\NormalFont\ShortTitle{ꞌEtáŋá}

{\MT ꞌEtáŋá

\par }{\MTB ꞌBá tị ũpẽlé rĩ ꞌbadrị̂



\par }\ChapOne{1}{\SH Yẹ́sụ̃ ní tụjó ꞌbụ̃ gá rĩ
\par }
{\R (Mãrákõ 16:19-20; Lụ́kã 24:50-53)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ãmbógó Téfũlõ, bụ́kụ̃ mádrị́ mâ sĩlé drị̃drị̃ rĩ agá, ásĩ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé, ãzíla ĩꞌdi ꞌbã imbálé rĩ kí drị̃ gá, sáwã ĩꞌdi iꞌdójó ãzị́ ĩꞌdidrị̂ ngajó rĩ sĩ,

\VS{2}kpere ĩꞌdi ꞌdụ agá ꞌbụ̃ gâlé. Úꞌdụ drĩ ĩꞌdi ꞌbụ̃ gâlé ku rú, azị ị́jọ́ ꞌdĩ ímbáꞌbá ĩꞌdi ãni ĩꞌdi ꞌbã ũpẽlé
ụ̃pịgọŋa rú ꞌdĩ ꞌbaní ũkpó Úríndí Ãlá rĩ drị̂ sĩ.

\VS{3}Ụ́ꞌdụ́ kãlị́ sụ ꞌdĩpí ĩꞌdi ꞌbã drãŋá ꞌbã vúlé gá, iꞌda ru pâlé wẽwẽ rú, ꞌbã ndre kí ꞌi ídri rú rĩ, jọ kí ị́jọ́ ĩꞌba abe
Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ꞌbã drị̃ gá.

\VS{4}Ụ́ꞌdụ́ ãlu kí mụ amụ́lé ãngũ ãlu agá ꞌbo, jọ ĩꞌbaní ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi, “Ĩmi aꞌbe Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ ku. Ĩtẽ ꞌdâ kpere fẽtáŋá ándrá mâ ị́jọ́ jọlé ĩminí má átẹ́pị ꞌbã ũyõ sõlé ꞌbo rĩ fẽ agá ĩminî.

\VS{5}Yõhánã fẽ ándrá
bãbụ̃tị́zị̃ ị̃yị́ sĩ, wó ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá, ála ĩminí bãbụ̃tị́zị̃ fẽ Úríndí Ãlá rĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{6}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé ꞌdĩ kí mụ ru tralé ãngũ ãlu gá ĩꞌdi trũ ị̃dị́ ꞌbo, zị kí ĩꞌdi, “Úpí, mi dó úꞌdîꞌda mụ ũpĩ fẽlé vúlé
Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị́ yã?”


\par }{\PP \VS{7}Yẹ́sụ̃ umvi ĩꞌbaní, “Sáwã kí ụ́ꞌdụ́ la abe má Átẹ́pị
Ãdróŋá ũꞌbã kí ũkpó ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ. Adru dó sĩ ị́jọ́ ĩmi ãni la ku kí nị̃jó kí ru idé ãꞌdụtụ́ rĩ yã rĩ.

\VS{8}Wó ĩdrĩ Úríndí Ãlá rĩ ịsụ́ ꞌbo, ĩmi dó gá tré ũkpõ sĩ, ĩmi dó adru mâ sãdínĩ rú Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, Yụ̃dị́yã gá, Sãmãríyã gá, ãzíla kpere ụ̃nọ́kụ́ ị̃ndụ́ ꞌbã ãsị̃ agá.”

\VS{9}Yẹ́sụ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ delé jọ agá ꞌbo, úꞌdụ dó ĩꞌdi ụrụgá ꞌbụ̃ gâlé, ĩꞌbã kí drĩ ĩꞌdi ndre agá ꞌdâ, cọtị ụ̃rụ́ꞌbụ̃ atrị ĩꞌdi kí mẹ́lẹ́tị gá ꞌdãá cí.


\par }{\PP \VS{10}Wó ĩꞌbã kí ãngũ ndre agá ụrụgâlé Yẹ́sụ̃ ꞌbã mụ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, cọtị ꞌbá ãzí ị̃rị̃ bõngó sụ̃lépi imvesílílí la tu kí pá kí andre gá ꞌdâ,

\VS{11}jọ kí, “Ĩmi ꞌbá
Gãlị́lị̃ gá ꞌdĩ, ĩtu pá ãngũ ndrelé ꞌbụ̃ gâlé íni la ãꞌdu sĩ yã? Yẹ́sụ̃ ĩmĩ ndrelé ꞌdụlé ụrụgâlé ꞌdĩ ꞌi, ĩꞌdi drụ́zị́ ãgõ cécé ĩmĩ vâ ĩꞌdi ndrejó mụ agá ꞌbụ̃ gâlé ꞌdĩ ꞌbã áni.”


\par }{\SH ꞌBá pẽjó Yụ́dãsị̃ ꞌbã kẹ̃jị́ gá rĩ
\par }
{\R (Mãtáyõ 27:3-10)

\par }{\PP \VS{12}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ụ̃pịgọŋa Yẹ́sụ̃ drị́ ꞌdĩ gõ kí dó vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé angájó túpũ umvelé ꞌBé Mị̃zẹ̃yị́tụ̃ drị̂ ꞌi rĩ drị̃ gá. ꞌBé ꞌdĩ ĩꞌdi ãni rú la kị́lọ̃mítã ị̃rị̃ ꞌdĩpí angájó táwụ̃nị̃ agâlé.

\VS{13}ꞌBá ꞌdĩ kí mụ filé táwụ̃nị̃ agâlé ꞌbo, mụ kí dó tụlé jó ĩꞌbã kî sĩ uꞌájó rĩ agâlé. ꞌBá mụlépi rĩ kí; Pétẽrõ ꞌi, Yõhánã ꞌi, Yãkóꞌbõ ꞌi, Ãndẽríyã ꞌi, Fị́lị́pọ̃ ꞌi, Tómãsĩ ꞌi, Bãrĩtõlõmáyõ ꞌi, Mãtáyõ ꞌi, Yãkóꞌbõ Ãlĩfáyõ ngọ́pị ꞌi, Sị̃mọ́nị̃ ꞌbá ãꞌdị́ ꞌdịlépi ꞌbá Rụ́mị̃ gá ꞌdĩ ꞌba abe rĩ ꞌi, ãzíla Yụ́dãsị̃ Yãkóꞌbõ ngọ́pị ꞌi.

\VS{14}ꞌBá ꞌdĩ kí ru tra ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ Ãdróŋá zịlé ãngũ ãlu agá, ũkú ĩꞌba abe ꞌdãá rĩ kî trũ, Mãríyámũ Yẹ́sụ̃ ꞌbã ãndrẽ trũ, ãzíla Yẹ́sụ̃ ꞌbã ádrị́pịka abe.


\par }{\PP \VS{15}Ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá, ꞌbá ãni rú túrú ãlu kãlị́ ị̃rị̃ Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ tra kí ru ãngũ ãlu gá, Pétẽrõ angá pá tulé ụrụgá jọ,

\VS{16}“Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka, ị́jọ́ ándrá sĩlé bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá Úríndí Ãlá ꞌbã lũlé Dãwụ́dị̃ ní ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ nzejó Yụ́dãsị̃ úꞌdîꞌda acálépi ꞌbá Yẹ́sụ̃ rụlépi ꞌdĩ ꞌbã ãzí ru rĩ drị̃ gá rĩ, ꞌbã idé ru cécé ꞌdĩ áni.

\VS{17}Yụ́dãsị̃ ándrá ꞌbá ãma ãzí ru la, ĩꞌdi ándrá vâ ãzị́ nga ãma abe.”


\par }{\PP \VS{18}(Sĩlíngĩ Yụ́dãsị̃ ꞌbã ịsụ́lé ádrízã ĩꞌdidrị́ ũnzí ꞌdĩ sĩ rĩ sĩ, ayú kí ĩꞌdi sĩ ámvụ́ ĩgbãjó. Yụ́dãsị̃ drã ámvụ́ ꞌdã agá ꞌdãá, aꞌdé vụ̃rụ́, ala kpẹ̃ rá, ãzíla ífí la ãlĩ kí ru ãmvé.
\FTNT{*}{{\FR 1:18 }{\FR{1:18
}}{\FT{Mãtáyõ 27:5 jọ,
}}{\FQA{Yụ́dãsị̃ nzi ru cénĩ-cénĩ rú.
}}{\FT{Ĩꞌdi ꞌbã aꞌdéŋá ꞌdã ãzí sĩ acé ĩbáká ꞌdã trũ acé-acê.}}}

\VS{19}ꞌBá pírí uꞌálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá ꞌdĩ nị̃ kí ị́jọ́ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ drị̃ gá rá, are kí vâ ị́jọ́ drị̃ la gá rá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãngũ ꞌdã umve kí ĩꞌdi tị ĩꞌbadrị́ gá rĩ sĩ Ãkẽlĩdámã ꞌi ífí la Ámvụ́ Ãrí drị́ rĩ ꞌi.)


\par }{\PP \VS{20}Pétẽrõ jọ, “Bụ́kụ̃ Zãbụ́rị̃ drị̂ agá úsĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi,

\par }{\Q “ ‘Lẽ jó ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌbã acá ándrú ru;

\par }{\QB ꞌbá ãzí ꞌbã uꞌá vâ ala gá ku.’
\XREF{✡}{{\XO 1:20 }{\XO{1:20
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 69:25}}}

\par }{\MM Úsĩ vâ ị́jọ́ ꞌdĩ íni,

\par }{\Q “ ‘ꞌBá ãzí ndú la ꞌbã ꞌdụ ãngũ ĩꞌdiní sĩ ãzị́ ngajó rĩ nĩ.’
\XREF{✡}{{\XO 1:20 }{\XO{1:20
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 109:8}}}


\par }{\MM \VS{21-22}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ãzí ndú la ꞌbã afí dó ãma agá sãdínĩ rú ángáŋá Yẹ́sụ̃ ꞌbã angájó ídri rĩ icéjó; ꞌbá íni rĩ ꞌbã adru ꞌbá uꞌálépi ãma abe iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ Yõhánã ꞌbã bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó Yẹ́sụ̃ nî rĩ gá, Yẹ́sụ̃ ꞌbã ácị́ŋá ãma abe rĩ agá pírí la, kpere acájó ĩꞌdi ꞌbã ꞌdụŋá ĩꞌdi ꞌdụjó ꞌbụ̃ gâlé rĩ ndrelépi cé rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{23}ꞌBá ꞌdĩ pẽ kí dó ꞌbá kí ị̃rị̃: Yụ̃sụ́fụ̃ umvelé Bãrĩsábã ꞌi vâ umvelé Jụ́sị̃tọ̃ ꞌi rĩ kí Mãtíyã be.

\VS{24}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, zị kí Ãdróŋá, jọ kí, “Úpí, ínị̃ ãma pírí ꞌdâ ꞌdĩ kí ásị́ cé, ílũ ãmaní ꞌbá mî pẽlé ị̃rị̃ ꞌdĩ kí agá,

\VS{25}ꞌbá icólépi ãzị́ ngalépi ụ̃pị́gọ́ŋá ru Yụ́dãsị̃ ãma aꞌbelépi drãlépi ꞌbo rĩ ꞌbã kẹ̃jị́ gá rĩ ꞌi.”

\VS{26}Ãdróŋá zịŋá ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbe kí dó
jẽgê ꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ũpẽjó, jẽgê ꞌde dó Mãtíyã drị̃ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbã kí dó ĩꞌdi ꞌbá mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌdã abe ãzị́ ngajó ụ̃pịgọŋa Yẹ́sụ̃ drị̂ ꞌbã ãzí ru.




\par }\Chap{2}{\SH Amụ́ŋá Úríndí Ãlá rĩ drị́ rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ Pẽndẽkósĩtõ
\FTNT{*}{{\FR 2:1 }{\FR{2:1
}}{\FQ{Pẽndẽkósĩtõ
}}{\FT{ĩꞌdi ụ̃mụ̃ ụ́ꞌdụ́ kãlị́ tõwú Yẹ́sụ̃ ꞌbã drãŋá vúlé gá rĩ ꞌi.
}}} drị́ rĩ la mụ acálé ꞌbo, ꞌbá Yẹ́sụ̃ vú bĩlépi ꞌdĩ tra kí ru pírí ãngũ ãlu gá.

\VS{2}Gbõŋáŋá ru ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzí angá ụrụgâlé cécé wãbáŋá nulépi ũkpó sĩ rĩ áni, ga jó ĩꞌbã kî sĩ rijó ꞌdã agá tré.

\VS{3}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ndre kí ãko ãzí iꞌdálépi ãcí ꞌbã idrakátị áni la awa ru ndú-ndú, ãzíla uꞌde kí ꞌbá ãlu-ãlu drị̃ gá pírí. 
\VS{4}ꞌBá ꞌdĩ ga kí dó Úríndí Ãlá rĩ sĩ tré, iꞌdó kí dó ị́jọ́ jọlé tị ndú-ndú sĩ, Úríndí ꞌbã fẽlé ꞌbã jọ kí rĩ ꞌbã áni.


\par }{\PP \VS{5}ꞌDãá ꞌbá Yãhụ́dị̃\FTNT{†}{{\FR 2:5 }{\FR{2:5
}}{\FQ{Yãhụ́dị̃
}}{\FT{ꞌdĩ vâ rụ́ ãzí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂.
}}} rú angálépi sụ́rụ́ ndú-ndú gá ꞌbụ̃ ị̃ndụ́ gá Ãdróŋá rulépi ꞌdĩ, atrá kí ándrá ru ụ̃mụ̃ ꞌdã gá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdãá.

\VS{6}Kí mụ ụ́ꞌdụ́kọ́ nulépi ꞌdĩ arelé ꞌbo, ãcẹ̃ kí ụ́ngụ́ sĩ ãꞌdu la ru idé nĩ yã rĩ ndrelé. ꞌBá ꞌdĩ ụ̃sụ̃ kí ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃, ãꞌdusĩku are kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ vú bĩlépi ꞌdĩ ãlu-ãlu kí ị́jọ́ jọ agá tị ĩꞌbadrị́ gá rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{7}ꞌBá ꞌdĩ acá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ jọ kí kí drĩdríŋĩ gá cénĩ-cénĩ rú, “Mgbã rĩ gá ꞌbá ị́jọ́ jọlépi ꞌdĩ adru kí ꞌbá Gãlị́lị̃ gá la ku yã?

\VS{8}Wó ãma are kí ị́jọ́ jọ tị ãmadrị́ lị́cọ́ gá rĩ kî sĩ cé íngoní-íngoní ru?

\VS{9}Ãma angá kí Pátĩyã gá, Mẹ́dị̃ gá, Ĩlámũ gá, Mẽsõpõtámĩyã gá, Yụ̃dị́yã gá, Kãpãdókĩyã gá, Pọ̃nị̃tásị̃ gá, Ásĩyã gá,

\VS{10}Fị̃rị́gị̃yã gá, Pãmũfílĩyã gá, Mị̃sị́rị̃ gá, ãma ãzí ꞌdĩ angá kí Lị́bị̃yã ꞌbã wókõ táwụ̃nị̃ Kụ̃rẹ́nị̃ gá, ãmụ́ ãzí ꞌdĩ angá kí Rụ́mị̃ gá

\VS{11}(ãma ãzí
Yãhụ́dị̃ rú vâ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ru ujalépi ãꞌị̃táŋá Yãhụ́dị̃ drị̂ agá) rĩ angá kí Kụ̃rẹ́tị̃ gá ãzíla Ãrábũ ꞌbã ãngũ gá, wó ãma are kí ꞌbá ꞌdĩ kí ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã idélé ụ̃sụ̃táŋá ru ꞌdĩ kí jọ agá tị ãmadrị̂ sĩ, ãzíla ãma are kí ãma bị́lẹ́ sĩ!”

\VS{12}ꞌBá ꞌdĩ kí drị̃ iza ru, ri kí ru ụzịlé kí drĩdríŋĩ gá cénĩ-cénĩ rú, “Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ífí íngoní?”

\VS{13}ꞌBá ãzí rĩ ri kí kí gụlé gụ̃gụ̃ jọ kí, “ꞌBá ꞌdĩ mvụ kí ꞌbãngá íwá!”


\par }{\SH Ị́jọ́ Pétẽrõ ꞌbã nzelé rĩ ꞌi
\par }
{\PP \VS{14}Pétẽrõ asé ru pá tulé drị̃lẹ́ gá ụ̃pị́gọ́ŋá mụdrị́ drị̃ ãlu ꞌdĩ abe iꞌdó ị́jọ́ jọlé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ jọ, “Mâ ádrị́pịka ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãzíla ꞌbá pírí uꞌálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ, ĩmi are ị́jọ́ mâ mụlé jọlé ị́jọ́ ru idélépi úꞌdîꞌda ꞌdĩ drị̃ gá rĩ múké-múké.

\VS{15}ꞌBá ꞌdĩ ĩmẽrã kí cécé ĩminí ũrãlé ꞌdĩ ꞌbã áni la ku ãngũ drị̃ ụ̃ꞌbụ́tị.

\VS{16}Be la ịsụ́ kí ũkpó Úríndí Ãlá rĩ drị́ ándrá nábị̃ Yọ́wẹ̃lị̃ ꞌbã jọlé rĩ ꞌi:


\par }{\Q \VS{17}“ ‘Ãdróŋá jọ, ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó rĩ sĩ,

\par }{\QB ma Úríndí mádrị̂ ũsũ ꞌbá kí drị̃ gá pírí.

\par }{\Q Anzị ĩmidrị̂ kí ãzíla izonzi ĩmidrị̂ abe kí ị́jọ́ kí ũlũ,

\par }{\QB kãrị́lẹ̃ ĩmidrị̂ kí mụ ícétáŋá ndú-ndú ndrelé,

\par }{\QB ꞌbá ãmbá ꞌdĩ kí urobí la kí ũbĩ.


\par }{\Q \VS{18}ꞌBo ma vâ Úríndí ũsũ
ãtíꞌbó mádrị́ ãgọbị rú,

\par }{\QB ãzíla ũkú ru rĩ kí drị̃ gá;

\par }{\QB ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ ĩndĩ, kí vâ sĩ ị́jọ́ kí ũlũ ĩndĩ.


\par }{\Q \VS{19}Ma vâ ị́jọ́ ãzí ụ̃sụ̃táŋá ru la kí iꞌda ꞌbụ̃ gâlé,

\par }{\QB ãzíla ícétáŋá ãzí kí idé ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ,

\par }{\QB ãrí, ãcí ãzíla ãcíkã kụngụdẹ la.


\par }{\Q \VS{20}Ị̃tụ́ la mụ adrulé ị́nị́ rú, ĩmbâ la mụ adrulé ãrí ru.

\par }{\QB Ị́jọ́ ꞌdĩ kí ru idé ráká, ụ́ꞌdụ́ ãmbógó

\par }{\QB Úpí drị́ ị́jọ́ lịjó rĩ la mụ acálé ĩndõ.


\par }{\Q \VS{21}ꞌBá Úpî rụ́ umvelépi rĩ la patáŋá ịsụ́ rá.’
\XREF{✡}{{\XO 2:21 }{\XO{2:21
}}{\XT{Yọ́wẹ̃lị̃ 2:28-32}}}


\par }{\PP \VS{22}“Ĩmi ꞌbá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ, ĩmi are ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi, Yẹ́sụ̃ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ rú ꞌdĩ bãsĩ ꞌbá ándrá Ãdróŋâ ꞌbã ũkpó fẽjó ĩꞌdiní ꞌbá kí adríjó ãzíla ícétáŋá ndú-ndú kí idéjó ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ rĩ ꞌi. Ĩnị̃ ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí cé.

\VS{23}Ãdróŋá itú ándrá ị́jọ́ ꞌdĩ ídu fẽ Yẹ́sụ̃ ĩmidrị́. Ĩmi itú dó sĩ ĩmi ꞌbá ũnzí ꞌdĩ abe ĩꞌdi ꞌdụjó mụlé ꞌdịlé rá ĩꞌdi ipaŋá
mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ sĩ.

\VS{24}Ãdróŋá fẽ ndẽ drã rá, inga dó sĩ ĩꞌdi ídri rú, drã icó dó sĩ ũkpõ ꞌbãlé ĩꞌdi drị̃ gá ku.

\VS{25}Úpí Dãwụ́dị̃ jọ ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá,

\par }{\Q “ ‘Ụ́ꞌdụ́ pírí ma Úpí mádrị̂ ndre áma drị̃lẹ́ gá,

\par }{\Q ĩꞌdi áma drị́ ãndá rĩ gá mání ũkpõ fẽjó,

\par }{\QB má icó dó sĩ idélé ụ̃rị̃ sĩ ku.


\par }{\Q \VS{26}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãyĩkõ fi áma ásị́ gá, ãzíla ị́jọ́ mání jọlé rĩ kí ãyĩkõ rú ĩndĩ.

\par }{\QB Ádrĩ táni adru ụrụꞌbá ãrí trũ rĩ trũ tí, ma ásị́ ꞌbã ị́jọ́ mádrị̂ kí tẽjó jã íni.


\par }{\Q \VS{27}Ãꞌdusĩku Úpí mí icó áma aꞌbelé ꞌbụ́ gâlé ku,

\par }{\QB ãzíla mí icó ꞌbá mí ãni ãlá rĩ aꞌbelé ŋmalé ꞌbụ́ gâlé ku.


\par }{\Q \VS{28}Úpí, mí iꞌda mání gẹ̃rị̃ ídri drị́ gá rĩ ꞌbo,

\par }{\QB ma dó uꞌá ãyĩkõ sĩ mî adrujó áma andre ga cí rĩ sĩ.’
\XREF{✡}{{\XO 2:28 }{\XO{2:28
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 16:8-11}}}


\par }{\PP \VS{29}“Má ádrị́pịka, ma ĩminí ị́jọ́ mgbã jọ ãma áyị́pị Dãwụ́dị̃ drị̃ gá, Dãwụ́dị̃ drã ándrá rá, ị̂sị̃ ĩꞌdi rá, ị̃nádrị̃ la kpere úꞌdîꞌda ãma andre gá ꞌdâ cí.

\VS{30}Wó ĩꞌdi ꞌbã ándrá adrujó nábị̃ rú rĩ sĩ, ãzíla vâ ĩꞌdi ꞌbã nị̃jó la rá Ãdróŋá azị ándrá ĩꞌdiní, drị̃lẹ́ ĩꞌdidrị̂ kí agá ꞌdâ, ĩꞌdi ngọ́tị́ŋá ãzí inga ãlu ĩꞌdi mụ ãmbõgõ rụlé nĩ.

\VS{31}Dãwụ́dị̃ ꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ kí ndrejó ídu rĩ sĩ, jọ vâ ị́jọ́
Kúrísĩtõ ꞌbã angájó ꞌbá ũdrãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá rĩ ꞌi, jọ Ãdróŋá aꞌbe ĩꞌdi ꞌbã ụrụꞌbá ŋmalé ꞌbụ́ gâlé ku.

\VS{32}Ãdróŋá inga Yẹ́sụ̃ ꞌdĩ rá, ãma dó sĩ ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ pírí sãdínĩ ĩꞌdi ãni.

\VS{33}Ãdróŋá ꞌdụ ĩꞌdi ụrụgá ꞌbãlé ĩꞌdi ꞌbã drị́ ãndá rĩ gá, ãzíla ĩꞌdiní Úríndí Ãlá rĩ ịsụ́jó Átẹ́pị̃ drị́ ꞌbo rĩ sĩ, ũsũ dó ãma pírí Úríndí Ãlá ándrá ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ azịlé rĩ sĩ, ĩminí sĩ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí ndrejó ãzíla arejó ꞌdĩ.

\VS{34}Dãwụ́dị̃ tụ ándrá ꞌbụ̃ gâlé ku, wó jọ vâ,

\par }{\Q “ ‘Úpí Ãdróŋá jọ Úpí mádrị̂ nî:

\par }{\QB “Íri áma drị́ ãndá gá ꞌdâ,


\par }{\Q \VS{35}kpere mání mẹ́rọ́ꞌbá mídrị̂ kí ꞌbã agá ími pálé gá.” ’
\XREF{✡}{{\XO 2:35 }{\XO{2:35
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 110:1}}}


\par }{\PP \VS{36}“Ĩmi ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã nị̃ kí rá, Ãdróŋá inga Yẹ́sụ̃ ándrá ĩmĩ ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ adrujó Úpí ru ãzíla Kúrísĩtõ rú.”


\par }{\PP \VS{37}ꞌBá kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ị́jọ́ ꞌdĩ fi álị́ kí ásị́ gá ãzákírílílí, jọ kí Pétẽrõ ní ụ̃pịgọŋa ãzí ꞌdĩ abe, “Má ádrị́pịka ãma dó ãꞌdu idé ãma ní sĩ ãma pajó?”


\par }{\PP \VS{38}Pétẽrõ umvi ĩꞌba nî, “Ĩmi uja ásị́, ĩmi pírí ꞌbã bĩ kí bãbụ̃tị́zị̃ rụ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̂ sĩ, ị́jọ́ ũnzí ĩmidrị́ ꞌdĩ kî sĩ ru trũ rá, ĩmi vâ sĩ ũkpó Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã fẽlé rĩ ịsụ́ ĩndĩ.

\VS{39}Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé ꞌdĩ bãsĩ ĩminí anzị ĩmidrị̂ abe, ãzíla ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã mụlé umvelé ĩꞌdi rụ́ ꞌdõlé ãngũ álị́ gá ꞌdĩ kí abe.”

\VS{40}Jọ vâ ĩꞌbaní ị́jọ́ wẽwẽ rú kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lijó ꞌbã mãmálá ĩꞌba rụ́ jọ, “Ĩpa ĩminí ĩmi ꞌbá úꞌdîꞌda ru izalépi rá ꞌdĩ kí agá ꞌdâ.”


\par }{\PP \VS{41}ꞌBá ị́jọ́ Pétẽrõ drị̂ ãꞌị̃lépi rá rĩ bĩ kí bãbụ̃tị́zị̃ rá. Kãlãfe ꞌbá ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbadrị̂ ũꞌbã dó ru álĩfũ na sĩ ị̃dị́.


\par }{\SH Ídri ꞌbá ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi
\par }
{\PP \VS{42}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ fẽ kí ru ásị́ pírí ímbátáŋá ụ̃pịgọŋa Yẹ́sụ̃ drị́ rĩ kí ꞌbã imbálé rĩ drị̃ gá vâ tị icíma drị̃ gá, vâ ãkónã naŋá gá, ãzíla Ãdróŋá zịŋá gá.

\VS{43}ꞌBá pírí kí ándrá ụ̃sụ̃táŋá sĩ tálí wẽwẽ rú ándrá ụ̃pịgọŋa ꞌbã kí idélé rĩ kî sĩ.

\VS{44}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ri kí uꞌálé ãngũ ãlu gá tị icíma kí agá, ãzíla ri kí vâ ru ãzã kolé ãko pírí ĩꞌbadrị̂ kî sĩ.

\VS{45}Ãzí rĩ nga kí vâ ĩꞌbã ãko kí ị̃tụ̃ndãlé, awa kí séndẽ la kí kí drĩdríŋĩ gá ꞌbá ãlu-ãlu ꞌbã lẽŋá la rĩ ꞌbã vú sĩ.

\VS{46}Ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ kí ru tra
lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá. Kí íná ĩꞌbadrị́ kogâlé rĩ kí ají nalé ãngũ ãlu gá ĩndrã kóru ãyĩkõ sĩ, ásị́ ãlu sĩ

\VS{47}Ãdróŋá ịcụ́ŋâ trũ. ꞌBá pírí lẽ kí kí ãvá sĩ. Ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ Úpí Ãdróŋá ũꞌbã ꞌbá ĩꞌdi ãꞌị̃lépi ĩꞌdiní palé rá ꞌdĩ kí kãlãfe ĩꞌbadrị̂ gá.




\par }\Chap{3}{\SH Pétẽrõ adrí ꞌbá acálépi rá ãko aꞌị́lépi rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ãlu Pétẽrõ mụ kí Yõhánã be lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá sáwã úrômĩ ị̃tọ́lọŋá sĩ, ꞌdĩ sáwã Ãdróŋá zịjó rĩ ꞌi.

\VS{2}Ịsụ́ kí ágọ́bị́ ãzí tịlé ãcá trũ la kẹ̃jị́tị lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ gá ĩꞌbã kí umvelé Kẹ̃jị́tị Ũniyambamba rĩ gá ꞌdãá. Ụ́ꞌdụ́ pírí ꞌbá kí ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌdụ agụlé kẹ̃jị́tị gâlé sĩ séndẽ aꞌị́jó ꞌbá filépi lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâlé rĩ ꞌbadrị́.

\VS{3}Ĩꞌdi mụ Pétẽrõ kí ndrelé Yõhánã be fi agá, ãꞌbã drị́ ãko aꞌị́jó ĩꞌbadrị́.

\VS{4}Pétẽrõ kí Yõhánã be ndre kí ĩꞌdi biri, ãzíla Pétẽrõ jọ, “Mí andré ãngũ ãma rụ́ ꞌdõlé.”

\VS{5}Cọtị ndre ãngũ ĩꞌba rụ́ ụrụgâlé, ũrãtáŋá ꞌi dó ãko ãzí ịsụ́ ĩꞌba rụ́ rá íni rĩ trũ.


\par }{\PP \VS{6}Wó Pétẽrõ jọ ĩꞌdiní, “Séndẽ mádrị́ ꞌdáyụ, wó ma míní ãko má be cí rĩ fẽ. Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ ꞌbã rụ́ sĩ ájọ, mí angá ụrụgá ãzíla ímụ!”

\VS{7}Cọtị rụ ĩꞌdidrị́ ãndá rĩ gá, ãzíla ko ãzã la inga ĩꞌdi ụrụgá. Ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ sĩ ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã pá ãzíla ímgbíliŋá ịsụ́ kí ũkpó rá.

\VS{8}Mvu ụrụgá, tu pá ĩꞌdi pá sĩ, ãzíla iꞌdó acị́lé. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ácị́ŋá, umvúŋá ãzíla Ãdróŋâ rụ́ ịcụ́ŋâ trũ, mụ dó Pétẽrõ kí abe lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâlé.

\VS{9}ꞌBá ꞌdãá rĩ ndre kí ĩꞌdi mụ agá Ãdróŋá ịcụ́ŋâ trũ.

\VS{10}Ãzíla kí mụ ĩꞌdi ĩtrĩkãlé ágọ́bị́ jõ rilépi ãko aꞌị́lépi kẹ̃jị́tị lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ gá ĩꞌbã kí umvelé Kẹ̃jị́tị Ũniyambamba ꞌdã gá rĩ ꞌi ꞌbo, acá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ ãzíla ụ̃rị̃ sĩ ị́jọ́ ru idélépi ĩꞌdi rụ́ rĩ sĩ.


\par }{\SH Ị́jọ́ Pétẽrõ ꞌbã jọlé lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ
\par }
{\PP \VS{11}Ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã drĩ uꞌde agá Pétẽrõ kí vú gâ sĩ Yõhánã be ãngũ ĩꞌbã kí umvelé Pãráta Sũlũmánĩ drị̂ ꞌi rĩ gá ꞌdãá, ꞌbá pírí ꞌdãá ꞌdĩ ãcẹ̃ kí pá utulé kí andre gá ꞌdãá, wó ụ̃sụ̃ kí ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ sĩ ụ̃sụ̃-ụ̃sụ̃.

\VS{12}Pétẽrõ la mụ ꞌbá ꞌdĩ kí ndrelé ꞌbo, jọ ĩꞌbaní, “Mâ ádrị́pịka Ịsịrayị́lị̃, ĩmi ụ̃sụ̃ ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãꞌdu sĩ, ãzíla ĩmi ãngũ andré ãma rụ́ ꞌdõlé biri íni la ãꞌdu sĩ? Ĩmi ũrã ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru ũkpõ ãmadrị́ gá rĩ sĩ yã, jõku ãmaní Ãdróŋá rujó rĩ fẽ ágọ́bị́ ꞌdĩ ní acị́jó nĩ?

\VS{13}Ãdróŋá
Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌi, Ĩsákã drị̂ ꞌi ãzíla Yãkóꞌbõ drị̂ ꞌi, Ãdróŋá ãmã áyị́pịka ꞌbadrị̂ fẽ dị̃zã ĩꞌdi ꞌbã Ụ̃pị́gọ́ŋá Yẹ́sụ̃ drị́. Wó ĩfẽ ándrá ĩꞌdi ꞌbá ãzị́táŋá gá rĩ ꞌbadrị́, ĩgã ĩꞌdi
Pĩlátõ drị̃lẹ́ gá, átã kpere Pĩlátõ ꞌbã ị́jọ́ ũrãjó ĩꞌdi aꞌbejó rá rĩ gá.

\VS{14}Ĩꞌdi ándrá ꞌbá Ãlá ãzíla ị́jọ́ mgbã rĩ jọlépi rĩ ꞌi, wó ĩmi uja ĩꞌdi gãlé úmgbé, ĩmi uja ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá Pĩlátõ zịlé ꞌbá ꞌbá ꞌdịlépi rĩ aꞌbejó áyụ.

\VS{15}Ĩꞌdị ꞌbá ꞌbá drị̃ ꞌdelépi ídri gá rĩ rá, wó Ãdróŋá inga ĩꞌdi drã agá rĩ sĩ rá, ãzíla ãma dó sĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã sãdínĩ.

\VS{16}Ũkpõ rụ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ drị̂ fẽ ãvẹ̃vị̃ ágọ́bị́ acálépi rá ꞌdĩ ní nĩ. Ágọ́bị́ ĩminí ndrelé ãzíla nị̃lé cé ꞌdĩ adrí ãꞌị̃táŋá ĩꞌdiní rụ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ ãꞌị̃jó rĩ sĩ; ãꞌị̃táŋá rụ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ ãꞌị̃jó rĩ ꞌbã ágọ́bị́ ꞌdĩ acálé múké, cécé ĩmi pírí ꞌbã ndrelé ꞌdĩ áni nĩ.


\par }{\PP \VS{17}“Wó úꞌdîꞌda, mâ ádrị́pịka Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ, ánị̃ rá ị́jọ́ ĩmĩ ãzíla ꞌbá ãmbogo Yãhụ́dị̃ rú ĩmĩ ãni ꞌdĩ ꞌbã kí idélé Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá ꞌdĩ kí ándrá ĩmĩ ị́jọ́ nị̃jó ku rĩ sĩ.

\VS{18}Ãdróŋá uyú ándrá ĩꞌdi ꞌbã nãbịya ꞌba rụ́ sĩ jọ, Kúrísĩtõ ĩꞌdidrị̂ la rú jõ ũcõgõ ịsụ́, wó fẽ ị́jọ́ ꞌdĩ uja ru idélé ãndá-ãndá ru gẹ̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã áni rĩ sĩ.

\VS{19}Ĩmi uja ásị́, ãzíla ĩmi uja tị Ãdróŋá rụ́, ĩꞌdi dó sĩ ũnzĩkãnã ĩmĩ idélé ꞌdĩ kí trũ rá.

\VS{20}Ĩdrĩ idé la rá, Ãdróŋá la ĩminí ũkpó Úríndí drị̂ fẽ rá, ãzíla ĩꞌdi Kúrísĩtõ ĩꞌdi ꞌbã pẽlé ĩminí ꞌbo rĩ tị ãpẽ ị̃dị́.

\VS{21}Ĩꞌdi ace ꞌbụ̃ gâlé kpere sáwã ãko pírí kí ꞌbãjó úꞌdí rĩ ꞌbã acá agá cécé ándrá Ãdróŋá ꞌbã uyúlé ĩꞌdi ꞌbã nãbịya ãlá údu ꞌdĩ kí tị gâ sĩ rĩ áni.

\VS{22}Mụ́sã jọ ándrá, ‘Úpí Ãdróŋá la ĩminí nábị̃ ãzí inga cécé mâ áni angájó ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ. Lẽ ĩnga ãzíla ĩmi are ị́jọ́ pírí ĩꞌdi ꞌbã lũlé ĩminí rĩ kî.

\VS{23}ꞌBá ãzí nábị̃ ꞌdĩ tị arelépi ku rĩ ála ĩꞌdi awa ꞌbá Ãdróŋá drị́ rĩ abe ndú-ndú rá ãzíla ála ĩꞌdi ꞌdị rá.’
\XREF{✡}{{\XO 3:23 }{\XO{3:23
}}{\XT{Ãzị́táŋá Amviŋá 18:15, 18-19}}}


\par }{\PP \VS{24}“Ãzíla nãbịya pírí ándrá ụ́ꞌdụ́kọ́ Ãdróŋá drị̂ arelépi Sámụ̃wẹ̃lị̃ áni ãzíla vâ amụ́lépi ĩꞌdi vúlé gá rĩ uyú kí amụ́ŋá Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ꞌi ãzíla ị́jọ́ úꞌdîꞌda ru idélépi ꞌdĩ kî.

\VS{25}Ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã azịlé nãbịya ꞌba rụ̂ sĩ rĩ kí ĩminí ãzíla ĩmi ale tị icítáŋá ándrá ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní icílé Ãdróŋá be rĩ kî. Cécé Ãdróŋá ꞌbã jọlé Ịbụrahị́mụ̃ ní rĩ áni, ‘Ma rú sụ̃sụ́ wi ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní anzị mídrị́ mụlé tịlé drị̃lẹ́ gâlé rĩ ꞌba rụ̂ sĩ.’
\XREF{✡}{{\XO 3:25 }{\XO{3:25
}}{\XT{Íꞌdóŋá 22:18; 26:4}}}

\VS{26}Ãzíla Ãdróŋá ãpẽ vâ ĩꞌdi ꞌbã Ụ̃pị́gọ́ŋá tị drị̃drị̃ la ĩmi rụ́, wi ĩminí sụ̃sụ́, ĩmi aꞌbe rú sĩ gẹ̃rị̃ ị́jọ́ ũnzĩkãnã drị́ rĩ kí rá.”




\par }\Chap{4}{\SH Pétẽrõ kí adrujó Yõhánã be kẹ́sị̃ drị̃lẹ́ gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Pétẽrõ kí Yõhánã be ĩꞌbã kí drĩ ị́jọ́ jọ agá ꞌbá abe ꞌdĩ gá ꞌdâ, ꞌbá ãzí ũꞌbí acá kí cọtị cí. ꞌBá ꞌdĩ kí agá ĩndĩ rĩ kí ãtalo lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá rĩ kí, ãsĩkárĩ ãmbógó lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ aga tẽlépi rĩ ꞌi ãzíla ꞌbá
Sãdũkáyõ rú ãgátã galépi ꞌdĩ kí abe.

\VS{2}Kí ásị́ iza ru, ãꞌdusĩku ímbáꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ kí ꞌbá kí imbá agá jọjó la, Yẹ́sụ̃ angá drã agá rĩ sĩ rá, iꞌda dó sĩ ru mgbọ rú ꞌbá drãlépi rá rĩ la angá ídri rú rá.

\VS{3}ꞌDãá, úrụ dó Pétẽrõ kí Yõhánã be úsu kí mãbụ́sụ̃ gá, ãꞌdusĩku ị̃tụ́ ꞌbã ꞌdejó ꞌdẽ-ꞌdẽ rĩ sĩ tẽjó la ãngũ ꞌba ụwị́ ráká.

\VS{4}Wó ꞌbá ãndá la ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi rá ꞌdĩ ãꞌị̃ kí rá, ãzíla ãgọbị ꞌbã kãlãfe tụ ãni rú álĩfũ tõwú.


\par }{\PP \VS{5}Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ, ꞌbá ãmbogo Yãhụ́dị̃ rú rĩ, kí ꞌbá ĩyõ, ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ abe tra kí ru Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá.

\VS{6}Ịsụ́ kí ru átáló ãmbógó ãndânĩ Ánãsĩ kí Kãyị́fã be, Yõhánã ꞌi, Ãlẽkĩzéndã ꞌi, ãzíla vâ ꞌbá ãzí angálépi átáló ãmbógó ãndânĩ ꞌdã drị́ lị́cọ́ gá rĩ kí abe.

\VS{7}Fẽ kí ímbáꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbaní pá tulé kí drị̃lẹ́ gá, ãzíla iꞌdó kí kí ụzịlé, “Ĩmi idé ị́jọ́ ꞌdĩ ũkpõ íngõ sĩ jõku rụ́ ãꞌdi drị́ gá rĩ sĩ?”


\par }{\PP \VS{8}Pétẽrõ, galépi Úríndí Ãlá rĩ sĩ tré rĩ, umvi kí, “Ĩmi drị̃lẹ́ ꞌbá ꞌbadrị̂ ãzíla ꞌbá ĩyõ ꞌdĩ.

\VS{9}Údrĩ tá ãma ụzị ãndrũ ị́jọ́ ũniyambamba rú idélépi ágọ́bị́ acálépi rá ꞌdĩ drị̃ gá adrí íngoní-íngoní ru yã rĩ sĩ,

\VS{10}wó lẽ ĩmi pírí ãzíla ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã nị̃ kí rá, ágọ́bị́ ꞌdĩ tu pá ĩmi drị̃lẹ́ gá ãlá ru íni la ũkpó rụ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ rú ĩminí ipalé mũsãláꞌbã sị́ gá ãzíla Ãdróŋâ ꞌbã ingalé angájó ꞌbá drãlépi rá ri kí drĩdríŋĩ gá rĩ sĩ.

\VS{11}Ĩꞌdi

\par }{\Q “ ‘Írã ĩmi ꞌbá jó sịlépi rĩ ꞌbã kí gãlé úmgbé rĩ ꞌi,

\par }{\QB acá adrujó írã ũkpó ụ̃rọ̃drị́ ru sĩ jó ꞌbã kónã sịjó rĩ rú.’
\XREF{✡}{{\XO 4:11 }{\XO{4:11
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 118:22}}}


\par }{\MM \VS{12}Patáŋá la ru ịsụ́ rá la lú rụ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ sĩ; ụ̃nọ́kụ́ ꞌdĩ drị̃ gá ꞌdâ ꞌbá ãzí rụ́ Ãdróŋá ꞌbã ãfẽlé ála sĩ ru pa rá la yụ.”


\par }{\PP \VS{13}ꞌBá dũwánĩ gá ꞌdĩ acá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ ndrejó la Pétẽrõ kí Yõhánã be kí táni ụ̃nị̃táŋâ kóru tí, tu kí pá ụ̃rị̃ kóru. Ĩtrĩkã kí cọtị Pétẽrõ kí Yõhánã be ꞌbá Yẹ́sụ̃ vú bĩlépi la.

\VS{14}Wó ị́jọ́ ãzí ĩꞌbaní jọlé la ꞌdáyụ, ãꞌdusĩku ndre kí ágọ́bị́ adrílé rá rĩ ꞌbã pá tu agá Pétẽrõ kî trũ Yõhánã trũ kí drĩdríŋĩ gá ꞌdãá rá.

\VS{15}Gbõgbõ iyá kí ꞌbá ꞌdĩ kí dũwánĩ agá rĩ sĩ ãmvé ꞌdãá iꞌdó kí lụ̃kụ́dụ̃mẹ́ jọlé kí drĩdríŋĩ gá.

\VS{16}Zị kí ru, “Ãma kí ãgọbị ꞌdĩ kí idé ãꞌdu rú? ꞌBá pírí Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ agá rĩ nị̃ kí tálí ru idélépi ꞌdĩ idé kí ru ĩꞌbadrị́, ãzíla ãma icó ãgátã la galé ku.

\VS{17}Wó ãmaní ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã iréŋá ꞌbá kí drĩdríŋĩ gá rĩ atrịjó, lẽ ãma uzá kí ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃ gá ꞌbã jọ kî sĩ ị́jọ́ ꞌbá ãzí ní Yẹ́sụ̃ rụ́ sĩ ku.”


\par }{\PP \VS{18}Cọtị umve kí kí vúlé, ãzíla jọ kí ĩꞌbaní, “Ãzị́táŋá yụ ĩminí ị́jọ́ jọjó ãzíla ꞌbá kí imbájó rụ́ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ sĩ.”

\VS{19}Wó Pétẽrõ kí Yõhánã be umvi kí, “Ị́jọ́ Ãdróŋá mẹ́lẹ́tị múké rĩ íngõ ꞌi, ãmaní ĩmi rujó yã jõku Ãdróŋá rujó yã?

\VS{20}Wó jõ ãma sĩ rĩ gá ãma icó ĩyãŋãlé tú ị́jọ́ ãmaní ndrelé ãzíla arelé ꞌdĩ kî sĩ ku.”

\VS{21}ꞌDãá ꞌbá ãzị́táŋá gá ꞌdĩ li kí Pétẽrõ kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ ị̃dị́-ị̃dị́ ũkpómgboroto rú aꞌbe kí dó kí mụlé. Ndre kí ĩꞌdi ũkpó-ũkpó ꞌbá ꞌdĩ ꞌbaní drị̃rịma fẽjó, ãꞌdusĩku ꞌbá pírí kí Ãdróŋâ rụ́ ịcụ́ agá ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kî sĩ.

\VS{22}Ágọ́bị́ ãcâ trũ tálí sĩ adrílépi rá ꞌdã ꞌbã ílí ndẽ dó kãlị́ sụ rá.


\par }{\SH ꞌBá Ãdróŋá agá rĩ kí ũkpõ ịsụ́jó rĩ
\par }
{\PP \VS{23}Ála mụ Pétẽrõ kí aꞌbelé Yõhánã be ꞌbo, mụ kí ꞌbá ĩꞌbadrị̂ ꞌba rụ́, ũlũ kí ị́jọ́ ãtalo ãmbogo ãzíla ꞌbá ĩyõ ꞌbã kí jọlé ĩꞌbaní rĩ kí pírí.

\VS{24}Kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, inga kí ru ụ́ꞌdụ́kọ́ ãlu Ãdróŋá zịjó, jọ kí, “Ãdróŋá ãmbógó rĩ, mi ãko pírí ꞌbụ̃ gá, ụ̃nọ́kụ́ gá, mĩrĩ agá ãzíla ãko ala gá ꞌdĩ kí ũꞌbãlépi mi ꞌi rĩ ꞌi.

\VS{25}Íjọ ándrá ị́jọ́ Úríndí Ãlá rĩ agâ sĩ ãmã áyị́pị mî ụ̃pị́gọ́ŋá Dãwụ́dị̃ tị gâ sĩ, ĩꞌdiní jọjó la:

\par }{\Q “ ‘ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ acá kí ũmbájírílí íni ãꞌdu sĩ,

\par }{\QB ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí ị́jọ́ ãzị̂ kóru ꞌdĩ kí itú ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?


\par }{\Q \VS{26}Ũpi ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rĩ itú kí ru

\par }{\QB ãzíla ꞌbá drị̃lẹ́ ru rĩ icí kí tị

\par }{\QB ãꞌdị́ ꞌdịlé Ãdróŋá be ãzíla Kúrísĩtõ ĩꞌdidrị̂ be!’
\XREF{✡}{{\XO 4:26 }{\XO{4:26
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 2:1-2}}}


\par }{\PP \VS{27}“Wó ãndá-ãndá ru,
Hẽródẽ kí Pọ̃nị̃tị́yọ̃ Pĩlátõ be amụ́ kí ru icílé táwụ̃nị̃ ꞌdĩ agá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ abe mî ụ̃pị́gọ́ŋá ãlápítí Yẹ́sụ̃ mî ãdu ũsũjó drị̃ la gá rĩ ụrụꞌbá gá.

\VS{28}ꞌBá ꞌdĩ tra kí ru ị́jọ́ míní itúlé ũkpõ mídrị́ gá rĩ sĩ ãzíla mî ásị́sị́ŋá ꞌbã ũrãlé ĩꞌdi rú ru idé rá rĩ idélé.

\VS{29}Úꞌdîꞌda Ãdróŋá, mi drĩ ị́jọ́ mgbọ́rọ́kọ̃ ĩꞌbã kí idélé ãma ụrụꞌbá gá ꞌdĩ kí drị̃ gá, ãzíla ífẽ mî ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdĩ ꞌbaní ị́jọ́ mídrị́ gá rĩ ũlũjó ụ̃rị̃ kóru vâ mgbọ rú.

\VS{30}Mí ĩjũ ími drị́ sĩ ꞌbá adríjó, ãzíla ífẽ ícétáŋá ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ ꞌbã idé kí ru rụ́ mî Ụ̃pị́gọ́ŋá Ãlápítí Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{31}Kí mụ Ãdróŋâ zịŋá delé ꞌbo, ãngũ ĩꞌbã kî sĩ ru trajó ꞌdã aya ru aya-ayâ, Úríndí Ãlá rĩ fi kí agá, ꞌdãá iꞌdó kí dó ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ũlũlé ụ̃rị̃ kóru.


