<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?><verseFile>
<v b="MAT" c="1" v="1">Yaa jaduhṉ myiṉ̃ cujaay nebiaty jaꞌa Jesús yhap tieedyhajxy jecy xiøhajty. Abraham xiøhajty jaꞌa jawyiinhájtäbä. David xiøhajty jaꞌa cujecy jaac míiṉäbä. </v>
<v b="MAT" c="1" v="2">Jaꞌa Abraham yhuung, Isaac jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Isaac yhuung, Jacob jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Jacob yhuung tuꞌug, Judá jeꞌe xiøhajty. May jaꞌa Judá jaꞌa piuhyaꞌay hänajty miøødä. </v>
<v b="MAT" c="1" v="3">Jaꞌa Judá yhuunghajxy, Fares hajxy xiøhajty møødä Zara. Jaꞌa Fares tiajhajxy, Tamar jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Fares yhuung, Esrom jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Esrom yhuung, Aram jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="MAT" c="1" v="4">Jaꞌa Aram yhuung, Aminadab jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Aminadab yhuung, Naasón jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Naasón yhuung, Salmón jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="MAT" c="1" v="5">Jaꞌa Salmón yhuung, Booz jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Booz tiaj, Rahab jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Booz yhuung, Obed jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Obed tiaj, Rut jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Obed yhuung, Isaí jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="MAT" c="1" v="6">Jaꞌa Isaí yhuung, David jeꞌe xiøhajty. Mänitä David tiägøøyy gobiernähajpä. Mänitä Urías yajyaghoꞌcä mänaa jaꞌa tsip jiadyiijän. Coo jaꞌa Urías yhoꞌcy, mänitä David jaꞌa Urías tioꞌoxiøjc wyiingpøjcä. Mänitä David yaghuungpaaty. Salomón jaꞌa yhuung hajxy yajxøhajty. </v>
<v b="MAT" c="1" v="7">Jaꞌa Salomón yhuung, Roboam jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Roboam yhuung, Abías jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Abías yhuung, Asa jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="MAT" c="1" v="8">Jaꞌa Asa yhuung, Josafat jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Josafat yhuung, Joram jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Joram yhuung, Uzías jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="MAT" c="1" v="9">Jaꞌa Uzías yhuung, Jotam jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Jotam yhuung, Acaz jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Acaz yhuung, Ezequías jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="MAT" c="1" v="10">Jaꞌa Ezequías yhuung, Manasés jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Manasés yhuung, Amón jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Amón yhuung, Josías jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="MAT" c="1" v="11">Jaꞌa Josías yhuung tuꞌug, Jeconías jeꞌe xiøhajty. Jim̱ä Jeconías jaꞌa piuhyaꞌay hänajty miøødä. Mänitä judíoshajxy hadsip yajnøcxä jäguem̱ Babilonia‑naaxooty. </v>
<v b="MAT" c="1" v="12">Jim̱ hajxy chänaadiaacpøjcy Babilonia. Jim̱ä Jeconías jaꞌa yhuung yajxøhajty Salatiel. Jaꞌa Salatiel yhuung, Zorobabel jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="MAT" c="1" v="13">Jaꞌa Zorobabel yhuung, Abiud jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Abiud yhuung, Eliaquim jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Eliaquim yhuung, Azor jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="MAT" c="1" v="14">Jaꞌa Azor yhuung, Sadoc jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Sadoc yhuung, Aquim jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Aquim yhuung, Eliud jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="MAT" c="1" v="15">Jaꞌa Eliud yhuung, Eleazar jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Eleazar yhuung, Matán jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Matán yhuung, Jacob jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="MAT" c="1" v="16">Jaꞌa Jacob yhuung, José jeꞌe xiøhajty. Coo jaꞌa María yhuung hänajty tøø myiṉ̃ tøø quiaꞌay, jaꞌa Jesúshajpä, mänitä José jaꞌa María wyiingpøjcy. Jaꞌa Jesús, Cristo jeꞌe xiøhajty; paady yaa quiejxä hädaa yaabä naax̱wiin maa højtscøxpän. </v>
<v b="MAT" c="1" v="17">Nämajmacts jaꞌa Jesús jaꞌa yhap jaꞌa tieedy hänajty miøødä, møødä Abraham møødä David. Y jaac nämajmacts jaꞌa yhap jaꞌa tieedy hänajty miøødä, møødä Salomón møødä Jeconías. Mänitä judíoshajxy yajnøcxä Babilonia‑naaxooty. Y jaac nämajmacts jaꞌa Jesús jaꞌa yhap jaꞌa tieedy hänajty miøødä, møødä Salatiel møødä José. Mänitä Cristo myiiṉ̃guiahy. </v>
<v b="MAT" c="1" v="18">Yaa jaduhṉ myiṉ̃ cujaay nebiä Jesucristo myiiṉ̃guiahyyän. Jaꞌa Jesucristo tiaj, María hänajty jeꞌe xiøhaty. Tøø hänajty tiødiägøꞌøy coo jaꞌa Maríahajxy hänajty piøgaꞌañ møødä José. Pero cajnä hajxy hänajty piøcyñä, mänitä María quiähxøꞌcy coo hänajty yhuungmøødä. Jaꞌa Dioshespírituhaam hänajty tøø yhuungpaady. </v>
<v b="MAT" c="1" v="19">Jaduhṉ jaꞌa judíoshajxy hänajty quiuhdujthaty, coo jaꞌa toꞌoxiøjc yhuungpáadät jabiøcy, mänit jaduhṉ yhøxmájtsänät. Pero miøød jaꞌa José hojioot hänajty; cabä María hänajty ñäxøꞌøwøꞌøwaꞌañ. Mänitä José wyiinmahñdyhajty coo jaꞌa María yhøxmádsät hameeꞌch, nebiä María jaduhṉ quiaꞌa yajtsähdiúnät. </v>
<v b="MAT" c="1" v="20">Yhuuc wiinmahñdyhajpy jaꞌa José hänajty, mänit miaahoꞌcy. Mänitä Diosmoonsä wyiinhijxy cumaꞌayhaam. Tsajpootyp hänajty chooñ. Mänitä José ñämaayyä: ―José, David miic̈h hijty mhaphajpy mdeedyhajpy. Caꞌa mdajy caꞌa mmay. Hoy jaduhṉ coo jaꞌa María mwiingpǿgät. Dioshespírituhaam jaduhṉ tøø yhuungpaady. </v>
<v b="MAT" c="1" v="21">Yaꞌayhänaꞌc jaduhṉ yhuunghadaam̱by, jaꞌa Jesúshajpä. Coo jaꞌa quiuꞌug jaꞌa piojpä quiädieey yajnähwaꞌadsaaṉä, paady jaduhṉ xiøhataꞌañ Jesús. </v>
<v b="MAT" c="1" v="22-25">Coo jaꞌa José miaꞌabiädøꞌcy, mänit quiudiuuṉ̃ neby hänajty tøø ñämaꞌayíijäm jaꞌa Diosmóonsäm. Mänitä María wyiingpøjcy. Pero cab hajxy ñimiøødmaaw̱ä høxtä coonä jaꞌa María jaꞌa Jesús yajmiṉ̃ñä. Jaꞌa coobhuung, jeꞌeds jaduhṉ miiṉgahw̱. Jesús jaduhṉ xiøhajty. Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ myiiṉ̃guiahy, tøjiajt jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ nebiä Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpähajxy jecy quiujahyyän: Huungpaadaam̱b jaꞌa cäxyiihänaꞌc tuꞌug. Yaꞌayhänaꞌc yhuunghadaam̱by. Jueꞌe xiøhataꞌañ, Emanuel. Jeꞌeduhṉ ñänøøm̱by coo jaꞌa Dios hajxy xmiøødhájtäm. </v>
<v b="MAT" c="2" v="1">Jaꞌa Jesús, jim̱ jaduhṉ myiiṉ̃guiahy maa jaꞌa cajpt jaduhṉ xiøhatiän Belén, jim̱ Judeanaaxooty. Jaꞌa Herodes, jeꞌe hänajty tuum̱b gobiernä. Jim̱ jeꞌe hänajty chänaꞌay maa jaꞌa møjcajptän Jerusalén. Mänitä jäyaꞌayhajxy jim̱ näjeꞌe miejch maa jaꞌa Heródesän. Jäguem̱ hajxy hänajty tøø chooñ maa jaꞌa xøø piädsøm̱iän. Madsaꞌahøxtaabiä hajxy hänajty wiädity. </v>
<v b="MAT" c="2" v="2">Mänit hajxy yajtøøyy: ―Maa jaꞌa judíos guiobiernähajxy, jaꞌa tøø myiṉ̃ tøø quiáꞌayäbä. Jäguem̱ højts jaꞌa miadsaꞌa tøø nnäheebøøyyä, jim̱ maa jaꞌa xøø piädsøm̱iän. Paady højts yaa tøø nmiṉ̃ tøø nmech neby højts jaduhṉ nwiingudsähgǿꞌøwät. </v>
<v b="MAT" c="2" v="3">Coo jaꞌa gobiernä Herodes jaduhṉ miädoyhajty møødä Jerusalénpä‑jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä, mänit hajxy tiägøøyy tajpä maabiä. </v>
<v b="MAT" c="2" v="4">Mänitä Herodes miøjyaax̱y jaꞌa teedywiindsøṉhajxy møødä ley‑yajnahixøøbiähajxy. Mänitä Herodes yajtøøyy: ―Maa jaꞌa Cristo myinaꞌañ quiaꞌawaꞌañ, jaꞌa Dios quiexaam̱biä. </v>
<v b="MAT" c="2" v="5">Mänit hajxy yhadsooyy: ―Beléncajptóotiäc jaduhṉ myinaꞌañ quiaꞌawaꞌañ yaa Judeanaaxooty. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä jecy cujahy nebiä Dios miänaaṉ̃än: </v>
<v b="MAT" c="2" v="6">Jaꞌa cajpt jaduhṉ xøhajpä Belén, jim̱ Judeanaaxooty, jim̱ä wiindsǿṉ tuꞌug myinaꞌañ quiaꞌawaꞌañ; jeꞌec̈h jaꞌa nguꞌug xyhaneꞌemáaṉäp, jaꞌa judíoshajxy; paadiä Beléncajpt jaduhṉ yajmäbaadaꞌañii nebiä møjcajptän. </v>
<v b="MAT" c="2" v="7">Mänitä Herodes miøjyaax̱y hameeꞌch jaꞌa madsaꞌahøxtaabiähajxy. Mänitä Herodes yajtøøyy: ―Mäduhnajtä jaꞌa madsaꞌa quiähxøꞌtsohṉ̃. </v>
<v b="MAT" c="2" v="8">Coo jaꞌa Herodes tøyhajt miooyyä, mänitä miänáaṉgumbä: ―Nøcx jaꞌa pigänaꞌc hajxy jim̱ yajtøw̱ Belén. Nax̱y hajxy hoy mdehm̱ yajtǿwät. Coo mbáadät, mänítøch hajxy miṉ xyhawaaṉä, nébiøch jim̱ nøcxy nwiingudsähgøøbiä. </v>
<v b="MAT" c="2" v="9-10">Mänitä madsaꞌahøxtaabiähajxy tiuꞌubøjcy. Jim̱ hajxy ñøcxy Belén nebiä Herodes hänajty tøø miänaꞌañän. Mänitä madsaꞌa hajxy jadähooc yhíjxcumbä, jaꞌa hajxy hänajty tøø yhuug hijxpä jäguem̱ maa jaꞌa xøø piädsøm̱iän. Mänit hajxy jiaanc̈h tehm̱ xiooṉdaacy. Mänitä madsaꞌa hajxy piaduꞌubøjcy. Mänitä madsaꞌa jim̱ tøyyä tiänaaxiøjpy maa jaꞌa pigänaꞌc‑huung hänajty yhitiän naax̱yp. Tøyyä jaꞌa madsaꞌa hänajty quiuhjajnax̱y maa hänajty quioꞌnaꞌayän. </v>
<v b="MAT" c="2" v="11">Mänitä madsaꞌahøxtaabiähajxy tiøjtägøøyy. Jim̱ä regalo hajxy hänajty miøødä caajäjooty. Mänitä pigänaꞌc‑huung hajxy yhijxy møødä tiaj María. Mänitä pigänaꞌc hajxy wyiinjijcädaacy; wyiingudsähgøøyy hajxy jaduhṉ. Mänitä quiaajä hajxy yaghawaach. Mänitä oro hajxy yajpädsøøm̱y møødä poom møødä mirraperfume. Paꞌagxuuꞌp jeꞌe; tsow̱ ñøcxy. Mänitä pigänaꞌc hajxy jaduhṉ ñäꞌä mooyy. </v>
<v b="MAT" c="2" v="12">Mänit hajxy wyiimbijnä. Mänit hajxy ñøcxy maa jaꞌa quiajpthajxiän. Wiingtuum hajxy ñøcxøøñä; cab hajxy jim̱ ñaxøøñä maa jaꞌa Heródesän. Hix̱, tøø hajxy hänajty yhawáaṉäxä cumaꞌayhaam coo hajxy jim̱ quiaꞌa naxǿøñät. </v>
<v b="MAT" c="2" v="13">Coo jaꞌa madsaꞌahøxtaabiähajxy hänajty tøø wyiimbijnä, mänitä José jaꞌa Diosmoonsä tuꞌug wyiinhijxy cumaꞌayhaam, jaꞌa tsajpootypä. Mänitä José ñämaayyä: ―José, pädøꞌøg. Nøcx hajxy jim̱ Egiptonaaxooty møødä mhuung møødä mdoꞌoxy. Jim̱ hajxy mmähmǿꞌøwät høxtä coonä nhawáaṉämät coo hajxy mwiimbídät. Paady hajxy mbäyǿꞌøgät neby yøꞌø mhuung xquiaꞌa yaghóꞌcät. Jaꞌa Herodes, xyhøxtaꞌawáaṉäp yøꞌø mhuung jaduhṉ; xyajyaghoꞌogáaṉäp jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="2" v="14">Mänitä José piädøꞌcy. Mänitä Joséhajxy jim̱ jiaanc̈h nøcxy Egipto møødä yhuung møødä tioꞌoxy. Mänitcoods hajxy tiehm̱ tiuꞌubøjcy. </v>
<v b="MAT" c="2" v="15">Jim̱ hajxy hänajty miähmøꞌøwaꞌañ Egipto. Høxtä jaꞌa Herodes hóꞌogäp, mänit hajxy hänajty wyiimbijtägatsaꞌañ. Jequiän jaꞌa Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä hänajty tuꞌug tøø quiujaay nebiä Dios miänaaṉ̃än: “Nhøxyaax̱pädsøm̱áam̱biøch jaꞌa nhuung jiiby Egiptonaaxooty.” Y coo jaꞌa Joséhajxy jim̱ jiaanc̈h nøcxy Egipto, tøjiajt jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="2" v="16">Coo jaꞌa Herodes ñajuøøyy coo hänajty tøø wyiinhøøñii jaꞌa madsaꞌahøxtaabiädøjc, mänitä Herodes jiootmaꞌty. Mänitä Herodes jaꞌa pigänaꞌc yajyaghoꞌcä nägøx̱iä, pønjaty jaꞌa mejtsjumøjtpä hänajty caꞌa yaghabejpnä, jaꞌa hajxy hänajty tsänaabiä Belén møødä Belén mäwiingóṉ. Hix̱, tøø hänajty mejtsjumøjt yhijnä coo jaꞌa madsaꞌa quiähxøꞌtsohṉ̃, jaꞌa madsaꞌahøxtaabiädøjc‑hajxy hänajty tøø yhíx̱iäbä. </v>
<v b="MAT" c="2" v="17-18">Jaduhṉ jaꞌa Diosmädiaꞌagy tiøjiájcumbä nebiä Jeremías hänajty jecy tøø quiujaayän: Jim̱ maa xiøhatiän Ramá, jim̱ä Raquel jaꞌa yhuung ñäjøøyy ñaxuuꞌch. Coo jaꞌa yhuung yaghóꞌcäxä, paady quiaꞌa jootcapxmøcpøgaaṉä. Jaꞌa Jeremías, jeꞌe jaꞌa Diosmädiaꞌagy jecy yajwaꞌx. </v>
<v b="MAT" c="2" v="19">Coo jaꞌa Herodes yhoꞌnä, jim̱nä jaꞌa Joséhajxy hänajty Egiptonaaxooty. Mänitä José jaꞌa Diosmoonsä tuꞌug wyiinhíjxcumbä cumaꞌayhaam, jaꞌa tsajpootypä. Mänitä José ñämaayyä: </v>
<v b="MAT" c="2" v="20">―Pädøꞌøg, wiimbit hajxy møødä mhuung møødä mdoꞌoxy. Nøcx hajxy Israelnaaxooty. Tøø jäyaꞌayhajxy yhoꞌnä, jaꞌa mhuung hajxy hijty xyaghoꞌogáaṉäbä. </v>
<v b="MAT" c="2" v="21">Mänitä Joséhajxy piädøꞌcy møødä yhuung møødä tioꞌoxy. Mänit hajxy jim̱ jiaanc̈h nøcxy Israelnaaxooty. </v>
<v b="MAT" c="2" v="22">Mänitä José miädoyhajty coo Arquelao hänajty guiobiernähajnä jim̱ Judeanaaxooty maa jaꞌa tieedy Herodes hänajty tøø guiobiernähatiän. Mänitä José chähgøøyy. Cab hänajty jim̱ ñøcxaaṉnä Judeanaaxooty. Wiingtuum hajxy ñøcxy Galileanaaxooty, nebiä José hänajty tøø yhawáaṉäxän cumaꞌayhaam. </v>
<v b="MAT" c="2" v="23">Coo hajxy jim̱ miejch Galileanaaxooty, mänit hajxy jim̱ chänaadiaacpøjcy maa jaꞌa cajpt xiøhatiän Nazaret. Coo hajxy jim̱ chänaadiaacpøjcy, tøjiajt jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ maa jaduhṉ myiṉ̃än cujaay coo jaꞌa Jesús hänajty ñämaꞌawaꞌañii coo jim̱ chooñ Nazaret. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpähajxy jaduhṉ jecy cujahy. </v>
<v b="MAT" c="3" v="1">Cujecy jaꞌa Juan jaꞌa mäyajnäbejpä jim̱ miejch Judeanaaxooty pactuum. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty yajwaꞌxyp. </v>
<v b="MAT" c="3" v="2">Mänitä Juan tiägøøyy mädiaacpä. Mänit miänaaṉ̃: ―Najtshixøꞌøw jaꞌa mhaxøøgcuhdujt hajxy; habaadáaṉnäp jaduhṉ coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="3" v="3">Jaꞌa Isaías, jaꞌa Diosmädiaꞌagy jecy yajwáꞌxäbä, jeꞌe hänajty jaduhṉ jecy tøø quiujaay: Jim̱ä jäyaꞌay tuꞌug yaax̱wädity pactuum: “Najtshixøꞌøw jaꞌa mhaxøøgcuhdujt hajxy, nebiä mwiindsǿṉ hajxy hoy mjøbhíxät; hoy hajxy jaduhṉ mwiingudsähgǿꞌøwät.” Jaꞌa Juan jaduhṉ nänøøm̱ä. </v>
<v b="MAT" c="3" v="4">Jaꞌa Juan, camellopøjt hänajty wyithajpy; wajhac hänajty wiøønhajpy. Chuꞌchp muꞌu hänajty jeꞌe; yhuucypy cunaax̱møjtsiinnøø hänajty. </v>
<v b="MAT" c="3" v="5">Majiäyaꞌay jaꞌa Juan hänajty ñämec̈hii. Jerusalén hajxy hänajty näjeꞌe chooñ. Näjeꞌe hajxy hänajty chohm̱bä Judeanaaxooty møødä Jordánmøjnøøbaha. Yhamädoow̱hidáaṉäp jaꞌa Juan miädiaꞌagy hajxy hänajty. </v>
<v b="MAT" c="3" v="6">Mänitä piojpä quiädieey hajxy ñägapxy. Mänitä hajxy jim̱ yajnäbejtä jaꞌa Juángäm maa jaꞌa Jordánmøjnøøjän. </v>
<v b="MAT" c="3" v="7">Mänitä Juan yhijxy coo hänajty ñämec̈hii jaꞌa fariseoshajxy nämay møødä saduceoshajxy. Ja wiꞌi ñäbetaam̱b hajxy hänajty jeꞌebä. Jaꞌa fariseoshajxy, hoy hajxy hänajty jiaanc̈h tehm̱ quiudiuṉ̃ jaꞌa Moisés miädiaꞌagy. Jaꞌa saduceoshajxy, wiingä cuhdujt hajxy hänajty miøødä; cab hajxy hänajty miänaꞌañ coo hajxy jiujypiøjtägatsaꞌañ. Mänitä Juan miänaaṉ̃: ―Hay, møjcuꞌu, caj mijts hoguiuhdujt mnäꞌägädä møødä. Paady hajxy mja wiꞌi ñäbetaam̱bä nebiä Dios hajxy jaduhṉ xquiaꞌa yajcumädów̱ät, túhm̱äts. </v>
<v b="MAT" c="3" v="8">Hoy hajxy mwädítät neby hajxy jaduhṉ myajcähxǿꞌøgät coo jaꞌa mhaxøøgcuhdujt hajxy hänajty tøø mjaanc̈h najtshixøꞌøy. </v>
<v b="MAT" c="3" v="9">Cab hajxy jaduhṉ mmänáꞌanät: “Abrahámhøch hijty nhaphajpy ndeedyhajpy, páadyhøch jaꞌa Dios jaduhṉ xquiaꞌa yajcumädow̱aꞌañ.” Mänitä Dios jaduhṉ xyajnähwáꞌadsät coo jaꞌa mhaxøøgcuhdujt hajxy mnajtshixǿꞌøwät, caꞌa jieꞌeguiøxpä coo jaꞌa Abraham hajxy hijty mhaphaty mdeedyhaty. </v>
<v b="MAT" c="3" v="10">Pøṉ hoy caꞌa wädijp, jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä quepychaajän, jaꞌa caꞌa tøømhajpä. Piuxaam̱by hajxy jeꞌe; mänit hajxy ñoꞌogaꞌañ. Paady hajxy hoy mwädítät nebiä Dios hajxy jaduhṉ xquiaꞌa yajcumädów̱ät. </v>
<v b="MAT" c="3" v="11">Tøyhajt mijts nyajnäbety nøøhaam neby hajxy jaduhṉ myajcähxǿꞌøgät coo jaꞌa mhaxøøgcuhdujt hajxy tøø mnajtshixøꞌøy. Pero xii jäyaꞌay tuꞌug jiaac miṉ̃ høx̱haam; jeꞌeds mäbǿjnäbä jaꞌa Dioshespíritu hajxy xmioꞌowaam̱b. Xyajnähwaꞌads xyajcuhwaꞌadsaam̱b hajxy jaduhṉ. Maas møcä cuhdujt jeꞌe miøødä quejeec̈h høøc̈h. Cábøch cuhdujt nnäꞌägä møødä ni weeṉ̃tiä maa jaayaꞌaguiøxpän. </v>
<v b="MAT" c="3" v="12">Jaꞌa jäyaꞌayhajxy, coo jaꞌa trigo hajxy hänajty tøø tiex̱y, tøgooty hajxy nøcxy piädaꞌagy. Pero jaꞌa trigohac, naax̱wiin jeꞌe quiaꞌay. Jaduhṉ mäwíinäts jäyaꞌayhajxy quiaꞌawaꞌañ haxøøgtuum, jaꞌa yhaxøøgcuhdujt hajxy caꞌa najtshixøꞌøwaam̱bä. Cøjxtaꞌaxiøø hajxy jiiby chaac̈hpøgaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="3" v="13">Mänitä Jesús miejch maa jaꞌa Juan hänajty miäyajnäbetiän jim̱ maa jaꞌa Jordánmøjnøøjän. Galilea jaꞌa Jesús hänajty tøø chooñ. Näbetaam̱b hänajty jeꞌebä. </v>
<v b="MAT" c="3" v="14">Mänitä Juan jaꞌa Jesús ñämaayy: ―Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy cooc̈h miic̈h nyajnäbétät; maas hoy hijty jaduhṉ cooc̈h miic̈h cu xyajnäbejty. </v>
<v b="MAT" c="3" v="15">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Høøc̈h yajnäbéjtäc neby jaduhṉ ngudiúuṉämät nebiaty jaꞌa Dios xyhanéhm̱äm. Mänitä Juan jaduhṉ miänaaṉ̃: ―Ween nyajnäbétät. </v>
<v b="MAT" c="3" v="16">Mänitä Jesús ñäbejty. Mänit jeꞌe tiøꞌødspädsøøm̱y. Mänitä tsajt yhawaach. Mänitä Jesús jaꞌa Dioshespíritu yhijxy coo hänajty miänacy nebiä palomän, coo hoy yhäñaaguiädaꞌagy jaꞌa Jesús quiuhduum. </v>
<v b="MAT" c="3" v="17">Mänitä Dios jim̱ quiapxy tsajpootyp: ―Høøc̈h nHuung yøꞌø. Njaanc̈h tehm̱ chójpiøch jaduhṉ. Jaanc̈h tehm̱ jiootcújc‑høch nnijiäwøꞌøyii jaꞌa nHuungcǿxpøch. </v>
<v b="MAT" c="4" v="1">Mänitä Dioshespíritu jaꞌa Jesús wioonøcxy pactuum. Jim̱ä Jesús hänajty jia wiꞌi ñämaꞌawaꞌañii jaꞌa møjcuꞌugóngäm coo haxøøg jiatcǿꞌøwät. </v>
<v b="MAT" c="4" v="2">Juxychäguiꞌxxøø jaꞌa Jesús hänajty jim̱ tøø yhity jaguiay. Ni xøøm ni coods hänajty tøø quiaꞌa cay. Mänit yähoꞌpøjcä. </v>
<v b="MAT" c="4" v="3">Mänitä Jesús ñämejtsä jaꞌa møjcuꞌugóngäm. Ja wiꞌi yagjatcøꞌøwáaṉäp jaꞌa Jesús hänajty haxøøg. Mänitä møjcuꞌugong miänaaṉ̃: ―Pø miic̈h jaꞌa Dios tøyhajt xyHuunghajp, nämaꞌaw yøꞌø tsaa coo ween chajcaagyquiojy. </v>
<v b="MAT" c="4" v="4">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jaduhṉ jaꞌa Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ: “Caꞌa quiaaguiähajtiä jaꞌa jäyaꞌayhajxy miädsänaaby hädaa yaabä naax̱wiin; møødä Diosmädiaꞌagy hajxy miädsänaꞌay.” </v>
<v b="MAT" c="4" v="5">Mänitä møjcuꞌugong jaꞌa Jesús wioonøcxy jim̱ Jerusalén. Jaꞌa Dioscajpt jeꞌe jim̱. Mänitä Jesús miøødwiimbejtä jaꞌa møjtsajtøjcuhduum. </v>
<v b="MAT" c="4" v="6">Mänit ñämaayyä: ―Pø miic̈h jaꞌa Dios tøyhajt xyHuunghajp, cuhdøpxnax̱ jii. Caj miic̈h nej mjádät. Jaduhṉ jaꞌa Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ: Jaꞌa Dios jaꞌa mioonsä haneꞌemaam̱b, jaꞌa hajxy jim̱ tsajpootypä coo miic̈h xcwieendähádät. Xchehṉhidaam̱b miic̈h hajxy nej miic̈h tsaajooty jaduhṉ mgaꞌa cuhnébät. </v>
<v b="MAT" c="4" v="7">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Pero nøm̱ jaꞌa Diosmädiaꞌagy miänaam̱bä: “Cabä Dios jaꞌa mWiindsǿṉ mjøjcapxǿꞌøwät.” </v>
<v b="MAT" c="4" v="8">Mänitä møjcuꞌugong jaꞌa Jesús wioonǿcxcumbä maa jaꞌa tuṉän, jaꞌa jaanc̈h tehm̱ quiøxpä. Mänitä Jesús yajnähixøøyyä jaꞌa naax̱ jaꞌa cajpt cøx̱iä hädaa yaabä naax̱wiin, coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy miøjjä jiaanc̈hä. </v>
<v b="MAT" c="4" v="9">Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Høøc̈h njeꞌe yøꞌøduhṉ cøx̱iä mäduhṉ̃tiä jii quiähxøꞌøgy. Cooc̈h miic̈h jijnaꞌa xwyiingudsähgǿꞌøwät, mänítäts yøꞌø ngøx̱y móꞌowät. </v>
<v b="MAT" c="4" v="10">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jäwaꞌads miic̈h jim̱, møjcuꞌu. Jaduhṉ jaꞌa Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ: “Dios hajxy mwiingudsähgǿꞌøwäp, jaꞌa hajxy mWiindsøṉhajpiä. Cab jaduhṉ wiingpä mwiingudsähgǿꞌøwät.” </v>
<v b="MAT" c="4" v="11">Mänitä møjcuꞌugong wyiimbijnä; nidiuhm̱ jaꞌa Jesús miähmøøyy. Mänitä Jesús ñägädaacä jaꞌa Dios mióonsäm jaꞌa tsajpootypä. Mänit jeꞌe piuhbejtä. </v>
<v b="MAT" c="4" v="12">Coo jaꞌa Jesús miädoyhajty coo jaꞌa Juan hänajty tøø chumyii, mänit jim̱ ñøcxy Galileanaaxooty. </v>
<v b="MAT" c="4" v="13">Mänitä Jesús jim̱ ñaxøøyy maa jaꞌa Nazaretcajptän, pero cab jim̱ miähmøøyy. Mänit jim̱ chänaadiaacpøjcy maa jaꞌa cajpt jaduhṉ xiøhatiän Capernaum. Jím̱äts jeꞌe Galileamejypiaꞌa maa jaꞌa Zabulón yhap yhoc‑hajxy chänaꞌayän. Jim̱ä Neftalí jaꞌa yhap yhoc‑hajxy chänaabiä. </v>
<v b="MAT" c="4" v="14">Coo Jaꞌa Jesús jim̱ chänaadiaacpøjcy Capernaum, tøjiajt jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ nebiä Isaías hänajty jecy tøø quiujaayän, jaꞌa Diosmädiaꞌagy jecy yajwáꞌxäbä: </v>
<v b="MAT" c="4" v="15">Jaꞌa naax̱ maa jaꞌa Zabulón yhap yhoc‑hajxy chänaꞌayän, maa jaꞌa Neftalí yhap yhoc‑hajxy chänaabiän, jim̱ä tuꞌu ñaxøꞌøy mejypiaꞌa, jim̱ Galilea, jim̱ maa jaꞌa caꞌa judíoshajxy chänaꞌayän. </v>
<v b="MAT" c="4" v="16">Jaꞌa jäyaꞌayhajxy hijty haxøøgwädijpä, tøø jaꞌa piojpä quiädieey hajxy yajnähwáatsäxä. Jaꞌa jäyaꞌayhajxy hijty hagoodstuum caꞌawaam̱bä, nøcxaam̱b hajxy jeꞌe jim̱ tsajpootyp, coo jaꞌa piojpä quiädieey hajxy tøø yajnähwáatsäxäbä. </v>
<v b="MAT" c="4" v="17">Mänitä Jesús tiägøøyy yajwiingapxøøbiä jaꞌa Diosmädiaꞌagy. Mänit miänaaṉ̃: ―Najtshixøꞌøw jaꞌa mhaxøøgcuhdujt hajxy. Habaadáaṉnäp jaduhṉ coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="4" v="18">Jim̱ä Jesús hänajty miejypiaꞌayoꞌoy maa jaꞌa Galileamejjiän. Mänitä jäyaꞌay metsc yhijxy, jaꞌa Simón, jaꞌa xøhajpä Pedro, møødä piuhyaꞌay Andrés. Hacxmats hajxy hänajty tiuuṉghajpy. Jim̱ä yhacxjohm̱d hajxy hänajty miejypiädaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="4" v="19">Mänitä Simónhajxy ñämaayyä jaꞌa Jesúsäm: ―Jam̱ hajxy wädíjtäm. Jueꞌe mijts mduuṉghajpy, hacxmats; wiingtuuṉg mijts nmoꞌowaam̱by. Nyajnähixøꞌøwaam̱by mijts nebiä jäyaꞌay hajxy myajwiingapxǿꞌøwät jaꞌa Diosmädiaꞌagy. </v>
<v b="MAT" c="4" v="20">Tuuṉä jeꞌeduhṉ ñäꞌä mänaaṉ̃, mänitiä jaꞌa yhacxjohm̱d hajxy ñajtswidsøøyy; mänit jaꞌa Jesús hajxy piaduꞌubøjcy. </v>
<v b="MAT" c="4" v="21">Mänitä Jesús jiaag hädaacy mejypiaꞌa. Mänitä Zebedeo yhijxy møødä yhuunghajxy, jaꞌa Jacobo møødä Juan. Jiiby hajxy hänajty yhäñaꞌay barcojooty. Yhacxjohm̱d hajxy hänajty yhaxodsøøby. Mänitä Jesús jaꞌa Jacobo miøjyaax̱y møødä Juan. </v>
<v b="MAT" c="4" v="22">Tuuṉä hajxy jaduhṉ ñäꞌä mädooyy, mänitiä hajxy piädsøøm̱y barcojooty; mänit jaꞌa Jesús hajxy piaduꞌubøjcy; yajmähmøøyy jaꞌa tieedy hajxy jiiby barcojooty. </v>
<v b="MAT" c="4" v="23">Mänitä Jesús tiägøøyy wädijpä cajpt‑cajpt jim̱ Galilea. Mädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä jaduhṉ wiädijty coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ. Homiädyii cajptä hänajty ñøcxy, jiiby hänajty yajnähixøꞌøy maa jaꞌa judíos chajtøjc‑hajxiän. May jaꞌa jäyaꞌay yajmøcpøjcy. Homiädyii paꞌamä jaduhṉ yajnajxy. </v>
<v b="MAT" c="4" v="24">Mänitä mädiaꞌagy jaduhṉ wiädijty jaꞌa Jesúscøxpä jim̱ maa jaduhṉ xiøhatiän Siria. Mänitä paꞌamjäyaꞌayhajxy yajmejtsä maa jaꞌa Jesúsän, pønjaty jaꞌa møjcuꞌu møød, møød pønjaty jaꞌa pojpaꞌam møød. Mänitä Jesús jaꞌa paꞌamjäyaꞌay quiøx̱y yajmøcpøjcy. </v>
<v b="MAT" c="4" v="25">Mänitä Jesús piaduꞌubøjcä jaꞌa majiäyaꞌay. Jim̱ Galilea hajxy hänajty näjeꞌe chooñ. Näjeꞌe hajxy hänajty chooñ maa jaꞌa majc‑hagajptän, näjeꞌe Jerusalén, møødä Judea møødä Jordánmøjnøøꞌawiimb. </v>
<v b="MAT" c="5" v="1">Coo jaꞌa Jesús jaꞌa majiäyaꞌay yhijxy, mänit ñøcxy tuṉguhduum. Mänit yhøxtaacy naax̱wiin. Mänit ñämejtsä jaꞌa jiamiøødhajxy. </v>
<v b="MAT" c="5" v="2">Mänit tiägøøyy yajnähixøøbiä. Mänit miänaaṉ̃: </v>
<v b="MAT" c="5" v="3">―Jootcujc hajxy jaduhṉ yhidaꞌañ pønjaty jaduhṉ yajpejxp. Paady hajxy jootcujc yhidaꞌañ, coo hajxy jim̱ ñøcxaꞌañ maa jaꞌa Diosän. </v>
<v b="MAT" c="5" v="4">’Jootcujc hajxy jaduhṉ yhidaꞌañ pønjaty jootmayhajp. Paady hajxy jootcujc yhidaꞌañ, coo jaꞌa Dios hajxy quiapxmøcpøgaꞌañíijäm. </v>
<v b="MAT" c="5" v="5">’Jootcujc hajxy jaduhṉ yhidaꞌañ pønjaty meeꞌxxieemy hidaam̱b. Paady hajxy jootcujc yhidaꞌañ, coo jaꞌa Dios hajxy mioꞌowaꞌañíijäm nebiaty jaꞌa Dios tøø yajwiinwaaṉøꞌøy. </v>
<v b="MAT" c="5" v="6">’Jootcujc hajxy jaduhṉ yhidaꞌañ pønjaty jaꞌa jioot tsojp coo hajxy hoy quiudiúnät. Puhbedáaṉäp hajxy jaduhṉ Diósäm. </v>
<v b="MAT" c="5" v="7">’Jootcujc hajxy jaduhṉ yhidaꞌañ pønjaty hojioot møød. Paady hajxy jootcujc yhidaꞌañ, coo jaꞌa Dios hajxy ñäxuudsaꞌañíijäm. </v>
<v b="MAT" c="5" v="8">’Jootcujc hajxy jaduhṉ yhidaꞌañ pønjaty haxøøgwiinmahñdy caꞌa møød. Paady hajxy jootcujc yhidaꞌañ, coo jaꞌa Dios hajxy yhixaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="5" v="9">’Jootcujc hajxy jaduhṉ yhidaꞌañ pønjaty capxcuhgädaacp maa jaꞌa tsip piädøꞌøguiän. Paady hajxy jootcujc yhidaꞌañ, coo jaꞌa Dios hajxy yhuunghadaꞌañíijäm. </v>
<v b="MAT" c="5" v="10">’Tsaac̈hpøjp jaꞌa jäyaꞌayhajxy näjeꞌe coo hoguiuhdujt hajxy miøødä; pero jootcujc hajxy jaduhṉ yhidaꞌañ. Paady hajxy jootcujc yhidaꞌañ, coo hajxy jim̱ ñøcxaꞌañ maa jaꞌa Diosän. </v>
<v b="MAT" c="5" v="11">’Jootcujc hajxy mhidaꞌañ, hoy jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty xjia nämaꞌay haxøøg, hoy jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty xjia tunaꞌañ haxøøg, hoy jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty xjia nähøønøꞌøwaꞌañ hoñejpiä jaꞌa høøc̈hcøxpä. </v>
<v b="MAT" c="5" v="12">’Jaanä jaduhṉ hajxy jecy tøø chaac̈hpøjpä, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jecy yajwáꞌxäbä. Pero xooṉdaꞌag hajxy, jootcugøꞌøw hajxy; jim̱ä hoybä weenbä hajxy mjaanc̈h tehm̱ piaadaꞌañ jim̱ tsajpootyp. </v>
<v b="MAT" c="5" v="13">’Jaꞌa caan, coo jaꞌa tiaamdspä tiägóyyät, cab jaduhṉ mänaa tiaamdsǿøñät. Tøø jaduhṉ miaꞌady. Mänitä jäyaꞌayhajxy yhøxwøjy, mänit hajxy yajteeñ. Jaduhṉ mäwíinäts mijts nebiä caanän hädaa yaabä naax̱wiin; coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mnajtshixǿꞌøwät, mmáꞌadäp hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="5" v="14-16">’Jaꞌa cajpt, jaꞌa tuṉguhduum hijpä, caj mänaa yhijxtägoyyii. Y coo jaꞌa cera hajxy ñoꞌogy, cab hajxy jaduhṉ ñähjujpety cachpaꞌc. Caj pues. Jiiby hajxy jaduhṉ piädaꞌagy cøxp maa jaꞌa ceratoyøhñdiän, nebiä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä quiudøøꞌxǿøjät jiiby tøgooty. Jaduhṉ mäwíinäts mijts, hoy hajxy mwädítät nebiä jäyaꞌay hajxy jaduhṉ xyhíxät coo hajxy hänajty hoy mwädity. Mänitä jäyaꞌayhajxy wyiingudsähgǿꞌøwät jaꞌa nDeedyhájtäm jim̱ tsajpootyp. </v>
<v b="MAT" c="5" v="17">’Páadyhøch yaa tøø nmiṉ̃ tøø nmech hädaa yaabä naax̱wiin nébiøch mijts jaduhṉ nyajnähixǿꞌøwät nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot mgudiúnät, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä, jaꞌa Diosmoonsähajxy yajwáꞌxäbä, jaꞌa hajxy hädaa yaabä naax̱wiimbä. Cábøc̈hä Diosmädiaꞌagy nyajcuhdägoyyaꞌañ. Cab hajxy jaduhṉ mmänáꞌanät cooc̈h nyajcuhdägoyyaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="5" v="18">Tøyhájthøch mijts nnämaꞌay, mäduhṉ̃tiä jaꞌa tsajtwiing miähmøꞌøwaꞌañ, mäduhṉ̃tiä hädaa yaabä naax̱wiin miähmøꞌøwaꞌañ, cabä Diosmädiaꞌagy quiuhdägoyyaꞌañ, ni weeṉ̃tiä, ni tuꞌlíiꞌxytiädä, høxtä coonä hänajty tøø quiøx̱y habejnä. </v>
<v b="MAT" c="5" v="19">Pønjaty jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ cudiuum̱b, pønjaty jaꞌa wiinghänaꞌc jaduhṉ yajnähixøøby coo hajxy quiudiúum̱bät, jeꞌeds hajxy møj jaanc̈h pädaꞌagáaṉäp coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ. Pero pønjaty jaꞌa Diosmädiaꞌagy ni weeṉ̃tiä caꞌa cudiuum̱b, pønjaty jaꞌa wiinghänaꞌc yajnähixøøby coo hajxy quiaꞌa cudiúnät, cab hajxy jeꞌe møj jaanc̈h piädaꞌagaꞌañii coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="5" v="20">Míjtshøch jaduhṉ nnämaaby, cabä ley‑yajnähixøøbiädøjc‑hajxy hoy wiädity ni jaꞌa fariseodøjc‑hajxy. Coo mijts maas hoy mwädítät, mänit hajxy jim̱ mnǿcxät cøxp maa jaꞌa Diosän. Pø cab hajxy hoy mwäditaꞌañ, cab hajxy jim̱ mnǿcxät. </v>
<v b="MAT" c="5" v="21">’Tøø hajxy mmädoyhaty nebiä mhap mdeedyhajxy hijty jecy miänaꞌañän: “Caꞌa hajxy mjäyaꞌay‑yaghoꞌogy coo jaꞌa cuduuṉg hajxy xyajcumädów̱ät.” </v>
<v b="MAT" c="5" v="22">Pero høøc̈h mijts nnämaaby, pøṉ jaꞌa miäjøøn miädøjc mäjootmaꞌp, jeꞌeds cumädow̱aam̱b maa jaꞌa cuduuṉgän. Pøṉ jaꞌa miäjøøn miädøjc nähwaam̱bejp, jeꞌeds cumädow̱aam̱b maa jaꞌa gobiernän. Pøṉ jaꞌa miäjøøn miädøjc nämaaby coo jeꞌe quiuhmañøꞌøy, jeꞌeds jiiby caꞌawaam̱b haxøøgtuum, maa jaꞌa jøøn mänaa quiaꞌa piꞌic̈hän. </v>
<v b="MAT" c="5" v="23">’Entonces, coo hajxy hänajty tii mänaa myoxaꞌañ jiiby tsajtøgooty maa jaꞌa altarän, y coo hajxy mänit mjahmiédsät coo jaꞌa mmäjøøn mmädøjc hajxy hänajty tøø xmiädsibøꞌøy hotyiiguiøxpä, </v>
<v b="MAT" c="5" v="24">jim̱ hajxy mnajtsconǿꞌøwät altarwiinduum, tijaty hajxy hänajty myoxaam̱by. Mänit hajxy jim̱ mnǿcxät maa jaꞌa mmäjøønän maa jaꞌa mmädøjcän, neby hajxy jaduhṉ myajtødiägǿꞌøwät. Mänit hajxy mwiimbídät. Mänit hajxy mnøcxtägátsät maa jaꞌa altarän. Mänit hajxy myójxnät. </v>
<v b="MAT" c="5" v="25">’Coo pøṉ hänajty mänaa xñäxøꞌøwøꞌøwaꞌañ maa jaꞌa cuduuṉgän, jayøjp myajtødiägǿꞌøwät tuꞌhaamnøcxpä. Coo jim̱ mgaꞌa yajtødiägǿꞌøwät tuꞌhaamnøcxpä, mänit hajxy xyajmédsät cuduuṉgwiinduum. Mänitä cuduuṉg xyajcøꞌødägǿꞌøwät jaꞌa policíahajxy. Mänit hajxy xchúmät. </v>
<v b="MAT" c="5" v="26">Jiiby jaduhṉ mmähmǿꞌøwät pujxtøgooty. Cab jaduhṉ mdsoj pädsǿm̱ät. Mänit jaduhṉ mbädsǿm̱ät coo hänajty pedyii tøø mniyhøxjuubiädsøm̱yii. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="5" v="27">’Tøø hajxy mmädoyhaty coo jäyaꞌayhajxy hijty jegyhajty miänaꞌañ coo hajxy mgaꞌa tuꞌudägóyyät. </v>
<v b="MAT" c="5" v="28">Pero høøc̈h mijts jaduhṉ nnämaaby, coo pøṉ wiingtoꞌoxiøjc mänaa yhadsocy, näꞌägädä tuꞌudägooby jeꞌeduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="5" v="29-30">’Coo tii hoyhadsojnä mhíxät, cab jim̱ mmøjhéeꞌpnät ni mgaꞌa nähdónät. Jaduhṉ mnibiädaꞌagǿøjät nebiä wiindspän nebiä cøꞌøducpän. Pø caj, jiiby hajxy mgaꞌawaꞌañ haxøøgtuum. </v>
<v b="MAT" c="5" v="31">’Jaduhṉä jäyaꞌayhajxy hijty jegyhajty miänaam̱bä: “Coo pøṉ jaꞌa tioꞌoxiøjc mänaa yhøxmádsät, mänitä hagujpøjnocy quiǿøꞌtsnät.” </v>
<v b="MAT" c="5" v="32">Pero høøc̈h mijts jaduhṉ nnämaaby, coo pøṉ tioꞌoxiøjc mänaa yhøxmádsät, y cabä tioꞌoxiøjc hänajty nej tøø jiatcøꞌøy, coo jaꞌa toꞌoxiøjc wiingyaꞌadiøjc jiøjpøgǿꞌøwät, pues tuꞌudägóyyäp jaꞌa toꞌoxiøjc jaduhṉ. Jaꞌa yaꞌadiøjc, jaꞌa hänajty jawyiin tøøbä yhøxmáchäbä, jeꞌedsä pojpä møød. Y jaꞌa yaꞌadiøjc tøø jiaac jøjpøgǿꞌøyäbä, jaanä tuꞌudägooby jeꞌebä. </v>
<v b="MAT" c="5" v="33">’Jaduhṉä jecyjiäyaꞌayhajxy hijty ñämaꞌayii: “Pø tøø jaꞌa Dios hajxy mnämaꞌay hamuumduꞌjoot coo hajxy hotyiijä mgudiunaꞌañ, tsipcøxp hajxy jaduhṉ mgudiúnät.” </v>
<v b="MAT" c="5" v="34-36">Pero høøc̈h mijts nnämaaby coo hajxy tii mgaꞌa yajwiinwaaṉǿꞌøwät näꞌä nägoobä. Coo hajxy hänajty tii myajwiinwaaṉøꞌøwaꞌañ, cabä tsajpootypä hajxy mgapxpáadät, ni jaꞌa naax̱wiimbä, ni jaꞌa Jerusalén, ni jaꞌa mgopc‑hajxy. Hix̱, paadiä tsajpootypä hajxy mgaꞌa capxpáadät jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Dios jim̱ yhäñaꞌay. Møød hädaa yaabä naax̱wiin hajxy mgaꞌa capxpáatpät jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Dios yajtänaabiety. Møødä Jerusalén hajxy mgaꞌa capxpáatpät jeꞌeguiøxpä coo jeꞌe Dyioscajptä. Møødä mhamdsoo copc hajxy mgaꞌa capxpáatpät jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa mguhwaay hajxy hoy mgaꞌa yajpóꞌowät, ni hajxy hoy mgaꞌa yagjiṉ̃ǿꞌøwät. </v>
<v b="MAT" c="5" v="37">Jaduhyyä hajxy mmänáꞌanät pø tøyhajt, pø caj. Coo hajxy waam̱b mjaac mänáꞌanät, jaꞌa møjcuꞌugong hajxy jaduhṉ xyajmänaam̱b. </v>
<v b="MAT" c="5" v="38">’Tøø hajxy hijty mmädoyhaty nebiä jäyaꞌayhajxy hijty jegyhajty miänaꞌañ: “Coo pøṉ cøx̱ypänejpiä xñäꞌä túnät, myaghawiimbídäp jaduhṉ.” </v>
<v b="MAT" c="5" v="39">Pero høøc̈h mijts nnämaaby: cab jaduhṉ myaghawiimbídät; coo pøṉ xyhalaꞌpǿꞌøgät tuꞌnax̱, mjaac yégäp jaduhṉ jaꞌa tuꞌnax̱pä, ween xjiaac halaꞌpøꞌøgy. </v>
<v b="MAT" c="5" v="40">Coo pøṉ mänaa xñäxøꞌøwǿꞌøwät, coo jaꞌa mgamiixy hänajty xpiøgaaṉä, myégäp jaduhṉ møødä mnähgäjéṉ. </v>
<v b="MAT" c="5" v="41">Coo pøṉ hänajty tii xyajtsøm̱nøcxaꞌañ tuꞌkilómetro hadsip, mejtskilómetro mnäꞌägä tsøm̱nǿcxät. </v>
<v b="MAT" c="5" v="42">Coo pøṉ hänajty tii xmiäyujwaꞌanaꞌañ, mmóꞌowäp jaduhṉ. Tsipcøxp jaduhṉ hotyiijä mmóꞌowät. </v>
<v b="MAT" c="5" v="43">’Tøø hajxy hijty mmädoyhajpä nebiä jäyaꞌayhajxy hijty jegyhajty miänaam̱bä: “Hoy jaꞌa mmäguꞌughajpä mdsoc mbaꞌhäyówät; pero jaꞌa mmädsip, mmähaṉhádäp jeꞌe.” </v>
<v b="MAT" c="5" v="44">Pero høøc̈h mijts nnämaaby: caꞌa mmähaṉhaty pønjaty jaduhṉ xmiädsiphajp. Hoy hajxy mnänǿmät pønjaty haxøøg xñänøøm̱b. Mnäxúudsäp hajxy pønjaty xmiähaṉhajp. Mänuuꞌxtaꞌag jaꞌa Dios hajxy coo ween mioꞌoy jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt pønjaty xwyiinwohm̱b xyhawohm̱b, pønjaty xyhäyoow̱hijxp. </v>
<v b="MAT" c="5" v="45">Jaduhṉä Dios hajxy hoy xyhuunghádät, jaꞌa jim̱ hijpä tsajpootyp. Jaayáꞌayäts jaduhṉ yajxøøhaam̱b maa jaꞌa jäyaꞌay hoybän chaads jim̱ maa jaꞌa jäyaꞌay caꞌawiindøybän. Jaayáꞌayäts jaduhṉ yajtuub maa jaꞌa jäyaꞌay hoybän chaads jim̱ maa jaꞌa jäyaꞌay caꞌawiindøybän. </v>
<v b="MAT" c="5" v="46">Cab hajxy tii mbáadät näꞌä tägøꞌøbä coo jaꞌa mmäguꞌughajpähajtiä mmøødnijiootpaadǿøjät. Høxtä jaꞌa yajnähjuudiuutpädøjc‑hajxy nic̈hojc nibiaꞌhäyóow̱äp. Pero coo jaꞌa mmädsip hajxy mméeꞌxät, mänitä Dios hajxy xyhuunghádät. </v>
<v b="MAT" c="5" v="47">Cab jaduhṉ ñejpiä coo jaꞌa mmäguꞌughajpä hajxy mmøødnijiootpaadyii. Hopiøṉä ñijiootpaadyii, hoy jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy quiaꞌa ja mäbøcy. Pero coo jaꞌa mmädsip hajxy mméeꞌxät, hoy hajxy mgudiuṉ̃. </v>
<v b="MAT" c="5" v="48">Jaꞌa nDeedyhájtäm, jaꞌa jim̱ tsajpootypä, jaanc̈h tehm̱ ñäꞌägä hoy jeꞌeduhṉ yhity. Hoy hajxy jaduhṉ mbahíjxpät. </v>
<v b="MAT" c="6" v="1">’Näjeꞌe jaꞌa jäyaꞌayhajxy jia wiꞌi yajcumayaꞌañ, paady hajxy jaduhṉ ñibiädaꞌagyii nebiä hojiäyaꞌayän. Pero cab jaduhṉ yhoyyä coo hajxy jaduhṉ yajcumáyät. Cab hajxy jaduhṉ mbahix̱ mbadúnät. Coo hajxy jaduhṉ mbahix̱ mbadúnät, cabä Dios hajxy xyhuunghádät, jaꞌa jim̱ tsajpootypä. </v>
<v b="MAT" c="6" v="2">Jii jäyaꞌayhajxy näjeꞌebä, coo jaꞌa häyoobäyaꞌay jaꞌa xädøꞌøñ hajxy hänajty tøø mioꞌoy, mänit hajxy tiägøꞌøy mädiaacpä jiiby tsajtøgooty møød jim̱ tuꞌhaam. Paady hajxy jaduhṉ miädiaꞌagy, yajcumayaam̱b hajxy jaduhṉ maa jaꞌa cuꞌugän. Pero cabä Dios hajxy jaduhṉ quiumayíijäm, jeꞌeguiøxpä coo hajxy hänajty jim̱ tøø yajcumay maa jaꞌa cuꞌugän. </v>
<v b="MAT" c="6" v="3">Pero mijts, coo jaꞌa häyoobäyaꞌay xädøꞌøñ hajxy hänajty tøø mmoꞌoy, cab hajxy waam̱b mmänáꞌanät. Ni pøṉ hajxy mgaꞌa hawáaṉät, ni jaꞌa mmäguꞌughajpähajxy. </v>
<v b="MAT" c="6" v="4">Hameeꞌch jaꞌa xädøꞌøñ hajxy jaduhṉ myégät. Dios hajxy jaduhṉ xyhíxäp; mänit hajxy jaduhṉ xyhuunghádät. </v>
<v b="MAT" c="6" v="5-6">’Jii jäyaꞌayhajxy näjeꞌebä, tänaꞌa jaꞌa Dios hajxy nax̱y piaꞌyaꞌaxy jiiby tsajtøgooty møød jim̱ maa jaꞌa tuꞌuxeṉ̃än. Pero cabä Dios hajxy tuꞌjoot piaꞌyaꞌaxy. Näꞌä yajcumayaam̱b hajxy jaduhṉ maa jaꞌa cuꞌugän. Pero cabä Dios hajxy jaduhṉ quiumayaꞌañíijäm. Tøyhajt jaduhṉ. Pero mijts, hameeꞌch jaꞌa Dios hajxy mbaꞌyáꞌaxät. Xyhíxäp xmiädów̱äp hajxy jeꞌeduhṉ; mänit hajxy xyhuunghádät. </v>
<v b="MAT" c="6" v="7-8">’Jaꞌa jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa mäbøjpä, cab hajxy ñajuøꞌøy waam̱baty jaꞌa Dios hajxy jia paꞌyaꞌaxy. Ja capxp hajxy jaduhṉ ja naañ ja tsojc. Paady hajxy jaduhṉ jia capxy cooc tyijy jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ miädow̱aꞌañíijäm. Pero mijts, cab hajxy jaduhṉ mbahix̱ mbadúnät. Hix̱, jäguem̱iä jaꞌa Dios ñajuøꞌøy tijaty hajxy hänajty myajmaajiajpy. </v>
<v b="MAT" c="6" v="9">Jaduhṉä Dios hajxy mbaꞌyáꞌaxät: Teedy, jim̱ miic̈h mdsänaꞌay tsajpootyp; ween miic̈h jaꞌa cuꞌughajxy xwyiingudsähgøꞌøy. </v>
<v b="MAT" c="6" v="10">Ween jaꞌa mmäjaa miṉ yaa myajcähxøꞌøgy hädaa yaabä naax̱wiin. Ween jaꞌa jäyaꞌay jaꞌa mmädiaꞌagy hajxy yaa xquiudiuuṉä hädaa yaabä naax̱wiin, neby jim̱ xquiudiuuṉän tsajpootyp. </v>
<v b="MAT" c="6" v="11">Højts jaꞌa caayyøøc huucøøc móoyyäc jabom̱‑jabom̱. </v>
<v b="MAT" c="6" v="12">Højts jaꞌa nbojpä ngädieey méeꞌxäc neby højts tøø nmämeeꞌxiän jaꞌa højts tøø xñägädieeyǿꞌøyäbä. </v>
<v b="MAT" c="6" v="13">Caꞌa højts xyajcädieey; pero pädáacäc højts hodiuum neby højts jaduhṉ ngaꞌa cädiéeyät. Miic̈h hanehm̱b; miic̈h jaꞌa mäjaa mmøød; miic̈h møj jaanc̈h homiänaajä. Amén. </v>
<v b="MAT" c="6" v="14">’Coo mijts jaduhṉ mmäméeꞌxät jaꞌa hajxy tøø xñägädieeyǿꞌøyäbä, mänitä Dios hajxy jaduhṉ xmiéeꞌxpät, jaꞌa nDeedyhájtäm jaꞌa jim̱ tsänaabiä tsajpootyp. </v>
<v b="MAT" c="6" v="15">Pero coo wiinghänaꞌc hajxy jaduhṉ mgaꞌa mäméeꞌxät, cabä Dios jaꞌa mbojpä mgädieey hajxy jaduhṉ xmiéeꞌxät. </v>
<v b="MAT" c="6" v="16">’Jii jäyaꞌayhajxy näjeꞌe, coo hajxy hänajty yhayuuhadaꞌañ, jaduhṉ hajxy ñibiädaꞌagyii nebiä jootmayhajpän. Paady hajxy jaduhṉ ñibiädaꞌagyii, jaduhṉ hajxy quiähxøꞌøgaꞌañ jäyaꞌawyiinduum coo hajxy hänajty yhayuuhaty. Tøyhájthøch mijts nnämaꞌay, cab hajxy jaduhṉ tii piaadaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="6" v="17">Pero mijts, cab hajxy jaduhṉ mnibiädaꞌagǿøjät nebiä jootmayhajpän. Coo hajxy hänajty mhayuuhadaꞌañ, yajxóṉ hajxy mniyhonǿøjät mniwyiimbujǿøjät. </v>
<v b="MAT" c="6" v="18">Jaduhṉ hajxy mgaꞌa yajcähxǿꞌøgät maa jaꞌa cuꞌugän pø mhayuuhajp hajxy hänajty. Hameeꞌch jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ xyhíxät, jaꞌa caꞌa cähxøꞌpä. Jaayaꞌay hajxy jaduhṉ xmioꞌowaam̱b jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt. </v>
<v b="MAT" c="6" v="19">’Cabä mjoot hajxy yaa mbädáꞌagät tijaty yaabä naax̱wiin. Haagä maꞌadaam̱b jaduhṉ cøx̱iä mäduhṉ̃tiä hädaa yaabä naax̱wiin. Y jaanc̈h tehm̱ wiädijp jaꞌa meeꞌtspähajxy. </v>
<v b="MAT" c="6" v="20">Pero jaduhṉ hajxy mwiinmahñdyhádät neby hajxy hoy mwädítät. Jaduhṉ hajxy jootcujc mhídät jim̱ tsajpootyp; caj pøṉ jim̱ xyagjootmayhádät. </v>
<v b="MAT" c="6" v="21">Pøṉ jaduhṉ ja wiꞌi miäyøøhadaam̱b hädaa yaabä naax̱wiin, jim̱ä jioot hajxy jaduhṉ piädaꞌagy maa jaꞌa xädøꞌøñän. Pero pøṉ hoy wäditaam̱b, jim̱ä jioot jaduhṉ piädaꞌagy maa jaꞌa Diosän. </v>
<v b="MAT" c="6" v="22">’Pø mmøødä howyiinmahñdy hajxy, mänit hajxy hoy mwädítät nebiä Dios choquiän. </v>
<v b="MAT" c="6" v="23">Pero pø cabä mwiinmahñdyhajxy yhoyyä, cab hajxy hoy mwädítät nebiä Dios jia tsoquiän. </v>
<v b="MAT" c="6" v="24">’Cabä wiindsǿṉ hoy metsc mmøødtúnät. Mxøøghadaam̱by tuꞌug; jatuꞌugpä jaduhṉ mdsogaam̱by. Hoy jaꞌa miädiaꞌagy jaduhṉ mgudiunaaṉä. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, coo jaꞌa mjoot mbädáꞌagät maa jaꞌa xädøꞌøñän, cabä Dios jaduhṉ hoy mwiingudsähgǿꞌøwät. </v>
<v b="MAT" c="6" v="25">’Jadúhṉäts mijts nnämaꞌay, caꞌa hajxy mwiꞌi tiajy mwiꞌi miay tijaty hajxy mnäjugyhádäp, tii hajxy mwithádäp. Maas tsoobaatp jaꞌa jugyhajt jaduhṉ quejee jaꞌa cay, y maas tsoobaatp jaꞌa niꞌx jaduhṉ quejee jaꞌa wit. </v>
<v b="MAT" c="6" v="26">Høxtahm̱dsä muuxyhajxy, cab hajxy ñiꞌiby tiuṉ̃, cab hajxy tii piädaꞌagy tsehx̱jooty. Pero jaꞌa nDeedyhájtäm jaꞌa jim̱ tsajpootypä, jeꞌeds jaduhṉ yagjøøꞌxp yajpøjp. Y mmaas tsoobaatp mijts quejee jaꞌa muuxyhajxy. </v>
<v b="MAT" c="6" v="27">Ni pøṉ jaduhṉ hamdsoo quiaꞌa yajnijiugyhadǿøjät. </v>
<v b="MAT" c="6" v="28">’Cabä wit hajxy mnädaj mnämáyät. Høxtahm̱dsä pøjy hujts, cab tii tiuṉ̃. </v>
<v b="MAT" c="6" v="29">Pero maas yajxóṉ jeꞌe quejee jaꞌa rey Salomón hijty; jaanc̈h tehm̱ yajxóṉ jaꞌa Salomón hijty jegyhajty ñibiädaꞌagyii. </v>
<v b="MAT" c="6" v="30">Jaꞌa pøjy hujts, yajxóṉ jaꞌa Dios jaduhṉ tøø quiunuuꞌxy. Y häyaa jaboom hajxy jaduhṉ ñoꞌogaꞌañ. Y mijts, xmiaas cunuuꞌxaam̱b mijts jaꞌa Dios, hoy hajxy mgaꞌa ja mäbøcy. </v>
<v b="MAT" c="6" v="31">Caꞌads hajxy mdajy mmay; caꞌa hajxy mwiꞌi miänaꞌañ: “Tii ngáayyämb, tii nhúucämb, tii mwithájtämb.” </v>
<v b="MAT" c="6" v="32">Yøꞌøduhm̱bä hajxy yhøxtaaby jaꞌa Dios hajxy caꞌa wiingudsähgøøbiä. Pero jaꞌa nDeedyhájtäm jim̱ tsajpootypä, ñajuøøby jeꞌeduhṉ coo mijts myajmaajiaty. </v>
<v b="MAT" c="6" v="33">Mhøxtáꞌawäp hajxy jayøjp neby hajxy hoy mwädítät, neby hajxy jaduhṉ jim̱ mnǿcxät maa jaꞌa Diosän. Jaduhṉä Dios chocy. Mänit hajxy jaduhṉ cøx̱iä xmióꞌowät. </v>
<v b="MAT" c="6" v="34">Caꞌa hajxy mwiꞌi tiajy mwiꞌi miay jaꞌa jaboomgøxpä; ween hamdsoo yhuuc habaady. Mädøyyä jaꞌa tsaac̈hpä hajxy xpiaadaꞌañ jaꞌa jädaꞌagøxpä. </v>
<v b="MAT" c="7" v="1">’Cabä wiinghänaꞌc hajxy mnähójät, coo jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ xñäꞌä yajcumädów̱ät. </v>
<v b="MAT" c="7" v="2">Jaduhṉ hajxy xyajcumädów̱ät nej mijts wiinghänaꞌc hänajty tøø mnähojjiän. </v>
<v b="MAT" c="7" v="3-4">Coo jaꞌa mmäguꞌughajpä weeṉ̃tiä quiädiéeyät, y coo miic̈h hänajty maas hanax̱iä tøø mgädieey, cab jaduhṉ yhawiinmatsä coo jaꞌa mmäguꞌughajpä waam̱b mnämáꞌawät. </v>
<v b="MAT" c="7" v="5">Mänitä mmäguꞌughajpä jaduhṉ hawiinmats mwiingapx mjøjcapxǿꞌøwät, coo miic̈h hänajty tøø myajniñähwaꞌac̈hii. </v>
<v b="MAT" c="7" v="6">’Cabä jäyaꞌay hajxy hadsip mnämáꞌawät coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy miäbǿgät. Pø cab hajxy jaduhṉ miädow̱aꞌañ, caꞌa hajxy hadsijpc mduṉ̃, coo hajxy jaduhṉ ñäꞌä jootmáꞌadät. </v>
<v b="MAT" c="7" v="7-8">’Coo jaꞌa Dios hajxy tii mmäyujwáꞌanät, mänit hajxy jaduhṉ xmióꞌowät; coo hajxy mmänuuꞌxtáꞌagät, mänit hajxy jaduhṉ xpiuhbédät. </v>
<v b="MAT" c="7" v="9">’Coo jaꞌa mhuung jaꞌa tsajcaagy xmiäyujwaꞌañ, jeꞌeds jaduhṉ mmooby, túhm̱äts. Cabä tsaa mmoꞌoy. </v>
<v b="MAT" c="7" v="10">Y coo hacx jaduhṉ xmiäyujwaꞌañ, jeꞌeds jaduhṉ mmooby, túhm̱äts. Cabä tsahṉ̃dy mmoꞌoy. </v>
<v b="MAT" c="7" v="11">Hoorä, jeꞌedsä mhuung hajxy mmooby jaꞌa hoybä, hoy mijts mja haxøøgjäyaꞌayä. Pero jaꞌa nDeedyhájtäm jim̱ tsajpootypä, hojiäyaꞌay jeꞌe. Xmioꞌowaam̱b jaꞌa hoyhajt hajxy jaduhṉ coo hajxy mmäyujwáꞌanät. </v>
<v b="MAT" c="7" v="12">’Jadúhṉäts mijts jaꞌa jäyaꞌayhajxy mnäxúuꞌtspät nej mijts myajnäxuudsaꞌañän. Jaduhṉä Moisés jecy miänaaṉ̃ coo hajxy ngudiúuṉämät. Jaduhṉ hajxy jecy miänaam̱bä, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jecy yajwáꞌxäbä. </v>
<v b="MAT" c="7" v="13-14">’Hamäjaa jim̱ mnǿcxät Dioswiinduum. Jaduhṉ mäwíinäts jim̱ nebiä xuꞌudstuꞌujän; cab hajxy jaduhṉ nämay piaady. Pero coo jiiby mhädáꞌagät haxøøgtuum, cab jaduhṉ yhamäjaajä. Jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä møjtuꞌujän; nämay hajxy jiiby yhädaꞌagy. </v>
<v b="MAT" c="7" v="15">’Mnigwieendähadǿøjäp hajxy maa jaꞌa jäyaꞌayhajxy tyijy Diosquex̱ypän. Näꞌä høhṉdaacp hajxy jaduhṉ. Jaduhṉ hajxy ñibiädaꞌagyii nebiä mäbøjpän, pero cab hajxy tiehm̱ miäbøcy; jaanc̈h tehm̱ quiaꞌawiindøy hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="7" v="16">Haxøøg hajxy jiatcøꞌøy; jaduhṉ hajxy mhøxcábät coo haxøøgwiinmahñdy hajxy miøødä. Jaduhṉ mäwíinäts hajxy jeꞌe nebiä hujts nebiä haptiän. Jaꞌa wädsats, cab jaduhṉ tiøømhaty nebiä tsaatypän. Jaꞌa hapty, cab jaduhṉ tiøømhaty nebiä piidsän. </v>
<v b="MAT" c="7" v="17-18">Mädyii quepychaa hoy, hoy tiøømhaty; mädyii caꞌa hoy, cab hoy tiøømhaty. </v>
<v b="MAT" c="7" v="19">Mädyii quepychaa jaduhṉ hoy caꞌa tøømhajp, piujxyp hajxy jaduhṉ; mänit hajxy ñoꞌogy. </v>
<v b="MAT" c="7" v="20">Jaꞌa jäyaꞌayhajxy haxøøg jatcøøbiä, jaduhṉ mäwíinäts hajxy jeꞌe nebiä quepychaa hoy caꞌa tøømhajpän. Jaduhṉ hajxy mhøxcábät coo haxøøgwiinmahñdy hajxy miøødä. </v>
<v b="MAT" c="7" v="21">’Nämáyhøch jaꞌa jäyaꞌayhajxy xjia nämaꞌay: “Wiindsǿṉ.” Pero cab hajxy nägøx̱iä jim̱ tiägøꞌøwaꞌañ Dioswiinduum jim̱ tsajpootyp. Pønjátyhøch jaꞌa nDeedy jaꞌa miädiaꞌagy xquiudiúuṉäp, jeꞌeds jim̱ tägøꞌøwaam̱b. </v>
<v b="MAT" c="7" v="22">Coo jaꞌa naax̱wiimbä hänajty wyiimbidaꞌañ, mänítøch hajxy nämay xjia nämaꞌawaꞌañ: “Wiindsǿṉ, tøø højts jaꞌa Diosmädiaꞌagy nyajwaꞌxy jaꞌa miic̈h mmäjaagøxpä; tøø højts jaꞌa møjcuꞌu ngøx̱y yajpäyøꞌøgy jaꞌa miic̈h mmäjaagøxpä; tøø højts jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä may nyajcähxøꞌøgy jaꞌa miic̈h mmäjaagøxpä.” </v>
<v b="MAT" c="7" v="23">Mänítøch hajxy nnämaꞌawaꞌañ: “Cábøch mijts mänaa tøø nhix̱yhaty. Juaꞌads hajxy jim̱; haxøøg jaꞌa mwiinmahñdyhajxy jaduhṉ.” </v>
<v b="MAT" c="7" v="24">’Pǿṉhøch nmädiaꞌagy xmiädóow̱äp, coo jaduhṉ quiudiúnät nébiøch nhaneꞌemiän, jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä jäyaꞌay jaꞌa tiøjc tøø quiojjiän tsaawiing. </v>
<v b="MAT" c="7" v="25">Mänit com̱ tiuuyy. Mänitä møjnøø quiom̱gädaacy. Mänitä tøjc møc miøjpojpejty. Pero cabä tøjc ñäꞌä jijty, jeꞌeguiøxpä coo tsaawiing quiojjiä. </v>
<v b="MAT" c="7" v="26">Pero pǿṉhøch nmädiaꞌagy tøø xquiaꞌa cudiuuṉä nébiøch nhaneꞌemiän, jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä jäyaꞌay caꞌa jajpän. Jiibiä tiøjc quiojy tsabiuꞌujooty. </v>
<v b="MAT" c="7" v="27">Mänit com̱ tiuuyy. Mänitä møjnøø quiom̱gädaacy. Mänitä tøjc miøjpojpejty møc. Mänit piuum̱y. </v>
<v b="MAT" c="7" v="28">Mänitä Jesús miädiaacpädøøyy. Mänitä jäyaꞌayhajxy yagjuøøyy nebiaty jaꞌa Jesús hänajty tøø yajnähixøꞌøy. </v>
<v b="MAT" c="7" v="29">Jaduhṉ hänajty yajnähixøꞌøy nebiä møjcuhdujtmøødpän. Jaꞌa cuꞌug wyiindsøṉhajxy, cab hajxy hänajty jiaty jaty. </v>
<v b="MAT" c="8" v="1">Tuṉguhduum jaꞌa Jesús hänajty tøø yajnähixøꞌøy. Mänit miänajnä. Mänit majiäyaꞌay piaduꞌubøjcä. </v>
<v b="MAT" c="8" v="2">Mänit paꞌamjäyaꞌay Jesús ñämejch. Haxøøgpaꞌam hänajty miøød. Mänitä Jesús wyiinjijcädaacä, wyiingudsähgøøyyä. Mänit ñämaayyä: ―Wiindsǿṉ, pø chojpy jaꞌa mjoot jaduhṉ, hóyhøch jaduhṉ xyajnähwaꞌads xyajcuhwáꞌadsät. </v>
<v b="MAT" c="8" v="3">Mänitä Jesús jaꞌa mähdiøjc ñähdooṉ̃. Mänit ñämaayy: ―Chójpiøch jaꞌa njoot jaduhṉ; tøø jaduhṉ mnähwaꞌac̈h mguhwaꞌac̈h. Mänitiä jaꞌa mähdiøjc jiaanc̈h nähwaach jiaanc̈h cuhwaach. </v>
<v b="MAT" c="8" v="4">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Huuc mädow̱, caꞌa pøṉ mnäꞌägädä hawaaṉä. Nøcx jim̱ Jerusalén maa jaꞌa teediän. Jim̱ myajcähxǿꞌøgät coo tøø mnähwaꞌac̈h coo tøø mguhwaꞌac̈h. Jim̱ä xädøꞌøñ mguyoxǿꞌøwät nebiä Moisés jecy yhanehm̱iän. Jaduhṉä hijxtahṉd myajcähxǿꞌøgät coo tøø mnähwaꞌac̈h coo tøø mguhwaꞌac̈h. </v>
<v b="MAT" c="8" v="5">Mänitä Jesús miejch maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Capernaum. Coo quiajptägøøyy, mänit jaꞌa Jesús jaꞌa soldadowiindsǿṉ ñämejch. </v>
<v b="MAT" c="8" v="6">Mänit Jesús ñämaayyä: ―Jím̱høch jaꞌa nmoonsä tuꞌug quioꞌnaꞌay tøgooty. Tøø jaꞌa tiecy miucy. Hanax̱iä jaduhṉ chaac̈hpøcy tehṉgajnä. </v>
<v b="MAT" c="8" v="7">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Nøcxy nhuuc yaghoyøꞌøy. </v>
<v b="MAT" c="8" v="8">Mänitä soldadowiindsǿṉ yhadsooyy: ―Pero Wiindsǿṉ, cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo miic̈h jiiby mdägǿꞌøwät maac̈h ndøgootiän, jeꞌeguiøxpä coo miic̈h mmøjjä mjaanc̈hä. Nägooyyä miic̈h jaduhṉ mmänáꞌanät cooc̈h nmoonsä yhoyǿꞌøwät, pues hoyǿꞌøwäp. </v>
<v b="MAT" c="8" v="9">Hanéꞌemyhøch nhity; jím̱høch nwiindsøṉbä, y jím̱høch nsoldado. Cooc̈hä nsoldado tuꞌug nnämáꞌawät coo homiaajä ñǿcxät, nǿcxäp jaduhṉ; y cooc̈h nnämáꞌawät coo myínät, mínäp jaduhṉ. Y cooc̈hä nmoonsä waam̱b nnämáꞌawät, quiudiúnäp jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="8" v="10">Mänitä Jesús jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy. Mänit ñämaayy jaꞌa hajxy hänajty pawädijpä: ―Cábøc̈hä nmägunaax̱hajxy jaduhṉ miäbøcy neby yøꞌø craa miäbøquiän, y jäguem̱ yøꞌø chooñ. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="8" v="11">Coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa hänajty yajcähxøꞌøgaꞌañ, mänit hajxy hänajty nämay miedsaꞌañ, jaꞌa hajxy hänajty mäbøjpä. Wiinduhm̱yhagajpt hajxy hänajty choonaꞌañ. Mänit hajxy hänajty miøødhidaꞌañíijäm jaꞌa Abraham møødä Isaac møødä Jacob. </v>
<v b="MAT" c="8" v="12">Pero jaꞌa judíoshajxy caꞌa mäbøjpä, cab hajxy hänajty jim̱ quioodaꞌañ Dioswiinduum. Jiiby hajxy jaduhṉ quiuhjuijpnaxaꞌañii møjcuꞌuhaam maa yhagoodsän. Jiiby hajxy jaduhṉ chaac̈hpøgaꞌañ tehṉgajnä. </v>
<v b="MAT" c="8" v="13">Mänitä Jesús jaꞌa soldadowiindsǿṉ ñämaayy: ―Nøcx maa jaꞌa mdøjcän. Tøø jaduhṉ mmäbøcy, tøø jaꞌa mmoonsä jaduhṉ yhoyøꞌøy. Mänitä jaꞌa mioonsä jiaanc̈h hoyøøyy. </v>
<v b="MAT" c="8" v="14">Mänitä Jesús ñøcxy maa jaꞌa Pedro tiøjcän. Jiibiä Pedro miøꞌødhoc hänajty quioꞌnaꞌay tomiøød. </v>
<v b="MAT" c="8" v="15">Mänitä Jesús jaꞌa tajjäyaꞌay jaꞌa quiøꞌø ñahdooṉä. Mänitä tioy tiøjch. Mänitä tajjäyaꞌay piädøꞌcy. Mänit tiägøøyy mayhajtuum̱bä jaꞌa Jesúscøxpä. </v>
<v b="MAT" c="8" v="16">Coo quioodsøøyy, mänitä paꞌamjäyaꞌayhajxy may yajmejtsä maa jaꞌa Jesúsän. Tøø hajxy hänajty näjeꞌe miac̈hii jaꞌa møjcúꞌujäm. Mänitä Jesús quiapxy. Manityä hajxy yhøxmajtsä jaꞌa møjcúꞌujäm. Jaduhṉä paꞌamjäyaꞌayhajxy quiøx̱y yajmøcpøjcä; jaꞌa Jesús jaduhṉ yajmøcpøjc. </v>
<v b="MAT" c="8" v="17">Tøjiajt jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ maa jaduhṉ myiṉ̃än cujaay, mänaa jaꞌa Isaías jecy miänaꞌañän: “Jaayaꞌay jaꞌa nbaꞌamhájtäm tøø xyajnähwáatsäm tøø xyajcuhwáatsäm.” Jaꞌa Isaías, jeꞌeds jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ jecy yajwaꞌx. </v>
<v b="MAT" c="8" v="18">Coo jaꞌa Jesús yhijxy coo hänajty cujc tøø piädaꞌagyii jaꞌa majiäyaꞌay, mänit miänaaṉ̃ coo hajxy ñáxät mejyhawiimb møødä jiamiøødhajxy. </v>
<v b="MAT" c="8" v="19">Cajnä hajxy hänajty tiuꞌubøcyñä, mänitä Jesús jäyaꞌay tuꞌug ñämejtsä. Yajnähixøøby hänajty jeꞌebä maa jaꞌa tsajtøjcän. Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Wiindsǿṉ, miṉ nhuuc jamiøødhaty. Homiaajä mnǿcxät, quipxy nbawädítät. </v>
<v b="MAT" c="8" v="20">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jaꞌa xøøgaa, jim̱ä jiut jeꞌe; jaꞌa muuxy, jim̱ä pieꞌeñ jeꞌe; pero høøc̈h, jaꞌa Diosquex̱ypä, cábøch ndøjc maac̈h nbooꞌx nhäñáꞌawät. </v>
<v b="MAT" c="8" v="21">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød tuꞌug miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ, mänítøch miic̈h nbaduꞌubøgaꞌañ cooc̈hä ndeedy hänajty tøø yhoꞌnä, cooc̈h hänajty tøø nyajnaax̱tägøøñä. </v>
<v b="MAT" c="8" v="22">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Ween jaꞌa mjujy jaꞌa mmäguꞌughajxy yajnaax̱tägøꞌøy. Cábøch jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy xpianøcxaaṉä. Pero miic̈h, ween quipxy nwädíjtäm. </v>
<v b="MAT" c="8" v="23">Mänitä Jesúshajxy tiägøøyy barcojooty møødä jiamiøødhajxy. Tiuꞌubøjnä hajxy barcojooty. </v>
<v b="MAT" c="8" v="24">Mänitä poj møc piädøꞌcy, høxtä cugujjøøyy jaꞌa nøø jiiby barcojooty. Pero tøø jaꞌa Jesús hänajty miaahoꞌnä. </v>
<v b="MAT" c="8" v="25">Mänit hoy yuxyíijäm jaꞌa miäguꞌughajpä tuꞌug. Mänit ñämaayyä: ―Wiindsǿṉ, højts yajnähwáatsäc. Cham̱ højts nnøøhoꞌogøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="8" v="26">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tii hajxy coo mwiꞌi chähgøꞌøy. Cábøch mijts jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ xñäꞌä mäbøjcä, paady hajxy mdsähgøꞌøy. Mänit piädøꞌcy. Mänitä poj jiøjcunämaꞌawøøyy møødä mejy coo quiaꞌa míiṉnät. Mänit jaduhṉ yuungøøyy. Caj ñäꞌägädä pojnä. </v>
<v b="MAT" c="8" v="27">Mänitä miäguꞌughajpähajxy yagjuøøyy. Mänit hajxy ñiñämaayyä: ―Nebiädaꞌa jaduhṉ coo miädiaꞌagy miäbǿjcäxä høxtä jaꞌa poj møødä mejy. </v>
<v b="MAT" c="8" v="28">Mänitä Jesúshajxy jim̱ miejch mejyhawiimb maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Gadara. Jim̱ä cabäsantä hänajty tuꞌug. Mänitä Jesús jäyaꞌay nämetsc ñämejtsä. Jim̱ hajxy hänajty tøø chooñ maa jaꞌa cabäsantän. Tøø hajxy hänajty miac̈hii jaꞌa møjcúꞌujäm. Jaanc̈h tehm̱ quiaꞌawiindøy hajxy hänajty ñibiädaꞌagyii. Ni pøṉ hajxy hänajty quiaꞌa yajnaxaꞌañ maa jaꞌa tuꞌujän. </v>
<v b="MAT" c="8" v="29">Mänitä Jesús tiägøøyy wiinguyaaxǿøyyäbä: ―Jesús, tii højts xwiaꞌanaꞌañ, miic̈h Dioshuung. Cajnä yhabaady coo højts xyajcumädów̱ät. Jaꞌa møjcuꞌuhajxy jaduhṉ mänaaṉ, caꞌa jiäyaꞌayä. </v>
<v b="MAT" c="8" v="30">Jim̱ mayhädsøm̱ hänajty wiädity tuṉwiinmänac jäguem̱juøøby. </v>
<v b="MAT" c="8" v="31">Mänitä Jesús miänuuꞌxtaacä jaꞌa møjcuꞌuhajxy: ―Pø xyajpädsøm̱aam̱b højts yaa maa hädaa jäyaꞌayän nämetscä, naꞌañ højts jiiby nhuuc tägøꞌøy maa yøꞌø hädsøm̱ jioodootyhajxiän. </v>
<v b="MAT" c="8" v="32">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Nøcx hajxy jiiby tägøꞌøw. Mänitä møjcuꞌuhajxy ñähwaach jaꞌa jäyaꞌay nämetspä. Mänitä hädsøm̱ hajxy ñämejch. Cøjx jaꞌa hädsøm̱hajxy wyiinmänacpäyøꞌøgy. Cøjx hajxy quiuhcahnax̱y naaxøjpcøxp. Mejjiooty hajxy hoy quiugaꞌawøꞌøy. Cøjx hajxy jiiby yhoꞌogy mejjiooty. </v>
<v b="MAT" c="8" v="33">Mänitä hädsøm̱güeendähajpähajxy chähgøꞌøbäyøꞌcy. Coo hajxy jim̱ miejch maa jaꞌa cajptän, mänit hajxy miädiaacy nebiaty hajxy hänajty tøø yhix̱y, coo jaꞌa møjcuꞌuhajxy hänajty tøø ñähwaꞌac̈h jaꞌa jäyaꞌay nämetspä. </v>
<v b="MAT" c="8" v="34">Cøjx jaꞌa cuꞌughajxy ñøcxy päyøꞌøguiä maa jaꞌa Jesúsän. Coo jaꞌa Jesús hajxy piaaty, mänit hajxy miänuuꞌxtaacy coo jaꞌa Jesús jim̱ chóonät maa jaꞌa ñaax̱hajxiän. </v>
<v b="MAT" c="9" v="1">Mänitä Jesúshajxy tiägǿøguiumbä barcojooty, ñajxtägajch hajxy jadähooc mejyhawiimb maa jaꞌa quiajpthajxiän. </v>
<v b="MAT" c="9" v="2">Mänitä tecymiucypiä tuꞌug quiøømiejtsä tsaajiooty maa jaꞌa Jesúsän. Jaꞌa mähdiøjc jaꞌa miäguꞌughajpähajxy jaduhṉ cøømiejtsä. Coo jaꞌa Jesús yhijxy coo hajxy hänajty miäbøcy, mänitä Jesús jaꞌa mähdiøjc ñämaayy: ―Huung, jootcugøꞌøw; tøø jaꞌa mbojpä mgädieey xñähwaꞌac̈h. </v>
<v b="MAT" c="9" v="3">Jim̱ä ley‑yajnähixøøbiädøjc hänajty näjeꞌe tiänaꞌay jaꞌa Jesús ñähmøjc. Coo hajxy jaduhṉ miädooyy nebiä Jesús miänaaṉ̃än, mänit hajxy näjeꞌe quiopcooty tiägøøyy mädiaacpä: “Capxtägooby hädaa craa jaduhṉ maa jaꞌa Dioscøxpän.” </v>
<v b="MAT" c="9" v="4">Ñajuøøby jaꞌa Jesús hänajty neby hajxy hänajty miädiaꞌaguiän quiopcooty. Mänit miänaaṉ̃: ―Tii haxøøgwiinmahñdy hajxy coo mmøødhaty mgopcooty. </v>
<v b="MAT" c="9" v="5">Mädyii mädiaꞌagy maas tsip, cooc̈h hädaa mähdiøjc nnämáꞌawät: “Tøø jaꞌa mbojpä mgädieey xñähwaꞌac̈h”, tøgä maas tsip jaduhṉ cooc̈h nnämáꞌawät: “Tänaayyøꞌøg, yoꞌoyøꞌøg.” </v>
<v b="MAT" c="9" v="6">Nyajcähxøꞌøgáam̱biøch cooc̈hä cuhdujt jaduhṉ nmøødä hädaa yaabä naax̱wiin cooc̈hä pojpä cädieey nyajnähwáꞌadsät, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. Mänitä Jesús jaꞌa tecymiucypiä ñämaayy: ―Tänaayyøꞌøg, widsøꞌøg yøꞌø mdsaay, nøcxnä maa jaꞌa mdøjcän. </v>
<v b="MAT" c="9" v="7">Mänitä tecymiucypiä tiänaayyøꞌcy. Mänit ñøcxnä maa jaꞌa tiøjcän. </v>
<v b="MAT" c="9" v="8">Coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ yhijxy coo jaꞌa tecymiucypiä tøø yhoyøꞌøy, mänit hajxy chähgøøbiøjcy. Mänitä Dios hajxy wyiingudsähgøøyy, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesús jaꞌa mäjaa hänajty tøø mioꞌoyii, jaꞌa Diosquex̱ypä. Cab hajxy hänajty ñajuøꞌøy pø Dioshuung hänajty jeꞌe, jaꞌa Jesús. </v>
<v b="MAT" c="9" v="9">Mänitä Jesús jim̱ chohṉ̃. Mänitä jäyaꞌay tuꞌug yhijxy, jaꞌa xøhajpä Mateo. Jim̱ä Mateo hänajty yhäñaꞌay maa hänajty yajnähjuudiuꞌudiän. Mänitä Mateo ñämaayyä: ―Jam̱ quipxy wädíjtäm. Mänitä Mateo tiänaayyøꞌcy. Mänit jaꞌa Jesús piaduꞌubøjcy. </v>
<v b="MAT" c="9" v="10">Jim̱ä Jesús hänajty quiay tøgooty møødä miäguꞌughajpähajxy. Mänitä yajnähjuudiuutpähajxy may miejch mägaabiä, møødä jäyaꞌayhajxy caꞌa panøcxpä jaꞌa judíos quiuhdujt. Mänitä Jesús hajxy tiägøøyy møødcaabiä. </v>
<v b="MAT" c="9" v="11">Jim̱ä fariseoshajxy hänajtypä, jaꞌa hajxy hänajty hoy jaanc̈h tehm̱ pianøcxpä jaꞌa Moisés miädiaꞌagy. Mänitä fariseoshajxy miänaaṉ̃: ―Tii yøꞌø mwiindsǿṉ coo miøødcay jaꞌa yajnähjuudiuutpähajxy møødä cubojpä cugädieeyhajxy ―nøm̱ä Jesús miäguꞌughajpähajxy ñämaayyä. </v>
<v b="MAT" c="9" v="12-13">Miädoow̱ jaꞌa Jesús jaduhṉ. Mänit miänaaṉ̃: ―Pøṉ jaduhṉ møc, caj yajtsooyøꞌøy; pøṉ jaduhṉ paꞌammøød, jeꞌeds jaduhṉ yajtsooyøøby. Jaduhṉ mäwíinøch høøc̈h nebiä mädsooyøøbiän. Páadyhøch yaa tøø nmiṉ̃ tøø nmech, nébiøch jaꞌa cubojpä cugädieeybähajxy nnämáꞌawät coo jaꞌa yhaxøøgwiinmahñdy hajxy ween ñajtshixøꞌøy. Jaꞌa hojiäyaꞌayhajxy, cábøch hajxy jeꞌe waam̱b nnämaꞌawaꞌañ. Nøcx hajxy habøc tii jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ ñänøøm̱by: “Chójpiøch jaꞌa njoot jaduhṉ coo hojioot hajxy mmøødhádät; cábøch jaduhṉ nmänaaṉnä coo animal hajxy myóxät maa jaꞌa høøc̈hcøxpän.” </v>
<v b="MAT" c="9" v="14">Mänitä Jesús ñämejtsä jaꞌa Juan mäyajnäbejpä miäguꞌughajpähajxy. Mänitä Jesús miäyajtøøw̱ä: ―Tii miic̈h mmäguꞌughajpähajxy jaguiay quiaꞌa näꞌägädä hidaꞌañ. Nax̱y højts jaguiay tuꞌxøøjaty nhity tähoocjaty; jaduhṉ højts jaꞌa Dios nwiingudsähgøꞌøy. Jaanä jaduhṉä fariseoshajxy yhijpä jaguiay. </v>
<v b="MAT" c="9" v="15">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy mänaa piøcy yhuꞌugy, cabä woyba wichpä hajxy jiøꞌøy xiuuc̈h. Xooṉdaacp hajxy jaduhṉ, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa jamiøꞌød jyiijä. Jaduhṉ mäwíinøch høøc̈h nebiä jamiøꞌødän. Páadyhøch nmäguꞌughajpähajxy jaguiay quiaꞌa hity. Habaadaam̱b jaduhṉ cooc̈h yaa ndsoonaaṉnä; mänit hajxy mäbøcypiä jaguiay yhidaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="9" v="16">’Cab jaduhṉ pøṉ tucwit yhagøyøꞌøy jem̱ywyithaam. Múgäp jaꞌa jem̱ywyit jaduhṉ y maas hanax̱iä jaꞌa tucwit jaduhṉ quiǿødsät. </v>
<v b="MAT" c="9" v="17">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, cabä pøṉ jem̱yvyino quiudemøꞌøy tucwajhacxujiooty. Cǿødsäp jaꞌa wajhacxuy jaduhṉ y høxyógäp jaꞌa vino jaduhṉ. Haagä tägóyyäp jaꞌa wajhacxuy jaduhṉ møødä vino. Pero jiibiä jem̱yvyino hajxy quiudemøꞌøy maa jaꞌa wajhacxuy jem̱ybiän. Jaduhṉ ni mädyii quiaꞌa tägóyyät. </v>
<v b="MAT" c="9" v="18">Cajnä jaꞌa Jesús hänajty miädiaacpädøꞌøy, mänitä tsajtøjcwiindsǿṉ tuꞌug miejch. Mänitä Jesús wyiingoꞌnaaguiädaacä. Mänit ñämaayyä: ―Naam̱hóꞌogyhøc̈hä nhuung jaꞌa toꞌoxypä. Coo miic̈h nøcxy mnähdoṉ̃, mänit jiujypiøjtägátsät. </v>
<v b="MAT" c="9" v="19">Mänitä Jesús piädøꞌcy. Mänit jaayaꞌay miøødtuꞌubøjcy møødä Jesús miäguꞌughajpähajxy. </v>
<v b="MAT" c="9" v="20-21">Jim̱ä tajjäyaꞌay hänajty tuꞌug høx̱haam pianøcxy. Paꞌammøød hänajty jeꞌe. Majmetscjumøjt jaꞌa ñøꞌty hänajty tøø wyiꞌi xieeꞌxy, weenjaty weenjaty. Jaduhṉä tajjäyaꞌay hänajty miädiaꞌagy quiopcooty: “Nägóoyyøch jaꞌa wyitpaꞌa nnähdóoṉät, mänítøch nmøcpǿgät.” Coo jaꞌa Jesús jaꞌa tajjäyaꞌay jiäguyohdiägǿøyyä, mänitä wyitpaꞌa ñähdóoṉäxä. </v>
<v b="MAT" c="9" v="22">Mänitä Jesús yheeꞌpwiimbijty, Mänit jaꞌa tajjäyaꞌay yhijxy. Mänit miänaaṉ̃: ―Huung, jootcugøꞌøw; tøø jaduhṉ mmøcpøcy, jeꞌeguiøxpä coo tøø mmäbøcy. Mänitiä jaꞌa tajjäyaꞌay miøcpøjcy. </v>
<v b="MAT" c="9" v="23">Mänitä Jesúshajxy jim̱ miejch maa jaꞌa tsajtøjcwiindsǿṉ tiøjcän. Jiibiä xuux̱pädøjc‑hajxy hänajty yhoꞌogyjiäyaꞌawyiinxuꞌuxy. Jiibiä jäyaꞌayhajxy hänajty wyiꞌi yhaamhaty. </v>
<v b="MAT" c="9" v="24">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Pädsøm̱ hajxy jiiby. Cab yøꞌø tøø yhoꞌogy, näꞌä maab yøꞌøduhṉ. Mänitä Jesús ñäxiicä. </v>
<v b="MAT" c="9" v="25">Cøjx hajxy jaduhṉ piädsøm̱y. Mänitä Jesús tiøjtägøøyy. Mänitä toꞌoxyhänaꞌc quiøꞌømajch. Mänitä toꞌoxyhänaꞌc yhäñaayyøꞌcy. </v>
<v b="MAT" c="9" v="26">Mänitä mädiaꞌagy wiädijty wiinduhm̱yhagajpt coo jaꞌa toꞌoxyhänaꞌc tøø yagjujypiøgyii. </v>
<v b="MAT" c="9" v="27">Coo jaꞌa Jesúshajxy jim̱ chohṉ̃, mänitä wiindshajxy nämetsc piaduꞌubøjcy yáax̱äp: ―Højts näxúuꞌtsäc. David miic̈h hijty mhaphajpy mdeedyhajpy. </v>
<v b="MAT" c="9" v="28">Coo jaꞌa Jesús tiøjtägøøyy, mänitä wiindshajxy miäwiingooṉ̃. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Nej, mmäbøjpy hajxy jaduhṉä cooc̈hä mäjaa nmøødä coo hajxy nyaghijxǿꞌøgädä. Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ, nmäbøjpy højts. </v>
<v b="MAT" c="9" v="29">Mänitä Jesús jaꞌa wiinds wyiinhajxy ñähdooṉä. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Ween hajxy mhijxøꞌøgy coo hajxy tøø mmäbøcy. </v>
<v b="MAT" c="9" v="30">Mänit hajxy yhijxøꞌcy. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Caꞌa pøṉ hajxy mnäꞌägädä hawaaṉä. </v>
<v b="MAT" c="9" v="31">Coo jaꞌa wiindshajxy jim̱ chohṉ̃, mänit hajxy tiägøøyy mädiaꞌagy‑yajwädijpä coo hajxy tøø yaghijxøꞌøgyii jaꞌa Jesúsäm. </v>
<v b="MAT" c="9" v="32">Mänitä huum tuꞌug yajmejtsä maa jaꞌa Jesúsän. Tøø hänajty miac̈hii jaꞌa møjcúꞌujäm. </v>
<v b="MAT" c="9" v="33">Mänitä Jesús jaꞌa møjcuꞌu jiiby yajpäyøꞌcy. Mänitiä jaꞌa huum quiapxøꞌcy. Yagjuøøyy jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaduhṉ. Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Ni mänaa jaduhṉ pøṉ tii quiaꞌa yagjadyii nebiä hädaajän yaa Israelnaaxooty. </v>
<v b="MAT" c="9" v="34">Mänitä fariseoshajxy miänaaṉ̃: ―Paady yøꞌøyaꞌay jaꞌa møjcuꞌu yajpäyøꞌøgy, coo jaꞌa møjcuꞌugong miäjaa miøødhajtä. </v>
<v b="MAT" c="9" v="35">Cøjx jaꞌa Jesús wiädity wiinduhm̱yhagajpt. Homiaajä hänajty wiädity, jiiby hänajty yajnähixøꞌøy tsajtøgooty coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa mobädajp yajcähxøꞌøgaꞌañ. Yajnajxyp hänajty homiädyii paꞌamä. </v>
<v b="MAT" c="9" v="36">Ñäxuuꞌchp jaꞌa Jesús jaꞌa majiäyaꞌay hänajty. Jaduhṉ mäwíinäts hajxy hänajty nebiä meegän, jaꞌa cajpä wyiindsǿṉ. Nebiä tägowiädijpän hajxy hänajty jeꞌe. Nebiä jootmayhajpän hajxy hänajty jeꞌe. </v>
<v b="MAT" c="9" v="37">Mänitä Jesús ñämaayy jaꞌa miäguꞌughajpähajxy: ―Yøꞌø majiäyaꞌayhajxy, hoy jaduhṉ cooc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xmiäbǿjcät. Pero cab højts nnämáyyäm, højts jaꞌa mädiaꞌagy nyajwáꞌxämbä. </v>
<v b="MAT" c="9" v="38">Mänuuꞌxtaꞌag jaꞌa Dios hajxy coo ween jaꞌa mäguꞌughajpä hajxy xjiaac móoyyämät, neby højts jaꞌa mädiaꞌagy hajxy xmiøødyajwáꞌxämät. </v>
<v b="MAT" c="10" v="1">Mänitä Jesús jaꞌa miäguꞌughajpä miøjyaax̱y jaꞌa nämajmetspä. Mänitä cuhdujt miooyy coo jaꞌa møjcuꞌu hajxy yajpäyǿꞌøgät, coo homiädyii paꞌamä hajxy yajnáxät. </v>
<v b="MAT" c="10" v="2">Jaduhṉä nämajmetspähajxy hänajty xiøhaty: Simón Pedro møødä piuhyaꞌay Andrés; jaꞌa Zebedeo yhuunghajxy, Jacobo møødä Juan; </v>
<v b="MAT" c="10" v="3">Felipe; Bartolomé; Tomás; Mateo jaꞌa yajnähjuudiuutpä; Jacobo, jaꞌa Alfeo yhuung; Lebeo Tadeo; </v>
<v b="MAT" c="10" v="4">Simón jaꞌa cananista; Judas Iscariote, jaꞌa Jesús hänajty yajyaghoꞌogáaṉäbä. </v>
<v b="MAT" c="10" v="5">Mänitä Jesús jaꞌa nämajmetspähajxy quiejxy mädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä. Mänit ñämaayy: ―Caꞌa hajxy jim̱ mnøcxy maa jaꞌa caꞌa judíoshajxy chänaꞌayän, y caꞌa hajxy jim̱ mnøcxy Samarianaaxooty. Yaayyä hajxy jaduhṉ mwädítät, yaa Israelnaaxooty. </v>
<v b="MAT" c="10" v="6">Jaꞌa jäyaꞌayhajxy yaabä, jaduhṉ mäwíinäts hajxy jeꞌe nebiä meeg tägowiädijpän. </v>
<v b="MAT" c="10" v="7">Mnägápxäp hajxy jaduhṉ coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa mobädajpä yajcähxøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="10" v="8">Myajnáxäp hajxy homiädyii paꞌamä møødä haxøøgpaꞌam. Myagjujypiǿgäp jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌay hajxy. Myajpäyǿꞌøgäp jaꞌa møjcuꞌu hajxy. Nnäꞌä móobiøch mijts hädaa cuhdujt; cábøch mijts nyagjuyaꞌañ; jaduhṉ mijtspä, cab hajxy myagjúubiät. </v>
<v b="MAT" c="10" v="9">’Cabä xädøꞌøñ hajxy mgónät ni weeṉ̃tiä. </v>
<v b="MAT" c="10" v="10">Cabä morral hajxy mwídsät. Tuꞌuquiä camiixy hajxy mwídsät. Cabä cøꞌøg hajxy mejtstehṉg mmänǿcxät. Cabä cuhdajt hajxy mgábät. Jim̱ hajxy mmägayaꞌañ mmähuꞌugaꞌañ maa hajxy hänajty mhamejtstaꞌagaꞌañän. </v>
<v b="MAT" c="10" v="11">’Coo hajxy maa mgajptägǿꞌøwät, jim̱ä jäyaꞌay hajxy mhøxtáꞌawät jaꞌa hojiootmøødpä; jim̱ hajxy mhamejtstáꞌagät. Jiiby hajxy mhídät høxtä coonä hajxy hänajty mduꞌubøgaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="10" v="12">Coo hajxy mdøjtägǿꞌøwät, mänit hajxy myajpóoꞌxät. </v>
<v b="MAT" c="10" v="13">Coo hajxy jaduhṉ xyajtøjtägǿꞌøwät hamuumduꞌjoot, mänit hajxy jaduhṉ quiunuuꞌxǿøjät jaꞌa Diósäm; pø caj, cab hajxy jaduhṉ quiunuuꞌxǿøjät. </v>
<v b="MAT" c="10" v="14">Coo hajxy jaduhṉ xquiaꞌa näꞌägä jøjpøgǿꞌøwät, coo jaꞌa mmädiaꞌagyhajxy xquiaꞌa näꞌägä mädóow̱ät, mänit hajxy jim̱ mdsóonät. Mänitä mdecy hajxy mwiinwop mwiinxídät, nebiä hijxtahṉd jaduhṉ miähmǿꞌøwät coo mijts jaduhṉ tøø xquiaꞌa yajtøjtägøꞌøy. </v>
<v b="MAT" c="10" v="15">Tøyhájtäts mijts nnämaꞌay, coo yhabáadät coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy quiumädow̱aꞌañ, maas hanax̱iä yøꞌø cajpt jaduhṉ quiumädow̱aꞌañ quejee jaꞌa Sodomacajpt møødä Gomorracajpt. </v>
<v b="MAT" c="10" v="16">’Maac̈h mijts nwiinguex̱iän, haxøøgwiinmahñdy jaꞌa jäyaꞌayhajxy jim̱ miøød. Paady hajxy nähix̱ hahixøꞌø mnibiädaꞌagǿøjät. Meeꞌxxieemy hajxy jaduhṉ mwädítät. </v>
<v b="MAT" c="10" v="17">Mniyajcopcøꞌøwǿøjäp mijts. Xyajcøꞌødägǿꞌøwäp mijts maa jaꞌa tuuṉgmøødpän. Mänítäts hajxy xwyiinwop xjiøjwóbät maa jaꞌa chajtøgootyhajxiän. </v>
<v b="MAT" c="10" v="18">Høxtä jim̱ hajxy xyajmedsaꞌañ maa jaꞌa gobiernä wyiinduumhajxiän, møød jim̱ maa jaꞌa caꞌa judíos wyiinduumhajxiän. </v>
<v b="MAT" c="10" v="19">Pero coo hajxy jaduhṉ xyajmédsät maa jaꞌa wyiinduumhajxiän, cab hajxy mdaj mmáyät waam̱baty hajxy hänajty mmädiaꞌagaꞌañ. Coo jaduhṉ yhabáadät, mänitä Dios jaduhṉ xyhawáaṉät waam̱baty hajxy jaduhṉ mmänáꞌanät. </v>
<v b="MAT" c="10" v="20">Cab hajxy hamdsoo mmädiaꞌagaꞌañ. Dioshespírituhaam hajxy jaduhṉ mmädiaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="10" v="21">’Haxøøg jaduhṉ jiadaꞌañii. Hamdsoo hajxy ñiñähanuuꞌxøꞌøwaꞌañii jaꞌa tuꞌqueꞌexpä‑jäyaꞌay. Jaduhṉ jaꞌa tieedyhajxy jiatcøꞌøwaam̱bä møødä yhuunghajxy. </v>
<v b="MAT" c="10" v="22">Jaꞌa høøc̈hcøxpä mijts jaꞌa jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä xmiähaṉhadaꞌañ. Pøṉ jaduhṉ meeꞌxtujp cøjxtaꞌaxiøø, jeꞌeds jaduhṉ mähmøꞌøwaam̱b hodiuum. </v>
<v b="MAT" c="10" v="23">Coo mijts hajxy xchaac̈htiúnät mäduꞌughagajpt, mänit hajxy mbäyǿꞌøgät, mänit hajxy mnǿcxät wiingtuum. Tøyhájtäts mijts nnämaꞌay, cooc̈h hänajty ngädaꞌagaꞌañ, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, cahnä cajpt hajxy hänajty mwiinwädityñä maa jaꞌa judíoshajxy chänaꞌayän. </v>
<v b="MAT" c="10" v="24">’Cabä pøṉ jaduhṉ jiaty nebiä wyiindsǿṉ jiatiän. </v>
<v b="MAT" c="10" v="25">Coo hajxy jaduhṉ mjádät nebiä mwiindsøṉhajxy jiatiän, jootcujc hajxy jaduhṉ mhídät. Cooc̈hä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ tøø xñämaꞌay: “Møjcuꞌu”, jaduhṉ mijts hajxy xñämaꞌawaam̱bä. </v>
<v b="MAT" c="10" v="26">’Cabä cuꞌug hajxy mdsähgǿꞌøwät. Nebiaty hajxy jaduhṉ jiatcøꞌøy hameeꞌch, cähxøꞌøgaam̱b jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="10" v="27">Waam̱bátyhøch mijts hameeꞌchhaam nnajtscapxǿøyyäm, majiäyaꞌayhagujc hajxy myajcapxǿꞌøwät. </v>
<v b="MAT" c="10" v="28">Cab hajxy mdsähgǿꞌøwät pøṉ jaꞌa mnaax̱niꞌx hajxy xyaghóꞌcäp; cabä mháañämä hajxy jaduhṉ xyaghóꞌcät. Jaꞌa Dios hajxy mdsähgǿꞌøwäp; jeꞌedsä cuhdujt jaduhṉ møød coo hajxy jiiby xquiéxät haxøøgtuum. Jiiby jaꞌa mnaax̱niꞌxhajxy quiuhdägóyyät møødä mháañämähajxy. </v>
<v b="MAT" c="10" v="29">’Jaꞌa muuxyhuunghajxy, coo hajxy quiaꞌay, yhijxyp jaꞌa nDeedyhájtämhajxy jaduhṉ, hoy hajxy quiaꞌa ja tsow̱ä. </v>
<v b="MAT" c="10" v="30">Jaanä jaduhṉ mijts xyhijxpä, høxtä xñajuǿøyyäp mijts naag mijts mguhwaay. </v>
<v b="MAT" c="10" v="31">Cabä jäyaꞌay hajxy mdsähgǿꞌøwät; hix̱, mmaas tsoobaatp mijts quejee jaꞌa muuxyhajxy. </v>
<v b="MAT" c="10" v="32">’Pønjátyhøch jaꞌa nmädiaꞌagy xmiøødyajtuꞌugøøby maa jaꞌa cuꞌugwiinduumän, mänítøch jaꞌa miädiaꞌagyhajxy nmøødyajtuꞌugøꞌøwaam̱bä maac̈hä nDeedy wyiinduumän jim̱ tsajpootyp. </v>
<v b="MAT" c="10" v="33">Pero pønjátyhøch jaduhṉ tuꞌugmädiaꞌagy tøø xquiaꞌa møødhity maa jaꞌa cuꞌugwiinduumän, ni høøc̈h jaduhṉ tuꞌugmädiaꞌagy ngaꞌa møødhidaam̱bä maac̈hä nDeedy wyiinduumän jim̱ tsajpootyp. </v>
<v b="MAT" c="10" v="34">’Cooc̈h yaa tøø ngädaꞌagy, paadiä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ ñimiädsibøꞌøwaꞌañii jaꞌa høøc̈h nmädiaꞌagyquiøxpä. Cab hajxy jootcujc yhidaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="10" v="35-36">Tuꞌtøjc hajxy jaduhṉ ñimiädsibøꞌøwaꞌañii, møødä tiaj møødä tieedy, møødä ñøøx møødä miajc, møødä jiaxieꞌeb møødä xiocy. </v>
<v b="MAT" c="10" v="37">’Pøṉä tiaj pøṉä tieedy maas tsojp quejeec̈h høøc̈h jaduhṉ xchocy, cábøch jaꞌa nmädiaꞌagy hoy xpianǿcxät. Y pøṉä ñøøx pøṉä miajc maas tsojp quejeec̈h høøc̈h jaduhṉ xchocy, ni jeꞌec̈h jaꞌa nmädiaꞌagy hoy xquiaꞌa panǿcxäbät. </v>
<v b="MAT" c="10" v="38">Pøṉä jioot tsojp cooc̈h høøc̈h xpianǿcxät, pero cabä jioot jaduhṉ chocy coo chaac̈hpǿgät nébiøch jaduhṉ ndsaac̈hpøgaꞌañän, cábøch nmädiaꞌagy jaduhṉ hoy xpianǿcxät. </v>
<v b="MAT" c="10" v="39">Pøṉä jiugyhajt jaduhṉ ja wiꞌi yaghoyøꞌøwaam̱b, tägóyyäp jaꞌa jiugyhajt jaduhṉ. Pero pøṉä jiugyhajt najtshixøꞌøwaam̱b jaꞌa høøc̈hcøxpä, jeꞌeds hodiuum nøcxaam̱b. </v>
<v b="MAT" c="10" v="40">’Pøṉ mijts jaduhṉ xchojp, jaduhṉ mäwíinøch høøc̈h xchojpä. Y pǿṉhøch høøc̈h jaduhṉ xchojp, jaduhṉ mäwíinädsä Dios jaduhṉ chojpä, jaꞌac̈h tøø xquiéx̱iäbä. </v>
<v b="MAT" c="10" v="41">Jaꞌa Diosquex̱yhajxy, hodiuum hajxy ñøcxaꞌañ. Jaanä jim̱ hajxy ñøcxaam̱bä pøṉ jaduhṉ tsojp jaꞌa Diosquex̱y. Paady hajxy chogyii coo hajxy jaduhṉ Dyiosquex̱iä. Jaanä jim̱ hajxy ñøcxaam̱bä hodiuum pøṉ jaduhṉ tsojp jaꞌa hojiäyaꞌay. </v>
<v b="MAT" c="10" v="42">Coo hädaa häyoobäyaꞌay tøchñøø ñäꞌä moꞌowǿøjät jeꞌeguiøxpä cooc̈h jaduhṉ xpianøcxy, mänit jaayaꞌay piädaꞌagǿøjät hodiuum, jaꞌa nøø tøø yéquiäbä. Tehm̱ tiøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="11" v="1">Coo jaꞌa Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy yajwiingapxøøbiädøøyy, mänit jim̱ chohṉ̃. Mänit tiägøøyy yajnähixøøbiä maa jaꞌa cajpt mäwiingoṉän. </v>
<v b="MAT" c="11" v="2">Jaꞌa Juan, tsum̱yhäñaaby hänajty jeꞌe. Coo miädoyhajty coo jaꞌa Cristo hänajty wiädity yajnähixøøbiä, mänitä miäguꞌughajpä metsc quiejxy maa jaꞌa Jesúsän. </v>
<v b="MAT" c="11" v="3">Mänitä Jesús hajxy miäyajtøøyy: ―Nej, miic̈h jaꞌa Crístojä, jaꞌa Dios jaduhṉ quiexaam̱biä, tøgä wiinghänaꞌc jeꞌejä. </v>
<v b="MAT" c="11" v="4">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Nøcx jaꞌa Juan hajxy hawaaṉä neby hajxy xii mhix̱ mmädoyy. </v>
<v b="MAT" c="11" v="5">Nøcx hajxy yajmøødmädiaꞌag coo jaꞌa wiindshajxy tøø yhijxøꞌøgy, coo jaꞌa tecymiaꞌadpähajxy tøø yoꞌoyøꞌøgy, coo jaꞌa haxøøgpaꞌammøødpähajxy tøø ñähwaꞌac̈h, coo jaꞌa cuhnatpähajxy tøø miädoow̱øꞌøgy, coo jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌayhajxy tøø jiujypiøcy, coo jaꞌa häyoobäyaꞌayhajxy tøø yajmøødmädiaꞌagyii jaꞌa Diosmädiaꞌagy. </v>
<v b="MAT" c="11" v="6">Jootcujc hajxy jaduhṉ yhity jaꞌac̈h nmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot tøø xmiäbǿjcäbä. </v>
<v b="MAT" c="11" v="7">Coo jaꞌa Juan miäguꞌughajpähajxy wyiimbijty, mänitä Jesús jaꞌa cuꞌug tiägøøyy møødmädiaacpä jaꞌa Juancøxpä. ―Coo hajxy tøø mhoy pactuum, jaꞌa Juan miädiaꞌagy hajxy hänajty mmädow̱áaṉäp, túhm̱äts. Cabä tsajcapy pojyuꞌxpä hajxy hoy mhix̱y. Caj pues, paady hajxy jim̱ tøø mhoy coo jaꞌa Juan jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hänajty mmädow̱aaṉä. </v>
<v b="MAT" c="11" v="8-9">Diosquex̱y jeꞌe, paadiä miädiaꞌagy hajxy hoy tøø mmädoow̱ä, hoy jaꞌa howyit hänajty quiaꞌa ja møødä nebiä mäyøøjäyaꞌayhajxy miøødän. Tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa Juan jaꞌa Diosmädiaꞌagy yajwiingapxøꞌøy. Pero jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy näꞌä jaac yajnähixøøbiä, jeꞌedsä cuhdujt hajxy maas may tøø mioꞌoyii jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="MAT" c="11" v="10">Jaꞌa Diosmädiaꞌagy jecy mädiáacäbä, Juan jeꞌe. Nøm̱ä Dios jecy miänaaṉ̃ coo jaꞌa quiuguex̱y hänajty jayøjp quiexaꞌañ maa jaꞌa cuꞌugän, ween yajwiinxiic yajwiingapxøꞌøy coo jaꞌa yhaxøøgcuhdujt hajxy ñajtshixǿꞌøwät. Høx̱háamhøch hänajty ngädaꞌagaꞌañ. Jayøjp jaꞌa Juan jiaanc̈h quejxä; høx̱háamhøch njaanc̈h cädaacy. </v>
<v b="MAT" c="11" v="11">Ni pøṉ jaduhṉ jädaꞌahaty quiaꞌa mäbaady hädaa yaabä naax̱wiin nebiä Juan mäyajnäbejpä jaꞌa cuhdujt miøødän. Tøyhajt jaduhṉ. Pero cooc̈h hänajty tøø nhoꞌnä, cooc̈h hänajty tøø nnøcxtägach maac̈h nhuuc tsohm̱bän, pønjaty jaꞌa Diosmädiaꞌagy mäbøgaam̱b jaꞌa høøc̈hcøxpä, maas mayyä cuhdujt hajxy hänajty miøødhadaꞌañ quejee jaꞌa Juan miøødä, hoy jaꞌa møjcuhdujt hajxy hänajty quiaꞌa ja møødä. </v>
<v b="MAT" c="11" v="12">’Coo jaꞌa Juan tiägøøyy mäyajnäbejpä, høxtä jeꞌenä jädaꞌanäbaadyñä, nägøꞌø nädecypiä jaꞌa jäyaꞌayhajxy jia wiꞌi tiägøꞌøwaꞌañ maa jaꞌa Dios wyiinduumän. </v>
<v b="MAT" c="11" v="13-14">Jaꞌa Diosquex̱yhajxy jecypiä, jaduhṉ hajxy jecy miänaaṉ̃ coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ. Jaduhṉä Moisés miädiaꞌagy miänaam̱bä. Pero jayǿjpäc jaꞌa Elías hijty myinaꞌañ. Y coo jaꞌa Juan tøø miech, Elías jeꞌe, pø mwiinjuøꞌøwaam̱by hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="11" v="15">Pøṉ mädohnd møød, ween miädoy. </v>
<v b="MAT" c="11" v="16">Pänébiøch jäyaꞌayhajxy nyajmäbáadät jaꞌa jädaꞌahatypä. Cab hajxy tii yhojiäwøꞌøwaꞌañ. Jaduhṉ mäwíinäts hajxy jeꞌe nebiä pigänaꞌc wiinhecpän. Coo hajxy nax̱y miech häyøꞌpä tøjpaꞌc, mänitä miäbigänaꞌc hajxy ñämaꞌay: </v>
<v b="MAT" c="11" v="17">“Tøø højts nja xuꞌuxy, pero cab hajxy tøø mhech. Tøø højts hojiøøñä nja høy, pero cab hajxy tøø mjøꞌøy.” </v>
<v b="MAT" c="11" v="18">Coo jaꞌa Juan miejch, cab hänajty quiayaꞌañ yhuꞌugaꞌañ. Mänit mijts mnänøøm̱y coo jeꞌe quiuꞌumañøøbiä. </v>
