\NormalFont\ShortTitle{Mãrákõ}

{\MTB Ị́jọ́ Mgbã

\par }{\MT Mãrákõ

\par }{\MTB ꞌbã sĩlé rĩ



\par }\ChapOne{1}{\SH Ị́jọ́ Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌbã ũlũlé rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 3:1-12; Lụ́kã 3:1-18; Yõhánã 1:19-28)

\par }{\PP \VerseOne{1}ꞌDĩ ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃
Kúrísĩtõ Ãdróŋá Ngọ́pị drị́ gá rĩ ꞌbã iꞌdóŋá.

\VS{2}Iꞌdó ru ị́jọ́ ándrá
Ãdróŋá ꞌbã jọlé nábị̃ Ĩsáyã ꞌbã sĩlé bụ́kụ̃ ĩꞌdidrị́ rĩ agá rĩ sĩ, Ãdróŋá jọ,

\par }{\Q “Índre drĩ! Ma mụ mâ ꞌbá ị́jọ́ ujílépi la tị pẽlé ími drị̃lẹ́ gâlé ꞌdĩ,

\par }{\QB ĩꞌdi mụ gẹ̃rị̃ idélé míní ími drị̃lẹ́ gâlé.”
\XREF{✡}{{\XO 1:2 }{\XO{1:2
}}{\XT{Mãlákĩ 3:1}}}


\par }{\Q \VS{3}“Ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ãzí uzálépi ãngũ kõtórõ rú rĩ agá rĩ jọ,

\par }{\Q ‘Ĩmi itú gẹ̃rị̃ Úpí ní,

\par }{\QB ĩmi idé ĩꞌdi kpịmgbịlị́kị ĩꞌdiní sĩ acị́jó.’ ”
\XREF{✡}{{\XO 1:3 }{\XO{1:3
}}{\XT{Ĩsáyã 40:3}}}


\par }{\MM \VS{4}Ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdĩ ándrá Yõhánã
Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌi. Ri uꞌálé ãngũ kõtórõ rú rĩ gá, ãzíla ũlũ ị́jọ́ ꞌbá pírí ꞌbanî sĩ ásị́ ujajó bãbụ̃tị́zị̃ bĩjó sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí aꞌbejó.

\VS{5}ꞌBá ũꞌbí ãkpẹ̃ kí ãngũ Yụ̃dị́yã drị̂ agâlé táwụ̃nị̃ ãmbógó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ri kí mụlé Yõhánã rụ̂lé ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ũlũlé rĩ arelé. Iꞌda kí ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí, ãzíla fẽ dó ĩꞌbaní bãbụ̃tị́zị̃ ị̃yị́ Yõrĩdánĩ gá.


\par }{\PP \VS{6}Bõngó ándrá Yõhánã ꞌbã sụ̃lé rĩ kí ídé ándrá kí ngãmíyã ꞌbã ꞌbíko sĩ, icí ru ụ́pị́cẹ́ sẹ́rị̃ íníríkó ru la sĩ cí. Ãkónã ĩꞌdidrị̂ kí ándrá úmbí kí ãnụ́ ásé agá rĩ be.
\FTNT{*}{{\FR 1:6 }{\FR{1:6
}}{\FT{Yõhánã ĩꞌdi ándrá cécé Ĩlíyã áni.}}}\XREF{✡}{{\XO 1:6 }{\XO{1:6
}}{\XT{2 Ũpĩ 1:8}}}

\VS{7}Yõhánã lũ vâ ꞌbá ꞌbaní, “ꞌBá ãzí áma ndẽlépi ũkpõ sĩ rá rĩ la amụ́ ꞌdĩ, ãzíla má icó átã adrulé ĩꞌdi ꞌbã
ãtíꞌbó vúlé gá ãsị̃jó la rú ku.

\VS{8}Ma bãbụ̃tị́zị̃ fẽ ĩminí ị̃yị́ sĩ, wó ĩꞌdi bãbụ̃tị́zị̃ fẽ ĩminí Úríndí Ãlá rĩ sĩ.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã bãbụ̃tị́zị̃ bĩjó ãzíla Sĩtánĩ ꞌbã ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃jó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 3:13—4:11; Lụ́kã 3:21-22; 4:1-13)

\par }{\PP \VS{9}Ị̃tụ́ ꞌdã sĩ, Yẹ́sụ̃ amụ́ angájó táwụ̃nị̃ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá ꞌdĩ ãngũ
Gãlị́lị̃ gá rĩ gá, ãzíla Yõhánã fẽ ĩꞌdiní bãbụ̃tị́zị̃ ị̃yị́ Yõrĩdánĩ agá.

\VS{10}Yẹ́sụ̃ la mụ ãfũlé ị̃yị́ agâlé rĩ sĩ ꞌbo, ndre ꞌbụ̃ nzị̃ ru tị mgbọ ãzíla ndre Úríndí Ãdróŋá drị̂ cécé ãlĩꞌbõ áni asị́ agá ꞌbụ̃ gâlé ri agá ĩꞌdi drị̃ gá. 
\VS{11}Ụ́ꞌdụ́kọ́ angá ꞌbụ̃ gâlé jọ, “Mi mâ Ngọ́pị mâ lẽlé ambamba rĩ ꞌi, ma ãyĩkõ sĩ ími ị́jọ́ sĩ.”


\par }{\PP \VS{12}Ị́jọ́ ꞌdĩ kí vúlé gá cọtị Úríndí ũŋmĩ Yẹ́sụ̃ agụlé uꞌálé ãngũ kõtórõ rú rĩ agá ásé agâlé.

\VS{13}Sĩtánĩ ꞌbã ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃ agá, ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ri uꞌálé ãngũ kõtórõ rú rĩ gâlé ãnãkpá ásé agá rĩ kí abe, wó
mãlãyíkã ri kí ĩꞌdi ãzã kolé nĩ.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãzị́ ĩꞌdidrị̂ iꞌdójó
\par }
{\R (Mãtáyõ 3:13—4:11; Lụ́kã 3:21-22; 4:1-13)

\par }{\PP \VS{14}Úpí
Hẽródẽ ꞌbã Yõhánã rụjó sujó mãbụ́sụ̃ gá ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, Yẹ́sụ̃ mụ dó Gãlị́lị̃ gá mụjó ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị̂ ũlũ trũ.

\VS{15}Jọ ꞌbá ꞌbaní, “Sáwã múké rĩ acá ꞌbo. Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂\FTNT{†}{{\FR 1:15 }{\FR{1:15
}}{\FQ{Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂
}}{\FT{ĩꞌdi ũkpõ Ãdróŋá drị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá pajó rĩ ꞌi.
}}} acá ãni rú. Ĩmi uja ásị́, ãzíla ĩmi ãꞌị̃ ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{16}Ụ́ꞌdụ́ ãzí ãlu Yẹ́sụ̃ ꞌbã acị́ agá mĩrĩ Gãlị́lị̃ drị̂ tị gâ sĩ, ndre Sị̃mọ́nị̃ kí ádrị́pị̃ Ãndẽríyã be ị̃ꞌbị ꞌbe agá bóyí sĩ, ãꞌdusĩku ĩꞌba kí adrujó ꞌbá ị̃ꞌbị ꞌbelépi la rĩ sĩ.

\VS{17}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi amụ́, ĩmi ãbĩ áma vú, ma mụ ĩmi imbálé adrujó ꞌbá ꞌbá kí tralépi la rú.”

\VS{18}Cọtị aꞌbe kí bóyí ĩꞌbadrị̂ kí rá, bĩ kí dó ĩꞌdi vú.


\par }{\PP \VS{19}Yẹ́sụ̃ la mụ mụlé drị̃ gá were, ndre anzị Zĩbĩdáyõ drị̂ kí ị̃rị̃, ꞌdĩ kí Yãkóꞌbõ kí ádrị́pị̃ Yõhánã be íꞌbó agá ĩꞌbã bóyí kí idé agá.

\VS{20}Cọtị umve kí, aꞌbe kí átẹ́pị̃ Zĩbĩdáyõ kí ꞌbá ãzị́ ngalépi rĩ kí abe íꞌbó agá ꞌdãá, bĩ kí dó ĩꞌdi vú.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã úríndí ũnzí drojó ágọ́bị́ ãzí agá rĩ
\par }
{\R (Lụ́kã 4:31-37)

\par }{\PP \VS{21}Ị́jọ́ ꞌdĩ kí vúlé gá, Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe mụ kí táwụ̃nị̃ Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gá. Sãbátũ
\FTNT{‡}{{\FR 1:21 }{\FR{1:21
}}{\FT{Ụ́dụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã kí Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ázíyá ꞌi kí umve la
}}{\FQ{Sãbátũ.
}}{\FT{ꞌDĩ vâ ụ́ꞌdụ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ sĩ avị́jó rĩ.
}}} sĩ fi ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá, iꞌdó ꞌbá ru tralépi rĩ kí imbálé.

\VS{22}ꞌBá ri kí ụ̃sụ̃lé ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃ ímbátáŋá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí sĩ, ãꞌdusĩku ri ꞌbá kí imbálé ũkpó trũ ꞌbá ãzị́táŋá drị̃lẹ́ gá rĩ áni, adru imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ ꞌbadrị̂ áni ku.


\par }{\PP \VS{23}Ágọ́bị́ ãzí úríndí ũnzí trũ la ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá ꞌdãá cí,

\VS{24}ãzíla cọtị iꞌdó uzálé, “Yẹ́sụ̃ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ, ãmã ị́jọ́ mí abe cí yã? Mí amụ́ ãma ụꞌdị́lé ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã? Ílẽ ãma rụ́ ãꞌdu? Ãnị̃ mi ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá cé. Mi ꞌbá Ãlápítí angálépi Ãdróŋá drị̂lé rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{25}Yẹ́sụ̃ angá drị̃ la gá trụ jọ, “Mí ĩyãŋã tú. Mí ãfũ ĩꞌdi agá ꞌdâ ãmvé.”


\par }{\PP \VS{26}Úríndí ũnzí aya dó ágọ́bị̂ ũkpó sĩ, ãfũ dó ĩꞌdi agâlé úzáŋâ trũ rá.

\VS{27}ꞌBá pírí acá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ ụzị kí ru kí drĩdríŋĩ gá, “Ị́jọ́ ꞌdĩ ãꞌdu? ꞌDĩ ímbátáŋá úꞌdí la ãzíla ũkpó trũ! Úríndí ũnzí are kí vâ ĩꞌdi tị rá.”

\VS{28}Ị́jọ́ ĩꞌdi drị́ gá rĩ kụ ãngũ Gãlị́lị̃ drị̂ agâ sĩ kpí gbõrú.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá ũꞌbí
\par }
{\PP \VS{29}Cọtị Yẹ́sụ̃ kí, Yãkóꞌbõ trũ, Yõhánã trũ, Sị̃mọ́nị̃ trũ ãzíla Ãndẽríyã abe kí mụ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ aꞌbelé ꞌbo, ko kí drị̃ mụlé lị́cọ́ Sị̃mọ́nị̃ ꞌbadrị́ Ãndẽríyã be rĩ gá.

\VS{30}Kí mụ acálé ꞌbo, úlũ Yẹ́sụ̃ ní Sị̃mọ́nị̃ ꞌbã ĩdrâ la drị̃ cị agá ãyánĩ sĩ ụrụꞌbá la ko sĩ tị̃rị̃-tị̃rị̃, la ru mgbọ́lọ́ sị́ gá.

\VS{31}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ mụ ĩꞌdi rụ̂lé, arụ́ ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ingajó rijó ụrụgá. Ãyánĩ aꞌbe gbõgbõ ĩꞌdi rá, imbá ru ụrụgá iꞌdó íyóŋá iyólé ĩꞌbanî.


\par }{\PP \VS{32}Ĩndró sĩ ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agá ꞌbo, ꞌbá ují kí ꞌbá wẽwẽ rú ãyánĩ rú ãzíla úríndí ũnzí trũ ꞌdĩ kí Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé.

\VS{33}ꞌBá ũꞌbí táwụ̃nị̃ agá rĩ kí tra kí ru ãmvé kẹ̃jị́tị gá ꞌdãá.

\VS{34}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá ũꞌbí ãyánĩ ũvítáŋá ndú-ndú ꞌdĩ kí ãzíla adro vâ úríndí ũnzí kí ĩndĩ. Úríndí ũnzí nị̃ kí ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá cé, wó ãꞌị̃ ĩꞌbaní ị́jọ́ jọjó ku.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ mụ Ãdróŋá ãꞌị̃lé ãngũ ꞌbá kóru la gá
\par }
{\PP \VS{35}Yẹ́sụ̃ angá ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ãngũ ꞌbã drĩ adru agá ịnị rú ꞌdĩ gá ꞌdĩ, fũ jó agá ꞌdãá rĩ sĩ mụlé Ãdróŋá zịlé ãngũ ꞌbá kóru rĩ gá.

\VS{36}Wó Sị̃mọ́nị̃ kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ãzí rĩ kí abe iꞌdó kí dó ĩꞌdi ndrụ̃lé.

\VS{37}Kí dó mụ ĩꞌdi ịsụ́lé ꞌbo, jọ kí ĩꞌdiní, “ꞌBá kí ími ndrụ̃.”


\par }{\PP \VS{38}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ãmụ kí acị́ trũ tọ̃rọ́mẹ́ ãníŋá ꞌdĩ kí agâ sĩ ma sĩ mụ ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị̂ ũlũ trũ ꞌbá ꞌbaní, ꞌdĩ bãsĩ ị́jọ́ mâ sĩ amụ́jó ĩmi rụ́ ꞌdõlé rĩ ꞌi.”

\VS{39}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ acị́ ãngũ Gãlị́lị̃ drị̂ agâ sĩ pírí ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agâ sĩ, sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ũlũ trũ ãzíla adro vâ úríndí ũnzí ꞌbá kí agâ sĩ ĩndĩ.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ adrí ꞌba ãrí ꞌbã nalé rá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 8:1-4; Lụ́kã 5:12-16)

\par }{\PP \VS{40}Ágọ́bị́ ãzí ãrí ꞌbã nalé rá la amụ́ ãja tị̃lé Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá mãmálá ꞌbãjó ĩꞌdi rụ́ sĩ ĩꞌdi adríjó jọ, “Ídrĩ lẽ la rá, mí icó áma adrílé rá.”

\VS{41}Ágọ́bị̂ ꞌbã ízákĩzã fi ĩꞌdinî ní, Yẹ́sụ̃ su drị́ ĩꞌdi rụ̂lé ãzíla aló dó sĩ ágọ́bị̂ jọ ĩꞌdiní, “Álẽ rá, mí adru ãlá ru.”
\XREF{✡}{{\XO 1:41 }{\XO{1:41
}}{\XT{Lẹ́vị̃ 13:45}}}

\VS{42}Cọtị ãrî wa rá, ágọ́bị̂ adrí dó rá.

\VS{43-44}Yẹ́sụ̃ pẽ ĩꞌdi tị itré ĩꞌdi ũkpó ru jọ, “Índre, lẽ ílũ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá ãzí ní ku. Wó ímụ ími ụrụꞌbá iꞌdalé átáló
ídétáŋá idélépi rĩ ꞌbanî, ãzíla ífẽ ãko ándrá fẽtáŋá ru Mụ́sã ꞌbã azịlé ꞌbá ãrí ꞌbã nalé adrílépi rá rĩ ꞌbaní sĩ ị́jọ́ vú nzejó rĩ ĩꞌbadrị́.”


\par }{\PP \VS{45}Wó ágọ́bị́ ꞌdĩ mụ tị trũ mgbọ ꞌbá ꞌba rụ̂lé ị́jọ́ ꞌdĩ uyúŋâ trũ ãngũ pírí gá, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Yẹ́sụ̃ fi dó táwụ̃nị̃ ãzí agá tọndọlọ ku. Ri uꞌálé ãmvé sĩ, wó tí ꞌbá mụ kí ĩꞌdi rụ̂lé angájó ãngũ pírí agá.




\par }\Chap{2}{\SH Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá ãcá trũ la
\par }
{\R (Mãtáyõ 9:1-8; Lụ́kã 5:17-26)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá Yẹ́sụ̃ gõ vúlé Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gâlé, ãzíla ꞌbá are kí afí ꞌbo.

\VS{2}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ũꞌbí amụ́ kí jó ĩꞌdi ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ gá, ꞌdãá ꞌbá ga kí jó agâlé tré kpere ãmvé sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãngũ ãzí mgbọ jó tị gá ꞌbá ãzí ní sĩ pá tujó la yụ. Yẹ́sụ̃ ri ĩꞌbaní ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ũlũlé.

\VS{3}Ĩꞌdiní drĩ ị́jọ́ ũlũ agá ꞌdãá, ꞌbá ãzí amụ́ kí, sụ rĩ ají kí ágọ́bị́ ãzí ãcá trũ rĩ Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé.

\VS{4}ꞌBá ũꞌbí ꞌbã kí ãngũ atrịjó mgbemgbe rĩ sĩ icó kí filé ágọ́bị́ ꞌdã trũ ku. Uja kí tụlé jó sị́, lũ kí jódrị̃ mgbọ cé ãngũ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ gá. Su kí ꞌbá ãyánĩ rú ꞌdĩ ꞌi ĩꞌdi ꞌbã bị́rị̃sị̃ sĩ ịsị́lé ĩꞌdi trũ irilé Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá. 
\VS{5}Yẹ́sụ̃ la mụ ãꞌị̃táŋá ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ ꞌbã ãmbõgõ ndrelé ꞌbo, jọ ꞌbá ãcá trũ rĩ nî, “Mâ ngọ́tị̂ ị́jọ́ ũnzí mídrị̂ kí útrũ kí rá.”


\par }{\PP \VS{6}Sáwã ꞌdã sĩ imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ ꞌbã ãzí rĩ ri kí ꞌdãá cí, ũrã kí ị́jọ́ kí agâlé cénĩ-cénĩ rú jọ kí,

\VS{7}“Ágọ́bị́ ꞌdĩ icó ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ jọlé íngoní ru? Ĩꞌdĩ Ãdróŋá uꞌdá! Ãdróŋá la lú ị́jọ́ ũnzí trũ nĩ áꞌdụ̂sĩ.”


\par }{\PP \VS{8}ꞌDãá cọtị Yẹ́sụ̃ nị̃ úríndí sĩ ị́jọ́ ꞌbá ꞌbã kí ũrãlé kí ásị́ agálé ri kí cé, jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi ị́jọ́ ꞌdĩ kí ũrã íni ãꞌdu sĩ yã?

\VS{9}Ị́jọ́ íngõ áŋmátrẽ rú la nĩ yã, jọjó la ꞌbá ãcá trũ rĩ ꞌbã Ị́jọ́ ũnzí mídrị̂ kí útrũ kí rá rĩ ꞌi, jõku ínga íꞌdụ mî mgbọ́lọ́ mî sĩ ími lajó rĩ ímụ?

\VS{10}Wó ị́jọ́ ꞌdĩ dó fẽ ĩmi dó sĩ nị̃ la
Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã ũkpõ cí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ sĩ ị́jọ́ ũnzí trũjó.” Yẹ́sụ̃ jọ dó ꞌbá ãcá trũ rĩ ní,

\VS{11}“Mí angá ụrụgá, íꞌdụ mî bị́rị̃sị̃ ãzíla ímụ lị́cọ́ gá.”

\VS{12}Ágọ́bị̂ angá ụrụgá ꞌdõlé, aꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã ãko sĩ rú lajó rĩ ꞌi, ko drị̃ mụlé ꞌbá kí drị̃ gâ sĩ. ꞌBá pírí uꞌá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ ịcụ́ kí dó Ãdróŋá ꞌi jọ kí, “Ãndre jõdrĩ ídu ị́jọ́ ãzí ꞌdĩ ꞌbã áni la ku.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã Lẹ́vị̃ umvejó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 9:9-13; Lụ́kã 5:27-32)

\par }{\PP \VS{13}Yẹ́sụ̃ gõ vúlé mĩrĩ Gãlị́lị̃ tị gâlé ị̃dị́, ꞌbá ũꞌbí tra kí ru ĩꞌdi rụ́ ꞌdãá ãzíla imbá dó kî.

\VS{14}Ĩꞌdiní acị́ agá ị̃yị́tị gá ꞌdãá, ndre Lẹ́vị̃ Ãlĩfáyõ ngọ́pị ri agá ãngũ sĩ mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbejó rĩ gá, Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Mí ãbĩ áma vú.” Cọtị Lẹ́vị̃ angá bĩ vú la.


\par }{\PP \VS{15}Sáwã ãzí vúlé gá Yẹ́sụ̃ ri kí íná nalé Lẹ́vị̃ drị́ko gá ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe, ꞌbá wẽwẽ rú mụ̃sọ́rọ̃ tralépi ãzíla ꞌbá ꞌbá ꞌbã kí umvelé ꞌbá ũnzí idélépi ĩꞌdi vú bĩlépi ꞌdĩ ri kí íná nalé ĩꞌdi trũ ãngũ ãlu gá, ãꞌdusĩku ꞌbá ĩꞌdi vú bĩlépi ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí agá rĩ kí wẽwẽ rú.

\VS{16}Ímbáꞌbá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí ꞌbá
Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí abe kí mụ ndrelé la Yẹ́sụ̃ la ãkónã na ꞌbá umvelé ꞌbá ũnzí idélépi rĩ kí abe ãzíla ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ kí abe, zị kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí, “Ĩꞌdi ãkónã na ꞌbá ũnzí idélépi rĩ kí abe ãzíla ꞌbá mụ̃sọ́rọ̃ tralépi rĩ kí abe ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”


\par }{\PP \VS{17}Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ĩꞌbã kí zịlé ꞌdĩ arelé ꞌbo, umvi ĩꞌbaní, “ꞌBá ãyánĩ kóru rĩ mụ kí ꞌbá írúwá fẽlépi rĩ rụ́ ku, bela ꞌbá ãyánĩ trũ rĩ kí mụ ĩꞌdi rụ́ nĩ. Má amụ́ ꞌbá ũnzí idélépi rĩ ꞌba rụ́ adru ꞌbá jọlépi la kí ãlá ru rĩ ꞌba rụ́ ku.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ zịjó íná naŋá ku ri ꞌbã ị́jọ́ sĩ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 9:14-17; Lụ́kã 5:33-39)

\par }{\PP \VS{18}Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ ꞌbá Yõhánã ꞌbã imbálé rĩ kí ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbã ãzí kí abe kí íná gã nalé úmgbé sĩ Ãdróŋá aꞌị́jó. ꞌBá ãzí mụ kí Yẹ́sụ̃ rụ̂lé zị kí ĩꞌdi, “ꞌBá Yõhánã ꞌbã imbálé rĩ kí ꞌbá ꞌbá ãzí Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí imbálé rĩ kí abe na kí íná ku, wó ꞌbá mídrị́ gá rĩ idé kí íni ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”


\par }{\PP \VS{19}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ãmụ́ ị́zị́gọ́ drị̂ ꞌbã kí drĩ adru agá ĩꞌdi andre gá ꞌdĩ, aꞌbe ãmụ́ kí uꞌálé ãko ãzí naŋâ kóru ku, ị́zị́gọ́ ꞌbã adru agá ĩꞌba abe cí rĩ sĩ ku yã? Icó ru ku ĩꞌdi ꞌbã adrujó ĩꞌba abe cí rĩ sĩ.

\VS{20}Wó ụ́ꞌdụ́ ãzí la amụ́ lé ꞌdĩ, ála mụ ị́zị́gọ́ ꞌdụlé ĩꞌba rụ́ ꞌdâ rá. Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã dó bãsĩ ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka ꞌbã kí íná gãjó najó rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{21}Yẹ́sụ̃ jọ vâ ĩꞌbaní, “ꞌBá ãzí icó bõngó úꞌdí rĩ ụrụꞌbá gá wókõ la ãsĩlé sĩ ụ̃kụ rĩ ịgbẹjó ku. Drĩ idé la ꞌdĩ ꞌbã áni rá yã áni, úꞌdí rĩ la anzú ụ̃kụ rĩ ụrụꞌbá gâlé rá, ĩꞌdi fẽ ãngũ lũlépi mgbọ rĩ la ru nzị̃ ị̃dị́.

\VS{22}ꞌBá icó kí vâ wáyĩnĩ úꞌdí rĩ ũsũlé íníríkó ụ̃kụ agá ku, drĩ kí ũsũ la rá yã áni, wáyĩnĩ ꞌdã la íníríkó ụ̃kụ icólépi ru ꞌa selépi ku ꞌdã asi rá. Wáyĩnĩ la dó sĩ uja asulé vụ̃rụ́ ãzíla íníríkô dó ru iza rá.” 

\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Úpí Sãbátũ drị́ gá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 12:1-8; Lụ́kã 6:1-5)

\par }{\PP \VS{23}Ụ́ꞌdụ́ ãzí
Sãbátũ ãni la sĩ Yẹ́sụ̃ kí alị agá ámvụ́ ãná
\FTNT{*}{{\FR 2:23 }{\FR{2:23
}}{\FT{Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ãzíla Mũndú tị sĩ ála
}}{\FQ{ãná
}}{\FT{ꞌdĩ umve ngánũ.
}}} ãni la agâ sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ kí dị̃ ãná kí drị̃ ãnũ sĩ nalé.

\VS{24}ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Índre, ꞌbá mídrị́ rĩ kí ị́jọ́ ãzị́táŋá ꞌbã ãꞌị̃lé ku rĩ idé Sãbátũ sĩ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”
\FTNT{†}{{\FR 2:24 }{\FR{2:24
}}{\FT{ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ãꞌị́ kí únga ãzị́
}}{\FQ{Sãbátũ sĩ
}}{\FT{ku.}}}


\par }{\PP \VS{25}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩlã ị́jọ́ sĩlé rĩ agá ị́jọ́ úpí Dãwụ́dị̃ ꞌbã idélé ĩꞌbã kí ãko lẽjó ãzíla kí adrujó ãbị́rị́ sĩ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌba abe rĩ ku yã?

\VS{26}Sáwã Ãbĩyátã átáló ãmbógó ãndânĩ ídétáŋá idélépi
jó Ãdróŋá drị̂ agá rĩ drị̂ sĩ, fi jó Ãdróŋá drị̂ agâlé mũkátĩ jó Ãdróŋá drị̂ agá ãzị́táŋá ꞌbã ãꞌị̃lé ꞌbá ãtalo rú rĩ ꞌbã na kí nĩ rĩ nalé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ãzị́ ngajó kî trũ rĩ kí abe rá.”


\par }{\PP \VS{27}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Úꞌbã Sãbátũ ꞌbá nî adru úꞌbã ꞌbá Sãbátũ nî la ku.

\VS{28}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ĩꞌdi Úpí Sãbátũ drị́ gá rĩ ꞌi.”




\par }\Chap{3}{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã ágọ́bị́ drị́ ãcá trũ rĩ adríjó Sãbátũ sĩ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 12:9-14; Lụ́kã 6:6-11)

\par }{\PP \VerseOne{1}Sãbátũ ãzí rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ mụ filé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá. ꞌDãá ágọ́bị́ ãzí drị́ ãcá trũ la cí.

\VS{2}ꞌBá ãzí ꞌdãá rĩ ri kí Yẹ́sụ̃ mbãlé sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã mụlé idélé la ịsụ́lé, vâ lẽjó nị̃jó la ĩꞌdi ágọ́bị̂ adrí Sãbátũ sĩ rĩ yã rĩ ndrejó sĩ ĩꞌdi tõjó.

\VS{3}Yẹ́sụ̃ jọ ágọ́bị́ drị́ ãcá trũ rĩ ní, “Mí angá pá tulé ꞌbá pírí kí drị̃lẹ́ gá ꞌdâ.”

\VS{4}Yẹ́sụ̃ zị ꞌbá kí, “Ị́jọ́ ãzị́táŋá ꞌbã ãꞌị̃lé ídé Sãbátũ sĩ rá rĩ íngõ ꞌi; ị́jọ́ múké rĩ idéjó rĩ ꞌi yã jõku ị́jọ́ ũnzí rĩ idéjó rĩ ꞌi yã; ꞌbá ídri pajó yã jõku ꞌbá ꞌdịjó yã?” Wó ꞌbá ãzí ape tị ku.


\par }{\PP \VS{5}Yẹ́sụ̃ ndre ãngũ ꞌbá ꞌba rụ̂lé ũmbã rú ãzíla ũcõgõ trũ ásị́ gá, ásị́ mbaŋá ĩꞌbadrị́ gá rĩ sĩ, jọ ágọ́bị̂ ní, “Mí ĩjũ ími drị́ ꞌdĩ ꞌi.” Ágọ́bị̂ ĩjũ dó ru drị̂ rá ãzíla drị̂ itú ru ãlápítí ru.

\VS{6}Cọtị ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ fũ kí ãmvé mụlé ị́jọ́ itúlé ꞌbá Hẽródẽ ãtị̃lépi rĩ kí abe kí Yẹ́sụ̃ ꞌdị íngoní-íngoní ru yã rĩ itúlé.


\par }{\SH ꞌBá ũꞌbí ru tralépi Yẹ́sụ̃ rụ́ mĩrĩ tị gá rĩ kî
\par }
{\PP \VS{7}Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ ko dó drị̃ mụlé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe mĩrĩ tị gâlé, ꞌbá ũꞌbíkãná angálépi Gãlị́lị̃ gá, Yụ̃dị́yã gá,

\VS{8}Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ãngũ Ĩdũméyã gá, ãngũ mĩrĩ Yõrĩdánĩ gá ꞌá ꞌdã sĩ rĩ gá, angájó táwụ̃nị̃ Tụ́rọ̃ gá ãzíla táwụ̃nị̃ Sị̃dọ́nị̃ gá rĩ abe. ꞌBá ũꞌbí ꞌdĩ tra kí ru Yẹ́sụ̃ rụ́ ị́jọ́ ĩꞌbã kí arelé ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ kí sĩ.

