\NormalFont\ShortTitle{1 Ũpĩ}

{\MTB Bụ́kụ̃

\par }{\MT Ũpĩ

\par }{\MTB drị́ drị̃drị̃ rĩ



\par }\ChapOne{1}{\SH Ãdõníyã ꞌbã ru ꞌbãjó úpí ru rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Úpí Dãwụ́dị̃ la dó mụ delé ꞌbo, ĩꞌdi ụrụꞌbá icó dó kolé ãcí ru ku ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ drĩ kí táni ĩꞌdi drị̃ ꞌbe bãlãngị́tị̃ sĩ rá tí.

\VS{2}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ jọ kí dó ĩꞌdiní, “Ãma mụ úpí míní ĩzóŋá ãzí ãráŋá bíkĩrã rú la ndrụ̃lé, ĩꞌdi dó sĩ amụ́ úpí ími andre tẽlé ãzíla ími tãmbalé. Ĩꞌdi amụ́ ru lalé úpí ími andre gá, úpí ãmadrị̂ ími ụrụꞌbá la dó sĩ imi ãcí ru, wó ĩzóŋá ajílé rĩ adru ándrá úpí ní ũkú ru ku.”


\par }{\PP \VS{3}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ꞌdĩ ndrụ̃ kí dó ĩzóŋá ãzí ũnĩ-ambamba ãráŋá la ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂gá ꞌdãá pírí, ịsụ́ kí dó ĩzóŋá Ãbĩságĩ ꞌi angájó táwụ̃nị̃ Sụ̃nẹ́mụ̃ drị̂gá ãzíla agụ kí dó ĩꞌdi úpí rụ̂lé.

\VS{4}Ĩzóŋâ ndrĩ ũnĩ-ambamba rú, mba úpî tã rá wó úpí uꞌá kí ĩꞌdi be ũkú ꞌbã kí uꞌájó ágó be rĩ áni ku.


\par }{\PP \VS{5}Sáwã ꞌdã sĩ Ãdõníyã Dãwụ́dị̃ ngọ́pị ãndrẽ la ꞌbã sĩ adrujó Hãgị́tị̃ ꞌi rĩ inga dó ru jọjó la, “Ma dó adru úpí ru ma ꞌi.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ aꞌdụ́ dó gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí, Fãrásĩ kí ãzíla ãsĩkárĩ kãlị́ tõwú kí abe cẹ̃lé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá.

\VS{6}Wó átẹ́pị̃, úpí Dãwụ́dị̃ uzá ĩꞌdi drị̃ gá vúlêlé ru ku ãzíla zị ĩꞌdi, “Mi ị́jọ́ míní idélé ꞌdĩ kí idé íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã rĩ gá ku.” Ãdõníyã ndrĩ ándrá vâ ambamba ãzíla ĩꞌdi ngọ́tị́ŋá tịlé Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ ũngúkú gâsĩ rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{7}Ãdõníyã icí kí dó tị Yõwábũ Zẹ̃rụ̃yị́yã ngọ́pị be ãzíla Ãbĩyátã átáló ru rĩ be. Ãtị̃ kí dó ĩꞌdi ũngúkú sĩ acájó úpí ru rá.

\VS{8}Wó Zãdókĩ átáló ru rĩ ꞌi, Bẽnãyíyã Yẽhõyídã ngọ́pị ꞌi, nábị̃ Nátãnĩ ꞌi, Sị̃mẹ́yị̃ ꞌi, Rẹ́yị̃ ꞌi ãzíla ãsĩkárĩ ũkpó Dãwụ́dị̃ andre tẽlépi rĩ kí abe gã kí Ãdõníyã ãtị̃lé úmgbé.


\par }{\PP \VS{9}Ãdõníyã ụlị́ dó kãbĩlõ, tị́ ãzíla ãnãkpá úsã rú la kí abe, idé dó sĩ ídétáŋá írã Zõhẽlétĩ gá ãni rú Ẽnĩ Rõgélĩ gá. Umve dó ádrị́pịka kí pírí, ũpi anzị kí, ãzíla ãmbogo Yụ́dã gá ãzị́ ngalépi úpí ꞌbã pálé gá rĩ kí abe.

\VS{10}Wó ꞌbá ĩꞌdiní umvelé ku rĩ kí; nábị̃ Nátãnĩ ꞌi, Bẽnãyíyã ꞌi, ãsĩkárĩ úpí ꞌbã andre tẽlépi rĩ kí ãzíla ádrị́pị̃ Sũlũmánĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{11}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Nátãnĩ zị Bẽtĩsébã Sũlũmánĩ ꞌbã ãndrẽ ꞌi, “Mí are ị́jọ́ Ãdõníyã Hãgị́tị̃ ngọ́pị ꞌbã ru ꞌbãjó úpí ru úpí ãmadrị́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã nị̃ŋá kóru rĩ ku yã?

\VS{12}Úꞌdîꞌda álẽ jọlé la míní íni, ídrĩ lẽ ími ídri palé mî ngọ́pị Sũlũmánĩ drị̂ be rá,

\VS{13}ímụ úpí Dãwụ́dị̃ rụ̂lé ãzíla íjọ ĩꞌdiní, ‘Úpí mádrị̂, ína ándrá ũyõ ma ãtíꞌbó mídrị̂ ní íjọ ándrá, mâ ngọ́pị Sũlũmánĩ la drụ́zị́ adru ími kẹ̃jị́ gá úpí ru ãzíla ĩꞌdi ri úmvúke mídrị́ ũpĩ drị̂ gá nĩ ku yã? Wó Ãdõníyã acá dó úpí ru nĩ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?’

\VS{14}Míní drĩ ị́jọ́ jọ agá úpí be rĩ gá ꞌdãá, ma amụ́ ãzíla ma ị́jọ́ míní jọlé ĩꞌdiní ꞌdã amvi ĩꞌdiní ị̃dị́.”


\par }{\PP \VS{15}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Bẽtĩsébã mụ dó úpî ndrelé úpí drị́ jó agâlé, ꞌdĩ sĩ úpí de dó kpírĩ-kpírĩ rá ãzíla Ãbĩságĩ ri dó ãzã la kolé nĩ.

\VS{16}Bẽtĩsébã la dó mụ acálé úpí drị́ jó agá ꞌbo, su dó drị̃ vũ gá ãrútáŋá ru ãzíla tị̃ dó ãja úpî drị̃lẹ́ gá.

\par }{\PP Úpí zị ĩꞌdi, “Ị́jọ́ míní lẽlé rĩ ĩꞌdi ãꞌdu?”


\par }{\PP \VS{17}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Bẽtĩsébã umvi dó úpí ní, “Úpí mádrị̂, ína ándrá ũyõ ma ãtíꞌbó mídrị̂ ní
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ rụ́ sĩ ‘Mâ ngọ́pị Sũlũmánĩ la drụ́zị́ adru ími kẹ̃jị́ gá úpí ru ãzíla ĩꞌdi ri úmvúke mídrị́ ũpĩ drị̂ gá nĩ.’

\VS{18}Wó Ãdõníyã acá dó úpí ru nĩ ãzíla úpí mádrị̂ mi úpí rú ínị̃ ị́jọ́ drị̃ la gá ku rú.

\VS{19}Ụlị́ ídétáŋá ru tị́ kí ũꞌbí ru, mọ́nị̃gọ́ use mũlũkũdũ la kí, kãbĩlõ kí ãzíla umve ũpi anzị kí pírí, átáló Ãbĩyátã ꞌi ãzíla ãsĩkárĩ drị̃lẹ́ Yõwábũ ꞌi wó umve ãtíꞌbó mídrị́ Sũlũmánĩ ku.

\VS{20}Úpí mádrị̂, ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ími ũtẽ sĩní lẽjó nị̃jó la ãꞌdi la dó mụ adrulé úpí ru sĩní rijó úmvúke ũpĩ drị́ úpí mádrị̂ drị̂ drị̃ gá ĩꞌdi vúlé gá ꞌdâ nĩ.

\VS{21}Údrĩ ị́jọ́ ꞌdĩ pá ꞌbã pịrị-pịrị ku, mání ndrejó la rĩ sĩ, úpí mádrị̂ ídrĩ dó drã ꞌbo, ma ꞌi ãzíla mâ ngọ́pị Sũlũmánĩ ꞌi ála dó uja ãma ĩcõcõŋãlé ꞌbá ũnzí la kî áni.”


\par }{\PP \VS{22}Bẽtĩsébã ꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọ agá úpí be ꞌdĩgá ꞌdĩ, nábị̃ Nátãnĩ acá cí.

\VS{23}ꞌBá ãmbogo rú úpídrị̂ jọ kí dó ĩꞌdiní, “Nábị̃ Nátãnĩ acá ꞌdõ.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mụ dó úpî drị̃lẹ́ gá, ãvụ̃ dó vụ̃rụ́ ị̃nzị̃táŋá sĩ kpere drị̃ la ꞌbã vũ aló agá.


\par }{\PP \VS{24}Nátãnĩ jọ, “Úpí mádrị̂, ípẽ dó Ãdõníyã adrujó úpí ru ãzíla ĩꞌdi dó drụ́zị́ ri úmvúke mídrị́ ũpĩ drị̂ drị̃ gá ími kẹ̃jị́ gá ꞌdâ nĩ yã?

\VS{25}Ãndrũ mụ dó ándrá ãzíla ụlị́ dó tị́ kí wẽwẽ rú, ãnãkpá use mũlũkũdũ la kí abe ãzíla kãbĩlõ kí ídétáŋá ru. Umve ũpi anzị kí pírí, ãsĩkárĩ ãmbogo kí ãzíla átáló Ãbĩyátã ꞌi. Úꞌdîꞌda íni kí ãkónã na ãzíla ãko mvụ ĩꞌdi trũ, kí dị̃ jọ sĩ la, ‘Ími ụ́ꞌdụ́ ꞌba adru ãzo rú úpí Ãdõníyã!’

\VS{26}Wó ma ãtíꞌbó mídrị́ Nátãnĩ ꞌi, átáló Zãdókĩ ꞌi, Bẽnáyã Yẽhõyídã ngọ́pị ꞌi ãzíla ãtíꞌbó mídrị́ Sũlũmánĩ abe umve ãma ku.

\VS{27}ꞌDĩ dó ị́jọ́ úpí mádrị̂ ꞌbã idélé ĩꞌdi ꞌbã sĩ lẽjó ãtiꞌbo ĩꞌdidrị̂ ꞌbã nị̃ kí ãꞌdi la mụ rilé úpí ru úmvúke ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ drị̃ gá nĩ ku rĩ ꞌi yã?”


\par }{\SH Dãwụ́dị̃ ꞌbã Sũlũmánĩ úpí ru
\par }
{\PP \VS{28}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ jọ dó, “Ĩmi umve mání Bẽtĩsébã ꞌi.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Bẽtĩsébã fi dó úpí rụ́ jó agâlé ãzíla tu dó pá úpî drị̃lẹ́ gá.


\par }{\PP \VS{29}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí na dó ũyõ sĩ jọjó la, “Ãndá-ãndá ru
{\ND{Úpí}} ꞌbã adrujó ídri, ĩꞌdiní áma pajó ũcõgõ ũꞌbí kí agá rĩ áni,

\VS{30}ãndrũ ma ị́jọ́ ándrá mání sĩ ũyõ najó
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drị̃lẹ́ gá, mání jọjó la Sũlũmánĩ mâ ngọ́tị̂ la mụ adrulé úpí ru áma kẹ̃jị́ gá nĩ ãzíla ĩꞌdi mụ rilé úmvúke mádrị́ ũpĩ drị̂ drị̃ gá nĩ rĩ ngalé rá ãndá-ãndá ru.”


\par }{\PP \VS{31}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Bẽtĩsébã ãvụ̃ dó vụ̃rụ́ ị̃nzị̃táŋá ru kpere drị̃ la ꞌbã vũ aló agá ãzíla jọ dó, “Úpí mádrị́ Dãwụ́dị̃, mí uꞌá ídri rú jãꞌdâ!”


\par }{\PP \VS{32}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Dãwụ́dị̃ jọ dó, “Ĩmi umve mání átáló Zãdókĩ ꞌi, Nábị̃ Nátãnĩ ꞌi ãzíla Bẽnáyã Yẽhõyídã ngọ́pị ꞌi.” ꞌBá ꞌdĩ kí dó mụ amụ́lé úpí Dãwụ́dị̃ drị̃lẹ́ gá ꞌbo,

\VS{33}úpí jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩꞌdụ ãtiꞌbo úpí ĩmidrị̂ drị̂ kí ĩmi abe ãzíla ĩmi iri mâ ngọ́pị Sũlũmánĩ ꞌi kãyĩnõ mádrị̂ drị̃ gá, ĩmụ dó ĩꞌdi trũ kídí Gị́họ̃nị̃ gâlé.

\VS{34}Átáló Zãdókĩ kí Nábị̃ Nátãnĩ be ꞌbã ũsũ kí dó ãdu ĩꞌdi drị̃ gá ãzíla ꞌbã ꞌbã kí dó ĩꞌdi úpí ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩvu dó gũká ãzíla ĩmi uzá dó, ‘Úpí Sũlũmánĩ ími ụ́ꞌdụ́ ꞌba adru kí ãzo rú!’

\VS{35}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmi ãgõ dó ĩꞌdi trũ vúlé ꞌdõlé, ĩꞌdi dó sĩ amụ́ rilé úmvúke mádrị́ ũpĩ drị̂ drị̃ gá. Ĩꞌdi dó mụ adrulé áma kẹ̃jị́ gá úpí ru nĩ ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbá mání pẽlé ĩꞌdi mụ ũpĩ nalé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí abe rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{36}Bẽnãyíyã Yẽhõyídã ngọ́pị jọ dó úpí ní, “Ámĩnã!
{\ND{Úpí}}, Ãdróŋá úpí mádrị̂ drị̂ ꞌbã fẽ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã nga ru ꞌdĩ ꞌbã áni.

\VS{37}Cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã ándrá adrujó ãmbógó mádrị́ úpí Dãwụ́dị̃ be rĩ áni, lẽ ꞌba adru vâ Sũlũmánĩ be ãzíla ꞌbã fẽ ũpĩ Sũlũmánĩ drị̂ ní adrujó ũkpó ru ꞌbã ndẽ ũpĩ úpí mádrị́ Dãwụ́dị̃ drị̂ rá.”


\par }{\PP \VS{38}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ átáló Zãdókĩ ꞌi, Nábị̃ Nátãnĩ ꞌi, Bẽnãyíyã Yẽhõyídã ngọ́pị ꞌi, ꞌbá Kẹ̃rẹ́tị̃ rú ãzíla Pẹ̃lẹ́tị̃ rú ándrá adrulépi ãsĩkárĩ úpídrị̂ rú rĩ kí abe ilú kí dó Sũlũmánĩ trũ ándrá kídí Gị́họ̃nị̃ drị̂ gâlé ãzíla Sũlũmánĩ cẹ̃ dó kãyĩnõ úpí Dãwụ́dị̃ drị̂ sĩ.

\VS{39}Átáló Zãdókĩ aꞌdụ́ dó újé sĩ ãdu mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ ꞌbãjó ala gá rĩ Hémã
{\ND{Úpí}} drị̂ agâlé ãzíla ũsũ dó ãdu sĩ drị́ tị̃jó ꞌbá drị̃ gá rĩ Sũlũmánĩ drị̃ gá. Vu kí dó jaligó ãzíla ꞌbá pírí uzá kí dó, “Úpí Sũlũmánĩ, Mí uꞌá ídri ílí ãzo rú.”

\VS{40}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí mụ kí dó ĩꞌdi vú gâsĩ, jaligó vuŋá trũ ãzíla ãyĩkõ ãmbógó la idéŋá trũ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ vũ aya dó ru ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdã sĩ aya aya.


\par }{\PP \VS{41}Ãdõníyã kí ꞌbá pírí ĩꞌdi ꞌbã ãmụ́ ru rĩ kí abe ĩꞌbã kí dó ụ̃mụ̃ naŋá de agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, are kí dó úzáŋá ꞌbá ꞌbã kí sĩ uzájó rĩ ꞌi. Yõwábũ la dó mụ gũká vulé rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ arelé ꞌbo, zị dó, “Úzáŋá táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agâlé ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní?”

\VS{42}De drĩ ị́jọ́ ĩꞌdi tị gá rĩ jọ agá ku rú, átáló Ãbĩyátã ngọ́pị Yónãtãnĩ acá cí. Ãdõníyã jọ dó ĩꞌdiní, “Mi ꞌbá ãzí sĩ icójó ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá rá la! Mí afí, ãꞌdusĩku ánị̃ rá mí ají mání ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzí múké la.”


\par }{\PP \VS{43}Yónãtãnĩ umvi dó Ãdõníyã ní, “Yụ, ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí ũnzí la. Úpí ãmadrị́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã Sũlũmánĩ ꞌi úpí ru ꞌbo.

\VS{44}Pẽ dó sĩ kí tị átáló Zãdókĩ trũ, nábị̃ Nátãnĩ trũ, Bẽnãyíyã Yẽhõyãyídã ngọ́pị trũ, ꞌbá Kẹ̃rẹ́tị̃ rú ãzíla Pẹ̃lẹ́tị̃ rú ándrá adrulépi ãsĩkárĩ úpídrị̂ rú rĩ kí abe, ꞌbã kí dó Sũlũmánĩ ꞌi kãyĩnõ úpí ꞌbã ãmgbã rĩ drị̂ drị̃ gá sĩ mụjó ándrá kídí Gị́họ̃nị̃ drị̂gá.

\VS{45}Átáló Zãdókĩ ũsũ kí dó ãdu nábị̃ Nátãnĩ be ĩꞌdi drị̃ gá kídí Gị́họ̃nị̃ gá ãzíla ꞌbã kí dó sĩ ĩꞌdi úpí ru. Mụ kí dó táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agâlé úzáŋá trũ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ ga dó tré ãyĩkõ sĩ.

\VS{46}Sũlũmánĩ ri dó úꞌdîꞌda íni úmvúke ũpĩ drị̂ drị̃ gá.

\VS{47}Ãtiꞌbo úpí drị̂ amụ́ kí úpí ãmadrị́ Dãwụ́dị̃ ní ãwãꞌdĩfô fẽlé ꞌbo ãzíla jọ kí ĩꞌdiní, ‘Lẽ Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽ Sũlũmánĩ ꞌbã rụ́ ꞌbã kụ míní ãndânĩ ãzíla ũpĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ndẽ mídrị̂ rá!’ Úpí su dó drị̃ ĩꞌdi drị́ gbọ́lọ́ sị́gá ꞌdãá sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó

\VS{48}ãzíla jọ, ‘Ícụ́
{\ND{Úpí}}, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi, ĩꞌdi ꞌbã fẽjó la ándre ꞌbá rĩlépi úpí ru úmvúke mádrị̂ drị̃ gá rĩ áma mịfị́ sĩ rá rĩ sĩ.’ ”


\par }{\PP \VS{49}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãmụ́ amụ́lépi ụ̃mụ̃ Ãdõníyã drị̂ agá rĩ nga kí dó pírí ụrụgá ụrụꞌbá yãŋá trũ ãzíla iré kí dó ru rá, ꞌbá ãlu-ãlu mụ dó ĩꞌdi sĩ.

\VS{50}Wó Ãdõníyã ꞌbã idéjó Sũlũmánĩ sĩ ụ̃rị̃ sĩ rĩ sĩ, apá dó Hémã
{\ND{Úpí}} ꞌbã ĩndĩkĩndĩ ꞌbã sĩ adrujó rĩ gá ãzíla rụ dó sĩ újé ãlĩtárĩ sĩ idétáŋá idéjó rĩ drị̂ ꞌi.

\VS{51}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úlũ dó Sũlũmánĩ ní, “Ãdõníyã la idé úpí Sũlũmánĩ mî sĩ ụ̃rị̃ sĩ ãzíla ãgĩ dó ru újé ãlĩtárĩ drị̂gá ꞌdã. Jọ, ‘Lẽ úpí Sũlũmánĩ ꞌbã na ũyõ áma drị̃lẹ́ gá ãndrũ ãzíla ꞌbã jọ mání ícó áma ꞌdịlé ku.’ ”


\par }{\PP \VS{52}Sũlũmánĩ umvi, “Drĩ iꞌda la ꞌi ꞌbá mgbã la rĩ gá rá, ị́jọ́ ãzí icó ĩꞌdi alólé ku, wó údrĩ ị́jọ́ ũnzí isụ́ ĩꞌdi rụ́ rá, ĩꞌdi mụ drãlé rá.”

\VS{53}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sũlũmánĩ pẽ dó ꞌbá ãzí kí tị mụlé Ãdõníyã ịsị́jó ãlĩtárĩ gá rĩ sĩ vũ gá. Ãdõníyã asị́ dó sĩ rá ãzíla su dó drị̃ vụ̃rụ́ ị̃nzị̃táŋá ru úpí Sũlũmánĩ nî ãzíla Sũlũmánĩ jọ dó ĩꞌdiní, “Ímụ dó mídrị́ lị́cọ́ gá.”




\par }\Chap{2}{\SH Ị́jọ́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã azịlé Sũlũmánĩ ní rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sáwã úpí Dãwụ́dị̃ ꞌbã drãjó rĩ la dó mụ acálé ãni rú ꞌbo, azị dó ị́jọ́ kí ĩꞌdi ꞌbã ngọ́pị Sũlũmánĩ tị gá.


\par }{\PP \VS{2}Jọ dó ĩꞌdiní, “Ace were ma dó mụ drãlé rá cécé ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ ꞌbã kí ũdrãjó rĩ áni. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ lẽ ími ásị́ ꞌbã mba mbã, mí adru ágọ́bị́ ru,

\VS{3}ãzíla mí ũbĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã jọlé míní rĩ kí vú. Ínga ị́jọ́ ĩꞌdiní lẽlé rĩ kî, mí ũbĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí vú ị́jọ́ ĩꞌdiní azịlé rĩ kí abe cécé sĩlé ãzị́táŋá Ãdróŋá ꞌbã ándrá fẽlé Mụ́sã drị́ rĩ kí agá rĩ áni, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mi dó sĩ adru drị̃lẹ́ba rú ị́jọ́ pírí míní idélé rĩ kí agá ãzíla ãngũ cí míní sĩ mụjó rĩ gá.

\VS{4}Ídrĩ idé la ꞌdĩ áni rá,
{\ND{Úpí}} la ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã azịlé mání ĩꞌdi ꞌbã sĩ jọjó la, ‘Anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ drĩ kí ru pámvú andrị́ rá ãzíla drĩ kí áma drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ mgbã rĩ kí nga kí asị́ pírí sĩ, ꞌbá rĩlépi úmvúke mídrị́ ũpĩ drị̂ drị̃ gá Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ rĩ la sáwã pírí sĩ mụ angálé mídrị́ lị́cọ́ agá ꞌdâ ũgũgõ.’


\par }{\PP \VS{5}“Úꞌdîꞌda íni ími ãmgbã rĩ nị̃ ị́jọ́ Yõwábũ Zẹ̃rụ̃yị́yã ngọ́pị ꞌbã idélé áma ụrụꞌbá gá rĩ kí rá, ínị̃ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ándrá idélé ãsĩkárĩ ãmbogo Ịsịrayị́lị̃ drị́ ị̃rị̃ Ãbị̃nẹ́rị̃ Nẹ́rị̃ ngọ́pị ꞌbarụ́ Ãmásã Yétĩrã ngọ́pị be rĩ kí rá. Ụꞌdị́ ándrá kí rá, asu kí ãrí sáwã ásị́ ị̃gbẹ̃ drị̂ sĩ cécé ꞌbã rĩ ãꞌdị́gá rĩ áni. Ụꞌdị́ ꞌbá ãzí ị́jọ́ kóru la kí ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé ꞌdĩ ꞌbã ãnzị ri dó sĩ áma drị̃ gá, ma dó sĩ drị̃ cị ị́jọ́ la sĩ ꞌdõ.

\VS{6}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ mí ayú ũndũwã mídrị̂ ꞌi, wó lẽ ífẽ jõ ĩꞌdiní uꞌájó ílí wẽwẽ rú ãzíla sĩ drãjó ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ku.


\par }{\PP \VS{7}“Wó mí iꞌda jõ ásị́ ị̃gbẹ̃ anzị Bãrĩzĩláyĩ Gị̃lẹ́dị̃ gá rĩ drị̂ ꞌbaní ãzíla ífẽ ꞌbã adru kí ꞌbá ãkónã nalépi mídrị́ méjã tị gá rĩ kî ꞌbã ãzí. Tu kí ándrá pá ũkpó ru sĩ áma ãtị̃jó sáwã mání apájó mí ádrị́pị Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ sĩ rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{8}“Lẽ ínị̃ rá Sị̃mẹ́yị̃ Gérã ngọ́pị Bénzãmĩnĩ gó ru táwụ̃nị̃ Bãhụ̃rị́mụ̃ gá rĩ ĩꞌdi mí be ꞌdâ cí, wã ándrá ma áwãtáŋá ãzí ũnzí íni la sĩ ụ́ꞌdụ́ mání mụjó Mãhãnãyị́mụ̃ gá ꞌdã sĩ. Ĩꞌdi dó ándrá mụ amụ́lé drị̃ ụfụlé má be Yõrĩdánĩ gá ꞌdãá ꞌbo, átrũ dó ándrá ĩꞌdi rá ãzíla ána ũyõ
{\ND{Úpí}} ꞌbã rụ́ sĩ ájọ, ‘Má icó ími ꞌdịlé ménéŋá sĩ ku.’

\VS{9}Wó úꞌdîꞌda lẽ íꞌbã ĩꞌdi ị́jọ́ kóru la ku. Mi ꞌbá ãzí ũndũwã trũ la, ínị̃ dó mi ĩꞌdi idé íngoní yã rĩ gá rá. Lẽ índre ĩꞌdi mịfị́ ị̃rị̃ sĩ, lẽ ꞌbã fi ꞌbụ́gá rá.”


\par }{\SH Dãwụ́dị̃ ꞌbã drãjó rĩ
\par }
{\PP \VS{10}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Dãwụ́dị̃ drã dó rá ãzíla îsị̃ dó sĩ ĩꞌdi áyị́pịka kí abe táwụ̃nị̃ ãmbógó Dãwụ́dị̃ drị̂gá.

\VS{11}Dãwụ́dị̃ na ándrá ũpĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ílí kãlị́ sụ, na ílí ázị̂rị̃ rĩ kí Hẹ̃bụ̃rọ́nị̃ gá ãzíla ílí kãlị́ na drị̃ na rĩ kí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá.

\VS{12}Sũlũmánĩ ri dó úmvúke ũpĩ drị́ átẹ́pị̃ drị̂ drị̃ gá ãzíla ũpĩ ĩꞌdidrị̂ tu dó pá ũkpó ru.


\par }{\SH Sũlũmánĩ ꞌbã ũpĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌbãjó ũkpó ru rĩ
\par }
{\PP \VS{13}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãdõníyã Hãgị́tị̃ ngọ́pị mụ dó Bẽtĩsébã Sũlũmánĩ ãndrẽ rụ́. Bẽtĩsébã zị dó ĩꞌdi, “Mí amụ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ yã?”

\par }{\PP Ãdõníyã umvi ĩꞌdi, “Má amụ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.”

\VS{14}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, jọ vâ, “Ị́jọ́ ãzí mání lẽlé jọlé la cí.”

\par }{\PP Bẽtĩsébã jọ dó, “Mí icó jọlé la rá.”


\par }{\PP \VS{15}Ãdõníyã jọ, “Cécé míní nị̃lé rá rĩ áni, ũpĩ ꞌdĩ ándrá má ãni. ꞌBá pírí Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ri kí áma ndrelé úpí ĩꞌbadrị̂ rú, wó ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ị́jọ́ uja kí dó ru rá. Ũpĩ uja dó ru má ádrị́pị drị́ ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} fẽ ũpĩ ꞌdĩ ĩꞌdiní nĩ.

\VS{16}Úꞌdîꞌda íni ma ị́jọ́ ãzí ãlu la zị ími tị gá ꞌdĩ. Ígã jõ mání ku fô!”

\par }{\PP Bẽtĩsébã jọ, “Mí icó zịlé la rá.”


\par }{\PP \VS{17}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdõníyã mụ dó drị̃ gá ãzíla jọ, “Ízị mání úpí Sũlũmánĩ ꞌi, ꞌbã fẽ Ãbĩságĩ angálépi táwụ̃nị̃ Sụ̃námụ̃ gá rĩ mání ũkú ru, ánị̃ rá icó ími tị gãlé ku.”


\par }{\PP \VS{18}Bẽtĩsébã umvi ĩꞌdi, “ꞌDã múké, ma ị́jọ́ ꞌdĩ jọ úpí ní ími kẹ̃jị́ gá rá.”


\par }{\PP \VS{19}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Bẽtĩsébã mụ dó úpí Sũlũmánĩ rụ̂lé sĩ ị́jọ́ jọjó Ãdõníyã kẹ̃jị́ gá rá. Úpí angá dó ụrụgá sĩ ĩꞌdi aꞌị́jó. Sụ dó drị̃ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá vũ gá ãrútáŋá sĩ ãzíla rĩ dó úmvúke ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ drị̃ gá. Fẽ dó ãzị́táŋá sĩ úmvúke ajíjó ãndrẽ ní sĩ rijó ãzíla ãndrẽ ri dó sĩ drị̃ la gá ĩꞌdi ꞌbã drị́ ãndá gá rĩ gá ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{20}Úpí ãndrẽ jọ, “Ị́jọ́ ãzí ãlu wereŋá mání lẽlé zịlé ími tị gá la cí. Ígã jõ mání ku fô!”

\par }{\PP Úpí umvi ĩꞌdiní, “Má ãndrẽ, íjọ ị́jọ́ míní lẽlé rĩ ꞌi, má icó gãlé la ku.”


\par }{\PP \VS{21}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãndrẽ jọ dó, “Má áꞌị́ mi sĩ Ãbĩságĩ Sụ̃námụ̃ ízó ru rĩ fẽjó mí ádrị́pị Ãdõníyã ní ꞌdụlé ũkú ru.”


\par }{\PP \VS{22}Úpí Sũlũmánĩ umvi dó ãndrẽ ní, “Ílẽ má ádrị́pị Ãdõníyã ꞌbã ꞌdụ Ãbĩságĩ Sụ̃námụ̃ ízó ru rĩ ũkú ru la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Drĩ adru ꞌdĩ áni, mí icó átã ũpĩ ꞌdĩ aꞌị́lé ĩꞌdiní rá ĩꞌdi ꞌbã adrujó má ádrị́pị kãyú rĩ ꞌi rĩ sĩ. Ĩꞌdi ãndá, átáló Ãbĩyátã kí Yõwábũ Zẹ̃rụ̃yị́yã ngọ́pị be fi kí ĩꞌdiní.”


\par }{\PP \VS{23}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Sũlũmánĩ na dó ũyõ
{\ND{Úpí}} ꞌbã rụ́ sĩ ãzíla jọ dó, “Lẽ Ãdróŋá ꞌbã ꞌdị ma rá ádrĩ Ãdõníyã ꞌdị káyĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã zịlé ꞌdĩ tị gá ku rĩ gá!

\VS{24}Ãndá ãndá ru
{\ND{Úpí}} áma ꞌbãlépi úpí ru úmvúke ũpĩ drị́ má átẹ́pị Dãwụ́dị̃ drị̂ drị́gá rĩ ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ tã mbajó rá, ĩꞌdiní dó sĩ ũpĩ fẽjó mádrị́ anzị mádrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe rĩ áni, Ãdõníyã la fi mádrị́ ꞌbụ́gá ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdõ sĩ rá!”

\VS{25}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Sũlũmánĩ fẽ dó ãzị́táŋá Bẽnáyã Yẽhõyídã ngọ́pị ní ãzíla ꞌdị dó sĩ Ãdõníyã rá.


\par }{\PP \VS{26}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Sũlũmánĩ jọ dó átáló Ãbĩyátã ní, “Ígõ vúlé mídrị́ ámvụ́ kí agá Ãnãtọ́tị̃ gâlé. Sị tátí míní drãjó rá, wó má icó ími ꞌdịlé úꞌdîꞌda ku ãꞌdusĩku íri ándrá Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́
{\ND{Úpí}} ũkpó ꞌdị́pị drị̂ ujílé má átẹ́pị drị̃lẹ́ gá mi ꞌi ãzíla ũcõgõ má átẹ́pị drị̂ kí agá íri ándrá kí tị talé ĩꞌdi be ĩndĩ.”

\VS{27}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sũlũmánĩ nze dó átáló Ãbĩyátã ꞌi ãzị́ átáló drị́ ĩꞌdiní ándrá ngalé
{\ND{Úpí}} ní rĩ gá rá, ị́jọ́ ándrá
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé Sị́lọ̃ gá ꞌdãá lị́cọ́ Élĩ drị̂ drị̃ gá rĩ idé dó sĩ ru ãngũ la gá rá.


\par }{\PP \VS{28}Yõwábũ la dó mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ Ãdõníyã ꞌdịjó rĩ arelé ꞌbo, apá dó hémã
{\ND{Úpí}} drị̂ agá ãzíla rụ dó sĩ újé ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá idéjó rĩ drị̂ kí, ãꞌdusĩku icí kí ándrá tị Ãdõníyã be adru Ãbụ̃sãlọ́mụ̃ be la ku.

\VS{29}Ála dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé úpí Sũlũmánĩ ní Yõwábũ apá ru zị̃lé hémã
{\ND{Úpí}} drị̂ agá, ĩꞌdi ãlĩtárĩ andre gá ꞌdã íni ꞌbo, úpí Sũlũmánĩ fẽ dó ãzị́táŋá Bẽnãyíyã Yẽhõyãyídã ngọ́pị ní jọ, “Ímụ ãzíla íꞌdị ĩꞌdi rá.”


\par }{\PP \VS{30}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Bẽnãyíyã fi dó hémã
{\ND{Úpí}} drị̂ agâlé ãzíla jọ dó Yõwábũ ní, “Úpí Sũlũmánĩ jọ, ‘Mí ãfũ ãmvé.’ ”

\par }{\PP Wó Yõwábũ umvi, “Yụ, ma mângá drã ꞌdâ.”

\par }{\PP Bẽnãyíyã lũ dó úpí ní ị́jọ́ Yõwábũ ꞌbã jọlé ꞌdĩ ꞌi rá.


\par }{\PP \VS{31}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí jọ dó Bẽnáyã ní, “Mí idé cécé ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ áni. Íꞌdị ĩꞌdi ãzíla mí ị̃sị̃ ĩꞌdi rá, mí ũjĩ dó sĩ lị́cọ́ má átẹ́pị drị̂ Yõwábũ ꞌbã ándrá sĩ ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ ꞌbã ãrí asujó rĩ sĩ rá.

\VS{32}{\ND{Úpí}} la dó sĩ ãrí ándrá ĩꞌdi ꞌbã asulé rĩ ꞌbã ãrígó tị ũfẽ, ãꞌdusĩku ụꞌdị́ ándrá ãgọbị ị̃rị̃ la kí ménéŋá sĩ má átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ꞌbã tị kóru. ꞌBá ĩꞌdiní ụꞌdị́lé rĩ kí ándrá Ãbị̃nẹ́rị̃ Nẹ́rị̃ ngọ́pị ãsĩkárĩ ãmbógó ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi ãzíla Ãmásã Yétĩrã ngọ́pị ãsĩkárĩ ãmbógó ãsĩkárĩ Yụ́dã gá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi. ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ándrá ãgọbị mgbã ãzíla ị́jọ́ pịrị rĩ ngalépi ĩꞌdi ndẽlépi rá la kî.

\VS{33}Ĩꞌbã ãrí ꞌba adru Yõwábũ drị̃ gá ãzíla anzị ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ gá jãꞌdâ. Wó lẽ ásị́ ị̃gbẹ̃
{\ND{Úpí}} drị̂ ꞌba adru úpí Dãwụ́dị̃ drị̃ gá anzị ĩꞌdidrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí abe ãzíla úmvúke ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ drị̃ gá jãꞌdâ.”


\par }{\PP \VS{34}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Bẽnãyíyã Yẽhõyãyídã ngọ́pị mụ dó Hémã
{\ND{Úpí}} ꞌbã ĩndĩkĩndĩ ꞌbã sĩ adrujó rĩ gá ãzíla ꞌdị dó sĩ Yõwábũ rá. Îsị̃ dó sĩ ĩꞌdi ãngũ ĩꞌdi ãmgbã drị́ kõtórõ agá rĩ gá.

\VS{35}Úpí ꞌbã dó Yõwábũ kẹ̃jị́ Bẽnãyíyã Yẽhõyãyídã ngọ́pị ꞌi ãsĩkárĩ kí drị̃lẹ́ gá. Átáló Ãbĩyátã ꞌbã kẹ̃jị́ gá ꞌbã dó Zãdókĩ ꞌi átáló ru áyụ.


\par }{\PP \VS{36}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí pẽ dó ꞌbá tị Sị̃mẹ́yị̃ rụ́ ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Lẽ ísị míní jó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ãzíla mí uꞌá alagá ꞌdãá, wó lẽ ímụ ãngũ ãzí gá ku.

\VS{37}Ụ́ꞌdụ́ míní áꞌbụ Kídrõnĩ drị̂ zajó rĩ sĩ, ãndá-ãndá ru mi mụ drãlé rá, wó ị́jọ́ la dó adru mîni.”


\par }{\PP \VS{38}Sị̃mẹ́yị̃ umvi dó úpí ní, “Ị́jọ́ míní jọlé ꞌdĩ ĩꞌdi múké. Ãtíꞌbó mídrị̂ la ị́jọ́ ꞌdĩ idé cécé úpí mádrị̂ ꞌbã jọlé rĩ áni.” Sị̃mẹ́yị̃ uꞌá dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá sáwã ãzo rú.


\par }{\PP \VS{39}Wó ílí na vúlé gá Sị̃mẹ́yị̃ ꞌbã ãtiꞌbo ị̃rị̃ la apá kí úpí Gátũ gá Ãkísĩ Mãákã ngọ́pị drị́ ãzíla úlũ dó ĩꞌdiní, “Mî ãtiꞌbo kí Gátũ gâlé ꞌdã.”

\VS{40}Ĩꞌdi dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ꞌbã dó íníríkó kãyĩnõ drị̃ gá ãzíla mụ dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã ãtiꞌbo kí ndrụ̃ trũ Ãkísĩ drị́ Gátũ gâlé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ịsụ́ dó kí rá ãzíla ají dó sĩ kí vúlé angájó Gátũ gâlé rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{41}Sũlũmánĩ la mụ ị́jọ́ Sị̃mẹ́yị̃ fũ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ sĩ mụlé Gátũ gá ãzíla ãgõ dó vúlé ra ꞌdĩ arelé ꞌbo,

\VS{42}úpí umve dó Sị̃mẹ́yị̃ ꞌi ãzíla zị dó ĩꞌdi, “Áfẽ ándrá míní ũyõ nalé
{\ND{Úpí}} ꞌbã rụ́ sĩ ãzíla áli ándrá ími bị́lẹ́ ị̃ndụ́ jọjó la, ‘Ụ́ꞌdụ́ míní fũjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdâ rĩ sĩ mụjó ãngũ ãzí gá ãmvé rĩ ꞌbã vúlé gá, mi drã rá ãndá-ãndá ru rĩ gá ku yã?’ Sáwã ꞌdã sĩ íjọ ándrá mání, ‘Ị́jọ́ míní jọlé ꞌdĩ ĩꞌdi múké, ma vú la ũbĩ rá.’

\VS{43}Wó mí ũbĩ dó ũyõ ándrá míní nalé
{\ND{Úpí}} ꞌbã rụ́ sĩ ãzíla ãzị́táŋá ándrá mání fẽlé míní rĩ vú ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”


\par }{\PP \VS{44}Úpí jọ vâ Sị̃mẹ́yị̃ ní, “Ími ásị́ gâlé ínị̃ ị́jọ́ ũnzí míní ngalé má átẹ́pị rụ́ rĩ kí lọ́lọ́. Úꞌdîꞌda
{\ND{Úpí}} la dó ị́jọ́ ũnzí míní ngalé rĩ kí ũfẽ mírụ́ rá.

\VS{45}Wó úpí Sũlũmánĩ la sụ̃sụ́ múké rĩ ịsụ́ rá ãzíla úmvúke má átẹ́pị drị́ ũpĩ drị̂ la adru
{\ND{Úpí}} ꞌbã drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ kóru jãꞌdâ.”


\par }{\PP \VS{46}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí fẽ dó ãzị́táŋá Bẽnãyíyã Yẽhõyãyídã ngọ́pị ní ãzíla sõ dó sĩ Sị̃mẹ́yị̃ vũ gá, ꞌdị dó sĩ ĩꞌdi rá.

\par }{\PP Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ũpĩ Sũlũmánĩ drị̂ tu dó pá ũkpó ru.




\par }\Chap{3}{\SH Sũlũmánĩ ꞌbã ũndũwã zịjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sũlũmánĩ icí kí dó tị úpí Mị̃sị́rị̃ drị́ Fãráwũ be ãzíla ĩgbã dó sĩ Fãráwũ ꞌbã ị̃zẹ́pị ĩꞌdiní ũku ru. Ají dó ĩꞌdi uꞌálé táwụ̃nị̃ Dãwụ́dị̃ drị̂ gá kpere ĩꞌdi ꞌbã lị́cọ́ ũpĩ drị̂ kí de agâ sị agâ jó sĩ
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃jó rĩ be ãzíla bõrõ sĩ táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ andre cejó rĩ abe.

\VS{2}Sáwã ꞌdã sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri kí ándrá, ídétáŋá kí idélé ãngũ ụrụgá rĩ kí agá ãꞌdusĩku úsị ándrá drĩ ꞌdĩ sĩ Jó sĩ
{\ND{Úpî}} ị̃nzị̃jó rĩ ku.

\VS{3}Sũlũmánĩ lẽ ándrá
{\ND{Úpí}} ꞌi rá ãzíla ũbĩ ándrá ímbátáŋá átẹ́pị̃ Dãwụ́dị̃ ꞌbã imbálé ĩꞌdiní rĩ kí vú pírí rá, wó ri vâ ãnãkpá kí ụlị́lé ãzíla ri kí idélé ídétáŋá ru ãlĩtárĩ ndúndú ãngũ ụrụgá rĩ kí agá.