<v b="MAT" c="11" v="19">Mänítøch nbamejtspä, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. Mänítøch ndägøøyy caabiä huucpä. Jadúhṉhøch mijts xñänøøm̱bä cooc̈h nwiꞌi quiayaꞌañ cooc̈h nwiꞌi yhuꞌugaꞌañ, cooc̈hä cubojpä cugädieeybä nmäguꞌughaty møødä yajnähjuudiuutpädøjc. Pero yajcähxøꞌøgaam̱by jaꞌa Dios jaduhṉ jaꞌa wyiinmahñdyhaam cooc̈h jaꞌa tøyhajt jaduhṉ nmøødä. </v>
<v b="MAT" c="11" v="20">Mänitä Jesús tiägøøyy hamänajpä. Jaꞌa cajptjäyaꞌayhajxy jaduhṉ hojjä, jaꞌa hajxy hänajty tsänaabiä maa jaꞌa Jesús jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä hänajty tøø jia yajcähxøꞌøguiän. Paady jaduhṉ yhamänajty, coo yhaxøøgwiinmahñdy hajxy hänajty tøø quiaꞌa najtshixøꞌøy. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: </v>
<v b="MAT" c="11" v="21">―Haxøøg mijts mjadaꞌañ mhabetaꞌañ, mijts yaa tsänaabiä Corazín møødä Betsaida. Jaꞌa jecyjiäyaꞌayhajxy hijty jim̱ tsänaabiä Tiro møødä Sidón, coo hajxy häxøpy tøø yhix̱y jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä nej mijts tøø mja hix̱iän, tøø jaꞌa yhaxøøgwiinmahñdy hajxy häxøpy ñajtshixøꞌøy. </v>
<v b="MAT" c="11" v="22">Tøyhajt jaduhṉ, coo jaꞌa Dios yaghabáadät, maas haxøøgtuum mijts jaduhṉ xpiädaꞌagaꞌañ quejee jaꞌa jäyaꞌayhajxy jim̱ jecy tsänáayyäbä Tiro møødä Sidón. </v>
<v b="MAT" c="11" v="23">Y mijts jim̱ tsänaabiä Capernaum, mja wiꞌi yajcumayaam̱b hajxy jaduhṉ. Pero cabä Dios hajxy jaduhṉ xquiumayaꞌañ. Jaꞌa jecyjiäyaꞌayhajxy hijty jim̱ tsänaabiä Sodoma, coo jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä hajxy häxøpy tøø yhix̱y nej mijts tøø mja hix̱iän, cab hajxy häxøpy tøø quiuhdägoy. </v>
<v b="MAT" c="11" v="24">Tøyhajt jaduhṉ, coo jaꞌa Dios yaghabáadät, maas haxøøgtuum mijts xpiädaꞌagaꞌañ quejee jaꞌa jäyaꞌayhajxy jim̱ jecy tsänáayyäbä Sodoma. </v>
<v b="MAT" c="11" v="25">Mänitxøø jaꞌa Jesús miänaaṉ̃: ―Teedy, miic̈h nbaꞌyaax̱yp. Miic̈h jim̱ häñaaby tsajpootyp; miic̈h yaa Dioshajp maa hädaa yaabä naax̱wiinän. Dioscujúꞌuyäp coo jaꞌa tøyhajt tøø myajnähixøꞌøy jaꞌa hajxy tii caꞌa jajpä. Caj tøø myajnähixøꞌøy jaꞌa hajxy tyijy jajpä. </v>
<v b="MAT" c="11" v="26">Tøyhajt jaduhṉ, Teedy, jeꞌeguiøxpä coo miic̈h mjoot jaduhṉ chocy. </v>
<v b="MAT" c="11" v="27">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Tøøc̈hä nDeedy jaꞌa tøyhajt xquiøx̱y yajcøꞌødägøꞌøy. Cábøch pøṉ xyhix̱yhaty, høøc̈h jaꞌa Dioshuung. Tøyhajt jaduhṉ. Jagóoyyøc̈h nDeedy xyhix̱iä. Y cábøch jaꞌa nDeedy pøṉ xyhix̱yhajtä. Jagóoyyøc̈h jaduhṉ nhix̱iä, høøc̈h jaꞌa Dioshuung. Nyajnähdíjäbøch pønjátyhøch nDeedy hix̱yhádäp. </v>
<v b="MAT" c="11" v="28-30">Mijts, pøṉ jaduhṉ caꞌa meeꞌxtugaam̱b neby hajxy hijty mguhdujthatiän, høøc̈h nguhdujt habǿjcäc. Hojióothøch nmøød; cábøch nyajcumayaꞌañ. Mänítäts jaꞌa hoybä weenbä hajxy mbáadät. Cábøch jaꞌa jemc̈hpä mapxypä jaduhṉ nbädaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="12" v="1">Mänitxøø jaꞌa Jesúshajxy hänajty wiädity trigoniꞌibyquiujc pooꞌxxiøøjooty. Yähóꞌcäp jaꞌa Jesús jiamiøødhajxy hänajty. Mänit hajxy tiägøøyy trigotøjpä. </v>
<v b="MAT" c="12" v="2">Coo jaꞌa fariseoshajxy jaduhṉ yhijxy, mänitä Jesús hajxy ñämaayy: ―Huug hix̱, xiidsä mmäguꞌughajpä trigo hajxy wyiꞌi tiøjy. Cabä cuhdujt jaduhṉ myiṉ̃ coo hajxy tii ndúuṉämät jaꞌa pooꞌxxiøøjooty. </v>
<v b="MAT" c="12" v="3">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Nej, cahnä jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mgapxiä. Jim̱ jaduhṉ myiṉ̃ cujaay coo jaꞌa Davidhajxy yähoꞌpøjcä. </v>
<v b="MAT" c="12" v="4">Mänit hajxy tiägøøyy Diostøgooty. Mänitä Diostsajcaagy hajxy quiaayy, jaꞌa teedyhajxy hänajty tøø quiuyoxǿꞌøyäbä. Cabä cuhdujt hänajty pøṉ miøødä coo hajxy quiáyät ni jaꞌa Davidhajxy. Jagooyyä teedy jaꞌa cuhdujt hajxy hänajty miøødä coo hajxy quiáyät. </v>
<v b="MAT" c="12" v="5">Jaduhṉ cujaay myiim̱bä maa jaꞌa Moisés miädiaꞌaguiän coo jaꞌa teedyhajxy tsajtøgootypä quiaꞌa näꞌägädä pooꞌxy jaꞌa pooꞌxxiøøjooty; y cab jaduhṉ ñejpiä. </v>
<v b="MAT" c="12" v="6">Y høøc̈h, maas mǿc‑høch jaꞌa cuhdujt jaduhṉ nmøødä quejee jaꞌa tsajtøjc. </v>
<v b="MAT" c="12" v="7">Caj mijts mwiinjuøꞌøy waam̱b jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ miänaꞌañ: “Mänáam̱bøch jaduhṉ coo hojioot hajxy mmøødhádät; cábøch jaduhṉ nmänaꞌañ coo animal hajxy myóxät jaꞌa høøc̈hcøxpä.” Coo hajxy jaduhṉ mwiinjuǿꞌøwät, cabä jäyaꞌay hajxy näꞌä nägoodä mwiingapxpédät. </v>
<v b="MAT" c="12" v="8">Høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, nmǿødhøch cuhdujt jaduhṉ høxtä maa jaꞌa pooꞌxxiøøbaadiän. </v>
<v b="MAT" c="12" v="9">Mänitä Jesús jim̱ chohṉ̃. Mänit tiägøøyy tsajtøgooty. </v>
<v b="MAT" c="12" v="10">Jiibiä mähdiøjc hänajty tuꞌug; cøꞌødøꞌøds hänajty tuꞌnax̱. Jiibiä fariseoshajxy hänajty näjeꞌe tiänaabiä. Mänitä Jesús miäyajtøøw̱ä: ―Nej, hoy jaduhṉ coo jaꞌa paꞌamjäyaꞌay myajmøcpǿgät jaꞌa pooꞌxxiøøjootiä. Paadiä fariseoshajxy jaduhṉ miänaaṉ̃, yhøxtaaby jaꞌa wiinmahñdy hajxy hänajty nebiä Jesús hajxy yajtsumǿøjät. Coo jaꞌa Jesús jaꞌa paꞌamjäyaꞌay yajmøcpǿgät jaꞌa pooꞌxxiøøjooty, mänitä Jesús hajxy hänajty yajtsumaꞌañii. </v>
<v b="MAT" c="12" v="11">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Hoy pues. Coo pøṉ mieeg quiugaꞌawøꞌøy nøøjutjooty jaꞌa pooꞌxxiøøjooty, mänit hajxy nøcxy yajpädsøm̱y, túhm̱äts. </v>
<v b="MAT" c="12" v="12">Y maas tsoobaatp jaꞌa jäyaꞌay quejee jaꞌa meeg. Hoy jaduhṉ coo jäyaꞌay mnäxúudsät jaꞌa pooꞌxxiøøjooty. </v>
<v b="MAT" c="12" v="13">Mänitä Jesús jaꞌa mähdiøjc ñämaayy: ―Xajtøw̱ yøꞌø mgøꞌø. Mänit xiajtøøyy. Mänit miäbaaty nebiä tuꞌugpän. </v>
<v b="MAT" c="12" v="14">Mänitä fariseoshajxy tiøjpädsøøm̱y. Mänit hajxy quiojyquiapxyhajty nebiä Jesús hajxy yaghóꞌogät. </v>
<v b="MAT" c="12" v="15">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ miädoyhajty, mänit jim̱ chohṉ̃. Mänitä jäyaꞌay may piaduꞌubøjcy. Mänitä Jesús jaꞌa paꞌamjäyaꞌay yajmøcpøjcy nägøx̱iä. </v>
<v b="MAT" c="12" v="16">Mänit jaduhṉ miänaaṉ̃ coo hajxy quiaꞌa nägápxät pøṉ jeꞌe. </v>
<v b="MAT" c="12" v="17">Jaduhṉdsä tiøjiajty nebiä Isaías jecy miänaaṉ̃än, jaꞌa Diosquex̱ypä. Dios jaduhṉ mänaam̱b: </v>
<v b="MAT" c="12" v="18">Høøc̈hä nmoonsä hädaa, jaꞌac̈h tøø nwiimbíyyäbä. Ndsójpiøch jaduhṉ. Jootcújc‑høch nnijiäwøꞌøyii yøꞌøgøxpä. Nbädaꞌagáam̱biøch jaꞌa nhEspíritu maa yøꞌøjän. Høøc̈h nguhdujt jaduhṉ xyajwiingapxøꞌøwáaṉäp maa jaꞌa jäyaꞌayhajxy nägøx̱iän. </v>
<v b="MAT" c="12" v="19">Caj chiptunaꞌañ; caj yaꞌaxaꞌañ caj jiogaꞌañ. Hahuum jaduhṉ wiäditaꞌañ cajptooty. </v>
<v b="MAT" c="12" v="20-21">Jiootcapxmøcpøgaam̱by pøṉ hobiä nejpiä mäbøjp. Mäbøgáaṉäxäp jaꞌa miädiaꞌagy jaꞌa jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä. Mänit jaduhṉ tiägøꞌøwaꞌañ hoyhanehm̱bä. </v>
<v b="MAT" c="12" v="22">Mänitä mähdiøjc tuꞌug yajmejtsä maa Jesúsän. Wiindsä mähdiøjc hänajty, møød hänajty yhuumä, møød jaꞌa møjcuꞌubaꞌam hänajty miøødä. Mänitä Jesús jaduhṉ yajnähwaach, yaghijxøꞌcy, yajcapxøꞌcy. </v>
<v b="MAT" c="12" v="23">Mänitä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä yagjuøøyy. Mänit hajxy ñiñämaayyä: ―Nej, David yhap yhocädaꞌa yøꞌøduhṉä. </v>
<v b="MAT" c="12" v="24">Coo jaꞌa fariseoshajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Coo yøꞌø craa jaꞌa møjcuꞌuwiinmahñdy jaduhṉ miøødä, paadiä møjcuꞌubaꞌam jaduhṉ yajnähwaꞌac̈h. </v>
<v b="MAT" c="12" v="25">Ñajuøøbiä Jesús hänajty nebiä fariseoshajxy hänajty wyiinmahñdyhaty. Mänit miänaaṉ̃: ―Coo jaꞌa tuꞌhagajptpä jäyaꞌayhajxy ñimiädsibøꞌøwǿøjät, cuhdägóyyäp jaꞌa quiajpthajxy jaduhṉ. Y coo jaꞌa tuꞌugtøgootypä jäyaꞌayhajxy ñimiädsibøꞌøwǿøjät, cab hajxy hoy yhíjnät tuꞌugtøgooty. </v>
<v b="MAT" c="12" v="26">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, coo jaꞌa møjcuꞌuhajxy ñimiädsibøꞌøwǿøjät, tägóyyäp jaꞌa wyiinmahñdyhajxy jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="12" v="27">Hoorä, mijts jaduhṉ mänaam̱b cooc̈h jaꞌa møjcuꞌubaꞌam nyajnähwaꞌac̈h jaꞌa møjcuꞌuwiinmahñdyhaam. Coo häxøpy jiaduhṉä, maa mijts jaꞌa mjamiøød jaꞌa wiinmahñdy hajxy piaady coo jaꞌa møjcuꞌubaꞌam hajxy yajnähwaꞌac̈h. Hamdsoo hajxy myajcähxøꞌøgy coo jaꞌa tøyhajt hajxy mgaꞌa møødä. </v>
<v b="MAT" c="12" v="28">Pero høøc̈h, Dioshespírituháamhøch jaꞌa møjcuꞌubaꞌam nyajnähwaꞌac̈h. Cähxøꞌp jaduhṉ coo tøø yhabaatnä coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="12" v="29">’Coo jaꞌa møjcuꞌu xquiaꞌa yajmäjädáꞌagät, cabä miäjaa jaduhṉ mbǿjcät. </v>
<v b="MAT" c="12" v="30">’Pǿṉhøch jaduhṉ xquiaꞌa møødpädøꞌp, høøc̈h nmädsip jeꞌe. Y pǿṉhøch jaduhṉ xquiaꞌa møødtuum̱b, xmiähaṉhájpøch jeꞌe. </v>
<v b="MAT" c="12" v="31-32">’Jeꞌeguiǿxpøch mijts jaduhṉ nnämaꞌay, coo pøṉ jaduhṉ tiuꞌudägóyyät, hoy jaduhṉ ñähwáꞌadsät, hóyhøch jaduhṉ xjia nänøm̱y, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. Pero coo pøṉ jaduhṉ ñänǿmät jaꞌa Dioshespíritu, cab jaduhṉ mänaa ñähwaꞌadsaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="12" v="33">’Mhøxcábäp hajxy jaduhṉ pøṉ jaꞌa howyiinmahñdy møød; jeꞌeds hoy wädijp. Pøṉ jaꞌa howyiinmahñdy caꞌa møød, cab hoy wiädity. </v>
<v b="MAT" c="12" v="34">Jaduhṉ mäwíinäts mijts hajxy mjatcøꞌøy nebiä tsahṉ̃diän. Paadiä hoybä hajxy mgaꞌa mädiaꞌagaꞌañ, coo jaꞌa haxøøgwiinmahñdy hajxy mmøødä. Haagä mgopcooty jaꞌa mmädiaꞌagyhajxy jaduhṉ chohṉdaꞌagy. </v>
<v b="MAT" c="12" v="35">Jaayaꞌay hojiäyaꞌaybä, hoy jaduhṉ quiapxy miädiaꞌagy jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa howyiinmahñdy miøødä quiopcooty. Pero jaayaꞌay caꞌa hoybä, haxøøg jaduhṉ quiapxy miädiaꞌagy jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa haxøøgwiinmahñdy miøødä quiopcooty. </v>
<v b="MAT" c="12" v="36">Chaac̈h mijts nnämaꞌay, coo jaduhṉ yhabáadät coo jaꞌa Dios hänajty yajnähdijaꞌañ, mänitä Dios hajxy xmiäyajtøwaꞌañ waam̱baty hajxy hänajty tøø mgapxtägoy, hoy hajxy jaduhṉ tøø mja näꞌä wiingapxnax̱y. </v>
<v b="MAT" c="12" v="37">Pø haxøøg hajxy hänajty tøø mmädiaꞌagy, mänit Dios hajxy xpiädaꞌagaꞌañ haxøøgtuum. Pø hoy hajxy hänajty tøø mmädiaꞌagy, mänitä Dios hajxy xpiädaꞌagaꞌañ hodiuum. </v>
<v b="MAT" c="12" v="38">Mänitä Jesús ñämaayyä jaꞌa fariseoshajxy näjeꞌe møødä ley‑yajnähixøøbiähajxy: ―Wiindsǿṉ, højts jaꞌa hijxtahṉd huuc yaghíjxäc jaꞌa hoy‑yagjuǿøñäbä. </v>
<v b="MAT" c="12" v="39">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jaꞌa jäyaꞌayhajxy jädaꞌahatypä, haxøøg hajxy jiatcøꞌøy; cabä Dios hajxy chocy. Jaꞌa hijxtahṉd hajxy mja wiꞌi yhixaam̱by. Jagooyyä hajxy jaduhṉ mhixaꞌañ nebiä hijxtahṉd jecy quiähxøꞌquiän jaꞌa Jonáscøxpä, jaꞌa Dios jecy quiéjxäbä. </v>
<v b="MAT" c="12" v="40">Jaꞌa ballenajoodooty jaꞌa Jonás yhijty tägøøgxøø tägøøgtsuhm̱. Jadúhṉäts høøc̈h nhidaam̱bä naax̱jutjooty tägøøgxøø tägøøgtsuhm̱, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="MAT" c="12" v="41">Coo jaꞌa Jonás jaduhṉ piädsøøm̱y ballenajoodooty, mänitä Diosmädiaꞌagy hoy yajwaꞌxy maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Nínive. Coo hajxy jim̱ miädooyy, mänit hajxy miäbøjcy. Mänitä yhaxøøgwiinmahñdy hajxy ñajtshixøøyy. Y cabä Jonás møjtuuṉg hijty jaduhṉ jiaty møødä. Maas møjtúuṉghøch nmøødä høøc̈h. Pero cábøch nmädiaꞌagy hajxy xmiädow̱aaṉä, jaꞌa jäyaꞌayhajxy jädaꞌahatypä. Coo jaduhṉ yhabáadät coo hajxy hänajty yajnähdijaꞌañii, mänit hajxy ñämaꞌawaꞌañii coo hajxy jaduhṉ piädaꞌagǿøjät haxøøgtuum. Jaꞌa jecyjiäyaꞌayhajxy jaduhṉ mänaꞌanaam̱b, jaꞌa hajxy hijty jegyhajty tsänaabiä Nínive. </v>
<v b="MAT" c="12" v="42">Jaduhṉdsä toꞌoxiøjc miänaꞌanaam̱bä, jaꞌa jecy gobiernähájtäbä jäguem̱naax̱ jaꞌa jøømbojmänajpä. Mänitä Salomón hoy miämädoow̱hity, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Salomón hänajty jiaanc̈h tehm̱ quiuhwijjiä. Y cabä Salomón jaꞌa møjtuuṉg hijty jiaty møødä. Maas møjtúuṉghøch nmøødä høøc̈h. Pero cábøch nmädiaꞌagy hajxy xmiädow̱aaṉä, jaꞌa jäyaꞌayhajxy jädaꞌahatypä. </v>
<v b="MAT" c="12" v="43-45">’Jaꞌa jäyaꞌayhajxy jädaꞌahatypä, haxøøgwiinmahñdy hajxy miøød. Y cooc̈h nmädiaꞌagy hajxy xquiaꞌa mäbǿjcät, maas haxøøg hajxy jaduhṉ jiádät. Jaduhṉ mäwíinäts hajxy jiádät nebiä jäyaꞌay møjcuꞌumøødpän. Coo jaꞌa møjcuꞌu jiiby piädsǿm̱ät maa jaayaꞌay quiopcän, mänitä pooꞌxtaact nøcxy jäguem̱duum yhøxtaꞌay maa jaꞌa tøꞌødsnähgapän. Coo jaꞌa pooꞌxtaact jim̱ quiaꞌa páadät, mänit miänaꞌanaꞌañ: “Mejor nnäꞌägä nøcxtägáchhøch maac̈h nhuuc tsohm̱bän.” Coo jaduhṉ wyiimbídät, mänitä jäyaꞌay quiopc jaduhṉ piáatät nebiä yajwaꞌadstøjcän, jaꞌa yajxóṉ tøø pieꞌedyíijäbä. Mänitä jiamiøød nøcxy juxtujc jiaac woy, jaꞌa maas haxøøgpä. Mänit hajxy nägøx̱iä tiägøꞌøy maa jaayaꞌay quiopcootiän. Y maas haxøøg jaayaꞌay jaduhṉ jiadaꞌañ quejee hijty yhity. </v>
<v b="MAT" c="12" v="46">Jim̱nä jaꞌa Jesús jaꞌa cuꞌug hänajty miøødmädiaꞌagyñä, mänitä tiajhajxy miejch møødä piuhyaꞌayhajxy. Jim̱ hajxy miähmøøyy tøbaꞌam. Jaꞌa Jesús hajxy hänajty miøødmädiaꞌagaam̱by. </v>
<v b="MAT" c="12" v="47">Mänitä Jesús hoy ñämaꞌayii: ―Xiidsä mdaj xmiøødmädiaꞌagaꞌañ tøbaꞌam møødä mbuhyaꞌayhajxy. </v>
<v b="MAT" c="12" v="48">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Pǿṉhøch ndajhajpy; pǿṉhøch nbuhyaꞌayhajpy. </v>
<v b="MAT" c="12" v="49">Mänitä jiamiøød ñädsiiwøøyy. Mänit miänaaṉ̃: ―Høøc̈h ndaj yøꞌø; høøc̈h nbuhyaꞌay yøꞌø. </v>
<v b="MAT" c="12" v="50">Pǿṉhøch jaꞌa nDeedy miädiaꞌagy xquiudiúuṉäp jaꞌa tsajpootypä, jaduhṉ mäwíinäts hajxy jeꞌe nébiøch nbuhyaꞌayän, nébiøch nbuhdoꞌoxiän, nébiøch ndajjän. </v>
<v b="MAT" c="13" v="1">Mänitxøø jaꞌa Jesús jim̱ chohṉ̃ tøgooty. Mänit jim̱ miejch mejypiaꞌa. Hoy jim̱ yhäñaaguiädaꞌagy. </v>
<v b="MAT" c="13" v="2">Mänitä jäyaꞌay may miejch maa jaꞌa Jesús hänajtiän. Mänitä Jesús tiägøøyy barcojooty. Hoy jiiby yhøxtaꞌagy. Cøjxä jäyaꞌayhajxy jim̱ miähmøꞌøy puꞌuwiing. </v>
<v b="MAT" c="13" v="3">Mänitä Jesús tiägøøyy yajnähixøøbiä madiuꞌu. Mäbaadyhaam jaduhṉ yajnähixøøyy. Mänit miänaaṉ̃: ―Mänitä jäyaꞌay tuꞌug tiuꞌubøjcy niippä. </v>
<v b="MAT" c="13" v="4-8">Coo jaꞌa tøømd tiägøøyy wøjpä, näjeꞌe jaꞌa tøømd quiahy tuꞌhaam, näjeꞌe quiahy tsaanähgøxp, näjeꞌe quiahy haptiooty, näjeꞌe quiahy maa jaꞌa hoñaax̱än. Jaꞌa jim̱ cáhw̱äbä tuꞌhaam, yajpädøꞌc jaꞌa muuxyhajxy jeꞌe. Jaꞌa jim̱ cáhw̱äbä tsaanähgøxp, paquiä jaduhṉ jia mujxy, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa naax̱ quiaꞌa jaty cøøcä. Coo quiøx̱xøøjøøyy, mänitä tiøøch, coo jaꞌa tyicts hänajty quiaꞌa møødä. Jaꞌa cáhw̱äbä haptiooty, ja mujx jaduhṉ. Ja yeeꞌc jaduhṉ, pero cabä ñäꞌä tøømbejty. Hix̱, jaꞌa hapty jeꞌe xaam̱. Y jaꞌa cáhw̱äbä maa jaꞌa hoñaax̱än, may jaduhṉ tiøømhajty, näjeꞌe mägoꞌxhaam, näjeꞌe tägøøghiiꞌxhaam, näjeꞌe hiiꞌxmajc‑haam. </v>
<v b="MAT" c="13" v="9">Pøṉ jaduhṉ wiinjuøøby, weenc̈h hädaa nmädiaꞌagy xmiäbøjcä. </v>
<v b="MAT" c="13" v="10">Mänitä Jesús ñämejtsä jaꞌa jiamiøødhajxy. Mänit miäyajtøøw̱ä: ―Tii jaꞌa cuꞌug coo myajnähixøꞌøy yajmäbaadyhaam. </v>
<v b="MAT" c="13" v="11">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tøø mijts jaꞌa Dios xyajwiinjuøꞌøy nebiaty yhaneꞌemy. Cab hijty yajwiinjuøꞌøy. Y yøꞌø cuꞌughajxy, cab hajxy hoy wyiinjuøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="13" v="12">Pøṉ madiuꞌu jaduhṉ møød, maas may jaduhṉ mioꞌowaꞌañii. Pero pøṉ weeṉ̃tiä møød, pøgáaṉäxäp jeꞌe mäduhṉ̃tiä jim̱ miøødä. </v>
<v b="MAT" c="13" v="13">Páadyhøch jaduhṉ nmädiaꞌagy yajmäbaadyhaam. Jia wiꞌi yheeꞌpy hajxy, cab hajxy tii yhix̱y. Jia wiꞌi miämädoow̱hijpy hajxy, cab hajxy wyiinjuøꞌøy, neby hajxy tii quiaꞌa mädoybän. </v>
<v b="MAT" c="13" v="14">’Tøjiajp jaduhṉ yøꞌøyaꞌaguiøxphajxy nebiä Isaías jecy miänaaṉ̃än, jaꞌa hijty jegyhajty wädijpä Diosquex̱y: Mmädow̱aam̱by hajxy jaduhṉ, cab hajxy mwiinjuøꞌøwaꞌañ; Mheebaam̱by hajxy, cab hajxy mhixaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="13" v="15">Tøø hädaa jäyaꞌayhajxy quiuhxex̱y; nebiä cuhnatpän, nebiä wiimbiꞌidspän hajxy jaduhṉ ñibiädaꞌagyii neby hajxy jaduhṉ quiaꞌa wiinjuǿꞌøwät, nébiøch nmädiaꞌagy hajxy xquiaꞌa mäbǿjcät. Cooc̈h nmädiaꞌagy hajxy xmiäbǿjcät, mänítøch hajxy jaduhṉ nyajnähwáꞌadsät. </v>
<v b="MAT" c="13" v="16">’Jootcujc jaduhṉ mhity jeꞌeguiøxpä coo hajxy jaduhṉ mhix̱y, coo hajxy jaduhṉ mmädoy. </v>
<v b="MAT" c="13" v="17">Tøyhájthøch mijts nnämaꞌay, may jaꞌa Diosquex̱ypähajxy, may jaꞌa hojiäyaꞌaybähajxy jia hixaaṉ̃ nej mijts cham̱ mhix̱iän. Jia mädow̱aaṉ hajxy nej mijts cham̱ mmädoyyän. </v>
<v b="MAT" c="13" v="18">’Huuc mädow̱ hajxy waam̱b jaꞌa niippä cwieento miädiaꞌagytiägøꞌøy. </v>
<v b="MAT" c="13" v="19">Näjeꞌe jaꞌa jäyaꞌayhajxy, coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy miädoy nebiä Dios yhaneꞌemiän, cab hajxy wyiinjuøꞌøy. Mänitä Diosmädiaꞌagy hajxy piǿjcäxä jaꞌa møjcuꞌugong. Jaduhṉ mäwíinäts hajxy jeꞌe nebiä tøømd quiahyyän tuꞌhaam. </v>
<v b="MAT" c="13" v="20-21">Näjeꞌe jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot yhuuc ja mäbøcy. Pero coo hajxy chaac̈htiuñii jaꞌa Diosmädiaꞌagyquiøxpä, mänit hajxy piädsøøm̱nä. Jaduhṉ mäwíinäts hajxy jeꞌe nebiä tøømd quiahyyän tsaanähgøxp. Paquiä jaduhṉ tiøꞌøc̈h jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa tyicts quiaꞌa hity. </v>
<v b="MAT" c="13" v="22">Näjeꞌe jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy yhuuc ja mädoy. Pero jiaanc̈h tehm̱ jiahmiejchp hajxy jaduhṉ hädaa yaabä naax̱wiimbä. Jiaanc̈h tehm̱ yhadsojpy jaꞌa xädøꞌøñ hajxy, paadiä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy quiaꞌa panøcxaꞌañ. Jaduhṉ mäwíinäts hajxy jeꞌe nebiä tøømd quiahyyän haptiooty. </v>
<v b="MAT" c="13" v="23">Näjeꞌe jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hoy wyiinjuøꞌøy. Hoy hajxy jaduhṉ pianøcxy hamuumduꞌjoot. Jaduhṉ mäwíinäts hajxy jeꞌe nebiä tøømd quiahyyän hoñaaxooty. </v>
<v b="MAT" c="13" v="24">Mänitä Jesús tiägǿøguiumbä mädiaacpä yajmäbaadyhaam: ―Coo jaꞌa Dios yhaneꞌemy, jadúhṉhøch nyajmäbaadaꞌañ nebiä tuꞌjäyaꞌay hodiøømd tøø wiǿjjiäbän maa jaꞌa ñaax̱än. </v>
<v b="MAT" c="13" v="25">Mänitcoods hajxy quiøx̱y maahoꞌcy. Mänitä miädsip jaꞌa cizañatøømd hoy wiøjy maa jaꞌa trigotøømd hänajty tøø wiøjjiän. </v>
<v b="MAT" c="13" v="26">Tuꞌcuhdujt jaꞌa trigo miujxy møødä cizaña. Coo jaꞌa trigo xiäbaajøøyy, mänitä cizaña quiähxøꞌpä. </v>
<v b="MAT" c="13" v="27">Mänitä jäyaꞌay hoy ñämaꞌayíijäm jaꞌa mioonsähajxy: “Wiindsǿṉ, hodiøømd miich mwøj, túhm̱äts. Pämaadä yøꞌø cizañahujts tøø chooñ.” </v>
<v b="MAT" c="13" v="28">Mänitä wyiindsǿṉ miänaaṉ̃: “Nmädsiphøc̈hädaꞌa jaduhṉ tøø jiatcøꞌøy.” Mänitä mioonsä miänaaṉ̃: “Nej, nǿcxäp højts yøꞌø cizañahujts nwix̱iä.” </v>
<v b="MAT" c="13" v="29">Mänitä wyiindsǿṉ miänaaṉ̃: “Caj, cab hajxy mwíxät coo jaꞌa trigo jaduhṉ ñäꞌä mäbädøꞌøgǿꞌøwät. </v>
<v b="MAT" c="13" v="30">Ween yhity; ween tuꞌcuhdujt yeegy. Coo jaꞌa trigopux̱ jaduhṉ yhabáadät, mänítøch nmoonsä nguexaꞌañ, weenä cizañahujts hajxy jayøjp quiøx̱y yajpädøꞌøgy. Ween hajxy quiøx̱y haxoch. Mänít hajxy jaduhṉ ñóꞌogät. Mänitä trigo hajxy ñähmádsät. Mänit hajxy piädáꞌagät tsehx̱jooty.” </v>
<v b="MAT" c="13" v="31">Mänitä Jesús tiägǿøguiumbä mädiaacpä yajmäbaadyhaam: ―Coo jaꞌa Dios yhaneꞌemy, jadúhṉhøch nyajmäbaadaꞌañ nebiä mostazapajcän. Jim̱ tuꞌjäyaꞌay tøø ñiꞌiby maa jaꞌa ñaax̱än. </v>
<v b="MAT" c="13" v="32">Tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa mostazapajc jiaanc̈h tehm̱ chayyä. Pero coo yeegy, cruty jaduhṉ jiaty nebiä quepychaajän. Mädøyyä jaꞌa muuxyhajxy nøcxy jim̱ miaꞌay yhaajiooty. </v>
<v b="MAT" c="13" v="33">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä yajmäbaadyhaam: ―Coo jaꞌa Dios yhaneꞌemy, jadúhṉhøch nyajmäbaadaꞌañ nebiä toꞌoxiøjc jaꞌa tsajcaagychooy yajmädijǿꞌøyäbän harinajooty tägøøgquipxøhñdy. Mänit jaduhṉ cøx̱iä yajmäyäbicøꞌøy. </v>
<v b="MAT" c="13" v="34">Jaduhṉä Jesús jaꞌa cuꞌug yajnähixøøyy haagä yajmäbaadyhaam. </v>
<v b="MAT" c="13" v="35">Jaduhṉds tiøjiajty nebiä Diosquex̱ypä jecy quiujahyyän: Mäbaadyháamhøch nmädiaꞌagaꞌañ. Nyajcähxøꞌøgáam̱biøch mädyiijaty hänajty yuꞌuc̈htiuum hijp mänaa hädaa yaabä naax̱wiin yhawijy tiøøꞌxtaꞌaguiän; cahnä quiähxøꞌøgyñä. </v>
<v b="MAT" c="13" v="36">Mänitä Jesús jaꞌa cuꞌughajxy quiejxwiimbijty. Mänit tiøjtägøøyy. Mänit jaꞌa jiamiøødhajxy miejch. Mänitä Jesús hajxy ñämaayy: ―Højts capxwíjjäc jaꞌa cizañahujtscøxpä. </v>
<v b="MAT" c="13" v="37">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, jaduhṉ mäwíinhøch høøc̈h nebiä jaayaꞌay hodiøømd tøø wiǿjjiäbän. </v>
<v b="MAT" c="13" v="38">Y hädaa yaabä naax̱wiin, jaduhṉ mäwíinäts hädaa nebiä naax̱än maa jaꞌa hodiøømd wiøjjiän. Jaayaꞌayhajxy hanéhm̱äbä jaꞌa Diósäm, jaduhṉ mäwíinäts hajxy jeꞌe nebiä hodiøømdän. Jaayaꞌayhajxy hanéhm̱äbä jaꞌa møjcuꞌugong, jaduhṉ mäwíinäts hajxy jeꞌebä nebiä cizañahujtsän. </v>
<v b="MAT" c="13" v="39">Y jaꞌa møjcuꞌugong, jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä jaayaꞌay jaꞌa cizañahujts tøø wiǿjjiäbän. Coo jaꞌa naax̱wiimbä wyiimbidaꞌañ, jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä trigo hajxy yajpädøꞌquiän møødä cizañahujts. Y jaꞌa Dios jaꞌa mioonsähajxy tsajpootypä, jaduhṉ mäwíinäts hajxy jeꞌe nebiä jaayaꞌay jaꞌa trigo hajxy yajpädøꞌquiän. </v>
<v b="MAT" c="13" v="40">Coo jaꞌa naax̱wiimbä jaduhṉ wyiimbidaꞌañ, jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä cizañahujts hajxy ñoꞌquiän. </v>
<v b="MAT" c="13" v="41">Mänítøch nmoonsä nhaneꞌemaꞌañ coo hajxy ween nøcxy yajpädsøm̱y pønjaty jaꞌa haxøøgwiinmahñdy møød, møødä pønjaty jaduhṉ ja wiꞌi yhadugaam̱b jaꞌa Diosmädiaꞌagy. Jim̱ hajxy yajpädsøm̱aꞌañii maac̈h hänajty nhaneꞌemaꞌañän, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="MAT" c="13" v="42">Mänit hajxy hänajty quiujuipøꞌøwaꞌañii jøønjooty. Jiiby hajxy jiøꞌøwaꞌañ xiuudsaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="13" v="43">Jaꞌa hajxy jaduhṉ howiädijpä, jaanc̈h tehm̱ miøj jaanc̈h tehm̱ jiaanc̈h hajxy yhidaꞌañ maa jaꞌa Tieedyhajxy yhaneꞌemaꞌañän. Pø jii mmädohndhajxy, mmädów̱äp hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="13" v="44">’Coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ, jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä jäyaꞌay maxiädøꞌøñ tiajǿꞌøyäbän naax̱paꞌc. Coo pøṉ piáadät, mänitä tiajøødiägatsaꞌañ. Xooṉdaꞌagaam̱b jaduhṉ. Mänit nøcxy tioogy tijaty jim̱ miøød. Mänitä naax̱ nøcxy jiuy maa jaꞌa maxiädøꞌøñ tøø piaadiän. </v>
<v b="MAT" c="13" v="45">’Coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ, jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä perlatsaahajuubiän, jaꞌa jaanc̈h tehm̱ yajxoṉbä. Jaꞌa perlatsaa, pic jeꞌe møød pioobä. </v>
<v b="MAT" c="13" v="46">Coo jaduhṉ tuꞌug piáadät jaanc̈h tehm̱ chow̱bä, mänit nøcxy tioogy tijaty jim̱ miøød. Mänitä perlatsaa nøcxy jiuy. </v>
<v b="MAT" c="13" v="47">’Coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ, jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä hacxjohm̱d hajxy piädáꞌaguiäbän mejjiooty coo hacx hajxy hänajty jioomaꞌañ madiuꞌu. </v>
<v b="MAT" c="13" v="48">Coo jaꞌa hacxjohm̱d jaduhṉ yhúdsät, mänit hajxy yhøxwohm̱bädsøm̱y. Mänitä hacx hajxy wyiimbiy jaꞌa hojiatypä. Mänit hajxy piädaꞌagy cachjooty. Mänitä caꞌa hojiatypä hajxy ñøøgaꞌadsøꞌøy. </v>
<v b="MAT" c="13" v="49">Jaduhṉ mäwíinäts jiadaꞌañ coo jaꞌa naax̱wiimbä wyiimbidaꞌañ. Mänitä Dios jaꞌa mioonsähajxy wyiimbiwaꞌañ jaꞌa hojiäyaꞌaybä. </v>
<v b="MAT" c="13" v="50">Pøṉ caꞌa hojiäyaꞌay, jeꞌe hajxy cujuipøꞌøwáaṉäp jøønjooty. Jiiby hajxy jiøꞌøwaꞌañ xiuudsaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="13" v="51">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Nej, mwiinjuøøby hajxy jaduhṉä. Mänit hajxy yhadsooyy: ―Wiindsǿṉ, nwiinjuøøby højts jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="13" v="52">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Coo jaꞌa ley‑yajnähixøøbiähajxy tiägǿꞌøwät habøjpä nebiä Dios yhaneꞌemiän, mejtstuꞌu jaꞌa mädiaꞌagy jaduhṉ jiadaꞌañ møødä jecypiä møødä jem̱ybiä. Jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä cudøjc madiuꞌu miøødhátiäbän, møødä jem̱ybiä møødä jecypiä. </v>
<v b="MAT" c="13" v="53">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ miädiaacpädøøyy, mänit jim̱ chohṉ̃. </v>
<v b="MAT" c="13" v="54">Mänit miejch maa jaꞌa yhamdsoo cajptän. Mänit tiägøøyy yajnähixøøbiä tsajtøgooty. Mänitä jäyaꞌayhajxy jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy. Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Maa yøꞌø wiinmahñdiädaꞌa tøø yhabøcy. Nebiä hoy‑yagjuøøñäjatypä jaduhṉ yajcähxøꞌøgy. </v>
<v b="MAT" c="13" v="55">José yhuung yøꞌø, yøꞌø tsejtspä pujxpä. María jaꞌa tiaj xiøhaty. Jueꞌe piuhyaꞌayhajxy xiøhaty, Jacobo, José, Simón, møødä Judas. </v>
<v b="MAT" c="13" v="56">Yaa hajxy chänaꞌay maa højts ngajptän møødä piuhdoꞌoxyhajxy. Pämaadä yøꞌø wiinmahñdy yøꞌøduhm̱bä tøø yajtsooñ. </v>
<v b="MAT" c="13" v="57">Mänitä Jesús miädiaꞌagy quiaꞌa mäbǿjcäxa. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Homiaajä jaꞌa Diosquex̱y wiädity, cumáayyäp jaduhṉ. Pero cab jim̱ quiumayii maa yhamdsoo naax̱ maa yhamdsoo tøjcän. </v>
<v b="MAT" c="13" v="58">Cabä Jesús jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä jim̱ jiaty yajcähxøꞌcy, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa miädiaꞌagy hänajty quiaꞌa mäbǿjcäxä. </v>
<v b="MAT" c="14" v="1">Mänitä Herodes miädoyhajty coo jaꞌa Jesús hänajty jim̱ wiädity. Jaꞌa Herodes, jim̱ hänajty jeꞌe guiobernadorhaty Galileanaaxooty. </v>
<v b="MAT" c="14" v="2">Mänitä Herodes jaꞌa mioonsä ñämaayy: ―Juan mäyajnäbejpädaꞌa jeꞌe. Tøødaꞌa jiujypiøcy. Paadiä møcmäjaa jiaanc̈h tehm̱ miøødä. </v>
<v b="MAT" c="14" v="3-4">Tøø jaꞌa Herodes jaꞌa Juan hänajty yajtsumyii. Tøø jaꞌa Juan hänajty quiøꞌøxoc̈hii cadenahaam. Paadiä Juan jaduhṉ chuum̱ä coo jaꞌa Herodes hänajty tøø ñämaꞌay coo jaduhṉ quiaꞌa hoyyä coo jaꞌa Herodes jaꞌa piuhyaꞌay tioꞌoxiøjc miøødtsänáayyät. Jueꞌe jaꞌa Herodes piuhyaꞌay hänajty xiøhaty, Felipe. Jueꞌe jaꞌa Felipe tioꞌoxiøjc hänajty xiøhaty, Herodías. </v>
<v b="MAT" c="14" v="5">Jaduhṉä Herodes hänajty tiajy miay coo jaꞌa Juan hänajty yaghoꞌogaꞌañ. Pero jaanc̈h tehm̱ chähgøøby jaꞌa Herodes hänajty. Jaꞌa cuꞌug hänajty chähgøøby jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa cuꞌughajxy hänajty miänaꞌañ coogä Juan jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty yajwaꞌxy. </v>
<v b="MAT" c="14" v="6">Mänitä Herodes jiumøjt jaduhṉ piejtä. Jim̱ä Herodes hänajty yhäñaꞌay møødä pawoy pawichpähajxy. Mänit hajxy tiägøøyy wiinhéjtsäbä. Jaꞌa Herodías yhuung jaduhṉ tägøøyy hejtspä. Mänitä Herodes xiooṉdaacy nägøꞌø nädecypiä. </v>
<v b="MAT" c="14" v="7">Mänitä Herodes jaꞌa quix̱y yajwiinwaaṉøøyy: ―Hotyiijä miic̈h xmiäyujwáꞌanät, nmóꞌowäbøch miic̈h jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="14" v="8">Mänitä quix̱y jaꞌa tiaj hoy yhawaaṉä. Mänitä tiaj jaduhṉ miänaaṉ̃ coo jaꞌa Juan mäyajnäbejpä quiopc jaduhṉ miäyujwáꞌanät. Mänitä quix̱y jaꞌa Herodes hoy ñämaꞌay: ―Høøc̈hä Juan mäyajnäbejpä quiopc móoyyäc texyjooty. </v>
<v b="MAT" c="14" v="9-10">Mänitä Herodes jiootmadiägøøyy nägøꞌø nädecypiä. Pero tøø hänajty miänaꞌañ jäyaꞌawyiinduum coog hänajty yegaꞌañ hotyijatiä. Mänit yhanehm̱y coo jaꞌa Juan quiopc yhøxpújxäxät jiiby pujxtøgooty. </v>
<v b="MAT" c="14" v="11">Mänitä Juan quiopc yajnǿcxäxä texyjooty maa jaꞌa Herodeshajxiän. Mänitä quix̱y miooyyä. Mänitä quix̱y jaꞌa tiaj hoy mioꞌoy. </v>
<v b="MAT" c="14" v="12">Mänitä Juan ñäxäwaꞌay yoꞌtuc hoy quiǿøyyäxä; jaꞌa Juan miäguꞌughajpähajxy jaduhṉ hoy quiøꞌøy. Mänitä Juan hajxy hoy yajnaax̱tägøꞌøy. Mänitä Jesús hajxy hoy yhawaaṉä cooc jaꞌa Juan hänajty tøø yaghoꞌogyii. </v>
<v b="MAT" c="14" v="13">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ miädoyhajty cooc jaꞌa Juan tøø yaghoꞌogyii, mänit jim̱ chohṉ̃ barcojooty nidiuhm̱. Mänit ñøcxy hanidiuhm̱duum. Mänitä cuꞌughajxy miädoyhajty cooc jaꞌa Jesús hänajty jim̱ tøø chooñ. Mänitä Jesús hajxy piaduꞌubøjcy cajptooty. Tecy‑yoꞌoy hajxy pianøcxy. Jayøjp hajxy jim̱ miejch maa jaꞌa Jesús hänajty ñøcxiän. Mänitä Jesús piamejch høx̱haam. </v>
<v b="MAT" c="14" v="14">Coo jaꞌa Jesús piädsøøm̱y barcojooty, mänitä majiäyaꞌay yhijxy. Mänit ñäxuuꞌch. Mänitä paꞌamjäyaꞌay yajmøcpøjcy. </v>
<v b="MAT" c="14" v="15">Mänittsuu jaꞌa Jesús miäguꞌughajpähajxy piamejch. Mänitä Jesús hajxy ñämaayy: ―Tøø chuujøꞌøy y cabä tøjc yaa. Quejxwiimbit yøꞌø jäyaꞌayhajxy; weenä caagy hajxy nøcxy jiuy cajptooty. </v>
<v b="MAT" c="14" v="16">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Caj, ween hajxy yhity. Mijts jaduhṉ ween myajcáyät. </v>
<v b="MAT" c="14" v="17">Mänit hajxy yhadsooyy: ―Cab højts tii nmøødä. Jagooyyä højts jaꞌa tsajcaagy mägoox̱yä nmøødä chaadsä hacx metscä. </v>
<v b="MAT" c="14" v="18">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Mämiṉxä yøꞌø. </v>
<v b="MAT" c="14" v="19">Mänitä Jesús jaꞌa majiäyaꞌay ñämaayy coo hajxy ween yhøxtaꞌagy møøwyiing. Mänitä tsajcaagy quiøøc̈hooyy møødä hacx. Mänit yuugheeꞌpy cøxp. Mänit miänaaṉ̃: ―Dioscujúꞌuyäp. Mänitä Jesús jaꞌa tsajcaagy yhaguidøøyy. Mänitä miäguꞌughajpähajxy miooyy. Mänit hajxy hoy yajwaꞌxy majiäyaꞌayhagujc. </v>
<v b="MAT" c="14" v="20">Nägøx̱iä hajxy jaduhṉ quiaayy cuꞌuxiä. Mänitä Jesús miäguꞌughajpä tsajcaagyhaguijc hajxy yajpädøꞌcy majmejtscach. </v>
<v b="MAT" c="14" v="21">Nämägoox̱mil hajxy quiaayy haagä yaꞌadiøjc. Hawiingä toꞌoxiøjc‑hajxy møødä pigänaꞌc‑hajxy. </v>
<v b="MAT" c="14" v="22">Mänitä Jesús jaꞌa miäguꞌughajpä ñämaayy coo hajxy ween tiägøꞌøy barcojooty, coo hajxy ween ñøønajxøꞌøgy. Mänitä Jesús jaꞌa majiäyaꞌayhajxy quiejxwiimbijty. </v>
<v b="MAT" c="14" v="23">Mänitä Jesús ñøcxy nidiuhm̱ tuṉnähgøxp Diospaꞌyaax̱pä. Coo quioodsøøyy, jim̱nä Jesús hänajty nidiuhm̱ tuṉnähgøxp. </v>
<v b="MAT" c="14" v="24">Jaꞌa Jesús jaꞌa miäguꞌughajpähajxy, mejyquiujc hajxy hänajty tøø miech barcojooty. Møc hajxy hänajty jiøjcubojøꞌøy; paadiä nøø hänajty miøjjädseem̱bejty barcomøjc. </v>
<v b="MAT" c="14" v="25">Coodsnä Jesús tiuꞌubøjcy tecy‑yoꞌoy. Mejywyiing jaduhṉ yohy. Mänit miejch maa jaꞌa miäguꞌughajpähajxiän. </v>
<v b="MAT" c="14" v="26">Coo jaꞌa Jesús hajxy yhijxy coo hänajty yoꞌoy mejywyiing, mänit hajxy chähgøøbiøjcy. Mänit hajxy chähgøꞌøyaax̱y: ―Haañämädaꞌa yøꞌø. </v>
<v b="MAT" c="14" v="27">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Caꞌa hajxy mdsähgøꞌøy. Høøc̈h jaꞌa Jesús. </v>
<v b="MAT" c="14" v="28">Mänitä Pedro miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ, pø miic̈h jaꞌa Jesús, høøc̈h huuc hanéhm̱äc cooc̈h jim̱ mnǿcxät yoꞌoy maa miic̈hän. </v>
<v b="MAT" c="14" v="29">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Miṉxä. Mänitä Pedro piädsøøm̱y barcojooty. Mänit tiägøøyy yohbiä mejywyiing. Jim̱ hänajty ñøcxaꞌañ maa jaꞌa Jesúsän. </v>
<v b="MAT" c="14" v="30">Coo jiäwøøyy coo møc piojy, mänit chähgøøbiøjcy. Mänit tiägøøyy quiim̱bä. Mänit yaax̱y: ―Wiindsǿṉ, høøc̈h yajpädsǿøm̱äc. </v>
<v b="MAT" c="14" v="31">Mänitiä jaꞌa Jesús jaꞌa Pedro quiøꞌø miajtsä. Mänit miänaaṉ̃: ―Caj miic̈h mhuuc mäbøjpä. Tiic̈h nmädiaꞌagy coo xquiaꞌa mäbøjcä. </v>
<v b="MAT" c="14" v="32">Coo jaꞌa Jesús tiägøøyy barcojooty møødä Pedro, mänitä poj yuungøøyy. </v>
<v b="MAT" c="14" v="33">Mänitä Jesús hajxy wyiinjijcädaacy. Mänitä Jesús hajxy ñämaayy: ―Tøyhajt miic̈h mDioshuungä. </v>
<v b="MAT" c="14" v="34">Mänit hajxy miejch mejyhawiimb maa hänajty xiøhatiän Genesaret. </v>
<v b="MAT" c="14" v="35">Coo jaꞌa Jesús yhøxcajpä jaꞌa jäyaꞌayhajxy jim̱bä, mänitä mädiaꞌagy tiägøøyy wädijpä coo jaꞌa Jesús jim̱ tøø miech Genesaret. Mänitä paꞌamjäyaꞌayhajxy may yajmejtsä maa jaꞌa Jesúsän. </v>
<v b="MAT" c="14" v="36">Mänitä Jesús hajxy miänuuꞌxtaacy coo jaꞌa wyitpaꞌa hajxy ween ñähdooṉä. Coo hajxy jaduhṉ ñähdooṉ̃, mänit hajxy miøcpøjcy. </v>
<v b="MAT" c="15" v="1">Mänitä Jesús ñämejtsä jaꞌa fariseoshajxy näjeꞌe møødä ley‑yajnähixøøbiähajxy näjeꞌe. Jerusalén hajxy hänajty chooñ. Mänitä Jesús hajxy miäyajtøøyy: </v>
<v b="MAT" c="15" v="2">―Yøꞌø mmäguꞌughajpähajxy, tii jaꞌa cuhdujt hajxy coo quiaꞌa cudiuṉ̃ nebiä jecyjiäyaꞌayhajxy xyajmämähmǿøyyäm. Jaꞌa jecyjiäyaꞌayhajxy, cøꞌøbujp hajxy hijty coo hajxy hänajty quiayaꞌañ. Jaduhṉ hajxy hijty quiuhdujthaty. Pero yøꞌø mmäguꞌughajpähajxy, cab hajxy jaduhṉ quiuhdujthaty. </v>
<v b="MAT" c="15" v="3">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Pero mijts, cabä Dios miädiaꞌagy hajxy myajtuuṉä. Jaꞌa mhamdsoo cuhdujt hajxy myajtuum̱by. </v>
<v b="MAT" c="15" v="4">Jaꞌa Dios jaduhṉ mänaaṉ coo jaꞌa ndaj ndeedy hajxy nwiingudsähgǿøyyämät. Jaduhṉ miänaam̱bä, coo pøṉ jaꞌa tiaj jaꞌa tieedy haxøøg ñänǿmät, tsipcøxp jaduhṉ yhoꞌogaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="15" v="5-6">Pero wiing mijts mmänaam̱bä. Mijts jaduhṉ mänaam̱b coo jaduhṉ yhoyyä coo jaꞌa mdaj jaꞌa mdeedy jaduhṉ mnämáꞌawät: “Cábøc̈hä xädøꞌøñ nmøødä cooc̈h mijts nbuhbédät. Tøøc̈hä Dios ngøx̱y moꞌoy mäduhṉ̃tiä mijts hijty nmoꞌowaꞌañ.” Coo hajxy jaduhṉ mmänaꞌañ, cabä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty myajtuṉ̃. Jaꞌa mhamdsoo cuhdujt hajxy hänajty myajtuum̱by. </v>
<v b="MAT" c="15" v="7">Jaduhṉ mäwíinäts mijts mnibiädaꞌagyii nebiä hoyhänaꞌcän. Pero cab hajxy mhoyhänaꞌcä. Mijtscøxpä jaꞌa Isaías Diosquex̱ypä jecy miänaaṉ̃: </v>
<v b="MAT" c="15" v="8">Näꞌä mänaam̱b hajxy jaduhṉ cooc tyijy hajxy xwyiingudsähgøꞌøy hamuumduꞌjoot. </v>
<v b="MAT" c="15" v="9">Xiøøbä hajxy jaduhṉ ñäꞌä mänaꞌañ; cábøch nmädiaꞌagy hajxy xñäꞌä panøcxä. Yhamdsoo wiinmahñdy hajxy yajwiinhixøøby, nøm̱ä Dios miänaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="15" v="10">Mänitä Jesús jäyaꞌay may miøjyaax̱y. Mänit miänaaṉ̃: ―Huuc mädow̱ hajxy, huuc wiinjuøꞌøw hajxy. </v>
<v b="MAT" c="15" v="11">Mädyiijaty tägøøby mhaawjooty, cab jaduhṉ xyajtägóyyät. Jeꞌeduhṉ xyajtägóyyäp mädyiijaty pädsøøm̱b mhaawjooty. </v>
<v b="MAT" c="15" v="12">Mänitä Jesús ñämaayyä jaꞌa miäguꞌughajpähajxy: ―Cabä fariseoshajxy yhojiäwøꞌøy coo jaduhṉ tøø mmänaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="15" v="13">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Mädyiijátyhøch nDeedy tsajpootypä tøø quiaꞌa pädaꞌagy, cab jaduhṉ yhoyøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="15" v="14">Weends yøꞌø fariseoshajxy yhity. Jaduhṉds hajxy wiädity nebiä haagä wiindspän coo hajxy ñibiawoyii. Nämetsc hajxy nøcxy wioccaꞌay. </v>
<v b="MAT" c="15" v="15">Mänitä Pedro jaꞌa Jesús ñämaayy: ―Cab højts nduꞌjootwiinjuøꞌøy. Højts capxwíjjäc. </v>
<v b="MAT" c="15" v="16">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Nej, ni mijts tii mgaꞌa wiinjuøꞌøyñä. </v>
<v b="MAT" c="15" v="17">Jaduhṉds jeꞌe, mädyiijaty tägøøby mhaawjooty, jiiby jaduhṉ yhädaꞌagy mjoodooty. Mänitä jaduhṉ piädsøøm̱dägach. </v>
<v b="MAT" c="15" v="18">Pero mädyiijaty jaduhṉ pädsøøm̱b mhaawjooty, jiiby jaduhṉ chohṉdaꞌagy mgopcooty. Jeꞌeduhṉ xyajtägóyyäp. </v>
<v b="MAT" c="15" v="19">Haagä jiibiä haxøøgwiinmahñdy chohṉdaꞌagy mgopcooty hoñäꞌä mädyiibä. Jeꞌeduhṉ xøhajp jaꞌa haxøøgwiinmahñdy, jaꞌa jäyaꞌay‑yaghoꞌogyiibä, møødä meec̈hiibä, møød coo wiingjäyaꞌay tioꞌoxiøjc mmøødtsänáayyät, møød coo mhøhṉdáꞌagät, møød coo hänaꞌc haxøøg mnänǿmät. </v>
<v b="MAT" c="15" v="20">Jeꞌeds jaduhṉ xyajtägóyyäp. Pero coo mgáyät jaguiøꞌøbujy, cab jaduhṉ ñejpiä; cab jaduhṉ xyajtägóyyät. </v>
<v b="MAT" c="15" v="21">Mänitä Jesús jim̱ chohṉnä. Mänit ñøcxnä Canaán maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Tiro møødä Sidón. </v>
<v b="MAT" c="15" v="22">Mänitä Jesús tajjäyaꞌay tuꞌug ñämejtsä. Jim̱ hänajty chänaꞌay Canaán. Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Wiindsǿṉ, miic̈h jaꞌa David hijty mhaphajpy mdeedyhajpy. Høøc̈h näxúuꞌtsäc. Tøøc̈h ndoꞌoxyhuung miac̈hii jaꞌa møjcuꞌu. Hanax̱iä jaduhṉ chaac̈htiuñii ―nøm̱ jeꞌe yaax̱y. </v>
<v b="MAT" c="15" v="23">Cabä Jesús yhadsooyy. Mänitä ñämaayyä jaꞌa miäguꞌughajpähajxy: ―Huuc quejxwiimbit yøꞌø tajjäyaꞌay. Tsaac̈hyáax̱äp jaduhṉ xpiawädíjtäm. </v>
<v b="MAT" c="15" v="24">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Yáayyøc̈hä Dios tøø xquiex̱y maa hädaa judíoshajxiän. Cábøch wiingtuum tøø xquiex̱y. </v>
<v b="MAT" c="15" v="25">Mänitä tajjäyaꞌay jaꞌa Jesús wyiinjijcädaacy. Mänit ñämaayy: ―Wiindsǿṉ, tuṉä mayhajt. Høøc̈h puhbéjtäc. </v>
<v b="MAT" c="15" v="26">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Cab jaduhṉ yhoyyä cooc̈hä huc tsajcaagy nmóꞌowät mädyii jaꞌa pigänaꞌc‑hajxy quiayaam̱by. Jaꞌa judíos Jesús yajmäbaat nebiä pigänaꞌcän. Jaꞌa caꞌa judíoshajxy, jeꞌeduhṉ yajmäbaat nebiä hucän. </v>
<v b="MAT" c="15" v="27">Mänitä tajjäyaꞌay miänaaṉ̃: ―Tøyhajt jaduhṉ. Pero quiaaby jaꞌa huc jaꞌa tsajcaagyhawaagy coo jim̱ quiaꞌay maa jaꞌa wyiindsǿṉ jaꞌa mieexän. </v>
<v b="MAT" c="15" v="28">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tøyhájthøch miic̈h nmädiaꞌagy xmiäbøjcä. Weenä mhuung miøcpøcy. Mänitiä jaꞌa yhuung jiaanc̈h møcpøjcy. </v>
<v b="MAT" c="15" v="29">Mänitä Jesús jim̱ chohṉnä. Mänit ñøcxnä maa jaꞌa mejypiaꞌajän, jaꞌa xøhajpä Galilea. Mänit hoy piety tuṉnähgøxp. Mänit yhøxtaacy. </v>
<v b="MAT" c="15" v="30">Mänitä jäyaꞌay may miejch maa jaꞌa Jesúsän, møødä paꞌamjäyaꞌay, møødä cøꞌømucypiä tecymiucypiä, møødä wiindspä, møødä huumbä. Mänitä Jesús yajmäbaadøøyy. </v>
<v b="MAT" c="15" v="31">Mänitä jäyaꞌayhajxy yagjuøøyy coo hajxy jaduhṉ yhijxy coo jaꞌa huumbähajxy tøø quiapxøꞌøgy, coo jaꞌa cøꞌømucypiähajxy tøø yhoyøꞌøy, coo jaꞌa tecymiucypiähajxy tøø yoꞌoyøꞌøgy, coo jaꞌa wiindspähajxy tøø yhijxøꞌøgy. Mänit hajxy miänaaṉ̃ coogä Dios miøjjä jiaanc̈hä. </v>
<v b="MAT" c="15" v="32">Mänitä Jesús miøjyaax̱y jaꞌa miäguꞌughajpä. Mänit miänaaṉ̃: ―Nnäxúuꞌchpøch yøꞌøyaꞌayhajxy. Tägøøgxǿøjøch hajxy tøø xpiawädity, y cabä caayyøøc hajxy miøødä. Cábøch hajxy nguejxwiimbidaꞌañ jaguiay maa tiøjcän coo hajxy maa tiuꞌugädáw̱ät. </v>
<v b="MAT" c="15" v="33">Mänitä Jesús jaꞌa miäguꞌughajpähajxy miänaaṉ̃: ―Pero maadsä cay hajxy jaduhṉ nnäꞌä páatämät maa yøꞌøyaꞌaguiøxphajxiän. Pactuumädaꞌa yaa. </v>
<v b="MAT" c="15" v="34">Mänitä Jesús miäyajtøøyy jaꞌa miäguꞌughajpähajxy: ―Naag tsajcaagy hajxy jii mmøødä. Mänit hajxy yhadsooyy: ―Juxtujc, chaadsä hacxhuung mejtstägøøg. </v>
<v b="MAT" c="15" v="35">Mänitä Jesús miänaaṉ̃ coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy yhøxtáꞌagät naax̱wiin. </v>
<v b="MAT" c="15" v="36">Mänitä tsajcaagy quiooṉdsooyy møødä hacxhuung. Mänitä Dios ñämaayy: ―Dioscujúꞌuyäp. Mänitä Jesús jaꞌa miäguꞌughajpä jaꞌa tsajcaagy hajxy yajnäguidøøyy møødä hacxhuung. Mänit hajxy yajwaꞌxtägajch maa jaꞌa jäyaꞌayhajxiän. </v>
<v b="MAT" c="15" v="37">Mänit hajxy quiaayy cuꞌuxiä nägøx̱iä. Mänitä Jesús miäguꞌughajpä jaꞌa tsajcaagyhaguijc hajxy yajpädøꞌcy juxtujcach. </v>
<v b="MAT" c="15" v="38">Nämädaax̱mil jaꞌa yaꞌadiøjc‑hajxy quiaayy. Pagaayy jaꞌa toꞌoxiøjc‑hajxypä møødä pigänaꞌc‑hajxy. Pero cab jaduhṉ yajnajuøꞌøy nänaagä hajxy hänajty jeꞌebä. </v>
<v b="MAT" c="15" v="39">Mänitä Jesús jaꞌa jäyaꞌayhajxy quiejxwiimbijty. Mänit tiägøøyy barcojooty. Mänit ñøcxy Magadánnaaxooty. </v>
<v b="MAT" c="16" v="1">Mänitä Jesús ñämejtsä jaꞌa fariseoshajxy näjeꞌe møødä saduceoshajxy. Mänitä Jesús ñämaayyä coo hijxtahṉd ween yajcähxøꞌøgy jim̱ tsajpootyp. Paady hajxy jaduhṉ miänaaṉ̃ coo jaꞌa Jesús hajxy hänajty jia wiꞌi jiøjcapxøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="16" v="2">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Coo hänajty chuujøꞌøy, mänit hajxy nax̱y mmänaꞌañ: “Waꞌads jaꞌa tsajt; waꞌads jaboom yhidaꞌañ.” </v>
<v b="MAT" c="16" v="3">Y coo hänajty jiobøꞌøy, mänit hajxy nax̱y mmänaꞌañ: “Tøø wyiimbøcy; tuꞌuwaam̱b.” Mnajuøøby hajxy jaduhṉ nebiä tsajt yhidaꞌañ, pero cabä hijxtahṉd hajxy mwiinjuøꞌøy jaꞌac̈h chaa nyajcäjxøꞌpiä. Jaꞌa jäyaꞌayhajxy jädaꞌahatypä, haxøøg hajxy jiäyaꞌayhajnä; cabä Dios hajxy chocy. </v>
<v b="MAT" c="16" v="4">Hijxtahṉd hajxy jaduhṉ yujwaam̱by, pero cab hajxy mioꞌowaꞌañii. Jagooyyä hajxy jaduhṉ yaghixaꞌañii nebiä Jonás jecy jiajty yhabejtiän. Mänitä Jesús jim̱ jiäwaach. Mänit jim̱ tiuꞌubøjcy. </v>
<v b="MAT" c="16" v="5">Mänitä Jesúshajxy miejyñajxy. Pero jiahdiägooyy jaꞌa quiaayyøøc hajxy, jaꞌa Jesús miäguꞌughajpähajxy. </v>
<v b="MAT" c="16" v="6">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Huuc mädow̱ hajxy. Cabä fariseos chajcaagychooyhajxy yhoyyä, ni jaꞌa saduceos chajcaagychooyhajxy quiaꞌa hoyyä. </v>
<v b="MAT" c="16" v="7">Mänitä miäguꞌughajpähajxy tiägøøyy mädiaacpä: ―Paady jaduhṉ miänaꞌañ, coo jaꞌa caayyøøc hajxy ngaꞌa jahmiéjtsäm. </v>
<v b="MAT" c="16" v="8">Ñajuøøby jaꞌa Jesús hänajty nebiaty hajxy hänajty miädiaꞌagy. Mänit miänaaṉ̃: ―Tii hajxy jaduhṉ coo mwiꞌi miädiaꞌagy coo jaꞌa caayyøøc hajxy mgaꞌa møødä. Cábøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ xñäꞌägädä mäbøjcä. </v>
<v b="MAT" c="16" v="9">Cáhnøch nmädiaꞌagy hajxy xwyiinjuøøyyä. Cab hajxy jaduhṉ mjahmiejtsnä nébiøch jaꞌa mägoox̱pä tsajcaagy nyajnäwaꞌxøøyyän jaꞌa nämägoox̱milpä jäyaꞌay, y coo hajxy maguiach myajpädøꞌcy. </v>
<v b="MAT" c="16" v="10">Ni jaduhṉ hajxy mgaꞌa jahmiejtsnä nébiøch jaꞌa juxtujpä tsajcaagy nyajnäwaꞌxøøyyän jaꞌa nämädaax̱milpä jäyaꞌay, y coo hajxy maguiach myajpädǿꞌcumbä. </v>
<v b="MAT" c="16" v="11">Cooc̈h jaduhṉ nmänaaṉ̃ coo jaꞌa fariseos chajcaagychooyhajxy quiaꞌa hoyyä, coo jaꞌa saduceos chajcaagychooyhajxy quiaꞌa hoyyä, cábøch tsajcaagychooy hänajty ndehm̱ ñänøøm̱y. Pero caj mijts mwiinjuøøyy. </v>
<v b="MAT" c="16" v="12">Mänit hajxy wyiinjuøøñä tii Jesús hänajty miädiaacypy. Caꞌa chajcaagychooyä hänajty tiehm̱ miädiaacypy, jaꞌa hajxy yajtsajcaagyquiojpiä. Jaduhṉ hänajty miädiaꞌagy cooc jaꞌa fariseos miädiaꞌagyhajxy quiaꞌa hoyyä, cooc jaꞌa saduceos miädiaꞌagyhajxy quiaꞌa hoyyä. </v>
<v b="MAT" c="16" v="13">Mänitä Jesúshajxy jim̱ miejch maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Cesarea de Filipo. Mänitä Jesús miäyajtøøyy jaꞌa miäguꞌughajpähajxy: ―Waam̱bátyhøch jaꞌa cuꞌughajxy xñänøm̱y pǿṉhøch høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="MAT" c="16" v="14">Mänit hajxy yhadsooyy: ―Näjeꞌe jaꞌa cuꞌughajxy miänaꞌañ cooc miic̈h mJuan mäyajnäbejpä; näjeꞌe hajxy miänaam̱bä cooc miic̈h mhElíasä; näjeꞌe hajxy miänaam̱bä cooc miich mJeremíasä, jaꞌa Diosmädiaꞌagy jecy yajwáꞌxäbä; näjeꞌe hajxy miänaam̱bä cooc miic̈h mDiosquex̱iä. </v>
<v b="MAT" c="16" v="15">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Míjtsäts, wáam̱bøch mijts xñänøøm̱bä. </v>
<v b="MAT" c="16" v="16">Mänitä Simón Pedro miänaaṉ̃: ―Miic̈h jeꞌe jaꞌa Cristo. Miic̈h jaꞌa Dios tøø xquiex̱y, jaꞌa jim̱ tsajpootypä. MDioshuung miic̈h. </v>
<v b="MAT" c="16" v="17">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Miic̈h Simón, Jonás miic̈h xyhuunghajp. Caj miic̈h pøṉ tøø xyhawaaṉä cooc̈h nDioshuungä. Jaꞌa nDéedyhøch tøø xyhawaaṉä, jaꞌa jim̱ tsajpootypä. Paady miic̈h hoyhajt weenhajt mbaadaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="16" v="18">Miic̈h jaduhṉ nnämaaby coo miic̈h mxøhataꞌañ Pedro; jeꞌeduꞌuṉ ñänøøm̱by “tsaa.” Miic̈hcǿxpøch jaꞌa jäyaꞌay jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy may xmiäbøgaaṉä. Hoy hajxy cu jia hoꞌog, cab hajxy jaduhṉ quiuhdägoyyaꞌañ. Cøjxtaꞌaxiøø hajxy jim̱ yhidaꞌañ tsajpootyp. </v>
<v b="MAT" c="16" v="19">Nmoꞌowáam̱biøch miic̈h cuhdujt cooc̈h miic̈h nmädiaꞌagy xyajwáꞌxät nébiøch jaꞌa jäyaꞌay jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ xmiäbǿjcät. Dios jaduhṉ xñajtscapxøꞌøwáaṉäp nebiaty jaꞌa jäyaꞌayhajxy mhanéꞌemät coo hajxy jaduhṉ ween quiudiuṉ̃, coo jaꞌa yhaxøøgwiinmahñdy hajxy ñajtshixǿꞌøwät. </v>
<v b="MAT" c="16" v="20">Mänitä Jesús jaꞌa miäguꞌughajpä yhanehm̱y coo hajxy ween quiaꞌa mädiaꞌagy coo jeꞌe Cristo. </v>
<v b="MAT" c="16" v="21">Mänitxøø jaꞌa Jesús tiägøøyy hawáaṉäbä jaꞌa miäguꞌughajpähajxy cooc hänajty jim̱ ñøcxaꞌañ Jerusalén, cooc hänajty jim̱ yajtsaac̈hpøgaꞌañíijäm jaꞌa martuumädøjc møødä teedywiindsøṉhajxy møødä ley‑yajnähixøøbiädøjc. Mänit miänaam̱bä cooc hänajty yaghoꞌogaꞌañii, pero cumáax̱cäc hänajty jiujypiøgaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="16" v="22">Mänitä Pedro jaꞌa Jesús yajwooduuty. Mänitä Jesús wyiingugapxøøyyä: ―Wiindsǿṉ, cab jaduhṉ yhoyyä miäbaadä coo jaduhṉ mjádät mhabétät. </v>
<v b="MAT" c="16" v="23">Mänitä Jesús wiaꞌwiimbijty. Mänitä Pedro yhojjä: ―Juaꞌads jim̱, møjcuꞌu. Náx̱yhøch miic̈h xjiøjcapxøꞌøy. Jaduhṉ miic̈h mwiinmahñdy nebiä jäyaꞌayhajxy wyiinmahñdyhatiän. Caj miic̈h mwiinmahñdy tiuhṉä nebiä Dios wyiinmahñdiän. </v>
<v b="MAT" c="16" v="24">Mänitä Jesús ñämaayy jaꞌa miäguꞌughajpä: ―Pǿṉhøch nmädiaꞌagy jaduhṉ xpiaduꞌubøgáaṉäp, weenä yhamdsoo cuhdujt ñajtshixøꞌøy; ween jaduhṉ chaac̈hpǿjpät nébiøch ndsaac̈hpøgaꞌañän; weenc̈h nmädiaꞌagy xjiøjtägøøyyä. </v>
<v b="MAT" c="16" v="25">Pøṉ yhamdsoo wiinmahñdy ja wiꞌi yaghidaam̱b, cuhdägoyyaam̱b jeꞌe. Pero coo pøṉ jaduhṉ yhóꞌogät jaꞌa høøc̈hcøxpä, näꞌägä hodiuum jeꞌe nøcxy miähmøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="16" v="26">Coo pøṉ jaduhṉ quiuhdägóyyät, hoy jaduhṉ yaa tøø jia mäyøøhaty hädaa yaabä naax̱wiin, caj tii piaadaꞌañ. Cabä jiugyhajt jaduhṉ piaadaaṉnä, homiäduhṉ̃tiä xädøꞌøñ cu jia yec. </v>
<v b="MAT" c="16" v="27-28">Cädaactägatsáam̱bøch yaa, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. Jaꞌa Diosmóonsøch nmøødcädaꞌagaam̱by, jaꞌa hajxy jim̱ tsajpootypä. Mǿødhøch nDeedy quiuhdujt jaduhṉ ngädaactägatsaꞌañ. Mänítøch jaꞌa jugyhajt hänajty njaac moꞌowaꞌañ pønjaty hänajty hoy tøø wiädity. Pero pønjaty hänajty hoy tøø quiaꞌa wädity, jeꞌeds hajxy hänajty yajcumädow̱áaṉäp. Mänítøch ndägøꞌøwaꞌañ hanehm̱bä. Tøyhajt mijts nnämaꞌay, cooc̈h hänajty ngädaactägatsaꞌañ, mänítøch hajxy näjéꞌeyyäm xyhixaꞌañ, jaꞌa hajxy yaa tänaabiä. Cajnä hajxy hänajty yhoꞌogyñä. </v>
<v b="MAT" c="17" v="1">Cudädujxøø jaꞌa Jesús jaꞌa Pedro wioonøcxy tuṉnähgøxp møødä Jacobo møødä Jacobo yhuch Juan. Nämädaax̱c hajxy jaduhṉ ñøcxy møødä Jesús. </v>
<v b="MAT" c="17" v="2">Mänitä Jesús wiing jiajty maa jaꞌa Pedro wyiinduumhajxiän. Jaduhṉdsä wyiin jiøjp cøjx jiaty nebiä haam̱bän. Mänitä wyit hobioob jiajty. </v>
<v b="MAT" c="17" v="3">Mänitä Moiséshajxy ñäguehx̱tøøꞌxy møødä Elías. Mänitä Jesús hajxy tiägøøyy møødmädiaacpä. Coo hajxy yhijxä, </v>
<v b="MAT" c="17" v="4">mänitä Pedro jaꞌa Jesús ñämaayy: ―Wiindsǿṉ, hoyøøyy jaduhṉ coo højts yaa tøø nbéjtäm. Pø chojpiä mjoot jaduhṉ, ween højts tøjquemyhuung tägøøg nhuuc hädiuṉ̃ jaꞌa mijtscøxpä cøjtuꞌug; tuꞌug miic̈h mjeꞌe, tuꞌug jaꞌa Moisés jieꞌe, tuꞌug jaꞌa Elías jieꞌe. </v>
<v b="MAT" c="17" v="5">Mädiaaccujc jaꞌa Pedrohajxy ñähgädaacpejtä jaꞌa nämaꞌa. Hajajp jaꞌa nämaꞌa hänajty. Mänit hajxy miädooyy quiapxy nämaꞌajooty: ―Høøc̈h nHuung hädaa; njaanc̈h tehm̱ chójpiøch. Xyagjootcugǿøbiøch. Huuc mädoow̱ä jaꞌa miädiaꞌagy hajxy. </v>
<v b="MAT" c="17" v="6">Coo jaꞌa Pedrohajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy miägutscädaacy naax̱wiin. </v>
<v b="MAT" c="17" v="7">Mänit hajxy ñähdooṉä jaꞌa Jesús. Mänit hajxy ñämaayyä: ―Pädøꞌøg hajxy; caꞌa hajxy mdsähgøꞌøy. </v>
<v b="MAT" c="17" v="8">Mänit hajxy piädøꞌcy. Mänit hajxy yhijxwädijty. Cab hajxy pøṉ yhijxy; jagooyyä jaꞌa Jesús hajxy nidiuhm̱ yhijxy. </v>
<v b="MAT" c="17" v="9">Mänit hajxy miänajcy tuṉnähgøxp. Mänitä Jesús jaꞌa Pedro ñämaayy: ―Cab hajxy pøṉ mhawáaṉät nebiaty hajxy jim̱ tøø mhix̱y tuṉnähgøxp, høxtä cóonøch hänajty tøø njujypiøjtägach, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="MAT" c="17" v="10">Mänitä Jesús hajxy miäyajtøøyy: ―Yøꞌø ley‑yajnähixøøbiädøjc, tii hajxy coo miänaꞌañ cooc jaꞌa Elías miejtsøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="17" v="11">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa Elías hijty miejtsøꞌøgaꞌañ. Mänit hijty cøx̱iä wiinä yaghoyøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="17" v="12">Pero mijts jaduhṉ nnämaaby coo jaꞌa Elías tøø jia hoy; pero caj yhøxcajpä. Jaduhṉ tiuuṉä nebiä jäyaꞌay jioothajxy chojquiän. Jaduhṉc̈h hajxy xchaac̈htiunaam̱bä, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="MAT" c="17" v="13">Mänitä Pedrohajxy wyiinjuøøñä coo jaꞌa Jesús jaꞌa Juan mäyajnäbejpä hänajty miädiaꞌagy. </v>
<v b="MAT" c="17" v="14">Mänitä Jesúshajxy miejch maa jaꞌa jäyaꞌayhajxy miayyän. Mänitä tuꞌjäyaꞌay jaꞌa Jesús wyiinjijcädaacy. Mänitä Jesús ñämaayyä: </v>
<v b="MAT" c="17" v="15">―Wiindsǿṉ, høøc̈h nhuung näxúuꞌtsäc. Mayhooc jaduhṉ tøø quiäday pojmøød. Hanax̱iä jaduhṉ chaac̈hpøcy. Nax̱y jiøøngädaw̱øꞌøy; nax̱y ñøøgädaw̱øꞌøy. </v>
<v b="MAT" c="17" v="16">Yaac̈h tøø nja yajmech maa miic̈h mmäguꞌughajpädøjcän, pero cab hajxy hijty yajnähwaꞌadsaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="17" v="17">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Caj mijts mnäꞌägä mäbøcy. Cábøch nmeeꞌxtugaaṉnä cooc̈h mijts njaac møødhídät. Mämíṉ jaꞌa pigänaꞌc yaa. </v>
<v b="MAT" c="17" v="18">Mänitä Jesús jaꞌa møjcuꞌu yhojy. Mänitiä jaꞌa pigänaꞌc ñähwaach. </v>
<v b="MAT" c="17" v="19">Mänitä Jesús hawiing ñämaayyä jaꞌa miäguꞌughajpädøjc. ―Tii højts jaꞌa møjcuꞌu hijty coo ngaꞌa yajpädsøm̱aꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="17" v="20">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Caj mijts hijty mnäꞌägädä mäbøcy. Tøyhajt mijts nnämaꞌay, coo hajxy jaduhṉ mmäbǿgät howieeṉ̃tiä, mänit hajxy hotyiijä mjádät. Høxtáhm̱äts yøꞌø tuṉ, coo yøꞌø tuṉ hajxy mnämáꞌawät: “Juaꞌads jim̱, nøcx wiingtuum”; mänítäts yøꞌø tuṉ jiaanc̈h jäwáꞌadsät. Hotyiijä hajxy jaduhṉ mjádät coo hajxy tøyhajt mmäbǿgät. </v>
<v b="MAT" c="17" v="21">Mänitä møjcuꞌu hajxy myajpädsǿm̱ät coo jaꞌa Dios hajxy mbaꞌyáꞌaxät, coo hajxy mhamajtsc‑hádät. </v>
<v b="MAT" c="17" v="22">Jim̱ä Jesús hajxy hänajty wiädity Galileanaaxooty. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Xyajcøꞌødägøꞌøwáam̱bøch jaꞌa cuꞌughajxy, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="MAT" c="17" v="23">Mänítøch hajxy xyaghoꞌogaꞌañ. Pero cudägøøgxøøc̈h njujypiøjtägatsaꞌañ. Mänitä miäguꞌughajpädøjc‑hajxy jiootmadiägøøyy. </v>
<v b="MAT" c="17" v="24">Mänitä Jesúshajxy miejch Capernaum. Mänitä Pedro miäyajtøøw̱ä jaꞌa yajnähjuudiuutpädøjc: ―Nej, cabä mwiindsøṉhajxy ñähjuudiuꞌudy maa jaꞌa tsajtǿjcänä. </v>
<v b="MAT" c="17" v="25">Mänitä Pedro yhadsooyy: ―Ñähjuudiuutyp pues. Mänitä Pedro tiøjtägøøyy maa jaꞌa Jesús hänajty yhäñaꞌayän. Mänitä Jesús jaꞌa Pedro ñämaayy: ―Simón, nej miic̈h mmänaꞌañ, jaꞌa gobiernähajxy, pøṉ hajxy yajnähjuudiuutyp, yhamdsoo cuꞌug, tøgä wiingjäyaꞌay. </v>
<v b="MAT" c="17" v="26">Mänitä Pedro yhadsooyy: ―Wiingjäyaꞌay hajxy yajnähjuudiuutyp. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Entonces, cabä yhamdsoo cuꞌug hajxy yajnähjuudiuꞌudy. </v>
<v b="MAT" c="17" v="27">Pero cábøch pøṉ nyagjootmaꞌadaꞌañ. Nøcx mejypiaꞌa. Jiibiä xuhñdy mnøøwobǿꞌøwät. Coo hacx mxúyät, mänit myajpädsǿm̱ät. Jiibiä xädøꞌøñ mbaadaꞌañ hacxhaawjooty. Mädøyhadaam̱b jaduhṉ coo nämetsc nyajniñähjuudiúutämät. Mänítäts nøcxy mnähjuudiuꞌudy. </v>
<v b="MAT" c="18" v="1">Mänitä Jesús miäguꞌughajpädøjc‑hajxy miejch maa jaꞌa Jesús wyiinduumän. Mänitä Jesús miäyajtøøw̱ä: ―Pønjaty jaꞌa møjtuuṉg møød maa jaꞌa Dios yhaneꞌemiän. </v>
<v b="MAT" c="18" v="2">Mänitä Jesús jaꞌa pigänaꞌc tuꞌug miøjyaax̱y. Mänitä pigänaꞌc cujc piädaacä. </v>
<v b="MAT" c="18" v="3-4">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Jaꞌa pigänaꞌc‑hajxy, cabä møjtuuṉg hajxy ñiyhøxtáayyäxä. Pøṉ jaꞌa møjtuuṉg yaa niyhøxtáayyäxäp hädaa yaabä naax̱wiin, cab jim̱ tiägøꞌøwaꞌañ maa jaꞌa Dios wyiinduumän. Pero pøṉ jaꞌa møjtuuṉg jaduhṉ caꞌa høxtaaby, nebiä hädaa pigänaꞌc jaduhṉ quiaꞌa høxtaꞌayän, jeꞌeds jaꞌa møjtuuṉg jaduhṉ jim̱ paadaam̱b maa jaꞌa Dios yhaneꞌemiän. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="18" v="5">Pøṉ jaduhṉ mäguꞌugpǿgäp hädaa pigänaꞌc jaduhm̱bä maa jaꞌa høøc̈hcøxpän, jaduhṉ mäwíinhøch høøc̈h xmiäguꞌughaty. </v>
<v b="MAT" c="18" v="6">’Hädaa pigänáꞌc‑høch nmädiaꞌagy hajxy xmiäbǿjcäbä, coo hajxy pønjaty jiøjcapxøꞌøwǿøjät, maas hoy hit jaduhṉ coo jaꞌa mäjøjcapxøøbiä paan yajyoꞌxodsøꞌøwǿøjät y coo miejjiäwipøꞌøwǿøjät hagom̱duum. </v>
<v b="MAT" c="18" v="7">Hanax̱iä hajxy yaa chaac̈hpøcy jaꞌa hajxy hädaa yaabä naax̱wiin tsänaabiä. Paady hajxy chaac̈hpøcy coo jaꞌa jøjcapxøøbiä hajxy piaady. Pero Dios jaduhṉ yajcumädow̱aam̱b jaꞌa mäjøjcapxøøbiä. </v>
<v b="MAT" c="18" v="8-9">’Coo tii hoyhadsojnä mhíxät, cab jim̱ mmøjhéeꞌpnät ni mgaꞌa nähdónät. Jaduhṉ mnibiädaꞌagǿøjät nebiä wiindspän, nebiä cøꞌøducpän. Pø caj, jim̱ haxøøgtuum mgaꞌawaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="18" v="10">’Caꞌa yøꞌø pigänaꞌc hajxy mxøøghaty. Cueendähájtäp hajxy jaduhṉ. Jaꞌa Diosmoonsähajxy jaꞌa Dioswiinduumbä, jeꞌedsä pigänaꞌc hajxy cueendähajp. </v>
<v b="MAT" c="18" v="11">Høøc̈h møjhajp. Yaac̈h tøø ngädaꞌagy hädaa yaabä naax̱wiin nébiøch jaꞌa jäyaꞌayhajxy nyajnähwáꞌadsät coo hajxy hijty quiuhdägoyyaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="18" v="12">’Tsøc mädiáacäm. Jii tuꞌjäyaꞌay meeg mägoꞌx miøødä. Coo tuꞌug tiägóyyät, mänit nøcxy yhøxtaꞌay. Jim̱ä meeghajxy miähmøꞌøy tuṉhøjx, jaꞌa hajxy tøø quiaꞌa tägóyyäbä. </v>
<v b="MAT" c="18" v="13">Y coo piáadät, mänit xiooṉdaꞌagaꞌañ nägøꞌø nädecypiä. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="18" v="14">Jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe neby højts nDeedyhájtäm jaꞌa jim̱ tsajpootypä; cabä jioot chocy coo ni mädyii pigänaꞌc quiaꞌa cuhdägóyyät. </v>
<v b="MAT" c="18" v="15">’Coo jaꞌa mmäjøøn coo jaꞌa mmädøjc jaduhṉ xmiägädiéeyät, mänit hameeꞌch mmägapx mhanéꞌemät. Coo jaduhṉ xmiäbǿjcät, mänit jaduhṉ yhoyǿꞌøwät. </v>
<v b="MAT" c="18" v="16">Pero coo jaduhṉ xquiaꞌa mäbǿjcät, mänitä jäyaꞌay mmøjyáꞌaxät mejtstägøøg neby hajxy jaduhṉ tiestigohádät waam̱baty hajxy hänajty mmädiaꞌagy. </v>
<v b="MAT" c="18" v="17">Y coo ni jaduhṉ quiaꞌa mäbǿgät, mänítäts jaꞌa hermanodøjc mhawáaṉät. Y coo ni jaduhṉ quiaꞌa mäbǿgät, mänit hajxy mbuhwáꞌadsät. </v>
<v b="MAT" c="18" v="18">’Tøyhajt mijts nnämaꞌay coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy yaa myajwáꞌxät hädaa yaabä naax̱wiin nebiä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ hoy yhídät. Dios hajxy jaduhṉ xyhanéꞌemäp nebiaty hajxy mmädiáꞌagät. </v>
<v b="MAT" c="18" v="19">’Jaduhṉ mijts nnämaabiä, coo hajxy nämetsc mnǿcxät tuꞌugmädiaꞌagy hädaa yaabä naax̱wiin, y cooc̈h nDeedy hajxy homiädyiibä xmiäyujwáaṉät jaꞌa jim̱ tsajpootypä, mänit jaduhṉ xmióꞌowät. </v>
<v b="MAT" c="18" v="20">Coo hajxy nämetsc nädägøøg tiuꞌugmúgät maa jaꞌa høøc̈hcøxpän, jím̱høch jaduhṉ nhidaam̱bä cujc. </v>
<v b="MAT" c="18" v="21">Mänitä Pedro jaꞌa Jesús ñämaayy: ―Wiindsǿṉ, cooc̈h nmäjøøn cooc̈h nmädøjc jaduhṉ xmiägädiéeyät, naaghóoc‑høch jaduhṉ nmäméeꞌxät. Nej, mädøyyä jaduhṉ cooc̈h juxtujc‑hooc nmäméeꞌxädä. </v>
<v b="MAT" c="18" v="22">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Cab jaduhṉ miädøyyä. Cunaaghooc hänajty xmiägädieey, mänit mmäméeꞌxät. </v>
<v b="MAT" c="18" v="23">’Neby hajxy hoy mwiinjuǿꞌøwät nebiä Dios yhaneꞌemiän. Tsøc yajmäbáatäm nebiä rey tuꞌugän. Mänitä rey wyiinmahñdyhajty coo jaꞌa mioonsähajxy ñuuꞌxycápxät. </v>
<v b="MAT" c="18" v="24">Naam̱nä hänajty ñuuꞌxycapxtsooñ coo jaꞌa mioonsä tuꞌug miejch. Mamyillón hänajty miänuuꞌxyhadyii. </v>
<v b="MAT" c="18" v="25">Pero cabä mioonsä xädøꞌøñ hänajty miøødä neby jaduhṉ yajnähwáꞌadsät. Mänitä rey miänaaṉ̃ coo ween tioogǿøjät møødä yhuung møødä tioꞌoxy, møødä chøm̱y møødä tiajy, cøx̱iä nebiä ñuuꞌxy jaduhṉ ñähwáꞌadsät. </v>
<v b="MAT" c="18" v="26">Mänitä rey wyiinjijcädaacä jaꞌa mióonsäm. Mänit miänuuꞌxtaacä: “Wiindsǿṉ, meeꞌx. Cøxáam̱bøch nyegaꞌañ.” </v>
<v b="MAT" c="18" v="27">Mänitä wyiindsǿṉ hojioot ñäꞌä møødhajty. Mänit miänaaṉ̃ coo tøø ñähwaꞌac̈h, coo ween yhawaꞌadspädsøm̱y. </v>
<v b="MAT" c="18" v="28">Coo jaꞌa moonsä jim̱ chohṉ̃, mänitiä miämoonsä tuꞌug piaaty. Mejtsmil tägøøgmil hänajty miänuuꞌxyhadyii. Mänitä miämoonsä yoꞌmämadsøøyy. Mänit miänaaṉ̃: “Høøc̈h móoyyäc mädúhṉ̃tiøch miic̈h xmiänuuꞌxyhaty.” </v>
<v b="MAT" c="18" v="29">Mänit wyiinjijcädaacä. Mänit miänuuꞌxtaacä: “Meeꞌx, cøxáam̱bøch nyegaꞌañ.” </v>
<v b="MAT" c="18" v="30">Pero cabä craa hojioot ñäꞌä møødhajty. Mänitä mähdiøjc yajtsuum̱ä. Jiiby jaduhṉ yhidaꞌañ pujxtøgooty høxtä coonä quiøx̱y yégät. </v>
<v b="MAT" c="18" v="31">Coo jaꞌa moonsädøjc‑hajxy yhijxy, jaꞌa hajxy hänajty jaac jim̱bä, mänit hajxy jiootmabiøjcy. Mänitä wyiindsǿṉ hajxy hoy yhawaaṉä nebiaty hänajty tøø jiaty tøø yhabety. </v>
<v b="MAT" c="18" v="32">Mänitä rey jaꞌa mioonsä miøjyaax̱y, jaꞌa hänajty tøø ñähwáꞌac̈häbä. Mänit miänaaṉ̃: “Haxøøghänaꞌc miic̈h. Tøøc̈h miic̈h cøx̱iä nyajnähwaꞌac̈h mädúhṉ̃tiøch miic̈h hijty xmiänuuꞌxyhaty. Páadyhøch miic̈h tøø nyajnähwaꞌac̈h, cooc̈h miic̈h tøø xmiänuuꞌxtaꞌagy. </v>
<v b="MAT" c="18" v="33">Jaduhṉ miic̈h mmämoonsä cu mnäxuuꞌch nébiøch miic̈h tøø nnäxuuc̈hän.” </v>
<v b="MAT" c="18" v="34">Hoyhoy jaꞌa rey jaduhṉ yhawaꞌandaacy. Mänit miänaaṉ̃ coo jaꞌa mioonsä quiumädów̱ät høxtä coonä hänajty tøø yajnähwaꞌac̈h mäduhṉ̃tiä hänajty miänuuꞌxyhadyii. </v>
<v b="MAT" c="18" v="35">Jaduhṉc̈h nDeedy mijts xyajcumädow̱aam̱bä, jaꞌa jim̱ tsajpootypä, coo jaꞌa mmäjøøn coo jaꞌa mmädøjc hajxy mgaꞌa mäméeꞌxät hamuumduꞌjoot. Mänitä Jesús jaduhṉ miädiaacmaayy. </v>
<v b="MAT" c="19" v="1">Mänitä Jesús jim̱ chohṉ̃ Galilea. Mänit jim̱ ñøcxy Judeanaaxooty. Jím̱äts jeꞌe Jordánmøjnøøhawiimb maa jaꞌa xøø piädsøm̱iän. </v>
<v b="MAT" c="19" v="2">Mänitä jäyaꞌayhajxy may piaduꞌubøjcy. Mänit hajxy yajmøcpøjcä jaꞌa Jesúsäm. </v>
<v b="MAT" c="19" v="3">Mänitä Jesús ñämejtsä jaꞌa fariseoshajxy näjeꞌebä. Mänitä Jesús hajxy miäyajtøøyy: ―Nej, hoy jaduhṉ coo jäyaꞌay jaꞌa tioꞌoxiøjc näꞌä nägoobä yhøxmádsädä. Paady hajxy jaduhṉ miänaaṉ̃, jia jøjcapxøꞌøwaaṉ jaꞌa Jesús hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="19" v="4">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Nej, cajnä jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mgapxyñä. Jiiby jaduhṉ myiṉ̃ coo jaꞌa Dios jäyaꞌay jecy quiunuuꞌxy yaꞌadioꞌoxy. </v>
<v b="MAT" c="19" v="5">Paadiä yaꞌadiøjc jaꞌa tiaj jaꞌa tieedy hajxy ñähgueecnä, coo jaꞌa toꞌoxiøjc hajxy wyiingpøjnä. Nämetsc hajxy jaduhṉ ñimiøødtsänaꞌawáaṉänä. </v>
<v b="MAT" c="19" v="6">Jaduhṉ hajxy yhidaaṉnä nebiä tuꞌqueꞌexpän. Cab jaduhṉ yhoyyä coo hajxy myajniyhøxmadsǿøjät pønjaty jaꞌa Dios jaduhṉ tøø quiunuuꞌxy coo hajxy ñimiøødtsänaꞌawǿøjät ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MAT" c="19" v="7">Mänitä Jesús hajxy miäyajtǿøgumbä: ―Tii jaꞌa Moisés jaduhṉ coo miänaaṉ̃ coo jaꞌa toꞌoxiøjc yhøxmadsǿøjät cuhdujthaam. </v>
<v b="MAT" c="19" v="8">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Coo jaꞌa mgopc‑hajxy jaduhṉ wyiꞌi xiex̱ä, paadiä Moisés hajxy jaduhṉ xquiuhdujtmooyy coo jaꞌa mdoꞌoxiøjc hajxy mhøxmádsät. Pero cabä Dios jaduhṉ quiunuuꞌxy. </v>
<v b="MAT" c="19" v="9">Cab jaduhṉ yhoyyä coo wiingtoꞌoxiøjc mwiingpøjtägátsät, pø näꞌä nägoobä jaꞌa mdoꞌoxiøjc hänajty tøø mhøxmach. Ni jaduhṉ quiaꞌa hoyyä coo høxmachtioꞌoxiøjc mwiingpǿgät. </v>
<v b="MAT" c="19" v="10">Mänitä Jesús ñämaayyä jaꞌa miäguꞌughajpähajxy: ―Maas hoyyädaꞌa jaduhṉ coo mgaꞌa näꞌägädä pǿgät. </v>
<v b="MAT" c="19" v="11">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Cab hajxy nägøx̱iä wyiinjuøꞌøwaꞌañ hädaaduhm̱bä. Jayooyyä hajxy jaduhṉ wyiinjuøꞌøwaꞌañ pønjaty jaꞌa Dios jaduhṉ tøø yajwiinjuøꞌøy. </v>
<v b="MAT" c="19" v="12">Näjeꞌe jaꞌa yaꞌadiøjc‑hajxy maꞌad myiṉ̃guiaꞌay; paady hajxy quiaꞌa ñibiøgyii. Näjeꞌe hajxy yajtsucy. Coo jaꞌa Dios hajxy wyiingudsähgøꞌøwaꞌañ, paady hajxy näjeꞌe quiaꞌa nibiøgyii. Pøṉ jaduhṉ meeꞌxtugaam̱b, ween mieeꞌxtucy. </v>
<v b="MAT" c="19" v="13">Mänitä pigänaꞌc‑hajxy näjeꞌe wioomejtsä maa jaꞌa Jesús wyiinduumän nebiä Jesús jaꞌa hoyhajt jaduhṉ mióꞌowät. Pero cabä Jesús jaꞌa miäguꞌughajpähajxy jaduhṉ yhojiäwøøyy. Mänit hajxy yhojjä, jaꞌa pigänaꞌc hajxy hänajty tøø wiooméchäbä. </v>
<v b="MAT" c="19" v="14">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Caj, wéenhøch jaꞌa pigänaꞌc‑hajxy xñämech. Caꞌa hajxy mhojy. Coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ mmäbǿgät nebiä pigänaꞌc‑hajxy miäbøquiän, mänitä Dios hajxy jaduhṉ xyhuunghádät. </v>
<v b="MAT" c="19" v="15">Coo jaꞌa Jesús jaꞌa pigänaꞌc‑hajxy hänajty tøø mioꞌoy jaꞌa hoyhajt, mänit jim̱ chohṉ̃. </v>
<v b="MAT" c="19" v="16">Mänitä Jesús jäyaꞌay tuꞌug ñämejtsä. Mänit miäyajtøøw̱ä: ―Wiindsǿṉ, tii hóybøch ndúnäp nébiøch njugyhádat cøjxtaꞌaxiøø nebiä Dios jiugyhatian. </v>
<v b="MAT" c="19" v="17">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tiic̈h jaꞌa hoybä coo xmiäyajtøy. Caj pøṉ jaduhṉ yhoyyä; jagooyyä Dios jaduhṉ yhoyyä. Pø chojpy jaꞌa mjoot jaduhṉ coo mjugyhádat cøjxtaꞌaxiøø nebiä Dios jiugyhatian, mgudiúnäp jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="19" v="18">Mänitä craa miänaaṉ̃: ―Mädyiibä. Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Caj mjäyaꞌay‑yaghóꞌogät; caj mméedsät; caj pøṉ mnähøønǿꞌøwät; </v>
<v b="MAT" c="19" v="19">mwiingudsähgǿꞌøwäp jaꞌa mdaj jaꞌa mdeedy; mmøødnijiootpaadǿøjäp jaꞌa mmäjøøn jaꞌa mmädøjc hamuumduꞌjoot. </v>
<v b="MAT" c="19" v="20">Mänitä craa miänaaṉ̃: ―Tøøc̈h jaduhṉ ngøx̱y cudiuṉ̃. Múutsnøch hänajty cooc̈h jaduhṉ ngudiuuṉdsohṉ̃. Tijátyhøch jaduhṉ ngaꞌa cudiuum̱yñä. </v>
<v b="MAT" c="19" v="21">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Pø mjaanc̈h cudiunaam̱by hoy yajxóṉ, nøcx yøꞌø mjeꞌe cøx̱y toog. Mänitä häyoobädøjc mnäꞌä móꞌowät cøx̱iä. Jaduhṉ jim̱ mdägǿꞌøwät tsajpootyp. Mänítøch jaduhṉ xpiaduꞌubǿgät. </v>
<v b="MAT" c="19" v="22">Coo jaꞌa craa jaduhṉ miädooyy, mänit jaduhṉ jiootmadiägøøyy. Hix̱, mäyøø jaꞌa craa hänajty. Mänit wyiimbijnä. </v>
<v b="MAT" c="19" v="23">Mänitä Jesús ñämaayy jaꞌa miäguꞌughajpähajxy: ―Näꞌägä tøyhajt mijts nnämaꞌay, tsip jaduhṉ coo mäyøøhänaꞌc jim̱ ñǿcxät tsajpootyp. </v>
<v b="MAT" c="19" v="24">Tøyhajt jaduhṉ, cab jaduhṉ jiaty tsipä coo jaꞌa camello ñáxät xuhñdyjutjooty. Maas tsip coo mäyøøhänaꞌc jim̱ ñǿcxät tsajpootyp. </v>
<v b="MAT" c="19" v="25">Coo hajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy yagjuøøyy. Mänit hajxy ñimiäyajtøøw̱ä: ―Pøṉds jaduhṉ nähwáꞌadsäp. </v>
<v b="MAT" c="19" v="26">Mänit hajxy wyiinheeꞌppejtä jaꞌa Jesúsäm. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Cabä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ ñäꞌä jájpät; pero hotyiijä jaꞌa Dios jaduhṉ jiaty. </v>
<v b="MAT" c="19" v="27">Mänitä Pedro miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ, tøø højts cøx̱iä nnähgueꞌegy nhøxyoꞌoy. Tøø højts miic̈h nbaduꞌubøjnä. Tii højts jaduhṉ nbaadaam̱by. </v>
<v b="MAT" c="19" v="28">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Näꞌägä tøyhajt mijts nnämaꞌay, coo jaꞌa xøøwiimbä naax̱wiimbä cøx̱iä jieem̱dägátsät, mänítøch jim̱ nøcxy nhøxtaꞌagaꞌañ maa jaꞌa Dios wyiinduumän, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. Jím̱høch nhaneꞌemaꞌañ. Y mijts, jim̱ hajxy jaduhṉ nøcxy mhøxtaꞌagaam̱bä pønjátyhøch yaa tøø xpiawädity. Cøduꞌug häñaabiejt hajxy jim̱ mbaadaꞌañ, majmetspä. Jim̱ mijts jaꞌa judíoshajxy mhaneꞌemaꞌañ, jaꞌa majmetsc‑hagajptpä. </v>
<v b="MAT" c="19" v="29">Pønjaty jaꞌa tiøjc jaduhṉ tøø ñähgueꞌegy jaꞌa høøc̈hcøxpä, o jaꞌa piuhyaꞌay jaꞌa piuhdoꞌoxy, o jaꞌa tiaj jaꞌa tieedy, o jaꞌa yhuung jaꞌa tioꞌoxy, o jaꞌa ñaax̱, majiäduhṉ̃tiä piaattägatsaꞌañ, y cøjxtaꞌaxiøø jiugyhadaꞌañ nebiä Dios jiugyhatian. </v>
<v b="MAT" c="19" v="30">Jaꞌa hajxy møjtuuṉgmøødpä jädaꞌahaty, nämay jaꞌa tiuuṉg hajxy yajtägoyyaꞌañ; y jaꞌa møjtuuṉg hajxy jädaꞌahaty caꞌa møødpä, nämay hajxy miøjtuuṉgpaadaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="20" v="1">’Maa jaꞌa Dios yhaneꞌemiän, tsøc yajmäbáatäm nebiä cudsaatypcam̱än tuꞌug. Jopy jaduhṉ tiuꞌubøjcy moonsähøxtaabiä, pøṉ jaduhṉ miøødtúnäp jaꞌa chaatypcamjooty. </v>
<v b="MAT" c="20" v="2">Coo piaaty, mänit hajxy quiojyquiapxtiuuṉ̃ coo jaꞌa xiøøhajxy jiuyáaṉäxä mägoox̱miljaty. Mänit hajxy quiejxä tuum̱bä maa jaꞌa tsaatypcam̱än. </v>
<v b="MAT" c="20" v="3">Møjpetyxiøø jaꞌa cudsaatypcam̱ tiuꞌubǿjcumbä moonsähøxtaabiä. Mänitä jäyaꞌay jim̱ yhijxy maa halaplaazän. Nämetsc nädägøøghajxy hänajty jim̱ tiänaꞌay. Cabä tuuṉg hajxy hänajty miøødä. </v>
<v b="MAT" c="20" v="4">Mänit hajxy ñämaayyä: “Jam̱ hajxy cudúṉ maac̈h ndsaatypcam̱än. Näꞌä mädøyyäjuǿøbyhøch jaduhṉ njuyaꞌañ.” Mänit hajxy ñøcxy cuduum̱bä. </v>
<v b="MAT" c="20" v="5">Mänitä cudsaatypcam̱ yhóoguiumbä moonsähøxtaabiä cujyxiøøhoꞌogy. Mänit yhóoguiumbä mänacyxiøø. </v>
<v b="MAT" c="20" v="6">Møjmänacyxiøø tiuꞌubǿjcumbä. Jim̱ä jäyaꞌay yhijxy halaplaaz. Cabä tuuṉg hajxy hänajty miøødä. Mänit hajxy ñämaayyä: “Tii mijts coo myaajä. Tii hajxy yaa coo mwiꞌi xiunax̱y.” </v>
<v b="MAT" c="20" v="7">Mänit hajxy miänaaṉ̃: “Cab højts pøṉ waam̱b tøø xñämaꞌay.” Mänit hajxy ñämaayyä: “Jam̱ hajxy cudúṉ maac̈h nnaaxootiän. Näꞌä mädøyyäjuǿøbyhøch jaduhṉ njuyaꞌañ.” </v>
<v b="MAT" c="20" v="8">Coo chuujøøyy, mänitä cudsaatypcam̱ jaꞌa moonsäwiindsǿṉ møjhajpä ñämaayy: “Mmøjyáꞌaxäp yøꞌø moonsähajxy. Mänit hajxy mmäjúyät. Pønjaty høx̱haam tøø jiaac tägøꞌøy cuduum̱bä, jeꞌeds hajxy jawyiin mmäjuuc̈hóonäp. Y pønjaty jawyiin tägøøyy cuduum̱bä, jeꞌeds hajxy høx̱haam mmäjúyäp.” </v>
<v b="MAT" c="20" v="9">Mänit hajxy yajmäjuuyy. Jawyiin hajxy yajmäjuuyy jaꞌa hajxy hänajty tøø tiägǿꞌøyäbä mänacyxiøø. Pedyii hajxy jaduhṉ miooyyä mägoox̱miljaty. </v>
<v b="MAT" c="20" v="10">Jaꞌa hajxy hänajty tøø tiägǿꞌøyäbä jayøjp, jaduhṉ hajxy hänajty tiajy miay coo hajxy maas majiaty mioꞌowaꞌañii. Pero jaduhṉ hajxy mióoyyäbä mägoox̱miljaty. </v>
<v b="MAT" c="20" v="11">Coo hajxy jaduhṉ yajmäjuuyy tuꞌcuhdujtä, paadiä cudsaatypcam̱ hajxy miäjootmaꞌty. </v>
<v b="MAT" c="20" v="12">Mänit hajxy miänaaṉ̃: “Yøꞌø hänaꞌc‑hajxy høx̱haam tøø jiaac tehm̱ tiägǿꞌøyäbä, tuꞌhóräyyä hajxy jaduhṉ ñäꞌä tuuṉ̃. Pero jaduhṉ miic̈h tøø mmäjuy neby højts tøø xmiäjúyyän. Cab jaduhṉ yhoyyä. Tøø højts tuꞌxøø nmeeꞌxtucy. Jaanc̈h tehm̱ yhaṉ jaduhṉ. Hamäjaa højts jaduhṉ tøø nmänax̱y.” </v>
<v b="MAT" c="20" v="13">Mänitä cudsaatypcam̱ yhadsooyy: “Mäguꞌughajpä, cábøch miich tøø nyajniwyiindoyii. Jaduhṉ ngojyquiapxtiúuṉäm cooc̈h miic̈h mägoox̱mil nmoꞌowaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="20" v="14">Chaadsä mmäjuhñdy. Nøcxnä. Chójpiøch njoot jaduhṉ cooc̈h yøꞌø craa nmóꞌowät nébiøch miic̈h tøø nmoꞌoyän, yøꞌø craa høx̱haam tøø jiaac tägǿꞌøyäbä. </v>
<v b="MAT" c="20" v="15">Nej, cábøch jaꞌa cuhdujt jaduhṉ nmøødä cooc̈h nxädøꞌøñ jaduhṉ nyajwáꞌxät nébiøch njoot choquiän. Tøgä paady jaduhṉ mjootmaꞌadiä, cooc̈h hojioot nmøødä.” </v>
<v b="MAT" c="20" v="16">Pønjaty høx̱haam tägøøby, copc‑hadaam̱b jeꞌe. Pønjaty jawyiin tägøøby, høx̱haamøꞌøwaam̱b jeꞌebä. Nämay hajxy jaduhṉ tøø jia møjyaꞌaxyii, pero näweeṉ̃tiä hajxy tøø wyiimbiyii. </v>
<v b="MAT" c="20" v="17">Mänitä Jesúshajxy jim̱ chohṉ̃, ñøcxy hajxy Jerusalén. Nämay jaꞌa cuꞌughajxy hänajty ñøcxy. Tuꞌhaamnøcxpä jaꞌa Jesúshajxy yohwiaꞌxy møødä miäguꞌughajpädøjc‑hajxy nämajmetspä. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: </v>
<v b="MAT" c="20" v="18">―Yam̱ hajxy nnǿcxäm Jerusalén. Høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, jím̱høch hänaꞌc xyajcøꞌødägøꞌøwaꞌañ maa jaꞌa teedywiindsøṉhajxiän, maa jaꞌa ley‑yajnähixøøbiädøjc‑hajxiän. Jím̱høch hajxy xyajyaghoꞌogaꞌañii. </v>
<v b="MAT" c="20" v="19">Mänítøch hajxy xyajcøꞌødägøꞌøwaꞌañ maa jaꞌa jäyaꞌayhajxiän, jaꞌa jäguem̱naax̱tsohm̱bä. Mänítøch hajxy xwyiinwoonaꞌañ. Mänítøch hajxy xwiobhoꞌogaꞌañ. Mänítøch hajxy xmiøjpahbedaꞌañ cruzcøxp. Pero cudägøøgxøøc̈h jaduhṉ njujypiøgaꞌañ cooc̈h hänajty tøø nhoꞌogy. </v>
<v b="MAT" c="20" v="20">Jaduhṉä Jesús miäguꞌughajpähajxy hänajty xiøhaty metscä, Jacobo møødä Juan. Zebedeo jaꞌa tieedyhajxy hänajty xiøhaty. Coo jaꞌa Jesúshajxy hänajty ñøcxy Jerusalén, jim̱ä Jacobo tiajhajxy hänajty piawädijpä. Mänit miejch maa jaꞌa Jesús wyiinduumän. Mänitä Jesús wyiinjijcädaacä, miäyujwaaṉä jaꞌa mayhajt. </v>
<v b="MAT" c="20" v="21">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tii mayhájthøch jaduhṉ ndúnäp. Mänitä tajjäyaꞌay yhadsooyy: ―Coo miic̈h hänajty tøø mgoody maa mhaneꞌemaꞌañän, mänit mhanéꞌemät cooc̈h nhuunghajxy yaghøxtaꞌagǿøjät hahooyhaampiä møødä hanajtyhaampiä maa miic̈h mwiinduumän. </v>
<v b="MAT" c="20" v="22">Mänitä Jesús jaꞌa nämajmetspä ñämaayy: ―Cab hajxy jaduhṉ mnajuøꞌøy tii hajxy jaduhṉ myujwaam̱by. Nej, hoy hajxy jaduhṉ mjadaꞌañ mhabetaꞌañä nébiøch jaduhṉ njadaꞌañ nhabetaꞌañän. Mänit hajxy yhadsooyy: ―Hoy pues. </v>
<v b="MAT" c="20" v="23">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Näꞌägä tøyhajt jaduhṉ coo mijts jaduhṉ mjadaam̱bä mhabetaam̱bä nébiøch njadaꞌañ nhabetaꞌaṉ̃än. Pero cábøch cuhdujt jaduhṉ nmøødä coo hajxy jim̱ mhøxtáꞌagät maac̈h nwiinduumän, hahooyhaampiä møødä hanajtyhaampiä. Pønjátyhøch jaꞌa nDeedy jaduhṉ tøø yajnähdijy, jeꞌeds jaduhṉ jim̱ høxtaꞌagaam̱b maac̈h nwiinduumän. </v>
<v b="MAT" c="20" v="24">Coo jaꞌa Jesús miäguꞌughajpädøjc‑hajxy jiaac mädooyy jaꞌa jaac nämajcpä, mänitä Jacobo hajxy miäjootmaꞌty møødä Juan. </v>
<v b="MAT" c="20" v="25">Mänitä Jesús jiämiøød quiøx̱y møjyaax̱y. Mänit miänaaṉ̃: ―Mnajuøøby hajxy coo jaꞌa gobiernähajxy yhaneꞌemy maa hajxy tiuṉ̃än. Jaꞌa hajxy møjtuuṉgmøødpä, jeꞌeds hajxy maas hanehm̱b. </v>
<v b="MAT" c="20" v="26">Pero mijts, cab hajxy jaduhṉ mhaneꞌemaꞌañ. Pøṉ jaꞌa møjtuuṉg jaduhṉ tsojp maa mijtsän, tsipcøxp jaꞌa miäguꞌughajpä piuhbédät. </v>
<v b="MAT" c="20" v="27">Y jaanä jaduhṉduhm̱bä, pøṉ jaduhṉ yajcumayaam̱b maa mijtsän, tsipcøxp jaꞌa miäguꞌughajpä yajtunǿøjät. </v>
<v b="MAT" c="20" v="28">Høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, puhbéjpøch jaduhṉ tøø ngädaꞌagy. Cábøch jaduhṉ nyajpuhbedaꞌañ. Páadyhøch yaa tøø ngädaꞌagy nébiøch jaꞌa jäyaꞌay jaduhṉ may nnähhoꞌtúꞌudät. </v>
<v b="MAT" c="20" v="29">Tøø hajxy hänajty quioody maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Jericó. Coo hajxy quiajptpädsøøm̱y, mänitä jäyaꞌayhajxy may piaduꞌubøjcy. </v>
<v b="MAT" c="20" v="30">Jim̱ä wiindspähajxy hänajty quiuhx̱naꞌay tuꞌubaꞌa nämetscä. Coo jaꞌa Jesús hajxy miädooyy ñajxy, mänit hajxy yaax̱y: ―Wiindsǿṉ, miic̈h jaꞌa David jecy mhaphajt mdeedyhajt. Højts näxúuꞌtsäc. </v>
<v b="MAT" c="20" v="31">Mänit hajxy yhojjä jaꞌa cúꞌugäm, ween hajxy jaduhṉ yhamoṉ̃. Pero cab hajxy miäbøjcy. Mänit hajxy tehṉgajnä yáax̱y: ―Wiindsǿṉ, miic̈h jaꞌa David jecy mhaphajt mdeedyhajt. Højts näxúuꞌtsäc. </v>
<v b="MAT" c="20" v="32">Mänitä Jesús tiänaaxiøjpy. Mänitä wiindspähajxy miøjyaax̱y: ―Tii mayhajt hajxy jaduhṉ mdsojpy. </v>
<v b="MAT" c="20" v="33">Mänit hajxy yhadsooyy: ―Højts yaghijxǿꞌcäc. </v>
<v b="MAT" c="20" v="34">Mänit hajxy ñäxuuꞌtsä. Mänit hajxy wyiingudsiiwøøyyä. Mänit hajxy jiaanc̈h hijxøꞌcy. Mänitä Jesús hajxy piaduꞌubøjcy. </v>
<v b="MAT" c="21" v="1">Mäwiingoom̱b jaꞌa Jesúshajxy hänajty jim̱ Jerusalén. Mänit hajxy miejch maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Betfagé, jim̱ mädøyyä maa jaꞌa Olivostuṉän. </v>
<v b="MAT" c="21" v="2">Mänitä Jesús jaꞌa miäguꞌughajpä nämetsc ñämaayy: ―Nøcx hajxy maa yøꞌø cajpt xim̱haampiän. Jim̱ä burrataj hajxy mbaadaꞌañ cuxoch møødä yhuung. Mmäguejǿꞌøwäp hajxy jaduhṉ. Mänit hajxy yaa mwitsmínät. </v>
<v b="MAT" c="21" v="3">Coo hajxy pøṉ waam̱b xñämáꞌawät, jaduhṉ hajxy mnämáꞌawät coo jaꞌa wiindsǿṉ jaduhṉ yajmaajiaty, coo hajxy mänit mmoodiägatsaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="21" v="4">Jaduhṉds tiøjiajty nebiä Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä jecy quiujahyyän: </v>
<v b="MAT" c="21" v="5">Jaduhṉdsä cuꞌug hajxy mhawáaṉät jaꞌa hajxy jim̱ tsänaabiä Jerusalén: “Huuc heeb hajxy, xiidsä mgobiernä hajxy jaduhṉ xñägoody burrohuungnähgøxp møødä burrataj. Cab jaduhṉ yajcumayaꞌañ.” </v>
<v b="MAT" c="21" v="6-7">Mänitä burrataj hajxy hoy wyich møødä burrohuung, neby hajxy hänajty tøø ñämaꞌayiijän. Mänitä Jesús miäguꞌughajpä wyithajxy yagjäbeꞌenøøyy jaꞌa burrohuung. Mänitä Jesús yajpejty. </v>
<v b="MAT" c="21" v="8">Jim̱ä cuꞌughajxy hänajty may tøø yhamugøꞌøy. Mänitä wyit hajxy yeꞌpy tuꞌhaam maa jaꞌa Jesús hänajty ñaxøꞌøwaꞌañän. Jaꞌa jäyaꞌayhajxy näjeꞌebä, mänitä hujtshaaꞌx hajxy hoy ñäbux̱y. Mänitä hujtshaaꞌx hajxy hoy ñajtswidsøꞌøy tuꞌhaam. </v>
<v b="MAT" c="21" v="9">Mänit hajxy nägøx̱iä tiägøøyy hayaax̱pä: ―¡Viva jaꞌa rey David yhap yhoc! Tsøg hajxy wiingudsähgǿøyyäm, jaꞌa Dios tøø quiéx̱iabä. Weenä Dios jim̱ wyiingudsähgøꞌøyii tsajpootyp. </v>
