\NormalFont\ShortTitle{Yõhánã}

{\MTB Ị́jọ́ Mgbã

\par }{\MT Yõhánã

\par }{\MTB ꞌbã sĩlé rĩ



\par }\ChapOne{1}{\SH Ị́jọ́ bãsĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Íꞌdóŋá gá rĩ sĩ, ꞌbá umvelé Ị́jọ́ ꞌi rĩ ꞌbãngá cí, Ĩꞌdi ándrá
Ãdróŋá be, Ĩꞌdi ándrá vâ Ãdróŋá ꞌi.

\VS{2}Ãko pírí ꞌbã kí ándrá iꞌdó agá ꞌdãá, ꞌbá umvelé Ị́jọ́ ꞌi rĩ ándrá Ãdróŋá be.

\VS{3}Ãzíla Ãdróŋá ũꞌbã ãko pírí kí Ĩꞌdi sĩ, ãko ãzí ándrá ꞌbãlé Ĩꞌdi kóru la yụ.

\VS{4}Ãko pírí ũꞌbãlé rĩ ịsụ́ kí ídri Ĩꞌdi sĩ, ídri ĩꞌdidrị̂ fẽ dị̃zã ꞌbá pírí nî.

\VS{5}Dị̃zã ri dị̃lé ãngũ ịnị agá, wó ị́nị́ icó ĩꞌdi anụ́lé ku.


\par }{\PP \VS{6}Ãdróŋá ãpẽ ꞌbá ãzí ị́jọ́ ujílépi ĩꞌdi ãni la tị, rụ́ la Yõhánã ꞌi,

\VS{7}amụ́ ị́jọ́ dị̃zã ꞌdĩ drị́ gá rĩ vú nzelé, ꞌbá pírí ꞌbã are kí dó sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi, ꞌbã ãꞌị̃ kí dó sĩ dị̃zã ꞌdĩ ꞌi.

\VS{8}Yõhánã adru ándrá dị̃zã ꞌdã ꞌi ku, amụ́ ándrá ꞌbãngá lú ị́jọ́ la vú nzelé.

\VS{9}Dị̃zã mgbã dị̃lépi ꞌbá pírí kí drị̃ gá rĩ, ándrá amụ́ agá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdõlé nĩ.


\par }{\PP \VS{10}ꞌBá umvelé Ị́jọ́ ꞌi rĩ ándrá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ cí, Ãdróŋá drĩ kí ándrá táni ãko pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌdĩ kí ũꞌbã agá ĩꞌdi be rá tí, wó ꞌbá ãꞌị̃ kí ĩꞌdi ku.

\VS{11}Amụ́ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã sụ́rụ́ ru rĩ ꞌba rụ́, gã kí ĩꞌdi ãꞌị̃lé úmgbé.

\VS{12}Wó ꞌbá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá, ãzíla ásị́ ꞌbãlépi rụ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ drị̃ gá rá rĩ ꞌbaní fẽ, ũkpó sĩ acájó anzị Ãdróŋá ãni la rú.

\VS{13}Acá kí Ãdróŋá ꞌbã anzị rú adru ꞌbá ꞌbá ru rĩ ꞌbã kí tịjó nĩ rĩ sĩ la ku, wó acá kí Ãdróŋá ꞌbã anzị rú la ĩꞌdi ꞌbã lẽjó la nĩ rĩ sĩ.

\VS{14}Ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ, útị ĩꞌdi ꞌbá ru, uꞌá ãma abe sáwã were. Ãndre ĩꞌdi ꞌbã ãmbõgõ rá, ꞌdĩ ãmbõgõ Ãdróŋá ꞌbã Ngọ́pị angálépi ĩꞌdi rụ̂lé rĩ drị̂. Ĩꞌdi rụ̂ sĩ ãma ịsụ́ lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ ꞌi ãzíla ị́jọ́ mgbã pịrị rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{15}Yõhánã jọ ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ drị̃ gá ụ́ꞌdụ́kọ́ re sĩ, “ꞌDĩ bãsĩ ꞌbá ándrá mání jọlé ĩꞌdi amụ́ ꞌdĩ rĩ ꞌi, ndẽ ma ãmbõgõ sĩ rá, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá mání ídu drị̃drị̃ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá ꞌbã drĩ ꞌbụ̃ kí ụ̃nọ́kụ́ be ku.”

\VS{16}Lẽtáŋá uyaŋâ kóru ĩꞌdidrị́ rĩ sĩ, wi ãmaní sụ̃sụ́ drị̃lẹ́ba drị̂ ị̃dị́-ị̃dị́.

\VS{17}Ãdróŋá fẽ ándrá ãzị́táŋá kí Mụ́sã drị̂ sĩ, wó Yẹ́sụ̃
Kúrísĩtõ ají dó ãmaní lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ kí ị́jọ́ mgbã rĩ be.

\VS{18}ꞌBá ãzí Ãdróŋá ndrelépi rá la ꞌdáyụ. Wó Ngọ́tị́ŋá ĩꞌdi ãni ãlu, Ãdróŋâ rú rĩ ãzíla ĩꞌdi andre gá ãníŋá rĩ iꞌda dó ãmaní Ãdróŋá la iꞌdá ãꞌdi áni yã rĩ gá nĩ.


\par }{\SH Ị́jọ́ Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌbã vú nzelé rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 3:1-12; Mãrákõ 1:1-8; Lụ́kã 3:1-18)

\par }{\PP \VS{19}Ị́jọ́ Yõhánã ꞌbã vú nzelé ꞌbá ãtalo rú
ídétáŋá idélépi, ãzíla ꞌbá Lẹ́vị̃ drị́ ãzị́ ngalépi jó Ãdróŋá drị̂ agá, drị̃lẹ́ ꞌbá
Yãhụ́dị̃ rú Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ꞌbã ãni umvelé
Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbã kí tị pẽlé mụjó Yõhánã zịjó, ĩꞌdi ãmgbã rĩ gá ãꞌdi ꞌi yã rĩ ꞌdĩ.

\VS{20}Yõhánã ucí ĩꞌbaní ị́jọ́ ꞌi ãꞌdi yã rĩ gá ku, umvi ĩꞌbaní tọndọlọ, “Má adru Kúrísĩtõ ꞌi ku.”

\VS{21}Zị kí ĩꞌdi, “Wó mi dó ãꞌdi ꞌi? Mi nábị̃ Ĩlíyã ꞌi yã?” Umvi, “Yụ, ma Ĩlíyã ꞌi ku.” Zị kí ĩꞌdi, “Mi dó nábị̃ ándrá mụlé tị ãpẽlé rĩ ꞌi yã?”
\XREF{✡}{{\XO 1:21 }{\XO{1:21
}}{\XT{Ãzị́táŋá Amviŋá 18:18}}} Umvi, “Yụ, ma ĩꞌdi ꞌi ku.”


\par }{\PP \VS{22}Jọ kí, “Ílũ dó bãsĩ ãmaní mi ãꞌdi ꞌi yã rĩ. Ínze ãmaní ími vú, ãma dó sĩ ị́jọ́ míní umvilé rĩ agụ ꞌbá ãma tị ãpẽlépi rĩ ꞌbanî.”


\par }{\PP \VS{23}Yõhánã umvi ị́jọ́ angájó ị́jọ́ nábị̃ Ĩsáyã ꞌbã sĩlé rĩ agá:

\par }{\Q “Ma ꞌbá uzálépi ãngũ kõtórõ rú rĩ agá jọlépi la,

\par }{\QB ‘Ĩmi idé dó Úpí ní gẹ̃rị̃ kpịmgbịlị́kị.’ ”
\XREF{✡}{{\XO 1:23 }{\XO{1:23
}}{\XT{Ĩsáyã 40:3}}}


\par }{\PP \VS{24}ꞌBá tá ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ ꞌbã kí tị pẽlé Yõhánã rụ̂lé ꞌdĩ,

\VS{25}zị kí ĩꞌdi, “Mi dó
bãbụ̃tị́zị̃ fẽ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ ídrĩ adru Úpí Kúrísĩtõ ꞌi, jõku Ĩlíyã ꞌi, jõku nábị̃ jọlé rĩ ꞌi ku rĩ gá?”


\par }{\PP \VS{26}Yõhánã umvi kí, “Ma bãbụ̃tị́zị̃ fẽ ꞌbá ꞌbaní ị̃yị́ sĩ, wó ꞌbá ãzí ĩminí nị̃lé ku la ĩꞌdi ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdĩ.

\VS{27}Ádrĩ táni amụ́ agá ĩꞌdiní drị̃drị̃ tí, má icó átã adrulé ĩꞌdi ꞌbã
ãtíꞌbó vúlé gá ãsị̃jó la rú ku.”
\XREF{✡}{{\XO 1:27 }{\XO{1:27
}}{\XT{Lụ́kã 3:16}}}


\par }{\PP \VS{28}Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru pírí Bẽtánĩ gá, ị̃yị́ Yõrĩdánĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũjó rĩ gá, ꞌdĩ ãngũ Yõhánã ꞌbã sĩ bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó rĩ gá.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Kãbĩlõmvá Ãdróŋá drị̂
\par }
{\PP \VS{29}Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ, Yõhánã ndre Yẹ́sụ̃ amụ́ agá ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé, jọ, “Ĩndre
Kãbĩlõmvá Ãdróŋá drị́ gá ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ idélépi rĩ.

\VS{30}ꞌDĩ bãsĩ ꞌbá ándrá mání ị́jọ́ jọjó drị̃ la gá, ‘ꞌBá ãzí la amụ́ áma ũngúkú gâlé ꞌdĩ, ndẽ ma ãmbõgõ sĩ rá, ãꞌdusĩku ála áma tị ꞌdĩ ĩꞌdi dó ꞌbãngá Ãdróŋá be ídu cí.’

\VS{31}Wó áma ãmgbã rĩ nị̃ tí ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi rĩ gá ku, ánị̃ dó úꞌdîꞌda ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi rĩ gá cé. Ma bãbụ̃tị́zị̃ fẽ ꞌbá ꞌbaní ị̃yị́ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá
Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã amá kí rú sĩ ĩꞌdi ãzíla ꞌbã nị̃ kí dó sĩ ĩꞌdi cé.”


\par }{\PP \VS{32}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yõhánã nze dó ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã iꞌdalé ĩꞌdiní Yẹ́sụ̃ drị̃ gá rĩ ꞌbã vú tọndọlọ, jọ, “Ándre Úríndí Ãdróŋá drị̂ ꞌbã asị́ agá ꞌbụ̃ gâlé cécé ãlĩꞌbõ áni. Úríndí Ãlá ꞌdĩ ri dó Yẹ́sụ̃ drị̃ gá.

\VS{33}Ánị̃ ándrá Yẹ́sụ̃ ꞌi drị̃drị̃ rĩ gá ku wó Ãdróŋá áma tị ãpẽlépi mání bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó ị̃yị́ sĩ rĩ lũ mání ĩꞌdi nĩ, jọ, ‘ꞌBá míní mụlé ndrelé Úríndí Ãlá ꞌbã sĩ asị́jó rijó drị̃ la gá rĩ la amụ́ bãbụ̃tị́zị̃ fẽlé Úríndí Ãlá rĩ sĩ.’ ”

\VS{34}Yõhánã jọ, “Ándre ị́jọ́ ru idélépi rĩ rá, ma ĩminí ị́jọ́ mgbã vú nze, Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi
Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi.”


\par }{\SH ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã umvelé drị̃drị̃ rĩ kî
\par }
{\PP \VS{35}Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ kí vâ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ị̃rị̃ ꞌdã abe, ãngũ ãlu ĩꞌdi ꞌbã bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó rĩ gá ꞌdãá ị̃dị́.

\VS{36}Ĩꞌdi mụ Yẹ́sụ̃ ndrelé alị agá, lũ ãngũ ĩꞌdi rụ̂lé jọ, “Ĩndre Kãbĩlõmvá Ãdróŋá drị́ ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ idélépi rĩ gápi ꞌdã.”

\VS{37}ꞌBá Yõhánã ꞌbã imbálé ị̃rị̃ ꞌdã kí mụ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ arelé ꞌbo, ko kí dó drị̃ ꞌdelé Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ.


\par }{\PP \VS{38}Yẹ́sụ̃ la mụ ru ugoró ndrelé, ndre ꞌbá Yõhánã ꞌbã imbálé ị̃rị̃ ꞌda kí amụ́ agá ĩꞌdi vú gâ sĩ, ãzíla zị kí, “Ĩlẽ ãꞌdu?” Umvi kí ĩꞌdiní, “Rábị̃ (ífí la ímbápị), ími ãmgbã rĩ mi uꞌá íngõlé?”


\par }{\PP \VS{39}Yẹ́sụ̃ umvi jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi amụ́ ãma amụ́ kí mụlé ãngũ mâ sĩ uꞌájó rĩ ndrelé.” Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru ĩndró sĩ ãni rú sáwã mụdrị́. ꞌDãá ko kí dó drị̃ mụlé ĩꞌdi trũ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ ndrelé, de kí dó ị̃tụ́ ꞌbã ị́mbị́ acelépi ụ́ꞌdụ́ ꞌdã drị̂ uꞌájó ĩꞌba abe ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{40}Ãgọbị ị̃rị̃ ꞌdã ꞌbã ãzí ãlu tá ị́jọ́ Yõhánã ꞌbã jọlé rĩ arelépi cé mụlépi Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ rĩ ĩꞌdi Ãndẽríyã Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ꞌbã ádrị́pị ꞌi.

\VS{41}Ị́jọ́ Ãndẽríyã ꞌbã idélé drị̃drị̃ rĩ mụjó ádrị́pị̃ Sị̃mọ́nị̃ ịsụ́jó ị́jọ́ ꞌdĩ lũjó ĩꞌdinî. “Ãma ịsụ́ dó
Mãsíyã ꞌbo,” (ífí la Kúrísĩtõ ꞌi).

\VS{42}Ãndẽríyã kí Sị̃mọ́nị̃ be mụ kí dó Yẹ́sụ̃ rụ̂lé, ĩꞌdi mụ Sị̃mọ́nị̃ ndrelé amụ́ agá ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé, jọ ĩꞌdiní, “Mi Sị̃mọ́nị̃ Yõhánã ngọ́pị, ála dó mụ ími umvelé Kéfã ꞌi” (Pétẽrõ ꞌi ífí la írã ꞌi).


\par }{\PP \VS{43}Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ ko drị̃ lẽjó mụjó
Gãlị́lị̃ gá, ụfụ kí drị̃ Fị́lị́pọ̃ be, jọ ĩꞌdiní, “Mí amụ́ áma vú gâ sĩ, mi mụ adrulé ꞌbá mâ imbálé la ꞌbã ãzí ru.”

\VS{44}Fị́lị́pọ̃ ꞌi ꞌbá angálépi táwụ̃nị̃ umvelé Bẽtẽsãyídã ꞌi rĩ gá, ꞌdĩ táwụ̃nị̃ lị́cọ́ Pétẽrõ ꞌbadrị́ Ãndẽríyã be ĩꞌbã kí sĩ uꞌájó ala gá rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{45}Fị́lị́pọ̃ cécé Ãndẽríyã áni, mụ vâ Nãtãnị́yẹ́lị̃ ịsụ́lé, jọ ĩꞌdiní, “Ãma ịsụ́ ꞌbá mgbã Mụ́sã ꞌbã sĩ ándrá ị́jọ́ sĩjó drị̃ la gá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá ãzíla nãbịya ꞌbã kí vâ sĩ ị́jọ́ sĩjó ĩꞌdi drị̃ gá ĩndĩ rĩ ꞌbo. ꞌDĩ Yẹ́sụ̃ angálépi Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá, Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ngọ́pị rú rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{46}Nãtãnị́yẹ́lị̃ zị Fị́lị́pọ̃ ꞌi jọ, “Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá! Mí ũrãjó la rĩ sĩ, ị́jọ́ ãzí múké la icó ãfũlé Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rá yã?” Fị́lị́pọ̃ jọ ĩꞌdiní, “Mí amụ́ ndrelé la ími mịfị́ sĩ.”


\par }{\PP \VS{47}Yẹ́sụ̃ la mụ Nãtãnị́yẹ́lị̃ ndrelé amụ́ agá ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé jọ, “ꞌDĩ ꞌbá ũri Ịsịrayị́lị̃ drị́ mgbã rĩ, ulé ꞌbãngá ꞌbá ku.”


\par }{\PP \VS{48}Nãtãnị́yẹ́lị̃ zị Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Ínị̃ ma íngõlé?” Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ándre mi ri agá úlúgó ị̃ndụ́ gá ꞌdãá cé ꞌdĩ sĩ Fị́lị́pọ̃ umve drĩ mi ku rú.”


\par }{\PP \VS{49}Nãtãnị́yẹ́lị̃ jọ dó tọndọlọ, “Rábị̃, mi Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi! Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ gá ándrá tẽlé rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{50}Yẹ́sụ̃ umvi jọ ĩꞌdiní, “Mí ãꞌị̃ ị́jọ́ mádrị́ gá rĩ kí ꞌdĩ áni la mâ jọjó la ándre mi cé úlúgó ị̃ndụ́ gá mî adrujó áꞌdụ̂sĩ rĩ sĩ yã? Wó ájọ míní, mi mụ ãko ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndẽlépi rá rĩ kí ndrelé rá.”

\VS{51}Yẹ́sụ̃ umvi kí jọ ĩꞌbaní, “Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ĩmi mụ ꞌbụ̃ ndrelé ru nzị̃ agá mgbọ ĩmi
mãlãyíkã Ãdróŋá drị́ rĩ kí ndre tụ agá ãzíla asị́ agá
Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ drị́ gá.”




\par }\Chap{2}{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã mụjó ũkú bĩŋá gá Kána gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ na la agá, Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãndrẽ ĩꞌdi ándrá ãjẹ̃ ãzí ũkú ĩgbãjó la naŋá gá ĩndĩ tọ̃rọ́mẹ́ Kána gá, ꞌdĩ ãngũ Gãlị́lị̃ drị̂ agá.

\VS{2}Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe ûmve vâ kí ãjẹ̃ ũkú ĩgbãjó ꞌdã gá ĩndĩ.

\VS{3}Wáyĩnĩ awalé ꞌbá ꞌbaní rĩ la mụ ukólé pírí rá, Yẹ́sụ̃ ãndrẽ amụ́ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé, jọ ĩꞌdiní, “Wáyĩnĩ ukó ĩꞌbaní rá.”


\par }{\PP \VS{4}Yẹ́sụ̃ umvi, “Má ãndrẽ, ílẽ áma sulé ị́jọ́ ꞌdĩ agá ĩndĩ la ãꞌdu sĩ yã? Ụ́ꞌdụ́ mádrị́ ãzị́ Ãdróŋá drị̂ ngajó rĩ acá drĩ ku.”


\par }{\PP \VS{5}Wó Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãndrẽ jọ ꞌbá íyóŋá iyólépi rĩ ꞌbaní, “Ĩmi idé ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ĩminí rĩ vúŋá áyụ.”


\par }{\PP \VS{6}Úmvú ị̃yẹ́lẹ́mvụ́ idélé írã sĩ ázíyá la kí ãngũ sĩ ãjẹ̃ najó ꞌdã gá ꞌdãá cí, ꞌdĩ kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí ị̃yị́ lãꞌbĩ ãni ru ũjĩjó ãlá rĩ kí ũsũjó rĩ kî. Úmvú ãlu-ãlu la ị̃yị́ sũ lítã túrú ãlu kãlị́ ị̃rị̃ ꞌdĩpí.

\VS{7}Úpí Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá íyóŋá iyólépi rĩ ꞌbã ũsũ kí úmvú ꞌdĩ kí ị̃yị́ sĩ tré-tré.

\VS{8}Jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩmi ãbĩ ãzí la agụlé ãmbógó ãjẹ̃ drị̃lẹ́ gá rĩ nî.” ꞌBá íyóŋá iyólépi rĩ idé kí cécé ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ áni.

\VS{9}Ãmbógó ãjẹ̃ drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbị̃ ị̃yị́ ru ujalépi wáyĩnĩ rú rĩ. Wó nị̃ angá íngõlé yã rĩ gá ku, ꞌbá íyóŋá gá rĩ nị̃ kí cé. Umve ị́zị́gọ́ ãjẹ̃ ꞌdị́pị bụ́lụ́ gá,

\VS{10}jọ, “Wáyĩnĩ ãjị́ ambamba rĩ, ála sáwã pírí sĩ fẽ la mvụlé drị̃drị̃. ꞌBá drĩ kí dó aga ꞌbo, ĩꞌdi dó ãzí ãjị́ gã rĩ kí fẽ mvụlé ĩndõ. Wó ímba mî ngá wáyĩnĩ ãjị́ ambamba rĩ tã kpere ị́jọ́ ꞌbã kí ukóŋá gá.”


\par }{\PP \VS{11}ꞌDĩ tálí Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé drị̃drị̃ Kána ãngũ Gãlị́lị̃ gá rĩ ꞌi. Yẹ́sụ̃ iꞌda ũkpõ ĩꞌdidrị̂, ãzíla ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã kí ĩꞌbã ãꞌị̃táŋá ĩꞌdi agá.

\VS{12}Yẹ́sụ̃ mụ kí dó ãndrẽ trũ, ádrị́pịka abe, ãzíla ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí abe táwụ̃nị̃ Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gâlé sĩ ụ́ꞌdụ́ ãzí kí uꞌájó were.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ uga tũjárĩ jó Ãdróŋá drị̂ agá
\par }
{\R (Mãtáyõ 21:12-13; Mãrákõ 11:15-17; Lụ́kã 19:45-46)

\par }{\PP \VS{13}Ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ ándrá Ãdróŋá ꞌbã sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gá, umvelé
ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ la mụ acálé ãni rú, Yẹ́sụ̃ mụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá.

\VS{14}Lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ãngũ ãmvélé-ãmvélé ru rĩ gâ sĩ, ịsụ́ ꞌbá kí tị́, kãbĩlõ, ãzíla ãmámũ kí ị̃tụ̃ndã. ꞌBá ãzí rĩ ri kí méjã ĩꞌbaní sĩ séndẽ ujajó rĩ agagá.

\VS{15}Yẹ́sụ̃ idé íníríkó kẹ̃lị́ká ru, iꞌdó dó sĩ ꞌbá pírí kí adrolé ĩꞌbã tị́ kí abe, kãbĩlõ kî trũ lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdãá. Iré vâ ꞌbá séndẽ ujalépi rĩ ꞌbã séndẽ kí kpékpé, uze vâ méjã kí uꞌde kí ụ̃lị-ụ̃lị rú.

\VS{16}Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ãmámũ ị̃tụ̃ndãlépi ꞌdã ꞌbaní, “Ĩmi iyá ĩmĩ ãmámũ ꞌdĩ kí ꞌdâ rá! Ĩmi aꞌbe jó má Átẹ́pị drị́ gá rĩ ujajó sụ̂ rú rĩ cã.”


\par }{\PP \VS{17}ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ agá kí ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá jọlépi la, “Lẽtáŋá áma ásị́ gá ꞌbá ꞌbã ru kí jó mídrị́ gá rĩ rũrũ rĩ, la ve áma ásị́ gá ãcíꞌbíríto rú cécé ãcí áni,”
\XREF{✡}{{\XO 2:17 }{\XO{2:17
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 69:9}}} rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{18}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ zị kí Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Mi ãmaní tálí íngoní la idé, sĩ ũkpõ míní ãko ꞌdĩ kí idéjó rĩ icéjó angá kí Ãdróŋá drị́?”


\par }{\PP \VS{19}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩdrĩ jó Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ andi rá, ma ĩꞌdi sị úꞌdí ru ụ́ꞌdụ́ na agá.”


\par }{\PP \VS{20}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ umvi kí, “Jó ꞌdĩ sịjó ꞌdụ ílí kãlị́ sụ drị̃ ázíyá, mí icó ĩꞌdi sịlé ụ́ꞌdụ́ na agá íngoní ru?”


\par }{\PP \VS{21}Wó ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ꞌdĩ jọ ĩꞌdi ụrụꞌbá ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã ꞌbãlé cécé jó Ãdróŋá drị̂ áni rĩ drị̃ gá.

\VS{22}Ãdróŋá la dó mụ ĩꞌdi ingalé ídri rú ụ́ꞌdụ́ na agá ꞌbo, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ agá dó rá. ꞌBã kí ãꞌị̃táŋá ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ drị̃ gá, ãzíla ãꞌị̃ kí ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí rá.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ nị̃ ị́jọ́ ꞌbá kí agá rĩ cé
\par }
{\PP \VS{23}Yẹ́sụ̃ ꞌbã adrujó ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ najó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá rĩ sĩ, ꞌbá ũꞌbí ꞌbã kí ĩꞌbã ãꞌị̃táŋá rụ́ ĩꞌdi drị̂ agá, ãꞌdusĩku ndre kí tálí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí rá.

\VS{24}Wó Yẹ́sụ̃ ꞌbã ị́jọ́ kí agá rĩ nị̃jó cé rĩ sĩ, ꞌbã ásị́ kí drị̃ gá ku.

\VS{25}Ĩꞌdiní ị́jọ́ ꞌbá ásị́ agá rĩ kí nị̃jó pírí cé rĩ sĩ, lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã lũ ĩꞌdiní ị́jọ́ ãzí ku.




\par }\Chap{3}{\SH Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã kí jọlé Nị́kọ̃dẹ́mụ̃ be rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ágọ́bị́ ãzí ándrá ãlu rụ́ la Nị́kọ̃dẹ́mụ̃ ꞌi, ĩꞌdi ãmbógó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la, ꞌdĩ amụtị ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbadrị̂ gá rĩ.

\VS{2}Amụ́ ị́nị́ sĩ Yẹ́sụ̃ rụ́ jọ, “Rábị̃, ãnị̃ rá Ãdróŋá ãpẽ ími tị amụ́lé ãma imbálé. Mí icó tá tálí ꞌdĩ kí idélé ku Ãdróŋá drĩ tá adru mí be yụ rĩ gá.”


\par }{\PP \VS{3}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ájọ míní ị́jọ́ mgbã, údrĩ ími tị úꞌdí ru ku, mí icó filé
Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá ku.”


\par }{\PP \VS{4}Nị́kọ̃dẹ́mụ̃ zị, “ꞌBá mbalépi rá rĩ icó filé ãndrẽ agâlé sĩ ĩꞌdi tịjó ị̃dị́ úꞌdí ru íngoní ru?”


\par }{\PP \VS{5}Yẹ́sụ̃ umvi jọ, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, údrĩ ꞌbá tị ị̃yị́ sĩ ãzíla Úríndí sĩ ku, icó filé Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá ku.

\VS{6}ꞌBá la ꞌbãngá ꞌbá tị, wó Úríndí Ãdróŋá drị̂ la ími uja acájó Ãdróŋá ꞌbã ngọ́tị́ŋá ru nĩ.

\VS{7}Ími ásị́ ꞌbã mvu ị́jọ́ mání jọlé míní, útị ĩmi úꞌdí ru ị̃dị́ rĩ sĩ ku.

\VS{8}Úríndí Ãdróŋá drị̂ la ídri úꞌdí fẽ nĩ. Úríndí ĩꞌdi dó sĩ cécé ãlụ́kụ́kụ̃ áni, ĩꞌdi li ãngũ ĩꞌdi ꞌbã ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ gá. Mi ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ are rá, wó ínị̃ angá íngõlé yã ãzíla ĩꞌdi mụ íngõlé yã rĩ gá ku.”


\par }{\PP \VS{9}Nị́kọ̃dẹ́mụ̃ zị, “Ị́jọ́ míní jọlé ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní?”


\par }{\PP \VS{10}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mi ímbápị ãmbógó nị̃lé cé Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ la, mí icó ị́jọ́ mání jọlé ꞌdĩ ꞌbã ífí nị̃lé ku la íngoní ru?

\VS{11}Ájọ míní ị́jọ́ mgbã, ma míní ị́jọ́ ãmã nị̃lé cé ãzíla ndrelé rá rĩ kí vú nze, wó ĩmi icó ãꞌị̃lé la ku.

\VS{12}Ĩdrĩ dó ị́jọ́ ụ̃nọ́kụ́ drị́ mání jọlé ĩminí ꞌdĩ kí ãꞌị̃ ku, ádrĩ dó ĩminí ị́jọ́ ꞌbụ̃ drị́ gá rĩ kí jọ, ĩmi dó icó kí ãꞌị̃lé íngoní ru?


\par }{\PP \VS{13}“ꞌBá ãzí tụ drĩ ꞌbụ̃ gâlé ku, pẽ lú Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌi.

\VS{14}Cécé Mụ́sã ꞌbã ándrá ị̃nị̃ idélé aya sĩ rĩ ingajó ife sị́ gá kõtórõ agâlé sĩ ꞌbá ị̃nị̃ ꞌbã agalé rĩ kí pajó drã sị́ gá rĩ áni. Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ála drụ́zị́ ĩꞌdi ipa
mũsãláꞌbã sị́ gá ingalé vâ ꞌdã ꞌbã áni,

\VS{15}ꞌbá pírí ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rĩ kí ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́ rá.


\par }{\PP \VS{16}“Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ kí lẽjó ambamba rĩ sĩ, ãpẽ ĩꞌdi ꞌbã Ngọ́pị kílímgbí ãlu rĩ tị, ꞌbá pírí ãlu-ãlu ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rĩ ꞌbã ja kí drị̃ ku, wó ꞌba ịsụ́ kí sĩ ídri ukólépi ku rĩ ꞌi.

\VS{17}Ãdróŋá ãpẽ Ngọ́pị̃ tị amụ́lé ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ kí ị́jọ́ lịjó la ku, be la rá la kí pajó.


\par }{\PP \VS{18}“ꞌBá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rĩ kí drị̃ gá úlị ị́jọ́ ku. Wó ꞌbá ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ãꞌị̃lépi ku rĩ kí drị̃ gá úlị ị́jọ́ ꞌbo, ĩꞌbaní Ãdróŋá ꞌbã Ngọ́pị kílímgbí ꞌdĩ rụ́ ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ.

\VS{19}Ị́jọ́ lịŋá kí drị̃ gá rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, dị̃zã ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ajílé ꞌbụ̃ gâlé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ amụ́ rá, wó ꞌbá lẽ kí ãndânĩ la ị́jọ́ ũnzí ị́nị́ drị̂ kí áyụ ndẽ dị̃zã rá, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩꞌbã kí idélé rĩ kí adrujó ị́jọ́ ũnzí rĩ kí rĩ sĩ.

\VS{20}Ngụ̃ kí ị́jọ́ dị̃zã drị́ ãngũ jilépi ule rĩ ũnzí, ãꞌdusĩku lẽ kí ị́jọ́ ũnzí rĩ kí idélé ị́nị́ agá, kí dó sĩ rá-rá ru dị̃zã be, ụ̃rị̃ ála mụ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí idélé rĩ kí iꞌdalé rá, ãzíla ála mụ pángá fẽlé ĩꞌbaní rá rĩ sĩ.

\VS{21}Wó ꞌbá pírí ị́jọ́ mgbã idélépi ꞌdĩ kí amụ́ dị̃zã rụ́ ꞌdõlé rá, ãꞌdusĩku lẽ kí ꞌbá ãzí ꞌbã nị̃ kí Ãdróŋá ãmgbã rĩ la ị́jọ́ ĩꞌbã idélé ꞌdĩ kí idé nĩ.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ kí Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ be
\par }
{\PP \VS{22}Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã vúlé gá, Yẹ́sụ̃ mụ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe ãngũ Yụ̃dị́yã gá, ꞌdãá uꞌá kí were, ãzíla fẽ bãbụ̃tị́zị̃ ꞌbá ꞌbaní ꞌdãá.

\VS{23}Yõhánã la vâ ꞌdĩ sĩ bãbụ̃tị́zị̃ fẽ agá Ãyẽnónĩ gá ãni rú Sãlímũ be, ãꞌdusĩku ị̃yị́ ꞌdãá ĩyõ rú, ãzíla ꞌbá ri kí amụ́lé biri bãbụ̃tị́zị̃ bĩlé.

\VS{24}Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru ꞌdĩ sĩ úꞌbã drĩ Yõhánã mãbụ́sụ̃ gá ku.


\par }{\PP \VS{25}ꞌBá Yõhánã ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí iꞌdó kí ãgátã galé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la abe lãꞌbĩ ũjĩŋá drị́ sĩ ru ꞌbãjó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̃ gá.

\VS{26}ꞌBá Yõhánã ꞌbã imbálé rĩ amụ́ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãzíla jọ kí Yõhánã ní, “Rábị̃, ꞌbá ándrá ãmã ịsụ́lé mĩrĩ Yõrĩdánĩ tị gá ꞌá ꞌdã sĩ míní iꞌdalé ãmaní rĩ, ĩꞌdi vâ bãbụ̃tị́zị̃ fẽ ꞌbá ꞌbanî. ꞌBá wẽwẽ rú kí dó mụ ĩꞌdi rụ̂lé.”

\VS{27}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yõhánã umvi ĩꞌbaní jọ, “ꞌBá la ị́jọ́ angálépi Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gâlé rĩ idé.

\VS{28}Ĩmi ãmgbã sãdínĩ mádrị́ ị́jọ́ mâ jọlé rĩ vú nzelépi rĩ kí, ‘Má adru Kúrísĩtõ ꞌi la ku, wó ma ꞌbá tị ãpẽlé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi.’

\VS{29}Ãmụ́rụ́gọ́ la mụ ágó be, ágó ꞌbã wọ̃rị̂ dó ãyĩkõ idé ĩꞌba abe. Ma bãsĩ ãmụ́rụ́gọ́ ꞌbã ágô ꞌbã wọ̃rị̂ ꞌi ãzíla ãyĩkõ la áma fụ ĩꞌdi ꞌbã amụ́ŋá sĩ.

\VS{30}Ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌbã tụ ụrụgá, ị́jọ́ mâ rĩ ꞌbã asị́ vụ̃rụ́.”


\par }{\SH ꞌBá angálépi Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gâlé rĩ
\par }
{\PP \VS{31}ꞌBá angálépi ꞌbụ̃ gá ụrụgá Ãdróŋá drị̂lé rĩ ĩꞌdi ãmbógó ru ãndânĩ ãko pírí ꞌbanî. ꞌBá vụ̃rụ́ ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdộ rĩ, ĩꞌdi ụ̃nọ́kụ́ ãni, ĩꞌdi vâ ị́jọ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̂ kí jọ áyụ. Wó ꞌbá angálépi ụrụgá ꞌbụ̃ gâlé rĩ ĩꞌdi ãko pírí ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ kí drị̃lẹ́ gá nĩ.

\VS{32}Ĩꞌdi ị́jọ́ jọ ãko ĩꞌdi ꞌbã ndrelé rá, ĩꞌdi ꞌbã arelé rĩ jọ, wó ꞌbá ãzí ãluŋá la ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ãꞌị̃lépi rá la ꞌdáyụ.

\VS{33}Wó ꞌbá pírí ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí iꞌda la Ãdróŋá ĩꞌdi ãndá-ãndá ru.

\VS{34}ꞌBá Ãdróŋá ꞌbã tị ãpẽlé rĩ la ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé rĩ kí jọ, ãꞌdusĩku Ãdróŋá fẽ ũkpó Úríndí drị́ rĩ ĩꞌdidrị́ pírí.

\VS{35}Átẹ́pị̃ ꞌbã ngọ́pị lẽjó rá rĩ sĩ, fẽ ũkpõ ãko pírí ꞌbadrị́ gá rĩ kí ĩꞌdidrị́ gá.

\VS{36}ꞌBá ngọ́pị̃ ꞌbã ị́jọ́ ãꞌị̃lépi rá rĩ ĩꞌdi ídri ukólépi ku rĩ trũ, ꞌbá ị́jọ́ ngọ́pị̃ drị́ gá rĩ ãꞌị̃lépi ku rĩ ídri ĩꞌdi agá ꞌdáyụ, wó ĩꞌdi ace ũcõgõ Ãdróŋá ꞌbã mụlé fẽlé rĩ agá.




\par }\Chap{4}{\SH Yẹ́sụ̃ kí ũkú Sãmãríyã rú rĩ be
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ are kí ꞌbá ĩꞌdi vú bĩlépi ãzíla bãbụ̃tị́zị̃ bĩlépi rĩ kí ũꞌbĩkãnã sĩ ndẽ kí Yõhánã drị́ rĩ kí rá.

\VS{2}Ị́jọ́ mgbã sĩ rĩ gá, Yẹ́sụ̃ fẽ bãbụ̃tị́zị̃ ku, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí fẽ agá la nĩ.

\VS{3}Ị́jọ́ ꞌdĩ kí mụ akụ́lé ĩꞌdi bị́lẹ́ gá ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌbo, aꞌbe Yụ̃dị́yã rá, gõ dó vúlé Gãlị́lị̃ gá.


\par }{\PP \VS{4}Ĩꞌdiní gõ agá vúlé Gãlị́lị̃ gâlé, pẽ alịlé ãngũ Sãmãríyã agâ sĩ.