\VS{9}ꞌBá ũꞌbíkãnã ꞌdĩ kí ꞌbã ũŋmĩŋá ị́jọ́ sĩ, Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ají kí íꞌbó ãzí bábá ãni rú ĩꞌdinî.

\VS{10}Ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá wẽwẽ rú kí adríjó rĩ sĩ, ꞌbá ãyánĩ rú rĩ ãŋmĩ kí ru ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé sĩ ĩꞌdi ụrụꞌbá alójó.

\VS{11}ꞌBá úríndí ũnzí trũ rĩ drĩ kí ĩꞌdi ndre ꞌbo, kí mụ aꞌdélé pálé la gá áwáŋâ trũ kí jọ la, “Mi
Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi!”

\VS{12}Wó Yẹ́sụ̃ li úríndí ũnzí ꞌdã kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lẽ ꞌbã iꞌda kí ꞌi ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá ku.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã ꞌbá imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ kí ũpẽjó ụ̃pị́gọ́ŋá ru rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 10:1-4; Lụ́kã 6:12-16)

\par }{\PP \VS{13}Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ugoró gá, Yẹ́sụ̃ tụ dó ꞌbé sị́, umve dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ kí tụjó ĩꞌdi rụ́ ꞌbé sị́ gâlé.

\VS{14}Ũpẽ dó ꞌbá kí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ adrujó ĩꞌdi ꞌbã
ụ̃pịgọŋa kî rú adrujó ĩꞌdi trũ, pẽ dó kí tị mụlé ị́jọ́ ũlũlé,

\VS{15}ãzíla fẽ ĩꞌbaní ũkpõ sĩ úríndí ũnzí kí adrojó.


\par }{\PP \VS{16}ꞌDĩ kí ímbáꞌbá ĩꞌdidrị́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí rụ́; Sị̃mọ́nị̃ (Yẹ́sụ̃ ꞌbã rụ́ ꞌdalé Pétẽrõ ꞌi rĩ),

\VS{17}Yãkóꞌbõ kí ádrị́pị̃ Yõhánã be ꞌdĩ kí anzị Zĩbĩdáyõ drị́ ĩꞌdi ꞌbã rụ́ ꞌdalé, Bõwãnãrégẽ (ífí la “Anzị Ãvi drị̂ kî”),

\VS{18}Ãndẽríyã ꞌi, Fị́lị́pọ̃ ꞌi, Bãrĩtõlõmáyõ ꞌi, Mãtáyõ ꞌi, Tómãsĩ ꞌi, Yãkóꞌbõ Ãlĩfáyõ ngọ́pị ꞌi, Tãdáyõ ꞌi, Sị̃mọ́nị̃ angálépi amụ́tị ꞌbá ãꞌdị́ ꞌdịlépi lẽjó adrujó ꞌbá Rụ́mị̃ rú rĩ kí pálé gá ku rĩ ꞌi,

\VS{19}ãzíla Yụ́dãsị̃ Ị̃sị̃kãrị́yọ́tị̃ ĩꞌdi ꞌbã mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ ꞌi.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ tõjó ĩnzõ sĩ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 12:22-32; Lụ́kã 11:14-23; 12:10)

\par }{\PP \VS{20}Yẹ́sụ̃ la mụ ãgõlé lị́cọ́ gá ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ uꞌájó rĩ gá ꞌbo, ꞌbá ũꞌbí ru tralépi rĩ kî sĩ ịsụ́ kí sáwã ãkónã najó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe ku.

\VS{21}ꞌBá ĩꞌdidrị̂ kí mụ ị́jọ́ ru idélépi rĩ kí arelé, mụ kí lẽjó ĩꞌdi atrịjó, ũrã kí drị̃ la ꞌbe dó ru rá íni.


\par }{\PP \VS{22}Wó imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí ꞌbã ãzí angálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ abe jọ kí, “Ĩꞌdi úríndí ũnzí kí adro ũkpó
Bẹ̃lị̃zẹ̃bụ́lụ̃ úpí úríndí ũnzí ꞌbadrị̂ ꞌbã fẽlé rĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{23}Yẹ́sụ̃ umve ꞌbá kí sĩ ru aséjó ãni rú ãzíla jọ ị́jọ́ ĩꞌbaní ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ, “Sĩtánĩ la ru adro cénĩ-cénĩ rú íngoní ru?

\VS{24}Sụ́rụ́ drĩ ru awa ndú-ndú kí drĩdríŋĩ gá cénĩ-cénĩ sĩ ãꞌdị́ ꞌdịjó kí drĩdríŋĩ gá, sụ́rụ́ ꞌdã icó pá tulé ku.

\VS{25}Ãzíla lị́cọ́ drĩ ru awa kí drĩdríŋĩ gá ndú-ndú, lị́cọ́ ꞌdã icó pá tulé ku.

\VS{26}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, sụ́rụ́ Sĩtánĩ drị̂ drĩ ru awa amụtị sĩ amụtị sĩ, icó pá tulé ku, wó ĩꞌdi amụ́ ãsị̃ŋá gá.

\VS{27}Ájọ ĩminî, ꞌbá ãzí icó filé ágọ́bị́ ũkpó la drị́ jó agâlé sĩ ãko ĩꞌdidrị́ jó agá rĩ kí wụ̃jó rá ku. Ĩꞌdi ágọ́bị́ ũkpó ꞌdã umbé ráká, ĩꞌdi dó sĩ ãko ĩꞌdidrị́ jó agá rĩ kí ra ĩndõ.


\par }{\PP \VS{28}“Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ị́jọ́ ũnzí pírí ꞌbá ꞌbã idélé ãzíla úꞌdáŋá ꞌbá uꞌdájó rĩ abe, ála kí trũ rá.

\VS{29}Wó ꞌbá Úríndí Ãlá rĩ uꞌdálépi rĩ útrũ ĩꞌdi ku, ála ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ kí lã ĩꞌdi drị̃ gá jã ꞌdâ.”


\par }{\PP \VS{30}Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi ĩꞌbã kí jọjó la úríndí ũnzí ĩꞌdi agá cí rĩ sĩ.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãndrẽ kí ádrị́pịka abe
\par }
{\R (Mãtáyõ 12:46-50; Lụ́kã 8:19-21)

\par }{\PP \VS{31}Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã vúlé gá, Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãndrẽ amụ́ kí ádrị́pịka abe ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ꞌbá kí imbájó rĩ gá, utu kí pá ãmvé ꞌdãá. Pẽ kí ꞌbá ãzí tị ĩꞌdi rụ̂lé mụlé ĩꞌdi umvelé lẽjó ị́jọ́ jọjó ĩꞌdi be.

\VS{32}ꞌBá ũꞌbí rilépi ĩꞌdi andre gá rĩ ꞌbã ãzí jọ kí ĩꞌdiní, “Índre mî ãndrẽ utu kí pá mí ádrị́pịka abe ãmvé ꞌdã lẽ kí ị́jọ́ jọlé mí be.”


\par }{\PP \VS{33}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Mâ ãndrẽ ãzíla mâ ádrị́pịka kí ãꞌdi kî?”

\VS{34}ꞌDã ꞌbã vúlé gá, undré ꞌbá rilépi ĩꞌdi andre gá gbụrụ ꞌdã kí pírí ãzíla jọ, “Ĩndre! Mâ ãndrẽ ãzíla mâ ádrị́pịka kí gápi ꞌdĩ!

\VS{35}ꞌBá ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ idélépi rĩ, ĩꞌdi mâ ádrị́pị, mâ ámvọ́pị ãzíla mâ ãndrẽ.”




\par }\Chap{4}{\SH Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌbá ũri kpẹ̃lépi rĩ drị́ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 13:1-9; Lụ́kã 8:4-8)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ị́jọ́ ꞌdã kí ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ mụ vâ ꞌbá kí imbálé ị̃yị́tị Gãlị́lị̃ drị̂ gâlé ị̃dị́. ꞌBá ũꞌbí atrá kí ru ĩꞌdi andre gá tụ dó filé rilé íꞌbó drị̃ gá se kí ru ị̃yị́ agâlé, ꞌbá pírí kí dó ãngũ ãꞌí rĩ gá ãmvé lé.

\VS{2}Yẹ́sụ̃ imbá ꞌbá kí ị́jọ́ ũꞌbí sĩ ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ, ãzíla ímbátáŋá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ agá jọ,

\VS{3}“Ĩmi are drĩ! Ágọ́bị́ ãzí fũ mụlé ũri kpẹ̃lé ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá.

\VS{4}Ĩꞌdi ꞌbã ũri kpẹ̃ agá ꞌdâ ũri ãzí rĩ uꞌde kí gẹ̃rị̃ tị gá ãriŋa angá kí, tị kí kí rá.

\VS{5}Ãzí rĩ uꞌde kí ãngũ írãkí ru vũ ĩzá kóru rĩ agá, angá kí mbẽlẽŋá ru rá, ãꞌdusĩku ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã adrujó cene rĩ sĩ.

\VS{6}Wó ị̃tụ́kã la mụ kalé ri ꞌbo, ị̃tụ́kã ivé kí, ꞌi kí rá ízókí la ꞌbã kí adrujó cene rú rĩ sĩ.

\VS{7}Ũri ãzí rĩ uꞌde kí ãvúkí ụ̃cị́kị́ trũ rĩ agá, zo kí ãvúkí ụ̃cị́kị́ trũ rĩ abe ãlu, ãvúkí ụ̃cị́kị́ trũ rĩ vu kí rá, ka kí dó sĩ ku.

\VS{8}Wó ũri ãzí rĩ uꞌde kí ụ̃nọ́kụ́ vũ ĩzá trũ rĩ agá, angá kí rá, zo kí rá, ãzí rĩ ka kí ífí kãlị́ na, kãlị́ ázíyá, jõku túrú ãlu.”


\par }{\PP \VS{9}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá bị́lẹ́ trũ ị́jọ́ arelépi rĩ ꞌbã are ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi.”


\par }{\SH Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌdĩ kí ꞌbã ị́jọ́
\par }
{\R (Mãtáyõ 13:10-17; Lụ́kã 8:9-10)

\par }{\PP \VS{10}Yẹ́sụ̃ la mụ adrulé áꞌdụ̂sĩ, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ rĩ kí ãzíla ꞌbá ãzí kî trũ zị kí ĩꞌdi, ĩꞌdi ị́jọ́ uꞌbéŋá ꞌbã ífí drị̃ gá.

\VS{11}Umvi ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ zị̃lé zị̃-zị̃ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá rĩ drị́ gá rĩ úfẽ ĩꞌdi nị̃lé ĩminî. Wó ꞌbá ãzí ãmvé ꞌdã ꞌbaní ála iꞌda la ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ.

\VS{12}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ,

\par }{\Q “ ‘kí ãko ꞌdĩ kí ãlụ̃ rá, wó icó kí kí ndrelé ku,

\par }{\QB kí ị́jọ́ are rá, wó icó kí ífí la vãlé ku,

\par }{\Q jõ íni ku, kí ru ásị́ uja sĩ Ãdróŋá ãꞌị̃jó,

\par }{\QB ĩꞌdi sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbadrị̂ kí trũ rá.’\XREF{✡}{{\XO 4:12 }{\XO{4:12
}}{\XT{Ĩsáyã 6:9-10}}}”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ icé ị́jọ́ uꞌbélé ꞌbá ũrĩ kpẹ̃lépi rĩ sĩ ꞌbã ífí
\par }
{\R (Mãtáyõ 13:18-23; Lụ́kã 8:11-15)

\par }{\PP \VS{13}Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ jọlé ꞌbo, zị kí, “Ĩnị̃ vâ ị́jọ́ mání jọlé ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ ꞌdĩ ꞌbã ífí ku yã? Ĩmi dó mụ ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí nị̃lé íngoní ru?

\VS{14}ꞌBá ũri kpẹ̃lépi rĩ ĩꞌdi cécé ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ũlũlépi rĩ áni.

\VS{15}ꞌBá ãzí rĩ kí cécé ũri ꞌdelépi gẹ̃rị̃ tị gá rĩ kî áni rĩ kí ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ arelépi rá wó sáwã were vúlé gá Sĩtánĩ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ꞌdụlé kí ásị́ gá ꞌdâ rá rĩ kî.

\VS{16}Ũri ꞌdelépi ãngũ írãkí ru rĩ agá rĩ kí cécé ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ arelépi ãyĩkõ sĩ ãzíla kí ãꞌị̃ la ásị́ ãlu sĩ rĩ kî.

\VS{17}Wó ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ fi kí agâlé álị́ ku, ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ icó adrulé kí agá sáwã ãzo rú ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ũcõgõ rú la drĩ kí acá kí ụrụꞌbá gá, kí aꞌdé mbẽlẽ rú rá.

\VS{18}Ũri uꞌdelépi ụ̃cị́kị́ agá rĩ kí ꞌbá ị́jọ́ arelépi rĩ kî,

\VS{19}wó ũrãtáŋá ídri ụ̃nọ́kụ́ ꞌdõ drị́ gá kí ulélépi kí tá sĩ lẽ acálé
kụ́rẹ́nị́ ru rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ, ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ la iré kí ásị́ gá ꞌdãá rá, icó kí dó sĩ ífí kalé ku.

\VS{20}Ũri uꞌdelépi ụ̃nọ́kụ́ múké rĩ agá ꞌdĩ kí cécé ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ arelépi ãzíla ãꞌị̃lépi la ásị́ pírí sĩ rĩ kî. Kí ífí ka kãlị́ na, kãlị́ ázíyá jõku túrú ãlu.”


\par }{\SH Tárã akulé ãkójó sĩ rĩ
\par }
{\R (Lụ́kã 8:16-18)

\par }{\PP \VS{21}Yẹ́sụ̃ mụ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá jọ, “ꞌBá tárã tị ꞌbãlépi jó agâlé tị la akulépi jõku ꞌbãlépi la mgbọ́lọ́ ị̃ndụ́ rĩ ãꞌdi ꞌi yã? Adru ĩꞌdi ꞌbã la ãngũ sĩ tárã ꞌbãjó rĩ gá ku yã?

\VS{22}Ãko ãzí zị̃lé zị̃-zị̃ la yụ pẽ lú drụ́zị́ ĩꞌdi iꞌdá tọndọlọ jõku ãko aꞌbólé aꞌbô rĩ ĩꞌdi drụ́zị́ adru ãngũ ule gá.

\VS{23}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá bị́lẹ́ trũ ị́jọ́ arejó rĩ ꞌbã are ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ ꞌi.”

\VS{24}Jọ vâ, “Ĩmi are vâ ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ múké-múké, ãzíla ãko ĩminí ụ̃ꞌbị̃lé ꞌbá ãzí nĩ rĩ ála vâ vúŋá la ụ̃ꞌbị̃ ĩminí, ála vâ idé la ĩmi ụrụꞌbá gá ndẽ dó rá.

\VS{25}ꞌBá ãko trũ rĩ ála ãzíla ũꞌbã drị̃ la gá, wó ꞌbá ãko kóru rĩ drị́ ĩꞌdi táni trũ adrujó ĩmbíráŋá rĩ ála ꞌdụ la ĩꞌdi drị́ ꞌdâ rá.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ uꞌbé ị́jọ́ ũri ꞌbã zoŋá sĩ
\par }
{\PP \VS{26}Yẹ́sụ̃ mụ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá jọ, “Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ cécé ꞌdĩ ꞌbã áni, ágọ́bị́ ãzí fũ mụlé ũri kpẹ̃lé ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá.

\VS{27}Ị́nị́ kí ị̃tụ́ be ri ĩꞌdi ꞌbã ãzị́ ãzí rĩ kí ngalé, ũri iꞌdó kí angálé zojó ĩꞌdi ꞌbã nị̃ŋâ kóru,

\VS{28}ãꞌdusĩku ũri kí ka ꞌbá ꞌbã nị̃ŋâ kóru. Drị̃drị̃ rĩ sĩ kí bị́ asú, vúlé la gá drị̃ la ĩꞌdi sĩ zojó rĩ ꞌi, ꞌdã vúlé gá kénĩ jõku bị́ ífí la ꞌbã sĩ kajó rĩ ꞌi.

\VS{29}Ũri drĩ dó mba ꞌbo, ála dó ị́lị́ŋá ꞌdụ sĩ mụjó lajó la ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbã wajó ꞌbo rĩ sĩ.”


\par }{\SH Ị́jọ́ uꞌbélé ũri umvelé hãrãdálị̃ sĩ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 13:31-32, 34; Lụ́kã 13:18-19)

\par }{\PP \VS{30}Yẹ́sụ̃ zị ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí, “Ma
Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ụ̃ꞌbị̃ ãꞌdu be yã? Ma ị́jọ́ uꞌbéŋá íngõ ayú sĩ ífí la iꞌdajó yã?

\VS{31}Ĩꞌdi cécé ũri umvelé
hãrãdálị̃ rĩ ꞌbã ífí ĩmbĩrãŋã sĩ ndẽlépi ũri pírí kí agá salé vụ̃rụ́ rĩ áni.

\VS{32}Údrĩ ĩꞌdi sa vụ̃rụ̂lé ꞌbo, ĩꞌdi angá zolé ife ãmbógó la rú ãzíla kénĩ trũ ãriŋa ꞌbụ̃ gá rĩ kí dó sĩ amụ́ urilé avị́lé índríkã la gá.”


\par }{\PP \VS{33}Yẹ́sụ̃ ayú ị́jọ́ uꞌbéŋá ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ kí wẽwẽ rú sĩ kí imbájó, lẽ ásị́ pírí sĩ ꞌbã vã kí rú sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí rá.

\VS{34}Ĩꞌdi ní ũꞌbí kí imbá agá, jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ ãzí ị́jọ́ uꞌbéŋâ kóru la ku. Wó drĩ dó adru ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí abe áꞌdụ̂sĩ ĩꞌdi ĩꞌbaní ị́jọ́ ꞌdĩ kí ífí iꞌda tọndọlọ.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ atrị ãlụ́kụ́kụ̃ cí
\par }
{\R (Mãtáyõ 8:23-27; Lụ́kã 8:22-25)

\par }{\PP \VS{35}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã ĩndró sĩ, Yẹ́sụ̃ jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ãza kí mĩrĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ.”

\VS{36}Aꞌbe kí dó ꞌbá ũꞌbí kí vúlé ꞌdãá, ꞌdụ kí Yẹ́sụ̃ ꞌi ĩꞌba abe ĩndĩ za kí ĩꞌdi trũ íꞌbó sĩ ꞌâlé, íꞌbó ãzí mụ kí ĩꞌdi trũ ĩndĩ.

\VS{37}Ĩꞌbã kí mụ agá, gbõgbõ ãlụ́kụ́kụ̃ acé ũkpó ru, iꞌdó ị̃yị́ gbãlé íꞌbó agá íꞌbó ní sĩ lẽjó ꞌdejó ị̃yị́ ị̃ndụ́.

\VS{38}Wó ꞌdĩ sĩ Yẹ́sụ̃ la ụ́ꞌdụ́ ko agá íꞌbó ị̃ndụ́lẹ́ gá ándrâlé, ãtị̃ ru drị̃ cí. Ímbáꞌbá inga kí dó ĩꞌdi, jọ kí ĩꞌdiní, “Ímbápị mí así ku ãdrĩ ịmvụ́ rá míní múké yã?”


\par }{\PP \VS{39}Yẹ́sụ̃ angá dó ụ́ꞌdụ́ gâlé rá jọ ãlụ́kụ́kụ̃ ní, “Mí adru dríŋá.” Gbõgbõ ãlụ́kụ́kụ̃ ịgbẹ dó ndrú.


\par }{\PP \VS{40}Uja dó tị ímbáꞌbá ꞌba rụ́ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ãꞌdu sĩ yã? Kpere ĩmi drị̃ ãꞌị̃táŋâ kóru yã?”


\par }{\PP \VS{41}Ụ̃rị̃ ãmbógó la fi kí agá ãzíla iꞌdó kí ị́jọ́ jọlé kí drĩdríŋĩ gá, “ꞌBá ꞌdĩ ãmgbã rĩ gá ãꞌdi ꞌi, ãlụ́kụ́kụ̃ ãzíla ị̃yị́ ungalépi tũlãtũlã ꞌdĩ ꞌbã kí tị la arejó cé ꞌdĩ?”




\par }\Chap{5}{\SH Yẹ́sụ̃ dro úríndí ũnzí ágọ́bị́ ãzí agá
\par }
{\R (Mãtáyõ 8:28-34; Lụ́kã 8:26-39)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ị́jọ́ ꞌdã kí vúlé gá Yẹ́sụ̃ za kí dó mĩrĩ ꞌbã ꞌá ꞌdã sĩ wókõ ị̃yị́tị gá ãngũ umvelé Gẽrãsénĩ gá.

\VS{2}Yẹ́sụ̃ ꞌbã drĩ ãfũ agá íꞌbó agâlé ꞌdĩ gá ꞌdâ, ágọ́bị́ ãzí úríndí ũnzí trũ la iꞌdó ãcẹ̃lé angájó ãngũ ị̃nádrị̃ drị̂ agâlé drị̃ ụfụjó ĩꞌdi be.

\VS{3}Ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbãngá uꞌá ị̃nádrị̃ ꞌbã drĩdríŋĩ gá, ãzíla ícó ĩꞌdi drị̃ ụtrị́lé ku táni ĩꞌdi icíjó ímve sĩ rá tí.

\VS{4}Úri ĩꞌdi pá kí icílé drị́ abe ímve sĩ ãzíla nõrórõ sĩ, wó ĩꞌdi ímve pá gá ꞌdĩ kí anu kící-kící, nõrórõ kí uce rũwã-rũwã rá. ꞌBá ãzí ũkpó trũ icólépi ĩꞌdi drị̃ arụ́lépi rá la ꞌdáyụ.

\VS{5}Ĩꞌdi acị́ ngara ị̃nádrị̃ kí drĩdríŋĩ gâ sĩ, ꞌbé sị́ gâ sĩ, ụ́ꞌdụ́ pírí ị̃tụ̂rụ̃, ị́nị́-ãrã úzáŋâ trũ ãzíla ĩꞌdi ru ụrụꞌbá ụlị́ írã sĩ.


\par }{\PP \VS{6}Ágọ́bị̂ la mụ Yẹ́sụ̃ ndrelé rá-rá ru ꞌdáni, mvu cẹ̃lé ụ́ngụ́lẹ́ sĩ, ĩꞌdi mụ calé ꞌbo, tị̃ ãja drị̃lẹ́ la gá ꞌdãá vụ̃rụ́.

\VS{7}Za ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ re, “Yẹ́sụ̃ Ãdróŋá ụrụgá ãndânĩ rĩ ꞌbã Ngọ́pị! Ílẽ má rụ́ ãꞌdu? Ísõ ũyõ Ãdróŋá rụ́ sĩ mí icó mání cãndí fẽlé ku!”

\VS{8}Ágọ́bị́ ꞌdĩ jọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ãꞌdusĩku Yẹ́sụ̃ jọ tá úríndí ũnzí ꞌdã ní ꞌbã ãfũ ĩꞌdi agâlé rá.


\par }{\PP \VS{9}Yẹ́sụ̃ zị dó úríndí ũnzí ꞌi, “Ími rụ́ ãꞌdi ꞌi?” Umvi ĩꞌdiní, “Áma rụ́ Ũꞌbígá ꞌi ãꞌdusĩku ãma ágọ́bị́ ꞌdĩ agá ꞌdâ ũꞌbí ru.”

\VS{10}Úríndí ũnzí aꞌị́ kí Yẹ́sụ̃ ị̃dị́-ị̃dị́ ꞌbã dro jõ kí ãngũ drị̃ gá ꞌdâ ãmvé ku.


\par }{\PP \VS{11}Ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá, ĩzõgó ũꞌbí kí na agá ꞌbé pá gá ãni rú ꞌdãá.

\VS{12}Úríndí ũnzí aꞌị́ kí Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Ífẽ ãmụ ãmaní filé ĩzõgó ꞌdã kí agá.”

\VS{13}Ãꞌị̃ ĩꞌbaní rá, úríndí ũnzí ãfũ kí ágọ́bị̂ agâlé, mụ kí filé ĩzõgó kí agâlé. Ĩzõgó ũꞌbí ꞌdã kí kãlãfe ãni rú álĩfũ ị̃rị̃ ꞌdĩpí, kpẹ̃ kí rị̃ cẹ̃lé ꞌbé ꞌbã ãngũ cị́kị́cị́kị́ ꞌdã gâ sĩ uꞌdelé ịmvụ́lé mĩrĩ agâlé.


\par }{\PP \VS{14}ꞌBá ĩzõgó kí ucélépi rĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ndrelé ꞌbo, mvu kí cẹ̃lé táwụ̃nị̃ ãníŋá ꞌdã gâlé, tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdãá rĩ kí agá ị́jọ́ ꞌdĩ vú nzelé. ꞌBá pírí afụ kí ru mụlé ị́jọ́ ru idélépi ꞌdã ndrelé kí mịfị́ sĩ.

\VS{15}Kí mụ ru tralé Yẹ́sụ̃ andre gá ụ̃rị̃ rụ kí cí, ĩꞌbaní ágọ́bị́ jõ úríndí ũnzí trũ ꞌdĩ ndrejó ri agá Yẹ́sụ̃ pálé gá bõngó trũ ãzíla úŋmĩ ị́jọ́ ũrãlépi múké rĩ agá.

\VS{16}ꞌBá ị́jọ́ ru idélépi ágọ́bị́ úríndí ũnzí trũ ꞌdã ụrụꞌbá gá ãzíla ĩzõgó ꞌdã kí ụrụꞌbá gá rĩ ndrelépi cé rĩ nze kí vú la ꞌbá ꞌdã ꞌbanî.

\VS{17}Ị́jọ́ ꞌdã sĩ ꞌbã kí mãmálá Yẹ́sụ̃ ꞌbã ĩdã ru ĩꞌba rụ́ ꞌdãá rá, ãzíla ꞌba aꞌbe kí ãngũ ĩꞌbadrị́ ꞌdã ꞌi rá.


\par }{\PP \VS{18}Yẹ́sụ̃ la mụ filé íꞌbó agâlé vúlé, ágọ́bị́ úríndí ũnzí drojó ala gá ꞌdã aꞌị́ Yẹ́sụ̃ ꞌi ílẽ mụlé ĩꞌdi be ĩndĩ.

\VS{19}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ímụ má be ku, ígõ vúlé lị́cọ́ gá mî kãká ꞌba rụ̂lé, ínze ĩꞌbaní ị́jọ́ ũniamba Úpí Ãdróŋá ꞌbã idélé míní ꞌdĩ kí vú, ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ ími ụrụꞌbá gá rĩ.”

\VS{20}Ágọ́bị̂ mụ dó rá, iꞌdó dó acị́lé Dẹ̃kãpọ́lị̃
\FTNT{*}{{\FR 5:20 }{\FR{5:20
}}{\FQ{Dẹ̃kãpọ́lị̃
}}{\FT{ĩꞌdi rụ́ táwụ̃nị̃ mụdrị́ ꞌbadrị̂ ꞌi.}}} gá ꞌdãá sĩ ꞌbá ꞌbaní ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ kí vú nzejó. ꞌBá pírí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã vú nzelé ꞌdĩ arelépi rĩ uꞌá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ inga ĩzóŋá drãlépi rá rĩ ãzíla ũkú ãrí \newline  ꞌbã rajó ĩꞌdi rụ́ rĩ be
\par }
{\R (Mãtáyõ 9:18-26; Lụ́kã 8:40-56)

\par }{\PP \VS{21}Yẹ́sụ̃ la mụ zalé íꞌbó sĩ ị̃dị́ wókõ mĩrĩ drị́ ãzí ꞌdã gâlé ꞌbo, ꞌbá ũꞌbíkãná tra kí ru ĩꞌdi andre gá ị̃yị́tị gá ꞌdãá.

\VS{22}ꞌBá ãmbogo drị̃lẹ́ ru ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ãni rĩ ꞌbã ãzí umvelé Yáyị̃rọ̃ ꞌi rĩ mụ ꞌdãá. Ĩꞌdi mụ Yẹ́sụ̃ ndrelé ꞌbo, aꞌdé ĩꞌdi pálé gá,

\VS{23}ꞌbã mãmálá Yẹ́sụ̃ rụ́ ĩꞌdi ꞌbã ĩzóŋá ĩmbíráŋá rĩ adríjó jọ, “Mâ ĩzóŋá la úgólé drãlé drã-drã, mí amụ́ drị́ tị̃lé ụrụꞌbá la gá ꞌba adrí rú sĩ mání ídri fô!”


\par }{\PP \VS{24}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ mụ ĩꞌdi be, ꞌbá ũꞌbíkãná ꞌde kí ĩꞌdi vú gâ sĩ ãzíla mụ kí ĩꞌdi ũŋmĩ trũ kũtrú-kũtrú.

\VS{25}Ũkú ãzí ãrí ꞌbã rajó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá drị̃ cịlépi ílí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ la ꞌdãá cí.

\VS{26}Cị drị̃ dãkĩtárĩ ũꞌbí kí drị́ gá ĩꞌdiní lẽ agá ru adrí agá ꞌdãá, iza dó sĩ ãko ĩꞌdidrị́ gá ꞌdãá rĩ kí pírí. Wó ãrí ní ukójó rĩ kẹ̃jị́ gá ĩꞌdi tụ drị̃ gá drị̃ gá.

