\NormalFont\ShortTitle{Ãfũŋá}

{\MTB Bụ́kụ̃

\par }{\MT Ãfũŋá

\par }{\MTB drị̂

\par }{\IP Bụ́kụ̃ Ãfũŋá drị́ ꞌdĩ jọ ị́jọ́ ãwí ꞌbá Ãdróŋá drị́ ĩꞌdi ꞌbã pẽlé ndú Yãhụ́dị̃ rú sáwã bụ́kụ̃ Íꞌdóŋá drị̂ ꞌbã ãsị̃ŋá gá rĩ ꞌbã drị̃ gá. Bụ́kụ̃ Ãfũŋá drị̂ ꞌbã iꞌdóŋá gá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí ándrá pírí ãtíꞌbó ru Mị̃sị́rị̃ gá, wó Ãdróŋá are mãmálá ĩꞌbã kí ꞌbãlé sĩ ãzãkoma aꞌị́jó ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá rĩ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá pẽ dó sĩ Mụ́sã ꞌi adrujó ĩꞌbã drị̃lẹ́ ru sĩ kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rá. Wó táni ĩꞌbaní drị̃lẹ́mgbọ fẽ agá rá tí, ꞌbá ꞌdĩ ụfụ kí drị̃ ũcõgõ tré la kí abe ĩꞌbaní wãyá co agá kõtórõ agá ꞌdãá ĩꞌbaní mụ agá Kãnánĩ gá ãngũ ándrá Ãdróŋá ꞌbã sĩ ũyõ najó ĩꞌdi fẽ la ĩꞌbaní rĩ gá. Ĩꞌbaní wãyá co agá ꞌdãá gã kí Ãdróŋá tị úmgbé, wó kí mụ calé ꞌBé Sĩnáyĩ gá ꞌbo Ãdróŋá iꞌda Mụ́sã ní ãzị́táŋá lẽlé ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã mba kí kí tã sĩ uꞌájó ídri rú ĩꞌbã kí lẽlé rĩ kî. Ãdróŋá fẽ vâ ĩꞌbaní ãzị́táŋá kí sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí ãzíla ãngũ ãtalo ĩꞌbadrị̂ ꞌbã kí sĩ ídétáŋá ãzíla fẽtáŋá ãwãꞌdĩfô rú rĩ kí ajíjó ĩꞌdiní rĩ kî. Ãngũ ĩꞌbã kí sịlé ꞌdĩ ála umve la Hémã Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi ãzíla Hémã tị icíma drị̂ ꞌi.



\par }\ChapOne{1}{\SH Anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ĩkpãjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Anzị Yãkóꞌbõ\FTNT{*}{{\FR 1:1 }{\FR{1:1
}}{\FQ{Yãkóꞌbõ
}}{\FT{ĩꞌdi Ịsịrayị́lị̃ ꞌi.}}} drị́ mụlépi ĩꞌdi trũ Mị̃sị́rị̃ gâlé lị́cọ́ ĩꞌbadrị̂ abe rĩ kí rụ́ ꞌdĩ ꞌbã áni:

\VS{2}Rụ́bẹ̃nị̃ ꞌi, Sị̃mọ́nị̃ ꞌi, Lẹ́vị̃ ꞌi ãzíla Yụ́dã ꞌi,

\VS{3}Ĩsãkárĩ ꞌi, Zãbụ̃lọ́nị̃ ꞌi ãzíla Bénzãmĩnĩ ꞌi,

\VS{4}Dánĩ ꞌi, Nãfũtálĩ ꞌi, Gádĩ ꞌi ãzíla Ásẹ̃rị̃ ꞌi.

\VS{5}Anzị Yãkóꞌbõ drị̂ kí ándrá anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbã anzị kí abe pírí rĩ gá kãlị́ ázị̂rị̃,\FTNT{†}{{\FR 1:5 }{\FR{1:5
}}{\FT{Bụ́kụ̃ ãzí rĩ jọ kí anzị kí kãlãfe kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ tõwú.}}} ịsụ́ ꞌdĩ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ dó Mị̃sị́rị̃ gá.


\par }{\PP \VS{6}Ílí ũꞌbí vúlé gá Yụ̃sụ́fụ̃ kí ádrị́pịka abe ãzíla ꞌbá ílí ĩꞌbadrị́ ꞌdã agá rĩ abe ũdrã kí dó ꞌdĩ sĩ pírí ꞌbo,

\VS{7}wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri kí drị̃lẹ́ba rú tịlé gbõrú-gbõrú ãzíla kãlãfe ĩꞌbadrị̂ tụ dó ũꞌbí ru alị dó rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ga kí dó ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá pírí.


\par }{\PP \VS{8}ꞌDã ꞌbã vúlé gá úpí ãzí úꞌdí ị́jọ́ nị̃lépi Yụ̃sụ́fụ̃ drị̃ gá ku la ri dó ũpĩ gá Mị̃sị́rị̃ gá nĩ.

\VS{9}Jọ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, “Ĩndre, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ acá kí dó ũꞌbí ru ãzíla ũkpó ru ãma ní ãndânĩ.

\VS{10}Lẽ ãma idé kí ị́jọ́ ãmaní lẽlé rĩ kí kí ụrụꞌbá gá ũndũwã sĩ, jõ íni ku kí mụ tịlé ũꞌbí ru drị̃ gá drị̃ gá ãzíla, sụ́rụ́ ãzí drĩ kí amụ́ ãma rụ́ ãꞌdị́ gá, kí ru icí mẹ́rọ́ꞌbá amụ́lépi ãma rụ́ ãꞌdị́ gá rĩ abe kí ãma ndẽ rá.”


\par }{\PP \VS{11}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá drị̃lẹ́ ru Mị̃sị́rị̃ drị̂ ũꞌbã kí dó ꞌbá ãmbogo rú Mị̃sị́rị̃ rú la kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ãtiꞌbo rú rĩ kí drị̃lẹ́ gá. Ri kí dó sĩ kí ĩkpãlé ãzị́ ngaŋá ũkpó la sĩ, ãzíla sị kí dó táwụ̃nị̃ Pĩtómũ kí Rãmãsẹ́sị̃ be sĩ ãkónã tãmbajó úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ ní.

\VS{12}Wó ĩꞌbaní táni kí ĩkpã agá drị̃ gá drị̃ gá rá tí, kãlãfe ĩꞌbadrị̂ ri tụlé tịŋá sĩ ãzíla iréŋá sĩ drị̃ gá; ꞌdãá ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ iꞌdó kí dó idélé ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí ị́jọ́ sĩ,

\VS{13}ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ ĩkpã kí dó kí ãzákírílí ru.

\VS{14}Fẽ kí ĩꞌbaní ãzị́ ũkpó la kí sĩ kí ĩkpãjó ídri ĩꞌbadrị̂ agá ũdrí tujó sĩ bị̃rị́kị̃ ꞌbejó ãzíla ãzị́ ũví ndú ndú ámvụ́ drị̂ kí abe; ãzị́ pírí ĩꞌbã kí ngalé rĩ kí agá ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí ásị́ ĩꞌbaní ãcí-ãcí.


\par }{\PP \VS{15}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ jọ ũkú ũkú Ĩbũrãníyã rú rĩ kí ãzã kolépi tĩŋá gá Sĩfúrã ꞌbaní Púwã be:

\VS{16}“Ĩminí ũkú Ĩbũrãníyã ꞌbadrị̂ kí ãzã ko agá ngọ́tị́ tĩŋá gá ꞌdãá ĩdrĩ ndre la ĩꞌdi ngọ́tị́ ágọ́bị́, ĩꞌdị ĩꞌdi rá, drĩ adru ĩzóŋá ĩmi aꞌbe ĩꞌdi ídri.”

\VS{17}Ũkú ũkú kí ãzã kolépi tĩŋá gá rĩ ru kí Ãdróŋâ rá ãzíla nga kí ãzị́ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌbã lũlé ĩꞌbaní rĩ ku, aꞌbe kí dó sĩ anzị ãgọbị rĩ kí ídri.

\VS{18}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ umve ũkú ũkú kí ãzã kolépi tĩŋá gá rĩ kí ãzíla zị kí: “Ĩmĩ idé ị́jọ́ anzị ãgọbị rú ꞌdĩ kí aꞌbejó ídri la ãꞌdu sĩ yã?”


\par }{\PP \VS{19}Ũkú ũkú kí ãzã kolépi tĩŋá sĩ rĩ umvi kí Fãráwũ nî, “Ũkú Ĩbũrãníyã rú rĩ adru kí ũkú Mị̃sị́rị̃ rú rĩ kí áni ku, kí tĩ gbõŋá ru, ũkú ũkú kí ãzã kolépi rĩ kí jõ mụ acá trũ ꞌdĩ kí ịsụ́ la ũkú Ĩbũrãníyã rú ꞌdĩ tĩ kí ꞌbo.”


\par }{\PP \VS{20}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãdróŋá ꞌbã ásị́ dó sĩ ị̃gbẹ́ ru ũkú ꞌdĩ ꞌbanî ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí kãlãfe tụ dó drị̃ gá ị̃dị́-ị̃dị́.

\VS{21}Wó Ãdróŋá ꞌbã dó ásị́ ị̃gbẹ̃ lị́cọ́ ũkú ũkú kí ãzã kolépi tĩŋá sĩ rĩ ꞌbadrị̂ kí drị̃ gá rá, ãꞌdusĩku ru kí Ãdróŋâ rá.


\par }{\PP \VS{22}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Fãráwũ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ fẽ dó ãzị́táŋá ꞌdĩ ꞌbá pírí ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní: “Anzị pírí ãgọbị ũkú Ĩbũrãníyã rú rĩ ꞌbã kí tị̃lé rĩ kí úꞌbé kí Mĩrĩ Náyĩlĩ agá, anzị izonzi rú rĩ kí âꞌbe kí ídri.”




\par }\Chap{2}{\SH Tịŋá Mụ́sã drị́ rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sáwã ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbaní ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí ĩkpãjó ꞌdã sĩ, ágọ́bị́ sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ agá la ĩgbã vâ ĩzóŋá sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ agá la ũkú ru.

\VS{2}Ũkú ꞌdã ịsụ́ ꞌa ãzíla tị dó ngọ́tị́ŋá ágọ́bị́. Ĩꞌdi dó mụ ndrelé la ngọ́tị́ŋâ ĩꞌdĩ ãlá ru ꞌbo, uja dó sĩ ĩꞌdi ụ̃zị̃lé ĩmbá na.

\VS{3}Wó ĩꞌdi ꞌbã icójó ngọ́tị́ŋâ ụ̃zị̃jó ị̃dị́ ku rĩ sĩ; aꞌdụ́ gụ́fá idélé ũzú sĩ la ãzíla ĩbĩ ụrụꞌbá la ísékísé sĩ cí ị̃yị́ ꞌbã fi rû sĩ gụ́fá agâlé ku. ꞌBã dó ngọ́tị́ŋâ ꞌi ꞌa la gá ãzíla zị̃ dó ĩꞌdi ũzú agá ị̃yị́ Mĩrĩ umvelé Náyĩlĩ rĩ tị gá.

\VS{4}Ámvọ́pị̃ tu pá rá-rá ru sĩ ndrejó la ãꞌdu ị́jọ́ la nõ mụ ru idélé ĩꞌdi rụ́ nĩ yã áni.
 

\par }{\PP \VS{5}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Fãráwũ ꞌbã ị̃zẹ́pị mụ Mĩrĩ Náyĩlĩ gâlé mụlé ru ũjĩlé, ãzíla izonzi ĩꞌdi ãzãkolépi rĩ ri kí ị̃yị́ tị pilé. Úpí ị̃zẹ́pị ndre gụ́fá ũzú agá ꞌdãá ãzíla pẽ dó ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ ĩzóŋá ru rĩ tị mụlé gụ́fâ aꞌdụ́lé.

\VS{6}Úpí ị̃zẹ́pị nzị̃ tị la ãzíla ndre urekeŋâ ꞌi. Urekeŋâ la awá agá awá-awâ, ãzíla Fãráwũ ị̃zẹ́pị uꞌá dó cãndí sĩ ĩꞌdi ị́jọ́ sĩ. Jọ “Lẽ ũrekeŋá ꞌdĩ ꞌbã adru ꞌbá Ĩbũrãníyã rú ꞌdĩ ꞌbã ãzí áni la.”


\par }{\PP \VS{7}ꞌDã ꞌbã vúlé gá urekeŋâ ꞌbã ámvọ́pị̃ zị Fãráwũ ị̃zẹ́pị ꞌi, “Má icó mụlé míní ũkú ãzí Ĩbũrãníyã rú la umvelé sĩ ngọ́tị́ŋâ undrujó rá yã?”


\par }{\PP \VS{8}Fãráwũ ꞌbã ị̃zẹ́pị umvi, “Wõyí, ímụ.” Ĩzóŋâ mụ dó rá ãzíla ají dó urekeŋâ ꞌbã ãndrẽ mgbãrĩ ꞌi.

\VS{9}Fãráwũ ꞌbã ị̃zẹ́pị jọ urekeŋâ ꞌbã ãndrẽ nî, “Íꞌdụ mání ũrekeŋá ꞌdĩ undrulé, ma ími ũfẽ rá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũkú ꞌdĩ ꞌdụ dó urekeŋâ tã mbalé rá.

\VS{10}Ngọ́tị́ŋâ la dó mụ zolé ꞌbo, ꞌdụ dó ĩꞌdi agụlé Fãráwũ ꞌbã ị̃zẹ́pị drị̂lé ãzíla acá dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pị rú. ꞌDa dó sĩ rụ́ la Mụ́sã ꞌi, ífí la, “Má aꞌdụ́ ĩꞌdi ị̃yị́ agá.”


\par }{\SH Mụ́sã ꞌbã apájó Mị̃dị́yánị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{11}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Mụ́sã ꞌbã zojó ꞌbo rĩ sĩ, mụ ꞌbá Ĩbũrãníyã rú ĩꞌdi ꞌbã sụ́rụ́ ru rĩ kí andrélé ãzíla ndre kí ũŋmĩ agá ãzị́ ũkpómgboroto rĩ nga agá. Ndre ágọ́bị́ Mị̃sị́rị̃ rú la ꞌbá Ĩbũrãníyã rú ĩꞌdi ꞌbã sụ́rụ́ ru la co agá.

\VS{12}Mụ́sã undré ãngũ trộkị́lịrị, ndre ꞌbá ãzí ĩꞌdi ndrelépi la ꞌdáyụ, ꞌdị dó ágọ́bị́ Mị̃sị́rị̃ rú ꞌdã rá ãzíla zị̃ dó ĩꞌdi cínákí agá.

\VS{13}Drụ̃sị̃ íni Mụ́sã ꞌbã mụjó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí andréjó rĩ gá, ịsụ́ ãgọbị ị̃rị̃ Ĩbũrãníyã rú la kí ru co agá. Mụ́sã zị ágọ́bị́ ãzí rĩ idélépi ũnzí rĩ ꞌi, “Mi ꞌbá mî ádrị́pị rú rĩ co íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

\VS{14}Ágọ́bị̂ umvi, “Ãꞌdi ꞌbã mi ãmaní úpí ru ãzíla ꞌbá ị́jọ́ lịlẹ́pi rĩ rú nĩ yã? Ílẽ áma ꞌdịlé cécé míní ágọ́bị́ Mị̃sị́rị̃ rú ꞌdã ꞌdịlé rĩ áni yã?” Mụ́sã acá dó ụ̃rị̃ sĩ ãzíla ũrã dó, “ꞌBá pírí nị̃ kí dó ị́jọ́ mání idélé rĩ ꞌbo.”


\par }{\PP \VS{15}Fãráwũ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ụ̃ꞌbị̃ tí Mụ́sã ndrụ̃lé sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó rá, wó Mụ́sã apá Fãráwũ rụ́ ꞌdãá rĩ sĩ rá sĩ mụjó uꞌájó Mị̃dị́yánị̃ gá. Mụ́sã la mụ calé Mị̃dị́yánị̃ gá ꞌbo, ri vũ gá kídí tị gá.


\par }{\PP \VS{16}Ụ́ꞌdụ́ ãlu, átáló Mị̃dị́yánị̃ gá rĩ ꞌbã izonzi ázị̂rị̃ ꞌdĩ amụ́ kí ị̃yị́ ukolé ãkójó ãnãkpá ꞌbaní ị̃yị́ fẽjó rĩ kí agá sĩ ị̃yị́ fẽjó ãnãkpá átẹ́pị̃ drị̂ ꞌbanî.

\VS{17}ꞌBá ãzí ãnãkpá tãmbalépi la amụ́ kí átáló Mị̃dị́yánị̃ gá rĩ ꞌbã izonzi kí drolé rá, wó Mụ́sã angá ụrụgá sĩ kí pajó ꞌbá ꞌda kí drị́ gá, ãzíla ko kí ãzã ị̃yị́ fẽjó ãnãkpá ꞌbanî.

\VS{18}Izonzị ꞌdĩ kí mụ gõlé lị́cọ́ gá ĩꞌbã átẹ́pị Rụ̃wẹ́lị̃ rụ̂lé ꞌbo, Átẹ́pị̃ zị kí, “Ĩmi ãgõ ãndrũ lị́cọ́ gá údu ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

\VS{19}Umvi kí, “ꞌBá ãzí Mị̃sị́rị̃ rú la pa ãma ꞌbá ãnãkpá ucélépi rĩ kí drị́ gá rá. Átã uko vâ ãmaní ị̃yị́ fẽlé ãnãkpá ꞌbaní nĩ.”

\VS{20}Rụ̃wẹ́lị̃ zị kí, “Ágọ́bị̂ dó íngãá yã? Ĩmi aꞌbe dó ĩꞌdi lé ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ĩmi umve ĩꞌdi ãkónã nalé ãma abe.”

\VS{21}Mụ́sã ãꞌị̃ uꞌálé Rụ̃wẹ́lị̃ be rá ãzíla Rụ̃wẹ́lị̃ fẽ dó ĩꞌdi ꞌbã ị̃zẹ́pị Zĩpórã ꞌi Mụ́sã ní ũkú ru.

\VS{22}Zĩpórã tị ĩꞌdiní ngọ́tị́ ágọ́bị́, ãzíla Mụ́sã ꞌda dó rụ́ la Gị́rị́sị̃mụ̃ ꞌi, jọ “Má acá dó ãmị́yọ́ŋá ru ꞌbá ãzí ꞌbã ãngũ gá.”


\par }{\PP \VS{23}Sáwã ãzo vúlé gá, úpí Mị̃sị́rị̃ gá rĩ drã dó rá. ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ri kí drị̃cịlé ĩꞌbã kí adrujó ãtíꞌbó rĩ sĩ. Awá kí sĩ ãzãkoma aꞌị́jó ãzíla áwáŋá ĩꞌbadrị̂ ca kpere Ãdróŋá rụ́ rá.

\VS{24}Ãdróŋá are ĩꞌbã ãzá taŋá rá ãzíla ũrã ị́jọ́ tị icítáŋá ándrá ĩꞌdidrị́ Ịbụrahị́mụ̃ be, Ĩsákã ãzíla Yãkóꞌbõ be rĩ ꞌbã ị́jọ́ rá.

\VS{25}Ãdróŋá ndre dó ãngũ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌba rụ́ ãzíla así dó sĩ kí ị́jọ́ sĩ rá.




\par }\Chap{3}{\SH {\ND{Úpí}} ꞌbã Mụ́sã umvejó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Mụ́sã dro ándrị́pị̃ Yétẽrõ átáló ru Mị̃dị́yánị̃ gá rĩ ꞌbã kãbĩlõ kí ị̃ndrị́ abe mụlé ucé trũ ãngũ álị́ kõtórõ ꞌbã wókõ ãzí ꞌbé Hõrébũ Ãdróŋá drị̂ gâlé.

\VS{2}ꞌDã gá ꞌdãá mãlãyíkã
{\ND{Úpí}} drị̂ iꞌda ru ĩꞌdiní ãcí velépi mị̃rị́ agá rĩ gá. Mụ́sã ndre mị̃rị́ la ve agá wó ãcî ivé mị̃rị̂ ku.

\VS{3}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã ũrã ị́jọ́ jọ, “Ma drĩ áma uja sĩ mụjó ãko iꞌdálépi ndú mị̃rị̂ ꞌbã sĩ vejó ku ꞌdã ndrelé.”


\par }{\PP \VS{4}{\ND{Úpí}} la mụ ndrelé la Mụ́sã asé ru ãni rú ꞌbo, Ãdróŋá umve ĩꞌdi angájó mị̃rị́ ãcí trũ rĩ agâlé, “Mụ́sã! Mụ́sã!”

\par }{\PP Mụ́sã umvi, “Ma ꞌdõ.”
 

\par }{\PP \VS{5}Ãdróŋá jọ, “Mí amụ́ ãni rú ku. Ítrũ ŋĩlâ kí rá, ãꞌdusĩku ãngũ mí ní sĩ pá tụjó ꞌdĩ ĩꞌdi ãngũ ãlá la.”

\VS{6}Jọ vâ ĩꞌdiní, “Ma Ãdróŋá mî áyị́pịka ꞌbadrị̂ ꞌi, Ãdróŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌi, Ãdróŋá Ĩsákã drị̂ ꞌi ãzíla Ãdróŋá Yãkóꞌbõ drị̂ ꞌi.” ꞌDĩ sĩ rĩ gá Mụ́sã zị̃ ru mịfị́ cí, ãꞌdusĩku idé ụ̃rị̃ sĩ sĩ Ãdróŋá ndrejó.


\par }{\PP \VS{7}{\ND{Úpí}} jọ, “Ãndá ándre ũcõgõ ꞌbá mádrị̂ ꞌbã kí ịsụ́lé Mị̃sị́rị̃ gá rĩ rá, má are áwáŋá ĩꞌbadrị́ ꞌbá ãmbogo rú ãtiꞌbo kí drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ ꞌbã kí sĩ kí ĩkpãjó rĩ rá, ánị̃ drị̃cị́rị̃ ĩꞌbadrị̂ rá ãzíla áꞌbã ásị́ kí drị̃ gá rá.

\VS{8}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma asị́ vụ̃rụ́ sĩ amụ́jó kí pajó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdĩ kí drị́ gá ãzíla ma kí anzé agụlé ãmvé ãngũ málĩ trũ ãlá mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ lé ꞌbã sĩ rajó ala gá ãnụ́ úsã be rĩ gá, ꞌdĩ ãngũ Kãnánĩ, Hị́tị̃, Ãmọ́rị̃, Pẹ̃rẹ́zị̃, Hị́vị̃, ãzíla Yẹ̃bụ́sị̃ ꞌbadrị̂ ꞌi.

\VS{9}Úꞌdîꞌda rĩ gá má are áwáŋá ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị̂ rá, ãzíla ándre gẹ̃rị̃ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbaní kí ĩkpãjó rĩ rá.

\VS{10}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úꞌdîꞌda ímụ, ma ími tị pẽ Fãráwũ úpí Mị̃sị́rị̃ gá rĩ rụ́ mi dó sĩ ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí anzé sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ agá ꞌdãá rĩ sĩ rá.”


\par }{\PP \VS{11}Wó Mụ́sã jọ Ãdróŋá ní, “Ma dó ãꞌdi ꞌi, mání sĩ mụjó Fãráwũ rụ́ ãzíla sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ajíjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rá?”


\par }{\PP \VS{12}Ãdróŋá umvi, “Ma adru mí be. Ãzíla ícétáŋá ꞌdĩ la adru mí be iꞌdajó la míní ápẽ ími tị ma ꞌi: ídrĩ ꞌbá ꞌdĩ kí ají ãmvé Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rá, ĩmi dó áma ị̃nzị̃ ꞌbé ꞌdĩ drị̃ gá ꞌdâ.”


\par }{\PP \VS{13}Mụ́sã jọ Ãdróŋá ní, “Ádrĩ dó mụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌba rụ̂lé ãzíla ádrĩ jọ la ĩꞌbaní, ‘Ãdróŋá ĩmĩ áyị́pịka ꞌbadrị̂ ãpẽ áma tị nĩ,’ ãzíla drĩ kí áma zị, ‘Rụ́ la dó ãꞌdi ꞌi?’ Ma dó ĩꞌbaní ãꞌdu lũ yã?”


\par }{\PP \VS{14}Ãdróŋá jọ Mụ́sã ní, “MA MÂ NGÁ MA ꞌI. ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ míní mụlé jọlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌ ꞌbaní rĩ ꞌi: ‘MA MA ꞌI ãpẽ áma tị ĩmi rụ́ ꞌdõlé nĩ.’ ”


\par }{\PP \VS{15}Ãdróŋá jọ vâ Mụ́sã ní, “Íjọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbanî, ‘{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmĩ áyị́pịka, Ãdróŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂, Ãdróŋá Ĩsákã drị̂ ãzíla Ãdróŋá Yãkóꞌbõ drị̂ ãpẽ áma tị nĩ.’ ꞌDĩ áma rụ́ jãꞌdâ rĩ ꞌi, ꞌdĩ rụ́ Mádrị́ anzị pírí drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbã kí sĩ áma umvejó jãꞌdâ rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{16}“Ímụ, ítra ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ãzíla íjọ ĩꞌbaní, ‘{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmĩ áyị́pịka ꞌbadrị̂, Ãdróŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂, Ĩsákã drị̂ ãzíla Yãkóꞌbõ drị̂ iꞌda ru mání ãzíla jọ: Má amụ́ ĩꞌba rú ꞌdõlé ꞌbo ãzíla ándre ị́jọ́ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌba kí idélé ĩꞌba rú rĩ kí rá.

\VS{17}Áꞌbã áma ásị́ gá ĩmi anzéjó ãmvé angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé, ãngũ ꞌbá ꞌbã kí ĩminí ũcõgõ fẽjó rĩ gâlé rá, ãzíla ma ĩmi agụ ãngũ málĩ trũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ lé ꞌbã sĩ rajó ala gá ãnụ́ úsã be rĩ gá, ꞌbá Kãnánĩ, Hị́tị̃, Ãmọ́rị̃, Pẹ̃rẹ́zị̃, Hị́vị̃, ãzíla Yẹ̃bụ́sị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ agá.’


\par }{\PP \VS{18}“ꞌBá drị̃lẹ́ ru Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ị́jọ́ míní jọlé ĩꞌbaní rĩ are rá. Ĩmi dó mụ ꞌbá ĩyõ ꞌdĩ abe úpí Mị̃sị́rị̃ gá rĩ rụ́ ãzíla ĩmi jọ la, ‘{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ꞌbá Ĩbũrãníyã rú rĩ ꞌbadrị̂ iꞌda ru ãmaní. Ífẽ ãmụ ụ́ꞌdụ́ na, ãma dó sĩ mụ ídétáŋá idélé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ nî.’

\VS{19}Wó ánị̃ rá úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ icó ĩminí ãꞌị̃lé mụlé ku kpere ála ĩꞌdi ũŋmĩ agá drị́ ũkpó sĩ rá ká.

\VS{20}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma áma drị́ tị̃ Mị̃sị́rị̃ ụrụꞌbá gá ãzíla ma ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌbaní drị̃rịma fẽ ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru mání mụlé idélé kí drĩdríŋĩ gá rĩ sĩ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩꞌdi dó ĩmi aꞌbe mụlé rá.


\par }{\PP \VS{21}“Ma ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdĩ kí ásị́ gá lẽtáŋá fẽ, drĩ kí dó sĩ ĩmi ndre, kí dó sĩ ĩminí ãko kí fẽ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmụ dó sĩ drị́drị́ ru ku.

\VS{22}Ũkú ãlu-ãlu Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ la mụ jĩránĩ ĩꞌdidrị́ Mị̃sị́rị̃ rú rĩ drị̂lé ãzíla ũkú cí Mị̃sị́rị̃ rú uꞌálépi ĩꞌdidrị́ jó agá rĩ drị́ ãko ꞌdĩ kí aꞌị́lé: Sílĩvã, gólũdĩ ãzíla bõngó kí abe. Ũkú Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó sĩ kí sụ̃ anzị ãgọbị rú rĩ kí ụrụꞌbá gá izonzi kí abe. Ĩmi dó sĩ málĩ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí upa rá.”




\par }\Chap{4}{\SH Ãdróŋá fẽ ũkpó Mụ́sã ní tálí idéjó
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã umvi Ãdróŋá ní, “Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drĩ kí ị́jọ́ mání jọlé rĩ ãꞌị̃ ku jõku drĩ kí ị́jọ́ áma tị gá rĩ gã arelé úmgbé, drĩ kí jọ la, ‘{\ND{Úpí}} iꞌda ru míní ku rĩ gá’?”

\VS{2}{\ND{Úpí}} zị ĩꞌdi, “Ãko ími drị́ gá ꞌdĩ ãꞌdu?” Mụ́sã umvi “Ãko áma drị́ gá ꞌdõ túré,”

\VS{3}{\ND{Úpí}} jọ ĩꞌdiní, “Íꞌbe ĩꞌdi vũ gá.” Mụ́sã ꞌbe túrê vũ gá ãzíla túrê uja ru ị̃nị̃ rú! Mụ́sã mvu apálé rá.

\VS{4}{\ND{Úpí}} uja jọlé la ĩꞌdiní, “Ísu ími drị́ ãzíla írụ ĩꞌdi kótẽ gá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã su ru drị́ aꞌdụ́ ị̃nị̃ ꞌi, ãzíla ị̃nị̃ uja dó ru ĩꞌdidrị́ gá ꞌdâ túré rú.

\VS{5}{\ND{Úpí}} jọ ĩꞌdiní, “Mí idé tálí ꞌdĩ ꞌi, kí dó sĩ ãꞌị̃ la
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbadrị̂, ꞌdĩ Ãdróŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂, Ĩsákã drị̂ ãzíla Yãkóꞌbõ drị̂ iꞌda ru míní nĩ.”


\par }{\PP \VS{6}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ, “Ísu ími drị́ bõngó agâlé.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã su dó ru drị́ bõngó agâlé, ĩꞌdi dó mụ anzélé la ãmvé ꞌbo, ãrí na drị́ la rá, íní la acá imve rú cécé sí áni.

\VS{7}Ãdróŋá jọ vâ, “Ísu ími drị́ vúlé bõngó agâlé.” Mụ́sã su vâ ru drị́ vúlé bõngó agâlé, ĩꞌdi mụ anzélé la ꞌbo, drị́ la acá ãlápítí ru cécé ĩꞌdi ꞌbã ụrụꞌbá ꞌbã úkõ ãzí gá rĩ kí áni.

\VS{8}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá jọ, “Drĩ kí ị́jọ́ mídrị̂ ãꞌị̃ ku jõku drĩ kí gã ásị́ ꞌbãlé ícétáŋá drị̃drị̃ rĩ drị̃ gá úmgbé, kí icó ícétáŋá úꞌdîꞌda ꞌdĩ ãꞌị̃lé rá.

\VS{9}Wó drĩ kí ícétáŋá úꞌdîꞌda ꞌdĩ ãꞌị̃ ku jõku drĩ kí gã ị́jọ́ arelé ími tị gá úmgbé, mí ãbĩ ị̃yị́ Mĩrĩ Náyĩlĩ drị̂ ꞌi ãzíla ísũ ĩꞌdi vũ gá. Ị̃yị́ míní ãbĩlé Mĩrĩ Náyĩlĩ gá rĩ la ru uja vũ gá ꞌdãá ãrí ru.”


\par }{\PP \VS{10}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã jọ
{\ND{Úpí}} nî, “Úpí, ma mâ ngá ꞌbá ị́jọ́ ulílépi túlí-túlí ku la, ándrá ídu ãzíla sáwã míní iꞌdójó ị́jọ́ jọjó ãtíꞌbó mídrị̂ be ꞌdĩ agá ꞌdâ. Áma ĩdra nị̃ ꞌbãngá ị́jọ́ ulí sĩ ku, ma ị́jọ́ jọ jã-jã rú.”

\VS{11}{\ND{Úpí}} jọ ĩꞌdiní, “Ãꞌdi la ꞌbá ꞌbá ru rĩ ní tị ị́jọ́ jọjó rĩ fẽ nĩ yã? Ãꞌdi la ĩꞌdi fẽ adrulé bị́lẹ́ kóru jõku ị́jọ́ jọjó ku la nĩ yã? Ãꞌdi la ĩꞌdiní mịfị́ fẽ sĩ ãngũ ndrejó jõku ĩꞌdi fẽ adrulé mịfị́ kóru ãngũ ndrejó ku la nĩ yã? Adru ma ꞌI,
{\ND{Úpí}} ꞌi ku yã?

\VS{12}Úꞌdîꞌda ímụ dô, ma mụ ími ãzã kolé ãzíla ími imbálé ị́jọ́ míní mụlé jọlé rĩ kî sĩ rá.”

\VS{13}Wó Mụ́sã jọ, “Úpí, ípẽ rá la ꞌbá ãzí ndú la tị áyụ.”

\VS{14}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ,
{\ND{Úpí}} acá dó Mụ́sã ní ũmbã sĩ ãzíla jọ dó, “Mí ádrị́pị Ãrọ́nị̃ Lẹ́vị̃ rú rĩ ãꞌdu rú yã? Ánị̃ rá icó ị́jọ́ jọlé múké-múké rá. Ĩꞌdi dó úꞌdîꞌda ãni rú gẹ̃rị̃ gá sĩ drị̃ ụfụjó mí be, Ãrọ́nị̃ la adru ãyĩkõ sĩ ĩꞌdi ꞌbã ími ndrejó rĩ sĩ.

\VS{15}Mĩ mụ ị́jọ́ jọlé ĩꞌdiní ãzíla ĩꞌdiní lũlé la ꞌbã jọ ãꞌdu ị́jọ́ yã rĩ; Ma mụ ĩmi ãzã kolé ị̃rị̃trá sĩ ị́jọ́ jọjó ãzíla ĩmi imbálé ị́jọ́ ĩminí mụlé ngalé rĩ kí sĩ.

\VS{16}Ĩꞌdi mụ ị́jọ́ jọlé ũꞌbí ꞌbaní ími kẹ̃jị́ gá ãzíla ĩꞌdi adru cécé ĩꞌdi ꞌbã rĩ ími tị ãzíla mi ꞌbã rĩ ĩꞌdiní Ãdróŋá rĩ áni.

\VS{17}Wó íꞌdụ túré ꞌdĩ ími drị́ gá ĩndĩ, mi dó sĩ mụ ícétáŋá tálí ru rĩ kí idélé.”


\par }{\SH Mụ́sã ꞌbã gõjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{18}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã gõ dó vúlé ĩꞌdi ꞌbã ándrị́pị Yétẽrõ rụ́ ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Ífẽ ágõ vúlé ꞌbá mádrị́ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌba rụ́ sĩ ndrejó la ĩꞌbã ãzí ace kí nõ ídri rú rá yã áni.” Yétẽrõ jọ, “Ímụ, ãzíla mí acị́ múké.”

\VS{19}Sáwã Mụ́sã ꞌbã adrujó Mị̃dị́yánị̃ gá rĩ sĩ,
{\ND{Úpí}} jọ ĩꞌdiní, “Ígõ vúlé Mị̃sị́rị̃ gâlé, ãꞌdusĩku ꞌbá ándrá ími ndrụ̃lépi sĩ ími ꞌdịjó rĩ ũdrã kí dó úꞌdîꞌda rá.”

\VS{20}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã ꞌdụ ĩꞌdi ꞌbã ũkû ꞌi anzị kí abe, ꞌbã dó kí kãyĩnõ sị́ gá ãzíla ko dó drị̃ gõlé Mị̃sị́rị̃ gá. ꞌDụ dó túré Ãdróŋá ꞌbã lũlé ĩꞌdiní rĩ ĩꞌdidrị́ gá ĩndĩ.


\par }{\PP \VS{21}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Ídrĩ gõ vúlé Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌbo, lẽ mí idé Fãráwũ drị̃lẹ́ gá tálí mání sĩ ũkpõ fẽjó míní mí idé kí rĩ kí pírí. Wó ma mụ ĩꞌdi ásị́ fẽlé mbalé ũkpómgboroto rú ãzíla icó ꞌbá ꞌdĩ kí aꞌbelé mụlé ku.

\VS{22}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ílũ Fãráwũ ní, ‘{\ND{Úpí}} jọ: Ịsịrayị́lị̃ ĩꞌdi ngọ́tị́ŋá má drị́ kãjãní rĩ ꞌi

\VS{23}mání jọlé míní ꞌbo rĩ áni, “Ífẽ ngọ́tị́ŋá mádrị̂ ꞌbã mụ, ĩꞌdi dó sĩ áma ị̃nzị̃ be nĩ.” Wó ígã ĩꞌdi aꞌbelé úmgbé, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma mî ngọ́tị́ŋá kãjãní rĩ ꞌdị rá!’ ”


\par }{\PP \VS{24}Mụ́sã ꞌbã mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ, ca ãngũ sĩ ụ́ꞌdụ́ kojó la gá, ụfụ kí drị̃
{\ND{Úpí}} be ãzíla Ãdróŋá apá ĩꞌdi ꞌdị sĩ.

\VS{25}Wó Zĩpórã Mụ́sã ꞌbã ũkû aꞌdụ́ ị́lị́ŋá sị́ ãcí la, ĩtãrã dó sĩ ngọ́pị̃ ꞌi ãzíla aló íníríkó la sĩ Mụ́sã ꞌbã pá. Jọ, “Ãndá-ãndá ru mi ágó mádrị́ ãrí sĩ rĩ ꞌi.”

\VS{26}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ,
{\ND{Úpí}} aꞌbe dó Mụ́sã rá. (Ị́jọ́ Zĩpórã ꞌbã jọlé “Mi ágó mádrị́ ãrí sĩ rĩ ꞌi,” rĩ ꞌbã ífí ꞌbá ĩtãrãjó rĩ.)


\par }{\PP \VS{27}Wó íni ꞌdĩ
{\ND{Úpí}} jọ Ãrọ́nị̃ ní, “Ímụ kõtórõ agâlé sĩ drị̃ ụfụjó Mụ́sã be.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãrọ́nị̃ ụfụ kí dó drị̃ Mụ́sã be ꞌbé Ãdróŋá drị̂ drị̃ gá ãzíla amvu kí dó ru ãyĩkõ sĩ.

\VS{28}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã nze Ãrọ́nị̃ ní ị́jọ́ pírí
{\ND{Úpí}} ꞌbã ĩꞌdi tị pẽjó ꞌbã mụ kí jọlé rĩ kí vú ãzíla ícétáŋá tálí ru pírí
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé ꞌbã mụ kí idélé rĩ kí abe.


\par }{\PP \VS{29}Mụ́sã atrá kí Ãrọ́nị̃ be ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí,

\VS{30}ãzíla Ãrọ́nị̃ nze ĩꞌbaní ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé Mụ́sã ní ri kí vú pírí. Idé vâ ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá ícétáŋá tálí ru rĩ kí ĩndĩ,

\VS{31}ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ãꞌị̃ kí dó rá. Kí dó mụ arelé la
{\ND{Úpí}} así dó kí ị́jọ́ sĩ rá ãzíla ndre dó ũcõgõ ĩꞌbadrị̂ ꞌbo íni, su kí dó drị̃ vũ gá sĩ ị̃nzị̃táŋá fẽjó
{\ND{Úpí}} nî.




\par }\Chap{5}{\SH Mụ́sã ꞌbã kí mụjó Ãrọ́nị̃ be Fãráwũ ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã ꞌbã kí Ãrọ́nị̃ be ị́jọ́ jọjó ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, mụ kí dó úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ rụ́ ãzíla jọ kí ĩꞌdiní, “{\ND{Úpí}} Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ jọ, ‘Mí aꞌbe ꞌbá mádrị̂ ꞌbã mụ kí, kí dó sĩ mụ ụ̃mụ̃ ꞌbãlé sĩ áma ị̃nzị̃jó ãngũ kõtórõ rú rĩ agâlé.’ ”


\par }{\PP \VS{2}Fãráwũ jọ, “{\ND{Úpí}} la ꞌdĩ dó ãꞌdi ꞌi, mání ĩꞌdiní ị̃nzị̃táŋá fẽjó ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí aꞌbejó mụjó rĩ? Ánị̃
{\ND{Úpí}} la ĩmi ãni ꞌdĩ ku ãzíla má icó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí aꞌbelé mụlé ku.”


\par }{\PP \VS{3}ꞌDãá jọ kí, “Ãdróŋá Ĩbũrãníyã drị̂ iꞌda ru ãmaní úꞌdîꞌda íni, lẽ ãꞌdụ ãcị̃ ãzí ụ́ꞌdụ́ na ãni la sĩ mụjó ãngũ kõtórõ rú rĩ agâlé sĩ mụjó ídétáŋá idéjó
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ ní, jõ íni ku ĩꞌdi ãma ị̃lị̃kị̃ jụ́wẹ̃ sĩ jõku ãꞌdị́ sĩ rá.”


\par }{\PP \VS{4}Wó úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ jọ, Mụ́sã ꞌbaní Ãrọ́nị̃ be, “Ĩmi ꞌbá kí ꞌdụ ãzị́ ĩꞌbadrị̂ kí tị gá ꞌdâ rá la ãꞌdu sĩ? Ĩgõ vúlé ãzị́ ĩmidrị̂ kí tị gâlé!”

\VS{5}Fãráwũ jọ vâ, “Ĩndre drĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó ãngũ drị̃ gá ꞌdâ ũꞌbí ru, ãzíla ĩlẽ vâ kí atrịlé ãzị́ ngaŋá gá cí.”


\par }{\PP \VS{6}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ Fãráwũ ꞌbã ãzị́táŋá ꞌbá ãmbogo rú ãtiꞌbo kí drị̃lẹ́ gá ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ãzị́ pámvú undrélépi rĩ abe:

\VS{7}“Ĩfẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ásé sĩ bị̃rị́kị̃ ꞌbejó la ị̃dị́ ku, ꞌbã ndrụ̃ kí ásé cénĩ.

\VS{8}Wó ĩfẽ ꞌbã ꞌbe kí kãlãfe bị̃rị́kị̃ drị́ jõ lịlẹ́ kí drị̃ gá ídu rĩ ꞌi; ĩmi isé bị̃rị́kị̃ ꞌbã kãlãfe vúlé ku. Ũvũ la kí fẽ awálé sĩ jọjó la ãma tá mụ ídétáŋá idélé Ãdróŋá ãmadrị̂ ní rĩ gá nĩ.

\VS{9}Ĩꞌbã ãzị́ ãgọbị kí drị̃ gá ũkpó ru, kí dó sĩ ị́jọ́ ãvĩ ĩnzõ drị̃ gá rá, be la kí dó sĩ ásị́ ꞌbã ãzị́ ngalé áyụ.”


\par }{\PP \VS{10}ꞌDã ꞌbã vúlé gá ꞌbá ãmbogo rú ãtiꞌbo kí drị̃lẹ́ gá ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ãzị́ pámvú undrélépi rĩ kí abe mụ kí dó ꞌbá ꞌba rụ́ ãzị́ ãngũ gâlé ị́jọ́ ꞌdĩ lũjó ꞌbá ꞌbanî. Jọ kí, “ꞌDĩ ị́jọ́ Fãráwũ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi: ‘Má icó ĩminí ásé sĩ bị̃rị́kị̃ ꞌbejó rĩ fẽlé ị̃dị́ ku.

\VS{11}Ĩmụ ásé ĩmidrị́ sĩ bị̃rị́kị̃ ꞌbejó rĩ kí ndrụ̃ trũ, ĩmụ ãngũ ĩminí sĩ icójó ịsụ́jó la rá rĩ gâlé wó ãzị́ ĩminí ngalé rĩ ûmvi úmgbó la vúlé ãluŋá la ku.’ ”

\VS{12}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá iré kí dó ru ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâ sĩ pírí mụjó ásé ndrụ̃ trũ.

\VS{13}ꞌBá ãmbogo rú ãtiꞌbo kí drị̃lẹ́ gá rĩ ri kí ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ũcõgõ fẽlé, jọjó la, “Lẽ ĩde bị̃rị́kị̃ lẽlé ĩmidrị́ ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ rĩ cécé jõ ĩminí ásé bị̃rị́kị̃ ꞌbejó rĩ fẽjó bábá rĩ áni.”

\VS{14}ꞌBá ãmbogo rú ãtiꞌbo kí drị̃lẹ́ gá Ịsịrayị́lị̃ rú Fãráwũ ꞌbã ũꞌbãlé rĩ kí úco kí ãzíla úzị kí, “Ĩde bị̃rị́kị̃ lịlẹ́ ĩmi drị̃ gá ájẹ ãzíla ãndrũ rĩ kí ꞌbelé ku ãꞌdu sĩ?”


\par }{\PP \VS{15}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ãzị́ pámvú undrélépi ꞌdĩ mụ kí ãzíla ꞌbã kí mãmálá Fãráwũ rụ́: “Mí idé dó ị́jọ́ ãtiꞌbo mídrị̂ ꞌba rụ́ ꞌdĩ ꞌbã áni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?

\VS{16}Újọ ãmaní, lẽ úfẽ ãtiꞌbo mídrị̂ ꞌbaní ásé sĩ bị̃rị́kị̃ ꞌbejó rĩ ku, ãꞌbe vâ bị̃rị́kị̃, ála dị̃ ãma co sĩ, ꞌdĩ adru izatáŋá ãtiꞌbo mídrị̂ ꞌbaní la ku wó ꞌbá mídrị̂ ꞌbã ni la.”


\par }{\PP \VS{17}Fãráwũ jọ, “ꞌDĩ ũvũ, ĩmi ũvúꞌbá! ꞌDĩ bã sĩ ị́jọ́ ĩminí sĩ jọjó la, lẽ ãmụ kí ídétáŋá idélé
{\ND{Úpí}} nî ꞌdĩ.

\VS{18}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmụ ãzị́ gá. Ícó ĩminí ásé bị̃rị́kị̃ ꞌbejó rĩ fẽlé ku, wó lẽ ĩde kãlãfe bị̃rị́kị̃ ãni lịlẹ́ ĩmi drị̃ gá rĩ kí ꞌbelé pírí lẽlé rĩ áni.”


\par }{\PP \VS{19}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ rú ãzị́ pámvú undrélépi ꞌdĩ kí dó mụ ị́jọ́ jọlé ĩꞌbaní, “Lẽ ísé kãlãfe bị̃rị́kị̃ drị́ ĩꞌbaní ꞌbelé ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ rĩ ku ꞌdĩ arelé ꞌbo, nị̃ kí dó rá kí dó ũcõgõ ãmbógó la agá.”

\VS{20}Kí mụ Fãráwũ aꞌbelé ꞌbo, ịsụ́ kí Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be kí kí drị̃ tẽ agá sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌba abe,

\VS{21}jọ kí ĩꞌbaní, “Lẽ
{\ND{Úpí}} ꞌbã ndre ị́jọ́ ĩmidrị̂ nĩ ãzíla ꞌbã lị ị́jọ́ ĩmi drị̃ gá nĩ! Ĩfẽ Fãráwũ ní ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ kí abe ãma ãjị́ ngụ̃lé ãzíla ménéŋá ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ sĩ ãma ụꞌdị́jó ĩmi ꞌi.”


\par }{\SH Ãdróŋá Azị ị́jọ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pajó
\par }
{\PP \VS{22}Mụ́sã uja ru
{\ND{Úpí}} rụ̂lé jọ ĩꞌdiní, “Wáwọ̃ Úpí mí ají dó ũcõgõ ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃ gá íni ãꞌdu sĩ? ꞌDĩ dó ị́jọ́ míní sĩ áma tị pẽjó ala gá rĩ ꞌi yã?

\VS{23}Iꞌdójó mání mụ agá Fãráwũ drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ jọjó ími rụ́ sĩ rĩ sĩ, Fãráwũ ají ũcõgõ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ ꞌbaní, wó ípa drĩ vâ ꞌbá mídrị́ ꞌdĩ kí ku.”




\par }\Chap{6}{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ vâ Mụ́sã ní, “Úꞌdîꞌda mi mụ ị́jọ́ mání mụlé idélé Fãráwũ rụ́ rĩ ndrelé: Ãꞌdusĩku ma mụ ĩꞌdi ũŋmĩlé drị́ ũkpó sĩ sĩ ꞌbá ꞌdĩ kí tị pẽjó ãzíla kí drojó ãmvé ĩꞌdidrị́ sụ́rụ́ agá ꞌdâ rá.”


\par }{\PP \VS{2}Ãdróŋá jọ vâ Mụ́sã ní, “Ma
{\ND{Úpí}} ꞌi.

\VS{3}Má iꞌda ma Ịbụrahị́mụ̃ ní, Ĩsákã ní, ãzíla Yãkóꞌbõ ní Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị ꞌi, wó áma rụ́
{\ND{Úpí}} ꞌdĩ má iꞌda ándrá ĩꞌbaní sĩ áma nịjó ku.

\VS{4}ꞌDĩ ꞌbã drị̃ gâsĩ má itú ị́jọ́ tị icítáŋá icíjó ĩꞌba abe ãngũ Kãnánĩ drị̂ fẽjó ĩꞌbaní, ꞌdĩ ĩꞌbã kí uꞌájó ãla gá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ꞌi.

\VS{5}ꞌDĩ ꞌbã drị̃ gâsĩ, má are ị́jọ́ ãzá taŋá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị́ gá rĩ drị̂ rá, ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbaní kí ꞌbãjó ãtíꞌbó ru rĩ, ãzíla má ũrã tị icítáŋá mádrị́ ĩꞌba abe rĩ ꞌbã ị́jọ́ ꞌbo.


\par }{\PP \VS{6}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, íjọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní: Ma
{\ND{Úpí}} ꞌi. Ma ĩmi anzé ị́jọ́ ĩminí adrujó ãtíꞌbó ru ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní rĩ agá rá. Ma ũkpõ mádrị́ ãmbógó rĩ ayú sĩ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbaní drị̃rịma ũnzí la fẽjó. Ma ĩmi anzé ĩminí adrujó ãtíꞌbó ru rĩ agá rá.

\VS{7}Ma ĩmi ꞌbã ꞌbá mgbã mádrị̂ kî rú, ma adru Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌi, ĩmi adru ꞌbá mádrị̂ kî. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi dó sĩ nị̃ la rá ma
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị́ ĩmi anzélépi ị́jọ́ ĩminí adrujó ãtíꞌbó ru ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní rĩ agá rĩ sĩ rĩ ꞌi.