\par }{\PP \VS{4}Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ úpí Sũlũmánĩ mụ dó Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ gá sĩ ídétáŋá idéjó, ãꞌdusĩku ꞌdã ándrá ãngũ sĩ ãlĩtárĩ ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌbã adrujó rĩ ꞌi. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sũlũmánĩ idé dó ídétáŋá ivélé ivé ivê rĩ kí ꞌdãá pâlé 1,000.

\VS{5}Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ gá ꞌdãá
{\ND{Úpí}} iꞌda dó ru Sũlũmánĩ ní urobí agâsĩ ị́nị́ sĩ ãzíla Ãdróŋá jọ ĩꞌdiní, “Mí aꞌị́ ãko cí míní lẽlé áfẽ míní rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{6}Sũlũmánĩ umvi dó ĩꞌdiní, “Mí iꞌda ándrá ãtíꞌbó mídrị́ má átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ní lẽtáŋá mídrị́ ãmbógó ru ujalépi ku rĩ rá ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá ími drị̃lẹ́ gá ꞌbá ị́jọ́ mgbã rĩ ngalépi rĩ ꞌi, ꞌbá pịrị ãzíla ꞌbá ãzí ásị́ ãlá la. Ímụ drị̃ gá lẽtáŋá mídrị́ ãmbógó ru ujalépi ku rĩ iꞌdaŋá trũ ãzíla ífẽ dó sĩ ngọ́pị̃ ní rijó úmvúke ũpĩ drị̂ drị̃ gá ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá.


\par }{\PP \VS{7}“Wó úꞌdîꞌda
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mádrị̂, íꞌbã dó ãtíꞌbó mídrị̂ úpí ru má átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ꞌbã kẹ̃jị́ gá ꞌbo ádrĩ táni adru ngọ́tị́ŋá ãzíla ádrĩ táni nị̃ ꞌbá drị̃ ce sĩ ku rá tí.

\VS{8}Ma dó úꞌdîꞌda ꞌbá mídrị́ míní pẽlé rĩ kí agá ꞌdĩ, ꞌdĩ sụ́rụ́ ãmbógó ꞌbá ala gá rĩ ꞌbã kí sĩ adrujó wẽwẽ rú sĩ icójó kãlãfe la kí lãjó tí rĩ ꞌi.

\VS{9}Ífẽ mání ũndũwã sĩ ị́jọ́ vãjó rĩ ꞌi, ma dó sĩ ꞌbá mídrị̂ kí drị̃ ce gẹ̃rị̃ múké rĩ sĩ ãzíla ma dó sĩ ị́jọ́ múké rĩ kí drĩdríŋĩ awa ị́jọ́ ũnzí rĩ kí abe. Jõ íni ku má icó ꞌbá mídrị́ wẽwẽ rú ꞌdĩ kí drị̃ celé mâsĩ cénĩ ku.”


\par }{\PP \VS{10}Úpí acá dó ãyĩkõ sĩ Sũlũmánĩ ní ĩꞌdi ꞌbã ũndũwã zịjó ĩꞌdi tị gá rĩ sĩ.

\VS{11}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãdróŋá jọ dó Sũlũmánĩ ní, “Míní ũndũwã zịjó áma tị gá sĩ ꞌbá mádrị̂ kí drị̃ cejó áyụ, míní uꞌájó ídri ílí ãzo rú rĩ zịjó ku jõku sĩ adrujó málĩ trũ jõku míní drã aꞌị́jó mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ ꞌbaní ku rĩ sĩ,

\VS{12}ma ị́jọ́ míní zịlé rĩ idé rá. Ma míní ũndũwã sĩ ị́jọ́ vãjó ãzíla ị́jọ́ lịjó múké rĩ fẽ rá, ꞌbá ãzí ũndũwã ꞌdĩ trũ la ándrá vúlé léru ꞌdáyụ ãzíla icó mụlé adrulé drị̃lẹ́ gâlé ku.

\VS{13}Ma vâ mụ ãko ãzí míní zịlé áma tị gá ku rĩ kí fẽlé ĩndĩ, málĩ kí ãrútáŋá be, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ídri mídrị̂ agá pírí úpí ãzí icólé ụ̃ꞌbị̃lé mí be la la adru ꞌdáyụ.

\VS{14}Ídrĩ ị́jọ́ mání lẽlé ínga kí rĩ kí nga rá ãzíla ídrĩ ãzị́táŋá mádrị̂ kí tã mba cécé mí átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá tã la mbajó rĩ áni, ma ími fẽ adrulé ídri rú ílí ãzo rú.”

\VS{15}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sũlũmánĩ angá dó ụ́ꞌdụ́ gá rĩ sĩ ãzíla amá dó Ãdróŋá jọ ị́jọ́ ꞌí be urobí agâsĩ nĩ rĩ gá rá. Gõ dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ãzíla tu dó pá Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́
{\ND{Úpí}} drị̂ drị̃lẹ́ gá ꞌdãá. Idé dó sĩ ídétáŋá ivélé ivé ivê rĩ kí ídétáŋá tị icíma drị̂ be. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbã dó ãmbogo ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní ụ̃mụ̃ nalé.


\par }{\SH Sũlũmánĩ ꞌbã ị́jọ́ lịjó ũndũwã sĩ rĩ
\par }
{\PP \VS{16}Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ ũkú ãzí ãwụ́ꞌbá ru ị̃rị̃ la amụ́ kí úpí rụ́ sĩ ĩꞌdi aꞌị́jó sĩ ị́jọ́ ãzí kí ĩsélé gá ãgátã rú la ãzãkojó.

\VS{17}Ĩꞌba ãzí ãlu rĩ jọ, “Úpí mádrị̂, ũkú ꞌdĩ be ãma uꞌá jó ãlu la gá. Ãmaní adru agá ĩꞌdi be ꞌdãá, átĩ ngọ́tị́.

\VS{18}Ụ́ꞌdụ́ na vúlé gá ũkú ꞌdĩ tĩ vâ ngọ́tị́ ĩꞌdidrị̂ ꞌi. Ãma lú jó ꞌdã agá ꞌdãá ĩꞌdi be ꞌbá ị̃rị̃ áꞌdụ̂sĩ.

\VS{19}Ị́nị́ sĩ ꞌdâ ũkú ꞌdĩ ꞌbã ngọ́tị̂ drã dó rá ĩꞌdiní ru lajó drị̃ la gá rĩ sĩ.

\VS{20}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, angá dó ị́nị́ ágágá ꞌdâ, aꞌdụ́ dó ngọ́tị́ ĩꞌdidrị́ drãlépi rá rĩ ꞌbãlé áma ĩbã tị gá mání ụ́ꞌdụ́ ko agá ꞌdĩgá ꞌdâ ãzíla ꞌdụ dó ngọ́tị́ mádrị̂ ꞌbãlé ĩꞌdi ꞌbã ĩꞌbã tị gá.

\VS{21}Ma dó mụ angálé ụ̃ꞌbụ́tị sĩ tí sĩ ĩbã fẽjó ngọ́tị́ mádrị̂ ní, má ịsụ́ dó drã rá! Wó ãngũ la dó mụ ụwị́lé ꞌbo, má ifí dó ngọ́tị̂ ꞌi, má ịsụ́ dó ngọ́tị́ drãlépi rá ꞌdã adru mání tịlé rĩ ꞌi ku.”


\par }{\PP \VS{22}Ũkú ãzí rĩ jọ, “Yụ! Ngọ́tị́ drãlépi rá rĩ bãsĩ mídrị̂ ꞌi, ngọ́tị́ ídri rĩ bãsĩ mádrị̂ ꞌi.”

\par }{\PP Wó ũkú tá drị̃drị̃ rĩ mụ ãgátã trũ drị̃ gá jọ, “Yụ! Ngọ́tị́ drãlépi rĩ mídrị̂ ꞌi; ngọ́tị́ ídri rĩ mádrị̂ ꞌi.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ũkú ꞌdĩ ri kí dó ãgátã galé kí drĩdríŋĩ gá úpî drị̃lẹ́ gá ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{23}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Sũlũmánĩ jọ dó, “Ĩmi ãlu ãlu la jọ la, ‘Ngọ́tị́ ídri rĩ mádrị̂ ꞌi, ngọ́tị́ drãlépi rá rĩ ꞌbá ãzí rĩ drị̂ ꞌi,’ wó ꞌbá ãzí rĩ la jọ la, ‘Yụ! Ngọ́tị́ mídrị̂ drãlépi rá rĩ ꞌi, mádrị̂ ꞌi ĩꞌdi ídri rĩ ꞌi.’ ”


\par }{\PP \VS{24}Úpí Sũlũmánĩ jọ dó, “Ĩmi ají drĩ mání ménéŋá ãzí ꞌdĩ.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ájí dó ĩꞌdiní ménéŋâ rá.

\VS{25}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí jọ dó, “Mí asi ngọ́tị́ ídri rĩ ꞌbã ꞌa ị̃rị̃, ídrĩ dó asi la ꞌbo, ífẽ dó nụ́sụ̃ la ãlu rĩ ũkú ãlu rĩ drị́ ãzíla ãlu rĩ ũkú ãzí rĩ drị́.”


\par }{\PP \VS{26}Ũkú tá ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị́ ꞌbã sĩ adrujó ídri rĩ ꞌbã ngọ́tị̂ lẽjó ambamba rĩ sĩ jọ dó úpí ní, “Íni ku úpí! Ífẽ dó ngọ́tị́ ídri ꞌdĩ ũkú ꞌdĩ drị́! Íꞌdị ĩꞌdi ku!” Wó ũkú ãzí rĩ jọ, “Ngọ́tị̂ icó adrulé mî ãni jõku mâ ãni ku, âsi ĩꞌdi ꞌbã ꞌa ị̃rị̃!”


\par }{\PP \VS{27}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Sũlũmánĩ lị dó ị́jọ́ ãgátã ajílépi ajílé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá rĩ íni, “Ífẽ ngọ́tị́ ídri ꞌdĩ ũkú tá amụ́lépi drị̃drị̃ rĩ drị́. Ĩꞌdị ĩꞌdi ku ãꞌdusĩku ũkú ꞌdĩ ngọ́tị̂ ꞌdĩ ꞌbã ãndrẽ mgbã rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{28}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó pírí mụ ị́jọ́ úpí ꞌbã lịlé ꞌdĩ arelé ꞌbo, fẽ kí dó ãrútáŋá úpí ní ãꞌdusĩku nị̃ kí dó rá ũndũwã Ãdróŋá drị́ sĩ ị́jọ́ pịrị lịjó rĩ dó ĩꞌdi be cí.




\par }\Chap{4}{\SH ꞌBá ãmbogo rú Sũlũmánĩ pálé gá rĩ kî
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Sũlũmánĩ na dó ũpĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá pírí.

\VS{2}ꞌDĩ kí ꞌbá ĩꞌdi pálé gá ãmbogo ru rĩ kî; Ãzãríyã Zãdókĩ ngọ́pị ĩꞌdi ándrá átáló,

\VS{3}Sị́sã ꞌbã ngọ́pịka Ẽlĩhõréfũ kí ándrá Ãhíyã be kãránĩ. Ãhị̃lụ́dị̃ ngọ́pị Yẽhõsãfátĩ ĩꞌdi ándrá ꞌbá ị́jọ́ sụ́rụ́ drị̂ kí ũsĩlépi rĩ ꞌi.

\VS{4}Bẽnãyíyã Yẽhõyídã ngọ́pị ĩꞌdi ándrá ãmbógó ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ ꞌi, Zãdókĩ kí ándrá Ãbĩyátã be ãtalo.

\VS{5}Ãzãríyã Nátãnĩ ngọ́pị ĩꞌdi ándrá drị̃lẹ́ ãsĩkárĩ ãmbogo ꞌbadrị̂ ꞌi, Zãbụ́dị̃ Nátãnĩ ngọ́pị ĩꞌdi ándrá átáló ãzíla ꞌbá úpí ní ígátáŋá fẽlépi rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{6}Ãhị̃sárị̃ ĩꞌdi ándrá ãmbógó ị́jọ́ úpí drị́ lị́cọ́ agá rĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi, Ãdõnĩrámũ Ãbídã ngọ́pị ĩꞌdi ándrá ãmbógó ꞌbá ũŋmĩlé ãzị́ gá ũkpó sĩ rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi.


\par }{\PP \VS{7}Sũlũmánĩ ꞌbã ándrá vâ ꞌbá ãzí ãmbogo rú la kí ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂gá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃. Kí ándrá ãkónã tra ajílé úpí ní ꞌbá úpí drị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe. Ĩmbá ãlu agá ãmbógó ãlu la ãkónã atrá ajílé fẽlé ꞌbá lị́cọ́ úpídrị̂ agá rĩ ꞌbaní pírí nĩ.

\VS{8}ꞌBá ãmbogo rú mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdã kí ꞌbã rụ́; Bẹ̃nị̃-hụ́rị̃ ꞌi, ĩꞌdi ándrá ãmbógó ãngũ ꞌbé ꞌa rú Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ agá rĩ ꞌi,

\VS{9}Bẹ̃nị̃-dẹ̃kẹ́rị̃ ꞌi, ĩꞌdi ándrá ãmbógó ru ꞌbá táwụ̃nị̃ Mãkẹ́zị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá, Sãlị̃bị́mụ̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá, Bẹ̃tị̃ Sẹ̃mẹ́sị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ãzíla ꞌbá táwụ̃nị̃ Ẹ̃lọ̃nị̃bẹ́tị̃-hãnánĩ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá.


\par }{\PP \VS{10}Bẹ̃nị̃-hẹ̃sẹ́dị̃ ĩꞌdi ándrá ãmbógó ru Ãrụ̃bọ́tị̃ gá Sõkóhĩ, ãngũ Héfãrĩ drị̂ kí ándrá pírí ĩꞌdi drị́lẹ́ agá.


\par }{\PP \VS{11}Bẽnĩ-Ãbĩnãdábũ Sũlũmánĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị Tãfátĩ ꞌdụlépi ũkú ru rĩ ĩꞌdi ándrá ãmbógó Nãfọ́tị̃ Dọ́rị̃ gá rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{12}ꞌBá ãmbógó ru ãngũ Tãnákĩ ꞌbadrị́ Mẹ̃gị́dọ̃ be rĩ agá rĩ ĩꞌdi ándrá Bãánã Ãhị̃lụ́dị̃ ngọ́pị ꞌi. Ãngũ Bẹ̃tị̃ Sánị̃ andre gá rĩ pírí adrulépi táwụ̃nị̃ Zãrẹ̃tánị̃ drị̂ andre gá rĩ, ãngũ táwụ̃nị̃ Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ drị̂ ꞌbã wókõ vụ̃rụ́lé lé ru rĩ gá rĩ, iꞌdójó Bẹ̃tị̃ Sánĩ gá, Ãbẹ̃lị̃ Mẽhólã gá cajó kpere Yõkĩmẽyámũ gá rĩ kí ándrá pírí ĩꞌdi drị́lẹ́ gá.

\VS{13}Bẹ̃nị̃-gẹ̃bẹ́rị̃ ĩꞌdi ándrá ãmbógó ãngũ Rãmọ́tị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂gá rĩ ꞌi. Ãngũ ĩꞌdi pálé gá rĩ kí ãngũ Mãnásẽ ꞌbã ãnzị́pịka ꞌbã kí sĩ rijó alagá rĩ ãzíla ãngũ Ãrĩgóbũ gá ꞌdĩ Bãsánĩ gá ãzíla táwụ̃nị̃ ãmbógó kãlị́ ázíyá andre celé bõrõ sĩ kẹ̃jị́tị la kí sĩ adrujó bũrônzĩ sĩ rĩ kí abe.

\VS{14}Ãhĩnãdábũ Ị́dọ̃ ngọ́pị ĩꞌdi ándrá ãmbógó Mãhãnãyị́mụ̃ gá rĩ ꞌi,

\VS{15}Ãhị̃mázị̃ Sũlũmánĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị Bãsẽmátĩ ꞌdụlépi ũkú ru rĩ ĩꞌdi ándrá ãmbógó ãngũ Nãfũtálĩ drị̂gá rĩ ꞌi.

\VS{16}Bãánã Hụ̃sáyị̃ ngọ́pị ĩꞌdi ándrá ãmbógó ãngũ Ásẹ̃rị̃ ꞌbadrị́ Ãlọ́tị̃ be rĩ drị̂ ꞌi.

\VS{17}Pãrụ́wã ngọ́pị Yẽhõsãfátĩ ĩꞌdi ándrá ãmbógó ãngũ fẽlé ꞌbá ínátị Ĩsãkárĩ drị̂ agá rĩ ꞌbaní rĩ ꞌi.

\VS{18}Élã ngọ́pị Sị̃mẹ́yị̃ ĩꞌdi ándrá ãmbógó ãngũ fẽlé ꞌbá ínátị Bénzãmĩnĩ drị̂ agá rĩ ꞌbaní rĩ ꞌi.

\VS{19}Gẹ̃bẹ́rị̃ Ụ́rị̃ ngọ́pị ĩꞌdi ándrá ãmbógó ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂gá ãzíla ãngũ úpí Sị̃họ́nị̃ ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị̂ ꞌbadrị́ ãngũ Ụ́gị̃ úpí Bãsánĩ gá rĩ ꞌbadrị̂ abe rĩ gá rĩ ꞌi. Ĩꞌdi ándrá lú gávũnã rú ãngũ Yụ́dã drị̂gá áꞌdụ̂sĩ.


\par }{\SH Málĩ Sũlũmánĩ drị̂ kí ũndũwã ĩꞌdidrị̂ be
\par }
{\PP \VS{20}ꞌBá Yụ́dã drị̂ kí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ĩꞌbã kãlãfe ándrá ũꞌbíkákãnã rú cécé cínákí mĩrĩ tị gá rĩ áni. Ri kí ãkónã nalé ãzíla ãko mvụlé mvụ-mvụ̃ ri kí ụmvụlé, ri kí dó vâ uꞌálé ãyĩkõ sĩ.

\VS{21}Ãngũ Sũlũmánĩ ꞌbã pálé gá ĩꞌdiní sĩ adrujó úpí ru rĩ kí ũpi pírí angájó mĩrĩ Ũfũrátĩ gá cajó ãngũ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ gá cajó kpere lõkókõrí Mị̃sị́rị̃ drị́ ándrá rĩ gá. ꞌBá acálépi ĩꞌdi pálégá ꞌdĩ ri kí dó mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbelé ĩꞌdiní ãzíla ri kí dó ãzị́ ngalé ĩꞌdiní ídri ĩꞌdidrị̂ agá pírí.


\par }{\PP \VS{22}Ãkónã Sũlũmánĩ drị́ lị́cọ́ gá nalé ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ rĩ kí ándrá íni; Ãnáfóró mĩnãmĩnã ngánũ drị̂ kí ándrá kị́lọ̃ 1,000 ãzíla ãnáfóró ãzí rĩ kí kị́lọ̃ 18,000.

\VS{23}Tị́ use-use rĩ kí mụdrị́, tị́ ị̃rẹ́bị́ nalépi ásé agá ri kí kãlị́ ị̃rị̃ ãzíla kãbĩlõ kí 100, mũcé, yéré, ãbụ́rị̃ ãzíla ãꞌụ́ kí abe.


\par }{\PP \VS{24}Sũlũmánĩ na ũpĩ ãngũ mĩrĩ Ũfũrátĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ agá pírí iꞌdójó Tĩfísã gá cajó kpere táwụ̃nị̃ Gázã drị̂ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá. Ũpi ị̃yị́ Ũfũrátĩ ꞌbã wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agâlé ru rĩ gá rĩ kí pírí Sũlũmánĩ pálé gá ãzíla ri dó adrulé sụ́rụ́ ĩꞌdi be lõkókõrí gá rĩ kí abe ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.

\VS{25}Ílí Sũlũmánĩ ꞌbã adrujó ídri rú rĩ kí agá pírí, ꞌbá Yụ́dã drị̂ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ri kí adrulé múké ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ. Iꞌdójó táwụ̃nị̃ Dánĩ drị̂gá cajó kpere táwụ̃nị̃ Bẹ̃rị̃sẹ́bã gá, ꞌbá ãlu ãlu ri kí uꞌálé zãbíbũ ĩꞌbadrị̂ kí ị̃ndụ́ gá úlúgóŋá ife kí abe.


\par }{\PP \VS{26}Wó jó Sũlũmánĩ drị́ ꞌa alịlé alị-alị̂ sịlé fãrásĩ ꞌbaní gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ kí abe rĩ kí ándrá 40,000, ãsĩkárĩ ụ̃cẹ̃lépi fãrásĩ sĩ rĩ kí ándrá 12,000.

\VS{27}Ĩmbá ãlu agá ãmbogo mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdã kí ꞌbã ãzí ãlu rĩ la ándrá ãkónã agụ fẽlé Sũlũmánĩ ní ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ agá rĩ kí abe pírí nĩ. Kí sáwã pírí sĩ ndre la ãko ãzí ꞌbã ĩcẽ ku.

\VS{28}Kí vâ ãná umvelé bálẽ rĩ ají úmgbó la lẽjó la rĩ sĩ ásé ãꞌí be fẽlé fãrásĩ gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí selépi rĩ ꞌbaní ãngũ sĩ kí trajó rĩ gá cécé azịlé ĩꞌbaní rĩ áni.


\par }{\PP \VS{29}Ãdróŋá fẽ Sũlũmánĩ ní ũndũwá ãzíla ị́jọ́ vãŋá ndẽlépi rá rĩ ꞌi, fẽ vâ ĩꞌdiní ị́jọ́ nị̃ŋá ãzí icólé vú nzelé tí la.

\VS{30}Sũlũmánĩ ndẽ ándrá ũndũwã sĩ ꞌbá ũndũwá ru wókõ ị̃tụ́ ꞌbã agá agâlé ru rĩ kí pírí rá ãzíla vâ ꞌbá ũndũwá ru Mị̃sị́rị̃ gá rĩ kí pírí rá.

\VS{31}Ĩꞌdi ándrá ũndũwá ru ꞌbá pírí ꞌbaní ãndânĩ. Átã ndẽ Étãnĩ Ézĩrã gó ru rĩ rá ãzíla ndẽ vâ Hẽmánĩ rá, Kãlĩkólĩ rá, Dãríbã rá, anzị Mãhọ́lị̃ drị̂ kí pírí rá ãzíla ĩꞌdi rụ́ kụ ándrá sụ́rụ́ pírí ĩꞌdi andregá rĩ kí agâsĩ pírí.

\VS{32}Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ị́jọ́ uꞌbéŋá ru rĩ kí 3,000 ãzíla úngó ĩꞌdi ꞌbã ngolé nĩ rĩ kí 1,005.

\VS{33}Jọ ị́jọ́ ife kí drị̃ gá, iꞌdójó márígó Lébãnõnĩ gá rĩ sĩ cajó kpere ịbịbị́ angálépi írã kí ụrụꞌbá gá ãzíla bõrõ kí ụrụꞌbá gá rĩ ꞌbarụ́. Jọ vâ ị́jọ́ ãnãkpá, ãriŋa, ãko acị́lépi kụ̃bụ̃ drị̃ sĩ ãzíla ị̃ꞌbị kí drị̃ gá ĩndĩ.

\VS{34}Ũpi sụ́rụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌbadrị̂ ri kí pírí ꞌbá kí tị pẽlé sĩ ị́jọ́ ũndũwá ru Sũlũmánĩ tị gá rĩ arejó.




\par }\Chap{5}{\SH Ị́jọ́ itúlé sĩ Jọ́ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sịjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Tụ́rọ̃ drị́ Hĩrámũ la dó mụ arelé la ûsũ dó ãdu Sũlũmánĩ drị̃ gá sĩ acájó úpí ru átẹ́pị̃ Dãwụ́dị̃ ꞌbã kẹ̃jị́ gá íni, pẽ dó ãmbogo ãzí kí tị sĩ drị̃ ụfụjó Sũlũmánĩ be ãꞌdusĩku Hĩrámũ lẽ kí ándrájõ rũ Dãwụ́dị̃ be ambamba.

\VS{2}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sũlũmánĩ umvi dó ị́jọ́ Hĩrámũ ní íni,


\par }{\PM \VS{3}“Míní nị̃lé ꞌbo rĩ áni, mâ átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ri ándrá ãꞌdị́ ꞌdịlé wókõ pírí agá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ sị dó ándrá jó sĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ ị̃nzị̃jó rĩ gẹ̃rị̃ sĩ ku, kpere
{\ND{Úpí}} ꞌbã fẽ agá la ĩꞌdiní mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ndẽ agá pírí.

\VS{4}Wó úꞌdîꞌda
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mádrị̂ fẽ dó mání ásị́ ị̃gbẹ̃ wókõ pírí kí agá ꞌbo. Ma dó mẹ́rọ́ꞌbá kóru ãzíla ị́jọ́ ãzí ũnzí la dó ꞌdáyụ.

\VS{5}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ áfẽ ándrá dó áma ásị́ sĩ Jó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sịjó sĩ ãrútáŋá fẽjó rụ́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mádrị̂ drị̂ ní cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã ándrá ị́jọ́ lã azịjó má átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ní, ‘Mî ngọ́pị mání ꞌbãlé úmvúke mídrị̂ drị̃ gá rĩ la drụ́zị́ mání jó sị nĩ rĩ áni.’


\par }{\PM \VS{6}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ífẽ dó sĩ ãzị́táŋá ꞌbá mídrị́ ãzị́ ngalépi rĩ ꞌbaní ꞌbã ga kí dó sĩ mání ife márígó ru Lébãnõnĩ gá rĩ kî. Kí dó mụ ãzị́ ngalé ꞌbá mídrị̂ kí abe, ma ími ũfẽ ãzị́ ĩꞌbaní ngalé rĩ sĩ ãjẹ̃ míní lịlé rĩ sĩ. Míní nị̃lé rá rĩ áni ꞌbá ãzí mádrị́ ꞌdộ ũndũwá trũ icólépi báwũ asilépi ꞌbá Sị̃dọ́nị̃ gá rĩ kí áni la kí ꞌdáyụ.”


\par }{\PP \VS{7}Hĩrámũ la dó mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ Sũlũmánĩ ꞌbã fẽlé ꞌdĩ arelé ꞌbo, ãyĩkõ ãmbógó la fi dó ĩꞌdi ásị́ gá nĩ ãzíla jọ dó, “Ícụ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã rụ́ ãndrũ, ãꞌdusĩku fẽ dó Dãwụ́dị̃ ní ngọ́tị́ŋá ũndũwá ru la sĩ ũpĩ najó sụ́rụ́ ãmbógó ꞌdĩ drị̃lẹ́ gá rá.”


\par }{\PP \VS{8}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Hĩrámũ fẽ dó ụ́ꞌdụ́kọ́ Sũlũmánĩ ní jọ, “Má ịsụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ tị míní ãfẽlé mání rĩ rá ãzíla ma idé la cécé míní jọlé rĩ áni, ma míní báwũ márígó drị̂ kí fẽ báwũ sáyípũrãsĩ drị̂ kí abe rá.

\VS{9}ꞌBá mádrị́ ãzị́ ngalépi rĩ kí dó mụ báwũ ꞌdĩ kí ujílé angájó Lébãnõnĩ gá rĩ sĩ kpere mĩrĩ Mẹ̃dị̃tẹ̃rẹ́nị̃yãnị̃ gá ãzíla ma dó kí izá mĩrĩ drị̃ gâsĩ ãngũ míní kí lẽjó rĩ gá. ꞌDãá ma dó kí drĩdríŋĩ co ãzíla mi dó sĩ kí ují mídrị̂ lé. Ị́jọ́ mání aꞌị́lé mídrị́ rĩ ífẽ ãkónã ꞌbá mádrị́ lị́cọ́ gá rĩ ꞌbanî.”


\par }{\PP \VS{10}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Hĩrámũ fẽ dó báwũ márígó drị̂ kí báwũ sáyípũrãsĩ drị̂ kí abe rá cécé Sũlũmánĩ ꞌbã ándrá lẽlé rĩ áni.

\VS{11}Sũlũmánĩ ri dó Hĩrámũ ní kẹ̃jị́ la gá ngánũ fẽlé gụ̃tị́yã 20,000 ãzíla ãdu ãlá rĩ lítã 400,000 ꞌdĩ ílí ãlu-ãlu sĩ.

\VS{12}{\ND{Úpí}} fẽ dó Sũlũmánĩ ní ũndũwã cécé ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ áni. Sũlũmánĩ ri kí dó uꞌálé Hĩrámũ be ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ãzíla fi kí dó tị icíma agá.


\par }{\PP \VS{13}Úpí Sũlũmánĩ atrá dó ꞌbá ãzị́ ngalépi ãgọbị rú rĩ kí 30,000 Ịsịrayị́lị̃ agâsĩ pírí.

\VS{14}Ri ꞌbá 10,000 kí tị pẽlé ãzị́ ngalé Lébãnõnĩ gá ĩmbá ãlu-ãlu sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ kí dó sĩ uꞌá ĩmbá ãlu Lébãnõnĩ gá ãzíla ĩmbá ị̃rị̃ lị́cọ́ ĩꞌbãdrị̂ kí agá. Úꞌbã dó Ãdõnĩrámũ ꞌi ꞌbá ũŋmĩlé ãzị́ gá ũkpó sĩ ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá.

\VS{15}ꞌBá Sũlũmánĩ drị́ tẹ́rị́ ujílépi rĩ kí ándrá 70,000 ãzíla ꞌbá írã nzelépi ꞌbé agâlé rĩ kí ándrá 80,000.

\VS{16}ꞌBá ꞌbá ãzị́ ngalépi ꞌdĩ kí andrị́lépi ãzíla ꞌbá ãzị́ ngalépi rĩ kí drị̃ celépi rĩ kí ándrá 3,300.

\VS{17}Ãzị́táŋá úpí ꞌbã fẽlé rĩ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ unze kí dó írã ãmbogo-ãmbogo ãjẹ̃ rú rĩ kí sĩ jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã ị̃ndụ́ ꞌbãjó írã sĩ jó ụrụꞌbá uꞌbéjó rĩ kí sĩ.

\VS{18}ꞌBá Sũlũmánĩ drị́ jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sịlépi kí, ꞌbá Hĩrámũ drị̂ kí ãzíla Gẽbálĩ drị̂ kí abe itú kí dó írã kí báwũ kí abe sĩ jô sịjó.




\par }\Chap{6}{\SH Sũlũmánĩ ꞌbã Jó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sịjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ílí 480 ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, Sũlũmánĩ iꞌdó dó Jó sĩ
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃jó rĩ sịlé ílí sụjó ĩꞌdi ꞌbã ũpĩ najó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ ĩmbá zị́vị̃ drị̂ sĩ, ꞌdĩ ĩmbá ị̃rị̃ rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{2}Jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó úpí Sũlũmánĩ ꞌbã sịlé
{\ND{Úpí}} ní rĩ ꞌbã ãzo ándrá mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ázị̂rị̃, mgbọ la mítã úrômĩ ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ mítã mụdrị́ drị̃ na dũ tõwú.

\VS{3}Jó ꞌa sĩ alịjó Jó ꞌa
{\ND{Úpî}} ị̃nzị̃jó rĩ agâlé rĩ ĩꞌdĩ ándrá mítã sụ dũ tõwú, mgbọ lâ mítã úrômĩ cécé jô ꞌbã ãmgbã drị̂ áni.

\VS{4}Sũlũmánĩ idé jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ꞌdã ní dẹ̃rị́sã ãzí ĩzíŋá-ĩzíŋá la kí cí.

\VS{5}Jó ꞌdĩ ꞌbã bõrõ ãmvé ãmvélé ru ãngũ ãlá rĩ drị̂ kí ụrụꞌbá gá ãngũ ãlá ãndânĩ rĩ drị̂ be, Sũlũmánĩ sị ándrá gõrófã trộkị́lịrị cí.

\VS{6}Gõrófã ꞌdĩ ꞌbã rụ́mụ̃ vũ gá rĩ ꞌbã mgbọ ándrá mítã ị̃rị̃ dũ ị̃rị̃, rụ́mụ̃ la ágágá rĩ ꞌbã mgbọ ándrá mítã ị̃rị̃ dũ ázị̂rị̃ ãzíla rụ́mụ̃ ụrụgá rĩ ꞌbã mgbọ ándrá mítã na dũ ãlu. Sũlũmánĩ sị jó ꞌdĩ ụrụꞌbá gâsĩ ãngũ ãzí sĩ tụjó alagá la kí ãmvé-ãmvélé ru cí, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úsu rú dó sĩ ãko ãzí Jó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ꞌdĩ ꞌbã bõrõ gá ku benĩ.


\par }{\PP \VS{7}Ĩꞌbaní Jó ꞌdĩ sị agá, mí are nôndõ, aya sĩ ꞌbụ́ ꞌdịjó báwũ gá la jõku aya ãzí ndú la ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ ãngũ Jó sịjó rĩ agá ꞌdãá ku ãꞌdusĩku sị kí ĩꞌdi írã ụlị́lé bábá ãngũ írã kí nzejó rĩ gâlé rĩ kí sĩ.


\par }{\PP \VS{8}Kẹ̃jị́tị sĩ fijó gõrófã ꞌbã rụ́mụ̃ drị̃drị̃ rĩ gá rĩ ĩꞌdi Jô ꞌbã wókõ ándrá rĩ gâlé ru. Kẹ̃jị́tị ꞌdĩgá ꞌdãá, ụ́sị ãngũ ãzí sĩ tụjó rụ́mụ̃ gõrófã drị́ ị̃rị̃ rĩ gá ãzíla na rĩ gá.

\VS{9}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ sị dó jó ꞌdĩ ãzíla de dó ĩꞌdi rá, gbã drị̃ la báwũ márígó drị̂ sĩ.

\VS{10}Sị rụ́mụ̃ bụ́lụ́ gâsĩ la kí Jô ꞌbã andre gâsĩ trộkị́lịrị cí. Rụ́mụ̃ ãlu ãlu ꞌbã ãzo ụrụgâlé ru rĩ ĩꞌdi ándrá mítã ị̃rị̃ nụ́sụ̃ ãzíla icí kí Jó ꞌdĩ be báwũ márígó drị̂ kí sĩ.


\par }{\PP \VS{11}{\ND{Úpí}} jọ Sũlũmánĩ ní

\VS{12}ị́jọ́ Jó ĩꞌdiní ándrá sịlé rĩ drị̃ gá, “Ídrĩ ãzị́táŋá mání fẽlé míní rĩ kí tãmba ị́jọ́ mání lẽlé ínga kí rĩ kí abe rá, ma ị́jọ́ ándrá mání azịlé mí átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ní rĩ kí nga mí rụ̂sĩ rá.

\VS{13}Ma mụ uꞌálé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá ãzíla má ícó kí aꞌbelé ku.”


\par }{\PP \VS{14}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sũlũmánĩ sị dó Jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ꞌdĩ ꞌi ãzíla de dó ĩꞌdi rá.

\VS{15}Gbã Jô ꞌbã bõrõ agâsĩ rĩ ụrụꞌbá kí sílĩŋĩ la kí abe pírí báwũ márígó drị̂ sĩ, iꞌdójó jó agá vũ gá ꞌdãá cajó jô ꞌbã lótré gá, idé kí báwũ sĩ ãlá ru.

\VS{16}Gbã báwũ márígó drị̂ sĩ Ãngũ Ãlá ãndânĩ rĩ awajó ãngũ ãzí rĩ be Jô ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌdãá. Ãngũ awalé ꞌdã ꞌbã ãzo la ándrá mítã úrômĩ. Áwa ĩꞌdi iꞌdójó vũ gá kpere sílĩŋĩ gá.

\VS{17}Jô ꞌbã ꞌa ãmbógó Ãngũ Ãlá ãndânĩ rĩ ꞌbã ũngúkú gá rĩ ꞌbã ãzo la ándrá mítã mụdrị́ drị̃ ãrõ.

\VS{18}Úgbã Jô ꞌbã ꞌa agâlé ru rĩ báwũ márígó drị̂ sĩ, báwũ ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá úgbã íꞌdá kére ãni la kí mãwụ́wã ayilépi rá la ꞌbadrị̂ kí abe. Úndre rú sĩ írã sĩ bõrõ sịjó rĩ kí ku.

\VS{19}Sũlũmánĩ sị ãngũ ãzí Jô ꞌbã agá agâlé ru sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́
{\ND{Úpí}} drị̂ ꞌbãjó.

\VS{20}Ãngũ sịlé ꞌa gâlé rĩ ꞌbã ãzo mítã úrômĩ, mgbọ la mítã úrômĩ ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ mítã úrômĩ. Ase ĩꞌdi gólũdĩ ãlá rĩ sĩ. Gbã ãlĩtárĩ ꞌbã ụrụꞌbá báwũ márígó drị̂ sĩ.

\VS{21}Sũlũmánĩ ase Jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ꞌdĩ ꞌbã ꞌa gólũdĩ ãlá rĩ sĩ ãzíla idé nõrórõ gólũdĩ rú rĩ Ãngũ Ãlá ãndânĩ idélé gólũdĩ sĩ rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gâsĩ.

\VS{22}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ase dó Jô ꞌbã ꞌa pírí gólũdĩ sĩ. Ase vâ ãlĩtárĩ sĩ lũbánĩ ivéjó Ãngũ Ãlá rĩ agá rĩ gólũdĩ sĩ ĩndĩ.


\par }{\PP \VS{23}Ãngũ Ãlá rĩ agá ꞌdãá, idé íꞌdá mãlãyíkã umvelé kẹ̃rụ́bị̃ rĩ drị̂ kí ị̃rị̃ ife mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ sĩ. Kí ꞌbã ãzo ụrụgâlé ru rĩ ĩꞌdi ándrá mítã sụ dũ sụ.

\VS{24}Kẹ̃rụ́bị̃ drị̃drị̃ rĩ ꞌbã ụ́pị́pị́ ãlu rĩ ꞌbã ãzo ándrá mítã ị̃rị̃ dũ ị̃rị̃, ụ́pụ́pị́ ãzí rĩ vâ mítã ị̃rị̃ dũ ị̃rị̃, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãngũ ụ́pị́pị́ ꞌbã tị kí drĩdríŋĩ gá tị ãzí rĩ be rĩ ꞌbã mgbọ ándrá dó sĩ mítã sụ dũ sụ.

\VS{25}Kẹ̃rụ́bị̃ námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ ꞌbã ụ́pị́pị́ ãlu rĩ ꞌbã ãzo ándrá vâ mítã ị̃rị̃ dũ ị̃rị̃, ãꞌdusĩku use kí ándrá trũ trũ ãzíla gbíyã kí idéjó rĩ ají kí ándrá ru ãlu.

\VS{26}Kẹ̃rụ́bị̃ ãlu-ãlu ꞌbã ãzo ĩꞌdi ándrá mítã sụ dũ sụ.

\VS{27}Sũlũmánĩ ꞌbã ándrá dó sĩ kẹ̃rụ́bị̃ ꞌdĩ kí Jô ꞌbã Ãngũ Ãlá Ãndânĩ rĩ gá, iré kí ụ́pụ́pị́ iré irê. Kẹ̃rụ́bị̃ ãlu rĩ ꞌbã ụ́pị́pị́ aló bõrõ ãlu rĩ, wó ãzí rĩ drị̂ aló vâ bõrõ ãzí rĩ ꞌi. Kí ꞌbã ụ́pị́pị́ aló kí dó sĩ ru rụ́mụ̃ ꞌbã ágá gá ꞌdãá.

\VS{28}Sũlũmánĩ ꞌbu ándrá kẹ̃rụ́bị̃ ị̃rị̃ ꞌdã kí ꞌbã ụrụꞌbá gólũdĩ sĩ cí.


\par }{\PP \VS{29}Bõrõ Jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ ꞌbã ụrụꞌbá agâsĩ, ãmvê sĩ ãzíla rụ́mụ̃ la agâ sĩ rĩ kí agá pírí Sũlũmánĩ gbã íꞌdá kẹ̃rụ́bị̃ ãni la kí, káci ãni la kí ãzíla íꞌdá mãwụ́wã ayilépi rá la ꞌbãni la kî.

\VS{30}Gbã vâ Jô ꞌbã ꞌa agâsĩ rĩ kí ãmvê sĩ rĩ kí abe pírí gólũdĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{31}Sũlũmánĩ idé ándrá kẹ̃jị́tị sĩ fijó Ãngũ Ãlá Ãndânĩ rĩ agâlé rĩ kí báwũ mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ sĩ, ife ịꞌdịlé kẹ̃jị́tị gá ãzíla alalé drị̃ la gá rĩ kí ãlu tõwú bõrõ ꞌdã drị̂ ꞌi.

\VS{32}Kẹ̃jị́tị ị̃rị̃ idélé báwũ mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ sĩ ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá upa íꞌdá kẹ̃rụ́bị̃ drị̂ kí, íꞌdá káci ife drị̂ kí ãzíla íꞌdá mãwụ́wã ayilépi rá rĩ ꞌbadrị̂ kí abe ãzíla ase dó kẹ̃jị́tị ꞌdã kí ụrụꞌbá gólũdĩ sĩ.

\VS{33}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, idé vâ kẹ̃jị́tị wókõ la ꞌbã kí sĩ adrujó sụ sĩ fijó agâlé rĩ báwũ mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ sĩ.

\VS{34}Idé vâ kẹ̃jị́tị kí ị̃rị̃ báwũ páyĩnĩ rú rĩ sĩ. Kẹ̃jị́tị ãlu-ãlu ꞌbã ꞌboro la ụ̃pị̃jó la rĩ kí ị̃rị̃.

\VS{35}Idé vâ kẹ̃rụ́bị̃ íꞌdá kí, káci íꞌdá kí ãzíla íꞌdá mãwụ́wã ayilépi rá rĩ ꞌbadrị̂ kí abe ãzíla ase kí ụrụꞌbá gólũdĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{36}Sị dó lị́cọ́ úpí drị́ agâlé ru rĩ írã ụ̃sụ̃lé ãlá la kí sĩ láyĩnĩ na ãzíla drị̃ la gâsĩ gbã dó báwũ márígó drị̂ láyĩnĩ ãlu.

\VS{37}Jó sĩ
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃jó ꞌdĩ ꞌbã ị̃ndụ́ ꞌbãjó rĩ úꞌbã ĩꞌdi ílí sụjó rĩ sĩ ꞌdĩ ĩmbá zị́vị̃\FTNT{*}{{\FR 6:37 }{\FR{6:37
}}{\FT{Ĩmbá zị́vị̃ ĩꞌdi ĩmbá ị̃rị̃ kãléndã ꞌbá Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ.}}} sĩ.