\VS{27}Ĩꞌdiní ị́jọ́ arejó Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ꞌbo rĩ sĩ, nze ru ũꞌbí kí agâ sĩ ũní ũngúkú la gâ sĩ aló ĩꞌdi ꞌbã bõngó tị,
\FTNT{†}{{\FR 5:27 }{\FR{5:27
}}{\FT{Lãꞌbĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị́ gâ sĩ, ũkú (ĩmbá ndrelépi) ꞌdĩ áni rĩ âꞌị̃ ĩꞌdiní fijó ꞌbá kí agá ku.
}}} 
\VS{28}ãꞌdusĩku ꞌbã ru ásị́ gá, “Ádrĩ táni ĩꞌdi ꞌbã bõngó tị aló agá áyụ, ma adrí rá.”

\VS{29}Cọtị, ãrí ralépi ꞌdã tu pá cí, ãzíla ĩtrĩkã ĩꞌdi ụrụꞌbá gâlé ꞌí adrí ꞌbo rĩ gá rá.


\par }{\PP \VS{30}Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbaní ru idé agá ꞌdãá, gbõgbõ Yẹ́sụ̃ ĩtrĩkã ũkpó ꞌbá adríjó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ fũ ꞌbá ãzí adrílé rá. Uja ru kị́lịrị ũꞌbí kí agá ꞌdãá zị, “Ãꞌdi aló mâ bõngó nĩ yã?”


\par }{\PP \VS{31}ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ jọ kí, “Índre ũꞌbí ími ũŋmĩlépi kũtrú-kũtrú ꞌdĩ kí rá, mi dó zị la, ‘Ãꞌdi aló mâ bõngó nĩ yã,’ rĩ gá íngoní ru?”


\par }{\PP \VS{32}Yẹ́sụ̃ ri kẹ̃jị́ la gá ãngũ undrélé sĩ ndrejó la ãꞌdi aló ĩꞌdi ꞌbã bõngó nĩ.

\VS{33}Ũkû la mụ ị́jọ́ ru idélépi ĩꞌdi rụ́ ꞌdĩ ndrelé ꞌdĩ ꞌbã áni, mụ ãja tị̃lé vụ̃rụ́ ãzíla ĩꞌdi dị̃ yã sĩ ụ̃rị̃ sĩ yã-yã Yẹ́sụ̃ pálé gá ꞌdãá. Lũ dó ị́jọ́ mgbã rĩ pírí.

\VS{34}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Mâ ị̃zẹ́pị, ãꞌị̃táŋá mídrị̂ adrí mi rá. Ímụ ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ, ãzíla útrũ mi drị̃cị́rị̃ ꞌdĩ agá rá.”


\par }{\PP \VS{35}Yẹ́sụ̃ ꞌbã drĩ ị́jọ́ jọ agá ꞌdãá, ꞌbá ãzí amụ́ kí angájó Yáyị̃rọ̃ ãmbógó ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ drị́ kogâlé jọ kí, “Mî ị̃zẹ́pị drã rá. Mí ĩcãndĩ dó ímbápị ị̃dị́ ku.”


\par }{\PP \VS{36}Yẹ́sụ̃ ꞌbã ásị́ ị́jọ́ ꞌbá ꞌdã kí jọlé rĩ drị̃ gá ku, jọ ĩꞌdiní, “Ími ásị́ ꞌbã mvu ku, mí ãꞌị̃ ma áyụ.”


\par }{\PP \VS{37}Yẹ́sụ̃ uga ũꞌbí kí ꞌdejó ĩꞌdi vú gâ sĩ úmgbé, bela ꞌdụ Pétẽrõ kí Yãkóꞌbõ trũ ãzíla Yõhánã Yãkóꞌbõ ꞌbã ádrị́pị trũ.

\VS{38}Kí mụ calé lị́cọ́ Yáyị̃rọ̃ ãmbógó ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ drị̂ gâlé ꞌbo, ndre úzáŋá ꞌbá ꞌbã kí awájó ãzíla ụ̃lụ́lụ́ uꞌbéjó ꞌdã ꞌi.

\VS{39}Ĩꞌdi mụ filé jó agâlé jọ ꞌbá ꞌbanî, “Ĩmi uzá ãzíla, ụ̃lụ́lụ́ uꞌbé íni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ngọ́tị́ŋâ drã ku wó rá la ĩꞌdi ụ́ꞌdụ́ ko.”

\VS{40}Ũꞌbí ri kí ĩꞌdi gụlé gụ̃gụ̃. Jọ ĩꞌbaní ꞌbã fũ kí pírí ãmvé. ꞌDụ dó ãndrẽ kí átẹ́pị̃ be, ãzíla ꞌbá tá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ĩꞌdi ꞌbã trũ mụjó ꞌdã kî trũ fijó ãngũ ngọ́tị́ŋâ ꞌbã sĩ adrujó rĩ gâlé.

\VS{41}Rụ ĩꞌdidrị́ jọ ĩꞌdiní, “Tãlị́tã kụ́mị̃!” Ífí la “Ĩzóŋá wereŋá ꞌdĩ, mí angá ụrụgá.”

\VS{42}Cọtị ĩzóŋá wereŋá ꞌdĩ angá ụrụgá, iꞌdó acị́lé (ĩzóŋá ꞌdĩ ꞌbã ílí mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃). ꞌBá ꞌdã uꞌá kí ụ̃sụ̃táŋá ãmbógó la sĩ.

\VS{43}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ ꞌbã lũ kí jõ ꞌbá ãzí ní ku-ku. Jọ dó ꞌbã fẽ kí ĩꞌdiní ãko ãzí nalé.




\par }\Chap{6}{\SH Yẹ́sụ̃ gãjó úmgbé Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 13:53-58; Lụ́kã 4:16-30)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ aꞌbe kí dó ãngũ ꞌdã ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe rá, mụ kí dó táwụ̃nị̃ ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá rĩ gá.

\VS{2}Sãbátũ la mụ acálé ꞌbo, mụ dó ꞌbá kí imbálé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá, ꞌbá wẽwẽ rú ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ arelépi rĩ uꞌá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ jọ kí, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ ịsụ́ ũkpõ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí idéjó rĩ íngõlé yã? Ũndũwã fẽlé ágọ́bị́ ꞌdĩ nî rĩ íngõ ꞌi ĩꞌdi ꞌbã sĩ icójó tálí ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ kí idéjó ꞌdĩ!

\VS{3}ꞌDĩ adru ágọ́bị́ báwũ falépi ũkû sĩ adrujó Mãríyámũ ꞌi rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi, ádrị́pịka kí sĩ adrujó Yãkóꞌbõ ꞌi, Yụ̃sụ́fụ̃ ꞌi
\FTNT{*}{{\FR 6:3 }{\FR{6:3
}}{\FT{Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ála ĩꞌdi umve
}}{\FQA{Yõsésĩ ꞌi.}}} Yụ́dãsị̃ ꞌi ãzíla Sị̃mọ́nị̃ ꞌi rĩ ꞌi ku yã? Ámvọ́pịka adru kí ãma abe ꞌdĩ kí ku yã? Acá kí ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ sĩ ũnzí.”


\par }{\PP \VS{4}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “ꞌBá ãzí nábị̃ ní ị̃nzị̃táŋá fẽlépi ãngũ ĩꞌdidrị́ gá, ãzíla kãká kí agá la ꞌdáyụ.

\VS{5}Icó tálí idélé ãngũ ĩꞌdidrị̂ agá ku, pẽ lú ụ̃tị̃ drị́ ꞌbá ãyánĩ rú were la kí drị̃ gâ sĩ kí adríjó.

\VS{6}Yẹ́sụ̃ uꞌá ụ̃sụ̃táŋá sĩ ãꞌị̃táŋá ãkõ ĩꞌbadrị́ gá rĩ sĩ.

\par }{\PP “Ko dó drị̃ mụlé ꞌbá kí imbá trũ tọ̃rọ́mẹ́ kí agâ sĩ pírí.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ pẽ ímbáꞌbá mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ kí tị ãzị́ gá
\par }
{\R (Mãtáyõ 10:5-15; Lụ́kã 9:1-6)

\par }{\PP \VS{7}Yẹ́sụ̃ umve ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãngũ ãlu gá pẽ kí tị ãmvêlé ị̃rị̃ ị̃rị̃ ãzíla ũkpó fẽjó sĩ úríndí ũnzí pírí kí adrojó.


\par }{\PP \VS{8}Jọ ĩꞌbaní, “Ĩꞌdụ ãko ãzí ãcị̃ ãni cécé íná, jũrúwã, jõku sĩlíngĩ ĩmi jábã agá la áni la kí ku, wó rá la túré ĩmidrị́ gá rĩ ꞌi áꞌdụ̂sĩ.

\VS{9}Ĩsụ̃ ŋĩlâ pá gá rĩ kí, wó ĩmi ãdrõ bõngó ku.

\VS{10}Údrĩ ĩmi aꞌị́ lị́cọ́ ãzí agá rá, ĩmi uꞌá ala gá ꞌdãá kpere ĩminí ãngũ ꞌdã aꞌbe agá.

\VS{11}Údrĩ ĩmi aꞌị́ lị́cọ́ ĩmi sĩ fijó rĩ gá ꞌdãá ku, jõku gã kí ị́jọ́ ĩminí ũlũlé rĩ arelé úmgbé yã áni, ĩmi ụtụ́ pụ́trụ́ ĩmi pá gá rĩ ị́jọ́ vú nzejó kí ụrụꞌbá gá.”


\par }{\PP \VS{12}Ímbáꞌbá ko kí dó drị̃ mụlé ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ũlũ trũ, jọ kí ꞌbá ꞌbã uja kí ásị́.

\VS{13}Ri kí úríndí ũnzí adrolé ꞌbá wẽwẽ rú kí agá, ãzíla uní kí ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí ụrụꞌbá ãdu sĩ adrí kí dó rá.


\par }{\SH Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌbã drị̃ lịjó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 14:1-12; Lụ́kã 9:7-9)

\par }{\PP \VS{14}Úpí Hẽródẽ are ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã rụ́ ꞌbã kụjó ꞌdĩ kí pírí rá. ꞌBá ãzí rĩ jọ kí, “Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ angá ídri rú ị̃dị́ nĩ gápi ĩꞌdi ꞌbã sĩ tálí kí idéjó ũkpó ĩꞌdidrị̂ sĩ ꞌdĩ.”


\par }{\PP \VS{15}ꞌBá ãzí rĩ jọ kí, “Nábị̃ Ĩlíyã angá nĩ,” ꞌbá ãzí rĩ ꞌbã kí kí ásị́ gá, “Ĩꞌdi nábị̃ cécé nábị̃ ãzí ídu rĩ kí áni.”


\par }{\PP \VS{16}Wó Hẽródẽ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí arelé jọ, “Yõhánã, ꞌbá ándrá mâ drị̃ lịlé rá rĩ, angá dó ídri rú nĩ!”

\VS{17}Ãꞌdusĩku Hẽródẽ ꞌbã mgbã fẽ ándrá ũkpó sĩ Yõhánã arụ́jó umbéjó ãzíla ĩꞌdi ꞌbãjó mãbụ́sụ̃ gá nĩ. Idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ĩꞌdi ꞌbã Hẽrõdíyãsĩ ádrị́pị Fị́lị́pọ̃ ꞌbã ũkú fijó ídri-ídri rú ĩꞌdi ꞌdụjó ũkú ru rĩ ꞌbã ị́jọ́ aꞌdájó rĩ sĩ.

\VS{18}Wó Yõhánã jọ Hẽródẽ, “Ãzị́táŋá ãꞌị̃ míní mî ádrị́pị ꞌbã ũkú fijó ídri-ídri rú ku.”


\par }{\PP \VS{19}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Hẽrõdíyãsĩ ꞌbã ị́jọ́ ásị́ gá Yõhánã ní, ndrụ̃ gẹ̃rị̃ lẽjó ĩꞌdi ꞌdịjó rá wó icó ku.

\VS{20}Ãꞌdusĩku Hẽródẽ ꞌbã mgbã rĩ ándrá idé agá Yõhánã sĩ ụ̃rị̃ sĩ, ãzíla ri ĩꞌdi tãmbalé ĩꞌdi ꞌbã nị̃jó la rá ĩꞌdi ꞌbá ãlá Ãdróŋá ãni ị́jộ kóru la rĩ sĩ.

\par }{\PP Hẽródẽ la mụ ị́jọ́ Yõhánã ꞌbã jọlé rĩ kí arelé, ásị́ la mvu rá, wó lẽ vâ ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ rĩ kí arelé rá.

\VS{21}Ụ́ꞌdụ́ múké mgbã rĩ Hẽrõdíyãsĩ ní rĩ acá dô, ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́ Hẽródẽ tịjó rĩ ị̃nzị̃jó rĩ, umve dó ãmbogo ĩꞌdidrị́ ũpĩ gá rĩ kí ãmbogo ãsĩkárĩ drị̂ kí abe, ãzíla ꞌbá ãmbogo rú Gãlị́lị̃ gá rĩ kî trũ amụ́jó ụ̃mụ̃ ꞌdã najó.

\VS{22}Hẽrõdíyãsĩ ị̃zẹ́pị afí úngó tulé Hẽródẽ drị̃lẹ́ gá ꞌbá umvelé ụ̃mụ̃ gá rĩ kí abe. Úngó ĩꞌdi ꞌbã tulé rĩ sĩ uꞌá kí ãyĩkõ sĩ. Úpí jọ ĩzóŋâ ní, “Mí aꞌị́ ãko míní lẽlé rĩ ꞌi, ma fẽ la míní rá.”

\VS{23}Sõ ũyõ ala gá cí jọjó la, “Ãko míní lẽlé rĩ ma fẽ la rá drĩ táni adru Sụ́rụ́ mádrị́ gá rĩ ꞌbã wókõ ãzí rĩ ꞌi tí.”

\VS{24}Ĩzóŋâ fũ dó mụlé ãndrẽ rụ̂lé zị dó ĩꞌdi, “Ma dó ãꞌdu aꞌị́?” Ãndrẽ umvi ĩꞌdiní, “Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌbã drị̃kã.”

\VS{25}Cọtị ĩzóŋâ afụ dó ru mụjó úpí rụ̂lé ãko ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ aꞌị́jó, jọ úpí ní, “Álẽ ífẽ mání úꞌdîꞌda Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌbã drị̃kã sẽníyã agá.”


\par }{\PP \VS{26}Úpí acá dó ũcõgõ rú, wó ũyõ ĩꞌdi ꞌbã sõlé ꞌbo rĩ sĩ, amụ́ kí drị̃lẹ́ gá ꞌbá ãmụ́ ru ãkónã nalépi rĩ kí drị̃lẹ́ gâ sĩ rĩ sĩ, lẽ vâ ĩzóŋâ ꞌbã tị gãlé ku.

\VS{27}ꞌDã ꞌbã vúlé gá, pẽ dó ãsĩkárĩ tị Yõhánã ꞌbã drị̃kã ajíjó ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé kọ́bịŋá agá. Ágọ́bị̂ mụ dó mãbụ́sụ̃ jó agâlé lị dó Yõhánã ꞌbã drị̃kã rá,

\VS{28}ají dó ĩꞌdi ãkójó agá. Úpí ꞌdụ dó ĩꞌdi fẽlé ĩzóŋâ drị́, ĩzóŋâ agụ dó Yõhánã ꞌbã drị̃kã fẽlé ãndrẽ drị́.

\VS{29}ꞌBá Yõhánã ꞌbã imbálé rĩ kí dó mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, amụ́ kí dó ĩꞌdi ꞌbã ãvũ ꞌdụlé agụlé ị̃sị̃lé rá.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ fẽ ãkónã ꞌbá álĩfũ tõwú ꞌbanî
\par }
{\R (Mãtáyõ 14:13-21; Lụ́kã 9:10-17; Yõhánã 6:1-14)

\par }{\PP \VS{30}Ụ̃pịgọŋa atrá kí ru ngúlú ru ĩꞌdi aga gá, nze kí ĩꞌdiní ị́jọ́ ĩꞌbã kí idélé ãzíla imbálé ꞌbá ꞌbanî rĩ kí vú.

\VS{31}ꞌBá ũꞌbí ꞌbã kí fũ agá ãzíla afíjó rĩ sĩ, ímbáꞌbá ịsụ́ kí sáwã ãzí sĩ ãkónã najó ku, jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi amụ́ áꞌdụ̂sĩ, ãma amụ́ kí mụlé avị́lé ãngũ ãzí gá.”


\par }{\PP \VS{32}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, tụ kí dó pírí íꞌbó agá mụjó ãngũ ꞌbá kóru la gá.

\VS{33}Wó ꞌbá ũꞌbí kí ndrelépi mụ agá cé rĩ nị̃ kí kí cé, ꞌbá táwụ̃nị̃ kí agá rĩ sĩ kí pírí iꞌdó kí cẹ̃lé pá sĩ, ca kí ĩꞌbaní drị̃lẹ́ gâlé drị̃drị̃.

\VS{34}Yẹ́sụ̃ la mụ acálé ꞌbo, ndre ũꞌbí ru tralépi rĩ kí ꞌbã ízákĩzã, ị́jọ́ ꞌdĩ fi ásị́ la gá ãzá-ãzá, ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí adrujó cécé kãbĩlõ ru irélépi ꞌbá kí ucélépi rĩ kóru rĩ áni rĩ sĩ. Ãzíla iꞌdó kí imbálé ị́jọ́ wẽwẽ rú kí sĩ.


\par }{\PP \VS{35}Ị̃tụ́ la mụ iꞌdólé ꞌdelé ꞌbo, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ mụ kí ĩꞌdi rụ̂lé, jọ kí ĩꞌdiní, “Ãngũ ꞌdĩ ꞌbá kóru, ãngũ iꞌdó nịlé ꞌbo.

\VS{36}Ípẽ ꞌbá kí tị mụlé ãngũ ãma andre gá ãzíla tọ̃rọ́mẹ́ kí agâlé sĩ mụjó íná ndrụ̃ trũ ĩgbãlé ĩꞌbaní nalé.”


\par }{\PP \VS{37}Wó Yẹ́sụ̃ umvi ímbáꞌbá ꞌbaní, “Ĩfẽ bãsĩ ĩꞌbaní ãkónã nalé.” Umvi kí ĩꞌdinî, “Ĩꞌdi ũyá ꞌbá ãlu ãni ĩmbá ãrõ drị̂ ꞌdụ pírí.”
\FTNT{†}{{\FR 6:37 }{\FR{6:37
}}{\FT{Bĩbĩlíyã Gị̃rị́kị̃ tị sĩ rĩ jọ
}}{\FQA{dị̃nárị̃ 200.}}} Zị kî, “Ílẽ ãmụ séndẽ ꞌdĩpí ꞌdĩ ịsụ́lé sĩ ãkónã ĩgbãjó fẽjó ĩꞌbaní nalé yã?”


\par }{\PP \VS{38}Yẹ́sụ̃ zị kí, “Mũkátĩ ĩmidrị́ ꞌdâ cí rĩ kí sị́ yã? Ĩmụ kí ndrelé.”

\par }{\PP Kí mụ kí sị́ yã rĩ ịsụ́lé ꞌbo, jọ kí, “Mũkátĩ tõwú kí ị̃ꞌbị ị̃rị̃ abe.”


\par }{\PP \VS{39}Yẹ́sụ̃ jọ dó ímbáꞌbá ꞌbaní ꞌba iri kí ꞌbá kí vụ̃rụ́ ngúlú ru ngúlú ru ásé drị̃ gá ꞌdãá.

\VS{40}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ri kí dó vụ̃rụ́ amụtị gá ngúlú ru túrú ãlu túrú ãlu ãzí rĩ kí kãlị́ tõwú kãlị́ tõwú.

\VS{41}Yẹ́sụ̃ ꞌdụ mũkátĩ tõwú ꞌdĩ kí ãzíla ị̃ꞌbị ị̃rị̃ ꞌdĩ kí abe, ndre ãngũ ụrụgá ꞌbụ̃ gâlé, fẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní ãzíla anu dó mũkátĩ kí rá. Fẽ dó kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbadrị́ kí ꞌbãjó ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá. Awa vâ ị̃ꞌbị ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ĩꞌbaní pírí.

\VS{42}Nga kí pírí nalé la ꞌbá aga kí dó sĩ rá.

\VS{43}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ tra kí dó mũkátĩ ãzíla ị̃ꞌbị ꞌbã ị́mbị́ acelépi ũnũlépi ꞌdĩ kí gụ́fá tré-tré mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃.

\VS{44}ꞌBá ãgọbị rú mũkátĩ ãzíla ị̃ꞌbị nalépi rĩ kí álĩfũ tõwú.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã acị́jó ị̃yị́ drị̃ gâ sĩ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 14:22-33; Yõhánã 6:15-21)

\par }{\PP \VS{45}ꞌDãá cọtị Yẹ́sụ̃ jọ dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní ꞌbã tụ kí íꞌbó agá mụjó drị̃ gá Bẽtẽsãyídã gâlé, ri dó ꞌbá kí irélé mụjó ĩꞌbadrị́ kogâlé.

\VS{46}Ĩꞌdi mụ ꞌbá kí aꞌbelé iré agá ko drị̃ mụlé ꞌbé agâlé ru mụjó Ãdróŋá ãꞌị̃jó.

\VS{47}Ĩꞌdi mụ calé ãngũ ꞌbã mọ̃nị̃mọ̃nị̃ gá ꞌdĩ sĩ íꞌbô ca dó mĩrĩ ꞌbã ágá gâlé ꞌbo, ꞌdĩ sĩ ĩꞌdi dó ãngũ ãꞌí rĩ gâlé áꞌdụ̂sĩ.

\VS{48}Yẹ́sụ̃ la mụ ímbáꞌbá kí ndrelé drị̃ cị agá ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã kí ze agá mĩrĩ agá ꞌdãá vúlé vúlé, ko dó drị̃ mụlé ĩꞌba rụ̂lé pá sĩ ị̃yị́ drị̃ gâ sĩ. Ĩꞌdi mụ calé ãni rú tí lẽjó alịjó rĩ áni,

\VS{49}wó kí mụ ĩꞌdi ndrelé amụ́ agá pá sĩ ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé, ũrã kí ndre kí úríndí ãzí, za kí ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ ụ̃rị̃ sĩ.

\VS{50}Ãꞌdusĩku ĩꞌdi ndreŋá sĩ, ụ̃rị̃ ãmbógó la rụ dó kí nĩ. Cọtị jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩmi ásị́ ꞌbã adru ũkpó ru, ꞌdõ ma ꞌi. Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku.”

\VS{51}ꞌDãá tụ dó ĩꞌba rụ́ íꞌbó agâlé, ãlụ́kụ́kụ̃ ịgbẹ dó rá. Ásị́ la ãgõ kí dó ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé rá, uꞌá kí dó ụ̃sụ̃táŋá sĩ.

\VS{52}Vã kí ũkpõ ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ tálí mũkátĩ were fẽjó najó ꞌbá ũꞌbí ꞌbaní rĩ ku, ãꞌdusĩku ásị́ la mba kí mbã-mbã.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí Gẹ̃nẹ̃sãrẹ́tị̃ gá
\par }
{\R (Mãtáyõ 14:34-36)

\par }{\PP \VS{53}Kí mụ zalé ꞌâlé ꞌbo, ãfũ kí dó ãmvé, anzé kí íꞌbó ị̃yị́tị gá ãmvé ãngũ
Gẹ̃nẹ̃sãrẹ́tị̃ gá rĩ gá.

\VS{54}ꞌDã ꞌbã vúlé gá cọtị, ãfũ kí dó íꞌbó agâlé ãmvé ꞌdõlé cọtị ꞌbá amá kí dó Yẹ́sụ̃ ꞌdãá cí rĩ gá rá.

\VS{55}ꞌBá ụ̃cẹ̃ kí dó ị́jọ́ ꞌdĩ trũ tọ̃rọ́mẹ́ ꞌdã agâ sĩ pírí. ꞌBá ají kí dó ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí mgbọ́lọ́ sĩ ãngũ ĩꞌbã kí arejó la Yẹ́sụ̃ ala gá rĩ gá.

\VS{56}Ãngũ pírí Yẹ́sụ̃ ꞌbã mụjó rĩ kí agá, tọ̃rọ́mẹ́ agâ sĩ, ínátị kí agâ sĩ sụ́rụ́ ꞌbá wókõ ãzí ꞌdĩ kí agâ sĩ, ꞌbá mụ kí ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí ũꞌbã trũ sụ̂ tị gâ sĩ, ꞌbã kí mãmálá ĩꞌdi rụ́ ꞌbá ãyánĩ rú rĩ ꞌba aló kí rû sĩ ĩꞌdi ꞌbã bõngó ꞌbã tị sĩ adríjó benĩ. ꞌBá pírí ĩꞌdi ꞌbã bõngó tị alólépi rĩ adrí kí rá.




\par }\Chap{7}{\SH Yẹ́sụ̃ imbá ꞌbá kí ãlã ãzíla ãndị́ ásị́ gá rĩ drị̃ gá
\par }
{\R (Mãtáyõ 15:1-9)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ãlu ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi angálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rĩ abe mụ kí Yẹ́sụ̃ rụ́.

\VS{2}ꞌBá ꞌdĩ ndre kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí kí ãkónã na agá ãndị́ trũ drị́ ũjĩŋá ĩꞌba ãni lãꞌbĩ drị́ rĩ kóru.

\VS{3}(ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ kí ꞌbá
Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ abe kí drị́ ĩꞌba ãni lãꞌbĩ rú ũjĩ ị̃yị́ sĩ ráká kí ãkónã na ĩndõ, rụ kí ị́jọ́ áyị́pịka ꞌbadrị̂ kî.

\VS{4}Drĩ kí ãfũ sụ̂ gá, icó kí ãkónã nalé ku kpere ĩꞌbaní drị́ ũjĩ agá ị̃yị́ sĩ ráká. ꞌDĩ lãꞌbĩ ãlu ĩꞌba ãni wẽwẽ rú ꞌdĩ ꞌbã ãzí, ala gá ꞌdãá ãzí rĩ kí sĩ ãkójó ĩꞌba ãni kópõ, bãkụ́lẹ̃ ãzíla bị̃nị́kã rú rĩ kí ꞌbã ũjĩŋá.)


\par }{\PP \VS{5}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí abe zị kí Yẹ́sụ̃ ꞌi, “ꞌBá míní imbálé rĩ ũbĩ kí ãzị́táŋá lãꞌbĩ ãmã áyị́pịka ꞌbadrị́ údu ꞌdĩ kí vú ku ãꞌdu sĩ yã? Kí íná na ãndị́ trũ drị́ ũjĩŋá lãꞌbĩ rú rĩ kóru.”


\par }{\PP \VS{6}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi ꞌbá mũlũmbẽ rú ꞌdĩ! Ị́jọ́ nábị̃ Ĩsáyã ꞌbã jọlé ĩmi drị̃ gá rĩ ĩꞌdi ãndá.

\par }{\Q “ ‘ꞌBá ꞌdĩ kí mání ãrútáŋá fẽ tị sĩ, wó ásị́ la kí má rú ꞌdâ rá-rá ru.


\par }{\Q \VS{7}ꞌBá ꞌdĩ kí mání ị̃nzị̃táŋá ífí kóru rĩ fẽ,

\par }{\QB ímbátáŋá ĩꞌbadrị̂ kí ãzị́táŋá ꞌbá ꞌbã kí ꞌbãlé vâ imbálé nĩ rĩ kî.’
\XREF{✡}{{\XO 7:7 }{\XO{7:7
}}{\XT{Ĩsáyã 29:13}}}


\par }{\MM \VS{8}Ĩmi ãzị́táŋá Ãdróŋá drị́ mgbã rĩ kí uja lãꞌbĩ ĩmidrị́ gá ꞌbá ãrí sĩ.”


\par }{\PP \VS{9}Jọ vâ ĩꞌbaní, “Ĩmi ãzị́táŋá Ãdróŋá drị́ mgbã rĩ kí gã úmgbé, ĩmi dó sĩ lãꞌbĩ ĩmi ãni ꞌdĩ kí rụ áyụ.

\VS{10}Ícétáŋá sĩ Mụ́sã ꞌbã ãzị́táŋá angálépi Ãdróŋá drị́ rĩ azịlé ĩminí rĩ áni: ‘Mí ị̃nzị̃ mí átẹ́pị kí mí ãndrẽ be,’
\XREF{✡}{{\XO 7:10 }{\XO{7:10
}}{\XT{Ãfũŋá 20:12; Ãzị́táŋá Amviŋá 5:16}}} ãzíla ‘ꞌBá átẹ́pị̃ jõku ãndrẽ wãlépi rĩ lẽ úꞌdị ĩꞌdi rá.’
\XREF{✡}{{\XO 7:10 }{\XO{7:10
}}{\XT{Ãfũŋá 21:17; Lẹ́vị̃ 20:9}}}

\VS{11}Wó ꞌbá drĩ jọ la átẹ́pị̃ ꞌbaní ãndrẽ be, ‘Má uꞌá cãndí sĩ. Má icó ími ãzã kolé ku, ãꞌdusĩku ãko tá mání sĩ ími ãzã kojó rĩ ásõ ũyõ fẽjó la Ãdróŋá ní.’ Ĩmi jọ la ị́jọ́ ꞌbá ꞌdã ꞌbã jọlé ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ múké.