\VS{5}Acá dó táwụ̃nị̃ Síkã ꞌdĩ ãngũ Sãmãríyã drị̂ agá. ꞌDĩ ãni rú ãngũ ándrá Yãkóꞌbõ ꞌbã fẽlé ngọ́pị̃ Yụ̃sụ́fụ̃ ní rĩ.
\XREF{✡}{{\XO 4:5 }{\XO{4:5
}}{\XT{Íꞌdóŋá 33:19; 48:22}}}

\VS{6}Yẹ́sụ̃ acá dó kídí ándrá Yãkóꞌbõ ꞌbã galé rĩ tị gá, ãndẽ dó ácị̃ sĩ rá. Ri dó ị̃yị́tị gá ꞌdãá vụ̃rụ́. ꞌDĩ dó ãni rú sáwã ázíyá ị̃tụ́ sĩ.

\VS{7}Ũkú ãzí Sãmãríyã rú la amụ́ dó ị̃yị́ kolé, Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ífẽ mání ị̃yị́ mvụlé.”

\VS{8}Ịsụ́ íni ꞌdĩ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ mụ kí ãkónã ĩgbãlé táwụ̃nị̃ agâlé, ꞌdĩ sĩ Yẹ́sụ̃ ace dó ru ꞌdãá áꞌdụ̂sĩ.


\par }{\PP \VS{9}Ũkû acá ụ̃sụ̃táŋá sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí jõ ãko kí alejó kí drĩdríŋĩ gá ꞌbá Sãmãríyã gá rĩ abe ku rĩ sĩ, jọ, “Mi mî ngá Yãhụ́dị̃, wó ma mâ ngá ꞌbá Sãmãríyã gá la, ãzíla ma vâ ũkú. Ízị ma ị̃yị́ mvụlé mvụ̃-mvụ̃ la sĩ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

\VS{10}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ídrĩ tá ãko Ãdróŋá ꞌbã fẽlé míní rĩ nị̃ cé, ãzíla ma ị́jọ́ jọlépi míní ꞌdĩ ãꞌdi ꞌi yã rĩ nị̃ rá, mi tá áma zị, ma tá sĩ míní ị̃yị́ ídri drị́ gá rĩ fẽ.”


\par }{\PP \VS{11}Ũkû jọ, “Ãmbógó, ãko ãzí ími drị́ gá ꞌdâ sĩ ị̃yị́ akójó la ꞌdáyụ, ị̃yị́ ꞌdĩ vâ mgbi vụ̃rụ́lé ꞌdã. Mi ị̃yị́ ídri drị́ gá rĩ ịsụ́ íngõlé?

\VS{12}Ãmã áyị́pị Yãkóꞌbõ ga ándrá ị̃yị́ ꞌdĩ nĩ, anzị ĩꞌdidrị̂ kí ãnãkpá abe ị̃yị́ mvụ ala gá ꞌdâ, ĩmi Yãkóꞌbõ be ꞌbá ãndânĩ rĩ ãꞌdi ꞌi?”


\par }{\PP \VS{13}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “ꞌBá pírí ị̃yị́ ꞌdĩ mvụlépi rĩ kí ị̃yị́ vị́ la kí fụ úꞌdí ru.

\VS{14}Wó ị̃yị́ mâ mụlé fẽlé mvụlé ꞌbá ꞌbanî rĩ, ĩꞌdi fẽ ị̃yị́ vị́ fụ kí ị̃dị́ ku, ĩꞌdi mụ adrulé kídí agálépi agâ rĩ rú, ĩꞌdi dó sĩ ĩꞌbaní ídri ukólépi ku rĩ fẽ.”


\par }{\PP \VS{15}Ũkû umvi ĩꞌdiní, “Ãmbógó, ífẽ mání ị̃yị́ ꞌdĩ mvụlé, ị̃yị́ vị́ ꞌbã fụ rú sĩ ma ku, ãzíla má amụ́ dó sĩ ị̃yị́ ꞌdĩ kolé ị̃dị́ ku.”


\par }{\PP \VS{16}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ímụ mî ágô umvelé.”


\par }{\PP \VS{17-18}Ũkû umvi jọ Yẹ́sụ̃ ní, “Ma ágó kóru.” Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ míní jọlé mi ágó kóru ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã la, írụ ágó kí tõwú la gápi mí sĩ adrujó ala gá ꞌdĩ, wó ágó mî sĩ adrujó ala gá úꞌdîꞌda ꞌdĩ adru mí ãni ku.”


\par }{\PP \VS{19}Ũkû jọ, “Ãmbógó, ãndá-ãndá ru ánị̃ dó rá mi nábị̃.

\VS{20}Ãmã áyị́pịka kí ándrá jõ Ãdróŋá ị̃nzị̃ ꞌbé ꞌdĩ drị̃ gá, wó ĩmi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ĩjọ ãngũ pịrị ꞌbá pírí ꞌbã kí sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ĩꞌdi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá.”

\VS{21}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ũkú ꞌdĩ, mí ãꞌị̃ ị́jọ́ mání jọlé ꞌdĩ ꞌi. Sáwã ãzí la amụ́ lé ꞌdĩ drụ́zị́ ꞌbá icó kí sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃lé ꞌbé ꞌdõ drị̃ gá, jõku Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ku.

\VS{22}Ĩmi ꞌbá Sãmãríyã gá ꞌdĩ, ĩnị̃ ị́jọ́ mgbã sĩ ĩmi ãꞌdi ị̃nzị̃ yã rĩ gá ku, wó ãma ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ãnị̃ ãma ãꞌdi ị̃nzị̃ yã rĩ gá rá, ãꞌdusĩku patáŋá amụ́ Yãhụ́dị̃ ꞌbã rụ̂ sĩ.

\VS{23}Wó ájọ míní, ụ́ꞌdụ́ amụ́lépi rĩ, acá dó bãsĩ bábá úꞌdîꞌda ꞌbo. ꞌDĩ ụ́ꞌdụ́ ꞌbá ị̃nzị̃táŋá ru rĩ kí Bãbá ị̃nzị̃jó úríndí sĩ, ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ. Bãbá la ꞌbá ĩꞌdi ị̃nzị̃lépi gẹ̃rị̃ kpị ꞌdĩ sĩ rĩ kí ndrụ̃.

\VS{24}Ãdróŋá ĩꞌdi Úríndí, ꞌbá ĩꞌdi ị̃nzị̃lépi rĩ ꞌbã ị̃nzị̃ kí ĩꞌdi úríndí ĩꞌbadrị̂ agá ãzíla ị́jọ́ mgbã sĩ, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã adrujó Úríndí rĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{25}Ũkû jọ Yẹ́sụ̃ ní, “Má ãꞌị̃ rá Mãsíyã la drụ́zị́ amụ́ rá.” (Mãsíyã ꞌdĩ umvelé Kúrísĩtõ ꞌi rĩ.) “Drĩ amụ́ ꞌbo, ĩꞌdi ãmaní ị́jọ́ pírí kí vú nze rá.”


\par }{\PP \VS{26}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ma ị́jọ́ jọlépi mí be úꞌdîꞌda ꞌdĩ bãsĩ ĩꞌdi ꞌi.”


\par }{\PP \VS{27}Cọtị ꞌdãá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ acá kí dó rá, ụrụꞌbá la ũdrã kí dó tõyĩ ĩꞌbã kí ĩꞌdi ịsụ́jó ị́jọ́ jọjó ũkú be rĩ sĩ. Wó ꞌbá ãzí kí drĩdríŋĩ gá ị́jọ́ ãzí zịlépi, ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé íni rĩ ãꞌdu la yụ, jõku kí ị́jọ́ jọ agá ãꞌdu drị̃ gá la ꞌdáyụ.


\par }{\PP \VS{28}Ũkû aꞌbe dó kére ĩꞌdi bãsĩ ị̃yị́ kojó rĩ ị̃yị́tị gá ꞌdãá ũgũgõ, ko dó drị̃ mụlé vúlé táwụ̃nị̃ gâlé ꞌbá ꞌbaní ị́jọ́ ru idélépi rĩ kí vú nzelé. Jọ ĩꞌbaní,

\VS{29}“Ĩmi amụ́ ꞌbá ị́jọ́ pírí mâ idélé rĩ kí vú nzelépi mání rĩ ndrelé, ĩꞌdi nõ dó Kúrísĩtõ ꞌi yã áni!”

\VS{30}ꞌBá ãkpẹ̃ kí dó táwụ̃nị̃ agâlé amụ́lé Yẹ́sụ̃ ndrelé.


\par }{\PP \VS{31}Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã kí ru idé agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Rábị̃, íꞌbị̃ drĩ ãko ãzí nalé ráká.”


\par }{\PP \VS{32}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ãkónã mâ nalé ĩmĩ ị́jọ́ nị̃jó drị̃ la gá ku la cí.”


\par }{\PP \VS{33}ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ iꞌdó kí ru undrélé mịfị́ gá mịfị́ gá, jọ kí kí drĩdríŋĩ gá, “ꞌBá ãzí ndú ĩꞌdiní ãkónã ajílépi la cí yã?”


\par }{\PP \VS{34}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ãkónã mádrị́ gá rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ꞌBá áma tị ãpẽlépi rĩ ꞌbã lẽlé rĩ idéjó ãzíla dejó rĩ ꞌi.

\VS{35}Ĩmi adru ꞌbá áyi nị̃lépi cé, jọlépi la ace ĩmbá sụ ãkónã kí ũkũnãjó rĩ kí ku yã? Ájọ ĩminí, ị̃nzị̃ mịfị́, ĩndre drĩ ãngũ ámvụ́ agâlé ãkónã kí dó ãni rú bábá sĩ kí ũkũnãjó.

\VS{36}ꞌBá ãkónã ũkũnãlépi rĩ kí ála kí ũfẽ ĩꞌbaní ãkónã kí tralé ídri ukólépi ku rĩ gá rĩ sĩ. ꞌBá ũri kí salépi ãzíla tralépi rĩ kí dó sĩ uꞌá ãyĩkõ sĩ ãngũ ãlu gá.

\VS{37}Ị́jọ́ jọlé ꞌbá ãzí rĩ la ũri sa ãzí rĩ la ũkũnã la rĩ ꞌbãngá ị́jọ́ mgbã.

\VS{38}Ápẽ ĩmi tị ãkónã ĩmĩ ãzị́ ngalé ĩmi ꞌi ku la gá, ꞌbá ãzí nga kí ãzị́ la nĩ. Ĩmi dó mụ ũkũnãlé la vâ ũyá la ịsụ́lé.”


\par }{\PP \VS{39}ꞌBá wẽwẽ rú Sãmãríyã gá táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá rĩ ãꞌị̃ kí Yẹ́sụ̃ rá, ãꞌdusĩku ũkú ꞌdã jọ ĩꞌbaní, “Ágọ́bị́ ꞌdã nze mání ị́jọ́ jõ mâ idélé rĩ vú pírí.”

\VS{40}ꞌBá Sãmãríyã rú rĩ kí mụ acálé Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé ꞌbo, ꞌbã kí dó mãmálá ĩꞌdidrị́ sĩ uꞌájó ĩꞌba abe. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ uꞌá dó sĩ ĩꞌba abe ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃.


\par }{\PP \VS{41}ꞌBá wẽwẽ rú Sãmãríyã gá rĩ ꞌbã ãzí ãꞌị̃ kí Yẹ́sụ̃ ꞌi ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ĩꞌbaní rĩ kí sĩ.

\VS{42}ꞌBá Sãmãríyã rú ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá rĩ jọ kí ũkû ní, “Ãma ãꞌị̃ ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ rá la adru mî lũjó la ãmaní mi ꞌi rĩ sĩ la ku, wó ãma ãꞌị̃ ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ rá la, ãꞌdusĩku ãma are dó ị́jọ́ ĩꞌdi tị gá rĩ ãmã bị́lẹ́ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ ĩꞌdi dó ãndá-ãndá ru, ꞌdĩ ꞌBá ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ kí Palépi rĩ ꞌi.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ adrí ãmbógó ꞌbã ngọ́tị́ŋá
\par }
{\PP \VS{43}Ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ ĩꞌdi ꞌbã uꞌálé Sãmãríyã gá rĩ kí vúlé gá, ko dó drị̃, mụ dó Gãlị́lị̃ gá.

\VS{44}Yẹ́sụ̃ jọ ándrá vâ tị ĩꞌdidrị̂ sĩ, “Úfẽ nábị̃ ní ị̃nzị̃táŋá ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ãfũjó rĩ gá ku.”

\VS{45}Ĩꞌdi mụ calé Gãlị́lị̃ gâlé ꞌbo, ꞌbá Gãlị́lị̃ gá rĩ aꞌị́ kí ĩꞌdi ãyĩkõ sĩ, ãꞌdusĩku mụ kí ándrá ĩꞌdi trũ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ nalé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé, ãzíla ndre kí tálí ĩꞌdi ꞌbã idélé ꞌdãá rĩ kí pírí rá.


\par }{\PP \VS{46}Yẹ́sụ̃ gõ vúlé Kána Gãlị́lị̃ gâlé ị̃dị́, ꞌdĩ ãngũ ándrá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ị̃yị́ ujajó wáyĩnĩ rú rĩ gá. ꞌBá ãmbógó gãmétẽ gá Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gá la ꞌbã ngọ́pị ãyánĩ rú ꞌdĩ sĩ ꞌdãá cí.

\VS{47}Ãmbógó la mụ arelé la Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Gãlị́lị̃ gá ꞌdĩ angájó Yụ̃dị́yã gá rĩ sĩ, mụ kpere ĩꞌdi rụ̂lé, mãmálá ꞌbãjó Yẹ́sụ̃ drị́ sĩ amụ́jó ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pị ãyánĩ rú rĩ adríjó, ĩꞌdi ꞌbã úgólé drãjó drã-drã rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{48}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ĩdrĩ ícétáŋá kí ndre tálí abe ku, ĩmi icó drĩ ị́jọ́ mádrị̂ ãꞌị̃lé ku.”

\VS{49}Ãmbógó umvi, “Úpí, mí amụ́ drĩ ꞌdĩ sĩ mâ ngọ́pị drã drĩ ku rú fô!”


\par }{\PP \VS{50}Yẹ́sụ̃ jọ dó ĩꞌdiní, “Mí uja mi vúlé lị́cọ́ gâlé, mî ngọ́pị la acá múké rá.”

\par }{\PP Ágọ́bị̂ ãꞌị̃ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé rĩ rá mụ rá.

\VS{51}Drụ̃sị̃ íni ãmbógô ꞌbã gõ agá vúlé lị́cọ́ gâlé, ụfụ kí drị̃ ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ abe, jọ kí ĩꞌdiní, “Mî ngọ́pị adrí rá.”

\VS{52}Ãmbógó zị kí, “Ngọ́tị̂ adrí dó sáwã íngõ agá?” Umvi kí ĩꞌdiní, “Ájệ ị̃tọ́lọŋá sĩ sáwã ázị̂rị̃.”


\par }{\PP \VS{53}Ị́jọ́ ꞌdĩ agá dó átẹ́pị̃ ní, jọ dó ꞌdĩ bãsĩ ájệ sáwã Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọjó la ĩꞌdiní, “Mî ngọ́pị la adrí rá” rĩ ꞌi. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãmbógó kí ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá rĩ abe ãꞌị̃ dó ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ rá.


\par }{\PP \VS{54}ꞌDĩ tálí pâlé ị̃rị̃ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé Gãlị́lị̃ gá ĩꞌdi ꞌbã ãgõjó angájó Yụ̃dị́yã gâlé rĩ ꞌbã vúlé gá rĩ ꞌi.
\FTNT{*}{{\FR 4:54 }{\FR{4:54
}}{\FQ{Tálí … Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé Gãlị́lị̃
}}{\FT{gá drị̃drị̃ rĩ idé ĩꞌdi Kána gá ĩꞌdi ꞌbã ị̃yị́ ujajó wáyĩnĩ rú rĩ ꞌi.
}}}




\par }\Chap{5}{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã ágọ́bị́ acálépi rá rĩ adríjó ị̃yị́tị gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ị́jọ́ ꞌdĩ vúlé gá, Yẹ́sụ̃ uja ru vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé mụlé ụ̃mụ̃ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã ãni la ãzí nalé.

\VS{2}Kẹ̃jị́tị ãzí ãlu ꞌbání fijó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ agâlé umvelé Kẹ̃jị́tị Kãbĩlõ rĩ gá ꞌdãá, ị̃yị́ ãzí ꞌbání umvelé tị Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ Bẽtẽzádã ꞌi rĩ, ãzíla pãráta tõwú co kí andre la cí.

\VS{3}ꞌBá ãyánĩ rú wẽwẽ rú mịfị́ kóru, ãzíla acálépi rá, ꞌdĩ tra kí ru pírí ulalé ị̃yị́ ꞌdã tị gá ꞌdãá. [Ãzíla kí tẽ ꞌbá ãzí ní ị̃yị́ ꞌa usa agá.

\VS{4}Mãlãyíkã Úpí drị̂ la amụ́ ị̃yị́ usalé pâlé ãlu-ãlu. ꞌBá sulé ị̃yị́ gâlé drị̃drị̃ ĩꞌdi usajó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá rĩ la adrí ãyánĩ ũví íngõ ĩꞌdi rụlépi rĩ sĩ rá.]
\FTNT{*}{{\FR 5:4 }{\FR{5:4
}}{\FT{Vásĩ 4 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.
}}}

\VS{5}Ágọ́bị́ ãzí ãlu acálépi rá uꞌálépi ãyánĩ ĩꞌdidrị̂ trũ ílí kãlị́ na drị̃ ãrõ la la vâ ru ị̃yị́ Bẽtẽzádã tị gá ꞌdãá ĩndĩ.

\VS{6}Yẹ́sụ̃ la mụ ágọ́bị́ ꞌdĩ ndrelé ru ula agá ị̃yị́ ꞌdã tị gá ꞌdãá, ãzíla ála mụ ĩꞌdiní lũlé la ágọ́bị́ ꞌdĩ ri adrulé ãyánĩ ĩꞌdidrị̂ trũ ꞌdĩ ꞌbã áni ílí ãzo rú ꞌbo, zị ĩꞌdi, “Ílẽ adrílé rá yã?”


\par }{\PP \VS{7}Ágọ́bị́ acálépi rá ꞌdã umvi ĩꞌdiní, “Úpí, mâ ꞌbá ãzí ꞌdộ mání áma ꞌdụlépi ꞌbãlépi ị̃yị́ agâlé la ꞌdáyụ údrĩ dó ị̃yị́ usa ꞌbo rĩ gá. Mání ụ̃ꞌbị̃ agá ca agá ị̃yị́ agâlé, ꞌbá ãzí ndú la alị mání ru ꞌbelé ị̃yị́ agâlé drị̃drị̃.”
\FTNT{†}{{\FR 5:7 }{\FR{5:7
}}{\FT{ꞌBá ru ꞌbelépi ị̃yị́ agâlé drị̃drị̃ ru la adrí nĩ.
}}}


\par }{\PP \VS{8}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Mí angá ụrụgá, íꞌdụ mî bị́rị̃sị̃, ímụ.”

\VS{9}Cọtị ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã ãyánĩ wa rá, aꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã bị́rị̃sị̃ ĩꞌdi sĩ ru lajó rĩ, ko dó drị̃ mụlé. Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ\FTNT{‡}{{\FR 5:9 }{\FR{5:9
}}{\FQ{Sãbátũ
}}{\FT{ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌbã kí sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó kí sĩ ãzị́ ngajó ku rĩ ꞌi.
}}} drị́ gá rĩ sĩ.

\VS{10}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ kí mụ ágọ́bị́ ꞌdĩ ndrelé bị́rị̃sị̃ ĩꞌdi ꞌbã sĩ lajó rĩ trũ drị́ gá, jọ kí ĩꞌdiní, “ꞌDĩ ụ́ꞌdụ́
Sãbátũ ãni! Ãzị́táŋá ãmadrị̂ ãꞌị̃ ꞌbá ãzí ní acị́jó bị́rị̃sị̃ ĩꞌdi sĩ ru lajó rĩ trũ drị́ gá ku.”


\par }{\PP \VS{11}Wó ágọ́bị́ tá ãyánĩ rú rĩ umvi ĩꞌbaní, “ꞌBá áma adrílépi rĩ jọ mání, áꞌdụ mâ bị́rị̃sị̃ mâ sĩ áma lajó rĩ, ámụ trũ rĩ gá nĩ.”


\par }{\PP \VS{12}Zị kí, “ꞌBá jọlépi la íꞌdụ mî ãko sĩ ru lajó rĩ, ímụ trũ rĩ ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi?”

\VS{13}Wó ágọ́bị́ tá adrílé ꞌdã nị̃ Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá ku, ãꞌdusĩku Yẹ́sụ̃ ꞌbã kí ru umújó ũꞌbí abe rĩ sĩ.

\VS{14}Vúlé vúlé ru, Yẹ́sụ̃ mụ ágọ́bị́ ꞌdã ịsụ́lé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá, jọ ĩꞌdiní, “Índre, mí adrí ꞌbo ꞌdĩ, mí idé dó ị́jọ́ ũnzí ị̃dị́ ku, jõku ị́jọ́ ãzí ũnzíkãnã la mụ ru idélé ími ụrụꞌbá gá nĩ.”

\VS{15}Ágọ́bị̂ ko dó drị̃ mụlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌba rụ̂lé lũjó la ĩꞌbaní ꞌbá ꞌî adrílépi rĩ ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ ꞌi.


\par }{\SH Ála ídri ịsụ́ Ãdróŋá Ngọ́pị rụ̂ sĩ
\par }
{\PP \VS{16}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ iꞌdó kí Yẹ́sụ̃ ĩcãndĩlé ĩꞌdiní ị́jọ́ ꞌbá adríjó ꞌdĩ idéjó Sãbátũ sĩ rĩ sĩ.

\VS{17}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Má Átẹ́pị la ãzị́ nga ụ́ꞌdụ́ pírí, wó ma vâ nga la ụ́ꞌdụ́ pírí cécé ꞌdĩ ꞌbã áni.”

\VS{18}Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã umvilé ĩꞌdi ꞌbã jọjó la Ãdróŋá ꞌí Átẹ́pị, ĩꞌdi ꞌbã ru ꞌbãjó Ãdróŋá be trũtrũ, ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ãzị́táŋá Sãbátũ drị̂ ị̃nzị̃jó ku, ꞌdĩ ꞌde ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã drị̃lẹ́ kí ásị́ gá ãzá-ãzá, lẽ kí dó sĩ ĩꞌdi ꞌdịlé rá.


\par }{\PP \VS{19}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, má icó ị́jọ́ ãzí idélé áma drị̃ sĩ ku. Wó be la rá la ma ị́jọ́ pírí má Átẹ́pị̃ ꞌbã idélé rĩ kí vúŋá andré idélé áyụ.

\VS{20}Má Átẹ́pị lẽ ma rá, iꞌda mání ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí rá. Ĩꞌdi mụ mání tálí mâ mụlé idélé ꞌdĩ kí ndẽlépi rá rĩ kí iꞌdalé, ĩmi drụ́zị́ ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃ tálí mâ idélé rĩ kí sĩ.

\VS{21}Cécé má Átẹ́pị ꞌbã ꞌbá drãlépi rá rĩ kí ingajó ídri fẽjó ĩꞌbaní rĩ áni, ma vâ ídri ukólépi ku rĩ fẽ ꞌbá áma ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ ꞌbaní rá.

\VS{22}Má Átẹ́pị lị ꞌbãngá ꞌbá ãzí ꞌbã ị́jọ́ ku, fẽ ũkpõ ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó rĩ mádrị́,

\VS{23}ãꞌdusĩku lẽ ꞌbá ꞌbã idé kí ãrútáŋá má rụ́, cécé ĩꞌbã kí idéjó la ĩꞌdi rụ́ rĩ áni. ꞌBá ãzí drĩ ãrútáŋá idé má rụ́ ku, ífí la ru kí vâ má Átẹ́pị áma tị ãpẽlépi rĩ ku.

\VS{24}Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ꞌbá ị́jọ́ mádrị̂ kí arelépi rá, ãzíla má Átẹ́pị áma tị ãpẽlépi rĩ ãꞌị̃lépi rá rĩ, ĩꞌdi ídri ukólépi ku jã ꞌdâ rĩ trũ, ícó ị́jọ́ ũnzí lịlé drị̃ la gá ku. Ĩꞌdi alị drã úríndí drị̂ agâ sĩ, ĩꞌdi dó sĩ mụ uꞌálé Ãdróŋá be ídri ukólépi ku rĩ agá jã ꞌdâ.


\par }{\PP \VS{25}“Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ụ́ꞌdụ́ ãzí la mụ drụ́zị́ acálé rá, ãzíla sáwã la bãsĩ gápi ꞌdĩ, drụ́zị́ ꞌbá pírí ũdrãlépi rá ꞌdĩ kí Ãdróŋá Ngọ́pị ụ́ꞌdụ́kọ́ arejó rĩ. ꞌBá dó arelépi la rá rĩ kí adru ídri rú jã ꞌdâ.

\VS{26}Má Átẹ́pị ꞌbã adrujó ídri ꞌdị́pị rĩ sĩ, fẽ ũkpõ mání vâ sĩ ídri ꞌdĩ fẽjó rá.

\VS{27}Fẽ vâ mání ũkpõ sĩ ꞌbá pírí kí ị́jọ́ lịjó, ãꞌdusĩku ma Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌi.


\par }{\PP \VS{28}“Ĩmi ụ̃sụ̃ ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ku, ụ́ꞌdụ́ ãzí la amụ́ lé ꞌdĩ, ꞌbá pírí ũdrãlépi rá ꞌdĩ kí áma ụ́ꞌdụ́kọ́ are,

\VS{29}ãzíla kí angá ị̃nádrị̃ gá rĩ sĩ rá. ꞌBá ị́jọ́ múké idélépi rĩ kí angá adrujó ídri rú, wó ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi ꞌdĩ kí angá rá, ála ị́jọ́ lị kí drị̃ gá kí umbéjó rá.


\par }{\PP \VS{30}“Má icó ị́jọ́ ãzí idélé áma ũkpõ sĩ ku. Ma ị́jọ́ lị ị́jọ́ Ãdróŋá áma tị ãpẽlépi rĩ ꞌbã lũlé mání rĩ sĩ, ị́jọ́ lịŋá mádrị̂ kí dó sĩ kpị, ãꞌdusĩku ị́jọ́ mâ ngalé rĩ kí má Átẹ́pị ꞌbã lẽlé rĩ kî.”


\par }{\SH Ị́jọ́ vú nzejó Yẹ́sụ̃ drị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{31}Yẹ́sụ̃ mụ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá jọ, “Ádrĩ ị́jọ́ vú nze áma drị̃ gá ma ꞌi, ĩmi icó kí ãꞌị̃lé ku.

\VS{32}Ájọ ĩminí má Átẹ́pị la vâ ị́jọ́ vú nze áma drị̃ gá nĩ, ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã vú nzelé rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã la.

\VS{33}Ĩpẽ vâ ꞌbá kí tị mụlé ị́jọ́ Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌbã vú nzelé áma drị̃ gá mgbã rĩ arelé rá.

\VS{34}Wó adru ꞌbá la tá ị́jọ́ vú nze áma drị̃ gá nĩ la ku, má igá ĩmi ꞌi ị́jọ́ Yõhánã ꞌbã vú nzelé áma drị̃ gá ꞌdĩ iꞌdajó rá la, álẽ ĩpa sĩ ĩminí ĩmi rá.

\VS{35}Ị́jọ́ Yõhánã ꞌbã jọlé rĩ ji ãngũ ĩmi ásị́ gá dị̃zã rú tárã áni, fẽ ĩminí adrujó ãyĩkõ sĩ ụ́ꞌdụ́ were rú.

\VS{36}Ị́jọ́ mání vú nzelé ímbátáŋá ãzíla tálí mání idélé ꞌdĩ ndẽ kí ãnzị sĩ Yõhánã drị́ gá rĩ rá, má Átẹ́pị fẽ ị́jọ́ mání idélé ꞌdĩ kí nĩ, ãzíla iꞌda kí má Átẹ́pị ãpẽ áma tị nĩ.

\VS{37}Má Átẹ́pị áma tị ãpẽlépi rĩ nze ị́jọ́ vú áma drị̃ gá rá. Ĩmi are ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́kọ́ ku, ãzíla ĩndre drĩ vâ mẹ́lẹ́tị la ku,

\VS{38}ãzíla ĩmi ãꞌị̃ ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ĩmi ásị́ gá ku, ãꞌdusĩku ĩminí ma ꞌi ĩꞌdi ꞌbã tị ãpẽlé ĩmi rụ́ ꞌdõlé rĩ ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{39}“Ĩmi ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí lã, ĩmi ị́jọ́ ala gá rĩ kí ndrụ̃, ĩmi ũrã dó sĩ ĩmi ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́ rá íni. Ị́jọ́ sĩlé ala gá ꞌdĩ kí pírí áma drị̃ gá.

\VS{40}Wó ĩgã amụ́lé má rụ́ ꞌdõlé ídri ukólépi ku ĩmĩ ndrụ̃lé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdĩ ịsụ́lé úmgbé sĩ.


\par }{\PP \VS{41}“Ándrụ̃ ãrútáŋá ãzíla ãtị̃ŋá ị́jọ́ vú nzejó áma drị̃ gá múké rĩ ꞌbá drị́ la ku,

\VS{42}ãꞌdusĩku ánị̃ ĩmi agá ꞌdâ lẽtáŋá ĩminí sĩ Ãdróŋá lẽjó la ꞌdáyụ.

\VS{43}Má amụ́ má Átẹ́pị ꞌbã ũkpõ sĩ, ĩgã áma aꞌị́lé úmgbé. Wó ꞌbá ãzí drĩ kí amụ́ ĩꞌbã ũkpõ sĩ, ĩmi kí aꞌị́ rá.

\VS{44}Ĩmi jõ ĩmi ịcụ́ ãyá-ãyá ĩmi drĩdríŋĩ gá, ĩmi uꞌá ãyĩkõ sĩ, wó ĩmi así ị́cụ́ŋá angálépi Ãdróŋá drị́ rĩ sĩ ku. Ĩmi icó dó áma ãꞌị̃lé íngoní ru?


\par }{\PP \VS{45}“Lẽ ĩꞌbã ĩmi ásị́ gá ma mụ ĩmi tõlé Ãdróŋá drị̃lẹ́ gâlé ma ꞌi íni la ku, wó Mụ́sã ĩmi sĩ ĩmi ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá ándrá ĩminí ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí ajílépi rĩ, la mụ ĩmi tõlé nĩ.

\VS{46}Ĩdrĩ ándrá ị́jọ́ Mụ́sã ꞌbã sĩlé rĩ kí ãꞌị̃ agá rá, ĩmi tá vâ áma ãꞌị̃ rá, ãꞌdusĩku sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí áma drị̃ gá.

\VS{47}Wó ĩmi dó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã sĩlé áma drị̃ gá rĩ kí ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ, ĩmi icó dó ị́jọ́ mání jọlé rĩ ãꞌị̃lé íngoní ru?”




\par }\Chap{6}{\SH Yẹ́sụ̃ fẽ ãkónã ꞌbá álĩfũ tõwú nî
\par }
{\R (Mãtáyõ 14:13-21; Mãrákõ 6:30-44; Lụ́kã 9:10-17)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ãzí vúlé gá, Yẹ́sụ̃ za ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ abe mĩrĩ Gãlị́lị̃ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ. (Ála ándrá vâ mĩrĩ ꞌdĩ umve mĩrĩ Tị̃bẹ́rị̃yã ꞌi.)

\VS{2}ꞌBá ũꞌbí wẽwẽ rú tálí ĩꞌdi ꞌbã idélé ꞌbá kí adríjó rĩ kí ndrelépi cé ꞌdĩ, ri kí ĩꞌdi vú ũbĩlé ĩꞌdi ꞌbã acị́ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ ĩndĩ.

\VS{3}Yẹ́sụ̃ tụ kí ꞌbá ĩꞌdiní imbálé ꞌdĩ abe ꞌbé sị́, ri kí vụ̃rụ́ ĩꞌdiní sĩ kí imbájó.

\VS{4}Ịsụ́ íni ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã ãni ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ drị̂ acá dó ãni rú.


\par }{\PP \VS{5}Yẹ́sụ̃ la mụ ãngũ ndrelé ụrụgâlé, ãzíla ndre ꞌbá ũꞌbí ꞌbã kí amụ́ agá ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ru, zị Fị́lị́pọ̃ ꞌi jọ, “Fị́lị́pọ̃, ãma mụ íná ĩgbãlé calépi ꞌbá ũꞌbí ꞌdĩ ꞌbaní nalé íngõlé?”

\VS{6}Zị ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi, lú sĩ Fị́lị́pọ̃ ụ̃ꞌbị̃jó, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ásị́ gâlé nị̃ imụ ãꞌdu idélé ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní yã rĩ gá rá.


\par }{\PP \VS{7}Fị́lị́pọ̃ umvi Yẹ́sụ̃ ꞌi jọ, “Ãdrĩ táni jọ la ãma ãꞌdu idé, átã ꞌbá ãzí ꞌbã mũsárã ĩꞌdi ꞌbã ngalé ĩmbá ãrõ rĩ icó vâ calé ãkónã ĩgbãlé nalé ꞌbá pírí amụ́lépi ꞌdĩ ꞌbaní rá la ku.”


\par }{\PP \VS{8}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí Ãndẽríyã Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ádrị́pị nga ị́jọ́ jọlé jọ,

\VS{9}“Ngọ́tị́ŋá ãzí wereŋá mũkátĩ ífí tõwú ãzíla ị̃ꞌbị nírí ị̃rị̃ la kî trũ la ꞌdõ. Wó ãko ꞌdĩ kí ꞌbá wẽwẽ rú ꞌdĩ ꞌbaní ãꞌdu idé?”


\par }{\PP \VS{10}Yẹ́sụ̃ jọ, “Ĩfẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã ri kí vụ̃rụ́.” Sáwã ꞌdã sĩ ịsụ́ ásé dụ kí úꞌdí. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ũꞌbí ꞌdã ri kí dó pírí vũ gá. ꞌBá rilépi ũꞌbí ꞌdã kí agá ꞌdãá ãgọbị rú rĩ kí ũgũgõ álĩfũ tõwú ꞌdĩpí.

\VS{11}Yẹ́sụ̃ ꞌdụ mũkátĩ kí, fẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní, awa dó kí ꞌbá rilépi vụ̃rụ́ ꞌdã ꞌbaní kpere ꞌbá pírí ꞌbaní na agá la ĩꞌbaní sĩ agajó tré-tré. Idé vâ ãlu ꞌdĩ ꞌbã áni ị̃ꞌbị kí sĩ.

\VS{12}ꞌBá kí mụ agalé ꞌbo, Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbaní, “Ĩtra mũkátĩ fúfú acelépi ꞌdĩ kí ị̃ꞌbị acelépi rĩ abe pírí ãngũ ãlu gá, îza sĩ ãkónã ku.”

\VS{13}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ tra kí ãkónã ị́mbị́ acelépi ꞌdĩ kí pírí. Ãkónã ꞌbá ꞌbã kí aꞌbelé rĩ tõ kí ru gụ́fá tré-tré mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃.


\par }{\PP \VS{14}Ũꞌbí ru tralépi ꞌdãá ꞌdĩ kí mụ tálí Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ꞌdĩ ndrelé ꞌbo, ĩꞌbã ãzí rĩ jọ kí, “Ãndá ãma ãꞌị̃ rá ꞌdĩ icó adrulé nábị̃ ándrá Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ azịlé ĩꞌdi mụ amụ́lé ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdõlé rĩ ꞌi.”

\VS{15}Yẹ́sụ̃ nị̃ ị́jọ́ kí ásị́ gâlé ĩꞌbã kí lẽjó ĩꞌdi ꞌbãjó ĩꞌbã úpí ru ũkpõ sĩ rĩ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, nze ru ũní kí agá ꞌdãá mụlé uꞌálé ꞌbé agâlé áꞌdụ̂sĩ.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã acị́jó ị̃yị́ drị̃ gâ sĩ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 14:22-33; Mãrákõ 6:45-52)

\par }{\PP \VS{16}Ĩꞌdi mụ calé ĩndró sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ mụ kí mĩrĩ tị gâlé.

\VS{17}Kpere sáwã ꞌdã agá Yẹ́sụ̃ acá ĩꞌba rụ́ ku. Fi kí dó íꞌbó agâ sĩ zajó vúlé táwụ̃nị̃ Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gâlé, ĩꞌbã kí za agá ꞌdâ, ãngũ nị dó rá.

\VS{18}ꞌDãá ãlụ́kụ́kụ̃ lilépi ãmbógó la iꞌdó lilé ũkpó sĩ, ãzíla ị̃yị́ iꞌdó ungalé tũlãtũlã.

\VS{19}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí mụ íꞌbó pẽlé ũgũgõ máyị̃lị̃ na jõku sụ ꞌdĩpí ꞌbo, ndre kí Yẹ́sụ̃ ꞌbã amụ́ agá ị̃yị́ drị̃ gâ sĩ ĩꞌba rụ́ íꞌbó gá ꞌdõlé ru. Ĩꞌdi dó mụ íꞌbô ũŋmĩlé ãni rú, ꞌbá ꞌdĩ idé kí ụ̃rị̃ sĩ.

\VS{20}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “ꞌDõ ma ꞌi, ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku.”

