\NormalFont\ShortTitle{Ẹ́sị́tẹ́rị̃}

{\MT Bụ́kụ̃ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị̂

\par }{\IP Bụ́kụ̃ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị̂ nze ãmaní ị́jọ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ándrá adrujó ãtíꞌbó rú Pásĩyã gá rĩ sĩ úpa kí sáwã mẹ́rọ́ꞌbá ãzí ꞌbã ị́jọ́ itújó sĩ lẽjó kí ị̃lị̃kị̃jó rĩ sĩ íngoní yã rĩ drị̃ gá. Údrĩ táni Ãdróŋá ꞌbã rụ́ agâ-agâ bụ́kụ̃ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị̂ gá ku rá tí, iꞌda ru tọndọlọ Ãdróŋá pa kí lẽjó kí ụꞌdị́jó pírí rá rĩ gá nĩ. ꞌBá ãzí nị̃lépi la ãꞌdi sĩ bụ́kụ̃ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị̂ nị̃ yã la ꞌdáyụ. Ị́jọ́ sĩlé ndú ndú tị Ĩbũrãníyã drị̂ sĩ rĩ kí agá, ꞌbá ụ̃nị̃táŋá trũ ũꞌbí ũꞌbĩ kí jọlé la úsĩ ándrá bụ́kụ̃ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị̂ ãni rú ílí 400 (BC) sĩ, ꞌdĩ sĩ útị drĩ Yẹ́sụ̃ ku.

\par }{\IP Ị́jọ́ ru ngalépi rĩ kí agá ị́jọ́ icélé bụ́kụ̃ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị̂ agá rĩ iꞌda ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ iꞌdó kí ándrá ụ̃mụ̃ Pụ̃rị́mụ̃ drị̂ sĩ ãyĩkõ idélé íngoní yã rĩ rá. Ãmẹ̃lẹ́kị̃ gó ãzí umvelé Hámãnĩ rĩ itú ándrá ị́jọ́ sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ kí ị̃lị̃kị̃jó rá. ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri kí adrulé ꞌbá Ãmẹ̃lẹ́kị̃ drị̂ kí abe mẹ́rọ́ꞌbá ru ándrá ĩꞌbaní mụjó kõtórõ agâsĩ sĩ cajó ãngũ ándrá Ãdróŋá ꞌbã azịlé ĩꞌbaní rĩ gá. (Ãfũŋá 17:8-16) Ẹ́sị́tẹ́rị̃ Yãhụ́dị̃ ízó ru rĩ acá ándrá úpí Pásĩyã gá rĩ ꞌbã ũkú rú ãnirú sáwã Hámãnĩ ꞌbã ị́jọ́ ụ̃tị̃jó sĩ lẽjó ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ kí ị̃lị̃kị̃jó rĩ gá. Ímbátáŋá Mõdẽkáyĩ ꞌbã fẽlé rĩ sĩ, Ẹ́sị́tẹ́rị̃ atrị Hámãnĩ ꞌbã ị́jọ́ itúlé rĩ rá. ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí ndẽjó ꞌbo rĩ ꞌbã ũngúkú gá, (Ẹ́sị́tẹ́rị̃ 9:20-22) Mõdẽkáyĩ lũ ĩꞌbaní ꞌba idé kí ãyĩkõ ị́jọ́ ĩꞌbã kí ãꞌdị́ ndẽjó rĩ drị̂ sĩ. ꞌDĩ ị́jọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ ꞌbã kí ụ̃mụ̃ pụ́rị̃mụ̃ drị̂ iꞌdójó rĩ ꞌi.



\par }\ChapOne{1}{\SH Ụ̃mụ̃ úpí ní ꞌbãlé ri kî
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDĩ kí ị́jọ́ ru ngalépi sáwã úpí Ãhãsũwérẽ ándrá ũpĩ nalépi ãngũ 127 rĩ kí agá iꞌdójó Ị́ndị̃yã gá cajó kpere Ị̃tọ́pị̃yã gá rĩ sĩ rĩ kî.

\VS{2}Sáwã ꞌdã sĩ úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã dó úmvúke ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ bárãkĩsĩ ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ agá ãnirú táwụ̃nị̃ ãmbógó Sụ́sã drị̂ gá.

\VS{3}Ílí najó ĩꞌdi ꞌbã sĩ ũpĩ najó rĩ gá ꞌbã dó ụ̃mụ̃ ãmbógó la ꞌbá pírí ĩꞌdidrị́ ãmbogo rú ꞌdĩ ꞌbanî. Umve dó ãsĩkárĩ ãmbogo Pásĩyã drị̂ kí Mẹ́dị̃yã drị̂ kí abe pírí ãzíla anzị úpí drị̂ kí ꞌbá ãmbogo ĩꞌdidrị́ ãngũ gá ꞌdãá rĩ kí abe.


\par }{\PP \VS{4}Ụ̃mụ̃ úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã ꞌbãlé rĩ ꞌdụ ụ́ꞌdụ́ 180. Ri dó sĩ málĩ, ũnĩ ãzíla ãmbõgõ ãngũ ĩꞌdidrị́ sĩ ũpĩ najó rĩ agá rĩ kí iꞌdalé ꞌbá ãmbogo rú ĩꞌdidrị́ ꞌdã ꞌbanî.

\VS{5}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã kí dó mụ ukólé ꞌbo, úpí ꞌbã vâ ụ̃mụ̃ ãzí ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ị̃dị́ lị́cọ́ ꞌa ĩꞌdidrị́ mãwụ́wã trũ úpí drị́ andre celé cí rĩ agá. ꞌBã ĩꞌdi ꞌbá pírí málĩ trũ ãzíla lẽmẽrí bárãkĩsĩ ãsĩkárĩ ꞌbadrị́ táwụ̃nị̃ Sụ́sã drị̂ agá ꞌdãá rĩ ꞌbaní.

\VS{6}Ûgĩ dó lị́cọ́ ꞌdã ꞌa bõngó mịfị́ níríŋá imve ãzíla bụ̃lụ̂ rĩ kî sĩ, ûgĩ bõngó ꞌdĩ kí bõngó ĩbá mịfị́ nírí uꞌbélé ika ãzíla pápũlũ rú rĩ kî sĩ írã ịꞌdịlé ị́dị́ŋá ru pịrị pịrị rĩ kí ụrụꞌbá gá ímve sílĩvã rú rĩ kî sĩ. ꞌDãá úꞌbã dó kụ́rị̃sị̃ idélé sílĩvã sĩ rĩ kí gólũdĩ sĩ rĩ kí abe írã uꞌbélé ika, imve, foro ãzíla ịnị rú ũꞌbãlé ãngũ ãlu gá rĩ kí drị̃ gá.

\VS{7}Úfẽ ꞌbá ꞌbaní wáyĩnĩ mvụlé kópõ ũví ndú ndú idélé gólũdĩ sĩ rĩ kî sĩ. Wáyĩnĩ fẽlé ꞌbá ꞌbaní rĩ ca rá ãꞌdusĩku úpí fẽ ĩꞌdi ĩꞌbaní ásị́ pírí sĩ.

\VS{8}ꞌBá mvụ kí dó wáyĩnĩ cécé úpí ꞌbã ãzị́táŋá lã fẽjó ꞌbá wáyĩnĩ ũbĩlépi rĩ ꞌbaní rĩ áni, ãꞌdusĩku úpí jọ ꞌbá wáyĩnĩ ũbĩlépi rĩ ꞌbaní ꞌbá ãlu ãlu ꞌbã mvụ calépi ĩꞌdi ní rá rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{9}Ũkú úpí drị́ Vásĩtĩ ꞌbã vâ ụ̃mụ̃ ũkú ꞌbaní úpí Ãhãsũwérẽ drị́ lị́cọ́ ũpĩ drị̂ gâlé.


\par }{\SH Ũkú Úpí Ãhãsũwérẽ drị́ Vásĩtĩ ꞌbã ĩꞌdi tị gãjó rĩ
\par }
{\PP \VS{10}Ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ la sĩ úpí Ãhãsũwérẽ la dó mụ ĩmẽrãlé were ꞌbo, fẽ dó ãzị́táŋá ãtiꞌbo ĩꞌdidrị́ Mẹ̃hụ̃mánị̃ ní, Bị̃zị́tã ní, Hãrị̃bọ́nã ní, Bị̃gị́tã ní, Ãbãgítã ní, Zẽtárĩ ãzíla Kãrĩkásĩ ní,

\VS{11}ꞌbã mụ kí dó sĩ ũkú úpí drị́ Vásĩtĩ ajílé ãzíla úpí la dó sĩ amụ́ ndrĩ bõngó ũpĩ drị̂ kí agá íngoní yã rĩ iꞌdalé ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãmbogo rú rĩ ꞌbaní ãmụ́ ĩꞌdidrị̂ kí abe ãꞌdusĩku ũnĩ la ándrá ambamba.

\VS{12}Wó ãtiꞌbo kí dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé ũkú úpí drị́ Vásĩtĩ ní ꞌbo, Vásĩtĩ gã dó amụ́lé úgmbé. ꞌDã ꞌbã vúlé gá úpí acá dó ũmbájírílí ãzíla ũmbã na dó ꞌa la ũnzí-ũnzí. 
\VS{13}Ĩꞌdiní adrujó ãzị́táŋá ru úpí ní sĩ ꞌbá ãzị́táŋá kí nị̃lépi cé ãzíla ꞌbá ị́jọ́ lịlépi múké rĩ kí zịjó rĩ áni, úpí zị dó sĩ ꞌbá ũndũwá ru ị́jọ́ nị̃lépi cé rĩ kî.

\VS{14}ꞌBá ándrá úpí ꞌbã sĩ tị jajó ĩꞌba rụ́ ambamba sĩ ị́jọ́ zịjó rĩ kí; Kãrĩsénã ꞌi, Sẽtárĩ ꞌi, Ãdĩmátã ꞌi, Tãrãsị́sị̃ ꞌi, Mẽrésĩ ꞌi, Mãrĩsénã ꞌi ãzíla Mẽmũkánĩ ꞌi. ꞌDĩ kí ándrá ãsĩkárĩ ãmbogo ázị̂rị̃ Pásĩyã gá ãzíla Mẹ̃dị́yã gá ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ rĩ kî.