\VS{38}Ílí mụdrị́ drị̃ ãlu rĩ ꞌbã ĩmbá ãrõ umvelé Bụ́lị̃ rĩ sĩ, de kí dó Jó ꞌdĩ ꞌbã sịŋá rá cécé ándrá lẽlé rĩ áni. Jó ꞌdĩ ꞌbã sịŋá ꞌdụ ílí kí ázị̂rị̃ sĩ ĩꞌdi dejó.




\par }\Chap{7}{\SH Úpí Sũlũmánĩ ꞌbã Lị́cọ́ ĩꞌdidrị́ úpídrị̂ sịjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sũlũmánĩ sị dó lị́cọ́ ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ rá, wó ꞌdụ ĩꞌdi ílí mụdrị́ drị̃ na ĩꞌdiní dó sĩ ãzị́ la dejó.

\VS{2}Jó ãzí Sũlũmánĩ drị́ ãlu rĩ ꞌbã rụ́ ándrá Mị̃rị́ Lébãnõnĩ drị̂ ꞌi. Jô ꞌbã ãzo ándrá mítã kãlị́ sụ drị̃ sụ, mgbọ lâ mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃ ãzíla ãzo la ụrụgâlé ru rĩ ĩꞌdi ándrá mítã mụdrị́ drị̃ na dũ tõwú. Báwũ ãmbogo ãmbogo márígó drị́ sĩ jô drị̃ gbãjó rĩ ri kí âla dó kí ị́dị́ŋá idélé báwũ márígó drị̂ sĩ láyĩnĩ sụ rĩ kí drị̃ gá.

\VS{3}Âgbã dó jó ꞌdĩ ꞌbã drị̃ báwũ márígó drị̂ kí sĩ. Ife alalé ị́dị́ŋá iꞌdịlé rĩ kí drị̃ gá rĩ kí drị̃ gá jó ꞌa bụ́lụ́ gâsĩ rĩ kí ándrá kãlị́ sụ drị̃ tõwú, láyĩnĩ ãlu ãlu drị̃ gá kí mụdrị́ drị̃ tõwú.

\VS{4}Úsú dẹ̃rị́sã la kí ụrụgá láyĩnĩ na ndre kí ru ndre-ndrẽ dẹ̃rị́sã wókõ ãzí rĩ gá rĩ kí abe.

\VS{5}Kẹ̃jị́tị la kí ꞌbã fụ̃rẹ́mụ̃ kí ándrá pírí rekitángũlũ rú, kí ándrá jô ꞌbã mẹ́lẹ́tị gâlé ru tị la kí na na, wókõ ãzí rĩ gá rĩ ndre kí ru ãzí rĩ gá rĩ kí abe.


\par }{\PP \VS{6}Idé ándrá bãrása ị́dị́ŋá ịꞌdịlé ịꞌdị-ịꞌdị la kí sĩ, ãzo la ándrá mítã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃ ãzíla mgbọ la ándrá mítã mụdrị́ drị̃ na nụ́sụ̃. Jô ꞌbã mẹ́lẹ́tị gá ꞌdãá ị́dị́ŋá kí ándrá cí ãzíla úgbã kí drị̃ cí.

\VS{7}Idé ándrá ãngũ sĩ úmvúke ũpĩ drị́ ꞌbãjó rĩ, ãngũ sĩ ị́jọ́ lịjó rĩ, ꞌdĩ ãngũ ĩꞌdiní sĩ ị́jọ́ lịjó rĩ ꞌi ꞌbu ụrụꞌbá la iꞌdójó vũ gá cajó lótré gá báwũ márígó drị̂ sĩ.

\VS{8}Wó ãngũ ĩꞌdi ní sĩ uꞌájó rĩ ĩꞌdi jó ũngúkú gâlé ru ãzíla idé ĩꞌdi cécé jó lị́cọ́ ĩꞌdi ꞌbã sịlé ꞌdĩ áni. Sũlũmánĩ sị vâ lị́cọ́ ũpĩ drị̂ ĩꞌdi ꞌbã ũkú Fãráwũ ị̃zẹ́pị rú rĩ ní cécé lị́cọ́ ũpĩ drị́ ꞌdĩ áni.

\VS{9}Jó ꞌdĩ kí ꞌbã ị̃ndụ́ úsị kí pírí írã ãjẹ̃ rú unzelé idélé trũ trũ la kí sĩ. Ụlị́ kí ménéŋá sị́ trũ nzẽrẽnzẽrẽ la kí sĩ. Úsị dó sĩ jó ꞌdĩ ꞌbã bõrõ agâsĩ ãzíla ãmvê sĩ ꞌdĩ kí abe pírí cajó lị́cọ́ agá pírí.

\VS{10}Jó ꞌdĩ ꞌbã ị̃ndụ́ úꞌbã ándrá ĩꞌdi írã ãmbógó ãjẹ̃ rú rĩ kí sĩ, ãzí rĩ kí ꞌbã ãzo ándrá mítã na dũ tõwú, ãzí rĩ kí ꞌbã ãzo ándrá mítã sụ.

\VS{11}Írã ayúlé sĩ bõrõ jó ꞌdĩ drị̂ sịjó rĩ kí ándrá írã ãjẹ̃ rú la kí, ụ́lị́ kí trũtrũ ándrá lẽlé rĩ áni ãzíla áyú vâ báwũ márígó drị̂ kí ĩndĩ.

\VS{12}Lị́cọ́ ꞌa jó ꞌdĩ drị̂ úce ándrá andre la bõrõ sịlé írã ụ̃sụ̃lé ãlá sịlé láyĩnĩ na rĩ kí sĩ ãzíla írã sịlé ꞌdĩ kí drị̃ gâsĩ îpa ándrá báwũ márígó drị̂ láyĩnĩ ãlu cécé bõrõ lị́cọ́ ꞌa jó
{\ND{Úpí}} drị̂ drị́ agâlé ru rĩ drị̂ áni bãrása la kí abe.


\par }{\SH Úpí Sũlũmánĩ fẽ ãzí Hĩrámũ Tụ́rọ̃ gá rĩ nî
\par }
{\PP \VS{13}Úpí Sũlũmánĩ pẽ ꞌbá tị Tụ́rọ̃ gá sĩ mụjó Hĩrámũ ajíjó.

\VS{14}Hĩrámũ ꞌbã ãndrẽ ĩꞌdi ándrá ãwụ́zị́ angájó ínátị Nãfũtálĩ drị̂ agá la ãzíla átẹ́pị̃ ándrá ꞌbá ãzí ũndũwá ru ãlị̃gọ̃ sĩ ãko idélé bũrônzĩ sĩ rĩ kí idéjó rĩ trũ Tụ́rọ̃ gá la. Hĩrámũ ĩꞌdi ꞌbá ãzí ãlị̃gọ̃ trũ ụrụgá la ãzíla nga ãzị́ ãko kí idéjó bũrônzĩ sĩ rĩ sáwã ãzo ru. Amụ́ dó úpí Sũlũmánĩ rụ́ ãzíla nga dó ãzị́ Sũlũmánĩ ꞌbã fẽlé ĩꞌdiní ngalé rĩ kí pírí rá.


\par }{\PP \VS{15}Hĩrámũ idé dó ị́dị́ŋá kí bũrônzĩ sĩ ị̃rị̃, ị́dị́ŋá ãlu-ãlu ꞌbã ãzo mítã ãrõ ãzíla ágá lã ꞌbã mgbọ mítã tõwú dũ na.

\VS{16}Idé vâ drị̃kã la bũrônzĩ sĩ rĩ kí ị̃rị̃ ꞌbãlé ị́dị́ŋá ꞌdĩ kí drị̃ gá. Drị̃kã la idélé rĩ kí ꞌbã ãzo ándrá mítã ị̃rị̃ dũ ị̃rị̃.

\VS{17}Idé ĩbáká cilé ímbá áni la, idé vâ ĩbáká ãzí nõrórõ áni la kí bũrônzĩ sĩ ũgĩlé ị́dị́ŋá ꞌda kí drị̃ gá, ị́dị́ŋá ãlu ãlu ꞌbã drị̃ gá kí ázị̂rị̃ ázị̂rị̃.

\VS{18}Idé vâ ife Põmũgũránãtĩ drị̂ ꞌbã íꞌdá kí ãko ꞌbãlé ị́dị́ŋá kí drị̃ gá rĩ ꞌbã ãlu-ãlu ní láyĩnĩ ị̃rị̃-ị̃rị̃ sĩ kí uꞌbéjó ãlá ru. Idé ị́dị́ŋá drị̃ ãlu-ãlu ní cécé ꞌdã ꞌbã áni.

\VS{19}Ị́dị́ŋá bãrásã kẹ̃jị́tị gá rĩ drị̂ kí drị̃ gá idé ũjó ꞌbã íꞌdá kí mítã ãlu dũ ãrõ ãrõ.

\VS{20}Ị́dị́ŋá ꞌdã kí ꞌbã drị̃ gá idé vâ bãkụ́lẹ̃ íꞌdá kí ãzíla ũgĩ kí nõrórõ kí tị gâsĩ, idé ife põmũgũránãtĩ drị̂ ꞌbã íꞌdá kí 200 tị la kí agâsĩ láyĩnĩ ị̃rị̃ ị̃rị̃ trộkị́lịrị.

\VS{21}Ĩdrẽ dó ị́dị́ŋá bãrásã kẹ̃jị́tị sĩ fijó jó agâlé rĩ gá rĩ kî. ꞌDa dó ị́dị́ŋá kẹ̃jị́tị ꞌbã wókõ ándrá rĩ gá rĩ ꞌbã rụ́ Jãkínĩ ꞌi ãzíla wókõ ụ́rụ́ rĩ gá rĩ ꞌbã rụ́ Bõwázĩ ꞌi.

\VS{22}Ị́dị́ŋá ꞌdã kí drị̃ gâsĩ âla ãko ãzí indrélépi cécé ũjó áni la kî. Ãzị́ sĩ ị́dị́ŋá kí idéjó rĩ de dó sĩ ru ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{23}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hĩrámũ idé dó báfũ ãzí ãmbógó ị̃yị́ ãni umvelé mĩrĩ la aya akálé ãcí sĩ rĩ sĩ, iꞌdójó tị la ãzí rĩ gá cajó ãzí rĩ gá, ãzo la mítã sụ dũ sụ, mgbi la mítã ị̃rị̃ dũ ị̃rị̃, mgbọ la pírí rá ru rĩ mítã mụdrị́ drị̃ na dũ ị̃rị̃.

\VS{24}Báfũ ãmbógó mĩrĩ drị̂ ꞌbã tị ãmvê sĩ rĩ ní úsị bõrõ sĩ ĩꞌdi andre cejó trộkị́lịrị cí, idé bõrõ ꞌdã kí tị dẹngụ rú bũrônzĩ sĩ láyĩnĩ ị̃rị̃, ící dó sĩ kí mĩrĩ be ãko ãlu rú.

\VS{25}Idé ándrá mọ́nị̃gọ́ kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ bũrônzĩ sĩ, úsị dó báfũ ãmbógó mĩrĩ drị̂ kí drị̃ gá. Mọ́nị̃gọ́ na rĩ ja kí tị ándrá léru, ãzí na rĩ ja kí tị ụ́rụ́ léru, na ãzí rĩ ja kí tị ị̃tụ́ ꞌbã agá agâlé ru ãzíla ãzí na rĩ ja kí tị ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agâlé ru. Mĩrĩ ri dó sĩ kí ũngúkú gá ãzíla kí pá vúlé rĩ uja kí dó sĩ ru mĩrĩ ꞌbã ágá gâlé ru.

\VS{26}Báfũ ãmbógó ꞌdã ꞌbã dẹngụ ĩꞌdi ándrá mĩlímĩtã kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ tõwú ãzíla tị la ꞌbã dẹngụ kópõ tị drị̂ áni cécé ũjó ũfũ ayilépi rá rĩ áni. Báfũ ãmbógó ꞌdã la ị̃yị́ tõ lítã 40,000.


\par }{\PP \VS{27}Hĩrámũ idé ándrá Báfũ ãmbógó ꞌdãní pá kí sĩ ị̃ndụ́ la ꞌbãjó rĩ kí bũrônzĩ sĩ mụdrị́, pá ãlu rĩ ꞌbã ãzo mítã ãlu dũ ãrõ, mgbọ la kí mítã ãlu dũ ãrõ ãzíla ãzo la ụrụ gâlé ru rĩ kí mítã ãlu dũ na.

\VS{28}Ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã ándrá ngalé sĩ ãko pá la kí ị̃ndụ́ ꞌbãjó rĩ kí idéjó rĩ kí íni; idé kí drĩdríŋĩ cí ãzíla ũꞌbã ágófe la kí ĩndĩ.

\VS{29}Bụ́lụ́ la ĩsélé gá aya alalé ala-alâ rĩ kí abe úgbã ándrá íꞌdá kẹ̃mị̃ ãni kí, mánị̃gọ́ ãni la kí ãzíla kẹ̃rụ́bị̃ ãni la kí cí. Íꞌdá kẹ̃mị̃ ꞌbadrị́ mọ́nị̃gọ́ be rĩ kí drị̃ gá ãzíla ị̃ndụ́lẹ́ gá, úgĩ nõrórõ dịlé ũnĩ-ambamba la kí cí.

\VS{30}Pá ãlu-ãlu ꞌbã wị́lị̃ bũrônzĩ rú rĩ kí sụ ãzíla ãko sĩ kí usújó sị́ trũ ãtrákátra rú sĩ bãkụ́lẹ̃ kí ꞌbãjó rĩ kí cí. Hĩrámũ idé ãko sị́ ãtrákátra rú ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá mãwụ́wã wókõ ãlu ãlu gâsĩ pírí cí.

\VS{31}Gárĩ ꞌbã ãngũ ụrụgá rĩ gá ꞌdãá, átrá aya ãzí gbụrụ rú bãkụ́lẹ̃ áni la cí sĩ báfũ ị̃yị́ drị̂ ꞌbãjó. Mgbọ la ándrá sẽndị́mĩtã kãlị́ sụ drị̃ tõwú, mgbi la sẽndị́mĩtã mụdrị́ drị̃ ãrõ ãzíla ãko agọ́lẹ́ agọ́-agọ́ rĩ kí tị la gâsĩ cí.

\VS{32}Úmbé ándrá pá la sụ ꞌdã kí drị́ la kí ụrụꞌbá gá ãzíla ící kí pá la ꞌbarụ́. Pá la ꞌdã kí ꞌbã mgbọ sẽndị́mĩtã kãlị́ ázíyá drị̃ ázíyá.

\VS{33}Ídé ándrá pá la kí cécé gárĩ ãꞌdị́ drị̂ ꞌbadrị̂ kí áni, wị́lị̃ ꞌbã tị kí, sị̃pọ́kị̃ la kí ãzíla hábu la kí kí abe ídé kí aya akálépi ãcí sĩ rĩ kî sĩ.


\par }{\PP \VS{34}Aya idélé sĩ ũkpó fẽjó gárĩ ꞌdĩ ní rĩ kí ándrá sụ kónã ãlu-ãlu gâsĩ ãlu ãlu, ící ándrá kí ãko ãlu rú.

\VS{35}Gárĩ ãlu ãlu ꞌbã drị̃ gá aya ãzí tralé kẹ́rịŋá áni la kí ándrá cí, mgbọ lâ kí sẽndị́mĩtã kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ị̃rị̃. Aya ꞌbãlé sĩ ũkpó fẽjó rĩ kí bụ́lụ́ la kí abe ící ándrá kí gárĩ ụrụꞌbá gá ãko ãlu rú.

\VS{36}Hĩrámũ idé íꞌdá Kẹ̃rụ́bị̃ ãni la kí, kẹ̃mị̃ ãni la kí íꞌdá káci ife drị̂ kí abe ãngũ acelépi mgbọ rĩ kí agá. Ũꞌbã mãwụ́wã kí ala gâsĩ trộkị́lịrị cí.

\VS{37}ꞌDĩ dó gẹ̃rị̃ ĩꞌdi ꞌbã sĩ pá la mụdrị́ ꞌdã kí idéjó rĩ ꞌi. Idé kí pírí ũví ãlu sĩ ãzíla ají kí ru ãlu ãzo la kí agá ãzíla mgbọ la kí agá.


\par }{\PP \VS{38}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, idé báfũ kí bũrônzĩ sĩ báfũ ãlu rĩ la ị̃yị́ sũ ãnirú lítã 880 ãzo la ĩꞌdi mítã ãlu dũ ãrõ. Báfũ ꞌdĩ kí ị́dị́ŋá ãlu ãlu sĩ.

\VS{39}ꞌBã dó pá sĩ báfũ kí ũꞌbãjó drị̃ la gá tõwú rĩ jó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã wókõ ándrálé rĩ gá ãzí tõwú rĩ kí wókõ la ụ́rụ́ rĩ gá. ꞌBã dó tángi ị̃yị́ drị̂ wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũjó rĩ ꞌbã drị́ ãndá gá rĩ gâlé ru.

\VS{40}Hĩrámũ idé vâ báfũ kí, ãko sĩ ĩzá ũpẽjó rĩ kí ãzíla bãkụ́lẹ̃ sĩ ãrí ũyãjó rĩ kí abe.

\par }{\PP Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Hĩrámũ de dó ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé úpí Sũlũmánĩ ní Jó
{\ND{Úpí}} drị̂ agá rĩ kí pírí rá:


\par }{\LI \VS{41}ãzị́ ị́dị́ŋá ị̃rị̃ rĩ drị̂ kí,

\par }{\LI ãzị́ ãko ị́dị́ŋá ị̃rị̃ ꞌdã kí drị̃ gá bãkụ́lẹ̃ áni rĩ ꞌbadrị̂ kí,

\par }{\LI ãzị́ ãko icílé ímbá áni ị̃rị̃ sĩ ãko bãkụ́lẹ̃ áni ị̃rị̃ ãko ị́dị́ŋá kí drị̃ gá ꞌdã kí uꞌbéjó ãlá ru rĩ drị̂ kí,


\par }{\LI \VS{42}ãzíla ãzị́ põmũgũránãtĩ idélé bũrônzĩ sĩ 400,000 ímbá ị̃rị̃ ꞌdã kí ụrụꞌbá gá rĩ drị̂ kî. Põmũgũránãtĩ ụ̃tị̃lé láyĩnĩ ị̃rị̃ sĩ ímbá tị gá ꞌdã kí sĩ ãko ị́dị́ŋá kí drị̃ gá bãkụ́lẹ̃ áni rĩ kí uꞌbéjó rĩ kí,


\par }{\LI \VS{43}báfũ mụdrị́ kí pá la mụdrị́ rĩ kí abe;


\par }{\LI \VS{44}mĩrĩ ãzíla mọ́nị̃gọ́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ĩꞌdiní sĩ adrujó drị̃ la gá rĩ kí abe;


\par }{\LI \VS{45}Úmvú kí, ãko sĩ ãko ũsõjó rĩ kí ãzíla bãkụ́lẹ̃ sĩ ãko ũyãjó rĩ kí abe.

\par }{\PP Ãko Hĩrámũ ꞌbã idélé úpí Sũlũmánĩ ní Jó
{\ND{Úpí}} drị̂ agá rĩ kí pírí idé kí bũrônzĩ trịlé trị-trị̃ rĩ sĩ.

\VS{46}Úpí ꞌbã bũrônzĩ ꞌdĩ kí akálé ãcí sĩ ãngũ gbayi Yõrĩdánĩ drị́ Sụ̃kọ́tị̃ kí drĩdríŋĩ gá Zãrẹ̃tánị̃ be rĩ gá.

\VS{47}Sũlũmánĩ aꞌbe ãko pírí kí ụ̃ꞌbị̃ŋá kóru ãꞌdusĩku ãko ꞌdĩ kí ũꞌbí ru, bũrônzĩ ꞌdĩ ãnzị̃ kí íngõpí yã rĩ ûꞌbị̃ kí ku.


\par }{\PP \VS{48}Sũlũmánĩ idé dó ãko Jó
{\ND{Úpí}} drị̂ agá rĩ kí pírí;

\par }{\LI Ãlĩtárĩ gólũdĩ rú rĩ ꞌi,

\par }{\LI méjã gólũdĩ rú sĩ mũkátĩ ícétáŋá ru rĩ ꞌbãjó rĩ kí abe.


\par }{\LI \VS{49}Tárã céke gólũdĩ ãlá rĩ sĩ tõwú wókõ ãndá gá rĩ gá ãzíla tõwú wókõ ị̃jị́ gá rĩ gá rĩ kí ándrá Ãngũ Ãlá ãndânĩ rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌdãá cí;


\par }{\LI \VS{50}báfũ kí, ãko sĩ ãcíkúlú ũpẽjó rĩ kí, bãkụ́lẹ̃ sĩ ãrí ũyãjó rĩ kí, ũlángí sĩ lũbánĩ ivéjó rĩ kí pírí ídé ándrá kí gólũdĩ ãlá rĩ sĩ.

\par }{\LI Kẹ̃jị́tị sĩ fijó rụ́mụ̃ agâlé ãndânĩ rĩ agá rĩ ꞌbadrị́ Ãngũ Ãlá ãndânĩ rĩ be rĩ kí ꞌbã pátã kí kõndõ la kí abe idé ándrá kí gólũdĩ sĩ. Idé átã vâ kẹ̃jị́tị Jó
{\ND{Úpí}} drị̂ drị́gá rĩ gólũdĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{51}Ãzị́ úpí Sũlũmánĩ ꞌbã sĩ Jó
{\ND{Úpí}} drị̂ sịjó rĩ la dó mụ ru delé pírí ꞌbo, ají dó ãko ándrá átẹ́pị̃ Dãwụ́dị̃ ꞌbã pẽlé ndú sĩ jó ꞌdĩ sịjó rĩ kî; sílĩvã, gólũdĩ ãzíla ãkójó kí abe, ꞌbã dó kí jó sĩ ãko kí tãmbajó Jó
{\ND{Úpí}} drị̂ agá rĩ gá.




\par }\Chap{8}{\SH Sãndụ́kụ̃ Tị icíma drị̂ agụjó Jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sũlũmánĩ umve dó ꞌbá drị̃lẹ́ ru Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí amụ́jó ĩꞌdi rụ́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, umve ꞌbá drị̃lẹ́ ru ínátị kí agá rĩ kí pírí ãzíla ꞌbá drị̃lẹ́ ru lị́cọ́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí agá rĩ kí abe sĩ Sãndụ́kụ̃ tị icíma drị́
{\ND{Úpí}} drị̂ agụjó angájó Táwụ̃nị̃ ãmbógó Dãwụ́dị̃ drị́ Zị̃yọ́nị̃ gá rĩ sĩ ãngũ ĩꞌdidrị́ úꞌdí Jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá.

\VS{2}Ĩmbá umvelé Ẽtãnímũ\FTNT{*}{{\FR 8:2 }{\FR{8:2
}}{\FT{Ẽtãnímũ ĩꞌdi iꞌdójó ĩmbá Úrômĩ ꞌbã ágágá cajó ĩmbá mụdrị́ ꞌbã ágágá.}}} rĩ sĩ, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ atrá kí dó ru pírí Sũlũmánĩ drị̃lẹ́ gá sĩ ụ̃mụ̃ nalé bõrõkõ agá rĩ najó.

\VS{3}ꞌBá ãmba Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí dó mụ ru atrálé pírí ꞌbo, ãtalo inga kí dó Sãndụ́kụ̃ Tị icíma drị̂ ꞌi,

\VS{4}agụ kí dó Sãndụ́kụ̃ Tị icíma drị́
{\ND{Úpí}} drị̂ kí Hémã tị icíma drị̂ be ãzíla ãkójó alagá ãlá rĩ kí abe. Ãtalo kí ꞌbá Lẹ́vị̃ drị̂ kí abe ꞌdụ kí dó ãko ꞌdĩ kí agụlé Jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá.

\VS{5}Úpí Sũlũmánĩ kí ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị́ ru atrálépi ꞌdĩ kí abe tu kí dó pá Sãndụ́kụ̃ Tị icíma drị́ ꞌdĩ drị̃lẹ́ gá, idé kí dó ídétáŋá kãbĩlõ ãzíla tị́ ũꞌbí icólé kãlãfe la kí lãjó ku la kí sĩ.


\par }{\PP \VS{6}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãtalo agụ kí dó Sãndụ́kụ̃ Tị icíma drị́
{\ND{Úpí}} drị̂ ꞌi ꞌbãlé ãngũ ĩꞌdidrị́ Jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá Ãngũ Ãlá Ãndânĩ rĩ gá ãzíla ꞌbã kí dó ĩꞌdi kẹ̃rụ́bị̃ kí ꞌbã ụ́pị́pị́ kí ị̃ndụ́ gá.

\VS{7}Kẹ̃rụ́bị̃ ꞌbã ụ́pị́pị́ aja kí dó ándrá sĩ ru Sãndụ́kụ̃ Tị icíma ꞌdĩ ꞌbã drị̃ gá ife sĩ ĩꞌdi ujíjó rĩ kí abe.

\VS{8}Ife sĩ Sãndụ́kụ̃ Tị icíma drị̂ ujíjó rĩ kí ándrá ãzo rú, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ála ándrá kí tị ndre angájó Ãngũ Ãlá Ãndânĩ rĩ gâlé cí wó ꞌbá pá tulépi ãmvé la icó kí kí ndrelé ku. Ifê kí drĩ ꞌdãá kpere ãndrũ cí.

\VS{9}Ãko ãzí ndú ándrá ꞌbãlé Sãndụ́kụ̃ Tị icíma drị̂ agá la yụ wó rá la írã ꞌbara ꞌbara ị̃rị̃ Mụ́sã ꞌbã ándrá ꞌbãlé ꞌbé Sĩnáyĩ\FTNT{†}{{\FR 8:9 }{\FR{8:9
}}{\FT{ꞌBé Sĩnáyĩ ꞌbã rụ́ ãzí rĩ Hõrébũ ꞌi.}}} gá ꞌdãá sáwã
{\ND{Úpí}} ꞌbã Tị icíma icíjó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ĩꞌbã kí ãfũjó Mị̃sị́rị̃ gâlé ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá rĩ sĩ rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{10}Ãtalo kí dó mụ ãfũlé Ãngũ Ãlá Ãndânĩ rĩ agâlé rĩ sĩ ꞌbo, ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ga dó Jó
{\ND{Úpí}} drị̂ agá tré.

\VS{11}Ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ꞌbã gajó tré rĩ sĩ, ãtalo icó kí dó ãzị́ tá ĩꞌbã kí lẽlé ngalé rĩ kí ngalé ku ãꞌdusĩku dị̃zã
{\ND{Úpí}} ꞌbã adrujó ꞌdãá cí rĩ ga dó Jọ́ sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá tré.


\par }{\PP \VS{12}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sũlũmánĩ zị dó Ãdróŋá jọ dó, “{\ND{Úpí}} íjọ ándrá mi uꞌá ị́rị́tị ịnị dẹngụ rĩ agá.

\VS{13}Ãndá ãndá ru ásị dó míní Jó ũnĩ-ambamba sĩ ími ị̃nzị̃jó alagá rĩ rá, ꞌdĩ ãngũ míní sĩ uꞌájó alagá jãꞌdâ rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{14}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Sũlũmánĩ uja dó tị ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ũꞌbí ru tralépi pá tulépi ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ꞌdãá rĩ ꞌbarụ́ ãzíla wi dó sĩ ĩꞌbaní sụ̃sụ́ ꞌdĩ ꞌi jọ:


\par }{\PP \VS{15}“Ícụ́
{\ND{Úpí}}, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi, ĩꞌdiní ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã azịlé mâ átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ní ĩꞌdi ꞌbã tị sĩ rĩ ngajó ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ rá rĩ sĩ, ãꞌdusĩku jọ ándrá,

\VS{16}‘Angájó ụ́ꞌdụ́ mání ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ, Ápẽ drĩ táwụ̃nị̃ ãzí ínátị Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ kí agá ꞌdâ sĩ Jó áma ị̃nzị̃jó la sịjó ãrútáŋá fẽjó mání ku. Wó úꞌdí ꞌdâ rá la ápẽ Dãwụ́dị̃ ꞌi sĩ adrujó úpí ru ꞌbá mádrị̂ kí drị̃lẹ́ gá.’ ”


\par }{\PM \VS{17}“Má átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá ĩꞌdi ásị́ gá ũkpó ru sĩ lẽjó Jó ꞌdĩ sịjó
{\ND{Úpí}}, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ní.

\VS{18}Wó
{\ND{Úpí}} jọ má átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ní, ‘Ị́jọ́ míní lẽjó mání Jó sịjó ásị́ pírí sĩ, sĩ ãrútáŋá fẽjó mání.

\VS{19}Wó mí icó Jó ꞌdĩ sịlé mání mi ꞌi ku, rá la mî ngọ́pị ãfũlépi mí rụ́ rĩ la Jó sị sĩ mání ãrútáŋá fẽjó nĩ.’


\par }{\PM \VS{20}“{\ND{Úpí}} mba ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã azịlé má átẹ́pị ní rĩ ꞌbã tã rá. Má acá dó úpí ru mâ átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ꞌbã kẹ̃jị́ gá ꞌbo, ãzíla ári dó uꞌdî ꞌdâ úmvúke ũpĩ drị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã drị̃ gá cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã ándrá azịlé rĩ áni, ãzíla ásị dó Jó sĩ rụ́
{\ND{Úpí}}, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ị̃nzị̃jó rĩ rá.

\VS{21}Má idé dó ãngũ sĩ Sãndụ́kụ̃ Tị icíma
{\ND{Úpí}} drị̂ drị̂ ꞌbãjó alagá rĩ rá. Ala gá írã sĩ ị́jọ́ tị icíma drị́
{\ND{Úpí}} ꞌbã sĩ ándrá Tị icíjó ãmã áyị́pịka kí abe sáwã ĩꞌdiní ándrá kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rĩ kí cí.”


\par }{\PP \VS{22}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sũlũmánĩ tu dó pá ãlĩtárĩ sĩ ídétáŋá idéjó
{\ND{Úpí}} ní rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌbá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị́ ru tralépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá ãzíla aja dó ru drị́ kí ꞌbụ̃ gâlé ru

\VS{23}ãzíla jọ dó,

\par }{\PM “{\ND{Úpí}}, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂, ãdróŋá ãzí ụrụgá ꞌbụ̃ gâlé jõku ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ gá vũ gâlé mî áni la ꞌdáyụ. Mi tị icíma mídrị́ lẽtáŋá sĩ rĩ tã mba ãtiꞌbo mídrị́ ásị́ ꞌbãlépi gẹ̃rị̃ mídrị̂ kí drị̃ gá rĩ ꞌbaní rá.

\VS{24}Ímba ị́jọ́ míní azịlé ãtíꞌbó mídrị́ má átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ní rĩ ꞌbã tã rá, mí azị ándrá ị́jọ́ ꞌdi ími tị sĩ ãzíla ị́jọ́ míní ándrá azịlé rĩ idé dó ru ãndrũ cécé míní ándrá azịlé rĩ áni.


\par }{\PM \VS{25}“Úꞌdîꞌda
{\ND{Úpí}}, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ímba dó ị́jọ́ ándrá míní azịlé ãtíꞌbó mídrị́ Dãwụ́dị̃ mâ átẹ́pị ní rĩ ꞌbã tã ꞌbo, ãꞌdusĩku ị́jọ ándrá ĩꞌdiní, ‘Anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ drĩ kí acị́ gẹ̃rị̃ mádrị̂ kí agá ãzíla drĩ kí ãzị́ nga mání ásị́ mgbã sĩ míní ándrá ngalé rĩ áni, kí mụ sáwã pírí sĩ adrulé úpí ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá.’

\VS{26}Wó úꞌdîꞌda, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂, lẽ ị́jọ́ ándrá míní jọlé ãtíꞌbó mídrị́ má átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ní rĩ ꞌba idé dó ru mgbãmgbã rú rá fô.


\par }{\PM \VS{27}“Wó Ãdróŋá icó ꞌbãngá ãndá ãndá ru uꞌálé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ku. ꞌBụ̃, átã ꞌbụ̃ ụrụ gá ãndânĩ rĩ icó calé míní uꞌájó alagá ku. Ãdróŋá icó dó uꞌálé jóŋá la mání sịlé ĩꞌdiní ꞌdĩ agá íngoní ru!

\VS{28}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mádrị̂, mí are ị́jọ́ mání zịlé ãzíla aꞌị́lé rĩ kí fô. Mí are áwáŋá ãzíla ị́jọ́ ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã zịlé ími tị gá ãndrũ ꞌdĩ ꞌi.

\VS{29}Ími mịfị́ ꞌbã adru Jó ꞌdĩ drị̃ gá ị́nị́ kí ị̃tụ́ be, ꞌdĩ ãngũ míní ándrá sĩ jọjó la, ‘Ála mụ áma ị̃nzị̃lé alagá ꞌdâ jãꞌdâ rĩ ꞌi.’ Mí are jõ ị́jọ́ mání zịlé ími tị gá ãngũ ꞌdĩgá ꞌdâ rĩ kí fô!

\VS{30}Mí are ị́jọ́ ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌbã mãmálá ꞌbãjó ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ĩꞌbã kí ị́jọ́ zịjó ími tị gá ãngũ ꞌdĩgá ꞌdâ rĩ ꞌi. Mí are ãma angájó ãngũ míní sĩ adrujó ꞌbụ̃ gâlé rĩ agâlé, ídrĩ ãma are rá, ítrũ ãma rá fô!


\par }{\PM \VS{31}“ꞌBá ãzí drĩ ị́jọ́ iza ĩꞌdi ꞌbã jĩránĩ rụ́, údrĩ ĩꞌdiní ũyõ fẽ nalé, drĩ dó amụ́ ũyõ nalé ãlĩtárĩ mídrị̂ drị̃lẹ́ gá Jó sĩ ími ị̃nzị̃jó ꞌdĩ agá ꞌdãá,

\VS{32}ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá mí are ị́jọ́ ꞌdĩ angájó ꞌbụ̃ gâlé, mí awa dó sĩ ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ ꞌi. Ífẽ dó drị̃rịma ꞌbá míní ịsụ́lé nga ị́jọ́ ũnzí rĩ ní ãzíla ítrũ dó ꞌbá ị́jọ́ kóru rĩ rá.


\par }{\PM \VS{33}“Mẹ́rọ́ꞌbá drĩ kí ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ndẽ ĩꞌbã kí ị́jọ́ izajó ími ụrụꞌbá gá rĩ sĩ, ꞌbá mídrị̂ drĩ kí ãgõ mírụ́ sĩ trũtáŋá aꞌị́jó, drĩ kí ị́jọ́ zị ími tị gá Jó sĩ ími ị̃nzị̃jó ꞌdĩ gá ꞌdâ,

\VS{34}ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá mí are kí angájó ꞌbụ̃ gâlé, ítrũ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí rá ãzíla mí uja dó kí vúlé ãngũ ándrá míní fẽlé ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbaní rĩ gá.


\par }{\PM \VS{35}“Ãdróŋá ídrĩ ꞌbụ̃ kí tị ụ̃pị̃ cí ãzíla uzogó drĩ dó ꞌdị ku ꞌbá mídrị̂ ꞌbã kí ị́jọ́ izajó mí rụ́ rĩ sĩ, drĩ kí tị ja Jó sĩ ími ị̃nzị̃jó rĩ gâlé ru sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí iꞌdajó ãzíla drĩ kí ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí aꞌbe rá míní ĩꞌbaní drị̃rịma fẽjó rĩ sĩ,

\VS{36}ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá mí are kí angájó ꞌbụ̃ gâlé ãzíla ítrũ ị́jọ́ ũnzĩ ãtíꞌbó mídrị́ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí rá. Mí imbá kí ị́jọ́ múké rĩ ngajó ãzíla ífẽ uzogó ꞌbã ꞌdị ãngũ míní fẽlé ꞌbã ꞌdụ kí ĩꞌbã ãni la rú rĩ drị̃ gá.


\par }{\PM \VS{37}“Rílẽ jõku jụ́wẹ̃ drĩ aꞌdé ãngũ drị̃ gá, jõku ãkónã drĩ kí ve ũlíkã ãcíꞌbíríto rĩ sĩ jõku úmbí drĩ kí ãkónã kí mbe ụ̃ꞌbụ kí abe nĩ jõku mẹ́rọ́ꞌbá drĩ kí táwụ̃nị̃ ĩmidrị̂ kí ce cí, ị́jọ́ ũcõgõ rú rĩ drĩ kí táni adru íngoní tí jõku ãyánĩ drĩ kí táni aꞌdé íngoní rá tí,

\VS{38}ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ drĩ kí mãmálá ꞌbã, drĩ kí ị́jọ́ zị ími tị gá, ꞌbá ãlu-ãlu drĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ĩkpãlépi rĩ kí vú nze míní ásị́ pírí sĩ rá ãzíla drĩ kí ru drị́ aja Jó sĩ ími ị̃nzị̃jó rĩ gâlé ru,

\VS{39}ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá Ãdróŋá, mí are kí angájó ãngũ míní sĩ uꞌájó ꞌbụ̃ gâlé rĩ agâlé rá fô! Mí ũfẽ ꞌbá ãlu-ãlu ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ ꞌbã vú sĩ ãꞌdusĩku ínị̃ ị́jọ́ ꞌbá ꞌbá ru rĩ ásị́ gá rĩ kí cé la mi ꞌi.

\VS{40}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá mídrị̂ kí dó sĩ ími ụ̃rị̃ sáwã pírí sĩ ãngũ míní fẽlé ãmã áyị́pịka ꞌbaní ꞌdĩgá ꞌdâ.


\par }{\PM \VS{41}“ꞌBá ãmị́yọ́ŋá ru uꞌálépi ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí abe ku rĩ drĩ kí drụ́zị́ amụ́ angájó ãngũ álị́ gá sĩ ími ị̃nzị̃jó,

\VS{42}ĩꞌbã kí ị́jọ́ arejó ími drị̃ gá, tálí ãmbógó míní idélé rĩ kí drị̃ gá ãzíla ũkpõ mídrị̂ drị̃ gá, ꞌbá ꞌdĩ drĩ kí ị́jọ́ zị ími tị gá, drĩ kí drị̃ ja Jó sĩ ími ị̃nzị̃jó rĩ gâlé ru,

\VS{43}mí are kí angájó ãngũ míní sĩ uꞌájó ꞌbụ̃ gâlé rĩ agâlé ãzíla ífẽ ị́jọ́ ĩꞌbaní zịlé ími tị gá rĩ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí dó sĩ ími nị̃ ãzíla ími ụ̃rị̃ cécé ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã kí ími nị̃jó ãzíla ími ụ̃rị̃jó rĩ áni. Kí dó vâ sĩ nị̃ la rá Jó mání sịlé ꞌdĩ ásị ĩꞌdi sĩ ími ị̃nzị̃jó.


\par }{\PM \VS{44}“ꞌBá mídrị̂ drĩ kí mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí abe ãngũ cí míní sĩ kí tị pẽjó rĩ gá ãzíla drĩ kí ị́jọ́ zị
{\ND{Úpí}} ími tị gá, drĩ kí tị ja táwụ̃nị̃ ãmbógó míní pẽlé mání sĩ Jó ími ị̃nzị̃jó rĩ sịjó rĩ gâlé ru,

\VS{45}mí are ị́jọ́ ĩꞌbã kí zịlé ãzíla aꞌị́lé rĩ kí angájó ãngũ míní sĩ uꞌájó ꞌbụ̃ gâlé rĩ agâlé ífẽ ĩꞌbaní ãꞌdị̂ ndẽjó rá fô!


\par }{\PM \VS{46}“Sáwã ãzí la amụ́ acálé, ꞌbá mídrị̂ kí mụ ị́jọ́ iza ími ụrụꞌbá gá, wó ꞌbá ãzí ị́jọ́ izalépi ku la ĩꞌdi ꞌdáyụ, ídrĩ dó acá ũmbã sĩ ị́jọ́ ĩꞌbaní izalé rĩ sĩ, ídrĩ dó kí fẽ mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí drị́gá sĩ kí agụjó ãmị́yọ́ŋá ru ãmị́yọ́ŋá ãngũ gá álị́ jõku ãni rú,

\VS{47}ꞌbá mídrị́ ꞌdĩ drĩ kí ásị́ uja ásị́ pírí sĩ, sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí iꞌdajó, drĩ kí mãmálá ꞌbã ími drị̃lẹ́ gá ãngũ ĩꞌbã kí sĩ adrujó ãmị́yọ́ŋá ru ꞌdã agâlé sĩ jọjó la, ‘Ãma iza rá, ãma idé ị́jọ́ ũnzí rá, ãma idé ũnzĩkãnã rá,’

\VS{48}ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá drĩ kí ásị́ uja ásị́ pírí sĩ ãzíla ĩꞌbã úríndí pírí sĩ ãngũ mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbã kí sĩ kí agụjó ãtíꞌbó ru ꞌdã gâlé, drĩ kí ími zị, drĩ kí tị̂ ja ãngũ míní fẽlé ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbaní rĩ, táwụ̃nị̃ míní pẽlé mání sĩ Jó sĩ ími ị̃nzị̃jó rĩ sịjó rĩ gâlé ru,

\VS{49}ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, mí are kí angájó ãngũ míní sĩ uꞌájó ꞌbụ̃ gâlé rĩ gá ãzíla mí adru ĩꞌba abe ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.

\VS{50}Ítrũ ꞌbá mídrị̂ kí ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí ngalé mírụ́ rĩ kí agá rá, ítrũ kí ũnzĩkãnã pírí ĩꞌbã kí idélé ími ụrụꞌbá gá rĩ kí agá ãzíla ífẽ mẹ́rọ́ꞌbá kí rụlépi rĩ ꞌbã iꞌda kí ĩꞌbaní ásị́ ị̃gbẹ̃,

\VS{51}ãꞌdusĩku ꞌdĩ kí ꞌbá mídrị́ míní pẽlé ndú míní ándrá anzélé ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gâlé ãcí úká drị̂ agâsĩ rĩ kî.


\par }{\PP \VS{52}“{\ND{Úpí}} ũkpó ꞌdị́pị, ími ásị́ ꞌbã adru ꞌbá mídrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní úpí mídrị̂ be ị̃gbẹ́ ru ãzíla mí are ị́jọ́ ĩꞌbaní zịlé ími tị gá rĩ sáwã pírí ĩꞌbaní ãzãkoma zịjó ími tị gá rĩ gá.