\VS{21}ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ aꞌị́ kí ĩꞌdi ásị́ pírí sĩ fijó ĩꞌba rụ́ íꞌbó agâlé, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá cọtị ca kí íꞌbó trũ ị̃yị́tị ĩꞌbã kí tá sĩ lẽjó mụjó táwụ̃nị̃ Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gá ꞌdã gâlé.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi íná ídri drị̂
\par }
{\PP \VS{22}Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ, ũꞌbí ru tralépi mĩrĩ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gá rĩ, amá kí íꞌbó ꞌdãá cí rĩ lú ãlu. Nị̃ kí cé Yẹ́sụ̃ fi ala gá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe ĩndĩ ku, wó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ mụ kí áꞌdụ̂sĩ Yẹ́sụ̃ kóru.

\VS{23}Íꞌbó ãzí angálépi Tị̃bẹ́rị̃yã gá la amụ́ kí ãni rú ị̃yị́tị ãngũ ũꞌbí ꞌbã kí sĩ íná Úpí ꞌbã sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó drị̃ la gá rĩ najó rĩ gá.

\VS{24}ꞌBá ũꞌbí kí mụ ndrelé la Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe ꞌdãá yụ, tõ kí ru íꞌbó ꞌdã kí agá, mụ kí dó sĩ Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gá ĩꞌdi ndrụ̃ trũ.


\par }{\PP \VS{25}ꞌBá ũꞌbí kí mụ Yẹ́sụ̃ ịsụ́lé mĩrĩ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gá ꞌbo, zị kí ĩꞌdi, “Rábị̃, mí acá ꞌdõlé íngoní ru?”


\par }{\PP \VS{26}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ĩmi ngá áma ndrụ̃ ágbárị́ ĩmi íná najó agajó mgbemgbe rĩ sĩ, adru ĩminí tálí mání idélé rĩ kí ífí nị̃jó cé rĩ sĩ la ku.

\VS{27}Ĩnga ãzị́ íná ru izalépi izâ rĩ sĩ ku, rá la ĩnga ãzị́ íná fẽlépi la ĩmi sĩ uꞌá ídri ru jã ꞌdâ rĩ sĩ. Íná ꞌdĩ bãsĩ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã fẽlé ĩminí rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku Ãdróŋá ãmã Átẹ́pị fẽ mání ũkpõ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó rá.”


\par }{\PP \VS{28}ꞌBá zị kí ĩꞌdi, “Ãdróŋá lẽ pịrị rĩ gá ãma idé ãꞌdu?”


\par }{\PP \VS{29}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé ĩmi idé rĩ, ĩmi ãꞌị̃ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã tị ãpẽlé rĩ ꞌbã ị́jọ́ kí rá.”


\par }{\PP \VS{30}Zị kí ĩꞌdi, “Tálí ãzí míní icólé idélé rá ãma dó ndre la, ãma sĩ ími ãꞌị̃ rĩ ãꞌdu? Mi mụ ãꞌdu idélé?

\VS{31}Ãmã áyị́pịka na kí ándrá mãnã ásé agá ãngũ kõtórõ rú rĩ gâlé. Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru cécé ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni, ‘Fẽ ĩꞌbaní íná nalé angájó ꞌbụ̃ gâlé.’\XREF{✡}{{\XO 6:31 }{\XO{6:31
}}{\XT{Ãfũŋá 16:4, 15; Zãbụ́rị̃ 78:24-25}}}”


\par }{\PP \VS{32}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, Mụ́sã adru ándrá ꞌbá ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní íná angálépi ꞌbụ̃ gâlé rĩ fẽlépi rĩ ꞌi ku. Mâ Átẹ́pị fẽ ĩꞌbaní íná mgbã ꞌbụ̃ gâlé rĩ nĩ.

\VS{33}Íná Ãdróŋá ꞌbã fẽlé angálépi ꞌbụ̃ gâlé amụ́lépi vụ̃rụ́ ꞌdõlé rĩ, ĩꞌdi íná ídri fẽlépi ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌbaní rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{34}ꞌBá jọ kí, “Úpí, ífẽ ãmaní íná ꞌdĩ jã ꞌdâ.”


\par }{\PP \VS{35}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ma cécé íná ídri fẽlépi rĩ áni. ꞌBá amụ́lépi áma vú bĩlépi rĩ, ãbị́rị́ fụ ĩꞌdi ku. ꞌBá ãꞌị̃táŋá ĩꞌdidrị̂ ꞌbãlépi áma drị̃ gá rĩ, ị̃yị́vị́ ndẽ ĩꞌdi ku.

\VS{36}Álũ ándrá ĩminí, ĩndre ma ꞌbo, wó ĩmi icó áma ị́jọ́ ãꞌị̃lé ku.

\VS{37}ꞌBá pírí má Átẹ́pị ꞌbã fẽlé mádrị́ rĩ kí amụ́ má rụ́ ꞌdõlé rá, ãzíla má icó kí drolé ãmvé ku.

\VS{38}Má amụ́ angájó ꞌbụ̃ gâlé ị́jọ́ áma ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ idélé ku, wó má amụ́ ị́jọ́ má Átẹ́pị ꞌbã áma tị ãpẽjó rĩ idélé.

\VS{39}Ãdróŋá lẽ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã fẽlé mádrị́ ꞌdĩ ꞌbã ãzí ꞌbã ãvĩ ku, wó lẽ má inga kí ídri rú ụ́ꞌdụ́ ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó rĩ sĩ.

\VS{40}Ị́jọ́ má Átẹ́pị ꞌbã lẽlé rĩ, ꞌbá pírí Ãdróŋá Ngọ́pị ndrelépi rá, ãzíla ĩꞌbã ãꞌị̃táŋá ꞌbãlépi ĩꞌdi agá rĩ ꞌbã ịsụ́ kí ídri ukólépi ku rĩ. Ma dó sĩ kí inga ídri rú ụ́ꞌdụ́ ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó rĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{41}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ iꞌdó kí unulé Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọjó la, ꞌi íná angálépi ꞌbụ̃ gâlé asị́lépi vụ̃rụ́ ꞌdõlé rĩ ꞌi rĩ sĩ.

\VS{42}Ụzị kí ru ãyá-ãyá, “ꞌDĩ adru Yẹ́sụ̃ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ngọ́pị ꞌi ku yã? Ãnị̃ átẹ́pị̃ kí ãndrẽ be cé. Icó dó jọlé la ꞌí angá ꞌbụ̃ gâlé asị́lé vụ̃rụ́ ꞌdõlé la íngoní ru?”


\par }{\PP \VS{43}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi aꞌbe ununuŋá ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ cã.

\VS{44}ꞌBá ãzí icólépi amụ́lépi má rụ́ ꞌdõlé la yụ, má Átẹ́pị áma tị ãpẽlépi rĩ drĩ kí ají nĩ ku rĩ gá. Ma dó sĩ drụ́zị́ kí inga ídri rú ụ́ꞌdụ́ ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó rĩ sĩ.

\VS{45}Ị́jọ́ nábị̃ ãzí ꞌbã sĩlé rĩ jọ, ‘Ãdróŋá la drụ́zị́ ꞌbá pírí kí imbá nĩ.’
\XREF{✡}{{\XO 6:45 }{\XO{6:45
}}{\XT{Ĩsáyã 54:13}}} Ãzíla ꞌbá pírí má Átẹ́pị tị arelépi ãzíla ị́jọ́ ụ̃nị̃lépi ĩꞌdidrị́ rĩ kí amụ́ má rụ́ ꞌdõlé rá.

\VS{46}ꞌBá ãzí ãlu má Átẹ́pị ndrelépi rá la ꞌdáyụ, pẽ lú ꞌBá angálépi Ãdróŋá rụ́ ꞌbụ̃ gâlé rĩ ndre ĩꞌdi cé la nĩ.

\VS{47}Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ꞌbá pírí áma ãꞌị̃lépi rá rĩ kí ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́ nĩ.

\VS{48}Ma cécé íná ídri ꞌdã fẽlépi rĩ áni.

\VS{49}Ĩmĩ áyị́pịka drĩ kí táni ándrá mãnã na agá ãngũ kõtórõ rĩ agâlé rá tí, wó ꞌdã ũngúkú gá ũdrã kí ándrá ꞌbãngá rá.

\VS{50}Wó ma íná angálépi ꞌbụ̃ gâlé asị́lépi vụ̃rụ́ ꞌdõlé rĩ ꞌi. ꞌBá áma nalépi rĩ icó drãlé úríndí agá ị̃dị́ ku.

\VS{51}Ma íná ídri drị̂ angálépi ꞌbụ̃ gâlé rĩ ꞌi. ꞌBá pírí íná ꞌdĩ nalépi rá rĩ kí mụ uꞌálé ídri rú jã ꞌdâ. Íná mâ fẽlé ĩminí ꞌdĩ ꞌi, ĩꞌdi ụrụꞌbá mádrị́ mâ fẽlé ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã adru kí ídri rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{52}Ị́jọ́ ꞌdĩ ají ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá ãgátã ũmbá la, zị kí, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ icó ãmaní ĩꞌdi ꞌbã ụrụꞌbá fẽlé nalé íngoní ru?”


\par }{\PP \VS{53}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ĩdrĩ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã ụrụꞌbá na, ãzíla ãrí la mvụ ku, ĩmi icó adrulé ídri ku.

\VS{54}ꞌBá áma ụrụꞌbá nalépi ãzíla áma ãrí mvụlépi rĩ, la adru ídri ukólépi ku rĩ trũ, ãzíla ma ĩꞌdi inga ídri rú ụ́ꞌdụ́ ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó rĩ sĩ,

\VS{55}ãꞌdusĩku áma ụrụꞌbá kí áma ãrí be, kí íná mgbã ídri ukólépi ku rĩ fẽlépi ꞌbá ní rĩ kî.

\VS{56}ꞌBá áma ụrụꞌbá nalépi ãzíla áma ãrí mvụlépi rĩ kí adru áma agá Úríndí sĩ, ãzíla ma vâ adru kí agá Úríndí sĩ.

\VS{57}Má Átẹ́pị ãko pírí ꞌbã ídri ꞌbã ꞌdị́pị rú rĩ, ãpẽ áma tị nĩ, fẽ mání uꞌálé ídri rú nĩ. ꞌBá pírí áma ụrụꞌbá nalépi ãzíla áma ãrí mvụlépi rĩ, la adru ídri rú áma ị́jọ́ sĩ úríndí agá.

\VS{58}Íná angálépi ꞌbụ̃ gâlé asị́lépi vụ̃rụ́ ꞌdõlé rĩ, adru íná ándrá ĩmĩ áyị́pịka ꞌbã kí nalé ũngúkú la gá ĩꞌbã kí ũdrãjó rĩ ꞌi ku. Wó ꞌbá íná ꞌdĩ nalépi rĩ kí mụ uꞌálé ídri rú jã ꞌdâ.”


\par }{\PP \VS{59}Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ĩꞌdiní ꞌbá kí imbá agá ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gá rĩ gá.


\par }{\SH Ị́jọ́ ídri ukólépi ku rĩ drị̂
\par }
{\PP \VS{60}ꞌBá ũꞌbí Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ are kí ị́jọ́ tá ĩꞌdi ꞌbã jọlé drị̃drị̃ ꞌdã kí, jọ kí, “Ímbátáŋá ꞌdĩ ũkpó-ũkpó, ãꞌdi la ífí la nị̃ nĩ yã?”


\par }{\PP \VS{61}Yẹ́sụ̃ nị̃ ꞌbá ĩꞌdiní imbálé rĩ kí unu unû rĩ gá cé, zị kí, “Ị́jọ́ ĩmĩ arelé ꞌdĩ iza kí ĩmi ásị́ rá yã?

\VS{62}Ĩmi dó drụ́zị́ ị́jọ́ íngõ ũrã ĩdrĩ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ndre tụ agá vúlé ãngũ ĩꞌdi bã sĩ angájó rĩ gâlé?

\VS{63}Úríndí Ãdróŋá drị́ rĩ la ídri ukólépi ku rĩ fẽ nĩ, ꞌbá ꞌbã ũkpó fẽjó la ꞌdáyụ. Ị́jọ́ mâ jọlé ꞌdĩ kí bãsĩ Úríndí Ãdróŋá drị́ ídri ukólépi ku rĩ fẽ ĩmi agá nĩ.

\VS{64}Wó ꞌbá ãzí kí ĩmi agá ꞌdĩ, ãꞌị̃ kí ị́jọ́ mádrị̂ kí ku.” Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la nị̃ ꞌbá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi ku rĩ kí rá, ãꞌdusĩku nị̃ kí cé iꞌdóŋá gâlé ꞌbá ãzí ãꞌị̃ kí ĩꞌdi ku, ãzíla kí ãzí ãlu la mụ mụlé ĩꞌdi mẹ́lẹ́ mbelé nĩ.

\VS{65}Mụ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá, jọ, “Ásị́sị́ŋá mání ị́jọ́ ꞌdĩ jọjó rĩ, má Átẹ́pị drĩ fẽ la ꞌbá ãzí ní amụ́jó má rụ́ ꞌdõlé nĩ ku, ꞌbá ꞌdĩ icó ị́jọ́ mâ jọlé rĩ ãꞌị̃lé ku.”


\par }{\PP \VS{66}Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ꞌdĩ sĩ ꞌbá ũꞌbí ĩꞌdiní imbálé ꞌdĩ aꞌbe kí ĩꞌdi vú bĩŋá rá, atrị kí drị̃ sĩ gõjó vúlé ãzíla mụ dó ĩꞌdi trũ drị̃ gá ị̃dị́ ku.

\VS{67}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ uja dó tị ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã rụ́, zị kí, “Ĩmi vâ áma aꞌbe ĩndĩ yã?”


\par }{\PP \VS{68}Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ umvi ĩꞌdiní, jọ, “Úpí, ãma dó mụ ãꞌdi rụ́? Ị́jọ́ ídri ukólépi ku rĩ fẽlépi rĩ kí mídrị́.

\VS{69}Ãma ãꞌị̃ rá ãzíla ãnị̃ rá, mi Ãdróŋá ꞌbã ngọ́tị́ ãlápítí angálépi ĩꞌdi rụ̂lé rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{70}Yẹ́sụ̃ umvi, jọ ĩꞌbaní, “Má ũpẽ ándrá ĩmi ꞌbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ma ꞌi ku yã? Wó ꞌbá ãzí ĩmi agá ꞌdĩ ãlu ũnzí la úríndí ũnzí trũ!”

\VS{71}Yẹ́sụ̃ la ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọ agá, Yụ́dãsị̃ Sị̃mọ́nị̃ Ị̃sị̃kãrị́yọ́tị̃ ngọ́pị drị̃ gá. ꞌDĩ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdã ꞌbã ãzí ãlu ru ujalépi ĩꞌdi mẹ́lẹ́ mbelépi nĩ rĩ ꞌi.




\par }\Chap{7}{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã ádrị́pịka ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ku
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ị́jọ́ ꞌdĩ kí vúlé gá, Yẹ́sụ̃ mụ dó uꞌálé Gãlị́lị̃ gá. Mụ dó acị́ trũ tọ̃rọ́mẹ́ kí agâ sĩ, lẽ ándrá uꞌálé Yụ̃dị́yã gâlé ku, ãꞌdusĩku ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbã kí lẽjó ĩꞌdi ꞌdịjó rá rĩ sĩ.

\VS{2}ꞌDĩ ãni rú sáwã ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí lẽjó ụ̃mụ̃ nalé hémã agá rĩ najó rĩ sĩ.

\VS{3}Yẹ́sụ̃ ꞌbã ádrị́pịka jọ kí ĩꞌdiní, “Mí aꞌbe ãngũ ꞌdĩ sĩ mụjó Yụ̃dị́yã gâlé ku ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ímụ Yụ̃dị́yã gâlé, ꞌbá míní imbálé ꞌdĩ ꞌbã mụ kí rú sĩ tálí míní idélé rĩ kí ndrelé.

\VS{4}ꞌBá drĩ lẽ kụlé ãngũ drị̃ gá ꞌdâ, ꞌbã aꞌbó ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí aꞌbó aꞌbô ku. Míní dó tálí ꞌdĩ kí idéjó rĩ sĩ, lẽ dó ímụ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã nị̃ kí mi tọndọlọ.”

\VS{5}Átã Yẹ́sụ̃ ꞌbã ádrị́pịka mgbã ꞌdĩ ãꞌị̃ kí drĩ vâ ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ kí ꞌdĩ sĩ ku.


\par }{\PP \VS{6}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní jọ, “Ụ́ꞌdụ́ mádrị́ mgbã rĩ acá drĩ ku, wó ĩminí ụ́ꞌdụ́ pírí kí ꞌbãngá múké.

\VS{7}ꞌBá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ngụ̃ kí ĩmi ũnzí ku, be la rá la ngụ̃ kí ma ꞌi, ãꞌdusĩku mâ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị́ kí aꞌdájó rá-rá rĩ sĩ.

\VS{8}Ĩmụ ụ̃mụ̃ gâlé, mâ rú rĩ gá, má icó mụlé ụ̃mụ̃ ꞌdã gâlé ku, ãꞌdusĩku ụ́ꞌdụ́ mádrị́ gá rĩ acá drĩ ku.”

\VS{9}Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọlé ꞌbo, ace uꞌálé Gãlị́lị̃ gá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ were.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã adrujó ụ̃mụ̃ nalé hémã agá rĩ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{10}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ ꞌbã ádrị́pịka kí mụ mụlé ụ̃mụ̃ gá drị̃ gâlé ꞌbo, nze ru ũní mụlé ụ̃mụ̃ gâlé, ꞌbá ãzí ꞌbã nị̃ŋâ kóru.

\VS{11}Ụ̃mụ̃ gá ꞌdãá, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ri kí Yẹ́sụ̃ ndrụ̃lé ụzịŋâ trũ ꞌbá kí tị gá, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ íngõlé?”

\VS{12}Ãgátã ãfũ ũꞌbí kí drĩdríŋĩ gá, ãzí rĩ jọ kí, “Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi ꞌbá múké la.” Ãzí rĩ jọ kí, “Yụ, ĩꞌdi ꞌbá ꞌbá kí ulélépi la.”

\VS{13}Wó ꞌbá ãzí ị́jọ́ jọlépi Yẹ́sụ̃ rụ́ sĩ tọndọlọ la ꞌdáyụ, ãꞌdusĩku ꞌbá kí idé agá ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ kí sĩ.

\VS{14}Ụ̃mụ̃ dó mụ calé ãni rú ágágá, Yẹ́sụ̃ fi dó lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâlé ꞌbá kí imbálé.
\FTNT{*}{{\FR 7:14 }{\FR{7:14
}}{\FQ{Ụ̃mụ̃
}}{\FT{nalé hémã agá rĩ la uꞌá ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃.
}}}

\VS{15}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ uꞌá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ kí sĩ ãzíla zị kí, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ ịsụ́ ụ̃nị̃táŋá ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ íngõlé sụ̃kụ́lụ̃ lãŋâ kóru?”


\par }{\PP \VS{16}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní jọ, “Ímbátáŋá mání imbálé ꞌdĩ angá kí mádrị́ la ku, wó angá kí ꞌBá áma tị ãpẽlépi rĩ drị́.

\VS{17}ꞌBá lẽlépi Ãdróŋá tị arelépi rá rĩ la nị̃ la rá, ị́jọ́ mání imbálé ꞌdĩ kí angá kí Ãdróŋá drị́ adru ũkpõ mádrị̂ sĩ ku.

\VS{18}Ádrĩ tá lẽ rụ́kụma ịsụ́lé ũkpõ mádrị̂ sĩ, ma tá áma ịpị́ cénĩ-cénĩ sĩ rụ́kụma ndrụ̃jó, wó álẽ rụ́kụma ajílé ꞌBá áma tị ãpẽlépi rĩ nî. Ị́jọ́ ꞌdĩ kí bãsĩ fẽlépi la ma ị́jọ́ mgbã rĩ jọjó ĩnzõ kóru ꞌdĩ.

\VS{19}Mụ́sã lũ ándrá ĩminí ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ ꞌi ku yã? Ĩmi ãzí ãzị́táŋá Mụ́sã ꞌbã lũlé rĩ kí tãmbalépi rá la ꞌdáyụ! Ĩlẽ dó gẹ̃rị̃ ndrụ̃lé áma ꞌdịjó rá la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”


\par }{\PP \VS{20}ꞌBá ũꞌbí kí agá ꞌdãá rĩ umvi kí ĩꞌdiní, “Mi úríndí ũnzí trũ. Ãꞌdi la lẽ ími ꞌdịlé nĩ yã?”


\par }{\PP \VS{21}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Tálí mání idélé ãlu ꞌbá adríjó Sãbátũ sĩ ꞌdĩ sĩ, ĩmi ásị́ iza ru mání ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?

\VS{22}Wó ĩmi ãzị́ nga Sãbátũ sĩ ĩndĩ ĩdrĩ ãzị́táŋá Mụ́sã ꞌbã ándrá lũlé ĩminí ꞌdĩ kí ũbĩ rá rĩ gá. Mụ́sã lũ ándrá ĩminí ãzị́táŋá sĩ ũrekeŋá ĩmidrị́ ãgọbị rú rĩ kí ĩtãrãjó rá. (Ị́jọ́ lãꞌbĩ ãni sĩ ꞌbá ĩtãrãjó ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí ídu drị̃drị̃ ꞌdĩ sĩ ãzị́táŋá Mụ́sã ꞌbã lẽlé ꞌbá ꞌbaní rĩ idé drĩ ru ku rú, ꞌdĩ áꞌbị́ ĩmidrị́
Ịbụrahị́mụ̃ ngá rĩ.)

\VS{23}Ụ́ꞌdụ́ múké sĩ anzị ĩmidrị̂ kí ĩtãrãjó rĩ drĩ ꞌde Sãbátũ sĩ,
\FTNT{†}{{\FR 7:23 }{\FR{7:23
}}{\FT{ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí anzị ĩꞌbadrị̂ kí ĩtãrã ngọ́tị́ŋâ drĩ dó ca ụ́ꞌdụ́ ãrõ rĩ gá.
}}} ĩmi idé la rá ꞌbã anu rú sĩ ãzị́ ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ gá rĩ ku, wó ĩmi ũmbã rụ mání mâ ngá ꞌbá adríjó ãlá ru Sãbátũ sĩ rĩ sĩ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?

\VS{24}Ĩmi aꞌbe ị́jọ́ lịŋá ꞌbã adru ãko ĩmĩ ndrelé rĩ sĩ ku, rá la ị́jọ́ uyaŋá mgbã rĩ sĩ.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi yã?
\par }
{\PP \VS{25}ꞌBá ãzí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá la ri kí ị́jọ́ jọlé kí drĩdríŋĩ gá, jọ kí, “ꞌDĩ adru ágọ́bị́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ꞌbã kí lẽlé ꞌdịlé rĩ ꞌi ku yã?

\VS{26}Ĩꞌdi ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọ ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá mgbọ rú, wó ꞌbá ãmbogo Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ angá kí ị́jọ́ ãzí jọlé ị́jọ́ ꞌdĩ kí agá ũnzí ku. ꞌBá ꞌdĩ nị̃ kí Yẹ́sụ̃ ãndá-ãndá ru Kúrísĩtõ ꞌi rĩ gá rá yã?

\VS{27}Wó icó adrulé Kúrísĩtõ ꞌi ku, ãꞌdusĩku ãnị̃ ágọ́bị́ ꞌdĩ angá íngõlé yã rĩ gá cé. Ụ́ꞌdụ́ Kúrísĩtõ ꞌbã drụ́zị́ amụ́jó rĩ sĩ, ꞌbá ãzí ãluŋá la icó nị̃lé la ãfũ íngõlé yã rĩ gá ku.”


\par }{\PP \VS{28}Yẹ́sụ̃ ꞌbã ꞌbá kí imbá agá lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdãá, jọ ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ mgbọ sĩ, “Ãndá-ãndá ru, ĩmi ũrã ĩnị̃ ma ãꞌdi ꞌi ãzíla má angá íngõlé yã rĩ gá cé yã? Má amụ́ ꞌdõlé áma ũkpõ sĩ la ku, be la rá la Ãdróŋá ꞌbã ãmgbã rĩ ãpẽ áma tị nĩ. Wó ĩnị̃ vâ ĩꞌdi ku.

\VS{29}Wó ánị̃ ꞌBá áma tị ãpẽlépi rĩ cé, ãꞌdusĩku má amụ́ angájó ĩꞌdi rụ̂lé.”


\par }{\PP \VS{30}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ãzí ꞌdãá ꞌdĩ lẽ kí tị ĩꞌdi rụlé ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ꞌí angá Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gâlé rĩ sĩ. Wó ꞌbá ãzí ãlu drị́ ꞌbãlépi ĩꞌdi ụrụꞌbá gá la yụ, ãꞌdusĩku sáwã Yẹ́sụ̃ ꞌbã drãjó rĩ acá drĩ ku.

\VS{31}ꞌBá wẽwẽ rú ũꞌbí kí agá ꞌdãá rĩ ꞌbã ãzí ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé, “Má angá Ãdróŋá drị̂lé,” rĩ rá, jọ kí, “Ụ́ꞌdụ́ Kúrísĩtõ ꞌbã drụ́zị́ amụ́jó rĩ sĩ, icó tálí ãzí kí idélé ágọ́bị́ ꞌdĩ drị̂ kí ndẽlépi rá la ku!”


\par }{\SH Ãsĩkárĩ kí tị pẽjó Yẹ́sụ̃ rụjó rĩ
\par }
{\PP \VS{32}ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ kí mụ ũꞌbí kí arelé ãgátã ga agá Yẹ́sụ̃ drị̃ gá, atrá kí ru ãtalo ãmbogo ídétáŋá idélépi rĩ abe, pẽ kí ãsĩkárĩ kí tị mụlé Yẹ́sụ̃ rụlé.

\VS{33}Yẹ́sụ̃ jọ ũꞌbí ꞌbaní, “Má icó uꞌálé ĩmi abe ụ́ꞌdụ́ ãzo rú ku, wó ma mụ gõlé vúlé ꞌBá áma tị ãpẽlépi rĩ rụ̂lé.

\VS{34}Ĩmi drụ́zị́ mụ áma ndrụ̃lé rá, wó ĩmi icó áma ịsụ́lé ku, ãꞌdusĩku ĩmi icó calé ãngũ mání mụjó rĩ gá ku.”


\par }{\PP \VS{35}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ri kí ị́jọ́ jọlé kí drĩdríŋĩ gá, jọ kí, “Ĩꞌdi ãmgbã rĩ gá mụ gbõrú ãmaní sĩ icójó ĩꞌdi ịsụ́jó ku rĩ gá íngõlé? Ĩꞌdi mụ mụlé ꞌbá ãmadrị̂ ꞌbã rụ́ ãngũ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbadrị̂ gá, sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ kí imbájó yã?

\VS{36}Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé, ãma mụ ꞌî ndrụ̃lé, ãma icó ꞌî ịsụ́lé ku, ãzíla ãma icó mụlé ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ mụjó uꞌájó rĩ gá ku, ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní?”


\par }{\PP \VS{37}Ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó ãmbógó ụ̃mụ̃ drị̂ sĩ, Yẹ́sụ̃ tu dó pá ụrụgá ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ drị́ ꞌdã sĩ, jọ ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ mgbọ sĩ re, “ꞌBá ị̃yị́vị́ ꞌbã ndẽlé rá rĩ ꞌbã amụ́ ị̃yị́ mvụlé má rụ́ ꞌdõlé.
\FTNT{‡}{{\FR 7:37 }{\FR{7:37
}}{\FQ{Ụ̃mụ̃
}}{\FT{nalé hémã agá rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ꞌdã agá pírí, átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ la ị̃yị́ ũsũ ãlĩtárĩ drị̃ gá, ꞌbá kí igájó ị́jọ́ ándrá Ãdróŋá ꞌbã ĩꞌbaní ị̃yị́ fẽjó ãngũ kõtórõ rú rĩ gá rĩ sĩ.
}}}

\VS{38}Ĩꞌbã ĩmi ãꞌị̃táŋá áma drị̃ gá, ĩmi sĩ ị̃yị́ ídri fẽlépi adị́lépi angájó kídí ĩmi agâlé cécé ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni.”
\XREF{✡}{{\XO 7:38 }{\XO{7:38
}}{\XT{Lẹ́vị̃ 23:36; Ị̃zẹ̃kẹ́lị̃ 47:1; Zãkãríyã 14:8}}}

\VS{39}Yẹ́sụ̃ la ị́jọ́ jọ agá Úríndí Ãlá drụ́zị́ mụlé fẽlé ꞌbá pírí ĩꞌbã ãꞌị̃táŋá ꞌbãlépi ĩꞌdi drị̃ gá rĩ drị̃ gá. Úríndí ꞌdã, úfẽ drĩ ĩꞌdi ꞌbá ãzí ní ku, ãꞌdusĩku înga drĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi dị̃zã ĩꞌdiní sĩ ãrútáŋá ịsụ́jó pírí rĩ gá ku.


\par }{\SH ꞌBá awa kí ru ndú-ndú ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ sĩ
\par }
{\PP \VS{40}ꞌBá ũꞌbí ru tralépi ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé rĩ kí arelé ꞌbo, jọ kí, “Ãndá-ãndá ru ãma ãꞌị̃ rá ágọ́bị́ ꞌdĩ ĩꞌdi nábị̃ cécé nábị̃ Mụ́sã ándrá Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ azịlé imụ tị la ãpẽlé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdõlé rĩ ꞌi!”

\VS{41}Ãzí rĩ jọ kí, “ꞌDĩ Kúrísĩtõ ꞌi.” Wó ãzí rĩ ꞌbã kí nị̃jó la útị ĩꞌdi Gãlị́lị̃ gá rĩ sĩ, jọ kí vâ, “Kúrísĩtõ icó ãfũlé Gãlị́lị̃ gá la ku!

\VS{42}Ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ sĩlé rĩ jọ Kúrísĩtõ la angá ũri Dãwụ́dị̃ drị̂ agá, ála vâ ĩꞌdi tị Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ãngũ úpí Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá sĩ uꞌájó rĩ gá.”

\VS{43}Ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí ũrãlé Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ꞌdĩ fẽ awa kí ru ndú-ndú.

\VS{44}Ĩꞌbã ãzí rĩ lẽ kí tí ĩꞌdi rụlé cí, wó ꞌbá ãzí ãlu drị́ ꞌbãlépi ĩꞌdi ụrụꞌbá gá la yụ.


\par }{\SH ꞌBá Yãhụ́dị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ gã kí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lé úmgbé
\par }
{\PP \VS{45}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãsĩkárĩ lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ aga tẽlépi rĩ kí mụ gõlé vúlé ꞌbá kí tị ãpẽlépi, ãtalo ãmbogo rĩ kí ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí abe ĩꞌba rụ̂lé ꞌbo, zị kí kí, “Ĩmi arụ́ Yẹ́sụ̃ ajílé ĩndĩ ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

\VS{46}Ãsĩkárĩ ꞌdĩ umvi kí ꞌbá ꞌdĩ kí, “ꞌBá ãzí jõ drĩ ãmaní arelé ị́jọ́ jọlépi ágọ́bị́ ꞌdã ꞌbã áni ꞌdáyụ!”


\par }{\PP \VS{47}ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ zị kí kí, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ ulé vâ ĩmi ĩndĩ yã?

\VS{48}ꞌBá ãmbogo Yãhụ́dị̃ ru jõku ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ĩminí ndrelé ĩꞌdi ãꞌị̃lépi la kí cí yã?

\VS{49}ꞌBá ꞌdĩ áni la yụ. Wó rá la ꞌbá ru tralépi ị́jọ́ arelépi ĩꞌdi tị gá ꞌdĩ ꞌbã ãzí rĩ ãꞌị̃ kí ĩꞌdi nĩ, ãꞌdusĩku ꞌbá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi ꞌdĩ nị̃ kí ị́jọ́ ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ drị̃ gá ku! Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, kí mụ mụlé pírí ãcí gá!”


\par }{\PP \VS{50}Nị́kọ̃dẹ́mụ̃ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbã ãzí, ándrá mụlépi Yẹ́sụ̃ rụ́ ị́nị́ sĩ rĩ jọ ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ãzíla Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ ꞌbaní,

\VS{51}“Ãzị́táŋá ãmadrị̂ ãꞌị̃ ãmaní ꞌbá ãzí drị̃ gá ị́jọ́ lịlé, ịsụ́ ãma are kí drĩ ị́jọ́ ĩꞌdi tị gá rĩ ku rú ku. Ãdrĩ kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ ịsụ́ ꞌbo, ãma kí dó ị́jọ́ lị ĩꞌdi drị̃ gá ĩndõ.”


\par }{\PP \VS{52}Umvi kí ị́jọ́ Nị́kọ̃dẹ́mụ̃ ní, jọ kí, “Nị́kọ̃dẹ́mụ̃, mi vâ ꞌbá angálépi Gãlị́lị̃ gá la yã? Ílã drĩ ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ, mí icó nábị̃ la ꞌbã angá Gãlị́lị̃ gá la ịsụ́lé ãluŋá la ku.”


\par }{\SHB [Bụ́kụ̃ ándrá ídu drị̃drị̃ ꞌbání sĩlé tị Gị̃rị́kị̃ drị̂ sĩ rĩ kí agá Yõhánã 7:53—8:11 ándrá yụ]
\par }
{\SH Ũkú rụlé ãwụ̃ sĩ rĩ
\par }
{\PP \VS{53}Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá, kí pírí aꞌbe kí dó ãngũ ꞌdã ꞌi, mụ kí dó ĩꞌbadrị́ko gá.




\Chap{8}\VerseOne{1}Wó Yẹ́sụ̃ mụ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̃ gâlé.

\VS{2}Ụ̃ꞌbụ́tị ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ drị́ gá rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ uja kí ru vúlé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâlé. ꞌBá ũꞌbí tra kí ru ĩꞌdi andre gá, ãzíla iꞌdó dó kí imbálé.

\VS{3}Imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ imbálépi rĩ kí ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ abe, ají kí ũkú ãzí ĩꞌbã kí rụlé ãwụ̃ gá la Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé. Fẽ kí ũkú ꞌdĩ tu pá ꞌbá pírí amụ́lépi ị́jọ́ arelépi Yẹ́sụ̃ tị gá ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá.

\VS{4}Zị kí Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Ímbápị, ãrụ ũkú ꞌdĩ ãwụ̃ nga agá ágọ́bị́ ãzí be.

\VS{5}Ãzị́táŋá Mụ́sã ꞌbã fẽlé ãmaní rĩ agá, jọ, ũkú rụlé ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ lẽ úvú ĩꞌdi írã sĩ, ꞌbã drã rá. Wó úꞌdîꞌda mî rú rĩ mi ị́jọ́ jọ ũkú ꞌdĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ íngoní?”

\VS{6}ꞌBá ꞌdĩ zị kí Yẹ́sụ̃ ꞌi zịtáŋá ꞌdĩ sĩ la lú sĩ ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃jó ꞌbã fi rú sĩ ị́jọ́ agá benĩ íni.

\par }{\PP Wó Yẹ́sụ̃ atú vũ gá, iꞌdó dó ãko sĩlé ĩꞌdidrị́mváŋá sĩ vụ̃rụ́ ꞌdãá.

\VS{7}ꞌBá ꞌdĩ ri kí Yẹ́sụ̃ ụzịlé zịtáŋá sĩ ũkú ꞌdã ꞌbã ị́jọ́ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ Yẹ́sụ̃ tu pá ụrụgá jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ ị́jọ́ ũnzí idélépi ku rĩ, ꞌbã aꞌdụ́ írãmváŋá ĩꞌdi vujó drị̃drị̃ rĩ gá nĩ.”

\VS{8}Yẹ́sụ̃ atú vâ vũ gâlé ị̃dị́, iꞌdó vâ ãko sĩlé drị́mváŋá sĩ vụ̃rụ́ ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{9}ꞌBá ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ꞌdĩ arelé ꞌbo, iré kí ãlu-ãlu ĩꞌbã kí nị̃jó la rá kí ãzí ãlu ị́jọ́ ũnzí idélépi ku, iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ la ꞌbã adrujó yụ rĩ sĩ. ꞌBá ĩyõ ko kí drị̃ mụlé drị̃drị̃, ãzíla ꞌbá kãrị́lẹ̃ rú rĩ mụ kí ãsị̃jó. Aꞌbe kí Yẹ́sụ̃ kí ũkú tá ĩꞌbã kí arụ́lé ajílé ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé rĩ be áꞌdụ̂sĩ.

\VS{10}Yẹ́sụ̃ angá ũkú ꞌdĩ rụ́ ụrụgá ꞌdõlé, jọ ĩꞌdiní, “ꞌBá tá ími arụ́lépi rĩ kí dó íngõlé yã? ꞌBá ãzí acelépi ãlu ími tõlépi la cí yã?”


\par }{\PP \VS{11}Ũkû umvi Yẹ́sụ̃ ní, “Yụ ãmbógó, ꞌbá ãzí ãluŋá la yụ.”

\par }{\PP Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Múké, álẽ vâ ị́jọ́ lịlé ími drị̃ gâ sĩ drãjó rá ꞌbá ꞌdã ꞌbadrị̂ áni ku. Ígõ vúlêlé, wó lẽ mí idé ị́jọ́ ũnzí ãzí ị̃dị́ ku.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi cécé dị̃zã áni ụ̃nọ́kụ́ nî
\par }
{\PP \VS{12}Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ iꞌdó vâ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí imbálé ị̃dị́, “Ma dị̃zã ụ̃nọ́kụ́ drị́ gá rĩ. ꞌBá áma vú bĩlépi rĩ icó acị́lé ãngũ ịnị agá ku, ĩꞌdi dị̃zã ãngũ ídri drị̂ jilépi rĩ ịsụ́ rá.”


