\NormalFont\ShortTitle{Íꞌdóŋá}
{\MTB Bụ́kụ̃

\par }{\MT Íꞌdóŋá

\par }{\MTB drị̂

\par }{\IP Bụ́kụ̃ íꞌdóŋá drị̂ jọ ị́jọ́ ãko pírí ꞌbã kí iꞌdójó rĩ drị̃ gá. Lũ vâ ãmaní ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ụ̃nọ́kụ́ ãzíla ãko pírí ala gá rĩ kí ãzíla ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ꞌbãlé ãko ĩꞌdi ꞌbã ũꞌbãlé rĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbã drị̃ gá. Bụ́kụ̃ ꞌdĩ jọ vâ ãmaní ị́jọ́ ị́jọ́ ũnzí ãzíla ũcõgõ ãzíla drã iꞌdó kí íngoní ru rĩ drị̃ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, iꞌda vâ ãmaní Sụ́rụ́ ndú-ndú ãzíla tị ndú-ndú ꞌdĩ kí abe iꞌdó kí íngoní ru ãzíla Ãdróŋá pẽ ꞌbá ãlu Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi ãzíla drị̃lẹ́ ĩꞌdidrị́ tịlé drị̃lẹ́ gâlé Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí ndú sĩ ĩꞌdiní sĩ ru iꞌdajó ãzíla ꞌbã ndre kí sĩ ũkpõ ĩꞌdidrị̂ ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ iꞌdajó ĩꞌbaní íngoní ru yã rĩ drị̃ gá.

\par }{\IP Cápítã iꞌdójó mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ kpere kãlị́ tõwú gá rĩ nze kí ãmaní ãwí lị́cọ́ Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ drị̃ gá, ngọ́pị̃ Ĩsákã drị̃ gá, Ĩsákã ngọ́pị Yãkóꞌbõ drị̃ gá ãzíla anzị Yãkóꞌbõ drị́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí drị̃ gá, ambamba la Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi. Bụ́kụ̃ ꞌdĩ iꞌda ãmaní Ãdróŋá ri ꞌbá ĩꞌdi ãni wereŋá ĩꞌdiní pẽlé ndú ꞌdĩ kí tãmbalé íngoní ru yã rĩ drị̃ gá táni ꞌbá kí andre gâsĩ rĩ ꞌbã kí táni adru agá ꞌbá ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃lépi la kî rá tí. Bụ́kụ̃ ꞌdĩ iꞌda vâ ãmaní Ãdróŋá lẽ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ũbĩ kí ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí vú ãzíla ꞌba uꞌá kí gẹ̃rị̃ dị̃zã fẽlépi Ãdróŋá ní rĩ kí sĩ.

\par }{\IP Bụ́kụ̃ Íꞌdóŋá drị̂, Ãfũŋá drị̂, Lẹ́vị̃ drị̂, Kãlãfe drị̂ ãzíla Ãzị́táŋá Amviŋá drị̂ be ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ kí ándrá kí umve “Bụ́kụ̃ Ãzị́táŋá drị̂” jõku “Ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ ꞌi.”



\par }\ChapOne{1}{\SH Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ꞌbụ̃ kí ꞌbãjó ụ̃nọ́kụ́ be rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Íꞌdóŋá gá rĩ sĩ, Ãdróŋá ꞌbã ꞌbụ̃ kí ụ̃nọ́kụ́ be.

\VS{2}Ụ̃nọ́kụ̂ ándrá ị̃sálị ãzíla ãko ãzî kóru, ãngũ nị ị̃yị́ kị́rị́ rĩ drị̃ gá ãzíla úríndí Ãdróŋá drị̂ ri uꞌálé ị̃yị́ drị̃ gá ụrụgá ꞌdãá.

\VS{3}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Dị̃zã ꞌbã adru cí,” ãzíla dị̃zã iꞌdá dó cí.

\VS{4}Ãdróŋá ndre dị̃zã ĩꞌdi múké ãzíla awa dó sĩ dị̃zã kí ãngũ ịnị rĩ be ndú-ndú.

\VS{5}Ãdróŋá ꞌda dó sĩ dị̃zã ní rụ́ “ị̃tụ́ ꞌi” ãzíla ꞌda dó ãngũ ịnị rĩ rụ́ “ị́nị́ ꞌi.” Ị̃tụ́ kí Ị́nị́ be ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ãlu rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{6}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Ãko ãzí ꞌbã adru cí sĩ ị̃yị́ kí drĩdríŋĩ cejó ị̃yị́ be.”

\VS{7}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá idé dó ãko ãzí ị̃yị́ ụrụ gá ri kí drĩdríŋĩ cejó ị̃yị́ vụ̃rụ́ rĩ abe, idé dó ru cécé ꞌdĩ ꞌbã áni.

\VS{8}Ãdróŋá umve dó ãngũ ụrụ gá rĩ “ꞌbụ̃ ꞌi.” Ị̃tụ́ kí Ị́nị́ be ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{9}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Ị̃yị́ ꞌbụ̃ ị̃ndụ́ gá rĩ ꞌbã tra kí ru ãngũ ãlu gá, ãngũ ãꞌí rĩ ꞌbã iꞌdá dó sĩ.” Wó idé ru rá.

\VS{10}Ãdróŋá ꞌda ãngũ ãꞌí rĩ rụ́ vũ ꞌi ãzíla ị̃yị́ ru tralépi ãngũ ãlu gá rĩ rụ́ mĩrĩ ꞌi. Ãdróŋá ndre ãko ꞌdĩ kí múké.

\VS{11}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Ásé ꞌbã dụ vũ drị̃ gá, ife ífí kalépi ndú-ndú ꞌdĩ kî trũ.” Idé ru rá.

\VS{12}Ásé ũví ndú-ndú ꞌdĩ dụ kí vũ drị̃ gá ꞌdãá ife ũví ndú-ndú ífí kalépi rĩ kí abe. Ãdróŋá ndre ãko ꞌdĩ kí múké.


\par }{\PP \VS{13}Ị̃tụ́ kí Ị́nị́ be ụ́ꞌdụ́ na rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{14}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Dị̃zã ꞌbã adru kí ꞌbụ̃ gá ꞌdãá cí sĩ ị̃tụ́ kí drĩdríŋĩ cejó ị́nị́ be, ꞌbã adru kí ícétáŋá ru cí sĩ áyi, ụ́ꞌdụ́ ãzíla ílí kí nị̃jó.

\VS{15}Lẽ dị̃zã ꞌbã adru ꞌbụ̃ gá ꞌdãá cí sĩ ãngũ jijó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá.” Idé ru ꞌdã ꞌbã áni rá.

\VS{16}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá idé dó dị̃zã ãmbógó la kí ị̃rị̃ ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌbã ji dó sĩ ãngũ ị̃tụ́ sĩ ãzíla wereŋá rĩ ꞌbã ji dó sĩ ãngũ ị́nị́ sĩ, ꞌbã adru kí dó úpí ru ị́nị́ kí drị̃lẹ́ gá ị̃tụ́ be. Ũꞌbã vâ lẽlẽgó kí ĩndĩ.

\VS{17}Ãdróŋá ụ̃tị̃ dị̃zã kí ꞌbụ̃ gá ꞌdãá ãngũ jijó vũ drị̃ gá,

\VS{18}adrujó úpí ru ị̃tụ́ kí drị̃ gá ị́nị́ be, awa dô sĩ dị̃zã kí drĩdríŋĩ ị́nị́ be. Ãdróŋá ndre ãko ꞌdĩ kí múké.

\VS{19}Ị̃tụ́ kí Ị́nị́ be ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ sụ rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{20}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Mĩrĩ ꞌbã ga tré ãko ídri trũ ꞌdĩ kî sĩ, ãriŋa ꞌbã unga kí vâ ụrụ gá ꞌbụ̃ agá ꞌdãá.”

\VS{21}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá ũꞌbã dó ãnãkpá ãmbogo uꞌálépi mĩrĩ agá rĩ kí, ãko pírí ídri trũ acị́lépi acị̂ ị̃yị́ ꞌbã sĩ gajó tré ũví ĩꞌbadrị̂ kí sĩ rĩ kí ãriŋa ũví ndú-ndú ꞌdĩ kí abe. Ãdróŋá ndre ãko ꞌdĩ kí dó múké.

\VS{22}Ãdróŋá wi ĩꞌbaní sụ̃sụ́ jọ, “Ĩtị ãzíla ĩmi ĩjãlã ĩmi wẽwẽ rú mĩrĩ ꞌbã ga dó sĩ tré ãzíla ãriŋa ꞌbã ĩjãlã kí vâ ru vũ drị̃ gá ꞌdâ.”

\VS{23}Ị̃tụ́ kí Ị́nị́ be, ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ tõwú rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{24}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Vũ ꞌbã fẽ Ãnãkpá pírí ídri trũ rĩ ꞌbã kpẹ̃ kí sụ́rụ́ tị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ, ãnãkpá lị́cọ́ gá rĩ kí, ãnãkpá ãgãlépi vũ rụ̂ sĩ rĩ abe, ásé agá rĩ kí, ãnãkpá ãmbogo rĩ kí, ãnãkpá nírí rĩ kí abe.” Idé ru ꞌdã ꞌbã áni rá.

\VS{25}Ãdróŋá ũꞌbã ãnãkpá ásé agá rĩ kí sụ́rụ́ tị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ, lị́cọ́ gá rĩ kí sụ́rụ́ tị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ, ãnãkpá ãgãlépi vũ rụ̂ sĩ rĩ kí ũví ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ. Ãdróŋá ndre ãko ꞌdĩ kí dó múké.


\par }{\PP \VS{26}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Lẽ ãma idé ꞌbá gbíyã ãmadrị̂ sĩ, ꞌba ají ru ãma abe, ꞌbã adru kí úpí ru Ị̃ꞌbị mĩrĩ agá rĩ kí drị̃lẹ́ gá, ãriŋa ꞌbụ̃ gá rĩ kî trũ, ãnãkpá lị́cọ́ gá rĩ kî trũ, ãko pírí ũꞌbãlé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kî trũ ãzíla ãnãkpá ãgãlépi vũ rụ̂ sĩ rĩ kí abe pírí.”

\VS{27}Ãdróŋá ꞌbã dó ꞌbá gbíyã ĩꞌdidrị̂ sĩ, gbíyã ĩꞌdidrị̂ sĩ ꞌbã dó ágọ́bị́ kí ũkú be.

\VS{28}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá wi dó sụ̃sụ́ ĩꞌbanî, jọ, “Ĩtị ãzíla ĩkpẹ̃ wẽwẽ rú, ĩga tré ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ. Ĩmi adru úpí ru Ị̃ꞌbị mĩrĩ agá rĩ kí drị̃ gá, ãriŋa ꞌbụ̃ gá rĩ kî trũ ãzíla ãko pírí ídri trũ acị́lépi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kî trũ.”

\VS{29}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Ĩndre áfẽ ĩminí ũri ãko pírí ãni ífí kalépi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí ife pírí ífí kalépi ꞌdĩ kí abe kí adru ĩminí ãkónã rú.

\VS{30}Áfẽ vâ ásé ĩrí ru ãnãkpá pírí ꞌbaní, ãriŋa ꞌbụ̃ gá rĩ kî trũ ãzíla ãko acị́lépi ídri trũ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ ꞌbaní ãkónã rú.” Idé dó ru ꞌdã ꞌbã áni.


\par }{\PP \VS{31}Ãdróŋá ndre dó ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí ũniyambamba rú. Ị̃tụ́ kí Ị́nị́ be, ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ázíyá rĩ ꞌi.
 



\par }\Chap{2}{\SH Ãdróŋá avị́ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá de dó ꞌbụ̃ kí ũꞌbã agá ụ̃nọ́kụ́ be ãzíla ãko pírí ala gá rĩ kí abe rá.

\VS{2}Ãdróŋá avị́ dó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé vâ delé ꞌbo rĩ kí ũngúkú gá.


\par }{\PP \VS{3}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá wi dó sụ̃sụ́ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ drị̃ gá ãzíla ꞌbã dó sĩ ĩꞌdi ãlá ru ãꞌdusĩku ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ꞌdã ándrá ụ́ꞌdụ́ Ãdróŋá ꞌbã sĩ avị́jó ãzị́ pírí ĩꞌdi ꞌbã ngalé sĩ ãko kí ũꞌbãjó rĩ ꞌbã vúlé gá rĩ ꞌi.


\par }{\SH Ádãmũ ꞌbã kí adrujó Ị́vã be ámvụ́ Ídẽnĩ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{4}ꞌDĩ ãwí
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ꞌbã ꞌbụ̃ kí ꞌbãjó ụ̃nọ́kụ́ be rĩ.
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá la dó mụ ụ̃nọ́kụ́ ꞌbãlé ꞌbụ̃ be ꞌbo,

\VS{5}ãko ãzí dụlépi ĩrí ru la ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdáyụ ãzíla ũri ãzí angálépi rá la ꞌdáyụ ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ꞌbã drĩ fẽjó la uzogó ꞌbã ꞌdịjó ku rĩ sĩ ãzíla ꞌbá ámvụ́ sõlépi la ꞌbã adrujó yụ rĩ sĩ,

\VS{6}wó ị̃yị́ ri agbẹ́lé vụ̃rụ̂lé ãzíla ị̃mvụ̃ dó sĩ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ pírí.

\VS{7}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá idé ꞌbá ũdrí ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ sĩ, vu ãvẹ̃vị̃ sĩ adrujó ídri rĩ ũmvu la gâsĩ. ꞌBá acá dó sĩ ãko ídri trũ la rú.


\par }{\PP \VS{8}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá idé ámvụ́ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru ꞌdĩ Ídẽnĩ gá, ãzíla ꞌbã dó sĩ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ ala gá.

\VS{9}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá fẽ ife ũví ndú-ndú ũnĩ-ambamba rĩ ꞌbaní zolé ámvụ́ agá ꞌdãá ãzíla fẽ ĩꞌbaní ífí ũnĩ-ambamba nalé nãnã rĩ kí kalé. Ámvụ̂ ꞌbã ágágá ꞌdãá ife ídri fẽlépi rĩ ãzíla ife ị́jọ́ múké rĩ kí nị̃jó ị́jọ́ ũnzí be cé rĩ cí.


\par }{\PP \VS{10}Ị̃yị́ dịlépi ámvụ́ Ídẽnĩ ị̃mvụ̃lépi rĩ awa ru sụ.

\VS{11}Ị̃yị́ drị̃drị̃ rĩ ꞌbã rụ́ Písõnĩ ꞌi; dị ãngũ umvelé Hãvị́lã rĩ agâ sĩ pírí, ꞌdĩ ãngũ sĩ gólũdĩ ịsụ́jó rĩ ꞌi.

\VS{12}Gólũdĩ ãngũ ꞌdã agá rĩ ãlá ru usa ru ku, ãdu ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ ãzíla írã ãjẹ̃ rú únĩkĩsĩ rú rĩ kí vâ ꞌdãá cí.

\VS{13}Ị̃yị́ ị̃rị̃ rĩ ꞌbã rụ́ Gị́họ̃nị̃ ꞌi. Dị ãngũ Kụ́sị̃ drị̂ agâ sĩ pírí.

\VS{14}Ị̃yị́ na rĩ ꞌbã rụ́ Tị̃gị̃rị́sị̃ ꞌi; dị Ãsụ́rị̃yã ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gâsĩ. Ị̃yị́ sụ rĩ ꞌbã rụ́ Ũfũrátĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{15}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ámvụ́ Ídẽnĩ agá sĩ ãzị́ la ngajó vâ sĩ tã la mbajó.

\VS{16}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá azị ĩꞌdiní, “Mí icó ife ífí ámvụ́ agá ꞌdâ rĩ kí nalé pírí rá,

\VS{17}wó lẽ ína ife ífí ị́jọ́ múké rĩ kí nị̃jó ị́jọ́ ũnzí rĩ be rĩ ku. Ídrĩ na la rá, mi drã rá ãndá-ãndá ru.”


\par }{\PP \VS{18}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá jọ, “Ágọ́bị̂ ní adrujó áꞌdụ̂sĩ rĩ adru múké ku, ma ĩꞌdiní ꞌbá ĩꞌdi ãzã kolépi icólépi ĩꞌdi sĩ rá rĩ ꞌbã rá.”

\VS{19}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ũꞌbã ãnãkpá ãzíla ãriŋa kí pírí ụ̃nọ́kụ́ sĩ, ají kí iꞌdalé Ádãmũ ní sĩ kí rụ́ ꞌdajó. Rụ́ pírí ĩꞌdi ꞌbã ꞌdalé ãko ãlu-ãlu ídri trũ rĩ ꞌbanî rĩ ace dó ĩꞌbaní rụ́ ru nĩ.

\VS{20}Ádãmũ ꞌda dó ãnãkpá lị́cọ́ agá rĩ kí rụ́, ãnãkpá ásé agá rĩ kí abe ãzíla ãriŋa kî trũ, wó tí ịsụ́ ꞌbá ĩꞌdi ãzã kolépi icólépi ĩꞌdi sĩ rá la ku.

\VS{21}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá fẽ dó Ádãmũ ꞌbe ụ́ꞌdụ́ káyĩ rá. Anzé dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã lúmã ãlu ãzíla ụ̃pị̃ dó ãngũ la ꞌdã ĩzánáká sĩ cí.

\VS{22}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá idé dó ũkú lúmã ĩꞌdi ꞌbã anzélé ágọ́ꞌbị̂ rụ́ rĩ sĩ, ãzíla ají dó ĩꞌdi ágọ́bị̂ rú ꞌdõlé.

\VS{23}Ádãmũ jọ dó, “ꞌdĩ ĩfãkã mádrị̂ ꞌbã ãzí ãzíla ĩzá mádrị̂ ꞌbã ãzí, ála dó sĩ ĩꞌdi umve ũkú ꞌi ꞌbání ĩꞌdi anzéjó ágọ́bị́ ụrụꞌbá gá rĩ sĩ.”

\VS{24}Ị́jọ́ ꞌdĩ bã sĩ ꞌbá ꞌbã sĩ átẹ́pị̃ kí aꞌbejó ãndrẽ be, sĩ ru icíjó ũkú ĩꞌdidrị̂ be ãzíla kí dó sĩ acá ụrụꞌbá ãlu rú ꞌdĩ.

\VS{25}Ágọ́bị̂ kí ándrá ũkû be ị̃rị̃trá pílílí ru wó kí ándrá drị̃nzâ kóru.




\par }\Chap{3}{\SH ꞌBá kí Ãdróŋâ tị gãjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ị̃nị̃ ĩꞌdi ándrá ãnãkpá úlétáŋá ambamba la ndẽ ãnãkpá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ꞌbã ũꞌbãlé ásé agá rĩ kí pírí rá. Ị̃nị̃ zị ũkú ꞌi, “Ãdróŋá jọ ãndá-ãndá ru, ‘Ĩna ife ífí ámvụ́ agá ꞌdĩ ꞌbã ãzí kí ku yã’?”

\VS{2}Ũkû umvi ị̃nị̃ ní, “Ãma icó ife ífí ámvụ́ agá ꞌdĩ kí nalé pírí rá.

\VS{3}Wó Ãdróŋá jọ lẽ ãna jõ ife ámvụ́ agá ágágá rĩ ꞌbã ífí ku, ãma aló jõ vâ ụrụꞌbá la ku, ãdrĩ na la rá, ãma ũdrã rá.”


\par }{\PP \VS{4}Ị̃nị̃ jọ, “Ĩmi ũdrã ku fô.

\VS{5}Ãꞌdusĩku Ãdróŋá nị̃ rá ĩdrĩ na la rá ĩmi mịfị́ la ru nzị̃ rá ãzíla ĩmi adru cécé Ãdróŋâ áni sĩ ị́jọ́ ũnzí rĩ kí nị̃jó ị́jọ́ múké rĩ abe cé.”


\par }{\PP \VS{6}Ũkû la mụ ndrelé la ife ífî ũniyambamba rú ãzíla múké najó la ãzíla ĩꞌdi ꞌbã lẽjó acájó ũndũwã rú rĩ sĩ, ãtĩ ífí la nalé rá ãzíla fẽ vâ ágô ní nalé ĩndĩ.

\VS{7}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mịfị́ la nzị̃ kí dó ru rá ãzíla ịsụ́ kí dó ru pílílí ru. Uce kí dó úlúgó bị́ sĩ ru ụrụꞌbá atrịjó cí.


\par }{\PP \VS{8}Ị̃tọ́lọŋá sĩ Ágọ́bị̂ are kí ũkû be
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ꞌbã acị́ agá ámvụ́ agá, ụ̃zị̃ kí dó ru ámvụ́ agá ꞌdãá ife agá.

\VS{9}Wó
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá umve ágọ́bị̂ ꞌi, “Mi íngõlé yã?”

\VS{10}Ágọ́bị̂ umvi, “Má are ụ́ꞌdụ́kọ́ míní sĩ acị́jó ámvụ́ agá ꞌdãá rĩ rá, má acá dó sĩ ụ̃rị̃ sĩ mání adrujó pílílí ru rĩ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ázị̃ dó sĩ ma cí.”

\VS{11}Ãdróŋá zị ĩꞌdi, “Ãꞌdi jọ míní mi pílílí ru rĩ gá nĩ yã? Ína ife ífí mání jọlé úna ĩꞌdi ku rĩ rá yã?”

\VS{12}Ágọ́bị̂ jọ, “Ũkú míní fẽlé mání rĩ fẽ mání ife ꞌbã ífî ꞌi ána dó ĩꞌdi rá.”

\VS{13}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá zị dó ũkû ꞌi, “Ị́jọ́ míní idélé íni rĩ ãꞌdu yã?” Ũkú umvi, “Mání jõ najó la ị̃nị̃ ulé ma nĩ.”

\VS{14}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá jọ ị̃nị̃ ní, “Míní ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó íni rĩ sĩ áwãtáŋá mídrị̂ ndẽ ãnãkpá lị́cọ́ gá rĩ ꞌbadrị́ ásé agá rĩ abe rĩ pírí rá. Mi ími use kụ̃bụ̃drị̃ sĩ ãzíla mi pụ́trụ́ mvũ ídri mídrị̂ agá pírí.

\VS{15}Ma mũkẽrẽ ꞌbã ĩmi drĩdríŋĩ gá ũkû be, ũri mídrị̂ kí drĩdríŋĩ gá ũri ũkú drị̂ kí abe, ũri ũkú drị̂ la rú ími drị̃kã gbã ãzíla ũri mídrị̂ la rú ĩꞌdi ĩníŋâ ga rá.”


\par }{\PP \VS{16}Ãdróŋá jọ ũkû ní, “Ma ãzá mídrị̂ ĩjãlã drị̃ gá míní adru agá ꞌa trũ ãzíla míní ngọ́tị́ tĩ agá, ị́jọ́ míní lẽlé rĩ ꞌbã ũkpó la adru ágọ́bị́ drị́, ĩꞌdi dó sĩ adru úpí ru ími drị̃lẹ́ gá.”


\par }{\PP \VS{17}Ãdróŋá jọ Ádãmũ ní, “Míní ũkú mídrị̂ tị arejó rĩ sĩ ãzíla míní ife mání ándrá jọlé ína jõ ífí la ku rĩ najó rá rĩ sĩ, áwã ụ̃nọ́kụ̂ ími ị́jọ́ sĩ rá, mi ãzị́ nga ũkpõ sĩ sĩ ãkónã ịsụ́jó ụ́ꞌdụ́ míní adrujó ídri rú rĩ kí agá pírí.

\VS{18}Ụ̃cị́kị́ la dụ míní ãvúkí trũ ãzíla mi dó ũri ãfũlépi ámvụ́ agá rĩ na áyụ.

\VS{19}Mi íná na ụ́rị́ ãfũlépi ími mẹ́lẹ́tị gá rĩ sĩ kpere míní fi agá ꞌbụ́ gá. Ími idéjó ũdrí sĩ rĩ sĩ, mi ũdrí ãzíla mi vâ gõ vúlé ũdrí gâlé.”


\par }{\PP \VS{20}Ádãmũ ꞌda ũkú ĩꞌdidrị̂ rụ́ Ị́vã ꞌi ĩꞌdi ꞌbã adrujó ꞌbá pírí ídri trũ rĩ ꞌbã andre rĩ sĩ.

\VS{21}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá idé íníríkó bõngó ru sĩ Ádãmũ kí ụ̃sụ̃jó ũkû Ị́vã be.

\VS{22}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá jọ, “ꞌBá acá kí dó ãma áni, ị́jọ́ múké rĩ kí nị̃jó ị́jọ́ ũnzí rĩ be ꞌbo, lẽ úꞌdîꞌda ꞌba aló kí dó ife ídri drị̂ drị́ sĩ ku ãzíla ꞌbã na kí ĩꞌdi ku, kí sĩ mụ uꞌálé ídri rú jãꞌdâ ku rá.”

\VS{23}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá dro ĩꞌdi ámvụ́ Ídẽnĩ agá rĩ sĩ ãmvé. Fẽ dó ĩꞌdiní vũ ándrá ĩꞌdi idéjó ala gá rĩ sõlé.

\VS{24}Ĩꞌdi mụ Ádãmũ drolé ꞌbo, ámvụ́ Ídẽnĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã agá agâlé ru rĩ gá, ũꞌbã kẹ̃rụ́bị̃ ãngũ andre tẽlépi rĩ kí ménéŋá dị̃lépi ãcí ru bẹ̃kụ̃bẹ̃kụ̃ la trũ sĩ ife ídri drị̂ andre tẽjó.
 



\par }\Chap{4}{\SH Ị́jọ́ Kãyị́nị̃ ꞌbadrị́ Hãbị́lị̃ be rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ádãmũ icí kí ru ũkû Ị́vã be, ũkû ịsụ́ dó sĩ ꞌa, tị dó sĩ Kãyị́nị̃ ꞌi, jọ, “Átị dó ꞌbá ꞌbo,
{\ND{Úpí}} ꞌbã áma ãzã kojó rĩ sĩ.”

\VS{2}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, tị vâ Hãbị́lị̃ ꞌi, ĩꞌdi ꞌbá kãbĩlõ ucélépi rĩ ꞌi, Kãyị́nị̃ ĩꞌdi ꞌbá ámvụ́ sõlépi rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{3}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Kãyị́nị̃ ají ũri ãzí kalépi ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá rĩ kí ꞌbã ãzí
{\ND{Úpí}} ní ãwãꞌdĩfô rú,

\VS{4}Hãbị́lị̃ ají ĩzá úsã trũ kãbĩlõ ĩꞌdidrị́ tịlé drị̃drị̃ rĩ kí agá rĩ ꞌbã ãzí fẽlé ídétáŋá ru
{\ND{Úpí}} nî,
{\ND{Úpí}} ãꞌị̃ ĩꞌdi ídétáŋá ĩꞌdidrị̂ kí abe rá.


\par }{\PP \VS{5}Wó Ãdróŋá gã Kãyị́nị̃ kí ãwãꞌdĩfô ĩꞌdidrị̂ be úmgbé. Kãyị́nị̃ ásị́ acá dó sĩ ãzá-ãzá ãzíla mịfị́ la nị dó sĩ ádrị́pị̃ ní kpákpá.

\VS{6}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} zị Kãyị́nị̃ ꞌi, “Ími mịfị́ nị kpákpá íni ãꞌdu sĩ yã?

\VS{7}Ídrĩ ị́jọ́ múké rĩ idé má icó ími ãꞌị̃lé ku yã? Wó ídri ị́jọ́ múké rĩ idé ku, ị́jọ́ ũnzí la uvá ími agá ꞌdĩ, lẽ ími izalé rá wó lẽ mí arụ́ ĩꞌdi drị̃ sĩ adrujó ĩꞌdiní úpí ru.”


\par }{\PP \VS{8}Kãyị́nị̃ jọ ádrị́pị̃ Hãbị́lị̃ ní, “Ãmụ ꞌbání acị̂ trũ ámvụ́ agâlé.” Ĩꞌbã kí adru agá ámvụ́ agâlé ꞌdĩ gá ꞌdâ, Kãyị́nị̃ zõ ádrị́pị̃ drị̃ gá ãzíla ꞌdị dó sĩ ĩꞌdi rá.

\VS{9}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} zị Kãyị́nị̃ ꞌi, “Mí ádrị́pị Hãbị́lị̃ dó íngõlé yã?” Kãyị́nị̃ umvi ĩꞌdiní, “Ánị̃ ku, wó ma ꞌbá mâ ádrị́pị tãmbalépi rĩ ꞌi yã?”


\par }{\PP \VS{10}{\ND{Úpí}} jọ, “Mí idé ị́jọ́ ũnzíkãnã íni ꞌdĩ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Mí ádrị́pị ꞌbã ãrí la ími tõ áma bị́lẹ́ gá angájó vụ̃rụ̂lé ꞌdã.

\VS{11}Mi dó úꞌdîꞌda ꞌbá wãlé rá ãzíla drolé ãngũ drị̃ gá ꞌdâ rá ị́jọ́ vũ ꞌbã tị afujó mgbọ mî ádrị́pị ꞌbã ãrí mvụjó ími drị́ gá rĩ sĩ la.

\VS{12}Ídrĩ ámvụ́ sõ, icó dó míní ãkónã kalé ku, mi dó adru lị́cọ́ kóru ꞌbá acị́lépi ngara ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ la rú.”

\VS{13}Kãyị́nị̃ jọ
{\ND{Úpí}} ní, “Drị̃rịma míní fẽlé mání ꞌdĩ ambamba ndẽ dó ma ꞌdụ agá rá.

\VS{14}Ãndrũ ídro dó ma ãngũ drị̃ gá ꞌdâ rá, má icó dó ími mẹ́lẹ́tị ndrelé ị̃dị́ ku, ma dó mụ adrulé ꞌbá lị́cọ́ kóru acị́lépi ngara ávị́ŋâ kóru ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ la, ꞌbá cí áma ịsụ́lépi rĩ la dó áma ꞌdị rá.”


\par }{\PP \VS{15}{\ND{Úpí}} jọ ĩꞌdiní, “Adru íni ku! ꞌBá ãzí drĩ Kãyị́nị̃ ími ꞌdị rá ma ãrígó la ũfẽ pâlé ázị̂rị̃.” Ãdróŋá ꞌbã ícétáŋá Kãyị́nị̃ ụrụꞌbá gá ꞌbá ãzí drĩ sĩ ĩꞌdi ịsụ́ rá ꞌbã ꞌdị rû sĩ ĩꞌdi ku.

\VS{16}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Kãyị́nị̃ ĩdã dó ru
{\ND{Úpí}} mẹ́lẹ́tị gá ꞌdãá rá, mụ dó sĩ uꞌálé ãngũ Nọ́dị̃ gá ꞌdĩ Ídẽnĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru.


\par }{\PP \VS{17}Kãyị́nị̃ icí kí ru ũkû be, ũkû ịsụ́ ꞌa tị dó sĩ ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzíla ꞌda dó rụ́ la Ínõkã ꞌi. Sị dó sĩ táwụ̃nị̃ ãzí ãzíla ꞌda dó sĩ rụ́ la Ínõkã ngọ́pị̃ ꞌbã rụ́ sĩ.

\VS{18}Útị Ị̃rádị̃ Ínõkã nî, Ị̃rádị̃ tị Mẽhũyáyẽlĩ ꞌi, Mẽhũyáyẽlĩ ꞌbã ngọ́pị Mẹ̃tụ̃sãyẹ́lị̃ ꞌi, Mẹ̃tụ̃sãyẹ́lị̃ tị Lãmékĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{19}Lãmékĩ ĩgbã ũkú kí ị̃rị̃. Kãyú rĩ ꞌbã rụ́ Ádã ꞌi ãzí rĩ ꞌbã rụ́ Zílã ꞌi.

\VS{20}Ádã tị ngọ́tị́ ágọ́bị́, rụ́ la Yãbálĩ ꞌi, ĩꞌdi ꞌbá ãnãkpá ucélépi hémã agá rĩ ꞌbã áyị́pị drị̃drị̃ rĩ ꞌi.

\VS{21}Yãbálĩ ꞌbã ádrị́pị rụ́ Yũbálĩ ꞌi, ĩꞌdi ꞌbá drị̃drị̃ iꞌdólépi úngó ngolépi gũká sĩ ãzíla ụ̃ꞌdị́ sĩ rĩ kí ꞌbã Áyị́pị.

\VS{22}Zílã tị Tũbálĩ Kãyị́nị̃ ꞌi Lãmékĩ nî. Ĩꞌdi áꞌbị́ ꞌbá ãlị́gọ́ ru úká dịlépi ãko pírí sị́ cilépi idélé aya ũkpó bũrônzĩ rú la sĩ rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi. Tũbálĩ Kãyị́nị̃ ꞌbã ámvọ́pị Námã ꞌi.


\par }{\PP \VS{23}Lãmékĩ jọ ũkúka Ádã ꞌbaní Zílã be, “Ĩmi are áma ụ́ꞌdụ́kọ́ mâ ũkúka, áꞌdị ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã áma ĩpẽŋãjó rĩ sĩ.

\VS{24}Údrĩ Kãyị́nị̃ ꞌbã ãvũ ãrí ũfẽ pâlé ázị̂rị̃, Lãmékĩ drị̂ ála ũfẽ la pâlé kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ la ázị̂rị̃.”


\par }{\PP \VS{25}Ádãmũ icí kí vâ ru ũkû be, tị kí ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzíla ꞌda kí rụ́ la Sẹ́tị̃ ꞌi. Ífí la Ãdróŋá fẽ mání ngọ́tị́ Hãbị́lị̃ ándrá Kãyị́nị̃ ꞌbã ꞌdịlé rá rĩ ꞌbã kẹ̃jị́ gá ꞌbo.

\VS{26}Sẹ́tị̃ tị ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzíla ꞌda rụ́ la Ínõsĩ ꞌi. Iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá iꞌdó kí
{\ND{Úpí}} rulé rũ rũ.




\par }\Chap{5}{\SH Ãwí Ádãmũ drị̂
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDĩ ãwí sĩlé Ádãmũ drị̃ gá anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe rĩ drị̂ ꞌi. Ãdróŋá la mụ ꞌbá ꞌbãlé ꞌbo, ꞌbã ĩꞌdi gbíyã ĩꞌdidrị̂ sĩ.

\VS{2}ꞌBã ágọ́bị́ kí ũkú be, wi sụ̃sụ́ ĩꞌbanî ãzíla umve dó kí “ꞌBá.”


\par }{\PP \VS{3}Ádãmũ ílí la mụ calé 130 ꞌbo, tị ngọ́tị́ ágọ́bị́ gbíyã ĩꞌdidrị̂ sĩ ꞌda rụ́ la Sẹ́tị̃ ꞌi.

\VS{4}Ádãmũ la dó mụ Sẹ́tị̃ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 800 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.

\VS{5}Ádãmũ uꞌá ãngũ drị̃ gá ꞌdâ ídri rú pírí rĩ gá ílí 930, ãzíla drã dó rá.


\par }{\PP \VS{6}Sẹ́tị̃ ílí la mụ calé 105 ꞌbo, tị dó Ínõsĩ ꞌi.

\VS{7}Sẹ́tị̃ la dó mụ Ínõsĩ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 807 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.

\VS{8}Sẹ́tị̃ uꞌá ãngũ drị̃ gá ídri rú ílí 912 ãzíla drã dó rá.


\par }{\PP \VS{9}Ínõsĩ ílí la mụ calé kãlị́ úrômĩ ꞌbo, tị dó Kénãnĩ ꞌi.

\VS{10}Ínõsĩ la dó mụ Kénãnĩ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 815 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.

\VS{11}Ínõsĩ uꞌá ãngũ drị̃ gá ídri rú ílí 905 ãzíla drã dó rá.


\par }{\PP \VS{12}Kénãnĩ ílí la mụ calé kãlị́ ázị̂rị̃ ꞌbo, tị dó Mãhãlãlẹ́lị̃ ꞌi.

\VS{13}Kénãnĩ la dó mụ Mãhãlãlẹ́lị̃ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 840 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.

\VS{14}Kénãnĩ uꞌá ãngũ drị̃ gá ídri rú ílí 910 ãzíla drã dó rá.


\par }{\PP \VS{15}Mãhãlãlẹ́lị̃ ílí la mụ calé kãlị́ ázíyá drị̃ tõwú ꞌbo, tị dó Yãrẹ́dị̃ ꞌi.

\VS{16}Mãhãlãlẹ́lị̃ la dó mụ Yãrẹ́dị̃ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 830 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.

\VS{17}Mãhãlãlẹ́lị̃ uꞌá dó ãngũ drị̃ gá ídri rú ílí 895 ãzíla drã dó rá.


\par }{\PP \VS{18}Yãrẹ́dị̃ ílí la mụ calé 162 ꞌbo, tị dó Ínõkã ꞌi.

\VS{19}Yãrẹ́dị̃ la dó mụ Ínõkã tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 800 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.

\VS{20}Yãrẹ́dị̃ uꞌá dó ãngũ drị̃ gá ídri rú ílí 962 ãzíla drã dó rá.


\par }{\PP \VS{21}Ínõkã la dó mụ calé ílí trũ kãlị́ ázíyá drị̃ tõwú ꞌbo, tị dó Mẽtũsélã ꞌi.

\VS{22}Mẽtũsélã átẹ́pị Ínõkã ri tị icílé Ãdróŋá be ãrútáŋá sĩ ílí 300, tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.

\VS{23}Ínõkã uꞌá ílí trũ 365.

\VS{24}Ínõkã ri tị icílé Ãdróŋá be ãzíla Ãdróŋá ꞌdụ dó sĩ ĩꞌdi ꞌbụ̃ gâlé ídri rú, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãvĩ dó rá.


\par }{\PP \VS{25}Mẽtũsélã ílí la mụ calé 187 ꞌbo, tị dó Lãmékĩ ꞌi.

\VS{26}Mẽtũsélã la dó mụ Lãmékĩ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 782 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.

\VS{27}Mẽtũsélã uꞌá dó ãngũ drị̃ gá ídri rú ílí 969 ãzíla drã dó rá.


\par }{\PP \VS{28}Lãmékĩ la dó mụ calé ílí trũ 182 ꞌbo, tị dó ngọ́tị́ ágọ́bị́.

\VS{29}ꞌDa rụ́ la Núwã\FTNT{*}{{\FR 5:29 }{\FR{5:29
}}{\FQ{Núwã
}}{\FT{ꞌbã ifí “ásị́ ũŋmĩŋá ꞌi.”
}}} ꞌi ífí la ĩꞌdi rú ãma ásị́ ũŋmĩ ãzị́ ngalé ũkpó sĩ ụ̃nọ́kụ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã wãlé rá ꞌdĩ drị̃ gá ꞌdâ.

\VS{30}Lãmékĩ uꞌá ídri rú ílí 595 ĩꞌdi ꞌbã Núwã tịjó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá ãzíla tị dó anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.

\VS{31}Lãmékĩ uꞌá ídri rú ílí 777 ãzíla drã dó rá.


\par }{\PP \VS{32}Núwã ꞌbã ílí la dó mụ calé 500 ꞌbo, tị dó anzị ãgọbị kí na Sẹ́mị̃ ꞌi, Hámũ ꞌi ãzíla Yáfẽtĩ ꞌi.




\par }\Chap{6}{\SH Ị́jọ́ ũnzĩ ꞌbá ꞌbadrị̂
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌBá kí dó mụ kpẹ̃lé ãngũ drị̃ gá ꞌdâ wẽwẽ rú ꞌbo, tị kí dó izonzi kî.

\VS{2}Anzị Ãdróŋá drị̂ ndre kí izonzi ꞌbá drị̂ kí ũniyambamba rú ụꞌdụ kí dó kí ĩꞌbaní ũkú ru.

\VS{3}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ, “Úríndí mádrị̂ icó uꞌálé ꞌbá kí abe jãꞌdâ ku, ĩꞌbã kí adrujó ꞌbá ụrụꞌbá ãrí trũ rĩ kí rĩ sĩ. Iꞌdójó úꞌdîꞌda kpere drị̃lẹ́ gâlé, icó kí uꞌálé ílí 120 drị̃lẹ́ gá ku.”

\VS{4}ꞌBá Néfĩlĩmũ rú rĩ kí ándrá ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ cí, ãzíla ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá anzị Ãdróŋá drị̂ ụꞌdụ kí izonzi ꞌbá ꞌbadrị̂ kí sĩ anzị ụtịjó. ꞌBá ꞌdã kí ándrá ꞌbá ũkpó ru rụ́ kụlépi kụ̃kụ̃ ãzíla kẹ́jẹ́ŋị́ la kî.


\par }{\PP \VS{5}{\ND{Úpí}} ndre ꞌbá acá kí dó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌbá ũnzí la rú ãzíla ũrãtáŋá ĩꞌbadrị́ kí ásị́ gá rĩ kí vâ sáwã pírí sĩ ũnzí-ũnzí.

\VS{6}{\ND{Úpí}} ásị́ nũ dó rá ãzíla jọ, “ꞌBá rĩ áꞌbã ájẹ mání ꞌbá kí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ku yã áni!” Ũcõgõ fi dó ásị́ la gá.

\VS{7}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ
{\ND{Úpí}} jọ, “Ma ãko mání ũꞌbãlé ꞌbá, ãnãkpá, ãriŋa ãzíla ãnãkpá ãgãlépi vũ rụ̂ sĩ rĩ kí ị̃lị̃kị̃ pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rá, ãꞌdusĩku ma cãndí sĩ mání kí ũꞌbãjó rĩ sĩ.”

\VS{8}Wó
{\ND{Úpí}} uꞌá ꞌbãngá lú ãyĩkõ sĩ la Núwã ꞌbã ị́jọ́ sĩ.


\par }{\SH Ãwí Núwã drị̂
\par }
{\PP \VS{9}ꞌDĩ ãwí Núwã drị̂ ꞌi. Núwã ándrá ꞌbá mgbã la, ꞌbã ándrá ásị́ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã drị̃ gá ãzíla ri ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ kí vú ũbĩlé rá.

\VS{10}Núwã ꞌbã anzị kí ándrá na: Sẹ́mị̃ ꞌi, Hámũ ꞌi ãzíla Yáfẽtĩ ꞌi.

\VS{11}ꞌBá ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ iza kí ándrá ru Ãdróŋâ mẹ́lẹ́tị gá ũnzíríkãnã rú ãzíla ga kí dó tré ãlí sĩ.

\VS{12}Ãdróŋá ndre ꞌbá ru izalépi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌdĩ kí ũmbã rú ãzíla gbíyã ĩꞌbã kí sĩ ꞌbá kí ũnzãjó rĩ wókõ pírí agá.


\par }{\PP \VS{13}Ãdróŋá jọ Núwã ní, “Má umbé áma ásị́ ꞌbo, ma ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí ị̃lị̃kị̃ pírí, ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã gajó tré ãlí ãzíla ununuŋá ĩꞌbadrị̂ sĩ rĩ sĩ, ma ụ̃nọ́kụ̂ ị̃lị̃kị̃ ꞌbá ụrụꞌbá ãrí trũ rĩ abe rá, ụ́ꞌdụ́ ĩꞌbadrị́ ãsị̃jó rĩ acá dó ꞌbo.

\VS{14}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mí idé íꞌbó ãmbógó la báwũ múké ị̃yị́ ꞌbã fijó ala gá ku la sĩ, mí ụlị́ ala ndú-ndú, mí ĩbĩ ụrụꞌbá la ꞌa la trũ ísékísé sĩ.

\VS{15}Mí idé íꞌbô ꞌdĩ áni, ãzo la ꞌbã adru mítã 133, mgbọ la ꞌbã adru mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃, ãzo la lótré gâlé rĩ ꞌbã adru mítã mụdrị́ drị̃ na.

\VS{16}Ísị ãngũ mgbọ ãni rú nụ́sụ̃ mítã la lótré drị̃ gá ꞌdâ dị̃zã ní sĩ ãngũ jijó íꞌbó agâlé, mí idé ĩꞌdi gõrófã na, ílũ kẹ̃jị́ la bụ́lụ́ la gá ꞌdãá.

\VS{17}Índre ma ãni rú mụ uzogó ãngũ nzelépi ị̃ndụ́ trũ rĩ fẽlé ꞌdịlé gajó mĩlĩ-mĩlĩ ãko ídri trũ rĩ kí ị̃lị̃kị̃jó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí.

\VS{18}Wó ma mụ tị icíma icílé mí be, ĩmi fi íꞌbó agâlé ũkú mídrị̂ be, anzị mídrị̂ kî trũ ãzíla ũkúka ĩꞌbadrị̂ kí abe.

\VS{19}Mí aꞌdụ́ ãnãkpá ũví pírí ị̃rị̃-ị̃rị̃ ágó rĩ kí ãrónĩ rĩ kí abe íꞌbó ãmbógó ꞌdĩ agá ꞌdõlé sĩ kí tã mbajó ídri rú ị̃yị́ ãmbógó ãngũ nzelépi ị̃ndụ̂ trũ ꞌdĩ sĩ.

\VS{20}Ãriŋa ũví ndú-ndú ꞌdĩ kí pírí ị̃rị̃-ị̃rị̃ ágó rĩ kí ãrónĩ rĩ be, ãzíla ãnãkpá ũví ndú-ndú ꞌdĩ kí pírí ãmbogo ãzíla nírí rĩ kî trũ ꞌdĩ ꞌbã áni, kí amụ́ mí rụ́ ꞌdõlé sĩ adrujó ídri.

\VS{21}Lẽ íꞌdụ ãkónã ũví ndú-ndú rĩ kí míní ꞌbá mí drị́ko gá rĩ kí abe ãzíla íꞌdụ vâ ãnãkpá pírí ꞌbanî ĩndĩ.”

\VS{22}Núwã idé dó ị́jọ́ kí cécé Ãdróŋá ꞌbã azịlé ĩꞌdiní rĩ áni.




\par }\Chap{7}{\SH Ị̃yị́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ akulépi rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Núwã ní, “Ífi íꞌbó ãmbógó rĩ agâlé ꞌbá mí drị́ko gá rĩ kî abe, ãꞌdusĩku má ịsụ́ mi ꞌbá mgbã la ꞌbá áyi úꞌdîꞌda ꞌdĩ agá rĩ kí drĩdríŋĩ gá.

\VS{2}Íꞌdụ ãnãkpá ũví ndú ndú ágó ãzíla ãrónĩ ãlá nalé nãnã rĩ kí ázị̂rị̃-ázị̂rị̃. Íꞌdụ vâ ãnãkpá ũví ndú ndú ágó ãzíla ãrónĩ ãlã kóru rĩ kí ị̃rị̃-ị̃rị̃,

\VS{3}ãzíla ãriŋa ũví ndú-ndú ágó ãzíla ãrónĩ rĩ kí ázị̂rị̃-ázị̂rị̃ sĩ kí tãmbajó ídri rú ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ sĩ amụ́jó kí ũri ị̃drị̃jó.

\VS{4}Ace ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ mání sĩ uzogó fẽjó ꞌdịjó ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ị́nị́ kí ị̃tụ́ be, ma sĩ ãko ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ídri trũ mání ũꞌbãlé rĩ kí ị̃lị̃kị̃ pírí.”

\VS{5}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Núwã idé ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ kí pírí.


\par }{\PP \VS{6}Sáwã uzogó ꞌbã ꞌdịjó ꞌdã sĩ Núwã ꞌbã ílí dó ꞌdĩ sĩ 600.

\VS{7}Núwã fi kí dó íꞌbó agá ũkû be, anzị kí abe, ãzíla anzị ꞌbã ũkúka kí abe sĩ ru pajó uzogó ãmbógó rĩ sĩ.

\VS{8}Ãnãkpá ãzíla ãriŋa ãlá rĩ kí ãlá ru ku rĩ kí abe amụ́ kí dó ĩꞌdi rụ́ íꞌbó agá ꞌdõlé ị̃rị̃-ị̃rị̃ ágó rĩ kí ãrónĩ rĩ be, ãnãkpá ãgãlépi vũ rụ̂ sĩ rĩ kí abe pírí.

\VS{9}Afí kí dó Núwã rụ́ íꞌbó agá ꞌdõlé ágó rĩ kí ãrónĩ rĩ abe Ãdróŋá ꞌbã jọlé rĩ áni. 
\VS{10}Ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ꞌbã ũngúkú gá uzogó iꞌdó dó ꞌdịlé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá.


\par }{\PP \VS{11}Núwã ꞌbã ílí la dó mụ calé 600 ꞌbo, ĩmbá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ ázị̂rị̃ ĩmbá ị̃rị̃ drị̂ sĩ ị̃yị́ ãkpẹ̃ dó vũ ị̃ndụ́ gâlé ãzíla únzị̃ dó dẹ̃rị́sã uzogó drị́ ꞌbụ̃ gâlé rĩ kí tị mgbọ.

\VS{12}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, uzogó ꞌdị dó sĩ ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ãzíla ị́nị́ kãlị́ sụ.


\par }{\PP \VS{13}Ụ́ꞌdụ́ ãlu uzogó ꞌbã iꞌdójó ꞌdịjó ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ, Núwã fi kí dó íꞌbó ꞌdã agâlé ũkû be ãzíla ngọ́pịka na Sẹ́mị̃, Hámũ, ãzíla Yáfẽtĩ ꞌi ãzíla ngọ́pịka ꞌbã ũkúka kí abe.

\VS{14}Ãko filépi ĩꞌba abe ĩndĩ rĩ kí ãnãkpá ũví ndú-ndú tãmbalé lị́cọ́ gá ãzíla ásé agá rĩ kî, ãko ru uselépi kụ̃bụ̃drị̃ sĩ vũ rụ̂ sĩ rĩ kí ũví ĩꞌbadrị̂ sĩ ãzíla ãriŋa pírí ũví ndú-ndú ꞌdĩ kí ãko pírí ụ́pụ́pị́ trũ ꞌdĩ kí abe.

\VS{15}Ãko ágó ãzíla ãrónĩ ídri trũ ꞌdĩ fi kí dó íꞌbó agâlé Núwã trũ.

\VS{16}Ãnãkpá pírí ídri trũ ũví ndú-ndú ágó rĩ kí ãrónĩ rĩ abe fi kí dó íꞌbó agâlé cécé Ãdróŋá ꞌbã ãzị́táŋá la fẽjó Núwã ní rĩ áni. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} ụ̃pị̃ dó íꞌbô tị cí.


\par }{\SH Ãdróŋá ị̃lị̃kị̃ dó ãko kí ị̃yị́ sĩ
\par }
{\PP \VS{17}Uzogó ꞌdị ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ pá tuŋâ kóru, ị̃yị́ tị̃ dó ãzíla iti dó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ rá inga dó íꞌbô ꞌi, íꞌbô atụ́ dó ị̃yị́ drị̃ gá.

\VS{18}Ị̃yị́ ꞌbã tụ agá ụrụgá ụrụgá ꞌdĩ gá ꞌdâ íꞌbô atụ́ dó ị̃yị́ drị̃ gá.

\VS{19}Uzogó ꞌbã ãmbõgõ sĩ ị̃yị́ iti ꞌbé ãmbogo ãzombílíkoko rĩ kí drị̃ mĩlĩ-mĩlĩ.

\VS{20}Iti ꞌbé kí drị̃ kpere ĩꞌbã kí ꞌde agá mgbi mítã ázị̂rị̃.

\VS{21}Ãko pírí ídri trũ ãngũ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ũdrã kí dó pírí rá; ãnãkpá kí, ãriŋa kí, ãzíla ꞌbá kí abe ịmvụ́ kí dó sĩ ị̃yị́ sĩ rá.

\VS{22}Ãko pírí uꞌálépi ídri ãngũ ãꞌí drị̃ gá ũlí sĩ rĩ ị̃lị̃kị̃ kí pírí.

\VS{23}{\ND{Úpí}} ị̃lị̃kị̃ dó ãko ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ kí pírí; ꞌbá kí, ãnãkpá kí, ãnãkpá ãgãlépi vũ rụ̂ sĩ ãzíla ãriŋa kí abe pírí. Núwã pa kí lú ru ꞌbá ãzíla ãnãkpá ĩꞌdi abe íꞌbó agá rĩ kî trũ nĩ áꞌdụ̂sĩ.


\par }{\PP \VS{24}Ị̃yị́ tị̃lépi ꞌdã uꞌá ụ́ꞌdụ́ 150.




\par }\Chap{8}{\SH Ị̃yị́ ꞌbá kí ị̃lị̃kị̃lépi rĩ ꞌbã nzụjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ãdróŋá ũrã dó ị́jọ́ Núwã drị̃ gá ãzíla ãnãkpá ásé agá ãzíla lị́cọ́ agá uꞌálépi ĩꞌdi be íꞌbó ãmbógó rĩ agá rĩ kí drị̃ gá, ãpẽ dô sĩ ãlụ́kụ́kụ̃ tị ị̃yị́ ãmbógó tị̃lépi rĩ ní sĩ ru umvijó.

\VS{2}Ãdróŋá ụ̃pị̃ dó ị̃yị́ agbẹ́lépi vụ̃rụ̂lé ãzíla aꞌdélépi ꞌbụ̃ gâlé rĩ kí tị ãzíla uzogó tu dó pá ꞌdịŋá gá cí.

\VS{3}Ị̃yị́ tị̃lépi vũ drị̃ gá rĩ nzụ dó jãjãŋá ru vụ̃rụ̂lé ụ́ꞌdụ́ 150.

\VS{4}Ĩmbá ázị̂rị̃ rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ ázị̂rị̃ rĩ sĩ íꞌbô amụ́ dó rilé ꞌbé Ãrãrátĩ drị̃ gá.

\VS{5}Ị̃yị̂ ri nzụlé íni kpere ĩmbá mụdrị́ sĩ ãzíla ĩmbá mụdrị́ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ãlu sĩ ꞌbé ãzí ri kí drị̃ iꞌdó kí dó indrélé rá.


\par }{\PP \VS{6}Ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ vúlé gá Núwã nzị̃ dó dẹ̃rị́sã íꞌbó ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ drị̂,

\VS{7}ãzíla pẽ dó kúrúke tị ãmvêlé ala gâsĩ ãzíla kúrúke ri ungalé ándrá ụ́rụ́ kpere ị̃yị́ ꞌbã nzụ agá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdãá.

\VS{8}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, pẽ vâ ãlĩꞌbõ tị amájó la ị̃yị̂ nzụ vũ drị̃ gá ꞌdãá rá yã rĩ.

\VS{9}Wó ãlĩꞌbõ ịsụ́ ãngũ sĩ rijó la ku ị̃yị́ ꞌbã ụ̃nọ́kụ̂ drị̃ ꞌbejó cí rĩ sĩ, angá dó vúlé Núwã rụ́ íꞌbó agá ꞌdõlé, Núwã ĩjũ dó sĩ ru drị́ ĩꞌdi aꞌị́jó íꞌbó agâlé.

\VS{10}Tẽ vâ ụ́ꞌdụ́ ãzí kí ázị̂rị̃ ị̃dị́ ãzíla pẽ ãlĩꞌbõ tị ãmvé angájó íꞌbó agâlé.

\VS{11}Ãlĩꞌbõ ãgõ dó ĩndróloŋá sĩ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãzíla ãtĩ dó mị̃zẹ̃yị́tụ̃ bị́ ãráŋá la ajílé ĩndĩ. Núwã nị̃ dó ị̃yị̂ nzụ dó vũ drị̃ gâlé ꞌbo rĩ gá rá.

\VS{12}Tẽ ụ́ꞌdụ́ ãzí kí ázị̂rị̃ ãzíla pẽ vâ ãlĩꞌbõ tị ãmvêlé ị̃dị́, wó ãlĩꞌbõ gõ dó vúlé ku.


\par }{\PP \VS{13}Núwã ꞌbã ílí la dó mụ calé 601 ꞌbo, ĩmbá ãlu ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ãlu sĩ Núwã nzị̃ dó íꞌbô ꞌbã dẹ̃rị́sã, ndre dó ãngũ drị̃ ꞌi rá ãzíla ị̃yị̂ nzụ dó rá.

\VS{14}Ĩmbá ị̃rị̃ rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ázị̂rị̃ sĩ, ụ̃nọ́kụ̂ drị̃ ꞌi dó ãꞌí ru.


\par }{\PP \VS{15}Ãdróŋá jọ dó Núwã nî,

\VS{16}“Mí ãfũ dó íꞌbó agâlé rĩ sĩ ãmvé, mi ũkú mídrị̂ be ãzíla anzị kí ũkúka ĩꞌbadrị̂ kí abe.

\VS{17}Mí iyá ãko filépi mí be ídri rĩ kí pírí ãmvé, ãnãkpá kí, ãriŋa kí ãzíla ãnãkpá ãgãlépi vũ rụ̂ sĩ rĩ kí, ꞌba amụ́ kî sĩ tịlé ãzíla ꞌbã kpẹ̃ kí sĩ wẽwẽ rú ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí.”


\par }{\PP \VS{18}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Núwã ãfũ kí dó ũkû be, ngọ́pịka kî trũ, ãzíla ngọ́pịka kí ꞌbã ũkúka kî trũ ãmvé.

\VS{19}Ãnãkpá pírí kí, ãnãkpá ãgãlépi vũ rụ̂ sĩ rĩ kí pírí, ãriŋa pírí kí ãzíla ãko pírí acị́lépi vũ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí abe ãfũ kí dó íꞌbó agâlé ũví ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ.


\par }{\PP \VS{20}Núwã sị dó sĩ ãlĩtárĩ ídétáŋá idéjó rĩ
{\ND{Úpí}} nî, aꞌdụ́ dó ãnãkpá pírí ũví ndú-ndú ãlá rĩ kí ãzí ãzíla ãriŋa ãlá rĩ kí abe, sĩ ídétáŋá ivélé ivê rĩ idéjó.

\VS{21}{\ND{Úpí}} uꞌá dó ãyĩkõ sĩ ídétáŋá idélé ꞌdã sĩ ãzíla ũrã dó ĩꞌdi ásị́ gâlé cénĩ-cénĩ rú jọ, “Má icó dó ụ̃nọ́kụ̂ wãlé ꞌbá ꞌbá ru rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ ị̃dị́ ku, ꞌbá ꞌbá ru ꞌdĩ ꞌbã ásị́ drĩ táni adru ũnzí iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ má icó dó ãko ídri trũ ꞌdĩ kí ị̃lị̃kị̃lé cécé mání idélé ꞌdĩ áni ku.


\par }{\Q \VS{22}“Ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã adrujó cí rĩ áni,

\par }{\Q áyi ãná kpẹ̃jó rĩ kí ãná lãjó rĩ be,

\par }{\Q ị̃gbẹ̃ kí ãngũ ãcí be,

\par }{\Q ílí kí áyi be,

\par }{\Q ị̃tụ́ kí ị́nị́ be,

\par }{\Q icó kí ukólé ku.”




\par }\Chap{9}{\SH Tị icíma Ãdróŋá ꞌbã icílé Núwã be rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá wi sụ̃sụ́ Núwã ꞌbaní ngọ́pịka abe ãzíla jọ, “Ĩtị ãzíla ĩkpẹ̃ wẽwẽ rú, ĩga ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ tré.

\VS{2}Ãnãkpá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ãmbogo ãzíla nírí rĩ kí ãriŋa ꞌbụ̃ gá rĩ kî, Ị̃ꞌbị ị̃yị́ agá rĩ kî trũ ãzíla ãko pírí acị́lépi vũ drị̃ gâsĩ rĩ kí abe kí idé ĩmi sĩ ụ̃rị̃ sĩ ãꞌdusĩku áfẽ ũkpõ ĩꞌbadrị̂ kí ĩmi drị́lẹ́ agá.

\VS{3}Áfẽ ĩminí ãko pírí ídri trũ acị́lépi acị̂ rĩ kí ãkónã rú cécé mání ĩminí ãko dụlépi vũ drị̃ gá ꞌdĩ kí fẽlé ãkónã rú rĩ áni.

\VS{4}Wó lẽ ĩna ĩzá ãrí trũ mũtú ku, ídri ꞌbã adrujó ꞌa la gá rĩ sĩ.

\VS{5}Má uga ꞌbá ꞌdịŋá úmgbé, ꞌbá drĩ ꞌbá ꞌdị ála ĩꞌdi ꞌdị kẹ̃jị́ la gá. Ãnãkpá ꞌbá ꞌdịlépi rĩ lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.

\VS{6}ꞌBá ãzí drĩ ꞌbá ãzí ãrí asu rá, lẽ âsu vâ ãrí ĩꞌdidrị̂ rá ãꞌdusĩku Ãdróŋá idé ꞌbá gbíyã ĩꞌdidrị̂ sĩ.

\VS{7}Lẽ ĩtị anzị kí ũꞌbí ru, ĩmi ĩjãlã sĩ ĩmi wẽwẽ rú ãzíla ĩmi iré sĩ ãngũ drị̃ gá ꞌdâ pírí.”


\par }{\PP \VS{8}Ãdróŋá jọ Núwã ní anzị ĩꞌdidrị̂ kí abe,

\VS{9}“Ma tị icíma icí mí be ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe,

\VS{10}ãzíla ãko ándrá ídri filépi mí be íꞌbó agá rĩ kí: ãriŋa kí, ãnãkpá lị́cọ́ gá rĩ kí ãzíla ásé agá rĩ kí ãko ídri vũ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí abe pírí.

\VS{11}Ma tị icíma icí mi be: má icó ãko ídri trũ rĩ kí ị̃lị̃kị̃lé ị̃yị́ tị̃lépi rĩ sĩ ị̃dị́ ku, ị̃yị́ icó dó sĩ ụ̃nọ́kụ̂ izalé ị̃dị́ ku.”


\par }{\PP \VS{12}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Ị́jọ́ iꞌdalépi la ícétáŋá ru tị icíma ãma drĩdríŋĩ gá ꞌdâ mí be ãzíla ãko ídri trũ adrulépi ĩmi abe mání ꞌbãlé ĩmi abe pírí rĩ ꞌbã ícétáŋá jãꞌdâ rĩ gápi ꞌdĩ,

\VS{13}áꞌbã gẹ́rị́ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agá. Ĩꞌdi ícétáŋá mání tị icíma drị́ ukólépi ku rĩ azịjó míní ãko ídri trũ rĩ kí abe pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ.

\VS{14}Ádrĩ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ tị ãpẽ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ gẹ́rị́ drĩ ru ala ụ̃rụ́ꞌbụ̃ gá cí,

\VS{15}ma tị icíma ãmadrị́ mí be ãzíla ãko pírí ídri trũ rĩ abe rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũrã rá. Tánĩ-tánĩ ãko pírí ídri trũ la ãzí icô dó ị̃lị̃kị̃lé ị̃yị́ tị̃lépi ꞌdã ꞌbã áni rĩ sĩ ị̃dị́ ku.

\VS{16}Ádrĩ dó gẹ́rị́ ndre ụ̃rụ́ꞌbụ̃ gá ꞌdãá, ma tị icíma ãmadrị́ mí be ãzíla ãko pírí ídri trũ rĩ abe jãꞌdâ rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũrã.”

\VS{17}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá jọ Núwã ní, “ꞌdĩ ícétáŋá tị icíma ãni mání ꞌbãlé ãma drĩdríŋĩ gá ãko pírí ídri trũ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí abe rĩ ꞌi.”