\par }{\PP \VS{15}Úpí Ãhãsũwérẽ zị dó kí, “Drĩ adru ãzị́táŋá sĩ rĩ gá ála dó ãꞌdu ị́jọ́ idé ũkú mádrị́ Vásĩtĩ ụrụꞌbá gá ĩꞌdi ꞌbã ãzị́táŋá mání ãtiꞌbo mádrị̂ kí tị pẽjó sĩ ĩꞌdi umvejó rĩ gãjó úmgbé rĩ sĩ?”


\par }{\PP \VS{16}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mẽmũkánĩ umvi dó úpí ní ãsĩkárĩ ãmbogo kí abe, “Ũkú úpí drị́ Vásĩtĩ nga ị́jọ́ ãzí ũnzí la. Ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã ngalé ꞌdĩ adru lú úpí ꞌbã ụrụꞌbá gá áꞌdụ̂sĩ la ku, wó vâ ãmbogo pírí ãzíla ꞌbá pírí ãngũ úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã sĩ adrujó úpí ru rĩ kí ụrụꞌbá gá ĩndĩ,

\VS{17}ãꞌdusĩku ị́jọ́ ũkú úpí drị́ Vásĩtĩ ꞌbã ngalé ꞌdĩ la drụ́zị́ ũkú pírí kí bị́lẹ́ imbá sĩ ãrútáŋá ãko idéjó ĩꞌbã ágóka ꞌba rụ́ sĩ jọjó la, ‘Ũkú úpí Ãhãsũwérẽ drị́ Vásĩtĩ drĩ dó ándrá ĩꞌdi ꞌbã ágô úpî tị gã rá, ãma dó ãmã ngá idé la ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?’

\VS{18}Ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ, ũkú ãmbogo Pásĩyã gá ãzíla Mẹ̃dị́yã gá ị́jọ́ ũkú úpí drị́ Vásĩtĩ ꞌbã ngalé ꞌdĩ arelépi rá rĩ kí dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã vúŋá idélé ĩꞌbã ũpi ꞌbaní pírí ãsĩkárĩ ãmbogo ĩꞌbadrị̂ kí abe. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị̃nzị̃táŋá ãko ãzíla ãrútáŋá ãko la dó mụ mụlé drị̃ gá.

\VS{19}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí drĩ tá adru ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ mání jọlé ĩꞌdiní rĩ sĩ, lẽ ꞌbã fẽ úsĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ãzị́táŋá Pásĩyã ꞌbadrị́ Mẹ̃dị́yã be ru ujalépi ku rĩ gá íni; Lẽ Vásĩtĩ ꞌba amụ́ dó úpí drị̃lẹ́ gá ị̃dị́ ku. Úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã fẽ ãngũ ĩꞌdidrị́ ꞌdã ũkú ãzí mũkẽ sĩ ĩꞌdi ndẽlépi rá la nî.

\VS{20}Ị́jọ́ úpí ꞌbã sĩlé ꞌdĩ údrĩ dó lã la ãngũ ĩꞌdidrị̂ agâsĩ ꞌbá pírí ꞌbaní ꞌbo, ũkú pírí kí dó ãrútáŋá fẽ ĩꞌbã ágóka ꞌbaní rá, ágọ́bị́ lã drĩ táni adru lẽmẽrí jõku kụ́rẹ́nị́.”


\par }{\PP \VS{21}Úpí kí ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí abe acá kí dó ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ Mẽmũkánĩ ꞌbã jọlé ꞌdĩ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí idé dó ị́jọ́ ꞌdĩ cécé Mẽmũkánĩ ꞌbã jọlé rĩ áni.

\VS{22}Sĩ dó wárãgã túpũ ãlu ãlu ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ adrujó úpí ru rĩ gá ũví ĩꞌbaní tị ĩꞌbadrị̂ sĩjó rĩ vú sĩ ãzíla sụ́rụ́ ãlu ãlu gá tị ĩꞌbã kí jọlé túpũ ĩꞌbadrị̂ gá ꞌdãá rĩ sĩ. Sĩ dó sĩ ị́jọ́ íni, lẽ ágọ́bị́ ãlu ãlu ꞌba adru ãmbógó ru lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ agá ꞌdãá nĩ.




\par }\Chap{2}{\SH Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbãjó úpí ꞌbã ũkú ru rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ũngúkú gá úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã ũmbã la dó mụ ukólé ꞌbo, igá dó ị́jọ́ ũkû Vásĩtĩ drị̃ gá, ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ drị̃ gá ãzíla ãzị́táŋá ĩꞌdi ꞌbã ꞌbãlé rĩ drị̃ gá.

\VS{2}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ị́jọ́ úpí ꞌbã ụrụꞌbá gá rĩ kí undrélépi rĩ jọ kí, “Lẽ úndrụ̃ izonzị bíkĩrã rú ũnĩ ambamba la kí úpí nî.

\VS{3}Lẽ úpí ꞌbã ũpẽ ãmbogo ị́jọ́ ꞌdĩ ngalépi rĩ kí sụ́rụ́ ꞌdĩ kí agâsĩ pírí sĩ izonzị bíkĩrã rú ũnĩ ambamba rĩ kí ajíjó jó ũkú ꞌbã kí sĩ uꞌájó Sụ́sã gá rĩ gá. Lẽ úfẽ kí tãmbalé ãtíꞌbó úpí drị́ Hẽgáyĩ ũkú kí drị̃lẹ́ gá rĩ pálé gá ãzíla lẽ ꞌbã idé dó sĩ kí ũnĩ ambamba rú.

\VS{4}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩzóŋá úpí ní ãyĩkõ fẽlépi rá rĩ la dó sĩ adru ũkú úpí drị́ Vásĩtĩ ꞌbã kẹ̃jị́ gá nĩ.” Ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ fi úpî ásị́ gá rá ãzíla ũbĩ dó sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ vú rá.


\par }{\PP \VS{5}Ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ágọ́bị́ ãzí ãlu Yãhụ́dị̃ rú la cí rụ́ la Mõdẽkáyĩ ꞌi, ĩꞌdi ándrá uꞌá bárãkĩsĩ ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ agá ãnirú táwụ̃nị̃ ãmbógó Sụ́sã drị̂ agá. Ĩꞌdi Kị́sị̃ ꞌbã ngọ́pị umvelé Sị̃mẹ́yị̃ ꞌi rĩ ꞌbã ngọ́pị Yáyĩrĩ drị̂ ꞌi, angájó sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ agá.

\VS{6}Úpí Bãbụ̃lọ́nị̃ drị́ Nẹ̃bụ̃kãdị̃nẹ́zã ꞌdụ ándrá Mõdẽkáyĩ kí ꞌbá ãzí Yãhụ́dị̃ rú Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãzíla úpí Yụ́dã drị́ Yẽkõníyã kí abe ũkpõ sĩ.

\VS{7}Mõdẽkáyĩ ꞌbã ámvọ́pị átịdrị́ gá ĩꞌdi ꞌbã ándrá izólé umvelé tị Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ Hãdásã ꞌi rĩ ꞌbã átẹ́pị kí ándrá ãndrẽ be ꞌdáyụ. Ĩzóŋá ꞌdĩ ꞌbã rụ́ ãzí rĩ ála ándrá vâ umve la Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌi. Ĩꞌdi ándrá lẽtáŋá ru ãzíla ũnĩ ambamba rú. Mõdẽkáyĩ ꞌdụ ĩꞌdi cécé ĩꞌdi ꞌbã ị̃zẹ́pị áni ĩꞌdi ꞌbã ãndrẽ ꞌbã kí drãjó átẹ́pị̃ be ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá.

\VS{8}Ála dó mụ ãzị́táŋá úpí ꞌbã ꞌbãlé rĩ ꞌbã ị́jọ́ uyúlé ãzíla ála dó mụ izonzị bíkĩrã rú rĩ kí ajílé Sụ́sã gá fẽlé ãtíꞌbó Hẽgáyĩ ũkú kí andre tẽlépi rĩ kí ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ drị́ ꞌbo, ájí vâ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ izonzị ꞌdĩ kí abe jó ũkú ꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ gá ĩndĩ.

\VS{9}Hẽgáyĩ uꞌá Ẹ́sị́tẹ́rị̃ sĩ ãyĩkõ sĩ ãzíla fẽ dó ĩꞌdiní ãko ũnĩ drị̂ kí íná ãlá rĩ kí abe. Fẽ vâ ĩꞌdiní ãtiꞌbo izonzị rú rĩ kí ázị̂rị̃ ãzíla agụ dó ĩꞌdi ꞌbãlé jó ãlá ũkú ꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ gá.


\par }{\PP \VS{10}Ẹ́sị́tẹ́rị̃ nze dó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí vú sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ kí abe ku ãꞌdusĩku Mõdẽkáyĩ itrí ĩꞌdi cí.

\VS{11}Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ Mõdẽkáyĩ la acị́ jó sĩ ũkú kí tãmbajó rĩ gá ꞌdãá sĩ lẽjó nị̃jó la Ẹ́sị́tẹ́rị̃ la uꞌá íngoní ãzíla ãꞌdu ị́jọ́ la ru idé ĩꞌdi rụ́ nĩ yã rĩ.


\par }{\PP \VS{12}Sáwã ĩzóŋá ãlu ãlu ꞌbã sĩ mụjó úpí Ãhãsũwérẽ rụ́ rĩ ca drĩ ku rú, úlẽ ꞌbã idé ru ãlá ru ãko ũnĩ drị̂ kí sĩ ĩmbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ cécé lãꞌbĩ ꞌbã lẽlé rĩ áni. Ĩmbá ázíyá rĩ kí agá ĩꞌdi dó ru uní ãdu ãjẹ̃ rú rĩ sĩ ãzíla ĩmbá ázíyá ãzí rĩ kí agá ĩꞌdi ru uní ãdu ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí sĩ ũnĩ ãko kí abe.

\VS{13}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ũkú la drĩ dó lẽ mụlé drị̃ ụfụlé úpí be, ĩꞌdi dó bõngó ĩꞌdiní lẽlé ambamba rĩ sụ̃ ãzíla ála dó ĩꞌdiní ãko ĩꞌdi ꞌbã ndrelé múké rĩ kí ꞌdụ ĩndĩ.