\par }{\PP \VS{13}ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ umvi kí ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ mî jọlé rĩ adru kí ị́jọ́ mgbã ku, míní ị́jọ́ mídrị́ rĩ kí vú nzejó cénĩ-cénĩ rú mi ꞌi rĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{14}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ádrĩ táni ị́jọ́ vú nze áma drị̃ gá cénĩ-cénĩ rú, ma ị́jọ́ mgbã jọ, ãꞌdusĩku ánị̃ ãngũ mání angájó ãzíla mání mụjó rĩ rá. Wó ĩnị̃ má angá íngõlé jõku ma mụ íngõlé yã rĩ gá ku.

\VS{15}Ĩmi ị́jọ́ lị ũndũwã ꞌbádrị̂ sĩ, wó má amụ́ ị́jọ́ lịlé ꞌbá ãzí drị̃ gá la ku.

\VS{16}Ádrĩ tá amụ́ ị́jọ́ lịlé, ị́jọ́ lịŋá mádrị́ rĩ tá adru kpị, ãꞌdusĩku má adru ị́jọ́ ꞌdĩ gá ꞌdâ áꞌdụ̂sĩ ku, má átẹ́pị áma tị ãpẽlépi rĩ ĩꞌdi má be ĩndĩ.

\VS{17}Ãzị́táŋá ĩmidrị́ gá rĩ lẽ ꞌbá sãdínĩ rú rĩ ꞌbã adru kí ꞌbá ị̃rị̃, ála dó sĩ ị́jọ́ ĩꞌbadrị́ gá rĩ ãꞌị̃ ị́jọ́ mgbã rú rá.

\VS{18}Ma ị́jọ́ vú nze áma drị̃ gá rá, ãzíla má Átẹ́pị áma tị ãpẽlépi rĩ ĩꞌdi sãdínĩ ị́jọ́ mádrị̂ ꞌbã vú nzelépi rĩ ꞌbã ãzí.”


\par }{\PP \VS{19}Zị kí ĩꞌdi ꞌi, “Mî átẹ́pị íngõlé?”

\par }{\PP Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩnị̃ ãma mâ átẹ́pị be ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá ku, ĩdrĩ tá ma ãꞌdi ꞌi yã rĩ nị̃ agá cé, ĩmi tá má átẹ́pị nị̃ cé.”


\par }{\PP \VS{20}Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí ĩꞌdiní drĩ ímbátáŋá imbá agá lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdĩ ãni rú ãngũ sĩ ãwãꞌdĩfô kí tãmbajó rĩ gá ꞌdãá. ꞌBá ãzí ãlu ĩꞌdi rụlépi la ꞌdáyụ, ãꞌdusĩku sáwã ĩꞌdidrị́ cãndí ịsụ́jó ãzíla drãjó rĩ ꞌbã drĩ cajó ku rĩ sĩ.


\par }{\SH Ĩmi icó mụlé ãngũ mâ sĩ mụjó rĩ gá ku
\par }
{\PP \VS{21}Yẹ́sụ̃ jọ vâ ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbaní ị̃dị́, “Ma mụ mụlé ꞌdâ rá, ĩmi icó mụlé ãngũ mâ mụjó rĩ gá ku, ĩmi mụ áma ndrụ̃lé tí, wó ĩmi ũdrã ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị̂ kí agá, útrũ ĩmi ku rú.”


\par }{\PP \VS{22}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ undré kí ru mịfị́ gá mịfị́ gá jọ kí, “Ĩꞌdi dó mụ ru ꞌdịlé cénĩ-cénĩ yã! Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ‘Ãngũ mâ mụjó rĩ gá ĩmi icó mụlé ku,’ ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní?”


\par }{\PP \VS{23}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̂ kí, wó má angá ꞌbụ̃ gá, ũri ĩmidrị̂ angá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ, wó ũri mádrị̂ angá ꞌbụ̃ gá.

\VS{24}Ájọ tá ĩminí rá, ĩmi mụ ũdrãlé ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị́ trũlé ku ꞌdĩ kí agá ĩdrĩ ị́jọ́ mání jọlé ma, ma ꞌi rĩ ãꞌị̃ ku rĩ gá.”


\par }{\PP \VS{25}Zị kí, “Mí ũrã, mi ãmgbã rĩ gá ãꞌdi ꞌi?”

\par }{\PP Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ánze tá áma vú ĩminí ma ãꞌdi ꞌi yã rĩ íꞌdóŋá gá ꞌdãá ꞌbo.

\VS{26}Má icó tá ị́jọ́ lịlé ĩmi drị̃ gá ãzíla ũnzĩkãnã ĩmi idélé wẽwẽ rú ꞌdĩ kí sĩ, kẹ̃jị́ la gá, ma lú ĩminí ị́jọ́ ꞌbá áma tị ãpẽlépi rĩ ꞌbã lũlé mání rĩ kí jọ. Ĩꞌdi ꞌbá ị́jọ́ mgbã idélépi rĩ ãzíla ma ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ ꞌbaní ị́jọ́ mâ arelé ĩꞌdi tị gá rĩ jọ.”


\par }{\PP \VS{27}ꞌBá ãzí kí agá ꞌdâ ị́jọ́ nị̃lépi Yẹ́sụ̃ la ị́jọ́ jọ agá ĩꞌbaní Átẹ́pị̃ ꞌbụ̃ gá rĩ drị̃ gá la ꞌdáyụ.


\par }{\PP \VS{28}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩdrĩ dó Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ipa ingalé ụrụgá mũsãláꞌbã sĩ gá rá, ĩmi dó nị̃ la, ma ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá rá. Ĩmi vâ nị̃ la ị́jọ́ ãzí mâ idélé áma drị̃ sĩ la ꞌdáyụ. Ma ị́jọ́ mâ Átẹ́pị ꞌbã sĩ áma imbájó rĩ kí vúŋá idé.

\VS{29}Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ma ị́jọ́ ĩꞌdiní ãyĩkõ fẽlépi rĩ idéjó rĩ sĩ, ꞌbá áma tị ãpẽlépi rĩ aꞌbe ma áꞌdụ̂sĩ ku, ĩꞌdi má be.”


\par }{\PP \VS{30}Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọlé ꞌbo, ꞌbá ũꞌbí ĩꞌdi arelépi rĩ ãꞌị̃ kí ĩꞌdi rá.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ kí Ịbụrahị́mụ̃ be
\par }
{\PP \VS{31}Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbaní, “Ĩdrĩ ímbátáŋá mádrị̂ kí ãꞌị̃ rá, ĩmi adru ꞌbá áma vú ũbĩlépi rĩ kí ãndá-ãndá ru.

\VS{32}Ĩmi dó ị́jọ́ mgbã rĩ nị̃ cé, ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ la dó ĩmi trũ rá.”


\par }{\PP \VS{33}ꞌBá ꞌdĩ umvi kí ị́jọ́ jọ kí, “Ãma drị̃lẹ́ Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ kí, ãma adru drĩ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌbá ãzí ꞌbã ãtíꞌbó ru ãluŋá la ku. Ị́jọ́ míní jọlé, ála mụ ãma trũlé rá ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní?”


\par }{\PP \VS{34}Yẹ́sụ̃ umvi Yãhụ́dị̃ ru tralépi ꞌdãá ꞌdĩ ꞌbaní pírí, “Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ꞌbá pírí mụlépi ị́jọ́ ũnzí idéŋâ trũ drị̃ gá rĩ kí adru ị́jọ́ ũnzí pálé gá cécé ãtíꞌbó ꞌbã adrujó ãmbógó ĩꞌdidrị̂ ꞌbã pálé gá rĩ áni.

\VS{35}Ãtíꞌbó adru lị́cọ́ ꞌdị́pị rú nĩ jã ꞌdâ la ku, wó ngọ́tị́ŋá tịlé lị́cọ́ agá ꞌdãá rĩ, ĩꞌdi lị́cọ́ ꞌdị́pị rú nĩ.

\VS{36}Ngọ́tị́ŋá Lị́cọ́ ꞌDị́pị rú rĩ drĩ ĩmi trũ nĩ, ĩꞌdi ĩmi trũ ãndá-ãndá ru.

\VS{37}Ánị̃ ĩmi ãfũ ũri Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ agá rĩ gá rá. Wó ĩmi gẹ̃rị̃ pírí ndrụ̃ lẽjó áma ꞌdịjó rá, ãꞌdusĩku ị́jọ́ mádrị̂ fi kí ĩmi agá ku.

\VS{38}Ma ĩminí ị́jọ́ má Átẹ́pị ꞌbã iꞌdalé mánî rĩ kí jọ, wó ĩmi ị́jọ́ ĩmĩ átẹ́pị
Sĩtánĩ ꞌbã sĩ ĩmi imbájó rĩ kí idé.”


\par }{\PP \VS{39}Jọ kí ĩꞌdiní, “Ãmã átẹ́pị ĩꞌdi Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi!” Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩdrĩ tá adru Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ũri kí la, ĩmi tá ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã idélé Ãdróŋá ní ãyĩkõ fẽjó rĩ kí vúŋá idé áyụ.

\VS{40}Wó kẹ̃jị́ la gá, ĩmi gẹ̃rị̃ pírí ndrụ̃ sĩ lẽjó áma ꞌdịjó rá, mâ ĩminí ị́jọ́ pịrị Ãdróŋá drị̂ lũjó rĩ sĩ. Ịbụrahị́mụ̃ idé ándrá ị́jọ́ ĩmĩ idélé ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ kí ku.

\VS{41}Wó ĩmi ị́jọ́ ĩmĩ átẹ́pị Sĩtánĩ ꞌbã idélé rĩ kí vúŋá idé.”

\par }{\PP Jọ kí, “Ãdróŋâ lú ãmã Átẹ́pị rú nĩ ãzíla ãma ũri mgbã ãfũlépi ĩꞌdi rụ́ rĩ kî.”


\par }{\PP \VS{42}Yẹ́sụ̃ umvi kí jọ, “Ãdróŋá ꞌbã ãmgbã rĩ drĩ tá adru ĩmĩ Átẹ́pị ꞌi, ĩmi tá áma lẽ rá, ãꞌdusĩku má angá Ãdróŋá rụ̂lé. Má amụ́ ꞌdõlé áma ũkpõ sĩ ku, wó ãpẽ áma tị nĩ.

\VS{43}Ị́jọ́ mání jọlé ĩminí rĩ, fi ĩmi drị̃ gá ku la, ĩmĩ lẽjó ị́jọ́ mání jọlé ĩminí rĩ ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ.

\VS{44}Ĩmi ũri ĩmĩ átẹ́pị Sĩtánĩ ãni la kí, ãzíla ĩmi ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí vúŋá idé. Ándrá iꞌdójó ꞌdã, ĩꞌdi ꞌbãngá ꞌbá ꞌbá ụꞌdị́lépi la, ãzíla ĩꞌdi ĩnzóꞌbá, ãꞌdusĩku ị́jọ́ mgbã ꞌbã adrujó ĩꞌdi agá yụ rĩ sĩ. Drĩ lẽ ĩnzõ alị́lé, ĩꞌdi jọ la tị ĩꞌdidrị́ gá ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã kí ĩꞌdi sịjó rá rĩ sĩ, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ĩnzóꞌbá, átẹ́pị ĩnzõ drị́ rĩ.

\VS{45}Ị́jọ́ pírí mání jọlé ĩminí rĩ kí ị́jọ́ mgbã rĩ kí, wó tí ĩmi ãꞌị̃ ma ku.

\VS{46}ꞌBá ãzí ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ icólépi iꞌdalépi la ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá, má idé ũnzí rá rĩ ãꞌdi ꞌi? Ị́jọ́ mání jọlé ĩminí rĩ kí ị́jọ́ mgbã la kí, wó ĩmi ãꞌị̃ dó ma ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?

\VS{47}ꞌBá Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ru rĩ, ĩꞌdi ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ are rá. Wó ĩmi adrujó Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ku rĩ sĩ, ĩgã ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ãꞌị̃lé úmgbé.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ jọ ꞌi Ịbụrahị́mụ̃ ní drị̃drị̃
\par }
{\PP \VS{48}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ru tralépi ꞌdãá ꞌdĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ ãmã jọlé mi ị́jọ́ ĩnzõ rú rĩ kí ãꞌị̃, cécé ꞌbá Sãmãríyã rú ãzị̂ kóru ꞌdĩ ꞌbã kí ãꞌị̃lé rĩ áni, ãzíla mi úríndí ũnzí trũ rĩ, ĩꞌdi ị́jọ́ ãndá la.”


\par }{\PP \VS{49}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ájọ ĩminí, úríndí ũnzí áma agá ꞌdáyụ. Áru má Átẹ́pị rũrũ, wó ĩgã ĩꞌdi rulé úmgbé, ĩmĩ áma ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ.

\VS{50}Ándrụ̃ ãrútáŋá mání cénĩ-cénĩ rú ku. Wó má Átẹ́pị Ãdróŋá lẽ úfẽ mání ãrútáŋá rá rĩ gá nĩ (ãzíla ĩꞌdi ꞌbá ị́jọ́ lịlépi mgbã rĩ ꞌi).

\VS{51}Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ꞌbá ị́jọ́ mâ jọlé rĩ kí arelépi ãzíla kí ãꞌị̃lépi rá rĩ, icó drãlé ku.”


\par }{\PP \VS{52}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ꞌdĩ arelé ꞌbo, jọ kí, “Ãma ãꞌị̃ dó rá mi úríndí ũnzí trũ. Ịbụrahị́mụ̃ ũdrã kí nãbịya abe ándrá ídu, wó íjọ ꞌbá drĩ ị́jọ́ mídrị́ gá rĩ ãꞌị̃ rá, icó drãlé ku íngoní-íngoní ru?

\VS{53}Ílẽ jọlé la mi ãma áyị́pị Ịbụrahị́mụ̃ ní drị̃drị̃ yã? Ũdrã kí ándrá nãbịya abe ídu. Ị́jọ́ míní jọlé ꞌdĩ áni ꞌdĩ sĩ, mí ũrã mi dó ãꞌdi ꞌi?”


\par }{\PP \VS{54}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ádrĩ tá ãrútáŋá fẽ agá mání cénĩ-cénĩ rú la, ĩꞌdi tá adru mání ífí kóru. Má Átẹ́pị Ãdróŋá fẽ mání ãrútáŋá nĩ. Ĩꞌdi Ãdróŋá ĩminí jọlé ĩꞌdi ĩmi ãni rĩ ꞌi.

\VS{55}Ĩdrĩ táni jọ la ĩꞌdi ĩmĩ Ãdróŋá tí, ĩnị̃ ĩꞌdi ku, wó ánị̃ ĩꞌdi cé. Ádrĩ tá jọ la ánị̃ ĩꞌdi ku, ma tá adru ĩnzóꞌbá ru cécé ĩmĩ áni. Wó ánị̃ ĩꞌdi rá ãzíla má ũbĩ ĩꞌdi ꞌbã ãzị́táŋá kí vú rá.

\VS{56}Ĩmĩ áyị́pị Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ándrá ásị́, sĩ lẽjó ụ́ꞌdụ́ mání amụ́jó rĩ ndrejó. Ndre ma rá ãzíla uꞌá dó ãyĩkõ sĩ.”


\par }{\PP \VS{57}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Mi drĩ ngọ́tị́ŋá, ími ílí ca drĩ vâ átã kãlị́ tõwú ku. Wó Ịbụrahị́mụ̃ drã ándrá ídu, índre ĩꞌdi íngoní ru?”

\VS{58}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, útị drĩ Ịbụrahị́mụ̃ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ku rú, má Ãdróŋá be cí ãzíla má Ãdróŋá ꞌi.”


\par }{\PP \VS{59}Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ꞌdĩ ꞌde ꞌbá ꞌdĩ kí agá ãzá-ãzá. Ụꞌdụ kí írã drị́ gá, tí sĩ lẽjó ĩꞌdi uꞌbéjó káyĩ rá, wó Yẹ́sụ̃ ãvĩ kí drĩdríŋĩ gá, lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdãá rĩ sĩ rá.




\par }\Chap{9}{\SH Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá tịlé mịfị́ kóru rĩ ꞌbã mịfị́
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ ꞌbã mụ agá ácị̃ trũ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe, ndre ágọ́bị́ ãzí tịlé mịfị́ kóru la.

\VS{2}ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ zị kí ĩꞌdi, “Rábị̃, ị́jọ́ ũnzí ãꞌdi drị́ gá rĩ fẽ ágọ́bị́ ꞌdĩ tịlé mịfị́ kóru la nĩ? Ị́jọ́ ũnzí ãndrẽ ꞌbã kí idélé átẹ́pị̃ be rĩ ꞌi yã, jõku ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ ꞌi?”


\par }{\PP \VS{3}Yẹ́sụ̃ umvi, “Ị́jọ́ ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã tịŋá mịfị́ kóru rĩ adru ị́jọ́ ũnzí ꞌbá ĩꞌdi tịlépi rĩ ꞌbadrị̂ sĩ jõku ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ sĩ la ku. Útị ĩꞌdi mịfị́ kóru íni la ꞌbá ꞌbã ndre kí rú sĩ ũkpõ Ãdróŋá drị̂ ãzị́ nga agá ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ꞌdâ benĩ.

\VS{4}Ãnga kí ãzị́ ꞌbá áma tị ãpẽlépi rĩ drị́ gá rĩ, ãngũ drĩ adru agá ule rú ị̃tụ́ sĩ ꞌdĩ. Ị́nị́ drĩ acá ꞌbo, ꞌbá ãzí ãzị́ ngalépi ị́nị́ sĩ la ꞌdáyụ.

\VS{5}Ma dị̃zã ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị́ gá rĩ ꞌi, ma drĩ adrujó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ cí rĩ sĩ.”
\FTNT{*}{{\FR 9:5 }{\FR{9:5
}}{\FT{Yẹ́sụ̃ ꞌbã ándrá
}}{\FQ{adrujó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá
}}{\FT{rĩ sĩ, ꞌbá ndre kí ũkpõ ĩꞌdidrị́ gá rĩ rá, ãma úꞌdîꞌda ũkpõ ĩꞌdidrị́ gá rĩ ndre Úríndí Ãlá rĩ agâ sĩ.
}}}


\par }{\PP \VS{6}Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọlé ꞌbo, wi sụ̃sụ́ vụ̃rụ́ sĩ ũdrí anzájó, trị dó sĩ ágọ́bị́ ꞌdã ꞌbã mịfị́ kí,

\VS{7}ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Ímụ ũdrí ími mịfị́ gá ꞌdĩ kí ũjĩlé ị̃yị́ Sĩlõwámũ
\FTNT{†}{{\FR 9:7 }{\FR{9:7
}}{\FQA{Sĩlõwámũ
}}{\FT{ꞌbã ífí tị la pẽjó.}}} gá rĩ sĩ.” Ágọ́bị́ ꞌdĩ mụ rá, ũjĩ ru mịfị́ kí rá, ĩꞌdi ãgõ agá ĩꞌdi dó dị̃ ãngũ ndre sĩ.


\par }{\PP \VS{8}ꞌBá ágọ́bị́ ꞌdã ꞌbã jĩránĩ rú ãzíla vâ ꞌbá jõ ĩꞌdi ndrelépi ãko aꞌị́ agá cé ꞌdĩ zị kí ru, “ꞌDĩ adru ágọ́bị́ jõ rilépi ãko aꞌị́lépi ꞌbá ꞌbadrị́ ꞌdâ rĩ ꞌi ku yã?”


\par }{\PP \VS{9}ꞌBá ãzí rĩ jọ kí, “ꞌDĩ bãsĩ ĩꞌdi ꞌi,” wó ãzí rĩ jọ kí, “Ají kí ru ají ajî.” Ágọ́bị̂ ꞌbã ãmgbã rĩ jọ ĩꞌbaní ĩꞌdi tị sĩ, “ꞌBâ bãsĩ ma ꞌi.”


\par }{\PP \VS{10}Zị kí ĩꞌdi, “Ími mịfị́ nzị̃ kí ru sĩ ãngũ ndrejó íngoní-íngoní ru?”


\par }{\PP \VS{11}Umvi ĩꞌbaní, “Ágọ́bị́ umvelé Yẹ́sụ̃ ꞌi rĩ anzá ũdrí, trị sĩ áma mịfị́ kî. Jọ mání, ‘Ímụ ị̃yị́ umvelé Sĩlówámũ ꞌi rĩ gá ũdrí ími mịfị́ gá rĩ kí ũjĩlé.’ Ámụ rá ãzíla má ũjĩ ũdrí áma mịfị́ gá rĩ kí rá mání sĩ ãngũ ndrejó ꞌdĩ!”


\par }{\PP \VS{12}Zị kí ĩꞌdi, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ íngõlé?” Umvi, “Ánị̃ ku.”


\par }{\SH ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ndrụ̃ kí ị́jọ́ ꞌbá mịfị́ kóru \newline  rĩ ꞌbã ãngũ ndrejó rá rĩ ꞌbã ị̃ndụ́
\par }
{\PP \VS{13-14}Ụ́ꞌdụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ándrá ũdrí anzájó sĩ ágọ́bị̂ ꞌbã mịfị́ trịjó ĩꞌdiní sĩ ãngũ ndrejó rĩ ĩꞌdi Sãbátũ sĩ. Âjí dó ágọ́bị́ tá mịfị́ kóru rĩ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí drị̃lẹ́ gá ꞌdõlé.

\VS{15}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ zị kí dó sĩ ĩꞌdi, “Ími mịfị́ adrí kí sĩ ãngũ ndrejó íngoní-íngoní ru?” Umvi ĩꞌbaní, “ꞌBá umvelé Yẹ́sụ̃ ꞌi rĩ anzá ũdrí, trị sĩ áma mịfị́ kî. Ma dó mụ ũjĩlé la ꞌbo, má iꞌdó dó ãngũ ndrelé.”


\par }{\PP \VS{16}ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ãzí jọ kí, “Ágọ́bị́ Yẹ́sụ̃ ꞌdĩ angá Ãdróŋá drị̂lé ku. Drĩ tá adru agá ꞌdĩ ꞌbã áni, icó tá ãzị́táŋá Sãbátũ drị̂ kí nũlé ku.”

\par }{\PP Wó ãzí rĩ jọ kí, “ꞌBá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ icó ícétáŋá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí idélé íngoní-íngoní ru?” Ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ awa kí ru ndú-ndú.


\par }{\PP \VS{17}Uja kí vâ ru ágọ́bị́ ꞌdĩ zịlé ị̃dị́, “Ị́jọ́ míní jọlé adrí ími mịfị́ kí nĩ rĩ drị̃ gá mi jọ la ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi?”

\par }{\PP Ágọ́bị́ umvi kí, “Ĩꞌdi nábị̃.”


\par }{\PP \VS{18}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú drị̃lẹ́ rú rĩ ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ándrá jọlé ágọ́bị́ ꞌdã ꞌbã ándrá mịfị́ kóru rĩ ku, kpere ĩꞌbã kí ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã ãndrẽ kí umve agá átẹ́pị̃ be.

\VS{19}Zị kí kí, “ꞌDĩ ĩmĩ ngọ́pị ꞌi yã? Útị ándrá ĩꞌdi mịfị́ kóru ãndá-ãndá ru yã? Drĩ adru ꞌdĩ ꞌbã áni, ĩꞌdi úꞌdîꞌda ãngũ ndre íngoní-íngoní ru?”


\par }{\PP \VS{20}ꞌBá ágọ́bị́ ꞌdã tịlépi rĩ umvi kí, “ꞌDĩ ãmã ngọ́pị ꞌi, ãndá útị ándrá ĩꞌdi mịfị́ kóru.

\VS{21}Wó ãnị̃ mịfị́ la adrí kí sĩ ãngũ ndrejó rá íngoní-íngoní yã rĩ gá ku, jõku ãꞌdi fẽ mịfị́ la ꞌbaní adríjó sĩ ãngũ ndrejó nĩ yã rĩ gá ku. Mba ꞌbo, icó dó ị́jọ́ jọlé ĩꞌdi ꞌbã tị sĩ rá, ĩzị ĩꞌdi ꞌbã mgbã rĩ ꞌi.”

\VS{22}Ãndrẽ kí átẹ́pị̃ be jọ kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí íni rá la, ụ̃rị̃ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ sĩ, ãꞌdusĩku ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ jọ kí ꞌbá ãzí drĩ jọ la Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi ála ĩꞌdi adró ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agâlé ãmvé rĩ sĩ.

\VS{23}ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ ãndrẽ kí átẹ́pị̃ be ĩꞌbã kí jọjó la, “Mba ꞌbo, ĩzị ĩꞌdi ꞌbã mgbã rĩ ꞌi,” rĩ.


\par }{\PP \VS{24}ꞌBá drị̃lẹ́ ru rĩ umve kí ágọ́bị̂ vúlé ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé, jọ kí, “Ísõ ũyõ Ãdróŋá rụ́ sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ vú nzejó! Ãnị̃ rá Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi la.”


\par }{\PP \VS{25}Ágọ́bị́ umvi ĩꞌbaní, “Ánị̃ mâ ngá ĩꞌdi ꞌbá ũnzí la yã jõku ꞌbá ũnzí ku la yã rĩ gá ku. Mâ nị̃lé rĩ ma ándrá mịfị́ kóru wó úꞌdîꞌda íni áma mịfị́ kí ídri, ma ãngũ ndre rá.”


\par }{\PP \VS{26}Zị kí ĩꞌdi, “Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé mgbã rĩ gá míní rĩ ãꞌdu sĩ fẽlépi la ími mịfị́ kí sĩ adríjó?”


\par }{\PP \VS{27}Umvi ĩꞌbaní, “Ánze tá ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ vú ꞌbo, wó ĩgã tá arelé la úmgbé. Ĩlẽ ánze ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã vú ị̃dị́ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ĩlẽ tí dó sĩ acálé ꞌbá ĩꞌdi vú bĩlépi rĩ kí rú yã?”


\par }{\PP \VS{28}Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã vúlé gá, ꞌbá ꞌdĩ uꞌdá kí ĩꞌdi, jọ kí ĩꞌdiní, “Mi ꞌbá ĩꞌdi vú bĩlépi la! Wó ãma ãmã ngá ꞌbá Mụ́sã vú bĩlépi rĩ kî.

\VS{29}Ãnị̃ rá Ãdróŋá jọ ándrá ị́jọ́ Mụ́sã rụ̂ sĩ, wó ágọ́bị́ ꞌdĩ ãnị̃ angá ãzíla ịsụ́ ũkpõ ĩꞌdi ãni ꞌdĩ kí íngõlé yã rĩ gá ku.”


\par }{\PP \VS{30}Ágọ́bị́ umvi ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ ĩminí jọlé ꞌdĩ kí mání ụ̃sụ̃táŋá ru! Ĩjọ ĩnị̃ ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá ku, wó nzị̃ áma mịfị́ kí rá!

\VS{31}Ị́jọ́ ãma nị̃lé rĩ Ãdróŋá are ꞌbá ũnzí rĩ kí tị ku. Ĩꞌdi rá la ꞌbá ĩꞌdi tị arelépi rá ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ kí idélépi rĩ kí tị are áyụ.

\VS{32}ꞌBá ãzí ándrá údu ị́jọ́ arelépi ꞌbá ãzí tịlé mịfị́ kóru rĩ ꞌbã mịfị́ la ru nzị̃ rá la ꞌdáyụ.

\VS{33}ꞌBá ꞌdĩ drĩ tá angá Ãdróŋá drị̂lé ku, icó tá ãko ãzí idélé ku.”


\par }{\PP \VS{34}Umvi kí ĩꞌdiní, “ꞌBá ími tịlépi rĩ kí ꞌbá ũnzí la ãzíla izó kí vâ mi ũnzĩkãnã agá. Mi dó sĩ ãꞌdi ꞌi icólépi ãma imbálépi rĩ?” Adró kí dó sĩ ĩꞌdi ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agâlé ãmvé.


\par }{\SH Mịfị́ ãkõ úríndí drị́ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{35}Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ru idélépi rĩ kí arelé ꞌbo, ịsụ́ ágọ́bị́ mịfị́ la ꞌbã sĩ adríjó rá ꞌdã ꞌi, zị ĩꞌdi, “Mí ãꞌị̃ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ rá yã?”


\par }{\PP \VS{36}Ágọ́bị́ umvi, “Ãmbógó, ílũ mání ĩꞌdi ãmgbã rĩ gá ãꞌdi ꞌi ma dó sĩ ĩꞌdi ãꞌị̃.”


\par }{\PP \VS{37}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “ꞌBá míní ndrelé ị́jọ́ jọlépi mí be ꞌdĩ bãsĩ ĩꞌdi ꞌi.”


\par }{\PP \VS{38}Ágọ́bị̂ tị̃ ãja vụ̃rụ́ Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá jọ, “Úpí, má ãꞌị̃ mi rá.”


\par }{\PP \VS{39}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Má amụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị́ gá ị́jọ́ lịlé, má amụ́ ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ mgbã rĩ nị̃lépi ku rĩ kí mịfị́ nzị̃lé fẽjó la ꞌbã nị̃ kí rú sĩ ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ cé. Wó ꞌbá ru ꞌbãlépi nị̃ kí ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ mgbã rĩ cé ꞌdĩ, ꞌbã nị̃ kí rú sĩ ku, ꞌbã adru kí sĩ cécé ꞌbá mịfị́ kóru rĩ áni jã ꞌdâ.”


\par }{\PP \VS{40}ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú ĩꞌdi abe ꞌdãá ĩndĩ rĩ ꞌbã ãzí kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé, zị kí ĩꞌdi, “Ị́jọ́ míní jọlé ꞌdĩ sĩ, mí ũrã dó sĩ ãma mịfị́ kóru yã?”


\par }{\PP \VS{41}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩdrĩ tá ĩmi lã ĩnị̃ drĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ mgbã rĩ ku wó ĩlẽ tá nị̃lé la cé, ĩmi tá adru ꞌbá mịfị́ kóru lẽlépi ãngũ ndrelépi rĩ áni. Ĩmi dó ĩmi ꞌbãjó ĩnzõ sĩ ĩnị̃ dó ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ mgbã rĩ cé rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ ꞌbá mịfị́ kóru ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị̂ ndrelépi ku rĩ áni, Ãdróŋá icó dó sĩ ĩmi trũlé ị́jọ́ ũnzĩ ĩmidrị̂ kí agá ku.”




\par }\Chap{10}{\SH Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi ꞌBá kãbĩlõ ĩꞌdidrị̂ kí ucélépi mgbã rĩ ꞌi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ ꞌbaní, “Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ꞌbá filépi jó kãbĩlõ ꞌbã kí sĩ kojó rĩ agâlé kẹ̃jị́tị gâ sĩ ku, wó filépi bụ́lụ́ gâlé sĩ rĩ, ĩꞌdi ụ̃gụ́ꞌbá.

\VS{2-3}Wó ꞌbá kãbĩlõ kí ucélépi rĩ ní, ãsĩkárĩ kẹ̃jị́tị tẽlépi rĩ la ĩꞌdiní kẹ̃jị́tị nzị̃ sĩ fijó kãbĩlõ ꞌba rụ̂lé. Kãbĩlõ nị̃ kí ꞌbá kí ucélépi rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ cé. Ĩꞌdi kí umve rụ́ sĩ ãlu-ãlu, ãzíla ĩꞌdi dó kí drị̃ ꞌde, trũ fũjó mụjó ị̃rẹ́bị́ gá ãmvêlé.

\VS{4}Drĩ dó kí iyá ĩꞌbadrị́ jó agá rĩ sĩ ãmvé ꞌbo, ĩꞌdi dó drị̃ ko mụlé ĩꞌba abe ị̃rẹ́bị́ gâlé, ãꞌdusĩku kãbĩlõ ꞌbã kí ĩꞌdi nị̃jó cé rĩ sĩ.

\VS{5}Kãbĩlõ icó kí ꞌdelé ꞌbá ĩꞌbã kí nị̃lé ku la vú gâ sĩ ku, ãzíla kí ĩꞌdi sĩ apá-apá ĩꞌbã kí ĩꞌdi nị̃jó ku rĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{6}Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ uꞌbélé uꞌbé-uꞌbé kãbĩlõ drị́ ꞌdĩ ꞌi ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ ꞌbaní, wó ị́jọ́ ꞌdĩ fi kí drị̃ gá ku.


\par }{\PP \VS{7}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ma bãsĩ cécé kẹ̃jị́tị kãbĩlõ ꞌbã kí sĩ fijó jó gá, ãzíla kí sĩ ãfũjó ãmvé mụjó ị̃rẹ́bị́ gá rĩ áni, ãꞌdusĩku ma ꞌbá kí ãꞌị̃ filé Ãdróŋá rụ̂lé ma ꞌi.

\VS{8}ꞌBá pírí ĩmĩ drị̃lẹ́ rú, amụ́lépi áma drị̃lẹ́ gá drị̃drị̃, ru ꞌbãlépi ꞌbá mgbã rú, ꞌdĩ kí pírí ụ̃gụꞌba, wó kãbĩlõ ãzí ãluŋá kí tị arelépi, sĩ ꞌdejó kí vú gâ sĩ la ꞌdáyụ.

\VS{9}Ma cécé kẹ̃jị́tị áni. ꞌBá pírí amụ́lépi má rụ̂ sĩ cécé kãbĩlõ ꞌbã kí fijó kẹ̃jị́tị gâ sĩ rĩ áni rĩ kí, Ãdróŋá la kí pa rá. Kí fi ãzíla kí fũ mụlé má rụ̂ sĩ, ma dó sĩ kí tãmba ãzíla ĩꞌbaní ãko ĩꞌbã kí nalé nãnã rĩ kí fẽ.

\VS{10}Ụ̃gụ́ꞌbá la lú amụ́ ãko ụ̃gụ̃lé, ꞌbá ꞌdịlé ãzíla ãko kí andilé. Wó má amụ́ ꞌbá ꞌbaní ídri ukólépi ku rĩ fẽlé, ꞌbã ịsụ́ kí rú sĩ ãko ĩꞌbã kí lẽlé ídri ĩꞌbadrị̂ kí agá rĩ kí benĩ.


\par }{\PP \VS{11}“Ma cécé ꞌbá kãbĩlõ ucélépi mgbã rĩ áni. Má aꞌbe áma ídri ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rá rĩ kí ị́jọ́ sĩ cécé ꞌbá kãbĩlõ ucélépi mgbã rĩ la ru ídri aꞌbejó kãbĩlõ kí ị́jọ́ sĩ rĩ áni.

\VS{12}ꞌBá iyólé kãbĩlõ kí ucélépi séndẽ sĩ kí ꞌdụlépi ĩꞌdi ꞌbã ãko rú ku rĩ, drĩ ụ̃bọ̃gụ̃ ndre amụ́ agá kãbĩlõ ꞌbã rụ́ ꞌdõlé kí ucíjó, ĩꞌdi ru ce ụ́ngụ́lẹ́ gá, ĩꞌdi dó sĩ kãbĩlõ kí aꞌbe áꞌdụ̂sĩ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ụ̃bọ̃gụ̃ la ãlu la pẽ cilé, ĩꞌdi dó sĩ ãzí rĩ kí iré kpékpé.

\VS{13}ꞌBá iyólé séndẽ sĩ rĩ la mvu apálé ụ̃bọ̃gụ̃ sĩ rá la, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã adrujó kãbĩlõ kí ꞌbã ꞌbá kí ucélépi mgbã rĩ ꞌi ku rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{14}“Ma cécé ꞌbá kãbĩlõ ucélépi mgbã rĩ áni. Ánị̃ ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rá rĩ kí cé cécé ꞌbá kãbĩlõ ucélépi mgbã rĩ ꞌbã kãbĩlõ ĩꞌdidrị̂ kí nị̃jó cé rĩ áni. ꞌBá mádrị̂ nị̃ kí vâ ma cé.

\VS{15}Ị́jọ́ ꞌdĩ ĩꞌdi cécé má Átẹ́pị ꞌbã áma nị̃jó cé, mâ vâ ĩꞌdi nị̃jó cé rĩ áni, ãzíla má aꞌbe áma ídri ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rá rĩ kí ị́jọ́ sĩ.

\VS{16}Mâ kãbĩlõ ãzí má ãni rú adrulépi kãbĩlõ ꞌbã jó ꞌdĩ agá ku la kí cí. Lẽ má ají kí jó ꞌdĩ agá ꞌdõlé, drĩ kí áma ụ́ꞌdụ́kọ́ are rá rĩ gá. Kí dó sĩ acá kãbĩlõ ãlu ꞌbá ãlu ꞌbã ucélé nĩ la rú.


\par }{\PP \VS{17}“Má Átẹ́pị lẽ ma rá, ãꞌdusĩku mâ ãꞌị̃jó áma ídri aꞌbejó drãjó, ma vâ sĩ amụ́ ĩꞌdi ịsụ́lé vúlé ị̃dị́ rá rĩ sĩ.