\par }{\SH ꞌBá Ãdróŋá agá rĩ kí ĩꞌbã ãko kí alejó ãlu rĩ
\par }
{\PP \VS{32}ꞌBá pírí Ãdróŋâ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbã ásị́ ãlu ãzíla ũrãtáŋá ãlu. Ĩꞌbã ãzí ãlu jọlépi la, “Ãko ãzí ꞌdõ má ãni áꞌdụ̂sĩ,” la yụ, wó ri kí ãko pírí ĩꞌba abe cí rĩ kí alelé ãlu.

\VS{33}Pétẽrõ kí ụ̃pịgọŋa ãzí ꞌdĩ abe ũkpõ ãmbógó la sĩ iꞌda kí ángáŋá Úpí Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ ãzíla Ãdróŋá ũsũ ásị́ ị̃gbẹ̃ kí drị̃ gá pírí.

\VS{34}ꞌBá ãzí kí drĩdríŋĩ gá ãlu ãko ãzí lẽlépi la yụ. ꞌBá ámvụ̂ trũ rĩ kí jõku jó trũ rĩ kí kí ụzị rá,

\VS{35}kí séndẽ la ịsụ́lé rĩ kí ají fẽlé ụ̃pịgọŋa ꞌbadrị́, ãzíla ụ̃pịgọŋa ꞌdĩ kí séndẽ ꞌdĩ awa ꞌbá ãlu-ãlu ní ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ vú sĩ.


\par }{\PP \VS{36}Yụ̃sụ́fụ̃ Lẹ́vị̃ rú tịlé Kũpórõ gá, ụ̃pịgọŋa ꞌbã kí umvelé Bãrãnábã ꞌi (ífí la ꞌbá ꞌbá ásị́ imbálépi rĩ ꞌi),

\VS{37}ụzị ámvụ́ ĩꞌdi ãni rú la, ají séndẽ la, ãzíla fẽ dó vâ ĩꞌdi ụ̃pịgọŋa ꞌbadrị́.




\par }\Chap{5}{\SH Ãnãníyã kí Sãfírã be
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ágọ́bị́ ãzí rụ́ la Ãnãníyã ꞌi kí ũkû Sãfírã be ụzị kí ámvụ́ ĩꞌba ãni la ꞌbã ãzí.

\VS{2}Wó ꞌbá ꞌdĩ itú kí ị́jọ́ séndẽ ꞌbã ị́mbị́ tãmbajó cí dó vâ sĩ ị́mbị́ la fẽjó ụ̃pịgọŋa ꞌbadrị́. Ãnãníyã amụ́ jọ ụ̃pịgọŋa ꞌbaní, “Séndẽ ãmaní ịsụ́lé ámvụ́ ãmã ị̃tụ̃ndãlé rĩ gá rĩ kí pírí ꞌdĩ.”

\VS{3}Pétẽrõ jọ Ãnãníyã, “Ãnãníyã, mí aꞌbe mi ásị́ ulélé
Sĩtánĩ drị́ míní ĩnzõ alị́jó Úríndí Ãlá rĩ ní ãzíla mí uja vâ séndẽ míní ịsụ́lé ámvụ́ míní ị̃tụ̃ndãlé rĩ agá rĩ ꞌbã ị́mbị́ kpõlé cí ãꞌdu sĩ?

\VS{4}Mî drĩ ámvụ́ ꞌdĩ ị̃tụ̃ndãjó ku rĩ sĩ, ĩꞌdi mí ãni, mi vâ mụ ĩꞌdi ụzịlé ꞌbo, séndẽ la vâ mí ãni. Mí amụ́ drĩ vâ lẽlé ásị́ fẽlé ị́jọ́ ꞌdĩ idéjó ãꞌdu sĩ? Mí alị́ ĩnzõ ꞌbá ꞌbá ru ꞌdĩ ní la ku, mí alị́ ĩnzõ Ãdróŋá nî!”

\VS{5}Ãnãníyã la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé, cọtị aꞌdé vũ gá káyĩ drã rá, ãzíla ꞌbá pírí ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi rá rĩ acá kí ụ̃rị̃ sĩ.

\VS{6}Kãrị́lẹ̃ ãzí afí kí umbé kí ãvũ la bõngó sĩ, ꞌdụ kí ĩꞌdi ãmvêlé ị̃sị̃ kí ĩꞌdi rá.


\par }{\PP \VS{7}Sáwã na ꞌbã vúlé gá ĩꞌdi ꞌbã ũkû afí jó agá ꞌdõlé ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí nị̃ŋâ kóru.

\VS{8}Pétẽrõ zị ĩꞌdi, “Ílũ mání, ãndá-ãndá ru ꞌdĩ séndẽ ĩminí ịsụ́lé mí ágô be ámvụ́ gá rĩ ꞌi yã?” Ũkû umvi, “Wõyí, ꞌdĩ bãsĩ séndẽ pírí ãmaní ịsụ́lé rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{9}ꞌDãá Pétẽrõ jọ ĩꞌdiní, “Ĩmi uja Úríndí Úpí drị̂ ụ̃ꞌbị̃lé mí ágô be ụ̃ꞌbị̃-ụ̃ꞌbị̃ la ãꞌdu sĩ? Ãgọbị mí ágô ị̃sị̃lépi rĩ kí gápi kẹ̃jị́tị gá ꞌdã, kí vâ úꞌdîꞌda ími ꞌdụ ãmvélé ị̃sị̃lé ĩndĩ.”

\VS{10}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, cọtị aꞌdé vụ̃rụ́ uja drãlé rá. Ãgọbị tá be ꞌdĩ afí kí, kí mụ Sãfírã ndrelé drã rá, ꞌdãá ꞌdụ kí vâ ĩꞌdi ãmvé ãzíla ị̃sị̃ kí ĩꞌdi ágô Ãnãníyã andre gá ꞌdãá.

\VS{11}ꞌBá ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi ãzíla ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ abe acá kí ụ̃rị̃ sĩ.


\par }{\SH Tálí kí ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ abe
\par }
{\PP \VS{12}Tálí ri kí ru idélé ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru wẽwẽ rú ꞌdĩ ꞌba abe ꞌbá kí drĩdríŋĩ gá ụ̃pịgọŋa ꞌdĩ ꞌbadrị́. ꞌBá pírí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ atrá kí ru ãlu Pãráta Sũlũmánĩ drị́ Ãdróŋâ zịjó rĩ gá.

\VS{13}ꞌBá ãzí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi ku ꞌdĩ gã kí ru icílé ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌba abe úmgbé, ĩꞌbaní táni ị́jọ́ jọjó ũkpómgboroto rú múké kí drị̃ gá rá tí.

\VS{14}Wó ꞌbá ũꞌbí ãgọbị rú ãzíla ũkú ru Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ụ́ꞌdụ́ ꞌdã sĩ rĩ ĩjãlã kí dó ru ũꞌbí ru.

\VS{15}Ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kî sĩ, ꞌbá ají kí ꞌbá ãyánĩ rú rĩ kí ꞌbãlé gẹ̃rị̃ agá mgbọ́lọ́ ãzíla bị́rị̃sị̃ drị̃ gá, sĩ fẽjó la Pétẽrõ ꞌbã índríléndri ꞌba alị kí drị̃ gá ĩꞌdi ꞌbã alị agá ꞌdãá.

\VS{16}ꞌBá táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ andre gá rĩ ají kí ĩꞌbã ꞌbá ãyánĩ rú ãzíla ꞌbá úríndí ũnzí trũ rĩ kí ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdĩ ꞌba rụ́, wó ꞌbá ꞌdĩ adrí kí pírí rá.


\par }{\SH Ụ̃pịgọŋa kí ĩcõcõŋãjó rĩ
\par }
{\PP \VS{17}Átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ kí ꞌbá ãzị́ ngalépi ĩꞌdi abe angálépi amụtị ꞌbá Sãdũkáyõ rú rĩ ꞌbadrị̂ agá ꞌdĩ kî, acá kí ãjã sĩ ụ̃pị́gọ́ŋá kî sĩ; ꞌdãá uja kí dó ru itúlé ị́jọ́ ãzí idéjó.

\VS{18}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, rụ kí ụ̃pịgọŋa ꞌdĩ kí, ãzíla ꞌbã kí dó kí mãbụ́sụ̃ gá.

\VS{19}Wó ị́nị́ ꞌdã sĩ,
mãlãyíkã Ãdróŋá drị́ gá rĩ nzị̃ kẹ̃jị́tị jó ꞌdã drị́ gá rĩ rá, aꞌdé ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdĩ kí drị̃ trũ ãfũjó ãmvé, ãzíla jọ ĩꞌbaní,

\VS{20}“Ĩmụ pá tulé lị́cọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ꞌbã ãngũ ãmvélé-ãmvélé ru rĩ agá, ãzíla ĩmi ũlũ ídri úꞌdí ꞌdĩ ꞌbá pírí ꞌbaní.”

\VS{21}Ụ̃pịgọŋa ꞌdĩ ãꞌị̃ kí rá, ãzíla ĩꞌdi mụ calé ãngũsãrã sĩ fi kí lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ãngũ ãmvélé-ãmvélé ru rĩ agá, iꞌdó kí ꞌbá kí imbálé.

\par }{\PP Átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ kí ꞌbá kí ãzị́ ngajó ĩꞌba abe rĩ trũ umve kí ꞌbá ĩyõ Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí pírí sĩ amụ́jó ị́jọ́ itújó ꞌbá ꞌdĩ kí ụzịjó. ꞌDãá pẽ kí ãsĩkárĩ kí tị ụ́ꞌdụ́kọ́ ũkpómgboroto rú trũ ụ̃pị́gọ́ŋá jó agá ꞌdã kí ajíjó kí drị̃lẹ́ gá.

\VS{22}Wó ãsĩkárĩ kí mụ acá trũ ꞌdĩ, ịsụ́ kí ụ̃pị́gọ́ŋá kí mãbụ́sụ̃ gá ꞌdãá ku, cọtị gõ kí vúlé ãmbogo ꞌbaní ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ trũ.

\VS{23}Jọ kí ĩꞌbaní, “Ãma mụ calé ꞌbo, ãma ịsụ́ ụ̂pị̃ kẹ̃jị́tị ꞌdã mgbemgbe ãzíla ꞌbá jó andre tẽlépi rĩ utu kí pá kẹ̃jị́tị gá ꞌdãá, wó ãmaní kẹ̃jị́tị nzị̃ agá, ãma ịsụ́ ꞌbá ãzí ꞌdãá ku.”

\VS{24}Ãtalo ãmbogo rĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ãsĩkárĩ ãmbógó ru lị́cọ́ Ãdróŋá drị́ ꞌdã andre tẽlépi rĩ abe ꞌbo, kí drị̃ ꞌbe ru ãꞌdu icó ru idélé ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdĩ ꞌba rụ́ nĩ yã rĩ sĩ rá.

\VS{25}ꞌDãá, ágọ́bị́ ãzí afí, jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi are! Ãgọbị ĩminí ꞌbãlé mãbụ́sụ̃ gá rĩ kí ꞌbá kí imbá lị́cọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ꞌbã ãngũ ãmvélé-ãmvélé ru rĩ gá ꞌdã.”

\VS{26}Cọtị ãsĩkárĩ ãmbógó mụ kí ãgọbị ĩꞌdidrị́ gá rĩ abe ụ̃pị́gọ́ŋá kí ajílé vúlé, ayú kí gẹ̃rị̃ sĩ ũkpõ ku, ãꞌdusĩku ꞌbá icó kí kí uꞌbélé írã sĩ rá idé kí dó ụ̃rị̃ sĩ.


\par }{\PP \VS{27}Ají kí ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdĩ kí jó agá, ꞌbã kí kí pâ tulé kí drị̃lẹ́ gá, ãzíla átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ụzị dó kî.

\VS{28}“Ãli ándrá ĩmi bị́lẹ́ ị̃ndụ́, lẽ ĩmi imbá ꞌbá kí ágọ́bị́ ꞌdĩ rụ́ sĩ ku, wó ĩndre dó drĩ ị́jọ́ ĩmi idélé ꞌdĩ ꞌi! Ĩmi iré úꞌdîꞌda ĩmĩ ímbátáŋá ꞌdĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ agâ sĩ pírí, ãzíla ĩlẽ vâ ãma pá umbélé ĩꞌdi ꞌbã drã ꞌbã ị́jọ́ dãjó ãma ụrụꞌbá gá!”


\par }{\PP \VS{29}Pétẽrõ kí ụ̃pịgọŋa ãzí ꞌdĩ kí abe umvi kí, “Lẽ ãma are Ãdróŋâ tị áyụ, adru ꞌbá ku.

\VS{30}Ãdróŋá ãmã áyị́pịka ꞌbadrị̂ inga Yẹ́sụ̃ drã agá ĩminí ĩꞌdi ꞌdịjó ĩꞌdi ipaŋá mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ sĩ.

\VS{31}Ãdróŋá inga ĩꞌdi, ꞌbã ĩꞌdi ĩꞌdidrị́ ãndá rĩ gá Úpí ru ãzíla ꞌBá ꞌbá Palépi rĩ rú, sĩ ãma Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbaní kẹ̃jị́ ịsụ́jó ásị́ ujajó ãzíla ũnzĩkãnã ĩꞌbadrị̂ kí trũjó rá.

\VS{32}Ãma dó sĩ sãdínĩ ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã rĩ, Úríndí Ãlá rĩ be ꞌdĩ fẽtáŋá Ãdróŋá ꞌbã fẽlé ꞌbá ĩꞌdi ị́jọ́ arelépi rá rĩ ꞌbaní rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{33}ꞌBá ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ala dra kí ũmbã sĩ, lẽ kí dó vâ ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdĩ kí ụꞌdị́lé rá.

\VS{34}Wó kí ãzí ãlu
Fãrĩsáyĩ rú ãzíla ímbápị ãzị́táŋá drị́ ꞌbá ꞌbaní ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ umvelé Gãmãlị́yẹ́lị̃ ꞌi rĩ tu pá ụrụgá ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá. Fẽ ãzị́táŋá ụ̃pị́gọ́ŋá ꞌdĩ kí ꞌdụjó ãmvé sáwã were ãni.

\VS{35}Ãzíla jọ ꞌbá ꞌbaní, “Mâ ádrị́pịka Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ, ĩmi adru múké-múké ị́jọ́ ĩmĩ lẽlé idélé ꞌbá ꞌdĩ ꞌba rụ́ ꞌdĩ kî sĩ.

\VS{36}Ĩmi ũrã drĩ Tẽyũdásĩ ãfũ ándrá ídu ílí ãzí sĩ, ꞌbã ándrá ru ꞌbá kẹ́jẹ́ŋị́ la rú, ãzíla ꞌbá ũgũgõ túrú sụ la fi kí ándrá ĩꞌdi rụ́. Wó úꞌdị ándrá ĩꞌdi rá, ꞌbá pírí ĩꞌdi vú bĩlépi rĩ iré kí rá, ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã iꞌdólé rĩ drã ándrá rá.

\VS{37}ꞌDã vúlé gá, Yụ́dãsị̃ Gãlị́lị̃ gá rĩ ãfũ sáwã ꞌbá kí lãjó rĩ sĩ, ꞌbá wẽwẽ rú ꞌde kí vú la gâ sĩ, ꞌbá Rụ́mị̃ rú rĩ ꞌdị kí ĩꞌdi rá, ãzíla ꞌbá vú la bĩlépi rĩ iré kí rá.

\VS{38}Ị́jọ́ úꞌdîꞌda ꞌdĩ sĩ álẽ lũlé la ĩminí, lẽ ĩꞌdụ ị́jọ́ ãzí ꞌbá ꞌdĩ ꞌba rụ́ ũnzí ku, ĩmi aꞌbe kí cã! Ị́jọ́ ĩꞌbã kí itúlé ãzíla idélé ꞌdĩ drĩ kí adru ꞌbá ꞌbá la, kí rú jõ ãvĩ rá.

\VS{39}Wó drĩ kí angá Ãdróŋá drị́, ĩmi icó kí ndẽlé ku. Ĩmi rú jõ ĩmi ịsụ́ ãꞌdị́ ꞌdị agá Ãdróŋá be!”

\par }{\PP ꞌBá ãzị́táŋá gá ꞌdĩ bĩ kí ị́jọ́ Gãmãlị́yẹ́lị̃ ꞌbã jọlé ꞌdĩ vú.

\VS{40}Umve kí ụ̃pịgọŋa ꞌdĩ kí jó agá co kí kí, ãzíla jọ kí ĩꞌbaní, lẽ ꞌbã jọ kí ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã rụ́ sĩ ị̃dị́ ku. ꞌDãá aꞌbe kí dó kí rá.


\par }{\PP \VS{41}Ụ̃pịgọŋa ꞌdĩ kí mụ ꞌbá ãzị́táŋá gá ꞌdĩ kí aꞌbelé ꞌbo, ãyĩkõ fụ kí, ãꞌdusĩku Ãdróŋá lã kí ꞌbá múké ru kí cojó Yẹ́sụ̃ ị́jọ́ sĩ rĩ sĩ.

\VS{42}Ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ãngũ ãmvélé-ãmvélé ru rĩ gá ãzíla ꞌbá ꞌbã lị́cọ́ kí agâ sĩ ri kí ꞌbá kí imbálé ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi rĩ ũlũlé.




\par }\Chap{6}{\SH ꞌBá ázị̂rị̃ ũpẽlé ãzãkoma fẽlépi rĩ kî
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbã kãlãfe la mụ tụlé ũkpõ sĩ ꞌdãá, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú Gị̃rị́kị̃ tị jọlépi rĩ kí drĩdríŋĩ gá ununuŋá fi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú tị lị́cọ́ gá rĩ jọlépi rĩ abe. ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú Gị̃rị́kị̃ tị jọlépi rĩ jọ kí, úfẽ ãwụzị ĩꞌbadrị̂ ꞌbaní ãkónã awalé ụ́ꞌdụ́ pírí rĩ múké-múké ku.

\VS{2}Cọtị ꞌbá Yẹ́sụ̃ ꞌbã imbálé mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ tra kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí pírí ítútáŋá itújó, jọ kí, “Ãma ụ̃pịgọŋa ꞌdĩ, lẽ ãma ayú kí sáwã ãmadrị̂ ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ imbájó ãzíla ũlũjó, adru ị́jọ́ íná awajó rĩ ꞌi la ku.

\VS{3}Má ádrị́pịka ãzíla má ámvọ́pịka ãꞌị̃táŋá agá ꞌdĩ, ĩndre drĩ ãngũ ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ, ãzíla ĩmi ũpẽ ꞌbá ázị̂rị̃ kẹ́jẹ́ŋị́ ru, ãzíla galépi tré Úríndí Ãlá rĩ sĩ ãzíla vãtáŋâ trũ la kí, ãma mụ kí ꞌbãlé ị́jọ́ ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá.

\VS{4}Ãma kî dó sĩ sáwã ãmadrị̂ ayú ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ imbájó, Ãdróŋá zịjó ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ ũlũjó.”


\par }{\PP \VS{5}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ unzí kí ãyĩkõ sĩ, ũpẽ kí dó ꞌbá ꞌdĩ kí: Sĩtéfũnõ ágọ́bị́ ãꞌị̃táŋá ũkpó galépi Úríndí Ãlá rĩ sĩ tré rĩ ꞌi, Fị́lị́pọ̃ ꞌi, Põrõkõrósĩ ꞌi, Nị̃kị̃nọ́rã ꞌi, Tị̃mọ́nị̃ ꞌi, Pãménã ꞌi ãzíla Nị́kụ̃lã Ãnị̃tị́yọ́kị̃ rú ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ru ujalépi Yãhụ́dị̃ ꞌbã ãꞌị̃táŋá gá dó acálépi ꞌbá Kúrísĩtõ vú bĩlépi rĩ rú rĩ ꞌi.

\VS{6}Úfẽ ꞌbá ꞌdĩ kí ụ̃pịgọŋa ꞌdĩ ꞌbadrị́ ꞌbã kí drị́ kí drị̃ gá zị kí dó Ãdróŋá ĩꞌba nî.


\par }{\PP \VS{7}Ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ iré ru, kãlãfe ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbadrị́ rĩ ị̃drị̃ ru rá gbõŋáŋá ru Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ãzíla ãtalo ũꞌbí ãꞌị̃ kí ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ rá.


\par }{\SH Sĩtéfũnõ ꞌbã rụŋá
\par }
{\PP \VS{8}Sĩtéfũnõ galépi tré ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ, ãzíla ũkpõ Ãdróŋá drị́ gá rĩ sĩ rĩ idé ị́jọ́ tálí áni la kí ãzíla ícétáŋá ndú-ndú abe ꞌbá kí drĩdríŋĩ gá.

\VS{9}Wó ãgọbị angálépi ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá, ãzíla ãngũ ꞌbá kí imbájó ꞌbá ꞌbaní umvelé ꞌbá trũlé ꞌbo rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi rĩ gá, iꞌdó kí ãgátã galé ĩꞌdi trũ. ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ãzí angálépi Kụ̃rẹ́nị̃ gá, Ãlẽkĩzéndrĩyã gá, Sĩlísĩyã gá ãzíla Ásĩyã gá la ga kí ãgátã ĩꞌdi be.

\VS{10}Kí agá ꞌbá ãzí ãlu pá tulépi sĩ ị́jọ́ jọjó nị̃táŋá ãzíla Úríndí Sĩtéfũnõ la sĩ ị́jọ́ jọjó rĩ drị̃ gá la yụ.


\par }{\PP \VS{11}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũcĩ kí ãgọbị ãzí kí ĩnzõ alị́jó Sĩtéfũnõ ụrụꞌbá gá jọjó la, “Ãma are ĩꞌdi Mụ́sã ide agá, ãzíla vâ Ãdróŋá ide agá.”

\VS{12}Wó ị́jọ́ ꞌdĩ usa ꞌbá kí ꞌa ꞌbá ĩyõ rĩ kí ãzíla imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi rĩ kí abe. Rụ kí Sĩtéfũnõ ꞌi ãzíla ají kí ĩꞌdi ꞌbá ãzị́táŋá imbálépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá.

\VS{13}Sãdínĩ ĩnzõ rú la kí abe jọ kí, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ la ngá ụ́ꞌdụ́ pírí ị́jọ́ ũnzí rĩ kí jọjó ãngũ ãlá Ãdróŋá drị́ gá rĩ drị̃ gá, ãzíla ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ gá rĩ kí drị̃ gá.

\VS{14}Ãma are ĩꞌdi jọ la Yẹ́sụ̃ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ rú rĩ la rú jó Ãdróŋá drị́ gá ꞌdĩ andi rá, ãzíla ĩꞌdi ị́jọ́ Mụ́sã ꞌbã ajílé vụ̃rụ́ ꞌdõlé ꞌdĩ kí uja rá!”

\VS{15}ꞌDĩ gá ꞌdâ ꞌbá pírí dũwánĩ gá ꞌdĩ su kí mịfị́ Sĩtéfũnõ ụrụꞌbá gá ĩꞌdi ndrejó múké-múké, ãzíla ndre kí mẹ́lẹ́tị la uja ru dị̃lé cécé mãlãyíkã drị̂ ãni.




\par }\Chap{7}{\SH Ị́jọ́ Sĩtéfũnõ ní ị̃ndụ́ nzelé rĩ ꞌi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ zị Sĩtéfũnõ ꞌi, “Ị́jọ́ ꞌdĩ ãndá-ãndá ru yã?”

\VS{2}Sĩtéfũnõ umvi, “Má átẹ́pịka ãzíla má ádrị́pịka, ĩmi are drĩ ma ꞌi. Ãdróŋá Ũkpó ꞌDị́pị rulé rũrũ rĩ iꞌda ándrá ru ãmã áyị́pị Ịbụrahị́mụ̃ ní Mẽsõpõtámĩyã gá ĩꞌdi ꞌbã drĩ mụ agá Hãránĩ gá ku ꞌdĩ gá ꞌdĩ.

\VS{3}Ãdróŋá jọ Ịbụrahị́mụ̃ nî, ‘Mí aꞌbe ãngũ ꞌdĩ ꞌi ꞌbá mídrị̂ kí abe, ímụ ãngũ mâ mụlé lũlé míní rĩ gá.’
\XREF{✡}{{\XO 7:3 }{\XO{7:3
}}{\XT{Íꞌdóŋá 12:1}}}


\par }{\PP \VS{4}“Ịbụrahị́mụ̃ aꞌbe ãngũ Kãlị̃dị́yã rá, mụ dó sĩ uꞌálé Hãránĩ gá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, átẹ́pị̃ drã rá. Ãdróŋá fẽ ĩꞌdiní mụlé uꞌálé ãngũ úꞌdîꞌda ãmã kí uꞌájó ꞌdĩ gá ꞌdâ.

\VS{5}Sáwã ꞌdã sĩ Ãdróŋá fẽ ãngũ ãzí Ịbụrahị́mụ̃ ní áꞌdụ̂sĩ la ku, átã ꞌbelé pá sĩ ꞌdõpí ꞌdãá la yụ. Ị́jọ́ ꞌdĩ ịsụ́ ándrá Ịbụrahị́mụ̃ ngọ́tị́ŋâ kóru, wó Ãdróŋá azị vâ ꞌi mụ ãngũ ꞌdĩ fẽlé ĩꞌdiní ãzíla anzị ĩꞌdidrị̂ abe rĩ rá.

\VS{6}Ãdróŋá jọ dó ĩꞌdiní, ‘Anzị mídrị̂ kí mụ uꞌálé ãmị́yọ́ŋá ꞌbã ãngũ gá, kí mụ adrulé ãtíꞌbó, kí mụ ũcõgõ ịsụ́lé ꞌbá ꞌbadrị́ ílí túrú sụ ꞌdĩpí.

\VS{7}Wó Ãdróŋá jọ, ma mụ ị́jọ́ lịlé ꞌbá ĩminí ũcõgõ fẽlépi ꞌdĩ ꞌbanî, ꞌdĩ ꞌbã ũngúkú gá anzị mídrị̂ kí dó ãfũ sụ́rụ́ ꞌdã gâlé rĩ sĩ, amụ́jó áma ị̃nzị̃jó ãngũ ꞌdĩ gá ꞌdâ.’\XREF{✡}{{\XO 7:7 }{\XO{7:7
}}{\XT{Íꞌdóŋá 15:13, 14}}}

\VS{8}Ãdróŋá azị ándrá ị́jọ́ Ịbụrahị́mụ̃ ní anzị ãgọbị ĩꞌdidrị̂ kí ĩtãrãjó rá ícétáŋá ĩꞌbadrị́ Ãdróŋá be tị icíma drị̂ icéjó. Wó Ĩsákã la mụ calé sãbị́tị̃ ãlu sáwã ĩꞌdi tịjó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá ꞌbo, Ịbụrahị́mụ̃ ĩtãrã dó ĩꞌdi rá. Vúlé vúlé ru Ĩsákã ĩtãrã dó vâ ngọ́pị̃ Yãkóꞌbõ ꞌi rá, Yãkóꞌbõ ĩtãrã vâ anzị ĩꞌdidrị́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị̂ ꞌbã áyị́pịka rú ꞌdĩ kî.


\par }{\PP \VS{9}“Anzị Yãkóꞌbõ drị́ ãzí rĩ acá kí ãjã sĩ ĩꞌbã ádrị́pị Yụ̃sụ́fụ̃ sĩ, ụzị kí ĩꞌdi ãtíꞌbó ru ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbanî, wó Ãdróŋâ ándrá ĩꞌdi be cí.

\VS{10}Ãdróŋá mba tã la ũniyambamba rú ũcõgõ ĩꞌdidrị́ gá rĩ kí agá. Yụ̃sụ́fụ̃ la mụ acálé
Fãráwũ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ drị̃lẹ́ gá ꞌbo, Ãdróŋá fẽ ĩꞌdiní ídri ãzíla úŋmĩ múké la, úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ uja dó sĩ ĩꞌdi ꞌbãlé ãmbógó ru ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú rĩ kí drị̃lẹ́ gá ãzíla lị́cọ́ ĩꞌdidrị̂ drị̃lẹ́ gá ĩndĩ.

\VS{11}ꞌDã ꞌbã ũngúkú rílẽ aꞌdé ãngũ Mị̃sị́rị̃ ꞌbadrị́ Kãnánĩ be rĩ gá ũnzí, ají ũcõgõ ãmbógó ãmã áyị́pịka ꞌbã kî sĩ icójó íná ịsụ́jó ku la.

\VS{12}Yãkóꞌbõ la mụ arelé la ãná ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gá cí ꞌbo, pẽ anzị ĩꞌdidrị̂ kí tị mụlé ãná ĩgbãlé ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gâlé.

\VS{13}Ãcị̃ pâlékó ị̃rị̃ rĩ sĩ Yụ̃sụ́fụ̃ fẽ ru nị̃lé ádrị́pịka ꞌbanî, ãzíla fẽ ádrị́pịka kí nị̃lé Fãráwũ úpí Mị̃sị́rị̃ drị̂ ní ĩndĩ.

\VS{14}ꞌDãá Yụ̃sụ́fụ̃ fẽ ụ́ꞌdụ́kọ́ átẹ́pị̃ Yãkóꞌbõ ní lũjó la ꞌbã amụ́ kí ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá ũgũgõ kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ tõwú ꞌdĩpí ꞌdĩ abe Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdõlé.

\VS{15}Yãkóꞌbõ ko dó drị̃ mụlé Mị̃sị́rị̃ gâlé, ãngũ ĩꞌbã kí ũdrãjó anzị ĩꞌdidrị̂ abe rĩ gá.

\VS{16}Agụ kí ãvũ la kí ị̃sị̃lé Sẹ̃kẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ãngũ ándrá Ịbụrahị́mụ̃ ꞌbã ĩgbãlé ꞌbá Hãmọ́rị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ séndẽ sĩ Kãnánĩ gá rĩ agá.


\par }{\PP \VS{17}“Sáwã ándrá Ãdróŋá ꞌbã ị́jọ́ azịjó Ịbụrahị́mụ̃ ní rĩ la mụ acálé ãni rú ꞌbo, ꞌbá ãmadrị̂ kí kãlãfe tụ wẽwẽ rú Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdãá.

\VS{18}Íni kpere úpí ãzí Yụ̃sụ́fụ̃ nị̃lépi ku la ꞌbã Mị̃sị́rị̃ rụ agá.

\VS{19}Úpí ꞌdĩ ri ꞌbá ãmadrị̂ kí ulélé ulê, ãzíla ĩkpã kí, lẽ vâ ꞌba uꞌbé anzịŋá ĩꞌbadrị̂ kí ásé gá ꞌbã ũdrã kí rú ꞌbã sĩ rá benĩ.

\VS{20}Sáwã ꞌdĩ ándrá dó bãsĩ Mụ́sã zolépi ũniyambamba rĩ tịjó rĩ ꞌi. Átẹ́pị̃ ri kí ãndrẽ be tã la mbalé lị́cọ́ gâ sĩ ĩmbá na.

\VS{21}Ála mụ Mụ́sã zị̃lé ásé gá ꞌbo, úpí Fãráwũ ị̃zẹ́pị mụ ĩꞌdi ịsụ́lé, ꞌdụ ĩꞌdi tãmbalé ngọ́tị́ŋá ĩꞌdi ãni la rú.

\VS{22}Ímbá ĩꞌdi ũndũwã ꞌbá Mị̃sị́rị̃ gá rĩ ꞌbadrị̂ sĩ. Ĩꞌdi ị́jọ́ jọ ũkpó ru vâ ãzị́ nga ũkpó ru ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá.


\par }{\PP \VS{23}“Mụ́sã ílí la mụ calé kãlị́ sụ ꞌbo, iꞌdó ála ꞌbá ĩꞌdidrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ kí tãmba íngoní yã rĩ ndrụ̃lé.

\VS{24}Ĩꞌdi mụ ndrelé la ála ꞌbá ãzí Ịsịrayị́lị̃ rú la ní ũcõgõ fẽ ambamba ꞌbo, ko drị̃ mụlé ĩꞌdi ãzã kolé, uja ágọ́bị́ Mị̃sị́rị̃ rú ꞌdã ꞌdịlé rá.

\VS{25}Mụ́sã ũrã ꞌbãngá ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí ꞌbã la Ãdróŋá la ĩꞌdi ayú sĩ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ kí pajó íni, wó vã kí ku.

\VS{26}Ụ̃ꞌbụ́tị ãzí rĩ sĩ Mụ́sã ịsụ́ ꞌbá ị̃rị̃ Ịsịrayị́lị̃ rú la kí ru co agá, ụ̃ꞌbị̃ tí kí awalé sĩ tị icíma ajíjó kí drĩdríŋĩ gá, jọ, ‘Má ádrị́pịka, ĩmi pírí ꞌbá ãlu Ịsịrayị́lị̃ rú la kî, ãko ĩmi lẽjó ĩmi ụꞌdị́jó rá rĩ ãꞌdu?’

\VS{27}Ágọ́bị́ ãzí tá lẽlépi ãzí rĩ ꞌdịlépi rá rĩ ze Mụ́sã tẽndẽrẽ bụ́lụ́ gá jọ, ‘Ãꞌdi ꞌbã Mụ́sã mi ꞌi, úpí ru ãma drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ lịjó mgbã la nĩ yã?

\VS{28}Ílẽ vâ áma ꞌdịlé cécé míní ájẹ́ ágọ́bị́ Mị̃sị́rị̃ rú rĩ ꞌdịlé rĩ áni yã?’
\XREF{✡}{{\XO 7:28 }{\XO{7:28
}}{\XT{Ãfũŋá 2:14}}}

\VS{29}Mụ́sã la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌbo, apá mụlé uꞌálé ãngũ Mị̃dị́yánị̃ gá. ꞌDãá tị anzị ãgọbị kí ị̃rị̃.


\par }{\PP \VS{30}“Ílí kãlị́ sụ la mụ alịlé ꞌbo, Mãlãyíkã iꞌda ru Mụ́sã ní mị̃rị́ velépi ãcí trũ lẹ̃kụ̃-lẹ̃kụ̃ ãngũ kõtórõ rú ꞌbé Sĩnáyĩ andre gá rĩ agá.

\VS{31}Mụ́sã uꞌá ụ̃rị̃ sĩ ĩꞌdi ãcí ꞌdã ndrejó rĩ sĩ, se ru jãjã rú ãni rú ndrejó la múké-múké. Cọtị are Úpí Ãdróŋá ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ jọ,

\VS{32}‘Ma Ãdróŋá mî áyị́pịka ꞌbadrị̂ ꞌi, Ãdróŋá Ịbụrahị́mụ̃ drị̂ ꞌi, Ĩsákã drị̂ ꞌi, ãzíla Yãkóꞌbõ drị̂ ꞌi.’
\XREF{✡}{{\XO 7:32 }{\XO{7:32
}}{\XT{Ãfũŋá 3:6}}} Mụ́sã ụrụꞌbá yã kpĩrí-kpĩrí ụ̃rị̃ sĩ, lẽ ãngũ ꞌdã ndrelé ị̃dị́ ku.

\VS{33}ꞌDãá Úpí Ãdróŋá jọ Mụ́sã nî, ‘Ítrũ kámúka ími pá gá ꞌdĩ kí rá, ãꞌdusĩku ãngũ mî pá tujó ꞌdĩ ĩꞌdi ãngũ ãlá la.

\VS{34}Ãndá-ãndá ru ándre dó ũcõgõ ꞌbá má ãni Mị̃sị́rị̃ gá ꞌdĩ ꞌbã kí ịsụ́lé rĩ rá, má are vâ ãzá ĩꞌbaní talé rĩ rá, má amụ́ dó bãsĩ ĩꞌbaní drị̃lẹ́mgbọ fẽlé. Mụ́sã, mí amụ́, ma mụ ími tị pẽlé Mị̃sị́rị̃ gá.’
\XREF{✡}{{\XO 7:34 }{\XO{7:34
}}{\XT{Ãfũŋá 3:5, 7, 8, 10}}}


\par }{\PP \VS{35}“Mụ́sã ꞌdĩ ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbã kí gãlé úmgbé ĩꞌbã kí jọjó la, ‘Ãꞌdi ꞌbã Mụ́sã mi adrujó úpí ru ãma drị̃lẹ́ gá ãzíla ị́jọ́ lịjó ãma drị̃ gá nĩ yã’ rĩ ꞌi. Wó Mụ́sã ꞌdĩ ándrá ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã tị pẽlé ꞌbá kí drị̃ celépi rĩ ꞌi, ãzíla ĩꞌbaní drị̃lẹ́mgbọ fẽjó mãlãyíkã ru iꞌdalépi mị̃rị́ velépi ãcí trũ rĩ sĩ rĩ ꞌi.

\VS{36}Mụ́sã ce ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ drị̂ kí drị̃ angájó Mị̃sị́rị̃ gá tálí idéŋâ trũ, ícétáŋá kî trũ, mĩrĩ ika rĩ agâ sĩ ãzíla ãngũ kõtórõ rú rĩ agâ sĩ ílí kãlị́ sụ.


\par }{\PP \VS{37}“Mụ́sã ꞌdĩ ándrá jọlépi la ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ ꞌbaní, ‘Úpí Ãdróŋá la ĩminí nábị̃ ãzí inga cécé mâ áni angájó ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ’ rĩ ꞌi.
\XREF{✡}{{\XO 7:37 }{\XO{7:37
}}{\XT{Ãzị́táŋá Amviŋá 18:15}}}

\VS{38}Mụ́sã ꞌdĩ ándrá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ru tralépi ãngũ kõtórõ rú ꞌdã kí drĩdríŋĩ gá ĩndĩ vâ ãmã áyị́pịka kí abe sáwã mãlãyíkã ꞌbã ị́jọ́ jọjó ĩꞌdi be ꞌbé Sĩnáyĩ drị̃ gâlé rĩ sĩ rĩ ꞌi, ají ándrá ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ ídri ukólépi ku rĩ drị̂ ũlũlé ãmanî.


\par }{\PP \VS{39}“Wó ãmã áyị́pịka gã kí ándrá Mụ́sã ꞌbã ị́jọ́ arelé úmgbé, ũrã kí ásị́ gá gõjó vúlé Mị̃sị́rị̃ gâlé.

\VS{40}Jọ kí Ãrọ́nị̃ ní, ‘Mí idé ãmaní ãdroŋa kí, kî sĩ ãma drị̃ ce ị́jọ́ ãmadrị́ múké rĩ kí agá. Ãnị̃ ãꞌdu idé ru Mụ́sã ãma ajílépi angájó ãngũ Mị̃sị́rị̃ drị̂ gâlé ꞌdõlé rĩ benĩ yã rĩ ku.’
\XREF{✡}{{\XO 7:40 }{\XO{7:40
}}{\XT{Ãfũŋá 32:1}}}

\VS{41}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ándrá dó bãsĩ ĩꞌbaní íꞌdá kãjóŋá áni rĩ sịjó rĩ, ri kí
ídétáŋá kí idélé sĩ íꞌdá ĩꞌbaní idélé ĩꞌbã drị́ sĩ rĩ ị̃nzị̃jó.

\VS{42}ꞌDãá Ãdróŋá uja ru tị ĩꞌbaní bụ́lụ́ gá, Ãdróŋá aꞌbe dó kí lẽlẽgó ꞌbụ̃ gá ꞌdĩ kí ị̃nzị̃lé, ꞌbá ní sĩlé bụ́kụ̃ nábị̃ ꞌbadrị̂ agá rĩ ꞌbã áni:

\par }{\Q “ ‘ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ, ĩmĩ ándrá ãnãkpá kí ulị́jó sĩ ídétáŋá kí idéjó

\par }{\QB ílí kãlị́ sụ ãngũ kõtórõ rú rĩ agâlé rĩ adru ándrá mánî ku.


\par }{\Q \VS{43}Ĩꞌdụ ándrá jó ãdróŋá Mõlékĩ drị́ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ ꞌi ãzíla vâ Réfãnĩ ꞌi,

\par }{\QB ĩmĩ ãdróŋá lẽlẽgó ru rĩ ꞌi ꞌdĩ kí,

\par }{\QB ándrá íꞌdá ĩminí idélé ĩmidrị́ sĩ ĩminí ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃-ị̃nzị̃ rĩ kî.

\par }{\Q Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma dó ĩmi nze agụlé’
\XREF{✡}{{\XO 7:43 }{\XO{7:43
}}{\XT{Ámõsĩ 5:25}}} álị́ ãngũ Bãbụ̃lọ́nị̃ gá rĩ gá.


\par }{\PP \VS{44}“Ãmã áyị́pịka kí ándrá hémã Ãdróŋá ꞌbã ãzị́táŋá kî trũ rĩ trũ ãngũ kõtórõ rú rĩ gá ꞌdãá idé kí ándrá ĩꞌdi cécé lũlé Mụ́sã ní ãzí la vâ ĩꞌdiní ndrelé rĩ ꞌbã áni.

\VS{45}Vúlé vúlé ru ãmã áyị́pịka ándrá hémã ịsụ́lépi ĩꞌbã átẹ́pịka ꞌbadrị́ rĩ ꞌdụ kí hémã ĩndĩ sáwã Yósũwã ꞌbã kí drị̃ cejó Sụ́rụ́ Ãdróŋá ꞌbã ĩꞌbaní ũkpõ fẽjó kí ndẽjó rá rĩ agá, ãzíla hémã uꞌá ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá kpere Dãwụ́dị̃ ꞌbã sáwã gá.

\VS{46}Dãwụ́dị̃ ásị́ ị̃gbẹ́ ịsụ́lépi Ãdróŋá drị́ rĩ zị, ‘Ífẽ má ịsụ́ ũkpõ sĩ jó sịjó Ãdróŋá Yãkóꞌbõ drị́ rĩ nî.’

\VS{47}Wó ngọ́pị̃ Sũlũmánĩ sị ándrá ĩꞌdiní jó nĩ.


\par }{\PP \VS{48}“Wó Ãdróŋá Ãmbógó Ụrụgá Ãndânĩ rĩ uꞌá jó ꞌbá ꞌbaní sịlé drị́ sĩ rĩ agá ku cécé nábị̃ ꞌbaní jọlé rĩ ꞌbã áni.


\par }{\Q \VS{49}“ ‘Úpí Ãdróŋá jọ,

\par }{\Q “ꞌBụ̃ ĩꞌdi
úmvúke má ãni ãmbõgõ drị̂ ꞌi,

\par }{\QB ụ̃nọ́kụ́ ĩꞌdi ãngũ mání sĩ áma pá ꞌbãjó rĩ ꞌi.

\par }{\Q Jó ĩminí mụlé sịlé mání rĩ gbẽtí la íngoní ru yã?

\par }{\QB Jõku ãngũ mání mụjó avị́jó rĩ la mụ adrulé íngõlé yã?


\par }{\Q \VS{50}Adru ándrá ma ꞌi Ãdróŋá ꞌi ãko ꞌdĩ kí ũꞌbãlépi rĩ ꞌi ku yã?” ’\XREF{✡}{{\XO 7:50 }{\XO{7:50
}}{\XT{Ĩsáyã 66:2}}}”


\par }{\PP \VS{51}Sĩtéfũnõ jọ, “Ĩmi ꞌbá imbe ũkpó ꞌdĩ, ĩmi ásị́ mba íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ĩmi bị́lẹ́ dịrịmgba ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ sĩ íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ĩmi cécé ĩmĩ áyị́pịka kî áni, ĩmi ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ Úríndí Ãlá rĩ gã úmgbé.

\VS{52}Ĩmi áyị́pịka fẽ kí vâ ũcõgõ nãbịya ꞌbaní pírí, ụꞌdị́ kí vâ ꞌbá amụ́lépi ị́jọ́
Ãdróŋá Ngọ́pị izatáŋâ kóru rĩ drị̂ ũlũlépi rĩ kí rá, ãzíla ĩmi uja Ãdróŋá Ngọ́pị mẹ́lẹ́ mbelé ĩꞌdị vâ ĩꞌdi rá.

\VS{53}Ĩmi ꞌbã sĩ vâ ꞌbá ãzị́táŋá Ãdróŋá drị̂ kí ịsụ́lépi mãlãyíkã ꞌbadrị̂ sĩ rĩ ꞌi, kpere ĩmi ãꞌị̃ drĩ vâ ku!”


\par }{\SH Drã Sĩtéfũnõ drị̂ ꞌi
\par }
{\PP \VS{54}ꞌBá ị́jọ́ amálépi rĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé Sĩtéfũnõ tị gá íni ꞌbo, na kí trị́trị́ ĩꞌdiní.

\VS{55}Sĩtéfũnõ galépi Úríndí Ãlá Ãdróŋá drị̂ sĩ tré rĩ ndre ãngũ Ãdróŋá rụ́ ꞌbụ̃ gá, ndre dó sĩ ãcí ꞌbã ãlámã imve Ãdróŋá drị̂, ãzíla cọtị ndre Yẹ́sụ̃ ꞌbã pá tu agá Ãdróŋá ꞌbã drị́ wókõ ãndá gá rĩ gâlé ru.

\VS{56}Jọ, “Ĩndre drĩ, ándre ꞌbụ̃ tị nzị̃ ru mgbọ,
Ngọ́tị́ ꞌBádrị̂ tu vâ pá Ãdróŋá ãmgbã rĩ ꞌbã drị́ wókõ ãndá gá rĩ gâlé ru ꞌdã!”


\par }{\PP \VS{57}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãzụ̃ kí ru bị́lẹ́ cí iꞌdó kí cẹ̃lé úzáŋâ trũ ũkpó sĩ Sĩtéfũnõ rụ̂lé ru.

\VS{58}Aꞌbé kí ĩꞌdi táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agâlé rĩ sĩ ãmvé, iꞌdó kí dó ĩꞌdi uvúlé írã sĩ, ꞌbá ꞌdĩ ũtrũ kí bõngó ĩꞌbadrị̂ kí fẽlé tãmbalé Sáwụ̃lọ̃ kãrị́lẹ̃ ru rĩ drị́.

\VS{59}ꞌBá ꞌdã ꞌbã kí Sĩtéfũnõ uvú agá írã sĩ ꞌdã gá, ꞌdãá Sĩtéfũnõ iꞌdó Ãdróŋá zịlé, “Úpí Yẹ́sụ̃, íꞌdụ áma úríndí fô!”

\VS{60}Sĩtéfũnõ aꞌdé ãjãgõrõ sĩ áwáŋâ trũ, “Úpí, íꞌbã izatáŋá ꞌdĩ kí drị̃ gá ku!” ꞌBo ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ jọjó ꞌbo rĩ sĩ, ꞌde dó rá.




\Chap{8}\VerseOne{1}Sáwụ̃lọ̃ ándrá vâ ꞌbá ãꞌị̃lépi la úꞌdị Sĩtéfũnõ rá rĩ ꞌbã ãzí ru ĩndĩ.

\par }{\SH Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rĩ ꞌbaní ũcõgõ fẽjó rĩ
\par }
{\PP Ị̃tụ́ ꞌdã sĩ cõcóŋá ãmbógó la acá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi uꞌálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdã kí ụrụꞌbá gá. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ iré kí ndú-ndú ãngũ Yụ̃dị́yã ꞌbadrị́ Sãmãríyã be rĩ agá pẽ lú ụ̃pịgọŋa kî.

\VS{2}Ãgọbị Ãdróŋá rulépi rũrũ rĩ ꞌdụ kí Sĩtéfũnõ ị̃sị̃lé rá, awá kí ĩꞌdi káyĩ.


\par }{\PP \VS{3}Wó ꞌdĩ gá ꞌdâ Sáwụ̃lọ̃ iꞌdó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rĩ ꞌbaní ũcõgõ fẽlé ãzíla acị́jó jó ãlu-ãlu agâ sĩ, ãgọbị kí arụ́jó ũkú abe sulé mãbụ́sụ̃ gá.


\par }{\SH Fị́lị́pọ̃ ꞌbã adrujó Sãmãríyã gá rĩ
\par }
{\PP \VS{4}ꞌBá irélé ꞌdĩ mụ kí ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũ trũ drị̃ gá drị̃ gá ãngũ ĩꞌbã kí mụjó rĩ gá.

\VS{5}Fị́lị́pọ̃ mụ táwụ̃nị̃ Sãmãríyã gá la gá, nze ị́jọ́ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ ꞌdãá.