\VS{14}Ĩndró sĩ ĩꞌdi dó mụ úpí drị́ jó gâlé, ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ĩꞌdi ãfũ úpí drị́ jó gâlé rĩ sĩ rá ãzíla ĩꞌdi dó mụ filé jó sĩ ũkú kí tãmbajó ãtíꞌbó Sãsĩgásĩ ꞌbã tãmbalé nĩ rĩ gá. Ĩzóŋá ãfũlépi úpí drị́ jó agâlé ꞌbo rĩ fi dó úpí rụ̂lé ị̃dị́ ku, rá la drĩ úpí ní ãyĩkõ fẽ rá, úpí la dó ĩꞌdi umve rụ́ sĩ nĩ ká.


\par }{\PP \VS{15}Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ĩꞌdi ándrá Ãbị̃hãyị́lị̃ Mõdẽkáyĩ ꞌbã átịdrị́ ru rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌi. Sáwã la dó mụ calé Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị́ sĩ fijó úpí Ãhãsũwérẽ rụ́ ꞌbo, aꞌị́ dó ãko ãzí ndú la kí ku lú rá la ãko ãtíꞌbó ũkú kí andre tẽlépi rĩ ꞌbã lũlé ĩꞌdiní rĩ kî. Ũnĩ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị̂ sị ꞌbá pírí ĩꞌdi ndrelépi rĩ kí mịfị́ rá.

\VS{16}Âgụ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ úpí drị́ jó ũpĩ drị̂ agâlé ĩmbá mụdrị́ sĩ, ꞌdĩ ĩmbá Tĩbétĩ drị́ úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã ílí ázị̂rị̃ ĩꞌdi ꞌbã adrujó ũpĩ gá rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{17}Úpí lẽ dó Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌi ndẽ izonzị ãzí bíkĩrã rú ꞌdĩ kí pírí rá ãzíla ásị́ lã ịsụ́ dó ãyĩkõ ĩꞌdi sĩ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ sụ̃ dó sĩ kõfíyã ũpĩ drị̂ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị̃ gá ãzíla ꞌbã dó sĩ ĩꞌdi ũkú ĩꞌdidrị̂ rú Vásĩtĩ ꞌbã kẹ̃jị́ gá.

\VS{18}Úpí ꞌbã dó ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ụ̃mụ̃ ãmbógó la ãmbogo ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní ãtiꞌbo kí abe, ꞌdĩ dó ụ̃mụ̃ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị̂ ꞌi. Fẽ vâ ꞌbá ꞌbaní avị́lé ãngũ ĩꞌdidrị́ ũpĩ najó rĩ agá ꞌdãá pírí ãzíla awa ꞌbá ꞌbaní málĩ angájó úpí drị́ málĩ rĩ kí agá.
 

\par }{\SH Mõdẽkáyĩ ꞌbã ị́jọ́ itúlé úpî drị̃ gá rĩ lũjó rĩ
\par }
{\PP \VS{19}Sáwã izonzị bíkĩrã rú rĩ kí ajíjó úpí drị̃lẹ́ gá pâlé ị̃rị̃ rĩ sĩ, Mõdẽkáyĩ dó ꞌdĩ sĩ ãmbogo ãzị́ ngalépi úpí drị́ kẹ̃jị́tị gá rĩ kí ꞌbã ãzí.

\VS{20}Wó Ẹ́sị́tẹ́rị̃ mba ị́jọ́ lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ drị̃ gá rĩ tã sírĩ rú cécé Mõdẽkáyĩ ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ áni, ãꞌdusĩku ri ị́jọ́ Mõdẽkáyĩ ꞌbã jọlé rĩ kí vú ũbĩlé cécé jõ sĩ ĩꞌdi imbájó rĩ áni.


\par }{\PP \VS{21}Sáwã Mõdẽkáyĩ ꞌbã ãzị́ ngajó úpí drị́ kẹ̃jị́tị gá ꞌdãá rĩ sĩ, ãsĩkárĩ ị̃rị̃ úpí ꞌbã kẹ̃jị́tị andre tẽlépi Bị̃gị̃tánã kí Tẽrésĩ be itú kí ị́jọ́ sĩ úpí Ãhãsũwérẽ ꞌdịjó rá.

\VS{22}Wó Mõdẽkáyĩ ịsụ́ ị́jọ́ ĩꞌbã kí itúlé úpî drị̃ gá rĩ nị̃lé rá ãzíla lũ dó sĩ ĩꞌdi Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ní. Ẹ́sị́tẹ́rị̃ lũ dó vâ sĩ ị́jọ́ Mõdẽkáyĩ ꞌbã arelé ꞌdĩ úpí ní rá.

\VS{23}Ála dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ị̃ndụ́ ndrụ̃lé ãzíla ála dó mụ ịsụ́lé la ĩꞌdi ꞌdĩ áni ãndá, únzi dó sĩ ãsĩkárĩ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí rá. Úsĩ dó ị́jọ́ ꞌdĩ bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ sụ́rụ́ drị̂ kí sĩjó rĩ agá úpî drị̃lẹ́ gá.




\par }\Chap{3}{\SH Hámãnĩ ꞌbã ị́jọ́ itújó Yãhụ́dị̃ kí ụrụꞌbá gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí vúlé gá, úpí Ãhãsũwérẽ fẽ dó Hãmẽdátã Ãgágĩ gó ru rĩ ꞌbã ngọ́pị Hámãnĩ ní ãmbõgõ. Itụ́ dó ĩꞌdi ãmbogo ãzí ꞌdĩ ꞌbaní pírí ãndânĩ.

\VS{2}Úpí fẽ dó ãzị́táŋá ãtiꞌbo ĩꞌdidrị́ kẹ̃jị́tị gá rĩ ꞌbaní sĩ drị̃ sujó vụ̃rụ́ ị̃nzị̃táŋá ru. Wó Mõdẽkáyĩ su drị̃ Hámãnĩ ní vụ̃rụ́ jõku fẽ ĩꞌdiní ị̃nzị̃táŋá lẽlé ꞌdã áni ku.


\par }{\PP \VS{3}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãtiꞌbo úpí drị́ kẹ̃jị́tị gá rĩ zị kí Mõdẽkáyĩ ꞌi, “Ígã ãzị́táŋá úpí ꞌbã ꞌbãlé rĩ vú ũbĩlé úmgbé la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

\VS{4}Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ ãtiꞌbo ꞌdĩ kí jọ la Mõdẽkáyĩ ní ꞌbã ị̃nzị̃ Hámãnĩ ꞌi, wó icó ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé ĩꞌdiní rĩ ꞌbã vú ũbĩlé ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mụ kí dó sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé Hámãnĩ ní sĩ ndrejó la ĩꞌdi nõ Mõdẽkáyĩ rụ́ ị́jọ́ ãzí idé rá yã áni ãꞌdusĩku Mõdẽkáyĩ lũ ĩꞌbaní ꞌi Yãhụ́dị̃ rĩ gá rá.


\par }{\PP \VS{5}Hámãnĩ la dó mụ ndrelé la Mõdẽkáyĩ su drị̃ ĩꞌdiní vụ̃rụ́ ku ãzíla ị̃nzị̃ ĩꞌdi ku ꞌbo, ũmbã na dó ĩꞌdi ũnzí.

\VS{6}Hámãnĩ la dó mụ nị̃lé la Mõdẽkáyĩ ĩꞌdi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la ꞌbo, ĩꞌdiní Mõdẽkáyĩ ꞌdịjó áꞌdụ̂sĩ rĩ ca ĩꞌdiní ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ndrụ̃ dó gẹ̃rị̃ sĩ lẽjó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ụꞌdị́jó ãngũ úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã sĩ ũpĩ najó rĩ agá ꞌdãá pírí.


\par }{\PP \VS{7}Ílí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã ũpĩ najó rĩ ꞌbã ĩmbá Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị́ drị̃drị̃ Nị̃sánị̃ drị̂ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ ri kí dó jẽgê ꞌbelé Hámãnĩ drị̃lẹ́ gá ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ ãzíla ĩmbá ãlu ãlu sĩ sĩ ĩmbá pẽjó ĩmbá ụ́ꞌdụ́ lã be. Jẽgê ꞌde dó ĩmbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ drị̃ gá, ꞌdĩ ĩmbá ĩꞌbã kí umvelé Ãdárĩ\FTNT{*}{{\FR 3:7 }{\FR{3:7
}}{\FQ{Ãdárĩ
}}{\FT{ĩꞌdi ándrá ĩmbá ãsị̃jó ꞌbá Ĩbũrãníyã rú rĩ ꞌbadrị́ kãléndã gá rĩ. Ĩꞌdi ru iꞌdó ĩmbá ị̃rị̃ ꞌbã ágágá, ĩꞌdi ru de ĩmbá na ꞌbã ágágá.}}} rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{8}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hámãnĩ jọ dó úpí Ãhãsũwérẽ ní, “ꞌBá ãzí lãꞌbĩ ĩꞌbadrị̂ ꞌbã kí sĩ adrujó ndú la iré kí ru ãngũ ãmadrị́ ndúndú míní sĩ ũpĩ najó rĩ agá ꞌdĩ. Ãzị́táŋá ĩꞌbadrị̂ ají kí ru ꞌbá ãzí rĩ ꞌbadrị̂ kí abe ku ãzíla gã kí ãzị́táŋá úpí ꞌbã ꞌbãlé rĩ kí vú ũbĩlé úmgbé, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ adru múké ku úpí ní kí aꞌbejó ídri rú.

\VS{9}Ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ úpí ní ãyĩkõ fẽ rá yã áni, lẽ úpí ꞌbã fẽ ãzị́táŋá sĩ ꞌbá ꞌdĩ kí ị̃lị̃kị̃jó pírí rá ãzíla ma séndẽ ífí-ífí sílĩvã rú rĩ fẽ gụ̃tị́yã ãmbógó la kí agá 10,000 ĩrá úpí ꞌbã sĩ málĩ ĩꞌdidrị̂ kí tãmbajó rĩ gá sĩ ꞌbá ãzị́ ꞌdĩ ngalépi rĩ kí ũfẽjó.”

\VS{10}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí ãtrũ dó ríŋĩ ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị́ sĩ drị́ tị̃jó wárãgã drị̃ gá sĩ icéjó la ꞌí ãtị̃ ị́jọ́ lẽlé ngalé ꞌdĩ rá rĩ fẽlé Hãmẽdátã ngọ́pị Hámãnĩ Ãgágĩ gó ru ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ kî ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá ru rĩ drị́.

\VS{11}Úpí jọ dó Hámãnĩ ní, “Ímba mî séndẽ tã míní ãzíla mí icó ị́jọ́ míní lẽlé idélé rĩ idélé kí ụrụꞌbá gá míní lẽlé rĩ áni rá.”