\VS{8}Ma ĩmi ají ãngũ ándrá mání ũyõ najó ma fẽ la, Ịbụrahị́mụ̃ ní, Ĩsákã ní, ãzíla Yãkóꞌbõ ní rĩ gá; ãzíla ĩꞌdi adru ãko ĩminí la rú jãꞌdâ. Ma
{\ND{Úpí}} ꞌi.”


\par }{\PP \VS{9}Mụ́sã jọ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, wó ꞌbá ꞌdã are kí tị la ku, ãꞌdusĩku ásị́ lã nũ kí rá ĩꞌbaní adrujó ãtíꞌbó ru ãzíla ꞌbání ãzị́ ãnzị ũdrõjó kí drị̃ gá rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{10}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ vâ Mụ́sã nî,

\VS{11}“Ímụ, íjọ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ nî, ꞌbã aꞌbe ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã aꞌbe kí sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ rá.”

\VS{12}Wó Mụ́sã jọ
{\ND{Úpí}} ní, “ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ drĩ kí áma tị are ku, Fãráwũ icó dó áma tị arelé íngoní ru, íni ꞌdĩ ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí ũkpõ kọ́lị.”


\par }{\SH Ãwí Lị́cọ́ Mụ́sã ꞌbadrị́ Ãrọ́nị̃ be rĩ drị̂
\par }
{\PP \VS{13}{\ND{Úpí}} jọ ị́jọ́ Mụ́sã ꞌbaní Ãrọ́nị̃ be ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gá ãzíla Fãráwũ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ ní.
{\ND{Úpí}} fẽ ãzị́táŋá Mụ́sã ꞌbaní Ãrọ́nị̃ ꞌbe sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí aꞌbe jó sĩ fũjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ sĩ rá.


\par }{\BB \par }
{\PI \VS{14}ꞌDĩ kí drị̃lẹ́ lị́cọ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kî:

\par }{\BB \par }
{\PI Ngọ́tị́ kãyú Ịsịrayị́lị̃ drị́ Rụ́bẹ̃nị̃ ꞌbã anzị kí: Hãnókĩ ꞌi, Pálụ̃ ꞌi, Hẽzĩrónĩ ꞌi, ãzíla Kãrị̃mị̃ ꞌi. ꞌDĩ kí ínátị Rụ́bẹ̃nị̃ drị̂ kî.


\par }{\PI \VS{15}Anzị ãgọbị Sị̃mọ́nị̃ drị̂ kí: Yẹ̃mụ̃wẹ́lị̃ ꞌi, Yãmínĩ ꞌi, Ũhádĩ ꞌi, Yãkínĩ ꞌi, Zõhárĩ ꞌi ãzíla Sáwụ̃lụ̃ ũkú Kãnánĩ rú rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi. ꞌDĩ kí ínátị Sị̃mọ́nị̃ drị̂ kî.


\par }{\PI \VS{16}ꞌDĩ kí anzị ãgọbị Lẹ́vị̃ drị̂ kí ꞌbã rụ́: Gẹ́rị́sọ̃nị̃ ꞌi, Kõhátĩ ꞌi, ãzíla Mẽrárĩ ꞌi. Lẹ́vị̃ uꞌá ílí 137.


\par }{\PI \VS{17}Anzị ãgọbị Gị́rị́sọ̃nị̃ drị̂ kí, ínátị la abe Lị̃bị́nị̃ kí Sị̃mẹ́yị̃ be.


\par }{\PI \VS{18}Anzị ãgọbị Kõhátĩ drị̂ kí Ãmũrámũ ꞌi, Ĩzíhã ꞌi, Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ ꞌi ãzíla Ụ̃zị̃yẹ́lị̃ ꞌi. Kõhátĩ uꞌá ílí 133.


\par }{\PI \VS{19}Anzị ãgọbị Mẽrárĩ drị̂ kí Máhĩlĩ kí Mụ́sị̃ be.

\par }{\PI ꞌDĩ kí ínátị Lẹ́vị̃ drị̂ kí ị́jọ́ sĩlé kí drị̃ gá rĩ sĩ.


\par }{\PI \VS{20}Ãmũrámũ ĩgbã átẹ́pị̃ ꞌbã ámvọ́pị Yãkọ̃bẹ́dị̃ ꞌi, tị dó sĩ ĩꞌdiní Ãrọ́nị̃ kí Mụ́sã be. Ãmũrámũ uꞌá ílí 137.


\par }{\PI \VS{21}Anzị ãgọbị Ĩzíhã drị̂ kí rụ́: Kórã ꞌi, Néfẽgĩ ꞌi, ãzíla Zị́kị̃rị̃ ꞌi.


\par }{\PI \VS{22}Anzị ãgọbị Ụ̃zị̃yẹ́lị̃ drị̂ kí: Mị̃sị̃yẹ́lị̃ ꞌi, Ị̃lị̃záfãnị̃ ꞌi ãzíla Sítĩrĩ ꞌi.


\par }{\PI \VS{23}Ãrọ́nị̃ ĩgbã Ĩlĩsébã Ãmĩnãdábũ ị̃zẹ́pị ꞌdĩ Násõnĩ ꞌbã ámvọ́pị ꞌi, tị dó sĩ ĩꞌdiní Nãdábũ ꞌi, Ãbị́hụ̃ ꞌi, Ị̃lị̃yãzárị̃ ꞌi ãzíla Ĩtãmárĩ ꞌi.


\par }{\PI \VS{24}Anzị ãgọbị Kórã drị̂ kí: Ãsírĩ ꞌi, Ĩlĩkánã ꞌi, ãzíla Ãbĩyãsáfũ ꞌi. ꞌDĩ kí anzị ínátị Kórã drị̂ kî.


\par }{\PI \VS{25}Ị̃lị̃yãzárị̃ Ãrọ́nị̃ ngọ́pị ĩgbã Pụ̃tụ̃wẹ́lị̃ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌi, tị dó sĩ ĩꞌdiní Fĩnẽhásĩ ꞌi.

\par }{\BB \par }
{\PI ꞌDĩ kí drị̃lẹ́ sụ́rụ́ Lẹ́vị̃ drị̂ kí ínátị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{26}Ãrọ́nị̃ kí Mụ́sã be ꞌbá ãlu ꞌdĩ kí vúŋá
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọjó la, “Ĩmi ají ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ãmvé angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé ínátị ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ rĩ kî.”

\VS{27}Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be bãsĩ ꞌbá ándrá ị́jọ́ jọlépi úpí Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ní Mị̃sị́rị̃ gâlé, ífẽ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ãfũ kí Mị̃sị́rị̃ gâlé rá rĩ kî.


\par }{\SH Ãrọ́nị̃ ꞌbã mụjó ị́jọ́ jọjó Mụ́sã ꞌbã kẹ̃jị́ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{28}{\ND{Úpí}} la dó mụ ị́jọ́ jọlé Mụ́sã ní Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdãá ꞌbo,

\VS{29}jọ Mụ́sã ní, “Ma
{\ND{Úpí}} ꞌi. Ílũ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ ní ị́jọ́ mání jọlé míní rĩ kí pírí.”

\VS{30}Mụ́sã jọ
{\ND{Úpí}} ní, “Ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí ũkpõ kọ́lị, Fãráwũ la dó áma tị are íngoní ru?”




\par }\Chap{7}{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Índre drĩ, áꞌbã mi acájó Fãráwũ ní cécé Ãdróŋá áni, ãzíla mî ádrị́pị Ãrọ́nị̃ la adru nábị̃ mídrị́ gá rĩ ꞌi.

\VS{2}Lẽ ị́jọ ị́jọ́ mání azịlé míní rĩ kí pírí ãzíla mí ádrị́pị Ãrọ́nị̃ ꞌbã lũ Fãráwũ ní ꞌbã fẽ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã aꞌbe kí sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ ꞌi.

\VS{3}Wó ma Fãráwũ ásị́ ꞌbã mbajó mba-mbã, ãzíla ádrĩ táni ícétáŋá tálí ru rĩ kí kãlãfe itụ́ Mị̃sị́rị̃ gá rá tí,

\VS{4}icó ị́jọ́ míní jọlé rĩ kí arelé ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma dó mụ drị́ mádrị̂ tị̃lé Mị̃sị́rị̃ ụrụꞌbá gá ãzíla ị́jọ́ mání lịlẹ́ ũkpómgboroto rĩ sĩ ma ꞌbá sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí anzé ãmvé ãngũ ꞌdĩ agâlé rá.

\VS{5}Sáwã mání áma drị́ ĩjũjó sĩ drị̃rịma fẽjó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌbaní sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí anzéjó rĩ sĩ, ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí dó nị̃ la rá ma
{\ND{Úpí}} ꞌi.”


\par }{\PP \VS{6}Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be nga kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé ĩꞌbaní rĩ áni.

\VS{7}Sáwã Mụ́sã ꞌbã kí Ãrọ́nị̃ be ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọjó Fãráwũ ní rĩ sĩ, Mụ́sã ꞌbã ílí dó ꞌdĩ sĩ kãlị́ ãrõ ãzíla Ãrọ́nị̃ ꞌbã ílí dó ꞌdĩ sĩ kãlị́ ãrõ drị̃ na.


\par }{\SH Túré Ãrọ́nị̃ drị̂ ꞌbã ru ujajó ị̃nị̃ rú rĩ
\par }
{\PP \VS{8}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ꞌbaní Ãrọ́nị̃ be,

\VS{9}“Fãráwũ drĩ jọ la ĩminí, ‘Ĩmi idé tálí ãzí,’ íjọ Ãrọ́nị̃ ní, ‘Mí aꞌdụ́ túré mídrị̂ íꞌbe ĩꞌdi vũ gá Fãráwũ drị̃lẹ́ gá ꞌdâ,’ ãzíla ĩꞌdi ru uja ị̃nị̃ rú.”


\par }{\PP \VS{10}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã mụ kí Ãrọ́nị̃ be Fãráwũ rụ́ ãzíla nga kí ị́jọ́ kí cécé
{\ND{Úpí}} ꞌba azịlé ĩꞌba ní rĩ áni. Ãrọ́nị̃ ꞌbe dó túré ĩꞌdidrị́ gá rĩ Fãráwũ drị̃lẹ́ gá ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãtiꞌbo rú rĩ kí abe, túrê uja dó sĩ ru ị̃nị̃ rú.

\VS{11}Fãráwũ umve ꞌbá ĩꞌdidrị́ ũndũwá ru Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí ãzíla ꞌbá ãzị́ ngalépi ũjogo kí pálé gá rĩ kí abe, idé kí vâ tálí ãlu ꞌdĩ kí vúŋá ũkpõ ĩꞌbadrị́ ndrelé ku rĩ sĩ.

\VS{12}Kí ãlu-ãlu pírí uꞌbé kí túré ĩꞌbadrị̂ kí vũ gá ãzíla uja kí ru ị̃nị̃ rú. Wó túré Ãrọ́nị̃ drị̂ uti dó túré ĩꞌbadrị̂ kí pírí.

\VS{13}Ị́jọ́ ꞌdĩ kí agâ sĩ pírí tí Fãráwũ ꞌbã ásị́ mba ũkpómgboroto rú ãzíla are ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ kí ku, cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ áni.


\par }{\SH Jụ́wẹ̃ ị̃yị́ ꞌbã sĩ ru ujajó ãrí ru rĩ
\par }
{\PP \VS{14}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Fãráwũ ꞌbã ásị́ mba ũkpómgboroto rú; uga ꞌbá ꞌdĩ kí mụlé úmgbé.

\VS{15}Ímụ drị̃ ụfụlé ụ̃ꞌbụ́tị sĩ Fãráwũ be ĩꞌdi ꞌbã mụ agá Mĩrĩ Náyĩlĩ tị gâlé rĩ gá ꞌdĩ. Íꞌdụ ími drị́ gá túré ándrá ru ujalépi ị̃nị̃ rú rĩ ĩndĩ.

\VS{16}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, íjọ ĩꞌdiní, ‘{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ꞌbá Ĩbũrãníyã rú rĩ ꞌbadrị̂ ãpẽ áma tị sĩ jọjó la míní: “Mí aꞌbe ꞌbá mádrị̂ ꞌbã mụ kî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ mụ áma ị̃nzị̃lé kõtórõ agâlé.” Wó kpere úꞌdîꞌda mí are drĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ku.

\VS{17}ꞌDĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ: “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó nị̃ la rá ma
{\ND{Úpí}} ꞌi: Túré áma drị́ gá ꞌdĩ sĩ ma Mĩrĩ Náyĩlĩ ꞌa gbã, ãzíla ĩꞌdi ru uja ãrí ru.

\VS{18}Ị̃ꞌbị Mĩrĩ Náyĩlĩ agá ri kí ũdrã rá, ãzíla ị̃yị́ la mụ ngụ̃lé; ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ icó kí ị̃yị́ ꞌdĩ mvụlẹ́ ku.” ’ ”


\par }{\PP \VS{19}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Ílũ Ãrọ́nị̃ ní, ‘Íꞌdụ túré mídrị̂ ꞌi mí inga trũ ími drị́ ị̃yị́ Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí drị̃ gá wọ́rọ̃ŋá kí, lọ̃rọ́ kí, kẹ̃bẹ̃lụ́ kí drị̃ gá ãzíla ãngũ ị̃yị́ tã mbajó rĩ kí agá pírí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí sĩ ru uja ãrí ru. Ãrí la mụ adrulé ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá pírí, kpere ãkójó idélé ife sĩ rĩ kí agá ãzíla írã sĩ rĩ kí abe.’ ”


\par }{\PP \VS{20}Mụ́sã idé kí Ãrọ́nị̃ be cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé ĩꞌba ní rĩ áni. Ãrọ́nị̃ inga túré ĩꞌdidrị̂ Fãráwũ drị̃ gâsĩ ãmbogo ĩꞌdidrị̂ abe ãzíla gbã dó sĩ Mĩrĩ Náyĩlĩ drị̂ ꞌa, ị̃yị́ pírí uja kí dó ru ãrí ru.

\VS{21}Ị̃ꞌbị Mĩrĩ Náyĩlĩ gá rĩ ũdrã kí rá, ãzíla ị̃yị́ ꞌbã ĩmŋã ngụ̃lépi rĩ sĩ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ icó kí ị̃yị́ mvụlé ku. Ãrí ri adrulé ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá pírí rá ru.

\VS{22}Wó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá ũjogo rú ãzíla ꞌbá ãzị́ ngalépi ũjogo kí pálé gá rĩ kí abe idé kí vâ tálí ãlu ꞌdĩ kí vúŋá ũkpõ ĩꞌbadrị́ ndrelé ku rĩ sĩ, ãzíla Fãráwũ ꞌbã ásị́ mba ũkpómgboroto rú; icó dó sĩ Mụ́sã kí tị arelé Ãrọ́nị̃ be ku, cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã ándrá jọlé rĩ áni.

\VS{23}Rá la Fãráwũ uja ru filé lị́cọ́ ĩꞌdidrị́ ãmbõgõ drị̂ agá, ãzíla ꞌbã ásị́ ị́jọ́ ꞌdĩ kí drị̃ gá ku.

\VS{24}ꞌBá pírí Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ga kí ꞌbụ́ Mĩrĩ Náyĩlĩ tị gâsĩ ị̃yị́ mvụlé mvụ-mvụ̃ rĩ ịsụ́jó, ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí icójó ị̃yị́ Mĩrĩ Náyĩlĩ drị̂ mvụjó ku rĩ sĩ.


\par }{\SH Jụ́wẹ̃ ụ́drụ́gọ́ ꞌbã kí sĩ ãfũjó ãngũ drị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{25}Ụ́ꞌdụ́ alị kí ázị̂rị̃ sáwã
{\ND{Úpí}} ꞌbã Mĩrĩ Náyĩlĩ ꞌa gbãjó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá.




\par }\Chap{8}{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Ímụ Fãráwũ rụ̂lé íjọ ĩꞌdiní, ‘ꞌDĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ ꞌi: Mí aꞌbe ꞌbá mádrị̂ ꞌbã mụ kî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, kí dó sĩ mụ áma ị̃nzị̃lé.

\VS{2}Ídrĩ kí uga mụlé úmgbé, Ma jụ́wẹ̃ ají ãngũ mídrị̂ agá, ụ́drụ́gọ́ kí ãfũ ãngũ mídrị̂ agâ sĩ pírí.

\VS{3}Mĩrĩ Náyĩlĩ ꞌa la ga pírí ụ́drụ́gọ́ kî sĩ. Kí amvú ru tõlé lị́cọ́ mídrị́ ãmbõgõ drị̂ agá, ãngũ míní sĩ kojó rĩ gá, mgbọ́lọ́ mídrị̂ sị́ gá, jó ãtiꞌbo mídrị̂ ꞌbadrị̂ kí agâ sĩ, ꞌbá mídrị̂ kí ụrụꞌbá gâsĩ, kí ụtụ ãngũ sĩ mũkátĩ uꞌbéjó rĩ agâ sĩ ãzíla ãkójó sĩ ngánũ anzájó rĩ kí agâ sĩ.

\VS{4}Ụ́drụ́gọ́ ꞌdĩ kí ụtụ ími ụrụꞌbá gâsĩ, ꞌbá mídrị̂ kí ụrụꞌbá gâsĩ ãzíla ãtiꞌbo mídrị̂ kí ụrụꞌbá gâsĩ.’ ”


\par }{\PP \VS{5}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} umvi Mụ́sã ní jọ, “Íjọ Ãrọ́nị̃ nî, mí inga túré ími drị́ gá ꞌdĩ ílũ sĩ ãngũ wọ́rọ̃ŋá, lọ̃rọ́, ãzíla kẹ̃bẹ̃lụ́ kí agâlé fẽjó la ụ́drụ́gọ́ ꞌbaní ãfũjó ị̃yị́ agâlé ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃ gá ꞌdâ.”


\par }{\PP \VS{6}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ãrọ́nị̃ inga dó ru drị́, lũ dó sĩ ãngũ ị̃yị́ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí drị̃ gá, ụ́drụ́gọ́ ãfũ kí dó ãzíla íré kí dó ru ãngũ drị̃ gâsĩ pírí.

\VS{7}Wó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá újógó ru ãzíla ꞌbá ãzị́ ngalépi ũjogo kí pálé gá rĩ kí abe idé kí vâ tálí ãlu ꞌdĩ kí vúŋá ũkpõ ĩꞌbadrị́ ndrelé ku rĩ sĩ, fẽ kí vâ ụ́drụ́gọ́ ãfũ kí ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâ sĩ ãlu rĩ áni.


\par }{\PP \VS{8}Fãráwũ umve Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be ị́jọ́ jọjó ĩꞌbaní, “Ĩzị
{\ND{Úpí}} ꞌi ụ́drụ́gọ́ ꞌdĩ kí ĩdãjó má rụ́ ꞌdâ ꞌbá mádrị̂ abe rá ãzí la ma dó sĩ ꞌbá ĩmidrị̂ kí aꞌbe mụlé ídétáŋá idélé
{\ND{Úpí}} nî.”


\par }{\PP \VS{9}Mụ́sã jọ Fãráwũ ní, “Ma adru ãyĩkõ sĩ míní Ãdróŋá zịjó, ípẽ sáwã mání sĩ ĩꞌdi zịjó míní ãmbogo mídrị̂ abe rĩ ꞌi. Lẽ ụ́drụ́gọ́ ꞌdĩ ꞌbã fũ kí rú sĩ ĩmidrị́ jó agá rĩ sĩ rá, be la rá la Mĩrĩ Náyĩlĩ agá rĩ ꞌba ace kí nĩ.”


\par }{\PP \VS{10}Fãráwũ jọ, “Ízị drụ̃sị̃ mání Ãdróŋá ꞌi.”

\par }{\PP Mụ́sã umvi, “ꞌBã adru míní jọlé rĩ áni, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mi dó sĩ nị̃ la rá ãdróŋá ãzí ndú
{\ND{Úpí}} ãmadrị́ ꞌdĩ áni la ꞌdá yụ.

\VS{11}Ụ́drụ́gọ́ kí ími aꞌbe ꞌbá mídrị́ jó agá rĩ kí abe, ãmbogo mídrị̂ kí ãzíla ꞌbá mídrị̂ kí abe, kí dó sĩ lú ace Mĩrĩ Náyĩlĩ agá áꞌdụ̂sĩ.”


\par }{\PP \VS{12}Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be ĩꞌbã kí Fãráwũ aꞌbejó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, Mụ́sã ꞌbã mãmálá
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ ụ́drụ́gọ́ ĩꞌdi ꞌbã ajílé Fãráwũ kí drị̃ gá ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe ꞌdĩ kí sĩ

\VS{13}{\ND{Úpí}} idé ị́jọ́ Mụ́sã ꞌbã zịlé rĩ rá. Ụ́drụ́gọ́ jó agá, lị́cọ́ agá ãzíla ámvụ́ agâ sĩ rĩ ũdrã kí dó rá.

\VS{14}Útra dó kí ngúlú ru ngúlú ru, ĩꞌbã ĩŋmã sĩ ãngũ pírí ri dó ngụ̃lé ĩŋmákíꞌdíꞌdí.

\VS{15}Wó Fãráwũ dó mụ ndrelé la ãngũ ịgbẹ ꞌbo, ásị́ la mba vâ úꞌdí ru gã dó Mụ́sã kí tị arelé Ãrọ́nị̃ be úmgbé cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ áni.


\par }{\SH Jụ́wẹ̃ Lúgbákíꞌdí ꞌbã sĩ cijó rĩ
\par }
{\PP \VS{16}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Íjọ Ãrọ́nị̃ ní, ‘Mí inga túré ími drị́ gá ꞌdĩ ꞌi, ígbã dó sĩ pụ́trụ́ ãngũ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌi, ãzíla pụ́trụ́ ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá rĩ la dó sĩ ru uja pírí lúgbákíꞌdí ru.’ ”

\VS{17}Idé kí ị́jọ́ ꞌdĩ rá, Ãrọ́nị̃ inga ru drị́ túré trũ ãzíla gbã pụ́trụ́ ãngũ drị̃ gá rĩ ꞌi, lúgbákíꞌdí ci dó sĩ ꞌbá ꞌba rụ́ ãnãkpá abe pírí. Ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ uja dó sĩ ru pírí lúgbákíꞌdí ru.

\VS{18}Wó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá újógó ru ãzíla ꞌbá ãzị́ ngalépi ũjogo kí pálé gá rĩ kí abe idé kí tí vâ tálí ãlu ꞌdĩ kí vúŋá ũkpõ ĩꞌbadrị́ ndrelé ku rĩ sĩ, icó ru ku. Lúgbákíꞌdí ũgĩ ru ꞌbá kí ụrụꞌbá gá ãnãkpá kí abe kũlũ.


\par }{\PP \VS{19}ꞌBá ũjogo rú ꞌdĩ jọ kí Fãráwũ ní, “ꞌdĩ ũkpõ Ãdróŋá ãni la.” Wó Fãráwũ ásị́ mba vâ ũkpó ru ị̃dị́-ị̃dị́, ãzíla acá bị́lẹ́ kóru cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ áni.


\par }{\SH Jụ́wẹ̃ ụ́nụ́ sĩ rĩ
\par }
{\PP \VS{20}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî, “Mí ãfũ ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ímụ drị̃ ụfụlé Fãráwũ be ĩꞌdi ꞌbã mụ agá ị̃yị́ gâlé ꞌdĩ gá ꞌdĩ. Íjọ ĩꞌdiní, ‘ꞌDĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ i, “Lẽ mí aꞌbe ꞌbá mádrị̂ ꞌbã mụ kî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ mụ áma ị̃nzị̃lé kõtórõ agâlé.

\VS{21}Ídrĩ ꞌbá mádrị̂ kí aꞌbe mụlé ku, ma mụ ụ́nụ́ ũꞌbí drụdrụ la kí tị ãpẽlé mí rụ́ ãmbogo mídrị̂ kí abe. Jó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ kí pírí ga tré ụ́nụ́ sĩ ãzíla ụ́nụ́ la vũ drị̃ aku pírí cí.

\VS{22}Wó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ị́jọ́ mání mụlé idélé ãngũ Gõsénĩ gá rĩ la adru ndú ꞌdĩ ãngũ ꞌbá mádrị̂ ꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ i, ụ́nụ́ ũꞌbí drụdrụ ꞌdĩ ca kí calé ala gâlé ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi dó sĩ nị̃ la
{\ND{Úpí}} ꞌi ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ cí.

\VS{23}Ma ꞌbá mádrị̂ kí drĩdríŋĩ awa ꞌbá mídrị̂ abe. Tálí ꞌdĩ la ru idé drụ̃sị̃.” ’ ”


\par }{\PP \VS{24}{\ND{Úpí}} idé ị́jọ́ ꞌdĩ rá, ụ́nụ́ ũꞌbí drụdrụ rĩ íré kí ru tõlé lị́cọ́ ĩꞌdidrị́ ãmbõgõ drị̂ agá, jó ãmbogo Fãráwũ drị̂ ꞌbadrị̂ kí agâ sĩ, ãzíla ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ ụ́nụ́ iza kí dó ĩꞌdi pírí.


\par }{\PP \VS{25}ꞌDã ꞌbã vúlé gá Fãráwũ umve Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé jọ ĩꞌbaní, “Ĩmụ ídétáŋá idélé Ãdróŋá ní ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ.”


\par }{\PP \VS{26}Wó Mụ́sã jọ Fãráwũ ní, “ꞌDã icó adrulé múké ku. Ídétáŋá ãmaní mụlé idélé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ ní rĩ la adru ídétáŋá ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbaní ngụ̃lé ũnzí rĩ ꞌi. Ãma ní ídétáŋá ꞌdĩ kí idé agá kí drị̃ gâsĩ ꞌdâ, icó kí ãma uꞌbélé írã sĩ káyĩ ku yã?

\VS{27}Lẽ ãꞌdụ ãcị̃ ụ́ꞌdụ́ na la mụjó ídétáŋá idéjó
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ ní kõtórõ gá ásé agâlé, ĩꞌdi ꞌbã ãmaní ãzị́táŋá la fẽjó rĩ áni.”


\par }{\PP \VS{28}Fãráwũ jọ, “Ma ĩminí ãꞌị̃ mụlé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ní ídétáŋá idélé ãngũ kõtórõ rú rĩ gá ásé agâlé rá, wó adru rá-rá ru la ku: Wó ĩzị mání ĩꞌdi ĩndĩ.”


\par }{\PP \VS{29}Mụ́sã umvi Fãráwũ ní, “Cọtị́ ádrĩ dó fũ ími drị̃lẹ́ gá ꞌdâ ꞌbo, ma mụ
{\ND{Úpí}} zịlé rá, ụ́nụ́ ũꞌbí drụdrụ ꞌdĩ kí mụ ími aꞌbelé ãmbogo ãzíla ꞌbá mídrị̂ kí abe drụ̃sị̃ rá. Wó lẽ mí ulé ãma ị̃dị́ ãzíla ãma atrịjó sĩ mụjó ídétáŋá idéjó
{\ND{Úpí}} ãmadrị̂ ní ku.”


\par }{\PP \VS{30}ꞌDã ꞌbã vúlé gá Mụ́sã aꞌbe dó Fãráwũ rá, mụ dó
{\ND{Úpí}} zịlé,

\VS{31}ãzíla
{\ND{Úpí}} idé ị́jọ́ Mụ́sã ꞌbã zịlé rĩ rá: Ụ́nụ́ aꞌbe kí Fãráwũ ꞌi, ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí ãzíla ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe rá. Ụ́nụ́ ũꞌbí drụdrụ ꞌdã kí ãzí ífí ãlu la ace dó ꞌdãá ku.

\VS{32}Wó sáwã ꞌdã sĩ Fãráwũ ꞌbã ásị́ mba ũkpó ru ãzíla ãꞌị̃ ꞌbá ꞌbaní mụjó ku.




\par }\Chap{9}{\SH Jụ́wẹ̃ ãnãkpá ꞌbã kí sĩ ũdrãjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Ímụ Fãráwũ rụ̂lé íjọ ĩꞌdiní, ‘{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ꞌbá Ĩbũrãníyã rú rĩ ꞌbadrị̂ jọ, “Lẽ mí aꞌbe ꞌbá mádrị̂ ꞌbã mụ kî, kí dó sĩ mụ áma ị̃nzị̃lé.”

\VS{2}Ídrĩ kí uga mụlé úmgbé ãzíla ídrĩ vâ kí rụ cí,

\VS{3}{\ND{Úpí}} la jụ́wẹ̃ ũnzí la ají ãnãkpá mídrị̂ kí drị̃ gá ámvụ́ agâlé, fãrásĩ kí, kãyĩnõ kí, ngãmíyã kí, tị́ kí, kãbĩlõ kí, ãzíla ị̃ndrị́ kí abe.

\VS{4}Wó
{\ND{Úpí}} la ãnãkpá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị̂ kí drĩdríŋĩ awa ãnãkpá ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ abe, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãnãkpá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ ꞌbã ũdrã kí rú sĩ ku.’ ”


\par }{\PP \VS{5}{\ND{Úpí}} ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ãzí jọ, “Drụ̃sị̃
{\ND{Úpí}} la ị́jọ́ ꞌdĩ idé ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ.”

\VS{6}Drụ̃sị̃ íni
{\ND{Úpí}} idé ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ rá. Ãnãpká ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ ũdrã kí pírí, wó ãnãkpá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã ãzí drã ífí ãlu ku.

\VS{7}Fãráwũ pẽ ꞌbá ãzí kí tị ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí undrélé, wó újọ ĩꞌdiní ãnãpká ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã ãzí drã ífí ãlu ku. Wó Fãráwũ ásị́ mba ũkpómgboroto rú, aꞌbe ꞌbá ꞌdĩ kí mụlé ku.


\par }{\SH Jụ́wẹ̃ kụ̃rụ́tẹ́ drị̂
\par }
{\PP \VS{8}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ꞌbaní Ãrọ́nị̃ be, “Ĩmi ãndĩ úfóró ãti agâlé rĩ drị́ gá tré ãzíla Mụ́sã ꞌbã yĩ ĩꞌdi ãlụ́kụ́kụ̃ agá Fãráwũ drị̃ gâsĩ.

\VS{9}Ĩꞌdi acá pụ́trụ́ ru ru irélé ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâ sĩ pírí, ãzíla kụ̃rụ́tẹ́ la ꞌbá kí ãvõ ãnãkpá abe ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâ sĩ pírí.”


\par }{\PP \VS{10}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãndĩ kí úfóró angájó ãti agâlé ãzíla tu kí pá Fãráwũ ꞌbã drị̃lẹ́ gá. Mụ́sã yĩ dó úfórô ũlí agâlé ãzíla kụ̃rụ́tẹ́ ꞌbá kí ãvõlépi ãnãkpá kí abe rĩ ụ̃kpẹ̃ kí ãzíla ce kí dó ãkõzá ru kí ụrụꞌbá gâsĩ pírí.

\VS{11}ꞌBá ũjogo rú ꞌdĩ icó kí pá tulé Mụ́sã drị̃lẹ́ gá ku ãꞌdusĩku kụ̃rụ́tẹ́ ãvõ kí ụrụꞌbá ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí abe pírí.

\VS{12}Wó
{\ND{Úpí}} fẽ Fãráwũ ásị́ mba ũkpómgboroto rú ãzíla ꞌbã are rú sĩ Mụ́sã kí tị Ãrọ́nị̃ be ku, cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé Mụ́sã ní rĩ áni.


\par }{\SH Jụ́wẹ̃ Sí drị̂
\par }
{\PP \VS{13}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Mí angá drụ̃sị̃ ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́, mí ụfụ drị̃ Fãráwũ be ãzíla ị́jọ ĩꞌdiní, ‘{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ꞌbá Ĩbũrãníyã rú rĩ ꞌbadrị̂ jọ íni, “Lẽ mí aꞌbe ꞌbá mádrị̂ ꞌbã mụ kî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ mụ áma ị̃nzị̃lé,

\VS{14}sáwã ꞌdĩ sĩ adru ma jụ́wẹ̃ fẽ drị̃rịma rú ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbaní jõku ꞌbá mídrị̂ ꞌbaní áꞌdụ̂sĩ la ku, ma vâ míní drị̃rịma fẽ ĩndĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ nị̃ la rá ꞌbá ãzí mâ áni la ãngũ drị̃ gá ꞌdâ ꞌdáyụ.

\VS{15}Ãꞌdusĩku ádrĩ tá áma drị́ inga ími cojó ꞌbá mídrị̂ kí abe ãyánĩ sĩ, ĩmi ị̃lị̃kị̃ tá nõ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ꞌbo.

\VS{16}Má aꞌbe mi ídri rú la ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma sĩ ũkpõ mádrị̂ iꞌda míní ãzíla ála sĩ áma rụ́ ịkụ́ ãngũ drị̃ gá ꞌdâ pírí.

\VS{17}Íꞌbã mi ꞌbá mádrị̂ kí drị̃lẹ́ gá ãfó ru, mí aꞌbe sĩ ꞌbá mádrị̂ kí mụlé ku.

\VS{18}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, drụ̃sị̃ ị̃tụ́ ꞌdõpí ma sí fẽ zõlé ũkpó ru jõdrĩ ídu ru idélépi ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá ꞌdâ ĩꞌdi ꞌbã iꞌdóŋá gá ku la kpere ãndrũ.

\VS{19}Mí azị ị́jọ́ úꞌdîꞌda, ꞌbá kí tị pẽjó mụjó ãnãkpá ãzíla ãko pírí ámvụ́ gá ásé agâlé rĩ kí ajíjó lị́cọ́ gá ãngũ sĩ kí tãmbajó rĩ gá, ãꞌdusĩku sí la zõ ꞌbá, ãzíla ãnãkpá pírí ajílé tãmbalé ku ásé agâlé rĩ kí drị̃ gá, ãzíla kí ũdrã rá.” ’ ”


\par }{\PP \VS{20}ꞌBá Fãráwũ drị́ ãmbogo ru ị́jọ́
{\ND{Úpí}} drị̂ ụ̃rị̃lépi rĩ fẽ kí ãtíꞌbó ĩꞌbadrị̂ kí ãnãkpá kí abe ajílé tã mbalé jó agá rá.

\VS{21}Wó ꞌbá ị́jọ́
{\ND{Úpí}} drị̂ idelépi rá rĩ aꞌbe kí ãtiꞌbo ĩꞌbadrị̂ kí ãnãkpá kí abe ámvụ́ agá ásé agâlé.


\par }{\PP \VS{22}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ vâ Mụ́sã ní, “Mí ĩjũ ími drị́ ꞌbụ̃ gâlé ru, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ sí ꞌbã zõ ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá pírí ꞌbá kí drị̃ gá ãnãkpá kí abe ãzíla ãko zolépi ámvụ́ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí agá rĩ kí abe.”


\par }{\PP \VS{23}Mụ́sã la mụ túré ĩjũlé ꞌbụ̃ gâlé ꞌbo,
{\ND{Úpí}} fẽ ãvi ní ũnĩjó ãzíla ụ̃kpẹ̃jó ãzíla sí ní zõjó ãngũ drị̃ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ
{\ND{Úpí}} fẽ sí ní zõjó ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá pírí;

\VS{24}sí zõ ãzíla ãvi ují ãngũ nẽmẽ-nẽmẽ. Sí ꞌdã ándrá jõdrĩ ídu zõlépi ꞌdã ꞌbã áni sụ́rụ́ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá ãwí ĩꞌdidrị̂ gá ku la.

\VS{25}Mị̃sị́rị̃ ꞌbã ãngũ gá pírí, sí co ãko ámvụ́ agá ásé agâlé rĩ kí, ꞌbá kí ãnãkpá abe; co vâ ãko pírí zolépi ámvụ́ agá ásé agâlé rĩ kí ãzíla ife kí bị́ zõ pírí.

\VS{26}Ãngũ sí ꞌbã sĩ zõjó ku rĩ ĩꞌdi lú ãngũ Gõsénĩ gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi.


\par }{\PP \VS{27}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Fãráwũ umve dó Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Sáwã ꞌdĩ sĩ má iza rá.
{\ND{Úpí}} ꞌbã ị́jọ́ ꞌbãngá pịrị, ãzíla ãma idé ꞌbãngá ũnzí ꞌbá mádrị̂ abe.

\VS{28}Mí aꞌị́ mání
{\ND{Úpí}} ꞌi, ãꞌdusĩku ãvi ꞌdĩ kí sí ꞌdĩ abe ca kí ãmaní rá. Ma ĩmi aꞌbe mụlé rá; ĩmi uꞌá dó sĩ ụ́ꞌdụ́ ãzo rú ꞌdâ ku.”


\par }{\PP \VS{29}Mụ́sã umvi, “Ádrĩ fũ táwụ̃nị̃ ꞌdĩ agá ꞌdâ ãmvé ꞌbo, ma áma drị́ aja
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá ĩꞌdi aꞌị́jó. Ãvi ꞌdĩ la pá tu rá ãzíla sí la adru ꞌdá yụ, mi dó ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ nị̃ la ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ
{\ND{Úpí}} ãni.

\VS{30}Wó ánị̃ rá mi ꞌi ãzíla ãmbogo mídrị́ ꞌdĩ kí abe ĩmi idé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá sĩ ụ̃rị̃ sĩ ku.”


\par }{\PP \VS{31}Wãrũ kí ãná abe sí co kí rá, ãná ꞌbã ayijó rá ãzíla wãrũ ꞌbã ũfũ ci jó ꞌbo rĩ sĩ.

\VS{32}Ãná ngánũ rú rĩ kí bũrúsú kí abe co kí ku ĩꞌbã kí drĩ angájó ku rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{33}Mụ́sã aꞌbe dó Fãráwũ rá ãzíla fũ táwụ̃nị̃ ꞌa gá rĩ sĩ ãmvé. Aja ru drị́ kí
{\ND{Úpí}} rụ́; ãvi ãzíla sí tu kí dó pá rá; uzogó asu dó ãngũ drị̃ gá ku.

\VS{34}Fãráwũ la dó mụ ndrelé la uzogó, sí ãzíla ãvi tu kí pá ꞌbo, ĩꞌdi ꞌi ãzíla ꞌbá ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí abe iza kí ị́jọ́ ị̃dị́ ãzíla ásị́ la mba kí ũkpó ru.

\VS{35}Fãráwũ ꞌbã ásị́ mba vâ ũkpómgboroto rú ị̃dị́-ị̃dị́ ãzíla icó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí aꞌbelé mụlé ku, cécé tá
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé Mụ́sã ní rĩ áni.




\par }\Chap{10}{\SH Jụ́wẹ̃ úmbí sĩ rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Ímụ Fãráwũ rụ̂lé ãꞌdusĩku áꞌbã ĩꞌdi ꞌbã ásị́ mbalé ũkpómgboroto rú ꞌbá ãmbogo rú ĩꞌdidrị̂ kí abe, ma dó sĩ ị́jọ́ mádrị́ tálí ru rĩ kí idé kí drĩdríŋĩ gá ꞌdâ benĩ,

\VS{2}mi dó sĩ vú la nze mî anzị ꞌbaní ãzíla mî anzị ꞌbã anzị ꞌbaní, ị́jọ́ ándrá ũmbã ꞌbã sĩ áma najó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú ꞌdĩ ꞌbaní ãzíla mání dó sĩ ị́jọ́ mádrị́ tálí ru rĩ kí idéjó kí drĩdríŋĩ gá rĩ abe ãzíla ĩmi dó sĩ nị̃ la rá ma
{\ND{Úpí}} ru ma ꞌi.”


\par }{\PP \VS{3}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be mụ kí dó Fãráwũ rụ̂lé ãzíla jọ kí ĩꞌdiní, “{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ꞌbá Ĩbũrãníyã rú rĩ ꞌbadrị̂ jọ: ‘Mi gã áma tị arelé úmgbé ụ́ꞌdụ́ íngõpí yã? Lẽ mí aꞌbe ꞌbá mádrị̂ ꞌbã mụ kî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ mụ áma ị̃nzị̃lé kõtórõ agâlé.

\VS{4}Ídrĩ kí uga mụlé úmgbé, drụ̃sị̃ ma úmbí fẽ ꞌdelé ãngũ mídrị̂ agá.

\VS{5}Kí ãngũ aku cí ícó dó sĩ ãngũ ndrelé ku. Ĩꞌdi ãko mídrị́ were sí ꞌbã colé ku ꞌdĩ kí iza rá, ife zolépi mídrị́ ámvụ́ agá ꞌdĩ kí abe pírí.

\VS{6}Kí ru tõ jó mídrị̂ kí agá, jó ꞌbá mídrị́ ãmbogo rú ꞌdĩ ꞌbadrị̂ abe ãzíla jó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ kí agá sĩ pírí. ꞌDĩ la adru ị́jọ́ ãzí jõ drĩ údu ru ngalépi mí átẹ́pị jõku mí áyị́pịka kí ụrụꞌbá gá ku la iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ĩꞌbã kí rijó ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ rĩ sĩ kpere ãndrũ.’ ” Cọtị́ Mụ́sã uja ru aꞌbe dó Fãráwũ rá.


\par }{\PP \VS{7}Ãmbogo Fãráwũ drị̂ jọ kí ĩꞌdiní, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ la ãmaní ũcõgõ fẽ ụ́ꞌdụ́ íngõpí yã? Mí amá drĩ Mị̃sị́rị̃ ị̃lị̃kị̃ rá rĩ ku yã? Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ âꞌbe ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã mụ kí dó sĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ ị̃nzị̃lé kõtórõ agâlé.”


\par }{\PP \VS{8}ꞌDãá Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be ájí dó kí vúlé Fãráwũ rú ꞌdõlé. Fãráwũ jọ, “Ĩmụ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ị̃nzị̃lé. Wó mgbãrĩ gá ãꞌdi kí mụ nĩ?”


\par }{\PP \VS{9}Mụ́sã umvi, “Ãma mụ anzị ãzíla ꞌbá ĩyõ ãmadrị̂ kí abe, ãmã anzị ãgọbị rú ãzíla izonzi rú rĩ abe, kãbĩlõ ãzíla tị́ kí abe, ãꞌdusĩku ãma mụ ụ̃mụ̃ ꞌbãlé sĩ
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃jó.”


\par }{\PP \VS{10}Fãráwũ jọ, “Ásõ ũyõ
{\ND{Úpí}} ꞌbã rụ́ sĩ, má icó ĩmi aꞌbelé mụlé ũkú ĩmidrị̂ kí trũ anzị abe ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ iꞌda ru mání pịrị-pịrị ị́jọ́ ũnzí ãzí ĩmi agá ĩminí itúlé la cí.

\VS{11}Yụ! Ãgọbị ꞌbã mụ kí
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃lé nĩ áꞌdụ̂sĩ; ꞌdĩ ꞌbã adrujó ị́jọ́ míní lẽlé rĩ ꞌi rĩ sĩ.” ꞌDãá cọtị ádró dó Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be Fãráwũ drị̃lẹ́ gâlé rá.


\par }{\PP \VS{12}Wó
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Mí ĩjũ ími drị́ ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃ gá úmbí ũꞌbí ꞌbã ꞌde kí dó sĩ ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃ gá ãzíla ꞌbã mụ kí ãkónã kalépi ámvụ́ agá sí ꞌbã izalé ku rĩ ꞌbã ị́mbị́ acelépi rĩ kí nalé pírí.”


\par }{\PP \VS{13}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã inga dó túré ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌi, ãzíla
{\ND{Úpí}} fẽ ãlụ́kụ́kụ̃ iꞌdó dó alílé ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru lijó ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃ gá ị̃tụ̂ rụ̃ ãzíla ị́nị́ ãrã. Ĩꞌdi mụ calé ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ãlụ́kụ́kụ̃ adró úmbí kî.

\VS{14}Úmbí ꞌdĩ amụ́ kí ũꞌbí ru ãzíla pa kí dó ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ pírí. Jụ́wẹ̃ ãzí jõ drĩ úmbí ãni ꞌdĩ ꞌbã áni la ꞌdá yụ jõku icó vâ mụlé ꞌdelé ꞌdĩ ꞌbã áni ị̃dị́ ku.

\VS{15}Ri kí dó ãngũ pírí agá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ aku kí dó ụ̃nọ́kụ̂ drị̃ cí ãzí la ụ̃nọ́kụ̂ iꞌdá dó ĩꞌbadrị́ ịnị rú. Na kí dó ãkónã ꞌbã ị́mbị́ sí ꞌbã colé ku rĩ kí pírí, ãko ife rú pírí ífí kalépi kãkã rĩ kí trũ. Ãko ãzí acelépi ĩrí ru ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá la ꞌdá yụ.


\par }{\PP \VS{16}Cọtị Fãráwũ umve Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be jọ ĩꞌbaní, “Má iza ị́jọ́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ rụ́ ãzíla ĩmi rụ́ rá.

\VS{17}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má aꞌị́ trũtáŋá ĩmidrị́ ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ sĩ pálé ãlu ị̃dị́ ãzíla ĩzị mání
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ sĩ drã ũnzíkákãnã ꞌdĩ nzejó rá.”


\par }{\PP \VS{18}Mụ́sã ãfũ dó Fãráwũ drị̂lé rĩ sĩ rá ãzíla zị dó
{\ND{Úpí}} ꞌi.

\VS{19}ꞌDã ꞌbã vúlé gá
{\ND{Úpí}} uja dó ãlụ́kụ́kụ̃ tị lijó ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru sĩ úmbí kí drojó Mĩrĩ Ika rĩ agâlé. Úmbí ãzí ãlu acelépi ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá la ꞌdá yụ.

\VS{20}Wó
{\ND{Úpí}} fẽ Fãráwũ ásị́ mba ũkpómgboroto rú sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí aꞌbejó mụjó ku.


\par }{\SH Jụ́wẹ̃ ãngũ ꞌbã sĩ nịjó rĩ
\par }
{\PP \VS{21}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî, “Mí ĩjũ ími drị́ ꞌbụ̃ gâlé ãngũ ꞌbã nị dó sĩ Mị̃sị́rị̃ drị̃ gá kpákpá, ãngũ nịlépi ꞌbá ꞌbã kí icólé ĩtrĩkãlé rá la.”

\VS{22}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã inga dó ru drị́ ꞌbụ̃ gâlé, ãngũ nị dó Mị̃sị́rị̃ drị̃ gá pírí kpákpá ụ́ꞌdụ́ na.

\VS{23}ꞌBá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ icó kí ru ndrelé ku jõku aꞌbe kí ãngũ ĩꞌbã kí sĩ adrujó rĩ kí ku cajó ụ́ꞌdụ́ na ꞌdĩpí. Wó íni ꞌdĩ Ịsịrayị́lị̃ kí ngá uꞌá dị̃zã agá.


\par }{\PP \VS{24}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Fãráwũ umve Mụ́sã ꞌi jọ ĩꞌdiní, “Ĩmụ
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃lé. Ĩmi ũkú kí ꞌdụ anzị ĩmidrị̂ kí abe trũ mụjó rá; wó ĩmi aꞌbe kãbĩlõ kí tị́ abe vúlé ꞌdâ.”


\par }{\PP \VS{25}Wó Mụ́sã jọ, “Lẽ mí aꞌbe ãma mụlé ídétáŋá ivélé ivê rĩ idélé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ nî.

\VS{26}Ãnãkpá ãmadrị̂ kí mụ ãma abe pírí ĩndĩ; ãnãkpá ãzí ãlu la ace vúlé ku. Ãma mụ ãzí rĩ kí ayúlé sĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ ị̃nzị̃jó, wó ãdrĩ ca lé ꞌbo ãnị̃ ãma mụ ãdu ayúlé sĩ
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃jó yã rĩ gá ku.”


\par }{\PP \VS{27}Wó
{\ND{Úpí}} fẽ Fãráwũ ásị́ mba ũkpómgboroto rú, ãzíla lẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã mụ kí ku.

\VS{28}Fãráwũ jọ Mụ́sã ní, “Mí ĩdã mi áma drị̃lẹ́ gá ꞌdâ rá! Lẽ mí iꞌda mi áma drị̃lẹ́ gá ị̃dị́ ku! Ụ́ꞌdụ́ míní áma mẹ́lẹ́tị ndrejó rĩ sĩ mi mụ drãlé rá.”


\par }{\PP \VS{29}Mụ́sã umvi Fãráwũ nî, “Cécé míní jọlé rĩ áni, mí icó áma mẹ́lẹ́tị ndrelé ị̃dị́ ku.”




\par }\Chap{11}{\SH Jụ́wẹ̃ anzị kãjãní rĩ ꞌbã kí sĩ ũdrãjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî, “Ma jụ́wẹ̃ ãzí ají ãlu úpí Fãráwũ drị̃ gá ꞌbá ĩꞌdidrị́ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ abe. ꞌDã ꞌbã vúlé gá ĩꞌdi ĩmi aꞌbe mụlé, ĩꞌdi mgbãrĩ gá ĩmi dro ꞌdâ rĩ gá ãmvé.

\VS{2}Íjọ ị́jọ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ãzíla ílũ ĩꞌbaní ꞌbã aꞌị́ kí ãko gólũdĩ, ãzíla sílĩvã ãko ũnĩ drị̂ kí ꞌbá ĩꞌbã jĩránĩ rú rĩ ꞌbadrị́.”

\VS{3}{\ND{Úpí}} fẽ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ iꞌda kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌba ní ásị́ ị̃gbẹ̃ rá. Mgbãrĩ gá, Fãráwũ ꞌi ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí ãzíla ꞌbá ĩꞌdidrị̂ abe pírí ãꞌị̃ kí Mụ́sã ĩꞌdi ꞌbá ãzí ãmbógó la rĩ gá rá.


\par }{\PP \VS{4}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã jọ dó Fãráwũ nî, “ꞌdĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ, ‘Ãni rú sáwã ázíyá ị́nị́ drị̂ sĩ ma acị́ Mị̃sị́rị̃ agâ sĩ pírí.

\VS{5}Anzị kãjãní ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí ũdrã pírí rá, iꞌdójó ngọ́tị́ kãjãní Fãráwũ drị́ drụ́zị́ rilépi úmvúke ũpĩ drị̂ drị̃ gá rĩ sĩ, cajó ngọ́tị́ kãjãní ãtíꞌbó ũkú ru ãná ꞌịlépi drị́ sĩ rĩ drị̂ gá, ãzíla kãjoŋa kãjãní tị́ ꞌbadrị́ gá rĩ kí vâ ũdrã ĩndĩ.