<v b="MAT" c="21" v="10">Mänitä Jesúshajxy quiooꞌty Jerusalén. Coo hajxy tiägøøyy cajptooty, mänitä cuꞌughajxy tiägøøyy haamhajpä. Mänit hajxy nämay ñimiäyajtøøw̱ä: ―Pøṉ jäyaꞌay yøꞌøduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="21" v="11">Mänit hajxy yhadsooyy: ―Jesús yøꞌø. Nazaret chooñ Galileanaaxooty. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ yajwaꞌxyp. </v>
<v b="MAT" c="21" v="12">Mänitä Jesús tiägøøyy Diostsajtøgooty. Jiibiä jäyaꞌayhajxy hänajty may jiuydioogy. Mänit hajxy yhøxquejxpädsøøm̱ä. Mänitä xädøꞌøñguiuwijtspädøjc jaꞌa mieexä hajxy yajtsitǿꞌcäxä møødä palomatooꞌpädøjc jaꞌa yhäñaabiejthajxy. </v>
<v b="MAT" c="21" v="13">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Jaduhṉ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: “Jueꞌec̈h ndøjc hajxy xwiáaṉät cooc̈h hajxy jaduhṉ jiiby xpiaꞌyáꞌaxät.” Dios jaduhṉ mänaaṉ; pero mijts jaduhṉ mwaꞌañ meedsøhñdy podøhñdy. </v>
<v b="MAT" c="21" v="14">Mänitä Jesús ñämejtsä jaꞌa wiindspä møødä tecymiaꞌadpä. Jiiby hajxy hänajty ñäꞌägä hity tsajtøgooty. Mänit hajxy yajmøcpøjcä yajmäbaadøøyyä. </v>
<v b="MAT" c="21" v="15">Jiibiä pigänaꞌc‑hajxy hänajty wyiꞌi yaꞌaxy tsajtøgooty: “¡Viva jaꞌa rey David yhap yhoc!” Jaꞌa teedywiindsøṉhajxy møødä ley‑yajnähixøøbiädøjc‑hajxy, coo hajxy yhijxy nebiä Jesús jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä hänajty yajcähxøꞌøguiän, coo hajxy miädooyy coo pigänaꞌc‑hajxy hänajty wyiꞌi yaꞌaxy, mänit hajxy yhawaꞌandaacy. </v>
<v b="MAT" c="21" v="16">Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Nej, mmädooby jaduhṉ waam̱baty hajxy yaꞌaxiä. Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jex̱ioꞌch, nmädóobiøch jaduhṉ. Pero mijts, nej, cajnä hajxy jaduhṉ mmädoyhatyñä nebiä Diosmädiaꞌagy myiṉ̃än cooc jaꞌa Dios jaduhṉ tøø miänaꞌañ coo jaꞌa pigänaꞌc‑hajxy ween yhøy maa jaꞌa Dioscøxpän. </v>
<v b="MAT" c="21" v="17">Mänitä Jesúshajxy jim̱ chohṉ̃. Mänit hajxy ñøcxy maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Betania. Jim̱ hajxy jaduhṉ chuunajxy. </v>
<v b="MAT" c="21" v="18">Coo jiobøøyy, mänitä Jesúshajxy wyiimbijty. Yähóꞌcäp hajxy hänajty. </v>
<v b="MAT" c="21" v="19">Tuꞌhaamnøcxpä piids hajxy jaduhṉ piaaty. Pero cabä tii tøøm hänajty miøødä. Haagä haay hänajty jeꞌe. Mänitä Jesús jaꞌa piids ñämaayy: ―Ni mänaa miic̈h mgaꞌa tøømbejtägatsaaṉnä. Mänitiä jaꞌa piids jaduhṉ jiaanc̈h tøøc̈h. </v>
<v b="MAT" c="21" v="20">Coo jaꞌa Jesús miäguꞌughajpähajxy jaduhṉ yhijxy, mänit hajxy jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy. Mänitä Jesús miäyajtøøw̱ä: ―Neby yøꞌø piids jaduhṉ paquiä jiaanc̈h tøøch. </v>
<v b="MAT" c="21" v="21">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Näꞌägä tøyhájthøch mijts nnämaꞌay, coo hajxy hamuumduꞌjoot mjaanc̈h mäbǿgät, hotyiijä hajxy jaduhṉ mjádät, nébiøch yøꞌø piids jaduhṉ tøø nyajtøꞌøc̈hän. Coo yøꞌø tuṉ hajxy jaduhṉ mnämáꞌawät: “Juaꞌads jim̱, nøcx mejjiooty tägøꞌøw”, mänit jaduhṉ jiaanc̈h tägǿꞌøwät. </v>
<v b="MAT" c="21" v="22">Pø mjaanc̈h mäbøjp hajxy jaduhṉ, coo jaꞌa Dios hajxy tijaty mmäyujwáꞌanät, mänit hajxy jaduhṉ xmióꞌowät. </v>
<v b="MAT" c="21" v="23">Mänitä Jesús tiägøøyy tsajtøgooty. Mänit tiägøøyy yajnähixøøbiä. Mänitä teedywiindsøṉhajxy miejch møødä martuumädøjc. Mänitä Jesús miäyajtøøw̱ä: ―Pøṉ miic̈h cuhdujt tøø xmioꞌoy coo miic̈h yaa mhanéꞌemät. </v>
<v b="MAT" c="21" v="24">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Cooc̈h mijts jaꞌa tøyhajt xmióꞌowät nébiøch mijts cham̱ nmäyajtøwaꞌañän, mänítøch mijts jaꞌa tøyhajt nmoodiägátsät pǿṉhøch jaꞌa cuhdujt tøø xmioꞌoy cooc̈h yaa nhanéꞌemät. </v>
<v b="MAT" c="21" v="25">Pøṉä Juan jaduhṉ quejx mäyajnäbejpä, Dios tøgä jäyaꞌayä. Cab hajxy ñäꞌä hadsooyy. Mänit hajxy tiägøøyy yajcapxiøøbiä: ―Coo hajxy nhadsóow̱ämät coo jaꞌa Dios quiejxy, mänit hajxy xmiäyajtøwáaṉäm tii jaꞌa Juan miädiaꞌagy hajxy coo tøø ngaꞌa mäbǿjcäm. </v>
<v b="MAT" c="21" v="26">Ni jaduhṉ quiaꞌa hoyyä coo hajxy nhadsóow̱ämät coo jäyaꞌay jaduhṉ quiejxy; cabä cuꞌughajxy jaduhṉ yhojiäwǿꞌøwät. Jaduhṉ hajxy miänaꞌañ cooc jaꞌa Juan Dyiosquex̱iä. </v>
<v b="MAT" c="21" v="27">Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Cab højts nnajuøꞌøy. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Cábøch nnägapxaam̱bä pǿṉhøch jaꞌa cuhdujt tøø xmioꞌoy cooc̈h yaa nhanéꞌemät. </v>
<v b="MAT" c="21" v="28">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Chaads mijts cuento tuꞌug nyajmøødmädiaꞌagaꞌañ. Jii jäyaꞌay hijty tuꞌug; metscä yhuung hänajty. Mänitä yhuung ñämaayy tuꞌug: “Huung, nøcx jim̱ huuc tuṉ maac̈h ndsaatypcam̱än.” </v>
<v b="MAT" c="21" v="29">Mänitä yhuung yhadsooyy: “Cábøch nnøcxaꞌañ.” Pero mänit wyiinmahñdyhajty jadähooc coo jaduhṉ ñøcxáaṉgumbä. </v>
<v b="MAT" c="21" v="30">Mänitä yhuung tuꞌug ñämáaguiumbä coo ñǿcxät tuum̱bä. Mänit yhadsooyy coo ñøcxaꞌañ. Pero cab jaduhṉ ñäꞌä nøcxy. </v>
<v b="MAT" c="21" v="31">Mädyii craa jaduhṉ cudiuuṉ nebiä tieedy hänajty tøø miänaꞌañ. Mänit hajxy yhadsooyy: ―Jaꞌa jawyiinhajpä. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Näꞌägä tøyhájthøch mijts nnämaꞌay, jawyiin jaꞌa yajnähjuudiuutpädøjc‑hajxy tiägøꞌøwaꞌañ Dioswiinduum møødä cuhhiṉdoꞌoxiøjc‑hajxy. Pero mijts, høx̱haam mijts mdägøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="21" v="32">Jaꞌa Juan mäyajnäbejpä, hoy mijts xjia yajnähixøøyy neby hajxy hoy mwädítät, cab hajxy mmäbøjcy. Jaꞌa yajnähjuudiuutpädøjc‑hajxy møødä cuhhiṉdoꞌoxiøjc‑hajxy, jeꞌeds hajxy jaduhṉ mäbøjc. Hoy mijts mja hijxy coo hajxy miäbøjcy, caj mijts mwiinmahñdyhajty jadähooc coo hajxy mmäbǿjpät. </v>
<v b="MAT" c="21" v="33">’Chaads mijts cuento tuꞌug nyajmøødmädiaꞌagáaṉgumbä. Jii jäyaꞌay hijty tuꞌug naax̱møød. Mänitä tsaatypcam̱ quiojy. Mänit curaa piädaacy. Mänitä tsaatyñøøxeeꞌxøhñdy ñädajøøyy tsaajooty. Mänitä häñaꞌawøhñdy cøxp quiojy. ’Mänitä wiingjäyaꞌay jaꞌa tsaatypcam̱ hajxy yaghajoodiujcä. Mänita cudsaatypcam̱ jim̱ chohṉ̃, ñøcxy jäguem̱. </v>
<v b="MAT" c="21" v="34">Coo jaꞌa tsaatyptuc yhabaaty, mänitä cudsaatypcam̱ miejtstägajch. Mänitä mioonsä quiejxy coo jaꞌa tsaatyp hajxy yajmédsät mäduhṉ̃tiä hajxy hänajty mioꞌowaꞌañii. </v>
<v b="MAT" c="21" v="35">Mänitä mioonsähajxy miájtsäxä; jaꞌa naax̱hajoodiujpähajxy jaduhṉ mämajts. Wojpä mähdiøjc tuꞌug; yaghoꞌcä tuꞌugpä; caꞌtsä tuꞌugpä. </v>
<v b="MAT" c="21" v="36">Mänitä cudsaatypcam̱ jaꞌa mioonsä quiejxy maas may. Jaanä jaduhṉ hajxy yhayoow̱híjxäbä. </v>
<v b="MAT" c="21" v="37">’Mänitä yhamdsoo huung jaduhṉ quiejxy coo tyijy jaduhṉ wyiingudsähgǿøyyäxät. </v>
<v b="MAT" c="21" v="38">Pero coo yhuung jaduhṉ yhíjxäxä, mänitä naax̱hajoodiujpähajxy ñiñämaayyä: “Coo yøꞌø craa jaꞌa tieedy yhóꞌogät, mänit yøꞌø craa jaꞌa tsaatypcam̱ miämähmøꞌøwaꞌañ. Tsøg hajxy yaghóꞌcäm. Mänit højts jaꞌa tsaatypcam̱ jaduhṉ nmämähmǿøyyämät.” </v>
<v b="MAT" c="21" v="39">Mänit hajxy jiaanc̈h majch. Mänit hajxy yhøxjuijpädsøøm̱y. Mänit hajxy yaghoꞌcy. </v>
<v b="MAT" c="21" v="40">Hoorä, coo jaꞌa cudsaatypcam̱ jaduhṉ miédsät, nebiä naax̱hajoodiujpähajxy tiunaꞌañii. </v>
<v b="MAT" c="21" v="41">Mänit hajxy yhadsooyy: ―Yaghoꞌtägatsáaṉäp hajxy jaduhṉ jeꞌeguiøxpä coo hajxy quiaꞌawiindøyyä. Mänitä wiingjäyaꞌay jaꞌa naax̱ yaghajoodiugaꞌañ, pøṉä tsaatyp jaduhṉ yegaam̱b coo jaꞌa tsaatyptuc yhabáadät. </v>
<v b="MAT" c="21" v="42">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Nej, cajnä jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mgapxyñä maa jaduhṉ myiṉ̃än cujaayä: Jaꞌa tsaa mädyii jaꞌa tøjcojpähajxy quiaꞌa näꞌägä cumaayy, jeꞌe näꞌägä tuuṉdsohṉ. Dios jaduhṉ pädaac, paady højts njaanc̈h tehm̱ yagjuøꞌøy. (Jesús jaduhṉ hamdsoo niyajmäbaatä nebiä tsaajän jeꞌeguiøxpä coo hänajty quiaꞌa tsocy quiaꞌa meeꞌxyíijäm jaꞌa cuꞌug. Pero moꞌowáaṉäp jaꞌa Jesús jaꞌa møjtuuṉg jaꞌa hodiuuṉg hänajty.) </v>
<v b="MAT" c="21" v="43">Paady, xpiøgáaṉäp jaꞌa mguhdujt hajxy coo hajxy jim̱ mdägǿꞌøwät Dioswiinduum. Wiingjäyáꞌayäts jaduhṉ tägøꞌøwaam̱b pønjaty jaduhṉ howiädijp. </v>
<v b="MAT" c="21" v="44">Pøṉ jaduhṉ cáꞌawäp yøꞌø tsaanähgøxp, tägóyyäp jaduhṉ. Y coo pøṉ jaduhṉ ñähgahbedǿøjät yøꞌø tsáajäm, jaanä tägóyyäp jeꞌebä. </v>
<v b="MAT" c="21" v="45">Coo jaꞌa teedywiindsøṉhajxy jaduhṉ miädooyy møødä fariseodøjc‑hajxy, mänit hajxy ñajuøøyy coo hajxy hänajty tøø miädiaꞌagyii jaꞌa Jesúsäm. </v>
<v b="MAT" c="21" v="46">Mänitä teedywiindsǿṉ jaꞌa Jesús hajxy jia madsaaṉ̃; cab hajxy ñäꞌä majch jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa cuꞌug hajxy hänajty chähgøꞌøy; hix̱, jaduhṉä cuꞌughajxy hänajty miänaꞌañ cooc jaꞌa Jesús jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty yajwaꞌxy. </v>
<v b="MAT" c="22" v="1">Mänitä Jesús tiägǿøguiumbä mädiaacpä. Mänit miänaaṉ̃: </v>
<v b="MAT" c="22" v="2">―Maa jaꞌa Dios yhaneꞌemiän, jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä rey tuꞌugän. Yajpøgaam̱by jaꞌa yhuung hänajty jeꞌe. Yagjadáaṉäp jaꞌa cay jaꞌa huꞌug hänajty jeꞌe. </v>
<v b="MAT" c="22" v="3">Mänitä mioonsähajxy quiejxy woobä wijtspä; pero cabä jäyaꞌayhajxy hänajty ñøcxaꞌañ mägaabiä. </v>
<v b="MAT" c="22" v="4">Mänitä rey jaꞌa mioonsä quiéjxcumbä. Mänit miänaaṉ̃: “Nøcx hajxy nämaꞌaw coo jaꞌa cay jaꞌa huꞌugy tøø quiøønä, cooc̈hä waj tøø nyajyaghoꞌogyii jaꞌa niꞌxpä. Tøø jaꞌa cayiibä yhabaady; weends hajxy miṉ quiay.” </v>
<v b="MAT" c="22" v="5">Pero cabä jäyaꞌayhajxy ñäꞌägädä mäbøjcy. Tuꞌjäyaꞌay ñøcxy maa jaꞌa quiam̱än; tuꞌjäyaꞌay ñøcxy tooꞌpä. </v>
<v b="MAT" c="22" v="6">Mänitä rey mioonsähajxy miájtsäxä jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty jaac jim̱bä. Mänit hajxy yaghäyoow̱hijxy; yaghoꞌcä hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="22" v="7">Mänitä rey yhawaꞌandaacy. Mänitä soldadohajxy quiejxä mäyaghoꞌpä. Jaꞌa hajxy hänajty tøø mioonsäyaghóꞌoguiäbä, jeꞌe hajxy nøcxy yaghoꞌogyii; møødä quiajpthajxy nøcxy ñóꞌcäxä. </v>
<v b="MAT" c="22" v="8">Mänitä rey jaꞌa mioonsähajxy ñämaayy: “Tøø jaduhṉ yhabaady cooc̈hä nhuung jaduhṉ piøgaꞌañ. Pero jaꞌa jäyaꞌayhajxy tøø nja woy tøø nja wíchäbøch, cab hajxy hawiinmats myínät. </v>
<v b="MAT" c="22" v="9">Nøcx hajxy wow̱ wits pønjaty hajxy mbaatyp jim̱ tuꞌhaam.” </v>
<v b="MAT" c="22" v="10">Mänitä mioonsähajxy hoy wioy wyich nägøx̱iä, pønjaty hajxy jaduhṉ piaatyp, møødä hojiäyaꞌay møødä haxøøgjäyaꞌay. Mänítädsä tøjc jaduhṉ yhujch. </v>
<v b="MAT" c="22" v="11">’Mänitä rey tiøjtägøøyy woybä wichpä hijxpä. Mänitä craa tuꞌug yhijxä, cabä wyit hänajty yhoyyä. </v>
<v b="MAT" c="22" v="12">Mänit ñämaayyä: “Mäguꞌughajpä, cab yøꞌø mwit yaa hawiinmäts mmädägǿꞌøwät maa jaꞌa pøc jaduhṉ jiadyiijän.” Pero cabä craa ñäꞌä hadsoowiimbijty. </v>
<v b="MAT" c="22" v="13">Mänitä rey jaꞌa mioonsä ñämaayy, jaꞌa hajxy hänajty tex̱ycøøbiä: “Cøꞌøxots tecyxiots yøꞌø craa. Mänit hajxy mhøxjuijpädsǿm̱ät maa wyiingoodsän. Jim̱ jaduhṉ jiøꞌøwaꞌañ xiuudsaꞌañ.” </v>
<v b="MAT" c="22" v="14">Nämay hajxy jia møjyaꞌaxaꞌañii, pero näweeṉ̃tiä hajxy jaduhṉ wyiimbiwaꞌañii. </v>
<v b="MAT" c="22" v="15">Mänitä fariseoshajxy jim̱ chohṉ̃. Mänit hajxy quiojyquiapxytiuuṉ̃ coo jaꞌa Jesús hajxy jiøjcapxøꞌøwaꞌañ neby hajxy jaduhṉ yajnähdsǿmät. </v>
<v b="MAT" c="22" v="16">Mänitä miäguꞌughajpähajxy quiejxy møødä Herodes miäguꞌughajpähajxy. Mänitä Jesús hajxy ñämaayy: ―Wiindsǿṉ, nnajuøøby højts coo miic̈h jaꞌa tøyhajt myecy, coo jaꞌa Diostuꞌu myajnähixøꞌøy. Caj miic̈h mmøjpädaꞌagy nebiaty jaꞌa cuꞌughajxy miädiaꞌagy; caj miic̈h mmøjpädaꞌagy pøṉ tyijy møjcuhdujtmøød. </v>
<v b="MAT" c="22" v="17">Højts capxwíjjäc. Nej, hahixøøby jaduhṉ coo jaꞌa gobiernä xädøꞌøñ mmóꞌowädä, jaꞌa jim̱ tsänaabiä Roma. </v>
<v b="MAT" c="22" v="18">Ñajuøøbiä Jesús hänajty coo hänajty jia jøjcapxøꞌøwaꞌañii. Mänit miänaaṉ̃: ―Haxøøg mijts mwiinmahñdyhajxy, hoy hajxy mja nibiädaꞌagyii nebiä hojiäyaꞌayän. Tiic̈h hajxy coo xjia jøjcapxøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="22" v="19">Tsøgä xädøꞌøñ tuꞌug huuc híjxäm. Mänitä Jesús waꞌxxiädøꞌøñ miooyyä. </v>
<v b="MAT" c="22" v="20">Mänit miänaaṉ̃: ―Pøṉ yhahädiuuṉnax̱y hädaaduhṉ; pøṉ xiøø hädaaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="22" v="21">Mänit hajxy yhadsooyy: ―Jaꞌa gobiernä. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Mmóꞌowäbä gobiernä hajxy mädyii jeꞌe jieꞌe; y mmóꞌowäbä Dios hajxy mädyii jeꞌe jieꞌe. </v>
<v b="MAT" c="22" v="22">Coo hajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy yagjuøøyy. Mänit hajxy wyiimbijnä. </v>
<v b="MAT" c="22" v="23">Mänitxøø jaꞌa saduceodøjc‑hajxy näjeꞌe miejch maa jaꞌa Jesúsän. Jaduhṉ hajxy hänajty miänaꞌañ cooc tyijy hajxy ngaꞌa jujypiøjtägatsáaṉäm. Mänitä Jesús hajxy ñämaayy: </v>
<v b="MAT" c="22" v="24">―Wiindsǿṉ, jaꞌa Moisés jecy mänaaṉ, coo jaꞌa pøcy‑yaꞌadiøjc yhóꞌogät, jaꞌa cajpä yhuung, mänítädsä piuhyaꞌay jaꞌa yaamgtoꞌoxy wyiingpǿgät, nebiä yaamgtoꞌoxy jaduhṉ yhuungpáadät jaꞌa yaꞌadiøjcøxpä, jaꞌa tøø yhóꞌoguiäbä. </v>
<v b="MAT" c="22" v="25-26">Bueno, näjuxtujc hajxy hijty tuꞌqueꞌex, haagä yaꞌadiøjc. Jaꞌa coobhuung, jayøjp jaduhṉ piøjcy; mänit yhoꞌcy. Cabä yhuung hänajty. Mänítädsä jiädsøm̱y jaꞌa yaamgtoꞌoxy wyiingpøjcy. Mänítäts jeꞌe yhóꞌcumbä. Mänítädsä miädägøøgpä jaduhṉ jiájcumbä. Jaduhṉ hajxy nägøx̱iä jiajty møødä miäjuxtujcpä. </v>
<v b="MAT" c="22" v="27">Mänitä toꞌoxiøjc yhoꞌpä høx̱haam. </v>
<v b="MAT" c="22" v="28">Bueno, coo hajxy jaduhṉ jiujypiǿgät, mädyii tehm̱ tiøybä hänajty toꞌoxiøjc‑hadaam̱b, jaꞌa näjuxtujcpä puhyaꞌayhajxy, jaꞌa hajxy hänajty tøø jia pǿquiäbä. </v>
<v b="MAT" c="22" v="29">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Caj mijts jaꞌa tøyhajt mnäꞌägädä møødä. Cabä Diosmädiaꞌagy hajxy mhix̱iä ni jaꞌa Diosmäjaa. </v>
<v b="MAT" c="22" v="30">Coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy jiujypiøgaꞌañ, cab hajxy hänajty piøgaꞌañ, ni cabä yhuung hajxy hänajty yajpøgaꞌañ. Jaduhṉ hajxy yhidaꞌañ nebiä Diosmoonsähajxiän, jaꞌa hajxy jim̱ tsajpootypä. </v>
<v b="MAT" c="22" v="31">Hamdsoo jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ tøø xñämaꞌay cujaayhaam coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy jiujypiøgaꞌañ: </v>
<v b="MAT" c="22" v="32">“Xwyiingudsähgǿøbiøch jaꞌa Abraham møødä Isaac møødä Jacob.” Hoorä, wiingudsähgǿøyäp jaꞌa Dios jaꞌa jujcyjiäyaꞌayhájxiäm. Cab jaduhṉ wyiingudsähgøꞌøyii jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌayhájxiäm. </v>
<v b="MAT" c="22" v="33">Coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ miädooyy nebiä Jesús hänajty yajnähixøꞌøy, mänit hajxy yagjuøøyy. </v>
<v b="MAT" c="22" v="34">Coo jaꞌa fariseoshajxy jaduhṉ miädoyhajty coo jaꞌa Jesús quiaꞌa yajmäjädaacy jaꞌa saduceos, mänitä fariseoshajxy yhamugøøyy. </v>
<v b="MAT" c="22" v="35">Jim̱ä fariseo hänajty tuꞌug; ley‑yajnähixøøby hänajty jeꞌe. Jaꞌa Jesús hänajty jøjcapxøꞌøwáaṉäp. Mänitä Jesús miäyajtøøw̱ä: </v>
<v b="MAT" c="22" v="36">―Wiindsǿṉ, mädyii cuhdujt maas møj maa jaꞌa ley myiṉ̃än. </v>
<v b="MAT" c="22" v="37">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―“Wiingudsähgøꞌøw jaꞌa nDioshájtäm hamuumduꞌjoot; mäbøjcä jaꞌa miädiaꞌagy; mjahmiédsäp cøjxtaꞌaxiøø.” </v>
<v b="MAT" c="22" v="38">Hädaa cuhdujt, jawyiin jaduhṉ myiṉ̃ maa jaꞌa leyän y maas møj jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="22" v="39">Jaanä jaduhṉ jaꞌa miämetspä miänaam̱bä: “Møødnijiootpaadøø jaꞌa mmäjøøn jaꞌa mmädøjc hamuumduꞌjoot.” </v>
<v b="MAT" c="22" v="40">Hädaa cuhdujt metspä, jaꞌa ley yhøjx tiecy jaduhṉ møødä cøx̱iä mäduhṉ̃tiä jaꞌa Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpähajxy tøø miädiaꞌagy. </v>
<v b="MAT" c="22" v="41">Jim̱nä jaꞌa fariseoshajxy hänajty tiänaꞌayñä. </v>
<v b="MAT" c="22" v="42">Mänitä Jesús miäyajtøøyy: ―Waam̱b mijts mmänaꞌañ jaꞌa Cristocøxpä. Pøṉ jeꞌe yhaphajpy tieedyhajpy. Mänit hajxy yhadsooyy: ―David yhap yhoc jeꞌeduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="22" v="43">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Pero jaꞌa Dioshespíritucøxpä jaꞌa David jaꞌa Cristo ñämaayy: “Wiindsǿṉ.” Jaduhṉä David miänaaṉ̃: </v>
<v b="MAT" c="22" v="44">Tøøc̈hä Dios jaꞌa nWiindsǿṉ xñämaayyä: “Häñaꞌaw yaa hahooyhaam̱by høxtä coonä jaꞌa mmädsip jaduhṉ quiaꞌa mäjädáꞌagät”, nøm̱ä Dios miänaaṉ̃. </v>
<v b="MAT" c="22" v="45">Bueno, pø tøø jaꞌa David jaꞌa Cristo ñämaꞌay: “Wiindsǿn”, nébiäts jaduhṉ yhaphat yhoc‑hádät. </v>
<v b="MAT" c="22" v="46">Caj pøṉ waam̱b ñäꞌägädä hadsooyy. Y cabä Jesús waam̱b miäyajtǿøw̱änä høxtä coonä hänajty yhoꞌogaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="23" v="1">Mänitä Jesús jaꞌa cuꞌug ñämaayy møødä jiamiøødhajxy: </v>
<v b="MAT" c="23" v="2">―Jaꞌa ley‑yajnähixøøbiädøjc møødä fariseoshajxy, cuhdujtmoꞌoy hajxy jaduhṉ coo jaꞌa Moisés miädiaꞌagy hajxy yajnähixøøyyä. </v>
<v b="MAT" c="23" v="3">Mgudiúnäp hajxy jaduhṉ waam̱baty hajxy xñämaꞌay. Pero cab hajxy mbahíxät nebiaty hajxy jiatcøꞌøy. Cabä yhamdsoo mädiaꞌagy hajxy quiudiuṉ̃. </v>
<v b="MAT" c="23" v="4">Hanax̱iä hajxy tsipjaty yajnähixøꞌøy; y mänaam̱b hajxy jaduhṉ coo jaꞌa cuꞌug tsipcøxp quiudiúnät. Pero cab hajxy hamdsoo quiudiuṉ̃. </v>
<v b="MAT" c="23" v="5">Jaanc̈h tehm̱ yajcumayaam̱b hajxy maa jaꞌa cuꞌugwiinduumän. Paadiä nocyquiujaaybä hajxy yajxóṉ yajniwyiinnähgopxodsøꞌøyii; paady hajxy yajniguiøꞌøxodsøꞌøyii. Paadiä wit hajxy piägøꞌøy jaꞌa høxyoṉ̃bä. </v>
<v b="MAT" c="23" v="6">Coo hajxy maa miägay, häñaꞌawaam̱b hajxy hänajty maa jaꞌa meexäteecän. Y coo hajxy ñøcxy tsajtøgooty, häñaꞌawaam̱b hajxy hänajty maa jaꞌa häñaabiejt yajxoṉbän. </v>
<v b="MAT" c="23" v="7">Coo hajxy maa wiädity cajptooty, yajwiingudsähgøꞌøwaam̱b hajxy hänajty maa jaꞌa cuꞌugän. Yajnämaꞌawaam̱b hajxy hänajty: “Wiindsǿṉ.” </v>
<v b="MAT" c="23" v="8">’Pero mijts, cab hajxy mmänáꞌanät coo jaꞌa cuꞌug hajxy xñämáꞌawät: “Wiindsǿṉ.” Tuꞌugä mWiindsøṉhajxy jaduhṉ; jaꞌa Cristo jeꞌe. Jaduhṉ hajxy mnijiäwøꞌøwǿøjät nebiä tuꞌqueꞌexpän. </v>
<v b="MAT" c="23" v="9">Cab hajxy pøṉ mnämáꞌawät: “Teedy”, hädaa yaabä naax̱wiimbä. Tuꞌugä mDeedyhajxy jim̱ cøxp. </v>
<v b="MAT" c="23" v="10">Cab hajxy mmänáꞌanät coo pøṉ xñämáꞌawät coo hajxy xquiopc‑hádät. Tuꞌjayaꞌay hajxy jaduhṉ xyhanéꞌemät; jaꞌa Cristo jeꞌe. </v>
<v b="MAT" c="23" v="11">Pøṉ jaduhṉ puhbejp jaꞌa jiamiøødhajxy, jeꞌedsä møjtuuṉg jaduhṉ paadaam̱b maa mijtsän. </v>
<v b="MAT" c="23" v="12">Hix̱, pøṉ jaduhṉ yajcumayaam̱b, cabä møjtuuṉg jaduhṉ piaadaꞌañ. Pero pøṉ jaduhṉ caꞌa yajcumayaam̱b, jeꞌedsä møjtuuṉg jaduhṉ paadaam̱b. </v>
<v b="MAT" c="23" v="13">Mänitä ley‑yajnähixøøbiädøjc‑hajxy ñämaayyä møødä fariseoshajxy: ―Jaduhṉ mijts mnibiädaꞌagyii nebiä hoyhänaꞌcän; pero cab hajxy mhoyhänaꞌcä. Haxøøg hajxy mjadaꞌañ mhabetaꞌañ. Cab hajxy jim̱ mdägøꞌøwaꞌañ maa jaꞌa Dioswiinduumän, y cab hajxy jaduhṉ mmänaꞌañ coo wiinghänaꞌc jim̱ tiägǿꞌøwät, hoy hajxy hänajty hamdsoo jia mänaꞌañ coo hajxy jim̱ tiägøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="23" v="14">’Xiøøbä jaꞌa Dios hajxy jejcy tøø mnäꞌä paꞌyaꞌaxy. Mänitä yaamgtoꞌoxy jaꞌa tiøjc hajxy mbøjcä. Paady hajxy hoyhoy mdsaac̈hpøgaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="23" v="15">’Wiinduhm̱yhagajpt jamiøød hajxy nax̱y mhøxtaꞌay pøṉ jaduhṉ xmiøødtúnäp maa jaꞌa mguhdujthajxiän. Y coo hajxy hänajty tøø mbaady, mänitä haxøøgcuhdujt hajxy myajnähixøꞌøy. Maas haxøøg hajxy jaduhṉ jiatcøꞌøwaꞌañ quejee mijts. </v>
<v b="MAT" c="23" v="16">’Cab hajxy hoy mnäꞌägä yajnähixøꞌøy. Jaduhṉ hajxy mmänaꞌañ; coo hajxy hänajty tii myajwiinwaaṉøꞌøwaꞌañ, coo jaꞌa tsajtøjc mgapxpáadät, cab tyijy jaduhṉ ñejpiä coo hajxy mgaꞌa cudiúnät neby hajxy hänajty tøø myajwiinwaaṉøꞌøyän. Pero jaduhṉ hajxy mmänaam̱bä, coo jaꞌa oro hajxy mgapxpáadät, jaꞌa jiiby tsajtøgootypä, tsipcøxp hajxy tyijy mgudiúnät. </v>
<v b="MAT" c="23" v="17">Mguhmäñøøby hajxy jaduhṉ; cab hajxy tii mwiinjuøꞌøy. Haa caꞌa, maas tsoobaatp jaꞌa tsajtøjc quejee jaꞌa oro. Hix̱, Dios jaꞌa tsajtøjc jaduhṉ cunuuꞌx. Jaꞌa oro, ñäꞌä yajmägunuuꞌxøøyy jeꞌeduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="23" v="18">Jaanä jaduhṉ hajxy mmänaam̱bä, coo mgapxpáadät jaꞌa cuyoxøhñdy, cábäc tyijy jaduhṉ ñejpiä coo mgaꞌa cudiúnät. Pero jaduhṉ hajxy mmänaam̱bä, coo hajxy mgapxpáadät tijaty tøø mguyoxøꞌøy, tsipcǿxpäc tyijy jaduhṉ mgudiúnät. </v>
<v b="MAT" c="23" v="19">Nej, cab hajxy mnajuøꞌøyä coo jaꞌa cuyoxøhñdy miaas tsoobaady quejee tijaty hajxy mguyoxøøby. </v>
<v b="MAT" c="23" v="20">Pøṉ jaduhṉ capxpaatp jaꞌa cuyoxøhñdy, jaanä jaduhṉ quiapxpaatpä tijatycøxpä jaꞌa jäyaꞌayhajxy jiiby tøø quiuyoxøꞌøy. </v>
<v b="MAT" c="23" v="21">Pøṉ jaduhṉ capxpaatp jaꞌa tsajtøjcøxpa, jaanä Dios quiapxpaatpä, jaꞌa jiiby tsänaabiä tsajtøgooty. </v>
<v b="MAT" c="23" v="22">Pøṉ jaduhṉ capxpaatp jaꞌa tsajpootyp, jaanä Dios yhäñaabiejt quiapxpaatpä, møødä Dios jaꞌa jim̱ häñaabiä. </v>
<v b="MAT" c="23" v="23">’Mijts myajcopcøøby mädyii caꞌa tsoobaatp coo hajxy hänajty tii mguyoxøꞌøwaꞌañ maa jaꞌa tsajtøjcän. Pero cabä Diosmädiaꞌagy hajxy myajcopcøꞌøy coo jaduhṉ miänaꞌañ coo mhojiäyaꞌayhádät, coo hojioot mmøødhádät, coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy mmäbǿgät. Maas hoy jaduhṉ coo hajxy mgudiúnät caꞌxy pedyii. </v>
<v b="MAT" c="23" v="24">Jaduhṉ mäwíinäts hajxy myajwiinhixøꞌøy nebiä wiindspän; cab hajxy myajcopcøꞌøy mädyii tsoobaatp. </v>
<v b="MAT" c="23" v="25-28">’Jaduhṉ mijts mja wiꞌi quiähxøꞌøgaꞌañ nebiä hoyhänaꞌcän maa jaꞌa cuꞌugwiinduumän. Pero haxøøgwiinmahñdy hajxy mmøød. Tsipcøxp jaꞌa mhaxøøgwiinmahñdy hajxy mnajtshixǿꞌøwät, jaduhṉ hajxy tøyhajt hoy mhídät. </v>
<v b="MAT" c="23" v="29">’Nax̱y hajxy yajxóṉ mguhmuuc̈h maa jaꞌa Diosquex̱ypähajxy jecy ñaax̱tägøøyyän. Hojiäyaꞌayhajxy hijty. </v>
<v b="MAT" c="23" v="30">Mänit hajxy mmänaꞌañ: “Coo højts häxøpy jecy tøø njugyhájtäm, cabä nhap ndeedy hajxy häxøpy tøø nbuhbéjtäm coo jaꞌa Diosquex̱ypä hajxy yaghoꞌcy.” </v>
<v b="MAT" c="23" v="31">Cab jaduhṉ tiøyyä. Tøø jaꞌa mhap mdeedy hajxy häxøpy mbajatcøøbiä; </v>
<v b="MAT" c="23" v="32">y jaduhṉ hajxy mjaanc̈h pajatcøꞌøwaam̱bä. </v>
<v b="MAT" c="23" v="33">’Jaduhṉ mäwíinäts hajxy mgaꞌawiindøyyä nebiä tsahṉ̃diän. Hoyhoy hajxy jaduhṉ jiiby mdsaac̈hpøgaꞌañ møjcuꞌuhaam. </v>
<v b="MAT" c="23" v="34">Nguexáam̱biøch jaꞌa Diosquex̱ypä maa mijtsän, møødä cuhwijypiä, møødä yajnähixøøbiä. Näjeꞌe hajxy myaghoꞌogaꞌañ; näjeꞌe hajxy mmøjpahbedaꞌañ cruzcøxp; näjeꞌe hajxy mwobhoꞌogaꞌañ tsajtøgooty. Näjeꞌe hajxy mbäboꞌowaꞌañ cajpt‑cajpt. </v>
<v b="MAT" c="23" v="35">Mijts jaduhṉ mmøødhadaam̱by jaꞌa pojpä coo jaꞌa hojiäyaꞌayhajxy nägøx̱iä yaghoꞌcä møødä Abel møødä Zacarías, jaꞌa Berequías yhuung. Tsajtøgooty jaꞌa Zacarías yaghoꞌcä; jaꞌa mhap jaꞌa mdeedyhajxy jaduhṉ jecy jatcøøyy. </v>
<v b="MAT" c="23" v="36">Tehm̱ tiøyhajt jaduhṉ, mijts jaꞌa pojpä mmøødhadaam̱by. </v>
<v b="MAT" c="23" v="37">’Mijts Jerusalénpäjäyaꞌay, tøø jaꞌa Diosquex̱ypä hajxy mguhgaꞌac̈h. Jaduhṉ mäwíinhøch mijts mayhooc tøø nja näwaꞌañ nebiä tseey jaꞌa yhuung ñähmuhx̱tägoyyän; pero caj mijts myajnäwaꞌanaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="23" v="38">Mobädájpøch mijts nnähgueꞌegaꞌañ, </v>
<v b="MAT" c="23" v="39">y cábøch jaduhṉ xyhixaaṉnä høxtä cóonøch hänajty ngädaactägatsaꞌañ. Mänit hajxy mmänaꞌanaꞌañ: “Tsøc yøꞌøyaꞌay wiingudsähgǿøyyäm, yøꞌøyaꞌay Diosquex̱ypä.” </v>
<v b="MAT" c="24" v="1">Mänitä Jesúshajxy piädsøøm̱y tsajtøgooty. Mänitä Jesús ñämaayyä jaꞌa miäguꞌughajpähajxy: ―Huug hix̱ yøꞌø møj tsajtøjc. </v>
<v b="MAT" c="24" v="2">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tehm̱ tiøyhájthøch mijts nnämaꞌay, yøꞌø møj tsajtøjcä, cøxaam̱b jaduhṉ piumaꞌañ; cøxaam̱b jaduhṉ quiuhdägoyyaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="24" v="3">Mänit hajxy ñøcxy maa jaꞌa Olivostuṉän. Mänitä Jesús yhøxtaacy naax̱wiin. Mänitä Jesús hameeꞌch ñämaayyä jaꞌa miäguꞌughajpähajxy: ―Højts hawáaṉäc mänaa yøꞌø tsajtøjc jaduhṉ piumaꞌañ. Mädyii hijxtahṉd jaduhṉ cähxøꞌøgaam̱b coo hänajty mgädaactägatsaꞌañ, coo jaꞌa naax̱wiimbä hänajty wyiimbidaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="24" v="4">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Caꞌa hajxy myajwiinhøøñ. </v>
<v b="MAT" c="24" v="5">Minaam̱b hajxy nämay. Jaduhṉ hajxy ñibiädaꞌagaꞌañii nébiøch høøc̈hän. Jaduhṉ hajxy miänaꞌanaꞌañ: “Høøc̈h jeꞌe Cristo.” Nämayyä jäyaꞌay yajwiinhøønaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="24" v="6">Mänit hajxy mmädoyhadaꞌañ coo jaꞌa tsip jaduhṉ tøø piädøꞌøgy. Pero cab hajxy mdsähgǿꞌøwät. Tsipcøxpä häyohn jaduhṉ jiadaꞌañii. Pero cajnä hänajty yhabaady coo jaꞌa naax̱wiimbä hänajty wyiimbidaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="24" v="7">Cajpthaam hajxy jaduhṉ ñimiädsibøꞌøwaꞌañii. Naxaam̱bä yuubaꞌam wiinduhm̱yhagajpt møødä hujx. </v>
<v b="MAT" c="24" v="8">Pero näꞌä tsohṉdaacnä jaꞌa tsøꞌty hänajty jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="24" v="9">’Mänit mijts myaghäyoow̱hixaꞌañ myajyaghoꞌogaꞌañ. Mänit mijts myajmähaṉhadaꞌañ maa jaꞌa høøc̈hcøxpän wiinduhm̱yhagajpt. </v>
<v b="MAT" c="24" v="10">Mänitä Dios hajxy ñajtshixøꞌøwaꞌañ nämay. Mänit hajxy ñimiähaṉhadaꞌañii hamiṉ̃ haxøpy møødä hajxy tijaty yajniñähdsømaꞌañii. </v>
<v b="MAT" c="24" v="11">Wäditaam̱bä høhṉdaacpähajxy hänajty may. Mänaꞌanaam̱b hajxy hänajty cooc tyijy hajxy wiädity jaꞌa Dioscøxpä. Nämayyä cuꞌughajxy yajwiinhøønaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="24" v="12">Cab hajxy ñimiäguꞌughadáaṉänä jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa haxøøgpä hänajty jiaanc̈h tehm̱ wiädity. </v>
<v b="MAT" c="24" v="13">Pero pønjaty jaduhṉ caꞌa jøjwaꞌadsaam̱b, jeꞌeds jaꞌa hoybä paadaam̱b. </v>
<v b="MAT" c="24" v="14">Wiinduhm̱yhagajpt jaꞌa mädiaꞌagy wiäditaꞌañ mädyii jaduhṉ mänaam̱b coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ. Cøxaam̱bä cuꞌughajxy miädoyhadaꞌañ; mänítäts jaꞌa naax̱wiimbä wyiimbidaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="24" v="15">’(Pøṉ hädaa nocy capxp, ween jaduhṉ wyiinjuøꞌøy.) Jaꞌa Daniel, Dios jaduhṉ jecy quejx. Jeꞌeduhṉ cujahy coo jaꞌa haxøøgpä miedsaꞌañ maa jaꞌa Diostøjcän, y coo mänit jaduhṉ yajmaꞌadaꞌañ. Coo jaꞌa haxøøgpä hajxy mhíxät, </v>
<v b="MAT" c="24" v="16">mänit hajxy päyøꞌøguiä mnǿcxät maa jaꞌa tuṉän, mijts yaa tsänaabiä Judeanaaxooty. </v>
<v b="MAT" c="24" v="17">Y jaꞌa hajxy hijpä tøjwiing, jaduhyyä hajxy piäyøꞌtǿwät, cab hajxy jaduhṉ tii yajpädsǿm̱ät tøgooty. </v>
<v b="MAT" c="24" v="18">Y jaꞌa hajxy jim̱ hijpä camjooty, jaduhyyä hajxy piäyøꞌtǿøbät, cab hajxy jaduhṉ nøcxy tii wyich maa jaꞌa tiøjcän. </v>
<v b="MAT" c="24" v="19">Pobre jaꞌa toꞌoxiøjc‑hajxy hänajty maaxhuungmøødpä, møød hajxy hänajty huungyajtsiꞌtspä. </v>
<v b="MAT" c="24" v="20">Mmänuuꞌxtáꞌagäp jaꞌa Dios hajxy coo hajxy ween mgaꞌa päyøꞌøgy coo hänajty tiøøchcä, ni jaꞌa pooꞌxxiøøjooty. </v>
<v b="MAT" c="24" v="21">Porque jaanc̈h tehm̱ miøc jaꞌa tsaac̈hpä ñaxaꞌañ. Ni mänaa jaduhṉ tøø quiaꞌa jadyii nebiä jaduhṉ jiadaꞌañiijän. Y caj mänaa jiajtägatsaꞌañii jadähoocän. </v>
<v b="MAT" c="24" v="22">Pero Dios jaduhṉ tøø yajnähdijy coo jaꞌa tsaac̈hpä jejcy quiaꞌa jadǿøjät, jeꞌeguiøxpä coo chocy jaꞌa tøøbä wyiimbíyyäbä. Coo häxøpy jaduhṉ tøø quiaꞌa yajnähdijy, caj pøṉ häxøpy choꞌogaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="24" v="23">’Coo mijts pøṉ xñämáꞌawät: “Huug hix̱, chaadsä Cristo”, o “Huug hix̱, xiids jeꞌe”, cab hajxy mmäbǿgät. </v>
<v b="MAT" c="24" v="24">Hix̱, minaam̱bä wiinhøhm̱bähajxy; jaduhṉ mäwiin hajxy ñibiädaꞌagaꞌañii nebiä Criston; jaduhṉ mäwíinäts hajxy ñibiädaꞌagaꞌañii nebiä Diosquex̱ypän. Yajcähxøꞌøgaam̱by hajxy jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä nebiä cuꞌug hajxy jaduhṉ wyiinhǿønät; høxtä ja wiinhøønáaṉäp hajxy jeꞌebä, jaꞌa Dios tøø wyiimbíyyäbä. </v>
<v b="MAT" c="24" v="25">Chaads mijts nnämaꞌay jäguem̱iä. </v>
<v b="MAT" c="24" v="26">Coo pøṉ xñämáꞌawät: “Huug hix̱, jim̱ wiädity pactuum”, cab hajxy jim̱ mnǿcxät; o coo hajxy xñämáꞌawät: “Huug hix̱, jiiby jeꞌe yuꞌuc̈htiuum”, cab hajxy mmäbǿgät. </v>
<v b="MAT" c="24" v="27">Cooc̈h hänajty nwiimbidaꞌañ, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, jaduhṉ mäwiin quiähxøꞌøgaꞌañ nebiä wädsucän. Wiinduhm̱yhagájpthøch jaꞌa jäyaꞌayhajxy xyhixaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="24" v="28">Tsipcøxp jaduhṉ jiadaꞌañii nébiøch chaa nmänaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="24" v="29">’Coo jaꞌa tsaac̈hpä hänajty tøø ñajxnä, mänitiä hänajty wyiingoodsøꞌøwaꞌañ; cabä poꞌo hänajty yhanaꞌañ. Chaadsä madsaꞌa may quiaꞌawaꞌañ; chaadsä tsajt chäyuyyaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="24" v="30">Mänítøch jaꞌa nhijxtahṉd jim̱ quiähxøꞌøgaꞌañ tsajpootyp cooc̈h hänajty nwiimbidaꞌañ, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. Mänitä jäyaꞌayhajxy wiinduhm̱yhagajpt jiøꞌøwaꞌañ xiuudsaꞌañ. Mänítøch hajxy xyhixaꞌañ cooc̈h hänajty ngädaꞌagaꞌañ jocjooty. Diosmäjaaháamhøch jaduhṉ ngädaꞌagaꞌañ hajájjäp. </v>
<v b="MAT" c="24" v="31">Mänítøch jaꞌa nmoonsä tsajpootypä nhaneꞌemaꞌañ coo ween hajxy møc xiuꞌuxy xuux̱thaam. Mänítøch jaꞌa nwiimbiybähajxy xyajtuꞌugmugaaṉä wiinduhm̱yhagajptpä. </v>
<v b="MAT" c="24" v="32">’Tsøg jaꞌa tsøꞌty jaduhṉ yajmäbáatäm nebiä piidsquepiän. Coo yhaabiädsøm̱y, mänit hajxy mnajuøꞌøy coo pioodtägøøñä. </v>
<v b="MAT" c="24" v="33">Jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe, coo jaꞌa tsøꞌty hajxy jaduhṉ mhíxät, mänit hajxy mnajuǿꞌøwät cooc̈h hänajty mobädajpä nwiimbidaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="24" v="34">Tøyhájtäts mijts nnämaꞌay, cooc̈h hänajty nwiimbidaꞌañ, cajnä jäyaꞌayhajxy hänajty quiøx̱y hoꞌogy, jaꞌa hajxy jädaꞌahaty jugyhajpä. </v>
<v b="MAT" c="24" v="35">Jaꞌa tsajtwiing jaduhṉ tägoyyaam̱b møødä naax̱wiimbä. Tøjiadaam̱b jaduhṉ nébiøch cham̱ nmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="MAT" c="24" v="36">’Pero ni pøṉ jaduhṉ quiaꞌa najuøꞌøy mänaaxøø jiadaꞌañii ni mäduhnajtä. Ni jaꞌa Diosmoonsä tsajpootypä hajxy quiaꞌa najuøꞌøy. Ni høøc̈h ngaꞌa najuøꞌøy, høøc̈h jaꞌa Dioshuung. Jagooyyä Dios jaduhṉ ñajuøꞌøy, jaꞌa nDeedyhájtäm. </v>
<v b="MAT" c="24" v="37">’Cooc̈h jaduhṉ nwiimbidaꞌañ, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, jaduhṉ mäwíinäts hänajty jiadaꞌañii nebiä Noé jecy jiajtiän. </v>
<v b="MAT" c="24" v="38">Cajnä Dios jaꞌa nøøgom̱dägoy hänajty quiex̱yñä. Jim̱ä jäyaꞌayhajxy hänajty quiay yhuꞌugy, piøcy yhuꞌugy, høxtä coo jaꞌa Noé hänajty tøø tiägøꞌøy barcojooty. </v>
<v b="MAT" c="24" v="39">Ni mänit hajxy hänajty quiaꞌa najuøꞌøyñä høxtä coonä jaꞌa nøøgom̱dägoy miejch. Mänit hajxy cøjx chøm̱duꞌubøgyii. Jaduhṉ mäwíinäts jiadáaṉäbä cooc̈h hänajty nwiimbidaꞌañ, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="MAT" c="24" v="40">Mänitxøø jaꞌa yaꞌadiøjc‑hajxy hänajty nämetsc yhidaꞌañ camjooty. Tuꞌug hänajty yajnøcxaꞌañii; tuꞌug hänajty yajmähmøꞌøwaꞌañii. </v>
<v b="MAT" c="24" v="41">Metscä toꞌoxiøjc‑hajxy hänajty jiøch. Tuꞌug hänajty yajnøcxaꞌañii; tuꞌug hänajty yajmähmøꞌøwaꞌañii. </v>
<v b="MAT" c="24" v="42">’Nähix̱ hahixøꞌø hajxy mhídät; cab hajxy mnajuøꞌøy mänaa jaꞌa mWiindsøṉhajxy quiädaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="24" v="43">Jaduhṉ mäwíinäts jaꞌa cudøjc‑hajxy, coo hajxy jaduhṉ ñajuǿꞌøwät mäduhnajtä jaꞌa meeꞌtspä miedsaꞌañ coods, jujcy hajxy jaduhṉ yhídät, y cabä meeꞌtspä hajxy jaduhṉ yajtøjtägǿꞌøwät. </v>
<v b="MAT" c="24" v="44">Jaduhṉ mäwíinäts mijtspä, nähix̱ hahixøꞌø hajxy mhídät. Cábøch mijts xñäꞌägä najuǿꞌøwät mänáajøch jaduhṉ ngädaꞌagaꞌañ, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="MAT" c="24" v="45">’Jaꞌa moonsäwiindsǿṉ, jeꞌedsä miämoonsä yajcaaby maa jaꞌa wyiindsǿṉ tiøjcän. Hoy jaduhṉ coo jaꞌa wyiindsǿṉ miädiaꞌagy miäbǿjcät, coo cuhwijy tiúnät. </v>
<v b="MAT" c="24" v="46">Coo jaꞌa wyiindsǿṉ miédsät, jootcujc jaꞌa moonsä ñijiäwøꞌøwaꞌañii mädyii jaduhṉ cudiuum̱b. </v>
<v b="MAT" c="24" v="47">Tøyhájtäts mijts nnämaꞌay, jaduhṉä moonsä piädaꞌagaꞌañii nebiä wyiindsøṉän jim̱ maa jaꞌa wyiindsǿṉ tiøjcän, mäduhṉ̃tiä jaꞌa wyiindsǿṉ hänajty miøødä. </v>
<v b="MAT" c="24" v="48">Pero jaꞌa moonsä caꞌa hoybä, jeꞌeds jaduhṉ mänaꞌanaam̱b cooc tyijy jaꞌa wyiindsǿṉ quiaꞌa tsoj medsaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="24" v="49">Mänitä miämoonsä tiägøꞌøwaꞌañ häyoow̱hijxpä. Mänitä muꞌugyjiäyaꞌay miøødtägøꞌøwaꞌañ caabiä huucpä. </v>
<v b="MAT" c="24" v="50">Cabä wyiindsǿṉ jaduhṉ yhuuc jahmiedsaaṉnä coo wyiimbidaꞌañ. Coo jaꞌa wyiindsǿṉ jaduhṉ jiaanc̈h médsät, </v>
<v b="MAT" c="24" v="51">mänítäts jaꞌa craa hoyhoy quiumädow̱aꞌañ møødä miägaꞌawiindøybä. Mänit hajxy jiøꞌøwaꞌañ xiuudsaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="25" v="1">’Coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa jaduhṉ yajcähxøꞌøgaꞌañ, jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä pøc huꞌug tøø jiadyiijän. Jim̱ä cäxyiidøjc jaꞌa jamiøꞌød hajxy hänajty yhahix̱y. Nämajc hajxy hänajty. Candilcóṉ hajxy hänajty yhahix̱y. </v>
<v b="MAT" c="25" v="2-4">Nämägoox̱c‑hajxy, cab hajxy hänajty nähix̱ hahixøꞌø tøø tiuꞌubøcy. Cabä guiaastä hajxy hänajty näꞌä tägøꞌøbä tøø jiuy. Pero jaꞌa jiamiøødhajxy jaꞌa jaac nämägoox̱pä, nähix̱ hahixøꞌø hajxy hänajty tøø tiuꞌubøcy mäbøjpä. Näꞌä tägøꞌøbä jaꞌa guiaastä hajxy hänajty tøø jiuy. </v>
<v b="MAT" c="25" v="5">Coo jaꞌa jamiøꞌød jaduhṉ quiaꞌa tsoj mejch, mänitä cäxyiidøjc‑hajxy cøjx miaahoꞌogy. </v>
<v b="MAT" c="25" v="6">Coo quiuptsuhm̱däjøøyy, mänitä jäyaꞌay tuꞌug yaax̱y: “Xiidsä jamiøꞌød miech; nøcx hajxy jøjcubaadøꞌøw.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="7">Mänitä cäxyiidøjc‑hajxy cøjx piädøꞌøgy. Mänitä quiandilhajxy quiuhdøøꞌxøøyy. </v>
<v b="MAT" c="25" v="8">Mänit hajxy miänaaṉ̃, jaꞌa hajxy hänajty nähix̱ hahixøꞌø tøø quiaꞌa tuꞌubǿquiäbä: “Højtsä gaastä weeṉ̃tiä móoyyäc; piꞌidsaam̱b højtsä ngandil jaduhṉ.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="9">Mänit hajxy yhadsooyy, jaꞌa hajxy hänajty nähix̱ hahixøꞌø tøø tiuꞌubǿquiäbä: “Caj, ni jaduhṉ quiaꞌa mädøyhadaꞌañ maa jaꞌa højtscøxpän. Nøcx hajxy jaduhṉ ñijiúuyyäxä maa tioogyiijän.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="10">Mänit hajxy ñøcxy juubiä. Mänitä jamiøꞌød jaduhṉ miejch. Jaꞌa cäxyiidøjc‑hajxy gaastämøødpä, mänitä jamiøꞌød hajxy miøødtägøøyy tøgooty. Mänitä tøjc hajxy yhagøøñä. </v>
<v b="MAT" c="25" v="11">Mänitä cäxyiidøjc‑hajxy jia mejtsnä, jaꞌa gaastä hajxy hoy tøø jiúyyäbä. Mänitä hajxy jia cugapxøøyy: “Wiindsǿṉ, huuc yaghawaꞌads hädaa tøjc.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="12">Mänit hajxy ñämaayyä: “Cábøch mijts jaduhṉ nhix̱iä. Tøyhajt jaduhṉ.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="13">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ miädiaacpädøøyy, mänit miänaaṉ̃: ―Jaduhṉ hajxy mnibiädaꞌagǿøjät nähix̱ hahixøꞌø. Caj mijts mnajuøꞌøy mänáajøch nwiimbidaꞌañ, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="MAT" c="25" v="14">’Coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa jaduhṉ yajcähxøꞌøgaꞌañ, jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä jäyaꞌay tuꞌugpän. Nøcxaam̱b hänajty jeꞌe wiingnaaxooty. Mänitä mioonsähajxy miøjyaax̱y. Mänitä xiädøꞌøñ yajmämähmøøyy. </v>
<v b="MAT" c="25" v="15">’Tuꞌug jaduhṉ yajmämähmøøyyä mägoox̱millón. Paady may miooyyä coo hänajty jiaty xädøꞌøñyajmayøꞌøw. Tuꞌug jaduhṉ yajmämähmøøyyä mejtsmillón. Tuꞌug jaduhṉ yajmämähmøøyyä tuꞌmillón. Mänitä wiindsǿṉ tiuꞌubøjcy. </v>
<v b="MAT" c="25" v="16">Jaayaꞌay jaꞌa mägoox̱millón wiingpǿjcäbä, yajtägøøyy jaduhṉ niyhajájtäbä. Yajmayøøyy jaꞌa xädøꞌøñ jaduhṉ; mägoox̱millón jaduhṉ jiaac paaty. </v>
<v b="MAT" c="25" v="17">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, jaayaꞌay jaꞌa mejtsmillón wiingpǿjcäbä, mejtsmillón jaduhṉ jiaac paaty. </v>
<v b="MAT" c="25" v="18">Pero jaayaꞌay jaꞌa tuꞌmillón wiingpǿjcäbä, hoy jaꞌa jut jaduhṉ tiajy. Mänitä wyiindsǿṉ xiädøꞌøñ hoy yúꞌtsänä jutjooty. </v>
<v b="MAT" c="25" v="19">’Cujecy jaꞌa wyiindsøṉhajxy miejtstägajch. Mänit hajxy tiägøøyy cueentäyajpädsøøm̱bä. </v>
<v b="MAT" c="25" v="20">Jayøjp jaayaꞌay miejch jaꞌa mägoox̱millón hänajty tøø wyiingpǿquiäbä. Mänitä wyiindsǿṉ miooyy cøx̱iä møødä mägoox̱millón tøø jiaac páadiäbä. Mänit miänaaṉ̃: “Wiindsǿṉ, mägoox̱millónhøch jaduhṉ xmiooyy; chaads jeꞌe møødä mägoox̱millónhøch tøø njaac yajmayǿꞌøyäbä.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="21">Mänitä wyiindsǿṉ miänaaṉ̃: “Hoy miic̈h jaduhṉ tøø mgudiuṉ̃. Wéeṉ̃tiøch miic̈h nyajmämähmøøyy. Maas máyhøch miic̈h jaꞌa xädøꞌøñ jaduhṉ njaac moꞌowaꞌañ neby jaduhṉ mjaac yajmayǿꞌøwät. Tøjtägøꞌøw tøgooty, ween nxooṉdáacäm.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="22">Mänitä craa jiaac mejch jaꞌa mejtsmillón hänajty tøø wyiingpǿquiäbä. Mänit miänaaṉ̃: “Wiindsǿṉ, mejtsmillónhøch jaduhṉ xmiooyy; chaads jeꞌe møødä mejtsmillónhøch tøø njaac yajmayǿꞌøyäbä.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="23">Mänitä wyiindsǿṉ miänáaṉgumbä: “Hoy miic̈h jaduhṉ tøø mgudiuṉ̃. Wéeṉ̃tiøch miic̈h jaduhṉ nyajmämähmøøyy. Maas máyhøch miic̈h jaꞌa xädøꞌøñ jaduhṉ njaac moꞌowaꞌañ neby jaduhṉ mjaac yajmayǿꞌøwät. Tøjtägøꞌøw tøgooty, ween nxooṉdáacäm.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="24">Mänitä craa jiaac tehm̱ miejch jaꞌa tuꞌmillón hänajty tøø wyiingpǿquiäbä. Mänit miänaaṉ̃: “Wiindsǿṉ, nnajuǿøbiøch coo miic̈h hojioot mgaꞌa møødä. Miic̈h jaꞌa xädøꞌøñ jaduhṉ mbaadaam̱by maa tøø mgaꞌa tuṉ̃än. </v>
<v b="MAT" c="25" v="25">Páadyhøch hijty ndsähgøꞌøy. Páadyhøch jaꞌa xädøꞌøñ hoy nyuꞌuc̈h naaxjutjooty. Huug hix̱, chaads jeꞌe.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="26">Mänitä wyiindsǿṉ yhadsooyy: “Caj miic̈h hoy mgudiuṉ̃. Mjaanc̈h tehm̱ ñuux miic̈h. Mnajuøøby miic̈h jaduhṉ cooc̈h hojioot ngaꞌa møødä, cooc̈hä xädøꞌøñ nbaadaꞌañ maac̈h tøø ngaꞌa tuṉ̃än. </v>
<v b="MAT" c="25" v="27">Páadyhøch nxädøꞌøñ jaduhṉ cu xpiädaacä bancojooty. Jiiby cu miayøøyy. Mänítøch nxädøꞌøñ cu xmiooyy møødä xädøꞌøñhuung.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="28">Mänitä hajxy ñämaayyä, jaꞌa hajxy jim̱ tänaabiä: “Pøjcä yøꞌø craa xädøꞌøñ hajxy tuꞌmillón; moꞌow yøꞌø craa hajxy jaꞌa majcmillónmøødpä. </v>
<v b="MAT" c="25" v="29">Pøṉ may näꞌägä møød, maas may jaduhṉ mioꞌowaꞌañii. Hanax̱iä jaduhṉ miøødhadaꞌañ. Pero pøṉ jaduhṉ weeṉ̃tiä møød, pøgáaṉäxäp jeꞌe mäduhṉ̃tiä miøødä. </v>
<v b="MAT" c="25" v="30">Yøꞌø craa jaanc̈h tehm̱ ñuuxpä, høxwijtspädsøm̱ hajxy hagoodstuum. Jiiby jaduhṉ jiøꞌøwaꞌañ xiuudsaꞌañ.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="31">’Cooc̈h jaduhṉ ngädáꞌagät hanehm̱bä, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, jím̱høch jaduhṉ nhäñaꞌawaꞌañ maa jaꞌa hoyhäñaabiejtän jaꞌa yajxoṉbä. Quípxyhøch nmoonsä tsajpootypähajxy xmiøødcädaꞌagaꞌañ nägøx̱iä. </v>
<v b="MAT" c="25" v="32">Mänítøch jaꞌa jäyaꞌayhajxy xwyiingumedsøꞌøwaꞌañ jaꞌa wiinduhm̱yhagajptpä. Mänítøch hajxy jaduhṉ nyajwaꞌxaꞌañ nebiä meegän nebiä chiibän. </v>
<v b="MAT" c="25" v="33">Nbädaꞌagáam̱biøch näjeꞌe maac̈h nhahooguiøꞌøjän, näjeꞌe maac̈h nhanajtycøꞌøjän. </v>
<v b="MAT" c="25" v="34">Jaꞌa hajxy hijpä hahooguiøꞌø, mänítøch hajxy nnämaꞌawaꞌañ: “Miṉ hajxy yam̱; tøøc̈h mijts nDeedy xwyiimbiy coo hajxy mhanéꞌemät. Jequiän hajxy jaduhṉ xwyiimbiiyy, cajnä jaꞌa naax̱wiin hänajty yhädiuṉ̃. </v>
<v b="MAT" c="25" v="35">Mänáajøch hijty nyähoꞌogyiijän, mänítøch hajxy xyajcaayy. Mänáajøch hijty ndødsøꞌøyiijän, mänítøch hajxy xyajnøøhuucy. Mänáajøch hijty nwäditiän nebiä jäguem̱bäyaꞌayän, mänítøch hajxy xyaghamejtstaacy. </v>
<v b="MAT" c="25" v="36">Mänáajøch wit hijty ngaꞌa møødän, mänítøch hajxy xñähxojxy. Mänáajøch hijty mbaꞌamgoꞌnaꞌayän, ndsum̱yhäñaꞌayän, mänítøch hajxy hoy xquiuhix̱y.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="37">Jaꞌa hajxy hijpä hahooguiøꞌø, mänit hajxy yhadsowaꞌañ: “Wiindsǿṉ, mänaa højts miic̈h tøø nyajcay; mänaa højts miic̈h tøø nyajnøøhuꞌugy; </v>
<v b="MAT" c="25" v="38">mänaa højts miic̈h tøø nyaghamejtstaꞌagy; mänaa højts miic̈h tøø nnähxox̱y; </v>
<v b="MAT" c="25" v="39">mänaa højts miic̈h hoy tøø nguhix̱y.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="40">Mänítøch nhadsowaꞌañ: “Tøyhajt mijts nnämaꞌay, cooc̈h mijts jaꞌa njamiøødhajxy tøø xñäxuuꞌtsä, hoy hajxy quiaꞌa ja møjtøjcä, jaduhṉ mäwíinhøch tøø xñäxuuꞌtspä.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="41">’Mänítøch hajxy nnämaꞌawaꞌañ jaꞌa hajxy hanajtycøꞌøbä: “Juaꞌads hajxy jim̱, mijts haxøøgtuum hijpä. Hädaꞌag hajxy jiiby maa jaꞌa jøøn mänaa quiaꞌa piꞌic̈hän. Paadiä jøøn tøø piädaꞌagyii, jiibiä møjcuꞌuhajxy chaac̈hpøgaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="25" v="42">Mänáajøch hijty nyähoꞌogyiijän, cábøch hajxy xyajcaayy; mänáajøch hijty ndødsøꞌøyiijän, cábøch hajxy xyajnøøhuucy; </v>
<v b="MAT" c="25" v="43">mänáajøch hijty nwäditiän nebiä jäguem̱bäyaꞌayän, cábøch hajxy xyaghamejtstaacy; mänáajøch wit hijty ngaꞌa møødän, cábøch wit hajxy xmiooyy; mänáajøch hijty nbaꞌamgoꞌnaꞌayän, ndsum̱yhäñaꞌayän, cábøch hajxy hoy xquiuhix̱y.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="44">Mänit hajxy miänaꞌanaꞌañ: “Wiindsǿṉ, mänaa højts miic̈h ngaꞌa puhbejty; mänaa højts miic̈h nhijxy coo hänajty myähoꞌogyii, coo hänajty mdødsøꞌøyii, coo hänajty mwädity nebiä jäguem̱bäyaꞌayän, coo wit hänajty mgaꞌa møødä, coo hänajty mbaꞌamgoꞌnaꞌay, coo hänajty mdsum̱yhäñaꞌay.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="45">Mänítøch nhadsowaꞌañ: “Tøyhajt mijts nnämaꞌay, cooc̈h mijts jaꞌa njamiøødhajxy tøø xquiaꞌa näxuuꞌtsä, hoy hajxy quiaꞌa ja møjtøjcä, jaduhṉ mäwíinhøch tøø xquiaꞌa näxuuꞌtspä.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="46">Yøꞌøds hajxy jiiby hädaꞌagaam̱b maa hajxy chaac̈hpøgaꞌañän cøjxtaꞌaxiøø. Pero pønjátyhøch tøø nwiimbiy, jeꞌeds hajxy cøjxtaꞌaxiøø jugyhadaam̱b nebiä Dios jiugyhatian. </v>
<v b="MAT" c="26" v="1">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ miädiaacpädøøyy, mänit ñämaayy jaꞌa jiamiøødhajxy: </v>
<v b="MAT" c="26" v="2">―Mnajuøøby hajxy jaduhṉ coo jaꞌa pascuaxøø cumaax̱c yhadsuujøꞌøwaꞌañ. Mänítøch hajxy xyajcøꞌødägøꞌøwaꞌañ, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. Mänítøch hajxy xmiøjpahbedaꞌañ cruzcøxp. </v>
<v b="MAT" c="26" v="3">Mänitä teedywiindsøṉhajxy yhamugøøyy møødä ley‑yajnähixøøbiähajxy møødä jäyaꞌayhajxy martuumähajpä maa jaꞌa judíoshajxiän. Jim̱ hajxy yhamugøøyy maa jaꞌa Caifás tiøjcän, jaꞌa hänajty møjcuhdujtmøødpä maa jaꞌa teedyhajxiän. </v>
<v b="MAT" c="26" v="4">Mänit hajxy quiojyquiapxyhajty nebiä Jesús hajxy miádsät, neby hajxy jaduhṉ yaghóꞌogät. </v>
<v b="MAT" c="26" v="5">Mänit hajxy ñiñämaayyä: ―Cab jaduhṉ yhoyyä coo hajxy nmájtsämät jaꞌa xøøjooty coo jaꞌa cuꞌughajxy ñäꞌä haamhadät. </v>
<v b="MAT" c="26" v="6">Jim̱ä Jesús hänajty maa jaꞌa cajpt jaduhṉ xiøhatiän Betania, maa jaꞌa Simón tiøgootiän, jaꞌa hänajty tøø ñähwaꞌac̈híijäbä jaꞌa haxøøgpaꞌam. </v>
<v b="MAT" c="26" v="7">Jim̱ä Jesús hänajty quiay, mänitä toꞌoxiøjc tuꞌug miejch, perfumecóṉ, jaꞌa jaanc̈h tehm̱ chow̱bä. Mänitä Jesús jaꞌa perfume yajcuhdaꞌxøøyyä. </v>
<v b="MAT" c="26" v="8">Coo jaꞌa Jesús jiamiøødhajxy jaduhṉ yhijxy, cab hajxy jaduhṉ yhojiäwøøyy. Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Tii yøꞌø perfume jaduhṉ coo yaghäyooyy. </v>
<v b="MAT" c="26" v="9">Coo jaduhṉ cu tiooꞌcy, mänitä häyoobäyaꞌay jaduhṉ cu ñäꞌägä puhbejty. </v>
<v b="MAT" c="26" v="10">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ miädooyy, mänit miänaaṉ̃: ―Caꞌa yøꞌø toꞌoxiøjc hajxy mhadsipy. Caꞌa yhaxøøgpä jaduhṉ tøø tiuṉ̃ maa jaꞌa høøc̈hcøxpän. </v>
<v b="MAT" c="26" v="11">Jaꞌa häyoobädøjc, homiänaajä mijts jaduhṉ xmiøødhidaꞌañ; pero høøc̈h, cábøch mijts jejcy nmøødhidaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="26" v="12">Páadyhøch yøꞌø toꞌoxiøjc perfume xyajcuhdaꞌxøøyy, cooc̈h mobädajpä nhoꞌogaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="26" v="13">Tøyhájtäts mijts nnämaꞌay, homiaajä hädaa hoguiapxy hädaa homiädiaꞌagy hajxy yaghawaꞌxǿꞌøwät maa hädaa yaabä naax̱wiinän, mänit hajxy jaduhṉ miädiaꞌagaꞌañ nébiøch yøꞌø toꞌoxiøjc perfume tøø xyajcuhdaꞌxøꞌøy. Jaduhṉds yøꞌø toꞌoxiøjc jiahmiedsaꞌañii. </v>
<v b="MAT" c="26" v="14-15">Jaꞌa Jesús jiamiøødhajxy jaꞌa nämajmetspä, tuꞌug hänajty xiøhaty Judas Iscariote. Mänitä Judas jaꞌa teedywiindsøṉhajxy hoy ñämaꞌay: ―Mädúhṉ̃tiøch hajxy xmiäjúyät cooc̈h jaꞌa Jesús hajxy nyajcøꞌødägǿꞌøwät. Mänitä Judas miooyyä hiiꞌxmajc plataxädøꞌøñ. </v>
<v b="MAT" c="26" v="16">Mänit wyiinmahñdyhajty nebiä Jesús yajcøꞌødägǿꞌøwät. </v>
<v b="MAT" c="26" v="17">Jaꞌa tehm̱ xiøøhadsuujøꞌø hajxy hänajty quiuhdujthaty coo jaꞌa tsajcaagy hajxy hänajty quiay jaꞌa caꞌa tsoomiøødpä. Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød ñämejtsä. Mänit miäyajtøøw̱ä: ―Maa hajxy ndsuugáayyämät jaꞌa pascuaxøøjooty. </v>
<v b="MAT" c="26" v="18">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Nøcx hajxy cajptooty maac̈h nmäguꞌughajpä tiøjcän. Mänit hajxy mnämáꞌawät: “Nøm̱ højts nWiindsǿṉ miänaꞌañ cooc tøø yhabáatäxä, y cooc højts yaa ndsuugayaꞌañ jaꞌa pascuaxøøjooty maa miic̈h mdøgootiän.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="19">Mänit hajxy jiaanc̈h cudiuuṉ̃ neby hajxy ñämaayyän. Mänitä jøøꞌxy hajxy yhädiuuṉ̃. </v>
<v b="MAT" c="26" v="20">Coo quioodsøøyy, jim̱ä Jesúshajxy hänajty quiay møødä nämajmetspä. </v>
<v b="MAT" c="26" v="21">Mänitä Jesús miänaaṉ̃ caaguiujc: ―Tøyhájtäts mijts nnämaꞌay cooc̈h mijts mjamiøød tuꞌjäyaꞌay xyajcøꞌødägøꞌøwaꞌañ maac̈h nmädsipän. </v>
<v b="MAT" c="26" v="22">Mänit hajxy jiootmadiägøøyy. Mänit hajxy tiägøøyy yajtøøbä: ―Wiindsǿṉ, nej, høøc̈h jeꞌejä. </v>
<v b="MAT" c="26" v="23">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jaꞌac̈h tuꞌugtex̱y xmiøødcaamiujpä, jéꞌec̈häts jaduhṉ xyajcøꞌødägøꞌøwaam̱b. </v>
<v b="MAT" c="26" v="24">Jadúhṉhøch njadaꞌañ nhabetaꞌañ, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, nebiä Diosmädiaꞌagy jaduhṉ miänaꞌañän. Pero jaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøgaam̱b jaayaꞌay häyoobä jaꞌac̈h tøø xyhawaaṉǿꞌøyäbä. Mejor häxøpy tøø quiaꞌa miṉ̃ tøø quiaꞌa caꞌay. </v>
<v b="MAT" c="26" v="25">Mänitä Judas miänaaṉ̃, jaꞌa hänajty tøø yhawaaṉǿꞌøyäbä: ―Wiindsǿṉ, nej, høøc̈h jeꞌejä. Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Miic̈h jeꞌe. </v>
<v b="MAT" c="26" v="26">Jim̱nä hajxy hänajty quiayñä, mänitä Jesús tsajcaagy quionøꞌcy. Mänitä Dioscujúꞌuyäp yejcy. Mänitä tsajcaagy qyijwaꞌxy. Mänitä jiamiøød miooyy. Mänit miänaaṉ̃: ―Cay hajxy; jaduhṉ mäwiin hädaa tsajcaagy nébiøc̈hä nniꞌx nébiøc̈hä ngopcän. </v>
<v b="MAT" c="26" v="27">Mänitä Jesús taza quionøꞌcy. Mänitä Dioscujúꞌuyäp yéjcumbä. Mänitä jiamiøød jaꞌa taza miooyy. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Huꞌug hädaa vino hajxy nägøx̱iä. Mänitä vino hajxy yhuucmujcy tuꞌugtaza. </v>
<v b="MAT" c="26" v="28">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Jaduhṉ mäwiin hädaa vino nébiøc̈hä nnøꞌtiän. Hijxtahṉd jaduhṉ cooc̈hä jem̱yguiuhdujt nyajwiimbädsøm̱aꞌañ cooc̈hä jäyaꞌayhajxy may nnähhoꞌtuꞌudaꞌañ, cooc̈h jaduhṉ nyajnähwaꞌadsaaṉä jaꞌa piojpä quiädieey. </v>
<v b="MAT" c="26" v="29">Pero nnämáabiøch mijts cooc̈h hädaa vino ngaꞌa huuctägatsaꞌañ høxtä cóonøch hänajty tøø nhoꞌogy. Mänítøch mijts jaduhṉ nmøødhuucmujtägatsaꞌañ jim̱ maac̈hä nDeedy jaduhṉ yhaneꞌemiän. </v>
<v b="MAT" c="26" v="30">Mänitä Dioshøy hajxy yhøøyy. Mänit hajxy ñøcxy maa jaꞌa Olivostuṉän. </v>
<v b="MAT" c="26" v="31">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Hädaa coods, cábøch mijts jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy hoy xmiäbøgáaṉänä. Mänítøch hajxy jaduhṉ xñähgueꞌegaꞌañ. Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ: “Nyaghoꞌogáam̱biøch jaꞌa meegcueendähajpä. Mänitä meeghajxy xii yaa ñøcxøꞌøwaꞌañ.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="32">Pero cooc̈h hänajty tøø njujypiøcy, mänítøch nnøcxøꞌøgaꞌañ jim̱ Galilea; mänit mijts høx̱haam mnøcxaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="26" v="33">Mänitä Pedro miänaaṉ̃: ―Hoy miic̈h hajxy nägøx̱iä xjia nähguéꞌegät, cábøch miic̈h nnähguéꞌegät. </v>
<v b="MAT" c="26" v="34">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tøyhájthøch miic̈h nnämaꞌay, coo jaꞌa tseey hänajty quiaꞌa yaꞌaxyñä hädaa coods, tøø miic̈h hänajty tägøøghooc mnijiøgapxyii cóogøch tyijy jaduhṉ xquiaꞌa hix̱iä. </v>
<v b="MAT" c="26" v="35">Mänitä Pedro miänaaṉ̃: ―Hǿyhøch miic̈h näguipxy nja møødhóꞌogät, cábøch jaduhṉ nnijiøgapxǿøjät. Jaduhṉ hajxy nägøx̱iä piamänaam̱bä. </v>
<v b="MAT" c="26" v="36">Mänitä Jesúshajxy miejch maa hänajty xiøhatiän Getsemaní. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Yaa hajxy høxtaꞌag naax̱wiin; nǿcxyhøch jim̱haamby nhuuc Diospaꞌyaꞌaxy. </v>
<v b="MAT" c="26" v="37">Mänitä Jesús jaꞌa Pedro wioonøcxy hawiing møødä Zebedeo yhuunghajxy nämetscä. Mänitä Jesús tiägøøyy jootmayhajpä hoyhoy. </v>
<v b="MAT" c="26" v="38">Mänit miänaaṉ̃: ―Jaanc̈h tehm̱ jiootmayhájpøch jaduhṉ. Jadúhṉhøch nnijiäwøꞌøyii nebiä hoꞌogaam̱bän. Yaa hajxy mmähmǿꞌøwät. Tsøg hajxy jujcy híjtäm. </v>
<v b="MAT" c="26" v="39">Mänitä Jesús weeṉ̃tiä jiaac nøcxy. Mänit miägutscädaacy. Mänit Dyiospaꞌyaax̱y: ―Teedy, miic̈h meeꞌx, caꞌa yhndijy jaduhṉ cu ndsaac̈hpøjcy. Pero caꞌa yhøøc̈hä nguhdujt jaduhṉ nyajtunaam̱by; miic̈hä mguhdujt nyajtunáaṉäm. </v>
<v b="MAT" c="26" v="40">Mänitä Jesús wyiimbijty maa jaꞌa nädägøøgpä hänajty tøø ñähgueꞌeguiän. Jim̱ hajxy hänajty miaꞌay coo jaꞌa Jesús jim̱ miejch. Mänitä Pedro ñämaayyä: ―Nej, ni tuꞌhorä hajxy jujcy mgaꞌa hidaꞌañä. </v>
<v b="MAT" c="26" v="41">Jujcy hajxy mhídät. MDiospaꞌyáꞌaxäp hajxy jaduhṉ nebiä møjcuꞌu hajxy jaduhṉ xquiaꞌa jøjcapxǿꞌøwät. Jia tsojpiä mjoothajxy jaduhṉ coo hajxy jujcy mhídät, pero jaꞌa mniꞌx jaꞌa mgopc‑hajxy jaduhṉ caꞌa meeꞌxtugaam̱b. </v>
<v b="MAT" c="26" v="42">Jaꞌa miämetsc‑hoocpä Jesús ñøcxy Diospaꞌyaax̱pä: ―Teedy, miic̈h meeꞌx, cábøch ndijy jaduhṉ cu ndsaac̈hpøjcy. Pero ween miic̈hä mguhdujt nyajtúuṉäm. </v>
<v b="MAT" c="26" v="43">Mänit wyiimbíjcumbä maa jaꞌa Pedrohajxiän. Tøø hajxy hänajty miaahóꞌcumbä. Jaanc̈h tehm̱ miaꞌawaam̱b hajxy hänajty hanax̱iä. </v>
<v b="MAT" c="26" v="44">Mänitä Jesús ñähguéeccumbä. Mänit ñǿcxcumbä miädägøøghoocpä Diospaꞌyaax̱pä. Mänit jaduhyyä miänáaṉgumbä. </v>
<v b="MAT" c="26" v="45">Mänit miéjtscumbä maa jaꞌa Pedrohajxiän. Mänit miänaaṉ̃: ―Maꞌawxä hajxy, pooꞌxxä hajxy. Tøøds jeꞌe yhabaady cooc̈h hajxy xyajcøꞌødägøꞌøwaꞌañ maa jaꞌa cubojpä cugädieejiäyaꞌayän, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="MAT" c="26" v="46">Pädøꞌøg hajxy, jam̱ds hajxy. Xiids jeꞌe myiṉ̃ jaꞌa høøc̈h jaduhṉ xyegaam̱bä. </v>
<v b="MAT" c="26" v="47">Mädiaacnä jaꞌa Jesús hänajty coo jaꞌa Judas miejch, jaꞌa Jesús hänajty tøø miøødwädítiäbä jaꞌa miämajmetspä. Jaanc̈h tehm̱ miay jaꞌa jäyaꞌay hänajty miøødä, pujxtmøødpä, pax̱ycappä. Jaꞌa teedywiindsøṉhajxy jaduhṉ quejx møødä martuumädøjc. </v>
<v b="MAT" c="26" v="48">Jaꞌa Judas jaꞌa Jesús hänajty yegaam̱b. Tøø jaꞌa Judas jaꞌa jäyaꞌay hänajty ñämaꞌay: ―Jaꞌa høøc̈h hänajty ndsuꞌxaam̱biä, jeꞌeds hajxy mmádsäp. </v>
<v b="MAT" c="26" v="49">Mänitä Judas jaꞌa Jesús ñämejch. Mänitä yajpooꞌxy. Mänit chuꞌxy. </v>
<v b="MAT" c="26" v="50">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Mäguꞌughajpä, tiic̈h xwiaꞌanaꞌañ. Mänitä Jesús hajxy miajch. </v>
<v b="MAT" c="26" v="51">Mänitä Jesús jiamiøød jaꞌa piujxt jiuuꞌty. Mänitä teedywiindsǿṉ mioonsä tuꞌug tiaatspujxtúutäxä. </v>
<v b="MAT" c="26" v="52">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Cuyuugøꞌøw yøꞌø mbujxt. Pønjaty jaduhṉ pädøꞌp pujxthaam, jaanä pujxthaam yhoꞌogaam̱bä. </v>
<v b="MAT" c="26" v="53">Nej, caj miic̈h mnajuøꞌøyä, cooc̈hä nDeedy jaduhṉ nnämáꞌawät cooc̈h ween xpiuhbety, mänítøch jaꞌa mioonsä tsajpootypä milhaam xyajnäguéxät. </v>
<v b="MAT" c="26" v="54">Pero cooc̈h jaduhṉ nnämáꞌawät, cabä Diosmädiaꞌagy jaduhṉ tiøjiádät maa jaduhṉ myiṉ̃än cujaay cooc̈h jaduhṉ tsipcøxp njadaꞌañ nhabetaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="26" v="55">Mänitä Jesús jaꞌa majiäyaꞌay ñämaayy: ―Pujxtmøød pax̱ycap hajxy tøø mbädøꞌøgy. Jadúhṉhøch hajxy tøø xmiach nebiä meeꞌtspän. Jabom̱‑jabóm̱høch mijts hijty nyajnähixøꞌøy tsajtøgooty, y cábøch hajxy mänaa tøø xmiach. </v>
<v b="MAT" c="26" v="56">Pero páadyhøch jaduhṉ njaty nhabety, jaduhṉä Diosmädiaꞌagy jaduhṉ tiøjiádät, nebiä Diosquex̱ypähajxy jecy quiujahyyän. Mänitä Jesús jiamiøødhajxy quiøx̱y päyøꞌcy. Nidiuhm̱ä Jesús jaduhṉ ñähgueecä. </v>
<v b="MAT" c="26" v="57">Mänitä Jesús yajmejtsä maa jaꞌa Caifás tiøjcän, jaꞌa møjcuhdujtmøødpä maa jaꞌa teedyhajxiän. Jim̱ä ley‑yajnähixøøbiähajxy hänajty tøø yhamugøꞌøy møødä martuumädøjc‑hajxy. </v>
<v b="MAT" c="26" v="58">Jaꞌa Pedro, jäguem̱juøøby hänajty pianøcxy. Mänit jiiby tiägøøyy maa jaꞌa Caifás tiøjwiingän. Mänitiä yhøxtaacy maa jaꞌa policíahajxiän. Yhixaam̱by hänajty jeꞌe nebiä Jesús hänajty tiunaꞌañii. </v>
<v b="MAT" c="26" v="59">Jaꞌa Jesús, tøø hänajty yajtøjtägøꞌøyii maa jaꞌa teedywiindsøṉhajxy hänajty tøø yhamugøꞌøyän møødä ley‑yajnähixøøbiähajxy møødä møjtøjc‑hajxy. Jiiby hajxy hänajty wyiinmahñdyhaty nebiä Jesús hajxy jaduhṉ ñähøønǿꞌøwät, hoy jaduhṉ quiaꞌa ja tøyyä, nebiä Jesús hajxy jaduhṉ yajyaghoꞌogǿøjät. </v>
<v b="MAT" c="26" v="60">Pero cabä tøyhajt hajxy piaaty, hoy jäyaꞌay may jia wiꞌi ñähøønøøyy. Mänitä høhṉdaacpä metsc piädsøøm̱y. </v>
<v b="MAT" c="26" v="61">Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Nøm̱ yøꞌø craa miänaaṉ̃ coogä Diostøjc jaduhṉ yajmaꞌadaꞌañ; mänítäc cumaax̱c wiingpä yajpädøꞌøgáaṉgumbä. </v>
<v b="MAT" c="26" v="62">Mänitä teedywiindsǿṉ tiänaayyøꞌcy. Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Nej, caj mhadsowaꞌañä. Tii hajxy jaduhṉ coo xñäxøꞌøwøꞌøy. </v>
<v b="MAT" c="26" v="63">Pero cabä Jesús waam̱b ñäꞌä mänaaṉ̃. Mänitä teedywiindsǿṉ miänáaṉgumbä: ―Jaꞌa Dioscøxpä miic̈h jaꞌa tøyhajt myégät; højts hawáaṉäc pø tøyhajt jaduhṉ coo miic̈h jaꞌa Dios tøø xquiex̱y, coo jaꞌa Dios xyHuunghaty. </v>
<v b="MAT" c="26" v="64">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tøyhajt jaduhṉ nej miic̈h mmänaꞌañän. Jadúhṉhøch mijts nnämaabiä, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, cooc̈h hajxy xyhixaꞌañ häñaꞌa maa jaꞌa Dios yhahooyhaampiän, jaꞌa mäjaamøødpä; y cooc̈h jaduhṉ nmänajtägatsaꞌañ jocjooty. </v>
<v b="MAT" c="26" v="65">Mänitä teedywiindsǿṉ jaꞌa wyit quiøøꞌch. Paady quiøøꞌch coo hänajty yhawaꞌandaꞌagy. Mänit miänaaṉ̃: ―Tøø hädaa craa quiapxtägoy jaꞌa Dioscøxpä. Tii testigo hajxy njaac wáaṉämät. Hamdsoo hajxy tøø mmädoy nej tøø quiapxtägoyyän. </v>
<v b="MAT" c="26" v="66">Neby hajxy mmänaꞌañ. Mänit hajxy yhadsooyy: ―Tøø jaduhṉ quiapxtägoy jaꞌa Dioscøxpä; ween yhoꞌogy. </v>
<v b="MAT" c="26" v="67">Mänitä Jesús wyiingudsujøøyyä. Mänit wiojpä. Mänit wyiingugoxøøyyä. </v>
<v b="MAT" c="26" v="68">Mänit ñämaayyä: ―Pø tøyhajt jaduhṉ coo Dios tøø xquiex̱y, najuøꞌøw pøṉ tøø xquiox̱y. </v>
<v b="MAT" c="26" v="69">Jim̱nä jaꞌa Pedro hänajty yhäñaꞌay tøjwiing. Mänitä Pedro ñämejtsä toꞌoxymoonsä tuꞌug. Mänit ñämaayyä: ―Miic̈h jaꞌa Jesús hijty mmøødwädijpy, túhm̱äts, jaꞌa Galileatsohm̱bä. </v>
<v b="MAT" c="26" v="70">Mänitä Pedro ñijiøgapxä maa jaꞌa jäyaꞌayhajxiän: ―Pätiidä jaduhṉ mnäꞌä mädiaacypy. </v>
<v b="MAT" c="26" v="71">Tøjpädsøm̱áaṉnäp jaꞌa Pedro hänajty, mänit yhíjxägumbä jaꞌa toꞌoxymoonsä tuꞌug. Mänitä moonsä ñämaayy jaꞌa hajxy hänajty jim̱bä: ―Yøꞌø mix̱y jaꞌa Jesús hijty møødwädijp jaꞌa Nazarettsohm̱bä. </v>
<v b="MAT" c="26" v="72">Jadähooc jaꞌa Pedro ñijiøgapxä: ―Tøyhajt, cábøch jaꞌa craa nhix̱iä. </v>
<v b="MAT" c="26" v="73">Mänitjuøøby jaꞌa Pedro ñämáayyägumbä, jaꞌa hajxy hänajty jim̱bä: ―Tøyhajt jaduhṉ coo miic̈h jaꞌa Jesús hijty mmøødwädity; jaduhṉ miic̈h mmädiaacpä nebiä Galileatsohm̱bän. </v>
<v b="MAT" c="26" v="74">Mänitä Pedro miänaaṉ̃: ―Pø cábøch tøyhajt nmädiaꞌagy, wéenhøch jaꞌa Dios jaduhṉ xyajcumädoy. Cábøch jaꞌa craa nhix̱iä. Tuuṉä jaꞌa Pedro jaduhṉ ñäꞌä mänaaṉ̃, mänitiä tseey yaax̱y. </v>
<v b="MAT" c="26" v="75">Mänitä Pedro quiøx̱y jahmiejch nebiaty jaꞌa Jesús hänajty tøø miänaꞌañän: “Cajnä jaꞌa tseey hänajty yaꞌaxy, tøø miic̈h hänajty tägøøghooc mnijiøgapxyii cóogøch tyijy xquiaꞌa hix̱iä.” Mänitä Pedro jim̱ chohṉ̃. Mänit tiägøøyy jøøbiä hoyhoy. </v>
<v b="MAT" c="27" v="1">Coo jiobøøyy, mänitä teedywiindsøṉhajxy quiojyquiapxytiuuṉ̃ møødä martuumädøjc‑hajxy nebiä Jesús hajxy yaghóꞌogät. </v>
<v b="MAT" c="27" v="2">Mänitä Jesús hajxy cøꞌøxoch hoy yajcøꞌødägøꞌøy maa jaꞌa Poncio Pilatän, jaꞌa hänajty tuum̱bä gobernador. </v>
<v b="MAT" c="27" v="3">Jaꞌa Judas jaꞌa Jesús hänajty tøø yhawaaṉøꞌøy. Coo jaꞌa Judas yhijxy coo jaꞌa Jesús hänajty yaghoꞌogaꞌañii, cabä jioot jaduhṉ ñäꞌä møc‑hajty. Mänitä hiiꞌxmajcpä plataxädøꞌøñ hoy yajwiimbity maa jaꞌa teedywiindsøṉhajxiän, maa jaꞌa martuumädøjc‑hajxiän. </v>
<v b="MAT" c="27" v="4">Mänit miänaaṉ̃: ―Tøøc̈h jaduhṉ ngädieey cooc̈hä craa hoꞌcøøc tøø nhawaaṉøꞌøy, jaꞌa cajpä pojpä cädieemiøødpä. Mänit hajxy yhadsooyy: ―Caꞌa yhøjts ngüeendä yøꞌøduhṉ. Miic̈h mgüeendä yøꞌøduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="27" v="5">Mänitä Judas jaꞌa xädøꞌøñ ñajtsxäbapøøyy jiiby tsajtøgooty. Mänit hoy ñiyoꞌtǿøyyänä. </v>
<v b="MAT" c="27" v="6">Mänitä teedywiindsǿṉ jaꞌa xädøꞌøñ hajxy pyiwøꞌcy. Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Cab hädaa xädøꞌøñ hajxy hawiinmats nbädáacämät maa jaꞌa xädøꞌøñ hajxy quiuyoxøꞌøyän, jeꞌeguiøxpä coo jäyaꞌay jaduhṉ tøø tioogyii hoꞌcøøc. </v>
<v b="MAT" c="27" v="7">Mänit hajxy quiojyquiapxytiuuṉ̃ coo jaꞌa naax̱ hajxy hänajty jiuyaꞌañ, jaꞌa xøhajpä Tuꞌtspojtstaact, jaꞌa xädøꞌøñhaam jaꞌa Judas hänajty hoy tøø ñajtsxäbapǿꞌøyäbä. Jeꞌe hajxy hänajty wiaꞌanaꞌañ cabäsantä maa jaꞌa jäguem̱bäjäyaꞌayhajxy ñaax̱tägǿꞌøwät. </v>
<v b="MAT" c="27" v="8">Coo jaꞌa naax̱ hajxy jaduhṉ jiuuyy jaꞌa xädøꞌøñhaam jaꞌa Judas hänajty hoy tøø ñajtsxäbapǿꞌøyäbä, paady jaduhṉ xiøhaty Nøꞌñaax̱ høxtä jädaꞌanäbaadyñä. </v>
<v b="MAT" c="27" v="9">Jaduhṉdsä tiøjiajty nebiä Jeremías jecy miänaaṉ̃än, jaꞌa Diosquex̱ypä: “Mänitä plataxädøꞌøñ hajxy miooyyä hiiꞌxmajc (nebiä judíoshajxy tøø ñägapxiän). </v>
<v b="MAT" c="27" v="10">Mänitä tuꞌtspojtstaact hajxy hoy jiuy nébiøch jaꞌa Dios tøø xyhaneꞌemiän.” </v>
<v b="MAT" c="27" v="11">Mänitä Jesús yajmejtsä maa jaꞌa gobernadorän. Mänit miäyajtøøw̱ä: ―Nej, miic̈h jaꞌa judíoshajxy xguiobiernähajpä. Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tøyhajt jaduhṉ nej miic̈h mmänaꞌañän. </v>
<v b="MAT" c="27" v="12">Mänitä Jesús ñähwaam̱bejtä jaꞌa teedywiindsøṉhajxy møødä martuumädøjc‑hajxy. Pero cabä Jesús waam̱b ñäꞌägä mänaaṉ̃. </v>
<v b="MAT" c="27" v="13">Mänitä Pilato miänaaṉ̃: ―Nej, caj miic̈h jaduhṉ mmädoyyä nebiaty hajxy jaduhṉ xñänǿm̱iänä. </v>
<v b="MAT" c="27" v="14">Pero cabä Jesús ñäꞌä hadsooyy; paadiä gobernador jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy. Cab hänajty ñajuøꞌøy nebiaty jaduhṉ wyiinmahñdyhádät. </v>
<v b="MAT" c="27" v="15">Jaduhṉdsä gobernador hänajty quiuhdujthaty coo jaꞌa tsum̱yjiäyaꞌay hänajty tuꞌug yhøxmach xøøjooty pøṉ jaꞌa cuꞌug jaduhṉ ñänǿmäp coo yhøxmadsǿøjät. </v>
<v b="MAT" c="27" v="16">Jiibiä craa hänajty tuꞌug chum̱yc̈hänaꞌay jaꞌa xøhajpä Barrabás. Tøø jaꞌa Barrabás xiøø hänajty wyiꞌi wiaꞌxy. </v>
<v b="MAT" c="27" v="17">Coo jaꞌa cuꞌughajxy hänajty tøø quiøx̱y hamugøꞌøy, mänitä Pilato yajtøøyy: ―Pøṉ mijts jaduhṉ mnänøøm̱by cooc̈h nhøxmádsät, Barrabás tøgä jaꞌa Jesús jaꞌa Cristohajpä. </v>
<v b="MAT" c="27" v="18">Ñajuøøbiä Pilato hänajty coo jaꞌa Jesús jaduhṉ yajcøꞌødägøøyyä jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa quiuhdujt hänajty quiaꞌa yajmädsójcäxä. </v>
<v b="MAT" c="27" v="19">Jim̱nä jaꞌa Pilato hänajty yhäñaꞌayñä maa hänajty tiuṉ̃än, mänitä Pilato quiapxyñäguejxä jaꞌa tioꞌoxiǿjcäm: “Cab jaduhṉ cu mdsaac̈htiuuṉ̃; hoyhänaꞌc yøꞌøduhṉ. Tøøc̈h haamyquioods haxøøg ngumaꞌay yøꞌøgøxpä.” </v>
<v b="MAT" c="27" v="20">Mänitä teedywiindsǿṉ jaꞌa cuꞌug hajxy jiøjcapxøøyy coo ween hajxy miänaꞌañ coo jaꞌa Barrabás yhøxmadsǿøjät, y coo jaꞌa Jesús yaghoꞌogǿøjät. </v>
<v b="MAT" c="27" v="21">Mänitä gobernador jaꞌa cuꞌug miäyajtǿøgumbä: ―Mädyii hänaꞌc mijts mnänøøm̱by cooc̈h nhøxmádsät. Mänit hajxy yhadsooyy: ―Barrabás. </v>
<v b="MAT" c="27" v="22">Mänitä Pilato yajtøøyy: ―Jaꞌa Jesúsäts, jaꞌa xøhajpä jaꞌa Cristo, nébiøch jeꞌe ndúnät. Mänit hajxy nägøx̱iä yhadsooyy: ―Møjpahbet cruzcøxp. </v>
<v b="MAT" c="27" v="23">Mänitä Pilato miänaaṉ̃: ―Tii haxøøgpä jaduhṉ tøø tiuṉ̃ coo jaduhṉ yaghoꞌogǿøjät. Mänit hajxy jaduhṉ yáax̱cumbä: ―Møjpahbet cruzcøxp. </v>
<v b="MAT" c="27" v="24">Coo jaꞌa Pilato jaduhṉ yhijxy coo jaꞌa cuꞌughajxy hänajty quiaꞌa mädow̱aꞌañ, coo hajxy maas hanax̱iä yhaamhadaꞌañ, mänitä nøø yujwaaṉ̃. Mänit quiøꞌøbujy cuꞌugwiinduum. Mänit miänaaṉ̃: ―Caꞌa yhøøc̈h jaduhṉ mänaam̱b coo yøꞌø hoyhänaꞌc jaduhṉ yaghoꞌogǿøjät; mijts jaduhṉ mänaam̱b. </v>
<v b="MAT" c="27" v="25">Mänitä cuꞌughajxy nägøx̱iä miänaaṉ̃: ―Tøyhajt jaduhṉ. Højts jaduhṉ mänaam̱b møød højts nnøøx møød højts nmajc. </v>
<v b="MAT" c="27" v="26">Mänitä Pilato jaꞌa Barrabás yhøxmajch. Mänitä Jesús yajwojpä. Mänit yajcøꞌødägøøyy coo nøcxy miøjpahbedyii. </v>
<v b="MAT" c="27" v="27">Mänitä Jesús yajnøcxä jaꞌa gobernador soldadohajxy. Mänitä Jesús jiuhbigøøyyä jaꞌa soldadohajxy nägøx̱iä. </v>
<v b="MAT" c="27" v="28">Mänitä wyit yajtsíjjäxä. Mänitä tsaptswit yajpägøøyyä. </v>
<v b="MAT" c="27" v="29">Mänitä haptycoronä piädaacä maa jaꞌa quiuhduumän. Mänitä pax̱y yajcøꞌøgabøøyyä yhahooyhaampiäcøꞌø. Mänit wyiinjijcädaacä. Mänit wyiingapxpejtä: ―¡Viva jaꞌa judíos jaꞌa guiobiernähajxy, viva! </v>
<v b="MAT" c="27" v="30">Mänitä Jesús wyiingutsujøøyyä. Mänitä pax̱y piǿjcäxä. Mänit wiojpä quiuhduum. </v>
<v b="MAT" c="27" v="31">Coo yhuuc wiingapxpéjtäbä, mänit tsaptswit yajtsíjjägumbä. Mänit yhamdsoo wit yajpägǿøyyägumbä. Mänit yajnǿcxänä maa hänajty miøjpahbedaꞌañiijän. </v>
<v b="MAT" c="27" v="32">Tuꞌhaamnøcxpä jäyaꞌay hajxy tuꞌug jiøjcubaadøøyy jaꞌa Cirenetsohm̱bä. Simón hänajty xiøhaty. Mänitä Simón jaꞌa cruz hadsip yajcajptsoow̱ä. </v>
<v b="MAT" c="27" v="33">Mänit hajxy miejch maa jaduhṉ xiøhatiän Gólgota. Jeꞌeduhṉ ñänøøm̱by: “Maa jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌaguiopc ñähgädaꞌaguiän.” </v>
<v b="MAT" c="27" v="34">Mänitä Jesús tsaatyñøø jia yaghuucä jaꞌa jaanc̈h tehm̱ tiahm̱bä. Coo jaduhṉ yhuucmajch, cab jaduhṉ chojcy. </v>
<v b="MAT" c="27" v="35">Mänitä Jesús miøjpahbéjtänä cruzcøxp. Mänitä soldadohajxy yhäyøꞌcy dadoshaam nebiä Jesús jaꞌa wyit hajxy yajwáꞌxät. Jaduhṉdsä tiøjiajty nebiä Diosquex̱ypä jecy miänaaṉ̃än: “Dadoshaam hajxy yhäyøꞌcy nébiøch nwit hajxy jaduhṉ xyajwáꞌxät.” </v>
<v b="MAT" c="27" v="36">Mänitä soldadohajxy jim̱ yhøxtaacy nebiä Jesús hajxy jaduhṉ wyiinhäñáꞌawät. </v>
<v b="MAT" c="27" v="37">Mänit hajxy jim̱ yuugjahy cruzcuhduum tiiguiøxp jaꞌa Jesús coo tøø miøjpahbedyii: “Jesús hädaa, jaꞌa judíos guiobiernohajxy.” </v>
<v b="MAT" c="27" v="38">Jim̱ä meeꞌtspä metsc miøjpahbéjtäbä. Cujc jaꞌa Jesús miähmøøyy, tuꞌug hanajtyhaamby, tuꞌug hahooyhaamby. </v>
<v b="MAT" c="27" v="39">Jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty najxpä, wyiꞌi wyiingapxpejpy hajxy hänajty møød hajxy hänajty wyiꞌi quiuhjägøṉ̃. </v>
<v b="MAT" c="27" v="40">Jaduhṉ hajxy hänajty ñiñämaꞌayii: ―Jaꞌa, miic̈h jaduhṉ mänaaṉ coo mahñdy jaꞌa tsajtøjc myagjidaꞌañ, y cumaax̱c mahñdy mhädiunaꞌañ wiingpä. Niyajmänacǿøjäts hamdsoo pø tøyhajt jaduhṉ coo miic̈h Dios xyHuunghaty. </v>
<v b="MAT" c="27" v="41">Jaduhṉ jaꞌa teedywiindsøṉhajxy piamänaam̱bä møødä ley‑yajnähixøøbiähajxy, møødä fariseoshajxy, møødä martuumädøjc‑hajxy. </v>
<v b="MAT" c="27" v="42">―Tøø jaduhṉ yhuuc wiꞌi miäyajnähwaꞌac̈h, y caj hamdsoo ñiyajnähwaꞌadsaꞌañii. Pø tøyhajt jaduhṉ coo jaduhṉ guiobiernähaty maa jaꞌa judíoshajxiän, ween jaduhṉ hamdsoo ñiyajmänaqyii cruzcøxp neby højts jaduhṉ nmäbǿjcämät. </v>
<v b="MAT" c="27" v="43">Jaduhṉ tøø xnämáayyäm coo yHuunghadyii jaꞌa Diósäm y coo jaꞌa Dios jaduhṉ cwieendähadaꞌañ. Pø tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa Dios jaduhṉ jiaanc̈h tsocy, ween jaduhṉ yajnähwaꞌac̈h. </v>
<v b="MAT" c="27" v="44">Jaduhṉdsä meeꞌtspähajxy piamänaam̱bä, jaꞌa hajxy jim̱ møjpahbetypä cruzcøxp. </v>
<v b="MAT" c="27" v="45">Mänitcujyxiøø jaꞌa naax̱wiimbä wyiingoodsøøyy. Tägøøghorä jaduhṉ yhijty wiingoods. </v>
<v b="MAT" c="27" v="46">Mänitmänacyxiøø jaꞌa Jesús møc yaax̱y: “Elí, Elí, lama sabactani”, jeꞌeduhṉ ñänøøm̱by: Dios meeꞌx, Dios meeꞌx, tiic̈h jaduhṉ coo tøø xñajtshixøꞌøy. </v>
<v b="MAT" c="27" v="47">Jaꞌa hajxy hänajty jim̱ wiꞌi tiänaabiä, coo hajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy näjeꞌe miänaaṉ̃: ―Elías yøꞌø craa jaduhṉ jia wiꞌi miøjyaax̱yp. </v>
<v b="MAT" c="27" v="48">Mänit tuꞌjäyaꞌay xoꞌod hoy quioṉ̃ päyøꞌøguiä. Mänit quiumadsøøyy jaꞌa tsaatyñøøxuṉjooty. Cøjx jeꞌe chomøꞌøy. Mänit pax̱y yagjøjwøønøøyy jaꞌa xoꞌod. Mänitä Jesús yaghaguubøøyyä neby jaduhṉ miúugät. </v>
<v b="MAT" c="27" v="49">Mänitä hänaꞌc‑hajxy wiingpä miänaaṉ̃: ―Huug hahijxnä, ween yhuuc cähxøꞌøgy pø minaam̱bä Elías yajnähwaꞌadsaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="27" v="50">Mänitä Jesús jadähooc møc yáax̱cumbä. Mänit yhoꞌnä. </v>
<v b="MAT" c="27" v="51">Mänitä tsajtøjc‑hadøødiuc quiøøꞌtswaꞌxy cujjiä. Cøxp jaduhṉ quiøøꞌtsohṉ̃. Mänitä hujx ñajxy. Mänitä tsaa jaduhṉ wiaꞌxy. </v>
<v b="MAT" c="27" v="52">Mänitä hoꞌogyjiäyaꞌajiut may yhawaach. Mänitä hoꞌogyjiäyaꞌayhajxy may jiujypiøjcy, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty tøø miäbǿquiäbä. </v>
<v b="MAT" c="27" v="53">Coo jaꞌa Jesús hänajty tøø jiujypiøcy, mänitä hoꞌogyjiäyaꞌayhajxy yhawaꞌadspädsǿøm̱y, jaꞌa hajxy hänajty tøø jiujypiǿquiäbä. Mänit hajxy quiajptägøøyy Jerusalén. Jim̱ hajxy jaduhṉ yhijxä nämay. </v>
<v b="MAT" c="27" v="54">Jim̱ä soldadowiindsǿṉ jaꞌa Jesús hänajty cwieendähaty møødä soldadohajxy. Coo jaꞌa tsøꞌty hajxy jaduhṉ yhijxy, mänit hajxy jiaanc̈h tehm̱ chähgøøyy. Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Tøyhájtäm hijty coo hädaa craa hijty Dyioshuungä. </v>
<v b="MAT" c="27" v="55">Jim̱ä tajjäyaꞌay jaꞌa Jesús hajxy hänajty wyiꞌi ñäheebøꞌøy jäguem̱duum. Jim̱ä Jesús hajxy hänajty tøø piadsooñ Galilea. Tøø hajxy hänajty piuhbety. </v>
<v b="MAT" c="27" v="56">Jim̱ä María hänajtypä jaꞌa Magdalatsohm̱bä, møødä María jaꞌa Jacobo tiajhajxy, møødä Zebedeo tioꞌoxiøjc. </v>
<v b="MAT" c="27" v="57">Coo quioodsøøyy, mänitä mäyøøjäyaꞌay tuꞌug miejch, jaꞌa xøhajpä José. Jim̱ hänajty chooñ Arimatea. Pianǿcxäbä jaꞌa Jesús miädiaꞌagy hänajty jeꞌe. </v>
<v b="MAT" c="27" v="58">Mänitä José jaꞌa Pilato cuhdujt hoy miäyujwaꞌañ coo jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌay yajmänácät cruzcøxp. Mänitä José jaꞌa cuhdujt miooyyä. </v>
<v b="MAT" c="27" v="59">Mänit jaduhṉ yajmänajcy. Mänitä poobwit yajnähbijty. </v>
<v b="MAT" c="27" v="60">Mänit jaduhṉ jiiby piädaacy tsaajutjooty jaꞌa naam̱dajypä. Paadiä José jaꞌa tsaajut hänajty tøø yajtajyii, jiiby hänajty piädaꞌagaꞌañii coo hänajty tøø yhoꞌogy. Mänitä tsaajut yhahämoom̱tägooyy tsaahaam maa jaꞌa Jesús hänajty tøø ñaax̱tägøꞌøyän. Mänitä José wyiimbijty. </v>
<v b="MAT" c="27" v="61">Jim̱ä María Magdalatsohm̱bähajxy miähmøøyy møødä María tuꞌugpä. Jim̱ hajxy hänajty yhäñaꞌay maa jaꞌa Jesús hänajty tøø ñaax̱tägøꞌøyän. </v>
<v b="MAT" c="27" v="62">Viernes jaꞌa Jesús jaduhṉ yhoꞌcy. Cujaboom jaꞌa teedywiindsøṉhajxy miejch maa jaꞌa Pilatän møødä fariseoshajxy. </v>
<v b="MAT" c="27" v="63">Mänitä Pilato ñämaayyä: ―Miic̈h møjteedy, jaꞌa craa häxøøy hóꞌcäbä, tøø hijty miänaꞌañ cooc tyijy cumaax̱c hijty jiujypiøgaꞌañ. Pero näꞌä høhṉdaac jaduhṉ. </v>
<v b="MAT" c="27" v="64">Entonces, quex̱ jaꞌa soldado jim̱ maa tøø ñaax̱tägøꞌøyän, jaduhṉ hajxy jaduhṉ jim̱ yhadänáꞌawät jaduꞌtsuhm̱. Jaduhṉdsä Jesús miäguꞌughajpä jaꞌa ñaax̱niꞌx hajxy nøcxy quiaꞌa yajpädsøøm̱ä. Jaduhṉdsä cuꞌug hajxy quiaꞌa nämáꞌawät cooc tyijy tøø jiujypiøcy. Maas hanax̱iä hajxy jaduhṉ cu yhøhṉdaacy quejee jaꞌa Jesús hijty yhøhṉdaꞌaguiän. </v>
<v b="MAT" c="27" v="65">Mänitä Pilato miänaaṉ̃: ―Xiidsä soldadohajxy. Ween hajxy jim̱ nøcxy yhadänaꞌay neby jaduhṉ quiaꞌa pädsǿm̱ät. </v>
<v b="MAT" c="27" v="66">Mänit soldadohajxy jim̱ quiejxä hadänaabiä. Mänitä tsaa hajxy xiøøjøøyy jaꞌa jim̱ hämoom̱naabiä maa jaꞌa tsaajuthaawän. Mänit hajxy jim̱ miähmøøyy. </v>
<v b="MAT" c="28" v="1">Cujaboom näxøø jopyñä, mänitä María Magdalatsohm̱bä jim̱ miejch maa jaꞌa Jesús hänajty tøø ñaax̱tägøꞌøyän møødä María tuꞌugpä. </v>
<v b="MAT" c="28" v="2">Mänitiä hujx møc ñajxy. Jim̱ä Dios jaꞌa mioonsä hänajty tuꞌug tiänaꞌay. Tsajpootyp hänajty tøø chooñ. Mänitä tsaa jiøhämoom̱y jaꞌa hijty hijpä juthaguum. Mänitä yhøxtaacy tsaanähgøxp. </v>
<v b="MAT" c="28" v="3">Jaanc̈h tehm̱ yhaam̱b hänajty jeꞌe. Jaanc̈h tehm̱ pioob jaꞌa wyit hänajty. </v>
<v b="MAT" c="28" v="4">Coo jaꞌa soldado jaꞌa Diosmoonsä hajxy yhijxy, mänit hajxy tiägøøyy tsäyuubiä. Jaanc̈h tehm̱ chähgøøby hajxy hänajty. Mänit hajxy quiädaayy. Jaduhṉ hajxy miähmøøyy nebiä hoꞌogypiän. </v>
<v b="MAT" c="28" v="5">Mänitä Maríahajxy ñämaayyä jaꞌa Diosmóonsäm: ―Caꞌa hajxy mdsähgøꞌøy. Nnajuǿøbiøch jaduhṉ coo jaꞌa Jesús hajxy mhøxtaꞌay, jaꞌa hijty tøø miøjpahbedyíijäbä. </v>
<v b="MAT" c="28" v="6">Cabä jii; tøø jiujypiøcy neby hijty tøø miänaꞌañän. Miṉ hajxy huug hix̱ maa tøø ñaax̱tägøꞌøyän. </v>
<v b="MAT" c="28" v="7">Coo hajxy jaduhṉ mhíxät, mänitä miäguꞌughajpä hajxy nøcxy paquiä mhawaaṉä coo jaduhṉ tøø jiujypiøcy, coo jaduhṉ ñøcxøꞌøgaꞌañ Galilea. Jim̱ hajxy jaduhṉ mbaadaꞌañ. Jadúhṉhøch mijts nhawáaṉäm. </v>
<v b="MAT" c="28" v="8">Mänitä Maríahajxy hoy yhix̱y paquiä maa jaꞌa Jesús hänajty tøø ñaax̱tägøꞌøyän. Jíibädä hajxy chähgøꞌøy, jíibädä hajxy xiooṉdaꞌagy. Mänitä miäguꞌughajpä hajxy hoy yhawaaṉä päyøꞌøguiä. </v>
<v b="MAT" c="28" v="9">Tuꞌhaamnøcxpä jaꞌa Jesús ñäguehx̱tøøꞌxy. Mänitä Maríahajxy yajpooꞌxä. Mänitä Jesús hajxy wyiingumedsøøyy. Mänit hajxy tiecymiämäneṉøøyy. Jaduhṉ hajxy wyiingudsähgøøyy. </v>
<v b="MAT" c="28" v="10">Mänit hajxy ñämaayyä: ―Caꞌa hajxy mdsähgøꞌøy. Nǿcxhøch jaꞌa nmäguꞌughajpä hajxy hawáaṉäc coo hajxy jim̱ ñǿcxät Galilea, cooc̈h hajxy jim̱ xpiaadaꞌañ. </v>
<v b="MAT" c="28" v="11">Coo jaꞌa Maríahajxy hänajty tøø wyiimbity maa jaꞌa Jesús hänajty tøø jiujypiøquiän, mänitä soldadohajxy näjeꞌe ñøcxy cajptooty, jaꞌa hajxy hänajty tøø yhadänáꞌayäbä. Mänitä teedywiindsǿṉ hajxy hoy yhawaaṉä nebiaty hajxy hänajty tøø yhix̱y. </v>
<v b="MAT" c="28" v="12">Mänitä teedywiindsøṉhajxy hoy miøødmädiaꞌagy jaꞌa martuumädøjc‑hajxy neby hajxy jaduhṉ quiojyquiapxytiúnät. Mänitä soldado xädøꞌøñ hajxy may miooyyä. </v>
<v b="MAT" c="28" v="13">Mänitä soldadohajxy ñämaayyä: ―Jaduhṉ hajxy mmänáꞌanät coo hajxy coods mmaahoꞌcy, y coo jaꞌa Jesús jaꞌa miäguꞌughajpähajxy hoy yajpädsøm̱yii. </v>
<v b="MAT" c="28" v="14">Y coodsä gobernador jaduhṉ miädoyhádät, højts jaduhṉ nyajmäbǿgäp. Jaduhṉ hajxy xquiaꞌa capxpáadät. </v>
<v b="MAT" c="28" v="15">Mänitä soldado jaꞌa xädøꞌøñ hajxy wyiingpøjcy. Mänit hajxy hoy jiatcøꞌøy neby hajxy hänajty tøø ñämaꞌayiijän. Jaduhṉdsä judíoshajxy miädiaꞌagyñä høxtä jädaꞌanäbaadyñä. </v>
<v b="MAT" c="28" v="16">Mänitä Jesús miäguꞌughajpähajxy jim̱ ñøcxy Galilea, jaꞌa nämajtuꞌugpä. Mänit hajxy jim̱ miejch maa jaꞌa tuṉän maa jaꞌa Jesús hänajty tøø ñägapxiän. </v>
<v b="MAT" c="28" v="17">Coo jaꞌa Jesús hajxy yhijxy, mänit hajxy wyiingudsähgøøyy, hoy hajxy hänajty näjeꞌe quiaꞌa ja mäbøcy hamuumduꞌjoot. </v>
<v b="MAT" c="28" v="18">Mänit hajxy wyiingumedsøøyyä. Mänit hajxy ñämaayyä: ―Tøøc̈hä Dios cuhdujt cøx̱iä xmioꞌoy jim̱ tsajpootyp, møød hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="MAT" c="28" v="19">Nøcx hajxy wiinduhm̱yhagajpt. Yajwiingapxøꞌøw hajxy nébiøch nmädiaꞌagy hajxy xmiäbǿjcät. Jaduhṉ hajxy myajnäbétät jaꞌa Diosteedycøxpä, møødä høøc̈hcøxpä, møødä Dioshespíritucøxpä. Høøc̈h jaꞌa Dios xyHuunghajp. </v>
<v b="MAT" c="28" v="20">Jaduhṉ hajxy myajnähixǿꞌøwät coo hajxy jaduhṉ miäbǿgät nebiátyhøch mijts tøø nhaneꞌemiän. Mjahmiédsäp hajxy jaduhṉ cooc̈h mijts nmøødhidaꞌañ cøjxtaꞌaxiøø høxtä coonä naax̱wiimbä wyiimbídät.</v>
<v b="MRK" c="1" v="1">Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy chohṉdaꞌagy jaꞌa Jesucristocøxpä, neby jiajty, neby yhabejty. Dioshuungä Jesucristo jeꞌeduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="1" v="2">Jaduhṉ jim̱ cujaay myiṉ̃ nocyjiooty, jaꞌa Isaías jecy quiujáhyyäbä. Jaꞌa Isaías, jeꞌe jaꞌa Diosmädiaꞌagy jecy yajwaꞌx. Jaduhṉä Dios jaꞌa yHuung jecy ñämaayy: Huuc mädow̱, chám̱høc̈hä nguguex̱y nguejxøꞌøgaꞌañ maa miic̈h mnøcxøꞌøwaꞌañän. Jeꞌe jaꞌa mädiaꞌagy nøcxy yajwaꞌxaꞌañ coo miic̈h jim̱ nøcxy mwäditaam̱bä. </v>