\VS{53}Ípẽ ándrá sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ sụ́rụ́ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá gá ꞌdĩ kí agá ꞌdâ adrujó sụ́rụ́ mî ãni la rú, cécé míní ándrá ị́jọ́ lã azịjó ãtíꞌbó mídrị́ Mụ́sã tị gá rĩ áni.
{\ND{Úpí}} ũkpó ꞌdị́pị, mí ají ándrá ãmã áyị́pịka kí Mị̃sị́rị̃ gâlé mi ꞌi.”


\par }{\PP \VS{54}Sũlũmánĩ la dó mụ ị́jọ́ zịŋá ãzíla mãmálá ꞌbãŋá
{\ND{Úpî}} drị̃lẹ́ gá rĩ kí delé ꞌbo, angá dó ãlĩtárĩ
{\ND{Úpí}} drị̂ drị̃lẹ́ gá ꞌdãá rĩ sĩ ụrụgá, ĩꞌdi ꞌbã ándrá ãvụ̃jó vũ gá ãzíla drị́ ajajó drị̃ la gá ꞌdãá rĩ ꞌbã vúlé gá.

\VS{55}Tu dó pá ꞌbá ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ãzíla jọ ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ,

\VS{56}“Ícụ́
{\ND{Úpí}} ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ávị́ŋá fẽlépi cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá azịlé rĩ áni rĩ ꞌbã rụ́. Ị́jọ́ ãzí ãlu ị́jọ́ pírí múké ĩꞌdi ꞌbã ándrá azịlé ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ Músã ꞌba tị gâsĩ ĩꞌdi ꞌbã idélé ku la ꞌdáyụ.

\VS{57}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂, mí adru ãma abe cécé ándrá míní adrujó ãmã áyị́pịka kí abe rĩ áni. Mí aꞌbe jõ ãma ku jõku ígã jõ ãma ku fô!

\VS{58}Lẽ mí uja ãma ásị́ vúlé mírụ́, ãma dó sĩ acị́ gẹ̃rị̃ pírí mídrị̂ kí agâsĩ, ãma dó sĩ ãzị́táŋá mídrị̂ kí tã mba ãzíla ãzị́táŋá míní fẽlé ãma áyị́pịka ꞌbaní ꞌdĩ kí nga.

\VS{59}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã agá jõ ị́jọ́ mání zịlé ĩꞌdi tị gá ãzíla mãmálá mání ꞌbãlé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ị́nị́ kí ị̃tụ́ be ꞌdĩ ꞌi. ꞌBã adru ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní úpí ĩꞌbadrị̂ be ãzíla ꞌbã fẽ ĩꞌbaní ãko ĩꞌbã kí lẽlé ụ́ꞌdụ́ ãlu ãlu sĩ rĩ kî.

\VS{60}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí dó sĩ nị̃ la rá
{\ND{Úpí}} mi Ãdróŋá ꞌi ãzíla ãdróŋá ãzí ndú la ꞌdáyụ.

\VS{61}Lẽ ĩmi ásị́ ꞌbã adru pírí
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ãmadrị̂ ꞌbã drị̃ gá, sĩ ãzị́táŋá ĩꞌdidrị̂ kí vú ũbĩjó ãzíla sĩ ị́jọ́ pírí ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ kí vú ũbĩjó cécé ĩminí idélé ãndrũ ꞌdĩ ꞌbã áni.”

\VS{62}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí kí ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe idé kí dó ídétáŋá
{\ND{Úpí}} nî.

\VS{63}Sũlũmánĩ idé dó ídétáŋá tị icíma drị̂ rú tị́ kí 22,000, kãbĩlõ kí ị̃ndrị́ kí abe 120,000
{\ND{Úpí}} nî. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí kí ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe fẽ kí dó sĩ Jó sĩ
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃jó rĩ
{\ND{Úpí}} drị́.


\par }{\PP \VS{64}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ úpí ꞌbã dó lị́cọ́ ꞌa ágá drị̃ gá Jó sĩ
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ ãlá ru ãzíla idé dó ídétáŋá ivélé ivé-ívẽ rĩ kí, ãná fẽtáŋá ru rĩ kí ãzíla ĩzá úsã rú ídétáŋá Tị icíma drị̂ rú rĩ kí abe ãꞌdusĩku ãlĩtárĩ idélé bũrônzĩ sĩ
{\ND{Úpî}} drị̃lẹ́ gá ꞌdã ándrá were rú ca dó sĩ ídétáŋá ꞌdĩ kí idéjó ku.


\par }{\PP \VS{65}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sũlũmánĩ kí ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe idé kí dó ụ̃mụ̃ nalé bõrõkõ agá rĩ
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩꞌbadrị̂ ꞌbã drị̃lẹ́ gá. ꞌBá wẽwẽ rú tra kí dó ru ụ̃mụ̃ ꞌdĩgá nĩ, ꞌbá amụ́lépi rĩ angá kí Lẽbõ Hãmátĩ gá cajó kpere wọ́rọ̃ŋá Mị̃sị́rị̃ drị̂ tị gá. Na kí dó ụ̃mụ̃ ꞌdã
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ꞌbã drị̃lẹ́ gá ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ, ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ kí agá idé kí dó ụ̃mụ̃ sĩ ãlĩtárĩ ꞌbãjó ãlá ru rĩ ꞌi, ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ rĩ kí agá idé kí dó ụ̃mụ̃ nalé bõrõkõ agá rĩ ꞌi.

\VS{66}Ụ̃mụ̃ ꞌdã kí dó mụ ukólé ꞌbo, Sũlũmánĩ pẽ dó ꞌbá kí tị lị́cọ́ gá. ꞌBá wi kí dó ĩꞌdiní sụ̃sụ́, mụ kí dó lị́cọ́ gá ãyĩkõ sĩ ãzíla kí ásị́ acá dó ãyĩkõ rú ị́jọ́ pírí
{\ND{Úpí}} ꞌbã idélé ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ Dãwụ́dị̃ ní ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe rĩ sĩ.




\par }\Chap{9}{\SH {\ND{Úpí}} iꞌda ru Sũlũmánĩ nî
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Sũlũmánĩ la dó mụ Jó sĩ
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃jó rĩ delé sịlé lị́cọ́ úpí drị̂ be ꞌbo ãzíla ĩꞌdi dó mụ ị́jọ́ ándrá ĩꞌdi ꞌbã lẽlé idélé rĩ kí idélé pírí ꞌbo,

\VS{2}{\ND{Úpí}} iꞌda dó ru ĩꞌdiní pâlé ị̃rị̃jó rĩ sĩ cécé ĩꞌdi ꞌbã ándrá ru iꞌdajó ĩꞌdiní Gị̃bẹ̃yọ́nị̃ gá rĩ áni.

\VS{3}{\ND{Úpí}} jọ dó ĩꞌdiní, “Má are dó ị́jọ́ míní zịlé ãzíla mãmálá míní ꞌbãlé áma drị̃lẹ́ gá rĩ kí rá. Áꞌbã dó Jó míní sịlé sĩ áma ị̃nzị̃jó ꞌdĩ ãlá ru ꞌbo, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ála dó mụ áma rụ́ ị̃nzị̃lé ala gá ꞌdãá jãꞌdâ.

\VS{4}Ídrĩ áma ị̃nzị̃ ásị́ mgbã sĩ ãzíla ídrĩ ãzị́táŋá mádrị̂ kí tã mba ími ásị́ gá, cécé mí átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá kí tãmbajó rĩ áni, ídrĩ ị́jọ́ mání azịlé míní rĩ kí nga rá,

\VS{5}ma dó mụ úmvúke mídrị́ ũpĩ drị́ Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌbãlé adrujó jãꞌdâ cécé ándrá mání azịlé mí átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ní rĩ áni, ‘Úmvúke mídrị́ ũpĩ drị̂ gá ngọ́tị́ ãfũlépi mírụ́ la icó ĩcẽlé adrujó úpí ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ku.’

\VS{6}Wó mi ꞌi jõku anzị mídrị̂ drĩ kí mvu márụ́ rĩ sĩ rá ãzíla drĩ kí ị́jọ́ mání azịlé rĩ kí vú ũbĩ ãzị́táŋá mádrị́ mání fẽlé míní rĩ kí abe ku, ãzíla drị̃ kí mvu márụ́ rĩ sĩ ãdroŋa ndú la kí ị̃nzị̃jó áyụ,

\VS{7}ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ma dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí nze ízókí trũ gbụ́ ãngũ mání fẽlé ĩꞌbaní ꞌdĩgá ꞌdâ rá ãzíla ma dó Jó mání ꞌbãlé ndú sĩ áma rụ́ ị̃nzị̃jó ꞌdĩ gã úmgbé. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ma dó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí fẽ adrulé ꞌbá sụ́rụ́ ãzí rĩ ꞌbaní gụlé gụgụ̃ ãzíla idelé ide idê la rú.

\VS{8}Jó ꞌdĩ ní táni adrujó sáwã ꞌdĩ sĩ ũnĩ-ambamba rú rá tí, ĩꞌdi drụ́zị́ acá ũnzíríkãnã rú, ꞌbá pírí alịlépi andre la gâsĩ rĩ kí drị̃ la dó drụ́zị́ ru ꞌbe rá ãzíla kí dó acá ụ̃sụ̃táŋá sĩ. Kí dó gụ ãzíla kí zị la, ‘{\ND{Úpí}} idé dó ị́jọ́ ũnzíríkãnã ꞌdĩ ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ íni ãzíla Jó sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ꞌdĩ ụrụꞌbá gá íni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?’

\VS{9}Umvitáŋá la dó adru, ‘{\ND{Úpí}} idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí ándrá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩꞌbadrị́ ĩꞌbã áyị́pịka kí anzélépi Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ aꞌbejó rá, ĩꞌbã kí ãdroŋa ãzí kí pẽjó ị̃nzị̃jó ãzíla ãzị́ ngajó ĩꞌbaní áyụ rĩ sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ dó bãsĩ
{\ND{Úpí}} ꞌbã sĩ lị́kị̃ ꞌdĩ ajíjó kí drị̃ gá ꞌdĩ.’ ”


\par }{\SH Ãzị́ Sũlũmánĩ ꞌbã ngalé rĩ kí ꞌbã ãzí kî
\par }
{\PP \VS{10}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ílí kãlị́ ị̃rị̃ Sũlũmánĩ ꞌbã sĩ Jó
{\ND{Úpî}} ị̃nzị̃jó rĩ dejó sịjó lị́cọ́ ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ be ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá,

\VS{11}fẽ dó táwụ̃nị̃ ãngũ Gãlị́lị̃ drị̂gá kãlị́ ị̃rị̃ la kí Hĩrámũ úpí Tụ́rọ̃ gá rĩ ní ãꞌdusĩku úpí Hĩrámũ fẽ ándrá báwũ márígó drị̂ kí, báwũ páyĩnĩ drị̂ kí abe ãzíla gólũdĩ Sũlũmánĩ ní sĩ jó ꞌdã kí sịjó rĩ kí nĩ.

\VS{12}Wó Hĩrámũ la dó mụ mụlé Tụ́rọ̃ gá ꞌdãá rĩ sĩ Gãlị́lị̃ gá sĩ táwụ̃nị̃ ꞌda kí ndrejó, uꞌá dó ãyĩkõ sĩ ku.

\VS{13}Zị dó Sũlũmánĩ ꞌi, “Mâ ádrị́pị, táwụ̃nị̃ la míní fẽlé mání rĩ kí ꞌbã gbíyã kí dó gápi ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ yã?” ꞌDa dó sĩ kí rụ́ ãngũ Kãbụ́lị̃\FTNT{*}{{\FR 9:13 }{\FR{9:13
}}{\FT{Kãbụ́lị̃ ꞌbã ífí Ĩbũrãníyã tị sĩ rĩ gá, ĩꞌdi indré múké sákĩ.}}} drị̂ ꞌi, ꞌdĩ rụ́ sĩ táwụ̃nị̃ ꞌdĩ kí umvejó kpere ãndrũ rĩ ꞌi.

\VS{14}Isụ́ íni ꞌdĩ, Hĩrámũ pẽ ándrá ꞌbá tị Sũlũmánĩ rụ́ gólũdĩ trũ kị́lọ̃ 120.


\par }{\PP \VS{15}ꞌBá ándrá Sũlũmánĩ ꞌbã ũŋmĩlé ũkpó sĩ rĩ nga kí ándrá ãzị́ ꞌdĩ kî; ãzị́ Jó sĩ
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃jó rĩ sịjó rĩ ꞌi, ãzị́ lị́cọ́ úpídrị̂ sịjó rĩ ꞌi, ãzị́ sĩ lọ̃rọ́
\FTNT{†}{{\FR 9:15 }{\FR{9:15
}}{\FT{bụ́kụ̃ ãzí rĩ jọ kí mị́lọ̃.}}} sịjó rĩ, ãzị́ bõrõ írã rú Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ sịjó rĩ ãzíla Hãzọ́rị̃, Mẹ̃gị́dọ̃ ãzíla Gẹ̃zẹ́rị̃ kí sịjó rĩ kí abe.

\VS{16}Fãráwũ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ amụ́ ándrá ãꞌdị́ ꞌdịlé ꞌbá táwụ̃nị̃ Gẹ̃zẹ́rị̃ gá rĩ kí abe, ꞌdụ táwụ̃nị̃ ꞌi ãzíla su dó ãcí la rá. Ụꞌdị́ ꞌbá kãnánĩ rú alagá ꞌdãá rĩ kí rá ãzíla fẽ dó táwụ̃nị̃ ꞌdã ĩꞌdi ꞌbã ị̃zẹ́pị̃ Sũlũmánĩ ꞌbã ũkú ru rĩ ní fẽtáŋá ru.

\VS{17}Sũlũmánĩ sị dó sĩ táwụ̃nị̃ Gẹ̃zẹ́rị̃ drị̂ úꞌdí ru. Sị dó vâ táwụ̃nị̃ Bẹ̃tị̃ Họ̃rọ́nị̃ drị́ vụ̃rụ́lẹ́ lé ru rĩ ꞌi,

\VS{18}táwụ̃nị̃ Bãlátĩ drị̂ ꞌi, táwụ̃nị̃ Tãmárĩ drị́ ãngũ kõtórõ rú rĩ agá rĩ be. ꞌDĩ kí ãngũ ĩꞌdidrị̂ kí agá.

\VS{19}Sị táwụ̃nị̃ ãzí rĩ kí sĩ ãko kí tãmbajó. Sị vâ táwụ̃nị̃ ãmbogo rĩ kí sĩ gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí tãmbajó fãrásĩ kí abe. Sị ãko pírí ĩꞌdi ꞌbã ásị́ ꞌbã ándrá lẽlé rĩ kí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, Lébãnõnĩ gá ãzíla ãngũ pírí ĩꞌdi ꞌbã ũpĩ najó rĩ kí agá.


\par }{\PP \VS{20}ꞌBá ãzí ãmị́yọ́ŋá ru la acé kí ándrá drĩ ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá cí; ꞌdĩ kí ándrá ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị̂ kí, Hị́tị̃ drị̂ kí, ꞌbá Pẹ̃rẹ́zị̃ drị̂ kí, Hị́vị̃ drị̂ kí ãzíla Yẹ̃bụ́sị̃ drị̂ kî.

\VS{21}ꞌDĩ kí ꞌbá ándrá acelépi ãngũ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbã kí dụlé rá rĩ kí agá ĩꞌbã kí ụꞌdị́lé ku rĩ kî. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sũlũmánĩ uja dó ꞌbá ꞌdĩ kí ãtiꞌbo rú ꞌbá ũŋmĩlé ãzị́ gá ũkpõ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí drĩdríŋĩ gá rĩ kî rú kpere ãndrũ.

\VS{22}Wó Sũlũmánĩ ꞌbã ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú la kí ãtiꞌbo rú ku, rá la sĩ ꞌbã kí ãsĩkárĩ ãmbogo rú, ãsĩkárĩ rú, Ãmbogo ãsĩkárĩ gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí ụ̃cẹ̃lépi rĩ kí rú, ãzíla ãsĩkárĩ kãyĩnõ ãꞌdị́drị̂ kí ụ̃cẹ̃lépi rĩ kí rú.

\VS{23}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí úꞌbã vâ kí ãmbogo rú ãzị́ ndúndú Sũlũmánĩ ꞌbã ngalé ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá. ꞌBá ꞌbá ãzị́ ngalépi ꞌdĩ kí undrélépi rĩ kí ꞌbã kãlãfe 550.


\par }{\PP \VS{24}Sũlũmánĩ ꞌbã ũkú Fãráwũ ꞌbã ị̃zẹ́pị la dó mụ fũlé táwụ̃nị̃ Dãwụ́dị̃ drị̂ agá rĩ sĩ mụjó lị́cọ́ ĩꞌdi ꞌbã sịlé ĩꞌdiní rĩ agá ꞌbo, Sũlũmánĩ sị dó mị́lọ̃ la kí cí.


\par }{\PP \VS{25}Ílí ãlu agá Sũlũmánĩ la ídétáŋá idé pâlé na. Ídétáŋá ivélé ivê rĩ, ídétáŋá tị icíma drị̂ ãzíla ãko ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí ivé
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá ídétáŋá ru ãlĩtárĩ ĩꞌdi ꞌbã sịlé Jó
{\ND{Úpí}} drị̂ agá rĩ drị̃ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ de dó sĩ Jó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ sị agá rá.


\par }{\PP \VS{26}Úpí Sũlũmánĩ idé ándrá vâ mẹ́lị̃ kí Ẽzĩyónĩ Gẹ̃bẹ́rị̃ adrulépi ãni rú Ẽlátĩ be Ídõmũ gá rĩ gá ị̃yị́ tị Mĩrĩ ika rĩ drị̂ gá.

\VS{27}Hĩrámũ pẽ dó ꞌbá ĩꞌdidrị́ mẹ́lị̃ tị ujílépi mĩrĩ ꞌa nị̃lépi cé rĩ kí tị sĩ ãzị́ ngajó ꞌbá Sũlũmánĩ drị̂ kí abe mẹ́lị̃ kî sĩ.

\VS{28}Mụ kí táwụ̃nị̃ Ũfírĩ gá ãzíla ají kí ala gâlé gólũdĩ kị́lọ̃ 4,200, fẽlé Sũlũmánĩ drị́.




\par }\Chap{10}{\SH Ũkú úpí ru Sébã gá rĩ ꞌbã mụ́jó Sũlũmánĩ ndrejó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ũkú úpí ru Sébã gá rĩ la dó mụ Sũlũmánĩ ꞌbã rụ́ kụŋá ãzíla ĩꞌdi ꞌbã kãkã
{\ND{Úpí}} be rĩ ꞌbã ị́jọ́ arelé ꞌbo, amụ́ dó ĩꞌdi uzịlé zịtáŋá ãzí ũkpó ru la kî sĩ, sĩ ĩꞌdi ũꞌbĩjó.

\VS{2}Amụ́ ꞌbá ũꞌbí bĩsírã gá la kí abe, ají kí ãko ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí, gólũdĩ trũ ãzíla írã ãjẹ̃ rú rĩ kí abe ngãmíyã sĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ĩndĩ, ĩꞌdi mụ acálé Sũlũmánĩ rụ́ ꞌbo ụzị ĩꞌdi zịtáŋá cící ĩꞌdĩ ꞌbã ásị́ gá rĩ kí sĩ pírí.

\VS{3}Sũlũmánĩ umvi ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã zịlé rĩ kí pírí rá, ị́jọ́ ãzí mbalépi úpí ní umviŋá gá rá la ꞌdáyụ

\VS{4}Ũkú úpí ru Sébã gá rĩ la dó mụ ndrelé la Sũlũmánĩ ĩꞌdi ꞌbá ãzí ũndũwá trũ ambamba la ãzíla ĩꞌdi mụ lị́cọ́ ũpĩ drị́ Sũlũmánĩ ꞌbã sịlé rĩ,

\VS{5}ãkónã ĩꞌdidrị́ méjã sị́ gá rĩ kí, uriŋá ãmbogo ĩꞌdidrị̂ ꞌbã kí sĩ urijó rĩ ꞌi, bõngó ãmbogo ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní sụ̃lé rĩ kí, ãmbógó úpí ní wáyĩnĩ fẽlépi rĩ, ꞌbá ĩꞌdiní ãkónã fẽlépi méjã sị́ gá rĩ kí, ãzíla ídétáŋá ivélé ivé ivê ĩꞌdiní idelé Jó sĩ
{\ND{Úpî}} ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kí ndrelé ꞌbo, acá dó ụ̃sụ̃táŋá sĩ.


\par }{\PP \VS{6}Ũkû jọ úpí Sũlũmánĩ ní, “Ị́jọ́ mání arelé mádrị́ ãngũ gâlé ãzị́ míní ngalé rĩ kí drị̃ gá ãzíla ũndũwã mídrị̂ be rĩ dó ãndá.

\VS{7}Wó má ãꞌị̃ ándrá ị́jọ́ ꞌdĩ kí ku kpere mání amụ́ agá sĩ kí ndrejó áma mịfị́ sĩ rá ká. Ãndá-ãndá ru adru únze mání kí vú nụ́sụ̃ rú la ku, wó ũndũwã mídrị̂ kí málĩ mídrị̂ abe ndẽ kí ị́jọ́ mání arelé ími drị̃ gá rĩ kí rá.

\VS{8}Ãndá ãndá ru ꞌbá mídrị̂ kí, ãmbogo ími pálé gá pá tulépi ími drị̃lẹ́ gá ũndũwã mídrị̂ arelépi rĩ kí abe kí drị̃lẹ́ba rú!

\VS{9}Ícụ́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi. Ĩꞌdi ꞌbã uꞌájó míní ãyĩkõ sĩ rĩ sĩ ãzíla ꞌbã mi úmvúke ũpĩ drị̂ drị̃ gá Ịsịrayị́lị̃ gá nĩ, ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} ꞌbã lẽtáŋá Ịsịrayị́lị̃ ní jãꞌdâ rĩ dó cí, ꞌbã mi úpí ru sĩ ị́jọ́ pịrị rĩ lịjó ãzíla ị́jọ́ múké rĩ idéjó.”


\par }{\PP \VS{10}Úpí ũkú ru Sébã gá rĩ fẽ dó úpí ní gólũdĩ tãlãnị́tọ̃ 120, ãko ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí, írã ãjẹ̃ rú rĩ abe ĩyõ rú. Ãko ãzí ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ ꞌbá ãzí ꞌbã ajílé fẽlé úpí Sũlũmánĩ ní cécé ũkú úpí rũ Sébã gá rĩ ꞌbã fẽlé rĩ áni la ꞌdáyụ.

\VS{11}Ũꞌbãjó la ꞌdã drị̃ gá mẹ́lị̃ úpí Hĩrámũ drị̂ ajị́ kí gólũdĩ angájó Ũfírĩ gá, ají kí vâ báwũ ãzíla írã ãjẹ̃ nalépi ĩyõ rú la kí ĩndĩ.

\VS{12}Úpí ayú báwũ kí ị́dị́ŋá ru sĩ jó
{\ND{Úpí}} drị̂ sịjó lị́cọ́ úpí drị̂ be. Idé báwũ ãzí rĩ kí sĩ ụ̃ꞌdị́ ãzíla ãꞌdụ́ngụ́ kí ꞌbá úngó drị̃ celépi rĩ ꞌbanî. ꞌBá ãzí báwũ ajílépi angájó ãngũ ãmvé rĩ gá rĩ úpí Hĩrámũ ꞌbã ajílé Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ kí ndẽlépi rá la ꞌdáyụ.

\VS{13}Úpí Sũlũmánĩ fẽ ãko ũkú úpí ru Sébã gá rĩ ꞌbã lẽlé ãzíla aꞌị́lé rĩ kí pírí rá, fẽ vâ ĩꞌdiní ãko ãzí ãjẹ̃ rú la kí ĩndĩ. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, gõ dó ĩꞌdidrị́ ãngũ gâlé ãmbogo ĩꞌdi pálé gá rĩ kí abe.


\par }{\SH Málĩ Sũlũmánĩ drị́ ãmbógó rĩ kî
\par }
{\PP \VS{14}Gólũdĩ Sũlũmánĩ ꞌbã ịsụ́lé ílí ãlu ãlu agá rĩ ꞌbã ãnzị tãlãnị́tọ̃ 666,

\VS{15}ũꞌbãjó la ꞌdã drị̃ gá mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbá bĩsírã gá ãko ụzịlépi ãzíla ãko ĩgbãlépi rĩ ꞌbã kí ũfẽlé angájó Ũpi Árãbũ gá ãzíla ãmbogo ãngũ Ãrábũ gá ꞌdãá rĩ ꞌbã kí fẽlé rĩ kí vâ afí ĩꞌdi rụ́.

\VS{16}Úpí Sũlũmánĩ idé gólũdĩ sĩ ãko ãꞌdị́ drị́ sĩ ꞌé kí atrijó rĩ kí 200, gólũdĩ uꞌdilé sĩ ãko ãꞌdị́ drị́ ãlu ãlu rĩ idéjó rĩ ĩꞌdi kị́lọ̃ ázíyá.

\VS{17}Íde vâ ãko ãꞌdị́drị́ sĩ ru atrijó wereŋá rĩ kí 300 gólũdĩ uꞌdilé uꞌdi-uꞌdi rĩ sĩ, gólũdĩ uꞌdilé sĩ ãko ãꞌdị́ drị́ wereŋá ãlu ãlu rĩ kí idéjó rĩ kí kị́lọ̃ na na. Úpí ꞌbã kí lị́cọ́ úpí drị́ mị̃rị́ Lébãnõnĩ drị̂ gá rĩ gá.

\VS{18}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Úpí idé dó úmvúke ãmbógó la agâlé rĩ ĩwá sị́ sĩ ãzíla drị̃ la ꞌbu ĩꞌdi drị̃ gólũdĩ ãlá rĩ sĩ.

\VS{19}Úmvúkê ꞌbã mãdálá kí ázíyá, ãzíla ugoró la sĩ drị̃ ãtị̃jó rĩ kí wárị́ŋá ru, ídé kẹ̃mị̃ íꞌdá kí ãngũ sĩ drị́ ãtị̃jó rĩ kí agá ị̃rị̃trá cí,

\VS{20}Mãdálá ázíyá ꞌdĩ kí ꞌbã tị ãlu ãlu ní ãsị̃ agá, ídé kẹ̃mị̃ íꞌdá kí agá cící. Sụ́rụ́ ãzí úmvúke idélépi úpí ní ꞌdã ꞌbã áni la ãngũ drị̃ gá ꞌdâ ꞌdáyụ.

\VS{21}Kópõ Úpí Sũlũmánĩ drị́ sĩ ãko mvụjó rĩ kí pírí idé kí gólũdĩ sĩ cécé ãkójó lị́cọ́ úpí drị́ mị̃rị́ Lébãnõnĩ drị̂ agá rĩ kí idéjó rĩ áni. Ãko ãzí idélé sílĩvã sĩ rá la ꞌdáyụ, ãꞌdusĩku Sũlũmánĩ ngá rĩ, úlã ándrá sílĩvã ãko ãzí ãzị́ kóru la rú.

\VS{22}Úpí ꞌbã mẹ́lị̃ acị́lépi Tãrãsị́sị̃ gá ị̃yị́ drị̃ gâsĩ ãngũ ãlu gá Hĩrámũ drị̂ abe la kí andrá cí, ílí na vú tị gá mẹ́lị̃ kí ru uja pâlé ãlu kí gólũdĩ, sílĩvã, ĩwá sị́, ĩmgbẽlẽkẽ ãzíla ãriŋa kótẽ trũ tãyã ndrĩlépi ndrĩ-ndrĩ rĩ kí ají.

\VS{23}Úpí Sũlũmánĩ acá dó kụ́rẹ́nị́ ru ãzíla ũndũwã trũ nde Ũpi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ kí pírí rá.

\VS{24}ꞌBá wẽwẽ rú ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ri kí pírí mụlé ĩꞌdi rụ́ sĩ ị́jọ́ ụzịjó ĩꞌdi tị gá ãzíla ị́jó arejó ũndũwã ĩꞌdidrị́ Ãdróŋá ꞌbã fẽlé ĩꞌdiní rĩ sĩ.

\VS{25}Ílí ãlũ ãlu sĩ ꞌbá mụlépi ĩꞌdi ndrelépi rĩ kí ĩꞌdiní fẽtáŋá ru ãko ꞌdĩ kí fẽ: Sílĩvã, gólũdĩ, kánzũ, ãko ãꞌdị́ drị̂ kí, ãdu ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí, kãyĩnõ ãzíla fãrásĩ were rĩ kí abe.

\VS{26}Sũlũmánĩ tra gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí kãyĩnõ kí abe. Ĩꞌdi ꞌbã gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí 1,400 ãzíla kãyĩnõ kí 12,000, mba kí tã táwụ̃nị̃ ãmbógó ndúndú sĩ gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí tã mbajó rĩ gá ãzíla Yẹ̃rụ́sãlémũ gá.

\VS{27}Sáwã úpí Sũlũmánĩ ꞌbã adrujó ũpĩ gá rĩ sĩ sílĩvã abá Yẹ̃rụ́sãlémũ gá cécé írã áni. Báwũ márígó drị̂ abá cécé úlúgó ife zolépi ꞌbé pá gá rĩ ꞌbã kí abálé rĩ áni.

\VS{28}Sũlũmánĩ drị́ kãyĩnõ rĩ kí úri ándrá kí ajílé angájó Mị̃sị́rị̃ gá ãzíla Kụ́wẹ̃ gá, ãzíla ꞌbá úpí drị́ ãko kí ĩgbãlépi ãzíla ụzịlépi rĩ ĩgbã kí kí angájó Kụ́wẹ̃ gâlé ãjẹ̃ mgbã rĩ sĩ.

\VS{29}Ĩgbã kí gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí angájó Mị̃sị́rị̃ gá séndẽ ífí-ífí 600 sílĩvã rú rĩ sĩ ãzíla kãyĩnõ kí séndẽ ífí-ífí 150 sílĩvã drị̂ sĩ. Kî dó vâ kí ụzị ũpi ꞌbá Hị́tị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbaní ãzíla ũpi ꞌbá Ãrámũ drị̂ ꞌbadrị̂ kí abe.




\par }\Chap{11}{\SH Sũlũmánĩ ꞌbã Ãdróŋá tị gãjó rá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Úpí Sũlũmánĩ ꞌbã ándrá ũkú ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí lẽjó ambamba rĩ sĩ ĩgbã dó sĩ kí wẽwẽ rú, Fãráwũ ị̃zẹ́pị ꞌbã bụ́lụ́ gá ĩgbã ũkú Mõwábũ ízó ru rĩ kí, Ãmọ́nị̃ ízó ru rĩ kí, Ídõmũ ízó ru rĩ kí, Sị̃dọ́nị̃ ízó ru rĩ kí, ãzíla Hị́tị̃ ízó ru rĩ kí,

\VS{2}ũkú ꞌdĩ kí angájó Sụ́rụ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé ĩmi ĩgbã jõ kí ĩminí ũkú ru ku. Lẽ anzị ĩmidrị̂ kí izonzi abe ꞌbã ĩgbã kí ru ĩꞌba abe ãluŋá la ku rĩ kí agá ãꞌdusĩku kí mụ ími ásị́ ujalé sĩ ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃jó rá. Wó Sũlũmánĩ ci ásị́, lẽ kí ũkú ru si ri.

\VS{3}Ĩgbã ũkú úpí ị̃zẹ́pị ka rú rĩ kí 700, ũkú ãtiꞌbo rú rĩ kí 300 ãzíla ũkú fẽ kí Sũlũmánĩ ásị́ uja ru Ãdróŋá rụ́ rĩ sĩ rá.

\VS{4}Sũlũmánĩ la dó mụ calé ãmbá ru ꞌbo, ũkú ꞌdĩ uja kí dó ĩꞌdi ásị́ sĩ adroŋa ãzí rĩ kí ị̃nzị̃jó, fẽ dó sĩ ásị́ pírí
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ ní cécé átẹ́pị̃ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá fẽlé rĩ áni ku.

\VS{5}Sũlũmánĩ iꞌdó dó ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãsị̃tọ̃rẹ́tị̃ ꞌbá Sĩdóníyã gá rĩ ꞌbadrị̂ kí ị̃nzị̃lé ãdróŋá ꞌbá Ãmọ́nị̃ gá rĩ ꞌbadrị́ umvelé Mõlékĩ rĩ be

\VS{6}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sũlũmánĩ ri dó ị́jọ́ ũnzí rĩ kí ngalé
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá áyụ, ũbĩ dó ị́jọ́{\ND{Úpí}} drị̂ vú ándrá átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá ũbĩlé rĩ áni ku.


\par }{\PP \VS{7}Sáwã ꞌdã sĩ Sũlũmánĩ sị dó ãlĩtárĩ kí ꞌbé Mị̃zẹ̃yẹ́tụ̃ drị̃ gá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũ agâlé ru rĩ gá sĩ ãdróŋá ũnzíkãnã Mõwábũ drị̂ ꞌbadrị́ Kẹ̃mọ́sị̃ kí ị̃nzị̃jó ãdróŋá ũnzíkãnã ꞌbá Ãmọ́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ Mõlékĩ be.

\VS{8}Sị vâ ãlĩtárĩ ꞌdĩ áni rĩ kí ĩꞌdĩ bã ũkúka ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ꞌbaní pírí sĩ ãko ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí ivéjó ãzíla sĩ ídétáŋá idéjó ãdroŋa ĩꞌbadrị̂ ꞌbanî.

\VS{9}{\ND{Úpí}} acá dó Sũlũmánĩ ní ũmbã sĩ ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã ru ásị́ ujajó
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ándrá ru iꞌdalépi ĩꞌdiní pâlé ị̃rị̃ rĩ rụ́ ꞌdâ rá rĩ sĩ.

\VS{10}{\ND{Úpí}} Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ drĩ táni ru iꞌda agá Sũlũmánĩ ní pâlé ị̃rị̃ ãzíla drĩ táni ĩꞌdiní ãzị́táŋá fẽ agá sĩ ãdroŋa ãmị́yọ́ŋá ru rĩ kí ị̃nzị̃jó ku rá tí. Sũlũmánĩ fẽ ãrútáŋá
{\ND{Úpí}}ní ku kẹ̃jị́ la gá uja ru ũngúkú áyụ.
{\ND{Úpí}} acá dó sĩ Sũlũmánĩ ní ũmbã sĩ.

\VS{11}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ
{\ND{Úpí}} jọ dó sĩ ĩꞌdiní, “Míní ị́jọ́ mání azịlé mí be rĩ kí tãmbajó ku ãzíla ãzị́táŋá mání fẽlé míní rĩ kí vú ũbĩjó ku rĩ sĩ, ma ũpĩ ꞌdụ ími drị́ gá rĩ sĩ rá ma fẽ la ãmbógó ími pálé gá la ꞌbã ãzí drị́.

\VS{12}Wó mí átẹ́pị Dãwụ́dị̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ, má ícó drĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ngalé ílí míní adrujó ídri ꞌdĩ kí agá ku, ma amụ́ ũpĩ ꞌdĩ ꞌdụlé mî ngọ́pị drị́ gá.

\VS{13}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ má icó ũpĩ ꞌdĩ ꞌdụlé drị́ la gá rĩ sĩ pírí ku, ma ĩꞌdi aꞌbe úpí ru sụ́rụ́ ãlu la gá ãtíꞌbó mádrị́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ ãzíla Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ, ꞌdĩ táwụ̃nị̃ ãmbógó mání pẽlé pẽpẽ rĩ.”


\par }{\PP \VS{14}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} inga Hãdádĩ Ídõmũ gó ru, úpí Ídõmũ gá rĩ ꞌbã ũri rú rĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó Sũlũmánĩ be.

\VS{15}Sáwã Dãwụ́dị̃ ꞌbã ãngũ Ídõmũ drị̂ rụjó rĩ sĩ. Ãsĩkárĩ ãmbógó ĩꞌdidrị́ Yõwábũ mụ ándrá sĩ ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị́ ũdrãlépi ãꞌdị́ gá rĩ kí ị̃sị̃jó. Wó ri kí uꞌá kí lé ĩmbá ázíyá ụꞌdị́ kí ala gá ꞌbá ãgọbị rú Ídõmũ gá rĩ kí pírí.

\VS{16}Yõwábũ kí ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe pírí uꞌá kí Ídõmũ gá ꞌdãá ĩmbá ázíyá ãzíla ị̃lị̃kị̃ kí dó ãgọbị ꞌdãá rĩ kí pírí.

\VS{17}Wó Hãdádĩ ní adru agá ngọ́tị́ŋá ru ꞌdĩ gá ꞌdâ, apá kí ándrá ãmbogo ãzí ãzị́ ngalépi átẹ́pị pálé gá rĩ kí abe Mị̃sị́rị̃ gá.

\VS{18}Mị̃dị́yánị̃ gá rĩ sĩ mụ kí Pãránĩ gá. Pãránĩ gá ꞌdãá rĩ sĩ icí kí ru ãgọbị ãzí kí abe sĩ mụjó Mị̃sị́rị̃ gá úpí Mị̃sị́rị̃ drị́ Fãráwụ̃ rụ́. Fãráwụ̃ fẽ ĩꞌbaní íná, jó ãzíla ãngũ sĩ uꞌájó.

\VS{19}Hãdádĩ ị́jọ́ fi Fãráwũ drị̃ gá rá, Fãráwũ lẽ ĩꞌdi ambamba fẽ dó sĩ ĩꞌdiní ũkú ĩꞌdidrị́ Tãhãpẽnésĩ ꞌbã ámvọ́pị ũkú ru.

\VS{20}Tãhãpẽnésĩ ámvọ́pị tị Hãdádĩ ní ngọ́tị́ ágọ́bị́ ꞌda rụ́ la Gẹ̃nụ̃bátị̃ ꞌi, Tãhãpẽnésĩ izó ĩꞌdi anzị Fãráwũ drị̂ kí abe úpí drị́ lị́cọ́ gá ꞌdãá.

\VS{21}Wó Hãdádĩ la dó mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ tị Dãwụ́dị̃ ũdrã kí ãsĩkárĩ ãmbogo ĩꞌdi drị̂ kí abe Mị̃sị́rị̃ gâlé rá rĩ arelé ꞌbo, jọ dó Fãráwũ ní, “Ífẽ ágõ dó mádrị́ sụ́rụ́ gâlé vúlé.”


\par }{\PP \VS{22}Fãráwũ zị ĩꞌdi, “Ãko mádrị́ ꞌdâ ꞌdáyụ, míní sĩ lẽjó gõjó mídrị́ sụ́rụ́ gâlé rĩ dó ãꞌdu?”

\par }{\PP ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hãdádĩ umvi Fãráwụ̃ ní “Ị́jọ́ ãzí ꞌdáyụ, ífẽ ágõ mádrị́ sụ́rụ́ gâlé.”


\par }{\PP \VS{23}Ãdróŋá inga vâ Ẽlĩyádã ngọ́pị Rẽzónĩ ándrá apálépi ãmbógó ĩꞌdidrị́ Hãdãdẹ̃zẹ́rị̃ úpí Zóbã gá rĩ rụ́ rĩ sĩ rá rĩ sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó Sũlũmánĩ be.

\VS{24}Rẽzónĩ atrá ãgọbị ãzị́ kí ĩꞌdi rụ́ acá dó sĩ drị̃lẹ́ mẹ́rọ́ꞌbá ꞌbã ãni la rú sáwã Dãwụ́dị̃ bã ãsĩkárĩ Zóbã drị̂ kí ị̃lị̃kị̃jó rĩ sĩ. Mẹ́rọ́ꞌbá ꞌdĩ apá kí Dãmãsị̃kị́yã gá, ri kí dó ꞌdãá ãzíla úꞌbã dó ĩꞌdi úpí ru.

\VS{25}Rẽzónĩ ándrá mẹ́rọ́ꞌbá ãꞌdị́ ꞌdịlépi Ịsịrayị́lị̃ be sáwã Sũlũmánĩ ꞌbã adrujó ídri rĩ sĩ, cécé Hãdádĩ ꞌbã ándrá idélé rĩ áni. Rẽzónĩ ngụ̃ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ũnzí ãzíla ri ũpĩ nalé ãngũ Ãrámũ drị̂ gá.


\par }{\SH Yẽrõbũwámũ ꞌbã mvujó Sũlũmánĩ rụ́ rá rĩ
\par }
{\PP \VS{26}ꞌBá ãmbogo rú Sũlũmánĩ pálé rĩ kí ãzí mvulépi mẹ́rọ́ꞌbá ru rá rĩ ĩꞌdi Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ꞌi, angájó táwụ̃nị̃ ãmbógó Zẽrédã drị̂ agá ꞌdĩ sụ́rụ́ Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ agá. Ãndrẽ ándrá ãwụ́zị́ rụ́ la Zẽrúwã ꞌi.

\VS{27}ꞌDĩ kí ị́jọ́ Yẽrõbũwámũ ꞌbã sĩ mvujó úpí rụ́ rá rĩ kî.

\par }{\PP Sũlũmánĩ sị mílõ ãzíla idé bõrõ Táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ drị́ ándrá átẹ́pị̃ Dãwụ́dị̃ ꞌbã sịlé rĩ ꞌbã wókõ uꞌdelépi rá rĩ kí úꞌdí ru.

\VS{28}Yẽrõbũwámũ andrá kãrị́lẹ̃ ãzí ãzị́ ani la, Sũlũmánĩ la mụ ĩꞌdi ndrelé ĩꞌdi ꞌbá pírí ũŋmĩlé ãzị́ ngaŋá gá ũkpó sĩ sụ́rụ́ Mãnásẽ ꞌbadrị́ Ịfụrayị́mụ̃ be rĩ agá rĩ kí ꞌbã drị̃lẹ́ ru.

\VS{29}Sáwã ꞌdã sĩ Yẽrõbũwámũ fũ Yẹ̃rụ́sãlémũ gá rĩ sĩ ãmvé, nábị̃ Ãhíyã angálépi Sị́lọ̃ gá rĩ ụfụ kí drị̃ ĩꞌdi be gẹ̃rị̃ gá, Ãhíyã sụ̃ bõngó mịfị́ níríŋá ụ́ꞌdị́ la. ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá áꞌdụ̂sĩ,

\VS{30}ãzíla Ãhíyã trũ bõngó úꞌdí ĩꞌdi ꞌbã sụ̃lé rĩ asi ĩꞌdi nírí nírí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃.

