, “Ãmbógó, álẽ ãngũ ndrelé ị̃dị́ fô!”


\par }{\PP \VS{42}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní “Ãꞌị̃táŋá mídrị̂ pa mi rá, índre ãngũ.”

\VS{43}Ndre dó ãngũ gbõgbõ ndrẽ-ndrẽ, ꞌde dó Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ, fẽ dó ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá nî. Ũꞌbí kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ndrelé, ịcụ́ kí Ãdróŋá rụ́ ịcụ́-ịcụ̂.




\par }\Chap{19}{\SH Ị́jọ́ Zãkáyõ drị́ rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ ca Yẹ̃rị́kọ̃ gá alị ala gâ sĩ.

\VS{2}Ágọ́bị́ ãzí ãlu ãmbógó mụ̃sọ́rọ̃ tralépi la, rụ́ la Zãkáyõ ꞌi, ĩꞌdi ꞌbá málĩ trũ la.

\VS{3}Lẽ Yẹ́sụ̃ ndrelé ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi yã rĩ, wó ꞌbá kí adrujó ambamba rĩ sĩ, icó Yẹ́sụ̃ ndrelé ku ĩꞌdi ꞌbã adrujó ãlị́pị́tị́ ru rĩ sĩ.

\VS{4}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, cẹ̃ drị̃lẹ́ gá mụlé tụlé ife ãmbógó sị́ gá Yẹ́sụ̃ ndréjó ĩꞌdi ꞌbã mụ agá alị agá ife ꞌdã ị̃ndụ́ gâ sĩ.

\VS{5}Yẹ́sụ̃ la mụ acálé ife ị̃ndụ́ gá ꞌbo, ndre ãngũ ife sị́ gâlé, jọ Zãkáyõ ní, “Zãkáyõ, mí asị́ vụ̃rụ́ ꞌdõlé gbõrú, ãndrũ rĩ gá álẽ uꞌálé mídrị́ko gá.”


\par }{\PP \VS{6}Zãkáyõ asị́ vũ gá ꞌdõlé gbõrú. Yẹ́sụ̃ aꞌị́lé mụlé ĩꞌdidrị́ko gâlé ãyĩkõ sĩ.

\VS{7}ꞌBá pírí ị́jọ́ ꞌdĩ ndrelépi rá rĩ iꞌdó kí unulé, “Yẹ́sụ̃ mụ ãmụ́ ru ágọ́bị́ ị́jọ́ ũnzí idélépi ꞌdĩ drị́ko gá íngoní ru?”


\par }{\PP \VS{8}Wó Zãkáyõ angá ụrụgá, jọ Úpí ní, “Úpí, mí are drĩ! Ma ãko mádrị́ nụ́sụ̃ rĩ kí fẽ ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbanî, ádrĩ ándrá ꞌbá ãzí ꞌbã ãko na rá, ma ĩꞌdi ngâ ꞌbã ãrígó ũfẽ pâlé sụ.”


\par }{\PP \VS{9}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ãndrũ patáŋá acá jó ꞌdĩ agá ꞌbo, ãꞌdusĩku ágọ́bị́ ꞌdĩ vâ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ngọ́pị.

\VS{10}Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ amụ́ ꞌbá ãvĩlépi rá rĩ kí ndrụ̃lé ãzíla kí upalé.”


\par }{\SH Ị́jọ́ uꞌbélé sĩlíngĩ ífí-ífí mụdrị́ gólũdĩ rú rĩ drị̃ gá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 25:14-30)

\par }{\PP \VS{11}ꞌBá ꞌbã kí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ꞌdĩ kí are agá ꞌdãá, lũ ĩꞌbaní ị́jọ́ ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ, ĩꞌdi ꞌbã adrujó ãni rú Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ andre gá rĩ sĩ ꞌbá ũrã kí Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ĩꞌdi ãni rú iꞌdájó.

\VS{12}Jọ, “Ágọ́bị́ ãzí ãlu rulé rũrũ la, mụ sụ́rụ́ ãzí álị́ la gá acájó úpí ru, ãzíla ãgõjó vúlé.

\VS{13}Mụ drĩ ku rú, umve ụ̃pị́gọ́ŋá ĩꞌdidrị́ mụdrị́ ꞌdĩ kí, fẽ ụ̃pị́gọ́ŋá ãlu-ãlu drị́ sĩlíngĩ ífí-ífí gólũdĩ rú la, jọ ĩꞌbaní, ‘Ĩnga ãzị́ sĩlíngĩ ꞌdĩ sĩ kpere mâ ãgõ agá.’

\VS{14}Wó ꞌbá ĩꞌdi ãmgbã drị́ sụ́rụ́ gá rĩ ngụ̃ kí ĩꞌdi ũnzí, pẽ kí ꞌbá ãzí kí tị ĩꞌdi vú gâ sĩ mụlé lũlé la úpí ãmbógó sụ́rụ́ ꞌdã gá rĩ ní, ‘Ãlẽ ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã adru ãmã úpí ru ku.’


\par }{\PP \VS{15}“Úꞌbã ĩꞌdi úpí ru rá táni ĩꞌbã kí gã agá úmgbé ꞌdĩ gá ꞌdâ, ãzíla ãgõ vâ vúlé ꞌdõlé rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, umve ụ̃pị́gọ́ŋá ĩꞌdidrị́ mụdrị́ ꞌdã kî lẽjó nị̃jó la ịsụ́ kí ụ̃rọ̃drị́ séndẽ ĩꞌdiní ꞌdã kí drị̃ gá rá yã áni.

\VS{16}Ụ̃pị́gọ́ŋá drị̃drị̃ rĩ amụ́ jọ, ‘Úpí, má ịsụ́ ụ̃rọ̃drị́ séndẽ ífí-ífí ándrá míní fẽlé ãlu ꞌdã drị̃ gá mụdrị́’

\VS{17}Úpí jọ, ‘Múké, mí idé ãlá ru, mi ụ̃pị́gọ́ŋá múké la. Míní ásị́ ꞌbãjó ãko ĩmbíráŋá tãmbajó rá rĩ sĩ, ma ími ꞌbã ãmbógó ru táwụ̃nị̃ mụdrị́ kí drị̃lẹ́ gá.’

\VS{18}Ụ̃pị́gọ́ŋá námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ amụ́ vâ jọ, ‘Úpí, má ịsụ́ séndẽ ífí-ífí ándrá míní fẽlé ãlu rĩ drị̃ gá tõwú.’

\VS{19}Úpí jọ, ‘Mi adru ãmbógó ru táwụ̃nị̃ tõwú kí drị̃lẹ́ gá.’


\par }{\PP \VS{20}“ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ụ̃pị́gọ́ŋá ãzí rĩ amụ́ vâ jọ, ‘Úpí, mî séndẽ ándrá míní fẽlé rĩ ꞌdĩ. Má umbé ĩꞌdi bõngó sĩ, ázị̃ ĩꞌdi cí tã la mbajó múké-múké ãngũ ãzí gá.

\VS{21}Ári idélé ụ̃rị̃ sĩ, ãꞌdusĩku ílẽ mî ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌbã nga kí ãzị́ ũkpó sĩ. Mi ụ̃rọ̃drị́ ꞌbá ãzí ãni ĩꞌbã kí sĩ ãzị́ ngajó ásị́ pírí sĩ ꞌdụ rá.’

\VS{22}Úpí ĩꞌdidrị̂ umvi, ‘Ma ị́jọ́ lị ími drị̃ gá ị́jọ́ ãfũlépi ími ãmgbã rĩ tị gá rĩ sĩ, mi ụ̃pị́gọ́ŋá múké ku la! Ínị̃ rá álẽ mâ ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌbã nga kí ãzị́ ũkpó sĩ ásị́ pírí sĩ rĩ gá rá, ínị̃ vâ rá ma ụ̃rọ̃drị́ ịsụ́ ãko má ãni ku rĩ agá, ãzíla ãko ịsụ́ ãngũ mâ ũri kpẹ̃jó ku rĩ gá rá.

\VS{23}Íꞌbã tá séndẽ mádrị̂ ãzị́ ngajó ụ́ꞌdụ́ mâ ãgõjó rĩ sĩ ma tá sĩ aꞌdụ́ la ụ̃rọ̃drị́ trũ ku la ãꞌdu sĩ?’


\par }{\PP \VS{24}“Jọ ꞌbá pá tulépi aga la gá ꞌdãá rĩ ꞌbaní, ‘Ĩꞌdụ séndẽ ꞌdĩ drị́ la gá ꞌda fẽlé ꞌbá tá ụ̃rọ̃drị́ ịsụ́lépi séndẽ mụdrị́ rĩ drị́.’

\VS{25}ꞌBá pá utulépi ꞌdã jọ kí, ‘Úpí, séndẽ ágọ́bị́ ꞌdã drị̂ kí dó mụdrị́ cí!’

\VS{26}Umvi, ‘Ájọ ĩminí, ꞌbá ãko trũ rĩ drị̂ drị̃ gá ála ãzíla ũꞌbã ŋotro, wó ꞌbá ãko kóru rĩ drị́ ĩꞌdi táni trũ adrujó ĩmbíráŋá rĩ ála ꞌdụ la ĩꞌdi drị́ ꞌdâ rá.

\VS{27}Wó ꞌbá mâ mẹ́rọ́ꞌbá ru ándrá lẽlépi la má adru ĩꞌbã úpí ru ku ꞌdã kí, ĩmi ají kí ꞌdâ ãzíla ĩmi ụꞌdị́ kí áma drị̃lẹ́ gá ꞌdâ.’ ”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ fi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãrútáŋá ru
\par }
{\R (Mãtáyõ 21:1-11; Mãrákõ 11:1-11; Yõhánã 12:12-19)

\par }{\PP \VS{28}Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí delé jọ agá ꞌbo, mụ kí dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe drị̃ gá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ru.

\VS{29}Ĩꞌdi mụ acálé ãni rú Bẽtẽfágĩ gá Bẽtánĩ be, túpũ umvelé ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ꞌi rĩ gá, pẽ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ị̃rị̃ rĩ kí tị, jọ ĩꞌbaní,

\VS{30}“Ĩmụ tọ̃rọ́mẹ́ ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdã gá, ĩfi ala gâlé, ĩmi kãyĩnõ mváŋá ꞌbá ãzí ꞌbã drĩ ụ̃cẹ̃jó ĩꞌdi sĩ ku la ịsụ́ úgĩ ĩꞌdi ꞌdãá cí. Ĩmi ãtrũ ĩꞌdi, ĩmi ají ĩꞌdi ꞌdõlé.

\VS{31}ꞌBá ãzí drĩ ĩmi zị, ‘Ĩmi trũ la ãꞌdu sĩ?’ Ĩjọ ĩꞌdiní, ‘Úpí lẽ rá.’ ”


\par }{\PP \VS{32}ꞌBá tá tị pẽlé drị̃ gâlé ꞌdã mụ kí, ịsụ́ kí ị́jọ́ kí cécé tá lũlé ĩꞌbaní ꞌdã ꞌbã áni.

\VS{33}Ĩꞌbã kí kãyĩnõmvâ ãtrũ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, ꞌdị́pịka la zị kí, “Ĩmi kãyĩnõ trũ ãꞌdu sĩ?”

\VS{34}Umvi kí, “Úpí lẽ ĩꞌdi nĩ.”

\VS{35}Ají kí ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé, uꞌbé kí bõngó ĩꞌbadrị̂ kí drị̃ la gá, ꞌbã kí Yẹ́sụ̃ drị̃ la gá.

\VS{36}Yẹ́sụ̃ ꞌbã mụ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, ꞌbá aja kí bõngó ĩꞌbadrị̂ kí gẹ̃rị̃ agá kãyĩnõ ní sĩ mụjó drị̃ la gâ sĩ.


\par }{\PP \VS{37}Ĩꞌdi mụ acálé ãni rú gẹ̃rị̃ ꞌbã ilú agá ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ pá gá ꞌdãá, ũꞌbí ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ iꞌdó kí Ãdróŋá ịcụ́lé ãyĩkõ sĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, tálí ándrá ĩꞌbã kí ndrelé ꞌdĩ kî sĩ.