<v b="MRK" c="1" v="3">Mänitä Dios jiaac mänaaṉ̃: “Pactúumhøc̈hä nguguex̱y nøcxy wiäditaꞌañ. Coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ miädoyhadaꞌañ coo jaꞌa wiingapx jøjcapxøøbiä jim̱ tøø quiädaꞌagy pactuum, mänit hajxy nøcxy wyiingapx jiøjcapxøꞌøwaꞌañii coo jaꞌa haxøøgwiinmahñdy hajxy ñajtshixøꞌød, coo jaꞌa Jesús jaꞌa miädiaꞌagy hajxy miäbǿjcät, jaꞌa hajxy mWiindsøṉhadaam̱biä.” Jaꞌa Juan jaduhṉ nänøøm̱ä, jaꞌa hänajty mäyajnäbetaam̱bä. </v>
<v b="MRK" c="1" v="4-5">Mänitä Juan jeꞌe jiaanc̈h tägøøyy mäyajnäbejpä jim̱ jäguem̱duum, maa jaꞌa møjnøø hänajty xiøhatiän Jordán. Mänitä jäyaꞌayhajxy may miejch maa jaꞌa Juan hänajtiän. Jim̱ hajxy hänajty chooñ maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Judea, møød jim̱ maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Jerusalén. Mänitä Juan jaꞌa cuꞌug tiägøøyy yajwiingapxøøbiä coo hajxy ñäbétät, weenä jiootä wyiinmahñdy hajxy yajtägach. Jaduhṉä Dios jaꞌa piojpä quiädieey hajxy yajnähwáatsät. Mänitä cuꞌugä piojpä quiädieey hajxy ñägapxy. Jaduhṉ hajxy hänajty miänaꞌañ cooc jaꞌa yhaxøøgwiinmahñdy hajxy hänajty ñajtshixøꞌøwaꞌañ. Mänit hajxy ñäbejnä. </v>
<v b="MRK" c="1" v="6">Jaꞌa Juan, camellopøjt hänajty wyithajpy. Wajhac hänajty wiøønhajpy. Muꞌu hänajty chuꞌuc̈hhajpy. Møjtsiinnøø hänajty yhuꞌugyhajpy. </v>
<v b="MRK" c="1" v="7">Mänitä Juan jaꞌa cuꞌug yajwiingapxøøyy: “Jím̱høc̈hä njamiøød tuꞌug jiaac medsaꞌañ yajwiingapxøøbiä. Maas mäjaamøød jeꞌe miedsaꞌañ quejeec̈h høøc̈h. Cábøch cuhdujt jaduhṉ njaty møødä nebiä cuhdujt jeꞌe miøødän, jaꞌa jaac medsaam̱bä. </v>
<v b="MRK" c="1" v="8">Coo mijts nyajnäbejty, nøøhaam mijts nyajnäbejty. Pero jaꞌa jaac minaam̱bä, Dioshespírituhaam hajxy jadähooc xyajnäbejtägatsaꞌañ.” Jaduhṉä Juan miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="1" v="9">Cujequiä Jesús jim̱ miejch maa jaꞌa Juan hänajty miäyajnäbetiän, jim̱ maa jaꞌa møjnøø hänajty xiøhatiän Jordán. Jim̱ä Jesús hänajty tøø chooñ maa jaꞌa cajpt xiøhatiän Nazaret, jim̱ maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Galilea. Mänitä Juan jaꞌa Jesús yajnäbejty. </v>
<v b="MRK" c="1" v="10">Tuuṉä Jesús ñäꞌä tøꞌødspädsøøm̱y, mänit yhijxy coo jaꞌa tsajt yhawaach. Mänitä Jesús jaꞌa Dioshespíritu yhijxy coo hänajty ñägädaꞌagyii nebiä paloman. </v>
<v b="MRK" c="1" v="11">Mänitä Dios jim̱ quiuhgapxnajxy tsajpootyp. “Høøc̈h miic̈h tuꞌuquiä nHuunghajpy. Miic̈h njaanc̈h tehm̱ chojpy. Miic̈h njaanc̈h tehm̱ quiumaaby.” Jaduhṉä Jesús ñämaayyä. </v>
<v b="MRK" c="1" v="12">Mänitä Jesús miødhajtä pactuum jaꞌa Dioshespíritu. </v>
<v b="MRK" c="1" v="13">Mänitä Jesús jim̱ piuhwaatsä. Nidiuhm̱ jim̱ miähmøøyy. Jagooyyä animalhajxy hänajty jim̱ wiädity. Mänitä Jesús ñämejtsä jaꞌa møjcuꞌugong. Mänitä Jesús jia tägøøyyä jøjcapxǿøyyäbä. Juxychäguiꞌxxøø jaꞌa Jesús jim̱ yhijty jäguem̱duum. Mänitä Jesús ñämejtsä jaꞌa Diosmoonsähajxy jaꞌa jim̱ tsajpootypä. Mänitä Jesús piuhbejtä. </v>
<v b="MRK" c="1" v="14">Jaꞌa Juan, cujecy jeꞌe chuum̱ä. Coo jeꞌe jaduhṉ chuum̱ä, mänitä Jesús jim̱ ñøcxtägajch Galilea. Mänitä Jesús jaꞌa cuꞌug tiägøøyy yajwiingapxøøbiä jaꞌa Diosmädiaꞌagy cooc hänajty yhabaatnä coo jaꞌa Dios jaꞌa miøcmäjaa hänajty yajcähxøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="1" v="15">“Habáatnäp jaduhṉ coo jaꞌa Dios jaꞌa miøcmäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ. Paadiä Dios jaꞌa miädiaꞌagy hajxy mmäbǿjcät. Weenä mjootä mwiinmahñdy hajxy myajtägach. Weenä mhaxøøgwiinmahñdy hajxy mnajtshixøꞌøy.” Jaduhṉä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="1" v="16">Cujequiä Jesús tiägøøyy wädijpä maa jaꞌa mejy hänajty xiøhatiän Galilea. Jim̱ hänajty wiädity mejypiaꞌa, mänitä jäyaꞌay metsc yhijxy, jaꞌa Simón møødä piuhyaꞌay Andrés. Hacxmats jaꞌa Simónghajxy hänajty tiuuṉghajpy. Jiibiä yhacxjohm̱d hajxy hänajty piädaꞌagy mejjiooty. </v>
<v b="MRK" c="1" v="17">Mänitä Simónghajxy ñämaayyä: ―Jam̱ hajxy wädíjtäm. Jeꞌe mijts hijty mduuṉghajpy, hacxmats. Wiingtuuṉg høøc̈h mijts nmoꞌowaam̱by. Nyajnähixøꞌøwáam̱biøch mijts nebiä cuꞌugä Diosmädiaꞌagy hajxy myajwiingapxǿꞌøwät ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="1" v="18">Tuuṉä jaduhṉ ñäꞌä mänaaṉ̃, mänitä Simón jaꞌa yhacxjohm̱d hajxy hoy ñajtswidsøꞌøy mejypiaꞌa. Mänitä Jesús hajxy piaduꞌubøjcy. </v>
<v b="MRK" c="1" v="19">Weeṉ̃tiä jaꞌa Jesúshajxy hänajty tøø miejypiaꞌayoꞌoy, mänitä Jesús jaꞌa Zebedeo yhijxy møødä yhuunghajxy, jaꞌa Santiago møødä Juan. Barcohuungooty jaꞌa Zebedeohajxy hänajty yhäñaꞌay. Jiibiä yhacxjohm̱d hajxy hänajty yhaxodsøꞌøy. </v>
<v b="MRK" c="1" v="20">Mänitä Jesús jaꞌa Santiago miøjyaax̱y møødä Juan. Mänitä Santiago jaꞌa Jesús hajxy piaduꞌubøjpä. Ñähgueec jaꞌa tieedy hajxy jiiby barcohuungooty møødä mioonsähajxy. </v>
<v b="MRK" c="1" v="21">Mänitä Jesúshajxy jim̱ miejch maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Capernaum. Coo jaꞌa pooꞌxxiøø yhabaaty, mänit hajxy jiiby tiägøøyy tsajtøgooty. Mänitä Jesús jaꞌa cuꞌug tiägøøyy yajwiingapxøøbiä. </v>
<v b="MRK" c="1" v="22">Mänitä cuꞌughajxy yagjuøøyy coogä Jesús hänajty hoy yajnähixøꞌøy nebiä møjcuhdujtmøødpän. Maas hóyyäc hänajty yajnähixøꞌøy quejee jaꞌa hänaꞌc‑hajxy, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty nax̱y yajnähixøøbiä tsajtøgooty. </v>
<v b="MRK" c="1" v="23">Jiibiä mähdiøjc hänajty tuꞌug tsajtøgooty, tøø hänajty yajtägøꞌøyii jaꞌa møjcuꞌu. Mänitä møjcuꞌu tiägøøyy yaax̱pä møc: </v>
<v b="MRK" c="1" v="24">―Miic̈h Jesús, Nazaret miic̈h mdsooñ. Tii højts coo xmiädsibøꞌøy. Højts jaduhṉ xjia wiꞌi yajcuhdägoyyaam̱b, túhm̱äts. Nnajuǿøbiøch pøṉ miic̈h. Miic̈hä Dios xyHuunghajp ―nøm̱ä mähdiøjcä møjcuꞌu yajmänaaṉä. </v>
<v b="MRK" c="1" v="25">Mänitä Jesús jaꞌa møjcuꞌu yhojy: ―Hamóṉ, juaꞌads jim̱ maa yøꞌø mähdiøjcän ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="1" v="26">Mänitä møjcuꞌu jaꞌa mähdiøjc jeꞌe yajpojpaaty. Yáax̱äbä mähdiøjc ñähwaatsä. Jaꞌa møjcuꞌu jaduhṉ yajyaax̱. </v>
<v b="MRK" c="1" v="27">Coo jaꞌa Jesús jaꞌa mähdiøjc jaduhṉ yajnähwaach, jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ nägøx̱iä. Mänit hajxy tiägøøyy niñämáayyäbä: ―Maa yøꞌø craa cuhdujt jaduhṉ tøø ñäꞌä mahñ piøcy coo yøꞌø mähdiøjcä møjcuꞌu jaduhṉ yajnähwaatsä. Nej, hawiinjem̱yguiuhdujtädaꞌa miǿødäjä ―nøm̱ä Jesús ñänøøm̱ä. </v>
<v b="MRK" c="1" v="28">Paquiä mädiaꞌagy jim̱ wiaꞌxy Galileanaaxooty wiinduhm̱yhagajpt coo jaꞌa Jesús jaꞌa miøcmäjaa hänajty tøø yajcähxøꞌøgy. </v>
<v b="MRK" c="1" v="29">Coo jaꞌa Jesúshajxy jiiby chajtøjpädsøøm̱y møødä jiamiøødtøjc, mänit hajxy jim̱ ñøcxy maa jaꞌa Simónghajxy hänajty chänaꞌayän møødä Andrés. Quipxiä Santiagohajxy hänajty choonä møødä Juan. </v>
<v b="MRK" c="1" v="30">Jaꞌa Simón jaꞌa miøꞌødhoc, paꞌamgoꞌnaaby hänajty jeꞌe. Tobiaꞌam hänajty miøød. Coo jaꞌa Jesús jim̱ miejch maa jaꞌa Simón tiøjcän, mänitä Jesús yhawáaṉäxä coo jaꞌa paꞌamjäyaꞌay hänajty jiiby tøgooty. </v>
<v b="MRK" c="1" v="31">Coo jaꞌa Jesús tiøjtägøøyy, mänitä paꞌamjäyaꞌay wyidsøꞌcy. Mänitiä jaꞌa tioy tiøjch. Mänitä Jesús yajcaayyä yaghuucä jaꞌa Simón jaꞌa miøꞌødhoc. </v>
<v b="MRK" c="1" v="32">Mänittsuu, coo jaꞌa xøø hänajty tøø quiuhnax̱y, mänitä Jesús paꞌamjäyaꞌay may yajnämejtsä, jim̱ maa jaꞌa Simón tiøjcän, møødä møjcuꞌumøødpähajxy. </v>
<v b="MRK" c="1" v="33">Jim̱ä cuꞌughajxy hänajty may tiänaꞌay tøghaawjooty. </v>
<v b="MRK" c="1" v="34">Mänitä Jesús jäyaꞌay may yajpaꞌamnajxy. Madiuꞌujä paꞌam hajxy hänajty miøødä. Møødä møjcuꞌumøødpähajxy, yajnähwaatsä hajxy jeꞌebä. Mänitä Jesús jaꞌa møjcuꞌu yhanehm̱y coo hajxy quiaꞌa cápxät, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesús hänajty ñajuøꞌøyii pøṉ jeꞌe. </v>
<v b="MRK" c="1" v="35">Cujaboom, jeꞌenä hänajty wyiingoodsä, mänitä Jesús piädøꞌcy. Mänit tiøjpädsøøm̱y. Mänit jim̱ ñøcxy jäguem̱duum. Mänitä Tieedy hoy piaꞌyaꞌaxy. </v>
<v b="MRK" c="1" v="36">Coo jiobøøyy, mänitä Simónghajxy yhijxy coo Jesús hänajty tøø tiuꞌubøcy. Mänit hajxy tiuꞌubøjcy høxtaabiä. </v>
<v b="MRK" c="1" v="37">Coo jaꞌa Jesús piaatä, mänit ñämaayyä: ―Jim̱ miic̈hä cuꞌug xjia wiꞌi yajtøy maac̈hä ndøjcän. </v>
<v b="MRK" c="1" v="38">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jam̱ hajxy wiingtuum wädíjtäm maa jaꞌa cajpt wiingoṉbän. Jadúhṉhøc̈hä cuꞌugä Diosmädiaꞌagy jim̱ nyajwiingapxǿøbiät. Jadúhṉhøch nwiinguex̱iä cooc̈hä Diosmädiaꞌagy wiinduhm̱yhagajpt nmäwädítät. </v>
<v b="MRK" c="1" v="39">Mänitä Jesús tiägøøyy wädijpä tsajtøjc‑tsajtøjc wiinduhm̱yhagajpt jim̱ Galileanaaxooty. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty yajwiingapxøøby, møødä paꞌamjäyaꞌay hänajty yajnähwaatspä, jaꞌa hajxy møjcuꞌumøødpä. </v>
<v b="MRK" c="1" v="40">Mänitä Jesús paꞌamjäyaꞌay ñämejtsä tuꞌug, jaꞌa leprapaꞌammøødpä. Mänitä Jesús wyiinjijcädaacä, miänuuꞌxtaacä: ―Pø chojpy miic̈hä mjoot jaduhṉ, høøc̈h hädaa nbaꞌam yajnähwáatsäc ―nøm̱ä Jesús ñämaayyä. </v>
<v b="MRK" c="1" v="41">Mänitä mähdiøjc ñäxuuꞌtsä. Mänit ñähdooṉä. Mänit ñämaayyä: ―Tii coo quiaꞌa cabä. Tøø jaduhṉ mnähwaꞌac̈h. </v>
<v b="MRK" c="1" v="42">Tuuṉä jaꞌa Jesús jaduhṉ ñäꞌä mänaaṉ̃, mänitiä mähdiøjcä piaꞌam ñähwaatsä. </v>
<v b="MRK" c="1" v="43-44">Mänit miägapx yhanehm̱ä: ―Huuc mädow̱, cab jaduhṉ pøṉ mhawáaṉät coo tøø mbaꞌamnähwaꞌac̈h. Tuꞌudaꞌaquiä jim̱ mnǿcxät maa jaꞌa teediän, ween jaduhṉ xyhix̱y coo tøø mjaanc̈h paꞌamnähwaꞌac̈h. Mänit mguyoxǿꞌøwät nebiä Moisés jecy yhanehm̱iän, jaduhṉä cuꞌughajxy ñajuǿꞌøwät coo tøyhajtä mbaꞌam tøø jiaanc̈h nax̱y ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="1" v="45">Pero cabä craa ñäꞌä mädiaꞌagymiäbøjcy, jaꞌa piaꞌam hänajty tøø yajnähwaꞌac̈híijäbä. Coo tiuꞌubøjcy, mänit tiägøøyy mädiaacpä nebiaty hänajty tøø jiaty. Wiinduhm̱yhagajptä mädiaꞌagy jaduhṉ wiaꞌxy. Coo jaꞌa paꞌamjäyaꞌayhajxy jaduhṉ miädoyhajty coo jaꞌa Jesús hänajty miäyajpaꞌamnax̱y, mänitä Jesús hajxy tiägøøyy høxtaabiä coo jaꞌa piaꞌamhajxy yajnájxäxät. Paadiä Jesús hänajty quiaꞌa cajptägøꞌøwaaṉnä coo jaꞌa paꞌamjäyaꞌayhajxy hänajty jia wiꞌi ñämech. Paadiä Jesús miähmøøñä jäguem̱duum maa jäyaꞌay quiaꞌa hitiän. Mänitä Jesús jaꞌa paꞌamjäyaꞌay may ñämejtsä. Wiinduhm̱yhagajptjaty hajxy hänajty chooñ. </v>
<v b="MRK" c="2" v="1">Cujequiä Jesús jadähooc quiajptägøøyy Capernaum. Mänitä mädiaꞌagy wiaꞌxy coo hänajty jim̱ tøø miéjtscumbä. </v>
<v b="MRK" c="2" v="2">Mänitä jäyaꞌayhajxy may miejch maa jaꞌa Jesús hänajty miejtstaꞌaguiän. Paquiä jaꞌa tøjc jaduhṉ yhujch. Høxtä tøguubiaady hajxy miejch. Mänitä Jesús jaꞌa cuꞌugä Diosmädiaꞌagy tiägøøyy yajwiingapxøøbiä. </v>
<v b="MRK" c="2" v="3">Mänitä paꞌamjäyaꞌay tuꞌug quiøømiejtsä cøꞌømucy tecymiucy. Nämädaax̱cä jäyaꞌayhajxy hänajty quiøꞌøy tsaajiooty. </v>
<v b="MRK" c="2" v="4">Cabä paꞌamjäyaꞌay hänajty hoy yajmedsaꞌañii maa jaꞌa Jesúsän, coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty jiaanc̈h tehm̱ miayyä. Mänitä mähdiøjc miäbejtä cuhjodiøjnähgøxp. Mänitä tøjc hajxy weeṉ̃tiä yajcuhwaach, jim̱ mädøyyä maa jaꞌa Jesús hänajty piaꞌtänaꞌayän, mäduhṉ̃tiä paꞌamjäyaꞌay hoy ñänax̱y. Mänit jaduhṉ quiuhdøøñajxä tsaajiooty. Jiiby hoy quiädaꞌagy maa jaꞌa Jesús wyiinduumän. </v>
<v b="MRK" c="2" v="5">Paadiä paꞌamjäyaꞌay yajmejtsä maa jaꞌa Jesúsän, ñajuøøby hajxy hänajty coo jaꞌa piaꞌam hänajty yajnaxáaṉäxä. Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ yhijxy coo jaꞌa miädiaꞌagy hänajty miäbøgáaṉäxä coo hänajty miäyajtsoꞌogaꞌañ, mänitä paꞌamjäyaꞌay ñämaayyä: ―Mäguꞌughajpä, tøø jaꞌa mboj tøø jaꞌa mgädieey xñähwaꞌac̈h ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="2" v="6">Jiibiä hänaꞌc‑hajxy hänajty näjeꞌe piahäñaꞌay, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy nax̱y yajnähixøøbiä tsajtøgooty. Jiiby hajxy hänajty miämädoonaabiä. Mänit hajxy näjeꞌe miänaaṉ̃ quiopcooty: </v>
<v b="MRK" c="2" v="7">“Tii yøꞌø craa jaduhṉ coo miänaꞌañ cooc tyijy yøꞌø paꞌamjäyaꞌay piojpä quiädieey tøø yajnähwáatsäxä. Cap pøṉ cuhdujt miøødä coo jäyaꞌayä piojpä quiädieey yajnähwáatsät; jagooyyä Dios tuꞌuquiä miøødä.” </v>
<v b="MRK" c="2" v="8">Ñajuøøyy jaꞌa Jesús jaduhṉ waam̱baty hajxy hänajty miädiaꞌagy quiopcooty. Mänit hajxy ñämaayyä: ―Tii hajxy jaduhṉ coo mwiꞌi miädiaꞌagy mgopcooty. </v>
<v b="MRK" c="2" v="9-11">Høøc̈h, Diosquéx̱yhøch høøc̈h, páadyhøch cuhdujt nmøødä cooc̈hä jäyaꞌayä piojpä quiädieeyhajxy yaa nyajnähwáatsät hädaa yaabä naax̱wiin. Hädaa mähdiøjc, nyajpaꞌamnaxáam̱biøch hädaa. Jadúhṉhøch nyajcähxøꞌøgaꞌañ cooc̈h njaanc̈h Diosquex̱iä. Jaduhṉä tøyhajt hajxy mmøødhájpät cooc̈h cuhdujt njaanc̈h møødä cooc̈hä jäyaꞌayä piojpä quiädieeyhajxy nyajnähwáatsät ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. Mänitä paꞌamjäyaꞌay ñämaayyä: ―Tänaayyøꞌøg. Widsøꞌøg yøꞌø mdsaay. Nøcxnä maa jaꞌa mdøjcän. </v>
<v b="MRK" c="2" v="12">Tuuṉä jaꞌa Jesús jaduhṉ ñäꞌä mänaaṉ̃, mänitä paꞌamjäyaꞌay jiaanc̈h møcpøjcy. Mänit tiänaayyøꞌcy. Mänitä chaay wyidsøꞌcy. Mänit tiuꞌubøjnä. Coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ yhijxy, mänit hajxy nägøx̱iä jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy. Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Ni mänaa højts jaduhṉ ngaꞌa híjxäm. Mänitä Dios hajxy wyiingudsähgøøyy. </v>
<v b="MRK" c="2" v="13">Mänitä Jesús ñøcxtägajch maa jaꞌa mejjiän. Mänitä jäyaꞌay jim̱ may ñäméjtsägumbä. Mänitä Diosmädiaꞌagy hajxy yajwiingapxøøyyä. </v>
<v b="MRK" c="2" v="14">Jim̱ä Jesús hänajty miejypiaꞌayoꞌoy, mänitä Leví yhijxy, jaꞌa Alfeo yhuung. Jim̱ hänajty yhäñaꞌay meexäpaꞌa maa hajxy hänajty yajnähjuudiuꞌudiän. Mänitä Leví ñämaayyä: ―Jam̱ wädíjtäm ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. Mänitä Leví tiänaayyøꞌcy. Mänit piaduꞌubøjcy. </v>
<v b="MRK" c="2" v="15">Mänitä Jesúshajxy wioow̱ä mägaabiä maa jaꞌa Leví jaꞌa tiøjcän, møødä jiamiøødtøjc. Nämayyä jäyaꞌayhajxy jim̱ piamejch, jaꞌa Jesús hajxy hänajty pawädijpä. Jiibiä yajnähjuudiuutpädøjcä Jesús hajxy hänajty may miøødcaamiucy miøødhuucmucy, møødä cuboj cugädieediøjc. </v>
<v b="MRK" c="2" v="16">Jiibiä fariseoshajxy hänajty näjeꞌe miäheeꞌpnaꞌay, møødä hänaꞌc‑hajxy, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty nax̱y yajnähixøøbiä tsajtøgooty. Coo jaꞌa Jesús hajxy jaduhṉ yhijxy coo jaꞌa yajnähjuudiuutpädøjc‑hajxy hänajty miøødcaamiugyii møødä cuboj cugädieejiäyaꞌayhajxy, mänitä Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy ñämaayyä: ―Yøꞌø mwiindsǿṉ, tii yøꞌø yajnähjuudiuutpädøjc coo miøødcaamiucy, møød yøꞌø cuboj cugädieejiäyaꞌay ―nøm̱ä fariseoshajxy miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="2" v="17">Miädoow̱ jaꞌa Jesús jaduhṉ coo hajxy jaduhṉ miänaaṉ̃. Mänit hajxy ñämaayyä: ―Pøṉ jaduhṉ møc, cab hajxy yajtsooyøꞌøy. Pøṉ jaduhṉ paꞌammøød, jeꞌeds hajxy jaduhṉ yajtsooyøøby. Páadyhøch yaa tøø ngädaꞌagy hädaa yaabä naax̱wiin cooc̈hä cuboj cugädieebiähajxy nnämáꞌawät coo jaꞌa yhaxøøgwiinmahñdy hajxy ween ñajtshixøꞌøy. Pǿṉäc tyijy pojpä cädieey caꞌa møød, cábøch hajxy jeꞌe waam̱b nnämaꞌawaꞌañ ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="2" v="18">Cujecy, jim̱ä Juan jaꞌa jiamiøødhajxy hänajty jaguiay yhity, møødä fariseoshajxy näjeꞌe. Mänitä jäyaꞌayä Jesús hajxy hoy näjeꞌe miäyajtøy: ―Yøꞌø Juan jaꞌa jiamiøødhajxy, jaguiay hajxy yøꞌø yhity, møød yøꞌø fariseoshajxy. Pero miic̈hä mjamiøødhajxy, cab hajxy jaduhṉ yhijpä. Tisän ―nøm̱ä Jesús ñämaayyä. </v>
<v b="MRK" c="2" v="19">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Coo jaꞌa pøc jaꞌa huꞌug nax̱y jiadyii, cabä jäyaꞌayhajxy yhity jaguiay, jaꞌa hajxy woybä wichpä, coo jaꞌa jamiøꞌød hajxy hänajty wyiingay wyiinhuꞌugy. Cab hajxy hänajty jiootmayhaty. </v>
<v b="MRK" c="2" v="20">Pero habaadáaṉnäp jaduhṉ cooc̈h yaa ndsoonaaṉnä. Mänítøch mäbǿjnäbä jaꞌa njamiøødhajxy yhidaꞌañ jaguiay. Jootmayhadaam̱b hajxy hänajtiän. </v>
<v b="MRK" c="2" v="21">’Ni pøṉä tucwit quiaꞌa hagøyøꞌøy jem̱ywyithaam. Jaꞌa jem̱ywyit, múgäp jeꞌe. Jaꞌa tucwit, cǿødsäp jeꞌebä. Maas hanax̱iä jiaac pagǿødsät. </v>
<v b="MRK" c="2" v="22">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, ni pøṉä jem̱yvyino quiaꞌa cudemøꞌøy tucwajhacxujiooty. Jaac xúnäp jaꞌa jem̱yvyino jaduhṉ. Mägøødsøꞌøb jaꞌa tucwajhacxuy jaduhṉ. Cǿxäp jaꞌa jem̱yvyino yhøxyocy. Näꞌägä tägóyyäp jaduhṉ nämetsc. Tägóyyäp jaꞌa tucwajhacxuy. Jaanä tägóyyäbä jem̱yvyínäbä. Páadiädsä jem̱yvyino hajxy quiudemøꞌøy jem̱ywiajhacxujiooty ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="2" v="23">Pooꞌxxiøøjooty hänajty jeꞌe, jim̱ä Jesúshajxy hänajty wiädity trigocamjooty, møødä jiamiøødtøjc. Mänitä jiamiøødhajxy yohguiujc tiägøøyy trigowiingädsujtspä. Jeꞌe hajxy hänajty jiøøꞌxaam̱by. </v>
<v b="MRK" c="2" v="24">Jim̱ä Fariseoshajxy hänajty näjeꞌe piawädijpä. Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Tii yøꞌø mjamiøødhajxy coo trigowiingädsuch pooꞌxxiøøjooty. Nej, cab hajxiädaꞌa ñajuøꞌøyä coo jaꞌa cuhdujt jaduhṉ myiṉ̃ä coo hajxy jaduhṉ mgaꞌa túnät pooꞌxxiøøjootiä ―nøm̱ä fariseoshajxy miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="2" v="25">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Nej, cahnä Diosmädiaꞌagy hajxy mgapxiä coo jaꞌa Davidhajxy jecy yähoꞌpøjcä møødä jiamiøødtøjc. </v>
<v b="MRK" c="2" v="26">Jaꞌa Abiatar hänajty tuum̱b teedywiindsǿṉ. Mänitä David jiiby tiägøøyy Diostøgooty. Mänitä tsajcaagy quiaayy, jaꞌa teedyhajxy hänajty tøø quiuyoxǿꞌøyäbä Dioswiinduum. Mänitä David jaꞌa jiamiøødtøjc piuhmooyy. Hoorä, cabä cuhdujt hänajty myiṉ̃ coo jaꞌa David jaꞌa tsajcaagy hajxy jaduhṉ quiáyät. Jagooyyä teedy cuhdujt hajxy hänajty miøødä coo hajxy quiáyät. </v>
<v b="MRK" c="2" v="27">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Paadiä Dios jaꞌa pooꞌxxiøø quiunuuꞌxy, weenä jäyaꞌayhajxy mänit piooꞌxy. Mijts jaduhṉ ja mänaam̱b, paadiä Dios jaꞌa jäyaꞌay piädaꞌagy cooc tyijy jaꞌa pooꞌxxiøø hajxy wyiingudsähgǿꞌøwät. Cab jaduhṉ ñäꞌä tøyyä. </v>
<v b="MRK" c="2" v="28">Cooc̈h jaduhṉ nDiosquex̱iä, páadyhøch cuhdujt nmøødä cooc̈h nmähanéꞌemät høxtä pooꞌxxiøøjootypaady ―nøm̱ä fariseoshajxy ñämaayyä. </v>
<v b="MRK" c="3" v="1">Mänitä Jesús jadähooc tiøjtägøøyy tsajtøgooty. Jim̱ä jäyaꞌay hänajty tuꞌug cøꞌømaꞌad. </v>
<v b="MRK" c="3" v="2">Jim̱ä fariseos jaꞌa Jesús hajxy hänajty miäheeꞌpnaꞌay pø jaanc̈h mäyajpaꞌamnaxaam̱b hänajty jeꞌe pooꞌxxiøøjooty. Wiinmahñdy hajxy hänajty yhøxtaaby nebiä Jesús hajxy yajtsumǿøjät. </v>
<v b="MRK" c="3" v="3">Mänitä cøꞌømaꞌadpä ñämaayyä: ―Tänaayyøꞌøg. Miṉ yam̱ cujc tänaꞌaw ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. Mänitä mähdiøjc jaduhṉ quiudiuuṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="3" v="4">Mänitä fariseoshajxy ñämaayyä: ―Nebiä cuhdujt myiṉ̃ coo hajxy ndúuṉämät pooꞌxxiøøjooty, hoy tøgä haxøøgä. Nej, jaduhṉä cuhdujt myiṉ̃ coo jäyaꞌay hajxy nyajtsóocämät pooꞌxxiøøjootiä, tøgä jaduhṉ myiṉ̃ coo jäyaꞌay hajxy nyaghóꞌcämädä ―nøm̱ä Jesús miänáaṉgumbä. Pero cabä fariseoshajxy waam̱b ñäꞌägä hadsooyy. </v>
<v b="MRK" c="3" v="5">Mänit hajxy wyiinheeꞌppejtä, mäduhṉ̃tiä Jesús hajxy hänajty jiuhdänaawiädity. Jootmayhajpä Jesús hänajty coo jaꞌa fariseos jaꞌa cøꞌømaꞌadpä hajxy hänajty quiaꞌa näxuuc̈h. Cabä Jesús hänajty jiootcujcä. Mänitä mähdiøjc ñämaayyä: ―Xajtøw̱ yøꞌø mgøꞌø. Mänitä quiøꞌø jiaanc̈h xajtøøyy. Tuuṉä jaduhṉ ñäꞌä xajtøøyy, mänitiä quiøꞌø yhoyøøyy. </v>
<v b="MRK" c="3" v="6">Mänitä fariseoshajxy wyiimbijty. Mänit hajxy ñøcxy maa jaꞌa Herodes jiamiøødhajxiän. Jaꞌa Herodes, gobiernä hänajty tiuum̱by. Mänitä fariseoshajxy nägøx̱iä quiojyquiapxyhajty nebiä Jesús hajxy yajyaghoꞌogǿøjät. </v>
<v b="MRK" c="3" v="7">Coo jaꞌa Jesús hajxy jiiby chohṉ̃ tsajtøgooty møødä jiamiøødtøjc, mänit hajxy jim̱ ñøcxtägajch maa jaꞌa mejypiaꞌajän. Jim̱ä jäyaꞌayhajxy hänajty may piawädity. Galilea hajxy hänajty chooñ. </v>
<v b="MRK" c="3" v="8">Tøø jaꞌa mädiaꞌagy hänajty wiaꞌxy wiinduhm̱yhagajpt coo jaꞌa Jesús madiuꞌu hoy‑yagjuøøñäjatypä hänajty yajcähxøꞌøgy. Coo jaꞌa jäyaꞌay jaꞌa mädiaꞌagy hajxy jaduhṉ miädooyy wiinduhm̱yhagajpt, mänitä Jesús jäyaꞌay may ñämejtsä. Wiinduhm̱yhagajpt hajxy hänajty chooñ, møød jim̱ Judeanaaxooty, møød jim̱ Jerusalén, møød jim̱ Idumea, møød jim̱ Jordánmøjnøøhawiimb, møød jim̱ Tiro, møød jim̱ Sidón. </v>
<v b="MRK" c="3" v="9-10">Coo jaꞌa paꞌamjäyaꞌayhajxy hänajty may tøø yajmøcpøgyii, paadiä Jesús hänajty jia wiꞌi ñähdonaꞌañii jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaac paꞌammøødpä, ween hajxy jaduhṉ ñähwaatspä. Høxtä niyhanøꞌtsmújcäp hajxy hänajty. Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøødtøjc ñämaayy coo barcohuung hajxy jim̱ nähix̱ hahixøꞌø miähäñáꞌawät, jaduhṉä Jesús jiiby paquiä piédät coo hänajty pianøꞌødsaꞌañii jaꞌa cuꞌug. </v>
<v b="MRK" c="3" v="11">Jim̱ä jäyaꞌayhajxy hänajty wiädijpä jaꞌa møjcuꞌumøødpä. Homiaajä Jesús hajxy hänajty yhix̱y, mänitä Jesús hajxy hänajty wyiinjijcädaꞌagy, mänitä Jesús hajxy hänajty ñämaꞌay: ―Dios miic̈h xyHuunghajp ―jaduhṉä møjcuꞌumøødpähajxy hänajty wyiꞌi yaꞌaxy. </v>
<v b="MRK" c="3" v="12">Mänit hajxy yhanehm̱ä coo jaꞌa Jesús hajxy quiaꞌa nägápxät majiäyaꞌayhagujc. Jaꞌa Jesús jaduhṉ hanehm̱. </v>
<v b="MRK" c="3" v="13">Mänitä Jesús jim̱ ñøcxy tuṉguhduum. Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød miøjyaax̱y, pøṉ hänajty hoy quipxy miøødwäditaam̱by. Coo hajxy jim̱ quiooꞌty maa Jesús hänajtiän, </v>
<v b="MRK" c="3" v="14">mänit hajxy nämajmetsc wyiinguejxä coo jaꞌa Jesús hajxy quipxy miøødwädítät, møød coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy nøcxy yajwaꞌxy. </v>
<v b="MRK" c="3" v="15">Mänitä cuhdujt hajxy miooyyä coo jäyaꞌay hajxy yajnähwáꞌadsät, jaꞌa hajxy møjcuꞌumøødpä. </v>
<v b="MRK" c="3" v="16">Jaduhṉä Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy hänajty xiøhaty, jaꞌa hajxy nämajmetspä. Tuꞌug hänajty xiøhaty Simón. Jeꞌe jaꞌa Jesús yajxøbejt Pedro. </v>
<v b="MRK" c="3" v="17">Jim̱ä Zebedeo yhuunghajxy hänajtypä, jaꞌa Santiago møødä Juan. Jueꞌe hajxy yajxødägøøyyä Boanerges. Jaduhṉ hänajty miädiaꞌagytiägøꞌøy coo hajxy hänajty paquiä jiaanc̈h tehm̱ yhawaꞌandaꞌagy nebiä häneejän. </v>
<v b="MRK" c="3" v="18">Jaꞌa hajxy hänajty jaac jim̱bä, jaduhṉ hajxy hänajty xiøhaty Andrés, møødä Felipe, møødä Bartolomé, møødä Mateo, møødä Tomás, møød Santiago, jaꞌa Alfeo yhuung, møødä Tadeo, møødä Simón, jaꞌa hänajty xøhajpä jaꞌa celote. </v>
<v b="MRK" c="3" v="19">Jaꞌa miämajmetspä hänajty xøhajp Judas Iscariote. Jeꞌe jaꞌa Jesús cujecy tooꞌc; jaꞌa Jesús miädsiphajxy cøꞌødägøøyyä. </v>
<v b="MRK" c="3" v="20">Mänitä Jesúshajxy ñøcxy maa tiøjcän møødä jiamiøødhajxy. Mänitä jäyaꞌayhajxy may miéjtscumbä maa jaꞌa Jesúshajxy hänajtiän. Paadiä Jesúshajxy hänajty quiaꞌa näbaadǿøyyäxä mänaa hajxy jaduhṉ quiáyät møødä jiamiøød, coo jaꞌa paꞌamjäyaꞌayhajxy hänajty wyiꞌi yhadsipy coo jaꞌa piaꞌamhajxy yajnájxäxät. </v>
<v b="MRK" c="3" v="21">Coo jaꞌa Jesús jaꞌa jiujy miäguꞌughajxy jaduhṉ miädoyhajty coo jaꞌa Jesús hänajty jiaanc̈h tehm̱ yhadsibyii, mänitä Jesús hajxy ñämejch. Mänitä Jesús hajxy jia yajnøcxaaṉ̃ hadsip. Jaduhṉ hajxy hänajty miänaꞌañ cooc tyijy jaꞌa Jesús hänajty tøø quiuhhiṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="3" v="22">Mänitä hänaꞌc‑hajxy näjeꞌe quiädaacy, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty nax̱y yajnähixøøbiä tsajtøgooty. Jerusalén hajxy hänajty tøø chohṉdaꞌagy. Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Yøꞌø Jesús, puhbéjtäp yøꞌø jaꞌa møjcuꞌugong, paadiä mäjaa miøødä coo jäyaꞌay yajnähwaꞌac̈h, jaꞌa hajxy møjcuꞌumøødpä. Haa caꞌa, jaꞌa møjcuꞌugong jaꞌa møjcuꞌu hajxy wyiindsøṉhajpiä ―nøm̱ä Jesús wyiingapxpejtä. </v>
<v b="MRK" c="3" v="23-26">Mänitä yajnähixøøbiädøjc‑hajxy miøjyaax̱ä. Mänitä Jesús tiägøøyy yajnähixøøbiä cuento yajmäbaadyhaam. ―Coo jäyaꞌayhajxy ñimiädsibøꞌøwǿøjät quipxyjiaty tuꞌcajpt, cab hajxy hoy ñimiøødtunáaṉänä. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, coo jäyaꞌayhajxy ñimiädsibøꞌøwǿøjät quipxyjiaty tuꞌqueꞌex, cab hajxy hoy tøgooty ñimiøødhidáaṉänä. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, coo jaꞌa møjcuꞌuhajxy ñimiädsibøꞌøwǿøjät quipxyjiaty møjcuꞌu, cab hajxy jaduhṉ hoy wiäditaaṉnä. Cǿxäp hajxy jaduhṉ quiuhdägoyy. Jaduhṉä tøyhajt hajxy mmøødhádät cooc̈hä møjcuꞌugong xquiaꞌa puhbety. </v>
<v b="MRK" c="3" v="27">’Jaanä jaduhṉduhm̱bä, ni pøṉä møcjäyaꞌay hoy mgaꞌa mäméedsät tijaty jiiby miøød tiøgooty. Mänit mäbøcypiä coo jawyiin mgøꞌøxots mdecyxiódsät, mänítäts hoy mmäméedsät. </v>
<v b="MRK" c="3" v="28">’Tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa Dios jäyaꞌay miämeeꞌxaꞌañ nebiatiä pojpä cädieey hajxy miøødä, waam̱batiä Dios hajxy tøø miägapxtägoy. </v>
<v b="MRK" c="3" v="29">Pero pøṉä Dioshespíritu tøø miägapxtägoy, jeꞌe mäbøcypiä, cab hajxy mänaa miämeeꞌxáaṉänä. Homiänaaxøø jaꞌa piojpä quiädieey hajxy miäwäditaꞌañ ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="3" v="30">Paadiä Jesús jaduhṉ miänaaṉ̃, coo hänajty tøø ñänømyii cooc tyijy jaꞌa møjcuꞌugong hänajty miøødwädity. </v>
<v b="MRK" c="3" v="31-32">Jim̱ä Jesús hänajty miädiaꞌagyñä, mänitä tiajhajxy miejch møødä piuhyaꞌayhajxy. Coo jäyaꞌayhajxy hänajty jiaanc̈h tehm̱ miayyä tøgooty, paadiä tiajhajxy tøguum miähmøøyy. Mänitä capxy hajxy quiejxy tøgooty coo jaꞌa Jesús ween yhuuc pädsøm̱y. Jiibiä Jesús jäyaꞌay hänajty may jiuhhäñaawiädityii tøgooty. Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Xim̱ä mdaj xwyiꞌi yajtøy møødä mbuhyaꞌayhajxy møødä mbuhdoꞌoxyhajxy. </v>
<v b="MRK" c="3" v="33">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Pǿṉhøch ndajhajpy; pǿṉhøch nbuhyaꞌayhajpy. </v>
<v b="MRK" c="3" v="34-35">Mänitä Jesús jäyaꞌay wyiinheeꞌppejty mäduhṉ̃tiä hänajty jiuhhäñaawiädityii. Mänit miänaaṉ̃: ―Pønjátyhøch nDeedy miädiaꞌagy cudiúuṉäp, jeꞌec̈h ndajhajpy, jeꞌec̈h nbuhyaꞌayhajpy ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="4" v="1">Mänitä Jesús jadähooc yhädáaccumbä mejypiaꞌa Diosmädiaꞌagy‑yajwiingapxøøbiä. Mänitä jäyaꞌayhajxy may miejch maa jeꞌe hänajtiän. Coo hawaꞌadspä hänajty jim̱ quiaꞌa hity puꞌuwiing, paadiä Jesús barcohuungooty tiägøøyy mejywyiing. Mänit jiiby yhäñaaguiädaacy. Jim̱ä jäyaꞌayhajxy miähmøøyy puꞌuwiing hamädoow̱hijpä waam̱batiä Jesús hänajty miädiaꞌagy. </v>
<v b="MRK" c="4" v="2">Mänitä Jesús tiägøøyy yajnähixøøbiä cuento‑yajmäbaadyhaam. </v>
<v b="MRK" c="4" v="3">―Huuc mädow̱ hajxy, mänitä jäyaꞌay tuꞌug tiuꞌubøjcy trigowøjpä. </v>
<v b="MRK" c="4" v="4">Näjeꞌe trigotøømd quiahy tuꞌhaam. Mänitä muuxyhajxy hoy pyiwøꞌøgy. </v>
<v b="MRK" c="4" v="5">Wiingtuumä trigotøømd hoy quiáhgumbä tsaajoot maa naax̱ hänajty quiaꞌa møødän. Paquiä trigotøømd miujxy coo naax̱ hänajty quiaꞌa cøøcä. </v>
<v b="MRK" c="4" v="6">Pero nägooyyä xøø piädsøøm̱y, cøjxä trigohuung tiøꞌøc̈h coo tyicts hänajty cøøc tøø quiaꞌa hädaꞌagy. </v>
<v b="MRK" c="4" v="7">Wiingtuum hoy quiáhgumbä maa hapty hänajty jiaanc̈h tehm̱ miayyän. Coo hapty jaduhṉ yeeꞌcy, cøjx jaduhṉ ñähdänaꞌayii. Ni tiøøm jaꞌa trigo quiaꞌa pejty. </v>
<v b="MRK" c="4" v="8">Wiingtuum hoy quiáhgumbä maa jaꞌa naax̱ hänajty jiaanc̈h tehm̱ tiooꞌquiän. Jaanc̈h tehm̱ yhoyøøyy jaꞌa trigo jim̱. Näjeꞌe hiiꞌxmajcpajc miøødä tuꞌwipä; näjeꞌe tägøøghiiꞌxpajc miøødä; näjeꞌe mägoꞌxpajc miøødä tuꞌwipä. </v>
<v b="MRK" c="4" v="9">Mänitä Jesús jiaac mänaaṉ̃: ―Pøṉ hädaaduhṉ wiinjuøøby, wéenhøch nmädiaꞌagy xmiäbøjcä. </v>
<v b="MRK" c="4" v="10">Coo majiäyaꞌayhajxy wyiimbijty, jim̱ä Jesús jaꞌa jiamiøød miøødmähmøøyy, jaꞌa hajxy hänajty nämajmetspä, møødä wiingjäyaꞌay jaꞌa näwéeṉ̃tiäbä. Mänitä Jesús ñämaayyä coo quiapxtǿwät waam̱baty hänajty tøø miädiaꞌagy. </v>
<v b="MRK" c="4" v="11">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jaduhṉä Dios jioot chocy coo mijts mwiinjuǿꞌøwät nebiä miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ. Hijty, cap pøṉ hijty wyiinjuøꞌøy. Yøꞌø wiinghänaꞌc‑hajxy, ni yøꞌøhajxy quiaꞌa wiinjuøꞌøy. Páadyhøch yøꞌø hänaꞌc‑hajxy nyajnähixøꞌøy cuento‑yajmäbaadyhaam. </v>
<v b="MRK" c="4" v="12">Hoy hajxy jia mädoy, cab hajxy wyiinjuøꞌøy; jaduhṉä Dios hajxy quiaꞌa jøjpøgǿꞌøwät; jaduhṉä piojpä quiädieey hajxy quiaꞌa yajnähwáatsäxät. </v>
<v b="MRK" c="4" v="13">Mänitä Jesús jiaac mänaaṉ̃: ―Mijts, pø cab hajxy jaduhṉ hoy mwiinjuøꞌøwaꞌañ waam̱bátyhøch naam̱nä tøø ngapxy cuento‑yajmäbaadyhaamä, ni jaduhṉ hajxy hoy mgaꞌa wiinjuøꞌøwaꞌañ waam̱bátyhøch njaac yajmøødmädiaꞌagaꞌañ cuento‑yajmäbaadyhaam. </v>
<v b="MRK" c="4" v="14">Jaꞌa jäyaꞌay trigowøjpä, jaduhṉ mäwíinäts miäbaady nebiä Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpän. </v>
<v b="MRK" c="4" v="15">Jaꞌa trigotøømd cáhw̱äbä tuꞌhaam, jaduhṉ mäwiin miäbaady nebiä jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy näjeꞌe jia mädoyyän. Pero nägooyyä jaꞌa møjcuꞌu ñämech, mänitiä hajxy yagjahdiägóoyyäxä waam̱baty hajxy tøø yajwiingapxøꞌøyii. </v>
<v b="MRK" c="4" v="16">Jaꞌa tøømd cáhw̱äbä tsaajoot, jaduhṉ mäwiin miäbaady nebiä jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy näjeꞌe paquiä miäbøquiän, Jaanc̈h tehm̱ xiooṉdaacp hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="4" v="17">Pero cab hajxy jejcy miäbøcy. Nägooyyä hajxy jaduhṉ chaac̈htiuñii jaꞌa Diosmädiaꞌagyquiøxpä, mänit hajxy ñajtshixøøñä. </v>
<v b="MRK" c="4" v="18">Jaꞌa tøømd cáhw̱äbä maa hapty jiaanc̈h tehm̱ miayyän, jaduhṉ mäwiin miäbaady nebiä jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy näjeꞌe jia mäbøquiän. </v>
<v b="MRK" c="4" v="19">Pero jiaanc̈h tehm̱ jiahmiejchp hajxy jaduhṉ jaꞌa hädaa yaabä naax̱wiimbä. Jeꞌe hajxy jaduhṉ wyiꞌi ñädajpy wyiꞌi ñämaaby neby hajxy hoy chänáꞌawät, neby hajxy hoy yhäyówät, møød maa mäyøøhadyiibän. Yajtägoobiä Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="4" v="20">Jaꞌa tøømd cáhw̱äbä maa naax̱ jiaanc̈h tehm̱ tiooꞌquiän, jaduhṉ mäwiin miäbaady nebiä jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy näjeꞌe hamuumduꞌjoot miäbøquiän. Hoy hajxy jiaanc̈h tehm̱ quiudiuṉ̃. Jaduhṉ hajxy miäbaady nebiä trigo hiiꞌxmajcpajc miøødän tuꞌwipä, møød nebiä tägøøghiiꞌxpajc miøødän, møød nebiä mägoꞌxpajc miøødän tuꞌwipä. </v>
<v b="MRK" c="4" v="21">Mänitä Jesús jiaac mänaaṉ̃: ―Coo jäyaꞌay jøøn hajxy quiudøøꞌxøꞌøy, cøxp hajxy yujcoṉ̃. Cab hajxy jiiby quiuhjupy cubetapaꞌc. Ni jiiby hajxy quiaꞌa pädaꞌagy maabejtpaꞌc. </v>
<v b="MRK" c="4" v="22">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, tijaty jaduhṉ hijp yuꞌuc̈h, tsipcøxp jaduhṉ quiøx̱y cähxøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="4" v="23">Pøṉ jaduhṉ wiinjuøøby, wéenhøch nmädiaꞌagy xmiäbøjcä. </v>
<v b="MRK" c="4" v="24">Mänitä Jesús jiaac mänaaṉ̃: ―Huuc wiinjuøꞌøw hajxy nébiøch cham̱ nyajmøødmädiaꞌagaꞌañ; pøṉ hädaa mädiaꞌagy hoy wiinjuøøby, maas hoy jaduhṉ jiaac yajwiinjuøꞌøwaꞌañii. </v>
<v b="MRK" c="4" v="25">Pǿṉhøch nmädiaꞌagy tøø xmiäbøjcä, jeꞌec̈h njaac yajnähixøꞌøwaam̱by. Pero pǿṉhøch nmädiaꞌagy tøø xquiaꞌa mäbøjcä, cábøch jeꞌe tii nyajnähixøꞌøwaaṉnä. Høxtä jiahdiägoyyaam̱by jeꞌe mädyii tyijy tøø jia wiinjuøꞌøy. </v>
<v b="MRK" c="4" v="26">Mänitä Jesús jiaac mänaaṉ̃: ―Coo jaꞌa Dios jaꞌa miøcmäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ, jaduhṉ mäwiin miäbaady nebiä jäyaꞌay ñiꞌibiän. </v>
<v b="MRK" c="4" v="27">Coo ñiippädøꞌøy, mänit nøcxy miaanä coo tøø quioodsøꞌøy. Cujaboom, coo jiobøꞌøy, mänit piädǿꞌcumbä. Pero cab jaduhṉ ñajuøꞌøy nebiä tøømd miux̱y. Hix̱, hamdsoo jaꞌa tøømd miux̱y yeegy. </v>
<v b="MRK" c="4" v="28">Jaꞌa tøømd, jiibiä miäjaa piaady naaxooty. Coo miux̱y, mänit yeegy. Coo yeegy, mänit piøjy. Coo piøjy, mänit tiøømbety. Coo tiøømbety, mänit miäjay. </v>
<v b="MRK" c="4" v="29">Coo miäjay, mänit hajxy chucy. Tøø jaduhṉ yhabaatnä coo hajxy yajpädǿꞌøgät. </v>
<v b="MRK" c="4" v="30">Mänitä Jesús jiaac mänaaṉ̃: ―Nebiaduhṉ njaac yajmäbáatämät coo jaꞌa Dios jaꞌa miøcmäjaa jaduhṉ yajcähxøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="4" v="31-32">Coo jaꞌa Dios jaꞌa miøcmäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ, jaduhṉ mäwiin miäbaady nebiä mostazapajcän. Jaanc̈h tehm̱ chay jaꞌabiꞌ mostazapajc jaduhṉ. Ni mädyii hujts piajc jaduhṉ quiaꞌa tsayyä nebiä habiꞌ mostazapajc chayyän. Pero coo mníꞌibät, jaanc̈h tehm̱ piaquiä jaduhṉ yeegy cøxp. Mäjatyjaty yhaaꞌx yeegy. Høxtä hoyyä muuxyhajxy jim̱ pieꞌeñ yhaaꞌxjooty. </v>
<v b="MRK" c="4" v="33-34">Haagä hädaaduhm̱bä cuento‑yajmäbaadyhaamä Jesús jaꞌa cuꞌug hänajty yajwiingapxøꞌøy, mäduhṉ̃tiä hajxy hänajty hoy wyiinjuøꞌøwaꞌañ. Pero coo jaꞌa cuꞌug hänajty tøø wyiimbijnä, mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød hawiing caꞌxy quiapxtøønä, jaꞌa hajxy hänajty nämajmetspä. </v>
<v b="MRK" c="4" v="35">Coo chuujøøyy, mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød ñämaayy: ―Tsøc hajxy jáam̱äm barcojooty; jam̱ hajxy jim̱haamby mejyhawiimb. </v>
<v b="MRK" c="4" v="36">Jiibiä Jesúshajxy hänajty yhäñaꞌay barcojooty møødä jiamiøødhajxy. Mänit hajxy tiuꞌubøjcy. Jiibiä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe piaduꞌubøjpä wiingbarcojooty. Pero jaꞌa majiäyaꞌay, jim̱ hajxy miähmøøyy mejypiaꞌa. </v>
<v b="MRK" c="4" v="37">Mänit møc tiägøøyy pojpä. Mänitä mejy tiägøøyy jaꞌtspä. Mänitä barco ñähjaꞌtspejtä. Mänitä nøø com̱ tiägøøyy barcojooty. Høxtä hujts jaꞌa barco jaduhṉ. Quinaam̱bä barco hänajty. </v>
<v b="MRK" c="4" v="38">Pero jaꞌa Jesús, maab hänajty jeꞌe jiiby barcohøjxhaam. Cuhnøꞌøxøꞌøy hänajty jiiby miaꞌay. Jaanc̈h tehm̱ chähgøøbiä Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy hänajty. Mänitä Jesús hajxy hoy yux̱y. Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Wiindsǿṉ, nej, caj mdajy mmayyä coo hajxy nguhdägoyyáaṉämä. </v>
<v b="MRK" c="4" v="39">Coo jaꞌa Jesús miaꞌabiädøꞌcy, mänitä poj yhojy møødä mejy coo yuungǿꞌøwät. Mänitä poj jiaanc̈h mooṉ̃; møødä mejy, yuungøøyy jeꞌebä. </v>
<v b="MRK" c="4" v="40">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød ñämaayy: ―Tii hajxy hijty coo mwiꞌi chähgøꞌøy. Nej, cab hajxy mmäbøquiä cooc̈h møcmäjaa nmøødä. </v>
<v b="MRK" c="4" v="41">Jaanc̈h tehm̱ chähgøøby hajxy hänajty. Mänit hajxy hameeꞌch ñiñämaayyä: ―Pøṉädaꞌa yøꞌø; høxtä poj møødä mejy, cudiúuṉäxäbä miädiaꞌagy yøꞌø. </v>
<v b="MRK" c="5" v="1">Mänitä Jesúshajxy jim̱ miejch mejyhawiimb, maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Gerasa. </v>
<v b="MRK" c="5" v="2">Coo hajxy miänajcy barcojooty, jim̱ä jäyaꞌay hänajty tuꞌug tiänaꞌay jäguem̱juøøby. Møjcuꞌu hänajty tøø yajtägøꞌøyii. </v>
<v b="MRK" c="5" v="3">Jutjooty hänajty chänaꞌay maa jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌay hajxy hänajty ñaax̱tägøꞌøyän. Jaanc̈h tehm̱ miøcä craa hänajty. Ni cadenahaamä jäyaꞌayhajxy hänajty hoy quiaꞌa cøꞌøxots quiaꞌa tecyxiodsaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="5" v="4">Mayhooc hajxy hänajty tøø jia cøꞌøxoch tøø jia tecyxioch cadenahaam. Pero wyiꞌi yaghapodøøbiä cadena hänajty. Ni pøṉ hänajty quiaꞌa mäjädaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="5" v="5">Xøømdsuhm̱ hänajty jim̱ yaꞌaxy jiocy cabäsantäjooty møød tunjooty. Nax̱y hänajty tsaahaam hamdsoo ñic̈hugyii. </v>
<v b="MRK" c="5" v="6">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ yhijxä jäguem̱, mänit päyøꞌøguiä ñänøcxä. Mänit hoy wyiinjijcädaꞌagyii. </v>
<v b="MRK" c="5" v="7-8">Mänitä Jesús jaꞌa møjcuꞌu ñämaayy: ―Juaꞌads miic̈h jiiby maa yøꞌø craajän. Mänitä møjcuꞌu møc yaax̱y: ―Miic̈h Jesús, miic̈hä Dios xyHuunghajp, jaꞌa jim̱ tsajpootypä. Nej mnijiäwøꞌøyii møød høøc̈hcøxpä. Tuṉä mayhajt, caꞌac̈h xchaac̈htiuṉ̃. Dios, cøxp jeꞌe. </v>
<v b="MRK" c="5" v="9">Mänitä Jesús jaꞌa møjcuꞌu miäyajtøøyy: ―Tii mxøhaty. Mänitä møjcuꞌu yhadsooyy: ―Legiónghøch nxøhaty. Páadyhøch jaduhṉ nxøhaty coo højts jaduhṉ njaanc̈h tehm̱ ñämayyä. </v>
<v b="MRK" c="5" v="10">Mänitä Jesús miänuuꞌxtaacä coo jaꞌa møjcuꞌuhajxy quiaꞌa høxquexǿøjät jäguem̱. </v>
<v b="MRK" c="5" v="11-13">Jim̱ wiingóṉ maa jaꞌa Jesúshajxy hänajtiän, jim̱ mejypiaꞌa, jim̱ä hädsøm̱hajxy hänajty may yuumydiajy tuṉmøjc. Nämejtsmil hajxy hänajty wiädity. Mänitä Jesús jadähooc miänuuꞌxtaacä coo jaꞌa møjcuꞌuhajxy ween jim̱ quiexyii maa jaꞌa mayhädsøm̱än, weenä hädsøm̱hajxy nøcxy yajtägøꞌøyii. Mänitä møjcuꞌuhajxy jiaanc̈h quejxä maa jaꞌa hädsøm̱än. Mänitä craa ñähwaach, jaꞌa hänajty tøø miøjcuꞌuyajtägøꞌøyíijäbä. Mänitä hädsøm̱hajxy cøjx yajtägøꞌøyii. Mänit hajxy päyøꞌøguiä yhädaacy mejjiooty. Cøjx hajxy jiiby ñøøjiꞌxøꞌøy. </v>
<v b="MRK" c="5" v="14">Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy hänajty jim̱ hädsøm̱güeendähajpä, cøjx hajxy piäyøꞌøgy. Hoyyä mädiaꞌagy hajxy jim̱ yajwaꞌxy cajptooty møød cajptpaꞌa neby hänajty tøø jiadyii tøø tiuñii. Coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy hoy yhix̱y. </v>
<v b="MRK" c="5" v="15">Coo hajxy jim̱ miejch maa jaꞌa Jesús hänajtiän, mänitä craa hajxy yhijxy, jaꞌa hijty paꞌammøødpä, coo hänajty tøø ñähwáatsänä jaꞌa møjcuꞌu. Jim̱ jeꞌe hänajty witmøød yhäñaañä. Coo hijty piaꞌammøødä, nähwaꞌads høxwaꞌads hijty wiädity. Tøø hänajty wyiinmahñmejtsnä. Jaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ coo jaꞌa craa hajxy yhijxy coo jaꞌa piaꞌam hänajty tøø ñähwáatsänä. Høxtä tsähgøøyy hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="5" v="16">Mänit hajxy cøjx yajmøødmädiaꞌagyii neby hänajty tøø jiadyii tøø tiuñii. Jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaduhṉ híjxäbä coo jaꞌa hädsøm̱ jaꞌa møjcuꞌu hajxy yajtägøøyyä, jeꞌedshajxy jaduhṉ mädiaac. </v>
<v b="MRK" c="5" v="17">Mänitä cuꞌug jaꞌa Jesús hajxy miänuuꞌxtaacy coo jim̱ chóonät maa jaꞌa quiajpthajxiän. </v>
<v b="MRK" c="5" v="18">Coo jaꞌa Jesús hänajty wyiimbidaaṉnä barcojooty, mänit jaduhṉ ñämaayyä coo ween piaduꞌubøgyii. Jaꞌa craa jaduhṉ mänaaṉ, jaꞌa piaꞌam hänajty tøø yajnájxäxäbä. </v>
<v b="MRK" c="5" v="19">Mänitä Jesús jaꞌa craa ñämaayy: ―Caj, caꞌac̈h xpianøcxy. Nøcx jim̱ maa jaꞌa mdøjcän, maa jaꞌa mjujy maa jaꞌa mmäguꞌugän. Nøcxä mädiaꞌagy yajwaꞌx coo miic̈hä Dios tøø xñäxuuc̈h, coo miic̈hä Dios jaꞌa møjcuꞌu tøø xyajnähwaꞌac̈h. </v>
<v b="MRK" c="5" v="20">Mänitä craa jiaanc̈h nøcxy maa jaꞌa tiøjcän. Mänitä mädiaꞌagy jim̱ tiägøøyy yajwaꞌxpä maa naax̱ hänajty xiøhatiän Decápolis. Jaduhṉ jeꞌe miädiaꞌagytiägøꞌøy majc‑cajpt. Jaduhṉä miädiaꞌagy hänajty yajwaꞌxy coo jaꞌa Jesús jaꞌa mähdiøjc møjcuꞌumøødpä hänajty tøø yajnähwaꞌac̈h. Coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy. </v>
<v b="MRK" c="5" v="21">Mänitä Jesúshajxy wyiimbijnä barcojooty møødä jiamiøødhajxy. Coo hajxy jim̱ miéjtscumbä mejyhawiimb maa hajxy hänajty tøø chohṉdaꞌaguiän, mänit hajxy jim̱ biarcomänajcy mejypiaꞌa. Mänitä Jesús jäyaꞌay may ñämejtsä. </v>
<v b="MRK" c="5" v="22">Mänitä Jesús jäyaꞌay tuꞌug wyiinjijcädaacä. Jairo hänajty xiøhaty. Jeꞌe hänajty jim̱ tuum̱b wiindsǿṉ maa jaꞌa tsajtøjcän. </v>
<v b="MRK" c="5" v="23">Mänitä Jesús miänuuꞌxtaacä: ―Wiindsǿṉ, møjtáꞌagyhøch nhuung. Toꞌoxiänaꞌc jeꞌe. Majmetscjumøjt miøødä. Jám̱høch nhuung cøꞌønähgájpäc, ween jaduhṉ miøcpøcy ―nøm̱ä Jairo miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="5" v="24">Mänitä Jairo jaꞌa Jesús miødhajty. Jim̱ä jäyaꞌay jaꞌa Jesús hajxy hänajty may pianøꞌøc̈h piabooñ. </v>
<v b="MRK" c="5" v="25">Jim̱ä tajjäyaꞌay hänajty tuꞌug paꞌammøød majiäyaꞌayhagujc. Majmetscjumøjtä ñøꞌty hänajty tøø xieeꞌxy jabom̱‑jabom̱. </v>
<v b="MRK" c="5" v="26">Tøø jaꞌa mähdiøjc hänajty jejcy jia yajtsooyøꞌøy maa jaꞌa doctorhajxiän. Pero cábädsä piaꞌam hänajty ñäꞌägä yajnájxäxä. Tøø jaꞌa xiädøꞌøñ hänajty quiøjxnä tii jaduhṉ ñäꞌä jaac yajniñämäjuyøꞌøwǿøjäp. Coo hänajty jaduhṉ ñäꞌägä yajtsooyøꞌøy tehṉgajnä, maas hanax̱iä piaꞌam hänajty jaduhṉ jiaac tehm̱ miøjtaꞌagy. </v>
<v b="MRK" c="5" v="27-28">Coo jaꞌa mähdiøjc jaduhṉ miädoyhajty coo jaꞌa Jesús hänajty wiädity mäbaꞌamyajnajxpä, mänit jaduhṉ wyiinmaayy quiopcooty: “Cooc̈h yøꞌø wyit häyaa nnäꞌä nähdóoṉät, náxäbøch nbaꞌamädaꞌa häyaajä.” Mänitä Jesús jiøguyohdiägøøyyä. Mänitä wyit jiaanc̈h nähdóoṉäxä. </v>
<v b="MRK" c="5" v="29">Mänitiä tajjäyaꞌay ñøꞌty jiaanc̈h hadujcy. Mänit ñijiäwøøyyä coo jaꞌa piaꞌam hänajty tøø ñax̱y. </v>
<v b="MRK" c="5" v="30">Mänitä Jesús ñijiäwøøyyä coo tuꞌjäyaꞌay hänajty tøø miøcpøcy jaꞌa miäjaahaam. Mänitä Jesús jaꞌa jäyaꞌay cøjx wyiinheeꞌppety. Mänit miänaaṉ̃: ―Pǿṉhøch nwit tøø xñähdooṉä. </v>
<v b="MRK" c="5" v="31">Mänitä jiamiøødhajxy yhadsooyy: ―Tii jaduhṉ coo myajtøy pø tøø miic̈h jäyaꞌay mwit xñähdooṉä. Haa caꞌa, majiäyaꞌay hajxy jaduhṉ xwyiꞌi pianǿꞌtsämä ―nøm̱ä Jesús ñämaayyä. </v>
<v b="MRK" c="5" v="32">Pero jim̱ä Jesús hänajty yhøxtaꞌayñä pøṉä wyit hänajty tøø ñähdóoṉäxä. </v>
<v b="MRK" c="5" v="33">Jaꞌa tajjäyaꞌayä, jaanc̈h tehm̱ chähgøøby hänajty jeꞌe. Paady hänajty chähgøꞌøy coo hänajty ñajuøꞌøy neby hänajty tøø miøcpøcy. Mänitä Jesús hoy wyiinjijcädaꞌagyii tsäyúuyyäp. Mänitä tajjäyaꞌay ñägapxy neby hänajty tøø miøcpøcy. </v>
<v b="MRK" c="5" v="34">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Huung, paady miic̈h mbaꞌam tøø ñax̱y coo tøø mmäbøcy cooc̈h mäjaa nmøødä cooc̈hä jäyaꞌay tøy njaanc̈h yajpaꞌamnax̱y. Nøcxnä jootcujc. </v>
<v b="MRK" c="5" v="35">Jim̱ä Jesús hänajty miädiaꞌagyñä, mänitä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe miejch. Jim̱ hajxy hänajty tøø chohṉdaꞌagy maa jaꞌa Jairo tiøjcän. Mänitä Jairo ñämaayyä: ―Tøø jaꞌa mhuung yhoꞌnä. Caꞌa Jesús mhadsijpnä. Tii jaduhṉ jim̱ ñäꞌä jaac túnäp. Tøø jaꞌa mhuung yhoꞌnä. </v>
<v b="MRK" c="5" v="36">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ yhamädoonajxy, mänitä Jairo ñämaayyä: ―Caꞌa mgaꞌa mäbøcy. Caꞌa mjootmayhaty ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="5" v="37">Mänitä Jesús miänaaṉ̃ coo pøṉ jim̱ quiaꞌa panǿcxät maa jaꞌa Jairo tiøjcän. Jagóoyyägä Pedrohajxy jim̱ ñǿcxät møødä Santiago møødä Juan, jaꞌa Santiago piuhyaꞌay. </v>
<v b="MRK" c="5" v="38">Coo hajxy jim̱ miejch maa jaꞌa Jairo tiøjcän, jaanc̈h tehm̱ jiøøby jaanc̈h tehm̱ yaax̱pä jäyaꞌayhajxy hänajty jim̱. </v>
<v b="MRK" c="5" v="39">Mänitä Jesúshajxy tiøjtägøøyy. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Cajxä yøꞌø toꞌoxiänaꞌc ñäꞌä hóꞌoguiäbä. Tii hajxy coo mwiꞌi jiøꞌøy coo mwiꞌi yaꞌaxy. Näꞌä maab yøꞌøduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="5" v="40">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ miänaaṉ̃, mänit ñäxiicä. Mänitä Jesús jaꞌa jäyaꞌay cøjx yhøxquejxpädsøm̱y tøghaguuy. Mänitä Jesús jaꞌa toꞌoxiänaꞌc hajxy ñänøcxy maa toꞌoxiänaꞌc hänajty quioꞌnaꞌayän, møødä Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy, møødä toꞌoxiänaꞌcä tiaj tieedyhajxy. </v>
<v b="MRK" c="5" v="41">Mänitä Jesús jaꞌa toꞌoxiänaꞌc wyidsøꞌcy. Mänit ñämaayy: ―Quixyhuung, pädøꞌøg. </v>
<v b="MRK" c="5" v="42">Tuuṉä jaꞌa Jesús jaduhṉ ñäꞌä mänaaṉ̃, mänitiä toꞌoxiänaꞌc jiaanc̈h pädøꞌcy. Mänit yoꞌoyøꞌcy. Jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy jaꞌa Jairohajxy jaduhṉ møødä Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy. </v>
<v b="MRK" c="5" v="43">Mänitä Jairohajxy yhanehm̱ä coo hajxy jaduhṉ quiaꞌa mädiáꞌagät coogä yhuung hänajty tøø jiujypiøcy. Mänit hajxy ñämáayyäbä coo yhuung hajxy yajcáyät. Jaꞌa Jesús jaduhṉ mänaaṉ. </v>
<v b="MRK" c="6" v="1">Coo jaꞌa Jesúshajxy jim̱ chóhṉgumbä møødä jiamiøødhajxy, mänit hajxy jim̱ ñøcxy maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Nazaret. Jim̱ä Jesús hänajty ñäꞌägädä tsooñ. </v>
<v b="MRK" c="6" v="2">Coo jaꞌa pooꞌxxiøø yhabaaty, mänitä Jesús jim̱ ñøcxy maa jaꞌa tsajtøjcän. Mänit tiägøøyy yajnähixøøbiä. Coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy. Mänit hajxy tiägøøyy niñämáayyäbä: ―Maa yøꞌø craa mädiaꞌagy jaduhm̱bä tøø ñäꞌä maañ yhabøcy coo jaduhṉ jiaanc̈h tehm̱ jiaty jiaanc̈h tehm̱ ñajuøꞌøy, coo jaduhṉ hoy‑yagjuøøñäjaty yajcähxøꞌøgy. Haa caꞌa, højts nmägunaax̱hájtäm yøꞌøjä. </v>
<v b="MRK" c="6" v="3">Jeꞌe yøꞌø, jaꞌa hijty tsejtspä pujxpä. Jaꞌa María yhuung yøꞌø. Hajchhájtäp yøꞌø, jaꞌa Santiago, møødä José, møødä Judas, møødä Simón. Yaa jaꞌa piuhdoꞌoxyhajxy chänaꞌay maa højts ngajptän. Coo jaꞌa Jesús hänajty jim̱ chooñ Nazaret, paady hänajty jim̱ quiaꞌa mämøjøꞌøy quiaꞌa mämayøꞌøyii. </v>
<v b="MRK" c="6" v="4">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ miädooyy, mänit miänaaṉ̃: ―Homiaajä jaꞌa Dioswiinguex̱ypähajxy wyiingudsähgøꞌøyii. Jagooyyä hajxy jim̱ quiaꞌa wiingudsähgøꞌøyii maa yhamdsoo cajpthajxiän, maa yhamdsoo tøjc‑hajxiän. </v>
<v b="MRK" c="6" v="5">Coo jaꞌa Jesús hänajty jim̱ quiaꞌa mämøjøꞌøy quiaꞌa mämayøꞌøyii, paady hänajty jim̱ madiuꞌu hoy quiaꞌa yajcähxøꞌøgaꞌañ. Nämets nädägøøquiä paꞌamjäyaꞌayhajxy jim̱ ñäꞌä maañ yajpaꞌamnajxä cøꞌønähgapyhaam. </v>
<v b="MRK" c="6" v="6">Jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøbiä Jesús hänajty jaduhṉ coo jaꞌa miädiaꞌagy jim̱ quiaꞌa jøjpøgǿøyyäxä. Mänitä Jesús jaꞌa mädiaꞌagy jim̱ tiägøøyy yajwaꞌxpä mäduhṉjatiä cajpthuung wiingoṉbä. </v>
<v b="MRK" c="6" v="7">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød wyiinguejxy, jaꞌa hajxy hänajty nämajmetspä, coo hajxy wiädítät cajpt‑cajpt, coo jaꞌa paꞌamjäyaꞌay hajxy yajnähwáꞌadsät, jaꞌa hajxy hänajty møjcuꞌumøødpä. Nämetscjaty hajxy hänajty wiäditaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="6" v="8">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød jiaac nämaayy coo hajxy tii quiaꞌa mänǿcxät, ni tsajcaagy, ni morral, ni xädøꞌøñ. Jagooyyä yom̱ybiax̱y hajxy quiábät tuꞌuquiä. </v>
<v b="MRK" c="6" v="9">Tuꞌtehṉ̃quiä cøꞌøg hajxy miänǿcxät møød tuꞌxojxyä wit. </v>
<v b="MRK" c="6" v="10">Mänitä Jesús jiaac mänaaṉ̃: ―Coo hajxy jim̱ mmédsät homiädyii cajptä, jim̱ä tøjc hajxy tuꞌug myujwáꞌanät maa hajxy hänajty mmejtstaꞌagaꞌañän. Jim̱iä hajxy jaduhṉ mhídät. Cabä tøjc hajxy myajtägátsät. </v>
<v b="MRK" c="6" v="11">Majaty mijtsä cuꞌugä mmädiaꞌagy hänajty xquiaꞌa jøjpøgøꞌøwaaṉä, mänitä mdecy hajxy mwiinxit mwiinwóbät, weenä naaxoc jaduhṉ quiøx̱y caꞌay. Jaduhṉä hijxtahṉd miähmǿꞌøwät coo jaꞌa cuꞌugä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty tøø quiaꞌa jøjhadsowøꞌøy. Mänit hajxy jim̱ mdsóonät. </v>
<v b="MRK" c="6" v="12">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy tiuꞌubøjnä mädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä. Jaduhṉä cuꞌug hajxy hänajty yajwiingapxøꞌøy coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy piaduꞌubǿjnät, møød coo jaꞌa yhaxøøgwiinmahñdy hajxy ñajtshixǿøñät. </v>
<v b="MRK" c="6" v="13">Mayyä jäyaꞌayhajxy hänajty yajnähwaꞌac̈hii, jaꞌa hajxy hänajty møjcuꞌumøødpä. Mayyä paꞌamjäyaꞌayhajxy hänajty yajmøcpøgyii coo hoṉ hajxy hänajty yajnähjaaxyii. </v>
<v b="MRK" c="6" v="14">Jim̱ä Herodes hänajty guiobiernähaty maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Galilea. Mänitä Herodes miädoyhajty coo jaꞌa Jesús jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä hänajty yajcähxøꞌøgy. Mänitä Herodes miänaaṉ̃ cooc tyijy jaꞌa Juan mäyajnäbejpä tøø jiujypiøjtägach. Jaꞌa Juan, jeꞌe jaꞌa Herodes yhajodhajt cooc tyijy hänajty jeꞌe Jiesúsä; páadiägä hoy‑yagjuøøñäjatypä yajcähxøꞌøgy jaꞌa wyiinmahñdycøxpä, cooc tyijy hänajty tøø jiujypiøjtägach. </v>
<v b="MRK" c="6" v="15">Wiingatiä jäyaꞌayhajxy hänajty miänaam̱bä. Näjeꞌe hajxy hänajty miänaꞌañ cooc tyijy Jesús hänajty jeꞌe yhElíasä. Näjeꞌe hajxy hänajty miänaam̱bä cooc tyijy jaꞌa Jesús hänajty wiädity nebiä jecyjiäyaꞌayhajxy hänajty tøø Dyiosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxiän jegyhajty. </v>
<v b="MRK" c="6" v="16">Pero jaꞌa Herodes, tehṉgajnä jeꞌe hänajty miänaꞌañ cooc tyijy jeꞌe Jwiangä, jaꞌa hänajty tøø yajyoꞌpuxyíijäbä. Jeꞌeg tyijy jaduhṉ tøø jiujypiøjtägach. </v>
<v b="MRK" c="6" v="17-18">Hix̱, haxøøgä Herodes hänajty jiäyaꞌayhaty; jaꞌa yhamdsoo puhyaꞌay tioꞌoxiøjc hänajty miøødtsänáayyäp. Felipe jaꞌa Herodes piuhyaꞌay hänajty xiøhaty. Herodías jaꞌa Felipe tioꞌoxiøjc hänajty xiøhajpä, jaꞌa Herodes hänajty miøødtsänaabiä. Mänitä Juan jaꞌa Herodes yhojy: “Cab jaduhṉ yhoyyä coo jaꞌa mhamdsoo puhyaꞌay tioꞌoxiøjc jaduhṉ mmøødtsänáayyät.” Coo jaꞌa Herodes jaduhṉ yhojjä, paadiä Juan yajmajtsä. Mänitä Juan chuum̱ä. </v>
<v b="MRK" c="6" v="19">Cabä Herodías hänajty yhojwiøꞌøy coo jaꞌa Herodes jaduhṉ yhojjä, paadiä Herodías jaꞌa Juan hänajty jia wiꞌi yajyaghoꞌogaꞌañii. </v>
<v b="MRK" c="6" v="20">Pero cabä Herodes hänajty jaduhṉ miänaꞌañ coo jaꞌa Juan yaghoꞌogǿøjät. Hix̱, wyiingudsähgøøbiä Herodes jaꞌa Juan hänajty. Ñajuøøbiä Herodes hänajty coo jaꞌa Juan hänajty jiaanc̈h tehm̱ yhoyhänaꞌcä. Jaanc̈h tehm̱ yhomiädoonä jaꞌa Herodes jaꞌa Juan miädiaꞌagy hänajty miädoow̱ä. Pero cabä Herodes hänajty ñajuøꞌøy neby jiatcǿꞌøwät. </v>
<v b="MRK" c="6" v="21">Cabä Herodías wiinmahñdy hänajty ñäꞌägädä paady nebiä Juan yajyaghoꞌogǿøjät. Mänit yhabaaty coo jaꞌa Herodes xiøø hänajty jiadaꞌañii. Mänitä Herodes jaꞌa jiamiøødtøjc miøødcaayy miøødhuucy, møødä mioonsähajxy, møødä generalhajxy, møødä mäyøødøjc‑hajxy, jaꞌa hajxy hänajty jim̱ tsänaabiä Galilea. </v>
<v b="MRK" c="6" v="22-23">Jim̱ hajxy hänajty quiay yhuꞌugy, mänitä Herodías yhuung jiiby tiøjtägøøyy. Mänitä quix̱y tiägøøyy hejtspä pujpä. Jaanc̈h tehm̱ yajxóṉ yhejch piujty. Jaanc̈h tehm̱ xiooṉdaac jaꞌa Herodeshajxy jaduhṉ møødä wioybä wyichpä. Mänitä Herodes jaꞌa quix̱y ñämaayy: ―Tehm̱ tiøy nnämáꞌawät, høøc̈h yajmäyujwáaṉäc tii mdsogaam̱by, nmóꞌowäbøch miic̈h jeꞌe, hotyiijä, høxtä nmóꞌowäbøch miic̈h naax̱ cupc maac̈h yaa ngobiernähatiän. Paadiä Herodes jaduhṉ miänaaṉ̃, jaanc̈h tehm̱ xiooṉdaacp hänajty jaduhṉ coo jaꞌa quix̱y hänajty yajxóṉ yhech. </v>
<v b="MRK" c="6" v="24">Mänitä quix̱y piädsøøm̱y. Mänitä tiaj hoy miäyajtøy tiig jaduhṉ yujwáꞌanäp. Mänitä Herodías wiinmahñdy piaaty nebiä Juan mäyajnäbejpä yajyaghoꞌogǿøjät. Mänitä yhuung ñämaayy coo jaꞌa Juan jaꞌa quiopc yujwáaṉäxät. </v>
<v b="MRK" c="6" v="25">Mänitiä quix̱y jaꞌa Herodes hoy ñämaꞌay: ―Høøc̈hä Juan quiopc móoyyäc texyjooty. </v>
<v b="MRK" c="6" v="26">Coo jaꞌa Herodes jaduhṉ ñämaayyä, mänit jiaanc̈h tehm̱ jiootmadiägøøyy. Mänit jaduhṉ ñähadsooyy. Hix̱, tøø hänajty jaduhṉ miänaꞌañ cooc hänajty hoy ñäꞌä tiijä yegaꞌañ. Hix̱, tøø jaꞌa wioybä wyichpä hänajty jaduhṉ yajmädoy. </v>
<v b="MRK" c="6" v="27">Mänitä Herodes jaꞌa mioonsä jiiby quiejxy pujxtøgooty coo jaꞌa Juan nøcxy yoꞌpuxyii. </v>
<v b="MRK" c="6" v="28">Mänit hoy jiaanc̈h yoꞌpuxyii. Mänitä quix̱y jaꞌa Juan quiopc hoy yajcøꞌødägøꞌøyii texyjooty. Mänitä tiaj hoy mioodiägach. </v>
<v b="MRK" c="6" v="29">Coo jaꞌa Juan jiamiøødhajxy jaduhṉ miädoyhajty coo jaꞌa Juan hänajty tøø yaghoꞌogyii, mänitä Juan ñiꞌx hajxy hoy yajpädøꞌcä. Mänit hajxy hoy yajnaax̱tägøꞌøy. </v>
<v b="MRK" c="6" v="30">Mänitä Jesús ñämejtstägajtsä jaꞌa jiamiøød, jaꞌa hajxy nämajmetspä. Cøjxä Jesús yhawáaṉäxä, nebiaty hajxy hänajty tøø miäbaꞌamyajnax̱y, møød waam̱baty hajxy hänajty tøø yajnähixøꞌøy. </v>
<v b="MRK" c="6" v="31">Jaanc̈h tehm̱ miayyä Jesús jäyaꞌay hajxy hänajty ñämec̈hii. Wiimbijp hadøjpä majiäyaꞌayhajxy hänajty. Coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy may wyiꞌi miech, paadiä Jesúshajxy hänajty quiaꞌa näbaadǿøyyäxä mäduhnajtä hajxy quiay yhúꞌugät. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Jam̱ hajxy paquiä póoꞌxäm wiingtuum maa majiäyaꞌay hajxy xquiaꞌa paadáaṉäm. </v>
<v b="MRK" c="6" v="32">Mänitä Jesúshajxy tiägøøyy barcojooty. Tsohṉ hajxy jim̱än. Mänit hajxy jim̱ ñøcxy maa jaꞌa majiäyaꞌayhajxy hänajty quiaꞌa jadyhitiän. </v>
<v b="MRK" c="6" v="33">Coo jaꞌa Jesúshajxy jaduhṉ yhijxtuꞌubøjcä, mänitä majiäyaꞌayhajxy wyiꞌi piaduꞌubøjpä. Ñajuøøby hajxy hänajty jaduhṉ maa jaꞌa Jesúshajxy hänajty ñøcxaꞌañ. Päyøꞌøguiä hajxy jaduhṉ ñäꞌägä nøcxy. Jawyiin hajxy jim̱ ñäꞌägä mejch maa jaꞌa Jesúshajxy hänajty ñøcxiän. Wiinduhm̱yguiajpt hajxy hänajty chooñ. </v>
<v b="MRK" c="6" v="34">Coo jaꞌa Jesús jiiby piädsøøm̱y barcojooty, mänitä jäyaꞌay yaghixøøyy may. Mänit näxuuꞌtscapxy miøødhajty. Jaduhṉ yhijxy nej coo meeg wyiindsǿṉ caꞌa hijpän, coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty quiaꞌa yajnähixøꞌøyii. Mänitä Jesús madiuꞌu tiägøøyy yajnähixøøbiä. </v>
<v b="MRK" c="6" v="35">Tøø hänajty chuujøøñä. Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød ñämejtsä. Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Jueꞌe jaduhṉ yaa, pactuum. Cabä cajpt yaa maa jaꞌa cuꞌug quiaayyøøc hajxy häyaa jiúyät. Tøø jaduhṉ hoyhoy jiaanc̈h tehm̱ chuujøꞌøy. </v>
<v b="MRK" c="6" v="36">Nämaꞌaw yøꞌø cuꞌug, ween hajxy nøcxy quiayhøxtaꞌay maa jaꞌa cajpt yaa wiingoṉbän ―nøm̱ä Jesús ñämaayyä. </v>
<v b="MRK" c="6" v="37">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tsøg hajxy näꞌägä yajcáayyäm højtshájtäm. Mänit hajxy yhadsóogumbä: ―Haa tii hajxy jaduhṉ nhuuc näꞌä yajcáayyämbäp. Cajx näꞌä caayyøøcpä näꞌä huucøøcpä. Nej, jaduhṉ miic̈h mmänaꞌañä coo højts tsajcaagy nøcxy njuy mejtsmägoꞌx denario ―nøm̱ä Jesús jiamiøød ñämáayyägumbä. </v>
<v b="MRK" c="6" v="38">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Huuc mäyajtøw̱ yøꞌø cuꞌug pøṉ caayyøøc møød. Pønjaty jaduhṉ møød, ween hajxy yajmucy. Coo hajxy hänajty tøø yajmujnä, mänitä Jesús ñämaayyä: ―Jagooyyä højts tsajcaagy mägoox̱yä tøø nbaady møødä hacx metsyä. </v>
<v b="MRK" c="6" v="39-40">Mänitä Jesús miänaaṉ̃ coo jaꞌa cuꞌughajxy yhøxtáꞌagät necchooty tuꞌhagøøbiäjaty, nämägoꞌxhaam møød näjuxychäguiꞌxmajc‑haam. Mänit hajxy jaduhṉ jiaanc̈h yhøxtaacy. </v>
<v b="MRK" c="6" v="41">Mänitä Jesús jaꞌa tsajcaagy mägoox̱pä quiooṉdsooyy møødä hacx metspä. Coo chajheeꞌpy, mänitä Dioscujúꞌuyäp yejcy jaꞌa tsajcaagy quiøxpä møødä hacx quiøxpä. Mänitä tsajcaagy tiägøøyy haguidøøbiä. Mänitä jiamiøød tiägøøyy moobiä jaꞌa tsajcaagy møødä hacx, ween hajxy jaduhṉ yajwaꞌxy maa jaꞌa cuꞌugän. Tehṉgajnä Jesús jaꞌa tsajcaagy hänajty yajwaꞌañguiojy møødä hacx. Jiaac tehm̱ yajmayøøby hänajty jaduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="6" v="42">Cuꞌuxiä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ jiaanc̈h tehm̱ quiaayy. </v>
<v b="MRK" c="6" v="43-44">Hoyyä jäyaꞌayhajxy hänajty jaduhṉ jia mayyä, majmetscachä tsajcaagy quiunajxy møødä hacx. Jaꞌa Jesús jaduhṉ yajwaꞌañguioj. Nämägoox̱mil jaꞌa yaꞌadiøjc‑hajxy jaduhṉ quiaayy yhuucy. </v>
<v b="MRK" c="6" v="45">Mänitiä Jesús jaꞌa jiamiøød ñämaayy coo hajxy tiägǿꞌøwät jiiby barcojooty, wéenäc hajxy jim̱ ñøcxǿꞌøgät mejyhawiimb maa jaꞌa cajpt jaduhṉ xiøhatiän Betsaida. Coogä Jesús jaꞌa majiäyaꞌay jaduhṉ ñähguéecnät, mänítäc hajxy jim̱ ñibiaadǿøjät. </v>
<v b="MRK" c="6" v="46">Coo jaꞌa Jesús jaꞌa majiäyaꞌay ñähgueecy, mänit jim̱ ñøcxy tuṉgøxp Diospaꞌyaax̱pä. </v>
<v b="MRK" c="6" v="47-48">Coo quioodsøøyy, jim̱ä Jesús hänajty tøø miähmøꞌøy mejypiaꞌa nidiuhm̱. Jaꞌa barco, jagooyyä hänajty mejyquiujc tøø ñäꞌä mahñ miech. Jaanc̈h tehm̱ miøcä barco hänajty jiøjcubojøꞌøyii. Tøø jaꞌa Jesús jiamiøødhajxy hänajty jiaanc̈h tehm̱ yhanuuꞌxøøñä coo jaꞌa barco hajxy hänajty jia wiꞌi quiaaby. Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ yhijxy coo hajxy hänajty tøø yhanuuꞌxøøñä, mänit yoꞌoyhaam tiuꞌubøjcy nøøwiing. Mobädajpä hänajty jiobøꞌøwaaṉnä, tøø jaꞌa Jesús jaꞌa jiamiøød hänajty ñajtspaadøøñä. Wyiinnaxáaṉnäbä Jesús jaꞌa jiamiøød hänajty jaduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="6" v="49">Coo jaꞌa Jesús yhijxä coo hänajty yoꞌoy nøøwiing, mänitä jiamiøødhajxy miänaaṉ̃ cooc tyijy hänajty jeꞌe yháañämä. Mänit hajxy møc chaac̈hyaax̱y. </v>
<v b="MRK" c="6" v="50">Nägøx̱iä hajxy hänajty chähgøꞌøy coo jaꞌa Jesús hajxy jaduhṉ yhijxy coo hänajty yoꞌoy nøøwiing. Cab hajxy choj høxcajpy. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Møcä mjoot hajxy pädaꞌag; høøc̈h hädaa; caꞌac̈h hajxy xchähgøꞌøy. </v>
<v b="MRK" c="6" v="51">Coo jaꞌa Jesús tiägøøyy barcojooty, mänitä poj miooṉ̃. Jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy jaꞌa Jesús jiamiøødhajxy jaduhṉ coo poj miooṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="6" v="52">Hoy hajxy hänajty tøø jia hix̱y coo jaꞌa Jesús jaꞌa tsajcaagy yajwaꞌañguiojy møødä hacx, cab hajxy hänajty ñajuøꞌøy coo jaꞌa Jesús møcmäjaa miøødä jaꞌa Dioscøxpä. Jaanc̈h tehm̱ quiuhxex̱ hajxy hänajty. </v>
<v b="MRK" c="6" v="53">Coo jaꞌa Jesúshajxy jim̱ miejch mejyhawiimb maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Genesaret, mänitä barco hajxy jim̱ quiuxojch mejypiaꞌa. </v>
<v b="MRK" c="6" v="54">Tuuṉä hajxy jaduhṉ ñäꞌä barcopädsøøm̱y, mänitiä Jesús yhøxcajpä jaꞌa cuꞌug. </v>
<v b="MRK" c="6" v="55-56">Paquiä mädiaꞌagy jim̱ wiaꞌxy coo jaꞌa Jesús hänajty jim̱ tøø miech. Mänit tiägøøyy wädijpä cajpt‑cajpt. Mänitä paꞌamjäyaꞌayhajxy tiägøøyy cøømiéjtsäbä tsaajiooty maa jaꞌa Jesús hänajty wiäditiän. Jim̱ä paꞌamjäyaꞌayhajxy hänajty tøø ñajtscøyøꞌøyii møjtuꞌubaꞌa maa jaꞌa Jesús hänajty ñaxøꞌøwaꞌañän. Mänitä Jesús hajxy miänuuꞌxtaacy coo jaꞌa paꞌamjäyaꞌayhajxy yajpaꞌamnaxǿøjät. Pønjatiä Jesús wyitpaꞌa hänajty näꞌä nähdóoṉäxäp, tehm̱ ñajxpä piaꞌamhajxy hänajty mänitiä. </v>
<v b="MRK" c="7" v="1">Mänitä fariseos jaꞌa Jesús hajxy ñämejch, møødä hänaꞌc jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy yajnähixøøbiä. Jim̱ hajxy hänajty chooñ Jerusalén. </v>
<v b="MRK" c="7" v="2">Mänitä fariseoshajxy yhijxy coo jaꞌa Jesús jiamiøød jaꞌa cuhdujt hajxy hänajty näjeꞌe quiaꞌa yajtuṉ̃, coo hajxy quiaꞌa cøꞌøbujy coo hajxy hänajty tiägøꞌøwaꞌañ caabiä huucpä. Jaꞌa fariseoshajxy, jaanc̈h tehm̱ yhoyyä judíocuhdujt hajxy hänajty quiudiuṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="7" v="3">Hix̱, jaduhṉä judíoshajxy hänajty nägøx̱iä quiuhdujthatyñä nebiä yhapä tieedyhajxy hänajty jegyhajty tøø yajnähixøꞌøyii. Naaghooc hajxy hänajty quiayaꞌañ, tsipcøxpä quiøꞌø hajxy hänajty hoyhoy ñäꞌägä pujy waꞌads. </v>
<v b="MRK" c="7" v="4">Møød coo hajxy hänajty tøø yhoy halaplaaztøjpaꞌc, cab hajxy hänajty quiayaꞌañ jaguiøꞌøbujy. Madiuꞌu cuhdujt hajxy hänajty miøødä coo hajxy cøx̱iä wiinä ñähbujy ñähjeꞌec̈h, møødä cayøhñdy huꞌugøhñdy, møødä tuꞌts, møødä pujxtuꞌts. </v>
<v b="MRK" c="7" v="5">Mänitä fariseos jaꞌa Jesús hajxy miäyajtøøyy: ―Tii yøꞌø mjamiøødhajxy jaguiøꞌøbujy coo quiay. Cabä jecyquiuhdujt hajxy yajtuṉ̃ neby jäyaꞌayhajxy hijty jegyhajty quiuhdujthatiän. </v>
<v b="MRK" c="7" v="6">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jueꞌe mijts, mjaanc̈h tehm̱ miähaneꞌemaam̱b mijts, pero cab hajxy mnäꞌä cudiuṉ̃ waam̱baty hajxy hamdsoo mja haneꞌemy. Mijtscøxpä jaꞌa Isaías jecy quiujahy, mänitä Dios miänaaṉ̃: Hädaa jäyaꞌayhajxy, ja mänaam̱b hajxy jaduhṉ cóogøch tyijy hajxy xwyiingudsähgøꞌøy, pero cábøch hajxy hamuumduꞌjoot xñäꞌä tsocy. </v>
<v b="MRK" c="7" v="7">Xiǿøbøch hajxy xjia wiꞌi piaꞌhäyoy. Jaduhṉ hajxy jia mänaꞌañ cóogøch tyijy nmädiaꞌagy hajxy xjia yajnähixøøyyä, pero yhamdsoo mädiaꞌagy hajxy ñäꞌä wiꞌi miädiaacypy, nøm̱ä Isaías jecy quiujahy. </v>
<v b="MRK" c="7" v="8">Mijts, tøø jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mnajtshixøøñä. Jaꞌa mhamdsoo cuhdujt hajxy jaduhṉ myaghíjnäp ―nøm̱ä Jesús jaꞌa fariseos ñämaayy. </v>
<v b="MRK" c="7" v="9-10">Mänitä Jesús ñämáaguiumbä: ―Paadiä Diosmädiaꞌagy hajxy tøø mnajtshixøꞌøy, jaduhṉä mhamdsoo cuhdujt hajxy hoy myaghidaꞌañ. Jaduhṉä Moisés jecy miänaaṉ̃ coo jaꞌa mdaj coo jaꞌa mdeedy hajxy mwiingudsähgǿꞌøwät. Pero pǿṉägä tiaj jaꞌa tieedy haxøøg nänøøm̱b, yajcuyaghoꞌogøꞌøwáaṉäbäc jaduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="7" v="11-12">Pero wiing mijts mja mänaꞌañ cooc tyijy jaduhṉ yhawiinmatsä cooc pøṉä tiajjä tieedy haxøøg ñämáꞌawät: “Cábøch mijts nbuhbedaaṉnä. Hix̱, tøøc̈hä Dios nnämaꞌay cooc̈h jeꞌe cøx̱iä nmoꞌowaꞌañ jaꞌac̈h mijts hijty nmoꞌowaam̱biä.” </v>
<v b="MRK" c="7" v="13">Coo hajxy jaduhṉ mmänaꞌañ, myajcähxøꞌpy hajxy jaduhṉ coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mgaꞌa yajtuuṉnä, møød coo jaꞌa mhamdsoo cuhdujt hajxy myajnähixøøñä. Madiuꞌu hajxy jaduhṉ myajcähxøꞌøgy coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy tøø mnajtshixøøñä, møød coo jaꞌa mhamdsoo cuhdujt hajxy myajtuuṉnä ―nøm̱ä fariseoshajxy ñämaayyä. </v>
<v b="MRK" c="7" v="14">Mänitä Jesús jaꞌa cuꞌug yajwiingapxǿøguiumbä: ―Høøc̈h nmädiaꞌagy hajxy hamädoow̱híjtäc. </v>
<v b="MRK" c="7" v="15">Tijaty hajxy mgaaby mhuucypy, cab hajxy xyajcädieey. Pero jaꞌa haxøøgwiinmahñdy, jeꞌeds hajxy mäbøcy xyajcädiéeyäp. </v>
<v b="MRK" c="7" v="16">Pøṉ jaduhṉ wiinjuøøby, wéenhøch nmädiaꞌagy xmiäbøjcä. </v>
<v b="MRK" c="7" v="17">Coo jaꞌa Jesús jaꞌa quiapxy miädiaꞌagy jaduhṉ yajmaayy, mänitä cuꞌughajxy quiøx̱y wiimbijnä. Mänitä Jesúshajxy tiøjtägøøñä møødä jiamiøødtøjc, jaꞌa hajxy hänajty jaꞌa nämajmetspä. Mänitä Jesús miäyajtøøw̱ä neby hänajty jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy jaꞌa hänajty jaduhṉ jim̱ tøø miädiáꞌaguiäbä majiäyaꞌayhagujc. Jaꞌa Jesús jiamiøødhajxy jaduhṉ yajtøøw̱ yajtøøꞌx. </v>
<v b="MRK" c="7" v="18">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Nej, ni mijtshajxy jaduhṉ tøø mgaꞌa wiinjuøꞌøyä waam̱bátyhøch tøø nja mädiaꞌaguiä. Jaduhṉds jeꞌe, tijaty hajxy mgaaby mhuucypy, cab hajxy xyajcädieey. </v>
<v b="MRK" c="7" v="19">Hix̱, jaꞌa jøøꞌxy jaꞌa pøcy, jiiby jaduhṉ yhädaꞌagøꞌøy maa jaꞌa mjøøꞌxytiøjc‑hajxiän. Jadähooc nøcxy piädsøm̱y. Cab jaduhṉ jiiby tiehm̱ tiägøꞌøy maa jaꞌa mjuøhñdyhajxiän ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. Jaduhṉ hädaaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy coo ni mädyii jøøꞌxy pøcy quiaꞌa hamajtscä. </v>
<v b="MRK" c="7" v="20">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Pero jaꞌa haxøøgwiinmahñdy, jeꞌeds hajxy mäbǿjnäbä xyajcädiéeyäp. </v>
<v b="MRK" c="7" v="21-22">Coo jaꞌa jäyaꞌay haxøøgwiinmahñdy hajxy jiaanc̈h tehm̱ miøødä, paady hajxy haxøøgjaty jiaanc̈h tehm̱ jiatcøꞌøy; paady hajxy miämeec̈h, paady hajxy ñiyaghoꞌogyii, paadiä jäyaꞌadioꞌoxiøjc hajxy miøødtsänaꞌay, paadiä jäyaꞌajieꞌe hajxy yhadsocy, paady hajxy miäwiinhøøñ, paady hajxy ñiñähojyii, paady hajxy jiaanc̈h tehm̱ yajcumayaꞌañ, paady hajxy quiaꞌa näꞌägädä wiinmahñmech. Coo hajxy nax̱y miuꞌugyii, paadiä hadsojwiinmahñdy hajxy miøødä. </v>
<v b="MRK" c="7" v="23">Jaduhṉds jeꞌe, jaanc̈h tehm̱ miadiuꞌu jaꞌa haxøøgwiinmahñdy jii. Jeꞌeds hajxy jaduhṉ mäbøcy xyajcädiehby. Mänitä Jesús miädiaacpädøøñä. </v>
<v b="MRK" c="7" v="24">Coo jaꞌa Jesús jim̱ chohṉ̃, mänit jim̱ ñøcxy maa jaꞌa naax̱ jaduhṉ xiøhatiän Tiro møød Sidón. Mänitä tøjc tuꞌug piaaty maa hänajty miejtstaꞌagaꞌañän. Hameeꞌch jim̱ jia hidaaṉ̃. Pero miädoow̱ jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ coo jaꞌa Jesús hänajty jim̱ tøø miech. </v>
<v b="MRK" c="7" v="25-26">Jim̱ä tajjäyaꞌay hänajty tuꞌug chänaꞌay. Hagriego hänajty miädiaꞌagy. Caꞌa hänajty jeꞌe jiudíosä. Jim̱ä yhuung hänajty tuꞌug, toꞌoxiänaꞌc. Tøø jaꞌa toꞌoxiänaꞌc hänajty piaꞌambety. Møjcuꞌu hänajty tøø yajtägøꞌøyii. Coo jaꞌa quix̱iä tiaj jaduhṉ miädoyhajty coo jaꞌa Jesús hänajty jim̱ tøø miech, mänitä Jesús hoy wyiinjijcädaꞌagyii. Mänitä Jesús miänuuꞌxtaacä coo jaꞌa toꞌoxiänaꞌc nøcxy yajpaꞌamnájxäxä. </v>
<v b="MRK" c="7" v="27">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy cooc̈hä huc‑huung tsajcaagy nmóꞌowät, jaꞌa pigänaꞌc‑hajxy hijty quiayaam̱biä. Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ miänaaṉ̃, jaꞌa judíoshajxy jaduhṉ yajmäbaatä nebiä pigänaꞌcän. Jaꞌa caꞌa judíoshajxy jaduhṉ yajmäbaatä nebiä hucän. </v>
<v b="MRK" c="7" v="28">Mänitä tajjäyaꞌay yhadsooyy: ―Wiindsǿṉ, tøyhajt jaduhṉ. Pero jiibiä huc‑huunghajxy piaꞌpiy piaꞌcoṉ̃ meexäpaꞌc tijaty jaꞌa pigänaꞌc‑hajxy yajwiingaꞌawøøby. </v>
<v b="MRK" c="7" v="29">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Coo jaduhṉ tøø mmänaꞌañ, cähxøꞌp jaduhṉ cooc̈h nmädiaꞌagy xmiäbøjcä. Tøø jaꞌa mhuungä møjcuꞌu ñähwáatsänä. Nøcxnä jootcujc maa jaꞌa mdøjcän. </v>
<v b="MRK" c="7" v="30">Mänitä tajjäyaꞌay wyiimbijty. Coo jim̱ miejch maa jaꞌa tiøjcän, tøø jaꞌa yhuungä møjcuꞌu hänajty jiaanc̈h nähwáatsänä. Jim̱ä yhuung hänajty quioꞌnaꞌay maabejtcøxp hoy weenän. </v>
<v b="MRK" c="7" v="31">Mänitä Jesús jim̱ wyiimbijtägajch maa jaꞌa naax̱ xiøhatiän Tiro. Mänit jim̱ ñaxøøyy maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Sidón. Mänit jim̱ ñøcxøøyy maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Decápolis. Mänit jim̱ miedsøøyy maa jaꞌa mejy hänajty xiøhatiän Galilea. </v>
<v b="MRK" c="7" v="32">Mänitä mähdiøjc tuꞌug yajmejtsä maa jaꞌa Jesús jaꞌa wyiinduumän. Cabä mähdiøjcä mädiaꞌagy hänajty hoy yhabädsøm̱y, møød hänajty quiuhnatä. Mänitä Jesús miänuuꞌxtaacä coo jaꞌa quiøꞌø yajnähgábät maa jaꞌa mähdiøjc cuhnatpän. Jaꞌa mähdiøjcä jiamiøødhajxy jaduhṉ mänaaṉ. </v>
<v b="MRK" c="7" v="33">Mänitä Jesús jaꞌa mähdiøjc jäguem̱juøøby miødhajty nidiuhm̱. Mänitä Jesús jaꞌa mähdiøjcä tiaatsc piadsihw̱ä. Mänitä Jesús jaꞌa quiøꞌøwahx̱c chujyñähboꞌty. Mänitä mähdiøjc tiaatsc chujyhaboꞌodǿøyyäxä. </v>
<v b="MRK" c="7" v="34">Mänitä Jesús chajheeꞌpy. Mänit miänaaṉ̃: “Efata.” Jaduhṉ hädaa miädiaꞌagytiägøꞌøy: “Hawaꞌads.” </v>
<v b="MRK" c="7" v="35">Tuuṉä jaꞌa Jesús jaduhṉ ñäꞌä mänaaṉ̃, mänitiä mähdiøjc quiapxøꞌcy miädoow̱øꞌcy. Jaanc̈h tehm̱ yhoy jaduhṉ miädiaacnä. </v>
<v b="MRK" c="7" v="36">Mänitä Jesús miänaaṉ̃ coo hajxy quiaꞌa mädiáꞌagät coo jaꞌa mähdiøjc jaduhṉ tøø yhoyøꞌøy. Pero cab hajxy jaduhṉ jioodhajty. Mänitiä hajxy jaduhṉ hoy yhamädiaagøꞌøy. Hoyyä Jesús mayhooc jia hanehm̱y coo hajxy quiaꞌa hamädiaagǿꞌøwät, maas hanax̱iä jaꞌa mähdiøjc hajxy yhamädiaagøøyy. Cabä Jesús miädiaꞌagy jaduhṉ ñäꞌä yajtúuṉäxä. </v>
<v b="MRK" c="7" v="37">Jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøbiä cuꞌughajxy hänajty jaduhṉ. Mänit hajxy tiägøøyy mänaam̱bä: “Jaanc̈h tehm̱ miøjmayhajt jaduhṉ tiuum̱by coo jaꞌa cuhnatpä yajmädoow̱øꞌøgy, møød coo jaꞌa huumbä yajcapxøꞌøgy.” </v>
<v b="MRK" c="8" v="1">Cujaboom cumaax̱c, mänitä jäyaꞌayhajxy nämay yhamugǿøguiumbä maa jaꞌa Jesús hänajtiän. Ja yähóꞌcäp hajxy hänajty, cabä caayyøøc hajxy hänajty ñäꞌägädä møødä. Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøødtøjc yaax̱mujcy, jaꞌa hajxy hänajty nämajmetspä. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: </v>
<v b="MRK" c="8" v="2">―Nnäxúuꞌchpøch hädaa jäyaꞌayhajxy. Tägøøgxǿøjøch hajxy tøø xpiawädijnä. Tøø jaꞌa quiay tøø jaꞌa yhuꞌugyhajxy quiøjxnä. Tii hajxy jaduhṉ ñäꞌä jaac cáyäp. </v>
<v b="MRK" c="8" v="3">Cooc̈h hajxy jaguiay nguejxwiimbídät, wehṉdä hajxy jim̱ tiuꞌuyuugädáw̱ät. Hix̱, näjeꞌe hajxy jäguem̱ tøø chohṉdaꞌagy. </v>
<v b="MRK" c="8" v="4">Mänitä Jesús yhadsoow̱ä jaꞌa jiamiøødtøjc: ―Tii hädaa jäyaꞌay hajxy häyaa nnäꞌä yajcáayyämb. Cabä cajpt yaa. Maa tsajcaagy hajxy häyaa nnäꞌä páatämät ―nøm̱ä Jesús jiamiøødhajxy miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="8" v="5">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøødtøjc miäyajtøøyy: ―Naag tsajcaagy hajxy jii mmøødä. ―Juxtujc ―nøm̱ hajxy yhadsooyy. </v>
<v b="MRK" c="8" v="6">Mänitä Jesús miänaaṉ̃ coo jaꞌa majiäyaꞌayhajxy yhøxtáꞌagät naax̱wiin. Mänitä Jesús jaꞌa tsajcaagy quiooṉdsooyy. Mänitä Dioscujúꞌuyäp yejcy. Mänitä tsajcaagy tiägøøyy haguidøøbiä. Mänitä jiamiøødtøjc miooyy. Mänitä majiäyaꞌayhajxy miooyyä. Coo jaꞌa Jesús jaꞌa tsajcaagy hänajty yhaguidøꞌøy, yajwaꞌañguiojpy hänajty tehṉgajnä. </v>
<v b="MRK" c="8" v="7">Jim̱ä hacxhuung hajxy hänajty miǿødäbä mejtstägøøg. Mänitä Jesús quiunuuꞌxy. Mänit miänaaṉ̃ coo jaꞌa majiäyaꞌayhajxy mioꞌowǿøjät. Jaduhṉ jeꞌe may yajwaꞌañguiojpä. </v>
<v b="MRK" c="8" v="8">Mänitä jäyaꞌayhajxy tiägøøyy caabiä. Høxtä cuux̱ä hajxy hoyhoy. Høxtä jiaac piwøꞌc hajxy juxtujcach, jaꞌa hänajty tøø quiunáx̱iäbä. </v>
<v b="MRK" c="8" v="9">Nämädaax̱mil jäyaꞌayhajxy jaduhṉ quiaayy yhuucy. Mänitä Jesús miänaaṉ̃ coo hajxy wyiimbíjnät. </v>
<v b="MRK" c="8" v="10">Mänitä Jesúshajxy jadähooc biarcopéjcumbä møødä jiamiøødtøjc. Mänit hajxy jim̱ ñøcxy maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Dalmanuta. </v>
<v b="MRK" c="8" v="11">Mänitä Jesús jaꞌa fariseos näjeꞌe ñämejtsä. Mänitä fariseos jaꞌa Jesús jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy miøødyajtsibøøyy. Mänitä Jesús jia nämaayyä: ―Huuc yajcähxøꞌøgä hijxtahṉd hoy‑yagjuǿøñäbä jaꞌa tsajpootypä. Jaduhṉ højtsä tøyhajt nmøødhádät coo miic̈hä Diosmäjaa mjaanc̈h møødä ―nøm̱ä fariseoshajxy miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="8" v="12">Mänitä Jesús jiootmaxiejy. Jootmadiägøøyy jaduhṉ. Mänit miänaaṉ̃: ―Tii jaꞌa Diosmäjaa hajxy coo mwiꞌi yhixaꞌañ. Tøyhajt mijts nnämáꞌawät coo hajxy mgaꞌa hixaꞌañ ―nøm̱ä fariseoshajxy ñämaayyä. </v>
<v b="MRK" c="8" v="13">Mänitä Jesúshajxy wyiimbijnä møødä jiamiøødtøjc. Mänit hajxy tiägøøyy barcojooty. Mänit hajxy tiuꞌubøjcy. Mejyhawiimb hajxy hänajty ñøcxaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="8" v="14-15">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøødtøjc ñämaayy: ―Mnigwieendähadǿøjäp hajxy. Caꞌa jaꞌa Herodes chajcaagychooy hajxy mmäwädijtä, ni jaꞌa fariseos jieꞌehajxy. Mänitä Jesús jiamiøødhajxy yhijxy coo jaꞌa tsajcaagy hajxy hänajty tøø quiaꞌa jaac juy. Jagooyyä tsajcaagy hajxy hänajty tuꞌuquiä miøødä barcojooty. </v>
<v b="MRK" c="8" v="16">Mänit hajxy tiägøøyy niñämáayyäbä: ―Paady hajxy jaduhṉ xñämáayyäm, coo tsajcaagy hajxy tøø njahdiägóoyyäm. </v>
<v b="MRK" c="8" v="17">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ yhamädoonajxy waam̱batiä jiamiøødhajxy hänajty ñiñämaꞌayii, mänit hajxy ñämaayyä: ―Nej, jaduhṉ hajxy mwiinjuøꞌøyä cooc̈hä tsajcaagy tøø nmädiaꞌaguiä, jaꞌa hajxy tøø mjahdiägóyyäbä. Cab hajxy tøø mnäꞌägädä wiinjuøꞌøy tijátyhøch tøø nmädiaꞌagy. Mjaanc̈h tehm̱ quiuhxex̱ mijts jaduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="8" v="18">Xiidsä mwiin hajxy mja møødä, cab hajxy tii mhijxmähmøꞌøy. Xiidsä mmädohnd hajxy mja møødä, cab hajxy tii mmädoomähmøꞌøy. </v>
<v b="MRK" c="8" v="19">Mänáajøc̈hä nämägoox̱milpä jäyaꞌay nyajcayyän jaꞌa mägoox̱tsajcaagy, naac cachä caadiuc hajxy mbiwøꞌcy. Mänit hajxy yhadsooyy: ―Majmetsc. </v>
<v b="MRK" c="8" v="20">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Jaanä mänáajøc̈hä nämädaax̱milpä jäyaꞌay nyajcayyän jaꞌa juxtujtsajcaagy, naag cach hajxy mbiwøꞌpä. Mänit hajxy yhadsóogumbä: ―Juxtujc. </v>
<v b="MRK" c="8" v="21">Mänit hajxy ñämáayyägumbä: ―Caj mijts tøø mnäꞌägä wiinjuøꞌøy tijátyhøch tøø nmädiaꞌagy ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="8" v="22">Mänitä Jesúshajxy jim̱ miejtstägajch maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Betsaida. Mänitä wiinds tuꞌug wyitsmejtsä maa jaꞌa Jesúsän. Mänitä Jesús miänuuꞌxtaacä coo jaꞌa wiinds ween ñähdoñii, ween jaduhṉ yhijxøꞌøgy. </v>
<v b="MRK" c="8" v="23">Mänitä Jesús jaꞌa wiinds wyijtstsooyy. Mänitä wiinds cajptpaꞌa quipxy miødhajtä. Mänitä wiinds wyiingutsujøøyyä. Mänit wyiingum̱oꞌxøøyyä. Mänit miäyajtøøw̱ä pø tøø hänajty yhijxøꞌøgy. </v>
<v b="MRK" c="8" v="24">Mänit tiägøøyy hijxøꞌpä weenjaty. Mänit miänaaṉ̃: ―Tøøc̈h weenjaty nhijxøꞌøgy. Cábøc̈hä jäyaꞌay hoy nhøxcabaꞌañ. Nnajuǿøbiøch jaduhṉ coo jiäyaꞌayä, pero jadúhṉhøch nhix̱y nebiä quepychaajän. </v>
<v b="MRK" c="8" v="25">Mänitä Jesús jaꞌa wiinds jadähooc wyiingumoꞌxǿøguiumbä. Mänitä wiinds hoy tiägøøñä hijxpä. Hotyiijä hänajty jäguem̱jaty yhijxnä. </v>
<v b="MRK" c="8" v="26">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tuꞌudaꞌaquiä mnǿcxät maa jaꞌa mdøjcän. Caꞌa cajptooty mguyoꞌoy mgubøgøꞌøy ―nøm̱ä craa ñämaayyä, jaꞌa hänajty tøø yhijxǿꞌøguiäbä. </v>
<v b="MRK" c="8" v="27">Mänitä Jesúshajxy jim̱ tiuꞌubøjcy møødä jiamiøødtøjc. Jim̱ hajxy hänajty ñøcxaꞌañ maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Cesarea de Filipo. Cajpt‑cajpt hajxy hänajty wiäditaꞌañ. Tuꞌhaamnøcxpä, jim̱ä Jesús jaꞌa jiamiøødtøjc miäyajtøøyy: ―Høøc̈h, pǿṉhøc̈hä cuꞌugädaꞌa xtyijp. </v>
<v b="MRK" c="8" v="28">Mänitä Jesús yhadsoow̱ä: ―Näjeꞌe hajxy miänaꞌañ cooc tyijy miic̈h mJuan mäyajnäbejpä. Näjeꞌe hajxy miänaam̱bä cooc tyijy miic̈h mhElíasä. Näjeꞌe hajxy jiaac mänaam̱bä cooc tyijy miic̈h mDiosquex̱iä, cooc tyijy miic̈hä Diosmädiaꞌagy jecy myajwaꞌxy. </v>
<v b="MRK" c="8" v="29">Mänitä Jesús yajtǿøgumbä: ―Míjtsäts, pǿṉhøch mijtshajxy jaduhṉ xtyijp. Mänitä Pedro yhadsooyy: ―Jueꞌe miic̈h, Cristo. Dios miic̈h tøø xwyiinguex̱y. </v>
<v b="MRK" c="8" v="30">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøødtøjc ñämaayy coo jaꞌa Jesús hajxy quiaꞌa mädiáꞌagät pøṉ hänajty jeꞌe. </v>