\par }{\PP \VS{12}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmbá drị̃drị̃ rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ na sĩ, umve kí dó kãránĩ úpí drị̂ kî. Sĩ kí dó sĩ ãzị́táŋá Hámãnĩ ꞌbã ꞌbãlé rĩ kí ãsĩkárĩ ãmbogo úpí drị̂ ꞌbaní, gávũnã sụ́rụ́ drị̂ ꞌbaní ꞌbá pírí sụ́rụ́ ãlu ãlu gá rĩ kí abe ũví ĩꞌbaní tị ĩꞌbadrị̂ sĩjó rĩ sĩ ãzíla tị ĩꞌbaní jọlé rĩ kí vú sĩ. Útị̃ dó drị́ drị̃ la gá ríŋĩ úpí Ãhãsũwérẽ ní sĩ drị́ tị̃jó rĩ sĩ.

\VS{13}Fẽ kí dó wárãgã ꞌdi kí agụlé ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ ꞌbadrị́, ꞌba agụ kí dó sĩ kí ãngũ úpí ꞌbã sĩ ũpĩ najó rĩ agâsĩ pírí jọjó la, lẽ ụ́ꞌdị́ ãzíla ị̃lị̃kị̃ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãngũ ꞌdĩ ꞌa gá ꞌdâ rĩ kí pírí rá. ꞌBá ãgọbị rú, ũkú ru, anzị ãgọbị rú, izonzị kí, anzị nírí kí ãzíla ĩdranigo kí abe pírí ĩmbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ umvelé Ãdárĩ rĩ ꞌbã ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ na sĩ ãzíla lẽ úra málĩ ĩꞌbadrị̂ kí pírí rá.

\VS{14}Úpí fẽ dó wárãgã ꞌdĩ kí awalé ãngũ pírí kí agâsĩ sĩ ndrejó la ꞌbá pírí ꞌbã adru kí dó sĩ bábá ụ́ꞌdụ́ pẽlé ꞌdã sĩ.

\VS{15}Úpí fẽ dó ãzị́táŋá ãmbogo ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní sĩ wárãgã ꞌdĩ kí awajó ãngũ ĩꞌdiní sĩ ũpĩ najó rĩ kí agá gbõrú. Ri kí dó Hámãnĩ be ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ rĩ kí mvụlé wó táwụ̃nị̃ Sụ́sã drị̂ ꞌa fi dó ndrú-ndrú ũcõgõ sĩ.




\par }\Chap{4}{\SH Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ãꞌị̃ ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ kí ãzãkojó
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mõdẽkáyĩ la dó mụ ị́jọ́ pírí ru idélépi ꞌdi kí drị̃ gá ị́jọ́ nị̃lé ꞌbo, asi dó bõngó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ kí ũcõgõ sĩ rá, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá sụ̃ dó kõlĩbá, fu dó ru drị̃kã úfóró sĩ, mụ dó awá trũ ãzákírílí ru táwụ̃nị̃ agâsĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ rere.

\VS{2}Mụ dó kpere kẹ̃jị́tị sĩ fijó úpí drị́ lị́cọ́ gâlé ãmvélé ãmvélé ru rĩ gá, ãꞌdusĩku ꞌá ãꞌị̃ ꞌbá kõlĩbá sụ̃lépi la ní fijó lị́cọ́ úpí drị̂ agâlé ku.

\VS{3}Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ la dó mụ calé ãngũ ãlu ãlu ãzị́táŋá úpí drị̂ ꞌbã sĩ cajó ala gá rá rĩ gá ꞌbo, ũcõgõ ãmbógó la fi dó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí agá, ĩsãyĩmũ kí dó, awá kí ãzíla uꞌbé kí dó ụ̃lụ́lụ́. ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ũꞌbí sụ̃ kí dó kõlĩbá ãzíla la kí dó ru úfóró agá.

\VS{4}Izonzị Ẹ́sị́tẹ́rị̃ drị́ ãtíꞌbó ru rĩ kí dó mụ ãgọbị ĩꞌdidrị́ acolé rá rĩ kí abe ị́jọ́ Mõdẽkáyĩ ꞌbã idélé rĩ lũlé ĩꞌdiní ꞌbo, acá dó ũcõgõ ãmbógó la sĩ. Pẽ dó ꞌbá ãzí tị bõngó sụ̃lé sụ̃sụ̃ la kí trũ Mõdẽkáyĩ ní sụ̃lé kõlĩbá kẹ̃jị́ gá, wó Mõdẽkáyĩ gã kí úmgbé.

\VS{5}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ẹ́sị́tẹ́rị̃ umve dó ãgọbị acolé rá rĩ kí ꞌbã ãzí ãlu umvelé Hãtákĩ ꞌi rĩ. Ĩꞌdi ándrá ãtíꞌbó úpí ãni úpí ní pẽlé sĩ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ãzã kojó rĩ ꞌi. Pẽ dó tị la Mõdẽkáyĩ rụ̂lé sĩ lẽjó nị̃jó la ãꞌdu fẽ ĩꞌdiní ũcõgõ nĩ ãzíla ĩꞌdi awá ãꞌdu sĩ.


\par }{\PP \VS{6}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Hãtákĩ mụ dó Mõdẽkáyĩ rụ́ ãngũ mgbọ kẹ̃jị́tị táwụ̃nị̃ drị́ sĩ fijó úpí drị́ lị́cọ́ agâlé rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá.

\VS{7}Mõdẽkáyĩ nze dó ị́jọ́ pírí ru idélépi rĩ kí vú Hãtákĩ ní rá ãzíla lũ vâ kãlãfe séndẽ ãni Hámãnĩ ꞌbã mụlé fẽlé ĩrá úpí drị̂ agá sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ị̃lị̃kị̃jó rĩ ĩndĩ.

\VS{8}Mõdẽkáyĩ fẽ vâ Hãtákĩ drị́ wárãgã sĩlé angájó Sụ́sã gá sĩ lẽjó la ụ́ꞌdị́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí pírí rĩ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ní rá. Aꞌị́ Hãtákĩ ꞌi sĩ wárãgã ꞌdĩ iꞌdajó Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ní ãzíla ꞌbã nze ũcõgõ íní sĩ adrujó ala gá rĩ ꞌbã vú ĩndĩ. Jọ vâ Hãtákĩ ꞌbã jọ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ní ꞌbã mụ mãmálá ꞌbãlé úpî drị̃lẹ́ gá sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ iꞌdajó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbanî.


\par }{\PP \VS{9}Hãtákĩ gõ dó Ẹ́sị́tẹ́rị̃ rụ̂lé rá ãzíla lũ dó sĩ ĩꞌdiní ị́jọ́ Mõdẽkáyĩ ꞌbã jọlé rĩ kí rá.

\VS{10}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ẹ́sị́tẹ́rị̃ jọ dó Hãtákĩ ní ꞌbã gõ vúlêlé ãzíla ꞌbã jọ Mõdẽkáyĩ ní íni,

\VS{11}“Ãtiꞌbo úpí drị̂ nị̃ kí ꞌbá pírí ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ rĩ kí abe ãzị́táŋá ꞌdĩ rá, ágọ́bị́ jõku ũkú ãzí filépi ãngũ úpí ní sĩ uꞌájó rĩ gâlé ꞌdĩ sĩ úpí umve ĩꞌdi nĩ ku rĩ ãzị́táŋá la lú ãlu, ála ĩꞌdi ꞌdị rá, rá la úpí drĩ lú túré ĩꞌdi ãni gólũdĩ rú rĩ inga sĩ ꞌbá ꞌdã umvejó nĩ ká, ĩꞌdi ru pa ĩndõ. Wó ụ́ꞌdụ́ ali kí kãlị́na ꞌbo úpí umve drĩ ma ku.”
 

\par }{\PP \VS{12}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hãtákĩ gõ dó Mõdẽkáyĩ rụ̂lé sĩ ị́jọ́ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbã jọlé rĩ lũlé.

\VS{13}Mõdẽkáyĩ umvi, “Ĩgõ vúlêlé, ĩlũ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ní, lẽ mí ũrã míní adrujó lị́cọ́ úpí drị̂ agá rĩ sĩ mi ími pa rá, ála lú ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãzí rĩ kí ụꞌdị́ áꞌdụ̂sĩ la ku.

\VS{14}Ídrĩ ị́jọ́ jọ ꞌbá mídrị́ Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí kẹ̃jị́ gá sáwã ꞌdĩ agá ku, ãzãkoma kí patáŋá be angá ĩꞌbaní ãngũ ãzí gá rá. Wó mi ꞌbá mî átẹ́pị drị́ lị́cọ́ agá rĩ kí abe ĩmi dó bãsĩ ị̃lị̃kị̃ ĩmi ꞌi. Sáwã ãzí sĩ mí acá ꞌbãsĩ vâ úpí ꞌbã ũkú ru sĩ amụ́jó ãma ãzãkojó ị́jọ́ ũkpó ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ agá.”

\VS{15}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ãpẽ dó Hãtákĩ tị Mõdẽkáyĩ rụ́ ꞌdõlé umvitáŋá ꞌdĩ trũ,

\VS{16}“Ímụ, ítra ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú Sụ́sã gá rĩ kí pírí ãngũ ãlu gá ãzíla ĩmi ị̃sãyĩmũ mánî. Ĩna ína ku jõku ĩmvụ ị̃yị́ ku ụ́ꞌdụ́ na, ị́nị́ kí ị̃tụ́ be. Ma ãtíꞌbó mádrị́ izonzị rú rĩ kí abe ãma vâ idé la ꞌdĩ áni. Ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ ru idé ꞌbo, ma mụ úpí rụ̂lé rá, ãzị́táŋá drĩ táni ãꞌị̃ la ku rá tí, jõ drãjó, ma dó drã.”

\VS{17}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mõdẽkáyĩ mụ dó rá ãzíla nga dó ị́jọ́ pírí Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbã jọlé ꞌba nga kí rĩ kí rá.




\par }\Chap{5}{\SH Ẹ́sị́tẹ́rị̃ umve úpí kí ụ̃mụ̃ gá Hámãnĩ be
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ najó Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbã ĩsãyĩmũjó rĩ sĩ, sụ̃ dó bõngó ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ adrujó úpí ꞌbã ũkú ru rĩ ꞌi, mụ dó pá tulé lị́cọ́ ꞌa úpí drị̂ gá pịrị pịrị jó úpí ní sĩ rijó rĩ gá. Úpí ri dó ꞌdĩ sĩ úmvúke ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ gá, ja tị kẹ̃jị́tị sĩ fijó ꞌa gâlé ru rĩ gá.