\VS{6}Ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá pírí ụ̃lụ́lụ́ la angá ụrụ gá ũnzĩkãnã sĩ jõdrĩ ídu ru idélépi ku la, jõku icó vâ ru idélé ị̃dị́ ku.

\VS{7}Wó ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gá ũcógó ífí ãlu la icó ãgbọ̃lé ꞌbá sĩ jõku ãnãkpá sĩ ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi dó nị̃ la
{\ND{Úpí}} awa ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ abe ndú ndú rĩ gá rá.

\VS{8}ꞌBá ãmbogo mídrị́ ꞌdĩ kí pírí amụ́ má rụ́ kí ãvụ̃ vụ̃rụ́ áma drị̃lẹ́ gá ãzíla kí jọ la, “Ímụ ꞌbá mídrị́ ími vú bĩlépi rĩ kí abe pírí!” ꞌDã ꞌbã vúlé gá ma ãngũ ꞌdĩ aꞌbe rá.’ ” Mụ́sã acá ũmbã rú ãzíla aꞌbe dó Fãráwũ rá.


\par }{\PP \VS{9}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî, “Fãráwũ la gã ími tị arelé úmgbé, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma rú sĩ ị́jọ́ mádrị́ ụ̃sụ̃táŋá ru ꞌdĩ kí idé ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gá ꞌdâ wẽwẽ rú benĩ.”

\VS{10}Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be idé kí ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru ꞌdĩ kí Fãráwũ drị̃lẹ́ gá, wó
{\ND{Úpí}} fẽ Fãráwũ ásị́ mba ũkpómgboroto rú, ãzíla ãꞌị̃ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí aꞌbelé mụlé sụ́rụ́ ĩꞌdidrị̂ agá ꞌdãá rá la ku.




\par }\Chap{12}{\SH Ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ꞌbaní Ãrọ́nị̃ be Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdãá,

\VS{2}“Ĩmbá ꞌdĩ ꞌbã adru ĩminí ĩmbá drị̃drị̃ ílí ꞌbã sĩ iꞌdójó rĩ ꞌi.

\VS{3}Ĩlũ ꞌbá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ ꞌbaní pírí ĩmbá ꞌdĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ sĩ ágọ́bị́ ãlu-ãlu ꞌbã aꞌdụ́ lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ agá ꞌdãá kãbĩlõmvá mũlũkũdũ la.

\VS{4}ꞌBá lị́cọ́ ꞌdã agá rĩ drĩ kí adru were rú sĩ icójó kãbĩlõmvá mũlũkũdũ rĩ najó pírí ku ꞌbã icí kí ru ꞌbá ĩꞌdĩ ꞌbã jĩránĩ Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ be, sĩ icójó najó la pírí rá. Lẽ ĩnị̃ rá ꞌbá mụlépi kãbĩlõmvá mũlũkũdũ lẽlé ꞌdã ꞌbã ĩzá nalépi rĩ ꞌbã na kí ĩꞌdi pírí ị́mbị́ la ꞌbã ace ku.

\VS{5}Ãnãkpá ĩminí pẽlé rĩ ꞌbã adru kí kãbĩlõ ágó jõku ị̃ndrị́ ágó bị́lẹ́mị kóru calépi ílí ãlu rá la.

\VS{6}Ĩmba kí tã cajó ĩmbá ꞌbã ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ rĩ gá, ꞌbá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ụlị́ kí dó ãnãkpá ꞌdĩ kí ĩndró sĩ.

\VS{7}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbã aꞌị́ kí ãnãkpá ụlị́lé ꞌdĩ kí ꞌbã ãrí ãzíla ꞌbã trị kí ĩꞌdi kẹ̃jị́tị ꞌbã fụ̃rẹ́mụ̃ bụ́lụ́ gá, ãzíla ụrụgá rĩ gá jó ĩꞌbã kí sĩ ãnãkpá ꞌdĩ kí ĩzá najó rĩ gá. 
\VS{8}Ị́nị́ ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ ꞌbã na kí ĩzá ꞌdĩ ãcí drị̃ gá ꞌdâ ịbịbị́ ụ̃jị́ la sĩ ãzíla mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ sĩ.

\VS{9}Ĩna ĩzá la ị̃bị rú ku jõku ĩmi aꞌdí ĩꞌdi aꞌdí aꞌdî ku, úꞌbã ĩꞌdi ũꞌbĩlé ãcí drị̃ gá táni drị̃kã, kícũ, ífí ĩmi ũꞌbĩ kí ũꞌbĩ-ũꞌbĩ.

\VS{10}Ĩmi aꞌbe ị́mbị́ la cajó ụ̃ꞌbụ́tị gá ku, ãzíla drĩ kí ru aꞌbe rá, ĩmi ivé kí rá.

\VS{11}Ĩna ĩꞌdi mbẽlẽ-mbẽlẽ, ị̃sụ̃ ĩmi bábá ãcị̃ ní ãko pá gá trũ, túré trũ drị́ gá ꞌdĩ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ
{\ND{Úpí}} drị́ gá rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{12}“Ị́nị́ ãlu ꞌdã sĩ ma mụ alịlé ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâ sĩ, ma mụ anzị kãjãní ꞌbá ꞌbadrị̂ kí ụꞌdị́lé ãnãkpá ꞌbadrị̂ kí abe pírí, ma vâ mụ ị́jọ́ lịlẹ́ ãdroŋa Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí drị̃ gá pírí. Ma
{\ND{Úpí}} ru ma ꞌi.

\VS{13}Ãrí ꞌdĩ la dó adru ícétáŋá ru jó ĩminí adrujó ala gá rĩ kí iꞌdajó; ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ádrĩ dó ãrí ndre ꞌbo ma alị ĩmĩ drị̃ gâsĩ alị-alị. Jụ́wẹ̃ ꞌdĩ aló ĩmi ku mání ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí aco agá.


\par }{\PP \VS{14}“Ĩmi ị̃nzị̃ ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ ꞌi sĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã ándrá idélé ĩminí rĩ igájó anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní pírí.

\VS{15}Ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ꞌdĩ kí agá lẽ ĩna mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ áyụ, ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ rĩ sĩ ĩmi iyá ãkụ̃kị́ kí ĩmidrị́ jó agâlé ãmvé ꞌbá ãzí ãko ãkụ́kị́ trũ rĩ nalépi ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ ázị̂rị̃ ꞌdã agá rĩ sĩ rĩ lẽ údro ĩꞌdi Ịsịrayị́lị̃ kí agá rá.

\VS{16}Ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ rĩ kí ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ be ꞌbã adru kí ĩminí ụ́ꞌdụ́ ãlá sĩ ru trajó ị̃nzị̃táŋá idéjó rĩ kî, ĩnga ãzị́ ãluŋá la kí agá ku, be la rá la ĩmi icó íná aꞌdílé ĩminí nalé rá.


\par }{\PP \VS{17}“Ĩꞌbã ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ Mũkátĩ Ãkụ́kị́ kóru rĩ drị́ gá rĩ ãmbógó ru ị̃nzị̃táŋá ru, ãꞌdusĩku ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ándrá mání sĩ ĩmi drĩdríŋĩ cojó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí abe rĩ ꞌi. Ĩmi dó sĩ ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ tã mba ãzị́táŋá ru anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbanî.

\VS{18}Ĩmbá drị̃drị̃ rĩ sĩ ĩna mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ áyụ, iꞌdójó ĩndró ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ rĩ drị̂ sĩ cajó kpere ụ́ꞌdụ́ kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ãlu rĩ drị̂ ꞌbã ĩndró sĩ.

\VS{19}Lẽ ísụ́ ãkụ́kị́ jó mídrị̂ agá ꞌdãá ku cajó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ꞌdĩpí. ꞌBá ịsụ́lé ãko ãkụ̃kị́ trũ rĩ nalépi rĩ lẽ únze ĩꞌdi ꞌbá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agá ꞌdãá rá, jõ táni ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru la jõku ãngũ ꞌdị́pị ru la.

\VS{20}Ĩna ãko idélé ãkụ̃kị́ sĩ la kí ku. Táni ãngũ ĩminí sĩ uꞌájó rĩ gá, lẽ ĩna mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ áyụ.”


\par }{\PP \VS{21}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã umve dó ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩmụ cọtị́ ĩmi ũpẽ ãnãkpá lị́cọ́ ĩmidrị̂ kí vú sĩ ĩmi ụlị́ dó kãbĩlõmvá ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị̂ kî.

\VS{22}Ĩmi ãnũ ũdúgó bị́ kí, ĩsu kí ãrí bãkụ́lẹ̃ gá rĩ agá ĩmi ũyã ãzí rĩ kí kẹ̃jị́tị gá ụrụ gá ꞌdãá ãzí rĩ kẹ̃jị́tị ꞌbã fụ̃rẹ́mụ̃ kí gá. ꞌBá ãzí ꞌbã ãfũ jó agâlé ãmvé ku cajó kpere ụ̃ꞌbụ́tị sĩ.

\VS{23}{\ND{Úpí}} drĩ alị ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâ sĩ anzị Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí ụꞌdị́jó, ĩꞌdi ãrí ꞌdĩ ndre kẹ̃jị́tị gá ụrụ gá ãzíla kẹ̃jị́tị ꞌbã fụ̃rẹ́mụ̃ kí agá, ĩꞌdi dó alị jó ꞌdĩ drị̃ gâsĩ mãlãyíkã ꞌbá ụꞌdị́lépi rĩ fi dó sĩ jó agâlé ꞌbá ꞌdịlé ku.


\par }{\PP \VS{24}“Ĩmi ũbĩ ị́jọ́ ãzị́táŋá ru ꞌdĩ kí vú anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe ãzíla drị̃lẹ́ ĩmidrị́ gá rĩ kí trũ sĩ kí tã mbajó jãꞌdâ.

\VS{25}Ĩdrĩ fi ãngũ
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé ĩꞌdi mụ fẽlé la ĩminí rĩ agâlé ꞌbo, lẽ ĩmba jõ ị́jọ́ ụ̃mụ̃ ꞌdĩ drị̂ tã.

\VS{26}Anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ drĩ kí ĩmi zị, ‘Ị́jọ́ ụ̃mụ̃ ꞌdĩ drị̂ ꞌbã ífí íngoní yã?’

\VS{27}Ĩjọ ĩꞌbaní, ‘ꞌDĩ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ idélé ídétáŋá ru
{\ND{Úpí}} ní sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã ándrá alịjó jó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị̂ kí drị̃ gâsĩ ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâ sĩ rĩ sĩ, pa ándrá ꞌbá ãmadrị̂ kí ãzíla ụꞌdị́ ándrá ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ꞌbã anzị kãjãní rĩ kí rá.’ ” ꞌBá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ tị̃ kí dó ãja vụ̃rụ́ ị̃nzị̃ kí dó sĩ
{\ND{Úpí}} ꞌi rá.

\VS{28}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ idé kí ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã ãzị́táŋá fẽjó Mụ́sã ꞌbadrị́ Ãrọ́nị̃ be rĩ rá.


\par }{\PP \VS{29}Ĩꞌdi mụ calé ị́nị́ ágágá
{\ND{Úpí}} ụꞌdị́ anzị kãjãní ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ kí pírí, iꞌdójó Fãráwũ ꞌbã ngọ́tị́ kãjãní rilépi úmvúke ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá rĩ sĩ, ꞌbá ꞌbãlé mãbụ́sụ̃ gá ãngũ ịnị rĩ gá rĩ ꞌbã anzị kãjãní rĩ kí, ãzíla ãnãkpá ꞌbã mvaka kãjãní rĩ kí pírí ĩndĩ.

\VS{30}Fãráwũ kí ꞌbá ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí abe ãzíla ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí abe ángá kí pírí ụrụgá ị́nị́ ꞌdã sĩ, áwáŋá ãmbógó la angá dó ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá nĩ, lị́cọ́ ãzí ãlu ꞌbá ãzí ꞌbãsĩ drãjó ala gá ku la ꞌdáyụ.


\par }{\SH ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ
\par }
{\PP \VS{31}Fãráwũ umve Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be ị́nị́ ꞌdã sĩ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ĩdã ĩmi! Ĩmi aꞌbe ꞌbá mádrị̂ kî, ãzíla ĩꞌdụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ị́mbị́ acelépi rĩ kí ĩmi abe! Ĩmụ,
{\ND{Úpí}} ĩmidrị̂ ị̃nzị̃lé ĩminí aꞌị́lé rĩ áni.

\VS{32}Ĩꞌdụ ĩmi kãbĩlõ kí tị́ kí abe, ĩmụ ĩminí jọlé rĩ áni, má aꞌị́ ĩmi mání ásị́ ị̃gbẹ̃ aꞌbejó.”


\par }{\PP \VS{33}ꞌBá Mị̃sị́rị̃ drị̂ ũŋmĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ kí ũkpó sĩ sĩ ãngũ ĩꞌba drị̂ aꞌbejó. Ãꞌdusĩku jọ kí, ꞌbá ꞌdĩ drĩ kí mụ ku, “Ãma mụ ũdrãlé pírí!”

\VS{34}Ị́jọ́ ꞌdĩ kí vúlé gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ tra kí dó ãnáfóró ãkụ́kị́ kóru rĩ kí, ãko sĩ mũkátĩ uꞌbéjó rĩ kí abe umbé kí dó kí bõngó sĩ ãngũ ãlu gá sĩ kí gĩjó kọ́trọ́ gá.

\VS{35}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ idé kí cécé Mụ́sã ꞌbã lũlé ĩꞌbaní rĩ áni, aꞌị́ kí ãko idélé sílĩvã sĩ, gólũdĩ sĩ ãzíla bõngó sụ̃lé sụ̃sụ̃ rĩ kí ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbadrị́.

\VS{36}{\ND{Úpí}} fẽ ásị́ ị̃gbẹ̃ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbaní ndre kí dó sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí múké ãzíla ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ fẽ kí dó sĩ ĩꞌbaní ãko ĩꞌbã kí aꞌị́lé rĩ kí rá; upa kí dó sĩ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ꞌbã málĩ kí rá.


\par }{\PP \VS{37}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ iꞌdó kí dó ãcị̃ angájó táwụ̃nị̃ Rãmãsẹ́sị̃ gá trũ mụjó táwụ̃nị̃ Sụ̃kọ́tị̃ gá. ꞌBá ãgọbị rú mụlépi pá sĩ rĩ kí ãni rú 600,000 ala gá ũkú kí anzị́ŋá kí abe úlã kí ku.

\VS{38}ꞌBá ũꞌbí ãzí mụ kí ĩꞌba abe ĩndĩ, dro kí ãnãkpá ũꞌbí, ị̃ndrị́, kãbĩlõ ãzíla tị́ kí abe.

\VS{39}Ãnáfóró ĩꞌbã kí ajílé Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ idé kí mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ kî, ãꞌdusĩku ádró kí angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ ũkpó sĩ ãnáfóró ãkụ́kị́ kóru rĩ trũ, ịsụ́ kí dó sáwã sĩ ĩꞌbaní ãkónã aꞌdíjó ku.


\par }{\PP \VS{40}Ílí ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí uꞌájó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ pírí ílí 430.

\VS{41}Ílí 430 ꞌbã ukóŋá gá, kpere ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, sụ́rụ́
{\ND{Úpí}} drị̂ ꞌbã ꞌbá aꞌbe kí ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị́ gá rĩ rá.

\VS{42}Ãngũ ꞌbã adrujó ị́nị́ rĩ sĩ
{\ND{Úpí}} mba ꞌbá kí tã nĩ ĩꞌdiní ꞌbá kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌbo rĩ sĩ, lẽ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã mba kí ị́nị́ ãlu ꞌdĩ tã
{\ND{Úpí}} ní ị̃nzị̃táŋá ru anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe pírí ílí vú sĩ.


\par }{\SH Ãzị́táŋá ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị́ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{43}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ꞌbaní Ãrọ́nị̃ be, “ꞌdĩ kí ãzị́táŋá ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị̂ kî: ꞌBá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ꞌbã na kí ku.

\VS{44}ꞌBá ĩminí ĩgbãlé ãtíꞌbó ru séndẽ sĩ rĩ kí ĩmi ĩtãrã kí rá ká ꞌbã na kí ĩndõ,

\VS{45}wó ꞌbá ãmụ́ ru rĩ kí ꞌbá iyólé iyô rĩ abe ꞌbã na kí ku.


\par }{\PP \VS{46}“Ĩzá idélé ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị́ rĩ úna ĩꞌdi jó la sĩ ĩꞌdi idéjó rĩ agá ũgũgõ, âfũ ị́mbị́ la trũ ãmvé ku, ãzíla ânu ĩfãkã ãnãkpá la ꞌdã drị̂ ku.

\VS{47}ꞌBá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí ꞌbã nga kí ụ̃mụ̃ ị̃nzị̃táŋá ru ꞌdĩ idélé rá.


\par }{\PP \VS{48}“ꞌBá ãmị́yọ́ŋá ru lẽlépi ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ
{\ND{Úpí}} drị́ gá ꞌdĩ ị̃nzị̃lépi ĩndĩ rĩ lẽ ꞌbã ĩtãrã ꞌbá ãgọbị rú ĩꞌdidrị́ko gá rĩ kí pírí rá; ĩꞌdi dó sĩ adru ãngũ ꞌdị́pị rú ĩndõ. Bá ãgọbị rú ĩtãrãlé ku rĩ ꞌbã na kí ụ̃mụ̃ ꞌdĩ ku.

\VS{49}Ãzị́táŋá ãlu ꞌdĩ ꞌbã vúŋá la ãzị́ nga ꞌbá ãngũ ꞌdị́pị rú tịlé rĩ ní, ãzíla ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ní ĩndĩ.”


\par }{\PP \VS{50}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí idé kí ị́jọ́ kí
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé Mụ́sã kí tị gá Ãrọ́nị̃ be rĩ áni.

\VS{51}Iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ cọtị́
{\ND{Úpí}} anzé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí sụ́rụ́ tị vú sĩ ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agâlé rá.




\par }\Chap{13}{\SH Anzị Kãjãní rĩ kí pẽjó ndú rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî,

\VS{2}“Mí ũpẽ mání anzị kãjãní rĩ kí ndú, ãꞌdusĩku anzị ãgọbị kãjãní ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ãzíla ãnãkpá pírí kãjãní ágó rĩ kí mâni.”


\par }{\PP \VS{3}Mụ́sã jọ ꞌbá ꞌbanî, “Ĩmi ũrã jõ ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ ꞌbã ị́jọ́, ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ándrá ĩminí ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ ꞌi, ãzíla ãngũ ĩminí ándrá sĩ adrujó alagá ãtíꞌbó ru rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} anzé ándrá ĩmi Mị̃sị́rị̃ gâlé ãmvé drị́ ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ. Lẽ ĩna mũkátĩ ãkụ́kị́ trũ la ku.

\VS{4}Ãndrũ ĩmbá Ãbíbũ drị́ ꞌdĩ ĩminí sĩ fũjó Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌi.

\VS{5}{\ND{Úpí}} drĩ ĩmi ufí ãngũ ꞌbá kãnánĩ rú, Hị́tị̃ rú, Ãmọ́rị̃ rú, Hị́vị̃ rú, ãzíla Yẹ̃bụ́sị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí agá ĩꞌdiní ũyõ nalé ꞌi fẽ la ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní, ãngũ málĩ trũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ lé ꞌbã sĩ rajó ala gá ãnụ́ úsã be rĩ gá ꞌbo, ĩmi ị̃nzị̃ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ ĩmbá Ãbíbũ drị́ ꞌdĩ sĩ.

\VS{6}Ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ꞌdĩ kí agá lẽ ĩna mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ áyụ, ãzíla ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ ĩmi idé dó ụ̃mụ̃
{\ND{Úpí}} nî sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó.

\VS{7}Ĩna mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ꞌdã kí agá, ãko ãzí ãkụ́kị́ trũ la ꞌbã indré ĩmi drĩdríŋĩ gá ku, jõ ku ãkụ́kị́ ndrejó ãngũ ãzí agá lõkókõrí ĩmidrị̂ gá la ꞌbã adru yụ.

\VS{8}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ míní ụ̃mụ̃ ꞌdĩ na agá, ínze vú la anzị mídrị̂ ꞌbanî, ‘Ma ị́jọ́ ꞌdĩ idé íni la ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã idélé sĩ áma ũfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rá rĩ sĩ.’

\VS{9}Ụ̃mụ̃ ꞌdĩ naŋá ꞌbã igá mi ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã idélé míní rĩ ũrãjó ĩꞌdi ꞌbã ími anzéjó drị́ ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ. Lẽ ꞌbã adru míní ãko sụ̃lé ícétáŋá ru drị́ gá ãzíla ími androko gá rĩ rú, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} drị̂ ꞌbã ãvĩ ími tị gá ku, íngo ĩꞌdi ãzíla mí ụ̃nị̃ ĩꞌdi.

\VS{10}Ĩmi ị̃nzị̃ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ ꞌdĩ ãzị́táŋá ru ụ́ꞌdụ́ pẽlé rĩ sĩ ílí ãlu-ãlu vú sĩ.


\par }{\PP \VS{11}“{\ND{Úpí}} drĩ ĩmi ají ãngũ ꞌbá Kãnánĩ rú rĩ ꞌbadrị̂ gá, ĩꞌdiní ũyõ la najó ĩminí ãzíla ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní rĩ gá ꞌbo, ãzíla drĩ dó fẽ la ĩminí rá,

\VS{12}ĩmi anzị ãgọbị ĩmidrị́ kãjãní rĩ kí fẽ ãnãkpá ágó kãjãní rĩ abe pírí
{\ND{Úpí}} nî.

\VS{13}Kãyĩnõ mváŋá kãjãní rĩ mi unze la kãbĩlõ fẽjó kẹ̃jị́ la gá rĩ sĩ, ídrĩ lẽ unzelé la ku mi imbe la nũ rá. Lẽ mí unze anzị ãgọbị kãjãní rĩ kí rá.


\par }{\PP \VS{14}“Ụ́ꞌdụ́ drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ, ngọ́tị́ mídrị̂ drĩ ími zị ‘Ụ̃mụ̃ ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní yã?’ Mi umvi la, ‘{\ND{Úpí}} ayú drị́ ũkpó ĩꞌdidrị̂ ꞌi sĩ ãma ũfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé, ãngũ ãmaní ándrá adrujó ãtíꞌbó ru rĩ gá.

\VS{15}Fãráwũ drị̃ ũnzĩ sĩ uga ándrá ãmaní ãfũlé úmgbé,
{\ND{Úpí}} ụꞌdị́ ándrá anzị ãgọbị ãzíla ãnãkpá ágó kãjãní Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí pírí. Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ ãma ní ãnãkpá ágó kãjãní rĩ kí fẽjó
{\ND{Úpí}} ní ꞌdĩ, ãzíla ãma anzị ãgọbị kãjãní ãmadrị̂ kí unze ãjẹ̃ sĩ.’

\VS{16}Lẽ ụ̃mụ̃ ꞌdĩ ꞌbã adru ĩminí ãko sụ̃lé ícétáŋá ru drị́ gá ãzíla ĩmi androko gá rĩ áni sĩ ĩmi igájó
{\ND{Úpí}} unze ándrá ĩmi Mị̃sị́rị̃ gâlé drị́ ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ.”


\par }{\SH Ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị rĩ kí Ãcí be
\par }
{\PP \VS{17}Fãráwũ la mụ ꞌbá kí aꞌbelé mụlé ꞌbo, Ãdróŋá ꞌde kí drị̃ ãngũ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ gâsĩ ku, táni ĩꞌdiní adrujó ãni rú rá tí, ãꞌdusĩku Ãdróŋá jọ, “Ãꞌdị́ drĩ mụ ꞌdelé ꞌbo, ꞌbá ꞌdĩ kí ru ũrãtáŋá uja sĩ gõjó vúlé Mị̃sị́rị̃ gâlé.

\VS{18}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá ꞌde kí drị̃ nĩ, pi kí dó sĩ ru gẹ̃rị̃ sĩ mụjó kõtórõ gâsĩ drị̃ jajó sĩ mụjó Mĩrĩ Ika rĩ gâlé. ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ fũ kí Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdâ bábá ãko ĩꞌbadrị́ ãꞌdị́ ꞌdịjó rĩ kí trũ.”


\par }{\PP \VS{19}Mụ́sã ꞌdụ ĩfãkã Yụ̃sụ́fụ̃ drị̂ kí ĩꞌdi be ĩndĩ, ãꞌdusĩku Yụ̃sụ́fụ̃ fẽ ándrá anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ũyõ nalé, Yụ̃sụ́fụ̃ jọ, “Ãdróŋá drĩ ĩmi ãzã ko rá ĩꞌdụ jõ áma ĩfãkã kí ĩmi abe ĩndĩ.”


\par }{\PP \VS{20}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ aꞌbe kí Sụ̃kọ́tị̃ mụ kí rĩlé Ĩtámũ gá, ꞌdĩ ãngũ kõtórõ rú rĩ ꞌbã iꞌdóŋá gá.

\VS{21}Jõ ị̃tụ́ sĩ
{\ND{Úpí}} la mụ kí drị̃lẹ́ gá ụ̃rụ́ꞌbụ̃ iꞌdálépi ị́dị́ŋâ áni rĩ sĩ, jõ ị́nị́ sĩ ĩꞌdi mụ ãcí iꞌdálépi ị́dị́ŋâ áni rĩ sĩ ĩꞌbaní ãngũ jịjó kí dó sĩ acị́ ị̃tụ́ sĩ ãzíla ị́nị́ sĩ.

\VS{22}Ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ị́dị́ŋâ áni ãnzị ị̃tụ́ sĩ rĩ ãzíla ãcí ị́dị́ŋá ru ãmbógó ị́nị́ sĩ rĩ ĩdã kí ru ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá ku.




\par }\Chap{14}{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî,

\VS{2}“Ílũ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ru ujajó vúlé ãzíla sĩ ru trajó ãni rú Pĩ Hãhị̃rọ́tị̃ gá ꞌdĩ drĩdríŋĩ Mĩgĩdọ́lị̃ ꞌbã ãni Mĩrĩ Ika rĩ be rĩ gá. ꞌBã tra kí ru ãni rú Mĩrĩ tị gá, pịrị-pịrị wókõ Bãálĩ Zẽfónĩ drị̂ gá.

\VS{3}Fãráwũ la dó ũrã la, ‘Bá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó wãyá co ásé agá ãngũ kõtórõ rú rĩ agá ꞌdĩ.’

\VS{4}Ma Fãráwũ ásị́ ꞌbã mbalé mba-mbã, ĩꞌdi dó sĩ kí vú dro. Ma dó dị̃zã ịsụ́ Fãráwũ rụ̂ sĩ ãsĩkárĩ pírí ĩꞌdidrị̂ kí abe, ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí dó sĩ nị̃ la ma
{\ND{Úpí}} ꞌi.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ idé kí dó ị́jọ́ kí cécé lũlé ĩꞌbaní rĩ áni.


\par }{\PP \VS{5}Ála mụ lũlé la úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ ní ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ mụ kí ꞌbo, Fãráwũ kí ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãmbogo rú rĩ abe uja kí ĩꞌbã ũrãtáŋá ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃ gá rĩ rá jọ kí, “Ị́jọ́ ãmaní idélé íni rĩ ãꞌdu? Ãma aꞌbe ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí mụlé rá ãzíla ãma ãvĩ kí vâ ãzị́ jõ ĩꞌbã kí ngalé ãmaní rĩ kí rá!”

\VS{6}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ itú dó gá rĩ ãꞌdị́ drị̂ kí bábá ãzíla ꞌdụ dó ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí trũ mụjó.

\VS{7}ꞌDụ dó fãrásĩ gá rĩ ãꞌdị́ drị̂ selépi múké ãndânĩ rĩ kí 600 ãzíla fãrásĩ pírí Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdãá rĩ kí trũ, ãmbogo la kí drị̃ celépi rĩ abe.

\VS{8}{\ND{Úpí}} ꞌbã Fãráwũ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌbã ásị́ mbalé ũkpómgboroto rú, inga dó sĩ ásị́ la ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí vú bĩjó, ĩꞌbã kí fũjó drị̃ ũkpõ sĩ rĩ sĩ.

\VS{9}Ãsĩkárĩ Mị̃sị́rị̃ drị̂ bĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí vú, Fãráwũ ꞌbã fãrásĩ kí, gá rĩ ãꞌdị́ drị̂ kí, ãzíla ꞌbá cẹ̃lépi la rĩ kí, ãsĩkárĩ kí abe pírí, ịsụ́ kí ꞌbá ꞌdĩ tra kí ru ị̃yị́ tị gá ãni rú Pĩ Hãhị̃rọ́tị̃ ꞌbã wókõ ãzí Bãálĩ Zẽfónĩ rĩ gá.


\par }{\PP \VS{10}Fãráwũ la mụ kí ũŋmĩlé ꞌbo, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ndre kí ãngũ kí ũngúkú gâlé, ndre kí ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí kí vú ãbĩ agá. Acá kí ụ̃rị̃ sĩ ãzíla awá kí dó sĩ
{\ND{Úpí}} rụ́.

\VS{11}Jọ kí Mụ́sã nî, “Mí ají ãma ũdrãlé kõtórõ agá ꞌdõlé ãngũ ꞌbã adrujó yụ sĩ ꞌbá kí ị̃sị̃jó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ yã? Míní idélé íni ꞌdĩ dó ãꞌdu míní sĩ ãma anzéjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rá?

\VS{12}Ãjọ ándrá míní Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdãá, ‘Mí aꞌbe ãma, lẽ ãnga ãzị́ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbanî rĩ gá ku yã?’ Ĩꞌdi ãmaní múké ãndânĩ sĩ ãzị́ ngajó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbanî ndẽ ãmaní ũdrãjó ãngũ kõtórõ rú ꞌdĩ agá ꞌdâ rĩ rá!”


\par }{\PP \VS{13}Mụ́sã umvi ꞌbá ꞌbaní, “Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku. Ĩtu pá ũkpó ru ĩmi mụ úꞌdîꞌda patáŋá
{\ND{Úpí}} ꞌbã mụlé iꞌdalé ĩminí ãndrũ rĩ ndrelé rá. ꞌBá Mị̃sị́rị̃ drị́ ĩminí ndrelé ãndrũ ꞌdĩ kí ĩmi icó kí ndrelé ị̃dị́ ku.

\VS{14}{\ND{Úpí}} la mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé ĩminí nĩ, lẽ ĩmi adru dríŋá.”


\par }{\PP \VS{15}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî, “Mi awá sĩ ãzãkoma ndrụ̃jó má rụ́ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Íjọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ꞌbã mụ kí drị̃ gá.

\VS{16}Mí ĩjũ ími drị́ Mĩrĩ drĩ gá ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị̃yị́ la dó sĩ ru awa ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã za kí rú sĩ ãngũ ãꞌí gâsĩ.

\VS{17}Ma ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ásị́ ꞌbã mbalé mba-mbã ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ fi kí vú gâsĩ. ꞌDãá ma dó sĩ dị̃zã ịsụ́ Fãráwũ drị́, ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí pírí, gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí ãzíla ãgọbị cẹ̃lépi fãrásĩ sĩ rĩ kí abe pírí.

\VS{18}ꞌBá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí dó sĩ nị̃ la ma
{\ND{Úpí}} ꞌi, ádrĩ dó dị̃zã ịsụ́ Fãráwũ rụ̂ sĩ, gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí, ãzíla ãgọbị cẹ̃lépi fãrásĩ sĩ rĩ ꞌbadrị́ ꞌbo rĩ gá.”


\par }{\PP \VS{19}Cọtị́ mãlãyíkã Ãdróŋá drị́ tá ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ celépi nĩ rĩ uja dó ru kí ũngúkú gâlé ru. Ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị ị́dị́ŋá áni rĩ ajá ru kí drị̃lẹ́ gâlé rĩ sĩ kí ũngúkú gá,

\VS{20}ãzíla amụ́ dó pá tulé ãsĩkárĩ Mị̃sị́rị̃ ꞌbadrị̂ kí drĩdríŋĩ gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị̂ abe. Ị́nị́-ãrã ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ájí ị́nị́ wókõ ãzí rĩ nî ãzíla ãngũ ule wókõ ãzí rĩ nî, ꞌbá ãzí rĩ ca kí ꞌbá ãzí rĩ ꞌba rụ́ ãni rú ku ị́nị́ ꞌdã sĩ pírí.


\par }{\PP \VS{21}ꞌDã ꞌbã vúlé gá Mụ́sã ĩjũ ru drị́ ị̃yị́ drị̃ gá, ị́nị́ ꞌdã agá ꞌdãá pírí
{\ND{Úpí}} dro ị̃yị́ gõjó vúlé ãlụ́kụ́kụ̃ ũkpó angálépi ĩtụ́ ꞌbã ãfũ agâlé la sĩ, ãngũ acá dó sĩ ãꞌí ru, ị̃yị́ awa dó ru,

\VS{22}ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ za kí mĩrĩ agâ sĩ ãngũ ãꞌí gâsĩ, ị̃yị́ tu pá cí Bõrõ áni drị́ ị̃jị́ gá ãzíla ãndá gá. 

\par }{\PP \VS{23}Ãsĩkárĩ Mị̃sị́rị̃ drị̂ bĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí vú, Fãráwũ ꞌbã fãrásĩ kí, gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí, ꞌbá cẹ̃lépi la rĩ kí abe fi kí ị̃yị́ agâlé ĩndĩ.

\VS{24}Ãngũsãrã sĩ
{\ND{Úpí}} andré ãngũ vụ̃rụ́ ꞌdõlé ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị ị́dị́ŋá áni ãzíla ãcí ị́dị́ŋá áni ãmbógó rĩ agâ sĩ ãsĩkárĩ Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌba rụ́ ãzíla drị̃ la ꞌbe kí dó ru rá.

\VS{25}{\ND{Úpí}} unze gárĩ ãꞌdị́ drị́ fãrásĩ ꞌbã kí selé rĩ ꞌbã pá kí rá, ꞌbã cẹ̃ kí rú sĩ tí be nĩ. ꞌBá Mị̃sị́rị̃ drị̂ jọ kí, “{\ND{Úpí}} la ãꞌdị́ ꞌdị ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní nĩ! Lẽ ãma ĩdã kí ãma ĩꞌba rụ́ ꞌdâ rá.”


\par }{\PP \VS{26}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî, “Mí ĩjũ ími drị́ Mĩrĩ drị̃ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị̃yị̂ la dó sĩ ãgõ vúlé ꞌdõlé ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ịmvụ́jó fãrásĩ ãzíla ꞌbá cẹ̃lépi fãrásĩ sĩ rĩ kí abe.”

\VS{27}Mụ́sã ĩjũ dó drị́ Mĩrĩ drị̃ gá, ãzíla ãngũ ꞌbã ụwị́ agá ꞌdĩ Mĩrĩ ãgõ dó ũkpó ĩꞌdiní údu rĩ trũ vúlé. ꞌBá Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌbã kí apá agá,
{\ND{Úpí}} iti kí ị̃yị́ agá lé.

\VS{28}Ị̃yị́ icí dó ru vúlé aku dó gárĩ ãꞌdi drị̂ kí, ꞌbá fãrásĩ cẹ̃lépi rĩ kí trũ, mgbã rĩ gá aku ãsĩkárĩ Fãráwũ drị́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí vú bĩlépi Mĩrĩ agâlé ꞌdĩ kí pírí. Ãzí ãlu ru palépi rá la ꞌdá yụ.


\par }{\PP \VS{29}Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ za kí ị̃yị́ agâ sĩ ãngũ ãꞌí gâsĩ, ị̃yị́ tu pá cí Bõrõ áni drị́ ị̃jị́ gá ãzíla drị́ ãndá gá.

\VS{30}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ
{\ND{Úpí}} pa ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí drị́ gá nĩ ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ndre kí ãvũ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí ꞌbárá cínákí drị̃ gá ị̃yị́ tị gá ꞌdãá.

\VS{31}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí mụ ũkpõ ãmbógó Ãdróŋá drị́ ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌba rụ́ ꞌdĩ ndrelé, ụ̃rị̃ rụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã idélé ꞌdĩ kí sĩ ãzíla ꞌbã kí dó ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị̂
{\ND{Úpí}} kí drị̃ gá ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ Mụ́sã be.




\par }\Chap{15}{\SH Úngó Mụ́sã ꞌbã ngolé rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mụ́sã kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ngo kí úngó ꞌdĩ
{\ND{Úpí}} nî:

\par }{\Q “Ma úngó ngo
{\ND{Úpí}} ní, ãꞌdusĩku ndẽ ãꞌdị́ rá înga rú la ụrụgá.

\par }{\QB Fãrásĩ kí ꞌbá cẹ̃lépi drị̃ la gá rĩ abe uꞌbé kí ị̃yị́ agá.


\par }{\Q \VS{2}{\ND{Úpí}} ĩꞌdi ũkpõ mádrị̂ ꞌi ãzíla ma úngó ngo ĩꞌdinî;

\par }{\QB Ĩꞌdi ꞌbá áma palépi rĩ ꞌi.

\par }{\Q Ĩꞌdi Ãdróŋá mádrị̂ ꞌi, ma ĩꞌdi ịcụ́ jãꞌdâ,

\par }{\QB {\ND{Úpí}} má átẹ́pị drị̂, ãzíla ma ãmbõgõ ĩꞌdidrị̂ ungo.


\par }{\Q \VS{3}{\ND{Úpí}} ĩꞌdi ꞌbá ãꞌdị́ ꞌdịlépi rĩ;

\par }{\QB rụ́ la
{\ND{Úpí}} ꞌi.


\par }{\Q \VS{4}Fãráwũ ꞌbã gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí ãsĩkárĩ abe

\par }{\QB uꞌbé kí ị̃yị́ agá.

\par }{\Q Ãsĩkárĩ ãmbogo Fãráwũ drị́ múké ãndânĩ rĩ kí

\par }{\QB ịmvụ́ kí Mĩrĩ Ika rĩ agá.


\par }{\Q \VS{5}Ị̃yị́ kị́rị́ rĩ aku kí drị̃ cí;

\par }{\QB ꞌDe kí ị̃yị́ ị̃ndụ́ gâlé cécé írã áni.


\par }{\Q \VS{6}{\ND{Úpí}}, ími drị́ ãndá rĩ,

\par }{\QB iꞌda ũkpõ mídrị́ ãmbógó rĩ ꞌi.


\par }{\Q \VS{7}Ũkpõ mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ

\par }{\QB mí uꞌbé ꞌbá ími lẽlépi ku rĩ kí vụ̃rụ́.

\par }{\Q Ínzị̃ ũmbã mídrị́ ãcí ru rĩ kí drị̃ gá;

\par }{\QB Ivé kí rúmú-rúmú ásé áni.


\par }{\Q \VS{8}Ũlí míní vúlé ũmvu sĩ rĩ

\par }{\QB tra ị̃yị́ ụrụ gá.

\par }{\Q Ị̃yị́ umvúlépi tũlãtũlã rĩ tra ru ãzíla tu pá Bõrõ áni;

\par }{\QB ị̃yị́ ị̃yị́ ꞌbã ágádrị̃ gá kị́rị́ rĩ tra ru ulílé ũkpó ru.


\par }{\Q \VS{9}Mẹ́rọ́ꞌbá ịpị́ kí ru,

\par }{\QB ‘Ma kí vú bĩ, ma kí arụ́ rá.

\par }{\Q Ma ãko ĩꞌbadrị́ mání arálé rĩ kí awa;

\par }{\QB Áma ꞌa la aga kî sĩ.

\par }{\Q Ma ménéŋá mádrị̂ anzé,

\par }{\QB ma kí ị̃lị̃kị̃ ĩꞌdi sĩ.’


\par }{\Q \VS{10}Wó ívu kí ũlí ími ũmvu gá rĩ sĩ,

\par }{\QB ãzíla ị̃yị́ aku kí drị̃ rá.

\par }{\Q ꞌDe kí ị̃yị́ ị̃ndụ́ gâlé

\par }{\QB cécé írã ꞌbã ꞌdelé ị̃yị́ ũkpó agá rĩ áni.


\par }{\Q \VS{11}{\ND{Úpí}}, ãꞌdi ꞌi ãdroŋa kí agá mî áni la nĩ yã?

\par }{\QB Ãꞌdi ꞌi mî áni rĩ gá nĩ?

\par }{\QC Dị̃zã rú ãzíla ãlá ru,

\par }{\QC Ãzị́ míní ngalé rĩ ụ̃sụ̃táŋá ru


\par }{\Q \VS{12}Mí ĩjũ ími drị́ ãndá rĩ

\par }{\QB Vũ uti mẹ́rọ́ꞌbá kí rá.


\par }{\Q \VS{13}Lẽtáŋá mídrị́ aꞌdélépi ku rĩ sĩ,

\par }{\QB íꞌde ꞌbá míní anzélé rĩ kí drị̃.

\par }{\Q Ũkpõ mídrị̂ sĩ mi kí andre tẽ,

\par }{\QB ãngũ ãlá míní sĩ uꞌájó rĩ gá.


\par }{\Q \VS{14}Sụ́rụ́ drĩ kí are la ãzíla kí yã-yã;

\par }{\QB ũcõgõ la ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ gá rĩ kí rụ cí.


\par }{\Q \VS{15}Drị̃lẹ́ Ídõmũ gá rĩ kí idé ụ̃rị̃ sĩ,

\par }{\QB Drị̃lẹ́ Mụ̃wábụ̃ gá rĩ kí ụ̃rị̃ la kí rụ yãŋá trũ,

\par }{\Q ꞌbá Kãnánĩ drị̂ kí aká ralé sụ́sụ́ ru;


\par }{\QB \VS{16}ụ̃rị̃ ãmbógó la fi kí ásị́ gá nĩ.

\par }{\Q Drĩ kí drị́ ũkpó mídrị̂ ndre

\par }{\QB kí pá tu ãvẹ̃vị̃ kóru ụ̃rị̃ sĩ

\par }{\Q kpere ꞌbá mídrị̂ ꞌbã kí alị agá,
{\ND{Úpí}},

\par }{\QB kpere ꞌbá míní apálé rĩ ꞌbã kí alị agá.


\par }{\Q \VS{17}Mi kí ají ãzíla mi kí iri

\par }{\QB ꞌbé mídrị̂ drị̃ gá,

\par }{\Q ãngũ míní idélé míní sĩ uꞌájó rĩ gá
{\ND{Úpí}},

\par }{\QB ãngũ ãlápítí,
{\ND{Úpí}} míní idélé drị́ mídrị̂ sĩ rĩ ꞌi.


\par }{\Q \VS{18}{\ND{Úpí}} mi adru Úpí ru jãꞌdâ.”


\par }{\SH Úngó Míríyãmũ ꞌbã ngolé rĩ
\par }
{\PP \VS{19}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí alịjó ị̃yị́ agá ãngũ ãꞌí rĩ drị̃ gâsĩ rĩ sĩ, Fãráwũ ꞌbã fãrásĩ kí, gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí, ꞌbá cẹ̃lépi la rĩ kí abe fi kí ị̃yị́ agâlé,
{\ND{Úpí}} ají ị̃yị́ kí drị̃ akulé mũꞌdũ.

\VS{20}Nábị̃ ũkú ru Míríyãmũ Ãrọ́nị̃ ꞌbã ámvọ́pị aꞌdụ́ kụ́lịmvá drị́ gá, ãzíla ũkú pírí bĩ kí ĩꞌdi vú, ãko ĩꞌbadrị́ úngó drị̂ trũ ãzíla úngó tuŋá trũ.

\VS{21}Míríyãmũ ngo úngó ĩꞌbanî

\par }{\Q “Ma úngó ngo
{\ND{Úpí}} ní, ãꞌdusĩku ndẽ ãꞌdị́ rá înga rụ́ la ụrụgá.

\par }{\QB Fãrásĩ kí ꞌbá cẹ̃lépi drị̃ la gá rĩ kí abe uꞌbé kí ị̃yị́ agá.”


\par }{\SH Ị̃yị́ ụ̃jị́ rĩ
\par }
{\PP \VS{22}Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã vúlé gá Mụ́sã ꞌde dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ Mĩrĩ Ika rĩ gá rĩ sĩ, mụ kí dó ãngũ kõtórõ ru Sụ́rị̃ gá. Acị́ kí ãngũ kõtórõ rú rĩ agá ụ́ꞌdụ́ na ịsụ́ kí ị̃yị́ ku.

\VS{23}Kí mụ acálé Márã gá ꞌbo, icó kí ị̃yị́ ꞌdãá rĩ mvụlé ku ãꞌdusĩku ị̃yị̂ ụ̃jị́-ụ̃jị́. (Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ ĩꞌbaní ãngũ ꞌdã ꞌbã rụ́ ꞌdajó Márã ꞌi ꞌdĩ.)

\VS{24}ꞌBá unu kí Mụ́sã ụrụꞌbá gá, jọ kí, “Ãma dó mụ ãꞌdu mvụlé?”


\par }{\PP \VS{25}Mụ́sã ꞌbã mãmálá
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá, ãzíla
{\ND{Úpí}} iꞌda ĩꞌdiní ife dụ́lụ́. ꞌBe ife ị̃yị́ agá, ãzíla ị̃yị̂ uja dó sĩ ru ãjị́-ambamba rú mvụlé mvụ-mvụ̃.

\par }{\PP Ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá
{\ND{Úpí}} azị ãzị́táŋá ĩꞌbaní, ãzíla ụ̃ꞌbị̃ sĩ kî.

\VS{26}Jọ ĩꞌbaní, “Ĩdrĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ tị are múké-múké, ãzíla ĩdrĩ ị́jọ́ áma mịfị́ gá múké rĩ kí idé áyụ, ĩdrĩ ásị́ ꞌbã ãzị́táŋá mání azịlé rĩ kí tãmbajó rá, Má icó ãyánĩ ándrá mání ajílé ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí drị̃ gá rĩ ajílé ĩmi drị̃ gá ku, ãꞌdusĩku ma
{\ND{Úpí}} ĩmi adrílépi rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{27}ꞌBá ꞌdĩ mụ kí dó Ị̃lị́mụ̃ gá, ꞌdãá ị̃yị́ kídí ru rĩ kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, ãzíla káci kí kãlị́ ázị̂rị̃, ãzíla ri kí dó ị̃yị́ tị gá ꞌdãá ãni rú.




\par }\Chap{16}{\SH ꞌBá ꞌbã kí unujó ãkónã ãkõ sĩ rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌBá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ko kí dó pírí drị̃ mụlé angájó Ị̃lị́mụ̃ gá rĩ sĩ ãzíla ca kí dó kõtórõ umvelé Sínĩ rĩ gá, ꞌdĩ drĩdríŋĩ Ị̃lị́mụ̃ ꞌbadrị́ Sĩnáyĩ be rĩ gá ĩmbá ị̃rị̃ rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ tõwú rĩ sĩ ꞌdĩ ĩꞌbaní ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ.

\VS{2}Kõtórõ agâlé ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ unu kí Mụ́sã kí ụrụꞌbá gá Ãrọ́nị̃ be.

\VS{3}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ jọ kí ĩꞌbaní, “Ãdrĩ ándrá ũdrã agá
{\ND{Úpí}} drị́ gá Mị̃sị́rị̃ gâlé la ándrá múké. Ãma ándrá ĩzá na ĩyõ rú ĩꞌdi ca ãmaní rá ãzíla ãma ándrá ãkónã na agá ãmaní lẽlé rĩ áni, wó ĩmi ají ãma lú kõtórõ ꞌdĩ agá ꞌdõlé sĩ ãma ụꞌdị́jó pírí ãbị́rị́ sĩ.”


\par }{\PP \VS{4}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ vâ Mụ́sã nî, “Índre ma mụ ãkónã fẽlé angájó ꞌbụ̃ gâlé ĩminî, ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ ꞌbá ꞌbã mụ kí ãkónã calépi ĩꞌbaní ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ rá rĩ atrálé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma kí ụ̃ꞌbị̃ kí nõ sĩ icó ãzị́táŋá mádrị̂ kí vú ũbĩlé rá yã jõku yụ yã rĩ.

\VS{5}Ụ́ꞌdụ́ ázíyá Sãbị́tị̃ ãlu-ãlu drị̂ sĩ, drĩ kí ãko ĩꞌbaní tralé rĩ kí idé ajílé jó agá, ꞌbã adru dó ĩyõ rú pâlé ị̃rị̃ sĩ, ꞌbã ndẽ jõ tralé ụ́ꞌdụ́ ãzí ꞌdã ꞌbadrị́ gá rĩ kí rá.”


\par }{\PP \VS{6}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be jọ kí ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ĩndró ꞌdĩ sĩ ĩmi dó nị̃ la rá ĩꞌdi
{\ND{Úpí}} ĩmi ajílépi angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ ꞌi,

\VS{7}ãzíla ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ĩmi dị̃zã
{\ND{Úpí}} drị̂ ndre, ãꞌdusĩku are ununuŋá ĩminí unujó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ rá. Ãma dó ãꞌdi ꞌi ĩminí sĩ unujó ãma ụrụꞌbá gá?”

\VS{8}Mụ́sã jọ vâ, “Ĩmi nị̃ la ꞌdĩ
{\ND{Úpí}} ꞌi ĩꞌdiní ĩminí ĩzá fẽjó najó ĩndró sĩ ãzíla ãkónã ĩminí lẽlé rĩ fẽjó ụ̃ꞌbụ́tị sĩ rĩ sĩ, ãꞌdusĩku are ununuŋá ĩmidrị́ ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ rá. Wó ãma ãꞌdi kî? Adru ĩmi ꞌdĩ unu ãma ụrụꞌbá gá la ku, wó ĩmi ꞌdĩ unu
{\ND{Úpí}} ụrụꞌbá gá.”


\par }{\PP \VS{9}Mụ́sã jọ Ãrọ́nị̃ ní, “Íjọ ꞌbá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní pírí, ꞌbã amụ́ kí
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá, ãꞌdusĩku are ununuŋá ĩꞌbadrị̂ rá.”


\par }{\PP \VS{10}Ãrọ́nị̃ ꞌbã drĩ ị́jọ́ jọ agá ũꞌbí pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ꞌdĩ gá ꞌdâ, ndre kí ãngũ kõtórõ agâlé, ãzíla dị̃zã
{\ND{Úpí}} drị̂ iꞌda ru ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agá.