\VS{31}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, jọ Yẽrõbũwámũ ní, “Íꞌdụ bõngó ũsĩlé ꞌdĩ kí mụdrị́ mínî, ãꞌdusĩku ꞌdĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}}, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, ‘Índre ma mụ ũpĩ ꞌdĩ ꞌdụlé Sũlũmánĩ drị́ gá rĩ sĩ rá ma sụ́rụ́ mụdrị́ rĩ kí fẽlé mídrị́.

\VS{32}Wó ãtíꞌbó mádrị́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ ãzíla Táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlémũ drị́ mání pẽlé sụ́rụ́ pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agá ꞌbã ị́jọ́ sĩ, ĩꞌdi dó ũpĩ na sụ́rụ́ ãlu agá.

\VS{33}Ma mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ngalé rá ãꞌdusĩku Sũlũmánĩ gã kí ma úmgbé ãzíla ị̃nzị̃ kí ãdroŋa ũkú ru Sị̃dọ́nị̃ drị́ Ãsĩtẽrótĩ ꞌi, Mụ̃wábụ̃ drị́ Kẹ̃mọ́sị̃ ꞌi ãzíla ãdróŋá Ãmọ́nị̃ drị́ Mõlékĩ ꞌi. ꞌBá ꞌdĩ acị́ kí gẹ̃rị̃ mádrị̂ kí agâsĩ ku, jõku idé ị́jọ́ pịrị áma drị̃lẹ́ gá ku, átã mba kí vâ ãzị́táŋá mádrị̂ kí tã cécé átẹ́pị̃ Dãwụ́dị̃ Sũlũmánĩ ꞌbã átẹ́pị ní ngalé rĩ áni ku.


\par }{\PP \VS{34}“ ‘Wó má icó sụ́rụ́ ꞌdĩ ꞌdụlé Sũlũmánĩ drị́ gá ꞌdâ rĩ sĩ pírí ku. Ma ĩꞌdi aꞌbe ũpĩ drị̃ gá sáwã ĩꞌdiní adrujó ídri rú rĩ agá pírí ãtíꞌbó mádrị́ Dãwụ́dị̃ mání pẽlé pẽpẽ ãzíla ãzị́táŋá mádrị́ kí tã mbalépi rá rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ.

\VS{35}Ma mụ ũpĩ ꞌdụlé ngọ́pị̃ drị́ gá rĩ sĩ rá, ãzíla ma sụ́rụ́ mụdrị́ rĩ kí fẽ mídrị́.

\VS{36}Ma mụ sụ́rụ́ ãlu la fẽlé ngọ́pị̃ drị́ ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãtíꞌbó mádrị́ Dãwụ́dị̃ dó sĩ dị̃zã ịsụ́ áma drị̃lẹ́ gá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá táwụ̃nị̃ ãmbógó mání pẽlé sĩ áma ị̃nzị̃jó rĩ gá.

\VS{37}Wó Yẽrõbũwámũ ma ími ꞌbã úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú, ãzíla mĩ ũpĩ na ãngũ pírí ími ásị́ ꞌbã lẽlé rĩ kí agá Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ.

\VS{38}Ídrĩ ị́jọ́ mání azịlé míní rĩ kí nga rá ãzíla ídrĩ acị́ gẹ̃rị̃ mádrị̂ kí agâsĩ, ídrĩ ị́jọ́ múké rĩ kí nga áma drị̃lẹ́ gá sĩ ãzị́táŋá mádrị̂ kí tã mbajó cécé ãtíꞌbó mádrị́ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá ngalé rĩ áni, ma mụ adrulé mí be. Ma ũpĩ mídrị̂ ꞌbã Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ jãꞌdâ, cécé mání ándrá ꞌbãlé Dãwụ́dị̃ ní rĩ áni ãzíla ma Ịsịrayị́lị̃ fẽ míní.

\VS{39}Ma ũri Dãwụ́dị̃ drị̂ kí ꞌbaní drị̃rịma fẽ ị́jọ́ ũnzí Sũlũmánĩ drị̂ sĩ rá, wó adru jãꞌdâ ku.’ ”


\par }{\PP \VS{40}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Sũlũmánĩ ndrụ̃ gẹ̃rị̃ tí sĩ lẽjó Yẽrõbũwámũ ꞌdịjó rá, wó Yẽrõbũwámũ apá Mị̃sị́rị̃ gá úpí Sĩsákĩ drị́, ãzíla ri uꞌálé ꞌdãá kpere Sũlũmánĩ ꞌbã drã agá.


\par }{\SH Sũlũmánĩ ꞌbã drãjó rĩ
\par }
{\PP \VS{41}Ị́jọ́ ru ngalépi sáwã Sũlũmánĩ ꞌbã ũpĩ najó rĩ agá rĩ kí, ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kí ãzíla ũndũwã ĩꞌdidrị̂ abe úsĩ kí pírí bụ́kụ̃ umvelé ꞌetáŋá Sũlũmánĩ drị̂ kí rĩ agá cí.

\VS{42}Sũlũmánĩ na ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ kí drị̃lẹ́ gá ílí kãlị́ sụ.

\VS{43}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, drã dó rá ãzíla îsị̃ ĩꞌdi Táwụ̃nị̃ átẹ́pị̃ drị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. Ngọ́pị̃ Rẽhõbũwámũ na dó ũpĩ ĩꞌdĩ kẹ̃jị́ gá nĩ.




\par }\Chap{12}{\SH Ịsịrayị́lị̃ ụ́rụ́ rĩ mvu kí Rẽhõbũwámũ rụ́ rá
\par }
{\PP \VerseOne{1}Rẽhõbũwámũ mụ ándrá táwụ̃nị̃ umvelé Sẹ̃kẹ́mụ̃ rĩ gá ãꞌdusĩku ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã wókõ ụ́rụ́ rĩ agá rĩ tra kí ándrá ru pírí sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó úpí ru.

\VS{2}Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ándrá apálépi Mị̃sị́rị̃ gá úpí Sũlũmánĩ sĩ rĩ la dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ãgõ dó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rá.

\VS{3}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã wókõ ụ́rụ́ rĩ agá rĩ umve kí dó Yẽrõbũwámũ ꞌi ãzíla mụ kí dó ũꞌbí Ịsịrayị́lị̃ drị́ ru tralépi rĩ kí abe Rẽhõbũwámũ rụ́, jọ kí ĩꞌdiní,

\VS{4}“Mí átẹ́pị Sũlũmánĩ ũdrõ ándrá ãma drị̃ gá tẹ́rị́ ãnzị la, wó úꞌdîꞌda lẽ mí isị́ ãzị́ ãma drị̃ gá ũkpó ꞌdĩ kí ꞌbã úmgbó ãzíla tẹ́rị́ ĩꞌdi ꞌbã ũdrõlé ãma drị̃ gá ꞌdĩ kí rá, ãzíla ãma dó sĩ ãzị́ nga mínî.”

\VS{5}Rẽhõbũwámũ umvi ĩꞌbaní, “Ĩgõ vúlé ãzíla ĩfẽ mání ụ́ꞌdụ́ kí na sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌa ũrãjó.” ꞌDã ꞌbã vúlé gá ĩmi ãgõ dó vúlé sĩ umvitáŋá mádrị̂ ịsụ́lé Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ gõ kí dó rá.


\par }{\PP \VS{6}Úpí Rẽhõbũwámũ zị ãmbogo ándrá ãzị́ ngalépi átẹ́pị̃ Sũlũmánĩ be ꞌbá ĩyõ rú ĩꞌdi ꞌbã bụ̃rọ̃ jọlépi rĩ kí, “Ígátáŋá ĩminí fẽlé mání ma dó sĩ icó ꞌbá ꞌdĩ kí umvilé rĩ íngoní?”


\par }{\PP \VS{7}Umvi kí ĩꞌdiní: “Ídrĩ ãndrũ adru ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní ãtíꞌbó ru, ídrĩ ãzị́ nga ĩꞌbaní ãzíla ídrĩ kí umvi múké, ꞌbá ꞌdĩ kí adru míní ãtíꞌbó ru jãꞌdâ.”


\par }{\PP \VS{8}Wó Rẽhõbũwámũ gã ímbátáŋá ãmbogo ꞌdĩ ꞌbaní fẽlé ĩꞌdiní rĩ kí úmgbé ãzíla zị kãrị́lẹ̃ anzị ĩꞌbã kí sĩ zojó ĩꞌba abe ãzị́ ngalépi ĩꞌdi pálé gá rĩ kí áyụ.

\VS{9}Zị kí, “Ímbátáŋá ĩminí icólé fẽlé mání rá rĩ ĩꞌdi íngoní? Ma dó ꞌbá jọlépi la, ‘Lẽ mí ị́sị́ tẹ́rị́ ándrá mí átẹ́pị ꞌbã ũdrõlé ãma drị̃ gá rĩ kí rá ꞌdĩ kí umvi íngoní?’ ”


\par }{\PP \VS{10}Kãrị́lẹ̃ ãnzị ꞌdĩ umvi kí ĩꞌdiní: “Íjọ ꞌbá unulépi, ‘Mí átẹ́pị ũdrõ ándrá tẹ́rị́ ãnzị la ãma drị̃ gá, wó lẽ mí ị́sị́ tẹ́rị́ ãma drị̃ gá rĩ kí ꞌbã úmgbó rá ꞌba adru ĩpé ru rĩ ꞌbaní, áma tĩndrímváŋá ĩmbíráŋá rĩ ndẽ má átẹ́pị ꞌbã drị́ imbe ãnzị sĩ rá.

\VS{11}Má átẹ́pị ꞌbã ándrá tẹ́rị́ anzị la ĩmi drị̃ gá, wó ma mụ tẹ́rị́ ãnzị la ũꞌbãlé ĩꞌdidrị̂ ꞌbã drị̃ gá ãnzị rú ãndânĩ, co ándrá ĩmi kũrũbáyĩ sĩ, wó ma mụ ĩmi colé kũrũbáyĩ drị̃kã aya rú rĩ sĩ.’ ”


\par }{\PP \VS{12}Ụ́ꞌdụ́ na vúlé gá Yẽrõbũwámũ ãgõ kí dó ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe úpí Rẽhõbũwámũ rụ́ cécé ándrá ĩꞌdiní jọlé, “Ĩmi ãgõ má rụ́ ꞌdõlé ụ́ꞌdụ́ na vúlé gá rĩ áni.”

\VS{13}Wó úpí gã dó ímbátáŋá ꞌbá ãmbogo rĩ ꞌbã kí fẽlé ĩꞌdiní rĩ úmgbé, umvi dó ꞌbá ꞌdĩ kí tị mba sĩ.

\VS{14}ꞌDụ dó ímbátáŋá kãrị́lẹ̃ anzị ꞌbã kí fẽlé ĩꞌdiní rĩ ꞌi ãzíla jọ, “Má átẹ́pị ꞌbã ándrá tẹ́rị́ anzị la ĩmi drị̃ gá, wó ma mụ tẹ́rị́ ãnzị la ũꞌbãlé ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá ãnzị rú ãndânĩ, co ándrá ĩmi kũrũbáyĩ sĩ, wó ma mụ ĩmi colé kũrũbáyĩ drị̃kã aya rú rĩ sĩ.”

\VS{15}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí are dó ꞌbá kí tị ku, ãꞌdusĩku ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé Nábị̃ Ãhíyã Sị́lọ̃ gó ru rĩ rụ́ sĩ Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ní rĩ ꞌbã idé rú sĩ ru
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ áni.


\par }{\PP \VS{16}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị́ wókõ ụ́rụ́ rĩ agá rĩ kí dó mụ amálé la úpí gã kí tị arelé úmgbé ꞌbo, iꞌdó kí dó uzálé,

\par }{\Q “Ãmã ị́jọ́ ãzí ru bĩlépi ꞌbá Dãwụ́dị̃ drị̂ kí abe la cí yã?

\par }{\QB Ãmã hákĩ ãzí Yésẽ ngọ́pị agá la ꞌdáyụ,

\par }{\Q ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ, ĩmụ ĩmidrị́ hémã kí agâlé.

\par }{\QB Rẽhõbũwámũ ꞌbã ce dó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ꞌbã vúŋá drị̃ áyụ.”

\par }{\MM Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gõ kí dó lị́cọ́ gá.

\VS{17}Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ uꞌálépi Táwụ̃nị̃ Yụ́dã drị̂ agá rĩ kí drị̃lẹ́ gá Rẽhõbũwámũ ace dó úpí ru.


\par }{\PP \VS{18}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Rẽhõbũwámũ pẽ dó Ãdõnĩrámũ ándrá ꞌbá ũŋmĩlé ãzị́ gá ũkpó sĩ rĩ kí ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ ꞌbã tị ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí drị̃ atrịjó ꞌbã mvu kí sĩ ku, wó ꞌbá ꞌdĩ uvú kí Ãdõnĩrámũ írã sĩ káyĩ. Úpí Rẽhõbũwámũ afụ ru sĩ fijó gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́drị̂ agá, apá dó sĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá.

\VS{19}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ wókõ ụ́rụ́ rĩ agá rĩ mvu kí dó ũri ãfũlépi Dãwụ́dị̃ rụ́ rĩ ꞌbarụ́ rĩ sĩ rá kpere ãndrũ.

\VS{20}ꞌBá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị́ wókõ ụ́rụ́ rĩ gá rĩ kí dó mụ arelé la Yẽrõbũwámũ ãgõ dó angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ sĩ rá, umve kí dó ĩꞌdi sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌdiní ãzíla pẽ kí dó ĩꞌdi úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú. ꞌBá ínátị Yụ́dã drị̂gá uꞌálépi sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã wókõ ándrá rĩ agá rĩ ace kí dó lú ru ũpĩ Dãwụ́dị̃ drị̂ ꞌbã pálé gá áꞌdụ̂sĩ.

\VS{21}Rẽhõbũwámũ la dó mụ acálé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌbo, umve ãsĩkárĩ ãꞌdị́ gá ãtríke rĩ kí 180,000 angájó íná tị Yụ́dã ꞌbadrị́ Bénzãmĩnĩ be rĩ agá, sĩ mụjó ãꞌdị́ gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe sĩ ũpĩ ujajó vúlé Sũlũmánĩ ngọ́pị Rẽhõbũwámũ drị́lẹ́ gá.


\par }{\PP \VS{22}Wó Ãdróŋá jọ nábị̃ Sẽmãyíyã ní,

\VS{23}“Íjọ úpí Yụ́dã drị́ Rẽhõbũwámũ Sũlũmánĩ ngọ́pị ní, ãzíla ꞌbá Yụ́dã ꞌbadrị́ Bénzãmĩnĩ be rĩ ꞌbaní ꞌbá ãzí acelépi ꞌdĩ abe,

\VS{24}‘ꞌDĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, lẽ ĩꞌdị jõ ãꞌdị́ ĩmĩ ádrị́pịka Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí abe ku. ꞌBá ãlu ãlu ꞌbã gõ ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá, ãꞌdusĩku ánga ị́jọ́ ꞌdĩ ma ꞌi.’ ” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ are kí dó ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ rá ãzíla gõ kí dó vúlé cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã ãzị́táŋá lã fẽjó rĩ áni.


\par }{\SH Yẽrõbũwámũ ce ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ ị́jọ́ ũnzí gá
\par }
{\PP \VS{25}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Yẽrõbũwámũ ce táwụ̃nị̃ Sẹ̃kẹ́mụ̃ drị́ ãngũ ꞌbé ꞌa rú Ịfụrayị́mụ̃ drị̂ andre bõrõ ũkpó la sĩ. ꞌDãá rĩ sĩ mụ drị̃ gá ãzíla ce táwụ̃nị̃ ãmbógó Pẹ̃nụ̃wẹ́lị̃ drị̂ andre bõrõ ũkpó la sĩ.

\VS{26}Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ Yẽrõbũwámũ ũrã ị́jọ́ ĩꞌdi ásị́ gâlé jọ, “Ádrĩ adru múké-múké ku, ũpĩ ꞌdĩ la mụ gõlé Dãwụ́dị̃ drị́ lị́cọ́ agá ị̃dị́ rá.

\VS{27}ꞌBá ꞌdĩ drĩ kí ací ídétáŋá idélé jó
{\ND{Úpí}}drị̂ gá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé, kí ásị́sị́ŋá la drụ́zị́ gõ vúlé úpí ĩꞌbadrị̂ drị̃ gá ꞌdĩ úpí Yụ́dã drị́ Rẽhõbũwámũ ꞌi. ꞌBá ꞌdĩ kí uja áma ꞌdịlé rá ãzíla kí ru uja Rẽhõbũwámũ rụ́ ũgũgõ.”


\par }{\PP \VS{28}Úpí Yẽrõbũwámũ la mụ ígátáŋá zịlé ꞌbá ãmbogo rĩ kí tị gá ꞌbo, idé kãjóŋá gólũdĩ sĩ la kí ị̃rị̃. Jọ dó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ ꞌbanî, “ꞌBá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị́ ꞌdĩ, ĩminí acị́jó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí ũkpó la. Ãdroŋa ándrá ĩmi anzélépi angájó Mị̃sị́rị̃ gâlé rĩ kí ꞌdĩ.”

\VS{29}ꞌBã kãjóŋá idélé gólũdĩ sĩ ãlu rĩ Bẹ̃tẹ́lị̃ gá ãzíla ꞌbã ãzị́ rĩ Dánĩ gá.

\VS{30}Ị́jọ́ ꞌdĩ acá dó ị́jọ́ ũnzí ru, ãꞌdusĩku ꞌbá ri kí mụlé angájó Dánĩ gá sĩ ãdróŋá ídri kóru rĩ ị̃nzị̃jó.


\par }{\PP \VS{31}Yẽrõbũwámũ sị vâ ãngũ sĩ síríꞌbá ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ kí ãngũ túpũ rú rĩ kí agâsĩ ãzíla ũpẽ átáló la kí angájó ꞌbá adrulépi lị́cọ́ Lẹ́vị̃ rú ku rĩ kí agá.

\VS{32}Yẽrõbũwámũ ꞌbã dó ụ̃mụ̃ ãmbógó la ĩmbá ãrõ rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drĩ tõwú sĩ táwụ̃nị̃ Bẹ̃tẹ́lị̃ gá cécé ụ̃mụ̃ idélé ílí ãlu ãlu sĩ bõrõkõ agá Yụ́dã gá rĩ áni, idé dó sĩ ídétáŋá ãlĩtárĩ drị̃ gá ꞌdãá. Bẹ̃tẹ́lị̃ gá ꞌdãá idé dó ídétáŋá kãjoŋa ĩꞌdiní idélé gólũdĩ sĩ rĩ ꞌbanî. Bẹ̃tẹ́lị̃ gá ꞌdãá ũꞌbã vâ ãtalo kí ãngũ ĩꞌdiní sịlé sĩ ãdroŋa kí ị̃nzị̃jó rĩ kí agá.

\VS{33}Ĩmbá ãrõ rĩ ꞌbã ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drĩ tõwú sĩ, ĩmbá ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã pẽlé rĩ sĩ, idé ídétáŋá kí ãlĩtárĩ ĩꞌdiní sịlé Bẹ̃tẹ́lị̃ gá rĩ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbã dó sĩ ụ̃mụ̃ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ãzíla mụ dó sĩ drị̃ gá sĩ fẽtáŋá kí fẽjó ãlĩtárĩ ĩꞌdiní idélé rĩ drị̃ gá.




\par }\Chap{13}{\SH Nábị̃ Yụ́dã gá rĩ ꞌbã Yẽrõbũwámũ bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} ꞌbã fẽlé rĩ sĩ ágọ́bị́ ãzí nábị̃ rú Ãdróŋá ãni la angá ándrá Yụ́dã gá rĩ sĩ mụjó Bẹ̃tẹ́lị̃ gá. Ĩꞌdi mụ calé Bẹ̃tẹ́lị̃ gá ꞌbo, ịsụ́ ꞌdĩ sĩ Yẽrõbũwámũ tu pá ãlĩtárĩ gá ꞌdãá sĩ ídétáŋá idéjó.

\VS{2}Nábị̃ za ãlĩtárĩ drị̃ gá ãzị́táŋá ãfũlépi
{\ND{Úpí}} ꞌbã tị gá rĩ sĩ. “Ãlĩtárĩ ꞌdĩ, ãlĩtárĩ ꞌdĩ! ꞌDĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, ‘Jó Dãwụ́dị̃ drị̂ agá ála mụ ngọ́tị́ ágọ́bị́ tịlé, ála rụ́ lã ꞌda Yõsíyã ꞌi. Ĩꞌdi mụ ãtalo ídétáŋá idélépi ãlĩtárĩ sĩ ãdroŋa kí ị̃nzị̃jó rĩ kí drị̃ gá vâ amụ́lépi ídétáŋá kí idélépi ꞌdâ rĩ kí idélé ídétáŋá ru ími drị̃ gá ꞌdâ, ãzíla ĩꞌdi mụ ꞌbá ꞌbã ĩfãkã kí ivélé ími drị̃ gá.’ ”

\VS{3}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã vúŋá sĩ nábị̃ Ãdróŋá drị́ ꞌdã fẽ dó ícétáŋá ãzí, jọ, “ꞌDĩ ícétáŋá
{\ND{Úpí}} ꞌbã iꞌdalé rĩ ꞌi, ãlĩtárĩ ꞌdĩ ꞌa la asi rá, ãzíla ála úfóró drị̃ la gá ꞌdĩ kí asu vũ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmi dó nị̃ la rá
{\ND{Úpí}} ajọ́ ị́jọ́ ꞌdĩ márụ̂ sĩ.”


\par }{\PP \VS{4}Úpí Yẽrõbũwámũ la mụ ị́jọ́ nábị̃ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã uzájó ãlĩtárĩ drị̃ gá rĩ arelé ꞌbo, ĩjũ dó ru drị́ sĩ nábị̃ lũjó, ãzíla jọ, “Ĩmi arụ́ ágọ́bị́ ꞌdã ꞌi.” Wó drị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ágọ́bị̂ lũjó rĩ uja dó ꞌilé rá, icó dó sĩ ru drị́ atrálé ku.

\VS{5}Ãlĩtárĩ asi dó cọtị́ ru ꞌa trã rá ãzíla úfóró drị̃ la gá rĩ asu dó vụ̃rụ́ cécé nábị̃ Ãdróŋá drị́ ꞌdã ꞌbã ándrá jọlé ị́jọ́ ícétáŋá ru ãfũlépi
{\ND{Úpî}} tị gá rĩ sĩ rĩ áni.


\par }{\PP \VS{6}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Yẽrõbũwámũ jọ dó Nábị̃ Ãdróŋá drị̂ ní, “Ízị mání
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌi, ãzíla mí aꞌị́ ĩꞌdi sĩ áma drị́ adríjó.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ágọ́bị́ Ãdróŋá drị̂ zị dó
{\ND{Úpî}} rá ãzíla úpí Yẽrõbũwámũ ꞌbã drị́ adrí dó rá, acá dó sĩ ándrá ĩꞌdi ꞌbã adrujó ídu rĩ áni.


\par }{\PP \VS{7}Úpí jọ dó Nábị̃ ní, “Ãmụ mí be mádrị́ lị́cọ́ gâlé, mi dó sĩ ãkónã na, ãzíla ma dó sĩ ími ũfẽ ị́jọ́ míní idélé mání ꞌdĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{8}Wó Nábị̃ umvi úpí ní, “Ídrĩ táni mání málĩ mídrị̂ kí ꞌbã nụ́sụ̃ kí fẽ, má icó mụlé mí be ku. Má icó ãkónã nalé jõku ị̃yị́ mvulé ãngũ ꞌdĩgá ꞌdâ ku.

\VS{9}{\ND{Úpí}} fẽ mání ãzị́táŋá jọ, ‘Lẽ ína ãkónã jõku ímvụ ãko ãzí ku, ãzíla ágõ jõ gẹ̃rị̃ ãlu rĩ gâsĩ ku.’ ”

\VS{10}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ nábị̃ aꞌbe dó gẹ̃rị̃ tá ĩꞌdiní sĩ amụ́jó Bẹ̃tẹ́lị̃ gá rĩ rá, gõ dó gẹ̃rị̃ ãzí ndú la gâsĩ.


\par }{\PP \VS{11}Sáwã ꞌdã sĩ Nábị̃ ãzí ándrá ãmbá ru uꞌálépi Bẹ̃tẹ́lị̃ gá la cí, ngọ́pịka amụ́ kí ãzíla ũlũ kí ĩꞌdiní ị́jọ́ Nábị̃ Ãdróŋá drị́ angálépi Yụ́dã gá rĩ ꞌbã idélé Bẹ̃tẹ́lị̃ gá ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ rĩ kí, ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé úpí Yẽrõbũwámũ ní rĩ kí abe.

\VS{12}Nábị̃ ãmbá rĩ zị kí, “Ĩꞌdiní gõjó rĩ sĩ mụ gẹ̃rị̃ íngõ gâsĩ yã?” Ngọ́pịka iꞌda kí ĩꞌdiní gẹ̃rị̃ Nábị̃ angálépi Yụ́dã gá rĩ ꞌbã sĩ gõjó rĩ ꞌi.

\VS{13}Jọ ngọ́pịka ꞌbaní, “Ị̃sụ̃ mání gọ́bẹ́rẹ́ sĩ rijó kãyĩnõ drị̃ gá rĩ ꞌi.” Kí mụ gọ́bẹ́rệ sụ̃lé ꞌbo, tụ dó kãyĩnõ drị̃ gá

\VS{14}ãzíla dro dó ĩꞌdi vú. Isụ́ dó Nábị̃ ri vũ gá ife ãzí ãmbógó la ị̃ndụ́ gá ãzíla zị ĩꞌdi, “Mi Nábị̃ Ãdróŋá drị́ angálépi Yụ́dã gá rĩ ꞌi yã?”

\par }{\PP Nábị̃ umvi ĩꞌdi, “Ma bã sĩ ĩꞌdi ꞌi.”


\par }{\PP \VS{15}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Nábị̃ ãmbá ru rĩ jọ ĩꞌdiní, “Mí amụ́, ãmụ mí be sĩ ãkónã najó mádrị́ lị́cọ́ gâlé.”


\par }{\PP \VS{16}Nábị̃ Ãdróŋá drị̂ umvi ĩꞌdiní, “Má icó dó gõlé mí be vúlé sĩ mụjó ãkónã najó jõku ị̃yị́ mvụjó ãngũ ꞌdĩgá ꞌdâ ku.

\VS{17}{\ND{Úpí}} itré ma ũkpó ru jọ, ‘Lẽ ána ãkónã jõku ámvụ ãko ãzí ku, ãzíla ágõ jõ gẹ̃rị̃ ãlu rĩ gâsĩ ku.’ ”


\par }{\PP \VS{18}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Nábị̃ ãmbá Bẹ̃tẹ́lị̃ gá rĩ jó dó ĩꞌdiní, “Ma vâ cécé mî áni Nábị̃, mãlãyíkã ãzí jọ mání,
{\ND{Úpí}} fẽ ãzị́táŋá jọ, ‘Mí uja ĩꞌdi vúlé mídrị́ lị́cọ́ gâlé, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó sĩ ãkónã na ãzíla ị̃yị́ mvụ.’ ” Wó íni ꞌdĩ nábị̃ ãmbá rĩ alị́ ꞌbãngá ĩꞌdiní ĩnzõ.

\VS{19}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Nábị̃ Ãdróŋá drị́ angálépi Yụ́dã gá rĩ mụ dó ĩꞌdi be lị́cọ́ gâlé rá na dó ãkónã ãzíla mvụ dó sĩ ị̃yị́ rá.


\par }{\PP \VS{20}Ĩꞌbaní ãkónã na agá ꞌdâ, ụ́ꞌdụ́kọ́
{\ND{Úpí}} drị̂ acá Nábị̃ ãmbá Bẹ̃tẹ́lị̃ gá ĩꞌdi ujalépi vúlé rĩ rụ́.

\VS{21}Uzá Nábị̃ Ãdróŋá drị́ angálépi Yụ́dã gá rĩ drị́gá jọ, “ꞌDĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, ‘Ígã ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé míní rĩ úmgbé ãzíla ímba ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã fẽlé míní rĩ tã ku.

\VS{22}Mí uja mi vúlé, ína ãkónã ãzíla ímvụ ị̃yị́ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã ími itréjó ína jõ ãkónã alagá ku jõku ímvụ ị̃yị́ ku rĩ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ídrĩ dó drã ꞌbo, ícó dó ími ị̃sị̃lé mí áyị́pịka kí abe ãngũ ãlu gá ku.’ ”

\VS{23}Nábị̃ Ãdróŋá drị̂ la dó mụ ãkónã delé na agá ꞌbo, Nábị̃ ãmbá ĩꞌdi ujalépi vúlé rĩ sũ dó ĩꞌdiní gọ́bẹ́rẹ́ sĩ tụjó kãyĩnõ ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá.

\VS{24}Ĩꞌdiní mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ, ụfụ dó drị̃ kẹ̃mị̃ ãzí be, Kẹ̃mị̃ ꞌdã cị dó sĩ ĩꞌdi káyĩ rá, ãvũ la ace dó gẹ̃rị̃ agá ꞌdãá. Kãyĩnõ utu kí dó pá kẹ̃mị̃ be bụ́lụ́ la gá ꞌdãá.

\VS{25}Ãgọbị ãzí alịlépi gẹ̃rị̃ ꞌdã gâsĩ rĩ ndre kí ãvũ la gẹ̃rị̃ agá ꞌdãá. Kẹ̃mị̃ tu dó pá ĩꞌdi ꞌbã ãvũ andre gá ꞌdãá. Ãgọbị ꞌdĩ mụ kí dó ị́jọ́ ꞌdĩ vú nzelé Táwụ̃nị̃ Nábị̃ ãmbá rĩ ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ gâlé.


\par }{\PP \VS{26}Nábị̃ ãmbá rĩ la mụ ị́jọ́ arelé ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃ gá ꞌbo, jọ dó, “ꞌDã Nábị̃ ándrá ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} drị̂ ꞌbã vú ũbĩlépi ku rĩ ꞌi. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ
{\ND{Úpí}} ãpẽ dó kẹ̃mị̃ tị sĩ ĩꞌdi cịjó cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã ándrá ĩꞌdi ꞌbã bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó rĩ áni.”


\par }{\PP \VS{27}Nábị̃ ãmbá rĩ jọ dó ngọ́pịka ꞌbaní, “Ĩsụ̃ mání Kãyĩnõ ụrụꞌbá gá gọ́bẹ́rẹ́ sĩ tụjó drị̃ la gá rĩ.” Anzị nga kí dó ị́jọ́ ꞌdã cécé ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ áni.

\VS{28}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mụ dó ãzíla ịsụ́ dó ãvũ gẹ̃rị̃ agá vũ gá ꞌdãá. Kãyĩnõ tu kí dó pá kẹ̃mị̃ be bụ́lụ́ la gá ꞌdãá. Kẹ̃mị̃ na ãvũ ꞌdã ku jõku ci kãyĩnõ ku.

\VS{29}Nábị̃ ãmbá rĩ aꞌdụ́ dó nábị̃ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ãvũ rá, ꞌbã dó ĩꞌdi kãyĩnõ drị̃ gá, ãzíla ãjị́ dó ĩꞌdi ĩꞌdidrị́ Táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ gá sĩ ĩꞌdi awájó ãzíla ị̃sị̃jó.

\VS{30}Ị̃sị̃ dó sĩ ãvũ la ꞌbụ́ ĩꞌdi ꞌbã ãmgbã rĩ drị̂ agá\FTNT{*}{{\FR 13:30 }{\FR{13:30
}}{\FT{Úga ándrá ꞌbụ́ ꞌdĩ írã ụrụꞌbá gá cécé jó ꞌa áni, ála ĩꞌdi ayú pâlé wẽwẽ rú.}}}, ãzíla ri kí dó awálé ĩꞌdi sĩ ngọ́pịka kí abe, “ꞌBárĩ mání má ádrị́pị yệ!”


\par }{\PP \VS{31}Nábị̃ ãmbá rĩ la dó mụ ĩꞌdi ị̃sị̃lé ꞌbo, jọ dó ngọ́pịka ꞌbaní, “Ádrĩ drã rá, ĩmi ị̃sị̃ ma ꞌbụ́ ꞌdĩgá ꞌdâ Nábị̃ Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ be, ĩla áma ãvũ ĩꞌdĩ ꞌbã bụ́lụ́ gá ꞌdâ,

\VS{32}ãꞌdusĩku ị́jọ́ ándrá
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé ĩꞌdiní ꞌbã jọ ĩꞌdi ãlĩtárĩ Bẹ̃tẹ́lị̃ gá rĩ ꞌbã drị̃ gá ũnzí ãzíla ãngũ sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó Táwụ̃nị̃ Sãmãríyã drị̂ drị̃ gá rĩ be rĩ ꞌbã idé rú sĩ ru ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ áni.”


\par }{\PP \VS{33}Átã ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Yẽrõbũwámũ uja ĩꞌdi ꞌbã gẹ̃rị̃ ũnzí rĩ kí ku, wó mụ drị̃ gá ãtalo ãzị́ ngalépi ãlĩtárĩ ĩꞌdi ꞌbã sịlé rĩ gá, ꞌbá cí lẽlépi ãzị́ ngalépi átáló ru rĩ ĩꞌdi drị́ tĩ drị̃ la gá rá.

\VS{34}Ị́jọ́ ũnzĩ Yẽrõbũwámũ drị́ lị́cọ́ agá ꞌdĩ fẽ ũpĩ ĩꞌdidrị̂ ní aꞌdéjó ãzíla ĩꞌdiní ị̃lị̃kị̃jó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ kpítã rá rĩ gá nĩ.




\par }\Chap{14}{\SH Yẽrõbũwámũ ngọ́pị ꞌbã drãjó rĩ.
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sáwã ꞌdã sĩ ãyánĩ ãzí rụ dó Yẽrõbũwámũ ꞌbã ngọ́pị Ãbíyã ꞌi.

\VS{2}Yẽrõbũwámũ jọ dó ũkû ní, “Ímụ, ísụ̃ bõngó ndú la kí, mí uja dó sĩ ími gbíyã ndú, únị̃ rû sĩ mi Yẽrõbũwámũ ꞌbã ũkû ꞌi rĩ gá ku. Ímụ dó sĩ Nábị̃ Ãhíyã uꞌálépi Sị́lọ̃ gá ándrá jọlépi la mání ma mụ acálé úpí ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ rụ́.

\VS{3}Íꞌdụ ĩꞌdiní mũkátĩ kí mụdrị́, Kékĩ ãzí kí abe ãzíla ãnụ́ kére gá ãlu ꞌdĩ be. Ĩꞌdi dó sĩ míní ãꞌdu ị́jọ́ la mụ ru idélé ngọ́tị́ŋá ꞌdĩ rụ́ nĩ yã rĩ lũlé.”

\VS{4}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yẽrõbũwámũ ꞌbã ũkû mụ dó Ãhíyã drị́ lị́cọ́ gá Sị́lọ̃ gâlé rá.

\par }{\PP Íni ꞌdĩ ĩdrãnĩgõ drị́ Ãhíyã ꞌbã mịfị́ ndre kí dó ãngũ múké ku.

\VS{5}Wó
{\ND{Úpí}} jọ Ãhíyã ní, “Yẽrõbũwámũ ũkû la amụ́ ími zịlé ngọ́pị̃ ãyánĩ rú rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ.
{\ND{Úpí}} lũ Ãhíyã ní ꞌbã jọ ũkú ꞌdã ní ãꞌdu ị́jọ́ yã rĩ gá rá. Yẽrõbũwámũ ꞌbã ũkû la dó mụ acálé ꞌbo, ꞌbã dó ru ꞌbá ãzí ndú la rú.”


\par }{\PP \VS{6}Wó Ãhíyã la dó mụ Yẽrõbũwámũ ũkû ꞌbã pá ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ ndụ̃ndụ̃ rĩ arelé kẹ̃jị́tị gá ꞌdãá ꞌbo, jọ dó ĩꞌdiní, “Yẽrõbũwámũ ũkû, mí afí jó agá ꞌdõlé, íꞌbã mi ꞌbá ãzí ndú la rú íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Âpẽ áma tị mírụ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ tị ãzí ũnzí la trũ.

\VS{7}Ímụ ãzíla íjọ Yẽrõbũwámũ ní, ꞌdĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}}, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, ‘Má ãpẽ mi ꞌbá kí agá ꞌdâ rĩ sĩ adrujó úpí ru ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá.

\VS{8}Má alị́ ãngũ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ũpĩ najó rĩ ꞌbã wókõ fẽlé mídrị́, wó mí adru ãtíꞌbó mádrị́ Dãwụ́dị̃ ándrá ãzị́táŋá mádrị̂ kí tã mbalépi ãzíla ị́jọ́ mádrị̂ kí vú ũbĩlépi ásị́ pírí sĩ rĩ áni ku.

\VS{9}Mí idé ũnzĩkãnã ndẽ ãmbõgõ sĩ ꞌbá ándrá ũpĩ nalépi ími drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbadrị̂ rá. Ígã ma úmgbé ãzíla mí inga áma ũmbã míní ãdroŋa ãzị́ kóru rĩ kí idéjó ãzíla íꞌdá míní idélé aya sĩ rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{10}“ ‘Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma dó mụ lị́kị̃ ajílé lị́cọ́ Yẽrõbũwámũ drị̂ drị̃ gá rá. Ma mụ ãgọbị anzị ãlu ãlu ãfũlépi Yẽrõbũwámũ ụrụꞌbá gá rĩ kí ụꞌdị́lé pírí rá. Ma lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ ivé cécé wórõ ivéjó rĩ áni kpere ĩꞌdiní ve agá pírí.

\VS{11}Ũcogo kí ꞌbá Yẽrõbũwámũ drị́ lị́cọ́ agá ũdrãlépi táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agá rĩ kí na nĩ ãzíla ãriŋa kí ãvũ ꞌbá ũdrãlépi ásé agá rĩ ꞌbadrị̂ kí ti nĩ. ꞌDĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ ꞌi.’ ”


\par }{\PP \VS{12}Ãhíyã jọ dó Yẽrõbũwámũ ũkû ní, “Ínga ígõ lị́cọ́ gá. Ídrĩ dó fi táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agá ꞌbo, mgbâ la dó drã rá.

\VS{13}ꞌBá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ĩꞌdi awá ãzíla kí ĩꞌdi ị̃sị̃ rá. Ĩꞌdi lú ꞌbá Yẽrõbũwámũ drị́ lị́cọ́ agá ꞌdãá icólé ị̃sị̃lé rá rĩ ꞌi, ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ uꞌá ãyĩkõ sĩ la ĩꞌdi sĩ.


\par }{\PP \VS{14}“{\ND{Úpí}} la dó mụ ĩꞌdiní úpí ãzí ingalé Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ, ĩꞌdi mụ ꞌbá Yẽrõbũwámũ drị̂ kí ị̃lị̃kị̃lé pírí. Ị́jọ́ ꞌdĩ la ru idé ãndrũ rá, átã ĩꞌdi ru idé úꞌdîꞌda.

\VS{15}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} la dó mụ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ní drị̃rima fẽlé rá, ị́jọ́ ꞌdĩ la ꞌbá kí agba cécé ũlí ꞌbã ũzú kí ayajó ị̃yị́ agá rĩ áni. Ĩꞌdi mụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí nzelé ị̃ndụ̂ trũ gbụ́ ãngũ ãlá ándrá ĩꞌdi ꞌbã fẽlé ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbaní rĩ gá ꞌdâ rá, ãzíla ĩꞌdi kí iré kpékpé ị̃yị́ Ũfũrátĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ, ãꞌdusĩku inga kí ándrá
{\ND{Úpí}} ꞌbã ũmbã ĩꞌbã kí ị́dị́ŋá ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãsérã rĩ drị̂ kí ị̃nzị̃jó rĩ sĩ.

\VS{16}{\ND{Úpí}} la mụ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ gá ị́jọ́ ãvĩlé rá ị́jọ́ ũnzí Yẽrõbũwámũ ꞌbã idélé ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí fẽjó fijó ị́jọ́ ũnzí agá rĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{17}Yẽrõbũwámũ ꞌbã ũkû nga dó rá ãzíla gõ dó vúlé táwụ̃nị̃ Tị̃rị́zã drị̂gá. Ĩꞌdi mụ calé lị́cọ́ gá ꞌbo, ngọ́tị́ŋâ drã dó rá.

\VS{18}ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ awá kí dó ĩꞌdi sĩ ãzíla ị̃sị̃ kí dó ĩꞌdi cécé ándrá
{\ND{Úpí}} ꞌbã ị́jọ́ la jọjó Nábị̃ Ãhíyã rụ̂sĩ rĩ áni.


\par }{\SH Yẽrõbũwámũ ꞌbã drãjó rĩ
\par }
{\PP \VS{19}Ị́jọ́ ãzí úpí Yẽrõbũwámũ ꞌbã ngalé rĩ kí, ãꞌdị́ ĩꞌdi ꞌbã ꞌdịlé rĩ kí ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá kí drị̃ cejó rĩ kí abe úsĩ dó kí bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí sĩjó rĩ agá.

\VS{20}Yẽrõbũwámũ na dó ũpĩ ílí kãlị́ ị̃rị̃ drĩ ị̃rị̃, drã dó rá ãzíla îsị̃ dó ĩꞌdi áyị́pịka kí abe. Yẽrõbũwámũ ngọ́pị̃ Nãdábĩ na dó ũpĩ ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá nĩ.


\par }{\PP \VS{21}Sũlũmánĩ ngọ́pị Rẽhõbũwámũ ándrá ílí trũ kãlị́ sụ drị̃ ãlũ ĩꞌdiní acájó úpí ãngũ Yụ̃dị́yã drị̂ gá rĩ sĩ. Na ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ílí mụdrị́ drị̃ ázị̂rị̃, ꞌdĩ Táwụ̃nị̃ ãmbógó
{\ND{Úpí}} ꞌbã ándrá pẽlé ãngũ pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí agá sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ gá. Ãndrẽ ándrá Nãámã ꞌi, angájó sụ́rụ́ Ãmọ́nị̃ drị̂gá.


\par }{\PP \VS{22}ꞌBá uꞌálépi ũpĩ Yụ́dã drị̂ agá rĩ nga kí ándrá ị́jọ́ ũnzí la
{\ND{Úpî}} drị̃lẹ́ gá, ãzíla ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbaní ngalé rĩ inga dó ándrá Ãdróŋá ꞌbã ũmbã ndẽ ándrá ĩꞌbã áyị́pịka ꞌbaní idélé rĩ rá.