\par }{\Q \VS{38}“Ị́cụ́ úpí amụ́lépi Úpí Ãdróŋá ꞌbã rụ́ sĩ rĩ ịcụ́-ịcụ̂!
\XREF{✡}{{\XO 19:38 }{\XO{19:38
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 118:26}}}

\par }{\QB Lẽ ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru ꞌbá kí drĩdríŋĩ gá Ãdróŋá be,

\par }{\Q lẽ ãma ịcụ́ Ãdróŋá ãmbógó ꞌbụ̃ gá ꞌdị̃zã rú rĩ ꞌi!”


\par }{\PP \VS{39}ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú la ajọ́ ũꞌbí kí agâlé Yẹ́sụ̃ ní, “Ímbápị, íjọ ꞌbá míní imbálé ꞌdĩ ꞌbã ĩyãŋã kí tú.”

\VS{40}Umvi ĩꞌbaní, “Ájọ ĩminí, drĩ kí ĩyãŋã tú, írã kí uzá nĩ.”


\par }{\PP \VS{41}Ĩꞌdi mụ acálé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ndre táwụ̃nị̃ ꞌi, awá ĩꞌdi sĩ ãzíla ꞌbá ala gá ꞌdĩ kí sĩ ũcõgõ sĩ.

\VS{42}Jọ, “Ĩdrĩ tá ãko ĩminí ásị́ ị̃gbẹ̃ ajílépi rĩ nị̃ táni vúlé vúlé ru ãndrũ, Ãdróŋá la tá ĩminí ásị́ ị̃gbẹ́ fẽ rá. Wó Ãdróŋá aꞌbó ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ nị̃ŋá cí, ãꞌdusĩku ĩgã ma úmgbé.

\VS{43}Ụ́ꞌdụ́ ãzí la amụ́ ĩmi drị̃ gâlé ꞌdĩ drụ́zị́ mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí amụ́ ĩmi celé rị́, kí ĩminí ãngũ kí atrị wókõ pírí agá cí, ĩmi apá sĩ ku.

\VS{44}Kí táwụ̃nị̃ ꞌdĩ andi, kí ꞌbá ala gá rĩ kí ụꞌdị́ pírí, bõrõ ꞌbã írã ace ru ụrụgá ãluŋá la ku, ãꞌdusĩku ĩnị̃ ụ́ꞌdụ́ Ãdróŋá ꞌbã amụ́jó ĩmi pajó rĩ ku.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ iyá ꞌbá kí jó Ãdróŋá drị̂ agá
\par }
{\R (Mãtáyõ 21:12-17; Mãrákõ 11:15-19; Yõhánã 2:13-22)

\par }{\PP \VS{45}Yẹ́sụ̃ fi lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá adro ꞌbá ãko ị̃tụ̃ndãlépi rĩ kî.

\VS{46}Jọ ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ sĩlé rĩ jọ, ‘Jó mádrị̂ la adru jó áma ãꞌị̃jó rĩ ꞌi.’
\XREF{✡}{{\XO 19:46 }{\XO{19:46
}}{\XT{Ĩsáyã 56:7}}} Wó ĩmi uja dó ĩꞌdi ‘ụ̃jị́gọ́ ụ̃gụꞌba ꞌbã kí sĩ ru ụ̃zị̃jó rĩ rú.’
\XREF{✡}{{\XO 19:46 }{\XO{19:46
}}{\XT{Yẽrẽmíyã 7:11}}}”


\par }{\PP \VS{47}Ụ́ꞌdụ́ pírí Yẹ́sụ̃ imbá ꞌbá kí lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdãá, wó ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí ãzíla drị̃lẹ́ Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị̂ abe ụ̃ꞌbị̃ kí gẹ̃rị̃ pírí sĩ ĩꞌdi ꞌdịlé rá.

\VS{48}Wó ịsụ́ kí gẹ̃rị̃ la ĩꞌdi ꞌdịjó ũní la ku, ãꞌdusĩku ꞌbá ri kí ị́jọ́ arelé tị la gá, lẽ kí ị́jọ́ ãluŋá la ꞌbã alị areŋâ kóru ku.




\par }\Chap{20}{\SH Ũkpõ Yẹ́sụ̃ ꞌbã sĩ ãzị́ ngajó rĩ zịjó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 21:23-27; Mãrákõ 11:27-33)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yẹ́sụ̃ ꞌbã ꞌbá kí imbá agá ãzíla Ị́jọ́ Mgbã Ãdróŋá drị̂ ũlũ agá lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá, ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí, imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ꞌdĩ kí abe ãzíla ꞌbá ĩyõ dị́nị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ kí abe amụ́ kí ĩꞌdi rụ́.

\VS{2}Zị kí, “Ílũ ãmaní mi ãzị́ ꞌdĩ kí nga ũkpó íngõ sĩ, ãzíla ãꞌdi fẽ míní ũkpó ꞌdĩ nĩ yã?”


\par }{\PP \VS{3}Umvi ĩꞌbaní, “Ma vâ ĩmi zị zịtáŋá sĩ. Ĩlũ mání,

\VS{4}bãbụ̃tị́zị̃ Yõhánã ꞌbã fẽlé rĩ angá Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá yã jõku angá ꞌbá drị́?”


\par }{\PP \VS{5}Iꞌdó kí ãgátã galé kí drĩdríŋĩ gá, “Ãma dó umvi la íngoní? Ãdrĩ jọ la, angá ꞌbụ̃ gá, ĩꞌdi zị la, wó ĩmi ãꞌị̃ Yõhánã ku ãꞌdu sĩ?

\VS{6}Wó ãdrĩ jọ la, ‘Angá ꞌbá drị́’ ũꞌbí ꞌdĩ kí pírí ãma uꞌbé írã sĩ, ãꞌdusĩku ãꞌị̃ kí Yõhánã ꞌi nábị̃ rĩ gá rá.”


\par }{\PP \VS{7}Umvi kí dó, “Ãnị̃ angá íngõlé yã rĩ ku.”


\par }{\PP \VS{8}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Má icó vâ ĩminí ũkpó mâ sĩ ãzị́ ngajó rĩ angá íngõlé yã rĩ lũlé ku.”


\par }{\SH Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌbá ãko tãmbalépi rĩ kí drị̃ gá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 21:33-46; Mãrákõ 12:1-12)

\par }{\PP \VS{9}Yẹ́sụ̃ mụ ị́jọ́ uꞌbéŋá jọŋâ trũ drị̃ gá: “Ágọ́bị́ ãzí sa ándrá zãbíbĩ ĩꞌdi drị́ ámvụ́ agá, fẽ ĩꞌdi ꞌbá ãzí ámvụ́ sõlépi la ꞌbadrị́ pãngísã rú, mụ ãcị̃ ãzí gá ụ́ꞌdụ́ ãzo rú.

\VS{10}Sáwã zãbíbũ ũtĩjó rĩ la mụ calé ꞌbo, pẽ ãtíꞌbó ãzí tị mụlé ãka la ajílé ꞌbá tã la mbalépi ꞌdã ꞌbadrị̂lé ĩꞌdinî. Wó ꞌbá tã la mbalépi ꞌdã co kí ĩꞌdi, ãpẽ kí tị la drị́drị́ ru.

\VS{11}Pẽ vâ ãtíꞌbó ãzí rĩ tị, co kí vâ ꞌdã ꞌi, ãzíla fẽ kí ĩꞌdiní drị̃nzá, ãpẽ kí vâ tị la drị́drị́ ru.

\VS{12}Pẽ vâ ãzí námbã na sĩ rĩ tị ị̃dị́, co kí ĩꞌdi, ꞌbã kí ꞌébí ụrụꞌbá la gá, aꞌbé kí ĩꞌdi ãmvé.


\par }{\PP \VS{13}“Ámvụ́ ꞌdị́pị jọ dó, ‘Ma dó mụ ãꞌdu idélé? Ánị̃ dó ꞌbo, ma dó mâ ngọ́pị mgbã mâ lẽlé ambamba rĩ tị pẽ áyụ. Kí dó ĩꞌdi ru rá!’


\par }{\PP \VS{14}“Kí dó mụ ámvụ́ ꞌdị́pị ꞌbã ngọ́pị mgbã rĩ ndrelé ꞌbo, jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá, ‘Mgbá ꞌdĩ bãsĩ drụ́zị́ acá ámvụ́ ꞌdị́pị rú nĩ. Lẽ ãꞌdị kí ĩꞌdi rá! Ãma dó sĩ ámvụ̂ ꞌdụ pírí ãma ãni la rú.’

\VS{15}Aꞌbé kí ĩꞌdi ámvụ́ agâlé rĩ sĩ ãmvé, ꞌdị kí dó ĩꞌdi rá.”

\par }{\PP Yẹ́sụ̃ zị kí, “Ĩmĩ ũrãjó la rĩ sĩ, ámvụ́ ꞌdị́pị la ãꞌdu idé yã?

\VS{16}Ájọ ĩminí, ámvụ́ ꞌdị́pị la amụ́, ĩꞌdi ꞌbá ámvụ́ agá ꞌdã kí ụꞌdị́ pírí rá, ĩꞌdi ámvụ̂ fẽ ꞌbá ãzí ndú la ꞌbanî.”

\par }{\PP ꞌBá kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, jọ kí, “Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã idé ru ku!”


\par }{\PP \VS{17}Yẹ́sụ̃ ndre ãngũ ĩꞌba rụ̂lé pịrị-pịrị, jọ, “Ị́jọ́ sĩlé jọlépi la,

\par }{\Q “ ‘Írã ꞌbá jó sịlépi rĩ ꞌbã kí gãlé úmgbé rĩ

\par }{\QB acá adrujó írã ũkpó ụ̃rọ̃drị́ ru sĩ jó ꞌbã kónã sịjó rĩ rú ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní’?
\XREF{✡}{{\XO 20:17 }{\XO{20:17
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 118:22}}}


\par }{\MM \VS{18}ꞌBá pírí írã ꞌbã sĩ aꞌdéjó drị̃ la gá rĩ la anu nírí-nírí, wó ꞌbá írã ꞌdĩ ꞌbã aꞌdéjó drị̃ la gá rĩ la andi kpékpé.”


\par }{\SH Ãma mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbe ãꞌdi ní yã?
\par }
{\R (Mãtáyõ 22:15-22; Mãrákõ 12:13-17)

\par }{\PP \VS{19}Ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ abe nị̃ kí Yẹ́sụ̃ la ị́jọ́ uꞌbéŋá jọ agá kí ụrụꞌbá gá rĩ gá cé. Lẽ kí tí ĩꞌdi rụlé ꞌdãá cọtị, wó idé kí ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá kí sĩ.

\VS{20}Mẹ́rọ́ꞌbá Yẹ́sụ̃ drị̂ ri kí ĩꞌdi undrélé gọ̃gọ̃, ãꞌdusĩku lẽ kí ĩꞌdi fẽlé úpí Rụ́mị̃ gá rĩ drị́. Pẽ kí dó sĩ ꞌbá ãzí ru ꞌbãlépi ꞌbá múké ru la kí tị, wó íni ꞌdĩ kí ꞌbá ị́jọ́ ị̃ndụ́ ndrụ̃lépi ũní-ũníŋá ru la kî. Lẽ kí Yẹ́sụ̃ tị gá ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ũnzí la rụlé.


\par }{\PP \VS{21}ꞌBá ũní-ũníŋá gá ꞌdĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Ímbápị, ãnị̃ cé mi ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ imbá ꞌbá ꞌbanî áyụ. Mí uya vâ ꞌbá ku ꞌbá pírí kí míní trũtrũ, úmgbó ĩꞌbadrị̂ ꞌbã vúŋá sĩ.

\VS{22}Ílũ ãmaní, ãzị́táŋá lẽ ãꞌbe mụ̃sọ́rọ̃ úpí Rụ́mị̃ gá rĩ ní yã jõku yụ?”


\par }{\PP \VS{23}Yẹ́sụ̃ nị̃ cé lẽ kí ꞌî ulélé, jọ ĩꞌbaní,

\VS{24}“Ĩmi iꞌda drĩ mání dị̃nárị̃.” Zị dó, “Íꞌdá ãzíla rụ́ sĩlé drị̃ la gá ꞌdĩ kí ãꞌdi ãni yã?” Umvi kí, “Úpí Kãyị̃sárị̃ ãni.”