\par }{\SH Ãdróŋá ꞌbã Mãnã kí fẽjó Ãlíꞌboŋá trũ rĩ
\par }
{\PP \VS{11}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní,

\VS{12}“Má are ununuŋá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ ꞌbo. Íjọ ĩꞌbaní, ‘Ị̃tọ́lọŋá sĩ ĩmi ĩzá na, ãzíla ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ĩmi aga ãkónã sĩ rá. Ĩmi dó sĩ nị̃ la ma
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌi.’ ”


\par }{\PP \VS{13}Ĩndró ꞌdã sĩ ãlíꞌboŋá amụ́ kí ãzíla uri kí ãngũ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí bụ́rụ́jọ́ kí drõjó rĩ gá pírí, ãzíla ụ̃ꞌbụ́tị sĩ andrẹlị́ká ka ãngũ drị̃ gá fumgbu.

\VS{14}Andrẹlị́ká la mụ ụngụ́lé ꞌbo, ãko ãzí ꞌbe ãngũ drị̃ cí.

\VS{15}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí mụ ndrelé la ꞌbo, nị̃ kí ãkõ ãꞌdu yã rĩ gá ku iꞌdó kí ru ụzịlé cénĩ-cénĩ rú, “Ãko ꞌdĩ ãꞌdu?”

\par }{\PP Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã jọ ĩꞌbaní, “ꞌdĩ bã sĩ ãkónã
{\ND{Úpí}} ꞌbã fẽlé ĩminí nalé rĩ ꞌi.

\VS{16}{\ND{Úpí}} fẽ ãzị́táŋá, ‘Lẽ ꞌbá ãlu-ãlu ꞌbã tra ãkónã ĩꞌdiní lẽlé rĩ áni. Íꞌdụ ꞌbá ãlu-ãlu mídrị́ lị́cọ́ gá rĩ ꞌbaní ĩꞌdi bãkụ́lẹ̃ ị̃rị̃-ị̃rị̃ calépi ĩꞌbaní rá rĩ sĩ.’ ”


\par }{\PP \VS{17}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ idé kí cécé lũlé ĩꞌbaní ꞌdã áni, ꞌbá ãzí rĩ tra kí ãkónã ĩyõ rú ãzí rĩ tra kí were rú.

\VS{18}ꞌBá ꞌdĩ kí mụ ãkónã ĩꞌbaní tralé rĩ kí ụ̃ꞌbị̃lé ꞌbo, ꞌbá tralépi la ĩyõ rĩ ꞌbaní adru ambamba ku, ãzíla tralépi la were rĩ ꞌbadrị̂ adru kí dọ́dọ́ ku. ꞌBá pírí tra kí ãkónã calépi ĩꞌbaní lẽlé rĩ vú sĩ.


\par }{\PP \VS{19}Mụ́sã jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá ãzí ꞌbã mba jõ tã la cajó kpere ụ̃ꞌbụ́tị gá ku.”


\par }{\PP \VS{20}Wó ꞌbá ãzí rĩ are kí Mụ́sã ꞌbã tị ku mba kí tã la kpere ụ̃ꞌbụ́tị gá. Ĩꞌdi mụ calé ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ãkónã ci kí dó ụ̃ꞌbụ rú iꞌdó kí dó ngụ̃lé ngụ̃ngụ̃. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã uꞌá ĩꞌbaní ũmbã sĩ.

\VS{21}Ụ̃ꞌbụ́tị ãlu-ãlu sĩ ꞌbá ãlu-ãlu ri tralé la ĩꞌdiní lẽlé rĩ áni; ị̃tụ́ drĩ aká ãcí ru ꞌbo, tá acelépi rĩ kí aká rá.


\par }{\PP \VS{22}Ụ́ꞌdụ́ ázíyá rĩ sĩ, tra kí ãkónã ĩyõ rú bãkụ́lẹ̃ sụ ꞌbá ãlu-ãlu sĩ pâlé ị̃rị̃. ꞌBá drị̃lẹ́ ru ũꞌbí ꞌbadrị̂ amụ́ kí pírí ãzíla lũ kí ị́jọ́ la Mụ́sã ní.

\VS{23}Mụ́sã jọ ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé rĩ: Drụ̃sị̃ ĩꞌdi Sãbátũ ụ́ꞌdụ́ ãlá avị́jó
{\ND{Úpí}} ꞌbã ꞌbãlé ndú sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi. Ĩmi uꞌbé ãko ĩminí lẽlé uꞌbélé rĩ kî, ãzíla ĩmi aꞌdí ãko ĩminí aꞌdílé rĩ kî. Ĩmba ị́mbị́ la kí tã ꞌbãlé bụ́lụ́ gá ụ́ꞌdụ́ drụ̃sị̃ rĩ nî.”

\VS{24}Mba kí tã la kpere ụ̃ꞌbụ́tị gá cécé Mụ́sã ꞌbã azịlé ĩꞌbaní rĩ áni, ãzíla ci ụ̃ꞌbụ rú ku jõku ngụ̃ ku.

\VS{25}Mụ́sã jọ, “Ĩna ãndrũ ĩꞌdi, ãꞌdusĩku ãndrũ ĩꞌdi Sãbátũ ụ́ꞌdụ́ ãlá avị́jó
{\ND{Úpí}} ꞌbã ꞌbãlé ndú sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi ãzíla ĩmi icó ãkónã ịsụ́lé ãngũ drị̃ gá ãmvêlé ku.

\VS{26}Ụ́ꞌdụ́ ázíyá rĩ kí agá, ĩtra ãkónã ĩmidrị̂ kî, wó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ la adru Sãbátũ, ãko ãzí ãkónã rú la ꞌbã adru ala gá ꞌdáyụ.”


\par }{\PP \VS{27}Wó ụ́ꞌdụ́ ãlu Sãbátũ drị́ ꞌdã sĩ, ꞌbá ãzí rĩ fũ kí tí mụlé ãkónã tralé, wó ịsụ́ kí ku.

\VS{28}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî ꞌbã jọ, “ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ ĩmi ãzị́táŋá mádrị̂ kí gã tã mbalé úmgbé ụ́ꞌdụ́ íngõpí yã?

\VS{29}Ĩndre drĩ ma
{\ND{Úpí}} ꞌi, áfẽ ĩminí Sãbátũ sĩ avị́jó ụ́ꞌdụ́ ázíyá sãbị́tị̃ ãlu-ãlu drị̂ sĩ, ĩmi ãkónã tra ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ ãni. ꞌBá pírí ꞌba uꞌá kí ãngũ ãlu gá ụ́ꞌdụ́ sãbátũ drị̂ sĩ; ꞌbá ãzí ꞌbã fũ ãmvé ku.”

\VS{30}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá avị́ kí dó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{31}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ umve kí ãkónã ꞌbã rụ́ mãnã. Iꞌdá ándrá cécé ũri ãzí ífí imve la áni ãzíla ãjị́ la ándrá cécé mũkátĩ idélé ãnụ́ sĩ rĩ drị̂ áni.

\VS{32}Mụ́sã jọ ĩꞌbaní, “Ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} ꞌbã fẽlé rĩ íni: Ĩꞌdụ mãnã bãkụ́lẹ̃ ãlu ãzíla ĩmba tã la anzị ĩmidrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbanî, kí dó sĩ ãkónã ándrá mání fẽlé ĩminí nalé kõtórõ agá ꞌdãá mání ĩmi anzéjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ ndre.”


\par }{\PP \VS{33}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã jọ Ãrọ́nị̃ ní, “Íꞌdụ úmvú lụ́rụ́lụ̃rụ̃ rú la íꞌbã mãnã bãkụ́lẹ̃ ãlu ala gá. Íꞌbã ĩꞌdi
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá tã la mbajó anzị ĩmidrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbanî.”


\par }{\PP \VS{34}Ãrọ́nị̃ are ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé Mụ́sã ní ꞌdã rá, idé cécé lũlé ĩꞌdiní mãnã ị́jọ́ vú nzejó rĩ ꞌbãjó sĩ tã la mbajó rá.

\VS{35}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ na kí dó mãnã ílí kãlị́ sụ, kpere ĩꞌbaní acá agá ãngũ ĩꞌbã kí sĩ ri jó rĩ gá; na kí dó mãnã kpere ĩꞌbaní ca agá lõkókõrí Kãnánĩ drị̂ gá.


\par }{\PP \VS{36}(Ãko ãꞌí rĩ ꞌbã ụ̃ꞌbị̃ŋá ífã rĩ ají kí ru lítã kãlị́ ị̃rị̃ rĩ be.)




\par }\Chap{17}{\SH Ị̃yị́ ãfũlépi írã agá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌBá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ko kí dó drị̃ pírí mụlé kõtórõ umvelé Sínĩ gâlé wãyá co trũ
{\ND{Úpí}} ꞌbã ãzị́táŋá la fẽjó rĩ áni. Mụ kí dó rilé Rị̃fị̃dị́mụ̃ gá, wó ị̃yị́ ꞌbá ꞌbaní icólé mvụlé la ꞌdá yụ.

\VS{2}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá iꞌdó kí dó ãwãlé Mụ́sã ụrụꞌbá gá ãzíla jọ kí, “Ífẽ ãmaní ị̃yị́ mvụlé.” Mụ́sã umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi ãwã má be ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ĩmi
{\ND{Úpí}} ụ̃ꞌbị̃ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”


\par }{\PP \VS{3}Wó ị̃yị́ vị́ ndẽ dó ꞌbá kí rá, iꞌdó kí dó ị́jọ́ jọlé Mụ́sã ụrụꞌbá gá. Jọ kí ĩꞌdiní, “Mí ají ãma angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé ãmaní sĩ drị̃ cịjó ãmã anzị abe ãzíla ãnãkpá kí trũ ị̃yị́ ãkõ sĩ sĩ ũdrãjó ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”


\par }{\PP \VS{4}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã ꞌbã dó mãmálá
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá, “Ma dó rá la ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ãꞌdu idé? Kí bábá lẽjó áma uꞌbéjó írã sĩ sĩ áma ꞌdịjó.”


\par }{\PP \VS{5}{\ND{Úpí}} umvi Mụ́sã ní, “Ímụ ꞌbá kí drị̃lẹ́ gâlé. Íꞌdụ ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbã ãzí kí ãzíla íꞌdụ vâ ími drị́ gá túré ándrá míní sĩ mĩrĩ umvelé Náyĩlĩ ꞌi rĩ ꞌa gbãjó rĩ ꞌi ãzíla ímụ dô.

\VS{6}Ma mụ pá tulé ími drị̃lẹ́ gá ꞌBé Hõrébũ gá ꞌdãá. Ígbã írã ꞌi, ị̃yị́ la dó sĩ ãfũ alagâlé ꞌbá ꞌbaní mvụlé.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã idé dó ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gâsĩ.

\VS{7}ꞌDa dó sĩ ãngũ ꞌdã ꞌbã rụ́ Másã ꞌi ãzíla Mẹ̃rị́bã ꞌi, ãꞌdusĩku ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbã kí ãwãjó ãzíla
{\ND{Úpí}} ụ̃ꞌbị̃jó rĩ sĩ, “{\ND{Úpí}} ãma agá ꞌdâ cí yã jõku ꞌdáyụ?”


\par }{\SH ꞌBá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ kí ndẽjó rĩ
\par }
{\PP \VS{8}ꞌBá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ amụ́ kí ãꞌdị́ ꞌdịlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe Rị̃fị̃dị́mụ̃ gá.

\VS{9}Mụ́sã jọ Yósũwã nî, “Mí ũpẽ ãgọbị ãzí kí ãgọbị ãmadrị̂ kí agá ꞌdâ mụjó ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ abe, drụ̃sị̃ ma mụ pá tulé ꞌbé drị̃ gá túré Ãdróŋá drị̂ trũ áma drị́ gá.”


\par }{\PP \VS{10}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã ꞌdị dó ãꞌdị́ ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ kí abe Mụ́sã ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ áni, Mụ́sã ꞌi, Ãrọ́nị̃ ꞌi ãzíla Hụ́rị̃ ꞌi tụ kí ụrụgá ꞌbé sị́ gâlé.

\VS{11}Mụ́sã drĩ drị́ inga ụrụgá, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ãꞌdị́ ndẽ nĩ, wó drị́ la drĩ ũrõ asị́jó vụ̃rụ́, ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ kí ãꞌdị́ ndẽ nĩ.

\VS{12}Mụ́sã ꞌbã drị́ la dó mụ ũrõlé ꞌbo, Ãrọ́nị̃ kí Hụ́rị̃ be aꞌdụ́ kí írã ꞌbãlé Mụ́sã ní sĩ rijó drị̃ la gá. Ãrọ́nị̃ kí Hụ́rị̃ be tu kí pá, inga kí drị́ la kí ụrụgá, ꞌbá ãlu rĩ wókõ ãlu rĩ gá, ãzí rĩ wókõ ãzí rĩ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã ꞌbã drị́ ace kí dó ũkpó ru ụrụgâsĩ kpere ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agá.

\VS{13}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yósũwã ụꞌdị́ dó ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ kí ménéŋá sĩ.


\par }{\PP \VS{14}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Ísĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí bụ́kụ̃ gá sĩ ị́jọ́ ũrãjó drị̃ la gá. Lẽ ífẽ Yósũwã ꞌbã are ĩꞌdi ꞌbã bị́lẹ́ sĩ cé, ãꞌdusĩku ma mụ ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị́ ꞌdĩ kí ụꞌdị́lé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí rá.”


\par }{\PP \VS{15}Mụ́sã sị dó ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá idéjó rĩ, ꞌda dó sĩ rụ́ la “{\ND{Úpí}} fẽ mání ãꞌdị́ ndẽlé rá ꞌi.”

\VS{16}Mụ́sã jọ, “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ drị́ sulé ụrụgâlé rĩ la ca kpere úmvúke
{\ND{Úpí}} drị̂ rụ́.
{\ND{Úpí}} la mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé ꞌbá Ãmãlẹ́kị̃ drị̂ kí abe jãꞌdâ!”




\par }\Chap{18}{\SH Yétẽrõ amụ́ Mụ́sã ndrelé
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Mụ́sã ꞌbã ándrị́pị Yétẽrõ átáló ru Mị̃dị́yánị̃ gá rĩ are ị́jọ́ pírí Ãdróŋá ꞌbã idélé Mụ́sã ní ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe rĩ kí, ãzíla
{\ND{Úpí}} ꞌbã ꞌbá kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gâlé ãmvé rĩ kí rá.

\VS{2}Mụ́sã ꞌbã ándrị́pị Yétẽrõ amụ́ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé, ají ũkû Zĩpórã ándrá Mụ́sã ꞌbã tị pẽlé vúlé ĩꞌdi rụ̂lé rĩ ꞌi,

\VS{3}ãzíla ĩꞌdi ꞌbã anzị ị̃rị̃ rĩ kí ĩndĩ. Ngọ́pị̃ ãlu rĩ rụ́ la Gị́rị́sị̃mụ̃ ꞌi ãzí rĩ rụ́ la Ị̃lị̃yãzárị̃ ꞌi Mụ́sã jọ, “Ári uꞌálé ꞌbá ãzí ꞌbã ãngũ gá ãmị́yọ́ŋá ru,” ꞌda dó sĩ ngọ́pị̃ rụ́ Gị́rị́sị̃mụ̃ ꞌi.\FTNT{*}{{\FR 18:3 }{\FR{18:3
}}{\FQ{Gị́rị́sị̃mụ̃
}}{\FT{ífí la Ĩbũrãníyã tị sĩ “ãmị́yọ́ŋá ꞌi.”
}}}

\VS{4}Jọ vâ, “Ãdróŋá má átẹ́pị drị̂ ko áma ãzã ãzíla apá ma úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ ꞌbã lẽjó áma ꞌdịjó rĩ sĩ,” ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌda dó ngọ́pị̃ rụ́ Ị̃lị̃yãzárị̃ ꞌi.\FTNT{†}{{\FR 18:4 }{\FR{18:4
}}{\FT{Ãdróŋá pa ma drã sị́ gá.}}}


\par }{\PP \VS{5}Yétẽrõ amụ́ kí ị̃zẹ́pị̃ Mụ́sã ꞌbã ũkû trũ ãzíla anzịŋá kí abe kõtórõ agá ꞌbé Ãdróŋá drị́ Mụ́sã ꞌbã kí rijó rĩ ꞌbã pá gá.

\VS{6}Pẽ dó ụ́ꞌdụ́kọ́ tị Mụ́sã ní lũjó la kí amụ́ gẹ̃rị̃ gá ꞌdĩ,

\VS{7}ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã mụ kí aꞌị́lé, kí mụ drị̃ ụfụlé ꞌbo, Mụ́sã ãvụ̃ vụ̃rụ́, ãzíla inga dó ru ĩꞌdi amvulé jụ́jụ́ sĩ. Zị kí ru vị́ sĩ, ãzíla mụ kí filé Hémã agâlé.

\VS{8}Mụ́sã nze Yétẽrõ ní ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã idélé úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ rụ́ ãzíla ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí ụrụꞌbá gá, ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pajó rĩ kí pírí. Nze vâ ĩꞌdiní ị́jọ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí cãndí ịsụ́jó gẹ̃rị̃ gá ãzíla
{\ND{Úpí}} ꞌbã kí pajó rĩ.


\par }{\PP \VS{9}Yétẽrõ la mụ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã idélé múké sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pajó ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí drị́ gá rĩ arelé ꞌbo, ãyĩkõ fụ ĩꞌdi rá,

\VS{10}Yétẽrõ jọ, “Ícụ́
{\ND{Úpí}} ꞌi, ĩꞌdi ꞌbã ĩmi apájó angájó úpí Mị̃sị́rị̃ drị́ ãzíla ꞌbá Mị̃sị́rị̃ drị̂ kí drị́ gá rĩ sĩ! Ícụ́
{\ND{Úpí}} ꞌi, ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí apájó ĩꞌbaní adrujó ãtíꞌbó ru rĩ gá rĩ sĩ.

\VS{11}Ánị̃ dó úꞌdîꞌda
{\ND{Úpí}} ndẽ ãmbõgõ sĩ ãdroŋa ãzí ꞌbá ꞌbã kí ị̃nzị̃lé ãzí rĩ kí pírí rá, ãꞌdusĩku idé ị́jọ́ ꞌdĩ kí ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú ꞌdĩ ꞌba rụ́ ꞌdĩ sĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí uꞌé agá ũnzí.”

\VS{12}Yétẽrõ Mụ́sã ꞌbã ándrị́pị ají dó ãko fẽlé ídétáŋá ivélé ivê rĩ rú rĩ kí, ãko ãwãꞌdĩfô rú fẽlé Ãdróŋá ní rĩ kí abe; ãzíla Ãrọ́nị̃ amụ́ kí ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe pírí ãkónã idélé ndú ãrútáŋá ru ꞌdĩ nalé Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá.


\par }{\SH ꞌBá ị́jọ́ lịlẹ́pi ri kí ũpẽjó rĩ
\par }
{\PP \VS{13}Drụ̃sị̃ íni Mụ́sã ri úmvúke ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá sĩ ꞌbá kí ị́jọ́ lịlẹ́. ꞌBá fẽ kí ĩꞌdiní sáwã sĩ avị́jó ku iꞌdójó ụ̃ꞌbụ́tị sĩ kpere ĩndró sĩ.

\VS{14}Yétẽrõ lã mụ ị́jọ́ Mụ́sã ꞌbã idélé ꞌdĩ kí ndrelé pírí ꞌbo, zị Mụ́sã ꞌi, “Ị́jọ́ míní idélé sĩ ꞌbá pírí kí ꞌbã ị́jọ́ lịjó mi ꞌi ꞌdĩ ãꞌdu? Mi kí nga pírí mi ꞌi la ãꞌdu sĩ, ꞌbá pírí ꞌbaní sĩ pá tujó ími andre gá iꞌdójó ụ̃ꞌbụ́tị sĩ kpere ĩndró sĩ?”


\par }{\PP \VS{15}Mụ́sã umvi Yétẽrõ ní, “Ãꞌdusĩku ꞌbá kí amụ́ má rụ́ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ nị̃lé.

\VS{16}ꞌBá drị̃ kí ị́jọ́ ịsụ́ kí drĩdríŋĩ gá, ála ají la mádrị́, ãzíla ma dó sĩ ị́jọ́ ĩꞌbadrị̂ awa ãꞌdi pịrị la nĩ jõku ãꞌdi pịrị ku la nĩ ãzíla ma ĩꞌbaní ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí lũ rá.”


\par }{\PP \VS{17}Yétẽrõ jọ dó Mụ́sã ní, “Ị́jọ́ míní idélé ꞌdĩ adru múké ku.

\VS{18}Mi mụ ãndẽlé ꞌbá amụ́lépi mí rụ́ ꞌdĩ kí abe rá. Ãzị́ ꞌdĩ míní ngalé áꞌdụ̂sĩ rĩ gá ambamba.

\VS{19}Mí are drị̃ ị́jọ́ áma tị gá rĩ, ãzíla Ãdróŋá la ími ãzã ko rá. Ĩꞌdi múké la míní pá tujó ꞌbá kí kẹ̃jị́ gá Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá ãzíla ị́jọ́ ĩꞌbã kí ãwãjó rĩ kí lũjó ĩꞌdinî.

\VS{20}Mí imbá kí ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí sĩ ãzíla gbíyã múké rĩ kí sĩ ꞌbã nị̃ kí rû sĩ kí ãꞌdu idé yã rĩ gá cé.

\VS{21}Ũꞌbãjó la ꞌdĩ drị̃ gá, lẽ mí ũpẽ ꞌbá icólépi rá rĩ kí, lẽ ꞌba adru kí ꞌbá idélépi ụ̃rị̃ sĩ Ãdróŋá sĩ rĩ kî, icójó ásị́ tịjó kí drị̃ gá rá ãzíla ꞌbá séndẽ sĩ ꞌba mịfị́ sajó rĩ ngụ̃lépi ũnzí rĩ kî. Íꞌbã kí ãmbogo rú ị́jọ́ lịlẹ́ ꞌbá álĩfũ drị̂ kí, ꞌbá túrú drị̂ kí, ꞌbá kãlị́ tõwú drị̂ kí, ãzíla ꞌbá mụdrị́ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá.

\VS{22}Ífẽ ꞌbã nga kí ãzị́ ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó ụ́ꞌdụ́ pírí. ꞌBã lị kí ị́jọ́ were rĩ kí, ị́jọ́ ãnzị rĩ kí ꞌba ají kí kí mídrị́. Ãzị́ la sĩ adru míní ĩpé ru drĩ kí ãzị́ ꞌbã ãnzị ale mí be rĩ gá.

\VS{23}Ídrĩ idé la ꞌdĩ áni, ãzị́táŋá Ãdróŋá ꞌbã fẽlé mídrị́ rĩ sĩ mí icó ãndẽlé ãzị́ sĩ ku, ꞌbá ꞌdĩ kí pírí mụ lị́cọ́ gâlé ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ãzíla kí ịsụ́ la ị́jọ́ ĩꞌbadrị̂ kí úde kí rá.”


\par }{\PP \VS{24}Mụ́sã are ị́jọ́ Yétẽrõ ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ kí rá ãzíla idé ị́jọ́ pírí ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ kí rá.

\VS{25}Mụ́sã ũpẽ ꞌbá icólépi rá rĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá. Ũpẽ ꞌbá ãmbogo rú ị́jọ́ lịlẹ́pi ꞌbá álĩfũ, ꞌbá túrú, ꞌbá kãlị́ tõwú, ãzíla ꞌbá mụdrị́ kí drị̃lẹ́ gá rĩ kî.

\VS{26}Nga kí ãzị́ ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó rĩ ãsị̃ŋá kóru, kí ị́jọ́ ãnzị rĩ kí ájí Mụ́sã drị́, kí ĩpé rĩ kí ị́jọ́ de lịlẹ́ nĩ.


\par }{\PP \VS{27}Mụ́sã azị dó ándrị́pị̃ Yétẽrõ be, ꞌbã dó pá la ãzíla mụ dó sĩ ĩꞌdidrị́ sụ́rụ́ gâlé.




\par }\Chap{19}{\SH ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí adrujó ꞌbé Sĩnáyĩ gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌbo rĩ sĩ, acị́ kí ĩmbá ị̃rị̃ ãzíla ĩmbá na rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ãlu rĩ sĩ ãzíla acá kí dó ꞌbé Sĩnáyĩ gá.

\VS{2}ꞌDĩ ĩꞌbã kí ãngũ Rị̃fị̃dị́mụ̃\XREF{✡}{{\XO 19:2 }{\XO{19:2
}}{\XT{Ãfũŋá 17:1; 17:8}}} drị̂ aꞌbejó ꞌbo rĩ gá, fi kí dó ãngũ kõtórõ rú Sĩnáyĩ drị̂ agá, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri kí dó ꞌdãá ãngũ kõtórõ rú ꞌbé Sĩnáyĩ drị̂ ꞌbã mẹ́lẹ́tị gâlé ru.


\par }{\PP \VS{3}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã mụ dó Ãdróŋá rụ́ ꞌbé sị́ gâlé, ãzíla
{\ND{Úpí}} umve dó ĩꞌdi ꞌbé agâlé ãzíla jọ ĩꞌdiní, “ꞌDĩ ị́jọ́ míní mụlé jọlé ꞌbá Yãkóꞌbõ drị́ lị́cọ́ gá ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ:

\VS{4}‘Ĩmĩ ãmgbã rĩ ndre kí ị́jọ́ mání idélé ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌba rụ́ ꞌdĩ kí ĩmi mịfị́ sĩ cé, ãzíla mání ĩmi ụꞌdụjó ụ́pụ́pị́ sĩ cécé yụ́kụ́ ꞌbã mvaka kí ụꞌdụjó rĩ áni sĩ ĩmi ajíjó má rụ́ ꞌdõlé.

\VS{5}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩdrĩ áma ru ásị́ pírí sĩ ãzíla tị icíma mádrị́ ĩmi abe rĩ tãmba rá, sụ́rụ́ pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí agá ꞌdâ ĩmi adru ꞌbá mání áma ásị́ ꞌbãjó rĩ kî. Ụ̃nọ́kụ̂ táni adru agá má ãni tí,

\VS{6}ĩmi ãtalo
{\ND{Úpí}} drị̂ kî ãzíla sụ́rụ́ ãlá rĩ kî.’ ꞌDĩ kí ị́jọ́ míní mụlé jọlé anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ri kî.”


\par }{\PP \VS{7}ꞌDã ꞌbã vúlé gá Mụ́sã mụ dó ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí tralé sĩ amụ́jó ị́jọ́ tá
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ kí vú nzejó kí drị̃lẹ́ gá ĩꞌdĩ ꞌbã ãzị́táŋá la fẽjó ĩꞌdiní ꞌbã jọ rĩ áni.

\VS{8}ꞌBá pírí ãꞌị̃ kí dó tị ãlu sĩ, “Ãma ị́jọ́ pírí
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ kí idé rá.” ꞌDã ꞌbã vúlé gá Mụ́sã agụ dó umvitáŋá la vúlé
{\ND{Úpí}} rụ̂lé.


\par }{\PP \VS{9}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Ma mụ amụ́lé mí rụ́ ꞌdõlé ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị la agâ sĩ, ꞌbá kí dó ãma are ị́jọ́ jọ agá mí be kí dó sĩ ásị́ ꞌbã ími drị̃ gá jãꞌdâ.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã iꞌda dó ị́jọ́ tá ꞌbá ꞌbã kí jọlé rĩ kí
{\ND{Úpí}} nî.


\par }{\PP \VS{10}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Ímụ ꞌbá ꞌba rụ̂lé mí itú kí adrujó ãlá ru ãndrũ cajó kpere drụ̃sị̃. ꞌBã ũjĩ kí ĩꞌbã bõngó kí ãlá ru,

\VS{11}ãzíla ụ́ꞌdụ́ na la sĩ ꞌbã adru kí bábá ãꞌdusĩku ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ
{\ND{Úpí}} la asị́ vụ̃rụ́ ꞌbá ꞌba rụ́ ꞌdõlé ꞌbé Sĩnáyĩ drị̃ gá ꞌdãá ꞌbá pírí kí dị̃ ĩꞌdi ndre sĩ.

\VS{12}Íꞌbã lõkókõrí ꞌbé pá gâsĩ trộkị́lịrị ãzíla ílũ ꞌbá ꞌbaní, ꞌbã mba kí ru tã ꞌbã alị kí jõ lõkókõrí ꞌdĩ drị̃ gâsĩ sĩ tụjó ꞌbé sị́ gâlé ku ãzíla ꞌbã ca kí jõ ꞌbé pá gâlé ku. ꞌBá ꞌbé ụrụꞌbá alólépi rĩ lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.

\VS{13}Lẽ úꞌbé ĩꞌdi írã sĩ jõku úcã ĩꞌdi ꞌé sĩ, ꞌbá ãzí ꞌbã aló ụrụꞌbá la drị́ sĩ ku drĩ táni adru ꞌbá jõku ãnãkpá, âꞌị̃ ĩꞌdiní adrulé ídri ku. Údrĩ dó gũká vu sáwã ãzo rú ꞌbo, ꞌbá kí dó tụ ꞌbé sị́ gâlé ĩndõ.”


\par }{\PP \VS{14}Mụ́sã la mụ asị́lé ꞌbé sị́ gâlé rĩ sĩ ꞌbá ꞌba rú ꞌdõlé ꞌbo, itú dó ꞌbá kí sĩ kí ꞌbãjó ãlá ru ãzíla ũjĩ kí dó ĩꞌbã bõngó kî.

\VS{15}ꞌDã ꞌbã vúlé gá Mụ́sã jọ dó ꞌbá ꞌbanî, “Ĩmi itú ĩmi ụ́ꞌdụ́ na la sĩ bábá. Ĩmi icí ĩmi ũkû ĩmidrị̂ kí abe ku.”


\par }{\PP \VS{16}Ụ̃ꞌbụ́tị ụ́ꞌdụ́ na rĩ drị́ gá rĩ sĩ ãvi ꞌbã ụ̃kpẹ̃ŋá ãzíla ũnĩŋá iꞌdó dó nĩ, ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị la aku dó ꞌbé ꞌbã drĩ cí, ãzíla ụ́ꞌdụ́kọ́ gũká ãni kụlépi re la akụ́ dó nĩ. ꞌBá pírí bụ́rụ́jọ́ gá rĩ iꞌdó kí dó yãlé yã-yã.

\VS{17}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã ꞌde dó ꞌbá kí drị̃ trũ fũjó bụ́rụ́jọ́ kí agá ꞌdãá trũ mụjó Ãdróŋá rụ̂lé, utu kí dó pá ꞌbé pá gá ꞌdãá.

\VS{18}Ãcíkã ĩmũlũ dó ꞌbé Sĩnáyĩ pírí, ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} asị́ dó rilé ꞌbé drị̃ gá ꞌdãá ãcí agâ sĩ. Ãcíkã la tụ dó ꞌbụ̃ gâlé cécé ãcíkã úká drị̂ áni, ꞌbê iꞌdó ru ayalé ũkpó sĩ,

\VS{19}gũká ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ iꞌdó dó ꞌụlé rere ũkpó sĩ drị̃ gá drị̃ gá. ꞌDã ꞌbã vúlé gá Mụ́sã la dó ị́jọ́ jọ, Ãdróŋá dó umvi la ĩꞌdiní ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ.

\VS{20}{\ND{Úpí}} asị́ dó ꞌbé Sĩnáyĩ ꞌbã drị̃ gá umve dó Mụ́sã ĩꞌdi rụ́ ꞌbé ꞌbã drị̃kã gâlé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã tụ dó rá,

\VS{21}{\ND{Úpí}} jọ dó Mụ́sã nî, “Ísị vụ̃rụ́ ꞌbá ꞌba rụ̂lé mí itré kí ꞌbã alị kí jõ lõkókõrí ũkpõ sĩ amụ́jó
{\ND{Úpí}} ndrejó ku, ꞌbá ũꞌbí kí mụ ũdrãlé ku.

\VS{22}Táni ãtalo amụ́lépi ãni rú
{\ND{Úpí}} rụ́ rĩ kî, ꞌbã itú kí ru ꞌbãjó ãlá ru cénĩ, jõ íni ku ma drị̃rịma fẽ ĩꞌbaní rá.”


\par }{\PP \VS{23}Mụ́sã jọ
{\ND{Úpí}} ní, “ꞌBá icó kí tụlé mí rụ́ ꞌbé Sĩnáyĩ drị̃ gâlé ku ãꞌdusĩku ími ãmgbã rĩ itré ãma ꞌbo, ‘Lõkókõrí míní ꞌbãlé trộkị́lịrị sĩ ꞌbê ꞌbãjó ãlá ru rĩ sĩ.’ ”


\par }{\PP \VS{24}{\ND{Úpí}} umvi, “Ísị vụ̃rụ̂lé mí ají Ãrọ́nị̃ ụrụgá ꞌdõlé ĩndĩ. Wó ãtalo kí ꞌbá ãzí ꞌdĩ kí abe ꞌbã amụ́ kí
{\ND{Úpí}} rụ́ ụrụgá ꞌdõlé ku, drị̃ kí amụ́ rá kí ũdrã rá.”


\par }{\PP \VS{25}ꞌDã ꞌbã vúlé gá Mụ́sã sị dó ꞌbá ꞌba rụ̂lé ãzíla nze ị́jọ́ ꞌdĩ kí vú ĩꞌbaní.




\par }\Chap{20}{\SH Ãzị́táŋá Ãdróŋá drị́ mụdrị́ rĩ kî
\par }
{\R (Ãzị́táŋá Amviŋá 5:1-21)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ãdróŋá jọ ị́jọ́ ꞌdĩ kî:


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{2}“Ma
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị́ ími anzélépi Mị̃sị́rị̃ gâlé, míní ándrá adrujó ãtíꞌbó ru rĩ sĩ rĩ ꞌi.


\par }{\LI \VS{3}“Lẽ mí ị̃nzị̃ ãdróŋá ãzí ku wó lú Ma ꞌi áꞌdụ̂sĩ.


\par }{\LI \VS{4}“Lẽ mí idé míní íꞌdá ãko ãzí ãni ꞌbụ̃ gá jõku ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá jõku ị̃yị́ ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ gá la ãni ku.

\VS{5}Lẽ ítị̃ ími ãja vụ̃rụ́ ãdroŋa ĩnzõ rú ꞌdĩ ꞌbaní jõku mí ị̃nzị̃ kí ku, ãꞌdusĩku ma
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi ma
{\ND{Úpí}} ãjã rú rĩ ꞌi. Ma drị̃rịma fẽ ꞌbá áma ngụ̃lépi ũnzí rĩ ꞌbaní anzị ĩꞌbadrị̂ abe cajó kpere áꞌbị́ anzị na ãzíla sụ rĩ ꞌba rụ́.

\VS{6}Wó ma lẽtáŋá mádrị̂ iꞌda ꞌbá áma lẽlépi ãzíla ãzị́táŋá mádrị̂ tãmbalépi rĩ ꞌbã anzị mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé álĩfũ álĩfũ rĩ ꞌbaní.


\par }{\LI \VS{7}“Mí ayú
{\ND{Úpí}} mídrị̂ ꞌbã rụ́ ị́jọ́ ũnzí gá ku, ãꞌdusĩku ma
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi, ma drị̃rịma fẽ ꞌbá áma rụ́ ayúlépi yã ꞌdâ rĩ ní rá.


\par }{\LI \VS{8}“Mí ũrã ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị̂ ãzíla ímba tã la ãlá ru.

\VS{9}Ínga ãzị́ mídrị̂ kí ụ́ꞌdụ́ ázíyá,

\VS{10}Wó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ ĩꞌdi Sãbátũ ụ́ꞌdụ́ sĩ avị́jó pẽlé ndú
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ní rĩ. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, táni mi ꞌi, anzị mídrị̂ kí, ãtíꞌbó mídrị̂ kî, ãnãpká mídrị̂ kî, táni ãmị́yọ́ŋá uꞌálépi mídrị́ sụ́rụ́ gá ꞌdâ rĩ kí abe pírí ãzị́ ngaŋá ꞌdá yụ.

\VS{11}Ụ́ꞌdụ́ ázíyá rĩ sĩ,
{\ND{Úpí}} ꞌbã ꞌbụ̃ kí ụ̃nọ́kụ́ be, ị̃yị́, ãzíla ãko pírí ala gá rĩ kí abe, wó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ avị́ dô sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ
{\ND{Úpí}} wi sụ̃sụ́ Sãbátũ drị̃ gá ãzíla ꞌbã ĩꞌdi ãlá ru.


\par }{\LI \VS{12}“Íru mí átẹ́pị kí mí ãndrẽ be, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ uꞌá ílí ãzo rú ãngũ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã mụlé fẽlé míní rĩ gá.


\par }{\LI \VS{13}“Lẽ íꞌdị ꞌbá ku.


\par }{\LI \VS{14}“Lẽ ínga ãwụ̃ ku.


\par }{\LI \VS{15}“Lẽ mí ụ̃gụ̃ ãko ku.


\par }{\LI \VS{16}“Lẽ mí alị́ ĩnzõ mî jĩránĩ rụ́ ku.


\par }{\LI \VS{17}“Lẽ ími ũlẽ ꞌbã ãngã mî jĩránĩ ꞌbã jó sĩ ku. Lẽ ími ũlẽ ꞌbã ãngã ĩꞌdi ꞌbã ũkú sĩ ku, ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ ágọ́bị́ ru jõku ũkú ru rĩ sĩ ku, tị́ kí sĩ ku, kãyĩnõ kî sĩ ku, jõku ãko ãzí pírí ĩꞌdi ꞌbã trũ adrujó ꞌdĩ kî sĩ ku.”


\par }{\BB \par }
{\SH ꞌBá idé kí ụ̃rị̃ sĩ
\par }
{\PP \VS{18}ꞌBá kí mụ ãvi ãzíla gũká ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ arelé, ꞌbé ꞌbã ãcíkã gbụ́gbụ́ ꞌdĩ ndrelé ꞌbo, yã kí ụ̃rị̃ sĩ yã-yã ãzíla tu kí sĩ pá rá-rá ru.

\VS{19}Jọ kí Mụ́sã nî, “Íjọ ãmaní ị́jọ́ mi ꞌi, ãma are la rá, wó Ãdróŋá drĩ ị́jọ́ jọ ãmaní nĩ ãma ũdrã rá.”


\par }{\PP \VS{20}Mụ́sã umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku; Ãdróŋá amụ́ lú ĩmi ụ̃ꞌbị̃lé, ãzíla ĩmi sĩ ĩꞌdi ụ̃rị̃, ĩmi sĩ ásị́ ꞌbã sĩ tị la arejó, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi idé rú dó sĩ ị́jọ́ ũnzí ku.”

\VS{21}Wó ꞌbá ri kí pá tulé rá-rá ru, Mụ́sã mụ ãni rú ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị Ãdróŋá ꞌbã adrujó ꞌdã gâlé nĩ áꞌdụ̂sĩ.


\par }{\SH Ãzị́táŋá Ãlĩtárĩ drị́ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{22}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî ꞌbã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ĩndre áma mgbãrĩ ꞌbã ị́jọ́ ájọ agá ĩminí angájó ꞌbụ̃ agâlé íngoní yã rĩ gá rá.

\VS{23}Ĩmi ũꞌbã ãdroŋa ãzí ĩminí idélé sílĩvã sĩ jõku gólũdĩ sĩ la kí ị̃nzị̃lé má be ku.

\VS{24}Ĩsị mání ãlĩtárĩ ũdrí sĩ, ãzíla ĩmi idé ídétáŋá ĩmidrị́ kãbĩlõ sĩ ãzíla tị́ sĩ ídétáŋá ivélé pírí ãzíla ídétáŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ kí drị̃ la gá. Ãngũ pírí mání pẽlé ndú áma ị̃nzị̃jó rĩ kí agá, ma amụ́, ma dó sĩ ĩminí sụ̃sụ́ wi.

\VS{25}Ĩdrĩ mání ãlĩtárĩ sị írã sĩ, ĩmi idé ĩꞌdi írã upalé upâ rĩ sĩ ku, ãꞌdusĩku írã upalé upâ rĩ adru múké ãzị́ mádrị̂ kí ngajó ku.

\VS{26}Ĩsị ãlĩtárĩ ãpị́kẹ trũ sĩ tụjó drị̃ la gâlé ku, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ĩmi pílípílí iꞌda ĩminí tụ agá ụrụgâlé ãpị́kẹ gâsĩ ꞌdĩ gá ꞌdâ rá.




\par }\Chap{21}{\SH ꞌBá Ĩbũrãníyã rú ãtiꞌbo rú rĩ kî
\par }
{\PP \VerseOne{1}“Ãzị́táŋá ꞌdĩ kí míní mụlé lũlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ kî:


\par }{\PP \VS{2}“Ídrĩ ꞌbá mî sụ́rụ́ ru Ĩbũrãníyã rú la ĩgbã ãtíꞌbó ru, lẽ ꞌbã nga ãzị́ míní ílí ázíyá, ílí ázị̂rị̃ rĩ sĩ ítrũ ĩꞌdi rá ími ũfẽŋâ kóru.

\VS{3}Drĩ ándrá amụ́ áꞌdụ̂sĩ lẽ ꞌbã mụ drị̃lẹ́ mgbọ sĩ áꞌdụ̂sĩ, wó drĩ ándrá adru ũkû trũ lẽ ꞌbã mụ kí ũkû be.

\VS{4}Ĩꞌdi ꞌbã ãmbógô drĩ ĩꞌdiní ũkú fẽ nĩ drĩ ãtíꞌbô ní anzị kí tị rá, ála ágọ́bị̂ trũ rá, wó ũkû kí anzị abe ace ãmbógó ĩꞌdidrị̂ ãni.


\par }{\PP \VS{5}“Wó ãtíꞌbô drĩ jọ la, ‘Álẽ mâ ãmbógô ꞌi, mâ ũkû kí anzị abe rá ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ álẽ áma trũlé ku.’

\VS{6}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãmbógó ĩꞌdidrị̂ la dó ĩꞌdi agụ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá. Ála dó ĩꞌdi agụ kẹ̃jị́tị jó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ gá jõku ị́dị́ŋá kẹ̃jị́tị drị̂ gá, sĩ bị́lẹ́ la lũjó ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãtíꞌbô la dó ace ãmbógô ꞌbã pálé gá jãꞌdâ.


\par }{\PP \VS{7}“Ágọ́bị́ ãzí drĩ ĩꞌdi ꞌbã ị̃zẹ́pị̃ ị̃tụ̃ndã ãtíꞌbó ru, útrũ ĩꞌdi cécé ágọ́bị́ ãtíꞌbó ru rĩ drị̂ áni ku.

\VS{8}Ãmbógó ĩzóŋá ꞌdĩ ĩgbãlépi ãtíꞌbó ru rĩ drĩ ĩꞌdi lẽ ĩꞌdiní ũkú ru, wó ĩzóŋá ꞌdĩ drĩ ãyĩkõ fẽ ĩꞌdiní ku, ꞌbã ị̃tụ̃ndã ĩꞌdi átẹ́pị̃ ní vúlé. Lẽ ꞌbã ị̃tụ̃ndã ĩꞌdi drị̃ gá ꞌbá ãzí ãmị́yọ́ŋá ru la ní ku ãꞌdusĩku drĩ ĩꞌdi ị̃tụ̃ndã rá ífí la mba ị́jọ́ ĩꞌbaní itúlé rĩ tã ku.

\VS{9}Wó ãmbógó ĩzóŋá ãtíꞌbó ru rĩ drị̂ drĩ kí ị́jọ́ itú ĩzóŋâ be sĩ ĩꞌdi ĩgbãjó ngọ́pị̃ nî, lẽ ꞌbã ꞌbã dó ĩꞌdi ãtíꞌbó ru ku be la rá la ĩꞌdi ꞌbã ị̃zẹ́pị rú.


\par }{\PP \VS{10}“Ágọ́bị́ ũkú ãtíꞌbó ru rĩ ĩgbãlépi rĩ drĩ ĩꞌdi ꞌbã ũkú ãzí aꞌdụ́, lẽ ꞌbã nde ĩꞌdi ãko ĩꞌdidrị́ ãkónã rú, bõngó ru, ãzíla adrujó ágọ́bị́ kí ũkú be rĩ kî sĩ ku.

\VS{11}Drĩ ĩcẽ ị́jọ́ na ꞌdĩ kí idéŋá sĩ ĩꞌdiní rá, útrũ ũkú ꞌdĩ rá, ꞌbá ãzí ꞌbã ũfẽ séndẽ sĩ ĩꞌdi unzejó ku.


\par }{\SH Ị́jọ́ ꞌbá adrájó rĩ
\par }
{\PP \VS{12}“ꞌBá ꞌbá ãzí colépi ãzíla ĩꞌdi ꞌdịlépi káyĩ rĩ lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.

\VS{13}Wó drĩ adru drị̃lẹ́ ũnzĩ Ãdróŋá ꞌbã ajílé sĩ ĩꞌdi fẽjó drãjó ĩꞌdidrị́ gá nĩ la yã áni, ma ãngũ ĩꞌdiní sĩ apájó ru zị̃jó rĩ iꞌda rá.

\VS{14}Wó ꞌbá ãzí drĩ ꞌbá ꞌdị círí ru, drĩ sĩ apá ru zị̃lé ãlĩtárĩ mádrị̂ gá, lẽ ásé ĩꞌdi dịlé rá.


\par }{\PP \VS{15}“ꞌBá átẹ́pị̃ kí colépi ãndrẽ be rĩ, lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.


\par }{\PP \VS{16}“ꞌBá ꞌbá kí ụrụlépi ũkpõ sĩ sĩ kí ị̃tụ̃ndãjó jõku kí tãmbajó ĩꞌdiní ãtíꞌbó ru rĩ lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.


\par }{\PP \VS{17}“ꞌBá átẹ́pị̃ kí uꞌdálépi ãndrẽ be rĩ, lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.


\par }{\PP \VS{18}“ꞌBá ãzí drĩ kí ru co kí drĩdríŋĩ gá údrĩ dó sĩ ãzí rĩ dị írã sĩ jõku bụ́nị́yã sĩ wó drĩ drã ku ãzíla drĩ ru la vụ̃rụ́ mgbọ́lọ́ sị́,

\VS{19}ꞌbá dịlé rĩ drĩ ru imbá acị́lé túré sĩ ĩꞌdi ꞌbã pá sĩ, ꞌbá ĩꞌdi dịlépi rĩ ní úfẽ drị̃rịma ku be la rá la ĩꞌdi ágọ́bị́ dịlé ꞌdã tãmba kpere ĩꞌdi ꞌbã adrí agá múké-múké rá ká. ꞌBã ũfẽ ụ́ꞌdụ́ ágọ́bị́ dịlé rĩ ꞌbã izalé sĩ uꞌájó vũ gâsĩ rĩ kí rá.


\par }{\PP \VS{20}“Bá ãzí drĩ ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó ágọ́bị́ ru jõku ũkú ru rĩ gbã ĩꞌdidrị́ sĩ káyĩ rá, lẽ ꞌbã ịsụ́ drị̃rịma rá,

\VS{21}wó ãtíꞌbô drĩ drã ku drĩ ru imbá ụ́ꞌdụ́ ãlu jõku ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ vúlé gá rá, ĩꞌdi ꞌbã adrujó ãmbógô ꞌbã ãko rĩ sĩ úca dó sĩ ãmbógô ní drị̃rịma fẽlé ku.


\par }{\PP \VS{22}“Ãgọbị ãzí drĩ kí ru co, drĩ kí ũkú ꞌa trũ la sị̃ sĩ ngọ́tị̂ ní ãfũjó rá, wó ãko ãzí drĩ ũkû idé ũnzí ku, ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ idélépi rĩ ꞌbã ũfẽ kí ãko ágô jõku kẹ́sị̃ ꞌbã lịlẹ́ kí drị̃ gá rĩ rá.

\VS{23}Wó údrĩ ĩꞌdi ĩpẽŋã trẹ̃yị́ drĩ sĩ drã rá, ídri ꞌbã ụfụ kí drị̃ ídri be,

\VS{24}mịfị́ ꞌbã ụfụ kí drị̃ mịfị́ be, sị́ ꞌbã ụfụ kí drị̃ sị́ be, drị́ ꞌbã ụfụ kí drị̃ drị́ be, pá ꞌbã ụfụ kí drị̃ pá be,

\VS{25}ívéŋá ꞌbã ụfụ kí drị̃ ívéŋá be, ãkõzá ꞌbã ụfụ kí drị̃ ãkõzá be, kụ̃ŋá ꞌbã ụfụ kí drị̃ kụ̃ŋá be.


\par }{\PP \VS{26}“ꞌBá ãzí drĩ ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó ágọ́bị́ ru jõku ũkú ru rĩ ꞌbã mịfị́ gbã rá mịfị́ la drĩ sĩ ru iza rá, lẽ ꞌbã aꞌbe ĩꞌdi mụlé drị̃lẹ́ mgbọ rú sĩ ãtíꞌbó ꞌdã ꞌbã mịfị́ ũfẽjó.

\VS{27}Drĩ sị́ ãtíꞌbó ágọ́bị́ ru jõku ũkú ru rĩ drị̂ adị́ rá, lẽ ꞌbã aꞌbe ĩꞌdi mụlé drị̃lẹ́ mgbọ rú sĩ ãtíꞌbó ꞌdã ꞌbã sị́ ũfẽjó.


\par }{\PP \VS{28}“Mọ́nị̃gọ́ drĩ ágọ́bị́ jõku ũkú ãzí fụ káyĩ, lẽ úꞌbé ĩꞌdi írã sĩ káyĩ ꞌbá ãzí ꞌbã na ĩzá la ku. Wó ícó tị́ ꞌdị́pị rụlé ị́jọ́ ꞌbá drãlépi rĩ drị̂ sĩ ku.

\VS{29}Drĩ adru tị́ ũmbá ꞌbá fụlépi fụ̃fụ̃ la, újọ jõ ị́jọ́ la ꞌdị́pị ní tí gĩ jõ ĩꞌdi ku wó drĩ ágọ́bị́ jõku ũkú ãzí fụ káyĩ rá, úꞌbé ĩꞌdi írã sĩ ãzíla lẽ úꞌdị vâ ꞌdị́pị̃ rá.