\par }{\SH Ãnzị Núwã drị̂ kî
\par }
{\PP \VS{18}Anzị Núwã drị́ ãfũlépi íꞌbó agâlé rĩ kí: Sẹ́mị̃ ꞌi, Hámũ ꞌi ãzíla Yáfẽtĩ ꞌi. (ꞌBá Kãnánĩ rú rĩ ꞌbã átẹ́pị gápi umvelé Hámũ ꞌi ꞌdĩ.)

\VS{19}Anzị Núwã drị́ na ꞌdĩ kí dó bãsĩ áꞌbị́ ꞌbá pírí irélépi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌbadrị̂ kî.


\par }{\PP \VS{20}Núwã ándrá ꞌbá ámvụ́ sõlépi la, ãzíla ĩꞌdi vâ ꞌbá ámvụ́ zãbíbũ drị̂ salépi drị̃drị̃ rĩ ꞌi.

\VS{21}Ĩꞌdi mụ sụ́ la mvụlé ꞌbo, ĩmẽrã dó rá, ãzíla la dó ru pílílí ru ĩꞌdidrị́ jó agâlé.

\VS{22}Hámũ Kãnánĩ átẹ́pị la mụ átẹ́pị̃ Núwã ꞌbã pílílí ndrelé ꞌbo, fũ ãmvêlé sĩ vú la nzejó ádrị́pịka ị̃rị̃ ꞌdã ꞌbanî.

\VS{23}Wó Sẹ́mị̃ kí Yáfẽtĩ be aꞌdụ́ kí bõngó, ꞌbe kí ĩꞌdi kí kọ́trọ́ gá ãzíla fi kí dó ũngúkú-ũngúkú ru jó agâlé. Ajá kí tị ãmvé ꞌdõlé ru ĩꞌbaní sĩ átẹ́pị̃ ꞌbã pílílí ndrejó ku, ꞌbe kí dó sĩ pílílí la drị̃ cí.

\VS{24}Núwã la mụ angálé ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã ĩmẽrãjó wáyĩnĩ sĩ rĩ gâlé ꞌbo, nị̃ dó ị́jọ́ ngọ́pị̃ wereŋá rĩ ꞌbã idélé ĩꞌdi rụ́ rĩ rá.

\VS{25}Jọ dó, “Áwã Kãnánĩ rá, ꞌbã adru dó ãtíꞌbó ru ádrị́pịka kí pálé gá.”

\VS{26}Jọ vâ, “Ị́cụ́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá Sẹ́mị̃ drị̂ ịcụ́-ịcụ̂, lẽ Kãnánĩ ꞌbã adru ãtíꞌbó ru Sẹ́mị̃ pálé gá.

\VS{27}Lẽ Ãdróŋá ꞌbã fẽ ãngũ Yáfẽtĩ drị̂ ꞌbã adru mgbọ rú, ꞌba uꞌá kí Sẹ́mị̃ be ádrị́pị ãzí ru, Kãnánĩ ꞌbã adru ĩꞌbã ãtíꞌbó ru.”


\par }{\PP \VS{28}Núwã uꞌá dó ílí 350 ị̃yị́ tị̃lépi ãmbógó ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá.

\VS{29}Núwã uꞌá dó sĩ pírí rĩ gá ílí 950 drã dó sĩ ĩndõ.




\par }\Chap{10}{\SH Anzị Núwã drị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ kî
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDĩ ãwí anzị Núwã drị́ Sẹ́mị̃, Hámũ ãzíla Yáfẽtĩ ꞌbã kí tịlé ị̃yị́ tị̃lépi ꞌbá kí ị̃lị̃kị̃lépi rĩ ꞌbã vúlé gá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi.


\par }{\LI \VS{2}Anzị Yáfẽtĩ drị̂ kí:

\par }{\LIB Gómã ꞌi, Mãgọ́gị̃ ꞌi, Mãdáyĩ ꞌi, Yãvánĩ ꞌi, Tũbálĩ ꞌi, Mẹ̃sẹ́kị̃ ꞌi ãzíla Tĩrásĩ ꞌi.


\par }{\LI \VS{3}Anzị Gómã drị̂ kí:

\par }{\LIB Ãsĩkẽnázĩ ꞌi, Rĩfátĩ ꞌi ãzíla Tõgõrámã ꞌi.


\par }{\LI \VS{4}Anzị Yãvánĩ drị̂ kí:

\par }{\LIB Ĩlísã ꞌi, Tãrãsị́sị̃ ꞌi, Kĩtímũ ꞌi ãzíla Rõdõmínĩ ꞌi.

\VS{5}ꞌDĩ kí ꞌbá uꞌálépi ị̃yị́ tị gá ãzíla ãngũ ru ụlị́lépi ị̃yị́ agá rĩ agá rĩ kî, awa kí ru sụ́rụ́ ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ ãzíla kí vâ pírí tị ndú-ndú jọ.


\par }{\LI \VS{6}Anzị Hámũ drị̂ kí:

\par }{\LIB Kụ́sị̃ ꞌi, Mị̃zị̃rãyị́mụ̃ ꞌi, Pụ́tị̃ ꞌi ãzíla Kãnánĩ ꞌi.


\par }{\LI \VS{7}Anzị Kụ́sị̃ drị̂ kí:

\par }{\LIB Sébã ꞌi, Hãvị́lã ꞌi, Sãbị́tã ꞌi, Rãmáhã ꞌi ãzíla Sãbị̃tẹ́kã ꞌi.

\par }{\LI Anzị Rãmáhã drị̂ kí:

\par }{\LIB Sébã kí Dẽdánĩ be.


\par }{\PP \VS{8}Kụ́sị̃ tị Nị̃mụ̃rọ́dị̃ ꞌi, ndẽ ándrá ãgọ̃bị̃ sĩ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ nĩ.

\VS{9}Ĩꞌdi ándrá ágọ́bị́ dora gbẹlépi la
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ ꞌbá ꞌbã kí ándrá sĩ jọjó la, “{\ND{Úpí}} ꞌbã idé tá míní mi ágọ́bị́ Nị̃mụ̃rọ́dị̃ ụ́sụ gbẹlépi ambamba rĩ áni la ĩꞌdi tá adru agá múké ꞌdĩ.”

\VS{10}Ãngũ ĩꞌdidrị́ ũpĩ najó rĩ ándrá Bãbụ̃lọ́nị̃ gá, táwụ̃nị̃ la ala gá rĩ kí ándrá Ị̃rẹ́kị̃ ꞌi, Ãkádĩ ꞌi ãzíla Kãlĩnéhĩ ꞌi. ꞌDĩ kí ãngũ Sínã gá.

\VS{11}Angájó ãngũ ꞌdã gá mụ dó kpere Ãsụ́rị̃yã gá, sị dó sĩ Nị̃nẹ́vẹ̃ ꞌi Rẹ̃họ̃bọ́tị̃ ꞌi, Ị́rị̃ ꞌi, Kálã ꞌi,

\VS{12}ãzíla Rẹ̃sẹ́nị̃ ꞌi drĩdríŋĩ Nị̃nẹ́vẹ̃ ꞌbadrị́ Kálã be rĩ gá, ĩꞌdi ándrá táwụ̃nị̃ ãmbógó la.


\par }{\LI \VS{13}Mị̃zị̃rãyị́mụ̃ ꞌbã anzị kí:

\par }{\LIB ꞌBá Lụ̃dị́mụ̃ rú ꞌdĩ kí, Ãnãmímũ rú ꞌdĩ kí, Lẽhãbímũ rú ꞌdĩ kí, Nãfụ̃tụ̃hị́mụ̃ rú ꞌdĩ kí,

\VS{14}Pãtụ̃rụ̃sị́mụ̃ rú ꞌdĩ kí, Kãsụ̃lụ̃hị́mụ̃ rú ꞌdĩ kí (ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú) rĩ ꞌbã kí ãfũjó ala gá ꞌbá Kãfụ̃tọ̃rị́mụ̃ rú rĩ kí abe rĩ ꞌi.


\par }{\LI \VS{15}Kãnánĩ ꞌbã anzị kí:

\par }{\LIB Sị̃dọ́nị̃ ngọ́tị́ ĩꞌdidrị́ kãjãní rĩ ꞌi, ãzíla ũri ãzí rĩ kí gápi ꞌbá Hị́tị̃ rú,

\VS{16}Yẹ̃bụ́sị̃ rú, Ãmọ́rị̃ rú, Gị̃rị̃gásị̃ rú,

\VS{17}Hị́vị̃ rú, Ãrị́kị̃ rú, Sínã rú,

\VS{18}Ãrĩvádĩ rú, Zẽmárĩ rú, ãzíla Hãmátĩ rú ꞌdĩ.

\par }{\PP Vúlé vúlé ru sụ́rụ́ Kãnánĩ drị̂ ꞌbã ꞌbá iré kí ru ndú-ndú

\VS{19}lõkókõrí Kãnánĩ drị̂ ándrá angájó Sị̃dọ́nị̃ gá cajó Gérã gâlé ru kpere Gázã gá. Mụ vâ íni Sõdómũ gâlé ru Gõmórã gá, Ãdímã gá ãzíla Zẹ̃bụ̃yị́mụ̃ gá cajó kpere Lásã gá.


\par }{\PP \VS{20}ꞌDĩ kí anzị Hámũ drị̂ kí sụ́rụ́, tị ãzíla ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ.


\par }{\SH Anzị Sẹ́mị̃ drị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ kî
\par }
{\PP \VS{21}Sẹ́mị̃ Yáfẽtĩ ꞌbã ádrị́pị kãjãní rĩ ĩꞌdi áyị́pị ꞌbá pírí Ị̃bẹ́rị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi.


\par }{\LI \VS{22}Anzị Sẹ́mị̃ drị̂ kí:

\par }{\LIB Ĩlámũ ꞌi, Ãsụ́rị̃ ꞌi, Ãrĩfãsádĩ ꞌi, Lụ́dị̃ ꞌi ãzíla Ãrámũ ꞌi.


\par }{\LI \VS{23}Anzị Ãrámũ drị̂ kí:

\par }{\LIB Ụ́zị̃ ꞌi, Hálĩ ꞌi, Gẹ̃dẹ́rị̃ ꞌi ãzíla Másĩ ꞌi.


\par }{\LI \VS{24}Ãrĩfãsádĩ Sélã átẹ́pị ꞌi,

\par }{\LIB Sélã ĩꞌdi Ị̃bẹ́rị̃ ꞌbã átẹ́pị ꞌi.


\par }{\LI \VS{25}Anzị Ị̃bẹ́rị̃ drị̂ kí ị̃rị̃:

\par }{\LIB Ãlu rĩ rụ́ Pẽlégĩ ꞌi ãꞌdusĩku ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ gá rĩ awa kí ándrá ru rá ãzíla úꞌda ándrá ádrị́pị̃ ꞌbã rụ́ Yõkĩtánĩ ꞌi.


\par }{\LI \VS{26}Yõkĩtánĩ ꞌbã anzị kí:

\par }{\LIB Ãlĩmõdádĩ ꞌi, Sẹ̃lẹ́fị̃ ꞌi, Hãzãrãmãvẹ́tị̃ ꞌi, Yẹ́rã ꞌi,

\VS{27}Hãdõrámũ ꞌi, Ũzálĩ ꞌi, Dĩkĩláyĩ ꞌi,

\VS{28}Ũbálĩ ꞌi, Ãbị̃mãyẹ́lị̃ ꞌi, Sébã ꞌi,

\VS{29}Ũfírĩ ꞌi, Hãvị́lã ꞌi ãzíla Yõbábũ ꞌi. ꞌDĩ kí pírí anzị Yõkĩtánĩ drị̂ kî.


\par }{\MM \VS{30}Ãngũ ĩꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ ĩjũ ru iꞌdójó Mésã gá Sẽfárĩ gâlé ru ãngũ ꞌbé ꞌa rú wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá.


\par }{\PP \VS{31}ꞌDĩ kí ínátị anzị Sẹ́mị̃ drị̂ gá rĩ drị̂ kí, tị ãzíla ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ.


\par }{\PP \VS{32}ꞌBá ꞌdĩ ãfũ kí pírí ũri Núwã drị̂ agá, sụ́rụ́ ĩꞌbadrị̂ kí trũ, ãwí ĩꞌbã kí sĩ ãfũjó rĩ trũ, ãzíla ãngũ ĩꞌbadrị̂ abe. Sụ́rụ́ pírí ãfũ kí irélé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌbá ꞌdĩ kí agá ị̃yị́ ándrá tị̃lépi rĩ ꞌbã vúlé gá.




\par }\Chap{11}{\SH Tị ꞌbã ru awajó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ándrá údu rĩ sĩ ꞌbá ãngũ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí ị́jọ́ jọ tị ãlu sĩ.

\VS{2}ꞌBá ꞌbã kí mvi agá ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru ꞌdĩ gá ꞌdĩ, ịsụ́ kí ãngũ gbayi rú la Sínã gá ãzíla ri kí dó uꞌálé ala gá ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{3}Jọ kí kí drĩdríŋĩ gá, “Ãma amụ́ kí bị̃rị́kị̃ ꞌbelé, ãma ivé ĩꞌdi ꞌbã mba kí dó sĩ ũkpó ru.” Ayú kí dó ísékísé ũkpó la ũdrí kẹ̃jị́ gá.

\VS{4}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, jọ kí, “Lẽ ãma amụ́ kí ãmaní táwụ̃nị̃ sịlé jó gõrófã rú la trũ drị̃ la ꞌbã ca wị́lị́wị́lị́ ꞌbụ̃ gâlé, ãma rụ́ ꞌbã kụ rú dó sĩ, ãma dó sĩ uꞌá ãngũ ãlu gá ãzíla ãma iré rú dó sĩ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí ku.”
 

\par }{\PP \VS{5}Wó
{\ND{Úpí}} asị́ vụ̃rụ́ ꞌdõlé táwụ̃nị̃ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí iꞌdólé sịlé rĩ ndrelé gõrófã ãzo ĩꞌbã kí iꞌdólé sịlé rĩ be.

\VS{6}{\ND{Úpí}} jọ, “ꞌBá ꞌdĩ kí ꞌbá ãlu ãzíla kí pírí tị ãlu jọ, ꞌdĩ dó drĩ íꞌdóŋá ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí ị́jọ́ drụ́zị́ ĩꞌbã kí lẽlé idélé rĩ kí iꞌdójó rĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, kí dó ãko ĩꞌbã kí lẽlé idélé rĩ kí idé rá, icó kí sĩ kí ndẽlé ku!

\VS{7}Ĩmi amụ́, lẽ ãmụ kí vụ̃rụ̂lé tị ĩꞌbadrị̂ usalé, ꞌba are kí rú sĩ ru kí drĩdríŋĩ gá ku.”


\par }{\PP \VS{8}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ
{\ND{Úpí}} iré dó sĩ kí ãngũ drị̃ gá ꞌdâ pírí ãzíla ãzị́ ĩꞌbadrị́ táwụ̃nị̃ sịjó ꞌdã tu dó sĩ pá cí.

\VS{9}Táwụ̃nị̃ ãmbógó ꞌdã rụ́ la Bãbélị̃ ꞌi ífí la
{\ND{Úpí}} usa ándrá ꞌbá kí tị ꞌdãá. Iré dó sĩ kí kpékpé ãngũ drị̃ gá ꞌdãá pírí.


\par }{\SH Iꞌdójó Sẹ́mị̃ rụ́ cajó Ịbụrámụ̃ rụ́
\par }
{\PP \VS{10}ꞌDĩ ãwí Sẹ́mị̃ drị̂ ꞌi. Ílí ị̃rị̃ ị̃yị́ ándrá tị̃lépi ꞌbá kí ị̃lị̃kị̃lépi rĩ ꞌbã vúlé gá, Sẹ́mị̃ ílí ca dó 100 ãzíla tị dó sĩ Ãrĩfãsádĩ ꞌi.

\VS{11}Sẹ́mị̃ la dó mụ Ãrĩfãsádĩ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 500 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.


\par }{\PP \VS{12}Ãrĩfãsádĩ ílí la mụ calé kãlị́ na drị̃ tõwú ꞌbo, tị dó Sélã ꞌi.

\VS{13}Ãrĩfãsádĩ la dó mụ Sélã tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 403 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.


\par }{\PP \VS{14}Sélã ílí la mụ calé kãlị́ na ꞌbo, tị dó Ị̃bẹ́rị̃ ꞌi.

\VS{15}Sélã la dó mụ Ị̃bẹ́rị̃ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 403 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.


\par }{\PP \VS{16}Ị̃bẹ́rị̃ ílí la mụ calé kãlị́ na drị̃ sụ ꞌbo, tị dó Pẽlégĩ ꞌi.

\VS{17}Ị̃bẹ́rị̃ la dó mụ Pẽlégĩ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 430 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.


\par }{\PP \VS{18}Pẽlégĩ ílí la mụ calé kãlị́ na ꞌbo, tị dó Rẹ́wụ̃ ꞌi.

\VS{19}Pẽlégĩ la dó mụ Rẹ́wụ̃ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 209 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.


\par }{\PP \VS{20}Rẹ́wụ̃ ílí la mụ calé kãlị́ na drị̃ ị̃rị̃ ꞌbo tị Sẹ̃rụ́gị̃ ꞌi.

\VS{21}Rẹ́wụ̃ la dó mụ Sẹ̃rụ́gị̃ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 207 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.


\par }{\PP \VS{22}Sẹ̃rụ́gị̃ ílí la mụ calé kãlị́ na ꞌbo, tị dó Nãhọ́rị̃ ꞌi.

\VS{23}Sẹ̃rụ́gị̃ la dó mụ Nãhọ́rị̃ tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 200 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.


\par }{\PP \VS{24}Nãhọ́rị̃ ílí la dó mụ calé kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ úrômĩ ꞌbo, tị dó Térã ꞌi.

\VS{25}Nãhọ́rị̃ la dó mụ Térã tịlé ꞌbo, uꞌá dó ílí 119 ãzíla tị dó sĩ anzị ãgọbị ãzí kí izonzi kí abe.


\par }{\PP \VS{26}Térã ílí la mụ calé kãlị́ ázị̂rị̃ ꞌbo, tị dó Ịbụrámụ̃ ꞌi, Nãhọ́rị̃ ꞌi ãzíla Hãránĩ ꞌi.


\par }{\SH Ãwí Térã drị̂
\par }
{\PP \VS{27}ꞌDĩ dó ãwí Térã drị̂ ꞌi. Térã tị dó Ịbụrámụ̃ ꞌi, Nãhọ́rị̃ ꞌi ãzíla Hãránĩ ꞌi. Hãránĩ tị dó ĩꞌdidrị̂ gá Lọ́tị̃ ꞌi.

\VS{28}Térã ꞌbã drĩ adrujó ídri rĩ sĩ ngọ́pị̃ Hãránĩ drã Ụ́rị̃ Kãlị̃dị́yã gá ꞌdĩ ãngũ sĩ ĩꞌdi tịjó rĩ gá.

\VS{29}Ịbụrámụ̃ kí Nãhọ́rị̃ be ĩgbã kí ũkú ị̃rị̃ trá rá. Ũkú Ịbụrámụ̃ drị̂ rụ́ la Sãráyĩ ꞌi, Nãhọ́rị̃ drị̂ rụ́ Mílĩkã ꞌi, ĩꞌdi ádrị́pị̃ Hãránĩ ị̃zẹ́pị ꞌi. Mílĩkã ꞌbã ámvọ́pị ãzí rĩ rụ́ la Ị̃sị́kã ꞌi.

\VS{30}Sãráyĩ ĩꞌdi ándrá úndó anzị kóru.


\par }{\PP \VS{31}Térã ꞌdụ ngọ́pị̃ Ịbụrámụ̃ kí ũkû Sãráyĩ be, Hãránĩ ngọ́pị Lọ́tị̃ ĩꞌdi umvelépi áyị́pị rĩ trũ ãzíla aꞌbe kí dó ãngũ Ụ́rị̃ Kãlị̃dị́yã gá rĩ sĩ mụjó Kãnánĩ gá. Wó kí mụ acálé Hãránĩ gá ꞌbo ꞌbe kí dó lị́cọ́ sĩ rijó ꞌdãá.

\VS{32}Térã uꞌá ílí 205, drã dó sĩ Hãránĩ gá ꞌdãá.




\par }\Chap{12}{\SH Ịbụrámụ̃ Umvejó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}{\ND{Úpí}} jọ ándrá Ịbụrámụ̃ ní, “Mí aꞌbe ãngũ ꞌdĩ ꞌi, ꞌbá mídrị̂ kí ãzíla ꞌbá mî átẹ́pị drị́ko gá ꞌdĩ kí abe ãzíla ímụ ãngũ mání mụlé iꞌdalé míní rĩ gá.


\par }{\Q \VS{2}“Ma ími ꞌbã áꞌbị́ sụ́rụ́ ãmbógó la ãni la rú,

\par }{\QB ãzíla ma míní sụ̃sụ́ wi;

\par }{\Q ma ími rụ́ ꞌbã ãmbógó ru,

\par }{\QB ꞌbá kí dó vâ sĩ sụ̃sụ́ ãlá rĩ ịsụ́ mí rụ̂ sĩ.


\par }{\Q \VS{3}Ma sụ̃sụ́ wi ꞌbá sụ̃sụ́ wilépi míní rĩ ní,

\par }{\QB wó ma ꞌbá ími wãlépi rĩ wã rá,

\par }{\Q ãzíla ꞌbá pírí ãngũ drị̃ gá rĩ kí

\par }{\QB sụ̃sụ́ ãlá rĩ ịsụ́ mí rụ̂ sĩ.”


\par }{\PP \VS{4}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ịbụrámụ̃ aꞌbe dó ãngũ ꞌdã rá cécé ándrá
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ áni; ãzíla Lọ́tị̃ mụ dó ĩꞌdi be ĩndĩ. Ịbụrámụ̃ ílí ca dó ꞌdĩ sĩ kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ tõwú ĩꞌdi ꞌbã drị̃ kojó Hãránĩ gá ꞌdãá rĩ sĩ.

\VS{5}ꞌDụ ĩꞌdi ꞌbã ũkû Sãráyĩ ꞌi, ádrị́pị̃ ꞌbã ngọ́pị Lọ́tị̃ ꞌi, ãko ĩꞌdidrị̂ kí ãzíla ꞌbá ãtíꞌbó ru ĩꞌbã kí ándrá ịsụ́lé Hãránĩ gá ꞌdãá rĩ kí abe pírí sĩ kí trũ mụjó ãngũ Kãnánĩ gá ãzíla ca kí dó sĩ Kãnánĩ gâlé rá.


\par }{\PP \VS{6}Ịbụrámụ̃ alị ãngũ ꞌdã agâ sĩ kpere ĩꞌdi ꞌbã ca agá ife ãmbógó Mõréyã rú Sẹ̃kẹ́mụ̃ gá rĩ gá. Ịsụ́ ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá Kãnánĩ rú rĩ kí uꞌá agá ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá.

\VS{7}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} iꞌda ru Ịbụrámụ̃ ní ãzíla jọ, “Ma ãngũ ꞌdĩ fẽ anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbanî.” Sị dó sĩ ãlĩtárĩ
{\ND{Úpí}} ru iꞌdalépi ĩꞌdiní rĩ ní ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{8}Ko dó sĩ drị̃ ꞌdãá rĩ sĩ mụjó ꞌbé agâlé ru Bẹ̃tẹ́lị̃ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá. Sị dó sĩ hémã ĩꞌdidrị̂ Bẹ̃tẹ́lị̃ kí drĩdríŋĩ gá Áyĩ be. Áyĩ ĩꞌdi wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá ãzíla Bẹ̃tẹ́lị̃ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá; ꞌdãá sị dó sĩ ãlĩtárĩ
{\ND{Úpí}} nî ãzíla ị̃nzị̃ dô sĩ
{\ND{Úpí}} ꞌbã rụ́.

\VS{9}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrámụ̃ mụ dó ácị̃ trũ drị̃ gá ãngũ umvelé Nẹ̃gẹ́vụ̃ ꞌi rĩ gâlé ru.


\par }{\SH Ịbụrámụ̃ ꞌbã dó adrujó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{10}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, rílẽ aꞌdé dó ãngũ Kãnánĩ drị̂ gá, Ịbụrámụ̃ mụ dó sĩ ándrá Mị̃sị́rị̃ gâlé sĩ uꞌájó sáwã were rílẽ ꞌdã tẽjó ãꞌdusĩku rílẽ ꞌdã mị la ꞌbãngá ika.

\VS{11}Ĩꞌdi dó mụ calé ãni rú sĩ fijó Mị̃sị́rị̃ gá, jọ ũkû Sãráyĩ ní, “Ánị̃ mi ũkú ũniyambamba la rĩ gá rá.

\VS{12}ꞌBá Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdĩ drĩ kí ími ndre, kí jọ la ꞌdĩ bãsĩ ũkû ꞌi. Kí dó áma ꞌdị rá, wó kí ími aꞌbe ídri.

\VS{13}Íjọ ĩꞌbaní mi má ámvọ́pị ꞌi, kí dó sĩ áma tãmba ími ị́jọ́ sĩ, áma ídri la dó sĩ ru pa ími ị́jọ́ sĩ rá.”

\VS{14}Ịbụrámụ̃ la mụ calé Mị̃sị́rị̃ gá, ndre kí Sãráyĩ ꞌi ũkú ũniyambamba la.

\VS{15}Ãzíla ꞌbá ãmbogo Fãráwũ drị̂ ndre kí ĩꞌdi, ịcụ́ kí ĩꞌdi Fãráwũ ní, úꞌdụ dó sĩ ĩꞌdi agụlé úpí drị́ko gâlé.

\VS{16}Sãráyĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ úpí Fãráwũ mba dó Ịbụrámụ̃ ꞌbã tã múké, ãzíla fẽ dó ĩꞌdiní fẽtáŋá ru kãbĩlõ, tị́, kãyĩnõ ágó rĩ kí ãrónĩ rĩ kí abe, ngãmíyã ágó rĩ kí ãrónĩ rĩ kí abe, ãtíꞌbó ãgọbị rú ãzíla ũkú ru rĩ kî trũ.


\par }{\PP \VS{17}Wó Sãráyĩ Ịbụrámụ̃ ũkû ꞌbã ị́jọ́ sĩ
{\ND{Úpí}} ĩcãndĩ Fãráwũ jụ́wẹ̃ ũkpó la sĩ ꞌbá ĩꞌdidrị́ko gá rĩ kí abe.

\VS{18}Fãráwũ umve Ịbụrámụ̃ ꞌi ãzíla zị ĩꞌdi, “Mí idé dó ma íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ílũ mání ĩꞌdi ũkú mídrị̂ ꞌi ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?

\VS{19}Íjọ mání ĩꞌdi mî ámvọ́pị ꞌi mání sĩ ĩꞌdi ꞌdụjó mání ũkú ru íni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Úꞌdîꞌda íni, mî ũkû dó ꞌdĩ. Íꞌdụ ĩꞌdi ímụ dó ĩꞌdi trũ!”

\VS{20}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Fãráwũ fẽ dó ãzị́táŋá ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní Ịbụrámụ̃ drị̃ gá, pẽ kí dó sĩ ĩꞌdi tị ũkû be ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã ịsụ́lé rĩ kî trũ ꞌdãá rá.




\par }\Chap{13}{\SH Ịbụrámụ̃ ꞌbã kí ru awajó Lọ́tị̃ be rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ịbụrámụ̃ ãfũ dó Mị̃sị́rị̃ gâlé ũkú ĩꞌdidrị̂ be, ãko ĩꞌdidrị̂ kî trũ pírí ãzíla Lọ́tị̃ mụ ĩꞌdi be ĩndĩ, fi dô sĩ Kãnánĩ gá ãngũ umvelé Nẹ̃gẹ́vụ̃ rĩ gá.

\VS{2}Ịbụrámụ̃ ándrá málĩ kí trũ; tị́, kãbĩlõ, ị̃ndrị́, gólũdĩ ãzíla sílĩvã trũ wẽwẽ rú.


\par }{\PP \VS{3}Angájó Nẹ̃gẹ́vụ̃ gá rĩ sĩ, Ịbụrámụ̃ co dó wãyá ãngũ pírí gá cajó kpere Bẹ̃tẹ́lị̃ gá; ãngũ ꞌdã drĩdríŋĩ Bẹ̃tẹ́lị̃ ꞌbãni Áyĩ be rĩ gá ãngũ ándrá ĩꞌdi ꞌbã sĩ hémã drị̃drị̃

\VS{4}ãzíla ãlĩtárĩ ídétáŋá idéjó rĩ sịjó rĩ gá. Ịbụrámụ̃ ị̃nzị̃ dó
{\ND{Úpí}} rụ́ ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{5}Sáwã ꞌdã sĩ Lọ́tị̃ ándrá acị́lépi Ịbụrámụ̃ be ĩndĩ rĩ ꞌbã málĩ kí ándrá vâ wẽwẽ rú ãzíla hémã kî trũ.

\VS{6}Wó ãngũ ꞌdã ca dó Ịbụrámụ̃ ꞌbaní Lọ́tị̃ be sĩ uꞌájó ãlu ku, ãꞌdusĩku málĩ ĩꞌbadrị̂ ꞌbã kí ándrá adrujó ambamba rĩ sĩ, icó kí dó sĩ uꞌálé ãngũ ãlu gá ku.

\VS{7}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãwãŋá ꞌde dó ꞌbá málĩ Ịbụrámụ̃ drị̂ kí ucélépi rĩ kí drĩdríŋĩ gá ꞌbá málĩ Lọ́tị̃ drị̂ kí ucélépi rĩ abe. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá Kãnánĩ rú ãzíla Pẹ̃rẹ́zị̃ drị̂ kí abe ri kí ándrá vâ uꞌálé ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{8}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrámụ̃ jọ dó Lọ́tị̃ ní, “Lẽ tátí ãma ãwã mí be ku, ãꞌdusĩku ãma mí be kãká. ꞌBá málĩ mídrị̂ kí ucélépi rĩ kí ꞌbá málĩ mádrị̂ kí ucélépi rĩ abe ꞌbã ãwã kí vâ sĩ ku.

\VS{9}Ãngũ ꞌdĩ dó pírí ími drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ ku yã? Lẽ ãma iré ãma rá. Ímụ wókõ ãzí rĩ gâlé ru ma vâ mụ wókõ ãzí rĩ gâlé ru.”

\VS{10}Lọ́tị̃ undré ãngũ, ndre ãngũ gbayi Yõrĩdánĩ tị gá rĩ ị̃yị́ trũ ãzíla ĩrí la rũ kpãcĩ cécé ámvụ́ úpí drị̂ áni, cécé ãngũ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ áni, mụ agá Zówã gâlé ru. ꞌDĩ sĩ Ãdróŋá ị̃lị̃kị̃ drĩ ꞌbá Sõdómũ gá rĩ kí Gõmórã gá rĩ kí abe ku.

\VS{11}Lọ́tị̃ pẽ dó ãngũ gbayi Yõrĩdánĩ tị gá rĩ ꞌi ãzíla mụ dó sĩ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru. ꞌBá ꞌdĩ awa kí dó sĩ ru rá.

\VS{12}Ịbụrámụ̃ ace dó ru uꞌálé ãngũ Kãnánĩ drị̂ gá, wó Lọ́tị̃ rĩ dó tọ̃rọ́mẹ́ ị̃yị́ tị gá ꞌdã kí agá, ꞌbe lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ ãni rú ãngũ Sõdómũ drị̂ gá.

\VS{13}Wó ꞌbá Sõdómũ gá rĩ kí ándrá ꞌbá ũnzí la, ãzíla ri kí ándrá ị́jọ́ izalé
{\ND{Úpí}} rụ́.


\par }{\PP \VS{14}Lọ́tị̃ ꞌbã mụjó ꞌbo rĩ sĩ,
{\ND{Úpí}} jọ Ịbụrámụ̃ ní, “Mí undré drĩ ãngũ ꞌdĩ ándrá ãzíla ụ́rụ́, ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agá ãzíla ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agá.

\VS{15}Ma mụ ãngũ míní ndrelé ꞌdĩ fẽlé míní anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe adrujó mî ãni la rú jãꞌdâ.

\VS{16}Ma anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí fẽ kpẹ̃lé cínákí vũ gá rĩ áni, ꞌbá ãzí drĩ cínákí vũ drị̃ gá rĩ ꞌbã kãlãfe la rá, ĩꞌdi rú anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí ꞌbã kãlãfe la rá.

\VS{17}Ímụ úꞌdîꞌda mí acị́ ãngũ mání mụlé fẽlé míní ꞌdĩ ꞌbã mgbọ la kí undrélé ãzo la be.”

\VS{18}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ịbụrámụ̃ mụ dó hémã ĩꞌdidrị̂ kî trũ uꞌálé ãni rú kọmọrọ́ ife Mãmírẽ drị́ Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá rĩ gá, sị dó sĩ ãlĩtárĩ ídétáŋá idéjó rĩ
{\ND{Úpí}} ní ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá.




\par }\Chap{14}{\SH Ịbụrámụ̃ ꞌbã Lọ́tị̃ pajó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Ãmãrãfẹ́lị̃ úpí Sínã drị́, Ãrị̃yọ́kị̃ úpí Ĩlásã drị́, Kẹ̃dọ̃rị̃lãwọ̃mẹ́rị̃ úpí Ĩlámũ drị́, ãzíla Tídãlĩ úpí Gọ̃yị́mụ̃ drị̂ abe,

\VS{2}ꞌbá ꞌdĩ mụ kí dó ãꞌdị́ gá ũpi; Bérã úpí Sõdómũ gá rĩ ꞌba rú, Bị̃rị́sã úpí Gõmórã drị́, Sĩnábũ úpí Ãdímã drị́, Sẹ̃mẹ̃bẹ́rị̃ úpí Zẹ̃bụ̃yị́mụ̃ drị́ ãzíla úpí Bélã (umvelé Zówã ꞌi rĩ) drị̂ ꞌba rụ́.

\VS{3}Ũpi tõwú vúlé ꞌdĩ icí kí ru ãlu áꞌbụ Sị̃dị́mụ̃ gá (mĩrĩ umvelé Mĩrĩ Ãꞌị́ ru rĩ gá).

\VS{4}Ũpi tõwú ꞌdĩ ri kí ándrá ãzị́ ngalé Kẹ̃dọ̃rị̃lãwọ̃mẹ́rị̃ ꞌbã pálé gá ílí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, ílí mụdrị́ drị̃ na rĩ sĩ ají kí ị́jọ́ sĩ mvujó ĩꞌdi rụ́ ꞌdãá rĩ sĩ ãmvé.


\par }{\PP \VS{5}Ílí mụdrị́ drị̃ sụ rĩ sĩ úpí Kẹ̃dọ̃rị̃lãwọ̃mẹ́rị̃ ãzíla ũpi ãzí ꞌdĩ kí abe icí kí ru ãlu sĩ mụjó ãꞌdị́ gá. Mụ kí Ãsị̃tẹ̃rọ́tị̃-Kãrị̃námụ̃ gá ndẽ kí ꞌbá Rẹ̃fãyị́mụ̃ drị̂ kî, Hámũ gá ndẽ kí ꞌbá Zụ́zị̃mụ̃ drị̂ kî, Sávẽ Kị̃rị̃yãtãnãyị́mụ̃ gá ndẽ kí ꞌbá Ị̃mị́mụ̃ drị̂ kî

\VS{6}ãzíla ndẽ kí ꞌbá Họ́rị̃ drị̂ kí ãngũ ꞌbé ꞌa rú Sẽyírĩ gá ãzíla kpere Ĩlĩ-Pãránĩ ãngũ kõtórõ rú rĩ tị gá ãni rú.

\VS{7}Uja kí ru vúlé, mụ kí dó Ĩnĩ-Mĩsĩpátĩ gá (ãngũ umvelé Kãdẹ́sị̃ ꞌi rĩ). ꞌDụ kí dó ãngũ ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ rú ãzíla ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ pírí kpere cajó ãngũ Hãzázõ Tãmárĩ gá rĩ gá.


\par }{\PP \VS{8}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Sõdómũ drị̂, úpí Gõmórã drị̂, úpí Ãdímã drị̂, úpí Zẹ̃bụ̃yị́mụ̃ drị̂ ãzíla úpí Bélã drị̂ trũ (ãngũ ꞌdĩ Zówã ꞌi) mụ kí ru ụ̃tị̃lé áꞌbụ Sị̃dị́mụ̃ drị̂ gá (ꞌdĩ mĩrĩ ãꞌị́ ru rĩ ꞌi) sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó,

\VS{9}Kẹ̃dọ̃rị̃lãwọ̃mẹ́rị̃ úpí Ĩlámũ drị̂, Tídãlĩ úpí Gọ̃yị́mụ̃ drị̂, Ãmãrãfẹ́lị̃ úpí Sínã drị̂ ãzíla Ãrị̃yọ́kị̃ úpí Ĩlásã gá rĩ drị̂ abe; ũpi sụ ꞌdĩ ꞌdị kí ãꞌdị́ ũpi tõwú abe.

\VS{10}Ịsụ́ íni ꞌdĩ áꞌbụ Sị̃dị́mụ̃ drị̂ ga tré ꞌbụ́ kócõ rú rĩ sĩ, ũpi Sõdómũ ãzíla Gõmórã gá rĩ kí mụ apálé, ꞌbá ĩꞌbadrị̂ uꞌde kí ꞌbụ́ ꞌdĩ kí agá ụrụka la apá kî dó ꞌbé agá.

\VS{11}Ũpi sụ Ãmãrãfẹ́lị̃, Ãrị̃yọ́kị̃, Kẹ̃dọ̃rị̃lãwọ̃mẹ́rị̃ ãzíla Tídãlĩ ra kí ãko Sõdómũ ãzíla Gõmórã gá rĩ kí pírí ãzíla mụ kí kîtrũ rá.

\VS{12}ꞌDụ kí vâ ala gá Lọ́tị̃ Ịbụrámụ̃ ádrị́pị ꞌbã ngọ́pị ĩndĩ, málĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí ĩꞌdi ꞌbã uꞌájó Sõdómũ gá rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{13}ꞌBá ãzí ãlu apálépi la amụ́ ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé Ịbụrámụ̃ Ĩbũrãníyã rú rĩ nî. Ịsụ́ ꞌdĩ sĩ Ịbụrámụ̃ la uꞌá agá kọmọrọ́ ife ãmbogo Mãmírẽ drị̂ kí andre gá, Ãmọ́rị̃ ĩꞌdi ádrị́pị Ị̃sị̃kọ́lị̃ ꞌbadrị́ Ãnẹ́rị̃ be rĩ. ꞌBá ꞌdĩ kí ándrá Ịbụrámụ̃ kî trũ wọ̃rị́ ru kí vâ ru ale ãlu.

\VS{14}Ịbụrámụ̃ la mụ arelé la ụ́ꞌdụ ádrị́pị̃ ꞌbã ngọ́pị ĩndĩ ꞌbo, tra ꞌbá 318 ĩꞌdidrị́ kogá icólépi ãꞌdị́ ꞌdịlépi rá ꞌdĩ kí dro dô sĩ ũpi sụ ꞌdĩ kí vú kpere Dánĩ gá.

\VS{15}ꞌDãá awa dó ꞌbá kí tị ị̃rị̃, ụꞌdị́ kî dó mẹ́rọ́ꞌbá kí ị́nị́ sĩ ndẽ kí dó sĩ kí rá, dro kí dó kí vú kpere Hõbáhã gá, ꞌdĩ Dãmãsị̃kị́yã ꞌbã drị̃lẹ́ gâlé ru,

\VS{16}ãzíla apá kí dó ãko tá ralé ꞌda kî. Ají dó ádrị́pị̃ ngọ́pị Lọ́tị̃ ꞌi málĩ ĩꞌdidrị̂ kí abe ĩndĩ, ũkú kî trũ ãzíla ꞌbá ꞌdụlé ĩꞌdi abe rĩ kî trũ.


\par }{\SH Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ ꞌbã sụ̃sụ́ wijó Ịbụrámụ̃ ní rĩ
\par }
{\PP \VS{17}Ịbụrámụ̃ la mụ ãgõlé ãꞌdị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ úpí Kẹ̃dọ̃rị̃lãwọ̃mẹ́rị̃ ndẽjó ũpi ãzí ꞌdĩ kí abe rĩ gâlé ꞌbo, úpí Sõdómũ drị̂ amụ́ dó drị̃ ụfụlé ĩꞌdi be áꞌbụ ꞌa Sávẽ drị̂ agá (ꞌdĩ áꞌbụ ꞌa úpí drị̂ ꞌi).

\VS{18}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ úpí Sãlẹ́mụ̃ drị̂ ãzíla ꞌbá ídétáŋá idélépi Ãdróŋá Ụrụgá Ãndânĩ rĩ ní rĩ ají ãkónã ãzíla wáyĩnĩ abe Ịbụrámụ̃ nî,

\VS{19}wi sụ̃sụ́ ĩꞌdiní jọ, “Ãdróŋá Ụrụgá Ãndânĩ ꞌbụ̃ kí ũꞌbãlépi ụ̃nọ́kụ́ be rĩ ꞌbã wi Ịbụrámụ̃ míní sụ̃sụ́!

\VS{20}Ãdróŋá Ụrụgá Ãndânĩ míní fẽlépi la índẽ mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí rá rĩ lẽ ị́cụ́ rụ́ la ịcụ́-ịcụ̂!” Wó Ịbụrámụ̃ fẽ dó Mẹ̃lẹ̃kị̃zẹ̃dẹ́kị̃ ní ãlu mụdrị́ ãko pírí ándrá ralé ĩꞌdi ꞌbã apálé rá rĩ ꞌbadrị̂ kî.


\par }{\PP \VS{21}Úpí Sõdómũ drị̂ jọ Ịbụrámụ̃ ní, “Mí aꞌbe ãko mî arálé ri kí, be la mí ãfẽ mâ ꞌbá kí pírí áyụ.”

\VS{22}Ịbụrámụ̃ umvi úpí Sõdómũ drị̂ ní, “Ána ũyõ Ãdróŋá Ụrụgá Ãndânĩ, ꞌbụ̃ kí ũꞌbãlépi ụ̃nọ́kụ́ be rĩ drị̃lẹ́ gá,

\VS{23}má icó ãko ãzí mí ãni la tãmbalé ku drĩ táni adru wị́zị̃ jõku ŋĩlâ ĩbáká. Míní sĩ vúlé-vúlé ru amụ́jó jọjó la Ịbụrámụ̃ acá kụ́rẹ́nị́ ru la ãko mádrị̂ kí sĩ la ku.

\VS{24}Má icó ãko ãzí ꞌdụlé mání ãluŋá la ku, ma rá la ãko ꞌbá mádrị̂ ꞌbã kí nalé ꞌbo rĩ kí ãꞌị̃ áyụ. Be la lẽ mâ wọ̃rị́ka, Ãnẹ́rị̃, Ị̃sị̃kọ́lị̃ ãzíla Mãmírẽ ꞌbã ꞌdụ kí ãko ĩꞌbadrị́ wókõ gá rĩ kî.”




\par }\Chap{15}{\SH Ãdróŋá icí kí tị Ịbụrámụ̃ be
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ ị́jọ́ Ịbụrámụ̃ ní urobí agâ sĩ jọ, “Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku Ịbụrámụ̃, ãꞌdusĩku ma ími tãmba ãzíla ma míní ụ̃rọ̃drị́ ãzí ãmbógó la fẽ rá.”


\par }{\PP \VS{2}Wó Ịbụrámụ̃ umvi jọ, “{\ND{Úpí}} Ũkpó ꞌDị́pị, mâ ngọ́tị́ŋá ꞌdáyụ, sụ̃sụ́ míní wilé ꞌdĩ ꞌbã ụ̃rọ̃drị́ la dó adru mání ãꞌdu yã? Mání adrujó ngọ́tị́ŋâ kóru rĩ sĩ Ị̃lị̃yãzẹ́rị̃ Dãmãsị̃kị́yã gá ãtíꞌbó ru ãzị́ ngalépi mádrị́ rĩ la dó mụ ãko mádrị́ málĩ rú rĩ kí ꞌdụlé pírí nĩ yã?

\VS{3}Ífẽ dó mání anzị kí ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãtíꞌbó mádrị̂ ꞌbã ãzí ãlu la dó mụ ãko mádrị̂ kí ꞌdụlé nĩ.”


\par }{\PP \VS{4}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ ị́jọ́ Ịbụrámụ̃ ní ị̃dị́ jọ, “Ị̃lị̃yãzẹ́rị̃ ãtíꞌbó ru ꞌdĩ icó ãko mídrị̂ kí ꞌdụlé nĩ ku; wó ngọ́tị́ŋá ãfũlépi mí rụ́ rĩ la ãko mídrị́ ꞌdĩ kí ꞌdụ nĩ.”

\VS{5}Ãdróŋá fẽ Ịbụrámụ̃ ní fũlé ãmvêlé ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Índre ãngũ ụrụgâlé, ílã lẽlẽgó ụrụgá ꞌdĩ kí kãlãfe. Anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí mụ adrulé cécé ꞌdã ꞌbã áni, ícó kí lãlé ku.”
 

\par }{\PP \VS{6}Ịbụrámụ̃ ãꞌị̃
{\ND{Úpí}} ꞌi rá, ãꞌị̃táŋá ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ị́jọ́ sĩ
{\ND{Úpí}} ꞌbã dó ĩꞌdi ꞌbá mgbã la rú.


\par }{\PP \VS{7}Ãdróŋá jọ vâ ĩꞌdiní, “Ma
{\ND{Úpí}} ími ajílépi angájó ãngũ Ụ́rị̃ ꞌdĩ ꞌbá Kãlị̃dị́yã gá rĩ ꞌbadrị̂ agâlé sĩ ãngũ ꞌdĩ fẽjó mî ãni la rú rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{8}Wó Ịbụrámụ̃ zị, “{\ND{Úpí}} Ũkpó ꞌDị́pị, má icó nị̃lé la ãngũ ꞌdĩ la adru má ani rĩ gá íngoní ru?”


\par }{\PP \VS{9}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ
{\ND{Úpí}} jọ ĩꞌdiní, “Mí ají mání tị́ ãlu, ị̃ndrị́ ãlu ãzíla kãbĩlõ ãlu pírí calépi ílí trũ na la kí ãlĩꞌbõ ãlu ãzíla ãmámũ ãlu be.”


\par }{\PP \VS{10}Ịbụrámụ̃ ají dó ãnãkpá ꞌdĩ kí Ãdróŋá rụ́ ꞌdõlé, ụlị́ kí rá asi kí ꞌa trũ-trũ ãzíla ụ̃tị̃ kí láyĩnĩ sĩ ndre kí ru ndrẽndrẽ; wó asi ãriŋa rú rĩ kí ꞌa gẹ̃rị̃ sĩ ku.

\VS{11}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Núgúnúke iꞌdó kí tí urilé ĩzá kí drị̃ gá sĩ kí tijó wó Ịbụrámụ̃ adro kí rá.


\par }{\PP \VS{12}Ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agá, ụ́ꞌdụ́ ꞌbe Ịbụrámụ̃ álị́, ụ̃rị̃ ãmbógó la rụ ĩꞌdi cí.

\VS{13}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ ĩꞌdiní, “Lẽ ínị̃ rá anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí mụ adrulé ãmị́yọ́ŋá ru ãngũ ꞌbá ãzí ãni la gá; kí adru ãtíꞌbó ru ãngũ ꞌdã gá ãzíla ála ĩꞌbaní ũcõgõ fẽ ãzị́ ngaŋá sĩ ílí 400.

\VS{14}Wó sụ́rụ́ ĩꞌbaní ũcõgõ fẽlépi ãzị́ ngaŋá sĩ rĩ ní ma drị̃rịma fẽ rá. Drĩ kí ãfũ ãngũ ꞌdã agâlé ꞌbo, kí amụ́ ãko trũ wẽwẽ rú.

\VS{15}Mî rú rĩ gá, mi uꞌá ílí wẽwẽ rú, mi drã ãzíla ála ími ị̃sị̃ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.

\VS{16}Anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé áꞌbị́ anzị námbã sụ sĩ rĩ kí mụ ãgõlé vúlé ꞌdõlé nĩ, ãꞌdusĩku má icó ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú ꞌdĩ kí drolé ãmvé ku kpere ĩꞌbaní amụ́ agá ĩꞌbaní drị̃rịma fẽ agá ị́jọ́ ũnzĩ ĩꞌbadrị̂ kí sĩ.”


\par }{\PP \VS{17}Ị̃tụ́ la mụ ꞌdelé ãzíla ãngũ la mụ nịlé ꞌbo, Ịbụrámụ̃ ndre ãcí dị̃lépi dị̃-dị̃ imvesílílí la alị agá ãnãkpá ĩzá tá ĩꞌdi ꞌbã ụlị́lé ũꞌbãlé ndú-ndú láyĩnĩ sĩ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí agâ sĩ.

\VS{18}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ
{\ND{Úpí}} icí kí dó tị Ịbụrámụ̃ be. Jọ ĩꞌdiní, “Ma anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní ãngũ angálépi Mị̃sị́rị̃ gá kpere mĩrĩ Ũfũrátĩ gá rĩ fẽ,

\VS{19}ãngũ ꞌbá Kénĩ gá rĩ ꞌbadrị́, ꞌbá Kẹ̃nị́zị̃ gá rĩ ꞌbadrị́, ꞌbá Kãdị̃mọ́nị̃ gá rĩ ꞌbadrị́,

\VS{20}ꞌbá Hị́tị̃ gá rĩ ꞌbadrị́, ꞌbá Pẹ̃rẹ́zị̃ gá rĩ ꞌbadrị́, ꞌbá Rẹ̃fãyị́mụ̃ gá rĩ ꞌbadrị́,

\VS{21}ꞌbá Ãmọ́rị̃ gá rĩ ꞌbadrị́, ꞌbá Kãnánĩ gá rĩ ꞌbadrị́, ꞌbá Gị̃rị̃gásị̃ gá rĩ ꞌbadrị́, ãzíla ꞌbá Yẹ̃bụ́sị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ kîtrũ pírí ĩꞌbanî.”




\par }\Chap{16}{\SH Hãgá rĩ kí Ịsụmayị́lị̃ be
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ịbụrámụ̃ ꞌbã ũkû Sãráyĩ tị ĩꞌdiní anzị kí ku. Wó ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó Mị̃sị́rị̃ ízó ru Hãgárĩ ꞌi cí.

\VS{2}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Sãráyĩ jọ Ịbụrámụ̃ ní, “{\ND{Úpí}} atrị ma anzị tịŋá gá míní cí. Ímụ kolé ĩzóŋá mádrị́ ãtíꞌbó ru rĩ be. Ma nõ vâ sĩ ngọ́tị́ ịsụ́ agá lị́cọ́ ꞌbãjó ĩꞌdi rụ̂ sĩ rá be.” Ịbụrámụ̃ ãꞌị̃ ị́jọ́ Sãráyĩ ꞌbã jọlé rĩ rá.

\VS{3}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sãráyĩ fẽ dó ĩꞌdi ꞌbã ĩzóŋá ãtíꞌbó ru Hãgárĩ Mị̃sị́rị̃ ízó ru rĩ Ịbụrámụ̃ ní ũkú ru, ịsụ́ ꞌdĩ sĩ uꞌá kí dó Kãnánĩ gá ꞌdãá ílí mụdrị́ ꞌbo.

\VS{4}Ịbụrámụ̃ uꞌá kí Hãgárĩ be rá, Hãgárĩ ịsụ́ ꞌa, ĩꞌdi mụ nị̃lé la ꞌi ngúlú ru ꞌbo, iꞌdó dó Sãráyĩ idelé idê.

\VS{5}Sãráyĩ jọ dó Ịbụrámụ̃ ní, “Ífẽ ị́jọ́ mání sĩ drị̃ cịjó ꞌdĩ mi ꞌi. Áfẽ ãtíꞌbó mádrị̂ míní ãzíla nị̃ dó ꞌi ꞌa trũ rĩ gá cé, ĩꞌdi dó áma ide-ĩdẽ. Lẽ
{\ND{Úpí}} ꞌbã awa ị́jọ́ ãma drĩdríŋĩ gá mí be rĩ nĩ.”


\par }{\PP \VS{6}Ịbụrámụ̃ jọ, “Ãtíꞌbó mídrị́ ꞌdĩ ĩꞌdi ími drị́ alé gá. Mí icó ị́jọ́ míní ũrãlé ĩꞌdi míní múké rĩ idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rá.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sãráyĩ uja dó ru Hãgárĩ ĩcãndĩlé ãzíla Hãgárĩ apá dó sĩ ĩꞌdi rụ́ ꞌdãá rá.


\par }{\PP \VS{7}Mãlãyíkã
{\ND{Úpí}} drị̂ ịsụ́ dó Hãgárĩ kõtórõ agá ãni rú kídí andre gá, ĩꞌdi kídí gẹ̃rị̃ mụlépi wókõ Sụ́rị̃ gá rĩ tị gá.

\VS{8}Mãlãyíkã zị ĩꞌdi, “Hãgárĩ ãtíꞌbó Sãráyĩ drị̂, mí angá íngõlé ãzíla mi mụ íngõlé yã?”

\par }{\PP Hãgárĩ Umvi, “Ma apá ãmbógó mádrị́ Sãráyĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{9}Mãlãyíkã
{\ND{Úpí}} drị̂ jọ ĩꞌdiní, “Ígõ ãmbógó mídrị̂ rụ̂lé vúlé ãzíla ífẽ mi pírí ĩꞌdidrị́ alé gá.”

\VS{10}Mãlãyíkã
{\ND{Úpí}} drị̂ ũꞌbã ĩꞌdiní jọ, “Ma anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí ĩjãlã ũꞌbí ru ála kí la tí.”


\par }{\PP \VS{11}Mãlãyíkã
{\ND{Úpí}} drị̂ jọ vâ ĩꞌdiní:

\par }{\Q “Mi dó úꞌdîꞌda ꞌa trũ

\par }{\QB ãzíla mi mụ ngọ́tị́ ágọ́bị̂ tịlé.

\par }{\Q Mi dó rụ́ la ꞌda Ịsụmayị́lị̃ ꞌi

\par }{\QB ífí la
{\ND{Úpí}} andré dó ími ũcõgõ rá ꞌi.


\par }{\Q \VS{12}Ĩꞌdi rú adru kãyĩnõ ásé agá rĩ áni ꞌbá kí drĩdríŋĩ gá,

\par }{\QB drị́ la la adru ꞌbá pírí kí ụrụꞌbá gá,

\par }{\QB ꞌbá pírí kí drị́ la adru ĩꞌdi ụrụꞌbá gá.

\par }{\Q Ĩꞌdi rú adru ũmbã rú ádrị́pịka ꞌba rụ́,

\par }{\QB ĩꞌdi dó sĩ uꞌá kãká ĩꞌdidrị̂ kí abe ndú-ndú.”


\par }{\PP \VS{13}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌda dó
{\ND{Úpí}} ị́jọ́ jọlépi ĩꞌdi be rĩ ní rụ́, “Ãdróŋá áma ndrelépi cé rĩ ꞌi.” Jọ vâ, “Ándre dó úꞌdîꞌda Ãdróŋá áma ndrelépi rĩ rá.”

\VS{14}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, úꞌda dó sĩ kídí ꞌdã ꞌbã rụ́ Bẹ̃rị̃ Lãháyĩ-Rọ́yị̃ ꞌi.\FTNT{*}{{\FR 16:14 }{\FR{16:14
}}{\FQ{Bẹ̃rị̃ Lãháyĩ-Rọ́yị̃
}}{\FT{ꞌbã ífí “Mi Ãdróŋá áma ndrelépi cé rĩ ꞌi.”
}}} Ála drĩ ĩꞌdi ịsụ́ drĩdríŋĩ Kãdẹ́sị̃ ꞌbadrị́ Bẹ̃rẹ́dị̃ be rĩ gá cí.


\par }{\PP \VS{15}Hãgárĩ tị ngọ́tị́ ágọ́bị́ Ịbụrámụ̃ nî, ãzíla Ịbụrámụ̃ ꞌda dó sĩ ngọ́tị̂ rụ́ Ịsụmayị́lị̃ ꞌi.

\VS{16}Ịbụrámụ̃ ílí ca dó sáwã ꞌdã sĩ kãlị́ ãrõ drị̃ ázíyá Hãgárĩ ꞌbã ĩꞌdiní Ịsụmayị́lị̃ tịjó rĩ sĩ.




\par }\Chap{17}{\SH Ịbụrámụ̃ rụ́ ꞌdajó Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ịbụrámụ̃ la dó mụ calé ílí trũ kãlị́ úrômĩ drị̃ úrômĩ ꞌbo,
{\ND{Úpí}} iꞌda ru ĩꞌdiní ãzíla jọ, “Ma Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị ꞌi; mí are jõ áma tị ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ, mí idé ị́jọ́ múké rĩ kí áma drị̃lẹ́ gá áyụ.

\VS{2}Ma tị icíma ãma drĩdríŋĩ gá mí be rĩ ꞌbã ị́jọ́ azị ãzíla ma anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí fẽ kpẹ̃lé ũꞌbí ru.”


\par }{\PP \VS{3}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ịbụrámụ̃ tị̃ dó ãja ãzíla su tị vụ̃rụ́ ãrútáŋá ru, Ãdróŋá jọ ĩꞌdiní,

\VS{4}“Tị icíma ãmadrị́ mí be rĩ ꞌdĩ: Áꞌbã mi adrujó sụ́rụ́ wẽwẽ rú kí ꞌbã áꞌbị́ ru.

\VS{5}Ícó dó ími umvelé Ịbụrámụ̃ ꞌi ị̃dị́ ku, ála dó ími umve Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi ãꞌdusĩku ma dó ími ꞌbã áꞌbị́ sụ́rụ́ ũꞌbí ꞌbã ãni la rú.

\VS{6}Ma fẽ anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní kpẹ̃lé ũꞌbí ru, sụ́rụ́ kí ãfũ ími agá ꞌdâ wẽwẽ rú ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbã ãzí rĩ kí adru ũpi rú.

\VS{7}Ma ị́jọ́ mání azịlé míní ꞌdĩ tãmba ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbã anzịŋá ꞌbaní tị icíma ukólépi ku la rú. Ma adru Ãdróŋá mídrị́ gá rĩ ꞌi ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbãni.

\VS{8}Ma ãngũ míní sĩ adrujó ala gá ꞌdâ ãmị́yọ́ŋá ru ꞌdĩ fẽ míní ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe. Ãngũ Kãnánĩ gá ꞌdĩ la adru pírí mí ãni ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní jãꞌdâ, ma dó sĩ adru Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{9}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ Ịbụrahị́mụ̃ ní, “Lẽ mí ãꞌị̃ tị icíma ꞌdĩ tãmbalé má be rá, mi ꞌi ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe.

\VS{10}ꞌDĩ tị icíma ãmadrị́ mí be ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe rĩ: Lẽ ãgọbị tịlé mí drị́ko gá ꞌdâ rĩ kí mí ĩtãrã kí pírí rá.

\VS{11}Lẽ mí ĩtãrã mi rá ãzíla ĩtãrãŋá ꞌdĩ la adru ícétáŋá tị icíma ãma drĩdríŋĩ gá mí be rĩ drị̂ ꞌi.

\VS{12}Anzị ãgọbị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ drĩ kí ca ụ́ꞌdụ́ ãrõ ꞌbo lẽ îtãrã kí rá, mí ĩtãrã vâ ꞌbá ãtíꞌbó ru tịlé mídrị́ko gá ꞌdâ jõku míní ĩgbãlé séndẽ sĩ ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ꞌbadrị̂ kí pírí ĩndĩ.

\VS{13}Lẽ mí ĩtãrã ꞌbá ãlu-ãlu mídrị́ko gá ꞌdâ ãgọbị rú rĩ kí pírí rá, údrĩ táni ĩꞌdi tị mídrị́ lị́cọ́ gá ꞌdâ jõku ídrĩ ĩꞌdi ĩgbã séndẽ sĩ tí, ꞌdĩ la dó iꞌda la tị icíma ãmadrị́ mí be rĩ ĩꞌdi tị icíma ukólépi ku la.

\VS{14}ꞌBá ágọ́bị́ ru ĩtãrãlé ku rĩ adru dó mâ ꞌbá ũri ku, ãꞌdusĩku mba tị icíma ãmadrị́ ꞌdĩ tã ku.”


\par }{\PP \VS{15}Ãdróŋá jọ Ịbụrahị́mụ̃ ní, “Lẽ mí umve dó mî ũkû Sãráyĩ ꞌi ku, ĩꞌdi rụ́ dó adru Sárã ꞌi.

\VS{16}Ma ĩꞌdiní sụ̃sụ́ wi rá, mi ngọ́tị́ ágọ́bị́ tị ĩꞌdi be, ĩꞌdi adru andre sụ́rụ́ ũꞌbí ꞌbãni la, ũpi kí vâ ãfũ anzị ĩꞌdiní mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí agá.”


\par }{\PP \VS{17}Ịbụrahị́mụ̃ tị̃ dó ãja ãzíla su tị vụ̃rụ́ wó iꞌdó gụlé gụ̃gụ̃ ũrã ị́jọ́ ásị́sị́ŋá sĩ jọ, “ꞌBá la icó tịlé ílí la drĩ ca 100 ꞌbo rĩ gá rá yã? Sárã icó ngọ́tị́ tịlé ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi ílí trũ kãlị́ úrômĩ rĩ gá rá yã?”

\VS{18}Wó Ịbụrahị́mụ̃ jọ Ãdróŋá ní, “Ịsụmayị́lị̃ icó dó adrulé ngọ́tị́ mání sĩ ị́jọ́ azịjó ĩꞌdiní rĩ rú ku yã?”


\par }{\PP \VS{19}Wó Ãdróŋá jọ Ịbụrahị́mụ̃ ní, “Yụ. Ũkú mídrị́ Sárã la ngọ́tị́ ágọ́bị́ tị mi rụ́ la ꞌda Ĩsákã ꞌi. Ma tị icíma mádrị̂ tãmba ĩꞌdi be, ãzíla anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe jãꞌdâ. ꞌDĩ tị icíma ukólépi ku rĩ ꞌi.

\VS{20}Má are ị́jọ́ míní zịlé Ịsụmayị́lị̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ rĩ rá ma mụ ĩꞌdiní sụ̃sụ́ wilé rá, ãzíla ma ĩꞌdiní anzị kí fẽ wẽwẽ rú, anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí vâ adru ũꞌbí ru. Ĩꞌdi adru ũpi anzị ãmbogo mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ꞌbã átẹ́pị rú ãzíla ma ĩꞌdi ꞌbã adrulé sụ́rụ́ ãmbógó la rú.

\VS{21}Wó ma tị icíma mádrị́ mî ngọ́pị Ĩsákã Sárã ꞌbã mụlé tịlé ílí drụ̃sị̃ rĩ sĩ ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ áni rĩ sĩ rĩ be rĩ tãmba rá.”

\VS{22}Ãdróŋá la mụ ị́jọ́ jọlé Ịbụrahị́mụ̃ be ꞌbo, aꞌbe dó ĩꞌdi rá.


\par }{\PP \VS{23}Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌdã sĩ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌdụ ngọ́pị̃ Ịsụmayị́lị̃ ãzíla ꞌbá pírí ãgọbị rú ĩꞌdidrị́ko gá rĩ kí, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ĩgbãlé ĩgbã séndẽ sĩ rĩ abe ĩtãrã dó kí rá Ãdróŋá ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ áni.