\VS{18}ꞌBá ãzí ãluŋá la icó ídri mádrị́ rĩ ꞌdụlé áma drị́ gá rĩ sĩ ku. Áma ꞌdịjó rĩ má ị́jọ́ la lẽ ma ꞌi. Ĩꞌdi ị́jọ́ má ãni mání áma fẽjó drãjó rá, ãzíla ĩꞌdi vâ ị́jọ́ má ãni mání angájó ídri rú ị̃dị́, ãꞌdusĩku ꞌdĩ ãzị́táŋá má Átẹ́pị ꞌbã lẽlé má idé ĩꞌdi rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{19}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ꞌdĩ arelé ꞌbo, awa kí ru ndú-ndú.

\VS{20}ꞌBá ũꞌbí kí drĩdríŋĩ gá rĩ jọ kî, “Ĩꞌdi úríndí ũnzí trũ! Ĩꞌdi aza-azâ! Ĩmi ị́jọ́ ĩꞌdi tị gá rĩ are sĩ ãꞌdu idéjó?”


\par }{\PP \VS{21}Wó ꞌbá ãzí rĩ jọ kí, “ꞌBá úríndí ũnzí trũ rĩ icó ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ ꞌbã áni ku! ꞌBá úríndí ũnzí trũ rĩ icó ꞌbá mịfị́ kóru rĩ fẽlé ãngũ ndrelé ị̃dị́ ku.”


\par }{\SH Yãhụ́dị̃ ꞌbã kí Yẹ́sụ̃ ꞌi Ãdróŋá Ngọ́pị rĩ gãjó úmgbé rĩ
\par }
{\PP \VS{22}Áyi ãngũ ꞌbã ịgbẹjó sí áni rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ mụ ụ̃mụ̃ Yãhụ́dị̃ ꞌbã kí sĩ jó Ãdróŋá drị̂ ꞌbãjó ãlá ru rĩ ị̃nzị̃lé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé.

\VS{23}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yẹ́sụ̃ ri acị́lé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã pãráta umvelé Pãráta Sũlũmánĩ drị̂ ꞌi rĩ gá ꞌdãá.

\VS{24}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ atrá kí ru ĩꞌdi andre gá, zị kí ĩꞌdi, “Mi mụ ãma aꞌbelé ị́jọ́ ꞌdĩ nị̃ŋâ kóru kpere ụ́ꞌdụ́ sị́? Ílũ ãmaní ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌi: mi Kúrísĩtõ ꞌi yã?”


\par }{\PP \VS{25}Yẹ́sụ̃ umvi kí, “Álũ ĩminí ma ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá ꞌbo, wó ĩmi ãꞌị̃ ma ku. Tálí mání ngalé ũkpõ má Átẹ́pị drị́ gá rĩ sĩ rĩ kí ĩminí iꞌda la ma ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá nĩ.

\VS{26}Wó ĩmĩ adrujó kãbĩlõ má ãni la ku rĩ sĩ, ĩmi ãꞌị̃ ị́jọ́ mádrị̂ kí ku.

\VS{27}Kãbĩlõ mádrị̂ nị̃ kí áma ụ́ꞌdụ́kọ́ cé, ánị̃ vâ kí cé, ãzíla kí ꞌde áma vú gâ sĩ.

\VS{28}Ma ĩꞌbaní ídri ukólépi ku rĩ fẽ, ãzíla icó kí drãlé ku. ꞌBá ãzí icó kí palé áma drị́ gá ꞌdâ ku.

\VS{29}Má Átẹ́pị ũkpõ ꞌdị́pị ãko pírí kí ndẽlépi rá rĩ fẽ mání kí nĩ. ꞌBá ãzí icó dó sĩ kí palé áma drị́ gá ꞌdâ ku.

\VS{30}Ãma má Átẹ́pị be ꞌbá ãlu rĩ kî.”


\par }{\PP \VS{31}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ aꞌdụ́ kí írã ị̃dị́, tí sĩ Yẹ́sụ̃ uꞌbéjó káyĩ.

\VS{32}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Tálí mání idélé ãmbógó wẽwẽ rú ĩmi drị̃lẹ́ gá má átẹ́pị ꞌbã fẽlé mání idélé ꞌdĩ kí sĩ, ĩminí sĩ lẽjó áma uꞌbéjó írã sĩ rĩ dó íngõ ꞌi?”


\par }{\PP \VS{33}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ umvi kí ĩꞌdiní, “Ãlẽ ími uꞌbélé írã sĩ ị́jọ́ míní idélé ũniyambamba ꞌdĩ kí ãzí sĩ ku, ãlẽ ími uꞌbélé, ãꞌdusĩku ílẽ ími ꞌbãlé Ãdróŋá ru, wó íni ꞌdĩ mi mî ngá ꞌbá, ꞌdĩ bãsĩ ị́jọ́ ũnzíkãnã míní idélé rĩ.”

\VS{34}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ jọ íni, ‘Ĩmi ãdroŋa.’
\XREF{✡}{{\XO 10:34 }{\XO{10:34
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 82:6}}}

\VS{35}Ãnị̃ cé ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã ru ujalépi ku jã ꞌdâ rĩ, ãzíla umve ꞌbá ꞌdã kí ãdroŋa, ꞌdĩ kí ꞌbá ĩꞌdi sĩ ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ ị̃drị̃jó kí tị gá rĩ sĩ kî.

\VS{36}Ĩmi dó ị́jọ́ jọ má rụ́ má idé ꞌbã ị́jọ́ ũnzíkãnã la mání jọjó la ma Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi rĩ gá ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ, má Átẹ́pị itú ma bábá ãzị́ ꞌdĩ nî. Ãpẽ áma tị ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdõlé nĩ.

\VS{37}Ádrĩ tá tálí má átẹ́pị ꞌbã lũlé mání rĩ kí idé ku, ĩmi icó tá áma ãꞌị̃lé ku.

\VS{38}Wó ádrĩ ị́jọ́ má Átẹ́pị ꞌbã idélé rĩ kí idé, ĩdrĩ táni áma ãꞌị̃ agá ku, ĩmi ãꞌị̃ dó tálí mání idélé ꞌdĩ kí áyụ, ĩmi dó sĩ nị̃ la rá má Átẹ́pị ĩꞌdi áma agá, ma mâ Átẹ́pị agá.”


\par }{\PP \VS{39}Lẽ kí tị Yẹ́sụ̃ rụlé ị̃dị́, wó nze ru kí drị́ gá ꞌdâ rá.


\par }{\PP \VS{40}Yẹ́sụ̃ gõ vúlé, za ị̃yị́ Yõrĩdánĩ agâ sĩ mụlé ãngũ Yõhánã ꞌbã sĩ ándrá bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó drị̃drị̃ ꞌdã gâlé uꞌálé sáwã were sĩ.

\VS{41}ꞌBá ũꞌbí amụ́ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé jọ kí, “Yõhánã idé ándrá ꞌbãngá tálí ku, wó ị́jọ́ pírí Yõhánã ꞌbã jọlé ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã drị̃ gá rĩ kí ꞌbãngá ị́jọ́ mgbã la.”

\VS{42}Ãzíla ꞌbá ũꞌbí amụ́lépi ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé rĩ ãꞌị̃ kí Yẹ́sụ̃ rá.




\par }\Chap{11}{\SH Drã Lázãrõ drị̂
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌBá ãzí ãlu umvelé Lázãrõ ꞌi uꞌálépi Bẽtánĩ gá rĩ ĩꞌdi ãyánĩ rú. Bẽtánĩ ꞌdĩ táwụ̃nị̃ ámvọ́pị̃ Mãríyámũ ꞌbã kí uꞌájó Mãrị́tã be rĩ.

\VS{2}Mãríyámũ Lázãrõ ꞌbã ámvọ́pị rú ꞌdĩ ándrá ãdu ãjị́ trũ ngụ̃lépi vĩrĩ ũsũlépi Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ãzíla pá la lilépi drị̃ꞌbị́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ rĩ.
\FTNT{*}{{\FR 11:2 }{\FR{11:2
}}{\FT{Ị́jọ́ Lázãrõ ꞌbã ámvọ́pị ãdu ãjị́ trũ ngụ̃lépi vĩrĩ ũsũjó Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ãzíla pá la lijó ĩꞌdi ꞌbã drị̃ꞌbị́ sĩ rĩ la mụ ru idélé cápĩtã mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ gá drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ.
}}}

\VS{3}Lázãrõ ꞌbã ámvọ́pịka ꞌdĩ fẽ kí ụ́ꞌdụ́kọ́ Yẹ́sụ̃ ní jọ kí, “Úpí, mî wọ̃rị́ míní lẽlé ambamba rĩ ĩꞌdi ãyánĩ rú.”


\par }{\PP \VS{4}Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, jọ, “Ãyánĩ ꞌdĩ icó drã fẽlé ku, ãyánĩ ꞌdã la ũkpõ Ãdróŋá drị́ gá rĩ icé ãzíla Ãdróŋá Ngọ́pị la vâ sĩ rụ́kụma ịsụ́ ũkpõ ꞌdĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{5}Yẹ́sụ̃ lẽ Mãrị́tã kí ámvọ́pị̃ be ãzíla ádrị́pị̃ Lázãrõ trũ.

\VS{6}Wó ĩꞌdiní ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ ịsụ́ agá Lázãrõ ĩꞌdi ãyánĩ rú rĩ gá ꞌbo, uꞌá ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ uꞌájó ꞌdã gâlé ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ ị̃dị́.

\VS{7}Jọ dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbaní, “Lẽ ãgõ kí vúlé Yụ̃dị́yã gâlé.”


\par }{\PP \VS{8}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Rábị̃, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdã lẽ kí ándrá ími uꞌbélé káyĩ, ílẽ gõlé vúlê lé ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”


\par }{\PP \VS{9}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ụ́ꞌdụ́ ãlu agá sáwã kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ku yã? ꞌBá drĩ acị́ ị̃tụ́ sĩ icó ru pá sị̃lé ku, ãꞌdusĩku ị̃tụ́ sĩ ụ̃nọ́kụ́ la adru dị̃zã rú.

\VS{10}Wó ꞌbá drĩ kí acị́ ị́nị́ sĩ, kí ru pá ụ̃sị̃ rá, ãꞌdusĩku ị́nị́ sĩ ãngũ la adru dị̃zã kóru.”

\VS{11}Yẹ́sụ̃ mụ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá, jọ ĩꞌbaní, “Ãmã wọ̃rị́ Lázãrõ ꞌbe ụ́ꞌdụ́ ꞌbo, wó ma mụ ĩꞌdi ingalé ụ́ꞌdụ́ gâlé rá.”


\par }{\PP \VS{12}ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ umvi kí ĩꞌdiní, “Úpí, ĩꞌdi jõ ụ́ꞌdụ́ ko yã áni, ĩꞌdi angá múké rá.”

\VS{13}Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé mgbã rĩ ífí la Lázãrõ drã rá, ꞌbá ũrã kí ꞌbãngá ĩꞌdi ị́jọ́ jọ ụ́ꞌdụ́ koŋá mgbã rĩ drị̃ gá.


\par }{\PP \VS{14}Yẹ́sụ̃ jọ dó ĩꞌbaní tọndọlọ, “Lázãrõ drã ꞌbo.

\VS{15}Má uꞌá ãyĩkõ sĩ mání adrujó yụ sáwã ĩꞌdi ꞌbã drãjó rĩ sĩ, ĩmi dó sĩ áma ãꞌị̃, ãmụ kí dó ĩꞌdi rụ̂lé.”


\par }{\PP \VS{16}Tómãsĩ Dị̃dị́mã
\FTNT{†}{{\FR 11:16 }{\FR{11:16
}}{\FQ{Dị̃dị́mã
}}{\FT{ꞌbã ífí ꞌbá ãwụ̃lé ị̃rị̃ rĩ ꞌi.
}}} ꞌi rĩ jọ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbã ị́mbị́ ãzí ꞌdĩ ꞌbaní, “Ãma amụ́ kí mụlé ímbápị trũ, ãma dó sĩ mụ ũdrãlé ĩꞌdi trũ.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ũŋmĩ Lázãrõ ꞌbã ámvọ́pịka kí ásị́
\par }
{\PP \VS{17}Yẹ́sụ̃ la mụ calé Bẽtánĩ gá ꞌbo, ịsụ́ îsị̃ Lázãrõ ca dó ꞌbụ́ gâlé ụ́ꞌdụ́ sụ ꞌbo.

\VS{18}Bẽtánĩ ĩꞌdi ãni rú máyị̃lị̃ ị̃rị̃ angájó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé.

\VS{19}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ũꞌbí la amụ́ kí angájó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé amụ́lé Mãrị́tã kí ásị́ ũŋmĩlé Mãríyámũ be ádrị́pị ꞌbã drãjó rĩ sĩ.

\VS{20}Mãrị́tã la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé Yẹ́sụ̃ la amụ́ ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé ꞌdĩ ꞌbo, ko drị̃ mụlé ĩꞌdi tẽlé sĩ ĩꞌdi aꞌị́jó, wó Mãríyámũ ace jó agá ꞌdãá ũgũgõ.

\VS{21}Mãrị́tã jọ Yẹ́sụ̃ ní, “Úpí, ídrĩ ándrá adru agá ꞌdâ cí la, má ádrị́pị drã ándrá ku.

\VS{22}Wó úꞌdîꞌda íni ánị̃ rá ị́jọ́ míní aꞌị́lé Ãdróŋá drị̂lé íngõ rĩ ĩꞌdi fẽ la rá.”

\VS{23}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mí ádrị́pị la mụ angálé ídri rú.”


\par }{\PP \VS{24}Mãrị́tã umvi ĩꞌdiní, “Ụ́ꞌdụ́ drụ́zị́ ãsị̃jó ꞌbá pírí drãlépi rá rĩ ꞌbã kí angájó ídri rú ꞌdã sĩ, má ádrị́pị la angá ídri rú ĩꞌba abe rá.”


\par }{\PP \VS{25}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ma ꞌbá drãlépi rá rĩ kí inga ĩꞌbaní ídri fẽjó ma ꞌi. ꞌBá áma ãꞌị̃lépi rá drĩ táni drã rá tí, ĩꞌdi uꞌá ídri rú.

\VS{26}ꞌBá uꞌálépi ídri rú úríndí ĩꞌdidrị̂ agá ĩꞌdi ꞌbã áma ãꞌị̃jó rĩ sĩ rĩ, úríndí ĩꞌdidrị́ gá rĩ icó drãlé ku. Mí ãꞌị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ rá yã?”


\par }{\PP \VS{27}Umvi, “Má ãꞌị̃ rá, Úpí, mi Kúrísĩtõ Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi. ꞌBá ꞌbã kí ásị́ ꞌbãjó ĩꞌdi amụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdõlé rĩ.”


\par }{\PP \VS{28}ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá, Mãrị́tã la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ jọlé ꞌbo, gõ vúlé mụlé ámvọ́pị̃ Mãríyámũ umvelé bụ́lụ́ gá. Jọ ĩꞌdiní, “Ímbápị ĩꞌdi ꞌdõ, lẽ ími ndrelé.”

\VS{29}Mãríyámũ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, afụ ru ãfũlé ãmvêlé mụlé drị̃ fụlé Yẹ́sụ̃ be.


\par }{\PP \VS{30}Ịsụ́ ꞌdĩ sĩ Yẹ́sụ̃ afí drĩ tọ̃rọ́mẹ́ agá ꞌdõlé ku, wó ĩꞌdi drĩ ãngũ tá ĩꞌbaní drĩ ru ịsụ́jó Mãrị́tã be ꞌdã gâlé.

\VS{31}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ũꞌbí amụ́lépi Mãríyámũ ásị́ ũŋmĩlépi rĩ kí mụ ndrelé la angá kpí gbõrú fũlé ãmvêlé, ꞌde kí vú la gâ sĩ. Ũrã kí ĩꞌdi mụ ị̃nádrị̃ gâlé awálé íni.


\par }{\PP \VS{32}Mãríyámũ la mụ calé ãngũ Yẹ́sụ̃ ꞌbã adrujó rĩ gá, ĩꞌdi mụ ĩꞌdi ndrelé ꞌbo, ꞌbe ru pálé la gá jọ, “Úpí, ídrĩ ándrá adru agá ꞌdãá cí la, má ádrị́pị icó ándrá drãlé ku.”


\par }{\PP \VS{33}Yẹ́sụ̃ la mụ ndrelé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú amụ́lépi awá trũ ĩꞌdi abe ꞌdĩ kî trũ ꞌbo, ị́jọ́ ꞌdĩ aló ásị́ la ãzákírílí ru uꞌá dó cãndí sĩ.

\VS{34}Zị kí, “Îsị̃ ãvũ la íngõlé?” Umvi kí, “Úpí, mí amụ́ ndrelé la.”

\VS{35}Yẹ́sụ̃ ꞌbe vâ ru áwáŋá gá.

\VS{36}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdã jọ kí, “Ĩndre drĩ lẽ Lázãrõ íngõpí yã rĩ!”


\par }{\PP \VS{37}ꞌBá ãzí rĩ jọ kí, “Adrí ándrá vâ la ágọ́bị́ mịfị́ kóru rĩ rá yã, icó tátí Lázãrõ atrịlé drã agá ku yã?”


\par }{\SH Lázãrõ ꞌbã adríjó ídri rĩ
\par }
{\PP \VS{38}Yẹ́sụ̃ ꞌbã ásị́ drĩ azá agá azâ ꞌdãá, mụ ị̃nádrị̃ gâlé, ꞌbụ́ ꞌdã galé írã agá la. Úgũ írã sĩ tị la ụ̃pị̃jó cí.

\VS{39}Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ꞌdã ꞌbã gũ kí írã ꞌdã rá. Wó Mãrị́tã ágọ́bị́ drãlépi rĩ ꞌbã ámvọ́pị jọ, “Úpí, ínị̃ rá Lázãrõ ko dó ꞌbụ́ gâlé ụ́ꞌdụ́ sụ ꞌbo, ĩŋmã la dó mụ ngụ̃lé ambamba.”


\par }{\PP \VS{40}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ájọ tá míní ídrĩ ị́jọ́ mâ jọlé ꞌdĩ ãꞌị̃ rá, mi ũkpõ Ãdróŋá drị́ rĩ ndre rá la ku yã?”

\VS{41}Kí dó mụ írã gũlé bụ́lụ́ gá ꞌbo, Yẹ́sụ̃ ndre ãngũ ꞌbụ́ agâlé, jọ, “Má Átẹ́pị, míní ãwãꞌdĩfô, míní áma ãꞌị̃táŋá arelé rá rĩ sĩ.

\VS{42}Ánị̃ mi ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ mâ zịtáŋá are rá rĩ gá rá. Wó ájọ dó ꞌdĩ íni la ꞌbá ꞌdĩ kí ị́jọ́ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, kí dó ãꞌị̃ la mí ãpẽ áma tị mi ꞌi rĩ gá rá.”


\par }{\PP \VS{43}Yẹ́sụ̃ la mụ Ãdróŋá ãꞌị̃ŋá delé ꞌbo, umve Lázãrõ ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ re, “Lázãrõ, mí ãfũ ãmvé.”

\VS{44}ꞌBá tá drãlépi rá ꞌdĩ ãfũ ãmvé, drị́ la kí pá abe úmbé kí bõngó ãvũ ị̃sị̃jó rĩ drị̂ kí sĩ, bõngó ãzí rĩ aku mẹ́lẹ́tị la cí. Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ũtrũ bõngó ãvũ drị́ ụrụꞌbá la gá ꞌdĩ kí, ĩmi aꞌbe ꞌbã mụ.”


\par }{\SH Ị́jọ́ itújó lẽjó Yẹ́sụ̃ ꞌdịjó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:1-5; Mãrákõ 14:1-2; Lụ́kã 22:1-2)

\par }{\PP \VS{45}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ũꞌbí amụ́lépi Mãríyámũ rụ́ áwáŋá gá ꞌdĩ ndre kí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé Lázãrõ adríjó ꞌdĩ kí, ãꞌị̃ kí ĩꞌdi rá.

\VS{46}ꞌBá ãzí rĩ nzu kí ru mụlé ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbaní ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ꞌdĩ kí ũlũlé.

\VS{47}Ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ abe, umve kí ru rilé ngúlú ru ị́jọ́ itújó, zị kí ru, “Ãma kí dó ãꞌdu idé? Ágọ́bị́ ꞌdĩ la tálí wẽwẽ rú kí idé ꞌdĩ ꞌbá!

\VS{48}Ãdrĩ kí ĩꞌdi aꞌbe mụjó drị̃ gá ị́jọ́ ĩꞌdi ãni ꞌdĩ kî trũ, drị̃ la ụtrị́ŋâ kóru, ꞌbá pírí kí ĩꞌdi ãꞌị̃ áyụ, ãzíla ũpi ꞌbá Rụ́mị̃ drị́ gá ꞌdĩ kí amụ́ jó ãma ãni Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ andilé rá ãzíla sụ́rụ́ ãmadrị̂ abe.”


\par }{\PP \VS{49}Kãyị́fã ĩꞌdi ꞌbá tá ru tralépi ꞌdã ꞌbã ãzí, ĩꞌdi vâ ílí ꞌdã sĩ átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌi, jọ, “ꞌBá ꞌdĩ, ĩmi drị̃kã kóru! 
\VS{50}Ĩnị̃ drĩ vâ ku yã, ĩꞌdi múké la ꞌbá ãlu ní drãjó ꞌbá kí kẹ̃jị́ gá ndẽ sụ́rụ́ ãmadrị̂ ní ị̃lị̃kị̃jó pírí rĩ rá?”

\VS{51}Kãyị́fã jọ ị́jọ́ ꞌdĩ ĩꞌdi drị̃ sĩ ku, wó rá la ĩꞌdi ꞌbã adrujó átáló ãmbógó ãndânĩ ílí ꞌdã drị́ gá rĩ ꞌi rĩ sĩ. Ĩꞌdi ị́jọ́ drị̃lẹ́ gâlé mụlépi ru idélépi Yẹ́sụ̃ ꞌbã sĩ mụjó drãjó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí kẹ̃jị́ gá rĩ jọ agá.

\VS{52}Adru ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdã ꞌbaní áꞌdụ̂sĩ ku, wó ꞌbá Ãdróŋá ãni ru irélépi ãngũ drị̃ gá ꞌdâ ꞌdĩ kí atrájó ãngũ ãlu gá ꞌbá ãlu rú.


\par }{\PP \VS{53}Iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ drị̃lẹ́ gâlé ru, drị̃lẹ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị̂ ri kí ị́jọ́ itúlé sĩ Yẹ́sụ̃ ꞌdịjó.


\par }{\PP \VS{54}Ị́jọ́ itúlé Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ aꞌbe acị́ŋá tọndọlọ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí drĩdríŋĩ gá Yụ̃dị́yã gá rĩ rá. Ko dó drị̃ mụlé táwụ̃nị̃ Ịfụrayị́mụ̃ gá ꞌdĩ ãni rú ãngũ kõtórõ rú rĩ gá, ãzíla ri kí dó uꞌálé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{55}Ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ acá dó ãni rú. ꞌBá ũꞌbí ãfũ kí dó ĩꞌbadrị́ tọ̃rọ́mẹ́ gâlé amụ́jó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâ sĩ ru itújó ídu rú ãlá ru bábá ụ̃mụ̃ ꞌdã nî.

\VS{56}ꞌBá ri kí Yẹ́sụ̃ ndrụ̃lé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdãá, zị kí ru kí drĩdríŋĩ gá, “Ĩmi ũrã ãmgbã rĩ gá íngoní? Ãndá-ãndá ru ĩꞌdi íni gá amụ́ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ gá ꞌdõlé rá yã?”

\VS{57}Ãtalo ãmbogo rĩ kí ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ abe, fẽ kí ãzị́táŋá ꞌbá ꞌbaní, ꞌbá ãzí drĩ Yẹ́sụ̃ ndre rá jõku nị̃ ãngũ la cé, ꞌbã lũ ĩꞌbaní kí dó sĩ ĩꞌdi rụ.




\par }\Chap{12}{\SH Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ãdu ũsũjó Bẽtánĩ gá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:6-13; Mãrákõ 14:3-9)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ace ụ́ꞌdụ́ ázíyá ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ ní acájó, Yẹ́sụ̃ gõ kí vúlé Lázãrõ ándrá ĩꞌdi ꞌbã ingalé ídri rú ị̃dị́ rĩ drị́ko gá, ꞌdĩ Bẽtánĩ gá.

\VS{2}Lị́cọ́ ꞌdĩ agá ꞌdâ aꞌdí kí Yẹ́sụ̃ ní íná nalé. Mãrị́tã fẽ ĩꞌbaní íná méjã tị gâlé nĩ. Ádrị́pị̃ Lázãrõ ĩꞌdi ꞌbá rilépi íná tị gá Yẹ́sụ̃ abe ꞌdã kí agá ꞌdâ ĩndĩ.

\VS{3}Mãríyámũ aꞌdụ́ ãdu
\FTNT{*}{{\FR 12:3 }{\FR{12:3
}}{\FQ{Aꞌdụ́ ãdu
}}{\FT{umvelé nárãdị̃ rĩ nụ́sụ̃ lítã.
}}} ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ ãjẹ̃ nalépi ãmbógó la, ũsũ ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ pá gá ãzíla li ãdu kí ĩꞌdi ꞌbã drị̃ꞌbị́ sĩ. Ãdu ꞌdã ꞌbã ngụ̃ŋá vĩrĩ rĩ ꞌdụ jó ꞌa ĩꞌbã kí rijó ꞌdã pírí. 

\par }{\PP \VS{4}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí ꞌbã ãzí ãlu umvelé Yụ́dãsị̃ Ị̃sị̃kãrị́yọ́tị̃ ꞌi rĩ ĩꞌba abe ꞌdãá ĩndĩ, wó ĩꞌdi vâ ꞌbá mụlépi Yẹ́sụ̃ ꞌbã mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ ꞌi. Jọ,

\VS{5}“Ãdu ngụ̃lépi vĩrĩ ꞌdĩ úzị́ tá ĩꞌdi ãjẹ̃ ĩyõ
\FTNT{†}{{\FR 12:5 }{\FR{12:5
}}{\FQ{Ãjẹ̃ ĩyõ
}}{\FT{ꞌdĩ ĩꞌdi dị̃nárị̃ túrú na sáwã Yẹ́sụ̃ drị́ ꞌdã sĩ ũyá ꞌbá ãlũ ãni ílí ãlu pírí rĩ ꞌi.
}}} sĩ, séndẽ la fẽjó ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbaní ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

\VS{6}Yụ́dãsị̃ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la adru ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí ꞌbã ãzá la fijó ĩꞌdi ásị́ gá rĩ sĩ ku, wó rá la ĩꞌdi ꞌbã adrujó ꞌbá ụ̃gụ́ꞌbá ru la rĩ sĩ. Ĩꞌdi jõ séndẽ ãfẽlé Yẹ́sụ̃ ꞌbaní ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe rĩ kí tãmba nĩ, wó ri jõ séndẽ ãzí rĩ kí ayúlé ị́jọ́ ĩꞌdi ãni la kí agá ụ̃gụ̃ rú.


\par }{\PP \VS{7}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ĩmi aꞌbe ꞌdĩ cã! Mba ãdu ngụ̃lépi vĩrĩ ãjẹ̃ nalépi ãmbógó ꞌdĩ tã cí la, sĩ ụ́ꞌdụ́ drụ́zị́ áma ị̃sị̃jó rĩ tẽjó.

\VS{8}Ĩmi ri uꞌálé ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí abe kí ãzã kojó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ jã ꞌdâ, wó má icó uꞌálé ĩmi abe ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ jã ꞌdâ la ku.”


\par }{\SH ꞌBá Yãhụ́dị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbã kí lẽjó Lázãrõ ꞌdịjó rĩ
\par }
{\PP \VS{9}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ũꞌbí amụ́lépi ꞌdĩ, kí mụ arelé la Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Bẽtánĩ gá ꞌdãá cí. Amụ́ kí lú Yẹ́sụ̃ ndrelé la ku, wó amụ́ kí vâ Lázãrõ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ingalé ídri rú ị̃dị́ rĩ ndre trũ.

\VS{10}Ãtalo ãmbogo rĩ itú kí ị́jọ́ lẽjó Lázãrõ ꞌdịjó ĩndĩ,

\VS{11}ãꞌdusĩku ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ũꞌbí iꞌdó kí kí aꞌbelé rá, sĩ mụjó Yẹ́sụ̃ rụ́, ãzíla vâ sĩ ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ kí ãꞌị̃jó, ĩꞌbã kí ị́jọ́ ru idélépi Lázãrõ ụrụꞌbá gá rĩ ndrejó cé rĩ sĩ.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã fijó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ị̃nzị̃táŋá ãmbógó la trũ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 21:1-11; Mãrákõ 11:1-11; Lụ́kã 19:28-40)

\par }{\PP \VS{12}Drụ̃sị̃ íni ꞌbá ũꞌbí wẽwẽ rú, amụ́lépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ ị̃nzị̃jó rĩ are kí ꞌbá ꞌbaní jọ agá la Yẹ́sụ̃ la amụ́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ ꞌdã drị̂ ị̃nzị̃ŋá gá ĩndĩ rĩ sĩ.

\VS{13}Agá kí káci ꞌbã bị́ kí rụlé drị́ gá cící, fũ kí táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá rĩ sĩ mụlé Yẹ́sụ̃ aꞌị́lé. Ri kí uzálé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ,

\par }{\Q “Hõsánã!

\par }{\Q Ị́cụ́ ꞌbá amụ́lépi Úpí ꞌbã rụ́ sĩ rĩ ịcụ́-ịcụ̂!
\XREF{✡}{{\XO 12:13 }{\XO{12:13
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 118:25-26}}}

\par }{\Q Ị́cụ́ Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ịcụ́-ịcụ̂!”


\par }{\MM \VS{14}Yẹ́sụ̃ la mụ acálé ãni rú Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌbo, ịsụ́ kãyĩnõ mváŋá, tụ drị̃ la gâ sĩ mụjó táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ agâlé. Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé ꞌdĩ fẽ kí ị́jọ́ nábị̃ ꞌbã sĩlé rĩ ꞌbã acá kí dó sĩ ãndá-ãndá ru,


\par }{\Q \VS{15}“Ĩmi ꞌbá táwụ̃nị̃ Zị̃yọ́nị̃ gá ꞌdĩ, ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku!

\par }{\QB Ĩndre drĩ! Úpí ĩmidrị̂ la amụ́ ꞌdĩ!

\par }{\QB Ĩꞌdi amụ́ kãyĩnõmvá sĩ!”
\XREF{✡}{{\XO 12:15 }{\XO{12:15
}}{\XT{Zãkãríyã 9:9}}}


\par }{\PP \VS{16}Drị̃drị̃ rĩ gá, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ vã kí ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí ku. Wó vúlé vúlé ru, Yẹ́sụ̃ la mụ angálé dị̃zã rú ꞌbá ũdrãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá rĩ sĩ tụlé ꞌbụ̃ gâlé ꞌbo, ị́jọ́ nãbịya ꞌbã kí sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá Yẹ́sụ̃ drị̃ gá rĩ, agá kí dó ĩꞌbaní pírí.


\par }{\PP \VS{17}ꞌBá ũꞌbí ándrá Yẹ́sụ̃ trũ ĩꞌdi ndrelépi Lázãrõ ingaŋá gá ídri rú ị̃dị́ cé rĩ, ri kí ị́jọ́ ꞌdã vú nzelé ꞌbá ꞌbanî.

\VS{18}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ị́jọ́ tálí ru Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé rĩ kí arelépi rá ꞌdĩ, fũ kí mụlé Yẹ́sụ̃ aꞌị́lé nĩ.

\VS{19}ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá, “Ãzị́ ãma kí ngalé rĩ kí úgólé acálé ífí kóru! Ĩndre drĩ, ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ ꞌde kí úꞌdîꞌda Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ!”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ drã ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá
\par }
{\PP \VS{20}Ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí ru trajó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãwãꞌdĩfô fẽjó Ãdróŋá ní ụ̃mụ̃ umvelé ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ sĩ, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ mụ kí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé Ãdróŋá ị̃nzị̃lé ĩndĩ.

\VS{21}Fị́lị́pọ̃ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí angálépi Bẽtẽsãyídã gá, ꞌdĩ ãngũ Gãlị́lị̃ gá rĩ ꞌdãá cí. ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ mụ kí ĩꞌdi rụ́, jọ kí, “ꞌBá ãmbógó, ãlẽ tá ãmaní Yẹ́sụ̃ ndrelé.”


\par }{\PP \VS{22}Fị́lị́pọ̃ lũ ị́jọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbã kí lẽjó Yẹ́sụ̃ ndrejó ꞌdĩ ĩꞌbã ãzí ãlu Ãndẽríyã nî. Mụ kí dó ị̃rị̃ trá ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé Yẹ́sụ̃ nî.

\VS{23}Yẹ́sụ̃ umvi ị́jọ́ ĩꞌbaní jọ, “Sáwã acá dó ꞌbo Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ní dị̃zã ĩꞌdidrị̂ rĩ iꞌdajó rĩ.

\VS{24}Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ma cécé ũri áni, údrĩ sa la ꞌbụ́ gá ĩꞌdiní sĩ angájó ku, ĩꞌdi ꞌbãngá ace ãná ífí ru ãlu. Drĩ dó angá kalé ꞌbo, ĩꞌdi ífí ka ũꞌbí ru.

\VS{25}ꞌBá ídri ĩꞌdidrị̂ lẽlépi ambamba rĩ la ãvĩ la rá, wó ꞌbá ídri ĩꞌdidrị̂ ngụ̃lépi áma ị́jọ́ sĩ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̃ gá ꞌdâ rĩ la tã la mba ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́jó rá.

\VS{26}Ĩdrĩ lẽ ãzị́ ngalé mání rá, ĩmi aꞌdé áma vú gâ sĩ. ꞌBá lẽlépi ãzị́ ngalépi mání rá rĩ, ĩꞌdi mụ adrulé ãngũ mání sĩ uꞌájó rĩ gá. Má Átẹ́pị la mụ ꞌbá ãzị́ ngalépi mání rĩ ꞌbaní ị̃nzị̃táŋá ãmbógó la fẽlé.


\par }{\PP \VS{27}“Áma ásị́ ga tré cãndí sĩ, ánị̃ dó ma ãꞌdu ị́jọ́ jọ yã rĩ gá ku. Wó lẽ ázị má Átẹ́pị ꞌi áma trũjó cãndí ꞌdĩ agá ꞌdâ rá la ku, má amụ́jó ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̃ gá ꞌdâ cãndí ꞌdĩ ịsụ́jó rĩ sĩ.

\VS{28}Má Átẹ́pị, ífẽ dó ími rụ́ ꞌbã kụ-kụ̃.”

\par }{\PP Ĩꞌdi dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ delé jọ agá ꞌbo, ụ́ꞌdụ́kọ́ angá dó ꞌbụ̃ gâlé jọ, “Má ají mání rụ́ kụŋá ꞌbo ma vâ mụ idélé la ꞌdĩ ꞌbã áni ị̃dị́.”

\VS{29}Ũꞌbí kí mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdã arelé ꞌbo, ũrã kí ꞌbãngá ĩꞌdi ãvi. Ãzí rĩ ũrã kí mãlãyíkã jọ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ní nĩ.


\par }{\PP \VS{30}Yẹ́sụ̃ jọ ũꞌbí ꞌbaní, “Ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩminí arelé ꞌdĩ ꞌi, újọ ĩꞌdi ángírí ĩmi ị́jọ́ sĩ, adru áma ị́jọ́ sĩ ku.

\VS{31}Ụ́ꞌdụ́ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí ị́jọ́ lịjó rĩ acá ãni rú ꞌbo, ãzíla ãmbógó ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị́ gá Sĩtánĩ ála ĩꞌdi ndẽ rá.

\VS{32}ꞌBá drĩ kí dó áma ipa mũsãláꞌbã sị́ gá ingajó vụ̃rụ́ ꞌdâ ụrụgâlé ꞌbo, ma dó ꞌbá pírí ꞌbaní gẹ̃rị̃ nzị̃ amụ́jó má rụ́ ꞌdõlé.”

\VS{33}Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi ũví ĩꞌdi ꞌbã mụjó drãjó rĩ iꞌdajó.


\par }{\PP \VS{34}Ũꞌbí zị kí Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ jọ, Kúrísĩtõ la uꞌá ídri rú jã ꞌdâ. Ị́jọ́ míní jọlé, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ála ĩꞌdi ipa mũsãláꞌbã sị́ gá ingalé ụrụgâlé ri ífí la íngoní? Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌdĩ ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi?”


\par }{\PP \VS{35}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ mádrị̂ la ãngũ ji cécé dị̃zã áni, ma mụ uꞌálé ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ ụ́ꞌdụ́ were. Ĩmi acị́ ãngũ ꞌbã drĩ adru agá dị̃zã rú ule rú ꞌdĩ gá ꞌdĩ, ãngũ ꞌbã nị sĩ ĩmi drị̃ gá ku, ãꞌdusĩku ãngũ ịnị sĩ úndre ãngũ ku.

\VS{36}Ĩmi ãꞌị̃ ị́jọ́ mádrị́ ãngũ jilépi cécé dị̃zã áni ꞌdĩ ꞌi, mâ drĩ adru agá ĩmi abe cí ꞌdĩ gá ꞌdĩ, ĩmi dó sĩ adru anzị dị̃zã ãni la rú.” Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ delé ꞌbo, aꞌbe ãngũ ꞌdã ꞌi zị̃ ru ĩꞌbaní cí.