\VS{30}Wó údrĩ ãko ãzí ũfẽ rú la lị ĩꞌdi drị̃ gá sĩ ru unzejó, ꞌbã ũfẽ ãko lịlẹ́ ĩꞌdi drị̃ gá rĩ rá.

\VS{31}Mọ́nị̃gộ drĩ vâ ꞌdị́pị̃ ꞌbã ngọ́pị jõku ị̃zẹ́pị̃ fụ, ála vâ ãzị́táŋá ãlu ꞌdã ꞌbã vúŋá ꞌbã kí drị̃ gá.

\VS{32}Mọ́nị̃gộ drĩ ãtíꞌbó ágọ́bị́ ru jõku ũkú ru ãmbógó ãzí ãni la fụ, tị́ ꞌdị́pị ꞌbã ũfẽ ãmbógó ãtíꞌbó ꞌdã drị̂ séndẽ ífí-ífí sílĩvã kãlị́ na sĩ ãzíla úꞌbé mọ́nị̃gọ́ ꞌdã írã sĩ rá.


\par }{\PP \VS{33}“ꞌBá ãzí drĩ ꞌbụ́ ga drĩ tị la uꞌbé ku jõku drĩ ꞌbụ́ ꞌbá ãzí ꞌbã galé la tị nzị̃ mgbọ ãnãkpá ãzí drĩ aꞌdé ala gá,

\VS{34}ꞌbụ́ ꞌdị́pị ꞌbã ũfẽ ãnãkpá drãlépi rĩ ꞌbã ꞌdị́pị ꞌi séndẽ sĩ ãzíla ãnãkpá drãlépi rĩ la dó ace ꞌbụ́ ꞌdị́pị ãni.


\par }{\PP \VS{35}“ꞌBá ãzí ꞌbã mọ́nị̃gọ́ drĩ ꞌbá ãzí ãni la fụ káyĩ, lẽ îtụ̃ndã mọ́nị̃gọ́ ídri rĩ rá ꞌbã awa kí séndẽ la kí trũ-trũ ãzíla ꞌbã awa kí vâ ĩzá mọ́nị̃gọ́ drãlépi rá rĩ drị̂ trũ-trũ.

\VS{36}Wó údrĩ ándrá nị̃ la mọ́nị̃gọ́ ꞌdĩ ũmbá ru ĩꞌdi mọ́nị̃gọ́ kí fụfụ̃, wó ꞌdị́pị̃ drĩ ĩꞌdi gĩ ku, lẽ ꞌbã ũfẽ mọ́nị̃gọ́ drãlépi rá rĩ mọ́nị̃gọ́ sĩ. Mọ́nị̃gọ́ drãlépi rá rĩ dó ace mọ́nị̃gọ́ tá ĩꞌdi fụlépi rĩ ꞌbã ꞌdị́pị ãni.




\par }\Chap{22}{\SH Ãzị́táŋá ãko kí drị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}“ꞌBá ãzí drĩ tị́ jõku kãbĩlõ ụ̃gụ̃ ãzíla drĩ ĩꞌdi lị jõku ị̃tụ̃ndã rá, lẽ ụ̃gụ́ꞌbá ꞌdã ꞌbã ũfẽ tị́ ĩꞌdi ꞌbã ụ̃gụ̃lé ãlu rĩ tị gá tị́ kí tõwú, ãzíla kãbĩlõ ãlu ĩꞌdi ꞌbã ụ̃gụ̃lé rĩ tị gá kãbĩlõ kí sụ.

\VS{2}Údrĩ ụ̃gụ́ꞌbá rụ jó tị nũ agá ị́nị́ sĩ ãzíla údrĩ ĩꞌdi gbã káyĩ rá, ị́jọ́ ãzí lịlẹ́ ꞌbá ụ̃gụ́ꞌbá ꞌdã ꞌbã ãrí asulépi la drị̃ gá la ꞌdá yụ.

\VS{3}Wó ị́jọ́ ꞌdĩ drĩ ru nga ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ãngũ ụwị́ rá ká, ꞌbá ụ̃gụ́ꞌbá ꞌdã ꞌbã ãrí asulépi rĩ idé ị́jọ́ ũnzí la.

\par }{\PP “Lẽ ụ̃gụ́ꞌbâ ꞌbã ũfẽ ãko ĩꞌdi ꞌbã ụ̃gụ̃lé rĩ tị rá, wó ãko ãzí drĩ adru ĩꞌdidrị́ ũfẽjó la yụ, lẽ îtụ̃ndã ĩꞌdi ãtíꞌbó ru sĩ ãko ꞌdã tị ũfẽjó.


\par }{\PP \VS{4}“Údrĩ ãnãkpá ĩꞌdi ꞌbã ụ̃gụ̃lé rĩ ịsụ́ ĩꞌdidrị́ ꞌdãá ídri, jõ nõ mọ́nị̃gọ́ yã, kãyĩnõ yã jõku kãbĩlõ yã lẽ ꞌbã ũfẽ tị la pâlékó ị̃rị̃ sĩ.


\par }{\PP \VS{5}“ꞌBá drĩ ĩꞌdi ꞌbã ãnãkpá kí ucé ámvụ́ agá jõku ámvụ́ zãbíbũ drị̂ agá ãzíla drĩ kí aꞌbe ị̃sálị filé ꞌbá ãzí ꞌbã ámvụ́ agá, lẽ ꞌbã ũfẽ tị la ãkónã kalépi múké ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{6}“ꞌBá ãzí drĩ ãcí su velé drĩ ru iré ãngũ ásé ru rĩ agá pírí sĩ ꞌbá ãzí ꞌbã ãkónã tralé ámvụ́ agá jõku zolépi zozõ jõku ãko ámvụ́ agá rĩ kí ivéjó pírí rá, lẽ ꞌbá ãcí sulépi rĩ ꞌbã ũfẽ ãkónã velépi rĩ kí tị rá.


\par }{\PP \VS{7}“ꞌBá ãzí drĩ ĩꞌdi ꞌbã séndẽ jõku ãko ãzí kí fẽ tãmbalé jĩránĩ drị́ ãzíla údrĩ kí ụ̃gụ̃ ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ drị́ jó agâlé rá, údrĩ ụ̃gụ́ꞌbá la rụ rá, lẽ ụ̃gụ́ꞌbá ꞌdã ꞌbã ũfẽ ãko ĩꞌdi ꞌbã ụ̃gụ̃lé rĩ kí tị pâlékó ị̃rị̃.

\VS{8}Wó údrĩ ụ̃gụ́ꞌbá la rụ ku, lẽ ꞌbá ãko kí fẽjó ĩꞌdidrị́ rĩ ꞌbã amụ́ pá tulé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá sĩ amájó la ꞌdụ nõ ãko ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ drị̂ kí nĩ yã áni.

\VS{9}Ãgátã drĩ ãfũ ꞌbá ị̃rị̃ kí drĩdríŋĩ gá jõ nõ mọ́nị̃gọ́ yã, kãyĩnõ yã, kãbĩlõ yã, bõngó yã, jõku ãko ãzí cí ãvĩlépi ãvĩ-ãvĩ la drị̃ gá, ꞌbá ãlu-ãlu drĩ jọ la, ‘Ãko ꞌdĩ mâni,’ ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdã ꞌbã ají kí ị́jọ́ ꞌdĩ amálé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá. Lẽ ꞌbá ị́jọ́ ꞌbã ndẽlé rá rĩ ꞌbã ũfẽ ãko ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ drị́ pâlékó ị̃rị̃ sĩ.


\par }{\PP \VS{10}“ꞌBá ãzí drĩ nõ mọ́nị̃gọ́ yã, kãyĩnõ yã, kãbĩlõ yã, jõku ãnãkpá ãzí fẽ tã mbalé ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ drị́ wó drĩ drã rá, adrá rá jõku ãvĩ rá ꞌbá ãzí ꞌbã nị̃ŋá kóru,

\VS{11}lẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã mụ ãngũ sĩ
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃jó rĩ gá ũyõ nalé sĩ jọjó la má ụ̃gụ̃ ꞌbá ꞌdã ꞌbã ãnãkpá ku. Lẽ ꞌdị́pị ꞌbã ãꞌị̃ dó ãvĩ rá rĩ gá rá ãzíla ꞌbá ꞌdã ꞌbã ũfẽ dó sĩ ãrígó tị lã ku.

\VS{12}Wó údrĩ ãnãkpá ꞌdã ụ̃gụ̃ jĩránĩ drị́ rá, lẽ ꞌbã ũfẽ tị la ꞌdị́pị̃ drị́ rá.

\VS{13}Ãnãkpá ásé agá la drĩ ĩꞌdi ci nalé rá, lẽ ꞌbá tã lã mbalépi rĩ ꞌba ajị́ ị́mbị́ la acelépi rĩ sãdínĩ rú iꞌdalé ꞌdị́pị̃ ní rá ãzíla icó dó sĩ tị la ũfẽlé ku.


\par }{\PP \VS{14}“ꞌBá ãzí drĩ ãnãkpá aꞌị́ ĩꞌdĩ ꞌbã jĩránĩ drị́ ꞌbo ãnãkpâ drĩ adrá rá jõku drã rá ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ꞌdị́pị̃ ꞌdáyụ, lẽ ꞌbá aꞌị́lépi la rĩ ꞌbã ũfẽ tị la rá.

\VS{15}Wó ꞌdị́pị la drĩ adru sáwã ĩꞌdi ꞌbã drãjó rĩ sĩ cí, ûfẽ tị la ku. Wó údrĩ ãnãkpâ ꞌdụ pãngísã rú, ûfẽ tị la ku ãꞌdusĩku séndẽ sĩ ĩꞌdi ĩpãngĩsãjó rĩ ca tị la ũfẽjó rá.


\par }{\SH Ãzị́táŋá sĩ ũꞌbí kí tã mbajó rĩ
\par }
{\PP \VS{16}“Ágọ́bị́ ãzí drĩ ĩzóŋá bíkĩrã rú drĩ ũyõ sõlépi ágọ́bị́ ãzí ꞌdụjó ĩꞌdi ꞌbã ágó ru ku la ulé sĩ ru lajó ĩꞌdi sĩ, lẽ ꞌbã ũfẽ ãjẹ̃ ĩzóŋá ꞌdã drị̂ ꞌbã ꞌdụ dó ĩꞌdi ĩꞌdiní ũkú ru.

\VS{17}Wó ĩzóŋâ ꞌbã átẹ́pị̃ drĩ ĩꞌdi uga fẽlé ágọ́bị́ ꞌdã ní úmgbé, lẽ ꞌbã ũfẽ ãjẹ̃ sĩ izonzi bíkĩrã rú rĩ kí ĩgbãjó rĩ ĩzóŋâ ꞌbã átẹ́pị̃ drị́ rá.


\par }{\PP \VS{18}“Ũkú ũjõgõ ãzị́ ngalépi rĩ, lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.


\par }{\PP \VS{19}“ꞌBá ru lalépi ãnãkpá sĩ rĩ, lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.


\par }{\PP \VS{20}“ꞌBá ídétáŋá idélépi ãdroŋa ndú ndú ꞌdĩ ꞌbanî adru
{\ND{Úpí}} ní ku rĩ, lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.


\par }{\PP \VS{21}“Ĩfẽ jõ ũcõgõ ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ꞌbaní jõku kí ĩkpãjó ku ãꞌdusĩku ĩmi ándrá vâ Mị̃sị́rị̃ gâlé ãmị́yọ́ŋá.


\par }{\PP \VS{22}“Ĩfẽ jõ ãwụzị ꞌbaní ĩmvú kí abe mị́ndrẹ mvụlé ku.

\VS{23}Ĩdrĩ kí fẽ mị́ndrẹ mvụlé rá, wó drĩ kí awá má rụ́, ma ĩꞌbã áwáŋá are rá.

\VS{24}Ũmbã la áma na ĩminí ãzíla ma ĩmi ụꞌdị́ ménéŋá sĩ; ũkú ĩmidrị̂ kí acá ãwụ́zị́ ru ãzíla anzịŋá ĩmidrị̂ kí adru átẹ́pị kóru.


\par }{\PP \VS{25}“Ĩdrĩ séndẽ fẽ mọ̃rị́ ru ꞌbá mâni ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ lẽmẽrí ru ãlu la nî, ĩmi adru jõ ꞌbá lẽlépi ụ̃rọ̃drị́ ịsụ́lépi séndẽ ãzí lịŋá sĩ drị̃ la gá rĩ kí áni ku. Ĩmi ũꞌbã séndẽ ãzí ụ̃rọ̃drị́ ru la drị̃ la gá ku.

\VS{26}Ĩdrĩ ĩmĩ jĩránĩ ꞌbã bõngó ꞌdụ gúrã rú, ĩmi uja ĩꞌdi ngâ ꞌi ꞌdĩ sĩ ị̃tụ̂ ꞌde drĩ ku.

\VS{27}Ãzî sĩ bõngó ꞌdĩ ꞌi ĩꞌdi ꞌbã ãko cí rá ĩꞌdi ꞌbã sĩ icójó ru drị̃ ꞌbejó rĩ ꞌi. ꞌBá icó kolé drị̃ mgbọ rú íngoní ru? Ĩdrĩ bõngó ꞌdĩ uja ku, wó ĩmĩ jĩránĩ drĩ dó awá áma drị̃lẹ́ gá ãzãkoma ịsụ́jó, ma ĩꞌdi tị are rá ãꞌdusĩku ma Ãdróŋá ꞌbá ꞌbã ízákĩzã ndrelépi ĩndĩ rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{28}“Ĩjọ ị́jọ́ ũnzí Ãdróŋá rụ́ ku jõku ĩwã ꞌbá ĩmidrị́ drị̃lẹ́ ru rĩ kí ku.


\par }{\PP \VS{29}“Ĩminí ãwãꞌdĩfô fẽ agá mání, ĩfẽ ũndú, wáyĩnĩ ãzíla ãdu drĩ kí adru bábá rĩ gá.

\par }{\PP “Ĩfẽ anzị ĩmidrị́ ãgọbị kãjãní rĩ kí mánî.


\par }{\PP \VS{30}“Lẽ ĩfẽ ãnãkpá mvaka kãjãní ru tị́ ꞌbadrị́, ãzíla kãbĩlõ ꞌbadrị̂ kí mání. Be la rá la ꞌbã uꞌá kí ĩꞌbã andreka kí abe ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ráká; ĩmi ají dó kí fẽlé ụ́ꞌdụ́ ãrõ la sĩ.


\par }{\PP \VS{31}“Ĩmi ꞌbá mâni ãlá rĩ kî. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩna jõ ĩzá ãnãkpá ásé agá rĩ ꞌbã kí cilé nalé nĩ rĩ ꞌbã ị́mbị́ ku. Ĩꞌbe ĩꞌdi ũcogo ꞌbaní.




\par }\Chap{23}{\SH Ãzị́táŋá sĩ ị́jọ́ lịjó pịrị-pịrị ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rĩ kî
\par }
{\PP \VerseOne{1}“Ĩmi ují ụ́ꞌdụ́kọ́ ĩnzõ rú la ku. Ĩmi ãtị̃ ꞌbá ị́jọ́ ũnzí ngalépi rĩ ꞌbã ũngúkú sĩ pá tujó ĩꞌdiní sãdínĩ rú ku.


\par }{\PP \VS{2}“Ĩbĩ ũꞌbí ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ kí vú ku. Údrĩ ĩmi umve ị́jọ́ ị̃ndụ́ nzelé sãdínĩ rú dũwánĩ drị̃lẹ́ gá, ĩfi jõ ũꞌbí ꞌbaní ị́jọ́ pịrị rĩ ífí ujajó ĩnzõ rú ku,

\VS{3}ãzíla ĩfi jõ ꞌbá lẽmẽrí rĩ ní dũwánĩ gá ĩꞌdi ꞌbã adrujó ãko ãzí kóru rĩ sĩ la ku.


\par }{\PP \VS{4}“Ĩdrĩ ĩmĩ mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbã mọ́nị̃gọ́ jõku kãyĩnõ ịsụ́ abá agá, ĩmi agụ ĩꞌdi vúlé ĩꞌdidrị̂lé.

\VS{5}Ĩdrĩ kãyĩnõ ꞌbá ĩmi ngụ̃lépi ũnzí rĩ ꞌbaní la ịsụ́ aꞌdé vũ gá tẹ́rị́ ĩꞌdi ꞌbã selé rĩ trũ, ĩmi aꞌbe jõ ĩꞌdi vũ gá ꞌdãá ku. Ĩtu pá sĩ mẹ́rọ́ꞌbâ ꞌbã ãzã kojó sĩ ĩꞌdiní kãyĩnõ ingajó.


\par }{\PP \VS{6}“Mí ụtrị́ ị́jọ́ lịŋá pịrị rĩ ꞌbá lẽmẽrí rĩ ní dũwánĩ gá ku.


\par }{\PP \VS{7}“Ĩtõ ꞌbá ĩnzõ sĩ ku ãzíla ĩfẽ ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ ní drãlé ku ãꞌdusĩku ma ꞌbá pírí ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ áni rĩ kí idélépi rĩ kí ị́jọ́ lị rá.


\par }{\PP \VS{8}“Ĩfẽ ꞌbá ãzí ꞌbã sa ĩmi mịfị́ ãko ãzí sĩ ku, ãꞌdusĩku ꞌbá mịfị́ sajó ãko ãzí sĩ rĩ la ꞌbá mịfị́ ãzụ̃ sĩ ị́jọ́ pịrị rĩ ndrejó cí. ꞌBá mịfị́ sajó ãko ãzí sĩ rĩ la ꞌbá ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi rĩ fẽ ị́jọ́ pịrị rĩ ꞌbã ífí ujajó ndú.


\par }{\PP \VS{9}“Ĩmi ĩkpã jõ ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ku; ãꞌdusĩku ĩꞌbị̃ ándrá adrujó ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ꞌbã sị́mvụ́ Mị̃sị́rị̃ gâlé rá.


\par }{\SH Ãzị́táŋá sãbátũ drị̂ kî
\par }
{\PP \VS{10}“Ĩsõ ámvụ́ ĩmidrị́ gá rĩ kí ílí ázíyá sĩ ãkónã sajó ãzíla kí atrájó.

\VS{11}Wó ílí ázị̂rị̃ la sĩ ĩmi aꞌbe ámvụ́ ĩmidrị̂ kí avị́lé, ĩsõ kí ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá lẽmẽrí ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌbã ịsụ́ kí sĩ ãkónã ámvụ́ ꞌdã kí agá, ãzíla ãnãkpá ásé agá rĩ ꞌbã na kí acelépi rĩ kî. Ĩmi idé vâ ꞌdĩ ꞌbã áni ámvụ́ zãbíbũ drị̂ ꞌbaní ámvụ́ mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ be.


\par }{\PP \VS{12}“Ĩnga ãzị́ ụ́ꞌdụ́ ázíyá, wó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ ĩnga ãzị́ ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mọ́nị̃gọ́ ĩmidrị̂ kí kãyĩnõ kí abe, ãtíꞌbó tịlé ĩmidrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí ãzíla ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí abe kí dó sĩ sáwã ịsụ́ sĩ avị́jó.


\par }{\PP \VS{13}“Ĩmi adru múké-múké sĩ ndrejó la ĩmba ị́jọ́ mání azịlé ĩminí ꞌdĩ kí tã rá. Ĩzị ị́jọ́ ãdroŋa ãzí ndú ꞌdĩ kí tị gá ku, ĩmi umve kí rụ́ ĩmi tị sĩ ku.


\par }{\SH Ụ̃mụ̃ na ílí ãlu-ãlu sĩ rĩ kî
\par }
{\PP \VS{14}“Lẽ ĩꞌbã ụ̃mụ̃ kí na ílí ãlu-ãlu agá sĩ áma ị̃nzị̃jó sĩ ãrútáŋá fẽjó mánî.

\VS{15}Ĩmi ị̃nzị̃ Ụ̃mụ̃ mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ drị̂ ꞌi, ĩna mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃, cécé mání azịlé ĩminí rĩ áni. Ĩmi ị̃nzị̃ ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ sáwã pịrị rĩ agá ĩmbá na ꞌbã ni sụ be, ãꞌdusĩku ꞌdĩ sáwã ándrá ĩminí sĩ Mị̃sị́rị̃ aꞌbejó rĩ ꞌi. ꞌBá ãzí ꞌbã amụ́ jõ áma drị̃lẹ́ gá drị́drị́ ru ku.


\par }{\PP \VS{16}“Ĩꞌbã Ụ̃mụ̃ ãkónã ãfũlépi drị̃drị̃ ĩmidrị́ ámvụ́ agá rĩ drị̂ ꞌi.

\par }{\PP “Ĩꞌbã Ụ̃mụ̃ ãkónã ámvụ́ agá rĩ kí Atrájó pírí ꞌbo rĩ drị̂ ꞌi ílí ꞌbã ukóŋá gá.


\par }{\PP \VS{17}“Ãgọbị ꞌba amụ́ kí Ũkpó ꞌDị́pị
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá drị̃lẹ́ gá ĩꞌdi ị̃nzị̃jó ílí ãlu-ãlu agá pâlékó na.


\par }{\PP \VS{18}“Sáwã ụ̃mụ̃ ꞌdĩ drị̂ sĩ lẽ ĩmi ají mání ãrí ãnãkpá ídétáŋá ru rĩ drị̂ ãngũ ãlu gá mũkátĩ idélé ãkụ́kị́ trũ rĩ be ku, ĩmi aꞌbe jõ úsã ĩzá lịlẹ́ mání ídétáŋá ru la ãni la uꞌálé kpere ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ku.


\par }{\PP \VS{19}“Ílí ãlu-ãlu sĩ ĩmi ají ãkónã ãfũlépi ĩmidrị́ ámvụ́ agá drị̃drị̃ múké ãndânĩ rĩ kí jó
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị́ gá rĩ drị̂ agá.

\par }{\PP “Lẽ ĩmi aꞌdí ị̃ndrị́ mváŋá ĩzá ãndrẽ ꞌbã lẹ́sụ́ sĩ ku.


\par }{\SH Ãzị́ Mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ngalé rĩ
\par }
{\PP \VS{20}“Ĩndre drĩ, ma mãlãyíkã ãzí tị pẽ ĩmi drị̃lẹ́ gá ĩmi tãmbajó gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ vâ sĩ ĩmi agụjó ãngũ mání itúlé ĩminí rĩ gá.

\VS{21}Ĩfẽ ĩꞌdiní ãrútáŋá ãzíla ĩmi are ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ kî. Ĩgã jõ ĩꞌdi tị ku, ãꞌdusĩku icó ĩmi trũlé ị́jọ́ ĩminí ĩꞌdi tị gãjó rĩ gá ku áma rụ́ ꞌbã adrujó ĩꞌdi agá rĩ sĩ.

\VS{22}Wó ĩdrĩ ị́jọ́ ĩꞌdi tị gá rĩ are múké-múké ãzíla ĩdrĩ ị́jọ́ mání jọlé ĩminí rĩ kí nga rá, ma mụ adrulé mẹ́rọ́ꞌbá ru ꞌbá ĩmi lẽlépi ku rĩ ꞌba ní ãzíla ma ãꞌdị́ ꞌdị bá ĩmi ngụ̃lépi ũnzí rĩ kí abe.

\VS{23}Mãlãyíkã mádrị́ gá rĩ lã mụ ĩmi drị̃ ꞌdelé ãzíla ĩmi agụlé ãngũ ꞌbá Ãmọ́rị̃ rú, Hị́tị̃ rú, Pẹ̃rẹ́zị̃ rú, Kãnánĩ rú, Hị́vị̃ rú ãzíla Yẹ̃bụ́sị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ agá ãzíla ma ꞌbá ꞌdĩ kí ị̃lị̃kị̃ pírí.

\VS{24}Ĩmi ụ̃tị̃ ãja ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí drị̃lẹ́ gá jõku kí ị̃nzị̃jó jõku ị́jọ́ ĩꞌbã kí ngalé rĩ kí ngajó ku. Ĩmi andi ãdroŋa ĩꞌbadrị́ gá rĩ kí ãzíla ĩmi aco írã ĩꞌbã ãni ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ ꞌdĩ kí vụ̃rụ́.

\VS{25}Ĩmi ị̃nzị̃
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩmidrị́ gá rĩ ꞌi, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ásị́ ị̃gbẹ̃ ĩꞌdidrị̂ la dó sĩ adru ãkónã ĩmidrị́ gá rĩ kí drị̃ gá ị̃yị́ abe. Ma ãyánĩ kí nze ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ pírí rá

\VS{26}Ũkú ãzí ꞌbã ngọ́tị́ŋá icó ãfũlé ku jõku ꞌbá ãzí icó adrulé úndó ru ãngũ ĩmidrị̂ agá ꞌdâ ku. Ma ĩmi fẽ uꞌálé ụ́ꞌdụ́ ãzo rú.


\par }{\PP \VS{27}“Ma ꞌbá ị́jọ́ ĩmidrị̂ kí gãlépi úmgbé rĩ kí fẽ acájó ụ̃rị̃ sĩ ãzíla ãbãŋá ají sụ́rụ́ ãlu-ãlu ĩminí drị̃ ụfụjó ĩꞌba abe rĩ ꞌbanî. Ma mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí fẽ pírí ru ũngúkú ujajó sĩ apájó ĩmi sĩ apá-apâ.

\VS{28}Ma mẹ́rọ́ꞌbá ĩmidrị̂ kí ụrụꞌbá fẽ ãcí colé kpĩrí-kpĩrí ãzíla ma sụ́rụ́ Hị́vị̃ drị́, Kãnánĩ drị́ ãzíla Hị́tị̃ drị́ ꞌdĩ kí dro gẹ̃rị̃ ĩminí mụjó rĩ agá rĩ sĩ rá.

\VS{29}Wó má icó kí drolé ílí ãlu agá ku, ãꞌdusĩku ádrĩ kí dro rá, ãngũ lã mụ acálé bá kóru ãzíla ãnãkpá ásé agá rĩ kí kãlãfe la acá ũꞌbíkãná rú ĩminí ãndânĩ.

\VS{30}Ma mụ kí drolé ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdãá were-were, kpere kãlãfe ĩmidrị̂ ꞌbã ca agá sĩ ãngũ ꞌdã ꞌdụjó ĩmi ãni la rú.


\par }{\PP \VS{31}“Ma lõkókõrí ĩmidrị̂ ꞌbã angájó Mĩrĩ Ika rĩ gá kpere ị̃yị́ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ agá, ãzíla iꞌdójó kõtórõ agá rĩ sĩ kpere ị̃yị́ Ũfũrátĩ gá. Ma ꞌbá uꞌálépi ãngũ ꞌdĩ agá rĩ kí fẽ ĩmi drị́ alé gá ãzíla ĩmi kí dro ĩmi drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ rá.

\VS{32}Ĩmi icí tị ĩꞌba abe jõku ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ abe ku.

\VS{33}Ĩfẽ ĩꞌbaní uꞌájó ãngũ ĩmidrị̂ drị̃ gá ku, jõ íni ku, kí ĩmi fẽ ị́jọ́ ũnzí idélé áma ụrụꞌbá gá, ãꞌdusĩku ĩꞌba ní ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃jó rĩ la adru ĩminí ãko ĩmi isílépi la rú.”




\par }\Chap{24}{\SH Tị icíma ãtị̃jó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Ĩmi amụ́ Ãrọ́nị̃ be má rụ́ ꞌdõlé, Nãdábũ kí Ãbị́hụ̃ be ãzíla ꞌbá ĩyõ kãlị́ ázị̂rị̃ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe. Ĩmi ị̃nzị̃ ma ĩminí adru agá rá-rá ru,

\VS{2}wó Mụ́sã ꞌbã amụ́ kpere má rụ́ ꞌdõlé áꞌdụ̂sĩ, ꞌbá ãzí ꞌbã asé kí ru ãni rú ku ãzíla ꞌbá ãzí ꞌbã amụ́ Mụ́sã be ĩndĩ ku.”


\par }{\PP \VS{3}Mụ́sã la mụ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} drị̂ kí vú nzelé ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí abe ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ꞌbo, umvi kí pírí ị́jọ́ tị ãlu sĩ, “Ị́jọ́ pírí
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ kí ãma kí nga rá.”

\VS{4}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã sĩ dó ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ kí pírí vũ gá.

\par }{\PP Mụ́sã angá ụ̃ꞌbụ́tị nị́nị́ ãzíla sị ãlĩtárĩ ꞌbé pá gá ꞌdãá ãzíla ụ̃tị̃ írã kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, írã ãlu-ãlu tu pá sụ́rụ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí kẹ̃jị́ gá.

\VS{5}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, pẽ dó kãrị́lẹ̃ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí tị ídétáŋá ivélé ivê rĩ idélé ãzíla fẽ kí ídétáŋá ru mọ́nị̃gọ́ mũlũkũdũ la kí ídétáŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ rú
{\ND{Úpí}} nî.

\VS{6}Mụ́sã ꞌdụ ãrí nụ́sụ̃ ãnãkpá lịlẹ́ ídétáŋá idéjó ꞌdã ꞌbadrị̂ ꞌi ãzíla sũ dó ĩꞌdi bãkụ́lẹ̃ kí agá ãzíla ũyã nụ́sụ̃ la ãlĩtárĩ drị̃ gá.

\VS{7}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã ꞌdụ Bụ́kụ̃ tị Icíma drị̂ ꞌi ãzíla lã dó ĩꞌdi ꞌbá ꞌbanî. ꞌBá umvi kí, “Ãma ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé ãmaní ꞌdĩ kí nga pírí rá; ãma kí vú ũbĩ rá.”


\par }{\PP \VS{8}ꞌDãá Mụ́sã ꞌdụ ãrî ꞌi, ũyã dó ĩꞌdi ꞌbá kí drị̃ gá ãzíla jọ, “ꞌDĩ ãrí tị icíma ãni
{\ND{Úpí}} ꞌbã tị icíjó ĩmi abe ĩꞌdi ꞌbã ãzị́táŋá ꞌdĩ kí fẽjó rĩ sĩ rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{9}Mụ́sã ꞌi, Ãrọ́nị̃ ꞌi, Nãdábũ ꞌi Ãbị́hụ̃ ꞌi ãzíla ꞌbá ĩyõ kãlị́ ázị̂rị̃ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe tụ kí ꞌbé drị̃ gá ụrụgâlé

\VS{10}ãzíla ndre kí dó sĩ Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rá. Ãko ĩꞌdi sĩ pá ꞌbãjó drị̃ la gá rĩ cécé jó ꞌa idélé írã pãrã-pãrã sãfírẽ sĩ rĩ áni, ãlápítítí ru ꞌbụ̃ áni.

\VS{11}Wó Ãdróŋá idé drị̃lẹ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ũnzí ku; táni ĩꞌbã kí Ãdróŋá ndre agá rá tí, na kí ãkónã ãzíla mvụ kí ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ rĩ kí ĩꞌdi andre gâsĩ ãngũ ãlu gá.

\VS{12}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî, “Mí atụ́ má rụ́ ꞌbé sị́ gá ꞌdõlé ãzíla mí uꞌá ꞌdâ, ma míní írã ꞌbara-ꞌbara mání sĩ ãzị́táŋá sĩjó drị̃ la gá rĩ kí fẽ, míní sĩ ꞌbá kí imbájó.”


\par }{\PP \VS{13}Mụ́sã ko kí dó drị̃ mụlé Yósũwã ꞌbá ĩꞌdi ãzãkolépi rĩ be, ãzíla Mụ́sã tụ dó ꞌbé Ãdróŋá drị̂ drị̃ gâlé.

\VS{14}Jọ ꞌbá ĩyõ rĩ ꞌbaní, “Ĩtẽ ãma ꞌdâ kpere ãma ní ãgõ agá ĩmi rụ́ ꞌdõlé. Ãrọ́nị̃ kí Hụ́rị̃ be kí adru ĩmi abe cí. ꞌBá ãzí drĩ kí ị́jọ́ ịsụ́ kí drĩdríŋĩ gá, ꞌbã mụ kí ĩꞌba rụ́ sĩ ị́jọ́ la itújó.”


\par }{\PP \VS{15}Mụ́sã la dó mụ tụlé ꞌbé sị́ gâlé ꞌbo, ụ̃rụ́ꞌbụ̃ aku dó ꞌbê cí.

\VS{16}Dị̃zã
{\ND{Úpí}} drị̂ ri dó ꞌbé Sĩnáyĩ drị̃ gá. Ụ̃rụ́ꞌbụ̃ aku ꞌbê drị̃ ụ́ꞌdụ́ ázíyá, wó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ
{\ND{Úpí}} umve Mụ́sã ꞌi angájó ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agâlé.

\VS{17}Dị̃zã
{\ND{Úpí}} drị̂ indré ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ꞌbé drị̃ gá ꞌdãá cécé ãcí ãko kí ivélépi rĩ áni.

\VS{18}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã ꞌbã mụ agá ꞌbé sị́ gâlé, fi dó ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agá. Ãzíla uꞌá dó ꞌbé drị̃ gá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ãzíla ị́nị́ kãlị́ sụ.




\par }\Chap{25}{\SH Ãko fẽjó Hémã Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ sịjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní,

\VS{2}“Ílũ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ꞌbã ají kí mání ãwãꞌdĩfô fẽlé. Mí aꞌị́ mání ãko ꞌbá ãlu-ãlu lẽlépi ãwãꞌdĩfô fẽlépi ĩꞌdi ásị́ agâlé mání rá rĩ drị́.

\VS{3}ꞌDĩ kí ãko míní mụlé aꞌị́lé rĩ kî: gólũdĩ, sílĩvã ãzíla aya bũrônzĩ rú rĩ;

\VS{4}wị́zị̃ la ꞌbã gbẽtí ꞌbã adru kí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika; bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá, idélé ị̃ndrị́ ꞌbíko sĩ rĩ;

\VS{5}kãbĩlõ íní vúlé rángi sĩ ika rĩ kí, ãnãkpá íníríkó ãlá la sĩ, báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ ife drị̂ sĩ,

\VS{6}tárã ãdu; ãdu ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ ũsũlé ꞌbá drị̃ gá rĩ ꞌi ãzíla lũbánĩ ivélé ivê rĩ be;

\VS{7}ãzíla írã únĩkĩsĩ rú rĩ kí írã ãzí ãjẹ̃ rú icólé ịgbẹlé átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌbã bõngó ĩfódĩ rú rĩ gá ãzíla bõngó jụ́jụ́ gá rĩ gá rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{8}“ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ ꞌbã sị kí mání ãngũ ãlápítí la, ma dó sĩ uꞌá ĩꞌba abe.

\VS{9}Ísị Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ãko ũꞌbãlé ala gá ꞌdĩ kí abe cécé mání mụlé iꞌdalé míní rĩ áni.”


\par }{\SH Sãndụ́kụ̃ Tị icíma drị̂
\par }
{\PP \VS{10}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî, “ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã idé kí Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ, ꞌbã zo mítã ãlu nụ́sụ̃, mgbọ la ꞌbã adru ãni rú mítã ãlu nụ́sụ̃, ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ ꞌbã adru ãni rú mítã ãlu nụ́sụ̃.

\VS{11}Íꞌbu ụrụꞌbá la agâ sĩ ãzíla ãmvê sĩ rĩ gólũdĩ ãlá rĩ sĩ. Ãzíla mí ulí láyĩnĩ ũnĩ ãni la gólũdĩ sĩ ụrụꞌbá la gâsĩ pírí cí.

\VS{12}Mí idé Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ní ímve gólũdĩ sĩ la kí sụ sĩ ĩꞌdi ujíjó, mí icí kí pá la sụ rĩ kí agá, ímve ꞌbã adru kí Sãndụ́kụ̃ ꞌbã wókõ ãlu rĩ gá ị̃rị̃ ãzí rĩ gá vâ ị̃rị̃.

\VS{13}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí idé ife sĩ ĩꞌdi ujíjó la kí báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ ãzíla íꞌbu ụrụꞌbá la kí gólũdĩ sĩ cí

\VS{14}ãzíla ísu ife sĩ ĩꞌdi ujíjó la kí ímve ꞌdã kí agâ sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌbã bụ́lụ́ gâsĩ sĩ ĩꞌdi ujíjó.

\VS{15}Ife sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ujíjó rĩ ꞌbã ace kí ímve kí agá ꞌdãá ũgũgõ; lẽ únze kí ku.

\VS{16}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, íꞌbã dó ãzị́táŋá mání sĩlé írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ ꞌdã kí drị̃ gá mání mụlé fẽlé mídrị́ rĩ kí ala gá.


\par }{\PP \VS{17}“Mí idé Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ní úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị́ sĩ ĩꞌdi tị ụ̃pị̃jó rĩ gólũdĩ ãlá rĩ sĩ, ãzo la ꞌbã adru ãni rú mítã ãlu nụ́sụ̃, mgbọ la ꞌbã adru ãni rú mítã ãlu.

\VS{18}Mí idé kẹ̃rụ́bị̃ ụ́pụ́pị́ trũ la kí ị̃rị̃ gólũdĩ uꞌdilé uꞌdî rĩ sĩ úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ ꞌbã tị ãsị̃jó rĩ kí gá.

\VS{19}Mí idé kẹ̃rụ́bị̃ ụ́pụ́pị́ trũ ãlu rĩ wókõ ãlu rĩ gá, ãzí ãlu rĩ vâ ãzí rĩ gá; mí icí kẹ̃rụ́bị̃ ụ́pụ́pị́ trũ rĩ kí Sãndụ́kụ̃ ꞌbã tị be ãlu tị la ị̃rị̃ rĩ kí gá.

\VS{20}Kẹ̃rụ́bị̃ ụ́pụ́pị́ trũ rĩ ꞌbã inga kí ru ụ́pụ́pị́ ụrụgâlé ru ꞌbã aku kí dó sĩ úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị́ sĩ Sãndụ́kụ̃ tị ụ̃pị̃jó rĩ cí. ꞌBã ndre kí ru ndre-ndrẽ ãzíla ꞌbã ndre kí ãngũ ãko sĩ Sãndụ́kụ̃ ꞌbã tị ụ̃pị̃jó rĩ gâlé ru.

\VS{21}Íꞌbã írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ ꞌdĩ kí Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ agá ãzíla mí ụ̃pị̃ dó Sãndụ́kụ̃ tị cí.

\VS{22}Ma dó mụ drị̃ ụfụlé mí be úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị́ sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ tị ụ̃pị̃jó rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá, kẹ̃rụ́bị̃ ụ́pụ́pị́ trũ ị̃rị̃ ipalé Sãndụ́kụ̃ ị́jọ́ vú nzejó rĩ kí drĩdríŋĩ gá ꞌdãá. Ma mụ drị̃ ụfụlé mí be ãzíla ma míní ãzị́táŋá mádrị́ bá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní rĩ kí fẽ.


\par }{\SH Méjã Mũkátĩ ãlá rĩ ꞌbãjó rĩ
\par }
{\PP \VS{23}“Mí idé méjã báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ, ãzo la ꞌbã adru ãni rú mítã ãlu, mgbọ la ꞌbã adru ãni rú nụ̃sụ̃ mítã ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ ꞌbã adru ãni rú mítã ãlu.

\VS{24}Íꞌbu ụrụꞌbá la gólũdĩ ãlá rĩ sĩ ãzíla íli tị la pírí gólũdĩ sĩ trộkị́lịrị cí.

\VS{25}Íli tị la trộkị́lịrị ꞌbã adru ãni rú ị́nzị̃ na ãzíla íꞌbu ĩꞌdi gólũdĩ sĩ cí.

\VS{26}Mí idé ímve gólũdĩ sĩ la kí sụ méjã ꞌdĩ ní sĩ ĩꞌdi ujíjó, ãzíla mí icí kí kónã la sụ ꞌdĩ kí agá ãngũ ĩꞌdi ꞌbã pá ꞌbã adrujó rĩ kí agá.

\VS{27}Ímve ꞌdĩ ꞌbã adru kí méjã ꞌbã bụ́lụ́ gâsĩ ãni rú sĩ ife usúlé ĩꞌdi ujíjó rĩ kí rụjó.

\VS{28}Mí idé ife ꞌdĩ kí báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ, íꞌbu kí ụrụꞌbá gólũdĩ sĩ cí ãzíla íꞌdụ dó méjã ꞌi ife ꞌdĩ kî sĩ.

\VS{29}Mí idé sãánĩ, kópõ, jágĩ ãzíla bãkụ́lẹ̃ kí gólũdĩ ãlá rĩ sĩ, sĩ wáyĩnĩ ãwãꞌdĩfô ru rĩ kí ũsũjó.

\VS{30}Mũkátĩ ãlá rĩ ꞌbã adru méjã ꞌdĩ drị̃ gá sáwã pírí sĩ cí.


\par }{\SH Tárã céke
\par }
{\PP \VS{31}“Mí idé tárã céke gólũdĩ ãlá uꞌdilé uꞌdî rĩ sĩ, ị̃ndụ́ la kí gbọ́ŋị la be; kópõ la cécé mãwụ́wã áni rĩ kí abe, mãwụ́wã drĩ drị̃kã nzị̃lépi ku rĩ abe ãzíla ꞌbã icí kí ru mãwụ́wã la abe pírí ãlu.

\VS{32}Tárã céke ꞌbã gbọ́ŋị gá mí idé kénĩ kí ázíyá, na rĩ kí wókõ ãlu rĩ gá ãzí na rĩ kí wókõ ãzí rĩ gá.

\VS{33}Kénĩ ãlu-ãlu ụrụꞌbá gá mí idé mãwụ́wã íꞌdá cécé ãlĩmóndĩ drị́ agbẹ́lépi ãzíla ayilépi rĩ kí áni, ꞌbã adru kí na-na. Mí idé ĩꞌdi pírí ꞌdĩ ꞌbã áni kénĩ ázíyá ãfũlépi tárã céke kí ụrụꞌbá gâlé ꞌdã ꞌba rụ́.

\VS{34}Tárã céke ágágá rĩ drị̃ gá mãwụ́wã idélé cécé mãwụ́wã ãlĩmóndĩ drị̂ áni agbẹ́lépi ngúlú ãzíla ayilépi rĩ ꞌbã íꞌdá ꞌbã adru kí sụ.

\VS{35}Mãwụ́wã drị̃kã agbẹ́lépi ngúlú rĩ ꞌbã adru kí kénĩ ãfũlépi tárã céke kí ụrụꞌbá gâlé ru ị̃rị̃-ị̃rị̃ sĩ na ꞌdĩ kí ị̃ndụ́lé gá ãlu-ãlu cí.

\VS{36}Tárã céke, kénĩ la kí ãzíla mãwụ́wã drị̃ ngúlú rĩ kí abe, mí idé kí gólũdĩ ãlá ꞌbara ãlu la sĩ.


\par }{\PP \VS{37}“Mí idé dó tárã la ázị̂rị̃ rĩ kí ãzíla mí usú dó kí ụrụ gá, ꞌbã ji kí dó sĩ ãngũ benĩ.

\VS{38}Mí idé aya kpákuŋá ru sĩ ãko kí rụjó jõku aꞌdụ́jó rĩ ãzíla trụ̃wẹ́yị̃ idélé gólũdĩ ãlá rĩ sĩ la kî.

\VS{39}Mí ayú gólũdĩ ãlá rĩ kị́lọ̃ kãlị́ na drị̃ tõwú sĩ tárã céke idéjó ãzíla ãko ndú-ndú ala gá rĩ kí abe pírí.

\VS{40}Mí adru múké-múké, mí idé jõ ãko ꞌdĩ kí pírí gbíyã iꞌdalé míní ꞌbé drị̃ gâlé rĩ kí vú sĩ.”




\par }\Chap{26}{\SH Hémã Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Ísị Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ. Mí ayú bõngó mụdrị́ mịfị́ níríŋá uꞌbélé wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika sĩ la kí, ꞌbá ãlị̃gọ̃ ãko idélé drị́ sĩ rĩ drị̂ trũ la ꞌbã idé kí íꞌdá kẹ̃rụ́bị̃ ãni la kí ụrụꞌbá la kí gá cí.

\VS{2}Bõngó ayúlé rĩ ꞌbã adru kí trũ-trũ, ãzo la ꞌbã adru mítã mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, mgbọ la ꞌbã adru mítã ị̃rị̃.

\VS{3}Mí icí bõngó tõwú rĩ kí ãlu, mí idé vâ ãzí tõwú rĩ kí abe ꞌdã áni.

\VS{4}Mí ịgbẹ ꞌbụ́ bõngó bụ̃lụ̂ sĩ la kí bõngó tõwú icílé ãlu rĩ ꞌbã tị gâsĩ, mí idé vâ bõngó ãzí tõwú icílé ãlu rĩ kí abe ꞌdĩ ꞌbã áni.

\VS{5}Mí ịgbẹ ꞌbụ́ ꞌdĩ kí bõngó tõwú icílé ãlu rĩ ꞌbã tị gá kãlị́ tõwú ãzíla ꞌbụ́ kãlị́ tõwú bõngó ãzí tõwú icílé ãlu rĩ ꞌbã tị gá, ꞌbụ́ ꞌdĩ ꞌbã ndre kí ru ndre-ndrẽ.

\VS{6}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí idé gõlĩ idélé gólũdĩ sĩ rĩ kí kãlị́ tõwú ãzíla mí ayú kí sĩ bõngó ꞌdĩ kí ũgĩjó ãlu, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã icí rû sĩ ru ãlu benĩ.


\par }{\PP \VS{7}“Mí idé bõngó ãzí kí mụdrị́ drị̃ ãlu ị̃ndrị́ ꞌbíko sĩ, sĩ Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ drị̃ akujó.

\VS{8}Bõngó mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌdĩ ꞌbã adru kí pírí trũ-trũ, ãzo la ꞌbã adru kí mítã mụdrị́ drị̃ na ãzíla mgbọ la ꞌbã adru mítã ị̃rị̃.

\VS{9}Mí icí bõngó tõwú rĩ kí ãngũ ãlu gá, mí icí vâ ãzí ázíyá rĩ kí ãngũ ãlu gá. Bõngó námbã ázíyá sĩ Hémã ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ mí aca ĩꞌdi ị̃rị̃.

\VS{10}Mí ịgbẹ ꞌbụ́ ꞌdĩ kí bõngó tõwú icílé ãlu rĩ ꞌbã tị gá kãlị́ tõwú ãzíla ꞌbụ́ kãlị́ tõwú bõngó ãzí tõwú icílé ãlu rĩ ꞌbã tị gá.

\VS{11}Mí idé gõlĩ bũrônzĩ sĩ rĩ kí kãlị́ tõwú ãzíla mí ũgĩ kí ꞌbụ́ míní ịgbẹlé bõngó tị gá rĩ kí agá sĩ Hémã ꞌdĩ umbéjó ãko ãlu rú.

\VS{12}Ígĩ bõngó tị ãfũlépi nụ́sụ̃ rú rĩ Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã ũngúkú gá.

\VS{13}Bõngó tị acelépi rĩ ꞌbã adru nụ̃sụ̃ mítã wókõ ị̃rị̃ rĩ kí agá; tị la acelépi rĩ ála ũgĩ la Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã bụ́lụ́ gâsĩ, sĩ ĩꞌdi akujó.

\VS{14}Mí idé Hémã ꞌdĩ ní ãko ĩꞌdi akujó la kãbĩlógó ꞌbã íníríkó uꞌbélé rángi ika la sĩ la sĩ, ãzíla mí aku ĩꞌdi drị̃ ãnãkpá íníríkó ãlá la sĩ.


\par }{\PP \VS{15}“Mí idé báwũ ị́dị́ŋá ru kpị la kí báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ sĩ Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ sịjó.

\VS{16}Báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí pírí ꞌbã zo kí mítã sụ-sụ ãzíla mgbọ la kí drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌbã adru sẽndị́mĩtã 66,

\VS{17}sị́ la ꞌbã ãfũ kí ị̃rị̃ sĩ ĩꞌdi icíjó ãzí rĩ be. Mí idé báwũ ị́dị́ŋá ru Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ kí pírí ꞌdĩ ꞌbã áni.

\VS{18}Mí idé báwũ ị́dị́ŋá ru ri kí kãlị́ ị̃rị̃ Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã wókõ ándrá rĩ gá

\VS{19}ãzíla mí idé ãko báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí ị̃ndụ́ usújó sílĩvã rú la kí ĩꞌbaní cí, mí idé báwũ ị́dị́ŋá ãlu-ãlu ní ãko ị̃ndụ́ la sujó rĩ kí ị̃rị̃-ị̃rị̃, ísu ị̃ndụ́ la idélé sílĩvã sĩ rĩ ị́dị́ŋá ãlu-ãlu ꞌbã tị ãfũlépi rĩ gá.

\VS{20}Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã wókõ ụ́rụ́lé rĩ gá, mí idé báwũ ị́dị́ŋá ru la kí kãlị́ ị̃rị̃

\VS{21}ãzíla ị̃ndụ́ la idélé sílĩvã sĩ rĩ ꞌbã adru kí kãlị́ sụ, ị́dị́ŋá ãlu-ãlu ị̃ndụ́ gá ꞌbã adru kí ị̃rị̃-ị̃rị̃.

\VS{22}Mí idé Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ní báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí ázíyá, wókõ la ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá,

\VS{23}mí idé vâ báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí ị̃rị̃ kónã Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ ꞌbã tị ní ãsị̃jó rĩ gá.

\VS{24}Kónã ị̃rị̃ ꞌdĩ kí agá lẽ úsu ị́dị́ŋá kí ímve ãlu agá ị̃rị̃ iꞌdójó ị̃ndụ́ la gá kpere drị̃ la gá; ĩmi idé ị́dị́ŋá ꞌdĩ kí ị̃rị̃trá ũví ãlu sĩ.

\VS{25}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí dó sĩ adru ãrõ ãzíla ị̃ndụ́ la sílĩvã rú rĩ kí adru mụdrị́ drị̃ ázíyá, ị́dị́ŋá ãlu-ãlu ị̃ndụ́ gá ị̃rị̃-ị̃rị̃.


\par }{\PP \VS{26}“Mí idé báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ, báwũ alalé alâ la kî: tõwú rĩ ꞌbã adru kí báwũ ị́dị́ŋá ru Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã bụ́lụ́ ãlu rĩ gá,

\VS{27}ãzí tõwú rĩ ꞌbã adru kí vâ bụ́lụ́ la ãzí rĩ gá, ãzíla báwũ ị́dị́ŋá ru tõwú rĩ ꞌba adru kí wókõ la ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá ãngũ Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã tị ꞌbã sĩ ãsị̃jó rĩ gá.