\par }{\PP \VS{25}Jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩfẽ ãko Úpí Kãyị̃sárị̃ drị̂ Úpí Kãyị̃sárị̃ drị́, ãzíla ãko Ãdróŋá drị́ rĩ Ãdróŋá drị́.”

\VS{26}Mẹ́rọ́ꞌbá Yẹ́sụ̃ drị̂ icó kí ĩꞌdi rụlé ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ ãzí ĩꞌdi ꞌbã jọlé ũnzí la sĩ ku. Ri kí pírí ụ̃sụ̃lé ụ̃sụ̃ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã umvilé rĩ sĩ ĩyãŋã kí pírí tútú.


\par }{\SH Ũkû la adru ãꞌdi ãni ụ́ꞌdụ́ angájó rĩ sĩ?
\par }
{\R (Mãtáyõ 22:23-33; Mãrákõ 12:18-27)

\par }{\PP \VS{27}ꞌDãá ꞌbá
Sãdũkáyõ rú jọlépi la ꞌbá angá ídri rú ku rĩ ꞌbã ãzí amụ́ kí zịtáŋâ trũ Yẹ́sụ̃ rú, jọ kí,

\VS{28}“Ímbápị, Mụ́sã sĩ ándrá ãmanî, ꞌbá ãzí ꞌbã ádrị́pị drĩ drã rá drĩ ũkú aꞌbe anzị kóru, lẽ ádrị́pị̃ ꞌbã fi ãwụ́zị́ ꞌdã sĩ anzị tịjó ádrị́pị̃ drãlépi rá ꞌdã nî.

\VS{29}Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌbá ãzí kí ázị̂rị̃ ádrị́pị gá, ĩꞌbã ádrị́pị kãyú rĩ ĩgbã ũkú cọtị uja drãlé rá, anzị kóru.

\VS{30}Ĩꞌbã ádrị́pị námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ fi dó únerê ꞌi, drã vâ rá.

\VS{31}Ĩꞌbã ádrị́pị námbã na sĩ rĩ vâ íni, kpere námbã ázị̂rị̃ sĩ rĩ rụ́, ri kí ũkú ꞌdĩ filé wó ũdrã kí pírí aꞌbe kí drị̃lẹ́ ku.

\VS{32}Ãsị̃jó ũkú ꞌdĩ drã dó vâ rá.

\VS{33}Úꞌdîꞌda ụ́ꞌdụ́ ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbã kí angájó ídri rĩ sĩ ũkú ꞌdã la adru ãꞌdi ãni? Ãꞌdusĩku anzị ázị̂rị̃ ádrị́pịka rú ꞌdĩ ꞌbã kí pírí ĩꞌdi alejó ũkú ru rá rĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{34}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “ꞌBá ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ agá rĩ kí ũkú ĩgbã kí vâ ágó rụ ĩndĩ.

\VS{35}Wó ꞌbá lãlé ị́jọ́ kpị idélépi ãgọbị rú ãzíla ũkú rú angálépi ụ́ꞌdụ́ drụ́zị́ ꞌdã sĩ ꞌbá ũdrãlépi rá rĩ kí agá ídri rú rĩ ĩgbã kí ru ku.

\VS{36}Kí adru cécé mãlãyíkã kí áni, ãzíla ũdrã kí ị̃dị́ ku, kí anzị Ãdróŋá ãni, ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí angájó ꞌbá drãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá ídri ru rĩ sĩ.

\VS{37}Wó Mụ́sã iꞌda ị́jọ́ ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbã angájó ídri rú ị̃dị́ rĩ rá, Ãdróŋá ꞌbã ru iꞌdajó ĩꞌdiní mị̃rị́ velépi vẽvẽ rĩ agá rĩ sĩ, umve ĩꞌdi Ãdróŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌi, Ĩsákã drị̂ ꞌi, ãzíla Yãkóꞌbõ drị̂ ꞌi.
\XREF{✡}{{\XO 20:37 }{\XO{20:37
}}{\XT{Ãfũŋá 3:6}}}

\VS{38}Ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌbá ídri rĩ ꞌbã ãni, adru ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbã ãni ku, ĩꞌdiní rĩ gá ꞌbá pírí kî ngá ídri.”


\par }{\PP \VS{39}Ímbáꞌbá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ꞌdĩ ꞌbã ãzí jọ, “Ímbápị, íjọ ãndá.”

\VS{40}ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá ꞌbá ãzí ásị́ imbálépi ĩꞌdi zịlépi ị́jọ́ ãzí sĩ ị̃dị́ la ꞌdáyụ.


\par }{\SH Kúrísĩtõ ꞌi ĩꞌdi ãꞌdi ꞌbã Ngọ́pị ꞌi
\par }
{\R (Mãtáyõ 22:41-46; Mãrákõ 12:35-37)

\par }{\PP \VS{41}Yẹ́sụ̃ zị kí, “Ĩꞌdi adru íngoní-íngoní ru Kúrísĩtõ la adru drị̃lẹ́ Dãwụ́dị̃ drị̂ ꞌi?

\VS{42}Dãwụ́dị̃ ꞌbã ãmgbã rĩ jọ vâ bụ́kụ̃ Zãbụ́rị̃ drị̂ agá,

\par }{\Q “ ‘Úpí Ãdróŋá jọ Úpí mádrị̂ nî:

\par }{\QB “Íri áma drị́ ãndá gá ꞌdâ,


\par }{\Q \VS{43}kpere mání mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí ꞌbã agá ími pálé gá.” ’
\XREF{✡}{{\XO 20:43 }{\XO{20:43
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 110:1}}}


\par }{\MM \VS{44}Dãwụ́dị̃ umve Kúrísĩtõ ꞌi ‘Úpí ꞌi,’ wó icó adrulé drị̃lẹ́ Dãwụ́dị̃ ãni íngoní ru?”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ tre ꞌbá kí ꞌbá ãzị́táŋá imbálépi rĩ kí ị́jọ́ sĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 23:1-36; Mãrákõ 12:38-40)

\par }{\PP \VS{45}ꞌBá pírí ꞌbã kí ị́jọ́ are agá ĩꞌdi tị gá ꞌdâ, Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálépi rĩ ꞌbanî,

\VS{46}“Ị̃nzị̃ mịfị́ ꞌbá ãzị́táŋá imbálépi ꞌdĩ kî sĩ. ꞌBá ꞌdĩ lẽ kí ru ácị́ŋá kánzũ ãzo ꞌdĩ kî trũ ụrụꞌbá gá rĩ sĩ, lẽ kí úzị kí ãrútáŋá sĩ sụ̂ agá. Lẽ kí vâ ru kụ́rụ̃sị̃ ãlá ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌdĩ kí agá ꞌdĩ kî sĩ, lẽ kí vâ ru ãngũ drị̃lẹ́ gá ụ̃mụ̃ najó ꞌdĩ kí sĩ ĩndĩ.

\VS{47}Kí vâ fi ãwụzị ꞌbadrị́ jó agá kí najó, kí ru iꞌda Ãdróŋá ãꞌị̃lé ãzo rĩ sĩ ũnzĩkãnã drị̃ zịjó, Ị́jọ́ lịlé kí drị̃ gá rĩ ĩꞌdi ndẽ ãmbõgõ sĩ pírí!”




\par }\Chap{21}{\SH Ũkú ãwụ́zị́ ru rĩ ꞌbã fẽtáŋá
\par }
{\R (Mãrákõ 12:41-44)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ ndre ꞌbá málĩ trũ rĩ ꞌbã kí ãwãꞌdĩfô ꞌbe agá sãndụ́kụ̃ séndẽ ꞌbejó rĩ agá jó Ãdróŋá drị̂ agá.

\VS{2}Ndre vâ ũkú ãwụ́zị́ ru lẽmẽrí la ꞌbe vâ séndẽ ífí-ífí níríŋá la kí ị̃rị̃ sãndụ́kụ̃ séndẽ ꞌbejó ꞌdã agâlé.

\VS{3}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, jọ ĩꞌbaní, “Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdĩ ꞌbe séndẽ ꞌbá ãzí tá ꞌbelépi la ꞌdĩ ꞌbaní ãndânĩ.

\VS{4}Ũkú ꞌdĩ ꞌbã adru agá lẽmẽrí ꞌdĩ agá ꞌdâ, fẽ ãko ĩꞌdi trũ adrujó rĩ kí pírí, séndẽ tá vâ ĩꞌdi sĩ adrujó ídri rú rĩ trũ. Wó ꞌbá ãzí ꞌdĩ fẽ kí lú séndẽ acelépi ace acê rĩ kí áyụ.”


\par }{\SH Ícétáŋá ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ drị̂ kî
\par }
{\R (Mãtáyõ 24:1-14; Mãrákõ 13:1-13)

\par }{\PP \VS{5}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbã ãzí kí ị́jọ́ jọ agá írã ũniyambamba lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ãbi uꞌbéjó rĩ kí drị̃ gá, ãzíla ndre kí vâ ãko ꞌbá ꞌbã kí fẽlé ũniyambamba jó Ãdróŋá drị̂ uꞌbéjó rĩ kî. Wó Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní,

\VS{6}“Ụ́ꞌdụ́ ãzí vúlé gá, ꞌbá kí ãko ĩmĩ ndrelé ꞌdĩ kí andi rá. Kí írã ãlu-ãlu kí ụ̃pị̃ vụ̃rụ́ kí ãko pírí kí andi rá!”

\VS{7}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ zị kí ĩꞌdi, “Ímbápị, ị́jọ́ ꞌdĩ kí ru idé ãꞌdụtụ́ rĩ yã? Wó ícétáŋá íngõ la ãmaní iꞌda la ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ acá ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbaní ru idéjó ꞌbo nĩ yã?”

\VS{8}Jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi adru mịfị́ trũ ꞌbá ãzí ꞌbã ulé ĩmi ku. ꞌBá ũꞌbí kí amụ́ áma rụ́ sĩ, jọjó la, ‘Ma Kúrísĩtõ ꞌi,’ ãzíla ‘Sáwã ace ãni rú.’ Ĩbĩ kí vú ku.

\VS{9}Ĩdrĩ ãꞌdị́ ꞌdịŋá ꞌbã ị́jọ́ are ãlî trũ, ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ru idé drị̃drị̃ ráká, wó ꞌdĩ adru drĩ ị́jọ́ ãsị̃jó rĩ kî ku.”


\par }{\PP \VS{10}Jọ vâ ĩꞌbaní, “Sụ́rụ́ kí angá ru ꞌdịlé sụ́rụ́ ãzí be, ũpi kí vâ ru ꞌdị ũpi ãzí kí abe.

\VS{11}Ũyãkĩyã la mụ ãngũ ayalé ũkpó sĩ, rílẽ la aꞌdé ãngũ drị̃ gá, ãyánĩ ũví ndú-ndú ꞌdĩ kí ãfũ ꞌbá ụfụlé ãngũ ndú-ndú gá, ãzíla ị́jọ́ ũnzíríkãnã ãmbogo-ãmbogo ꞌdĩ kí ru idé ícétáŋá ru ꞌbụ̃ gâlé fẽlépi la ꞌbá kí sĩ idé ụ̃rị̃ sĩ ị́jọ́ ru idélépi drụ́zị́ ꞌdĩ ꞌbã vúlé gá rĩ sĩ.

\VS{12}Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí drĩ ru ku rú, ꞌbá kí ĩmi ụrụ kí ĩmi ĩcãndĩ, kí vâ ĩmi agụ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agá ị́jọ́ lịlé ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá, ĩmi ꞌbejó mãbụ́sụ̃ gá, ãzíla kí vâ ĩmi agụ ũpi kí drị̃lẹ́ gá, ꞌbá ĩyõ ãmbõgõ nalépi ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ kí mẹ́lẹ́tị gá, áma rụ́ sĩ.

\VS{13}Ị́jọ́ ꞌdĩ la fẽ ĩminí adrujó mâ sãdínĩ rú ị́jọ́ má drị̂ vú nzejó ĩꞌbanî.

\VS{14}Ĩmi ásị́ ꞌba umvú ụ̃rị̃ sĩ ị́jọ́ ĩmĩ mụlé umvilé rĩ ũrãjó drị̃drị̃ ku,

\VS{15}ãꞌdusĩku ma mụ ĩminí ũndũwã fẽlé sĩ ị́jọ́ jọjó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị́ rĩ icó kí ĩmi tị ndẽlé jõku drị̃ arụ́lé ãgátã gaŋá sĩ ku.