\par }{\SH ꞌBá gã kí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lé úmgbé
\par }
{\PP \VS{37}Yẹ́sụ̃ ꞌbã tálí wẽwẽ rú ꞌdĩ kí idé gá ꞌbá kí mẹ́lẹ́tị gá ꞌdâ tí, ꞌbá ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí ku.

\VS{38}Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru íni la ị́jọ́ ándrá nábị̃ Ĩsáyã ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã adru kí sĩ ãndá:

\par }{\Q “Úpí, ãꞌdi ãꞌị̃ ị́jọ́ ãmã ũlũlé rĩ nĩ yã?

\par }{\QB Ãzíla Ãdróŋá ũkpõ mídrị́ ãmbógó rĩ iꞌda ru ãꞌdi ní yã?”
\XREF{✡}{{\XO 12:38 }{\XO{12:38
}}{\XT{Ĩsáyã 53:1}}}


\par }{\PP \VS{39}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãꞌị̃ kí Yẹ́sụ̃ ꞌbã ị́jọ́ ku, cécé ị́jọ́ nábị̃ Ĩsáyã ꞌbã jọlé rĩ áni,


\par }{\Q \VS{40}“Ãdróŋá ãzụ̃ ꞌbá ꞌdĩ kí mịfị́ cí,

\par }{\QB fẽ vâ ásị́ la mba kí ũkpómgboroto.

\par }{\Q Ãdróŋá idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la kí mịfị́ ꞌbã ndre rú sĩ ãngũ ku,

\par }{\QB jõku ꞌbã vã kí rû sĩ ị́jọ́ kí ásị́ sĩ ku,

\par }{\QB ꞌbã uja kí rú sĩ ru Úpí rụ́ ĩꞌdiní rú sĩ kí adríjó ku.”
\XREF{✡}{{\XO 12:40 }{\XO{12:40
}}{\XT{Ĩsáyã 6:10}}}


\par }{\MM \VS{41}Ĩsáyã jọ ị́jọ́ ꞌdĩ, ãꞌdusĩku ndre ị́jọ́ icélé dị̃zã Yẹ́sụ̃ drị́ gá ĩꞌdiní sĩ ị́jọ́ la jọjó drị̃drị̃ ꞌdĩ sĩ idé drĩ ru ku rú ꞌdĩ.


\par }{\PP \VS{42}Ị́jọ́ ꞌdĩ agá ꞌdãá, ꞌbá ũꞌbí ãzíla ꞌbá ãmbogo Yãhụ́dị̃ rú rĩ kî trũ ãꞌị̃ kí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ rá. Lẽ kí ru iꞌdalé tọndọlọ ku, ãꞌdusĩku nị̃ kí ị́jọ́ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbã kí lẽjó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí adrojó ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agá rĩ sĩ rá rĩ rá.

\VS{43}ꞌBá ꞌdĩ lẽ kí ị̃nzị̃táŋá ꞌbá ꞌbadrị́ ndẽ ĩꞌbaní ị̃nzị̃táŋá ịsụ́jó Ãdróŋá drị́ rĩ rá.


\par }{\PP \VS{44}Yẹ́sụ̃ jọ ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, “ꞌBá ị́jọ́ mádrị́ gá rĩ ãꞌị̃lépi rá rĩ ãꞌị̃ ma áꞌdụ̂sĩ ku, ãꞌị̃ vâ ꞌbá áma tị ãpẽlépi rĩ ĩndĩ.

\VS{45}ꞌBá áma ndrelépi rĩ ndre vâ ꞌbá áma tị ãpẽlépi rĩ ĩndĩ.

\VS{46}Má amụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdõlé ãngũ jilé cécé dị̃zã áni, ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbã uꞌá rú sĩ ị́nị́ agá ku.

\VS{47}ꞌBá drĩ kí ị́jọ́ mádrị́ rĩ are rá, ãzíla ãꞌị̃ kí ĩꞌdi tãmbalé rá, má icó kí ị́jọ́ lịlé ku. Má amụ́ ꞌbá kí ị́jọ́ lịlé ku, wó rá la ꞌbá kí pajó.

\VS{48}ꞌBá ị́jọ́ mádrị̂ kí gãlépi úmgbé ãzíla áma ãꞌị̃lépi ku rĩ, ꞌbá ị́jọ́ lịlépi kí drị̃ gá la cí. Ị́jọ́ mání jọlé ꞌdĩ kí drụ́zị́ ị́jọ́ lị drị̃ la gá ụ́ꞌdụ́ ị́jọ́ pírí ꞌbã kí ãsị̃jó rĩ sĩ.

\VS{49}Ájọ ị́jọ́ áma drị̃ sĩ ku, ma ị́jọ́ mâ Átẹ́pị áma tị ãpẽlépi rĩ ꞌbã ũkpõ fẽlé mání rá rĩ kí jọ.

\VS{50}Ánị̃ dó sĩ cé, ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ũkpõ fẽlé azịlé rĩ la ídri ukólépi ku rĩ fẽ. Ị́jọ́ mání jọlé rĩ dó sĩ ị́jọ́ má Átẹ́pị ꞌbã lũlé mání ájọ rĩ ꞌi.”




\par }\Chap{13}{\SH Yẹ́sụ̃ ũjĩ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí pá
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ acá drĩ ku rú,
\XREF{✡}{{\XO 13:1 }{\XO{13:1
}}{\XT{Mãrákõ 14:1}}} Yẹ́sụ̃ nị̃ dó cé sáwã ĩꞌdi sĩ mụjó ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ aꞌbejó gõjó Átẹ́pị̃ Ãdróŋá rụ́ ꞌbụ̃ gâlé rĩ acá ꞌbo. Lẽ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí ambamba, iꞌda vâ ĩꞌbaní lẽtáŋá ĩꞌdi ꞌbã kí lẽjó ꞌdã ãsị̃ŋâ kóru.


\par }{\PP \VS{2}Yẹ́sụ̃ ꞌbã kí íná ĩndró sĩ rĩ na agá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ĩꞌdi imbálé rĩ abe ꞌdĩ gá ꞌdâ, Sĩtánĩ fi Yụ́dãsị̃ Sị̃mọ́nị̃ Ị̃sị̃kãrị́yọ́tị̃ ngọ́pị ásị́ gá Yẹ́sụ̃ ꞌbã mẹ́lẹ́ mbejó, ĩꞌdi ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbaní ĩꞌdi rụjó.

\VS{3}Wó Yẹ́sụ̃ nị̃ cé ꞌî amụ́ angájó Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gâlé ãzíla ꞌi vâ mụ gõlé ĩꞌdi rụ́ vúlé ꞌbụ̃ gâlé. Nị̃ vâ Átẹ́pị̃ Ãdróŋá fẽ ĩꞌdiní ũkpõ ị́jọ́ pírí ru idélépi ĩꞌdi rụ́ ꞌdĩ kí ndẽjó rá rĩ rá.

\VS{4}Sáwã ĩꞌbã kí íná najó rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ angá ụrụgá, ãtrũ ĩꞌdi ꞌbã bõngó sulé ụrụꞌbá gá ãmvé sĩ rĩ rá, ali táwụ̃lọ̃ ụ́pị́cẹ́ gá.

\VS{5}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ũsũ ị̃yị́ báfũ agá. Iꞌdó dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí pá ũjĩlé ãzíla ri kí lilé táwụ̃lọ̃ tá ĩꞌdi ꞌbã alilé ụ́pị́cẹ́ gá ꞌdã sĩ.


\par }{\PP \VS{6}Wó Yẹ́sụ̃ la mụ acálé Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ rụ́ ꞌbo, Pétẽrõ zị ĩꞌdi, “Úpí, ílẽ vâ ími irilé vụ̃rụ́ áma pá kí ũjĩlé ĩndĩ yã?”


\par }{\PP \VS{7}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ívã ị́jọ́ mání idélé ĩminí úꞌdîꞌda ꞌdĩ ꞌbã ífí ku, wó mi amụ́ vãlé la vúlé vúlé ru rá.”


\par }{\PP \VS{8}Pétẽrõ jọ ĩꞌdiní, “Má icó ãꞌị̃lé míní áma pá kí ũjĩlé mi ꞌi ku!”

\par }{\PP Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ídrĩ ãꞌị̃ má ũjĩ ími pá ma ꞌi ku, mí icó adrulé ꞌbá mâ imbálé ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí ru ku.”


\par }{\PP \VS{9}Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ jọ ĩꞌdiní, “Úpí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mí ũjĩ dó lú áma pá kí áyụ ku. Lẽ mí ũjĩ áma drị́ kí áma drị̃kã trũ ĩndĩ!”


\par }{\PP \VS{10}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “ꞌBá ru ũjĩlépi ãlá ru pírí ꞌbo rĩ, lẽ kí ũjĩŋá sĩ ru ụrụꞌbá ũjĩjó pírí ị̃dị́ rĩ ku. Be la rá la kí ru pá kí ũjĩ áyụ. Ĩmi ãndá la kí ãlápítí ru, pẽ lú ꞌbá ãlu ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ la ꞌbã ãzí.”

\VS{11}Yẹ́sụ̃ nị̃ ĩꞌdi mụ ĩꞌdi ꞌbã mẹ́lẹ́ mbelé rĩ yã rĩ gá cé. Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ fẽlépi la ĩꞌdi ꞌbã sĩ jọjó la, “Ĩmi pírí kí ãlá ru pẽ lú ꞌbá ãlu ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ la ꞌbã ãzí” ꞌdĩ.


\par }{\PP \VS{12}Yẹ́sụ̃ la mụ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí pá delé ũjĩlé ꞌbo, ãzíla ĩꞌdi mụ ĩꞌdi ꞌbã bõngó ꞌbelé ụrụꞌbá gá ãmvé sĩ rĩ alilé vúlé ꞌbo, gõ dó rilé ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi tá sĩ rijó íná najó rĩ gá vúlêlé. Ĩꞌdi mụ rilé ꞌbo, zị kí, “Ĩvã kí ị́jọ́ mání idélé ĩmi ụrụꞌbá gá ꞌdĩ ꞌbã ífí rá yã?

\VS{13}Ĩmi áma umve ‘Ímbápị’ ãzíla ‘Úpí,’ ꞌdĩ ị́jọ́ mgbã la, ãꞌdusĩku ꞌdĩ bãsĩ ma ãꞌdi ꞌi yã rĩ.

\VS{14}Ma ĩmĩ Úpí ru ãzíla Ímbápị rú ꞌdĩ drĩ dó ĩmi pá kí ũjĩ ꞌdĩ ꞌbã áni rá, lẽ ĩnga vâ ãzị́ kí ĩmi ãlu-ãlu ní cécé mání ĩmi pá ũjĩjó ꞌdĩ ꞌbã áni.

\VS{15}Áꞌbã ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ ícétáŋá ru, lẽ dó sĩ ĩmi idé ị́jọ́ kí ꞌbá ãzí ꞌbaní cécé mání idélé ĩminí ꞌdĩ ꞌbã áni.

\VS{16}Ĩmi are ị́jọ́ ꞌdĩ múké-múké: ꞌbá ãtiꞌbo rú rĩ ndẽ kí ĩꞌbã ãmbogo kí rá la ku, ãzíla ꞌbá tị pẽlé pẽ-pẽ rĩ ndẽ kí ꞌbá kí tị pẽlépi rĩ kí ku.

\VS{17}Ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ kí nị̃jó cé rĩ sĩ, Ãdróŋá la ĩminí sụ̃sụ́ wi rá ĩdrĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ꞌbã ídétáŋá agá rĩ gá!


\par }{\PP \VS{18}“Ị́jọ́ mání jọlé ꞌdĩ adru ĩmi pírí ní la ku. Ánị̃ ꞌbá mání ũpẽlé rĩ kí cé. Wó ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ agá rĩ ꞌbã idé ru nĩ, ‘ꞌBá drị́ usúlépi ãkónã nalépi má be ãlu rĩ, uja ru mání mẹ́rọ́ꞌbá ru,’
\XREF{✡}{{\XO 13:18 }{\XO{13:18
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 41:9}}} rĩ ní ru idéjó ãndá-ãndá ru.

\VS{19}Ma ĩminí ị́jọ́ ꞌbá ãzí ꞌbã mụjó áma mẹ́lẹ́ mbejó ꞌdĩ lũ idé drĩ ru ku rú íni la, drĩ dó amụ́ ru idélé ꞌbo, ĩmi dó sĩ amụ́ ãꞌị̃lé la ma Kúrísĩtõ ꞌi.

\VS{20}Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã rĩ jọ: ꞌbá ꞌbá mání tị pẽlé rĩ ãꞌị̃lépi rá rĩ, ãꞌị̃ ma ꞌi, ãzíla ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rĩ ãꞌị̃ ꞌbá áma tị ãpẽlépi rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{21}Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ jọlé ꞌbo, ásị́ la azá trẹ̃yị́ jọ, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ꞌbá ãzí ãlu ĩmi agá ꞌdâ la mụ áma mẹ́lẹ́ mbelé nĩ.”


\par }{\PP \VS{22}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ undré kí ru mịfị́ gá mịfị́ gá, drị̃ la iza kí ru ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ꞌdĩ sĩ rá.

\VS{23}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé la ꞌbã ãzí ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba rĩ ri ãni rú Yẹ́sụ̃ rụ́ sĩ.

\VS{24}Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ iꞌda ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba rĩ ní drị́ sĩ jọ ĩꞌdiní, “Ízị ĩꞌdi pịrị la ị́jọ́ jọ ãꞌdi drị̃ gá.”


\par }{\PP \VS{25}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdã asé dó ru Yẹ́sụ̃ rụ́ ãníŋágá zị ĩꞌdi, “Úpí, ꞌbá ãmgbã rĩ gá ãꞌdi ꞌi?”


\par }{\PP \VS{26}Yẹ́sụ̃ umvi, “Ma íná ãtĩ dũlé tẹ́bị́ gá, ma fẽ la ĩꞌdinî, ꞌbá dó bãsĩ gápi ꞌdĩ!” Yẹ́sụ̃ ãtĩ dó íná ꞌi, dũ dó ĩꞌdi, fẽ dó ĩꞌdi Yụ́dãsị̃ Ị̃sị̃kãrị́yọ́tị̃ Sị̃mọ́nị̃ ngọ́pị nî.

\VS{27}Yụ́dãsị̃ la mụ íná nalé ꞌbo, gbõgbõ Sĩtánĩ fi dó ala gá drị̃ la ujílé nĩ.

\par }{\PP Yẹ́sụ̃ jọ Yụ́dãsị̃ nî, “Ị́jọ́ tá míní lẽlé idélé rĩ mí idé mbẽlẽ.”

\VS{28}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rilépi ĩꞌdi trũ íná tị gá ꞌdĩ vã kí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌdiní ꞌdĩ ꞌbã ífí ku.

\VS{29}Yụ́dãsị̃ ꞌbã séndẽ kí tãmbajó nĩ rĩ sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí rĩ ũrã kí pẽ nõ tị la mụlé ãko ụ̃mụ̃ drị̂ kí ĩgbãlé jõku ꞌbã fẽ séndẽ ãzí ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbanî.

\VS{30}Yụ́dãsị̃ la dó mụ ínâ aꞌị́lé tilé ꞌbo, inga dó ru cọtị fũlé ãmvé. Ãngũ nị dó ꞌdĩ sĩ rá.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ azị ãzị́táŋá úꞌdí rĩ
\par }
{\PP \VS{31}Yụ́dãsị̃ la mụ mụlé ꞌbo, Yẹ́sụ̃ jọ, “Úꞌdîꞌda ála dó mụ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ní ũkpõ fẽlé, ãzíla Ãdróŋá dó mụ rụ́kụma ịsụ́lé ĩꞌdi sĩ.”

\VS{32}Ãdróŋá drĩ dó rụ́kụma ịsụ́ ĩꞌdi sĩ ꞌbo, Ãdróŋá dó vâ ũkpõ fẽ ĩꞌdinî. Ãdróŋá la dó idé la gbõrú.


\par }{\PP \VS{33}“Anzị mádrị́ ꞌdĩ, má icó dó uꞌálé ĩmi abe ụ́ꞌdụ́ ãzo rú ku. Ĩmi mụ áma ndrụ̃lé rá, wó ájọ ĩminí úꞌdîꞌda, ĩmi icó mụlé ãngũ mání mụjó rĩ gá ku, ꞌdĩ jõ ị́jọ́ mání jọlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ꞌbaní rĩ.

\VS{34}Ma dó mụ ĩminí ãzị́táŋá úꞌdí la fẽlé: ĩlẽ ĩmi ĩmi drĩdríŋĩ gá lẽlẽ. Mání ĩmi lẽjó ꞌbo rĩ áni, ĩlẽ ĩmi lẽlẽ.

\VS{35}Ĩdrĩ ĩmi lẽ ĩmi drĩdríŋĩ gá lẽlẽ, ꞌbá pírí kí nị̃ la ĩmi ꞌbá mání imbálé rĩ kî.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ iꞌda ị́jọ́ Pétẽrõ ꞌbã mụjó ĩꞌdi gãjó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:31-35; Mãrákõ 14:27-31; Lụ́kã 22:31-34)

\par }{\PP \VS{36}Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ zị, “Úpí, mi mụ íngõlé yã?”

\par }{\PP Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mí icó mụlé úꞌdîꞌda má be ãngũ mâ mụjó rĩ gá ku, wó vúlé vúlé ru mi mụ rá.”


\par }{\PP \VS{37}Pétẽrõ umvi, “Úpí, má icó mụlé úꞌdîꞌda mí be ku la ãꞌdu sĩ? Ma bábá drãjó ími ị́jọ́ sĩ!”

\VS{38}Yẹ́sụ̃ zị ĩꞌdi, “Mi íni gá mụ drãlé áma ị́jọ́ sĩ ãndá-ãndá ru yã? Ájọ míní ị́jọ́ mgbã, ãꞌụ́gọ́ ꞌbe drĩ cẹ̃rẹ́ ku rú, mi jọ la ími tị sĩ pâlé na, ínị̃ ma ku.”




\par }\Chap{14}{\SH Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi gẹ̃rị̃ mụjó Ãdróŋá rụ̂lé rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ ꞌbaní, “Ĩmi ásị́ ꞌbã umvú ku! Ĩmi Ãdróŋá ãꞌị̃ rá, ĩmi ãꞌị̃ ị́jọ́ mádrị̂ kí ĩndĩ.

\VS{2}Lị́cọ́ má Átẹ́pị ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ gá, jó kí wẽwẽ rú. Drĩ tá adru agá íni ku, má icó tá jọlé la ma mụ ĩminí ãngũ idélé mâ Átẹ́pị drị́ kogâlé la ku.

\VS{3}Áde jõ ãngũ idé agá ꞌbo, ma amụ́ ĩmi ꞌdụlé má rụ̂lé, ãma kí dó sĩ mụ uꞌálé ĩmi abe ãngũ mání sĩ uꞌájó rĩ gá.

\VS{4}Ĩnị̃ ãngũ mání mụjó rĩ ꞌbã gẹ̃rị̃ cé.”


\par }{\PP \VS{5}Tómãsĩ jọ, “Úpí, ãma icó gẹ̃rị̃ nị̃lé íngoní ru, ãꞌdusĩku ãnị̃ mi mụ íngõlé yã rĩ gá ku.”


\par }{\PP \VS{6}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ma gẹ̃rị̃ rú ma ꞌi, ma ị́jọ́ mgbã rĩ rú ma ꞌi, ma vâ ídri fẽ ma ꞌi. ꞌBá ãzí icó calé má Átẹ́pị Ãdróŋá rụ̂lé ku, ĩꞌdi alị kpere má rụ̂ sĩ ráká.

\VS{7}Ĩdrĩ tá áma nị̃ agá ma ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá rá, ĩmi tá mâ Átẹ́pị nị̃ agá cé. Wó iꞌdójó úꞌdîꞌda mụjó drị̃ gá, ĩnị̃ dó ĩꞌdi ꞌbo, ãzíla ĩndre vâ ĩꞌdi ꞌbo.”


\par }{\PP \VS{8}Fị́lị́pọ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ ãmaní lẽlé rĩ, Úpí, mí iꞌda ãmaní mí Átẹ́pị ꞌi. ꞌDã la ca ãmaní rá.”


\par }{\PP \VS{9}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Fị́lị́pọ̃, ụ́ꞌdụ́ ãzo ma uꞌájó ĩmi abe ꞌdĩ gá ꞌdâ, ĩnị̃ ma ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá ku yã? ꞌBá áma ndrelépi ꞌbo rĩ, ndre má Átẹ́pị ꞌbo. Ị́jọ́ dó míní jọjó la má iꞌda ĩminí má Átẹ́pị ꞌi rĩ ãꞌdu?

\VS{10}Mí ãꞌị̃ drĩ vâ ma má Átẹ́pị agá ãzíla mâ Átẹ́pị vâ áma agá ãma dó sĩ ꞌbá ãlu rĩ gá ku yã? Ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí ájọ kí áma drị̃ sĩ ku. Má Átẹ́pị uꞌálépi áma agá rĩ la ãzị́ ꞌdĩ kí idé nĩ.

\VS{11}Ĩmi ãꞌị̃ dó sĩ ị́jọ́ mání jọlé ãma mâ Átẹ́pị be ꞌbá ãlu rĩ kí ꞌdĩ ꞌi. Wó jõ íni ku, ĩmi ãꞌị̃ dó ma ꞌi ị́jọ́ mání idélé rĩ kí sĩ.

\VS{12}Ájọ míní ị́jọ́ mgbã, ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rĩ kí ãko mání idélé rĩ kí idé rá. Ãndá-ãndá ru kí vâ ị́jọ́ ãmbõgõ sĩ ꞌdĩ kí ndẽlépi rá rĩ kí idé rá, ãꞌdusĩku ma dó mụ mâ Átẹ́pị rụ̂lé.

\VS{13}Ma ãko pírí ĩminí zịlé áma rụ́ sĩ rĩ kí idé rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má Átẹ́pị dó sĩ ãrútáŋá ịsụ́ Ngọ́pị̃ rú sĩ.

\VS{14}Ãko pírí ĩminí aꞌị́lé áma rụ́ sĩ rĩ ma idé la rá.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã ị́jọ́ Úríndí Ãlá rĩ drị́ rĩ azịjó rĩ
\par }
{\PP \VS{15}Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ĩdrĩ áma lẽ rá, ĩmi ãzị́táŋá mádrị̂ kí vú ũbĩ rá.

\VS{16}Ma mụ má Átẹ́pị zịlé, ĩminí Úríndí Ãlá amụ́lépi ĩmi ãzã kolépi, ãzíla amụ́lépi uꞌálépi ĩmi abe jã ꞌdâ rĩ tị ãpẽlé.

\VS{17}Úríndí Ãlá ꞌdĩ la ĩminí ị́jọ́ mgbã rĩ vú nze. ꞌBá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị́ gá Ãdróŋá ãꞌị̃lépi ku ꞌdĩ icó kí ĩꞌdi ãꞌị̃lé ku, ãꞌdusĩku ndre kí ĩꞌdi ku, ãzíla nị̃ kí vâ ĩꞌdi ku. Wó ĩnị̃ ĩꞌdi rá, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã uꞌájó ĩmi abe rĩ sĩ, ãzíla ĩꞌdi mụ uꞌálé ĩmi agá jã ꞌdâ.


\par }{\PP \VS{18}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ádrĩ mụ rá, má icó mụlé ĩmi aꞌbelé ĩmvú ru ku. Ádrĩ dó Úríndí Ãlá rĩ tị ãpẽ ĩmi rụ́ ꞌdõlé ꞌbo, ĩꞌdi dó cécé mâ ãgõjó ĩmi rụ́ ꞌdõlé rĩ áni.

\VS{19}Ace were ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ icó kí áma ndrelé ku, wó ĩmi áma ndre rá. Mání adrujó ídri rĩ sĩ ĩmi vâ mụ adrulé ídri.

\VS{20}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ádrĩ angá ídri rú ꞌbo, ĩmi nị̃ la ma má Átẹ́pị agá, ĩmi áma agá, ma vâ ĩmi agá Úríndí sĩ rĩ gá rá.

\VS{21}ꞌBá ãzị́táŋá mádrị̂ kí vú ũbĩlépi rĩ kí ꞌbá áma lẽlépi rá rĩ kî. Ĩꞌbã kí ãma lẽjó rá rĩ sĩ, má Átẹ́pị la kí lẽ rá, ma vâ kí lẽ ĩndĩ, ãzíla ma áma ãmgbã rĩ iꞌda ĩꞌbaní rá.”


\par }{\PP \VS{22}Yụ́dãsị̃ (adrulépi Ị̃sị̃kãrị́yọ́tị̃ ꞌi ku rĩ) jọ ĩꞌdiní, “Úpí, ị́jọ́ míní jọlé mi mụ ími ãmgbã rĩ iꞌdalé ãmaní áꞌdụ̂sĩ, adru ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ ꞌbaní pírí ku, ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní?”


\par }{\PP \VS{23}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, jọ, “ꞌBá áma lẽlépi rá rĩ, kí ị́jọ́ mâ jọlé rĩ are rá. Má Átẹ́pị la kí lẽ rá, ãzíla ãma má Átẹ́pị be amụ́ ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé, ãma dó sĩ uꞌá ĩꞌba abe.

\VS{24}ꞌBá áma lẽlépi ku rĩ, are kí ị́jọ́ mâ jọlé ĩꞌbaní rĩ kí ku. Ị́jọ́ mâ jọlé ꞌdĩ angá kí má Átẹ́pị áma tị ãpẽlépi rĩ drị́.


\par }{\PP \VS{25}“Ma ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ kí ũlũ úꞌdîꞌda mâ drĩ adru agá ĩmi abe cí ꞌdĩ gá ꞌdĩ.

\VS{26}Wó Úríndí Ãlá má Átẹ́pị ꞌbã mụlé tị ãpẽlé amụ́lépi ĩmi ãzã kolépi áma kẹ̃jị́ gá rĩ, ĩꞌdi mụ ĩminí ị́jọ́ pírí imbálé, ãzíla ĩꞌdi mụ ĩmi igálé ị́jọ́ pírí ándrá mání jọlé rĩ kí sĩ.


\par }{\PP \VS{27}“Áfẽ ĩminí ásị́ ị̃gbẹ̃ mádrị́ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã kí icólé fẽlé ĩminí nĩ ku rĩ ꞌi. Ĩmi ásị́ ꞌbã umvú ku, ãzíla idé ụ̃rị̃ sĩ ku.

\VS{28}Ĩmi are ándrá ị́jọ́ mání jọlé ĩminí, ma mụ ꞌdâ rá, wó ma mụ ãgõlé ĩmi rụ́ ꞌdõlé ị̃dị́ rĩ rá. Ĩdrĩ áma lẽ ãndá-ãndá ru rá, ĩmi mụ uꞌálé mání ãyĩkõ sĩ, ãꞌdusĩku mání mụjó má Átẹ́pị mání ãndânĩ rĩ rụ̂lé rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{29}“Ánze ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ kí vú drị̃drị̃ ꞌdĩ sĩ idé kí drĩ ru ku íni la, ĩmi dó sĩ drụ́zị́ kí ãꞌị̃ ị̃tụ́ ĩꞌbã kí ru idéjó rĩ sĩ.

\VS{30}Sáwã ãzí mání ãzo rú ị́jọ́ jọjó ĩmi abe la ꞌdáyụ, ãꞌdusĩku Sĩtánĩ úpí ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị́ gá rĩ ꞌbã amụ́jó ãꞌdị́ ꞌdịjó ma be rĩ sĩ. Ĩꞌdi ꞌbã ũkpõ áma drị̃ gá ꞌdáyụ.

\VS{31}Wó ma mụ ị́jọ́ má Átẹ́pị ꞌbã lẽlé ánga kí rĩ kí idélé áyụ, ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ ꞌbã nị̃ kí dó sĩ cé álẽ má Átẹ́pị rá. Ĩmi angá ãma amụ́ kí mụlé, ãma aꞌbe kí ãngũ ꞌdĩ rá.”




\par }\Chap{15}{\SH Yẹ́sụ̃ jọ ꞌi zãbíbũ ife mgbã rĩ ꞌi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ mụ ímbátáŋâ trũ drị̃ gá, jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ma cécé zãbíbũ ife mgbã rĩ áni, má Átẹ́pị ĩꞌdi cécé ꞌbá ámvụ́ sõlépi rĩ áni. Ĩmi ꞌbá ị́jọ́ mádrị̂ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ, ĩmi cécé zãbíbũ ife ꞌbã kénĩ kí áni.

\VS{2}Má Átẹ́pị Ãdróŋá la kénĩ agbẹ́lépi áma ụrụꞌbá gá, kalépi ku rĩ kí aga rá. Wó ĩꞌdi kénĩ agbẹ́lépi áma ụrụꞌbá gá ꞌdâ kalépi múké-múké rĩ kí upí, ꞌbã ka kí rú sĩ rõnzõ múké.

\VS{3}Ĩmi dó ãlá ru cécé kénĩ má Átẹ́pị ꞌbã upílé rá rĩ áni, ãꞌdusĩku ĩminí ị́jọ́ mání jọlé ĩminí rĩ ãꞌị̃jó rá rĩ sĩ.

\VS{4}Ĩmi tá cécé kénĩ áni agbẹ́lépi áma ụrụꞌbá gá ꞌdĩ, ĩmi ace áma ụrụꞌbá gá ꞌdâ ũgũgõ, ma dó sĩ ace ĩmi abe Úríndí sĩ. Kénĩ ãzí ífí kalépi ĩꞌdi vúŋá sĩ mgbọ́ngị kóru la ꞌdáyụ, pẽ lú ĩꞌdi ꞌbã acejó mgbọ́ngị rụ́ ũgũgõ rĩ sĩ. Ĩmi ꞌbá áma ãꞌị̃lépi ꞌdĩ, ĩmi vâ cécé ꞌdĩ áni, ĩdrĩ ace áma agá Úríndí sĩ ku, ĩmi icó ị́jọ́ múké idélé Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ áni ku.


\par }{\PP \VS{5}“Ma cécé zãbíbũ ife mgbã rĩ áni, ĩmi ꞌbá ị́jọ́ mádrị̂ kí ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ĩmi cécé zãbíbũ ꞌbã kénĩ kí áni. Ĩdrĩ ace áma ụrụꞌbá gá, ãdrĩ ace ĩmi abe ãlu, ĩmi ị́jọ́ ífí trũ ãlá Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ kí idé rá. Ĩmi icó ị́jọ́ múké Ãdróŋá ꞌbã lẽlé la idélé mâ kóru ku.

\VS{6}Ĩmi ꞌbá ị́jọ́ mádrị̂ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ, ĩdrĩ adru áma agá Úríndí sĩ ku, ála ĩmi ꞌbe ásé gá. Ĩmi dó adru cécé kénĩ ꞌilépi rá rĩ kí áni, ála ĩmi tra ngúlú ru, ãzíla ála ĩmi ãcí su velé rá.


\par }{\PP \VS{7}“Ájọ ĩminí, ĩdrĩ ace má be, ímbátáŋá mádrị̂ kí tãmbajó múké-múké, ãko ãzí ĩminí aꞌị́lé Ãdróŋá drị́ íngõ ꞌi, Ãdróŋá la ĩminí fẽ la rá.

\VS{8}Gẹ̃rị̃ má Átẹ́pị rụ́ ní kụjó rĩ, ĩꞌdi bãsĩ ị́jọ́ múké ĩminí idélé ãyĩkõ fẽlépi ĩꞌdiní rĩ, ĩminí iꞌdájó ĩmi ꞌbá áma vú bĩlépi rĩ kí rĩ ꞌi rĩ sĩ.

\VS{9}Lẽtáŋá mádrị́ ĩminí rĩ ĩꞌdi má Átẹ́pị ꞌbã áma lẽjó rĩ áni. Ĩmi uꞌá dó sĩ gẹ̃rị̃ múké ꞌbá mâ lẽlé rá rĩ ꞌbadrị́ gá rĩ sĩ.

\VS{10}Ãzị́táŋá mâ fẽlé ĩminí ímbátáŋá ru ꞌdĩ kí ĩdrĩ kí tãmba rá, ĩmi are áma tị rá, ĩmi uꞌá lẽtáŋá mádrị̂ agá cécé mâ uꞌájó lẽtáŋá má Átẹ́pị drị̂ agá, mâ ĩꞌdi tị arejó rá rĩ sĩ rĩ áni.


\par }{\PP \VS{11}“Ásị́sị́ŋá mání ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọjó pírí íni rá rĩ, ãyĩkõ mádrị̂ ꞌbã adru rú sĩ ĩmi agá, ãzíla ãyĩkõ ĩmidrị̂ ꞌbã ga dó sĩ ĩmi agá tré.

\VS{12}Ãzị́táŋá mâ fẽlé ĩminí rĩ ꞌdĩ, ĩlẽ jõ ĩmi ĩmi drĩdríŋĩ gá lẽlẽ, cécé mâ ĩmi lẽjó rĩ ꞌbã áni.

\VS{13}Míní lẽtáŋá icéjó mî wọ̃rị́ka ꞌbaní rĩ, ĩꞌdi míní ãꞌị̃jó drãjó kí kẹ̃jị́ gá rá, sĩ kí pajó rĩ.

\VS{14}Ĩdrĩ ãzị́táŋá mádrị̂ kí tãmba rá, ĩmi adru mâ wọ̃rị́ka kî rú.

\VS{15}Ị́jọ́ ĩmi adrujó ꞌbá ị́jọ́ mádrị̂ kí nị̃lépi cé rĩ kí sĩ, má umve dó ĩmi ãtíꞌbó ru ku, ãꞌdusĩku ãtiꞌbo nị̃ kí ị́jọ́ ãmbógó ĩꞌbadrị̂ ꞌbã itúlé idélé rĩ kí ku. Ĩmi dó sĩ mâ wọ̃rị́ka kí, ãꞌdusĩku mâ ị́jọ́ má Átẹ́pị ꞌbã jọlé mání rĩ kí vú nzejó ĩminí pírí rá rĩ sĩ.

\VS{16}Ĩpẽ ándrá acájó ꞌbá mání imbálé rĩ kí rú ĩmi ꞌi la ku, rá la ápẽ ĩmi ma ꞌi, ãzíla ápẽ ĩmi tị mụlé ífí mgbã ãsị̃ŋâ kóru rĩ kalé. Má Átẹ́pị dó sĩ mụ ĩminí ãko pírí ĩminí zịlé ĩꞌdi tị gá áma rụ́ sĩ rĩ kí fẽlé rá.

\VS{17}Ãzị́táŋá mání fẽlé ĩminí rĩ ꞌdĩ ꞌi: ĩlẽ ĩmi pírí lẽlẽ.


\par }{\SH Ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí ngụ̃jó ũnzí rĩ
\par }
{\PP \VS{18}“ꞌBá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̃ gá Ãdróŋá nị̃lépi ku ꞌdĩ drĩ kí ĩmi ngụ̃ ũnzí, lẽ ĩnị̃ rá ngụ̃ kí ándrá ma drị̃drị̃.

\VS{19}Ĩdrĩ tá adru ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ ãni la kí, ꞌbá ala gá Ãdróŋá gãlépi úmgbé ꞌdĩ kí ĩmi lẽ rá. Wó ĩmi dó adrujó ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ ãni la ku rĩ sĩ, má ũpẽ ĩmi adrujó ndú ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ ãni rú ꞌdĩ kí abe, ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ fẽlépi la kí ĩmi ngụ̃jó ũnzí ꞌdĩ.

\VS{20}Ĩmi ũrã drĩ ị́jọ́ ándrá mání jọlé ĩminí: ꞌBá ãtiꞌbo ru rĩ ndẽ kí ĩꞌbã ãmbogo kí rá la ku.
\XREF{✡}{{\XO 15:20 }{\XO{15:20
}}{\XT{Yõhánã 13:16}}} ꞌBá Ãdróŋâ gãlépi úmgbé ꞌdĩ drĩ kí dó mání ũcõgõ fẽ rá, kí vâ mụ ĩminí ũcõgõ fẽlé rá. Drĩ ándrá áma tị are agá rá, kí tá vâ mụ ĩmi tị arelé rá.

\VS{21}ꞌBá ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ kí idélé ĩmi ụrụꞌbá gá, cécé ĩꞌbã kí ándrá idélé áma ụrụꞌbá gá rĩ áni. Kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí idélé íni rá la, ãꞌdusĩku ĩmi má ãni, ãzíla nị̃ kí ꞌbá áma tị ãpẽlépi nĩ rĩ ku.

\VS{22}Ádrĩ ájẹ́ amụ́ ĩꞌbaní ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ mgbã ꞌdĩ lũlé ku, icó kí tá ị́jọ́ ũnzí amálé kí ásị́ gá ku. Wó mání dó amụ́jó ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ mgbã ꞌdĩ lũjó rá rĩ sĩ, icó kí dó ru trũlé ala gá ꞌdâ ku.

\VS{23}ꞌBá pírí áma ngụ̃lépi ũnzí rĩ ngụ̃ kí vâ má Átẹ́pị Ãdróŋá ũnzí ĩndĩ.

\VS{24}Ádrĩ ájẹ́ tálí mání idélé kí drĩdríŋĩ gá ꞌbá ãzí ndú la ꞌbã idélé ku ꞌdĩ kí idé agá ku, icó kí tá nị̃lé kí ị́jọ́ ũnzí agá rĩ gá ku. Drĩ kí táni áma ndre tálí ꞌdĩ idé agá rá tí, wó ngụ̃ kí ãma má Átẹ́pị be ũnzí.