\VS{24}Ịbụrahị́mụ̃ ĩtãrã ru ꞌdĩ sĩ ílí la ca dó kãlị́ úrômĩ drị̃ úrômĩ,

\VS{25}ãzíla ngọ́pị̃ Ịsụmayị́lị̃ ílí ca dó ꞌdĩ sĩ mụdrị́ drị̃ na,

\VS{26}îtãrã dó Ịbụrahị́mụ̃ kí ngọ́pị̃ Ịsụmayị́lị̃ be ị̃rị̃ trá ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌdã sĩ.

\VS{27}ꞌBá pírí ãgọbị rú Ịbụrahị́mụ̃ drị́ko gá rĩ kí, ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru ĩꞌdi ꞌbã ĩgbãlé ĩgbã séndẽ sĩ rĩ kí abe ĩtãrã dó kí pírí ĩꞌdi abe.




\par }\Chap{18}{\SH Ãdróŋá ꞌbã ngọ́tị́ ị́jọ́ azịjó Ịbụrahị́mụ̃ ní rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}{\ND{Úpí}} iꞌda ru Ịbụrahị́mụ̃ ní kọmọrọ́ ife Mãmírẽ drị̂ ị̃ndụ́ gá ĩꞌdiní rĩ agá hémã ĩꞌdidrị̂ ꞌbã tị gá ꞌdãá ị̃tụ́kã íríkírí sĩ.

\VS{2}Ndre ãngũ ụrụgá ãzíla ndre dó ãgọbị kí na pá tu agá ụrụgâsĩ. Ĩꞌdi mụ kí ndrelé ꞌbo, cọtị cẹ̃ mụlé drị̃ ụfụlé ĩꞌba abe. Ãvụ̃ vụ̃rụ́ ị̃nzị̃táŋá sĩ kpere drị̃ la ꞌbã vũ aló agá.

\VS{3}Jọ, “Úpí mádrị̂, Áma ị́jọ́ drĩ fi ĩmi ásị́ gá rá, ĩmi alị ãtíꞌbó ĩmidrị̂ drị́ko gâsĩ alị-alị ku.

\VS{4}Ma dó ãzị́ nga ĩminî. Ĩmi ají ásũ ĩminí ị̃yị́ sĩ pá ũjĩjó. Ĩmi dó sĩ avị́ ife ꞌdĩ ị̃ndụ́ gá ꞌdâ.

\VS{5}Ma ĩminí ãkónã ají wereŋá ru sĩ ĩminí ũkpõ fẽjó, ĩmi dó sĩ mụ ãcị̃ ĩmidrị́ ꞌdĩ gá múké. Ĩminí amụ́jó mádrị́ko gá ꞌdõlé rĩ ĩꞌdi mání ị̃nzị̃táŋá ru, lẽ áfẽ ĩminí ãko ãzí nalé rá.” Umvi kí, “Múké, ãma ãꞌị̃ rá.”


\par }{\PP \VS{6}Ịbụrahị́mụ̃ afụ ru hémã agâlé, jọ Sárã ní, “Mí aꞌdụ́ ãnáfóró mĩnãmĩnã la sĩ íná avujó gbõrú.”


\par }{\PP \VS{7}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, cẹ̃ dó tị́ kí agâlé ãzíla aꞌdụ́ dó kãjóŋá mũlũkũdũ la, fẽ ĩꞌdi ãtíꞌbó drị́ idélé kpĩcá gbõ rú.

\VS{8}Ãkónã la dó mụ aꞌdílé ꞌbo, Ịbụrahị́mụ̃ ají dó ãdu, lẹ́sụ́ ãzíla kãjóŋá ĩzá tá idélé ꞌda kí ꞌbãlé kí drị̃lẹ́ gá. Ĩꞌbaní íná na agá ꞌdãá, Ịbụrahị́mụ̃ tu dó pá ãni rú ife ị̃ndụ́ gá ꞌdãá sĩ íyóŋá íyó jó.


\par }{\PP \VS{9}Ãgọbị na ꞌdã zị kí Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi, “Ũkú mídrị́ gá Sárã dó íngõlé yã?” Ịbụrahị́mụ̃ umvi kí jọ, “Ĩꞌdi hémã agâlé ꞌdã.”


\par }{\PP \VS{10}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ, “Ãndá-ãndá ru ílí drụ̃sị̃ rĩ sĩ sáwã ꞌdĩ áni rĩ gá ma ãgõ mí rụ́ ꞌdõlé rá, ãzíla ũkú mídrị́ Sárã la ngọ́tị́ ágọ́bị́ ịsụ́ rá.”

\par }{\PP Ịsụ́ íni ꞌdĩ Sárã la dị̃ ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé ꞌdĩ kí are sĩ hémã agâlé.

\VS{11}Ịbụrahị́mụ̃ kí dó Sárã be ĩdranigo rú ãzíla Sárã ꞌbã áyi sĩ ĩmbá ndrejó rĩ alí dó rá.

\VS{12}Sárã gụ dó gụ̃gụ̃. Jọ, “Ma dó ĩdránígó ru ãzíla áma ũkpõ ukó dó ꞌbo, mâ ágô vâ ĩdránígó ru, má icó dó ãyĩkõ ịsụ́lé sĩ áma icíjó ágọ́bị́ be rá yã?”


\par }{\PP \VS{13}{\ND{Úpí}} zị Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi, “Sárã gụgụ̃ ãzíla jọ ‘Má icó ngọ́tị́ŋá ịsụ́lé ꞌdĩ sĩ ma dó ĩdránígó ru la íngoní ru ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?’

\VS{14}Ị́jọ́ ãzí
{\ND{Úpí}} ní ũkpó-ũkpó la cí yã? Ílí drụ̃sị̃ rĩ sĩ sáwã pẽlé rĩ agá, ma ãgõ rá ãzíla Sárã la ngọ́tị́ ágọ́bị́ tị rá.”

\VS{15}Sárã idé ụ̃rị̃ sĩ, ga ãgátã rá jọ, “Ágụ gẹ̃rị̃ sĩ ku.”

\par }{\PP {\ND{Úpí}} jọ, “Ãndá, ígụ rá.”


\par }{\SH Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã mãmálá Sõdómũ sĩ
\par }
{\PP \VS{16}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãgọbị̂ angá kí dó ụrụgá sĩ drị̃ kojó mụjó, ndre kí dó ãngũ ándrá Sõdómũ gâlé ru. Ịbụrahị́mụ̃ agụ dó kí pá ꞌbãlé gẹ̃rị̃ gá.

\VS{17}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} zị ru ꞌa, “Má icó ị́jọ́ mání lẽlé idélé rĩ kí ucílé Ịbụrahị́mụ̃ ní cá rá yã? Yụ má icó kí ucílé ĩꞌdiní ku.

\VS{18}Ãndá-ãndá ru Ịbụrahị́mụ̃ la mụ acálé sụ́rụ́ ãmbógó ũkpó íni la, ĩꞌdi rụ̂ sĩ ma mụ sụ̃sụ́ wilé sụ́rụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌbaní pírí.

\VS{19}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ápẽ ĩꞌdi íni la sĩ ímbátáŋá fẽjó anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní ãzíla anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí dó sĩ
{\ND{Úpí}} tị are sĩ ị́jọ́ pịrị rĩ idéjó ãzíla ị́jọ́ lịŋá pịrị rĩ be,
{\ND{Úpí}} la dó sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã azịlé ꞌi idé la Ịbụrahị́mụ̃ ní rĩ kí idé rá.”


\par }{\PP \VS{20}{\ND{Úpí}} jọ Ịbụrahị́mụ̃ ní, “Ị́jọ́ ũnzí jọlé ꞌbá Sõdómũ gá ãzíla Gõmórã gá rĩ kí drị̃ gá rĩ acá kpere áma bị́lẹ́ gá rá.

\VS{21}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, álẽ sịlé vụ̃rụ̂lé sĩ ị́jọ́ ũnzíkãnã ĩꞌbadrị́ ĩꞌbã kí idélé acálépi kpere áma bị́lẹ́ gá ꞌdĩ kí ãndá yã rĩ ndrelé. Drĩ kí dó adru ãndá ku ma dô sĩ nị̃ la rá.”


\par }{\PP \VS{22}Ãgọbị ị̃rị̃ ꞌdĩ mụ kí dó Sõdómũ gâlé ru, wó
{\ND{Úpí}} ace drĩ ru Ịbụrahị́mụ̃ be.

\VS{23}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrahị́mụ̃ asé ru Ãdróŋá andre gá, zị ĩꞌdi, “Mi mụ ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ kí ụꞌdị́lé ꞌbá ị́jọ́ ũnzí rĩ kí abe yã?

\VS{24}ꞌBá ị́jọ́ kóru rĩ drĩ kí adru ꞌbá kãlị́ tõwú táwụ̃nị̃ ꞌdã agá ꞌdãá cí mí kí ụꞌdị́ ꞌbá ũnzí rĩ kí abe pírí yã? Mí icó táwụ̃nị̃ ꞌdã aꞌbelé kí ị́jọ́ sĩ ku yã?

\VS{25}Ãndá-ãndá ru mí icó ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ kí ụꞌdị́lé ꞌbá ị́jọ́ trũ rĩ abe pírí ku. Mí icó ku! ꞌBá ị́jọ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ lịlẹ́pi pírí nĩ rĩ icó ị́jọ́ pịrị rĩ idélé ku yã?”


\par }{\PP \VS{26}{\ND{Úpí}} jọ, “Ádrĩ ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ kí ịsụ́ kãlị́ tõwú rá ma táwụ̃nị̃ Sõdómũ drị́ ꞌdã aꞌbe kí ị́jọ́ sĩ rá.”


\par }{\PP \VS{27}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã vâ mãmálá Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá ị̃dị́ jọ, “Áma ũkpó sĩ ị́jọ́ jọjó mí be la yụ, ãꞌdusĩku ma ꞌbá míní ꞌbãlé mi ꞌi la.

\VS{28}ꞌBá ị́jọ́ kóru rĩ drĩ kí adru ꞌbá kãlị́ sụ drị̃ tõwú drĩ kí ca kãlị́ tõwú ku mi drĩ vâ táwụ̃nị̃ ꞌdã ị̃lị̃kị̃ ꞌbá tõwú ꞌdã kí ị́jọ́ sĩ rá yã?”

\par }{\PP {\ND{Úpí}} umvi, “Ádrĩ ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ kí ịsụ́ ꞌdãá kãlị́ sụ drị̃ tõwú rá, má icó tõwú ꞌdã ị̃lị̃kị̃ lé ku.”


\par }{\PP \VS{29}Ịbụrahị́mụ̃ zị vâ ị̃dị́, “ꞌBá drĩ kí adru ꞌdãá kãlị́ sụ mi ãngũ ꞌdã ị̃lị̃kị̃ rá yã?”

\par }{\PP Ãdróŋá umvi, “ꞌBá kãlị́ sụ ꞌda kí ị́jọ́ sĩ, má icó ãngũ ꞌdã ị̃lị̃kị̃ lé ku.”

\VS{30}Ịbụrahị́mụ̃ jọ Úpí ní, “Ími ásị́ ꞌbã azá mání ku mí aꞌbe ájọ ị́jọ́; ꞌbá múké rĩ drĩ kí adru kãlị́ na mi ãngũ ꞌdã ị̃lị̃kị̃ rá yã?”

\par }{\PP {\ND{Úpí}} umvi, “Má icó ku.”


\par }{\PP \VS{31}Ịbụrahị́mụ̃ jọ, “Ítrũ ma ị́jọ́ mání jọlé ásị́ ũkpó sĩ ꞌdĩ sĩ rá. ꞌBá drĩ kí adru kãlị́ ị̃rị̃ mi ãngũ ꞌdã ị̃lị̃kị̃ rá yã?”

\par }{\PP {\ND{Úpí}} umvi, “ꞌBá kãlị́ ị̃rị̃ ꞌdã kí ị́jọ́ sĩ má icó ku.”


\par }{\PP \VS{32}Ịbụrahị́mụ̃ jọ, “Úpí mí idé mání ũmbã sĩ ku fô! Wó ꞌbá drĩ kí adru mụdrị́?”

\par }{\PP {\ND{Úpí}} umvi, “ꞌBá mụdrị́ ꞌdã kí ị́jọ́ sĩ má ị̃lị̃kị̃ ãngũ ꞌdã ku.”


\par }{\PP \VS{33}{\ND{Úpí}} la mụ Ịbụrahị́mụ̃ be ị́jọ́ jọŋá delé ꞌbo, mụ dó rá, ãzíla Ịbụrahị́mụ̃ gõ dó lị́cọ́ gá.




\par }\Chap{19}{\SH Ị́jọ́ Ũnzí ꞌbá Sõdómũ gá rĩ ꞌbadrị̂
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mãlãyíkã tá ị̃rị̃ ꞌdã ca kí dó Sõdómũ gâlé ĩndró sĩ, ịsụ́ kí ꞌdĩ sĩ Lọ́tị̃ ri kẹ̃jị́tị táwụ̃nị̃ drị̂gá. Ĩꞌdi mụ kí ndrelé ꞌbo, gbõgbõ nga ụrụgá, cẹ̃ mụlé kí aꞌị́lé ãzíla ãvụ̃ dó ị̃nzị̃táŋá sĩ vũ gá,

\VS{2}jọ, “Ũpi mádrị́ ꞌdĩ, má aꞌị́ ĩmi amụ́jó mádrị́ jó agá ꞌdõlé, ĩmi ũjĩ ĩmi pá kî ãzíla ĩko ị́nị́ ꞌdĩ sĩ ꞌdâ, ĩmi dô sĩ fũ údukanana mụlé gẹ̃rị̃ ĩminí lẽjó mụjó rĩ gâlé.”

\par }{\PP Umvi kí, “Yụ, ãma ụ́ꞌdụ́ ko ãmvé ꞌdâ.”


\par }{\PP \VS{3}Fu kí kpere ĩꞌbã kí ãꞌị̃ agá mụ agá ĩꞌdidrị́ko gâlé. Lọ́tị̃ idé dó ĩꞌbaní mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ ãkónã rú ãzíla na kí dó ĩꞌdi.

\VS{4}Ãmụ́ ꞌdã mụ kí drĩ ru lalé vụ̃rụ́ ku rú, ꞌbá táwụ̃nị̃ Sõdómũ drị̂ gá ĩdranigo rú ãzíla kãrị́lẹ̃ rú ꞌdã ce kí jó Lọ́tị̃ drị́ ꞌdã andre rị́.

\VS{5}Umve kí Lọ́tị̃ ꞌi, zị kí ĩꞌdi, “Ãgọbị tá amụ́lépi ụ́ꞌdụ́ gá mí drị́ ꞌdõlé ị́nị́ ꞌdĩ sĩ rĩ kí dó íngõlé, mí ají kí ãma rụ́ ꞌdõlé, ãlẽ lalé kí sĩ ũkú ru.”


\par }{\PP \VS{6}Lọ́tị̃ ãfũ ãmvé ꞌbá ru tralépi rĩ ꞌba rụ́ ꞌdõlé ãzíla ụ̃pị̃ dó kẹ̃jị́tị cí

\VS{7}ãzíla jọ, “Íni ku, mâ wọ̃rị́kâ má ãꞌị̃ ĩminí ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ áni la idéjó ku.

\VS{8}Ĩndre mâ izonzi ị̃rị̃ drĩ ágó ãjị́ ꞌbị̃lépi ku la kí cí, ma kí ají ĩminî ãzíla ĩmi icó ị́jọ́ cí ĩminí lẽlé idélé rĩ kí idélé kí ụrụꞌbá gá rá, ꞌbo álẽ ĩmi idé ị́jọ́ ãzí ꞌbá mâni ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá ku. Kí ãmụ́ mâni la, lẽ ámba kí tã rá.”


\par }{\PP \VS{9}Jọ kí, “Mí ĩdã mi ꞌdâ rá, mi ãmị́yọ́ŋá. Mi ãꞌdi ꞌi ãma ị́jọ́ lịjó, mí ĩdã mi ãma andre gá ꞌdâ jõ íni ku ãma ími idé ũnzíríkãnã rú ĩꞌbaní ãndânĩ.” Ze kí dó Lọ́tị̃ tẽndẽrẽ vúlé vúlé ru tí sĩ kẹ̃jị́tị nũjó íni.


\par }{\PP \VS{10}Wó ꞌbá ị̃rị̃ tá jó agâlé ꞌdã asú kí drị́ kẹ̃jị́tị gâsĩ ãmvé ꞌdõlé, se kí dó sĩ Lọ́tị̃ jó agâlé ãzíla ụ̃pị̃ kí dó kẹ̃jị́tị cí.

\VS{11}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãgọbị ị̃rị̃ jó agâlé ꞌdã ãzụ̃ kí dó ꞌbá kẹ̃jị́tị gá ꞌdã kí mịfị́ cí ꞌbã ndre kí dó sĩ kẹ̃jị́tị ku.


\par }{\SH Lọ́tị̃ ꞌbã Sõdómũ aꞌbejó rĩ
\par }
{\PP \VS{12}ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdã jọ kí Lọ́tị̃ ní, “Mî kãká ãzí: ị̃zịgọ rú, izonzi rú, anzị ãgọbị ãzíla mî ị̃zẹ́pịka ru la drĩ kí adru ꞌdâ cí yã áni, mí iyá kí ꞌdâ rá,

\VS{13}ãꞌdusĩku ãma mụ ãngũ ꞌdĩ ị̃lị̃kị̃lé rá. Ị́jọ́ ũnzíkákãnã ꞌbá Sõdómũ gá ãzíla Gõmórã gá rĩ ꞌbadrị̂ ca dó kpere
{\ND{Úpí}} bị́lẹ́ gá rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãpẽ dó sĩ ãma tị sĩ amụ́jó ãngũ ꞌdĩ ị̃lị̃kị̃jó ãcí sĩ rá.”


\par }{\PP \VS{14}Lọ́tị̃ mụ ꞌbá ị̃zẹ́pịka kí lẽlépi ĩgbãlépi rĩ ꞌba rụ́ ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi idé gbõrú, ĩmi aꞌbe táwụ̃nị̃ ꞌdĩ ꞌi ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} la mụ ãngũ ꞌdĩ ị̃lị̃kị̃lé ãcí sĩ rá.” Wó ị̃zịgọ ĩꞌdidrị̂ ũrã kí Lọ́tị̃ la ꞌbãngá ĩrẽ idé íni.


\par }{\PP \VS{15}Ãngũsãrã sĩ mãlãyíkã ĩrũgbũ kí dó Lọ́tị̃ ꞌi ãzíla jọ kí ĩꞌdiní, “Gbõrú, gbõrú! Íꞌdụ ũkú mídrị̂ ꞌi ãzíla izonzi mídrị́ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí abe trũ apájó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi ị̃lị̃kị̃ rû sĩ ụ́ꞌdụ́ sĩ táwụ̃nị̃ ꞌdĩ ní drị̃rịma fẽjó rĩ sĩ ku.”


\par }{\PP \VS{16}Lọ́tị̃ ụrụꞌbá la mụ filé fĩfĩ ꞌbo, ãgọbị ị̃rị̃ ꞌdĩ rụ kí ĩꞌdidrị́ ũkû be ãzíla ị̃zẹ́pịka ị̃rị̃ ꞌdã kí abe sĩ kí agụjó táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá rĩ sĩ ãmvé ãꞌdusĩku Úpí Ãdróŋâ ásị́ ĩꞌbaní ị̃gbẹ́ ru.

\VS{17}Mãlãyíkã kí mụ kí ajílé ãmvé ꞌdõlé ꞌbo, ãlu rĩ jọ, “Ĩcẹ̃cẹ̃ sĩ ĩmi ídri pajó! Ĩmi andré ãngũ vúlé ku ãzíla ĩtu pá áꞌbụ agá ꞌdãá ku! Ĩcẹ̃ ꞌbé kí agâlé ru ĩmi ũdrã rû sĩ ku fô!”

\VS{18}Wó Lọ́tị̃ jọ, “Yụ! Ũpi mádrị̂! Ĩfẽ ãma idé ꞌdĩ áni ku fô!

\VS{19}Ãtíꞌbó mídrị̂ ịsụ́ ãyĩkõ ími drị̃lẹ́ gá, ãzíla mí iꞌda mání ásị́ ị̃gbẹ̃ ãmbógó ꞌdĩ ꞌi míní áma ídri pajó rĩ sĩ. Wó ꞌbé ꞌdã ĩꞌdi álị́-álị́, táwụ̃nị̃ ꞌdĩ ꞌbã ivéŋá la ãma ịsụ́ gẹ̃rị̃ gá ãma ũdrã ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ãca drĩ lé ku rú.

\VS{20}Índre, táwụ̃nị̃ ãzí ãníyágágá la ꞌdã mání sĩ cẹ̃jó alagá la, ãzíla ĩꞌdi ĩmbíráŋá ru. Lẽ má apá ala gâlé, ma dó sĩ áma ídri pa rá.”

\VS{21}Jọ ĩꞌdiní, “Má ãꞌị̃ rá, ma ị́jọ́ míní jọlé ꞌdĩ idé rá, má icó táwụ̃nị̃ míní jọlé ꞌdĩ ị̃lị̃kị̃lé ku.

\VS{22}Wó mí apá gbõrú, ãꞌdusĩku má icó ị́jọ́ ãzí idélé ku kpere míní ca agâlé rá ká.” (ꞌDĩ bã sĩ ị́jọ́ táwụ̃nị̃ ꞌdĩ umvejó Zówã ꞌi rĩ ꞌi.)


\par }{\SH Gõmórã kí ị̃lị̃kị̃jó Sõdómũ be rĩ
\par }
{\PP \VS{23}Lọ́tị̃ ca Zówã gá ị̃tụ̂ ꞌbã agâ gá.

\VS{24}Ị́jọ́ tị gá ꞌdĩ ambamba
{\ND{Úpí}} su Gõmórã kí ãcí Sõdómũ be bãrụ́tị̃ sĩ.

\VS{25}Ivé ãko táwụ̃nị̃ agá rĩ kí angájó áꞌbụ agâlé, ꞌbá kí trũ, ife ãzíla ásé kí abe pírí.

\VS{26}Wó ũkú Lọ́tị̃ drị̂ uja tị ãngũ ndrelé vúlê lé ru, cọtị ũkû umba dó ãꞌị́ ru ị́dị́ŋâ áni.

\VS{27}Ãngũsãrã sĩ Ịbụrahị́mụ̃ mụ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ándrá pá tujó
{\ND{Úpí}} be rĩ gâlé.

\VS{28}Ndre ãngũ Gõmórã kí agâlé ru Sõdómũ be ãzíla ãngũ áꞌbụ agâlé ru rĩ gá. Ndre ãcíkã angálépi alagâlé rĩ ịnịbịrịcịcị rú mẽnú ãcíkã áni.

\VS{29}Wó Ãdróŋá la mụ táwụ̃nị̃ ãngũ ꞌdã agá rĩ kí ị̃lị̃kị̃lé ꞌbo, ũrã ị́jọ́ Ịbụrahị́mụ̃ drị̃ gá, ãzíla anzé Lọ́tị̃ ꞌi lị́kị̃ ándrá ĩꞌdi ꞌbã sĩ táwụ̃nị̃ ándrá ĩꞌdi ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ ị̃lị̃kị̃jó rĩ agâlé rá.


\par }{\SH Ãmọ́rị̃ ꞌbã kí iꞌdójó Mụ̃wábụ̃ be rĩ
\par }
{\PP \VS{30}Lọ́tị̃ kí ĩꞌdi ꞌbã ị̃zẹ́pịka ị̃rị̃ ꞌdã kí abe aꞌbe kí dó Zówã rá ãzíla mụ kí dó uꞌálé ꞌbé agâlé, ãꞌdusĩku Lọ́tị̃ idé ụ̃rị̃ sĩ uꞌájó Zówã gá ꞌdãá. Tụ kí dó uꞌálé ụ̃jị́gọ́ agá ꞌbé agâlé.

\VS{31}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Lọ́tị̃ ꞌbã ĩzóŋá kãjãní rĩ jọ ámvọ́pị̃ vúlé rĩ nî, “Ãma átẹ́pị la úgólé adrulé ĩdránígó ru, wó ãgọbị ãzí ãni rú ãma ĩgbãlépi la kí ꞌdáyụ sĩ ãmaní ngọ́tị́ŋá ịsụ́jó cécé lãꞌbĩ ꞌbã lẽlé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ áni.

\VS{32}Mí amụ́, lẽ ãfẽ ãma átẹ́pị ní wáyĩnĩ mvụlé ĩꞌdi dô sĩ ụ́ꞌdụ́ ko ãma abe ãzíla lị́cọ́ ãmadrị̂ ꞌba anụ́ rû sĩ ku be nĩ.”


\par }{\PP \VS{33}Ị́nị́ ꞌdã sĩ fẽ kí dó ĩꞌdiní wáyĩnĩ mvụlé, ĩzóŋá kãjãní rĩ la kí ru ĩꞌdi be. Wó átẹ́pị̃ mvụ wáyĩnĩ ambamba nị̃ dô sĩ ãꞌdu ị́jọ́ idé ru nĩ yã rĩ gá ku.


\par }{\PP \VS{34}Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ ĩzóŋá kãjãní rĩ jọ ámvọ́pị̃ nî, “Ị́nị́ ájệ rĩ sĩ ãko ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi be rá, úꞌdîꞌda ãma ị̃jọ̃tọ̃ rú ĩꞌdi wáyĩnĩ sĩ, mi sĩ ími la ĩꞌdi be, ꞌdĩ gá ꞌdâ mi dô sĩ ngọ́tị́ ịsụ́ ĩꞌdi be.”

\VS{35}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́nị́ ꞌdã sĩ ị̃jọ̃tọ̃ kí dó ĩꞌdi wáyĩnĩ sĩ, átẹ́pị̃ ĩmẽrã dó rá, la kí dó sĩ ru ĩzóŋá vúlé rĩ be. Mérã sĩ nị̃ vâ ãꞌdu ị́jọ́ idé ru nĩ yã rĩ gá ku.


\par }{\PP \VS{36}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, izonzi ị̃rị̃ ꞌdĩ ịsụ́ kí dó ꞌa átẹ́pị̃ Lọ́tị̃ drị́.

\VS{37}Ĩzóŋá drị̃drị̃ rĩ ịsụ́ ngọ́tị́ ágọ́bị́ ꞌda rụ́ la Mụ̃wábụ̃ ꞌi. Ĩꞌdi áyị́pị ꞌbá úꞌdîꞌda umvelé Mụ̃wábụ̃ rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi.

\VS{38}Ĩzóŋá vúlé rĩ ịsụ́ vâ ngọ́tị́ ágọ́bị́ ꞌda rụ́ la Bénãmĩ ꞌi, ꞌdĩ áyị́pị ꞌbá úꞌdîꞌda umvelé Ãmọ́nị̃ rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi.




\par }\Chap{20}{\SH Ịbụrahị́mụ̃ kí Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ be
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrahị́mụ̃ mụ dó Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá ꞌdãá rĩ sĩ Nẹ̃gẹ́vụ̃ gá, ri dó Gérã gá drĩdríŋĩ Kãdẹ́sị̃ ꞌbadrị́ Sụ́rị̃ be rĩ gá. Ĩꞌdi ní uꞌá agá ꞌdãá sáwã were sĩ,

\VS{2}Ịbụrahị́mụ̃ jọ ꞌbá ꞌdãá rĩ ꞌbaní, “Sárã ĩꞌdi má ámvọ́pị ꞌi.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ Gérã drị̂ pẽ ꞌbá tị sĩ Sárã ajíjó ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãzíla ꞌdụ dó ĩꞌdi rá.


\par }{\PP \VS{3}Wó Ãdróŋá amụ́ Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ rụ́ ị́nị́ sĩ urobí agâ sĩ ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Mi mụ drãlé rá míní ũkú ꞌdĩ ꞌdụjó rĩ sĩ ãꞌdusĩku ĩꞌdi ágó trũ.”


\par }{\PP \VS{4}Wó íni ꞌdĩ Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ icí kí ru ĩꞌdi be ku. Jọ, “Úpí, ma ị́jọ́ kóru! Mi dó mụ ãma ị̃lị̃kị̃lé ꞌbá mádrị̂ kí abe pírí yã?

\VS{5}Adru Ịbụrahị́mụ̃ jọ mání, ‘ꞌDĩ má ámvọ́pị ꞌi rĩ gá ku yã’ ãzíla Sárã ꞌbã mgbã jọ mání, ‘ꞌDĩ mâ ádrị́pị ꞌi rĩ gá ku yã’? Má idé ị́jọ́ ꞌdĩ mání nị̃jó la ku rĩ sĩ, áma ũnzĩ ꞌdáyụ.”


\par }{\PP \VS{6}Ãdróŋá umvi ĩꞌdiní urobí agâ sĩ, “Ãndá, mí idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la míní nị̃jó la ku rĩ sĩ. Má atrị mi ị́jọ́ ũnzí idéjó áma ụrụꞌbá gá rĩ sĩ rá, ãzíla má ãꞌị̃ míní ĩꞌdi alójó ãluŋá la ku.

\VS{7}Wó úꞌdîꞌda ífẽ ũkú ꞌdĩ ágô drị̂lé vúlé. Ĩꞌdi nábị̃, ĩꞌdi míní Ãdróŋá ãꞌị̃ mi dô sĩ adru ídri, wó ídrĩ ĩꞌdi uja ágô drị̂lé ku, mi ꞌi ãzíla ꞌbá mídrị̂ abe ĩmi ũdrã rá.”


\par }{\PP \VS{8}Ãngũsãrã sĩ Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ umve ãmbogo ĩꞌdi pálé gá rĩ kí sĩ ị́jọ́ ru idélépi ĩꞌdi rụ́ rĩ kí ũlũjó ĩꞌbaní. Ĩꞌdi mụ kí ũlũlé ꞌbo, uja kí dó idélé ụ̃rị̃ sĩ.

\VS{9}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ umve Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi ãzíla zị ĩꞌdi, “Mí idé dó ãma íni ãꞌdu sĩ? Ị́jọ́ ũnzí mání idélé ími ụrụꞌbá gá rĩ ãꞌdu míní sĩ lẽjó drị̃lẹ́ ũnzĩ ajíjó áma drị̃ gá sụ́rụ́ mádrị̂ abe? Ị́jọ́ ꞌdĩ tátí míní icólé idélé mání ku la.”

\VS{10}Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ zị Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi, “Ásị́sị́ŋá míní ị́jọ́ ꞌdĩ áni rĩ idéjó rĩ ãꞌdu?”

\VS{11}Ịbụrahị́mụ̃ umvi, “Má ũrã, ‘ꞌBá ãzí ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ Ãdróŋá ụ̃rị̃lépi rá la ãluŋá la yụ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí áma ꞌdị agá rá sĩ mâ ũkû ꞌdụjó rá.’

\VS{12}Ĩꞌdi ábị́ ngá má ámvọ́pị mgbã la, má átẹ́pị ꞌbã ĩzóŋá má ụ́kụ́pị ꞌbã ị̃zẹ́pị rú rĩ ꞌi, wó adru mâ ãndrẽ ꞌbã ị̃zẹ́pị mgbã rĩ ꞌi ku, má ĩgbã dô sĩ ĩꞌdi mání ũkú ru rá.

\VS{13}Ãdróŋá la dó mụ áma anzélé má átẹ́pị drị́ko gâlé sĩ mụjó ãmị́yọ́ŋá ꞌbã ãngũ gá ꞌbo, ájọ dó Sárã ní, ‘Mi dó ílẽ ma rá rĩ iꞌda míní jọjó la ꞌbá pírí ꞌbaní, “Ĩꞌdi má ádrị́pị ꞌi rĩ sĩ.” ’ ”


\par }{\PP \VS{14}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ fẽ dó Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ũkû Sárã ĩꞌdidrị̂lé vúlé, ãzíla fẽ vâ ĩꞌdiní kãbĩlõ, tị́, ãzíla ãtiꞌbo ãgọbị rú rĩ kí ũkú ru rĩ kí abe.

\VS{15}Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ jọ Ịbụrahị́mụ̃ ní, “Ãngũ ꞌdĩ pírí mádrị̂ ꞌi, mí uꞌá wókõ la cí ími ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ agá.”


\par }{\PP \VS{16}Jọ Sárã ní, “Ma mí ádrị́pị ní séndẽ ífí-ífí la kí fẽ álĩfũ ãlu iꞌdajó la ꞌbá mídrị̂ ꞌbaní ãndá-ãndá ru mi ị́jọ́ kóru, ꞌbá pírí kí dô sĩ nị̃ la mí idé ị́jọ́ ũnzí ku.”


\par }{\PP \VS{17}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrahị́mụ̃ zị dó Ãdróŋá ꞌi úpí Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ nî, Ãdróŋá adrí dó sĩ ĩꞌdi ũkú ĩꞌdidrị̂ be ãzíla ãtiꞌbo ĩꞌdidrị́ izonzi rú rĩ kí abe, ꞌba tị kí dó vâ sĩ anzị kí ị̃dị́ be nĩ,

\VS{18}ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} fẽ ũkú Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ drị́ko gá rĩ acá kí úndó ru Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ũkû Sárã ꞌbã ị́jọ́ sĩ.




\par }\Chap{21}{\SH Ĩsákã tịjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}{\ND{Úpí}} wi sụ̃sụ́ Sárã ní cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá jọlé rĩ áni.

\VS{2}Sárã ịsụ́ ꞌa, tị dó Ịbụrahị́mụ̃ ní ngọ́tị́ ágọ́bị́ ílí ĩꞌdi ꞌbã adrujó ĩdránígó ru rĩ sĩ. Útị mgbâ cé ụ́ꞌdụ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé ála sĩ ĩꞌdi tị rĩ gá.

\VS{3}Ịbụrahị́mụ̃ ꞌda dó ngọ́tị̂ rụ́ Ĩsákã ꞌi,

\VS{4}Ĩsákã ụ́ꞌdụ́ la mụ calé ãrõ ꞌbo, Ịbụrahị́mụ̃ ĩtãrã ĩꞌdi rá cécé ándrá Ãdróŋá ꞌbã azịlé ĩꞌdiní rĩ áni.

\VS{5}Ịbụrahị́mụ̃ ílí dó ꞌdĩ sĩ 100 sáwã Ĩsákã tịjó ĩꞌdiní rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{6}Sárã jọ, “Ãdróŋá ají mání ãyĩkõ ꞌbo! ꞌBá pírí ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi rá rĩ kí dó gụ má be.”

\VS{7}Jọ vâ, “Ãꞌdi icó tátí jọlé la ma Sárã ꞌi má icó tá ngọ́tị́ tịlé Ịbụrahị́mụ̃ ní rá rĩ gá nĩ yã? Wó átị ĩꞌdiní ngọ́tị́ ágọ́bị́ sáwã ĩꞌdi ꞌbã dejó ꞌbo rĩ agá ꞌdâ rá.”


\par }{\SH Hãgárĩ kí drojó Ịsụmayị́lị̃ be rĩ
\par }
{\PP \VS{8}Ngọ́tị̂ zo dó ãzíla únze tị la ĩbã gá rá, ụ́ꞌdụ́ Ĩsákã tị nzejó ĩbã gá rĩ sĩ, Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ụ̃mụ̃ ãmbógó tẽté la.

\VS{9}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Sárã ndre Ịsụmayị́lị̃ Hãgárĩ Mị̃sị́rị̃ rú rĩ ꞌbã tịlé Ịbụrahị́mụ̃ nî rĩ la avá agá ngọ́pị̃ Ĩsákã sĩ,

\VS{10}ãzíla Sárã jọ Ịbụrahị́mụ̃ ní, “Ípẽ ĩzóŋá ãtíꞌbó ru ꞌdĩ kí tị ngọ́pị̃ be ꞌdâ rá. Lẽ ũkú ꞌdĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌba ịsụ́ ãko mídrị́ mâ ngọ́pị Ĩsákã ꞌbã amụ́lé ꞌdụlé rĩ kí agá ꞌdâ ku.”

\VS{11}Ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ Ịbụrahị́mụ̃ ásị́ gá ũcõgõ ãmbógó la ãꞌdusĩku Ịsụmayị́lị̃ ꞌbã vâ adrujó ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị́ŋá rĩ sĩ.

\VS{12}Wó Ãdróŋá jọ Ịbụrahị́mụ̃ ní, “Mí adru mgbá ꞌdĩ sĩ ãzíla ĩzóŋá ãtíꞌbó ru Hãgárĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ ũcõgõ sĩ ku. Mí idé ị́jọ́ Sárã ꞌbã jọlé míní rĩ, ãꞌdusĩku ũyõ mání nalé rĩ sĩ anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí ãfũ Ĩsákã rụ̂ sĩ.

\VS{13}Ma vâ Hãgárĩ ngọ́pị fẽ acálé sụ́rụ́ trũ ãꞌdusĩku ãfũ vâ mí rụ́.”


\par }{\PP \VS{14}Ịbụrahị́mụ̃ angá ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ ãngũsãrã sĩ, fẽ Hãgárĩ ní íná ãzíla ị̃yị́ íníríkó\FTNT{*}{{\FR 21:14 }{\FR{21:14
}}{\FT{ꞌBá ándrá ídu rĩ kí íníríkó ayú ãkójó ru sĩ ị̃yị́ tõ jó.}}} sĩ ị̃yị́ tõjó rĩ agá tré. Nị ngọ́tị́ŋâ ũngúkú la gá ãzíla pẽ dó ĩꞌdi tị mụlé. Hãgárĩ mụ rá ãzíla rĩ dó sĩ wãyá colé kõtórõ ꞌa Bẹ̃rị̃sẹ́bã drị̂ agá.

\VS{15}Ị̃yị̂ la mụ ukólé pírí ꞌbo, aꞌbe ngọ́tị́ŋâ mị̃rị́ ãzí agá

\VS{16}ãzíla ngọ́pị̃ rụ́ ꞌdãá rĩ sĩ ri rá-rá ru ãni rú mítã 100. Jọ ĩꞌdiní cénĩ-cénĩ rú, “Má icó mâ ngọ́tị̂ ndrelé drã agá áma mịfị́ sĩ ku.” Ĩꞌdi ꞌbã ri agá ꞌdãá iꞌdó dó awálé.


\par }{\PP \VS{17}Ãdróŋá are mgbâ awá agá ãzíla mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ ajọ́ ị́jọ́ angájó ꞌbụ̃ gâlé Hãgárĩ nî, ãzíla jọ, “Hãgárĩ! Ãꞌdu ị́jọ́ fẽ míní ũcõgõ nĩ? Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku. Má are mgbâ ꞌbã áwáŋá rá.

\VS{18}Mí angá ụrụgá, ímụ mgbâ aꞌdụ́lé ími drị́ gá ãzíla mí ũmŋĩ ásị́ la. Ma ĩꞌdi fẽ acálé sụ́rụ́ ãmbógó la rú anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌba rụ̂ sĩ.”


\par }{\PP \VS{19}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá fẽ mịfị́ la nzị̃ dó ru rá ãzíla ndre dô sĩ kídí ãzí. Mụ ị̃yị́ ãtõlé íníríkó ị̃yị́ drị̂ agá ãzíla fẽ ĩꞌdi mvụlé mgbâ nî.


\par }{\PP \VS{20}Mgbâ ꞌbã zo agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, Ãdróŋá rĩ adrulé ĩꞌdi be; rĩ uꞌálé ãngũ kõtórõ rú Pãránĩ drị̂ gá ãzíla acá ãlị́gọ́ dora gbẹlépi la rú.

\VS{21}Ĩꞌdiní uꞌá agá ãngũ kõtórõ rú Pãránĩ drị̂ gá, ãndrẽ ĩgbã ĩꞌdiní ũkú Mị̃sị́rị̃ ízó ru la.


\par }{\SH Tị icíma Ịbụrahị́mụ̃ kí drĩdríŋĩ gá Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ be rĩ
\par }
{\PP \VS{22}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ mụ kí ãmbógó ĩꞌdidrị́ ãsĩkárĩ drị́ Fĩkólĩ be ãzíla jọ Ịbụrahị́mụ̃ ní, “Ãdróŋá ĩꞌdi ãko pírí míní idélé rĩ kí agá cí.

\VS{23}Úꞌdîꞌda lẽ ína ũyõ Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá mí icó áma ulélé ku, jõku anzịŋá mádrị̂ kí ãzíla anzị mádrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí ulé lé ku. Mí iꞌda mání sụ́rụ́ míní sĩ mụjó uꞌájó ala gá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ, mí icé mání ásị́-ị̃gbẹ̃ cécé mání icélé míní rĩ áni.”


\par }{\PP \VS{24}Ịbụrahị́mụ̃ jọ, “Ána ũyõ, ma idé la rá.”


\par }{\PP \VS{25}Ịbụrahị́mụ̃ unu Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ drị̃lẹ́ gá ụ̃pị́gọ́ŋá ĩꞌdidrị̂ ꞌbã kí kídî pajó rá rĩ sĩ.

\VS{26}Wó Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ jọ, “Ánị̃ ãꞌdi idé ị́jọ́ ꞌdĩ nĩ yã rĩ gá ku. Ílũ vâ mání ị́jọ́ ꞌdĩ ku, drĩ gápi mâ arelé ími tị gá ãndrũ ꞌdĩ.”


\par }{\PP \VS{27}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ịbụrahị́mụ̃ ají dó kãbĩlõ kí tị́ be ãzíla fẽ dó kí Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ drị́. ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩ icí kí dó tị rá.

\VS{28}Ịbụrahị́mụ̃ uya kãbĩlõ ĩꞌdidrị́ ũꞌbí rĩ kí agá kãbĩlõmvá ãrónĩ la kí ázị̂rị̃.

\VS{29}Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ zị Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi, “Ị́jọ́ míní kãbĩlõmvá ázị̂rị̃ ꞌdĩ kí uyajó rĩ ꞌbã ífí íngoní yã?”


\par }{\PP \VS{30}Ịbụrahị́mụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mí aꞌị́ kãbĩlõ ázị̂rị̃ ꞌdĩ kí áma drị́ gá ꞌdâ icéjó la ága kídí ꞌdĩ ma ꞌi.”

\VS{31}Ãngũ ꞌdã ála dô sĩ ĩꞌdi umve Bẹ̃rị̃sẹ́bã ꞌi ãꞌdusĩku ãgọbị ị̃rị̃ ꞌdĩ icí kí tị ala gá ꞌdãá.

\VS{32}Tị icíma Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá ꞌdã vúlé gá, Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ kí ãsĩkárĩ ãmbógó ĩꞌdidrị́ Fĩkólĩ be uja kí ru mụlé ãngũ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ gá.

\VS{33}Ịbụrahị́mụ̃ sa ị́tị́ Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá ꞌdãá, ãzíla ịcụ́ dó sĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá jãꞌdâ rĩ rụ́ ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá.

\VS{34}Ịbụrahị́mụ̃ uꞌá dó ãngũ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ gá ụ́ꞌdụ́ ãzo rú.




\par }\Chap{22}{\SH Ãdróŋá ꞌbã Ịbụrahị́mụ̃ ụ̃ꞌbị̃jó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ãzí vúlé gá Ãdróŋá ụ̃ꞌbị̃ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌi; umve ĩꞌdi, “Ịbụrahị́mụ̃!” Ịbụrahị́mụ̃ ãꞌị̃ dó, “Ma ꞌdõ!”


\par }{\PP \VS{2}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Íꞌdụ mî ngọ́pị kílímgbí Ĩsákã míní lẽlé ambamba rĩ ꞌi, ímụ ĩꞌdi trũ ãngũ Mọ̃rị́yã gá. Ífẽ ĩꞌdi mání ídétáŋá ru ꞌbé mání mụlé lũlé míní rĩ ꞌbã drị̃ gá.”


\par }{\PP \VS{3}Ịbụrahị́mụ̃ angá dó ãngũsãrã ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ drị̂ sĩ, asi ijijá sĩ ídétáŋá idéjó rĩ kí, ꞌbã dó kí kãyĩnõ ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá, ãzíla ꞌdụ dó ngọ́pị̃ Ĩsákã kí ãtíꞌbó ị̃rị̃ la kí abe. Ko kí dó drị̃ mụlé ãngũ ándrá Ãdróŋá ꞌbã lũlé ĩꞌdinî rĩ gá.

\VS{4}Ụ́ꞌdụ́ na ãcị̃ ꞌdã drị̂ sĩ Ịbụrahị́mụ̃ ndre dó ãngũ ꞌdã rá-rá ru.

\VS{5}Jọ dó ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, “Ĩmi adru kãyĩnõ ꞌdĩ trũ ꞌdâ. Ãma drĩ mụ mgbâ be Ãdróŋâ ị̃nzị̃lé lé, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ãma dó ãgõ ĩmi rụ́ ꞌdõlé ĩndõ.”


\par }{\PP \VS{6}Ịbụrahị́mụ̃ fẽ ngọ́pị̃ Ĩsákã ꞌdụ ijijá ídétáŋá drị̂ kí nĩ ãzíla ꞌdụ dó ĩꞌdidrị́ gá ménéŋá kí ãcí be. Ĩꞌbaní mụ agá ị̃rị̃trá ãngũ ãlu gá ꞌdĩ gá ꞌdâ,

\VS{7}Ĩsákã jọ átẹ́pị̃ Ịbụrahị́mụ̃ ní, “Má átẹ́pị!” Ịbụrahị́mụ̃ ãꞌị̃ dó, “Ma ꞌdõ, mâ ngọ́pị!” Ĩsákã zị ĩꞌdi, “Ándre íꞌdụ ijijá kí ãcí be rá, wó kãbĩlõmvá ídétáŋá idéjó rĩ dó íngãá yã?”


\par }{\PP \VS{8}Ịbụrahị́mụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ãdróŋá ꞌbã ãmgbã rĩ la kãbĩlõ mvâ fẽ rá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mụ kí dó ị̃rị̃trá ãngũ ãlu gá.


\par }{\PP \VS{9}Kí dó mụ calé ãngũ Ãdróŋá ꞌbã lũlé ĩꞌdiní rĩ gá ꞌbo, Ịbụrahị́mụ̃ sị dó ãlĩtárĩ ãzíla ũꞌbã dó ijijá kí drị̃ la gá. Umbé dó ngọ́pị̃ Ĩsákã ꞌi, ꞌbã dó ĩꞌdi ãlĩtárĩ drị̃ gá ijijá kí drị̃ gá.
 
\VS{10}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrahị́mụ̃ anzé dó ménéŋá rãwũ tí sĩ ngọ́pị̃ Ĩsákã lịjó.

\VS{11}Wó mãlãyíkã
{\ND{Úpí}} drị̂ umve ĩꞌdi angájó ꞌbụ̃ gâlé, “Ịbụrahị́mụ̃! Ịbụrahị́mụ̃!” Ịbụrahị́mụ̃ ãꞌị̃ dó, “Ma ꞌdõ.”


\par }{\PP \VS{12}Mãlãyíkã jọ, “Ísu drị́ mgbâ ụrụꞌbá gá ku ãzíla mí idé ãko ãzí ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ku. Ánị̃ dó ãndrũ íru Ãdróŋá mídrị̂ rá rĩ gá rá ãꞌdusĩku mí uga mî ngọ́pị ãlu kílímgbí ꞌdĩ ĩꞌdiní ku.”


\par }{\PP \VS{13}Ịbụrahị́mụ̃ undré ãngũ ĩꞌdi andre gá ꞌdãá ndre kãbĩlógó újé la gĩ mị̃rị́ agá.
 Mụ ĩꞌdi aꞌdụ́lé ãzíla fẽ ĩꞌdi ídétáŋá ivélé ivê rĩ rú ngọ́pị ꞌbã kẹ̃jị́ gá. 
\VS{14}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌda dó ãngũ ꞌdã rụ́,
{\ND{Úpí}} la fẽ la rá ꞌi, kpere ãndrũ ꞌbá kí jọ la, “ꞌBé
{\ND{Úpí}} drị̂ drị̃ gá ĩꞌdi fẽ la rá.”


\par }{\PP \VS{15}Mãlãyíkã
{\ND{Úpí}} drị̂ umve Ịbụrahị́mụ̃ angájó ꞌbụ̃ gâlé pâlékó ị̃rị̃ la sĩ,

\VS{16}ãzíla
{\ND{Úpí}} jọ, “Ána ũyõ áma mgbã rĩ ꞌbã rụ́ sĩ ꞌdĩ áni, ma rú míní sụ̃sụ́ wi ãmbógó ru ãꞌdusĩku míní ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó rĩ sĩ ãzíla míní mî ngọ́pị kílímgbí ꞌdĩ ugajó mání ku rĩ sĩ.

\VS{17}Ma míní sụ̃sụ́ wi ãzíla ma anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí fẽ adrulé wẽwẽ rú cécé lẽlẽgó ụrụgá rĩ kî áni ãzíla cínákí mĩrĩ tị gá rĩ áni. Anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí rú mụ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí ndẽlé rá, ãzíla kí ãngũ ĩꞌbãdrị̂ ꞌdụ rá.

\VS{18}Anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌba rụ̂ sĩ ma sụ̃sụ́ wi Sụ́rụ́ pírí ꞌbaní ãꞌdusĩku míní áma tị arejó rá rĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{19}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrahị́mụ̃ uja dó ru vúlé ãtíꞌbô ꞌba rụ̂lé ãzíla mụ kí dó ãngũ ãlu gá Bẹ̃rị̃sẹ́bã gâlé. Ịbụrahị́mụ̃ ri dó uꞌálé Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá ꞌdãá.


\par }{\SH Anzị Nãhọ́rị̃ drị̂ kî
\par }
{\PP \VS{20}Sáwã ãzí vúlé gá Ịbụrahị́mụ̃ are Mílĩkã tị anzị kí ádrị́pị̃ Nãhọ́rị̃ ní ãrõ:

\VS{21}Ụ́zị̃ ĩꞌdi ngọ́tị́ kãjãní rĩ, ꞌBụ́zị̃ ꞌi Ụ́zị̃ ꞌbã ádrị́pị̃, Kẹ̃mụ̃wẹ́lị̃ ꞌi Ãrámũ ꞌbã átẹ́pị ꞌi,

\VS{22}Kẹ̃sẹ́dị̃ ꞌi, Házõ ꞌi, Pĩlĩdásĩ ꞌi, Yĩdĩláfũ ꞌi, ãzíla Bẹ̃tụ́wẹ́lị̃ ꞌi

\VS{23}Bẹ̃tụ́wẹ́lị̃ tị Rẽbékã ꞌi. Mílĩkã tị anzị ãgọbị ãrõ ꞌdĩ kí Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ádrị́pị Nãhọ́rị̃ nî.

\VS{24}Ũkú ĩꞌdidrị́ ãtíꞌbó ru umvelé Rẹ̃wụ́mã ꞌi rĩ tị ĩꞌdiní: Tébã ꞌi, Gãhámụ̃ ꞌi, Tãhásĩ ꞌi ãzíla Mákã ꞌi.




\par }\Chap{23}{\SH Sárã ꞌbã drãjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sárã uꞌá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ílí 127.

\VS{2}Sárã drã dó Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá ꞌdĩ ãngũ Kãnánĩ drị̂ gá ãzíla Ịbụrahị́mụ̃ awá ĩꞌdi ꞌbã drã ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{3}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrahị́mụ̃ aꞌbe ãvũ ũkû drị̂ vụ̃rụ́ ꞌdãá, mụ ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ ꞌba rụ́ jọ,

\VS{4}“Ma ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ ãmị́yọ́ŋá; ĩmi uzị mání ãngũ ãzí mání sĩ icójó mâ ũkû ꞌbã ãvũ ị̃sị̃jó rá la.”


\par }{\PP \VS{5}ꞌBá Hị́tị̃ rú rĩ umvi kí Ịbụrahị́mụ̃ ní,

\VS{6}“Ãmbógó, mí are ị́jọ́ ãma tị gá rĩ. Mi úpímvá ãmbógó la ãma drĩdríŋĩ gá ꞌdâ; ípẽ ụ̃jị́gọ́ ãzí ũniyambamba la sĩ mî ũkû ꞌbã ãvũ ị̃sị̃jó ãngũ ãmadrị́ ꞌdĩ agá ꞌdâ. ꞌBá ãzí ãma drĩdríŋĩ gá ꞌdâ icólépi míní ꞌbụ́ ugalépi míní sĩ ãvũ ị̃sị̃jó la ꞌdá yụ.”


\par }{\PP \VS{7}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrahị́mụ̃ ilú drị̃ vụ̃rụ́ ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ kí drị̃lẹ́ gá,

\VS{8}jọ, “Ĩdrĩ ãꞌị̃ ásị́ pírí sĩ mání sĩ mâ ũkû ꞌbã ãvũ ị̃sị̃jó ꞌdâ rá yã áni, ĩzị mání Zõhárĩ ngọ́pị Ífĩrõnĩ ꞌi áma kẹ̃jị́ gá sĩ

\VS{9}mání ụ̃jị́gọ́ Mãkĩpélã gá adrulépi ĩꞌdidrị́ ámvụ́ tị gá rĩ ụzịjó. Ĩzị mání ĩꞌdi ãngũ ꞌdĩ ụzịjó ãjẹ̃ ãngũ ꞌdĩ drị́ pírí rĩ sĩ ĩminí adru agá ꞌdâ cí ꞌdĩ gá ꞌdĩ, ĩꞌdi dô sĩ adru ãngũ mání ꞌbá mádrị̂ kí ị̃sị̃jó rĩ rú.”


\par }{\PP \VS{10}Ífĩrõnĩ ꞌbã ãmgbã rĩ ri vâ kẹ̃jị́tị táwụ̃nị̃ ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ ꞌbaní ru trajó rĩ gá ꞌdãá ĩndĩ; ãzíla umvi ị́jọ́ Ịbụrahị́mụ̃ ní ꞌbá pírí Hị́tị̃ rú ꞌdãá rĩ kí drị̃ gâsĩ;

\VS{11}“Yụ ãmbógó mádrị̂ mí are drĩ ma; ma míní ãngũ ámvụ́ ru ꞌdã fẽ pírí ụ̃jị́gọ́ ala gá rĩ trũ ị̃sálị, ꞌbá mádrị́ ꞌdĩ kí drị̃ gâsĩ ma ãngũ ꞌdĩ fẽ míní rá, mi dô sĩ mî ũkû ꞌbã ãvũ ị̃sị̃.”


\par }{\PP \VS{12}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịbụrahị́mụ̃ ilú drị̃ vụ̃rụ́ ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ kí drị̃lẹ́ gá ị̃dị́

\VS{13}ãzíla jọ Ífĩrõnĩ ní ꞌbá pírí ꞌdãá rĩ kí drị̃ gâsĩ, “Mí are drĩ ma ídrĩ icó rá rĩ gá. Ma ámvụ́ ꞌdĩ ꞌbã ãjẹ̃ ũfẽ pírí rá. Mí ãꞌị̃ ũfẽŋá mání lẽlé ũfẽlé ꞌdĩ ꞌi, ma dô sĩ ũkú mádrị̂ ꞌbã ãvũ ị̃sị̃ ꞌdãá.”


\par }{\PP \VS{14}Ífĩrõnĩ umvi Ịbụrahị́mụ̃ ní jọ,

\VS{15}“Ãmbógó mádrị̂ mí are drĩ ma, ãngũ ꞌdĩ ꞌbã ãjẹ̃ lú Sẹ̃kẹ́lị̃ sílĩvã rú 400, wó ꞌdĩ la ãmaní mí be ãꞌdu idé? Mí ị̃sị̃ mî ũkû ꞌbã ãvũ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{16}Ịbụrahị́mụ̃ ãꞌị̃ ãjẹ̃ Ífĩrõnĩ ꞌbã lịlẹ́ rĩ rá ãzíla ụ̃ꞌbị̃ dó séndẽ tá ĩꞌdiní lẽlé ꞌdã ꞌi ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ kí drị̃ gâsĩ: Sẹ̃kẹ́lị̃ sílĩvã rú 400 ꞌdĩ ãko séndẽ ụ̃ꞌbị̃jó ꞌbá bĩsírã idélépi sáwã ꞌdã sĩ rĩ ꞌbadrị̂ sĩ.


\par }{\PP \VS{17}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãngũ Ífĩrõnĩ drị́ Mãkĩpélã gá Mãmírẽ andre gá rĩ ámvụ́ la kí ụ̃jị́gọ́ la ala gá rĩ be ãzíla ife pírí ala gá ꞌdãá rĩ abe acá kî dó Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ãko rú.

\VS{18}ꞌBá pírí Hị́tị̃ rú ru tralépi ꞌdãá rĩ nị̃ kí dó tọndọlọ rá ãngũ ꞌdã dó Ịbụrahị́mụ̃ ãni.


\par }{\PP \VS{19}ꞌDã ꞌbã vúlé gá Ịbụrahị́mụ̃ ị̃sị̃ dó ũkû Sárã ꞌi ụ̃jị́gọ́ ãngũ Mãkĩpélã ꞌdĩ Mãmírẽ (umvelé Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ ꞌi rĩ) ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá ꞌdĩ Kãnánĩ gá.

\VS{20}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ámvụ́ ándrá ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ ãzíla ụ̃jị́gọ́ la ala gá rĩ be rĩ acá kí dó sĩ ãko Ịbụrahị́mụ̃ ãni la rú sĩ ꞌbá ị̃sị̃jó.




\par }\Chap{24}{\SH Ĩsákã ꞌbã Rẽbékã ĩgbãjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ịbụrahị́mụ̃ acá dó ãmbá ru ãzíla ílí trũ ũꞌbí ru ãzíla
{\ND{Úpí}} wi dó ĩꞌdiní sụ̃sụ́ ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí drị̃ gá.

\VS{2}Ịbụrahị́mụ̃ jọ dó ãtíꞌbó ãmbógó ãko ĩꞌdidrị̂ kí drị̃lẹ́ gá pírí rĩ ní, “Ísu ími drị́ áma pálé gá.\FTNT{*}{{\FR 24:2 }{\FR{24:2
}}{\FQ{Ísu ími drị́ áma pálé gá
}}{\FT{drị́ sujó ꞌbá ãmbógó ꞌbã pálé gá rĩ ꞌbã ífí ũyõ najó sĩ alịjó ị́jọ́ azịlé rĩ drị̃ gâsĩ ku.}}}

\VS{3}Álẽ ína ũyõ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ꞌbụ̃ kí ꞌbãlépi ụ̃nọ́kụ́ be rĩ ꞌbã rụ́ sĩ, mí icó fẽlé la mâ ngọ́pị ní ũkú Kãnánĩ ízó ru la ĩgbãlé ku.

\VS{4}Lẽ ímụ ãngũ ándrá mání sĩ ãfũjó rĩ gá mâ kãká ꞌba rụ̂lé, mí ịsụ́ dó sĩ ũkú mâ ngọ́pị Ĩsákã ní ala gá ꞌdãá.”


\par }{\PP \VS{5}Ãtíꞌbô zị ĩꞌdi, “Wó ĩzóŋâ drĩ dó lẽ lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ aꞌbelé sĩ amụ́jó má be ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdõlé ku rĩ gá? Ma dó mî ngọ́pị agụ vúlé ãngũ míní sĩ angájó rĩ gâlé yã?”


\par }{\PP \VS{6}Ịbụrahị́mụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Índre múké-múké álẽ mí uja mâ ngọ́pị vúlê lé ku!

\VS{7}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ꞌbụ̃ kí ꞌbãlépi ụ̃nọ́kụ́ be, ándrá áma anzélépi angájó má átẹ́pị drị́ lị́cọ́ gâlé rĩ na ándrá ũyõ ãngũ ꞌdĩ fẽjó anzị mádrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbanî. Ĩꞌdi mãlãyíkã tị pẽ mụlé ími drị̃lẹ́ gá, mi dô sĩ ũkú ịsụ́ mâ ngọ́pị ní ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá.

\VS{8}Ĩzóŋâ drĩ lẽ amụ́lé mí be ku, átrũ mi ũyõ míní nalé rĩ agá rá, wó álẽ mí uja mâ ngọ́pị vúlê lé ku.”


\par }{\PP \VS{9}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãtíꞌbó Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ su dó drị́ úpí ĩꞌdidrị̂ pálé gá, na dô sĩ ũyõ ãꞌị̃ dó ị́jọ́ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ ngalé rá.


\par }{\PP \VS{10}Ãtíꞌbó Ịbụrahị́mụ̃ drị́ ãmbógó rĩ ũdrõ dó ãko ãlá-ãlá la kí ngãmíyã mụdrị́ ãmbógó ĩꞌdidrị̂ drị̂ kí drị̃ gá ãzíla mụ dô sĩ Mẽsõpõtámĩyã gá táwụ̃nị̃ Nãhọ́rị̃ ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ gá.

\VS{11}Ĩꞌdi dó mụ calé ꞌbo, fẽ dó ngãmíyã ula kí ru ĩndróloŋá sĩ vụ̃rụ́ kídí tị gá ãmvé-ãmvélé ru ꞌdĩ sĩ úfi drĩ táwụ̃nị̃ agâlé ku rú sáwã ũkú ꞌbaní amụ́jó ị̃yị́ kojó rĩ gá.


\par }{\PP \VS{12}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, zị Ãdróŋá ꞌi, “{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmbógó mádrị́ Ịbụrahị́mụ̃ drị̂, ífẽ mání ãndrũ drị̃lẹ́ba ãzíla mí iꞌda ásị́ ị̃gbẹ̃ ãmbógó mádrị́ Ịbụrahị́mụ̃ nî.

\VS{13}Índre, átu pá kídí tị gá izonzi ãmụrụgọ rú ꞌbá táwụ̃nị̃ ꞌdĩ agá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã kí ị̃yị́ kojó rĩ gá ꞌdõ.

\VS{14}Ádrĩ jọ la ãlu la ní, ‘Mí ilú mání kére ị̃yị́ drị́ gá ꞌdĩ ꞌi, ꞌbárĩ ífẽ mání ị̃yị́ ala gá ꞌdĩ mvụlé fô.’ Drĩ jọ la, ‘Ímvụ, ãzíla ma ị̃yị́ ãbĩ ngãmíyã mídrị̂ ꞌbaní ĩndĩ,’ ꞌdĩ la dó ꞌbã sĩ adru ĩzóŋá míní pẽlé ãtíꞌbó mídrị́ Ĩsákã ní ũkú ru rĩ ꞌi. Drĩ dó ru idé ꞌdĩ ꞌbã áni rá, ma dó nị̃ la ímba ị́jọ́ míní azịlé ãmbógó mádrị̂ ní rĩ ꞌbã tã rá rĩ gá rá.”


\par }{\PP \VS{15}De drĩ Ãdróŋá zị agá ku rú, Rẽbékã acá kére ị̃yị́ drị̂ trũ kọ́trọ́ gá. Ĩꞌdi Bẹ̃tụ́wẹ́lị̃ ị̃zẹ́pị Ịbụrahị́mụ̃ ádrị́pị Nãhọ́rị̃ ngọ́pị Mílĩkã ꞌbã tịlé rĩ ꞌi.

\VS{16}Ĩꞌdi ĩzóŋá ãráŋá bíkĩrã rú ũniyambamba la. Fi dó kídí agâlé, tõ dó ị̃yị́ kére gá tré, ãfũ dô trũ ãmvé ꞌdõlé.