\VS{6}ꞌBá ru atrálépi wẽwẽ rú ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ãzíla tálí Fị́lị́pọ̃ ꞌbã idélé ꞌdĩ kí ndrelé ꞌbo, ꞌbã kí bị́lẹ́ ị́jọ́ Fị́lị́pọ̃ ꞌbã jọlé rĩ kí arejó.

\VS{7}Úríndí ũnzí ũfũ ꞌbá wẽwẽ rú kí agá úzáŋâ trũ, ãzíla ꞌbá acálépi rá rĩ iꞌdó kí vâ acị́lé rá.

\VS{8}Táwụ̃nị̃ ꞌdã agá ãyĩkõ ãmbógó la ãfũ dó sĩ nĩ.


\par }{\SH Sị̃mọ́nị̃ újógó ru rĩ
\par }
{\PP \VS{9}Ágọ́bị́ ãzí ãlu ri ándrá uꞌálé ꞌdãá rụ́ la Sị̃mọ́nị̃ ꞌi, ꞌbã ándrá ru ꞌbá ãzí ãmbógó la rú ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã idélé ũlẽgõ rú ꞌbá Sãmãríyã gá rĩ ꞌbaní indrélépi ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kî sĩ.

\VS{10}ꞌBá táwụ̃nị̃ ꞌdã agá ꞌdãá cí rĩ ri kí ị́jọ́ arelé ĩꞌdi tị gá, jọ kí vâ ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá, “Ĩꞌdi ũkpõ Ãdróŋá ãni umvelé Ũkpó Ãmbógó rĩ ꞌi!”

\VS{11}ꞌDe kí ĩꞌdi vú gâ sĩ, ãꞌdusĩku Sị̃mọ́nị̃ ri ĩꞌbaní ị́jọ́ ụ̃rị̃ fẽlépi ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ kí idélé ụ́ꞌdụ́ ãzo rú.

\VS{12}Wó kí mụ ị́jọ́ Fị́lị́pọ̃ ꞌbã imbálé ị́jọ́ mgbã
Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ drị̃ gá ãzíla rụ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̃ gá ꞌdĩ arelé ãzíla ãꞌị̃lé ꞌbo, fẽ bãbụ̃tị́zị̃ ãgọbị ãzíla ũkú ꞌbanî.

\VS{13}Sị̃mọ́nị̃ mgbã rĩ ãꞌị̃ rá bĩ bãbụ̃tị́zị̃ ĩndĩ, ãꞌdusĩku ụ̃rị̃ fi ásị́ la gá tálí ãzíla ícétáŋá wẽwẽ rú Fị́lị́pọ̃ ꞌbã idélé ꞌdĩ kî sĩ, bĩ dó vâ sĩ Fị́lị́pọ̃ vú ãngũ ĩꞌdĩ ꞌbã mụjó rĩ kí agá ĩndĩ tálí ãzíla ícétáŋá ꞌdĩ kî ꞌbã ị́jọ́ sĩ.


\par }{\PP \VS{14}Ụ̃pịgọŋa Yẹ́sụ̃ drị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdã kí mụ arelé la ꞌbá Sãmãríyã gá ꞌdã ịsụ́ kí ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbo íni, pẽ kí Pétẽrõ kí tị Yõhánã be ĩꞌba rụ̂lé mụjó ị́jọ́ ꞌdĩ ãndá yã rĩ ịsụ́lé.

\VS{15}ꞌBá ị̃rị̃ ꞌdĩ kí mụ calé ꞌbo, zị kí Ãdróŋá ĩꞌbaní jọlé la lẽ ꞌba ịsụ́ kí Úríndí Ãlá rĩ ꞌi.

\VS{16}Ãꞌdusĩku Úríndí Ãlá rĩ asị́ jõ drĩ kí ãzí ãlu la drị̃ gá ku, lú ịsụ́ kí drĩ bãbụ̃tị́zị̃ rụ́ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ sĩ.

\VS{17}ꞌDãá Pétẽrõ kí Yõhánã be tị̃ kí drị́ kí drị̃ gá, ãzíla ịsụ́ kí dó sĩ Úríndí Ãlá rĩ rá.


\par }{\PP \VS{18}Sị̃mọ́nị̃ la mụ ndrelé la Úríndí Ãlá rĩ asị́ ꞌbá ãꞌị̃lépi rá rĩ kí drị̃ gá ꞌdõlé drị́ tị̃ŋá ụ̃pịgọŋa ꞌbadrị̂ sĩ, lẽ séndẽ fẽlé Pétẽrõ ꞌbaní Yõhánã be sĩ ũkpõ ꞌdĩ ĩgbãjó.

\VS{19}Jọ Pétẽrõ ꞌbaní Yõhánã be, “Ĩfẽ mání ũkpõ ꞌdĩ ĩndĩ ꞌbá mâ vâ sĩ drị́ tị̃jó drị̃ la gá rĩ la sĩ Úríndí Ãlá rĩ ịsụ́ ĩndĩ.”


\par }{\PP \VS{20}Pétẽrõ umvi Sị̃mọ́nị̃ nî, “Lẽ mi ꞌi, mî séndẽ ꞌdĩ abe ímụ ãcí gá míní ũrãjó la mí icó fẽtáŋá Ãdróŋá drị̂ ĩgbãlé séndẽ sĩ rá rĩ sĩ.

\VS{21}Ãzị́ ãzí mí ãni ãma abe la ꞌdáyụ, ãꞌdusĩku ími ásị́ adru Ãdróŋâ mịfị́ gá múké ku.

\VS{22}Mí uja ásị́, ízị Úpí ꞌi ími trũjó ị́jọ́ ũnzí míní ũrãlé ꞌdĩ kí agá rá.

\VS{23}Ándre íni ími ꞌa ũnzí ãjã sĩ, ãzíla ị́jọ́ ũnzí umbé mi cí.”

\VS{24}Sị̃mọ́nị̃ jọ Pétẽrõ ꞌbaní Yõhánã be, “Ãndá-ãndá ru ĩzị mání Úpí ꞌi, ị́jọ́ ĩminí jọlé ꞌdĩ ꞌbã ãzí ãlu la ꞌba idé ru áma ụrụꞌbá gá ku fô.”


\par }{\PP \VS{25}Pétẽrõ kí Yõhánã be mụ ị́jọ́ jọŋá delé ãzíla ị́jọ́ mgbã Úpí drị́ gá rĩ ũlũŋá delé ꞌbo, gõ kî dó vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá. Ĩꞌbã kí gõ agá ꞌdâ, mụ kí ị́jọ́ úꞌdí Úpí Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ ũlũ trũ tọ̃rọ́mẹ́ wẽwẽ rú Sãmãríyã gá ꞌdĩ kí agâ sĩ.


\par }{\SH Fị́lị́pọ̃ kí ágọ́bị́ angálépi Ị̃tị́yọ́pị̃yã gá rĩ be
\par }
{\PP \VS{26}Ụ́ꞌdụ́ ãlu mãlãyíkã Úpí Ãdróŋá drị́ gá rĩ jọ Fị́lị́pọ̃ nî, “Mí adru bábá mụjó ándrâlé ru gẹ̃rị̃ iꞌdólépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá mụlépi kpere Gázã gá ꞌdã gá.”
\FTNT{*}{{\FR 8:26 }{\FR{8:26
}}{\FT{Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ mụ ándrá ãngũ kõtórõ rú rĩ agâ sĩ.
}}}

\VS{27}Fị́lị́pọ̃ iꞌdó dó ãcị̃ mụjó rá ꞌbo, íni ꞌdĩ ágọ́bị́ angálépi Ị̃tị́yọ́pị̃yã gá la ĩꞌdi mụ agá ĩꞌdidrị́ko gâlé, ĩꞌdi ándrá vâ ꞌbá ãzí rulé rũrũ, ĩrá ꞌdị́pị úpí ũkú ru Ị̃tị́yọ́pị̃yã gá rĩ pálé gá la, ágọ́bị̂ angá ándrá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá Ãdróŋâ ị̃nzị̃lé.

\VS{28}Ĩꞌdi ꞌbã ãcẹ̃ agá gárĩ ĩꞌdi ãni kãyĩnõ ꞌbã selé nĩ rĩ sĩ ꞌdĩ gá ꞌdâ, ri bụ́kụ̃ nábị̃ Ĩsáyã drị́ gá rĩ lãlé.

\VS{29}Úríndí Ãlá rĩ jọ Fị́lị́pọ̃ ní, “Ímụ adrulé gárĩ ꞌdã andre gá ꞌdãá ãni rú.”

\VS{30}Fị́lị́pọ̃ cẹ̃ rá are ágọ́bị́ tá Ị̃tị́yọ́pị̃yã rú ꞌdĩ la bụ́kụ̃ nábị̃ Ĩsáyã drị́ gá rĩ la agá, zị ĩꞌdi, “Ínị̃ ị́jọ́ míní lãlé ꞌdĩ kí ífí rá yã?”


\par }{\PP \VS{31}Ágọ́bị́ Ị̃tị́yọ́pị̃yã rú ꞌdĩ umvi Fị́lị́pọ̃ ní, jọ, “Má icó ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã ífí nị̃lé íngoní-íngoní ru ꞌbá ãzí drĩ ífí la icé mání ku rĩ gá?” Umve dó sĩ Fị́lị́pọ̃ ꞌi amụ́lé rilé ĩꞌdi bụ́lụ́ gá ꞌdãá.

\VS{32}Ị́jọ́ bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ ágọ́bị́ Ị̃tị́yọ́pị̃yã rú rĩ ꞌbã lãlé rĩ ándrá íni:

\par }{\Q “ꞌDụ kí ándrá ĩꞌdi agụlé cécé kãbĩlõ agụlé lịlé lị̃lị̃ rĩ ꞌbã áni,

\par }{\QB ãzíla ꞌdị kí ĩꞌdi cécé kãbĩlõ lịlé,

\par }{\QB ru tị nzị̃lé ku rĩ ꞌbã áni.


\par }{\Q \VS{33}Úfẽ ĩꞌdiní drị̃nzá, úlị ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ múké-múké ku.

\par }{\QB ꞌBá ãzí ãlu icólépi ị́jọ́ nzelépi drị̃lẹ́ ĩꞌdidrị̂ kí drị̃ gá rá la ꞌdáyụ,

\par }{\QB ãꞌdusĩku ídri ĩꞌdidrị́ ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ ãsị̃ ꞌbo.”
\XREF{✡}{{\XO 8:33 }{\XO{8:33
}}{\XT{Ĩsáyã 53:7-8}}}


\par }{\PP \VS{34}Ãmbógó Ị̃tị́yọ́pị̃yã rú rĩ zị Fị́lị́pọ̃ ꞌi, “Ílũ mání, nábị̃ la ị́jọ́ ꞌdĩ jọ ĩꞌdi drị̃ gá yã jõku ꞌbá ãzí ndú la drị̃ gá?”

\VS{35}ꞌDãá Fị́lị́pọ̃ iꞌdó dó ị́jọ́ jọlé ị́jọ́ tá Ãdróŋá drị́ ĩꞌdi ꞌbã lãlé rĩ drị̃ gá, ãzíla ũlũ ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ.

\VS{36}Ĩꞌbã kí mụ agá gẹ̃rị̃ gá ꞌdâ, ca kí ãngũ ị̃yị́ trũ la gá, ãmbógó Ị̃tị́yọ́pị̃yã rú rĩ jọ, “Ị̃yị́ ãzí ꞌdĩ, ãꞌdu icó fẽlé la má ịsụ́ bãbụ̃tị́zị̃ ku rĩ gá nĩ?” [

\VS{37}Fị́lị́pọ̃ jọ, “Mí icó bãbụ̃tị́zị̃ ịsụ́lé rá ídrĩ Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃ ími ásị́ pírí sĩ rĩ gá.” Ãmbógó umvi má ãꞌị̃ dó rá Kúrísĩtõ ĩꞌdi Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi.]
\FTNT{†}{{\FR 8:37 }{\FR{8:37
}}{\FT{Vásĩ 37 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.
}}}


\par }{\PP \VS{38}Atrị kãyĩnõ gárĩ selépi rĩ kí drị̃, fi kí Fị́lị́pọ̃ be ị̃rị̃ trá ị̃yị́ agâlé, ꞌdãá Fị́lị́pọ̃ fẽ ĩꞌdiní bãbụ̃tị́zị̃ rá.

\VS{39}Kí mụ ãfũlé ị̃rị̃ trá ị̃yị́ agâlé rĩ sĩ ãmvé ꞌdõlé ꞌbo, Úríndí Úpí drị̂ ꞌdụ Fị́lị́pọ̃ ꞌi ũní rá, ãmbógó Ị̃tị́yọ́pị̃yã rú ꞌdã ndre ĩꞌdi ị̃dị́ ku, wó mụ ĩꞌdi ꞌbã ãcị̃ trũ drị̃ gá ãyĩkõ ãmbógó íni la trũ.

\VS{40}Fị́lị́pọ̃ mụ ru ịsụ́lé Ãzótũ gá, ĩꞌdi ꞌbã mụ agá, ri mụlé ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ ũlũ trũ táwụ̃nị̃ ãmbogo-ãmbogo rĩ kí agâ sĩ íni, íni kpere ĩꞌdi ꞌbã ca agá Kãyĩsárĩyã gá.




\par }\Chap{9}{\SH Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ásị́ ujajó rĩ
\par }
{\R (ꞌEtáŋá 22:6-16; 26:12-18)

\par }{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã kî sĩ Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã drĩ adrujó ũmbã ĩꞌdiní ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí ụꞌdị́jó rĩ trũ ásị́ gá rĩ sĩ, mụ átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ rụ́.

\VS{2}Jọ ꞌbã ãfẽ drĩ ĩꞌdiní wárãgã mụjó Dãmãsị̃kị́yã gá ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agâ sĩ, ꞌbá táni ãgọbị rú jõku ũkú ru Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rĩ kí rụjó ũkpó sĩ agụjó sujó mãbụ́sụ̃ gá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé.


\par }{\PP \VS{3}Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã mụ agá ãni rú táwụ̃nị̃ Dãmãsị̃kị́yã drị̂ gá ꞌdãá, rụ̃gbụ́gbụ́ ãcí imve angájó ꞌbụ̃ gâlé ji ãngũ ĩꞌdi andre gá ꞌdãá trộkị́lịrị.

\VS{4}Sáwụ̃lọ̃ aꞌdé vụ̃rụ́, are ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzí ị́jọ́ jọ agá ĩꞌdiní, “Sáwụ̃lọ̃! Sáwụ̃lọ̃! Mi áma ĩcõcõŋã íni ãꞌdu ị́jọ́ sĩ yã?”


\par }{\PP \VS{5}Sáwụ̃lọ̃ zị, “Mi ãꞌdi ꞌi, Úpí?” Ụ́ꞌdụ́kọ́ umvi, “Ma Yẹ́sụ̃ mî ĩcõcõŋãlé rĩ ꞌi.

\VS{6}Wó be la ínga, ímụ táwụ̃nị̃ agâlé, ãngũ mání sĩ mụjó lũjó la míní mi mụ ãꞌdu idélé yã rĩ gá.”


\par }{\PP \VS{7}ꞌBá tá be acị́lépi Sáwụ̃lọ̃ abe ꞌdĩ tu kí pá ị́jọ́ jọŋâ kóru, are kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdã rá, wó ndre kí ꞌbá ãzí ífí ãlu ku.

\VS{8}ꞌDãá Sáwụ̃lọ̃ angá vụ̃rụ̂lé nzị̃ ru mịfị́, wó ndre ãngũ gẹ̃rị̃ sĩ ku, ãꞌdusĩku mịfị́ la ãsã cí. ꞌBá tá mụlépi ĩꞌdi be ꞌdĩ rụ kí ĩꞌdi drị́ gá drị́ gá agụlé Dãmãsị̃kị́yã gâlé.

\VS{9}Dãmãsị̃kị́yã gá ꞌdãá Sáwụ̃lọ̃ uꞌá ụ́ꞌdụ́ na ndre ãngũ ku, na ãko ãzí ku, mvụ vâ ãko ãzí ku ĩndĩ.


\par }{\PP \VS{10}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá la ándrá Dãmãsị̃kị́yã gá ꞌdãá cí rụ́ la Ãnãníyã ꞌi. Ị́jọ́ ãzí ícétáŋá ru la iꞌda ándrá ru ĩꞌdiní, ala gá Úpí Yẹ́sụ̃ umve ĩꞌdi, “Ãnãníyã!” Ãnãníyã umvi, “Ma ꞌdõnu, Úpí.”


\par }{\PP \VS{11}Úpí Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Mí itú mi bábá, ímụ gẹ̃rị̃ umvelé Kpị ꞌdã agá, jó Yụ́dãsị̃ drị̂ agá, ízị ꞌbá angálépi Tãrãsị́sị̃ gá umvelé Sáwụ̃lọ̃ ꞌi rĩ ꞌi. Ĩꞌdi Ãdróŋá zị.

\VS{12}Ãzíla áfẽ ndre ícétáŋá ru ágọ́bị́ ãzí umvelé Ãnãníyã ꞌi rĩ ꞌbã amụ́ agá jó agá ꞌdõlé, drị́ tị̃ agá ĩꞌdi drị̃ gá ꞌbã ndre sĩ ãngũ ị̃dị́.”


\par }{\PP \VS{13}Ãnãníyã umvi, “Úpí, ũꞌbí nze kí mání ị́jọ́ ágọ́bị́ ꞌdĩ drị̃ gá rá ãzíla ị́jọ́ ũnzíríkãnã ĩꞌdĩ ꞌbã idélé ꞌbá ãlá mídrị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ꞌba rụ́ rĩ kí drị̃ gá ĩndĩ.

\VS{14}Ãzíla amụ́ vâ ũkpõ ãtalo ãmbogo ꞌdã ꞌbadrị̂ sĩ Dãmãsị̃kị́yã gá ꞌdõlé amụ́jó ꞌbá ími rụ́ umvelépi rĩ kí rụjó cí.”

\VS{15}Wó Úpí Yẹ́sụ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ímụ, ãꞌdusĩku ĩꞌdi mâ ãnájó ụ̃pị́gọ́ŋá mání pẽlé ị́jọ́ mádrị̂ kí ujílépi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbaní, ũpi ꞌbaní ãzíla ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní rĩ ꞌi.

\VS{16}Ãzíla ma vâ mụ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ mụjó ũcõgõ ịsụ́jó ị́jọ́ má drị̂ ũlũŋá sĩ rĩ kí iꞌdalé ĩꞌdiní rá.”


\par }{\PP \VS{17}ꞌDãá Ãnãníyã mụ rá, fi Sáwụ̃lọ̃ drị̃ gâlé, tị̃ drị́ Sáwụ̃lọ̃ drị̃ gá jọ, “Má ádrị́pị Sáwụ̃lọ̃, Úpí Yẹ́sụ̃ ándrá ru iꞌdalépi míní gẹ̃rị̃ gâlé míní amụ́jó ꞌdõlé rĩ sĩ, rĩ ãpẽ áma tị íni la mi sĩ ãngũ ndre ị̃dị́, ãzíla Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã ga sĩ ími agá tré benĩ.”

\VS{18}Cọtị ãko ãzí aꞌdé Sáwụ̃lọ̃ mịfị́ agâlé cécé ũgórókóꞌbõ áni, ꞌdâ ndre dó ãngũ ị̃dị́ rá. Tu pá ụrụgá sĩ bãbụ̃tị́zị̃ ịsụ́jó.

\VS{19}Sáwụ̃lọ̃ la mụ íná nalé ꞌbo, ịsụ́ ũkpõ úꞌdí ru.

\par }{\SH Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ị́jọ́ ũlũjó Dãmãsị̃kị́yã gá rĩ
\par }
{\PP Sáwụ̃lọ̃ uꞌá ụ́ꞌdụ́ were ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌba abe Dãmãsị̃kị́yã gá ꞌdãá.

\VS{20}Mụ dó pịrị ị́jọ́ ũlũlé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agá jọjó la, Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Ãdróŋá Ngọ́pị ꞌi.


\par }{\PP \VS{21}ꞌBá ị́jọ́ ꞌdĩ arelépi rá ꞌdĩ uꞌá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ, ãzíla jọ kí, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ adru ándrá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ꞌbá kí ụꞌdị́lépi rụ́ Yẹ́sụ̃ ꞌdĩ umveŋá sĩ rĩ ꞌi ku yã? Amụ́ vâ ínĩ ngá ị́jọ́ ĩꞌdi ãni ãlu ꞌbá kí trajó agụjó mãbụ́sụ̃ gá ꞌbá ãtalo ãmbogo rĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ gá ku yã? Wó uja ru íni la ãꞌdu sĩ?”


\par }{\PP \VS{22}Wó ꞌdãá ị́jọ́ Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã jọlé rĩ acá kí ũkpó trũ, ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú Dãmãsị̃kị́yã gá ꞌdĩ icó kí ĩꞌdi umvilé ku, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi rĩ iꞌda ru mgbọ rú Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Ãdróŋá ꞌbã tị ãpẽlé ãma pajó rĩ ꞌi.


\par }{\SH Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ru apájó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí drị́ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{23}Ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú ꞌdĩ kí vúlé gá, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ri kí ru tralé ãlu ị́jọ́ itújó sĩ Sáwụ̃lọ̃ mbãjó ꞌdịjó rá.

\VS{24}Wó ꞌbá ãzí lũ Sáwụ̃lọ̃ ní ị́jọ́ itúlé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ꞌdĩ kí rá. Ị̃tụ́ kí ị́nị́ be ꞌbá ꞌdĩ ri kí ĩꞌdi tẽlé ꞌdịlé jó tị bõrõ táwụ̃nị̃ celépi cí rĩ drị́ gá rĩ kí agá.


\par }{\PP \VS{25}Wó ị́nị́ ãzí ãlu ꞌbá ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌdụ kí ĩꞌdi gụ́fá sĩ mụlé sulé dẹ̃rị́sã bõrõ agá rĩ gâ sĩ ãmvélé apá dó sĩ rá. 

\par }{\PP \VS{26}Sáwụ̃lọ̃ mụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ụ̃ꞌbị̃jó ru icíjó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ abe pâlé wẽwẽ rú, wó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ãꞌị̃ kí ĩꞌdi ĩꞌbã ãzí ru ku, ãzíla idé kí dó vâ ĩꞌdi sĩ ụ̃rị̃ sĩ.

\VS{27}Wó Bãrãnábã amụ́ Sáwụ̃lọ̃ ãzã kolé ĩꞌdi agụjó ụ̃pịgọŋa ꞌba rụ̂lé lũjó la ĩꞌbaní Sáwụ̃lọ̃ ndre Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌi gẹ̃rị̃ gá, ãzíla Úpí jọ ị́jọ́ ĩꞌdi be rá. Nze vâ ĩꞌbaní ị́jọ́ Sáwụ̃lọ̃ ꞌbã ị́jọ́ ũlũjó ụ̃rị̃ kóru Yẹ́sụ̃ drị̃ gá Dãmãsị̃kị́yã gá ꞌdãá rĩ ꞌi.

\VS{28}Ãzíla Sáwụ̃lọ̃ uꞌá dó sĩ ụ̃pị́gọ́ŋá abe, acị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ agá pírí ị́jọ́ ũlũ trũ ụ̃rị̃ kóru Úpí Yẹ́sụ̃ drị̃ gá.

\VS{29}Ri vâ ãgátã galé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú Gị̃rị́kị̃ tị jọlépi rĩ abe, mbã kí tí vâ ĩꞌdi ꞌdịlé rá.

\VS{30}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ ịsụ́lé ꞌbo, ꞌdụ kí Sáwụ̃lọ̃ agụlé Kãyĩsárĩyã gá tị la pẽjó Tãrãsị́sị̃ gá.


\par }{\PP \VS{31}ꞌDã ꞌbã vúlé gá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Yụ̃dị́yã gá, Gãlị́lị̃ gá ãzíla Sãmãríyã gá ꞌdĩ îcõcõŋá kí ku, ịsụ́ kî dó sĩ ásị́ ị̃gbẹ̃. Kí kãlãfe tụ ásị́ ũŋmĩŋá Úríndí Ãlá rĩ drị́ gá rĩ sĩ ĩꞌbã kí Úpí Yẹ́sụ̃ ní ãzị́ ngajó rĩ sĩ.


\par }{\SH Pétẽrõ ꞌbã adrujó ãngũ Lụ́dã gá ãzíla Yópã gá rĩ
\par }
{\PP \VS{32}Pétẽrõ ꞌbã acị́ agá ãngũ pírí gá, ụ́ꞌdụ́ ãlu mụ drị̃ fụlé ꞌbá ãlá uꞌálépi Lụ́dã gá ꞌdĩ ꞌba abe.

\VS{33}ꞌDãá ịsụ́ ágọ́bị́ ãzí uꞌálépi mgbọ́lọ́ sị́ ílí ãrõ ãcá sĩ pá kóru umvelé Ãyĩnéyã ꞌi.

\VS{34}Pétẽrõ jọ Ãyĩnéyã ní, “Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ adrí mi ãlá ru ꞌbo, mí angá ụrụgá, íꞌdụ mî bị́rị̃sị̃ ꞌi.” Cọtị Ãyĩnéyã angá ụrụgá.

\VS{35}ꞌBá pírí uꞌálépi Lụ́dã gá ãzíla Sãrónĩ gá ꞌdãá rĩ ndre kí Ãyĩnéyã ꞌbã ácị́ŋá rá, cọtị ãꞌị̃ kí Yẹ́sụ̃ Úpí kí palépi rĩ rú rá.


\par }{\PP \VS{36}Yópã gá ꞌdãá ũkú ãzí ándrá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá la cí rụ́ la Tãꞌbị́tã ꞌi,
\FTNT{*}{{\FR 9:36 }{\FR{9:36
}}{\FT{Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ála ĩꞌdi umve
}}{\FQA{Dõrõkásĩ ꞌi.
}}} ũkú Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá la, ri sáwã ĩꞌdidrị̂ kí izalé ị́jọ́ múké idéjó ãzíla ꞌbá lẽmẽrí rĩ kí ãzã kojó.

\VS{37}Sáwã ꞌdã agá ꞌdãá ãyánĩ rụ ĩꞌdi uja drãlé rá. ꞌBá ũjĩ kí ãvũ la ãzíla agụ kí ꞌbãlé gõrófã agá ụrụgâlé ĩꞌdi ị̃sị̃ŋá tẽjó.

\VS{38}Ãngũ Yópã ꞌi rĩ ándrá Lụ́dã andre gá ꞌdãá ãni rú, ꞌbo ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé Pétẽrõ ĩꞌdi Lụ́dã gá íni, pẽ kí ãgọbị kí tị ị̃rị̃ ị́jọ́ Tãꞌbị́tã drã rá rĩ trũ mãmálá ꞌbãjó ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá, “Mí amụ́ gbõrú ãma rụ́ ꞌdõlé.”


\par }{\PP \VS{39}Pétẽrõ angá amụ́lé ꞌbá ꞌdĩ abe. Ĩꞌdi mụ acálé ꞌbo, agụ kí ĩꞌdi gõrófã agâlé, ũkú ãwụzị rú rĩ atrá kí ru ĩꞌdi andre gá áwáŋâ trũ jó ãvũ ꞌbãjó rĩ agá. Ũkú ꞌdĩ kí dị̃ Pétẽrõ ní sátĩ ãzíla kọ́tị̃ ándrá Tãꞌbị́tã ꞌbã sõlé rĩ kí iꞌda sĩ.

\VS{40}Pétẽrõ iyá kí jó agâlé rĩ sĩ ãmvé, tị̃ ãjã vụ̃rụ́ zị Ãdróŋá, ĩꞌdi mụ zịlé la ꞌbo uja tị ãvũ rụ̂lé jọ, “Tãꞌbị́tã, mí angá ụrụgá!” Ũkú ꞌdĩ nzị̃ ru mịfị́, ĩꞌdi mụ Pétẽrõ ndrelé ꞌbo uja rilé rĩ rĩ.

\VS{41}Pétẽrõ se ru ãni rú ĩjũ drị́ ãzã la kojó ĩꞌdi ingajó. Umve ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ũkú ãwụzị rú ꞌdĩ kí abe amụ́jó ĩꞌdi fẽjó ĩꞌbadrị́ ídri rú.

\VS{42}Ị́jọ́ ꞌdĩ acị́ ãngũ Yópã drị̂ agâ sĩ pírí ꞌbá wẽwẽ rú uja kî sĩ ásị́ Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃jó ꞌbá kí palépi rĩ rú.

\VS{43}ꞌDĩ gá ꞌdâ, Pétẽrõ uꞌá Sị̃mọ́nị̃ gọ́bẹ́rẹ́ idélépi rĩ drị́ko gá Yópã gá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ ãzo rú.




\par }\Chap{10}{\SH Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃ kí Pétẽrõ be
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ágọ́bị́ ãzí ándrá cí uꞌálépi Kãyĩsárĩyã gá rụ́ la Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃ ꞌi, ĩꞌdi ãsĩkárĩ túrú ãlu Rụ́mị̃ drị̂ kí ꞌbã ãmbógó.
\FTNT{*}{{\FR 10:1 }{\FR{10:1
}}{\FT{Ĩꞌdi ándrá ãmbógó ru ãsĩkárĩ ꞌbá Rụ́mị̃ rú rĩ ꞌbã ãni umvelé “Ãsĩkárĩ Ítãlĩ ꞌbadrị̂ rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi.”
}}}

\VS{2}Ĩꞌdi ándrá ꞌbá Rụ́mị̃ rú Ãdróŋá rulépi ꞌbá ĩꞌdidrị̂ abe ambamba la, ri vâ ꞌbá ándrá Yãhụ́dị̃ rú lẽmẽrí rĩ kí ãzã kolé, ĩꞌdi vâ Ãdróŋá zị agá ụ́ꞌdụ́ pírí.

\VS{3}Ũgũgõ sáwã úrômĩ ị̃tọ́lọŋá sĩ ndre ándrá mãlãyíkã Ãdróŋá drị̂ ícétáŋá agâ sĩ ị́jọ́ jọ agá ĩꞌdi be, umve ĩꞌdi, “Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃!”


\par }{\PP \VS{4}Su mịfị́ drị̃ la gá ụ̃rị̃ trũ umvi, “Úpí, ãko ãꞌdu?” Mãlãyíkã umvi, “Ãdróŋá uꞌá ãyĩkõ sĩ, ãꞌdusĩku ãꞌị̃táŋá mî ĩꞌdi ãꞌị̃jó ãzíla ãko mî fẽlé ꞌbá lẽmẽrí Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbanî rĩ ca kí ĩꞌdi rụ̂lé rá, ĩꞌdi dó sĩ bábá ími umvijó.

\VS{5}Ãzíla úꞌdîꞌda ípẽ ꞌbá ãzí kí tị mụlé ágọ́bị́ Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ rĩ umvelé ãngũ Yópã gá.

\VS{6}Mụ ãmụ́ ru ágọ́bị́ gọ́bẹ́rẹ́ idélépi umvelé Sị̃mọ́nị̃ ꞌi, lị́cọ́ trũ ãni rú la mĩrĩ tị gá rĩ drị́ko gá ĩꞌdi amụ́ míní ị́jọ́ patáŋá drị̂ lũlé.”

\VS{7}Mãlãyíkã la mụ mụlé ꞌbo, Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃ umve ꞌbá ãzị́ ngalépi ĩꞌdidrị́ la kí ị̃rị̃, ala gá ãsĩkárĩ ãzị́ ngalépi ꞌdãá Ãdróŋá rulépi ambamba la ãzí ãlu.

\VS{8}Nze ĩꞌbaní ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí vú, uja dó kí tị pẽlé Yópã gá.


\par }{\PP \VS{9}Drụ̃sị̃ ĩꞌbaní acá agá ãni rú Yópã gá sáwã ázíyá gá ꞌdĩ, Pétẽrõ mụ tụlé jó drị̃ gá Ãdróŋá zịlé.

\VS{10}Ãbị́rị́ ndẽ ĩꞌdi rá, lẽ tí ãko ãzí nalé, ꞌdĩ sĩ íná la drĩ aꞌdí agá aꞌdî ndre ícétáŋá ãzí.

\VS{11}Ndre ala gá ꞌbụ̃ tị nzị̃ ru mgbọ, ndre vâ ãko ãzí cécé bõngó ũgĩlé kónã la sụ rĩ kí agá aꞌbélé vụ̃rụ́ ꞌdõlé rĩ ꞌbã áni la.

\VS{12}Ala gá ꞌdãá ãnãkpá ũví ndú-ndú lẽlé úna kí ku ꞌdĩ kí pírí cí; ãko ãgãlépi ꞌa drị̃ sĩ ãzíla ãríŋá ungalépi ụrụgâ sĩ ꞌdĩ kî trũ.

\VS{13}Ụ́ꞌdụ́kọ́ angá ala gâlé jọ, “Ínga ụrụgá, Pétẽrõ, mí ụlị́ ãko ꞌdĩ kí ãzíla ína kí rá.”

\VS{14}Wó Pétẽrõ umvi, “Yụ, Úpí, ána jõ drĩ ãko ãzí ãndị́ ru la ku.”

\VS{15}ꞌDãá are vâ ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ ꞌbụ̃ gâlé ị̃dị́, “Ãdróŋá drĩ jọ la ãko ꞌdĩ míní múké, lẽ íjọ ũnzí rĩ gá ku.”

\VS{16}Ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru íni pâlékó na, ꞌdãá úꞌdụ dó ãko bõngó áni ꞌdĩ ꞌbụ̃ gâlé vúlé.


\par }{\PP \VS{17}Pétẽrõ ꞌbã drĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ndrelé ꞌdĩ ífí ndrụ̃ agá ꞌdâ, ndre ꞌbá Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃ ꞌbã tị ãpẽlé ꞌdĩ kí pá tu agá Sị̃mọ́nị̃ drị́ jó tị gá ꞌdãá.

\VS{18}ꞌDãá zị kí, “Ãmụ́ ãzí rụ́ sĩ umvelé Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ꞌi rĩ ꞌdâ cí yã?”


\par }{\PP \VS{19}Pétẽrõ drĩ ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ ífí ũrã agá, Úríndí jọ ĩꞌdiní, “Mí are! ꞌBá ãgọbị rú la kí na kí ími ndrụ̃.

\VS{20}Mí asị́ vụ̃rụ́ ími itúlé bábá, ígã jõ mụlé ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru ꞌdĩ ꞌbã abe ku, ãꞌdusĩku má ãpẽ kí tị ma ꞌi.”

\VS{21}Cọtị Pétẽrõ asị́ vụ̃rụ́ jọ ãgọbị ꞌdã ꞌbaní, “Ma bãsĩ ágọ́bị́ ĩmi ndrụ̃lé rĩ ꞌi, ĩmi amụ́ ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”


\par }{\PP \VS{22}Ãgọbị na ꞌdã umvi kí, “Ãmbógó Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃ ãsĩkárĩ Rụ́mị̃ gá rĩ ãpẽ ãma tị nĩ. Ĩꞌdi ꞌbá ãzí Ãdróŋá rulépi rũrũ vâ ꞌbá múké, ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã kí rulé rũrũ íni la. Mãlãyíkã ãlá Ãdróŋá drị̂ jọ ị́jọ́ ĩꞌdi be, jọ ꞌbã umve mi ꞌi ĩꞌdidrị́ kogâlé, ĩꞌdi sĩ ị́jọ́ mî mụlé jọlé ĩꞌdiní rĩ are.”

\VS{23}Pétẽrõ ꞌbã mãmálá aꞌị́ ãgọbị na ꞌdã kí ụ́ꞌdụ́ kojó ꞌdãá.

\par }{\SH Pétẽrõ ꞌbã adrujó Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃ drị́ jó agá rĩ
\par }
{\PP Ụ̃ꞌbụ́tị ãzí rĩ sĩ Pétẽrõ itú ru bábá mụjó ĩꞌba abe, ãzíla ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Yópã gá ꞌdã ãzí rĩ mụ kí ĩndĩ.

\VS{24}Drụ̃sị̃ íni ca kí lị́cọ́ Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃ drị́ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ĩꞌdi tẽjó ꞌbá ĩꞌdidrị̂ kí abe ãzíla ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka umvelé umve-umve rĩ abe Kãyĩsárĩyã gá ꞌdãá.

\VS{25}Pétẽrõ ꞌbã lẽ agá fi agá jó agâlé ꞌdĩ gá ꞌdĩ, Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃ ụfụ kí drị̃ ĩꞌdi be, ꞌbe ru pálé la gá ꞌdãá vụ̃rụ́ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó.

\VS{26}Pétẽrõ fẽ ĩꞌdiní angálé ụrụgá jọ, “Ítu pá ụrụgá, Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃, ma mâ ngá lú ꞌbá cécé mí áni.”

\VS{27}Pétẽrõ mụ kí ị́jọ́ jọ trũ Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃ be kpere ĩꞌbaní ca agá jó ꞌbá ꞌbaní ru trajó wẽwẽ rú rĩ agâlé.

\VS{28}Jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi pírí nị̃ kí rá ãzị́táŋá ãmadrị́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ drị́ dị́nị̃ drị̂ ãꞌị̃ ãmaní uꞌájó sụ́rụ́ ndú ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ abe vâ adrujó ãmụ́ ru ĩꞌbadrị́ko gá ãndrũ ꞌdĩ ꞌbã áni ku. Wó Ãdróŋá jọ mání, lẽ má umve ꞌbá ãzí ãluŋá la mẹ́rọ́ꞌbá ru jõku ãndị́ ru íni ku.

\VS{29}Bãsĩ gápi mâ amụ́jó kpílo gbõrú míní ꞌbá tị pẽjó má rụ́ ꞌbo rĩ sĩ ꞌdĩ. Ázị dó mi ꞌi, ípẽ ꞌbá kí tị má rụ̂lé ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”


\par }{\PP \VS{30}Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃ umvi ĩꞌdiní, “Alị ụ́ꞌdụ́ na ꞌbo, ándrá cécé sáwã úrômĩ sĩ ãndrũ ꞌdĩ ꞌbã áni, ma Ãdróŋá zị agá ị̃tọ́lọŋá sĩ mádrị́ jó agá, rụ̃gbụ́gbụ́ ándre ꞌbá ãzí bõngó sụ̃lépi imvesílílí la pâ tu agá áma drị̃lẹ́ gá ꞌdãá.

\VS{31}Jọ mání, ‘Kụ̃rụ̃nálị́yọ̃! Ãdróŋá are zịtáŋá mídrị̂ rá ãzíla ndre vâ ãzãkoma míní fẽlé ꞌbá ꞌbaní rĩ kí rá, ãvĩ ị́jọ́ kí drị̃ gá ku.’

\VS{32}Jọ vâ mání, ‘Ípẽ ꞌbá ãzí tị mụlé Yópã gá ágọ́bị́ umvelé Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ꞌi rĩ rụ́, ĩꞌdi ãmụ́ ágọ́bị́ gọ́bẹ́rẹ́ idélépi umvelé Sị̃mọ́nị̃ ꞌi rĩ drị́ko gá mĩrĩ tị gá ꞌdã.’

\VS{33}ꞌDĩ gá ꞌdâ ápẽ ꞌbá tị mí rụ̂lé cọtị mí idé vâ múké amụ́jó. Úꞌdîꞌda ãma dó pírí Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá ꞌdâ ị́jọ́ Úpí ꞌbã azịlé ími tị gá rĩ arejó.”


\par }{\SH Pétẽrõ jọ ị́jọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbanî
\par }
{\PP \VS{34}Pétẽrõ iꞌdó ị́jọ́ jọlé, jọ, “Ánị̃ dó rá ãndá Ãdróŋá uya ꞌbá kí uya-uyâ ku.

\VS{35}Sụ́rụ́ wẽwẽ rú ꞌdĩ kí agá ꞌdâ, ãꞌị̃ ꞌbá ĩꞌdi rụ́ ịcụ́lépi ãzíla ꞌbá ị́jọ́ mgbã ngalépi rĩ kí rá.

\VS{36}Ĩmi are ándrá ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá ꞌbã tị ãpẽlé ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbaní ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ ajílépi Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ Úpí ru sụ́rụ́ pírí ꞌbaní rĩ rụ̂ sĩ rĩ rá.

\VS{37}Ĩmi are ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã idélé iꞌdójó Gãlị́lị̃ gá ãngũ Yụ̃dị́yã drị̂ gá sáwã Yõhánã ꞌbã ị́jọ́ bãbụ̃tị́zị̃ drị̂ ũlũjó rĩ ꞌbã ũngúkú gá rĩ rá.

\VS{38}Ĩnị̃ vâ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ ꞌbá Nãzẹ̃rẹ́tị̃ rú Ãdróŋá ꞌbã adrujó ĩꞌdi be, ĩꞌdi vâ Úríndí Ãlá rĩ ũsũjó drị̃ la gá, ũkpõ trũ, acị́lépi ị́jọ́ múké idé trũ, ãzíla ꞌbá Sĩtánĩ ꞌbã umbélé cí ꞌdĩ kí adríjó rá rĩ rá.


\par }{\PP \VS{39}“Ãma ụ̃pị́gọ́ŋá ru ꞌdĩ kí dó sĩ pírí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ngalé ãngũ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ agá ãzíla Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ agá ꞌdĩ ꞌbã sãdínĩ rú. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ipa kí ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá.

\VS{40}Wó ụ́ꞌdụ́ na Yẹ́sụ̃ ꞌbã drãjó ꞌbo rĩ ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá inga ĩꞌdi ídri, iꞌda ru úꞌdí ru

\VS{41}adru ꞌbá pírí ꞌbanî la ku, wó lú ꞌbá ándrá ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ndrelépi cé, Ãdróŋá ꞌbã ándrá pẽlé ꞌbo ꞌdĩ ꞌbanî, ãma ándrá ãko nalépi ãzíla mvụlépi ĩꞌdi trũ sáwã ĩꞌdi ꞌbã angájó drã agá rĩ sĩ ꞌbo rĩ kî.

\VS{42}Ãzíla azị ãmaní ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ị̃ndụ́ nzejó ꞌbá ꞌbanî iꞌdajó la ꞌi bãsĩ ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã tị ãpẽlé, ị́jọ́ lịjó ꞌbá ídri rĩ kí drị̃ gá ꞌbá ũdrãlépi rá rĩ abe rĩ ꞌi.

\VS{43}Nãbịya pírí ũlũ kí ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá, jọ kí, ꞌbá pírí ĩꞌdi ãꞌị̃lépi rá rĩ ála ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdidrị̂ kî trũ rá ũkpó rụ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ.”


\par }{\SH Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã asị́jó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ kí drị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{44}Pétẽrõ ꞌbã drĩ ị́jọ́ jọ agá jọ̃jọ̃ ꞌdĩ gá ꞌdĩ, Úríndí Ãlá rĩ asị́ vụ̃rụ́ ꞌdõlé ꞌbá tá ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ arelépi ꞌdĩ kí drị̃ gá.

\VS{45}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ĩtãrãlé rá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá angálépi Yópã gá Pétẽrõ be ꞌdĩ acá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ, ãꞌdusĩku Ãdróŋá ꞌbã fẽtáŋá ĩꞌdi ãni Úríndí Ãlá rĩ ãsũjó vâ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí drị̃ gá ĩndĩ rĩ sĩ.

\VS{46}ꞌDĩ fẽ iꞌdó kí ị́jọ́ jọlé tị ndú-ndú sĩ Ãdróŋâ ịcụ́ŋâ trũ cọtị Pétẽrõ jọ,

\VS{47}“ꞌBá ꞌdĩ ịsụ́ kí Úríndí Ãlá rĩ ꞌbo, cécé ándrá ãmaní ịsụ́lé rĩ ꞌbã áni. ꞌDâ ꞌbá ãzí icó dó kí ugalé úmgbé bãbụ̃tị́zị̃ ịsụ́jó ị̃yị́ sĩ la ku.”

\VS{48}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, fẽ dó ĩꞌbaní bãbụ̃tị́zị̃ rụ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ sĩ. ꞌBá ꞌdãá ꞌdĩ zị kí Pétẽrõ ꞌi uꞌájó ĩꞌba abe ụ́ꞌdụ́ were rú ị̃dị́.




\par }\Chap{11}{\SH Ị́jọ́ Pétẽrõ ꞌbã vú nzelé rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ụ̃pịgọŋa Yẹ́sụ̃ drị́ ꞌdĩ kí, ꞌbá Yụ̃dị́yã gá ãꞌị̃táŋâ trũ ꞌdĩ abe, are kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ãꞌị̃ kí ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ rá.

\VS{2}Wó Pétẽrõ la mụ gõlé vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌbo, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ru ĩtãrãlépi rá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi lãꞌbĩ ĩꞌbadrị́ Yãhụ́dị̃ drị̂ drĩ sĩ adrujó kí drị̃ gá cí ꞌdĩ inzá kí ĩꞌdi drị̃, jọ kí,

\VS{3}“Ífi ꞌbá ãzí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku la ꞌbadrị́ jó agá, ãzíla mí uja íná nalé ĩꞌba abe.”


\par }{\PP \VS{4}ꞌDãá Pétẽrõ nze ĩꞌba ní ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí vú pírí ĩꞌba ní ru idéjó ꞌdã ꞌbã áni.

\VS{5}“Ụ́ꞌdụ́ ãlu Yópã gá mání Ãdróŋá ãꞌị̃ agá, ícétáŋá ãzí iꞌda ru mání, ándre ãko ãzí cécé bõngó ũgĩlé kónã la sụ asị́ agá angájó ꞌbụ̃ gâlé má rụ́ ꞌdõlé.

\VS{6}Ma mụ ala ndrelé, ándre ãko gbẽtí ndú-ndú lẽlé úna kí ku ũꞌbí ãnãkpá ásé agá rĩ kí, ãko ãgãlépi kụ̃bụ̃drị̃ sĩ rĩ kí ãzíla ãriŋa ꞌbụ̃ gá kí abe.

\VS{7}Ãzíla má are ụ́ꞌdụ́kọ́ ị́jọ́ jọ agá, ‘Ínga ụrụgá, Pétẽrõ, mí ụlị́ ãko ꞌdĩ kí, ãzíla ína kí rá.’

\VS{8}Má umvi, ‘Yụ Úpí ãndá, ãko ãzí ãndị́ ru jõku ũnzíkãnã la fi áma tị gá ku.’

\VS{9}Wó má are vâ ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ ꞌbụ̃ gâlé ị̃dị́, ‘Ãdróŋá drĩ jọ la ãko ꞌdĩ míní múké, lẽ íjọ ũnzí rĩ gá ku.’

\VS{10}ꞌDĩ idé ru ũgũgõ pâlé na ꞌdĩpí ꞌdĩ sĩ sáwã ãko ꞌdĩ ãzíla ị́jọ́ ala gá ꞌdĩ kí úse drĩ kí ꞌbụ̃ gâlé ku rú.


\par }{\PP \VS{11}“Cọtị ãgọbị na tị ãpẽlé angájó Kãyĩsárĩyã gá la acá kí jó mâ sĩ uꞌájó rĩ agá cí.

\VS{12}Úríndí Ãlá rĩ lũ mání mụjó ĩꞌba abe, ãzíla ụ̃rị̃ ꞌbã rụ jõ ma ĩꞌbã kí adrujó ãmị́yọ́ŋá rĩ sĩ ku. Ámụ mâ ádrị́pịka ázíyá angálépi Yópã gá ꞌdâ cí ꞌdĩ kí abe, ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ ãma acá ágọ́bị́ tá ꞌbá tị ãpẽlépi ãma rụ́ rĩ drị́ko gá.

\VS{13}Ũlũ ãmaní ị́jọ́ mãlãyíkã ꞌbã ru iꞌdajó ĩꞌdiní, ãzíla nze ị́jọ́ mãlãyíkã ꞌbã jọlé ĩꞌdiní rĩ kí vú, ‘Ípẽ ꞌbá ãzí kí tị Yópã gá mụlé ágọ́bị́ umvelé Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ ꞌi rĩ rụ́.

\VS{14}Ĩꞌdi míní, mi ꞌi, ãzíla ꞌbá pírí mídrị́ko gá ꞌdĩ kí ru pa íngoní-íngoní ru yã rĩ lũ rá!’

\VS{15}Ma dó mụ iꞌdólé ĩꞌbaní ị́jọ́ jọlé ꞌbo, Úríndí Ãlá rĩ asị́ kí drị̃ gá cécé ĩꞌdi ꞌbã aꞌdéjó ãma drị̃ gá ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ rĩ sĩ rĩ ꞌbã áni.