\VS{23}Cécé ꞌbá ándrá uꞌálépi ũpĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá rĩ ꞌbã kí idélé rĩ áni, sị kí vâ ãngũ sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó, írã ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ rĩ kí, ị́dị́ŋá ãdróŋá ũkú ru Ãsérã drị̂ kí túpũ ãlu ãlu kí sị́ gá ãzíla ife índríkã trũ kị̃dị̃ ãlu ãlu kí ị̃ndụ́ gá.

\VS{24}ꞌDã ꞌbã drị̃ gâsĩ ndẽlépi pírí rá rĩ, ãgọbị ãzíla ũkú ri kí ándrá ãwụ̃ ngalé ãngũ ĩꞌbã kî sĩ ãdroŋa kí ị̃nzị̃jó rĩ kí agá. ꞌBá Yụ́dã drị̂ ri kí vâ
{\ND{Úpî}} drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ drị̃nzá ru ꞌbá ándrá drolé rá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí sĩ rijó ãngũ la gá rĩ ꞌbã kí ándrá ngalé rĩ kí ngalé.

\VS{25}Ílí tõwú Rẽhõbũwámũ ꞌbã ũpĩ najó ꞌdã agá, úpí Mị̃sị́rị̃ drị́ Sĩsákĩ amụ́ ãꞌdị́ ꞌdịlé táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlémũ drị̂ be.

\VS{26}Sĩsákĩ ra ándrá ãko ụ̃rọ̃drị́ ru jó sĩ
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kí lị́cọ́ úpí drị̂ agá rĩ kí abe pírí rá ãzíla ꞌdụ gọ́bẹ́rẹ́ ãꞌdị́ drị́ Sũlũmánĩ ꞌbã ándrá idélé gólũdĩ sĩ rĩ kí ĩndĩ.

\VS{27}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Rẽhõbũwámũ idé dó gọ́bẹ́rẹ́ ãꞌdị́ drị̂ kí bũrônzĩ ꞌdụlé rá rĩ kí kẹ̃jị́ gá ãzíla fẽ dó kí ãmbogo kẹ̃jị́tị sĩ fijó lị́cọ́ úpídrị̂ agâlé rĩ tẽlépi rĩ ꞌbadrị́.

\VS{28}Sáwã pírí sĩ úpí drĩ mụ jó sĩ
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃jó rĩ gâlé, ꞌbá lị́cọ́ andre tẽlépi rĩ kí gọ́bẹ́rẹ́ kí ꞌdụ ĩndĩ, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá kí vâ kí uja vúlé jó sĩ kí tã mbajó rĩ gá.

\VS{29}Ị́jọ́ úpí Rẽhõbũwámũ ꞌbã ngalé rĩ kí úsĩ kí pírí bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ ũpi ꞌbã kí ngalé Yụ́dã gá rĩ kí sĩjó rĩ agá.

\VS{30}Sáwã ꞌdã agá Rẽhõbũwámũ úpí sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã wókõ Ándrá rĩ drị̂ kí Yẽrõbũwámũ úpí sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã wókõ Ụ́rụ́ rĩ drị̂ be rĩ kí ꞌbé ãꞌdị́ ꞌdịlé kí drĩdríŋĩ gá.

\VS{31}Rẽhõbũwámũ drã dó rá, ị̂sị̃ dó sĩ ĩꞌdi ãngũ sĩ ũpi kí ị̃sị̃jó rĩ gá, Táwụ̃nị̃ ãmbógó Dãwụ́dị̃ drị̂ gá ãzíla ngọ́pị̃ Ãbíyã acá dó sĩ ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá úpí ru nĩ.




\par }\Chap{15}{\SH Ãbíyã ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ílí mụdrị́ drị̃ ãrõ Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ꞌbã ũpĩ najó sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã wókõ Ụ́rụ́ rĩ gá rĩ sĩ, Ãbíyã acá dó úpí ru ãngũ Yụ̃dị́yã drị̂gá.

\VS{2}Na ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ílí na. Ãndrẽ ándrá Ãbĩsãlómũ ꞌbã ị̃zẹ́pị Mãákã ꞌi.

\VS{3}Ãbíyã idé vâ ũnzĩkãnã ãlu ãlu átẹ́pị̃ ꞌbã ándrá idélé rĩ kí ꞌbã vúŋá. Fẽ ru ásị́
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ ní pírí cécé ándrá áyị́pị̃ Dãwụ́dị̃ ꞌbã fẽlé rĩ áni ku.

\VS{4}Táni Ãbíyã ꞌbã ũnzĩkãnã kí idé agá rá tí, wó Dãwụ́dị̃ ꞌbã ị́jọ́ sĩ,
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ fẽ ũpĩ ĩꞌdidrị̂ ní sĩ mụjó drị̃ gá ãzíla fẽ dó ĩꞌdiní ngọ́tị́ ágọ́bị́ sĩ ũpĩ najó ĩꞌdi vúlé gá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá.

\VS{5}{\ND{Úpí}} idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ãꞌdusĩku Dãwụ́dị̃ idé ándrá ị́jọ́ múké rĩ kí Ãdróŋá ĩꞌdidrị̂ drị̃lẹ́ gá ãzíla uja ándrá ru bụ́lụ́ gá ãzị́táŋá Ãdróŋá ꞌbã fẽlé ĩꞌdiní rĩ kí agá ku ídri ĩꞌdidrị̂ agá pírí, wó ĩtrĩ ándrá lú Ụ̃rị́yã Hị́tị̃ gó ru rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ.


\par }{\PP \VS{6}Ãꞌdị́ úpí Rẽhõbũwámũ kí drĩdríŋĩ gá úpí Yẽrõbũwámũ be rĩ ị̃drị̃ ándrá ru kpere ílí Ãbíyã ꞌbã ũpĩ najó ꞌdã kí agá pírí.

\VS{7}Ị́jọ́ Ãbíyã ꞌbã ngalé sáwã ĩꞌdi ꞌbã ũpĩ najó rĩ agá rĩ kí úsĩ kí pírí bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi Yụ́dã gá rĩ ꞌbadrị̂ kí sĩjó rĩ agá cí. Ãbíyã kí drĩdríŋĩ gá Yẽrõbũwámũ be ãꞌdị́ ándrá sáwã pírí sĩ cí.

\VS{8}Ãbíyã la dó mụ drãlé ꞌbo, îsị̃ dó ĩꞌdi áyị́pịka kí abe Táwụ̃nị̃ ãmbógó Dãwụ́dị̃ drị̂ agá. Ãbíyã ꞌbã ngọ́pị Ásã acá dó ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá úpí ru nĩ.


\par }{\SH Ásã ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ
\par }
{\PP \VS{9}Ílí úpí Yẽrõbũwámũ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã wókõ Ụ́rụ́ rĩ drị̂ ꞌbã ũpĩ najó rĩ ꞌbã cajó kãlị́ ị̃rị̃ rĩ sĩ, Ásã acá dó úpí Yụ́dã drị̂ rú nĩ.

\VS{10}Na ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ílí kãlị́ sụ drị̃ ãlu. Ãndrẽ ꞌbã rụ́ ándrá Mákã ꞌi, ꞌdĩ Ãbũsãlómũ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌi.


\par }{\PP \VS{11}Ásã nga ándrá ị́jọ́ múké la kí
{\ND{Úpî}} drị̃lẹ́ gá cécé áyị́pị̃ Dãwụ́dị̃ ꞌbã ándrá ngalé rĩ áni.

\VS{12}Adro dó sĩ ũpĩ ĩꞌdidrị̂ agá ꞌdãá ãgọbị ãzíla ũku ándrá ãwụ̃ ngalépi úríjó sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kí pírí rá. Anu ãdroŋa ĩnzõ rú ĩꞌdi ꞌbã áyị́pịka ꞌbã kí ándrá idélé rĩ kí pírí vũ gá.

\VS{13}Nze ándrá vâ ãndrẽ Mákã adrujó ãmbõgõ ũpĩ drị̂gá rĩ sĩ rá, ĩꞌdiní ándrá íꞌdá ngụ̃lé ũnzí Ãdróŋá umvelé Ãsérã rĩ drị̂ idéjó rĩ sĩ. Ásã ga ándrá ị́dị́ŋá ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãsérã rĩ drị̂ vụ̃rụ́ ãzíla ívé dó ĩꞌdi áꞌbụ Kídrõnĩ drị̂gá ꞌdãá rá.

\VS{14}Ásã drĩ ándrá táni ãngũ úríjó ru rĩ kí andi agá pírí ku rá tí, ídri ĩꞌdidrị̂ agá fẽ ru ásị́ pírí
{\ND{Úpí}} nî, uja ru bụ́lụ́ gá ku.

\VS{15}Ají jó sĩ
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃jó rĩ agá ãko ándrá átẹ́pị̃ ꞌbã ꞌbãlé ndú ãzíla vâ ĩꞌdiní ꞌbãlé ãlá ru ndú sílĩvã rú, gólũdĩ rú ãzíla ãkójó ãzí rĩ kí abe.


\par }{\PP \VS{16}Úpí Ásã ri kí ándrá ãꞌdị́ ꞌdịlé kí drĩdríŋĩ gá úpí sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã wókõ Ụ́rụ́ rĩ drị́ Básã be sáwã ĩꞌbã kí adrujó ũpĩ drị̃ gá rĩ sĩ.

\VS{17}Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Básã mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé Yụ́dã be, sị dó táwụ̃nị̃ Rámã drị̂ ꞌi, ꞌbã dó sĩ ala gá ꞌdãá ãsĩkárĩ ãꞌdị́gá ũkpó la kí cí sĩ ꞌbá kí atrịjó fiŋá gá ãzíla ãfũŋá ãngũ úpí Ásã drị́ Yụ́dã gá.

\VS{18}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Ásã ꞌdụ dó sílĩvã ãzíla gólũdĩ ĩꞌdiní tã mbalé ĩꞌdi drị́ lị́cọ́ gá ãzíla jó sĩ
{\ND{Úpí}} ị̃nzị̃jó rĩ agá rĩ kí pírí, pẽ dô sĩ ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí ꞌbã ãzí kí tị úpí Bẽnĩ-Hãdádĩ Tãbĩrĩmónĩ ngọ́pị rụ́. Tãbĩrĩmónĩ ĩꞌdi Hẹ̃zị̃yọ́nị̃ úpí Ãrámũ drị́ ándrá ũpĩ nalépi Dãmãsị̃kị́yã gá rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi ãzíla sĩ dó sĩ ĩꞌdiní wárãgã íni,

\VS{19}jọ, “Lẽ ãma icí tị mí be cécé ándrá má átẹ́pị ꞌbã kí tị icíjó mí átẹ́pị be rĩ áni. Índre, áfẽ míní fẽtáŋá ru sílĩvã kí gólũdĩ be. Úꞌdîꞌda álẽ mí andi tị icíma ĩmi ãni úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Básã be rĩ rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó sĩ ãsĩkárĩ ĩꞌdi drị̂ kí nze ãngũ mádrị̂ agá rĩ sĩ rá.”


\par }{\PP \VS{20}Úpí Bẽnĩ-Hãdádĩ ãꞌị̃ ị́jọ́ úpí Ásã ꞌbã aꞌị́lé rĩ rá, pẽ dó ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí tị sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó Táwụ̃nị̃ ãmbogo ãmbogo Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ kí abe. Pa dó sĩ ũkpõ sĩ táwụ̃nị̃ Íjõnĩ drị̂ ꞌi, Dánĩ drị̂ ꞌi, Ãbẹ̃lị̃ Bẹ̃tị̃ Mãákã drị̂ ꞌi, ãngũ ãnirú mĩrĩ Gãlị́lị̃ andregá rĩ drị̂ pírí ãzíla ãngũ Nãfũtálĩ drị̂ pírí ala gá ĩndĩ.

\VS{21}Úpí Básã la mụ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ arelé ꞌbo, aꞌbe dó ãzị́ sĩ táwụ̃nị̃ Rámã sịjó rĩ rá, nze dó ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí rá, mụ dó kí trũ táwụ̃nị̃ ãmbógó Tị̃rị́zã gá.

\VS{22}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Ásã fẽ dó ãzị́táŋá sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ azịjó ãngũ Yụ́dã drị̂ agá pírí, ꞌbá ãlu ãlu ꞌbã fẽ ãzãkoma sĩ írã ãzíla báwũ úpí Básã ꞌbã ayúlé Rámã gá rĩ kí ujíjó ãmvé. Úpí Ásã ayú írã ãzíla báwũ ꞌda kí sĩ táwụ̃nị̃ ãmbógó Gébã Bénzãmĩnĩ drị̂ sịjó ãzíla sị vâ sĩ Mị̃zị́pã ꞌi.


\par }{\PP \VS{23}Ị́jọ́ pírí úpí Ásã ꞌbã ngalé rĩ kí, ãzị́ ĩꞌdiní ngalé sĩ Táwụ̃nị̃ kí cejó bõrõ ũkpó sĩ rĩ kí abe, sáwã ĩꞌdiní adrujó ũpĩ gá rĩ sĩ rĩ kí, úsĩ kí pírí bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ ũpi Yụ́dã gá rĩ ꞌbã kí ngalé rĩ kí ũsĩjó rĩ agá. Ĩꞌdiní dó adrujó ãmbá ru rĩ gá ãyánĩ aco dó ĩꞌdi pá kí rá.

\VS{24}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ásã drã dó rá îsị̃ ĩꞌdi áyị́pịka kí abe Táwụ̃nị̃ ãmbógó Dãwụ́dị̃ drị̂ gá. Ásã ngọ́pị Yẽhõsãfátĩ acá dó ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá úpí ru nĩ.


\par }{\SH Nãdábũ ꞌbã ũpĩ najó Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{25}Nãdábũ Yẽrõbũwámũ ngọ́pị acá dó úpí sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị́ wókõ Ụ́rụ́ rĩ gá rĩ drị̂ rú ílí ị̃rị̃jó úpí Yụ́dã drị́ Ásã ꞌbã ũpĩ najó rĩ agá ãzíla na dó ũpĩ Ịsịrayị́lị̃ gá ílí ị̃rị̃.

\VS{26}Idé ị́jọ́ ũnzí la kí
{\ND{Úpî}} drị̃lẹ́ gá cécé átẹ́pị̃ ꞌbã ándrá idélé rĩ áni, nga vâ ị́jọ́ ũnzĩ gbíyã ãlu ãlu átẹ́pị̃ ꞌbã ándrá ngalé ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí fẽjó fijó ị́jọ́ ũnzí agá rĩ kí ꞌbã vúŋá.


\par }{\PP \VS{27}Básã ꞌi ándrá Ãhíyã ãfũlépi sụ́rụ́ Ĩsãkárĩ drị̂ agá rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi, itú ándrá ị́jọ́ sĩ Nãdábũ ꞌdịjó. ꞌDị dó Nãdábũ ꞌi Táwụ̃nị̃ ꞌbá Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ Gị̃bẹ̃tọ́nị̃ gá sáwã Nãdábũ ꞌbã kí ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị́ Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ kí abe Gị̃bẹ̃tọ́nị̃ cejó rĩ sĩ.

\VS{28}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Básã ꞌdị ándrá dó sĩ Nãdábũ ꞌi ílí najó úpí Ásã ꞌbã ũpĩ najó Yụ̃dị́yã gá rĩ sĩ, acá dó sĩ úpí ru ĩꞌdĩ ꞌbã kẹ̃jị́ gá Ịsịrayị́lị̃ gá nĩ.


\par }{\PP \VS{29}Básã la mụ acálé úpí ru ꞌbo, gbõgbõ ụꞌdị́ ꞌbá Yẽrõbũwámũ drị́ lị́cọ́ agá rĩ kí pírí. Aꞌbe ꞌbá ãzí ídri la Yẽrõbũwámũ drị́ lị́cọ́ gá ku, wó ị̃lị̃kị̃ kí pírí rá cécé
{\ND{Úpî}} ꞌbã jọlé ãtíꞌbó ĩꞌdidrị́ Nábị̃ rú Ãhíyã Sị́lọ̃ gó ru rĩ ti gâsĩ rĩ áni.

\VS{30}Ị́jọ́ ꞌdĩ nga kí ru íni la Yẽrõbũwámũ ꞌbã ándrá ị́jọ́ ũnzí ngajó ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ándrá fẽjó la ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã iza kí ị́jọ́ ãzíla ĩꞌdi ꞌbã
{\ND{Úpí}}, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ũmbã ingajó rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{31}Ị́jọ́ pírí Nãdábũ ꞌbã ngalé rĩ kí úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩjó rĩ gá.

\VS{32}Úpí Yụ́dã drị́ Ásã ri kí ándrá ãꞌdị́ ꞌdịlé úpí Básã sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã wókõ Ụ́rụ́ rĩ gá rĩ be sáwã ĩꞌbã kí adrujó ũpĩ gá rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{33}Básã Ãhíyã ngọ́pị la acá úpí ru ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ ịsụ́ ꞌdĩ sĩ úpí Yụ́dã drị́ Ásã ri dó ũpĩ gá ílí na ãzíla Básã na ũpĩ ꞌbá sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị́ wókõ Ụ́rụ́ rĩ gá rĩ kí drị̃lẹ́ gá pírí táwụ̃nị̃ Tị̃rị́zã drị̂gá ílí kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ sụ.

\VS{34}Nga ũnzĩkãnã
{\ND{Úpî}} drị̃lẹ́ gá cécé úpí Yẽrõbũwámũ ꞌbã ũnzĩkãnã ngajó
{\ND{Úpî}} drị̃lẹ́ gá ãzíla ĩꞌdi ꞌbã Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ cejó ị́jọ́ ũnzí idéjó rĩ áni.




\par }\Chap{16}{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ ị́jọ́ nábị̃ Yẹ́hụ̃ Hãnánĩ ngọ́pị be ãzíla pẽ dó ĩꞌdi tị úpí Básã rụ́, jọ,

\VS{2}“Má inga ándrá mi angájó pụ́trụ́ agá rĩ sĩ, áꞌbã mi ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá sĩ kí drị̃ cejó. Wó mi vâ ị́jọ́ ũnzí nga cécé Yẽrõbũwámũ drị̂ áni ãzíla ífẽ ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ũnzĩkãnã ngajó ãzíla inga kí dó sĩ áma ũmbã rá.

\VS{3}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ma bábá sĩ ími ị̃lị̃kị̃jó ꞌbá mídrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe cécé mání ándrá vâ Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ị̃lị̃kị̃jó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe rĩ áni.

\VS{4}Ũcogo kí ꞌbá mídrị́ lị́cọ́ gá ũdrãlépi Táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agá rĩ kí na nĩ ãzíla núgúnúke kí ꞌbá ũdrãlépi ãmvê sĩ rĩ kí ti nĩ.”


\par }{\PP \VS{5}Ị́jọ́ pírí Básã ꞌbã ngalé rĩ kí úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩjó rĩ agá.

\VS{6}Úpí Básã la dó mụ drãlé ꞌbo, îsị̃ dó ĩꞌdi táwụ̃nị̃ ãmbógó Tị̃rị́zã gá, ngọ́pị̃ Élã acá dó úpí ru sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã wókõ Ụ́rụ́ rĩ gá ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá nĩ.


\par }{\PP \VS{7}{\ND{Úpí}} ãpẽ dó nábị̃ Yẹ́hụ̃ Hãnánĩ ngọ́pị tị ụ́ꞌdụ́kọ́ tị ajíjó Básã ní ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ agá rĩ kí abe ãꞌdusĩku nga ándrá ị́jọ́ ũnzí la kí
{\ND{Úpî}} drị̃lẹ́ gá, inga dó sĩ
{\ND{Úpî}} ꞌbã ũmbã cécé Yẽrõbũwámũ ꞌbã ándrá
{\ND{Úpí}} ꞌbã ũmbã ingajó rĩ áni. Inga ándrá lú
{\ND{Úpí}} ꞌbã ũmbã ĩꞌdiní ũnzĩkãnã ngajó rĩ sĩ áꞌdụ̂sĩ ku wó ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá Yẽrõbũwámũ drị́ Lị́cọ́ gá rĩ kí ị̃lị̃kị̃jó pírí rĩ sĩ.


\par }{\SH Élã ꞌbã ũpĩ najó Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{8}Ílí kãlị́ ị̃rị̃ drĩ ázíyá úpí Ásã Yụ́dã drị̂ ꞌbã ũpĩ najó rĩ gá, Élã Básã ngọ́pị acá dó úpí sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã wókõ Ụ́rụ́ rĩ gá, ãzíla na dó ũpĩ táwụ̃nị̃ ãmbógó Tị̃rị́zã drị̂gá ílí ị̃rị̃.


\par }{\PP \VS{9}Zị́mị̃rị̃ ãmbógó Élã drị́ adrulépi gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ itú ándrá ị́jọ́ ũnzí la Élã ụrụꞌbá gá ꞌdĩ sĩ Élã la íwá mvụ agá ágọ́bị́ drị̃lẹ́ ru lị́cọ́ úpí drị́ táwụ̃nị̃ ãmbógó Tị̃rị́zã drị̂gá Ãrị́zã drị́ lị́cọ́ gá.

\VS{10}Zị́mị̃rị̃ fi jó Ãrị́zã drị̂ agâlé gbã Élã túré sĩ ãzíla ꞌdị ĩꞌdi káyĩ rá, acá dó úpí ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru ílí kãlị́ ị̃rị̃ drĩ ázị̂rị̃ Úpí Ásã ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ sĩ.

\VS{11}Zị́mị̃rị̃ la mụ acálé úpí ru ꞌbo gbõgbõ ụꞌdị́ ꞌbá Básã drị́ lị́cọ́ agá rĩ kí pírí. Aꞌbe ágọ́bị́ ãzí ãlu táni kãká ru jõku wọ̃rị́ ru la ku.

\VS{12}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Zị́mị̃rị̃ ị̃lị̃kị̃ dó lị́cọ́ Básã drị̂ kpítã rá cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé ĩꞌdi ru idé Básã ụrụꞌbá gá nábị̃ Yẹ́hụ̃ tị gâsĩ rĩ áni.

\VS{13}Ị́jọ́ ũnzĩ pírí Básã ꞌbã kí idélé ngọ́pị̃ Élã be ãzíla ĩꞌbã kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí fẽjó ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ sĩ,
{\ND{Úpí}}, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ũmbã angá dó sĩ ĩꞌbaní rá.

\VS{14}Ị́jọ́ pírí úpí Élã ꞌbã idélé rĩ kí úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ ũpi Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ ꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩjó rĩ gá.


\par }{\SH Zị́mị̃rị̃ ꞌbã ũpĩ najó Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{15}Ílí kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ ázị̂rị̃ úpí Ásã ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ kí agá, Zị́mị̃rị̃ na dó ũpĩ táwụ̃nị̃ ãmbógó Tị̃rị́zã gá ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃. Zị́mị̃rị̃ la ũpĩ pa ꞌdĩ ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ãsĩkárĩ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã wókõ Ụ́rụ́ rĩ gá rĩ kí ãꞌdị́ ꞌdị agâ ãsĩkárĩ Fị̃lị̃sị̃tị́nị̃ drị̂ kí abe táwụ̃nị̃ Gị̃bẹ̃tọ́nị̃ gá.

\VS{16}Sáwã ãsĩkárĩ ꞌbaní arejó la Zị́mị̃rị̃ itú ị́jọ́ ãzíla ꞌdị úpî rá rĩ sĩ gbõgbõ ĩꞌbadrị́ kámbĩ agá ꞌdãá ꞌbã kí Ũmírĩ ãsĩkárĩ drị̃lẹ́ ĩꞌbadrị̂ adrujó úpí ru ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃lẹ́ gá pírí.

\VS{17}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ũmírĩ ce dó ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị́ Gị̃bẹ̃tọ́nị̃ gá ꞌdãá rĩ kí drị̃ sĩ mụjó táwụ̃nị̃ ãmbógó Tị̃rị́zã drị̂ cejó.

\VS{18}Zị́mị̃rị̃ la dó mụ ndrelé la úpa táwụ̃nị̃ Tị̃rị́zã drị̂ ĩꞌdi drị́gá rĩ sĩ rá ꞌbo, fi dó lị́cọ́ úpí drị́ andre celé mére sĩ rĩ gá, su dó tịlâ ãcí sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ drã dó sĩ rá.

\VS{19}Ị́jọ́ ꞌdĩ nga ru íni la ĩꞌdiní ị́jọ́ ũnzí ngajó
{\ND{Úpî}} ụrụꞌbá gá rĩ sĩ. Cécé úpí Yẽrõbũwámũ ꞌbã ándrá idélé rĩ áni, iza
{\ND{Úpî}} ásị́ rá ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí fẽjó ị́jọ́ ũnzí idéjó rĩ sĩ.

\VS{20}Ị́jọ́ pírí ru idélépi sáwã Zị́mị̃rị̃ ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ rĩ kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ị́jọ́ ũnzí itújó rĩ abe úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩjó rĩ agá cí.

\VS{21}Wó Zị́mị̃rị̃ la mụ drãlé ꞌbo, ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ awa kí ru tị ndú-ndú ị̃rị̃. Ãzí rĩ lẽ kí tí Tĩbínĩ Gĩnátĩ ngọ́pị ꞌba adru úpí ru nĩ, wó ãzí rĩ lẽ kí Ũmírĩ ꞌba adru úpí ru nĩ.

\VS{22}Wó ꞌbá Ũmírĩ ãtị̃lépi rĩ ndẽ kí ũkpõ sĩ ꞌbá Tĩbínĩ Gĩnátĩ ngọ́pị ãtị̃lépi rĩ kí rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úꞌdị dó Tĩbínĩ rá ãzíla Ũmírĩ acá dó sĩ úpí ru nĩ.

\VS{23}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ũmírĩ iꞌdó dó ũpĩ nalé Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdĩ sĩ úpí Yụ́dã drị́ Ásã na dó ũpĩ ílí kãlị́ na drĩ ãlu ꞌbo. Ũmírĩ na dó ũpĩ pírí rĩ gá ílí mụdrị́ drĩ ị̃rị̃, ílí ázíyá rĩ kí agá na ũpĩ Tị̃rị́zã gá.

\VS{24}Ĩgbã ãngũ ꞌbé ꞌa rú Sãmãríyã drị́ Sémã ꞌ i Tãlãnị́tọ̃ ị̃rị̃ sílĩvã rú rĩ sĩ ãzíla sị dó táwụ̃nị̃ ãmbógó la drị̃ la gá, ꞌda dó sĩ rụ́ la Sãmãríyã ꞌi ãngũ ꞌdị́pị drị̃drị̃ Sémã ꞌbã rụ́ sĩ.


\par }{\PP \VS{25}Wó Ũmírĩ nga ị́jọ́ ũnzí la kí
{\ND{Úpí}} ꞌbã drị̃lẹ́ gá ãndânĩ ndẽ dó ũpi ándrá ũpĩ nalépi ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá rĩ kí pírí rá.

\VS{26}Idé ị́jọ́ ũnzĩ cécé Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ꞌbã ándrá idélé rĩ kí áni. Ị́jọ́ ũnzĩ ĩꞌdi ꞌbã ngalé ãzíla ĩꞌbã kí ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ inga
{\ND{Úpí}}, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ũmbã rá.


\par }{\PP \VS{27}Ị́jọ́ pírí ru ngalépi sáwã Ũmírĩ ꞌbã adrujó úpí ru rĩ agá rĩ kí ũkpõ ĩꞌdi drị̂ be úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩjó rĩ agá.

\VS{28}Ũmírĩ la dó mụ drãlé ꞌbo, ị̂sị̃ dó ĩꞌdi Sãmãríyã gá ãzíla ngọ́pị̃ Ãhábũ acá dó úpí ru ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá nĩ.

\VS{29}Úpí Ãhábũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ la iꞌdó ũpĩ nalé ꞌdĩ úpí Ásã Yụ́dã drị̂ na dó ꞌdĩ sĩ ũpĩ ílí kãlị́ na drị̃ ãrõ ꞌbo. Ãhábũ na dó ũpĩ Sãmãríyã gá ílí kãlị́ ị̃rị̃ drĩ ị̃rị̃.

\VS{30}Ãhábũ Ũmírĩ ngọ́pị nga dó ũnzĩkãnã
{\ND{Úpî}} drị̃lẹ́ gá trẹ̃yị́ ndẽ dó ũpi ãzí ándrá ĩꞌdi ꞌbã drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbã kí ngalé rĩ kí rá.

\VS{31}Ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdiní idélé Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị drị̂ áni rĩ ca kí ĩꞌdiní ku, drị̃ la gá ĩgbã úpí Ĩtãbãálĩ Sị̃dọ́nị̃ drị̂ ꞌbã ị̃zẹ́pị Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ĩꞌdiní ũkú ru, ri dó ãzị́ ngalé Bãálĩ ní ãzíla ri dó ĩꞌdi ị̃nzị̃lé.

\VS{32}Ãhábũ sị dó jó sĩ ãdróŋá Bãálĩ ị̃nzị̃jó rĩ táwụ̃nị̃ Sãmãríyã drị̂ agá ãzíla sị dó ãlĩtárĩ Bãálĩ drị̂ alagá ꞌdãá.

\VS{33}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, idé dó íꞌdá ãdróŋá ũkú ru Ãsérã drị̂. Ãhábũ inga ũmbã
{\ND{Úpí}}, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ndẽ ũpi ándrá ĩꞌdi bã drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbaní ingalé rĩ kí rá.

\VS{34}Sáwã Ãhábũ ꞌbã ándrá adrujó úpí ru rĩ gá, ágọ́bị́ umvelé Hị̃yẹ́lị̃ Bẹ̃tẹ́lị̃ gá rĩ sị táwụ̃nị̃ Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ ụꞌdị́ ru. Ĩꞌdi dó mụ iꞌdólé bõrõ táwụ̃nị̃ Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ kí ꞌbã ị̃ndụ́ ꞌbãlé sĩ kí sịjó ꞌbo, ngọ́pị̃ kãyú Ãbị̃rámụ̃ drã rá. Ĩꞌdi vâ mụ jô delé sĩ kẹ̃jị́tị la kí usújó ꞌbo, ngọ́pị̃ vúléŋá Sẽgúbũ drã vâ rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ nga kí ru cécé ị́jọ́ ándrá
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé táwụ̃nị̃ Yẹ̃rị́kọ̃ drị̂ drị̃ gá Yósũwã Nụ́nị̃ ngọ́pị rụ̂sĩ rĩ áni.




\par }\Chap{17}{\SH Ĩlíyã ꞌbã ị́jọ́ ụndrị́jó ị̃tụ́kã drị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, nábị̃ Ĩlíyã Tị̃sị́bẹ̃ gó ru angálépi táwụ̃nị̃ ãmbógó Tị̃sị́bẹ̃ drị̂gá ãngũ Gị̃lẹ́dị̃ gá rĩ jọ ándrá úpí Ãhábũ ní, “Cécé
{\ND{Úpí}}, Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị́ mání sĩ pá tujó drị̃lẹ́ la gá rĩ ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, andrẹlị́ icó kalé ku jõku uzogó icó ꞌdịlé ku ílí ị̃rị̃ jõku na ꞌdi kí agá kpere mání ãzị́táŋá fẽ agá.”


\par }{\PP \VS{2}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ dó Ĩlíyã ní,

\VS{3}“Mí aꞌbe ãngũ ꞌdĩ ꞌi, Ímụ wókõ ị̃tụ́ ꞌbã ãfũjó rĩ gâlé ru, ízị̃ dó mi ị̃yị́ dịlépi dị̃-dị̃ Kẹ̃rị́tị̃ drị̂ ꞌbã andre gá mĩrĩ Yõrĩdánĩ drị̂ ꞌbã wókõ ị̃tụ̂ ꞌbã ãfũjó rĩ gâlé ru.

\VS{4}Ímvụ dó ị̃yị́, ị̃yị́ dịlépi dị̃-dị̃ ꞌdãgá ꞌdãá ãzíla ína ãkónã kúrúke ꞌbã kí ajílé míní ri kî, ãꞌdusĩku áfẽ ĩꞌbaní ãzị́táŋá sĩ míní ãkónã ujíjó.”


\par }{\PP \VS{5}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩlíyã idé dó ị́jọ́ kí cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã lũlé ĩꞌdiní rĩ áni. Mụ dó sĩ uꞌálé ị̃yị́ dịlépi dị̃-dị̃ Kẹ̃rị́tị̃ drị̂ ꞌbã tị gá ꞌdãá, ꞌdĩ wókõ mĩrĩ Yõrĩdánĩ drị́ ị̃tụ́ ꞌbã sĩ ãfũjó rĩ gá.

\VS{6}Kúrúke ri kí dó sĩ ĩꞌdiní mũkátĩ kí ujílé ĩzá be ụ̃ꞌbụ́tị ãlu ãlu sĩ ãzíla ĩndró ãlu ãlu sĩ, ri dó vâ ị̃yị́ mvụlé ị̃yị́ dịlépi dị̃-dị̃ rĩ gá ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{7}Wó sáwã were vúlé gá ị̃yị́ dịlépi dị̃-dị̃ rĩ nzụ dó rá uzogó ꞌbã ꞌdịjó ãngũ ꞌdã gá ku rĩ sĩ.


\par }{\SH Ũkú ãwụ́zị́ ru Zãrẽfátĩ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{8}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ dó Ĩlíyã ní,

\VS{9}“Mí angá, ímụ táwụ̃nị̃ Zãrẽfátĩ gá Sị̃dọ́nị̃ andre gá ãzíla mí uꞌá dó ala gá ꞌdãá. Áfẽ ãzị́táŋá ãwụ́zị́ ãzí ní sĩ míní ãkónã fẽjó.”

\VS{10}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩlíyã mụ dó Zãrẽfátĩ gâlé rá. Ĩꞌdi dó mụ acálé kẹ̃jị́tị táwụ̃nị̃ drị̂gá ꞌbo, ndre ũkú ãzí ãwụ́zị́ ru la ijijá tra agá. Ĩlíyã umve dó ĩꞌdi ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Íko mání áma ãzã ị̃yị́ wereŋá la sĩ kére agá ꞌdâ mvụlé mvụ-mvụ̃.”

\VS{11}Ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdã ꞌbã drị̃kọ agá sĩ mụjó ị̃yị̂ ãbĩjó ꞌdĩgá ꞌdâ, Ĩlíyã umve dó ĩꞌdi ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “ꞌBárĩ, mí ají mání mũkátĩ ãzí were la nalé fô!”

\VS{12}Wó ũkú ꞌdã jọ dó, “Cécé
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, mũkátĩ ꞌbãngá mádrị́ ꞌdáyụ. Ãko mádrị́ cí rĩ ꞌbãngá lú ãnáfóró drị́gá ãlu ãkójó agá ãzíla ãdu kére agá wereŋá la be. Úꞌdîꞌda íni ma dó bãsĩ ijijá tra agụlé lị́cọ́ gâlé sĩ mụjó ãkónã aꞌdíjó mání mâ ngọ́pị be. ꞌDĩ la dó mụ adrulé ãkónã ãmadrị́ cí ãsị̃jó ãmaní icólé nalé rĩ ꞌi, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ãbị́rị́ la dó mụ ãma colé káyĩ rá.”

\VS{13}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã jọ dó ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdĩ ní, “Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku, ímụ ãzíla mí aꞌdí ãkónã ꞌdĩ cécé míní jọlé rĩ áni. Wó drị̃drị̃ rĩ sĩ mí aꞌdí drĩ ãkónã ãzí were la fẽlé mání ráká, ꞌdã ꞌbã vúlé gá mí aꞌdí dó ãkónã ĩminí mî ngọ́pị be,

\VS{14}ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ jọ, ‘Ãnáfóró ãkójó agá ꞌdã icó dó ukólé ku ãzila ãdu kére agá ꞌdã icó vâ ukólé ku kpere ụ́ꞌdụ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã uzogó fẽjó ꞌdịjó rĩ gá.’ ”


\par }{\PP \VS{15}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdã mụ dó rá, nga dó ị́jọ́ kí cécé Ĩlíyã ꞌbã lũlé ĩꞌdiní rĩ áni. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãkónã ri dó adrulé calépi rĩ sĩ Ĩlíyã ní, ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdã ní ãzíla ngọ́pị̃ ní ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú.

\VS{16}Ãnáfóró ãkójó agá rĩ ukó dó ku ãzíla ãdu kére agá rĩ ukó vâ ku cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã azịlé Ĩlíyã ní rĩ áni.


\par }{\SH Ĩlíyã ꞌbã ãwụ́zị̂ ꞌbã ngọ́pị ingajó rĩ
\par }
{\PP \VS{17}Sáwã ãzí vúlé gá ngọ́tị́ ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdã drị̂ acá dó ãyánĩ rú. Ãyánĩ ꞌdã ri dó tụlé drị̃ gá drị̃ gá, ngọ́tị́ŋâ uja dó sĩ drãlé rá.

\VS{18}Ũkú ꞌdã uja dó sĩ jọlé la Ĩlíyã ní, “Mi nábị̃ Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ, ị́jọ́ míní idélé márụ́ íni rĩ dó ãꞌdu? Mí amụ́ ꞌdộ íni la sĩ ị́jọ́ ũnzí mádrị̂ kí agájó sĩ mâ ngọ́tị̂ ꞌdịjó yã?”

\VS{19}Wó Ĩlíyã umvi dó, “Mí ãfẽ drĩ mî ngọ́tị̂ márụ́ ꞌdõlé.” Aꞌdụ́ dó ngọ́tị̂ ũkû ꞌbã drị́gá rĩ sĩ, agụ dó ĩꞌdi ãngũ ĩꞌdiní sĩ ụ́ꞌdụ́ kojó gõrófã gá ụrụgâlé rĩ gá, la dó ĩꞌdi ĩꞌdidrị́ gbọ́lọ́ sị́gá.

\VS{20}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã zị dó
{\ND{Úpí}} ꞌi ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ jọ, “{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mádrị̂, mí ají dó ũcõgõ ũkú áma aꞌị́lépi ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá áma tãmbalépi ꞌdĩ drị̃ gá sĩ ĩꞌdi ꞌbã ngọ́tị̂ ꞌdịjó rá la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”

\VS{21}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã aku dó ru ngọ́tị̂ drị̃ gá pâlé na ãzíla zị dó
{\ND{Úpí}} ꞌi ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, “{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mádrị̂, ífẽ ngọ́tị́ŋá ꞌdĩ ꞌbã ídri ꞌbã uja ru vúlé fô!”

\VS{22}{\ND{Úpí}} are dó ị́jọ́ Ĩlíyã ꞌbã zịlé rĩ rá, ngọ́tị̂ ꞌbã ídri uja dó sĩ ru ĩꞌdi rụ́ vúlé, acá dó sĩ ídri.

\VS{23}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã aꞌdụ́ dó ngọ́tị̂ ꞌi, ají dó ĩꞌdi angájó gõrófã sị́gá ụrụgâlé rĩ sĩ vũ gá, fẽ dó sĩ ĩꞌdi ãndrẽ drị́. Ĩlíyã jọ dó ũkû ní, “Índre drĩ, mî ngọ́pị dó ídri.”

\VS{24}Ũkú ãwụ́zị́ ru ꞌdĩ jọ dó Ĩlíyã ní, “Ánị̃ dó rá ãndá ãndá ru mi dó ꞌbá Ãdróŋá ãni la, ãzíla ị́jọ́
{\ND{Úpí}} drị́ míní jọlé rĩ ĩꞌdi ị́jọ́ mgbã la.”




\par }\Chap{18}{\SH Ĩlíyã ꞌbã ãgõjó Ãhábũ rụ́ rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sáwã ãzo vúlé gá, ílí najó uzogó ꞌbã ꞌdịjó ku rĩ gá,
{\ND{Úpí}} jọ Ĩlíyã ní, “Ímụ ãzíla mí iꞌda mi úpí Ãhábũ ní. Íjọ ĩꞌdiní ace were ma mụ fẽlé la uzogó la ꞌdị rá.”

\VS{2}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩlíyã mụ dó ru iꞌdalé Ãhábũ ní rá.

\par }{\PP Sáwã ꞌdã sĩ rílẽ mịfị́ ika la ꞌde dó Sãmãríyã gá nĩ.

\VS{3}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãhábũ uja dó Ũbãdíyã ándrá sáwã ꞌdã sĩ adrulépi drị̃lẹ́ ru ị́jọ́ lị́cọ́ úpí drị̂ agá rĩ kí undrélépi rĩ umvelé. Ũbãdíyã ándrá ꞌbá ãzí ị́jọ́
{\ND{Úpí}} drị̂ kí lẽlépi ambamba la.

\VS{4}Sáwã úpí Ãhábũ ꞌbã ũkû Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ꞌbã nãbịya
{\ND{Úpí}} drị̂ kí ụꞌdị́jó ụꞌdị́ ụꞌdị̂ ꞌdã sĩ, Ũbãdíyã ꞌdụ nãbịya 100 la kí ụ̃zị̃lé ụ̃jị́gọ́ ị̃rị̃ la kí agá. Ụ̃jị́gọ́ ãlu ãlu agá ụ̃zị̃ nábí kí kãlị́ tõwú kãlị́ tõwú ãzíla ri dó ĩꞌbaní ãkónã ujílé ị̃yị́ be.

\VS{5}Ãhábũ jọ dó Ũbãdíyã ní, “Lẽ ãmụ, ãma acị́ kí ãngũ ꞌdĩ trộkị́lịrị sĩ kídí pírí kí undréjó áꞌbụ kí abe. Ãma icó nõ vâ ị̃rẹ́bị́ ịsụ́lé sĩ fãrásĩ ãmadrị̂ kí apájó fãrásĩ were rĩ kí abe ũdrãŋá ãbị́rị́ sĩ rĩ gá rá be, ꞌbã ũdrã kí rú sĩ ku benĩ.”

\VS{6}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ꞌdĩ awa kí dó ãngũ ꞌdã kí drĩdríŋĩ gá sĩ acị́jó ala gâsĩ trộkị́lịrị. Ãhábũ mụ wókõ ãlu rĩ gá ãzíla Ũbãdíyã mụ vâ wókõ ãzí rĩ gá.


\par }{\PP \VS{7}Ũbãdíyã ꞌbã mụ agâ ꞌdĩgá ꞌdâ, índre, ụfụ kí dó drị̃ Ĩlíyã be. Ũbãdíyã nị̃ ĩꞌdi cé, uja dó drị̃ sulé vũ gá ãrútáŋá fẽjó Ĩlíyã ní ãzíla zị dó, “ꞌDĩ úpí mádrị́ Ĩlíyã mi ꞌi yã?”