\VS{25}Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru cécé ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni, ‘ꞌBá ngụ̃ kí ma ị́jọ́ ífí kóru.’
\XREF{✡}{{\XO 15:25 }{\XO{15:25
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 35:19; 69:4}}}


\par }{\PP \VS{26}“Ma mụ ĩminí Úríndí ꞌbá ãzã kolépi angálépi Ãdróŋá drị́, ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị̂ iꞌdalépi tọndọlọ rĩ tị ãpẽlé. Úríndî la mụ ĩmi ãzã kolé ãzíla ĩꞌdi mụ ĩminí ị́jọ́ jọlé áma drị̃ gá.

\VS{27}Wó ĩmi ꞌbá mání imbálé ꞌdĩ, lẽ ĩlũ dó vâ ị́jọ́ mádrị́ gá rĩ ꞌbá ꞌbaní rá, ãꞌdusĩku ĩri uꞌálé má trũ mání ị́jọ́ ꞌbání sĩ áma tị ãpẽjó rĩ iꞌdó agá.”




\par }\Chap{16}{\PP \VerseOne{1}“Ájọ ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ kí íni rá la ĩmi aꞌbe rú sĩ ãꞌị̃táŋá ĩmidrị́ gá rĩ ku.

\VS{2}Ála mụ ĩmi adrolé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agâ sĩ rá, ãzíla ụ́ꞌdụ́ ãzí la amụ́ drị̃lẹ́ gâlé ꞌdĩ, ꞌbá ꞌbaní amụ́jó ĩmi ụꞌdị́jó ũrãtáŋá ĩꞌbadrị́ rĩ agá, kí ꞌbã la kí ãzị́ Ãdróŋá drị̂ nga íni.

\VS{3}ꞌBá ꞌdĩ kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí idé ĩmi rụ́ íni la ĩꞌbaní ãma nị̃jó má Átẹ́pị be ku rĩ sĩ.

\VS{4}Álũ dó ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ kí úꞌdîꞌda ꞌbo, ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ kí dó sĩ drụ́zị́ ru idé ĩmi ụrụꞌbá gá, ị́jọ́ ándrá mâ jọlé ĩminí drị̃drị̃ rá ꞌdã kí dó sĩ agá.


\par }{\SH Ãzị́ Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã ngalé rĩ
\par }
{\PP \VS{5}“Ájọ ĩminí ma dó ãni rú mụ gõlé má Átẹ́pị Ãdróŋá áma tị ãpẽlépi rĩ rụ̂lé, wó ꞌbá ãzí ãlu ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ asílépi áma zịlépi ma mụ íngõlé yã la ꞌdáyụ.

\VS{6}Ị́jọ́ mání jọlé ĩminí ꞌdĩ kí sĩ, ándre ĩmi ásị́ acá ãnzị rú, ãzíla ĩmi mẹ́lẹ́tị ũcõgõ rú.

\VS{7}Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ĩꞌdi mụ adrulé ĩminí múké ádrĩ mụ ꞌdâ rá rĩ gá, ãꞌdusĩku ádrĩ mụ ku, Úríndí Ãlá ĩmi ãzã kolépi rĩ icó amụ́lé ĩmi rụ́ ꞌdõlé ku. Wó ádrĩ mụ rá, ma mụ ĩꞌdi tị ãpẽlé ĩmi rụ́ ꞌdõlé rá.

\VS{8}Drĩ dó drụ́zị́ amụ́ rá, ĩꞌdi amụ́ ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ kí ị́jọ́ ũnzí iꞌdalé, ãzíla vâ ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ kí abe. Ĩꞌdi dó amụ́ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã mụjó ị́jọ́ lịjó ꞌbá kí drị̃ gá ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí sĩ rĩ iꞌdalé ĩndĩ.

\VS{9}Úríndí Ãlá rĩ la ĩꞌbaní izatáŋá ĩꞌbadrị́ ũnzíkãnã rĩ kí iꞌda íni la, ãꞌdusĩku ĩꞌbaní áma ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ.

\VS{10}Úríndí Ãlá rĩ la ĩꞌbaní ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ kí iꞌda nĩ, ãꞌdusĩku ádrĩ gõ má Átẹ́pị Ãdróŋá rụ̂lé ꞌbo, ĩmi icó áma ndrelé ị̃dị́ ku.

\VS{11}Ĩꞌdi mụ iꞌdalé la ĩꞌbaní, ị́jọ́ lịjó ꞌbá drị̃ gá rĩ ĩꞌdi cí, ãꞌdusĩku úlị Sĩtánĩ, ãmbógó ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị́ gá rĩ drị̃ gá ị́jọ́ ꞌbo, ĩꞌdi dó ĩꞌdi ꞌbã pángá tẽ.


\par }{\PP \VS{12}“Ị́jọ́ áma agá ꞌdộ mâ lẽlé jọlé ĩminí rĩ kí drĩ wẽwẽ rú, wó kí mụ adrulé ĩminí ambamba kí tãmbajó úꞌdîꞌda.

\VS{13}Úríndí Ãlá rĩ drĩ amụ́ ꞌbo, ĩꞌdi mụ ĩmi drị̃ celé ị́jọ́ mgbã rĩ agá nĩ. Icó ị́jọ́ jọlé ũkpõ ĩꞌdi drị̃ sĩ ku, ĩꞌdi ị́jọ́ angálépi mádrị́ rĩ kí jọ ayụ, ãzíla ĩꞌdi vâ amụ́ ị́jọ́ drụ́zị́ ru idélépi ĩndõ rĩ kí lũlé ĩminí.

\VS{14}Ĩꞌdi mání rụ́kụma ají, ĩꞌdiní ĩminí ị́jọ́ áma tị gá mâ jọlé ĩꞌdiní rĩ kí ajíjó, ũlũjó ĩminí rĩ sĩ.

\VS{15}Ãko pírí má Átẹ́pị ꞌbã trũ adrujó rĩ kí, kí má ãni. Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ mâ jọjó la ĩminí Úríndí Ãlá rĩ la ị́jọ́ mâ jọlé rĩ kí ají ũlũlé ĩminí áyụ ꞌdĩ.”


\par }{\SH Ũcõgõ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã drị̂ la drụ́zị́ ru uja ãyĩkõ rú
\par }
{\PP \VS{16}Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbanî, “Ụ́ꞌdụ́ were agá, ĩmi icó áma ndrelé ku, wó ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá ĩmi ãma ndre rá.”


\par }{\PP \VS{17}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí rĩ ụzị kí ru kí drĩdríŋĩ gá ãyá-ãyá, “Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé, ‘Ụ́ꞌdụ́ were agá, ĩmi icó áma ndrelé ku, ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá, ĩmi áma ndre rá,’ ãzíla ĩꞌdi ꞌbã jọlé, ‘Ãꞌdusĩku ma mụ mâ Átẹ́pị rụ́,’ ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní?”

\VS{18}Ri kí ị́jọ́ ꞌdĩ ụzịlé, “Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ụ́ꞌdụ́ were ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní? Ãnị̃ ĩꞌdi ị́jọ́ jọ ãꞌdu drị̃ gá yã rĩ gá ku.”


\par }{\PP \VS{19}Yẹ́sụ̃ nị̃ ꞌbá ꞌdĩ lẽ kí tí ĩꞌdi ụzịlé rĩ gá rá, jọ dó ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ ĩminí ĩmi ụzịjó ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ mâ jọjó la, ‘Ụ́ꞌdụ́ were ĩmi icó áma ndrelé ku, wó ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá ĩmi áma ndre rá,’ rĩ ꞌi.

\VS{20}Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ĩmi mụ awálé ãzíla ĩmi mụ ụ̃lụ́lụ́ uꞌbélé, wó ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ kí uꞌá ãyĩkõ sĩ. Ĩmi uꞌá cãndí sĩ, wó cãndí ĩmidrị́ rĩ la drụ́zị́ ru uja ãyĩkõ rú rá.

\VS{21}Ngọ́tị́ ãzá drĩ dó ũkú iꞌdó lẽjó tĩjó ꞌbo, ĩꞌdi ãzá ãmbógó la ta; ĩꞌdi uꞌá cãndí sĩ, wó drĩ dó ngọ́tị́ŋá tĩ ꞌbo, ị́jọ́ tá ĩꞌdi ꞌbã ãzá tajó rĩ dó ĩꞌdiní ãvĩ rá, ãꞌdusĩku ãyĩkõ la dó ĩꞌdi fụ ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị́ ágọ́bị́ tĩjó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌbo rĩ sĩ.

\VS{22}Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ úꞌdîꞌda ru idélépi ĩmi abe ĩmi sĩ uꞌájó cãndí sĩ ꞌdĩ. Wó ma drụ́zị́ ĩmi ndre rá, ĩmi ásị́ la ga tré ãyĩkõ sĩ, ãyĩkõ ꞌbá ãzí ꞌbã amụ́lé palé ĩmidrị́ gá ku la.

\VS{23}Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, má Átẹ́pị la ãko ĩminí aꞌị́lé áma rụ́ sĩ kí rĩ fẽ pírí rá. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã drĩ dó drụ́zị́ acá rá, ãko ãzí ĩminí sĩ lẽjó áma zịjó la la adru ꞌdáyụ.

\VS{24}Acájó kpere úꞌdîꞌda, ĩmi aꞌị́ drị̃ áma rụ́ sĩ ãko ãzí ku, ĩmi aꞌị́ dó, ĩmi dó mụ ịsụ́lé la rá, ãyĩkõ dó sĩ ĩmi fụ calépi rĩ sĩ.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ndẽ ũkpõ ị́jọ́ ũnzí ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ drị̂ ꞌbo
\par }
{\PP \VS{25}“Ári ĩminí ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí uꞌbélé uꞌbê. Wó ụ́ꞌdụ́ ãzí la amụ́ lé ꞌdĩ mání ĩminí ị́jọ́ kí uꞌbéjó ku, mání ĩminí ị́jọ́ má Átẹ́pị drị́ gá rĩ kí jọjó ĩminí tọndọlọ.

\VS{26}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã drĩ dó acá rá, ĩmi dó má Átẹ́pị zị áma rụ́ sĩ ĩmi ꞌi. Ázị dó ĩꞌdi ị́jọ́ ĩmidrị̂ sĩ ma ꞌi ku.

\VS{27}Ãꞌdusĩku má Átẹ́pị lẽ ĩmi rá ĩminí áma lẽjó rĩ sĩ, ãzíla ĩmi ãꞌị̃ vâ rá má angá ĩꞌdi rụ̂lé.

\VS{28}Má angá má Átẹ́pị rụ̂lé amụ́lé ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdõlé, ma ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ aꞌbe gõjó vúlé má Átẹ́pị rụ̂lé.”


\par }{\PP \VS{29}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Mi dó úꞌdîꞌda ị́jọ́ kí jọ tọndọlọ kí uꞌbéŋâ kóru.

\VS{30}Ãnị̃ dó úꞌdîꞌda rĩ gá cé ínị̃ ị́jọ́ pírí kí rá, ílẽ ꞌbá ãzí ꞌbã zị kí dó mi ị́jọ́ ãzí kí sĩ ku. Ãma ãꞌị̃ dó úꞌdîꞌda rá ãndá-ãndá ru, mí angá dó Ãdróŋá rụ̂lé rĩ gá rá.”


\par }{\PP \VS{31}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi ãꞌị̃ dó úꞌdîꞌda ma rá yã?

\VS{32}Ụ́ꞌdụ́ ãzí la amụ́ lé ꞌdĩ, acá dó ꞌbo, ála mụ ĩmi irélé, ĩmi ãlu-ãlu la mụ apálé ĩmidrị́ko gá ĩmidrị́ko gá, ĩmi áma aꞌbe áꞌdụ̂sĩ. Wó má adru mgbã rĩ gá áꞌdụ̂sĩ ku, ãꞌdusĩku má Átẹ́pị la adru má be.

\VS{33}Ájọ ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ kí íni la ĩmi dó sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́ má agá. Ụ̃nọ́kụ́ la ĩminí ũcõgõ fẽ rá, wó lẽ ĩmi ásị́ ꞌbã adru ũkpó ru! Ándẽ ụ̃nọ́kụ̂ ꞌbo.”




\par }\Chap{17}{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã Ãdróŋá ãꞌị̃jó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí delé jọ agá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní ꞌbo, inga tị ꞌbụ̃ gâlé ru Ãdróŋá ãꞌị̃jó jọ, “Má Átẹ́pị, sáwã mádrị́ gá rĩ ca dó rá mání drị̃ cịjó ãzíla drãjó. Ífẽ dó áma rụ́ ꞌbã kụ ị́jọ́ mâ mụlé idélé ꞌdĩ sĩ, ma dó vâ sĩ fẽ ími rụ́ ní kụjó.

\VS{2}Míní ũkpõ ꞌbá pírí ími ãꞌị̃lépi má be rá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí fẽjó mádrị́ rĩ sĩ, ma dó sĩ mụ ídri ukólépi ku mî fẽlé mádrị́ rĩ fẽlé ĩꞌbanî.

\VS{3}Ídri ukólépi ku rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ꞌbá ꞌbã kí ími nị̃jó mi Ãdróŋá mgbã rĩ ídri rĩ ꞌi, ãzíla mí ãpẽ ma mî Ngọ́pị Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ tị mi ꞌi rĩ ꞌi.

\VS{4}Má ají dó míní rụ́kụma ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌbo, ị́jọ́ mî fẽlé mádrị́ má idé kí rĩ kí sĩ.

\VS{5}Má Átẹ́pị úꞌdîꞌda, mí uja dó ma ãmbógó ándrá údu áma rụ́ ꞌbã sĩ kụjó mí be ꞌdĩ sĩ íꞌbã drĩ ụ̃nọ́kụ́ ku rĩ.


\par }{\PP \VS{6}“ꞌBá míní fẽlé mádrị́ angájó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ mání imbálé ꞌdĩ kí, nị̃ kí dó mi ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá rá, ĩꞌbã kí ándrá adrujó ídu míní rĩ sĩ. Mi dó kí fẽjó mádrị́ rĩ sĩ, nga kí dó ị́jọ́ míní azịlé ĩꞌbaní áma tị gâ sĩ rĩ kí rá.

\VS{7}Úꞌdîꞌda ị́jọ́ mání idélé ãzíla imbálé ꞌdĩ kí, nị̃ kí dó kí rá angá kí Ãdróŋá mídrị́.

\VS{8}Má imbá kí ị́jọ́ míní jọlé mání rĩ kí sĩ, ãꞌị̃ kí kí rá. Nị̃ kí tọndọlọ cé má angá mí rụ́, ãꞌị̃ kí dó sĩ rá mí ãpẽ áma tị mi ꞌi, má Átẹ́pị.

\VS{9}Ma ími ãꞌị̃ ꞌbá míní fẽlé mádrị́ ꞌdĩ kí ị́jọ́ sĩ, kí ãzã kojó, kí mí ãni. Má ãꞌị̃ mi ꞌbá ími ãꞌị̃lépi ku ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ ꞌbaní ku.

\VS{10}ꞌBá pírí áma vú bĩlépi áma ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí mí ãni, ãzíla ꞌbá pírí mí ãni rú rĩ kí vâ má ãni. Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru íni la sĩ ãmbõgõ mádrị̂ íngõpí yã rĩ nị̃jó.

\VS{11}Má icó mụlé uꞌálé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ị̃dị́ ku, ma mụ gõlé vúlé mí rụ̂lé. Wó ꞌbá pírí áma vú bĩlépi, vâ áma ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí mụ acelé uꞌálé ꞌbá ị́jọ́ mídrị̂ ãꞌị̃lépi ku ꞌdĩ kí abe ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ. Má Átẹ́pị Ãlá rĩ, ímba ꞌbá mádrị́ ꞌdĩ kí tã ũkpõ rụ́ mídrị́ ándrá míní fẽlé mání, ꞌbã icí kí rú sĩ ru ãlu ãmã adrujó ãlu rĩ sĩ.

\VS{12}Mání drĩ adrujó ĩꞌba abe rĩ sĩ, ámba kí tã múké-múké ũkpõ rụ́ mídrị́ ándrá míní fẽlé mání rĩ sĩ. Ĩꞌbã ãzí ãlu ãvĩlépi mádrị́ rá la yụ, pẽ lú mụlépi filépi ãcí gá rĩ ꞌi. Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru cécé ꞌdĩ ꞌbã áni la, Ị́jọ́ Sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ꞌbã acá rú dó sĩ ị́jọ́ ãndá la.
\XREF{✡}{{\XO 17:12 }{\XO{17:12
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 41:9; Yẽrẽmíyã 13:18}}}


\par }{\PP \VS{13}“Úꞌdîꞌda áko dó ãcị̃ mádrị́ má sĩ mụjó mí rụ̂lé rĩ ꞌbo. Wó ájọ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ịsụ́ ma drĩ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ íni rá la, ꞌbá ị́jọ́ mádrị̂ kí ãꞌị̃lépi rá ãzíla kí vú ũbĩlépi rĩ ꞌbã ga kí rú sĩ ãyĩkõ mádrị̂ sĩ tré.

\VS{14}Álũ ĩꞌbaní ị́jọ́ mídrị́ gá rĩ rá. Wó ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ gá ꞌdĩ ngụ̃ kí kí ũnzí, ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí ru icíjó ụ̃nọ́kụ́ trũ ku, cécé mâ áma icíjó ụ̃nọ́kụ́ trũ ku rĩ áni rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{15}“Má Átẹ́pị, ázị mi ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ꞌdụjó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rá íni la ku, wó rá la ímba kí tã múké mẹ́rọ́ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ sĩ.

\VS{16}Icí kí ru ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã ꞌbá ũnzí ꞌdĩ kí abe ku, cécé mání vâ áma icíjó ꞌbá ími gãlépi úmgbé ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdĩ kí abe ku rĩ áni.

\VS{17}Ị́jọ́ mídrị́ gá rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌi. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ífẽ ꞌbã acá kí ꞌbá mí ni la rú ãlá ru ị́jọ́ mgbã sĩ.

\VS{18}Cécé ándrá míní áma tị ãpẽjó ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̃ gá rĩ áni, ma dó vâ mụ kí tị pẽlé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ acị́lé pírí.

\VS{19}Áfẽ áma ídri pírí kí ị́jọ́ sĩ, ꞌbã adru kí rú ị́jọ́ mgbã sĩ ꞌbá mí ãni la rú pírí.


\par }{\PP \VS{20}“Ãdróŋá ázị lú mi ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rá vâ áma vú ũbĩlépi ꞌdĩ kí sĩ áꞌdụ̂sĩ ku. Ma vâ ími zị ꞌbá mụlépi ị́jọ́ mádrị̂ ãꞌị̃lépi ĩꞌbã kí mụjó ị́jọ́ arejó ꞌbá áma ãꞌị̃lépi ꞌbo ꞌdĩ kí tị gá rĩ kí sĩ.

\VS{21}Má Átẹ́pị, álẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã icí kí ru tị ị́jọ́ kí agá ãlu, cécé ãmaní ãma icíjó mí be ãlu rĩ áni. Álẽ vâ ꞌbã icí kí ru ãma abe ãlu, ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̃ gá rĩ kí dó sĩ ãꞌị̃ ãndá-ãndá ru mí ãpẽ áma tị mi ꞌi.


\par }{\PP \VS{22}“Áfẽ ꞌbá áma vú bĩlépi ꞌdĩ ꞌbaní ũkpõ, cécé míní mání ũkpõ fẽjó rĩ áni, ĩꞌbaní sĩ ru icíjó pírí ãlu, cécé ãmaní ãma icíjó mí be ãlu rĩ áni.

\VS{23}Ma ĩꞌba abe ãlu, ãzíla ãma vâ mí be ãlu, kí dó sĩ ru icí ꞌbá ãlu rú ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̂ kí dó sĩ nị̃ la mí ãpẽ áma tị mi ꞌi. Kí dó vâ sĩ nị̃ la ílẽ ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ambamba cécé míní áma lẽjó rĩ áni.


\par }{\PP \VS{24}“Má Átẹ́pị, álẽ ꞌbá pírí míní fẽlé mádrị́ ꞌdĩ kí ꞌbã mụ kí uꞌálé má trũ ãngũ mání sĩ mụjó uꞌájó rĩ gá, kí dó sĩ mụ mụlé ãmbõgõ mádrị́ ándrá míní fẽlé mání rĩ ndrelé, ãꞌdusĩku ílẽ ándrá ma ídu ꞌdĩ sĩ úꞌbã drĩ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ ku.


\par }{\PP \VS{25}“Má Átẹ́pị mgbã pịrị rĩ! ꞌBá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̂ nị̃ kí mi ku, wó ánị̃ mi rá ãzíla ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ nị̃ kí vâ mí ãpẽ áma tị mi ꞌi rĩ gá rá.

\VS{26}Álũ ĩꞌbaní mi ãꞌdi ꞌi yã rĩ, ma drĩ vâ mụ ĩꞌbaní lũlé la ị̃dị́. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽtáŋá míní áma lẽjó ambamba ꞌdĩ dó vâ sĩ adru kí ásị́ gá, ãzíla áma mgbã rĩ dó vâ sĩ mụ adrulé ĩꞌba abe.”




\par }\Chap{18}{\SH Yẹ́sụ̃ rụjó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:47-56; Mãrákõ 14:43-50; Lụ́kã 22:47-53)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ la mụ Ãdróŋá zịŋá delé ꞌbo, ĩꞌdi ꞌi ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí abe alị kí áꞌbụ Kídrõnĩ drị̂ agâ sĩ, mụlé ámvụ́ ꞌa ife mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ ꞌbã zojó rĩ gá.

\VS{2}Yụ́dãsị̃ nị̃ ãngũ ꞌdã rá, ãꞌdusĩku pâlé wẽwẽ rú Yẹ́sụ̃ la jõ uꞌá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe ꞌdãá.

\VS{3}Yụ́dãsị̃ ꞌdụ ꞌbá ãtalo ãmbogo ãzíla ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ ꞌbã kí tị ãpẽlé ãsĩkárĩ ꞌbá Rụ́mị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ gá rĩ kí, ãsĩkárĩ jó Ãdróŋá drị̂ andre tẽlépi rĩ kí abe; ꞌbá ꞌdĩ ꞌdụ kí ãko ãꞌdị́ drị́ gá rĩ kí, ãcí ãgãlãká drị̃ gá velépi vẽvẽ rĩ trũ, tárã abe, mụ kî trũ ámvụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã adrujó rĩ gâlé.


\par }{\PP \VS{4}Yẹ́sụ̃ ꞌbã nị̃jó la ãꞌdu la mụ ru idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá nĩ cé rĩ sĩ, mụ ĩꞌba rụ̂lé, zị kí, “Ĩmi ãꞌdi ndrụ̃ yã?”


\par }{\PP \VS{5}Umvi kí ĩꞌdiní, “Yẹ́sụ̃ ꞌbá Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ ꞌi.”

\par }{\PP Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ma gápi ꞌdõ.” Yẹ́sụ̃ ꞌbã ru iꞌda agá kí drị̃lẹ́ gá, Yụ́dãsị̃ tu pá ĩꞌba abe ꞌdãá ĩndĩ.


\par }{\PP \VS{6}Yẹ́sụ̃ la mụ jọlé la ĩꞌbaní, “Ma gápi ꞌdõ,” gõ kí ị̃ndụ́-ị̃ndụ́ ru vúlêlé, ãzíla uꞌde kí pírí vụ̃rụ́.

\VS{7}Yẹ́sụ̃ zị kí ị̃dị́, “ꞌBá ĩminí ndrụ̃lé rĩ ãꞌdi ꞌi yã?”

\par }{\PP Umvi kí ĩꞌdiní, “Yẹ́sụ̃ ꞌbá Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{8}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ájọ tá ĩminí ma gápi ꞌdõ. Ĩdrĩ áma ndrụ̃ yã áni, ĩmi aꞌbe ꞌbá ãzí ꞌdĩ ꞌbã mụ kî.”

\VS{9}Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã idé dó sĩ ru mgbã-mgbã rú: “ꞌBá míní fẽlé mádrị́ rĩ kí agá ꞌbá ãzí ãlu la ãvĩ ku,”
\XREF{✡}{{\XO 18:9 }{\XO{18:9
}}{\XT{Yõhánã 6:39}}} rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ.


\par }{\PP \VS{10}Cọtị Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ménéŋâ trũ rĩ anzé ĩꞌdi rãwũ, ga ãtíꞌbó átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ drị̂ ꞌbã bị́lẹ́ drị́ ãndá gá rĩ wẹ́ vụ̃rụ́. (Ãtíꞌbô rụ́ Málị̃kọ̃ ꞌi.)

\VS{11}Wó Yẹ́sụ̃ jọ Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ní, “Ísu mî ménéŋá ꞌdĩ ãngũ míní tá sĩ anzéjó la rĩ gá vúlé. Ílẽ áta ũcõgõ má Átẹ́pị ꞌbã lẽlé mání rĩ ku yã?”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ agụjó Ánãsĩ drị̃lẹ́ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{12}Ãmbógó ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ ãsĩkárĩ abe, ãsĩkárĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ jó Ãdróŋá drị̂ aga tẽlépi rĩ abe, rĩ rụ kí dó Yẹ́sụ̃ ꞌi, umbé kí dó ĩꞌdi cí.

\VS{13}Drị̃drị̃ rĩ sĩ, agụ kí ĩꞌdi Ánãsĩ ándrá átáló ãmbógó ãndânĩ
úmvúke aꞌbelépi rá ꞌdĩ Kãyị́fã átáló ãmbógó ãndânĩ ílí ꞌdã sĩ rĩ ꞌbã ándrị́pị rụ́ rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá.

\VS{14}Kãyị́fã ꞌdĩ ándrá jọlépi la ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbaní, “Ĩꞌdi múké ꞌbá ãlu ꞌbã drã ꞌbá pírí kí kẹ̃jị́ gá,” rĩ ꞌi.
\XREF{✡}{{\XO 18:14 }{\XO{18:14
}}{\XT{Yõhánã 11:49-50}}}


\par }{\SH Pétẽrõ ꞌbã Yẹ́sụ̃ gãjó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:69-70; Mãrákõ 14:66-68; Lụ́kã 22:55-57)

\par }{\PP \VS{15}Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí ãlu la be, ꞌde kí Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdã ꞌi átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ nị̃ ĩꞌdi cé, ãꞌị̃ dó ĩꞌdiní filé Yẹ́sụ̃ rụ́ ãngũ ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi sĩ ị́jọ́ lịjó rĩ gâlé.

\VS{16}Wó Pétẽrõ tu pá kẹ̃jị́tị gá ãmvé ãmvélé ru. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌbã nị̃lé rá tá ãꞌị̃lé filé agâlé rĩ jọ ị́jọ́ ĩzóŋá kẹ̃jị́tị tẽlépi rĩ ní, ãzíla fẽ dó sĩ Pétẽrõ fi agâlé.

\VS{17}Ĩzóŋá kẹ̃jị́tị aga tẽlépi rĩ zị Pétẽrõ ꞌi, “Mí adru ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí ku yã?”

\par }{\PP Pétẽrõ umvi ĩꞌdiní, “Yụ, má adru ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌi ku.”


\par }{\PP \VS{18}Ãngũ ꞌbã adrujó ị̃gbẹ̃ rú rĩ sĩ, ꞌbá ãtíꞌbó ru ãzíla ãsĩkárĩ jó Ãdróŋá drị̂ aga tẽlépi rĩ kí abe ũdũ kí ãcí yulé, Pétẽrõ tu vâ pá ãcí yulé ĩꞌba abe ĩndĩ.


\par }{\SH Átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌbã Yẹ́sụ̃ ụzịjó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:59-66; Mãrákõ 14:55-64; Lụ́kã 22:66-71)

\par }{\PP \VS{19}Átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ zị Yẹ́sụ̃ ꞌi ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí ị́jọ́ sĩ ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe.

\VS{20}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ma ị́jọ́ kí jọ tọndọlọ ũꞌbí kí agá, ma ímbátáŋá kí fẽ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agâ sĩ, ãzíla lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú wẽwẽ rú are kí ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí cé ãngũ pírí agá, ãzíla ị́jọ́ ãzí mání aꞌbólé aꞌbô ꞌbá ũꞌbí ꞌbã kí nị̃lé ku la ꞌdáyụ.

\VS{21}Mi áma ụzị zịtáŋá ꞌdĩ kí sĩ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Mí ụzị ꞌbá ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí arelépi rá rĩ kí tị gá, nị̃ kí ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí rá.”


\par }{\PP \VS{22}Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ umvilé ꞌdĩ ꞌbã áni, ãsĩkárĩ ãzí ãlu ãngũ agá tẽlépi rĩ sa Yẹ́sụ̃ ꞌi, jọ ĩꞌdiní, “Ála átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ tị gá ị́jọ́ umvi íni yã?”


\par }{\PP \VS{23}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ádrĩ tá ị́jọ́ ãzí ũnzí la jọ, ílũ ꞌbá pírí ꞌbaní ị́jọ́ la ũnzí rĩ ãꞌdu yã rĩ. Wó ị́jọ́ mání jọlé rĩ drĩ adru pịrị, ísa ma ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”


\par }{\PP \VS{24}Ánãsĩ fẽ Yẹ́sụ̃ agụlé Kãyị́fã átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ drị̂lé, ịsụ́ ꞌdĩ sĩ úmbé drĩ drị́ la kí cí.


\par }{\SH Pétẽrõ ꞌbã Yẹ́sụ̃ gãjó ị̃dị́ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:71-75; Mãrákõ 14:69-72; Lụ́kã 22:58-62)

\par }{\PP \VS{25}Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ꞌbã drĩ pá tu agâ sĩ ru uyujó ãcí tị gá ꞌdâ, ꞌbá ãcí tị gá ꞌdãá rĩ ꞌbã ãzí zị ĩꞌdi, “Mí adru íni rĩ gá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí ku yã?”

\par }{\PP Wó Pétẽrõ tu rá jọ, “Yụ, ma ĩꞌdi ku.”


\par }{\PP \VS{26}Ãtíꞌbó átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ drị̂ ꞌbã ãzí ãlu la ꞌdãá cí, ĩꞌdi kãká ãtíꞌbó tá Pétẽrõ ꞌbã bị́lẹ́ galé rĩ ãni, zị, “Ándre tá mí ĩꞌdi be ámvụ́ mị̃zẹ̃yị́tụ̃ gá ꞌdãá ĩndĩ ku yã?”


\par }{\PP \VS{27}Pétẽrõ tu vâ ị̃dị́ jọ, “Ánị̃ ĩꞌdi ku.” Gbõgbõ ãꞌụ́gọ́ ꞌbe cẹ̃rẹ́ rá.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌi Pĩlátõ drị̃lẹ́ gá
\par }
{\R (Mãtáyõ 27:1-2, 11-14; Mãrákõ 15:1-5; Lụ́kã 23:1-5)

\par }{\PP \VS{28}Ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ãngũ trã sĩ, ꞌbá Yãhụ́dị̃ ru rĩ agụ kí Yẹ́sụ̃ lị́cọ́ gávũnã
Pĩlátõ ꞌbá Rụ́mị̃ rú ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ gá. ꞌBá Yãhụ́dị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ fi kí gávũnã drị́ lị́cọ́ agâlé ku, ĩꞌbã kí lẽjó ru tãmbajó ãlá ru ãndị́ kóru lãꞌbĩ ĩꞌbadrị́ gá rĩ sĩ rĩ sĩ, sĩ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ najó.
\FTNT{*}{{\FR 18:28 }{\FR{18:28
}}{\FT{ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú filépi lị́cọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ ru ku rĩ ꞌbadrị̂ kí agá rĩ kí acá ãndị́ ru Ãdróŋá mẹ́lẹ́tị gá. Icó kí dó sĩ
}}{\FQ{ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ
}}{\FT{nalé ku.
}}}

\VS{29}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Pĩlátõ fũ dó sĩ mụlé ĩꞌba rụ́ ãmvêlé. Zị kí, “Ĩmi ají ágọ́bị́ ꞌdĩ tõlé áma drị̃lẹ́ gá ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”


\par }{\PP \VS{30}Umvi kí ĩꞌdiní, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ drĩ tá ị́jọ́ ũnzí idé agá ku, ãma icó tá ĩꞌdi ajílé ími drị̃lẹ́ gá ku.”


\par }{\PP \VS{31}Pĩlátõ jọ ĩꞌbaní, “Ĩꞌdụ ĩꞌdi mụlé ị́jọ́ amálé ãzị́táŋá ĩmidrị̂ kí vú sĩ.”

\par }{\PP Ũꞌbí umvi kí ĩꞌdiní, “Ãzị́táŋá ãmadrị́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ãꞌị̃ ãmaní ị́jọ́ lịjó ꞌbá ꞌdịjó ku.”
\FTNT{†}{{\FR 18:31 }{\FR{18:31
}}{\FT{Drã ꞌbá ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ ãzị́táŋá ꞌbá Rụ́mã gá rĩ ꞌbadrị̂ gá rĩ la fẽ la nĩ.
}}}

\VS{32}Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru íni la ị́jọ́ ándrá Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé drã ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ rĩ ꞌbã idé kí ru ãndá-ãndá ru.


\par }{\PP \VS{33}Pĩlátõ gõ dó vúlé ĩꞌdidrị́ jó agâlé, umve dó Yẹ́sụ̃ ụzịlé jọ, “Mi Úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ gá rĩ ꞌi yã?”


\par }{\PP \VS{34}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Zịtáŋá míní sĩ áma ụzịjó ꞌdĩ angá kí ími agá jõku ꞌbá ãzí lũ míní ị́jọ́ áma drị̃ gá nĩ?”


\par }{\PP \VS{35}Pĩlátõ umvi ĩꞌdiní, “Mí ũrã ma ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la yã? ꞌBá mídrị̂ kí ãtalo ãmbogo rú rĩ abe, ají kí mi má rụ́ ꞌdõlé nĩ. Ị́jọ́ míní idélé rĩ ĩꞌdi ãꞌdu?”


\par }{\PP \VS{36}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Sụ́rụ́ mádrị̂ rĩ adru ụ̃nọ́kụ́ ꞌdõ drị̂ ꞌi ku. Ũpĩ naŋá mádrị́ gá rĩ drĩ tá adru ụ̃nọ́kụ́ ꞌdõ ãni la, ꞌbá áma vú bĩlépi rĩ kí tánõ ãꞌdị́ ꞌdị agâ sĩ áma ụtrị́jó fẽ jó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ꞌbadrị̂lé. Ũpĩ naŋá mádrị́ gá rĩ ĩꞌdi ãngũ ãzí gá.”


\par }{\PP \VS{37}Pĩlátõ zị ĩꞌdi, “Mi Úpí?”

\par }{\PP Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ míní jọlé ma Úpí ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ãndá la. Útị bãsĩ ma ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ sĩ, sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ vú nzejó. ꞌBá ị́jọ́ mgbã arelépi rĩ la ị́jọ́ mádrị̂ are rá.”


\par }{\PP \VS{38}Pĩlátõ zị Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Ị́jọ́ mgbã rĩ ãꞌdu?” Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã vúlé gá, ãfũ ãmvé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌba rụ́ ꞌdõlé, jọ ĩꞌbaní, “Má ịsụ́ ị́jọ́ ãzí sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó rá la ku.

\VS{39}Wó lãꞌbĩ ĩmidrị̂ sĩ, ma jõ ĩminí ꞌbá trũ ãlu ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ gá. Ĩlẽ átrũ ĩminí Úpí ĩmidrị́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ rĩ ꞌi yã?”


\par }{\PP \VS{40}Umvi kí ĩꞌdiní ị́jọ́ úzáŋá sĩ, jọ kí, “Yụ-yụ, ĩꞌdi ꞌi ku! Ãlẽ ítrũ ãmaní Bãrábã ꞌi.” (Bãrábã ándrá ꞌbá ꞌbá ꞌdịlépi ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ abe la.)




\par }\Chap{19}{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã ị́jọ́ lịjó ꞌbã drã rá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ị́jọ́ Pĩlátõ ꞌbã jọlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ abe rĩ ꞌbã ũngúkú gá, fẽ ãsĩkárĩ ꞌbaní ãzị́táŋá sĩ Yẹ́sụ̃ cojó kũrũbáyĩ sĩ.

\VS{2}Ãsĩkárĩ co kí ife ụ̃cị́kị́ trũ la
kẹ́rịŋá ru sulé ĩꞌdi drị̃kã gá, kõfíyã ũpĩ drị̂ rú. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, sụ̃ kí ĩꞌdiní bõngó kọ̃nị̃kọ̃nị̃ ũpĩ drị́ gá rĩ. 
\VS{3}Ri kí amụ́lé ị̃dị́-ị̃dị́ ãvụ̃lé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá idemará ru, jọjó la ĩꞌdiní, “Ãmbógó, Úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ rĩ, ími rụ́ ꞌbã kụ jã ꞌdâ.” Ri kí vâ ĩꞌdi asalé.