\VS{2}Úpí la dó mụ ũkû Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ndrelé pá tu agá lị́cọ́ ꞌa gá ꞌdãá ꞌbo, uꞌá dó ãyĩkõ sĩ ĩꞌdi sĩ ãzíla inga dó túré gólũdĩ rú rĩ sĩ ĩꞌdi aꞌị́jó. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ se dó ru ãnirú ãzíla aló dó sĩ túrê ꞌbã tị mbílí rĩ.


\par }{\PP \VS{3}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí zị dó ũkú ĩꞌdidrị́ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌi, “Ị́jọ́ ími ásị́ nũlépi rĩ dó ãꞌdu? Ílũ mání ị́jọ́ míní lẽlé rĩ ꞌi, drĩ táni adru ãngũ mání ũpĩ najó rĩ ꞌbã nụ́sụ̃ fẽjó mídrị́, ma fẽ la rá.”


\par }{\PP \VS{4}Ẹ́sị́tẹ́rị̃ umvi, “Ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ úpí ní ãyĩkõ fẽ rá, lẽ ꞌba amụ́ kí Hámãnĩ be ụ̃mụ̃ mání ꞌbãlé ĩꞌdiní ãndrũ rĩ gá rá.”

\VS{5}Úpí jọ dó ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, “Ĩmụ, ĩmi ají Hámãnĩ mbẽlẽ rú, ãma kí dó sĩ amụ́ mụlé ụ̃mụ̃ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbã sĩ ãma aꞌị́jó rĩ gá.”

\VS{6}Ĩꞌbaní wáyĩnĩ mvụ agá, úpí zị vâ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ị̃dị́, “Ílũ mání ãꞌdu ị́jọ́ la ími ásị́ nũ nĩ yã rĩ, drĩ táni adru ãngũ mání ũpĩ najó rĩ ꞌbã nụ́sụ̃ fẽjó mídrị́, ma fẽ la rá.”

\VS{7}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ẹ́sị́tẹ́rị̃ umvi, “Ị́jọ́ mání lẽlé ãzíla aꞌị́lé rĩ ĩꞌdi íni:

\VS{8}Úpí ꞌbã ásị́ drĩ ndrĩ mání rá, drĩ uꞌá ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ mání aꞌị́lé rĩ sĩ ãzíla drĩ ãtĩ la rá yã áni, lẽ úpí ꞌba amụ́ kí Hámãnĩ be drụ̃sị̃ ụ̃mụ̃ mání idélé ĩꞌbaní rĩ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma dó sĩ ị́jọ́ úpí ꞌbã zịlé rĩ umvi.”


\par }{\SH Hámãnĩ ꞌbã lẽjó Mõdẽkáyĩ nzijó rĩ
\par }
{\PP \VS{9}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ãyĩkõ ga dó Hámãnĩ ꞌbã ásị́ gá tré ĩꞌdi ꞌbã fũjó ụ̃mụ̃ gá ꞌdãá rĩ sĩ. Wó ĩꞌdi dó mụ ndrelé la Mõdẽkáyĩ ri kẹ̃jị́ tị sĩ fijó úpí drị́ lị́cọ́ gâlé rĩ gá ꞌdãá, nga dó ụrụgá ku jõku fẽ ãrútáŋá ĩꞌdiní alịjó rĩ sĩ ku ꞌbo, ũmbã na dó ĩꞌdi Mõdẽkáyĩ sĩ amba mba.

\VS{10}Wó Hámãnĩ ape dó tị Mõdẽkáyĩ ní ku, mụ dó lị́cọ́ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, umve dó ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka kí ũkû Zẹ̃rẹ́sị̃ trũ.

\VS{11}Hámãnĩ ịpị́ dó ru ĩꞌbaní málĩ ĩꞌdidrị́ wẽwẽ rú rĩ kî sĩ, anzị ĩꞌdidrị́ ũꞌbí rĩ kí sĩ, ãrútáŋá úpí ní fẽlé ĩꞌdiní ãzíla gẹ̃rị̃ ndú ndú úpí ꞌbã sĩ ĩꞌdi ịtụ́jọ́ ãmbõgõ gá rĩ kî sĩ.

\VS{12}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hámãnĩ jọ vâ, “ꞌBá lú úpí ꞌbã ũkû Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbã umvelé úpí be ụ̃mụ̃ ĩꞌdiní idélé rĩ gá rá rĩ lú ma ꞌi. Umve vâ ãma úpí be ụ̃mụ̃ ãzí rĩ gá drụ̃sị̃.

\VS{13}Wó ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ kí pírí mání ãyĩkõ ku ádrĩ ágọ́bị́ Yãhụ́dị̃ rú Mõdẽkáyĩ ndre ĩꞌdiní ri agâ kẹ̃jị́ tị sĩ fijó úpí drị́ lị́cọ́ agâlé rĩ gá rĩ gá.”


\par }{\PP \VS{14}Hámãnĩ ꞌbã ũkû Zẹ̃rẹ́sị̃ kí ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka kí abe pírí jọ kí ĩꞌdiní, “Lẽ ífẽ ãgọbị ãzị́ ꞌbã idé kí ife sĩ ꞌbá nzijó la, ãzo la ụrụgâlé ru rĩ ꞌba adru mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃, drụ̃sị̃ ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ízị dó úpí ꞌi ꞌbã fẽ Mõdẽkáyĩ ꞌi, únzi dó sĩ ĩꞌdi ife ꞌdã sị́ gá ꞌdãá rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mi dó sĩ mụ úpí be ụ̃mụ̃ gâlé ãyĩkõ sĩ.” Ị́jọ́ ĩꞌbaní jọlé ꞌdĩ fẽ dó Hámãnĩ ní ãyĩkõ rá ãzíla fẽ dó ídé dó sĩ ifê rá.




\par }\Chap{6}{\SH Úpí ꞌbã Mõdẽkáyĩ ní ãrútáŋá fẽjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ị́nị́ ꞌdã sĩ úpí ko dó ụ́ꞌdụ́ ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ aꞌị́ dó bụ́kụ̃ sĩ ãwí sĩjó sáwã ĩꞌdiní ãzị́ ngajó úpí ru rĩ sĩ rĩ lãlé ĩꞌdinî.

\VS{2}Bụ́kụ̃ ãwí drị́ ꞌdã agá ísụ́ úsĩ ị́jọ́ Mõdẽkáyĩ ꞌbã ándrá ị́jọ́ ãgọbị ị̃rị̃ acolé rá ándrá kẹ̃jị́tị úpí drị̂ ꞌbã andre tẽlépi Bị̃gị̃tánã ꞌbã kí itúlé Tẽrésĩ be sĩ lẽjó úpí Ãhãsũwérẽ ꞌdịjó rá rĩ.

\VS{3}Úpí zị dó ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ kí, Ụ̃rọ̃drị́ Mõdẽkáyĩ ꞌbã ịsụ́lé ị̃nzị̃táŋá be ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã áma pajó rĩ sĩ rĩ dó ãꞌdu? Ãtiꞌbo umvi kí úpí ní, “Ídé Mõdẽkáyĩ ní ãko ãzí gẹ̃rị̃ sĩ ku.”


\par }{\PP \VS{4}Úpí zị, ꞌbá lị́cọ́ agá ꞌdãá rĩ ãꞌdi ꞌi? Wó íni ꞌdĩ Hámãnĩ afí tí úpí drị́ lị́cọ́ agá ꞌdãá sĩ úpí zịjó ꞌbã fẽ ũkpó sĩ Mõdẽkáyĩ nzijó ife idélé sĩ ꞌbá nzijó rĩ sị́ gá.


\par }{\PP \VS{5}Ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ umvi kí, “ꞌBá lị́cọ́ agá ꞌdãá rĩ Hámãnĩ ꞌi.”

\par }{\PP “Úpí jọ ĩmi ají ĩꞌdi má rụ́ ꞌdõlé.”


\par }{\PP \VS{6}Hámãnĩ la dó mụ afílé ꞌbo, úpí zị dó ĩꞌdi, “Lẽ má idé dó ãꞌdu sĩ ꞌbá mání ãyĩkõ fẽlépi rá rĩ ní ị̃nzị̃táŋá fẽjó?”

\par }{\PP Hámãnĩ ũrã ị́jọ́ ĩꞌdi ásị́ gâlé, “ꞌBá la úpí ní dó sĩ icójó ị̃nzị̃táŋá fẽjó mání ãndânĩ rĩ dó ãꞌdi ꞌi?”

\VS{7}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ umvi dó úpí Hámãnĩ ní, “Ị̃nzị̃táŋá fẽlé ꞌbá úpí ní ãyĩkõ fẽlépi rá rĩ nî rĩ,

\VS{8}lẽ ájí bõngó jõ úpí ní sụ̃lé rĩ ꞌi, fãrásĩ jõ úpí ní sĩ ụ̃cẹ̃jó rĩ ꞌi ãzíla kõfíyã jõ úpí ní sụ̃lé ĩꞌdi drị̃ gá rĩ be.

\VS{9}Lẽ úfẽ bõngó ꞌdĩ kí fãrásĩ be ãmbógó ãlu ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ ãmbogo úpí drị̂ kí agá rĩ drị́, ꞌbã ụ̃sụ̃ kí ãmbógó úpí ní sĩ lẽjó ị̃nzị̃táŋá fẽjó rĩ ụrụꞌbá gá, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá úꞌbã dó ĩꞌdi kãyĩnõ drị̃ gá ujílé gẹ̃rị̃ táwụ̃nị̃ kí agá rĩ gâsĩ, lẽ ꞌbá ãmbógó ĩꞌdi ujílépi rĩ ꞌbã mụ uyú trũ la ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌdãá, ‘Ála ꞌbá úpí ní ãyĩkõ fẽlépi rá rĩ idé ꞌdĩ áni!’ ”


\par }{\PP \VS{10}Úpí jọ dó Hámãnĩ ní, “Ímụ gbõrú, mí aꞌdụ́ kánzũ kí fãrásĩ abe míní ũrãlé ꞌdĩ áni, mí idé dó ị́jọ́ ꞌdĩ kí Mõdẽkáyĩ Yãhụ́dị̃ rú rịlépi kẹ̃jị́tị sĩ fijó úpí drị́ lị́cọ́ gá rĩ ꞌbã tị gá ꞌdãnî. Lẽ mí aꞌbe ãko ãzí ãlu ị́jọ́ míní ũrãlé ꞌdĩ kí agá ꞌdâ ngaŋá kó ru ku.”