\VS{16}Ị́jọ́ ándrá Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé ãmaní rĩ agá mánî, ‘Yõhánã fẽ ándrá bãbụ̃tị́zị̃ ị̃yị́ sĩ, wó ála mụ ĩminí bãbụ̃tị́zị̃ fẽ lé Úríndí Ãlá rĩ sĩ.’\XREF{✡}{{\XO 11:16 }{\XO{11:16
}}{\XT{ꞌEtáŋá 1:5}}}

\VS{17}Wó Ãdróŋá drĩ ĩꞌbaní Úríndí Ãlá ãlu ꞌdĩ fẽ ãmaní ĩꞌba abe ãꞌị̃táŋá Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ agá rĩ sĩ, ma dó ãꞌdi ꞌi ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ drị̃ ụtrị́jó?”


\par }{\PP \VS{18}ꞌBá kí mụ arelé la ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌbo, ị́jọ́ ꞌdã umvi ãgátã ĩꞌbadrị̂ kí pírí, iꞌdó kí Ãdróŋá ịcụ́lé jọ kí, “Ãdróŋá fẽ vâ drị̃lẹ́mgbọ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbaní ásị́ ujajó ũnzĩkãnã aꞌbejó ídri ukólépi ku rĩ ịsụ́jó.”


\par }{\SH ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá rĩ kî
\par }
{\PP \VS{19}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ándrá apálépi angájó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ị̃tụ́ kí ĩcõcõŋãjó ꞌdĩ sĩ Sĩtéfũnõ drã ꞌbo rĩ vúlé gá rĩ, iré kí kpere Fõyĩnísĩya gá, Kũpórõ gá ãzíla Ãnị̃tị́yọ́kị̃ Sị́rị̃yã gá rĩ gá, ũlũ kí ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ ꞌi, lú ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbaní áꞌdụ̂sĩ.

\VS{20}Wó íni ꞌdĩ ꞌbá ãzí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá angálépi Kũpórõ gá ãzíla Kụ̃rẹ́nị̃ gá rĩ mụ kí Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá kí iréjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rĩ sĩ iꞌdó kí ị́jọ́ mgbã ũlũlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbaní Úpí Yẹ́sụ̃ drị̃ gá.

\VS{21}Ũkpõ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ĩꞌbã abe cí, ãzíla ũꞌbí Ãdróŋá ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbã kãlãfe tụ ụrụgá.


\par }{\PP \VS{22}Ị̃tụ́ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ kí mụ ãꞌdu idé ru nĩ yã rĩ arelé ꞌbo, pẽ kí Bãrãnábã tị Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá.

\VS{23}Ĩꞌdi mụ acálé ꞌbo, ndre ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã idélé lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ uyaŋâ kóru rĩ sĩ ꞌdĩ kí, ãyĩkõ fụ dó ĩꞌdi rá, ãzíla imbá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ásị́ jọjó la lẽ ꞌbã uꞌá kí ị́jọ́ mgbã rĩ sĩ Yẹ́sụ̃ ụrụꞌbá gá.

\VS{24}Bãrãnábã ĩꞌdi ándrá ꞌbá ãlá, galépi tré Úríndí Ãlá rĩ sĩ, ãzíla ĩꞌdi ꞌbá ãzí ãꞌị̃táŋá agá ũkpómgboroto íni la. Wó âjí ꞌbá ũꞌbí kí Yẹ́sụ̃ rụ́.


\par }{\PP \VS{25}Cọtị Bãrãnábã mụ dó Sáwụ̃lọ̃ ndrụ̃ trũ Tãrãsị́sị̃ gá.

\VS{26}Ĩꞌdi mụ Sáwụ̃lọ̃ ịsụ́lé ꞌbo, agụ ĩꞌdi Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá. Ílí ãlu pírí ri kí drị̃ fụlé kãnị́sã ꞌdãá rĩ kî trũ ãzíla imbá kí ꞌbá ꞌdãá rĩ kî. (Ĩꞌdi ándrá Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá ĩꞌbaní ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí umvejó Kũrĩsĩtíyánĩ rú rĩ.)

\VS{27}Sáwã ꞌdĩ agá, nãbịya ãzí mụ kí angájó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ sĩ mụjó Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá.

\VS{28}Ĩꞌba ãzí ãlu umvelé Ãgábã ꞌi rĩ tu pá ụrụgá, ãzíla Úríndí Ãlá rĩ iꞌda ĩꞌdiní, ace wereŋá ru rílẽ la mụ aꞌdélé ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá rá. (Ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru áyi Kị̃lãwụ̃dị́yã ꞌbã adrujó úpí ru rĩ sĩ.)

\VS{29}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ jọ kí ị́jọ́ kí drĩdríŋĩ gá ãko cící rĩ kí fẽjó ŋãnã sĩ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Yụ̃dị́yã gá rĩ kí ãzã kojó.

\VS{30}Idé kí ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi ãzíla pẽ kí Sáwụ̃lọ̃ kí tị Bãrãnábã be séndẽ ꞌdĩ trũ ꞌbá drị̃lẹ́ ru Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rĩ ꞌba rụ̂lé.




\par }\Chap{12}{\SH Pétẽrõ ꞌbã ãfũŋá ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ĩꞌdi dó ãni rú cé ị̃tụ́ ándrá Hẽródẽ
\FTNT{*}{{\FR 12:1 }{\FR{12:1
}}{\FQ{Hẽródẽ
}}{\FT{ꞌdĩ ándrá umvelé “Ãgị̃rị́pã námbã ãlu Ãnị̃tị̃pásị̃ ngọ́pị ꞌi.”}}} ꞌbã adrujó úpí ru ãzíla ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rĩ ꞌbã kí rụjó vâ lẽjó kí ĩcõcõŋãjó rĩ sĩ.

\VS{2}ꞌDị ándrá Yãkóꞌbõ Yõhánã ꞌbã ádrị́pị, lị ĩꞌdi drị̃kã ménéŋá sĩ.

\VS{3}Ĩꞌdi mụ ndre la ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ãyĩkõ fụ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí ambamba, rụ Pétẽrõ ꞌi, ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru ụ̃mụ̃ mũkátĩ
ãkụ́kị́ kóru alịjó
\FTNT{†}{{\FR 12:3 }{\FR{12:3
}}{\FT{Ụ̃mụ̃ ꞌdĩ vâ umvelé
ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ ꞌi.}}} ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ najó rĩ sĩ.

\VS{4}Ĩꞌdi mụ Pétẽrõ rụlé ꞌbo, su ĩꞌdi mãbụ́sụ̃ gá, fẽ ĩꞌdi andre tẽlé ꞌbá ãsĩkárĩ amụ́lépi ĩꞌdi andre tẽlépi járã sĩ járã sĩ tị ndú-ndú sụ ãsĩkárĩ trũ sụ sụ rĩ ꞌbadrị́. Hẽródẽ itú tí ru ĩꞌdi ajíjó kẹ́sị̃ drị̃lẹ́ gá ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ alịjó ꞌbá drị̃ gâ sĩ ꞌdã drị̂ drĩ alị ꞌbo rĩ gá tí sĩ lẽjó ĩꞌdi ꞌdịjó rá.


\par }{\PP \VS{5}Úꞌbã Pétẽrõ ꞌi uꞌálé mãbụ́sụ̃ gá, wó íni ꞌdĩ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ ri kí Ãdróŋâ ãꞌị̃lé ãndẽŋâ kóru ĩꞌdi ị́jọ́ sĩ.


\par }{\PP \VS{6}Ị́nị́ Hẽródẽ ꞌbã lẽjó ĩꞌdi iyájó ụ̃ꞌbụ́tị la sĩ rĩ sĩ, Pétẽrõ ri ụ́ꞌdụ́ kolé ãsĩkárĩ ị̃rị̃ la kí drĩdríŋĩ gá. Úmbé ĩꞌdi nõrórõ ị̃rị̃ sĩ, ící drị́ la ãlu rĩ ãsĩkárĩ ãzí drị́ ãndá gá rĩ rụ́, drị́ ãzí rĩ ãsĩkárĩ drị́ ị̃jị́ gá rĩ rụ́. Ãsĩkárĩ ãzí ị̃rị̃ rĩ kí úꞌbã kí kẹ̃jị́tị mãbụ́sụ̃ jó Pétẽrõ ꞌbãjó rĩ andre tẽlé.

\VS{7}Gbõŋáŋá ru, mãlãyíkã Ãdróŋá drị́ gá rĩ tu pá ꞌdãá, ãzíla dị̃zã (ãcí) ji ãngũ jó agá ꞌdãá tárá-tárá. Mãlãyíkã rụ Pétẽrõ ꞌi kọ́trọ́ gá, aya ĩꞌdi kĩnzí-kĩnzí, ãzíla inga dó ĩꞌdi, jọ ĩꞌdiní, “Ínga ụrụgá gbõrú!” ꞌDã ꞌbá ũngúkú gá nõrórõ tá Pétẽrõ ꞌbã drị́ umbéjó ꞌdĩ ayụ kí aꞌdélé vũ gá.

\VS{8}ꞌDãá mãlãyíkã jọ ĩꞌdiní, “Ísụ̃ mî bõngó kí ãko pá gá rĩ abe.” Pétẽrõ idé cécé mãlãyíkã ꞌbã jọlé ꞌdã áni. Mãlãyíkã jọ vâ ĩꞌdiní, “Íꞌbe mî bõngó ãmvé rĩ ími ụrụꞌbá gá, mí ãbĩ áma vú.”


\par }{\PP \VS{9}Pétẽrõ ãbĩ vú la kpere ãmvé ꞌdõlé. Wó ị́jọ́ ãzí Pétẽrõ ꞌbã ꞌbãlé ĩꞌdi drị̃ gá ꞌdãá ị́jọ́ mãlãyíkã ꞌbã idélé ꞌdĩ kí ãndá la yụ. Ũrã ĩꞌdĩ gá ĩꞌdi ícétáŋá ãzí ndre agá íni.

\VS{10}Alị kí ãsĩkárĩ ãlu rĩ rụ̂ sĩ ị̃rị̃ rĩ be rá, ãzíla acá kí dó kẹ̃jị́tị aya rú sĩ ãfũjó táwụ̃nị̃ agá rĩ gá. Kẹ̃jị́tị ꞌdã nzị̃ ru ĩꞌbaní cénĩ, ãzíla fũ kí dó ala gâ sĩ. Kí mụ mụlé wereŋá ru, mãlãyíkã aꞌbe ĩꞌdi ũní.


\par }{\PP \VS{11}ꞌDãá Pétẽrõ mịfị́ kpẹ̃ dó, jọ dó, “Úꞌdîꞌda ánị̃ dó rá ãndá-ãndá ru, Ãdróŋá ãpẽ ĩꞌdĩ ꞌbã mãlãyíkã tị áma pajó Hẽródẽ drị́lẹ́ gá ãzíla angájó ị́jọ́ pírí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbaní ũrãlé ĩꞌdi ru idé rá ꞌdĩ kí agá.”


\par }{\PP \VS{12}Pétẽrõ la dó mụ ị́jọ́ kí nị̃lé ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌbo, mụ dó lị́cọ́ Mãríyámũ Yõhánã Mãrákõ ꞌbã ãndrẽ drị́ gá ꞌbá kî sĩ ru trajó wẽwẽ rú Ãdróŋá ãꞌị̃jó rĩ gá.

\VS{13}Pétẽrõ pã kẹ̃jị́tị ãmvélé-ãmvélé ru rĩ, ãzíla ụ̃pị́gọ́ŋá umvelé Ródã ꞌi rĩ amụ́ dó kẹ̃jị́tị ꞌdã nzị̃lé.

\VS{14}Ĩꞌdi mụ Pétẽrõ ꞌbã ụ́ꞌdụ́kọ́ arelé ꞌbo, ãyĩkõ drị́ cẹ̃ vúlé kẹ̃jị́tị nzị̃ŋâ kóru, jọ, “ꞌBá ꞌdĩ, Pétẽrõ ĩꞌdi kẹ̃jị́tị gá ꞌdã!”

\VS{15}Jọ kí ĩꞌdiní, “Ími úŋmĩ mgbã rĩ gá ꞌdáyụ!” Ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ꞌdã vú gajó ị̃dị́-ị̃dị́ rĩ sĩ, jọ kí ĩꞌdiní, “Lẽ ꞌdã ꞌbã adru mãlãyíkã ĩꞌdidrị́ ĩꞌdi tãmbalépi rĩ ꞌi yã áni.”


\par }{\PP \VS{16}ꞌBá ꞌdĩ kí drĩ ị́jọ́ jọ agá ꞌdâ, Pétẽrõ ri kẹ̃jị́tị ꞌdã pãlé biri-biri, kí mụ kẹ̃jị́tị ꞌdã nzị̃lé ãzíla ĩꞌdi ndrelé ꞌbo, acá kí ụ̃sụ̃táŋá sĩ.

\VS{17}Pétẽrõ iꞌda ĩꞌbaní drị́ sĩ ĩyãŋãjó tú, ãzíla nze ĩꞌbaní Ãdróŋá iyá ĩꞌdi ãmvé mãbụ́sụ̃ gâlé íngoní ru yã rĩ vú. Jọ ĩꞌbaní, “Ĩlũ jõ ị́jọ́ ꞌdĩ Yãkóꞌbõ
\FTNT{‡}{{\FR 12:17 }{\FR{12:17
}}{\FQ{Yãkóꞌbõ
}}{\FT{ꞌdĩ ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ ꞌbã ádrị́pị rú rĩ. Ĩꞌdi ándrá kãnị́sã ꞌbã drị̃lẹ́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá la.}}} ní ãzíla ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbaní rá.” ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, aꞌbe ãngũ ꞌdã mụjó ãngũ ãzí gá.


\par }{\PP \VS{18}Ĩꞌdi mụ calé ụ̃ꞌbụ́tị sĩ, ụ̃rị̃ afí ãsĩkárĩ kí agá ãꞌdu ị́jọ́ idé ru Pétẽrõ benĩ yã rĩ sĩ.

\VS{19}Hẽródẽ fẽ ãzị́táŋá ĩꞌdi ndrụ̃jó, wó ịsụ́ kí ĩꞌdi ku. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, lị ị́jọ́ ãsĩkárĩ ꞌdĩ kí drị̃ gá, ãzíla fẽ dó ũkpõ sĩ kí ụꞌdị́jó rá. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Hẽródẽ mụ angájó Yụ̃dị́yã gá rĩ sĩ mụlé uꞌálé Kãyĩsárĩyã gâlé.


\par }{\SH Hẽródẽ ꞌbã drãŋá
\par }
{\PP \VS{20}Hẽródẽ ri jõ uꞌálé ꞌbá Tụ́rọ̃ gá vâ ꞌbá Sị̃dọ́nị̃ gá rĩ abe ũmbã sĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Tụ́rọ̃ gá ãzíla Sị̃dọ́nị̃ gá ꞌdĩ pẽ kí ꞌbá kí tị mụlé ásị́ ị̃gbẹ̃ ịsụ́lé ĩꞌdidrị́, ãꞌdusĩku ꞌbá ꞌdĩ ri kí ãkónã ịsụ́lé ĩꞌdidrị́. ꞌBã kí dó wọ̃rị̃ Bĩlásĩtõ úpí Hẽródẽ ꞌbã ãzã kolépi rĩ trũ, ãzíla ítútáŋá ĩꞌba ãni Hẽródẽ trũ rĩ ãꞌị̃ dó ru rá.

\VS{21}Sáwã Hẽródẽ ꞌbã ꞌbãlé sĩ drị̃ ụfụjó ꞌbá angálépi Tụ́rọ̃ gá ãzíla Sị̃dọ́nị̃ gá rĩ abe rĩ dó mụ acálé ꞌbo, sụ̃ dó ĩꞌdi ꞌbã bõngó ũpĩ drị́ gá rĩ. Ri dó úmvúke ĩꞌdidrị́ ũpĩ drị̂ drị̃ gâ sĩ ũꞌbí ꞌbaní ị́jọ́ jọjó.

\VS{22}ꞌDãá ũꞌbí uzá kí, “ꞌDĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ãni la ku, ꞌdĩ ụ́ꞌdụ́kọ́ ãdróŋá ãzí ãni la.”

\VS{23}Hẽródẽ ꞌbã Ãdróŋâ rụ́ ịcụ́jó áyụ ku rĩ sĩ, mãlãyíkã Ãdróŋá drị́ gá rĩ fẽ acá ãyánĩ rú vụ̃rụ́ sĩ, ãzíla ụ̃ꞌbụ na kí dó ĩꞌdi ífí kpere ĩꞌdi ꞌbã drã agá.


\par }{\PP \VS{24}Wó ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ri irélé drị̃ gá, ãzíla ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi úꞌdí ꞌdĩ ꞌbã kãlãfe ri tụlé drị̃ gá drị̃ gá.


\par }{\PP \VS{25}Bãrãnábã kí mụ Sáwụ̃lọ̃ be ãzị́ ĩꞌbadrị́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ delé ꞌbo, gõ kí dó vúlé Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá, ꞌdụ kí ĩꞌba abe Yõhánã vâ umvelé Mãrákõ ꞌi rĩ ĩndĩ.




\par }\Chap{13}{\SH Bãrãnábã kí tị pẽjó Sáwụ̃lọ̃ be rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá rĩ kí agá ꞌdãá, nãbịya ãzí kí ándrá ímbáꞌbá ãzí kí abe cí. ꞌDĩ kí ándrá Bãrãnábã ꞌi, Sị̃mọ́nị̃ (umvelé ꞌbá ịnị rú rĩ ꞌi), Lụ̃kị́yã Kụ̃rẹ́nị̃ gá rĩ ꞌi, Mãnãyẹ́nị̃ ándrá ãnzị̃nĩrĩŋã zolépi Hẽródẽ Ãnị̃tị́pã be rĩ ꞌi ãzíla Sáwụ̃lọ̃ ꞌi.

\VS{2}Ĩꞌbaní Ãdróŋá ị̃nzị̃ agá ãko ãzí naŋâ kóru, ꞌdĩ gá ꞌdâ, Úríndí Ãlá rĩ jọ ĩꞌbaní, “Ĩpẽ mání Sáwụ̃lọ̃ kí Bãrãnábã be bụ́lụ́ gá, kî sĩ ãzị́ mání kí umvejó rĩ nga.”

\VS{3}Kí mụ Ãdróŋá zịlé íná naŋâ kóru ꞌbo, tị̃ kí drị́ Bãrãnábã kí drị̃ gá Sáwụ̃lọ̃ be, ꞌdĩ ꞌbã vúlé gá pẽ kí dó kí tị rá.


\par }{\SH Bãrãnábã ꞌbaní adrujó Sáwụ̃lọ̃ be Kũpórõ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{4}Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã kí tị pẽjó nĩ rĩ sĩ, Bãrãnábã kí Sáwụ̃lọ̃ be mụ kí Sẽlẽwúkĩyã gá ãzíla mụ kí mẹ́lị̃ sĩ ãngũ ị̃yị́ ꞌbã celé trộkị́lịrị umvelé Kũpórõ rĩ gá.

\VS{5}ꞌDụ kí ándrá Yõhánã Mãrákõ ꞌbá kí ãzã kolé ãzị́ sĩ rĩ ĩndĩ. Kí mụ acálé Sãlãmị́sị̃ gá ꞌdãá ꞌbo, imbá kí ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ãngũ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã ĩꞌdi ị̃nzị̃jó rĩ kí agá, ãzíla ímbátáŋá imbájó rĩ agá ꞌdãá.


\par }{\PP \VS{6}Ĩꞌbaní acị́ agá ãngũ ru lịlépi ị̃yị́ agá rĩ gá ꞌdãá, ca kí Páfõsĩ gá, ịsụ́ kí nábị̃ ĩnzõ rú ãndrị́kẹ ndrịlépi umvelé Bãrã-Yẹ́sụ̃ ꞌi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú, ru ꞌbãlépi ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ ũlũlépi ĩnzõ sĩ la.

\VS{7}Ĩꞌdi ándrá wọ̃rị́ Sẹ̃rẹ̃gị́yọ̃ Páwụ̃lọ̃ ãmbógó ãngũ ị̃yị́ ꞌbã celé trộkị́lịrị rĩ drị̂ ꞌi, vâ ãmbógó ãzí úŋmĩ trũ íni la, pẽ ꞌbá tị mụlé Bãrãnábã kí umvelé Sáwụ̃lọ̃ be ĩꞌdi drị̃lẹ́ gâ sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ arejó.

\VS{8}Wó Ĩlĩmásĩ (ꞌdĩ rụ́ ĩꞌdidrị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ífí la ꞌbá ãndrị́kẹ ndrịlépi rĩ ꞌi) ga ãgátã ĩꞌba abe, ụ̃ꞌbị̃ ásị́ pírí sĩ lẽjó ãmbógô ásị́ ujajó ãꞌị̃táŋá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃jó rĩ agá rĩ sĩ rá.

\VS{9}ꞌBo Sáwụ̃lọ̃ umvelé Páwụ̃lọ̃ ꞌi rĩ agá Úríndí Ãlá rĩ ga tré, ndre Ĩlĩmásĩ tõtõ.

\VS{10}Ãzíla jọ, “Mi ngọ́tị́ŋá Sĩtánĩ ãni ãzíla mẹ́rọ́ꞌbá ị́jọ́ pírí múké rĩ drị́ gá rĩ ꞌi, ími ꞌa ga tré ĩnzõ sĩ ãzíla úlétáŋá ũnzíríkãnã Sĩtánĩ drị̂ sĩ. Ãzíla mi vâ ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ ãndá ꞌdĩ kí lẽ ujalé ĩnzõ rú!

\VS{11}Úpí Ãdróŋá ꞌa ve dó míní ꞌbo, ími mịfị́ la mụ ãzụ̃lé cí, índre ãngũ ule ị̃tụ́ ꞌbã jilé rĩ ku cajó áyi ãzí agá.”

\par }{\PP Cọtị Ĩlĩmásĩ mịfị́ gá áŋmí agá cí, mịfị́ mụ́gụ́ ru, iꞌdó dó ị̃bãrị̃lé ꞌbá ãzí ꞌbã rụ rụ̂ sĩ ĩꞌdidrị́ sĩ ĩꞌdi drị̃ cejó íni.

\VS{12}Ãmbógó la mụ ị́jọ́ ru idélépi ꞌdĩ kí ndrelé ꞌbo, ãꞌị̃ dó rá, ãꞌdusĩku acá ụ̃sụ̃táŋá sĩ ị́jọ́ imbálé Ãdróŋá drị̃ gá rĩ sĩ.


\par }{\SH Páwụ̃lọ̃ ũlũ ị́jọ́ táwụ̃nị̃ Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá ꞌdĩ ãngũ Pị̃sị́dị̃yã gá
\par }
{\PP \VS{13}Iꞌdójó Páfõsĩ gá ꞌdãá, Páwụ̃lọ̃ kí ꞌbá acị́lépi ĩꞌdi abe ꞌdĩ kî trũ mụ kí táwụ̃nị̃ Pẹ̃rị́gã drị̂ agá ꞌdĩ ãngũ Pãmũfílĩyã drị̂ gá. ꞌDãá Yõhánã Mãrákõ aꞌbe kí gõjó vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá.

\VS{14}Iꞌdójó Pẹ̃rị́gã gá, Páwụ̃lọ̃ mụ kí Bãrãnábã be táwụ̃nị̃ Ãnị̃tị́yọ́kị̃ ãngũ Pị̃sị́dị̃yã drị́ rĩ gá. Ãzíla
Sãbátũ sĩ, mụ kí ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá, ri kí gá ꞌdãá vụ̃rụ́.

\VS{15}Ị́jọ́ Mụ́sã ꞌbã sĩlé ãzíla nãbịya ꞌbã kî sĩlé Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ kí ꞌbã ãzí lã agá ꞌbo ꞌdĩ gá ꞌdâ, ãmbogo ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ drị̂ jọ kí Bãrãnábã ꞌbaní Páwụ̃lọ̃ be, “Ãmã ádrị́pịka, ãma aꞌị́ ĩmi ꞌi ị́jọ́ jọjó ꞌbá ꞌbaní, ị́jọ́ ãzí drĩ adru ĩmi ásị́ ga ꞌdâ ꞌbá kí ásị́ ũŋmĩjó cí rĩ gá.”


\par }{\PP \VS{16}Páwụ̃lọ̃ nga pá tulé ụrụgá, atrị ꞌbá kí drị̃ drị́ sĩ, jọ, “Ĩmi ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Ãdróŋá ị̃nzị̃lépi ꞌdĩ, ĩmi are ị́jọ́ áma tị gá!

\VS{17}Ãdróŋá ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ ꞌbadrị́ gá rĩ pẽ ãmã áyị́pịka kí, wi ándrá ĩꞌbaní sụ̃sụ́ sĩ acájó sụ́rụ́ ũkpó la rú, ãzíla sĩ adrujó málĩ trũ, kí uꞌájó ãngũ Mị̃sị́rị̃ gá rĩ sĩ. Anzé kí angájó sụ́rụ́ Mị̃sị́rị̃ drị̂ agá ũkpõ ĩꞌdidrị̂ sĩ,

\VS{18}ta vâ ídri ĩꞌbadrị́ ũnzíkãnã rĩ ãngũ kõtórõ rú ị̃yị́ kóru ꞌdã agá ílí kãlị́ sụ.

\VS{19}ꞌDị ãꞌdị́ sụ́rụ́ ázị̂rị̃ Kãnánĩ gá ꞌdãá rĩ kí abe ndẽ kí rá, uja dó ãngũ ĩꞌbadrị́ ꞌdã fẽlé ꞌbá ĩꞌdidrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ ꞌbaní (ãko ĩꞌba ãni la rú).

\VS{20}Ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌdụ kí ãni rú ílí túrú sụ kãlị́ tõwú.

\par }{\PP “ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá, Ãdróŋá inga ĩꞌbaní ꞌbá ị́jọ́ lịlépi
\FTNT{*}{{\FR 13:20 }{\FR{13:20
}}{\FQ{ꞌBá ị́jọ́ lịlépi
}}{\FT{ꞌdĩ kí ándrá ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã ingalé ãlu-ãlu ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdĩ kí upajó ĩꞌbã mẹ́rọ́ꞌbá kí drị́ gá rĩ sĩ rĩ kî. Ílã bụ́kụ̃ ꞌbá ị́jọ́ lịlépi ꞌdĩ ꞌbadrị̂.
}}} rĩ kí ãlu-ãlu kpere ụ́ꞌdụ́ nábị̃ Sámụ̃wẹ̃lị̃ drị́ rĩ gá.

\VS{21}Wó ꞌbá lẽ kí úpí, Ãdróŋá fẽ dó ĩꞌbaní úpí Sáwụ̃lọ̃ Kị́sị̃ ngọ́pị ꞌi angájó sụ́rụ́ Bénzãmĩnĩ drị̂ agá, na ũpĩ ílí kãlị́ sụ̃.

\VS{22}Ãdróŋá la mụ Sáwụ̃lọ̃ nzelé ũpĩ gá rĩ sĩ ꞌbo, ꞌbã dó Dãwụ́dị̃ adrujó ĩꞌbã úpí ru. ꞌDĩ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé ĩꞌdi drị̃ gá rĩ ꞌi, ‘Má ịsụ́ Dãwụ́dị̃ Yésẽ ngọ́pị ꞌi ꞌbá áma ásị́ ꞌbã lẽlé rá rĩ rú, ĩꞌdi ị́jọ́ pírí mâ lẽlé ꞌba idé kí rá rĩ kí idé rá.’


\par }{\PP \VS{23}“Ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbã drị̃lẹ́ kí agá Ãdróŋá ãpẽ ꞌBá ꞌbá Palépi Yẹ́sụ̃ ꞌi sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃ drị́ rĩ ꞌbaní ándrá ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ ꞌbã áni.

\VS{24}Yẹ́sụ̃ iꞌdó drĩ ãzị́ ku rú, Yõhánã ũlũ ị́jọ́ ásị́ ujajó rĩ ꞌbá pírí Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní, ãzíla ꞌbá pírí ꞌbã ịsụ́ kî sĩ bãbụ̃tị́zị̃ sĩ ị́jọ́ ũnzí aꞌbejó.

\VS{25}Yõhánã de dó ị́jọ́ ũlũ agá, zị dó ꞌbá kí, ‘Ĩmi ũrã ma ãꞌdi ꞌi yã? Má adru Kúrísĩtõ ĩminí tẽlé rĩ ꞌi ku. Ĩmi are! Ĩꞌdi amụ́ áma vúlé gá ꞌdĩ, ndẽ ma ãmbõgõ sĩ rá, má icó dó sĩ ŋĩlâ ĩꞌdi pá gá rĩ trũlé ku wó ma vâ ũkpó kóru adrujó ĩꞌdi ꞌbã ãtíꞌbó ru.’


\par }{\PP \VS{26}“ꞌBá mádrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú drị̃lẹ́ Ịbụrahị́mụ̃ drị́ ꞌdĩ, ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Ãdróŋá ị̃nzị̃lépi ꞌdĩ, ị́jọ́ patáŋá drị́ ꞌdĩ Ãdróŋá ãpẽ bãsĩ tị la ãmaní.

\VS{27}ꞌBá uꞌálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdã kí ꞌbá drị̃lẹ́ ru ĩꞌbadrị́ rĩ kí abe, nị̃ kí Yẹ́sụ̃ ꞌi ku. Nị̃ kí vâ ị́jọ́ nãbịya ꞌbã kî sĩlé lãlé Sãbátũ ãlu-ãlu sĩ rĩ ꞌbã ífí ku. Wó tí ị́jọ́ nãbịya ꞌbã kî sĩlé rĩ idé ru ĩꞌdi kẹ̃jị́ gá ĩꞌbã kí Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ị́jọ́ lịjó ĩꞌdi ꞌdịjó rĩ sĩ.

\VS{28}Ĩꞌbã kí táni ị́jọ́ ịsụ́jó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ĩꞌdi ꞌdịjó rá ku tí, ũŋmĩ kí Pĩlátõ sĩ ĩꞌdi ꞌdịjó siri.

\VS{29}Kí dó mụ ị́jọ́ sĩlé ĩꞌdi drị̃ gá bụ́kụ̃ agá ꞌdĩ kí idélé pírí ꞌbo, ãtrũ kí ĩꞌdi mũsãláꞌbã sị́ gá rĩ sĩ mụlé ị̃sị̃lé ꞌbụ́ gá.

\VS{30}Wó Ãdróŋá inga ĩꞌdi ídri rú ꞌbá drãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá rá.

\VS{31}Ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú agá ri ru iꞌdalé ꞌbá ándrá amụ́lépi ĩꞌdi trũ angájó Gãlị́lị̃ gá mụjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ꞌbanî. Kí dó ꞌbá ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ vú nzelépi ꞌbá ãmadrị́ Ịsịrayị́lị̃ rú rĩ ꞌbaní rĩ kî.


\par }{\PP \VS{32}“Wó ãma ĩminí ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị́ gá ãlá rĩ vú nze, ándrá Ãdróŋá ꞌbã azịlé ãmã áyị́pịka ꞌbanî rĩ ꞌi.

\VS{33}Ãma tá gápi anzị ĩꞌbadrị̂ rú ꞌdĩ, Ãdróŋá nga ãmaní ãzị́ ĩꞌdi ꞌbã Yẹ́sụ̃ ingajó ídri rú drã agá rĩ sĩ cécé sĩlé Zãbụ́rị̃ cápĩtã ị̃rị̃ rĩ agá ꞌdãá rĩ áni:

\par }{\Q “ ‘Mi mâ Ngọ́pị ꞌi,

\par }{\QB ãndrũ má acá mî Átẹ́pị rú.’
\XREF{✡}{{\XO 13:33 }{\XO{13:33
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 2:7}}}


\par }{\MM \VS{34}Ãzíla ꞌdĩ dó ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé Yẹ́sụ̃ drị̃ gá ĩꞌdi ꞌbã ĩꞌdi ingajó ídri drã agá rĩ sĩ, icó ŋmalé ị̃nádrị̃ agâlé ku rĩ ꞌi:

\par }{\Q ‘Ma mụ ĩminí ị́jọ́ ũniyambamba ãzíla ãlá mání azịlé Dãwụ́dị̃ ní rĩ kí fẽlé.’
\XREF{✡}{{\XO 13:34 }{\XO{13:34
}}{\XT{Ĩsáyã 55:3}}}


\par }{\MM \VS{35}Úsĩ vâ ĩꞌdi Zãbụ́rị̃ ãzí rĩ agá:

\par }{\Q ‘Mí icó ꞌbá mí ãni ãlá rĩ aꞌbelé ŋmalé ꞌbụ́ gâlé ku.’
\XREF{✡}{{\XO 13:35 }{\XO{13:35
}}{\XT{Zãbụ́rị̃ 16:10}}}


\par }{\PP \VS{36}“Dãwụ́dị̃ ꞌbã ãzị́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ngaŋá dejó sáwã ĩꞌdidrị̂ agá ꞌbo rĩ sĩ, drã dó rá, ị̂sị̃ ĩꞌdi áyị́pịka abe, ãzíla ãvũ la ŋma ị̃nádrị̃ agá rá.

\VS{37}Wó ị́jọ́ ꞌdĩ idé ru ꞌbá Ãdróŋá ꞌbã ingalé ídri drã agá rá rĩ rụ́ gẹ̃rị̃ sĩ ku.


\par }{\PP \VS{38}“ꞌDĩ sĩ, má ádrị́pịka, álẽ lũlé la ĩminí, Yẹ́sụ̃ sĩ izatáŋá ĩmidrị̂ kí ru trũ rá.

\VS{39}Ãzíla ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ꞌbã ị́jọ́ ũnzí pírí kí ru trũ Yẹ́sụ̃ rụ̂ sĩ rá ándrá ru icólépi trũlé ku ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ sĩ rĩ kî.

\VS{40}Ị̃nzị̃ mịfị́ ndrejó la ị́jọ́ ándrá nãbịya ꞌbã kí jọlé rĩ ꞌbã idé ru ĩmi abe ku benĩ:


\par }{\Q \VS{41}“ ‘Ĩmi are, ĩmi ꞌbá idemará ru ị́jọ́ idélépi ãfó sĩ ꞌdĩ!

\par }{\QB Ĩmi idé ụ̃rị̃ sĩ, ĩmi mụ ũdrãlé rá!

\par }{\Q Ị́jọ́ mání idélé ãndrũ ꞌdĩ, ĩꞌdi ị́jọ́ ãzí ĩminí mụlé ãꞌị̃lé ku íni la,

\par }{\QB átã ꞌbá ãzí drĩ táni ĩminí lũ la rá tí.’\XREF{✡}{{\XO 13:41 }{\XO{13:41
}}{\XT{Hãbãkụ́kị̃ 1:5, 6-11}}}”


\par }{\PP \VS{42}Páwụ̃lọ̃ ꞌbaní ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ aꞌbe agá Bãrãnábã be ꞌdĩ ga ꞌdâ, ꞌbá aꞌị́ kí kí ãgõjó ị́jọ́ ꞌdã ꞌbã áni rĩ kí jọjó Sãbátũ ãzí amụ́lépi rĩ sĩ ị̃dị́.

\VS{43}ꞌBá ru tralépi ãngũ ꞌdã gá ꞌdãá ꞌdĩ kí mụ irélé ꞌbo, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú wẽwẽ rú ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ãrútáŋá ru, ru ujalépi Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ abe, bĩ kí Páwụ̃lọ̃ kí vú Bãrãnábã be. Ímbáꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ jọ kí ĩꞌbaní ị́jọ́ sĩ kí ásị́ imbájó sĩ adrujó ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ agá.


\par }{\PP \VS{44}Sãbátũ ãzí rĩ sĩ, ãni rú la ꞌbá pírí táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá ꞌdĩ, amụ́ kí ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá drị̂ arelé.

\VS{45}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí mụ ꞌbá ru tralépi wẽwẽ rú rĩ kí ndrelé ꞌbo, ãjã fi kí ásị́ gá cí. Ri kí ãgátã galé ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã jọlé rĩ kí drị̃ gá ĩꞌdi uꞌdáŋâ trũ ĩndĩ.


\par }{\PP \VS{46}Wó Páwụ̃lọ̃ kí Bãrãnábã be iꞌdó kî dó bãsĩ vâ ị́jọ́ jọlé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ ụ̃rị̃ kóru jọ kí, “Ĩꞌdi ãndá-ãndá ru ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ũlũjó ĩminí drị̃drị̃. Wó ĩlẽ dó ku, ãzíla ĩlị dó ĩmi ídri ukólépi ku rĩ agá ãmvé ꞌbo, ãma dó ĩmi aꞌbe rá, ãma ãma uja ị́jọ́ jọlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌbanî.

\VS{47}Úpí fẽ ãmaní ãzị́táŋá íni:

\par }{\Q “ ‘Áꞌbã ĩmi dị̃lé ãcí ru ꞌbá Yãhụ́dị̃ ru ku ꞌdĩ ꞌbanî,

\par }{\QB ala gá ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ rĩ ꞌbã ịsụ́ kí rú sĩ patáŋá ĩndĩ íni.’\XREF{✡}{{\XO 13:47 }{\XO{13:47
}}{\XT{Ĩsáyã 49:6}}}”


\par }{\PP \VS{48}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, uꞌá kí ãyĩkõ sĩ ãzíla ịcụ́ kí Úpî rụ́, ꞌbá ũpẽlé ídri ukólépi ku rĩ gá rĩ acá kí ꞌbá ị́jọ́ úpí drị́ ꞌdĩ ãꞌị̃lépi rá rĩ kî rú.

\VS{49}Ị́jọ́ Úpí drị́ gá rĩ iré ru ãngũ ꞌdã agá ꞌdãá pírí.

\VS{50}Wó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ mụ kí ãgọbị drị̃lẹ́ ru ãzíla ũkú ãmbogo-ãmbogo Ãdróŋâ ị̃nzị̃lépi ꞌdĩ kí bị́lẹ́ usúlé sĩ Páwụ̃lọ̃ kí ngụ̃jó Bãrãnábã be ũnzí. Iꞌdó kí Páwụ̃lọ̃ ꞌbaní ũcõgõ fẽlé Bãrãnábã be, dro kí dó kí ãngũ ĩꞌbadrị́ ꞌdã agá rĩ sĩ rá.

\VS{51}ꞌBá ꞌdĩ ụtụ́ kí pụ́trụ́ kí pá gá rĩ kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá, mụ kí dó Ĩkónĩyãmũ gá.

\VS{52}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá angájó Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá rĩ ga kí ãyĩkõ sĩ ãzíla Úríndí Ãlá rĩ sĩ tré.




\par }\Chap{14}{\SH Páwụ̃lọ̃ ꞌbaní adrujó Bãrãnábã be Ĩkónĩyãmũ gá rĩ ꞌi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ị́jọ́ ãlu ꞌdĩ vúŋá idé ru Ĩkónĩyãmũ gá, Páwụ̃lọ̃ ꞌbã kí mụ agá Bãrãnábã be ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá, ãzíla ꞌbá wẽwẽ rú Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ abe ãꞌị̃ kí rá.

\VS{2}Wó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú gãlépi ãꞌị̃lépi la sĩ ꞌdĩ úsú kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ kí bị́lẹ́ sĩ ꞌbá ãma ádrị́pịka rú Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ngụ̃jó ũnzí vâ sĩ kí ĩcõcõŋãjó.

\VS{3}Ímbáꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ uꞌá kí ꞌdãá ãzo rú ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ imbálé ũkpõ sĩ ãzíla ụ̃rị̃ kóru. Ãdróŋá iꞌda ĩꞌbaní ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ ãndá la ĩꞌdi ĩꞌbaní ũkpõ fẽjó tálí kí idéjó ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru rĩ abe rĩ kî sĩ.

\VS{4}ꞌBá táwụ̃nị̃ agá ꞌdãá rĩ awa kí dó ru awa-awâ, ãzí rĩ kí ándrá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbanî, ãzí rĩ kí ándrá ụ̃pịgọŋa ꞌdã ꞌbanî.


\par }{\PP \VS{5}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ ĩꞌbadrị̂ abe itú kí ị́jọ́ sĩ ímbáꞌbá ꞌdĩ kí ĩcõcõŋãjó ãzíla kí uvújó írã sĩ.

\VS{6}Páwụ̃lọ̃ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ nị̃lé Bãrãnábã be ꞌbo, apá kí ãngũ Lị̃kọ́nị̃yã drị̂ gá, táwụ̃nị̃ ala gá ị̃rị̃ Lị́sị̃trã kí Dábẽ be ãzíla ãngũ andre la gá ꞌdãá rĩ kí agá.

\VS{7}ꞌDãá ũlũ kí ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị̂ ꞌi.


\par }{\SH Páwụ̃lọ̃ kí adrujó Bãrãnábã be Lị́sị̃trã gá rĩ
\par }
{\PP \VS{8}Lị́sị̃trã gá ꞌdãá, ágọ́bị́ ãzí ándrá acálépi rá, iꞌdójó ĩꞌdi tị agá acị́ ku la cí.

\VS{9}Ri ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ní jọlé rĩ kí arelé, ꞌdãá Páwụ̃lọ̃ ndre ágọ́bị́ ꞌdã ꞌbã ãꞌị̃táŋá ca rá, wó icó tá vâ adrílé rá. Páwụ̃lọ̃ ndre ãngũ kpị ĩꞌdi rụ́ ꞌdã gâlé.

\VS{10}Ãzíla jọ ũkpó sĩ, “Ínga, ítu pá kpị. Ágọ́bị́ ꞌdã mvu ụrụgá ãzíla iꞌdó dó acị́lé.”


\par }{\PP \VS{11}Ũꞌbí kí mụ ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã idélé ꞌdĩ ndrelé ꞌbo, iꞌdó kí dó uzálé tị ĩꞌbadrị́ Lị̃kọ́nị̃yã drị́ gá rĩ sĩ, “Ãdroŋa uja kí dó ru ꞌbá ru, asị́ kí dó vụ̃rụ́ ãma rụ́ ꞌdõnu.”

\VS{12}Fẽ kí dó rụ́ Bãrãnábã ní Zẹ̃wụ́ ꞌi, Páwụ̃lọ̃ drị̂ Hãmésĩ ꞌi, ãꞌdusĩku Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ị́jọ́ ũlũjó sáwã ꞌdã sĩ nĩ rĩ sĩ.

\VS{13}Ãngũ Zẹ̃wụ́ ị̃nzị̃jó rĩ ĩꞌdi táwụ̃nị̃ gá ꞌdãá ãmvélé ru. Átáló Zẹ̃wụ́ drị́ rĩ ají mánị̃gọ́ kí imbe gá mãwụ́wã ũgĩjó cí rĩ kí kẹ̃jị́tị ãmbógó rĩ gá, lẽ kî sĩ ũꞌbí abe ídétáŋá idélé ímbáꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbanî.


\par }{\PP \VS{14}Sáwã ụ̃pịgọŋa Bãrãnábã ꞌbaní Páwụ̃lọ̃ be ị́jọ́ ũꞌbí ꞌbaní lẽlé idélé ꞌdĩ ãꞌdu yã rĩ arejó ꞌbo rĩ sĩ, uce kí bõngó kí ụrụꞌbá gá ꞌdĩ kí, mbe kí ru cẹ̃lé ũꞌbí kí agâlé úzáŋâ trũ,

\VS{15}“Ĩmi ꞌdĩ kí idé íni la ãꞌdu ị́jọ́ sĩ? Ãma ãmã ngá ꞌbá ĩmi áni la kî! Ãma ꞌdâ íni la ĩminí ị́jọ́ mgbã rĩ ũlũ ĩmi sĩ ị́jọ́ ĩmi ãni ífí kóru ꞌdĩ kí aꞌbe, sĩ amụ́jó Ãdróŋá ídri ꞌbụ̃ kí ꞌbãlépi ụ̃nọ́kụ́ be, mĩrĩ trũ ãko ala gá ꞌdĩ kí abe pírí rĩ rụ́ ꞌdõlé.

\VS{16}Ándrá údu rĩ sĩ, Ãdróŋá aꞌbe ꞌbá pírí kí acị́lé mị́rị̃ rú ĩꞌbaní lẽlé rĩ ꞌbã áni.

\VS{17}Wó ĩꞌdi vâ ngá ícétáŋá ĩꞌdiní adrujó cí rĩ kí iꞌda ị́jọ́ múké ĩꞌdiní idélé rĩ kî sĩ. Ĩꞌdi ĩminí uzogó ãfẽ angájó ꞌbụ̃ gâlé, ãkónã kî ka sáwã múké rĩ agá, ĩꞌdi ĩminí íná fẽ, ãzíla ĩmi ásị́ fẽ adrulé ãyĩkõ sĩ ĩndĩ.”

\VS{18}Ị́jọ́ ꞌdĩ kî sĩ, ímbáꞌbá ị̃rị̃ ꞌdĩ uga kí ũkpõ sĩ ũꞌbí ru tralépi ꞌdã ꞌbaní ídétáŋá idélé úmgbé.


\par }{\PP \VS{19}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú angálépi Ãnị̃tị́yọ́kị̃ ꞌdĩ ãngũ Pị̃sị́dị̃yã gá ãzíla Ĩkónĩyãmũ gá rĩ, usú kí ũꞌbí ru tralépi ꞌdĩ kí bị́lẹ́ sĩ Páwụ̃lọ̃ uꞌbéjó írã sĩ. Kí dó mụ ĩꞌdi uꞌbélé ꞌbo, se kí ĩꞌdi táwụ̃nị̃ gá ꞌdãá rĩ sĩ ꞌbelé ãmvé. Ũrã kí ꞌbãngá drã dó ꞌbo íni.

\VS{20}Wó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí mụ ru tralé Páwụ̃lọ̃ andre gá ꞌdãá ꞌbo, angá ụrụgá, gõ vúlé táwụ̃nị̃ agâlé. Drụ̃sị̃ íni, Páwụ̃lọ̃ kí Bãrãnábã be mụ kí Dábẽ gá.


\par }{\SH Páwụ̃lọ̃ kí ru ujajó Bãrãnábã be Ãnị̃tị́yọ́kị̃ Sị́rị̃yã gá rĩ
\par }
{\PP \VS{21}Páwụ̃lọ̃ kí Bãrãnábã be ũlũ kí ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị̂ táwụ̃nị̃ ꞌdã gá, ãzíla ꞌbá wẽwẽ rú uja kí ru ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rĩ kî. ꞌBá ꞌdĩ gõ kí dó vúlé Lị́sị̃trã gá, Ĩkónĩyãmũ gá, Ãnị̃tị́yọ́kị̃ ãngũ Pị̃sị́dị̃yã drị̂ gá,

\VS{22}ũkpõ fẽjó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbaní, ãzíla kí ásị́ ũŋmĩjó adrujó ũkpó ru ãꞌị̃táŋá agá. Jọ kí, “Lẽ ãma ịsụ́ kí ũcõgõ wẽwẽ rú ráká, ãma kî sĩ fi Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá rĩ gá ĩndõ.”

\VS{23}Kãnị́sã ãlu-ãlu agá, ũpẽ kí ꞌbá drị̃lẹ́ ru Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá la kí, fẽ kí kí Úpí Ãdróŋá ĩꞌbaní ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá rĩ drị́ ĩꞌdi ãꞌị̃ŋá sĩ ãzíla íná naŋâ kóru.

\VS{24}Ácị́ŋá Pị̃sị́dị̃yã agâ sĩ rĩ vúlé gá, amụ́ kí dó Pãmũfílĩyã gá.

\VS{25}ꞌDãá imbá kí ị́jọ́ Pẹ̃rị́gã gá, ꞌdã ꞌbã vúlé gá mụ kí Ãtálĩyã gá.


\par }{\PP \VS{26}ꞌDãá gõ kí mẹ́lị̃ sĩ vúlé Ãnị̃tị́yọ́kị̃, ꞌdĩ ãngũ ándrá kí fẽjó ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị̂ agâ sĩ mụjó ãzị́ Ãdróŋá drị̂ ngajó ĩꞌbaní delé ꞌbo rĩ gá.

\VS{27}Kí mụ acálé Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá ꞌbo, tra kí ꞌbá kãnị́sã drị̂ kí ãngũ ãlu gá, ũlũ kí ĩꞌbaní ị́jọ́ pírí Ãdróŋá ꞌbã ngalé ĩꞌba abe, ãzíla ĩꞌdiní gẹ̃rị̃ nzị̃jó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbaní Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃jó rĩ kî.

\VS{28}Páwụ̃lọ̃ kí Bãrãnábã be uꞌá kí dó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ abe ụ́ꞌdụ́ ãzo rú.