\VS{28}Báwũ jó ife rú ꞌbãlé ágágá alalé alâ rĩ ꞌbã adru iꞌdóŋá gá kpere ãsị̃ŋá gá báwũ ị́dị́ŋá ru ágágá rĩ kí drị̃ gâsĩ.

\VS{29}Íꞌbu báwũ ị́dị́ŋá ru ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gólũdĩ sĩ cí ãzíla mí idé ímve gólũdĩ sĩ la kí sĩ báwũ alalé alâ jó ife rú ĩjũlé ꞌdĩ kí rụjó cí.


\par }{\PP \VS{30}“Mí idé Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ũví la iꞌdajó la míní ꞌbé drị̃ gâlé rĩ ꞌbã vúŋá sĩ.


\par }{\PP \VS{31}“Mí idé kátẽnĩ uꞌbélé wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika sĩ la kí, ꞌbá ãlị̃gọ̃ ãko idélé drị́ sĩ rĩ drị̂ trũ la ꞌbã idé kí íꞌdá kẹ̃rụ́bị̃ ãni la ụrụꞌbá la gá cí.

\VS{32}Ígĩ kátẽnĩ ꞌdĩ gõlĩ idélé gólũdĩ sĩ usúlé ị́dị́ŋá sụ idélé báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ ụrụꞌbá ꞌbulé gólũdĩ sĩ ãzíla usúlé ị̃ndụ́ la idélé sílĩvã sĩ rĩ kí drị̃ gá rĩ gá.

\VS{33}Ígĩ dó kátẽnĩ ꞌdĩ láyĩnĩ gõlĩ ꞌbadrị̂ ụrụꞌbá gá Hémã ꞌbã drị̃ gá ãzíla íꞌbã dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ kátẽnĩ ị̃ndụ́lé gá. Kátẽnĩ ꞌdĩ la dó Ãngũ Ãlá rĩ kí awa Ãngũ Ãlá Ãndânĩ rĩ be.

\VS{34}Mí ụ̃pị̃ dó Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ tị úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ sĩ cí Ãngũ Ãlá Ãndânĩ rĩ gá ꞌdãá.

\VS{35}Íꞌbã dó méjã ãmvélé ãmvélé ru ꞌbã adru sĩ kátẽnĩ agá ku. Íꞌbã ĩꞌdi Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã wókõ ụ́rụ́lé rĩ gá ãzíla íꞌbã tárã céke ꞌbã ndre kí ru wókõ la ándrá rĩ be.


\par }{\PP \VS{36}“Kẹ̃jị́ sĩ fijó Hémã ꞌdĩ agâlé rĩ gá, mí idé kátẽnĩ uꞌbélé wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika sĩ la kí ꞌbá bõngó cãlépi rĩ ꞌbã cã kí ĩꞌdi ãlị̃gọ̃ sĩ.

\VS{37}Mí idé gõlĩ gólũdĩ sĩ rĩ kí kátẽnĩ ꞌdĩ nî ãzíla ị́dị́ŋá báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ ꞌbulé gólũdĩ sĩ cí la kí tõwú. Mí idé ãko ị̃ndụ́ la ꞌbãjó vũ gá rĩ kí tõwú bũrônzĩ sĩ.”




\par }\Chap{27}{\SH Ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá ivélé ivê rĩ kí ivéjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Ípa ãlĩtárĩ báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ, ꞌbã adru trũ-trũ ãzo la ꞌbã adru mítã ị̃rị̃, mgbọ la mítã ị̃rị̃, ãzo la ụrụgâlé ru rĩ mítã ãlu.

\VS{2}Mí upa újéke la kí kónã la sụ ꞌdĩ kí gâsĩ pírí, ãlĩtárĩ kí újéke la abe mí upa kí ife ãlu la ụrụꞌbá gá, ãzíla íꞌbu ụrụꞌbá la bũrônzĩ sĩ.

\VS{3}Mí idé úmvú sĩ úfóró iyájó, ãko sĩ ãko ũpẽjó, bãkụ́lẹ̃ sĩ ãko ũyãjó, fókĩ ãmbógó sĩ ĩzá ũsõjó ãzíla sũfũríyã sĩ ãko ụsịjó ãcí drị̃ gá rĩ abe pírí bũrônzĩ sĩ.

\VS{4}Mí idé ĩꞌdiní kẽyĩkéyĩ aya bũrônzĩ rú rĩ sĩ, mí idé ímve kí sụ bũrônzĩ sĩ, sĩ pá la kí icíjó kónã la sụ ꞌdĩ kí gâsĩ.

\VS{5}Íꞌbã kẽyĩkéyĩ ãlĩtárĩ drị̃ gá ĩꞌdi dó sĩ adru ꞌbụ́ ágágá ãlĩtárĩ agá ꞌdã agá ꞌdãá.

\VS{6}Mí idé Ãlĩtárĩ ꞌbã ife sĩ ĩꞌdi ꞌdụjó rĩ kí báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ, íꞌbu ụrụꞌbá la kí aya bũrônzĩ rú rĩ sĩ.

\VS{7}Mí usú ife sĩ ĩꞌdi ujíjó ꞌdĩ kí ímve kí agâ sĩ ãlĩtárĩ ꞌbã wókõ ị̃rị̃ rĩ kí agá sĩ ĩꞌdi ụꞌdụjó.

\VS{8}Mí idé ãlĩtárĩ ꞌa Sãndụ́kụ̃ áni mgbọ rú ꞌbã lũ iꞌdójó drị̃ la gá kpere ị̃ndụ́ la gá. Mí idé ĩꞌdi cécé mání iꞌdalé míní ꞌbé sị́ gâlé rĩ áni.


\par }{\SH Lị́cọ́ ꞌa
\par }
{\PP \VS{9}“Íce Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã lị́cọ́ ꞌa andre bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá rĩ sĩ. Wókõ la ándrá rĩ ꞌbã zo mítã kãlị́ sụ drị̃ sụ.

\VS{10}Mí ũgĩ bõngó ꞌdĩ kí gõlĩ sílĩvã rú rĩ sĩ ị́dị́ŋá bũrônzĩ rú kãlị́ ị̃rị̃ usúlé ị̃ndụ́ la bũrônzĩ rú kãlị́ ị̃rị̃ rĩ kí ụrụꞌbá gá.

\VS{11}Wókõ la ụ́rụ́ rĩ ꞌbã ãzo ꞌbã adru mítã kãlị́sụ drị̃ sụ. Mí ũgĩ bõngó ꞌdĩ kí gõlĩ sílĩvã rú rĩ sĩ ị́dị́ŋá bũrônzĩ rú kãlị́ ị̃rị̃ usúlé ị̃ndụ́ la bũrônzĩ rú kãlị́ ị̃rị̃ rĩ kí ụrụꞌbá gá gõlĩ sílĩvã rú ãzíla ríŋĩ kí sĩ.


\par }{\PP \VS{12}“Lị́cọ́ ꞌa ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá, mí ũgĩ bõngó mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃ rĩ kí, ị́dị́ŋá mụdrị́ usúlé ị̃ndụ́ la mụdrị́ rĩ kí ụrụꞌbá gá rĩ gá.

\VS{13}Lị́cọ́ ꞌa ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ cejó ãzo la ꞌbã adru mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃.

\VS{14}Ãngũ la sĩ fijó rĩ ꞌbã wókõ ãlu rĩ gá, bõngó gĩlé rĩ ꞌbã ãzo ꞌbã adru ãni rú mítã ázị̂rị̃, ị́dị́ŋá la ꞌbã adru kí na ãzíla ãko idélé sĩ ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ usújó rĩ ꞌbã adru kí na.

\VS{15}Bõngó gĩlé ãngũ sĩ fijó rĩ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gá rĩ ꞌbã ãzo ꞌbã adru kí ãni rú mítã ázị̂rị̃, ị́dị́ŋá la ꞌbã adru kí na ãzíla ãko idélé sĩ ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ usújó rĩ ꞌbã adru kí na.


\par }{\PP \VS{16}“Kẹ̃jị́ sĩ fijó lị́cọ́ ꞌa gâlé rĩ gá ígĩ bõngó mịfị́ níríŋá mítã úrômĩ ꞌbá bõngó cãlépi rĩ ꞌbã kí cãlé ãlị̃gọ̃ sĩ, uꞌbélé wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika sĩ kátẽnĩ rú rĩ kí ị́dị́ŋá sụ usúlé ãko sĩ kí ị̃ndụ́ usújó sụ rĩ kí agá rĩ kí ụrụꞌbá gá.

\VS{17}Ị́dị́ŋá pírí usúlé sĩ lị́cọ́ ꞌa andre cejó rĩ kí ící kí aya ĩzíŋá sílĩvã rú rĩ kí sĩ ãzíla gõlĩ sĩ bõngó kí ũgĩjó rĩ kí idé kí sílĩvã sĩ, ãko sĩ ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ usújó rĩ kí ídé kí bũrônzĩ sĩ.

\VS{18}Ãko Lị́cọ́ ꞌa andre cejó rĩ ꞌbã ãzo la ꞌbã adru mítã kãlị́ sụ drị̃ sụ, mgbọ la ꞌbã adru mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃ ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ ꞌbã adru mítã ị̃rị̃ dũ ị̃rị̃, bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá rĩ sĩ. Ãko sĩ ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ usújó rĩ kí ídé kí bũrônzĩ sĩ.

\VS{19}Ãko pírí ayúlé Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kí, áló ĩꞌdidrị̂ kí lị́cọ́ ꞌa drị̂ kí abe ídé kí bũrônzĩ sĩ.”


\par }{\SH Tárã Ãdu
\par }
{\PP \VS{20}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî, “Mí azị anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ꞌba ají kí ãdu ãlá mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị́ ĩꞌbaní nzilé rĩ ꞌbã ãzí kí tõlé tárã agá ꞌdãá ꞌbã ve sĩ jãꞌdâ.

\VS{21}Ãrọ́nị̃ kí anzị ĩꞌdidrị̂ abe ꞌbã ꞌbã kí tárã tị Hémã tị icíma\FTNT{*}{{\FR 27:21 }{\FR{27:21
}}{\FQ{Hémã tị icíma drị̂
}}{\FT{ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí vâ umve la
}}{\FQA{Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ.}}} drị̂ agá ãmvé ãmvélé ru kátẽnĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ gá. Tárã ꞌbã ve Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá iꞌdójó ĩndró sĩ kpere ụ̃ꞌbụ́tị gá
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ la adru ãzị́táŋá ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní anzị ĩꞌbadrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe jãꞌdâ.”




\par }\Chap{28}{\SH Bõngó Ãtalo ꞌbadrị̂ kî
\par }
{\PP \VerseOne{1}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî, “Mí anzé mí ádrị́pị Ãrọ́nị̃ kí anzị ĩꞌdidrị́ Nãdábũ ꞌi, Ãbị́hụ̃ ꞌi, Ị̃lị̃yãzárị̃ ꞌi ãzíla Ĩtãmárĩ abe ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agâlé rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ ãzị́ nga mání ãtalo rú.

\VS{2}Mí ịgbẹ mí ádrị́pị Ãrọ́nị̃ ní bõngó ãlá ĩꞌdi ꞌbãlépi ndú ꞌbá kí agá ꞌdâ la kí, ála dó sĩ ĩꞌdiní ị̃nzị̃táŋá fẽ ãrútáŋá be.

\VS{3}Ílũ ꞌbá ãlịgọ rú mání ĩꞌbaní úríndí ũndũwã drị̂ fẽjó ꞌdĩ ꞌbaní pírí ꞌbã ịgbẹ kí Ãrọ́nị̃ ní bõngó sụ̃lé sụ̃sụ̃ rĩ kí cí. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ála dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã ndú adrujó átáló ru ãzị́ mádrị̂ agá.

\VS{4}Bõngó ĩꞌbaní mụlé ịgbẹlé rĩ kí: bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ꞌi, ĩfódĩ,\FTNT{*}{{\FR 28:4 }{\FR{28:4
}}{\FQ{Ĩfódĩ
}}{\FT{ĩꞌdi bõngó sụ̃lé kọ́tị̃ drị̃ gá rĩ ꞌi.
}}} kọ́tị̃ ãzo rĩ, kánzũ, bõngó sĩ drị̃ umbéjó rĩ ꞌi, ãzíla sẹ́rị̃ ịgbẹlé ũniyambamba rĩ. ꞌBã ịgbẹ kí mí ádrị́pị Ãrọ́nị̃ ní anzị ĩꞌdidrị̂ kí abe bõngó ãlá ꞌdĩ kí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ ãzị́ nga mání átáló rú.
 
\VS{5}ꞌBá ãlịgọ rú ꞌdĩ ꞌbã ayú kí gólũdĩ, wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika ãzíla bõngó mịfị́ níríŋá rĩ kî.


\par }{\PP \VS{6}“ꞌBá ãlịgọ rú ꞌdĩ ꞌbã ayú kí wị́zị̃ gólũdĩ rú, wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ika ãzíla bõngó mịfị́ níríŋá rĩ kí sĩ ĩfódĩ ịgbẹjó, ꞌbã uꞌbé kí ĩꞌdi ãlị̃gọ̃ sĩ ũniyambamba rú.

\VS{7}Mí idé ĩfódĩ ꞌbã kọ́trọ́ drị̃ gá bõngó ĩbá ꞌbã adru kí ị̃rị̃ sĩ ĩꞌdi icíjó.

\VS{8}ꞌBá ãlịgọ rú rĩ ꞌbã ayú kí wị́zị̃ gólũdĩ rú, wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ, ika ãzíla bõngó mịfị́ níríŋá rĩ kí sĩ sẹ́rị̃ cãjó, sẹ́rị̃ kí ĩfódĩ be ꞌbã adru kí ãlu.


\par }{\PP \VS{9}“Mí aꞌdụ́ írã únĩkĩsĩ rú la kí ị̃rị̃, ísĩ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí rụ́ drị̃ la gá.

\VS{10}Ísĩ rụ́ ázíyá rĩ kí írã ãlu rĩ drị̃ gá ãzíla ázíyá acelépi rĩ kí írã ãzí rĩ drị̃ gá tịŋá ĩꞌbadrị̂ kí vú sĩ.

\VS{11}ꞌBã sĩ rụ́ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí ãlị̃gọ̃ sĩ írã ị̃rị̃ ãjẹ̃ rú rĩ kí drị̃ gá ãzíla ꞌbã usú írã ꞌdĩ kí gólũdĩ kí rụlépi cí rĩ agá.

\VS{12}Mí ịgbẹ kí bõngó ĩbá ĩfódĩ ꞌbã kọ́trọ́ gá rĩ drị̃ gá. Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ sĩ Ãrọ́nị̃ la dó sĩ rụ́ ꞌdĩ kí ꞌdụ ĩꞌdi ꞌbã kọ́trọ́ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma,
{\ND{Úpí}} ꞌi ma dó sĩ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ị́jọ́ igá.

\VS{13}Ícã ĩbáká gólũdĩ rú la kí ru ĩkpãlépi

\VS{14}ãzíla ru icílépi nõrórõ idélé gólũdĩ ãlá la sĩ ị̃rị̃ ĩbáká áni la, ãngũ ĩꞌbã kí ru icójó ĩkpãjó rĩ gá.”


\par }{\SH Bõngó jụ́jụ́ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{15}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Mí ịgbẹ átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ní bõngó jụ́jụ́ gá dị̃lépi lẽrẽlẽrẽ cécé ĩfódĩ áni rĩ sĩ ị́jọ́ amájó Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ áni. Mí ayú wị́zị̃ gólũdĩ rú, wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ, ika ãzíla bõngó mịfị́ níríŋá rĩ kí sĩ ĩꞌdi ịgbẹjó drị́mvụ́ ãlị́gọ́ drị̂ sĩ.

\VS{16}Ãzo la kí mgbọ la abe ꞌbã adru kí trũ-trũ ágbọ́ ĩꞌdi ị̃rị̃.

\VS{17}ꞌDã ꞌbã vúlé gá mí ũꞌbã ụrụꞌbá la gá írã pãrã-pãrã la kí láyĩnĩ sĩ sụ. Láyĩnĩ la iꞌdójó rĩ ꞌbã adru írã rụ́bị̃, tõpázĩ, ãzíla ĩmẽrálĩdĩ ru rĩ kî;

\VS{18}láyĩnĩ ị̃rị̃ rĩ gá írã tãkụ́sẹ̃ rú, sãfírẽ rú, ãzíla dáyímõndĩ rú rĩ kî;

\VS{19}láyĩnĩ na rĩ gá írã jãsị̃nị́tọ̃ rú, írã ágãtẽ rú, ãzíla írã ãmẹ̃tẹ̃sị́tọ̃ rú rĩ kî;

\VS{20}láyĩnĩ sụ rĩ gá írã kụ̃rị̃sị̃lị́tọ̃ rú, írã únĩkĩsĩ rú ãzíla írã yãsípẽ rú rĩ kî. Írã ꞌdĩ kí ûtị̃ kí gólũdĩ sĩ.

\VS{21}Írã ꞌbã adru kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, írã ãlu-ãlu drị̃ gá úsĩ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí rụ́, úsĩ rụ́ ꞌdã kí pá tujó ínátị mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí kẹ̃jị́ gá.


\par }{\PP \VS{22}“Bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ní mí idé nõrórõ cécé ĩbáká áni la gólũdĩ ãlá rĩ sĩ.

\VS{23}Mí idé ríŋĩ gólũdĩ sĩ la kí ị̃rị̃ ãzíla ígĩ kí bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ꞌbã kónã ị̃rị̃ la kí gá.

\VS{24}Mí ũgĩ ĩbáká nõrórõ gólũdĩ rú ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ríŋĩ kí agá bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ꞌbã kónã kí gá.

\VS{25}Ĩbáká nõrórõ gólũdĩ rú ꞌdĩ ꞌbã tị kí gá ígĩ ĩfódĩ ꞌbã ĩbáká kọ́trọ́ gá rĩ kí drị̃lẹ́ gâlé ru.

\VS{26}Mí idé ríŋĩ gólũdĩ sĩ la kí ị̃rị̃ ãzíla mí ũgĩ kí bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ꞌbã kónã la ị̃rị̃ rĩ kí tị gá agâlé ru ĩfódĩ rụ̂ sĩ.

\VS{27}Mí idé vâ ríŋĩ gólũdĩ sĩ la kí ãzí ị̃rị̃ mí icí kí bõngó ĩbá ĩfódĩ ꞌbã kọ́trọ́ gá rĩ ꞌbã ị̃ndụ́lé gá mẹ́lẹ́tị gá ꞌdõlé ru, ãni rú ãngũ ĩꞌbã kí sĩ ru ịsụ́jó rĩ gá.

\VS{28}Mí icí ríŋĩ ĩfódĩ drị̂ kí ríŋĩ bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ꞌbã ĩbáká bụ̃lụ̂ rĩ sĩ, ãzíla ící kí sẹ́rị̃ ụ́pị́cẹ́ gá rĩ gá, ꞌbã adru rû sĩ mgbemgbe.


\par }{\PP \VS{29}“Sáwã Ãrọ́nị̃ ꞌbã fijó Ãngũ Ãlá rĩ agâlé rĩ sĩ, lẽ ꞌbã sụ̃ bõngó jụ́jụ́ gá sĩ rụ́ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí sĩjó drị̃ la gá rĩ cí. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma
{\ND{Úpí}} ꞌi, ma dó sĩ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ị́jọ́ igá.

\VS{30}Lẽ ꞌbã sụ̃ vâ Ụ̃rị́mụ̃ ãzíla Tãmímũ bõngó jụ́jụ́ gá rĩ drị̃ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ kí sĩ adru Ãrọ́nị̃ ásị́ drị̃ gá cí ĩꞌdiní fi agá
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gâlé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó sĩ ị́jọ́ mâ lẽlé rĩ pẽ ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị́ rĩ ꞌbanî.


\par }{\SH Bõngó ãzí Ãtalo ꞌbadrị̂ rĩ kî
\par }
{\PP \VS{31}“Mí idé kọ́tị̃ ãzo sĩ ĩfódĩ sụ̃jó drị̃ la gá rĩ pírí bõngó bụ̃lụ̂ rĩ sĩ,

\VS{32}ꞌbã adru ꞌbụ́ trũ ágágá drị̃kã ní sĩ fijó. Tị la ꞌbụ́ ru imbe gá ãzíla drị́ gá ꞌdĩ kí úci kí cĩcĩ kálã gá rĩ áni, ꞌbã uce kí rú sĩ ku.

\VS{33}Mí uꞌbé tị la gâsĩ ife põmũgũránãtĩ rú rĩ ꞌbã íꞌdá; gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika rú trộkị́lịrị, ũlángí gólũdĩ rú la trũ kí drĩdríŋĩ gá cí.

\VS{34}Íꞌdá ũlángí idélé gólũdĩ sĩ rĩ drị̂ kí ãzíla ife põmũgũránãtĩ drị̂ kí mí ũꞌbã kí kọ́tị̃ ꞌbã imbe tị gâsĩ trộkị́lịrị.

\VS{35}Ãrọ́nị̃ ꞌbã sụ̃ bõngó ꞌdĩ ꞌi ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá kí drị̃ ce agá. Ĩꞌdi ꞌbã fi agá Ãngũ Ãlá rĩ gá
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gâlé ãzíla ãfũ agá ãmvé ꞌdõlé, Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, icó dó sĩ drãlé ku.


\par }{\PP \VS{36}“Ídị gólũdĩ ãlá rĩ ꞌbara rú ãzíla ísĩ drị̃ la gá: ÃLÁ RU
{\ND{Úpí}} NÎ.

\VS{37}Mí úmbé ĩꞌdi bõngó ĩbáká bụ̃lụ̂ la sĩ, bõngó sĩ drị̃ umbéjó rĩ ꞌbã mẹ́lẹ́tị gâlé ru.

\VS{38}Ãrọ́nị̃ ꞌbã sụ̃ ĩꞌdi ĩꞌdi ꞌbã androko gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ,
{\ND{Úpí}} la dó sĩ ãko pírí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí idélé ídétáŋá ru rĩ kí ãꞌị̃ rá, drĩ kí táni ị́jọ́ iza.


\par }{\PP \VS{39}“Ícã bõngó Ãrọ́nị̃ drị́ kánzũ rú rĩ bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá rĩ sĩ, bõngó sĩ drị̃ umbéjó rĩ bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá rĩ sĩ ãzíla mí uꞌbé Sẹ́rị̃ la ũniyambamba rú.

\VS{40}Anzị Ãrọ́nị̃ drị̂ ꞌbaní, mí ịgbẹ kánzũ, bõngó sĩ drị̃ umbéjó rĩ ꞌi, ãzíla sẹ́rị̃, ála sĩ ĩꞌbaní ị̃nzị̃táŋá fẽ ãrútáŋá be.

\VS{41}Mí ụ̃sụ̃ dó Ãrọ́nị̃ kí anzị ĩꞌdidrị̂ abe bõngó ꞌdĩ kí sĩ, mí ũsũ kí ãdu sĩ drị́ tị̃jó kí drị̃ gá ãzíla kí ꞌbãjó ndú. Ítị̃ dó drị́ kí drị̃ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ adru ãtalo rú ãzị́ ngalé mánî.


\par }{\PP \VS{42}“Mí ịgbẹ pájãmã ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní sĩ ĩꞌbã pílípílí atrịjó, ãzo la ꞌbã adru ụ́pị́cẹ́ gá kpere ị̃lị́ gá.

\VS{43}Ãrọ́nị̃ kí anzị ĩꞌdidrị̂ abe ꞌbã sụ̃ kí bõngó ꞌdĩ kí ĩꞌbã kí fi agá Hémã tị icíma drị̂ agâlé jõku ãngũ ãlĩtárĩ drị̂ gâlé ãzị́ ngajó Ãngũ Ãlá rĩ gá, ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã adru rú sĩ ĩꞌbaní ị́jọ́ ũnzí ru ãzíla drã rú ku.

\par }{\PP “ꞌDĩ la adru ãzị́táŋá ru Ãrọ́nị̃ ní anzị ĩꞌdidrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe jãꞌdâ.”




\par }\Chap{29}{\SH Ãrọ́nị̃ kí ꞌbãjó ndú anzị abe ãtalo rú rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî, “ꞌDĩ kí ị́jọ́ míní mụlé idélé sĩ Ãrọ́nị̃ kí ꞌbãjó ndú anzị abe ãtalo rú rĩ kî: Mí aꞌdụ́ mọ́nị̃gọ́ ãlu mũlũkũdũ la kãbĩlógó ị̃rị̃ bị́lẹ́mị kóru la kí abe.

\VS{2}Mí idé mũkátĩ ãnáfóró ngánũ drị́ mĩnãmĩnã ãkụ́kị́ kóru rĩ sĩ, mũkátĩ mvụtụ rĩ, kékĩ usalé ãdu sĩ rĩ, mũkátĩ níríŋá aselé ãdu sĩ rĩ.

\VS{3}Íꞌbã kí gụ́fá agá, mí ají kí mọ́nị̃gọ́ ãzíla kãbĩlõ ị̃rị̃ ꞌdã abe ídétáŋá ru mánî.

\VS{4}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí ají dó Ãrọ́nị̃ kí anzị ĩꞌdidrị̂ kí abe kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã tị icíma drị̂ agá rĩ gá ãzíla mí ũjĩ dó kí ị̃yị́ sĩ.

\VS{5}Mí ụ̃sụ̃ dó bõngó ꞌdĩ kí Ãrọ́nị̃ ụrụꞌbá gá, kánzũ, kọ́tị̃, ĩfódĩ, bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ãzíla sẹ́rị̃. Mí icí ĩꞌdi ĩfódĩ ụrụꞌbá gá sẹ́rị̃ cãlé ãlị̃gọ̃ sĩ rĩ sĩ.

\VS{6}Mí umbé drị̃kã la bõngó sĩ drị̃ umbéjó rĩ sĩ, mí icí gólũdĩ ãlá dịlé ꞌbara sĩ drị̃ la gá sĩjó la ÃLÁ RU ÃDRÓŊÁ NÎ rĩ.

\VS{7}Mí ũsũ ãdu drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ sĩ ĩꞌdiní ũkpõ fẽjó.

\VS{8}Mí ụ̃sụ̃ ngọ́pịka kí kánzũ ĩꞌbadrị́ ãtalo ꞌbadrị̂ kí sĩ

\VS{9}ãzíla mí umbé kí drị̃ gá bõngó sĩ drị̃ umbéjó rĩ cí. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí úmbé dó Ãrọ́nị̃ kí ụ́pị́cẹ́ ngọ́pịka kí abe sẹ́rị̃ sĩ. Ị́jọ́ ĩꞌbaní adrujó ãtalo rú rĩ úꞌbã ĩꞌdi ãzị́táŋá ru jãꞌdâ. Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ sĩ mi dó Ãrọ́nị̃ kí ꞌbã ndú ngọ́pịka abe.


\par }{\PP \VS{10}“Mí ají mọ́nị̃gọ́ Hémã tị icíma drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá, ãzíla Ãrọ́nị̃ kí ngọ́pịka abe ꞌbã ụ̃tị̃ kí drị́ drị̃ la gá.

\VS{11}Ílị ĩꞌdi
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã tị icíma drị̂ gá ꞌdãá.

\VS{12}Mí ãbĩ mọ́nị̃gộ ꞌbã ãrí ãzí, mí ũꞌbã ĩꞌdi ãlĩtárĩ ꞌbã újé sụ rĩ kí agá tĩndrímváŋá sĩ ãzíla ị́mbị́ la acelépi rĩ mí ũsũ ĩꞌdi ãlĩtárĩ ị̃ndụ́ gá ꞌdãá.

\VS{13}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úsã ãko agá rĩ kí akulépi rĩ kí mí anzé kí rá, úgú gá rĩ abe, rókójí úsã ala gá rĩ abe, mí ivé kí ãlĩtárĩ drị̃ gá ꞌdãá.

\VS{14}Wó mí ivé mọ́nị̃gọ́ ꞌbã ĩzá íníríkó la abe ífí la kí abe ãngũ ꞌbá ꞌbã kí sĩ uꞌájó rĩ gá ãmvé-ãmvélé ru. ꞌDĩ ídétáŋá sĩ ị́jọ́ ũnzí ãtalo ꞌbadrị̂ kí idéjó rĩ.


\par }{\PP \VS{15}“Mí aꞌdụ́ kãbĩlógó ãzí ãlu rĩ, Ãrọ́nị̃ kí ngọ́pịka abe ꞌbã ụ̃tị̃ kí drị́ drị̃ la gá.

\VS{16}Ílị ĩꞌdi ãzíla mí ũyã ãrí la ãngũ ãlĩtárĩ drị̂ ꞌbã wókõ kí agâ sĩ pírí.

\VS{17}Mí ụlị́ ĩzá kãbĩlógô drị̂ ndú-ndú ãzíla mí ũjĩ ífí la kí ĩzá la pá gá rĩ kí abe, íꞌbã kí drị̃kã abe ĩzá ị́mbị́ acelépi ꞌdĩ abe ãlĩtárĩ gá ꞌdãá.

\VS{18}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí ivé dó ĩzá kãbĩlógô drị̂ pírí ãlĩtárĩ drị̃ gá ꞌdãá. Ĩꞌdi ídétáŋá ivélé ivê
{\ND{Úpí}} ní ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{19}“Mí aꞌdụ́ kãbĩlógó ãzí rĩ ꞌi, Ãrọ́nị̃ ꞌbã tị̃ kí drị́ drị̃ la gá ngọ́pịka abe.

\VS{20}Ílị ĩꞌdĩ ãzíla mí ãbĩ ãrí la ꞌbã ãzí, íꞌbã ĩꞌdi Ãrọ́nị̃ ꞌbã bị́lẹ́ drị̃lẹ́ ãndá gá rĩ gá ãzíla ngọ́pịka kí ꞌbã bị́lẹ́ drị̃lẹ́ ãndá gá rĩ kí gá, drị́ ágó ãndá gá rĩ kí gá, ĩꞌbã pá ágó ãndá gá rĩ kí gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí ũyã dó ãrí la ꞌbã ãzí rĩ ãlĩtárĩ ꞌbã wókõ kí agâ sĩ pírí.

\VS{21}Íꞌdụ ãrí ãlĩtárĩ gá ꞌdãá rĩ ꞌbã ãzí ãdu drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ abe ãzíla mí ũyã ĩꞌdi Ãrọ́nị̃ ụrụꞌbá gá bõngó ĩꞌdidrị̂ kí abe ãzíla ngọ́pịka kí ụrụꞌbá gá bõngó ĩꞌbadrị̂ kí abe. Ãrọ́nị̃ kí ngọ́pịka abe ãzíla bõngó ĩꞌbadrị̂ kí abe ála dó sĩ kí ꞌbã ndú mánî.


\par }{\PP \VS{22}“Kãbĩlógó ꞌdĩ rụ́ ꞌdâ mí alị́ úsã ãko agá rĩ kí akulépi rĩ kí, úsã kótẽ gá rĩ, úsã la úgú drị̃ gá rĩ abe, rókójí kí úsã ala gá rĩ abe, ãzíla ị̃lị́ la pá ãndá gá rĩ abe. ꞌDĩ kãbĩlógó sĩ drị́ tị̃jó kí drị̃ gá rĩ.

\VS{23}Angájó gụ́fá mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru ꞌbãlé
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá rĩ kí agá, mí aꞌdụ́ mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru mvụtụ rĩ ãlu, kékĩ idélé ãdu sĩ rĩ ãzíla mũkátĩ níríŋá aselé ãdu sĩ rĩ kí abe.

\VS{24}Íꞌbã ãko ꞌdĩ kí pírí Ãrọ́nị̃ kí drị́ gá ngọ́pịka abe ãzíla ílũ ĩꞌbaní ꞌbã inga kí ãko ꞌdĩ kí fẽlé
{\ND{Úpí}} ní ídétáŋá ru.

\VS{25}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mí aꞌdụ́ ãkónã ídétáŋá ru ꞌdĩ kí ꞌbá ꞌdĩ kí drị́ gá ꞌdâ rá, mí ivé kí ãlĩtárĩ drị̃ gá ꞌdãá, ídétáŋá ivélé ivê ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ ꞌbã drị̃ gá sĩ ãyĩkõ fẽjó
{\ND{Úpí}} nî.

\VS{26}Íꞌdụ kãbĩlógó sĩ drị́ tị̃jó Ãrọ́nị̃ drị̃ gá rĩ ꞌbã jụ́jụ́tị ãzíla mí inga ĩꞌdi
{\ND{Úpí}} ní ídétáŋá ru. ꞌDĩ wókõ mídrị́ gá rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{27}“Ĩzá drị́ tị̃jó Ãrọ́nị̃ kí drị̃ gá ngọ́pịka abe rĩ íꞌbã kí ndú: jụ́jụ́tị ãzíla pá ãndá gá rĩ abe ingalé ídétáŋá ru mání rĩ kí ála kí ꞌbã ndú ãtalo ꞌbanî.

\VS{28}Ị́jọ́ ꞌdĩ kí mání lẽlé anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã nga kí kí sáwã drị́ tị̃jó ãtalo kí drị̃ gá rĩ sĩ rĩ kî: Ĩzá jụ́jụ́tị gá ãzíla pá ãndá gá rĩ kí wókõ fẽtáŋá ru Ãrọ́nị̃ ꞌbaní anzị ĩꞌdidrị̂ abe jãꞌdâ rĩ kî. ꞌDĩ kí ídétáŋá anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí fẽlé
{\ND{Úpí}} ní rĩ kî.


\par }{\PP \VS{29}“Ãrọ́nị̃ drĩ drã rá bõngó ãlá ĩꞌdidrị́ átáló drị̂ kí ála kí ꞌdụ fẽlé anzị ĩꞌdidrị̂ ꞌbanî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ála dó sĩ ãdu ũsũ kí drị̃ gá ãzíla drị́ tị̃ kí drị̃ gá.

\VS{30}Ngọ́tị́ŋá acálépi átáló ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá rĩ ní úsụ̃ bõngó ꞌdĩ kí ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ĩꞌdi dó sĩ mụ Hémã tị icíma drị̂ agâlé sĩ mụjó ãzị́ ngajó Ãngũ Ãlá rĩ gâlé nĩ.


\par }{\PP \VS{31}“Íꞌdụ kãbĩlógó sĩ drị́ tị̃jó ꞌbã drị̃ gá rĩ ꞌbã ĩzá ãzíla mí aꞌdí ĩꞌdi ãngũ ãlá rĩ agá.

\VS{32}Ãrọ́nị̃ kí ngọ́pịka abe ꞌbã na kí kãbĩlógô ĩzá ãzíla mũkátĩ gụ́fá agá rĩ abe kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã tị icíma drị̂ ꞌbã tị gá ꞌdãá.

\VS{33}ꞌBã na kí ídétáŋá sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí idéjó ayúlé sáwã ꞌbání drị́ tị̃jó kí drị̃ gá rĩ nĩ. Wó ꞌbá ãzí ndú la ꞌbã na ku, ãꞌdusĩku kí dó ãlá ru.

\VS{34}Ĩzá kãbĩlógô drị́ sĩ drị́ tị̃jó rĩ ꞌbã ị́mbị́ jõku mũkátĩ cí rĩ drị̃ ace kpere ụ̃ꞌbụ́tị gá cí, mí ivé ĩꞌdi rá. Lẽ úna ĩꞌdi ku, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ãlá ru.


\par }{\PP \VS{35}“Mí idé Ãrọ́nị̃ ꞌbaní ngọ́pịka abe ị́jọ́ pírí mání azịlé ꞌdĩ kí ꞌbã ꞌdụ kí ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ála dó sĩ drị́ tị̃ kí drị̃ gá ĩndõ.

\VS{36}Ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ, ílị mọ́nị̃gọ́ ãlu ídétáŋá sĩ ị́jọ́ ũnzí idéjó rĩ idéjó, mí ũsũ ãdu Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ ãlĩtárĩ drị̃ gá sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó ndú ãlá ru.

\VS{37}Mí idé ídétáŋá ãlĩtárĩ ꞌbãjó ãlá ru rĩ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó ndú. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãlĩtárĩ dó sĩ ndẽ ãlãpĩtĩ sĩ rá, ãzíla ãko ĩꞌdi ụrụꞌbá alólépi rĩ la adru ãlá ru.


\par }{\SH Ídétáŋá Ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ rĩ
\par }
{\PP \VS{38}“Ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ mi mụ kãbĩlõ mũlũkũdũ calépi ílí ãlu ꞌbo la kí fẽlé ị̃rị̃ ídétáŋá ru ãlĩtárĩ drị̃ gá ꞌdãá.

\VS{39}Mí idé kãbĩlõ ãlu rĩ ídétáŋá ru ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ãzí ãlu rĩ ĩndró sĩ.

\VS{40}Míní Kãbĩlõ mũlũkũdũ drị̃drị̃ rĩ fẽ agá ídétáŋá ru, mí ayú ãnáfóró kị́lọ̃ ãlu usalé ãdu Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ sĩ rĩ ãni rú lítã ị̃rị̃. Ísũ wáyĩnĩ lítã ãlu rĩ fẽtáŋá ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ rĩ rú.

\VS{41}Kãbĩlõ ãzí rĩ míní ĩꞌdi fẽ agá ídétáŋá ru ĩndró sĩ, mí ayú vâ ãnáfóró kị́lọ̃ ãlu usalé ãdu Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ sĩ rĩ ãni rú lítã ị̃rị̃. Ísũ wáyĩnĩ lítã ãlu rĩ fẽtáŋá ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ rĩ rú. ꞌDĩ kí ãkónã fẽlé
{\ND{Úpí}} ní ídétáŋá ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ ĩꞌdiní sĩ uꞌájó ãyĩkõ sĩ rĩ kî.


\par }{\PP \VS{42}“Ĩmi idé ídétáŋá ivélé ivê ꞌdĩ ãzị́táŋá ru anzị ĩmidrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ Hémã tị icíma drị̂ ꞌbã tị gá
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá ꞌdãá. ꞌDã ãngũ mání sĩ drị̃ ụfụjó mí be ãzíla ị́jọ́ jọjó míní rĩ ꞌi,

\VS{43}ma drị̃ ụfụ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ abe ꞌdãá, ãzíla ma ãngũ ꞌdã ꞌbã ãlá ru dị̃zã mádrị́ dị̃lépi rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{44}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ Hémã tị icíma drị̂ kí ꞌbã ãlĩtárĩ be ndú, Ãrọ́nị̃ kí ngọ́pịka abe ma kí ꞌbã ndú adrujó ãtalo rú ãzị́ mádrị̂ ngajó.

\VS{45}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma uꞌá anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá ãzíla ma adru Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ rú.

\VS{46}Kí dó sĩ nị̃ la rá ma
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩꞌbadrị́ kí anzélépi angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ ꞌi, ma dó mụ uꞌálé kí drĩdríŋĩ gá. Ma dó sĩ adru
{\ND{Úpí}} ĩꞌbadrị̂ ꞌi.”




\par }\Chap{30}{\SH Ãlĩtárĩ sĩ lũbánĩ ivéjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî, “Mí idé ãlĩtárĩ sĩ lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ ivéjó rĩ drị̂ báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ.

\VS{2}Ãzo la kí mgbọ la be ꞌbã adru kí trũ-trũ ãni rú nụ̃sụ̃ mítã ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ ꞌbã adru ãni rú mítã ãlu. Újé la kónã sụ ꞌdĩ kí gá rĩ ꞌbã icí kí ru ĩꞌdi be ãko ãlu rú.

\VS{3}Íꞌbu drị̃ la, bụ́lụ́ la, ãzíla újé la kí abe pírí gólũdĩ ãlá la sĩ, íli tị la gólũdĩ sĩ trộkị́lịrị cí.

\VS{4}Mí idé ímve gólũdĩ sĩ la kí ị̃rị̃ láyĩnĩ ũnĩ ãni ulílé gólũdĩ sĩ trộkị́lịrị rĩ ꞌbã ị̃ndụ́lẹ́ gâlé ru ꞌbã ndre kí ru ãzí rĩ kí abe. Ímve ị̃rị̃ rĩ ꞌbã adru kí bụ́lụ́ ãzí rĩ gá, ãzí ị̃rị̃ rĩ ꞌbã adru kí bụ́lụ́ ãzí rĩ gá sĩ ife sĩ ãlĩtárĩ ujíjó rĩ rụjó.

\VS{5}Mí idé ife sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ kí báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ ãzíla íꞌbu ụrụꞌbá la kí gólũdĩ sĩ.

\VS{6}Íꞌbã ãlĩtárĩ ꞌdĩ ãmvé-ãmvélé ru kátẽnĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ aꞌbólépi rĩ be úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ drị̃lẹ́ gá. ꞌDĩ dó ãngũ mání sĩ drị̃ ụfụjó mí be rĩ.


\par }{\PP \VS{7}“Ãrọ́nị̃ ꞌbã ivé lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ ãngũ ãlĩtárĩ drị̂ gá ụ̃ꞌbụ́tị ãlu-ãlu sĩ ĩꞌdi ꞌbã tárã kí tị ũꞌbã agá.

\VS{8}Lẽ ꞌbã ivé ãko ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ ị̃dị́ drĩ dó tárã kí tị ũꞌbã ĩndró sĩ ꞌbo rĩ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ velépi rĩ kí dó sĩ ve ụ́ꞌdụ́ pírí
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá anzị ĩmidrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe jãꞌdâ.

\VS{9}Ãlĩtárĩ ꞌdĩ drị̃ gá mí ivé lũbánĩ ãzí lẽlé ku la ku jõku ãnãkpá ídétáŋá ru, jõku ãnáfóró ídétáŋá ru ãzíla mí ũsũ wáyĩnĩ ídétáŋá ru rĩ drị̃ la gá ku.

\VS{10}Ílí ãlu agá Ãrọ́nị̃ ꞌbã idé ídétáŋá sĩ ãlĩtárĩ ꞌbãjó ãlá ru rĩ pâlé ãlu. ꞌBã ꞌbã újé la sụ ꞌdã kí agá ãnãkpá lịlẹ́ sĩ ídétáŋá ị́jọ́ ũnzí idé jó rĩ ꞌbã ãrí. Lẽ ꞌbã idé ị́jọ́ ꞌdĩ ílí ãlu-ãlu sĩ anzị ĩmidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbanî. Ãlĩtárĩ ꞌdĩ ãlá ãndânĩ
{\ND{Úpí}} nî rĩ ꞌi.”


\par }{\SH Séndẽ sĩ ꞌbá unzejó rĩ
\par }
{\PP \VS{11}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî,

\VS{12}“Míní anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí lã agá, ꞌbá ãlu-ãlu ꞌbã fẽ
{\ND{Úpí}} ní ãko lịlẹ́ ĩꞌdi drị̃ gá sĩ ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ unzejó rĩ sáwã ĩꞌdi lãjó rĩ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ jụ́wẹ̃ icó dó sĩ kí rụlé ku.

\VS{13}ꞌBá ãlu-ãlu lãlé rá rĩ lẽ ꞌbã fẽ séndẽ aꞌị́lé rĩ fẽtáŋá ãlá rĩ ru
{\ND{Úpí}} nî. Séndẽ ꞌdĩ ĩꞌdi nụ́sụ̃ sẹ̃kẹ́lị̃ drị̂ ãko jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí ụ̃ꞌbị̃jó rĩ sĩ.

\VS{14}ꞌBá pírí rụ́ sĩlé rá ílí trũ kãlị́ ị̃rị̃ jõku ꞌdĩ drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbã fẽ kí séndẽ ꞌdĩ fẽtáŋá ru
{\ND{Úpí}} ní rá.

\VS{15}ꞌBá málĩ trũ rĩ ꞌbã fẽ kí ꞌbã alị séndẽ aꞌị́lé ꞌdã ku, ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbã fẽ kí vâ vúlé dọ́dọ́ ku ĩꞌbaní fẽtáŋá ꞌdĩ fẽ agá
{\ND{Úpí}} ní ídétáŋá ru sĩ ídri ĩꞌbadrị̂ unzejó rĩ gá.

\VS{16}Mí atrá séndẽ sĩ ídétáŋá idéjó ꞌdĩ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị́ sĩ ãzị́ Hémã tị icíma drị̂ kí ngajó. Ĩꞌdi adru anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní sĩ ị́jọ́ ũrãjó
{\ND{Úpí}} drị̃ gá, sĩ kí ídri tã mbajó.”


\par }{\SH Báfũ sĩ drị́ ãzíla pá ũjĩjó rĩ
\par }
{\PP \VS{17}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî,

\VS{18}“Mí idé báfũ sĩ ru drị́ kí ũjĩjó pá abe la bũrônzĩ sĩ ãzíla pá la sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó drị̃ la gá rĩ ꞌbã adru kí vâ bũrônzĩ sĩ. Íꞌbã ĩꞌdi ị̃yị́ trũ drĩdríŋĩ Hémã tị icíma drị̂ ꞌbadrị́ ãlĩtárĩ be rĩ gá.

\VS{19}Ị̃yị́ ala gá rĩ Ãrọ́nị̃ ꞌbã ayú kí ĩꞌdi ngọ́pịka abe sĩ ĩꞌbã pá kí ũjĩjó drị́ abe.

\VS{20}Ĩꞌbaní fi agá Hémã tị icíma drị̂ agâlé rĩ gá, ꞌbã ũjĩ kí ru pá kí drị́ abe ị̃yị́ sĩ ráká, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ icó kí dó sĩ drãlé ku. Ĩꞌbaní mụ agá fẽtáŋá fẽlé
{\ND{Úpí}} ní ídétáŋá ru ivélé ãcí sĩ rĩ kí fẽ agá ãlĩtárĩ gâlé,

\VS{21}lẽ ꞌbã ũjĩ kí ru drị́ kí pá abe ráká ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbã drã kî sĩ ku. ꞌDĩ la adru Ãrọ́nị̃ ꞌbaní ãzị́táŋá ru anzị ĩꞌbadrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe jãꞌdâ.”


\par }{\SH Ãdu sĩ drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{22}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî,

\VS{23}“Íꞌdụ ãdu ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ mírã rú ũsũlé ꞌbá drị̃ gá rĩ kị́lọ̃ ázíyá, ãdu sụ́sụ́ ru ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ ꞌbã nụ́sụ̃ cajó kị́lọ̃ na, ꞌdĩ páwụ̃dã sínãmõnĩ rú rĩ ꞌi, ãdu kọ́rọ́kọ́rọ́ gá rĩ kí kị́lọ̃ na.

\VS{24}Kị́lọ̃ ázíyá kásĩyã drị̂ kí ûꞌbị̃ kí ãko úmgbó ụ̃ꞌbị̃jó ꞌbání ãꞌị̃lé rá rĩ sĩ. Íꞌbã ãdu mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ drị̃ la gá lítã sụ.

\VS{25}Mí idé ãdu ãlá ꞌbãlé ndú sĩ drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ.

\VS{26}Mí ayú ãdu sĩ ꞌbá ꞌbã jó ndú ꞌdĩ ꞌi sĩ Hémã tị icíma drị̂ ꞌbãjó ãlá ru, Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂,

\VS{27}méjã ãzíla ãko ayúlé drị̃ la gá rĩ kí abe, tárã céke ãzíla ãko la ĩꞌdidrị̂ kí abe ãzíla ãlĩtárĩ sĩ lũbánĩ ivéjó rĩ,

\VS{28}ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá ivélé ivê rĩ kí ivéjó rĩ ãzíla ãkójó ala gá rĩ kí abe ãzíla báfũ pá la kí abe.

\VS{29}Mi kí ꞌbã ndú ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, kí dó sĩ adru ãlá ru ãndânĩ, ãko kí ụrụꞌbá alólépi rĩ kí dó sĩ adru ãlá ru.


\par }{\PP \VS{30}“Mí ũsũ ãdu Ãrọ́nị̃ kí drị̃ gá ngọ́pịka abe sĩ kí ꞌbãjó ndú, ítị̃ drị́ kí drị̃ gá kí dó sĩ ãzị́ nga mání ãtalo ru.

\VS{31}Íjọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, ꞌdĩ la mụ adrulé ãdu mání sĩ ĩmi ꞌbãjó ãlá ru anzị ĩmidrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe jãꞌdâ rĩ.

\VS{32}Mí ũsũ ãdu ꞌdĩ ꞌbá kí drị̃ gá mị́rị̃ rú ku ãzíla mí idé vâ ãdu ãzí gẹ̃rị̃ míní sĩ ãdu ꞌdĩ idéjó rĩ sĩ ku. Ĩꞌdi ãdu ãzí ꞌbãlé ndú la, lẽ ínị̃ rá ĩꞌdi ãlá ru ndú áꞌdụ̂sĩ.

\VS{33}ꞌBá ãzí drĩ vâ ãdu ãzí idé gẹ̃rị̃ míní sĩ ãdu ꞌdĩ idéjó rĩ sĩ ãzíla drĩ ũsũ la ꞌbá ãzí nị̃lé ku la drị̃ gá rá ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá la ꞌdã adru átáló ku yã áni, ma ĩꞌdi nze ꞌbá mádrị̂ kí agá ꞌdâ rá.”


\par }{\SH Lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kî
\par }
{\PP \VS{34}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî, “Mí aꞌdụ́ ãko ngụ̃lépi vĩrĩ ꞌdĩ kí trũ-trũ: ísékísé ife ꞌbã ũgórókóꞌbõ gá rĩ, átíríkó ꞌbã úꞌbó, ãzíla gãlũbãnámũ.

\VS{35}Mí ayú ãko ꞌdĩ kí sĩ lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí usajó, mí usa kí acájó ãdu ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ rú. Íꞌbã ãꞌị́ ala gá cí ꞌbã iza kí sĩ ru ku ãzíla ꞌbã adru kí vâ sĩ ndú ãzíla ãlá ru.

\VS{36}Mí amvi ãzí rĩ kí fúfú ru, mí agụ kí ꞌbãlé Hémã tị icíma drị̂ agá Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ drị̃lẹ́ gá, ꞌdĩ ãngũ mání sĩ mụjó drị̃ ụfụjó mí be rĩ gá. Ĩꞌdi adru míní ãlá ru ãndânĩ.