\VS{16}ꞌBá ĩmi mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ kí angá ĩmi drị́ko gá, ꞌbá ĩmi tịlépi rĩ kí ĩmĩ ádrị́pịka kí ãzíla ĩmĩ wọ̃rị́ka kí abe. Kí ĩmi ãzí kí ụꞌdị́ rá.

\VS{17}ꞌBá pírí kí ĩmi ngụ̃ ũnzí áma ị́jọ́ sĩ.

\VS{18}Drị̃ꞌbị́ ífí ãlu ĩmi drị̃kã gá la icó ãvĩlé ku.

\VS{19}Ásị́ tẽŋá ĩmidrị́ ãꞌị̃táŋá sĩ rĩ la ĩmi pa nĩ.”


\par }{\SH Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ la andi rá
\par }
{\R (Mãtáyõ 24:15-21; Mãrákõ 13:14-19)

\par }{\PP \VS{20}Yẹ́sụ̃ jọ vâ, “Ĩdrĩ dó ndre la ãsĩkárĩ mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbadrị̂ ce kí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ aga trộkị́lịrị, ĩmi dó nị̃ la rá ĩꞌdi ꞌbã andiŋá dó ãni rú.

\VS{21}ꞌBá Yụ̃dị́yã gá ꞌdãá rĩ ꞌba apá kí ꞌbé agâlé ru ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, ꞌbá táwụ̃nị̃ agá rĩ ꞌbã ĩdã kí ru rá, ꞌbá tọ̃rọ́mẹ́ agâlé rĩ ꞌba afí kí táwụ̃nị̃ agá ꞌdõlé ku.

\VS{22}Lẽ ĩnị̃ dó rá ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ị́jọ́ lịjó sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá ĩꞌdi ru idé ãngũ la gá rá rĩ ꞌi.

\VS{23}Ũkú ꞌa trũ rĩ kí ũkú ngọ́tị́ undrulépi ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ rĩ kí abe drụ́zị́ drị̃ cị íngoní? Ãꞌdusĩku ũcõgõ ãmbógó la mụ aꞌdé ãngũ ꞌdĩ drị̃ gá, ũmbã Ãdróŋá drị̂ la adru sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̃ gá.

\VS{24}Kí ũdrã ménéŋá sĩ, ála kí wụ̃ mãbụ́sụ̃ rú sụ́rụ́ pírí agá; ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí ꞌbá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ kí drị̃ atu kpere ụ́ꞌdụ́ kí drị̃ atujó rĩ ꞌbã ukó agá.”


\par }{\SH Ãko iꞌdalépi la Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ la ãgõ rá rĩ kî
\par }
{\R (Mãtáyõ 24:29-31; Mãrákõ 13:24-27)

\par }{\PP \VS{25}Yẹ́sụ̃ jọ vâ, “Ícétáŋá kí adru cí ị̃tụ́ kí ụrụꞌbá gá ĩmbá trũ lẽlẽgó abe iꞌdajó la ị́jọ́ la mụ ru idélé nĩ. ꞌBá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ kí ásị́ la mvu rá, ãzíla mĩrĩ ꞌbã nuŋá sĩ, vâ ĩꞌdi ꞌbã úmvúŋá sĩ, icó kí kí ãꞌdu idé yã rĩ nị̃lé ku.

\VS{26}Ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá kí drụ́zị́ acá ꞌbá ãvũ áni, ãzíla kí ũrãtáŋá agá kí ũrã la ị́jọ́ ũnzíkãnã la mụ ru idélé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá nĩ. ꞌDĩ la adru íni la ãꞌdusĩku, Ãdróŋá la fẽ ãko ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ kí pírí ru aya-ayâ.

\VS{27}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá kí Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ndre amụ́ agá ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agá ũkpõ trũ, ãzíla dị̃zã ãmbógó la trũ.

\VS{28}Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbaní iꞌdó agá ru idé agá, ĩmi ꞌbá mâ imbálé ꞌdĩ ĩtu pá ũkpó ru. Ĩmi ásị́ ꞌbã mba vâ ũkpó ru, ãzíla ĩmi adru ãyĩkõ sĩ, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ꞌdĩ ífí la kí Ãdróŋá dó ãni rú amụ́jó ĩmi unzejó.”


\par }{\SH Ímbátáŋá ịsụ́lé úlúgó ife sĩ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 24:32-35; Mãrákõ 13:28-31)

\par }{\PP \VS{29}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ ị́jọ́ uꞌbéŋá ꞌdĩ sĩ, “Ĩndre drĩ úlúgó ife kí ife ãzí ꞌdĩ abe pírí.

\VS{30}Bị́ la úꞌdí rĩ drĩ kí ãrũ ꞌbo, ĩmi dó ndre la ĩmi mịfị́ sĩ ụ́ꞌdụ́ ãkónã ꞌbã kí kajó rĩ acá ãni rú ꞌbo.

\VS{31}Cécé gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ sĩ, ĩdrĩ vâ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndre ru idé agá, lẽ ĩnị̃ rá Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ acá ãni rú ꞌbo.

\VS{32}Ájọ ĩminî ị́jọ́ mgbã, ꞌbá ꞌdĩ icó kí ũdrãlé pírí ku, ịsụ́ ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí drĩ ru ku rú.

\VS{33}Ị́jọ́ pírí ꞌbụ̃ agá rĩ kí ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ abe kí ãsị̃ rá, wó ị́jọ́ mádrị̂ icó ãsị̃lé ku.


\par }{\SH Ĩmi adru mịfị́ trũ
\par }
{\PP \VS{34}“Ĩdrĩ adru mịfị́ trũ, lẽ ĩmi ũrã ị́jọ́ ꞌdĩ kí ĩmi ásị́ gá ãnzị rú sĩ ĩmẽrãjó íwá sĩ, ãzíla ị́jọ́ ũrãjó ũcõgõ rú ãko ĩminí lẽlé ídri ꞌdĩ agá rĩ kí drị̃ gá ku, ãꞌdusĩku ụ́ꞌdụ́ mâ ãgõjó ꞌdã la mụ acálé ĩmi drị̃ gá rụ̃gbụ́gbụ́ ãnãkpá iꞌbéjó gbúngũ sĩ rĩ áni ku.

\VS{35}Ị́jọ́ ꞌdĩ la acá ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌdĩ kí drị̃ gá pírí.

\VS{36}Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩmi adru mịfị́ trũ vâ bábá, ĩzị Ãdróŋá ꞌi ĩmi sĩ ũkpó ịsụ́ sĩ apájó ị́jọ́ pírí lẽlépi ru idélépi ꞌdĩ kî sĩ ãzíla ĩmi sĩ icó pá tulé Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ũkpó ru.”


\par }{\PP \VS{37}Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ Yẹ́sụ̃ ri ꞌbá kí imbálé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá, wó ị́nị́ ãlu-ãlu sĩ ĩꞌdi fũ ãmvé angájó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá, ĩꞌdi mụ ụ́ꞌdụ́ kolé túpũ umvelé ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ ꞌi rĩ drị̃ gá.

\VS{38}ꞌBá pírí ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ arelépi ꞌdĩ kí ãfũ amụ́lé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá amụ́jó ị́jọ́ arejó ĩꞌdi tị gá ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ.




\par }\Chap{22}{\SH Ị́jọ́ itújó Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:1-5; Mãrákõ 14:1-2; Yõhánã 11:45-53)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ụ̃mụ̃ nalé mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru umvelé ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ
\FTNT{*}{{\FR 22:1 }{\FR{22:1
}}{\FQ{Ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ
}}{\FT{ĩꞌdi ụ̃mụ̃ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũrãjó rĩ ꞌi.
}}} ꞌbã ụ́ꞌdụ́ acá dó ãni rú.

\VS{2}Ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ꞌdĩ abe ndrụ̃ kí gẹ̃rị̃ Yẹ́sụ̃ ꞌdịjó, idé kí ụ̃rị̃ sĩ ꞌbã kí ị́jọ́ sĩ.


\par }{\SH Yụ́dãsị̃ ãꞌị̃ Yẹ́sụ̃ ꞌbã mẹ́lẹ́ mbelé rá
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:14-16; Mãrákõ 14:10-11)

\par }{\PP \VS{3}Sĩtánĩ fi Yụ́dãsị̃ umvelé Ị̃sị̃kãrị́yọ́tị̃ rĩ agá, ĩꞌdi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã ãzí ãlu rĩ ꞌi.

\VS{4}Mụ ị́jọ́ jọlé ãtalo ãmbogo ꞌdĩ abe ãzíla ꞌbá ãsĩkárĩ drị̃lẹ́ gá ãmbogo rú lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ andre tẽlépi ꞌdĩ abe ꞌi kí ãzã ko Yẹ́sụ̃ rụjó rá rĩ drị̃ gá.

\VS{5}ꞌBá ꞌdĩ uꞌá kí ãyĩkõ sĩ, ãꞌị̃ kí ĩꞌdiní sĩlíngĩ fẽlé rá.

\VS{6}Yụ́dãsị̃ ãꞌị̃ rá, iꞌdó gẹ̃rị̃ ndrụ̃lé Yẹ́sụ̃ fẽjó rụjó, ꞌdĩ sĩ ꞌbá ũꞌbí ꞌbã kí adru agá yụ ꞌdĩ gá ꞌdĩ.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ najó \newline  ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:17-25; Mãrákõ 14:12-21; Yõhánã 13:21-30)

\par }{\PP \VS{7}Ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ drị̂ acá rá, ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ála vâ kãbĩlõ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ drị́ rĩ lị ídétáŋá ru rá.

\VS{8}Yẹ́sụ̃ pẽ Pétẽrõ kí tị Yõhánã be, jọ ĩꞌbaní, “Ĩmụ ãmaní ãkónã ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ drị́ rĩ idélé.”


\par }{\PP \VS{9}Zị kí ĩꞌdi, “Ílẽ ãmụ idélé la íngõlé yã?”


\par }{\PP \VS{10}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmĩ fi agá táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ agâlé, ĩdrĩ drị̃ ụfụ ágọ́bị́ ãzí úmvú ị̃yị́ drị̂ trũ drị̃ gá la abe, ĩꞌde vú la gâ sĩ kpere jó ĩꞌdiní fijó rĩ agá.

\VS{11}Ĩjọ jó ꞌdị́pị ní, ‘Ímbápị jọ, ãngũ ꞌi sĩ ĩꞌdiní amụ́jó ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ najó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe rĩ íngõlé yã?’

\VS{12}Jó ꞌdị́pị la mụ jó ꞌa mgbọ gõrófã agá idélé bábá ãko pírí trũ la iꞌdalé ĩminí, ĩmi idé dó ãkónã ꞌdãá.”

\VS{13}Mụ kí rá, ịsụ́ kí ãko kí cécé ta jọlé ĩꞌbaní rĩ áni, idé kí dó ãkónã ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ drị̂ ꞌdãá.


\par }{\SH Ãkónã Úpí drị́ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:26-30; Mãrákõ 14:22-26; 1 Kọ̃rị̃nị́tọ̃ 11:23-25)

\par }{\PP \VS{14}Sáwã la mụ acálé ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ najó ꞌbo, Yẹ́sụ̃ kí ụ̃pịgọŋa abe ri kí vụ̃rụ́ méjã tị gá. 
\VS{15}Jọ ĩꞌbanî, “Álẽ ásị́ pírí sĩ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ ꞌdĩ nalé ĩmi abe, má ịsụ́ drĩ ꞌdĩ sĩ ũcõgõ ku rú.

\VS{16}Ájọ ĩminí, má icó ụ̃mụ̃ ꞌdĩ nalé ị̃dị́ ku kpere ĩꞌdi ꞌbã ru idé agá Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá.”


\par }{\PP \VS{17}Yẹ́sụ̃ la mụ kópõ ꞌdụlé ĩꞌdidrị́ gá ꞌbo, fẽ ãwãꞌdĩfô, ãzíla jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbaní, “Ĩꞌdụ kópõ ꞌdĩ ꞌi, ĩmi ale ĩꞌdi ĩmi drĩdríŋĩ gá.

\VS{18}Ájọ ĩminí, má icó zãbíbũ ífí sụ́ ꞌdĩ mvụlé ị̃dị́ ku kpere Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã acá agá.”