\VS{12}Ĩmi dó sĩ fẽ la anzị icó kí ásị́ ꞌbãlé ꞌbá kí tịlépi rĩ kí ãzã kolé ãko ĩꞌbaní lẽlé rĩ kí sĩ ku.

\VS{13}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị̂ kí anu sĩ lãꞌbĩ ĩmi ãni ꞌbá ãni ꞌdĩ kí andre tẽjó ị̃drị̃jó la ĩmi drị̃lẹ́ ꞌbadrị́. ꞌDĩ drĩ ícétáŋá ãlu, ãzị́ ĩmi idélé ꞌdĩ ꞌbã áni wẽwẽ rú la kí cí.”


\par }{\SH Ãko ꞌbá ꞌbãlépi ãndị́ ru rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 15:10-20)

\par }{\PP \VS{14}Yẹ́sụ̃ umve ũꞌbí kí ị̃dị́ jọ ĩꞌbaní ꞌba mụ kí ị́jọ́ arelé, jọ “Ájọ ĩminí, ꞌbá pírí ꞌba are kí ị́jọ́ mání jọlé ꞌdĩ ꞌi, ĩvã dó sĩ ífí la.

\VS{15}Ãko filépi ími agá rĩ iza mi ku, be la rá la ãko ãfũlépi ími agâlé rĩ la ími iza nĩ.” [

\VS{16}ꞌBá bị́lệ trũ rĩ ꞌba are ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ ꞌi.]
\FTNT{*}{{\FR 7:16 }{\FR{7:16
}}{\FT{Vásĩ 16 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.
}}}

\VS{17}Yẹ́sụ̃ la mụ ũꞌbí kí aꞌbelé ãzíla filé jó agâlé ꞌbo, ꞌbá ĩꞌdiní imbálé rĩ zị kí ĩꞌdi, ị́jọ́ uꞌbéŋá ĩꞌdi ꞌbã jọlé ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní.

\VS{18}Zị kí, “Ĩnị̃ vâ ku yã? Ãko ꞌbá ꞌba nalé rĩ iza ĩꞌdi ku rĩ ĩnị̃ vâ ku yã?

\VS{19}Ãkónã fi ĩꞌdi ásị́ izalé ku, be la rá la ĩꞌdi fi kụ̃bụ̃ la gâ sĩ ífí agâlé fũlé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ sĩ ãmvé.” (Jọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni lã ãkónã pírí kí ꞌbãjó múké.)


\par }{\PP \VS{20}Yẹ́sụ̃ mụ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá jọ, “Ị́jọ́ míní ũrãlé rĩ la ími iza nĩ.

\VS{21}Ãꞌdusĩku ꞌbá ásị́ agâlé ũrãtáŋá ũnzíkãnã ꞌdĩ kí ãfũ nĩ, mị-ãcí, ụ̃gụ̃, ꞌbá ꞌdịŋá, ãwụ̃,

\VS{22}rọ̃mgbọ́, ị́jọ́ ũnzí, ĩnzõ, ãfó, kọ́lọ́, ãjã, úꞌdáŋá ãzíla ị́jọ́ aza rú idéjó rĩ kí abe.

\VS{23}Ị́jọ́ ũnzí ꞌdĩ kí pírí ãfũ ꞌbá agâlé, kí ꞌbá iza, Ãdróŋá icó dó sĩ ãma ãꞌị̃lé ku.”


\par }{\SH Ãꞌị̃táŋá ũkú ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ drị́ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 15:21-28)

\par }{\PP \VS{24}Yẹ́sụ̃ aꞌbe ãngũ Gãlị́lị̃ gá ꞌdã ꞌi, mụ dó ụ́rụ́ ãngũ Tụ́rọ̃ rĩ gâlé. Fi jó agá, ãzíla lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã nị̃ ị́jọ́ ꞌî drị̃ gá ku, wó icó ru zị̃lé ku.

\VS{25}Wó ũkú ị̃zẹ́pị̃ úríndí ũnzí ꞌbã rụlé rĩ la mụ arelé la Yẹ́sụ̃ ꞌdãá cí, mụ kụ̃mụ́tị ụ̃sị̃lé ĩꞌdi pálé la gá.

\VS{26}Ũkû ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku la, útị ĩꞌdi Fõyĩníkĩ ãngũ Sị́rị̃yã drị̂ agá. Mụ mãmálá ꞌbãlé Yẹ́sụ̃ aꞌị́jó sĩ úríndí ũnzí ị̃zẹ́pị̃ agá rĩ drojó rá.


\par }{\PP \VS{27}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Lẽ drị̃drị̃ la áko ꞌbá mádrị́ Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ãzã ráká. Ãꞌdusĩku adru múké ku mání ími ãzã kojó, ꞌdĩ cécé ꞌbání ãkónã ꞌdụjó anzị kí drị́ gá rá, ãzíla ꞌbejó la ũcogo ꞌbanî rĩ áni.”


\par }{\PP \VS{28}Ũkû umvi ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ ꞌdĩ ãndá, Úpí, wó ũcogo kí vâ ayilépi sãánĩ anzịŋá ꞌbadrị̂ agâlé méjã ị̃ndụ́ gá ꞌdãá rĩ kí ụꞌdụ nalé rá.”


\par }{\PP \VS{29}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ míní umvilé múké ꞌdĩ sĩ, ímụ mî ị̃zẹ́pị acá múké, úríndí ũnzî fũ rá.”

\VS{30}Ũkû la mụ calé ĩꞌdidrị́ko gâlé ꞌbo, ịsụ́ ị̃zẹ́pị̃ la ru dríŋá mgbọ́lọ́ sị́ gá, úríndí ũnzî fũ rá.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ adrí ꞌbá bị́lẹ́ kóru ị́jọ́ jọlépi ku rĩ
\par }
{\PP \VS{31}Yẹ́sụ̃ aꞌbe ãngũ Tụ́rọ̃ gá ꞌdã ꞌi, mụ dó Sị̃dọ́nị̃ agâ sĩ ándrá mĩrĩ Gãlị́lị̃ gá, ãzíla Dẹ̃kãpọ́lị̃ gâlé.

\VS{32}ꞌBá ãzí bị́lẹ́ kóru ị́jọ́ jọlépi ku la, ꞌbá ají kí ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ rụ́ ꞌdõlé. ꞌBá aꞌị́ kí Yẹ́sụ̃ ꞌbã tị̃ drị́ ĩꞌdi drị̃ gâ sĩ ĩꞌdi adríjó.


\par }{\PP \VS{33}Yẹ́sụ̃ ꞌdụ ĩꞌdi agụlé bụ́lụ́ gá áꞌdụ̂sĩ ũꞌbí ꞌba rụ́ ꞌdãá rá. Su ru tĩndrímváŋá kí ágọ́bị̂ bị́lẹ́ gá. Wi vâ sụ̃sụ́ ĩꞌdidrị́ gá, aló dó sĩ ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã ĩdra.

\VS{34}Ndre ãngũ ụrụgá ꞌbụ̃ gâlé, se ává ãmbógó jọ ágọ́bị̂ ní “Ĩfĩfátã” (ífí la ị̃nzị̃ ĩmi mgbọ).

\VS{35}Cọtị ágọ́bị̂ bị́lẹ́ nzị̃ ru rá, ĩdra la ayụ ru, iꞌdó ị́jọ́ arelé, ãzíla jọlé tọndọlọ.


\par }{\PP \VS{36}Yẹ́sụ̃ azị ĩꞌbaní ꞌbã lũ kí ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá ãzí ní ku. Wó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ sĩ, ꞌbá kí ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí iré drị̃ gá drị̃ gá.

\VS{37}ꞌBá pírí uꞌá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ, jọ kí, “Ãko pírí ĩꞌdiní idélé rĩ kí múké, ĩꞌdi ꞌbá bị́lẹ́ kóru rĩ kí adrí ꞌbá ị́jọ́ jọlépi ku rĩ kí abe rá.”




\par }\Chap{8}{\SH Yẹ́sụ̃ fẽ ãkónã ꞌbá álĩfũ sụ ꞌbanî
\par }
{\R (Mãtáyõ 15:32-39)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã kí agá ꞌdãá ꞌbá ũꞌbí ãzí tra kí vâ ru ị̃dị́. Ãko ãzí ĩꞌbaní nalé la ꞌbã adrujó yụ rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ umve dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí amụ́jó ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãzíla jọ ĩꞌbanî,

\VS{2}“ꞌBá ꞌdĩ kí ízákĩzã ágá mání rá, ĩꞌbã kí uꞌájó má be ụ́ꞌdụ́ na ãko ãzí naŋâ kóru rĩ sĩ.

\VS{3}Ádrĩ kí tị pẽ ãkónã naŋâ kóru, kí mụ aꞌdélé gẹ̃rị̃ gá rá ãꞌdusĩku ãzí rĩ angá kí ãngũ álị́ gá.”


\par }{\PP \VS{4}ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ umvi kí ĩꞌdiní, “Wó ãngũ ꞌbá kóru álị́ ꞌdõ gá ꞌdộ, ála mụ ãkónã icólépi calépi ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní rá rĩ ịsụ́lé íngõlé yã?”


\par }{\PP \VS{5}Yẹ́sụ̃ zị kí, “Mũkátĩ ĩmidrị́ ꞌdâ cí rĩ kí sị́ yã?”

\par }{\PP Umvi kí, “Ázị̂rị̃.”


\par }{\PP \VS{6}Jọ ũꞌbí ꞌbaní ꞌbã ri kí vụ̃rụ́. Ĩꞌdi mụ mũkátĩ ázị̂rị̃ ꞌdã kí ꞌdụlé sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó kí drị̃ gá ꞌbo, anu dó kí ꞌa, fẽ dó kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbadrị́ kí ꞌbãjó ꞌbá kí pálé gá. Ímbáꞌbá idé kí dó cécé ĩꞌdi ꞌbã jọlé ĩꞌbaní rĩ áni.

\VS{7}Ị̃ꞌbị ãzí were la kí ala gá cí, fẽ ãwãꞌdĩfô drị̃ la gá ĩndĩ, fẽ kí awalé ímbáꞌbá ꞌbadrị́.

\VS{8}ꞌBá na kí dó kí rá, aga kí dó sĩ mgbemgbe, ꞌdã ꞌbã vúlé gá ímbáꞌbá tra kí dó ị́mbị́ la gụ́fá gá tré-tré ázị̂rị̃ ꞌdĩ ị́mbị́ la ũnũlépi nírí-nírí ru aꞌbelépi rĩ ꞌi.

\VS{9}ꞌBá ãgọbị rú ꞌdãá rĩ kí ãni rú álĩfũ sụ ꞌdĩpí. Ĩꞌdi mụ kí tị pẽlé ꞌbo,

\VS{10}fi dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí abe íꞌbó agá ãzíla za kí dó sĩ ãngũ Dãlãmãnụ́tã gá.


\par }{\SH ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ lẽ kí tálí
\par }
{\PP \VS{11}ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí mụ arelé la Yẹ́sụ̃ acá ꞌbo, mụ kí ĩꞌdi ụzịlé zịtáŋá sĩ sĩ ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃jó. Zị kí ĩꞌdi tálí ꞌbụ̃ gâlé rĩ kí ị́jọ́ sĩ.

\VS{12}Se ává ãzo rú, jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá úꞌdîꞌda ꞌdĩ kí tálí ndrụ̃ sĩ ãꞌdu idéjó? Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, icó ĩꞌbaní tálí idélé ku.”

\VS{13}Aꞌbe dó kí rá, tụ dó íꞌbó agâ sĩ zajó ị̃yị́ ꞌbã wókõ ãzí rĩ gá.


\par }{\SH Ãkụ́kị́ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbadrị́ kí Hẽródẽ drị̂ trũ
\par }
{\R (Mãtáyõ 16:5-12)

\par }{\PP \VS{14}Ímbáꞌbá kí drị̃ ãvĩ mũkátĩ ãzí kí ĩgbãjó ꞌdụjó ĩndĩ rĩ sĩ rĩ gá rá, pẽ lú mũkátĩ tá acelépi ãlu íꞌbó agá ꞌdãá rĩ.

\VS{15}Yẹ́sụ̃ li kí bị́lẹ́-ị̃ndụ́ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi adru mịfị́ trũ
ãkụ́kị́ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbadrị̂ sĩ ãzíla Hẽródẽ drị̂ sĩ.”
\FTNT{*}{{\FR 8:15 }{\FR{8:15
}}{\FQ{Ãkụ́kị́ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbadrị̂
}}{\FT{ãzíla
}}{\FQ{Hẽródẽ drị̂
}}{\FT{ĩꞌdi ị́jọ́ ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ ꞌbã ãni ũnzí ru irélépi ꞌbá pírí kí drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌi.
}}}


\par }{\PP \VS{16}Ímbáꞌbá ꞌdĩ jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá, jọ kí, “Jọ ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ãꞌdusĩku ãkónã ꞌbã adrujó ãmadrị́ ꞌdâ ꞌdáyụ rĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{17}Yẹ́sụ̃ ꞌbã ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũrãlé rĩ nị̃jó cé rĩ sĩ, jọ, “Ĩmi ásị́ ũrãtáŋá ru, ĩmi adrujó ãkónã kóru rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ĩmi drĩ kpere íni mịfị́ kóru sĩ ãngũ ndrejó ãzíla úŋmĩ kóru sĩ ị́jọ́ ũrãjó yã? Ĩmi ásị́ mba ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?

\VS{18}Ĩmi mịfị́ kí cí icó kí ãngũ ndrelé ku wó ĩmi bị́lẹ́ kí cí, icó kí ị́jọ́ arelé ku ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ị́jọ́ icó kí ĩminí agálé ku yã?

\VS{19}Ma mụ mũkátĩ tõwú ꞌdĩ kí andilé fẽlé ꞌbá álĩfũ tõwú ꞌbaní ꞌbo, ĩtra ị́mbị́ la kí gụ́fá tré-tré sị́ yã?”

\par }{\PP Umvi kí, “Mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃.”


\par }{\PP \VS{20}“Ma mụ mũkátĩ ázị̂rị̃ rĩ kí fẽlé ꞌbá álĩfũ sụ ꞌbaní nalé ĩmi ũkũnã ándrá ị́mbị́ la acelépi nírí-nírí rĩ kí gụ́fá sị́ yã?”

\par }{\PP Umvi kí, “Ázị̂rị̃.”


\par }{\PP \VS{21}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩnị̃ drĩ kpere ị́jọ́ mâ jọlé ꞌdĩ ꞌbã ífí ku yã?”


\par }{\SH ꞌBá mịfị́ kóru rĩ adríjó rĩ
\par }
{\PP \VS{22}Yẹ́sụ̃ kí mụ calé tọ̃rọ́mẹ́ umvelé Bẽtẽsãyídã gá, ꞌbá ãzí agụ kí ꞌbá ãzí mịfị́ kóru la ĩꞌdi rụ̂lé, ꞌbã kí mãmálá ꞌba aló ĩꞌdi sĩ ĩꞌdi ꞌbã mịfị́ kí adríjó.

\VS{23}Yẹ́sụ̃ rụ ágọ́bị̂ drị́ gá trũ fũjó ãmvé tọ̃rọ́mẹ́ agá ꞌdãá. Ĩꞌdi mụ sụ̃sụ́ wilé ágọ́bị̂ ꞌbã mịfị́ gá ꞌbo, ꞌbã drị́ ĩꞌdi ꞌbã mịfị́ gá, zị ĩꞌdi, “Mi ãko ãzí ndre rá yã?”


\par }{\PP \VS{24}Ágọ́bị̂ ndre ãngũ ụrụgâlé ãzíla jọ, “Ma ꞌbá kí ndre rá, kí iꞌdá mání cécé ife kí ꞌbã rĩ acị́ nĩ rĩ áni.”


\par }{\PP \VS{25}Yẹ́sụ̃ ꞌbã vâ ĩꞌdi ꞌbã drị́ kí ágọ́bị̂ ꞌbã mịfị́ gâlé ị̃dị́. Mịfị́ la nzị̃ kí dó ru, iꞌdó dó ãngũ ndrelé, ãko iꞌdá kí dó ĩꞌdiní tọndọlọ.

\VS{26}Yẹ́sụ̃ pẽ tị la lị́cọ́ gá, jọ ĩꞌdiní, “Mî gõ agá mídrị́ kogâlé, ímụ tọ̃rọ́mẹ́ agâ sĩ ku.”


\par }{\SH Pétẽrõ ꞌbã Yẹ́sụ̃ iꞌdajó Kúrísĩtõ ꞌi rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 16:13-20; Lụ́kã 9:18-21)

\par }{\PP \VS{27}Yẹ́sụ̃ mụ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe tọ̃rọ́mẹ́ ãni rú Kãyĩsárĩyã Fị̃lị́pị̃ gá rĩ gá, ĩꞌbã kí mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdãá, Yẹ́sụ̃ zị kí, “ꞌBá jọ kí mgbã rĩ gá ma ãꞌdi ꞌi?”


\par }{\PP \VS{28}Umvi kí ĩꞌdiní, “ꞌBá ãzí rĩ jọ kí mi Yõhánã Bãbụ̃tị́zị̃ fẽlépi rĩ ꞌi, ãzí rĩ jọ kí mi Ĩlíyã ꞌi, ãzíla ãzí rĩ ũrã kí mi nábị̃ ꞌbã ãzí.”


\par }{\PP \VS{29}Yẹ́sụ̃ zị kí, “Wó ĩmi rú rĩ gá ĩmi jọ la ma ãꞌdi ꞌi yã?” Pétẽrõ umvi ĩꞌdiní, “Mi Kúrísĩtõ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{30}Yẹ́sụ̃ itré kí ꞌbã lũ kí ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá ãzí ní ku.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ iꞌda ị́jọ́ drã ĩꞌdidrị́ gá rĩ drị̃ gá
\par }
{\R (Mãtáyõ 16:21-28; Lụ́kã 9:22-27)

\par }{\PP \VS{31}Yẹ́sụ̃ iꞌdó dó ꞌbá ꞌdĩ kí imbálé jọ ĩꞌbaní, “Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ la mụ ũcõgõ ịsụ́lé ị́jọ́ wẽwẽ rú kí sĩ, ãzíla ꞌbá ĩyõ drị̃lẹ́ ru rĩ kí, ãtalo ãmbogo, ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí ĩꞌdi gã úmgbé, ãzíla kí ĩꞌdi ꞌdị rá, wó ụ́ꞌdụ́ na vúlé gá, ĩꞌdi mụ angálé ídri.”

\VS{32}Jọ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ĩꞌbaní tọndọlọ, ãzíla Pétẽrõ rụ ĩꞌdi selé bụ́lụ́ gá, ãzíla iꞌdó uzálé drị̃ la gá.


\par }{\PP \VS{33}Wó Yẹ́sụ̃ uja ru ndre ãngũ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌba rụ̂lé uzá Pétẽrõ drị̃ gá jọ, “Mí ĩdã mi áma ũngúkú gâlé Sĩtánĩ. Ími ásị́ gá ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌdáyụ, wó rá la mi ị́jọ́ ũrã ꞌbá ꞌbá.”


\par }{\PP \VS{34}Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã vúlé gá umve dó ꞌbá ũꞌbí ꞌdĩ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí abe, jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá ãzí drĩ lẽ áma vú bĩlé rá lẽ ꞌbã gã ru úmgbé, ꞌbã ꞌdụ
mũsãláꞌbã ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌi, ãzíla ꞌbã ãbĩ áma vú.

\VS{35}Ãꞌdusĩku ꞌbá drĩ lẽ ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ palé nĩ, ĩꞌdi ãvi la rá, wó ꞌbá ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ ãvĩlépi áma ị́jọ́ sĩ ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ rĩ, ĩꞌdi ídri ĩꞌdidrị́ rĩ pa rá.

\VS{36}ꞌBá la ũyá íngõ rĩ ịsụ́ drĩ ụ̃nọ́kụ́ ꞌdụ pírí ĩꞌdi ꞌbã ãko rú, drĩ ídri ĩꞌdidrị́ gá rĩ ãvĩ rá rĩ gâ?

\VS{37}ꞌBá icó ãꞌdu fẽlé sĩ ru ídri pajó yã?

\VS{38}ꞌBá uꞌálépi drị̃nzá sĩ mâ sĩ ãzíla ị́jọ́ mádrị̂ sĩ ílí ị́jọ́ ũnzí ãwụ̃ ãni ãzíla ũnzĩkãnã ụ́ꞌdụ́ ꞌdĩ drị̂ agá rĩ sĩ rĩ, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ vâ drụ́zị́ uꞌá drị̃nzá sĩ ĩꞌdi sĩ ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi ꞌbã ãgõjó dị̃zã ĩꞌdidrị́ Átẹ́pị drị̂ agá mãlãyíkã ãlá rĩ kí abe rĩ sĩ.”




\Chap{9}\VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ mụ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá jọ, “Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ĩmi ãzí pá tulépi úꞌdîꞌda ꞌdâ ꞌdĩ icó kí drã ãjị́ ꞌbị̃lé ku, kí Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ndre amụ́ agá ũkpõ ãmbógó la trũ ráká.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã ru ujajó ndú rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 17:1-13; Lụ́kã 9:28-36)

\par }{\PP \VS{2}Ụ́ꞌdụ́ ázíyá ꞌbã vúlé gá, Yẹ́sụ̃ ꞌdụ Pétẽrõ, Yãkóꞌbõ, ãzíla Yõhánã ĩꞌdi be, agụ kí ꞌbé ãzo la sị́ gá, kí dó sĩ ꞌdãá áꞌdụ̂sĩ. ꞌBé sị́ gá ꞌdãá Yẹ́sụ̃ gbíyã uja ru kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá ndú.

\VS{3}Bõngó ĩꞌdi ꞌbã sụ̃lé rĩ uja kí ru imvesílílí, ãko ãzí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ calépi imve sĩ ụ̃ꞌbị̃lé ĩꞌdi be rá la ꞌdáyụ.

\VS{4}ꞌBá ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá nábị̃ Ĩlíyã iꞌda kí Mụ́sã be, kí ị́jọ́ jọ agá Yẹ́sụ̃ trũ.


\par }{\PP \VS{5}Pétẽrõ jọ Yẹ́sụ̃ ní, “Rábị̃, ĩꞌdi múké ãmaní uꞌájó ꞌdâ. Lẽ ãsị
bụ́rụ́jọ́ ãzí kí na, ãlu rĩ míní, ãzí ãlu rĩ Mụ́sã ní, ãzíla ãzí ãlu rĩ Ĩlíyã nî.”

\VS{6}(Ãꞌdusĩku nị̃ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ ku, ụ̃rị̃ rụ kí ambamba.)


\par }{\PP \VS{7}Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá, ụ̃rụ́ꞌbụ̃ asị́ kí drị̃ gá, aku kí cí, ụ́ꞌdụ́kọ́ ãfũ ụ̃rụ́ꞌbụ̃ agâlé, “ꞌDĩ mâ Ngọ́pị mání lẽlé ambamba rĩ, ĩmi are ĩꞌdi tị!”


\par }{\PP \VS{8}Gbõŋáŋá ru undré kí ru aga rẽrẽ, ịsụ́ kí ru ꞌbá ãzí ku ace kí ru Yẹ́sụ̃ abe áꞌdụ̂sĩ.


\par }{\PP \VS{9}Ĩꞌbaní asị́ agá ꞌbé sị́ gâlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé, Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, lẽ ꞌbã lũ kí jõ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá ãzí ní ãluŋá la ku kpere Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã angá agá drã gâlé.

\VS{10}Mba kí ị́jọ́ ꞌdã tã ĩꞌbaní áꞌdụ̂sĩ, wó ri kí vâ ru ụzịlé, “Angáŋá drã agá rĩ ífí la íngoní?”


\par }{\PP \VS{11}Iꞌdó kí vâ ĩꞌdi ụzịlé, “Ímbáꞌbá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí jọ la Ĩlíyã ꞌbã amụ́ drị̃drị̃ ráká la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”


\par }{\PP \VS{12}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩlíyã la amụ́ drị̃drị̃ ráká rĩ ĩꞌdi ãndá, ĩꞌdi sĩ amụ́ ị́jọ́ pírí kí itú bábá ráká. Úsĩ ị́jọ́ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã ịsụ́ ũcõgõ ãmbógó ru ãzíla ála ĩꞌdi gã úmgbé íni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?

\VS{13}Wó ájọ ĩminí, Ĩlíyã amụ́ bãsĩ ꞌbo, ãzíla ĩcõcõŋã kí ĩꞌdi ĩꞌbaní lẽlé rĩ áni cécé ándrá ị́jọ́ sĩlé ĩꞌdi drị̃ gá rĩ ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã áni.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ adrí ngọ́tị́ŋá úríndí ũnzí ꞌbã rụlé rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 17:14-21; Lụ́kã 9:37-43a)

\par }{\PP \VS{14}Yẹ́sụ̃ kí mụ calé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbã ãzí ꞌba rụ́ ꞌbo, ịsụ́ kí ũꞌbí ce kí kí aga rị́, ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí ãgátã ga agá ĩꞌba abe.

\VS{15}Cọtị ꞌbá pírí kí mụ Yẹ́sụ̃ ndrelé ꞌbo, ụ̃sụ̃ kí ụ̃sụ̃, cẹ̃ kí ĩꞌdi rụ̂lé sĩ ĩꞌdi zịjó.


\par }{\PP \VS{16}Yẹ́sụ̃ zị kí, “Ĩmi ãgátã gá ĩꞌba abe íni ãꞌdu drị̃ gá yã?”


\par }{\PP \VS{17}ꞌBá ãzí ãlu ũꞌbí kí agá ꞌdãá la umvi, “Ímbápị, má ají mâ ngọ́pị mí rụ́, úríndí ũnzí ĩꞌdi rụlépi rĩ uga ĩꞌdiní ị́jọ́ jọlé úmgbé.

\VS{18}Drĩ ĩꞌdi iꞌdó ꞌbo, ĩꞌdi ĩꞌdi ꞌbe vụ̃rụ́ ũkpó sĩ. Ĩꞌdi ngọ́tị̂ nzi kọ̃bụ́tọ̃ trũ tị gá ãzíla ĩꞌdi sị́ na, ĩꞌdi umba ũkpó ru. Má aꞌị́ dó ꞌbá míní imbálé ꞌdĩ kí úríndí ũnzí ꞌdĩ drolé rá, wó icó kí ku.”


\par }{\PP \VS{19}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi ꞌbá ãꞌị̃táŋâ kóru ꞌdĩ! Ĩlẽ má uꞌá ĩmi abe ụ́ꞌdụ́ íngõpí, ĩlẽ áta ĩmi ụ́ꞌdụ́ íngõpí? Ĩlẽ áta ĩmi ụ́ꞌdụ́ sị́ yã? Mí ají ngọ́tị̂ má rụ́ ꞌdõlé.”


\par }{\PP \VS{20}Ají kí mgbâ ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé. Úríndí ũnzí la mụ Yẹ́sụ̃ ndrelé ꞌbo, ꞌbe cọtị mgbâ vụ̃rụ́ ĩꞌdi seŋâ trũ, ĩꞌdi ũlĩŋâ trũ ãzíla kọ̃bụ́tọ̃ ãŋmĩŋâ trũ ĩꞌdi tị gá.


\par }{\PP \VS{21}Yẹ́sụ̃ zị mgbâ ꞌbã átẹ́pị ꞌi, “Ãko ꞌdĩ idé dó ĩꞌdi íni ụ́ꞌdụ́ íngõpí yã?”

\par }{\PP Umvi ĩꞌdiní, “Iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ.

\VS{22}Úríndí ũnzí la ĩꞌdi uꞌbé ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ãcí agá jõku ị̃yị́ agá, tí sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó. Wó ídrĩ icó ãko ãzí idélé rá, índre ãma ízákĩzã ãzíla íko ãma ãzã.”


\par }{\PP \VS{23}Yẹ́sụ̃ zị ĩꞌdi, “Ị́jọ́ mî jọlé ádrĩ icó rá ꞌdĩ ífí la íngoní? ꞌBá drĩ adru ãꞌị̃táŋâ trũ ị́jọ́ pírí icó kí rá?”


\par }{\PP \VS{24}Ngọ́tị́ ꞌbã átẹ́pị gbõgbõ ãꞌị̃ dó rá jọ, “Má ãꞌị̃ rá íko áma ãzã ãꞌị̃táŋá ãkõ mádrị̂ drị̃ arụ́jó.”


\par }{\PP \VS{25}Yẹ́sụ̃ la mụ ndrelé la ꞌbá ꞌbã ũꞌbĩkãnã amụ́lépi ị́jọ́ ꞌdĩ ndrelépi rĩ la ụ̃pị̃-ụ̃pị̃, za úríndí ũnzí drị̃ gá ũkpó sĩ, “Mi úríndí ũnzí ĩyãŋãlépi tútú ị́jọ́ arelépi ku rĩ, ũkpõ mádrị̂ sĩ ájọ míní mí ãfũ mgbá ꞌdĩ agâlé rá, ãzíla írụ ĩꞌdi ị̃dị́ ku.”

\VS{26}Úríndí ũnzî ꞌbe ụ̃lụ́lụ́ ãzíla ꞌbe mgbâ vụ̃rụ́ ĩꞌdi seŋâ trũ ũkpó sĩ, úríndí ũnzî fũ dó rá. Mgbâ la ru vụ̃rụ́ ꞌdãá cécé ꞌbã drãlépi rá rĩ áni, ꞌbá ũꞌbí ri kí jọlé la, “Mgbâ drã rá.”