\par }{\PP \VS{11}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Hámãnĩ aꞌdụ́ dó bõngó kí fãrásĩ be rá, ụ̃sụ̃ dó Mõdẽkáyĩ ꞌi ãzíla ꞌbã dó ĩꞌdi kãyĩnõ drị̃ gá sĩ mụjó ĩꞌdi ují trũ gẹ̃rị̃ táwụ̃nị̃ agá rĩ kí agâsĩ. Mụ dó úyú trũ la ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ꞌdãá, “ꞌDĩ ị́jọ́ idélé ꞌbá úpí ní sĩ lẽjó ị̃nzị̃táŋá fẽjó ꞌbá ãyĩkõ fẽlépi ĩꞌdiní rĩ nî rĩ ꞌi!”


\par }{\PP \VS{12}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mõdẽkáyĩ uja dó ru úpí drị́ kẹ̃jị́ tị gâlé. Wó Hámãnĩ afụ dó ru ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gâlé, aku ru drị̃ cí ãꞌdusĩku acá dó drị̃nzá sĩ ãzíla ũcõgõ sĩ.

\VS{13}Hámãnĩ nze dó ị́jọ́ pírí ru idélépi ĩꞌdi rụ́ rĩ kí vú ũkû Zẹ̃rẹ́sị̃ ní ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka kí abe pírí.

\par }{\PP ꞌBá ũndũwá ru ígátáŋá fẽlépi ĩꞌdiní rĩ jọ kí ĩꞌdiní ũkû Zẹ̃rẹ́sị̃ be, “Mõdẽkáyĩ la ími fẽ mụlé aꞌdélé rá ãndá ãndá ru ĩꞌdi ꞌbã adrujó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la rĩ sĩ, mí icó ĩꞌdi ndẽlé ku, mi mụ ãndá-ãndá ru aꞌdélé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá rá ídri mụ ĩꞌdi be ãꞌdị́ ꞌdịŋá trũ drị̃ gá rĩ gá!”

\VS{14}Ĩꞌbaní drĩ ị́jọ́ jọ agá ĩꞌdi be ꞌdĩ gá ꞌdâ, ãgọbị úpí drị́ acolé rá rĩ amụ́ kí dó Hámãnĩ ĩrũgbũlé agụlé ụ̃mụ̃ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbã idélé rĩ gâlé.




\par }\Chap{7}{\SH Hámãnĩ nzijó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Úpí kí Hámãnĩ be mụ kí dó ụ̃mụ̃ nalé Ẹ́sị́tẹ́rị̃ trũ.

\VS{2}Ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ ĩꞌbaní wáyĩnĩ mvụjó rĩ gá, úpí zị, “Mâ ũkû Ẹ́sị́tẹ́rị̃, ílũ mání ãꞌdu ị́jọ́ la ími ásị́ nũ nĩ yã rĩ, drĩ táni adru ãngũ mání ũpĩ najó rĩ ꞌbã nụ́sụ̃ fẽjó mídrị́, ma fẽ la rá.”


\par }{\PP \VS{3}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ẹ́sị́tẹ́rị̃ umvi, “Úpí, ádrĩ lẽtáŋá ịsụ́ mídrị́ rá ãzíla ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ míní ãyĩkõ fẽ rá, ípa áma ídri, ꞌdĩ ị́jọ́ mání aꞌị́lé mí drị́ rĩ ꞌi ãzíla ípa ꞌbá mádrị̂ kî,

\VS{4}ãꞌdusĩku îtụ̃ndã ãma ꞌbá mádrị̂ kí abe sĩ ãma ị̃lị̃kị̃jó, ãma ulị́jó ãzíla sĩ ãma wejó pírí rá. Údrĩ tá lú ãma ị̃tụ̃ndã sĩ adrujó ãtíꞌbó ru la, ma tã ĩyãŋã tú, má icó tá ími ĩcãndĩlé ku.”


\par }{\PP \VS{5}Úpí Ãhãsũwérẽ zị dó ũkú ĩꞌdidrị́ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌi, “Ãꞌdi icó ị́jọ́ ꞌdĩ idélé nĩ? ꞌBá dó ị́jọ́ ꞌdĩ áni rĩ idélépi rĩ dó íngõlé?”


\par }{\PP \VS{6}Ũkú úpí drị́ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ umvi, “ꞌBá ũnzí ãzíla ãmã mẹ́rọ́ꞌbá ru rĩ ĩꞌdi Hámãnĩ ꞌdĩ ꞌi.”

\par }{\PP Hámãnĩ acá dó ụ̃rị̃ sĩ úpí kí drị̃lẹ́ gá ũkú úpí drị́ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ be.

\VS{7}Úpí nga dó ũmbã sĩ ụrụgá, aꞌbe dó wáyĩnĩ ĩꞌdidrị̂ rá, mụ dó ãmvé lị́cọ́ ꞌa mãwụ́wã trũ rĩ gâlé. Wó Hámãnĩ nị̃ dó ị́jọ́ úpí ꞌbã lẽlé idélé ĩꞌdi rụ́ rĩ rá, ace dó ru vúlé sĩ ũkú úpí drị́ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ aꞌị́jó ꞌbã pa jõ íní ꞌî ídri.


\par }{\PP \VS{8}Úpí ní ãgõ agâ lị́cọ́ ꞌa mãwụ́wã trũ rĩ gâlé ꞌdĩ gá ꞌdâ, ịsụ́ Hámãnĩ ꞌbe dó ru úmvúke Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbã sĩ rijó rĩ ꞌbã pá gá. Úpí za, “Ílẽ vâ mâ ũkû Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ụrụlé áma drị̃ gâsĩ mádrị́ jọ agá ꞌdâ yã?”

\par }{\PP Ị́jọ́ ꞌdĩ la dó mụ ãfũlé úpî tị gâlé ꞌbo, ꞌbá ãzị́ ngalépi úpí drị́ rĩ aku kí dó Hámãnĩ ꞌbã mẹ́lẹ́tị\FTNT{*}{{\FR 7:8 }{\FR{7:8
}}{\FT{ꞌBá ãzí rĩ ũrã kí, ĩꞌdi mẹ́lẹ́tị akujó cí rĩ icé ála mụ ĩꞌdi ꞌdịlé rá.}}} cí.


\par }{\PP \VS{9}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ágọ́bị́ acolé rá ãzị́ ngalépi úpí ní Hãrị̃bọ́nã jọ, “Hámãnĩ ịꞌdị vâ ife ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ agá ꞌdã, ãzo la mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃. Fẽ ĩꞌdi ịꞌdịlé sĩ Mõdẽkáyĩ ándrá mũkẽ idélépi sĩ úpí ꞌbã ídri pajó rĩ nzijó.”

\par }{\PP Úpí jọ, “Ĩnzi dó Hámãnĩ sị́ la gá ꞌdãá!”

\VS{10}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ nzi kí dó Hámãnĩ ꞌi ife tá ĩꞌdi ꞌbã idélé Mõdẽkáyĩ ní ꞌdã sị́ gá. Úpí ꞌbã ũmbã ịgbẹ dó sĩ rá.




\par }\Chap{8}{\SH Úpí inga Mõdẽkáyĩ ãmbógó ru
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ úpí Ãhãsũwérẽ fẽ dó ãko Hámãnĩ mẹ́rọ́ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị̂ drị̂ kí pírí Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ní. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ají dó Mõdẽkáyĩ úpî drị̃lẹ́ gá, ãꞌdusĩku Ẹ́sị́tẹ́rị̃ lũ úpí ní ĩꞌdi ꞌî kãká.

\VS{2}Úpí ãtrũ dó ríŋĩ ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị́ sĩ drị́ tị̃jó wárãgã drị̃ gá sĩ icéjó la ꞌí ãtị̃ ị́jọ́ lẽlé ngalé ꞌdĩ rá ándrá ĩꞌdi ꞌbã fẽlé Hámãnĩ drị́ rĩ rá, fẽ dó ĩꞌdi Mõdẽkáyĩ drị́. Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbã dó sĩ ĩꞌdi ãko Hámãnĩ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá.


\par }{\PP \VS{3}Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbã vâ mãmálá úpî drị̃lẹ́ gá ị̃dị́, ꞌbe ru ĩꞌdi pálé gá ãzíla ĩꞌdi dị̃ awá sĩ. Aꞌị́ úpí ꞌi ꞌbã lị ị́jọ́ Hámãnĩ Ãgágĩ gó ru rĩ ꞌbã itúlé ũnzíkákãnã ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ụrụꞌbá gá rĩ rá.

\VS{4}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí ĩjũ dó túré ĩꞌdidrị́ gólũdĩ rú rĩ Ẹ́sị́tẹ́rị̃ rụ̂lé ãzíla angá dó pá tulé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá.


\par }{\PP \VS{5}Ẹ́sị́tẹ́rị̃ jọ, “Úpí, ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ míní ãyĩkõ fẽ rá, áma ị́jọ́ drĩ fi ími ásị́ gá rá ãzíla ídrĩ ũrã la ĩꞌdi múké sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó ãzíla mi jõ mání ãyĩkõ sĩ, mí icó ũkpó mídrị̂ sĩ ãzị́táŋá fẽlé rá. Mi dó sĩ ãzị́táŋá Hámãnĩ Hãmẽdátã ngọ́pị Ãgágĩ gó ru ị́jọ́ itúlépi sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ị̃lị̃kị̃jó ãngũ mídrị̂ gá ꞌdâ pírí rĩ drị̂ ujajó rá.

\VS{6}Má icó ị́jọ́ ũnzí sĩ lẽjó ꞌbá mádrị̂ kí ị̃lị̃kị̃jó ꞌdĩ talé íngoní ru? Má icó ꞌbá mádrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí ndrelé ị̃lị̃kị̃ agá íngoní rũ?”


\par }{\PP \VS{7}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Ãhãsũwérẽ umvi ũkû Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbaní Mõdẽkáyĩ Yãhụ́dị̃ rú rĩ be, “Hámãnĩ ꞌbã ándrá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí lẽjó ụꞌdị́jó rĩ sĩ, áfẽ ándrá dó sĩ ãko ĩꞌdidrị̂ kí pírí Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ní ãzíla únzi vâ ĩꞌdi ife sị́ gá rá.