<v b="MRK" c="8" v="31">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøødtøjc tiägøøyy yajwiingapxøøbiä: ―Høøc̈h, Diosquéx̱yhøch høøc̈h. Madiúꞌujøc̈hä tsaac̈hpä nøcxy nhabaadaꞌañ. Xmiähaṉhadáam̱bøc̈hä jäyaꞌayhajxy, jaꞌa hajxy jiiby wiindsøṉhajpä maa jaꞌa tsajtøjcän, møødä teedywiindsøṉhajxy, møødä hänaꞌc‑hajxy jiiby Diosmädiaꞌagy‑yajnähixøøbiä maa jaꞌa tsajtøjcän. Mäníthøch hajxy jaduhṉ xjia yajyaghoꞌogaꞌañii. Pero cooc̈h hajxy hänajty tøø xyajyaghoꞌogyii, cudägøøgxøøyyä, mäníthøch njujypiøjtägatsaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="8" v="32">Howyiinjuøøñä jaꞌa Jesús jaduhṉ miädiaacy. Mänitä Pedro jaꞌa Jesús hawiingtuum wioonøcxy. Mänitä Pedro miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ, caꞌads jaduhṉ mwiꞌi miänaꞌañ. Caj miic̈h nej mjadaꞌañ mhabetaꞌañ ―nøm̱ä Jesús ñämaayyä. </v>
<v b="MRK" c="8" v="33">Mänitä Jesús wiaꞌwiimbijty. Mänitä jiamiøødtøjc wyiinheeꞌppejty. Mänitä Pedro yhojjä: ―Møjcuꞌu, juaꞌads yaa maac̈h nwiinduumän. Jaduhṉ miic̈h mwiinmahñdyhaty nebiä jäyaꞌayhajxy wyiinmahñdyhajpän. Caj miic̈h jaduhṉ mwiinmahñdyhaty nebiä Dios wyiinmahñdyhatiän ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="8" v="34">Mänitä Jesús jaꞌa cuꞌug miøjyaax̱y møødä jiamiøødtøjc. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Pøṉ jioot tsojp cooc̈h xjiamiøødhádät, weenä yhamdsoo cuhdujt hajxy ñajtshixøꞌøy, weenä jioot hajxy piädaꞌagy coo hajxy chaac̈hpǿjpät nébiøch ndsaac̈hpøgaꞌañän. Wéenhøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy tehṉgajnä xmiäbøjcä. </v>
<v b="MRK" c="8" v="35">Pøṉä jioot ja pädaacp coo hajxy hoy jiugyhádät, cab hajxy cøjxtaꞌaxiøø jiugyhadaꞌañ nebiä Dios jiugyhatiän. Pero pøṉä jioot pädaacp coo hajxy yhóꞌogät jaꞌa høøc̈hcøxpä møødä Diosmädiaꞌagyquiøxpä, jeꞌedshajxy homiänaajä jugyhadaam̱b nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="MRK" c="8" v="36">Coo hajxy hodiuum mgaꞌa mähmǿꞌøwät coo hajxy hänajty tøø mhoꞌogy, cab hajxy jaduhṉ mniyaghoyøꞌøwǿøjät, hoy hajxy hänajty yaa tøø mja mäyøøhaty hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="MRK" c="8" v="37">Ni tii yaa quiaꞌa näꞌägädä tsoobaady hädaa yaabä naax̱wiin nebiä mjugyhajthajxy choobaadaꞌañän, coo hajxy homiänaajä mjugyhádät nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="MRK" c="8" v="38">Pǿṉhøch xmiädsähdiuum̱b mǿødhøc̈hä nmädiaꞌagyquiøxpä maa hädaa jäyaꞌay wyiinduumhajxiän, hädaa pojmøødpä cädieemiøødpähajxy, hädaahajxy caꞌa Diosmädiaꞌagymiäbøjpä, cooc̈h yaa ngädaactägátsät hädaa yaabä naax̱wiin, mänítøch hajxy jadähooc nmädsähdiuuṉdägatsaꞌañ, pønjátyhøch hänajty yaa tøø xmiädsähdiuṉ̃. Diosquéx̱yhøch høøc̈h. Diosmøcmäjaamǿødhøch hänajty yaa ngädaꞌagaꞌañ, näguipxy møødä Diosmoonsähajxy, jaꞌa hajxy jim̱ hijpä Dioswiinduum ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="9" v="1">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Chaads mijts tøyhajt ndehm̱ ñämáꞌawät, mijts xii tänaabiä, näjeꞌe hajxy hänajty mgaꞌa hoꞌogyñä coo hänajty quiähxøꞌøgaꞌañ coo jaꞌa Dios hänajty yhaneꞌemaꞌañ jaꞌa miøcmäjaahaam. </v>
<v b="MRK" c="9" v="2">Cudädujxøø, mänitä Jesús jaꞌa Pedro wioonøcxy maa jaꞌa tuṉ jaanc̈h tehm̱ quiøxpän, näguipxy møødä Santiago møødä Juan. Nämädaax̱yä hajxy hänajty jim̱. Mänitä Jesús wyiin jiøjp wiing jiajty maa jaꞌa Pedro wyiinduumhajxiän. </v>
<v b="MRK" c="9" v="3">Høxtä haam̱b høxtä tsämaam̱bä Jesús hänajty møødä wyit møødä tiucxy. Jaanc̈h tehm̱ pioobä wyit hänajty nägøꞌø nädecypiä. </v>
<v b="MRK" c="9" v="4">Mänitä Elíashajxy jim̱ ñäguehx̱tøøꞌxy møødä Moisés. Jim̱ä Jesús hajxy hänajty wyiꞌi miøødmädiaꞌagy. Nägoojä Pedrohajxy hänajty ñäꞌä hijxcädaꞌagy ñäꞌä heeꞌpcädaꞌagy. </v>
<v b="MRK" c="9" v="5-6">Jaanc̈h tehm̱ chähgøøbiä Pedrohajxy hänajty. Cab hajxy hänajty ñajuøꞌøy waam̱b hajxy jaduhṉ ñäꞌä mänáꞌanät. Mänitä Pedro näꞌä nägoobä miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ, hoyøøyy jaduhṉ coo hajxy yaa tøø nbéjtäm. Nhuuc hädiuṉ̃ højts tøjquem̱yhuung tägøøg maa mijtshajxy häyaa cøduꞌug myaghäñaꞌawǿꞌøwät, møød miic̈h, møødä Moisés, møødä Elías ―nøm̱ä Jesús ñämaayyä. </v>
<v b="MRK" c="9" v="7">Tuuṉä jaꞌa Pedro jaduhṉ ñäꞌä mänaaṉ̃, mänit hajxy ñämaꞌanähbejty. Mänitä Dios jiiby quiapxy nämaꞌajooty: “Høøc̈h nHuung hädaa. Njaanc̈h tehm̱ chójpiøch hädaa. Mäbøjcä miädiaꞌagy hajxy.” </v>
<v b="MRK" c="9" v="8">Coo jaꞌa nämaꞌa chajpejty, tøø jaꞌa Moiséshajxy hänajty yhadägoyyøꞌøy møødä Elías. Coo jaꞌa Pedrohajxy jia hijxwädijty, cabä Moisés hajxy yhijxnä ni jaꞌa Elías; jagooyyä jaꞌa Jesús hajxy jiaag hijxy nidiuhm̱. </v>
<v b="MRK" c="9" v="9">Jim̱ä Jesúshajxy hänajty wyiinmänacy tuṉnähgøxp møødä jiamiøød nädägøøgpä, mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Caꞌa hajxy pøṉ mnäꞌägädä hawaaṉä tijaty hajxy yaa tøø mhix̱y tøø mmädoy høxtä cóonøch hänajty tøø njujypiøjtägach cooc̈h hänajty tøø nhoꞌogy. Diosquéx̱yhøch høøc̈h ―nøm̱ä Pedrohajxy ñämaayyä. </v>
<v b="MRK" c="9" v="10">Coo jaꞌa Pedrohajxy jaduhṉ ñämaayyä, paadiä mädiaꞌagy hajxy jaduhṉ miäbøjcy. Jioodhajt hajxy jaduhṉ nebiaty hajxy hänajty tøø yhix̱y tøø miädoy. Hamiṉ̃ haxøpy hajxy hänajty jia ñimiäyajtøyii waam̱bä Jesús hänajty jaduhṉ jia mänaꞌanaꞌañ coo jaduhṉ miänaaṉ̃ cooc hänajty jiujypiøjtägatsaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="9" v="11">Mänitä Jesús hajxy miäyajtøøyy: ―Jaꞌa hänaꞌc hajxy jiiby yajnähixøøbiä maa jaꞌa tsajtøjcän, jaduhṉ hajxy miänaꞌañ coogä Elías tsipcøxp jawyiin quiädáꞌagät. Mänítägä Cristo høx̱haam jiaac tehm̱ quiädaꞌagaꞌañ. Tii hajxy jaduhṉ coo miänaꞌañ. Nej, tøyhajt jaduhṉä. </v>
<v b="MRK" c="9" v="12-13">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy jiaanc̈h mänaꞌañ coogä Elías jawyiin quiädaꞌagaꞌañ. Tøyhajt jaduhṉ. Mänítägä cøx̱iä wiinä yagjemaꞌañ yajtägatsaꞌañ. Tøø jaꞌa Elías jia cädaꞌagy. Pero tøø jaduhṉ jiaanc̈h tehm̱ chaac̈htiuñii nebiatiä jäyaꞌay jioothajxy chocy. Tøjiajt jaduhṉ nebiä Diosquex̱yhajxy jecy quiujahyyän. Nej, mnajuøøby hajxy jaduhṉä waam̱bátyhøc̈hä Diosmädiaꞌagy xmiädiaacpä, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, cooc̈hä jäyaꞌayhajxy xchaac̈htiunaam̱bä, møød cooc̈h hajxy xquiaꞌa jaac hixaaṉnä. </v>
<v b="MRK" c="9" v="14">Coo jaꞌa Jesúshajxy jiiby quiädaacy maa jaꞌa jiamiøødhajxy hänajty tøø miähmøꞌøyän, jaꞌa hajxy hänajty jiiby nädaax̱tujpä, mänitä Jesús yhijxy coo jaꞌa jiamiøødhajxy hänajty piquiä tøø piädaꞌagyii jaꞌa majiäyaꞌay. Jim̱ä hänaꞌc hajxy hänajty miøødniyhojyii, jaꞌa hänaꞌc‑hajxy jim̱ yajnähixøøbiä maa jaꞌa tsajtøjcän. </v>
<v b="MRK" c="9" v="15">Nägoo jaꞌa cuꞌugä Jesús hajxy jiøjcuhixøøyy, mänit hajxy jiaanc̈h tehm̱ xiooṉdaacy. Mänitä Jesús jiøjcubäyøꞌøgøøyyä. Mänit yajpooꞌxä. </v>
<v b="MRK" c="9" v="16">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tii hajxy mwiꞌi yajniguiuhojǿøyyäp. </v>
<v b="MRK" c="9" v="17">Mänit tuꞌjäyaꞌay yhadsooyy: ―Wiindsǿṉ, chaac̈hä nhuung tøø nja møødmech. Møjcuꞌu jaduhṉ miøød. Jaꞌa møjcuꞌu wiꞌi yaghuhm̱b. </v>
<v b="MRK" c="9" v="18">Nax̱y jaduhṉ yajcädayyii. Mänit tiägøꞌøy hahooꞌpä. Mänitä tiøøts tiägøꞌøy yajcädajpä. Mänit møc‑häwøønä jiaty. Tøøc̈hä mjamiøødtøjc nja mänuuꞌxtaꞌagy cooc̈h nhuung hajxy cu xyajpaꞌamnähwaatsä. Pero cab hajxy tøø miäjädaꞌagy ―nøm̱ä Jesús ñämaayyä. </v>
<v b="MRK" c="9" v="19">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøødtøjc ñämaayy: ―¡Jaꞌa! Cábøch mijtsä nmädiaꞌagy xñäꞌä mäbøjcä cooc̈h nDiosquex̱iä. Tøøc̈h mijts jejcy nja møødwädity, y cahnä hajxy tii mnäꞌägädä habøcyñä. Jaanc̈h tehm̱ yhanax̱iä mijts jaduhṉ mguhxex̱ä. Nébiøch mijts nnäꞌä túnät. Hoorä, witsmiṉxä jaꞌa paꞌamjäyaꞌay yaa ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="9" v="20">Mänitä Jesús miädiaꞌagy quiudiúuṉäxä. Coo jaꞌa Jesús yhijxä jaꞌa møjcuꞌu, mänitä mähdiøjcä piaꞌam tiehm̱ ñämejtsä. Mänitä mähdiøjc quiädaayy naax̱wiin. Mänit piayajch piadøøꞌpy. Mänit tiägøøyy hahooꞌpä. </v>
<v b="MRK" c="9" v="21">Mänitä craa tieedy miäyajtǿøw̱äxä: ―Mänaa hädaa mhuung tøø piaꞌambety. Jaꞌa Jesús jaduhṉ yajtøøw̱. ―Muutsnä hänajyñä ―nøm̱ä craa tieedy yhadsooyy. </v>
<v b="MRK" c="9" v="22">Mänitä tieedy miänáaṉgumbä: ―Náx̱yhøch hädaa nhuung jiøøngädaw̱ jiøømbøgøꞌøy coo piaꞌam jaduhṉ nax̱y ñähbaadyii. Nax̱y ñøøgädaw̱ ñøøbøgøøbiä. Ja weenjaty jaduhṉ quiaa yaghoꞌogyii. Tuṉä mayhajt. Pø jii miic̈h møcmäjaa mmøødä, højts näxúuꞌtsäc, højts puhbéjtäc ―nøm̱ä Jesús ñämaayyä. </v>
<v b="MRK" c="9" v="23">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Nej, jadúhṉhøch miic̈h xmiøyajtøyyä pø nmǿødhøch møcmäjaajä. Pøṉ jaduhṉ mäbøjp, hotyiijä jaduhṉ yhoyøꞌøwáaṉäxä. </v>
<v b="MRK" c="9" v="24">Mänitä paꞌamjäyaꞌay tieedy yaax̱y: ―Nmäbǿjpiøch. Høøc̈h puhbéjtäc, jadúhṉhøch maas hoy njaac mäbǿgät. </v>
<v b="MRK" c="9" v="25">Jim̱ä jäyaꞌayhajxy hänajty may wyiꞌi miamiucy. Coo jaꞌa Jesús jaꞌa majiäyaꞌay jaduhṉ yhijxy, mänitä Jesús jaꞌa møjcuꞌu ñämaayy: ―Høøc̈h miic̈h nhanehm̱by coo hädaa craa mhøxmájtsnät. Cab jaduhṉ mänaa mnämejtstägájtsnät. Nax̱y miic̈h hädaa mähdiøjc myaghuumy myajnaty ―nøm̱ä møjcuꞌu yhojjä. </v>
<v b="MRK" c="9" v="26">Mänitä mähdiøjc møc yajtsaac̈hyaax̱ä. Mänit jiäwijpøꞌcy xiäyaayyøꞌcy. Mänit ñähwaatsä quiuhwaatsä. Nebiä hoꞌogypiän jiajty. Coo jaduhṉ yhijxä, mänitä jäyaꞌayhajxy may miänaaṉ̃ cooc tyijy hänajty tøø yhoꞌogy. </v>
<v b="MRK" c="9" v="27">Mänitä Jesús jaꞌa craa wyidsøꞌcy. Mänitä craa hoy tiänaayyøꞌnø. </v>
<v b="MRK" c="9" v="28">Mänitä Jesúshajxy tiøjtägøøyy møødä jiamiøødtøjc. Mänitä Jesús hameeꞌch miäyajtøøw̱ä jaꞌa jiamiøød: ―Tii højts jaduhṉ coo tøø ngaꞌa mäjädaacpä. </v>
<v b="MRK" c="9" v="29">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Coo Dios hajxy mjaanc̈h tehm̱ miänuuꞌxtáꞌagät, mänit yøꞌøduhm̱bä paꞌam hajxy hoy myajnáxät. Pero pø caj, cab hajxy myajnáxät. </v>
<v b="MRK" c="9" v="30">Coo jaꞌa Jesúshajxy jim̱ chohṉ̃, mänit hajxy ñøcxy Galilea. Cabä Jesús hänajty yajnajuøꞌøwaꞌañii maa hänajty nøcxy wiäditaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="9" v="31">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøødtøjc tiägøøyy yajwiingapxøøbiä: ―Høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, nøcxáam̱bøch nniñähdugaꞌañii cooc̈hä jäyaꞌayhajxy xyaghóꞌogät. Y cooc̈h hänajty tøø nhoꞌogy, cumáax̱c‑høch hänajty njujypiøjtägatsaꞌañ ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="9" v="32">Cabä Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy ñäꞌägädä wiinjuøøyy waam̱batiä Jesús hänajty tøø miädiaꞌagy. Cab hajxy hänajty jia näꞌä wiꞌi miäyajtøwaam̱bä. Hix̱, tsähgøøby hajxy hänajty. </v>
<v b="MRK" c="9" v="33">Mänit hajxy jim̱ miejch Capernaum maa hajxy hänajty chänaꞌayän. Coo hajxy hänajty tøø tiøjtägøꞌøy, mänitä Jesús jaꞌa jiamiøødtøjc miäyajtøøyy: ―Tii hajxy hijty mwiꞌi yajcapxiøøby jim̱ tuꞌhaam‑miim̱bä. </v>
<v b="MRK" c="9" v="34">Pero cab hajxy waam̱b ñäꞌägädä hadsooyy. Hix̱, jueꞌe hajxy hänajty tøø yajtsibøꞌøy tuꞌhaam‑miim̱bä, pøṉä cuhdujt hänajty maas møc møød. Tsähdiuum̱b hajxy hänajty, paady hajxy quiaꞌa näꞌägädä hadsooyy. </v>
<v b="MRK" c="9" v="35">Mänitä Jesús yhäñaaguiädaacy, Mänitä jiamiøødtøjc ñämaayy, jaꞌa hajxy hänajty nämajmetspä: ―Yam̱ hajxy weeṉ̃tiä huuc møjwaꞌag. Pøṉ jaduhṉ pøc‑juøøby coo møjcuhdujt miøødhádät, cabä cuhdujt jaduhṉ ñäꞌägädä møødhadaꞌañ. Moonsä jaduhṉ ñäꞌägä tunaam̱by. </v>
<v b="MRK" c="9" v="36">Mänitä Jesús pigänaꞌc‑huung tuꞌug miøjyaax̱y. Mänit piädaacy cujc maa jaꞌa jiamiøødhajxy hänajtiän. Mänit chehṉøꞌcy. Mänitä jiamiøødtøjc ñämaayy: </v>
<v b="MRK" c="9" v="37">―Pøṉ hädaa pigänaꞌc hädaaduhm̱bä tsojp jaꞌa høøc̈hcøxpä, jaduhṉ mäwíinhøch xchojpä. Jaanä jadúhṉhøc̈hä nDeedy hajxy xchójcäbä ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="9" v="38">Mänitä Juan jaꞌa Jesús ñämaayy: ―Wiindsǿṉ, tøø højts jäyaꞌay tuꞌug nbaady. Jim̱ä paꞌamjäyaꞌay hänajty yajpaꞌamnax̱y, jaꞌa hajxy møjcuꞌumøødpä. Miic̈hä mxøø hänajty xquiapxpáatäp. Mänit højts nnämaayy coo quiaꞌa yajpaꞌamnájxnät. Paady højts jaduhṉ nnämaayy, coo højts näguipxy xquiaꞌa møødwädíjtäm. </v>
<v b="MRK" c="9" v="39">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Cábäts hajxy waam̱b cu mnämaayy. Pǿṉhøc̈hä nxøø xquiapxpáatäp coo jaꞌa hoy‑yagjuǿøñäbä hänajty yajcähxøꞌøgy, cábøch jaduhṉ xchoj mägapxtägoyyaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="9" v="40">Pøṉ højts jaduhṉ xquiaꞌa mädsiphájtäm, jeꞌeds hajxy jaduhṉ xmiäguꞌughájtäm. </v>
<v b="MRK" c="9" v="41">Coo mijts pøṉ xyajnøøhúꞌugät jeꞌeguiøxpä cooc̈h mijts xpiawädity, høøc̈h jaꞌa Cristo, jim̱ä hoyhajtä weenhajt piaadaꞌañ Dioswiinduum. </v>
<v b="MRK" c="9" v="42">’Pønjátyhøc̈hä nmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp, hoy hajxy quiaꞌa jagä høxpøquiä, coo hajxy jiøjcapxøꞌøwǿøjät, jaꞌa hänaꞌc‑hajxy jaduhṉ mäjøjcapxøøbiä, mejor paandsaa hajxy häxøpy tøø yajyoꞌxodsøꞌøyii, jaduhṉds hajxy häxøpy tøø miejjiäwipøꞌøyii. </v>
<v b="MRK" c="9" v="43-44">Pø jim̱ä mgøꞌø hänajty xyajcädieey, maas hoy jaduhṉ coo mnäꞌägädä høxpúxät, jaduhṉ tehṉgajnä xquiaꞌa yajcädiéhñät. Jadúhṉäts homiänaajä mjugyhádät nebiä Dios jiugyhatiän, hoyyä mgøꞌø hänajty metsc mgaꞌa jagä møødä. Hix̱, coo tehṉgajnä mjaac cädiéeyät, jiiby mhädáꞌagät haxøøgtuum maa jaꞌa jøøn mänaa quiaꞌa näꞌägädä piꞌic̈hän, hoyyä mgøꞌø hänajty jia caꞌxiä. </v>
<v b="MRK" c="9" v="45-46">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, pø jim̱ä mdecy hänajty xyajcädieey, maas hoy jaduhṉ coo mnäꞌägädä høxpúxät, jaduhṉ tehṉgajnä xquiaꞌa yajcädiéhñät. Jadúhṉäts homiänaajä mjugyhádät nebiä Dios jiugyhatiän, hoyyä mdecy hänajty metsc mgaꞌa jagä møødä. Hix̱, coo tehṉgajnä mjaac cädiéeyät, jiiby mhädáꞌagät haxøøgtuum, hoyyä mdecy hänajty jia caꞌxiä. </v>
<v b="MRK" c="9" v="47">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, pø jim̱ä mwiin hänajty xyajcädieey, maas hoy jaduhṉ coo mnäꞌägädä yajpädsǿm̱ät, jaduhṉ tehṉgajnä xquiaꞌa yajcädiéhñät. Jadúhṉäts homiänaajä mjugyhádät nebiä Dios jiugyhatiän, hoyyä mwiin hänajty metsc mgaꞌa jagä møødä. Hix̱, coo tehṉgajnä mjaac cädiéeyät, jiiby mhädáꞌagät haxøøgtuum, hoyyä mwiin hänajty jia caꞌxiä. </v>
<v b="MRK" c="9" v="48">Jiiby haxøøgtuum, cabä tøønghajxy jiiby mänaa ñäꞌägä hoꞌogy, møød cabä jøøn jiiby mänaa ñäꞌägä piꞌtspä. </v>
<v b="MRK" c="9" v="49">’Pøṉ jiiby hijp haxøøgtuum, cab hajxy jaduhṉ jiiby mänaa quiøx̱y toyaꞌañ. Jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä tsuꞌuc̈h caanøꞌøybän, cabä jøøn jaduhṉ jiiby mänaa pyiꞌic̈h. </v>
<v b="MRK" c="9" v="50">Jaꞌa caan, tuuṉgpaatp jeꞌe. Pero coo jaꞌa tiaamdspä quiǿxät, cab jaduhṉ mänaa tiuuṉgpáatnät. Jaduhṉ mäwíinäts mijtspä, hoy yajxóṉ hajxy mnimiøødhidǿøjät. Cab hajxy jaduhṉ mänaa myajniguiudsip myajniguiumaꞌadøꞌøwǿøjät. </v>
<v b="MRK" c="10" v="1">Mänitä Jesús jim̱ chóhṉgumbä Capernaum. Mänit ñøcxy Judea‑naaxooty, jaꞌa xøøbädsøm̱yhaampiä, jim̱ Jordán‑møjnøøhawiimb. Mänitä jäyaꞌay may ñäméjtsägumbä. Mänitä Jesús tiägǿøguiumbä yajnähixøøbiä, neby hänajty nax̱y yajnähixøꞌøyhatiän. </v>
<v b="MRK" c="10" v="2">Mänitä fariseodøjc‑hajxy näjeꞌe miejch. Mänitä Jesús hajxy miäyajtøøyy: ―Nej, miim̱bä cuhdujt jaduhṉä coo jäyaꞌayhajxy ñiyhøxmadsǿøjädä. Paadiä Jesús jaduhṉ miäyajtøøw̱ä, hijxmadsáaṉäp hänajty jaduhṉ waam̱b hänajty yhadsowaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="10" v="3">Mänitä Jesús yajtøødägajch: ―Nej, jaduhṉä Moisés jecy quiujahyyä coo hajxy mniyhøxmadsǿøjädä. </v>
<v b="MRK" c="10" v="4">Mänitä fariseoshajxy yhadsooyy: ―Jaduhṉä Moisés jecy quiujahy coogä cuhdujt jaduhṉ myiṉ̃ coo jäyaꞌayhajxy ñiyhøxmadsǿøjät. </v>
<v b="MRK" c="10" v="5">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Coo mijts mjaanc̈h tehm̱ quiuhxex̱ä, paadiä Moisés jaꞌa cuhdujt jaduhṉ jecy yejcy coo mdoꞌoxiøjc hajxy mhøxmádsät. </v>
<v b="MRK" c="10" v="6">Mänaa jaꞌa naax̱wiimbä jecy yhawijy tiøøꞌxtaꞌaguiän, mänitä Dios jäyaꞌay metsc quiunuuꞌxy yaꞌadioꞌoxy. </v>
<v b="MRK" c="10" v="7-8">Coo jaꞌa Dios jaꞌa jäyaꞌay jaduhṉ jecy quiunuuꞌxy yaꞌadioꞌoxy, paadiä yaꞌadiøjc jaduhṉ tioꞌoxiøjwiingpǿgät. Jaduhṉ hajxy jaduhṉ yhíjnät nebiä tuꞌqueꞌexpän. Hawiingøøby hajxy jaduhṉ. Cab hajxy wioow̱híjtänä jaꞌa tiaj jaꞌa tiéediäm. </v>
<v b="MRK" c="10" v="9">Pønjatiä Dios jaduhṉ tøø quiunuuꞌxy coo hajxy ñimiøødtsänaꞌawøød nämetsc, cab hajxy jaduhṉ ñiyhøxmadsǿøjät ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="10" v="10">Mänitä Jesúshajxy tiøjtägøøyy møødä jiamiøødtøjc. Mänitä Jesús jadähooc miäyajtøøw̱ä jaꞌa jiamiøød waam̱batiä Jesús jaꞌa fariseodøjc hänajty tøø miøødmädiaꞌagy. </v>
<v b="MRK" c="10" v="11">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Pøṉä tioꞌoxiøjc høxmajtsp, y mänitä wiingtoꞌoxiøjc wyiingpøcy, miägädiehbiä tioꞌoxiøjc jaduhṉ. Haxøøg jaduhṉ jiatcøꞌøy. </v>
<v b="MRK" c="10" v="12">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, coo jaꞌa toꞌoxiøjc ñihyhap yhøxmádsät, y coo wiingyaꞌadiøjc wyiingpǿgät, jaduhṉä ñihyhap miägädiehbiä. Jaanä haxøøg jeꞌeduhṉ jiatcøøbiä ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="10" v="13">Mänitä Jesús pigänaꞌc mejtstägøøg yajnämejtsä, coo hajxy ween quiunuuꞌxyii. Coo jaꞌa Jesús jiamiøød hajxy jaduhṉ yhijxy cooc tyijy jaꞌa Jesús hänajty yhadsibaꞌañii, mänitä pigänaꞌcä tiajhajxy yhadújcäxä coo jaꞌa Jesús hajxy jaduhṉ quiaꞌa nänǿcxät. </v>
<v b="MRK" c="10" v="14">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ yhijxy coo jaꞌa pigänaꞌc‑hajxy hänajty wyiꞌi yhadugyii, mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød yhojy: ―Caꞌa yøꞌø pigänaꞌc hajxy mwiꞌi yhaducy. Wéenhøch hajxy jaduhṉ xñämiṉ̃. Coo mijtsä Diosmädiaꞌagy jaduhṉ mmäbǿgät neby hädaa pigänaꞌc‑hajxy miäbøquiän, mänit mijtsä Dios jaduhṉ xyhuunghádät. </v>
<v b="MRK" c="10" v="15">Hix̱, jaꞌa pigänaꞌc‑hajxy, cab hajxy tii quiaꞌa näꞌä mäbøcy. Tsipcøxp hajxy jaduhṉ ñäꞌägä mäbøcy. Jaduhṉds jeꞌe, coo mijts mmäbǿgät nebiä pigänaꞌc‑hajxy miäbøquiän, mänit hajxy jaduhṉ mjugyhádät cøjxtaꞌaxiøø nebiä Dios jiugyhatiän. Tøyhajt jaduhṉ ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="10" v="16">Mänitä Jesús jaꞌa pigänaꞌc tiägøøyy cunuuꞌxpä tuꞌugjaty‑tuꞌugjaty. Cøꞌønähgájpäp hajxy hänajty. </v>
<v b="MRK" c="10" v="17">Mänitä Jesús jim̱ chohṉ̃. Jim̱ hänajty tiuꞌuyoꞌoyñä, mänitä Jesús jäyaꞌay tuꞌug päyøꞌøguiä ñajtspaadøøyyä. Mänit wyiinjijcädaacä. Mänit ñämaayyä: ―Wiindsǿṉ, mjaanc̈h tehm̱ yhoyhänaꞌc miic̈h. Nébiøch ngudiúnät cooc̈h cøjxtaꞌaxiøø njugyhádät nebiä Dios jiugyhatiän ―nøm̱ä Jesús miäyajtøøw̱ä. </v>
<v b="MRK" c="10" v="18">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tiic̈h miic̈h jaduhṉ coo xñämaꞌay cooc̈h nhoyhänaꞌcä. Ni pøṉ jaduhṉ quiaꞌa hoyhänaꞌcä. Jagooyyä Dios tuꞌuquiä yhoyhänaꞌcä. </v>
<v b="MRK" c="10" v="19">Mnajuøøby miic̈h jaduhṉ nebiatiä Moisés cuhdujt jecy yejcy, túhm̱äts. “Cab hajxy mniyaghoꞌogǿøjät. Cabä wiingtoꞌoxiøjc hajxy mmøødtsänáꞌawät. Cab hajxy mméedsät. Cab hajxy mhøhṉdáꞌagät. Cab hajxy mmäméedsät høhṉdaꞌagymiädiaꞌagyhaam. Mwiingudsähgǿꞌøwäbä mdajjä mdeedy hajxy” ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="10" v="20">Mänitä Jesús ñämáayyägumbä: ―Pero Wiindsǿṉ, homiänáajøch jaduhṉ ngudiuṉ̃. Múutsnøc̈hä hoguiuhdujt nmädsohṉdaacy ―nøm̱ä Jesús ñämaayyä. </v>
<v b="MRK" c="10" v="21">Mänitä Jesús jaꞌa craa wyiinheeꞌppejty. Jiaanc̈h tehm̱ chójcäbä craa hänajty jeꞌe. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tuꞌtuꞌuyyä mgaꞌa cøx̱y cudiuṉ̃. Nøcx cøx̱y toog tijaty jim̱ mmøød, jaduhṉds mmóꞌowät pønjaty hajxy häyoob. Coo jaduhṉ mgudiúnät, mänit jim̱ mnǿcxät Dioswiinduum. Jim̱ miic̈hä hoybä weenbä mbáadät tsajpootyp. Hoorä, høøc̈h paduꞌubǿjcäc. </v>
<v b="MRK" c="10" v="22">Coo jaꞌa craa jaduhṉ ñämaayyä, mänit jiootmadiägøøyy. Mänit wyiimbijnä tájjäp máayyäp. Hix̱, jaanc̈h tehm̱ miäyøø hänajty jeꞌe. </v>
<v b="MRK" c="10" v="23">Jim̱ä Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy hänajty piadänaꞌay. Mänitä Jesús wyiinheeꞌppejty. Mänit miänaaṉ̃: ―Jaanc̈h tehm̱ chip jaduhṉ coo yøꞌø mäyøødøjc‑hajxy jim̱ ñǿcxät Dioswiinduum. Tehm̱ tiøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="10" v="24">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ miänaaṉ̃, jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy jaꞌa jiamiøødhajxy jaduhṉ. Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Mäguꞌughajpädøjc, pønjatiä xiädøꞌøñ hajxy hajoodhajp, jaanc̈h tehm̱ chip jaduhṉ coo hajxy jim̱ ñǿcxät Dioswiinduum. </v>
<v b="MRK" c="10" v="25">Maas paquiä camello tuꞌug jiiby ñaxǿꞌøwät xuhñdyjutooty quejee jaꞌa mäyøøhänaꞌc‑hajxy jim̱ tiägǿꞌøwät Dioswiinduum. </v>
<v b="MRK" c="10" v="26">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ miänáaṉgumbä, mänitä jiamiøødhajxy maas hanax̱iä yagjuǿøguiumbä. Mänitä Jesús miäyajtøøw̱ä: ―Pøṉxädaꞌaduhṉ jaanc̈h tøy nähwaꞌadsaam̱b. </v>
<v b="MRK" c="10" v="27">Mänitä Jesús wyiinheeꞌppéjcumbä. Mänit miänaaṉ̃: ―Jaꞌa jäyaꞌayhajxy, cab hajxy hamdsoojoot hoy yajniñähwaꞌadsǿøjät. Pero Dios, jeꞌeds mäyajnähwaatsp. Hotyiijä Dios jaduhṉ jiaty. </v>
<v b="MRK" c="10" v="28">Mänitä Pedro jaꞌa Jesús ñämaayy: ―Huuc mädow̱, coo højts miic̈h nbaduꞌubøjcy, cøjx højts nnähgueꞌegy tijaty højts hijty nmøød. </v>
<v b="MRK" c="10" v="29-30">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Pønjaty cøx̱iä tøø ñähgueꞌegy jaꞌa høøc̈hcøxpä møødä Diosmädiaꞌagyquiøxpä, maas may hajxy jaduhṉ jiaac paadaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin tijaty hajxy hänajty tøø ñähgueꞌegy tøø yhøxyoꞌoy, tiøjc, piuhyaꞌay, piuhdoꞌoxy, tiaj tieedy, yhuung, ñaax̱. Møød jim̱ hajxy ñøcxaꞌañ tsajpootyp. Jim̱ hajxy jaduhṉ homiänaajä yhidaꞌañ, hoy hajxy hänajty yaa tøø jia tsaac̈hpøcy jaꞌa høøc̈hcøxpä hädaa yaabä naax̱wiin. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="10" v="31">Pønjatiä møjtuuṉg jädaꞌahaty caꞌa møød, nämay hajxy miøjtägøꞌøwaꞌañ. Pero pønjatiä møjtuuṉg jädaꞌahaty ja møød, nämayyä tiuuṉghajxy piøgáaṉäxä ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="10" v="32">Mänitä Jesúshajxy jim̱ tiuꞌubøjcy møødä jiamiøødtøjc. Jerusalén hajxy hänajty ñøcxaꞌañ. Jawyiinä Jesús hänajty yoꞌoy. Mayyä jäyaꞌayhajxy hänajty pianøcxy møødä Jesús jiamiøødhajxy, jaꞌa hajxy hänajty nämajmetspä. Jaanc̈h tehm̱ yagjuøøby hajxy hänajty. Høxtä tsähgøøby hajxy hänajty. Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød hawiing wioonøcxy. Mänitä Jesús tiägøøyy mädiaacpä nebiaty hänajty jiadaꞌañ yhabetaꞌañ: </v>
<v b="MRK" c="10" v="33">―Huuc mädow̱ hajxy, yam̱ hajxy nnǿcxäm Jerusalén. Coo hajxy jim̱ ngoodáaṉäm, mänítøc̈hä teedywiindsøṉhajxy xyajcøꞌødägøꞌøwaꞌañ, møødä hänaꞌcä Diosmädiaꞌagy hajxy jim̱ yajnähixøøbiä tsajtøgooty, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. Mänítøch hajxy jaduhṉ xyajnähdijaꞌañ cooc̈h hajxy xyaghoꞌogaꞌañ. Mänítøch hajxy xyajcøꞌødägøꞌøwaꞌañ jaꞌa hänaꞌc‑hajxy jim̱ tsohm̱bä Roma. </v>
<v b="MRK" c="10" v="34">Madiúꞌujøch hajxy xchaac̈htiunaꞌañ. Xñäxiꞌigáam̱bøch hajxy. Xwyiinwoonáam̱bøch hajxy. Xwyiingutsujøꞌøwáam̱bøch hajxy. Xwiobhoꞌogáam̱bøch hajxy. Mänítøch hajxy xjia yaghoꞌogaꞌañ. Pero cudägøøgxǿøyyøch njujypiøjtägatsaꞌañ, ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="10" v="35">Mänitä Jesús wyiinguwaꞌagøøyyä jaꞌa Santiago møødä Juan. Jaꞌa Zebedeo yhuunghajxy hänajty jeꞌe. Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ, huuc tuṉä mayhajt jaꞌa højtscøxpä. </v>
<v b="MRK" c="10" v="36">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tii mayhájthøch ndúnäp. </v>
<v b="MRK" c="10" v="37">Mänitä Santiagohajxy miänáaṉgumbä: ―Coo miic̈h hänajty tøø mmøjtägøꞌøy, coo hänajty tøø mdägøꞌøy hanehm̱bä, mänit højts cuhdujt xmióꞌowät coo højts jim̱ nhäñáꞌawät miic̈hä mnähmøjc, hahooyhaampiä møød hanajtyhaampiä. </v>
<v b="MRK" c="10" v="38">Mänitä Jesús yhadsóogumbä: ―Mijts, cab hajxy mnajuøꞌøy tii hajxy jaduhṉ mnänøøm̱by. Nej, mmeeꞌxtúgäp hajxy jaduhm̱bä nébiøch ndsaac̈hpøgáꞌañänä. </v>
<v b="MRK" c="10" v="39">Mänitä Santiagohajxy yhadsooyy: ―Nmeeꞌxtúgäp højts jaduhṉ. Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Jaduhṉ mijts mjaanc̈h tsaac̈hpøgaam̱bä nébiøch ndsaac̈hpøgaꞌañän. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="10" v="40">Pero cábøc̈hä cuhdujt jaduhṉ nmøødä coo mijtsä cuhdujt nmóꞌowät coo hajxy jim̱ mhäñáꞌawät høøc̈hä nnähmøjc mänáajøch hänajty tøø ndägøꞌøyän hanehm̱bä. Dios jaꞌa cuhdujt møød pøṉ yajnähdijaam̱by coo hajxy jim̱ yhäñáꞌawät. Jeꞌedshajxy jaduhṉ jim̱ häñaꞌawaam̱b ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="10" v="41">Coo Jaha Jesús jiamiøødhajxy jaduhṉ miädooyy, jaꞌa hajxy hänajty jaac nämajcpä, mänitä Santiagohajxy miäjootmaꞌtä møødä Juan. </v>
<v b="MRK" c="10" v="42">Mänitä Jesús miøjyaax̱y jaꞌa hajxy hänajty jaac nämajcpä. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Jaꞌa gobiernähajxy, møødä hänaꞌc‑hajxy yaa møjtuuṉgmøødpä hädaa yaabä naax̱wiin, jaꞌa hänáꞌcätshajxy jaduhṉ yaa hanehm̱b. Mnajuøøby hajxy jaduhṉ, túhm̱äts. </v>
<v b="MRK" c="10" v="43-44">Pero mijts, cab hajxy mbøc‑juǿꞌøwät coo møjtuuṉg hajxy mmøødhádät. Pøṉä jioot tsojp coo wyiingudsähgøꞌøwǿøjät, weenä jioot piädaꞌagy coo jiamiøød piuhbédät. </v>
<v b="MRK" c="10" v="45">Høøc̈hpaady, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, mäbuhbéjpøch jaduhṉ yaa tøø ngädaꞌagy. Høxtä nnähhoꞌtuꞌudáam̱biøc̈hä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä. Cábøch jaduhṉ nmänaꞌañ cooc̈hä jäyaꞌayhajxy xpiuhbédät. </v>
<v b="MRK" c="10" v="46">Mänitä Jesúshajxy quiooꞌty maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Jericó. Coo hajxy jim̱ chóhṉgumbä, mayyä jäyaꞌay hajxy piaduꞌubøjcä. Jim̱ä wiinds hänajty tuꞌug yhäñaꞌay tuꞌhaam. Bartimeo hänajty xiøhaty. Timeo jaꞌa tieedy hänajty xiøhaty. Xädøꞌøñyujwaam̱bä Bartimeo hänajty. </v>
<v b="MRK" c="10" v="47">Coo jaꞌa Bartimeo jaduhṉ miädooyy coo hänajty jeꞌe Jiesúsä, jaꞌa hänajty tsohm̱bä Nazaret, mänitä Bartimeo møc yaax̱y: ―Jesús, David miic̈h jecy mhaphajt mdeedyhajt. Høøc̈h näxúuꞌtsäc. </v>
<v b="MRK" c="10" v="48">Mänitä Bartimeo yhojmujcä nämay coo cu yhamooṉ̃. Pero cab jaduhṉ ñäꞌä hamooṉ̃. Tehṉgajnä maas møc tiägøøyy yaax̱pä: ―Jesús, miic̈hä David jecy mhaphajt mdeedyhajt. Høøc̈h näxúuꞌtsäc. </v>
<v b="MRK" c="10" v="49">Mänitä Jesús tiänaaxiøjpy. Mänit miänaaṉ̃ coo jaꞌa Bartimeo miøjyaꞌaxǿøjät. Mänitä Bartimeo tuꞌjäyaꞌay ñämaayyä: ―Xooṉdaꞌag, tänaayyøꞌøg. Xim̱ä Jesús xmiøjyaꞌaxy. </v>
<v b="MRK" c="10" v="50">Mänitä Bartimeo paquiä tiänaayyøꞌcy. Mänitä yoṉ̃wit yajniñähnajptuutä. Mänitä Jesús päyøꞌøguiä hoy wyiingumedsøꞌøy. </v>
<v b="MRK" c="10" v="51">Mänitä Jesús jaꞌa Bartimeo miäyajtøøyy: ―Tii mayhajt jaduhṉ myajtunáaṉäp. Mänitä Bartimeo yhadsooyy: ―Wiindsǿṉ, høøc̈h yaghijxǿꞌcäc. </v>
<v b="MRK" c="10" v="52">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Jaꞌa hoy, tisän coo quiaꞌa cabä. Cooc̈hä nmädiaꞌagy tøø xmiäbøjcä, paady tøø mhijxøꞌnø. Tuuṉä Jesús jaduhṉ ñäꞌä mänaaṉ̃, mänitiä Bartimeo jiaanc̈h hijxøꞌcy. Mänitä Jesús piaduꞌubøjnä. </v>
<v b="MRK" c="11" v="1">Jim̱ä Jesúshajxy hänajty quioodaaṉnä maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Betfagé møød Betania, jim̱ mädøyyä maa jaꞌa tuṉ hänajty xiøhatiän Olivos. Jim̱ hänajty miäwiingóṉ Jerusalén. Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød metsc </v>
<v b="MRK" c="11" v="2">ñämaayy: ―Nøcx hajxy jim̱haamby maa yøꞌø cajpthuungän. Coo hajxy jim̱ mmedsaꞌañ, jim̱ä burro hajxy tuꞌug mbaadaꞌañ cuxoch. Cahnä pøṉ yajpejmachñä. Mmäguejǿꞌøwäp hajxy. Jaduhṉds hajxy yaa mwitsmínät. </v>
<v b="MRK" c="11" v="3">Y pø jim̱ä jäyaꞌay hajxy xmiäyajtøy tii hajxy jaduhṉ coo mmäguejøꞌøy, mänit hajxy mnämáꞌawät: “Jaꞌa nwiindsǿṉ højts cham̱ yajmaajiajp. Paquiä højts nnäꞌä yajtunaꞌañ. Mänit højts miṉ nnajtswidsøꞌøy.” Jaduhṉ hajxy mmänáꞌanät ―nøm̱ä Jesús ñajtscapxøøyy. </v>
<v b="MRK" c="11" v="4-5">Mänitä burro hajxy hoy jiaanc̈h paady cuxoch jim̱ møjtuꞌhaam, jim̱ tøjnähmøjc mädøyyä. Jim̱ä jäyaꞌayhajxy hänajty näjeꞌe tiänaꞌay. Coo jaꞌa Jesús jiamiøødhajxy tiägøøyy burromäguejøøbiä, mänit hajxy ñämaayyä: ―Tii yøꞌø burro hajxy jaduhṉ coo mmäguejøꞌøy. </v>
<v b="MRK" c="11" v="6">Mänit hajxy jaduhṉ yhadsooyy waam̱baty hajxy hänajty tøø yhaneꞌemyii coo hajxy jaduhṉ yhadsówät. </v>
<v b="MRK" c="11" v="7">Mänitä Jesús jaꞌa burro yajnäméjtsäxä. Mänitä jiamiøødä wyit hajxy jim̱ piädaacy burronähgøxp. Mänitä Jesús jim̱ piejty. </v>
<v b="MRK" c="11" v="8">Jaanc̈h tehm̱ miayyä jäyaꞌayhajxy hänajty pianøcxy. Mänitä wyit hajxy näjeꞌe chijy. Jaduhṉds hajxy tuꞌhaam ñajtsyeꞌebøøyy maa jaꞌa Jesús hänajty burronähgøxp ñaxøꞌøwaꞌañän. Näjeꞌe hujtshaay hajxy hänajty piujxpä. Jim̱ hajxy hänajty piädaacpä tuꞌhaam. </v>
<v b="MRK" c="11" v="9">Cuꞌughagujcä Jesús hänajty ñøcxy. Mänitä cuꞌughajxy nägøx̱iä tiägøøyy yaax̱pä jojpä: ―¡Viva Jesús, viva! ¡Gloria a Dios! Diosquex̱y hädaa Jesús jaduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="11" v="10">¡Gloria a Dios tsajpootypä! Jaduhṉ hädaa Jesús yhaneꞌemaam̱bä nebiä David jecy yhanehm̱iän, jaꞌa hajxy jecy nhaphajt ndeedyhájtäm. </v>
<v b="MRK" c="11" v="11">Mänitä Jesúshajxy jim̱ quiooꞌnä Jerusalén, møødä jiamiøød jaꞌa nämajmetspähajxy. Mänit hajxy jim̱ ñøcxøøyy maa jaꞌa tsajtøjcän. Coo hajxy jiiby chajtøjtägøøyy, mänit hajxy yhijxwädijty tijaty hänajty jiiby. Mänit hajxy wyiimbíjcumbä. Mänit hajxy jiiby yhädáaccumbä Betania. Hix̱, tøø hänajty chuujøꞌøy, y jiiby hajxy hänajty miejtstaꞌagaꞌañ Betania. </v>
<v b="MRK" c="11" v="12">Cujaboom, mänitä Jesúshajxy jim̱ tiuꞌubǿjcumbä. Mänitä Jesús yähoꞌpøjcä. </v>
<v b="MRK" c="11" v="13">Mänitä piids tuꞌug ñäheebøøyy coo hänajty jim̱ tiänaꞌay picxum̱nä. Coo wiingóṉ ñämejch, mänit yhijxy coo tiøøm hänajty quiaꞌa näꞌägädä hity. Haagä haay hänajty jeꞌe. Cahnä yhiiꞌts hänajty yhabaadyñä mänaabä hänajty nax̱y tiøømbetiän. </v>
<v b="MRK" c="11" v="14">Mänitä Jesús piids ñämaayy: ―Ni mänaa miic̈h mgaꞌa tøømbejtägatsaaṉnä. Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ miänaaṉ̃, miädoow̱ jaꞌa jiamiøødhajxy jaduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="11" v="15">Coo jaꞌa Jesúshajxy jim̱ miejtstägajch Jerusalén, mänitä Jesús jiiby chajtøjtägǿøguiumbä. Mänitä Jesús jaꞌa tooꞌpädøjc juubiädøjc tiägøøyy høxpäboobiädsøøm̱bä jiiby tsajtøgooty. Mänitä meexä tiägøøyy høxjuijpä maa xädøꞌøñ hajxy hänajty quiuwichän, møødä häñaabiejt maa hajxy hänajty yhäñaꞌayän coo hajxy hänajty pialomatoogy. </v>
<v b="MRK" c="11" v="16">Mänitä Jesús tiägøøyy hadujpä coo jaꞌa jäyaꞌayä tioogy hajxy jiiby quiaꞌa mädägǿøñät tsajtøgooty. </v>
<v b="MRK" c="11" v="17">Mänitä Jesús tiägøøyy yajwiingapxøøbiä: ―Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: “Paꞌyaax̱táacthøc̈hä ndøjc hajxy nägøx̱iä xwiáaṉät, jaꞌa jäyaꞌayhajxy wiinduhm̱yhagajptpä.” Jaduhṉä Dios jecy miänaaṉ̃. Pero mijts, wiing mijtsä tsajtøjc mwaꞌañ. Jaduhṉ hajxy mwaꞌañ nebiä meeꞌtstaactän ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="11" v="18">Coo jaꞌa teedywiindsøṉhajxy jaduhṉ miädooyy, møødä hänaꞌcä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty jiiby yajnähixøøbiä tsajtøgooty, mänit hajxy tiägøøyy cojyquiapxytiuum̱bä nebiä Jesús hajxy yaghóꞌogät. Hix̱, chähgøøbiä Jesús hajxy hänajty jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesús jaꞌa miädiaꞌagy hänajty jiaanc̈h tehm̱ yhamädoow̱híjtäxä jaꞌa cuꞌug. </v>
<v b="MRK" c="11" v="19">Pero coo quioodsøøñä, mänitä Jesúshajxy jiiby yhädáaccumbä Betania. </v>
<v b="MRK" c="11" v="20">Cujaboomä Jesúshajxy ñøcxtägajch Jerusalén. Coo hajxy jim̱ ñaxǿøguiumbä maa jaꞌa Jesús jaꞌa piids hänajty tøø ñäbogøꞌøyän, mänitä piids hajxy yhijxy coo hänajty tøø quiøx̱y tøꞌøc̈h. </v>
<v b="MRK" c="11" v="21">Coo jaꞌa Pedro jaduhṉ jiahmiejtstaacy, mänitä Jesús ñämaayyä: ―Wiindsǿṉ, huug hix̱ yøꞌø piids. Häxøøy miic̈h yøꞌø mnäbogøøyy coo ni mänaa quiaꞌa tøømhájnät. Tøø yøꞌø quiøx̱y tøøtsnä ―nøm̱ä Pedro miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="11" v="22">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Mäbøjcä jaꞌa Dios miädiaꞌagy coo jiaanc̈h tehm̱ tiømiädiaꞌaguiä. </v>
<v b="MRK" c="11" v="23">Coo hajxy hamuumduꞌjoot mmäbǿgät, høxtä yøꞌø tuṉ jaꞌa mmädiaꞌagyhajxy xquiudiúuṉäp coo hajxy mnämáꞌawät coo ween nøcxy miejyquiaꞌawøꞌøy. Mänitä mmädiaꞌagyhajxy jaduhṉ xquiudiúuṉät coo jaꞌa Dios jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot mmäbǿjcät coo tiømiädiaꞌaguiä. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="11" v="24">Coo mijtsä Dios tijaty mmäyujwáꞌanät, xmióꞌowäp hajxy jaduhṉ, coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot mmäbǿjcät coo tiømiädiaꞌaguiä. </v>
<v b="MRK" c="11" v="25">Coo mijtsä Dios hänajty mbaꞌyaꞌaxaꞌañ, tsipcøxpä hänaꞌc hajxy jayøjp mmäméeꞌxät, jaꞌa mijts hänajty tøø xñägädieeyǿꞌøyäbä, jaduhṉä Dios hajxy jaduhṉ xmiäméeꞌxpät tijaty hajxy hänajty mgädieeyhajpy. </v>
<v b="MRK" c="11" v="26">Pero pø cab hajxy mmämeeꞌxaꞌañ, ni mijtsä mDeedy tsajpootypä xquiaꞌa mämeeꞌxtägatsaꞌañ ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="11" v="27">Coo jaꞌa Jesúshajxy jim̱ quiooꞌtägajch Jerusalén, mänitä Jesús jadähooc tiägøøyy tsajtøgooty. Jiibiä Jesús hänajty wiädity, mänit ñämejtsä jaꞌa teedywiindsǿṉ, møødä hänaꞌc‑hajxy jiiby yajnähixøøbiä tsajtøgooty, møødä majjäyaꞌadiøjc. </v>
<v b="MRK" c="11" v="28">Mänitä Jesús hajxy miäyajtøøyy: ―Pøṉ miic̈h cuhdujt tøø xmioꞌoy coo miic̈h häxøøy yaa tsajtøgooty tøø mdsiptuṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="11" v="29-30">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Nhadsóow̱äbøch häyaa jaduhṉ cooc̈h mijts häyaa jayøjp xyhadsóow̱ät. Pøṉä Juan mäyajnäbejpä quejx, Diosä tøgä jäyaꞌayä. Hadsóow̱ägøch hajxy. Cooc̈h hajxy häyaa xyhadsóow̱ät, mänítøch mijts häyaa nhadsoodägájtspät ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="11" v="31">Cabä teedywiindsøṉhajxy hänajty ñajuøꞌøy waam̱bä Jesús hajxy yhadsówät. Mänit hajxy tiägøøyy niñämáayyäbä: “Coo hajxy häyaa nmänáaṉämät coo jaꞌa Dios jaꞌa Juan quiejxy, jaduhṉ jadähooc xyhadsowáaṉäm: Aa, pø tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa Dios jaꞌa Juan jiaanc̈h quejxy, tii jaꞌa Juan miädiaꞌagy hajxy coo tøø mgaꞌa mäbøjcä. </v>
<v b="MRK" c="11" v="32">Y coo hajxy häyaa nmänáaṉämät coo jaꞌa Dios jaꞌa Juan quiaꞌa quejxy, mänitä cuꞌug hajxy häyaa xmiädsibǿøyyämät.” Hix̱, jaduhṉä cuꞌughajxy hänajty miänaꞌañ coogä Juan hänajty Dyiosquex̱iä. </v>
<v b="MRK" c="11" v="33">Mänitä Jesús hajxy ñämaayy coo hajxy hänajty quiaꞌa najuøꞌøy. Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Pues, ni høøc̈h jaduhṉ ngaꞌa nägapxaam̱bä pǿṉhøchä cuhdujt tøø xmioꞌoy. </v>
<v b="MRK" c="12" v="1">Mänitä Jesús tiägøøyy yajnähixøøbiä cuentäyajmäbaadyhaam: ―Mänitä jäyaꞌay tsaatypcam̱ tuꞌug piädaacy. Mänit jiuhguraajøøyy. Mänitä tsaatyñøøxeeꞌxøhñdy ñädajøøyy. Mänitä nähbettøjc tuꞌug yhädiuuṉ̃ coo hajxy jim̱ yhäñáꞌawät coo jaꞌa tsaatypcam̱ hajxy hänajty cwieendähadaꞌañ. Mänitä wiingjäyaꞌay jaꞌa tsaatypcam̱ hajxy yajcøꞌødägǿøyyäxä coo hajxy cøguipxyjiaty cwieendähádät. Mänitä cudsaatyp jäguem̱naax̱ ñøcxy. </v>
<v b="MRK" c="12" v="2">Coo jaꞌa tsaatyptuc yhabaaty, mänitä cudsaatyp jaꞌa mioonsä quiejxy coo hajxy cøgujjiä ween yajwaꞌxy. </v>
<v b="MRK" c="12" v="3">Coo jaꞌa craa jim̱ miejch, mänit hoyhoy quioxhoꞌcä. Mänit piäboowyiimbijtä cøꞌøwaꞌads. </v>
<v b="MRK" c="12" v="4">Mänitä cudsaatyp jaꞌa mioonsä mäwiingpä jia quéjxcumbä. Maas hanax̱iä craa jeꞌe wiobhóꞌcäbä. Høxtä yajtsäbíjtäxä jaꞌa quiopc jaduhṉ. Hoyhoy jaduhṉ chaac̈htiuuṉä. </v>
<v b="MRK" c="12" v="5">Mänitä cudsaatyp jaꞌa mioonsä mäwiingpä jia quéjxcumbä. Mänit hajxy jeꞌe yaghoꞌcy. Maas mayyä mioonsä jia jaac tehm̱ quiejxy. Näjeꞌe hajxy wiobhoꞌcä; näjeꞌe hajxy yaghoꞌcä. </v>
<v b="MRK" c="12" v="6">’Jim̱ä cudsaatyp jaꞌa yhuung hänajty tuꞌug. Jiaanc̈h tehm̱ chojpiä yhuung hänajty. Mänit ñämaayy: “Nhuuc quéx̱yhøch miic̈h jim̱. Wehṉdä miic̈h hajxy häyaa xñäꞌä wiingudsähgǿꞌøwät.” </v>
<v b="MRK" c="12" v="7">Coo jaꞌa cudsaatyp yhuung jim̱ miejch, mänit hajxy tiägøøyy niñämáayyäbä, jaꞌa tsaatypcam̱ hajxy hänajty tøø miämähmǿꞌøyäbä: “Coo hädaa craa tieedy häyaa ñäꞌä hóꞌogät, hädaa craa jaduhṉ cøx̱iä mämähmøꞌøwaam̱b mäduhṉ̃tiä hädaa tsaatypcam̱. Tsøc hädaa craa hajxy jaduhṉ näꞌägä yaghóꞌcäm, jaduhṉ højts hädaa tsaatypcam̱ njeꞌehájtämät.” </v>
<v b="MRK" c="12" v="8">Mänitä cudsaatyp yhuung miájtsäxä. Mänit yaghoꞌcä. Mänit hajxy hoy yhøxchøm̱y jäguem̱juøøby. </v>
<v b="MRK" c="12" v="9">’Haa, nebiä cudsaatypädaꞌa hänajty jiatcøꞌøwaꞌañ. Nøcxaam̱bädaꞌa hajxy yaghoꞌtägatsaꞌañii, jaꞌa hajxy hänajty tøø miäyaghóꞌoguiäbä. Mänitä wiinghänaꞌcä tsaatypcam̱ hajxy hänajty yajcøꞌødägøꞌøwaꞌañii. </v>
<v b="MRK" c="12" v="10">’Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: Jaꞌa tsaa mädyii jaꞌa tøjmuuꞌtspädøjc‑hajxy quiaꞌa näꞌägä cumaayy, jeꞌe näꞌägä tuuṉdsohṉ maa jaꞌa tøjteecän. </v>
<v b="MRK" c="12" v="11">Jaꞌa Dios jaduhṉ mänaaṉ coo jaꞌa tsaa jaduhṉ jim̱ tiuuṉdsóonät. Paady hajxy jaduhṉ jaanc̈h tehm̱ yajxóṉ nhíjxäm ―nøm̱ä Jesús miädiaacy. </v>
<v b="MRK" c="12" v="12">Jaꞌa teedywiindsøṉhajxy, ñajuøøby hajxy hänajty jaduhṉ coo hajxy hänajty tøø yajmäbaadyii nebiä cahwiindøyhänaꞌcän, jaꞌa hajxy hänajty tsaatypcueendähajpä. Coo hajxy jaduhṉ ñajuøøyy, paadiä Jesús hajxy hänajty jia wiꞌi miadsaꞌañ. Pero cab hajxy jaduhṉ ñäꞌä majch, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa cuꞌug hajxy hänajty chähgøꞌøy. Mänitä Jesús hajxy ñähgueecnä. Mänit hajxy wyiimbijnä. </v>
<v b="MRK" c="12" v="13">Mänitä fariseoshajxy näjeꞌe wyiinguejxä, møødä Herodes quiuꞌughajxy näjeꞌebä, coo jaꞌa Jesús hajxy yajcapxtägóyyät, jaduhṉ hajxy hoy ñäxøꞌøwǿꞌøwät. </v>
<v b="MRK" c="12" v="14">Mänitä Jesús ñämejtsä. Mänit ñämaayyä: ―Nnajuøøby højts coo miic̈h tøy mjaanc̈h tehm̱ miädiaꞌagy. Caj miic̈h jaduhṉ mnäꞌägä møjpädaꞌagy waam̱batiä cuꞌug xjia nämaꞌay. Tuꞌcuhdujt miic̈hä jäyaꞌay mhix̱y, pønjaty hajxy mäyøø, pønjaty hajxy häyoob. Tøyhajt højts miic̈h xyajnähixøꞌøy coo højts hoy njäyaꞌayhádät nebiä Dios choquiän. Hoorä, coo højtsä gobiernä Rómabä hänajty xyajnähjuudiuꞌudaꞌañ, nej, hahixøøby jaduhṉ coo højts nnähjuudiúꞌudädä ―nøm̱ä Jesús miäyajtøøw̱ä. </v>
<v b="MRK" c="12" v="15">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tiic̈h hajxy jaduhṉ coo xjia wiꞌi yajcapxtägoyyaꞌañ. Høøc̈hä xädøꞌøñ tuꞌug huuc yaghíjxäc. Paadiä Jesús jaduhṉ miänaaṉ̃, ñajuøøby hänajty jaduhṉ coo hänajty jia wiꞌi yajcapxtägoyyaꞌañii. </v>
<v b="MRK" c="12" v="16">Mänitä Jesús xädøꞌøñ jiaanc̈h yaghijxä. Mänit miänaaṉ̃: ―Pøṉ wyiin jiøjp yøꞌøduhṉ. Pøṉ xiøø yøꞌøduhṉ jim̱ miim̱b. Mänit hajxy yhadsooyy: ―Jaꞌa gobiernä wyiin jiøjp yøꞌø, jaꞌa jim̱ tuum̱bä Roma. Jaayaꞌay xiøø yøꞌøbä. </v>
<v b="MRK" c="12" v="17">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Tøyhajt jaduhṉ. Moꞌowxä jaꞌa gobiernä hajxy pø jeꞌe jieꞌe yøꞌø. Pero mädyii jaꞌa Dios jieꞌe, moꞌow hajxy jeꞌebä. Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ yhadsooyy, jaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy jaꞌa fariseoshajxy jaduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="12" v="18">Mänitä Jesús jaꞌa saduceos näjeꞌe ñämejtsä. Cabä saduceoshajxy hänajty miäbøcy coogä hoꞌogyjiäyaꞌayhajxy hänajty jiujypiøjtägatsaꞌañ. Jaduhṉä saduceoshajxy hänajty miänaꞌañ cooc tyijy jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌayhajxy quiaꞌa jujypiøjtägatsaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="12" v="19">Mänitä saduceos jaꞌa Jesús hajxy ñämaayy: ―Wiindsǿṉ, jaduhṉä Moisés jecy quiujahy neby højts nguhdujthájtämät, højts judíojäyaꞌayhájtäm. Hoorä, coogä yaꞌadiøjc tuꞌug yhóꞌogät, coog hänajty piøquiä, pø cáhnäg hajxy hänajty yhuungpaadyñä, pø jím̱ägä piuhyaꞌay, wéenägä piuhyaꞌay jaꞌa yaamgtoꞌoxy wyiingpøcy, jadúhṉäc hajxy jaduhṉ yhuungpáadät. Jadúhṉäc quiähxǿꞌøgät coog hänajty jeꞌe yhuungä, jaꞌa hänajty tøø yhóꞌoguiäbä. </v>
<v b="MRK" c="12" v="20">Hoorä, jii jäyaꞌayhajxy hänajty näjuxtujyaꞌay, haagä tuꞌqueꞌex. Mänitä tehm̱ quioobhuung tioꞌoxiøjwiingpøjcy. Cab jejcy miøødtsänaayy, mänitä craa yhoꞌcy. Cabä huung hajxy ñäꞌä paaty. </v>
<v b="MRK" c="12" v="21">Mänitä jiødsøm̱y jaꞌa yaamgtoꞌoxy wyiingpøjcy. Ni jeꞌehajxy quiaꞌa huungpaatpä. Mänitä craa yhoꞌpä. Jaduhṉä jiødsøm̱y jeꞌebä jia wiingpǿjcumbä. Jaanä jaduhyyä jeꞌe jiajpä nebiä yhajchhajxy jiajtiän. </v>
<v b="MRK" c="12" v="22">Jaduhṉ hajxy näjuxtujc jia møødtsänaayy, ni pøṉ jeꞌe quiaꞌa yaghuungpaaty. Nägøx̱iä hajxy jaduhṉ yhoꞌcy. Høxtä jaꞌa toꞌoxiøjc, jaac tehm̱ yhoꞌc jeꞌebä. </v>
<v b="MRK" c="12" v="23">Bueno, coo jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌayhajxy hänajty nägøx̱iä jiujypiøjtägatsaꞌañ, pøndaꞌa jeꞌe tehm̱ tiøybä møødtsänaꞌawaam̱b, jaꞌa hajxy hänajty näjuxtujcpä. Hix̱, näjuxtujc hajxy hänajty tøø jia møødtsänaꞌay. Paady højtsä tøyhajt ndsocy ―nøm̱ä Jesús ñämaayyä. </v>
<v b="MRK" c="12" v="24">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Caj mijtsä tøyhajt hajxy mnäꞌägä møødä, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mgaꞌa näꞌägädä wiinjuøꞌøy. Møød cab hajxy mnajuøøbiä nebiatiä Dios jaꞌa miøcmäjaa yajcähxøꞌøgy. </v>
<v b="MRK" c="12" v="25">Coo jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌayhajxy hänajty jiujypiøjtägatsaꞌañ, cab hajxy mänit piøgaꞌañ, cab hajxy mänit yhuꞌugaꞌañ. Jaduhṉ hajxy yhidaꞌañ nebiä Diosmoonsähajxy jim̱ yhitiän tsajpootyp. </v>
<v b="MRK" c="12" v="26">Tii mijts coo mgaꞌa mäbøgaꞌañ coo jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌayhajxy jiujypiøjtägatsaꞌañ. Jaduhṉä Moisés jecy quiujahy coogä Dios tähooc miøødnibiaatä jim̱ pactuum maagä hujts haptymøødpä hänajty tioyyän. Mänítägä Dios jaꞌa Moisés ñämaayy: “Høøc̈hä Abraham xDyioshajp, møødä Isaac, møødä Jacob.” </v>
<v b="MRK" c="12" v="27">Coo jaꞌa Dios jaduhṉ jecy miänaaṉ̃, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa Abrahamhajxy hänajty tøø jiujypiøjtägach, møødä Isaac, møødä Jacob. Hix̱, jujcyjiäyaꞌay jaꞌa Dios jaduhṉ Dioshájtäp, caꞌa yhoꞌoguiäyaꞌayä. Coo mijts jaduhṉ mmänaꞌañ cooc tyijy jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌayhajxy quiaꞌa jujypiøjtägatsaꞌañ, caj mijtsä tøyhajt hajxy mnäꞌägä møødä ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="12" v="28">Jim̱ä jäyaꞌay hänajty tuꞌug yhamädoow̱hity. Tsajtøgooty hänajty tiuṉ̃. Coo miädooyy coo jaꞌa Jesús hänajty hoy tøø yhadsoy, mänitä Jesús hoy wyiinguwaꞌagøꞌøyii. Mänit ñämaayyä: ―Madiuꞌu jaꞌa Moisés hajxy jecy xyhanéhm̱äm. Mädyii jaduhṉ maas tuuṉgpaatp ―nøm̱ä Jesús miäyajtøøw̱ä. </v>
<v b="MRK" c="12" v="29">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jaduhṉ jeꞌe miänaꞌañ: “Pønjatiä Israel jecy haphajt teedyhajt, hamädoow̱hit hajxy. Jaꞌa Dios hajxy nWindsøṉhájtäm. Tuꞌuquiä Dios jaduhṉ Dyioshaty. </v>
<v b="MRK" c="12" v="30">Hamuumduꞌjootä Dios hajxy mjaanc̈h tehm̱ wyiingudsähgǿꞌøwät nägøꞌø nädecypiä. Mäbøjcä miädiaꞌagy hajxy homiänaajä. Jahmiets hajxy jaduhṉ cøjxtaꞌaxiøø.” </v>
<v b="MRK" c="12" v="31">Jaduhṉä miämetspä miänaam̱bä: “Mdsógäbä jäyaꞌay hajxy nägøx̱iä nej mijts hamdsooyyä mnic̈hogyiijän. Ni mädyii mädiaꞌagy jaduhṉ quiaꞌa mäbaady neby hädaa mädiaꞌagy metspä tiuuṉgpaadiän” ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="12" v="32">Mänitä craa miänáaṉgumbä, jaꞌa hänajty tuum̱bä tsajtøgooty: ―Wiindsǿṉ, jaanc̈h tehm̱ yhoy miic̈h mhadsooyy. Tøyhajt jaduhṉ nej miic̈h mmänaꞌañän coo Dios tiuꞌuquiä. Cabä wiingDios jyiijä. Xjiaanc̈h tehm̱ tiuuṉgpáatäm hajxy jaduhṉ </v>
<v b="MRK" c="12" v="33">coo jaꞌa Dios hajxy hamuumduꞌjoot nwiingudsähgǿøyyämät, møød coo jäyaꞌay hajxy nägøx̱iä ndsójcämät neby hajxy hamdsooyyä nnic̈hójcäm. Pero cab hajxy xjiaty tuuṉgpáatäm coo animal hajxy jiiby nøcxy nnäꞌä hayójxäm tsajtøgooty noꞌcøøc ―nøm̱ä Jesús ñämaayyä. </v>
<v b="MRK" c="12" v="34">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ miädooyy coo jaꞌa craa hänajty najuøøyyhaamby tøø quiapxy, jaꞌa hänajty tuum̱bä tsajtøgooty, mänitä craa ñämaayyä: ―Jaac mäbøc jaꞌa Diosmädiaꞌagy hamuumduꞌjoot, jaduhṉds miic̈h jim̱ mnǿcxät Dioswiinduum ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. Mänitä hänaꞌc‑hajxy yhamooṉnä, jaꞌa Jesús hajxy hänajty jia wiꞌi yaghoꞌogaam̱bä. Cabä Jesús hajxy waam̱b miäyajtøønä jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesús hajxy hänajty chähgøꞌøy. </v>
<v b="MRK" c="12" v="35">Jiibiä Jesús hänajty yajnähixøꞌøy tsajtøgooty. Mänit miänaaṉ̃: ―Yøꞌø hänaꞌc‑hajxy jii yajnähixøøbiä tsajtøgooty, tii hajxy jaduhṉ coo miänaꞌañ coogä David jaꞌa Cristo yhaphaty yhoc‑haty. </v>
<v b="MRK" c="12" v="36">Haa caꞌa, jaduhṉ jim myiṉ̃ cujaayä maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän coo jaꞌa David hamdsooyyä jecy miänaaṉ̃: Mänítøc̈hä Dios jaꞌa nWiindsǿṉ xñämaayyä: “Yaa miṉ häñaꞌaw maac̈hä nhahooyhaampiän, høxtä cóonøc̈hä mmädsip ngaꞌa yajmäjädáacämät.” Jaꞌa Dioshespírituhaamä David jaduhṉ jecy miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="12" v="37">Jaduhṉä David jecy miänaaṉ̃ coogä Cristo hänajty wyiindsøṉhaty. Hoorä, pø tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa David jaꞌa Cristo jaduhṉ jecy wyiindsøṉhajty, tii yøꞌø jäyaꞌayhajxy coo miänaꞌañ coogä David jaꞌa Cristo ñäꞌä haphaty ñäꞌä hoc‑haty ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. Jaanc̈h tehm̱ yhomiädoonä jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty miädoy nebiä Jesús hänajty yajnähixøꞌøyän. Nämayyä jäyaꞌayhajxy hänajty. </v>
<v b="MRK" c="12" v="38">Mänitä Jesús jiaac mänaaṉ̃: ―Yøꞌø hänaꞌc‑hajxy jii yajnähixøøbiä tsajtøgooty, cab yøꞌø miädiaꞌagy hajxy mmäbǿjcät. Yoṉ̃witmøød hajxy nax̱y wiädity cajptooty jeꞌeguiøxpä coo hajxy wyiꞌi yajcumayaꞌañ. Wiꞌi yajwiingudsähgøꞌøwaam̱b hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="12" v="39">Jiiby hajxy jia wiꞌi yhäñaꞌawaꞌañ maa jaꞌa häñaabiejt yajxonjatypän, hädaa yaabä tsajtøgootypä, møød jim̱ maa jaꞌa cay huꞌugy nax̱y jiadyiijän. </v>
<v b="MRK" c="12" v="40">Pero cabä quiuhdujthajxy ñäꞌägädä hoyyä. Hix̱, pǿjcäxäbä yaamgtoꞌoxiä tiøjc‑hajxy. Hoy hajxy jaduhṉ jia jatcøꞌøy, jejcyjiatiä Dios hajxy jia wiꞌi piaꞌyaꞌaxy. Pero jaanc̈h tehm̱ yhoyhoy hajxy jaduhṉ yajcumädow̱aꞌañii ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="12" v="41">Mänitä Jesús jim̱ mädøyyä hoy yhøxtaꞌagy maa jaꞌa jäyaꞌay xädøꞌøñ hajxy hänajty nax̱y quiuyoxøꞌøyän. Jaꞌa mäyøøjäyaꞌayhajxy, majiatiä xädøꞌøñ hajxy hänajty piädaꞌagy. Jim̱ä Jesús hänajty miäheeꞌpnaꞌay. </v>
<v b="MRK" c="12" v="42">Mänitä yaamgtoꞌoxy tuꞌug miejch. Jaanc̈h tehm̱ yhäyoob hänajty jeꞌe. Mejtsmägoꞌxä häyoobä jeꞌe quiugonøøyy. </v>
<v b="MRK" c="12" v="43-44">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøødtøjc ñämaayy: ―Huug hix̱ yøꞌø yaamgtoꞌoxy hajxy. Cøx̱iä yøꞌøduhṉ tøø yecy mäduhṉ̃tiä hijty miøødä, jaꞌa hijty ñägayaam̱biä. Pero yøꞌø mäyøøhänaꞌc‑hajxy, weeṉ̃tiä hajxy jaduhṉ ñäꞌä puhyejcy. </v>
<v b="MRK" c="13" v="1">Coo jaꞌa Jesúshajxy jiiby chajtøjpädsøøm̱y, mänitä jiamiøød tuꞌug miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ, huug hix̱ yøꞌø tsajtøjc, jaanc̈h tehm̱ yajxóṉ yøꞌøduhṉ miuuc̈hä. </v>
<v b="MRK" c="13" v="2">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Hoy huuc tehm̱ yheeb. Hoy yøꞌø tøjc jaduhṉ jia cruundä, cøxaam̱b yøꞌøduhṉ jyidaꞌañ. Hax̱it hatajøꞌøy yøꞌø muuc̈h jiadaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="13" v="3">Mänitä Jesúshajxy jim̱ ñøcxy maa jaꞌa tuṉ hänajty xiøhatiän Olivos, jim̱ Jerusalén‑woc‑hawiimb. Coo hajxy jim̱ miejch, mänitä Jesús hanidiuhm̱duum hoy yhøxtaꞌagy. Mänitä Pedro jaꞌa Jesús hajxy ñänøcxy, møødä Santiago, møødä Juan, møødä Andrés. Mänitä Jesús hajxy miäyajtøøyy: </v>
<v b="MRK" c="13" v="4">―Mänaads yøꞌø tsajtøjc jaduhṉ jyidaꞌañ. Mädyii hijxtáhṉdäts jaduhṉ cähxøꞌøgaam̱b coo hänajty jaduhṉ yhabaadaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="13" v="5">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Mniyajcopcøꞌøwǿøjäp hajxy. Cab hajxy myajwiinhǿønät. </v>
<v b="MRK" c="13" v="6">Mayyä jäyaꞌayhajxy miṉ miäwiinhøønaꞌañ. Jaduhṉ hajxy hänajty miänaꞌanaꞌañ: “Høøc̈h jeꞌe Cristo.” Mayyä jäyaꞌayhajxy hänajty jiaanc̈h tehm̱ miäbøgaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="13" v="7">’Coo hajxy mmädoyhádät coo tsip pleetä hänajty xii yaa tøø piädøꞌøgy, cab hajxy jaduhṉ mmänáꞌanät cooc tyijy jaꞌa naax̱wiimbä hänajty wyiimbidaꞌañ. Homiänaajä tsip pleetä jiadyii. </v>
<v b="MRK" c="13" v="8">Nimiädsibøꞌøwáaṉäp hajxy hänajty wiinghagajptjaty. Wiinduhm̱yhagajpt hujx hänajty ñaxaꞌañ. Jadáaṉäbä yuuxøø hänajty wiinduhm̱yhagajpt. Coo jaduhṉ jiadaꞌañíi, hijxtahṉd jaduhṉ cähxøꞌtsoonaam̱b coo tsøꞌty häyohn hoc̈hähgøøñäjaty hänajty jiadaꞌañii. </v>
<v b="MRK" c="13" v="9">’Mniyajcopcøꞌøwǿøjäp hajxy mänit. Mäjahñdiuum hajxy hänajty mhidaꞌañ. Xmiadsaam̱bä mmädsip hajxy hänajty. Mänit hajxy jim̱ xyajnøcxaꞌañ hagujc. Møød jim̱ maa jaꞌa judíos chajtøjc‑hajxiän, xwiobhoꞌogaam̱b hajxy hänajty jim̱. Xyajnøcxaam̱b hajxy hänajty jim̱ maa jaꞌa gobiernä wyiinduumhajxiän, jeꞌeguiøxpä cooc̈h mijts xpiawädity. Jím̱høch hajxy jaduhṉ xmiädiáꞌagät gobiernäwiinduum. </v>
<v b="MRK" c="13" v="10">Hix̱, cahnä naax̱wiimbä hänajty wyiimbityñä, cøxaam̱bä jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy miädow̱aꞌañ wiinduhm̱yhagajpt. </v>
<v b="MRK" c="13" v="11">Y coo hajxy jim̱ xyajnǿcxät hagujc, cab hajxy mänit mnädaj mnämáyät waam̱baty hajxy mhadsówät. Hix̱, jaꞌa Dios jaꞌa mädiaꞌagy hajxy hänajty xmioꞌowaam̱b. Cab hajxy hänajty hamdsoo mmädiaꞌagaꞌañ; jaꞌa Dioshespíritu hajxy hänajty xyajmädiaꞌagaam̱b. </v>
<v b="MRK" c="13" v="12">Hamiṉ̃ haxøpiä jäyaꞌayhajxy hänajty tuꞌqueꞌex ñiñähdugaꞌañii coo hajxy yaghoꞌogǿøjät. Jaanä jaduhṉä yhuung hajxy hänajty ñähdugaam̱bä. Jaꞌa muutsc‑hänaꞌc‑hajxy, jaanä jaduhṉä tieedy hajxy hänajty tiunaam̱bä. </v>
<v b="MRK" c="13" v="13">Nägøx̱iä mijtsä jäyaꞌay xmiähaṉhadaꞌañ jeꞌeguiøxpä cooc̈h mijts xpiawädity. Pero pøṉ hänajty tøø mieeꞌxtucy, hoy hänajty tøø jia hoꞌogy, nähwaꞌadsaam̱b hänajty jeꞌe. </v>
<v b="MRK" c="13" v="14">’Habaadaam̱b jaduhṉ coo jaꞌa haxøøgpä caꞌa hoybä miedsaꞌañ maa jaꞌa Diostøjcän ―pøṉ hädaa nocy capxp, ween jaduhṉ wyiinjuøꞌøy―. Mänitä Diostøjc jaduhṉ yajmaꞌadaꞌañii. Coo jaꞌa haxøøgpä hajxy jaduhṉ mhíxät, mänit hajxy päyøꞌøguiä mnǿcxät tunjoot, pønjaty yaa tsänaaby Judeanaaxooty. </v>
<v b="MRK" c="13" v="15">Pønjaty hänajty häñaaby tøjnähgøxp, ween ñäꞌägä päyøꞌøgy, cap nøcxy tii jiiby yajpädsøm̱y tøgooty. </v>
<v b="MRK" c="13" v="16">Pønjaty hänajty camjooty, cab jaduhṉ jim̱ ñǿcxät maa jaꞌa tiøjcän. Cap nøcxy jiiby tii yajpädsøm̱y, ni wyit ni tii. </v>
<v b="MRK" c="13" v="17">Jaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøgaam̱bä toꞌoxiøjc‑hajxy hänajty, jaꞌa hajxy hänajty coꞌnaꞌawaam̱bä, møød jaꞌa hajxy hänajty huungyajtsiꞌtspä. </v>
<v b="MRK" c="13" v="18">Mmänuuꞌxtáꞌagäbä Dios hajxy coo tsøꞌty häyohn ween quiaꞌa jadyii coo hänajty jiaanc̈h tehm̱ tiøøchcä. </v>
<v b="MRK" c="13" v="19">Jaanc̈h tehm̱ yhoyhoyyä jäyaꞌayhajxy hänajty chaac̈hpøgaꞌañ. Ni mädyii tsaac̈hpä jaduhṉ quiaꞌa mäbaadaꞌañ neby hänajty jiadaꞌañiijän, ni jaꞌa jecy nájxäbä, ni jaꞌa jaac minaam̱bä. </v>
<v b="MRK" c="13" v="20">Tøø jaꞌa Dios jaduhṉ miänaꞌañ coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty jejcy quiaꞌa tsaac̈hpøgaꞌañ, jeꞌeguiøxpä coo chocy pønjaty jaduhṉ tøø wyiimbiy. Coo jaꞌa Dios häxøpy jaduhṉ tøø quiaꞌa mänaꞌañ, jejquiä jäyaꞌayhajxy häxøpy chaac̈hpøgaꞌañ. Ni pøṉ häxøpy quiaꞌa nähwaꞌadsaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="13" v="21">’Coo mijts pøṉ xñämáꞌawät coog tyijy jaꞌa Cristo hänajty jii wiädity, cab hajxy mmäbǿgät. </v>
<v b="MRK" c="13" v="22">Hix̱, mayyä jäyaꞌayhajxy hänajty wiäditaꞌañ mäwiinhøhm̱bä, cooc tyijy hajxy hänajty jeꞌe Cristo, møød cooc tyijy hajxy hänajty Dyiosquex̱iä. Piayajcähxøꞌøgaam̱biä hijxtahṉd hajxy hänajty hoy‑yagjuǿøñäbä. Jaduhṉä jäyaꞌayhajxy hänajty jia wiꞌi wyiinhøønaꞌañii, møød jaꞌa hajxy hänajty Dioswiimbíyyäbä. </v>
<v b="MRK" c="13" v="23">Mniyajcopcøꞌøwǿøjäp hajxy. Jäguem̱iä hajxy cham̱ nnämaꞌay coo hajxy mniyajcopcøꞌøwǿøjät. </v>
<v b="MRK" c="13" v="24">’Mänitxøøbä, coo jaꞌa tsaac̈hpä hänajty tøø ñajxnä, mänitä xøø wyiingoodøꞌøwahñ møødä poꞌo. </v>
<v b="MRK" c="13" v="25">Mänitä mamiadsaꞌa hänajty quiaꞌawaꞌañ. Tsäyuyyaam̱b hänajty jaduhṉ, tijaty jim̱ cuhdujtmøød tsajtcøxp. </v>
<v b="MRK" c="13" v="26">Mänítøch hänajty ngädaꞌagaꞌañ jocjooty, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. Møcmäjaamǿødhøch hänajty ngädaꞌagaꞌañ. Yajxóṉhøch hänajty mänit ngädaꞌagaꞌañ. Mänítøc̈hä jäyaꞌayhajxy hänajty may xpiaꞌheeꞌptägøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="13" v="27">Mänítøc̈hä nmoonsä tsajpootypähajxy hänajty nguexaꞌañ coo hajxy jaduhṉ quiøx̱y yajtuꞌugmúgät pønjátyhøch hänajty tøø nwiimbiy. Wiinduhm̱yhagajpt hajxy hänajty wioomugaꞌañii. </v>
<v b="MRK" c="13" v="28">’Høxtahm̱dsä higueraquepy, coo jaduhṉ wiámät, hijxtahṉd jaduhṉ coo hänajty tøø pioodtägøøñä. </v>
<v b="MRK" c="13" v="29">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, coo jaꞌa tsøꞌty hajxy jaduhṉ mhíxät nébiøch naam̱nä tøø nmädiaꞌagy, hijxtahṉd hänajty jaduhṉ cooc̈h hänajty mobädajpä ngädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="MRK" c="13" v="30">Cøxaam̱b jaduhṉ jiadaꞌañii nébiøch naam̱nä tøø nmädiaꞌagy, cahnä jäyaꞌayhajxy hänajty quiøx̱y hoꞌogyñä, jaꞌa hajxy jädaꞌahaty jugyhajpä. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="13" v="31">Cuhdägoyyaam̱bä tsajt møødä naax̱wiimbä. Pero tsipcøxp jaduhṉ tiøjiadaꞌañ nébiøch cham̱ nmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="MRK" c="13" v="32">’Ni pøṉ jaduhṉ quiaꞌa najuøꞌøy mänaa jaduhṉ jiadaꞌañii. Jagooyyä Dios nidiuhm̱ ñajuøꞌøy, jaꞌa hajxy nDeedyhájtäm. Ni jaꞌa Diosmoonsähajxy jaduhṉ quiaꞌa najuøꞌøy, jaꞌa hajxy jim̱ tsajpootypä. Ni høøc̈h ngaꞌa najuøꞌøy, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="MRK" c="13" v="33">’Paady, nähix̱ hahixøꞌø hajxy mhídät homiänaajä, jeꞌeguiøxpä coo hajxy mgaꞌa najuøꞌøy mänaa jaduhṉ jiadaꞌañii. </v>
<v b="MRK" c="13" v="34">Jii jäyaꞌay hänajty tuꞌug, coo hänajty ñøcxaꞌañ jäguem̱naax̱, mänitä mioonsä ñämaayy coo jaꞌa tiøjc cwieendähájtäxät. Nägøx̱iä hajxy jaduhṉ yhaagä näꞌä tuuṉgmooyyä. Jaduhṉä tuꞌjäyaꞌay ñämáayyäbä coo jim̱ tiúnät maa jaꞌa tøghaawän, weenä tøjc yaghawaꞌac̈h jopy; tsuu jadähooc yhagǿøguiumbät. </v>
<v b="MRK" c="13" v="35-36">Jaꞌa cudøjcä mioonsähajxy, cab hajxy hänajty ñajuøꞌøy mänaa jaꞌa wyiindsøṉhajxy hänajty miejtstägatsaꞌañ, pø coodsǿøñäp hänajty jaduhṉ, o pø tsuhm̱dä hänajty, o pø tuꞌtseey‑yaaxøꞌøgy hänajty, o pø jobǿøñäp hänajty. Nähix̱ hahixøꞌø jaꞌa wyiindsǿṉ hajxy jaduhṉ yhahíxät. Pø caj, coo hajxy jaduhṉ jaguiapxiä ñähmejtspedǿøjät, wehṉdä hajxy hänajty miaꞌay. Jaduhṉ mäwíinäts mijtspä, cab hajxy jaduhṉ mnajuøꞌøy mänáajøch yaa ngädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin. Paady hajxy nähix̱ hahixøꞌø homiänaajä mnäꞌägä hídät. </v>
<v b="MRK" c="13" v="37">Jadúhṉhøc̈hä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä nnämaabiä coo hajxy nähix̱ hahixøꞌø ñäꞌägä hídät homiänaajä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="1">Mejtsxøø jaꞌa pascuaxøø hänajty quiaꞌa habaady mänaa jaꞌa judíos tsajcaagy hajxy hänajty quiayyän, jaꞌa cajpä tsoomiøødpä. Jaꞌa teedywiindsøṉhajxy, møødä hänaꞌc‑hajxy, jaꞌa hajxy hänajty jiiby yajnähixøøbiä tsajtøgooty, cojyquiapxytiuum̱b hajxy hänajty jaduhṉ nebiä Jesús hajxy yajtsumǿøjät høhṉdaꞌagymiädiaꞌagyhaam, jaduhṉ hajxy jaduhṉ hoy yajyaghoꞌogǿøjät. </v>
<v b="MRK" c="14" v="2">Mänit hajxy näjeꞌe ñiñämaayyä: ―Cab hajxy tsøc nej jatcǿøyyäm coo jaꞌa cuꞌug hajxy jaduhṉ xñäꞌä nähbädǿꞌcämät. </v>
<v b="MRK" c="14" v="3">Tøø jaꞌa Jesús hänajty yhädaꞌagy Betania. Jim̱ hänajty miädsuugay maa jaꞌa Simón tiøjcän, jaꞌa hijty leprapaꞌammøødpä. Mänitä toꞌoxiøjc tuꞌug miejch. Jim̱ä nardoperfume hänajty quiøꞌøgoṉhaty alabastro‑vidriojooty. Jaanc̈h tehm̱ chow̱ä nardoperfume hänajty ñøcxy. Mänitä toꞌoxiøjcä perfume‑vidrio piuhy. Mänitä Jesús jaꞌa perfume yajcuhtemøøyyä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="4">Mänitä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe jiootmaꞌty, jaꞌa hajxy hänajty jim̱ pahäñaabiä. Mänit hajxy ñiñämaayyä: ―Cap yøꞌø perfume jaduhṉ cu yaghäyooyy. </v>
<v b="MRK" c="14" v="5">Coo jaduhṉ cu ñäꞌägä tooꞌcy, tsoobaadaam̱b yøꞌø hijty, tägøøgmägoꞌx‑xøøguduṉ̃. Jim̱ä häyoobädøjcä chow̱ hajxy jaduhṉ cu miooyyä coo jaduhṉ cu ñäꞌägä tooꞌcy. Jaduhṉä toꞌoxiøjc yhojjä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="6">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Weends yhity. Caꞌa hajxy mwiꞌi yhojy. Nébiøch yøꞌø jaduhṉ tøø xtiuṉ̃än, cab jaduhṉ ñejpiä; hoy jaduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="14" v="7">Homiänaajä mijtsä häyoobäjäyaꞌay mhix̱y. Homiänaajä hajxy jaduhṉ mbuhbédät. Pero høøc̈h, cábøch mijts jejcy xyhixaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="14" v="8">Xwyiingudsähgǿøbiøch yøꞌøyaꞌay jaduhṉ, páadyhøc̈hä perfume jaduhṉ xyajcuhtemøøyy. Jaduhṉ miäbaady nej cooc̈h häxøpy tøø nhoꞌoguiän. Jadúhṉhøch yøꞌø hijty xyajnähdemaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="14" v="9">Majatiä Diosmädiaꞌagy wiäditaꞌañ wiinduhm̱yhagajpt jaꞌa høøc̈hcøxpä, jaduhṉä jäyaꞌayhajxy miädiaꞌagaꞌañ nébiøch yøꞌøyaꞌay naam̱nä tøø xtiuṉ̃. Jaduhṉ yøꞌø homiänaajä jiahmiedsáaṉänä. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="14" v="10">Jim̱ä Jesús jaꞌa jiamiøød hänajty tuꞌug xiøhaty Judas Iscariote, jaꞌa hajxy hänajty nämajmetspä. Mänitä Judas jaꞌa teedywiindsǿṉ hoy miøødcojyquiapxytiuṉ̃ coo jaꞌa Judas jaꞌa Jesús hänajty tioogaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="14" v="11">Coo jaꞌa teedywiindsøṉhajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy jaduhṉ jiaanc̈h tehm̱ xiooṉdaacpøjcy. Mänitä Judas yajwiinwaaṉøøyyä coo xädøꞌøñ hänajty mioꞌowaꞌañii. Mänitä Judas tiägøøyy wiinmaabiä nebiä Jesús paquiä yajcøꞌødägǿꞌøwät. </v>
<v b="MRK" c="14" v="12">Mänitä pascuaxøø yhabaatnä. Jaduhṉä judíoshajxy hänajty quiuhdujthaty coo tsajcaagy hajxy nax̱y quiay, jaꞌa cajpä tsoomiǿødäbä. Jaduhṉ hajxy hänajty quiuhdujthajpä coo meeghuung hajxy nax̱y yox̱y jaꞌa pascuaxøøjooty. Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød miäyajtøøw̱ä: ―Maadaꞌa yhoyyä coo pascuaxøø hajxy häyaa nwiindsuugáayyämät. </v>
<v b="MRK" c="14" v="13">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød nämetsc ñämaayy: ―Nøcx hajxy jim̱ Jerusalén. Jim̱ä jäyaꞌay hajxy tuꞌug mbaadaꞌañ nøøgóṉ. </v>
<v b="MRK" c="14" v="14">Jeꞌeds hajxy mbaduꞌubǿgäp. Mänit hajxy mbadøjtägǿꞌøwät. Mänitä cudøjc hajxy mnämáꞌawät: “Jaꞌa nWiindsǿṉ højts jaduhṉ tøø xwyiinguex̱y coo højts nyajtǿwät maa højtsä pascuaxøø häyaa tsuu nwiindsuugáyät.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="15">Mänit mijtsä cudøjc cuarto nøcxy xyajnähixøꞌøwaꞌañ nähbettøjcøxp. Jaanc̈h tehm̱ quiäruundä jaꞌa cuarto jaduhṉ møød yajxoṉä. Jim̱ä cay huꞌugy hajxy mnähix̱ mhahixǿꞌøwät coo hajxy jim̱ ndsuugayáaṉäm ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="14" v="16">Mänit hajxy nämetsc jiaanc̈h nøcxy jim̱ cajptooty. Jiaanc̈h paat hajxy jaduhṉ neby hajxy hänajty tøø ñämaꞌayiijän. Mänitä tsuugay hajxy tiägøøyy nähix̱ hahixøøbiä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="17">Coo quioodsøøñä, mänitä Jesúshajxy jim̱ ñøcxy maa jaꞌa pascuaxøø hajxy hänajty wyiindsuugayaꞌañän, møødä jiamøødhajxy jaꞌa jaac nämajcpä. Mänit hajxy tiägøøyy caabiä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="18">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Túꞌughøch mijts mjamiøød xñäxøꞌøwøꞌøwaꞌañ. Quipxy hajxy jeꞌe cham̱ xmiøødcaamiújcäm. Tøyhajt jaduhṉ ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="14" v="19">Mänit hajxy nägøx̱iä jiootmadiägøøyy. Mänit hajxy tiägøøyy niñämáayyäbä: ―Nej, høøc̈h jeꞌedaꞌa tyijy xñänøøm̱bä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="20">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Mijts mjamiøød jaduhṉ tuꞌug jatcøꞌøwaam̱b, näguipxiä tsajcaagy hajxy jaduhṉ jiiby xmiøødpaguhmáꞌtsäm texyjooty. </v>
<v b="MRK" c="14" v="21">Høøc̈h, jaꞌa Diosquex̱ypä, jadúhṉhøch njadaꞌañ nhabetaꞌañ nepy jim̱ myiṉ̃än cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän. Tøjiadaam̱bä Diosmädiaꞌagy jaduhṉ. Pero jaꞌa cráajøch jaduhṉ xñähdugaam̱bä, jaanc̈h tehm̱ yhoyhoy jaduhṉ chaac̈hpøgaꞌañ. Maas hoy häxøpy coo quiaꞌa näꞌägä naax̱wiimbädsøøm̱y ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="14" v="22">Caabyñä jaꞌa Jesúshajxy hänajty, mänitä Jesús jaꞌa tsajcaagy quionøꞌcy. Mänitä Dios ñämaayy: “Dioscujúꞌuyäp.” Mänitä jiamiøødä tsajcaagy nägøx̱iä yajnäguidøøyy. Mänit miänaaṉ̃: ―Cay hädaa hajxy; høøc̈h nniꞌx ngopc hädaa ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="14" v="23">Mänitä Jesús jaꞌa vaso quionøꞌcy, jaꞌa hänajty vinomøødpä. Mänitä Dios ñämáaguiumbä: “Dioscujúꞌuyäp.” Mänitä Jesús jaꞌa vino yhuuctsohṉ̃. Mänitä jiamiøød miooyy. Nägøx̱iä hajxy jaduhṉ yhuucy. </v>
<v b="MRK" c="14" v="24">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Høøc̈h nnøꞌty hädaa. Hijxtahṉd hädaa jaduhṉ cooc̈hä nnøꞌty nyajxeeꞌxaꞌañ cooc̈hä jäyaꞌayhajxy hänajty nnähhoꞌtuꞌudaꞌañ. Jadúhṉhøc̈hä cuhdujt nyajtødiägøꞌøwaꞌañ, jaꞌa Dios jaꞌa Abraham jecy miøødyajcuhdújcäbä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="25">Tøyhájthøch jaduhṉ nnämáꞌawät, cábøc̈hä vino nhuuctägatsaꞌañ høxtä cóonøch hänajty jim̱ tøø nnøcxtägach maac̈hä nDeediä wyiinduumän. Mänítøc̈hä vino jem̱ybiä nhuucmadsaꞌañ ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="14" v="26">Mänitä Jesús jaꞌa Dioshøy hajxy yhøøyy, møødä jiamiøødtøjc. Mänit hajxy jim̱ chohṉ̃. Mänit hajxy jim̱ ñøcxy maa jaꞌa tuṉ hänajty xiøhatiän Olivos. </v>
<v b="MRK" c="14" v="27">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøødtøjc ñämaayy: ―Nägǿx̱iøc̈h mijts xñähgueꞌegaꞌañ, jeꞌeguiøxpä cooc̈h nmädiaꞌagy hajxy xquiaꞌa mäbøgaaṉä. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: “Nyaghoꞌogáam̱biøc̈hä meegcueendähajpä. Cøxaam̱bä meeghajxy piäyøꞌøgaꞌañ. Xii yaa hajxy ñøcxøꞌøwaꞌañ.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="28">Cooc̈h hänajty tøø nhoꞌogy, mänítøch jadähooc njujypiøjtägatsaꞌañ. Mänítøch jim̱ nnøcxaꞌañ Galilea. Mänítøch mijts jim̱ nøcxy xpiaadaꞌañ ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="14" v="29">Mänitä Pedro jaꞌa Jesús ñämaayy: ―Høøc̈h mäbøcypiä, cábøch miic̈h mänaa nbuhwaꞌadsaꞌañ, hoy miic̈h hajxy nägøx̱iä xjia puhwáꞌadsät. </v>
<v b="MRK" c="14" v="30">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tøyhájthøch miic̈h nnämáꞌawät, häyaa coods miic̈h tägøøghooc mniguiugapxaꞌañii cooc̈h tyijy xquiaꞌa hix̱iä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="31">Pero Pedro, tehṉgajnä jeꞌe jiaac miänaaṉ̃: ―Cábøch mänaa nniguiugapxaꞌañii cooc̈h tyijy miic̈h ngaꞌa hix̱iä, hóyhøch miic̈h quipxy nja møødhóꞌogät ―nøm̱ä Pedro miänaaṉ̃. Jaduhṉ hajxy nägøx̱iä piahadsoobä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="32">Mänitä Jesúshajxy jim̱ ñøcxy maa hänajty xiøhatiän Getsemaní. Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøødtøjc ñämaayy: ―Jiids hajxy huuc häñaꞌaw, nøcxy nhuuc Diospaꞌyaꞌaxy. </v>
<v b="MRK" c="14" v="33">Mänitä Jesús jaꞌa Pedro hawiing miøødnøcxy, møødä Santiago, møødä Juan. Mänitä Jesús hoyhoy jiaanc̈h tehm̱ jiootmabiøjcy. </v>
<v b="MRK" c="14" v="34">Mänitä Pedrohajxy ñämaayyä: ―Hoyhóyhøch jaduhṉ njaanc̈h tehm̱ jiootmayhaty. Høxtä hoꞌogáam̱bøch nnijiäwøꞌøyii. Huuc mähmøꞌøw hajxy yaa. Cab hajxy mmaahóꞌogät. Jujcy hajxy mhídät ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="14" v="35-36">Mänitä Jesús weeṉ̃tiä jiaac nøcxy. Mänit jaduhṉ miägutscädaacy. Mänitä Dios tiägøøyy mänuuꞌxtaacpä: “Teedy, meeꞌx, coo miic̈h jaduhṉ cu mgaꞌa mänaaṉ̃, cábøch häxøpy ndsaac̈hpøgaꞌañ nébiøch cham̱ nmänaxaꞌañän. Pero cábøc̈hä nguhdujt yhídät nébiøc̈hä njoot jia tsoquiän. Miic̈hä mguhdujt jaduhṉ näꞌägädä hidaam̱b.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="37">Mänitä Jesús jim̱ ñøcxtägajch maa jaꞌa Pedrohajxy hänajty tøø miähmøꞌøyän. Coo jim̱ miejch, mänit jaduhṉ yhijxy coo hajxy hänajty tøø quiøx̱y maahoꞌogy. Mänitä Pedro ñämaayyä: ―Simón, nej, mmaabä. Niduꞌhora miic̈h tøø mgaꞌa meeꞌxtucy. </v>
<v b="MRK" c="14" v="38">Jujcy hajxy hit. Tehṉgajnä jaꞌa Dios hajxy mbaꞌyáꞌaxät. Jaduhṉä møjcuꞌugong hajxy xquiaꞌa jøjcapxǿꞌøwät. Jia tsojpiä mjoothajxy jaduhṉ coo hajxy jujcy mhídät, pero cabä mniꞌx jaꞌa mgopc‑hajxy jaduhṉ mieeꞌxtugaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="14" v="39">Mänitä Jesús jaꞌa Dios hoy piaꞌyáax̱cumbä. Jaduhṉ jadähooc ñämänaanǿøguiumbä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="40">Mänit jadähooc miéjtscumbä maa jaꞌa Pedrohajxy hänajty tøø miähmøꞌøyän. Tøø hajxy hänajty miaahóꞌcumbä. Hix̱, tøø hajxy hänajty jiaanc̈h tehm̱ yhanuuꞌxøꞌøy. Coo hajxy jaduhṉ yujxä, cab hajxy hänajty ñäꞌägä najuøꞌøy waam̱b hajxy yhadsówät. </v>
<v b="MRK" c="14" v="41">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ miejch jaꞌa miädägøøghoocpä, mänit miänaaṉnä: ―Nej, jeꞌenä hajxy mwiꞌi miaꞌayñä. Ween tiuhṉä. Tøø yhabaatnä cooc̈hä cahwiindøyhänaꞌc‑hajxy xquiøꞌødägøꞌøwaaṉnä, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="42">Pädǿꞌnäts hajxy. Jam̱ hajxy. Xim̱ä craa myiṉ̃ jaꞌac̈h jaduhṉ xyajcøꞌødägøꞌøwaam̱bä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="43">Jim̱ä Jesús hänajty miädiaꞌagyñä, mänitä Judashajxy miejch, møødä majiäyaꞌay, haagä espada‑cap. Näjeꞌe hajxy hänajty wiojptcappä. Jaꞌa teedywiindsøṉhajxy jaduhṉ mäguejx, møødä hänaꞌc‑hajxy jiiby yajnähixøøbiä tsajtøgooty, møødä majjäyaꞌadiøjc‑hajxy. </v>
<v b="MRK" c="14" v="44">Tøø jaꞌa Judashajxy hänajty quiojyquiapxytiuṉ̃: “Jaꞌac̈h hänajty ndsuꞌxaam̱biä, jeꞌe hänajty jeꞌe. Mänit hajxy mmádsät. Mänit hajxy nøcxy mdsum̱y”, nøm̱ä Judas hänajty tøø miänaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="14" v="45">Mänitä Judas jaꞌa Jesús ñämejch. Mänit ñämaayy: ―¡Wiindsǿṉ! Mänitä Judas jaꞌa Jesús jiaanc̈h tsuꞌxy. </v>
<v b="MRK" c="14" v="46">Mänitä Jesús miajtsä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="47">Jaꞌa Jesús jaꞌa jiamiøød tuꞌug, jim̱ä espada hänajty miøjnädaw̱haty. Coo jaduhṉ yhijxy coo jaꞌa Jesús hänajty tøø miac̈hii, mänitä yhespada jiuuꞌpädsøøm̱y. Mänitä teedywiindsøṉä mioonsä tuꞌug tiaatspujxtuutä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="48">Mänitä Jesús jaꞌa majiäyaꞌay ñämaayy: ―Tiic̈h hajxy jaduhṉ coo tøø xñämiṉ̃ espada‑cap wojptcap. Tiic̈h hajxy xyhix̱y, méeꞌtspäjä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="49">Tiic̈h hajxy jim̱ coo xquiaꞌa majtspä tsajtøgooty. Nébyhøch hajxy jaduhṉ høxtä yaa tøø xñämiṉ̃. Nej, caꞌa, jabom̱‑jabóm̱høch hijty jim̱ nøcxy nyajnähixøꞌøyä. Pero páadyhøch cham̱ njaty nhabety, jaduhṉä Diosmädiaꞌagy tiøjiádät jaꞌa høøc̈hcøxpä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="50">Nidiuhm̱ä Jesús hänajty jiaac mädiaꞌagy. Tøø jaꞌa jiamiøødhajxy hänajty quiøx̱y päyøꞌøgy. </v>
<v b="MRK" c="14" v="51">Jim̱ä høxcujc‑hänaꞌc jaꞌa Jesús hänajty tuꞌug piawädijpä, poobwit‑nähcäjeeṉä. Mänit jaduhṉ jia madsaaṉä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="52">Mänitä poobwit yajniñähnajptuutä. Nähwaꞌads høxwaꞌads jeꞌe piäyøꞌcy. </v>
<v b="MRK" c="14" v="53">Mänitä Jesús yajnøcxä maa jaꞌa teedywiindsǿṉ wyiinduumän, jaꞌa jaac tehm̱ miøjpä. Mänitä teedywiindsøṉhajxy jiaac tehm̱ miejch, møødä majjäyaꞌadiøjc‑hajxy, møødä hänaꞌc‑hajxy jiiby yajnähixøøbiä maa jaꞌa tsajtøjcän. </v>
<v b="MRK" c="14" v="54">Jim̱ä Pedro hänajty jäguem̱juøøby piadänaꞌay maa jaꞌa teedywiindsǿṉ tiøjwiingøn. Mänit jim̱ piahøxtaacy maa jaꞌa hadänaabiähajxy hänajty jiøømbaꞌaxam̱iän. </v>
<v b="MRK" c="14" v="55">Jim̱ä teedywiindsøṉhajxy hänajty jia wiꞌi wyiinmahñdyhaty nebiä Jesús hajxy yajyaghoꞌogǿøjät. Pero cab hajxy hänajty ñäꞌägä wiinmahmybiaady. </v>
<v b="MRK" c="14" v="56">Hix̱, hoyyä Jesús hajxy hänajty nämay jia nähøønøꞌøy, wiingaty hajxy hänajty miädiaꞌagy; cab hajxy hänajty tiuꞌugmädiaꞌaguiä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="57-58">Mänitä wiinghänaꞌc‑hajxy tiänaayyøꞌcy; nøm̱ hajxy jeꞌe miänaam̱bä: ―Tøø højts jaduhṉ nmädoy coo jaduhṉ miänaaṉ̃: “Hädaa tsajtøjc, jäyaꞌayhajxy hädaa hädiuuṉ. Pero høøc̈h, nyajnajtsjidǿꞌøwäbøch hädaa. Cudägøøgxǿøyyøc̈hä wiingpä nhädiuuṉdägátsät. Caꞌa jiäyaꞌayhajxy jeꞌe hädiúnäp” ―jaduhṉ hajxy jeꞌe yhøhṉdaacpä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="59">Ni jeꞌe hajxy hänajty quiaꞌa tuꞌugmädiáꞌaguiäbä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="60">Mänitä teedywiindsǿṉ tiänaayyøꞌcy majiäyaꞌayhagujc, jaꞌa tehm̱ miøjpä. Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Nej, cab jaduhṉ mnäꞌä hadsowaꞌañä waam̱baty hajxy miänaꞌañä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="61">Pero cabä Jesús waam̱b ñäꞌägä hadsooyy. Mänit ñämáayyägumbä: ―Nej, tøyhajt jaduhṉä coo miic̈hä Dios tøø xquiex̱iä, Nej, miic̈hä Dios xyHuunghajpä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="62">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tøyhajt jaduhṉ. Høøc̈h jeꞌe. Xyhixáam̱bøch mijts jaduhṉ cooc̈h jim̱ nhäñaꞌawaꞌañ Dioswiinduum, maa jaꞌa yhahooyhaampiän. Mänítøch hajxy jadähooc xyhixáaṉgumbä cooc̈h hänajty yaa ngädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin. Jocjóotyhøch hänajty nmänacaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="14" v="63">Mänitä teedywiindsǿṉ jaꞌa wyit quiøøꞌch. Paady jaduhṉ jiatcøøyy coo hänajty jiaanc̈h tehm̱ jiootmaꞌady. Mänit miänaaṉ̃: ―Tii testigo hajxy jaduhṉ nnäꞌä jaac wáaṉämät. </v>
<v b="MRK" c="14" v="64">Tøø hajxy jaduhṉ mhamdsoo mädoy coo jaꞌa Dios tøø miägapxtägoy. Waam̱b hajxy jaduhṉ mmänaꞌañ, neby hajxy ndúuṉämät. Haagä jaduhṉ hajxy miänaaṉ̃ cooc tyijy jaꞌa Jesús tøø quiädieey, møød cooc ween yaghoꞌogyii. </v>
<v b="MRK" c="14" v="65">Mänitä Jesús tiägøøyyä wiingutsujǿøyyäbä. Mänit wyiingux̱odsøøyyä. Mänit wyiingutexøøyyä. Mänit ñämaayyä: ―Najuøꞌøw pøṉ xquiojx. Mänitä hadänaabiädøjc jaꞌa Jesús hajxy wyiinguḻaꞌabøøyy. </v>
<v b="MRK" c="14" v="66-67">Y jaꞌa Pedro, jiiby hänajty jeꞌe hanaax̱yp jiøømbaꞌaxam̱y maa jaꞌa tøjwiingän. Mänitä teedywiindsøṉä qyix̱ymoonsä tuꞌug miejch maa jaꞌa Pedro hänajtiän. Coo jaꞌa Pedro jaduhṉ yhijxä, mänit wyiinheeꞌppejtä. Mänit ñämaayyä: ―Nax̱y miic̈h yøꞌø Jesús mmøødwädity, túhm̱äts. Haagä Nazaret hajxy mdsooñ nämetsc, túhm̱äts. </v>
<v b="MRK" c="14" v="68">Mänitä Pedro ñijiøgapxä: ―Ni ngaꞌa híx̱iøch yøꞌø. Ni ngaꞌa najuǿꞌøyhøch jaduhṉ tiic̈h jaduhṉ xjia wiꞌi yajmøødmädiaacp ―nøm̱ä Pedro yhøhṉdaacy. Mänitä Pedro quiuraabädsøøm̱y. Mänitiä tseey tuꞌug jiaanc̈h yaaxøꞌcy. </v>
<v b="MRK" c="14" v="69">Mänitä quix̱ymoonsä jaꞌa Pedro yhíjxcumbä. Mänitä jäyaꞌayhajxy ñämaayyä, jaꞌa hajxy hänajty jim̱ jaac padänaabiä: ―Xii Jesús jiamiøød tuꞌug. Jeꞌe yøꞌø ―nøm̱ä quix̱ymoonsä miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="14" v="70">Mänitä Pedro jadähooc ñiguiugápxägumbä. Cab jaduhṉ ñäꞌä jegøøyy, mänitä Pedro ñämáayyägumbä: ―Mbawädijpy miic̈hä Jesúspä, túhm̱äts. Nyoꞌmädooby højts jaduhṉ coo miic̈h jim̱ mdsooñ Galilea. </v>
<v b="MRK" c="14" v="71">Mänitä Pedro jadähooc miänáaṉgumbä: ―Tøyhajt, cábøch jaduhṉ nnäꞌägä hix̱iä pøṉ hajxy jaduhṉ mja mädiaacypy. Tähooccapx̱iä jaꞌa Pedro jaduhṉ miänaaṉ̃ cooc tyijy jaꞌa Jesús hänajty quiaꞌa näꞌägädä hix̱iä. </v>
<v b="MRK" c="14" v="72">Mänitiä tseey miämetsc‑hoocpä yáax̱cumbä. Mänitä Pedro jiahmiejtstaacy coo jaꞌa Jesús hänajty tøø miänaꞌañ: “Cahnä tseey hänajty miämetsc‑hoocpä yaꞌaxy, tøø miic̈h hänajty tägøøghooc mniguiugapxyii cooc̈h miic̈h hänajty xquiaꞌa hix̱iä.” Mänitä Pedro jiøøguiooꞌty coo jaꞌa tseey miämetsc‑hoocpä jiaanc̈h yaax̱y. </v>
<v b="MRK" c="15" v="1">Coo jiobøøyy, mänitä teedywiindsøṉhajxy nägøx̱iä yhamugǿøguiumbä, møødä majjäyaꞌadiøjc‑hajxy, møødä hänaꞌc‑hajxy jiiby yajnähixøøbiä tsajtøgooty. Mänit hajxy quiojyquiapxytiuuṉ̃ nebiä Jesús hajxy hänajty tiunaꞌañ. Mänitä Jesús hajxy quiøꞌøxojch. Mänitä Pilato hajxy hoy yajcøꞌødägøꞌøy maa jeꞌe hänajty guiobiernähatiän. </v>
<v b="MRK" c="15" v="2">Mänitä Pilato jaꞌa Jesús miäyajtøøyy: ―Nej, tøyhajt jaduhṉä coo miic̈hä judíoshajxy xguiobiernähatiä. Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="MRK" c="15" v="3">Madiuꞌu jaꞌa teedywiindsǿṉ jaꞌa Jesús hajxy hänajty jia wiꞌi ñäxøꞌøwøꞌøy. Pero cabä Jesús hänajty waam̱b ñäꞌägä hadsooyy. </v>
<v b="MRK" c="15" v="4">Mänitä Pilato miänáaṉgumbä: ―Nej, caj mhadsowaꞌañä. Madiuꞌu miic̈h hajxy xjia wiꞌi ñäxøꞌøwøꞌøy ―nøm̱ä Jesús ñämaayyä. </v>
<v b="MRK" c="15" v="5">Pero cabä Jesús waam̱b ñäꞌägädä hadsooyy. Jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy jaꞌa Pilato jaduhṉ coo jaꞌa Jesús jaduhṉ quiaꞌa näꞌägädä hadsooyy. </v>