\par }{\PP \VS{4}Pĩlátõ ãfũ amụ́lé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ru tralépi ãmvé ꞌdã ꞌbã rụ́ ꞌdõlé ị̃dị́ jọ ĩꞌbaní, “Ála mụ Yẹ́sụ̃ ajílé ĩmi rụ́ ãmvé ꞌdõlé, ĩmi dó sĩ amụ́ ndrelé la ĩmi mịfị́ sĩ, má ịsụ́ ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ị́jọ́ ãzí ũnzí ĩꞌdi ꞌbã idélé la ku.”

\VS{5}Yẹ́sụ̃ ãfũ amụ́lé ãmvé ꞌdõlé kõfíyã tá idélé ụ̃cị́kị́ sĩ ꞌdã trũ drị̃kã gá, ãzíla bõngó tá kọ̃nị̃kọ̃nị̃ ũpĩ drị́ ꞌdã trũ ụrụꞌbá gá. Pĩlátõ jọ dó ũꞌbí ꞌbaní, “Ĩmĩ ãmbógô dó ꞌdĩ.”


\par }{\PP \VS{6}Ãtalo ãmbogo ídétáŋá idélépi rĩ kí ãsĩkárĩ jó Ãdróŋá drị̂ andre tẽlépi rĩ abe, kí mụ Yẹ́sụ̃ ndrelé ꞌbo, iꞌdó kí uzálé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, “Mí ipa ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá! Mí ipa ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá!”

\par }{\PP Pĩlátõ jọ ĩꞌbaní, “Ĩꞌdụ ĩꞌdi, ĩmụ ĩꞌdi ipalé mũsãláꞌbã sị́ gâlé ĩmi ꞌi! Má ịsụ́ mâ ngá ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ụrụꞌbá gâ sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó rá la ku.”


\par }{\PP \VS{7}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ũꞌbí ꞌdĩ umvi kí, “Lẽ ru ꞌbãlé Ãdróŋá Ngọ́pị rú! Ãzị́táŋá ãmadrị́ Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ, lẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ, úꞌdị ĩꞌdi rá.”


\par }{\PP \VS{8}Pĩlátõ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ụ̃rị̃ ãmbógó la fi ĩꞌdi ásị́ gá cí.

\VS{9}Gõ vúlé ĩꞌdidrị́ jó agâlé ãzíla zị Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Mí angá íngõlé?” Wó Yẹ́sụ̃ ĩyãŋã tútú.


\par }{\PP \VS{10}Pĩlátõ zị vâ ĩꞌdi ị̃dị́, “Ílẽ zịtáŋá mání ími zịjó rĩ umvilé ku ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ínị̃ ũkpõ ími trũjó ị́jọ́ ꞌdĩ agá rĩ kí ũkpõ ími ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ abe kí pírí áma drị́ alé gá rĩ ku yã?”


\par }{\PP \VS{11}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ãdróŋá drĩ ájẹ́ míní ũkpõ ꞌdĩ fẽ angájó ꞌbụ̃ gá lé nĩ ku la, mí icó tá ãko ãzí idélé áma ụrụꞌbá gá ãluŋá la ku. Wó ꞌbá áma ajílépi fẽlépi mídrị́ rĩ, idé kí ị́jọ́ ũnzĩkãnã sĩ ndẽ dó ꞌdĩ rá.”


\par }{\PP \VS{12}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Pĩlátõ lẽ tí kẹ̃jị́ ndrụ̃lé ásị́ pírí sĩ Yẹ́sụ̃ aꞌbejó rá. Wó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ri kí uzálé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ jọ kí, “Ídrĩ ágọ́bị́ ꞌdĩ aꞌbe rá yã áni, mí adru úpí ãmbógó
Kãyị̃sárị̃ ꞌbã wọ̃rị́ ku. ꞌBá ru ꞌbãlépi ꞌi úpí rĩ ĩꞌdi mẹ́rọ́ꞌbá úpí ãmbógó Kãyị̃sárị̃ ãni la.”


\par }{\PP \VS{13}Pĩlátõ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ají Yẹ́sụ̃ ꞌi ãmvé ꞌdõlé, ri úmvúke ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó rĩ drị̃ gá ãngũ umvelé írã ụ̃tị̃lé ụ̃tị̃-ụ̃tị̃ rĩ drị̃ gá. (ꞌDĩ tị Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ umvelé Gãbátã ꞌi.)

\VS{14}Ị̃tụ́ ca dó ãni rú sáwã ázíyá ꞌdĩpí, ace ụ́ꞌdụ́ ãlu ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ ní acájó, ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí ru itújó ụ̃mụ̃ ꞌdã ní rĩ ꞌi. Pĩlátõ jọ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdã ꞌbaní, “Ĩndre, Úpí ĩmidrị́ gá rĩ ꞌdĩ!”


\par }{\PP \VS{15}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ uzá kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, “Íꞌdị ĩꞌdi rá! Íꞌdị ĩꞌdi rá! Mí ipa ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá!”

\par }{\PP Pĩlátõ zị kí, “Ĩlẽ má ipa úpí ĩmidrị̂ mũsãláꞌbã sị́ gá yã?”

\par }{\PP Ãtalo ãmbogo ídétáŋá idélépi rĩ jọ kí, “Úpí ãmadrị̂ ꞌbãngá lú úpí ãmbógó Kãyị̃sárị̃ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{16}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Pĩlátõ fẽ dó Yẹ́sụ̃ ꞌi mụlé ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá.

\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 27:32-44; Mãrákõ 15:21-32; Lụ́kã 23:26-43)

\par }{\PP Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãsĩkárĩ ꞌdụ kí Yẹ́sụ̃ agụlé ãmvêlé.

\VS{17}Yẹ́sụ̃ ri mũsãláꞌbã sĩ mụjó ĩꞌdi ipajó rĩ ꞌdụlé nĩ, mụ trũ ãngũ umvelé Drị̃ Ụ́rụ́kụ́ (umvelé tị Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ Gõlõgótã) ꞌi rĩ gâlé.

\VS{18}Ipa kí dó Yẹ́sụ̃ mũsãláꞌbã sị́ gá ꞌdãá, ãzíla ipa kí vâ ãgọbị ãzí kí ị̃rị̃ mũsãláꞌbã sị́ gá ĩꞌdi be ĩndĩ, îpa ãlu wókõ la ãzí rĩ gá, ãzíla ãlu ãzí rĩ gá, wó Yẹ́sụ̃ dó ágágá. 

\par }{\PP \VS{19}Pĩlátõ fẽ ãzị́táŋá ãsĩkárĩ ꞌbaní ị́jọ́ kí Yẹ́sụ̃ ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ ãꞌdu yã rĩ sĩjó ãko ãzí drị̃ gá, ipalé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ụrụgá mũsãláꞌbã drị̃ gá ꞌdãá. Ị́jọ́ sĩlé rĩ ĩꞌdi íni, “{\SC{yẹ́sụ̃ ꞌbá nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ, ꞌdĩ úpí ꞌbá yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂}}.”

\VS{20}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ũꞌbí lã kí ị́jọ́ sĩlé ꞌdĩ rá, ãꞌdusĩku ãngũ Yẹ́sụ̃ ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá ꞌdã ĩꞌdi ãni rú táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị́ Yãhụ́dị̃ ꞌbã kí sĩ ru atrájó ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ najó rĩ andre gá. Lã kí vâ ị́jọ́ sĩlé ꞌdĩ íni rá la, ãꞌdusĩku úsĩ ĩꞌdi tị Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ, Látĩnĩ tị sĩ, ãzíla vâ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ.

\VS{21}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãtalo ãmbogo ídétáŋá idélépi rĩ mụ kí Pĩlátõ rụ̂lé ununuŋá ꞌdĩ trũ, jọ kí ĩꞌdiní, “Ĩꞌdi tá adru múké la ídrĩ tá ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ agá ‘Úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ rĩ ꞌi’ ku. Be la rá la mi tá sĩ la, ‘Ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã ru ꞌi Úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ rĩ ꞌi.’ ”


\par }{\PP \VS{22}Pĩlátõ jọ ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ mâ sĩlé ꞌbo rĩ, ásĩ ĩꞌdi ꞌbo.”


\par }{\PP \VS{23}Ãsĩkárĩ kí mụ Yẹ́sụ̃ ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá ꞌbo, ꞌdụ kí ĩꞌdi ꞌbã bõngó kí awalé ĩsélé sụ sĩ, ꞌbá ãlu-ãlu sĩ ãlu-ãlu. Wó ĩꞌdi ꞌbã bõngó ꞌbelé ꞌbẽ-ꞌbẽ rĩ, úcã lú ĩꞌdi ãlu, kéyĩ ꞌbã pámvú ala gá ãluŋá la yụ.

\VS{24}Ãsĩkárĩ jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá jọ kí, “Lẽ ãma asi kí bõngó ꞌdĩ ku. Lẽ rá la ãꞌbe kí
jẽgê, ãꞌdi la ꞌdụ la nĩ yã rĩ nị̃jó.” Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru íni la ị́jọ́ ándrá nãbịya ꞌbã kí sĩlé rĩ ꞌbã idé sĩ ru cécé sĩlé ꞌdĩ ꞌbã áni,

\par }{\Q “Awa kí mâ bõngó kí kí drĩdríŋĩ gá,

\par }{\QB ãzíla ꞌbe kí mâ bõngó ãmvé sĩ rĩ jẽgê sĩ.”
\XREF{✡}{{\XO 19:24 }{\XO{19:24
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 22:18}}}

\par }{\MM ꞌDĩ dó ị́jọ́ ãsĩkárĩ ꞌbã kí idélé rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{25}Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãndrẽ tu kí pá ándrípĩrî ꞌi, Mãríyámũ Kị̃lị́yọ́pã ꞌbã ũkû ꞌi, ãzíla Mãríyámũ Mãgãdẽlénã trũ mũsãláꞌbã ĩꞌdidrị̂ andre gá ꞌdãá ũgũgõ.

\VS{26}Yẹ́sụ̃ la mụ ãndrẽ kí ndrelé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí ãlu ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba rĩ be ꞌbo, jọ ãndrẽ ní, “Má ãndrẽ,
\FTNT{*}{{\FR 19:26 }{\FR{19:26
}}{\FT{Gị̃rị́kị̃ tị sĩ údrĩ umve la
}}{\FQA{ũkú
}}{\FT{ꞌdĩ rụ́ umvelé ị̃nzị̃táŋá ru ũkú ꞌbaní la.
}}} mî ngọ́pị dó bãsĩ gápi ꞌdĩ ꞌi.”

\VS{27}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, uja tị ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ĩꞌdi lẽlé ambamba rĩ rụ̂lé jọ ĩꞌdiní, “Mí ãndrẽ dó ꞌdĩ.” Iꞌdójó sáwã ꞌdã sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba ꞌdã ꞌdụ dó Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãndrẽ mụlé tãmbalé ĩꞌdidrị́ko gá.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã drãjó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 27:45-56; Mãrákõ 15:33-41; Lụ́kã 23:44-49)

\par }{\PP \VS{28}Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ nị̃ dó ãzị́ ándrá Átẹ́pị̃ Ãdróŋá ꞌbã sĩ ĩꞌdi tị ãpẽjó rĩ ukó kí dó rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdĩ ꞌbã idé dó ru ãndá-ãndá ru, Yẹ́sụ̃ jọ, “Ị̃yị́vị́ ndẽ ma rá.”
\XREF{✡}{{\XO 19:28 }{\XO{19:28
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 69:21; 22:15}}}

\VS{29}Wáyĩnĩ ãzí ũká la ị́rẹ̃cẹ́ agá ãni rú ꞌdãá cí. ꞌBá ãzí ãlu la su ãko ãzí cécé vónõ áni la ala gá, umbé ĩꞌdi ife sị́ gá sulé Yẹ́sụ̃ tị gá mũsãláꞌbã sị́ gâlé.

\VS{30}Yẹ́sụ̃ la mụ wáyĩnĩ tá ũká ꞌdã ꞌbị̃lé ꞌbo, jọ, “Ị́jộ ukó dó rá.” Cọtị ilú dó ru drị̃ vụ̃rụ́, drã dó rá.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ lúmã sõjó ãjụ́ sĩ rĩ
\par }
{\PP \VS{31}Ụ́ꞌdụ́ Yẹ́sụ̃ ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá ꞌdã ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ, ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã kí sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ, ãzíla ĩꞌdi vâ ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí ĩꞌdi ndú, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ ãꞌị̃ kí Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá tá ipalé ĩꞌdi trũ ꞌdĩ abe, lẽ ꞌbã ko kí ị́nị́-ãrã mũsãláꞌbã ꞌdã kí sị́ gá ꞌdãá ku. Mụ kí Pĩlátõ rụ̂lé, zị kí ĩꞌdi, lẽ ꞌbã fẽ ãzị́táŋá sĩ ꞌbá ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá ꞌdĩ kí pá kí anujó rá, ꞌbã drã kí sĩ gbõrú benĩ, ãzíla lẽ ꞌbã fẽ vâ ãzị́táŋá sĩ kí ãvũ ịsị́jó mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ sĩ vụ̃rụ́ drĩ kí dó ũdrã ꞌbo rĩ gá.

\VS{32}Pĩlátõ la mụ ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé ꞌdĩ ãꞌị̃lé ꞌbo, ãsĩkárĩ iꞌdó kí ꞌbá ꞌdĩ kí pá anulé. Drị̃drị̃ rĩ gá, anu kí ãgọbị tá ị̃rị̃ ipalé Yẹ́sụ̃ be ꞌdĩ kí pá.

\VS{33}Wó kí mụ acálé Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌbo, ịsụ́ kí gá drã ꞌbo, anu kí dó sĩ pá la kí gẹ̃rị̃ sĩ ku.

\VS{34}Be la rá la, ãsĩkárĩ ãzí ãlu rĩ sõ Yẹ́sụ̃ ꞌbã lúmã ãjụ́ sĩ, ãjụ́ ꞌbã bị́lẹ́mị gâ sĩ ãrí adị́ kí ị̃yị́ benĩ.


\par }{\PP \VS{35}ꞌBá ị́jọ́ ꞌdĩ sĩlépi rĩ nị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã pịrị la rĩ gá cé, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbá ándrá ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndrelépi ĩꞌbã kí ru idé agá cé rĩ ꞌi. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ĩmi ãꞌị̃ dó vâ sĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi.

\VS{36}Ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí idé kí ru íni la ị́jọ́ ándrá sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ꞌbã idé kí sĩ ru cécé ándrá sĩlé rĩ áni jọlépi la, “Ícó ĩꞌdi ꞌbã ĩfãkã ãzí ãlu la anulé ku.”
\XREF{✡}{{\XO 19:36 }{\XO{19:36
}}{\XT{Ãfũŋá 12:46; Kãlãfe 9:12; Zãbụ́rị̃ 34:20}}}

\VS{37}Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ꞌbã ãzí jọ vâ, “ꞌBá kí mụ ꞌbá ĩꞌbã kí lúmã sõlé ãjụ́ sĩ rĩ ndrelé.”
\XREF{✡}{{\XO 19:37 }{\XO{19:37
}}{\XT{Zãkãríyã 12:10; Ícétáŋá 1:7}}}


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ ị̃sị̃jó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 27:57-61; Mãrákõ 15:42-47; Lụ́kã 23:50-56)

\par }{\PP \VS{38}Ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ angálépi Ãrĩmãtéyã gá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí ru ũní-ũní ru rĩ, ri idélé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã drị̃lẹ́ kí sĩ ụ̃rị̃ sĩ. Zị Pĩlátõ Yẹ́sụ̃ ãvũ fẽjó ĩꞌdidrị́. Pĩlátõ ãꞌị̃ ĩꞌdiní Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ ꞌdụjó rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mụ kí dó ꞌbá ãzí kí abe, ãtrũ kí Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ mũsãláꞌbã sị́ gâlé rĩ sĩ rá.

\VS{39}Nị́kọ̃dẹ́mụ̃ ándrá ru nzelépi Yẹ́sụ̃ rụ́ ị́nị́ sĩ rĩ, mụ Yụ̃sụ́fụ̃ be ĩndĩ. Ĩgbã ãdu ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ, ãjẹ̃ nalépi ãmbógó la, ãzíla kị́lọ̃ la ãni rú kãlị́ na drị̃ tõwú ꞌdĩpí amụ́lé ũsũlé Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ drị̃ gá.

\VS{40}Ãgọbị ị̃rị̃ ꞌdĩ ifí kí Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ ãdu tá ngụ̃lépi vĩrĩ ꞌdã sĩ, umbé kí ãvũ la bõngó ãvũ umbéjó rĩ sĩ, ꞌdĩ gẹ̃rị̃ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí ꞌbá drãlépi ꞌbo rĩ umbéjó ị̃sị̃jó rĩ.

\VS{41}Ãngũ sĩ Yẹ́sụ̃ ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá ꞌdã gá ꞌdãá, ámvụ́ ãzí kí cí, ꞌbụ́ ãzí galé írã agá úꞌdí drĩ sĩ ꞌbá ãzí ꞌbã ãvũ ị̃sị̃jó ku la cí.

\VS{42}Ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ sĩ ru itújó Sãbátũ drị́ rĩ ca rá, mụ kí dó Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ ị̃sị̃lé ꞌbụ́ ꞌdã agá ꞌdãá, ãꞌdusĩku ꞌbụ́ ꞌdã ꞌbã adrujó ãni rú rĩ sĩ.




\par }\Chap{20}{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã angájó ídri rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 28:1-8; Mãrákõ 16:1-8; Lụ́kã 24:1-12)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ Sãbátũ drị̂ sĩ ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́, Mãríyámũ Mãgãdẽlénã fũ mụlé ị̃nádrị̃ Yẹ́sụ̃ ị̃sị̃jó rĩ ndrelé, ndre úgũ írã ꞌbụ́ tị ụ̃pị̃jó
\XREF{✡}{{\XO 20:1 }{\XO{20:1
}}{\XT{Mãrákõ 15:46}}} rĩ rá.

\VS{2}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, uja ru cẹ̃lé vúlêlé ụ́ngụ́lẹ́ sĩ, Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ rụ́ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba rĩ be, jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá ãzí nze kí ãmaní Úpí ꞌbã ãvũ ị̃nádrị̃ gá ꞌdãá rá! Ánị̃ dó ꞌdụ kí ĩꞌdi íngõlé yã rĩ gá ku!”


\par }{\PP \VS{3}Pétẽrõ cẹ̃ kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ĩꞌdi ꞌbã ándrá lẽlé ambamba rĩ be ụ́ngụ́lẹ́ sĩ ị̃nádrị̃ gâlé.

\VS{4}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ãzí rĩ ndẽ Pétẽrõ ụ́ngụ́lẹ́ sĩ rá, ca ị̃nádrị̃ gâlé drị̃drị̃.

\VS{5}Ãvụ̃ vụ̃rụ́, ndre bõngó imve sĩ ãvũ umbéjó rĩ ꞌbụ́ agá ꞌdãá áꞌdụ̂sĩ, wó gẹ̃rị̃ sĩ fi ꞌbụ́ agâlé ku.

\VS{6}Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ dó mụ acálé ꞌbo, alị cọtị filé ꞌbụ́ agâlé, ịsụ́ bõngó imve sĩ Yẹ́sụ̃ umbéjó rĩ kí ꞌdãá áꞌdụ̂sĩ,

\VS{7}ãzíla bõngó sĩ Yẹ́sụ̃ ꞌbã drị̃kã umbéjó rĩ útra ĩꞌdi ngúlú ru bụ́lụ́ gá áꞌdụ̂sĩ.

\VS{8}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé tá calépi drị̃drị̃ rĩ fi dó vâ Pétẽrõ rụ́ ꞌbụ́ agâlé, ndre dó bõngó ꞌdã kí, ãꞌị̃ dó rá.

\VS{9}Wó ị́jọ́ sĩlé, Yẹ́sụ̃ la angá ídri drã agá rá rĩ agá ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ku.

\VS{10}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ị̃rị̃ ꞌdĩ inga kí dó ru gõlé vúlé lị́cọ́ gá.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ iꞌda ru Mãgãdẽlénã nî
\par }
{\R (Mãtáyõ 28:9-10; Mãrákõ 16:9-11)

\par }{\PP \VS{11}Mãríyámũ ru ujalépi vúlé ꞌbụ́ tị gâlé rĩ tu pá awálé ãmvé ꞌdãá, ĩꞌdi ꞌbã awá agá ũcõgõ sĩ, ãvụ̃ ãngũ ãlụ̃lé ꞌbụ́ agâlé.

\VS{12}Ndre mãlãyíkã ru sulépi bõngó imve agá la kí ị̃rị̃, ri kí ãngũ sĩ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ ꞌbãjó rĩ gá, ãlu rĩ drị̃ gâlé ru ãzí rĩ ándrá pá gâlé ru.

\VS{13}Mãlãyíkã zị kî ĩꞌdi, “Ũkú ꞌdĩ, mi awá ãꞌdu sĩ?” Umvi ĩꞌbaní jọ, “ꞌBá ãzí ꞌdụ kí mání Úpí mádrị̂ ꞌbã ãvũ rá, wó ánị̃ dó mụ kí ꞌbãlé la íngõlé yã rĩ gá ku!”


\par }{\PP \VS{14}Mãríyámũ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí delé jọ agá ꞌbo, uja ru ãngũ ndrelé ĩꞌdi ꞌbã ũngúkú gâlé, ndre Yẹ́sụ̃ tu pá ĩꞌdi ũngúkú gá ꞌdãá, wó nị̃ ꞌdĩ Yẹ́sụ̃ ꞌi yã rĩ gá ku.

\VS{15}Yẹ́sụ̃ zị ĩꞌdi, “Ũkú ꞌdĩ, mi awá ãꞌdu sĩ? Mi ãꞌdi ndrụ̃?” Ũrã Yẹ́sụ̃ ꞌi ꞌbá ámvụ́ sõlépi la, umvi ĩꞌdiní, “Úpí, ídrĩ ꞌdụ la mi ꞌi yã áni, ílũ mání ãngũ la ma sĩ mụ aꞌdụ́lé la benĩ.”


\par }{\PP \VS{16}Yẹ́sụ̃ umve ĩꞌdi ꞌi, “Mãríyámũ!”

\par }{\PP Uja ru ãngũ ndrelé Yẹ́sụ̃ rụ̂lé, jọ ĩꞌdiní Yãhụ́dị̃ tị sĩ, “Rãbọ́nị̃.” (Ífí la Ímbápị.)


\par }{\PP \VS{17}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Mí aló áma ụrụꞌbá ku, ãꞌdusĩku átụ drĩ mâ Átẹ́pị rụ́ ꞌbụ̃ gâlé ku. Wó ímụ mâ ádrị́pịka ꞌba rụ̂lé, ílũ ĩꞌbaní ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi. Ma mụ tụlé mâ Átẹ́pị rụ́ vâ Átẹ́pị ĩmidrị̂ ꞌi, Ãdróŋá mâ rĩ ꞌi, ãzíla Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{18}Mãríyámũ Mãgãdẽlénã mụ dó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌba rụ̂lé ị́jọ́ ꞌdĩ trũ, jọ ĩꞌbaní, “Ándre Úpí ꞌi áma mịfị́ sĩ rá.” Ãzíla nze dó ị́jọ́ Úpí ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ kí vú ĩꞌbaní.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ iꞌda ru ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbanî
\par }
{\R (Mãtáyõ 28:16-20; Mãrákõ 16:14-18; Lụ́kã 24:36-49)

\par }{\PP \VS{19}Sãbátũ ꞌbã ĩndró sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ tra kí ru jó agá, icí kí kẹ̃jị́tị cí ụ̃rị̃ ꞌbá ãmbogo ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ sĩ. Yẹ́sụ̃ afí jó agá ꞌdõlé, tu pá kí drĩdríŋĩ gá! Jọ ĩꞌbaní, “Ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru ĩminî.”

\VS{20}Ĩꞌdi mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí delé jọlé ꞌbo, iꞌda ru drị́ kí lúmã abe. Ãyĩkõ fụ dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí ĩꞌbã kí Úpî ndrejó rĩ sĩ.

\VS{21}Yẹ́sụ̃ jọ vâ ĩꞌbaní ị̃dị́, “Ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru ĩminî. Mâ Átẹ́pị ꞌbã áma tị ãpẽjó rĩ áni, ápẽ vâ ĩmi tị.”

\VS{22}Vu ãvẹ̃vị̃ kí drị̃ gá, jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi aꞌị́ Úríndí Ãlá ꞌdĩ ꞌi.

\VS{23}ꞌBá ĩmĩ ị́jọ́ ũnzí la trũjó ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rá rĩ, ála ĩꞌdi trũ ꞌbụ̃ gâlé rá. Wó ꞌbá ĩmĩ ị́jọ́ ũnzí la trũjó ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ ku rĩ, útrũ ĩꞌdi ꞌbụ̃ gâlé ku.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ iꞌda ru Tómãsĩ nî
\par }
{\PP \VS{24}Tómãsĩ Dị̃dị́mã ꞌi rĩ, ándrá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdã ꞌbã ãzí. Ụ́ꞌdụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ru iꞌdajó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ãzí rĩ ꞌbaní rĩ sĩ ĩꞌdi ꞌdáyụ.

\VS{25}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ãzí rĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Ãndre Úpí ꞌi rá.”

\par }{\PP Tómãsĩ umvi ĩꞌbaní, “Ándre jõ drĩ lũsũmárĩ ꞌbã pámvú kí ku ãzíla ásu jõ drĩ áma tĩndrímváŋá lũsũmárĩ ꞌbã pámvú ꞌdã gá ku, ãzíla áma drị́ lúmã la sõlé ãjụ́ sĩ rĩ gá ku, má icó ị́jọ́ ĩmĩ jọlé ꞌdĩ kí ãꞌị̃lé ku.”

\VS{26}Sãbị́tị̃ ãlu ꞌbã vúlé gá, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ tra kí vâ ru ãngũ ãlu ꞌdã gá, Tómãsĩ dó kí drĩdríŋĩ gá ꞌdãá cí, icí kí vâ ꞌdĩ sĩ kẹ̃jị́tị cí. Cécé ándrá drị̃drị̃ rĩ áni, Yẹ́sụ̃ tu pá kí drĩdríŋĩ gá, jọ ĩꞌbaní, “Ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru ĩminî.”

\VS{27}Jọ dó Tómãsĩ ní, “Índre áma drị́ kí, ísu ími tĩndrímváŋá kí agá ꞌdâ ãzíla mí ĩjũ ími drị́ sulé áma lúmã sõlé ãjụ́ sĩ rĩ gá. Mí adru ãꞌị̃táŋâ kóru ku, mí ãꞌị̃ ị́jọ́ mádrị̂ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{28}Tómãsĩ umvi Yẹ́sụ̃ ní jọ, “Mi Úpí mádrị̂ ꞌi ãzíla Ãdróŋá mádrị̂ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{29}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mí ãꞌị̃ ma mî áma ndrejó mịfị́ sĩ rá rĩ sĩ. Drị̃lẹ́ba ꞌbá áma ndrelépi ku, wó ị́jọ́ mádrị̂ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbanî.”


\par }{\SH Ásị́sị́ŋá ãmbógó Yõhánã ꞌbã bụ́kụ̃ ꞌdĩ sĩjó rĩ
\par }
{\PP \VS{30}Yẹ́sụ̃ idé tálí kí ũꞌbí ru ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã kí ndrelé cé rĩ kí, ãzí rĩ kí vâ ũꞌbí ru wó sĩlé vụ̃rụ́ bụ́kụ̃ ꞌdĩ agá ku rĩ kî.

\VS{31}Wó úsĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí míní sĩ ãꞌị̃jó la Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi, Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi, ãzíla míní ĩꞌdi ãꞌị̃jó rĩ sĩ, mi dó sĩ adru ídri mgbã rĩ trũ ĩꞌdi rụ́ sĩ.




\par }\Chap{21}{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã ru iꞌdajó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ãzí rĩ ꞌbaní rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ, Yẹ́sụ̃ iꞌda vâ ru ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní mĩrĩ Tị̃bẹ́rị̃yã
\FTNT{*}{{\FR 21:1 }{\FR{21:1
}}{\FT{Mĩrĩ ꞌdĩ ála vâ ĩꞌdi umve
}}{\FQA{mĩrĩ Gãlị́lị̃ ꞌi.
}}} tị gá, ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru ꞌdĩ ꞌbã áni.

\VS{2}Ịsụ́ Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ꞌi, Tómãsĩ Dị̃dị́mã ꞌi, Nãtãnị́yẹ́lị̃ angálépi Kána Gãlị́lị̃ gá rĩ, anzị Zĩbĩdáyõ drị̂ kí, ãzíla ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ị̃rị̃ ꞌdĩ kí abe ãngũ ãlu gá.

\VS{3}Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ jọ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí rĩ ꞌbaní, “Ma mụ ị̃ꞌbị ꞌbelé.”

\par }{\PP ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ãzí rĩ jọ kí, “Ãma mụ mí trũ.” Tụ kí dó pírí filé íꞌbó agâlé sĩ ị̃ꞌbị ꞌbejó ị́nị́-ãrã, wó aꞌbé kí ị̃ꞌbị ãluŋá la ku.


\par }{\PP \VS{4}Ãngũ ꞌbã ụwị́ agá ụ̃ꞌbụ́tị sĩ, Yẹ́sụ̃ tu pá túpũ gá ị̃yị́tị gá ꞌdãá, wó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ nị̃ kí ꞌbá ꞌdã ĩꞌdi ꞌi rĩ gá ku.

\VS{5}Yẹ́sụ̃ umve kí, zị kí, “Mâ wọ̃rị́kâ, ị̃ꞌbị ĩmi rụ́ ꞌdâ cí yã?”

\par }{\PP Umvi kí ĩꞌdiní, “ꞌDáyụ!”


\par }{\PP \VS{6}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩꞌbe bóyí ĩmidrị́ ꞌdĩ kí íꞌbó ꞌbã wókõ ãndá gá rĩ gâlé ru, ĩmi úꞌdîꞌda ị̃ꞌbị aꞌbé rá.” ꞌBe kí bóyí kí ị̃yị́ agâlé, ụ̃ꞌbị̃ kí bóyî asélé tí ị̃ꞌbị ꞌbã ꞌdejó bóyí agá wẽwẽ rú rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{7}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ jọ Pétẽrõ ní, “ꞌBá ĩꞌdi Úpí ꞌi!” Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ la mụ arelé la ꞌbá ĩꞌdi Úpí ꞌi, umbé ru ụrụꞌbá bõngó sĩ ĩꞌdi ꞌbã tá uꞌájó pílílí ru rĩ sĩ. Mvu dó ị̃yị́ agâlé ị̃yị́ wẽlé ị̃yị́ ꞌbã gọ́rọ̃tị́yọ̃ gâlé.

\VS{8}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí acelépi íꞌbó agá ꞌdĩ kí asé kí dó ị̃ꞌbị ãnzị ꞌdĩ kí bóyí trũ ị̃yị́tị gá ꞌdõlé, ãꞌdusĩku ace cajó ị̃yị́tị gâlé mítã túrú ãlu ꞌdĩpí.

\VS{9}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí mụ ãfũlé íꞌbó agâlé ị̃yị́tị gá ꞌdõlé ꞌbo, ndre kí ãcí ũdũlé velépi ꞌbo rĩ drị̃ gá ị̃ꞌbị kí ũꞌbĩ agá nĩ, ãzíla mũkátĩ trũ.


\par }{\PP \VS{10}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ají ị̃ꞌbị ĩminí aꞌbélé rĩ kí ꞌbã ãzí kî.”


\par }{\PP \VS{11}Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ tụ filé íꞌbó agâlé mụlé ĩꞌba abe bóyî asélé cínákí drị̃ gá ꞌdõlé, ala gá ị̃ꞌbị ãmbogo use-use rĩ kí túrú ãlu kãlị́ tõwú drị̃ na. Ị̃ꞌbị ꞌbaní táni adru agá wẽwẽ rú tí, bóyí ce ku.

\VS{12}Yẹ́sụ̃ umve dó kî, jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi amụ́, ãma amụ́ kí ãkónã ụ̃ꞌbụ́tị drị̂ nalé!” Wó ꞌbá ãzí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí agá ꞌdãá ĩꞌdi zịlépi “Mi ãꞌdi ꞌi?” la yụ, ãꞌdusĩku nị̃ kí ĩꞌdi cé.

\VS{13}Yẹ́sụ̃ aꞌdụ́ mũkátĩ ĩꞌdi ꞌbã drị́ gá, fẽ ãzí rĩ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní nalé, idé vâ ị̃ꞌbị kí sĩ cécé ꞌdĩ ꞌbã áni.

\VS{14}ꞌDĩ palé na Yẹ́sụ̃ ꞌbã ru iꞌdajó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní ĩꞌdi ꞌbã angájó ídri drã agá ꞌbo rĩ sĩ rĩ ꞌi.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã azịjó Pétẽrõ ní rĩ
\par }
{\PP \VS{15}ꞌBá ꞌdĩ kí mụ ãkónã delé na agá ꞌbo, Yẹ́sụ̃ zị Pétẽrõ ꞌi, “Sị̃mọ́nị̃ Yõhánã ngọ́pị, ílẽ ma ãndá ãni ndẽ ꞌbá ãzí ꞌdĩ kí rá yã?”

\par }{\PP Pétẽrõ umvi ĩꞌdiní, “Ãndá Úpí, ínị̃ cé álẽ mi rá.”

\par }{\PP Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ífẽ mâ kãbĩlõmvaka ꞌbaní ãkónã.”


\par }{\PP \VS{16}Yẹ́sụ̃ zị Pétẽrõ pâlé ị̃rị̃ rĩ sĩ, “Sị̃mọ́nị̃ Yõhánã ngọ́pị, ílẽ ãndá-ãndá rú ma rá yã?”

\par }{\PP Pétẽrõ umvi, “Wõyí Úpí, ínị̃ cé álẽ mi ꞌi rá!”

\par }{\PP Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ímba mâ kãbĩlõ kí tã.”


\par }{\PP \VS{17}Yẹ́sụ̃ zị Pétẽrõ pâlé na rĩ sĩ, “Sị̃mọ́nị̃ Yõhánã ngọ́pị, ílẽ ma rá yã?”

\par }{\PP Pétẽrõ uꞌá dó cãndí sĩ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ĩꞌdi zịjó pâlé na, “Ílẽ ma rá yã?” rĩ sĩ. Umvi dó Yẹ́sụ̃ ní, “Úpí ínị̃ ị́jọ́ pírí, ínị̃ álẽ mi rá yã rĩ gá cé.”

\par }{\PP Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ífẽ ãkónã mâ kãbĩlõ ꞌbanî.

\VS{18}Ájọ míní ị́jọ́ mgbã, mi ándrá drĩ adrujó kãrị́lẹ̃ rú rĩ sĩ, mi ími ụ̃sụ̃, mi drị̃ ko mụlé ãngũ ími ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ gá. Wó ídrĩ dó drụ́zị́ de ꞌbo, mi dó ími drị́ kí ĩjũ, ꞌbá ãzí kí dó ími umbé nĩ, ãzíla kí dó ími drị̃ ce agụlé ãngũ ími ásị́ ꞌbã lẽlé ku rĩ gá.”


\par }{\PP \VS{19}Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la lũjó la Pétẽrõ ní drãŋá drụ́zị́ ĩꞌdi ꞌbã drãjó rĩ la rụ́kụma ají Ãdróŋá ní íngoní yã rĩ drị̃ gá. Yẹ́sụ̃ jọ dó Pétẽrõ ní, “Íbĩ áma vú!”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé lẽlé ambamba rĩ be
\par }
{\PP \VS{20}Pétẽrõ uja tị ĩꞌdi ꞌbã ũngúkú gâlé, ndre ꞌbá Yẹ́sụ̃ imbálé ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba rĩ ꞌi ĩꞌdi ꞌbã kí vú ãbĩ agá. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ ándrá ru ãtị̃lépi Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá ĩꞌbaní íná ãsị̃jó rĩ najó rĩ sĩ, zịlépi la, “Ãꞌdi la mụ ími mẹ́lẹ́ mbelé nĩ?” yã rĩ ꞌi.

\VS{21}Pétẽrõ la mụ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba ꞌdã ndrelé ꞌbo, zị Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Ãꞌdu la mụ ru idélé ĩꞌdi rụ́ nĩ?”


\par }{\PP \VS{22}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ádrĩ lẽ ꞌbã adru ídri kpere mâ ãgõ agá, ími ị́jọ́ ala gá cí yã? Mí ãbĩ áma vú áyụ!”

\VS{23}Ị́jọ́ ꞌdĩ iré dó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbã ãzí kí bị́lẹ́ gá, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ icó dó drãlé ku. Wó ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé rĩ adru ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ mụ drãlé ku íni ku. Jọ ꞌbãngá, “Ádrĩ lẽ ꞌbã uꞌá ídri, ꞌbã drã ku kpere mâ ãgõ agá ími ị́jọ́ ala gá cí yã?”


\par }{\PP \VS{24}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ bãsĩ ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ kí vú nzelépi, ãzíla kí sĩlépi nĩ rĩ ꞌi, ãnị̃ cé ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã sĩlé rĩ kí ị́jọ́ mgbã la.


\par }{\PP \VS{25}Ị́jọ́ ãzí Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé wẽwẽ rú la kí cí. Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé wẽwẽ rú ꞌdĩ kí údrĩ tá kí sĩ pírí bụ́kụ̃ kí agá la, mání ndrejó la rĩ sĩ ụ̃nọ́kụ́ icó tá calé sĩ kí tãmbajó pírí ku.

\par }