\VS{27}Wó Yẹ́sụ̃ rụ ĩꞌdidrị́ gá ꞌdâ ingalé, angá dó sĩ pá tulé ụrụgá pá ĩꞌdidrị̂ sĩ.


\par }{\PP \VS{28}Yẹ́sụ̃ la dó mụ adrulé jó agâlé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe áꞌdụ̂sĩ, zị kí ĩꞌdi, “Ãma icó úríndí ũnzí drolé ãmvé ku la ãꞌdu sĩ yã?”


\par }{\PP \VS{29}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Úríndí ũnzí ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ ꞌi ála ĩꞌdi dro rá la Ãdróŋá zịŋá sĩ áꞌdụ̂sĩ.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã drã ĩꞌdidrị̂ ꞌbã ị́jọ́ iꞌdajó pâlé ị̃rị̃ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 17:22-23; Lụ́kã 9:43b-45)

\par }{\PP \VS{30}Kí mụ ãngũ ꞌdã aꞌbelé ꞌbo, mụ kí alịlé ãngũ Gãlị́lị̃ agâ sĩ. Yẹ́sụ̃ lẽ ru iꞌdalé mgbọ rú ꞌbá ꞌbaní ku,

\VS{31}ãꞌdusĩku lẽ uꞌálé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí abe áꞌdụ̂sĩ ãzíla vâ sĩ kí imbájó. Jọ ĩꞌbaní, “Ála mụ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ fẽlé mẹ́lẹ́ mbelé ꞌbá ꞌbadrị́. ꞌBá kí ĩꞌdi ꞌdị rá, wó ụ́ꞌdụ́ na ꞌbã vúlé gá ĩꞌdi angá ídri rú.”

\VS{32}Wó ꞌbá ꞌdĩ nị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã ífí ku, ãzíla idé kí ụ̃rị̃ sĩ ĩꞌdi zịjó ị́jộ ꞌbã ífí sĩ.


\par }{\SH Ãꞌdi ãmbógó ru ãndânĩ la nĩ yã
\par }
{\R (Mãtáyõ 18:1-5; Lụ́kã 9:46-48)

\par }{\PP \VS{33}Kí mụ acálé Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ gá ꞌbo, Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe fi kí dó jó ĩꞌbaní rĩ agá. Zị ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí, “Ị́jọ́ tá ĩmi jọlé ĩmi drĩdríŋĩ gá gẹ̃rị̃ agá ꞌdãá rĩ kí íngoní yã?”

\VS{34}ꞌBá ꞌdĩ ĩyãŋã kí tú, ãꞌdusĩku ri kí tá ị́jọ́ jọlé ãꞌdi ãmbógó ru kí drĩdríŋĩ gá ꞌdãá nĩ yã rĩ drị̃ gá.

\VS{35}Ĩꞌdi mụ rilé vụ̃rụ́ ꞌbo umve ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ĩꞌdi rụ̂lé. Jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá lẽlépi adrulépi drị̃drị̃ rĩ lẽ ꞌbã ꞌbã ru ꞌbá pírí ꞌbã vúlé ru, ãzíla ꞌbã adru ãtíꞌbó íyóŋá iyólépi ꞌbá pírí nî rĩ.”


\par }{\PP \VS{36}Aꞌdụ́ dó ngọ́tị́ŋá ĩmbíráŋá la ꞌbãlé pá tulé kí drĩdríŋĩ gá, ĩꞌdi mụ ĩꞌdi rụlé kọ́trọ́ gá jọ ĩꞌbaní,

\VS{37}“ꞌBá ngọ́tị́ŋá ꞌdĩ áni rĩ ꞌbã ãzí ãlu la ãꞌị̃lépi áma rụ́ sĩ rĩ, ãꞌị̃ ma ꞌi, ꞌbá áma ãꞌị̃lépi rĩ ãꞌị̃ lú ma ꞌi ku wó má Átẹ́pị áma tị ãpẽlépi rĩ ꞌi.”


\par }{\SH ꞌBá ãmaní mẹ́rọ́ꞌbá ru ku rĩ ĩꞌdi bãsĩ ꞌbá ãmadrị̂
\par }
{\R (Lụ́kã 9:49-50)

\par }{\PP \VS{38}Yõhánã jọ Yẹ́sụ̃ ní, “Ímbápị, ãndre ꞌbá ãzí ꞌbã úríndí ũnzí adro agá ími rụ́ sĩ, wó ájọ ĩꞌdiní ꞌba aꞌbe cã, ãꞌdusĩku adru ãmã ãzí ku.”


\par }{\PP \VS{39}Yẹ́sụ̃ jọ, “Ĩmi ụtrị́ kí drị̃ ku, ꞌbá tálí idélépi áma rụ́ sĩ rĩ icó ru ujalé áma ụrụꞌbá gá ị́jọ́ ũnzí jọlé mbẽlẽŋá ru ku.

\VS{40}Ãꞌdusĩku ꞌbá ãma idélépi ũnzí ku rĩ bãsĩ ꞌbá ãmadrị́ rĩ ꞌi.

\VS{41}ꞌBá ĩminí ị̃yị́ fẽlépi kópõ sĩ mvụlépi ĩminí adrujó ꞌbá Kúrísĩtõ ãni rĩ sĩ rĩ, ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã ícó ĩꞌdi ꞌbã ũyá ị́jọ́ ãvĩlé ku.


\par }{\SH Ãko fẽlépi la ũnzí idéjó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 18:6-9; Lụ́kã 17:1-2)

\par }{\PP \VS{42}“ꞌBá ãzí drĩ fẽ la anzị nírí áma ãꞌị̃lépi ásị́ ꞌbãlépi ị́jọ́ mgbã mádrị́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní ãꞌị̃táŋá aꞌbejó sĩ ị́jọ́ izajó rá, ĩꞌdi adru múké la údrĩ írã ãná ꞌịjó ãmbógó kpakụ rĩ umbéjó imbe la gá, trũ ĩꞌdi ꞌbejó mĩrĩ agâlé.

\VS{43}Ími drị́ drĩ fẽ la míní ị́jọ́ ũnzí idélé nĩ, ílị ĩꞌdi rá. Ĩꞌdi múké míní fijó ídri ukólépi ku rĩ agá drị́ dụ́lụ́ ãlu sĩ ndẽ míní fijó ãcí ukólépi ku ꞌdã agâlé drị́ trũ ị̃rị̃ trá rĩ rá, [

\VS{44}ãngũ ụ̃ꞌbụ la kí sĩ drãjó ku ãzíla ãcí la ꞌbã kí sĩ anụ́jó ku rĩ.]
\FTNT{*}{{\FR 9:44 }{\FR{9:44
}}{\FT{Vásĩ 44 ꞌi, ãzíla 46 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí kí “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku kí ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ. Índre vâ vásĩ 46 ꞌi vụ̃rụ́lẹ́ ꞌdĩ.}}}

\VS{45}Ími pá drĩ fẽ la míní ị́jọ́ ũnzí idélé nĩ, ílị ĩꞌdi rá. Míní fijó ídri ukólépi ku rĩ agá ãcá trũ rĩ ndẽ ími ꞌbejó ãcí ukólépi ku rĩ agá pá trũ ị̃rị̃ trá rĩ rá, [

\VS{46}ãngũ ụ̃ꞌbụ la kí sĩ drãjó ku ãzíla ãcí la ꞌbã kí sĩ anụ́jó ku rĩ.]
\FTNT{†}{{\FR 9:46 }{\FR{9:46
}}{\FT{Índre ị́jọ́ sĩlé vásĩ 44 drị̃ gá rĩ ụrụgá ꞌdĩ.}}}

\VS{47}Ãzíla ími mịfị́ drĩ fẽ la míní ị́jọ́ izalé nĩ, mí ãpẽ ĩꞌdi rá, míní fijó ídri ukólépi ku rĩ agá mịfị́ ãlu sĩ ndẽ ími ꞌbejó ãcí ukólépi ku rĩ agá mịfị́ trũ ị̃rị̃ rĩ rá,

\VS{48}ꞌdĩ ãngũ

\par }{\Q “ ‘Ụ̃ꞌbụ kí ĩzá nalépi rĩ ꞌbã kí icójó ũdrãjo ku,

\par }{\QB ãzíla ãcí kí ivéjó rĩ ícó anụ́lé la ku rĩ gá.’
\XREF{✡}{{\XO 9:48 }{\XO{9:48
}}{\XT{Ĩsáyã 66:24}}}


\par }{\PP \VS{49}“Ála mụ ꞌbá pírí kí ꞌbãlé ãlá ru ãcí sĩ cécé ꞌbání ídétáŋá kí ꞌbãlé ãlá ru ãꞌị́ sĩ rĩ áni.

\VS{50}Ãꞌị́ ĩꞌdi ãko múké ãjị́ fẽlépi la wó ãꞌị́ ꞌbã sị́ drĩ anụ́ rá, mí icó ĩꞌdi ꞌbã sị́ ujalé ãꞌị́ ru ị̃dị́ íngoní ru? Lẽ ĩmi adru ãꞌị́ trũ ĩmi agá, ãzíla lẽ ĩmi uꞌá ĩmi drĩdríŋĩ gá ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.”




\par }\Chap{10}{\SH Ímbátáŋá Yẹ́sụ̃ ꞌbã fẽlé ũkú droŋá ꞌbã ị́jọ́ sĩ rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ aꞌbe kí dó Kãpẹ̃rẹ̃nãwụ́mị̃ rá, mụ kí dó ãngũ Yụ̃dị́yã drị̂ agâ sĩ ị̃yị́ Yõrĩdánĩ zajó. ꞌBá ũꞌbí tra kí ru ĩꞌdi andre gá ị̃dị́, ri kí imbálé jõ ídu rĩ áni.

\VS{2}ꞌBá Fãrĩsáyĩ rú rĩ ꞌbã ãzí amụ́ kí ĩꞌdi ụ̃ꞌbị̃lé, zị kí ĩꞌdi, “Ãzị́táŋá ãꞌị̃ ágọ́bị́ ní ũkú ĩꞌdidrị̂ drojó rá yã?”

\VS{3}Yẹ́sụ̃ uja vâ kí zịlé, “Mụ́sã sĩ ándrá ĩminí ị́jọ́ íngoní ũkú droŋá ꞌbã ị́jọ́ sĩ yã?”


\par }{\PP \VS{4}Umvi kí ĩꞌdiní, “Mụ́sã ãꞌị̃ ándrá ãmaní ũkú drojó rá lẽ úsĩ vâ wárãgã drị̃ la gá ĩndĩ.”


\par }{\PP \VS{5}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Mụ́sã ãꞌị̃ ándrá ãzị́táŋá ũkú drojó rĩ sĩlé ĩminí rá la ásị́ mbaŋá ĩmidrị́ gá rĩ sĩ.

\VS{6}Wó sáwã ãko pírí ꞌbã kí iꞌdójó ꞌdã sĩ, Ãdróŋá ‘ꞌbã ándrá ágọ́bị́ kí ũkú be.’
\XREF{✡}{{\XO 10:6 }{\XO{10:6
}}{\XT{Íꞌdóŋá 1:27}}}

\VS{7}‘Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ágọ́bị́ la mụ ĩꞌdi ꞌbã átẹ́pị kí aꞌbelé ãndrẽ be ãzíla kí dó ru icí ũkú ĩꞌdidrị̂ be,

\VS{8}kí ị̃rị̃ trá ru icí acájó ụrụꞌbá ãlu rú.’
\XREF{✡}{{\XO 10:8 }{\XO{10:8
}}{\XT{Íꞌdóŋá 2:24}}} Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ adru kí dó ꞌbá ị̃rị̃ ku, wó ꞌbá ãlu.

\VS{9}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã icílé ãko ãlu rú ꞌbo rĩ ꞌbá ãzí ꞌbã awa jõ kí ku.”


\par }{\PP \VS{10}Yẹ́sụ̃ la mụ adrulé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe jó agâlé áꞌdụ̂sĩ, ímbáꞌbá zị kí ĩꞌdi ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ꞌdĩ kí sĩ.

\VS{11}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “ꞌBá ãzí drĩ ĩꞌdi ꞌbã ũkú dro, ĩgbã ndú la, ĩꞌdi ãwụ̃ nga ũkú ꞌdã be.

\VS{12}Ũkú irélépi ágô gá rĩ drĩ mụ ágó ãzí gá ĩꞌdi ãwụ̃ nga.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã sụ̃sụ́ wijó anzị ꞌbaní rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 19:13-15; Lụ́kã 18:15-17)

\par }{\PP \VS{13}Ụ́ꞌdụ́ ãzí sĩ ꞌbá ãzí agụ kí ĩꞌbã anzị kí Yẹ́sụ̃ rụ̂lé sĩ mụjó sụ̃sụ́ wijó ĩꞌbaní, sĩ drị́ ụ̃tị̃jó kí drị̃ gá, wó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ angá kí kí drị̃ gá trụ.

\VS{14}Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí arelé ꞌbo, ũmbã na ĩꞌdi ꞌi, jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “Ĩmi aꞌbe anzị nírí ꞌbã amụ́ kí má rụ́ ꞌdõlé, ĩmi atrị kí amụ́ŋá gá ku, ãꞌdusĩku Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã ãni.

\VS{15}Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ꞌbá ãzí drĩ adru ãꞌị̃táŋâ trũ anzị níríŋá rĩ kí áni ku, icó filé Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá ku.”

\VS{16}Yẹ́sụ̃ ꞌdụ dó anzị nírí rĩ kí ĩꞌdi ꞌbã drị́ gá, ụ̃tị̃ dó drị́ kí drị̃ gá ãzíla wi dó ĩꞌbaní sụ̃sụ́.


\par }{\SH Kãrị́lẹ̃ kụ́rẹ́nị́ ru rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 19:16-30; Lụ́kã 18:18-30)

\par }{\PP \VS{17}Yẹ́sụ̃ ꞌbã drị̃ ko agá gẹ̃rị̃ agá ꞌdãá, ágọ́bị́ ãzí cẹ̃ ụ́ngụ́lẹ́ sĩ ĩꞌdi rụ̂lé, tị̃ ãja vụ̃rụ́ Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá, ĩꞌdi zịjó jọ, “Ímbápị mgbã rĩ, ma ãꞌdu idé mání sĩ ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́jó?”


\par }{\PP \VS{18}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Mi áma umve ꞌbá mgbã rĩ la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? ꞌBá mgbã la ꞌdáyụ pẽ lú Ãdróŋá ꞌi áꞌdụ̂sĩ.

\VS{19}Ínị̃ ãzị́táŋá kí rá: ‘Íꞌdị ꞌbá ku, ínga ãwụ̃ ku, mí ụ̃gụ̃ ụ̃gụ̃ ku, mí alị́ ĩnzõ ꞌbá ãzí ụrụꞌbá gá ku, mí ũnzã ꞌbá kí ku, íru mî átẹ́pị kí mî ãndrẽ be.’\XREF{✡}{{\XO 10:19 }{\XO{10:19
}}{\XT{Ãfũŋá 20:12; Ãzị́táŋá Amviŋá 5:16-20}}}”


\par }{\PP \VS{20}Ágọ́bị̂ umvi ĩꞌdiní, “Ímbápị, ị́jọ́ ꞌdĩ kí bãsĩ mání ngalé iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ rĩ kî.”


\par }{\PP \VS{21}Yẹ́sụ̃ ndre ãngũ ĩꞌdi rụ̂lé, lẽ ĩꞌdi rá jọ ĩꞌdiní, “Ãko ãzí ace míní ãlu. Ímụ ãko mî trũ adrujó rĩ kí ị̃tụ̃ndãlé rá, mí awa séndẽ la kí ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbaní, mí dó mụ málĩ mídrị́ rĩ kí ịsụ́lé ꞌbụ̃ gá, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá mí amụ́ dó áma vú ãbĩlé.”


\par }{\PP \VS{22}Ágọ́bị́ ꞌdĩ la mụ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ꞌdĩ arelé, drị̃ la aꞌdé dó kũsũ, ko drị̃ mụlé cãndí-cãndí ru, ĩꞌdi ꞌbã adrujó kụ́rẹ́nị́ rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{23}Yẹ́sụ̃ undré ãngũ ĩꞌdi andre gá ꞌdãá rĩ, jọ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ꞌbaní, “ꞌBá málĩ trũ rĩ ní fijó Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ũkpõ la ꞌdõ áni yã.”

\VS{24}ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí drị̃ iza ru rá ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ sĩ wó Yẹ́sụ̃ uja vâ jọlé la ị̃dị́, “Anzị̂, fijó Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ũkpõ la ꞌdõ áni yã!”
\FTNT{*}{{\FR 10:24 }{\FR{10:24
}}{\FT{Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ ãzí rĩ ũꞌbã
}}{\FQA{ꞌbá ásị́ ꞌbãlépi málĩ drị̃ gá rĩ ꞌbanî.}}}

\VS{25}Yẹ́sụ̃ jọ, “Ngãmíyã ní fijó sĩndánĩ ị̃ndụ́ gâ sĩ rĩ ĩꞌdi gbõŋá ru ndẽ ꞌbá málĩ trũ rĩ ní fijó Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ rá.”


\par }{\PP \VS{26}Ímbáꞌbá kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí arelé, uꞌá kí pírí ụ̃sụ̃táŋá ãmbógó la sĩ, jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá ãyá-ãyá rú, “Ãꞌdi la ru pa rá rĩ gá nĩ?”


\par }{\PP \VS{27}Yẹ́sụ̃ ndre dó ãngũ ĩꞌba rụ̂lé, jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá ꞌbã ũrãtáŋá sĩ rĩ gá ĩꞌdi ũkpó-ũkpó, wó Ãdróŋá sĩ rĩ gá ãko ãzí ĩꞌdi ndẽlépi rá la ꞌdáyụ.”


\par }{\PP \VS{28}Pétẽrõ jọ ĩꞌdiní, “Ãma aꞌbe ãko ãmadrị̂ kí pírí rá sĩ uꞌdejó ími vú gâ sĩ.”


\par }{\PP \VS{29}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ꞌbá ãzí drĩ lị́cọ́, ádrị́pịka kí, ámvọ́pịka abe, ãndrẽ trũ, átẹ́pị̃ trũ, anzị kî trũ jõku ãngũ aꞌbe áma ị́jọ́ sĩ ãzíla ị́jọ́ mgbã mádrị́ gá rĩ sĩ,

\VS{30}ĩꞌdi mụ ãko ịsụ́lé mádrị́ pâlé túrú sáwã ꞌdã sĩ. Ĩꞌdi mụ lị́cọ́, ádrị́pịka, ámvọ́pịka, andreka, átẹ́pịka, anzị, ãngũ kí abe ịsụ́lé pâlé túrú ãzíla ũcõgõ ịsụ́ŋâ trũ. Sáwã drụ́zị́ amụ́lépi rĩ sĩ ĩꞌdi ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́.

\VS{31}Wó ꞌbá wẽwẽ rú drị̃drị̃ rĩ kí drụ́zị́ acá ꞌbá vúlé rĩ kî rú, ãzíla ꞌbá vúlé rĩ kí ꞌbá drị̃drị̃ rĩ kî rú.”


\par }{\SH ꞌDĩ pâlé na Yẹ́sụ̃ ꞌbã drã ĩꞌdidrị́ gá rĩ iꞌdajó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 20:17-19; Lụ́kã 18:31-34)

\par }{\PP \VS{32}Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã vúlé gá, Yẹ́sụ̃ mụ kí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé, ꞌde ꞌbá kí drị̃ nĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí drị̃ iza ru rá, ãzíla ũꞌbí ĩꞌdi vú bĩlépi ꞌdĩ idé kí ụ̃rị̃ sĩ. Yẹ́sụ̃ ꞌdụ ímbáꞌbá ĩꞌdi ãni mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí bụ́lụ́ gâ sĩ ị́jọ́ mụlépi ru idélépi ĩꞌdi ụrụꞌbá gá rĩ kí iꞌdajó ĩꞌbanî.

\VS{33}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi are, ãma kí mụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ꞌdĩ, ála mụ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ fẽlé ũcõgõ ịsụ́lé ãtalo ãmbogo rĩ ꞌbadrị́ ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ abe, kí ị́jọ́ lị drị̃ la gá ĩꞌdi ꞌdịjó káyĩ rá, ãzíla kí ĩꞌdi ꞌdụ fẽlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbadrị́.

\VS{34}Kí ĩꞌdi ide sụ̃sụ́ wijó ụrụꞌbá la gá, kí vâ ĩꞌdi co kũrũbáyĩ sĩ ãzíla kí ĩꞌdi ꞌdị rá, wó ụ́ꞌdụ́ na ꞌbã vúlé gá, ĩꞌdi angá ídri rú.”


\par }{\SH Yãkóꞌbõ kí Yõhánã be zị kí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ tị gá
\par }
{\R (Mãtáyõ 20:20-28)

\par }{\PP \VS{35}Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, anzị Zĩbĩdáyõ drị́ Yãkóꞌbõ kí Yõhánã be amụ́ kí Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá jọ kí, “Ímbápị, ãlẽ mí idé ãmaní ị́jọ́ ãma zịlé ími drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{36}Yẹ́sụ̃ uja kí zịlé, “Ãko ĩminí lẽlé má idé ĩminí rĩ ãꞌdu?”


\par }{\PP \VS{37}Umvi kí ĩꞌdiní, “Úpí míní ri agá
úmvúke mídrị́ ũpĩ drĩ gá, lẽ ãmã ãzí ãlu rĩ ꞌbã ri ími drị́ ãndá rĩ gá, ãzí rĩ ꞌbã ri ími drị́ ị̃jị́ rĩ gá.”


\par }{\PP \VS{38}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩnị̃ ị́jọ́ ĩminí zịlé rĩ ãꞌdu yã rĩ ku! Ĩmi icó kópõ ũcõgõ ãni mání mụlé mvụlé rĩ mvụlé ĩndĩ rá yã? Ĩmi icó bãbụ̃tị́zị̃ mání mụlé bĩlé rĩ bĩlé ĩndĩ rá yã?”


\par }{\PP \VS{39}Umvi kí Yẹ́sụ̃ ní, “ꞌẼ, ãma mvụ la rá.” Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩꞌdi ꞌdĩ áni ãndá, ĩmi mụ kópõ ũcõgõ ãni mání mụlé mvụlé rĩ mvụlé ãzíla bãbụ̃tị́zị̃ mání mụlé bĩlé ũcõgõ drị́ rĩ bĩlé ĩndĩ rá!

\VS{40}Wó áma ũkpó sĩ jọjó la ꞌbá ãlu rĩ ꞌba ri áma drị́ ãndá gá jõku drị́ ị̃jị́ gá la ꞌdáyụ. Ĩꞌdi ị́jọ́ Ãdróŋá ãni ãngũ ꞌdĩ kí awajó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã idéjó la ĩꞌbaní rĩ ꞌbanî.”


\par }{\PP \VS{41}Ímbáꞌbá mụdrị́ ãzí ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ Yãkóꞌbõ ꞌbã kí zịlé Yõhánã be ꞌdĩ arelé, ũmbã ꞌde kí agá ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbanî.

\VS{42}Yẹ́sụ̃ umve kí ãngũ ãlu gá, ãzíla jọ, “Ĩnị̃ cé ꞌbá drị̃lẹ́ ru ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí ị́jọ́ kí ũdrõ ꞌbá ĩꞌbadrị̂ kí drị̃ gá, ãzíla ãmbogo ĩꞌbadrị̂ kí kí drị̃ ce ũkpó sĩ.

\VS{43}Wó ị́jọ́ ĩmi drĩdríŋĩ gá rĩ ca ní mụlé adrulé ꞌdĩ ꞌbaní ku. ꞌBá ãzí drĩ lẽ adrulé ãmbógó ru ĩmi drĩdríŋĩ gá, lẽ ꞌbã adru ãtíꞌbó ꞌbá ãzí ꞌdĩ ꞌbã ãni.

\VS{44}ꞌBá lẽlépi adrulépi drị̃drị̃ ĩmi agá ꞌdâ rĩ ꞌbã adru ãtíꞌbó ꞌbá pírí ꞌbã ãni.

\VS{45}Ãꞌdusĩku, Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ amụ́ sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌdiní la ku be la amụ́ ãzị́ ngalé ꞌbá ꞌbanî ãzíla ru ídri fẽjó ꞌbá ũꞌbí kí unzejó.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ adrí Bãrĩtĩmáyõ mịfị́ kóru rĩ ꞌbã mịfị́
\par }
{\R (Mãtáyõ 20:29-34; Lụ́kã 18:35-43)

\par }{\PP \VS{46}Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe ca kí táwụ̃nị̃ Yẹ̃rị́kọ̃ gá. Ĩꞌbaní lẽ agá Yẹ̃rị́kọ̃ aꞌbe agá ꞌbá ũꞌbí kí vú bĩlépi rĩ abe, ndre kí ágọ́bị́ ãzí mịfị́ kóru ãko aꞌị́lépi umvelé Bãrĩtĩmáyõ ꞌdĩ Tĩmáyõ ngọ́pị ꞌi ri gẹ̃rị̃ tị gá ꞌdãá ãko aꞌị́lé.

\VS{47}Ĩꞌdi mụ arelé la Yẹ́sụ̃ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ la alị nĩ, iꞌdó uzálé ũkpó sĩ jọ, “Yẹ́sụ̃ Dãwụ́dị̃ ngọ́pị, mí andré áma ízákĩzã fô!”


\par }{\PP \VS{48}ꞌBá ũꞌbí iꞌdó kí uzálé drị̃ la gá jọjó la ĩꞌdiní ꞌbã ĩyãŋã tú. Wó mụ dó úzáŋâ trũ drị̃ gá ị̃dị́-ị̃dị́ zajó re jọ, “Dãwụ́dị̃ ꞌbã ngọ́pị, mí andré áma ízákĩzã be fô!”


\par }{\PP \VS{49}Yẹ́sụ̃ tu pá jọ, “Ĩmi umve ĩꞌdi, ꞌba amụ́ má rụ́ ꞌdõlé.” ꞌBá umve kí dó ágọ́bị́ mịfị́ kóru ꞌdĩ ꞌi jọ kí ĩꞌdiní, “Mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku, ĩꞌdi ími umve.”

\VS{50}Ágọ́bị̂ ꞌbe ĩꞌdi ꞌbã bõngó vụ̃rụ̂lé mvu ụrụgá pá sĩ mụjó Yẹ́sụ̃ rụ̂lé.


\par }{\PP \VS{51}Yẹ́sụ̃ zị ĩꞌdi, “Ílẽ má idé míní ãꞌdu?” Ágọ́bị́ mịfị́ kóru ꞌdĩ umvi, “Ímbápị, álẽ ãngũ ndrelé!”


\par }{\PP \VS{52}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ímụ, ãꞌị̃táŋá mídrị́ gá rĩ adrí mi ꞌbo.” Cọtị ágọ́bị̂ ꞌbã mịfị́ nzị̃ kí dó ru rá ꞌde dó mụlé Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ.




\par }\Chap{11}{\SH Yẹ́sụ̃ fi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá dị̃zã rú
\par }
{\R (Mãtáyõ 21:1-11; Lụ́kã 19:28-40; Yõhánã 12:12-19)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe kí dó mụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ũŋmĩlé ꞌbo, acá kí táwụ̃nị̃ Bẽtẽfágĩ gá ãzíla Bẽtánĩ gá ꞌdĩ ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ sị́ gá. Yẹ́sụ̃ pẽ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé ị̃rị̃ la kí tị drị̃ gâlé,

\VS{2}jọ ĩꞌbaní, “Ĩmụ tọ̃rọ́mẹ́ ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdã agâlé, ĩminí fi agá ala gâlé, ĩmi kãyĩnõmvá ꞌbá ãzí ní drĩ tujó drị̃ la gá ku la ịsụ́ úgĩ ĩꞌdi cí. Ĩmi ãtrũ ĩꞌdi ajílé má rụ́ ꞌdõlé.

\VS{3}ꞌBá ãzí drĩ ĩmi zị, ‘Ĩmi ị́jọ́ ꞌdĩ idé íni ãꞌdu sĩ?’ Ĩjọ ĩꞌdiní, ‘Úpí ãmadrị̂ lẽ ĩꞌdi nĩ, ála ĩꞌdi uja vúlé ꞌdõlé gbõrú.’ ”


\par }{\PP \VS{4}ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ mụ kí, ịsụ́ kí kãyĩnõmvâ pá tu agá gẹ̃rị̃tị gá ꞌdãá, úgĩ ĩꞌdi lị́cọ́ tị gá ꞌdãá cí.

\VS{5}ꞌBá ꞌdĩ kí mụ iꞌdólé ĩꞌdi ãtrũlé, ꞌbá ãzí pá tulépi ꞌdãá la zị kí, “Ĩmi kãyĩnõmvâ trũ sĩ ãꞌdu idéjó?”

\VS{6}Umvi kí ị́jọ́ tá Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌbaní rĩ vúŋá, aꞌbe kí dó kí mụlé rá.

\VS{7}Agụ kí kãyĩnõmvâ Yẹ́sụ̃ rụ̂lé ãzíla uꞌbé kí bõngó ĩꞌbadrị̂ kí drị̃ la gá. Yẹ́sụ̃ ri dó sĩ drị̃ la gá.


\par }{\PP \VS{8}ꞌBá ũꞌbí aja kí bõngó ĩꞌbadrị̂ kí gẹ̃rị̃ agá Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá, ꞌbá ãzí rĩ agá kí ife ꞌbã kénĩ bị́ trũ kị̃dị̃ ámvụ́ agá la kí uꞌbélé ajálé gẹ̃rị̃ agá.