<v b="MRK" c="15" v="6">Jaduhṉä Pilato hänajty jomøjt‑jomøjt quiuhdujthaty coo xøø hänajty jiadyii, mänitä tsum̱yjiäyaꞌay nax̱y tuꞌug yajpädsøm̱y, jaꞌa judíoshajxy hänajty yajnähdijpiä. </v>
<v b="MRK" c="15" v="7">Jiibiä jäyaꞌayhajxy hänajty näjeꞌe chum̱yc̈hänaꞌay. Tsip hajxy hänajty tøø yagjadyii. Tøø hajxy hänajty miäjäyaꞌay‑yaghoꞌogy. Tuꞌugä tsum̱yjiäyaꞌay hänajty xiøhaty Barrabás. </v>
<v b="MRK" c="15" v="8">Coo jaꞌa cuꞌughajxy jim̱ miejch maa jaꞌa Pilato wyiinduumän, mänitä Pilato hajxy jaduhṉ ñämaayy coo jaꞌa tsum̱yjiäyaꞌay tuꞌug yhøxmádsät. </v>
<v b="MRK" c="15" v="9">Mänitä Pilato yhadsooyy: ―Nej, jaduhṉ hajxy mmänaꞌañä cooc̈hä Jesús nhøxmádsädä, jaꞌa tyijy hajxy mgobiernähajpiä. </v>
<v b="MRK" c="15" v="10">Paadiä Pilato jaduhṉ miänaaṉ̃, ñajuøøby hänajty jeꞌeduhṉ tiiguiøxpä jaꞌa Jesús coo yajcøꞌødägøøyyä jaꞌa teedywiindsǿṉ. Paadiä Jesús jaduhṉ yajcøꞌødägøøyyä jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa miädiaꞌagy hänajty quiaꞌa yajmädsójcäxä. </v>
<v b="MRK" c="15" v="11">Mänitä teedywiindsǿṉ jaꞌa cuꞌug hajxy jiøjcapxøøyy coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ miänáꞌanät coo jaꞌa Jesús ween quiaꞌa høxmac̈hii, weenä Barrabás ñäꞌägä høxmac̈hii. Coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ jiaanc̈h mänaaṉ̃, </v>
<v b="MRK" c="15" v="12">mänitä Pilato jaꞌa cuꞌug jadähooc miäyajtøøyy: ―Y yøꞌø Jesúsäts, jaꞌa tyijy hajxy mgobiernähajpiä, neby hajxy yøꞌø myajnähdijy nébiøch yøꞌø ndúnät. </v>
<v b="MRK" c="15" v="13">Mänitä cuꞌughajxy møc yaax̱y: ―Møjpahbet hajxy cruzcøxp. </v>
<v b="MRK" c="15" v="14">Mänitä Pilato miänáaṉgumbä: ―¡Pero tisän! Tii tøø quiädieey. Mänit hajxy maas møc yáax̱cumbä: ―Møjpahbet hajxy cruzcøxp. </v>
<v b="MRK" c="15" v="15">Mänitä Pilato jiaanc̈h mänaaṉ̃ coo jaꞌa Barrabás hajxy ween nøcxy yajpädsøm̱y pujxtøgooty. Hix̱, cabä Pilato jaꞌa cuꞌug hänajty yagjootmaꞌadaꞌañ. Mänitä Pilato miänaaṉ̃ coo jaꞌa Jesús wiobhoꞌogǿøjät. Mänit miänáaṉgumbä coo jaꞌa Jesús hajxy nøcxy cruzcøxp miøjpahbety. </v>
<v b="MRK" c="15" v="16">Mänitä soldado jaꞌa Jesús hajxy yajnøcxy maa jaꞌa hagujcän. Mänitä soldado jaꞌa jiamiøød hajxy quiøx̱y møjyaax̱y. </v>
<v b="MRK" c="15" v="17">Mänitä Jesús hucywyit yajnähtämoogøøyyä. Mänitä haptycorona yajcuhjenøøyyä. </v>
<v b="MRK" c="15" v="18">Mänitä Jesús tiägøøyyä wiinyáax̱äbä: ―¡Viva jaꞌa Jesús, jaꞌa judíoshajxy jaduhṉ guiobiernähajpiä! ¡Viva! Jaduhṉä Jesús hänajty wyiinwooñii. </v>
<v b="MRK" c="15" v="19">Mänit hoyhoy wiojpä quiuhduum pax̱yhaam. Møød wyiingutsujøøyyä. Mänit wyiinjijcädaacä. Jaduhṉä soldadohajxy hänajty jiatcøꞌøy nebiä wyiingudsähgøøbiän. </v>
<v b="MRK" c="15" v="20">Pero wyiinwohm̱biä Jesús hajxy hänajty jaduhṉ. Mänitä hucywyit hajxy yajtsijy. Mänitä yhamdsoo wit yajpøgǿøyyäxä. Mänit hajxy yajnøcxy maa hajxy hänajty miøjpahbedaꞌañän. </v>
<v b="MRK" c="15" v="21">Mänitä jäyaꞌay hajxy tuꞌug jiøjcubaadøøyy. Camjooty hänajty tøø yhoy. Simón hänajty xiøhaty. Jim̱ hänajty chooñ Cirene. Jueꞌe yhuunghajxy hänajty xiøhaty Alejandro møødä Rufo. Jim̱ä Jesús cruz hänajty chøm̱ä. Mänitä Simón hadsip ñämaayyä coo jaꞌa Jesús ween piuhdsømøꞌøy. Mänitä Simón jaꞌa cruz jiaanc̈h tsømøꞌcy. </v>
<v b="MRK" c="15" v="22">Mänitä Jesús yajmejtsä maa jaꞌa nähgaphuung hänajty xiøhatiän Gólgota. Jaduhṉä nähgaphuung hänajty quiähxøꞌøgy nebiä hoꞌogyjiäyaꞌaguiopcän, paady hajxy jaduhṉ yajxøbejty Gólgota. </v>
<v b="MRK" c="15" v="23">Mänitä Jesús vino jia mooyyä. Mirra jaꞌa vino hajxy hänajty tøø yajmädemøꞌøy. Pero cabä Jesús jaduhṉ ñäꞌägä huucy. </v>
<v b="MRK" c="15" v="24-25">Mänitä Jesús miøjpahbejtä cruzcøxp. Møjpetyxiøø hänajty jaduhṉ. Tøø jaꞌa Jesús jaꞌa wyit hänajty jadähooc yajtsíjjäxä. Mänitä soldado jaꞌa Jesús jaꞌa wyit hajxy tiägøøyy yajniguiuhäyǿꞌcäbä. </v>
<v b="MRK" c="15" v="26">Mänit hajxy jim̱ yuugjahy cruzcopcuhduum tiiguiøxpä jaꞌa Jesús jaduhṉ coo miøjpahbejtä: “Hädaa jaꞌa judíoshajxy guiobiernähajpy”, nøm̱ hajxy jim̱ quiujahy. </v>
<v b="MRK" c="15" v="27">Mänitä meeꞌtspähajxy nämetsc miøjpahbéjtäbä. Tuꞌjäyaꞌay miøjpahbejtä maa jaꞌa Jesús yhahooyhaampiän. Jatuꞌug miøjpahbéjtäbä maa jaꞌa Jesús yhanajtyhaampiän. Cujcä Jesús jaduhṉ hoy piädaꞌagyii. </v>
<v b="MRK" c="15" v="28">Coo jaꞌa Jesús jaꞌa meeꞌtspä jaduhṉ näguipxy miøødhoꞌcy, jaduhṉä Diosmädiaꞌagy tiøjiajty maa jaduhṉ myiṉ̃än cujaay: “Haxøøghänaꞌc jaduhṉ pianänøøm̱ä.” </v>
<v b="MRK" c="15" v="29">Jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty jaduhṉ jim̱ naxøøbiä, høxtä yagjuøøby hajxy hänajty coo jaꞌa Jesús hajxy jim̱ yhijxy cruzcøxp. Møød hajxy hänajty wyiinwooñ: ―Jaꞌa, miic̈h mahñdy jaꞌa tsajtøjc mwiꞌi yagjidaam̱by, y cudägøøgxøøyyä mahñdy miic̈h jeꞌe mhädiuuṉdägátsät. </v>
<v b="MRK" c="15" v="30">Pø tøy miic̈h møcmäjaa mjaanc̈h møødä, tiids miic̈h jim̱ coo mgaꞌa mänacy cruzcøxp. Jadúhṉäts mbäyǿꞌøgät ―nøm̱ä Jesús ñämaayyä. </v>
<v b="MRK" c="15" v="31">Jaanä jaduhṉä teedywiindsøṉhajxy hänajty miäwiingapxpejpä, møødä hänaꞌc‑hajxy hänajty jim̱ yajnähixøøbiä maa jaꞌa tsajtøjcän. Jaduhṉ hajxy hänajty ñiñämaꞌayii: ―Tøø yøꞌø wiinghänaꞌc may yajnähwaꞌac̈h, pero caj yøꞌø hamdsoo hoy yajniñähwaꞌadsaꞌañii. Jaduhṉ hijty ñibiädaꞌagyii nebiä Dioshuungän. Jaduhṉ hijty niñänømyii cooc tyijy jaꞌa judíoshajxy guiobiernähaty. </v>
<v b="MRK" c="15" v="32">Mänit hajxy häyaa njaanc̈h mäbǿjcämät, nägooyyä jim̱ miänácät cruzcøxp. Jaanä jaduhṉä meeꞌtspähajxy hänajty miäwiingapxpejpä, jaꞌa Jesús hajxy hänajty näguipxy tøø miøødmøjpahbedyíijäbä. </v>
<v b="MRK" c="15" v="33">Nägooyyä quiujyxiøøjøøyy, mänit jaduhṉ cøjx wyiingoodsøꞌøy. Tägøøghora jaduhṉ yhijty wiingoods. </v>
<v b="MRK" c="15" v="34">Coo jaꞌa xøø jaduhṉ wyiinjajtúutcumbä, mänitä Jesús møc yaax̱y: “Eloi, Eloi, lema sabactani.” Jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy: “Diosteedy, Diosteedy, tiic̈h coo tøø xñähgueꞌegy.” </v>
<v b="MRK" c="15" v="35">Jim̱ä jäyaꞌayhajxy hänajty näjeꞌe miäheeꞌpnaꞌay. Coo hajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Mädow̱, Elíasädaꞌa møjyáax̱äp. </v>
<v b="MRK" c="15" v="36">Mänit tuꞌjäyaꞌay esponja hoy quioṉ̃ päyøꞌøguiä. Mänit jiiby piamaꞌtsnajxy xuṉvinojooty. Mänitä esponja yujxojch pax̱yjøbhaam. Mänitä Jesús yaghagaabøøyyä coo jaduhṉ wyiinmúugät. Mänit jaayaꞌay miänaaṉ̃: ―Tsøc huuc híjxäm pø minaam̱bä Elías, pø yajmänacáaṉäbä Jesús cruzcøxp. </v>
<v b="MRK" c="15" v="37">Mänitä Jesús møc yáax̱cumbä. Mänit yhoꞌnä. </v>
<v b="MRK" c="15" v="38">Tuuṉä jaꞌa Jesús jaduhṉ ñäꞌä hoꞌcy, mänitä tsajtøjc‑hadøødiujt cujjiä quiøøꞌtswaꞌxy. Quiuhduum chohṉdaacy, høxtä yhøx̱haam jaduhṉ yhagøødsøøyy. </v>
<v b="MRK" c="15" v="39">Jim̱ä capitán jaꞌa Jesús hänajty tuꞌug wyiindänaꞌay. Coo yhijxy coo jaꞌa Jesús hänajty tøø yhoꞌogy, mänit miänaaṉ̃: ―Tøyhajt yøꞌøduhṉ hijty Dyioshuungä. </v>
<v b="MRK" c="15" v="40">Jim̱ä tajjäyaꞌayhajxy hänajty näjeꞌe miäheeꞌpnaꞌay jäguem̱juøøby. Jim̱ä María hänajtypä, jaꞌa hänajty jim̱ tsohm̱bä Magdala, møødä Salomé. Jaꞌa María, jaꞌa Santiago møødä José tiaj, jim̱ hänajty jeꞌebä. Jaꞌa muutspä Santiago jaduhṉ ñänøøm̱by. </v>
<v b="MRK" c="15" v="41">Hädaa tajjäyaꞌayhajxy, quipxiä Jesús hajxy hänajty tøø piawädity jim̱ Galilea. Tøø hajxy hänajty piuhbety mänaa hänajty jim̱ tøø yhitiän. Y coo jaꞌa Jesús jaduhṉ piejnä Jerusalén, quipxy hajxy piabejty, näguipxy møødä wiingjäyaꞌayhajxy nämay. </v>
<v b="MRK" c="15" v="42-43">Jaꞌa viernes hänajty tsuujøøby. Jaꞌa pooꞌxxiøø hänajty tsohṉdaꞌagaam̱b, jaꞌa pascuaxøø. Ñähix̱ yhahixøøbiä judíoshajxy hänajty jaꞌa pascuaxøøgøxpä. Jim̱ä jäyaꞌay hänajty tuꞌug chooñ Arimatea. José hänajty xiøhaty. Jim̱ hänajty miøjtuuṉgmøødä tsajtøgooty. Jaanc̈h tehm̱ yhojiäyaꞌayä José hänajty. Jiøbhijxyp hänajty jaduhṉ coo jaꞌa Dios jaꞌa møcmäjaa hänajty yajcähxøꞌøgaꞌañ. Mänitä José jaꞌa Pilato jaꞌa Jesús ñaax̱niꞌx hoy miäyujwaaṉä. Hix̱, cabä José jaꞌa Pilato hänajty chähgøꞌøy. </v>
<v b="MRK" c="15" v="44">Cahnä Pilato hänajty miädoyhatyñä coo jaꞌa Jesús hänajty tøø yhoꞌnä. Yagjuøøyy jeꞌeduhṉ coo jaꞌa Jesús paquiä yhoꞌcy. Mänitä Pilato jaꞌa capitán miøjyaax̱y. Mänit miäyajtøøyy mäduhnajtä jaꞌa Jesús yhoꞌcy. </v>
<v b="MRK" c="15" v="45">Coo jaꞌa Pilato jaduhṉ yhawáaṉäxä coo jaꞌa Jesús hänajty tøø jiaanc̈h hoꞌogy, mänit miänaaṉ̃ coo jaꞌa José jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌay ween yajmänacy cruzcøxp. </v>
<v b="MRK" c="15" v="46">Mänitä José sábana hoy jiuy. Mänitä Jesús hoy yajmänacy cruzcøxp. Mänit ñähbijty ñähmojch sábanahaam. Mänit hoy yajnaax̱tägøꞌøy tsaajutjooty. Mänitä tsaajut jaꞌa tsaa hajxy yaghadäguejtägooyy. </v>
<v b="MRK" c="15" v="47">Jim̱ä Maríahajxy hänajty miäheeꞌpnaꞌay, møødä Magdala‑tsohm̱bä, møødä José tiaj. </v>
<v b="MRK" c="16" v="1">Coo jaꞌa pooꞌxxiøø hänajty tøø ñajxnä, mänitä María perfume hajxy hoy jiuy, møødä Magdala‑tsohm̱bä, møødä Santiago tiaj, møødä Salomé. Jaꞌa Jesús jaꞌa perfume hajxy hänajty yajnähjaaxaam̱by. </v>
<v b="MRK" c="16" v="2">Cujaboom jopy jaꞌa Maríahajxy jim̱ ñøcxy maa jaꞌa Jesús hänajty tøø ñaax̱tägøꞌøyän. Näxøø hänajty jeꞌe. Tøø jaꞌa xøø hänajty piädsøøm̱nä. </v>
<v b="MRK" c="16" v="3">Tuꞌhaamnøcxpä hajxy tiägøøyy niñämáayyäbä: ―Pøṉä tsaa häyaa hadäguejtúꞌudäp. </v>
<v b="MRK" c="16" v="4">Tehm̱ miejtsp hajxy hänajty jim̱, mänitä tsaajut hajxy yhijxy coo hänajty yhawaꞌadsän. Tøø hänaꞌcä tsaa hänajty yagjuaꞌac̈h, hoyyä tsaa hänajty jia cruuṉdä. </v>
<v b="MRK" c="16" v="5">Coo hajxy jiiby chaajuttägøøyy, mänitä muutsc‑hänaꞌc hajxy tuꞌug yhijxy. Jiiby hänajty yhäñaꞌay hahooyhaamby. Yom̱ybioobwit hänajty miøød. Coo jaꞌa Maríahajxy jaduhṉ yhijxy, mänit hajxy chähgøøyy. </v>
<v b="MRK" c="16" v="6">Mänit hajxy ñämaayyä: ―Caꞌa hajxy mdsähgøꞌøy. Jaꞌa Jesús hajxy mhøxtaaby, jaꞌa jim̱ tsohm̱bä Nazaret, jaꞌa tøø miøjpahbedyíijäbä cruzcøxp. Tøø jiujypiøjtägach. Tøø yaa chohṉnä. Huuc tehm̱ yhix̱ hajxy, cab jeꞌe yaajän maa jeꞌe piädaacän. </v>
<v b="MRK" c="16" v="7">Nøcx jaꞌa jiamiøød hajxy hawaaṉä. Møødä Pedro, mhawáaṉäp jeꞌebä. Jaduhṉ hajxy mhawáaṉät cooc jim̱ ñøcxaꞌañ Galilea. Jím̱äc hajxy nøcxy piaady, neby hajxy hijty tøø yajmøødmädiaꞌagyiijän ―nøm̱ä muutsc‑hänaꞌc miänaaṉ̃. </v>
<v b="MRK" c="16" v="8">Päyøꞌøguiä Maríahajxy jiutpädsøøm̱y. Tsähgǿøyyäp tsäyúuyyäp hajxy piädsøøm̱y. Cab hajxy jaduhṉ pøṉ ñäꞌägädä hawaaṉä. Hix̱, jaanc̈h tehm̱ chähgøøby hajxy hänajty. </v>
<v b="MRK" c="16" v="9">Näxøø jopy jaꞌa Jesús jiujypiøjtägajch. Mänitä María jayøjp yhijxtsohṉnä, jaꞌa hänajty jim̱ tsohm̱bä Magdala, jaꞌa møjcuꞌu juxtujc‑hooc yajnähwáatsäbä. Jaꞌa Jesús jaduhṉ mäyajnähwaats. </v>
<v b="MRK" c="16" v="10">Mänitä María jaꞌa Jesús jiamiøød hoy jia hawaaṉä. Wiꞌi jiøøby wiꞌi xiuuꞌtsp jaꞌa Jesús jiamiøødhajxy hänajty. </v>
<v b="MRK" c="16" v="11">Hoy hajxy jia nämaayyä coogä Jesús hänajty tøø jiujypiøcy, møød coogä María hänajty tøø yhix̱y hajujcy, cab hajxy ñäꞌägä mäbøjcy. </v>
<v b="MRK" c="16" v="12">Cujecy, jim̱ä Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy hänajty nämetsc ñøcxy camjooty. Mänitä Jesús ñäguehx̱tøøꞌxy maa wyiinduumhajxiän. </v>
<v b="MRK" c="16" v="13">Mänitä jiamiøød hajxy hoy jia hawáaṉäbä. Ni jeꞌe jaꞌa miädiaꞌagyhajxy jaduhṉ quiaꞌa mäbǿjcäxä. </v>
<v b="MRK" c="16" v="14">Cujequiä Jesús jiamiøødhajxy hänajty quiay, jaꞌa hajxy hänajty nämajtuꞌugpä. Mänitä Jesús jim̱ ñäguehx̱tǿøꞌxcumbä maa hajxy hänajty quiayyän. Mänit hajxy jaduhṉ ñämaayyä: ―Tii mijtsä miädiaꞌagy hajxy coo tøø mgaꞌa mäbøjcä, jaꞌa mijts tøø xjia hawáaṉäbä cóogøch hajxy tøø xyhix̱y hajujcy, cóogøch tøø njujypiøjtägach. </v>
<v b="MRK" c="16" v="15">Nøcx hädaa mädiaꞌagy hajxy yajwaꞌx wiinduhm̱yhagajpt. Jaduhṉä jäyaꞌay hajxy nägøx̱iä myajwiingapxǿꞌøwät neby hajxy ñähwáꞌadsät. </v>
<v b="MRK" c="16" v="16">Pønjaty jaduhṉ mäbøjp, pønjaty jaduhṉ näbejp, jeꞌedshajxy jaduhṉ nähwaꞌadsaam̱b. Pero pønjaty jaduhṉ caꞌa mäbøjp, haxøøgtuum hajxy jeꞌe miähmøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="MRK" c="16" v="17">Pønjaty jaduhṉ mäbøjp, hijxtahṉd hajxy yajcähxøꞌøgaam̱by hoy‑yagjuǿøñäbä. Jaꞌa høøc̈hcøxpä, jaduhṉä paꞌamjäyaꞌay hajxy yajnähwáꞌadsät, jaꞌa hajxy møjcuꞌumøødpä. Wiinghayuuc hajxy miädiaꞌagáaṉnäp. </v>
<v b="MRK" c="16" v="18">Hoyyä tsahṉ̃dy hajxy tiehm̱ wyidsǿꞌøgät, cab hajxy nej tiunǿøjät. Hoyyä veneno hajxy tiehm̱ yhúꞌugät, ni jaduhṉ hajxy nej quiaꞌa jádät. Y coo jaꞌa paꞌamjäyaꞌay hajxy quiøꞌønähgábät, náxäbä piaꞌamhajxy. </v>
<v b="MRK" c="16" v="19">Coo jaꞌa Jesús jaꞌa jiamiøødtøjc miøødmädiaacpädøøyy, jaꞌa hajxy nWiindsønhájtämbä, mänit ñøcxnä tsajpootyp. Mänit hoy yhøxtaꞌagy maa jaꞌa Tieediä yhahooyhaampiän. </v>
<v b="MRK" c="16" v="20">Mänitä jiamiøødhajxy jiaanc̈h tuꞌubøjcy. Mänitä mädiaꞌagy hajxy hoy yajwaꞌxy wiinduhm̱yhagajpt. Piuhbejpiä Jesús jaꞌa jiamiøødtøjc hänajty. Majaty hajxy hänajty wiädity, yajcähxøꞌpiä hijxtahṉd hajxy hänajty hoy‑yagjuøøñäjaty. Jaduhṉ hänajty yajnajuøꞌøy coo hajxy hänajty tiømiädiaꞌagy. Amén.</v>
<v b="LUK" c="1" v="1-4">Mäguꞌughajpä Teófilo, miic̈hcǿxpøch hädaa nocy nhädiuṉ̃ nej miic̈h jaꞌa tøyhajt jaduhṉ mmøødhádät jaꞌa Jesucristocøxpä, nej jiajty nej yhabejty, nej ñibianøcxyii. Pedyíijøch jaduhṉ tøø nhabøcy. Jaduhṉ miic̈h tøø mmädoyhajpä. Nämay jäyaꞌay jaꞌa nocy capxy hajxy tøø yajpädøꞌøgy jaꞌa Jesucristocøxpä. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpähajxy, jeꞌeds hajxy jaduhṉ tøø xyajmädoyhájtäm. Yhamdsoo wiinhaam hajxy tiehm̱ yhijxy. </v>
<v b="LUK" c="1" v="5">Coo jaꞌa Herodes hänajty jim̱ guiobiernähaty Judeanaaxooty, jim̱ä jäyaꞌay hänajty tuꞌug xiøhaty Zacarías. Teedy jaꞌa Zacarías hänajty tiuum̱by maa jaꞌa judíos jaꞌa quiuhdujthajxy hänajty myiṉ̃än. Jaꞌa Abías jaꞌa quiuhdujt hänajty yajtúuṉäxäp neby hänajty jecy tøø yhaneꞌemiän. Jaꞌa Zacarías jaꞌa tioꞌoxiøjc, Elisabet hänajty xiøhaty. Jaꞌa Aarón yhap yhoc jaꞌa Elisabet jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="1" v="6">Pedyii jaꞌa Zacaríashajxy hänajty quiudiuṉ̃ jaꞌa Diosmädiaꞌagy. Hoy hajxy hänajty yajtuṉ̃ nebiä Dios choquiän. </v>
<v b="LUK" c="1" v="7">Pero cabä yhuunghajxy hänajty nituꞌugtä. Cahnä Elisabet hänajty ñäꞌägädä huungpaadyñä. Tøøds hajxy hänajty miäjaanä. </v>
<v b="LUK" c="1" v="8">Tuꞌugxøøbä, jiibiä Zacarías hänajty tiuṉ̃ møjtsajtøgooty. </v>
<v b="LUK" c="1" v="9">Mänitä piaatä coo jaꞌa poom jiiby jiógät maa jaꞌa poomjojtaactän, jim̱ Dioswiinduum. Jaduhṉä teedyhajxy hänajty quiuhdujthaty. </v>
<v b="LUK" c="1" v="10">Mänit yhabaaty coo jaꞌa Zacarías jaꞌa poom hänajty jiiby jiogaꞌañ. Mänitä cuꞌughajxy yhamugøøyy møjtsajtøghaguuy. Mänit hajxy tiägøøyy Diospaꞌyaax̱pä. </v>
<v b="LUK" c="1" v="11">Jim̱ä Zacarías hänajty pioomjocy, mänitä Dios mioonsä tuꞌug ñäguehx̱tøøꞌxy hahooyhaamby maa jaꞌa poom hänajty jioquiän. Jim̱ hänajty tøø chooñ Dioswiinduum. </v>
<v b="LUK" c="1" v="12">Coo jaꞌa Zacarías jaduhṉ yhijxy, mänit chähgøøyy. Cabä wiinmahñdy piaaty nej jiatcǿꞌøwät. </v>
<v b="LUK" c="1" v="13">Mänit ñämaayyä: ―Zacarías, caꞌa mdsähgøꞌøy. Tøø jaꞌa Dios miädoy nej tøø mmägapxiän coo huung xmióꞌowät. Huungpaadaam̱b jaꞌa mdoꞌoxiøjc jaduhṉ. Juan jaꞌa mhuung myajxøhátät. </v>
<v b="LUK" c="1" v="14">Mxooṉdaꞌagaam̱b miic̈h jaduhṉ jaꞌa mhuungcøxpä. Nämay jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaduhṉ xiooṉdaꞌagaam̱bä coo mhuung myínät miédsät. </v>
<v b="LUK" c="1" v="15">Cumay jaꞌa mhuung piädsøm̱aꞌañ jaꞌa Dioscøxpä. Miøødhadaam̱biä Dioshespíritu; jaduhṉ miämíṉ miägaꞌawaꞌañ. Cabä jocnøø yhuꞌugaꞌañ ni jaꞌa vino. </v>
<v b="LUK" c="1" v="16-17">Jaduhṉdsä cuhdujt miøødhadaꞌañ nebiä Elías jecy miøødhajtiän. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ yajwaꞌxaam̱by. Mänitä judíos jaꞌa Dios hajxy jiahmiejtstaactägatsaꞌañ jadähooc. Jaduhṉä Juan yajwiingapxøꞌøwaꞌañ coo jaꞌa yhuung hajxy quiaꞌa møødnimiädsiphájtänät, y coods hajxy miäbǿjnät jaꞌa hoguiapxy jaꞌa homiädiaꞌagy pøṉ yhamdsoo cuhdujt ja wiꞌi yajtunaam̱b. Coo hajxy jaduhṉ quiudiúnät, mänitä Dios jaduhṉ quiuhbøgaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="1" v="18">Mänitä Zacarías miänaaṉ̃: ―Nébiøch jaꞌa tøyhajt jaduhṉ nmøødhádät cooc̈h nhuung myinaꞌañ. Tøø højts nmäjaanä mǿødhøch ndoꞌoxiøjc. </v>
<v b="LUK" c="1" v="19">Mänitä Dios mioonsä yhadsooyy: ―Gabriélhøch nxøhaty. Jím̱høch ndsooñ Dioswiinduum. Jeꞌec̈h tøø xquiex̱y cooc̈h miic̈h miṉ nhawaaṉä coo jaꞌa mhuung jaduhṉ myinaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="1" v="20">Cooc̈h miic̈h jaꞌa nmädiaꞌagy tøø xquiaꞌa mäbøjcä, huum miic̈h mmähmøꞌøwaꞌañ. Høxtä coonä jaꞌa mhuung myínät, mänit mgapxøꞌøgaꞌañ. Tøjiadaam̱b jaduhṉ nébiøch cham̱ nmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="LUK" c="1" v="21">Jim̱ä cuꞌug jaꞌa Zacarías hajxy hänajty jia wiꞌi yhahix̱y møjtsajtøghaguuy. Yagjuøøby hajxy hänajty coo jaꞌa Zacarías jiiby wyiꞌi jiecy tsajtøgooty. </v>
<v b="LUK" c="1" v="22">Coo jaꞌa Zacarías tiøjpädsøøm̱nä, tøø hänajty jiaanc̈h huumy. Mänitä cuꞌughajxy ñajuøøyy coo jaꞌa Zacarías jaꞌa tsøꞌty hänajty tøø yhix̱y. Hix̱, cøꞌøhaam yajnähixøøñä. </v>
<v b="LUK" c="1" v="23">Hoorä, coo jaꞌa Zacarías yaghabejty mäduhṉ̃tiä hänajty tiunaꞌañ tsajtøgooty, mänit ñøcxnä maa jaꞌa quiajptän. </v>
<v b="LUK" c="1" v="24">Mänitä tioꞌoxiøjc jiaanc̈h mähmøøyy maaxhuungmøød. Jiiby ñäꞌägä mähmøøyy tøgooty mägoox̱poꞌo. Caj ñäꞌägä tøjpädsøøm̱nä. Jaduhṉ hänajty wyiꞌi miädiaactaꞌagy quiopcooty: </v>
<v b="LUK" c="1" v="25">“Páadyhøch jaꞌa Dios jaduhṉ tøø xñäxuuc̈h nébiøch jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ xquiaꞌa péjxnät.” </v>
<v b="LUK" c="1" v="26">Tädujpoꞌo jaꞌa Elisabet hänajty tøø yhity maaxhuungmøød, mänitä Dios jaꞌa Gabriel quiéjxcumbä. Jim̱ä Gabriel quiejxä maa jaꞌa cajpt xiøhatiän Nazaret jim̱ Galileanaaxooty. </v>
<v b="LUK" c="1" v="27">Jaꞌa María jaduhṉ yajnäguejxä. Cäxyiihajpnä hänajty jeꞌenä. Tøø hänajty tiødiägøꞌøy coo jaꞌa José hänajty piøgaꞌañ. Jueꞌe jaꞌa José, David yhap yhoc jeꞌe, jaꞌa hijty jegyhajty gobiernätuum̱bä. </v>
<v b="LUK" c="1" v="28">Mänitä Gabriel tiøjtägøøyy maa jaꞌa María hänajtiän. Mänitä María ñämaayyä: ―Dióshøch tøø xquiex̱y cooc̈h miic̈h jaduhṉ nmägápxät. Miic̈hcøxpä jaꞌa Dios jaꞌa mayhajt tiunaꞌañ. Xmiøødhijp miic̈h jaꞌa Dios. Maas hoy miic̈h jaꞌa Dios xyhix̱y quejee jaꞌa mmädoꞌoxiøjc‑hajxy. </v>
<v b="LUK" c="1" v="29">Cabä María hänajty ñajuøꞌøy tii jaduhṉ coo tøø ñämaꞌayii jaꞌa Dioscøxpä. Tsähgøøyy jaduhṉ siémpräm. </v>
<v b="LUK" c="1" v="30">Mänitä ñämáayyägumbä: ―María, caꞌa mdsähgøꞌøy. Møj jaꞌa Dios jaꞌa mayhajt tiunaꞌañ jaꞌa miic̈hcøxpä. </v>
<v b="LUK" c="1" v="31">Mhuungpaadaam̱b miic̈h jaduhṉ. Jesús jaꞌa mhuung myajxøhataꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="1" v="32">Møj jaanc̈h jaduhṉ yhidaꞌañ. Høxcabáaṉäp jaduhṉ coo Dyioshuungä. Dios jaduhṉ pädaꞌagaam̱b gobiernä nebiä David jecy tiuuṉ̃än, jaꞌa Jesús yhap tieedy. </v>
<v b="LUK" c="1" v="33">Paady jaduhṉ piädaꞌagaꞌañii gobiernä nebiä judíoshajxy yhanéꞌemät cøjxtaꞌaxiøø. Nimänaa jaduhṉ quiaꞌa hanehm̱bädøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="1" v="34">Mänitä María yajtøøyy: ―Nébiøch jaduhṉ nnäꞌä huungpáadät; cáhnøch yaꞌadiøjc nhix̱yhatyñä. </v>
<v b="LUK" c="1" v="35">Mänitä Gabriel yhadsooyy: ―Minaam̱bä Dioshespíritu xyhuungmoꞌowaꞌañ. Dioshuung jaduhṉ minaam̱b caꞌawaam̱b. Cabä pojpä cädieey mänaa tiunaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="1" v="36">Y miic̈h mhocmaam, jaꞌa Elisabet, jaduhṉ jeꞌe miaaxhuungpaadaam̱bä, hoy jaduhṉ jia majjä jia petiä. Tädujpoꞌohájnäp jeꞌe. Cábäc tyijy hijty miaaxhuungpaadaꞌañ; jaduhṉä cuꞌughajxy hijty miänaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="1" v="37">Pero cabä Dios tii tsip ñäꞌägä juøꞌøy. Hotyiijä jaduhṉ tiunaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="1" v="38">Mänitä María miänaaṉ̃: ―Wéenhøch jaꞌa Dios jaduhṉ xñäꞌägä moonsähaty. Wéenhøch jaduhṉ njaty nébiøch tøø xñämaꞌayän. Mänitä Gabriel wyiimbijnä. </v>
<v b="LUK" c="1" v="39-40">Mänitiä jaꞌa María ñøcxy maa jaꞌa Elisabethajxiän. Judeanaaxooty hajxy hänajty chänaꞌay tunjooty. Mänitä María tiøjtägøøyy. </v>
<v b="LUK" c="1" v="41">Mänitä Elisabet yajpooꞌxä. Mänitä maaxhuung jiiby yuꞌxy Elisabet jioodooty. Mänitä Elisabet jaꞌa Dioshespíritu ñämejtsä. </v>
<v b="LUK" c="1" v="42">Mänitä Elisabet møc yaax̱y: ―Maas hoy miic̈h jaꞌa Dios xyhix̱y quejee jaꞌa mmädoꞌoxiøjc‑hajxy. Jaduhṉ miic̈h mhuung xyhixáaṉabä. </v>
<v b="LUK" c="1" v="43">Jaꞌa miic̈h mhuung, nwiindsøṉhadáam̱biøch jeꞌe. Nyagjuǿøbiøch jaduhṉ cooc̈h miic̈h xwyiingudsähgøꞌøy. </v>
<v b="LUK" c="1" v="44">Túuṉøch miic̈h xñäꞌä yajpooꞌxy, mänítiøch nhuung yaaby jiaanc̈h tehm̱ yuꞌxy njoodóotyhøch. Jootcujc jaduhṉ ñijiäwøꞌøyii, paady yuꞌxy. </v>
<v b="LUK" c="1" v="45">Tøjiadaam̱b jaduhṉ nej miic̈h jaꞌa Dios tøø xñämaꞌayän. Coo jaduhṉ mmäbøcy, jootcujc mhidaꞌañ ―nøm̱ä Elisabet jaꞌa María ñämaayy. </v>
<v b="LUK" c="1" v="46">Mänitä María miänaaṉ̃: Tøyhajtä Dios miøjjä jiaanc̈hä. </v>
<v b="LUK" c="1" v="47">Jootcujc‑høch nnijiäwøꞌøyii cooc̈h jeꞌe xyhix̱y. </v>
<v b="LUK" c="1" v="48">Xjiahmiéjtspøch jaduhṉ, hóyhøch nja häyoy. Jootcujc‑høch jaꞌa jäyaꞌayhajxy xñäꞌägä nänømaaṉnä, </v>
<v b="LUK" c="1" v="49">jeꞌeguiøxpä cooc̈h jaꞌa Dios tøø xyhuungmoꞌoy. Møj jaanc̈h jaꞌa Dios. </v>
<v b="LUK" c="1" v="50">Pønjaty jaꞌa Dios jaduhṉ wiingudsähgøøby, Dios jaduhṉ näxuudsaam̱b cøjxtaꞌaxiøø. </v>
<v b="LUK" c="1" v="51">Tøø jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgy; tøø hajxy quiaꞌa mäjädaꞌagy, jaꞌa hajxy hijty yajcumayaam̱bä. </v>
<v b="LUK" c="1" v="52">Tøø jaꞌa gobiernä quiuhdujthajxy piǿjcäxä, tøø jaꞌa häyoobäjäyaꞌayhajxy miøjtägøꞌøy. </v>
<v b="LUK" c="1" v="53">Tøø jaꞌa häyoobäjäyaꞌayhajxy cøx̱iä wiinä mioꞌoyii; cabä mäyøøjäyaꞌayhajxy tii tøø piaady. </v>
<v b="LUK" c="1" v="54">Piuhbejt jaꞌa Dios jaꞌa judíoshajxy. Cøjxtaꞌaxiøø ñäxuuc̈h piaꞌhäyoy, </v>
<v b="LUK" c="1" v="55">nebiä Abrahamhajxy jecy ñämaayyän, jaꞌa nhaphájtäm jaꞌa ndeedyhájtäm. </v>
<v b="LUK" c="1" v="56">Tägøøgpoꞌo jaꞌa María jim̱ jiaac hijty maa jaꞌa Elisabetän. Mänit yhädaacnä maa jaꞌa quiajptän. </v>
<v b="LUK" c="1" v="57">Mänitä Elisabet miaaxhuungpaatnä; yaꞌayhänaꞌc jaduhṉ miiṉgahw̱. </v>
<v b="LUK" c="1" v="58">Mänitä Elisabet hoy quiuhixyíijäm jaꞌa jiujy jaꞌa miäguꞌughajxy møødä miädøjc‑hajxy. Mänit hajxy nägøx̱iä xiooṉdaacy coo Dios jaꞌa mayhajt jaduhṉ tøø tiuṉ̃. </v>
<v b="LUK" c="1" v="59">Cuductujxøø jaꞌa pigänaꞌc hajxy hoy yajcircuncidarhadyii nebiä judíoshajxy hänajty quiuhdujthatiän. Mänit hajxy jia yajxøhataaṉ̃ Zacarías nebiä tieedy hänajty xiøhatiän. </v>
<v b="LUK" c="1" v="60">Mänitä tiaj miänaaṉ̃: ―Cábøch jaduhṉ nyajxøhataꞌañ. Juánhøch jaduhṉ nyajxøhataꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="1" v="61">Mänitä Elisabet ñämaayyä: ―Tii jaduhṉ coo myajxøhataꞌañ. Caj pøṉ jaduhṉ xiøhaty maa miic̈h mjujy maa miic̈h mmäguꞌugän. </v>
<v b="LUK" c="1" v="62">Mänitä Zacarías miäyajtøøw̱ä cøꞌøhaam nebiä yhuung xiøhátät. </v>
<v b="LUK" c="1" v="63">Mänitä puꞌuyhuung ñädsiiwøøyy coo mioꞌowǿøjät. Mänit yuugjahy puꞌuguiøxp: “Juan xiøhataꞌañ.” Mänit hajxy nägøx̱iä yagjuøøyy. </v>
<v b="LUK" c="1" v="64">Mänitä Zacarías quiapxøꞌnä. Mänitä Dios Dioscujúꞌuyäp miooyy. </v>
<v b="LUK" c="1" v="65">Jaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ. Mänitä mädiaꞌagy tiägøøyy wädijpä jim̱ Judeanaaxooty jim̱ tunjooty nebiaty jaꞌa Zacarías tøø jiaty. </v>
<v b="LUK" c="1" v="66">Coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä miädoyhajty, mänit hajxy tiägøøyy najuøødiaacpä. Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Pätiidä yøꞌø pigänaꞌc tiunaam̱by coo hänajty tøø yeegy. Tøyhajtä Dios hänajty piuhbedaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="1" v="67">Mänitä Zacarías ñämejtsä jaꞌa Dioshespíritu. Mänitä Zacarías jiømädiaacnajxy neby hänajty tøø miøødmädiaꞌagyiijän jaꞌa Diósäm: </v>
<v b="LUK" c="1" v="68">Møj jaanc̈h jaꞌa Dios; paady jaduhṉ tøø quiädaꞌagy coo højts xyajnähwaꞌads xyajcuhwaꞌadsáaṉäm, højts judíoshájtäm. </v>
<v b="LUK" c="1" v="69">Tøø højts jaꞌa yajnähwaatspä yajcuhwaatspä xyajnäguéjxäm; jeꞌedsä møjcuhdujt jaduhṉ møød; jaꞌa David yhap yhoc jeꞌe. </v>
<v b="LUK" c="1" v="70-73">Jaduhṉä Dios jecy miänaaṉ̃ coo højts xyajnähwaꞌads xyajcuhwaꞌadsáaṉäm højts nmädsiphájtäm. Jaanä jaduhṉ miänaam̱bä coo xñäxuuds xpiaꞌhäyowáaṉäm. Yajtøjiadaam̱by jaduhṉ nebiä Abrahamhajxy jecy miøødyajcuhdujquiän, jaꞌa nhap jaꞌa ndeedyhajtämhajxy. Jaꞌa Diosquex̱yhajxy jaduhṉ jømädiaacnajx. </v>
<v b="LUK" c="1" v="74">Coo jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ xñäwáaṉäm maa jaꞌa nmädsiphajtämhajxiän, paady hajxy ngaꞌa tsähgǿøyyänä. Hoyyä Dios hajxy nbanǿcxämät. </v>
<v b="LUK" c="1" v="75">Hawaꞌadstuum hajxy xyaghidáaṉäm cøjxtaꞌaxiøø. </v>
<v b="LUK" c="1" v="76">Huung, miic̈h nnämaaby coo Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä mwäditaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="1" v="77">Myajwiingapxøꞌøwaam̱by jaꞌa Dios quiuꞌughajxy neby hajxy jaduhṉ ñähwaꞌads quiuhwáꞌadsät. Coo jaꞌa Dios jaꞌa piojpä quiädieey hajxy yajmøødmädiáꞌagät, mänit hajxy yajnähwaꞌads yajcuhwaꞌadsǿøjät. </v>
<v b="LUK" c="1" v="78">Xñäxúuꞌtsäm jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ, paadiä yajnähwaatspä yajcuhwaatspä quiejxy. </v>
<v b="LUK" c="1" v="79">Xpiädáacäm hajxy hawaꞌadstuum, xmióoyyäm jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt hajxy, nøm̱ä Zacarías miänaaṉ̃. </v>
<v b="LUK" c="1" v="80">Hoorä, yeeꞌc møjjøøyy jaꞌa Juan jaduhṉ. Wiinmahñdymejts jaduhṉ. Ñajuøøyy jaduhṉ mädyii hoy mädyii mäbaad. Miøødhajt jaꞌa Dioshespíritu jaduhṉ. Coo miøjjøøyy, mänit tiägøøyy wädijpä hanidiuhm̱duum. Jim̱ yhijty høxtä coonä tiägøøyy Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä. </v>
<v b="LUK" c="2" v="1">Coo jaꞌa xøø jomøjt yhabaaty, mänitä gobiernä Augusto yhanehm̱y coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy ween nøcxy nägøx̱iä ñiguiujaayii maa jaꞌa yhamdsoo cajpthajxiän, jaꞌa hajxy wiinduhm̱yhagajptpä. </v>
<v b="LUK" c="2" v="2">Jaꞌa Augusto jaduhṉ hanehm̱dsohṉ; cahnä pøṉ hänajty jaduhṉ yhaneꞌemyñä. Jaꞌa Cirenio, jeꞌe hänajty jim̱ tuum̱b gobernador Sirianaaxooty. </v>
<v b="LUK" c="2" v="3">Mänitä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä jiaanc̈h cudiuuṉ̃ nebiä Augusto hänajty tøø yhaneꞌemiän. </v>
<v b="LUK" c="2" v="4-5">Jueꞌe jaꞌa José hänajty, jaꞌa David yhap yhoc hänajty jeꞌe. Belén jaꞌa cajpt hänajty xiøhaty maa jaꞌa David hänajty tøø myiṉ̃ tøø quiaꞌayän, jim̱ Judeanaaxooty. Coo jaꞌa David hänajty jim̱ tøø myiṉ̃ tøø quiaꞌay, paadiä Joséhajxy hänajty jim̱ nøcxy ñiguiujaayaꞌañii møødä María. Tøø hänajty tiødiägøøñä coo hajxy hänajty piøgaaṉnä. Maaxhuungmøød jaꞌa María hänajty. Galileanaaxooty hajxy hänajty tøø chohṉdaꞌagy maa jaꞌa cajpt xiøhatiän Nazaret. </v>
<v b="LUK" c="2" v="6">Coo hajxy jim̱ miejch Belén, mänitä María miaaxhuungpaaty. </v>
<v b="LUK" c="2" v="7">Jaꞌa quioobhuung jaduhṉ miiṉgahw̱. Mänitä María ñähbijty ñähmojch. Mänit quiugoꞌogøøyy wajjøøꞌxøhñdyjooty. Hix̱, cabä mejtstaact hajxy hänajty maa tøø ñäꞌägädä paady jim̱ cajptooty. Paady hajxy jim̱ ñäꞌä nøcxøøyy tøjpaꞌc maa hänaꞌc jaꞌa waj hajxy hänajty yajtänaꞌayän. </v>
<v b="LUK" c="2" v="8">Jim̱ hänaꞌc‑hajxy hänajty näjeꞌe mieegcueendähaty cajptpaꞌa. Coods hänajty jeꞌe. </v>
<v b="LUK" c="2" v="9">Mänitä Dios jaꞌa cujajpä cudøøꞌxpä yajcähxøꞌcy maa hajxy hänajty mieegcueendähatiän. Mänitä Diosmoonsä tuꞌug ñäguehx̱tøøꞌxy maa wyiinduumhajxiän; jim̱ hänajty tøø chooñ tsajpootyp. Mänit hajxy chähgøøyy. </v>
<v b="LUK" c="2" v="10-11">Mänit hajxy ñämaayyä: ―Caꞌa hajxy mdsähgøꞌøy. Naam̱nä jaꞌa Cristo tøø myiṉ̃ tøø quiaꞌay jim̱ Belén. Mijts jaduhṉ xyajnähwaꞌads xyajcuhwaꞌadsaam̱b. MWiindsøṉhadaam̱by hajxy jaduhṉ. Páadyhøch nhawáaṉäm nebiä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä xiooṉdáꞌagät. </v>
<v b="LUK" c="2" v="12">Coo jaꞌa pigänaꞌc hajxy jaduhṉ mbáadät nähbity nähmoch wajjøøꞌxøhñdyjooty, jaduhṉ hajxy mnajuǿꞌøwät coo hänajty jieꞌejä. </v>
<v b="LUK" c="2" v="13">Mänitä Diosmoonsähajxy nämay jiaac näguehx̱tøøꞌxy; haagä jim̱ hajxy hänajty tøø chooñ tsajpootyp. Mänit hajxy miänaaṉ̃: </v>
<v b="LUK" c="2" v="14">Møj jaanc̈h jaꞌa Dios; tsajpootyp jaduhṉ yhity. Jootcujc jaꞌa jäyaꞌayhajxy yaa yhidaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin pønjaty jaꞌa Dios quiumaaby. </v>
<v b="LUK" c="2" v="15">Mänitä Diosmoonsä hajxy wyiimbijnä, ñøcxnä hajxy tsajpootyp. Mänitä meegcueendähajpähajxy ñiñämaayyä: ―Jam̱ hajxy híjxäm Belén nebiä Diosmoonsä hajxy tøø xyhawáaṉäm. </v>
<v b="LUK" c="2" v="16">Päyøꞌøguiä hajxy tiuꞌubøjcy. Mänitä Jesucristo hajxy hoy jiaanc̈h paady møødä María møødä José. Jiibiä Jesucristo hänajty quioꞌnaꞌay nähbity nähmoch wajjøøꞌxøhñdyjooty. </v>
<v b="LUK" c="2" v="17">Mänitä mädiaꞌagy hajxy hoy yajwaꞌxy nebiaty hajxy hänajty tøø yhix̱y tøø miädoy jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="LUK" c="2" v="18">Jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaac mädoyhájtäbä, yagjuøøyy hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="2" v="19">Pero cabä María jaduhṉ yagjuøøyy. Tøø hänajty miøødmädiaꞌagyii coo jaduhṉ jiadaꞌañ yhabetaꞌañ. Jiiby quiopcooty miädiaactaacy. Caj pøṉ yajmøødmädiaacy. </v>
<v b="LUK" c="2" v="20">Haa jaꞌa meegcueendähajpähajxy, mänit hajxy wyiimbijnä, ñøcxnä hajxy. Mänitä Dios jaꞌa Dioscujúꞌuyäp hajxy miooyy coo hajxy tøø yhix̱y tøø miädoy nebiaty hajxy hänajty tøø miøødmädiaꞌagyii. </v>
<v b="LUK" c="2" v="21">Cuductujxøø jaꞌa Jesús hajxy yajcircuncidarhajtä. Mänit hajxy yajxøbejty Jesús nebiä María hänajty tøø ñämaꞌayii coo hänajty quiaꞌa huungmoꞌoyiinä. Jaꞌa Diosmoonsä tsajpootypä hänajty hoy tøø ñämaꞌay. </v>
<v b="LUK" c="2" v="22">Coo jaꞌa xøø hänajty tøø yhabejnä, mänit hajxy hoy chiꞌiy nebiä ley myiṉ̃än, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Mänitä Jesús hajxy jiiby chehṉhädaacy Jerusalén jim̱ møjtsajtøgooty. </v>
<v b="LUK" c="2" v="23">Jaduhṉ jiiby myiṉ̃ maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: “Jaꞌa coobhuung yaꞌayhänaꞌcpähajxy, Diostuuṉg hajxy tiunaam̱by.” </v>
<v b="LUK" c="2" v="24">Mänitä paloma hajxy metsc yojxy nebiä jiiby myiṉ̃än cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="LUK" c="2" v="25">Jim̱ä jäyaꞌay hänajty tuꞌug chänaꞌay Jerusalén; Simeón hänajty xiøhaty. Hojiäyaꞌay hänajty jeꞌe. Hoyyä Dios hänajty wyiingudsähgøꞌøy. Miøød jaꞌa Dioshespíritu hänajty jeꞌe. </v>
<v b="LUK" c="2" v="26">Tøø hänajty miøødmädiaꞌagyíijäm jaꞌa Dioshespíritu coo hänajty quiaꞌa tsoj hoꞌogaꞌañ høxtä coonä jaꞌa Cristo hänajty tøø yhamdsoo hix̱y, jaꞌa Dios hänajty quiexaam̱biä. </v>
<v b="LUK" c="2" v="27">Mänitä Simeón ñämaayyä jaꞌa Dioshespíritu coo jim̱ ñǿcxät tsajtøgooty. Mänitä Jesús hoy jiiby piaady møødä tiajhajxy. Cahnä hajxy hänajty wyiimbityñä. </v>
<v b="LUK" c="2" v="28-29">Mänitä Simeón jaꞌa Jesús chehṉdsooyy. Mänitä Simeón miänaaṉ̃: Diosteedy, Dioscujúꞌuyäp, jootcújc‑høch nhóꞌogät, jeꞌeguiøxpä coo tøø myajtøjiaty nébiøch hijty tøø xmiøødmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="LUK" c="2" v="30">Hamdsóojøch tøø nhix̱y jaꞌa yajnähwaatspä, jaꞌa yajcuhwaatspä, </v>
<v b="LUK" c="2" v="31">jaꞌa miic̈h tøø mguéx̱iäbä hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="LUK" c="2" v="32">Jaꞌa hajxy caꞌa judíospä, yajwiingapxøꞌøwáaṉäp jaꞌa hoguiapxy jaꞌa homiädiaꞌagy hajxy. Jaꞌa judíoshajxy, cumayáaṉäp hajxy jeꞌe; møj jaanc̈h hajxy piädaꞌagaꞌañii. </v>
<v b="LUK" c="2" v="33">Mänitä Jesús tiajhajxy yagjuøøyy coo yhuunghajxy hänajty jaduhṉ tøø ñänǿøm̱äxä. </v>
<v b="LUK" c="2" v="34-35">Mänit hajxy ñämaayyä: ―Weenä Dios jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt xmioꞌoy. Mänitä María nidiuhm̱ ñämaayyä: ―Näjeꞌe jaꞌa judíoshajxy yhidaꞌañ tuꞌugmädiaꞌagy møød miic̈h mhuung. Piaadaam̱by jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt hajxy jeꞌe. Pero nämay hajxy jaduhṉ quiaꞌa møødhidaꞌañ tuꞌugmädiaꞌagy. Ñähwaam̱bedaam̱by hajxy jeꞌe. Tuꞌudägoyyaam̱b hajxy jaduhṉ. Cähxøꞌøgaam̱bä wyiinmahñdyhajxy jaduhṉ neby hajxy tiajy miay. </v>
<v b="LUK" c="2" v="36-37">Jiibiä yaamgtoꞌoxy hänajty tuꞌug tsajtøgooty; Ana hänajty xiøhaty. Fanuel jaꞌa tieedy hänajty tøø xiøhaty. Aser jaꞌa yhap jaꞌa tieedy jegyhajty xiøhaty. Juxtujcjomøjt jaꞌa ñihyhap hänajty tøø miøødtsänaꞌay. Mänitä ñihyhap yhoꞌnä. Mänítäts hänajty tøø jiaac jugyhaty mädaax̱c‑hiiꞌxcumädaax̱cjomøjt nidiuhm̱. Tøø hänajty miäjaanä. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty yajwaꞌxyp. Jiiby hänajty ñäꞌägä tuṉ̃ tsajtøgooty. Xøømdsuhm̱ jaꞌa Dios hänajty wyiingudsähgøꞌøy. Hayuu hänajty yhity tähoocjaty nebiä Diosmädiaꞌagy jaduhṉ maas hoy wyiinjuǿꞌøwät. </v>
<v b="LUK" c="2" v="38">Coo jaꞌa Ana jaduhṉ miädooyy nebiä Simeón jaꞌa Jesús ñänøøm̱iän, mänitä Dios miooyy Dioscujúꞌuyäp. Mänitä mädiaꞌagy tiägøøyy yajwaꞌxpä jim̱ Jerusalén coo jaꞌa Cristo tøø quiädaꞌagy. Nägøx̱iä jäyaꞌayhajxy miädoyhajty, jaꞌa Cristo hajxy hänajty yhahijxypä. </v>
<v b="LUK" c="2" v="39">Coo jaꞌa Maríahajxy hänajty tøø quiudiuṉ̃ nebiä Diosley myiṉ̃än, mänit hajxy wyiimbijnä, yhädaacnä hajxy Nazaret jiiby Galileanaaxooty, maa hajxy hänajty tøø chooñän. </v>
<v b="LUK" c="2" v="40">Yeeꞌc møjjøøyy jaꞌa Jesús jaduhṉ. Wiinmahñdymejts jaduhṉ. Dios jaduhṉ mooyy jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt. </v>
<v b="LUK" c="2" v="41">Wiingujomøjt jaꞌa judíos jaꞌa xøø hajxy hänajty yagjadyii jim̱ Jerusalén mänaabä jaꞌa meeghuung hajxy hänajty yox̱iän. </v>
<v b="LUK" c="2" v="42">Coo jaꞌa Jesús majmetscjomøjt yaghabejty, mänitä Maríahajxy ñøcxy xøøhajpä Jerusalén møødä Jesús, nebiä cuhdujt hajxy hänajty miøødän. </v>
<v b="LUK" c="2" v="43">Coo jaꞌa xøø hänajty tøø miaañä, mänit hajxy wyiimbijnä. Pero jaꞌa Jesús, jim̱ jeꞌe miähmøøyy Jerusalén nidiuhm̱. Cabä tiajhajxy hänajty ñajuøꞌøy pø tøø miähmøꞌøy. </v>
<v b="LUK" c="2" v="44">Jaduhṉ hajxy hänajty miänaꞌañ cooc tyijy hajxy hänajty jim̱ piamänaqyii møødä miäguꞌughajpähajxy. Tuꞌxøø jaꞌa Maríahajxy hänajty tøø tiuꞌuyoꞌoy, mänitä Jesús hajxy yhixpaaty coo hänajty jim̱ quiaꞌa pamänacy høx̱haam. Mänit hajxy jia høxtaayy maa jaꞌa jiujy jaꞌa miäguꞌughajxiän. </v>
<v b="LUK" c="2" v="45">Coo hajxy quiaꞌa paaty, mänit hajxy wyiimbíjcumbä. Mänit hajxy ñøcxtägajch Jerusalén jadähooc. </v>
<v b="LUK" c="2" v="46">Jim̱ä Jesús hajxy jiaanc̈h paaty tsajtøgooty. Miädägøøgxøøbä hänajty jim̱ tøø yhity. Jiiby hänajty yhäñaꞌay maa jaꞌa ley‑yajnähixøøbiädøjc‑hajxiän, jaꞌa hajxy jiiby tsajtøgootypä. Jiibiä capxy mädiaꞌagy hänajty miämädoonaꞌay. Cøx̱iä wiinä hänajty yajtøy. </v>
<v b="LUK" c="2" v="47">Jaduhṉ hänajty yhadsoy nebiä jajpän, nebiä tøøbä quiapxtáꞌaguiäbän. Yagjuøøby hajxy hänajty, jaꞌa hajxy hänajty jiiby häñaabiä tsajtøgooty. </v>
<v b="LUK" c="2" v="48">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ piaatä jaꞌa tiajhajxy, mänit hajxy yagjuøøyy. Mänitä tiaj miänaaṉ̃: ―Huung, tii højts jaduhṉ coo tøø xyhäyoow̱hix̱y coo tøø mmähmøꞌøy. Jiiby højts miic̈h nja wiꞌi yhøxtaꞌay. </v>
<v b="LUK" c="2" v="49">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tiic̈h mijts coo xyhøxtaꞌay. Nej, cab hajxy mnajuøꞌøyä cooc̈h tsipcøxp ndunaꞌañ maac̈h nDeedy tiǿjcänä. Haa caꞌa, Dióshøch jaduhṉ nDeedyhajpiä. </v>
<v b="LUK" c="2" v="50">Pero cabä tiajhajxy wyiinjuøøyy tii jaduhṉ coo tøø miänaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="2" v="51">Mänitä Jesús jiaanc̈h paduꞌubøjnä, piahädaacy jiiby Nazaret. Hix̱, jiaac mäbǿjcäp jaꞌa tiaj miädiaꞌagyhajxy hänajty. Y jaꞌa María, jiiby hänajty yajnøcxy yagjuøꞌøy quiopcooty nebiä yhuung hänajty tøø xyiꞌigy tøø miädiaꞌagy jiiby tsajtøgooty. </v>
<v b="LUK" c="2" v="52">Yeeꞌc‑habejt jaꞌa Jesús jaduhṉ; jaac wiinmahñdymejts jaduhṉ. Quiumaayy jaꞌa Dios jaduhṉ møødä tsaan møødä cuꞌug. </v>
<v b="LUK" c="3" v="1-2">Coo jaꞌa Juan hänajty tøø miøjjøøñä, jaꞌa Zacarías yhuung, mänit miägapxä jaꞌa Diósäm. Mänit tiägøøyy wädijpä hanidiuhm̱duum. Majmocxjomøjt jaꞌa Tiberio hänajty tøø guiobiernähaty. Jaꞌa Poncio Pilato hänajty tuum̱b gobernador Judeanaaxooty. Jaꞌa Herodes hänajty tuum̱b gobernador Galileanaaxooty. Jaꞌa piuhyaꞌay Felipe hänajty tuum̱b gobernador Itureanaaxooty møødä Traconitenaaxooty. Jaꞌa Lisanias hänajty tuum̱b gobernador Abilinianaaxooty. Jaꞌa Anás hänajty tuum̱b teedywiindsǿṉ møødä Caifás. </v>
<v b="LUK" c="3" v="3">Mänitä Juan ñøcxøøyy maa jaꞌa Jordánmøjnøø mäwiingoṉän. Jaduhṉä tsaanguꞌug hänajty yajwiingapxøꞌøy coo hajxy ñäbétät, coo jaꞌa yhaxøøgwiinmahñdy hajxy ñajtshixǿꞌøwät, nebiä piojpä quiädieey hajxy jaduhṉ ñähwáꞌadsät. </v>
<v b="LUK" c="3" v="4-5">Tøjiajt jaduhṉ nebiä Isaías jaꞌa Diosquex̱ypä jecy jiahyyän: Jim̱ä jäyaꞌay tuꞌug yaax̱wädity hanidiuhm̱duum: “Najtshixøꞌøw jaꞌa mhaxøøgwiinmahñdy hajxy. Jaduhṉ jaꞌa mWiindsǿṉ hajxy hoy mhahíxät; jaduhṉ hajxy hoy mwiingudsähgǿꞌøwät. </v>
<v b="LUK" c="3" v="6">Nägøx̱iä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ ñajuøꞌøwaꞌañ neby hajxy yajnähwaꞌadsǿøjät jaꞌa Diósäm.” </v>
<v b="LUK" c="3" v="7">Coo jaꞌa tsaanguꞌughajxy hänajty yajnäbetaꞌañíijäm jaꞌa Juángäm, jaduhṉ hajxy hänajty ñämaꞌayii: ―Haay møjcuꞌu, caj mijts hoguiuhdujt mnäꞌägä møødä. Paady hajxy jaduhṉ mhuuc näbetaam̱bä nebiä Dios hajxy jaduhṉ xquiaꞌa yajcumädów̱ät, túhm̱äts. </v>
<v b="LUK" c="3" v="8">Hoy hajxy mwädítät neby jaduhṉ quiähxǿꞌøgät coo jaꞌa mhaxøøgwiinmahñdy hajxy hänajty tøø mnajtshixøøñä. Y cab hajxy jaduhṉ mmänáꞌanät: “Abrahámhøch nhaphajt ndeedyhajt, páadyhøch jaꞌa Dios xquiaꞌa yajcumädow̱aꞌañ.” Mänitä Dios hajxy xyajnähwáꞌadsät coo jaꞌa mhaxøøgwiinmahñdy hajxy mnajtshixǿꞌøwät; caꞌa jieꞌeguiøxpä coo Abraham hajxy mhaphajty mdeedyhajty. </v>
<v b="LUK" c="3" v="9">Hoy hajxy mwädítät nebiä Dios hajxy jaduhṉ xquiaꞌa pädáꞌagät haxøøgtuum. Pøṉ hoy caꞌa wädijp, jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä quepychaa caꞌa tøømhajpän. Piuxaam̱by hajxy jeꞌe; mänit hajxy ñoꞌogaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="3" v="10">Mänitä tsaanguꞌughajxy miänaaṉ̃: ―Neby højts ndúnät coo højts hoy nwädítät. </v>
<v b="LUK" c="3" v="11">Mänitä Juan yhadsooyy: ―Pøṉ camiixy metsc møød, ween tuꞌug ñäꞌä moꞌoy pøṉ quiamiixy caꞌa hijp. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, pøṉ jøøꞌxypøcy møød, ween mioꞌoy pøṉ mähdiøjc caꞌa møød ―nøm̱ä Juan miänaaṉ̃. </v>
<v b="LUK" c="3" v="12">Näjeꞌe jaꞌa yajnähjuudiuutpähajxy miejtspä näbejpä. Mänitä Juan hajxy ñämaayy: ―Wiindsǿṉ, hǿjtsäts, neby højts jaduhṉ ndúnät. </v>
<v b="LUK" c="3" v="13">Mänitä Juan yhadsooyy: ―Cab hajxy näꞌä tägøꞌøbä myagjuuñáxät. </v>
<v b="LUK" c="3" v="14">Jaanä jaduhṉä policíahajxy näjeꞌe yajtøøbä. Mänitä Juan yhadsooyy: ―Cabä xädøꞌøñ pøṉ mbǿjcät näꞌä nagoobä. Y caj pøṉ mnähwaam̱bédät näꞌä nagoobä. Mjootcädáꞌagäp jaꞌa mmäjuhñdy hajxy. </v>
<v b="LUK" c="3" v="15">Jaꞌa tsaanguꞌughajxy, jaduhṉ hajxy hänajty wyiꞌi yajtøy wyiꞌi yajtøꞌxy pø Cristo jeꞌe jaꞌa Juan. Paady hajxy hänajty wyiꞌi yajtøy, coo jaꞌa Cristo hajxy hänajty yhahix̱y. </v>
<v b="LUK" c="3" v="16">Mänitä Juan yhadsooyy: ―Nøøháamhøch mijts chaa nyajnäbety. Pero xiic̈hä jäyaꞌay tuꞌug xjiaac pamiṉ̃. Jeꞌeds mijts mäbøcy xmioꞌowaam̱b jaꞌa Dioshespíritu. Xyajnähwaꞌads xyajcuhwaꞌadsaam̱b hajxy jaduhṉ. Maas møc cuhdujt jaayaꞌay miøødä quejeec̈h høøc̈h. Cábøc̈hä cuhdujt nnäꞌägä møødä ni weeṉ̃tiä maa jaayaꞌaguiøxpän. </v>
<v b="LUK" c="3" v="17">Pøṉ jaꞌa haxøøgwiinmahñdy jaduhṉ caꞌa najtshixøꞌøwaam̱b, haxøøgtuum piädaꞌagaꞌañii. Cøjxtaꞌaxiøø jiiby chaac̈hpøgaꞌañ. Pero pøṉä homiädiaꞌagy pawädijp, cøjxtaꞌaxiøø hajxy jim̱ yhidaꞌañ tsajpootyp. </v>
<v b="LUK" c="3" v="18">Madiuꞌu jaꞌa Juan jaꞌa cuꞌug hänajty yajwiinxiic yajwiingapxøꞌøy jaꞌa Diosmädiaꞌagy. Møc hänajty jiaanc̈h tehm̱ miädiaꞌagy. </v>
<v b="LUK" c="3" v="19">Mänitä Juan jaꞌa Herodes hoy yhojy, jaꞌa hänajty tuum̱bä gobernador. Paadiä Herodes yhojjä coo yhamdsoo puhyaꞌay jaꞌa tioꞌoxiøjc hänajty miøødtsänaayyä. Felipe jaꞌa piuhyaꞌay hänajty xiøhaty. Jiinä hänajty jiugyhatyñä. Herodías jaꞌa Felipe tioꞌoxiøjc hänajty xiøhaty. Madiuꞌu jaꞌa Herodes hänajty jiatcøꞌøy haxøøg. </v>
<v b="LUK" c="3" v="20">Coo jaꞌa Herodes jaduhṉ yhojjä, mänitä Herodes jaꞌa Juan yajtsuum̱ä. Hix̱, haxøøgwiinmahñdy jaꞌa Herodes hänajty miøød. </v>
<v b="LUK" c="3" v="21">Coo jaꞌa Juan hänajty quiaꞌa tsumyiinä, jim̱ä cuꞌug hänajty yajnäbety. Mänitä Jesús miejch näbejpä. Juan hänajty jeꞌe yajnäbetaam̱b. Jim̱ä Jesús hänajty Dyiospaꞌyaꞌaxy, mänitä tsajpootyp yhawaach. </v>
<v b="LUK" c="3" v="22">Mänitä Dioshespíritu jaꞌa Jesús ñägädaacy nebiä paloman. Mänit hoy yhäñaaxiøpy jaꞌa Jesús jaꞌa quiuhduum. Mänitä Dios jim̱ quiapxy tsajpootyp: ―NHuunghájpiøch miic̈h. Njaanc̈h tehm̱ chójpiøch miic̈h. Jootcujc‑høch jaduhṉ nnijiäwøꞌøyii maa miic̈hcøxpän. </v>
<v b="LUK" c="3" v="23">Hiiꞌxmajcjomøjt jaꞌa Jesús hänajty miøødä mänaabä tiägøꞌøyän yajnähixøøbiä. Jaꞌa cuꞌug jaduhṉ mänaaṉ cooc tyijy jaꞌa Jesús jaꞌa José hänajty tieedyhaty. Jaꞌa José yhap tieedyhajxy, jaduhṉä xiøøhajxy ñibianøcxä: Elí jaꞌa José tieedy xiøhajty. </v>
<v b="LUK" c="3" v="24">Jaꞌa Elí tieedy, Matat jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Matat tieedy, Leví jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Leví tieedy, Melqui jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Melqui tieedy, Jana jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Jana tieedy, José jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="LUK" c="3" v="25">Jaꞌa José tieedy, Matatías jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Matatías tieedy, Amós jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Amós tieedy, Nahúm jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Nahúm tieedy, Esli jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Esli tieedy, Nagai jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="LUK" c="3" v="26">Jaꞌa Nagai tieedy, Maat jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Maat tieedy, Matatías jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Matatías tieedy, Semei jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Semei tieedy, Josec jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Josec tieedy, Judá jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="LUK" c="3" v="27">Jaꞌa Judá tieedy, Joanán jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Joanán tieedy, Resa jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Resa tieedy, Zorobabel jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Zorobabel tieedy, Salatiel jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Salatiel tieedy, Neri jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="LUK" c="3" v="28">Jaꞌa Neri tieedy, Melqui jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Melqui tieedy, Adi jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Adi tieedy, Cosam jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Cosam tieedy, Elmodam jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Elmodam tieedy, Er jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="LUK" c="3" v="29">Jaꞌa Er tieedy, Josué jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Josué tieedy, Eliezer jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Eliezer tieedy, Jorim jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Jorim tieedy, Matat jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="LUK" c="3" v="30">Jaꞌa Matat tieedy, Leví jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Leví tieedy, Simeón jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Simeón tieedy, Judá jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Judá tieedy, José jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa José tieedy, Jonam jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Jonam tieedy, Eliaquim jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="LUK" c="3" v="31">Jaꞌa Eliaquim tieedy, Melea jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Melea tieedy, Mena jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Mena tieedy, Matata jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Matata tieedy, Natán jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="LUK" c="3" v="32">Jaꞌa Natán tieedy, David jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa David tieedy, Isaí jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Isaí tieedy, Obed jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Obed tieedy, Booz jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Booz tieedy, Sala jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Sala tieedy, Naasón jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="LUK" c="3" v="33">Jaꞌa Naasón tieedy, Aminadab jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Aminadab tieedy, Admin jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Admin tieedy, Esrom jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Esrom tieedy, Fares jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Fares tieedy, Judá jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="LUK" c="3" v="34">Jaꞌa Judá tieedy, Jacob jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Jacob tieedy, Isaac jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Isaac tieedy, Abraham jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Abraꞌam tieedy, Taré jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Taré tieedy, Nacor jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="LUK" c="3" v="35">Jaꞌa Nacor tieedy, Serug jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Serug tieedy, Ragau jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Ragau tieedy, Peleg jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Peleg tieedy, Heber jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Heber tieedy, Sala jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="LUK" c="3" v="36">Jaꞌa Sala tieedy, Cainán jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Cainán tieedy, Arfaxad jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Arfaxad tieedy, Sem jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Sem tieedy, Noé jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Noé tieedy, Lamec jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="LUK" c="3" v="37">Jaꞌa Lamec tieedy, Matusalén jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Matusalén tieedy, Enoc jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Enoc tieedy, Jared jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Jared tieedy, Mahalaleel jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Mahalaleel tieedy, Cainán jeꞌe xiøhajty. </v>
<v b="LUK" c="3" v="38">Jaꞌa Cainán tieedy, Enós jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Enós tieedy, Set jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Set tieedy, Adán jeꞌe xiøhajty. Jaꞌa Adán, Dios jaduhṉ cunuuꞌx pädaac. </v>
<v b="LUK" c="4" v="1">Jim̱ä Jesús hänajty maa jaꞌa Jordánmøjnøøjän. Miøødä Jesús jaꞌa Dioshespíritu hänajty. Mänitä Jesús wioonøcxä hanidiuhm̱duum jaꞌa Dioshespíritu. </v>
<v b="LUK" c="4" v="2-3">Jim̱ jaduhṉ yhijty juxychäguiꞌxxøø. Hayuu hänajty ñäꞌägä hity. Jim̱ä Jesús hänajty jia jøjcapxøꞌøwaꞌañii jaꞌa møjcuꞌugóngäm coog tyijy cu tiuꞌudägooyy. Mänitä Jesús yuu piaatä. Mänitä Jesús ñämaayyä jaꞌa møjcuꞌugóngäm: ―Pø tøy miic̈h jaꞌa Dios xyHuunghaty, yajwaꞌañguioj yøꞌø tsaa nebiä tsajcaaguiän ―ja jøjcapxøꞌøwaaṉä jaꞌa Jesús jaduhṉ, paady jaduhṉ ñämaayyä. </v>
<v b="LUK" c="4" v="4">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ: “Caꞌa quiaaguiä jaꞌa jäyaꞌayhajxy miäjugyhádät hädaa yaabä naax̱wiin; møødä Diosmädiaꞌagy hajxy miäjugyhádät.” </v>
<v b="LUK" c="4" v="5">Mänitä møjcuꞌugong jaꞌa Jesús wioonøcxy maa jaꞌa tuṉ jaanc̈h tehm̱ quiøxpän. Mänitä Jesús tuꞌhabaquiä yajnäheebøøyyä jaꞌa naax̱ jaꞌa cajpt cøx̱iä hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="LUK" c="4" v="6-7">Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Høøc̈h njeꞌe yøꞌøduhṉ cøx̱iä mäduhṉ̃tiä jii quiähxøꞌøgy. Yajxóṉ yøꞌø cajpt jaduhṉ. Møj jaanc̈h jaꞌa jäyaꞌayhajxy, jaꞌa hajxy xiiby tsänaabiä. Høøc̈h jaduhṉ cøx̱iä tøø xquiøx̱y cøꞌødägøꞌøy. Nmǿødhøch jaꞌa cuhdujt jaduhṉ cooc̈h hopiøṉä nyajcøꞌødägǿꞌøwät. Y cooc̈h miic̈h jaduhṉ xwyiingudsähgǿꞌøwät, mänítøch miic̈h ngøx̱y móꞌowät. </v>
<v b="LUK" c="4" v="8">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ: “Mwiingudsähgǿꞌøwäp jaꞌa Dios; jeꞌeduhṉ mWiindsøṉhádäp. Cab jaduhṉ wiingpä mwiindsøṉhádät.” </v>
<v b="LUK" c="4" v="9">Mänitä møjcuꞌugong jaꞌa Jesús wioonøcxy jim̱ Jerusalén‑cajptooty. Mänit miøødwiimbejty møjtsajtøjcuhduum. Mänitä møjcuꞌugong miänaaṉ̃: ―Pø tøy miic̈h jaꞌa Dios xyHuunghaty, cuhdøpxnax̱ jiiby naax̱wiin. </v>
<v b="LUK" c="4" v="10">Caj miic̈h nej mjádät. Jaduhṉ jiiby myiṉ̃ maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: Dios haneꞌemaam̱b jaꞌa mioonsähajxy tsajpootypä coo miic̈h xcwieendähádät. </v>
<v b="LUK" c="4" v="11">Xchehṉhidaam̱b miic̈h hajxy jaduhṉ nej miic̈h tsaajooty jaduhṉ mgaꞌa cuhnébät. </v>
<v b="LUK" c="4" v="12">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miänaam̱bä: “Cabä Dios mjøjcapxǿꞌøwät, jaꞌa mWiindsøṉhajpiä.” </v>
<v b="LUK" c="4" v="13">Coo jaꞌa møjcuꞌugong miädiaꞌagy hänajty quiaꞌa jøjtägøꞌøwáaṉäxä, mänit ñähgueecnä. </v>
<v b="LUK" c="4" v="14">Mänitä Jesús yhädaactägajch Galileanaaxooty. Diosmäjaa hänajty miøød. Mänitä mädiaꞌagy wiädijty jaꞌa Jesúscøxpä wiinduhm̱yhagajpt. </v>
<v b="LUK" c="4" v="15">Cajpt‑cajpt jaꞌa Jesús hänajty wiädity yajnähixøøbiä tsajtøgooty. Mänitä Jesús quiumaayyä jaꞌa jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä. </v>
<v b="LUK" c="4" v="16">Mänitä Jesús miejch Nazaret maa hänajty tøø miuutsc‑hatiän. Coo jaꞌa pooꞌxxiøø yhabaaty, mänit tiägøøyy tsajtøgooty. Jaduhṉ hänajty ñäꞌägä cuhdujthaty jaꞌa pooꞌxxiøøjooty. Mänit ñämaayyä coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy quiápxät. Coo tiänaayyøꞌcy majiäyaꞌawyiinduum, </v>
<v b="LUK" c="4" v="17">mänitä libro miooyyä, jaꞌa Isaías hänajty jegyhajty tøø jiáayäbä, jaꞌa Diosquex̱ypä. Mänitä libro quiejtøøyy. Mänit tiägøøyy capxpä: </v>
<v b="LUK" c="4" v="18">Jaꞌa Dioshespíritøch nmøød. Jeꞌec̈h tøø xpiädaꞌagy cooc̈hä häyoobäyaꞌayhajxy nhawáaṉät coo hajxy yaghoyøꞌøwaꞌañii. Jadúhṉhøch tøø xwyiinguex̱y cooc̈hä jäyaꞌayhajxy nhawáaṉät nebiä piojpä quiädieey hajxy ñähwaꞌads quiuhwáꞌadsät, nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy pedyii quiudiúnät. </v>
<v b="LUK" c="4" v="19">Tøø jaduhṉ yhabaady coo jaꞌa Dios jaꞌa mayhajt jaduhṉ tiunaꞌañ møj may. </v>
<v b="LUK" c="4" v="20">Mänitä Jesús jaꞌa libro yhabädijnä. Mänitä tsajtøjyohbiä jaduhṉ miooyyä. Mänitä Jesús yhäñaaguiädaacy. Wyiꞌi wyiinheeꞌppejpy jaꞌa cuꞌug jaꞌa Jesús hajxy hänajty. </v>
<v b="LUK" c="4" v="21">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tøø jaꞌa Diosmädiaꞌagy tiøjiaty nébiøch tøø ngapxiän. </v>
<v b="LUK" c="4" v="22">Mänitä cuꞌughajxy yagjuøøyy coo jaꞌa Jesús hänajty hoy tøø quiapxy. Hoy jaꞌa Jesús hajxy hänajty ñänøm̱y: ―Maa yøꞌø capxy yøꞌø mädiaꞌaguiädaꞌa tøø yhuug habøjpä. Haa caꞌa, jaꞌa José yhuung yøꞌøduhṉ, cabä ―nøm̱ hajxy hänajty miänaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="4" v="23">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Jadúhṉhøch mijtsädaꞌa xñämaꞌawaꞌañ: “Huuc yajcähxøꞌøg jaꞌa hijxtahṉd yaa maa jaꞌa mhamdsoo cajptän nej miic̈h jim̱ tøø mhuuc yajcähxøꞌpän jim̱ Capernaum.” </v>
<v b="LUK" c="4" v="24">Mänitä Jesús jiaac mänaaṉ̃: ―Pero høøc̈h jaduhṉ mänaam̱b, jaꞌa Diosquex̱ypähajxy, cabä miädiaꞌagyhajxy miäbøgáaṉäxä maa yhamdsoo cajpthajxiän. Tehm̱ tiøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="4" v="25-26">Coo jaꞌa Elías hänajty jegyhajty wiädity Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä yaa Israelpä‑naaxooty, tägøøgjomøjtä cupc caj ñäꞌägädä tuuyy. Chaadsä yuuxøø jiaanc̈h tehm̱ jiajtä. Mänitä Dios jaꞌa Elías quiejxy maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Sarepta, jim̱ Sidón mäwiingóṉ. Jim̱ä Elías jaꞌa yaamgtoꞌoxy hoy tuꞌug piuhbety. Pero jaꞌa yaamgtoꞌoxyhajxy yaabä, cab hajxy yajnäguejxä, hoy hajxy hänajty jia nämayyä. </v>
<v b="LUK" c="4" v="27">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, jii haxøøgpaꞌammøødpähajxy hänajty nämay yaa Israelpä‑naaxooty mänaa jaꞌa Eliseo hänajty yaa wiäditiän Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä. Pero cabä piaꞌamhajxy jaduhṉ yajnajx yajmáayyäxä. Jagooyyä Naamán piaꞌam nidiuhm̱ ñajxy miaayy, y jäguem̱ hänajty chänaꞌay jim̱ Sirianaaxooty, caꞌa yaajä. </v>
<v b="LUK" c="4" v="28">Coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaduhṉ miädooyy nebiä Jesús miänaaṉ̃än, jaꞌa hajxy hänajty jiiby tsajtøgootypä, cøjx hajxy jiootmaꞌady. </v>
<v b="LUK" c="4" v="29">Mänitä Jesús hajxy ñädänaayyøꞌcy. Mänitä Jesús hajxy jim̱ yajnøcxy tuṉguhduum jim̱ cajptpaꞌa. Jim̱ä Jesús hajxy hänajty quiuhjuijpnaxaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="4" v="30">Pero cabä Jesús hajxy nej ñäꞌä tuuṉ̃. Jaduhyyä jeꞌe yajyohñajxy majiäyaꞌayhagujc. Mänit jim̱ wyiimbijnä. </v>
<v b="LUK" c="4" v="31">Mänitä Jesús ñøcxy Capernaum, jim̱ Galileanaaxooty. Coo jaꞌa pooꞌxxiøø yhabaaty, mänitä Jesús jaꞌa cuꞌug tiägøøyy yajnähixøøbiä tsajtøgooty. </v>
<v b="LUK" c="4" v="32">Jaduhṉä Jesús hänajty yajnähixøꞌøy nebiä capxtaꞌagypiän, paadiä cuꞌughajxy hänajty yagjuøꞌøy. </v>
<v b="LUK" c="4" v="33">Jiibiä jäyaꞌay hänajty tuꞌug jaꞌa møjcuꞌubaꞌammøødpä. Mänit møc yaax̱y: </v>
<v b="LUK" c="4" v="34">―Ween højts nhity. Tii jaduhṉ mhøxtaaby maa højtsän. Nej, xyajcuhdägoyyaam̱b højtsä. Nhíx̱yhøch miic̈h. Jesús mxøhaty. Nazaret mdsooñ. Nnajuǿøbiøch jaduhṉ coo miic̈hä Dios xyHuunghaty. </v>
<v b="LUK" c="4" v="35">Mänitä Jesús jaꞌa møjcuꞌu yhojy: ―Hamóṉ, juaꞌads jim̱ maa yøꞌø craajän. Mänitä mähdiøjc quiädaayy naax̱wiin maa jaꞌa jäyaꞌay wyiinduumhajxiän. Mänitä møjcuꞌu piädsøøm̱y. Cabä mähdiøjc nej jiajnä. </v>
<v b="LUK" c="4" v="36">Mänitä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä chähgøøyy. Mänit hajxy ñiñämaayyä: ―Høxtahm̱ds jaduhṉ quiapxy miädiaꞌagy. Cuhdujtmøødädaꞌa yøꞌøduhṉ maa jaꞌa møjcuꞌuhajxiän. Jaanc̈h pädsøøm̱b hajxy jaduhṉ coo hajxy ñämaꞌayii coo hajxy piädsǿm̱ät. </v>
<v b="LUK" c="4" v="37">Mänitä mädiaꞌagy tiägøøyy wädijpä jaꞌa Jesúscøxpä jim̱ wiinduhm̱yhagajpt. </v>
<v b="LUK" c="4" v="38">Mänitä Jesús piädsøøm̱y tsajtøgooty. Mänit ñøcxy maa jaꞌa Simón tiøjc‑hajxiän. Jiibiä Simón miøꞌødhoc hänajty piaꞌamgoꞌnaꞌay tomiøød. Mänitä Jesús hajxy miänuuꞌxtaacy coo jaꞌa toy ween yajtǿjtsäxä. </v>
<v b="LUK" c="4" v="39">Mänitä Jesús jaꞌa paꞌamjäyaꞌay wyiinguwoodsøøyy. Mänit miänaaṉ̃ coo jaꞌa toy ween ñähwaꞌac̈hii. Mänitiä jaꞌa toy jiaanc̈h tøjtsnä. Mänitä paꞌamjäyaꞌay piädøꞌcy. Mänit tiägøøyy mayhajt‑tuum̱bä maa jaꞌa Jesúshajxiän. </v>
<v b="LUK" c="4" v="40">Coo chuujøøyy, mänitä paꞌamjäyaꞌayhajxy may wioomejtsä maa jaꞌa Jesúsän. Madiuꞌu jaꞌa paꞌam hajxy hänajty miøødä. Mänitä Jesús nägøx̱iä quiøꞌønähgajpy tuꞌugjaty‑tuꞌugjaty. Jaduhṉä piaꞌamhajxy ñähwaats quiuhwaatsä. </v>
<v b="LUK" c="4" v="41">Nämay hajxy hänajty miøjcuꞌubaꞌammøødä. Coo jaꞌa møjcuꞌuhajxy piädsøøm̱y, mänit hajxy yhayaax̱y: ―Dios miic̈h xyHuunghajp. Mänitä Jesús jaꞌa møjcuꞌu yhojy. Cab hajxy ñäꞌägä yajcapxä. Hix̱, ñajuøøby hajxy hänajty coo jaꞌa Jesús jieꞌejä jaꞌa Cristo, jaꞌa Dios tøø quiéx̱iäbä. </v>
<v b="LUK" c="4" v="42">Coo jiobøøyy, mänitä Jesús ñøcxy cajptpaꞌa hanidiuhm̱duum. Jim̱ä cuꞌug jaꞌa Jesús hajxy hänajty yhøxtaꞌay. Coo hajxy piaaty, mänit hajxy jia yajmähmøꞌøwaaṉ̃. </v>
<v b="LUK" c="4" v="43">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Páadyhøch jaꞌa Dios yaa tøø xquiex̱y hädaa yaabä naax̱wiin cooc̈h wiinduhm̱yhagajpt nwädítät, cooc̈h nyajwiingapxǿꞌøwät coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaaṉnä. Paady, cábøch yaa nmähmøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="4" v="44">Jaduhṉä Jesús hänajty wiädity yajnähixøøbiä jim̱ Galileanaaxooty. Wiinduhm̱yc̈hajtøjc hänajty wiädity. </v>
<v b="LUK" c="5" v="1">Mänitä Jesús hänajty jim̱ tiänaꞌay Genesaretmejypiaꞌa. Mänitä jäyaꞌayhajxy may miejch Diosmädiaꞌagymiädoobä. Nøꞌøc̈hpän jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty tiänaꞌay maa jaꞌa Jesúsän. Cabä hawaꞌadspä hänajty maa. </v>
<v b="LUK" c="5" v="2">Mänitä Jesús barco yhijxy metsc jim̱ mejypiaꞌa. Yajwaꞌadsä barco hänajty. Jim̱ä cubarcohajxy hänajty quiuhjuijptsaabiujy mäwiingóṉ. </v>
<v b="LUK" c="5" v="3">Mänitä Jesús jaꞌa barco tuꞌug yajpejty jaꞌa Simón jieꞌe. Mänitä Jesús jaꞌa Simón ñämaayy coo barco weenä yajmäwiingónät wiinduum. Jim̱ä Simón jaꞌa Zebedeo yhuunghajxy hänajty miøødä nämetscä. Jacobo hänajty tuꞌug xiøhaty. Tuꞌug hänajty xiøhajpä Juan. Mänitä Jesús yhäñaaguiädaacy barcojooty. Mänitä cuꞌughajxy tiägøøyyä yajwiingapxǿøyyäbä. </v>
<v b="LUK" c="5" v="4">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ quiapxpädøøyy, mänitä Simón ñämaayyä: ―Yajmøjyoꞌoy jaꞌa mbarco ja ween com̱duum. Jiibiä mguhjuijptsaay hajxy mbädáꞌagät. </v>
<v b="LUK" c="5" v="5">Mänitä Simón yhadsooyy: ―Wiindsǿṉ, tuꞌtsuhm̱ højts tøø nja cuhjuipy. Cab højts tii tøø nnäꞌägädä mach. Pero cooc̈h miic̈h jaduhṉ tøø xñämaꞌay, nǿcxyhøch nhuuc jaac juipy. </v>
<v b="LUK" c="5" v="6">Coo hajxy jaduhṉ jiaanc̈h cudiuuṉ̃, mänitä hacx hajxy may miajch, høxtä tsøøm̱gøøꞌtsä jaꞌa cuhjuijptsaay jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="5" v="7">Mänitä miäguꞌughajpä hajxy miøjyeem̱y, jaꞌa hajxy hänajty wiingbarcojootypä, coo hajxy miṉ piuhbedyii. Mänitä barco hajxy metsc yaghujch. Ja weenjaty hajxy quiaꞌa mäguiiṉä. </v>
<v b="LUK" c="5" v="8-10">Mänit hajxy yagjuøøyy coo hacx hajxy may miajch. Mänit hajxy ñajuøøyy coo jaꞌa Jesús jaꞌa hijxtahṉd jaduhṉ yajcähxøꞌcy hoy‑yagjuøøñä. Mänitä Simón Pedro jaꞌa Jesús wyiinjijcädaacy. Mänit miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ, cábøch miic̈h hawiinmats xmiøødhídät. Cábøch hoguiuhdujt nmøødä. Mänitä Jesús jaꞌa Simón ñämaayy: ―Caꞌa mdsähgøꞌøy. Wiingtuuṉg mbanøcxáaṉnäp. Myajwiingapxøꞌøwaam̱biä cuꞌug jaꞌa Diosmädiaꞌagy. </v>
<v b="LUK" c="5" v="11">Mänitä barco hajxy yajmøjyohbiejty mejypiaꞌa. Mänitä Jesús hajxy piaduꞌubøjcy. Ñähgueecy hajxy jaduhṉ cøx̱iä. </v>
<v b="LUK" c="5" v="12">Mänitä Jesús wiingcajpt miejch. Jim̱ä jäyaꞌay hänajty tuꞌug haxøøgpuꞌudsmøød. Coo jaꞌa Jesús yhijxä, mänit wyiinjijcädaacä. Mänit ñämaayyä: ―Wiindsǿṉ, miic̈h nnämaaby, høøc̈h nbuꞌuds yajtsóocäc. </v>
<v b="LUK" c="5" v="13">Mänitä Jesús jaꞌa mähdiøjc ñähdooṉ̃. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tøø jaduhṉ mdsoꞌogy. Tuuṉä jaꞌa Jesús jaduhṉ ñäꞌä mänaaṉ̃, mänitiä jaꞌa mähdiøjc choocy. </v>
<v b="LUK" c="5" v="14">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Caj pøṉ mhawáaṉät coo tøø mdsoꞌogy. Nøcx tuꞌudaꞌaquiä maa jaꞌa teediän. Jim̱ä xädøꞌøñ mguyoxǿꞌøwät nebiä Moisés jecy yhanehm̱iän. Paadiä xädøꞌøñ mguyoxǿꞌøwät, jaduhṉä hijxtahṉd myajcähxǿꞌøgät coo tøø mdsoꞌogy. </v>
<v b="LUK" c="5" v="15">Mänitä mädiaꞌagy hajxy yajwädijty jäguem̱baady cooc jaꞌa Jesús jaꞌa hijxtahṉd tøø yajcähxøꞌøgy. Mänitä jäyaꞌayhajxy maas may jiaac hamugøøyy maa jaꞌa Jesúsän. Jaꞌa Jesús miädiaꞌagy hajxy hänajty yhamädoow̱hidáaṉäp. Møødä piaꞌamhajxy hänajty yajnaxáaṉäxä. </v>
<v b="LUK" c="5" v="16">Coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty wyiꞌi yhamugøꞌøy maa jaꞌa Jesúsän, paadiä Jesús hanidiuhm̱duum ñøcxy Diospaꞌyaax̱pä. </v>
<v b="LUK" c="5" v="17">Wiinghoocä Jesús jaꞌa cuꞌug hänajty yajwiingapxøꞌøy. Jaanc̈h tehm̱ yhujts jaꞌa tøjc hänajty. Jiibiä fariseoshajxy hänajty yhäñaꞌay møødä ley‑yajnähixøøbiähajxy. Wiinduhm̱yhagajpt hajxy hänajty chooñ Galileanaaxooty møødä Judeanaaxooty møødä Jerusalén. Miøødä Jesús jaꞌa Diosmäjaa hänajty nebiä paꞌam jaduhṉ yajnáxät. </v>
<v b="LUK" c="5" v="18">Mänitä cøꞌømucypiä tecymiucypiä tuꞌug quiøømiejtsä tsaajiooty. Jiiby hajxy jia yajtøjtägøꞌøwaaṉ̃ maa jaꞌa Jesús hänajty miädiaꞌaguiän. </v>
<v b="LUK" c="5" v="19">Pero jaanc̈h tehm̱ yhujts jaꞌa tägøꞌøwøødiaact hänajty. Mänit hajxy ñiñämaayyä coo hajxy jim̱ yaghawaꞌadsaꞌañ tøjnähgøxp. Mänit paꞌamjäyaꞌay hajxy quiuhdøøñajxy tøjcuhduum maa jaꞌa Jesús hänajty piaꞌtänaꞌayän. </v>
<v b="LUK" c="5" v="20">Coo jaꞌa Jesús ñajuøøyy coo jaꞌa miädiaꞌagy hänajty miäbøgáaṉäxä, mänitä cøꞌømucypiä tecymiucypiä ñämaayyä: ―Mäguꞌughajpä, miic̈h nnämaaby coo jaꞌa mbojpä mgädieey tøø xñähwaꞌac̈h tøø xquiuhwaꞌac̈h. </v>
<v b="LUK" c="5" v="21">Mänitä fariseoshajxy quiopcooty tiägøøyy mädiaactaacpä møødä ley‑yajnähixøøbiä: “Tii yøꞌø craa jaduhṉ coo miänaꞌañ. Capxtägooby yøꞌøduhṉ. Jagooyyä Dios jaꞌa cuhdujt jaduhṉ miøødä coo jaꞌa pojpä cädieey miéeꞌxät.” </v>
<v b="LUK" c="5" v="22">Mänitä Jesús ñajuøøyy nebiaty hajxy hänajty miädiaactaꞌagy quiopcooty. Mänit miänaaṉ̃: ―Tii hajxy jaduhṉ coo mmädiaactaꞌagy mgopcooty. </v>
<v b="LUK" c="5" v="23">Nej, maas páquiøch yøꞌø mähdiøjc nnämáꞌawädä: “Tøøc̈h miic̈h mbojpä mgädieey nmämeeꞌxy”, tøgä maas páquiøch jaduhṉ nnämáꞌawädä “Tänaayyøꞌøg, yoꞌoyøꞌøg.” </v>
<v b="LUK" c="5" v="24">Mhuug híxäp hajxy nébiøch hädaa mähdiøjc nyajmøcpøgaꞌañ. Jaduhṉ hajxy mnajuǿꞌøwät cooc̈hä cuhdujt jaduhṉ nmøødä hädaa yaabä naax̱wiin cooc̈hä pojpä cädieey jaduhṉ nméeꞌxät, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. Mänitä mähdiøjc ñämaayyä: ―Tänaayyøꞌøg; widsøꞌøg yøꞌø mdsaay; nøcxnä maa jaꞌa mdøjcän. </v>
<v b="LUK" c="5" v="25">Mänitiä jaꞌa mähdiøjc jaduhṉ tiänaayyøꞌcy maa jaꞌa wyiinduumhajxiän. Mänitä tsaay wyidsøꞌcy maa hänajty tøø quioꞌnaꞌayän. Mänit ñøcxnä maa jaꞌa tiøjcän. Mänitä Dios Dioscujúꞌuyäp miooyy. </v>
<v b="LUK" c="5" v="26">Mänit hajxy nägøx̱iä jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy. Jaanc̈h tehm̱ chähgøøyy hajxy jaduhṉ. Mänitä Dios Dioscujúꞌuyäp hajxy miooyy. Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Tøødsä hoy‑yagjuǿøñäbä hajxy nhíjxäm jädaꞌa. </v>
<v b="LUK" c="5" v="27">Mänitä Jesús wyiimbijnä. Mänitä jäyaꞌay tuꞌug yhijxy, jaꞌa Levíhajpä. Jim̱ä Leví hänajty yhäñaꞌay maa hajxy hänajty yajnähjuudiuꞌudiän. Jeꞌe jaꞌa Leví hänajty tiuuṉghajpy. Mänitä Jesús jaꞌa Leví ñämaayy: ―Høøc̈h pamíiṉäc. </v>
<v b="LUK" c="5" v="28">Mänitä Leví tiänaayyøꞌcy, pianøcxy jaꞌa Jesús. Cøjx jaduhṉ ñähgueꞌegy mäduhṉ̃tiä hänajty miøødä. </v>
<v b="LUK" c="5" v="29">Mänitä Leví jaꞌa xøø yagjajtä maa jaꞌa tiøjcän jaꞌa Jesúscøxpä. Jiibiä yajnähjuudiuutpähajxy hänajty nämay miägaabiä møødä wiinghänaꞌc‑hajxy. </v>
<v b="LUK" c="5" v="30">Jiibiä fariseoshajxy hänajty miägaabiä møødä ley‑yajnähixøøbiähajxy. Mänitä Jesús jiamiøødhajxy ñämaayyä jaꞌa fariseoshajxy: ―Tii yøꞌø yajnähjuudiuutpä hajxy coo mmøødcay coo mmøødhuꞌugy. Haa caꞌa, jueꞌe yøꞌø hajxy, pojpäyaꞌay cädieejiäyaꞌayhajxy jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="5" v="31">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Pøṉ møc, cab hajxy yajtsooyøꞌøy. Pøṉ paꞌammøød, jeꞌeds hajxy yajtsooyøøby. </v>
<v b="LUK" c="5" v="32">Jaduhṉ mäwíinäts høøc̈h jaꞌa pojpäyaꞌay cädieejiäyaꞌay nyajnähwaꞌac̈h nyajcuhwaꞌac̈h. Pero mijts jaduhṉ mänaam̱b cooc tyijy pojpä cädieey hajxy mgaꞌa møødä. Páadyhøch mijts waam̱b ngaꞌa nämaꞌay. </v>
<v b="LUK" c="5" v="33">Mänitä Jesús hajxy ñämaayy: ―Jaꞌa Juan jiamiøødhajxy, nax̱y hajxy yhity hayuu; nax̱iä Dios hajxy piaꞌyaꞌaxy. Jaduhṉä fariseos jiamiøødhajxy nax̱y quiudiuum̱bä. Pero miic̈h mjamiøødhajxy, näꞌä caaby näꞌä huucp hajxy jeꞌe. Cab hajxy yhity hayuu. Cab jaduhṉ yhoyyä. </v>
<v b="LUK" c="5" v="34">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Coo jaꞌa pøc huꞌug maa jiadyii, cabä woybä wichpähajxy hayuu wyiimbity. Jaduhṉ mäwíinäts høøc̈h nebiä jamiøꞌødän jaꞌa pøgaam̱bä. Páadyhøch njamiøødhajxy hayuu quiaꞌa hity. </v>
<v b="LUK" c="5" v="35">Habaadáaṉnäp jaduhṉ cooc̈h yaa ndsoonaaṉnä. Mänítøch njamiøødhajxy yhidaꞌañ hayuu mäbøcypiä. </v>
<v b="LUK" c="5" v="36">Mänitä Jesús jadähooc wyiingapxǿøguiumbä: ―Cabä tucwit pøṉ yhagøyøꞌøy jem̱ywyithaam. Cǿødsäp jaꞌa jem̱ywyit jaduhṉ; cab jaduhṉ ñibiaadaꞌañii møødä tucwit. </v>
<v b="LUK" c="5" v="37">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, cabä jem̱yvyino pøṉ quiudemøꞌøy jaꞌa tucwajhacxujiooty. Cǿødsäp jaꞌa tucwajhacxuy jaduhṉ; høxyógäp jaꞌa vino jaduhṉ. Haagä tägóyyäp jaꞌa tucwajhacxuy jaduhṉ møødä vino. </v>
<v b="LUK" c="5" v="38">Pero jiibiä jem̱yvyino hajxy quiudemøꞌøy jaꞌa jem̱ywiajhacxujiooty. Cab jaduhṉ tii miaꞌady, ni jaꞌa jem̱yvyino, ni jaꞌa jem̱ywiajhacxuy. </v>
<v b="LUK" c="5" v="39">Cabä jem̱yvyino pøṉ hoyhuucnä jiäwøꞌøy coo jaꞌa vino hänajty tøø yhuꞌugy jaꞌa tehm̱ jiecypiä. “Maas hoyhuucnä jaꞌa jecyvyino” ―nøm̱ä jäyaꞌayhajxy miänaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="6" v="1">Mänitxøø jaꞌa Jesúshajxy hänajty wiädity trigoniꞌibyquiujc. Pooꞌxxiøøjooty hänajty jeꞌe. Mänitä jiamiøød jaꞌa trigo hajxy tiøjy. Mänit hajxy ñähxajtstuuty. Mänit hajxy jiøøꞌxy. </v>
<v b="LUK" c="6" v="2">Mänitä fariseoshajxy näjeꞌe miänaaṉ̃: ―Cabä cuhdujt jaduhṉ myiṉ̃ coo hajxy jaduhṉ mdúnät jaꞌa pooꞌxxiøøjooty. </v>
<v b="LUK" c="6" v="3">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Nej, cahnä jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mgapxiä nebiä David tiuuṉ̃ coo hänajty yähoꞌogyii møødä jiamiøødhajxy. </v>
<v b="LUK" c="6" v="4">Mänit hajxy jiiby tiägøøyy tsajtøgooty. Mänitä tsajcaagy hajxy quiaayy jaꞌa teedyhajxy hänajty tøø quiuyoxǿꞌøyäbä. Cabä David jaꞌa cuhdujt hajxy hänajty miøødä coo hajxy jaduhṉ quiáyät. Jagooyyä teedy jaꞌa cuhdujt hajxy hänajty miøødä coo hajxy quiáyät. </v>
<v b="LUK" c="6" v="5">Høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, jadúhṉhøch høøc̈hpä, nmǿødhøch jaꞌa cuhdujt jaduhm̱bä høxtä maa jaꞌa pooꞌxxiøøbaadiän ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="LUK" c="6" v="6">Jatuꞌugpä pooꞌxxiøøjootypä jaꞌa Jesús tiägøøyy tsajtøgooty. Mänit tiägøøyy yajwiingapxøøbiä. Jiibiä mähdiøjc hänajty tuꞌug haduꞌugcøꞌødøꞌøds jaꞌa yhahooyhaampiä. </v>
<v b="LUK" c="6" v="7">Jiibiä fariseoshajxy hänajty tiänaꞌay møødä ley‑yajnähixøøbiähajxy. Jiibiä Jesús hajxy hänajty wyiꞌi yheeby. Yhijxmajchp jaꞌa Jesús hajxy hänajty pø yajnaxaam̱biä paꞌam jaꞌa pooꞌxxiøøjooty. Yhøxtaabiä fariseos jaꞌa wiinmahñdy hajxy hänajty nebiä Jesús hajxy yajtsumǿøjät coo jaꞌa paꞌamjäyaꞌay hänajty yajmøcpøgyii jaꞌa pooꞌxxiøøjooty. </v>
<v b="LUK" c="6" v="8">Jaꞌa Jesús, ñajuøøby hänajty jeꞌe nebiä fariseoshajxy hänajty tiajy miay. Mänitä Jesús jaꞌa mähdiøjc ñämaayy jaꞌa haduꞌugcøꞌødøꞌødspä: ―Tänaayyøꞌøg, miṉ huuc tänaꞌaw cujc. Mänit jiaanc̈h tänaayyøꞌcy. </v>
<v b="LUK" c="6" v="9">Mänitä Jesús ñämaayy jaꞌa fariseoshajxy: ―Mijts nmäyajtøøby, nej, yejpiä Dios jaꞌa cuhdujt jaduhṉ coo hajxy hoy ndúuṉämät jaꞌa pooꞌxxiøøjootiä, tøgä yejpiä cuhdujt coo hajxy haxøøg ndúuṉämät jaꞌa pooꞌxxiøøjootiä. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, nej, yejpiä Dios jaꞌa cuhdujt coo jaꞌa jäyaꞌay hajxy nyajnähwáatsämät jaꞌa pooꞌxxiøøjootiä, tøgä yejpiä cuhdujt coo jäyaꞌay hajxy nyajcuhdägóoyyämät jaꞌa pooꞌxxiøøjootiä. </v>
<v b="LUK" c="6" v="10">Mänitä Jesús jaꞌa jäyaꞌay wyiinheeꞌppejty nägøx̱iä. Mänitä Jesús jaꞌa mähdiøjc ñämaayy: ―Xajtøw̱ yøꞌø mgøꞌø. Mänitä quiøꞌø jiaanc̈h xajtøøyy. Mänitä quiøꞌø hoy jiajnä. </v>
<v b="LUK" c="6" v="11">Mänitä fariseoshajxy jiootmaꞌty hoyhoy. Mänit hajxy quiojyquiapxyhajty nebiä Jesús hajxy tiunaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="6" v="12">Cujaboomgumaax̱c jaꞌa Jesús ñøcxy tuṉguhduum. Tuꞌtsuhm̱ä Tieedy piaꞌyaax̱y. </v>
<v b="LUK" c="6" v="13">Coo jiobøøyy, mänitä jiamiøødhajxy miøjyaax̱y. Mänitä nämajmetspähajxy wyiimbiiw̱ä coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy yajwáꞌxät. </v>
<v b="LUK" c="6" v="14">Jaduhṉdsä nämajmetspähajxy hänajty xiøhaty: Simón, jaꞌa Jesús hänajty tøø yajxøbétiäbä Pedro, møødä piuhyaꞌay Andrés, møødä Jacobo, møødä Juan, møødä Felipe, møødä Bartolomé, </v>
<v b="LUK" c="6" v="15">møødä Mateo, møødä Tomás, møødä Jacobo, jaꞌa Alfeo yhuung, møødä Simón jaꞌa celote, </v>
<v b="LUK" c="6" v="16">møødä Judas, jaꞌa Jacobo yhuung, møødä Judas Iscariote; jeꞌe jaꞌa Jesús hänajty yajcøꞌødägøꞌøwaam̱b hoꞌcøøc maa jaꞌa fariseoshajxiän. </v>
<v b="LUK" c="6" v="17">Mänitä Jesúshajxy miänajnä tuṉguhduum. Mänit hajxy hoy ñaaxoguiädaacnä. Jim̱ä Jesús jiamiøødhajxy hänajty nämay. Jim̱ä jäyaꞌayhajxy hänajty may tøø miech. Jaꞌa Jesús miädiaꞌagy hajxy hänajty yhamädoow̱hidáaṉäp. Yajnaxáaṉäxäp jaꞌa piaꞌamhajxy hänajty. Jäguem̱baady hajxy hänajty tøø chooñ Judeanaaxooty, møødä Jerusalén, møødä mejypiaꞌa jim̱ Tiro møød jim̱ Sidón. </v>
<v b="LUK" c="6" v="18">Jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty møjcuꞌubaꞌammøødpä, yajnájxäxä jaꞌa piaꞌamhajxy jeꞌebä. </v>
<v b="LUK" c="6" v="19">Nägøx̱iä jaꞌa Jesús hajxy hänajty ñähdonaꞌañ. Mänitä piaꞌamhajxy yajnájxäxä jaꞌa Jesús miäjaahaam. </v>
<v b="LUK" c="6" v="20">Mänitä Jesús wyiinheeꞌppejty jaꞌa jiamiøødhajxy. Mänit miänaaṉ̃: ―Jootcujc mijts mhity, mijts häyoobädøjc. Paady hajxy jootcujc mhity coo hajxy jim̱ mnøcxaꞌañ maa jaꞌa Diosän. </v>
<v b="LUK" c="6" v="21">’Jootcujc mijts mhity, mijts yajmaajiajpä. Paady hajxy jootcujc mhity coo jaꞌa Dios hajxy cøx̱iä wiinä xmioꞌowaꞌañ. ’Jootcujc mijts mhity, mijts jøøbiä xuuꞌtspä. Paady hajxy jootcujc mhity coo hajxy mxiꞌig mxooṉdaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="6" v="22">’Jootcujc mijts mhity, hoy mijts jäyaꞌay xjia mähaṉhaty jaꞌa høøc̈hcøxpä, hoy mijts jäyaꞌay xquiaꞌa ja tsocy xquiaꞌa ja meeꞌxy, hoy mijts xjia nänøm̱y, hoy mijts xjia pex̱y. </v>
<v b="LUK" c="6" v="23">Mxiꞌig mxooṉdáꞌagäp hajxy jaduhṉ. Mbaadaam̱biä hoyhajt jaꞌa weenhajt hajxy jim̱ tsajpootyp. Jaduhṉ hajxy jiajpä yhabejpä, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jecy tøø yajwáꞌxiäbä. </v>
<v b="LUK" c="6" v="24">’Pero mijts mäyøøjäyaꞌayhajxy, jaꞌa tsaac̈hpä hajxy mbaadaam̱by. Cab hajxy mxooṉdaꞌagaaṉnä neby hajxy hijty mxooṉdaꞌaguiän. </v>
<v b="LUK" c="6" v="25">’Hoy mijts tii hamaay mgaꞌa ja juøꞌøy, myajmaajiadaam̱by hajxy jaduhṉ. ’Hoy mijts mja xiꞌigy mja xooṉdaꞌagy, pero mnäꞌägädä jøꞌøw mnäꞌägädä xuudsaam̱b hajxy. </v>
<v b="LUK" c="6" v="26">’Tsipcøxpä tsaac̈hpä hajxy mbaadaꞌañ, hoyyä cuꞌug hajxy xjia cumay. Jaduhṉä jäyaꞌayhajxy hijty yajcumay jaꞌa hajxy hijty jegyhajty näꞌä wädijpä høhṉdaacpä. Näꞌä mänaam̱b hajxy hijty jaduhṉ cooc tyijy jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy yajwaꞌxy. </v>
<v b="LUK" c="6" v="27">’Huuc mädow̱ hajxy, mdsógäp hajxy pøṉ jaduhṉ xmiädsiphajp hädaa yaabä naax̱wiin; mméeꞌxäp hajxy pøṉ jaduhṉ xmiähaṉhajp. </v>
<v b="LUK" c="6" v="28">Mmänuuꞌxtáꞌagäp jaꞌa Dios hajxy coo jaꞌa Dios ween mioꞌoy jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt pønjaty mijts jaduhṉ xyhäyoow̱hijxp, pønjaty mijts jaduhṉ haxøøg xñänøøm̱b. </v>
<v b="LUK" c="6" v="29">Coo pøṉ xyhatejxǿꞌøgät tuꞌnax̱, mmøjcóogumbäp jaduꞌnax̱; ween jaduhṉ jaduꞌnax̱ xjiaac tehm̱ yhatejxøꞌøgy. Coo pøṉ mjocxwit xpiǿjcät, mänitä mgamiixy mjaac tehm̱ mióꞌowät. </v>
<v b="LUK" c="6" v="30">Coo pøṉ tii jaduhṉ xmiäyujwáꞌanät, mmóꞌowäp jaduhṉ. Y coo pøṉ tii xpiǿjcät, cab jeꞌe mmäyujwaaṉdägájtsnät. </v>
<v b="LUK" c="6" v="31">Jaduhṉds mijts wiinghänaꞌc mnäxúudsät nej mijts hänajty myajnäxuudsaꞌañän. </v>
<v b="LUK" c="6" v="32">’Coo jaꞌa mmäguꞌughajpähajtiä hajxy mmøødnijiootpaadǿøjät, cab hajxy tii mbáadät; jaduhṉdsä pojpäyaꞌay cädieejiäyaꞌayhajxy ñic̈hójcäbä. </v>
<v b="LUK" c="6" v="33">Coo hajxy jagooyyä mmøødniñäxuudsǿøjät pønjaty jaduhṉ xñäxuuꞌtsp, cab hajxy tii mbáadät; jaduhṉdsä pojpäyaꞌay cädieejiäyaꞌayhajxy ñiñäxúuꞌtsäbä. </v>
<v b="LUK" c="6" v="34">Coo jagooyyä xädøꞌøñ hajxy myaghanúuꞌxät pøṉ jaduhṉ mnajuøøby xmioodiägatsaam̱b pedyii, cab hajxy tii mbáadät; jaduhṉdsä pojpäyaꞌay cädieejiäyaꞌay xädøꞌøñ hajxy yajnimiähanúuꞌxäbä. Ñajuøøby hajxy jaduhṉ coo hajxy pedyii mioodiägatsaꞌañii. </v>
<v b="LUK" c="6" v="35">Mdsógäp hajxy pøṉ jaduhṉ xmiädsiphajp. Mnäxúudsäp hajxy jaduhṉ. Coo pøṉ xädøꞌøñ xmiäyujwáꞌanät, mnäꞌä móꞌowäp jaduhṉ. Mänitä hoyhajt jaꞌa weenhajt hajxy mbáadät may. Mänitä Dios hajxy xyhuunghádät jim̱ tsajpootyp. Hix̱, Dios, ñäxuuꞌchp jaꞌa jäyaꞌayhajxy høxtä jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaꞌa Dioscujúꞌuyäp hajxy quiaꞌa yejpiä, møød jaꞌa hojioot hajxy caꞌa møødpä. </v>
<v b="LUK" c="6" v="36">Mmøødhádäp jaꞌa hojioot hajxy jaduhṉ nebiä nDeedy hojioot miøødhájtäm. </v>
<v b="LUK" c="6" v="37">’Cabä wiinghänaꞌc hajxy mnähójät coo jaꞌa Dios hajxy xyajcumädów̱ät. Pero mmäméeꞌxäp hajxy jaduhṉ; mänitä Dios hajxy jaduhṉ xmiäméeꞌxpät. </v>