\par }\Chap{15}{\SH Ị́jọ́ itúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Páwụ̃lọ̃ kí drĩ adrujó Bãrãnábã be Ãnị̃tị́yọ́kị̃ Sị́rị̃yã gá rĩ gá rĩ sĩ, ãgọbị ãzí angálépi Yụ̃dị́yã gá la acá kí Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá, ãzíla iꞌdó kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí imbálé, jọ kí, “Lẽ ĩmi ĩtãrã ĩmi cécé ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ gá rĩ ꞌbã jọlé rĩ áni. Jõ íni ku, ĩmi icó ĩmi palé ku.”

\VS{2}Ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ Páwụ̃lọ̃ kí Bãrãnábã be ga kí ãgátã ꞌbá ꞌdĩ kí abe. ꞌDãá kãnị́sã pẽ dó Páwụ̃lọ̃ kí Bãrãnábã be ꞌbá ãzí kí abe mụjó ụ̃pịgọŋa Yẹ́sụ̃ drị̂ ꞌbá drị̃lẹ́ ru Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ kí abe zịtáŋá ꞌdĩ trũ.

\VS{3}Wó kãnị́sã la mụ kí tị pẽlé ꞌbo, alị kí ãngũ Fõyĩnísĩya drị̂ agâ sĩ ãzíla ãngũ Sãmãríyã drị̂ agâ sĩ, tu kí pá ị́jọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ru ujalépi Ãdróŋá ãꞌị̃lépi ꞌdĩ ꞌbadrị́ gá rĩ ũlũlé ꞌbá ꞌbaní. Ụ́ꞌdụ́kọ́ úꞌdí ꞌdĩ fẽ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ásị́ gá ãyĩkõ ãmbógó la.

\VS{4}Kí mụ acálé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌbo, kãnị́sã aꞌị́ kí kí ụ̃pịgọŋa kî trũ, ãzíla ꞌbá ĩyõ kãnị́sã drị̂ kí abe ãlá ru, Páwụ̃lọ̃ kí Bãrãnábã trũ uja kí dó ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã idélé ĩꞌba rụ̂ sĩ ꞌdĩ kí ũlũlé ĩꞌbaní.

\VS{5}ꞌBá ãzí ãꞌị̃táŋá agá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ tu kí pá ụrụgá, jọ kí, “ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ku Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí lẽ îtãrã kí rá ãzíla lẽ ꞌbã ũbĩ kí ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ vú áyụ.”


\par }{\PP \VS{6}Ụ̃pịgọŋa Yẹ́sụ̃ drị́ ꞌdĩ kí ꞌbá ĩyõ kãnị́sã drị́ rĩ abe, icí kí tị zịtáŋá ꞌdĩ umvijó.

\VS{7}Tị icítáŋá ꞌdã agá ꞌdãá, jọ kí ị́jọ́ ãzo rú. Pétẽrõ angá ụrụgá jọ ĩꞌbaní, “Má ádrị́pịka, ĩnị̃ pírí cé Ãdróŋá pẽ ándrá ma ĩmi agá ꞌdâ mụlé ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ũlũlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbaní, kí dó sĩ ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ are vâ sĩ ãꞌị̃jó la.

\VS{8}Ãdróŋá ꞌbá ndrelépi ásị́ gá rĩ iꞌda ị́jọ́ ãꞌị̃ ꞌbá ꞌdĩ kí rá rĩ ĩꞌdi ĩꞌbaní Úríndí Ãlá rĩ fẽjó rĩ sĩ, cécé ĩꞌdi ꞌbã idélé ãmaní rĩ ꞌbã áni.

\VS{9}Awa ãma drĩdríŋĩ ĩꞌba abe ku, ãꞌdusĩku trũ kí ị́jọ́ ũnzí agá rá ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị́ gá rĩ sĩ.

\VS{10}Ĩmi gẹ̃rị̃ Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ ụ̃ꞌbị̃ íni la ãꞌdu sĩ, ĩminí ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ ãnzị ꞌdĩ kí ꞌbãjó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí drị̃ gá tẹ́rị́ ru, wó íni ꞌdĩ ãma kí ãmã áyị́pịka abe ãma icó kí ingalé la ku?

\VS{11}Yụ! Ãma ãꞌị̃ Yẹ́sụ̃ pa ãma lẽtáŋá ĩꞌdidrị́ uyaŋâ kóru rĩ sĩ cécé vâ ꞌbá ꞌdĩ kí áni.”


\par }{\PP \VS{12}Ũꞌbí ru tralépi ꞌdĩ ĩyãŋã kí tú ĩꞌbã kí ị́jọ́ Bãrãnábã ꞌbã kí vú nzelé Páwụ̃lọ̃ be ꞌdĩ arelé tálí ãzíla ícétáŋá ụ̃sụ̃táŋá ru Ãdróŋá ꞌbã idélé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí drĩdríŋĩ gá ĩꞌba rụ̂ sĩ rĩ sĩ.

\VS{13}Kí mụ ị́jọ́ delé ꞌbo, Yãkóꞌbõ
\FTNT{*}{{\FR 15:13 }{\FR{15:13
}}{\FQ{Yãkóꞌbõ
}}{\FT{ꞌdĩ ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ ꞌbã ádrị́pị rú rĩ. Ĩꞌdi ándrá kãnị́sã ꞌbã drị̃lẹ́ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá la.}}} jọ, “Má ádrị́pịka, ĩmi are ma ꞌi.

\VS{14}Sị̃mọ́nị̃ Pétẽrõ nze ị́jọ́ vú ãmaní Ãdróŋá ꞌbã sĩ ásị́ ꞌbãjó ꞌbá ãzí kí ãpẽjó ĩꞌdi ãni la rú ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí agá rĩ.

\VS{15}Ị́jọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbã kí Ãdróŋá ãꞌị̃jó rĩ icí kí ru ị́jọ́ nãbịya ꞌbã kí jọlé rĩ abe, cécé sĩlé ꞌdĩ áni:


\par }{\Q \VS{16}“ ‘ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá, ma drụ́zị́ ãgõ,

\par }{\QB ãzíla ma amụ́ jó hémã rú Dãwụ́dị̃ drị́ andilépi rá ꞌdĩ sịlé úꞌdí ru.

\par }{\Q Ma ĩꞌdi sị úꞌdí ru izaŋá ĩꞌdidrị́ ꞌdĩ agá ꞌdâ,

\par }{\QB ma fẽ ĩꞌdi pá tu rá.


\par }{\Q \VS{17}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ị́mbị́ acelépi (Yãhụ́dị̃ rú) ꞌdĩ kî sĩ amụ́ avị́lé Úpî pálé gá

\par }{\QB ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku mâ umvelé má ãni rú ꞌdĩ kí abe ĩndĩ,

\par }{\QB Úpí jọ ị́jọ́ ꞌdĩ nĩ’
\XREF{✡}{{\XO 15:17 }{\XO{15:17
}}{\XT{Ámõsĩ 9:11, 12}}}


\par }{\Q \VS{18}ĩꞌdi ị́jọ́ ꞌdĩ kí fẽlépi nị̃jó údu rĩ ꞌi.
\FTNT{†}{{\FR 15:18 }{\FR{15:18
}}{\FT{Bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ ídu rĩ ꞌbã ãzí kí agá, úsĩ
}}{\FQA{Ãko nị̃lé ílí wẽwẽ rú Úpí drị́ rĩ ĩꞌdi ãzị́ ĩꞌdidrị̂ ꞌi.
}}}


\par }{\PP \VS{19}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ mâ amálé rĩ ꞌdĩ, lẽ ãma ĩcãndĩ kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi ru ujalépi Ãdróŋá rú ꞌdĩ kí ku.

\VS{20}Ãmaní uꞌájó ĩꞌba abe múké rá, ãsĩ kí ĩꞌbaní wárãgã jọjó la ꞌbã aꞌbe kí ãwụ̃ cã, ꞌbã aꞌbe kí íná ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ kí uwijó rĩ kí cã, ꞌbã na kí ãnãkpá ru nzilépi nzĩ-nzĩ rĩ kí ku, ãzíla ꞌbã na kí ãrí ku.

\VS{21}Ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ gá ꞌdĩ kí úri kí ũlũlé Sãbátũ ãlu-ãlu sĩ táwụ̃nị̃ ãlu-ãlu agá drị̃lẹ́ pírí ꞌbaní ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agá.”


\par }{\SH Wárãgã sĩlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbaní rĩ
\par }
{\PP \VS{22}Cọtị ụ̃pịgọŋa Yẹ́sụ̃ drị̂ kí ãzíla ꞌbá ĩyõ kãnị́sã agá ꞌdĩ abe pírí ũrã kí ị́jọ́ sĩ ꞌbá ĩꞌbaní ru la kí tị pẽlé mụjó Páwụ̃lọ̃ kí abe Bãrãnábã trũ mụlé Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá. Ũpẽ kí dó sĩ Yụ́dãsị̃ (vâ umvelé Bãrĩsábã ꞌi rĩ) kí Sílã be. ꞌDĩ kí ꞌbá ị̃rị̃ drị̃lẹ́ ru ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá ꞌdâ rĩ kî.

\VS{23}Uja kí dó sĩ wárãgã ꞌdĩ fẽlé ĩꞌbadrị́:

\par }{\BB \par }
{\PI Ãma ụ̃pịgọŋa Yẹ́sụ̃ ãni rú ãzíla ꞌbá ĩyõ ĩmĩ ádrị́pịka rú Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ, zị kí ĩmi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá ꞌdĩ Sị́rị̃yã gá, ãzíla Sĩlísĩyã gá ꞌdĩ pírí cící.


\par }{\PI \VS{24}Ãma are ꞌbá ãzí ãma drĩdríŋĩ gá la mụ kí ãma tị kóru, ĩmi rụ́ drị̃ ị́gbẹ́ fẽlé ũcõgõ ajíjó ĩmi ásị́ gá ị́jọ́ ĩꞌbaní jọlé ĩminí rĩ kî sĩ.

\VS{25}ꞌBo ãma ãꞌị̃ dó úꞌdîꞌda ꞌbá ãzí kí tị pẽjó ĩmi rụ̂lé ãma wọ̃rị́ka ãmaní lẽlé Bãrãnábã kí Páwụ̃lọ̃ be,

\VS{26}ãgọbị ꞌdĩ kí ru ídri fẽlépi kpítã drã ní rụ́ Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ sĩ rĩ kî.

\VS{27}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãpẽ Yụ́dãsị̃ kí tị Sílã be mụjó ị́jọ́ ãmaní sĩlé wárãgã gá ꞌdĩ kí ífí iꞌdajó ĩminí kí tị sĩ ĩndĩ.

\VS{28}Ĩꞌdi adru ũniyambamba rú Úríndí Ãlá rĩ mẹ́lẹ́tị gá ãzíla ãmaní, ãdrĩ ĩmi drị̃ gá ãnzị ĩmi ndẽlépi rá la ꞌbã ị́jọ́ tá ĩmĩ lẽlé rĩ kí drị̃ gâ sĩ tũkãnã ku rĩ gá.

\VS{29}Lẽ ĩna jõ íná fẽlé ídétáŋá ru ãdroŋa ĩnzõ rú ꞌdĩ ꞌbaní rĩ kí ku, ĩna jõ ãrí ku, ãnãkpá ru nzilépi nzĩ-nzĩ ꞌdĩ kí ku ãzíla ĩmi iza jõ ꞌbá ãzí ꞌbã ĩzóŋá ãzíla ũkú drị̃ ku. Ĩmi rú adru múké ĩdrĩ ị́jọ́ ꞌdĩ kí aꞌbe rá rĩ gá. Ãwãꞌdĩfô, ĩmi uꞌá múké.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{30}Ála mụ ꞌbá ꞌdĩ kí tị pẽlé ꞌbo, mụ kí Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gâlé, tra kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí pírí, fẽ kí dó wárãgã ꞌdĩ ĩꞌbadrị́.

\VS{31}Kí mụ wárãgã ꞌdĩ lãlé ꞌbo, ãyĩkõ fụ kí ị́jọ́ sĩlé ũniyambamba ꞌbá ásị́ imbájó ꞌdã kî sĩ.

\VS{32}Yụ́dãsị̃ kí Sílã be kí adrujó nábị̃ rĩ sĩ, jọ kí ị́jọ́ ãlápítítí ru sĩ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbaní ũkpõ fẽjó.

\VS{33}Kí mụ ụ́ꞌdụ́ ãzí kí uꞌálé were rú ꞌbo, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ãpẽ kí kí tị ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ãgõjó ꞌbá ándrá kí tị ãpẽlépi rĩ ꞌba rụ́. [

\VS{34}Wó Sílã ũrã ị́jọ́ acejó vúlé Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gâlé ũgũgõ.]
\FTNT{‡}{{\FR 15:34 }{\FR{15:34
}}{\FT{Vásĩ 34 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.}}}

\VS{35}Wó Páwụ̃lọ̃ ace kí Bãrãnábã be Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá ꞌbá ãzí kí abe ꞌbá kí imbá agá ãzíla ị́jọ́ mgbã Ãdróŋá drị́ gá rĩ ũlũ agá.


\par }{\SH Awaŋá Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ãni Bãrãnábã be rĩ
\par }
{\PP \VS{36}Ụ́ꞌdụ́ ãzí vúlé gá, Páwụ̃lọ̃ jọ Bãrãnábã ní, “Lẽ ãgõ vúlé ãzíla ãmụ mụlé ãma ádrị́pịka pírí ãmaní ándrá ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ũlũjó ĩꞌbaní táwụ̃nị̃ ãlu-ãlu kí agá rĩ kí undré trũ sĩ kí mụ íngoní yã rĩ nị̃jó.”

\VS{37}Bãrãnábã lẽ tí Yõhánã umvelé Mãrákõ ꞌi rĩ ꞌdụlé ĩꞌba abe ĩndĩ.

\VS{38}Wó Páwụ̃lọ̃ gã ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌdụjó ꞌdĩ úmgbé, ãꞌdusĩku Yõhánã ándrá kí aꞌbejó ãngũ Pãmũfílĩyã gá, ĩꞌdiní gẹ̃rị̃ sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌba abe ku rĩ sĩ.

\VS{39}Ị́jọ́ ꞌdĩ acá ãgátã rú, fẽ dó sĩ iré kí ru rá; Bãrãnábã ꞌdụ Mãrákõ ꞌi sĩ mụjó ĩꞌdi be, fi kí mẹ́lị̃ agá mụjó zajó Kũpórõ gá,

\VS{40}wó Páwụ̃lọ̃ pẽ ĩꞌdidrị̂ gá Sílã ꞌi trũ mụjó ĩꞌdi be. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ aꞌbe kí kí mụlé ásị́ ị̃gbẹ̃ Ãdróŋá drị́ gá rĩ sĩ.

\VS{41}Páwụ̃lọ̃ acị́ kí Sị́rị̃yã agâ sĩ ãzíla Sĩlísĩyã agâ sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ásị́ imbá trũ.




\par }\Chap{16}{\SH Páwụ̃lọ̃ ꞌbaní Sílã be Tị̃mị̃tị́yọ̃ asújó ĩndĩ rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Páwụ̃lọ̃ mụ dó Dábẽ gá, ãzíla Lị́sị̃trã gá, ꞌdĩ ãngũ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá umvelé Tị̃mị̃tị́yọ̃ ꞌi rĩ ꞌbã uꞌájó rĩ gá. Tị̃mị̃tị́yọ̃ ãndrẽ ándrá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la, ĩꞌdi ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá la, ꞌbo átẹ́pị ĩꞌdi ándrá ꞌbá Gị̃rị́kị̃ rú la.

\VS{2}ꞌBá pírí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Lị́sị̃trã gá ãzíla Ĩkónĩyãmũ gá rĩ, ri kí ị́jọ́ jọlé drị̃ la gá múké.

\VS{3}Páwụ̃lọ̃ lẽ tí ĩꞌdi ꞌdụlé trũ mụjó ĩndĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩtãrã dó ĩꞌdi rá. Idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdã kí ị́jọ́ sĩ, ãꞌdusĩku nị̃ kí ándrá pírí Tị̃mị̃tị́yọ̃ átẹ́pị̃ ĩꞌdi Gị̃rị́kị̃ rĩ gá cé.

\VS{4}Kí acị́jó táwụ̃nị̃ ãlu-ãlu agâ sĩ rĩ sĩ, iꞌda kí ítútáŋá ãsị̃jó ụ̃pịgọŋa ꞌbaní itúlé, ꞌbá ĩyõ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní vú ũbĩlé rĩ kî.

\VS{5}ꞌDãá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí pá umba dó ãꞌị̃táŋá agá, ãzíla kí kãlãfe ri tulé ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ.


\par }{\SH Páwụ̃lọ̃ la ágọ́bị́ Mãkẽdónĩyã rú rĩ ndrejó urobí agá rĩ
\par }
{\PP \VS{6}Páwụ̃lọ̃ acị́ kí ꞌbá ĩꞌdiní acị́jó ĩꞌba abe ꞌdã kî trũ ãngũ umvelé Fị̃rị́gị̃yã ꞌi, rĩ agâ sĩ ãngũ Gãlãtị́yã agá. Ĩꞌbaní acị́ agá ꞌdâ Úríndí Ãlá rĩ uga ĩꞌbaní ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ũlũjó ãngũ Ásĩyã drị́ rĩ gá úmgbé.

\VS{7}Sáwã ĩꞌbã kí acájó drĩdríŋĩ Mísĩyã drị̂ gá rĩ sĩ, ụ̃ꞌbị̃ kí tí filé Bị̃tị́nị̃yã gá, wó Úríndí Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ aꞌbe ĩꞌbaní kẹ̃jị́ sĩ fijó ku.

\VS{8}ꞌDãá alị kí Mísĩyã agâ sĩ, dó sĩ ilújó ándrá Trõwásĩ gá.

\VS{9}Ị́nị́ ꞌdã sĩ Páwụ̃lọ̃ ndre urobí agá ágọ́bị́ ãzí Mãkẽdónĩyã rú la ní pá tu agá drị́ ãꞌbãŋâ trũ, “Mí azá Mãkẽdónĩyã gá ꞌá ꞌdõlé ãma ãzã kojó.”

\VS{10}Páwụ̃lọ̃ la mụ ícétáŋá ꞌdĩ ndrelé ꞌbo, jọ cọtị ãma angá bábá drị̃ kojó mụjó Mãkẽdónĩyã gá, ãma ásị́ gá rĩ dó, Ãdróŋá umve ãma ị́jọ́ mgbã ĩꞌdidrị́ gá rĩ ũlũjó ĩꞌbaní íni.


\par }{\SH Lụ̃dị́yã ꞌbã ásị́ ujajó rĩ
\par }
{\PP \VS{11}Ãza íꞌbó sĩ angájó Trõwásĩ gá rĩ sĩ cajó Sãmõtrákẽ gá, drụ̃sị̃ la sĩ, ãca dó Nẹ̃yãpọ́lị̃ gá.

\VS{12}ꞌDã ꞌbã vúlé gá, ãmụ dó Fị̃lị́pị̃ gá, Fị̃lị́pị̃ ĩꞌdi táwụ̃nị̃ ãzí Mãkẽdónĩyã gá ꞌdãá ndẽlépi ãmbõgõ sĩ nĩ vâ ãngũ ꞌbá Rụ́mị̃ rú rĩ ꞌbã kí ꞌdụlé ĩꞌba ãni la rú rĩ ꞌi, ãma uꞌá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú.

\VS{13}Sãbátũ sĩ ãfũ táwụ̃nị̃ agá rĩ sĩ ãmvé mụjó ị̃yị́ ãzí tị gá, sĩ ãngũ ãzí ịsụ́jó Ãdróŋâ ãꞌị̃jó íni. Ãri vũ gá, ãzíla ãma iꞌdó ị́jọ́ jọlé ũkú ru tralépi ꞌdãá rĩ ꞌbaní.

\VS{14}Ũkú ị́jọ́ arelépi ꞌdĩ kí ãzí ãlu umvelé Lụ̃dị́yã ꞌi ũkú ãzí bõngó ũniyambamba la kí ị̃tụ̃ndãlépi Fị̃lị́pị̃ gá angálépi Tãyị̃tị́rã gá rĩ ꞌi, ĩꞌdi ꞌbá Ãdróŋâ rụ́ ị̃nzị̃lépi la. Ãdróŋá nzị̃ ásị́ la sĩ ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ũlũlé ꞌdĩ arejó ãzíla ãꞌị̃jó la rá.

\VS{15}Ụ́ꞌdụ́ ĩꞌdi ãzíla ꞌbá ĩꞌdidrị́ko gá ꞌdãá rĩ ꞌbaní bãbụ̃tị́zị̃ fẽjó rĩ sĩ, Lụ̃dị́yã umve ãma ĩꞌdidrị́ko gâlé, jọ ãmaní, “Ĩdrĩ áma ãꞌị̃ ꞌbá Ãdróŋá ãꞌị̃lépi la rú rá, ĩmi amụ́ drĩ vâ uꞌálé mádrị́ jó agá.” Ri ị́jọ́ ꞌdĩ jọlé kpere ãmã ãꞌị̃ agá rá.


\par }{\SH Páwụ̃lọ̃ kí sujó mãbụ́sụ̃ gá Sílã be rĩ
\par }
{\PP \VS{16}Ụ́ꞌdụ́ ãlu ãmaní mụ agá ãngũ Ãdróŋá ãꞌị̃jó rĩ gá, ãma ụfụ drị̃ ĩzóŋá ãzí úríndí ũnzí ãzí ị́jọ́ mụlépi ru idélépi drị̃ gâlé rĩ iꞌdalépi rá la be, ĩꞌdi ĩzóŋá ãzí ajílé ãzị́ ngalépi la. Ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã iꞌdalé cé-cé rĩ sĩ, ịsụ́ dó ꞌbãngá sĩlíngĩ ĩyõ rú ꞌbá ĩꞌdidrị́ ãmbogo rú rĩ ꞌbanî.

\VS{17}Ĩzóŋá ꞌdĩ bĩ ãma vú Páwụ̃lọ̃ trũ úzáŋâ trũ, “Ãgọbị ꞌdĩ kí ụ̃pịgọŋa Ãdróŋá ụrụgá ãndânĩ rĩ drị́ gá rĩ kî, kí ĩminí gẹ̃rị̃ sĩ ru pajó rĩ ũlũ.”

\VS{18}Ĩzóŋá ꞌdĩ idé ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌdĩ ꞌbã áni ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú. Ãsị̃jó Páwụ̃lọ̃ acá ũcõgõ sĩ ãndẽ vâ ị́jọ́ la sĩ rá, uja tị jọ úríndí ũnzí ꞌdã ní, “Rụ́ Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị́ gá rĩ sĩ, ájọ míní, mí ãfũ ĩzóŋá ꞌdĩ agâlé rĩ sĩ ãmvé.” Úríndí ꞌdã aꞌbe kí dó ĩꞌdi ititi rá.


\par }{\PP \VS{19}ꞌBá ĩzóŋá ꞌdĩ ꞌbã sĩ ãzị́ ngajó ĩꞌbaní rĩ kí mụ ndrelé la ĩzóŋá ꞌdĩ adrí rá, ị́jọ́ ĩꞌbaní ásị́ ꞌbãjó ĩꞌdi drị̃ gá séndẽ ịsụ́ŋá sĩ rĩ ukó rá. Rụ kí Páwụ̃lọ̃ kí Sílã be agụlé ãngũ sụ̂ rú rĩ agâlé pá tulé ꞌbá ãmbogo rú rĩ kí drị̃lẹ́ gá.

\VS{20}Ají kí kí ãmbogo ị́jọ́ amálépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá jọ kí, “Ãgọbị ꞌdĩ kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la kí, ãzíla lẽ kí ị́jọ́ ajílé ꞌbá ãmadrị́ gá rĩ kí drĩdríŋĩ gá.

\VS{21}Kí ãma Rụ́mị̃ rú ꞌdĩ ꞌbaní ị́jọ́ ãmaní icólé ngalé ku rĩ kí iꞌdajó, ãzíla kí lẽjó la ãma ãꞌị̃ kî ãzíla ãnga kî rĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{22}ꞌBá ru tralépi wẽwẽ rú ꞌdĩ atrá kí ru gbõrú tị icílé Páwụ̃lọ̃ kí ụrụꞌbá gá Sílã be, kí idéjó ũnzí, ãzíla ãmbogo ị́jọ́ amálépi rĩ fẽ kí ãzị́táŋá ĩꞌbã bõngó kí ũtrũjó ãzíla kí cojó kẹ̃lị́ká sĩ.

\VS{23}Ála dó mụ kí colé ũnzíríkãnã rú ꞌbo, úsu dó kí mãbụ́sụ̃ gá, ãzíla úfẽ ãzị́táŋá ãsĩkárĩ kí andre tẽlépi rĩ ní kí ucéjó múké-múké.

\VS{24}Ãzị́táŋá ũkpómgboroto ꞌdĩ sĩ, ãsĩkárĩ su dó kí jó ágágá ãndânĩ rĩ agá, ãzíla icí dó vâ kí pá ife sĩ cí.


\par }{\PP \VS{25}Ị́nị́ ágágá ꞌdĩ gá ꞌdĩ, Páwụ̃lọ̃ iꞌdó kí Sílã be Ãdróŋâ rú ịcụ́lé úngó ngoŋá sĩ ãzíla Ãdróŋá zịŋá sĩ, wó íni ꞌdĩ ꞌbá ãzí ĩꞌba abe rĩ ri kí úngó ꞌdĩ kí arelé. 
\VS{26}Rụ̃gbụ́gbụ́ ũyãkĩyã ãzí ũkpómgboroto la iꞌdó jó tá be Páwụ̃lọ̃ kí sujó Sílã be ꞌbá ãzí ꞌdã kí abe ꞌdĩ ayalé pírí-pírí. Kẹ̃jị́tị ụ̃nzị̃ kí ru pírí ãzíla ímve tá Páwụ̃lọ̃ kí pá gá ãzíla ꞌbá mãbụ́sụ̃ jó gá ꞌdãá rĩ kí pá gá ꞌdĩ ayụ kí pírí cénĩ.

\VS{27}Ãsĩkárĩ angá ụ́ꞌdụ́ gâlé rĩ sĩ ụrụgá, ãzíla ĩꞌdi mụ kẹ̃jị́tị ꞌdĩ kí ndrelé mgbọ, anzé ménéŋá ĩꞌdidrị́ ụ́pụ́cẹ́ gá rĩ, lẽ dó sĩ ru sõlé rá, ãꞌdusĩku ũrã ꞌbá mãbụ́sụ̃ gá ꞌdĩ apá kí dó rá íni.

\VS{28}Wó Páwụ̃lọ̃ za jọ, “Íꞌdị mi ku! Ãma pírí ꞌdõ cí!”


\par }{\PP \VS{29}Aꞌị́ ãcí, afụ ru jó agâlé, aꞌdé ụrụꞌbá yãŋâ trũ Páwụ̃lọ̃ kí pálé gá Sílã be.

\VS{30}Ãsĩkárĩ ají kí ãmvé, uja kí zịlé, “Ãmbogo ꞌdĩ, lẽ má idé ãꞌdu ká mání sĩ áma pajó?”


\par }{\PP \VS{31}Umvi kí, “Mí ãꞌị̃ Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌi mi dó sĩ ími pa. Mi ꞌi ãzíla ꞌbá mídrị́ko gá rĩ kî trũ.”

\VS{32}Uja kí dó ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ ũlũlé ĩꞌdiní ãzíla ꞌbá jó agá ꞌdâ rĩ ꞌbaní pírí ĩndĩ.

\VS{33}Sáwã ị́nị́ drị́ gá ꞌdĩ agá ꞌdãá ũgũgõ ãsĩkárĩ ꞌdụ kí, ãzíla ũjĩ dó ĩꞌbã ãkõzá kí ꞌdãá cọtị úfẽ dó ĩꞌdiní ãzíla ꞌbá ĩꞌdidrị́ko gá rĩ abe bãbụ̃tị́zị̃.

\VS{34}Ãsĩkárĩ ꞌdĩ ají Páwụ̃lọ̃ kí Sílã be íná nalé ĩꞌdidrị́ jó agá. Ãyĩkõ fụ dó ĩꞌdi ãꞌdusĩku ãꞌị̃ kí Ãdróŋá ꞌi ꞌbá ĩꞌdidrị́ko gá rĩ abe rá.

\VS{35}Ĩꞌdi mụ calé ị̃tụ́ sĩ, ãmbógó ị́jọ́ amálépi rĩ pẽ ꞌbá ãzị́ ngalépi ĩꞌdi be la tị ãsĩkárĩ Páwụ̃lọ̃ kí andre tẽlépi rĩ rụ́ ãzị́táŋá ꞌdĩ trũ jọjó la, “Mí iyá ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã mụ kî.”

\VS{36}Ãsĩkárĩ jọ Páwụ̃lọ̃ ꞌbaní Sílã be, “Ãmbogo ị́jọ́ amálépi rĩ fẽ kí ũkpõ sĩ ĩmi iyájó Sílã be rá. Úꞌdîꞌda ĩmi dó mụ rá. Ĩmụ ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ.”


\par }{\PP \VS{37}Wó Páwụ̃lọ̃ jọ ãmbogo tá tị ãpẽlé ꞌdĩ ꞌbaní, “Co kí ãma ꞌbá ĩyõ kí drị̃lẹ́ gá ãma ụzịŋâ kóru, ãmaní táni adrujó ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ kí rá tí, ãzíla su kí ãma mãbụ́sụ̃ gá. Wó lẽ kí dó úꞌdîꞌda ãma iyálé ũní ꞌbá ꞌbaní nị̃ŋâ kóru yã? ꞌDĩ áni la ꞌdáyụ! Lẽ ꞌbã amụ́ kí bãsĩ ãma iyálé ãmvêlé nĩ.”

\VS{38}Ãmbogo tá tị ãpẽlé ꞌdĩ gõ kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌdĩ trũ ãmbogo ị́jọ́ amálépi rĩ ꞌba rụ̂lé, ãmbogo ꞌdĩ kí mụ arelé la Páwụ̃lọ̃ kí Sílã be ꞌbá Rụ́mị̃ gá la kí, acá kí ụ̃rị̃ sĩ.

\VS{39}Amụ́ kî trũtáŋá aꞌị́lé ĩꞌbadrị́ ãzíla iyá kí dó kí ãmvé, aꞌị́ kí Páwụ̃lọ̃ kí Sílã be táwụ̃nị̃ ꞌdã aꞌbejó rá.

\VS{40}Páwụ̃lọ̃ kí Sílã be mụ ãfũlé mãbụ́sụ̃ gá rĩ sĩ ꞌbo, mụ kí dó Lụ̃dị́yã drị́ko gá, ịsụ́ kí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí, kí mụ kí ásị́ ũŋmĩlé ꞌbo, aꞌbe kí dó táwụ̃nị̃ ꞌdã rá.




\par }\Chap{17}{\SH Ị́jọ́ ru idélépi Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Páwụ̃lọ̃ kí mụ alịlé Sílã be Ãmũfĩpólĩsĩ gâ sĩ ãzíla Ãpọ̃lọ́nị́yã gâ sĩ ꞌbo, ca kí Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá. ꞌDãá ãngũ Yãhụ́dị̃ ꞌbã ãni Ãdróŋá ị̃nzị̃jó la cí.

\VS{2}Páwụ̃lọ̃ ꞌbã gbíyã údu rĩ sĩ, fi ꞌbá ꞌdã ꞌba rụ́ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agâlé, ꞌdãá ri kí ãgátã galé ũgũgõ Sãbátũ na ꞌdĩpí ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ sĩlé bụ́kụ̃ agá rĩ drị̃ gá.

\VS{3}Iꞌdajó la Kúrísĩtõ ꞌbã ịsụ́ ũcõgõ, ꞌbã angá drã agá rĩ sĩ rá. Jọ vâ, “Yẹ́sụ̃ ꞌdĩ mání ị́jọ́ la ũlũjó ĩminí úꞌdîꞌda rĩ ꞌi, ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi.”

\VS{4}Ãzí rĩ kí ásị́ gá ị́jọ́ ꞌdĩ fi rá, ꞌde kí Páwụ̃lọ̃ kí vú gâ sĩ Sílã be ũkú ĩyõ ũkú kí drị̃ celépi rĩ abe, ãzíla amụtị ãmbógó Gị̃rị́kị̃ drị́ Ãdróŋâ ị̃nzị̃lépi rĩ kî trũ.


\par }{\PP \VS{5}Wó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ acá kí ãjã sĩ, tra kí ꞌbá ãzí ũnzí la kí sụ̂ tị gâ sĩ ãngũ ãlu gá, mụjó uzâ trũ táwụ̃nị̃ agâ sĩ, mụ kí lị́cọ́ Yásõnĩ drị̂ celé sĩ lẽjó Páwụ̃lọ̃ kí ajíjó Sílã be ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá.

\VS{6}Wó kí mụ kí ịsụ́lé ku ꞌbo, ají kí Yásõnĩ kí ꞌbá ãzí Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ abe ꞌbá ãmbogo táwụ̃nị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ kí drị̃lẹ́ gá, úzáŋâ trũ, “ꞌBá ꞌdĩ kí dó bãsĩ ũcõgõ fẽlépi ãngũ pírí agá rĩ kî! Kí ãndrũ acálépi ꞌdĩ,

\VS{7}ãzíla Yásõnĩ mba kí tã ĩꞌdidrị́ jó agá ꞌdãá, amụ́ kí vâ ãzị́táŋá
Kãyị̃sárị̃ drị̂ kí andị́lé jọjó la, úpí ãzí cí rụ́ la Yẹ́sụ̃ ꞌi íni.”

\VS{8}Ũꞌbí ru tralépi ãzíla ãmbogo táwụ̃nị̃ drị̃ celépi ꞌdĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, kí ásị́ ri azálé azâ.

\VS{9}ꞌBá ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ jọ kí Yásõnĩ ꞌbã fẽ séndẽ lẽlé kí kẹ̃jị́ gá rĩ ꞌi, ãzíla aꞌbe kí dó sĩ kí mụlé rá.


\par }{\SH Páwụ̃lọ̃ kí wọ̃rị̂ be Bẽréyã gá
\par }
{\PP \VS{10}Ị́nị́ la mụ acálé ꞌbo, gbõgbõ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ pẽ kí Páwụ̃lọ̃ kí tị Sílã be Bẽréyã gá. Kî mụ acálé ꞌbo, mụ kí filé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ rú rĩ agá.

\VS{11}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú Bẽréyã gá rĩ kí ndẽ kí dó ꞌbá Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gâlé rĩ kí ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ rá. ꞌBã kí bị́lẹ́ ásị́ káyĩ sĩ ị́jọ́ jọlé rĩ arejó, ãzíla ụ́ꞌdụ́ ãlu-ãlu sĩ ri kí vâ ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ gá rĩ lãlé ndrejó la ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã jọlé rĩ kí ãndá-ãndá ru yã áni.

\VS{12}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ũꞌbí ãꞌị̃ kí rá; ũkú ãzíla ãgọbị Gị̃rị́kị̃ rú rĩ ãꞌị̃ kí vâ ĩndĩ.


\par }{\PP \VS{13}Wó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú drị̃lẹ́ rú Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá ꞌdĩ kí vâ mụ are la Páwụ̃lọ̃ imbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ Bẽréyã gá ꞌdãá ĩndĩ íni ꞌbo, amụ́ kí ꞌdãá ũꞌbí ru tralépi rĩ kí drị̃ andị́lé kí ásị́ ingajó ꞌbá ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá.

\VS{14}ꞌDãá cọtị ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ pẽ kí Páwụ̃lọ̃ tị ị̃yị́tị gâlé, wó Sílã kí Tị̃mị̃tị́yọ̃ be ãsị̃ kí Bẽréyã gá ꞌdãá.

\VS{15}Ãgọbị Páwụ̃lọ̃ agụlépi rĩ agụ kí ĩꞌdi kpere Ãténĩyã gá. Páwụ̃lọ̃ la mụ jọlé la ꞌbã jọ kí Sílã ꞌbaní Tị̃mị̃tị́yọ̃ be ꞌba amụ́ kí ꞌí rụ́ ꞌdõlé mbẽlẽŋá ru ꞌbo, ꞌbá ꞌdĩ gõ kí dó vúlêlé.


\par }{\SH Páwụ̃lọ̃ ꞌbã adrujó Ãténĩyã gá rĩ
\par }
{\PP \VS{16}Páwụ̃lọ̃ ꞌbã drĩ Sílã kí tẽ agá Tị̃mị̃tị́yọ̃ be Ãténĩyã gá ꞌdãá ꞌdĩ, ásị́ la iza ru ãdroŋa ĩnzõ rú ũví ndú-ndú ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí ị̃nzị̃lé táwụ̃nị̃ ꞌdĩ agá rĩ sĩ.

\VS{17}ꞌDãá ga ãgátã ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ꞌdã gá ꞌdãá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãzíla ꞌbá Gị̃rị́kị̃ rú Ãdróŋá ị̃nzị̃lépi ꞌdĩ abe, vâ ụ́ꞌdụ́ ãlũ ãlu sĩ sụ̂ tị gá ꞌbá alịlépi ꞌdã sĩ rĩ abe.

\VS{18}Imbaꞌba ãzí ũndũwã rú Ị̃pị̃kọ́rị̃yã rú ãzíla Sị̃tọ́kị̃ rú
\FTNT{*}{{\FR 17:18 }{\FR{17:18
}}{\FT{ꞌBá
}}{\FQ{Ị̃pị̃kọ́rị̃yã rú
}}{\FT{ꞌdĩ jọ kí Ãdróŋá yụ. ꞌBá ꞌbã na kí ãyĩkõ ídri ꞌdĩ agá rĩ ĩꞌbã kí lẽlé rĩ áni. Ãzíla ꞌbá
}}{\FQ{Sị̃tọ́kị̃ rú
}}{\FT{ꞌdĩ jọ kí lẽ âꞌbe ãyĩkõ ídri ꞌdĩ drị́ gá rĩ cã ála ru ásị́ ũŋmĩ (imbá).}}} rĩ ga kí ãgátã ĩꞌdi trũ rá. Ãzí rĩ zị kí, “Mgbã la ágọ́bị́ sụ̃kụ́lụ̃ lãlépi ku ru iꞌdalépi ꞌdĩ lẽ ãꞌdu ị́jọ́ jọlé?” Ãzí rĩ jọ kí, “Ĩndre ĩꞌdi ị́jọ́ jọ ãdroŋa jụ́rụ́ ru ꞌdĩ kí drị̃ gá.” Jọ kí ị́jọ́ ꞌdĩ íni la, ãꞌdusĩku Páwụ̃lọ̃ ri ándrá ị́jọ́ mgbã Yẹ́sụ̃ drị̃ gá rĩ imbá agá ãzíla ángáŋá ĩꞌdidrị́ drã agá ídri rĩ drị̃ gá.

\VS{19}Umve kí Páwụ̃lọ̃ agụlé tratáŋá ĩꞌbã kí ru trajó umvelé Ãrĩyõpágã ꞌi rĩ gá, ãmbogo táwụ̃nị̃ gá rĩ kí drị̃lẹ́ gá, ãzíla zị kî, “Ãlẽ tá drĩ nị̃lé la, ímbátáŋá úꞌdí mi sĩ ị́jọ́ jọjó drị̃ la gá ꞌdĩ íngõ ꞌi yã?

\VS{20}Ãko ãzí mî jọlé ꞌdĩ kí ꞌụ ãma bị́lẹ́ gâlé ũrãtáŋá ndú úꞌdí la rú ãlẽ tá dó sĩ nị̃lé la ífí la kí íngoní?”

\VS{21}(ꞌBo ꞌbá pírí Ãténĩyã gá ãzíla ꞌbá ãmị́yọ́ŋá ru uꞌálépi ꞌdâ rĩ lẽ kí tá Sáwã izaŋá ị́jọ́ jọŋá sĩ ãzíla ị́jọ́ amụ́lépi úꞌdí ꞌdĩ kí areŋá sĩ.)


\par }{\PP \VS{22}Páwụ̃lọ̃ nga dó pá tulé Ãrĩyõpágã gá ꞌdãá jọ, “Ĩmi ꞌbá Ãténĩyã gá ꞌdĩ, ándre ĩmi gẹ̃rị̃ pírí sĩ ꞌbá dị́nị̃ ãni la rú.

\VS{23}Mâ acị́ agá táwụ̃nị̃ agá ꞌdâ, má undré ãko pírí ãngũ ĩmi sĩ ị̃nzị̃táŋá ị̃nzị̃jó ꞌdĩ gá ꞌdâ, má ịsụ́ ĩsĩ ãngũ ĩmi sĩ ídétáŋá idéjó ãlĩtárĩ rú rĩ gá ꞌdãá,
{\SC{ãdróŋá nị̃lé ku rĩ nî.}} Úꞌdîꞌda Ãdróŋá ĩmĩ ị̃nzị̃lé ĩmĩ nị̃lé ku rĩ, ma mụ ĩminí ị́jọ́ ũlũlé drị̃ la gá.


\par }{\PP \VS{24}“Ãdróŋá ụ̃nọ́kụ́ ꞌbãlépi ãko pírí ala gá ꞌdĩ abe rĩ, ĩꞌdi Úpí ꞌbụ̃ ꞌbã ãni ụ̃nọ́kụ́ be rĩ ꞌi, uꞌá jó ꞌbá ꞌbã kí sịlé drị́ sĩ rĩ agá ku.

\VS{25}Ãdróŋá lẽ ꞌbá ãzí ꞌbã idé ĩꞌdiní ãko ãzí nĩ la ku, ãꞌdusĩku fẽ ꞌbá pírí ꞌbaní ídri ãzíla ũlí ãzíla ãko pírí ĩꞌbã kí lẽlé rĩ kí rá.

\VS{26}Sụ́rụ́ pírí ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí Ãdróŋá idé kí ꞌbá ãlu rụ̂ sĩ, itú ĩꞌbaní ụ́ꞌdụ́ ãzíla ãngũ pírí ĩꞌbã kí rijó uꞌájó rĩ abe.

\VS{27}Ãdróŋá idé ị́jọ́ ꞌdĩ íni la ꞌbá ꞌbã ndrụ̃ kí rú sĩ ꞌi, ꞌbã ca kí rú vâ sĩ ꞌî ịsụ́jó rá, ĩꞌdi ꞌbã táni adrujó ãma rụ́ ꞌdâ álị́ ku tí.

\VS{28}Ĩꞌdi ãmaní ũkpó fẽ sĩ uꞌájó, acị́jó ãzíla ãmaní sĩ adrujó ꞌdĩ ꞌbã áni, ĩminí ngolé úngó ĩmidrị́ rĩ kî sĩ rĩ áni, ‘Ãma vâ ĩꞌdĩ ꞌbá ũri.’


\par }{\PP \VS{29}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma adrujó Ãdróŋá ꞌbã anzị rĩ sĩ lẽ ãma ũrã kí Ãdróŋá ĩꞌdi cécé gólũdĩ jõku sílĩvã jõku írã ꞌbá ꞌbã kí idélé drị́ sĩ ãzíla ãlị̃gọ̃ ĩꞌbadrị̂ sĩ rĩ áni la ku.

\VS{30}Ãdróŋá ꞌbã ándrá ásị́ ị́jọ́ ꞌbá ꞌbã kí ĩꞌdi nị̃jó ku rĩ drị̃ gá ku, wó úꞌdîꞌda rĩ gá Ãdróŋá jọ dó tọndọlọ ꞌbá ꞌbaní ãngũ pírí gá ꞌbá ꞌbã uja kí ásị́.

\VS{31}Ãꞌdusĩku ꞌbã ụ́ꞌdụ́ ãzí ĩꞌdi sĩ amụ́jó ị́jọ́ lịjó ꞌbá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdĩ kí drị̃ gá pírí ị́jọ́ mgbã sĩ ꞌbá ãlu ĩꞌdi ꞌbã pẽlé rĩ rụ̂ sĩ. Icé ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbá pírí ꞌbaní ĩꞌdi ꞌbã ágọ́bị́ ꞌdĩ ingajó ídri ꞌbá drãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá rĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{32}Kí mụ ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã jọlé ꞌbá drãlépi rá rĩ la angá ídri rĩ arelé ꞌbo, ꞌbá ãzí rĩ gụ kí gụ̃gụ̃, wó ꞌbá ãzí rĩ jọ kí, “Ãma amụ́ ị́jọ́ ími tị gá ꞌdĩ arelé ị̃dị́ ĩndõ.”

\VS{33}ꞌDãá Páwụ̃lọ̃ aꞌbe kí rá.

\VS{34}ꞌBá ãzí rĩ ꞌde kí Páwụ̃lọ̃ vú gâ sĩ, ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã ũlũlé rĩ rá, kí agá ꞌdãá ĩndĩ rĩ Dãyọ̃násị̃yọ̃ ꞌbá angálépi amụtị ru tralépi umvelé Ãrĩyõpágã ꞌi rĩ gá ãzíla ũkú umvelé Dãmárĩ ꞌi ꞌbá ãzí kí abe.




\par }\Chap{18}{\SH Páwụ̃lọ̃ ꞌbã adrujó Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}ꞌDĩ ꞌbã vúlé gá, Páwụ̃lọ̃ aꞌbe Ãténĩyã rá sĩ mụjó Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá.

\VS{2}ꞌDãá ịsụ́ kí ru ꞌbá ãzí Yãhụ́dị̃ rú umvelé Ãkúwílã tịlé Pọ̃nị̃tásị̃ gá rĩ be angá ándrá Ítãlĩ gâlé úꞌdí ĩꞌdi ꞌbã ũkû Pĩrĩsílã be, ãꞌdusĩku ãmbógó Kị̃lãwụ̃dị́yã ní ãzị́táŋá ꞌbãjó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã fũ kí Rụ́mị̃ gá ꞌdãá rá rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ. Páwụ̃lọ̃ mụ ándrá kî ndrelé.

\VS{3}Uꞌá ꞌdãá ãzíla nga vâ ãzị́ ĩꞌba abe, ãꞌdusĩku ĩꞌdi vâ ꞌbá hémã idélépi la cécé ĩꞌbaní idélé rĩ ꞌbã áni.

\VS{4}Sãbátũ ãlu-ãlu sĩ ri ị́jọ́ nzelé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãzíla ꞌbá Gị̃rị́kị̃ rú rĩ abe.


\par }{\PP \VS{5}Sílã kí mụ acálé Tị̃mị̃tị́yọ̃ be Mãkẽdónĩyã gâlé ꞌbo, Páwụ̃lọ̃ fẽ ru pírí ị́jọ́ ũlũjó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbaní, jọ Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi.

\VS{6}Kí mụ ĩꞌdi gãlé úmgbé ãzíla ĩꞌdi uꞌdálé uꞌdâ ꞌbo, ụtụ́ pụ́trụ́ bõngó ĩꞌdidrị̂ ụrụꞌbá gá rĩ, jọ, “Ĩdrĩ dó ãvĩ rá yã áni, ĩmi ãrí ꞌbã adru ĩmi drị̃ gá, ma dó sĩ ala gá ꞌdâ yụ. Iꞌdójó ãndrũ ma dó mụ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ ꞌba rụ́.”


\par }{\PP \VS{7}Nga dó mụlé filé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku umvelé Tị́tọ̃ Jụ́sị̃tọ̃ ꞌi rĩ drị́ jó agá, ĩꞌdi ꞌbá Ãdróŋá rulépi ambamba la, ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ agá la.

\VS{8}Kũrísĩpõ ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbã ãmbógô kí ꞌbá ĩꞌdidrị́ lị́cọ́ gá rĩ abe ãꞌị̃ kí Yẹ́sụ̃ ꞌi rá, ãzíla ꞌbá wẽwẽ rú Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ drị̂ arelépi rá ꞌdĩ ãꞌị̃ kí vâ Yẹ́sụ̃ rá, ịsụ́ kî sĩ bãbụ̃tị́zị̃ ĩndĩ.


\par }{\PP \VS{9}Ị́nị́ ãzí ãlu urobí ũbĩ Páwụ̃lọ̃ ꞌi, ala gá Úpí jọ ĩꞌdiní, “Lẽ mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku, ímụ ị́jọ́ jọŋâ trũ drị̃ gá, mí ĩyãŋã vâ ku.

\VS{10}Ma mí be, ꞌbá ãzí ãlu icó ími ĩpẽŋãlé ku, ꞌbá mádrị̂ kí wẽwẽ rú táwụ̃nị̃ ꞌdĩ agá ꞌdĩ.”

\VS{11}ꞌDãá Páwụ̃lọ̃ uꞌá ílí ãlu nụ́sụ̃ ꞌdĩpí ị́jọ́ imbálé ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ drị̃ gá.


\par }{\PP \VS{12}Wó Gãlị́yọ̃ ꞌbã acájó ãmbógó Ãkáyã gá rĩ rú rĩ sĩ, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ tra kí ru gbõrú, rụ kí Páwụ̃lọ̃ ꞌi agụlé kẹ́sị̃ drị̃lẹ́ gá.