\VS{9}ꞌBá ũꞌbí ĩꞌdi ꞌbã sĩ adrujó ágágá mụlépi ĩꞌdi be rĩ mụ kí uzá trũ,

\par }{\Q “Hõsánã!

\par }{\Q Ị́cụ́ ꞌbá amụ́lépi Úpí ꞌbã rụ́ sĩ rĩ ịcụ́-ịcụ̂!
\XREF{✡}{{\XO 11:9 }{\XO{11:9
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 118:25-26}}}


\par }{\Q \VS{10}Ãdróŋá ꞌbã wi sụ̃sụ́ Sụ́rụ́ ãmã áyị́pị Dãwụ́dị̃ drị́ amụ́lépi rĩ drị̃ gá.

\par }{\Q Hõsánã ꞌbã adru ụrụgá.”


\par }{\PP \VS{11}Yẹ́sụ̃ fi dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ãzíla mụ dó filé
lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá. Undré ãko pírí ꞌdãá rĩ kí múké-múké, wó ãngũ ꞌbã dó lẽjó nịjó nị̃nị̃ rĩ sĩ, aꞌbe dó ãngũ ꞌdã rá fũ dó mụlé ãmvé Bẽtánĩ gâlé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ rĩ kí abe.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã úlúgó wãjó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 21:18-19)

\par }{\PP \VS{12}Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ ꞌbaní angá agá Bẽtánĩ gâlé, ãbị́rị́ fụ Yẹ́sụ̃ rá.

\VS{13}Mịfị́ la ꞌde úlúgó bị́ trũ kị̃dị̃ la drị̃ gá rá-rá ru, mụ ndrelé la ĩꞌdi nõ sĩ ãka la ịsụ́ rá íni. Ĩꞌdi mụ calé ala gâlé ꞌbo, ịsụ́ ãka la ku wó rá la bị́ la dụlépi kị̃dị̃ ꞌdã ꞌi, ãꞌdusĩku áyi ĩꞌdi ꞌbã sĩ kajó rĩ acá drĩ ku.

\VS{14}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ jọ úlúgô ní, “Lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã na ími ãka ị̃dị́ ku.” ꞌBá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ are kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ cé.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ adro ꞌbá kí jó Ãdróŋá drị̂ agá
\par }
{\R (Mãtáyõ 21:12-17; Lụ́kã 19:45-48; Yõhánã 2:13-22)

\par }{\PP \VS{15}Yẹ́sụ̃ kí mụ acálé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌbo, fi lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá adro ꞌbá ãko ĩgbãlépi, ãzíla ị̃tụ̃ndãlépi ꞌdãá ꞌdĩ kî. Uze méjã ꞌbá séndẽ ufulépi ꞌdĩ ꞌbadrị́ kí ãzíla kpọ́kpọŋá ꞌbá ãmámũ ị̃tụ̃ndãlépi rĩ ꞌbadrị̂ kí abe vụ̃rụ́. 
\VS{16}Uga ꞌbá kí ãko tũjárĩ drị̂ kî trũ filé ãngũ ãmvé ãmvélé ru jó Ãdróŋá drị̂ agâ sĩ úmgbé.

\VS{17}Ĩꞌdiní kí imbá agá ꞌdĩ gá ꞌdâ jọ ĩꞌbaní, “Ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ sĩlé rĩ jọ,

\par }{\Q “ ‘Jó mádrị̂ ála ĩꞌdi umve jó sụ́rụ́ pírí ꞌbaní áma ãꞌị̃jó rĩ.’
\XREF{✡}{{\XO 11:17 }{\XO{11:17
}}{\XT{Ĩsáyã 56:7}}}

\par }{\MM Wó ĩmi uja dó ĩꞌdi ‘ụ̃jị́gọ́ ụ̃gụꞌba ꞌbã kí sĩ ru ụ̃zị̃jó rĩ rú.’\XREF{✡}{{\XO 11:17 }{\XO{11:17
}}{\XT{Yẽrẽmíyã 7:11}}}”


\par }{\PP \VS{18}Ãtalo ãmbogo rĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ abe kí mụ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé ꞌdĩ arelé ꞌbo, iꞌdó kí gẹ̃rị̃ ndrụ̃lé sĩ Yẹ́sụ̃ ꞌdịjó rá. Idé kí ĩꞌdi sĩ ụ̃rị̃ sĩ ãꞌdusĩku ũꞌbí ụ̃sụ̃ kí ímbátáŋá ĩꞌdidrị̂ sĩ ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃.


\par }{\PP \VS{19}Ĩꞌdi mụ calé ĩndró sĩ, Yẹ́sụ̃ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ abe fũ kí táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá rá.


\par }{\SH Ímbátáŋá ịsụ́lé úlúgó ꞌbã ꞌiŋá sĩ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 21:20-22)

\par }{\PP \VS{20}Ụ̃ꞌbụ́tị ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ drị̂ sĩ, Yẹ́sụ̃ ꞌbaní gõ agá vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdã gâ sĩ, ndre kí úlúgó ife Yẹ́sụ̃ ꞌbã wãlé rĩ ꞌi rá iꞌdójó drị̃ gá kpere ízókí gá.

\VS{21}Pétẽrõ agá dó ị́jọ́ ru idélépi rĩ, ãzíla jọ Yẹ́sụ̃ ní, “Rábị̃, índre drĩ! Úlúgó mî wãlé ájệ rĩ ꞌi rá!”


\par }{\PP \VS{22}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩꞌbã ãꞌị̃táŋá ĩmidrị̂ Ãdróŋâ drị̃ gá.

\VS{23}Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, ꞌbá ãzí drĩ jọ la ꞌbé ꞌdĩ ꞌbã nze ru ꞌbelé mĩrĩ agá, drĩ ãbã ku ãzíla ãꞌị̃ ĩꞌdi ásị́ gâlé rá, ĩꞌdi ru idé ĩꞌdiní cécé ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã áni.

\VS{24}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ájọ ĩminî, ĩminí Ãdróŋá ãꞌị̃ agá ãzíla ãko ãzí zị agá ĩꞌdidrị́, lẽ ĩmi ãꞌị̃ rá ĩmi ĩꞌdi ịsụ́ rá ãzíla Ãdróŋá la dó sĩ ãko ĩminí aꞌị́lé rĩ fẽ rá.

\VS{25}Ĩdrĩ iꞌdó Ãdróŋá ãꞌị̃lé ịsụ́ ị́jọ́ ãzí ĩmi ásị́ gá ꞌbá ãzí ní cí, ĩtrũ ꞌbá ꞌdã ráká. Ĩmĩ átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ la vâ sĩ ị́jọ́ ũnzí ĩminí idélé rĩ kî trũ rá.” [

\VS{26}“Ídrĩ ꞌbá ãzí kî trũ ị́jọ́ ũnzí ĩꞌbã kí idélé ími ụrụꞌbá gá rĩ sĩ ku, mí Átẹ́pị ꞌbụ̃ gá rĩ icó vâ ị́jọ́ ũnzí míní idélé rĩ kí sĩ ími trũlé ku.”]
\FTNT{*}{{\FR 11:26 }{\FR{11:26
}}{\FT{Vásĩ 26 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.}}}


\par }{\SH Ũkpõ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãzị́ ngajó rĩ zịjó
\par }
{\R (Mãtáyõ 21:23-27; Lụ́kã 20:1-8)

\par }{\PP \VS{27}Yẹ́sụ̃ ca kí dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ị̃dị́, ĩꞌdiní mụ agá lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâ sĩ, ãtalo ãmbogo, imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí ãzíla ꞌbá ĩyõ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ kí abe, mụ kí ĩꞌdi rụ̂lé, zị kí ĩꞌdi,

\VS{28}“Mi ãzị́ ꞌdĩ kí nga ũkpó ãꞌdi drị̂ sĩ yã? Ãzíla ãꞌdi fẽ míní ũkpó ꞌdĩ nĩ yã?”


\par }{\PP \VS{29}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ma ĩmi zị zịtáŋá ãlu sĩ. Ĩdrĩ áma umvi rá, ma ĩminí ũkpõ mání sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí idéjó rĩ lũ rá.

\VS{30}Ĩlũ mání ũkpõ Yõhánã ꞌbã bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó rĩ: angá ꞌbụ̃ gá Ãdróŋá drị́ yã jõku ꞌbadrị̂?”


\par }{\PP \VS{31}ꞌBá ꞌdĩ iꞌdó kí ị́jọ́ jọlé kí drĩdríŋĩ gá jọ kí, “Ãma dó umvi la ĩꞌdiní íngoní, ‘Ãdrĩ jọ la angá ꞌbụ̃ gá’ ĩꞌdi jọ la, ‘Ĩmi ãꞌị̃ dó Yõhánã ku la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?’

\VS{32}Wó ãdrĩ jọ la, ‘Angá ꞌbádrị́.’ ” (ꞌBá ꞌdĩ idé kí ụ̃rị̃ sĩ ũꞌbí kí sĩ ũrã kí ꞌbá kí mụ angálé kí drị̃ gá trụ rá, ãꞌdusĩku ꞌbá pírí ꞌbã kí ãꞌị̃jó la Yõhánã mgbã ĩꞌdi ándrá nábị̃ rĩ sĩ.)


\par }{\PP \VS{33}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, umvi kí Yẹ́sụ̃ ní, “Ãnị̃ ku.”

\par }{\PP Yẹ́sụ̃ umvi vâ ĩꞌbaní, “Má icó vâ ĩminí ũkpó má sĩ ãko mání idélé ꞌdĩ kí idéjó rĩ lũlé ku.”




\par }\Chap{12}{\SH Ị́jọ́ uꞌbélé ꞌbá ãzị́ ngalépi zãbíbũ ámvụ́ agá rĩ kí drị̃ gá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 21:33-46; Lụ́kã 20:9-19)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ iꞌdó dó ị́jọ́ jọlé ꞌbá tá mụlépi ĩꞌdi rụ̂lé rĩ ꞌbaní ị́jọ́ uꞌbéŋá sĩ jọ, “Ágọ́bị́ ãzí ándrá ãlu ámvụ́ ãzị́ ngalépi la sa ĩꞌdidrị́ ámvụ́ agá zãbíbũ. Sị bõrõ areke rú la ãga la gá cí, ga ꞌbụ́ ámvụ́ agá ꞌdãá cí sĩ zãbíbũ sụ́ nzijó, sị jó gõrófã rú la ꞌbá aga la tẽlépi rĩ ní sĩ ãngũ undréjó. Ágọ́bị̂
ĩpãngĩsã dó zãbíbũ ꞌbá ãzí ámvụ́ ãzị́ ngalépi la ꞌbadrị́, ko dó drị̃ mụlé ãcị̃ gá.

\VS{2}Sáwã zãbíbũ ũtĩjó rĩ la mụ calé ꞌbo, pẽ ãtíꞌbó ãlu tị mụlé ãka la ajílé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã sĩ ámvụ̂ ĩpãngĩsãjó ꞌdã ꞌbadrị̂lé ĩꞌdinî.

\VS{3}ꞌBá ꞌdã co kí ĩꞌdi, ãpẽ kí ĩꞌdi tị drị́ drị́ ru ãko ãzí kóru.

\VS{4}Ámvụ́ ꞌdị́pị pẽ vâ ãtíꞌbó ãzí tị ị̃dị́ ĩꞌba rụ̂lé, wó gbã kí drị̃ la kpãwụ́, uꞌdá kí ĩꞌdi fẽ kí dó sĩ ĩꞌdiní drị̃nzá.

\VS{5}Ámvụ́ ꞌdị́pị así ku pẽ vâ ãtíꞌbó ãzí la tị ị̃dị́. ꞌDị kí ãtíꞌbó ꞌdã rá. Pẽ vâ ũꞌbí la kí tị ị̃dị́, co kí ãzí rĩ kí cõ-cõ, ụꞌdị́ kí ãzí rĩ kí rá.


\par }{\PP \VS{6}“Ace dó ꞌbá trũ ãlu tị pẽlé, ꞌdĩ ngọ́pị̃ mgbã ĩꞌdi ꞌbã lẽlé ambamba rĩ ꞌi. Ãsị̃jó pẽ dó tị la jọ, kí dó idé ĩꞌdi sĩ ụ̃rị̃ sĩ rá.

\VS{7}Wó ꞌbá ámvụ́ ĩpãngĩsãlépi ꞌdã jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá, ‘ꞌDĩ dó bãsĩ ꞌbá ámvụ́ ꞌdĩ ꞌbã ꞌdị́pị rú rĩ ꞌi. Ĩmi amụ́, lẽ ãꞌdị kí ĩꞌdi rá ãko ꞌdĩ ꞌba ace kí rú ãma ãni la rú.’

\VS{8}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, rụ kí ĩꞌdi ꞌdịlé rá aꞌdụ́ kí ãvũ la aꞌbélé ámvụ́ agâlé ãmvé.”


\par }{\PP \VS{9}Yẹ́sụ̃ zị kî, “Ĩminí ũrãjó la rĩ sĩ ámvụ́ zãbíbũ drị́ gá rĩ ꞌbã ꞌdị́pị la mụ ãꞌdu idélé yã?”

\par }{\PP Ĩꞌdi mụ ꞌbá ámvụ́ zãbíbũ drị́ gá rĩ ĩpãngĩsãjó ĩꞌbaní rĩ kí ụꞌdị́lé pírí, ãzíla ĩꞌdi zãbíbũ ꞌbã ámvụ́ ꞌdụ fẽlé ꞌbá ãzí ꞌbadrị́.

\VS{10}Ĩlã drĩ ị́jọ́ sĩlé ꞌdĩ ku yã:

\par }{\Q “ ‘Írã ꞌbá jó sịlépi rĩ ꞌbã kí gãlé úmgbé rĩ

\par }{\QB acá adrujó írã ũkpó ụ̃rọ̃drị́ ru sĩ jó ꞌbã kónã sịjó rĩ rú.


\par }{\Q \VS{11}Úpí Ãdróŋá idé ị́jọ́ ꞌdĩ nĩ,

\par }{\QB ãzíla ĩꞌdi ãma mịfị́ gá ị́jọ́ ãzí ụ̃sụ̃táŋá ru la.’\XREF{✡}{{\XO 12:11 }{\XO{12:11
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 118:22-23}}}”


\par }{\PP \VS{12}ꞌBá Yãhụ́dị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ lẽ kí tí ĩꞌdi rụlé ãꞌdusĩku nị̃ kí rá Yẹ́sụ̃ la ị́jọ́ uꞌbé kí drị̃ gá rĩ cé. Wó idé kí ụ̃rị̃ sĩ ꞌbá ũꞌbí kí ị́jọ́ sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ aꞌbe kí dó ĩꞌdi rá, ĩdã kí dó ru ĩꞌdi andre gá ꞌdãá mụjó rá.


\par }{\SH Mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbelé Kãyị̃sárị̃ ní rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 22:15-22; Lụ́kã 20:20-26)

\par }{\PP \VS{13}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá ꞌdĩ pẽ kí ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú la ãzí kí tị ꞌbá Hẽródẽ drị́ ꞌdĩ kí abe Yẹ́sụ̃ rụ̂lé ĩꞌdi mbãjó, ãzíla rụjó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ kí agá.

\VS{14}Amụ́ kí ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé jọ kí ĩꞌdiní, “Ímbápị, ãnị̃ rá mi ị́jọ́ mgbã rĩ kí jọ. Mí así vâ ꞌbá ãzí ꞌbã ị́jọ́ sĩ ku, ãzíla íꞌbã ásị́ ꞌbá ãzí ꞌbã úmgbó drị̃ gá ku, wó mi ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ imbá ꞌbá ꞌbanî áyụ. Ílũ drĩ ãmaní, ãzị́táŋá ãꞌị̃ ꞌbá ní mụ̃sọ́rọ̃ ꞌbejó
Kãyị̃sárị̃ ní rá yã jõku yụ?

\VS{15}Ãma icó ꞌbelé la rá yã jõku yụ?”

\par }{\PP Wó Yẹ́sụ̃ nị̃ ị́jọ́ mũlũmbẽ rú ĩꞌbã kí lẽjó ĩꞌdi mbãjó rĩ kí drị̃drị̃, zị dó kí, “Ĩlẽ áma mbãlé ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?” Ĩmi ají mání dị̃nárị̃.

\VS{16}Ají kí ĩꞌdiní dị̃nárị̃ ãlu ndrelé, uja dó kí zịlé, “Íꞌdá dị̃nárị̃ drị̃ gá ꞌdĩ kí ãꞌdi ãni yã? Wó ị́jọ́ sĩlé drị̃ la gá ꞌdĩ kí ãꞌdi ãni yã?”

\par }{\PP Umvi kí ĩꞌdiní, “Úpí Kãyị̃sárị̃ ãni.”


\par }{\PP \VS{17}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Ãko Úpí Kãyị̃sárị̃ drị̂ kí Úpí Kãyị̃sárị̃ drị́ ãzíla ãko Ãdróŋá drị̂ kí Ãdróŋá drị́.”

\par }{\PP ꞌBá ꞌdĩ kí drị̃ iza ru ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã umvilé ĩꞌbaní ꞌdĩ sĩ rá.


\par }{\SH Ị́jọ́ angáŋá ídri rĩ drị̃ gá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 22:23-33; Lụ́kã 20:27-40)

\par }{\PP \VS{18}Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá
Sãdũkáyõ rú jọlépi la ꞌbá angá ídri rú ku rĩ ꞌbã ãzí amụ́ kí Yẹ́sụ̃ rú zịtáŋâ trũ, jọ kí,

\VS{19}“Ímbápị, Mụ́sã sĩ ándrá ãmanî, ꞌbá ãzí ꞌbã ádrị́pị drĩ drã rá drĩ ũkú aꞌbe anzị kóru, lẽ ádrị́pị̃ ꞌbã fi ãwụ́zị́ ꞌdã sĩ anzị tịjó ádrị́pị̃ drãlépi rá ꞌdã nî.

\VS{20}Ãgọbị ãzí kí ándrá ádrị́pịka rú ꞌbá ázị̂rị̃. Kãyú rĩ ĩgbã ũkú, wó drã anzị kóru.

\VS{21}Ádrị́pị̃ ị̃rị̃ rĩ fi vâ ãwụ́zị́ ꞌdĩ ꞌi drã vâ rá, aꞌbe ĩꞌdi anzị kóru. Idé vâ ru ádrị́pị̃ na rĩ be ꞌdĩ ꞌbã áni.

\VS{22}ꞌBá ázị̂rị̃ ꞌdĩ ũdrã kí pírí anzị kóru. Ãsị̃jó ũkû drã dó vâ rá.

\VS{23}Ụ́ꞌdụ́ ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbã kí angájó ídri ꞌdã sĩ, ũkú ꞌdĩ dó mụ adrulé ãꞌdi ꞌbã ũkú yã? Anzị ázị̂rị̃ ádrị́pịka gá ꞌdĩ ꞌbã kí ĩꞌdi alejó pírí ũkú ru rá rĩ gá?”


\par }{\PP \VS{24}Yẹ́sụ̃ umvi kí, “Ĩmi ãvĩ íni ngá ku yã? Ĩnị̃ ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ ku, ãzíla ĩnị̃ vâ ũkpõ Ãdróŋá drị̂ ku.

\VS{25}Ụ́ꞌdụ́ ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbã kí angájó ídri rú rĩ sĩ, icó kí ru ĩgbãlé ku, kí adru cécé mãlãyíkã ꞌbụ̃ gá rĩ kí áni.

\VS{26}ꞌBá drãlépi rá rĩ ꞌbã angáŋá ꞌbã ị́jọ́ sĩ, ĩlã bụ́kụ̃ Mụ́sã ꞌbã sĩlé rĩ agá Ãdróŋá ꞌbã ru iꞌdajó ĩꞌdiní mị̃rị́ velépi vẽvẽ rĩ agá rĩ ꞌbã ị́jọ́ ku yã? Ãdróŋá jọ ĩꞌdiní, ‘Ma Ãdróŋá
Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌi, Ĩsákã drị̂ ꞌi, ãzíla Yãkóꞌbõ drị̂ ꞌi.’
\XREF{✡}{{\XO 12:26 }{\XO{12:26
}}{\XT{Ãfũŋá 3:6}}}

\VS{27}Adru Ãdróŋá ꞌbá drãlépi rá rĩ ꞌbã ãni la ku, wó ꞌbá ídri rĩ ꞌbaní. Ị́jọ́ ĩmi nị̃lé ku ꞌdĩ sĩ ĩmi iza dó ĩmi trẹ̃yị́.”


\par }{\SH Ãzị́táŋá ãmbógó ãndânĩ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 22:34-40; Lụ́kã 10:25-28)

\par }{\PP \VS{28}Ímbáꞌbá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ ꞌbã ãzí ãlu mụ ãzíla are ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí jọlé ꞌdĩ kí rá, ĩꞌdi mụ ndrelé la Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní ị́jọ́ kí ndẽjó rá zị ĩꞌdi, “Ãzị́táŋá ndẽlépi ãmbõgõ sĩ ãzị́táŋá kí agá ꞌdâ rá rĩ íngõ ꞌi?”


\par }{\PP \VS{29}Yẹ́sụ̃ umvi, “Ãzị́táŋá ãmbógó ãndânĩ rĩ ĩꞌdi ꞌdĩ: ‘Mí are mi ꞌbá
Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ, Úpí Ãdróŋá ãmadrị́ gá rĩ lú Úpí ãlu.

\VS{30}Ílẽ Úpí Ãdróŋá mídrị́ gá rĩ ími ásị́ pírí sĩ, ími ídri pírí sĩ, ími ásị́sị́ŋá pírí sĩ ãzíla ími ũkpó pírí rĩ sĩ, ꞌdĩ ãzị́táŋá drị̃drị̃ rĩ ꞌi.’
\XREF{✡}{{\XO 12:30 }{\XO{12:30
}}{\XT{Ãzị́táŋá Amviŋá 6:4-5}}}

\VS{31}Ãzị́táŋá námbã ị̃rị̃ sĩ rĩ ĩꞌdi íni: ‘Ílẽ mî jĩránĩ cécé míní ími lẽlé rĩ áni.’
\XREF{✡}{{\XO 12:31 }{\XO{12:31
}}{\XT{Lẹ́vị̃ 19:18}}} Ãzị́táŋá ãzí ãmbõgõ sĩ ãzị́táŋá ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ndẽlépi rá la ꞌdáyụ.”


\par }{\PP \VS{32}ꞌBá ãzị́táŋá imbálépi rĩ jọ, “Ímbápị, ị́jọ́ míní jọlé Ãdróŋá ĩꞌdi lú ãlu ãzí ndú la ꞌdáyụ ꞌdĩ ĩꞌdi ị́jọ́ ãndá la.

\VS{33}Ị́jọ́ vâ míní jọlé ílẽ Úpí Ãdróŋá mídrị̂ ími ásị́ pírí sĩ, ími ídri pírí sĩ, ími ásị́sị́ŋá pírí sĩ ãzíla ími ũkpó pírí sĩ ãzíla ílẽ mî jĩránĩ cécé míní ími lẽlé rĩ áni ꞌdĩ kí ãndá. Ãzị́táŋá ꞌdĩ kí ãmbógó ru ãndânĩ, ndẽ kí ãnãkpá ꞌbá ꞌbã kí fẽlé Ãdróŋá ní ídétáŋá ivélé ivê rĩ rú, ãzíla ídétáŋá ãzí ĩꞌbã kí fẽlé rĩ kí rá.”


\par }{\PP \VS{34}Yẹ́sụ̃ la mụ ndrelé la ágọ́bị̂ umvi ị́jọ́ ꞌdĩ kí ũndũwã sĩ, jọ ĩꞌdiní, “Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, mí adru dó Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ be rá-rá ru ku.” Iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ, ꞌbá ãzí zị dó ĩꞌdi zịtáŋá sĩ ị̃dị́ ku.


\par }{\SH Kúrísĩtõ ꞌi ĩꞌdi ãꞌdi ꞌbã Ngọ́pị ꞌi
\par }
{\R (Mãtáyõ 22:41-46; Lụ́kã 20:41-44)

\par }{\PP \VS{35}Yẹ́sụ̃ ꞌbã mụ agá drị̃ gá ꞌbá kí imbáŋâ trũ lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdãá, zị ꞌbá kí, “Ímbáꞌbá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ jọ kí Kúrísĩtõ ĩꞌdi Dãwụ́dị̃ ngọ́pị ꞌi íngoní-íngoní ru yã?

\VS{36}Wó Úríndí Ãlá rĩ fẽ Dãwụ́dị̃ ní jọjó la:

\par }{\Q “ ‘Úpí Ãdróŋá jọ Úpí mádrị̂ nî:

\par }{\QB “Íri áma drị́ ãndá gá ꞌdâ,

\par }{\Q kpere mání mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí

\par }{\QB ꞌbã agá ími pálé gá.” ’
\XREF{✡}{{\XO 12:36 }{\XO{12:36
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 110:1}}}


\par }{\MM \VS{37}Dãwụ́dị̃ ꞌbã mgbã rĩ umve vâ Kúrísĩtõ ‘Úpí ꞌi,’ wó icó adrulé drị̃lẹ́ Dãwụ́dị̃ ãni íngoní ru?” ꞌBá wẽwẽ rú ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ arelépi rĩ uꞌá kí pírí ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ sĩ.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ li ꞌbá kí bị́lẹ́-ị̃ndụ́ ꞌbá ãzị́táŋá imbálépi ꞌdĩ kí ị́jọ́ sĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 23:1-36; Lụ́kã 20:45-47)

\par }{\PP \VS{38}Yẹ́sụ̃ ꞌbã mụ agá ꞌbá kí imbáŋâ trũ drị̃ gá, jọ ꞌbá ꞌbaní, “Ĩmi adru mịfị́ trũ imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ꞌdĩ kí sĩ. Lẽ kí acị́lé ambamba la bõngó ãzo ꞌdĩ kí sĩ ãzíla lẽ kí úzị kí ị̃nzị̃táŋá ru sụ̂ tị gâ sĩ.

\VS{39}Lẽ kí vâ ambamba la rilé kụ́rụ̃sị̃ drị̃lẹ́ gá rĩ kí drị̃ gá, ꞌdĩ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agá ãzíla ãngũ ụ̃mụ̃ drị̂ kí agâ sĩ.

\VS{40}Kí ãwụzị ꞌbã ãko kí na íni ĩsá ru, kí Ãdróŋá zị sáwã ãzo rú sĩ ru icéjó. ꞌBá ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌdĩ kí ála drụ́zị́ ị́jọ́ lị kí drị̃ gá mgbã ásị́ ãcí sĩ.”


\par }{\SH Ãko ãwụ́zị́ ꞌbã fẽlé rĩ
\par }
{\R (Lụ́kã 21:1-4)

\par }{\PP \VS{41}Yẹ́sụ̃ ri vụ̃rụ́ ụ̃tị̃ kí ru ãngũ sĩ ãwãꞌdĩfô fẽjó rĩ be, ri séndẽ ꞌbá ũꞌbí ꞌbã kí ꞌbelé rĩ kí ndrelé jó Ãdróŋá drị̂ agá ãngũ sĩ ãwãꞌdĩfô kí tãmbajó rĩ gá. ꞌBá ũꞌbí kụ́rẹ́nị́ ru rĩ yĩ kí séndẽ ĩꞌbadrị́ ambamba ꞌdĩ kí ala gâlé.

\VS{42}Wó ũkú ãzí ãwụ́zị́ ru lẽmẽrí la amụ́, ꞌbe séndẽ ífí-ífí ru níríŋá la kí ị̃rị̃ pírí nụ́sụ̃ séndẽ ãlu drị̂.

\VS{43}Umve dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí pírí ãngũ ãlu gá, jọ ĩꞌbaní, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ũkú lẽmẽrí ãwụ́zị́ ru ꞌdĩ fẽ ãko ãwãꞌdĩfô rú rĩ ãndânĩ sãndụ́kụ̃ ãwãꞌdĩfô tãmbajó ꞌdã agá ꞌdãá ndẽ ꞌbá tá ãwãꞌdĩfô fẽlépi ꞌdĩ kí pírí.

\VS{44}ꞌBá ãzí ꞌdĩ fẽ kí ãko ĩꞌbadrị́ ambamba rĩ ꞌbã ị́mbị́ la kî. Wó ũkú lẽmẽrí ãwụ́zị́ ru ꞌdĩ ꞌbe ãko ĩꞌdi drị̂ kí pírí ãndá-ãndá ru ũkú ꞌdĩ fẽ ãko ĩꞌdi ídri tãmbalé rĩ kí pírí.”




\par }\Chap{13}{\SH Yẹ́sụ̃ jọ ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ drị̃ gá
\par }
{\R (Mãtáyõ 24:1-2; Lụ́kã 21:5-6)

\par }{\PP \VerseOne{1}Yẹ́sụ̃ ꞌbã kí ãfũjó lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâlé ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ ãzí ãlu jọ ĩꞌdiní, “Ímbápị, índre drĩ jó ũniyambamba ãzíla írã ũniyambamba sĩ jó ꞌdĩ kí sịjó ꞌdĩ kî.”


\par }{\PP \VS{2}Yẹ́sụ̃ umvi jó, “Mi jó sịlé ãmbogo-ãmbogo ꞌdĩ kí jọ yã? ꞌDĩ kí drụ́zị́ uꞌde pírí, írã ala gá ꞌdĩ kí asu pírí vụ̃rụ́.”