\par }{\PP \VS{17}Ãtíꞌbô afụ dó ru ĩꞌdi rụ̂lé jọ, “ꞌBárĩ ífẽ mání mî ị̃yị́ kére agá ꞌdĩ mvụlé wereŋá ru fô.”


\par }{\PP \VS{18}Ĩzóŋâ jọ, “Ãmbógó ímvụ.” Gbõgbõ ĩzóŋâ inga dó kére ĩꞌdi kọ́trọ́ gá rĩ vụ̃rụ́ ãzíla fẽ dó sĩ ĩꞌdiní ị̃yị̂ mvụlé.


\par }{\PP \VS{19}Ĩꞌdi dó mụ ị̃yị́ fẽlé mvụlé ĩꞌdiní ꞌbo jọ dó, “Ma vâ mụ ị̃yị́ ãbĩlé ngãmíyã mídrị́ ꞌdĩ ꞌbaní mvụlé kpere ĩꞌbaní aga agá.”

\VS{20}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ũsũ ị̃yị̂ ị́mbị́ mbẽlẽŋá ru ãkójó ngãmíyã ꞌbaní ị̃yị́ mvụjó rĩ agá, cẹ̃ dó kídí gâlé ị̃yị́ ukolé kpere ngãmíyã ꞌbã kí ị̃yị́ mvụ agá pírí.

\VS{21}Ãtíꞌbô rĩ dó ĩzóŋá ꞌdĩ nị̃lé kíríkírí ru, ndrejó la
{\ND{Úpí}} fẽ dó íní drị̃lẹ́ba ꞌbo yã rĩ.


\par }{\PP \VS{22}Ngãmíyã kí mụ ị̃yị́ delé mvụ agá ꞌbo, ágọ́bị̂ aꞌdụ́ fõrĩfõrĩŋá ãzíla su ĩꞌdi ũmvu la gá, aꞌdụ́ vâ ríŋĩ gólũdĩ rú pãrã-pãrã la kí ị̃rị̃ sulé drị́ ũte la gá.

\VS{23}Uja dó ĩꞌdi zịlé, “Mi ãꞌdi ị̃zẹ́pị ꞌi yã? ꞌBárĩ ílũ mánî fô; ãngũ ãzí mání sĩ kojó mâ ꞌbá ꞌdĩ kí abe ãzíla ãko má ãni ꞌdĩ kí abe la ĩmi drị́ko gâlé cí yã?”

\VS{24}Ĩzóŋâ umvi ĩꞌdiní, “Ma ngọ́tị́ŋá Mílĩkã ꞌbã tịlé Nãhọ́rị̃ ní Bẹ̃tụ́wẹ́lị̃ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌi.”

\VS{25}Jọ vâ, “Ãma drị́ko gá ꞌdãá ãná céke ãnãkpá ꞌbaní sĩ ru ulajó drị̃ la gá ãzíla ãkónã ãnãkpá ꞌbaní nalé rĩ cí, ãngũ ĩminí sĩ uꞌájó ãzíla ụ́ꞌdụ́ kojó rĩ vâ cí.”


\par }{\PP \VS{26}Ágọ́bị̂ tị̃ ãja, ilú drị̃ vụ̃rụ́ sĩ
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃jó ãrútáŋá sĩ.

\VS{27}Jọ, “Má ịcụ́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmbógó mádrị́ Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌbã rụ́. Ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ĩꞌdiní azịlé rĩ tãmbajó ãꞌị̃táŋá sĩ ãmbógó mádrị̂ ní rĩ sĩ.
{\ND{Úpí}} aꞌdé áma drị̃ gẹ̃rị̃ gâsĩ pịrị kãká ãmbógó mádrị̂ drị̂ ꞌba rụ́.”


\par }{\PP \VS{28}Ĩzóŋâ cẹ̃ dó ụ́ngụ́ sĩ mụlé ị́jọ́ ru idélépi rĩ kí vú nzelé ꞌbá ĩꞌbadrị́ko gá rĩ ꞌbanî.

\VS{29}Rẽbékã ꞌbã ádrị́pị Lábãnĩ afụ dó ru cẹ̃lé ãtíꞌbó Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ rụ́ kídí tị gâlé.

\VS{30}Idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ĩꞌdi ꞌbã fõrĩfõrĩŋá ámvọ́pị̃ ꞌbã ũmvu gá ãzíla ríŋĩ pãrã-pãrã drị́ ũte la gá rĩ kí ndrejó ãzíla ị́jọ́ ágọ́bị̂ ꞌbã jọlé ámvọ́pị̃ Rẽbékã ꞌbã lũlé rĩ kí arejó rĩ sĩ. Lábãnĩ mụ dó sĩ ágọ́bị̂ rụ̂lé ãzíla ịsụ́ dó tu pá ngãmíyã kí andre gá kídí tị gá ꞌdãá.

\VS{31}Lábãnĩ jọ ĩꞌdiní, “Mí amụ́ lị́cọ́ gá, mi ꞌbá
{\ND{Úpí}} ꞌbã sĩ sụ̃sụ́ wijó drị̃ la gá ꞌbo la. Ítu pá ãmvélé ꞌdõlé íni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Má idé míní jó sĩ ụ́ꞌdụ́ kojó ãzíla ãngũ ngãmíyã kí sĩ ụ́ꞌdụ́ kojó rĩ kí bábá ꞌbo.”


\par }{\PP \VS{32}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ágọ́bị̂ fi dó lị́cọ́ agâlé, Lábãnĩ ayụ dó tẹ́rị́ ngãmíyã kí ũngúkú gá rĩ kí rá. Fẽ dó ĩꞌbaní ãkónã nalé ãzíla fẽ dó ị̃yị́ ãtíꞌbó Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ní ꞌbá ĩꞌdidrị̂ abe sĩ pá ũjĩjó.

\VS{33}Ála mụ íná ajílé ĩꞌbaní ꞌbo, ágọ́bị̂ jọ, “Ána drĩ íná ku kpere mání ị́jọ́ tá mání amụ́jó rĩ jọ agá ráká.” Lábãnĩ jọ, “Múké, ínze ãmaní ị́jọ́ míní amụ́jó rĩ vú.”


\par }{\PP \VS{34}Ágọ́bị̂ jọ, “Ma ãtíꞌbó Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌi.

\VS{35}{\ND{Úpí}} wi sụ̃sụ́ ãmbógó mádrị̂ ní ĩyõ rú ĩꞌdi dô sĩ málĩ trũ. Fẽ ĩꞌdiní málĩ kí kãbĩlõ, ị̃ndrị́, tị́ ãzíla málĩ gólũdĩ, sílĩvã, ãtíꞌbó ãgọbị rú ãzíla ũkú ru rĩ kí, ngãmíyã ãzíla kãyĩnõ kî trũ.

\VS{36}Ãmbógó mádrị́ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ũkû Sárã tị ĩꞌdiní ngọ́tị́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó ãmbá ru, ãzíla fẽ dó ãko ĩꞌdidrị̂ kí pírí ngọ́pị̃ nî.

\VS{37}Ãmbógó mádrị̂ fẽ mání ũyõ nalé jọ, ‘Lẽ ífẽ mâ ngọ́pị ní ũkú ĩgbãlé ãngũ Kãnánĩ drị́ mání sĩ uꞌájó ala gá ꞌdĩ gá ꞌdâ ku.

\VS{38}Wó ímụ rá la ꞌbá mâ átẹ́pị drị̂ ꞌba rụ́ ãzíla mí ịsụ́ mâ ngọ́pị ní ũkú angájó kãká mádrị̂ kí agá.’


\par }{\PP \VS{39}“Má uja dó ãmbógó mádrị̂ zịlé, ‘Wó ĩzóŋâ drĩ dó gã amụ́lé má be úmgbé rĩ gá?’


\par }{\PP \VS{40}“Umvi mání, ‘{\ND{Úpí}} mání tị arelé ụ́ꞌdụ́ pírí rĩ la Mãlãyíkã ĩꞌdidrị̂ tị pẽ mí be, mi adru drị̃lẹ́ba rú. Mi ũkú ĩgbã mâ ngọ́pị ní kãká mádrị̂ kí agá, angájó jó má átẹ́pị drị̂ agá.

\VS{41}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ídrĩ dó mụ ꞌbá mâ kãká ru rĩ ꞌba rụ́, drĩ kí ĩzóŋâ fẽ amụ́lé ku la nĩ yã áni, átrũ mi ũyõ míní nalé rĩ agá rá.’


\par }{\PP \VS{42}“Ma tá ãndrũ mụ acálé kídí tị gá ꞌdãá ꞌbo, ázị ị́jọ́ ájọ, ‘{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmbógó mádrị́ Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ drĩ tá icó rá ꞌbá rĩ ífẽ mání drị̃lẹ́ba ị́jọ́ mání amụ́jó ꞌdĩ gá.

\VS{43}Índre átu pá kídí ꞌdĩ tị gá ꞌdõ, ĩzóŋá ãzí bíkĩrã rú la drĩ amụ́ ị̃yị́ kolé, ádrĩ jọ la ꞌbã ãfẽ mání ị̃yị́ mvụlé kére ĩꞌdidrị́ ꞌdĩ agá,

\VS{44}drĩ jọ la ꞌẽ ímvụ, ꞌi vâ fẽ la ngãmíyã mádrị̂ ꞌbaní ĩndĩ, lẽ ꞌbã adru dó ĩzóŋá
{\ND{Úpí}} ꞌbã pẽlé ãmbógó mádrị́ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ngọ́pị ní rĩ ꞌi.’


\par }{\PP \VS{45}“Áde drĩ Ãdróŋá ãꞌị̃ agá áma ásị́ gâlé ku rú, gbõgbõ Rẽbékã acá cí kére trũ ĩꞌdi kọ́trọ́ gá, fi dó kídí agâlé ị̃yị́ ãbĩlé, ájọ ĩꞌdiní, ‘ꞌBárĩ mí ãfẽ mání ị̃yị́ mvụlé fô.’

\VS{46}Gbõgbõ ĩzóŋâ ilú dó kére ĩꞌdi kọ́trọ́ gâlé jọ, ‘Ímvụ, ma vâ uko la ngãmíyã mídrị̂ ꞌbaní ĩndĩ,’ ámvụ dó ị̃yị̂ rá ãzíla ĩzóŋâ fẽ dó vâ ị̃yị́ mvụlé ngãmíyã ꞌbaní ĩndĩ.

\VS{47}Ázị dó ĩꞌdi, ‘Mi ãꞌdi ị̃zẹ́pị ꞌi yã?’ Umvi, ‘Ma ngọ́tị́ŋá Mílĩkã ꞌbã tịlé Nãhọ́rị̃ ní Bẹ̃tụ́wẹ́lị̃ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌi.’ ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ágĩ dó fõrĩfõrĩŋá ũmvu la gá ãzíla ásu dó ríŋĩ kí drị́ ũte la gá.

\VS{48}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, átị̃ dó ãja ãzíla má ilú drị̃ vụ̃rụ́ sĩ
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃jó ãrútáŋá sĩ. Má ịcụ́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmbógó mádrị́ Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌi ĩꞌdi ꞌbã áma drị̃ aꞌdéjó pịrị ꞌbá ãmbógó mádrị̂ drị̂ ꞌba rụ́ ádrị́pị̃ ꞌbã ĩzóŋá ĩgbãjó ngọ́pị̃ nî rĩ sĩ.

\VS{49}Úꞌdîꞌda ílũ mání ãꞌị̃táŋá sĩ ãzíla ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ị́jọ́ ãmbógó mádrị̂ ꞌbã áma tị ãpẽjó ꞌdĩ icó rá yã jõku yụ, ma dó sĩ nị̃ la ma ãꞌdu idé yã rĩ gá ĩndõ.”


\par }{\PP \VS{50}Lábãnĩ kí Bẹ̃tụ́wẹ́lị̃ be umvi kí ĩꞌdiní, “ꞌdĩ ị́jọ́ angálépi
{\ND{Úpí}} drị́ rĩ ꞌi ãma icó ị́jọ́ ujalé ala gá ãluŋá la ku.

\VS{51}Rẽbékã ĩꞌdi ꞌdĩ, íꞌdụ ĩꞌdi ímụ trũ, mí agụ ĩꞌdi, ꞌba acá ãmbógó mídrị̂ ꞌbã ngọ́pị ꞌbã ũkú ru cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ áni.”


\par }{\PP \VS{52}Ãtíꞌbó Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, tị̃ ãja ãzíla su tị vụ̃rụ́ sĩ
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃jó.

\VS{53}Ãtíꞌbó Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ fẽ dó gólũdĩ, ŋálí ãzíla bõngó ãjẹ̃ rú ꞌdĩ kí Rẽbékã nî. Fẽ vâ fẽtáŋá ãjẹ̃ rú la kí ádrị́pị̃ ꞌbaní ãndrẽ be ĩndĩ.

\VS{54}Ãtíꞌbó Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ kí ꞌbá ĩꞌdidrị̂ abe na kí dó íná, mvụ kí dó wáyĩnĩ, ị́nị́ ꞌdã sĩ ko kí dó ꞌdãá. Kí mụ angálé ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ãtíꞌbô jọ, “Álẽ dó mụlé ãmbógó mádrị̂ drị̂lé.”


\par }{\PP \VS{55}Wó Rẽbékã ꞌbã ádrị́pị kí ãndrẽ be jọ kí, “Lẽ ĩzóŋâ ꞌbã uꞌá drĩ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ jõku mụdrị́ ꞌdĩpí ráká ĩꞌdi dô sĩ mụ ĩndõ.”


\par }{\PP \VS{56}Wó ãtíꞌbô jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ịrị́ ma ꞌdâ ku, ãꞌdusĩku úꞌdîꞌda
{\ND{Úpí}} fẽ mání drị̃lẹ́ba ácị̃ mádrị̂ gá rá, ĩfẽ ámụ ãmbógó mádrị̂ rụ̂lé.”


\par }{\PP \VS{57}Jọ kí, “Ãma drĩ ĩzóŋâ umve ꞌba amụ́ drĩ ị́jọ́ ĩꞌdi tị gá rĩ jọlé nĩ.”

\VS{58}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ umve kí dó Rẽbékã ꞌi ãzíla zị kí ĩꞌdi, “Ílẽ mụlé ágọ́bị́ ꞌdĩ be rá yã?” Umvi dó, “ꞌẼ, ma mụ rá.”


\par }{\PP \VS{59}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ꞌdĩ pẽ kí dó Rẽbékã kí tị ũkú ándrá ĩꞌdi tã mbalépi ãnzị̃rị̃ŋã sĩ rĩ be, mụ kí dó ãtíꞌbó Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ trũ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ abe.

\VS{60}Wi kí dó sụ̃sụ́ Rẽbékã ní jọ kí, “Ãmã ámvọ́pị ítị álĩfũ álĩfũ; anzị mídrị́ tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbã ndẽ kí mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí rá.”


\par }{\PP \VS{61}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Rẽbékã kí izonzi ĩꞌdidrị́ ãtíꞌbó ru rĩ kí abe tụ kí dó ngãmíyã kí sị́ gá ãzíla ãtíꞌbó Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌdụ dó Rẽbékã ꞌi trũ mụjó.


\par }{\PP \VS{62}Ĩsákã amụ́ kídí Bẹ̃rị̃ Lãháyĩ-Rọ́yị̃ gâsĩ Kãnánĩ ꞌbã wókõ ándrá Nẹ̃gẹ́vụ̃ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ gá.

\VS{63}Ụ́ꞌdụ́ ãlu ĩndróloŋá sĩ Ĩsákã mụ ámvụ́ agâlé ị́jọ́ ũrã trũ Ãdróŋá drị̃ gá, inga mịfị́ ụrụgá ndre ngãmíyã kí amụ́ agá.

\VS{64}Rẽbékã ndre vâ ãngũ ụrụgá, ndre Ĩsákã ꞌi, asị́ ngãmíyã sị́ gâlé rĩ sĩ vụ̃rụ́

\VS{65}ãzíla zị ãtíꞌbô ꞌi, “Ágọ́bị́ amụ́lépi ámvụ́ agâ sĩ ãma drị̃ alịlépi ꞌdã ãꞌdi ꞌi?” Ãtíꞌbô umvi ĩꞌdiní, “ꞌDã ãmbógó mádrị̂ ꞌi.” Rẽbékã aku dó ru drị̃ bõngó sĩ cí.

\VS{66}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãtíꞌbô nze dó Ĩsákã ní ị́jọ́ ꞌdĩ kí vú pírí.

\VS{67}Ĩsákã ajî dó Rẽbékã ꞌi ãndrẽ Sárã drị́ jó agá ãzíla acâ dó ĩꞌdi ꞌbã ũkú ru. Lẽ ĩꞌdi ambamba, ãzíla acâ dó ꞌbá Ĩsákã ꞌbã ásị́ ũŋmĩlépi rĩ rú ãndrẽ ꞌbã drãjó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá.




\par }\Chap{25}{\SH Anzị Kẹ̃tụ́rã ꞌbã tịlé Ịbụrahị́mụ̃ ní rĩ kî
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ịbụrahị́mụ̃ ĩgbã vâ ũkú ãzí rĩ rụ́ la Kẹ̃tụ́rã ꞌi.

\VS{2}Tị ĩꞌdiní anzị ꞌdĩ kî: Zĩmũránĩ ꞌi, Yõkĩsánĩ ꞌi, Mẽdánĩ ꞌi, Mị̃dị́yánị̃ ꞌi, Ĩsãbákĩ ꞌi, ãzíla Sụ́wã ꞌi.

\VS{3}Yõkĩsánĩ tị Sébã kí Dẽdánĩ be, Dẽdánĩ tị Ãsũrímũ ꞌi, Lẹ̃tụ̃sị́mụ̃ ꞌi ãzíla ꞌbá Lẹ̃wụ̃mị́mụ̃ drị̂ kí abe.


\par }{\PP \VS{4}Anzị Mị̃dị́yánị̃ drị̂ kí:

\par }{\LI Ífã ꞌi, Ĩférũ ꞌi, Hãnókĩ ꞌi, Ãbídã ꞌi ãzíla Ĩlídã ꞌi. ꞌDĩ kí ándrá pírí anzị Kẹ̃tụ́rã drị̂ kî.


\par }{\PP \VS{5}Ịbụrahị́mụ̃ fẽ dó ãko ĩꞌdidrị̂ kí pírí Ĩsákã drị́.

\VS{6}Wó Ịbụrahị́mụ̃ drã drĩ ku rú, fẽ ãko wókõ anzị ũkú ĩꞌdidrị́ ãtíꞌbó ru rĩ ꞌbadrị̂ kí ãzíla pẽ dó sĩ kí tị ãngũ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru ngọ́pị̃ Ĩsákã rụ́ ꞌdãá rĩ sĩ álị́.


\par }{\SH Drã ãzíla ị̃sị̃ŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂
\par }
{\PP \VS{7}Ịbụrahị́mụ̃ uꞌá dó ídri rú ílí 175 drã dó ĩndõ.

\VS{8}Drã dó ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó ĩdránígó ru, mụ dô sĩ áyị́pịka ũdrãlépi rá rĩ ꞌba rụ̂lé.

\VS{9}Ngọ́pị̃ Ĩsákã kí Ịsụmayị́lị̃ be ị̃sị̃ kí dó ĩꞌdi ụ̃jị́gọ́ Mãkĩpélã gá, ámvụ́ Mãmírẽ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã agá gâlé ru Ífĩrõnĩ Zõhárĩ ngọ́pị ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ drị̂ agá.

\VS{10}ꞌDĩ ámvụ́ ándrá Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ĩgbãlé ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ rĩ ꞌi ị̂sị̃ dó Ịbụrahị́mụ̃ kí ũkû Sárã ꞌbe ị̃rị̃ trá ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá.

\VS{11}Drã Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá wi sụ̃sụ́ ngọ́pị̃ Ĩsákã nî, ĩꞌdi ꞌbã uꞌá agá ãni rú kídí Bẹ̃rị̃ Lãháyĩ-Rọ́yị̃ drị̂ tị gá.


\par }{\SH Anzị Ịsụmayị́lị̃ drị̂ kî
\par }
{\PP \VS{12}ꞌDĩ ãwí Ịsụmayị́lị̃ ũkú Ịbụrahị́mụ̃ drị́ Sárã ꞌbã ãtíꞌbó ru Hãgárĩ Mị̃sị́rị̃ ízó ru rĩ ꞌbã tịlé rĩ drị̂ ꞌi.

\VS{13}Anzị Ịsụmayị́lị̃ drị̂ kí gápi ꞌdĩ tịŋá ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ; ngọ́tị́ kãjãní rĩ rụ́ Nẽbãyọ́tị́ ꞌi, ũngúkú la gá rĩ kí Kẽdárĩ ꞌi, Ãdị̃bẹ́lị̃ ꞌi, Mĩbũsámũ ꞌi,

\VS{14}Mísíma ꞌi, Dúmã ꞌi, Másã ꞌi,

\VS{15}Hãdádĩ ꞌi, Témã ꞌi, Yẹ̃tụ́rị̃ ꞌi, Náfĩsĩ ꞌi ãzíla Kẽdémã ꞌi.

\VS{16}ꞌDĩ kí anzị Ịsụmayị́lị̃ drị́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ rụ́ ũsĩlé sụ́rụ́ ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ ãzíla ãngũ ĩꞌbã kí sĩ urijó rĩ abe rĩ kî.

\VS{17}Ịsụmayị́lị̃ uꞌá ídri rú ílí 137 drã dó ĩndõ.

\VS{18}Anzị Ịsụmayị́lị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ri kí uꞌálé drĩdríŋĩ ãngũ Hãvị́lã ꞌbadrị́ Sụ́rị̃ be rĩ gá Mị̃sị́rị̃ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã agá gâlé ru mụ agá Ãsụ́rị̃yã gâlé ru. Anzị ꞌdĩ ngụ̃ kí ru ĩꞌbã ádrị́pịka Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ kí abe ũnzí.


\par }{\SH Ị́sãwụ̃ kí tĩjó Yãkóꞌbõ be rĩ
\par }
{\PP \VS{19}ꞌDĩ ãwí Ĩsákã Ịbụrahị́mụ̃ ngọ́pị drị̂ ꞌi.

\VS{20}Ĩsákã ꞌbã ílí la dó mụ calé kãlị́ sụ ꞌbo, ĩgbã dó Rẽbékã Bẹ̃tụ́wẹ́lị̃ Ãrãménĩyã rú rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị Lábãnĩ ꞌbã ámvọ́pị ꞌi angájó Pãdãnĩ Ãrámũ gá.

\VS{21}Rẽbékã ꞌbã tịjó ku rĩ sĩ Ĩsákã zị
{\ND{Úpí}} ĩꞌdinî.
{\ND{Úpí}} umvi ĩꞌdi ꞌbã zịtáŋá rá, Rẽbékã ịsụ́ dó sĩ ꞌa.

\VS{22}Anzị ãꞌbã kí dó sĩ ru ị̃rị̃, ri kí dó ru colé ĩꞌdi agâlé útĩ drĩ kí ku rú. Rẽbékã zị, “Ãꞌdu la ru idé áma ụrụꞌbá gá íni nĩ?” Mụ dó sĩ
{\ND{Úpí}} zịlé ị́jọ́ la sĩ.


\par }{\PP \VS{23}{\ND{Úpí}} jọ ĩꞌdiní, “Sụ́rụ́ ị̃rị̃ kí ími ꞌa gá nĩ, mi rú ꞌbá kí ãwụ̃ ị̃rị̃, kí ru awa ndú-ndú angájó ími agá ꞌdâ. Sụ́rụ́ ãlu rĩ la adru ũkpó trũ ĩꞌdi ãzí rĩ ndẽ rá. Ngọ́tị́ kãjãní rĩ la mụ adrulé vúlé rĩ pálé gá.”


\par }{\PP \VS{24}Sáwã ĩꞌdi ꞌbã tĩjó rĩ la mụ calé ꞌbo, ísụ́ anzị ãgọbị kí ĩꞌdi ꞌa gá ị̃rị̃.

\VS{25}Kãyó rĩ íní la ika rú ꞌbíko trũ jĩnã, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úꞌda dó rụ́ la Ị́sãwụ̃ ꞌi.

\VS{26}Vúlé rĩ ãfũ ãzíla rụ ádrị́pị̃ Ị́sãwụ̃ ꞌbã ĩníŋá ĩꞌdidrị́ sĩ cí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úꞌda dó rụ́ la Yãkóꞌbõ ꞌi. Ĩsákã ꞌbã ílí ca dó ꞌdĩ sĩ kãlị́ ázíyá ũkû ꞌbã anzị ꞌdĩ kí tĩjó rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{27}Anzị ꞌdĩ zo kí dó rá, Ị́sãwụ̃ acá dó ãlị́gọ́ dora gbẹlépi rĩ rú ꞌbá ásé ꞌa ãni la rú, wó Yãkóꞌbõ ꞌbãngá ꞌbá ị̃gbẹ́ uꞌálépi lị́cọ́ gá la.

\VS{28}Ĩsákã lẽ ꞌbãngá Ị́sãwụ̃ ꞌi ĩzá ásé agá rĩ ꞌbã ãjị́ sĩ, wó Rẽbékã lẽ ꞌbãngá Yãkóꞌbõ ꞌi.


\par }{\SH Ị́sãwụ̃ ꞌbã hákĩ ĩꞌdidrị́ kãjãnĩ drị̂ ụzịjó rĩ
\par }
{\PP \VS{29}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yãkóꞌbõ la lõpérẽté aꞌdí agá, Ị́sãwụ̃ angá dora gá ãzíla ãbị́rị́ ndẽ dó ĩꞌdi káyĩ.

\VS{30}Jọ Yãkóꞌbõ ní, “Mí ãfẽ mání lõpérẽté ika ꞌdĩ ꞌi gbõrú! Má ukó rá.” (ꞌDĩ bãsĩ ĩꞌdi umvejó Ídõmũ ꞌi ꞌdĩ.)


\par }{\PP \VS{31}Yãkóꞌbõ umvi, “Ma míní fẽ la rá, ídrĩ hákĩ míní adrujó mání kãjãní rĩ fẽ mání rá rĩ gá.”


\par }{\PP \VS{32}Ị́sãwụ̃ jọ, “Múké ma úgólé drãlé drã, mání adrujó kãjãní rĩ la mání mũkẽ íngõ idé yã?”


\par }{\PP \VS{33}Yãkóꞌbõ jọ, “Ína ũyõ ị́jọ́ míní adrujó kãjãní rĩ mi fẽ la mání ráká.” Ị́sãwụ̃ na dó sĩ ũyõ fẽ dó sĩ hákĩ ĩꞌdi sĩ adrujó kãjãní rĩ Yãkóꞌbõ drị́.


\par }{\PP \VS{34}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ fẽ dó ĩꞌdiní íná lõpérẽté sĩ nalé, mvu dó ãzíla inga dó ru mụlé rá. ꞌDĩ dó bãsĩ ị́jọ́ Ị́sãwụ̃ ꞌbã hákĩ ĩꞌdidrị́ kãjãnĩ drị̂ ꞌbãjó áváŋá ru rĩ ꞌi.




\par }\Chap{26}{\SH Ĩsákã ꞌbã uꞌájó Gérã gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Rílẽ ãzí aꞌdé ãngũ drị̃ gá ị̃dị́ cécé ụ́ꞌdụ́ ándrá Ịbụrahị́mụ̃ ngá rĩ sĩ rĩ áni. Ĩsákã mụ Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ úpí Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gá rĩ rụ́ Gérã gá.

\VS{2}{\ND{Úpí}} iꞌda ru Ĩsákã ní jọ, “Ímụ ándrá Mị̃sị́rị̃ gâlé ku, mí adru ãngũ mání lũlé míní mí adru ala gá rĩ gá.

\VS{3}Mí uꞌá drĩ ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ cêkõ, ma adru mí be ãzíla ma míní sụ̃sụ́ wi rá. Ma ãngũ ꞌdĩ fẽ míní anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe ũyõ ándrá mání nalé mí átẹ́pị Ịbụrahị́mụ̃ ní rĩ tãmbajó.

\VS{4}Ma anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní fẽ kpẹ̃lé cécé lẽlẽgó ꞌbụ̃ gá rĩ kî áni, ma vâ ãngũ ꞌdĩ kí fẽ pírí ĩꞌbanî. Ma rú sụ̃sụ́ wi ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌba rụ̂ sĩ,

\VS{5}ãꞌdusĩku Ịbụrahị́mụ̃ are ma rá ãzíla mba vâ ãzị́táŋá mádrị̂ kí tã ị́jọ́ mání azịlé rĩ kí abe rá.”

\VS{6}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩsákã uꞌá dó sĩ Gérã gá ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{7}Ãngũ ꞌdị́pịka kí mụ ĩꞌdi zịlé ũkû ị́jọ́ sĩ ꞌbo, umvi, “Ĩꞌdi mâ ámvọ́pị ꞌi,” ãꞌdusĩku idé ụ̃rị̃ sĩ sĩ jọjó la, “ꞌDĩ mâ ũkû ꞌi” ũrã “ꞌBá ãngũ ꞌdĩ gá rĩ icó kí áma ꞌdịlé rá mâ ũkû Rẽbékã la adrujó ũniyambamba rú rĩ sĩ.”

\VS{8}Ĩsákã la mụ uꞌálé ụ́ꞌdụ́ ãzo rú ꞌdãá ꞌbo, Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ úpí ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ andré ãngũ dẹ̃rị́sã gâsĩ vụ̃rụ́ ꞌdõlé, ndre Ĩsákã la avá agá ũkû Rẽbékã be, amvu ĩꞌdi lẽtáŋá sĩ cí.

\VS{9}Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ umve Ĩsákã ꞌi jọ, “Ị́jọ́ mgbã sĩ ꞌdĩ mî ũkû ꞌi! Íjọ ĩꞌdi mî ámvọ́pị ꞌi íni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?” Ĩsákã umvi ĩꞌdiní, “Má ũrã ádrĩ jọ la ĩꞌdi mâ ũkû ꞌi ála áma ꞌdị rá.”

\VS{10}Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ jọ, “Mí idé dó ãma íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? ꞌBá má ãni ãzí ãlu la drĩ tá ru la agá ũkú mí drị́ ꞌdĩ sĩ rá, mí ají tá drị̃lẹ́ ũnzĩ ãma drị̃ gá ꞌbo.”

\VS{11}Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ azị ị́jọ́ ꞌbá pírí ꞌbaní, “ꞌBá ãzí drĩ ágọ́bị́ ꞌdĩ ĩcãndĩ jõku drĩ ru la ũkú ꞌdĩ sĩ rá, ála ĩꞌdi ꞌdị rá.”


\par }{\SH Ãwãŋá kídí drị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{12}Ĩsákã sa ũri ãngũ ꞌdã agá ꞌdãá, ílí ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ tra ãkónã alị údu rĩ pâlé 100 ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} wi ĩꞌdiní sụ̃sụ́ rá.

\VS{13}Málĩ ĩꞌdidrị̂ ri kí kpẹ̃lé kpẹ̃kpẹ̃ ãzíla acá dô sĩ ꞌbá kụ́rẹ́nị́ la.

\VS{14}Ĩꞌdi ꞌbã kãbĩlõ, tị́ ãzíla ꞌbá ãtiꞌbo rú ꞌdĩ kí ũꞌbí rú, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gá rĩ kí acá kí dó ĩꞌdiní ãjã sĩ.

\VS{15}Kụ̃ kí dó sĩ kídí ándrá ãtíꞌbó átẹ́pị̃ Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌbã kí galé ịsụ́ ĩꞌdi drĩ ꞌdĩ sĩ ídri rú rĩ kí tị pírí cí.

\VS{16}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ jọ Ĩsákã ní, “Mí aꞌbe ãmã ãngũ. Ũkpó mídrị̂ iti dó ãmadrị̂ rá.”

\VS{17}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩsákã ĩdã dó ru ꞌbá kãbĩlõ ucélépi Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú rĩ kí andre gá ꞌdãá rá, mụ dó sĩ lị́cọ́ ꞌbelé áꞌbụ ꞌa Gérã drị̂ gá.

\VS{18}Ĩsákã uvá kídí ándrá átẹ́pị Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã galé ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gá rĩ ꞌbã kí ãzụ̃lé átẹ́pị̃ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã drãjó ꞌbo rĩ sĩ ꞌdĩ kí ãzíla ꞌda vâ ĩꞌbaní rụ́ ándrá átẹ́pị̃ ꞌbã ꞌdalé rĩ kí vúŋá.

\VS{19}Ãtiꞌbo Ĩsákã drị̂ ga kí kídí áꞌbụ agâlé ịsụ́ kí ị̃yị́ ãlá la ala gá ꞌdãá.

\VS{20}ꞌBá Gérã gá kãbĩlõ ucélépi rĩ ãwã kí ꞌbá kãbĩlõ Ĩsákã drị̂ kí ucélépi rĩ kí abe ãzíla jọ kí, “Ị̃yị́ ꞌdĩ ãma ãni!” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ĩsákã ꞌda dó sĩ ị̃yị̂ rụ́ Ĩsékĩ\FTNT{*}{{\FR 26:20 }{\FR{26:20
}}{\FQ{Ĩsékĩ
}}{\FT{ꞌbã ífí “ãlíꞌberú ꞌi.”
}}} ꞌi, ĩꞌbã kí ãwãjó drị̃ la gá rĩ sĩ.

\VS{21}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãtíꞌbó Ĩsákã drị̂ ga kí kídí ãzî, ãwã kí vâ drị̃ la gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩsákã ꞌda dó sĩ rụ́ la Sítĩnã\FTNT{†}{{\FR 26:21 }{\FR{26:21
}}{\FQ{Sítĩnã
}}{\FT{ꞌbã ífí “ũmbã gá ꞌi.”
}}} ꞌi.

\VS{22}Isé vâ ru drị̃lẹ́ gá, ga vâ kídí ãzí rĩ i ãzíla ãwã kî dó drị̃ la gá ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌda dó sĩ rụ́ la Rẹ̃họ̃bọ́tị̃\FTNT{‡}{{\FR 26:22 }{\FR{26:22
}}{\FQ{Rẹ̃họ̃bọ́tị̃
}}{\FT{ꞌbã ífí “drị̃lẹ́mgbọ ꞌi.”
}}} ꞌi, jọ dó, “Úꞌdîꞌda
{\ND{Úpí}} ꞌbe dó ãmaní ị́rị́rị́ ꞌbo, ãma dó sĩ zo drị̃ gá drị̃ gá ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ gá ꞌdâ.”


\par }{\PP \VS{23}ꞌDãá rĩ sĩ Ĩsákã mụ dó kpere Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá.

\VS{24}Ị́nị́ ꞌdã sĩ
{\ND{Úpí}} iꞌda ru ĩꞌdiní jọ, “Ma Ãdróŋá mí átẹ́pị Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌi. Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku, ãꞌdusĩku ma mí be cí; ma míní sụ̃sụ́ wi rá, ma vâ anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí fẽ kpẹ̃lé wẽwẽ rú ãtíꞌbó mádrị́ Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ.”

\VS{25}Ĩsákã sị ãlĩtárĩ ꞌdãá ãzíla ị̃nzị̃ dó sĩ
{\ND{Úpí}} ꞌi. Sị dó hémã ĩꞌdidrị̂ ꞌdãá ãzíla ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ga kí vâ kídí ãzí ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá.


\par }{\SH Ị́jọ́ utúŋá Ĩsákã kí drĩdríŋĩ gá Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ be rĩ
\par }
{\PP \VS{26}Ụ́ꞌdụ́ ãlu úpí Ãbị̃mẹ́lẹ̃kị̃ ãmụ́ kí angájó Gérã gá Ãhụ̃zátị̃ ꞌbá ĩꞌdidrị́ ị́jọ́ itulépi rĩ ãzíla Fĩkólĩ ãmbógó ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ trũ Ĩsákã rụ́.

\VS{27}Ĩsákã zị kí, “Wó ĩlẽ jõ dó ꞌdâ ꞌbã ngá áma ãjị́ ku yã, ĩmi adró ándrá vâ ꞌdâ ma ĩmidrị̂lé rá yã, ĩmi amụ́ dó má rụ́ ꞌdõlé ãꞌdu gá?”


\par }{\PP \VS{28}Umvi kí ĩꞌdiní, “Ãndre ábí ꞌbãngá lọ́lọ́
{\ND{Úpí}} ĩꞌdi mí be cí rĩ gá rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãjọ lẽ dó ãma icí kí tị mî trũ, ãna kí dó sĩ ũyõ ãma drĩdríŋĩ gá cí,

\VS{29}ãꞌdusĩku mí icó dô sĩ ãma idélé ũnzí ku, cécé ãmaní ándrá ími idéjó ũnzí ku ãmaní sĩ ími tị ãpẽjó ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rĩ áni. Mi dó ꞌbá
{\ND{Úpí}} ꞌbã sĩ sụ̃sụ́ wijó drị̃ la gá rá la.”

\VS{30}Ĩsákã ꞌbã dó ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ụ̃mụ̃, na kí dó íná ãzíla mvụ kí dó ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ rĩ kî.

\VS{31}Ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ãgọbị ꞌdĩ na kí dó ũyõ kí drĩdríŋĩ gá Ĩsákã trũ, Ĩsákã ꞌbã dó kí pá ãzíla aꞌbe kí dó Ĩsákã ꞌi ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.


\par }{\PP \VS{32}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ãtiꞌbo Ĩsákã drị̂ amụ́ kí ĩꞌdiní ị́jọ́ kídí ĩꞌbaní galé rĩ drị̂ lũlé jọ kí, “Ãma ịsụ́ dó ị̃yị́ ꞌbo!”

\VS{33}ꞌDa dó rụ́ la Síbã\FTNT{§}{{\FR 26:33 }{\FR{26:33
}}{\FQ{Síbã
}}{\FT{ꞌbã ífí “ũyõ rú ꞌi.”
}}} ꞌi kpere ãndrũ tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã ꞌbã rụ́ dó sĩ Bẹ̃rị̃sẹ́bã ꞌi.


\par }{\PP \VS{34}Ị́sãwụ̃ la dó mụ calé ílí trũ kãlị́ sụ ꞌbo, ĩgbã dó Bẹ́rị̃ Hị́tị̃ rú rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị Yụ̃dị́tị̃ ꞌi ũkú ru ãzíla ĩgbã vâ Bãsĩmátĩ Ị̃lọ́nị̃ Hị́tị̃ rú rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌi.

\VS{35}Ũkú ꞌdĩ fẽ kí dó Ĩsákã ꞌbaní Rẽbékã be ũcõgõ ásị́ gá trẹ̃yị́.




\par }\Chap{27}{\SH Ĩsákã wi sụ̃sụ́ Yãkóꞌbõ nî
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ĩsákã la mụ delé ꞌbo, mịfị́ la ãzụ̃ dó cí. Umve ngọ́pị̃ Ị́sãwụ̃ ngọ́tị́ kãjãní rĩ jọ ĩꞌdiní, “Mâ ngọ́pị!” Ãꞌị̃ dó, “Ma cí!”

\VS{2}Ĩsákã jọ, “Índre ma dó ĩdránígó ãzíla má icó dó uꞌálé ụ́ꞌdụ́ ãzo rú ku.

\VS{3}Íꞌdụ mî ụ́sụ kí bọ̃lộ be ãzíla ífũ mụlé mání ãnãkpá ásé agá rĩ ꞌbã ĩzá ajílé.

\VS{4}Mí aꞌdí mání ĩzá mání lẽlé ãjị́ ambamba rĩ ꞌi, mí ají ĩꞌdi má rụ́ ꞌdõlé. Ádrĩ dó na la ꞌbo, ma dó sĩ míní sụ̃sụ́ mádrị́ ãsị̃jó rĩ wi ꞌdĩ sĩ ádrã drĩ ku rú.”


\par }{\PP \VS{5}Ĩsákã ꞌbã ị́jọ́ jọ agá ngọ́pị̃ Ị́sãwụ̃ be ꞌdĩ gá ꞌdâ, Rẽbékã ri ị́jọ́ ꞌdĩ kí arelé. Ị́sãwụ̃ la mụ drị̃ kolé mụle ĩzá ásé agá rĩ ndrụ̃ trũ ꞌbo,

\VS{6}Rẽbékã jọ ngọ́pị̃ Yãkóꞌbõ ní, “Má are úꞌdîꞌda mí átẹ́pị ꞌbã ị́jọ́ jọ agá Ị́sãwụ̃ ní,

\VS{7}‘Mí ají mání ãnãkpá ásé agá rĩ ꞌbã ĩzá, mí aꞌdí ĩꞌdi mánî. Ádrĩ dó ĩꞌdi na ꞌbo, ma míní sụ̃sụ́ mádrị̂ wi Úpí Ãdróŋâ mẹ́lẹ́tị gá ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ádrã drĩ ku.’

\VS{8}Mâ ngọ́pị! Mí are ị́jọ́ mání jọlé míní rĩ múké-múké ãzíla ínga ị́jọ́ mání jọlé míní rĩ ꞌi.

\VS{9}Ímụ ị̃ndrị́ kí agâlé, mí aꞌdụ́ ị̃ndrị́ mũlũkũdũ ãlá la kí ị̃rị̃, ma ãkónã ãjị́-ambamba la aꞌdí mî átẹ́pị ní cécé ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ áni.

\VS{10}Mi ĩꞌdi agụ mí átẹ́pị ní nalé ãzíla ĩꞌdi dó sĩ míní sụ̃sụ́ wi ịsụ́ ꞌdĩ sĩ drã drĩ ku rú benĩ.”

\VS{11}Wó Yãkóꞌbõ jọ ãndrẽ Rẽbékã ní, “Índre má ádrị́pị Ị́sãwụ̃ ꞌbã ụrụꞌbá dụ pírí ꞌbíko rú, wó áma ụrụꞌbá gá ꞌbíko dụ ku.

\VS{12}Wó má átẹ́pị drĩ dó lẽ áma ụrụꞌbá ụmvị́lé rĩ gâ? Má icó dó iꞌdálé ꞌbá ꞌbá ulélépi la rú ku yã? Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má icó áma ụrụꞌbá gá áwãtáŋá ajílé sụ̃sụ́ wiŋá kẹ̃jị́ gá ku yã?”


\par }{\PP \VS{13}Ãndrẽ Rẽbékã umvi ĩꞌdiní, “Áwãtáŋâ ꞌbã adru áma drị̃ gá, mâ ngọ́pị; mí idé lú ị́jọ́ mání jọlé míní ꞌdĩ ꞌi, ímụ ãzíla mí aꞌdụ́ mání ị̃ndrị́ kî.”


\par }{\PP \VS{14}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mụ dó ị̃ndrị́ kí aꞌdụ́lé ajílé ãndrẽ rụ́ ꞌdõlé, aꞌdí dó ĩzâ ãjị́ ambamba rú átẹ́pị̃ ꞌbã lẽlé rĩ áni.

\VS{15}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Rẽbékã aꞌdụ́ dó bõngó ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pị̃ drị̃drị̃ Ị́sãwụ̃ drị́ ũnĩ sĩ ndẽlépi rá ĩꞌdiní tãmbalé ĩꞌdidrị́ jó agá ꞌdãá rĩ kí fẽlé sụ̃lé Yãkóꞌbõ nî.

\VS{16}Aku ị̃ndrị́ íníríkó ĩꞌdidrị́ kí gá ãzíla ãngũ imbe gá ꞌbíko kó ru rĩ kí abe.

\VS{17}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, fẽ dó íná ĩꞌdi ꞌbã aꞌdílé ãjị́ ambamba ꞌdã ngọ́pị̃ Yãkóꞌbõ drị́.


\par }{\PP \VS{18}Yãkóꞌbõ mụ dó átẹ́pị̃ rụ̂lé ãzíla jọ, “Mâ átẹ́pị!” Ãꞌị̃, “Ma cí,” zị ĩꞌdi, “Mi dó mâ ngọ́pị íngõ ꞌi?”


\par }{\PP \VS{19}Yãkóꞌbõ umvi ĩꞌdiní, “Ma mî ngọ́pị kãjãní Ị́sãwụ̃ ꞌi; ánga ãzị̂ cécé tá míní lũlé mání rĩ áni. Mí angá rilé ụrụgá ãzíla ína ĩzá mání ajílé míní ꞌdĩ ꞌi, mi dô sĩ mání sụ̃sụ́ wi.”


\par }{\PP \VS{20}Ĩsákã zị ngọ́pị̃ ꞌi, “Mí ịsụ́ ĩzâ gbõŋáŋá ru íngoní ru?” Yãkóꞌbõ umvi ĩꞌdi, “{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ko áma ãzã ĩzâ ịsụ́jó nĩ.”


\par }{\PP \VS{21}Ĩsákã jọ Yãkóꞌbõ ní, “Mâ ngọ́pị, mí asé drĩ mi ãni rú má rụ́ ꞌdõlé, ma dó sĩ ími ụrụꞌbá ụmvị́ nị̃jó la ãndá-ãndá ru mi Ị́sãwụ̃ ꞌi yã jõku yụ.”


\par }{\PP \VS{22}Yãkóꞌbõ asé dó ru ãni rú átẹ́pị̃ Ĩsákã rụ́ ꞌdõlé. Ĩtrĩkã ĩꞌdi jọ, “Ími ụ́ꞌdụ́kọ́ la ꞌụ cécé Yãkóꞌbõ drị̂ áni, wó ími drị́ kí cécé Ị́sãwụ̃ drị̂ kî áni.”

\VS{23}Ĩtrĩkã dó Yãkóꞌbõ ku ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã drị́ kí ꞌbíko rú cécé Ị́sãwụ̃ drị̂ kî áni. Ĩsákã dó ãni rú lẽ agá ĩꞌdiní sụ̃sụ́ wi agá,

\VS{24}wó zị ĩꞌdi ị̃dị́, “Ãndá-ãndá ru mi ma ngọ́pị Ị́sãwụ̃ ꞌi yã?” Umvi ĩꞌdi, “ꞌẼ, ma Ị́sãwụ̃ ꞌi.”

\VS{25}Ĩsákã jọ, “Mâ ngọ́pị, mí ají mání ĩzâ ꞌi. Ádrĩ dó na la ꞌbo, ma dó míní sụ̃sụ́ mádrị̂ wi.” Yãkóꞌbõ ajî dó ĩzâ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãzíla fẽ vâ ĩꞌdiní wáyĩnĩ mvụlé ĩndĩ.

\VS{26}ꞌDã ꞌbã vúlé gá átẹ́pị̃ Ĩsákã jọ ĩꞌdiní, “Mí asé mi ãni rú má rụ́ ꞌdõlé, mâ ngọ́pị.”

\VS{27}Ĩꞌdi dó mụ ru asélé Ĩsákã amvulé ꞌbo, ngụ̃ ĩꞌdi ꞌbã bõngó kî, wi dó ĩꞌdiní sụ̃sụ́ ĩꞌdidrị̂ ꞌi ãzíla jọ,

\par }{\Q “Mâ ngọ́pị ꞌbã ãjị́ la ngụ̃ cécé ámvụ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã sĩ sụ̃sụ́ wijó drị̃ la gá rá rĩ drị̂ áni.


\par }{\Q \VS{28}Ãdróŋá ꞌbã fẽ míní uzogó ꞌbụ̃ gá rĩ

\par }{\QB ãzíla ꞌbã fẽ ámvụ́ mídrị̂ ꞌbã adru kí ãkónã kalépi ambamba rĩ kî rú!

\par }{\QB Ãdróŋá ꞌbã fẽ míní ãná ꞌbã kakã ãzíla wáyĩnĩ ꞌbã adru míní wẽwẽ rú.


\par }{\Q \VS{29}Sụ́rụ́ ꞌbã adru kí míní ãzị́ ngalé ãtíꞌbó ru,

\par }{\QB ꞌbá pírí ꞌbã tị̃ kí ãja vụ̃rụ́ ími drị̃lẹ́ gá.

\par }{\Q Mi adru úpí ru sĩ mí ádrị́pịka kí drị̃ cejó,

\par }{\QB anzị mî ãndrẽ ꞌbã tịlé rĩ ꞌbã tị̃ kí ãja vụ̃rụ́ ími drị̃lẹ́ gá.

\par }{\Q Áwãtáŋá ꞌbã adru ꞌbá ími wãlépi rĩ kí drị̃ gá

\par }{\QB ãzíla drị̃lẹ́ba ꞌbã adru ꞌbá míní sụ̃sụ́ wilépi rĩ kí drị̃ gá.”


\par }{\SH Ị́sãwụ̃ aꞌị́ sụ̃sụ́ Ĩsákã drị́
\par }
{\PP \VS{30}Ĩsákã la mụ sụ̃sụ́ wiŋá Yãkóꞌbõ ní rĩ delé ãzíla Yãkóꞌbõ la mụ fũlé ꞌbo, cọtị ádrị́pị̃ Ị́sãwụ̃ acá vâ ásé agâlé rĩ sĩ.

\VS{31}Aꞌdí vâ ĩzâ ãjị́ ambamba rú, agụ ĩꞌdi átẹ́pị̃ rụ̂lé. Jọ, “Mâ átẹ́pị, mí angá rilé ụrụgá ãzíla ína ĩzá mání ajílé míní ásé agâlé rĩ ꞌi mi dó sĩ mání sụ̃sụ́ mí drị́ gá rĩ wi benĩ.”


\par }{\PP \VS{32}Ĩsákã zị ĩꞌdi, “Mi ãꞌdi ꞌi?” Umvi, “Ma mî ngọ́pị kãjãní Ị́sãwụ̃ ꞌi.”

\VS{33}Ĩsákã aru gbãdrí-gbãdrí ãzíla ụrụꞌbá la iꞌdó yãlé yã-yã, zị dó, “ꞌBá tá ãnãkpá ĩzá aꞌdílépi ajílépi la mání rĩ ãꞌdi ꞌi? Ána ĩꞌdi úꞌdîꞌda ịsụ́ mí afí drĩ ku rú. Áwi dó ĩꞌdiní sụ̃sụ́ mádrị́ ãsị̃jó rĩ ꞌbo ãzíla ãndá-ãndá ru ꞌdụ dó sụ̃sụ́ tá tí mání wilé míní rĩ rá.”


\par }{\PP \VS{34}Ị́sãwụ̃ la mụ ị́jọ́ átẹ́pị̃ Ĩsákã ꞌbã jọlé ꞌdĩ arelé ꞌbo kpẹ̃ dó áwáŋá gá ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ ásị́ la lẽ dó kpẹ̃lé kpẹ̃kpẹ̃ ãzíla jọ, “Má átẹ́pị íwi mání sụ̃sụ́ mídrị̂ ĩndĩ fô!”


\par }{\PP \VS{35}Ĩsákã jọ ĩꞌdiní, “Mí ádrị́pị amụ́ áma ulélé. ꞌDụ dó sĩ sụ̃sụ́ mídrị̂ ꞌbo.”


\par }{\PP \VS{36}Ị́sãwụ̃ jọ, “ꞌdĩ dó pâlé ị̃rị̃ la Yãkóꞌbõ ꞌbã áma ụ̃gụ̃jó úléŋá sĩ rĩ. Rụ́ la vâ Yãkóꞌbõ ꞌi. ꞌDụ ándrá vâ mání adrujó kãjãní rĩ rá, úꞌdîꞌda ꞌdụ vâ sụ̃sụ́ mádrị̂ rá. Ímba tâ dó sụ̃sụ́ ãzí tã mání ku yã?”


\par }{\PP \VS{37}Ĩsákã umvi Ị́sãwụ̃ ní, “Áꞌbã dó ĩꞌdi úpí ru ími drị̃lẹ́ gá ꞌbo, ãzíla áꞌbã ĩꞌdi ꞌbã kãká kí adrujó ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó ru ꞌbo. Áfẽ ĩꞌdiní ãná kí wáyĩnĩ trũ ꞌbo. Mâ ngọ́pị, ãko ãzí mání icólé idélé míní rá la dó ꞌdáyụ.”


\par }{\PP \VS{38}Ị́sãwụ̃ rĩ mãmálá ꞌbãlé átẹ́pị̃ drị́ jọ, “Mi lú sụ̃sụ́ wiŋâ trũ ãlu yã, má átẹ́pị? Íwi mání sụ̃sụ́ ĩndĩ fô!” Iꞌdó dó awálé ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ rere ãzíla mị́ndrệ trũ rũrũ.


\par }{\PP \VS{39}Ĩsákã jọ ĩꞌdiní,

\par }{\Q “Uzogó ꞌbụ̃ gá la dó míní ꞌdáyụ,

\par }{\QB ãngũ ãzí ãkónã ũfũlépi múké la la adru míní ꞌdáyụ.


\par }{\Q \VS{40}Mi adru ídri rú la míní ꞌbá ụꞌdị́jó ménéŋá sĩ rĩ sĩ

\par }{\QB ãzíla mi ãzị́ nga mí ádrị́pị drị́ ãtíꞌbó ru.

\par }{\QB Wó mi ími ãtrũ mí ádrị́pị drị́lẹ́ agá míní drị̃-ũnzĩ ajíjó rĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{41}Ị́sãwụ̃ ngụ̃ dó Yãkóꞌbõ ãjị́ ũnzí átẹ́pị̃ ꞌbã ĩꞌdiní sụ̃sụ́ wijó rĩ sĩ. Ũrã ĩꞌdi ásị́ gâlé, “Ụ́ꞌdụ́ mâ átẹ́pị ị̃sị̃jó rĩ ace kí dó ru wereŋá rú, ma dó sĩ mụ má ádrị́pị Yãkóꞌbõ ꞌdịlé rá.”

\VS{42}Rẽbékã la mụ ị́jọ́ Ị́sãwụ̃ ꞌbã itúlé Yãkóꞌbõ ꞌdịjó rĩ nị̃lé ꞌbo, umve Yãkóꞌbõ ꞌi jọ ĩꞌdiní, “Mí ádrị́pị Ị́sãwụ̃ itú ị́jọ́ lẽjó ími ꞌdịjó rá.

\VS{43}Mâ ngọ́pị mí idé ị́jọ́ mání jọlé míní ꞌdĩ ꞌi. Mí apá má ádrị́pị Lábãnĩ rụ́ Hãránĩ gâlé.

\VS{44}Mí uꞌá ĩꞌdi be kpere mí ádrị́pị ꞌbã ásị́ ꞌbã ịgbẹ agá rá ká,

\VS{45}ãzíla drĩ dó ị́jọ́ míní idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ꞌdĩ ãvĩ rá, ma dó amụ́ ꞌbá ãzí tị pẽlé mụlé ími ajílé vúlé ꞌdõlé ĩndõ. Ma dó mâ anzị kí ãvĩ ị̃rị̃ trá ụ́ꞌdụ́ ãlu agá la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”


\par }{\PP \VS{46}Rẽbékã jọ Ĩsákã ní, “Ma ãyánĩ rú ãzíla má ãndẽ Ị́sãwụ̃ ꞌbã ũkúka Hị́tị̃ rú ꞌdĩ kí ꞌbã ị́jọ́ sĩ rá. Yãkóꞌbõ drĩ dó sĩ kí ãzí ĩgbã ĩꞌdiní ũkú ru yã áni dũbã la mání drãjó rá rĩ ꞌi.”




\par }\Chap{28}{\SH Ĩsákã pẽ Yãkóꞌbõ tị Lábãnĩ rụ́
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩsákã umve Yãkóꞌbõ ꞌi ãzíla wi ĩꞌdiní sụ̃sụ́ ãzíla jọ, “Lẽ mí ĩgbã jõ ũkú Kãnánĩ ízó ru la ku.

\VS{2}Ímụ rá la Pãdãnĩ Ãrámũ gá lị́cọ́ mî ãndrẽ ꞌbã átẹ́pị Bẹ̃tụ́wẹ́lị̃ drị̂ gá. Mí ịsụ́ ũkú mî ádrọ́pị Lábãnĩ ꞌbã izonzi kí agá ꞌdãá.

\VS{3}Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị ꞌbã wi míní sụ̃sụ́ ãzíla ꞌbã fẽ vâ míní ũri mídrị̂ ꞌbã kpẹ̃ kí wẽwẽ rú, mi dó sĩ acá sụ́rụ́ ũꞌbí kí ꞌbã áyị́pị ru.

\VS{4}Ãdróŋá ꞌbã fẽ míní anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe drị̃lẹ́ba ándrá ĩꞌdi ꞌbã sĩ sụ̃sụ́ wijó Ịbụrahị́mụ̃ nî rĩ ꞌi, mi dó sĩ ãngũ míní uꞌájó ala gá ꞌdâ ãmị́yọ́ŋá ru ándrá ĩꞌdi ꞌbã fẽlé Ịbụrahị́mụ̃ nî rĩ ꞌdụ mî ãni la rú.”

\VS{5}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩsákã pẽ dó Yãkóꞌbõ tị mụjó Pãdãnĩ Ãrámũ gá, ãngũ ádrọ́pị̃ Lábãnĩ Bẹ̃tụ́wẹ́lị̃ ngọ́pị Ãrãménĩyã rú Rẽbékã ꞌbã ádrị́pị andre Yãkóꞌbõ ꞌbadrị́ Ị́sãwụ̃ be rĩ drị́ko gá.


\par }{\PP \VS{6}Úꞌdîꞌda Ị́sãwụ̃ nị̃ dó rá Ĩsákã wi dó sụ̃sụ́ Yãkóꞌbõ ní ãzíla pẽ dó ĩꞌdi tị sĩ mụjó ũkú ịsụ́jó Pãdãnĩ Ãrámũ gá. Ị́sãwụ̃ nị̃ vâ rá Ĩsákã la mụ Yãkóꞌbõ ní sụ̃sụ́ wilé ꞌbo, fẽ vâ ĩꞌdiní ãzị́táŋá sĩ Kãnánĩ ízó ĩgbãjó ũkú ru ku.

\VS{7}Yãkóꞌbõ are dó átẹ́pị̃ kí tị ãndrẽ be rá, mụ dô sĩ Pãdãnĩ Ãrámũ gá.

\VS{8}Ị́sãwụ̃ nị̃ vâ ũkú Kãnánĩ ízó ru ꞌdĩ kí ꞌí átẹ́pị̃ Ĩsákã lẽ kí ku rĩ gá rá;

\VS{9}mụ dó sĩ átịdrị̂ Ịsụmayị́lị̃ Ịbụrahị́mụ̃ ngọ́pị drị́, ĩgbã dó ị̃zẹ́pị̃ Mãhãlátĩ Nẽbãyọ́tị́ ꞌbã ámvọ́pị rú rĩ ꞌi ũkú ru.


\par }{\SH Urobí ꞌbã Yãkóꞌbõ ũbĩjó Bẹ̃tẹ́lị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{10}Yãkóꞌbõ aꞌbe dó Bẹ̃rị̃sẹ́bã rá ko dó sĩ drị̃ mụjó Hãránĩ gá.

\VS{11}Ị̃tụ́ ꞌbã ꞌdejó ꞌdẽ rĩ sĩ, ịsụ́ ãngũ ãzí sĩ ụ́ꞌdụ́ kojó. Aꞌdụ́ írã ãzí ãlu sĩ drị̃ ãtị̃jó, ãzíla la dó ru vụ̃rụ́ ụ́ꞌdụ́ kolé.

\VS{12}Ĩꞌdiní ụ́ꞌdụ́ ko agá ꞌdĩ gá ꞌdâ urobí ũbĩ ĩꞌdi, urobî agá ꞌdãá, ndre ãpị́kẹ ãzí ꞌbãlé pá la ꞌbã sĩ adrujó vụ̃rụ́ ãzíla drị̃ la ꞌbã sĩ cajó kpere ꞌbụ̃ gá la ãzíla mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ kí asị́ agá ãzíla tụ agá drị̃ la gâsĩ.

\VS{13}{\ND{Úpí}} tu pá drị̃lẹ́ la gá ụrụgá ꞌdãá jọ, “Ma
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mí áyị́pị Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌi, ma Ãdróŋá Ĩsákã drị̂ ꞌi, ma rú ãngũ míní sĩ ími lajó ala gá ꞌdĩ fẽ míní ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe.

\VS{14}Anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí adru wẽwẽ rú cécé cínákí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ áni, kí ru iré ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru ãzíla ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru, ándrâlé ru ãzíla ụ́rụ̂lé ru. Ma rú sụ̃sụ́ wi sụ́rụ́ pírí ꞌbaní mí rụ̂ sĩ ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌba rụ̂ sĩ.

\VS{15}Ímba ị́jọ́ ꞌdĩ kí tã ími ásị́ gá, ma adru mí be ãzíla ma ími tãmba ãngũ míní mụjó rĩ kí agá, ma rú vâ ími ají vúlé ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdõlé; má icó ími aꞌbelé ku kpere mání ị́jọ́ mání jọlé míní ꞌdĩ idé agá.”


\par }{\PP \VS{16}Yãkóꞌbõ la mụ angálé ụ́ꞌdụ́ gá rĩ sĩ ꞌbo, jọ, “Ãndá-ãndá ru
{\ND{Úpí}} ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ cí, wó ánị̃ tá ị́jọ́ ꞌdĩ ku.”

\VS{17}Idé dó ụ̃rị̃ sĩ ãzíla jọ, “Ãngũ ꞌdĩ la ꞌbá rụ ụ̃rị̃ rú ꞌdõ áni yã! ꞌDĩ dó jó Ãdróŋá drị̂ ꞌi; ĩꞌdi vâ kẹ̃jị́ tị ꞌbụ̃drị̂ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{18}Yãkóꞌbõ angá ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ, aꞌdụ́ írã tá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ru drị̃ ãtị̃jó rĩ ꞌi, ịꞌdị ĩꞌdi ụrụ gá pịrị-pịrị sĩ ãngũ ꞌdã ị́jọ́ ũrãjó ãzíla ũsũ ãdu drị̃ la gá sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó Ãdróŋá nî.

\VS{19}ꞌDa dó ãngũ ꞌdã rụ́ Bẹ̃tẹ́lị̃ ꞌi. Ála ándrá táwụ̃nị̃ ꞌdã umve Lụ́zị̃ ꞌi.

\VS{20}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ na ũyõ jọ, “Ãdróŋá drĩ adru má be ãzíla drĩ áma tã mba ãcị̃ mádrị́ ꞌdĩ agá, drĩ vâ mání íná fẽ nalé bõngó sụ̃lé sụ̃sụ̃ rĩ kí abe,

\VS{21}ádrĩ vâ sĩ ãgõ vúlé mâ átẹ́pị drị́ko gá ꞌdõ lé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rá,
{\ND{Úpí}} la dó adru Ãdróŋá mádrị̂ ꞌi.

\VS{22}Írã mání ịꞌdịlé pịrị-pịrị ꞌdĩ la adru ãngũ sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ãzíla ãko pírí mání ịsụ́lé rĩ ꞌbã wókõ ãlu mụdrị́ drị́ gá rĩ ma fẽ la Ãdróŋá nî.”




\par }\Chap{29}{\SH Yãkóꞌbõ ꞌbã acájó Pãdãnĩ Ãrámũ gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ mụ dó ãcị̃ trũ drị̃ gá wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá.

\VS{2}Ĩꞌdi ꞌbã mụ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ ndre kídí rị̂ ãzí agá ãzíla tị la gá ꞌdãá kãbĩlõ ula kí ru ngúlú ru ngúlú ru, ãꞌdusĩku kídí ꞌdã Kãbĩlõ ꞌbã kí jõ sĩ ị̃yị́ mvụjó rĩ ꞌi. Ála jõ kídí ꞌdã tị ụ̃pị̃ írã kpakụ la sĩ.