\VS{37}Mí idé lũbánĩ ãzí gẹ̃rị̃ míní sĩ lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ idéjó rĩ sĩ ku. Ĩꞌdi lũbánĩ ꞌbãlé ãlá ru ndú áꞌdụ̂sĩ
{\ND{Úpí}} nî la.

\VS{38}ꞌBá ãzí drĩ vâ lũbánĩ ãzí idé gẹ̃rị̃ míní sĩ lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ idéjó rĩ sĩ sĩ ãyĩkõ ịsụ́jó ãjị́ la sĩ, ma ꞌbá ꞌdĩ áni rĩ nze ꞌbá mádrị̂ kí agá ꞌdâ rá.”




\par }\Chap{31}{\SH Bẹ̃zãlẹ́lị̃ kí pẽjó Ũhõlĩyábũ be Hémã Ãdróŋá drị̂ sịjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî,

\VS{2}“Ápẽ Bẹ̃zãlẹ́lị̃ Ụ́rị̃ ngọ́pị, Hụ́rị̃ umvelépi áyị́pị rĩ angájó sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ gá,

\VS{3}ãzíla áfẽ ĩꞌdiní úríndí mádrị̂ ꞌi. Áfẽ ĩꞌdiní nị̃táŋá, ãlị̃gọ̃ sĩ icójó ãko pírí kí idéjó,

\VS{4}ĩꞌdi sĩ íꞌdá gbã ãlị̃gọ̃ sĩ, ãzị́ nga gólũdĩ sĩ, sílĩvã sĩ, ãzíla aya bũrônzĩ rú rĩ sĩ;

\VS{5}ĩꞌdi ũnĩ ãko ŋálí kî áni ꞌdĩ kí idé, ife kí upa ãzíla agọ́ ũví ndú-ndú sĩ ãzíla ãzị́ pírí ngalé ãlị̃gọ̃ sĩ rĩ kí abe.

\VS{6}Ápẽ vâ Ũhõlĩyábũ Ãhĩsãmákĩ ngọ́pị ꞌi angájó sụ́rụ́ Dánĩ drị̂ agá, kí sĩ ãzị́ nga ĩꞌdi be. Áfẽ vâ ãlị̃gọ̃ ãmbógó la ꞌbá ãlịgọ rú rĩ ꞌbaní, icó kí sĩ ãko mání azịlé míní ídé kî ꞌdĩ kí idélé rá:

\VS{7}Hémã tị icíma drị̂, Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ kí úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ be, ãko pírí Hémã ụ̃sụ̃jó rĩ kí abe,

\VS{8}méjã ãzíla ãko ĩꞌdidrị̂ kí abe, tárã céke idélé gólũdĩ ãlá rĩ sĩ ãzíla ãko ĩꞌdidrị̂ kí abe pírí, ãlĩtárĩ sĩ lũbánĩ ivéjó rĩ,

\VS{9}ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá ivélé ivê rĩ kí ivéjó rĩ ãzíla ãkójó ala gá rĩ kí abe, báfũ drị́ ũjĩjó rĩ kí ãko ị̃ndụ́ la ꞌbãjó rĩ abe,

\VS{10}bõngó ũniyambamba ãlá átáló Ãrọ́nị̃ ní ãzíla anzị ĩꞌdidrị̂ abe ĩꞌbaní sụ̃lé ãzị́ átáló drị̂ ngajó rĩ kí,

\VS{11}ãdu sĩ drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ, ãzíla lũbánĩ ngụ̃lépi vĩrĩ Ãngũ Ãlá rĩ drị̂ gá rĩ trũ. Ãko ꞌdĩ kí idéjó pírí, lẽ ꞌbã idé kí kí cécé mání ãzị́táŋá la fẽjó míní rĩ áni.”


\par }{\SH Ãzị́táŋá Sãbátũ drị̂
\par }
{\PP \VS{12}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî,

\VS{13}“Íjọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, ‘Ĩmba ụ́ꞌdụ́ mádrị́ avị́jó Sãbátũ drị̂ tã, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ícétáŋá ãma drĩdríŋĩ gá ĩmi abe ãzíla anzị ĩmidrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní pírí rĩ, iꞌdajó la ma
{\ND{Úpí}} ꞌi, áꞌbã ĩmi ꞌbá mgbã mádrị̂ kî rú.

\VS{14}Lẽ ĩmba ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị́ avị́jó ꞌdĩ tã, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ãlá ru. ꞌBá ãzí drĩ tã la mba ku, wó drĩ ãzị́ nga ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.

\VS{15}Ụ́ꞌdụ́ ázíyá ꞌdĩ kí míní sĩ ãzị́ ngajó, wó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ ĩꞌdi Sãbátũ ụ́ꞌdụ́ míní sĩ avị́jó rĩ ꞌi, ímba tã la ãlá ru
{\ND{Úpí}} nî. ꞌBá ãzí drĩ ãzị́ ãzí nga ala gá rá, lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.

\VS{16}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã mba kí ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị̂ tã ícétáŋá tị icíma drị̂ rú jãꞌdâ.

\VS{17}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ ĩꞌdi ícétáŋá ukólépi ku rĩ rú ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá má be, ãꞌdusĩku ma
{\ND{Úpí}} ꞌi, má idé ꞌbụ̃ kí ụ̃nọ́kụ́ be ụ́ꞌdụ́ ázíyá ãzíla ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ má aꞌbe ãzị́ ngaŋá dríŋá ãzíla má avị́ dó sĩ áyụ.’ ”


\par }{\PP \VS{18}Ãdróŋá la dó mụ ị́jọ́ delé jọ agá Mụ́sã be ꞌbé Sĩnáyĩ drị̃ gâlé ꞌbo, fẽ dó írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ Ãdróŋá ꞌbã ãzị́táŋá kí sĩjó drị̃ la gá drị́ ĩꞌdidrị̂ sĩ rĩ kí Mụ́sã drị́.




\par }\Chap{32}{\SH Kãjóŋá idélé Gólũdĩ sĩ rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí mụ ndrelé la Mụ́sã uꞌá ꞌbé sị́ gâlé sáwã ãzo rú asị́ vụ̃rụ́ ꞌdõlé ku, atrá kí ru Ãrọ́nị̃ andre gá ãzíla jọ kí, “Ãnị̃ ãꞌdu ị́jọ́ idé ru ágọ́bị́ Mụ́sã ándrá ãma anzélépi Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌdĩ ụrụꞌbá gá nĩ yã rĩ gá ku, mí idé ãmaní ãdróŋá\FTNT{*}{{\FR 32:1 }{\FR{32:1
}}{\FT{Bụ́kụ̃ ãzí rĩ kí jọ la ãdroŋa.}}} ãzí ꞌbã ce dó sĩ ãma drị̃.”


\par }{\PP \VS{2}Ãrọ́nị̃ jọ ĩꞌbanî, “Ĩmi ũtrũ ngílíngílí gólũdĩ rú ũku ĩmidrị́, anzị, ãzíla izonzi ĩmidrị̂ ꞌbã kí sụ̃lé bị́lẹ́ gá ꞌdĩ kí, ĩmi ajị́ kí mádrị́ ꞌdõlé.”

\VS{3}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá pírí ũtrũ kí ngílíngílí gólũdĩ rú kí bị́lẹ́ gá rĩ kí ãzíla ajị́ kí kí Ãrọ́nị̃ rụ́ ꞌdõlé.

\VS{4}ꞌDụ dó ngílíngílí gólũdĩ rú ꞌdĩ kí, aká kí ãcí sĩ, ãzíla ũsũ ĩꞌdi umbalé, idé dó ĩꞌdi kãjóŋá ꞌbã íꞌdá rú.

\par }{\PP ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá jọ kí dó, “Ịsịrayị́lị̃, ꞌdĩ ãdróŋá ĩmidrị́ ándrá ĩmi anzélépi Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ ꞌi!”


\par }{\PP \VS{5}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãrọ́nị̃ sị dó ãlĩtárĩ kãjóŋá ãdróŋá ru idélé gólũdĩ sĩ rĩ drị̃lẹ́ gá ãzíla uyú dó ị́jọ́ la ꞌbá ꞌbaní, “Drụ̃sị̃ ụ̃mụ̃ la adru ị̃nzị̃táŋá fẽjó
{\ND{Úpí}} ní cí.”

\VS{6}Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́, ꞌbá ajị́ kí ãnãkpá ãzí kí ídétáŋá ivélé ivê rĩ rú ãzíla na kí ãzí rĩ kí ídétáŋá ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ rú. ꞌBá ri kí vụ̃rụ́ ụ̃mụ̃ nalé, ụ̃mụ̃ uja dó ru íwá mvụjó ãzíla ãwụ̃ ngajó.


\par }{\SH Ũmbã na Ãdróŋá ꞌi
\par }
{\PP \VS{7}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî, “Ígõ vúlê lé gbõrú, ãꞌdusĩku ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú míní ándrá anzélé Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ iza kí ị́jọ́ ꞌbo ãzíla gã kí ma úmgbé.

\VS{8}Aꞌbe kí gẹ̃rị̃ mání azịlé ꞌbã bĩ kí vú la rĩ rá; idé kí kãjóŋá ãdróŋá ru la gólũdĩ akálé ãcí sĩ rĩ sĩ, ãzíla iꞌdó kí ĩꞌdi ị̃nzị̃lé sĩ ídétáŋá idéjó ĩꞌdi nî. Jọ kí, ‘ꞌDĩ ãdróŋá ĩꞌbadrị́ kí anzélépi Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ ꞌi.’ ”


\par }{\PP \VS{9}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Ánị̃ ꞌbá ꞌdĩ kí ꞌbá drị̃ ũnzí la rĩ gá rá.

\VS{10}Álẽ úꞌdîꞌda mí útrị́ ma ku, ũmbã na dó ma ĩꞌbaní rá, ma mụ kí ị̃lị̃kị̃lé rá. Ma ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ími ꞌbã ãzíla drị̃lẹ́ mídrị̂ abe sụ́rụ́ ãmbógó la rú.”


\par }{\PP \VS{11}Wó Mụ́sã ꞌbã mãmálá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ rụ́ jọ, “{\ND{Úpí}} ũmbã na dó mĩ ꞌbá mídrị̂ ꞌbaní trẹ̃yị́ íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ịsụ́ ꞌdĩ sĩ mí anzé kí Mị̃sị́rị̃ gâlé drị́ ũkpó ãzíla ãvẹ̃vị̃ mídrị́ ãmbógó rĩ sĩ mi ꞌi.

\VS{12}ꞌBá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbã jọ kí rú vâ sĩ mí anzé ꞌbá ꞌdĩ kí rá, sĩ amụ́jó kí ụꞌdị́jó ꞌbé agá ãzíla kí ị̃lị̃kị̃jó pírí rá yã? Mí aꞌbe drĩ ũmbã ꞌdĩ cã; mí uja drĩ ími ásị́ ãzíla mí ají drĩ lị́kị̃ ꞌbá mídrị̂ kí drị̃ gá ku fô.

\VS{13}Mí ũrã drĩ ãtíꞌbó mídrị́ Ịbụrahị́mụ̃, Ĩsákã, ãzíla Yãkóꞌbõ kí ꞌbã ị́jọ́. Mí ũrã drĩ ị́jọ́ ándrá míní ũyõ najó mi drị̃lẹ́ kí fẽ ĩꞌbaní ũꞌbíkãnã rú cécé lẽlẽgó ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ kí áni, ãzíla anzị ĩꞌbadrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌbaní ãngũ ándrá míní azịlé rĩ fẽ ãwítã rú jãꞌdâ rĩ ꞌbã ị́jọ́ fô.”

\VS{14}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ
{\ND{Úpí}} uja dó ru ásị́ ãzíla ají dó lị́kị̃ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ajílé ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní rĩ ku.


\par }{\PP \VS{15}Mụ́sã asị́ dó ꞌbé sị́ gâlé rĩ sĩ vụ̃rụ́ ꞌdõlé, aꞌdụ́ dó sĩ írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ ãzị́táŋá kí sĩjó drị̃ la gá wókõ la sụ rĩ kí agá pírí rĩ ĩꞌdidrị́ gá ĩndĩ.

\VS{16}Ãdróŋá ꞌbã mgbãrĩ idé írã ꞌbara-ꞌbara ꞌdã kí nĩ ãzíla sĩ ãzị́táŋá drị̃ la gá rĩ kí ĩꞌdi ꞌbã drị́ sĩ.


\par }{\PP \VS{17}Yósũwã lã mụ ꞌbá kí ꞌbã úzáŋá arelé ꞌbo, jọ dó sĩ Mụ́sã ní, “Ma ụ́ꞌdụ́kọ́ ãꞌdị́ ãni la are kámbĩ agâlé ꞌdĩ.”


\par }{\PP \VS{18}Mụ́sã umvi, “Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdã adru ãꞌdị́ ndẽjó jõku áwáŋá ꞌbá kí ndẽjó rá rĩ ní aꞌụ́jó rĩ áni ku; ĩꞌdi aꞌụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ úngó ngoŋá ãni la rú.”


\par }{\PP \VS{19}Mụ́sã la dó mụ acálé ãni rú kámbĩ gá sĩ kãjóŋá ãdróŋá ru ꞌdã ndrejó, ãzíla ꞌbá kí ꞌbã úngó tuŋá ndrelé ꞌbo, ũmbã na ĩꞌdi ũnzí. ꞌBé pá gá ꞌdãá Mụ́sã ꞌbe dó írã ꞌbara-ꞌbara tá ĩꞌdi ꞌbã aꞌdụ́lé ĩꞌdidrị́ gá ĩndĩ ꞌdã kí ãzíla andi kí dó sĩ kpékpé rá. 
\VS{20}ꞌDụ kãjóŋá ãdróŋá ru ĩꞌbaní idélé rĩ ꞌi, aká ĩꞌdi ãcí sĩ, ꞌị ĩꞌdi fúfú ru, usa ĩꞌdi ị̃yị́ sĩ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, fẽ dó ĩꞌdi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní mvụlé.

\VS{21}Mụ́sã zị Ãrọ́nị̃ ꞌi, “ꞌBá ꞌdĩ idé kí míní ãꞌdu míní sĩ fẽjó la ĩꞌbaní ị́jọ́ ũnzíkãnã ꞌdĩ idéjó?”


\par }{\PP \VS{22}Ãrọ́nị̃ umvi ĩꞌdiní, “Ãmbógó mádrị̂, ũmbã ꞌbã na mi mání ku; ínị̃ cé ꞌbá ꞌdĩ kí bábá ị́jọ́ ũnzí idéjó.

\VS{23}ꞌBá ꞌdĩ jọ kí mání, ‘Ãnị̃ ãꞌdu ị́jọ́ idé ru ágọ́bị́ Mụ́sã ándrá ãma anzélépi Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌdĩ ụrụꞌbá gá nĩ yã rĩ gá ku, mí idé ãmaní ãdróŋá\FTNT{†}{{\FR 32:23 }{\FR{32:23
}}{\FT{Bụ́kụ̃ ãzí rĩ kí jọ la ãdroŋa.}}} ãzí ꞌbã ce dó sĩ ãma drị̃.’

\VS{24}Má aꞌị́ ĩꞌbadrị́, ngílíngílí gólũdĩ rú rĩ kî ãzíla ꞌbá cí ngílíngílí gólũdĩ rú rĩ trũ rĩ ũtrũ kí dó kí ãfẽlé mádrị́. Áꞌbe dó ngílíngílí ꞌdĩ kí ãcí gá ãzíla ũfũ kí dó kãjóŋá ãdróŋá ru ꞌdĩ rú ꞌdĩ.”


\par }{\PP \VS{25}Mụ́sã ndre ị́jọ́ Ãrọ́nị̃ ꞌbã ꞌbá kí aꞌbejó ụtrị́ŋá kóru, ãzíla ĩꞌbaní aza ĩꞌbadrị̂ iꞌdajó mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi.

\VS{26}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã tu dó pá kẹ̃jị́tị kámbĩ drị̂ gá ãzíla za, “ꞌBá pírí wókõ
{\ND{Úpí}} drị̂ gá rĩ ꞌba amụ́ kí má rụ́ ꞌdõlé!” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ atrá kí ru ĩꞌdi andre gá.


\par }{\PP \VS{27}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã jọ ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ ꞌbanî, “{\ND{Úpí}} Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ fẽ ãzị́táŋá, ‘Ĩmi ãlu-ãlu ꞌbã aꞌdụ́ ménéŋá ĩꞌdidrị̂ ꞌi ꞌbã su ĩꞌdi nákũrá agá ꞌbã mụ kámbĩ agâ sĩ kẹ̃jị́tị ꞌdĩ gá ꞌdâ kpere ꞌdã gá sĩ ĩmĩ ádrị́pịka kí ãzíla ĩmĩ wọ̃rị́ka kí ụꞌdị́jó jĩránĩ ĩmidrị̂ kí abe.’ ”

\VS{28}ꞌBá Lẹ́vị̃ drị̂ are kí Mụ́sã tị rá, ãzíla ụꞌdị́ kí ꞌbá 3,000 ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ.

\VS{29}Mụ́sã jọ ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ ꞌbanî, “Ãndrũ úꞌbã ĩmi ndú ãtalo rú ãzị́
{\ND{Úpí}} drị̂ ngajó ĩminí anzị ĩmidrị̂ kí ãzíla ĩmi ádrị́pịka kí ụꞌdị́jó rĩ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ wi ĩminí sụ̃sụ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ rá.”


\par }{\PP \VS{30}Ụ̃ꞌbụ́tị ãzí rĩ sĩ Mụ́sã jọ ꞌbá ꞌbaní, “Ĩmi iza ị́jọ́ ũnzíkãnã la. Wó ma drĩ mụ tụlé ụrụgá
{\ND{Úpí}} rụ́ ꞌbé sị́ gâlé ị̃dị́; Ĩꞌdi jõnõ ãꞌị̃ ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị̂ kí trũlé rá yã áni.”

\VS{31}Mụ́sã gõ dó ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ
{\ND{Úpí}} rụ̂lé ãzíla jọ, “ꞌBá ꞌdĩ idé kí ị́jọ́ ũnzíkãnã la. Idé kí ãdróŋá gólũdĩ sĩ la ãzíla ị̃nzị̃ kí ĩꞌdi ꞌi.

\VS{32}ꞌBá rĩ ítrũ mání ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí rá fô; wó ídrĩ lẽ la ku yã áni ílị ãma rụ́ bụ́kụ̃ míní sĩ ꞌbá mídrị́ gá rĩ kí rụ́ sĩjó rĩ gá rá.”


\par }{\PP \VS{33}Wó
{\ND{Úpí}} umvi Mụ́sã nî, “ꞌBá mání rụ́ lịlẹ́ bụ́kụ̃ mádrị̂ agá rá rĩ kí adru ꞌbá ị́jọ́ ũnzí izalépi má rụ́ rĩ kî.

\VS{34}Úꞌdîꞌda ímụ, íce ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃ ãngũ mání ị́jọ́ la jọjó míní ꞌbo rĩ gá. Lẽ ínị̃ rá Mãlãyíkã mádrị̂ la ími drị̃ ce nĩ, wó sáwã ãzí la acá rá ma mụ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní drị̃rịma fẽlé ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí idélé ꞌdĩ sĩ rá.”


\par }{\PP \VS{35}{\ND{Úpí}} ãpẽ dó ãyánĩ tị ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gá, ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí fẽjó la Ãrọ́nị̃ idé kãjóŋá ãdróŋá ru gólũdĩ sĩ la rĩ sĩ.




\par }\Chap{33}{\SH ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbé Sĩnáyĩ aꞌbejó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî, “Mí aꞌbe ãngũ ꞌdĩ ꞌi, mi ꞌi ãzíla ꞌbá mídrị́ míní ajílé Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ abe. Ímụ ãngũ mání ũyõ najó ma fẽ la Ịbụrahị́mụ̃, Ĩsákã, ãzíla Yãkóꞌbõ ꞌbaní anzị ĩꞌbadrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ abe rĩ gá.

\VS{2}Ma mãlãyíkã tị pẽ ĩmi drị̃ cejó, ãzíla ma ꞌbá Kãnánĩ rú, Ãmọ́rị̃ rú, Hị́tị̃ rú, Pẹ̃rẹ́zị̃ rú, Hị́vị̃ rú ãzíla Yẹ̃bụ́sị̃ rú ꞌdĩ kí dro ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdãá rá.

\VS{3}Ĩmụ ãngũ málĩ trũ mụ̃ꞌdụ̃-mụ̃ꞌdụ̃ lé ꞌbã sĩ rajó ala gá ãnụ́ úsã be rĩ gá, wó má icó mụlé ĩmi drĩdríŋĩ gá ku, ãꞌdusĩku ĩmi ꞌbá drị̃ ũnzí la kî, ma mụ ĩmi ị̃lị̃kị̃lé ku rá.”


\par }{\PP \VS{4}ꞌBá ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ jọlé ũnzíríkãnã ꞌdĩ kí arelé ꞌbo, ꞌbe kí ru áwáŋá gá, ꞌbá ãzí ãlu la sụ̃ ãko ũnĩ ãni la kí ku.

\VS{5}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî, “Íjọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, ‘Ĩmi ꞌbá drị̃ ũnzí la kî, ádrĩ mụ pâlé ãlu ĩmi drĩdríŋĩ gá, ma ĩmi ị̃lị̃kị̃ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩmi ũtrũ ũnĩ ãko ĩminí sụ̃lé ꞌdĩ kí rá ãzíla ma ị́jọ́ míní lẽlé idélé ĩmi abe rĩ pẽ ma ꞌi.’ ”

\VS{6}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ũtrũ kí dó ãko ĩꞌbadrị́ ũnĩ drị̂ kí pírí ꞌBé Hõrébũ gá ꞌdãá rá sụ̃ kí dó sĩ kí ị̃dị́ ku.


\par }{\SH Hémã tị icíma drị̂ ꞌi
\par }
{\PP \VS{7}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drĩ kí dó kámbĩ sị ꞌbo, Mụ́sã la Hémã ãzí idé kámbĩ agá ꞌdãá rĩ sĩ ãmvé-ãmvélé ru, ála ĩꞌdi umve Hémã tị icíma drị̂ ꞌi. ꞌBá ãzí drị̃ sĩ lẽ tị icílé
{\ND{Úpí}} be ĩꞌdi dó sĩ mụ ãmvé ala gâlé.

\VS{8}Mụ́sã drĩ dó fũ mụlé Hémã tị icíma drị̂ gá ãmvêlé ꞌbo, ꞌbá pírí kí dó pá utu hémã ĩꞌbadrị̂ kí tị gá, ãzíla kí Mụ́sã ndre kpere ĩꞌdiní fi agá ala gâlé.

\VS{9}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã drĩ dó fi ala gâlé ꞌbo, ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ị́dị́ŋá áni rĩ la asị́ vụ̃rụ́ ãzíla ĩꞌdi pá tu Hémã tị icíma drị̂ ꞌbã kẹ̃jị́tị gá,
{\ND{Úpí}} la ị́jọ́ jọ Mụ́sã be angájó ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị̃ rĩ agâlé.

\VS{10}ꞌBá pírí drĩ kí ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ị́dị́ŋá áni ãnzị rĩ ndre pá tu agá kẹ̃jị́tị Hémã tị icíma drị̂ drị̂ tị gá ꞌdãá ꞌbo, ꞌbá pírí kí ãvụ̃ vụ̃rụ́ hémã ĩꞌbadrị̂ kí tị gá ꞌdãá
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃jó.

\VS{11}{\ND{Úpí}} la ị́jọ́ jọ Mụ́sã be mịfị́ gá mịfị́ gá, cécé ꞌbá ꞌbã kí ị́jọ́ jọjó wọ̃rị́ka abe rĩ áni. Mụ́sã drĩ dó gõ vúlé kámbĩ gâlé, wó kãrị́lẹ̃ Yósũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị rú ĩꞌdi ãzã kolépi rĩ la ace Hémã tị icíma drị̂ agá ꞌdãá ũgũgõ.


\par }{\SH Mụ́sã ꞌbã dị̃zã
{\ND{Úpí}} drị̂ ndrejó rĩ
\par }
{\PP \VS{12}Mụ́sã jọ
{\ND{Úpí}} ní, “Índre drĩ, ị́jọ mání, ‘Áce ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃,’ wó ífẽ mání ꞌbá míní mụlé tị pẽlé má be rĩ ãꞌdi ꞌi yã rĩ nị̃lé ku, drị̃ la gâsĩ ị́jọ vâ, ‘Ínị̃ ma rụ́ sĩ cé, ãzíla má ịsụ́ vâ lẽtáŋá ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌbo.’

\VS{13}Ídrĩ áma lẽ rá, mí imbá mání gẹ̃rị̃ mídrị̂ kî, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma dó sĩ ími nị̃ cé ãzíla ma dó sĩ ri ásị́ ị̃gbẹ̃ mídrị̂ ịsụ́lé. Lẽ mí igá ị́jọ́ míní sụ́rụ́ ꞌdĩ pẽjó mî ãni la rú rĩ rá.”


\par }{\PP \VS{14}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî, “Ma mụ mí be ĩndĩ, ãzíla ma míní fẽ avị́lé rá.”


\par }{\PP \VS{15}Mụ́sã jọ
{\ND{Úpí}} ní, “Ídrĩ mụ ãma abe ĩndĩ ku, ífẽ ãma aꞌbe ãngũ ꞌdĩ ku.

\VS{16}ꞌBá icó kí nị̃lé la ími ásị́ mání ị̃gbẹ́ ru rĩ gá íngoní ru, ídrĩ mụ ãma abe ĩndĩ ku rĩ gá? Ãma ꞌbá mí ãni la rú ꞌdĩ, ãꞌdu la icó ãma ĩsélé colé ꞌbá ãzí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí abe nĩ yã?”


\par }{\PP \VS{17}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Ma ị́jọ́ míní zịlé ꞌdĩ kí idé pírí rá, ãꞌdusĩku ánị̃ mi rụ́ sĩ cé, ãzíla má uꞌá mî sĩ ãyĩkõ sĩ.”


\par }{\PP \VS{18}Mụ́sã jọ
{\ND{Úpí}} nî, “Álẽ dị̃zã mídrị̂ ndrelé rá mí iꞌda ĩꞌdi mánî.”


\par }{\PP \VS{19}{\ND{Úpí}} jọ, “Ma alị ími drị̃lẹ́ gâsĩ mi sĩ dị̃zã mádrị̂ ꞌbã ũnĩ ndre pírí, mũkẽ mádrị̂ be. Ma áma rụ́ umve
{\ND{Úpí}} ꞌi, ma ꞌbá mání pẽlé rĩ ꞌbaní lẽtáŋá uyaŋá kóru rĩ fẽ ãzíla kí ízákĩzã ndre.

\VS{20}Mí icó áma mẹ́lẹ́tị ndrelé ku, ꞌbá drĩ áma mẹ́lẹ́tị ndre rá icó adrulé ídri ku.”


\par }{\PP \VS{21}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî, “Ãngũ ãzí áma bụ́lụ́ gá ꞌdĩ mi sĩ pá tu írã drị̃ gá.

\VS{22}Dị̃zã mádrị̂ drĩ dó alị yã áni, ma ími ꞌbã írã ru nzị̃lépi mgbọ la agá ãzíla ma ími aku áma drị́ sĩ kpere mání alị agá.

\VS{23}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma dó áma drị́ ꞌdụ rá ãzíla mi dó áma ũngúkú ndre áyụ wó adru áma mẹ́lẹ́tị ku.”




\par }\Chap{34}{\SH Írã ꞌbara ị̃rị̃ úꞌdí ãzị́táŋá drị̂ kî
\par }
{\PP \VerseOne{1}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Mí upa írã ꞌbara-ꞌbara la ãzí kí ị̃rị̃ cécé ándrá drị̃drị̃ ꞌdã kí áni, ãzíla ma ị́jọ́ ándrá mání sĩlé írã drị̃drị̃ míní ándrá andilé ꞌdã kí drị̃ gá rĩ sĩ kí drị̃ gá.

\VS{2}Drụ̃sị̃ ụ̃ꞌbụ́tị sĩ mí adru bábá mi dó sĩ atụ́ ꞌbé Sĩnáyĩ drị̃ gá ꞌdộ sĩ drị̃ ụfụjó má be.

\VS{3}ꞌBá ãzí ꞌba atụ́ mí be ụrụgá ꞌbé drị̃ gá ꞌdõlé ĩndĩ ku, jõku ãko ãzí ꞌba indré ꞌbé drị̃ gá ꞌdãá ku, drĩ táni adru agá kãbĩlõ jõku ãnãkpá ĩrí nalépi ꞌbé drị̃ gá ꞌdãá la kí yã ꞌba indré kí ꞌbé ꞌbã pá gá ꞌdãá ku.”


\par }{\PP \VS{4}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Mụ́sã upa írã ꞌbara-ꞌbara la kí ị̃rị̃ cécé ándrá drị̃drị̃ ꞌdã kí áni, ãzíla tụ ꞌbé Sĩnáyĩ drị̃ gá ụrụ gâlé ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́, cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ áni, ꞌdụ írã ị̃rị̃ ꞌdã kí drị́ gá ĩndĩ.

\VS{5}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} asị́ vụ̃rụ́ ꞌdõlé ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agâ sĩ ãzíla tu pá Mụ́sã be ꞌdãá, umve ru rụ́
{\ND{Úpí}} ꞌi.

\VS{6}{\ND{Úpí}} alị Mụ́sã drị̃lẹ́ gâsĩ, ãzíla umve ru rụ́, “Ma,
{\ND{Úpí}} ꞌi, ma Ãdróŋá galépi tré ị́jọ́ mgbã sĩ ãzíla ꞌbá kí ízákĩzã ndrelépi rĩ ꞌi, ũmbã rụ ma gbõrú ku, ma lẽtáŋá ãmbógó la iꞌda ãzíla ꞌbá kí sĩ ásị́ tị̃ áma drị̃ gá rá.

\VS{7}Ma lẽtáŋá mádrị́ ukólépi ku rĩ tã mba anzị álĩfũ álĩfũ ĩꞌbadrị́ drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌba ní, ãzíla ma ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí trũ ũnzĩkãnã ĩꞌbadrị̂ abe rá. Wó má icó ĩcẽlé drị̃rịma fẽjó ꞌbá ị́jọ́ ũnzí idélépi rĩ ꞌbaní ku. ꞌBá drĩ kí ị́jọ́ ũnzí idé ma rụ́, ma anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé áꞌbị́ anzị na jõku sụ rĩ ꞌbaní drị̃rịma fẽ, ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã átẹ́pịka ꞌbadrị̂ kí sĩ.”


\par }{\PP \VS{8}Mụ́sã ãvụ̃ vụ̃rụ́ gbõrú sĩ ị̃nzị̃táŋá fẽjó.

\VS{9}Jọ, “Úpí ídrĩ uꞌá mání ãyĩkõ sĩ, má aꞌị́ mi ímụ dó ãma abe ĩndĩ. ꞌBá ꞌdĩ drĩ kí táni adru drị̃ ũnzí ru, ítrũ ị́jọ́ ũnzí ãmadrị̂ kí ũnzĩkãnã ãmaní idélé rĩ kí abe, ãzíla íꞌdụ ãma ꞌbá mídrị́ mgbã rĩ kî rú.”


\par }{\PP \VS{10}{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní, “Ma mụ úꞌdîꞌda tị icíma idélé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ abe. Ma mụ ị́jọ́ ãmbógó la kí idélé kí mẹ́lẹ́tị gá ị́jọ́ jõ drĩ ídu idélé sụ́rụ́ ãzí agá ãngũ drị̃ gá ꞌdâ ku la kî. ꞌBá pírí kí mụ ị́jọ́ ãmbógó mání icólé idélé ꞌdĩ kí ndrelé, ãꞌdusĩku ma
{\ND{Úpí}} ꞌi, ma mụ ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru ꞌdĩ kí idélé ĩminî.

\VS{11}Ĩmba ãzị́táŋá mání fẽlé ĩminí ãndrũ ꞌdĩ kí tã. Mã mụ sụ́rụ́ ꞌdĩ kí drolé ãmvé Ãmọ́rị̃ kí, Kãnánĩ kí, Hị́tị̃ kí, Pẹ̃rẹ́zị̃ kí, Hị́vị̃ kí, ãzíla Yẹ̃bụ́sị̃ kí trũ, ĩminí mụ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ.

\VS{12}Lẽ ĩmi adru mịfị́ trũ ĩmi idé ị́jọ́ ãzí sĩ tị icíma icíjó sụ́rụ́ ĩminí fijó ala gá ꞌdĩ kí abe ku, ãꞌdusĩku kí mụ adrulé ĩminí mãtégõ ũnzí la.

\VS{13}Kẹ̃jị́ la gá ĩmi andi ãlĩtárĩ ĩꞌbadrị̂ kí, írã ĩꞌbã ãni ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ ꞌdĩ kî, ãzíla ĩmi aga ị́dị́ŋá ãdróŋá ũkú ru Ãsérã drị́ ꞌdĩ kí vụ̃rụ́.


\par }{\PP \VS{14}“Mí ị̃nzị̃ ãdróŋá ãzí ku, ãꞌdusĩku Ma,
{\ND{Úpí}} ꞌi, ma ãjã rú ãdróŋá ãzí ị̃nzị̃jó rĩ sĩ.

\VS{15}Mí adru mịfị́ trũ mí icí tị ꞌbá uꞌálépi sụ́rụ́ ꞌdĩ agá rĩ abe ku, ãꞌdusĩku drĩ kí ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃ ãzíla ídétáŋá idé ĩꞌbanî, kí ími umve sĩ ru umújó ĩꞌba abe, ãzíla kí ími drị̃ se sĩ íná ĩꞌbaní fẽlé ídétáŋá ru ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ ꞌbaní rĩ kí nalé ku rá.

\VS{16}Anzị ĩmidrị̂ drĩ kí izonzi ãmị́yọ́ŋá ru ꞌdã kí ĩgbã ũkú ru, kí dó sĩ kí drị̃ se sĩ áma ãꞌị̃jó ku ãzíla ãdroŋa ĩꞌbã ãni ꞌdã kí ị̃nzị̃jó.


\par }{\PP \VS{17}“Mí idé aya ãdroŋa rú la kí míní ị̃nzị̃lé ku.


\par }{\PP \VS{18}“Ímba Ụ̃mụ̃ Mũkátĩ Ãkụ́kị́ kóru rĩ najó rĩ tã. Mání ị́jọ́ la azịjó míní rĩ áni, ína Mũkátĩ Ãkụ́kị́ kóru ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ĩmbá ãbíbũ drị́ ꞌdĩ sĩ, ãꞌdusĩku ĩmbá ꞌdĩ ándrá míní sĩ Mị̃sị́rị̃ aꞌbejó rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{19}“Ngọ́tị́ ágọ́bị́ kãjãní rĩ kí ãnãkpá lị́cọ́ gá ágó kãjãní rĩ abe kí pírí má ãni.

\VS{20}Kãyĩnõ mváŋá kãjãní rĩ mi unze la kãbĩlõ fẽjó kẹ̃jị́ la gá rĩ sĩ, ídrĩ lẽ unzelé la ku mi imbe la nũ rá. Lẽ mí unze anzị ãgọbị kãjãní rĩ kí rá.

\par }{\PP “Lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã amụ́ áma drị̃lẹ́ gá drị́drị́ ru ãwãꞌdĩfô kóru ku.


\par }{\PP \VS{21}“Ínga ãzị́ mídrị́ sĩ ámvụ́ sõjó ãzíla ãkónã ũkũnãjó rĩ kí ụ́ꞌdụ́ ázíyá, wó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ sĩ mí avị́.


\par }{\PP \VS{22}“Íꞌbã Ụ̃mụ̃ Ãkónã Ãfũlépi drị̃drị̃ mídrị́ ámvụ́ agá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi ãzíla íꞌbã Ụ̃mụ̃ ãkónã ámvụ́ agá rĩ kí Atrájó pírí ꞌbo rĩ drị̂ ílí ꞌbã ukó agá.

\VS{23}Ãgọbị mídrị̂ ꞌbã amụ́ kí Ũkpó ꞌDị́pị
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̃lẹ́ gá ĩꞌdi ị̃nzị̃jó ílí ãlu-ãlu agá pâlé na.

\VS{24}Ma mụ sụ́rụ́ ꞌdĩ kí drolé ími drị̃lẹ́ gâsĩ rá ãzíla ma sụ́rụ́ mídrị̂ nzị̃ mgbọ rú ꞌbá ãzí icó amụ́lé ími ndẽlé sáwã míní adrujó
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̃lẹ́ gá ụ̃mụ̃ na ꞌdĩ naŋá gá ílí ãlu-ãlu sĩ ku.


\par }{\PP \VS{25}“Ĩmi ají mání ãrí ãnãkpá lịlẹ́ ídétáŋá ru la ãni la idélé ãkónã ãkụ́kị́ trũ la be ku. Ĩmba ãko ídétáŋá ru ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâsĩ rĩ drị̂ ꞌbã ị́mbị́ tã kpere ụ̃ꞌbụ́tị gá ku.


\par }{\PP \VS{26}“Ílí ãlu-ãlu sĩ mí ají jó
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ drị̂ agá ãkónã mídrị́ ãfũlépi drị̃drị̃ rĩ kî.

\par }{\PP “Lẽ mí aꞌdí ị̃ndrị́ mváŋá ĩzá ãndrẽ ꞌbã lẹ́sụ́ sĩ ku.”


\par }{\PP \VS{27}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã nî, “Ísĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí vụ̃rụ́, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ꞌdĩ kí bã sĩ fẽlépi la mání tị icíma icíjó mí be ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ abe ꞌdĩ.”


\par }{\PP \VS{28}Mụ́sã uꞌá
{\ND{Úpí}} be ꞌbé sị́ gâlé ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ãzíla ị́nị́ kãlị́ sụ, mũkátĩ naŋá ãzíla ị̃yị́ mvụŋá kóru. Sĩ dó írã ꞌbara-ꞌbara ꞌdã kí drị̃ gá ị́jọ́ tị icíma drị̂ kí ãzị́táŋá mụdrị́ rĩ kí abe.


\par }{\SH Mụ́sã ꞌbã mẹ́lẹ́tị la dị̃jó dị̃-dị̃ rĩ
\par }
{\PP \VS{29}Mụ́sã la mụ asị́lé ꞌbé Sĩnáyĩ sị́ gâlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ ãzị́táŋá mụdrị́ rĩ kí sĩjó drị̃ la gá rĩ abe ĩꞌdidrị́ gá ꞌbo, mẹ́lẹ́tị la ri dị̃lé pãrã-pãrã rú, ãꞌdusĩku angá ị́jọ́ jọ agá
{\ND{Úpí}} be; wó nị̃ ꞌî mẹ́lẹ́tị la dị̃-dị̃ la ku.

\VS{30}Ãrọ́nị̃ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe pírí ndre kí dó Mụ́sã ꞌbã mẹ́lẹ́tị la dị̃-dị̃, idé kí dó ụ̃rị̃ sĩ sĩ mụjó ãni rú ĩꞌdi andre gâlé.

\VS{31}Wó Mụ́sã umve Ãrọ́nị̃ kí drị̃lẹ́ ũꞌbí ꞌbadrị̂ abe ãzíla mụ kí dó ĩꞌdi rụ̂lé, Mụ́sã jọ ị́jọ́ ĩꞌbanî.

\VS{32}ꞌDã ꞌbã vúlé gá ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ tra kí ru Mụ́sã andre gá, ãzíla fẽ dó ĩꞌbaní ãzị́táŋá pírí
{\ND{Úpí}} ꞌbã fẽlé ĩꞌdidrị́ ꞌbé Sĩnáyĩ drị̃ gâlé rĩ kî.

\VS{33}Mụ́sã la mụ ị́jọ́ ĩꞌdiní jọlé ĩꞌbaní rĩ delé ꞌbo, aku ru mẹ́lẹ́tị bõngó sĩ cí.


\par }{\PP \VS{34}Wó Mụ́sã drĩ mụ
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌdi be, ĩꞌdi bõngó ĩꞌdi sĩ ru mẹ́lẹ́tị akujó rĩ wị rá. Drĩ dó ãfũ ãmvé ĩꞌdi ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé ĩꞌdiní rĩ kí vú nze ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní pírí,

\VS{35}ãzíla ꞌbá kí mẹ́lẹ́tị la dị̃lépi dị̃-dị̃ ꞌdã ndre. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã la ru mẹ́lẹ́tị aku bõngô sĩ cí kpere sáwã ĩꞌdi ꞌbã mụjó ị́jọ́ jọjó
{\ND{Úpí}} be rĩ gá.




\par }\Chap{35}{\SH Ãzị́táŋá Sãbátũ drị̂ kî
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã tra ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí ãzíla jọ, “Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé ĩmi idé kí rĩ kî:

\VS{2}Ụ́ꞌdụ́ ázíyá rĩ kí ĩminí sĩ ãzị́ ngajó, wó ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị́ ĩminí sĩ avị́jó rĩ ꞌi, ĩmba tã la ãlá ru
{\ND{Úpí}} nî. ꞌBá ãzí drĩ ãzị́ ãzí nga ala gá rá, lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.

\VS{3}Lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã ũdũ ãcí ãngũ ĩꞌdiní uꞌájó rĩ gá Sãbátũ sĩ ku.”


\par }{\SH Ãko ayúlé sĩ Hémã Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ sịjó rĩ kî
\par }
{\PP \VS{4}Mụ́sã jọ vâ ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní pírí, “ꞌdĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé rĩ:

\VS{5}Ĩmi aꞌdụ́ ãko ĩmidrị̂ kí agụlé ãwãꞌdĩfô rú
{\ND{Úpí}} nî. ꞌBá pírí lẽlépi ãwãꞌdĩfô ajílépi
{\ND{Úpí}} ní ásị́ ãlu sĩ rĩ ꞌba ají ãwãꞌdĩfô rú gólũdĩ, sílĩvã, ãzíla bũrônzĩ;

\VS{6}wị́zị̃ la ꞌbã adru kí gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika; bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá, idélé ị̃ndrị́ ꞌbíko sĩ rĩ;

\VS{7}kãbĩlõ íní vúlé rángi sĩ ika rĩ kí; ãnãkpá íníríkó ãlá la kí; báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ kí;

\VS{8}tárã ãdu; ãdu ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ ũsũlé ꞌbá drị̃ gá rĩ ꞌi ãzíla lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ be;

\VS{9}ãzíla írã únĩkĩsĩ rú rĩ kí írã ãzí ãjẹ̃ rú icólé ịgbẹlé átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌbã bõngó ĩfódĩ rú rĩ gá ãzíla bõngó jụ́jụ́ gá rĩ gá rĩ ꞌi.


\par }{\SH Ãko ꞌbãlé Hémã Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kî
\par }
{\PP \VS{10}“ꞌBá ĩmi agá ãlịgọ rú ãzị́ ãni ꞌdĩ ꞌba amụ́ kí ãzíla ꞌbã idé kí ãko pírí
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé ꞌdĩ kí:

\VS{11}Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi; ãko sĩ ĩꞌdi atrịjó rĩ kî; gõlĩ la kí ãzíla báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ abe; jó ife báwũ alalé alâ rĩ kí; ị́dị́ŋá la kí; ãzíla ãko sĩ ị̃ndụ́ la kí sujó rĩ.

\VS{12}Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ kí ife sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ kí abe; úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ ãzíla kátẽnĩ ĩꞌdi atrịlépi rĩ;

\VS{13}méjã kí ife sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ abe ãzíla ãko drị̃ la gá rĩ kí abe; mũkátĩ ídétáŋá ru ꞌbãlé ndú Ãdróŋá nî rĩ;

\VS{14}tárã céke ãcí drị̂ ãdu la abe;

\VS{15}ãlĩtárĩ sĩ lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ ivéjó rĩ ãzíla ife la kî abe; ãdu sĩ drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ, lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ, kátẽnĩ kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agâlé rĩ;

\VS{16}ãzíla ãlĩtárĩ ãko ídétáŋá ru ivélé ivê rĩ drị̂ kí, kẽyĩkéyĩ idélé aya bũrônzĩ rú rĩ sĩ rĩ; ife sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ kí ãzíla ãkójó la kî; báfũ bũrônzĩ rú rĩ pá la abe;

\VS{17}bõngó sĩ lị́cọ́ ꞌa atrịjó rĩ, ị́dị́ŋá ãzíla ãko sĩ ị̃ndụ́ la sujó rĩ; ãzíla kátẽnĩ kẹ̃jị́tị sĩ fijó lị́cọ́ ꞌa gâlé rĩ atrịjó rĩ;

\VS{18}áló Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ kí ĩbáká la abe ãzíla ãko sĩ lị́cọ́ ꞌa atrịjó rĩ;

\VS{19}ãzíla bõngó cãlé ũniyambamba ãlá ãtalo ꞌbaní sụ̃lé sĩ ãzị́ ngajó Ãngũ Ãlá rĩ gá, átáló Ãrọ́nị̃ ꞌbaní anzị ĩꞌdidrị̂ abe rĩ.”


\par }{\PP \VS{20}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ĩdã kí ru pírí Mụ́sã drị̃lẹ́ gá ꞌdãá rá,

\VS{21}ãzíla ꞌbá pírí ásị́ gâlé lẽlépi ãko fẽlépi rá rĩ ají kí ãko fẽtáŋá ru ãlá rĩ kí
{\ND{Úpí}} ní sĩ Hémã tị icíma drị̂ idéjó. Ají kí ãko lẽlé ị̃nzị̃táŋá drị́ ãzíla ãko sĩ bõngó ãtalo ꞌbadrị̂ kí idéjó rĩ kî.

\VS{22}ꞌBá pírí ãgọbị rú ãzíla ũkú ru ásị́ gâlé lẽlépi ãko fẽlépi ꞌdĩ amụ́ kí ãzíla ají kí ãko ũnĩ drị́ gólũdĩ rú ũví ndú ndú ꞌdĩ kí ingalé ídétáŋá ru
{\ND{Úpí}} nî:

\VS{23}ꞌBá pírí ají kí náyị́lọ̃nị̃ ãla; bụ̃lụ̂ rú, pápũlũ, jõku kãbĩlõ ꞌbíko ika; bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá idélé ị̃ndrị́ ꞌbíko sĩ rĩ, kãbĩlõ íní vúlé rángi sĩ ika rĩ kí, jõku ãnãkpá íníríkó ãlá la.

\VS{24}ꞌBá fẽtáŋá fẽlépi sílĩvã sĩ jõku bũrônzĩ sĩ rĩ ají kí kí fẽlé
{\ND{Úpí}} nî, ãzíla ꞌbá báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ trũ rĩ ají kí sĩ ãzị́ kí lẽlépi rĩ kí ngajó.

\VS{25}Ũkú pírí ãlịgọ rú ãko cãlépi drị́ sĩ ꞌdĩ ají kí bõngó mịfị́ níríŋá ĩꞌbaní cãlé rĩ kí, wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika rĩ kí abe.

\VS{26}Ũkú pírí ãlịgọ rú rĩ idé kí vâ wị́zị̃ ị̃ndrị́ ꞌbíko sĩ ĩꞌbã ásị́ sĩ cénĩ.

\VS{27}ꞌBá drị̃lẹ́ ru rĩ ají kí írã únĩkĩsĩ rú rĩ kí írã ãzí ãjẹ̃ rú icólé ịgbẹlé átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌbã bõngó ĩfódĩ rú rĩ gá ãzíla bõngó jụ́jụ́ gá rĩ gá rĩ ꞌi.

\VS{28}Ají kí lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí tárã ãdu Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ abe, ãdu ũsũlé sĩ drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ ãzíla ãko ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ abe.

\VS{29}ꞌBá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị́ ãgọbị rú ãzíla ũkú ru ásị́ gâlé lẽlépi ãko fẽlépi cénĩ ãwãꞌdĩfô rú rĩ ají kí
{\ND{Úpí}} ní ãko sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌdi ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ kî.


\par }{\SH Bẹ̃zãlẹ́lị̃ kí Ũhõlĩyábũ be
\par }
{\PP \VS{30}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã jọ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní, “Ĩndre,
{\ND{Úpí}} pẽ Bẹ̃zãlẹ́lị̃ Ụ́rị̃ ngọ́pị Hụ́rị̃ umvelépi áyị́pị rĩ angájó sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ agá.

\VS{31}Ãdróŋá fẽ ga tré úríndí ĩꞌdidrị̂ sĩ, ãlị̃gọ̃ sĩ, nị̃táŋá sĩ ãzíla icó ãzị́ pírí idélé ãlị̃gọ̃ sĩ rĩ kí ngalé rá.

\VS{32}Ĩꞌdi sĩ íꞌdá gbã ãlị̃gọ̃ sĩ, ãzị́ nga gólũdĩ sĩ, sílĩvã sĩ, ãzíla bũrônzĩ sĩ.

\VS{33}Ĩꞌdi ũnĩ ãko ŋálí kí áni ꞌdĩ kí idé, ife kí upa ãzíla agọ́ ũví ndú-ndú sĩ ãzíla ãzị́ pírí ngalé ãlị̃gọ̃ sĩ rĩ abe.

\VS{34}{\ND{Úpí}} fẽ Bẹ̃zãlẹ́lị̃ ãzíla Ũhõlĩyábũ Ãhĩsãmákĩ ngọ́pị, sụ́rụ́ Dánĩ drị̂ gá rĩ kí ásị́ gá ũndũwã sĩ ꞌbá kí imbájó ãlị̃gọ̃ sĩ rĩ.

\VS{35}{\ND{Úpí}} fẽ ga kí tré ãlị̃gọ̃ sĩ ãko ndú-ndú kí idéjó ãzíla ãzị́ pírí kí ngajó rĩ kí sĩ. Ãko idélé drị́ sĩ ꞌdĩ kí, báwũ kí upajó, ãko kí uꞌbéjó gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ, kãbĩlõ ꞌbíko ika, ãzíla bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá rĩ kí abe. Kí icó ãzị́ pírí kí ngalé rá, ãzíla kí ãlị̃gọ̃ ãko pírí kí idéjó rĩ trũ.




\par }\Chap{36}{\PP \VerseOne{1}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Bẹ̃zãlẹ́lị̃ ꞌi, Ũhõlĩyábũ ꞌi ãzíla ꞌbá ãzí ãlịgọ rú
{\ND{Úpí}} ꞌbã sĩ ĩꞌbaní ũndũwã, ãlị̃gọ̃ ãzíla nị̃táŋá fẽjó rĩ ꞌbã sị kí Hémã Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé rĩ áni.”