\par }{\PP \VS{19}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ ꞌdụ mũkátĩ fẽ ãwãꞌdĩfô drị̃ la gá, anu ꞌa la rá, fẽ dó ĩꞌdi ĩꞌbaní jọ, “ꞌDĩ ụrụꞌbá mádrị́ mâ fẽlé ĩmi sĩ rĩ, ĩmi idé ꞌdĩ jã ꞌdâ sĩ áma ị́jọ́ ũrãjó.”


\par }{\PP \VS{20}Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ, ĩꞌbaní ãkónã ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ najó ꞌbo rĩ vúlé gá, Yẹ́sụ̃ ꞌdụ kópõ jọ, “Kópõ ꞌdĩ tị icíma úꞌdí rĩ drị́ áma ãrí mụlépi asulépi ĩmi ị́jọ́ sĩ rĩ ꞌi.

\VS{21}ꞌBá mụlépi áma mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ drị́ la áma drị́ be méjã ãlu rĩ drị̃ gá ꞌdĩ.

\VS{22}Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ la mụ mụlé cécé ãzị́táŋá ꞌbã lẽlé rĩ áni, ũcõgõ ꞌbá ágọ́bị́ ꞌdĩ mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ nî!”

\VS{23}ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ iꞌdó kí ru ụzịlé ãyá-ãyá ãꞌdi la mụ ĩꞌdi mẹ́lẹ́ mbelé nĩ yã rĩ sĩ.


\par }{\SH Ãmbõgõ afụŋá
\par }
{\PP \VS{24}Ãgátã ãfũ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí drĩdríŋĩ gá, nị̃jó la ãꞌdi ãmbógó ru ãndânĩ yã rĩ sĩ.

\VS{25}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ũpi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí ũkpó trũ ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí drị̃ gá ãzị́táŋá ꞌbãjó, kí vâ ru ꞌbã ꞌbá ꞌbaní wọ̃rị́ ru.

\VS{26}Wó lẽ ĩmi adru ꞌbá ꞌbaní ꞌdã ꞌbã áni ku, be la, ꞌbá ãndânĩ rĩ ꞌbã adru ꞌbá ru ꞌbãlépi ngọ́tị́ŋá áni ụ̃pị́gọ́ŋá ru rĩ.

\VS{27}Mgbã rĩ gá ãꞌdi ãndânĩ la nĩ yã; ꞌbá rilépi íná tẽlépi tẽtẽ rĩ ꞌi, jõku ꞌbá íyóŋá iyólépi rĩ ꞌi? Adru ꞌbá tẽlépi la tẽtẽ rĩ ꞌi ku yã? Wó ma bãsĩ ꞌbá ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ iyólé iyó rĩ ꞌi.

\VS{28}Ĩmi ꞌbá ị́jọ́ áma ụ̃ꞌbị̃jó rĩ kí ndrelépi pírí cé vâ pá tulépi ma be ũkpó ru iꞌdóŋá gâlé rĩ ꞌi.

\VS{29}Ãzíla áfẽ ĩmidrị́ ũpĩ cécé má átẹ́pị ꞌbã fẽjó la mádrị́ rĩ ꞌbã áni.

\VS{30}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má azị dó ĩminí ĩna ãzíla ĩmvụ, ĩri dó sĩ úmvúke ũpĩ drị̂ drị̃ gá, ĩmi dó sĩ ị́jọ́ lị Sụ́rụ́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ kí drị̃ gá.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ iꞌda ị́jọ́ Pétẽrõ ꞌbã mụjó ĩꞌdi gãjó úmgbé rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:31-35; Mãrákõ 14:27-31; Yõhánã 13:36-38)

\par }{\PP \VS{31}Yẹ́sụ̃ jọ, “Mí are, Sị̃mọ́nị̃! Sĩtánĩ lẽ ími ụꞌbị́lé cécé ãná ꞌdị́pị ꞌbã ãná ꞌbã drẹ̃jị́kọ̃ ndrịjó ãná ífí be rĩ áni.

\VS{32}Wó áꞌbã mãmálá Ãdróŋá zịjó ími ị́jọ́ sĩ ꞌbo, ãꞌị̃táŋá mídrị̂ ꞌba aꞌdé sĩ ku. Ídrĩ ãgõ ị́jọ́ mádrị̂ gá vúlé ꞌdõlé ꞌbo, mí imbá mî ádrị́pịka kí ásị́ ũkpó ru.”

\VS{33}Wó Pétẽrõ umvi, “Úpí, ma bábá mụjó mãbụ́sụ̃ gá mí be, ãzíla ma vâ bábá drãjó mí be.”


\par }{\PP \VS{34}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Pétẽrõ, pâlékó na mi jọ la ími tị sĩ ínị̃ ma ku ịsụ́ ãꞌụ́gọ́ ꞌbe drĩ cẹ̃rẹ́ ku rú.”


\par }{\PP \VS{35}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ zị ꞌbá ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí, “Mâ ándrá ĩmi tị pẽjó ị́jọ́ mádrị̂ ũlũ trũ sĩlíngĩ kóru, jũrúwã ãcị̃ drị̂ kóru ãzíla ãko pá gá kóru rĩ sĩ, ãko ãzí ị́jọ́ ndẽ ándrá ĩmi rá yã?” Umvi kí “Yụ.”

\VS{36}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Wó úꞌdîꞌda rĩ gá ídrĩ adru sĩlíngĩ trũ, íꞌdụ ĩꞌdi ĩndĩ, ãzíla ídrĩ adru jũrúwã ãcị̃ drị̂ trũ, íꞌdụ ĩꞌdi ĩndĩ. Wó ídrĩ adru ménéŋâ kóru, mí ụzị bõngó mídrị́ kọ́tị̃ rú rĩ rá sĩlíngĩ la sĩ mí ĩgbã míní ménéŋá ꞌdụlé ĩndĩ.

\VS{37}Ájọ ĩminí, ị́jọ́ ándrá sĩlé áma drị̃ gá rĩ ꞌbã idé ru áma ụrụꞌbá gá jọjó la, ‘Úlã ĩꞌdi ꞌbá ị́jọ́ izalépi ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí ru.’
\XREF{✡}{{\XO 22:37 }{\XO{22:37
}}{\XT{Ĩsáyã 53:12}}} Ãndá-ãndá ru ị́jọ́ sĩlé ꞌdĩ ꞌbã idé dó ru nĩ.”

\VS{38}ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ jọ kí, “Índre drĩ, Úpí, ménéŋá kí ãmadrị́ ꞌdõ ị̃rị̃ cí!” Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩjọ ị́jọ́ ménéŋá drị̃ gá ị̃dị́ ku.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã Ãdróŋá zịjó Gẽtẽsẽmánĩ gá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:36-46; Mãrákõ 14:32-42)

\par }{\PP \VS{39}Yẹ́sụ̃ fũ ãmvé ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ drị̃ gâlé jõ ĩꞌdi ꞌbã idélé údu rĩ áni, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌde kí ĩꞌdi vú gâ sĩ ĩndĩ.

\VS{40}Kí mụ acálé ãngũ ꞌdã gá ꞌbo, Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbanî, “Ĩzị Ãdróŋá ꞌi ũkpó ịsụ́jó, ĩmi mụ filé ị́jọ́ ũnzí agá ku.”

\VS{41}Yẹ́sụ̃ nze ru ĩꞌba rụ́ ꞌdãá rĩ sĩ were tị̃ ãja vụ̃rụ́ Ãdróŋá zịjó.

\VS{42}Jọ, “Mâ Átẹ́pị, ꞌdĩ drĩ adru ị́jọ́ mî itúlé mi ꞌi rĩ ꞌi yã áni, íꞌdụ kópõ ãzá tajó rĩ má rụ́ ꞌdâ rá, adru mâ lẽlé rĩ áni ku, adru ị́jọ́ mâ lẽlé rĩ ꞌi ku.”

\VS{43}Mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ iꞌda ru ĩꞌdiní ũkpó fẽlé.

\VS{44}Ũcõgõ fi ĩꞌdi ásị́ gá, zị Ãdróŋâ ꞌi ásị́ pírí sĩ alị tá drị̃drị̃ rĩ rá. Ụ́rị́ ralépi ĩꞌdi rụ́ rĩ la indré agá cécé ãrí ralépi rá uꞌdelépi vụ̃rụ́ rĩ áni.

\VS{45}Yẹ́sụ̃ la mụ Ãdróŋá zịŋá delé ꞌbo, gõ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌba rụ̂lé. Ũcõgõ ĩꞌbadrị̂ sĩ, ãndẽ kí rá, ịsụ́ kí ụ́ꞌdụ́ ko agá.

\VS{46}Inga kí, ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ĩmĩ ngá ụ́ꞌdụ́ ko ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ĩmi angá ụrụgá, ĩzị Ãdróŋá ꞌi ũkpó ịsụ́jó, ĩmi mụ filé ị́jọ́ ũnzí agá ku.”


\par }{\SH Mẹ́rọ́ꞌbá kí Yẹ́sụ̃ rụjó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:47-56; Mãrákõ 14:43-50; Yõhánã 18:3-11)

\par }{\PP \VS{47}Yẹ́sụ̃ ꞌbã drĩ ị́jọ́ jọ agá ꞌdâ, cọtị ꞌbá ũꞌbí acá kî, wó íni ꞌdĩ Yụ́dãsị̃ ꞌbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí aꞌdé kí drị̃ nĩ. Ĩꞌdi mụ ru asélé ãni rú, zị ĩꞌdi kpõlókõ ndruŋá sĩ.

\VS{48}Wó Yẹ́sụ̃ zị ĩꞌdi, “Yụ́dãsị̃, mi Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ mẹ́lẹ́ mbe mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbaní kpõlókõ ndruŋá sĩ yã?”

\VS{49}ꞌBá ꞌdelépi Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ rĩ kí mụ nị̃lé la ãꞌdu la mụ ru idélé nĩ yã rĩ gá ꞌbo, zị kí, “Úpí, lẽ ãꞌdị ãꞌdị́ ménéŋá kí sĩ yã?”

\VS{50}Kí ãzí ãlu la ga ãtíꞌbó átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ drị̂ ꞌbã bị́lẹ́ ãndá gá rĩ wẹ́ vụ̃rụ́.


\par }{\PP \VS{51}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “ꞌBã adru ꞌdĩ áni ku.” Aló ágọ́bị̂ ꞌbã bị́lẹ́ idé rú údu rĩ ꞌbã áni.

\VS{52}Yẹ́sụ̃ jọ ãtalo ãmbogo rĩ ꞌbaní, ãsĩkárĩ drị̃lẹ́ ãmbogo lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ andre tẽlépi ꞌdĩ abe, ãzíla ꞌbá ĩyõ amụ́lépi ĩꞌdi rụlépi rĩ ꞌbanî, “Ma mẹ́rọ́ꞌbá yã? Ĩmi amụ́ áma rụlé túré, ãzíla ménéŋá ãꞌdị́ drị̂ trũ má iza ꞌbã rĩ ị́jọ́ ũnzí la rĩ áni ãꞌdu sĩ yã?

\VS{53}Ma ụ́ꞌdụ́ pírí ĩmi abe lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdĩ, ĩrụ jõ ma ku la ãꞌdu sĩ yã? Wó ꞌdĩ dó ị̃tụ́ ĩmidrị̂ ꞌi, sáwã ũkpõ ị́jọ́ ũnzí ꞌbã sĩ ãmbõgõ najó rĩ ꞌi.”


\par }{\SH Pétẽrõ ꞌbã Yẹ́sụ̃ gãjó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:57-58, 69-75; Mãrákõ 14:53-54, 66-72; Yõhánã 18:12-18, 25-27)

\par }{\PP \VS{54}Kí mụ ĩꞌdi rụlé ꞌbo, ꞌdụ kí ĩꞌdi agụlé átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ drị́ jó agá. Pétẽrõ bĩ vú la rá-rá ru.

\VS{55}ꞌBá filépi jó agâlé rĩ ri kí ãcí ũdũlé lị́cọ́ ꞌa mgbọ rĩ agá ágágá rĩ yulé, ri kí dó ngúlú ru ãlu. Pétẽrõ ri vâ ĩꞌba abe ĩndĩ.