\VS{3}Kãbĩlõ drĩ kí dó sáwã pírí sĩ ru atrá ãngũ ãlu gá ꞌbo, ꞌbá kãbĩlõ kí ucélépi rĩ kí dó írã ꞌdã gũ bụ́lụ́ gá kí dó sĩ kãbĩlõ ꞌbaní ị̃yị́ fẽ mvụlé ãzíla kí dó vâ írã gũ vúlé sĩ kídí tị ụ̃pị̃jó cí.


\par }{\PP \VS{4}Yãkóꞌbõ zị ꞌbá kãbĩlõ kí ucélépi ꞌdĩ kí, “Mâ wọ̃rị́kâ ĩmi angá íngõlé yã?” Umvi kí, “Ãma angá Hãránĩ gá.”

\VS{5}Zị kí, “Ị̃nị̃ Lábãnĩ Nãhọ́rị̃ umvelépi áyị́pị rĩ rá yã?” Umvi kí, “ꞌẽ, ãnị̃ ĩꞌdi cé.”

\VS{6}Yãkóꞌbõ zị kí, “Ĩꞌdi múké yã?” Umvi kí, “ꞌẽ, Lábãnĩ múké, índre ị̃zẹ́pị̃ Rãkẹ́lị̃ la amụ́ kãbĩlõ ĩꞌdidrị̂ kî trũ ꞌdã.”

\VS{7}Yãkóꞌbõ jọ ĩꞌbaní, “Ị̃tụ̂ drĩ ụrụgá ꞌdĩ; sáwã kãbĩlõ ꞌbã kí sĩ ru trajó ãngũ ãlu gá rĩ ca drĩ ku, ĩfẽ ĩꞌbaní ị̃yị́ mvụlé ꞌbã mụ kí rú dó sĩ ĩrí nalé.”

\VS{8}Umvi kí, “Ãma icó ku kpere kãbĩlõ ꞌbã kí ru atrá agá pírí ráká, ála írã kídí tị gá rĩ gũ bụ́lụ́ gá, ála dó sĩ kãbĩlõ ꞌbaní ị̃yị́ fẽ mvụlé ĩndõ.”


\par }{\PP \VS{9}Yãkóꞌbõ ꞌbã kí drĩ ị́jọ́ jọ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, Rãkẹ́lị̃ iyá kãbĩlõ átẹ́pị̃ drị̂ kí trũ ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá ꞌbá kãbĩlõ ucélépi la.

\VS{10}Yãkóꞌbõ la mụ ádrọ́pị̃ Lábãnĩ ị̃zẹ́pị Rãkẹ́lị̃ ndrelé kãbĩlõ ĩꞌdidrị̂ kî trũ ꞌbo, mụ kídí tị gâlé, gũ dó írã bụ́lụ́ gá sĩ kãbĩlõ ꞌbaní ị̃yị́ fẽjó mvụjó.

\VS{11}Yãkóꞌbõ amvu kí ru Rãkẹ́lị̃ be kpãrã ãzíla iꞌdó dó awálé mị́ndrẹ trũ ãyĩkõ sĩ.

\VS{12}Nze dó ru vú Rãkẹ́lị̃ ní, “Ma mí átẹ́pị ꞌbã kãká, Rẽbékã ꞌbã ngọ́pị ꞌi.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Rãkẹ́lị̃ cẹ̃ dó ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé átẹ́pị̃ nî.

\VS{13}Lábãnĩ la mụ ị́jọ́ ãdrõmvâ Yãkóꞌbõ drị̃ gá rĩ arelé ꞌbo, gbõgbõ afụ ru mụlé ĩꞌdi aꞌị́lé, amvu kí ru Yãkóꞌbõ be kpãrã ají dó ĩꞌdi ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá ꞌdõlé, ãzíla Yãkóꞌbõ nze dó sĩ ĩꞌdiní ị́jọ́ ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ kí vú pírí.


\par }{\PP \VS{14}Lábãnĩ jọ Yãkóꞌbõ ní, “Mi ĩfãkã ãzíla ãrí mádrị̂ ꞌi.” Yãkóꞌbõ uꞌá dó sĩ ĩꞌdi be ꞌdãá ĩmbá ãlu.


\par }{\SH Yãkóꞌbõ ĩgbã Léyã kí Rãkẹ́lị̃ be
\par }
{\PP \VS{15}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Lábãnĩ jọ Yãkóꞌbõ ní “Míní adrujó mání kãká rĩ sĩ adru mi dó sĩ ãzị́ nga mání ĩsá ru la ku. Ílũ mání ílẽ má ũfẽ mi íngõpí yã rĩ ꞌi.”

\VS{16}Lábãnĩ ꞌbã ị̃zẹ́pịka kí ándrá ị̃rị̃, kãjãní rĩ ꞌbã rụ́ Léyã ꞌi, ãzíla vúlé rĩ ꞌbã rụ́ Rãkẹ́lị̃ ꞌi.

\VS{17}Léyã ꞌbã mịfị́ kí ándrá ũniyambamba rú, wó Rãkẹ́lị̃ ụrụꞌbá ꞌbãngá túlí-túlí ãzíla ũniyambamba rú.

\VS{18}Yãkóꞌbõ ásị́ lẽ Rãkẹ́lị̃ ꞌi ãzíla jọ, “Ma ãzị́ nga míní ílí ázị̂rị̃, mi dó sĩ mání mî ị̃zẹ́pị vúlé Rãkẹ́lị̃ fẽ ũkú ru.”


\par }{\PP \VS{19}Lábãnĩ jọ, “Má ãꞌị̃ rá, ma dũbã la ĩꞌdi fẽ míní ndẽ mání ĩꞌdi fẽjó ꞌbá ãzí ní rĩ rá. Mí uꞌá áma andre gá ꞌdâ.”

\VS{20}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ nga dó ãzị́ ílí ázị̂rị̃ Rãkẹ́lị̃ ĩgbãjó, wó ílí ꞌdĩ indré kí ĩꞌdiní wereŋá ru ĩꞌdi ꞌbã Rãkẹ́lị̃ lẽjó ambamba rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{21}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ jọ dó Lábãnĩ ní, “Sáwã mádrị́ ãzị́ ngajó rĩ ukó dó rá, mí ãfẽ dó mâ ũkû ꞌi.”


\par }{\PP \VS{22}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Lábãnĩ umve dó ꞌbá ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá rĩ kí pírí idé dó sĩ ĩꞌbaní yãmãrĩ.

\VS{23}Wó ị́nị́ ꞌdã sĩ Rãkẹ́lị̃ fẽjó rĩ kẹ̃jị́ gá Lábãnĩ fẽ Léyã ꞌi áyụ, ãzíla Yãkóꞌbõ icí kî dó sĩ ru ĩꞌdi be.

\VS{24}Lábãnĩ fẽ dó ị̃zẹ́pị̃ Léyã ní Zị̃lị́pã ꞌi ãtíꞌbó ru.


\par }{\PP \VS{25}Yãkóꞌbõ la mụ angálé ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ꞌbo, ịsụ́ ꞌbâ Léyã ꞌi adru Rãkẹ́lị̃ ꞌi ku. Mụ Lábãnĩ rụ̂lé, jọ “Mí idé dó ma íni ãꞌdu sĩ? Ánga ãzị́ sĩ Rãkẹ́lị̃ ĩgbãjó áyụ ku yã? Mí ule dó áma drị̃ íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

\VS{26}Lábãnĩ umvi jọ, “Lãꞌbĩ ãmadrị̂ sĩ îgbã ĩzóŋá vúlé rĩ kãjãní rĩ ní drị̃drị̃ ku.

\VS{27}Ítẽ kpere ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ụ́ꞌdụ́ ị̃zị̃nãkã drị̂ ꞌba ukó kí ráká, ma míní Rãkẹ́lị̃ fẽ ídrĩ ãzị́ nga ílí ázị̂rị̃ ị̃dị́ rĩ gá.”


\par }{\PP \VS{28}Yãkóꞌbõ ãꞌị̃ rá ãzíla ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ị̃zị̃nãkã drị̂ kí mụ ukólé ꞌbo, Lábãnĩ fẽ ị̃zẹ́pị̃ Rãkẹ́lị̃ ꞌi ĩꞌdiní ũkú ru.

\VS{29}Lábãnĩ fẽ Bílĩhã ꞌi Rãkẹ́lị̃ ní ãtíꞌbó ru.

\VS{30}Yãkóꞌbõ fi dó Rãkẹ́lị̃ drị́ jó agá ko dó sĩ ĩꞌdi be, ãzíla lẽ Rãkẹ́lị̃ ꞌi Léyã ní ãndânĩ. Nga dó sĩ ãzị́ Lábãnĩ ní ílí ázị̂rị̃ ị̃dị́.


\par }{\SH Anzị Yãkóꞌbõ drị̂ kî
\par }
{\PP \VS{31}{\ND{Úpí}} la dó mụ ndrelé la úlẽ Léyã ku, nzị̃ ĩꞌdi ꞌbã mvájólé rá, wó Rãkẹ́lị̃ ace úndó ru.

\VS{32}Léyã ịsụ́ dó ꞌa, tị dó ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzíla ꞌdâ dó sĩ rụ́ la Rụ́bẹ̃nị̃ ꞌi. Rụ́bẹ̃nị̃ ꞌbã ífí, “{\ND{Úpí}} andré dó áma ũcõgõ rá ꞌi. Ãndá-ãndá ru má ágô dó áma lẽ rá.”

\VS{33}Ịsụ́ vâ ꞌa ãzí rĩ, tị ngọ́tị́ ágọ́bị́, jọ, “{\ND{Úpí}} are dó úlẽ ma ku rĩ ꞌbo, fẽ dó mání ꞌdõ ꞌi.” ꞌDa dó sĩ rụ́ la Sị̃mọ́nị̃ ꞌi.

\VS{34}Ịsụ́ vâ ꞌa ãzí rĩ ꞌi, tị ngọ́tị́ ágọ́bị́, jọ, “Mâ ágô dó ru ĩbĩ má be rá, ãꞌdusĩku átị dó ĩꞌdiní anzị ãgọbị kí na ꞌbo.” ꞌDa dó sĩ rụ́ la Lẹ́vị̃ ꞌi.

\VS{35}Ịsụ́ vâ ꞌa ãzí rĩ ꞌi, tị ngọ́tị́ ágọ́bị́, jọ, “Úꞌdîꞌda ma dó
{\ND{Úpí}} ịcụ́ rá.” ꞌDa dó sĩ rụ́ la Yụ́dã ꞌi. Lị dó ru ngọ́tị́ ịsụ́ŋá gá rá.




\par }\Chap{30}{\PP \VerseOne{1}Rãkẹ́lị̃ la mụ ndrelé la ítị anzị Yãkóꞌbõ ní ku, uja acálé ámvọ́pị̃ ní ãjã sĩ. Jọ, “Yãkóꞌbõ, ífẽ mání anzị, jõ íni ku ma mụ drãlé rá.”


\par }{\PP \VS{2}Yãkóꞌbõ acá dó Rãkẹ́lị̃ be ũmbã sĩ ãzíla jọ, “Mí ũrã ma Ãdróŋá ími atrịlépi tịŋá gá cí rĩ ꞌi yã?”

\VS{3}Rãkẹ́lị̃ jọ Yãkóꞌbõ ní, “Ãtíꞌbó mádrị́ Bílĩhã ꞌi ꞌdĩ, ĩmi icí ĩmi ĩꞌdi be, ítị ĩꞌdi be anzị kí lị́cọ́ mádrị̂ ꞌbã adru rû sĩ cí.”

\VS{4}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Rãkẹ́lị̃ fẽ dó ĩzóŋá ĩꞌdidrị́ ãtíꞌbó ru Bílĩhã ꞌi Yãkóꞌbõ ní ũkú ru. Yãkóꞌbõ ící kí dó ru ĩꞌdi be

\VS{5}ãzíla ịsụ́ dó ꞌa, tị dó sĩ ĩꞌdiní ngọ́tị́ ágọ́bị́.

\VS{6}Rãkẹ́lị̃ jọ dó, “Ãdróŋá lị dó ị́jọ́ áma drị̃ gá múké ꞌbo; are dó áma áwáŋá rá ãzíla fẽ dó mání ngọ́tị́ ágọ́bị́.” ꞌDa dó sĩ ngọ́tị̂ rụ́ Dánĩ ꞌi.

\VS{7}Rãkẹ́lị̃ ꞌbã ĩzóŋá ãtíꞌbó ru Bílĩhã ịsụ́ vâ ꞌa ãzí, tị dó sĩ Yãkóꞌbõ ní ngọ́tị́ ágọ́bị́ ị̃rị̃ jó rĩ ꞌi,

\VS{8}Rãkẹ́lị̃ jọ, “Ãtrị dó ãma ị̃fụ́ ãjã sĩ mâ ámvọ́pị be wó ándẽ dó ꞌbo.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌda dó sĩ rụ́ la Nãfũtálĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{9}Léyã la mụ ndrelé la ítu pá tịŋá gá cí ꞌbo, fẽ ĩzóŋá ĩꞌdidrị́ ãtíꞌbó ru Zị̃lị́pã ꞌi Yãkóꞌbõ ní ũkú ru.

\VS{10}Léyã ꞌbã ãtíꞌbó Zị̃lị́pã tị dó ngọ́tị́ ágọ́bị́ Yãkóꞌbõ nî.

\VS{11}Léyã jọ, “Áma andre dó múké.” ꞌDa dó ngọ́tị̂ rụ́ Gádĩ ꞌi.

\VS{12}Ãtíꞌbó Léyã drị́ Zị̃lị́pã tị Yãkóꞌbõ ní ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzí rĩ ꞌi.

\VS{13}Léyã jọ, “Ãyĩkõ fụ ma ꞌdóni yã! Ũkú kí dó áma umve ãyĩkõ rú ꞌi.” ꞌDa dó ngọ́tị̂ rụ́ Ásẹ̃rị̃ ꞌi.


\par }{\PP \VS{14}Áyi ãná lãjó rĩ sĩ Rụ́bẹ̃nị̃ angá ámvụ́ agâlé ife umvelé ágófũku rĩ trũ, ĩꞌdi kí ají agá ãndrẽ Léyã nî. Ụ́kụ́pị̃ Rãkẹ́lị̃ jọ Léyã ní, “Mí ãfẽ mání mi ngọ́pị ꞌbã ágófũku kí be.”

\VS{15}Léyã umvi Rãkẹ́lị̃ ní, “Míní mâ ágô pajó rá rĩ ca míní ku yã? ꞌDĩ ꞌbã drị̃ gâsĩ ílẽ vâ mâ ngọ́pị ꞌbã ife ágófũku rú rĩ palé ĩndĩ yã?” Rãkẹ́lị̃ umvi dó ĩꞌdiní jọ, “Ị́nị́ ãndrũ rĩ sĩ ĩꞌdi dó mụ ru icílé mí be.”


\par }{\PP \VS{16}Léyã tẽ dó ágô Yãkóꞌbõ amụ́ agá ĩndróloŋá sĩ ámvụ́ agâlé, lị dó drị̃ la jọ, “Ãndrũ rĩ gá má ĩgbã mi rá, mâ ngọ́pị ꞌbã ife ágófũku rú rĩ sĩ. Mi ãndrũ rĩ gá ko má be.” Yãkóꞌbõ mụ dô sĩ kolé Léyã be.


\par }{\PP \VS{17}Ãdróŋá are Léyã ꞌbã áwáŋá rá, ịsụ́ dó sĩ ꞌa rá, tị dó sĩ ngọ́tị́ ágọ́bị́ Yãkóꞌbõ ní námbã tõwú sĩ rĩ ꞌi.

\VS{18}Léyã jọ, “Ãdróŋá ũfẽ dó mání ụ̃rọ̃drị́ rá ãꞌdusĩku ĩzóŋá mádrị́ ãtíꞌbó ru rĩ áfẽ ándrá ĩꞌdi Yãkóꞌbõ nî.” Uja dó sĩ ngọ́tị̂ rụ́ ꞌdalé Ĩsãkárĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{19}Léyã ịsụ́ vâ ꞌa ãzí, tị dó sĩ Yãkóꞌbõ ní ngọ́tị́ ágọ́bị́ námbã ázíyá sĩ rĩ.

\VS{20}Jọ, “Ãdróŋá fẽ mání drị̃lẹ́ba ndẽlépi rá rĩ ꞌbo. Ãma dó ãma icí mâ ágô Yãkóꞌbõ be rá, ĩꞌdi dó vâ áma lẽ rá, ĩꞌdi vâ mání ãrútáŋá fẽ ĩndĩ ãꞌdusĩku átị dó ĩꞌdiní anzị ãgọbị kí ázíyá.” ꞌDa dó sĩ ngọ́tị̂ rụ́ Zãbụ̃lọ́nị̃ ꞌi.


\par }{\PP \VS{21}Sáwã ãzí vúlé gá, Léyã tị ĩzóŋá, ꞌda rụ́ la Dị́nã ꞌi.


\par }{\PP \VS{22}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá ũrã Rãkẹ́lị̃ ꞌbã ị́jọ́, are ĩꞌdi ꞌbã áwáŋá rá ãzíla nzị̃ dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã mvájólé rá.

\VS{23}Ịsụ́ ꞌa, tị dó sĩ ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzí jọ, “Ãdróŋá wụ̃ dó drị̃nzá áma drị̃ gá rĩ rá.”

\VS{24}ꞌDa dó sĩ rụ́ la Yụ̃sụ́fụ̃\FTNT{*}{{\FR 30:24 }{\FR{30:24
}}{\FQ{Yụ̃sụ́fụ̃
}}{\FT{ꞌbã ífí “ma tá ãzí la ịsụ́ ị̃dị́ ꞌi.”
}}} ꞌi, ãzíla jọ, “{\ND{Úpí}} ꞌbã fẽ mání ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzí ị̃dị́.”


\par }{\SH Yãkóꞌbõ ꞌbã kãbĩlõ ꞌbã kí kpẹ̃jó rĩ
\par }
{\PP \VS{25}Rãkẹ́lị̃ la mụ Yụ̃sụ́fụ̃ tịlé ꞌbo ꞌdã ꞌbã vúlé gá, Yãkóꞌbõ jọ Lábãnĩ ní, “Ípẽ dó áma tị ma dó sĩ gõ ãmadrị̂lé.

\VS{26}Ífẽ áꞌdụ mâ ũkú kí anzị kí abe ãꞌdusĩku ánga míní ãzị́ kí ị́jọ́ sĩ rá ãzíla ífẽ ámụ dó sĩ rá. Ínị̃ dó ánga míní ãzị́ íngõpí yã rĩ gá rá.”

\VS{27}Wó Lábãnĩ umvi ĩꞌdiní, “Áma ị́jọ́ drĩ fi ími drị̃ gá rá ímụ ku ãꞌdusĩku má andré újógó gá,
{\ND{Úpí}} wi mání sụ̃sụ́ míní adrujó ꞌdâ cí rĩ sĩ.

\VS{28}Ílũ mání ãjẹ̃ míní lẽlé rĩ kî ãzíla ma kí ũfẽ rá.”

\VS{29}Yãkóꞌbõ umvi ĩꞌdiní, “Ínị̃ ánga míní ãzị́ ílí ũꞌbí ꞌdĩ kí agá ásị́ ãlu sĩ rĩ rá ãzíla kãbĩlõ mídrị̂ kpẹ̃ kí ũꞌbí ru la mání kí tãmbajó rĩ sĩ.

\VS{30}Kãbĩlõ mídrị́ ándrá wereŋá mání drĩ amụ́jó ku rĩ sĩ rĩ kpẹ̃ kí wẽwẽ rú mání kí tãmbajó rĩ sĩ ãzíla
{\ND{Úpí}} wi vâ míní sụ̃sụ́ ãngũ pírí mání acị́jó ri kí agá. Wó úꞌdîꞌda ma dó ãzị́ mádrị̂ kí nga sáwã íngõ gá?”


\par }{\PP \VS{31}Lábãnĩ zị ĩꞌdi ị̃dị́, “Ílẽ má ũfẽ mi íngõpí?” Yãkóꞌbõ umvi ĩꞌdiní, “Álẽ ũfẽŋá ãzí ị̃dị́ ku, wó ídrĩ mání ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ idé rá, ma mụ kãbĩlõ mídrị̂ kí tãmbaŋâ trũ drị̃ gá.

\VS{32}Ífẽ ãndrũ má acị́ kãbĩlõ ãzíla ị̃ndrị́ mídrị́ ũꞌbí ꞌdĩ kí agâ sĩ, kãbĩlõ ãzíla ị̃ndrị́ ru uꞌbélépi kpĩcíkpĩcí rĩ kí ịnị rĩ kí abe pírí, kãbĩlõ mvaka ãzíla ị̃ndrịmvaŋa ịnị rĩ kí abe pírí ma mụ kí uyalé ãzíla kí ꞌdụlé mánî. ꞌDĩ dó adru ũyá mání lẽlé ífẽ mání rĩ ꞌi.

\VS{33}Ídrĩ dó drụ́zị́ kãbĩlõ ãzíla ị̃ndrị́ ru uꞌbélépi kpĩcíkpĩcí ku la kí ịsụ́ míní fẽlé mání ũyá ru rĩ kí agá ꞌdâ ku, mi dó nị̃ la tọndọlọ ánga ị́jọ́ pịrị rĩ ꞌi. Ídrĩ dó kãbĩlõ ãzíla ị̃ndrị́ ru uꞌbélépi ku rĩ kí ịsụ́ mádrị̂ kí agá ꞌdãá rá, mi dó nị̃ la rá má ụ̃gụ̃ dó kí angájó ãnãkpá mídrị̂ kí agá.”

\VS{34}Lábãnĩ umvi, “Má ãꞌị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ rá. Ãma dó idé la cécé míní jọlé ꞌdĩ áni.”

\VS{35}Wó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Lábãnĩ uya dó ị̃ndrọgọ ru uꞌbélépi kpĩcíkpĩcí ãzíla ị̃ndrị́ ãrónĩ ru uꞌbélépi kpĩcíkpĩcí rĩ kí kãbĩlõ ịnị rĩ abe fẽlé anzị ĩꞌdidrị̂ kí drị́ gá.

\VS{36}Lábãnĩ ngọ́pịka ụꞌdụ kí dó ãnãkpá kpĩcíkpĩcí rĩ kí, mụ kí dó álị́ Yãkóꞌbõ rụ́ ꞌdãá rĩ sĩ kãbĩlõ kî trũ ãcị̃ ãzo ụ́ꞌdụ́ ꞌdụlépi na la gá. Yãkóꞌbõ mba dó sĩ kãbĩlõ Lábãnĩ drị́ acelépi rĩ kí tã.


\par }{\PP \VS{37}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ agá ife ị̃bị umvelé Pápũlũ, Ãlĩmóndĩ ãzíla Sãkãmórẽ rĩ kí ꞌbã kénĩ, upí dó úꞌbó la kí rá ãzíla aꞌbe dó sĩ kénĩ ꞌdã kí ụrụꞌbá imve rú.

\VS{38}Ũꞌbã dó ifê ꞌbã kénĩ ꞌdĩ kí ãkójó ãnãkpá ꞌbã kí sĩ ị̃yị́ mvụjó rĩ kí agâ sĩ pírí ãꞌdusĩku ãnãkpá ꞌdĩ kí jõ ĩlũwã ị̃yị́ mvụŋá gá ꞌdãá.

\VS{39}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãnãkpá drĩ kí dó ĩlũwã ife ꞌbã kénĩ kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá ị̃yị́ mvụŋá gá, mvaka la kí ru uꞌbé lúbékẽ rú ãzíla kpĩcíkpĩcí ru.


\par }{\PP \VS{40}Yãkóꞌbõ awa kãbĩlõ kí ị̃ndrị́ abe ndú-ndú, fẽ ja kí tị kãbĩlõ lúbékẽ ãzíla ịnị Lábãnĩ drị̂ ꞌba rụ́ lé ru. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ịsụ́ ãngũ sĩ kãbĩlõ ĩꞌdidrị̂ kí tãmbajó rĩ Lábãnĩ drị̂ ꞌba rụ́ ꞌdãá ndú.

\VS{41}Ãnãkpá ãrónĩ ụrụꞌbá trũ ãlá rĩ drĩ kí dó idé ágó sĩ, Yãkóꞌbõ la ife ꞌdã ꞌbã kénĩ kí aꞌdụ́ ꞌbãlé ãngũ ĩꞌbã kí sĩ ị̃yị́ mvụjó rĩ gá, kî dó sĩ ĩlũwã kẹ̃lị́ká ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá.

\VS{42}Wó ꞌbã ife ꞌbã kénĩ kí ãnãkpá ũkpó kóru rĩ kí drị̃lẹ́ gá ku. Ãnãkpá Lábãnĩ drị̂ kí ũkpô kóru, wó Yãkóꞌbõ drị̂ kí dó sĩ pírí ũkpô trũ rĩ kî.

\VS{43}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yãkóꞌbõ acá dó sĩ ꞌbá kụ́rẹ́nị́ la rú. Ĩꞌdi ꞌbã kãbĩlõ kí, ꞌbá ãtiꞌbo rú rĩ kí, ngãmíyã kí ãzíla kãyĩnõ kí abe kí wẽwẽ rú.




\par }\Chap{31}{\SH Yãkóꞌbõ ꞌbã apájó Lábãnĩ sĩ rá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yãkóꞌbõ are ị́jọ́ anzị Lábãnĩ drị̂ ꞌbã kí unujó ĩꞌbã kí jọjó la, “Yãkóꞌbõ ꞌdụ ãko ãmã átẹ́pị drị̂ kí pírí ãzíla ịsụ́ dó sĩ málĩ ĩꞌdidrị̂ kí angájó ãko ãmã átẹ́pị drị́ kí agá rĩ rá.”

\VS{2}Ndre vâ Lábãnĩ lẽ ꞌi cécé ándrá ídu rĩ áni ku rĩ gá rá.

\VS{3}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Yãkóꞌbõ ní, “Ígõ vúlé ãngũ mí átẹ́pị drị̂ gá, kãká mídrị̂ ꞌbarụ̂lé ãzíla ma adru mí be cí.”


\par }{\PP \VS{4}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ ị̃drị̃ ụ́ꞌdụ́kọ́ tị Léyã ꞌbaní Rãkẹ́lị̃ be amụ́jó ĩꞌdi drị̃ tẽjó ãngũ kãbĩlõ ꞌbã kí adrujó rĩ gá.

\VS{5}Jọ ĩꞌbaní, “Ándre úꞌdîꞌda ĩmĩ átẹ́pị lẽ ma cécé ándrá ídu rĩ áni ku, wó Ãdróŋá mâ átẹ́pị drị̂ Ĩꞌdi má be cí.

\VS{6}Ĩmi ị̃rị̃trá ị̃nị̃ ánga ãzị́ ĩmĩ átẹ́pị ní ásị́ pírí sĩ rĩ gá rá.

\VS{7}Ĩꞌdiní táni áma ũnzã agá ũyá mádrị̂ kí sĩ pâlé mụdrị́ rá tí, wó Ãdróŋá fẽ idé ma ũnzí ku.

\VS{8}Lábãnĩ drĩ táni jọ la, ‘Ị̃ndrị́ ru uꞌbélépi lúbékẽ rĩ kí adru mâ ũyá ru,’ ị̃ndrị́ kí mvaka kí tị lúbékẽ rú. Drĩ táni jọ la, ‘Ị̃ndrị́ kpĩcíkpĩcí rĩ kí adru mâ ũyá ru,’ ị̃ndrị́ kí pírí mvaka tị kpĩcíkpĩcí ru.

\VS{9}Ãdróŋá aꞌdụ́ ị̃ndrị́ kí pírí ĩmĩ átẹ́pị rụ̂lé rá ãzíla fẽ dó kí mánî.


\par }{\PP \VS{10}“Sáwã ĩꞌbaní ĩlũwãjó rĩ gá urobí ũbĩ ma ándre ala gá ị̃ndrọgọ kí ĩlũwãlépi rĩ kí kpĩcíkpĩcí ru ãzíla uꞌbé kí ru lúbékẽ rú.

\VS{11}Mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ jọ mání urobí agá ꞌdãá, ‘Yãkóꞌbõ!’ Má ãꞌị̃, ‘Ma cí.’

\VS{12}‘Índre ị̃ndrọgọ ị̃ndrị́ kí ĩlũwãlépi rĩ kí kpĩcíkpĩcí ru ãzíla lúbékẽ rú. Áfẽ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã idé kí ru íni la ãꞌdusĩku ándre ị́jọ́ Lábãnĩ ꞌbã idélé mí rụ́ ꞌdĩ kí rá.

\VS{13}Ma Ãdróŋá ándrá míní ru iꞌdalépi Bẹ̃tẹ́lị̃ gá, míní sĩ ãdu ũsũjó írã míní ịꞌdịlé rĩ drị̃ gá ãzíla míní sĩ ũyõ najó ĩꞌdiní rĩ ꞌi. Mí itú dó sĩ mi bábá sĩ gõjó ãngũ ándrá ími tịjó rĩ gâlé.’ ”


\par }{\PP \VS{14}Rãkẹ́lị̃ umvi kí Léyã be Yãkóꞌbõ ní, “Ãko ãzí acelépi ãmã átẹ́pị drị́ gá ꞌdâ ãmaní ãwítã rú la ꞌdáyụ.

\VS{15}Ĩꞌdi ãma ndre ãmị́yọ́ŋá ru. Ụzị ãma rá ãzíla iza séndẽ fẽlé ãma agá ĩꞌdiní rĩ kí pírí rá.

\VS{16}Málĩ Ãdróŋá ꞌbã aꞌdụ́lé ãmã átẹ́pị drị̂lé ꞌdĩ kí pírí ãma ãni anzị ãmadrị̂ kí abe. Mí idé ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé míní rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{17}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ itú ru, ũꞌbã anzị kí ũkúka abe ngãmíyã kí drị̃ gá.

\VS{18}Dro dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã ãnãkpá kí ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã ịsụ́lé Pãdãnĩ Ãrámũ gá rĩ kí abe ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá trũ mụjó átẹ́pị̃ Ĩsákã rụ́ ãngũ Kãnánĩ drị̂ gá.

\VS{19}Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru Lábãnĩ ꞌbã vúlé gá ịsụ́ ꞌdĩ sĩ mụ ĩꞌdi ꞌbã kãbĩlõ kí ꞌbíko lịlẹ́, wó ị̃zẹ́pị̃ Rãkẹ́lị̃ ụ̃gụ̃ ĩꞌdi ꞌbã ãdroŋa ĩnzõ rú jó agá rĩ kí ĩndĩ.

\VS{20}Yãkóꞌbõ ulé Lábãnĩ Ãrãménĩyã rú rĩ, apá dó sĩ ĩꞌdiní vúlé gá azịŋá kóru.

\VS{21}Aꞌdụ́ ãko ĩꞌdidrị̂ kí pírí trũ apájó gbõŋáŋá ru. Za ị̃yị́ Ũfũrátĩ ꞌi ãzíla ja dó sĩ drị̃ mụlé ãngũ ꞌbé ꞌa rú Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ gâlé ru.


\par }{\SH Lábãnĩ ꞌbã Yãkóꞌbõ vú drojó rĩ
\par }
{\PP \VS{22}Lábãnĩ are Yãkóꞌbõ apá rá rĩ ụ́ꞌdụ́ na vúlé gá.

\VS{23}ꞌDụ dó sĩ ãgọbị ĩꞌdidrị̂ kí ĩndĩ sĩ Yãkóꞌbõ vú drojó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ kpere ĩꞌdiní ĩꞌdi arụ́ agá ãngũ ꞌbé ꞌa rú Gị̃lẹ́dị̃ gá.

\VS{24}Wó Ãdróŋá amụ́ ru iꞌdalé Lábãnĩ Ãrãménĩyã rú rĩ ní urobí agâ sĩ ị́nị́ ꞌdã sĩ, jọ ĩꞌdiní, “Lẽ mí adru mịfị́ trũ íjọ Yãkóꞌbõ ní ị́jọ́ ãzí múké jõ ku ũnzí la ku.”


\par }{\PP \VS{25}Yãkóꞌbõ sõ hémã ĩꞌdidrị̂ ãngũ ꞌbé ꞌa rú Gị̃lẹ́dị̃ gá ãzíla Lábãnĩ ãsõ vâ hémã ĩꞌbadrị́ kãká ĩꞌdidrị̂ abe rĩ kí ꞌdãá ĩndĩ.

\VS{26}Lábãnĩ jọ Yãkóꞌbõ ní, “Mí ulé dó ma ãzíla mí aꞌdụ́ mâ izonzị kí bãdã-tị́ áni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?

\VS{27}Mí ulé ma sĩ apájó mání ũní ãꞌdu sĩ yã? Ídrĩ ájẹ́ mání lũ la rá la, ma ájẹ́ ími tị ãpẽ ãyĩkõ sĩ úngó tuŋá ụ̃ꞌdị́ sĩ, árị́ sĩ ãzíla kõyõ trũ rĩ sĩ.

\VS{28}Ífẽ vâ mání sáwã azịjó mâ ị̃zẹ́pịka ãzíla mâ ngọ́pịka kí abe ku. ꞌDã ị́jọ́ ãzí ífí kóru la.

\VS{29}Áma ũkpó cí sĩ ími idéjó ũnzí, wó Ãdróŋá mí átẹ́pị drị̂ iꞌda ru mání ị́nị́ ájẹ rĩ sĩ jọ, ‘Lẽ mí adru mịfị́ trũ íjọ Yãkóꞌbõ ní ị́jọ́ ãzí múké jõ ku ũnzí la ku.’

\VS{30}Ánị̃ rá mi apá íni la ílẽ ásị́ pírí sĩ calé ĩmi drị́ko gâlé rá, wó mí ụ̃gụ̃ dó mâ ꞌbawụga jó agá ꞌdãá rĩ kí ĩndĩ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”


\par }{\PP \VS{31}Yãkóꞌbõ umvi ĩꞌdiní, “Má idé ụ̃rị̃ sĩ, ãꞌdusĩku má ũrã mí icó mî ị̃zẹ́pịka kí ꞌdụlé mádrị́ ꞌdâ rá.

\VS{32}Wó ídrĩ ịsụ́ la mî ꞌbawụga kí ꞌbá ãzí ꞌdâ la drị́ cí yã áni ála ꞌbá la ꞌdã ꞌdị rá, kãká ãmadrị́ mí be ꞌdĩ kí dó adru ãmã sãdínĩ, mí undré drĩ ãko mídrị̂ kí mádrị̂ kí agá ꞌdâ ãzíla mí uya mídrị̂ kí ꞌdụlé.” Yãkóꞌbõ nị̃ Rãkẹ́lị̃ ụ̃gụ̃ Lábãnĩ ꞌbã ꞌbawụga jó agá rĩ kí nĩ rĩ gá ku.


\par }{\PP \VS{33}Lábãnĩ mụ hémã Yãkóꞌbõ drị̂ kí ꞌa undrê trũ, fi Léyã drị̂ agá ãzíla ũkú ị̃rị̃ ãtiꞌbo rú rĩ ꞌbadrị̂ kí agá wó ịsụ́ ĩꞌdi ꞌbã ꞌbawụga kí ku. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, fi dó Rãkẹ́lị̃ drị́ hémã agá.

\VS{34}Rãkẹ́lị̃ aꞌdụ́ ꞌbawụga jó agá rĩ kí, ꞌbã kí íníríkó rijó ngãmíyã drị̃ gá jũrúwã rú rĩ agá, rĩ dó kí drị̃ gá cí. Lábãnĩ undré ãngũ hémã agá ꞌdãá pírí ịsụ́ dó ãko ꞌdĩ kí ku.


\par }{\PP \VS{35}Rãkẹ́lị̃ jọ átẹ́pị̃ ní, “Mí idé mání ũmbã sĩ ku má átẹ́pị, má icó pá tulé ụrụgá ími drị̃lẹ́ gá ku ãꞌdusĩku ándre ĩmbá.” Lábãnĩ ndrụ̃ dó ꞌbawụga jó agá rĩ kí tí ịsụ́ dó kí ku.


\par }{\PP \VS{36}Yãkóꞌbõ ásị́ iza dó ru rá zị dó Lábãnĩ ũmbã rú, “Ị́jọ́ ũnzí mání izalé mí rụ́ míní sĩ ãma vú adrojó rĩ ãꞌdu?

\VS{37}Índrụ̃ dó úꞌdîꞌda ãko mádrị̂ kí ꞌa pírí ãko míní ịsụ́lé mî ní la rú rĩ dó ãꞌdu? Íꞌbã ĩꞌdi ãmvé ꞌdâ sãdínĩ mádrị̂ ꞌbã ndre kî sĩ cé ꞌbá mídrị̂ kí abe. ꞌBã lị kí sĩ ị́jọ́ ãma drĩdríŋĩ gá mí be ãꞌdi múké la nĩ yã rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{38}“Ári uꞌálé mí be ílí kãlị́ ị̃rị̃; ãnãkpá mídrị̂ ĩcẽ kí tịŋá gá ku, wó ána vâ mî kãbĩlogo kí ku.

\VS{39}Ụ̃bọ̃gụ̃ ci jõ mî kãbĩlõ yã áni, ma ũfẽ la ma ꞌi. Má agụ vâ iꞌdalé la míní sĩ jọjó la ꞌdã ị́jọ́ mâni ku la ku. Ãko mí ãni ụ̃gụ̃lé ị́nị́ sĩ jõku ị̃tụ́ sĩ rĩ kí, ífẽ ándrá má ũfẽ kí ma ꞌi.

\VS{40}Ári velé ị̃tụ́kã gá ãzíla ị̃gbẹ̃ ri áma fụlé ị́nị́ sĩ ụ́ꞌdụ́ kóŋâ kóru.

\VS{41}Idé ru ꞌdĩ áni ílí kãlị́ ị̃rị̃ mání sĩ uꞌájó mí be ꞌdĩ kí agá ꞌdâ. Ánga ãzị́ ílí mụdrị́ drị̃ sụ sĩ mî ị̃zẹ́pịka ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ĩgbãjó, ílí ázíyá sĩ ãnãkpá kí ịsụ́jó ãzíla mí uja áma ũfẽŋá pâlé mụdrị́.

\VS{42}Wó Ãdróŋá má áyị́pị Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ãzíla má átẹ́pị Ĩsákã drị̂ drị̃ tá adru agá má be ku la, mí tá áma tị ãpẽ agá drị́drị́ ru. Wó Ãdróŋá ndre ãzị́ mání ngalé rĩ rá, ãzíla ị́nị́ ájẹ rĩ sĩ lị ị́jọ́ ãma drĩdríŋĩ gá mí be.”


\par }{\PP \VS{43}Lábãnĩ umvi Yãkóꞌbõ ní, “Ũkú ꞌdĩ kí mâ ị̃zẹ́pịka kî; anzị ĩꞌbadrị́ ꞌdĩ kí má ãni, ãnãkpá ꞌdĩ kí má ãni ãzíla mí icó kî trũ mụlé rá. Ị́jọ́ mgbã sĩ ãko pírí míní ndrelé ꞌdĩ kí má ãni. Ma icó ị́jọ́ ũnzí idélé mâ ị̃zẹ́pịka kí ụrụꞌbá gá mâ ngọ́pịka kí abe íngoní ru?

\VS{44}Ma bábá tị icíjó mí be. Ãtra írã ãma igájó tị icíma ãmadrị́ ꞌdĩ agá.”


\par }{\PP \VS{45}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ aꞌdụ́ írã ịꞌdị ĩꞌdi ụrụgá pịrị-pịrị sãdínĩ ru.

\VS{46}Jọ ãgọbị ĩꞌdidrị́ ꞌdĩ ꞌbaní, “Ĩtra írã ãzí kî.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi ũꞌbã kí ngúlú ru ãngũ ãlu gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, na kí dó íná írã drõlé ngúlú ru ꞌdĩ kí andre gá ꞌdãá.

\VS{47}Lábãnĩ ꞌda dó rụ́ la Yégã Sãhãdụ́tã\FTNT{*}{{\FR 31:47 }{\FR{31:47
}}{\FQ{Yégã Sãhãdụ́tã
}}{\FT{ífí la “sãdínĩ ꞌi.”
}}} ꞌi, Yãkóꞌbõ ꞌda rụ́ la Gãlị́dị̃\FTNT{†}{{\FR 31:47 }{\FR{31:47
}}{\FQ{Gãlị́dị̃
}}{\FT{ꞌbã ífí “sãdínĩ ꞌi.”
}}} ꞌi.

\VS{48}Lábãnĩ jọ Yãkóꞌbõ ní, “Írã drõlé ꞌdĩ kí sĩ ãma igájó.” Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ ãngũ ꞌdã rụ́ ꞌdajó Gãlị́dị̃ ꞌi ꞌdĩ.

\VS{49}Lábãnĩ jọ vâ, “{\ND{Úpí}} ꞌbã andré ãngũ ãmaní ãma iré agá ꞌdĩ gá ꞌdâ.” Cọtị úꞌda vâ ãngũ ꞌdã rụ́ Mị̃sị́pã\FTNT{‡}{{\FR 31:49 }{\FR{31:49
}}{\FQ{Mị̃sị́pã
}}{\FT{ꞌbã ífí “Ãdróŋá ndre ãma cé ꞌi.”
}}} ꞌi.

\VS{50}Lábãnĩ mụ vâ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá jọ, “Ídrĩ mâ ị̃zẹ́pịka kí ĩcãndĩ rá, ídrĩ vâ ũkú ãzí ndú la kí aꞌdụ́ ádrĩ táni ị́jọ́ nị̃ drị̃ la gá ku tí, lẽ ínị̃ rá Ãdróŋá la ãma andré ꞌdĩ.”


\par }{\PP \VS{51}Lábãnĩ jọ vâ Yãkóꞌbõ ní, “Írã mání drõlé ãzíla írã mání iꞌdịlé ãma drĩdríŋĩ gá mí be ꞌdĩ kí sãdínĩ ru.

\VS{52}Írã drõlé ãzíla ịꞌdịlé ꞌdĩ kí pírí sãdínĩ. Má icó alịlé írã drõlé ꞌdĩ drị̃ gâsĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó mí be ku, lẽ mí alị vâ ĩꞌdi drị̃ gâsĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó má be ku.

\VS{53}Ãdróŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ãzíla Nãhọ́rị̃ drị̂ ãzíla Ãdróŋá ĩꞌbã átẹ́pị drị̂ la ị́jọ́ awa ãma drĩdríŋĩ gá nĩ.”

\par }{\PP Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ na dó ũyõ Ãdróŋá átẹ́pị Ĩsákã drị̂ ꞌbã rụ́ sĩ, sĩ ị́jọ́ azịlé rĩ kí tãmbajó.

\VS{54}Lị ãnãkpá, idé dô sĩ ĩꞌdi ídétáŋá ru ꞌbé sị́ gá ꞌdãá. Umve kãká ĩꞌdidrị̂ kí ínâ nalé. Kí mụ ínâ nalé ꞌbo, ko kí dó sĩ ụ́ꞌdụ́ ꞌbé sị́ gá ꞌdãá ũgũgõ.

\VS{55}Ụ̃ꞌbụ́tị ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ drị̂ sĩ Lábãnĩ azị dó ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pịka ꞌbaní ị̃zẹ́pịka abe ãzíla wi dó ĩꞌbaní sụ̃sụ́. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, gõ dó vúlé ĩꞌdidrị́ko gâlé.




\par }\Chap{32}{\SH Yãkóꞌbõ itú ru drị̃ ụfụjó Ị́sãwụ̃ be
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yãkóꞌbõ ꞌbã mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ, mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ amụ́ kí drị̃ ụfụlé ĩꞌdi be.

\VS{2}Yãkóꞌbõ la mụ kí ndrelé ꞌbo, jọ, “ꞌdĩ kámbĩ Ãdróŋá drị̂ ꞌi,” ꞌda dó sĩ ãngũ ꞌdã ꞌbã rụ́ Mãhãnãyị́mụ̃ ꞌi.


\par }{\PP \VS{3}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ pẽ ꞌbá ị́jọ́ ujílépi rĩ kí tị ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá mụjó ádrị́pị̃ Ị́sãwụ̃ rụ́ ãngũ umvelé Sẽyírĩ rĩ gá ꞌdĩ sụ́rụ́ Ídõmũ ꞌi rĩ gá.

\VS{4}Jọ ĩꞌbaní; “Ị́jọ́ ĩminí mụlé jọlé ãmbógó mádrị́ Ị́sãwụ̃ ní rĩ ꞌdĩ: ‘Ãtíꞌbó mí drị́ Yãkóꞌbõ jọ, ma jõ uꞌá agá Lábãnĩ be acájó kpere ãndrũ.

\VS{5}Ma tị́, kãyĩnõ, kãbĩlõ ãzíla ị̃ndrị́ kî trũ ãzíla ãtiꞌbo ãgọbị rú ãzíla ũkú ru rĩ kî abe. Ápẽ ụ̃pịgọŋa ꞌdĩ kí tị ãmbógó mádrị̂ mí rụ̂lé sĩ nị̃jó la áma ị́jọ́ fi nõ ími drị̃ gá rá yã áni.’ ”


\par }{\PP \VS{6}ꞌBá ụ̃pịgọŋa rú ꞌdĩ kí mụ ãgõlé Yãkóꞌbõ rụ́ ꞌdõlé ꞌbo jọ kí ĩꞌdiní, “Ãmụ kpere mî ádrị́pị Ị́sãwụ̃ rụ̂lé, ãzíla ĩꞌdi amụ́ drị̃ ụfụlé mí be ꞌbá túrú sụ kí abe.”

\VS{7}Yãkóꞌbõ idé ụ̃rị̃ sĩ ãzíla ásị́ la mvu rá, awa dó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí tị ị̃rị̃ ãzíla awa vâ tị́ kí, ị̃ndrị́ kí, Kãbĩlõ kí ãzíla ngãmíyã kí abe tị ị̃rị̃-ị̃rị̃.

\VS{8}Ũrã ĩꞌdi ásị́ gâlé, “Ị́sãwụ̃ drĩ amụ́ ãlí gá wókõ ãlu rĩ gâsĩ, ꞌbá wókõ ãzí rĩ gá acelépi rĩ kí sĩ ru pa rá.”


\par }{\PP \VS{9}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ zị Ãdróŋá ꞌi, “Ãdróŋá má áyị́pị Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ãzíla Ãdróŋá má átẹ́pị Ĩsákã drị̂,
{\ND{Úpí}} ándrá jọlépi la mání, ‘Ígõ vúlé sụ́rụ́ mídrị̂ agá kãká mídrị̂ ꞌba rụ̂lé, ãzíla ma fẽ mi adru múké rĩ ꞌi.’

\VS{10}Má icó ásị́ ị̃gbẹ̃ ãzíla ị́jọ́ mgbã míní iꞌdalé ãtíꞌbó mídrị̂ ní rĩ sĩ ku. Áza ándrá Yõrĩdánĩ ꞌi túré áma drị́ gá rĩ sĩ ãko wereŋá kí abe, úꞌdîꞌda má acá dó ꞌbá trũ ũꞌbí ru tị trũ ị̃rị̃.

\VS{11}Ázị ími tị gá, ípa ma, má ádrị́pị Ị́sãwụ̃ drị́ gá, ãꞌdusĩku ma idé ĩꞌdi sĩ ụ̃rị̃ sĩ drĩ amụ́ ãꞌdị́ gá má rụ́ ãzíla anzịŋá ꞌdĩ kí ꞌbã andre abe rĩ gá.

\VS{12}Wó íjọ ándrá mání, ‘Ma ãndá-ãndá ru fẽ míní adrulé múké, mi kpẹ̃ ãzíla anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí adru cécé cínákí mĩrĩ tị gá rĩ áni, ícó kí lãlé ku.’ ”


\par }{\PP \VS{13}Yãkóꞌbõ la dó mụ ụ́ꞌdụ́ kolé ị́nị́ ꞌdã sĩ ꞌdãá ꞌbo, uya ãko ãzí kí fẽlé ádrị́pị̃ Ị́sãwụ̃ ní ãwãꞌdĩfô rú,

\VS{14}ị̃ndrị́ ãrónĩ rĩ kí túrú ị̃rị̃, ị̃ndrọgọ kí kãlị́ ị̃rị̃, kãbĩlõ ãrónĩ rĩ kí túrú ị̃rị̃ ãzíla kãbĩlogo kí kãlị́ ị̃rị̃,

\VS{15}ngãmíyã ãrónĩ rĩ kí kãlị́ na mvaka abe, tị́ ãrónĩ rĩ kí kãlị́ sụ, mọ́nị̃gọ́ kí mụdrị́, kãyĩnõ ãrónĩ rĩ kí kãlị́ ị̃rị̃, ágó rĩ kí mụdrị́.

\VS{16}Fẽ dó kí ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ kí drị́ gá tãmbalé kúmú ãlu-ãlu ĩꞌdi sĩ ĩꞌdi sĩ; jọ ãtiꞌbo ꞌdĩ ꞌbaní, “Ĩmụ drị̃lẹ́ gá wó ĩmi aꞌbe jõ ãngũ ãma drĩdríŋĩ gá ãnãkpá ꞌdĩ kí abe rĩ mgbọ.”


\par }{\PP \VS{17}Imbá ãtíꞌbó ãtiꞌbo kí drị̃ ꞌdelépi rĩ jọ, “Má ádrị́pị Ị́sãwụ̃ drĩ dó drị̃ ụfụ ĩmi trũ ãzíla zị jõ dó, ‘Ĩmi ãꞌdi ãni, ãzíla ĩmi mụ íngõlé, ãnãkpá ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ kí ꞌbã ꞌdị́pị ãꞌdi ꞌi?’

\VS{18}Ĩjọ dó íni, ‘Kí ãtíꞌbó mídrị́ Yãkóꞌbõ ãni. Ãfẽ kí ãwãꞌdĩfô rú úpí mádrị́ Ị́sãwụ̃ ní ãzíla ĩꞌdi amụ́ ãma vúlé gá ꞌdĩ.’ ”


\par }{\PP \VS{19}Imbá vâ námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ, námbã na sĩ rĩ ãzíla ꞌbá pírí kí vú ãbĩlépi ãnãkpá abe ꞌdĩ kí: “Ĩjọ ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ ꞌbã vúŋá Ị́sãwụ̃ ní ĩdrĩ drị̃ ụfụ ĩꞌdi be rĩ gá.

\VS{20}Lẽ ĩjọ ĩꞌdiní, ‘Ãtíꞌbó mídrị́ Yãkóꞌbõ la amụ́ ãma vúlé gá ꞌdĩ.’ ” Yãkóꞌbõ ũrã ásị́ sĩ, “Ãko mání fẽlé ãwãꞌdĩfô rú drị̃lẹ́ gâlé ꞌdĩ kí sĩ, ádrĩ dó drị̃ ụfụ Ị́sãwụ̃ be, ĩꞌdi dó áma aꞌị́ ádrị́pị rú rá.”

\VS{21}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãko Yãkóꞌbõ ꞌbã fẽlé ãwãꞌdĩfô rú rĩ kí údro kí ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ gá, wó ace ru ụ́ꞌdụ́ kolé ị́nị́ ꞌdã sĩ hémã ĩꞌdidrị̂ agá ꞌdãá.


\par }{\SH Yãkóꞌbõ uꞌbé kí ru Ãdróŋá be
\par }
{\PP \VS{22}Ị́nị́ ꞌdã sĩ Yãkóꞌbõ angá, ꞌdụ ĩꞌdi ꞌbã ũkú ị̃rị̃ Léyã kí Rãkẹ́lị̃ be, ũkú ĩꞌdidrị́ ị̃rị̃ ãtiꞌbo rú rĩ kí ãzíla anzị mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌdĩ kí abe za dó sĩ ị̃yị́ Yãbọ́kị̃ ꞌi.

\VS{23}Ĩꞌdi mụ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí izálé ꞌá ꞌdã sĩ pírí ꞌbo, izá dó vâ ãko ĩꞌdidrị̂ kí pírí ĩndĩ.

\VS{24}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ ace dó ru áꞌdụ̂sĩ vúlé ꞌdãá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ágọ́bị́ ãzí ãlu la amụ́, uꞌbé kí ru kópé sĩ ĩꞌdi be kpere ãngũ ꞌbã ụwị́ agá.

\VS{25}Ágọ́bị̂ la mụ ndrelé la ꞌí icó Yãkóꞌbõ ũkpó ndẽlé ku, tị̃ drị́ Yãkóꞌbõ ꞌbã ĩfã úrósị́ gá rĩ gá, Yãkóꞌbõ úrósị́ anzé dó sĩ rá ĩꞌbã kí ru uꞌbé agá ꞌdãá.

\VS{26}ꞌDã ũngúkú gá Ágọ́bị̂ jọ ĩꞌdiní, “Mí ají ámụ ãꞌdusĩku ãngũ ụwị́ ꞌbo.”

\par }{\PP Yãkóꞌbõ jọ, “Má icó ími aꞌbelé ku kpere míní mání sụ̃sụ́ wi agá.”


\par }{\PP \VS{27}Ágọ́bị̂ zị ĩꞌdi ꞌi, “Ími rụ́ ãꞌdi?” Umvi, “Yãkóꞌbõ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{28}ꞌDã ũngúkú gá Ágọ́bị̂ jọ ĩꞌdiní, “Ími rụ́ icó dó adrulé Yãkóꞌbõ ꞌi ị̃dị́ ku, wó Ịsịrayị́lị̃ ꞌi, ãꞌdusĩku ĩmi uꞌbé ĩmi Ãdróŋá be ãzíla ꞌbá kí abe ãzíla índẽ dó sĩ rá.”


\par }{\PP \VS{29}Yãkóꞌbõ jọ ĩꞌdiní, “ꞌBárĩ ílũ mání ími rụ́ fô.”

\par }{\PP Wó jọ ĩꞌdiní, “Mi áma rụ́ zị ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?” Wi dó ĩꞌdiní sụ̃sụ́ ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{30}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ ꞌda dó ãngũ ꞌdã rụ́ Pẹ̃nị́yẹ́lị̃ ꞌi jọ, “Ĩꞌdi íni la ãꞌdusĩku ãndre ãma Ãdróŋá be mịfị́ gá mịfị́ gá, wó tí mba drĩ vâ áma tá ídri rú.”


\par }{\PP \VS{31}Ị̃tụ́ agá ĩꞌdi drị̃ gá ĩꞌdiní dó alị agá Pẹ̃nị́yẹ́lị̃ gá ꞌdãá, ĩꞌdi dó pá ꞌbe agá ꞌbẽ-ꞌbẽ úrósị́ la ꞌbã anzéjó rá rĩ sĩ.

\VS{32}ꞌDĩ bã sĩ ị́jọ́ kpere ãndrũ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí sĩ ị́sụ́ úrósị́ icílépi rĩ najó ku ꞌdĩ, ãꞌdusĩku áló ándrá Yãkóꞌbõ ꞌbã ĩfã úrósị́ gá rĩ ãni rú ị́sụ́ ꞌdã gá ꞌdãá.




\par }\Chap{33}{\SH Yãkóꞌbõ ụfụ kí drị̃ Ị́sãwụ̃ be
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yãkóꞌbõ ndre ádrị́pị Ị́sãwụ̃ ꞌbã amụ́ agá ãgọbị ĩꞌdidrị́ túrú sụ rĩ kî trũ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ awa anzị kí íni: Léyã drị̂ kí Léyã drị́, Rãkẹ́lị̃ drị̂ kí Rãkẹ́lị̃ drị́ ãzíla izonzi ị̃rị̃ ãtiꞌbo rú Bílĩhã ãzíla Zị̃lị́pã ꞌbadrị̂ kí ĩꞌbadrị́.

\VS{2}ꞌBã izonzi ị̃rị̃ ãtiꞌbo rú rĩ kí anzị ĩꞌbadrị̂ abe drị̃ gá, Léyã anzị ĩꞌdidrị́ rĩ kí abe kí ũngúkú gá, Rãkẹ́lị̃ kí ngọ́pị̃ Yụ̃sụ́fụ̃ be ãsị̃jó.

\VS{3}Yãkóꞌbõ mụ kí drị̃lẹ́ gá, ĩꞌdiní lẽ agá ca agá ádrị́pị̃ rụ̂lé, tị̃ ãja vụ̃rụ́ pâlé ázị̂rị̃.

\VS{4}Wó Ị́sãwụ̃ cẹ̃ ĩꞌdi rụ̂lé drị̃ ụfụjó ĩꞌdi be, amvu ĩꞌdi kpãrã. Ri kí ị̃rị̃trá awálé awâwâ ãyĩkõ sĩ.

\VS{5}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ị́sãwụ̃ undré ãngũ pírí, ãzíla ndre ũkú kí anzị kí abe zị, “ꞌBá mí be ꞌdĩ kí ãꞌdi kî?”

\par }{\PP Yãkóꞌbõ umvi ĩꞌdiní, “Ãmbógó, ꞌdĩ kí anzị Ãdróŋá ꞌbã fẽlé mání ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị̂ sĩ rĩ kî.”


\par }{\PP \VS{6}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, izonzi ị̃rị̃ ãtiꞌbo rú ꞌdĩ amụ́ kí anzị ĩꞌbadrị̂ kí abe ụ̃tị̃ kí ãja vụ̃rụ́,

\VS{7}Léyã amụ́ kí anzị ĩꞌdidrị̂ abe. Rãkẹ́lị̃ amụ́ kí ngọ́pị̃ Yụ̃sụ́fụ̃ be ãsị̃jó, ãzíla ụ̃tị̃ kí pírí ãja vụ̃rụ́ ĩꞌdĩ drị̃lẹ́ gá.


\par }{\PP \VS{8}Ị́sãwụ̃ zị ĩꞌdi jọ, “Ãnãkpá tá mání drị̃ ụfụjó ĩꞌba abe ꞌda kí ípẽ kí bụ́lụ́ gá ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?” Yãkóꞌbõ umvi jọ, “Mání sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́jó mídrị́ ãmbógó mádrị̂.”


\par }{\PP \VS{9}Wó Ị́sãwụ̃ jọ, “Má ádrị́pị ãko mádrị̂ kí wẽwẽ rú, ímba ãko míní trũ adrujó rĩ kí tã mínî.”


\par }{\PP \VS{10}Yãkóꞌbõ jọ, “Yụ, ími ásị́ drĩ adru mání ị̃gbẹ̃ ru, mí áꞌị́ ãko mání fẽlé míní ꞌdĩ kî. Mání ími mẹ́lẹ́tị ndrejó rĩ ĩꞌdi cécé mání Ãdróŋá ꞌbã mẹ́lẹ́tị ndrejó rĩ áni, míní adrujó mání wọ̃rị́ ru úꞌdîꞌda rĩ sĩ.

\VS{11}Má ádrị́pị, mí aꞌị́ ãko mání ajílé míní fẽtáŋá ru ꞌdĩ kî, ãꞌdusĩku Ãdróŋá wi mání sụ̃sụ́ ãko ꞌdĩ kî sĩ.” Yãkóꞌbõ ũŋmĩ ĩꞌdi siri-siri kpere Ị́sãwụ̃ bã ãꞌị̃ agá.


\par }{\PP \VS{12}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ị́sãwụ̃ jọ, “Lẽ ãma itú kí ãma mụjó, wó ma dó drị̃ ꞌde ma ꞌi.”


\par }{\PP \VS{13}Wó Yãkóꞌbõ umvi jọ, “Ãmbógó ínị̃ vâ rá anzị acá kî dó ãvẹ̃vị̃ kóru, lẽ má ũrã ị́jọ́ kãbĩlõ kí drị̃ gá tị́ kî trũ ãzíla ĩꞌbã mvaka kí abe. Údrĩ kí dro ũkpó sĩ ụ́ꞌdụ́ ãlu ị̃dị́ yã áni, icó kí ũdrãlé pírí rá.

\VS{14}Úpí mádrị̂ ímụ ãma drị̃lẹ́ gá ma dó ꞌde ími ũngúkú gá ãnãkpá mádrị́ ꞌdĩ kî trũ anzị kí abe jãjã rú kpere mání mụ agá ími arụ́ agá Ídõmũ gâlé.”


\par }{\PP \VS{15}Ị́sãwụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Lẽ má aꞌbe ãgọbị mádrị́ ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí kí ꞌdâ.”

\par }{\PP Wó Yãkóꞌbõ umvi ĩꞌdiní, jọ, “Mi kí aꞌbe ꞌdâ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Álẽ tá lú ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́lé mídrị́ ãmbógó mádrị̂.”


\par }{\PP \VS{16}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ị́sãwụ̃ iꞌdó dó ãcị̃ ĩꞌdidrị́ mụjó Ídõmũ gá rĩ ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ.

\VS{17}Wó Yãkóꞌbõ uja mụlé Sụ̃kọ́tị̃ gá, sị jó sĩ ĩꞌdiní ụ́ꞌdụ́ kojó rĩ ꞌi ãzíla drõ bụ́rụ́jọ́ ãnãkpá ꞌbanî. ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ sĩ ãngũ ꞌdã ꞌbã rụ́ umvejó Sụ̃kọ́tị̃\FTNT{*}{{\FR 33:17 }{\FR{33:17
}}{\FQ{Sụ̃kọ́tị̃
}}{\FT{ꞌbã ífí “bụ́rụ́jọ́ ꞌi.”
}}} ꞌi ꞌdĩ.


\par }{\PP \VS{18}Yãkóꞌbõ ꞌbã angájó Pãdãnĩ Ãrámũ gá rĩ sĩ acá dó Sẹ̃kẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ Kãnánĩ gá ãzíla sõ hémã ĩꞌdidrị̂ ãni rú táwụ̃nị̃ andre la gá rĩ gá ꞌdãá.

\VS{19}Ĩgbã ãngũ ĩꞌdiní hémã sõjó rĩ Sẹ̃kẹ́mụ̃ ꞌbã átẹ́pị Hãmọ́rị̃ ꞌbã ngọ́pịka ꞌbadrị́ sílĩvã 100 sĩ.

\VS{20}Uja dó ãlĩtárĩ sịlé ꞌdãá ãzíla ꞌda dó sĩ rụ́ la Ị́lị̃-Ị̃lọ́hẹ̃-Ịsịrayị́lị̃\FTNT{†}{{\FR 33:20 }{\FR{33:20
}}{\FQ{Ị́lị̃-Ị̃lọ́hẹ̃-Ịsịrayị́lị̃
}}{\FT{ífí la “Ãdróŋá, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi.”
}}} ꞌi.




\par }\Chap{34}{\SH Dị́nã ụrụjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yãkóꞌbõ ị̃zẹ́pị Dị́nã Léyã ꞌbã tịlé rĩ mụ ãmụ́ ru ũkú Kãnánĩ rú la ꞌba rụ́.

\VS{2}Hãmọ́rị̃ úpí Hị́vị̃ rú ãngũ ꞌdã gá rĩ ꞌbã ngọ́pị Sẹ̃kẹ́mụ̃ la mụ Dị́nã ndrelé ꞌbo, ꞌdụ ĩꞌdi ãzíla uja ĩꞌdi ụrụlé rá.