\VS{13}Jọ kí, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌi, ĩꞌdi ꞌbá kí imbá Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ũví ndú ru ajílépi ãzị́táŋá ãmadrị̂ abe ku la sĩ.”


\par }{\PP \VS{14}Páwụ̃lọ̃ ꞌbã lẽ agá ị́jọ́ jọ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, Gãlị́yọ̃ jọ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbanî, “ꞌDĩ drĩ tá ꞌbã rĩ adru ị́jọ́ ãzí izatáŋá ru la, jõku ị́jọ́ ãzí ũnzí izalé la, ĩꞌdi tá adru ífí trũ mání ĩmi tị arejó.

\VS{15}Wó ĩꞌdiní adrujó ãgátã gaŋá drị̃ gá, rụ́ kí drị̃ gá ãzíla ãzị́táŋá ĩmidrị̂ kí drị̃ gá rĩ sĩ, ĩmi vúŋá ꞌdĩ ꞌbã de kí ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌi, álẽ ị́jọ́ ꞌdĩ lịlé ma ꞌi ku!”

\VS{16}Dro dó kí ãngũ ị́jọ́ lịjó rĩ gá ꞌdãá ãmvé.

\VS{17}ꞌBá pírí rụ kí Sõsĩténõ, ãmbógó ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ co kí ĩꞌdi ãngũ kẹ́sị̃ lịjó rĩ gá ꞌdãá. ꞌDĩ kî sĩ pírí Gãlị́yọ̃ así ꞌbãngá ku.


\par }{\SH Páwụ̃lọ̃ ꞌbã mụjó Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{18}Páwụ̃lọ̃ uꞌá ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌba abe Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá ꞌdãá, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, aꞌbe kí rá. Mụ Kẽnĩkẽríyã gá, fẽ ru drị̃ꞌbị́ ufálé kpamgbala rú, ãꞌdusĩku ũyõ ándrá ĩꞌdiní sõlé rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ. Tụ kí íꞌbó sĩ mụjó Sị́rị̃yã gá Pĩrĩsílã abe Ãkúwílã trũ.

\VS{19}Acá kí Ẽfésõ gá ãngũ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã sĩ mụjó Pĩrĩsílã kí aꞌbejó Ãkúwílã be rĩ gá. Fi ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gâlé ị́jọ́ jọlé ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí abe.

\VS{20}ꞌBá aꞌị́ kí ĩꞌdi uꞌájó ĩꞌba abe ị̃dị́, wó ãꞌị̃ uꞌálé ĩꞌba abe ị̃dị́ ku.

\VS{21}Wó ĩꞌdiní lẽ agá mụ agá ꞌdĩ gá ꞌdâ, jọ ĩꞌbaní, “Ãdróŋá drĩ lẽ la rá, ma ãgõ vúlé ꞌdõlé rá.” Fi dó íꞌbó agá angájó Ẽfésõ gâlé rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{22}Páwụ̃lọ̃ ꞌbã cajó Kãyĩsárĩyã gá ꞌbo rĩ sĩ, mụ dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé (pá sĩ) ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí zịlé cící, ãgõ dó mụlé Ãnị̃tị́yọ́kị̃ ꞌdĩ Sị́rị̃yã gá.


\par }{\PP \VS{23}Sáwã Páwụ̃lọ̃ ꞌbã izalé Ãnị̃tị́yọ́kị̃ gá ꞌdã kí ũngúkú gá, aꞌbe dó ãngũ ꞌdã rá mụjó ãngũ Gãlãtị́yã ꞌbã ãni Fị̃rị́gị̃yã be rĩ kí agá acị́lé táwụ̃nị̃ kí agâ sĩ ũkpõ fẽjó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ ꞌbaní pírí.


\par }{\SH Ãpọ́lọ̃ ꞌbã ị́jọ́ nzejó Ẽfésõ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{24}Wó íni ꞌdĩ ágọ́bị́ ãzí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú umvelé Ãpọ́lọ̃ ꞌi tịlé Ãlẽkĩzéndrĩyã gá la ándrá cí, amụ́ Ẽfésõ gá ꞌdãá, ĩꞌdi ꞌbá sụ̃kụ́lụ̃ lãlépi rá, ị́jọ́ nị̃lépi cé vâ bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ nị̃lépi lã sĩ lọ́lọ́ la.

\VS{25}Ángá ĩꞌdi imbálé gẹ̃rị̃ Úpí Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ sĩ. Ri ị́jọ́ jọlé ũkpó ru Úríndí sĩ, ãzíla ímbá vâ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ ãlápítítí ru, táni ĩꞌdiní bãbụ̃tị́zị̃ Yõhánã drị́ rĩ nị̃jó áꞌdụ̂sĩ rá tí.

\VS{26}Iꞌdó dó ị́jọ́ jọlé tọndọlọ ụ̃rị̃ kóru ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá ꞌdãá, Pĩrĩsílã kí mụ ĩꞌdi arelé Ãkúwílã be ꞌbo, umve kí Ãpọ́lọ̃ ĩꞌbadrị́ko gâlé sĩ ĩꞌdiní gẹ̃rị̃ Ãdróŋá drị̂ nzejó múké-múké ị̃dị́.


\par }{\PP \VS{27}ꞌBo Ãpọ́lọ̃ ní lẽjó mụjó Ãkáyã gá rĩ sĩ, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Ẽfésõ gá ꞌdĩ fẽ kí ĩꞌdiní ãvá, sĩ kí wárãgã ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ꞌbadrị́ sĩ ĩꞌdi aꞌị́jó. Ĩꞌdi mụ acálé ꞌbo, ko ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi lẽtáŋá uyaŋâ kóru Ãdróŋá drị̂ sĩ rĩ kí ãzã.

\VS{28}Ãꞌdusĩku ndẽ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí pírí ãgátã gaŋá sĩ ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá tọndọlọ iꞌdajó la ị́jọ́ sĩlé bụ́kụ̃ agá rĩ sĩ Yẹ́sụ̃ ĩꞌdi Kúrísĩtõ ꞌi.




\par }\Chap{19}{\SH Páwụ̃lọ̃ ní adrujó Ẽfésõ gá rĩ sĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ãpọ́lọ̃ ꞌbã drĩ adru agá Kọ̃rị̃nị́tọ̃ gá ꞌdãá, Páwụ̃lọ̃ rụ gẹ̃rị̃ ụ́rụ̂lé ru rĩ sĩ fijó Ẽfésõ gá. ꞌDãá ịsụ́ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá la ꞌbã ãzí kí,

\VS{2}zị kí, “Ĩmi ịsụ́ Úríndí Ãlá rĩ ĩminí ãꞌị̃jó la rĩ sĩ rá yã?” Umvi kí, “Yụ! Ãma are drĩ átã ị́jọ́ ãzí Úríndí Ãlá rĩ drị̃ gá la ku.”


\par }{\PP \VS{3}Cọtị Páwụ̃lọ̃ zị kí, “Wó bãbụ̃tị́zị̃ ĩminí ịsụ́lé rĩ íngõ ꞌi?” Umvi kí, “Yõhánã ꞌbã fẽlé rĩ ꞌi.”


\par }{\PP \VS{4}Páwụ̃lọ̃ jọ, “Yõhánã fẽ bãbụ̃tị́zị̃ ásị́ ujajó rĩ ꞌi. Jọ ándrá ꞌbá ꞌbã ãꞌị̃ kí ꞌbá amụ́lépi vúlé gá ꞌdĩ ꞌi, ꞌbá ꞌdã ĩꞌdi Yẹ́sụ̃ ꞌi.”

\VS{5}ꞌBá kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, bĩ kí bãbụ̃tị́zị̃ rụ́ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ sĩ.

\VS{6}Páwụ̃lọ̃ la drị́ ꞌbãjó kí drị̃ gá rĩ sĩ, Úríndí Ãlá rĩ asị́ kí drị̃ gá, ãzíla jọ kí ị́jọ́ tị ndú-ndú sĩ ãzíla ũlũ kí ị́jọ́ cécé ụ̃pị́gọ́ŋá kí áni.

\VS{7}ꞌDãá ãgọbị kí ándrá ãni la mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ pírí rĩ gá.


\par }{\PP \VS{8}Páwụ̃lọ̃ ri filé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ gá ãzíla jọ ị́jọ́ ꞌdãá ụ̃rị̃ kóru ãzíla ũkpómgboroto rú ĩmbá na ꞌdĩpí, ĩbáká sejó ãzíla ꞌbá kí aséjó Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị̂ agá íni.

\VS{9}Wó ꞌbá ãzí rĩ kí ásị́ mba mbã, gã kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí ãꞌị̃lé úmgbé, ãzíla gã kí gẹ̃rị̃ Yẹ́sụ̃ ꞌdĩ ꞌbá kí drị̃ gâ sĩ úmgbé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Páwụ̃lọ̃ aꞌbe dó kí rá. ꞌDụ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ĩꞌdi be ĩndĩ, ãzíla ri kí ĩꞌbã ị́jọ́ kí imbálé ãzíla ũlũlé ụ́ꞌdụ́ pírí jó ꞌa mgbọ Tãyĩránã drị̂ agá.

\VS{10}ꞌDĩ mụ íni ílí ị̃rị̃ ꞌdĩpí íni la ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãzíla ꞌbá Gị̃rị́kị̃ rú pírí uꞌálépi ãngũ Ásĩyã drị̂ agá ꞌdãá rĩ are kî sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị̂ rá.


\par }{\PP \VS{11}Ãdróŋá idé ị́jọ́ ụ̃sụ̃táŋá ru la kí wẽwẽ rú gẹ̃rị̃ Páwụ̃lọ̃ rụ́ rĩ gâ sĩ.

\VS{12}Cécé kĩtãmbálã jõku bõngó Páwụ̃lọ̃ ụrụꞌbá alólépi rá rĩ úꞌdụ kî sĩ ꞌbá ãyánĩ trũ rĩ kí ụrụꞌbá alólé adrí kí ãyánĩ ĩꞌbadrị̂ kí agâ sĩ rá, úríndí ũnzí ãfũ kí vâ apálé ĩndĩ.


\par }{\PP \VS{13}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ãzí acị́lépi táwụ̃nị̃ ãlu-ãlu agâ sĩ úríndí ũnzí kí ũfũ trũ ꞌbá kí agâ sĩ la ụ̃ꞌbị̃ kí tí Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã rụ́ ayúlé ꞌbá úríndí ũnzí trũ ꞌdĩ kí drị̃ gá úríndí ũnzí ꞌdã kí ũfũjó. Ri kí jọlé la, “Rụ́ Yẹ́sụ̃ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ũlũlé rĩ drị̂ sĩ, ájọ mí ãfũ ãmvé!”

\VS{14}Sĩkévã átáló ãmbógó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ gá rĩ ꞌbã ngọ́pịka ázị̂rị̃ ꞌdĩ ri kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí idélé nĩ.

\VS{15}Ụ́ꞌdụ́ ãlu ĩꞌbaní ị́jọ́ ꞌdĩ ụ̃ꞌbị̃ agá ágọ́bị́ ãzí úríndí ũnzí ꞌbã rụlé nĩ la ụrụꞌbá gá. Úríndí ũnzí ꞌdã umvi kí, “Yẹ́sụ̃ ãnị̃ ĩꞌdi cé, ãma are vâ ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ drị̃ gá rá, wó ĩmi dó ĩmi ngá ãꞌdi kî?”

\VS{16}ꞌDãá ágọ́bị́ úríndí ũnzí trũ ꞌdĩ zõ kí drị̃ gá, ãzíla ndẽ kí ũkpõ sĩ pírí rá. Co kí, ãcóŋá ꞌdã fẽ apá kí jó ꞌdã agá ꞌdãá rĩ sĩ pílílí ru ãzíla ãrí trũ.


\par }{\PP \VS{17}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ãzíla ꞌbá Gị̃rị́kị̃ rú uꞌálépi Ẽfésõ gá rĩ kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ụ̃rị̃ ãmbógó la rụ kí, ãzíla rụ́ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ ꞌbã kí dó ĩꞌdi ụrụgá ị̃nzị̃táŋá ãmbógó la sĩ.

\VS{18}ꞌBá ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ ãꞌị̃lépi rá rĩ amụ́ kí dó ụ̃rị̃ kóru ị́jọ́ ĩꞌbã kí jõ idélé ũnzíkãnã rú rĩ kí iꞌdalé tọndọlọ ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá.

\VS{19}ꞌBá ãzí ãndrị́kẹ gá rĩ ají kí bụ́kụ̃ ãndrị́kẹ ndrịjó rĩ kî, ãzíla ivé kí dó kí ũꞌbí kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá. Amụ́ kí ịsụ́lé la bụ́kụ̃ ivélé ꞌdã kí tá ãjẹ̃ na ũgũgõ sĩlíngĩ álĩfũ-álĩfũ ꞌdĩpí.

\VS{20}Gẹ̃rị̃ ꞌdĩ sĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ iré ru ãzíla zo dó ũkpómgboroto rú.


\par }{\PP \VS{21}Ị́jọ́ ꞌdĩ kí mụ ru idélé pírí ꞌbo, Páwụ̃lọ̃ itú ru ásị́ gá ũkpó Úríndí Ãlá drị̂ sĩ mụjó Mãkẽdónĩyã gá ãzíla Ãkáyã gá ꞌdĩ sĩ mụ drĩ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ku rú. Uja jọlé la, “Ádrĩ mụlé ꞌbo, lẽ áca vâ Rụ́mị̃ gâlé ĩndĩ.”

\VS{22}Páwụ̃lọ̃ pẽ dó ꞌbá ị̃rị̃ ĩꞌdi ãzã kolépi, Tị̃mị̃tị́yọ̃ kí tị Ĩrásĩtõ be, Mãkẽdónĩyã gá drị̃ gâlé, ĩꞌdiní lẽjó uꞌájó Ásĩyã gá were ị̃dị́ rĩ sĩ.


\par }{\SH Ũmbã Ẽfésõ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{23}Sáwã ꞌdã agá ꞌdãá ũmbã ãzí ãmbógó tẽté la ãfũ gẹ̃rị̃ Yẹ́sụ̃ drị́ ꞌdĩ drị̃ gá.

\VS{24}Ágọ́bị́ ãzí umvelé Dị̃mị̃tẹ́rị̃yọ̃ ꞌbá úká dịlépi rĩ idé ãdróŋá Gị̃rị́kị̃ ꞌbã ãni Ãtẹ́mị̃
\FTNT{*}{{\FR 19:24 }{\FR{19:24
}}{\FT{Ãdróŋá
}}{\FQ{Ãtẹ́mị̃
}}{\FT{ála ĩꞌdi umvelé Látĩnĩ tị sĩ
}}{\FQA{Dãyánã ꞌi.}}} ní jó sílĩvã sĩ sĩ ĩꞌdi ị̃nzị̃jó, ꞌbá ãlịgọ rú úká dịlépi rĩ ịsụ́ kí málĩ ĩyõ rú táwụ̃nị̃ Ẽfésõ drị̂ agá ꞌdãá úká dịŋá sĩ.

\VS{25}Dị̃mị̃tẹ́rị̃yọ̃ atrá ꞌbá ãlịgọ rú rĩ kí ꞌbá ãzí tũjárĩ ndú-ndú gá ꞌdĩ abe jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá ꞌdĩ, ị̃nị̃ rá ãma ịsụ́ kí málĩ kí múké-múké la tũjárĩ ꞌdĩ sĩ.

\VS{26}Ãzíla ĩndre vâ Páwụ̃lọ̃ ũcĩ ꞌbá ũꞌbí kí mụjó ị́jọ́ ndú gá wó lú ãngũ Ẽfésõ drị̂ gá áꞌdụ̂sĩ ku vâ ãngũ Ásĩyã drị̂ agá pírí rá ru. Jọ ãdróŋá ꞌbá ꞌbá ru ꞌdĩ ꞌbã idélé drị́ sĩ rĩ adru Ãdróŋá mgbã rĩ ꞌi ku.

\VS{27}Wó ũnzĩkãnã adru dó lú ị́jọ́ ãmã sụ̂ la mụ aꞌdélé rĩ sĩ ku, wó jó ãma sĩ ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãtẹ́mị̃ ꞌi idélé drị́ sĩ ꞌdã ꞌbãjó rĩ ꞌbá ị̃nzị̃ kí drụ́zị́ ĩꞌdi ku, kí drụ́zị́ ĩꞌdi ꞌbã ápãrákã rú. Átã vâ ãdróŋá ũkú ru umvelé Ãtẹ́mị̃ ꞌi ịcụ́lé Ásĩyã gá ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdãá, ãzíla jó ĩꞌdidrị́ ũniyambamba ãzíla ũkpõ ĩꞌdidrị́ gá rĩ kí acá ãzị̂ kóru.”


\par }{\PP \VS{28}ꞌBá kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ũmbã rụ kí, ãzíla iꞌdó kí uzálé, “Ãdróŋá ãmadrị́ ũkú ru Ãtẹ́mị̃ Ẽfésõ gá rĩ ãmbógó tẽté ru!”

\VS{29}Táwụ̃nị̃ ãmbógó ꞌdĩ ꞌa pírí ũmbã rú. ꞌBá cẹ̃ kí ãngũ áváŋá avájó ꞌdã agâlé ãko ãlu rú. ꞌBá ꞌdĩ arụ́ kí ãgọbị Mãkẽdónĩyã rú acị́lépi Páwụ̃lọ̃ be Gáyõ kí Ãrĩsĩtãríkõ be agụlé ãngũ ꞌdã gâlé.

\VS{30}Páwụ̃lọ̃ lẽ tí filé ꞌbá wẽwẽ rú ꞌdã kí agâlé, wó ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ ãꞌị̃ kí ĩꞌdiní ku.

\VS{31}Átã ꞌbá ãzí ãmbogo rú Ẽfésõ gá Páwụ̃lọ̃ ꞌbã wọ̃rị́ka rú la kí, ị̃drị̃ kí ĩꞌdiní ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbã fi jõ ꞌbá kí agâlé ku.


\par }{\PP \VS{32}ꞌBá ru tralépi ꞌdĩ kí drị̃ ꞌbe ru rá; ãzí rĩ ri kí uzálé ị́jọ́ ãzí sĩ, ãzí rĩ ri kí uzá ị́jọ́ ãzí ndú la trũ. ꞌBá ãndá la rĩ nị̃ kí átã mụ kí lé ãꞌdu idélé yã rĩ gá ku.

\VS{33}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ŋmĩ kí Ãlẽkĩzéndã drị̃lẹ́ gá, ãzíla ꞌbá ãzí ꞌdĩ uzá kí ĩꞌdiní ị́jọ́ lẽlé ꞌbã idé kí rĩ kî trũ. Jọ ꞌbá ꞌbã ĩyãŋã kí tú sĩ lẽjó ũkpõ ịsụ́jó ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá.

\VS{34}Wó ũꞌbí kí mụ ĩtrĩkãlé la ĩꞌdi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la, uzá kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ãlu sĩ ũgũgõ sáwã ị̃rị̃ ꞌdĩpí. “Ãdróŋá ũkú ru Ãtẹ́mị̃ Ẽfésõ gá rĩ ãmbógó tẽté ru!”


\par }{\PP \VS{35}Ágọ́bị́ ãmbógó kãránĩ rú táwụ̃nị̃ drị́ rĩ la mụ ꞌbá kí ꞌbãlé ĩyãŋãlé tú ꞌbo, jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá Ẽfésõ gá ꞌdĩ, ãꞌdi nị̃ ku la rĩ gá nĩ, táwụ̃nị̃ Ẽfésõ ĩꞌdi ãngũ jó ãdróŋá ũkú ru Ãtẹ́mị̃ ãmbógó rĩ drị́ ãzíla írã ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ aꞌdélépi ꞌbụ̃ gá vụ̃rụ́ ꞌdõlé rĩ tãmbajó rĩ ꞌi ku yã?

\VS{36}Wó íni ꞌbá ãzí icó ãgátã galé ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ ku, cĩkã ãma ĩyãŋã kí drĩ tú, lẽ ãma idé kí ị́jọ́ kí kpõkpõ sĩ ku.

\VS{37}Wó ĩmi ají ãgọbị ꞌdĩ kí ꞌdõlé ꞌdĩ, ụ̃gụ̃ kí drĩ vâ ãko ãzí jó agá ku jõku uꞌdá kí drĩ vâ ãdróŋá ũkú ru Ãtẹ́mị̃ ꞌi ku.

\VS{38}Wó Dị̃mị̃tẹ́rị̃yọ̃ kí ꞌbá ãlịgọ rú ꞌdĩ kí abe drĩ adru ꞌbá ꞌdĩ kí abe ị́jọ́ trũ, ụ́ꞌdụ́ sĩ ị́jọ́ amájó rĩ ãndrũ cí ãzíla ꞌbá Rụ́mị̃ rú ị́jọ́ amálépi rĩ kí cí, icó kí ị́jọ́ ꞌdĩ amálé rá.

\VS{39}ꞌBo ĩdrĩ adru kẹ́sị̃ trũ ĩꞌba rụ́ cí, ícó kí ajílé ị̃tụ́ ꞌbá kẹ́sị̃ lịlépi rĩ kí ru trajó ị́jọ́ kí amájó rĩ sĩ.

\VS{40}Cécé ĩꞌdi ꞌbã adrujó ãndrũ ꞌdĩ ꞌbã áni, ãma kí fi ũnzĩkãnã agá ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ drĩ kí ãma zị ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́ ãndrũ ꞌdĩ drị̂ sĩ, ãma kí mụ acelé tị kóru úzáŋá ãma kí uzálé ꞌdĩ sĩ, ị́jọ́ ífí ꞌbã adrujó ala gá yụ rĩ sĩ.”

\VS{41}Ĩꞌdi mụ ị́jọ́ delé ꞌbo, iré dó ꞌbá ru tralépi ꞌdĩ kí rá.




\par }\Chap{20}{\SH Páwụ̃lọ̃ ꞌbã mụjó Mãkẽdónĩyã gá ãzíla Gị̃rị́kị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ũmbã ꞌbá kí ásị́ gá rĩ la mụ ukólé ꞌbo, Páwụ̃lọ̃ umve ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí, ĩꞌdi mụ kí ásị́ imbálé ꞌbo, azị dó ĩꞌbã abe rá, sĩ mụjó Mãkẽdónĩyã gá.

\VS{2}Ĩꞌdi ꞌbã mụ agá gẹ̃rị̃ agá ꞌdãá, ri mụlé ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ásị́ imbá trũ táwụ̃nị̃ ãlu-ãlu ĩꞌdi ꞌbã sĩ alịjó ala gâ sĩ ꞌdĩ kí agâ sĩ pírí, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, ca dó Gị̃rị́kị̃
\FTNT{*}{{\FR 20:2 }{\FR{20:2
}}{\FQ{Gị̃rị́kị̃
}}{\FT{ála vâ ĩꞌdi umve
}}{\FQA{Ãkáyã ꞌi.
}}{\FT{ꞌDĩ pírí ãngũ ãlu rĩ ꞌi, adru kí ndú-ndú ku.
}}} gá.

\VS{3}Uꞌá ꞌdãá ĩmbá na. Ĩꞌdi ꞌbã ru itú agâ sĩ gõjó vúlé Sị́rị̃yã gâlé, amụ́ ịsụ́lé la ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la ꞌbã ãzí itú kí ru lẽjó ị́jọ́ ũnzí idéjó ĩꞌdi ụrụꞌbá gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, uja ru úŋmĩ gõjó vúlé mụjó Mãkẽdónĩyã agâ sĩ Sị́rị̃yã gâlé.


\par }{\PP \VS{4}ꞌBá mụlépi ĩꞌdi trũ rĩ kí Sõpátã Pũrásĩ angálépi Bẽréyã gá rĩ ꞌbã ngọ́pị ꞌi; Ãrĩsĩtãríkõ kí Sẹ̃kụ́ndụ̃ be angájó ãngũ Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ drị̂ agá; Gáyõ ꞌi angájó táwụ̃nị̃ Dábẽ gá; Tụ̃kị́kọ̃ kí Trọ̃fị́mọ̃ be angájó ãngũ Ásĩyã drị̂ agá; ãzíla Tị̃mị̃tị́yọ̃ ꞌi.

\VS{5}ꞌBá ꞌdĩ mụ kí ãma
\FTNT{†}{{\FR 20:5 }{\FR{20:5
}}{\FT{Ãngũ ꞌbání sĩjó la
}}{\FQ{ãma
}}{\FT{rĩ ĩꞌdi sáwã Lụ́kã la adrujó Páwụ̃lọ̃ abe ãngũ ãlu gá rĩ ꞌi.
}}} drị̃lẹ́ gá ãzíla tẽ kí ãma Trõwásĩ gá ꞌdãá.

\VS{6}Ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ alịlépi ꞌbá drị̃ gâ sĩ rĩ drị̂ la mụ ukólé ꞌbo, ãma iꞌdó ãcị̃ angájó Fị̃lị́pị̃ gá ꞌdĩ ãngũ Mãkẽdónĩyã drị̂ agâ sĩ mụjó íꞌbó sĩ ꞌdụ ãma ụ́ꞌdụ́ tõwú sĩ cajó Trõwásĩ gá. Ãma ịsụ́ dó Páwụ̃lọ̃ kí ꞌbá tá ĩꞌdi sĩ amụ́jó ĩꞌba abe rĩ kí ꞌdãá, ãma uꞌá ꞌdãá Sãbị́tị̃ ãlu.


\par }{\SH Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ãcị̃ ãsị̃jó Trõwásĩ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{7}Ụ́ꞌdụ́ Sãbátũ drị̂ sĩ ãma atrá ãma ãngũ ãlu gá Ụ̃mụ̃ Úpí drị̂ nalé. Páwụ̃lọ̃ ũlũ ị́jọ́ ꞌbá ꞌbaní, wó drụ̃sị̃ íni ĩꞌdi ꞌbã lẽjó mụjó mụ̃-mụ̃ rĩ sĩ, jọ ị́jọ́ ĩꞌba abe kpere sáwã ị́nị́ drị́ ázíyá (ị́nị́ ágágá).

\VS{8}Jó ụrụgá gõrófã rú ãma sĩ ãma trajó ꞌdã agá ûꞌbã ãcí dị̃lépi sĩ ãngũ jijó rĩ kí wẽwẽ rú.

\VS{9}Kãrị́lẹ̃ ãzị́ rú la Ị̃wụ̃tị́kọ̃ ꞌi. Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ị́jọ́ ũlũ agá ãzo rú ị̃dị́-ị̃dị́ ꞌdĩ gá ꞌdâ, ụ́ꞌdụ́ iꞌdó ĩꞌdi ꞌbelé were-were, ụ́ꞌdụ́ ꞌbã ĩꞌdi ꞌbe agá kpítã. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, aꞌdé angájó gõrófã námbã na rĩ ꞌbã dẹ̃rị́sã gá ụrụgâlé kpere vụ̃rụ́ káyĩ. ꞌBá kí mụ ĩꞌdi ingalé ụrụgâlé, ịsụ́ kí drã rá.

\VS{10}Wó Páwụ̃lọ̃ asị́ vụ̃rụ́ ꞌdõlé, amvu kãrị́lẹ̃ drãlépi rá ꞌdĩ ꞌi, jọ ꞌbá ꞌbaní, “Ĩmi awá ku, drã drĩ ku ĩꞌdi ídri.”

\VS{11}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Páwụ̃lọ̃ la mụ gõlé vúlé gõrófã sị́ gâlé ꞌbo, na dó Ụ̃mụ̃ Úpí drị̂ ãma abe ãngũ ãlu agá. Ĩꞌdi mụ ị́jọ́ jọlé ꞌbá kí abe sáwã ãzo rú kpere ụ̃ꞌbụ́tị sĩ ꞌbo, aꞌbe dó kí, mụ dó rá.

\VS{12}ꞌDãá ꞌbá ꞌdụ kí dó kãrị́lẹ̃ tá ꞌdĩ ꞌi, agụ kí ĩꞌdi lị́cọ́ gá ídri rú. ꞌBá pírí uꞌá kí ãyĩkõ sĩ.


\par }{\SH Ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã jọlé ꞌbá ĩyõ kãnị́sã Ẽfésõ gá rĩ abe rĩ
\par }
{\PP \VS{13}Páwụ̃lọ̃ itú ị́jọ́ mụjó Ãsọ́sị̃ gá pá sĩ ꞌdĩ ãngũ ãma sĩ mụjó ĩꞌdi ꞌdụjó rĩ, wó ãmụ drị̃ gâlé íꞌbó sĩ.

\VS{14}Ịsụ́ ãma Ãsọ́sị̃ gá ꞌdãá, ãzíla ãza dó ĩꞌba abe Mị̃tụ̃lẹ́nị̃ gâlé íꞌbó sĩ ãngũ ãlu gá.

\VS{15}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá rĩ sĩ, ãma alị Kị̃yọ́sị̃ ꞌbã bụ́lụ́ gâ sĩ, drụ́zị́ íni ãca Sãmósĩ gá, ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá ãca Mị̃lẹ́tụ̃ gá.

\VS{16}Páwụ̃lọ̃ ũrã ĩꞌdi ásị́ gá alịjó Ẽfésõ agâ sĩ alị-alị, ãꞌdusĩku lẽ sáwã izalé ãmbógó ru ãngũ Ásĩyã drị̂ agá ku. Ri sáwã afụlé drĩ icó rá sĩ cajó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ụ́ꞌdụ́ ụ̃mụ̃ Pẽndẽkósĩtõ drị́ gá rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{17}Páwụ̃lọ̃ la mụ acálé Mị̃lẹ́tụ̃ gá ꞌbo, umve ꞌbá ĩyõ kãnị́sã Ẽfésõ gá rĩ kí amụ́jó drị̃ fụjó ĩꞌba abe.

\VS{18}ꞌBá ĩyõ ꞌdã kí mụ acálé ꞌbo, jọ ĩꞌbaní, “Ĩmi pírí nị̃ kí ári uꞌálé iꞌdójó ụ́ꞌdụ́ drị̃drị̃ mâ acájó ãngũ Ásĩyã drị̂ gá rĩ sĩ íngoní yã rĩ gá cé.

\VS{19}Ánga ãzị́ Ãdróŋá ní ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ ãzíla mị́ndrẹ inzíŋâ trũ mání adrujó ụ̃pị́gọ́ŋá Ãdróŋá ãni la rĩ sĩ mání táni ụ̃ꞌbị̃táŋá ịsụ́ agá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã ítútáŋá kî sĩ rá tí.

\VS{20}Ĩnị̃ rá má ĩyãŋã ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá ĩmi ãzã kolépi ꞌdĩ ũlũŋâ trũ tú ku, ꞌbo má imbá ĩmi ãngũ ũꞌbí kî sĩ ru trajó rĩ agâ sĩ ãzíla lị́cọ́ ãlu-ãlu agâ sĩ.

\VS{21}Álũ vâ ĩꞌdi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbaní ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ abe mgbọ rú sĩ ãgõjó Ãdróŋá rú ãzíla ásị́ ujajó sĩ ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị́ gá rĩ ꞌbãjó ãmã Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̃ gá.


\par }{\PP \VS{22}“ꞌBo úꞌdîꞌda, ma mụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã áma tị pẽjó rĩ sĩ, wó ánị̃ ãꞌdu la mụ ru idélé má benĩ yã rĩ gá ku.

\VS{23}Ị́jọ́ lú mání nị̃lé rĩ Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã lũlé mání táwụ̃nị̃ pírí gá ũcõgõ, fijó mãbụ́sụ̃ gá rĩ be, kí áma tẽ áma drị̃lẹ́ gâlé nĩ.

\VS{24}Wó mání rĩ gá, ídri mádrị́ gá rĩ adru ị́jọ́ ãmbógó la ku, ãzíla álã ĩꞌdi ãko ãjẹ̃ trũ ãmbógó la rú ku. Ị́jọ́ lú mâ lẽlé rĩ ãzị́ má ãni ꞌdĩ dejó ãyĩkõ sĩ, ãzíla ị́jọ́ Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌbã fẽlé mádrị́ ị́jọ́ mgbã ĩꞌdidrị̂ ũlũjó lẽtáŋá uyaŋâ kóru rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{25}“Má acị́ ĩmi drĩdríŋĩ gâ sĩ pírí Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ꞌbã ị́jọ́ ũlũ trũ ĩminî, wó ánị̃ rá ĩmi icó dó áma ndrelé ị̃dị́ ku.

\VS{26}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, álẽ dó ãndrũ icélé la ĩminî má ũjĩ áma drị́ rá. ꞌBá drĩ dó ãvĩ ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ sĩ rá, ãrí la adru ãma drị̃ gá ku.

\VS{27}Ãꞌdusĩku má ĩyãŋã ị́jọ́ Ãdróŋá ní lẽlé rĩ ũlũŋâ trũ ĩminí tú ku.

\VS{28}Ĩmi adru mịfị́ trũ ĩmi sĩ, ĩmba kãbĩlõ Úríndí Ãlá rĩ ꞌbã fẽlé ĩmidrị́ alé gá ꞌdĩ kí tã. Ĩmi adru ꞌbá kãnị́sã Ãdróŋá drị̂ ucélépi rĩ, ꞌdĩ kí ꞌbá ĩꞌdi ꞌbã ĩgbãlé ĩꞌdi ãni rú ãrí ĩꞌdidrị́ gá rĩ sĩ rĩ kî.

\VS{29}Ánị̃ rá ádrĩ ĩmi aꞌbe ꞌbo, imbaꞌba ĩnzõ rú cécé ụ̃bọ̃gụ̃ áni la kí ãfũ kãbĩlõ kí drĩdríŋĩ gá cí, icó kí kãbĩlõ ãzí aꞌbelé ídri ku.

\VS{30}Átã ĩmi drĩdríŋĩ gá ꞌdâ, ꞌbá ãzí kí ãfũ ị́jọ́ mgbã ꞌdĩ ujalé rá sĩ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá rĩ kí usejó ĩꞌba rụ́ kí vú bĩjó ị́jọ́ ĩꞌba ãni ĩnzõ rú ꞌdã agá.

\VS{31}ꞌBo ị̃nzị̃ dó mịfị́! Ĩmi ũrã drĩ ị́jọ́ mâ ĩmi imbájó ãzíla tãmbajó ị́nị́ kí ị̃tụ́ be ílí na mị́ndrẹ trũ mịfị́ gá rĩ ꞌi.


\par }{\PP \VS{32}“Má aꞌbe úꞌdîꞌda ĩmi Ãdróŋâ drị́ alé gá ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ ásị́ ị̃gbẹ̃ ãni icólépi ĩmi ĩzõlépi ãzíla ĩminí fẽtáŋá ĩꞌdidrị́ sụ̃sụ́ wijó rĩ fẽlépi ꞌbá pírí Ãdróŋá ꞌbã ꞌbãlé ĩꞌdi ãni rú ꞌdĩ ꞌbaní rĩ.

\VS{33}Má aꞌị́ drĩ vâ ꞌbá ãzí ꞌbã ãko; málĩ yã, jõku bõngó yã ku.

\VS{34}Ĩmi ãmgbã nị̃ kí vâ rá, ánga ãzị́ áma drị́ ꞌdĩ kî sĩ ãko mâ lẽlé mâ wọ̃rị́ka abe ꞌdĩ kí ịsụ́jó.

\VS{35}Má iꞌda ĩminí ãko pírí mání idélé rĩ kí agá, lẽ ãzị́táŋá ru ĩko ꞌbá ũkpó kóru ꞌdĩ kí ãzã ãzị́ ũkpómgboroto ĩminí ngalé rĩ sĩ. Ĩmi ũrã ị́jọ́ ándrá Yẹ́sụ̃ ꞌbã jọlé, ‘ꞌBá ãko fẽlépi rĩ la sụ̃sụ́ múké rĩ ịsụ́ ndẽ ꞌbá ãko aꞌị́lépi rĩ rá’ rĩ ĩndĩ.”

\VS{36}Ĩꞌdi mụ ị́jọ́ ꞌdĩ jọlé ꞌbo, tị̃ ãja vụ̃rụ́ ꞌbá ãzí ꞌdĩ kí abe Ãdróŋá ãꞌị̃jó.

\VS{37}Awá kí pírí mị́ndrẹ sĩ ĩꞌbã kí ru jụ́jụ́ ụ̃tị̃ agá Páwụ̃lọ̃ trũ ꞌdĩ gá ꞌdĩ, ãzíla ndru kí vâ ĩꞌdi ꞌbã nábí.

\VS{38}Ị́jọ́ ĩꞌbaní ũcõgõ rú ãndânĩ rĩ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã jọlé icó kí ꞌî mẹ́lẹ́tị ndrelé ị̃dị́ ku rĩ ꞌi. ꞌDãá agụ kí dó ĩꞌdi vú aꞌbelé íꞌbó agâlé.




\par }\Chap{21}{\SH Ãcị̃ Páwụ̃lọ̃ drị́ mụjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ãma mụ azịlé ĩꞌba abe ꞌbo, ãko drị̃ filé mẹ́lị̃ agá mụjó ãngũ ru lịlépi ị̃yị́ agá Kósĩ gá. Drụ̃sị̃ íni, ãca Rõdésĩ gá ãmụ dó sĩ Pãtárã gá.

\VS{2}ꞌDãá ãma ịsụ́ mẹ́lị̃ mụlépi Fõyĩnísĩya gá la ãfi ala gâ sĩ mụjó.

\VS{3}Ãma mụ Kũpórõ ndrelé ꞌbo, ãma alị ándrálé la gâ sĩ, ãmụ dó sĩ pá tulé ị̃yị́tị Tụ́rọ̃ gá ꞌdĩ ãngũ mẹ́lị̃ ꞌbã sĩ mụjó tẹ́rị́ ĩꞌdi agá rĩ kí iyájó rĩ gá ꞌdĩ Sị́rị̃yã gá.

\VS{4}Ãma ịsụ́ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ị́jọ́ ãꞌị̃lépi rĩ kí ãma uꞌá ĩꞌba abe ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ jọ kí ị́jọ́ Úríndí Ãlá rĩ sĩ lẽ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã mụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ku.

\VS{5}Ãma mụ Sãbị́tị̃ delé ãlu ꞌbo, ị̃tụ́ ãmadrị́ fijó mẹ́lị̃ agâ sĩ kí aꞌbejó sĩ mụjó rá rĩ acá dó rá. ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi ꞌdĩ kí ũkúka abe ãzíla anzịŋá ĩꞌbadrị̂ kî trũ ají kí dó ãma vú ị̃yị́tị gá ꞌdõlé angájó táwụ̃nị̃ agâlé, ꞌdãá ãma ụ̃tị̃ ãja vụ̃rụ́ Ãdróŋá ãꞌị̃jó.

\VS{6}Ãma dó mụ azịlé ꞌbo, ãfi dó mẹ́lị̃ agá ꞌbo gõ kí dó lị́cọ́ gá.


\par }{\PP \VS{7}Ãko dó drị̃ angájó Tụ́rọ̃ gá ãmụ dó Pĩtõlẽmáyã gá, ꞌdãá ãzị ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ãma uꞌá ĩꞌba abe ụ́ꞌdụ́ ãlu.

\VS{8}Drụ̃sị̃ la sĩ ãca táwụ̃nị̃ Kãyĩsárĩyã gá. ꞌDãá ãma uꞌá Fị́lị́pọ̃ ꞌbá ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ rĩ ũlũlépi rĩ drị́ko gá ĩꞌdi ꞌbá ãlu ándrá ũpẽlé ázị̂rị̃ Sĩtéfũnõ abe íná fẽjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá rĩ ꞌbã ãzí.

\VS{9}Ĩꞌdi ꞌbã izonzi kí sụ, drĩ ágó rụlépi ku la kí cí. Ãdróŋá fẽ ĩꞌbaní ị́jọ́ jọlé nábị̃ ꞌbã kí jọlé rĩ áni.


\par }{\PP \VS{10}Ãma mụ ụ́ꞌdụ́ ãzí kí uꞌálé ꞌdãá ꞌbo, nábị̃ ãzí umvelé Ãgábã ꞌi rĩ amụ́ angájó Yụ̃dị́yã gâlé.

\VS{11}Ĩꞌdi mụ acálé ãma rụ́ ꞌdõlé ꞌbo, ꞌdụ sẹ́rị̃ Páwụ̃lọ̃ drị́ rĩ ꞌi umbé sĩ ru drị́ kí pá abe cí jọ, “Úríndí Ãlá rĩ jọ sẹ́rị̃ ꞌdĩ ꞌbã ꞌdị́pị ꞌbá Yãhụ́dị̃ ꞌbã drị̃lẹ́ ru Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdã gã kí ĩꞌdi úmbé cécé ꞌdĩ ꞌbã áni kí ĩꞌdi fẽ ãmị́yọ́ŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbadrị́.”


\par }{\PP \VS{12}Ãma mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ãꞌbã mãmálá Páwụ̃lọ̃ ꞌbã mụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ku.

\VS{13}Páwụ̃lọ̃ umvi, “Ĩmi awá áma ásị́ ní nũjó íni ãꞌdu sĩ? Ma bábá adru úmbéŋá ní áꞌdụ̂sĩ ku, ma vâ bábá drãjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá Úpí mádrị́ Yẹ́sụ̃ ꞌbã rụ́ sĩ.”

\VS{14}Ãma dó mụ ĩꞌdi ásị́ ụ̃ꞌbị̃lé tí, ãma abe dó ĩꞌdi ãjọ, “Ị́jọ́ Úpí Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ ꞌbã idé dó ru nĩ.”


\par }{\PP \VS{15}ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá ãma itú ãma bábá mụjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá.

\VS{16}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Kãyĩsárĩyã gá rĩ ꞌbã ãzí afí kí ãma agụlé Mũnásõnĩ drị́ko gá, ãngũ ĩꞌbã kî sĩ uꞌájó rĩ gá. Mũnásõnĩ ándrá ꞌbá angálépi Kũpórõ gá vâ ꞌbá ándrá ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị̂ ãꞌị̃lépi drị̃drị̃ údu rĩ ꞌbã ãzí.


\par }{\SH Páwụ̃lọ̃ acá dó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá
\par }
{\PP \VS{17}Ãma mụ calé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌbo, ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ aꞌị́ kí ãma gũnãgũnã.

\VS{18}Drụ̃sị̃ íni Páwụ̃lọ̃ mụ ãma abe mụlé Yãkóꞌbõ ndrelé, ꞌdĩ sĩ ꞌbá ĩyõ kãnị́sã drị̂ kí ꞌdãá cí.

\VS{19}Páwụ̃lọ̃ zị dó kí cící, nze dó ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã ĩꞌdiní sĩ ãzị́ ngajó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ kí drĩdríŋĩ gá rĩ kí vu pírí-pírí.


\par }{\PP \VS{20}Kí mụ ị́jọ́ ꞌdĩ kí arelé ꞌbo, ịcụ́ kí Ãdróŋâ rụ́ jọ kí Páwụ̃lọ̃ ní, “Ãmã ádrị́pị ínị̃ vâ rá ãzíla índre vâ rá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú álĩfũ-álĩfũ ꞌdĩ ãꞌị̃ kí Yẹ́sụ̃ rá wó ꞌbã kí ásị́ ũkpó ru ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ rĩ vú ũbĩjó.

\VS{21}Újọ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ꞌbaní mi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá uꞌálépi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku rĩ kí agá ꞌdĩ kí imbá, ꞌba aꞌbe kí ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ cã. Ãzíla jọ kí vâ íjọ ꞌbã ĩtãrã kí vâ anzịŋá ĩꞌbadrị̂ kí ku íni.

\VS{22}ꞌBá ꞌdĩ drĩ kí are la mí amụ́ ꞌdâ ꞌbo, ãma dó ãꞌdu idé yã?

\VS{23}Mí idé ị́jọ́ ãmã lũlé míní ꞌdĩ ꞌi. ꞌBá ãzí kí sụ ãma agá ꞌdĩ na kí ũyõ ãzíla kí ru itú drị̃ꞌbị́ ufálé.

\VS{24}Ímụ ĩꞌbã
jó Ãdróŋá drị̂ agá, mí icí mi ĩꞌba abe ítúŋá ru ụrụꞌbá ꞌbãjó ãlá ru rĩ idéjó, mí ũfẽ ãjẹ̃ sĩ kí drị̃ꞌbị́ ũfãjó rĩ. ꞌBá pírí kí dó sĩ nị̃ la ị́jọ́ jọlé mí rụ́ ꞌdĩ adru kí ị́jọ́ mgbã ku, mi ãrútáŋá ru ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ gá rĩ kí agá.

\VS{25}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ku Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rĩ ꞌbaní ị́jọ́ ãmã amálé rĩ kí, lẽ ꞌbã gã kí íná fẽlé ídétáŋá ru ãdroŋa ĩnzõ rú rĩ ꞌbaní rĩ sĩ, ꞌbã na kí ãrí ku, ꞌbã na kí ãnãkpá ru nzilépi nzĩ-nzĩ rĩ ꞌbã ĩzá ku ãzíla ꞌbã idé kí ãwụ̃ ku.”


\par }{\PP \VS{26}Drụ̃sị̃ íni Páwụ̃lọ̃ ꞌdụ ꞌbá ꞌdĩ kí idé kí kũkâ ru ꞌbãjó ãlá ru rĩ ĩꞌba abe mụ kí dó lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâlé ụ́ꞌdụ́ ru idéjó ãlá ru rĩ ꞌbã ãsị̃ŋá icéjó vâ sĩ ãnãkpá ídétáŋá idéjó rĩ kí idéjó kí ãlu-ãlu ní ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó ꞌdã sĩ.


\par }{\SH Páwụ̃lọ̃ rụjó rĩ
\par }
{\PP \VS{27}Ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃ ꞌdã kí dó ãni rú ukó agá ukó-ukô, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú angálépi Ásĩyã gá la ndre kí Páwụ̃lọ̃ lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá usú kí ũꞌbí kí bị́lẹ́ ĩꞌdi ụrụꞌbá gá. Rụ kí ĩꞌdi,

\VS{28}kí dị̃ uzá sĩ “ꞌBá Ịsịrayị́lị̃ gá ꞌdĩ ĩko ãma ãzã! Ágọ́bị́ ꞌdĩ bãsĩ ꞌbá acị́lépi ngara ãngũ pírí gá ị́jọ́ ũnzí jọlépi sụ́rụ́ ãmadrị̂ ụrụꞌbá gá ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ drị̃ gá, ãzíla lị́cọ́ Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ ụrụꞌbá gá rĩ ꞌi. Ají vâ drị̃nzá ãngũ ãlá Ãdróŋá drị́ ꞌdĩ agá ĩndĩ ĩꞌdi ꞌbã ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí fẽjó fijó ala gá rĩ sĩ.”

\VS{29}ꞌBá ndre kí kí Trọ̃fị́mọ̃ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku Ẽfésõ gá rĩ be acị́ agá táwụ̃nị̃ ãmbógó rĩ agá ꞌdãá ãlu, ũrã Páwụ̃lọ̃ ují ĩꞌdi lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâ sĩ rá íni.


\par }{\PP \VS{30}Ị́jọ́ tá ũsõlé Páwụ̃lọ̃ ụrụꞌbá gá ꞌdĩ iré ru táwụ̃nị̃ ꞌdã agá ꞌdãá pírí wó ꞌbá ala gá rĩ kí ásị́ acá ũmbã rú, cẹ̃ kí pírí ãngũ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã adrujó rĩ gâlé, rụ kí ĩꞌdi ũkpõ sĩ, asé kí ĩꞌdi ãmvé angájó lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agâlé. Gbõgbõ ụ̃pị̃ kí kẹ̃jị́tị cí.

\VS{31}ꞌBá ꞌdĩ lẽ kí Páwụ̃lọ̃ ꞌdịlé rá wó ꞌdị kí drĩ ĩꞌdi ku rú, ụ́ꞌdụ́kọ́ ca ãmbógó ãsĩkárĩ Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbã bị́lẹ́ gá újọ ĩꞌdiní táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị̂ iza ru rá.

\VS{32}Cọtị aꞌdụ́ ãsĩkárĩ ãzí kí ãmbogo kí abe cẹ̃ kí ãngũ ũꞌbí ꞌbã kí ru trajó rĩ gâlé. ꞌBá ũmbã rú Páwụ̃lọ̃ colépi ꞌdã kí mụ ndrelé la ãmbógó acá ãsĩkárĩ abe ꞌbo, aꞌbe kí ĩꞌdi coŋá rá.