\VS{56}Ĩzóŋá ãtíꞌbó ru rĩ ndre ĩꞌdi ri agá ꞌdãá ãcí ꞌbã ãngũ jiŋá sĩ. Ifí ĩꞌdi ãni rú lọ́lọ́ jọ, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ jõ ĩꞌdi be.”


\par }{\PP \VS{57}Wó tu rá jọ, “Ũkû, ánị̃ mâ ngá ĩꞌdi ku.”

\VS{58}Wereŋá ru gbõgbõ ꞌbá ãzí andré vâ ĩꞌdi jọ, “Mi vâ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã ãzí.” Pétẽrõ umvi jọ, “ꞌBá ꞌdĩ, má adru ĩꞌbã ãzí ku.”

\VS{59}Sáwã alị ãlu ꞌdĩpí ágọ́bị́ ãzí jọ vâ ị̃dị́, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ bãsĩ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbá Gãlị́lị̃ gá la.”

\VS{60}Pétẽrõ umvi jọ, “ꞌBá ꞌdĩ, ánị̃ ĩmi ị́jọ́ jọ ãꞌdu drị̃ gá yã rĩ ku!” Ĩꞌdi drĩ ị́jọ́ ꞌdĩ jọ agá ꞌdâ, gbõgbõ ãꞌụ́gọ́ ꞌbe cẹ̃rẹ́.

\VS{61}Úpí Yẹ́sụ̃ ajá tị ndre Pétẽrõ ꞌi kpere mịfị́ gá. Ị́jọ́ ándrá Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé Pétẽrõ ní, “Ãꞌụ́gọ́ ꞌbe drĩ cẹ̃rẹ́ ku rú mi áma gã pâlé na” rĩ agá dô.

\VS{62}Fũ dó mụlé awá trũ ãzákírílílí ru ãmvêlé.


\par }{\SH Ãsĩkárĩ inzá kí Yẹ́sụ̃ drị̃
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:67-68; Mãrákõ 14:65)

\par }{\PP \VS{63-64}Ãsĩkárĩ Yẹ́sụ̃ andre tẽlépi rĩ inzá kí ĩꞌdi drị̃, ãzụ̃ kí mịfị́ la bõngó sĩ cí, ãzíla co kí vâ ĩꞌdi. Jọ kí, “Ílũ ãmaní, mí ũrã ãꞌdi dị mi nĩ yã?”

\VS{65}Ujọ́ kí dó ị́jọ́ wẽwẽ rú sĩ ĩꞌdi uꞌdájó.


\par }{\SH Âgụ dó Yẹ́sụ̃ dũwánĩ Yãhụ́dị̃ ꞌbã rĩ drị̃lẹ́ gá
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:59-66; Mãrákõ 14:55-64; Yõhánã 18:19-24)

\par }{\PP \VS{66}Ãngũ la mụ ụwị́lé ꞌbo, dũwánĩ ꞌbá ĩyõ Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị̂ ri kí dó, ãtalo ãmbogo rĩ kí, ãzíla ímbáꞌbá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ imbálépi rĩ abe rĩ kí ãngũ ãlu gá. Âjí kí Yẹ́sụ̃ ꞌi kí drị̃lẹ́ gá.

\VS{67}Jọ kí ĩꞌdiní, “Ídrĩ adru Kúrísĩtõ ꞌi, ílũ ãmanî.” Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ádrĩ ĩminí lũ la rá, ĩmi ãꞌị̃ ma ku;

\VS{68}ãzíla ádrĩ vâ ĩmi zị, ĩmi umvi vâ ma ku.

\VS{69}Wó iꞌdójó úꞌdîꞌda kpere drị̃lẹ́ gá, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ála mụ ĩꞌdi irilé drị́ ãndá Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị drị̂ gá.”

\VS{70}Nga kí pírí ĩꞌdi zịlé, “Mi dó sĩ íni la Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi yã?” Umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi jọlé mání ꞌdĩ ãndá.”

\VS{71}Jọ kí, “Ãma dó drĩ vâ sãdínĩ ãzí ndrụ̃ ị̃dị́ ãꞌdu idéjó? Ãma mgbã are kí ị́jọ́ ãfũlépi ĩꞌdi tị gá rĩ ꞌbo.”




\par }\Chap{23}{\SH Âgụ dó Yẹ́sụ̃ Pĩlátõ kí drị̃lẹ́ gá Hẽródẽ be
\par }
{\R (Mãtáyõ 27:1-2, 11-14; Mãrákõ 15:1-5; Yõhánã 18:28-38)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ũꞌbí ru tralépi ꞌdã angá kí Yẹ́sụ̃ agụlé Pĩlátõ
\FTNT{*}{{\FR 23:1 }{\FR{23:1
}}{\FQ{Pĩlátõ
}}{\FT{ĩꞌdi ándrá ãmbógó ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbã kí ꞌbãlé gávũnã ru ãngũ Yụ̃dị́yã gá rĩ ꞌi.
}}} drị̃lẹ́ gá.

\VS{2}Iꞌdó kí ị́jọ́ ũsõlé ụrụꞌbá la gá ĩꞌdi tõjó íni, “Ãma ịsụ́ ĩꞌdi ꞌbá ãmadrị̂ kí bị́lẹ́ usú agá jọ, ꞌbã ꞌbe kí mụ̃sọ́rọ̃ úpí ãmbógó ní ku, ãzíla ꞌbã vâ ru ꞌi Kúrísĩtõ Úpí ꞌi.”

\VS{3}Pĩlátõ zị ĩꞌdi, “Mi Úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị́ rĩ ꞌi yã?” Yẹ́sụ̃ umvi, “Ĩꞌdi cécé míní jọlé ꞌdĩ ꞌbã áni.”

\VS{4}Pĩlátõ uja tị ãtalo ãmbogo rú ꞌdĩ ꞌba rụ́ ꞌbá ũꞌbí rĩ abe jọ, “Má ịsụ́ ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ndẽlépi rá la ku.”

\VS{5}Wó ri kí ꞌbãngá ị́jọ́ jọlé ũkpõ sĩ siri-siri, “Ímbátáŋá ĩꞌdidrị̂ sĩ, fẽ ꞌbá acá kí drị̃ ũnzĩ rú ãngũ Yụ̃dị́yã gá rĩ gá pírí. Iꞌdó Gãlị́lị̃ gá acá dó ãndrũ kpere ꞌdĩ gá ꞌdĩ.”


\par }{\PP \VS{6}Pĩlátõ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo zị, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbá Gãlị́lị̃ gá la?”

\VS{7}Ĩꞌdi mụ nị̃lé la Yẹ́sụ̃ ꞌi ꞌbá ãngũ úpí Hẽródẽ ꞌbã nalé nĩ rĩ gá la, pẽ tị la ĩꞌdidrị̂lé, ịsụ́ ꞌdĩ sĩ Hẽródẽ ĩꞌdi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ị̃tụ́ ꞌdã sĩ cí.


\par }{\PP \VS{8}Hẽródẽ uꞌá ãyĩkõ sĩ ĩꞌdi ꞌbã Yẹ́sụ̃ ndrejó rĩ sĩ, ãꞌdusĩku are ị́jọ́ drị̃ la gá rá, ꞌbã ásị́ ụ́ꞌdụ́ ãzo rú ĩꞌdi ndrelé ãzíla tálí Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé rĩ kî ndrejó.

\VS{9}Hẽródẽ ụzị Yẹ́sụ̃ ꞌi zịtáŋá wẽwẽ rú sĩ, wó Yẹ́sụ̃ umvi ị́jọ́ ku.

\VS{10}Ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí ímbáꞌbá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ imbálépi rĩ kí abe amvú kí drị̃ gá, ãzíla iꞌdó kí ị́jọ́ ũsõlé Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá ũkpó ru.

\VS{11}Hẽródẽ kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ abe inzá kí Yẹ́sụ̃ drị̃, ide kí ĩꞌdi ũnzíríkãnã; su kí ụrụꞌbá la gá bõngó ũpĩ ãrĩ ꞌi, pẽ kí dó tị la vúlé Pĩlátõ drị̂lé.

\VS{12}Hẽródẽ kí Pĩlátõ be ándrá jõ mẹ́rọ́ꞌbá ru, ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ acá kí dó wọ̃rị́ ru.


\par }{\SH Úlị dó ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ĩꞌdi ꞌdịjó rá
\par }
{\R (Mãtáyõ 27:15-26; Mãrákõ 15:6-15; Yõhánã 18:39—19:16)

\par }{\PP \VS{13}Pĩlátõ umve dó ãtalo ãmbogo rĩ kí, ꞌbá drị̃lẹ́ ru rĩ kí ãzíla ꞌbá ãzí kí abe ãngũ ãlu gá,

\VS{14}jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ají ágọ́bị́ ꞌdĩ áma drị̃lẹ́ gá ĩjọ ĩꞌdi ꞌbá kí drị̃ iza. Úꞌdîꞌda ándrụ̃ ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ị̃ndụ́ ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdâ, má ịsụ́ ị́jọ́ ĩmĩ ũsõlé Yẹ́sụ̃ tõjó ꞌdĩ gá ꞌdâ ĩꞌdi ndẽlépi rá la ku.

\VS{15}Ãzíla Hẽródẽ ịsụ́ vâ ị́jọ́ ĩꞌdi ndẽlépi rá la ku, ĩꞌdi bãsĩ tị la ãpẽjó ãma rụ́ ꞌdõlé ꞌdĩ. Ị́jọ́ ãzí ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã idélé ꞌbã drã sĩ ꞌbãngá rá la ꞌdáyụ.

\VS{16}Ma ĩꞌdi fẽ colé ma dó sĩ ĩꞌdi abe mụlé.” [

\VS{17}Ụ́ꞌdụ́ ãmbógó ụ̃mụ̃ drị́ ꞌdĩ sĩ ála ꞌbá ãzí ãlu la ãtrũ aꞌbelé rá, úꞌdị ĩꞌdi ku.]
\FTNT{†}{{\FR 23:17 }{\FR{23:17
}}{\FT{Vásĩ 17 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.
}}}

\VS{18}Ũꞌbí uzá kí rere, “Íꞌdị ĩꞌdi rá! Mí ãtrũ ãmaní Bãrábã áyụ!”

\VS{19}(Úꞌbã ándrá Bãrábã mãbụ́sụ̃ gá la ĩꞌdi ꞌbã adrujó ꞌbá ãꞌdị́ lẽlépi táwụ̃nị̃ ꞌdã agá gãmétẽ Rụ́mị̃ gá rĩ drị̂ be, ala gá ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ꞌdịjó rĩ sĩ.)

\VS{20}Pĩlátõ lẽ tí Yẹ́sụ̃ aꞌbelé rá, ꞌbã mãmálá ũꞌbí ꞌbadrị́ sĩ ĩꞌdi aꞌbejó.

\VS{21}Wó uzá kí ũkpó sĩ, “Mí ipa ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá! Mí ipa ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá!”


\par }{\PP \VS{22}Pĩlátõ jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ pâlé na rĩ gá, “Wó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã izalé ũnzí rĩ ãꞌdu? Má ịsụ́ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã izalé ĩꞌdi sĩ icójó drãjó rá la ku. Ma ĩꞌdi fẽ colé ímbátáŋá ru, ma dó sĩ ĩꞌdi aꞌbe mụlé ĩndõ.”

\VS{23}Wó ꞌbá ꞌdĩ ri kí uzálé ũkpó sĩ rere, lẽ ípa ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá, úzáŋá ꞌdã ndẽ dó ĩꞌdi rá.

\VS{24}Pĩlátõ lị dó ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ĩꞌbã kí lẽlé rĩ áni.

\VS{25}Trũ dó ágọ́bị́ tá ĩꞌbã kí lẽlé âꞌbe rĩ, ꞌdĩ ꞌbá ꞌbãlé mãbụ́sụ̃ gá ꞌbá kí drị̃ izaŋá sĩ, ãzíla ãlí ꞌbá ꞌdịjó ala gá rá rĩ sĩ rĩ ꞌi. Fẽ dó Yẹ́sụ̃ kí drị́ gá, ꞌba idé kí dó ị́jọ́ ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ĩꞌbã kí lẽlé rĩ áni.