\VS{8}Wó ísĩ ãzị́táŋá ãzí áma rụ́ sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí kẹ̃jị́ gá ĩꞌdi ꞌbã adrujó ĩminí múké rĩ áni, ãzíla ítị̃ drị́ drị̃ la gá ríŋĩ mádrị̂ sĩ, ãꞌdusĩku ị́jọ́ sĩlé úpî rụ́ sĩ ꞌbo ãzíla sĩ drị́ tị̃jó drị̃ la gá ríŋĩ sĩ ꞌbo rĩ ícó ujalé la ku.”


\par }{\PP \VS{9}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ûmve dó kãránĩ úpí drị̂ sáwã ꞌdã agá ĩmbá na ụ́ꞌdụ́ kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ na, ĩmbá Sívãnĩ drị̂ sĩ. Sĩ kí dó ãzị́táŋá Mõdẽkáyĩ drị̂ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, ãzíla ꞌbá ãmbogo ꞌbaní, gávũnã ꞌbaní ꞌbá ĩyõ ãngũ awalé 127 ru ĩjũlépi angájó Ị́ndị̃yã gá kpere Ị̃tọ́pị̃yã gá ꞌdĩ ꞌbanî. Úsĩ ãzị́táŋá ꞌdĩ sụ́rụ́ ãlu ãlu ꞌbaní ũví ĩꞌbaní tị ĩꞌbadrị̂ sĩjó rĩ sĩ ãzíla tị ĩꞌbaní jọlé rĩ kí vú sĩ, úsĩ vâ ĩꞌdi ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ ꞌbaní tị ĩꞌbadrị̂ sĩ.

\VS{10}Mõdẽkáyĩ sĩ dó ãzị́táŋá ꞌdĩ rụ́ úpí Ãhãsũwérẽ drị̂ sĩ, ĩbĩ kí tị ísékísé sĩ ãzíla adị dó kí ríŋĩ úpí drị̂ sĩ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, pẽ dó ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ kí tị sĩ kí iréjó fãrásĩ izólé úpí ní cẹ̃lépi amba mba rĩ kí sĩ.


\par }{\PP \VS{11}Ãzị́táŋá úpí drị́ ꞌdĩ fẽ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú táwụ̃nị̃ ãlu ãlu gá rĩ ꞌbaní ru trajó ãzíla ru andre tẽjó. ꞌBã ꞌdị kí ãꞌdị́ sĩ ãsĩkárĩ sụ́rụ́ cí amụ́lépi ĩꞌba rụ́ ãꞌdị́ gá ũkú ãzíla ãnzị ĩꞌbadrị̂ kí abe rĩ kí ị̃lị̃kị̃jó ãzíla ꞌbã upa kí málĩ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ ꞌbadrị̂ kí rá.

\VS{12}Ụ́ꞌdụ́ pẽlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ ꞌbaní sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó ãngũ úpí Ãhãsũwérẽ drị̂ agá rĩ ĩꞌdi ĩmbá Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị́ drị̃drị̃ Nị̃sánị̃ drị̂ ꞌbã ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ na sĩ.


\par }{\PP \VS{13}Ãzị́táŋá sĩlé ꞌdĩ lẽ âwa ĩꞌdi ãzị́táŋá ru sụ́rụ́ pírí kí agá ãzíla lẽ ꞌbá sụ́rụ́ pírí kí agá rĩ ꞌbã nị̃ kí ị́jọ́ drị̃ la gá cé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí dó sĩ adru bábá ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ru ãrígó tị ũfẽjó mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ ꞌbarụ́.


\par }{\PP \VS{14}Ãzị́táŋá úpí drị̂ sĩ, ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ ụ̃cẹ̃ kí dó mbẽlẽ-mbẽlẽ fãrásĩ ũpĩ drị̂ kí sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ujílé. Ãzị́táŋá ãlu ꞌdĩ âzị vâ ĩꞌdi mgbọrú táwụ̃nị̃ Sụ́sã gá ꞌdãá ĩndĩ.


\par }{\PP \VS{15}Mõdẽkáyĩ fũ dó úpî drị̃lẹ́ gá ꞌdãá rĩ sĩ, sụ̃ dó bõngó ũpĩ drị́ bụ̃lụ̂ ãzíla imve, kõfíyã idélé gólũdĩ sĩ ãmbógó ãzíla bõngó pápũlũ rú mịfị́ níríŋá rĩ kî. Táwụ̃nị̃ Sụ́sã drị̂ ga dó tré ãyĩkõ sĩ ãzíla úzáŋá sĩ.

\VS{16}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ uꞌá kí dó ãyĩkõ sĩ, ásị́ la ịgbẹ kí rá, ị̂nzị̃ vâ kí rá.

\VS{17}Ãngũ ãzíla táwụ̃nị̃ pírí ãzị́táŋá úpí drị̂ ꞌbã cajó ꞌbo rĩ gá, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ uꞌá kí dó ãyĩkõ sĩ ãzíla na kí dó ụ̃mụ̃ ãyĩkõ sĩ kí drĩdríŋĩ gá. ꞌBá ũꞌbí sụ́rụ́ ãzí gá rĩ uja kí dó ru acájó ꞌbá Yãhụ́dị̃ ãni la rú, ãꞌdusĩku acá kí dó ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kî sĩ.




\par }\Chap{9}{\SH Yãhụ́dị̃ ꞌbã kí mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí ndẽjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ umvelé Ádã rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ na rĩ ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ándrá sĩ lẽjó ãzị́táŋá úpí ꞌbã fẽlé rĩ ꞌbã ãzị́ ngajó rĩ ꞌi. Mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ lẽ kí ándrá acálé ãmbógó ĩꞌbadrị̂ rú ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ sĩ, wó ị́jọ́ ꞌdã uja ru ujalé ndú. ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ uja kí dó bãsĩ vâ acálé ãmbógó ru mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí drị̃lẹ́ gá nĩ.

\VS{2}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ uja kí dó ru tralé táwụ̃nị̃\FTNT{*}{{\FR 9:2 }{\FR{9:2
}}{\FT{Lị́cọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí ándrá
}}{\FQ{táwụ̃nị̃
}}{\FT{ãmbógó rĩ kí agá ũgũgõ.
}}} ĩꞌbadrị̂ kí agâsĩ ãngũ úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã drị̃ celé rĩ kí agá pírí sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá cí lẽlépi kí adrálépi rĩ kí abe. Wó ꞌbá ãzí icólépi drị́ bĩlépi ĩꞌba abe la ꞌdáyụ ãꞌdusĩku ꞌbá pírí ri kí idélé kí sĩ ụ̃rị̃ sĩ.

\VS{3}ꞌBá drị̃lẹ́ ru ãngũ úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã drị̃ celé rĩ agá rĩ kí pírí, ꞌbá ãmbogo rú, gávũnã rú, ãzíla ꞌbá ãzị́ ngalépi úpí ꞌbã pálé gá rĩ kí abe ko kí vâ ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ kí ãzã ĩndĩ ãꞌdusĩku ụ̃rị̃ rụ kí Mõdẽkáyĩ ꞌbá ị́jọ́ sĩ cí.

\VS{4}Mõdẽkáyĩ acá dó úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌbá ãzí ãmbógó la rú, rụ́ la kụ dó sĩ ãngũ úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã drị̃ celé rĩ agá pírí, ũkpõ ĩꞌdidrị̂ ri dó tụlé drị̃ gá drị̃ gá.

\VS{5}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ụꞌdị́ kí dó mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí pírí ménéŋá sĩ rá, idé kí dó sĩ ị́jọ́ kí ꞌbá kí ngụ̃lépi ũnzí rĩ kí ụrụꞌbá gá ĩꞌbaní lẽlé rĩ áni.

\VS{6}Bárãkĩsĩ ãsĩkárĩ ꞌbadrị́ táwụ̃nị̃ ãmbógó Sụ́sã drị̂ agá ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ ị̃lị̃kị̃ kí ꞌbá 500.

\VS{7}Ụꞌdị́ kí vâ ꞌbá ꞌdĩ kí ĩndĩ; Pãsãndátã ꞌi, Dãlĩfónĩ ꞌi, Ãsĩpátã ꞌi,

\VS{8}Põrátã ꞌi, Ãdãlíyã ꞌi, Ãrĩdátã ꞌi,

\VS{9}Pãmãsítã ꞌi, Ãrĩsáyĩ ꞌi, Ãrĩdáyĩ ꞌi, ãzíla Vãyĩzátã ꞌi.

\VS{10}ꞌDĩ kí anzị mụdrị́ Hámãnĩ Hãmẽdátã ngọ́pị mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kî. Wó ra kí ãko ãzí gẹ̃rị̃ sĩ ku.


\par }{\PP \VS{11}Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ úlũ úpí ní kãlãfe ꞌbá ụꞌdị́lé bárãkĩsĩ ãsĩkárĩ ꞌbadrị́ táwụ̃nị̃ ãmbógó Sụ́sã drị̂ agá rĩ rá.

\VS{12}Úpí jọ dó Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ní, “Bárãkĩsĩ ãsĩkárĩ ꞌbadrị́ táwụ̃nị̃ ãmbógó Sụ́sã drị̂ agá, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ụꞌdị́ kí ꞌbá 500, ụꞌdị́ kí vâ anzị Hámãnĩ drị́ mụdrị́ rĩ kí ĩndĩ. Drĩ kí dó ãngũ iza ꞌdâ ꞌdĩ ꞌbã áni, iza kí dó lé ãngũ wókõ ãzí mádrị́ ꞌdĩ kí agá íngõpí? Wó ị́jọ́ míní aꞌị́lé lẽ ídé ĩꞌdi míní rĩ dó ãꞌdu? Ála idé la míní rá. Ãko míní lẽlé úfẽ ĩꞌdi míní rĩ dó ãꞌdu? Ála míní fẽ la rá.”

\VS{13}Ẹ́sị́tẹ́rị̃ umvi dó, “Úpí ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ míní ãyĩkõ fẽ rá, ífẽ drụ̃sị̃ drị̃lẹ́ mgbọ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú Sụ́sã gá rĩ ꞌbaní ị́jọ́ idéjó ãzị́táŋá ꞌbãlé ãndrũ ꞌdĩ ꞌbã lẽlé rĩ áni. Ífẽ dó sĩ ãvũ anzị Hámãnĩ drị́ mụdrị́ ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí ũgĩlé ife sị́ gá.”