<v b="LUK" c="6" v="38">Mäduhṉ̃tiä wiinghänaꞌc hajxy mmoꞌoy, näꞌä tägøꞌøbä hajxy mbaattägatsaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="6" v="39">Jadúhṉhøch mijts nyajmäbáadät nebiä wiindspän. Coo jaꞌa wiindspähajxy ñiwyitswädityii, tsipcøxp hajxy jiutcaꞌay. Paady mijts jaduhṉ mgaꞌa wädítät nebiä wiindspän. </v>
<v b="LUK" c="6" v="40">Cabä capxtaacpänaꞌc‑hajxy jiaty jaty nebiä wyiindsøṉhajxy jiatiän. Coo hajxy nägøꞌø nädecypiä quiapxtáꞌagät, mänit hajxy jaduhṉ ñajtspaadǿꞌøwät. </v>
<v b="LUK" c="6" v="41-42">’Coo jaꞌa mmäguꞌughajpä weeṉ̃tiä quiädiéeyät, y coo miic̈h hänajty maas hanax̱iä tøø mgädieey, cabä mmäguꞌughajpä hawiinmats waam̱b mnäꞌägädä nämáꞌawät. Coo miic̈h hänajty tøø mnähwaꞌac̈h, mänitä mmäguꞌughajpä hawiinmats mwiingapx mjøjcapxǿꞌøwät. </v>
<v b="LUK" c="6" v="43">’Mädyii quepychaa paꞌag näꞌägädä tøømbejp, ni mänaa jaꞌa tiøøm quiaꞌa xuṉä. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, mädyii quepychaa xuṉ näꞌägädä tøømbejp, ni mänaa jaꞌa tiøøm quiaꞌa paꞌagøꞌøy. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="6" v="44">Mnajuøøby hajxy jaduhṉ mädyii quepychaa hoy tøømhajp. Jaꞌa hapty, cab jaduhṉ tiøømhaty nebiä piidsän. Y jaꞌa wädsats, cab jaduhṉ tiøømhaty nebiä tsaatypän. </v>
<v b="LUK" c="6" v="45">Jaduhṉ mäwíinädsä hojiäyaꞌay jaꞌa howyiinmahñdy miøødä. Hoy jaduhṉ wiädity. Pero jaꞌa caꞌawiindøjiäyaꞌayhajxy, cabä howyiinmahñdy hajxy miøødä. Haxøøgwiinmahñdy hajxy miäwädijpy. Haxøøg hajxy jaduhṉ ñäꞌägädä capxy ñäꞌägädä mädiaꞌagy. </v>
<v b="LUK" c="6" v="46">’Wiindsǿṉhøch mijts xwyiꞌi ñämaꞌay; pero cab hajxy jaduhṉ mgudiunaꞌañ nébiøch mijts nja haneꞌemiän. </v>
<v b="LUK" c="6" v="47">Pǿṉhøch nmädiaꞌagy xmiädóow̱äp, pǿṉhøch nmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp, jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe </v>
<v b="LUK" c="6" v="48">nebiä jäyaꞌay tiøjcojjiän. Cøøc jaduhṉ tiajøøyy. Tsaawiing jaduhṉ miuuꞌtsøꞌcy. Coo jaꞌa nøøgom̱dägoy quiädaacy, coo jaꞌa tøjc jaduhṉ ñøønähgoom̱bejty, cab jaduhṉ piädøꞌcy, jeꞌeguiøxpä coo hänajty cøøc miuuꞌtsøꞌøguiä. </v>
<v b="LUK" c="6" v="49">Pero pǿṉhøch nmädiaꞌagy jaduhṉ xquiaꞌa mäbǿjcäp, jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä jäyaꞌay tiøjc cøøc quiaꞌa muuꞌtsøꞌquiän. Coo jaꞌa tøjc ñøønähgoom̱bejty, pädøꞌc jaduhṉ; cøjx jaduhṉ quiäday. </v>
<v b="LUK" c="7" v="1">Coo jaꞌa Jesús miädiaacpädøøyy, mänit quiajptägøøyy Capernaum. </v>
<v b="LUK" c="7" v="2">Jim̱ä soldadowiindsǿṉ hänajty tuꞌug. Roma hänajty chooñ. Tøø jaꞌa mioonsä hänajty tuꞌug piaꞌambety. Jaduhṉ hänajty jiäwøꞌøy nebiä yhamdsoo puhyaꞌayän. Näꞌägädä hoꞌogáaṉnäp hänajty jeꞌe. </v>
<v b="LUK" c="7" v="3">Coo jaꞌa soldadowiindsǿṉ miädoyhajty coo jaꞌa Jesús jaꞌa paꞌamjäyaꞌay hänajty yajmøcpøcy, mänitä majtøjc näjeꞌe quiejxy maa jaꞌa Jesúsän. Judíos hajxy jeꞌe. </v>
<v b="LUK" c="7" v="4">Mänitä Jesús hajxy hoy miänuuꞌxtaꞌagy coo jaꞌa paꞌamjäyaꞌay ween nøcxy yajmøcpøcy. Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Jaꞌa soldadowiindsǿṉ, hojiäyaꞌay jeꞌe. Hahixøøby jaduhṉ coo mbuhbédät. </v>
<v b="LUK" c="7" v="5">Xchójcäm hajxy jaduhṉ. Tøø højts ndsajtøjc xyajcójjäm. </v>
<v b="LUK" c="7" v="6-7">Mänitä Jesús jaꞌa majtøjc miøødtuꞌubøjcy. Ja ween hajxy hänajty quiaꞌa coody maa jaꞌa soldadowiindsǿṉ tiøjcän, mänitä soldadowiindsǿṉ jaꞌa Jesús capxy yajnäguejxy: ―Wiindsǿṉ, jaduhyyä mmänáꞌanät cooc̈h nmoonsä miøcpǿgät. Cábøch cuhdujt nmøødä nej miic̈h cuhdujt mmøødän; paady jaduhṉ caj yhawiinmatsä coo mdägǿꞌøwät maac̈h ndøgootiän. Páadyhøch miic̈h hamdsoo tøø ngaꞌa mägapxy. </v>
<v b="LUK" c="7" v="8">Hix̱, hanéꞌemyhøch nhity; y cooc̈h nsoldado howiaam̱bä nhanéꞌemät mǿødhøch nmoonsä, xquiudiúuṉäbøch nmädiaꞌagy hajxy ―nøm̱ä soldadowiindsǿṉ jaꞌa Jesús quiapxyñäguejxy. </v>
<v b="LUK" c="7" v="9">Jaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy jaꞌa Jesús jaduhṉ coo jaduhṉ ñämaayyä. Mänitä cuꞌug wyiinheeꞌppejty. Mänit miänaaṉ̃: ―Cábøch nmägunaax̱hajxy jaduhṉ miäbøcy nej yøꞌø craa miäbøquiän, y jäguem̱ chooñ. </v>
<v b="LUK" c="7" v="10">Jaꞌa majtøjc hänajty tøø quiexyíijäbä maa jaꞌa Jesúsän, mänit hajxy wyiimbijnä. Coo hajxy miejtstägajch maa jaꞌa soldadowiindsǿṉ tiøjcän, tøø jaꞌa soldadowiindsǿṉ mioonsä hänajty miøcpøjnä. </v>
<v b="LUK" c="7" v="11">Mänitä Jesúshajxy ñøcxy maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Naín møødä miäguꞌughajpähajxy. Nämayyä jäyaꞌayhajxy hänajty pianøcxy. </v>
<v b="LUK" c="7" v="12">Jim̱ hajxy hänajty miäwiingoṉ̃ cajptpaꞌa, mänitä hoꞌogyjiäyaꞌay hajxy hoy jiøjcubaadøꞌøy. Cabäsantä hänajty nøcxy ñaax̱tägøꞌøy. Tuꞌughuung hänajty jeꞌe. Yaamgtoꞌoxy jaꞌa tiaj jeꞌebä. Majiäyaꞌay hänajty panøcxp. </v>
<v b="LUK" c="7" v="13">Coo jaꞌa Jesús jaꞌa yaamgtoꞌoxy yhijxy, mänit ñäxuuꞌch. Mänit ñämaayy: ―Caꞌa mjøꞌøy caꞌa mxuuc̈h. </v>
<v b="LUK" c="7" v="14">Mänitä Jesús miänaaṉ̃ coo hajxy yhuuc yaghahíxät. Mänitä cøøbiädøjc‑hajxy tiänaaxiøjpy. Mänitä Jesús jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌaguiajä hoy ñähdoñ. Mänitä hoꞌogyjiäyaꞌay ñämaayy: ―Jex̱y, pädøꞌøg. </v>
<v b="LUK" c="7" v="15">Mänitä craa yhäñaayyøꞌcy. Mänit quiapxøꞌcy. Mänitä tiaj miødhajnä. </v>
<v b="LUK" c="7" v="16">Mänitä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy. Mänitä Dios hajxy ñämaayy: ―Dioscujúꞌuyäp. Mänit hajxy ñiñämaayyä: ―Diosquex̱y yøꞌø craa. Møj jaanc̈h yøꞌøduhṉ. Paadiä Dios tøø quiex̱y, piuhbedaam̱by jaꞌa quiuꞌug jaduhṉ, jaꞌa hajxy hädaa yaabä naax̱wiimbä. </v>
<v b="LUK" c="7" v="17">Mänitä mädiaꞌagy tiägøøyy wädijpä jim̱ Judeanaaxooty coo jaꞌa Jesús jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌay tøø yagjujypiøcy. Wiinduhm̱yhagajpt jaꞌa mädiaꞌagy jaduhṉ wiädijty. </v>
<v b="LUK" c="7" v="18">Jaꞌa Juan, tøø jeꞌe hänajty chumyii. Coo jaꞌa miäguꞌughajpähajxy miädoyhajty nebiatiä Jesús hänajty tiuṉ̃, mänitä Juan hoy yhawáaṉäxä. </v>
<v b="LUK" c="7" v="19-20">Mänitä Juan jaꞌa miäguꞌughajpä metsc miøjyaax̱y. Mänit hajxy quiejxä maa jaꞌa Jesúsän. Coo hajxy jim̱ miejch, mänitä Jesús hajxy ñämaayy: ―Juan mäyajnäbejpä højts tøø xquiex̱y coo højts miic̈h nmäyajtǿwät pøṉ miic̈h. Nej, miic̈h jaꞌa Dios hijty jaduhṉ xquiexaam̱bä, tøgä wiinghänaꞌc jeꞌejä. </v>
<v b="LUK" c="7" v="21">Jim̱ä Jesús jaꞌa paꞌamjäyaꞌay hänajty yajmøcpøcy. Madiuꞌu jaꞌa paꞌam hajxy hänajty miøødä møødä møjcuꞌu. Møødä wiindspähajxy hänajty nämay yaghijxøꞌøgyii. </v>
<v b="LUK" c="7" v="22">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Nøcxä Juan hajxy hawaaṉä nebiaty hajxy yaa mhix̱y mmädoy. Hijxøꞌp ja wiindspähajxy, yoꞌoyøꞌp jaꞌa tecymiaꞌadpähajxy, nähwaatsp jaꞌa haxøøgpaꞌammøødpähajxy, mädoow̱øꞌp jaꞌa cuhnatpähajxy, jujypiøjp jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌayhajxy, yajwiingapxǿøyyäp jaꞌa häyoobäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy. </v>
<v b="LUK" c="7" v="23">Pønjátyhøch nmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp tehṉgajnä, jootcujc hajxy jaduhṉ ñijiäwøꞌøyii ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="LUK" c="7" v="24">Coo jaꞌa Juan miäguꞌughajpähajxy wyiimbijnä, mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Coo hajxy tøø mhoy pactuum, Juan miädiaꞌagy hajxy hänajty mmädow̱áaṉäp, túhm̱äts. Cabä tsajcapy pojyuꞌxpä hajxy hoy mhix̱y. Caj pues, paady hajxy jim̱ tøø mhoy coo jaꞌa Juan jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hänajty mmädow̱aaṉä. </v>
<v b="LUK" c="7" v="25">Diosquex̱y jeꞌe, paady hajxy hoy tøø mmädoow̱ä, hoyyä howyit jeꞌe quiaꞌa ja møødä nebiä mäyøøjäyaꞌayhajxy miøødän. </v>
<v b="LUK" c="7" v="26">Tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa Juan jaꞌa Diosmädiaꞌagy yajwaꞌxy. Maas may jaꞌa Dios jaꞌa Juan cuhdujt tøø mioꞌoy quejee jaꞌa jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jecy yajwáꞌxäbä. </v>
<v b="LUK" c="7" v="27">Jaꞌa jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy jecy nägápxäbä, Juan jeꞌe. Jaduhṉä Dios jecy miänaaṉ̃ coo jaꞌa quiuguex̱y hänajty jayøjp quiexaꞌañ coo jaꞌa cuꞌug ween yajwiinxiic yajwiingapxøꞌøy coo jaꞌa yhaxøøgcuhdujt hajxy ñajtshixǿꞌøwät. Høx̱háamhøch hijty ngädaꞌagaꞌañ. Jayøjpä Juan quiejxä; høx̱háamhøch njaanc̈h cädaacy. </v>
<v b="LUK" c="7" v="28">Ni pøṉ jaduhṉ jädaꞌahaty quiaꞌa mäbaady hädaa yaabä naax̱wiin nebiä Juan mäyajnäbejpä jaꞌa cuhdujt miøødän. Tøyhajt jaduhṉ. Pero cooc̈h hänajty tøø nhoꞌnä, cooc̈h hänajty tøø nnøcxtägach maac̈h nhuuc tsohm̱bän, pønjaty jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty mäbøgaam̱b jaꞌa høøc̈hcøxpä, maas may jaꞌa cuhdujt hajxy hänajty miøødhadaꞌañ quejee jaꞌa Juan jädaꞌahaty miøødän, hoyyä møjcuhdujt hajxy hänajty quiaꞌa ja møødä. </v>
<v b="LUK" c="7" v="29">Coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ miädooyy møødä yajnähjuudiuutpädøjc‑hajxy, mänitä Dios hajxy quiapxpaaty coo yhoyyä, jeꞌeguiøxpä coo hajxy hänajty tøø yajnäbetyii jaꞌa Juángäm. </v>
<v b="LUK" c="7" v="30">Pero jaꞌa fariseoshajxy møødä ley‑yajnähixøøbiähajxy, cab hajxy hänajty tøø yajnäbetyii jaꞌa Juángäm. Paadiä Dios hajxy quiaꞌa jøjpøgøøyy. Cabä jioot hajxy hänajty chocy coo hajxy yajnähwaꞌadsǿøjät jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="LUK" c="7" v="31">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Nhuuc yajmäbáadyhøch jaꞌa jäyaꞌayhajxy jädaꞌahatypä. </v>
<v b="LUK" c="7" v="32">Cab hajxy tii yhojiäwøꞌøwaꞌañ. Jaduhṉ mäwíinäts hajxy jeꞌe nebiä pigänaꞌc‑hajxy wiinhecpän. Coo hajxy nax̱y miech häyøꞌpä tøjpaꞌc, mänitä miäbigänaꞌc hajxy ñämaꞌay: “Tøø højts nja xuꞌuxy, pero cab hajxy tøø mhech. Tøø højts hojiøøñä nja høy, pero cab hajxy tøø mjøꞌøy.” </v>
<v b="LUK" c="7" v="33">Hoorä, coo jaꞌa Juan mäyajnäbejpä miejch, cabä tsajcaagy hänajty quiayaꞌañ, ni jaꞌa vino hänajty quiaꞌa huꞌugaꞌañ. Y mijts jaduhṉ mänaam̱b coo quiuhmäñøꞌøy. </v>
<v b="LUK" c="7" v="34">Y cooc̈h nbamejtspä, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, mänítøch ndägøøyy caabiä huucpä. Jaduhṉc̈h mijts xñänøøm̱bä cooc̈h nwiꞌi quiayaꞌañ, cooc̈h nwiꞌi yhuꞌugaꞌañ, cooc̈hä pojpäyaꞌay cädieejiäyaꞌay nmäguꞌughaty møødä yajnähjuudiuutpädøjc. </v>
<v b="LUK" c="7" v="35">Pønjaty jaꞌa Dios jaanc̈h jahmiejtsp, yajcähxøꞌpy hajxy jaduhṉ coo jaꞌa Dioswiinmahñdy hajxy miøødä. </v>
<v b="LUK" c="7" v="36">Mänitä fariseo jaꞌa Jesús tuꞌug hoy wioy caabiä. Simón hänajty xiøhaty. Mänit hajxy yhäñaaguiädaacy caabiä maa jaꞌa Simón tiøjcän. </v>
<v b="LUK" c="7" v="37">Mänitä toꞌoxiøjc tuꞌug miejch cuhhiṉbä. Haxøøgcuhdujt hänajty miøød. Tøø hänajty miädoyhaty coo jaꞌa Jesús jiiby tøø miech maa jaꞌa Simón tiøjcän. Perfume quioṉmejts alabastrofrascooty. </v>
<v b="LUK" c="7" v="38">Mänit tiägøøyy jøøbiä. Mänitä Jesús tiecypiujy wyiinnøøhaam. Mänit tiecymieex̱y quiuhwaayhaam. Mänit tiecychuꞌxy. Mänit tiecyñähjahx̱y perfumehaam. </v>
<v b="LUK" c="7" v="39">Mänitä Simón tiägøøyy tajpä maabiä: “Coo jaꞌa Jesús häxøpy quiunajuøhñdiä, tøø häxøpy ñajuøꞌøy coo yøꞌø toꞌoxiøjc quiuhhiṉä.” </v>
<v b="LUK" c="7" v="40">Mänitä Jesús jaꞌa Simón ñämaayy: ―Simón, tsøg mädiáacäm. Mänitä Simón yhadsooyy: ―Wiindsǿṉ, tsøc. </v>
<v b="LUK" c="7" v="41">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Jim̱ä jäyaꞌay hijty tuꞌug miänuuꞌxyhadyii jäyaꞌay metscä. Tuꞌjäyaꞌay hänajty miänuuꞌxyhaty mägoox̱mägoꞌx denarios. Jatuꞌug, juxychäguiꞌxmajc. </v>
<v b="LUK" c="7" v="42">Cab hajxy hänajty tii miøødä nebiä ñuuꞌxy hajxy yajnähwáꞌadsät. Mänit hajxy ñämaayyä: “Weends yhity.” Hoorä, pøṉädaꞌa maas mädsógäp. </v>
<v b="LUK" c="7" v="43">Mänitä Simón yhadsooyy: ―Jueꞌedaꞌa, jaꞌa craa jaꞌa ñuuꞌxy maas may hijty miøødpä. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Jeꞌe pues. </v>
<v b="LUK" c="7" v="44">Mänitä Jesús jaꞌa toꞌoxiøjc miøjheeꞌpy. Mänitä Simón ñämaayy: ―Cooc̈h yaa ndägøøyy maa miic̈h mdøgootiän, cábøch miic̈h nøø tøø xmioꞌoy cooc̈h ndecypiújät. Jaduhṉ hajxy nax̱y nguhdujthájtäm. Pero yøꞌø toꞌoxiøjc, wyiinnøøháamhøch ndecy tøø xpiujjä, quiuhwaayháamhøch ndecy tøø xmieex̱ä. </v>
<v b="LUK" c="7" v="45">Cábøch miic̈h tøø xchuꞌxy, pero yøꞌø toꞌoxiøjc, tehṉgájnøch ndecy xwyiꞌi chuꞌxä. </v>
<v b="LUK" c="7" v="46">Cábøch miic̈h jaꞌa nguhwaay tøø xyhooṉä. Jaduhṉ hajxy nax̱y nguhdujthájtäm. Pero yøꞌø toꞌoxiøjc, perfumeháamhøch ndecy tøø xyhooṉä. </v>
<v b="LUK" c="7" v="47">Xjiaanc̈h tehm̱ chójpøch yøꞌøduhṉ; paadiä piojpä quiädieey yajnähwáatsäxä, hoy hijty may jia møødä. Pero pøṉä pojpä cädieey hijty caꞌa jaty møød, cábøch jaduhṉ xjiaty wiingudsähgøꞌøy. </v>
<v b="LUK" c="7" v="48">Mänitä Jesús jaꞌa toꞌoxiøjc ñämaayy: ―Tøøc̈h miic̈h jaꞌa mbojpä mgädieey nyajnähwáatsäm. </v>
<v b="LUK" c="7" v="49">Jaꞌa hajxy hänajty jiiby pahäñaabiä, mänit hajxy tiägøøyy niñämáayyäbä: ―Maa jaꞌa cuhdujtädaꞌa tøø yhuuc paatpä coo jaꞌa pojpä cädieey yajnähwaꞌac̈h. </v>
<v b="LUK" c="7" v="50">Mänitä Jesús jaꞌa toꞌoxiøjc ñämáaguiumbä: ―Cooc̈h nmädiaꞌagy tøø xmiäbøjcä, páadyhøch jaꞌa mbojpä mgädieey tøø nyajnähwaꞌac̈h. Nøcxnä jootcujc. </v>
<v b="LUK" c="8" v="1">Mänitä Jesúshajxy tiägøøyy wädijpä wiinduhm̱yhagajpt møødä jiamiøødhajxy jaꞌa nämajmetspä. Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä hajxy hänajty wiädity. Jaduhṉä Jesús hänajty miänaꞌañ cooc jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa hänajty yajcähxøꞌøgaaṉnä. </v>
<v b="LUK" c="8" v="2">Quipxiä toꞌoxiøjc‑hajxy hänajty nämay piawädijpä, jaꞌa Jesús hänajty tøø yajpaꞌamnáx̱iäbä, møød jaꞌa møjcuꞌu hajxy hänajty tøø yajnähwaꞌac̈híijäbä. Paadiä Jesús hajxy hänajty piawädity, mioobiä Jesús hajxy hänajty tijaty jeꞌe hänajty miäjugyhajpy. María jaꞌa toꞌoxiøjc hänajty tuꞌug xiøhaty jaꞌa Magdalatsohm̱bä. Juxtujc jaꞌa møjcuꞌu hänajty tøø yajnähwaꞌac̈hii. </v>
<v b="LUK" c="8" v="3">Jatuꞌug hänajty xiøhaty Juana, jaꞌa Cuza tioꞌoxiøjc. Jaꞌa Cuza hänajty copc‑hajp maa jaꞌa Herodes hänajty yhaneꞌemiän. Møødä Susana hänajty piawädijpä. </v>
<v b="LUK" c="8" v="4">Mänitä Jesús jäyaꞌay may ñänøcxä. Mayhagajpt hajxy hänajty chooñ. Coo hajxy hänajty may tøø yhamugøꞌøy, mänitä Jesús tiägøøyy yajwiingapxøøbiä yajmäbaadyhaam: </v>
<v b="LUK" c="8" v="5">―Mänitä jäyaꞌay tuꞌug tiuꞌubøjcy niippä. Coo jaꞌa tøømd tiägøøyy wøjpä, näjeꞌe jaꞌa tøømd quiahy tuꞌhaam. Mänitä muuxyhajxy hoy yajpädøꞌøgy. Mäduhṉ̃tiä jaꞌa muuxyhajxy quiaꞌa yajpädøꞌcy, jeꞌedsä jäyaꞌay jiaac yajtehṉ. </v>
<v b="LUK" c="8" v="6">Näjeꞌe jaꞌa tøømd quiahy tsaanähgøxp. Ja mujx jeꞌeduhṉ, pero tøøts. Hix̱, weeṉ̃tiä jaꞌa naax̱ jim̱ tsaanähgøxp. </v>
<v b="LUK" c="8" v="7">Näjeꞌe jaꞌa tøømd quiahy haptiooty. Ja mujx jeꞌeduhṉ. Ja yeeꞌc, pero caj ñäꞌä tøømbejty. Hix̱, jaꞌa hapty jeꞌe xaam̱. </v>
<v b="LUK" c="8" v="8">Näjeꞌe jaꞌa tøømd quiahy maa jaꞌa hoñaax̱än. May jeꞌe tiøømhajty høxtä mägoꞌxhaam. Mänitä Jesús møc miänaaṉ̃: ―Pøṉ hädaa wiinjuøøby, wéenhøch hädaa nmädiaꞌagy xmiäbøjcä. </v>
<v b="LUK" c="8" v="9">Mänitä Jesús miäyajtøøw̱ä neby jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy. Jaꞌa miäguꞌughajpähajxy jaduhṉ yajtøøw̱. </v>
<v b="LUK" c="8" v="10">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Chojpiä Dios jioot jaduhṉ coo mijts mwiinjuǿꞌøwät nebiä miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ. Pero jaꞌa hänaꞌc‑hajxy jaac yaabä, cabä Diosmädiaꞌagy hajxy tiuꞌjoottsocy. Hoyyä mädiaꞌagy hajxy jia mädoy, pero cab hajxy wyiinjuøꞌøy tii jaduhṉ jia mädiaacypy. </v>
<v b="LUK" c="8" v="11">’Jaduhṉds miädiaꞌagytiägøꞌøy nébiøch hajxy tøø nyajwiingapxøꞌøyän. Jaduhṉdsä tøømd miäbaady nebiä Diosmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="LUK" c="8" v="12">Jaꞌa tøømd cáhw̱äbä tuꞌhaam, jaduhṉ miäbaady nebiä jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jia mädoyyän. Coo jaꞌa møjcuꞌu miech, mänit hajxy wyiinhøøñii neby hajxy jaduhṉ quiaꞌa mäbǿgät, nebiä piojpä quiädieeyhajxy jaduhṉ quiaꞌa nähwáꞌadsät. </v>
<v b="LUK" c="8" v="13">Y jaꞌa tøømd cáhw̱äbä tsaanähgøxp, jaduhṉds jeꞌe miäbaatpä neby hajxy jia mädoyyän. Tuꞌhabaquiä hajxy jaduhṉ xiooṉdaꞌagy. Pero cab hajxy hamuumduꞌjoot pianøcxy. Coo hajxy cøx̱ypänejpiä tiuñii, mänit hajxy ñajtshixøøñä. </v>
<v b="LUK" c="8" v="14">Y jaꞌa tøømd cáhw̱äbä haptiooty, jaduhṉds jeꞌe miäbaatpä neby hajxy jia mädoyyän. Pero cabä yhamdsoo cuhdujt hajxy ñajtshixøꞌøwaꞌañ møødä miäyøøhajt. Cabä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy quiudiunaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="8" v="15">Y jaꞌa tøømd cáhw̱äbä hoñaaxooty, jaduhṉ miäbaady nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot mäbøjpän. Jaanc̈h tehm̱ yhoy hajxy jaduhṉ quiudiuṉ̃. </v>
<v b="LUK" c="8" v="16">’Coo jäyaꞌay jøøn hajxy quiuhnoꞌogøꞌøy, cøxp hajxy yujcoṉ̃ neby hajxy quiudøøꞌxǿøjät, jaꞌa hajxy tøjtägøøbiä. Cabä pøṉ jøøn quiuhjupy, ni maabejtpaꞌc hajxy quiaꞌa pädaꞌagy. </v>
<v b="LUK" c="8" v="17">Jaduhṉ mäwíinäts mijts jaꞌa nmädiáꞌagyhøch hajxy xwyiinjuøꞌøwaaṉä, jaꞌa tsipjátypøch jaduhṉ tøø nyajwiingapxǿꞌøyäbä. </v>
<v b="LUK" c="8" v="18">’Huuc wiinjuøꞌøw hajxy hoy. Pǿṉhøch nmädiaꞌagy tøø xmiäbøjcä, njaac yajnähixøꞌøwáam̱biøch jeꞌe. Pǿṉhøch nmädiaꞌagy tøø xquiaꞌa mäbøjcä, cábøch tii nyajnähixøꞌøwaaṉnä. Høxtä jiahdiägoyyaam̱by hajxy jeꞌe mädyii tyijy jaꞌa tøø wyiinjuøꞌøy. </v>
<v b="LUK" c="8" v="19">Mänitä Jesús ñämejtsä jaꞌa tiaj møødä piuhyaꞌayhajxy. Cab hajxy hoy tiehm̱ wyiingumedsøøyy, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty ñämayyä jiiby tøgooty maa jaꞌa Jesús hänajtiän. </v>
<v b="LUK" c="8" v="20">Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Xim̱ä mdajhajxy tøghaguuy møødä mbuhyaꞌayhajxy. Miic̈h hajxy xjia wiꞌi miøødmädiaꞌagaam̱b. </v>
<v b="LUK" c="8" v="21">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Pøṉä Diosmädiaꞌagy jaduhṉ mäbøjp, pøṉ jaduhṉ cudiuum̱b, jeꞌec̈h ndajhajpy, jeꞌec̈h nbuhyaꞌayhajpy. </v>
<v b="LUK" c="8" v="22">Miäwiinghoocpä jaꞌa Jesúshajxy tiägøøyy barcojooty møødä miäguꞌughajpähajxy. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Jam̱ hajxy jim̱ mejyhawiimb. Mänit hajxy jiaanc̈h tuꞌubøjcy. </v>
<v b="LUK" c="8" v="23">Nøcxnä hajxy hänajty jaduhṉ, mänitä Jesús miaahoꞌcy. Mänitä poj møc piädøꞌcy. Mänitä nøø quiubojøøyy barcojooty. Hújtsnäp jaꞌa barco hänajty. </v>
<v b="LUK" c="8" v="24">Mänitä Jesús hajxy hoy yux̱y. Mänit hajxy ñämaayy: ―Wiindsǿṉ, Wiindsǿṉ, pädøꞌøg, quinaam̱bä barco cham̱. Mänitä Jesús piädøꞌcy. Mänitä poj yhojy møødä nøø. Mänitä poj yuungøøyy. Moṉ̃diucy jaduhṉ jiajnä. </v>
<v b="LUK" c="8" v="25">Mänitä Jesús jaꞌa miäguꞌughajpähajxy ñämaayy: ―Tii hajxy coo mwiꞌi chähgøꞌøy. Nej, cab hajxy mnajuøꞌøyä cooc̈h mijts homiänaajä ngüeendähadaꞌañ. Jaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy hajxy jaduhṉ. Mänit hajxy hamiṉ̃ haxøpy ñiñämaayyä: ―Pøṉädaꞌa yøꞌøduhṉ coo jaꞌa miädiaꞌagy miäbǿjcäxä jaꞌa poj møødä nøø. </v>
<v b="LUK" c="8" v="26">Mänit hajxy miejyhawiimpädsøøm̱nä jim̱ maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Gadara, jim̱ jaduhṉ mejyhawiimpä maa jaꞌa Galileanaaxootiän. </v>
<v b="LUK" c="8" v="27">Coo jaꞌa Jesús biarcopädsøøm̱y, mänitä jäyaꞌay tuꞌug miejch Jesús wyiinduum, jaꞌa jim̱ cajptooty tsänaabiä. Tøø hänajty jiegøꞌøy mänaa jaꞌa mähdiøjc møjcuꞌu hänajty tøø ñämec̈hiijän. Cabä wit hänajty miøødhajnä, ni quiaꞌa häñaꞌay hänajty tøgooty. Jim̱ hänajty yhity maa jaꞌa cabäsantän. </v>
<v b="LUK" c="8" v="28">Coo jaꞌa Jesús yhijxy, mänit wyiinjijcädaacy. Mänitä møjcuꞌuhajxy yaax̱y: ―Jesús, tii højts xwiaꞌanaꞌañ. Dios miic̈h xyHuunghajp jaꞌa tsajpootypä. Tuṉä mayhajt, caꞌa højts jiiby xquiex̱y maa jiaanc̈h tehm̱ chaac̈hpän. </v>
<v b="LUK" c="8" v="29">Paadiä mähdiøjc jaduhṉ yaax̱y, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesús jaꞌa møjcuꞌu hänajty tøø yhaneꞌemy coo ñähwaꞌadsǿøjät. Mayhooc jaꞌa mähdiøjc hänajty tøø ñämec̈hii jaꞌa møjcúꞌujäm. Paadiä jäyaꞌayhajxy hänajty jia wiꞌi yaghidaꞌañ cøꞌøxoch tecyxioch cadenahaam neby jaduhṉ hoy yhídät. Pero nimiäpodǿøyyäp hänajty jeꞌe, y yajnǿcxäp hänajty pactuum jaꞌa møjcúꞌujäm. </v>
<v b="LUK" c="8" v="30">Mänitä Jesús jaꞌa mähdiøjc miäyajtøøyy: ―Tii mxøhaty. Mänit yhadsooyy: ―Legiónhøch nxøhaty. Paady jaduhṉ miänaaṉ̃ coo jaꞌa møjcuꞌu hänajty may miøødä. </v>
<v b="LUK" c="8" v="31">Mänitä møjcuꞌu jaꞌa Jesús hajxy miänuuꞌxtaacy coo hajxy jiiby quiaꞌa quexǿøjät møjcuꞌuhaam maa jiaanc̈h tehm̱ chaac̈hpän. </v>
<v b="LUK" c="8" v="32">Jim̱ä mayhädsøm̱ hänajty yuumy tuṉmøjc. Mänitä møjcuꞌu jaꞌa Jesús hajxy miänuuꞌxtáaccumbä coo hajxy jim̱ quiexǿøjät maa jaꞌa mayhädsøm̱ hänajtiän. Mänitä Jesús cuhdujt miooyy. </v>
<v b="LUK" c="8" v="33">Mänitä mähdiøjc jaꞌa møjcuꞌu ñähwáatsänä. Mänitä hädsøm̱hajxy hoy ñämec̈hii. Mänit hajxy wyiinmänacpäyøꞌcy. Mänit hajxy quiuhgahnajxy naaxøjpcøxp mejjiooty. Jiiby hajxy cøjx ñøøhoꞌogøꞌøy. </v>
<v b="LUK" c="8" v="34">Coo jaꞌa hädsøm̱güeendähajpähajxy jaduhṉ yhijxy, mänit hajxy piäyøꞌcy. Mänitä cuꞌug hajxy hoy yhawaaṉä cajptooty møødä cajptpaꞌa. </v>
<v b="LUK" c="8" v="35-36">Mänitä cuꞌughajxy hänajty nøcxy yhixaꞌañ neby hänajty tøø jiadyiijän. Mänit hajxy miejch maa jaꞌa Jesús hänajtiän. Jiibiä mähdiøjc jaꞌa Jesús hänajty wyiinhäñaꞌay, jaꞌa møjcuꞌu hänajty tøø ñähwaꞌac̈híijäbä. Tøø wit hänajty piägøøñä. Tøø hänajty wyiinmahñdymejtsnä. Coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ yhijxy, mänit hajxy chähgøøbiøjcy. Paady hajxy chähgøøyy, haxøøgjäyaꞌay tyijy jaꞌa Jesús. Mänitä cuꞌughajxy yhawáaṉäxä nebiä mähdiøjc jaꞌa møjcuꞌu hänajty tøø ñähwaꞌac̈hiijän. Jaꞌa hajxy hänajty tøø yhíx̱iäbä, jeꞌe hajxy jaduhṉ nägapx. </v>
<v b="LUK" c="8" v="37-39">Mänitä Jesús hajxy tiägøøyy mänuuꞌxtaacpä coo jim̱ chóonät Gadara. Hix̱, jaanc̈h tehm̱ chähgøøby hajxy hänajty. Jim̱ tyijy jaꞌa Jesús cøx̱ypänejpiä jiaac jatcøꞌøwaꞌañ. Jaꞌa mähdiøjc hänajty tøø ñähwáꞌac̈häbä, mänitä Jesús miänuuꞌxtaacy coo cu miødhajty. Mänitä Jesús yhadsooyy coo miähmǿꞌøwät maa quiajptän: ―Nøcx maa jaꞌa mdøjcän; mädiaꞌag nebiaty jaꞌa Dios tøø xpiuhbety. Mänitä craa jiaanc̈h nøcxy, miädiaacy jiiby cajptooty nebiaty hänajty tøø piuhbedyíijäm jaꞌa Jesús. Mänitä Jesús biarcotägøøñä, wyiimbijnä. </v>
<v b="LUK" c="8" v="40">Coo jaꞌa Jesús jim̱ miejtstägajch mejyhawiimb, jim̱ä cuꞌughajxy hänajty yhahix̱y. Mänit hajxy xiooṉdaacy. </v>
<v b="LUK" c="8" v="41">Mänitä jäyaꞌay tuꞌug miejch jaꞌa xøhajpä Jairo. Tsajtøjwiindsǿṉ hänajty tiuum̱by. Mänitä Jesús wyiinjijcädaacy. Mänit miänuuꞌxtaacy coo ñǿcxät maa jaꞌa tiøjcän. </v>
<v b="LUK" c="8" v="42">Jim̱ä Jairo yhuung hänajty yhoꞌogaaṉnä. Tiuꞌughuung hänajty jeꞌe. Majmetscjomøjt jaꞌa toꞌoxyhänaꞌc hänajty miøødä. Mänitä Jesús tiuꞌubøjcy. Mayyä jäyaꞌayhajxy piaduꞌubøjcy, høxtä yhanøꞌtsmujpy jaꞌa Jesús hajxy hänajty. </v>
<v b="LUK" c="8" v="43-44">Mänitä Jesús jaꞌa tajjäyaꞌay tuꞌug jiøguyohdiägøøyyä. Paꞌammøød hänajty jeꞌe. Majmetscjomøjt jaꞌa paꞌam hänajty tøø miähäyoy. Ñøꞌty hänajty wiꞌi xieeꞌxp, pero weenjaty weenjaty. Ni pøṉ hänajty quiaꞌa najuøꞌøy nebiä choomiáyät. Mänitä Jesús wyitpaꞌa ñähdóoṉäxä. Mänitiä jaꞌa tajjäyaꞌay ñøꞌty yhadujnä. </v>
<v b="LUK" c="8" v="45">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Pǿṉhøch xñähdooṉ. Ni pøṉ quiaꞌa mänaaṉ̃ coo hajxy ñähdooṉ̃. Mänitä Pedrohajxy miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ, xjiaanc̈h tehm̱ yhanøꞌtsmujp miic̈h jaꞌa cuꞌug. Tii nyajnajuǿøyyäm pøṉ tøø xñähdoṉ̃. </v>
<v b="LUK" c="8" v="46">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Nnajuǿøbiøch coo pøṉ tøø miäbaadøꞌøy høøc̈h nmäjaahaam. Páadyhøch jaduhṉ tøø nnäꞌä najuøꞌøy cooc̈h hajxy tøø xñähdoṉ̃. </v>
<v b="LUK" c="8" v="47">Mänitä tajjäyaꞌay jaduhṉ ñajuøøyy coo jaꞌa Jesús hänajty ñajuøꞌøy coo jeꞌe hänajty tøø miänähdoṉ̃. Mänitä Jesús wyiingumedsøøyy tsäyúuyyäp. Mänitä Jesús wyiinjijcädaacy. Mänit ñägapxy cuꞌughagujc cooc jaꞌa Jesús wyit hänajty tøø ñähdooṉä, y cooc mänitiä piaꞌamnajxy. </v>
<v b="LUK" c="8" v="48">Mänitä Jesús jaꞌa tajjäyaꞌay ñämaayy: ―Huung, paady miic̈h tøø mbaꞌamnax̱y coo tøø mmäbøcy. Nøcxnä jootcujc. </v>
<v b="LUK" c="8" v="49">Jim̱ä Jesús hänajty miädiaꞌagyñä, mänitä jäyaꞌay tuꞌug miejch. Jim̱ hänajty tøø chohṉdaꞌagy maa jaꞌa Jairo tiøjcän. Mänitä Jairo ñämaayyä: ―Tøø jaꞌa mhuung yhoꞌogy. Cabä wiindsǿṉ mhadsíjpnät. </v>
<v b="LUK" c="8" v="50">Miädoow̱ jaꞌa Jesús jaduhṉ. Mänitä Jairo ñämaayy: ―Caꞌa mjootmayhaty. Mäbøc. Jujypiǿgäp jaꞌa mhuung häyaa. </v>
<v b="LUK" c="8" v="51">Mänit hajxy jim̱ miejtsnä maa jaꞌa Jairo tiøjcän. Coo jaꞌa Jesús tiøjtägøøyy, caj pøṉ miøødtøjtägøøyy, jagooyyä Pedro møødä Juan møødä quix̱y tiaj tieedy. </v>
<v b="LUK" c="8" v="52">Tøghaguuy jaꞌa cuꞌughajxy miähmøøyy jøøbiä xuuꞌtspä. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Caꞌa hajxy mwiꞌi jiøꞌøy mwiꞌi xiuuc̈h. Caj tøø yhoꞌogy, näꞌä maab jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="8" v="53">Mänitä Jesús ñäxiicä. Ñajuøøby hajxy hänajty coo jaꞌa quix̱y hänajty tøø yhoꞌogy. </v>
<v b="LUK" c="8" v="54">Mänitä Jesús jaꞌa quix̱y quiøꞌø miajtsä. Mänitä Jesús møc miänaaṉ̃: ―Huung, pädøꞌøg. </v>
<v b="LUK" c="8" v="55">Mänitä quix̱y jiujypiøjcy. Mänit piädøꞌcy. Mänitä Jesús miänaaṉ̃ coo hajxy yajcáyät. </v>
<v b="LUK" c="8" v="56">Jaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy jaꞌa tiaj jaꞌa tieedy jaduhṉ. Mänitä Jesús miänaaṉ̃ coo hajxy pøṉ quiaꞌa yajmøødmädiáꞌagät neby hänajty tøø jiatiän. </v>
<v b="LUK" c="9" v="1">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød miøjyaax̱y jaꞌa hajxy nämajmetspä. Mänitä cuhdujt hajxy miooyyä coo jaꞌa møjcuꞌubaꞌammøødpä hajxy nägøx̱iä yajnähwáꞌadsät. Møødä mäjaa hajxy mióoyyäbä coo jaꞌa paꞌamjäyaꞌay hajxy yajmøcpǿgät. </v>
<v b="LUK" c="9" v="2">Mänit hajxy wyiinguejxä coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy yajwáꞌxät, coo jaꞌa paꞌamjäyaꞌay hajxy yajmøcpǿgät. Jaduhṉ hajxy miädiáꞌagät coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="9" v="3">Mänit hajxy ñämaayyä: ―Cab hajxy tii mmänǿcxät, ni cuhdajt, ni pijty, ni tsajcaagy, ni xädøꞌøñ. Tuꞌxojxc‑hajtiä jaꞌa mwit hajxy mmänǿcxät, caꞌa mietscä. </v>
<v b="LUK" c="9" v="4">Homiädyii tøjcä hajxy mmejtstáꞌagät, jim̱ hajxy mmähmǿꞌøwät høxtä coonä hajxy jim̱ jadähooc mwiimbídät. </v>
<v b="LUK" c="9" v="5">Y coo hajxy maa xquiaꞌa yajtøjtägøꞌøwáꞌanät, mänit hajxy jim̱ mdsóonät maa jaꞌa cajptän. Mänitä mdecy hajxy mwiinwóbät nebiä hijxtahṉd jaduhṉ miähmǿꞌøwät coo mijts tøø xquiaꞌa yajtøjtägøꞌøy ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="LUK" c="9" v="6">Mänit hajxy tiuꞌubøjcy. Wiinduhm̱yhagajpt hajxy hänajty wiädity Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä, paꞌamjäyaꞌay‑yajmøcpøjpä. </v>
<v b="LUK" c="9" v="7">Jaꞌa Herodes hänajty jim̱ tuum̱b gobernador. Mänit miädoyhajty nebiatiä Jesús jaꞌa hijxtahṉd hänajty yajcähxøꞌøguiän. Cab hänajty ñajuøꞌøy nebiä wyiinmahñdyhádät. Hix̱, näjeꞌe hajxy hänajty miänaꞌañ cooc tyijy jaꞌa Juan hänajty tøø jiujypiøcy. Hix̱, tøø jaꞌa Juan hänajty yaghoꞌogyii. </v>
<v b="LUK" c="9" v="8">Näjeꞌe hajxy hänajty miänaam̱bä cooc tyijy jeꞌe Elías, jaꞌa Diosmädiaꞌagy jecy yajwáꞌxäbä. Näjeꞌe hajxy hänajty jiaac mänaam̱bä cooc tyijy jaꞌa jecyjiäyaꞌay tøø jiujypiøcy, jaꞌa Diosmädiaꞌagy jecy yajwáꞌxäbä. </v>
<v b="LUK" c="9" v="9">Mänitä Herodes miänaaṉ̃: ―Høøc̈hä Juan nyajyoꞌpujxä. Pøṉädaꞌa jaduhṉ wädijp. Madiúꞌujøch jaduhṉ nmädoy yajcähxøꞌøgy. Jiaanc̈h tehm̱ yhixaam̱biä Herodes jaꞌa Jesús hänajty. </v>
<v b="LUK" c="9" v="10">Coo jaꞌa Jesús jiamiøødhajxy wyiimbijtägajch, mänitä Jesús hajxy yajmøødmädiaacy nebiaty hajxy hänajty tøø wiädity. Mänit hajxy miøødnøcxä pactuum, jim̱ mäwiingóṉ maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Betsaida. </v>
<v b="LUK" c="9" v="11">Coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ miädoyhajty, mänitä Jesús hajxy jim̱ piamejch. Mänit hajxy ñämaayyä coo hajxy jim̱ miähmǿꞌøwät. Mänitä Diosmädiaꞌagy hajxy yajmøødmädiaacä cooc jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ. Møødä paꞌamjäyaꞌayhajxy may yajmøcpøjcä. </v>
<v b="LUK" c="9" v="12">Tsuujǿøñäp hänajty, mänitä Jesús wyiingumedsøøyyä jaꞌa jiamiøødhajxy jaꞌa nämajmetspä. Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Nämaꞌaw yøꞌø jäyaꞌayhajxy coo hajxy nøcxy piooꞌxnä, coo hajxy nøcxy quiayhøxtaꞌay wiingtuum maa jaꞌa cajpt miäwiingoṉän. Yaa maa hajxy nhíjtäm, cabä tii yaa. </v>
<v b="LUK" c="9" v="13">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Huuc yajcay mijts. Mänit hajxy yhadsooyy: ―Cab højts tii nmøødä; jagooyyä højts tsajcaagy mägoox̱c nmøødä møødä hacx metscä. Tøgä nǿcxäp højts njuuyyä jaꞌa hajxy quiayaam̱biä, hoy hajxy jia nämayyä. </v>
<v b="LUK" c="9" v="14">Nämägoox̱mil jaꞌa yaꞌadiøjc‑hajxy hänajty nägøx̱iä. Mänitä Jesús ñämaayy jaꞌa jiamiøødhajxy: ―Nämaꞌaw hajxy ween hajxy yhäñaaguiädaꞌagy naax̱wiin näjuxychäguiꞌxmajcjaty. </v>
<v b="LUK" c="9" v="15">Mänit hajxy ñämaayy coo hajxy jaduhṉ yhäñaaguiädáꞌagät. Mänit hajxy yhäñaaguiädaacy nägøx̱iä. </v>
<v b="LUK" c="9" v="16">Mänitä Jesús jaꞌa mägoox̱pä tsajcaagy quiooṉdsooyy møødä metspä hacx. Mänit chajheeꞌpy. Mänitä Dios piaꞌyaax̱y, miänaaṉ̃: ―Dioscujúꞌuyäp coo højts hädaa tøø xmioꞌoy. Mänit jaduhṉ yhaguidøøyy. Mänitä jiamiøød miooyy coo hajxy jaduhṉ yajwáꞌxät maa jaꞌa cuꞌugän. </v>
<v b="LUK" c="9" v="17">Mänit hajxy nägøx̱iä quiaayy cuꞌuxiä. Majmejtscach jaꞌa caadiuc quiunajxy. </v>
<v b="LUK" c="9" v="18">Wiingxøø hänajty jeꞌebä, jim̱ä Jesús jaꞌa Tieedy hänajty piaꞌyaꞌaxy hanidiuhm̱duum. Jim̱ä jiamiøødhajxy hänajty miøødä. Mänitä Jesús yajtøøyy: ―Nébyhøch jaꞌa cuꞌughajxy xñänøm̱y pǿṉhøch høøc̈h. </v>
<v b="LUK" c="9" v="19">Mänit hajxy yhadsooyy: ―Näjeꞌe hajxy miänaꞌañ cooc tyijy miic̈h mJuangä jaꞌa hijty mäyajnäbejpä. Näjeꞌe hajxy miänaam̱bä cooc tyijy miic̈h mhElíasä. Näjeꞌe hajxy jiaac mänaam̱bä cooc tyijy jaꞌa jecyjiäyaꞌay tøø jiujypiøcy, jaꞌa Diosmädiaꞌagy jecy yajwáꞌxäbä, y cooc tyijy miic̈h mjeꞌejä. </v>
<v b="LUK" c="9" v="20">Mänitä Jesús yajtǿøgumbä: ―Míjtsäts, nej mijts mmänaam̱bä pøṉ xtyijy høøc̈h. Mänitä Pedro yhadsooyy: ―Diosquex̱y miic̈h. </v>
<v b="LUK" c="9" v="21">Mänitä Jesús møc miänaaṉ̃ coo hajxy quiaꞌa nägápxät pøṉ hänajty jeꞌe. </v>
<v b="LUK" c="9" v="22">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, hoyhóyhøch njaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøgaꞌañ. Cábøch jaꞌa tsajtøjwiindsøṉhajxy xñäꞌägädä wiingudsähgøꞌøwaꞌañ, ni jaꞌa teedywiindsøṉhajxy, ni jaꞌa jäyaꞌayhajxy jim̱ cuhdujtmøødpä tsajtøgooty. Xyaghoꞌogáam̱bøch hajxy, pero cudägøøgxǿøjøch njujypiøgaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="9" v="23">Mänit jiaac mänáaṉgumbä: ―Pønjátyhøch nmädiaꞌagy xpiaduꞌubøgáaṉäp, ween yhamdsoo cuhdujt hajxy ñajtshixøꞌøy, ween hajxy chaac̈hpøjpä jabom̱‑jabom̱ nébiøch ndsaac̈hpøgaꞌañän. Jadúhṉhøch nmädiaꞌagy hajxy hoy xpianǿcxät. </v>
<v b="LUK" c="9" v="24">Pøṉ jiugyhajt ja wiꞌi yaghoyøꞌøwaam̱b, näꞌägä cuhdägoyyaam̱b jeꞌe. Pero pøṉ jiugyhajt jaduhṉ yajtägoyyaam̱b jaꞌa høøc̈hcøxpä, näꞌägä hodiuum jeꞌe miähmøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="9" v="25">Coo hajxy hodiuum mgaꞌa mmähmǿꞌøwät, cab hajxy jaduhṉ mniyaghoyøꞌøwǿøjät, hoy hajxy mja mäyøøjä hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="LUK" c="9" v="26">Pǿṉhøch xmiädsähdiuum̱b mǿødhøch nmädiaꞌagyquiøxpä, mänítøch jaduhṉ nmädsähdiunaam̱bä cooc̈h hänajty ngädaactägatsaꞌañ. Hajajaam̱b hänajty yaa neby jim̱ yhajajjiän tsajpootyp maac̈h nDeedy yhitiän, maa jaꞌa mioonsähajxy yhitiän. </v>
<v b="LUK" c="9" v="27">Tøyhájthøch jaduhṉ nmänaꞌañ, jaꞌa hajxy yaa tänaabiä, näjeꞌe hajxy jaduhṉ quiaꞌa tsoj hoꞌogaꞌañ høxtä coonä jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa hänajty yajcähxøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="9" v="28">Cuductujxøø jaꞌa Jesús jaꞌa Pedro miøødwiimbejty tuṉguhduum Diospaꞌyaax̱pä, møødä Juan møødä Jacobo. </v>
<v b="LUK" c="9" v="29">Jim̱ä Jesús jaꞌa Tieedy hänajty piaꞌyaꞌaxy, mänitä wyiin jiøjp høxtä haam̱b høxtä tsämaam̱b quiähxøꞌcy. Jaanc̈h tehm̱ pioob jaꞌa wyit jaduhṉ jiajnä. </v>
<v b="LUK" c="9" v="30-31">Mänitä Moiséshajxy ñäguehx̱tøøꞌxy maa jiajy maa chämam̱iän møødä Elías. Mänitä Jesús hajxy miøødtägøøyy mädiaacpä. Jeꞌe hajxy hänajty miädiaacypy coo jaꞌa Jesús hänajty jim̱ nøcxy yhoꞌogaꞌañ Jerusalén. </v>
<v b="LUK" c="9" v="32">Hoyyä Pedrohajxy hänajty jia wiꞌi miaꞌawaꞌañ, cab hajxy ñäꞌägädä maahoꞌcy. Mänit hajxy yhijxy coo jaꞌa Jesúshajxy hänajty jiajy chämam̱y møødä Moisés møødä Elías. </v>
<v b="LUK" c="9" v="33">Coo jaꞌa Moiséshajxy hänajty wyiimbidaaṉnä, coo jaꞌa Jesús hajxy hänajty piuhwaꞌadsaaṉnä, mänitä Pedro jaꞌa Jesús ñämaayy: ―Wiindsǿṉ, hoyøøyy jaduhṉ coo hajxy yaa tøø nbéjtäm. Ween højts tøjquem̱y tägøøg cu nhädiuuṉ̃, tuꞌug miic̈h mjeꞌe, tuꞌug Moisés jieꞌe, tuꞌug Elías jieꞌe. Näꞌä nagoobä jaꞌa Pedro jaduhṉ miänaaṉ̃. </v>
<v b="LUK" c="9" v="34">Mänitä nämaꞌa tehm̱ miapxy quiädaacy maa hajxy hänajtiän. Nädägooyy hajxy jaduhṉ. Mänitä Pedrohajxy chähgøøbiøjcy. </v>
<v b="LUK" c="9" v="35">Mänit hajxy miädooyy jaꞌa Dios quiapxy nämaꞌajooty: ―Høøc̈h nHuung hädaa. Høøc̈h tøø nwiinguex̱y. Mhamädoow̱híjtäp jaꞌa miädiaꞌagy hajxy. </v>
<v b="LUK" c="9" v="36">Mänitä Jesús hajxy yhijxy coo hänajty nidiuhm̱ tiänaañä. Hamoṉ̃ hajxy jaduhṉ miähmøøñä. Cab hajxy pøṉ yajmøødmädiaacy nebiaty hajxy hänajty tøø yhix̱y. </v>
<v b="LUK" c="9" v="37">Cujaboom hajxy jim̱ wyiimbijnä tuṉguhduum. Mänitä Jesús jäyaꞌay may jiøjcubaadøøyyä. </v>
<v b="LUK" c="9" v="38-39">Mänit tuꞌjäyaꞌay møc quiapxy maa jaꞌa cuꞌugän: ―Wiindsǿṉ, túꞌuquiøch nhuung. Náx̱yhøch nhuung møjcuꞌu xjiaanc̈h tehm̱ ñämejtsä. Møc jaduhṉ yaꞌaxy, møc chäyuy. Høxtä hahooꞌp jaduhṉ. Hanax̱iä jaduhṉ chaac̈htiuñii, y cab jaduhṉ ñäꞌägädä nähwaꞌac̈h. Wiindsǿṉ, tuṉä mayhajt, yajnähwáatsägøch nhuung. </v>
<v b="LUK" c="9" v="40">Tøøc̈h jaꞌa mjamiøød nja wiꞌi miänuuꞌxtaꞌagy cooc̈h nhuung hajxy xyajnähwáatsät, pero cab hajxy jaduhṉ ñäꞌä jajty. </v>
<v b="LUK" c="9" v="41">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød ñämaayy: ―Nej, cájtäm mijts mänaa mmäbøgaꞌañä. Pämädúhṉ̃tiøch mijts jaduhṉ njaac mämeeꞌxtugaꞌañ. Mänitä cuhuung ñämaayy: ―Woomiṉxä mhuung. </v>
<v b="LUK" c="9" v="42">Cahnä craa hänajty miechñä maa jaꞌa Jesúsän, mänit yajcädaaw̱ä jaꞌa møjcúꞌujäm. Mänit yajtsäyuuyyä. Mänitä Jesús jaꞌa møjcuꞌu yhøxquejxy. Mänitä craa ñähwaach. Mänitä tieedy yajcøꞌødägøøyyä. </v>
<v b="LUK" c="9" v="43">Mänitä cuꞌughajxy nägøx̱iä yagjuøøyy coo jaꞌa Dios miøjjä jiaanc̈hä, nebiä Jesús jaꞌa hijxtahṉd hänajty yajcähxøꞌøguiän. Mänitä Jesús ñämaayy jaꞌa jiamiøødhajxy: </v>
<v b="LUK" c="9" v="44">―Hoy hajxy wiinjuøꞌøw; caꞌa hajxy mjahdiägoy; høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, nmädsíphøch hajxy jim̱ xyajcøꞌødägøꞌøwaam̱b maa jaꞌa cuꞌughajxiän nägøx̱iä. </v>
<v b="LUK" c="9" v="45">Pero cabä jiamiøødhajxy ñäꞌägädä wiinjuøøyy neby hajxy hänajty tøø miøødmädiaꞌagyiijän. Hix̱, Jesús jaduhṉ caꞌa yajwiinjuøøyy. Cab hajxy jaduhṉ yajtøøyy. Tsähgøøby hajxy hänajty. </v>
<v b="LUK" c="9" v="46">Mänit hajxy tiägøøyy yajtsiptaacpä pøṉ cuhdujt maas møj moꞌowáaṉäp. </v>
<v b="LUK" c="9" v="47">Ñajuøøbiä Jesús hänajty nebiaty hajxy hänajty tiajy miay. Mänitä pigänaꞌc hoy tuꞌug wioy, piädaacy miøjc‑haamby. </v>
<v b="LUK" c="9" v="48">Mänit miänaaṉ̃: ―Pøṉ hädaa pigänaꞌc jaduhṉ tsógäp jaꞌa høøc̈hcøxpä, jaduhṉ mäwíinäts høøc̈h xchojpä. Y pǿṉhøch jaduhṉ xchojp, jeꞌec̈h nDeedy jaduhṉ xjiahmiéjtsäp jaꞌac̈h jaduhṉ tøø xquiéx̱iäbä. Pøṉ jaꞌa møjcuhdujt caꞌa tsogaam̱b maa mijtsän, jeꞌeds jaꞌa møjcuhdujt jaduhṉ näꞌägädä moꞌowáaṉäp. </v>
<v b="LUK" c="9" v="49">Mänitä Juan miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ, tøø højts tuꞌjäyaꞌay nhix̱y. Miic̈hcøxpä jaꞌa møjcuꞌu hijty yhøxquex̱y. Mänit højts jaduhṉ nnämaayy coo quiaꞌa høxquéjxnät, jeꞌeguiøxpä coo højts xquiaꞌa møødwädíjtäm. </v>
<v b="LUK" c="9" v="50">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Cab hajxy jaduhṉ cu mnämaayy. Pøṉ højts jaduhṉ xquiaꞌa mädsiphájtäm, jeꞌe højts jaduhṉ xmiäguꞌughájtäm. </v>
<v b="LUK" c="9" v="51">Tøø hänajty miäwiingooṉnä coo jaꞌa Jesús hänajty ñøcxaaṉnä tsajpootyp, mänitä jioot yajmøødmädiaacy coo jim̱ ñǿcxnät Jerusalén. </v>
<v b="LUK" c="9" v="52">Mänitä jiamiøød mejtstägøøg quiejxøꞌcy. Mänitä mejtstaact hajxy hoy jia høxtaꞌay maa jaꞌa cajpthuung tuꞌugän jim̱ Samarianaaxooty. </v>
<v b="LUK" c="9" v="53">Pero cab hajxy jaduhṉ ñäꞌä tøjmooyyä, jeꞌeguiøxpä coo hajxy hänajty jim̱ jiaac nøcxaꞌañ Jerusalén. Hix̱, cabä Samariabä‑jäyaꞌayhajxy hänajty miøødnijiootpaadyii jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty tsänaabiä Jerusalén. </v>
<v b="LUK" c="9" v="54">Coo jaꞌa Jacobo jaduhṉ miädooyy møødä Juan, mänitä Jesús hajxy ñämaayy: ―Wiindsǿṉ, tähooc jaꞌa Elías jøøn jim̱ miøjyaax̱y tsajpootyp nebiä haxøøgjäyaꞌayhajxy jaduhṉ tióyät. Nej, mmänáꞌanäp miic̈h jaduhṉ coo højts jøøn jim̱ nmøjyáax̱pät tsajpootyp neby hajxy jaduhṉ tióobiät jaꞌa højts jaduhṉ xquiaꞌa tøjmoꞌowaam̱bä. </v>
<v b="LUK" c="9" v="55">Mänitä Jesús wyiinheeꞌppejty; mänit yhojy: ―Mijts, cab hajxy mnajuøꞌøy coo haxøøgwiinmahñdy hajxy mmøødä. </v>
<v b="LUK" c="9" v="56">Páadyhøch yaa tøø ngädaꞌagy hädaa yaabä naax̱wiin nébiøch jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaduhṉ nyajnähwaꞌads nyajcuhwáꞌadsät. Cábøch hajxy jaduhṉ nyajcuhdägoyyaꞌañ. Mänit hajxy jim̱ tiuꞌubøjnä, ñøcxy hajxy wiingcajpt. </v>
<v b="LUK" c="9" v="57">Jim̱ hajxy hänajty tiuꞌuyoꞌoyñä, mänitä jäyaꞌay hajxy tuꞌug piaaty jim̱ tuꞌhaam. Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Wiindsǿṉ, nja wiꞌi pianøcxáam̱biøch miic̈h majaty miic̈h mnøcxaꞌañän. </v>
<v b="LUK" c="9" v="58">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Jaꞌa xøøgaa, jim̱ä jiut jeꞌe; jaꞌa muuxy, jim̱ä pieꞌeñ jeꞌe; pero høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, cábøch ndøjc jaduhṉ maac̈h nbooꞌx nhäñáꞌawät. </v>
<v b="LUK" c="9" v="59">Mänitä Jesús wiinghänaꞌc ñämáaguiumbä: ―Høøc̈h paduꞌubǿjcäc. Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Mänítøch miic̈h nbaduꞌubǿgät cooc̈h ndeedy hänajty tøø yhoꞌnä, cooc̈h hänajty tøø nyajnaax̱tägøøñä. </v>
<v b="LUK" c="9" v="60">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Jaꞌa jäyaꞌayhajxy caꞌa mäbøjpä, jeꞌe miic̈h jaꞌa mdeedy hajxy xyajnaax̱tägøꞌøwáaṉäp. Pero miic̈h, nøcx jaꞌa Diosmädiaꞌagy yajwaꞌx coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="9" v="61">Mänitä Jesús ñämaayyä wiingjäyáꞌayägumbä: ―Wiindsǿṉ, nja wiꞌi pianøcxáam̱biøch miic̈h, pero nǿcxyhøch jaꞌa njujy nmäguꞌug nhuuc hawaaṉä jayøjp cooc̈h miic̈h jaduhṉ nbaduꞌubøgaaṉnä. </v>
<v b="LUK" c="9" v="62">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Pǿṉhøch jaduhṉ xjia wiꞌi piawäditaam̱b, cooc̈h nmädiaꞌagy hamuumduꞌjoot xquiaꞌa mäbǿjcät, cábøch jaduhṉ hoy xpianǿcxät. </v>
<v b="LUK" c="10" v="1">Mänitä Jesús jäyaꞌay jiaac wiimbiiyy nädägøøghiiꞌxcumajc. Mänit hajxy metscaty metscaty quiejxøꞌcä majaty jaꞌa Jesús hänajty ñøcxaꞌañän. </v>
<v b="LUK" c="10" v="2">Mänit hajxy ñämaayyä: ―Nämayyä jäyaꞌayhajxy jia mäbøgaꞌañ; jeꞌeds caꞌa hijp pøṉ jaꞌa Diosmädiaꞌagy yajwáꞌxäp. Mänuuꞌxtaꞌag jaꞌa Dios hajxy coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä jiaac quéxät. </v>
<v b="LUK" c="10" v="3">Nøcx hajxy. Mnigwieendähadǿøjäp hajxy. Caꞌawiindøyhänaꞌc‑hagujc hajxy mwäditaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="10" v="4">Cabä xuumy hajxy mmänǿcxät, ni xädøꞌøñ. Tuꞌtehṉgä cøꞌøg hajxy mmänǿcxät. Cab hajxy pøṉ mwiindänaaxiǿbät tuꞌhaam. </v>
<v b="LUK" c="10" v="5">Coo hajxy muum maa mhamejtstáꞌagät, myajpóoꞌxäp jaꞌa cudøjc hajxy. “Weenä Dios hajxy xmioꞌoy jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt.” Jaduhṉ hajxy mnämáꞌawät. </v>
<v b="LUK" c="10" v="6">Pø hojiäyaꞌay jaꞌa cudøjc‑hajxy jaduhṉ, mänitä Dios jiaanc̈h móꞌowät jaꞌa hoyhajty jaꞌa weenhajt; pø caj, cab hajxy jaduhṉ mioꞌowǿøjät. Y cab hajxy jim̱ mnäꞌägä mähmǿꞌøwät. </v>
<v b="LUK" c="10" v="7">Cab hajxy tøjc‑tøjc mwädítät. Jim̱ hajxy mnäꞌägädä hídät maa hajxy hänajty tøø mmejtstaꞌaguiän. Jim̱ hajxy mmähuꞌug mmägáyät. Jeꞌe hajxy jaduhṉ mhúꞌugäp mgáyäp tijaty hajxy jaduhṉ xmiooby. Hawiinmats jaduhṉ coo hajxy jaduhṉ xmióꞌowät, jeꞌeguiøxpä coo hajxy mwiinguex̱iä. </v>
<v b="LUK" c="10" v="8">Homiädyii cajptä hajxy jaduhṉ xtiøjmóꞌowät, mgáyäp hajxy jaduhṉ tijaty hajxy xmiooby. </v>
<v b="LUK" c="10" v="9">Myajmøcpǿgäp jaꞌa paꞌamjäyaꞌay hajxy maa jaꞌa cajptän. Jaduhṉ hajxy mnämáꞌawät: “Tøø miäwiingooṉnä coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ jaꞌa mijtscøxpä.” </v>
<v b="LUK" c="10" v="10">Pero homiädyii cajptä hajxy jaduhṉ xquiaꞌa tøjmóꞌowät, callejooty hajxy nøcxy myaꞌaxy: </v>
<v b="LUK" c="10" v="11">“Hädaa cajpt yaabä, cabä quiuhdujthajxy yhoyyä. Paady højts ndecy nwiinwobaꞌañ. Jaduhṉä hijxtahṉd miähmǿꞌøwät coo jaꞌa mguhdujthajxy quiaꞌa hoyyä. Mjahmiédsäp hajxy jaduhṉ coo miäwiingooṉnä coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ jaꞌa mijtscøxpä.” </v>
<v b="LUK" c="10" v="12">Tøyhájthøch jaduhṉ nmänaꞌañ, coo jaꞌa naax̱wiimbä hänajty wyiimbidaꞌañ, maas hanax̱iä jaꞌa cajpt jaduhm̱bä chaac̈hpøgaꞌañ quejee jaꞌa Sodomacajpt jecy chaac̈hpøjquiän. </v>
<v b="LUK" c="10" v="13-14">’Mjaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøgaam̱b hajxy pønjaty jim̱ tsänaaby Corazíncajptooty møødä Betsaidacajptooty. Maas hanax̱iä hajxy mdsaac̈hpøgaꞌañ quejee jaꞌa jäyaꞌayhajxy jecy chaac̈hpøjquiän, jaꞌa hajxy jecy tsänáayyäbä Tirocajptooty møødä Sidóncajptooty. Coo jeꞌe hajxy cu yhijxy jaꞌa hijxtahṉd nej mijts mja hix̱iän, cu ñajtshixøøyy jaꞌa yhaxøøgcuhdujt hajxy; cu jiøøyy cu xiuuꞌch hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="10" v="15">Y mijts jim̱ tsänaabiä Capernaum, haagä jiiby mijts mhädaꞌagaꞌañ møjcuꞌuhaam. Cab hajxy jim̱ mnøcxaꞌañ tsajpootyp neby hajxy mdijjiän. </v>
<v b="LUK" c="10" v="16">Mänitä Jesús ñämaayy jaꞌa jiamiøødhajxy jaꞌa nädägøøghiiꞌxcumajcpä: ―Pønjaty mijts mmädiaꞌagy xyhamädoowhíjtäp, jaanä jadúhṉhøch nmädiaꞌagy hajxy xyhamädoow̱híjtäbä. Pero pønjaty mijts mmädiaꞌagy xquiaꞌa hamädoow̱híjtäp, ni høøc̈h nmädiaꞌagy hajxy xquiaꞌa hamädoow̱híjtäbä; ni jaꞌa nDéedyhøch miädiaꞌagy xquiaꞌa hamädoow̱híjtäbä, jaꞌac̈h tøø xquiéx̱iäbä. </v>
<v b="LUK" c="10" v="17">Mänitä nädägøøghiiꞌxcumajcpähajxy tiuꞌubøjcy Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä. Cujecy hajxy wyiimbijtägajch. Jaanc̈h tehm̱ jiootcujc hajxy hänajty. Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ, høxtä jaꞌa møjcuꞌu højts nmädiaꞌagy hajxy tøø xmiäbøjcä jaꞌa miic̈hcøxpä. </v>
<v b="LUK" c="10" v="18">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tøyhajt jaduhṉ. Nhíjxhøch jaꞌa Satanás coo jim̱ quiahy tsajpootyp. Nebiä wädsucän jaduhṉ jiatcøøyy. </v>
<v b="LUK" c="10" v="19">Huuc mädow̱ hajxy, tøøc̈h mijts jaꞌa mäjaa nmoꞌoy coo mijts tsahṉ̃dy myajtéenät møødä caaꞌpty, y coo jaꞌa møjcuꞌu hajxy mgaꞌa yajmäjädáꞌagät; y cab hajxy nej mjadaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="10" v="20">Paady hajxy mxooṉdáꞌagät coo jaꞌa mxøøhajxy jim̱ yhity cujaay tsajpootyp. Cab jaduhṉ ñejpiä pø tøø jaꞌa møjcuꞌu jaꞌa mmädiaꞌagyhajxy xmiäbøjcä. </v>
<v b="LUK" c="10" v="21">Mänitä Jesús jiaanc̈h tehm̱ yajxooṉdaacpøjcä jaꞌa Dioshespíritu. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Teedy, míic̈häts jim̱ Wiindsøṉhajp tsajpootyp møød hädaa yaabä naax̱wiin. Chojpy miic̈h mjoot jaduhṉ coo jaꞌa hajxy caꞌa høxpøcypiä wyiinjuǿꞌøwät tijaty jaꞌa hajxy høxpøcypiä tøø mgaꞌa yajwiinjuøꞌøy. Páadyhøch miic̈h hoy nnänøm̱y. </v>
<v b="LUK" c="10" v="22">Mänitä Jesús ñämaayy jaꞌa jiamiøødhajxy: ―Tøøc̈h nDeedy jaꞌa cuhdujt xquiøx̱y moꞌoy. Cábøch pøṉ xñajuøꞌøy pǿṉhøch høøc̈h, jagóoyyøch nDeedy jaduhṉ xñajuøꞌøy. Y jagóoyyøch nDeedy nnajuøøbiä. Ñajuøøby hajxy jeꞌebä pønjátyhøch tøø nyajnähdijy coo hajxy ñajuǿꞌøwät. </v>
<v b="LUK" c="10" v="23">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød wyiinheeꞌppejty jaꞌa hajxy nämajmetspä. Mänit hajxy hawiing ñämaayyä: ―Jootcujc hajxy jaduhṉ mhídät jeꞌeguiøxpä cooc̈h mijts jaꞌa hijxtahṉd may tøø nyajnähixøꞌøy. </v>
<v b="LUK" c="10" v="24">Tøyhájthøch jaduhṉ nmänaꞌañ. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpähajxy møødä gobiernähajxy, nämay hajxy jia hixaaṉ̃ tijaty mijts mhijxyp. Nämay hajxy jia mädow̱aaṉ̃ tijaty mijts mmädooby. </v>
<v b="LUK" c="10" v="25">Mänitä ley‑yajnähixøøbiä tuꞌug tiänaayyøꞌcy. Mänitä Jesús hoy miäyajtøy: ―Wiindsǿṉ, tiic̈h ngudiúnäp nébiøch cøjxtaꞌaxiøø njugyhádät nebiä Dios jiugyhatiän. Paadiä Jesús jaduhṉ ñämaayyä, näꞌä mädiaꞌagyhixáaṉäp hänajty jeꞌe waam̱b hänajty yhadsowaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="10" v="26">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Neby jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa leyän. Neby jaduhṉ mwiinjuøꞌøy. </v>
<v b="LUK" c="10" v="27">Mänitä ley‑yajnähixøøbiä yhadsooyy: ―Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ maa jaꞌa leyän coo jaꞌa Dios mwiingudsähgǿꞌøwät hamuumduꞌjoot. Jaanä jaduhṉ jim̱ myiim̱bä coo hopiøṉä mdsógät mbaꞌhäyówät nebiä mniꞌx nebiä mgopc mdsoquiän. </v>
<v b="LUK" c="10" v="28">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Hoy jaduhṉ tøø mhadsoy; coo jaduhṉ mgudiúnät, mänit jim̱ mnǿcxät tsajpootyp. </v>
<v b="LUK" c="10" v="29">Pero yajcumayaam̱bä ley‑yajnähixøøbiä hänajty. Mänit miänáaṉgumbä: ―Pøṉ jaduhṉ mnänøøm̱by cooc̈h hopiøṉä ndsógät nbaꞌhäyówät. </v>
<v b="LUK" c="10" v="30">Mänitä Jesús yhadsóogumbä: ―Nhuuc yajmøødmädiáꞌagyhøch mädiaꞌagy tuꞌug, nej miic̈h jaduhṉ hoy mwiinjuǿꞌøwät. Jiibiä jäyaꞌay hänajty tuꞌug yhädaꞌagy Jericó. Jerusalén hänajty tøø chohṉdaꞌagy. Tuꞌhaamhädaacpä jaꞌa meeꞌtspä piaaty. Cøjx jaduhṉ miéeꞌtsäxä møødä wyit. Mänit hoyhoy wiobhoꞌcä. Nebiä hoꞌogypiän hajxy jaduhṉ ñähgueecy. </v>
<v b="LUK" c="10" v="31">Mänit teedywiindsǿṉ tuꞌug ñajxy. Coo jaꞌa mähdiøjc jaduhṉ yhijxy, cab jaduhṉ tiänaaxiøjpy. Jiuhyohy jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="10" v="32">Jaduhṉdsä tsajtøjcueendähajpä tuꞌug ñajxpä; jaduhṉ jeꞌe jiuhyohbiä. </v>
<v b="LUK" c="10" v="33">Mänitä Samariabäyaꞌay tuꞌug ñajxpä. Coo jaduhṉ yhijxy, mänitä hojioot miøødhajty. </v>
<v b="LUK" c="10" v="34">Mänitä mähdiøjc chooyøøyy aceitehaam møødä vinohaam. Mänit yhamäguijty withaam maa hänajty tøø jiotiän. Mänitä yhamdsoo jäyujcøxp yujtsehṉ̃. Mänitä mähdiøjc hoy ñajtsømøꞌøyii maa jaꞌa mejtstaactän. Mänit jim̱ yhijxä. </v>
<v b="LUK" c="10" v="35">Cujaboomä Samariabäyaꞌay jaꞌa cudøjc plataxädøꞌøñ metsc miooyy. Mänit ñämaayy: “Tuṉä mayhajt, huuc cueendähat yøꞌø mähdiøjc. Mäduhṉ̃tiä xädøꞌøñ mjaac yajtuṉ̃, mänítøch jaduhṉ nmoodiägátsät cooc̈h nwiimbijtägátsät.” </v>
<v b="LUK" c="10" v="36">Mänitä Jesús jaꞌa ley‑yajnähixøøbiä miäyajtøøyy: ―Pøṉ maas hoyhänaꞌc tøø piädsøm̱y yøꞌø nädägøøgpähajxy. </v>
<v b="LUK" c="10" v="37">Mänitä ley‑yajnähixøøbiä yhadsooyy: ―Jaꞌa hänaꞌc hojioot møødhájtäbä. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Nøcx, y jaduhṉ miic̈h hojioot mmøødhájpät. </v>
<v b="LUK" c="10" v="38">Mänitä Jesúshajxy tiuꞌubǿjcumbä. Mänit hajxy miejch wiingcajptooty. Mänitä Jesús yajtøjtägøøyyä jaꞌa toꞌoxiøjc tuꞌug jaꞌa xøhajpä Marta. </v>
<v b="LUK" c="10" v="39">Jim̱ä Marta piuhdoꞌoxy hänajty tuꞌug jaꞌa xøhajpä María. Mänitä María jaꞌa Jesús wyiinhøxtaacy. Yhamädoow̱hidaam̱by hänajty jeꞌe waam̱baty jaꞌa Jesús hänajty miädiaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="10" v="40">Pero wyiꞌi jioodhadǿøtsäp jaꞌa Marta tiuuṉg hänajty. Mänitä Jesús ñämaayy: ―Wiindsǿṉ, nej miic̈h jaduhṉ mnijiäwøꞌøyii cooc̈h nbuhdoꞌoxy jaꞌa tuuṉg tøø xyajmänähgueegøꞌøy. Huuc nämaꞌaw weenc̈h xpiuhbety. </v>
<v b="LUK" c="10" v="41">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Marta, Marta, madiuꞌu miic̈h mwiꞌi tiajy mwiꞌi miay. </v>
<v b="LUK" c="10" v="42">Tuꞌtuꞌuyyä jaduhṉ yhawiinmatsä. Hoyyä mbuhdoꞌoxy jaduhṉ quiudiuṉ̃. Cabä María jaꞌa cuhdujt jaduhṉ pøṉ piøgáaṉäxä cooc̈h nmädiaꞌagy jaduhṉ xyhamädoow̱híjtät. </v>
<v b="LUK" c="11" v="1">Wiingtuumä Jesús jaꞌa Dios hänajty piaꞌyaꞌaxy. Coo piaꞌyaax̱pädøøyy, mänitä jiamiøød tuꞌug miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ, højts Diospaꞌyaꞌax yajnähixǿøyyäc nebiä Juan jaꞌa jiamiøød yajnähixøøyyän. </v>
<v b="LUK" c="11" v="2">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Coo jaꞌa Dios hajxy hänajty mbaꞌyaꞌaxaꞌañ, jaduhṉ hajxy mmänáꞌanät: Dios, miic̈h højts nDeedyhajpy. Jim̱ mhity tsajpootyp. Weenä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä xwyiingudsähgøꞌøy. Weenä mmäjaa myajcähxøꞌøgy. Weenä mmädiaꞌagy hajxy yaa xmiäbøjcä hädaa yaabä naax̱wiin neby hajxy jim̱ xmiäbøjcän tsajpootyp. </v>
<v b="LUK" c="11" v="3">Móoyyäc højts jaꞌa cay jädaꞌaxøø neby højts cuꞌuxiä ngáyät. </v>
<v b="LUK" c="11" v="4">Højts jaꞌa pojpä cädieey mäméeꞌxäc neby højts jaduhṉ nmämeeꞌxiän pønjaty højts xñägädieeyøøby. Cabä møjcuꞌugong cuhdujt mmóꞌowät coo højts xjiøjcapxǿꞌøwät, coo højts jaꞌa haxøøgpä xyajnähdíjät. </v>
<v b="LUK" c="11" v="5">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Tsøg hajxy jaduhṉ mänáaṉäm coo mijts mmäguꞌughajpä mmøødä tuꞌug. Coo miic̈h cuptsuhm̱dä nøcxy mnämaꞌay: “Mäguꞌughajpä, høøc̈hä tsajcaagy tägøøg yajyujwáaṉäc. </v>
<v b="LUK" c="11" v="6">Jaꞌa nmäguꞌughájpøch tuꞌug tøø miech. Jäguem̱ chooñ. Cábøch tii nmøødä tiic̈h jaduhṉ nnäꞌä móꞌowäp.” </v>
<v b="LUK" c="11" v="7">Wehṉdä mmäguꞌughajpä jiiby tøgooty xyhadsówät: “Caꞌa xyhadsipy. Hagøꞌøy jaꞌa tøjcän. Tøø højts ngøx̱y maahoꞌnä mǿødhøch nhuunghajxy. Cábøch nbädøꞌøgaaṉnä cooc̈h miic̈h jaduhṉ tijaty nmóꞌowät.” </v>
<v b="LUK" c="11" v="8">Tøyhájthøch jaduhṉ nmänaꞌañ, hoy jaduhṉ xjia mäguꞌughaty, cab jaduhṉ xñäꞌä näbädøꞌøgáam̱bät coo miic̈h tijaty xmióꞌowät. Pero coo miic̈h tehṉgajnä mwiꞌi ñéꞌemät, mänit jaduhṉ piädǿꞌøgät, mänit jaduhṉ xmióꞌowät tijaty miic̈h hänajty myajmaajiajpy. </v>
<v b="LUK" c="11" v="9">Tøyhájthøch jaduhṉ nmänaꞌañ, coo mijts jaꞌa Dios tijaty mmäyujwáꞌanät tehṉgajnä, tsipcøxp jaduhṉ xñäꞌägädä móꞌowät. </v>
<v b="LUK" c="11" v="10">Coo pøṉä Dios tijaty miäyujwáꞌanät tehṉgajnä, tsipcøxp jaduhṉ ñäꞌägädä moꞌowaꞌañii. </v>
<v b="LUK" c="11" v="11">’Pø jim̱ mhuunghajxy, coo tsajcaagy xmiäyujwáꞌanät, cabä tsaa mmoꞌowaꞌañ; coo hacx xmiäyujwáꞌanät, cabä tsahṉ̃dy mmoꞌowaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="11" v="12">O coo tseediuꞌudy xmiäyujwáꞌanät, cabä caaꞌpty mmoꞌowaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="11" v="13">Hojiatypä jaꞌa mhuung hajxy jaduhṉ mmooby, hoy hajxy mja caꞌawiindøyyä. Mänax̱iä jaꞌa mDeedyhajxy jim̱ tsajpootypä xmióꞌowät jaꞌa yhEspíritu coo mijts jaduhṉ mmäyujwáꞌanät. </v>
<v b="LUK" c="11" v="14">Wiinghoocä Jesús jaꞌa møjcuꞌu hänajty yhøxquex̱y. Tøø jäyaꞌay hänajty tuꞌug yaghuumyii. Coo jaꞌa mähdiøjc ñähwaatsnä, mänit quiapxøꞌnä. Yagjuøøyy jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="11" v="15">Pero näjeꞌe hajxy jaduhṉ miänaaṉ̃: ―Yøꞌø craa, jaꞌa møjcuꞌugongä miäjaa jaduhṉ miøødhájtäp, paadiä møjcuꞌu yhøxquex̱y. Jaꞌa møjcuꞌugong, jaꞌa møjcuꞌu wyiindsøṉhajxy jeꞌe. </v>
<v b="LUK" c="11" v="16">Näjeꞌe hänaꞌc jaꞌa Jesús hajxy hänajty ñämaꞌay coo hijxtahṉd ween yajcähxøꞌøgy, jaꞌa jim̱ tsajpootypä. Wyiinmahñdyhixaam̱biä Jesús hajxy hänajty. </v>
<v b="LUK" c="11" v="17">Pero ñajuøøbiä Jesús hänajty nebiaty hajxy hänajty wyiꞌi tiajy wyiꞌi miay. Mänit miänaaṉ̃: ―Homiädyii cajptä, coo jaꞌa cuꞌughajxy ñiyhawiingpädaꞌagǿøjät, coo hajxy tuꞌtøjc ñimiädsibøꞌøwǿøjät, cuhdägóyyäp jaꞌa chänaꞌahajxy jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="11" v="18">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, coo Satanáshajxy ñimiädsibøꞌøwǿøjät, cuhdägóyyäp hajxy jeꞌebä. Mijts jaduhṉ mänaam̱b cooc̈h tyijy jaꞌa møjcuꞌuhajxy nhøxquex̱y jaꞌa møjcuꞌugongä miäjaagøxpä. </v>
<v b="LUK" c="11" v="19">Pero coo häxøpy jaduhṉ tiøyyä, maa mijts mjamiøød jaꞌa mäjaa hajxy yhuuc paatpä coo jaꞌa møjcuꞌu hajxy yhøxquex̱y. Cähxøꞌp jaduhṉ coo mijts jaꞌa tøyhajt hajxy mgaꞌa møødä. </v>
<v b="LUK" c="11" v="20">Pero høøc̈h, jaꞌa Diosmäjaagǿxpøch jaꞌa møjcuꞌuhajxy nhøxquex̱y. Y cähxøꞌp jaduhṉ coo miäwiingooṉnä coo Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ jaꞌa mijtscøxpä. </v>
<v b="LUK" c="11" v="21">’Tsøg jaduhṉ mänáaṉäm, coo jaꞌa jäyaꞌay jaanc̈h møcpä cwieendähádät jaꞌa yhamdsoo tøjc, coo pujxt coo wojpt hänajty miøødä, cabä meeꞌtspä jaduhṉ tiägǿꞌøwät. </v>
<v b="LUK" c="11" v="22">Pero coo jäyaꞌay maas caꞌawiindøybä miédsät, cabä cudøjc jaduhṉ miäjädáꞌagät. Pǿjcäxäp jaꞌa piujxt jaꞌa wiojpt jaduhṉ jaꞌa tyijy yajmäjädaꞌagaam̱biä. Møød jaduhṉ piǿjcäxäbät tijaty jiiby miøød tøgooty. Y høøc̈h, jaduhṉ mäwíinäts høøc̈h jaꞌa møjcuꞌugong ngaꞌa yajmäjädaꞌagy. </v>
<v b="LUK" c="11" v="23">’Pǿṉhøch jaduhṉ xquiaꞌa møødpädøꞌp, høøc̈h nmädsip jeꞌeduhṉ. Y pǿṉhøch jaduhṉ xquiaꞌa møødtuum̱b, jeꞌe jaduhṉ yajmaꞌp pønjátyhøch nmädiaꞌagy xjia wiꞌi miäbøgáaṉäp. </v>
<v b="LUK" c="11" v="24">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Tsøg jadähooc mädiáaccumbä. Coo jaꞌa møjcuꞌu piädsǿm̱ät maa jäyaꞌay tuꞌugän, mänit tiägøꞌøy pooꞌxtaacthøxtaabiä pactuum. Y coo jaduhṉ quiaꞌa páadät, mänit miänaꞌañ cooc jim̱ wyiimbidaꞌañ maa tøø yhuuc pädsøøm̱bän. </v>
<v b="LUK" c="11" v="25">Coo jim̱ miejtstägátsät maa jaꞌa jäyaꞌayän, tøø jaꞌa jäyaꞌay hänajty wyiinmahñdymech nebiä tøjc waꞌadspän. </v>
<v b="LUK" c="11" v="26">Mänitä møjcuꞌu jaꞌa jiamiøød nøcxy wioy juxtujc jaꞌa maas haxøøgpä. Mänit hajxy nägøx̱iä tiägøꞌøy maa jaꞌa jäyaꞌayän tsänaabiä. Y maas haxøøg jaꞌa jäyaꞌay ñäꞌägä jaty quejee hänajty. </v>
<v b="LUK" c="11" v="27">Jim̱ä Jesús hänajty miädiaꞌagyñä, mänitä toꞌoxiøjc tuꞌug yaax̱y cuꞌughagujc: ―Jootcujc miic̈h mdaj mdsiꞌtsc jaduhṉ yhity jeꞌeguiøxpä coo miic̈h tøø xyajtsoꞌogy tøø xyajyeegy. </v>
<v b="LUK" c="11" v="28">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Jeꞌeds maas jootcujc hijp, pønjatiä Diosmädiaꞌagy cudiuum̱b. </v>
<v b="LUK" c="11" v="29-30">Tehṉgajnä jaꞌa Jesús jaꞌa cuꞌug hänajty jiaanc̈h tehm̱ ñämugøꞌøyii may. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Cabä jäyaꞌay howyiinmahñdy hajxy miøødä, jaꞌa hajxy jädaꞌahatypä. Jaꞌa hijxtahṉd hajxy jia wiꞌi yhixaam̱by, jaꞌa hoy‑yagjuǿøñäbä. Pero cab hajxy jaduhṉ yaghixaꞌañii. Jagooyyä hajxy jaduhṉ yhixaꞌañ cooc̈h høøc̈h jaduhṉ njadaꞌañ nebiä Jonás jecy jiajtiän mänaa jim̱ quiexyiijän Nínivecajptooty. Dios jaduhṉ quejx. </v>
<v b="LUK" c="11" v="31">Coo jaduhṉ yhabáadät coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty yajnähdijaꞌañii, mänitä toꞌoxiøjc piädøꞌøgaꞌañ, jaꞌa jecy hanéhm̱äbä jim̱ jäguem̱naax̱ jaꞌa jøømbojmänajpä. Jeꞌe jaduhṉ mänaꞌanaam̱b coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy jädaꞌahatypä piädaꞌagǿøjät haxøøgtuum. Jeꞌeds jaꞌa Salomón hoy tøø miämädoonaꞌay, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Salomón hänajty jiaanc̈h tehm̱ quiuhwijjiä. Y cabä Salomón cuhdujt hänajty jiaty møødä nébiøch høøc̈h jaduhṉ nmøødän. </v>
<v b="LUK" c="11" v="32">Y jaꞌa jäyaꞌayhajxy jecy tsänáayyäbä Nínivecajptooty, jaduhṉ hajxy miänaꞌanaam̱bä coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy jädaꞌahatypä piädaꞌagǿøjät haxøøgtuum. Coo jaꞌa Jonás jaꞌa Diosmädiaꞌagy hoy yajwaꞌxy jim̱ Nínivecajptooty, mänitä jäyaꞌay jaꞌa yhaxøøgwiinmahñdy hajxy ñajtshixøøyy. Y cabä Jonás cuhdujt hänajty jiaty møødä nébiøch høøc̈h nmøødän. </v>
<v b="LUK" c="11" v="33">’Coo jaꞌa jäyaꞌay jøøn hajxy quiuhnoꞌogøꞌøy, cøxp hajxy jaduhṉ piädaꞌagy, nebiä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ quiudøøꞌxǿøjät jaꞌa hajxy tøjtägøøbiä. Cabä jøøn hajxy yuꞌuc̈h, ni cab hajxy quiuhjupy cajónghaam. </v>
<v b="LUK" c="11" v="34-36">Cooc̈h mijts jaꞌa nmädiaꞌagy hamuumduꞌjoot xmiäbǿjcät, hoy hajxy jaduhṉ mwädítät homiänaajä. Pero cooc̈h nmädiaꞌagy hajxy xquiaꞌa mäbǿjcät, hagoodstuum hajxy jaduhṉ mhídät. Homiänáajøch nmädiaꞌagy hajxy xmiäbǿjcät neby hajxy hagoodstuum mgaꞌa cáꞌawät. </v>
<v b="LUK" c="11" v="37">Coo jaꞌa Jesús miädiaacpädøøyy, mänitä Jesús wioonøcxä mägaabiä jaꞌa fariséwäm. Coo jim̱ miejch maa jaꞌa fariseo tiøjcän, mänit yhäñaaguiädaacy meexäwiinduum. </v>
<v b="LUK" c="11" v="38">Jaguiøꞌøbujy jaꞌa Jesús yhäñaaguiädaacy. Caj quiøꞌøbujy nebiä judíoshajxy hänajty quiuhdujthatiän. Coo hajxy hänajty tiägøꞌøwaꞌañ caabiä, mänit hajxy hänajty quiøꞌøbujy. Coo jaꞌa Jesús quiaꞌa cøꞌøbujy, yagjuøøyy jaꞌa fariseo jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="11" v="39">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Mijts fariseodøjc, jaduhṉ hajxy mja wiꞌi quiähxøꞌøgaꞌañ nebiä hoyhänaꞌcän jim̱ cuꞌughagujc. Pero cabä mjoot cabä mjuøhñdyhajxy yhoyyä, jeꞌeguiøxpä coo hajxy mwiꞌi mieec̈h mwiꞌi pioty. </v>
<v b="LUK" c="11" v="40">Caj mijts mwiinmahñdy yhoyyä. Tøø jaꞌa Dios jaꞌa mniꞌx jaꞌa mgopc‑hajxy xquiunuuꞌxä. Tøø jaꞌa mjoothajxy xjia cunúuꞌxäbä coo jaꞌa mjuøhñdyhajxy hoy cu mhijty. </v>
<v b="LUK" c="11" v="41">Coo jaꞌa häyoobäyaꞌay hajxy mbuhbédät hamuumduꞌjoot, mänit hajxy jaduhṉ mnähwáꞌadsät. </v>
<v b="LUK" c="11" v="42">’Mijts fariseodøjc, haxøøg hajxy mjadaꞌañ mhabetaꞌañ. Xiøøbä hajxy mja näꞌä wiꞌi quiuyoxøꞌøy yøꞌøbiꞌc jøøꞌxychooy jiiby tsajtøgooty. Pero cabä Diosmädiaꞌagy hajxy mgudiunaꞌañ maa jaduhṉ myiṉ̃än coo hajxy hoy mwädítät, coo jaꞌa Dios hajxy mwiingudsähgǿꞌøwät. Pedyii jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mgudiúnät. </v>
<v b="LUK" c="11" v="43">’Mijts fariseodøjc, haxøøg hajxy mjadaꞌañ mhabetaꞌañ. Mjaanc̈h tehm̱ yajcumayaam̱b hajxy jaduhṉ. Jiiby hajxy mja wiꞌi yhäñaꞌawaꞌañ maa jaꞌa häñaabiejt hojiatypän jiiby tsajtøgooty. Y chojpy jaꞌa mjoothajxy jaduhṉ coo jaꞌa cuꞌug hajxy xiꞌig xoṉ xwyiingudsähgǿꞌøwät jiiby halaplaaz. </v>
<v b="LUK" c="11" v="44">’Mijts fariseodøjc, mijts ley‑yajnähixøøbiädøjc, mhøhṉdaacp hajxy jaduhṉ. Cab hajxy myajcähxøꞌøgy coo jaꞌa mguhdujthajxy quiaꞌa hoyyä. Y pønjaty jaꞌa mmädiaꞌagyhajxy xpianǿcxäp, tuꞌudägooby hajxy jeꞌebä, jeꞌeguiøxpä coo hajxy quiaꞌa najuøꞌøy coo mijts mguhdujt jaduhṉ yhaxøøgä. </v>
<v b="LUK" c="11" v="45">Mänitä Jesús ñämaayyä jaꞌa ley‑yajnähixøøbiä tuꞌug: ―Wiindsǿṉ, coo jaduhṉ mmänaꞌañ, haxøøg højts jaduhṉ xñänøøm̱bä. </v>
<v b="LUK" c="11" v="46">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Mijts ley‑yajnähixøøbiädøjc, jaanä haxøøg mijts mjadaam̱bä mhabetaam̱bä. Hanax̱iä mijts jaꞌa tsipjatypä myajnähixøꞌøy. Ni pøṉ jaduhṉ quiaꞌa jadaꞌañ nej mijts myajnähixøꞌøyän. Y cab hajxy hamdsoo mgudiunaꞌañ neby hajxy myajnähixøꞌøyän ni weeṉ̃tiä. </v>
<v b="LUK" c="11" v="47-48">’Haxøøg hajxy mjadaꞌañ mhabetaꞌañ. Haxøøg mijts mguhdujt nebiä mhap jaꞌa mdeedyhajxy hijty chänaꞌay yhäyoyyän jegyhajty. Jeꞌeds hajxy jaduhṉ yaghoꞌc jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jecy yajwáꞌxäbä. Y mijts jaꞌa tiøjc‑huunghajxy myajcójjäp maa hajxy jecy ñaax̱tägøøyyän. Myajcähxøꞌpy hajxy jaduhṉ coo jaꞌa mhap jaꞌa mdeedy hajxy tuꞌugwiinmahñdy mmøødhity. </v>
<v b="LUK" c="11" v="49">’Ñajuøøbiä Dios jaduhṉ. Jeꞌe jaduhṉ mänaaṉ: “Nguexáam̱biøch nguguex̱yhajxy maa yøꞌø hänaꞌc‑hajxiän. Näjéꞌejøch nguguex̱yhajxy xyaghoꞌogaaṉä. Näjeꞌe hajxy ñäꞌä tsaac̈htiunaꞌañii.” </v>
<v b="LUK" c="11" v="50">Jaꞌa jäyaꞌayhajxy jädaꞌahatypä, pojpätuum cädieediuum hajxy jaduhṉ miähmøꞌøwaꞌañ jaꞌa Dios quiuguex̱ycøxpähajxy, jaꞌa hajxy tøøbä yaghoꞌogyíijäbä nägøx̱iä. Mänit hajxy tiägøøyyä yaghóꞌcäbä mänaa hädaa yaabä naax̱wiin yhawijy tiøøꞌxtaꞌaguiän. </v>
<v b="LUK" c="11" v="51">Møødä Abel yaghóꞌcäbä møødä Zacarías. Tsajtøghaguuy jaꞌa Zacarías yaghoꞌcä jim̱ mädøyyä maa jaꞌa altarän. Tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy jädaꞌahatypä miähmøꞌøwaꞌañ pojpätuum cädieediuum. </v>
<v b="LUK" c="11" v="52">’Mijts ley‑yajnähixøøbiädøjc, haxøøg hajxy mjadaꞌañ mhabetaꞌañ. Cabä cuꞌug jaꞌa tøyhajt hajxy mnäꞌä moꞌowaꞌañ. Cabä tøyhajt hajxy hamdsoo mnäꞌä tsocy. Mijts jaꞌa cuꞌug mwiꞌi quiapxhiim̱by nebiä tøyhajt hajxy jaduhṉ quiaꞌa páadät. </v>
<v b="LUK" c="11" v="53">Mänitä Jesús jiaanc̈h tehm̱ miäjootmaꞌtä jaꞌa fariseodøjc møødä ley‑yajnähixøøbiädøjc. Mänit hajxy tiägøøyy mäyajtøøbä madiuꞌu. </v>
<v b="LUK" c="11" v="54">Jia wiinmahñdyhixaaṉ jaꞌa Jesús hajxy jaduhṉ neby hajxy jaduhṉ cu yajnähdsøøm̱y. </v>
<v b="LUK" c="12" v="1">Mänitä jäyaꞌayhajxy yhamugøøyy milhaam høxtä niñøꞌtsmujcä hajxy jaduhṉ. Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød hawiing ñämaayy: ―Cabä fariseos miädiaꞌagy hajxy mmäbǿjcät. Nämay hänaꞌc jaduhṉ tiuꞌudägoy coo jaꞌa fariseos miädiaꞌagy hajxy miäbøjcä. Hix̱, høhṉdaacp jaꞌa fariseoshajxy jaduhṉ. Yajnajuøꞌøwaam̱b jaduhṉ tsipcøxp coo hajxy jaduhṉ yhøhṉdaꞌagy. Hoy hajxy hoy jia capxy jia mädiaꞌagy, cab hajxy hamdsoo hoy quiudiuṉ̃. </v>
<v b="LUK" c="12" v="2">Hix̱, cab jaduhṉ tii ñäꞌägädä mähmøꞌøwaꞌañ jañägapxy. Haagä cähxøꞌøgaam̱b jaduhṉ cøx̱iä. </v>
<v b="LUK" c="12" v="3">Jaanä jaduhṉduhm̱bä jaꞌa mijtscøxpä, waam̱baty hajxy tøø mmänaꞌañ hameeꞌch, yajmädow̱aam̱b jaduhṉ cuꞌughagujc. </v>
<v b="LUK" c="12" v="4">’Mäguꞌughajpädøjc, cab hajxy mdsähgǿꞌøwät pøṉ jaꞌa mniꞌx jaꞌa mgopc xyaghóꞌcäp. Cab jaduhṉ nej xjiaac túnät. </v>
<v b="LUK" c="12" v="5">Pero jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ mdsähgǿꞌøwäp. Jeꞌedsä cuhdujt møød coo jaꞌa mjugyhajthajxy xyajcuhdägóoyyät, y coo hajxy xpiädáꞌagät haxøøgtuum. </v>
<v b="LUK" c="12" v="6">’Høxtahm̱dsä muuxyhuunghajxy, hoy hajxy yaa tii quiaꞌa ja waꞌañ, jiahmiejchpä Dios jeꞌe. </v>
<v b="LUK" c="12" v="7">Mänax̱iä mijts jaꞌa Dios xquiaꞌa jahmiédsät. Paady hajxy jaduhṉ mgaꞌa tsähgǿꞌøwät. Xjiaanc̈h tehm̱ chojp mijts jaꞌa Dios høxtä xmiooby hajxy tijaty hajxy myajmaajiajpy. </v>
<v b="LUK" c="12" v="8">’Tøyhájthøch jaduhṉ nmänaꞌañ, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, pǿṉhøch xquiapxpaatp cuꞌughagujc, jeꞌec̈h jaduhṉ ngapxpaattägatsaam̱by jim̱ tsajpootyp jaꞌa Diosmoonsäwiinduum. </v>
<v b="LUK" c="12" v="9">Pero pǿṉhøch jaduhṉ xquiaꞌa capxpaatp cuꞌughagujc, ni jeꞌec̈h jaduhṉ ngaꞌa capxpaadaam̱bä jaꞌa Diosmoonsäwiinduum. </v>
<v b="LUK" c="12" v="10">’Pǿṉhøch haxøøg xñänøøm̱b, meeꞌxáaṉäp jeꞌe. Pero coo jaꞌa Dioshespíritu hajxy haxøøg ñänǿmät, cab hajxy jaduhṉ miéeꞌxänät. </v>
<v b="LUK" c="12" v="11">’Coo mijts hänaꞌc mädsibøꞌøbä xyajnǿcxät tsajtøgooty o jim̱ maa jaꞌa hagujtøjcän, cab hajxy mdaj mmáyät waam̱b hajxy mmädiáꞌagät, </v>
<v b="LUK" c="12" v="12">jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Dioshespíritu hajxy xñajtscapxǿøyyät waam̱baty hajxy jaduhṉ mhadsówät. </v>
<v b="LUK" c="12" v="13">Mänitä Jesús ñämaayyä tuꞌjäyaꞌay maa jaꞌa cuꞌugän: ―Wiindsǿṉ, nämáayyägøch nbuhyaꞌay cooc̈hä nnädeedyñaax̱ xpiuhmóꞌowät. </v>
<v b="LUK" c="12" v="14">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Pǿṉhøch tøø xquiuhdujtmoꞌoy cooc̈h mijts nhanéꞌemät. </v>
<v b="LUK" c="12" v="15">Mänitä Jesús miänáaṉgombä: ―Mnigwieendähadǿøjäp hajxy coo hajxy tii mgaꞌa hadsógät. Cab hajxy nøcxy mdajy mmay coo hajxy cøx̱iä mgaꞌa møødä. </v>
<v b="LUK" c="12" v="16">Mänit miänáaṉgombä: ―Tsøg hajxy mänáaṉäm, jii jäyaꞌay hijty tuꞌug jaanc̈h tehm̱ miäyøø. Mänitä ñøø miooc may yajpädøꞌcy. </v>
<v b="LUK" c="12" v="17">Mänit tiägøøyy tajpä maabiä: “Nébiøch nnøø nmooc ndúnät. Maac̈h jaduhṉ nnäꞌä pädáꞌagät.” </v>
<v b="LUK" c="12" v="18">Mänit miänáaṉgombä: “Tøøc̈h nnajuøꞌøy maac̈h nbädáꞌagät. Nyajmáꞌadäbøch yøꞌø ndsehx̱. Maas crúundøch ngójät. Jíibyhøch nnøø nmooc ngøx̱y pädáꞌagät, mädúhṉ̃tiøch nmøødä. </v>
<v b="LUK" c="12" v="19">Cábøch jaduhṉ tii ndájnät nmáañät. Jootcujc‑høch jaduhṉ ndsänáañät nhäyóonät majiomøjt. Pooꞌxáam̱bøch, cayáam̱bøch huꞌugáam̱bøch, xooṉdaꞌagáam̱bøch.” </v>
<v b="LUK" c="12" v="20">Mänitä Dios jaꞌa craa ñämaayy: “Miic̈h, cab jaduhṉ mnäꞌägä mäbøcy. Jädaꞌa coods mhoꞌogaꞌañ. Yøꞌøduhṉ tøø mwiꞌi piädáꞌaguiäbä, pøṉ jaduhṉ mämähmøꞌøwaam̱b.” </v>
<v b="LUK" c="12" v="21">Jaduhṉdsä mäyøøjäyaꞌayhajxy jiaty yhabety pønjaty maxiädøꞌøñ jaduhṉ tehṉgajnä yajmujp yhamdsoogøxpähajxy. Pero maa jaꞌa Dioswiinduumän, häyoob hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="12" v="22">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød ñämaayy: ―Caꞌa hajxy mdajy mmay tii hajxy mnäjugyhadaam̱by, tii hajxy mgayaam̱by, tii hajxy mwithadaam̱by. </v>
<v b="LUK" c="12" v="23">Cab hajxy nøcxy mdajy mmay coo hajxy cøx̱iä wiinä mgaꞌa møødä. </v>
<v b="LUK" c="12" v="24">Høxtahm̱ds yøꞌø muuxyhajxy, cab hajxy tiuṉ̃ xiajy. Cab hajxy tii ñiꞌiby; cab hajxy tii yajpädøꞌøgy; cabä tsehx̱ hajxy miøødä. Jaꞌa Dios jaduhṉ yagjøøꞌxp. Y mijts, mmaas tsoobaatp hajxy quejee jaꞌa muuxyhajxy. </v>
<v b="LUK" c="12" v="25">Hoy hajxy mäduhṉ̃tiä mja taj mja máyät, cab hajxy hamdsoo mniyajyeegǿøjät ni weeṉ̃tiä. </v>
<v b="LUK" c="12" v="26">Pø cab hajxy hoy hamdsoo mniyajyeegaꞌañii, cab hajxy tii mdaj mmáyät. </v>
<v b="LUK" c="12" v="27">’Høxtahm̱ds yøꞌø pøjy, yeeꞌp yøꞌø. Pero cab tiuṉ̃ xiajy; cab pyiidyhädiuṉ̃. Tøyhajt jaduhṉ, ni jaꞌa rey Salomón jecy quiaꞌa näꞌägä mäbaaty nej yøꞌø pøjjiän, hoy howyit hänajty jia møødä. </v>
<v b="LUK" c="12" v="28">Hoyyä Dios yøꞌø pøjy yajxóṉ jia cunuuꞌxy, cab jiecy. Mänax̱iä mijts jaꞌa Dios xquiaꞌa witmóꞌowät, hoy mijts jaduhṉ mgaꞌa ja mäbøcy. </v>
<v b="LUK" c="12" v="29">Caꞌa hajxy mwiꞌi tiajy mwiꞌi miay tii hajxy mgayaam̱by mhuꞌugaam̱by. </v>
<v b="LUK" c="12" v="30">Jaꞌa hajxy jaduhṉ caꞌa mäbøjpä, jeꞌeds hajxy wyiꞌi tiajpy wyiꞌi miaaby. Pero mijts, ñajuøøbiä mDeedyhajxy tijaty hajxy myajmaajiajpy. </v>
<v b="LUK" c="12" v="31">Taj may hajxy nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy mgudiúnät, mänitä Dios cøx̱iä xmióꞌowät. </v>
<v b="LUK" c="12" v="32">’Mäguꞌughajpädøjc, caꞌa hajxy mdsähgøꞌøy, hoy hajxy jaduhṉ mja näꞌä weeṉ̃tiä. Chojpiä mDeedy jioot jaduhṉ coo mijts xyhuunghádät. </v>
<v b="LUK" c="12" v="33">Mdóogäp hajxy mäduhṉ̃tiä hajxy mmøødä; mänitä häyoobäyaꞌay hajxy mnäꞌä móꞌowät cøx̱iä. Jaduhṉ mijts hoyhajt weenhajt jim̱ mbáadät tsajpootyp. Cab jaduhṉ pøṉ jim̱ tii xpiǿjcät. </v>
<v b="LUK" c="12" v="34">Coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot mgudiúnät, mbáadäp jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt hajxy jaduhṉ. Coo jaꞌa yaabä naax̱wiimbä hajxy mbøcjuǿꞌøwät, cab hajxy tii mbáadät. </v>
<v b="LUK" c="12" v="35-36">Mänitä Jesús tiägøøyy mädiaacpä nebiä jiamiøødhajxy nähix̱ hahixøꞌø yhídät coo hänajty quiädaactägatsaꞌañ jadähooc. Mänit miänaaṉ̃: ―Nähix̱ hahixøꞌø hajxy mhídät nebiä homioonsähajxiän coo jaꞌa wyiindsøṉhajxy wyiimbídät mägaabiä mähuucpä maa jaꞌa pøc huꞌug jiadyiijän. Jøønmøød hajxy jaduhṉ yhahix̱y. Coo jaꞌa wyiindsøṉhajxy miech maa jaꞌa tiøjcän, mänit hajxy yajtøjtägøꞌøy. </v>
<v b="LUK" c="12" v="37-38">Pø jujyñä jaꞌa mioonsähajxy hänajty, hoy ja tsuhm̱dä, hoy ja moṉ̃ñä, cumayaam̱bä wyiindsǿṉ jaduhṉ. Tøyhajt jaduhṉ. Høxtä yajcayǿøjäp hajxy jaꞌa yhamdsoo wiindsǿṉ. </v>
<v b="LUK" c="12" v="39">Y jaanä jaduhṉduhm̱bä, coo jaꞌa cudøjc jaduhṉ ñajuǿꞌøwät mäduhnajtä jaꞌa meeꞌtspä miédsät, cab jaduhṉ ñäꞌägä maahóꞌogät nebiä meeꞌtspä jaduhṉ quiaꞌa tøjtägǿꞌøwät. </v>
<v b="LUK" c="12" v="40">Jaduhṉ mijts nähix̱ hahixøꞌø mhíjpät. Cab hajxy mnäꞌägä najuǿꞌøwät mänáajøch ngädaactägatsaꞌañ, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="LUK" c="12" v="41">Mänitä Pedro yajtøøyy: ―Wiindsǿṉ, pøṉ miic̈h hädaa myajmøødmädiaacypy, højtsyähajtiä tøgä nägøx̱iä. </v>
<v b="LUK" c="12" v="42">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Pøṉ jaduhṉ cudiuum̱b nebiatiä wyiindsǿṉ yhaneꞌemiän, jeꞌeds jaduhṉ hoy copc‑hajp maa jaꞌa wyiindsǿṉ tiøjcän. Coo jaꞌa wyiindsǿṉ maa ñøcxy, jeꞌeduhṉ mähmøøby coo jaduhṉ yajcáyät pøṉ jiiby hijp tøgooty. </v>
<v b="LUK" c="12" v="43">Pø cudiuum̱bä copc‑hajpä hänajty hoy, coo jaꞌa wyiindsǿṉ wyiimbijtägátsät, cumayáaṉäp jaduhṉ jaꞌa wyiindsǿṉ. </v>
<v b="LUK" c="12" v="44">Mänitä wyiindsǿṉ yajnähdijaꞌañii coo jaduhṉ quiopc‑hádät mäduhṉ̃tiä jaꞌa wyiindsǿṉ miøødä cøx̱iä. </v>
<v b="LUK" c="12" v="45">Pero coo jaꞌa copc‑hajpä miänáꞌanät coo jaꞌa wyiindsǿṉ quiaꞌa tsoj medsaꞌañ, coo jaꞌa miämoonsä yhäyoow̱híxät, coo tiägǿꞌøwät huucpä caabiä, coo miuꞌugǿøjät, </v>
<v b="LUK" c="12" v="46">mänitä wyiindsǿṉ miejtstägatsaꞌañ jaguiapxy, mänit jaduhṉ jiaanc̈h tehm̱ chaac̈htiunaꞌañii neby hajxy chaac̈htiuñiijän jaꞌa hajxy caꞌa mäbøjpä. </v>
<v b="LUK" c="12" v="47">’Mädyii moonsä jaduhṉ caꞌa mädiaꞌagymiäbøjp, hoy jia najuøꞌøy nebiaty jaꞌa wyiindsǿṉ yhaneꞌemyii, jaanc̈h tehm̱ chaac̈htiunáaṉäp jeꞌe. </v>
<v b="LUK" c="12" v="48">Pero mädyii moonsä caꞌa mädiaꞌagymiäbøjp jeꞌeguiøxpä coo quiaꞌa najuøꞌøy, cab jaduhṉ jiaty tsaac̈htiunaꞌañii. Pøṉ madiuuṉg jaduhṉ yajcøꞌødägǿøyyäp, tsipcøxp jaduhṉ quiudiúnät nebiaty yhaneꞌemyii. </v>
<v b="LUK" c="12" v="49">’Páadyhøch yaa tøø ngädaꞌagy hädaa yaabä naax̱wiin nebiä tsip jaduhṉ piädǿꞌøgät. Weenä jäyaꞌayhajxy ñimiädsibøꞌøyii. </v>
<v b="LUK" c="12" v="50">Mobadájpøch nhoꞌogaꞌañ. Jiaanc̈h tehm̱ chójpiøch njoot coo paquiä yhabáadät. </v>
<v b="LUK" c="12" v="51-52">Páadyhøch yaa tøø ngädaꞌagy hädaa yaabä naax̱wiin nebiä jäyaꞌayhajxy ñimiädsibøꞌøwǿøjät. Cabä jäyaꞌayhajxy jootcujc ñäꞌägä hidaaṉnä. Nimiädsibøꞌøwáaṉäp hajxy tuꞌugtøgooty. Nädägøøgpänaꞌc‑hajxy yajmugaꞌañ jaꞌa nämetspäyaꞌay. </v>
<v b="LUK" c="12" v="53">Miøødnimiädsibøꞌøwáaṉäp jaꞌa tiaj jaꞌa tieedyhajxy. Miøꞌødhoc jiaxieꞌebhajxy ñimiädsibøꞌøwaꞌañii. </v>
<v b="LUK" c="12" v="54">Mänitä Jesús jaꞌa cuꞌug ñämaayy: ―Coo jaꞌa joc piädøꞌøgy maa jaꞌa xøø quiuhnax̱iän, hijxtahṉd jeꞌe coo tiuꞌuwaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="12" v="55">Y coo jiøømbojy, hijxtahṉd jaduhṉ coo haṉ yhidaꞌañ. Y mnajuøøby hajxy jaduhm̱bä. </v>
<v b="LUK" c="12" v="56">Tøyhajt jaduhṉ, mnajuøøby hajxy jaduhṉ nebiä xøø ñaxaꞌañ, pero cab hajxy mnajuøꞌøy tijaty jadáaṉnäp habetáaṉnäp. Hix̱, hamdsoo jaꞌa mjoothajxy quiaꞌa tsocy coo hajxy jaduhṉ mnajuǿꞌøwät. </v>
<v b="LUK" c="12" v="57">’Tii hoguiuhdujt hajxy hamdsoo coo mgaꞌa jadaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="12" v="58">Coo pøṉ hänajty tøø xñäxøꞌøwøꞌøy, coo hänajty xyajnøcxy hagujc, tuꞌhaamnøcxpä myajtødiägǿꞌøwät. Pø caj, xchúmäp hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="12" v="59">Y cab jaduhṉ mdsoj pädsǿm̱ät høxtä coonä mnuuꞌxy myajnähwáꞌadsät pedyii. Jaduhṉ mäwíinäts Dios hajxy xyajcumädów̱ät. </v>
<v b="LUK" c="13" v="1">Mänitiä jaꞌa Jesús yhawáaṉäxä coo jaꞌa Pilato jaꞌa Galileabäyaꞌay hänajty näjeꞌe tøø yajyaghoꞌogyii tsajtøghaguuy. Animalyojxpä Galileabäyaꞌayhajxy hänajty. Jaduhṉ hajxy hänajty quiuhdujthaty. </v>
<v b="LUK" c="13" v="2">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Nej, mmänaam̱b hajxy jaduhṉä, paady yøꞌø hänaꞌc‑hajxy yaghoꞌcä jeꞌeguiøxpä coo maas may jaꞌa pojpä cädieey hajxy hänajty tøø tiuṉ̃ quejee jaꞌa miägunaax̱hajxiä. </v>
<v b="LUK" c="13" v="3">Høøc̈h jaduhṉ mänaam̱b, caj. Y coo mijts jaꞌa mhaxøøgcuhdujt hajxy mgaꞌa najtshixǿꞌøwät, jaduhṉ hajxy mjájpät nägøx̱iä. </v>
<v b="LUK" c="13" v="4">Y yøꞌø hänaꞌc‑hajxy nämajmocxtägøøgpä tøø yhóꞌoguiäbä jim̱ Siloé mänaa jaꞌa møj torre tøø ñähgahbetiän, nej, mmänaam̱b mijts jaduhṉä coo maas may pojpä cädieey hajxy hänajty tøø tiuṉ̃ quejee jaꞌa jiamiøødhajxy jim̱ tsänaabiä Jerusalén. </v>
<v b="LUK" c="13" v="5">Høøc̈h jaduhṉ mänaam̱b, caj. Y coo mijts jaꞌa mhaxøøgcuhdujt hajxy mgaꞌa najtshixǿꞌøwät, jaduhṉ hajxy mjájpät nägøx̱iä. </v>
<v b="LUK" c="13" v="6">Mänitä Jesús miänáaṉgombä: ―Tsøc mädiáacäm, jii jäyaꞌay piids hijty tuꞌcopc miøødä maa jaꞌa ñaax̱än. Mänit hoy jia hixøꞌøy pø tøø tiøømbety. Cahnä hänajty tiøømbetyñä. </v>
<v b="LUK" c="13" v="7">Mänitä mioonsä ñämaayy: “Huug hix̱ yøꞌø piids, tøø ndijy häxøpy tiøømbejnä cudägøøgjomøjt, y cahnä ñäꞌägädä tøømbetyñä. Púx̱äts, xiøøbä jim̱ ñäꞌä naax̱nähdänaꞌay.” </v>
<v b="LUK" c="13" v="8">Mänitä mioonsä miänaaṉ̃: “Wiindsǿṉ, ween jiaac tänaꞌay tuꞌjomøjt. Nhuuc näꞌä juhdajtúꞌudyhøch. Nhuuc tsooyǿꞌøyhøch abonohaam. </v>
<v b="LUK" c="13" v="9">Wehṉdä jaduhṉ ñäꞌä tøømbédät. Pø caj, mänítøch nbúxät.” </v>
<v b="LUK" c="13" v="10">Wiinghoocä Jesús hänajty jiiby yajwiingapxøꞌøy tsajtøgooty. Pooꞌxxiøøjooty hänajty jeꞌe. </v>
<v b="LUK" c="13" v="11">Jiibiä tajjäyaꞌay hänajty tuꞌug. Majmocxtägøøgjomøjt jaꞌa paꞌam hänajty tøø miähäyoy. Jøney jaꞌa mähdiøjc hänajty tøø yagjadyii jaꞌa møjcúꞌujäm; ni cab hänajty hoy ñäꞌägä tøwaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="13" v="12">Coo jaꞌa Jesús jaꞌa tajjäyaꞌay yhijxy, mänit miøjyaax̱y. Mänit miänaaṉ̃: ―Piꞌmaam, tøø jaꞌa mbaꞌam jaduhṉ xñähwaꞌac̈h. </v>
<v b="LUK" c="13" v="13">Mänitä Jesús jaꞌa paꞌamjäyaꞌay ñähdooṉ̃. Mänitiä jaꞌa mähdiøjc tiøøyy. Mänit miänaaṉ̃ coo jaꞌa Dios miøjjä jiaanc̈hä. </v>