\VS{33}Ãsĩkárĩ ꞌbã ãmbógô fẽ úmbé Páwụ̃lọ̃ drị́ kí nõrórõ ị̃rị̃ sĩ cí. Zị dó ꞌbá tá ũꞌbí ru tralépi ꞌdĩ kí, “ꞌBá ꞌdĩ ĩꞌdi ãꞌdi ꞌi, wó idé ãꞌdu sĩ ĩꞌdi cojó?”

\VS{34}ꞌBá ãzí rĩ ri kí uzálé ị́jọ́ ndú sĩ wó ãzí rĩ kí vâ uzá agá ị́jọ́ ndú sĩ, icí kí ru ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãsĩkárĩ ãmbógó ịsụ́ ị́jọ́ pịrị la ku, fẽ dó Páwụ̃lọ̃ agụlé ãngũ ãsĩkárĩ ꞌbã kí uꞌájó rĩ gá.

\VS{35}Kí mụ calé ãngũ tụjó gõrófã gá rĩ gâlé, ãsĩkárĩ ꞌdụ kí ĩꞌdi ụrụgá sĩ ũꞌbí ꞌbã kí ũmbã sĩ ãndrú lẽjó ku rĩ sĩ.

\VS{36}Ũꞌbí ĩꞌdi vú bĩlépi ꞌdã ri kí uzálé “Ĩꞌdị ĩꞌdi rá! Ĩꞌdị ĩꞌdi rá.”


\par }{\SH Páwụ̃lọ̃ jọ ị́jọ́ ũꞌbí ꞌbanî
\par }
{\PP \VS{37}Ála dó mụ lẽlé Páwụ̃lọ̃ agụlé ãngũ ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ agâlé, Páwụ̃lọ̃ zị ãmbógó ꞌi, “Má icó ị́jọ́ jọlé míní rá yã?”

\par }{\PP Ãmbógó zị ĩꞌdi, “Ínị̃ Gị̃rị́kị̃ tị íngoní ru?

\VS{38}Mí adru ꞌbá Mị̃sị́rị̃ rú ándrá ꞌbá álĩfũ sụ kî trũ mvulépi ásé gá, sĩ ꞌbá ụꞌdị́jó ãngũ kõtórõ rú rĩ agâlé rĩ ꞌi ku yã?”


\par }{\PP \VS{39}Páwụ̃lọ̃ umvi, “Yụ, ma ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú angájó táwụ̃nị̃ Tãrãsị́sị̃ gá ꞌdĩ ãngũ umvelé Sĩlísĩyã ꞌi rĩ gá. Má aꞌị́ mi ꞌi, ífẽ mání ị́jọ́ jọlé ũꞌbí ꞌdĩ ꞌbanî.”


\par }{\PP \VS{40}Ãmbógó lã mụ ãꞌị̃lé rá, Páwụ̃lọ̃ tu pá ãngũ ụlị́lé ụlị̂ sĩ tụjó gõrófã gá rĩ sị́ gá, ꞌbã drị́ ꞌbá ꞌbaní ꞌbã ĩyãŋã kî sĩ tú. Ãngũ la mụ filé ndrú-ndrú ꞌbo, iꞌdó dó ị́jọ́ jọlé ĩꞌbaní tị ĩꞌbadrị́ gá Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ.




\par }\Chap{22}{\PP \VerseOne{1}Páwụ̃lọ̃ jọ, “Má ádrị́pịka, má átẹ́pịka, ĩmi are drĩ ị́jọ́ mâ lẽlé vú nzelé ĩminí úꞌdîꞌda ꞌdĩ ꞌi!”

\VS{2}Kí mụ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé ĩꞌbaní tị ĩꞌbadrị́ Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ ꞌdĩ arelé ꞌbo, ĩyãŋã kí tútú.

\par }{\PP ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Páwụ̃lọ̃ jọ,

\VS{3}“Ma ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú la, útị ma Tãrãsị́sị̃ gá ꞌdĩ ãngũ umvelé Sĩlísĩyã ꞌi rĩ agá, wó ázo táwụ̃nị̃ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ drị́ ꞌdĩ agá ꞌdâ Gãmãlị́yẹ́lị̃ pálé gá. Ímbá ma ãzị́táŋá ãma áyị́pịka ꞌbadrị́ gá rĩ kî sĩ múké-múké, áꞌbã ándrá áma ásị́ pírí ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ sĩ cécé ĩmi pírí vũ gá ꞌdĩ ꞌbaní ꞌbãlé ãndrũ rĩ ꞌbã áni.

\VS{4}Áfẽ ándrá ũcõgõ ꞌbá Yẹ́sụ̃ vú bĩlépi rĩ ꞌbaní kpere kí ụꞌdị́ŋâ trũ, ãgọbị kí ũkú abe kí ụrụjó tõjó mãbụ́sụ̃ gá rĩ trũ.

\VS{5}Átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ kí dũwánĩ ꞌbá ĩyõ Yãhụ́dị̃ ꞌbadrị̂ ꞌdĩ icó kí ĩminí ị́jọ́ jọlé áma drị̃ gá rá. Má ịsụ́ wárãgã ĩꞌbã kî sĩlé mání ĩꞌbã ádrị́pịka Dãmãsị̃kị́yã gá rĩ ꞌbaní sĩ ũkpõ fẽjó mání ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Dãmãsị̃kị́yã gá ꞌdĩ kí ũgĩjó nõrórõ sĩ, ajíjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá mãbụ́sụ̃ rú sĩ ĩꞌbaní drị̃rịma fẽjó rĩ rá.


\par }{\SH Páwụ̃lọ̃ jọ ị́jọ́ ĩꞌdiní ásị́ ujajó rĩ
\par }
{\R (ꞌEtáŋá 9:1-19; 26:12-18)

\par }{\PP \VS{6}“Mání mụ agá gẹ̃rị̃ agá ꞌdãá, áca ãni rú Dãmãsị̃kị́yã gá ꞌdĩ ũgũgõ sáwã ázíyá, cọtị dị̃zã ãngũ jilépi imve tárá-tárá angálépi ꞌbụ̃ gá la ji ãngũ áma andre gâ sĩ pírí.

\VS{7}Má aꞌdé vũ gá ꞌbụ̃rụ̃, ãzíla má are ụ́ꞌdụ́kọ́ ãzí ꞌbã ị́jọ́ jọ agá mání, ‘Sáwụ̃lọ̃! Sáwụ̃lọ̃! Mi mání ũcõgõ fẽ íni ãꞌdu sĩ yã?’


\par }{\PP \VS{8}“Ázị, ‘Mi ãꞌdi ꞌi, Úpí?’ Uja áma umvilé, ‘Ma, Yẹ́sụ̃ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá, míní ĩꞌdiní ũcõgõ fẽjó rĩ ꞌi.’

\VS{9}ꞌBá ãma mụjó ĩꞌba abe rĩ ndre kí dị̃zã ãngũ jilépi imve tárá-tárá ꞌdã rá, wó are kí ụ́ꞌdụ́kọ́ ꞌbá ị́jọ́ jọlépi má be rĩ drị́ ꞌdã ku.

\VS{10}Ázị ĩꞌdi, ‘Úpí, ma dó ãꞌdu idé yã?’ Úpí umvi ma ꞌi, jọ, ‘Ínga ụrụgá, ãzíla ímụ Dãmãsị̃kị́yã gá. ꞌDãá ála míní ị́jọ́ pírí tá lẽlé ídé kí rĩ kí lũ rá.’

\VS{11}Mâ wọ̃rị́ka rụ kí ma drị́ gá selé Dãmãsị̃kị́yã gâlé, ãꞌdusĩku áma mịfị́ ꞌbã ãzụ̃jó dị̃zã ãngũ jilépi imve tárá-tárá ꞌdã sĩ cí rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{12}“Ágọ́bị́ ãzí uꞌálépi táwụ̃nị̃ ꞌdã agá ãzị́táŋá Mụ́sã ꞌbã sĩlé ꞌdĩ kí vú ũbĩlépi pírí la, rụ́ la Ãnãníyã ꞌi. ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí pírí ị̃nzị̃ kí ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ kí ị̃nzị̃-ị̃nzị̃.

\VS{13}Afí má rụ́ ꞌdõlé, tu pá áma andre gá ꞌdâ, ãzíla jọ, ‘Mâ ádrị́pị Sáwụ̃lọ̃, índre ãngũ ị̃dị́!’ ꞌDãá cọtị, ándre ãngũ rá, ándre dó vâ ĩꞌdi cé.


\par }{\PP \VS{14}“Jọ mání, ‘Ãdróŋá ãma áyị́pịka ꞌbadrị̂ ãpẽ mi ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ nị̃jó, Ụ̃pị́gọ́ŋá ĩꞌdi ãni ãlápítí Yẹ́sụ̃ ꞌi rĩ ndrejó, ãzíla ị́jọ́ ĩꞌdi tị gá rĩ arejó.

\VS{15}Lẽ mí agụ dó ị́jọ́ míní ndrelé, ãzíla arelé ꞌdĩ ũlũlé ꞌbá pírí ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rĩ ꞌbanî.

\VS{16}Wó úꞌdîꞌda mí iza sáwã ku. Mí angá ụrụgá, ãzíla íbĩ bãbụ̃tị́zị̃, mí ũjĩ ị́jọ́ ũnzí mídrị̂ kí, mî ĩꞌdi rụ́ umvejó Úpí ꞌi rĩ sĩ.’


\par }{\PP \VS{17}“Má ãgõ vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdõlé, mání Ãdróŋá zị agá lị́cọ́ Ãdróŋá drị́ gá rĩ agá ꞌdãá, ándre ícétáŋá ãzí.

\VS{18}Ándre Úpí Yẹ́sụ̃ ꞌi ĩꞌdi ꞌbã mání ị́jọ́ jọ agá, jọ mání, ‘Mí aꞌbe Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ mbẽlẽ rú, ãꞌdusĩku ꞌbá ꞌdĩ icó kí ị́jọ́ míní ũlũlé áma drị̃ gá ꞌdĩ ãꞌị̃lé ku.’


\par }{\PP \VS{19}“Ma umvi, ‘Úpí, ãgọbị ꞌdĩ nị̃ kí ácị́ŋá mâ jõ sĩ acị́jó ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ kí agá, sĩ ꞌbá ími ãꞌị̃lépi rĩ kí ụrụjó, kí cojó, ãzíla kí tõjó mãbụ́sụ̃ gá rĩ rá.

\VS{20}ꞌBá kí mî ꞌbá ãlá Sĩtéfũnõ ꞌbã ãrí asujó rĩ sĩ, átu pá ĩꞌdi ꞌbã ꞌdịŋá ãtị̃lé ĩndĩ, ãzíla ámba vâ bõngó ꞌbá ĩꞌdi ꞌdịlépi rĩ ꞌbadrị̂ kí tã ma ꞌi.’

\VS{21}Úpí jọ mání, ‘Ímụ, ma úꞌdîꞌda ími tị pẽ ꞌbá ãngũ álị́ gá ãmị́yọ́ŋá ru rĩ ꞌba rụ̂lé.’ ”


\par }{\PP \VS{22}Ũꞌbí are kí ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã jọlé rĩ kí kpere ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ꞌdĩ jọ agá. Wó ꞌdãá iꞌdó kí dó uzálé ụ́ꞌdụ́kọ́ ụrụgá sĩ, “Ĩꞌdị ĩꞌdi, ꞌbã ãvĩ sĩ ụ̃nọ́kụ́ gá ꞌdâ rá! Lẽ ꞌbã adru ídri vũ drị̃ gá ꞌdâ ku.”


\par }{\PP \VS{23}ꞌBá ꞌdĩ ri kí uzálé ĩꞌbã bõngó kí uꞌbéŋâ trũ, vâ pụ́trụ́ yĩŋá ụrụgá rĩ trũ.

\VS{24}Ãsĩkárĩ ãmbógó fẽ ũkpõ sĩ Páwụ̃lọ̃ agụjó ãngũ ãsĩkárĩ ꞌbã kî sĩ uꞌájó rĩ gâlé. Jọ vâ ĩꞌbaní ꞌbã co kí ĩꞌdi ꞌbã nze sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã izalé ꞌbá kî sĩ uzájó ĩꞌdi drị̃ gá íni rĩ ãꞌdu yã rĩ ị̃ndụ́ múké-múké.

\VS{25}Kí dó mụ ĩꞌdi umbélé lalé vụ̃rụ́ sĩ lẽjó ĩꞌdi cojó ꞌbo, Páwụ̃lọ̃ jọ ꞌbá ãsĩkárĩ túrú ãlu kí drị̃lẹ́ gá pá tulépi ĩꞌdi rú ãníŋá rĩ ní, “Ãzị́táŋá ãꞌị̃ ĩminí ꞌbá Rụ́mị̃ rú la cojó ịsụ́ ĩmi amá ị́jọ́ drị̃ la gá rĩ ku rú rĩ gá rá yã?”


\par }{\PP \VS{26}ꞌBá ãsĩkárĩ túrú ãlu kí drị̃lẹ́ gá rĩ la mụ zịtáŋá ꞌdĩ arelé ꞌbo, mụ ãsĩkárĩ ãmbógó, kí drị̃lẹ́ gá ãndânĩ rĩ rụ́ jọ, “Mi mụ ãꞌdu idélé yã? Ágọ́bị́ ꞌdã ĩꞌdi ꞌbá Rụ́mị̃ gá la.”


\par }{\PP \VS{27}Ãsĩkárĩ ãmbógó mụ Páwụ̃lọ̃ rụ̂lé, zị ĩꞌdi, “Ílũ mání, mi ꞌbá Rụ́mị̃ gá la yã?” Páwụ̃lọ̃ umvi, “ꞌẼ, ma ꞌbá Rụ́mị̃ gá la.”


\par }{\PP \VS{28}Ãsĩkárĩ ꞌbã drị̃lẹ́ jọ, “Má acá Rụ́mị̃ ꞌbã ꞌbá ꞌdĩ áni la, mâ ãjẹ̃ ãmbógó la ũfẽjó rĩ sĩ.” Wó Páwụ̃lọ̃ umvi, “Útị ma Rụ́mị̃ ꞌbã ꞌbá ru.”


\par }{\PP \VS{29}Ãsĩkárĩ tá lẽlépi Páwụ̃lọ̃ ụzịlépi ꞌdĩ se kí ru vúlé. Ãsĩkárĩ ꞌbã ãmbógó la mụ nị̃lé la ãndá-ãndá ru Páwụ̃lọ̃ ꞌi ꞌbá Rụ́mị̃ gá la, ụ̃rị̃ rụ ĩꞌdi, ãꞌdusĩku fẽ úmbé Páwụ̃lọ̃ nõrórõ sĩ cí sĩ lẽjó ĩꞌdi cojó cõ-cõ.


\par }{\SH Páwụ̃lọ̃ ꞌbã pá tujó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí drị̃lẹ́ gá kẹ́sị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{30}Ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ, ãsĩkárĩ ꞌbã ãmbógô lẽ ịsụ́jó la ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũtrãlé Páwụ̃lọ̃ ụrụꞌbá gá ꞌdĩ kí ãndá yã rĩ nị̃jó fẽ âyụ ĩꞌdi rá. Umve ãtalo ãmbogo rĩ kí ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ãzị́táŋá gá ꞌdĩ kí abe ru trajó ãngũ ãlu gá. Cọtị fẽ ájí Páwụ̃lọ̃ ꞌi pá tulé ꞌbá ꞌdĩ kí drị̃lẹ́ gá.




\par }\Chap{23}{\PP \VerseOne{1}Páwụ̃lọ̃ ndre ꞌbá ị́jọ́ lịlépi kẹ́sị̃ gá ꞌdĩ kí mịfị́ pírí jọ, “Má ádrị́pịka, ánga ị́jọ́ mádrị́ Ãdróŋá ꞌbã lẽlé rĩ ꞌbo ásị́ ãlá sĩ kpere úꞌdîꞌda.”

\VS{2}Átáló ãmbógó ãndânĩ Ãnãníyã la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ arelé ꞌbo, jọ ꞌbá ãni rú Páwụ̃lọ̃ andre gá rĩ ꞌbaní ꞌbã sa kí tị la.

\VS{3}Páwụ̃lọ̃ jọ ĩꞌdiní, “Ãdróŋá la ími tị sa nĩ, mi bõrõ gbãlé ị́mvị́ sĩ imve rĩ áni, wó agâlé ãndị́ ru! Íri ꞌdâ ị́jọ́ lịlé áma drị̃ gá ãzị́táŋá Mụ́sã drị́ gá rĩ sĩ, wó mí uja vâ ãzị́táŋá anulé mi ꞌi fẽjó la áma tị sajó ꞌdĩ áni la ãꞌdu sĩ?”
\XREF{✡}{{\XO 23:3 }{\XO{23:3
}}{\XT{Lẹ́vị̃ 19:15}}}


\par }{\PP \VS{4}ꞌBá pá tulépi Páwụ̃lọ̃ andre gá ãníŋá rĩ jọ kí ĩꞌdiní, “Gbíyã ꞌdĩ mi sĩ ị́jọ́ umvijó Ãdróŋá ꞌbã átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ tị gá rĩ ꞌi yã?”


\par }{\PP \VS{5}Páwụ̃lọ̃ umvi, “Má ádrị́pịka, ánị̃ tá ĩꞌdi átáló ãmbógó ãndânĩ rĩ ꞌi la ku, ãꞌdusĩku sĩ ru bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị̂ agá rá, ‘Lẽ íjọ ị́jọ́ ũnzí ãmbógó ꞌbá mídrị̂ ụrụꞌbá gá ku.’\XREF{✡}{{\XO 23:5 }{\XO{23:5
}}{\XT{Ãfũŋá 22:28}}}”


\par }{\PP \VS{6}Páwụ̃lọ̃ la mụ nị̃lé la ꞌbá ãzí rĩ kí ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú rĩ kí wó ãzí rĩ kí ꞌbá Sãdũkáyõ rú rĩ kî, jọ ị́jọ́ ụ́ꞌdụ́kọ́ mgbọ sĩ, “Má ádrị́pịka, ma Fãrĩsáyĩ iꞌdójó má áyị́pịka kî sĩ, útị ma Fãrĩsáyĩ rú, átu pá kẹ́sị̃ drị̃lẹ́ gá íni la ị́jọ́ mâ ásị́ ꞌbãjó ꞌbá drãlépi rá rĩ la angá ídri rá rĩ sĩ.”

\VS{7}Páwụ̃lọ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ delé jọ agá ꞌbo, ꞌbá tá kẹ́sị̃ gá Fãrĩsáyĩ rú ãzíla Sãdũkáyõ rú ꞌdĩ iꞌdó kí dó ãwãlé kí drĩdríŋĩ gá, ãzíla awa kí ru ndú-ndú amụtị sĩ amụtị sĩ.

\VS{8}(ꞌBá Sãdũkáyõ rú ꞌdĩ ãꞌị̃ kí ꞌbá drãlépi rá rĩ la angá ídri jõku mãlãyíkã ãzíla úríndí kí cí íni la ku, wó ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú ꞌdĩ ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí rá.)


\par }{\PP \VS{9}Úzáŋá ũkpó la angá nĩ, imbaꞌba ãzị́táŋá Mụ́sã drị̂ kí imbálépi ꞌbã ãzí Fãrĩsáyĩ rú rĩ amvú kí ãgátã galé ũkpó sĩ jọ kí, “Ãma ịsụ́ ị́jọ́ ũnzí la ágọ́bị́ ꞌdĩ ụrụꞌbá gá ku, wó úríndí jõku mãlãyíkã drĩ kí ĩꞌdiní jọ la nĩ ãma kí ãgátã ga Ãdróŋá be ãꞌdu ị́jọ́ sĩ?”

\VS{10}Úzáŋâ uja ru ãgọ̃bị̃ rú, ãmbógó ãsĩkárĩ drị̂ idé ụ̃rị̃ sĩ, ũrã ꞌbá kí Páwụ̃lọ̃ uzejó rĩ sĩ, kí ĩꞌdi ĩzá andi nírí-nírí rá íni. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, pẽ ãsĩkárĩ kí tị ꞌbá ꞌba rụ́ vụ̃rụ̂lé ĩꞌdi aꞌdụ́lé ũkpõ sĩ ajílé ĩꞌbadrị́ kõróŋá agá ꞌdõlé.


\par }{\PP \VS{11}Ị́nị́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá rĩ sĩ, Úpí Ãdróŋá tu pá Páwụ̃lọ̃ andre gá jọ, “Ími ásị́ ꞌbã adru ũkpó! Ínze ị́jọ́ mádrị̂ vú ꞌbá ꞌbaní Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdâ ꞌbo, mi vâ mụ vú la nzelé Rụ́mị̃ gá.”


\par }{\SH Ítú ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ ꞌdịjó
\par }
{\PP \VS{12}Ụ̃ꞌbụ́tị ãzí rĩ sĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ãzí itú kí ru na kí ũyõ íná najó ku ãzíla ị̃yị́ mvụjó ku kpere ĩꞌbaní Páwụ̃lọ̃ ꞌdị agá.

\VS{13}ꞌBá ru itúlépi rĩ kí alị kí kãlị́ sụ drị̃lẹ́ gá.

\VS{14}ꞌBá ꞌdĩ mụ kí ãtalo ãmbogo rĩ ꞌba rụ́ ꞌbá ĩyõ Yãhụ́dị̃ drị̂ abe, jọ kí, “Ãna ũyõ íná najó ku vâ ị̃yị́ mvụjó ku kpere ãmã Páwụ̃lọ̃ ꞌdị agá.

\VS{15}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ĩmi ꞌbá kẹ́sị̃ lịlépi ꞌdĩ abe, ĩmi aꞌị́ ãmbógó ãsĩkárĩ ꞌbadrị́ rĩ Páwụ̃lọ̃ ajíjó drụ̃sị̃, cécé ĩmi ꞌbã rĩ mụ ĩꞌdi ụzịlé ụzị̂ rĩ áni, ãma dó sĩ ĩꞌdi tẽ ꞌdịlé gẹ̃rị̃ agá ꞌdĩ sĩ acá drị̃ ãni rú ku rú.”


\par }{\PP \VS{16}Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ãdrõmvâ la mụ ị́jọ́ itúlé ꞌdĩ arelé ꞌbo, mụ kõróŋá ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ agâlé, nze ị́jọ́ ꞌdĩ vú Páwụ̃lọ̃ nî.

\VS{17}Páwụ̃lọ̃ umve ãsĩkárĩ ãmbógó ãzí ãlu jọ ĩꞌdiní, “Mí agụ kãrị́lẹ̃ ꞌdĩ ãmbógó ĩmi drị̃lẹ́ gá rĩ rụ̂lé ị́jọ́ ãzí ũkpó la jọlé ĩꞌdiní.”

\VS{18}Ãsĩkárĩ ꞌdã agụ dó ĩꞌdi ãmbógó rụ̂lé jọ, “Páwụ̃lọ̃ mãbụ́sụ̃ gá ꞌdã umve ma tị ãpẽlé kãrị́lẹ̃ ꞌdĩ ajíjó mí rụ́, ãꞌdusĩku lẽ míní ị́jọ́ ãzí lũlé.”


\par }{\PP \VS{19}Ãmbógó ꞌdụ ĩꞌdi bụ́lụ́ gá, zị ĩꞌdi, “Ílẽ mání ãꞌdu ị́jọ́ lũlé?”


\par }{\PP \VS{20}Páwụ̃lọ̃ ãdrõmvâ jọ ĩꞌdiní, “ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú la lẽ kí ími zịlé Páwụ̃lọ̃ ajíjó kẹ́sị̃ ĩꞌbadrị́ ãmbógó rĩ drị̃lẹ́ gá drụ̃sị̃ úlétáŋá ru lẽjó ị́jọ́ mgbã ịsụ́jó drị̃ la gá íni.

\VS{21}Lẽ mí ãꞌị̃ ku! ꞌBá kãlị́ sụ drị̃lẹ́ gá la kí ru zị̃ gẹ̃rị̃ gá bábá ĩꞌdi tẽjó ꞌdịjó rá. Na kí ũyõ íná najó ãzíla ị̃yị́ mvụjó ku kpere ĩꞌbaní Páwụ̃lọ̃ ꞌdị agá. Kí ị́jọ́ ãfũlépi ími tị gá mí ãꞌị̃ ị́jọ́ ĩꞌdi agụjó kẹ́sị̃ drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ rá yã rĩ tẽ.”


\par }{\PP \VS{22}Ãmbógó ãsĩkárĩ tre kãrị́lẹ̃, jọ ĩꞌdiní, “Ílũ ꞌbá ãzí ní ánị̃ ị́jọ́ ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃ gá rá la ku.” Pẽ dó kãrị́lẹ̃ tị la gõlé rá.


\par }{\SH Páwụ̃lọ̃ agụjó Fẹ̃lị́cẹ̃ drị́ rĩ
\par }
{\PP \VS{23}Ãsĩkárĩ ãmbógó umve ãmbogo ĩꞌdi vúlé gá rĩ kí ị̃rị̃, jọ ĩꞌbaní, “Ĩmĩ itú mání ãsĩkárĩ túrú ị̃rị̃, kãlị́ ázị̂rị̃ cẹ̃lépi kãyĩnõ sĩ rĩ kí, ãzíla túrú ị̃rị̃ ãjụ́ trũ rĩ kí bábá mụjó Kãyĩsárĩyã gá sáwã na ị́nị́ ãndrũ ꞌdĩ sĩ.

\VS{24}Ĩfẽ Páwụ̃lọ̃ ní kãyĩnõ sĩ cẹ̃jó, ĩmi agụ ĩꞌdi rũwẽ gávũnã Fẹ̃lị́cẹ̃ drị̂lé.”


\par }{\PP \VS{25}Sĩ wárãgã ꞌdĩ ꞌbã áni:


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{26}Kị̃lãwụ̃dị́yã Lúsĩyã,

\par }{\PP Ãmbógó rulé rũrũ Gávũnã Fẹ̃lị́cẹ̃ ní,

\par }{\PP Ázị mi cící.


\par }{\PI \VS{27}Ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ rụ kí ĩꞌdi nĩ mgbã la apá kí ĩꞌdi ꞌdị sĩ rá. Má amụ́ ãsĩkárĩ mádrị̂ abe ĩꞌdi palé, ãꞌdusĩku má are ĩꞌdi ꞌbá Rụ́mị̃ gá la.

\VS{28}Má agụ ĩꞌdi kẹ́sị̃ ĩꞌbadrị́ ãmbógó rĩ drị̃lẹ́ gá nị̃jó la idé ãꞌdu yã rĩ.

\VS{29}Má ịsụ́ kí ãgátã ga ãzị́táŋá ĩꞌbadrị̂ drị̃ gá, má ịsụ́ ị́jọ́ ãzí ãlu sĩ ĩꞌdi tõjó ꞌbã drã sĩ rá jõku ĩꞌdi sujó mãbụ́sụ̃ gá la ku.

\VS{30}Ma mụ ị́jọ́ lẽjó ĩꞌdi ꞌdịjó rĩ ịsụ́lé ꞌbo, ápẽ tị la gbõgbõ mí rụ̂lé. Áfẽ ãzị́táŋá ꞌbá ĩꞌdi tõlépi rĩ ꞌbaní mụjó ĩꞌdi tõjó ími drị̃lẹ́ gá.


\par }{\BB \par }
{\PP \VS{31}Ị́nị́ ꞌdã sĩ ãsĩkárĩ ũbĩ kí ãzị́táŋá ꞌdã vú, ꞌdụ kí Páwụ̃lọ̃ agụlé táwụ̃nị̃ Ãnĩtĩpátrĩsĩ gá.

\VS{32}Ãsĩkárĩ acị́lépi pá sĩ rĩ ãgõ kí ụ̃ꞌbụ́tị sĩ vúlé kõróŋá agá ꞌdõlé, aꞌbe kí cẹ̃lépi kãyĩnõ sĩ rĩ kí ĩꞌdi agụlé táwụ̃nị̃ Kãyĩsárĩyã gâlé.

\VS{33}Kí mụ calé Kãyĩsárĩyã gá ꞌbo, fẽ kí Páwụ̃lọ̃ wárãgã be Gávũnã Fẹ̃lị́cẹ̃ drị̂lé.

\VS{34}Gávũnã lã wárãgã ꞌi, zị Páwụ̃lọ̃ angá ãngũ íngõ gá. Páwụ̃lọ̃ umvi, “Sĩlísĩyã gá.”

\VS{35}Gávũnã jọ, “Ma kẹ́sị̃ mídrị̂ are ma ꞌi, ꞌbá ími tõlépi rĩ drĩ kí acá rá rĩ gá.” Fẽ dó ĩꞌdi tãmbalé lị́cọ́ ándrá ãmbógó Hẽródẽ ꞌbá uꞌájó rĩ agá.




\par }\Chap{24}{\SH Páwụ̃lọ̃ ajíjó ị́jọ́ amájó Fẹ̃lị́cẹ̃ drị̃lẹ́ gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ tõwú vúlé gá, átáló ãmbógó ãndânĩ umvelé Ãnãníyã ꞌi rĩ mụ ándrá ꞌbá ĩyõ Yãhụ́dị̃ ꞌbã ãni ãzí kí abe táwụ̃nị̃ Kãyĩsárĩyã gá ágọ́bị́ jájĩ rú umvelé Tãtũlásĩ ꞌi rĩ abe ãzíla ají kí ĩꞌbã ununuŋá Páwụ̃lọ̃ ụrụꞌbá gá rĩ kí iꞌdalé gávũnã Fẹ̃lị́cẹ̃ drị̃lẹ́ gá.


\par }{\PP \VS{2}ꞌDãá ají kí Páwụ̃lọ̃ ꞌi Fẹ̃lị́cẹ̃ drị̃lẹ́ gá, Tãtũlásĩ iꞌdó dó ị́jọ́ ũtrãlé ĩꞌdi ụrụꞌbá gâ sĩ ĩꞌdi tõjó,

\par }{\PP “Ãmbógó ãma ãni ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃ ũniyambamba ꞌdĩ, drị̃ ceŋá mí ãni vãtáŋâ trũ ꞌdĩ ají ãmaní ásị́ ị̃gbẹ̃ aga ílí ãzo rú, ãzíla uja ị́jọ́ ndú-ndú jõ ru idélépi ũnzíríkãnã rú rĩ kí múké, sĩ sụ́rụ́ ãmadrị̂ ꞌdĩ itújó.

\VS{3}Ãma aꞌị́ tátí Fẹ̃lị́cẹ̃ lẽlé rĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ ꞌbã idé ru ãngũ pírí gá sáwã pírí sĩ, ãzíla ãyĩkõ fụ ãma káyĩ míní ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ.

\VS{4}Álẽ mî sáwã izalé ku, má aꞌị́ mi adrujó ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ ị́jọ́ ãmaní mụlé iꞌdalé ꞌdĩ kí arejó.

\VS{5}Ãma ịsụ́ ágọ́bị́ ꞌdĩ ĩꞌdi ꞌbá ãzí ũnzí íni la, iꞌdó ãgọ̃bị̃ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí drĩdríŋĩ gá vâ ụ̃nọ́kụ́ drị̃ gá ꞌdâ pírí rá ru. Ĩꞌdi drị̃lẹ́ ꞌbá Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá ru pẽlépi ndú rĩ ꞌbadrị̂ ꞌi.

\VS{6}Ụ̃ꞌbị̃ vâ ándrá lị́cọ́ Ãdróŋá drị́ gá ꞌdã izalé ũnzĩkãnã sĩ rá, wó ãrụ dó ĩꞌdi cí. [Ãzíla ãlẽ ándrá ị́jọ́ lịlé ĩꞌdi drị̃ gá ãzị́táŋá ãmadrị̂ sĩ.

\VS{7}Wó ãmbógó ãsĩkárĩ drị́ Lúsĩyã amụ́ ĩꞌdi palé ãmadrị́ gá ꞌdâ ũkpõ sĩ,

\VS{8}ãzíla fẽ ãzị́táŋá ꞌbá ĩꞌdi tõlépi rĩ ꞌbaní amụ́jó ími drị̃lẹ́ gá.]\FTNT{*}{{\FR 24:8 }{\FR{24:8
}}{\FT{Vásĩ 8 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.}}} Ídrĩ ĩꞌdi ụzị jãjã rú mi ꞌi, mi úꞌdîꞌda ị́jọ́ mgbã ãmaní jọlé drị̃ la gá ꞌdĩ kí ịsụ́ cécé ãmaní jọlé ꞌdĩ áni.”


\par }{\PP \VS{9}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ãtĩ kí cọtị ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ ũngúkú, ãzíla jọ kí ị́jọ́ ꞌdĩ kí pírí ãndá.


\par }{\PP \VS{10}Gávũnã Fẹ̃lị́cẹ̃ la mụ kẹ̃jị́ aꞌbelé Páwụ̃lọ̃ ní ị́jọ́ jọjó ꞌbo, Páwụ̃lọ̃ umvi, “Ánị̃ rá, mí angá ị́jọ́ amálé sụ́rụ́ ꞌdĩ drị̃ gá ꞌdâ ílí ũꞌbí ꞌbo, ãzíla ma dó sĩ ãyĩkõ sĩ ị́jọ́ nzejó áma drị̃ gá míní.

\VS{11}Cécé míní ịsụ́lé mî sĩ rĩ áni, ca drĩ ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ku ma mụjó Ãdróŋá ị̃nzị̃jó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rĩ ꞌbã vúlé gá.

\VS{12}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ịsụ́ kí ma ãgátã ga agá lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ agá ku. Ịsụ́ kí vâ ma ꞌbá kí bị́lẹ́ usú agá jõku kí drĩdríŋĩ awa agá ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó rĩ ꞌbá kî sĩ ru trajó rĩ kí agá ãzíla ãngũ ãzí íni yã la ku.

\VS{13}Jõ drĩ ĩnzõ, ꞌbã ụ̃ꞌbị̃ kí drĩ míní ãko ãzí icélépi la ị́jọ́ ĩꞌbã kí alị́lé má rụ́ ꞌdĩ kí ãndá la ãfẽlé.

\VS{14}Álẽ lũlé la míní, ma Ãdróŋá ãmã áyị́pịka ꞌbã kí ándrá ị̃nzị̃lé ị̃nzị̃, ꞌdĩ gẹ̃rị̃ ĩꞌbã kí umvelé ndú rĩ. Má ãꞌị̃ vâ ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ gá Mụ́sã ꞌbã sĩlé nãbịya abe ꞌdĩ kí pírí rá.

\VS{15}Ásị́ ꞌbãŋá mádrị́ Ãdróŋâ drị̃ gá rĩ vâ cécé ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị̂ áni ꞌbá ãlápítí ꞌdĩ kí ꞌbá ũnzí ꞌdĩ abe kí drụ́zị́ angá pírí ídri rú ị̃dị́ rá.

\VS{16}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ma dó áma itú bábá ụ́ꞌdụ́ pírí sĩ ị́jọ́ ãlá mání icólé idélé rĩ idéjó Ãdróŋâ drị̃lẹ́ gá ãzíla ꞌbá ꞌbá ru rĩ drị̃lẹ́ gá.


\par }{\PP \VS{17}“Mání uꞌájó ãmvé ílí wẽwẽ rú ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, má ãgõ vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdõlé. Má ají séndẽ ꞌbá mádrị̂ ꞌbaní, ãzíla má amụ́ ídétáŋá idélé Ãdróŋá nî.

\VS{18}ꞌBá áma tõlépi ími drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ ndre kí ma lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ãngũ ãmvélé-ãmvélé ru rĩ agá sáwã mâ áma ụrụꞌbá ꞌbãjó ãlá ru rĩ de agá. Ũꞌbí kí áma andre gá ꞌdãá yụ, ãzíla ị́jọ́ ãzí ãfũlépi ala gá la gẹ̃rị̃ sĩ ꞌdáyụ.

\VS{19}Wó rá la ꞌbá Yãhụ́dị̃ ãzí angálépi Ásĩyã gá la kí sáwã ꞌdã sĩ cí, lẽ tá tí ꞌbã adru kí ꞌdâ cí áma tõlé ími drị̃lẹ́ gá, ị́jọ́ ãzí ũnzí la jõ cí, ꞌba amụ́ kí míní ị́jọ́ ꞌdã iꞌdalé la ꞌdâ.

\VS{20}Jõku lẽ ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã lũ kí míní ũnzĩkãnã mádrị́ ĩꞌbã kí ịsụ́lé sáwã mâ pá tujó ꞌbá ị́jọ́ amálépi rĩ kí drị̃lẹ́ gá rĩ ꞌi,

\VS{21}wó lú ị́jọ́ ándrá mání jọlé ꞌbá kí drị̃lẹ́ gá, ‘Ĩmi áma ụ̃ꞌbị̃ ãzíla ĩtõ ma ãndrũ mání ãꞌị̃jó la ꞌbá drãlépi rá rĩ la angá ídri rú ị̃dị́’ rĩ sĩ.”


\par }{\PP \VS{22}ꞌDãá, Fẹ̃lị́cẹ̃ ị́jọ́ nị̃lépi ꞌbá gẹ̃rị̃ Yẹ́sụ̃ drị̂ drị̃ gá lọ́lọ́ rĩ uja dó ị́jọ́ ꞌdã tị ụ̃pị̃lé cí jọ, “Ĩtẽ kpere ãsĩkárĩ ãmbógó Lúsĩyã ꞌbã acá agá, ma dó mụ ị́jọ́ ĩmidrị́ ꞌdĩ lịlé ĩndõ.”

\VS{23}Fẽ dó ũkpõ ãsĩkárĩ aꞌbelé Páwụ̃lọ̃ andre tẽlépi rĩ ní Páwụ̃lọ̃ tãmbajó, wó ꞌbã aꞌbe jõ ĩꞌdiní drị̃ mgbọ fẽjó la ĩꞌdi ꞌbã wọ̃rị́ka ꞌbaní amụ́jó ĩꞌdi ãzã kojó ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ kî sĩ be.


\par }{\SH Páwụ̃lọ̃ ꞌbã pá tujó Fẹ̃lị́cẹ̃ kí drị̃lẹ́ gá Drụ̃sị́lã be rĩ
\par }
{\PP \VS{24}Ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá Fẹ̃lị́cẹ̃ amụ́ kí ũkû Drụ̃sị́lã ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ be, pẽ ꞌbá tị mụlé Páwụ̃lọ̃ umvelé ajílé ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé. Are kí ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ tị gá ĩꞌdi ꞌbã ị́jọ́ ũlũ agá ãꞌị̃táŋá Kúrísĩtõ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ drị̃ gá.

\VS{25}Wó Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ị́jọ́ jọ agá mũkẽ drị̃ gá, ị́jọ́ tajó ásị́ jã sĩ rĩ drị̃ gá, ãzíla ụ́ꞌdụ́ ãsị̃jó ꞌbá pírí kí ị́jọ́ lịjó rĩ drị̃ gá rĩ drị̃ gá, Fẹ̃lị́cẹ̃ ꞌbã ásị́ mvu cãlụ́, idé dó ụ̃rị̃ sĩ, ãzíla jọ, “Mí icó dó gõlé vúlé úꞌdîꞌda rĩ gá rá. Ádrĩ sáwã ãzí ịsụ́ rá, ma ími umve ị̃dị́ rá.”

\VS{26}Fẹ̃lị́cẹ̃ ꞌbã ásị́ sáwã ꞌdã agá ꞌdãá, Páwụ̃lọ̃ la tá ĩꞌdiní séndẽ fẽ ĩꞌdi ĩgbãjó rá íni. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ri Páwụ̃lọ̃ umvelé gbõrú-gbõrú sĩ ị́jọ́ jọjó ĩꞌdi be.


\par }{\PP \VS{27}Ílí ị̃rị̃ vúlé gá, Põrĩkásĩ Fésĩtõ acá dó ãmbógó ru Fẹ̃lị́cẹ̃ kẹ̃jị́ gá. Wó Fẹ̃lị́cẹ̃ ꞌbã ándrá lẽjó mũkẽ ịsụ́jó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị́ rĩ sĩ, aꞌbe Páwụ̃lọ̃ mãbụ́sụ̃ jó gá ꞌdãá ũgũgõ.




\par }\Chap{25}{\SH Páwụ̃lọ̃ ꞌbã pá tujó ãmbógó Fésĩtõ drị̃lẹ́ gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ụ́ꞌdụ́ na Fésĩtõ ꞌbã acájó ãzị́ ĩꞌdidrị́ ãmbõgõ drị̂ agá ꞌbo rĩ sĩ, ko dó drị̃ mụlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá angájó Kãyĩsárĩyã gá,

\VS{2}sĩ mụjó ãngũ ãtalo ãmbogo rĩ ꞌbã kí ru trajó, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ kí abe rĩ gá, mụlé ị́jọ́ ĩꞌbã kí usúlé Páwụ̃lọ̃ ụrụꞌbá gá rĩ kí arelé.

\VS{3}ꞌBá ꞌdĩ aꞌị́ kí Fésĩtõ ꞌi lẽtáŋá iꞌdajó ĩꞌbaní Páwụ̃lọ̃ ujajó vúlé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, wó íni ꞌdĩ itú kí ị́jọ́ amụ́jó ĩꞌdi ꞌdịjó gẹ̃rị̃ agá ꞌdãá rá.

\VS{4}Fésĩtõ umvi ĩꞌbaní, “Úꞌbã Páwụ̃lọ̃ ꞌi mãbụ́sụ̃ gá Kãyĩsárĩyã gá, wó áma ãmgbã rĩ bãsĩ vâ lẽ gõlé vúlêlé mbẽlẽŋá ru rá.

\VS{5}ꞌBá ĩmĩ drị̃lẹ́ ru ꞌdĩ ꞌbã ãzí ꞌbã mụ kí má be Kãyĩsárĩyã gâlé mụlé Páwụ̃lọ̃ tõlé drĩ ájẹ́ ị́jọ́ ãzí idé ũnzí rĩ gá.”


\par }{\PP \VS{6}Fésĩtõ uꞌá ꞌbá ꞌdĩ kí abe ũgũgõ ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ ꞌdĩpí, ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, inga dó ru gõlé Kãyĩsárĩyã gâlé vúlé. Drụ̃sị̃ íni ri úmvúke ĩꞌdidrị́ ị́jọ́ lịjó rĩ drị̃ gá, fẽ âjí Páwụ̃lọ̃ ꞌi pá tulé ĩꞌdi drị̃lẹ́ gá amụ́jó ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ jọjó.

\VS{7}Páwụ̃lọ̃ la mụ afílé jó sĩ kẹ́sị̃ jọjó rĩ agá ꞌdõlé ꞌbo, drị̃lẹ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbã ãni angálépi Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé ꞌdĩ utu kí pá ĩꞌdi andre gâ sĩ trộkị́lịrị, ãzíla iꞌdó kí dó ị́jọ́ ũsõlé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá. Ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũsõlé ꞌdĩ kí pírí ĩnzõ rú.

\VS{8}Wó Páwụ̃lọ̃ ga ị́jọ́ ꞌdã kí ãgátã rá, jọ, “Má idé ị́jọ́ ũnzí ãzí ãluŋá la ãzị́táŋá ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ drị̃ gá ku, átã lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ ụrụꞌbá gá, jõku úpí ãmbógó Rụ́mị̃ gá rĩ ụrụꞌbá gá la ku.”


\par }{\PP \VS{9}Fésĩtõ ru ꞌbãlépi ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ kí drị̃lẹ́ gá múké rĩ zị Páwụ̃lọ̃ ꞌi, “Mi mụ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé mî sĩ cénĩ mụlé pá tulé áma drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ ꞌdĩ kí vú nzejó rá yã?”


\par }{\PP \VS{10}Páwụ̃lọ̃ umvi ĩꞌdi, “Yụ! Ámụ lé ku, ãꞌdusĩku átu pá úꞌdîꞌda íni la ãngũ
Kãyị̃sárị̃ Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbã sĩ ꞌbá kí ị́jọ́ lịjó rĩ gá, lẽ dó bãsĩ úlị ị́jọ́ mádrị́ gá rĩ ꞌdâ ũgũgõ. Átã ími ãmgbã rĩ nị̃ vâ cé, má idé ị́jọ́ ũnzí la ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌba rụ́ ku.

\VS{11}Ádrĩ ị́jọ́ ũnzí ãzí idé icólépi fẽlépi la ma sĩ drã rá yã áni, adru álẽ apálé drã sĩ la ku. Wó ị́jọ́ ĩꞌbã kí ũtrãlé áma ụrụꞌbá gá ꞌdĩ drĩ kí adru ĩnzõ rú, nõ mi ꞌi yã, jõku ꞌbá ãzí yã, icólépi áma fẽlépi ꞌbá ꞌdĩ ꞌbadrị́ kî sĩ áma ꞌdị rá la yụ. Ị́jọ́ mádrị̂ ꞌbã mụ úpí ãmbógó Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá.”


\par }{\PP \VS{12}ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, Fésĩtõ la mụ ị́jọ́ jọlé ꞌbá ĩꞌdidrị́ kî sĩ ị́jọ́ lịjó ꞌdĩ abe ꞌbo, jọ Páwụ̃lọ̃ ní, “Múké! Íjọ ị́jọ́ mídrị̂ ꞌbã mụ úpí ãmbógó Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ꞌbo, mi dó mụ úpî drị̃lẹ́ gâlé rá.”


\par }{\PP \VS{13}Ụ́ꞌdụ́ were vúlé gá, úpí Ãgị̃rị́pã kí ámvọ́pị̃ Bẹ̃rị̃nị́kẹ̃ be acá kí Kãyĩsárĩyã gá amụ́lé Fésĩtõ ãꞌị̃lépi acá múké rĩ jọjó.

\VS{14}ꞌBá ꞌdĩ kí mụ uꞌálé ụ́ꞌdụ́ were Fésĩtõ drị́ko gá ꞌdãá ꞌbo, Fésĩtõ nze ĩꞌbaní ị́jọ́ Páwụ̃lọ̃ drị́ ꞌdĩ kí vú úpí nî, jọ, “Ágọ́bị́ ãzí ãlu Fẹ̃lị́cẹ̃ ꞌbã aꞌbelé mãbụ́sụ̃ gá la ꞌdâ cí.

\VS{15}Wó ụ́ꞌdụ́ ándrá mâ mụjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rĩ sĩ, ãtalo ãmbogo rĩ kí drị̃lẹ́ ꞌbá ĩyõ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ abe ũtrã kí ị́jọ́ ĩꞌdi ụrụꞌbá gá, lẽ kí álị sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá íni.


\par }{\PP \VS{16}“Wó álũ ĩꞌbaní, ãzíla ájọ mgbọ rú, ‘Ãzị́táŋá ãmadrị́ Rụ́mị̃ drị̂ ãꞌị̃ ãmaní ị́jọ́ lịlé ꞌbá ãzí drị̃ gá ịsụ́ tu pá ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ vú nzejó ku la ku. Ála ĩꞌbaní drị̃lẹ́mgbọ fẽ sĩ ị́jọ́ jọjó mịfị́ gá mịfị́ gá ꞌbá kí tõlépi rĩ kí abe ráká.’

\VS{17}ꞌBá ꞌdĩ kí mụ amụ́lé ị́jọ́ lịŋá ꞌdĩ gá ꞌbo, má iza sáwã ãzí ku. Cọtị drụ̃sị̃ íni ãma mụ rilé jó ị́jọ́ lịjó rĩ agá ꞌbo, ápẽ ꞌbá tị ágọ́bị́ ꞌdĩ ajíjó jó agá ꞌdõlé.

\VS{18}Wó ꞌbá ĩꞌdi tõlépi ꞌdĩ tõ kí ĩꞌdi ị́jọ́ ífí kóru mání ũrãlé icó kí tá sĩ ĩꞌdi tõlé ku la kî sĩ.

\VS{19}Ị́jọ́ pírí ĩꞌbã kí jọlé rĩ kí ị́jọ́ dị́nị̃ ĩꞌbadrị̂ drị̃ gá la, ãzíla ágọ́bị́ ãzí umvelé Yẹ́sụ̃ ꞌi drãlépi rá wó Páwụ̃lọ̃ ꞌbã jọlé ĩꞌdi ídri rĩ drị̃ gá.

\VS{20}Áma úŋmĩ tu pá ma ị́jọ́ ịsụ́ ị́jọ́ ꞌdĩ drị̃ gá íngoní yã rĩ sĩ cí, ázị tí dó sĩ ĩꞌdi ꞌi ĩꞌdi nõ sĩ mụ pá tulé ị́jọ́ ꞌdĩ kí jọjó, ãzíla kí lịjó Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rá yã íni.