\par }{\PP \VS{2}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã umve dó Bẹ̃zãlẹ́lị̃ kí Ũhõlĩyábũ be ãzíla ꞌbá pírí ãlịgọ rú
{\ND{Úpí}} ꞌbã sĩ ĩꞌbaní ãlị̃gọ̃ ãzíla ũndũwã fẽjó ãꞌị̃lépi amụ́lépi ãzị́ ngalépi cénĩ ꞌdĩ kí amụ́lé sĩ iꞌdólé ãzị́ ngalé.

\VS{3}Mụ́sã fẽ dó ĩꞌbadrị̂lé ãko ãwãꞌdĩfô rú ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí fẽlé sĩ ãzị́ ãngũ ãlá rĩ drị̂ sịjó rĩ kî. ꞌBá ꞌdĩ ri kí ụ̃ꞌbụ́tị ãlu-ãlu sĩ ãko ãwãꞌdĩfô ru rĩ kí ajílé fẽlé cénĩ.

\VS{4}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá pírí ãlịgọ rú ãzị́ ngalépi ãngũ ãlá rĩ ꞌbã sịŋá gá ꞌdĩ aꞌbe kí ãzị́ ĩꞌbadrị̂ kí rá

\VS{5}ãzíla jọ kí Mụ́sã ní, “ꞌBá kí ãko ají sĩ ãzị́ ngajó ndẽ
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé rĩ rá.”


\par }{\PP \VS{6}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã fẽ dó ãzị́táŋá sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ azịjó kámbĩ agâ sĩ pírí: “ꞌBá ãzí ágọ́bị́ ru jõku ũkú ru la ꞌbã ají kí dó ãko ãzí fẽtáŋá ru la kí fẽlé ãngũ ãlá rĩ ní ị̃dị́ ku.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ âtrị dó ꞌbá kí ãko fẽtáŋá ru rĩ kí ajíŋá gá cí,

\VS{7}ãꞌdusĩku ãko tralé sĩ Hémã sĩ Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ sịjó ãzíla dejó rĩ tra kí ru ambamba.


\par }{\SH Hémã Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ
\par }
{\PP \VS{8}ꞌBá pírí ãlịgọ rú ꞌdĩ sị kí Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ bõngó mụdrị́ mịfị́ níríŋá uꞌbélé gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika la kî sĩ, ãzíla ꞌbá ãlị̃gọ̃ ãko idéjó drị́ sĩ rĩ drị̂ trũ rĩ idé kí íꞌdá kẹ̃rụ́bị̃ ãni la kí ụrụꞌbá la kí gá cí.

\VS{9}Bõngó ꞌdĩ ꞌbã adru kí pírí trũ-trũ, ãzo la ꞌbã adru kí mítã mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, mgbọ la ꞌbã adru mítã ị̃rị̃.

\VS{10}Icí kí bõngó tõwú rĩ kí ãlu, idé kí vâ ãzí tõwú ꞌdã kí cécé ꞌdã áni.

\VS{11}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ịgbẹ kí bõngó bụ̃lụ̂ la kí bõngó ãlu rĩ ꞌbã tị gâsĩ, idé kí vâ bõngó ãzí rĩ kí abe ꞌdã áni.

\VS{12}Idé kí dó ꞌbụ́ bõngó tõwú icílé ãlu rĩ ꞌbã tị gá kãlị́ tõwú ãzíla ꞌbụ́ kãlị́ tõwú bõngó ãzí tõwú icílé ãlu rĩ ꞌbã tị gá, ꞌbụ́ ꞌdĩ ndre kí ru ndre-ndrẽ.

\VS{13}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, idé kí gõlĩ gólũdĩ sĩ rĩ kí kãlị́ tõwú ãzíla ayú kí dó kí sĩ bõngó ꞌdĩ kí ũgĩjó ãlu, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ ꞌbã icí kí rú sĩ ru ãlu benĩ.


\par }{\PP \VS{14}Idé bõngó ãzí kí mụdrị́ drị̃ ãlu ị̃ndrị́ ꞌbíko sĩ sĩ Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̃ akujó.

\VS{15}Bõngó mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌdĩ kí pírí trũ-trũ, ãzo la kí mítã mụdrị́ drị̃ na ãzíla mgbọ la kí mítã ị̃rị̃.

\VS{16}Usé kí kátẽnĩ tõwú rĩ kí ĩbáká ãlu gá ãzí ázíyá rĩ kí ĩbáká ãlu gá.

\VS{17}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ịgbẹ kí ꞌbụ́ kí kãlị́ tõwú bõngó tõwú usélé ãngũ ãlu gá ãsị̃jó rĩ ꞌbã tị gâsĩ, ịgbẹ kí vâ ꞌbụ́ kí kãlị́ tõwú kátẽnĩ ázíyá usélé ãngũ ãlu gá ãsị̃jó rĩ ꞌbã tị gâsĩ.

\VS{18}Idé kí gõlĩ bũrônzĩ sĩ rĩ kí kãlị́ tõwú sĩ Hémã kí icíjó ãko ãlu rú.

\VS{19}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, idé kí Hémã ní ãko sĩ ĩꞌdi drị̃ akujó la kãbĩlógó ꞌbã íníríkó vulé rángi ika la sĩ rĩ sĩ, ãzíla aku kí ĩꞌdi drị̃ ãnãkpá íníríkó ãlá la sĩ.


\par }{\PP \VS{20}Idé kí ị́dị́ŋá kpị la kí báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ nî.

\VS{21}Báwũ ị́dị́ŋá ru ãlu-ãlu rĩ ꞌbã ãzo ꞌbã adru mítã sụ-sụ ãzíla mgbọ la kí drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌbã adru sẽndị́mĩtã 66.

\VS{22}Báwũ ꞌbã tị ị̃rị̃ rĩ ꞌbã ãfũ kí ãzíla ꞌbã ndre kí ru ãzí rĩ abe sĩ kí icíjó ãlu. Idé kí báwũ ị́dị́ŋá ru Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ kí pírí ꞌdĩ áni.

\VS{23}Idé kí báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí kãlị́ ị̃rị̃ Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã wókõ ándrá rĩ gá

\VS{24}ãzíla idé kí ãko sĩ báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí ị̃ndụ́ usújó sílĩvã rú rĩ kí kãlị́ sụ, ị́dị́ŋá ãlu-ãlu ị̃ndụ́ gá kí ị̃rị̃-ị̃rị̃.

\VS{25}Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã wókõ ụ́rụ́lé rĩ gá, idé kí báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí kãlị́ ị̃rị̃

\VS{26}ãzíla ị̃ndụ́ la idélé sílĩvã sĩ rĩ kí kãlị́ sụ, ị́dị́ŋá ãlu-ãlu ị̃ndụ́ gá kí ị̃rị̃-ị̃rị̃.

\VS{27}Idé kí Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ní báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí ázíyá, wókõ la ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá,

\VS{28}ãzíla idé kí vâ báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí ị̃rị̃ kónã Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã ãsị̃jó rĩ gá.

\VS{29}Kónã ị̃rị̃ ꞌdĩ kí agá usú kí ị́dị́ŋá kí ímve ãlu agá ị̃rị̃-ị̃rị̃ iꞌdójó ị̃ndụ́ gá kpere drị̃ gá. Idé kí kí ị̃rị̃trá ũví ãlu sĩ.

\VS{30}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, báwũ ị́dị́ŋá ru rĩ kí dó sĩ ãrõ ãzíla ị̃ndụ́ la sílĩvã rú rĩ kí mụdrị́ drị̃ ázíyá, kí ị́dị́ŋá ãlu-ãlu ị̃ndụ́ gá ị̃rị̃-ị̃rị̃.


\par }{\PP \VS{31}Idé kí jó ife báwũ alalé alâ la kí báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ: tõwú rĩ kí ị́dị́ŋá Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã bụ́lụ́ ãlu rĩ gá,

\VS{32}ãzí tõwú rĩ kí bụ́lụ́ la ãzí rĩ gá, ãzíla báwũ ị́dị́ŋá ru tõwú rĩ kí wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá ãngũ Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã tị ꞌbã ãsị̃jó rĩ gá.

\VS{33}Idé kí báwũ alalé alâ ꞌbãlé ị́dị́ŋá ágágá rĩ kí drị̃ gâsĩ rĩ kí iꞌdóŋá gá kpere ãsị̃ŋá gá.

\VS{34}Ase kí ị́dị́ŋá ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gólũdĩ sĩ cí ãzíla idé kí ímve gólũdĩ sĩ la kí sĩ báwũ alalé alâ ꞌdĩ kí rụjó. Ase kí vâ báwũ alalé ala-lã lã ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gólũdĩ sĩ cí.


\par }{\PP \VS{35}Idé kí kátẽnĩ kí bõngó mịfị́ níríŋá la sĩ ãzíla uꞌbé kí ĩꞌdi wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ, ika ãzíla ꞌbá ãlị̃gọ̃ ãko idélé drị́ sĩ rĩ drị̂ trũ rĩ idé kí kẹ̃rụ́bị̃ ụ́pụ́pị́ trũ la kî.

\VS{36}Idé kí ĩꞌdiní ị́dị́ŋá kí sụ báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ ãzíla ase kí ụrụꞌbá la kí gólũdĩ sĩ. Idé kí gõlĩ kí gólũdĩ sĩ ãzíla idé kí ãko sĩ ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ sujó sụ rĩ kí sílĩvã sĩ.

\VS{37}Kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ agâlé rĩ gá, cã kí kátẽnĩ uꞌbélé wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika sĩ la kí wị́zị̃ sĩ ãzíla bõngó mịfị́ níríŋá cãlé ãlị̃gọ̃ sĩ la sĩ.

\VS{38}Idé kí ị́dị́ŋá kí tõwú gõlĩ trũ bõngó ꞌdĩ ꞌbaní. Ase kí ị́dị́ŋá ꞌdĩ kí drị̃ ãzíla aya usúlé kí ụrụꞌbá gá rĩ kí abe gólũdĩ sĩ. Idé kí ị̃ndụ́ la tõwú rĩ kí bũrônzĩ sĩ.




\par }\Chap{37}{\SH Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ idéjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Bẹ̃zãlẹ́lị̃ idé Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ, ãzo la mítã ãlu nụ́sụ̃, mgbọ la mítã ãlu nụ́sụ̃, ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ mítã ãlu nụ́sụ̃.

\VS{2}Ase ụrụꞌbá la agâ sĩ ãzíla ãmvê sĩ rĩ gólũdĩ ãlá rĩ sĩ. Ãzíla ulí láyĩnĩ ũnĩ ãni la gólũdĩ sĩ ụrụꞌbá la gâsĩ pírí cí.

\VS{3}Bẹ̃zãlẹ́lị̃ idé Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ní ímve gólũdĩ sĩ la kí sụ sĩ ĩꞌdi ujíjó, icí pá la sụ ꞌdĩ kí agá ímve ãlu-ãlu. Sãndụ́kụ̃ ꞌbã wókõ ãlu rĩ gá ị̃rị̃ ãzí rĩ gá vâ ị̃rị̃.

\VS{4}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, idé ife sĩ ĩꞌdi ujíjó la kí báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ ãzíla ase ụrụꞌbá la kí gólũdĩ sĩ cí,

\VS{5}ãzíla su ife ꞌdã kí ímve kí agâ sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ꞌbã bụ́lụ́ gá sĩ ĩꞌdi ujíjó.


\par }{\PP \VS{6}Bẹ̃zãlẹ́lị̃ idé Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ní úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ sĩ ĩꞌdi tị ụ̃pị̃jó gólũdĩ ãlá rĩ sĩ, ãzo la ãni rú mítã ãlu nụ́sụ̃ ãzíla mgbọ la ãni rú mítã ãlu.

\VS{7}Idé kẹ̃rụ́bị̃ ụ́pụ́pị́ trũ uꞌdilé gólũdĩ sĩ la kí ị̃rị̃, ũꞌbã kí úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ ꞌbã tị ãsị̃jó rĩ kí gá.

\VS{8}Idé kẹ̃rụ́bị̃ ụ́pụ́pị́ trũ ãlu rĩ wókõ ãlu rĩ gá, ãzí ãlu rĩ vâ ãzí rĩ gá; icí kí úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ be ãlu tị la ị̃rị̃ rĩ kí gá.

\VS{9}Kẹ̃rụ́bị̃ inga kí ru ụ́pụ́pị́ ụrụgâlé ru ãzíla aku kí dó sĩ úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ cí, ndre kí ru ndre-ndrẽ ãzíla ndre kí ãngũ úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ rụ̂lé ru.


\par }{\SH Méjã idélé rĩ
\par }
{\PP \VS{10}Bẹ̃zãlẹ́lị̃ idé méjã báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ, ãzo la ãni rú mítã ãlu, mgbọ la ãni rú nụ̃sụ̃ mítã ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ ãni rú mítã ãlu.

\VS{11}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Bẹ̃zãlẹ́lị̃ ase ụrụꞌbá la gólũdĩ ãlá rĩ sĩ ãzíla li tị la pírí gólũdĩ sĩ trộkị́lịrị cí.

\VS{12}Li tị la trộkị́lịrị, ãnzị la ãni rú ị́nzị̃ na ãzíla ase kí ĩꞌdi gólũdĩ sĩ cí.

\VS{13}Idé ímve gólũdĩ sĩ la kí sụ méjã ꞌdĩ ní sĩ ĩꞌdi ujíjó, ãzíla icí ímve ꞌdĩ kí kónã la sụ ꞌdĩ kí agá ãngũ ĩꞌdi ꞌbã pá ꞌbã sĩ adrujó rĩ kí gá.

\VS{14}Bẹ̃zãlẹ́lị̃ umbé ímve kí méjã ꞌbã bụ́lụ́ gâsĩ ãni rú sĩ ife usúlé ĩꞌdi ụꞌdụjó rĩ kí rụjó.

\VS{15}Idé kí ife sĩ méjã ꞌdĩ ụꞌdụjó rĩ kí báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ ãzíla ase kí ụrụꞌbá la kí gólũdĩ sĩ cí.

\VS{16}Idé kí dó ãkójó ndú-ndú méjã ꞌdĩ drị́ sãánĩ, kópõ, jágĩ ãzíla bãkụ́lẹ̃ sĩ icójó ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ rĩ kí ũsũjó rĩ kí gólũdĩ ãlá la sĩ.


\par }{\SH Tárã céke
\par }
{\PP \VS{17}Bẹ̃zãlẹ́lị̃ idé kí tárã céke gólũdĩ ãlá uꞌdilé uꞌdî rĩ sĩ, ị̃ndụ́ la kí gbọ́ŋị la be; kópõ la cécé mãwụ́wã áni rĩ kí abe, mãwụ́wã drĩ drị̃kã nzị̃lépi ku rĩ abe ãzíla icí kí ru mãwụ́wã la abe pírí ãlu.

\VS{18}Tárã céke ꞌbã gbọ́ŋị gá idé kí kénĩ kí ázíyá, na rĩ kí wókõ ãlu rĩ gá ãzíla na rĩ kí wókõ ãzí rĩ gá.

\VS{19}Idé kí kénĩ ãlu-ãlu ázíyá ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá mãwụ́wã íꞌdá cécé ãlĩmóndĩ drị́ ãfũlépi tárã céke kí ụrụꞌbá gâlé rĩ ꞌba nî.

\VS{20}Idé kí tárã céke ágágá rĩ drị̃ gá mãwụ́wã idélé cécé mãwụ́wã ãlĩmóndĩ drị̂ áni agbẹ́lépi ngúlú ãzíla ayilépi rĩ kí sụ cí.

\VS{21}Idé kí mãwụ́wã drị̃kã agbẹ́lépi ngúlú rĩ kí kénĩ ãkpãlé ị̃rị̃-ị̃rị̃ na ꞌdĩ kí ị̃ndụ́lé gá ãlu-ãlu.

\VS{22}Tárã céke, kénĩ la kí ãzíla mãwụ́wã drị̃ ngúlú rĩ kí abe ídé kí gólũdĩ ãlá ꞌbara ãlu la sĩ.


\par }{\PP \VS{23}Idé kí dó tárã la ázị̂rị̃ rĩ kî, ãzíla kpákuŋá sĩ ãko kí rụjó jõku aꞌdụ́jó rĩ abe gólũdĩ ãlá la sĩ.

\VS{24}Ayú gólũdĩ ãlá rĩ kị́lọ̃ kãlị́ na drị̃ tõwú sĩ tárã céke idéjó ãzíla ãko ndú-ndú ala gá rĩ kí abe pírí.


\par }{\SH Ãlĩtárĩ sĩ lũbánĩ ivéjó rĩ
\par }
{\PP \VS{25}Bẹ̃zãlẹ́lị̃ idé ãlĩtárĩ sĩ lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ ivéjó rĩ báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ. Idé ĩꞌdi trũ-trũ ãzo la kí mgbọ la be ãni rú nụ̃sụ̃ mítã ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ ãni rú mítã ãlu. Újé la kónã la sụ ꞌdĩ kí gá rĩ icí kí ru ãko ãlu rú.

\VS{26}Ase drị̃ la, bụ́lụ́ la kí, ãzíla újé la kónã gá rĩ kí abe pírí gólũdĩ ãlá rĩ sĩ, ãzíla li kí tị gólũdĩ sĩ trộkị́lịrị cí.

\VS{27}Idé kí ímve gólũdĩ sĩ la kí ị̃rị̃ láyĩnĩ ũnĩ ãni ulílé gólũdĩ sĩ trộkị́lịrị rĩ ꞌbã ị̃ndụ́lẹ́ gâlé ru ndre kí ru ãzí rĩ be, ị̃rị̃ rĩ kí bụ́lụ́ ãzí rĩ gá ãzíla ị̃rị̃ rĩ kí bụ́lụ́ ãzí rĩ gá sĩ ife kí usújó sĩ ãlĩtárĩ ujíjó.

\VS{28}Idé ife sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ ãzíla ase kí ụrụꞌbá la kí gólũdĩ ãlá rĩ sĩ cí.


\par }{\PP \VS{29}Idé kí ãdu ꞌbãlé ndú sĩ drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ ãzíla lũbánĩ ãlá ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ be.




\par }\Chap{38}{\SH Ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá ivélé ivê rĩ kí ivéjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Bẹ̃zãlẹ́lị̃ pa kí ãlĩtárĩ ídétáŋá ivélé ivê rĩ drị̂ báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ, ãzo la kí mgbọ la be kí trũ-trũ mítã ị̃rị̃-ị̃rị̃, ãzo la ụrụgâlé ru rĩ mítã ãlu.

\VS{2}Upa újéke kí ãlĩtárĩ ꞌbã kónã sụ ꞌdĩ kí agâ sĩ pírí, ãlĩtárĩ iꞌdá dó sĩ ãko ãlu rú ãzíla ꞌbu ãlĩtárĩ ụrụꞌbá bũrônzĩ sĩ.

\VS{3}Idé ãlĩtárĩ ní úmvú sĩ úfóró iyájó, ãko sĩ ãko ũpẽjó, bãkụ́lẹ̃ sĩ ãko ũyãjó, fókĩ ãmbógó sĩ ĩzá ũsõjó ãzíla sũfũríyã sĩ ãko ụsịjó ãcí drị̃ gá rĩ abe pírí bũrônzĩ sĩ.

\VS{4}Idé ãlĩtárĩ ní kẽyĩkéyĩ bũrônzĩ sĩ, ãzíla ímve kí sụ sĩ pá la kí icíjó kónã la sụ ꞌdĩ kí agá.

\VS{5}Idé ímve kí sụ kónã kẽyĩkéyĩ idélé bũrônzĩ sĩ rĩ drị̂ kí agá sĩ ife sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ kí sujó.

\VS{6}Idé báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị́ sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ kí ãzíla ase báwũ kí ụrụꞌbá aya bũrônzĩ rú rĩ sĩ,

\VS{7}ãzíla usú kí ife sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ kí ímve ãlĩtárĩ ꞌbã kónã ãlu-ãlu gá rĩ kí agá. Idé kí ãlĩtárĩ báwũ ꞌbọ́kọ́lọ̃ drị̂ sĩ ãzíla ꞌa la lũ mgbọ.


\par }{\SH Báfũ sĩ drị́ ãzíla pá ũjĩjó rĩ
\par }
{\PP \VS{8}Bẹ̃zãlẹ́lị̃ idé báfũ sĩ drị́ kí ũjĩjó pá abe rĩ kí pá lã be mãráyã bũrônzĩ rú ũkú ãzị́ ngalépi kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã tị icíma drị̂ agá rĩ ꞌbã kí fẽlé rĩ kí sĩ.


\par }{\SH Lị́cọ́ ꞌa
\par }
{\PP \VS{9}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Bẹ̃zãlẹ́lị̃ idé lị́cọ́ ꞌa Hémã andre gá ꞌdãá cí. Wókõ la ándrá rĩ zo mítã kãlị́ sụ drị̃ sụ ãzíla bõngó mịfị́ níríŋá rĩ ala gá cí.

\VS{10}Ũgĩ bõngó ꞌdĩ kí gõlĩ sílĩvã rú rĩ sĩ ị́dị́ŋá bũrônzĩ rú kãlị́ ị̃rị̃ usúlé ị̃ndụ́ la bũrônzĩ rú kãlị́ ị̃rị̃ rĩ kí ụrụꞌbá gá rĩ gá.

\VS{11}Wókõ la ụ́rụ́ rĩ gá ị́dị́ŋá kãlị́ ị̃rị̃ idélé bũrônzĩ sĩ rĩ kí ãko ị̃ndụ́ la kí usújó ala gá kãlị́ ị̃rị̃ idélé bũrônzĩ sĩ rĩ kí, gõlĩ ãzíla ãko sĩ kí icíjó sílĩvã sĩ rĩ abe.


\par }{\PP \VS{12}Bẹ̃zãlẹ́lị̃ ũgĩ bõngó mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃ rĩ kí gõlĩ sílĩvã rú rĩ sĩ ị́dị́ŋá mụdrị́ usúlé ị̃ndụ́ la mụdrị́ rĩ kí agá rĩ kí ụrụꞌbá gá, Lị́cọ́ ꞌa ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá.

\VS{13}Lị́cọ́ ꞌa ꞌbã wókõ sĩ fijó ị̃tụ́ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ ꞌbã mgbọ mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃.

\VS{14}Kẹ̃jị́tị sĩ fijó rĩ ꞌbã wókõ ị̃jị́ gá rĩ gá, bõngó gĩlé rĩ kí ꞌbã ãzo ãni rú mítã ázị̂rị̃, ị́dị́ŋá la kí na ãzíla ãko idélé sĩ ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ sujó rĩ kí na.

\VS{15}Bõngó gĩlé kẹ̃jị́tị sĩ fijó lị́cọ́ ꞌa gâlé rĩ ꞌbã wókõ ãndá gá rĩ gá rĩ kí ꞌbã ãzo ãni rú mítã ázị̂rị̃, ị́dị́ŋá la kí na ãzíla ãko idélé sĩ ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ sujó rĩ kí na.

\VS{16}Bõngó ũgĩlé lị́cọ́ ꞌa andre gá trộkị́lịrị rĩ kí ídé kí bõngó mịfị́ níríŋá cãlé ãlá la sĩ.

\VS{17}Ãko sĩ ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ usújó rĩ kí ídé kí bũrônzĩ sĩ, gõlĩ sĩ bõngó kí ũgĩjó rĩ kí ídé kí sílĩvã sĩ, ị́dị́ŋá pírí kí drị̃ âse kí sílĩvã sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ị́dị́ŋá lị́cọ́ ꞌa drị̂ kí icí kí kí aya sílĩvã rú rĩ kí sĩ.


\par }{\PP \VS{18}Kẹ̃jị́tị sĩ fijó lị́cọ́ ꞌa gâlé rĩ gá, gĩ bõngó mịfị́ níríŋá uꞌbélé wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika sĩ la kí kátẽnĩ rú mítã úrômĩ ꞌbá bõngó cãlépi rĩ ꞌbã kí cãlé ãlị̃gọ̃ sĩ la kí cí,

\VS{19}ị́dị́ŋá sụ ãzíla ãko ị́dị́ŋá ị̃ndụ́ usújó sụ idélé bũrônzĩ sĩ rĩ kí abe. Gõlĩ ãzíla ãko sĩ kí icíjó rĩ kí aya ipalé kí ụrụꞌbá gá rĩ kí, ãzíla drị̃kã la abe ase kí sílĩvã sĩ.

\VS{20}Ídé áló Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gĩjó rĩ drị̂ kí lị́cọ́ ꞌa drị̂ kí abe pírí bũrônzĩ sĩ.


\par }{\SH Ãko ayúlé rĩ kî
\par }
{\PP \VS{21}ꞌDĩ kí ãko ayúlé Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ írã ꞌbara-ꞌbara ị̃rị̃ sĩ ãzị́táŋá mụdrị́ ꞌdĩ kí tã mbajó ala gá rĩ gá rĩ kî. Mụ́sã fẽ ándrá ãzị́táŋá la ꞌbá Lẹ́vị̃ rú ãzị́ ngalépi Ĩtãmárĩ Ãrọ́nị̃ ngọ́pị átáló ru rĩ drị́.

\VS{22}Bẹ̃zãlẹ́lị̃ Ụ́rị̃ ngọ́pị Hụ́rị̃ umvelépi áyị́pị angálépi sụ́rụ́ Yụ́dã drị̂ agá rĩ idé ãko ꞌdĩ kí pírí
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.

\VS{23}ꞌBá Bẹ̃zãlẹ́lị̃ ãzã kolépi ãzị́ ꞌdĩ kí ngajó rĩ ĩꞌdi Ũhõlĩyábũ Ãhĩsãmákĩ ngọ́pị sụ́rụ́ Dánĩ drị̂ gá, báwũ kí upalépi, ãko kí uꞌbélépi gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ, kãbĩlõ ꞌbíko ika, ãzíla bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá rĩ kí abe ãzíla ãlị̃gọ̃ sĩ ãko pírí kí idéjó rĩ trũ rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{24}Gólũdĩ fẽlé Ãdróŋá ní ídétáŋá ru ãngũ ãlá Ãdróŋá drị̂ gá rĩ ãnzị la kị́lọ̃ 1,000. ꞌDĩ ãko ãnzị ụ̃ꞌbị̃jó ꞌbá pírí ꞌbã kí ãꞌị̃lé rá rĩ ꞌi.

\VS{25}Mụ̃sọ́rọ̃ sílĩvã rú tralé ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí lãjó rĩ sĩ rĩ tra ru kị́lọ̃ 3,430. ꞌDĩ ãko ãnzị ụ̃ꞌbị̃jó ꞌbá pírí ꞌbã kí ãꞌị̃lé ãngũ ãlápítí rĩ gá rá rĩ ꞌi.

\VS{26}Sílĩvã ꞌdĩ tra ru ꞌdĩ áni la kãlãfe ꞌbá lãlé rá rĩ ꞌbadrị̂ 603,550. ꞌBá ílí trũ kãlị́ ị̃rị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbe kí sẹ̃kẹ́lị̃ ãlu ꞌbã nụ́sụ̃. ꞌDĩ ãko ãnzị ụ̃ꞌbị̃jó ꞌbá pírí ꞌbã kí ãꞌị̃lé ãngũ ãlápítí Ãdróŋá drị̂ gá rá rĩ ꞌi.

\VS{27}Bẹ̃zãlẹ́lị̃ ayú sílĩvã kị́lọ̃ 3,400 sĩ ãko ị́dị́ŋá ị̃ndụ́ usújó 100 ãngũ ãlápítí Ãdróŋá drị̂ ní ãzíla ayú kị́lọ̃ kãlị́ na drị̃ sụ sĩ ãko ãlu-ãlu ị́dị́ŋá kátẽnĩ gĩjó rĩ kí ị̃ndụ́ usújó rĩ kí idéjó.

\VS{28}Bẹ̃zãlẹ́lị̃ ayú sílĩvã ꞌbã ị́mbị́ acelépi kị́lọ̃ kãlị́ na rĩ kí sĩ aya ipalé ife ụrụꞌbá gá rĩ kí, gõlĩ ị́dị́ŋá kí ụrụꞌbá gá rĩ kí ãzíla ãko kí drị̃ akujó rĩ abe rĩ kí idéjó.

\VS{29}Bũrônzĩ fẽlé
{\ND{Úpí}} ní ídétáŋá ru rĩ ꞌbã kãlãfe ũꞌbã kí ru kị́lọ̃ 2,425.

\VS{30}Bẹ̃zãlẹ́lị̃ idé ãko ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ usújó rĩ kí kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã tị icíma drị̂ agâlé rĩ ní, ãlĩtárĩ bũrônzĩ sĩ rĩ, kẽyĩkéyĩ la bũrônzĩ sĩ rĩ abe ãzíla ãkójó ala gá rĩ kí abe pírí,

\VS{31}ãko sĩ ị́dị́ŋá lị́cọ́ ꞌa andre cejó rĩ kí ị̃ndụ́ usújó rĩ kí ãzíla kẹ̃jị́tị fijó lị́cọ́ agâlé rĩ ꞌbadrị̂ kí abe, áló pírí Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ ãzíla ãngũ andre la celépi rĩ drị̂ kí idé kí bũrônzĩ sĩ.




\par }\Chap{39}{\SH Bõngó Ãtalo ꞌbadrị̂ kî
\par }
{\PP \VerseOne{1}Bẹ̃zãlẹ́lị̃, Ũhõlĩyábũ ãzíla ꞌbá ãlịgọ rú rĩ ịgbẹ kí bõngó gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ, ika, ãzíla bõngó mịfị́ cãlé níríŋá rĩ abe sĩ ãzị́ ngajó Ãngũ Ãlá rĩ gá rĩ kî. Idé kí vâ Ãrọ́nị̃ ní bõngó sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó ndú rĩ kí cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.


\par }{\PP \VS{2}Bẹ̃zãlẹ́lị̃ ịgbẹ kí ĩfódĩ bõngó mịfị́ níríŋá rĩ sĩ, uꞌbé kí ĩꞌdi wị́zị̃ gólũdĩ rú dị̃lépi lẽrẽlẽrẽ, wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika rĩ kí sĩ.

\VS{3}Dị kí gólũdĩ ꞌbara rú, ũsĩ kí ĩꞌdi wị́zị̃ rú ĩzíŋá-ĩzíŋá ru idé kí dó sĩ bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá rĩ wị́zị̃ bụ̃lụ̂, pápũlũ, ika rĩ kí sĩ ũniyambamba rú ãlị̃gọ̃ sĩ.

\VS{4}Idé kí ĩfódĩ ꞌbã kọ́trọ́ drị̃ gá bõngó ĩbáká kí ị̃rị̃, icí kí dó kí kónã la kí agá sĩ ĩꞌdi icíjó.

\VS{5}ꞌBá ãlịgọ rú rĩ ayú kí wị́zị̃ gólũdĩ rú, wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ, ika ãzíla bõngó mịfị́ níríŋá rĩ kí sĩ sẹ́rị̃ cãjó, ící sẹ́rị̃ kí ĩfódĩ be ãlu cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.


\par }{\PP \VS{6}Ũdrõ kí ãlị̃gọ̃ sĩ írã únĩkĩsĩ rú dị̃lépi gị̃lị̃gị̃lị̃ ãjẹ̃ rú rĩ kí gólũdĩ ꞌbele-ꞌbele rĩ kí sĩ ãzíla ũsĩ kí anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí rụ́ kí drị̃ gá.

\VS{7}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ịgbẹ kí dó kí ĩfódĩ ꞌbã kọ́trọ́ gá anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí igájó cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.


\par }{\SH Bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ịgbẹjó rĩ
\par }
{\PP \VS{8}Ịgbẹ kí bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ãlị̃gọ̃ sĩ cécé ĩfódĩ ịgbẹjó rĩ áni. Ayú kí wị́zị̃ gólũdĩ rú, wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ, ika ãzíla bõngó mịfị́ níríŋá rĩ ꞌi.

\VS{9}Bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ꞌbã ãzo la kí mgbọ la abe trũ-trũ, agbọ́ kí ĩꞌdi ị̃rị̃.

\VS{10}Ũꞌbã kí ụrụꞌbá la gá írã pãrã-pãrã la kí láyĩnĩ sĩ sụ. Láyĩnĩ iꞌdójó rĩ gá ũꞌbã kí írã rụ́bị̃, tõpázĩ, ãzíla ĩmẽrálĩdĩ rú rĩ kî;

\VS{11}láyĩnĩ ị̃rị̃ rĩ gá írã tãkụ́sẹ̃, sãfírẽ, ãzíla dáyímõndĩ rú rĩ kî;

\VS{12}láyĩnĩ na rĩ gá írã jãsị̃nị́tọ̃, ágãtẽ, ãzíla írã ãmẹ̃tẹ̃sị́tọ̃ rú rĩ kî;

\VS{13}láyĩnĩ sụ rĩ gá írã kụ̃rị̃sị̃lị́tọ̃, únĩkĩsĩ ãzíla yãsípẽ rú rĩ kî. Ụ̃tị̃ kí írã ꞌdĩ kí gólũdĩ sĩ.

\VS{14}Írã kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, írã ãlu-ãlu drị̃ gá ũsĩ kí anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí rụ́; rụ́ ꞌdĩ tu kí pá ínátị mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí kẹ̃jị́ gá.

\VS{15}Idé kí bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ní nõrórõ cécé ĩbáká áni la gólũdĩ ãlá rĩ sĩ.

\VS{16}Idé kí ãko sĩ kí icíjó la kí gólũdĩ ãlá rĩ sĩ ị̃rị̃, ríŋĩ kí ị̃rị̃ ãzíla gĩ kí dó kí bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ꞌbã kónã ị̃rị̃ rĩ kí agá.

\VS{17}Ũgĩ kí nõrórõ gólũdĩ rú ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ríŋĩ ꞌba rú bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ꞌbã kónã kí gá,

\VS{18}ãzíla nõrórõ gólũdĩ rú rĩ ꞌbã tị ãsị̃jó rĩ kí icí kí ĩfódĩ ꞌbã ĩbáká kọ́trọ́ drị̃ gá uꞌbélé gólũdĩ sĩ rĩ kí gá.

\VS{19}Idé kí ríŋĩ gólũdĩ sĩ la kí ị̃rị̃ ãzíla ũgĩ kí dó kí bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ꞌbã kónã ị̃rị̃ rĩ kí tị gá agâlé ru ĩfódĩ rụ̂ sĩ.

\VS{20}Idé kí ríŋĩ gólũdĩ sĩ la ꞌbã ãzí kí ị̃rị̃, icí kí dó kí bõngó kọ́trọ́ gá rĩ ꞌbã ị̃ndụ́lé gá ĩfódĩ ꞌbã mẹ́lẹ́tị gá ꞌdõlé ru, ãni rú ãngũ ĩꞌbã kí sĩ ru ịsụ́jó rĩ gá sẹ́rị̃ cãlé mịfị́ níríŋá rĩ gá.

\VS{21}Umbé kí ríŋĩ bõngó jụ́jụ́ gá rĩ drị̂ kí ríŋĩ ĩfódĩ drị̂ kí gá ĩbáká bụ̃lụ̂ ĩꞌdi icílépi sẹ́rị̃ be bõngó jụ́jụ́ gá rĩ ꞌbã aya dó sĩ ru ĩfódĩ rụ́ ꞌdâ ku cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.


\par }{\SH Bõngó Ãtalo ꞌbadrị̂ ꞌbã ãzí kî
\par }
{\PP \VS{22}Ịgbẹ kí kọ́tị̃ ãzí ĩfódĩ sụ̃jó drị̃ la gá rĩ ãndá la bõngó bụ̃lụ̂ rĩ sĩ,

\VS{23}ꞌbụ́ trũ ágágá drị̃kã ní sĩ fijó. Tị la ꞌbụ́ ru imbe gá ãzíla drị́ gá ꞌdĩ kí ci kí dó kí cĩcĩ kálã gá rĩ áni, ꞌbã uce kí rú sĩ ku.

\VS{24}Ũꞌbã kí ife põmũgũránãtĩ drị̂ ꞌbã íꞌdá wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika ãzíla bõngó mịfị́ níríŋá cãlé ãlá rĩ kọ́tị̃ tị gâsĩ trộkị́lịrị ũlángí gólũdĩ rú la trũ kí drĩdríŋĩ gá cí.

\VS{25}Uꞌbé kí kọ́tị̃ ꞌbã imbe tị ife põmũgũránãtĩ drị̂ ꞌbã íꞌdá sĩ ãzíla ũꞌbã kí dó íꞌdá ũlángí idélé gólũdĩ ãlá rĩ sĩ rĩ drị̂ kí ife põmũgũránãtĩ drị̂ kí drĩdríŋĩ gâsĩ trộkị́lịrị.

\VS{26}Ci kí ũlángí íꞌdá kí ife põmũgũránãtĩ drị̂ ꞌbã íꞌdá trũ kọ́tị̃ Ãrọ́nị̃ ꞌbã sụ̃lé sáwã ĩꞌdiní ãzị́ ngajó rĩ sĩ rĩ tị gâsĩ trộkị́lịrị cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.


\par }{\PP \VS{27}ꞌBá ãlịgọ rú rĩ ịgbẹ kí Ãrọ́nị̃ ꞌbaní ngọ́pịka abe kánzũ,

\VS{28}kõfíyã drị̃ gá rĩ, bõngó sĩ drị̃ umbéjó rĩ abe ãzíla bõngó ãlị́ sụ̃lé pájãmã drị̃ gá rĩ kí trũ.

\VS{29}Idé kí sẹ́rị̃ umbélé ụ́pị́cẹ́ gá rĩ ãlị̃gọ̃ sĩ wị́zị̃ gbẽtí bụ̃lụ̂, pápũlũ ãzíla ika ãzíla bõngó mịfị́ níríŋá rĩ sĩ. Ịgbẹ kí dó kí lị́bị̃rã sĩ cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.


\par }{\PP \VS{30}Idé kí sãánĩ gólũdĩ ãlá rĩ sĩ ãzíla sĩ kí drị̃ la gá: Ãlá ru
{\ND{Úpí}} Nî.

\VS{31}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, umbé kí gólũdĩ ãlá dịlé ꞌbara rĩ bõngó ĩbáká sĩ drị̃ umbéjó bụ̃lụ̂ rĩ sĩ kõfíyã Ãrọ́nị̃ drị̂ ꞌbã mẹ́lẹ́tị gá cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.


\par }{\SH Mụ́sã ꞌbã Hémã Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ undréjó rĩ
\par }
{\PP \VS{32}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ anzị Ịsịrayị́lị̃ drị̂ de kí dó ãzị́ Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ rá. Idé kí dó cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.

\VS{33}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ají kí dó Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ãko ala gá rĩ kí abe pírí Mụ́sã drị̃lẹ́ gá: Hémã ꞌi, gõlĩ la kí, báwũ la kí, báwũ alalé alâ rĩ kí, ị́dị́ŋá la kí; ãzíla ãko sĩ ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ sujó rĩ kí abe.

\VS{34}Ãko sĩ drị̃ la akujó rĩ kãbĩlõ ágó íní vúlé rángi ika rĩ sĩ, ãnãkpá íníríkó ãlá la, kátẽnĩ;

\VS{35}ife sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ ujíjó rĩ kí úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ be.

\VS{36}Méjã ꞌi ãko pírí ĩꞌdidrị̂ kí abe ãzíla mũkátĩ ndú fẽlé Ãdróŋá ní rĩ abe.

\VS{37}Tárã céke idélé gólũdĩ ãlá sĩ rĩ, tárã kí ãdu la abe ãzíla ãko pírí ĩꞌdidrị̂ kí abe.

\VS{38}Ãlĩtárĩ idélé gólũdĩ sĩ rĩ, ãdu sĩ drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ, lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ ãzíla kátẽnĩ kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ gá rĩ;

\VS{39}Ãlĩtárĩ idélé bũrônzĩ sĩ rĩ, kẽyĩkéyĩ idélé aya bũrônzĩ rú rĩ sĩ rĩ; ife sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ kí ãkójó la kí abe; báfũ bũrônzĩ rú rĩ pá la kí abe;

\VS{40}kátẽnĩ sĩ Bõrõ lị́cọ́ ꞌa atrịjó rĩ kí, báwũ ị́dị́ŋá rú rĩ kí, ãko la sĩ ị̃ndụ́ la kí usújó rĩ kí abe, kátẽnĩ gĩlé kẹ̃jị́tị sĩ fijó lị́cọ́ agá rĩ drị̂ kí; ĩbáká hémã drị̂ kí áló la kí abe, ãzíla ãko pírí ayúlé sĩ ị̃nzị̃táŋá idéjó Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kí abe.

\VS{41}Bõngó cãlé ãlá ãtalo ꞌbaní sụ̃lé sĩ ãzị́ ngajó Ãngũ Ãlá rĩ gá, átáló Ãrọ́nị̃ ꞌbaní anzị ĩꞌdidrị̂ abe rĩ.

\VS{42}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ nga kí ãzị́ ꞌdĩ kí pírí cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé Mụ́sã nî rĩ áni.

\VS{43}Mụ́sã undré ãko ꞌdĩ kí pírí ãzíla ịsụ́ dó ãko ꞌdĩ idé kí dó ru cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé ĩꞌdiní rĩ áni. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, wi dó sĩ ĩꞌbaní sụ̃sụ́.




\par }\Chap{40}{\SH Hémã Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sịŋá dejó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ Mụ́sã ní,

\VS{2}“Ĩmbá ãlu ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ãlu sĩ, mí ĩdrẽ Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ ụrụgá.

\VS{3}Íꞌbã Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́ sĩ ãzị́táŋá mụdrị́ rĩ kí ꞌbãjó ala gá rĩ ala gá, ãzíla mí atrị ĩꞌdi kátẽnĩ sĩ cí.

\VS{4}Mí ají méjã jó agá ãzíla mí ũꞌbã ãko drị̃ la gá rĩ kî. Mí ají vâ tárã céke kí ãzíla mí ũꞌbã tárã kí drị̃ la gá.

\VS{5}Íꞌbã ãlĩtárĩ gólũdĩ rú sĩ lũbánĩ ivéjó rĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ drị̃lẹ́ gá ãzíla ígĩ kátẽnĩ kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ gá.


\par }{\PP \VS{6}“Íꞌbã ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá ivélé ivê rĩ kí ivéjó rĩ kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá;

\VS{7}íꞌbã báfũ sĩ ãko ũjĩjó rĩ Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ kí drĩdríŋĩ gá ãlĩtárĩ be ãzíla ísũ ị̃yị́ ala gá cí.

\VS{8}Mí idé lị́cọ́ ꞌa andre la gá trộkị́lịrị ãzíla ígĩ kátẽnĩ kẹ̃jị́tị la sĩ fijó lị́cọ́ agá rĩ gá.


\par }{\PP \VS{9}“Íꞌdụ ãdu sĩ drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ ãzíla mí ũsũ ĩꞌdi Hémã sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ drị̃ gá, ãko ala gá rĩ kí abe pírí; íꞌbã Hémã ꞌdĩ ãko ala gá rĩ kí abe pírí ndú ãzíla ĩꞌdi dó sĩ adru ãlá ru.

\VS{10}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, íꞌbã ãlĩtárĩ ídétáŋá ivélé ivê rĩ drị̂ ndú ãzíla mí ũsũ ãdu drị̃ la gá, ꞌbã adru sĩ pírí ãlá ru ãndânĩ.

\VS{11}Mí ũsũ ãdu báfũ drị̃ gá ãzíla pá la sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó rĩ abe sĩ kí ꞌbãjó ndú.


\par }{\PP \VS{12}“Mí ají Ãrọ́nị̃ kí ngọ́pịka abe kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã tị icíma drị̂ agá rĩ gá ãzíla mí ũjĩ kí ị̃yị́ sĩ.

\VS{13}Mí ụ̃sụ̃ Ãrọ́nị̃ bõngó ĩꞌdidrị́ átáló drị̂ kí agá, mí ũsũ ãdu drị̃ la gá ãzíla gẹ̃rị̃ ꞌdĩ sĩ mi ĩꞌdi ꞌbã ãlá ru ndú, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó sĩ ãzị́ nga mání átáló ru.

\VS{14}Mí ají ngọ́pịka kí, ãzíla mí ụ̃sụ̃ kí kánzũ sĩ.

\VS{15}Mí ũsũ vâ ãdu kí drị̃ gá míní tá idélé átẹ́pị̃ ụrụꞌbá gá rĩ áni, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ ãzị́ nga mání átáló ru. Ãdu ũsũlé kí drị̃ gá ꞌdĩ la kí ꞌbã adrujó átáló ru anzị ĩꞌbadrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe jãꞌdâ.”

\VS{16}Mụ́sã idé ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé ĩꞌdiní rĩ kí pírí rá.


\par }{\PP \VS{17}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úde dó Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sị agá ĩmbá ãlu ꞌbã ĩmbá ụ́ꞌdụ́ ãlu sĩ ꞌdĩ ílí ị̃rị̃ ĩꞌbaní Mị̃sị́rị̃ aꞌbejó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá.

\VS{18}Mụ́sã la mụ Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã sịŋá delé ꞌbo, ũꞌbã ãko ị́dị́ŋá kí ị̃ndụ́ usújó rĩ kí ĩꞌbadrị́ ãngũ gá, umbé báwũ alalé alâ rĩ kî, ãzíla usú dó ị́dị́ŋá la kî.

\VS{19}Aja bõngó idélé ị̃ndrị́ ꞌbíko sĩ sĩ Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̃ akujó ãzíla ꞌbe Hémã drị̃ ãmvé-ãmvélé ru rĩ bõngó Hémã drị̃ akujó rĩ sĩ cí cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.


\par }{\PP \VS{20}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌdụ írã tị icíma drị̂ kí, ꞌbã kí Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ agá. Usú ife sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ kí ímve Sãndụ́kụ̃ ꞌbã bụ́lụ́ gá rĩ kí gá ãzíla ụ̃pị̃ dó tị la úmvúke ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ sĩ cí.

\VS{21}Ají dó Sãndụ́kụ̃ Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ agá, ãzíla ũgĩ dó kátẽnĩ sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị̂ atrịjó rĩ, atrị dó sĩ ĩꞌdi cí cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.


\par }{\PP \VS{22}Mụ́sã ꞌbã dó méjã Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ Ãngũ Ãlá rĩ ꞌbã wókõ ụ́rụ́ rĩ gá kátẽnĩ gĩlé ꞌa gâsĩ rĩ ꞌbã wókõ ãmvélé ãmvélé ru rĩ gá,

\VS{23}ãzíla ꞌbã drị̃ la gá mũkátĩ fẽlé
{\ND{Úpí}} ní rĩ, cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.


\par }{\PP \VS{24}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã ꞌbã dó tárã céke kí Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá Ãngũ Ãlá rĩ ꞌbã wókõ ándrá rĩ gá, ndre kí ru méjã be.

\VS{25}ꞌBã tárã kí tị
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá, cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.

\VS{26}ꞌBã dó ãlĩtárĩ gólũdĩ rú rĩ Hémã tị icíma drị̂ rĩ agâlé, kátẽnĩ drị̃lẹ́ gá

\VS{27}ãzíla ivé lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ drị̃ la gá
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.

\VS{28}Mụ́sã gĩ dó kátẽnĩ kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ gá,

\VS{29}ãzíla kẹ̃jị́tị sĩ fijó Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agâlé rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌdãá ꞌbã dó ãlĩtárĩ ídétáŋá ivéjó rĩ. Idé dó ídétáŋá ivélé ivê rĩ drị̃ la gá ãzíla ídétáŋá ãnáfóró sĩ rĩ abe cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé ĩꞌdiní rĩ áni.


\par }{\PP \VS{30}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Mụ́sã ꞌbã báfũ ãko ũjĩjó rĩ Hémã tị icíma drị̂ rĩ kí drĩdríŋĩ gá ãlĩtárĩ be, sũ dó ị̃yị́ ala gá tré sĩ ãko kí ũjĩjó.

\VS{31}Mụ́sã kí Ãrọ́nị̃ be ãzíla anzị Ãrọ́nị̃ drị̂ kí trũ kí ru drị́ kí ũjĩ pá abe ꞌdãá.

\VS{32}Kí drị́ kí ũjĩ pá abe drĩ kí lẽ filé Hémã tị icíma drị̂ rĩ agâlé jõku acájó ãni rú ãlĩtárĩ andre gá,
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé Mụ́sã ní rĩ áni.


\par }{\PP \VS{33}Mụ́sã ce dó Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi, ãlĩtárĩ ãzíla lị́cọ́ ꞌa ꞌbã andre bõngó ãjẹ̃ rú mịfị́ níríŋá rĩ sĩ trộkị́lịrị ãzíla gĩ kátẽnĩ kẹ̃jị́tị sĩ fijó lị́cọ́ ꞌa gâlé rĩ gá cí. De dó ãzị́ kí pírí rá.


\par }{\SH Dị̃zã
{\ND{Úpí}} drị̂
\par }
{\PP \VS{34}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãnzị la aku dó Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̃ cí, ãzíla dị̃zã
{\ND{Úpí}} drị̂ ga dó ꞌa lã gá tré.

\VS{35}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Mụ́sã icó dó filé Hémã sĩ Ãdróŋá Ị̃nzị̃jó rĩ agâlé ku, ãꞌdusĩku ụ̃rụ́ꞌbụ̃ aku Hémã drị̃ cí ãzíla dị̃zã
{\ND{Úpí}} drị̂ ga ꞌa lã gá tré.


\par }{\PP \VS{36}Ãcị̃ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí agá pírí, ụ̃rụ́ꞌbụ̃ drĩ ru inga Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̃ gá ꞌdãá rĩ sĩ mụlé ãngũ ãzí gá rá, kí ĩꞌdi vú bĩ ĩndĩ;

\VS{37}wó ụ̃rụ́ꞌbụ̃ drĩ ru inga ku icó kí drị̃ kolé ku kpere ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã ru ingajó mụjó rĩ gá.

\VS{38}Ãcị̃ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí agá pírí, kí ị̃tụ́ sĩ ụ̃rụ́ꞌbụ̃
{\ND{Úpí}} drị̂ ndre, ãzíla ị́nị́ sĩ kí ãcí ndre dị̃ agá ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agá Hémã sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ drị̃ gá.

\par }