\VS{3}Ásị́ la ꞌde Dị́nã Yãkóꞌbõ ị̃zẹ́pị drị̃ gá, ãzíla lẽ ĩꞌdi jọ dó sĩ ĩꞌdiní ị́jọ́ sĩ ĩꞌdi ũcĩjó ꞌbã lẽ rụ̂ sĩ ꞌi.

\VS{4}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sẹ̃kẹ́mụ̃ jọ átẹ́pị̃ Hãmọ́rị̃ ní, “Álẽ mí ĩgbã mání ĩzóŋá ꞌdĩ ꞌi ũkú ru.”


\par }{\PP \VS{5}Yãkóꞌbõ la mụ arelé la úfẽ ị̃zẹ́pị̃ ní drị̃nzá ĩꞌdi ụrụjó rĩ sĩ ꞌbo, wó ngọ́pịka ꞌbã kí drĩ adrujó ãnãkpá kí abe ásé agâlé rĩ sĩ, idé ị́jọ́ ãzí ku kpere anzị ꞌbã kí ãgõ agá.


\par }{\PP \VS{6}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sẹ̃kẹ́mụ̃ ꞌbã átẹ́pị Hãmọ́rị̃ mụ ị́jọ́ jọlé Yãkóꞌbõ be.

\VS{7}Anzị Yãkóꞌbõ drị̂ ãgõ kí dó ásé agâlé rĩ sĩ ãnãkpá kí abe. Kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, acá kí ũmbájírílí ị́jọ́ Sẹ̃kẹ́mụ̃ ꞌbã idélé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdĩ kí uꞌdájó ĩꞌdi ꞌbã Yãkóꞌbõ ị̃zẹ́pị ụrụjó rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{8}Hãmọ́rị̃ jọ Yãkóꞌbõ ní, “Mâ ngọ́pị Sẹ̃kẹ́mụ̃ lẽ ĩzóŋá mídrị́ ꞌdĩ ꞌi; ífẽ má ĩgbã ĩꞌdi ĩꞌdiní ũkú ru fô.

\VS{9}Lẽ ãma itú ị́jọ́ la mí be ãmaní sĩ icójó ãma ĩgbãjó ãma drĩdríŋĩ gá ꞌbá mídrị̂ kí abe.

\VS{10}Mí icó rilé ãma drĩdríŋĩ gá ꞌdâ rá ãngũ ãmadrị̂ mgbọ rú. Mí uꞌá alagá ꞌdâ ãzíla ínga bĩsírã sĩ málĩ ịsụ́jó alagá ꞌdâ.”


\par }{\PP \VS{11}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sẹ̃kẹ́mụ̃ jọ Dị́nã ꞌbã átẹ́pị ꞌbaní ádrị́pịka kí abe, “Ĩmi ásị́ ꞌbã adru mání ị̃gbẹ́ ru, ãzíla ma ãko ĩminí lẽlé rĩ kí fẽ pírí rá.

\VS{12}Ĩlũ mání ãko ĩminí lẽlé rĩ kí ãꞌdu, ĩꞌbã ãjẹ̃ ũkú ĩgbãjó rĩ ãmbógó ru cécé ĩmĩ ũrãlé rĩ áni; ĩdrĩ mání ãꞌị̃ ĩzóŋá ꞌdĩ ĩgbãlé ũkú ru rá, ma ãko ĩminí lịlẹ́ rĩ kí ũfẽ pírí.”


\par }{\PP \VS{13}Anzị Yãkóꞌbõ drị̂ umvi kí Sẹ̃kẹ́mụ̃ kí átẹ́pị̃ Hãmọ́rị̃ be úlétáŋá sĩ, ãꞌdusĩku Sẹ̃kẹ́mụ̃ ꞌbã ĩꞌbã ámvọ́pị Dị́nã ní drị̃nzá fẽjó rá rĩ sĩ.

\VS{14}Jọ kí ĩꞌbaní, “Ãma icó ãma ámvọ́pị fẽlé ĩgbãlé ꞌbá ru ĩtãrãlépi ku rĩ ní ku; ꞌdã la adru ãmaní drị̃nzá ru.

\VS{15}Ãma ị́jọ́ ꞌdĩ ãꞌị̃ rá la ĩdrĩ ãgọbị ĩmidrị̂ kí ĩtãrã pírí rá drĩ kí acá ãmã áni ꞌbo rĩ gá.

\VS{16}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãma dó ãꞌị̃ ãmaní ãma ĩgbãjó ĩmi abe rá ãma dó sĩ uri ĩmi drĩdríŋĩ gá ãzíla ãma dó sĩ acá ꞌbá ãlu rú ĩndõ.

\VS{17}Wó ĩdrĩ ị́jọ́ ãmaní jọlé ĩminí rĩ ãꞌị̃ ku ãzíla ĩmi ĩtãrã jõ ĩmi ku, ãma ãmã ámvọ́pị ꞌdụ rá ãzíla ãma ãngũ ĩmidrị́ ꞌdĩ aꞌbe rá.”


\par }{\PP \VS{18}Ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ indré kí Hãmọ́rị̃ ꞌbaní ngọ́pị̃ Sẹ̃kẹ́mụ̃ be ị́jọ́ múké la rú.

\VS{19}Sẹ̃kẹ́mụ̃ ĩꞌdi ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã átẹ́pị drị́ko gá ꞌdãá rulé ãndânĩ rĩ, iza sáwã ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ idéŋá gá ku ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã Yãkóꞌbõ ị̃zẹ́pị Dị́nã lẽjó ambamba rĩ sĩ.

\VS{20}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Hãmọ́rị̃ mụ kí ngọ́pị̃ Sẹ̃kẹ́mụ̃ be kẹ̃jị́tị táwụ̃nị̃ ĩꞌbadrị̂ drị̂ gá sĩ ị́jọ́ jọjó drị̃lẹ́ ĩꞌbadrị́ táwụ̃nị̃ ꞌdã gá ꞌdãá rĩ kí abe.

\VS{21}Jọ kí ĩꞌbaní, “Ãgọbị ꞌdĩ kí ãmã wọ̃rị́ka kî, lẽ ꞌba uꞌá kí ãngũ ãmadrị̂ gá ꞌdâ ãzíla ꞌbã idé kí bĩsírã; ãngũ ꞌdĩ mgbọ rú ĩꞌbaní sĩ rijó. Ãma icó izonzi ĩꞌbadrị̂ kí ĩgbãlé ãmaní ũkú ru rá ãzíla icó kí vâ ãmadrị̂ kí ĩgbãlé ĩꞌbaní ũkú ru rá.

\VS{22}Wó ãgọbị ꞌdĩ kí ãꞌị̃ uꞌálé ãma abe ãzíla adrujó ãma abe ꞌbá ãlu rú rá la ãdrĩ kí ãgọbị ãmadrị̂ kí ĩtãrã pírí rá cécé kí ru ĩtãrãjó rá rĩ áni rĩ gá.

\VS{23}Ãdrĩ kí ị́jọ́ ꞌdĩ nga ꞌdĩ áni rá, ãnãkpá ĩꞌbadrị̂ kí ãko ĩꞌbadrị̂ kí abe pírí kí mụ adrulé ãma ãni. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ ãmã ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌbaní lẽlé rĩ kí, ãma dó sĩ uꞌá ĩꞌba abe.”


\par }{\PP \VS{24}ꞌBá pírí táwụ̃nị̃ ꞌdã agá ꞌdãá rĩ ãꞌị̃ kí ị́jọ́ Hãmọ́rị̃ ꞌbã kí jọlé Sẹ̃kẹ́mụ̃ be rĩ kí pírí rá, ãzíla îtãrã dó sĩ ãgọbị fũlépi kẹ̃jị́tị táwụ̃nị̃ ꞌdã drị̂ agâ sĩ rĩ kí pírí.


\par }{\PP \VS{25}Ụ́ꞌdụ́ na ĩꞌbã ãkõzá ꞌbã kí drĩ jajó ku rĩ gá, anzị Yãkóꞌbõ drị́ ị̃rị̃, Sị̃mọ́nị̃ kí Lẹ́vị̃ be Dị́nã ꞌbã ádrị́pịka rú rĩ ꞌdụ kí ménéŋá séfũ rú rĩ kí trũ mụjó táwụ̃nị̃ ꞌdã agâlé ꞌbá ꞌdã ꞌbaní nị̃ŋâ kó ru, ụꞌdị́ kí dó sĩ ãgọbị ꞌdãá rĩ kí pírí.

\VS{26}ꞌBá uꞌdị́lé ꞌda kí agá ĩndĩ rĩ kí Hãmọ́rị̃ kí ngọ́pị̃ Sẹ̃kẹ́mụ̃ be ãzíla aꞌdụ́ kí dó ĩꞌbã ámvọ́pị̃ Dị́nã ꞌi Sẹ̃kẹ́mụ̃ drị́ jó agá rĩ sĩ ãzíla mụ kí dó rá.

\VS{27}Anzị Yãkóꞌbõ drị̂ ra kí dó ãko ꞌbá ũdrãlépi rá ꞌdã ꞌbadrị̂ kí sĩ ãrígọ́tị ũfẽjó ãꞌdusĩku ála ĩꞌbã ámvọ́pị̃ Dị́nã ụrụjó ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá rĩ sĩ.

\VS{28}Ra kí tị́, ị̃ndrị́, kãbĩlõ, kãyĩnõ, ãko pírí táwụ̃nị̃ ꞌdã gá ꞌdãá rĩ kí ãzíla ãkónã amvụ́ agá rĩ kí trũ.

\VS{29}ꞌDụ kí ãko pírí málĩ rú rĩ kí ãzíla ĩꞌbã ũkúka kí anzịŋá kí abe bãdã-tị́ ru ãzíla ra kí ãko jó agá rĩ kí pírí.


\par }{\PP \VS{30}Yãkóꞌbõ jọ dó Sị̃mọ́nị̃ ꞌbaní Lẹ́vị̃ be, “Ĩmi ají dó ị́jọ́ áma drị̃ gá ꞌbo, ꞌbá Kãnánĩ rú, Pẹ̃rẹ́zị̃ rú ãzíla ꞌbá uꞌálépi ãngũ ꞌdĩ agá rĩ kí dó mụ áma ngụ̃lé ũnzí. Ãma kãlãfe lú were rú, ãzíla ꞌbá ꞌdĩ drĩ kí dó ru icí ãꞌdị́ ꞌdịlé ãma abe kí ãma ị̃lị̃kị̃ ꞌbá mádrị́ lị́cọ́ agá rĩ kí abe pírí.”


\par }{\PP \VS{31}Wó Sị̃mọ́nị̃ kí Lẹ́vị̃ be jọ kí Yãkóꞌbõ ní, “Ãma icó ãma ámvọ́pị aꞌbelé drị̃ izalé ĩzóŋá ãwụ́ rĩ áni ku.”




\par }\Chap{35}{\SH Ãdróŋá ꞌbã sụ̃sụ́ wijó Yãkóꞌbõ ní Bẹ̃tẹ́lị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ Yãkóꞌbõ ní, “Ímụ uꞌálé Bẹ̃tẹ́lị̃ gá ꞌdãá. Ísị ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá idéjó rĩ Ãdróŋá ándrá ru iꞌdalépi míní sáwã ándrá míní apájó mí ádrị́pị Ị́sãwụ̃ sĩ rĩ nî.”


\par }{\PP \VS{2}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ jọ ꞌbá ĩꞌdidrị́ jó agá rĩ ꞌbaní, ꞌbá pírí uꞌálépi ĩꞌdidrị́ko gá rĩ kí abe, “Ĩmi idé ĩmi ásị́ kí ãlá ru, ĩmi aꞌbe ãdroŋa ĩminí ajílé ꞌbá ãzí ꞌbã ãngũ gá ꞌdĩ kí cã ãzíla ĩsụ̃ bõngó ãla la kí áyụ.

\VS{3}Ãma kí mụ mụlé ãngũ ꞌdĩ aꞌbelé sĩ mụjó Bẹ̃tẹ́lị̃ gá, ma sĩ mụ ãlĩtárĩ sịlé Ãdróŋá áma ãzã kolépi ũcõgõ mádrị̂ kí agá ãzíla adrulépi má be ãngũ pírí mání acị́jó rĩ agá rĩ nî.”

\VS{4}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ fẽ kî dó Yãkóꞌbõ drị́ ãdroŋa ĩꞌbã kí ajílé ꞌbá ãzí ꞌbã ãngũ gá rĩ kí ngílíngílí ĩꞌbã kí ándrá ũgĩlé bị́lẹ́ gá rĩ kí abe. Yãkóꞌbõ ị̃sị̃ dó sĩ kí kọmọrọ́ ife ị̃ndụ́ gá ãni rú Sẹ̃kẹ́mụ̃ andre gá ꞌdãá.

\VS{5}Yãkóꞌbõ kí mụ drị̃ kolé ngọ́pịka kí abe ꞌbo, Ãdróŋá ají ụ̃rị̃ ãmbógó la ꞌbá táwụ̃nị̃ ãníyágágá ꞌdãá rĩ kí ásị́ gá ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãzí dó kí vú drolépi la ꞌdáyụ.

\VS{6}Ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá Yãkóꞌbõ acá kí ꞌbá ĩꞌdidrị́ko gá rĩ kí abe pírí Lụ́zị̃ úꞌda umvelé Bẹ̃tẹ́lị̃ ꞌi rĩ gá ꞌdĩ ãngũ Kãnánĩ gá rĩ gá.

\VS{7}Sị dó ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá idéjó rĩ ꞌdãá, ꞌda dó sĩ ãngũ ꞌdã rụ́ Ị̃lị̃-Bẹ̃tẹ́lị̃ ꞌi ãꞌdusĩku ꞌdĩ ãngũ ándrá Ãdróŋá ꞌbã sĩ ru iꞌdajó ĩꞌdiní ĩꞌdi ꞌbã ándrá apájó ádrị́pị̃ sĩ rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{8}Násị̃ Rẽbékã ĩtẽtẽnãlépi Dẽꞌbórã drã dó rá, ị̂sị̃ dó ĩꞌdi kọmọrọ́ ị̃ndụ́ gá Bẹ̃tẹ́lị̃ ꞌbã wókõ ándrá rĩ gá. Úꞌda dó sĩ kọmọrộ ꞌbã rụ́ kọmọrọ́ sĩ awájó rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{9}Yãkóꞌbõ la dó mụ ãgõlé Pãdãnĩ Ãrámũ gâlé ꞌbo, Ãdróŋá iꞌda ru ĩꞌdiní ị̃dị́ ãzíla wi vâ ĩꞌdiní sụ̃sụ́.

\VS{10}Ãdróŋá jọ ĩꞌdiní, “Ími rụ́ Yãkóꞌbõ ꞌi, wó ûmve dó mi Yãkóꞌbõ ꞌi ị̃dị́ ku; ími rụ́ la dó adru Ịsịrayị́lị̃ ꞌi.” ꞌDa dô sĩ rụ́ la Ịsịrayị́lị̃ ꞌi.


\par }{\PP \VS{11}Ãdróŋá jọ ĩꞌdiní, “Ma Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị ꞌi; anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbã kpẹ̃ kí wẽwẽ rú, sụ́rụ́ kî sĩ ãfũ ími agá ꞌdâ, mi dó sĩ adru áꞌbị́ ũpi ꞌbã ãni la.

\VS{12}Ma ãngũ ándrá mání fẽlé Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbaní Ĩsákã be rĩ fẽ mínî ãzíla ma vâ ĩꞌdi fẽ anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní ími vúlé gá ꞌdâ.”

\VS{13}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá aꞌbe dó Yãkóꞌbõ rá.

\VS{14}Yãkóꞌbõ ịꞌdị dó írã pịrị-pịrị rú ãngũ Ãdróŋá ꞌbã ándrá sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌdi be rĩ gá ꞌdãá, ãzíla ũsũ wáyĩnĩ ídétáŋá ru rĩ kí ãdu be drị̃ la gá.

\VS{15}Yãkóꞌbõ ꞌda dó sĩ ãngũ ándrá Ãdróŋá ꞌbã sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌdi be ꞌdã ꞌbã rụ́ Bẹ̃tẹ́lị̃ ꞌi.


\par }{\SH Rãkẹ́lị̃ ꞌbã kí ũdrãjó Ĩsákã be rĩ
\par }
{\PP \VS{16}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, acá kí drĩ Ĩfũrátã gá angájó Bẹ̃tẹ́lị̃ gá rĩ sĩ ku rú ãzíla ĩꞌbã kí drĩ adru agá rá-rá ru ꞌdĩ gá ꞌdâ, sáwã Rãkẹ́lị̃ ꞌbã sĩ ngọ́tị́ tĩjó rĩ acá dó rá ãzíla ngọ́tị̂ tĩŋá acá dó ũkpó-ũkpó.

\VS{17}Ngọ́tị̂ tĩŋá la mụ acálé ũkpó-ũkpó trẹ̃yị́, ũkú ngọ́tị́ tĩlépi rĩ jọ ĩꞌdiní, “Mí ide ụ̃rị̃ sĩ ku Rãkẹ́lị̃; ꞌdĩ ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzí rĩ ꞌi.”

\VS{18}Rãkẹ́lị̃ ní lẽ agá drã agá drã-drã ꞌdĩ gá ꞌdâ, ꞌda dó ngọ́tị̂ rụ́ Bénõnĩ ꞌi wó átẹ́pị̃ ꞌda rụ́ la Bénzãmĩnĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{19}Rãkẹ́lị̃ la dó mụ drãlé ꞌbo, ị̂sị̃ dó ĩꞌdi gẹ̃rị̃ sĩ mụjó Ĩfũrátã gá úꞌda umvelé Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ ꞌi rĩ gá.

\VS{20}Yãkóꞌbõ su írã sĩ Rãkẹ́lị̃ ꞌbã ị́jọ́ agájó rĩ ị̃nádrị̃ Rãkẹ́lị̃ drị̂ gá ꞌdãá ãzíla írã ꞌdã drĩ kpere sáwã ꞌdĩ sĩ ꞌdãá cí sĩ ị̃nádrị̃ ꞌdã iꞌdajó.

\VS{21}Ịsịrayị́lị̃ mụ dó drị̃lẹ́ gá sĩ hémã ĩꞌdidrị̂ sịlé ãngũ Mĩgĩdálĩ Ị̃dẹ́rị̃ drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá.


\par }{\SH Anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kî
\par }
{\PP \VS{22}Ịsịrayị́lị̃ ní uꞌá agá ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá, ngọ́pị̃ Rụ́bẹ̃nị̃ fi ũkú Rãkẹ́lị̃ drị́ ãtíꞌbó ru Bílĩhã drị́ jó agá, Ịsịrayị́lị̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ala iꞌdó velé ũnzí. Yãkóꞌbõ ꞌbã anzị kí ándrá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃.


\par }{\LI \VS{23}Anzị Léyã drị̂ kí:

\par }{\LIB Rụ́bẹ̃nị̃ Yãkóꞌbõ ꞌbã ngọ́tị́ ágọ́bị́ kãjãní rĩ ꞌi, Sị̃mọ́nị̃ ꞌi, Lẹ́vị̃ ꞌi, Yụ́dã ꞌi, Ĩsãkárĩ ꞌi, ãzíla Zãbụ̃lọ́nị̃ ꞌi.


\par }{\LI \VS{24}Anzị Rãkẹ́lị̃ drị̂ kí:

\par }{\LIB Yụ̃sụ́fụ̃ kí Bénzãmĩnĩ be.


\par }{\LI \VS{25}Anzị ĩzóŋá Rãkẹ́lị̃ drị́ ãtíꞌbó ru Bílĩhã drị̂ kí:

\par }{\LIB Dánĩ kí Nãfũtálĩ be.


\par }{\LI \VS{26}Anzị ĩzóŋá Léyã drị́ ãtíꞌbó ru Zị̃lị́pã drị̂ kí:

\par }{\LIB Gádĩ kí Ásẹ̃rị̃ be.

\par }{\PP Anzị Yãkóꞌbõ drị́ ꞌdĩ kí útị kí pírí Mẽsõpõtámĩyã gá.


\par }{\SH Drã Ĩsákã drị̂
\par }
{\PP \VS{27}Yãkóꞌbõ mụ átẹ́pị̃ Ĩsákã rụ́ Mãmírẽ gá ãni la Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá ꞌdĩ ãngũ ándrá Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbaní uꞌájó Ĩsákã be rĩ gá.

\VS{28}Ĩsákã uꞌá ílí 180,

\VS{29}drã dó ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó ꞌbá ãmbá ru. Ngọ́pịka Ị́sãwụ̃ kí Yãkóꞌbõ be ị̃sị̃ kí dó sĩ ĩꞌdi nĩ.




\par }\Chap{36}{\SH Ãwí Ị́sãwụ̃ drị̂
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDĩ ãwí Ị́sãwụ̃ vâ umvelé Ídõmũ ꞌi rĩ drị̂ ꞌi.

\VS{2}Ị́sãwụ̃ ĩgbã ũkú kí na angájó izonzi Kãnánĩ rú rĩ kí agá. Ũkú kãyó rĩ ꞌbã rụ́ Ádã ꞌi, ĩꞌdi Ị̃lọ́nị̃ Hị́tị̃ rú rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌi, ũkú ị̃rị̃ rĩ ꞌbã rụ́ Ụ̃họ̃lị̃bámã Hánã ị̃zẹ́pị Zị̃bị̃yọ́nị̃ Hị́vị̃ rú rĩ umvelépi ị̃dẹ́pị rĩ ꞌi,

\VS{3}ũkú na rĩ ĩꞌdi Bãsĩmátĩ Ịsụmayị́lị̃ ị̃zẹ́pị Nẽbãyọ́tị́ ámvọ́pị ꞌi.

\VS{4}Ádã tị Ị́sãwụ̃ ní Ị̃lị̃fázị̃ ꞌi. Bãsĩmátĩ tị Rụ̃wẹ́lị̃ ꞌi,

\VS{5}ãzíla Ụ̃họ̃lị̃bámã tị Yẹ̃wụ́sị̃ ꞌi, Yãlámũ ꞌi ãzíla Kórã ꞌi. ꞌDĩ kí anzị tịlé Ị́sãwụ̃ ní Kãnánĩ gá rĩ kî.


\par }{\PP \VS{6}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ị́sãwụ̃ ꞌdụ ũkúka kí ãnzị kí abe, ꞌbá ĩꞌdidrị́ko gá rĩ kí, ãnãkpá ĩꞌdidrị̂ kí ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã ịsụ́lé ãngũ Kãnánĩ gá rĩ kî trũ trũ mụjó ãngũ álị́ gá ádrị́pị̃ Yãkóꞌbõ ꞌbã andre gá ꞌdãá rĩ sĩ rá.

\VS{7}ꞌDĩ idé ru íni la ãꞌdusĩku ãko ĩꞌbã kí ịsụ́lé málĩ rú rĩ kí ambamba, ãngũ ca dó sĩ ĩꞌbaní sĩ icójó uꞌájó ị̃rị̃ trá ãngũ ãlu gá ku.

\VS{8}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ị́sãwụ̃ vâ umvelé Ídõmũ ꞌi rĩ ri dó uꞌálé ãngũ ꞌbé ꞌa rú Sẽyírĩ gá.


\par }{\PP \VS{9}ꞌDĩ ãwí Ị́sãwụ̃ adrulépi ꞌbá Ídõmũ rú rĩ kí ꞌbã áyị́pị rú uꞌálépi ãngũ ꞌbé ꞌa rú Sẽyírĩ gá rĩ drị̂ ꞌi.


\par }{\LI \VS{10}ꞌDĩ kí rụ́ anzị Ị́sãwụ̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kî:

\par }{\LIB Ũkú ĩꞌdidrị́ Ádã tị lú ĩꞌdiní Ị̃lị̃fázị̃ ꞌi. Bãsĩmátĩ tị ĩꞌdiní Rụ̃wẹ́lị̃ ꞌi.


\par }{\LI \VS{11}Anzị Ị̃lị̃fázị̃ drị̂ kí rụ́:

\par }{\LIB Tẽmánĩ ꞌi, Úmãrĩ ꞌi, Zéfõ ꞌi, Gãtámũ ꞌi ãzíla Kénãzĩ ꞌi.


\par }{\LIB \VS{12}Ũkú Ị̃lị̃fázị̃ drị́ ãtíꞌbó ru Tímũnã tị ĩꞌdiní Ãmãlẹ́kị̃ ꞌi. ꞌDĩ kí anzị Ị́sãwụ̃ ꞌbã ũkú umvelé Ádã ꞌi rĩ drị̂ kî.


\par }{\LI \VS{13}Anzị Rụ̃wẹ́lị̃ drị̂ kí:

\par }{\LIB Nãhátĩ ꞌi, Zérã ꞌi, Sámã ꞌi ãzíla Mízã ꞌi. ꞌDĩ kí anzị Ị́sãwụ̃ ꞌbã ũkú umvelé Bãsĩmátĩ drị̂ kî.


\par }{\LI \VS{14}Anzị Ị́sãwụ̃ ꞌbã ũkú umvelé Ụ̃họ̃lị̃bámã Zị̃bị̃yọ́nị̃ ị̃zẹ́pị Hánã ꞌbã tịlé rĩ kí rụ́:

\par }{\LIB Yẹ̃wụ́sị̃ ꞌi, Yãlámũ ꞌi ãzíla Kórã ꞌi.


\par }{\PP \VS{15}ꞌDĩ kí ũpi angálépi Ị́sãwụ̃ ngọ́pịka kí agá rĩ kî.

\par }{\LI Anzị Ị̃lị̃fázị̃ Ị́sãwụ̃ ꞌbã ngọ́pị kãjãní rĩ drị̂ kí:

\par }{\LIB úpí Tẽmánĩ ꞌi, Úmãrĩ ꞌi, Zéfõ ꞌi, Kénãzĩ ꞌi,

\VS{16}Kórã ꞌi, Gãtámũ ꞌi ãzíla Ãmãlẹ́kị̃ ꞌi ꞌdĩ kí úpí anzị Ị̃lị̃fázị̃ drị́ ãngũ Ídõmũ gá rĩ kî. Anzị ꞌdĩ umve kí ũkú Ị́sãwụ̃ drị́ umvelé Ádã rĩ ị̃dẹ́pị.


\par }{\LI \VS{17}Anzị Ị́sãwụ̃ ngọ́pị Rụ̃wẹ́lị̃ drị̂ kí:

\par }{\LIB úpí Nãhátĩ ꞌi, Zérã ꞌi, Sámã ꞌi ãzíla Mízã ꞌi. Anzị ꞌdĩ kí ꞌbã ị̃dẹ́pị ĩꞌdi ũkú Ị́sãwụ̃ drị́ umvelé Bãsĩmátĩ ꞌi rĩ.


\par }{\LI \VS{18}Anzị angálépi ũkú Ị́sãwụ̃ drị́ umvelé Ụ̃họ̃lị̃bámã Hánã ꞌbã tịlé rĩ drị̂ kí:

\par }{\LIB úpí Yẹ̃wụ́sị̃ ꞌi, Yãlámũ ꞌi ãzíla Kórã ꞌi.


\par }{\PP \VS{19}ꞌDĩ kí anzị Ị́sãwụ̃ vâ umvelé Ídõmũ rĩ drị̂ kî ãzíla ꞌdĩ kí ũpi ĩꞌbãdrị̂ kî.


\par }{\SH Ãwí Sérã drị̂
\par }
{\PP \VS{20}ꞌDĩ kí anzị Sẽyírĩ Họ́rị̃ rú ándrá uꞌálépi ãngũ Ídõmũ gá rĩ drị̂ kî:

\par }{\LI Lõtánĩ ꞌi, Sõbálĩ ꞌi, Zị̃bị̃yọ́nị̃ ꞌi, Hánã ꞌi,

\VS{21}Dị́sọ̃nị̃ ꞌi, Ị̃zẹ́rị̃ ꞌi ãzíla Dĩsánĩ ꞌi. Anzị Sẽyírĩ Họ́rị̃ rú rĩ drị́ ꞌdĩ kí ándrá ũpi rú Ídõmũ gá.


\par }{\LI \VS{22}Anzị Lõtánĩ drị̂ kí:

\par }{\LIB Họ́rị̃ ꞌi ãzíla Hẽmámũ ꞌi. Lõtánĩ ꞌbã ámvọ́pị ĩꞌdi Tímũnã ꞌi.


\par }{\LI \VS{23}Anzị Sõbálĩ drị̂ kí:

\par }{\LIB Ãlĩvánĩ ꞌi, Mãnãbátĩ ꞌi, Ĩbálĩ ꞌi, Séfõ ꞌi ãzíla Ũnámũ ꞌi.


\par }{\LI \VS{24}Anzị Zị̃bị̃yọ́nị̃ drị̂ kí:

\par }{\LIB Ãyíyã ꞌi ãzíla Hánã ꞌi. (Hánã ꞌdĩ ándrá ị̃yị́ kídí ru ãcí agbẹ́lépi tũlãtũlã rĩ ịsụ́lépi ãngũ kõtórõ rú rĩ agá sáwã ĩꞌdi ꞌbã kãyĩnõ átẹ́pị̃ drị̂ kí ucéjó rĩ sĩ rĩ ꞌi).


\par }{\LI \VS{25}Anzị Hánã drị̂ kí:

\par }{\LIB Dị́sọ̃nị̃ kí Hánã ị̃zẹ́pị Ụ̃họ̃lị̃bámã be.


\par }{\LI \VS{26}Anzị Dị́sọ̃nị̃ drị̂ kí:

\par }{\LIB Hẽmãdánĩ ꞌi, Ĩsãbánĩ ꞌi, Ĩtĩránĩ ꞌi ãzíla Kérãnĩ ꞌi.


\par }{\LI \VS{27}Anzị Ị̃zẹ́rị̃ drị̂ kí:

\par }{\LIB Bĩlĩhánĩ ꞌi, Zãvánĩ ꞌi ãzíla Ãkánĩ ꞌi.


\par }{\LI \VS{28}Anzị Dĩsánĩ drị̂ kí:

\par }{\LIB Ụ́zị̃ kí Ãránĩ be.


\par }{\LI \VS{29}ꞌBá ũpi rú Họ́rị̃ gá rĩ kí ꞌdĩ:

\par }{\LIB Lõtánĩ ꞌi, Sõbálĩ ꞌi, Zị̃bị̃yọ́nị̃ ꞌi, Hánã ꞌi,

\VS{30}Dị́sọ̃nị̃ ꞌi, Ị̃zẹ́rị̃ ꞌi ãzíla Dĩsánĩ ꞌi. ꞌDĩ kí ándrá ũpi ꞌbá Họ́rị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ kî ãngũ Sẽyírĩ drị̂ ꞌbã awaŋá vú sĩ.


\par }{\SH Ũpi Ídõmũ drị̂ kî
\par }
{\PP \VS{31}ꞌDĩ kí ándrá ũpi ãngũ nalépi Ídõmũ gá ꞌdĩ sĩ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ iꞌdó kí drĩ ũpĩ nalé ãngũ ꞌdã gá ku rĩ kî:


\par }{\LI \VS{32}Bélã Bẹ̃yọ́rị̃ ngọ́pị acá úpí ru Ídõmũ gá ãzíla ꞌda táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ rụ́ Dĩnĩhábã ꞌi.


\par }{\LI \VS{33}Bélã la mụ drãlé ꞌbo, Yõbábũ Zérã ngọ́pị angálépi Bõzírã gá rĩ acá úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá nĩ.


\par }{\LI \VS{34}Yõbábũ la mụ drãlé ꞌbo, Hũsámũ angálépi Tẽmánĩ gá rĩ acá úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá nĩ.


\par }{\LI \VS{35}Hũsámũ la mụ drãlé ꞌbo, Hãdádĩ Bẽdádĩ ngọ́pị angálépi Mị̃dị́yánị̃ gá rĩ acá úpí ru Mụ̃wábụ̃ gá ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá nĩ. ꞌDa táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ rụ́ Ãvị́tị̃ ꞌi.


\par }{\LI \VS{36}Hãdádĩ la mụ drãlé ꞌbo, Sámũlã angálépi Mãsĩrékã gá rĩ acá úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá nĩ.


\par }{\LI \VS{37}Sámũlã la mụ drãlé ꞌbo, Sáwụ̃lụ̃ angálépi táwụ̃nị̃ Rẹ̃họ̃bọ́tị̃ ị̃yị́ tị gá rĩ acá úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá nĩ.


\par }{\LI \VS{38}Sáwụ̃lụ̃ la mụ drãlé ꞌbo, Bãálĩ-Hãnánĩ Ãkị̃bọ́rị̃ ngọ́pị acá úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá nĩ.


\par }{\LI \VS{39}Bãálĩ-Hãnánĩ Ãkị̃bọ́rị̃ ꞌbã ngọ́pị la mụ drãlé rá, Hãdádĩ acá úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá nĩ, táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị́ ãmbógó rĩ ála umve la Páwũ ꞌi ãzíla ũkú ĩꞌdidrị̂ ꞌbã rụ́ Mẽhẽtãbélĩ ꞌi, ĩꞌdi Mátrẽdĩ ị̃zẹ́pị ꞌbã ị̃zẹ́pị Mẽzãhábũ drị̂ ꞌi.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{40}ꞌDĩ kí ũpi ándrá ãfũlépi ũri Ị́sãwụ̃ drị́ ínátị ãlu-ãlu gá rĩ kî:

\par }{\LI Tímũnã ꞌi, Álĩvã ꞌi, Yẽtétĩ ꞌi,

\VS{41}Ụ̃họ̃lị̃bámã ꞌi, Ílã ꞌi, Pĩnónĩ ꞌi,

\VS{42}Kénãzĩ ꞌi, Tẽmánĩ ꞌi, Mĩbĩzárĩ ꞌi,

\VS{43}Mãgãdẹ́lị̃ ꞌi ãzíla Ĩrámũ ꞌi.

\par }{\PP ꞌDĩ kí ínátị ꞌbá Ídõmũ rú rĩ (ꞌdĩ Ị́sãwụ̃ ꞌbã adrujó ĩꞌbã átẹ́pị rú rĩ) ꞌbadrị̂ kî sụ́rụ́ tị ĩꞌbadrị́ ũpĩ drị̂ kí sĩ ãzíla ãngũ ĩꞌbaní rijó rĩ kí vú sĩ.




\par }\Chap{37}{\SH Urobí Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂ kî
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yãkóꞌbõ ri uꞌálé Kãnánĩ gá ãngũ ándrá átẹ́pị̃ ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ gá.


\par }{\PP \VS{2}ꞌDĩ dó ãwí Yãkóꞌbõ drị̂: Yụ̃sụ́fụ̃ ri kí ándrá kãbĩlõ kí ucélé ádrị́pịka ụ́kụ́pị̃ Bílĩhã ãzíla Zị̃lị́pã Yãkóꞌbõ ꞌbã ũkúka rú rĩ kí abe ịsụ́ íni ꞌdĩ ílí la mụdrị́ drị̃ ázị̂rị̃. Wó Yụ̃sụ́fụ̃ ri ị́jọ́ ádrị́pịka ꞌbã kí idélé ũnzí rĩ kí ũlũlé átẹ́pị̃ nî.


\par }{\PP \VS{3}Yãkóꞌbõ lẽ Yụ̃sụ́fụ̃ ãndânĩ ndẽ anzị ĩꞌdidrị́ ãzí rĩ kí rá, ãꞌdusĩku útị Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi ịsụ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ dó ãmbá ru. Yãkóꞌbõ fẽ dó sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ ní kánzũ uꞌbélé ũniyambamba la.

\VS{4}Wó Yụ̃sụ́fụ̃ ádrị́pịka kí dó mụ ndrelé la átẹ́pị̃ lẽ ĩꞌdi ãndânĩ ꞌbo, ngụ̃ kí dó ĩꞌdi ãjị́ ũnzí, ãzíla jọ kí ĩꞌdiní ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ku.


\par }{\PP \VS{5}Ị́nị́ ãlu, urobí ũbĩ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi, ĩꞌdi dó mụ vú la nzelé ádrị́pịka ꞌbaní ꞌbo, ngụ̃ kí dó sĩ ĩꞌdi ị̃dị́-ị̃dị́.

\VS{6}Jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi are drĩ urobí áma ũbĩlépi ꞌdĩ ꞌi:

\VS{7}Ãma ní ngánũ lịlẹ́ ámvụ́ agá rĩ kí umbé agâ ꞌdĩ gá ꞌdâ gbõgbõ mádrị́ tị ngúlú rĩ inga ru pâ tulé ụrụgá, ĩmidrị̂ atrá kí ru mádrị̂ andre gá, ilú kí ru ĩꞌdiní vụ̃rụ́.”

\VS{8}Ádrị́pịka jọ kí, “Mi dó sĩ mụ adrulé ãma drị̃lẹ́ gá ãmbógó ru yã? Mi ãma drị̃ ce úpí ru ãndá-ãndá ru yã?” Ngụ̃ kí dó sĩ ĩꞌdi ị̃dị́-ị̃dị́ urobí ĩꞌdidrị́ ꞌdã kí sĩ ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{9}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, urobí ãzí rĩ ũbĩ vâ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi, nze vú la ádrị́pịka ꞌbaní jọ, “Ĩmi are drĩ urobí ꞌdĩ ꞌi, ị̃tụ́ kí ĩmbá be ãzíla lẽlẽgó mụdrị́ drị̃ ãlu la kí abe ãvụ̃ kí vụ̃rụ́ áma ị̃nzị̃jó.”

\VS{10}Ĩꞌdi mụ urobí ꞌdĩ vú nzelé átẹ́pị̃ ꞌbaní ádrị́pịka kí abe ꞌbo, átẹ́pị̃ angá drị̃ la gá trụ, “Urobí ími ũbĩlépi ꞌdĩ ífí la íngoní? Mî ãndrẽ kí mî ádrị́pịka abe ãzíla mâ trũ kí rú amụ́ ãvụ̃lé vụ̃rụ́ ími drị̃lẹ́ gá rá yã?”

\VS{11}Ádrị́pịka idé kí ĩꞌdiní ãjã sĩ, wó átẹ́pị̃ mba ị́jọ́ ꞌdĩ kí tã ĩꞌdi ásị́ gá cí.


\par }{\SH Yụ̃sụ́fụ̃ ádrị́pịka ꞌbã kí ĩꞌdi ụzịjó rĩ
\par }
{\PP \VS{12}Ụ́ꞌdụ́ ãlu, Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka mụ kí kãbĩlõ átẹ́pị̃ drị̂ kí ucé trũ Sẹ̃kẹ́mụ̃ gá.

\VS{13}Yãkóꞌbõ jọ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Ínị̃ rá mî ádrị́pịka mụ kí kãbĩlõ kí ucé trũ ãni rú Sẹ̃kẹ́mụ̃ gâlé ꞌdã, álẽ ími tị pẽlé ĩꞌba rụ̂lé.” Yụ̃sụ́fụ̃ umvi, “Múké ma bábá mụjó.”

\VS{14}Jọ ĩꞌdiní, “Ímụ mî ádrị́pịka kí andrélé ãnãkpá kí abe kí nõ múké yã áni, mí ají mání ụ́ꞌdụ́kọ́ la.” Yụ̃sụ́fụ̃ mụ dó angájó wọ́rọ̃ŋá Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ drị̂ gá rĩ sĩ Sẹ̃kẹ́mụ̃ gâlé.

\VS{15}Ĩꞌdi mụ calé ꞌdãá ꞌbo, ágọ́bị́ ãzí ndre ĩꞌdi wãyá co agá ãzíla zị ĩꞌdi, “Mi ãꞌdu ndrụ̃ yã?”

\VS{16}Umvi ĩꞌdiní, “Ma mâ ádrị́pịka kí ndrụ̃, mí icó mání lũlé la kí kãbĩlõ kí ucé íngõlé rĩ gá rá yã?”

\VS{17}Ágọ́bị̂ jọ ĩꞌdiní, “Mî ádrị́pịka aꞌbe kí ãngũ ꞌdĩ rá, má are kí jọ agá la ‘Ãmụ kí Dõtánĩ gâlé.’ ” Yụ̃sụ́fụ̃ bĩ dó kí vú Dõtánĩ gâlé ãzíla ịsụ́ kí rá.


\par }{\PP \VS{18}Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka ndre kí ĩꞌdi amụ́ agá rá-rá ru acá drĩ ku rú, utú kí ị́jọ́ sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó rá.

\VS{19}Jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá, “Urobí ꞌdị́pị la amụ́ ꞌdã.

\VS{20}Ĩmi amụ́, lẽ ãꞌdị kí ĩꞌdi rá, ãꞌbe kí dó sĩ ãvũ la kídí nzụlépi rá la ꞌbã ꞌbụ́ ãzí agá, ãjọ kí ụ̃bọ̃gụ̃ ãzí na ĩꞌdi rá. Ãma kí dó drĩ sĩ ndre la ãꞌdu la nõ ru idé urobí ĩꞌdi ãni ꞌdĩ kí agá nĩ yã áni.”

\VS{21}Rụ́bẹ̃nị̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ụ̃ꞌbị̃ Yụ̃sụ́fụ̃ palé kí drị́ gá rĩ sĩ rá jọ, “Ãꞌdị kí ĩꞌdi ku.”

\VS{22}Jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi asu ãrí la ku; úꞌbe ĩꞌdi kõtórõ agá ꞌbụ́ ꞌdĩ agá ꞌdâ wó lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã su drị́ ĩꞌdi rụ́ ku.” Rụ́bẹ̃nị̃ idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la sĩ ĩꞌdi pajó ãzíla sĩ ĩꞌdi agụjó átẹ́pị̃ drị̂lé ídri.


\par }{\PP \VS{23}Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ acálé ádrị́pịka ꞌba rụ́ ꞌdõlé ꞌbo, trũ kí kánzũ ĩꞌdi ụrụꞌbá gá uꞌbélé ũniyambamba rĩ rá.

\VS{24}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, rụ kí ĩꞌdi ãzíla ꞌdụ kí ĩꞌdi ꞌbelé ꞌbụ́ ãꞌí la agá.
 

\par }{\PP \VS{25}Ĩꞌbaní rĩ agá íná na agá, inga kí drĩ ụrụgá ãzíla ndre kí ꞌbá Ịsụmayị́lị̃ rú rĩ kí ũꞌbí ru angá kí Gị̃lẹ́dị̃ gá ãzíla kî mụ agá Mị̃sị́rị̃ gá. Ngãmíyã ĩꞌbadrị̂ kí drị̃ gá ꞌdụ kí tẹ́rị́ ãko ãjị̂ trũ vĩrĩ rĩ ãni la kí ãdu ifílé ifí-ifî rĩ abe.


\par }{\PP \VS{26}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ́dã jọ ádrị́pịka ꞌbaní, “Ãma kí ãꞌdu ịsụ́ ãdrĩ kí ãmã ádrị́pị ꞌdị rá ãzíla ãdrĩ kí drã ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ị́jọ́ zị̃ cí rĩ gá?

\VS{27}Ãma uzị kí ĩꞌdi ꞌbá Ịsụmayị́lị̃ rú ꞌdĩ ꞌbanî, ãma asu kí ĩꞌdi ꞌbã ãrí ãmadrị́ sĩ ãma ꞌi ku ĩꞌdi ꞌbã adrujó ãmã ádrị́pị ãrí ãlu ãzíla ĩzá ãlu rĩ sĩ.” Ádrị́pịka ãꞌị̃ kí rá.

\VS{28}ꞌBá bĩsírã idélépi Mị̃dị́yánị̃ rú rĩ ꞌbã kí alị agá, Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka anzé kí ĩꞌdi ꞌbụ́ agâlé rá ãzíla uzị kí ĩꞌdi ꞌbá Ịsụmayị́lị̃ rú rĩ ꞌbaní séndẽ sílĩvã rú kãlị́ ị̃rị̃ sĩ, ꞌdụ kí ĩꞌdi Mị̃sị́rị̃ gâlé ĩndĩ.


\par }{\PP \VS{29}Rụ́bẹ̃nị̃ la mụ gõlé ꞌbụ́ tị gâlé ꞌbo, ịsụ́ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌdãá yụ ãzíla asi ĩꞌdi ꞌbã bõngó kí ũcõgõ sĩ rá.

\VS{30}Atrị drị̃ ádrị́pịka ꞌba rụ̂lé jọ, “Mgbâ dó ꞌdãá yụ, ma dó mání áma idé ãꞌdurú yã?”


\par }{\PP \VS{31}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, aꞌdụ́ kí dó ị̃ndrị́, lị kí ĩꞌdi rá ãzíla su kî dó Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã kánzũ ãrí la gá.

\VS{32}Agụ kí dó ĩꞌdi ꞌbã bõngó uꞌbélé ũniyambamba rĩ átẹ́pị̃ rụ̂lé, jọ kí ĩꞌdiní, “Ãma ịsụ́ bõngó ꞌdĩ ꞌi, mí amá drĩ ĩꞌdi, icó nõ adrulé mî ngọ́pị Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂ ꞌi ku yã áni.”


\par }{\PP \VS{33}Átẹ́pị̃ nị̃ ĩꞌdi cọtị cé jọ, “ꞌdĩ mâ ngọ́pị ꞌbã bõngô ꞌi! Ãndá-ãndá ru ụ̃bọ̃gụ̃ na kí dó mání ĩꞌdi rá ꞌdộ! Ãndá-ãndá ru ândi dó Yụ̃sụ́fụ̃ kpékpé!”


\par }{\PP \VS{34}Yãkóꞌbõ asi dó bõngó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ kí ũcõgõ sĩ rá, sụ̃ dó kõlĩbá ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ãzíla awâ dó ngọ́pị̃ ꞌi ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú.

\VS{35}Anzị ĩꞌdidrị̂ amụ́ kí pírí ĩꞌdi ásị́ ũŋmĩlé, wó gã ru ásị́ ũŋmĩlé úmgbé jọ yụ, “Ma awá mâ ngọ́tị̂ sĩ kpere mání fi agá ꞌbụ́ gá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, átẹ́pị̃ awá dó ngọ́pị̃ Yụ̃sụ́fụ̃ sĩ.


\par }{\PP \VS{36}Wó íni ꞌdĩ ꞌbá Mị̃dị́yánị̃ rú rĩ ĩtụ̃ndã kí Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi Mị̃sị́rị̃ gâlé Pọ̃tị̃fárọ̃ ãsĩkárĩ ãmbógó úpí Fãráwũ andre tẽlépi rĩ drị̂ nî.




\par }\Chap{38}{\SH Yụ́dã kí Tãmárã be
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sáwã Yụ̃sụ́fụ̃ ụzịjó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, Yụ́dã aꞌbe ádrị́pịka kí rá ãzíla mụ uꞌálé ágọ́bị́ Ãdũlámũ rú umvelé Hị́rã ꞌi rĩ be.

\VS{2}Yụ́dã ịsụ́ ágọ́bị́ Kãnánĩ rú rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị umvelé Sụ́wã rĩ ꞌi, ĩgbã ĩꞌdi rá ãzíla acá dó ĩꞌdi ꞌbã ũkú ru.

\VS{3}Ịsụ́ dó ꞌa tị dó sĩ ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzíla ꞌda dó rụ́ la Ị́rị̃ ꞌi.

\VS{4}Ịsụ́ vâ ꞌa ãzí rĩ ꞌi tị ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzíla ꞌda rụ́ la Ũnánĩ ꞌi.

\VS{5}Tị vâ ngọ́tị́ ágọ́bị́ ãzí rĩ ꞌi, ꞌda rụ́ la Sélã ꞌi. Sáwã ngọ́tị́ ꞌdã tĩjó rĩ sĩ, ịsụ́ Yụ́dã ꞌdĩ sĩ Kẹ̃zị́bụ̃ gá.


\par }{\PP \VS{6}Yụ́dã ĩgbã ũkú ngọ́tị́ ĩꞌdidrị́ kãjãní Ị́rị̃ nî, ũkû rụ́ Tãmárã ꞌi.

\VS{7}Wó Ị́rị̃ Yụ́dã ngọ́pị kãjãní rĩ idé ị́jọ́ ũnzíkãnã la
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ
{\ND{Úpí}} fẽ drã rá.


\par }{\PP \VS{8}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ́dã jọ Ũnánĩ ní, “Ífi mí ádrị́pị ꞌbã ũkû lãꞌbĩ ãmadrị̂ ꞌbã ãꞌị̃jó la ítị ĩꞌdiní anzị kí sĩ ĩꞌdi rụ́ ajíjó rĩ sĩ.”

\VS{9}Wó Ũnánĩ nị̃ rá anzị ꞌdã icó kí adrulé ĩꞌdi ãni ku, drĩ fi ru lalé ũkú ꞌdã be ꞌbo, ĩꞌdi ũri sĩ ꞌbá tịjó rĩ kí ũsũ vụ̃rụ́, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ dó sĩ anzị ịsụ́lé ũkú ꞌdã be ádrị́pị̃ rụ́ ajíjó ku.

\VS{10}Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ ĩꞌdi ũnzí Úpí Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ,
{\ND{Úpí}} fẽ dó vâ sĩ ĩꞌdiní drãlé rá.


\par }{\PP \VS{11}Yụ́dã jọ dó ngọ́pị̃ ꞌbã ũkû Tãmárã ní, “Ímụ tẽlé ãwụ́zị́ ru mí átẹ́pị drị́ko gá ꞌdãá kpere mâ ngọ́pị Sélã ꞌbã zo agá sĩ icójó ími fijó rá.” Yụ́dã jọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la idé ụ̃rị̃ sĩ ꞌî ngọ́pị la vâ mụ drãlé ádrị́pịka ị̃rị̃ ꞌdã kî áni rá rĩ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Tãmárã gõ dó sĩ vúlé ĩꞌbadrị́ko gâlé.


\par }{\PP \VS{12}Sáwã ãzo vúlé gá Yụ́dã ꞌbã ũkû Sụ́wã ꞌbã ị̃zẹ́pị rú rĩ drã rá. Ụ́ꞌdụ́ Yụ́dã ꞌbã ũkû awájó rĩ kí mụ ukólé ꞌbo, mụ Tímũnã gá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã kãbĩlõ ꞌbíko lịlẹ́pi rĩ kí andrélé ãzíla ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị̂ Hị́rã Ãdũlámũ rú rĩ mụ ĩꞌdi be ĩndĩ.


\par }{\PP \VS{13}ꞌBá ãzí mụ lũlé la Tãmárã ní, “Mí ándrị́pị la mụ Tímũnã gá ĩꞌdi ꞌbã kãbĩlõ ꞌbíko lịlẹ́,”

\VS{14}trũ bõngó ĩꞌdidrị́ ãwụ̃zị̃ drị̂ kí rá, ali ru ụrụꞌbá kũrũbábã sĩ, ꞌbe ru drị̃ bõngó sĩ cí, mụ dó rilé kẹ̃jị́tị sĩ fijó Ĩnãyímũ gá rĩ gá gẹ̃rị̃ mụlépi Tímũnã gá rĩ gá, Tãmárã ꞌbã nị̃jó la Sélã zo rá úfẽ ĩꞌdi ĩꞌdiní ágó ru ku rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{15}Yụ́dã la mụ ĩꞌdi ndrelé ꞌbo, ũrã ꞌbãngá ĩꞌdi ũkú ãwụ́ꞌbá ru la ĩꞌdi ꞌbã ru mẹ́lẹ́tị ꞌbejó cí rĩ sĩ.

\VS{16}Ĩꞌdiní nị̃jó la Tãmárã ĩꞌdi ngọ́pị̃ Ị́rị̃ drãlépi rá rĩ ꞌbã ũkû ꞌi ku rĩ sĩ, mụ ĩꞌdi rụ́ gẹ̃rị̃ tị gâlé jọ, “Ífẽ ámụ kolé mí be.”

\par }{\PP Tãmárã zị ĩꞌdi, “Mi dó mání ãꞌdu fẽ ãdrĩ dó ko mí be rĩ gá?”


\par }{\PP \VS{17}“Ma mụ míní ị̃ndrị́ mũlũkũdũ la ãfẽlé angájó ị̃ndrị́ mádrị̂ kí agâlé.”

\par }{\PP Tãmárã zị, “Ãko ãzí míní fẽlé mání gúrã rú cêkõ rĩ ãꞌdu?”


\par }{\PP \VS{18}Yụ́dã jọ, “Ma dó míní gúrã rú ãꞌdu fẽ cêkõ yã?”

\par }{\PP Umvi ĩꞌdiní, “Drọ̃nọ́ mídrị́ ími rụ́ trũ ꞌdĩ ꞌi ãzíla túré ími drị́ gá ꞌdĩ ꞌi.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yụ́dã fẽ dó kí ĩꞌdidrị̂lé rá, ko dó sĩ ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi be, Tãmárã ịsụ́ dô sĩ ꞌa.

\VS{19}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Tãmárã gõ dó vúlé ĩꞌbadrị́ko gâlé, trũ dó kũrũbábã kí bõngó drị̃ ꞌbejó rĩ be rá, ãzíla sụ̃ dó bõngó ĩꞌdidrị́ ãwụ̃zị̃ drị̂ kí áyụ.


\par }{\PP \VS{20}Yụ́dã la mụ wọ̃rị̂ Hị́rã Ãdũlámũ rú rĩ tị ãpẽlé ị̃ndrị́ mváŋâ trũ Tãmárã rụ́ ꞌdõlé, sĩ ãko ándrá ĩꞌdi ꞌbã aꞌbelé gúrã rú rĩ kí unzejó ꞌbo, Hị́rã ịsụ́ Tãmárã gẹ̃rị̃ sĩ ku.

\VS{21}Zị ãgọbị Ĩnãyímũ gá rĩ kí, “Ũkú jõ ãwụ́ꞌbá ru gẹ̃rị̃ tị gá ꞌdâ rĩ íngõlé yã?” ꞌBá ãngũ ꞌdã gá rĩ umvi kí ĩꞌdiní, “ꞌBá ãzí ãwụ́ꞌbá ru la ꞌdộ ꞌdáyụ.”


\par }{\PP \VS{22}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Hị́rã gõ dó Yụ́dã rụ̂lé jọ ĩꞌdiní, “Ándrụ̃ mâ ngá ũkú ꞌdã tí. Ãgọbị ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá rĩ jọ kí mání ꞌbá ãzí ãwụ́ꞌbá ru la ꞌbãngá ĩꞌbadrị́ ꞌdãá yụ.”


\par }{\PP \VS{23}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ́dã jọ, “Lẽ ũkú ꞌdã ꞌba mba dó ãko ꞌdã kí tã ĩꞌdiní la rú, álẽ ꞌbá ꞌbã gụ kí ãma ku. Má ụ̃ꞌbị̃ tá tí ĩꞌdi ũfẽlé rá wó mí ịsụ́ dó ĩꞌdi ku.”


\par }{\PP \VS{24}Ãni rú ĩmbá na vúlé gá ꞌbá ãzí jọ Yụ́dã ní, “Mî ngọ́pị ꞌbã ũkû Tãmárã idé mị-ãcí ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó sĩ ꞌa trũ.”

\par }{\PP Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yụ́dã jọ, “Ĩmi iyá ĩꞌdi ivélé ãzíla ꞌbã drã dó sĩ rá.”


\par }{\PP \VS{25}Ála dó mụ ĩꞌdi iyálé ãmvêlé ꞌbo, pẽ dó ꞌbá ãzí tị ándrị́pị̃ rụ̂lé ãko ándrá ĩꞌdi ꞌbã fẽlé gúrã rú rĩ kí trũ, jọ, “Má ịsụ́ ꞌa ágọ́bị́ ríŋĩ ãzíla túré ꞌdĩ ꞌbã ꞌdị́pị rú rĩ drị́. Índre drĩ ãko ꞌdĩ kí nõ ãꞌdi ãni yã áni.”


\par }{\PP \VS{26}Yụ́dã nị̃ dó kí rá jọ, “Tãmárã idé ị́jọ́ kpị la ndẽ ma rá mání mâ ngọ́pị Sélã fẽjó ĩꞌdiní ágó ru ku rĩ sĩ.” Yụ́dã la dó ru ĩꞌdi be ị̃dị́ ku.


\par }{\PP \VS{27}Sáwã ĩꞌdi ꞌbã tĩjó rĩ la mụ calé ꞌbo, ísụ́ anzị ãgọbị kí ĩꞌdi ꞌa gá ị̃rị̃.

\VS{28}Ĩꞌdiní kí tĩ agá ꞌdãá, ngọ́tị́ ãzí rĩ asú ru drị́ ãmvé, ũkú ngọ́tị́ tĩlépi rĩ rụ drị́ la icí kéyĩ ika la drị́ la gá cí jọ, “ꞌdĩ ngọ́tị́ kãjãní rĩ.”

\VS{29}Wó uja ru drị́ nzelé vúlé, ádrị́pị̃ uja dó sĩ ãfũlé drị̃drị̃ ãzíla ũkú ngọ́tị́ tĩlépi rĩ jọ, “ꞌDĩ dó gẹ̃rị̃ mídrị́ míní sĩ ãfũjó ãmvé ꞌdõlé ũkpó sĩ rĩ ꞌi ꞌbo,” ꞌda dó sĩ rụ́ la Pẹ̃rẹ́zị̃ ꞌi.

\VS{30}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ádrị́pị̃ sĩ drị́ la gá kéyĩ ika icíjó rĩ, útĩ dó ĩꞌdi vúlé vúlé ru ãzíla úꞌda dó sĩ rụ́ la Zérã ꞌi.




\par }\Chap{39}{\SH Ị́jọ́ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbadrị́ Pọ̃tị̃fárọ̃ ũkû be rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌBá Ịsụmayị́lị̃ rú ꞌdĩ kí dó mụ Yụ̃sụ́fụ̃ agụlé Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌbo, ágọ́bị́ ãzí Mị̃sị́rị̃ rú umvelé Pọ̃tị̃fárọ̃ ãsĩkárĩ ãmbógó úpí Fãráwũ andre tẽlépi rĩ ĩgbã dó ĩꞌdi kí drị́ gá nĩ.


\par }{\PP \VS{2}{\ND{Úpí}} ko Yụ̃sụ́fụ̃ ãzã ị́jọ́ pírí kí agá, ĩꞌdi dó sĩ drị̃lẹ́ba rú, rĩ dó uꞌálé ãmbógó ĩꞌdi ĩgbãlépi Mị̃sị́rị̃ ru rĩ drị́ko gá.

\VS{3}Ãmbógó ĩꞌdidrị̂ la mụ ndrelé la
{\ND{Úpí}} ꞌi Yụ̃sụ́fụ̃ be cí ãzíla
{\ND{Úpí}} fẽ ĩꞌdiní drị̃lẹ́ba ĩꞌdi ꞌbã drị́ gá ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí agá rá,

\VS{4}Pọ̃tị̃fárọ̃ uꞌá dó ãyĩkõ sĩ, ꞌbã dó ĩꞌdi ãtíꞌbó ãzị́ ngalépi ĩꞌdiní rĩ rú ãzíla azị dó ãko pírí kí ĩꞌdidrị́ alé gá.

\VS{5}Iꞌdójó sáwã ĩꞌdiní Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbãjó ãmbógó ru lị́cọ́ agá ãzíla ãko ĩꞌdidrị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ,
{\ND{Úpí}} wi sụ̃sụ́ lị́cọ́ ágọ́bị́ Mị̃sị́rị̃ ru rĩ drị̂ drị̃ gá Yụ̃sụ́fụ̃ ị́jọ́ sĩ.
{\ND{Úpí}} wi sụ̃sụ́ Pọ̃tị̃fárọ̃ ní ãko pírí ĩꞌdidrị́ jó agá ãzíla ámvụ́ agá rĩ kí drị̃ gá.

\VS{6}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ aꞌbe dó ãko pírí kí Yụ̃sụ́fụ̃ drị́lẹ́ gá, ꞌbã ásị́ mâ ãko ãzí kí lẹ́ꞌdị̃ cí yã rĩ drị̃ gá ku, wó lú ãkónã ĩꞌdi ꞌbã nalé rĩ áꞌdụ̂sĩ.

\par }{\PP Yụ̃sụ́fụ̃ zo dó úmgbô trũ ãzíla ụrụꞌbá trũ túlí-túlí.

\VS{7}Ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá ãmbógó ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ũkû ásị́ ꞌde ĩꞌdi drị̃ gá jọ ĩꞌdiní, “Mí amụ́ ími lalé mâ sĩ.”


\par }{\PP \VS{8}Wó gã úmgbé ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Ãmbógó mádrị̂ aꞌbe ãko ĩꞌdidrị́ jó agá rĩ kí pírí áma drị́lẹ́ gá.

\VS{9}ꞌBá ãzí áma drị̃lẹ́ gá jó ꞌdĩ agá ꞌdâ la yụ, ãko ãzí ĩꞌdi ꞌbã fẽlé tãmbalé mádrị́ ku la ĩꞌdi ꞌdáyụ, pẽ lú mi ꞌi. Má icó dó ị́jọ́ ũnzíkãnã ꞌdĩ idélé sĩ ị́jọ́ izajó Ãdróŋâ mẹ́lẹ́tị gá íngoní ru?”

\VS{10}Ĩꞌdiní ị́jọ́ ꞌdĩ jọ agá Yụ̃sụ́fụ̃ ní íla mi mâ sĩ ụ́ꞌdụ́ pírí rá tí, Yụ̃sụ́fụ̃ gã ru lalé ĩꞌdi sĩ úmgbé.


\par }{\PP \VS{11}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yụ̃sụ́fụ̃ mụ jó agâlé ĩꞌdi ꞌbã ãzị́ kí ngalé, ꞌbá ãzí ãtíꞌbó ru jó agá ꞌdãá cí la yụ.

\VS{12}Pọ̃tị̃fárọ̃ ũkû rụ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã bõngó jọ ĩꞌdiní, “Mí amụ́ ími lalé mâ sĩ.” Wó Yụ̃sụ́fụ̃ aꞌbe dó bõngô drị́ la gá ꞌdãá, apá dó ụ́ngụ́lẹ́ sĩ ãmvêlé.


\par }{\PP \VS{13}Pọ̃tị̃fárọ̃ ũkû la dó mụ ndrelé la Yụ̃sụ́fụ̃ aꞌbe dó bõngô ĩꞌdidrị́ gá ꞌdãá ãzíla apá ụ́ngụ́lẹ́ sĩ ãmvé,

\VS{14}umve ãtiꞌbo ãzị́ ngalépi jó agá ꞌdãá rĩ kí jọ ĩꞌbaní “Ĩndre drĩ mgbá Ĩbũrãníyã rú ꞌdĩ ájí ĩꞌdi amụ́jó avájó ãma sĩ! Amụ́ tí jó agá ꞌdõlé áma ụrụlé gbõgbõ áꞌbe ụ̃lụ́lụ́.

\VS{15}Ĩꞌdi mụ áma ụ̃lụ́lụ́ arelé ꞌbá ꞌbaní áma itójó, apá ãmvêlé ụ́ngụ́lẹ́ sĩ aꞌbe ĩꞌdi ꞌbã bõngô áma drị́ gá ꞌdĩ.”


\par }{\PP \VS{16}Mba dó bõngô tã ꞌdãá kpere ágô ꞌbã iyá agá.

\VS{17}Uja dó ĩꞌdiní ị́jọ́ ꞌdĩ kí vú nzelé jọ, “Ãtíꞌbó míní ajílé Ĩbũrãníyã rú ꞌdĩ afí mádrị́ jó agá ꞌdõlé áma ụrụlé.