\VS{14}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí fẽ dó ãzị́táŋá sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ngajó rá. Úfẽ dó ãzị́táŋá táwụ̃nị̃ ãmbógó Sụ́sã gá, ûgĩ dó ãvũ anzị Hámãnĩ drị́ mụdrị́ ꞌdã ꞌbadrị̂ kí ife sị́ gá.

\VS{15}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú táwụ̃nị̃ Sụ́sã drị̂ agá rĩ tra kí vâ ru ãngũ ãlu gá ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ ĩmbá Ádã drị̂ sĩ ãzíla ụꞌdị́ kí ꞌbá 300, wó ra kí ãko ãzí gẹ̃rị̃ sĩ ku.


\par }{\PP \VS{16}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ãngũ ãzí ndú-ndú gá ꞌdĩ tra kí ru sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó sĩ ídri ĩꞌbadrị̂ kí tãmbajó. Avị́ kí dó ĩꞌbã kí mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí ụꞌdị́jó rĩ ꞌbã vúlé gá rá, ụꞌdị́ kí dó ꞌbá kí ngụ̃lépi ũnzí rĩ kí 75,000, wó ra kí ãko ãzí gẹ̃rị̃ sĩ ku.

\VS{17}Ị́jọ́ ꞌdĩ nga ru ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ na ĩmbá Ádã drị̂ sĩ. Avị́ kí dó ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ rĩ sĩ, ꞌbã kí dó ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ sĩ ụ̃mụ̃ najó ãzíla sĩ ãyĩkõ idéjó la rú.

\VS{18}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú táwụ̃nị̃ ãmbógó Sụ́sã drị̂ agá rĩ tra kí dó ru ãꞌdị́ ꞌdịlé ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ na kí sĩ ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ be, avị́ kí dó sĩ ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ tõwú sĩ, ꞌbã kí dó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ najó ãzíla sĩ ãyĩkõ idéjó la rú.

\VS{19}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú uꞌálépi táwụ̃nị̃ andre celé ku rĩ kí agá rĩ ꞌbã kí dó sĩ ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ ĩmbá Ádã drị̂ sĩ ãyĩkõ idéjó, ụ̃mụ̃ najó, ụ́ꞌdụ́ ãmbógó la rú ãzíla ụ́ꞌdụ́ sĩ fẽtáŋá kí fẽjó ãkónã be kí drĩdríŋĩ gá la rú.


\par }{\SH Ụ̃mụ̃ Pụ́rị̃mụ̃ drị̂ idéjó rĩ
\par }
{\PP \VS{20}Mõdẽkáyĩ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí vũ gá ãzíla ũsĩ wárãgã kí fẽlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãngũ ndú-ndú úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã drị̃ celé nĩ rĩ kí agâsĩ, ãngũ ãníŋá rĩ kí agá álị́ rĩ kí abe pírí.

\VS{21}Lũ ĩꞌbaní sĩ ĩmbá Ádã drị̂ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ rĩ kí ị̃nzị̃jó ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ tõwú rĩ be ílí ãlu-ãlu sĩ,

\VS{22}ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ ꞌbã kí sĩ ávị́ŋá ịsụ́jó mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí drị́ gá rĩ rú, ĩmbá ị́jọ́ ũcõgõ rú rĩ ꞌbã sĩ ru ujajó ãyĩkõ idéjó rĩ rú ãzíla ụ́ꞌdụ́ áwáŋá drị̂ ꞌbã sĩ ru ujajó ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ idéjó la rú. Jọ ꞌbã ꞌbã kí ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ kí ụ́ꞌdụ́ sĩ ụ̃mụ̃ najó la rú, ụ́ꞌdụ́ sĩ ãyĩkõ idéjó la rú, ụ́ꞌdụ́ ĩꞌbaní sĩ ãkónã alejó kí drĩdríŋĩ gá ãzíla ĩꞌbaní sĩ fẽtáŋá fẽjó ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbaní la rú.


\par }{\PP \VS{23}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ãꞌị̃ kí dó mụjó drị̃ gá ụ̃mụ̃ ándrá ĩꞌbã kí iꞌdólé ꞌbo ꞌdã trũ, sĩ ị́jọ́ Mõdẽkáyĩ ꞌbã sĩlé ĩꞌbaní wárãgã agá ꞌdã kí ngajó rá.

\VS{24}Hámãnĩ Ãgágĩ gó ru Hãmẽdátã ngọ́pị ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ꞌbã mẹ́rọ́ꞌbâ itú ándrá ị́jọ́ sĩ lẽjó kí ị̃lị̃kị̃jó, ꞌbe ándrá dó sĩ jẽgê, umvelé tị ĩꞌbadrị̂ sĩ pụ́rị̃mụ̃ rĩ sĩ lẽjó ụ́ꞌdụ́ ịsụ́jó sĩ kí ị̃lị̃kị̃jó rá.

\VS{25}Wó ị́jọ́ ꞌdĩ la dó mụ acálé úpí ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌbo, fẽ dó ãzị́táŋá wárãgã gâsĩ jọ, ị́jọ́ ũnzí Hámãnĩ ꞌbã ándrá itúlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ụrụꞌbá gá rĩ ꞌbã vúŋá ꞌbã uja ru ĩꞌdi drị̃ gá, ĩꞌdi anzị ĩꞌdidrị̂ kí abe lẽ úgĩ kí ife sị́ gá.

\VS{26}Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ fẽlépi la ála ụ̃mụ̃ ꞌdĩ ꞌbã rụ́ umvejó Pụ́rị̃mụ̃ ꞌdĩ, ãꞌdusĩku ꞌdĩ rọ́rọ́ ándrá ídu ayúlé sĩ jẽgê ꞌbejó rĩ ꞌi. Wárágã ándrá Mõdẽkáyĩ ꞌbã sĩlé rĩ sĩ, ãzíla ị́jọ́ ĩꞌbaní alịjó ala gâsĩ rĩ sĩ,

\VS{27}ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí dó ị́jọ́ ꞌdĩ ĩꞌbaní ãzị́táŋá ru, anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe, ãzíla ꞌbá cí icólépi acálépi Yãhụ́dị̃ rú rá rĩ ꞌbaní. Jọ kí sáwã pịrị rĩ agá ílí ãlu ãlu sĩ, lẽ ị̂nzị̃ ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí sáwã la pẽlé rĩ kí agá rá.

\VS{28}Lẽ ígá ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ kí drị̃ gá ị́jọ́ ílí vú sĩ ílí vú sĩ, ínátị ãlu ãlu gá, ãngũ awalé ndú ndú ꞌdĩ kí agá ãzíla táwụ̃nị̃ ãlu ãlu agâsĩ pírí. Lẽ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã aꞌbe kí jõ ụ́ꞌdụ́ ãmbógó Pụ́rị̃mụ̃ drị̂ ꞌbã ị̃nzị̃ŋá ku, jõku ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ãvĩjõ anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní ku.


\par }{\PP \VS{29}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ẹ́sị́tẹ́rị̃ Ãbị̃hãyị́lị̃ ị̃zẹ́pị kí Mõdẽkáyĩ Yãhụ́dị̃ gó ru rĩ be sĩ kí dó wárãgã ãzí ũkpó-ũkpó la sĩ wárãgã Mõdẽkáyĩ ꞌbã ándrá sĩlé ụ̃mụ̃ Pụ́rị̃mụ̃ drị̂ ꞌbã drị̃ gá rĩ ũngúkú ãtị̃jó.

\VS{30}Úsĩ wárãgã ꞌdĩ kí tị pẽlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbaní pírí, ãngũ awalé ndú-ndú 127 úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã sĩ ũpĩ najó rĩ kí agá, ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̃ gá ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ drị̃ gá.

\VS{31}Ị́jọ́ sĩlé rĩ gá úlẽ ị̂nzị̃ ụ́ꞌdụ́ Pụ́rị̃mụ̃ drị̂ kí rá sáwã la ꞌbãlé rĩ kí agá, cécé Mõdẽkáyĩ Yãhụ́dị̃ gó ru rĩ ꞌbã kí ꞌbãlé Ẹ́sị́tẹ́rị̃ be rĩ áni ãzíla cécé ĩꞌbã kí ãzị́táŋá ꞌbãlé sĩ ĩsãyĩmũjó ãzíla mãmálá ꞌbãjó ĩꞌbaní ãzíla anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní rĩ áni.

\VS{32}Ãzị́táŋá Ẹ́sị́tẹ́rị̃ ꞌbã fẽlé rĩ ĩꞌdi ándrá dó sĩ ũkpó fẽjó ị́jọ́ lẽlé únga kí ụ̃mụ̃ Pụ́rị̃mụ̃ drị̂ sĩ rĩ kí ũngúkú ãtị̃jó ãzíla úsĩ dó kí bụ́kụ̃ gá cí.




\par }\Chap{10}{\SH Ãmbõgõ Mõdẽkáyĩ ꞌbã ịsụ́lé rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã ãzị́táŋá ꞌbá ãngũ ĩꞌdiní drị̃ celé rĩ kí agá rĩ kí drị̃ gá pírí kpere ꞌbá mĩrĩ tị gâsĩ rĩ kí drị̃ gá ĩndĩ sĩ mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbejó.

\VS{2}Ãzị́ ãmbogo ãmbogo ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kí ãzíla ị́jọ́ Mõdẽkáyĩ ꞌbã ngalé úpí ní dó sĩ ãmbõgõ ĩꞌdidrị̂ ịtụ́jọ́ rĩ kí úsĩ kí Bụ́kụ̃ ãwí drị́ ũpi Médĩyã ꞌbadrị́ Pásĩyã be rĩ gá.

\VS{3}Mõdẽkáyĩ Yãhụ́dị̃ gó ru rĩ acá dó ũkpõ sĩ ꞌbá úpí Ãhãsũwérẽ ꞌbã ũngúkú gá námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ rú, acá dó ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ kí agá ꞌbá ãmbógó la ru ãzíla rụ́ la kụ dó ádrị́pịka ũꞌbí ꞌdã kí agá kụ-kụ̃ ãꞌdusĩku ri ãzị́ múké la ngalé sĩ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí tãmbajó ãzíla ri ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ jọlé ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní pírí.

\par }