\par }{\SH Îpa Yẹ́sụ̃ mũsãláꞌbã ụrụꞌbá gá
\par }
{\R (Mãtáyõ 27:32-44; Mãrákõ 15:21-32; Yõhánã 19:17-27)

\par }{\PP \VS{26}Ãsĩkárĩ agụ kí Yẹ́sụ̃ ãmvé, ĩꞌbã kí mụ agá ꞌdãá, ụfụ kí drị̃ Sị̃mọ́nị̃ ꞌbá Kụ̃rẹ́nị̃ gá rĩ trũ ĩꞌdi ꞌbã afí agá táwụ̃nị̃ agá angájó sụ́rụ́ ãzí agâlé. Rụ kí ĩꞌdi, ꞌbã kí mũsãláꞌbã sĩ Yẹ́sụ̃ ipajó rĩ drị̃ la gá, ꞌdụ dó ĩꞌdi trũ ꞌdejó Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ.

\VS{27}ꞌBá ũꞌbí ꞌde kí vú la gâ sĩ, kí agá ũkú ãzí kí mụ awá trũ, ãzíla ụ̃lụ́lụ́ uꞌbé trũ ĩꞌdi ị́jọ́ sĩ.

\VS{28}Yẹ́sụ̃ ajá tị ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé jọ ĩꞌbanî, “Ĩmi ũkú Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ, ĩmi awá mâ sĩ ku, ĩmi awá ĩmi sĩ ãzíla anzịŋá ĩmidrị̂ kî sĩ!

\VS{29}Ụ́ꞌdụ́ ãzí kí amụ́ lé ꞌdĩ ꞌbá ꞌbã kí amụ́jó jọjó la, ‘Ũkú úndó jõ drĩ údu tịlépi ku vâ ngọ́tị́ undrulépi ku rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ba.’

\VS{30}Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá,

\par }{\Q “ ‘ꞌDã dó bãsĩ adru sáwã ꞌbá ꞌbã kí jọjó la ꞌbé ãmbogo rĩ ꞌbanî, “Ĩmi aꞌdé ãma drị̃ gá!”

\par }{\QB Ãzíla ꞌbé níríŋá rĩ ꞌbaní, “Ĩzị̃ ãma ꞌi!” ’\XREF{✡}{{\XO 23:30 }{\XO{23:30
}}{\XT{Hõséyã 10:8}}}


\par }{\MM \VS{31}Ị́jọ́ ꞌdĩ áni rĩ drĩ kí ru idé ịsụ́ ãngũ drĩ ꞌdĩ sĩ áyi, ãꞌdu la dó ru idé drụ́zị́ ílí sĩ nĩ yã?”
\FTNT{‡}{{\FR 23:31 }{\FR{23:31
}}{\FT{Jõku
}}{\FQA{ꞌBá ị́jộ kóru rĩ drĩ dó drị̃ cị ꞌdĩ áni, ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ la dó drị̃ cị íngoní yã?}}}


\par }{\PP \VS{32}ꞌBá ãzí kí ị̃rị̃ iza kí ị́jọ́ ũnzí âgụ vâ kí mụlé ꞌdịlé Yẹ́sụ̃ trũ ĩndĩ.

\VS{33}Kî mụ calé ãngũ umvelé Drị̃ Ụ́rụ́kụ́ rĩ gá, îpa Yẹ́sụ̃ mũsãláꞌbã sị́ gá ꞌdãá, ꞌbá ị̃rị̃ tá ị́jọ́ ũnzí izalépi ꞌdã abe mũsãláꞌbã ĩꞌbadrị̂ kí sí gá; ãlu rĩ drị́ ãndá gá, ãzí rĩ drị́ ị̃jị́ gá.

\VS{34}Yẹ́sụ̃ jọ, “Bãbá, ítrũ kí rá, ĩꞌbã kí ị́jọ́ ĩꞌbã kí idélé ꞌdĩ nị̃jó ku rĩ sĩ!”

\par }{\PP Ãsĩkárĩ awa kí bõngó ĩꞌdidrị̂ kí kí drĩdríŋĩ gá jẽgê ꞌbeŋá sĩ.

\VS{35}ꞌBá utu kí pá ĩꞌdi ndrejó, ꞌbá ãmbogo Yãhụ́dị̃ rú ꞌbá kí drị̃ celépi rĩ inzá kí ĩꞌdi drị̃, jọ kí, “Pa ándrá ꞌbá ãzí kí rá ꞌbá ꞌdĩ drĩ dó adru Kúrísĩtõ Ãdróŋá ꞌbã pẽlé rĩ ꞌi, ꞌbã pa dó ru mgbãŋá rĩ ꞌi.”

\VS{36}Ãsĩkárĩ ide kí vâ ĩꞌdi ĩndĩ. Asé kí ru ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé fẽ kí ĩꞌdiní wáyĩnĩ ũká la mvụlé.

\VS{37}Jọ kí ĩꞌdiní, “Ídrĩ adru úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ rĩ ꞌi, ípa ími ãmgbã rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{38}Ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ụrụgá ꞌdãá úsĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi: “{\SC{ꞌdĩ úpí ꞌbá yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂}}.”

\VS{39}Mãbụ́sụ̃ ipalé ĩꞌdi be rĩ ꞌbã ãzí ãlu rĩ ide vâ ĩꞌdi, “Mi Kúrísĩtõ ꞌi ku yã? Ípa mi ꞌi ãma abe.”

\VS{40}Ãzí ãlu rĩ angá drị̃ la gá trụ jọ, “Íru mî ngá Ãdróŋá ku, mi vâ ꞌbá ị́jọ́ lịjó drị̃ la gá ĩndĩ rĩ ꞌi ku yã?

\VS{41}Wó jõ ꞌbãngá ãma ꞌi, úlị ãma drị̃ gá ị́jọ́ pịrị, ãma ịsụ́ ũyá ị́jọ́ ũnzí ãma idélé rĩ drị́ gá rĩ ꞌi, wó idé ꞌbãngá ị́jọ́ ũnzí ku.”

\VS{42}Jọ, “Yẹ́sụ̃, mî mụ agá Sụ́rụ́ mídrị̂ agá, mí ũrã jõ áma ị́jọ́ be!”

\VS{43}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ájọ míní ị́jọ́ mgbã, ãndrũ ãma adru mí be ãngũ ãyĩkõ rú Ãdróŋá drị̂ gá.” 

\par }{\SH Drã Yẹ́sụ̃ drị̂
\par }
{\R (Mãtáyõ 27:45-56; Mãrákõ 15:33-41; Yõhánã 19:28-30)

\par }{\PP \VS{44-45}Ĩꞌdi dó ãni rú sáwã ázíyá ꞌdĩpí, ãngũ nị kpákpá kpere sáwã úrômĩ. Bõngó jó Ãdróŋá drị̂ ꞌa alịjó rĩ asi ru ị̃rị̃.

\VS{46}Yẹ́sụ̃ za ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ re, “Bãbá, má aꞌbe áma úríndí ími drị́ agá.” Jọ ị́jọ́ ꞌdĩ gbõgbõ drã dó rá.

\VS{47}Ãsĩkárĩ ãmbógó ndre ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí, ịcụ́ Ãdróŋá ꞌi jọ, “Ãndá-ãndá ru, ꞌbá ꞌdĩ ꞌbá múké ị́jộ kóru la.”

\VS{48}ꞌBá ũꞌbí ru tralépi ãngũ ãlu gá ị́jọ́ ꞌdã ndrelépi cé rĩ kí mụ ị́jọ́ ru idélépi rĩ ndrelé rá, gõ kí vúlé lị́cọ́ gâlé, ꞌbã kí drị́ drị̃ gá
\FTNT{§}{{\FR 23:48 }{\FR{23:48
}}{\FT{Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ rĩ agá úsĩ
}}{\FQA{jụ́jụ́ adịlé
}}{\FT{ꞌdĩ ĩꞌdi lãꞌbĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ ĩꞌbã kí sĩ ũcõgõ iꞌdajó rĩ.}}} ũcõgõ-ũcõgõ rú.

\VS{49}ꞌBá pírí Yẹ́sụ̃ nị̃lépi ụrụꞌbá sĩ rĩ kí ũkú ĩꞌdi vú ãbĩlépi angájó Gãlị́lị̃ gá rĩ kí abe utu kí pá rá-rá ru ị́jọ́ ꞌdã kî ndrejó.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ị̃sị̃jó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 27:57-61; Mãrákõ 15:42-47; Yõhánã 19:38-42)

\par }{\PP \VS{50-51}Ágọ́bị́ ãzí ãlu rụ́ la Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi angájó táwụ̃nị̃ Yụ̃dị́yã gá umvelé Ãrĩmãtéyã ꞌi rĩ gá, ĩꞌdi ꞌbá múké ãzíla rulé rũrũ la, ĩꞌdi vâ ꞌbá Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ tẽlépi la. Ĩꞌdi ꞌbã adrujó ꞌbá ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ lịlépi rĩ ꞌbã ãzí tí, su tị ị́jọ́ ꞌdã agá lịjó la ĩndĩ ãzíla idéjó la ku.

\VS{52}Mụ Pĩlátõ drị̃lẹ́ gâlé Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ aꞌị́lé.

\VS{53}Aꞌdụ́ dó Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ ife ụrụꞌbá gâlé vũ gá, umbé ĩꞌdi bõngó úꞌdí la sĩ, agụ ĩꞌdi mụlé ị̃sị̃lé ꞌbụ́ galé írã agá drĩ sĩ ꞌbá ãzí ị̃sị̃jó ku la agá.

\VS{54}Ụ́ꞌdụ́ sĩ ru idéjó bábá rĩ dó ukó agá, Sãbátũ acá dó ãni rú.

\VS{55}Ũkú amụ́lépi Yẹ́sụ̃ abe angájó Gãlị́lị̃ gá rĩ mụ kí Yụ̃sụ́fụ̃ vú gâ sĩ, ndre kí ꞌbụ́ sĩ Yẹ́sụ̃ ãvũ ị̃sị̃jó ala gá rĩ rá.

\VS{56}Gõ kí dó vúlé lị́cọ́ gâlé mụlé ãdu ngụ̃lépi vĩrĩ la kí idélé ãvũ la iníjó. Ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị́ gá rĩ sĩ avị́ kí dó áyụ, ãzị́táŋá ꞌbã ãꞌị̃lé rĩ áni.




\par }\Chap{24}{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã angájó ídri rú rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 28:1-10; Mãrákõ 16:1-8; Yõhánã 20:1-10)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ Sãbátũ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã vúlé gá, ũkú mụ kí ị̃nádrị̃ gâlé ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́, ꞌdụ kí ãdu ngụ̃lépi ãjị̂ trũ vĩrĩ ĩꞌbã kí idélé la kí ĩndĩ.

\VS{2}Ịsụ́ kí írã ꞌbụ́ tị ãzụ̃jó rĩ úgũ ĩꞌdi bụ́lụ́ gá.

\VS{3}Fi kí dó ꞌbụ́ agâlé, ịsụ́ kí Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ ꞌdãá yụ.

\VS{4}Drị̃ la iza kí ru rá ĩꞌbã kí drĩ ị́jọ́ ũrã agá ꞌdâ, ãꞌdu icó ru idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá nĩ yã rĩ gá. Gbõŋáŋá ru ꞌbá ị̃rị̃ iꞌda kí ru ĩꞌbaní bõngó imve dị̃lépi dị̃-dị̃ la trũ.

\VS{5}Ũkú ꞌdĩ idé kí ụ̃rị̃ sĩ, ãvụ̃ kí su kí drị̃ vụ̃rụ́ ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdã kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá, ꞌbá ꞌdã zị kí, “Ĩmi ꞌbá ídri rĩ ndrụ̃ ị̃nádrị̃ agá íngoní ru yã?

\VS{6}Ĩꞌdi ꞌdâ ꞌdáyụ, angá ídri rú ꞌbo, ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã jọlé ĩminí Gãlị́lị̃ gá rĩ agá ĩminí ku yã? 
\VS{7}Íni la, ‘Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ála ĩꞌdi fẽ ꞌbá ũnzí kí drị́ gá, kí ĩꞌdi ipa mũsãláꞌbã sị́ gá, ĩꞌdi angá ídri rú ụ́ꞌdụ́ na la sĩ.’ ”

\VS{8}Agá kí dó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ándrá jọlé ĩꞌbanî rĩ rá.