\VS{18}Wó ma mụ ụ̃lụ́lụ́ ꞌbelé sĩ ãzãkoma ịsụ́jó ꞌbo, mvu apálé rá ãzíla aꞌbe ĩꞌdi ꞌbã bõngô áma andre gá ꞌdâ.”

\VS{19}Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ãmbógô la mụ ị́jọ́ ũkû ꞌbã jọlé, “ꞌDĩ bã sĩ gbíyã ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã ị́jọ́ idéjó má rụ́ rĩ ꞌi,” ꞌdĩ arelé ꞌbo, acá dó ũmbájírílí.

\VS{20}ꞌDụ dó sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi sulé jó sĩ ꞌbá úpí drị́ mãbụ́sụ̃ rú rĩ kí sujó rĩ gá.

\par }{\PP Wó Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã adrujó mãbụ́sụ̃ gá ꞌdãá rĩ sĩ,

\VS{21}{\ND{Úpí}} aꞌbe ĩꞌdi ku, iꞌda ĩꞌdiní ásị́ ị̃gbẹ̃ ãzíla fẽ dó sĩ ãsĩkárĩ mãbụ́sụ̃ kí andre tẽlépi rĩ ní ĩꞌdi lẽjó.

\VS{22}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ fẽ dó ꞌbá mãbụ́sụ̃ gá rĩ kí pírí ĩꞌdi ꞌbã drị́lẹ́ gá ãzíla acá dó ãko pírí idélé mãbụ́sụ̃ gá ꞌdãá rĩ kí drị̃lẹ́ gá.

\VS{23}ꞌBá mãbụ́sụ̃ kí tãmbalépi rĩ ꞌbã ásị́ ãko aꞌbelé Yụ̃sụ́fụ̃ drị́lẹ́ gá rĩ kí drị̃ gá ku ãꞌdusĩku ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí ãfũ drị̃lẹ́ba rú rá
{\ND{Úpí}} ꞌbã adrujó ĩꞌdi be cí rĩ sĩ.




\par }\Chap{40}{\SH Yụ̃sụ́fụ̃ icé ꞌbá ị̃rị̃ mãbụ́sụ̃ rú rĩ kí ꞌbã urobí ífí
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sáwã ãzí vúlé gá ꞌbá wáyĩnĩ fẽlépi ãzíla ꞌbá ãkónã aꞌdílépi úpí Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ní rĩ iza kí ĩꞌdi ásị́.

\VS{2}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Fãráwũ ꞌa ve ũmbã sĩ ãmbogo ĩꞌdidrị́ ị̃rị̃ wáyĩnĩ fẽlépi, ãzíla ãkónã aꞌdílépi rĩ ꞌbanî,

\VS{3}ãzíla ꞌbe dó sĩ kí mãbụ́sụ̃ gá ãmbógó ĩꞌdi andre tẽlépi rĩ drị́ jó agá ãngũ ãlu ála vâ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbãjó rĩ gá.

\VS{4}Ãmbógó úpí Fãráwũ andre tẽlépi rĩ ꞌdụ dó ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ kí fẽlé Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ ãzíla mba dó sĩ kí tã.

\par }{\PP Ĩꞌbaní uꞌá agá mãbụ́sụ̃ gá ꞌdãá,

\VS{5}ị́nị́ ãlu urobí ũbĩ ágọ́bị́ wáyĩnĩ fẽlépi Fãráwũ ní ri kí ãkónã aꞌdílépi ĩꞌdiní rĩ be mãbụ́sụ̃ gá ꞌdãá, wó urobí ꞌdĩ kí ꞌbã ífí ndú-ndú.


\par }{\PP \VS{6}Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ filé ĩꞌba rụ́ jó agâlé ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ꞌbo, ndre kí mẹ́lẹ́tị ízákĩzã rú.

\VS{7}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ zị dó ãmbogo Fãráwũ drị̂ kí, “Ĩmi indré ãndrũ ízákĩzã rú íni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”


\par }{\PP \VS{8}Umvi kí ĩꞌdiní, “Urobí ũbĩ ãma ị̃rị̃ trá, ꞌbá ãzí ãmaní ífí la icélépi la ꞌdáyụ.”

\par }{\PP ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ jọ dó ĩꞌbaní, “Ị̃nị̃ urobí ífí icéŋá la angá Ãdróŋá drị́ rĩ gá ku yã? Ĩnze mání urobí ĩmidrị̂ kí vú.”


\par }{\PP \VS{9}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãmbógó ní wáyĩnĩ fẽlépi rĩ nze dó sĩ urobí ĩꞌdidrị̂ vú Yụ̃sụ́fụ̃ nî ãzíla jọ, “Ándre zãbíbũ ife áma drị̃lẹ́ gá,

\VS{10}ãzíla kénĩ la kí na. Bị́ la kí dó mụ iꞌdólé dụlé ꞌbo, ci dó ũfũ ãzíla ka dó rá, zãbíbũ ãka ru ãgũlépi kũcũ rĩ nị kí dó rá.

\VS{11}Kópõ úpí Fãráwũ ꞌbã sĩ zãbíbũ sụ́ mvụjó rĩ áma drị́ gá, ãzíla áꞌdụ kópõ ꞌi ánzi zãbíbũ nịlépi rá rĩ ĩꞌdiní ala gá, áfẽ dó sĩ kópõ ĩꞌdidrị́ gá.”


\par }{\PP \VS{12}Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Urobí ꞌdĩ ꞌbã ífí ĩꞌdi íni; ife ꞌbã kénĩ na ꞌda kí ụ́ꞌdụ́ na.

\VS{13}Ụ́ꞌdụ́ na alị ku rú, Fãráwũ la ími trũ rá ãzíla ĩꞌdi ími uja ãzị́ jõ míní ngalé rĩ gá vúlé. Mi ĩꞌdi ꞌbã kópõ wáyĩnĩ mvụjó rĩ fẽ ĩꞌdidrị́ gá, mi dó sĩ ĩꞌdiní wáyĩnĩ fẽ cécé jõ údu rĩ áni.

\VS{14}Wó ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ kí ru idé míní múké rá, mí ũrã jõ áma ị́jọ́ ãzíla mí iꞌda jõ mání ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ áma vú nzejó Fãráwũ ní ĩndĩ ꞌbã nze rû sĩ ma mãbụ́sụ̃ gá ꞌdâ rá.

\VS{15}Ãndá-ãndá ru árụ́ ándrá ma angájó ãngũ ꞌbá Ĩbũrãníyã rú rĩ ꞌbadrị̂ gá ũkpó sĩ. Wó Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ ị́jọ́ ãzí mání idélé ũnzíkãnã sĩ áma ꞌbãjó mãbụ́sụ̃ gá la ꞌdáyụ.”


\par }{\PP \VS{16}Ãmbógó ãkónã aꞌdílépi rĩ la mụ arelé la Yụ̃sụ́fụ̃ icé urobî ꞌbã ífí ũniyambamba rú ꞌbo, jọ ĩꞌdiní, “Urobí ũbĩ vâ ma ĩndĩ. Urobí mádrị̂ agá ũvú mũkátĩ trũ rĩ kí áma drị̃ gá ꞌdâ na.

\VS{17}Ũvú ụrụgá drị̃drị̃ rĩ agá ãkónã ũví ndú-ndú aꞌdílé Fãráwũ nî rĩ kí cí, wó ãriŋa ri kí kî tilé ũvú agá ꞌdãá.”


\par }{\PP \VS{18}Yụ̃sụ́fụ̃ jọ, “Urobí ꞌdĩ ꞌbã ífí íni; Ũvú na ꞌdã kí ụ́ꞌdụ́ na.

\VS{19}Ụ́ꞌdụ́ na alị ku rú Fãráwũ la ími drị̃kã lị rá ãzíla ĩꞌdi ími ãvũ gĩ ife sị́ gá. Ãriŋa kí dó sĩ ími ĩzá ti nĩ.”


\par }{\PP \VS{20}Ụ́ꞌdụ́ na ꞌdã ꞌde dó cé ĩmbá ụ́ꞌdụ́ sĩ Fãráwũ tĩjó rĩ gá ãzíla Fãráwũ ꞌbã dó ụ̃mụ̃ ãmbógó la ꞌbá ãmbogo ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, ꞌbá ãzị́ ngalépi ĩꞌdidrị́ko gá rĩ kí abe. Pẽ dó sĩ ꞌbá tị ꞌbá ãmbógó ĩꞌdiní wáyĩnĩ fẽlépi rĩ kí ajílé ꞌbá ãmbógó ĩꞌdiní ãkónã aꞌdílépi rĩ be ꞌbá ãmbogo ụ̃mụ̃ gá ũꞌbí ꞌdã kí drị̃lẹ́ gá.

\VS{21}Fãráwũ uja dó ãmbógó ĩꞌdiní wáyĩnĩ fẽlépi rĩ ãzị́ gá vúlé sĩ wáyĩnĩ fẽjó ĩꞌdiní ídu rĩ áni.

\VS{22}Wó nzi ãmbógó ĩꞌdiní ãkónã aꞌdílépi rĩ rá cécé Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ándrá vú la nzejó ĩꞌbaní rĩ áni.


\par }{\PP \VS{23}Ãmbógó wáyĩnĩ fẽlépi úpí Fãráwũ ní rĩ ãvĩ ị́jọ́ ándrá Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌdiní ꞌbã ũrã jõ ị́jọ́ îdrị̃ gá be rĩ rá.




\par }\Chap{41}{\SH Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã Fãráwũ ꞌbã Urobí kí ífí icéjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ílí ị̃rị̃ ãmbógó wáyĩnĩ fẽlépi úpí Fãráwũ ní rĩ ujajó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, urobí ũbĩ Fãráwũ ꞌi, tu pá mĩrĩ umvelé Náyĩlĩ ꞌi rĩ tị gá.

\VS{2}Ndre tị́ ázị̂rị̃ use-mgbụ́rụtụtụ ãlá la ãfũ kí mĩrĩ agâlé iꞌdó kí ũzú nalé.

\VS{3}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ndre vâ tị́ ãzí ũnzíkãnã nzụlépi goromoto la kí ázị̂rị̃ ãfũ kí vâ Mĩrĩ Náyĩlĩ agâlé. Utu kí pá tị́ use ãlá ꞌdã kí andre gá mĩrĩ tị gá ꞌdãá.

\VS{4}Tị́ tá ũnzíkãnã nzụlépi goromoto ꞌdã na kí tị́ use-mgbụ́rụtụtụ ãlá ꞌdã kí pírí rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Fãráwũ angá rá.


\par }{\PP \VS{5}Wó ụ́ꞌdụ́ ꞌbe ĩꞌdi ị̃dị́ ãzíla urobí ị̃rị̃ rĩ ũbĩ vâ ĩꞌdi; urobí ị̃rị̃ ꞌdĩ gá ndre ãná céke ãlu gá ãná ãgũ kí use-use rú ãzíla ũniyambamba rú ázị̂rị̃.

\VS{6}ꞌDã ꞌbã vúlé gá ndre vâ ãná céke ãlu gá ãná nụlépi ị̃tụ́kã sĩ diri-diri la kí ázị̂rị̃.

\VS{7}Ãná nụlépi ị̃tụ́kã sĩ diri-diri ꞌdã uti kí ãná use-use ꞌdã kí pírí. Fãráwũ angá dó rá ịsụ́ íni ꞌdĩ urobí la ĩꞌdi ũbĩ agá nĩ.


\par }{\PP \VS{8}Ãngũ la mụ ụwị́lé ꞌbo, ụ̃ꞌbụ́tị sĩ Úpí Fãráwũ ásị́ ri umvúlé umvû; ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ pẽ dó ꞌbá tị ũjogo kí umvelé ꞌbá ũndũwã trũ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ abe. Fãráwũ nze dó urobí ĩꞌdi ũbĩlépi rĩ kí vú ꞌbá ꞌdĩ ꞌbanî, wó ꞌbá ãzí icólépi urobí ꞌdĩ kí ífí icélépi ĩꞌdiní rá la yụ.


\par }{\PP \VS{9}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãmbógó wáyĩnĩ fẽlépi rĩ jọ Fãráwũ ní, “Má agá ị́jọ́ mání izalé rĩ ãndrũ rá.

\VS{10}Fãráwũ uꞌá ándrá ũmbã sĩ ãtiꞌbo ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌbanî ãzíla ꞌbã ma mãbụ́sụ̃ gá ãmbógó ꞌbá ãkónã aꞌdílépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ be jó ãsĩkárĩ ãmbógó úpí andre tẽlépi rĩ drị̂ gá.

\VS{11}Urobí ũbĩ ãma ị́nị́ ãlu agá ãzíla urobí ãma ũbĩlépi ꞌda kí ífí ndú-ndú.

\VS{12}Ịsụ́ íni ꞌdĩ kãrị́lẹ̃ Ĩbũrãníyã rú ãmbógó ãsĩkárĩ úpí andre tẽlépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbã ãtíꞌbó ru rĩ ándrá ꞌdãá cí. Ãnze urobí ãma ũbĩlépi rĩ kí vú ĩꞌdinî, ãzíla icé ꞌbá ãlu-ãlu ꞌbã urobí ífí ꞌbá ãlu-ãlu ní rá.

\VS{13}Urobí ífí ĩꞌdi ꞌbã icélé rĩ idé kí ru cécé ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ áni; mâ rú rĩ ûja ma ãzị́ gá rá, ágọ́bị́ ãzí rĩ úꞌdị ĩꞌdi rá.”


\par }{\PP \VS{14}Fãráwũ pẽ dó ꞌbá tị Yụ̃sụ́fụ̃ umvelé, gbõgbõ íyá dó Yụ̃sụ́fụ̃ mãbụ́sụ̃ gâlé rá. Ĩꞌdi mụ ru drị̃ꞌbị́ falé ꞌbo uja dó bõngó ãzíla mụ dó sĩ Fãráwũ drị̃lẹ́ gá.


\par }{\PP \VS{15}Fãráwũ jọ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Urobí ũbĩ ma, wó ꞌbá ãzí icólépi mání ífí la icélépi rá la yụ wó újọ mání mi urobí ífí icé rá údrĩ míní vú la nze rá rĩ gá.”


\par }{\PP \VS{16}Yụ̃sụ́fụ̃ umvi Fãráwũ ní, “Má icé urobí ífí má ꞌi ku, wó rá la Ãdróŋá la míní urobí múké rĩ ꞌbã ífí icé nĩ.”


\par }{\PP \VS{17}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Fãráwũ jọ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Urobí áma ũbĩlépi rĩ agá átu pá Mĩrĩ Náyĩlĩ tị gá,

\VS{18}ãzíla ándre tị́ ázị̂rị̃ use-mgbụ́rụtụtụ ãlá la ãfũ kí Mĩrĩ Náyĩlĩ agâlé iꞌdó kí ũzú nalé.

\VS{19}ꞌDã ꞌbã vúlé gá, ándre tị́ ãzí ũnzíkãnã nzụlépi goromoto la kí ázị̂rị̃ ãfũ kí vâ Mĩrĩ Náyĩlĩ agâlé. Ándre jõ drĩ tị́ ãzí ũnzíkãnã nzụlépi goromoto ꞌdã áni la kí ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gá ꞌdâ ãluŋá la ku.

\VS{20}Tị́ ũnzíkãnã nzụlépi goromoto ꞌdã uti kí tị́ use mgbụrụtụtụ ãlá ꞌda kí pírí rá.

\VS{21}Wó ĩꞌbaní táni tị́ use mgbụrụtụtụ ãlá ꞌda kí uti agá rá tí, mí icó nị̃lé la uti kí kí rá rĩ gá ku ãꞌdusĩku ace kí goromoto rú ũgũgõ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma angá dó rá.


\par }{\PP \VS{22}“Urobí áma ũbĩlépi ị̃rị̃ rĩ gá ándre ãná céke ãlu gá ãná ãgũ kí use-use rú ãzíla ũniyambamba rú ázị̂rị̃.

\VS{23}ꞌDã ꞌbã vúlé gá ándre vâ ãná céke ãlu la gá ãná nụlépi ị̃tụ́kã sĩ diri-diri la kí ázị̂rị̃.

\VS{24}Ãná nụlépi ị̃tụ́kã sĩ diri-diri ꞌdã uti kí ãná tá use-use ãzíla ũniyambamba rú ꞌdĩ kí pírí rá. Ánze dó urobí ị̃rị̃ ꞌdĩ kí vú ꞌbá mádrị́ ũjogo rú ꞌdĩ ꞌbanî, wó ꞌbá ãzí ãlu icólépi mání ífí la kí icélépi rá la ꞌdáyụ.”


\par }{\PP \VS{25}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ jọ Fãráwũ ní, “Urobí ị̃rị̃ ími ũbĩlépi ꞌdĩ kí ꞌbã ífí ꞌbã ngá ãlu. Ãdróŋá iꞌda míní ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé mụlé ngalé rĩ kî.

\VS{26}Tị́ ázị̂rị̃ use mgbụrụtụtụ ꞌda kí ãzíla ãná céke ãlu gá ãgũlépi use-use rú ãzíla ũniyambamba rú ázị̂rị̃ ꞌdã kí ílí ázị̂rị̃; wó kí pírí urobí ífí ãlu la.

\VS{27}Tị́ ázị̂rị̃ ũnzíkãnã nzụlépi goromoto ꞌdã kí Ãná nụlépi ị̃tụ́kã sĩ diri-diri ázị̂rị̃ ꞌda kí abe kí ílí ázị̂rị̃ ãbị́rị́ ꞌbã sĩ ꞌdejó nĩ rĩ kî.


\par }{\PP \VS{28}“Ĩꞌdi cécé tá mání jọlé Fãráwũ ní rĩ áni, Ãdróŋá la míní ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé mụlé idélé rĩ kí iꞌda.

\VS{29}Ílí ázị̂rị̃ ꞌda kí agá ãkónã la mụ kalé rõnzõ-rõnzõ ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá.

\VS{30}Wó ílí ázị̂rị̃ ãkónã ꞌbã sĩ kajó rõnzõ-rõnzõ ꞌdã kí ũngúkú gá rílẽ la mụ ꞌdelé ílí ázị̂rị̃. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãkónã kalépi ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gá rõnzõ-rõnzõ ꞌda kí ukó rá ãzíla rílẽ ꞌdã la ãngũ iza ũnzíkãnã rú.

\VS{31}Rílẽ ꞌdã ꞌbã ũnzĩkãnã sĩ ị́jọ́ ãkónã ka ándrá ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gá rõnzõ-rõnzõ rá rĩ la ãvĩ rá.

\VS{32}Ásị́sị́ŋá Ãdróŋá ꞌbã urobí ị̃rị̃ ꞌdĩ kí iꞌdajó Fãráwũ míní rĩ Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ la ũkpó ru, ãzíla ĩꞌdi mụ ị́jọ́ ꞌdĩ idélé gbõŋáŋá ru.


\par }{\PP \VS{33}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lẽ Fãráwũ ꞌbã ndrụ̃ ꞌbá ãzí ị́jọ́ nị̃lépi cé ãzíla ũndũwã rú la ꞌbãlé ãmbógó ru ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃ gá.

\VS{34}Lẽ Fãráwũ ꞌbã ũpẽ vâ ꞌbá ãzí drị̃lẹ́ ru la kí ãkónã kalépi ílí ázị̂rị̃ ꞌdĩ agá rĩ kí ꞌbã ĩsélé ãlu tõwú drị̂ trajó.

\VS{35}Ị́jọ́ Fãráwũ ꞌbã azịlé rĩ sĩ ꞌbã tra kí ãkónã ílí amụ́lépi ázị̂rị̃ ũniyambamba ꞌdĩ kí agá, ꞌbã mba kí dó sĩ ãkónã ꞌdĩ kí tã ĩrá gá táwụ̃nị̃ ãlu-ãlu agá.

\VS{36}Lẽ úmba ãkónã ꞌdĩ kí tã lómúre gá múké-múké sĩ ãbị́rị́ amụ́lépi ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃ gá ílí ázị̂rị̃ ꞌdã kí agá ꞌdã drị̃ tẽjó rílẽ ꞌbã ị̃lị̃kị̃ rû sĩ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ku.”


\par }{\PP \VS{37}Ị́jọ́ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã itúlé ꞌdĩ fẽ ãyĩkõ Fãráwũ ní ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí abe.

\VS{38}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Fãráwũ zị ãmbogo ĩꞌdi pálé gá rĩ kî, “Ãma icó ꞌbá ãzí úríndí Ãdróŋá drị̂ trũ ị́jọ́ ngalépi cécé Yụ̃sụ́fụ̃ áni la ịsụ́lé rá yã?”


\par }{\SH Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbãjó úpí ru Mị̃sị́rị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{39}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Fãráwũ jọ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ kí ífí icéjó míní rĩ sĩ, ꞌbá ãzí calépi mí rụ́ ị́jọ́ vãŋá sĩ ãzíla ũndũwã sĩ ími ndẽlépi Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ rá la yụ.

\VS{40}Ma mụ ími ꞌbãlé ãzị́ ꞌdĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru, mi dó adru ãmbógó ãko mádrị́ lị́cọ́ agá rĩ kí drị̃lẹ́ gá pírí ãzíla ꞌbá mádrị̂ kí pírí mụ ị́jọ́ arelé ími tị gá, ma dó adru ãmbógó ru ími drị̃lẹ́ gá la lú úmvúke mádrị́ ũpĩ drị̂ sĩ.

\VS{41}Áꞌbã dó mi ãmbógó ru ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃lẹ́ gá pírí.”

\VS{42}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Fãráwũ ãtrũ kátĩ ĩꞌdidrị́mváŋá gá rĩ sulé Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ gá ãzíla ụ̃sụ̃ dó ĩꞌdi kánzũ ãmbõgõ drị̂ kî sĩ, gĩ ĩꞌdi imbe gá nõrórõ gólũdĩ rú ũpĩ drị̂ ꞌi.

\VS{43}Fãráwũ fẽ dó gá rĩ ãmbógó ũpĩ gá námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ drị̂ Yụ̃sụ́fụ̃ ní sĩ cẹ̃jó ãzíla ꞌbá kí dó dị̃ uzâ sĩ, “Ĩmi aꞌbe gẹ̃rị̃ ãmbógó nî,” Yụ̃sụ́fụ̃ acá dó sĩ ãmbógó Fãráwũ ꞌbã ũngúkú gá námbã ãlu sĩ rĩ rú. Fãráwũ ꞌbã dó ĩꞌdi ãmbógó ru ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃lẹ́ gá pírí.


\par }{\PP \VS{44}Fãráwũ jọ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Ma úpí ru ma ꞌi, ꞌbá ãzí icó ãzị́ ngalé Mị̃sị́rị̃ gá ꞌda ími tị kóru ku.”

\VS{45}Fãráwũ uja dó Yụ̃sụ́fụ̃ rụ́ ꞌdalé Zãfẽnátĩ Pãnéyã ꞌi. Fẽ dó Ãsĩnátã Pọ̃tị̃fẹ́rã átáló úrí uwilépi Ụ́nị̃ gá rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị ĩꞌdiní ũkú ru. Yụ̃sụ́fụ̃ acị́ dó ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâ sĩ pírí.


\par }{\PP \VS{46}Yụ̃sụ́fụ̃ ílí dó mụ calé kãlị́ na ꞌbo iꞌdó dó ãzị́ ngalé úpí Fãráwũ pálé gá, fũ dó Fãráwũ drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ ãzíla acị́ ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ undré trũ pírí.

\VS{47}Ílí ázị̂rị̃ ãkónã ꞌbã sĩ kajó rĩ sĩ, ãngũ ka dó ãkónã kpẽté-kpẽté.

\VS{48}Yụ̃sụ́fụ̃ tra dó ãkónã kalépi kpẽté-kpẽté ílí ázị̂rị̃ Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdãá rĩ kí, ꞌbã dó sĩ kí pírí ĩrá gá. Tra ãkónã ámvụ́ táwụ̃nị̃ ãlu-ãlu andre gá rĩ, mba dó kí tã táwụ̃nị̃ ãlu-ãlu gá ꞌdãá cí.

\VS{49}Yụ̃sụ́fụ̃ mba dó ãkónã tã ĩrá gá tré-tré ụ̃ꞌbị̃ŋá la ndẽ ĩꞌdi rá ãkónã ꞌbã adrujó cécé cínákí mĩrĩ gá rĩ áni rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{50}Ílí rílẽ ꞌbã aꞌdéjó rĩ acá drĩ ku rú, Ãsĩnátã Pọ̃tị̃fẹ́rã átáló úrí uwilépi Ụ́nị̃ gá rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị tị Yụ̃sụ́fụ̃ ní anzị kí ị̃rị̃.

\VS{51}Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌda dó sĩ ngọ́tị́ kãjãní rĩ rụ́ Mãnásẽ ꞌi jọ, “Ãꞌdusĩku Ãdróŋá fẽ má ãvĩ ị́jọ́ ũcõgõ mádrị̂ kí drị̃ gá ãzíla ꞌbá má átẹ́pị drị́ jó agá rĩ kí abe pírí rá.”

\VS{52}ꞌDa ngọ́tị́ŋá vúlé rĩ ꞌbã rụ́ Ịfụrayị́mụ̃ ꞌi jọ, “Ãꞌdusĩku Ãdróŋá wi mání sụ̃sụ́ ma dô sĩ drị̃lẹ́ trũ ãngũ mání sĩ ũcõgõ najó rĩ gá.”


\par }{\PP \VS{53}Ílí ázị̂rị̃ ãkónã ꞌbã kajó rõnzõ-rõnzõ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ukó kí dó rá,

\VS{54}ãzíla ílí ázị̂rị̃ rílẽ drị̂ iꞌdó kí dó cécé Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ándrá jọlé rĩ áni. Rílẽ ꞌde dó ãngũ drị̃ gá pírí, wó ãkónã ꞌbã ngá ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá pírí cí.

\VS{55}ꞌBá pírí Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí mụ rílẽ ꞌdã ĩtrĩkãlé ꞌbo, ꞌbã kí mãmálá Fãráwũ drị̃lẹ́ gá ãkónã ị́jọ́ sĩ. Fãráwũ jọ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdãá rĩ ꞌbanî, “Ĩmụ Yụ̃sụ́fụ̃ rụ́, ãzíla ĩmi idé ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ĩminî rĩ kî.”


\par }{\PP \VS{56}Rílẽ ꞌdã iré dó ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá sĩ pírí, Yụ̃sụ́fụ̃ nzị̃ ĩrá lómúre rú rĩ kí tị sĩ ãkónã ụzịjó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbaní ãbị́rị́ ꞌbã adrujó ambamba rĩ sĩ.

\VS{57}Sụ́rụ́ pírí amụ́ kí dó ãkónã ĩgbãlé Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ Mị̃sị́rị̃ gá ãꞌdusĩku rílẽ ꞌdã ꞌbã mịfị́ ka ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí.




\par }\Chap{42}{\SH Yụ̃sụ́fụ̃ ádrị́pịka mụ kí ãkónã ĩgbãlé Mị̃sị́rị̃ gá
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yãkóꞌbõ la mụ arelé la ãkónã ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gá cí, jọ anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, “Ĩmi ídé ị́jọ́ ãzí ku ãꞌdu sĩ yã?

\VS{2}Má are Mị̃sị́rị̃ gâlé ãkónã cí, ĩmụ ꞌbání ĩgbãlé la sĩ uꞌájó ídri ãbị́rị́ ika ꞌdĩ agá ꞌdâ ãma icó dó sĩ ũdrãlé ku.”


\par }{\PP \VS{3}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka mụdrị́ rĩ mụ kí dó ãkónã ĩgbãlé Mị̃sị́rị̃ gâlé nĩ.

\VS{4}Wó Yãkóꞌbõ uga Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pị Bénzãmĩnĩ mụlé ĩꞌba abe úmgbé ãꞌdusĩku idé ụ̃rị̃ sĩ, ũrã ị́jọ́ ãzí ũnzí la icó mụlé ru idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rá.

\VS{5}Anzị Yãkóꞌbõ drị́ ꞌdĩ mụ kí ꞌbá ãzí mụlépi ãkónã ĩgbãlépi Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ kí abe ãꞌdusĩku rílẽ ꞌde ándrá vâ ãngũ Kãnánĩ drị̂ agá ĩndĩ.


\par }{\PP \VS{6}Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ándrá adrujó ãmbógó ru ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gá rĩ sĩ, ri ãkónã ụzịlé ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌbaní pírí nĩ. Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka kí mụ acálé ꞌbo tị̃ kí ãja ãzíla su kí drị̃ vụ̃rụ́ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá. 
\VS{7}Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ ádrị́pịka kí ndrelé ꞌbo, cọtị nị̃ kí cé, wó ꞌbã ru ínị̃ kí ku. Zị kí ũmbájírílí, “Ĩmi angá íngõlé yã?”

\par }{\PP Umvi kí ĩꞌdiní, “Ãma angá ãngũ Kãnánĩ drị̂ gá, ãma amụ́ ãkónã ĩgbãlé.”


\par }{\PP \VS{8}Yụ̃sụ́fụ̃ ní táni ádrị́pịka kí nị̃ agá rá tí, wó nị̃ kí ĩꞌdi ku.

\VS{9}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ị́jọ́ ándrá urobí ꞌbã ĩꞌdi ũbĩjó rĩ agá kí dó ĩꞌdinî, ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ꞌbá ũní-ũníŋá gá la kî; ĩmi amụ́ lú sĩ lẽjó ãngũ ãmadrị́ ꞌdĩ ị̃ndụ́ ndrụ̃jó sĩ nị̃jó la ĩꞌdi ũkpó kóru la wókõ íngõ gá yã rĩ.”


\par }{\PP \VS{10}Umvi kí, “Yụ, úpí ãmadrị̂ ãtiꞌbo mídrị̂ amụ́ kí ãkónã ĩgbãlé.

\VS{11}Ãma pírí anzị átẹ́pị ãlu ãni la. Ãma adru ꞌbá ũní-ũníŋá gá la kî ku, ãma ꞌbá ị́jọ́ mgbã idélépi la kî.”


\par }{\PP \VS{12}Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Yụ! Ĩmi amụ́ lú sĩ lẽjó ãngũ ãmadrị́ ꞌdĩ ị̃ndụ́ ndrụ̃jó sĩ nị̃jó la ĩꞌdi ũkpó kóru la wókõ íngõ gá yã rĩ.”


\par }{\PP \VS{13}Wó jọ kí, “Ãtiꞌbo mídrị̂ kí ándrá ádrị́pịka rú pírí rĩ gá ꞌbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, ãma anzị ꞌbá ãlu ãni la kí angájó ãngũ Kãnánĩ drị̂ gá. Ãmã ádrị́pị ãlu rĩ drã rá, ãzí vúléŋá rĩ ace ru ãmã átẹ́pị be.”


\par }{\PP \VS{14}Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩꞌdi tá mání jọlé ĩminí rĩ áni, ĩmi ꞌbá ũní-ũníŋá gá la kî.

\VS{15}Ma ĩmi ụ̃ꞌbị̃ ꞌdĩ áni: Ána ũyõ úpí Fãráwũ ꞌbã rụ́ sĩ ĩmi icó gõlé ku kpere ĩmi ádrị́pị vúléŋá ꞌdã ꞌbã acâ gá ꞌdâ.

\VS{16}Ĩmi ãzí ãlu la ꞌbã mụ ĩmĩ ádrị́pị ajílé. Ála ĩmi ãzí rĩ kí ꞌbã mãbụ́sụ̃ gá, ma sĩ nị̃ la ị́jọ́ ĩminí jọlé ꞌdĩ ĩꞌdi jõ nõ ị́jọ́ mgbã la yã áni. Ĩdrĩ ĩmĩ ádrị́pị vúléŋá ꞌdã ají ku, ị́jọ́ mání jọlé rĩ, ána ũyõ úpí Fãráwũ ꞌbã rụ́ sĩ ĩmi ꞌbá ũní-ũníŋá gá la kî!”

\VS{17}ꞌDã ꞌbã vúlé gá Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã dó kí mãbụ́sụ̃ gá ụ́ꞌdụ́ na.


\par }{\PP \VS{18}Ụ́ꞌdụ́ na la sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ma ꞌbá Ãdróŋâ ụ̃rị̃lépi rá la, ma ĩmi aꞌbe ídri rá ĩdrĩ ị́jọ́ ꞌdĩ nga rá rĩ gá.

\VS{19}Ĩmi ꞌbá mgbã la yã rĩ nị̃jó, ĩmĩ ãzí ãlu rĩ ꞌbã ace mãbụ́sụ̃ gá ꞌdâ; ĩmi ãzí rĩ icó kí gõlé vúlêlé íná ĩꞌbã kí ĩgbãlé rĩ trũ ꞌbá ĩꞌbadrị́ ãbị́rị́ trũ ꞌdã ꞌba rụ̂lé rá.

\VS{20}Wó ĩminí ãgõ agá ĩmi ají ĩmĩ ádrị́pị vúléŋá rĩ má rụ́ ꞌdõlé ĩndĩ. ꞌDĩ la iꞌda la mání ĩmi ị́jọ́ mgbã rĩ jọ ãzíla má icó dó sĩ ĩmi ụꞌdị́lé ku.” Ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó rá.


\par }{\PP \VS{21}Iꞌdó dó kí ị́jọ́ jọlé kí drĩdríŋĩ gá, jọ kí ãndá-ãndá ru “Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ru idé ãma ụrụꞌbá gá íni la ãmaní ándrá ãmã ádrị́pị Yụ̃sụ́fụ̃ idéjó ũnzí rĩ sĩ. Ãndre kí ándrá ũcõgõ ĩꞌdi ꞌbã adrujó ala gá rĩ ãzíla drị́ ĩꞌdi ꞌbã ãꞌbãlé ãzãkoma aꞌị́jó ãmadrị́ rĩ rá, wó ãma are kí ándrá ĩꞌdi ku. Ũcõgõ ãmadrị́ ꞌdĩ acá ãma drị̃ gá ị́jọ́ ándrá ãmaní idélé rĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{22}Rụ́bẹ̃nị̃ jọ, “Ájọ ándrá ĩmi idé mgbâ ũnzí ku rĩ gá ku yã? Wó ĩmi are ándrá áma tị ku. Ãma kí dó mụ ũdrãlé ãvũ ãrí ũfẽjó ãmã kí ándrá ĩꞌdi ꞌdịjó rá rĩ sĩ.”

\VS{23}Yụ̃sụ́fụ̃ are ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé rĩ cé, wó ũrã kí ꞌbã ngá are ku íni ãꞌdusĩku Yụ̃sụ́fụ̃ rĩ ị́jọ́ jọlé ĩꞌba abe ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãzí la tị uja agá ĩꞌbaní nĩ.


\par }{\PP \VS{24}Yụ̃sụ́fụ̃ ĩdã ru kí andre gá ꞌdãá rĩ sĩ mbẽlẽŋá ru, fũ mụlé awálé bụ́lụ́ gá. Ĩꞌdi mụ ĩyãŋãlé ꞌbo, ãgõ vúlé ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé, fẽ Sị̃mọ́nị̃ arụ́lé ãzíla úmbé ĩꞌdi mgbemgbe ádrị́pịka kí drị̃ gâsĩ.


\par }{\PP \VS{25}Yụ̃sụ́fụ̃ azị ị́jọ́ ũkpó ru ãtiꞌbo ĩꞌdidrị́ ꞌdĩ ꞌbaní sĩ ãkónã tõjó ádrị́pịka kí ꞌbã gụ̃tị́yã kí agá, ꞌbá ãlu-ãlu ꞌbã séndẽ sujó gụ̃tị́yã agá ãzíla ĩꞌbaní ãkónã gẹ̃rị̃ ãni la fẽjó ĩndĩ.

\VS{26}Ũꞌbã kí dó ãkónã ĩꞌbaní ĩgbãlé rĩ kí kãyĩnõ kí drị̃ gá ãzíla ko kí dó drị̃ gõlé vúlé.

\VS{27}Ãngũ ĩꞌbã kí ụ́ꞌdụ́ kojó rĩ gá ĩꞌbã ãzí ãlu la nzị̃ gụ̃tị́yã ĩꞌdidrị̂ tị sĩ ãkónã ãndĩjó kãyĩnõ nî, ịsụ́ úꞌbã séndẽ ĩꞌdidrị̂ ãkónã drị̃ gá gụ̃tị́yã agá ꞌdãá ũgũgõ.

\VS{28}Umve ádrị́pịka kí jọ, “Séndẽ mádrị̂ ûja ĩꞌdi mádrị́ vúlé. Ĩndre ĩꞌdi gápi gụ̃tị́yã agá ꞌdĩ!” Kí ásị́ mvu rụ̃, ãzíla acá kí ụ̃rị̃ sĩ jọ kí, “Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã idélé ãma rụ́ íni ꞌdĩ dó ãꞌdu ị́jọ́?”


\par }{\PP \VS{29}Kí dó mụ acálé átẹ́pị̃ Yãkóꞌbõ rụ́ Kãnánĩ gá ꞌdõlé ꞌbo, nze kí ị́jọ́ ru idélépi ĩꞌba abe rĩ kí vú pírí jọ kí,

\VS{30}“Ãmbógó Mị̃sị́rị̃ drị̂ ri ị́jọ́ jọlé ãma abe ũkpómgboroto rú ãzíla alị́ ĩnzõ ãma ụrụꞌbá gá jọ, ãma amụ́ íni la ãngũ ĩꞌdidrị̂ ị̃ndụ́ ndrụ̃ trũ.

\VS{31}Ãjọ ĩꞌdiní, ‘Ãma adru ꞌbá ũní-ũníŋá gá la kî ku, ãma ꞌbá mgbã la kî.

\VS{32}Ãma pírí rĩ gá ádrị́pịka rú ꞌbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, anzị ꞌbá ãlu ãni. Ãmã ádrị́pị ãlu rĩ drã rá, ãzí vúléŋá rĩ ace ru ãmã átẹ́pị be Kãnánĩ gâlé ꞌdã.’


\par }{\PP \VS{33}“ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ágọ́bị́ úpí ru ãngũ ꞌdã gá rĩ jọ ãmaní, ‘Ma mụ nị̃lé la ĩmi ꞌbá mgbã la rĩ gá ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ: Ĩmi aꞌbe ĩmi ádrị́pị ãzí ãlu rĩ má be ꞌdâ; ãzíla ĩꞌdụ ãkónã agụlé ꞌbá ĩmi drị́ko gá ãbị́rị́ ru ꞌdã ꞌba nî.

\VS{34}Wó ĩmi ají ĩmi ádrị́pị vúléŋá rĩ má rụ́ ꞌdõlé ĩndĩ ma dó sĩ nị̃ la lọ́lọ́ ĩmi adru ꞌbá ũní-ũníŋá gá la kí ku, wó ꞌbá mgbã la kî; ma dó sĩ ĩmi ádrị́pị fẽ vúlé ĩmidrị́, ĩmi dó sĩ bĩsírã nga ãma be ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ.’ ”


\par }{\PP \VS{35}Ĩꞌbaní ĩꞌbã ãkónã kí ũsũ agá, ꞌbá ãlu-ãlu ndre ĩꞌdi ꞌbã bẹ́gị̃ séndẽ drị̂ séndẽ kî trũ gụ̃tị́yã agá ꞌdãá ũgũgõ, kí mụ átẹ́pị̃ trũ séndẽ kí ndrelé bẹ́gị̃ agá ꞌdãá ꞌbo, ụ̃rị̃ rụ kí átẹ́pị̃ Yãkóꞌbõ trũ cí.

\VS{36}Átẹ́pị̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩlẽ mâ ãvĩ mâ anzị kí pírí yã? Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌdáyụ; Sị̃mọ́nị̃ dó vâ ꞌdáyụ; ãzíla ĩlẽ vâ Bénzãmĩnĩ ꞌdụlé rá. ꞌBá ũcõgõ la nalépi rĩ ĩꞌdi dó ma ꞌi.”


\par }{\PP \VS{37}Rụ́bẹ̃nị̃ jọ átẹ́pị̃ nî, “Ádrĩ Bénzãmĩnĩ ají vúlé mí rụ́ ꞌdõlé ku, mi anzị mádrị́ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ụꞌdị́ tị la gá. Ífẽ ĩꞌdi áma drị́lẹ́ gá ãzíla ma rú ĩꞌdi ají vúlé mị́rụ́ ꞌdõlé rá.”


\par }{\PP \VS{38}Wó Yãkóꞌbõ jọ, “Mâ ngọ́pị icó mụlé mí be ku; ãꞌdusĩku ádrị́pị̃ Yụ̃sụ́fụ̃ drã rá, ĩꞌdi dó lú ngọ́tị́ŋá acelépi ãndrẽ agá ꞌdâ rĩ ꞌi. Ị́jọ́ ãzí drĩ dó mụ ru idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá gẹ̃rị̃ agâlé, ị́jọ́ ĩminí ajílé áma drị̃ gá ꞌdĩ la áma ĩdrãnĩgõ fẽ filé ꞌbụ́ gâlé ũcõgõ trũ.”




\par }\Chap{43}{\SH Bénzãmĩnĩ agụjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kãnánĩ gá ꞌdãá rílẽ acá ũnzí trẹ̃yị́.

\VS{2}ꞌBá Yãkóꞌbõ drị́ko gá rĩ kí mụ ãkónã ándrá ajílé Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ nalé pírí ꞌbo, Yãkóꞌbõ jọ ngọ́pịka ꞌbanî, “Ĩgõ ꞌbání ãkónã ãzí kí ĩgbãlé Mị̃sị́rị̃ gâlé.”


\par }{\PP \VS{3}Wó Yụ́dã jọ átẹ́pị̃ ní, “Ágọ́bị́ ꞌdã li ándrá ãma bị́lẹ́ ị̃ndụ́ ũkpómgboroto rú jọ, ‘Má icó ĩminí ãꞌị̃lé amụ́lé áma drị̃lẹ́ gá ku ĩdrĩ amụ́ ĩmi ádrị́pị vúléŋá rĩ kó ru rĩ gá.’

\VS{4}Ídrĩ ãꞌị̃ Bénzãmĩnĩ fẽlé mụjó ãma abe rá, ãma mụ ãkónã ĩgbãlé míní rá.

\VS{5}Ídrĩ ãꞌị̃ ku yã áni, ãma icó mụlé ku, ãꞌdusĩku ágọ́bị́ ꞌdã jọ ándrá ãmaní, ‘Má icó ĩminí ãꞌị̃lé amụ́lé áma drị̃lẹ́ gá ku ĩdrĩ amụ́ ĩmi ádrị́pị vúléŋá rĩ kó ru rĩ gá.’ ”


\par }{\PP \VS{6}Yãkóꞌbõ zị kí, “Ĩlũ ágọ́bị́ ꞌdã ní ĩmĩ ádrị́pị ãzí cí mání sĩ ũcõgõ ịsụ́jó ásị́ gá íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

\VS{7}Umvi kí, “Ágọ́bị́ ꞌdã ri ị́jọ́ ụzịlé ãma tị gá ãzíla ꞌbá ãmadrị́ lị́cọ́ agá rĩ kí drị̃ gá jọjó la, ‘Ĩmi átẹ́pị drĩ kpere ídri yã? Ĩmĩ ádrị́pị ãzí cí yã?’ Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma ũlũ dó sĩ ĩꞌdiní kí rá. Ãma icó tâ dó nị̃lé la ĩꞌdi ꞌbã jọ la, ‘Ĩmi ají ĩmi ádrị́pị vúléŋá rĩ ĩndĩ rĩ gá íngoní ru’?”


\par }{\PP \VS{8}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ́dã jọ átẹ́pị̃ Yãkóꞌbõ nî, “Ípẽ mgbâ tị má be ãma dó sĩ drị̃ ko mụlé cọtị. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãzí ãlu la ꞌbã drã rú dó sĩ ãbị́rị́ sĩ ku.

\VS{9}Ma pa tu ĩꞌdi ị́jọ́ gá ma ꞌi, mi dó sĩ amụ́ ĩꞌdi ịsụ́lé áma drị́ gá. Ádrĩ ĩꞌdi ají mí rụ́ ꞌdõlé ku, lẽ áwá dó ĩꞌdi ị́jọ́ áma ụrụꞌbá gá jãꞌdâ.

\VS{10}Ãdrĩ tá sáwã iza gá biri ꞌdĩ áni ku, ãma acị́ tánõ lé pâlé ị̃rị̃ ꞌdĩpí ꞌbo.”


\par }{\PP \VS{11}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩꞌbã átẹ́pị Ịsịrayị́lị̃ jọ ĩꞌbaní, “Drĩ dó adru ꞌdĩ áni yã áni, lẽ ĩꞌdụ ĩmidrị́ bẹ́gị̃ rĩ kí agá ãko ũniyambamba ãngũ ꞌdĩ drị̂ kí ãmbógó ní ĩndĩ; ãdu ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ, ãnụ́ úsã, lũbánĩ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ, ife ífí kí ãzíla ife umvelé ãlĩmóndĩ rú rĩ ꞌbã ífí kí abe.

\VS{12}Ĩꞌdụ vâ séndẽ ĩmi drị́ gá pâlékó ị̃rị̃ sĩ ĩndĩ ãꞌdusĩku lẽ ĩmi uja séndẽ ándrá ũꞌbãlé ĩmidrị́ gụ̃tị́yã kí agá rĩ kí vúlé.

\VS{13}Ĩꞌdụ ĩmi ádrị́pị ꞌi, ĩgõ dó sĩ ĩꞌdi trũ vúlé ágọ́bị̂ rụ̂lé.

\VS{14}Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị ꞌbã fẽ ásị́ ị̃gbẹ̃ ágọ́bị́ ꞌdã ꞌbã ásị́ gá ĩꞌdiní sĩ Bénzãmĩnĩ kí ãfẽjó ĩmidrị́ ĩmi ádrị́pị̃ ãzí lé ꞌdã be ĩndĩ. Wó drĩ dó vâ adru mání sĩ anzị mádrị̂ kí ãvĩjó pírí yã áni, lẽ ꞌbã adru dó ꞌdã ꞌbã áni.”


\par }{\PP \VS{15}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ ꞌdụ kí dó ãko ãzí fẽtáŋá ru la kí kí drị́ gá ĩndĩ ãzíla séndẽ pâlékó ị̃rị̃ sĩ rĩ abe trũ mụjó Mị̃sị́rị̃ gâlé Bénzãmĩnĩ trũ, ãzíla iꞌda kí dó sĩ ru Yụ̃sụ́fụ̃ drị̃lẹ́ gá.

\VS{16}Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ Bénzãmĩnĩ ndrelé ĩꞌba abe ꞌbo, jọ ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ jó agá ꞌdãá ãmbógó ru rĩ ní, “Mí agụ ꞌbá ꞌdĩ kí mádrị́ jó agâlé, ílị ãnãkpá ãzí ãzíla mí aꞌdí ĩꞌdi ãma dó sĩ mụ íná sáwã ázíyá drị̂ nalé ĩꞌba abe.”


\par }{\PP \VS{17}Ãtíꞌbó ꞌdã idé cécé tá Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã lũlé ĩꞌdiní rĩ áni, ꞌdụ dó ꞌbá ꞌdĩ kí agụlé ĩꞌdidrị́ jó agâlé.

\VS{18}Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka ri kí idélé ụ̃rị̃ sĩ ála kí agụjó jó agâlé ꞌdĩ gá ꞌdâ. Ũrã kí, “Âjí ãma ꞌdõlé la séndẽ ándrá ujalé ãmadrị́ gụ̃tị́yã kí agá ĩndĩ ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ ꞌdã drị̂ sĩ rĩ kí ị́jọ́ sĩ. Kí dó úꞌdîꞌda ãma tị ce, kí ãma kãyĩnõ kí upa rá ãzíla kí ãma ꞌbã acálé ĩꞌbã ãtiꞌbo rú.”


\par }{\PP \VS{19}Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka kí mụ calé ĩꞌdidrị́ko gâlé ꞌbo, jọ kí ãtíꞌbó ãmbógó ru rĩ ní jó tị gá ꞌdãá,

\VS{20}“Ãmbógó, ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ ꞌdã sĩ ãma amụ́ ãkónã ĩgbãlé Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ.

\VS{21}Ãma mụ calé ãngũ ãmaní sĩ ụ́ꞌdụ́ kojó gẹ̃rị̃ gá rĩ gá, ãnzị̃ dó gụ̃tị́yã ãmadrị̂ kí tị wó ꞌbá ãlu-ãlu ịsụ́ ĩꞌdi ꞌbã séndẽ gụ̃tị́yã agá ꞌdãá ũgũgõ ãnị̃ ãꞌdi ũꞌbã séndẽ ꞌdĩ kí ãmadrị́ gụ̃tị́yã kí agâlé nĩ yã rĩ gá ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma uja kí vúlé ꞌdõlé ĩndĩ.

\VS{22}Ãma ají vâ séndẽ ãzí kí sĩ ãkónã ĩgbãjó ĩndĩ. Ãnị̃ ãꞌdi ũꞌbã séndẽ ꞌdĩ kí ãmadrị́ gụ̃tị́yã kí agâlé vúlé nĩ yã rĩ gá ku.”


\par }{\PP \VS{23}Ãtíꞌbô jọ, “Ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbã adru ĩmi abe. Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku. Ãdróŋá ĩmidrị́ ĩmi átẹ́pị drị̂ ꞌbã séndẽ ꞌdĩ kí ĩminí gụ̃tị́yã agâlé nĩ. Má ịsụ́ ándrá séndẽ ĩmidrị́ ĩminí sĩ ãkónã ĩgbãjó rĩ kí rá.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, âjí dó Sị̃mọ́nị̃ ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé.


\par }{\PP \VS{24}Ãtíꞌbó ꞌdĩ agụ dó ꞌbá ꞌdĩ kí Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ jó agâlé, fẽ ĩꞌbaní ị̃yị́ sĩ pá ũjĩjó ãzíla fẽ ĩrí kãyĩnõ ĩꞌbadrị̂ ꞌbanî.

\VS{25}Itú kí ĩꞌbã fẽtáŋá kí bábá fẽlé Yụ̃sụ́fụ̃ ní sáwã ĩꞌdiní acájó rĩ sĩ, ãꞌdusĩku úlũ ĩꞌbaní kí amụ́ íná sáwã ázíyá drị̂ nalé ĩꞌdi trũ ãngũ ãlu gá rĩ gá rá.


\par }{\PP \VS{26}Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ acálé lị́cọ́ gá ꞌbo, ꞌdụ kí dó ĩꞌbã fẽtáŋá kí kí drị́ gá ĩndĩ trũ mụjó ĩꞌdi rụ́ jó agâlé ãzíla ãvụ̃ kí dó vụ̃rụ́ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá.

\VS{27}Yụ̃sụ́fụ̃ zị kí sĩ ị́jọ́ kí lé íngoní yã rĩ nị̃jó ãzíla jọ, “Ĩmi átẹ́pị ãmbá ru ándrá ĩminí mání ị́jọ́ jọjó drị̃ la gá rĩ múké yã? Ĩꞌdi drị̃ kị́rị́ ídri yã?”


\par }{\PP \VS{28}Umvi kí, “Ãtíꞌbó mídrị́ ãma átẹ́pị drĩ ídri ãzíla ĩꞌdi múké.” Ãvụ̃ kí Yụ̃sụ́fụ̃ drị̃lẹ́ gá vụ̃rụ́ sĩ ĩꞌdiní ị̃nzị̃táŋá fẽjó.


\par }{\PP \VS{29}Yụ̃sụ́fụ̃ undré ãngũ ãzíla ndre ádrị́pị̃ Bénzãmĩnĩ kí sĩ adrujó ĩꞌdi be andre gá ãlu rĩ ꞌi zị, “ꞌdĩ dó ĩmi ádrị́pị vúléŋá ándrá ĩminí jọlé mání rĩ ꞌi yã?” Jọ, “Mâ ngọ́tị̂, ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ri ími drị̃ gá.”

\VS{30}Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ ádrị́pị̃ Bénzãmĩnĩ ndrelé ꞌbo, ásị́ la lẽ dó kpẹ̃lé kpẹ̃kpẹ̃, afụ dó ru fũlé ãmvé ãzíla mụ dó ãngũ ndrụ̃ trũ sĩ awájó. Fi rụ́mụ̃ ãzí agá ãzíla awá dó mị́ndrẹ sĩ.


\par }{\PP \VS{31}Ĩꞌdi mụ ru mẹ́lẹ́tị mị́ndrẹ rú rĩ ũjĩlé ꞌbo, ãfũ ãmvé ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé, ãzíla imbá ru ásị́ ũkpó ru, jọ ãtíꞌbô ní, “Mí ají dó ãmaní íná nalé.”


\par }{\PP \VS{32}Úfẽ Yụ̃sụ́fụ̃ ní íná méjã ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá ãzíla ádrị́pịka ꞌbaní méjã ãzí rĩ drị̃ gá. ꞌBá Mị̃sị́rị̃ rú íná ꞌdã nalépi ĩndĩ rĩ ꞌbaní úfẽ íná nalé áꞌdụ̂sĩ ãꞌdusĩku ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí ũnzí la ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ ꞌbaní íná najó ꞌbá Ĩbũrãníyã rú rĩ abe ãngũ ãlu gá.

\VS{33}Îri Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka kí méjã ĩꞌbadrị̂ tị gá ílí ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ ãzíla ja kí tị ĩꞌdi rụ̂lé ru iꞌdójó kãjãní rĩ sĩ kpere vúléŋá rĩ rụ́. Kí mụ ndrelé la îri kí ꞌdĩ ꞌbã áni, ụ̃sụ̃ kí ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃ ãzíla undré kí dó ru mịfị́ gá mịfị́ gá.

\VS{34}Úfẽ Bénzãmĩnĩ ní íná ãmbógó ru ãndânĩ ndẽ ádrị́pịka ꞌbadrị̂ kí pâlé tõwú sĩ. Na kí dó ãkónã ãzíla mvụ kí wáyĩnĩ kpere ĩꞌbã kí aga agá.




\par }\Chap{44}{\SH Kópõ ꞌbã ãvĩjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yụ̃sụ́fụ̃ fẽ ãzị́táŋá ãtíꞌbó ãmbógó ru ĩꞌdidrị́ jó agá rĩ ní jọ, “Ítõ ãkónã gụ̃tị́yã ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí agá tré-tré úmgbó ĩꞌbã kí icólé ꞌdụlé rá rĩ sĩ, ãzíla íꞌbã séndẽ ꞌbá ãlu-ãlu drị̂ gụ̃tị́yã ĩꞌdidrị̂ agâlé vúlé.

\VS{2}Íꞌbã kópõ mádrị́ sílĩvã rú rĩ ĩꞌbã ádrị́pị vúléŋá rĩ drị́ gụ̃tị́yã agá séndẽ ĩꞌdidrị̂ kí abe.” Ãtíꞌbô idé ị́jộ cécé Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ áni.


\par }{\PP \VS{3}Ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ úpẽ dó Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka kí tị mụlé kãyĩnõ ĩꞌbadrị̂ kí abe.

\VS{4}Mụ kí drĩ táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá rĩ sĩ álị́ ku rú, Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ ãmbógó ru rĩ ní, “Ídro ꞌbá ꞌdĩ kí vú mbẽlẽ-mbẽlẽ. Ídrĩ kí arụ́ ꞌbo, ízị kí, ‘Ĩmi ũfẽ ị́jọ́ múké rĩ ị́jọ́ ũnzí sĩ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?

\VS{5}Ĩmi ụ̃gụ̃ ãmbógó mádrị̂ ꞌbã kópõ rá ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ĩꞌdi jõ sĩ ãko mvụ, ãzíla ĩꞌdi jõ vâ sĩ íngá ndrị. Ĩmi idé ị́jọ́ ũnzíkãnã la ꞌbo.’ ”


\par }{\PP \VS{6}Ãtíꞌbô la mụ kí arụ́lé ꞌbo, amvi ị́jọ́ ꞌdĩ kí vúŋá ĩꞌbanî.

\VS{7}Umvi kí ĩꞌdiní, “Ãmbógó ị́jọ́ míní jọlé ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní? Ãna ũyõ rú ị́jọ́ ãzí ãmaní idélé ꞌdĩ áni la ꞌdáyụ.

\VS{8}Índre drĩ ãma ají séndẽ ãmaní ịsụ́lé ãmadrị́ gụ̃tị́yã kí agá rĩ kí angájó Kãnánĩ gâlé vúlé ĩndĩ. Ãma icó dó sílĩvã jõku gólũdĩ ụ̃gụ̃lé ãmbógó mídrị̂ drị́ jó agâlé íngoní ru?

\VS{9}Údrĩ ãma ãzí ịsụ́ kópõ ꞌdĩ trũ lẽ ꞌbã drã rá ãzíla ãma ị́mbị́ acelépi rĩ kí acá úpí ãmadrị̂ ꞌbã ãtiꞌbo rú.”


\par }{\PP \VS{10}Jọ, “Má ãꞌị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ rá; wó ꞌbá kópõ lékõ ịsụ́jó ĩꞌdidrị́ rĩ la lú acá mâ ãtíꞌbó ru nĩ, ĩmi ị́mbị́ acelépi rĩ kí adru ị́jọ́ kóru.”


\par }{\PP \VS{11}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ayụ kí tẹ́rị́ ĩꞌbadrị̂ kí mbẽlẽŋá ru vụ̃rụ́, ãzíla ꞌbá ãlu-ãlu nzị̃ gụ̃tị́yã ĩꞌdidrị̂ ꞌbã tị.

\VS{12}Ãtíꞌbó Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂ iꞌdó kópõ ndrụ̃lé jãjã rú iꞌdójó ꞌbá kãjãní rĩ drị̂ sĩ ãsị̃jó ꞌbá vúléŋá rĩ drị̂ gá, ịsụ́ kópõ gụ̃tị́yã Bénzãmĩnĩ drị̂ agá.

\VS{13}ꞌBá ꞌdĩ asi kí dó bõngó kí ụrụꞌbá gá rĩ kí ũcõgõ sĩ rá, umbé kí ĩꞌbã tẹ́rị́ kí vúlé kãyĩnõ kí drị̃ gá ãzíla uja kí ru vúlé táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ gâlé.


\par }{\PP \VS{14}Yụ́dã kí mụ acálé ádrị́pịka abe Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ jó agá ꞌdãá ꞌbo, ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi drĩ jó agá ꞌdãá cí. ꞌBe kí ru vụ̃rụ́ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá.

\VS{15}Yụ̃sụ́fụ̃ jọ, “Ị́jọ́ ĩminí idélé íni rĩ ãꞌdu? Ị̃nị̃ drĩ ꞌbá cécé má áni ꞌdĩ icó ũkpó Ãdróŋá drị̂ sĩ ị́jọ́ ĩminí idélé ũní rĩ kí nị̃lé cé rĩ gá ku yã?”


\par }{\PP \VS{16}Yụ́dã umvi, “Úpí, ãma dó míní ãꞌdu ị́jọ́ jọ? Ãma dó ãgátã ga íngoní ru? Ãma icó dó ãma trũlé íngoní ru? Ãdróŋá iꞌda ị́jọ́ ũnzĩ ãtiꞌbo mídrị̂ ꞌbadrị̂ ꞌbo, ãma pírí dó mî ãtiꞌbo adru lú ꞌbá tá sĩ kópõ lékõ ịsụ́jó ĩꞌdidrị́ rĩ ꞌi áꞌdụ̂sĩ ku.”


\par }{\PP \VS{17}Wó Yụ̃sụ́fụ̃ jọ, “Adru ꞌdĩ áni ku! Má icó ị́jọ́ ꞌdĩ áni la idélé ku! ꞌBá tá kópõ ịsụ́jó ĩꞌdidrị́ rĩ la lú adru mâ ãtíꞌbó ru nĩ. Ĩmi ãzí acelépi rĩ icó kí gõlé ĩmĩ átẹ́pị rụ̂lé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rá.”


\par }{\SH Yụ́dã ꞌbã mãmálá ꞌbãjó Bénzãmĩnĩ sĩ rĩ
\par }
{\PP \VS{18}Yụ́dã mụ kpere Yụ̃sụ́fụ̃ rụ jọ, “ꞌBárĩ úpí, mí ãꞌị̃ mání ị́jọ́ jọjó mí be fô, Mí idé mání ũmbã sĩ ku, mi cécé Fãráwũ áni.

\VS{19}Úpí mádrị̂, ízị ándrá ãma, ‘Ĩmĩ átẹ́pị cí yã jõku ĩmĩ ádrị́pị ãzí cí yã?’

\VS{20}Ãma umvi ándrá ãmbógó mádrị̂ míní, ‘Ãmã átẹ́pị cí wó ĩꞌdi dó ĩdránígó ru ãzíla ãmã ádrị́pị vúléŋá ĩꞌdiní tịlé ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó ꞌbá ãmbá ru rĩ vâ cí. Mgbâ ꞌbã ádrị́pị drã rá, ĩꞌdi dó lú ngọ́tị́ŋá ãndrẽ agá ꞌdâ acelépi ídri rĩ ꞌi, átẹ́pị̃ lẽ dó sĩ ĩꞌdi ambamba.’


\par }{\PP \VS{21}“Ãmbógó, íjọ ándrá ãmaní ãma ají ĩꞌdi mí rụ́ ꞌdõlé ĩndĩ mi sĩ amụ́ ĩꞌdi ndrelé.

\VS{22}Wó ãma umvi ándrá ãmbógó mádrị̂ míní mgbâ icó átẹ́pị̃ aꞌbelé ku; drĩ ĩꞌdi aꞌbe rá, átẹ́pị̃ la drã rá.

\VS{23}ꞌDã ꞌbã vúlé gá íjọ ándrá ãmaní mí icó ãmaní ãꞌị̃lé amụ́lé ími drị̃lẹ́ gá ị̃dị́ ku ãdrĩ amụ́ ãmã ádrị́pị vúléŋá rĩ kó ru rĩ gá.


\par }{\PP \VS{24}“Ụ́ꞌdụ́ ãmaní gõjó ãmã átẹ́pị rụ̂lé rĩ sĩ, ãnze ĩꞌdiní ị́jọ́ míní jọlé ãmaní rĩ kí vú rá.


\par }{\PP \VS{25}“ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãma átẹ́pị jọ ãmaní, ‘Lẽ ĩgõ vúlêlé ãkónã ãzí ĩgbãlé were ị̃dị́.’

\VS{26}Ãjọ ĩꞌdiní, ‘Ãma icó mụlé ku; ãma lú mụ rá la ãma ádrị́pị vúléŋá rĩ drĩ mụ ãma abe ĩndĩ rĩ gá. Ãma icó mụlé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ku ãma ádrị́pị vúléŋá rĩ drĩ adru ãma abe yụ rĩ gá.’

\VS{27}Ãmã átẹ́pị jọ ãmaní, ‘Ị̃nị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ lọ́lọ́ ũkú mádrị́ Rãkẹ́lị̃ tị mání anzị ãgọbị kí lú ị̃rị̃.

\VS{28}Ĩꞌbã ãzí ãlu rĩ drã rá. Ãndá-ãndá ru ụ̃bọ̃gụ̃ uce kí ĩꞌdi kpékpé rá ãꞌdusĩku ĩꞌdiní ándrá mụ agá kpere ãndrũ ándre dó ĩꞌdi ị̃dị́ ku.

\VS{29}Ĩdrĩ vâ úꞌdîꞌda mgbá ꞌdĩ ꞌdụ má rụ́ ꞌdâ rá ãzíla ị́jọ́ ãzí drĩ mụ ru idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rá, ị́jọ́ ĩminí ajílé áma drị̃ gá ꞌdĩ la áma ĩdrãnĩgõ fẽ filé ꞌbụ́ gâlé ũcõgõ trũ.’