\VS{8}Ĩlíyã umvi, “Ẽ, ꞌdõ ma ꞌi.” Ĩlíyã jọ dó ĩꞌdiní, “Ímụ, ílũ úpí mídrị̂ ní, Ĩlíyã ꞌi dó ꞌdõ gá ꞌdõ.”


\par }{\PP \VS{9}Ũbãdíyã zị Ĩlíyã ꞌi, “Ị́jọ́ mání izalé míní dó sĩ lẽjó áma fẽjó Ãhábũ drị́ sĩ áma ꞌdịjó rá rĩ dó ãꞌdu?

\VS{10}Ãndá ãndá ru
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá mídrị̂ ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, sụ́rụ́ ãzí jõku ũpĩ ãzí úpí mádrị́ Ãhábũ ꞌbã sĩ ꞌbá tị pẽjó sĩ ími ndrụ̃jó ku la ĩꞌdi ꞌdáyụ. Sáwã ãlu ãlu sĩ sụ́rụ́ ãzí jõku úpí ãzí drĩ jọ la úpí Ãhábũ ní Ĩlíyã ꞌdãá ꞌdáyụ, Ãhábũ la ĩꞌdi ũŋmĩ ũkpó sĩ sĩ ũyõ najó icéjó la ãndá ãndá ru ĩꞌdi ꞌdáyụ.

\VS{11}Wó úꞌdîꞌda ílẽ ámụ lũlé la ãmbógó mádrị̂ ní, ‘Ĩlíyã ꞌbã ꞌdõ gá ꞌdõ.’

\VS{12}Wó má icó nị̃lé la Úríndí
{\ND{Úpí}} drị̂ la ími agụ ãngũ íngõ gá rĩ gá ku ádrĩ ími aꞌbe ꞌbo rĩ gá. Ádrĩ mụ lũlé la Ãhábũ ní mi ꞌbã ꞌdõ gá ꞌdõ, drĩ dó amụ́ ími ịsụ́lé ꞌdâ ku ꞌbo, ĩꞌdi dó uja áma ꞌdịlé rá. Wó ịsụ́ íni ꞌdĩ ma ãtíꞌbó mídrị̂ rú má ị̃nzị̃
{\ND{Úpî}} ꞌbã ị́jọ́ iꞌdójó kãrị̃lẹ̃ sĩ.

\VS{13}Úpí mádrị̂, ꞌbá ãzí lũ drĩ míní ị́jọ́ sáwã Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ꞌbã ándrá lẽjó nábị̃
{\ND{Úpí}} drị̂ kí ụꞌdị́jó rĩ drị̃ gá ku yã? Sáwã ꞌdã sĩ ázị̃ ándrá nãbịya 100 kí ụ̃jị́gọ́ ị̃rị̃ kí agá, ụ̃jị́gọ́ ãlu ãlu agá nábị̃ kí kãlị́ tõwú kãlị́ tõwú. Ári dó ĩꞌbaní ãkónã kí fẽlé ị̃yị́ be.

\VS{14}Wó íjọ dó mání, ámụ ꞌbã lũlé la ãmbógó mádrị̂ ní, ‘Ĩlíyã ꞌi ꞌbã ꞌdõ gá ꞌdõ.’ Ãmbógó, ádrĩ mụ rá, Ãhábũ la áma ꞌdị rá ãndá ãndá ru.”


\par }{\PP \VS{15}Wó Ĩlíyã jọ, “Cécé
{\ND{Úpí}} Ũkpó ꞌdị́pị mání ãzị́ ngajó ĩꞌdi ní rĩ ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, ãndá ãndá ru ma mụ ãndrũ áma iꞌdalé Ãhábũ ní rá.”


\par }{\PP \VS{16}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ũbãdíyã mụ dó drị̃fụlé Ãhábũ be sĩ lũjó la ĩꞌdiní Ĩlíyã amụ́ rá, Ãhábũ mụ dó sĩ drị̃fụlé Ĩlíyã be rá.


\par }{\PP \VS{17}Ãhábũ la dó mụ Ĩlíyã ndrelé ꞌbo, jọ dó ĩꞌdiní, “ꞌDĩ ãndá ãndá ru Ĩlíyã ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní ũcõgõ ajílépi rĩ ꞌi yã?”


\par }{\PP \VS{18}Ĩlíyã umvi, “Má ají ũcõgõ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ní ku, ĩmi ꞌbá mídrị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe ĩmi ají bãsĩ ũcõgõ ĩmi ꞌi, ãꞌdusĩku ĩgã ãzị́táŋá
{\ND{Úpí}} drị̂ kí vú ũbĩlé úmgbé ãzíla ĩri ãdroŋa Bãálĩ drị̂ kí ị̃nzị̃lé áyụ.

\VS{19}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ípẽ ꞌbá ãzí kí tị sĩ mụjó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí atrájó ꞌbé Kãrị̃mẹ́lị̃ gá. Mí ají nábị̃ Bãálĩ drị́ 450 rĩ kí nábị̃ Ãsérã drị́ 400 Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ꞌbã sĩ ĩꞌbaní ãkónã fẽjó nĩ rĩ kí ĩndĩ.”


\par }{\SH Nábị̃ Bãálĩ drị̂ kí ndẽjó rĩ
\par }
{\PP \VS{20}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãhábũ fẽ dó ụ́ꞌdụ́kọ́ tị ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní pírí ãzíla atrá dó nãbịya pírí kí ãngũ ãlu gá ꞌbé Kãrị̃mẹ́lị̃ gá.

\VS{21}Ĩlíyã asé dó ru ꞌbá pírí kí andre gá ãnirú ãzíla jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩmi dó ĩmi ase ị́jọ́ ị̃rị̃ kí drĩdríŋĩ gá íngõpí?
{\ND{Úpí}} drĩ adru Ãdróŋá mgbã rĩ ꞌi, ĩmi ị̃nzị̃ ĩꞌdi, wó Bãálĩ drĩ adru ãdróŋá mgbã rĩ rú nĩ, ĩmi ị̃nzị̃ ĩꞌdi.”

\par }{\PP Wó ꞌbá ꞌdĩ umvi kí dó ị́jọ́ ãzí Ĩlíyã ní ku.


\par }{\PP \VS{22}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã jọ dó ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní, “Má ace lú ma nábị̃
{\ND{Úpí}} drị̂ rú ma ꞌi áꞌdụ̂sĩ, wó nábị̃ Bãálĩ drị̂ kí 450.

\VS{23}Ĩmi ají ãmaní mọ́nị̃gọ́ kí ị̃rị̃. Nãbịya Bãálĩ drị̂ ꞌbã pẽ kí ala gá ꞌdâ ãlu ãzíla ꞌbã ụlị́ kí ĩzá la nírí-nírí, ꞌbã drõ kí dó kí ijijá drị̃ gá, wó ꞌbã ũdũ kí ãcí ku. Ma vâ mọ́nị̃gọ́ ãzí rĩ ꞌbã ĩzá itú drõlé ijijá drị̃ gá, má ũdũ vâ ãcí ku.

\VS{24}Ĩzị dó ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌi ãzíla ma vâ
{\ND{Úpí}} mádrị̂ zị. Wó ãdróŋá ꞌbá umvilépi ãcí sĩ rĩ, ĩꞌdi ãndá ãndá ru Ãdróŋá mgbã rĩ ꞌi.”

\par }{\PP ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí umvi kí dó, “Ị́jọ́ míní jọlé ꞌdĩ ĩꞌdi múké.”


\par }{\PP \VS{25}Ĩlíyã jọ dó Nãbịya Bãálĩ drị̂ ꞌbaní, “Ĩpẽ mọ́nị̃gọ́ ãlu ãzíla ĩmi itú ĩꞌdi drị̃drị̃ ĩminí adrujó ũꞌbí ru rĩ sĩ. Ĩzị ãdróŋá ĩmidrị̂ ꞌi, ĩmi ũꞌbã ijijá kí rá wó ĩsu jõ kí ãcí ku.”

\VS{26}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌdụ kí dó mọ́nị̃gọ́ ꞌbání fẽlé ĩꞌbaní rĩ ãzíla itú kí dó ĩꞌdi rá.

\par }{\PP ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, iꞌdó kí dó uzálé, “Bãálĩ mí umvi ãma.” Iꞌdójó ụ̃ꞌbụ́tị sĩ kpere sáwã ázíyá gá. Wó ꞌbá ãzí kí tị umvilépi la ꞌdáyụ ãzíla ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzí ĩꞌbã kí arelé la yụ.


\par }{\PP \VS{27}Ĩꞌdi dó mụ calé sáwã ázíyá gá, Ĩlíyã iꞌdó dó ꞌbá ꞌdĩ kí gụlé gụ̃gụ̃, jọ, “Ĩmi uzá ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, ãꞌdusĩku ãko ĩminí ị̃nzị̃lé rĩ ĩꞌdi ãdróŋá. Ãzí sĩ ĩꞌdi lẹ́ꞌdị̃ ị́jọ́ ãzí ũrã, jõku ĩꞌdi ãzị́ ãzí nga, jõku mụ lẹ́ꞌdị̃ ãcị̃ ãzí gá. Ãzí sĩ ĩꞌdi lẹ́ꞌdị̃ ụ́ꞌdụ́ ko, wó lẽ ĩmi inga ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ gá rĩ sĩ rá.”

\VS{28}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ nãbịya ꞌdĩ uzá kí dó ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ ãzíla ụlị́ kí dó ru ụrụꞌbá ị́lị́ŋá sĩ ãzíla ménéŋá sĩ kpere ãrí ní ãfũ agá kí ụrụꞌbá gá cécé lãꞌbĩ ĩꞌbadrị̂ ꞌbã lẽlé rĩ áni.

\VS{29}Nãbịya ꞌdĩ ri kí dó ꞌbãngá uzálé kpere sáwã sĩ ídétáŋá ĩndró drị̂ idéjó rĩ gá, wó ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzí arelé rá la ꞌdáyụ. ꞌBá ãzí umvi kí ku, ꞌbá ãzí ásị́ fẽlépi rá la ꞌdáyụ.


\par }{\PP \VS{30}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã jọ dó ꞌbá pírí ꞌbaní, “Ĩmi asé dó drĩ ĩmi áma andre gá ꞌdộ.” ꞌBá pírí asé kí dó ru ĩꞌdi andre gá rá. Kí dó mụ ru asélé ꞌbo, Ĩlíyã sị dó ãlĩtárĩ
{\ND{Úpí}} drị́ ándrá andilé rá rĩ úꞌdí ru.

\VS{31}Ĩlíyã aꞌdụ́ dó írã ãzí kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃, ꞌdĩ kãlãfe sụ́rụ́ anzị Yãkóꞌbõ drị́ ándrá
{\ND{Úpí}} ꞌbã sĩ jọjó la ĩꞌbaní, “Ĩmi rụ́ la dó mụ adrulé Ịsịrayị́lị̃ ꞌi rĩ kí ꞌbã vú sĩ.”

\VS{32}Ayú dó írã ꞌdĩ kí sĩ ãlĩtárĩ sịjó
{\ND{Úpí}} nî. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ga dó ꞌbụ́ ãzí mgbọ icólépi ị̃yị́ sũlépi ãni rú lítã mụdrị́ drị̃ sụ rá la ãlĩtárĩ ĩꞌdi ꞌbã sịlé ꞌdã ꞌbã ndre gâsĩ trộkị́lịrị.

\VS{33}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ụ̃tị̃ dó ijijá ãlĩtárĩ ꞌdã ꞌbã drị̃ gá, ụlị́ dó mọ́nị̃gộ ꞌbã ĩzá nírí-nírí ãzíla ũꞌbã dó ĩzâ kí ijijá kí drị̃ gá. Jọ dó, “Ĩmi ũtõ ị̃yị́ ị̃yẹ́lẹ́mvụ́ sụ kí agá, ĩmi ũsũ ị̃yị̂ ídétáŋá ivélé ivé ivê rĩ drị̃ gá ãzíla ijijâ kí drị̃ gá.”

\VS{34}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã jọ vâ, “Ĩmi idé ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã vúŋá pâlé ị̃rị̃ la sĩ.” Idé kí ĩꞌdi ꞌdã ꞌbã áni rá. Jọ vâ, “Ĩmi idé ị́jọ́ ꞌdĩ pâlé na rĩ sĩ.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ idé kí dó ĩꞌdi ꞌdã ꞌbã áni rá.

\VS{35}Ị̃yị́ ri dó dịlé ãlĩtárĩ ꞌbã wókõ pírí gâsĩ ãzíla ꞌbụ́ galé rĩ agá ị̃yị́ ga dó tré.


\par }{\PP \VS{36}Sáwã sĩ ídétáŋá ĩndró sĩ rĩ idéjó rĩ gá, nábị̃ Ĩlíyã asé dó ru ãlĩtárĩ andregá ãni rú ãzíla zị dó Ãdróŋá ꞌI, “{\ND{Úpí}}, Ãdróŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị́, Ĩsákã drị́, ãzíla Ịsịrayị́lị̃ drị̂, lẽ ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã nị̃ ru rá, mi Ãdróŋá mgbã ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ ꞌi ãzíla ma ãtíꞌbó mídrị̂ ꞌi, ãzíla ánga ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí íni la ãzị́táŋá míní fẽlé mání rĩ sĩ.

\VS{37}Mí umvi ma
{\ND{Úpí}}, mí umvi ma, ꞌbá ꞌdi kí dó sĩ nị̃ la rá,
{\ND{Úpí}}, mi Ãdróŋá ꞌI ãzíla mi kí uja vúlé mírụ́ ꞌdõlé mi ꞌi.”


\par }{\PP \VS{38}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãcí
{\ND{Úpí}} drị̂ aꞌdé dó ãzíla ivé dó ĩzá ídétáŋá ru rĩ kí ijijá kí abe, írã kí ãzíla ụ̃nọ́kụ́ kí abe kícíkící rá ãzíla mbe vâ ị̃yị́ bĩlé ꞌbụ́ agá rĩ ĩndĩ.


\par }{\PP \VS{39}ꞌBá pírí kí dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ndrelé ꞌbo, usú kí dó drị̃ vũ gá ãzíla uzá kí dó, “{\ND{Úpí}} ĩꞌdi Ãdróŋá mgbã rĩ ꞌi,
{\ND{Úpí}} ĩꞌdi Ãdróŋá mgbã rĩ ꞌi!”


\par }{\PP \VS{40}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩmi arụ́ nãbịya Bãálĩ drị̂ kí; kí ãzí ãlu la ꞌbã apá ku.” Arụ́ kí dó kí pírí rá, Ĩlíyã agụ dó kí wọ́rọ̃ŋá Kísõnĩ drị̂ tị gá ãzíla ụlị́ dó kí ꞌdãá rá.


\par }{\SH Uzogó ꞌbã ꞌdịjó rĩ
\par }
{\PP \VS{41}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã jọ dó Ãhábũ ní, “Ímụ ãko ãzí aꞌdụ́lé nalé ãzíla ị̃yị́ ãbĩlé mvụlé, ãꞌdusĩku ma ụ́ꞌdụ́kọ́ uzogó ãmbógó la ãni la are amụ́ agá.”

\VS{42}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãhábũ mụ dó ãkónã nalé ãzíla ị̃yị́ mvụlé rá, wó Ĩlíyã tụ dó ꞌbé Kãrị̃mẹ́lị̃ drị̃ gá, ãvụ̃ dó vụ̃rụ́ ãzíla su dó drị̃ ĩꞌdi ꞌbã ãja kí drĩdríŋĩ gâsĩ sĩ Ãdróŋá zịjó.


\par }{\PP \VS{43}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã jọ dó ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ní, “Ímụ ãngũ ndrelé mĩrĩ gâlé ru.”

\par }{\PP Ãtíꞌbô mụ dó ãngũ ndrelé mĩrĩ gâlé ru rá. Jọ dó Ĩlíyã ní, “Ãko ãzí mání ndrelé la ꞌdáyụ.”

\par }{\PP Ĩlíyã jọ ĩꞌdiní, “Ígõ vúlé,” pâlé ázị̂rị̃.


\par }{\PP \VS{44}Pâlé ázị̂rị̃ rĩ sĩ ãtíꞌbô jọ, “Índre, ándre ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ãzí wereŋá ru cécé ꞌbá ꞌbã drị́ áni la angá mĩrĩ gâlé ꞌdã.”

\par }{\PP Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩlíyã jọ dó ãtíꞌbô ní, “Ímụ lũlé la Ãhábũ ní, ꞌbã itú ĩꞌdi ꞌbã gárĩ ãꞌdị́ drị̂ sĩ mụjó uzogó aꞌdé drĩ ĩꞌdi atrịjó kurú.”


\par }{\PP \VS{45}Wó sáwã were vúlé gá ãngũ mịfị́ anị́ dó ꞌbãngá kpákpá, ãlụ́kụ́kụ̃ trũ, uzogó ãzí ãmbógó la aꞌdé dó nĩ. Ãhábũ tụ dó ĩꞌdidrị́ gárĩ drị̃ gá, mụ dó sĩ Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ gá.

\VS{46}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} fẽ dó Ĩlíyã ní ũkpó ãzí ndú íni la, tõ dó ĩꞌdi ꞌbã bõngó tị cí, cẹ̃ dó sĩ Ãhábũ drị̃lẹ́ gá kpere kẹ̃jị́tị Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ drị̂gá.




\par }\Chap{19}{\SH Ĩlíyã ꞌbã apájó Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ sĩ rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãhábũ ũlũ dó Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ní ị́jọ́ Ĩlíyã ꞌbã ngalé rĩ kí pírí rá gẹ̃rị̃ ĩꞌdi ꞌbã sĩ nãbịya Bãálĩ drị̂ kí ụꞌdị́jó ménéŋá sĩ pírí rá rĩ be.

\VS{2}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ pẽ dó ꞌbá ị́jọ́ ujílépi la tị Ĩlíyã rụ́ sĩ jọjọ́ la ĩꞌdiní, “Drụ̃sị̃ sáwã ꞌdõ áni rĩ agá ádrĩ Ĩlíyã ími ꞌdị cécé míní nãbịya ꞌdĩ kí ụꞌdị́jó rĩ áni ku, lẽ ãdroŋa ꞌbã ꞌdị kí ma rá.”


\par }{\PP \VS{3}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩlíyã acá dó ụ̃rị̃ sĩ, angá dó sĩ apálé rá sĩ ĩꞌdi ídri pajó. Apá dó Bĩyãsébã gá, ꞌdĩ táwụ̃nị̃ Yụ́dã gá la gá, aꞌbe dó sĩ ãtíꞌbó ĩꞌdidrị̂ ꞌdãá.

\VS{4}Wó Ĩlíyã mụ dó kõtórõ agâlé ãcị̃ ụ́ꞌdụ́ ꞌdụlépi ãlu ndị la gá, uja dó rilé ife rẽcé ru la ị̃ndụ́ gá, aꞌị́ dó drã jọ, “Ádrĩ tá drã rá la múké, ꞌdõ ca dó má sĩ rá
{\ND{Úpí}}, íꞌdụ dó áma ídri rá, ãꞌdusĩku má adru má áyị́pịka ꞌbaní múké ãndânĩ ku.”


\par }{\PP \VS{5}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlíyã uja dó ru lalé vũ gá ãzíla ko dó ụ́ꞌdụ́ ife rẽcé ru ꞌdã ị̃ndụ́ gá ꞌdãá. Wó ĩꞌdi ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ko agá ꞌdĩgá ꞌdâ, mãlãyíkã ãzí inga dó ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ gá rĩ sĩ ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Ĩlíyã ína ãkónã!”

\VS{6}Ĩlíyã undré dó ãngũ ĩꞌdi andre gá ꞌdãá, ndre dó ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ꞌdãá mũkátĩ aꞌdílé ãcíkúlú sĩ la kí ị̃yị́ kére agá la be. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ na dó ãkónã ãzíla mvụ dó ị̃yị́ rá, uja dó ru lalé vúlé.


\par }{\PP \VS{7}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, mãlãyíkã
{\ND{Úpí}} drị̂ ãgõ dó ị̃dị́, aló dó Ĩlíyã ꞌi ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Mí angá ụrụgá, ína ãkónã ãzí ị̃dị́, jõ íni ku, ãcị̃ ími drị̃lẹ́ gá ãzo ꞌdĩ la mụ ími ndẽlé rá.”

\VS{8}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩlíyã angá dó ụrụgá sĩ ãkónã najó ãzíla ị̃yị́ mvụjó, ãkónã fẽ dó sĩ ĩꞌdiní ũkpó calépi rá rĩ ꞌi sĩ mụjó ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ãzíla ị́nị́ kãlị́ sụ ꞌbé Sĩnáyĩ gâlé, ꞌdĩ ꞌbé Ãdróŋá drị̂ ꞌi.

\VS{9}Ĩlíyã fi dó ụ̃jị́gọ́ agá, ko dó sĩ ụ́ꞌdụ́ ꞌdãá.

\par }{\PP Rụ̃gbụ́gbụ́
{\ND{Úpí}} jọ Ĩlíyã ní, “Ĩlíyã, mi ꞌdâ ãꞌdu idé yã?”


\par }{\PP \VS{10}Ĩlíyã umvi, “Ánga ãzị́
{\ND{Úpí}}, Ãdróŋá Ũkpó ꞌdị́pị ní ãvá ãmbógó la sĩ. Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gã kí tị icíma mídrị́ ĩꞌba abe rĩ úmgbé, andi kí ãlĩtárĩ mídrị̂ kí rá ãzíla ụꞌdị́ kí nãbịya mídrị̂ kí pírí rá. Má ace dó lú ma nábị̃ rú áꞌdụ̂sĩ, wó úꞌdîꞌda íni lẽ kí vâ áma ꞌdịlé ĩndĩ.”


\par }{\PP \VS{11}{\ND{Úpí}} jọ dó Ĩlíyã ní, “Ífũ ãmvé ãzíla ímụ pá tulé ꞌbé sị́gá ꞌdãá
{\ND{Úpî}} drị̃lẹ́ gá, ãꞌdusĩku ãsị̃ were
{\ND{Úpí}} la alị ꞌdã sĩ rá.”

\par }{\PP Ĩlíyã la dó mụ pá tulé ꞌdãá ꞌbo,
{\ND{Úpí}} ãpẽ dó ãlụ́kụ́kụ̃ ãmbógó ãzíla ũkpómgboroto la tị, ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌdã andi dó ꞌbé kí írã abe rá, wó
{\ND{Úpí}} uja adrulé ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌdã agá ꞌdãá yụ. Ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ũyãkĩyã aya ãngũ nĩ, wó
{\ND{Úpí}} uja adrulé ũyãkĩyã ꞌdã agá ꞌdãá ꞌdáyụ.

\VS{12}Ũyãkĩyã ꞌbã vúlé gá ãcí amụ́ nĩ, wó
{\ND{Úpí}} uja adrulé ãcí ꞌdã agá ꞌdãá ꞌdáyụ. Ãcî ꞌbã vúlé gá ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzí jọlé yõkõlé sĩ la aꞌụ́ dó nĩ.

\VS{13}Ĩlíyã la dó mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdã arelé ꞌbo, uja dó ru mẹ́lẹ́tị akulé bõngó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ sĩ cí ãzíla fũ dó ãmvêlé sĩ mụjó pá tujó kẹ̃jị́tị ụ̃jị́gộ drị̂ gá cí.

\par }{\PP ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ụ́ꞌdụ́kọ́ zị dó ĩꞌdi, “Ĩlíyã, mi ꞌdâ ãꞌdu idé?”


\par }{\PP \VS{14}Ĩlíyã umvi, “Ánga ãzị́
{\ND{Úpí}}, Ãdróŋá Ũkpó ꞌdị́pị ní ãvá ãmbógó la sĩ. Wó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ gã kí tị icíma mídrị́ ĩꞌba abe rĩ úmgbé, andi kí ãlĩtárĩ mídrị̂ kí rá ãzíla ụꞌdị́ kí nãbịya mídrị̂ kí pírí rá. Má ace dó lú ma nábị̃ rú áꞌdụ̂sĩ, wó úꞌdîꞌda íni lẽ kí vâ áma ꞌdịlé ĩndĩ.”


\par }{\PP \VS{15}Wó
{\ND{Úpí}} jọ dó Ĩlíyã ní, “Ígõ vúlé gẹ̃rị̃ ándrá míní amụ́jó rĩ gâsĩ, ímụ dó kõtórõ Dãmãsị̃kị́yã drị̂ gâlé. Ídrĩ dó ca ꞌdãá ꞌbo, mí ũsũ dó ãdu Hãzãyẹ́lị̃ drị̃ gá, ĩꞌdi dó sĩ acá úpí Ãrámũ drị̂ rú.

\VS{16}Mí ũsũ ãdu Yẹ́hụ̃ Nĩmísĩ umvelépi áyị́pị rĩ drị̃ gá, ĩꞌdi dó sĩ acá úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú ãzíla mí ũsũ ãdu Ĩlísã Sãfátĩ ngọ́pị angálépi táwụ̃nị̃ Ãbẽlĩ-mẽhõláhĩ gá rĩ drị̃ gá, ĩꞌdi dó sĩ acá nábị̃ rú ími kẹ̃jị́ gá.

\VS{17}ꞌBá cí ru palépi ménéŋá Hãzãyẹ́lị̃ drị̂ sị́gá rá rĩ kí, Yẹ́hụ̃ la kí ụꞌdị́ nĩ. ꞌBá ru palépi ménéŋá Yẹ́hụ̃ drị̂ sị́gá rá rĩ kí Ĩlísã la kí ụꞌdị́ nĩ.

\VS{18}Wó ma mụ ꞌbá 7,000 la kí tãmbalé ídri rú Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdâ rá. ꞌDĩ kí ꞌbá áma lẽlépi rá ãzí ãja tị̃lépi Bãálĩ drị̃lẹ́ gá ku jõku Bãálĩ kpõlókõ ndrulépi ku rĩ kî.”


\par }{\SH Ĩlísã umvejó rĩ
\par }
{\MM \VS{19}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩlíyã mụ dó ãzíla ịsụ́ dó Ĩlísã Sãfátĩ ngọ́pị la ámvụ́ sõ agá. Mọ́nị̃gọ́ Ĩlísã ꞌbã ayúlé sĩ ámvụ́ sõjó rĩ kí tị ị̃rị̃-ị̃rị̃ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃. Ĩlíyã mụ dó Ĩlísã rụ̂lé, ꞌbe dó kánzũ ĩꞌdidrị̂ Ĩlísã ꞌbã kọ́trọ́ gá ãzíla ko dó drị̃ mụlé rá.

\VS{20}Ĩlísã uja dó mọ́nị̃gọ́ ámvụ́ sõlépi rĩ kí aꞌbelé ꞌdãá, cẹ̃ dó Ĩlíyã vú gâsĩ ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Ífẽ ámụ drĩ azịlé má átẹ́pị ꞌbaní má ãndrẽ be ráká, ꞌdã ꞌbã vúlé gá ma dó sĩ mụ mí be ĩndõ.”

\par }{\PP Ĩlíyã umvi ĩꞌdiní, “Ígõ vúlé. Wó lẽ mí ũrã ị́jọ́ ị́jọ́ mání idélé mí rụ́ ꞌdĩ drị̃ gá.”


\par }{\PP \VS{21}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ĩlísã gõ dó mọ́nị̃gọ́ ĩꞌdidrị́ ámvụ́ sõlépi rĩ ꞌbarụ̂lé ãzíla ụlị́ dó kí rá. Ayú ife sĩ tị́ kí umbéjó ãcó kí ụrụꞌbá gá rĩ kí sĩ ãcí ũdũjó sĩ ĩzá la kí ũꞌbĩjó. Fẽ dó ĩzá la kí nalé ꞌbá ꞌbaní, ꞌbá pírí na kí dó kí rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ĩlísã mụ dó Ĩlíyã vú gâsĩ ãzíla acá dó ꞌbá Ĩlíyã ãzãkolépi rĩ rú.




\par }\Chap{20}{\SH Bẽnĩ Hãdádĩ ꞌbã ãꞌdị́ ꞌdịjó Sãmãríyã be rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Bẽnĩ Hãdádĩ úpí Sírĩyã drị̂ atrá dó ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ kí pírí ãngũ ãlu gá. Ũpi kãlị́na drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ amụ́ kí ĩꞌdi rụ́, aꞌdụ́ kí ĩꞌbã fãrásĩ ãzíla gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí ĩndĩ. Mụ dó sĩ táwụ̃nị̃ Sãmãríyã drị̂ celé sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ꞌbá ala gá rĩ kí abe.

\VS{2}Úpí Bẽnĩ Hãdádĩ pẽ dó ꞌbá ị́jọ́ ujílépi la kí tị táwụ̃nị̃ ãmbógó Sãmãríyã drị̂ gâlé úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ rụ́, jọ kí dó ĩꞌdiní, “ꞌDĩ ị́jọ́ Bẽnĩ Hãdádĩ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi.

\VS{3}‘Sílĩvã mídrị̂ kí gólũdĩ mídrị̂ kí abe kí má ãni. Ũkú mídrị́ múké ãndânĩ rĩ kí anzị mídrị́ múké ãndânĩ rĩ kí abe má ãni.’ ”


\par }{\PP \VS{4}Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ umvi dó, “Ãmbógó ãzíla úpí mádrị̂, ĩꞌdi cécé míní jọlé rĩ áni. Ma ãko mádrị̂ kí abe pírí mí ãni.”


\par }{\PP \VS{5}ꞌBá ị́jọ́ ujílépi rĩ amụ́ kí ị̃dị́ ãzíla jọ kí, “ꞌDĩ ị́jọ́ Bẽnĩ Hãdádĩ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, ‘Áfẽ ándrá míní ụ́ꞌdụ́kọ́ tị, lẽ mí ãfẽ mání sílĩvã mídrị̂ kí gólũdĩ kí abe, ũkú mídrị̂ kí ãzíla anzị mídrị̂ kí abe.

\VS{6}Wó drụ̃sị̃ ãnirú sáwã ꞌdõ áni rĩ gá, ma mụ ãsĩkárĩ ãmbogo mádrị̂ kí tị pẽlé sĩ lị́cọ́ mídrị́ úpí drị̂ ãzíla jó ãsĩkárĩ ãmbogo mídrị̂ ꞌbadrị̂ kí ꞌa ndrụ̃jó. Kí mụ málĩ mídrị́ ụ̃rọ̃drị́ ru rĩ kí ụꞌdụlé ãzíla kí amụ́ kí trũ rá.’ ”


\par }{\PP \VS{7}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Ãhábũ umve dó ꞌbá ĩyõ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí pírí ãzíla jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩndre drĩ, ágọ́bị́ ꞌdĩ la ãlí ndrụ̃, ãꞌdusĩku ãfẽ ándrá mání ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ ũkú mádrị̂ kí tị pẽjó anzị kí abe, sĩ sílĩvã mádrị̂ kí aꞌị́jó gólũdĩ mádrị̂ kí abe, wó ágã ị́jọ́ míní aꞌị́lé mádrị́ ꞌdã kí ku.”


\par }{\PP \VS{8}Wó ꞌbá ĩyõ kí ꞌbá ãzí rĩ kí abe pírí jọ kí, “Lẽ mí ãꞌị̃ ị́jọ́ Bẽnĩ Hãdádĩ ꞌbã jọlé míní ꞌdĩ ku jõku mí idé ị́jọ́ ĩꞌdiní lẽlé rĩ kí ku.”


\par }{\PP \VS{9}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãhábũ jọ dó ꞌbá Bẽnĩ Hãdádĩ drị́ ị́jọ́ ujílépi rĩ ꞌbaní, “Ĩlũ ãmbógó mádrị́ úpí ní, ‘Má icó ĩꞌdiní ãko ĩꞌdi ꞌbã ándrá aꞌị́lé mádrị́ drị̃drị̃ ꞌdã kí fẽlé pírí rá, wó má icó dó ị́jọ́ ãzí ĩꞌdiní lẽlé vúlé-vúlé ru ꞌdĩ kí ngalé ku.’ ” ꞌBá Bẽnĩ Hãdádĩ drị́ ị́jọ́ ujílépi rĩ agụ kí dó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã umvilé ꞌdĩ lũlé ĩꞌdiní rá.


\par }{\PP \VS{10}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Bẽnĩ Hãdádĩ pẽ dó ụ́ꞌdụ́kọ́ tị Ãhábũ rụ́ jọ, “Ma mụ ãsĩkárĩ kãlãfe calépi rá rĩ kí tị pẽlé sĩ táwụ̃nị̃ ãmbógó mídrị́ Sãmãríyã drị́ ꞌdĩ andijó ãzíla kí bõrõ ꞌbã fúfú andilépi rĩ kí umvú kí drị́gá ĩndĩ. Ádrĩ ị́jọ́ ꞌdĩ nga ku, lẽ ãdroŋa ꞌbã sõ kí ma káyĩ rá.”

\VS{11}Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ umvi, “Ĩmụ lũlé la úpí Bẽnĩ Hãdádĩ ní, ‘Ãsĩkárĩ mgbã rĩ la ãfó idé ĩꞌdi ꞌbã ãꞌdị́ ndẽjó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá adru ĩꞌdi idé la ꞌdĩ sĩ ndẽ drĩ ãꞌdị́ ku rú la ku.’ ”

\VS{12}Bẽnĩ Hãdádĩ la dó mụ ị́jọ́ Ãhábũ ꞌbã umvilé ꞌdĩ arelé ĩꞌbaní íwá mvụ agá ũpi tị icílépi ĩꞌdi be rĩ kí abe bõrõkõ gá ꞌdĩgá ꞌdâ ꞌbo, jọ dó ãsĩkárĩ ĩꞌdidrị̂ ꞌbaní, “Ĩmi itú ĩmi bábá sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãsĩkárĩ ꞌdã itú kí dó ru mụjó táwụ̃nị̃ ãmbógó Sãmãríyã drị́ ꞌdã cejó rá.


\par }{\SH Ãhábũ ꞌbã Bẽnĩ Hãdádĩ ndẽjó rĩ
\par }
{\PP \VS{13}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, nábị̃ ãzí amụ́ dó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ ndrelé ãzíla jọ ĩꞌdiní, “{\ND{Úpí}} jọ íni, ‘Índre ãsĩkárĩ wẽwẽ rú ꞌdĩ kí rá yã? Ãndrũ ma mụ kí fẽlé ími drị́lẹ́ gá, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá mi dó nị̃ la rá ma
{\ND{Úpí}} ꞌi.’ ”


\par }{\PP \VS{14}Wó Ãhábũ zị, “Mgbã rĩ gá ãꞌdi la dó mụ áma ãzãkolé sĩ ãꞌdị́ ꞌdĩ ndẽjó nĩ?”

\par }{\PP Nábị̃ umvi ĩꞌdiní, “ꞌDĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, ‘Ãsĩkárĩ ãmbogo ãsĩkárĩ kãrị́lẹ̃ rú rĩ kí drị̃ celépi rĩ kí mụ ími ãzãkolé sĩ ãꞌdị́ ꞌdĩ ndẽjó nĩ.’ ”

\par }{\PP Ãhábũ zị, “Wó ãꞌdi la dó ãꞌdị́ ꞌdĩ iꞌdó nĩ?” Nábị̃ umvi, “Mi ãꞌdị́ ꞌdĩ iꞌdó mi ꞌi Ãhábũ.”


\par }{\PP \VS{15}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Ãhábũ atrá dó ãsĩkárĩ ãmbogo ãsĩkárĩ kãrị́lẹ̃ rú rĩ kí drị̃ celépi rĩ kí kãlãfe sĩ 232. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, atrá dó ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbã ãzí kí 7,000.

\VS{16}Ãsĩkárĩ ꞌdĩ ko kí dó drị̃ mụlé sáwã ázíyá ị̃tụ́ sĩ, ịsụ́ íni ꞌdĩ Bẽnĩ Hãdádĩ kí drĩ ꞌdĩ sĩ íwá mvụ ũpi kãlị́na drị̃ ị̃rị̃ tị icílépi ĩꞌdi abe rĩ kí abe.

\VS{17}Ãsĩkárĩ kãrị́lẹ̃ rú rĩ ko kí dó drị̃ ãꞌdị́gá drị̃drị̃.

\par }{\PP Ĩꞌbaní acá agá ãnirú, ãsĩkárĩ Bẽnĩ Hãdádĩ drị́ ũní-ũníŋá gá rĩ lũ kí dó ĩꞌdiní, “Ãsĩkárĩ ãzí angá kí Sãmãríyã gâlé ru kí amụ́ ꞌdã.”


\par }{\PP \VS{18}Bẽnĩ Hãdádĩ jọ dó ĩꞌbaní, “Ãsĩkárĩ ꞌdã drĩ kí amụ́ ị́jọ́ ásị́ ị̃gbẹ̃ ãni la sĩ, ĩmi arụ́ kí ídri rú jõku drĩ kí amụ́ ãꞌdị́ gá, ĩmi arụ́ vâ kí ídri rú.”


\par }{\PP \VS{19}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãsĩkárĩ ãmbogo ãsĩkárĩ kãrị́lẹ̃ rú rĩ kí drị̃ celépi rĩ ãfũ kí dó táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agá rĩ sĩ ãmvé ãzíla ãsĩkárĩ ãzí rĩ aꞌdé kí dó kí ũngúkú gâsĩ sĩ mụjó ãꞌdị́gá.

\VS{20}Ãsĩkárĩ ãlu ãlu Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌdị dó mẹ́rọ́ꞌbá ĩꞌdidrị̂ rá. Ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ ce kí dó ru ụ́ngụ́lẹ́ gá, ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ri kí dó kí vú drolé. Wó úpí Sírĩyã drị́ Bẽnĩ Hãdádĩ apá dó fãrásĩ sĩ ãsĩkárĩ fãrásĩ cẹ̃lépi rĩ kí abe.

\VS{21}Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ mụ dó ãꞌdị́ gâlé, upa dó fãrásĩ kí gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí abe ãzíla ụlị́ dó ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ kí ũꞌbí ru.


\par }{\PP \VS{22}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, nábị̃ mụ dó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rụ́ ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “Ígõ vúlé ãzíla mí itú ãsĩkárĩ mídrị̂ kí bábá sĩ ãꞌdị́ ãzí amụ́lépi rĩ drị̃ tẽjó. Mí iꞌdó ị́jọ́ kí ụ̃tị̃lé sáwã ꞌdĩgá ꞌdâ, ãꞌdusĩku úpí Sírĩyã drị̂ la mụ ãgõlé ãꞌdị́gá ílí úꞌdí rĩ ꞌbã iꞌdóŋá gá ị̃dị́.”


\par }{\PP \VS{23}Ála dó mụ ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ kí ndẽlé ꞌbo, jọ kí dó úpí ĩꞌbadrị́ Bẽnĩ Hãdádĩ ní, “Ãdroŋa ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbadrị̂ kí ãdroŋa ꞌbé drị̂ kî. ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ ĩꞌbã kí sĩ ãma ndẽjó rá rĩ ꞌi. Wó ãdrĩ ãꞌdị́ ꞌdị ĩꞌba abe ãngũ gbayi rĩ gá, ãndá ãndá ru ãma kí ndẽ ị́jọ́ tị gá ꞌdĩ ambamba.

\VS{24}Ị́jọ́ míní idélé rĩ ꞌba adru íni, mí unze ũpi kí ãꞌdị́ drị̃ ceŋá gá rá ãzíla kí kẹ̃jị́ gá mí ũꞌbã ãsĩkárĩ ãlị̃gọ̃ ãꞌdị́ drị̂ trũ múké múké rĩ kí áyụ!

\VS{25}Ísĩ ãsĩkárĩ ãzí úꞌdí la kí cécé ándrá ụꞌdị́lé rá ꞌda kî áni. Ífẽ ãmaní fãrásĩ kí ꞌbã kãlãfe gárĩ ãꞌdị́ drị̂ kí abe ãzíla ãsĩkárĩ kí abe cécé ándrá míní fẽlé ãsĩkárĩ ndẽlé rá ꞌdã ꞌbadrị́ rĩ áni. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãma dó mụ ãꞌdị́ ꞌdịlé ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ãngũ gbayi rĩ agá, wó ãnị̃ rá ãma kí ndẽ rá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Bẽnĩ Hãdádĩ ãꞌị̃ dó ị́jọ́ jọlé ĩꞌdiní ꞌdĩ kí rá ãzíla nga dó ị́jọ́ ꞌdĩ kí cécé jọlé ĩꞌdiní rĩ áni.


\par }{\SH Ãhábũ ndẽ vâ Bẽnĩ Hãdádĩ ị̃dị́
\par }
{\PP \VS{26}Ílí úꞌdí rĩ ꞌbã iꞌdóŋá gá, Bẽnĩ Hãdádĩ atrá dó ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ kí ãzíla mụ dó ĩꞌba abe táwụ̃nị̃ ãmbógó Ãfékĩ drị̂ gâlé sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ be.

\VS{27}Ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ tra kí vâ ru, úfẽ dó ĩꞌbaní ãkónã kí ãzíla mụ kí dó ãꞌdị́ gá. Wó ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị́ ru tralépi tị ndú ndú ị̃rị̃ rĩ indré kí ũkpó kóru údrĩ kí ụ̃ꞌbị̃ ãsĩkárĩ Sírĩyã drị́ kãlãfe sĩ wẽwẽ rú ãngũ ꞌdã sulépi pírí rĩ kí abe rĩ gá.


\par }{\PP \VS{28}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, nábị̃ Ãdróŋá drị̂ asé dó ru úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂rụ́ ãnirú ãzíla jọ dó ĩꞌdiní, “{\ND{Úpí}} jọ íni, ‘Ãsĩkárĩ Sírĩyã drị̂ ꞌbã kí jọjó la,
{\ND{Úpí}} ĩꞌdi ãdróŋá ꞌbé drị̂ ꞌi adru ãdróŋá ãngũ gbayi rĩ drị̂ ꞌi ku rĩ sĩ, ma dó mụ ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị́ wẽwẽ rú ꞌdĩ kí fẽlé ími drị́ alé gá, mi dó sĩ nị̃ la rá ãndá ãndá ru ma
{\ND{Úpí}} ꞌi.’ ”


\par }{\PP \VS{29}Ãsĩkárĩ Sírĩyã ꞌbadrị́ Ịsịrayị́lị̃ be ꞌdĩ utu kí dó pá ũfẽ kí tị ũfẽ-ũfẽ ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃. Ĩꞌdi dó mụ calé ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ la sĩ, ãꞌdị̂ iꞌdó dó rá, Ãsĩkárĩ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ụꞌdị́ kí dó ãsĩkárĩ Sírĩyã drị́ amụ́lépi vũ rụ̂sĩ rĩ kí 100,000 ụ́ꞌdụ́ ãlu agá.