\par }{\PP \VS{3}Yẹ́sụ̃ ꞌbã ri agá ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̃ gá wókõ la lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ rụ̂lé ru rĩ gá. Pétẽrõ ꞌi, Yãkóꞌbõ ꞌi, Yõhánã ꞌi ãzíla Ãndẽríyã amụ́ kí ĩꞌdi zịlé áꞌdụ̂sĩ.

\VS{4}“Ílũ ãmaní ụ́ꞌdụ́ ị́jọ́ ꞌdĩ kí ru idéjó rĩ la adru ãꞌdu tụ́ rĩ? Ícétáŋá ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã kí ru idéjó rĩ la adru íngoní?”


\par }{\PP \VS{5}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi adru mịfị́ trũ ꞌbá ãzí ꞌbã ulé jõ ĩmi ku.

\VS{6}ꞌBá wẽwẽ rú kí amụ́ ꞌbá kí ulélé áma rụ́ ꞌbã ũkpõ ayúŋá sĩ, kí jọ la, ‘Ma bãsĩ ĩꞌdi ꞌi,’ kí sĩ ꞌbá wẽwẽ rú kí ulé.

\VS{7}Ĩdrĩ ãꞌdị́ are, ụ́ꞌdụ́kọ́ akụ́lépi ãꞌdị́ drị̃ gá rá-rá ru rĩ kî trũ, ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku, ị́jọ́ ꞌdĩ kí ru idé drị̃drị̃ ráká, wó ꞌdĩ adru drĩ ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ ꞌi ku.

\VS{8}Sụ́rụ́ ãzí rĩ la angá ru ꞌdịlé sụ́rụ́ ãzí rĩ be, úpí ãzí rĩ la angá ũmbã gá úpí ãzí rĩ be, ũyãkĩyã ãmbógó la mụ ãngũ ayalé ãngũ pírí kí agá ãzíla rílẽ la aꞌdé nĩ. ꞌDĩ ị́jọ́ pírí ũcõgõ rú rĩ ꞌbã kí iꞌdójó rĩ.


\par }{\PP \VS{9}“Ĩmi adru mịfị́ trũ, ála mụ ĩmi rụlé agụlé kẹ́sị̃ gá, ála ĩmi co ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agá, ĩmi pá tu ũpi kí drị̃lẹ́ gá, jãgo abe ị́jọ́ mádrị́ gá mgbã rĩ vú nzejó sãdínĩ rú ĩꞌbanî.

\VS{10}Wó ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ acá drĩ ku rú, ála drĩ ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũ ꞌbá sụ́rụ́ pírí gá rĩ ꞌbaní ráká.

\VS{11}Údrĩ ĩmi rụ agụlé ãngũ sĩ ị́jọ́ lịjó rĩ gá, ĩmi ásị́ ꞌbã umvú ị́jọ́ ĩminí mụlé jọlé rĩ sĩ ku. Ma ĩminí ũndũwã fẽ sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ jọjó ma ꞌi sáwã la drĩ acá ꞌbo rĩ gá, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩminí jọlé rĩ adru ĩmi jọ la ĩmi ꞌi la ku, wó Úríndí Ãlá rĩ la jọ la nĩ.


\par }{\PP \VS{12}“Ádrị́pị la ádrị́pị mẹ́lẹ́ mbe kí fẽjó ꞌdịjó rá, átẹ́pị la ngọ́pị̃ fẽ ꞌdịlé rá, anzị kí angá ꞌbá kí tịlépi rĩ kí drị̃ gá ũmbã rú ãzíla kí vâ fẽ kí ꞌdịlé rá.

\VS{13}ꞌBá pírí kí ĩmi ngụ̃ ũnzí áma ị́jọ́ sĩ. Wó ꞌbá pá tulépi ũkpó ru ásị́ tẽŋá sĩ cajó ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ gá rĩ la ru pa rá.


\par }{\SH Ị́jọ́ ꞌbá ꞌbaní ũcõgõ ajílépi rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 24:15-28; Lụ́kã 21:20-24)

\par }{\PP \VS{14}“Ĩdrĩ ‘ãko lị́kị̃ ajílépi ꞌbá ꞌbaní sĩ drị̃ cịjó’
\FTNT{*}{{\FR 13:14 }{\FR{13:14
}}{\FT{Bĩbĩlíyã ãzí rĩ ũꞌbã kí,
}}{\FQA{ándrá Dãnị́yẹ́lị̃ ꞌbã ị́jọ́ jọjó drị̃ la gá rĩ.
}}}\XREF{✡}{{\XO 13:14 }{\XO{13:14
}}{\XT{Dãnị́yẹ́lị̃ 9:27; 11:31; 12:11}}} rĩ ndre pá tu agá ãngũ jõ ĩꞌbã kí adrujó ala gá ku rĩ agá (ꞌbá ị́jọ́ lãlépi rĩ ꞌbã vã ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ífí), ꞌbá uꞌálépi Yụ̃dị́yã gá rĩ ꞌba apá kí ꞌbé agâlé ru.

\VS{15}ꞌBá drĩ adru jó sị́ gá ụrụgá, ꞌba asị́ mụlé ãko ãzí aꞌdụ́lé ĩꞌdidrị́ jó agâlé ku.

\VS{16}ꞌBá ámvụ́ agá rĩ ꞌbã gõ vúlé ĩꞌdidrị́ jó agâlé ĩꞌdi ꞌbã bõngó aꞌdụ́lé ku.

\VS{17}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã la adru ũcõgõ rú ũkú ꞌa trũ ãzíla ũrekeŋá undrulépi rĩ ꞌbanî.

\VS{18}Ĩmi ãꞌị̃ Ãdróŋá ꞌi ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã adru sáwã uzogó drị́ gá ị̃gbẹ̃ trũ rĩ sĩ ku.

\VS{19}Ãꞌdusĩku ụ́ꞌdụ́ ꞌdã la adru ụ́ꞌdụ́ ũcõgõ ãni jõ drĩ ru idélépi údu ku la, ándrá iꞌdójó Ãdróŋá ꞌbã ụ̃nọ́kụ́ ꞌbã agâlé kpere ãndrũ ãzíla ca vâ adrulé ꞌdĩ ꞌbã áni ị̃dị́ ku,

\VS{20}Úpí drị̃ ándrá ụ́ꞌdụ́ ꞌdã lị agá ãlị́ŋá ru ku, ꞌbá ãzí icó tá ru palé ídri ku. Wó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ũpẽlé rĩ kí ị́jọ́ sĩ, ĩꞌdi dó sĩ ụ́ꞌdụ́ ꞌdã iséjó ãlị́ŋá ru ꞌdĩ.


\par }{\PP \VS{21}“Sáwã ꞌdã sĩ ꞌbá ãzí drĩ jọ la míní, ‘Índre Kúrísĩtõ ĩꞌdi gápi ꞌdõ,’ jõku ‘Índre ĩꞌdi gápi ꞌdã’ mí ãꞌị̃ ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ku.

\VS{22}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Kúrísĩtõ ĩnzõ rú rĩ kí ãzíla nábị̃ ĩnzõ rú kí abe kí ãfũ ícétáŋá kí idélé ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru, tálí kí abe sĩ ꞌbá ũpẽlé rĩ kí uléjó drĩ tá icó rá rĩ gá.

\VS{23}Má iꞌda ĩminí ị́jọ́ ꞌdĩ kí údu rú ꞌdĩ ĩmi sĩ adru mịfị̂ trũ.”


\par }{\SH ꞌBá angálépi Ãdróŋá drị́ gá rĩ ꞌbã ãgõŋá ị̃dị́ rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 24:29-31; Lụ́kã 21:25-28)

\par }{\PP \VS{24}“Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ũcõgõ drĩ kí dó ukó ꞌbo,

\par }{\Q “ ‘cọtị ị̃tụ́ la acá ịnị rú,

\par }{\QB ĩmbá icó dị̃lé ku.


\par }{\Q \VS{25}Lẽlẽgó kí iꞌdó zõlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé,

\par }{\QB ãzíla ũkpó ꞌbụ̃ gá rĩ kí iꞌdó ru ayalé.’
\XREF{✡}{{\XO 13:25 }{\XO{13:25
}}{\XT{Ĩsáyã 13:10; 34:4}}}


\par }{\PP \VS{26}“Sáwã ꞌdã agá ꞌdãá ꞌbá kí Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ndre amụ́ agá ụ̃rụ́ꞌbụ̃ trũ, ũkpõ ãmbógó la trũ ãzíla dị̃zã abe.

\VS{27}Wó ĩꞌdi mụ mãlãyíkã ĩꞌdidrị́ gá rĩ kí tị pẽlé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ũpẽlé ũpẽ-ũpẽ rĩ kí atrájó ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdãá pírí.


\par }{\PP \VS{28}“Ĩmi ụ̃nị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi úlúgó ife sĩ, kénĩ la drĩ dó iꞌdó rũlé, bị́ la drị̃ kí iꞌdó ru asúlé dụlé ꞌbo, ĩmi dó nị̃ la rá áyi acá ꞌbo.

\VS{29}Gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ, ĩdrĩ dó ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndre ru idé agá, ĩmi dó nị̃ la rá sáwã ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá kí ru idéjó rĩ dó ãni rú.

\VS{30}Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ị́jọ́ ꞌdĩ kí mụ ru idélé ꞌdĩ sĩ ꞌbá ãzí úꞌdîꞌda cí ꞌdĩ ꞌbã ãzí ũdrã kí drĩ ku rú.

\VS{31}ꞌBụ̃ kí ụ̃nọ́kụ́ be kí ãsị̃ rá, wó Ị́jọ́ mádrị́ gá rĩ uja ru ku.


\par }{\SH ꞌBá ãzí nị̃ ụ́ꞌdụ́ kí sáwã la abe ku
\par }
{\R (Mãtáyõ 24:32-35; Lụ́kã 21:29-33)

\par }{\PP \VS{32}“ꞌBá ãzí nị̃ ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌi, jõku sáwã la ku, táni mãlãyíkã ꞌbụ̃ gá rĩ kí, jõku Ãdróŋá Ngọ́pị̃ ꞌi. Wó Átẹ́pị̃ nị̃ lú cé la nĩ.

\VS{33}Ĩmi adru mịfị́ trũ bábá Ãdróŋá zịŋá trũ,
\FTNT{†}{{\FR 13:33 }{\FR{13:33
}}{\FT{Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ ídu rĩ ꞌbã ãzí rĩ ũꞌbã kí ị́jọ́ sĩlé
}}{\FQA{Ãdróŋá zịŋá trũ
}}{\FT{ꞌdĩ nĩ.}}} ĩmĩ sáwã ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã kí ru idéjó rĩ nị̃jó ku rĩ sĩ.

\VS{34}Ĩꞌdi adru cécé ágọ́bị́ mụlépi ãcị̃ gá rĩ drị́ gá rĩ áni, ĩꞌdi lị́cọ́ azị ãtiꞌbo ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌbadrị́, ꞌbá ãlu-ãlu ãzị́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ be, ãzíla ĩꞌdi jọ la ꞌbá kẹ̃jị́tị agá tẽlépi rĩ ní, ꞌbã adru mịfị́ trũ.

\VS{35}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi adru bábá, ãꞌdusĩku ĩmi nị̃jó la jó ꞌdị́pị la ãgõ vúlé ꞌdõlé ãꞌdu tụ́ rĩ yã rĩ gá ku rĩ sĩ, ĩndró sĩ jõku ị́nị́ ágágá, ãꞌụ́gọ́ ꞌbã cẹ̃rẹ́ ꞌbe agá jõku ãngũ ꞌbã ụwị́ agá.

\VS{36}Drĩ acá rụ̃gbụ́gbụ́ nị̃ŋâ kóru, lẽ ꞌbã ịsụ́ ĩmi ụ́ꞌdụ́ ko agá ku.

\VS{37}Ị́jọ́ mâ jọlé ĩminí rĩ ájọ ꞌbá pírí ꞌbaní, ‘Ĩmi adru mịfị́ trũ.’ ”




\par }\Chap{14}{\SH Ãdu ũsũjó Yẹ́sụ̃ drị̃ gá
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:1-5; Lụ́kã 22:1-2; Yõhánã 11:45-53)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ace drĩ ụ́ꞌdụ́ ị̃rị̃ sĩ lẽjó ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ
\FTNT{*}{{\FR 14:1 }{\FR{14:1
}}{\FQ{Ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ
}}{\FT{ĩꞌdi ụ̃mụ̃ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí anzéjó Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũrãjó rĩ ꞌi.
}}} ãzíla mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ najó. Ãtalo ãmbogo ꞌdĩ kí imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí abe ri kí gẹ̃rị̃ ndrụ̃lé ũní-ũní ru sĩ Yẹ́sụ̃ rụjó ĩꞌdi ꞌdịjó rá.

\VS{2}Jọ kí cénĩ-cénĩ rú, “Wó lẽ ꞌbã adru ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ drị̂ sĩ ku, ꞌbá kí mụ ũmbã iꞌdólé ku.”


\par }{\PP \VS{3}Yẹ́sụ̃ ꞌbã adru agá Bẽtánĩ gá lị́cọ́ ágọ́bị́ umvelé Sị̃mọ́nị̃ ãrí ꞌbã nalé rá rĩ drị́ rĩ sĩ, ũkú ãzí amụ́ ãdu ãjẹ̃ rú ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ umvelé nádĩ la trũ cụ́pã gá tré. Nzị̃ tị la ũsũ dó ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ ꞌbã drị̃ gá.

\VS{4}ꞌBá ãzí rilépi ĩꞌdi trũ méjã ꞌbã tị gá rĩ iꞌdó kí unulé jọ kí, “Ũkú ꞌdĩ iza dó ãdu ãjẹ̃ rú ꞌdĩ íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?

\VS{5}Ícó tá ãdu ꞌdĩ ị̃tụ̃ndãlé ãjẹ̃ ĩyõ la sĩ sĩlíngĩ túrú na séndẽ la fẽjó ꞌbá lẽmẽrí rĩ ꞌbanî.” ꞌDĩ vúlé gá uzá kí dó ũkpõ sĩ ũkû drị̃ gá.


\par }{\PP \VS{6}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩmi aꞌbe ũkú ꞌdĩ cã. Ĩmi ĩcãndĩ ĩꞌdi ku. Idé mání ị́jọ́ mũkẽ ũniyambamba la.

\VS{7}ꞌBá lẽmẽrí rĩ kí ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩmi abe, ĩmi icó ĩꞌbaní ãko fẽlé sáwã cí ĩminí lẽlé rĩ agá. Wó má icó mụlé uꞌálé ĩmi abe ụ́ꞌdụ́ pírí ku.

\VS{8}Idé ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé mání rĩ ꞌbo, ĩꞌdi ꞌbã ãdu ũsũjó áma ụrụꞌbá gâ sĩ áma itújó bábá sĩ áma ị̃sị̃jó rĩ sĩ.

\VS{9}Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ãngũ pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ ála sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũjó rĩ kí agá, ála ị́jọ́ ũkú ꞌdĩ ꞌbã idélé rĩ ũlũ ĩndĩ sĩ ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ũrãjó.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ na ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ ꞌbá ĩꞌdi bã imbálé rĩ abe
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:14-25; Lụ́kã 22:3-14, 21-23; Yõhánã 13:21-30)

\par }{\PP \VS{10}Yụ́dãsị̃ Ị̃sị̃kãrị́yọ́tị̃ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã ãzí ru rĩ, mụ ãtalo ãmbogo rĩ ꞌba rụ̂lé sĩ mụjó Yẹ́sụ̃ mẹ́lẹ́ mbejó.

\VS{11}Ãtalo ãmbogo ꞌdĩ uꞌá kí ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ sĩ, azị kí dó ĩꞌdiní sĩlíngĩ fẽjó rá. ꞌDãá Yụ́dãsị̃ iꞌdó dó sáwã múké sĩ ĩꞌdi rụjó rĩ kí ndrụ̃lé ãngũ la abe sĩ ĩꞌdi fẽjó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbadrị́.


\par }{\PP \VS{12}Ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ ụ̃mụ̃ mũkátĩ ãkụ́kị́ kóru rĩ najó sĩ
ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ ꞌbã kãbĩlõ kí ụlị́jó ídétáŋá ru rĩ sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé rĩ zị kí ĩꞌdi, “Ílẽ ãmụ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ idélé míní íngõlé?”


\par }{\PP \VS{13}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yẹ́sụ̃ pẽ ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí tị ị̃rị̃ jọ ĩꞌbaní, “Ĩminí fi agá táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agâlé ĩdrĩ drị̃ ụfụ ágọ́bị́ ãzí úmvú ị̃yị́ drị̂ trũ drị̃ gá la abe, ĩꞌde vú la gâ sĩ.

\VS{14}Jó ĩꞌdi ꞌbã fijó rĩ gá, ĩzị jó ꞌdị́pị ꞌi, ‘Ímbápị jọ jó ãmụ́ ꞌbadrị́ gá mání sĩ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ najó ꞌbá mání imbálé rĩ abe rĩ íngõlé yã?’

\VS{15}Jó ꞌdị́pị la mụ jó ꞌa mgbọ gõrófã agá idélé bábá ãko pírí trũ la iꞌdalé ĩminí, ĩmi idé dó ãmaní ãkónã ala gá ꞌdãá.”


\par }{\PP \VS{16}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ ko kí dó drị̃ mụlé táwụ̃nị̃ ãmbógó ꞌdã agâlé, ịsụ́ kí ị́jọ́ kí cécé tá Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌbaní rĩ áni. Idé kí dó ãkónã ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ drị̂ ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{17}Ĩꞌdi mụ calé ĩndró sĩ, Yẹ́sụ̃ acá kí dó ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ kí abe.

\VS{18}Yẹ́sụ̃ ꞌbã kí ri agá méjã tị gá ãkónã na agá, jọ ímbáꞌbá ꞌbaní, “Ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ, ꞌbá ãzí ãlu ĩmi agá ꞌdâ la mụ áma mẹ́lẹ́ mbelé nĩ, ꞌbá ãmã sĩ ãkónã najó ĩꞌdi be ãngũ ãlu gá rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{19}Ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ kí ásị́ acá dó ũcõgõ rú, iꞌdó kí Yẹ́sụ̃ ụzịlé “Adru ma ꞌi ku yã?”


\par }{\PP \VS{20}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Ĩꞌdi adru ĩmi mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã ãzí ãma sĩ íná najó ĩꞌdi be bãkụ́lẹ̃ ãlu agá rĩ ꞌi.

\VS{21}Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ la mụ drãlé rá cécé ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni. Wó ĩꞌdi mụ adrulé andre ũnzĩ ãmbógó la rú ꞌbá Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ꞌbã mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ nî. Údrĩ ándrá ꞌbá íni rĩ tị agá ku la ándrá múké.”


\par }{\SH Ãkónã Úpí drị́ gá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:26-30; Lụ́kã 22:14-20; 1 Kọ̃rị̃nị́tọ̃ 11:23-25)

\par }{\PP \VS{22}Ĩꞌbã kí ãkónã na agá, Yẹ́sụ̃ ꞌdụ mũkátĩ fẽ ãwãꞌdĩfô drị̃ la gá, anu ꞌa la rá, fẽ dó ĩꞌdi ꞌbá ĩꞌdi ĩꞌbaní jọ, “Ĩna ụrụꞌbá mádrị́ gá rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{23}ꞌDụ dó kópõ fẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní drị̃ la gá, ãzíla fẽ dó ĩꞌbadrị̂lé, nga kí dó pírí mvụlé la.

\VS{24}Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌbaní, “Kópõ ꞌdĩ ãrí mádrị́ mụlépi asulépi ꞌbá wẽwẽ rú kí sĩ rĩ, ãzíla ĩꞌdi tị icíma Ãdróŋá ní ꞌbá ĩꞌdidrị̂ abe rĩ ꞌi.

\VS{25}Ájọ ĩminí ị́jọ́ mgbã, má icó zãbíbũ ífí sụ́ ꞌdĩ mvụlé ị̃dị́ ku kpere mání mụ agá úꞌdí rĩ mvụ agá Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá.”

\VS{26}Kí dó mụ úngó ngolé sĩ Ãdróŋá ịcụ́jó ꞌbo, ko kí dó drị̃ mụlé ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ gá.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ iꞌda ị́jọ́ Pétẽrõ ꞌbã mụjó ĩꞌdi gãjó úmgbé rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:31-35; Lụ́kã 22:31-34; Yõhánã 13:36-38)

\par }{\PP \VS{27}Yẹ́sụ̃ jọ ímbáꞌbá ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌbaní, “Ĩmi pírí la mụ áma aꞌbelé áꞌdụ̂sĩ ĩmi apá rá. Ị́jọ́ sĩlé rĩ ꞌbã jọlé rĩ ꞌbã áni,

\par }{\Q “ ‘Ma mụ ꞌbá kãbĩlõ ucélépi rĩ ꞌdịlé rá;

\par }{\QB ãzíla kãbĩlõ kí mụ irélé pírí rá.’
\XREF{✡}{{\XO 14:27 }{\XO{14:27
}}{\XT{Zãkãríyã 13:7}}}


\par }{\MM \VS{28}Wó má angá jõ ídri rú ꞌbo, ma mụ mụlé ĩmi drị̃lẹ́ gá Gãlị́lị̃ gâlé.”


\par }{\PP \VS{29}Pétẽrõ angá ụrụgá jọ, “ꞌBá pírí drĩ kí táni mụ ími aꞌbelé áꞌdụ̂sĩ, má icó ku.”


\par }{\PP \VS{30}Yẹ́sụ̃ jọ Pétẽrõ ní, “Ájọ míní mgbã ị́nị́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ ãꞌụ́gọ́ ꞌbe drĩ cẹ̃rẹ́ pâlé ị̃rị̃
\FTNT{†}{{\FR 14:30 }{\FR{14:30
}}{\FT{Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ ídu rĩ ꞌbã ãzí rĩ sĩ kí
}}{\FQ{pâlé ị̃rị̃
}}{\FT{ꞌdĩ ku.
}}} ku, mi jọ la ími tị sĩ pâlé na ínị̃ ma ku.”


\par }{\PP \VS{31}Wó Pétẽrõ umvi ị́jọ́ tị ũkpó sĩ, “Má icó ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã áni la jọlé áma tị sĩ ku, jõ táni ãmaní mụjó ũdrãjó mí be, má ãꞌị̃ rá.” Ímbáꞌbá ãzí rĩ jọ kí pírí ꞌdĩ ꞌbã áni.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã Ãdróŋá zịjó Gẽtẽsẽmánĩ gá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:36-46; Lụ́kã 22:39-46)

\par }{\PP \VS{32}Yẹ́sụ̃ kí dó mụ calé ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí abe ãngũ umvelé Gẽtẽsẽmánĩ ꞌi rĩ gá, jọ ĩꞌbaní, “Ĩri áma tẽlé ꞌdâ, ma drĩ mụ Ãdróŋá zịlé.”

\VS{33}ꞌDụ Pétẽrõ ꞌi, Yãkóꞌbõ ꞌi ãzíla Yõhánã ꞌi isé ru ĩꞌba abe drị̃ gá were, ãzíla iꞌdó dó uꞌálé cãndí sĩ ãzíla ũcõgõ ãmbógó la sĩ,

\VS{34}ãzíla jọ ĩꞌbaní, “Ũcõgõ afí áma ásị́ gá ĩꞌdi áma ásị́ lị ambamba ãni rú drã tị gá. Ĩtẽ ma ꞌdâ, ĩmi adru mịfị́ mgbọ.”


\par }{\PP \VS{35}Ĩꞌdi mụ ru isélé drị̃lẹ́ gá were ꞌbo, tị̃ ãja vụ̃rụ́ Ãdróŋá ãꞌị̃jó jọ, “Drĩ tá icó rá sáwã drị̃ cịjó rĩ drĩ tá alị áma drị̃ gâ sĩ alị-alị la múké.”

\VS{36}Jọ vâ, “Bãbá! Má Átẹ́pị, ãko pírí icó kí rá la mî sĩ. Íꞌdụ kópõ ãzá tajó rĩ má rụ́ ꞌdâ rá adru mâ lẽlé rĩ áni ku, wó mî lẽlé rĩ áni.”


\par }{\PP \VS{37}Yẹ́sụ̃ la mụ ãgõlé ímbáꞌbá ꞌba rụ́ ꞌdõlé, ịsụ́ kí ụ́ꞌdụ́ ko agá. Umve Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ꞌi jọ ĩꞌdiní, “Ĩmi ụ́ꞌdụ́ ko yã? Ĩmi icó tẽlé mịfị́ trũ mgbọ sáwã ãlu ku yã?”

\VS{38}Jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi adru mịfị́ trũ mgbọ, ĩzị Ãdróŋá ꞌi ĩmi mụ filé ụ̃ꞌbị̃táŋá agá ku. Úríndí lẽ rá wó ụrụꞌbá ũkpó kóru.”

\VS{39}Yẹ́sụ̃ uja vâ ru gõlé vúlé Ãdróŋá zịlé tá ĩꞌdi ꞌbã zịlé drị̃drị̃ rĩ áni.

\VS{40}Ĩꞌdi vâ mụ ru ujalé ĩꞌba rụ̂lé, ịsụ́ vâ kí ụ́ꞌdụ́ ko agá, ãꞌdusĩku mịfị́ la kí ãnzị ru ụ́ꞌdụ́ sĩ, ãzíla nị̃ kí kí ãꞌdu ị́jọ́ jọ ĩꞌdiní yã rĩ gá ku.


\par }{\PP \VS{41}Ĩꞌdi mụ gõlé ĩꞌba rụ̂lé pâlé na la sĩ, jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi drĩ kpere ụ́ꞌdụ́ ko ãzíla avị́ yã? Ca rá! Sáwã sĩ Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ mẹ́lẹ́ mbejó ĩꞌdi fẽjó ꞌbá ũnzí ꞌbadrị́ rĩ acá ꞌbo.

\VS{42}Ĩmi angá ãmụ kî! Ĩndre, ꞌbá áma mẹ́lẹ́ mbelépi rĩ la amụ́ ꞌdĩ!”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ rụjó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:47-56; Lụ́kã 22:47-53; Yõhánã 18:3-12)

\par }{\PP \VS{43}Yẹ́sụ̃ ꞌbã drĩ ị́jọ́ jọ agá ꞌdâ, cọtị Yụ́dãsị̃ ꞌbá ĩꞌdi imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ rĩ ꞌbã ãzí ãlu rĩ acá. ꞌBá ũꞌbí amụ́lépi ĩꞌdi trũ rĩ kí túré trũ ãzíla ménéŋá abe drị́ gá. ꞌDĩ kí ꞌbá ãtalo ãmbogo, imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi, ãzíla ꞌbá ĩyõ rĩ ꞌbã kí tị ãpẽlé nĩ rĩ kî.

\VS{44}Yụ́dãsị̃ iꞌda tá ĩꞌbaní ị́jọ́ ícétáŋá ru la ꞌbá ꞌdĩ abe ídu rú: “Ágọ́bị́ mání mụlé zịlé amvuŋá sĩ rĩ bãsĩ ĩꞌdi ꞌi, ĩrụ ĩꞌdi, ãsĩkárĩ ꞌbã rụ kí dó ĩꞌdi agụlé drị̃ gá.”


\par }{\PP \VS{45}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yụ́dãsị̃ mụ dó cọtị pịrị Yẹ́sụ̃ rụ̂lé jọ, “Rábị̃!” zị dó ĩꞌdi amvuŋá sĩ.

\VS{46}Rụ kí dó ĩꞌdi mgbemgbe cí.

\VS{47}Wó ꞌbá ãzí pá tulépi ãni rú ꞌdãá la anzé ménéŋá ga átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌbã ãtíꞌbó ꞌbã bị́lẹ́ wẹ́ vụ̃rụ́.

\VS{48}Yẹ́sụ̃ jọ ũꞌbí ꞌbaní, “Ĩmi amụ́ áma rụlé túré, ãzíla ménéŋá ãꞌdị́ drị̂ trũ má iza ꞌbã rĩ ị́jọ́ ũnzí la áni ãꞌdu sĩ yã?

\VS{49}Ma ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ĩmi abe ꞌbá kí imbá agá lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ꞌdãá, ĩrụ jõ ma ku. Wó ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̃ agá rĩ ꞌbã idé ru nĩ.”


\par }{\PP \VS{50}Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ꞌbá pírí aꞌbe kí ĩꞌdi áꞌdụ̂sĩ apá kí rá.

\VS{51}ꞌBá ãzí kãrị́lẹ̃ rú ꞌdelépi Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ la cí, sụ̃ bõngó ku wó ꞌbe ru ụrụꞌbá sókã sĩ. ꞌBá ũꞌbí tá Yẹ́sụ̃ rụlépi ꞌdĩ ụ̃ꞌbị̃ kí tí ĩꞌdi rụlé,

\VS{52}mvu apálé pílílí ru aꞌbe bõngó sókã rú ꞌdĩ kí drị́ gá ꞌdãá.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌi ꞌbá ị́jọ́ amálépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:57-68; Lụ́kã 22:54-55, 63-71; Yõhánã 18:13-14, 19-24)

\par }{\PP \VS{53}Ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ꞌbá ꞌdĩ agụ kí dó Yẹ́sụ̃ ꞌi átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ drị́ jó agâlé. ꞌBá pírí ãtalo ãmbogo, imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí ãzíla ꞌbá ĩyõ rĩ kí abe tra kí ru ĩꞌdidrị́ko gá ꞌdãá.

\VS{54}Pétẽrõ bĩ Yẹ́sụ̃ vú rá-rá ru kpere lị́cọ́ ꞌa átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ drị́ ꞌdã agâlé. Ri kí dó vụ̃rụ́ ãsĩkárĩ jó Ãdróŋá drị̂ andre tẽlépi rĩ abe ãcí yulé.