\par }{\PP \VS{9}ꞌDãá afụ kí dó ru gõlé vúlé angájó ị̃nádrị̃ gâlé mụlé ị́jọ́ ꞌdĩ kí ũlũlé ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌdã ꞌbaní ꞌbá ꞌdãá rĩ abe pírí.

\VS{10}Ũkú mụlépi ị̃nádrị̃ gâlé rĩ kí; Mãríyámũ Mãgãdẽlénã ꞌi, Jũwánã ꞌi, Mãríyámũ Yãkóꞌbõ ꞌbã ãndrẽ ꞌi ãzíla ũkú ãzí kí abe. Nze kí ị́jọ́ ru idélépi rĩ kí vú ụ̃pịgọŋa ꞌbaní.

\VS{11}Ị́jọ́ vú nzelé ꞌdã iꞌdá ĩꞌbaní ífí kóru, ãꞌị̃ kí dó sĩ ku.

\VS{12}Táni ꞌdĩ ꞌbã áni tí, Pétẽrõ cẹ̃ ị̃nádrị̃ gâlé. Undré ala, ãzíla ndre bõngó ãvũ umbéjó rĩ ị̃sálị, gõ dó lị́cọ́ gâlé ũrãtáŋâ trũ ị́jọ́ ru idélépi rĩ drị̃ gá.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ iꞌda ru ꞌbá mụlépi Ị̃máwụ̃ gá rĩ ꞌbanî
\par }
{\R (Mãrákõ 16:12-13)

\par }{\PP \VS{13}Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌdã sĩ ꞌbá ị̃rị̃ Yẹ́sụ̃ vú bĩlépi ꞌdã ꞌbã ãzí kí mụ agá tọ̃rọ́mẹ́ Ị̃máwụ̃ gá, álị́ kí drĩdríŋĩ gá rĩ kị́lọ̃mítã mụdrị́ drị̃ ãlu Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ be.

\VS{14}Ĩꞌbã kí mụ agá ꞌdâ, kí dị̃ ị́jọ́ jọ sĩ ị́jọ́ ru idélépi rĩ kí drị̃ gá.

\VS{15}Ĩꞌbã kí ị́jọ́ jọ agá ãzíla ala uya agá ꞌdâ, Yẹ́sụ̃ asé ru ãni rú ĩꞌba rụ́, mụ dó ĩꞌba abe ãlu;

\VS{16}ndre kí ĩꞌdi rá ꞌbo, ãko ãzí uga kí ĩꞌdi nị̃lé ĩꞌbaní úmgbé, amá kí ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá ku.


\par }{\PP \VS{17}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi mụ ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ ãꞌdu ị́jọ́ jọ trũ yã?”

\par }{\PP Tu kí pá dríŋá, mẹ́lẹ́tị la kí ũcõgõ rú.

\VS{18}Kí ãzí ãlu rụ́ la Kị̃lị́yọ́pã ꞌi zị ĩꞌdi, “Mi ꞌbá ãlu ãmụ́ ru ị́jọ́ ru idélépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ụ́ꞌdụ́ alịlépi were ꞌdĩ gá ꞌdâ rĩ kí nị̃lépi ku rĩ ꞌi yã?”


\par }{\PP \VS{19}Zị, “Ãꞌdu idé ru nĩ?”

\par }{\PP Umvi kí, “Ị́jọ́ ru idélépi Yẹ́sụ̃ ꞌbá Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ ụrụꞌbá gá rĩ, ꞌbá ꞌdĩ ándrá nábị̃ ũkpó ru ị́jọ́ jọŋá sĩ ãzíla ãzị́ idéŋá sĩ Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá ĩndĩ la.

\VS{20}Ãtalo ãmbogo rĩ kí ꞌbá ãma drị̃lẹ́ gá ãmbogo rĩ abe fẽ kí ĩꞌdi ị́jọ́ lịjó drị̃ la gá ꞌbã drã rá, îpa dô sĩ ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá.

\VS{21}Ãꞌbã ásị́ ĩꞌdi ándrá amụ́ agá Ịsịrayị́lị̃ unzelé sĩ drị̃wãlã ịsụ́jó. ꞌDĩ ꞌbã agâ sĩ pírí tí, ca dó ãndrũ ụ́ꞌdụ́ na ꞌbo ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã kí ru idé agá.

\VS{22}Ũkú ãma agá ꞌdâ rĩ ꞌbã ãzí fẽ kí ãma arulé aru-arû. Mụ kí ꞌbụ́ gâlé ãngũ sãrã sĩ,

\VS{23}ịsụ́ kí ĩꞌdi ꞌbã ãvũ ku. Ãgõ kí vúlé, jọ kí, ‘Ãndre urobí mãlãyíkã ꞌbã ãni la, jọ kí ãmaní ĩꞌdi ídri.’

\VS{24}Ãma ãzí mụ kí ị̃nádrị̃ gâlé, ịsụ́ kí ị́jọ́ kí cécé ũkú ꞌdã ꞌbã kí jọlé rĩ ꞌbã áni, wó ịsụ́ kí ĩꞌdi mgbã ndrelé ku.”


\par }{\PP \VS{25}Yẹ́sụ̃ jọ dó ĩꞌbanî, “Ĩmi ꞌbá úŋmĩ kóru la ãꞌdu sĩ? Ĩmi ꞌbá ị́jọ́ nãbịya ꞌbã kí jọlé ĩminí rĩ kí ãꞌị̃lépi mbẽlẽ rú ku ꞌdĩ yệ!

\VS{26}Ĩꞌdi ãndá Kúrísĩtõ ꞌbã ịsụ́ cãndí ráká ꞌbã fi dó sĩ ũpĩ nalé ũkpõ ãmbógó rĩ gá ĩndõ.”

\VS{27}Yẹ́sụ̃ icé dó ĩꞌbaní ị́jọ́ sĩlé ĩꞌdi drị̃ gá iꞌdójó Mụ́sã sĩ ãzíla sĩtáŋá nãbịya ꞌbã sĩlé rĩ trũ.

\VS{28}Ĩꞌbaní acá agá ãni rú tọ̃rọ́mẹ́ Ị̃máwụ̃ tá ĩꞌbã kí mụjó ala gá rĩ gá, Yẹ́sụ̃ ꞌbã ru ĩꞌdi ꞌbã rĩ alị drị̃ gá rĩ áni.

\VS{29}Wó jọ kí ĩꞌdiní, “Mí uꞌá ãma abe ꞌdâ, ãngũ la dó úgólé nịlé nị̃nị̃.” Mụ dó uꞌálé ĩꞌba abe.


\par }{\PP \VS{30}Ri íná nalé ĩꞌba abe, aꞌdụ́ mũkátĩ, fẽ ãwãꞌdĩfô drị̃ la gá, andi ĩꞌdi fẽlé ĩꞌbaní nalé.

\VS{31}Mị la nzị̃ kí ru, nị̃ kí dó ĩꞌdi cé, wó ãvĩ dó kí mẹ́lẹ́tị gá ꞌdãá rá.

\VS{32}Jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá, “Ị́jọ́ ꞌdĩ aló tá ãma ásị́ ãyĩkõ sĩ ĩꞌdi ꞌbã ãmaní ị́jọ́ sĩlé rĩ ífí icé agá ãmaní amụ́ agá gẹ̃rị̃ agá ꞌdâ rĩ sĩ ku yã?”

\VS{33}Gbõgbõ angá kí gõlé vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. Ịsụ́ kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌdã tra kí ru ngúlú ru ꞌbá ãzí kí abe.

\VS{34}Jọ kí, “Úpí angá tá rá ãndá-ãndá ru ꞌdĩ! Iꞌda vâ ru Sị̃mọ́nị̃ ní rá.”

\VS{35}ꞌBá tá ị̃rị̃ ꞌdã nze kí ĩꞌbaní ị́jọ́ tá ru idélépi gẹ̃rị̃ agá kí ụrụꞌbá gá, ĩꞌbaní Úpî nị̃jó ĩꞌdi ꞌbã mũkátĩ andijó najó rĩ ꞌbã vú.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ iꞌda ru ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbanî
\par }
{\R (Mãtáyõ 28:16-20; Mãrákõ 16:14-18; Yõhánã 20:19-23; ꞌEtáŋá 1:6-8)

\par }{\PP \VS{36}ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdã ꞌbã kí drĩ ị́jọ́ vú nze agá ꞌdâ, Yẹ́sụ̃ indré kí drĩdríŋĩ gá jọ, “Ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru ĩmi drị̃ gá.”

\VS{37}Ásị́ la mvu kí rá idé kí ụ̃rị̃ sĩ, ũrã kí ĩndre úríndí.

\VS{38}Wó jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ásị́ la mvu ãꞌdu sĩ? Ĩmi ũrãtáŋá acá pịrị ku ãꞌdu sĩ?

\VS{39}Ĩndre áma drị́ kí pá abe, ꞌdĩ áma mgbã rĩ ꞌi. Ĩmi ụmvị́ ma, ĩmi dó sĩ nị̃ la úríndí adru ĩfãkã trũ ãzíla ĩzánáká abe ĩmĩ ndrelé mâ trũ adrujó ꞌdĩ ꞌbã áni ku.”


\par }{\PP \VS{40}Ĩꞌdi mụ jọlé la ꞌdĩ áni, iꞌda ĩꞌbaní ru drị́ kí pá abe.

\VS{41}Ĩꞌbã kí drĩ ãꞌị̃ agá la ãyĩkõ drị́ ku rĩ gá, Yẹ́sụ̃ zị kí, “Ãko ãzí nalé nãnã la ĩmidrị́ ꞌdâ cí yã?”

\VS{42}Fẽ kí ị̃ꞌbị ĩzá aꞌdílé rá la,

\VS{43}ꞌdụ ĩꞌdi nalé kí drị̃ gâ sĩ.

\VS{44}Jọ ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ ándrá mâ jọlé ĩminí ma drĩ ꞌdĩ sĩ ídri ĩmi abe rĩ: ị́jọ́ pírí sĩlé áma drị̃ gá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ agá, nãbịya ãzí rĩ ꞌbã kí sĩlé ãzíla Zãbụ́rị̃ agá rĩ idé dó ru ãndá-ãndá ru.”


\par }{\PP \VS{45}Nzị̃ dó kí ásị́sị́ŋá sĩ ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí vãjó.

\VS{46}Jọ ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ sĩlé rĩ ĩꞌdi íni, Kúrísĩtõ la ũcõgõ ịsụ́, ĩꞌdi angá drã agá ídri rú ụ́ꞌdụ́ na la sĩ rá.

\VS{47}Ĩꞌdi rụ́ sĩ ála ị́jọ́ ásị́ ujajó, ãzíla ị́jọ́ ꞌbá trũjó ị́jọ́ ũnzí agá rĩ ũlũ sụ́rụ́ pírí nî, iꞌdójó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá.

\VS{48}Ĩmi dó sãdínĩ má ãni ị́jọ́ ꞌdĩ ãrĩ.

\VS{49}Ma ị́jọ́ mâ Átẹ́pị ꞌbã azịlé rĩ tị ãpẽ ĩminí rá. Ĩtẽ táwụ̃nị̃ ãmbógó ꞌdĩ agá ꞌdâ kpere ũkpõ angálépi ꞌbụ̃ gá rĩ ꞌbã acá agá ĩmi drị̃ gá.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ tụ dó ꞌbụ̃ gá
\par }
{\R (Mãrákõ 16:19-20; ꞌEtáŋá 1:9-11)

\par }{\PP \VS{50}Agụ dó kí ãmvé cajó Bẽtánĩ gá ãni rú; inga dó drị́ ụrụgá sụ̃sụ́ wijó ĩꞌbanî.

\VS{51}Ĩꞌdi ꞌbã sụ̃sụ́ wi agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, awa kí dó ru ĩꞌba abe, úꞌdụ dó ĩꞌdi ụrụgá ꞌbụ̃ gâlé.

\VS{52}Ị̃nzị̃ kí ĩꞌdi ꞌi, gõ kí dó vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãyĩkõ ãmbógó la abe.

\VS{53}Ãzíla ri kí dó uꞌálé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ãwãꞌdĩfô fẽjó Ãdróŋá nî.

\par }