\par }{\PP \VS{30}“Ãmbógó, má icó gõlé má átẹ́pị rụ̂lé mgbâ kóru ku, má átẹ́pị ídri rú la mgbá ꞌdĩ sĩ.

\VS{31}Drĩ ndre la ãma amụ́ mgbâ kóru, ĩꞌdi drã rá. Ị́jọ́ ãmaní ajílé ĩꞌdi drị̃ gá ꞌdĩ la fẽ ĩꞌdiní filé ꞌbụ́ gâlé ũcõgõ trũ.

\VS{32}Ájọ ándrá mâ átẹ́pị ní ma mgbâ tãmba rá, ájọ vâ ĩꞌdiní ádrĩ mgbâ ají ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ku, lẽ áwá dó ĩꞌdi ị́jọ́ áma ụrụꞌbá gá jãꞌdâ.

\VS{33}Ãmbógó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó ace ꞌdâ míní ãtíꞌbó ru mgbâ ꞌbã kẹ̃jị́ gá; ífẽ dó sĩ ꞌbã gõ vúlé ádrị́pịka kí abe.

\VS{34}Má icó dó gõlé má átẹ́pị rụ̂lé mgbâ kóru íngoní ru? Yụ! Má icó ũcõgõ mụlépi aꞌdélépi má átẹ́pị drị̃ gá rĩ ndrelé ku.”




\par }\Chap{45}{\SH Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ru vú nzejó ádrị́pịka ꞌbaní rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ icó dó ị́jọ́ ĩꞌdi ásị́ nũlépi rĩ talé ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ gâsĩ ku, ãzíla pẽ dó sĩ kí tị pírí fũlé ãmvé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ace dó ru ádrị́pịka kí abe ádụ̂sĩ sáwã ĩꞌdiní ru vú nzejó ĩꞌbaní ꞌdã sĩ.

\VS{2}Rĩ awálé ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ rere, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú ꞌdĩ are kí ĩꞌdi ꞌbã áwáŋá rá, ãzíla ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ ca úpí Fãráwũ drị́ko gâlé rá.


\par }{\PP \VS{3}Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ádrị́pịka ꞌbaní, “Ma Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi! Má átẹ́pị drĩ ídri yã?” Wó ádrị́pịka icó kí ĩꞌdi umvilé ku, acá kí dó ụ̃rị̃ sĩ ĩꞌbaní adrujó Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{4}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ádrị́pịka ꞌbaní, “Ĩmi asé drĩ ĩmi má rụ́ ꞌdõlé ãni rú.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, asé kí dó ru ãni rú ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé. Jọ ĩꞌbaní, “Ma ĩmi ádrị́pị Yụ̃sụ́fụ̃ ándrá ĩminí ụzịlé ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá la ꞌbaní rĩ ꞌi.

\VS{5}Lẽ ĩmi ásị́ ꞌbã umvú jõku ĩmi adru ũmbã sĩ ĩminí áma ụzịjó rá rĩ sĩ ku ãꞌdusĩku Ãdróŋá ãpẽ áma tị drị̃lẹ́ gá ꞌdõlé sĩ amụ́jó ꞌbá kí ídri upajó.

\VS{6}Rílẽ iꞌdólépi ꞌdĩ ꞌdụ drĩ lú ílí kí ị̃rị̃; ílí ãzí ace kí drĩ ĩꞌdiní drị̃lẹ́ gâlé tõwú cí, ala gá ꞌbá icó kí ámvụ́ sõlé jõku ãkónã ũkũnãlé ku.

\VS{7}Wó Ãdróŋá ãpẽ áma tị ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdõlé sĩ ĩmi ị́mbị́ pajó anzị ĩmidrị̂ kí abe ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ gẹ̃rị̃ ụ̃sụ̃táŋá ru ꞌdĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{8}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ adru ĩmi ãpẽ áma tị ꞌdõlé ĩmi ꞌi la ku wó Ãdróŋá ꞌi. Fẽ má acá úpí Fãráwũ ní ꞌbá ímbátáŋá fẽlépi rĩ rú. Ma ãmbógó ru ĩꞌdidrị́ ãngũ rĩ drị̃ gá ꞌdâ pírí; ma ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃ ce pírí ma ꞌi.

\VS{9}Úꞌdîꞌda ĩgõ mâ átẹ́pị rụ̂lé mbẽlẽ rú, ĩjọ ĩꞌdiní, ‘ꞌDĩ ị́jọ́ mî ngọ́pị Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi: Ãdróŋá ꞌbã ma úpí ru ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá pírí. Mí amụ́ má rụ́ ꞌdõlé; mí iza sáwã ku.

\VS{10}Mĩ mụ uꞌálé Gõsénĩ gá ãni rú áma andre gá, anzị mídrị̂ kí, anzịŋá anzị mídrị̂ ꞌbã kí tịlé rĩ kí, kãbĩlõ mídrị̂ kí ị̃ndrị́ kí abe, tị́ kí ãzíla ãko pírí míní trũ adrujó rĩ kí abe.

\VS{11}Ídrĩ uꞌá ãngũ Gõsénĩ gá, ma ími tãmba rá. Ílí rílẽ drị̂ ace kí drĩ tõwú cí; álẽ mi ꞌi, ꞌbá mídrị̂ kí, ãzíla ãnãkpá mídrị̂ kí abe ꞌbã ũdrã kí sĩ ãbị́rị́ sĩ ku.’ ”


\par }{\PP \VS{12}Yụ̃sụ́fụ̃ mụ ị́jọ́ jọŋá trũ drị̃ gá jọ, “Ĩmi pírí Bénzãmĩnĩ trũ, ĩndre dó ĩmi mịfị́ sĩ tọndọlọ ꞌdõ ma ꞌi Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi ị́jọ́ jọlépi ĩmi abe rĩ ꞌi.

\VS{13}Ĩlũ má átẹ́pị ní úfẽ mání ị̃nzị̃táŋá Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdõlé íngõpí yã rĩ ꞌi ãzíla ĩmi ũlũ ĩꞌdiní ãko pírí ĩminí ndrelé ꞌdĩ kî. Ĩmụ, ĩmi ají ĩꞌdi má rụ́ ꞌdõlé mbẽlẽ rú.”


\par }{\PP \VS{14}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ amvu dó ádrị́pị̃ Bénzãmĩnĩ kpãrã ãzíla iꞌdó dó awálé; Bénzãmĩnĩ ꞌbe vâ ru áwáŋá gá ĩndĩ ĩꞌbaní ru amvu agá ꞌdâ.

\VS{15}Ĩꞌdiní awá agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, ri ádrị́pịka kí amvulé ãlu-ãlu ãzíla kí mị́ndrẹ la dị̃ ra sĩ. ꞌDã ꞌbã vúlé gá, ádrị́pịka iꞌdó kí dó ị́jọ́ jọlé ĩꞌdi be.


\par }{\PP \VS{16}Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ la mụ calé úpí Fãráwũ drị́ lị́cọ́ gâlé Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka amụ́ kí nĩ, Fãráwũ kí ãmbogo ĩꞌdidrị́ ãzí ꞌdĩ abe uꞌá kí pírí ãyĩkõ sĩ.

\VS{17}Fãráwũ jọ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Íjọ mí ádrị́pịka ꞌbaní, ‘Ĩmi ũꞌbã tẹ́rị́ kí kãyĩnõ kí drị̃ gá, ĩgõ trũ Kãnánĩ gá,

\VS{18}ãzíla ĩmi ají ĩmi átẹ́pị̃ ꞌi ꞌbá ĩmi drị́ko gá rĩ kí abe vúlé má rụ́ ꞌdõlé. Ma ĩminí ãngũ Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ ũniyambamba ãndânĩ rĩ fẽ, ãzíla ĩmi dó sĩ ãyĩkõ ãngũ ꞌdĩ drị̂ ịsụ́.’

\VS{19}Jọ vâ Yụ̃sụ́fụ̃ ní ílũ ĩꞌbaní, ‘Ĩꞌdụ gãlĩgãlĩ kí Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ sĩ mụjó ĩmi ũkúka kí ajíjó anzị kí abe ãzíla ĩmi ají ĩmi átẹ́pị ĩndĩ.

\VS{20}Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ãko ĩmidrị̂ kí aꞌbejó vúlé rĩ sĩ ku; ãko ũniyambamba ãngũ Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ ꞌdĩ kí adru pírí ĩmĩ ãni.’ ”


\par }{\PP \VS{21}Anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ idé kí cécé jọlé ĩꞌbaní rĩ áni. Yụ̃sụ́fụ̃ fẽ ĩꞌbaní gãlĩgãlĩ kí tá úpí Fãráwũ ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ áni, fẽ vâ ĩꞌbaní ãkónã gẹ̃rị̃ drị̂ kí ĩndĩ.

\VS{22}Fẽ vâ ꞌbá ãlu-ãlu ní bõngó sĩ bõngó ujajó gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ ĩndĩ, wó fẽ Bénzãmĩnĩ ní séndẽ 300 ãzíla bõngó sĩ bõngó ujajó gẹ̃rị̃ gá la kí tõwú.

\VS{23}Ũdrõ átẹ́pị̃ ní ãko ũniyambamba Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí kãyĩnõ mụdrị́ kí drị̃ gá ãzíla kãyĩnõ ãrónĩ mụdrị́ rĩ kí drị̃ gá ũdrõ ãná, mũkátĩ ãzíla ãko ãkónã rú Yãkóꞌbõ ní nalé ãcị̃ gá rĩ kí trũ.

\VS{24}Pẽ dó ádrị́pịka kí tị sĩ mụjó, ĩꞌbaní drị̃ ko agá ꞌdâ jọ, “Ĩmi ãwã jõ gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ ku.”


\par }{\PP \VS{25}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ aꞌbe kí Mị̃sị́rị̃ ꞌi ãzíla gõ kí dó vúlé lị́cọ́ gá átẹ́pị̃ Yãkóꞌbõ rụ́ Kãnánĩ gâlé.

\VS{26}Jọ kí ĩꞌdiní, “Yụ̃sụ́fụ̃ drĩ kpere ídri! Ĩꞌdi úꞌdîꞌda ãmbógó Mị̃sị́rị̃ drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi.” Yãkóꞌbõ ꞌbã ásị́ mvu rá ãzíla ãꞌị̃ ị́jọ́ ĩꞌba kí jọlé rĩ ku.

\VS{27}Wó kí mụ ị́jọ́ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌdiní ꞌdĩ kí vú nzelé pírí ꞌbo, ãzíla ĩꞌdi mụ gãlĩgãlĩ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ãfẽlé sĩ ĩꞌdi ꞌdụjó agụjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí ndrelé ꞌbo, ásị́ la ãgõ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé rõ vúlé.

\VS{28}Ịsịrayị́lị̃ jọ, “Má ãꞌị̃ rá, mâ ngọ́pị Yụ̃sụ́fụ̃ drĩ ídri! Lẽ ámụ ĩꞌdi ndrelé ꞌdĩ sĩ ádrã drĩ ku rú.”




\par }\Chap{46}{\SH Yãkóꞌbõ mụ dó Mị̃sị́rị̃ gá
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yãkóꞌbõ ko dó drị̃ mụlé Mị̃sị́rị̃ gá ãko ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí. Ĩꞌdi mụ calé Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá ꞌbo, idé ídétáŋá Ãdróŋá ĩꞌdi ꞌbã átẹ́pị̃ Ĩsákã drị̂ nî.

\VS{2}Ị́nị́ ágágá Ãdróŋá jọ ị́jọ́ ĩꞌdiní urobí agâ sĩ umve ĩꞌdi, “Yãkóꞌbõ, Yãkóꞌbõ!” Yãkóꞌbõ ãꞌị̃, “Ma cí.”

\VS{3}Ãdróŋá jọ ĩꞌdiní, “Ma Ãdróŋá mí átẹ́pị Ĩsákã drị̂ ꞌi. Mí idé ụ̃rị̃ sĩ mụjó ándrá Mị̃sị́rị̃ gâlé ku, ãꞌdusĩku ma ími fẽ acálé sụ́rụ́ ãmbógó la rú.

\VS{4}Ma mụ Mị̃sị́rị̃ gâlé mi be, ãzíla ma ãndá-ãndá ru anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí uja vúlé ꞌdõlé rá, ãzíla sáwã míní drãjó rĩ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ la drụ́zị́ ími mịfị́ kí ụ̃pị̃ nĩ.”


\par }{\PP \VS{5}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ aꞌbe dó Bẹ̃rị̃sẹ́bã ꞌi ãzíla anzị ĩꞌdidrị̂ agụ kí dó ĩꞌdi, ꞌdụ kí dó anzị ĩꞌbadrị̂ kí ũkúka kí abe gãlĩgãlĩ Fãráwũ ꞌbã ãfẽlé sĩ kí agụjó rĩ kî sĩ.

\VS{6}Yãkóꞌbõ kí anzị ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí ꞌdụ kí ĩꞌbã ãnãkpá kí ãko ĩꞌbã kí ịsụ́lé ãngũ Kãnánĩ drị̂ gá ꞌdãá rĩ kî trũ sĩ mụjó Mị̃sị́rị̃ gá.

\VS{7}Yãkóꞌbõ ꞌdụ anzị ĩꞌdidrị̂ kí, anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbã izonziŋá kí ngọ́pịka ĩꞌdi umvelépi áyị́pị rĩ kí abe mụ dô sĩ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí trũ pírí Mị̃sị́rị̃ gâlé.


\par }{\PP \VS{8}ꞌDĩ kî dó rụ́ anzị Yãkóꞌbõ drị́ Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã ũri rú mụlépi ĩꞌdi be Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kî:

\par }{\BB \par }
{\LI Ngọ́tị́ŋá ĩꞌdidrị́ kãjãní rĩ ĩꞌdi Rụ́bẹ̃nị̃ ꞌi.


\par }{\LI \VS{9}Anzị Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ kí rụ́:

\par }{\LIB Hãnókĩ ꞌi, Pálụ̃ ꞌi, Hẽzĩrónĩ ꞌi ãzíla Kãrị́mị̃ ꞌi.


\par }{\LI \VS{10}Anzị Sị̃mọ́nị̃ drị̂ kí rụ́:

\par }{\LIB Yẹ̃mụ̃wẹ́lị̃ ꞌi, Yãmínĩ ꞌi, Ũhádĩ ꞌi, Yãkínĩ ꞌi, Zõhárĩ ꞌi ãzíla Sáwụ̃lụ̃ andre la ꞌbã sĩ adrujó Kãnánĩ ízó rú rĩ ꞌi.


\par }{\LI \VS{11}Anzị Lẹ́vị̃ drị̂ kí rụ́:

\par }{\LIB Gị́rị́sọ̃nị̃ ꞌi, Kõhátĩ ꞌi ãzíla Mẽrárĩ ꞌi.


\par }{\LI \VS{12}Anzị Yụ́dã drị̂ kí rụ́:

\par }{\LIB Ị́rị̃ ꞌi, Ũnánĩ ꞌi, Sélã ꞌi, Pẹ̃rẹ́zị̃ ꞌi ãzíla Zérã ꞌi, (wó Ị́rị̃ kí Ũnánĩ be ũdrã kí Kãnánĩ gâlé).

\par }{\LIB Anzị Pẹ̃rẹ́zị̃ drị̂ kí:

\par }{\LIC Hẽzĩrónĩ kí Hãmụ́lị̃ be.


\par }{\LI \VS{13}Anzị Ĩsãkárĩ drị̂ kí rụ́:

\par }{\LIB Tólã ꞌi, Pụ́vã ꞌi, Yãsụ́bụ̃ ꞌi ãzíla Sị̃mị̃rọ́nị̃ ꞌi.


\par }{\LI \VS{14}Anzị Zãbụ̃lọ́nị̃ drị̂ kí rụ́:

\par }{\LIB Sẹ̃rẹ́dị̃ ꞌi, Ị̃lọ́nị̃ ꞌi ãzíla Yãlẹ́lị̃ ꞌi.


\par }{\PP \VS{15}ꞌDĩ kí anzị Léyã ꞌbã tịlé Yãkóꞌbõ ní Mẽsõpõtámĩyã gá rĩ kî; ĩzóŋá la ala gá rĩ Dị́nã ꞌi, kí pírí rĩ gá kãlị́ na drị̃ na.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{16}Anzị Gádĩ drị̂ kí rụ́:

\par }{\LIB Zị̃fụ̃yọ́nị̃ ꞌi, Hágĩ ꞌi, Sụ́nị̃ ꞌi, Ị̃zị̃bọ́nị̃ ꞌi, Ị́rị̃ ꞌi, Hãrọ́dị̃ ꞌi ãzíla Ãrẹ́lị̃ ꞌi.


\par }{\LI \VS{17}Anzị Ásẹ̃rị̃ drị̂ kí rụ́:

\par }{\LIB Ímũnã ꞌi, Ị̃sị́vã ꞌi, Ị̃sị́vị̃ ꞌi, Bẽríyã ꞌi ãzíla ámvọ́pị ĩꞌbadrị̂ Sérã ꞌi.

\par }{\LIB Anzị Bẽríyã drị̂ kí:

\par }{\LIC Hẹ̃bẹ́rị̃ kí Mãlị̃kẹ́lị̃ be.


\par }{\PP \VS{18}ꞌDĩ kí anzị Zị̃lị́pã ándrá Lábãnĩ ꞌbã fẽlé Léyã be rĩ ꞌbã tịlé Yãkóꞌbõ ní rĩ kî. Anzị ĩꞌdidrị̂ kí pírí rĩ gá mụdrị́ drị̃ la ázíyá.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{19}Anzị Yãkóꞌbõ ꞌbã ũkú Rãkẹ́lị̃ drị̂ kí:

\par }{\LIB Yụ̃sụ́fụ̃ kí Bénzãmĩnĩ be.

\VS{20}Mị̃sị́rị̃ gâlé Ãsĩnátã Pọ̃tị̃fẹ́rã átáló uwiŋá uwilépi Hẹ̃lị̃pọ́lị̃ gá rĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị tị Yụ̃sụ́fụ̃ ní Mãnásẽ kí Ịfụrayị́mụ̃ be.


\par }{\LI \VS{21}Anzị Bénzãmĩnĩ drị̂ kí rụ́:

\par }{\LIB Bélã ꞌi, Bẽkérĩ ꞌi, Ãsị̃bẹ́lị̃ ꞌi, Gérã ꞌi, Nãmánĩ ꞌi, Íhĩ ꞌi, Rọ́sị̃ ꞌi, Mũpímũ ꞌi, Hụ̃pị́mụ̃ ꞌi ãzíla Árị̃dị̃ ꞌi.


\par }{\PP \VS{22}Anzị Rãkẹ́lị̃ ꞌbã tịlé Yãkóꞌbõ ní rĩ kí pírí rĩ gá mụdrị́ drị̃ la sụ.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{23}Ngọ́tị́ŋá Dánĩ drị̂ rụ́:

\par }{\LIB Hũsímũ ꞌi.


\par }{\LI \VS{24}Anzị Nãfũtálĩ drị̂ kí rụ́:

\par }{\LIB Yãzẹ́lị̃ ꞌi, Gụ́nị̃ ꞌi, Yẹ̃zẹ́rị̃ ꞌi ãzíla Sĩlémũ ꞌi.


\par }{\PP \VS{25}Bílĩhã ãtíꞌbó Lábãnĩ ꞌbã fẽlé ị̃zẹ́pị̃ Rãkẹ́lị̃ ní rĩ tị Yãkóꞌbõ ní anzị kí pírí rĩ gá ázị̂rị̃.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{26}Anzị mụlépi Mị̃sị́rị̃ gá ãfũlépi Yãkóꞌbõ ꞌbã ụrụꞌbá gá rĩ kí pírí rĩ gá kãlị́ ázíyá drị̃ la ázíyá. Úlã ngọ́pịka ꞌbã ũkúka kí gẹ̃rị̃ sĩ ku.

\VS{27}Yụ̃sụ́fụ̃ tị vâ anzị kí Mị̃sị́rị̃ gâlé ị̃rị̃; ꞌbá Yãkóꞌbõ drị́ko gá Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ kí pírí rĩ gá kãlị́ ázị̂rị̃.


\par }{\PP \VS{28}Yãkóꞌbõ pẽ dó ngọ́pị̃ Yụ́dã tị Yụ̃sụ́fụ̃ rụ́ drị̃ gâlé sĩ mụjó gẹ̃rị̃ mụlépi Gõsénĩ gá rĩ zịjó. Kí dó mụ calé Gõsénĩ gâlé pírí ꞌbo,

\VS{29}Yụ̃sụ́fụ̃ itú gãlĩgãlĩ ĩꞌdidrị̂ kí bábá mụ dó sĩ drị̃ ụfụlé átẹ́pị̃ be Gõsénĩ gá. Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ ru iꞌdalé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ꞌbo, amvu dó átẹ́pị̃ gbũrúkã gá kpãrã ãzíla awá dó sĩ ãyĩkõ sĩ sáwã ãzo rú.


\par }{\PP \VS{30}Yãkóꞌbõ jọ dó ngọ́pị̃ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Ma dó bábá drãjó ãꞌdusĩku ándre dó mi drĩ ídri rĩ gá ꞌbo.”


\par }{\PP \VS{31}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ jọ dó ádrị́pịka ꞌbaní ꞌbá átẹ́pị̃ drị́ko gá rĩ abe, “Ma dó mụ jọlé la Fãráwũ ní, ‘Má ádrị́pịka kí ꞌbá má átẹ́pị drị́ko gá rĩ kí abe, ãzíla ãko pírí ĩꞌbadrị̂ kî trũ iyá kí má rụ́ ꞌdõlé ꞌbo angájó Kãnánĩ gâlé.

\VS{32}ꞌBá mádrị́ ꞌda kí ꞌbá ãnãkpá tãmbalépi la, ají kí ãnãkpá ĩꞌbadrị̂ kí ãzíla ãko pírí ĩꞌbadrị̂ kí ĩndĩ.’

\VS{33}Fãráwũ drĩ ĩmi umve jó agâlé, drĩ zị la, ‘Ãzị́ ĩmidrị̂ ãꞌdu yã?’

\VS{34}Ĩmi umvi ĩꞌdiní, ‘Ãma ꞌbá ãnãkpá tãmbalépi la iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ ándrá ãmã átẹ́pịka ꞌbadrị̂ áni.’ Ĩdrĩ jọ la íni, ĩꞌdi ãꞌị̃ ĩminí uꞌájó ãngũ Gõsénĩ gá rá, ãꞌdusĩku ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbã kí ꞌbá ãnãkpá tãmbalépi rĩ kí ngụ̃jó ũnzí rĩ sĩ.”




\par }\Chap{47}{\SH Fãráwũ ꞌbã Gõsénĩ fẽjó Yãkóꞌbõ ní rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yụ̃sụ́fụ̃ mụ dó Fãráwũ rụ̂lé jọ ĩꞌdiní, “Má átẹ́pị amụ́ kí mâ ádrị́pịka kí abe ãzíla ãnãkpá ĩꞌbadrị́ tị́, kãbĩlõ, ị̃ndrị́ ãzíla ãko ĩꞌbadrị̂ kí trũ pírí angájó Kãnánĩ gâlé rĩ sĩ ãzíla kí dó úꞌdîꞌda íni Gõsénĩ gá ꞌdã.”

\VS{2}Ũpẽ dó ádrị́pịka kí tõwú ãzíla iꞌda dó kí Fãráwũ nî.


\par }{\PP \VS{3}Fãráwũ zị ádrị́pịka kí, “Ĩmi ãꞌdu ãzị́ nga yã?”

\par }{\PP Ádrị́pịka umvi kí, “Ãtiꞌbo mídrị̂ kí ꞌbá kãbĩlõ ucélépi la, ãmã áyị́pịka kî áni.”

\VS{4}Jọ kí vâ Fãráwũ ní, “Ãma amụ́ uꞌálé Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdõlé íni la ĩrí ꞌbã cajó ãnãkpá ãmadrị̂ ꞌbaní ku rĩ sĩ, ãzíla rílẽ ꞌdĩ mịfị́ ká dó ãngũ Kãnánĩ drị̂ gâlé ũnzí; ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma mãmálá ꞌbã ími drị̃lẹ́ gá, ífẽ ãma uꞌá ãmaní Gõsénĩ gá ꞌdãá fô.”


\par }{\PP \VS{5}Fãráwũ jọ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Mí átẹ́pị kí mí ádrị́pịka abe amụ́ kí mí rụ́,

\VS{6}ãzíla ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị́ ꞌdĩ pírí ĩmi drị́lẹ́ agá. Ífẽ mí ádrị́pịka ꞌbã ri kí ãngũ ũniyambamba Gõsénĩ drị́ ꞌdã gá ꞌdãá ãzíla ꞌbá ãzí kí agá ꞌdãá ãlịgọ rú la drĩ kí adru cí, íꞌbã kí drị̃lẹ́ ru ãnãkpá mádrị̂ kí tã mbajó.”


\par }{\PP \VS{7}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ ají dó átẹ́pị̃ Yãkóꞌbõ ꞌi iꞌdalé Fãráwũ nî ãzíla Yãkóꞌbõ wi Fãráwũ ní sụ̃sụ́.


\par }{\PP \VS{8}Fãráwũ zị Yãkóꞌbõ ꞌi, “Ími ílí dó sị́ yã?”

\VS{9}Yãkóꞌbõ umvi ĩꞌdiní, “Áma ílí mání sĩ wãyá cojó ãmị́yọ́ŋá ru ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ ca dó 130. Ílí ꞌdĩ kí ãlị́ŋá ru ãzíla ri kí adrulé ũcõgõ rú, ají kí ru ándrá má átẹ́pịka ꞌbadrị̂ abe ku.”

\VS{10}Yãkóꞌbõ wi dó sụ̃sụ́ Fãráwũ ní ị̃dị́ ãzíla aꞌbe dó ĩꞌdi rá.


\par }{\PP \VS{11}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ fẽ ádrị́pịka ꞌbaní rilé átẹ́pị̃ trũ ãngũ ũniyambamba Mị̃sị́rị̃ drị̂ gá ꞌdĩ Rãmãsẹ́sị̃ gá cécé Fãráwũ ꞌbã lũlé rĩ áni.

\VS{12}Yụ̃sụ́fụ̃ fẽ dó ãkónã átẹ́pị̃ ꞌbaní ádrị́pịka kí abe ãzíla ꞌbá pírí átẹ́pị̃ drị́ko gá rĩ ꞌbaní icólépi calépi kãlãfe ĩꞌbadrị̂ sĩ rá rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{13}Rílẽ ꞌdã ꞌbã mịfị́ ꞌbãngá ika, ãkónã dó sĩ ãngũ pírí kí agá ꞌdáyụ, Mị̃sị́rị̃ kí Kãnánĩ be ị̃rị̃ trá iza kí ru rílẽ ꞌdã ị́jọ́ sĩ rá.

\VS{14}Yụ̃sụ́fụ̃ tra dó séndẽ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá ãzíla Kãnánĩ gá rĩ ꞌbã kí sĩ ãkónã ĩgbãjó rĩ kí pírí, agụ dó kí tã mbalé Fãráwũ drị́ lómúre agá.

\VS{15}Séndẽ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá ãzíla Kãnánĩ gá rĩ ꞌbadrị̂ kí mụ ukólé kpírĩ-kpírĩ ꞌbo, amụ́ kí áwáŋâ trũ Yụ̃sụ́fụ̃ rụ́, jọ kí, “Séndẽ ãmadrị̂ ukó kí rá, ãma icó dó ũdrãlé ími drị̃ gâsĩ íngoní ru yã? Ífẽ ãmaní ãkónã.”


\par }{\PP \VS{16}Yụ̃sụ́fụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Úꞌdîꞌda séndẽ ĩmidrị̂ ukó kí dó rá ꞌbo, ĩmi ají dó ãnãkpá ĩmidrị̂ kí, ma dó sĩ kí ufu ĩminí ãkónã sĩ.”

\VS{17}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ají kí dó ãnãkpá ĩꞌbadrị̂ kí fãrásĩ, kãbĩlõ, ị̃ndrị́, tị́ ãzíla kãyĩnõ kî trũ Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ sĩ ãkónã ụfụjó. Ri kí ãnãkpá kí ufulé ãkónã sĩ ílí ꞌdã agá pírí.


\par }{\PP \VS{18}Ílí ꞌdã la mụ ukólé ꞌbo, amụ́ kí vâ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé jọ kí, “Ãma icó ị́jọ́ ãzí zị̃lé úpí ãmadrị̂ ní ku, mgbã rĩ gá séndẽ ãmadrị̂ ukó kí dó rá ãzíla ãma ãnãkpá ãmadrị̂ kí abe pírí mî ãni, ãko ãzí dó ru acelépi ãluŋá la dó ꞌdáyụ dó lú ãma ụrụꞌbá kí ãngũ ãmadrị̂ abe.

\VS{19}Ãma dó ũdrã ími drị̃ gâsĩ mịfị́ trũ tẽrẽ íngoní ru yã? Mí ĩgbã ãma ãngũ ãmadrị̂ kí abe pírí ãma dó sĩ ãmaní ãkónã ịsụ́ ãzíla ãma dó sĩ acá ãtiꞌbo Fãráwũ ãni la rú. Ífẽ ãmaní ãkónã sĩ ãma ídri pajó ãzíla ũri kí salé ámvụ́ ãmadrị̂ kí agá ãngũ ꞌbã acá rû sĩ ándrú ru ku.”


\par }{\PP \VS{20}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ ĩgbã dó ãngũ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ pírí Fãráwũ nî. ꞌBá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ uzị kí ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí pírí ãꞌdusĩku rílẽ ꞌdã ꞌbã mịfị́ la ꞌbã kajó ika rĩ sĩ. Ãngũ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ acá dó sĩ pírí Fãráwũ ãni.

\VS{21}Yụ̃sụ́fụ̃ isé dó ꞌbá kí pírí ãtíꞌbó Fãráwũ ãni la rú, iꞌdójó Mị̃sị́rị̃ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gá kpere ãzí rĩ gá.

\VS{22}Ãngũ ĩꞌdi ꞌbã ĩgbãlé ku rĩ ꞌbãngá lú ãtalo ꞌbadrị̂ kî ãꞌdusĩku ri kí ãkónã ịsụ́lé Fãráwũ rụ̂ sĩ ãzíla ãkónã fẽlé ĩꞌbaní rĩ ca vâ sĩ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ dó bã sĩ ĩꞌbaní ãngũ ĩꞌbadrị̂ kí uzị jó ku ꞌdĩ.


\par }{\PP \VS{23}Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ꞌbá ꞌbaní, “Úꞌdîꞌda má ĩgbã dó ĩmi ãngũ ĩmidrị̂ kí trũ pírí Fãráwũ ní ꞌbo, ũri kî dó ꞌdĩ, ĩkpẹ̃ dó sĩ ámvụ́ kî.

\VS{24}Wó ũri drĩ kí ka rá, lãŋá la gá wókõ ãlu tõwú agá rĩ lẽ úfẽ ĩꞌdi Fãráwũ drị́. Ĩmi icó dó ị́mbị́ la acelépi rĩ kí tã mbalé ũri rú ãzíla nalé ãkónã rú ꞌbá ĩmidrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe rá.”


\par }{\PP \VS{25}Jọ kí dó ĩꞌdiní, “Ípa ãma ídri ꞌbo, ími ásị́ ꞌbã adru ãmaní ị̃gbẹ́ ru fô ãmbógó ãmadrị̂, ãma adru Fãráwũ ꞌbã pálé gá ãtíꞌbó ru rá.”


\par }{\PP \VS{26}Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã dó ị́jọ́ ꞌdĩ ãzị́táŋá ru ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá kpere ãndrũ, ãko ãlu tõwú agá rĩ Fãráwũ ãni, pẽ lú ãngũ ãtalo ꞌbadrị̂ adru kí Fãráwũ ãni ku rĩ gá nĩ.


\par }{\PP \VS{27}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri kí Mị̃sị́rị̃ gá ãngũ Gõsénĩ rĩ gá. Ịsụ́ kí málĩ ãzíla tị kí vâ wẽwẽ rú.


\par }{\PP \VS{28}Yãkóꞌbõ uꞌá dó Mị̃sị́rị̃ gá ílí mụdrị́ drị̃ ázị̂rị̃, ílí ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã adrujó ídri rú rĩ 147.

\VS{29}Sáwã Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã drãjó rĩ la dó mụ acálé ãni rú, umve dó ngọ́pị̃ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Áma ị́jọ́ drĩ fi ími ásị́ gá rá, ísu ími drị́ áma pálé gá ꞌdâ ãzíla ína ũyõ ãzíla mi mụ ị́jọ́ kí idélé má rụ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ãzíla ị́jọ́ mgbã sĩ mí icó dó sĩ áma ị̃sị̃lé Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ ku.

\VS{30}Ádrĩ dó drã rá álẽ îsị̃ ma ãngũ má átẹ́pịka kí ị̃sị̃jó rĩ gá. Íꞌdụ ma Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ rĩ sĩ mụlé ị̃sị̃lé ãngũ sĩ mâ átẹ́pịka kí ị̃sị̃jó rĩ gá.” Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ma ị́jọ́ míní jọlé ꞌdĩ idé rá.”


\par }{\PP \VS{31}Yãkóꞌbõ jọ, “Ína ũyõ ru.” Yụ̃sụ́fụ̃ na dó ũyõ rá, ãzíla Ịsịrayị́lị̃ ãvụ̃ dó mgbọ́lọ́ drị̃ gá ꞌdãá sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó ị̃nzị̃táŋá be.




\par }\Chap{48}{\SH Yãkóꞌbõ ꞌbã sụ̃sụ́ wijó Mãnásẽ ꞌbaní Ịfụrayị́mụ̃ be rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sáwã ãzí vúlé gá ụ́ꞌdụ́kọ́ acá Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Mî átẹ́pị ãyánĩ rú trẹ̃yị́.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌdụ ngọ́pịka ị̃rị̃ Mãnásẽ kí Ịfụrayị́mụ̃ be ĩndĩ trũ mụjó Yãkóꞌbõ ndrejó.

\VS{2}Yãkóꞌbõ la mụ arelé la ngọ́pị̃ Yụ̃sụ́fụ̃ acá ꞌbo, imbá ru rijó ị̃ndụ́ sĩ mgbọ́lọ́ drị̃ gá ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{3}Yãkóꞌbõ jọ ngọ́pị̃ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị iꞌda ándrá ru mání Lụ́zị̃ gá ꞌdĩ ãngũ Kãnánĩ gá, ãzíla wi mání sụ̃sụ́ ꞌdãá.

\VS{4}Ãdróŋá jọ, ‘Ma ũri mídrị̂ kí fẽ kpẹ̃lé wẽwẽ rú ãzíla mi dó sĩ acá sụ́rụ́ ũꞌbí kí ꞌbã áyị́pị rú. Ma dó sĩ ãngũ ꞌdĩ fẽ acájó anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbã ãni la rú jãꞌdâ.’

\VS{5}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mî ngọ́pịka ị̃rị̃ tịlé Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ ịsụ́ ꞌdĩ sĩ má amụ́ drĩ Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ ku rú ꞌdĩ kí anzị mâ ãni la kí; Ịfụrayị́mụ̃ kí Mãnásẽ be kí mâ anzị cécé Rụ́bẹ̃nị̃ kí adrujó Sị̃mọ́nị̃ be má ãni rĩ áni.

\VS{6}Anzịŋá míní tịlé kí vúlé gá rĩ kí dó adru mí ãni, ãngũ ĩꞌbã kí mụlé ịsụ́lé ĩꞌba ãni la rú rĩ la adru Ịfụrayị́mụ̃ ꞌbarụ̂ sĩ Mãnásẽ be.

\VS{7}Ma ị́jọ́ ꞌdĩ idé íni la mî ãndrẽ Rãkẹ́lị̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ, ĩꞌdi mání ũcõgõ rú mání ãgõjó angájó Pãdánĩ gá rĩ sĩ, mî ãndrẽ drã gẹ̃rị̃ gá Kãnánĩ gá ịsụ́ ꞌdĩ sĩ áca drĩ Ĩfũrátã gá ku rú. Má ị̃sị̃ dó sĩ ĩꞌdi ꞌdãá.” (Ĩfũrátã ĩꞌdi ãngũ úꞌdîꞌda umvelé Bẹ̃tẹ̃lẹ̃hẹ́mụ̃ rĩ ꞌi.)

\VS{8}Ịsịrayị́lị̃ la mụ anzị Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂ kí ndrelé ꞌbo, zị Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi, “Anzị ꞌdĩ kí dó íngõ kî yã?”

\VS{9}Yụ̃sụ́fụ̃ umvi, “ꞌDi kí anzị Ãdróŋá ꞌbã fẽlé mání Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ rĩ kî.”

\par }{\PP Ịsịrayị́lị̃ jọ, “Mí ají kí má rụ́ ꞌdõlé, ma dó sĩ ĩꞌbaní sụ̃sụ́ wi.”


\par }{\PP \VS{10}Ĩdrãnĩgõ sĩ Yãkóꞌbõ ꞌbã mịfị́ ndre kí dó ãngũ múké-múké ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ ají dó anzị kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé, Yãkóꞌbõ amvu dó kí, ãzíla wi dó sụ̃sụ́ ĩꞌbanî.


\par }{\PP \VS{11}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ịsịrayị́lị̃ jọ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Áꞌbã ándrá áma ásị́ gá ma ími ndre ị̃dị́ rá la ku, wó Ãdróŋá fẽ dó vâ ándre mî anzị kí ĩndĩ.”


\par }{\PP \VS{12}Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌdụ dó anzị ꞌdĩ kí ĩꞌbã áyị́pị ꞌbã ị̃lị́ gá rĩ sĩ rá ãzíla su drị̃ vụ̃rụ́ ị̃nzị̃táŋá ru ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá.

\VS{13}Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã Ịfụrayị́mụ̃ ꞌi Yãkóꞌbõ ꞌbã drị́ ị̃jị́ rĩ gá, Mãnásẽ ꞌi Yãkóꞌbõ ꞌbã drị́ ãndá rĩ gá.

\VS{14}Wó Yãkóꞌbõ aca ru drị́ kí ãzíla ꞌbã drị́ ãndá rĩ Ịfụrayị́mụ̃ drị̃ gá ĩꞌdi ꞌbã táni adrujó ngọ́tị́ŋá vúlé rĩ ꞌi tí, ꞌbã drị́ ị̃jị́ rĩ Mãnásẽ drị̃ gá ĩꞌdi ꞌbã táni adrujó ngọ́tị́ kãjãní rĩ ꞌi rá tí.


\par }{\PP \VS{15}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, wi dó sụ̃sụ́ Yụ̃sụ́fụ̃ ní jọ,

\par }{\Q “Lẽ Ãdróŋá má áyị́pị

\par }{\QB Ịbụrahị́mụ̃ ãzíla má átẹ́pị Ĩsákã drị̂,

\par }{\Q Ãdróŋá áma ídri tã mbalépi kpere ãndrũ rĩ

\par }{\QB ꞌbã wi sụ̃sụ́ ĩꞌbanî.


\par }{\Q \VS{16}Mãlãyíkã áma apálépi ị́jọ́ ũnzí rĩ kí agá pírí rĩ,

\par }{\QB ꞌbã wi anzị ꞌdĩ ꞌbaní sụ̃sụ́!

\par }{\Q Rụ́ mâ áyị́pị Ịbụrahị́mụ̃ drị̂, mâ átẹ́pị Ĩsákã drị̂,

\par }{\QB ãzíla rụ́ mádrị́ Yãkóꞌbõ drị̂ ꞌbã ãvĩ kí rû sĩ ku.”


\par }{\PP \VS{17}Yụ̃sụ́fụ̃ la dó mụ ndrelé la átẹ́pị ꞌbã drị́ ãndá rĩ Ịfụrayị́mụ̃ drị̃ gá, uꞌá dó cãndí sĩ ãzíla ꞌdụ dó drị́ la ãndá rĩ Ịfụrayị́mụ̃ drị̃ gá rĩ sĩ ꞌbãlé Mãnásẽ drị̃ gá.

\VS{18}Uja dó jọlé la, “Má átẹ́pị adru ꞌdĩ ꞌbã áni ku ngọ́tị́ŋá kãjãní rĩ ĩꞌdi Mãnásẽ ꞌi, íꞌbã ími drị́ ãndá rĩ ĩꞌdi drị̃ gá.”


\par }{\PP \VS{19}Wó Átẹ́pị̃ gã úmgbé jọ, “Mâ ngọ́pị ánị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ rá, anzị Mãnásẽ drị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé ri kí acá ũꞌbí ru, wó ĩꞌdi adru sụ́rụ́ ãmbógó la. ꞌBo ádrị́pị̃ wereŋá Ịfụrayị́mụ̃ ꞌbã anzị mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé ri kí adru wẽwẽ rú ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní ãndânĩ ãzíla anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé ri kí adru sụ́rụ́ ãzí ãmbógó la.”

\VS{20}Wi ĩꞌbaní sụ̃sụ́ jọ,

\par }{\Q “ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ kí rú ĩꞌdi rụ́ umve sĩ sụ̃sụ́ ãlá rĩ ịsụ́jó.

\par }{\QB Kí rú jọ la, ‘Ãdróŋá ꞌbã ꞌbã mi cécé Ịfụrayị́mụ̃ áni ãzíla Mãnásẽ áni.’ ”

\par }{\MM Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yãkóꞌbõ ꞌbã dó Ịfụrayị́mụ̃ ꞌi Mãnásẽ drị̃lẹ́ gá.


\par }{\PP \VS{21}Yãkóꞌbõ jọ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Ma úgólé drãlé drã-drã, wó Ãdróŋá ꞌbã mba ími tã ꞌbã uja vâ mi vúlé ãngũ mî áyị́pịka ꞌbadrị́ Kãnánĩ gá rĩ gá.

\VS{22}Áfẽ míní ãngũ ꞌbã wókõ mání apálé ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú rĩ kí drị́ alé agá ménéŋá sĩ ãzíla ụ́sụ sĩ rĩ míní adrujó mî ádrị́pịka kí drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ.”




\par }\Chap{49}{\SH Yãkóꞌbõ wi sụ̃sụ́ anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbanî
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yãkóꞌbõ umve ngọ́pịka kí pírí jó ĩꞌbaní, “Ĩmi atrá ĩmi áma andre gá, ma dó sĩ ĩminí ị́jọ́ drụ́zị́ drị́lẹ́ gâlé mụlépi ru idélépi ĩmi ụrụꞌbá gá rĩ kí iꞌda.


\par }{\Q \VS{2}“Ĩmi atrá ĩmi áma andre gá mâ ngọ́pịka

\par }{\QB ãzíla ĩmi are ị́jọ́ ĩmĩ átẹ́pị Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}“Rụ́bẹ̃nị̃ mi ngọ́tị́ mádrị́ kãjãní mání sĩ bõdõ ụ̃nị̃jó rĩ ꞌi,

\par }{\QB mi ũkpõ mádrị́ kãrị̃lẹ̃ drị̂ iꞌdalépi rĩ ꞌi,

\par }{\QB mí alị ꞌbá ãzí ꞌdĩ kí ũkpõ sĩ ãzíla ãrútáŋá sĩ rá.


\par }{\Q \VS{4}Mi cécé ị̃yị́ galépi tré drị̃ ụtrị́lé ku rĩ áni, mí icó ãrútáŋá kãjãnĩ drị̂ ịsụ́lé ku,

\par }{\QB míní ándrá tụjó mí átẹ́pị drị́ mgbọ́lọ́ sị́ gá,

\par }{\QB sĩ mî ụ́kụ́pị drị̃ izajó rĩ sĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}“Sị̃mọ́nị̃ kí ádrị́pị̃ Lẹ́vị̃ be ají kí ru ị́jọ́ ngaŋá sĩ ãlu;

\par }{\QB kí ménéŋá ĩꞌbadrị̂ kí ayú sĩ ãlí idéjó sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó.


\par }{\Q \VS{6}Lẽ áfi ị́jọ́ amáŋá ĩꞌbadrị̂ agá ku,

\par }{\QB lẽ má icí tị ĩꞌba abe ãlu sĩ ị́jọ́ itújó ku,

\par }{\Q ãꞌdusĩku ụꞌdị́ kí ꞌbá ũmbã ĩꞌbadrị̂ sĩ rá

\par }{\QB ãzíla ụlị́ kí vâ tị́ ꞌbã ị́sụ́ pá gá use rĩ kí sĩ avájó.


\par }{\Q \VS{7}Áwã ũmbã ĩꞌbadrị́ ãcí ꞌdĩ rá

\par }{\QB ãzíla ũmbã ĩꞌbadrị̂ ũnzí-ũnzí,

\par }{\Q ma kí iré Yãkóꞌbõ agá ꞌdâ

\par }{\QB ãzíla kí awa ndú-ndú Ịsịrayị́lị̃ agá ꞌdâ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}“Yụ́dã, mî ádrị́pịka kí rú ími ịcụ́-ịcụ̂;

\par }{\QB ími drị́ la adru mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí imbe gá;

\par }{\QB mí ádrị́pịka kí rú drị̃ su míní vụ̃rụ́.


\par }{\Q \VS{9}Yụ́dã! Mi kẹ̃mị̃mvá;

\par }{\QB mi ãgõ angájó ĩzá ciŋá gâlé mâ ngọ́tị̂.

\par }{\Q Mi ãngũ va sĩ ími lajó vụ̃rụ́ cécé kẹ̃mị̃ áni,

\par }{\QB mi kẹ̃mị̃ andre rĩ áni, ãꞌdi la ími aló nĩ yã?


\par }{\Q \VS{10}ꞌBá ãzí icó gbéréke ũpĩ drị̂ palé ími drị́ gá ku,

\par }{\QB túré ũpĩ drị́ ími pálé gá rĩ be,

\par }{\Q kpere úpí gbéréke ꞌdị́pị ꞌbã acá agá,

\par }{\QB ãzíla sụ́rụ́ pírí ꞌbaní ãrútáŋá fẽ agá ĩꞌdinî.


\par }{\Q \VS{11}Ĩꞌdi kãyĩnõ ĩꞌdidrị̂ gĩ zãbíbũ ife gá,

\par }{\QB ĩꞌdi mváŋá la gĩ zãbíbũ ife ũniyambamba rĩ gá,

\par }{\Q ãzíla ĩꞌdi bõngó ĩꞌdidrị̂ kí ũjĩ

\par }{\QB zãbíbũ sụ́ ika ãrí áni rĩ sĩ.


\par }{\Q \VS{12}Mịfị́ la kí ka ndẽ wáyĩnĩ rá,

\par }{\QB ãzíla sị́ la kí mve ndẽ lẹ́sụ́ rá.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}“Zãbụ̃lọ́nị̃ la ri ị̃yị́tị gá

\par }{\QB ãzíla ĩꞌdi ị̃yị́tị íꞌbó ꞌbã kí sĩ pá tujó rĩ ꞌi.

\par }{\QB Ãngũ ĩꞌdidrị̂ la ca kpere Sị̃dọ́nị̃ gá.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}“Ĩsãkárĩ ꞌi ĩꞌdi kãyĩnõ ũkpó

\par }{\QB ru lalépi tẹ́rị́ ĩꞌdi ꞌbã ꞌdụlé rĩ kí drĩdríŋĩ gá rĩ.


\par }{\Q \VS{15}Drĩ ãngũ avị́jó rĩ ndre ãlá ru

\par }{\QB ãzíla ãngũ lékõ drĩ ĩꞌdiní ãyĩkõ fẽ rá,

\par }{\Q ĩꞌdi ru ũngúkú ꞌbã sĩ tẹ́rị́ ujíjó

\par }{\QB ãzíla ĩꞌdi ãzị́ ĩꞌdi ũŋmĩjó ũkpó sĩ rĩ nga rá.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}“Dánĩ la rú ị́jọ́ lịŋá pịrị rĩ fẽ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní

\par }{\QB cécé sụ́rụ́ ãlu Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ãzí áni.


\par }{\Q \VS{17}Dánĩ la ru co ị̃nị̃ rú gẹ̃rị̃ tị gá,

\par }{\QB galaꞌbá gẹ̃rị̃ agá

\par }{\Q kãyĩnõ kí ĩníŋá agalépi rĩ rú,

\par }{\QB ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá cẹ̃lépi kãyĩnõ drị̃ gá rĩ ꞌba aꞌdé rû sĩ ụ̃lị̃-ụ̃lị rú.”


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{18}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ zị Ãdróŋá ꞌi,

\par }{\Q “{\ND{Úpí}}! Ma patáŋá mídrị̂ tẽ.”


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{19}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ jọ ngọ́pịka ꞌbaní,

\par }{\Q “ꞌBá ꞌbá ralépi rĩ kí amụ́ ũꞌbí ru Gádĩ tị celé sĩ ĩꞌdi rajó,

\par }{\QB wó ĩꞌdi ꞌde kí ĩníŋá gá sĩ kí ndẽjó rá.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}“Ásẹ̃rị̃ ꞌbã ãngũ la adru ãkónã ní úsã rú,

\par }{\QB ĩꞌdi rú ãkónã ãjị́ ambamba úpí ní icólé nalé rá rĩ kí ũfũ nĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}“Nãfũtálĩ ĩꞌdi lẽza trũlé rá

\par }{\QB mvaka tịlépi ũniyambamba rĩ ꞌi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}“Yụ̃sụ́fụ̃ ĩꞌdi zãbíbũ ífí

\par }{\QB kalépi kũlũ kídí tị gá rĩ ꞌi,

\par }{\QB kénĩ la kí dị Bõrõ drị̃ gâsĩ.


\par }{\Q \VS{23}Mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ atrá kí ru ĩꞌdi celé ụ́sụ sĩ;

\par }{\QB kí ĩꞌdi gbẹ ásị́ ị̃gbẹ̃ kóru.


\par }{\Q \VS{24}Wó ụ́sụ ĩꞌdidrị̂ bábá

\par }{\QB ãzíla úꞌbã drị́ ĩfã ĩꞌdidrị̂ kí ũkpó ru

\par }{\Q ãzãkoma Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị Yãkóꞌbõ drị̂ drị̂ sĩ,

\par }{\QB ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbá ꞌbá ucélépi rĩ ãzíla ũkpõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi.


\par }{\Q \VS{25}Ĩꞌdi Ãdróŋá mí átẹ́pị ꞌbadrị́ ími ãzã kolépi rĩ ꞌi,

\par }{\QB Ũkpó ꞌDị́pị míní sụ̃sụ́ wilépi

\par }{\Q rĩ ꞌbã wi míní sụ̃sụ́ uzogó, ị̃tụ́ ãlá ꞌbụ̃ gá rĩ drị̂ trũ,

\par }{\QB ꞌbã wi míní sụ̃sụ́ ãko ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ gá mgbi rĩ ꞌbadrị̂

\par }{\QB ãzíla ꞌbã wi míní sụ̃sụ́ ĩbã sụ́ ãzíla mvájólé drị̂ kî abe.


\par }{\Q \VS{26}Lẽ sụ̃sụ́ mí átẹ́pịka ꞌbadrị̂ ꞌbã adru cécé ꞌbê áni,

\par }{\QB ꞌbã ndẽ ꞌbé údu rĩ kí rá, sụ̃sụ́ wilé ꞌdĩ ꞌbã tra kí ru pírí Yụ̃sụ́fụ̃ drị̃ gá.

\par }{\Q Ími androko ꞌbã indré mí ádrị́pịka kí agá

\par }{\QB ꞌdâ ndú míní adrujó úpí mvá rĩ sĩ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}“Bénzãmĩnĩ ĩꞌdi ụ̃bọ̃gụ̃ ãko ucílépi ŋmãrụ̃-ŋmãrụ̃ rĩ ꞌi,

\par }{\QB ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ĩꞌdi ĩzá ĩꞌdiní ucílé rĩ kí na,

\par }{\QB ĩndró sĩ ĩꞌdi ĩzá ĩꞌdiní ralé rĩ kí awa.”


\par }{\PP \VS{28}ꞌDĩ kí sụ́rụ́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí, ị́jọ́ ꞌdĩ dó átẹ́pị̃ ꞌbã sĩ azịjó ãzíla sụ̃sụ́ wijó ĩꞌbanî rĩ ꞌi, ngọ́tị́ŋá ãlu-ãlu ní úfẽ sụ̃sụ́ icólépi ĩꞌdi sĩ rá rĩ sĩ.


\par }{\SH Yãkóꞌbõ ꞌbã drãjó rĩ
\par }
{\PP \VS{29}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yãkóꞌbõ azị ĩꞌbaní, “Ma dó ãni rú mụjó mâ átẹ́pịka ꞌba rụ́ mâ áyị́pịka abe, ĩmi ị̃sị̃ ma mâ átẹ́pịka kí abe ụ̃jị́gọ́ gá ámvụ́ Ífĩrõnĩ ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ drị̂ agá.

\VS{30}ꞌDĩ ụ̃jị́gọ́ ámvụ́ Mãkĩpélã drị̂ agá ãni rú Mãmírẽ Kãnánĩ gá rĩ gá ándrá Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ĩgbãlé Ífĩrõnĩ Hị́tị̃ rú rĩ drị́ ámvụ̂ trũ ãngũ sĩ ꞌbá ị̃sị̃jó rĩ rú rĩ ꞌi.

\VS{31}Ị̂sị̃ ándrá Ịbụrahị́mụ̃ kí ũkû Sárã be, Ĩsákã kí ũkû Rẽbékã be ãzíla ị̂sị̃ vâ Léyã ꞌi alagá ꞌdãá.

\VS{32}Ámvụ̂ kí ụ̃jị́gọ́ ala gá rĩ kí abe îgbã ándrá kí angájó ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ ꞌbadrị́.”

\VS{33}Yãkóꞌbõ la mụ ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ kí delé azịlé ngọ́pịka abe ꞌbo, la dó ru vúlé mgbọ́lọ́ sị́ gâlé ãzíla drã dó rá.




\par }\Chap{50}{\PP \VerseOne{1}Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbe dó ru átẹ́pị̃ drị̃ gâlé áwáŋâ trũ.

\VS{2}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ fẽ ãzị́táŋá ꞌbá írúwá idélépi rĩ ꞌbaní sĩ átẹ́pị̃ ụrụꞌbá iníjó írúwá sĩ icójó ŋmajó ku rĩ sĩ.

\VS{3}Yãkóꞌbõ ụrụꞌbá iníjó írúwá sĩ rĩ ꞌdụ ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ãzíla sụ́rụ́ ndụlụ Mị̃sị́rị̃ drị̂ awá kí ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ kãlị́ ázị̂rị̃.


\par }{\PP \VS{4}Ụ́ꞌdụ́ áwáŋá drị̂ kí dó mụ ukólé ꞌbo, Yụ̃sụ́fụ̃ jọ dó ꞌbá ĩyõ Fãráwũ drị̂ ꞌbaní, “Áma ị́jọ́ drĩ fi ĩmi ásị́ gá rá, ꞌbá rĩ ĩjọ Fãráwũ ní ị́jọ́ áma kẹ̃jị́ gá.

\VS{5}‘Má átẹ́pị fẽ ándrá ma ũyõ nalé jọ, “Ma úgólé drãlé drã-drã. Ádrĩ drã ꞌbo, mí ị̃sị̃ ma ꞌbụ́ mání galé ãngũ Kãnánĩ gá rĩ agá.” Mí ají ámụ dó má átẹ́pị ị̃sị̃lé, ádrĩ dó ĩꞌdi ị̃sị̃ ꞌbo, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ma dó ãgõ vúlé ꞌdõlé gbõŋáŋá ru.’ ”


\par }{\PP \VS{6}Fãráwũ jọ Yụ̃sụ́fụ̃ ní, “Ímụ mí átẹ́pị ị̃sị̃lé míní ándrá ũyõ najó mi idé la rá rĩ áni.”

\VS{7}Yụ̃sụ́fụ̃ mụ dó átẹ́pị̃ ị̃sị̃lé. ꞌBá ĩyõ Fãráwũ drị̂ ꞌde kí ĩꞌdi vú gâsĩ, ꞌbá ãmbogo pírí Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí abe.

\VS{8}ꞌBá Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ko gá rĩ kí, ádrị́pịka kí abe, ãzíla ꞌbá átẹ́pị̃ drị́ko gá rĩ kí trũ mụ kí pírí rá. ꞌBá acelépi Gõsénĩ gá ꞌdãá rĩ kí lú anzịŋá kí ãnãkpá kí abe.

\VS{9}ꞌBá ũꞌbí mụ kí ĩꞌdi ị̃sị̃lé nĩ, ꞌbá cẹ̃lépi gá rĩ ãꞌdị́drị̂ sĩ rĩ kí ꞌbá cẹ̃lépi fãrásĩ sĩ rĩ kí abe mụ kí vâ ĩꞌdi trũ ĩndĩ.


\par }{\PP \VS{10}ꞌBá kí mụ calé ãngũ Ãtádị̃ sĩ ãná cojó rĩ gá, ãni rú Ị̃yị́ Yõrĩdánĩ gá ꞌbo, rĩ kí dó awálé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụ gá sĩ ãzákírílí ru ãzíla Yụ̃sụ́fụ̃ uꞌá kí ꞌdãá sĩ átẹ́pị̃ awájó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃.

\VS{11}ꞌBá Kãnánĩ rú uꞌálépi ꞌdãá rĩ kí mụ ꞌbá ꞌdã kí ndrelé awá-agá ãngũ Ãtádị̃ sĩ ãná cojó rĩ gá ꞌdãá ꞌbo, jọ kí, “ꞌBá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ kí drã ãmbógó la awá.” (ꞌDĩ dó bãsĩ ị́jọ́ sĩ ãngũ Yõrĩdánĩ andre gá ꞌdã umvejó Ãbẹ̃lị̃-Mị̃zị̃rãyị́mụ̃\FTNT{*}{{\FR 50:11 }{\FR{50:11
}}{\FQ{Ãbẹ̃lị̃-Mị̃zị̃rãyị́mụ̃
}}{\FT{ífí la “ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌbã kí drã awájó rĩ ꞌi.”
}}} ꞌi ꞌdĩ.)


\par }{\PP \VS{12}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yãkóꞌbõ ꞌbã ngọ́pịka idé kí dó ị́jọ́ cécé ĩꞌdi ꞌbã azịlé ĩꞌbaní rĩ ãni.

\VS{13}Agụ kí dó ĩꞌdi ị̃sị̃lé Kãnánĩ gá ụ̃jị́gọ́ ámvụ́ Mãkĩpélã gá rĩ gá ãni rú Mãmírẽ gá, ꞌdĩ ãngũ ándrá Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ĩgbãlé Ífĩrõnĩ Hị́tị̃ rú rĩ drị́ ámvụ́ trũ ãzíla ãngũ sĩ ꞌbá ị̃sị̃jó ri be rĩ ꞌi.

\VS{14}Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ átẹ́pị̃ Yãkóꞌbõ ị̃sị̃lé ꞌbo, uja kí ru vúlé Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdõlé ádrị́pịka kí abe ãzíla ꞌbá mụlépi átẹ́pị̃ ꞌbã ị̃sị̃ŋá gá rĩ kî trũ.


\par }{\SH Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka kí trũjó rĩ
\par }
{\PP \VS{15}Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌbã ádrị́pịka kí dó mụ ndrelé la ĩꞌbã átẹ́pị drã dó rá, jọ kí, “Ãzî sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ acálé ãma abe ũnzí ị́jọ́ ándrá ãmaní idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ũnzí rĩ kî sĩ.”

\VS{16}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị̃drị̃ kí dó ụ́ꞌdụ́kọ́ Yụ̃sụ́fụ̃ ní jọ kí, “Ãmã átẹ́pị azị ándrá ãmaní ị́jọ́ ꞌdĩ kí ịsụ́ ꞌdĩ sĩ drã drĩ ku rú.

\VS{17}ꞌDĩ ị́jọ́ ĩminí mụlé jọlé Yụ̃sụ́fụ̃ nî rĩ ꞌi: ‘Má aꞌị́ mi mî ádrị́pịka kí trũjó rá ũnzĩkãnã ándrá ĩꞌbã kí idélé mí rụ́ rĩ kî sĩ.’ ” ꞌBárĩ úꞌdîꞌda ãma ãtiꞌbo Ãdróŋá mí átẹ́pị drị̂ kî, ãma aꞌị́ mi ũnzĩkãnã ãmadrị̂ kî trũjó rá fô. Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ la mụ calé ĩꞌdi rụ̂lé ꞌbo, Yụ̃sụ́fụ̃ awá mị́ndrẹ sĩ.


\par }{\PP \VS{18}Ádrị́pịka amụ́ kí ãzíla ụ̃tị̃ kí ãja vụ̃rụ́ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá jọ kí, “Ãma ãtiꞌbo mî ãni.”


\par }{\PP \VS{19}Wó Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi idé mâ sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku. Ma Ãdróŋá ꞌi sĩ ꞌbá ị́jọ́ lịjó yã?

\VS{20}Ĩmi ũrã ándrá ĩmi áma idé agá ũnzí, wó Ãdróŋá ãpẽ áma tị ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdõlé sĩ amụ́jó ꞌbá ũꞌbí kí ídri upajó.

\VS{21}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ ásị́-ị̃gbẹ̃ sĩ ị̃dị́ jọ, Ĩmi idé mâ sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku, ma mụ ĩminí ãkónã fẽlé ãzíla ma vâ ĩmi tãmba anzị ĩmidrị̂ kí abe rá.”


\par }{\SH Drã Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂
\par }
{\PP \VS{22}Yụ̃sụ́fụ̃ uꞌá Mị̃sị́rị̃ gá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã átẹ́pị drị́ko gá rĩ kí abe. Uꞌá ílí 110 drã dó ĩndõ.

\VS{23}Yụ̃sụ́fụ̃ ndre anzị tịlé Ịfụrayị́mụ̃ ní drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí kpere áꞌbị́ anzị na rĩ gá. Úlã vâ anzị Mãkírĩ Mãnásẽ ꞌbã ngọ́pị drị̂ kí anzị Yụ̃sụ́fụ̃ ãni la kî rú.


\par }{\PP \VS{24}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yụ̃sụ́fụ̃ jọ ádrị́pịka ꞌbaní, “Ma ãni rú drãjó, wó ãndá-ãndá ru Ãdróŋá la mụ ĩmi ãzã kolé rá, ãzíla ĩꞌdi drụ́zị́ ĩmi ũfũ ãngũ Mị̃sị́rị̃ agá ꞌdâ rĩ sĩ agụlé ãngũ ándrá ĩꞌdi ꞌbã ũyõ najó ꞌi fẽ la Ịbụrahị́mụ̃ ní, Ĩsákã ãzíla Yãkóꞌbõ ꞌbaní rĩ gá.”

\VS{25}Yụ̃sụ́fụ̃ fẽ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ũyõ nalé jọ, “Ãndá-ãndá ru Ãdróŋá la mụ ĩmi agụlé Kãnánĩ gâlé rá, ĩꞌdụ jõ áma ĩfãkã kí ĩndĩ.”


\par }{\PP \VS{26}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ drã dó Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdĩ sĩ ílí la dó 110. Úní dó ãvũ la írúwá sĩ, ãzíla úmba dó sĩ tã la Sãndụ́kụ̃ sĩ ãvũ tãmbajó rĩ agá Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdãá.

\par }