\VS{21}Wó Páwụ̃lọ̃ lẽ ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ ꞌbã ca úpí ãmbógó Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, áfẽ dó sĩ ãzị́táŋá, lẽ úmba tã la mãbụ́sụ̃ gá ꞌdâ kpere mání kẹ̃jị́ ịsụ́ agá ĩꞌdi tị pẽjó úpí ãmbógó Rụ́mị̃ gá rĩ rụ̂lé.”


\par }{\PP \VS{22}Ãgị̃rị́pã jọ Fésĩtõ ní, “Álẽ ị́jọ́ arelé ágọ́bị́ ꞌdĩ tị gá mâ sĩ cénĩ.” Fésĩtõ umvi ĩꞌdiní, “Mi ị́jọ́ ĩꞌdi tị gá rĩ are drụ̃sị̃ rá.”


\par }{\SH Páwụ̃lọ̃ ꞌbã pá tujó úpí Ãgị̃rị́pã drị̃lẹ́ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{23}Drụ̃sị̃ íni, ãmbogo ãsĩkárĩ ꞌbã rĩ kí, ꞌbá ãmbogo ꞌdãá la kí abe, ají kí Ãgị̃rị́pã kí Bẹ̃rị̃nị́kẹ̃ be, afí kí ãngũ ꞌbá ꞌbã kî sĩ ru trajó ị́jọ́ arejó rĩ gá ị̃nzị̃táŋá ãmbógó la sĩ. Fésĩtõ jọ, lẽ ájí Páwụ̃lọ̃ ĩꞌba rụ́ ꞌdõlé.

\VS{24}Fésĩtõ jọ, “Úpí Ãgị̃rị́pã ãzíla ũꞌbí jó agá ꞌdâ ꞌdĩ, ágọ́bị́ ĩminí ndrelé ꞌdĩ bãsĩ drị̃lẹ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbadrị́ ꞌdâ, ãzíla Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá ꞌdĩ ꞌbã kí ununuŋá ajíjó má rụ́ tré, lẽ ꞌba uꞌá ídri ku rĩ ꞌi.

\VS{25}Wó mání ị́jọ́ ĩꞌdidrị̂ ị̃ndụ́ ndrụ̃ agá, má ịsụ́ ị́jọ́ ãzí ãlu fẽlépi la úlị sĩ ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá ꞌbã drã sĩ rá la yụ. Wó ĩꞌdi lẽjó la ị́jọ́ ꞌí drị́ gá rĩ ꞌbã ca úpí ãmbógó Rụ́mị̃ gá rĩ drị̃lẹ́ gá rĩ sĩ, má ũrã ị́jọ́ ĩꞌdi tị pẽjó rá.

\VS{26}Wó ánị̃ átã ma úpí ãmbógó Rụ́mị̃ gá rĩ ní ãꞌdu ị́jọ́ sĩ ĩꞌdi drị̃ gá yã la ku. Ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ dó bãsĩ mání ĩꞌdi ajíjó ĩmi drị̃lẹ́ gá ꞌdĩ, ambamba la úpí Ãgị̃rị́pã mi ꞌi! Údrĩ dó ị́jọ́ ĩꞌdidrị́ gá rĩ ị̃ndụ́ ndrụ̃ ꞌbo, ma dó sĩ icó wárãgã sĩlé úpí ãmbógó Rụ́mị̃ gá rĩ ní múké.

\VS{27}Indré mání múké ku ꞌbá mãbụ́sụ̃ gá rĩ tị pẽjó úpí ãmbógó Rụ́mị̃ gá rĩ rụ̂lé ị́jọ́ ũnzí ĩꞌdi ꞌbã idélé rĩ icéŋâ kóru rĩ gá.”




\par }\Chap{26}{\PP \VerseOne{1}Úpí Ãgị̃rị́pã jọ Páwụ̃lọ̃ ní, “Rụ́kụ̃sã míní cí icójó ị́jọ́ ími drị̃ gá rĩ jọjó.” Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Páwụ̃lọ̃ ꞌbã drị́, iꞌdó dó ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá rĩ jọlé jọ,

\VS{2}“Úpí Ãgị̃rị́pã, áma drị̃lẹ́ba mání ãndrũ pá tujó ími drị̃lẹ́ gá, mání ị́jọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã kí áma tõjó rĩ nzejó míní rĩ sĩ.

\VS{3}Ínị̃ ị́jọ́ ãꞌị̃táŋá ãmadrị̂ ꞌbã lãꞌbĩ kí drị̃ gá ị́jọ́ ãma ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã kí ãgátã gajó drị̃ la gá rĩ abe cé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, má aꞌị́ dó mi ị́jọ́ mâ jọlé rĩ arejó ásị́ jã sĩ.


\par }{\PP \VS{4}“ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ nị̃ kí gbíyã mádrị̂ iꞌdójó ãnzị̃rị̃ŋã sĩ rĩ rá. Nị̃ kí ídri mádrị́ ãndânĩ rĩ ári uꞌálé sụ́rụ́ ãmadrị̂ agá ꞌdâ, dó vâ vúlé vúlé ru ãngũ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rĩ gá rá.

\VS{5}Nị̃ kí ma ílí ãzo rú, drĩ kí tá lẽ la rá, icó kí ị́jọ́ nzelé áma drị̃ gá rá, ma ándrá ꞌbá Fãrĩsáyĩ rú, ꞌbá ãzị́táŋá tãmbalépi ũkpómgboroto íni la.

\VS{6}Úꞌdîꞌda átu pá kẹ́sị̃ drị̃lẹ́ gá íni la ị́jọ́ ma ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá Ãdróŋá ꞌbã ándrá azịlé má áyị́pịka ꞌbaní rĩ sĩ.

\VS{7}Ị́jọ́ azịlé ꞌdĩ bãsĩ ínátị mâ sụ́rụ́ mụdrị́ drị̃ ị̃rị̃ ꞌdĩ ꞌbã kí ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá ꞌbã idé ru ãzíla ĩꞌbã kî sĩ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ị́nị́ kí ị̃tụ́ be ꞌdĩ. Úpí Ãgị̃rị́pã, ị́jọ́ mâ ásị́ ꞌbãjó drị̃ la gá ꞌdĩ bãsĩ ị́jọ́ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ꞌbã kî sĩ áma tõjó ꞌdĩ.

\VS{8}Ĩmi ịsụ́ ĩꞌdi ũkpó ru ãꞌị̃jó la Ãdróŋá icó ꞌbá drãlépi rá rĩ ingalé ídri rú rá la ãꞌdu sĩ?


\par }{\PP \VS{9}“Áꞌdụ ũrãtáŋá ãzíla ũkpó mádrị̂ sĩ ꞌbá rụ́ Yẹ́sụ̃ Nãzẹ̃rẹ́tị̃ gá rĩ ãꞌị̃lépi ꞌdĩ kí drị̃ ụtrị́jó.


\par }{\PP \VS{10}“ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ mâ idélé Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gâlé rĩ ꞌi. Ánga ị́jọ́ ꞌdĩ ũkpõ ãtalo ãmbogo ꞌdĩ ꞌbadrị̂ sĩ, má ũꞌbã ꞌbá ãlá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi ꞌdĩ kí mãbụ́sụ̃ gá, ãzíla ma vâ ꞌbá ị́jọ́ lịlépi ãzí rĩ kí drị̃ gá ꞌbã drã kí rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá ĩndĩ.

\VS{11}Pâlé wẽwẽ rú ári acị́lé ãngũ Ãdróŋá ị̃nzị̃jó ãlu-ãlu gâ sĩ ĩꞌbaní ũcõgõ fẽlé, ári vâ kí ũŋmĩlé ũkpó sĩ ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị̂ aꞌbejó rá. Ũmbã ꞌbã áma najó ĩꞌbaní ũnzí rĩ sĩ, ári kí vú ũbĩlé kpere sụ́rụ́ ãzí kí agá kí ĩcãndĩjó táwụ̃nị̃ kí agâ sĩ.


\par }{\SH Páwụ̃lọ̃ jọ ị́jọ́ ĩꞌdiní ásị́ ujajó rĩ
\par }
{\R (ꞌEtáŋá 9:1-19; 22:6-16)

\par }{\PP \VS{12}“Ãcị̃ ãzí ꞌdĩ ãni la gá ma mụ agá Dãmãsị̃kị́yã gá ũkpõ ãtalo ãmbogo rĩ ꞌbadrị̂ sĩ.

\VS{13}Úpí, ị̃tụ́kã íríkíri sĩ gẹ̃rị̃ agá ꞌdãá, andré dị̃zã angálépi ꞌbụ̃ gâlé la ji ãngũ áma andre gá vâ ꞌbá tá ãmã sĩ mụjó ĩꞌba abe ꞌdĩ kí andre gá imve tárá-tárá.

\VS{14}Ãma uꞌde pírí vụ̃rụ́, má are ụ́ꞌdụ́kọ́ jọ mání ị́jọ́ tị Yãhụ́dị̃ drị̂ sĩ, ‘Sáwụ̃lọ̃, Sáwụ̃lọ̃, mi áma ĩcãndĩ íni ãꞌdu sĩ? Ĩꞌdi míní ũkpó-ũkpó ãꞌdị́ ꞌdịjó má be.’


\par }{\PP \VS{15}“Ázị, ‘Mi ãꞌdi ꞌi, Úpí?’ Umvi, ‘Ma Yẹ́sụ̃ mî ĩcãndĩlé rĩ ꞌi.

\VS{16}Mí angá, ítu pá ụrụgá. Má iꞌda ma míní ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ápẽ mi ndú ãtíꞌbó ru ãzị́ má drị̂ ngalé, ãzíla vâ adrujó mâ sãdínĩ rú ị́jọ́ míní ndrelé úꞌdîꞌda ꞌdĩ kí, ãzíla mâ mụlé iꞌdalé drụ́zị́ ꞌdĩ kí vú nzelé ꞌbá ãzí rĩ ꞌbanî.

\VS{17}Ma ími pa ꞌbá mídrị́ Yãhụ́dị̃ rú, ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ kí drị́ gá rá. Ma ími tị pẽ ĩꞌba rụ̂lé

\VS{18}kí mịfị́ nzị̃jó, kí ujajó ị́nị́ agá rĩ sĩ ãngũ ulé gá, ũkpó Sĩtánĩ drị̂ gãjó sĩ adrujó Ãdróŋá ꞌbã ꞌbá ru. Ị́jọ́ ũnzí kí umbélépi rĩ ála sĩ kí trũ rá, kí dó vâ sĩ ãngũ ịsụ́ ꞌbá mání pẽlé ãlá ãꞌị̃táŋá sĩ ꞌdĩ kí abe ĩndĩ.’


\par }{\PP \VS{19}“Úpí Ãgị̃rị́pã ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ágã ị́jọ́ mâ ndrelé angálépi Ãdróŋá drị́ ꞌbụ̃ gá rĩ ku, má ãꞌị̃ tị la arelé rá.

\VS{20}Má iꞌdó ị́jọ́ ꞌdĩ ũlũlé drị̃drị̃ la Dãmãsị̃kị́yã gá, vâ Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ꞌdĩ Yụ̃dị́yã gá pírí, ãzíla ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbaní, ꞌba uja kí ásị́, ꞌbã ãgõ kí Ãdróŋá rụ́ ꞌdõlé uja kí ásị́ rá rĩ iꞌdajó ị́jọ́ múké ĩꞌbã kí idélé rĩ sĩ.

\VS{21}ꞌBá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ rụ kí bãsĩ ma lị́cọ́ Ãdróŋá drị̂ ꞌbã ãmvélé-ãmvélé ru rĩ agá ꞌdãá lẽjó áma ꞌdịjó rá la ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ.

\VS{22}Ãdróŋá ko áma ãzã kpere ãndrũ pá tujó ị́jọ́ vú nzejó ꞌbá pírí ꞌbaní, ꞌbá ãmbogo ꞌbaní, ꞌbá nírí rĩ abe trũtrũ. Ánze lú ị́jọ́ nãbịya ꞌbã kí jọlé Mụ́sã abe ĩꞌdi ru idé rá,

\VS{23}Kúrísĩtõ la ũcõgõ ịsụ́, ĩꞌdi drã rá, ĩꞌdi vâ angá drị̃drị̃ ídri ꞌbá drãlépi rá rĩ kí drĩdríŋĩ gá, ãngũ jijó ꞌbá ị́nị́ agá ị́jọ́ ũnzí sĩ Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbaní ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ abe.”


\par }{\PP \VS{24}Páwụ̃lọ̃ ꞌbã drĩ ị́jọ́ ĩꞌdi drị̃ gá rĩ vú nze agá ꞌdĩ, Fésĩtõ za re, “Páwụ̃lọ̃, ími drị̃ ꞌbe ru rá. Ụ̃nị̃táŋá mí ãni ambamba ꞌdĩ sĩ mi úgólé azalé aza-azâ!”


\par }{\PP \VS{25}Páwụ̃lọ̃ umvi, “Gávũnã Fésĩtõ, má aza ku. Ị́jọ́ mâ jọlé ꞌdĩ kí ị́jọ́ mgbã ãzíla ífí trũ.

\VS{26}Úpí Ãgị̃rị́pã nị̃ ị́jọ́ mâ jọlé ꞌdĩ kí drị̃ gá ị́jọ́ ce, ma dó sĩ ị́jọ́ jọ ĩꞌdiní tọndọlọ má ãꞌị̃ vâ rá ị́jọ́ mâ jọlé ꞌdĩ nga kí bị́lẹ́ la gâ sĩ hãwụ̃ ku, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ꞌdĩ idé kí ru ũní la ku.

\VS{27}Úpí Ãgị̃rị́pã, mí ãꞌị̃ ị́jọ́ nãbịya ꞌbadrị̂ kí rá yã? Ánị̃ rá, mí ãꞌị̃ rá.”


\par }{\PP \VS{28}Úpí Ãgị̃rị́pã umvi Páwụ̃lọ̃ ní, “Sáwã wereŋá ꞌdĩ sĩ mi áma uja acájó Kũrĩsĩtíyánĩ rú rá yã?”


\par }{\PP \VS{29}Páwụ̃lọ̃ umvi ĩꞌdiní, “Drĩ táni adru sáwã were jõku ãzo rú, ma Ãdróŋá ãꞌị̃ adru mi ꞌi áꞌdụ̂sĩ ku, ꞌbá pírí áma arelépi ãndrũ ꞌdĩ kí, ꞌba acá kí tá mâ áni pẽ lú adrujó nõrórõ trũ ꞌdĩ áni rĩ.”


\par }{\PP \VS{30}Úpí ꞌi, gávũnã ꞌi, Bẹ̃rị̃nị́kẹ̃ ꞌi, ãzíla ꞌbá ãmbogo pírí rilépi ꞌdãá rĩ angá kí ụrụgá.

\VS{31}Fũ kí jó agá ꞌdãá rá, ĩꞌbã kí mụ agá ị́jọ́ jọ trũ kí drĩdríŋĩ gá ꞌdãá, jọ kí, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ idé ị́jọ́ ãzí icójó ĩꞌdi ꞌdịjó rá jõku ĩꞌdi umbéjó mãbụ́sụ̃ gá la ku.”


\par }{\PP \VS{32}Úpí Ãgị̃rị́pã jọ Fésĩtõ ní, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ drĩ tá jọ la âgụ ị́jọ́ ꞌí drị̂ úpí Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbã drị̃lẹ́ gá ku la, ãma tá ĩꞌdi fẽ ãfũlé rá.”




\par }\Chap{27}{\SH Páwụ̃lọ̃ ꞌbã mụjó Rụ́mị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ála mụ ị́jọ́ ãmaní mụjó mẹ́lị̃ sĩ Ítãlĩ gá rĩ amálé ꞌbo, úfẽ Páwụ̃lọ̃ kí mãbụ́sụ̃ ãzí kí abe ãmbógó ãsĩkárĩ ãni umvelé Jụ́lị́yãsĩ úpí ãmbógó ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbã ãsĩkárĩ ꞌbã drị̃lẹ́ ru rĩ drị́ gá.

\VS{2}Ãfi mẹ́lị̃ ãfũlépi Ãdrãmị̃tụ́mụ̃ gá mụlépi táwụ̃nị̃ ị̃yị́tị gá ãngũ Ásĩyã gá rĩ kí agâ sĩ. Ãrĩsĩtãríkõ ꞌbá Mãkẽdónĩyã gá ꞌdĩ táwụ̃nị̃ Tẹ̃sãlọ̃nị́kị̃ gá rĩ mụ ãma abe ĩndĩ.


\par }{\PP \VS{3}Drụ̃sị̃ íni, ãca Sị̃dọ́nị̃ gá. Jụ́lị́yãsĩ mba Páwụ̃lọ̃ tã ásị́ ị̃gbẹ́ sĩ, fẽ ĩꞌdiní mụlé wọ̃rị́ka ꞌba rụ́, ĩꞌbaní sĩ ĩꞌdi ãzã kojó.

\VS{4}Ãmụ vâ ãcị̃ trũ drị̃ gá, ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã alíjó drị̃lẹ́ gâlé ru ũkpó ru ãma rụ́ ꞌdõlé ru rĩ sĩ, ãma alị Kũpórõ ãngũ ãꞌí ru lịlépi ị̃yị́ agá rĩ ꞌbã wókõ ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã lijó ũkpó ru ku rĩ agâ sĩ.

\VS{5}Ãma mụ alịlé mĩrĩ gbayi rĩ agâ sĩ ị̃yị́tị Sĩlísĩyã gá rĩ gâ sĩ, ãzíla Pãmũfílĩyã gâ sĩ ꞌbo, ãma acá Múrã gá ꞌdĩ Lụ̃kị́yã gá.

\VS{6}ꞌDãá ãsĩkárĩ ãmbógó Jụ́lị́yãsĩ ịsụ́ mẹ́lị̃ angálépi Ãlẽkĩzéndrĩyã gá mụlépi Ítãlĩ gá la, tõ ãma ala gá.

\VS{7}Ãma acị́ jãjã rú ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú, ãma ịsụ́ vâ ĩꞌdi ũkpó-ũkpó cajó Kụ̃nị́dọ̃ gá. Ãlụ́kụ́kụ̃ wãbáŋá ru rĩ uga ãmaní mụlé pịrị úmgbé. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ãma apí dó ãma Kụ̃rẹ́tị̃ ꞌbã bụ́lụ́ ãlụ́kụ́kụ̃ atrịlépi cí rĩ gâ sĩ, ãma alị dó Sãlĩmónĩ agâ sĩ.

\VS{8}Ãmaní mụ agá ị̃yị́tị gâ sĩ ũcõgõ-ũcõgõ rú, ãmụ dó calé Ị̃yị́ Tị Múké gá ꞌdĩ táwụ̃nị̃ Lãséyã gá.


\par }{\PP \VS{9}Ãma iza ãcị̃ ꞌdĩ gá ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú ácị̃ ꞌbã adrujó ũnzí-ũnzí rĩ sĩ, wó ꞌdĩ sĩ ụ́ꞌdụ́ ãkónã naŋá gãjó rĩ, ru ꞌbãjó ãlá ru rĩ ukó rá, ꞌdĩ ĩmbá áyi ꞌbã adrujó ũnzí-ũnzí rĩ. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, Páwụ̃lọ̃ iꞌdó kí bị́lẹ́ ị̃ndụ́ lilé jọ,

\VS{10}“ꞌBá ꞌdĩ, ándre ãcị̃ ãmadrị́ mẹ́lị̃ sĩ ꞌdĩ la mụ adrulé ũnzíkãnã rú, ãma kí mụ tẹ́rị́ mẹ́lị̃ agá ꞌdĩ kí, ãzíla mẹ́lị̃ abe kí ãvĩlé rá. Ĩꞌdi vâ ãmã ídri ãmgbã rĩ gá ũcõgõ fẽ ĩndĩ.”

\VS{11}Wó ãsĩkárĩ ãmbógó ní Páwụ̃lọ̃ tị arejó rĩ kẹ̃jị́ gá, ri ị́jọ́ arelé dẽrébã mẹ́lị̃ drị̂ tị gá, mẹ́lị̃ ꞌdị́pị be áyụ.

\VS{12}Ị̃yị́ Tị Múké ꞌdĩ ꞌbã adrujó múké ku mẹ́lị̃ ní, áyi ãngũ ꞌbã ịgbẹjó sí áni rĩ sĩ, ꞌbá ũꞌbí ũrã kí ĩꞌdi múké la fũjó ꞌdâ rá, mụjó Fõyĩníkĩ gâ sĩ ãngũ ị̃gbẹ́ ãlụ́kụ́kụ̃ lilépi wãbáŋá ru rĩ tẽjó lé ꞌdĩ ị̃yị́tị Kụ̃rẹ́tị̃ gá.


\par }{\SH Ãlụ́kụ́kụ̃ wãbáŋá ru mĩrĩ agá rĩ
\par }
{\PP \VS{13}Ãlụ́kụ́kụ̃ ándrâlé ru rĩ la mụ alílé jãjã rú sị̃sị̃ íni, ꞌbá ꞌdĩ ũrã kí ꞌĩyi icó dó mụlé rá, anzé kí dó ãko mẹ́lị̃ ꞌbã sĩ pá tujó rĩ, iꞌdó kí dó mụlé ãni ru ị̃yị́tị gâ sĩ ị̃yị́tị Kụ̃rẹ́tị̃ drị̂ gá.

\VS{14}Mụ kí drĩ álị́ ku, ãlụ́kụ́kụ̃ wãbáŋá ru la acé ũkpó ru angájó ụ́rụ̂lé ru.

\VS{15}Mẹ́lị̃ icó drị̃ jalé ãlụ́kụ́kụ̃ gâlé ru ku, ri dó mẹ́lị̃ drolé ãngũ ĩꞌdi ꞌbã lẽlé rĩ gâ sĩ ị̃yị́ agâlé.

\VS{16}Ãma ịsụ́ ãngũ ru lịlépi ị̃yị́ agá umvelé Kãyụ́dã pa ãma were ãma alịjó wókõ la ándrálé ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã alólé ku rĩ gâ sĩ rĩ sĩ. ꞌDãá ị́jọ́ kí ũkpó ru ãma ụ̃ꞌbị̃ íꞌbó were sĩ ru pajó rĩ asélé ãni rú mẹ́lị̃ rụ́ ꞌdõlé bábá.

\VS{17}Asé kí íꞌbó were rĩ mẹ́lị̃ agá, usú kí ĩbáká mẹ́lị̃ ụrụꞌbá gá, umbé kí mẹ́lị̃ ágá ĩbáká sĩ mgbemgbe. Idé kí ụ̃rị̃ sĩ, ũrã kí mẹ́lị̃ la mụ ãrị̃lé ị̃yị́tị cene cínákí ru Sãrãtị́sị̃ gá. Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ũtrũ kí bõngó ãlụ́kụ́kụ̃ ꞌbã sĩ mẹ́lị̃ drojó rĩ kí rá, aꞌbe kí dó mẹ́lị̃ ungalé ãlụ́kụ́kụ̃ sĩ.

\VS{18}Ãlụ́kụ́kụ̃ wãbáŋá ru ꞌdã ri adrulé ũkpó ru, drụ̃sị̃ íni, uꞌbé kí ãko mẹ́lị̃ ꞌbã ꞌdụlé rĩ ꞌbã ãzí kí ị̃yị́ agá.

\VS{19}Ụ́ꞌdụ́ ꞌdã ꞌbã ũngúkú gá, uꞌbé kí ãko mẹ́lị̃ tãmbajó ãzíla idéjó la rĩ kí rá.

\VS{20}Ụ́ꞌdụ́ wẽwẽ rú ãndre ị̃tụ́ mịfị́ ku, ãzíla lẽlẽgó kí abe, wãbáŋá rĩ lilé ũkpõ sĩ ị̃dị́-ị̃dị́. Ãꞌbã ásị́ ãma dó sĩ ãma pa rá rĩ drị̃ gá ku.


\par }{\PP \VS{21}ꞌBá mẹ́lị̃ agá ꞌdĩ ꞌbã kí íná najó ku ụ́ꞌdụ́ ũꞌbí ru rĩ sĩ, Páwụ̃lọ̃ tu pá kí drĩdríŋĩ gá. Jọ ĩꞌbaní, “ꞌBá mádrị́ ꞌdĩ, ĩdrĩ ájẹ́ áma tị are agá ãmaní drị̃ akójó Kụ̃rẹ́tị̃ gá rĩ sĩ la, ãma ãvĩ kí tá sĩ adrájó ꞌdĩ ꞌbã áni ku.

\VS{22}Wó álẽ dó ĩmi imbá ásị́, ãꞌdusĩku la ꞌbá ãzí ãlu la icó ãvĩlé ĩmi agá ꞌdâ ku, wó mẹ́lị̃ la mụ andilé nĩ.

\VS{23}Ị́nị́ ájệ rĩ sĩ, mãlãyíkã Ãdróŋá mádrị́ mâ adrujó ĩꞌdi ãni, mání ị̃nzị̃lé rĩ, tu pá áma andre gá,

\VS{24}jọ, ‘Páwụ̃lọ̃, mí idé ụ̃rị̃ sĩ ku, ãꞌdusĩku mi mụ pá tulé kẹ́sị̃ gá úpí ãmbógó Rụ́mị̃ drị̂ drị̃lẹ́ gá. Ãdróŋá ꞌbã ásị́ ị̃gbẹ̃ sĩ azị vâ ꞌbá pírí mụlépi mí be ꞌdĩ kí pajó ídri ími ị́jọ́ sĩ.’

\VS{25}Ími ásị́ ꞌbã adru ũkpó ru, má ãꞌị̃ ị́jọ́ Ãdróŋá ꞌbã jọlé ꞌdĩ la ru idé cécé ĩꞌdi ꞌbã azịlé rĩ ꞌbã áni.

\VS{26}Wó drị̃drị̃ rĩ gá, ãma mụ ãrị̃lé ãngũ ru lịlépi ị̃yị́ agá la ꞌbã ãzí gá rá.”


\par }{\PP \VS{27}Ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ ị́nị́ kí ị̃tụ́ be, wãbáŋá ri drĩ ãma lilé mĩrĩ Ãdríyã agá ꞌdâ. Wó ĩꞌdi mụ calé ãni rú sáwã ázíyá ị́nị́ drị̂ sĩ, ꞌbá ãzị́ ngalépi mẹ́lị̃ agá rĩ ĩtrĩkã kí ãma úgó calé ãni rú ãngũ ãꞌí gá.

\VS{28}ꞌBe kí ĩbáká sĩ ị̃yị́ ꞌbã mgbi ụ̃ꞌbị̃jó, ịsụ́ kí ĩꞌdi mítã kãlị́ sụ. Se kí ru drị̃ gá were, ꞌbe kí ĩbákâ ị̃dị́, ịsụ́ kí ĩꞌdi mítã kãlị́ na.

\VS{29}ꞌBá ãzị́ ngalépi mẹ́lị̃ agá ꞌdĩ idé kí ụ̃rị̃ sĩ, kí mụ ru sị̃lé írã ụrụꞌbá gá ꞌdĩ yã íni, ꞌbe kí kị̃lị̃mgbọ̃rọ̃ mẹ́lị̃ ní pá tujó rĩ kí sụ, ãꞌị̃táŋá ĩꞌbadrị̂ gá, lẽ kí ị̃tụ́ ꞌba agá ráká.

\VS{30}ꞌBá ãzị́ ngalépi mẹ́lị̃ agá rĩ ꞌbã ãzí lẽ kí apálé rá, aꞌbé kí íꞌbó ru pajó rĩ ị̃yị́ agá, ꞌbã kí ru kí ꞌbã rĩ kị̃lị̃mgbọ̃rọ̃ ãzí aꞌbé mẹ́lị̃ drị̃lẹ́ gâlé ru rĩ áni.

\VS{31}Páwụ̃lọ̃ jọ ãmbógó ãsĩkárĩ drị̂ ꞌbaní ãsĩkárĩ abe, “ꞌBá mẹ́lị̃ ꞌbã ãzị́ ngalépi ꞌdĩ drĩ kí adru mẹ́lị̃ agá ꞌdâ ũgũgõ ku, ꞌbá ãzí pa ru ku.”

\VS{32}Ãsĩkárĩ ụlị́ kí íꞌbó ru pajó rĩ ꞌbã ĩbáká kí rá, aꞌbe kí ĩꞌdi aꞌdélé ị̃yị́ agâlé.


\par }{\PP \VS{33}Ãngũ ꞌbã lẽ agá ụwị́ agá ꞌdĩ, Páwụ̃lọ̃ imbá kí ásị́ ásị́ pírí sĩ íná najó. Jọ, “Ụ́ꞌdụ́ mụdrị́ drị̃ sụ ꞌdĩ agá, ĩri ĩmi ulalé ãko ãzí naŋâ kóru.

\VS{34}Má aꞌị́ ĩmi úꞌdîꞌda ãkónã nalé sĩ adrujó ídri. Ĩmi ãzí icó adrálé ku, átã drị̃ꞌbị́ ífí ãzí ãlu la icó anzélé ꞌbá ãzí ꞌbã drị̃kã gá ku.”

\VS{35}Ĩꞌdi mụ ị́jọ́ jọlé ꞌdĩ ꞌbã áni ꞌbo, Páwụ̃lọ̃ aꞌdụ́ mũkátĩ,
\FTNT{*}{{\FR 27:35 }{\FR{27:35
}}{\FT{ꞌDĩ adru
}}{\FQ{mũkátĩ
}}{\FT{nalé Ụ̃mụ̃ Úpí drị̂ agá rĩ ꞌi ku.
}}} fẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá ní, andi ala nalé kí drị̃lẹ́ gá ꞌdãá.

\VS{36}Ásị́ la mba kí dó rá, nga kí dó pírí ãkónã nalé rá.

\VS{37}ꞌBá mẹ́lị̃ agá ꞌdãá rĩ ꞌbã kãlãfe pírí rĩ gá túrú ị̃rị̃ kãlị́ ázị̂rị̃ drị̃ ázíyá.

\VS{38}Kí dó mụ pírí ãkónã ĩꞌbaní lẽlé nalé rĩ kí nalé ꞌbo, uꞌbé kí dó ãkónã ꞌbã ị́mbị́ kí ị̃yị́ agá fẽjó la mẹ́lị̃ ꞌbã ãnzị̃ rú sĩ ị̃yị́ agâlé ku.


\par }{\PP \VS{39}Ị̃tụ́ la mụ ãfũlé ꞌbo, nị̃ kí ãngũ ꞌdã ku, rá la ndre kí mĩrĩ ꞌbã tị kúrúŋá cínákí ru írã kóru la, ꞌbã kí dó ásị́ mẹ́lị̃ agụjó ala gá drĩ tá icó rá rĩ gá.

\VS{40}Ụlị́ kí ĩbáká kị̃lị̃mgbọ̃rọ̃ mẹ́lị̃ ꞌbã sĩ pá tujó rĩ kí, aꞌbe kí dó kí uꞌdelé ị̃yị́ ị̃ndụ̂lé. Sáwã ãlu ꞌdã agá, ayụ kí vâ ĩbáká ãko mẹ́lị̃ drị̃ ujíjó rĩ rụlépi rĩ kî. Inga kí bõngó mẹ́lị̃ ꞌbã sĩ acị́jó drị̃lẹ́ gâlé rĩ kí, aꞌbe kí mẹ́lị̃ ãlụ́kụ́kụ̃ ní ĩꞌdi drojó mĩrĩ ꞌbã tị gâlé.

\VS{41}Wó mẹ́lị̃ ꞌbu ru cínákí gá, ũmvõrõkõ la ãrị̃ cí icó mụlé ku, ị̃ndụ́ la iꞌdó andilé ị̃yị́ ꞌbã mvuŋá tũlá-tũlá ũkpõ sĩ rĩ sĩ.


\par }{\PP \VS{42}Ãsĩkárĩ itú kí tị ꞌbá mãbụ́sụ̃ rú rĩ kí ụꞌdị́jó rá, kí ãzí ꞌbã wẽ rú ị̃yị́ sĩ apájó rá ku.

\VS{43}Wó Jụ́lị́yãsĩ ãmbógó ãsĩkárĩ ꞌbadrị̂ gá rĩ lẽ Páwụ̃lọ̃ ꞌbã adru ídri, ãꞌị̃ dó sĩ ĩꞌbaní mãbụ́sụ̃ kí ụꞌdị́lé ku. Kẹ̃jị́ la gá, jọ ꞌbá pírí ị̃yị́ nị̃lépi wẽ sĩ cé rĩ ꞌbã mvu kí ị̃yị́ wẽlé, mụjó ãngũ ãꞌí rĩ gá.

\VS{44}Ị́mbị́ la ãzí rĩ ꞌbã bĩ kí ꞌbá ãzí rĩ kí vú báwũ andilépi mẹ́lị̃ ụrụꞌbá gá ꞌdĩ kî sĩ. ꞌDĩ bãsĩ ị́jọ́ ꞌbá pírí ꞌbã kí ru pajó cajó ãngũ ãꞌí rĩ gá rá rĩ ꞌi.




\par }\Chap{28}{\SH Páwụ̃lọ̃ ꞌbã adrujó Mãlátã gá rĩ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ãma mụ acálé ãngũ ru lịlépi ị̃yị́ kóru rĩ gá rũwẽ ꞌbo, ãma ịsụ́ ụ̃nị̃lé la ãngũ ꞌdã ꞌbã rụ́ Mãlátã ꞌi.

\VS{2}ꞌBá ãngũ ꞌdã agá rĩ kí ꞌbá múké, ásị́ ị̃gbẹ́ la kî. Ãngũ ri adrulé uzogó ru, ãzíla vâ ị̃gbẹ́kị́tị́tị́ ru, wó ꞌbá ꞌdĩ aꞌị́ kí ãma ãvá sĩ, ũdũ kí vâ ãmaní ãcí yulé yũyũ.

\VS{3}Páwụ̃lọ̃ atrá ijijá ãzí kí yĩlé ãcí gá. Ĩꞌdi ꞌbã kí yĩ agá ꞌdâ, ị̃nị̃ ãzí ãfũ ijijá ꞌdĩ kí agâlé ãcí ꞌbã yụ̃ sĩ, ĩkãlã ru Páwụ̃lọ̃ ꞌbã drị́ gá, ãzíla ga drị́ la.

\VS{4}ꞌBá ãngũ ꞌdã agá rĩ ndre kí ị̃nị̃ ꞌbã ru ãgĩ agá kĩlõkĩlõ rú Páwụ̃lọ̃ ꞌbã drị́ gá, ãzíla ga ĩꞌdi rá rĩ gá rá, wó uja kí tị, iꞌdó kí ị́jọ́ jọlé kí drĩdríŋĩ gá cénĩ-cénĩ rú, “Mgbã rĩ gá, ágọ́bị́ ꞌdĩ ꞌdị ꞌbá! Ĩꞌdi táni ru apájó mĩrĩ agâlé rá tí, ị́jọ́ lịlé ĩꞌdi drị̃ gá pịrị rĩ ãꞌị̃ ĩꞌdiní adrujó ídri ku.”

\VS{5}Páwụ̃lọ̃ yã ị̃nị̃ ꞌdã ãcí agâlé, wó ãko ãzí ĩꞌdi idélépi ũnzí la yụ.

\VS{6}ꞌBá ꞌdĩ iꞌdó kí Páwụ̃lọ̃ ũtẽlé ndrelé drị́ la nõ ꞌbã rĩ iꞌdó ãvõlé ꞌdĩ, jõku ĩꞌdi nõ aꞌdé vụ̃rụ́ drãlé ꞌdĩ. Wó kí mụ tẽlé la sáwã ãzo rú tí, ãzíla ãko ãzí ũnzí la la mụ ru idélé ĩꞌdi ụrụꞌbá gá ku ꞌbo, uja kí vâ ru úŋmĩ jọjó la, “Ágọ́bị́ ꞌdĩ ĩꞌdi ãdróŋá ãzí.”


\par }{\PP \VS{7}Pụ̃bị̃lị́yã ꞌbá ãmbógó ru ãngũ ru lịlépi mĩrĩ agá ꞌdãá rĩ drị̂ ꞌbã ámvụ́ ꞌdãá ãni rú. Aꞌị́ ãma ãyĩkõ sĩ ĩꞌdidrị́ko gâlé, ãzíla ri ãmaní ãkónã fẽlé nalé ụ́ꞌdụ́ na ꞌdĩpí.

\VS{8}Ãmbógó ꞌdã ꞌbã átẹ́pị ĩꞌdi sáwã ꞌdã sĩ ãyánĩ rú, ri drị̃ cịlé ãyánĩ ꞌbá ꞌbã ụrụꞌbá ꞌbã sĩ kojó kõ-kõ rĩ sĩ, ãzíla ri ãrí ika sũlé. Páwụ̃lọ̃ fi ĩꞌdi rụ́ ãngũ ĩꞌdi ꞌbã sĩ ụ́ꞌdụ́ kojó rĩ gâlé, tị̃ drị́ ĩꞌdi drị̃ gá, ãzíla zị ĩꞌdiní Ãdróŋá. Cọtị ágọ́bị́ tá ꞌbá ãmbá ru ꞌdĩ adrí ãyánĩ tá ꞌdã sĩ rá.

\VS{9}ꞌDĩ ꞌbã ũngúkú gá, ꞌbá pírí ãyánĩ trũ ãngũ ru lịlépi ị̃yị́ agá ꞌdã gá ꞌdãá ꞌdĩ amụ́ kí, ãzíla ãyánĩ kí ụrụꞌbá gá rĩ wa kí pírí rá.

\VS{10}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ fẽ kí ãmaní ị̃nzị̃táŋá ãmbógó ru, wó sáwã ãmadrị́ lẽjó mụjó rĩ la mụ acálé ꞌbo, ꞌbá ꞌdĩ ꞌbã kí ãmaní ãko ãcị̃ ãni ãmaní icólé ayúlé gẹ̃rị̃ agá rĩ kí ĩndĩ.


\par }{\SH Páwụ̃lọ̃ ꞌbã acájó Rụ́mị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{11}Ĩmbá na ãma ãrị̃jó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, ãko drị̃ mụlé mẹ́lị̃ ãzí ĩꞌbã kí umvelé ãdróŋá ĩju rú Kásĩtõ kí Põlúkĩsĩ be Ãlẽkĩzéndrĩyã gá la sĩ, mẹ́lị̃ ꞌdĩ âꞌbe ĩꞌdi ãngũ ị̃yị́ ꞌbã lịlé ꞌdã gá ꞌdãá sáwã ãngũ ꞌbã adrujó ị̃gbẹ́ ru rĩ sĩ.

\VS{12}Ãma acá táwụ̃nị̃ Sị̃rãkụ́sị̃ gá, ãma uꞌá ala gá ꞌdãá ụ́ꞌdụ́ na.

\VS{13}ꞌDãá rĩ sĩ, ãko drị̃ ácị̃ trũ drị̃ gá, ãma acá táwụ̃nị̃ Rị̃gị̃yọ́mị̃ gá. Drụ̃sị̃ íni, ũlíríkã ãmbógó la iꞌdó lilé angájó ándrâlé ru, ĩꞌdi mụ calé ụ́ꞌdụ́ ãzí rĩ sĩ, ãma acá táwụ̃nị̃ Pụ̃tẹ̃yọ́lị̃ gá.

\VS{14}ꞌDãá ãma ịsụ́ ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá la kí, aꞌị́ kí ãma uꞌálé ĩꞌba abe ụ́ꞌdụ́ ázị̂rị̃. ꞌDã ꞌbã ũngúkú gá, ãma acá dó Rụ́mị̃ gá.

\VS{15}ꞌBá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá Rụ́mị̃ gá ꞌdĩ are kí ị́jọ́ ãma drị̃ gá, amụ́ kí drị̃ ụfụlé ãma abe táwụ̃nị̃ ꞌbá ꞌbaní ãko kí ĩgbãjó ãzíla ị̃tụ̃ndãjó Ápị̃yã gá, ãzíla ãzí rĩ amụ́ kí drị̃ ụfụlé ãma abe Ụ̃mụ́ jó na rĩ kí agá. Páwụ̃lọ̃ la mụ ꞌbá ꞌdĩ kí ndrelé ꞌbo, fẽ ãwãꞌdĩfô Ãdróŋá nî, ãzíla ásị́ la acá ũkpó ru.


\par }{\SH Páwụ̃lọ̃ ꞌbã ị́jọ́ ũlũjó Rụ́mị̃ gá rĩ
\par }
{\PP \VS{16}Ãma mụ acálé Rụ́mị̃ gá ꞌbo, âꞌbe Páwụ̃lọ̃ uꞌálé ĩꞌdi sĩ ãsĩkárĩ ãzí ãlu andre la tẽlépi la be.


\par }{\PP \VS{17}Ụ́ꞌdụ́ na ãmã acájó ꞌbo rĩ ꞌbã vúlé gá, Páwụ̃lọ̃ umve ꞌbá drị̃lẹ́ ru ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú rĩ ꞌbadrị̂ kí, jọ ĩꞌbaní, “Mâ sụ́rụ́ Ịsịrayị́lị̃, mání ị́jọ́ ũnzí idéjó ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ rú ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá ku, vâ ãzị́táŋá ándrá ãmã kí ịsụ́lé ãmã áyị́pịka ꞌbadrị́ ꞌdĩ kí drị̃ gá ku rá tí, úrụ ma sulé mãbụ́sụ̃ gá Yẹ̃rụ́sãlẹ́mụ̃ gá, ãzíla ûja áma ꞌdụlé fẽlé ꞌbá Rụ́mị̃ gá rĩ ꞌbadrị́.

\VS{18}ꞌBá Rụ́mị̃ rú ꞌdĩ kí mụ áma ụzịlé zịtáŋá sĩ ꞌbo, lẽ kí tí áma aꞌbelé rá, ịsụ́ kí ị́jọ́ ála sĩ áma ꞌdị rá la ku.

\VS{19}Wó ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ kí mụ gãlé sĩ, ị́jọ́ ꞌdĩ fẽ mání úpí ãmbógó Rụ́mị̃ gá rĩ drị̃lẹ́ gá ị́jọ́ vú nzejó, ádrĩ táni adru ị́jọ́ ãzí trũ ásị́ gâ sĩ ꞌbá mádrị̂ kí tõjó la ku tí.

\VS{20}Ị́jọ́ ꞌdĩ bãsĩ fẽlépi la mâ sĩ ĩmi umvejó ndrejó, ãzíla ị́jọ́ jọjó ĩmi abe ꞌdĩ, ị́jọ́ mgbã sĩ, úmbé ma nõrórõ sĩ Kúrísĩtõ ꞌbá Ịsịrayị́lị̃ ꞌbã kî sĩ ásị́ ꞌbãjó ĩꞌdi tẽjó rĩ ꞌbã ị́jọ́ sĩ.”


\par }{\PP \VS{21}Jọ kí ĩꞌdiní, “Ãma are drĩ ị́jọ́ ãzí ũnzí la ími drị̃ gá ku. Ãma ịsụ́ vâ wárãgã angálépi Yụ̃dị́yã gá ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí sĩlé ími drị̃ gá la kí ku, átã ꞌbá ãzí la nõ vâ sĩ amụ́ angájó Yụ̃dị́yã gâlé, amụ́lé ị́jọ́ ãzí ũnzí la kí ũlũlé ími drị̃ gá la ku.

\VS{22}Wó ãlẽ tátí ị́jọ́ míní ũrãlé ími ásị́ gá rĩ arelé, ãꞌdusĩku ị́jọ́ ãmã nị̃lé rĩ ãngũ pírí gá ꞌbá kí ị́jọ́ jọ ũnzí ꞌbá Yẹ́sụ̃ ãꞌị̃lépi rá ꞌdĩ kí ụrụꞌbá gá.”


\par }{\PP \VS{23}ꞌBá ꞌdĩ ꞌbã kí ụ́ꞌdụ́ ãzí Páwụ̃lọ̃ trũ. Wó ụ́ꞌdụ́ ꞌdã la mụ acálé ꞌbo, amụ́ kí wẽwẽ rú jó Páwụ̃lọ̃ ꞌbã uꞌájó rĩ agá. Ũlũ ĩꞌbaní ị́jọ́ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ patáŋá drị̂ drị̃ gá, iꞌdójó ụ̃ꞌbụ́tị sĩ kpere ị̃tụ́ ꞌbã ꞌde agá, ãzíla ũlũ ị́jọ́ Yẹ́sụ̃ drị́ gá rĩ, angájó ãzị́táŋá Mụ́sã ꞌbã sĩlé rĩ kí agá, bụ́kụ̃ nãbịya ꞌbã kí sị̃lé rĩ agá.

\VS{24}ꞌBá ãzí rĩ ãꞌị̃ kí ị́jọ́ ĩꞌdi ꞌbã jọlé rĩ kí rá, wó ꞌbá ãzí rĩ ãꞌị̃ kí ku.

\VS{25}Kí dó mụ ãgátã galé kí drĩdríŋĩ gá álị́ ꞌbo, aꞌbe kí dó ãngũ ꞌdã ꞌi, ị́jọ́ ãfũlépi Páwụ̃lọ̃ tị gá ꞌdĩ ꞌbã vúlé gá. “Úríndí Ãlá rĩ jọ ándrá ị́jọ́ mgbã la, ĩꞌdi ꞌbã jọjó la ĩmĩ áyị́pịka ꞌbaní nábị̃ Ĩsáyã tị gâ sĩ,


\par }{\Q \VS{26}“ ‘Ímụ, ãzíla ílũ ꞌbá mádrị̂ ꞌbaní:

\par }{\Q “Ĩmi ị́jọ́ are rá,

\par }{\QB wó ĩmi icó ífí la vãlé ku;

\par }{\Q ĩmi ãko ꞌdĩ kí ãlụ̃ rá,

\par }{\QB wó ĩmi icó kí ndrelé ku.”


\par }{\Q \VS{27}Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, ꞌbá ꞌdĩ kí ásị́ mba ũkpómgboroto rú cécé írã áni,

\par }{\QB ãzụ̃ kí ru bị́lẹ́ ị́jọ́ arejó cí,

\par }{\QB ụ̃pị̃ kí ru mịfị́ kí cí.

\par }{\Q Jõ íni ku, kí ãngũ ndre kí mịfị́ sĩ,

\par }{\QB ị́jọ́ are kí bị́lẹ́ sĩ,

\par }{\QB kí ị́jọ́ vã kí ásị́ sĩ,

\par }{\Q sĩ ru ásị́ ujajó mání sĩ kí adríjó rá ku.’
\XREF{✡}{{\XO 28:27 }{\XO{28:27
}}{\XT{Ĩsáyã 6:9-10}}}


\par }{\PP \VS{28}“Ị́jọ́ ꞌdĩ sĩ, álẽ lũlé la ĩminí, lẽ ĩnị̃ rá ị́jọ́ Ãdróŋá drị́ patáŋá drị̂ ĩꞌdi vâ ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ku ꞌdĩ ꞌbaní cí, kí ãꞌị̃ la rá.” [

\VS{29}Páwụ̃lọ̃ la mụ ị́jọ́ ꞌdĩ delé jọ agá ꞌbo, ꞌbá Yãhụ́dị̃ rú ꞌdĩ ko kí drị̃ mụlé ĩꞌbadrị́ko gâlé ununuŋá ãmbógó la trũ kí drĩdríŋĩ gá.]
\FTNT{*}{{\FR 28:29 }{\FR{28:29
}}{\FT{Vásĩ 29 ꞌi, Bĩbĩlíyã ãzí Mũndú tị sĩ rĩ ꞌbã kí vásĩ rú ku, be la rá la ꞌbã kí ĩꞌdi “fụ́tị̃-nôtĩ” rú, ãꞌdusĩku ĩꞌdi ándrá bụ́kụ̃ Ãdróŋá drị́ Gị̃rị́kị̃ tị sĩ ídu drị̃drị̃ rĩ kí agá ꞌdáyụ.
}}}


\par }{\PP \VS{30}Páwụ̃lọ̃ ri uꞌálé ꞌdãá ílí ị̃rị̃ jó ĩꞌdi ꞌbã ũfẽlé ũfẽ rĩ agá. Aꞌị́ ꞌbá pírí amụ́lépi ĩꞌdi ndrelépi rĩ kí ãvá sĩ.

\VS{31}Ãzíla ri ĩꞌbaní ị́jọ́ Sụ́rụ́ Ãdróŋá drị́ patáŋá drị̂ ũlũlé, imbá vâ ị́jọ́ Úpí Yẹ́sụ̃ Kúrísĩtõ drị̃ gá tọndọlọ ꞌbá ãzí ꞌbã ĩꞌdi ugaŋâ kóru.

\par }