\par }{\PP \VS{55}Ãtalo ãmbogo rĩ kí ꞌbá ị́jọ́ amálépi rĩ kí abe pírí, ri kí ị́jọ́ ãzí ĩnzõ rú la ndrụ̃lé Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gâ sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó wó ịsụ́ kí ku.

\VS{56}ꞌBá wẽwẽ rú nze kí ị́jọ́ ĩnzõ rú la kí vú Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá, wó ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé rĩ icí kí ru ku.

\VS{57}Ãgọbị ãzí tu kí pá ị́jọ́ ĩnzõ rú la vú nzelé Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá jọ kí,

\VS{58}“Ãma are ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ jọ agá, ‘Ma mụ jó Ãdróŋá drị́ ꞌbá ꞌbã kí sịlé ꞌdĩ andilé rá. Ụ́ꞌdụ́ na vúlé gá ma vâ mụ sịlé la rá.’ ”

\VS{59}Ị́jọ́ ĩꞌbã kí jọlé ꞌdĩ icí kí ru pírí ku.


\par }{\PP \VS{60}Átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ angá pá tulé ụrụgá ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá zị Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Mí icó tị apelé sĩ ị́jọ́ umvijó ku yã? Ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí vú nze lé mí rụ́ ꞌdĩ kí ãꞌdu?”

\VS{61}Wó Yẹ́sụ̃ ĩyãŋã tútú ape tị sĩ ị́jọ́ umvijó ku. Átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ zị vâ ĩꞌdi ị̃dị́, “Mi Kúrísĩtõ Ãdróŋá ꞌbã Ngọ́pị ꞌi yã?”


\par }{\PP \VS{62}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ma ĩꞌdi ꞌi. Ĩmi Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ ndre ri agá Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị ꞌbã drị́ ãndá rĩ gá, ãzíla amụ́ agá ụ̃rụ́ꞌbụ̃ ꞌbụ̃ gá rĩ abe!”


\par }{\PP \VS{63}Ũmbã sĩ átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ asi dó kánzũ ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ri kí ũmbã sĩ rá ãzíla jọ, “Sãdínĩ ãmaní ndrụ̃lé ĩꞌdiní ị̃dị́ rĩ íngõ ꞌi?

\VS{64}Ĩmi are úꞌdáŋá ĩꞌdi ꞌbã sĩ Ãdróŋá ꞌdajó rĩ ꞌbo. Ĩmĩ ũrã ị́jọ́ íngoní?”

\par }{\PP Nga kí pírí ị́jọ́ lịlé drị̃ la gá jọ kí ị́jọ́ ndẽ ĩꞌdi ꞌbo lẽ ꞌbã drã rá.


\par }{\PP \VS{65}ꞌBá ãzí rĩ iꞌdó kí sụ̃sụ́ uwílé Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá ãzí rĩ umbé kí ĩꞌdi ꞌbã mịfị́ kí cí, adị kí ĩꞌdi ãzíla jọ kí, “Ílũ ãmaní, mí ũrã ãꞌdi dị mi nĩ!” Ãsĩkárĩ ꞌdụ kí dó ĩꞌdi colé.


\par }{\SH Pétẽrõ ꞌbã tujó ínị̃ Yẹ́sụ̃ ꞌi ku rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 26:69-75; Lụ́kã 22:56-62; Yõhánã 18:15-18, 25-27)

\par }{\PP \VS{66}Pétẽrõ ꞌbã ri agá vụ̃rụ́ lị́cọ́ agá ꞌdãá, ĩzóŋá ãtíꞌbó ru átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ drị́ gá rĩ ꞌbã ãzí ãlu amụ́ ꞌdãá.

\VS{67}Ĩꞌdi mụ Pétẽrõ ndrelé ãcí yu agá ꞌdãá, Ifí ĩꞌdi ãni rú lọ́lọ́ jọ ĩꞌdiní, “Mi vâ ꞌbá Yẹ́sụ̃ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ drị́ rĩ ꞌbã ãzí.”


\par }{\PP \VS{68}Wó Pétẽrõ tu rá, jọ, “Ánị̃ ĩꞌdi ku. Ánị̃ vâ ĩmi ị́jọ́ jọ ãꞌdu drị̃ gá yã rĩ ku.” Ãfũ dó ãmvé pãráta gá. Cọtị ãꞌụ́gọ́ ꞌbe cẹ̃rẹ́.


\par }{\PP \VS{69}Ĩzóŋá tá ãtíꞌbó ru rĩ ndre vâ Pétẽrõ ị̃dị́ jọ ꞌbá pá utulépi ꞌdãá rĩ ꞌbaní, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ bãsĩ ĩꞌbã ãzí.”

\VS{70}Pétẽrõ tu vâ ị̃dị́.

\par }{\PP Sáwã were vúlé gá, ꞌbá pá utulépi ꞌdãá rĩ jọ kí Pétẽrõ ní, “Mí icó tulé ku ãꞌdusĩku mi ꞌbá Gãlị́lị̃ gá la.”


\par }{\PP \VS{71}Pétẽrõ iꞌdó ru alụ́lé, na ũyõ kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá jọ, “Ánị̃ ꞌbá ĩmi ị́jọ́ jọjó drị̃ la gá ꞌdĩ ku.”


\par }{\PP \VS{72}Cọtị ãꞌụ́gọ́ ꞌbe dó cẹ̃rẹ́ pâlé ị̃rị̃ rĩ ꞌi. Ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé Pétẽrõ ní, “Mi áma gã úmgbé pâlé na ꞌdĩ sĩ ãꞌụ́gọ́ ꞌbe drĩ cẹ̃rẹ́ ku rĩ” agá dó ĩꞌdiní. Ị́jọ́ ꞌdĩ fi dó ásị́ la gá ãzákírílí ru kpẹ̃ dó awálé.




\par }\Chap{15}{\SH Âgụ Yẹ́sụ̃ ꞌi Pĩlátõ drị̃lẹ́ gá
\par }
{\R (Mãtáyõ 27:1-2, 11-14; Lụ́kã 23:1-5; Yõhánã 18:28-38)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́ ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ ãtalo ãmbogo rĩ kí, ꞌbá ĩyõ rĩ kí abe, imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí, ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ị́jọ́ amálépi rĩ kí abe, itú kí ị́jọ́. Umbé kí Yẹ́sụ̃ ꞌi agụlé fẽlé Pĩlátõ
\FTNT{*}{{\FR 15:1 }{\FR{15:1
}}{\FQ{Pĩlátõ
}}{\FT{ĩꞌdi ándrá gávũnã ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbadrị́ sáwã ꞌdã sĩ rĩ ꞌi. ꞌBá ꞌdĩ agụ kí Yẹ́sụ̃ ꞌi ĩꞌdi rụ̂lé ãꞌdusĩku ĩꞌdi ꞌbá sáwã ꞌdã sĩ icólépi ị́jọ́ lịlépi ꞌbá drị̃ gá úꞌdị sĩ ĩꞌdi rá rĩ ꞌi.
}}} drị́.

\VS{2}Wó
Pĩlátõ zị Yẹ́sụ̃ ꞌi, “Mi Úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ gá rĩ ꞌi yã?” Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌdiní, “Ãndá, Ĩꞌdi cécé míní jọlé ꞌdĩ ꞌbã áni.”


\par }{\PP \VS{3}Ãtalo ãmbogo ꞌdĩ tõ kí ĩꞌdi ị́jọ́ wẽwẽ rú sĩ.

\VS{4}Pĩlátõ uja vâ ĩꞌdi zịlé ị̃dị́, “Mí icó ị́jọ́ ãzí umvilé ị́jọ́ ꞌdĩ kí agá ku yã? Mí are ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí ũtrãlé ími ụrụꞌbá gá wẽwẽ rú mí idé ꞌbã kí mi ꞌi ꞌdĩ kí ku yã?”

\VS{5}Wó Yẹ́sụ̃ umvi ị́jọ́ ãzí ku, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ Pĩlátõ drị̃ iza ru rá.


\par }{\SH Úlị ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ĩꞌdi ꞌdịjó rá
\par }
{\R (Mãtáyõ 27:15-26; Lụ́kã 23:13-25; Yõhánã 18:39—19:16)

\par }{\PP \VS{6}Ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ drị̂ sĩ, Pĩlátõ la jõ ꞌbá mãbụ́sụ̃ rú ꞌbá ꞌbã kí lẽlé la trũ ãlu mãbụ́sụ̃ gâlé rá.

\VS{7}Ị̃tụ́ ꞌdã sĩ ꞌbá ãzí ꞌbãlé mãbụ́sụ̃ gá la cí rụ́ la Bãrábã ꞌi, úrụ ĩꞌdi ĩꞌbã kí ꞌbá ꞌdịjó ãꞌdị́ gá rĩ sĩ.
\FTNT{†}{{\FR 15:7 }{\FR{15:7
}}{\FT{Ãꞌdị́ ꞌdĩ
}}{\FQ{Bãrábã
}}{\FT{kí ándrá ꞌdị agá la sĩ lẽjó gãmétẽ ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌbejó.
}}}

\VS{8}ꞌBá ũꞌbí ꞌdĩ mụ kí Pĩlátõ rụ̂lé, zị kí ĩꞌdi ꞌbá ãzí mãbụ́sụ̃ rú la trũjó ãlu rá jõ ĩꞌdi ꞌbã idélé údu rĩ ꞌbã áni.


\par }{\PP \VS{9}Pĩlátõ zị kí, “Ĩlẽ má aꞌbe ĩminí Úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ gá rĩ ꞌi yã?”

\VS{10}Ĩꞌdi ꞌbã nị̃jó la cé ãtalo ãmbogo rĩ fẽ kí ĩꞌdi ĩꞌdi drị̂lé ãjã sĩ rĩ sĩ.

\VS{11}Ãtalo ãmbogo rĩ usú kí ꞌbá kí bị́lẹ́ jọjó la Pĩlátõ ní ꞌbã aꞌbe ĩꞌbaní Bãrábã áyụ.


\par }{\PP \VS{12}Pĩlátõ zị ũꞌbí kí, “Ĩlẽ má idé ꞌbá ĩmĩ umvelé Úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ rĩ ãꞌdu rú?”


\par }{\PP \VS{13}Ũꞌbí uzá kí, “Mí ipa ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá.”


\par }{\PP \VS{14}Pĩlátõ zị kí, “Ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ ãꞌdu?” Uzá kí dó ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ ị̃dị́-ị̃dị́, “Mí ipa ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá!”


\par }{\PP \VS{15}Pĩlátõ ꞌbã lẽjó rụ́kụma ịsụ́jó ũꞌbí ꞌbadrị́ rĩ sĩ, aꞌbe dó Bãrábã ꞌi rá ĩꞌbã kí lẽlé rĩ áni. Ĩꞌdi dó mụ Yẹ́sụ̃ fẽlé colé ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂lé ꞌbo, fẽ dó ĩꞌdi ĩꞌbadrị́ mụlé ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá.


\par }{\SH Ãsĩkárĩ ide kí Yẹ́sụ̃ ꞌi
\par }
{\R (Mãtáyõ 27:27-31; Yõhánã 19:2-3)

\par }{\PP \VS{16}Ãsĩkárĩ ꞌdụ kí dó Yẹ́sụ̃ agụlé lị́cọ́ ãzíla ãngũ gávũnã ꞌbã sĩ ị́jọ́ lịjó rĩ gá, ãzíla umve kí dó ãsĩkárĩ ꞌbã ãzí ꞌdãá rĩ kí pírí ãngũ ãlu gá.

\VS{17}Su kí dó Yẹ́sụ̃ ní bõngó ãzí kọ̃nị̃kọ̃nị̃ rú la. Idé kí dó
kẹ́rịŋá ụ̃cị́kị́ sĩ sulé drị̃kã gá tãgíyã ũpĩ drị̂ rú.

\VS{18}Iꞌdó kí ĩꞌdi ịcụ́lé ĩnzõ rú sĩ ĩꞌdi idejó úzáŋâ trũ, “Háyẹ̃, Úpí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ rĩ.”

\VS{19}Gbã kí ĩꞌdi kẹ̃lị́ká sĩ drị̃kã gá, uwí kí sụ̃sụ́ ụrụꞌbá la gá, tị̃ kí ãja vụ̃rụ́ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ãrútáŋá idemará ãni la fẽjó ĩꞌdi nî.

\VS{20}Ĩꞌbaní dó Yẹ́sụ̃ idejó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, trũ kí bõngó kọ̃nị̃kọ̃nị̃ ꞌdã ꞌi, su kí dó bõngó ĩꞌdidrị́ ídu rĩ kí ĩꞌdi ụrụꞌbá gâlé, agụ kí dó ĩꞌdi ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ipajó mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 27:32-44; Lụ́kã 23:26-43; Yõhánã 19:17-27)

\par }{\PP \VS{21}Ĩꞌbã kí mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdãá, ụfụ kí drị̃ ágọ́bị́ umvelé Sị̃mọ́nị̃ angálépi táwụ̃nị̃ Kụ̃rẹ́nị̃ gá ĩꞌdi ꞌbã anzị kí sĩ adrujó Ãlẽkĩzéndã kí Rũfúsĩ be rĩ trũ, ũŋmĩ kí ĩꞌdi ũkpó sĩ mũsãláꞌbã mụjó Yẹ́sụ̃ ipajó rĩ ꞌdụjó.

\VS{22}Ãsĩkárĩ agụ kí dó Yẹ́sụ̃ ꞌi ãngũ umvelé Gõlõgótã ꞌi (ífí la ãngũ drị̃kã ụ́rụ́kụ́ ꞌi) rĩ gá.

\VS{23}ꞌDãá ụ̃ꞌbị̃ kí ĩꞌdiní wáyĩnĩ usalé írúwá umvelé mírã rĩ trũ rĩ fẽlé mvụlé, wó Yẹ́sụ̃ gã mvụlé la úmgbé.

\VS{24}Ipa kí dó Yẹ́sụ̃ mũsãláꞌbã sị́ gá, ꞌbe kí bõngó ĩꞌdidrị́ gá rĩ kí
jẽgê sĩ, sĩ kí awajó ãꞌdi la íngõ ꞌdụ nĩ.


\par }{\PP \VS{25}Îpa Yẹ́sụ̃ ꞌi mũsãláꞌbã sị́ gá sáwã na ụ̃ꞌbụ́tị drị́ gá rĩ sĩ.

\VS{26}Îpa ị́jọ́ ĩꞌdi tõjó rĩ ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá ꞌdãá úsĩ, “{\SC{ꞌdĩ úpí ꞌbá yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂}}.”

\VS{27}ꞌBá ụ̃gụꞌba rú la kí ị̃rị̃ îpa kí Yẹ́sụ̃ be mũsãláꞌbã sị́ gá ĩndĩ, ãlu rĩ drị́ ãndá rĩ gá, ãzí rĩ drị́ ị̃jị́ rĩ gá. [

\VS{28}Ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ áni, “Úlã ĩꞌdi ꞌbá ị́jọ́ izalépi ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí ru.”\XREF{✡}{{\XO 15:28 }{\XO{15:28
}}{\XT{Ĩsáyã 53:12}}}]
\FTNT{‡}{{\FR 15:28 }{\FR{15:28
}}{\FT{Vásĩ 28 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.
}}}

\VS{29}ꞌBá alịlépi gẹ̃rị̃ ꞌdã gâ sĩ rĩ ide kí Yẹ́sụ̃ ꞌi, drị̃kã ayaŋâ trũ jọ kí, “Háyẹ̃! Ị́jọ́ ándrá mi jó Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ andi rá, mi sị la ị̃dị́ ụ́ꞌdụ́ na agá rá ku yã?

\VS{30}Mí asị́ vụ̃rụ́ mũsãláꞌbã sị́ gâlé sĩ ími ãmgbã rĩ pajó.”


\par }{\PP \VS{31}Ãtalo ãmbogo rĩ kí, imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí ãzíla ꞌbá ĩyõ rĩ abe ide kí vâ Yẹ́sụ̃ gẹ̃rị̃ ãlu ꞌdĩ sĩ, jọ kí, “Ĩꞌdi jõ vâ ꞌbá ãzí kí pa rá, pa ru ku íngoní-íngoní ru! 
\VS{32}Drĩ adru Kúrísĩtõ Úpí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị́ gá rĩ ꞌi, ꞌba asị́ mũsãláꞌbã sị́ gâlé rĩ sĩ vụ̃rụ́ ꞌdõlé ãma dó sĩ ndre la ãzíla ãma dó sĩ ĩꞌdi ãꞌị̃.”

\par }{\PP ꞌBá ụ̃gụꞌba rú ị̃rị̃ ipalé ĩꞌdi be ꞌdã ide kí vâ ĩꞌdi ĩndĩ.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã drãjó rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 27:45-56; Lụ́kã 23:44-49; Yõhánã 19:28-30)

\par }{\PP \VS{33}Ĩꞌdi dó mụ calé sáwã ázíyá ị̃tụ́ ãni, ãngũ nị kpákpá kpere sáwã úrômĩ.

\VS{34}Sáwã la dó mụ calé úrômĩ ꞌbo, Yẹ́sụ̃ za ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ ũkpó sĩ, “Ẽlóyĩ, Ẽlóyĩ, lama sãbãkĩtánĩ?” Ífí la, “Ãdróŋá mádrị̂, Ãdróŋá mádrị̂, mí aꞌbe ma rá ãꞌdu sĩ yã?”
\XREF{✡}{{\XO 15:34 }{\XO{15:34
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 22:1}}}


\par }{\PP \VS{35}ꞌBá ãzí pá utulépi ãni rú rĩ are kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ jọ kí, “Ĩmi are, ĩꞌdi Ĩlíyã umve.”

\VS{36}ꞌBá ãzí ãlu ãcẹ̃ ãko ãzí vónõ áni la trũ, su ĩꞌdi wáyĩnĩ ũká la agá, umbé ĩꞌdi ũzú sị́ gá sulé Yẹ́sụ̃ tị gá. ꞌBá ãzí kí agá ꞌdãá jọ, “Úndre drĩ Ĩlíyã la nõ amụ́ ĩꞌdi ãtrũlé mũsãláꞌbã sị́ gá vụ̃rụ́ ꞌdõlé rá yã áni.”


\par }{\PP \VS{37}Yẹ́sụ̃ za ụ́ꞌdụ́kọ́ sĩ re, drã dó rá.


\par }{\PP \VS{38}Bõngó jó Ãdróŋá drị̂ ꞌa alịjó rĩ asi ru ị̃rị̃ iꞌdójó ụrụgá kpere vụ̃rụ́.


\par }{\PP \VS{39}Ãmbógó ãsĩkárĩ Rụ́mị̃ gá rĩ drị́ ꞌdĩ sĩ tu pá Yẹ́sụ̃ drị̃lẹ́ gá ꞌdãá cí, ndre Yẹ́sụ̃ ꞌbã drã agá cé, jọ, “ꞌDĩ ãndá-ãndá ru Ãdróŋá ꞌbã Ngọ́pị ꞌi.”

\VS{40}Ũkú ãzí kí cí utu kí pá rá-rá ru ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí ndrelé, Mãgãdẽlénã ꞌi, Mãríyámũ Yãkóꞌbõ ĩmbíráŋá rĩ ꞌbã andre Yósẽ be rĩ ꞌi ãzíla Sãlómẽ ꞌi.

\VS{41}Ũkú ꞌdĩ kí ándrá acị́lépi Yẹ́sụ̃ vú gâ sĩ angájó ãngũ Gãlị́lị̃ gá ãzíla ĩꞌdi ãzãkolépi ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ kí agá rĩ kî. Ũkú ãzí wẽwẽ rú ándrá amụ́lépi ĩꞌdi trũ angájó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ kí vâ ꞌdãá cí.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ ị̃sị̃ŋá
\par }
{\R (Mãtáyõ 27:57-61; Lụ́kã 23:50-56; Yõhánã 19:38-42)

\par }{\PP \VS{42}Ĩndró acá ãni rú ꞌdĩ sĩ ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị́ gá rĩ acá drĩ ku rú.

\VS{43}Yụ̃sụ́fụ̃ angálépi Ãrĩmãtéyã gá, ꞌbá ãzí Yãhụ́dị̃ ꞌbã ukutáŋá gá rilépi ĩndĩ, ꞌbá ꞌbã kí ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃, Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ amụ́lépi rĩ ꞌbã drị̃ tẽlépi rĩ ꞌi, mụ ụ̃rị̃ kóru Pĩlátõ rụ̂lé Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ aꞌị́lé.

\VS{44}Pĩlátõ ꞌbã drị̃ iza ru rá ĩꞌdi ꞌbã arejó la Yẹ́sụ̃ drã ꞌbo rĩ sĩ, umve ãmbógó ãsĩkárĩ ꞌbadrị́ gá rĩ sĩ ĩꞌdĩ zịjó Yẹ́sụ̃ drã ídu yã rĩ nị̃jó.

\VS{45}Pĩlátõ la mụ ị́jọ́ ãsĩkárĩ ꞌbã ãmbógó tị gá rĩ arelé ꞌbo, fẽ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ Yụ̃sụ́fụ̃ drị́ rá.

\VS{46}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Yụ̃sụ́fụ̃ mụ bõngó ĩgbãlé, ãtrũ dó Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ mũsãláꞌbã sị́ gâlé vụ̃rụ́ ꞌdõlé, umbé ĩꞌdi bõngó úꞌdí la sĩ, ꞌdụ dó ĩꞌdi ị̃sị̃lé ꞌbụ́ galé írã agá la agá, gũ dó írã ãmbógó kpakụ la tị la gá cí.

\VS{47}Mãríyámũ Mãgãdẽlénã kí Mãríyámũ Yósẽ ꞌbã ãndrẽ be ndre kí ãngũ sĩ Yẹ́sụ̃ ị̃sị̃jó rĩ cé.




\par }\Chap{16}{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌbã angájó ídri rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 28:1-8; Lụ́kã 24:1-12; Yõhánã 20:1-10)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị́ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị́ rĩ la mụ ukólé ꞌbo, Mãríyámũ Mãgãdẽlénã, Sãlómẽ ãzíla Yãkóꞌbõ ꞌbã ãndrẽ trũ ĩgbã kí ãdu ãjị́ ngụ̃lépi vĩrĩ la kí sĩ mụjó Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãvũ ifíjó.

\VS{2}Ụ́ꞌdụ́ ãzị́ rĩ ꞌbã ụ̃ꞌbụ́tịnị́nị́, ị̃tụ́ ꞌbã ãfũjó ꞌbo rĩ sĩ, mụ kí ị̃nádrị̃ gâlé.

\VS{3}Ĩꞌbã kí mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdãá ụzị kí ru ãyá-ãyá, “Ãꞌdi la mụ ãmaní írã ꞌbụ́ tị gá ꞌdãá gũlé nĩ yã?”

\VS{4}Wó kí mụ acálé ãni rú ꞌbo, ndre kí ãngũ kí drị̃lẹ́ gâlé, ndre kí írã ãmbógó kpakụ ꞌbụ́ tị gá rĩ úgũ rá.

\VS{5}Ĩꞌbã kí fi agá ꞌbụ́ agâlé, ndre kí ꞌbá ãzí ru sulépi bõngó imve sĩ la ri ꞌbụ́ ꞌbã wókõ ãndá gá rĩ gá, wó idé kí dó ụ̃rị̃ sĩ.


\par }{\PP \VS{6}ꞌBá ꞌdã jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ ku. Ánị̃ rá ĩmi Yẹ́sụ̃ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá ándrá ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ ndrụ̃, ĩꞌdi ꞌdộ yụ, angá ídri rú ꞌbo. Ĩndre ãngũ ándrá sĩ ĩꞌdi ꞌbãjó rĩ gápi ꞌdĩ.

\VS{7}Ĩmụ dó ị́jọ́ ꞌdĩ lũlé ꞌbá ĩꞌdiní imbálé rĩ ꞌbanî vâ Pétẽrõ ní. Ĩꞌdi mụ ĩmi drị̃lẹ́ gá Gãlị́lị̃ gâlé ꞌdĩ, ĩmi mụ ĩꞌdi ndrelé ándrá ĩꞌdi ꞌbã jọlé ĩminí rĩ áni.”


\par }{\PP \VS{8}Ũkú ꞌdĩ amvú kí apálé angájó ị̃nádrị̃ agâlé ụ́ngụ́lẹ́ sĩ ụ̃rị̃ trũ ãzíla ụrụꞌbá la kí dị̃ yã sĩ, jọ kí ị́jọ́ ꞌbá ãzí ní ku ãꞌdusĩku ụ̃rị̃ fi kí ásị́ gá ambamba.


\par }{\SHB [Bĩbĩlíyã ándrá sĩlé ídu rĩ kí ꞌbã ãzí ujalé rĩ kí agá Mãrákõ ꞌbã ãsị̃ŋá 16:9-20 ꞌdĩ ĩꞌdi ꞌdáyụ]
\par }
{\PP \VS{9}Yẹ́sụ̃ la mụ angálé ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị́ gá rĩ sĩ ꞌbo, iꞌda ru Mãríyámũ Mãgãdẽlénã ándrá ĩꞌdi bãsĩ úríndí ũnzí ázị̂rị̃ kí adrójó ala gá rĩ nĩ.

\VS{10}Mụ dó ị́jọ́ ꞌdĩ vú nzelé ímbáꞌbá Yẹ́sụ̃ drị́ ũcõgõ-ũcõgõ rú awalépi rĩ ꞌbanî.

\VS{11}Mãríyámũ ní táni ị́jọ́ ꞌdĩ lũjó ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní, Yẹ́sụ̃ angá ídri rá ãzíla índre ĩꞌdi rá tí, ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ ku.


\par }{\PP \VS{12}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Yẹ́sụ̃ iꞌda ru ꞌbá ị̃rị̃ angálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá mụlépi gẹ̃rị̃ gá ꞌdã ãngũ ãzí gá rĩ ꞌbanî, wó drị̃drị̃ rĩ sĩ nị̃ kí ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi yã rĩ gá ku, iꞌdá ndú ĩꞌbanî ãꞌdusĩku uja ru gbíyã rá.

\VS{13}ꞌBá ꞌdĩ kí mụ Yẹ́sụ̃ nị̃lé ꞌbo, uja kí dó ru vúlé ị́jọ́ ꞌdĩ vú nzelé ꞌbá acelépi rĩ ꞌbanî, wó ꞌbá ꞌdĩ ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí jọlé ĩꞌbaní ꞌdĩ ku.


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌba azịjó ꞌbá mụdrị́ drị̃ ãlu rĩ ꞌbaní rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 28:16-20; Lụ́kã 24:36-49; Yõhánã 20:19-23; ꞌEtáŋá 1:6-8)

\par }{\PP \VS{14}ꞌDã ꞌbã vúlé gá, Yẹ́sụ̃ iꞌda dó ru ímbáꞌbá mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌdĩ ꞌbaní ĩꞌbã kí ãkónã na agá. Uzá kí drị̃ gá ãꞌị̃táŋá ãkõ sĩ ãzíla ásị́ ĩꞌba ãni mbalépi rĩ sĩ, ãꞌdusĩku ĩꞌbã kí ị́jọ́ ꞌbá ĩꞌdi ndrelépi cé angá ídri rú rá rĩ ꞌbadrị̂ kí ãꞌị̃jó ku rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{15}Jọ dó ĩꞌbaní, “Ĩmụ ãzíla ĩmi ũlũ ị́jọ́ mgbã rĩ ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌbanî, ꞌbá áma ãꞌị̃lépi ãzíla bãbụ̃tị́zị̃ bĩlépi rá rĩ la ru pa rá. Wó ꞌbá ãꞌị̃lépi ku rĩ ị́jọ́ lịlé rĩ la ĩꞌdi ndẽ rá.

\VS{16}ꞌBá ị́jọ́ ꞌdĩ ãꞌị̃lépi ãzíla bãbụ̃tị́zị̃ bĩlépi rá rĩ la ru pa rá, wó ꞌbá ị́jọ́ ꞌdĩ ãꞌị̃lépi ku rĩ ála ị́jọ́ lị drị̃ la gá rá.

\VS{17}ꞌBá pírí áma ãꞌị̃lépi rĩ kí ála ĩꞌbaní ũkpõ fẽ sĩ tálí kí idéjó, kí úríndí ũnzí kí adro áma rụ́ sĩ, kí tị úꞌdí jọ.

\VS{18}Drĩ kí ị̃nị̃ rụ ãzíla ãdrákĩ mvụ, icó kí kí idélé ũnzí ku, drĩ kí drị́ ụ̃tị̃ ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí drị̃ gá kí adrí rá.”


\par }{\SH Yẹ́sụ̃ ꞌdụjó ꞌbụ̃ gâlé rĩ
\par }
{\R (Lụ́kã 24:50-53; ꞌEtáŋá 1:9-11)

\par }{\PP \VS{19}Úpí Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọlé ímbáꞌbá ꞌbaní ꞌbo, úꞌdụ dó ĩꞌdi ụrụgá ꞌbụ̃ gâlé ãzíla îri dó ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌbã drị́ ãndá rĩ gá.

\VS{20}Ímbáꞌbá iré kí dó ị́jọ́ ũlũ trũ ãngũ pírí agá ãzíla Úpí nga dó ãzị́ ĩꞌba abe. Tálí ĩꞌbã kí idélé ãzíla ícétáŋá ĩꞌbã kí idélé rĩ iꞌda kí ị́jọ́ mgbã ĩꞌbã kí ũlũlé rĩ kí nĩ.

\par }