\VS{30}Ãsĩkárĩ ãzí acelépi rĩ ce kí dó ru wákátá ụ́ngụ́lẹ́ gá sĩ apájó fijó bõrõ táwụ̃nị̃ ãmbógó Ãfékĩ drị̂ gá ãzíla bõrõ uja dó aꞌdélé ãsĩkárĩ acelépi 27,000 rĩ kí drị̃ gá. Bẽnĩ Hãdádĩ apá dó ru zị̃lé bõrõ táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ drị̂ ꞌbã rụ́mụ̃ agâlé la agá.


\par }{\PP \VS{31}Ãsĩkárĩ ãmbogo ĩꞌdidrị̂ jọ kí dó ĩꞌdiní, “Ãmbógó, índre, ãma are ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí ꞌbá ásị́ ị̃gbẹ́ la kî. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãma iri kí ãma vũ gá, ãsụ̃ kí kõlĩbá ãma ụ́pị́cẹ́ gá, ãma icí kí ãma drị̃ gá ĩbáká cí, ãfũ kí dó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rụ̂lé ãzíla ãfẽ kí dó ãma pírí ĩꞌdidrị́ gá. Sáwã ãzí sĩ ĩꞌdi nõ vâ ími aꞌbe ídri rá be.”


\par }{\PP \VS{32}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãsĩkárĩ ãmbogo Bẽnĩ Hãdádĩ drị̂ sụ̃ kí dó kõlĩbá kí ụ́pị́cẹ́ gá, icí kí dó ĩbáká kí drị̃ gá, fũ kí dó mụlé drị̃ ụfụlé úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ be ãzíla jọ kí ĩꞌdiní, “Ãtíꞌbó mídrị́ Bẽnĩ Hãdádĩ jọ, ‘Kírí-kĩrĩ íko áma ãzã mí aꞌbe ma ídri fô.’ ”

\par }{\PP Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ zị, “Bẽnĩ Hãdádĩ drĩ ídri yã? Ĩꞌdi mání cécé ádrị́pị áni.”

\VS{33}Ãsĩkárĩ ãmbogo ꞌdĩ ꞌdụ kí dó ị́jọ́ ꞌdĩ ícétáŋá mgbã la rú ãzíla ꞌdụ kí dó ị́jọ́ úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã jọlé rĩ mbẽlẽŋá ru sĩ ãzị́ ngajó. Jọ kí dó, “Cécé míní jọlé rĩ áni, Bẽnĩ Hãdádĩ ĩꞌdi mí ádrị́pị!”

\par }{\PP Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ jọ, “Ĩmụ ãzíla ĩmi ají ĩꞌdi márụ́ ꞌdõlé.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Bẽnĩ Hãdádĩ ãfũ dó úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rụ́ ꞌdõlé ãzíla úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ itụ́ dó ĩꞌdi gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́drị̂ drị̃ gá.


\par }{\PP \VS{34}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Bẽnĩ Hãdádĩ jọ dó ĩꞌdiní, “Ma mụ táwụ̃nị̃ ãmbogo ãmbogo má átẹ́pị ꞌbã ándrá upalé mí átẹ́pị drị́gá rĩ kí fẽlé mídrị́ vúlé, mi dó sĩ ãngũ sĩ ãko kí ụzịjó ãzíla ĩgbãjó rĩ kí sị táwụ̃nị̃ Dãmãsị̃kị́yã drị̂gá cécé má átẹ́pị ꞌbã ándrá sịlé Sãmãríyã gá rĩ áni.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Ãhábũ jọ dó, “Ma dó mụ ími trũlé ị́jọ́ ũkpó-ũkpó ꞌdĩ kí agá rá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ idé dó tị icíma Bẽnĩ Hãdádĩ be, ãzíla aꞌbe dó sĩ Bẽnĩ Hãdádĩ mụlé rá.


\par }{\SH Nábị̃ ãzí ꞌbã ị́jọ́ lịjó Ãhábũ drị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{35}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} fẽ dó ãzị́táŋá anzị nãbịya ꞌbadrị̂ kí ꞌbã ãzí ãlu la ní jọjọ́ la ágọ́bị́ ãzí ní, “Ígbã ma ãko ímidrị́ gá ꞌdĩ sĩ rá fô!” Wó ágọ́bị̂ gã ĩꞌdi gbãlé úmgbé.

\VS{36}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, jọ dó ágọ́bị̂ ní, “Míní ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ gãjó sĩ rĩ sĩ, ídrĩ drị̃kọ márụ́ ꞌdâ rĩ sĩ mụlé ꞌbo, cọtị kẹ̃mị̃ ãzí la ími ci káyĩ rá.” Wó ágọ́bị̂ la dó mụ drị̃kọlé ꞌbo, kẹ̃mị̃ ãzí amvú ĩꞌdi cilé káyĩ rá.


\par }{\PP \VS{37}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, nábị̃ tá ꞌdĩ isụ́ ágọ́bị́ ãzí ãzíla jọ ĩꞌdiní, “ꞌBárĩ ígbã mání ma fô!” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ágọ́bị̂ gbã dó sĩ nábị̃ rá ãzíla adrá dó sĩ ĩꞌdi ũnzíkákãnã rú.


\par }{\PP \VS{38}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ nábị̃ umbé dó ru mịfị́ kí bõngó sĩ cí únị̃ rú sĩ ꞌi ku benĩ ãzíla mụ dó sĩ úpî ũtẽlé gẹ̃rị̃ tị gá.

\VS{39}Úpî ꞌbã alị agâ ꞌdĩgá ꞌdâ, nábị̃ umve dó ĩꞌdi, jọ, “Ãmbógó, ámụ tá ãꞌdị́ gá ãꞌdị́ ꞌbã mịfị́ ika rĩ gâlé, wó ãsĩkárĩ ãzí uja mẹ́rọ́ꞌbá ãzí arụ́lé ajílé márụ́ ꞌdõlé. Jọ mání, ‘Ímba ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã tã, drĩ apá rá, ála ími ꞌdị ĩꞌdi tị gá jõku mi drị̃rịma rú sílĩvã ífí-ífí la kí ũfẽ 3,000.’

\VS{40}Wó mání ãzị́ ãzí ndú la kí nga agá ꞌdĩgá ꞌdâ, ágọ́bị́ tá arụ́lé ꞌdĩ uja dó apálé rá.”

\par }{\PP Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ uja dó umvilé la, “ꞌDĩ dó ꞌbãngá ị́jọ́ mí ãni la, ílị dó ngá ị́jọ́ ími drị̃ gá ími tị sĩ.”


\par }{\PP \VS{41}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, nábị̃ uja dó bõngó tá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ru mịfị́ kí umbéjó rĩ ayụlé rá ãzíla úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ nị̃ dó cọtị ĩꞌdi nãbịya kí ꞌbã ãzí rĩ gá rá.

\VS{42}Nábị̃ jọ dó úpí ní, “ꞌDĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, ‘Míní ꞌbá ándrá mání lẽlé úꞌdị ĩꞌdi rá rĩ aꞌbejó mụjó rá rĩ sĩ, ála dó mụ ími ꞌdịlé ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá ãzíla ála ꞌbá mídrị̂ kí ụꞌdị́ ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí kẹ̃jị́ gá.’ ”

\VS{43}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ mụ dó lị́cọ́ gá Sãmãríyã gâlé ũmbã trũ.




\par }\Chap{21}{\SH Ãhábũ ꞌbã Nãbọ́tị̃ ꞌdịjó rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sáwã ãzí vúlé gá ị́jọ́ ãzí nga ándrá ru ámvụ́ zãbíbũ ãni ágọ́bị́ umvelé Nãbọ́tị̃ angálépi ãngũ Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ gá rĩ drị̂ agá. Ámvụ́ zãbíbũ drị̂ ĩꞌdi ándrá táwụ̃nị̃ Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ gá, lị́cọ́ úpí Sãmãríyã drị́ Ãhábũ drị̂ andre gá.

\VS{2}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Ãhábũ jọ dó Nãbọ́tị̃ ní, “Ífẽ mání ámvụ́ mídrị́ zãbíbũ drị̂ ꞌi, ma dó sĩ alagá tẹ́bị́ ịnị sa, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ãnirú lị́cọ́ mádrị̂ be. Ma dó míní kẹ̃jị́ la gá ámvụ́ zãbíbũ drị́ ꞌdĩ ndẽlépi rá la fẽ, jõku ídrĩ lẽ rá, ma míní séndẽ calépi ámvụ̂ ꞌbã ãjẹ̃ gá rá la fẽ.”


\par }{\PP \VS{3}Wó Nãbọ́tị̃ umvi dó Ãhábũ ní, “{\ND{Úpí}} lẽ áfẽ ãwítã mâ áyị́pịka ꞌbadrị̂ míní ku.”


\par }{\PP \VS{4}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãhábũ mụ dó lị́cọ́ gá ũmbã trũ ãꞌdusĩku Nãbọ́tị̃ Yẹ̃zẹ̃rẹ́tị̃ gó ru rĩ ní jọjó la, “Má ícó ãwítã má áyị́pịka ꞌbadrị̂ kí fẽlé míní ku rĩ sĩ.” Ãhábũ la dó ru ĩꞌdidrị́ gbọ́lọ́ sị́gá ja tị bõrõ gâlé ru ãzíla gã dó ãkónã nalé úmgbé.


\par }{\PP \VS{5}Ãhábũ ũkû Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ amụ́ dó, zị dó ĩꞌdi, “Ũmbã na dó mi íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ína dó ãkónã ku la ãꞌdusĩ yã?”


\par }{\PP \VS{6}Ãhábũ umvi dó ĩꞌdiní, “Ũmbã fụ ma ãzíla ána ãkónã ku la, ájọ Nãbọ́tị̃ Yẹ̃zẹ̃rẹ́tị̃ gó ru rĩ ní ꞌbã ụzị mání ámvụ́ ĩꞌdidrị́ zãbíbũ drị̂, jõku ꞌbã uja ĩꞌdi má be ámvụ́ ãzí sĩ, wó Nãbọ́tị̃ gã ị́jọ́ ꞌdĩ úmgbé.”


\par }{\PP \VS{7}Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ Ãhábũ ũkû zị, “ꞌDĩ dó gbíyã míní adrujó úpí ru Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ ꞌi yã? Ínga ụrụgá ãzíla ína dó ãkónã ãyĩkõ sĩ. Ma míní ámvụ́ zãbíbũ áni Nãbọ́tị̃ Yẹ̃zẹ̃rẹ́tị̃ gó ru rĩ drị̂ fẽ rá.”


\par }{\PP \VS{8}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ sĩ dó wárãgã kí úpí Ãhábũ ꞌbã rụ́ sĩ, ụ̃tị̃ drị́ kí drị̃ gá ríŋĩ Ãhábũ drị̂ sĩ ãzíla pẽ dó kí tị ꞌbá ĩyõ ãzíla ꞌbá ãmbógó rú uꞌálépi táwụ̃nị̃ ãmbógó Nãbọ́tị̃ bã sĩ uꞌájó rĩ agá rĩ ꞌbanî.

\VS{9}Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã sĩlé wárãgã ꞌdã kí agá rĩ ĩꞌdi íni,

\par }{\PM “Ĩmi umve ꞌbá kí ãngũ ãlu gá ãzíla ĩjọ ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ sãyímũ drị̂ ꞌi ãzíla ĩmi iri Nãbọ́tị̃ ꞌi úmvúke gá ꞌbá ãmbogo rú rĩ kí abe.

\VS{10}Wó ĩmi iri ꞌbá ị̃rị̃ ĩnzóꞌbá ru la kí ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ãzíla ꞌbã jọ kí Nãbọ́tị̃ wã Ãdróŋá kí úpí be rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ĩmi agụ dó ĩꞌdi ãmvé ãzíla ĩmi uꞌbé dó ĩꞌdi írã sĩ káyĩ rá.”


\par }{\PP \VS{11}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãmba rú ãzíla ãmbogo rú uꞌálépi táwụ̃nị̃ Nãbọ́tị̃ drị̂ agá rĩ nga kí dó ị́jọ́ ꞌdĩ cécé Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ꞌbã sĩlé wárãgã kí agá rĩ áni.

\VS{12}Ũlũ kí ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́ sãyímũ drị̂ drị̃ gá rá ãzíla iri kí dó Nãbọ́tị̃ ãngũ ꞌbá ãmbogo rú rĩ ꞌbã kí sĩ rijó rĩ gá.

\VS{13}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ájí dó ꞌbá ị̃rị̃ ĩnzóꞌbá ru rĩ kí, ri kí dó ndre kí ru Nãbọ́tị̃ trũ ndre-ndrẽ ãzíla alị́ kí dó ĩnzõ jọjó la, “Nãbọ́tị̃ wã Ãdróŋá kí úpí be rá.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ꞌbá ꞌdĩ agụ kí dó ĩꞌdi táwụ̃nị̃ agá rĩ sĩ ãmvé ãzíla uꞌbé kí dó ĩꞌdi írã sĩ káyĩ rá.


\par }{\PP \VS{14}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ị̃drị̃ kí dó ụ́ꞌdụ́kọ́ tị Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ nĩ jọjó la, “Úꞌbé dó Nãbọ́tị̃ írã sĩ káyĩ ꞌbo.”


\par }{\PP \VS{15}Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ la dó mụ are la úꞌbé Nãbọ́tị̃ káyĩ ꞌbo íni, gbõgbõ jọ úpí Ãhábũ ní, “Mí angá ãzíla ímụ dó ámvụ́ zãbíbũ drị́ Nãbọ́tị̃ Yẹ̃zẹ̃rẹ́tị̃ gó ru rĩ ꞌbã ándrá gãlé ụzịlé míní úmgbé rĩ ꞌdụlé mí ãni la rú ãꞌdusĩku Nãbọ́tị̃ drã dó ra.”

\VS{16}Ãhábũ la dó mụ arelé la Nãbọ́tị̃ drã rá íni ꞌbo, angá dó mụlé sĩ ámvụ́ zãbíbũ drị́ ꞌdã ꞌdụjó ĩꞌdi ãni la rú.


\par }{\PP \VS{17}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ dó ị́jọ́ Ĩlíyã Tị̃sị́bẹ̃ gó ru rĩ ní,

\VS{18}“Ímụ úpí Ãhábũ Ịsịrayị́lị̃ drị́ ũpĩ nalépi Sãmãríyã gá rĩ rụ́. Ĩꞌdi dó úꞌdîꞌda íni ámvụ́ Nãbọ́tị̃ drị́ zãbíbũ drị̂ agá ꞌdã sĩ ámvụ̂ ꞌdụjó ĩꞌdi ãni la rú.

\VS{19}Ị́jọ ĩꞌdi ní, ‘ꞌDĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé míní rĩ ꞌi, Íꞌdị ágọ́bị́ ãzí ãzíla íꞌdụ dó sĩ ámvụ́ ĩꞌdidrị̂ mí ãni la rú ku yã?’ ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, íjọ ĩꞌdiní, ‘Ãngũ ũcogo ꞌbã kí Nãbọ́tị̃ ꞌbã ãrí mbejó rĩ gá, ũcogo kí va ími ãrí mbe.’ ”


\par }{\PP \VS{20}Ãhábũ jọ Ĩlíyã ní, “Mâ mẹ́rọ́ꞌbá, mí ịsụ́ dó ma ꞌbo ꞌdĩ!”

\par }{\PP Ĩlíyã umvi, “Ãndá má ịsụ́ mi rá ãꞌdusĩku ífẽ mi pírí sĩ ị́jọ́ ũnzí ngajó
{\ND{Úpí}} ꞌbã drị̃lẹ́ gá.

\VS{21}‘Índre ma mụ lị́kị̃ ajílé ími drị̃ gá, ma ími ịnị́ kpítã rá. Ma ãgọbị mídrị́ lị́cọ́ gá ãtiꞌbo rú jõku ãtiꞌbo rú ku ãngũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ agá rĩ kí ụꞌdị́ pírí rá.

\VS{22}Ma mụ lị́cọ́ mídrị̂ fẽlé acálé cécé Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị drị́ ãzíla Básã Ãhíyã ngọ́pị drị̂ áni ãꞌdusĩku mí inga ũmbã áma agá ãzíla ífẽ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbaní fijó ị́jọ́ ũnzí gá.’


\par }{\PP \VS{23}“Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ drị̃ gá
{\ND{Úpí}} jọ ị́jọ́ íni, ‘Ũcogo Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ gá rĩ kí mụ ũkú mídrị́ Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ꞌbã ĩzá ucelé bõrõ Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ drị̂ andre gá.’


\par }{\PP \VS{24}“Ũcogo kí mụ ꞌbá Ãhábũ drị́ ũdrãlépi táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agá rĩ kí nalé nĩ ãzíla ãriŋa ꞌbụ̃gá ri kí mụ ꞌbá ũdrãlépi sụ́rụ́ agá rĩ kí izá tilé nĩ.”\FTNT{*}{{\FR 21:24 }{\FR{21:24
}}{\FT{Bụ́kụ̃ ãzí rĩ jọ kí: Ũcogo kí mụ Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ꞌbã ãvũ nalé ámvụ́ Yẹ̃zẹ̃rẹ́lị̃ gá rĩ agá.}}}


\par }{\PP \VS{25}ꞌBá ãzí ándrá ru fẽlépi pírí sĩ ị́jọ́ ũnzí ngajó cécé Ãhábũ drị̂ áni
{\ND{Úpî}} drị̃lẹ́ gá la ꞌdáyụ, ãꞌdusĩku ũkú ĩꞌdidrị́ Yẹ̃zẹ̃bẹ́lị̃ ũŋmĩ ĩꞌdi sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ngajó nĩ.

\VS{26}Ị́jọ́ Ãhábũ ꞌbã idélé ũnzí ãndânĩ rĩ ĩꞌdiní sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó cécé ꞌbá Ãmọ́rị̃ drị́ ándrá
{\ND{Úpí}} ꞌbã drolé Ịsịrayị́lị̃ kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbã kí ị̃nzị̃lé rĩ áni.


\par }{\PP \VS{27}Ãhábũ la dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, uce dó bõngó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ kí rá, sụ̃ dó kõlĩbá ãzíla ĩsãyĩmũ dô. Ko ụ́ꞌdụ́ kõlĩbá trũ ụrụꞌbá gá ãzíla ri dó acị́lé ũcõgõ ũcõgõ rú.


\par }{\PP \VS{28}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá,
{\ND{Úpí}} jọ dó ị́jọ́ Ĩlíyã Tị̃sị́bẹ̃ gó ru rĩ nî,

\VS{29}“Índre ị́jọ́ Ãhábũ ꞌbã sĩ ru irijó vụ̃rụ́ áma drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ rá yã? Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ru irijó vụ̃rụ́ ꞌdĩ sĩ, má icó lị́kị̃ ajílé sáwã ĩꞌdiní adrujó ídri ꞌdĩ agá ku, wó ma rá la ají la ĩꞌdi drị́ lị́cọ́ gá sáwã ngọ́pị̃ drị̂ agá.”




\par }\Chap{22}{\SH Ãhábũ ꞌbã drãjó ãꞌdị́ gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ãꞌdị́ ꞌde ándrá ꞌbá Ãrámũ drị̂ kí drĩdríŋĩ gá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí abe ku ílí na ꞌdĩpí.

\VS{2}Wó ĩꞌdi dó mụ calé ílí najó rĩ gá, úpí Yẽhõsãfátĩ Yụ́dã drị̂ ilú dó sĩ mụjó úpí Ãhábũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ndrejó.

\VS{3}Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ zị dó ãmbogo ĩꞌdidrị̂ kí, jọ, “Ĩnị̃ ínĩngá ãngũ Rãmọ́tị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ ãma ãni, ãma icó kí tâ dó sĩ ị́jọ́ ãzí idélé sĩ ĩꞌdi apájó vúlé angájó úpí Ãrámũ drị̂ drị̂lé rĩ sĩ rá ku yã?”

\VS{4}ꞌDã ꞌbã vúlé gá zị dó vâ Yẽhõsãfátĩ ꞌi, “Mí icó mụlé má be sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó úpí Rãmọ́tị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ be rá yã?”

\par }{\PP Yẽhõsãfátĩ umvi úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ ní, “Ãma mí be ꞌbá ãlu rĩ kî, ma dó mụ ku ãꞌdu ị́jọ́ sĩ, ãsĩkárĩ mádrị̂ kí mî ãni, ãzíla fãrásĩ mádrị̂ kí mí ãni.”

\VS{5}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, jọ, “Drị̃drị̃ rĩ gá ãma isụ́ kí drĩ nị̃lé la
{\ND{Úpí}} la ãꞌdu ị́jọ́ jọ yã rĩ gá rá ká.”


\par }{\PP \VS{6}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Ãhábũ umve dó nábị̃ ĩꞌdidrị̂ kí ãni rú 400, ãzíla zị kí, “Má ícó mụlé ãꞌdị́ ꞌdịlé úpí Rãmọ́tị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ be rá yã jõku yụ?”

\par }{\PP Nãbịya umvi kí ĩꞌdiní, “Ímụ ãꞌdị́ ꞌdịlé úpí Rãmọ́tị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ be, ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} la fẽ mi ãꞌdị̂ ndẽ rá.”


\par }{\PP \VS{7}Wó Yẽhõsãfátĩ zị, “Nábị̃ ãzí
{\ND{Úpí}} ãni ndú ãmaní icólé zịlé la dó ꞌdáyụ yã?”


\par }{\PP \VS{8}Ãhábũ umvi, “Nábị̃ ãzí acelépi ãmaní sĩ icójó ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã lẽlé rĩ zịjó ĩꞌdi tị gá la cí, ĩꞌdi Mĩkãyíyã Ímĩlã ngọ́pị ꞌi. Wó álẽ ĩꞌdi ku ãꞌdusĩku ị́jọ́ ãzí ĩꞌdi ꞌbã sáwã pírí sĩ ụndrị́lé mání múké la kí ꞌbãngá ꞌdáyụ.”

\par }{\PP Yẽhõsãfátĩ umvi, “Lẽ úpí ꞌbã jọ ị́jọ́ ꞌdĩ áni ku.”

\VS{9}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ umve dó ãmbógó ĩꞌdidrị́ ãzí ãlũ la, ãzíla jọ ĩꞌdiní, “Mí ají drĩ Mĩkãyíyã Ímĩlã ngọ́pị má rụ́ ꞌdõlé.”

\VS{10}Úpí Ãhábũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí úpí Yẽhõsãfátĩ be sụ̃ kí dó kánzũ ĩꞌbadrị́ ũpĩ drị̂ kí, ãzíla ri kí dó Úmvúke ĩꞌbadrị́ ũpĩ drị̂ kí drị̃ gá ãngũ sĩ ãná cojó rĩ gá kẹ̃jị́tị sĩ fijó Táwụ̃nị̃ Sãmãríyã drị̂ ꞌa gá rĩ tị gá, nãbịya pírí rĩ kí dó ị́jọ́ ụndrị́lé kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá.

\VS{11}Nãbịya kí ꞌbã ãzí ãlu, Zẽdẽkíyã Kẽnánã ngọ́pị idé újé ãzí kí aya sĩ ãzíla jọ dó Ãhábũ ní, “ꞌDĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, ‘Újé ꞌdĩ kî sĩ mi ãꞌdị́ ꞌdị ꞌbá Ãrámũ drị̂ kí abe kpere ĩꞌbaní ị̃lị̃kị̃ agá pírí.’ ”


\par }{\PP \VS{12}Nãbịya pírí nga kí ị́jọ́ ụndrị́lé jọjó la, “Ímụ ãꞌdị́ ꞌdịlé úpí Rãmọ́tị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ be, mi ãꞌdị̂ ndẽ rá, ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} la fẽ la ĩmi ãꞌdị̂ ndẽ rá.”


\par }{\PP \VS{13}Wó ꞌbá mụlépi Mĩkãyíyã umvelépi rĩ jọ ĩꞌdiní, “Índre, nãbịya ãzí rĩ jọ kí pírí ị́jọ́ múké la úpí Ãhábũ ní áyụ, wó lẽ ị́jọ́ míní mụlé jọlé rĩ ꞌbã ají kí ru ĩꞌbã kí jọlé rĩ be ãlu ãzíla ị́jọ ĩꞌdi mụ ãꞌdị̂ ndẽlé rá.”


\par }{\PP \VS{14}Wó Mĩkãyíyã umvi, “Cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã adrujó ídri rĩ áni, ma ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã lũlé rĩ vúŋá lũ áyụ.”


\par }{\PP \VS{15}Mĩkãyíyã la dó mụ acálé úpí Ãhábũ drị̃lẹ́ gá ꞌbo, úpí zị dó ĩꞌdi, “Mĩkãyíyã, má ícó mụlé ãꞌdị́ ꞌdịlé úpí Rãmọ́tị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ be rá yã jõku yụ?”

\par }{\PP Mĩkãyíyã umvi, “Ímụ ãꞌdị́ ꞌdịlé, ãꞌdusĩku
{\ND{Úpí}} la fẽ la mi ãꞌdị̂ ndẽ rá.”


\par }{\PP \VS{16}Wó úpí Ãhábũ jọ Mĩkãyíyã ní, “Ídrĩ ị́jọ́ jọ mání
{\ND{Úpí}} ꞌbã rụ́ sĩ yã áni, lẽ ị́jọ ị́jọ́ mgbã rĩ áyụ. Ma dó mgbã rĩ gá míní ị́jọ́ ꞌdĩ jọ pâlé sị́?”


\par }{\PP \VS{17}Mĩkãyíyã umvi dó ĩꞌdiní, “Ándre urobí agá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ iré kí ru ꞌbé kí drị̃ gá cécé kãbĩlõ ru irélépi ꞌbá kí ucélépi rĩ kóru rĩ áni.
{\ND{Úpí}} jọ mání, ‘ꞌBá ꞌdị kí dó drị̃lẹ́ kóru, lẽ ꞌbá ãlu ãlu ꞌbã mụ dó ꞌbãngá lị́cọ́ gá ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.’ ”


\par }{\PP \VS{18}Úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ zị dó Yẽhõsãfátĩ ꞌi, “Ájọ tá míní nábị̃ Mĩkãyíyã ụndrị́ ꞌbãngá mání ị́jọ́ ãzí múké la ku, wó ĩꞌdi ꞌbãngá lú ị́jọ́ ũnzí rĩ kí ụndrị́ áyụ rĩ gá ku yã?”


\par }{\PP \VS{19}Mĩkãyíyã mụ dó ị́jọ́ umviŋá trũ drị̃ gá, jọ, “Mí are drĩ ị́jọ́
{\ND{Úpí}} ꞌbã jọlé ꞌdĩ ꞌi! Ándre
{\ND{Úpí}} ꞌbã ri agá úmvúke ĩꞌdidrị̂ drị̃ gá ꞌbụ̃gá ꞌdãá ãzíla mãlãyíkã pírí ĩꞌdidrị̂ utu kí pá ĩꞌdi andre gá drị́ ãndá gá ãzí rĩ kí drị́ ị̃jị́ gá.

\VS{20}{\ND{Úpí}} zị, ‘Ãꞌdi la dó icó Ãhábũ ulélé sĩ mụjó ãꞌdị́ ꞌdịjó úpí Rãmọ́tị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ be ála dó sĩ ĩꞌdi ꞌdị rá rĩ gá nĩ yã?’

\par }{\PP “Mãlãyíkã umvi kí ị́jọ́ ndúndú.

\VS{21}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úríndí ãzí amụ́ dó
{\ND{Úpí}} drị̃lẹ́ gá, jọ ĩꞌdiní, ‘Ma mụ ĩꞌdi ulé rá.’


\par }{\PP \VS{22}“{\ND{Úpí}} zị, ‘Mi mụ ĩꞌdi ulé íngoní-íngoní ru?’

\par }{\PP “Úríndî umvi, ‘Ma mụ ãzíla ma fẽ la nãbịya Ãhábũ drị̂ kí pírí ĩꞌdiní ĩnzõ álị́.’

\par }{\PP “{\ND{Úpí}} jọ, ‘Ímụ drị̃ gá, mi ĩꞌdi ulé rá.’ ”


\par }{\PP \VS{23}Mĩkãyíyã de dó ị́jọ́ jọ agá íni, “ꞌDĩ ị́jọ́ ru idélépi rĩ ꞌi,
{\ND{Úpí}} fẽ nãbịya mídrị̂ ꞌbaní pírí míní ĩnzõ alị́jó. Wó
{\ND{Úpí}} fẽ ãzị́táŋá lị́kị̃ ꞌbã sĩ aꞌdéjó ími drị̃ gá rĩ ꞌbo.”


\par }{\PP \VS{24}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá{\ND{Úpí}}ꞌi, Nábị̃ Zẽdẽkíyã Kẽnánã ngọ́pị se dó ru Mĩkãyíyã rụ́ ãnirú, sa dó mẹ́lẹ́tị la ãzíla zị dó ĩꞌdi, “Úríndí
{\ND{Úpí}} drị̂ aꞌbe dó ma sĩ amụ́jó ị́jọ́ jọjó mí be sáwã íngõ sĩ yã?”

\VS{25}Mĩkãyíyã umvi ĩꞌdiní, “Mi mụ ị́jọ́ ꞌdĩ nị̃lé ụ́ꞌdụ́ míní ími zịjó jó ꞌbã rụ́mụ̃ agá rĩ ꞌbã agá ꞌdã sĩ.”


\par }{\PP \VS{26}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ fẽ dó ãzị́táŋá ãmbógó ĩꞌdidrị́ ãzí ãlu la ní, “Íꞌdụ Mĩkãyíyã ꞌi ãzíla mí agụ ĩꞌdi vúlé gávũnã Ãmọ́nị̃ Táwụ̃nị̃ ãmbógó Sãmãríyã gá rĩ drị̂ ꞌbarụ̂lé Yẽhõwásĩ úpí ngọ́pị be

\VS{27}ãzíla íjọ ĩꞌbaní, ‘ꞌDĩ ị́jọ́ úpí ꞌbã jọlé rĩ ꞌi, Ĩsu ágọ́bị́ ꞌdĩ mãbụ́sụ̃ gá, ĩfẽ ĩꞌdiní ãko ãzí ku wó lú mũkátĩ kí ị̃yị́ be áꞌdụ̂sĩ kpere mání ãgõ agá ãꞌdị́ gâlé rũwẽ.’ ”


\par }{\PP \VS{28}Wó Mĩkãyíyã jọ ĩꞌdiní, “Ídrĩ ãgõ ãꞌdị́ gâlé rĩ sĩ rũwẽ rá, ífí la
{\ND{Úpí}} jọ ị́jọ́ ꞌdĩ áma tị gâsĩ nĩ ku!” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, jọ vâ ꞌbá ꞌbaní pírí, “Ĩmi are ị́jọ́ mání jọlé ꞌdĩ múké múké!”


\par }{\SH Ãhábũ ꞌbã drãjó rĩ
\par }
{\PP \VS{29}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ úpí Ãhábũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí Yẽhõsãfátĩ úpí Yụ́dã drị̂ be nze kí dó ãsĩkárĩ ĩꞌbadrị̂ kí drị̃ sĩ mụjó ãꞌdị́ gá úpí Rãmọ́tị̃ Gị̃lẹ́dị̃ drị̂ rụ́.

\VS{30}Úpí Ãhábũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ jọ dó Yẽhõsãfátĩ ní, “Ãmaní mụ agá ãꞌdị́ gá ꞌdĩgá ꞌdâ, ma áma ụ̃sụ̃ bõngó ãzí ndú la kí sĩ, únị̃ rû sĩ ma ku benĩ, wó mí ụ̃sụ̃ dó mi bõngó mídrị́ ụ̃pị̃ drị̂ kî sĩ.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Ãhábũ úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ụ̃sụ̃ dó ru bõngó ãzí ndú la kí sĩ mụ kí dó sĩ ãꞌdị́gá.


\par }{\PP \VS{31}Ịsụ́ íni ꞌdĩ úpí Ãrámũ drị̂ fẽ dó ãzị́táŋá ãmbogo ĩꞌdidrị́ kãlị́ na drị̃ ị̃rị̃ ãsĩkárĩ ãꞌdị́ ꞌdịlépi gárĩ ãꞌdị́drị̂ sĩ rĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌbaní, “Ĩmi arụ́ lú mání úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ ꞌi áꞌdụ̂sĩ, ĩmi ĩcãndĩ ĩmi ꞌbá ãzí kí arụ́ŋá sĩ ku.”

\VS{32}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãmbogo Ãrámũ gá gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ kí dó mụ úpí Yẽhõsãfátĩ ndrelé ꞌbo, jọ kí, “Ãndá ãndá ru ꞌdĩ dó bãsĩ úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi.” Uja kí tí dó sĩ tị sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó ĩꞌdi be. Wó Yẽhõsãfátĩ ꞌbã dó mãmálá. Ĩꞌdi dó mụ mãmálá ꞌbãlé ꞌbo,

\VS{33}ãmbogo Ãrámũ gá gárĩ ãꞌdị́drị̂ kí drị̃lẹ́ gá rĩ amá kí dó rá ꞌbâ adru úpí Ãhábũ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌi ku ãzíla aꞌbe kí dó ĩꞌdi vú droŋá rá.


\par }{\PP \VS{34}Wó ãsĩkárĩ ãzí Ãrámũ gó ru la gbẹ ꞌé mị́rị̃ rú ãzíla ꞌê ri dó úpí Ãhábũ ꞌbã ụrụꞌbá gọ́bẹ́rẹ́ ãꞌdị́drị̂ ꞌbã akulé ku rĩ gá. Ãhábũ jọ ãsĩkárĩ gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́drị̂ ụ̃cẹ̃lépi rĩ ní, “Úgbẹ ma rá, mí uja gárĩ tị ãzíla ínze ma ãꞌdị́ agá ꞌdâ rĩ sĩ ãmvé.”

\VS{35}Wó ãꞌdị̂ mba dó mba-mbã, ꞌdụ dó sĩ ụ́ꞌdụ́ ãlu ndị, úri dó úpí Ãhábũ ãtị̃lé gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́drị̂ agá ꞌdãá ãtị̃-ãtị̃, ja tị ãsĩkárĩ Ãsírĩyã drị̂ ꞌbarụ́ léru. Ãhábũ ãrí ra dó ãzíla ị̃mvụ̃ dó gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́drị̂ ꞌbã ꞌa pírí, ãzíla ĩꞌdi dó mụ calé ĩndró sĩ Ãhábũ drã dó rá.

\VS{36}Ãnirú ị̃tụ̂ ꞌbã ꞌde agá ꞌdẽꞌdẽ ꞌdĩ gá ꞌdâ, ãsĩkárĩ ãmbógó Ịsịrayị́lị̃ drị̂ fẽ ãzị́táŋá ãsĩkárĩ ꞌbaní ãsĩkárĩ ãmbogo ãzí rĩ ꞌba rụ̂sĩ jọ, “Ãsĩkárĩ ãlu ãlu ꞌbã apá táwụ̃nị̃ ãmbógó ĩꞌdidrị̂ gá. ꞌBá ãlu ãlu ꞌbã mụ ãngũ ĩꞌdidrị̂ gá sĩ ru ídri pajó.”


\par }{\PP \VS{37}Úpí Ãhábũ drã dó rá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ âgụ dó ĩꞌdi ꞌbã ãvũ Sãmãríyã gá, ãzíla ị̃sị̃ kí dó sĩ ĩꞌdi ꞌdãá.

\VS{38}Úmụ dó gárĩ ĩꞌdidrị́ ãꞌdị́ drị̂ ũjĩlé kẹ̃bẹ̃lụ́ Sãmãríyã drị̂ agá, ũcogo mbe kí dó ãrí la ãzíla ãwụ́ꞌbá ũjĩ kí dó ru ĩꞌdi ꞌbã ãrí sĩ cécé
{\ND{Úpí}} ꞌbã ándrá jọlé ĩꞌdi ru idé rá rĩ áni.


\par }{\PP \VS{39}Ị́jọ́ pírí úpí Ãhábũ ꞌbã ngalé rĩ kí ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ꞌa, bõrõ kí abe uꞌbéjó ĩwá sị́ sĩ rĩ kí úsĩ kí bụ́kụ̃ sĩ ị́jọ́ ũpi Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã kí ngalé rĩ kí sĩjó rĩ gá.

\VS{40}Ãhábũ drã dó rá, ngọ́pị̃ Ãhãzị́yã acá dó úpí ru ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá nĩ.


\par }{\SH Yẽhõsãfátĩ ꞌbã ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ
\par }
{\PP \VS{41}Ílí úpí Ịsịrayị́lị̃ drị́ Ãhábũ ꞌbã ũpĩ najó Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ la dó mụ calé sụ, Yẽhõsãfátĩ Ásã ngọ́pị iꞌdó dó ũpĩ nalé Yụ́dã gá.

\VS{42}Yẽhõsãfátĩ la iꞌdó ũpĩ nalé Yụ́dã gá ꞌdĩ ịsụ́ ꞌdĩ sĩ ílí la dó kãlị́ na drị̃ tõwú, ãzíla na ũpĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ílí kãlị́ ị̃rị̃ drị̃ tõwú. Yẽhõsãfátĩ ꞌbã ãndrẽ rụ́ ándrá Ãzụ́bã Sĩlíhĩ ꞌbã ị̃zẹ́pị ꞌi.

\VS{43}Yẽhõsãfátĩ ándrá úpí ãzí múké la, ũbĩ ị́jọ́ átẹ́pị̃ Ásã ꞌbã ándrá idélé rĩ kí vú rá. Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé ũpĩ ĩꞌdidrị̂ agá rĩ fẽ kí ándrá
{\ND{Úpí}} ní ãyĩkõ rá. Wó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé gẹ̃rị̃ sĩ ku rĩ ĩꞌdi ꞌbã ándrá ãngũ ụrụgá sĩ ídétáŋá idéjó ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ ꞌbaní rĩ kí andijó ku rĩ ꞌi ãzíla ꞌbá ri kí dó ídétáŋá idélé ãzíla lũbánĩ ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ rĩ kí ivélé ãngũ sĩ ídétáŋá idéjó rĩ kí agá.

\VS{44}Yẽhõsãfátĩ ri vâ adrulé ásị́ ị̃gbẹ̃ agá úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ be.

\VS{45}Ị́jọ́ ru ngalépi ũpĩ Yẽhõsãfátĩ drị̂ agá rĩ kí, ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé rĩ kí, ãꞌdị́ ĩꞌdi ꞌbã ꞌdịlé rĩ abe pírí úsĩ kí Bụ́kụ̃ sĩ ãwí ũpi Yụ́dã drị̂ ꞌbadrị̂ kí ũsĩjó rĩ agá.

\VS{46}Adro vâ ãgọbị ãzíla ũkú ándrá ãwụ̃ ngalépi ãngũ ĩꞌbã kí sĩ ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí ị̃nzị̃jó rĩ kí agá ándrá acelépi sáwã átẹ́pị̃ Ásã ꞌbã ũpĩ najó rĩ sĩ rĩ kí rá.

\VS{47}Sáwã Yẽhõsãfátĩ ꞌbã ándrá ũpĩ najó Yụ́dã gá rĩ sĩ, úpí ándrá sụ́rụ́ kí andregá ãnirú Ídõmũ gá ꞌdáyụ. Úpí Yụ́dã drị̂ pẽ ándrá dó sĩ ãmbógó ãzí sĩ ũpĩ najó alagá ꞌdãá nĩ.


\par }{\PP \VS{48}Yẽhõsãfátĩ idé ándrá mẹ́lị̃ ãzí kí sĩ mụjó Ũfírĩ gá sĩ gólũdĩ ajíjó wó mẹ́lị̃\FTNT{*}{{\FR 22:48 }{\FR{22:48
}}{\FT{Bụ́kụ̃ ãzí rĩ jọ kí, mẹ́lị̃ Tãrãsísĩ drị̂ kí.}}} ꞌdĩ mụ kí ándrá gẹ̃rị̃ sĩ ku ãꞌdusĩku ãlúkúkũ andi ándrá kí Ị̃zị̃yọ́nị̃ Gẹ̃bẹ́rị̃ gá ꞌdãá ũgũgõ.

\VS{49}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, úpí Ãhãzị́yã Ãhábũ ngọ́pị jọ Yẽhõsãfátĩ ní, “Ífẽ ꞌbá mádrị́ acị́lépi mẹ́lị̃ sĩ ị̃yị́ drị̃ gâsĩ rĩ ꞌba acị́ kí ꞌbá mídrị̂ kí abe ãngũ ãlu gá.” Wó Yẽhõsãfátĩ gã ị́jọ́ ꞌdã úmgbé.


\par }{\PP \VS{50}Yẽhõsãfátĩ drã dó rá, îsị̃ dó ĩꞌdi áyị́pịka kí abe Táwụ̃nị̃ átẹ́pị̃ Dãwụ́dị̃ drị̂ gá, ngọ́pị̃ Yẽhõrámũ acá dó úpí ru ĩꞌdi ꞌbã kẹ̃jị́ gá nĩ.


\par }{\SH Ãhãzị́yã ꞌbã ũpĩ najó Ịsịrayị́lị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{51}Ãhãzị́yã Ãhábũ ngọ́pị acá úpí Ịsịrayị́lị̃ drị̂ rú Sãmãríyã gá ílí mụdrị́ drị̃ ázị̂rị̃ Yẽhõsãfátĩ ꞌbã adrujó úpí Yụ́dã drị̂ rú rĩ sĩ.

\VS{52}Ãhãzị́yã nga ándrá ũnzĩkãnã
{\ND{Úpî}} drị̃lẹ́ gá rá ĩꞌdiní ị́jọ́ átẹ́pị̃ ꞌbã kí ngalé ãndrẽ be rĩ kí vú ũbĩjó rĩ sĩ ãzíla Yẽrõbũwámũ Nẽbátĩ ngọ́pị ꞌbã fẽjó la ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ị̃nzị̃ kí ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí rĩ sĩ.

\VS{53}Nga ándrá ãzị́ Bãálĩ ní, ị̃nzị̃ Bãálĩ ꞌi ãzíla inga
{\ND{Úpí}} Ãdróŋá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã ũmbã cécé átẹ́pị̃ ꞌbã ándrá ingajó la rĩ áni.

\par }