<v b="LUK" c="13" v="14">Mänitä tsajtøjwiindsǿṉ jiootmaꞌty jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesús jaꞌa paꞌam yajnajxy jaꞌa pooꞌxxiøøjooty. Mänitä cuꞌug ñämaayy: ―Tädujxøø jaꞌa Dios tøø quiunuuꞌxy coo hajxy ndúuṉämät. Mänitä mbaꞌam hajxy miṉ myajniñähwaꞌac̈hii. Pero cab hajxy myajniñähwaꞌadsǿøjät jaꞌa pooꞌxxiøøjooty. </v>
<v b="LUK" c="13" v="15">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Mhøhṉdaacp mijts jaduhṉ. Nej, caj mijts mweey mburro hajxy myajnøøhuꞌugy jaꞌa pooꞌxxiøøjootiä. Hoy hajxy hoy mja capxy mja haneꞌemy, cab hajxy hamdsoo hoy mgudiuṉ̃. </v>
<v b="LUK" c="13" v="16">Y hädaa tajjäyaꞌay, Abraham yhap yhoc hädaaduhṉ. Majmocxtägøøgjomøjt hijty tøø yaghidyii paꞌammøød jaꞌa møjcúꞌujäm. Nej, cábøch jaꞌa cuhdujt hijty nmøødä cooc̈h pooꞌxxiøøjooty tøø nyajnähwaꞌac̈hä. </v>
<v b="LUK" c="13" v="17">Mänitä Jesús miädsiphajxy chähdiuuṉ̃. Pero jaꞌa cuꞌug, jaanc̈h tehm̱ xiooṉdaac hajxy jaduhṉ jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesús jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä hänajty tøø yajcähxøꞌøgy. </v>
<v b="LUK" c="13" v="18">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa hänajty yajcähxøꞌøgaꞌañ, jadúhṉhøch nyajmäbaadaꞌañ </v>
<v b="LUK" c="13" v="19">nebiä habiꞌc mostazapajcän. Coo jäyaꞌay jaduhṉ ñíꞌibät maa jaꞌa ñaax̱än, cøxp jaduhṉ yéegät. Høxtä peꞌeñhädiúnäp jaꞌa muuxyhajxy yhaaꞌxcøxp. </v>
<v b="LUK" c="13" v="20">Mänitä Jesús miänáaṉgombä: ―Coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa hänajty yajcähxøꞌøgaꞌañ, jadúhṉhøch nyajmäbaadaꞌañ </v>
<v b="LUK" c="13" v="21">nebiä toꞌoxiøjc tsajcaagychooy hajxy yajtuṉ̃än coo tsajcaagy hajxy yhädiuṉ̃. Tägøøgquipxøhñdy jaꞌa harina hajxy yajmäbädaagøꞌøy jaꞌa tsajcaagychooy. Mänit jaduhṉ hoy piädøꞌøgy. </v>
<v b="LUK" c="13" v="22">Mänitä Jesús tiuꞌubøjcy. Jerusalén hänajty ñøcxaꞌañ. Tuꞌhaamnøcxpä jaꞌa Jesús hänajty yajnähixøꞌøy maa jaꞌa cajpthuungän. </v>
<v b="LUK" c="13" v="23">Mänitä Jesús miäyajtøøw̱ä: ―Nej, näweeṉ̃tiä hajxy ñähwaꞌadsaꞌañ jaꞌa piojpä cädieeyhajxiä. Mänitä Jesús yhadsooyy: </v>
<v b="LUK" c="13" v="24">―Tsipcøxpä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy mgudiúnät nebiä cuhdujt hajxy hoy mmøødhádät neby hajxy jim̱ mdägǿꞌøwät tsajpootyp. Nämay hajxy jia wiꞌi tiägøꞌøwaꞌañ, pero cab hajxy hänajty yajtägøꞌøwaꞌañii coo cuhdujt hajxy hänajty quiaꞌa møødä. </v>
<v b="LUK" c="13" v="25">Coo jaꞌa Dios jaꞌa tøjc hänajty tøø yhagøøñä, mänitä tøghagøꞌøw hajxy hänajty jia wiꞌi quiojxnogaꞌañ, pønjaty tøbaꞌam hänajty tøø miähmøꞌøy. Mänit hajxy hänajty jia wiꞌi miänaꞌanaꞌañ: “Dios, yaghawaꞌads yøꞌø tøjc.” Mänitä Dios yhadsowaꞌañ: “Cábøch mijts nhix̱iä.” </v>
<v b="LUK" c="13" v="26">Mänit hajxy hänajty miänaꞌanáaṉgombä: “Pero tøøds miic̈h nmøødcay nmøødhuꞌugy; tøøds miic̈h mmädiaꞌagy xyajnähixøꞌøy mänaa jim̱ mhitiän maa højts ngajptän.” </v>
<v b="LUK" c="13" v="27">Mänitä Dios hänajty yhadsowáaṉgombä: “Tøø hajxy nnämaꞌay coo hajxy ngaꞌa hix̱iä. Wiimbit hajxy. Caj mijts mguhdujt ñäꞌägä hoyyä.” </v>
<v b="LUK" c="13" v="28">Mänitä Abraham hajxy hänajty jim̱ mhixaꞌañ tsajpootyp jim̱ Dioswiinduum møødä Isaac møødä Jacob møødä Diosquex̱yhajxy nägøx̱iä. Mänit hajxy mjøꞌøwaꞌañ mxuudsaꞌañ coo jaꞌa Dios hajxy tøø xquiaꞌa yajtägøꞌøy. </v>
<v b="LUK" c="13" v="29">Nøcxaam̱bä jäyaꞌayhajxy miägayaꞌañ Dioswiinduum jaꞌa hajxy wiinduhm̱yhagajpt‑tsohm̱bä. </v>
<v b="LUK" c="13" v="30">Jaayaꞌayhajxy jädaꞌahaty péjxäbä, näjeꞌe møjtuuṉg hajxy piaadaꞌañ. Y jaayaꞌayhajxy jädaꞌahaty møjtuuṉgmøødpä, näjeꞌe tiuuṉghajxy piøgáaṉäxä. </v>
<v b="LUK" c="13" v="31">Mänitxøøbä jaꞌa fariseoshajxy näjeꞌe miejch maa jaꞌa Jesúsän. Mänitä Jesús hajxy ñämaayy: ―Mdsóonäp yaa coo jaꞌa Herodes xjia wiꞌi yajyaghoꞌogaꞌañii. </v>
<v b="LUK" c="13" v="32">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Caꞌawiindøyyä Herodes jaduhṉ. Nøcx hajxy nämaꞌaw cooc̈h mejtsxøø tägøøgxøø njaac tunaꞌañ. Njaac høxquexáam̱biøch jaꞌa møjcuꞌuhajxy. Njaac yajmøcpøgáam̱biøch jaꞌa paꞌamjäyaꞌayhajxy. Mänítøch nduum̱bädøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="13" v="33">Jex̱ioo, mejtsxøø tägøøgxǿøjøch njaac tuꞌuyoꞌoyaꞌañ. Mänítøch jim̱ nmedsaꞌañ Jerusalén. Cab jaduhṉ yhawiinmatsä coo jaꞌa Diosquex̱y wiingtuum yhóꞌogät. </v>
<v b="LUK" c="13" v="34">Mänitä Jesús miänáaṉgombä: ―Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy jim̱ tsänaabiä Jerusalén, tøø jaꞌa Diosquex̱y hajxy may quiuhgaꞌac̈h. Tøøc̈h mayhooc nja wiꞌi ñämaꞌay coo jaꞌa yhaxøøgcuhdujt hajxy ñajtshixǿꞌøwät; pero cab hajxy ñäꞌä najtshixøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="13" v="35">Cooc̈h jim̱ ngóodät Jerusalén, páquiøch jim̱ nhidaꞌañ. Mänítøch mijts jim̱ nnähgueꞌegáaṉgombä. Cábøch hajxy xyhixaaṉnä høxtä cóonøch hänajty ngädaactägatsaꞌañ. Mänit hajxy hänajty mmänaꞌanaꞌañ: “Jaanc̈h tehm̱ miøj jaanc̈h tehm̱ jiaanc̈h jaꞌa Dios tøø quiéx̱iäbä.” </v>
<v b="LUK" c="14" v="1">Wiinghoocä Jesús ñøcxy mägaabiä maa jaꞌa fariseowiindsøṉä tiøjcän. Pooꞌxxiøøjooty hänajty jeꞌe. Jiibiä Jesús hänajty miähijxnaꞌayíijäm tøgooty jaꞌa fariseoshajxy. </v>
<v b="LUK" c="14" v="2">Jiibiä mähdiøjc hänajty tuꞌug quiꞌixypaꞌammøød. Jesúswiinduum hänajty tiänaꞌay. </v>
<v b="LUK" c="14" v="3">Mänitä Jesús miäyajtøøyy jaꞌa ley‑yajnähixøøbiähajxy møødä fariseoshajxy: ―Nej, jii cuhdujt jaduhṉ coo jaꞌa paꞌamjäyaꞌay myajmøcpǿgät pooꞌxxiøøjootiä. </v>
<v b="LUK" c="14" v="4">Pero cab hajxy waam̱b ñäꞌä hadsooyy. Mänitä Jesús jaꞌa paꞌamjäyaꞌay ñähdooṉ̃, yajmøcpøjcy. Mänit ñämaayy coo wyiimbídät. </v>
<v b="LUK" c="14" v="5">Mänitä fariseoshajxy ñämáayyägombä: ―Coo mijts mburro mweey quiugaꞌawǿꞌøwät nøøjutjooty, nej, cab hajxy mänitiä myajpädsǿm̱ädä, hoy hänajty jia pooꞌxxiøøjootiä. </v>
<v b="LUK" c="14" v="6">Cab hajxy waam̱b ñäꞌägä hadsooyy. </v>
<v b="LUK" c="14" v="7">Mänitä Jesús yhijxy coo jaꞌa woybä wichpä hoyhäñaabiejt hajxy jia wiꞌi yhøxtaꞌay. Mänit miänaaṉ̃: </v>
<v b="LUK" c="14" v="8">―Coo jaꞌa pøc jaꞌa huꞌug hänajty mänaa jiadyii, coo mijts myajwówät, cabä hoyhäñaabiejt hajxy myaghäñaꞌawǿꞌøwät. Hix̱, coo hänaꞌc maas cuhdujtmøødpä jiaac médsät, </v>
<v b="LUK" c="14" v="9">mänitä cudøjc xñämáꞌawät: “Pädøꞌøg, moꞌow yøꞌø häñaabiejt yøꞌø hänaꞌc tøø jiaac méchäbä.” Xyajtsähdiúnäp jaduhṉ. Mänit nøcxy mhäñaꞌay maa jaꞌa häñaabiejt caꞌa hojiatypän. </v>
<v b="LUK" c="14" v="10">Pero jayøjp mhøxtáꞌawät jaꞌa häñaabiejt caꞌa hojiatypä. Mänitä cudøjc xñämáꞌawät: “Mäguꞌughajpä, yaa nax̱ maa hädaa häñaabiejt hojiatypän.” Xquiumáyäp jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaꞌa hajxy jim̱ häñaabiä. </v>
<v b="LUK" c="14" v="11">Pøṉ ja wiꞌi yajcumayaam̱b, yajpexaam̱b jeꞌeduhṉ. Pøṉ caꞌa yajcumayaam̱b, jeꞌeds jaduhṉ møjtägøꞌøwaam̱b. </v>
<v b="LUK" c="14" v="12">Mänitä Jesús jaꞌa fariseowiindsǿṉ ñämaayy, jaꞌa hänajty tøø miäwóyyäbä: ―Coo jaꞌa tsuunax̱ hänajty mänaa myagjadaꞌañii, cabä mmäguꞌughajpähajxy mwówät, ni jaꞌa mbuhyaꞌayhajxy, ni jaꞌa mjujy jaꞌa mmäguꞌughajxy, ni jaꞌa mmäjøøn jaꞌa mmädøjc‑hajxy jaꞌa mäyøøbä. Xwioodägátsäp hajxy jeꞌe jaꞌa miic̈h hänajty tøø mwóyyäbä. </v>
<v b="LUK" c="14" v="13">Pero jeꞌeds mwówäp jaꞌa häyoobä, jaꞌa caꞌa hoybä, jaꞌa tecymiaꞌadpä, jaꞌa wiindspä. </v>
<v b="LUK" c="14" v="14">Hoy miic̈h jaduhṉ xquiaꞌa ja woodägátsät, jootcujc mhídät jadähooc jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt mbaadaꞌañ mänaa jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty jiujypiøjtägatsaꞌañän, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty tøø quiudiúṉ̃äbä. </v>
<v b="LUK" c="14" v="15">Jim̱ä jäyaꞌay hänajty tuꞌug yhäñaꞌay meexäwiinduum. Mänitä Jesús ñämaayy: ―Jootcujc jeꞌe, pøṉ mägayaam̱b Dioswiinduum. </v>
<v b="LUK" c="14" v="16">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tsøc mädiáacäm. Jaduhṉä jäyaꞌay tsuunax̱ tuꞌug yagjajtä. Mänitä jäyaꞌay may yajwoow̱ä. </v>
<v b="LUK" c="14" v="17">Coo hänajty tøø yhabaady, mänitä mioonsä ñämaayy: “Nøcx jaꞌa woybä wichpähajxy nämaꞌaw coo hajxy yhadǿꞌødsät, coo jaꞌa cay tøø yhabaatnä.” </v>
<v b="LUK" c="14" v="18">Pero mänit hajxy nägøx̱iä yhadsooyy cooc hajxy quiaꞌa näbaadøꞌøwáaṉäxä. Tuꞌjäyaꞌay miänaaṉ̃: “Tøøc̈hä naax̱ njuy; nøcxáam̱bøch cham̱ nhixaꞌañ. Huuc meeꞌx, cábøch xñäbaadøꞌøwaaṉä.” </v>
<v b="LUK" c="14" v="19">Mänit wiingpä miänáaṉgombä: “Tøøc̈hä waj njuy mägoox̱mancuerno. Jeꞌec̈h nøcxy nyajtuuṉghabøgaꞌañ. Huuc meeꞌx, cábøch xñäbaadøꞌøwaaṉä.” </v>
<v b="LUK" c="14" v="20">Mänitä wiingpä jiaac mänáaṉgombä: “Naam̱bǿcyhøch høøc̈h; páadyhøch ngaꞌa nøcxaꞌañ mägaabiä.” </v>
<v b="LUK" c="14" v="21">Coo jaꞌa moonsä wyiimbijtägajch, mänit jeꞌe cøjx ñägapxy waam̱baty hajxy yhadsooyy. Mänitä wyiindsǿṉ jiaanc̈h tehm̱ jiootmaꞌty. Mänitä mioonsä ñämáaguiombä: “Nøcx jim̱ päyøꞌøguiä maa jaꞌa møjtuꞌujän. Pønjaty jim̱ mbaatyp, jaꞌa häyoobä, jaꞌa caꞌa hoybä, jaꞌa tecymiaꞌadpä, jaꞌa wiindspä, jeꞌe jaduhṉ mwoomínäp.” </v>
<v b="LUK" c="14" v="22">Coo jaꞌa moonsä jadähooc wyiimbijtägajch, mänit miänaaṉ̃: “Wiindsǿṉ, Tøøc̈h ngudiuṉ̃ nébiøch miic̈h tøø xyhaneꞌemiän. Pero xiinä hawaꞌadspä.” </v>
<v b="LUK" c="14" v="23">Mänitä wyiindsǿṉ yhadsooyy: “Nøcx jim̱ maa jaꞌa xuꞌudstuꞌujän, maa jaꞌa paduꞌujän; pønjaty jim̱ najxp, mnämáꞌawäp hadsip coo hajxy myínät, nébiøch ndøjc jaduhṉ yhúdsät. </v>
<v b="LUK" c="14" v="24">Pero pønjátyhøch tøø nja yajwoyii, cab hajxy miṉ quiayaꞌañ maac̈h ndsuunax̱ nyagjadyiijän.” </v>
<v b="LUK" c="14" v="25">Nämayyä jäyaꞌay jaꞌa Jesús hänajty pianøcxy. Mänitä Jesús wiaꞌwiimbijty. Mänit miänaaṉ̃: </v>
<v b="LUK" c="14" v="26-27">―Pønjátyhøch xpianøcxaam̱b, wéenhøch xmiaas tsocy quejee jaꞌa tiaj jaꞌa tieedyhajxy chocy, møødä yhuch jaꞌa piuhyaꞌay; quejee jaꞌa yhuungä tioꞌoxy chocy. Pø caj, cábøch hoy xpianǿcxät. Pøṉ jaꞌa jiugyhajt caꞌa nähdujp, cábøch jaduhṉ hoy xpianǿcxät. </v>
<v b="LUK" c="14" v="28">Coo pøṉä tøjc hänajty quiojaꞌañ, jayøjpä xiädøꞌøñ miäc̈hoy pø pedáaṉäp jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="14" v="29">Pø caj, mänit jaduhṉ ñäxiꞌigǿøjät coo hänajty quiaꞌa mayaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="14" v="30">Jaduhṉ hajxy miänáꞌanät: “Xiøøbä yøꞌø craa ñäꞌä yajtsohṉdaacy; maa jaduhṉ ñäꞌä yajmaayy.” </v>
<v b="LUK" c="14" v="31">Coo jaꞌa reyhajxy hänajty ñimiädsibøꞌøwaꞌañii, jayøjp hajxy yhahixøꞌøy pø mäjädaꞌagaam̱b coo nämajcmil soldado jia møødä, coo jaꞌa miädsip jaꞌa soldado nähiiꞌxmil miøødä. </v>
<v b="LUK" c="14" v="32">Pø caj, jäguem̱iä jaꞌa quiuguex̱y quiéxät weenä miädsip jaduhṉ mieeꞌxy. </v>
<v b="LUK" c="14" v="33">Jaanä jaduhṉ mijtspä, coo hajxy cøx̱iä wiinä mgaꞌa najtshixǿꞌøwät jaꞌa høøc̈hcøxpä, cábøch hajxy hoy xpianǿcxät. </v>
<v b="LUK" c="14" v="34">’Tuuṉgpaatpä caan hit. Pero coo jiǿꞌøwät, cab jaduhṉ mänaa yhoyǿøñät. </v>
<v b="LUK" c="14" v="35">Cab jaduhṉ tiuuṉgpaadaaṉnä. Näꞌä tägooby jaduhṉ. Pø mwiinjuøøby hajxy, wéenhøch hädaa nmädiaꞌagy xmiäbøjcä. </v>
<v b="LUK" c="15" v="1">Mänitä Jesús ñämejtsä jaꞌa yajnähjuudiuutpähajxy nämay møødä cubojpä cugädieeybähajxy. Miädow̱aam̱biä miädiaꞌagy hajxy hänajty. </v>
<v b="LUK" c="15" v="2">Mänitä fariseos jaꞌa Jesús hajxy tiägøøyy mädiaacpä møødä ley‑yajnähixøøbiähajxy: ―Cab jaduhṉ yhoyyä coo yøꞌø craa jaꞌa cubojpä jaꞌa cugädieeybä miäguꞌughádät, coo miøødcáyät. </v>
<v b="LUK" c="15" v="3">Mänitä Jesús tiägøøyy mädiaacpä: </v>
<v b="LUK" c="15" v="4">―Tsøc mänáaṉäm, pøṉ meeg hänajty møød mägoꞌx, coo tuꞌug tiägóyyät, nej, cabädaꞌa nägøꞌø nädecypiä mhøxtáꞌawädä. </v>
<v b="LUK" c="15" v="5">Y coo mbáadät, mänit mxooṉdáꞌagät. Mänitä meeg mdsehṉǿꞌøgät. Mänit mdsehṉnǿcxät maa jaꞌa mdøjcän. </v>
<v b="LUK" c="15" v="6">Coo jim̱ mmédsät, mänit mmäjøøn mmädøjc mwoomúgät møødä mmäguꞌughajpähajxy. Mänit mmänáꞌanät: “Tsøg hajxy xooṉdáacäm; tøøc̈hä meeg nbaady jaꞌa hijty tøø tiägóyyäbä.” </v>
<v b="LUK" c="15" v="7">Tøyhajt, jaanä jaduhṉ hajxy jim̱ xiooṉdaꞌagaam̱bä tsajpootyp coo jaꞌa cubojpä cugädieeybä yhaxøøgcuhdujt hajxy ñajtshixǿꞌøwät. Jaꞌa jaac nämädaax̱c‑hiiꞌx‑cumajmocxmädaax̱c jäyaꞌayhajxy, jaꞌa hijty tøø quiaꞌa tuꞌudägóyyäbä, cab hajxy jiaty näxooṉdaꞌagaꞌañii. </v>
<v b="LUK" c="15" v="8">’Tsøg jaac mänáaṉäm, mädyii toꞌoxiøjc xädøꞌøñ majc møød, coo tuꞌug tiägóyyät, mänitä jøøn quiudøøꞌxøꞌøy. Mänit tiägøꞌøy tøjpeetpä hodiaꞌagyhaamby, cham̱ jaduhṉ yhøxtaꞌay. </v>
<v b="LUK" c="15" v="9">Coo jaꞌa xädøꞌøñ piaady, mänitä miäjøøn miädøjc wioomucy møødä miäguꞌughajpähajxy. Mänit miänaꞌañ: “Tsøg hajxy xooṉdáacäm; tøøc̈hä xädøꞌøñ nbaady jaꞌa hijty tøø tiägóyyäbä.” </v>
<v b="LUK" c="15" v="10">Tøyhajt jaduhṉ, jaanä jaduhṉ jaꞌa Diosmoonsähajxy jim̱ xiooṉdaꞌagaam̱bä tsajpootyp coo jaꞌa cubojpä cugädieeybä yhaxøøgcuhdujt hajxy ñajtshixǿꞌøwät. </v>
<v b="LUK" c="15" v="11">Mänitä Jesús jadähooc miänáaṉgombä: ―Tsøc mädiáacäm, jaduhṉä jäyaꞌay hänajty tuꞌug, metsc yhuung. </v>
<v b="LUK" c="15" v="12">Mänitä muutspä ñämaayy jaꞌa tieedy: “Teedy, høøc̈hä xädøꞌøñ móoyyäc mädúhṉ̃tiøch hijty tøø xyajnähdijy.” Mänitä yhuunghajxy miooyy jaꞌa xädøꞌøñ. </v>
<v b="LUK" c="15" v="13">Cujaboom cumaax̱cä craa muutspä tiuꞌubøjnä. Cøjxä xiädøꞌøñ miäduꞌubøcy. Mänit ñøcxy jäguem̱naax̱. Mänitä xiädøꞌøñ cøjx ñähaduṉ ñähanämaꞌawøꞌøy. Haxøøg hänajty wiädity. </v>
<v b="LUK" c="15" v="14">Coo jaꞌa xiädøꞌøñ hänajty tøø quiøjxnä, mänitä yuu miejch maa jaꞌa craa hänajtiän. Mänitä yuu hoyhoy piáatänä. </v>
<v b="LUK" c="15" v="15">Mänitä tuuṉg hoy piaady mähädsøm̱yagjøøꞌx. </v>
<v b="LUK" c="15" v="16">Jia wiꞌi jiøøꞌxaam̱by hänajty jaꞌa hädsøm̱ hänajty jiøøꞌxypä, pero cab hänajty tii ñäꞌägä moꞌoyii. </v>
<v b="LUK" c="15" v="17">Mänit wyiinmahñdymejch: “Jim̱ maac̈h ndeedy tiøjcän, jaanc̈h tehm̱ quiuꞌuxiä jaꞌa moonsähajxy jim̱ quiay yhuꞌugy. Y høøc̈h, cooc̈h yaa nmähmǿꞌøwät, yuuhóꞌogäbøch häyaa. </v>
<v b="LUK" c="15" v="18">Nnäꞌägä nǿcxyhøch jim̱ maac̈h ndeedy tiøjcän. Jadúhṉhøch nnämaꞌawaꞌañ: Teedy, tøøc̈h ngädieey jaꞌa Dioscøxpä møødä miic̈hcøxpä. </v>
<v b="LUK" c="15" v="19">Cábøch miic̈h hawiinmats xyhuunghájnät. Hóyhøch miic̈h xñäꞌä wáꞌanät moonsä.” </v>
<v b="LUK" c="15" v="20">Mänitä craa wyiimbijty, ñøcxtägajch maa jaꞌa tieedy tiøjcän. ’Møjnä hänajty quiaꞌa mech, mänitä tieedy jiøjcuheebøøyyä. Mänitä tieedy jioot xiuuꞌtspøjcy jadähooc. Mänit päyøꞌøguiä hoy jiøjcubaadøꞌøy. Mänit ñähmäneeṉ̃ quiuhmäneeṉ̃. Mänit chuꞌxy. </v>
<v b="LUK" c="15" v="21">Mänitä yhuung miänaaṉ̃: “Teedy, tøøc̈h ngädieey jaꞌa Dioscøxpä møødä miic̈hcøxpä. Cábøch miic̈h hawiinmats xyhuunghájnät.” </v>
<v b="LUK" c="15" v="22">Mänitä tieedy jaꞌa moonsä tuꞌug ñämaayy: “Tsógäm, nøcx jaꞌa howyit yajpädsøm̱. Yajniguiubøgøø. Pädaacä cøꞌøjädsøhñdy tuꞌug møødä xäguiøꞌøg. </v>
<v b="LUK" c="15" v="23">Nøcxä wajhuung hajxy yaghoꞌog jaꞌa niꞌxpä. Tsøgä xøø hajxy yagjájtäm. Tsøg hajxy caayy tsøg hajxy húucäm. </v>
<v b="LUK" c="15" v="24">Jadúhṉhøch hädaa nhuung hijty nebiä hoꞌogypiän nebiä tägoybän. Pero tøøc̈h jadähooc xyhajuøꞌøyii. Y chaac̈h tøø xñämech.” Mänitä xøødsuu hajxy yagjajtä. </v>
<v b="LUK" c="15" v="25">’Jaꞌa craa møjpä, jim̱ hänajty jeꞌe camjooty. Mänit wyiimbijty. Coo hänajty miedsaaṉnä maa tøjcän, mänit miädooyy coo hajxy wyiꞌi xiuꞌuxy, coo hajxy wyiꞌi yhech wyiꞌi piuty. </v>
<v b="LUK" c="15" v="26">Mänitä moonsä tuꞌug miøjyaax̱y. Mänit miäyajtøøyy: “Tii jaduhṉ jájtäp.” </v>
<v b="LUK" c="15" v="27">Mänit ñämaayyä: “Tøø jaꞌa mhuch miech hoy ween. Paadiä mdeedy jaꞌa wajhuung niꞌxpä tøø yajyaghoꞌogyii.” </v>
<v b="LUK" c="15" v="28">Mänitä craa møjpä jiootmaꞌty. Cab hänajty tiøjtägøꞌøwaꞌañ. Mänitä tieedy tiøjpädsøøm̱y. Mänit hoy miänuuꞌxtaꞌagyii coo tiägǿꞌøwät. </v>
<v b="LUK" c="15" v="29">Mänitä craa jaꞌa tieedy ñämaayy: “Tøøc̈h miic̈h majiomøjt nja møødtuṉ̃. Homiänáajøch miic̈h mmädiaꞌagy tøø nmäbǿjcäm. Pero cábøch miic̈h mänaa tii tøø xñäꞌägä moꞌoy, nébiøc̈hä xøø jaduhṉ nyagjadǿøjät mǿødhøch nmäguꞌughajpädøjc‑hajxy. </v>
<v b="LUK" c="15" v="30">Pero xiidsä mhuung tøø miech. Tøø miic̈h mxädøꞌøñ xñäꞌä yaghäyøꞌcä maa jaꞌa cuhhiṉdoꞌoxiøjcän. Y yøꞌø craagøxpä miic̈hä wajhuung niꞌxpä tøø myajyaghoꞌogyii.” </v>
<v b="LUK" c="15" v="31">Mänitä tieedy miänaaṉ̃: “Huung, homiänáajøch miic̈h tøø xmiøødhity. Y haagä miic̈h mjeꞌe jaduhṉ mädúhṉ̃tiøch jii nmøødä. </v>
<v b="LUK" c="15" v="32">Pero hawiinmats jaduhṉ coo jaꞌa xøø nyagjájtämät, coo nxooṉdáacämät, jeꞌeguiøxpä coo yøꞌø mhuch tøø miech. Jaduhṉ hijty nebiä hoꞌogypiän nebiä tägoybän. Pero tøøds jadähooc xyhajuǿøyyäm.” </v>
<v b="LUK" c="16" v="1">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød ñämaayy: ―Jaduhṉdsä mäyøøjäyaꞌay hänajty tuꞌug. Mänit hoy yhawáaṉäxä coo jaꞌa xiädøꞌøñ hänajty yajtúuṉäxä jaꞌa mioonsä. </v>
<v b="LUK" c="16" v="2">Mänitä mioonsä miøjyaax̱y: “Nej, tøyhajt jaduhṉ cooc̈h miic̈h jaꞌa nxädøꞌøñ xwyiꞌi yajtúuṉäjä. Hoorä, høøc̈h móoyyäc mädúhṉ̃tiøch miic̈h hijty tøø nyajcøꞌødägøꞌøy. Cábøch miic̈h nmoonsähadaaṉnä.” </v>
<v b="LUK" c="16" v="3">Mänitä craa tiägøøyy tajpä maabiä: “Nébiøch jaduhṉ nnäꞌä jatcǿꞌøwät. Xpiøgáaṉäbøch jaꞌa nduuṉg jaduhṉ. Cábøch møcmäjaa nmøødä cooc̈h nyuꞌuw cooc̈h nbúxät. Tsähdiúnäbøch jaduhṉ cooc̈h ndägǿꞌøwät xädøꞌøñyujwaam̱bä. </v>
<v b="LUK" c="16" v="4">Tøøc̈h nnajuøꞌøy nébiøch njatcǿꞌøwät, nébiøc̈hä jäyaꞌayhajxy xtiøjmóꞌowät, cooc̈h nduuṉg hänajty tøø xpiøjcä.” </v>
<v b="LUK" c="16" v="5">Mänit tuꞌugjaty tuꞌugjaty miøjyaax̱y pønjaty jaꞌa wyiindsǿṉ hänajty mänuuꞌxyhajp. Mänitä tuꞌjäyaꞌay jayøbajt miäyajtøøyy: “Mädúhṉ̃tiøch yøꞌø nwiindsǿṉ xmiänuuꞌxiä.” </v>
<v b="LUK" c="16" v="6">Mänit yhadsooyy: “Mägoꞌxlatä acéitøch nmänuuꞌxiä.” Mänitä craa miänaaṉ̃: “Hädaa nocy jaduhṉ mänaam̱b coo miic̈h mägoꞌxlatä mmänuuꞌxyhaty. Chaadsä nocy wiingpä. Huug hädiuuṉdägats coo juxychäguiꞌxmajc‑latä mmänuuꞌxyhaty.” </v>
<v b="LUK" c="16" v="7">Mänitä tuꞌug miäyajtǿøgombä: “Míic̈häts, mäduhṉ̃tiä mnuuꞌxy.” Mänit yhadsooyy: “Mägoꞌxquipxǿhñdyhøc̈hä trigo nmänuuꞌxyhaty.” Mänitä craa miänaaṉ̃: “Chaadsä nocy wiingpä. Huug hädiuuṉdägats coo mädaax̱c‑hiiꞌx mmänuuꞌxyhaty.” </v>
<v b="LUK" c="16" v="8">Manitä mäyøøjäyaꞌay jaꞌa mioonsä quiumaayy coo quiuhwijjiä. Maas cuhwijy jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa mäbøjpä maa jaꞌa tiuuṉghajxiän quejee yøꞌø Diosmädiaꞌagy hajxy mäbøjpä. </v>
<v b="LUK" c="16" v="9">’Tsipcøxpä xädøꞌøñ quiøxaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin. Myajtúnäp hajxy jaduhṉ nebiä jäyaꞌay hajxy jaduhṉ xmiäguꞌughádät. Coo hänajty tøø mhoꞌnä, mänitä Dios jim̱ xwyiingpǿgät tsajpootyp. </v>
<v b="LUK" c="16" v="10">’Pøṉä xädøꞌøñ hoy yajtuum̱b, hoy jia weeṉ̃tiä, coo jaꞌa xädøꞌøñ hänajty miayyä, mänit hoy yajtúuṉgombät. Pero pøṉä xädøꞌøñ hoy caꞌa yajtuum̱b coo hänajty weeṉ̃tiä, ni jaduhṉ hoy quiaꞌa yajtúnät coo hänajty miayyä. </v>
<v b="LUK" c="16" v="11">Jaduhṉds jeꞌe, coo mijts jaꞌa xädøꞌøñ hoy mgaꞌa yajtúnät hädaa yaabä naax̱wiin, caj mijts jaꞌa Dios xyajcøꞌødägǿꞌøwät mädyii jaanc̈h tsoobaadaam̱b. </v>
<v b="LUK" c="16" v="12">Y coo wiingjäyaꞌay xiädøꞌøñ hajxy hoy mgaꞌa yajtúuṉät, cabä hoyhajt jaꞌa weenhajt hajxy jim̱ mbáadät tsajpootyp. </v>
<v b="LUK" c="16" v="13">’Coo jaꞌa moonsä jaꞌa wyiindsǿṉ metsc miädúnät, jaꞌa tuꞌjäyáꞌayäbä, jeꞌe miädiaꞌagy hoy quiudiúuṉäp; jaꞌa tuꞌjäyáꞌayäbä, cabä miädiaꞌagy miäbǿjcät. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, coo jaꞌa xädøꞌøñ hajxy mwiꞌi chógät, cabä Dios hajxy hoy mmädúnät. </v>
<v b="LUK" c="16" v="14">Jim̱ä fariseoshajxy hänajty näjeꞌe miämädoonaꞌay. Jiaanc̈h tehm̱ piøcjuøøbiä fariseos jaꞌa xädøꞌøñ hajxy hänajty. Mänitä Jesús hajxy ñäxiicy. </v>
<v b="LUK" c="16" v="15">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Mijts, mjaanc̈h tehm̱ yajcumayaam̱b hajxy jaduhṉ maa jaꞌa cuꞌughagujcän. Pero xñajuǿøyyäp jaꞌa Dios jaꞌa mwiinmahñdyhajxy. Mädyiijaty jaꞌa jäyaꞌayhajxy quiumaaby, jeꞌedsä Dios jaduhṉ piejxyp. </v>
<v b="LUK" c="16" v="16">’Jaꞌa Moisés miädiaꞌagy hijty cudiúuṉäxäp møødä Diosquex̱y miädiaꞌagyhajxy. Pero coo jaꞌa Juan jaꞌa Diosmädiaꞌagy tiägøøyy yajwaꞌxpä, nägøx̱iä jäyaꞌayhajxy jia wiꞌi tiägøꞌøwaꞌañ maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="LUK" c="16" v="17">’Pero cabä Moisés miädiaꞌagy tiägoyyaꞌañ. Maas paquiä jaꞌa tsajpootyp tiägóyyät møødä naax̱wiin quejee jaꞌa Moisés miädiaꞌagy. </v>
<v b="LUK" c="16" v="18">’Pøṉä tioꞌoxiøjc høxmajtsp, tuꞌudägooby jaduhṉ coo wiingtoꞌoxiøjc wyiingpǿjnät. Jaanä jaduhṉ tiuꞌudägoobiä pøṉä toꞌoxiøjc wiingpøjp jaꞌa tøø yhøxmac̈híijäbä. </v>
<v b="LUK" c="16" v="19">’Jaduhṉdsä mäyøøjäyaꞌay hänajty tuꞌug. Jaanc̈h tehm̱ yajxóṉ jaꞌa wyit hänajty miøødhaty. Jabom̱‑jabom̱ jaꞌa xøø hänajty yagjadyii jaanc̈h tehm̱ yajxóṉ. </v>
<v b="LUK" c="16" v="20">Jim̱ä mähdiøjc hänajty tuꞌug xiøhaty Lázaro. Jaanc̈h tehm̱ ñähbuꞌuds jaanc̈h tehm̱ quiuhbuꞌudsä Lázaro hänajty. Jim̱ nax̱y yhäñaꞌay naax̱wiin maa jaꞌa mäyøøhänaꞌc tiøghaawän. </v>
<v b="LUK" c="16" v="21">Jeꞌe jaꞌa Lázaro hänajty jia wiꞌi quiayaam̱by tijaty jiiby cahb naax̱wiin maa jaꞌa mäyøøjäyaꞌay mieexän. Høxtä nähwéhyyäxäbä Lázaro piuꞌuds hänajty jaꞌa húcäm. </v>
<v b="LUK" c="16" v="22">Mänitä Lázaro yhoꞌnä. Mänitä yháañämä yajnǿcxäxä tsajpootyp maa jaꞌa Abraham wyiinduumän. Jaꞌa Diosmoonsä yajnøcx. Mänitä mäyøøjäyaꞌay yhoꞌpä. Mänit yajnaax̱tägøøyyä. </v>
<v b="LUK" c="16" v="23">Mänitä yháañämä yhädaacy møjcuꞌuhaam. Mänit tiägøøyyä tsaac̈htiúuṉäbä. Mänit chajheeꞌpy. Jim̱ä Abraham ñäheebøøyy møødä Lázaro. </v>
<v b="LUK" c="16" v="24">Mänit yaax̱y: “Abraham, høøc̈h näxúuꞌtsäc. Høøc̈hä Lázaro yajnäguéjxäc. Weenä quiøꞌøjøjp yajxoogy wéenhøch ndoots miṉ xyajtøjtsä. Jaanc̈h tehm̱ chaac̈hpǿjpøch yaa jøønjooty.” </v>
<v b="LUK" c="16" v="25">Mänitä Abraham yhadsooyy: “Huung, jahmiets jaduhṉ nej tøø mdsänaꞌay nej tøø mhäyoyyän yajxóṉ. Pero Lázaro, jaanc̈h tehm̱ yhäyoob jeꞌe hijty. Pero coo yaa tøø quiooꞌnä, jootcujc yhijnä. Míic̈häts jiiby tsaac̈hpǿjnäp. </v>
<v b="LUK" c="16" v="26">Y chaads jeꞌebä, cabä najxtaact maa, coo jaꞌa Lázaro jiiby yhädáꞌagät, ni coo miic̈h yaa mbédät.” </v>
<v b="LUK" c="16" v="27">Mänitä mäyøøjäyaꞌay miänaaṉ̃: “Abraham, tuṉä mayhajt, huuc quex̱ jaꞌa Lázaro jim̱ maac̈h ndeediän. </v>
<v b="LUK" c="16" v="28">Mägóox̱c‑høch nbuhyaꞌay jim̱. Weenä Lázaro nøcxy ñämaꞌay coo jaꞌa yhaxøøgcuhdujt hajxy ñajtshixǿꞌøwät, neby hajxy yaa miṉ quiaꞌa tsaac̈hpǿjpät.” </v>
<v b="LUK" c="16" v="29">Mänitä Abraham miänaaṉ̃: “Jim̱ hajxy jeꞌe miøødä jaꞌa Moisés miädiaꞌagy møødä Diosquex̱y miädiaꞌagyhajxy. Jeꞌe hajxy quiudiúnäp.” </v>
<v b="LUK" c="16" v="30">Mänitä mäyøøjäyaꞌay miänáaṉgombä: “Abraham, tøyhajt jaduhṉ, pero coo jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌay jim̱ miédsät maac̈h ndeedyhajxiän, mänit mäbøcypiä yhaxøøgcuhdujt hajxy ñajtshixǿꞌøwät.” </v>
<v b="LUK" c="16" v="31">Mänitä Abraham yhadsóogombä: “Pø cab hajxy quiudiunaꞌañ nebiä Moisés jia hanehm̱iän, nebiä Diosquex̱yhajxy jia hanehm̱iän, nej, jeꞌe hajxy nøcxy ñäꞌä mäbøquiä coo jaꞌa hoꞌogypiä jia médsädä.” </v>
<v b="LUK" c="17" v="1">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød ñämaayy: ―Tsipcøxpä jäyaꞌay hajxy xjia wiꞌi yajtuꞌudägoyyaꞌañ. Pero pøṉ jaduhṉ jatcøøby, haxøøg jiadaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="17" v="2-3">Nägüeentä hajxy mwädítät. Coo pøṉ yøꞌø pigänaꞌc yajtuꞌudägóyyät, haxøøg jaduhṉ jiádät. Mejor ñäꞌägä mejjwyipøꞌøwǿøjät molinopaanyoꞌxodsøꞌøy. ’Coo jaꞌa mbuhyaꞌay xñägädieeyǿꞌøwät, mhójäp jaduhṉ. Y coo xñämáꞌawät coo mméeꞌxät, mméeꞌxäp jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="17" v="4">Coo juxtujc‑hooc xñägädieeyǿꞌøwät tuꞌxøøbä, y coo juxtujc‑hooc xñämáꞌawät coo quiaꞌa jatcøꞌøwaaṉnä jaduhṉ, mméeꞌxäp jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="17" v="5">Mänitä Jesús ñämaayyä jaꞌa jiamiøødhajxy: ―Højtsä mäjaa jaac móoyyäc neby højts maas hoy nmäbǿgät. </v>
<v b="LUK" c="17" v="6">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Coo mijts häxøpy mmäbøcy hoy jia tuꞌliiꞌxiä, coo yøꞌø quepychaa hajxy mnämáꞌawät coo nøcxy ñimiejjwyipøꞌøyii, xquiudiúuṉäbä mmädiaꞌagyhajxy jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="17" v="7">’Tsøg jaduhṉ mänáaṉäm, coo jaꞌa mmoonsä tuꞌug wyiimbídät camjooty, nej, jaduhṉ mnämáꞌawädä: “Miṉ cay.” </v>
<v b="LUK" c="17" v="8">Caj pues, cab jaduhṉ mnämáꞌawät. Jaduhṉ mnämáꞌawät: “Høøc̈h njøøꞌxy hädiúuṉäc, høøc̈h puhbéjtäc maac̈h cham̱ ngayaꞌañ nhuꞌugaꞌañän. Mänit miic̈h häyaa høx̱haam mgáyät mhúꞌugät.” </v>
<v b="LUK" c="17" v="9">Ni mgaꞌa Diosmóꞌowät coo jaꞌa mmädiaꞌagy hänajty tøø xquiudiuuṉä. </v>
<v b="LUK" c="17" v="10">Jaanä jaduhṉ mijtspä, coo hajxy hänajty tøø mgudiuṉ̃ nebiatiä Dios hänajty tøø xyhaneꞌemiän, jaduhṉä Dios hajxy mnämáꞌawät: “Cab højts hawiinmats xmióꞌowät Dioscujúꞌuyäp. Jaduhyyä højts tøø ngudiuṉ̃ neby højts miic̈h tøø xyhaneꞌemiän” ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="LUK" c="17" v="11">Tuꞌuyóhñäbä Jesúshajxy hänajty. Jerusalén hajxy hänajty ñøcxy. Mänit hajxy jim̱ miejch maa jaꞌa Samarianaax̱ miøødnibiaadyiijän jaꞌa Galileanaax̱. </v>
<v b="LUK" c="17" v="12">Mänit hajxy miejch maa jaꞌa cajpthuung tuꞌugän. Mänitä Jesús jiøjcubaadøøyyä jaꞌa hänaꞌc nämajcpä jaꞌa haxøøgpuꞌudsmøødpä. Pero cabä Jesús wiingóṉ tiehm̱ ñämejtsä. </v>
<v b="LUK" c="17" v="13">Mänit hajxy yaax̱y: ―Jesús, Wiindsǿṉ, højts näxúuꞌtsäc. </v>
<v b="LUK" c="17" v="14">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ yhijxy, mänit miänaaṉ̃: ―Nøcx hajxy niyajcähxøꞌøgøø maa jaꞌa teedyhajxiän. Coo hajxy wyiimbijty, mänit hajxy cøjx ñähwaꞌac̈h jaꞌa piuꞌuds. </v>
<v b="LUK" c="17" v="15">Coo hajxy yhijxy coo hajxy hänajty tøø ñähwaꞌac̈h, mänit tuꞌjäyaꞌay wyiimbíjcumbä. Mänit møc yaax̱y coo jaꞌa Dios miøjjä jiaanc̈hä. </v>
<v b="LUK" c="17" v="16">Mänitä Jesús hoy wyiinjijcädaꞌagy. Høxtä mägujtscädaac naax̱wiin. Mänitä Jesús Dyiosmooyy. Samaria jaꞌa craa hänajty chooñ. </v>
<v b="LUK" c="17" v="17">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Nämajc ndijy hajxy tøø ñähwaꞌac̈h. Maa jaꞌa jiamiøødhajxy jaꞌa nädaax̱tujcpä. </v>
<v b="LUK" c="17" v="18">Jagooyyä hädaa craa nidiuhm̱ tøø wyiimbity Diospaꞌyaax̱pä, y Samaria chooñ. </v>
<v b="LUK" c="17" v="19">Mänitä Jesús jaꞌa craa ñämaayy: ―Tänaayyøꞌøg, nøcxnä. Coo tøø mmäbøcy, paadiä mbuꞌuds tøø choꞌogy. </v>
<v b="LUK" c="17" v="20">Mänitä fariseos jaꞌa Jesús hajxy miäyajtøøyy mänaa hänajty yhabaadaꞌañ coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa hänajty yajcähxøꞌøgaꞌañ. Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Cab jaduhṉ yaghixaꞌañ mänaa jaduhṉ yhabaadaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="17" v="21">Cab hajxy jaduhṉ miänaꞌanaꞌañ: “Xiids jeꞌe”, o “Chaads jeꞌe.” Tøø yhabaatnä coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="17" v="22">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød ñämaayy: ―Habaadaam̱b jaduhṉ cooc̈h mijts xjia wiꞌi yhijxtägatsaꞌañ, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä; pero cábøch hajxy xyhixaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="17" v="23">Mänitä cuꞌughajxy miänaꞌanaꞌañ cóogøch tyijy tøø ngädaꞌagy; pero cab hajxy mmäbǿgät. </v>
<v b="LUK" c="17" v="24">Jadúhṉhøch ngädaꞌagaꞌañ nebiä wädsucän coo xim̱ yam̱ tiägøꞌøy hajajpä. </v>
<v b="LUK" c="17" v="25">Pero jaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøgáam̱bøch jayøjp. Cábøch jäyaꞌayhajxy xmieeꞌxaꞌañ jaꞌa hajxy jädaꞌahatypä. </v>
<v b="LUK" c="17" v="26">Cooc̈h hänajty ngädaactägatsaꞌañ, jaduhṉä jäyaꞌayhajxy hänajty jiatcøꞌøwaꞌañ nebiä jecyjiäyaꞌayhajxy hänajty jiatcøꞌøyän mänaa jaꞌa Noé hänajty jyiijän. </v>
<v b="LUK" c="17" v="27">Wiꞌi quiaaby wiꞌi yhuucp hajxy hänajty, wiꞌi piøjp wiꞌi yhuucp hajxy hänajty. Mänitä Noé tiägøøyy barcojooty. Mänitä Dios jaꞌa nøøgom̱dägoy quiejxy. Cøjx hajxy jaduhṉ yhoꞌogy. </v>
<v b="LUK" c="17" v="28">Jaduhṉ hajxy hänajty jiatcøøbiä mänaa jaꞌa Lot hänajty jyiijän. Wiꞌi quiaaby wiꞌi yhuucp hajxy hänajty, wiꞌi jiuuby wiꞌi tiooꞌp hajxy hänajty, wiꞌi ñiip hajxy hänajty, wiꞌi tiøjcojp hajxy hänajty. </v>
<v b="LUK" c="17" v="29">Coo jaꞌa Lot jim̱ chohṉ̃ maa jaꞌa Sodomacajptootiän, mänitä jøøn tiägøøyy cahbä møødä azufre. Cøjxä jäyaꞌayhajxy yhoꞌogy. </v>
<v b="LUK" c="17" v="30">Jaduhṉä jäyaꞌayhajxy hänajty jiatcøꞌøwáaṉgombä cooc̈h hänajty ngädaactägatsaꞌañ, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="LUK" c="17" v="31">’Mänitxøø, pøṉ hänajty hijp tøjwiing, caj tiøjtägǿꞌøwät coo cøx̱iä wiinä yajpädsǿm̱ät; jaduhyyä piäyǿꞌøgät. Y pøṉ hänajty hijp camjooty, caj wyiimbídät maa jaꞌa tiøjcän; jaduhyyä tiuꞌubøjtǿwät. </v>
<v b="LUK" c="17" v="32">Høxtahm̱dsä Lot tioꞌoxiøjc jiajty. </v>
<v b="LUK" c="17" v="33">Pøṉä jiugyhajt hädaa yaabä naax̱wiin ja wiꞌi yaghoyøꞌøwaam̱b, haxøøgtuum piädaꞌagaꞌañii. Pero pøṉä jiugyhajt nähdugaam̱b, hodiuum jeꞌe ñäꞌägä nøcxaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="17" v="34">’Tøyhajt jaduhṉ, mänitcoods, nämetsc hajxy hänajty miaꞌawaꞌañ tuꞌugmaabejt. Tuꞌug yajnøcxaꞌañii, tuꞌug yajmähmøꞌøwaꞌañii. </v>
<v b="LUK" c="17" v="35">Jaduhṉä toꞌoxiøjc‑hajxy hänajty jiøjtspä nämetsc. Tuꞌug yajnøcxaꞌañii, tuꞌug yajmähmøꞌøwaꞌañii. </v>
<v b="LUK" c="17" v="36">Jaduhṉä yaꞌadiøjc‑hajxy hänajty nämetsc tiuum̱bä camjooty. Tuꞌug yajnøcxaꞌañii, tuꞌug yajmähmøꞌøwaꞌañii. </v>
<v b="LUK" c="17" v="37">Mänitä Jesús miäyajtøøw̱ä: ―Wiindsǿṉ, maa jaduhṉ jiadaꞌañii. Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tsipcøxp jaduhṉ jiadaꞌañii nébiøch cham̱ nmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="LUK" c="18" v="1">Mänitä Jesús tiägøøyy yajwiingapxøøbiä coo hajxy tehṉgajnä Dyiospaꞌyáꞌaxät, coo hajxy mänaa quiaꞌa jootmayhádät, hoyyä Dios quiaꞌa ja tsoj hadsówät. </v>
<v b="LUK" c="18" v="2">Mänit miänaaṉ̃: ―Tsøg hajxy mädiáacäm. Jaduhṉä jäyaꞌay hijty tuꞌug quiuduuṉghaty. Cabä Dios hänajty wyiingudsähgøꞌøy ni jaꞌa miägajptjäyaꞌay. </v>
<v b="LUK" c="18" v="3">Jim̱ä yaamgtoꞌoxy hänajty tuꞌug maa jaꞌa cajptän. Jaꞌa miädsip hänajty jia wiꞌi ñäxøꞌøwøꞌøwaam̱by. Paady hänajty jabom̱‑jabom̱ ñøcxy maa jaꞌa cuduuṉgän neby jaduhṉ piuhbedǿøjät. </v>
<v b="LUK" c="18" v="4">Cabä yaamgtoꞌoxy miädiaꞌagy hänajty ñäꞌägä cudiunáaṉäxä. Mänitä cuduuṉg tiägøøyy tajpä maabiä: “Cábøch pøṉ nwiingudsähgøꞌøy ni jaꞌa Dios ni jaꞌa jäyaꞌay. </v>
<v b="LUK" c="18" v="5">Pero cooc̈h yøꞌø yaamgtoꞌoxy xwyiꞌi yhadsipy, ngudiunáaṉäbøc̈hä miädiaꞌagy jaduhṉ, nébiøch miṉ xquiaꞌa wiꞌi yhadsíjpnät. Pø caj, jootmáꞌadäbøch häyaa.” </v>
<v b="LUK" c="18" v="6">―Nøm̱ä cuduuṉg miänaaṉ̃, jaꞌa Dios caꞌa wiingudsähgøøbiä. </v>
<v b="LUK" c="18" v="7">Jaduhṉä Dios jaꞌa yhuung piuhbedaam̱bä, jaꞌa hajxy xøømdsuhm̱ paꞌyaax̱pä. </v>
<v b="LUK" c="18" v="8">Paquiä yhadsowaꞌañ. Pero høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, cooc̈h yaa ngädaactägátsät hädaa yaabä naax̱wiin, nej, jeꞌenä jaꞌa jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty miäbǿcyñäjä. </v>
<v b="LUK" c="18" v="9">Jim̱ä jäyaꞌayhajxy hänajty näjeꞌe, wiꞌi yajcumayaam̱b hajxy hänajty. Wyiꞌi piejxyp wyiꞌi tiehm̱by jaꞌa miäguꞌughajpä hajxy hänajty. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: </v>
<v b="LUK" c="18" v="10">―Tsøg hajxy mädiáacäm. Jaduhṉä jäyaꞌay metsc ñøcxy tsajtøgooty Diospaꞌyaax̱pä. Tuꞌug hänajty tiuṉ̃ fariseo, tuꞌug hänajty tiuṉ̃ yajnähjuudiuutpä. </v>
<v b="LUK" c="18" v="11">Jaꞌa fariseo, tänaꞌa hänajty Dyiospaꞌyaꞌaxy: “Haay Dios, Dioscujúꞌuyäp cooc̈h nguhdujt quiaꞌa haxøøgä. Cábøch nmeec̈h cábøch nboty, cábøc̈hä toꞌoxiøjc nmøødä wiingpä. Cábøch jaduhṉ njatcøꞌøy nej yøꞌø yajnähjuudiuutpän. </v>
<v b="LUK" c="18" v="12">Hayúujøch nax̱y nhity metsc‑hooc tuꞌugpä semana. Nyéjpiøc̈hä diezmo homiänaajä.” </v>
<v b="LUK" c="18" v="13">Jäguem̱juøøbiä yajnähjuudiuutpä hänajty tiänaꞌay. Cab hänajty ñäꞌägä tsajheeby. Jaanc̈h tehm̱ jiootmayhajp hänajty jeꞌe. Jaduhṉ hänajty miänaꞌañ: “Haay Dios, høøc̈h näxúuꞌtsäc. Nnajuǿøbiøch cooc̈h ngubojpä cooc̈h ngugädieeyä.” </v>
<v b="LUK" c="18" v="14">Tøyhajt jaduhṉ, coo jaꞌa yajnähjuudiuutpä wyiimbijnä, tøø jaꞌa piojpä quiädieey hänajty yajnähwaꞌac̈híijäm jaꞌa Diósäm. Pero jaꞌa fariseo, cab jaduhṉ yajnähwaatsä. Pøṉ ja wiꞌi yajcumayaam̱b, cabä Dios quiumay. Pero pøṉ caꞌa yajcumayaam̱b, jeꞌedsä Dios jaduhṉ quiumaaby. </v>
<v b="LUK" c="18" v="15">Mänitä pigänaꞌc‑huunghajxy näjeꞌe wioomejtsä maa jaꞌa Jesúsän, nebiä Jesús jaduhṉ quiunúuꞌxät. Coo jaꞌa jiamiøødhajxy jaduhṉ yhijxy, mänit hajxy tiägøøyy hojpä jaꞌa pigänaꞌc‑hajxy tøø wioomec̈híijäbä. </v>
<v b="LUK" c="18" v="16-17">Mänitä Jesús ñämaayy jaꞌa jiamiøødhajxy: ―Weenc̈h yøꞌø pigänaꞌc‑hajxy xñämiṉ̃. Caꞌa hajxy mhaducy. Yøꞌø pigänaꞌc‑hajxy, chojpiä jioothajxy coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy miäbǿgät. Cab hajxy yajcumayaꞌañ. Pøṉä jioot jaduhṉ tsojp coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy miäbǿgät, pøṉ caꞌa yajcumayaam̱b, jeꞌeds jim̱ nøcxaam̱b maa jaꞌa Dioswiinduumän. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="18" v="18">Mänitä Jesús miäyajtøøw̱ä jaꞌa copc‑hajpä tuꞌug: ―Wiindsǿṉ, mhoyhänaꞌc miic̈h. Tiic̈h ngudiúnäp nébiøch cøjxtaꞌaxiøø njugyhádät nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="LUK" c="18" v="19">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tiic̈h coo xñämaꞌay cooc̈h nhoyhänaꞌcä. Jagooyyä Dios tuꞌug yhoyyä. </v>
<v b="LUK" c="18" v="20">Mjajpy jaduhṉ nebiä Dios tøø xyhanéhm̱äm, tuhm̱ds: “Cabä toꞌoxiøjc wiingpä mmøødhádät; caꞌa mjäyaꞌay‑yaghoꞌogy; caꞌa mmeec̈h; caꞌa mhøhṉdaꞌagy; mwiingudsähgǿꞌøwäp jaꞌa mdaj jaꞌa mdeedy.” </v>
<v b="LUK" c="18" v="21">Mänitä copc‑hajpä miänaaṉ̃: ―Ngudiúum̱biøch jaduhṉ. Chúucnøch jaduhṉ nmädsohṉdaacy jaꞌa wiinmahñdy hoybä. </v>
<v b="LUK" c="18" v="22">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Jaduꞌtuꞌuyyä mgaꞌa yajpedyii. Cøx̱ toog mäduhṉ̃tiä mmøødä; mänitä häyoobäyaꞌay mnäꞌä móꞌowät. Coo jaduhṉ mgudiúnät, mänit jim̱ mdägǿꞌøwät tsajpootyp. Hoorä, høøc̈h paduꞌubǿjcäc. </v>
<v b="LUK" c="18" v="23">Mänitä craa jiootmabiøjcy, jeꞌeguiøxpä coo hänajty jiaanc̈h tehm̱ miäyøøjä. </v>
<v b="LUK" c="18" v="24">Coo jaꞌa Jesús yhijxy coo jaꞌa craa hänajty tøø jiootmabiøcy, mänit miänaaṉ̃: ―Jaanc̈h tehm̱ chip jaduhṉ coo jaꞌa mäyøøjäyaꞌayhajxy jim̱ tiägǿꞌøwät Dioswiinduum. </v>
<v b="LUK" c="18" v="25">Maas paquiä jaꞌa camello ñaxǿꞌøwät jaꞌa xuhñdyjutjooty quejee jaꞌa mäyøøjäyaꞌayhajxy jim̱ tiägǿꞌøwät Dioswiinduum. </v>
<v b="LUK" c="18" v="26">Mänitä jäyaꞌayhajxy miänaaṉ̃, jaꞌa hajxy hänajty jim̱ mämädoonaabiä: ―Pøṉädaꞌa jim̱ näꞌä tägǿꞌøwäp Dioswiinduum. </v>
<v b="LUK" c="18" v="27">Mänitä Jesús miänáaṉgombä: ―Mädyii jaꞌa jäyaꞌayhajxy quiaꞌa jadaam̱by, Dios mäbøcypiä jadaam̱b. </v>
<v b="LUK" c="18" v="28">Mänitä Pedro miänaaṉ̃: ―Tøøds højts ngøx̱y najtshixøꞌøy mäduhṉ̃tiä højts hijty nmøødä, neby højts miic̈h hoy nbanǿcxät. </v>
<v b="LUK" c="18" v="29">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tøyhajt jaduhṉ, pøṉä tiøjc najtshixøꞌøwaam̱b, o jaꞌa tiaj jaꞌa tieedy, o jaꞌa piuhyaꞌay, o jaꞌa yhuung jaꞌa tioꞌoxy, jaꞌa Diosmädiaꞌagyquiøxpä, </v>
<v b="LUK" c="18" v="30">piaadaam̱by jaꞌa maas hoybä jaꞌa maas weenbä hädaa yaabä naax̱wiin. Y coo hänajty tøø yhoꞌnä, mänit hänajty cøjxtaꞌaxiøø jiugyhadaꞌañ nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="LUK" c="18" v="31">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød hawiing wioonøcxy jaꞌa nämajmetspä. Mänit miänaaṉ̃: ―Yam̱ hajxy nnǿcxäm Jerusalén. Jím̱høch njadaꞌañ nhabetaꞌañ nébiøc̈hä Diosquex̱yhajxy jecy xmiädiaaquiän, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="LUK" c="18" v="32">Xquiøꞌødägøꞌøwáam̱bøch jaꞌa teedywiindsøṉhajxy jaꞌa jäguem̱bäyaꞌayhajxy. Xñäxiꞌigáam̱bøch hajxy. Xwyiinwoonáam̱bøch hajxy. Xwyiingutsujøꞌøwáam̱bøch hajxy. </v>
<v b="LUK" c="18" v="33">Xwiobhoꞌogáam̱bøch hajxy. Mänítøch hajxy xyaghoꞌogaaṉnä. Y cudägøøgxǿøjøch njujypiøgaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="18" v="34">Cabä Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy hänajty ñäꞌägä wiinjuøꞌøy nebiä Jesús hänajty miädiaꞌagy. Tsip hänajty miädiaꞌagy. </v>
<v b="LUK" c="18" v="35">Coo jaꞌa Jesúshajxy hänajty tøø miäwiingooṉnä maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Jericó, jim̱ä wiindspä hänajty tuꞌug yhäñaꞌay tuꞌhaam. Xädøꞌøñ hänajty yujwaam̱by. </v>
<v b="LUK" c="18" v="36">Coo miädooyy coo jäyaꞌay hänajty may wyiꞌi ñax̱y, mänit yajtøøyy tii jájtäp. </v>
<v b="LUK" c="18" v="37">Mänitä yhawáaṉäxä coo jaꞌa Jesús hänajty ñax̱y, jaꞌa Nazaret‑tsohm̱bä. </v>
<v b="LUK" c="18" v="38">Mänitä wiindspä yaax̱y: ―Jesús, miic̈hä David xyhaphajp xyhoc‑hajp. Høøc̈h hii näxúuꞌtsäc. </v>
<v b="LUK" c="18" v="39">Jaꞌa hajxy hänajty jawyiin najxpä, mänit hajxy yhojy coo yhamónät. Pero maas møc jaduhṉ jiaac yaax̱y: ―Miic̈hä David xyhaphajp xyhoc‑hajp. Høøc̈h hii näxúuꞌtsäc. </v>
<v b="LUK" c="18" v="40">Mänitä Jesús tiänaaxiøjpy. Mänit miänaaṉ̃: ―Yajmets yøꞌø wiindspä yaa. Coo jaꞌa mähdiøjc yajmejtsä maa jaꞌa Jesúsän, mänitä Jesús jaꞌa wiindspä miäyajtøøyy: </v>
<v b="LUK" c="18" v="41">―Nébiøch miic̈h nbuhbédät. Mänitä mähdiøjc yhadsooyy: ―Wiindsǿṉ, høøc̈h hii yaghijxǿꞌcäc. </v>
<v b="LUK" c="18" v="42">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tøø jaduhṉ mhijxøꞌøgy coo tøø mmäbøcy. </v>
<v b="LUK" c="18" v="43">Mänitiä jaꞌa wiindspä jiaanc̈h hijxøꞌcy. Mänitä Jesús piaduꞌubøjcy. Mänit tiägøøyy mänaam̱bä coo jaꞌa Dios miøjjä jiaanc̈hä. Jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaduhṉ híjxäbä, jaduhṉ hajxy miänaam̱bä nägøx̱iä coo jaꞌa Dios miøjjä jiaanc̈hä. </v>
<v b="LUK" c="19" v="1">Mänitä Jesús quiajptägøøyy Jericó. Mänit ñajxy cajptooty. </v>
<v b="LUK" c="19" v="2">Jim̱ä mäyøøjäyaꞌay hänajty tuꞌug jaꞌa xøhajpä Zaqueo. Wiindsǿṉ hänajty tiuum̱by maa jaꞌa yajnähjuudiuutpähajxiän. </v>
<v b="LUK" c="19" v="3">Jaꞌa Zaqueo, jia wiꞌi yhixaam̱biä Jesús hänajty, pero cab hänajty hoy yhixaꞌañ jeꞌeguiøxpä coo hänajty jiaanc̈h tehm̱ ñaax̱ypä, møødä jäyaꞌayhajxy hänajty jiaanc̈h tehm̱ miayyä. </v>
<v b="LUK" c="19" v="4">Mänit päyøꞌøguiä ñøcxy maa jaꞌa Jesús hänajty ñaxøꞌøwaꞌañän. Mänit piejty quepyquiøxp, nebiä Jesús jaduhṉ hoy yhíxät. </v>
<v b="LUK" c="19" v="5">Coo jaꞌa Jesús jim̱ ñajxy, mänit yuugheeꞌpy maa jaꞌa Zaqueo hänajty yhäñaꞌayän. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Zaqueo, tsógämäts, mänácäts, mejtstaꞌagáam̱bøch jim̱ maa miic̈h mdøjcän. </v>
<v b="LUK" c="19" v="6">Mänitiä jaꞌa Zaqueo miänajcy. Mänitä Jesús hoy yajtøjtägøꞌøy jootcujc. </v>
<v b="LUK" c="19" v="7">Coo jaꞌa cuꞌug jaduhṉ yhijxy, mänit hajxy tiägøøyy mänaam̱bä cooc jaduhṉ quiaꞌa hoyyä coo jaꞌa Jesús jim̱ miejtstáꞌagät maa jaꞌa cubojpäyaꞌay cugädieejiäyaꞌay tiøjcän. </v>
<v b="LUK" c="19" v="8">Mänitä Zaqueo tiänaayyøꞌcy. Mänitä Jesús ñämaayy: ―Wiindsǿṉ, huuc mädow̱, mädúhṉ̃tiøch nmøødä, cúpc‑høc̈hä häyoobäyaꞌay nnäꞌä moꞌowaꞌañ. Pønjátyhøch tøø nmämeec̈h høhṉdaꞌagymiädiaꞌagyhaam, mädaax̱cjadúhṉ̃tiøch nyajwiimbidaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="19" v="9">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Jädáꞌajøc̈hä piojpä quiädieeyhajxy nyajnähwaꞌadsaaṉä hädaa tøgootypä, jeꞌeguiøxpä coo yhAbraham yhap yhocä hädaa craabä, hoy jia näꞌä yajnähjuudiuꞌudy. </v>
<v b="LUK" c="19" v="10">Páadyhøch yaa tøø ngädaꞌagy hädaa yaabä naax̱wiin, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, nébiøc̈hä jäyaꞌay piojpä quiädieeyhajxy jaduhṉ nyajnähwáꞌadsät. Jadúhṉhøch njoot chocy. </v>
<v b="LUK" c="19" v="11">Mäwiingóoṉnäbä Jesúshajxy hänajty Jerusalén. Miädóow̱äbä cuꞌugä Jesús miädiaꞌagy hänajty. Jaduhṉ hajxy hänajty miänaꞌañ cooc hänajty tøø yhabaatnä coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa hänajty yajcähxøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="19" v="12">Paadiä Jesús tiägøøyy mädiaacpä: ―Jaduhṉä mäyøøhänaꞌc hänajty tuꞌug. Nøcxaam̱b hänajty jäguem̱naax̱ coo hänajty mioꞌowaꞌañii møjtuuṉg maa jaꞌa yhamdsoo cajptän. Mänit hänajty wyiimbidaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="19" v="13">Coo hänajty tiuꞌubøgaꞌañ, mänitä mioonsä jaꞌa majcpä miøjyaax̱y. Mänitä maxiädøꞌøñ hajxy nägøx̱iä yajcøꞌødägøøyyä. Mänitä mäyøøjäyaꞌay miänaaṉ̃: “Mädúhṉ̃tiøch jäguem̱ nhidaꞌañ, myajmayǿꞌøwäp hädaa xädøꞌøñ hajxy.” Mänitä craa tiuꞌubøjcy. </v>
<v b="LUK" c="19" v="14">Jaanc̈h tehm̱ xiøøghájtäbä craa jim̱ maa jaꞌa yhamdsoo cajptän. Mänitä cuꞌugä capxy quiejxy coo hajxy hänajty quiaꞌa tsocy coo jaꞌa craa jim̱ quiopc‑hádät maa jaꞌa quiajpthajxiän. </v>
<v b="LUK" c="19" v="15">Coo jaꞌa craa hänajty tøø tiuuṉgwiingpøjnä, mänit wyiimbijnä maa jaꞌa quiajptän. Mänitä mioonsä miøjyaax̱y jaꞌa xädøꞌøñ hajxy hänajty tøø yajcøꞌødägøꞌøyíijäbä. Yajtøwaam̱biä craa hänajty mäduhṉjaty hajxy hänajty tøø yajmayøꞌøy. </v>
<v b="LUK" c="19" v="16">Mänit tuꞌug miejch. Mänit miänaaṉ̃: “Wiindsǿṉ, majcjaduhṉ̃tiä jaꞌa mxädøꞌøñ tøø miayøꞌøy.” </v>
<v b="LUK" c="19" v="17">Mänitä craa yhadsooyy: “Jaanc̈h tehm̱ yhoy miic̈h tøø mgudiuṉ̃. Wéeṉ̃tiøch miic̈h hijty tøø nyajcøꞌødägøꞌøy. Coo hoy tøø mgudiuṉ̃, páadyhøch miic̈h nyajnähdijy coo mgopc‑hádät maa yøꞌø majcpä cajptän.” </v>
<v b="LUK" c="19" v="18">Mänitä wiingpä miejtspä. Mänit miänaaṉ̃: “Wiindsǿṉ, mägoox̱cjaduhṉ̃tiä jaꞌa mxädøꞌøñ tøø miayøꞌøy.” </v>
<v b="LUK" c="19" v="19">Mänitä craa yhadsóogombä: “Jim̱ miic̈h mgopc‑hadaꞌañ maa jaꞌa mägoox̱pä cajptän.” </v>
<v b="LUK" c="19" v="20">Mänitä wiingpä jiaac mejtspä. Mänit miänaaṉ̃: “Wiindsǿṉ, chaadsä mxädøꞌøñ. Paayyäjóotyhøch hijty nyaghity. </v>
<v b="LUK" c="19" v="21">Míic̈hhøch hijty ndsähgøøby jeꞌeguiøxpä coo miic̈h mjootmøjjä, coo miic̈h myajpädøꞌøgy maa hijty tøø mgaꞌa pädaꞌaguiän.” </v>
<v b="LUK" c="19" v="22">Mänitä mäyøøhänaꞌc miänaaṉ̃: “Caj miic̈h hoy tøø mgudiuṉ̃. Hamdsoo miic̈h mmänaꞌañ cooc̈h njootmøjjä, cooc̈h nyajpädøꞌøgy maac̈h hijty tøø ngaꞌa pädaꞌaguiän. </v>
<v b="LUK" c="19" v="23">Jím̱høch nxädøꞌøñ häxøpy tøø xpiädaacä maa jaꞌa bancon, neby jaduhṉ cu miayøøyy, mädúhṉ̃tiøch hoy jäguem̱ tøø nwädity.” </v>
<v b="LUK" c="19" v="24">Mänitä craa jaꞌa jäyaꞌay ñämaayy jaꞌa hajxy hänajty jiiby tänaabiä: “Pøjcä yøꞌø craa yøꞌø xädøꞌøñ. Moꞌow yøꞌø craa jaꞌa xädøꞌøñ majcjaduhṉ̃tiä tøø yajmayǿꞌøyäbä.” </v>
<v b="LUK" c="19" v="25">Mänit hajxy yhadsooyy: “Wiindsǿṉ, tisän, xim̱ä xädøꞌøñ may miǿødäbä.” </v>
<v b="LUK" c="19" v="26">Mänitä mäyøøhänaꞌc yhadsooyy: “Høøc̈h jaduhṉ mänaam̱b; pøṉ may møød, maas may mioꞌowaꞌañii. Pero pøṉ weeṉ̃tiä møød, pøgáaṉäxäp cøx̱iä mäduhṉ̃tiä miøødä. </v>
<v b="LUK" c="19" v="27">Y jaꞌa nmädsiphøchhajxy, jaꞌa høøc̈h hajxy xxiøøghajpä, yajmíṉ hajxy yaa; yaghoꞌog hajxy yaa maac̈h nwiinduumän” ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="LUK" c="19" v="28">Mänitä Jesúshajxy tiuꞌubǿjcombä. Jerusalén hajxy hänajty ñøcxy. </v>
<v b="LUK" c="19" v="29">Mäwiingoom̱b hajxy hänajty maa jaꞌa cajpt hänajty metsc xiøhatiän Betfagé møødä Betania, mäwiingóṉ maa jaꞌa tuṉ hänajty xiøhatiän Olivos. Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød metsc </v>
<v b="LUK" c="19" v="30">ñämaayy: ―Nøcxøꞌøg hajxy jim̱ maa yøꞌø cajptän. Jim̱ cajptpaꞌa jaꞌa burrohuung hajxy tuꞌug mbaadaꞌañ cuxoch. Cahnä pøṉ ñäꞌägä yaghäñaabietyñä. Mmäguejǿꞌøwäp hajxy; mänit hajxy yaa mmämínät. </v>
<v b="LUK" c="19" v="31">Coo pøṉ xmiäyajtǿwät tii jaꞌa burro hajxy coo mmäguejøꞌøy, mänit hajxy mhadsówät cooc̈h høøc̈h jaduhṉ nmänaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="19" v="32">Mänitä burro hajxy hoy jiaanc̈h paady nebiä Jesús hänajty tøø miänaꞌañän. </v>
<v b="LUK" c="19" v="33">Jim̱ä burro hajxy hänajty miäguejøꞌøy, mänit hajxy ñämaayyä jaꞌa cuburrohajxy: ―Tii yøꞌø burro hajxy coo mmäguejøꞌøy. </v>
<v b="LUK" c="19" v="34">Mänit hajxy yhadsooyy: ―Højts nwiindsǿṉ jaduhṉ mänaam̱b. </v>
<v b="LUK" c="19" v="35">Mänitä burro hajxy yajnøcxy maa jaꞌa Jesúsän. Mänitä wyit hajxy piädaacy burronähgøxp. Mänitä Jesús hajxy yajpejty burronähgøxp. </v>
<v b="LUK" c="19" v="36">Mänitä cuꞌugä wyit hajxy tiägøøyy najtswidsøøbiä tuꞌhaam maa jaꞌa Jesús hänajty ñaxøꞌøwaꞌañän. </v>
<v b="LUK" c="19" v="37">Olivostuṉmøjcä tuꞌu hänajty ñaxøꞌøy. Coo hajxy miejtsnä maa jaꞌa wiinmänacän, mänitä Jesús jiamiøødhajxy tiägøøyy yaax̱pä jojpä jeꞌeguiøxpä coo hajxy hänajty xiooṉdaꞌagy. Nämayyä Jesús jiamiøødhajxy hänajty. Jaduhṉ hajxy hänajty yaꞌaxy coo jaꞌa Dios miøjjä jiaanc̈hä, coo hajxy hänajty tøø yhix̱y jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä jaꞌa Jesús hänajty tøø yajcähxǿꞌøguiäbä: </v>
<v b="LUK" c="19" v="38">―Møj jaanc̈h hädaa gobiernä; Diosquex̱y hädaaduhṉ. Møj jaanc̈hä Dios jim̱ tsajpootypä; ween hajxy jim̱ xiooṉdaꞌagy ―nøm̱ hajxy hänajty yaꞌaxy. </v>
<v b="LUK" c="19" v="39">Jim̱ä fariseoshajxy hänajty näjeꞌe piadänaꞌay. Mänitä Jesús hajxy ñämaayy: ―Wiindsǿṉ, mhójäp yøꞌø mjamiøødhajxy. </v>
<v b="LUK" c="19" v="40">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Hóyhøch yøꞌø hänaꞌc cu nja hoj, cab hänaꞌc häyaa ñäꞌä hamóom̱bät; maas møc hajxy ñäꞌägä yáꞌaxät. </v>
<v b="LUK" c="19" v="41">Coo jaꞌa Jesús hänajty jim̱ miedsaaṉnä Jerusalén, coo jaduhṉ ñäheebøøyy, mänit tiägøøyy jøøbiä. </v>
<v b="LUK" c="19" v="42">Mänit miänaaṉ̃: ―Yøꞌø Jerusalénpäyaꞌayhajxy, cooc̈h hajxy cu xchojcy, jootcujc hajxy häxøpy yhity. Tøø yhabaady coo jaꞌa cuꞌughajxy cu jiootcugøøyy. Pero cab hajxy wyiinjuøꞌøwaꞌañ. Cábøch hajxy xchogaꞌañ xmieeꞌxaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="19" v="43">Haxøøg hajxy jiadaꞌañ yhabetaꞌañ. Medsaam̱bä miädsiphajxy. Mänit hajxy jiuhguraajøꞌøwaꞌañii piquiä. </v>
<v b="LUK" c="19" v="44">Cab hajxy yajmäjädaꞌagaꞌañii. Yaghoꞌogáaṉäp hajxy jaduhṉ. Mänitä quiajpthajxy quiuhdägoyyaꞌañ. Paady hajxy jaduhṉ jiadaꞌañ yhabetaꞌañ cooc̈h hajxy jaduhṉ xquiaꞌa tsogaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="19" v="45">Coo jaꞌa Jesús miejch cajptooty, mänit tiägøøyy tsajtøgooty. Mänit tiägøøyy høxquejxpädsøøm̱bä pønjaty jiiby juuby tooꞌp. </v>
<v b="LUK" c="19" v="46">Mänit miänaaṉ̃: ―Jim̱ jaduhṉ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: “Jueꞌec̈h ndøjc hajxy xwiáaṉät cooc̈h hajxy jiiby xpiaꞌyáꞌaxät.” Jaꞌa Dios jaduhṉ mänaaṉ. Pero mijts, jaduhṉ hajxy mwaꞌañ meedsøhñdy. </v>
<v b="LUK" c="19" v="47">Najxpäxøø jaꞌa Jesús hänajty jiiby yajnähixøꞌøy tsajtøgooty. Pero jaꞌa teedywiindsøṉhajxy møødä ley‑yajnähixøøbiähajxy, quiojyquiapxytiuum̱by hajxy hänajty nebiä Jesús hajxy yaghóꞌogät, møødä cuꞌugwiindsøṉhajxy. </v>
<v b="LUK" c="19" v="48">Pero cab hajxy hänajty ñajuøꞌøy neby hajxy jiatcǿꞌøwät jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa cuꞌug jaꞌa Jesús miädiaꞌagy hajxy hänajty jiaanc̈h tehm̱ miämädoonaayyä. </v>
<v b="LUK" c="20" v="1">Jiibiä Jesús jaꞌa cuꞌug jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty yajnähixøꞌøy tsajtøgooty, mänitä Jesús ñämejtsä jaꞌa teedywiindsøṉhajxy møødä ley‑yajnähixøøbiähajxy møødä copc‑hajpähajxy. </v>
<v b="LUK" c="20" v="2">Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Pøṉä cuhdujt tøø xmioꞌoy coo jaꞌa cuꞌug tøø mhøxquejxpädsøm̱y tsajtøgooty, y coo tøø mdägøꞌøy yajnähixøøbiä. </v>
<v b="LUK" c="20" v="3">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Chaads mijts nmäyajtøwaam̱bä. Mhadsówäp hajxy jaduhṉ: </v>
<v b="LUK" c="20" v="4">Coo jaꞌa Juan hijty wiädity mäyajnäbejpä, pøṉ jaduhṉ quejx, Dios tøgä jäyaꞌayä. Cab hajxy ñäꞌä hadsooyy. </v>
<v b="LUK" c="20" v="5">Mänit hajxy tiägøøyy yajcapxiøøbiä: ―Neby hajxy nnäꞌä hadsóow̱ämät; coo hajxy nmänáaṉämät coo jaꞌa Dios quiejxy, mänit yhadsowaꞌañ: “Tii hajxy coo mgaꞌa mäbøjcä.” </v>
<v b="LUK" c="20" v="6">Y coo hajxy nmänáaṉämät coo jäyaꞌay quiejxy, mänitä cuꞌug hajxy xquiuhgáꞌtsämät. Hix̱, haagä mänaam̱b hajxy jaduhṉ coo jaꞌa Juan tøø quiexyíijäm jaꞌa Dios. </v>
<v b="LUK" c="20" v="7">Mänit hajxy yhadsooyy coo hajxy quiaꞌa najuøꞌøy pøṉä Juan quejx mäyajnäbejpä. </v>
<v b="LUK" c="20" v="8">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Ni høøc̈h ngaꞌa nägapxaꞌañ pǿṉhøch jaꞌa cuhdujt tøø xmioꞌoy. </v>
<v b="LUK" c="20" v="9">Mänitä Jesús jaꞌa cuꞌug tiägøøyy møødmädiaacpä: ―Jaduhṉä jäyaꞌay tsaatypcam̱ piädaacy maa jaꞌa ñaax̱än. Mänit yhadooꞌtujcy. Mänit tiuꞌubøjcy. Jäguem̱ ñøcxy. Jegaam̱b hänajty jim̱. </v>
<v b="LUK" c="20" v="10">Coo jaꞌa tsaatyptuc yhabaaty, mänitä mioonsä tuꞌug quiejxy coo jaꞌa tsaatypcam̱ piuhmoꞌowǿøjät. Mänitä mioonsä quioxhóꞌcäxä. Caj tii yajmäwiimbijtä. </v>
<v b="LUK" c="20" v="11">Mänitä mioonsä tuꞌug quiéjxcumbä. Jaduhṉä mähdiøjc quioxhóꞌcägombä. Haxøøgjaty jaduhṉ ñämaayyä. Ni jeꞌe tii quiaꞌa mooyyä. </v>
<v b="LUK" c="20" v="12">Mänitä wiingpä jiaac quéjxcombä. Nähdsäbit cuhdsäbit jaꞌa mähdiøjc piädáacänä. </v>
<v b="LUK" c="20" v="13">Mänitä cudsaatypcam̱ miänaaṉnä: “Nébiøch nnäꞌä jatcǿꞌøwät. Tøøc̈h cham̱ nnajuøꞌøy. Hädaa nhúunghøch, njaanc̈h tehm̱ chójpiøch njaanc̈h tehm̱ piaꞌhäyóobiøch hädaa. Nhuuc quéx̱yhøch hädaa. Coo yhøxcabǿøjät, wehṉdä wyiingudsähgøꞌøwǿøjät.” Mänitä yhuung quiejxy. </v>
<v b="LUK" c="20" v="14">Coo yhøxcajpä, mänit hajxy tiägøøyy ñiñämáayyäbä, jaꞌa tsaatypcam̱ hajxy hänajty hajoodiujpä: “Jaꞌa cudsaatypcam̱ yhuung yøꞌø. Coo yøꞌø tieedy jaduhṉ yhóꞌogät, yøꞌø mähmøꞌøwaam̱b cudsaatypcam̱. Tsøg hajxy yaghóꞌcäm neby hajxy jaduhṉ nmämähmǿøyyämät.” </v>
<v b="LUK" c="20" v="15">Mänitä cudsaatypcam̱ yhuung yhøxwijtspädsǿøm̱äxä. Mänit hajxy yaghoꞌcy. Mänitä Jesús yajtøøyy: ―Nebiä cudsaatypcam̱ jiatcøꞌøwaꞌañ coo yhuung yaghóꞌcäxä. </v>
<v b="LUK" c="20" v="16">Nøcxaam̱b yaghoꞌtägatsaꞌañ jaꞌa yhuung tøø yaghóꞌcäxäbä. Mänitä wiinghänaꞌc jaꞌa tsaatypcam̱ yaghajoodiugaꞌañ. Coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Ni jaꞌa Dios jaduhṉ quiaꞌa mänáꞌanät. </v>
<v b="LUK" c="20" v="17">Mänitä Jesús jaꞌa cuꞌug wyiinheeꞌppejty. Mänit miänaaṉ̃: ―Nej mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy myajmädiaꞌagytiägøꞌøy coo miänaꞌañ: Jaꞌa tsaa mädyii jaꞌa tøjcojpä hajxy quiaꞌa näꞌägä cumaayy, jeꞌe näꞌägä tuuṉdsohṉ. (Jesús hamdsoo niñänøøm̱ä nebiä tsaajän jeꞌeguiøxpä coo hänajty quiaꞌa tsocy quiaꞌa meeꞌxyíijäm jaꞌa cuꞌug. Pero moꞌowáaṉäbä Jesús hänajty møjtuuṉg.) </v>
<v b="LUK" c="20" v="18">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Pøṉ jaduhṉ cáꞌawäp yøꞌø tsaanähgøxp, tägóyyäp jaduhṉ. Y coo pøṉ ñähgahbedǿøjät yøꞌø tsaa, tägóyyäp jeꞌebä. </v>
<v b="LUK" c="20" v="19">Mänitiä jaꞌa Jesús jia madsaaṉä jaꞌa teedywiindsøṉhajxy møødä ley‑yajnähixøøbiähajxy. Ñajuøøby hajxy hänajty coo hajxy hänajty tøø miädiaꞌagyii. Pero cabä Jesús ñäꞌä majtsä jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa cuꞌug hänajty chähgøꞌøyíijäm jaꞌa teedywiindsøṉhajxy. </v>
<v b="LUK" c="20" v="20">Mänitä hänaꞌc hajxy yajnähdijy coo hajxy ñibiädaꞌagǿøjät nebiä hoyhänaꞌcän. Nǿcxäp hajxy miädoy nebiaty jaꞌa Jesús hänajty miädiaꞌagaꞌañ. Coo jaꞌa Jesús quiapxtägóyyät, mänit hajxy ñäxøꞌøwøꞌøwaꞌañ maa jaꞌa gobernadorän. </v>
<v b="LUK" c="20" v="21">Mänitä Jesús hajxy miäyajtøøyy: ―Wiindsǿṉ, nnajuøøby højts coo miic̈hä tøyhajt myajnähixøꞌøy jaꞌa Diosmädiaꞌagy. Hopiøṉä miic̈h mmøødmädiaꞌagy; y caj miic̈h pøṉ mmøjpädaꞌagy, hoy pøṉ møjtuuṉg jia møødä. </v>
<v b="LUK" c="20" v="22">Højtsä tøyhajt móoyyäc. Coo højtsä gobiernä hänajty xyagjuy xyajmoꞌonaꞌañ, nej, hoyyädaꞌa jaduhṉ coo højts njúyädä. </v>
<v b="LUK" c="20" v="23">Pero ñajuøøbiä Jesús hänajty coo hänajty jia yajcapxtägoyyaꞌañii. Mänit miänaaṉ̃: ―Tiic̈h hajxy coo xjia wiꞌi jiøjcapxøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="20" v="24">Høøc̈hä xädøꞌøñ tuꞌug yaghíjxäc. Pøṉ yhajahñax̱y yøꞌøduhṉ, pøṉ xiøø yøꞌøduhṉ. Mänit hajxy yhadsooyy: ―Jaꞌa gobiernä. </v>
<v b="LUK" c="20" v="25">Mänitä Jesús miänáaṉgombä: ―Pues, mmóꞌowäp jaꞌa gobiernä hajxy tijaty yøꞌø jieꞌehajpy. Y mmóꞌowäbä Dios hajxy tijaty yøꞌø jieꞌehajpy. </v>
<v b="LUK" c="20" v="26">Cabä Jesús hajxy hänajty hoy yajcapxtägoyyaꞌañ cuꞌughagujc. Yagjuøøyy hajxy jaduhṉ coo hoy yhadsooyy. Y cab hajxy waam̱b miänaaṉnä. </v>
<v b="LUK" c="20" v="27">Mänitä Jesús ñämejtsä jaꞌa saduceoshajxy näjeꞌe, jaꞌa hajxy jaduhṉ mänaam̱bä cooc tyijy ni pøṉ quiaꞌa jujypiøgaꞌañ. Mänitä Jesús hajxy ñämaayy: </v>
<v b="LUK" c="20" v="28">―Wiindsǿṉ, jaduhṉdsä Moisés jecy quiujahy, cooc jaꞌa yaꞌadiøjc hänajty tuꞌug tøø yhoꞌogy, y cooc jaꞌa yaamgtoꞌoxy jaꞌa huung quiaꞌa møødä, mänítägä quiapy wyiingpǿgät, nébiägä yhuung jaduhṉ miähmǿꞌøwät jaꞌa piuhyaꞌaguiøxpä. </v>
<v b="LUK" c="20" v="29">Jaduhṉä hänaꞌc‑hajxy hänajty, näjuxtujc tuꞌqueꞌex. Jaꞌa craa møjpä, mänit jia pøjcy. Mänit yhoꞌcy. Nituꞌugtä yhuung quiaꞌa mähmøøyy. </v>
<v b="LUK" c="20" v="30">Mänitä jiødsøm̱y jaꞌa yaamgtoꞌoxy jia wiingpǿjcombä. Mänit jeꞌe yhóꞌcombä. Nituꞌugtä yhuung quiaꞌa mähmøøbiä. </v>
<v b="LUK" c="20" v="31">Mänitä yaamgtoꞌoxy jaꞌa quiapy jia wiingpǿjcombä jatuꞌug. Jaanä jaduhṉ yhóꞌcombä. Nägøx̱iä jaꞌa yaamgtoꞌoxy jaꞌa quiapy jia møødtsänaayy jaꞌa näjuxtujpä; cøjx hajxy yhoꞌogy, y ni pøṉ yhuung quiaꞌa mähmøøyy. </v>
<v b="LUK" c="20" v="32">Mänitä yaamgtoꞌoxy jiaag hoꞌpä. </v>
<v b="LUK" c="20" v="33">Hoorä, coo hajxy hänajty tøø jiujypiøjnä, pøṉä toꞌoxiøjc tøyhajt møødtsänaꞌawaam̱b jaꞌa näjuxtujpä, jim̱ tsajpootyp. </v>
<v b="LUK" c="20" v="34">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Hädaa yaabä naax̱wiin, pøjp huucp jaꞌa jäyaꞌayhajxy yaa. </v>
<v b="LUK" c="20" v="35">Pero pønjaty jujypiøgaam̱b, pønjaty nøcxaam̱b tsajpootyp, cab hajxy jim̱ piøgaaṉnä yhuꞌugaaṉnä. </v>
<v b="LUK" c="20" v="36">Cab hajxy mänaa yhoꞌtägatsaaṉnä. Coo hajxy hänajty tøø jiujypiøjnä, jaduhṉ hajxy miähmøꞌøwaaṉnä nebiä Dioshuungän, nebiä Diosmoonsän. </v>
<v b="LUK" c="20" v="37">Hamdsoo jaꞌa Moisés hajxy xyajnähixǿøyyäm coo jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌayhajxy jiujypiøgaꞌañ, jiiby maa jaduhṉ myiṉ̃än coo jaꞌa hujtshuung hänajty tioy tuꞌug. Jaduhṉ jiiby myiim̱bä coo jaꞌa Dios wyiingudsähgøꞌøyíijäm jaꞌa Abraham møødä Isaac møødä Jacob. </v>
<v b="LUK" c="20" v="38">Cabä Dios wyiingudsähgøꞌøyíijäm jaꞌa hoꞌogypiähajxy. Jaꞌa jujcyjiäyaꞌayhajxy, jeꞌeds hajxy jaduhṉ wiingudsähgøøby jaꞌa Dios. </v>
<v b="LUK" c="20" v="39">Mänitä ley‑yajnähixøøbiähajxy näjeꞌe miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ, yajxóṉ miic̈h jaduhṉ mmädiaꞌagy. </v>
<v b="LUK" c="20" v="40">Cabä Jesús hajxy waam̱b ñämaañä jeꞌeguiøxpä coo hajxy hänajty chähgøøñä. </v>
<v b="LUK" c="20" v="41">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tii hajxy coo mmänaꞌañ cooc jaꞌa David yhuunghaty jaꞌa Diosquex̱y. </v>
<v b="LUK" c="20" v="42">Hamdsoo jaꞌa David miänaaṉ̃ maa jaꞌa Salmos quiujahyyän: Mänítøc̈hä Dios jaꞌa nwiindsǿṉ xñämaayyä: “Yaads miṉ häñaꞌaw nhahooguiøꞌøháampiøch, </v>
<v b="LUK" c="20" v="43">høxtä cóonøc̈hä mmädsip tøø ngaꞌa yajmäjädáacäm.” </v>
<v b="LUK" c="20" v="44">Coo jaꞌa David jaꞌa Diosquex̱y hamdsoo ñämaayy “wiindsǿṉ”, nébiäts jaduhṉ ñäꞌä huunghádät. </v>
<v b="LUK" c="20" v="45">Jim̱ä cuꞌughajxy hänajty nägøx̱iä miämädoonaꞌay, mänitä Jesús ñämaayy jaꞌa jiamiøødhajxy: </v>
<v b="LUK" c="20" v="46">―Caꞌa yøꞌø ley‑yajnähixøøbiä miädiaꞌagy hajxy mmäbøjcä. Yoṉ̃witmøød hajxy wyiꞌi wiädity jeꞌeguiøxpä coo hajxy wyiꞌi yajcumayaꞌañ. Jaduhṉä jioothajxy jia tsocy coo hajxy jim̱ wyiingudsähgøꞌøwǿøjät halaplaaz. Jiiby hajxy yhäñaꞌawaꞌañ maa jaꞌa häñaabiejt yajxoṉjatypän jiiby tsajtøgooty, chaads jim̱ maa jaꞌa xøø jiadyiijän. </v>
<v b="LUK" c="20" v="47">Y piǿjcäbä yaamgtoꞌoxy jaꞌa tiøjc hajxy. Wiꞌi yajcumayaam̱b hajxy, paady hajxy wyiꞌi Dyiospaꞌyaꞌaxy jejcyjiaty. Hanax̱iä hajxy chaac̈htiunaꞌañii. </v>
<v b="LUK" c="21" v="1">Tsajtøgootiä Jesús hänajty, mänitä mäyøøjäyaꞌay yhijxy coo xädøꞌøñ hajxy hänajty quiuyoxøꞌøy. </v>
<v b="LUK" c="21" v="2">Mänitä yaamgtoꞌoxy tuꞌug yhijxpä jaꞌa jaanc̈h tehm̱ yhäyoobä. Jagooyyä xädøꞌøñhuung hänajty miøødä metsc. Jeꞌeduhṉ cøjx yecy. </v>
<v b="LUK" c="21" v="3">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tøyhajt jaduhṉ, maas may hädaa yaamgtoꞌoxy häyoobä jaꞌa xädøꞌøñ tøø quiuyoxøꞌøy quejee yøꞌø mäyøøjäyaꞌayhajxy. </v>
<v b="LUK" c="21" v="4">Yøꞌø mäyøøjäyaꞌayhajxy, jeꞌe hajxy quiuyoxøøyy mäduhṉ̃tiä hajxy tøø yajcunax̱y. Pero hädaa yaamgtoꞌoxy, jeꞌe cøjx quiuyoxøꞌøy mäduhṉ̃tiä hijty ñägayaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="21" v="5">Jiibiä jäyaꞌayhajxy hänajty näjeꞌe tsajtøgooty. Jaduhṉ hajxy hänajty miädiaꞌagy coo jaꞌa tsaa jiaanc̈h tehm̱ yajxoṉjatiä, coo hajxy tøgooty yajxóṉ jiaanc̈h tehm̱ yhix̱y nebiatiä jäyaꞌayhajxy hänajty tøø piädaꞌaguiän. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: </v>
<v b="LUK" c="21" v="6">―Habaadaam̱b jaduhṉ coo hädaa tsajtøjc jyidaꞌañ cøx̱iä. </v>
<v b="LUK" c="21" v="7">Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Wiindsǿṉ, mänaa jaduhṉ jiadaꞌañii. Tii hijxtahṉd jaduhṉ naxaam̱b coo hänajty tøø yhabaatnä. </v>
<v b="LUK" c="21" v="8">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Mniyajcopcøꞌøwǿøjäp hajxy, cab hajxy myajwiinhǿønät. Nämay hajxy wiäditaꞌañ. Jaduhṉ hajxy miänaꞌanaꞌañ: “Høøc̈hä Dios tøø xquiex̱y”, y “Tøø yhabaatnä.” Pero cab hajxy mmäbǿgät. </v>
<v b="LUK" c="21" v="9">Coo hajxy jaduhṉ mmädoyhádät coo tsip piädøꞌøgaꞌañ, cab hajxy mdsähgǿꞌøwät. Jayøjpä tsip jiadaꞌañii, cahnä hänajty yhabaadyñä. </v>
<v b="LUK" c="21" v="10">Mänitä Jesús jiaac mänaaṉ̃: ―Nimiädsibøꞌøwáaṉäbä wiingcajptjaty. </v>
<v b="LUK" c="21" v="11">Møc hujx jiäditaꞌañ. Jadáaṉäbä yuuxøø møødä paꞌam wiinduhm̱yhagajpt. Y jim̱ä hoc̈hähgøøñäjatypä quiähxøꞌøgaꞌañ tsajtwiing. </v>
<v b="LUK" c="21" v="12">’Pero cahnä hänajty yhabaadyñä, xmiadsaam̱b mijts jaꞌa jäyaꞌayhajxy. Xyajnøcxaam̱b hajxy maa jaꞌa tsajtøjcän. Jiiby hajxy xñäxøꞌøwøꞌøwaꞌañ. Xchumaam̱b hajxy jaduhṉ. Xyajnøcxaam̱b hajxy maa jaꞌa gobiernäwiinduumhajxiän. Jaꞌa høøc̈hcøxpä hajxy xchaac̈htiunaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="21" v="13">Coo hajxy jaduhṉ mjádät mhabétät, mänítøch hajxy xmiädiáꞌagät. </v>
<v b="LUK" c="21" v="14">Wiinjuøꞌøw hajxy jaduhṉ. Cab hajxy jäguem̱iä mwiinmahñdyhádät waam̱baty hajxy mhadsówät. </v>
<v b="LUK" c="21" v="15">Høøc̈h mijts nbuhbedaam̱by. Nmoꞌowáam̱biøch mijts jaꞌa wiinmahñdy nebiä mmädsip hajxy mgaꞌa yajmäjädáꞌagät. </v>
<v b="LUK" c="21" v="16">Høxtä xñähdugaam̱bä mdeedy hajxy møødä mbuhyaꞌayhajxy møødä mjujy mmäguꞌughajxy møødä mmäguꞌughajpähajxy. Näjéꞌeyyäm mijts hänaꞌc xyaghoꞌogaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="21" v="17">Nägøx̱iä hajxy xxiøøghadaꞌañ maa jaꞌa høøc̈hcøxpän. </v>
<v b="LUK" c="21" v="18">Hoy hajxy cøx̱ypänejpiä cu mja jat cu mja habet, tsipcøxp hajxy hodiuum mnøcxaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="21" v="19">Coo hajxy hamuumduꞌjoot mmeeꞌxtúgät, mdägǿꞌøwäp hajxy jim̱ tsajpootyp. </v>
<v b="LUK" c="21" v="20">’Coo hajxy mhíxät coo jaꞌa Jerusaléncajpt hänajty tøø jiuhbigøꞌøyíijäm jaꞌa miädsip, mänit hajxy mnajuǿꞌøwät coo hänajty tøø yhabaatnä coo Jerusalén quiuhdägoyyaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="21" v="21">Pønjaty hänajty yaa hijp Judeanaaxooty, tsipcøxp hajxy piäyǿꞌøgät, nǿcxäp hajxy jim̱ maa jaꞌa tuṉän. Pønjaty hänajty yaa hijp Jerusaléncajptooty, tsipcøxp hajxy yaa chóonät. Pønjaty hänajty hijp camjooty, cab hajxy ñøcxtägátsät quiajptootyhajxy. </v>
<v b="LUK" c="21" v="22">Jaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøgaam̱bä jäyaꞌayhajxy nägøꞌø nädecypiä. Jadáaṉäp jaduhṉ nebiaty jiiby myiṉ̃än cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän coo jiadaꞌañii. </v>
<v b="LUK" c="21" v="23">Jaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøgaam̱bä toꞌoxiøjc‑hajxy hänajty, jaꞌa hajxy hänajty mox̱tsaꞌamhajpä, jaꞌa hajxy hänajty maaxhuungmøødpä. Hoyhoyyä jäyaꞌayhajxy yaa chaac̈hpøgaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin. Jaanc̈h tehm̱ yajcumädow̱áaṉäp hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="21" v="24">Näjeꞌe hajxy yhoꞌogaꞌañ coo jaꞌa tsip jiadaꞌañii. Näjeꞌe hajxy miadsaꞌañii. Mänit hajxy yajnøcxaꞌañii wiinduhm̱yhagajpt. Minaam̱bä jäguem̱jäyaꞌay jaꞌa Jerusaléncajpt hajxy yajmaꞌadaꞌañ, høxtä coonä yhabétät coo jaꞌa cuhdujt hajxy piǿjcäxät coo hajxy jaduhṉ quiaꞌa jatcǿøñät. </v>
<v b="LUK" c="21" v="25">’Cähxøꞌøgaam̱bä hijxtahṉd maa jaꞌa xøøjän, maa jaꞌa poꞌojän, maa jaꞌa madsaꞌajän. Pädøꞌøgaam̱bä mejy; jäditaam̱b jaduhṉ. Paadiä cuꞌughajxy chähgøꞌøwaꞌañ wiinduhm̱yhagajpt. </v>
<v b="LUK" c="21" v="26">Wiinmahñtiägoyyaam̱bä jäyaꞌayhajxy coo hoc̈hähgøøñä yaa jiadaꞌañii hädaa yaabä naax̱wiin. Tsäyuyyaam̱bä xøø chaadsä poꞌo chaadsä madsaꞌa. </v>
<v b="LUK" c="21" v="27">Mänítøch ngädaactägatsaꞌañ joc‑hagujc, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. Hajájjäbøch ngädaꞌagaꞌañ mäjaamøød. Xyhixáam̱bøc̈hä jäyaꞌayhajxy. </v>
<v b="LUK" c="21" v="28">Coo jaduhṉ jiadǿøjät, mänit hajxy mjootcugǿꞌøwät. Mänit hajxy mbädsøm̱aꞌañ hawaꞌadstuum. </v>
<v b="LUK" c="21" v="29">Mänitä Jesús miänáaṉgombä: ―Høxtahm̱dsä quepychaa, </v>
<v b="LUK" c="21" v="30">coo hajxy mhix̱y coo wiam̱y, mnajuøøby hajxy coo pioodtägøøñä. </v>
<v b="LUK" c="21" v="31">Jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe coo jaꞌa hijxtahṉd hajxy mhijxtsóonät, mnajuǿꞌøwäp hajxy jaduhṉ coo yhabaatnä coo Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="21" v="32">’Coo jaduhṉ yhabáadät nébiøch cham̱ nmädiaꞌaguiän, cahnä jäyaꞌayhajxy hänajty quiøx̱y hoꞌogyñä jaꞌa hajxy jädaꞌahatypä. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="21" v="33">Tägoyyaam̱bä tsajtwiing møødä naax̱wiin, pero tøjiadaam̱b nébiøch cham̱ nmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="LUK" c="21" v="34-35">’Mniyajcopcøꞌøwǿøjäp hajxy. Cab hajxy mnajuøꞌøy mänáajøch ngädaactägatsaꞌañ. Paady hajxy hoy mhídät. Cab hajxy mhuꞌug cab hajxy mjǿøꞌxät. Cab hajxy tii mhadsógät hädaa yaabä naax̱wiin. Pønjaty jaduhṉ caꞌa cudiuum̱b, haxøøg hajxy jiadaꞌañ yhabetaꞌañ, høxtä hoy hajxy maa cu jia tsänaꞌaw. </v>
<v b="LUK" c="21" v="36">Nähix̱ hahixøꞌø hajxy mhídät. Homiänaajä hajxy mDiospaꞌyáꞌaxät neby hajxy haxøøg mgaꞌa jat mgaꞌa habétät, nébiøch hajxy hoy xwyiingudsähgǿꞌøwät, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="LUK" c="21" v="37">Xøømbaadiä Jesús hänajty yajnähixøꞌøy tsajtøgooty. Coodspaady hänajty wiädity maa jaꞌa tuṉ xiøhatiän Olivos. </v>
<v b="LUK" c="21" v="38">Jopyñä jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty quiøx̱y hamugøꞌøy tsajtøgooty coo jaꞌa Jesús miädiaꞌagy hajxy hänajty wyiꞌi yhamädoow̱hidaaṉä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="1">Tøø jaꞌa pascuaxøø hänajty miäwiingooṉnä mänaa jaꞌa tsajcaagy hajxy hänajty quiayyän jaꞌa cajpä tsooy miǿødäbä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="2">Jia wiꞌi xyiictaacypy jia wyiꞌi miädiaactaacypy jaꞌa teedywiindsøṉhajxy hänajty møødä ley‑yajnähixøøbiähajxy nebiä Jesús hajxy yaghóꞌogät. Pero chähgøøbiä cuꞌug hajxy hänajty. </v>
<v b="LUK" c="22" v="3">Mänitä Judas Iscariote jaꞌa Satanás jioottägøøyy quioptägøøyyä. Jesús jiamiøød hänajty jeꞌe tuꞌug maa jaꞌa nämajmetspän. </v>
<v b="LUK" c="22" v="4">Mänitä Judas jaꞌa teedywiindsǿṉ hoy miøødmädiaꞌagy møødä møjhajpä hajxy maa jaꞌa tsajtøjcän. Jeꞌe yajmøødmädiaac nebiä Jesús yajcøꞌødägǿꞌøwät. </v>
<v b="LUK" c="22" v="5">Mänitä teedywiindsøṉhajxy xiooṉdaacy. Mänitä Judas hajxy ñämaayy coo xädøꞌøñ hajxy mioꞌowaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="22" v="6">Mänitä Judas ñähadsooyy. Mänit tiägøøyy wiinmahñdyhajpä nebiä Jesús yajcøꞌødägøꞌøwaꞌañ, mänaa jaꞌa cuꞌughajxy hänajty quiaꞌa jaty mayyän. </v>
<v b="LUK" c="22" v="7">Mänitä pascuaxøø yhabaatnä mänaa jaꞌa tsajcaagy hajxy quiayyän, jaꞌa cajpä tsooy miǿødäbä. Yojxypä meeghuung hajxy hänajty jaꞌa pascuaxøøjooty. </v>
<v b="LUK" c="22" v="8">Mänitä Jesús ñämaayy jaꞌa Pedro møødä Juan: ―Nøcx jaꞌa tsuugay hajxy yaghoyøꞌøw. Tøø yhabaady coo hajxy ndsuugayáaṉäm jaꞌa pascuaxøøgøxpä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="9">Mänitä Jesús hajxy miäyajtøøyy: ―Maa højts nyaghoyǿꞌøwät. </v>
<v b="LUK" c="22" v="10">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Coo hajxy mgajptägǿꞌøwät, mbaadaam̱biä jäyaꞌay hajxy tuꞌug majtcóṉ. Mbanǿcxäp hajxy maa tiøjtägøꞌøwaꞌañän. </v>
<v b="LUK" c="22" v="11">Mänitä cudøjc hajxy mnämáꞌawät: “Højts nWiindsǿṉ tøø xquiex̱y coo højts miic̈h nmäyajtǿwät maa hawaꞌadspä jii maa højts ndsuugáyät jaꞌa pascuaxøøgøxpä.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="12">Mänitä hawaꞌadspä hajxy xmioꞌowaꞌañ cruundä jim̱ cøxp. Tøø hajxy hänajty hoy yajxóṉ yaghoyøꞌøy. Jim̱ä tsuugay hajxy myaghoyǿꞌøwät. </v>
<v b="LUK" c="22" v="13">Mänit hajxy hoy piaady nebiatiä Jesús hänajty tøø miänaꞌañän. Mänitä tsuugay hajxy yaghoyøøyy jaꞌa pascuaxøøgøxpä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="14">Coo yhabaatnä, mänitä Jesúshajxy yhäñaaguiädaacy meexäwiinduum møødä jiamiøødhajxy. </v>
<v b="LUK" c="22" v="15">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Cooc̈h nhoꞌogaaṉnä, jootcújc‑høch nnijiäwøꞌøyii cooc̈h mijts nmøødtsuugayaꞌañ jaꞌa pascuaxøøgøxpä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="16">Cábøch mijts nmøødtsuugaadiägatsaꞌañ høxtä coonä yhabáadät mänaa jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañän. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="22" v="17">Mänitä Jesús jaꞌa vaso tuꞌug quionøꞌcy vinomøød. Mänitä Dioscujúꞌuyäp yejcy. Mänit miänaaṉ̃: ―Huucmuc hajxy hädaa nägøx̱iä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="18">Cábøc̈hä vino nhuuctägatsaꞌañ høxtä coonä yhabáadät coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="22" v="19">Mänitä Jesús tsajcaagy quionøꞌcy. Mänitä Dioscujúꞌuyäp yéjcombä. Mänitä tsajcaagy qyijwaꞌxy. Mänitä jiamiøød miooyy. Mänit miänaaṉ̃: ―Høøc̈h nniꞌx ngopc hädaa. Jaꞌa mijtscǿxpøch nniñähdugaꞌañii cooc̈h mijts nnähhoꞌtuꞌudaꞌañ. Naaghóoc‑høch mijts xjiahmiejtstaꞌagy, jaduhṉä tsajcaagy hajxy mgáyät. Coo hajxy quiaabiädøøyy, mänitä Jesús jaꞌa vaso quionøꞌcy, jaꞌa hänajty vinomøødpä. Mänit miänaaṉ̃: </v>
<v b="LUK" c="22" v="20">―Hädaa vino, hijxtahṉd jaduhṉ miähmøꞌøwaꞌañ nébiøch nnøꞌty nyaghäyowaꞌañän cooc̈h mijts nnähhoꞌtuꞌudaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="22" v="21">’Pero jaꞌa craa xyegáam̱bøc̈hä, yaac̈h jaduhṉ xmiøødhäñaꞌay maa hädaa meexän. </v>
<v b="LUK" c="22" v="22">Tsipcǿxpøch nhoꞌogaꞌañ nébiøc̈hä Dios tøø xyajnähdijjiän, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. Pero jaꞌa craa xyegaam̱bä, maas haxøøg jiadaꞌañ yhabetaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="22" v="23">Mänitä Jesús jiamiøødhajxy tiägøøyy nimiäyajtǿøw̱äbä hamiṉ̃ haxøpy pøṉä Jesús yegaam̱b. </v>
<v b="LUK" c="22" v="24">Mänit hajxy tiägøøyy yajcapxiøøbiä pøṉ møjtuuṉg moꞌowáaṉäp. </v>
<v b="LUK" c="22" v="25">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Hädaa hajxy yaa gobiernähajpä hädaa yaabä naax̱wiin, näꞌä hanehm̱b hajxy. Tsipcøxpä cuꞌughajxy quiudiuṉ̃ neby hajxy yhaneꞌemyiijän. </v>
<v b="LUK" c="22" v="26">Pero mijts, cab hajxy mnibiädaꞌagǿøjät nebiä gobiernän. Pøṉ møjtuuṉg møød maa mijtsän, ween ñibiädaꞌagyii nebiä tuuṉg møj caꞌa møødpän. Pøṉ hanehm̱b maa mijtsän, ween ñibiädaꞌagyii nebiä moonsän. </v>
<v b="LUK" c="22" v="27">Pøṉ møjtuuṉg møød, jaꞌa craa caabiä, tøgä craa mäyajcaabiä. Jaꞌa craa caabiä, jeꞌeds møjtuuṉg møød. Pero høøc̈h mijts nyajcaaby, hóyhøch møjtuuṉg nja møødä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="28">’Tøøc̈h mijts xmiøødyoꞌoy xmiøødnax̱y tsip xex̱. </v>
<v b="LUK" c="22" v="29">Páadyhøch mijts møjtuuṉg nmoꞌowaꞌañ, nébiøch nDeedy tøø xmioꞌoyän, </v>
<v b="LUK" c="22" v="30">neby hajxy jim̱ mgay mhúꞌugät maac̈h nmeexäwiinduumän maac̈h ngobiernähadaꞌañän, nebiä hoyhäñaabiejt hajxy myaghäñaꞌawǿꞌøwät mänaa jaꞌa judíos hajxy mhaneꞌemaꞌañän, jaꞌa nämajmetsc‑hagajptpä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="31">Mänitä Jesús jaꞌa Pedro ñämaayy: ―Simón, Simón, mniyajcopcøꞌøwǿøjäp. Tøøc̈hä Satanás cuhdujt xjia mäyujwaꞌañ coo mijts xyajtuꞌudägóyyät. </v>
<v b="LUK" c="22" v="32">Pero tøøc̈hä Dios nmänuuꞌxtaꞌagy jaꞌa miic̈hcøxpä nébiøch miic̈h nmädiaꞌagy homiänaajä xmiäbǿjcät. Coo miic̈h hänajty tøø mwiinmahñdymejtsnä, mjoodcapxmøcpǿgäp jaꞌa mjamiøødtøjc neby hajxy jaduhṉ quiaꞌa tuꞌudägóyyät. </v>
<v b="LUK" c="22" v="33">Mänitä Pedro jaꞌa Jesús ñämaayy: ―Homiáajøch miic̈h nbanǿcxät, hoy jia pujxtøgootiä. Høxtä näguipxy jaduhṉ nmøødhóꞌogät. </v>
<v b="LUK" c="22" v="34">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Pedro, cham̱ nnämaꞌay, cahnä tseey hänajty yaꞌaxyñä, tøø miic̈h hänajty tägøøghooc mnijiøgapxyii cooc̈h tyijy xquiaꞌa hix̱iä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="35">Mänitä Jesús miäyajtøøyy jaꞌa jiamiøødhajxy: ―Cooc̈h mijts nguejxy Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä, mänítøch mijts nnämaayy coo hajxy tii mgaꞌa wähátät, ni xuumy, ni xädøꞌøñhidøhñdy, ni cøꞌøg. Y tii hajxy myajmaajiajt. Mänit hajxy yhadsooyy: ―Ni tii. </v>
<v b="LUK" c="22" v="36">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Pero chaac̈h nmänaaṉnä coo xuumy hajxy mwähátät møødä xädøꞌøñhidøhñdy. Pøṉ espada caꞌa møød, weenä wyit tioogy nebiä espada jiúyät. </v>
<v b="LUK" c="22" v="37">Tsipcøxp tiøjiadaꞌañ neby jim̱ myiṉ̃än cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän jaꞌa høøc̈hcøxpä: “Caꞌawiindøyhänaꞌc jaduhṉ tyijjä.” Cøx̱iä jaduhṉ tiøjiadaꞌañ neby jim̱ myiṉ̃än cujaay jaꞌa høøc̈hcøxpä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="38">Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Chaa højts espada metsc nmøødä. Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Mädøyyä jaduhṉ. </v>
<v b="LUK" c="22" v="39">Mänitä Jesús tiuꞌubøjcy. Mänit ñøcxy maa jaꞌa Olivostuṉän neby hänajty ñäꞌägä cuhdujthatiän. Quipxiä jiamiøødhajxy pianøcxy. </v>
<v b="LUK" c="22" v="40">Coo hajxy jim̱ miejch, mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tsøgä Dios hajxy paꞌyáax̱äm; jaduhṉ hajxy mgaꞌa tuꞌudägóyyät. </v>
<v b="LUK" c="22" v="41">Mänitä Jesús ñøcxy jäguem̱juøøby nidiuhm̱ Diospaꞌyaax̱pä. Mänit jyijcädaacy. </v>
<v b="LUK" c="22" v="42">Mänit miänaaṉ̃: ―Teedy, coo miic̈h jaduhṉ mmänáꞌanät, cábøch hädaa tsaac̈hpä peenä nmänáxät. Pero caꞌa yhøøc̈h nguhdujtä nyaghidaam̱by; miic̈h mguhdujt hidaam̱b. </v>
<v b="LUK" c="22" v="43">Mänitä Diosmoonsä tuꞌug ñäguehx̱tøøꞌxy. Tsajpootyp hänajty chooñ. Jaꞌa Jesús jaꞌa mäjaa hoy mioꞌoy. </v>
<v b="LUK" c="22" v="44">Jaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøjpä Jesús hänajty. Mänitä Dios miänuuꞌxtaacy nägøꞌø nädecypiä. Mänit xiäbitnøø tiägøøyy taꞌxpä naax̱wiin nebiä nøꞌtiän. </v>
<v b="LUK" c="22" v="45">Coo jaꞌa Jesús Dyiospaꞌyaax̱pädøøyy, mänit tiänaayyøꞌcy. Mänitä jiamiøødhajxy hoy yhixøꞌøy. Haagä maab hajxy hänajty jeꞌeguiøxpä coo hajxy hänajty jiaanc̈h tehm̱ jiootmayhaty. </v>
<v b="LUK" c="22" v="46">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tii hajxy coo mwiꞌi miaꞌay. Pädøꞌøg hajxy. MDiospaꞌyáꞌaxäp hajxy; jaduhṉ hajxy mgaꞌa tuꞌudägóyyät. </v>
<v b="LUK" c="22" v="47">Jim̱nä jaꞌa Jesús hänajty miädiaꞌagyñä, mänitä cuꞌug miejch. Jaꞌa Judas hänajty copc‑hajp maa jaꞌa cuꞌughajxiän. Jeꞌe jaꞌa Jesús hänajty tøø jiamiøødhaty maa jaꞌa nämajmetspähajxiän. </v>
<v b="LUK" c="22" v="48">Mänitä Jesús hoy chuꞌxy. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Judas, nej, tsuꞌxyháamhøch miic̈h xyegaꞌañä, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="49">Mänitä Jesús jiamiøødhajxy miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ, nej, pädǿꞌøgäp højts espadahaamä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="50">Mänitä Jesús jiamiøød tuꞌug tiaatspujxtuuty jaꞌa teedywiindsǿṉ mioonsä. Jaꞌa hahooybä taatsc ñäbujx. </v>
<v b="LUK" c="22" v="51">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Ween hajxy yhity. Ween tiuhṉä. Mänitä Jesús jaꞌa craa tiaatsc piädaacä. Tsooc jeꞌe. </v>
<v b="LUK" c="22" v="52">Mänitä Jesús ñämaayy jaꞌa teedywiindsøṉhajxy, møødä tsajtøjwiindsøṉhajxy, møødä møjtøjc‑hajxy, jaꞌa Jesús hajxy hänajty yajpädøꞌøgaam̱bä: ―Nej, méeꞌtspøch hajxy jaduhṉ xtyijjiä coo espada coo wojpt hajxy mmäbädøꞌøguiä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="53">Cooc̈h mijts hijty nmøødhity tsajtøgooty najxpäxøø, cábøch mijts hijty nej xtiuṉ̃. Pero tøø yhabaatnä cooc̈h mijts xmiádsät jaꞌa haxøøgpä miäjaagøxpä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="54">Mänitä Jesús hajxy miajch. Mänit hajxy yajnøcxy maa jaꞌa teedywiindsǿṉ tiøjcän. Jäguem̱juøøbiä Pedro hänajty piayoꞌoy. </v>
<v b="LUK" c="22" v="55">Mänitä soldado jøøn hajxy tiägøøyy yajmøjjøøbiä jim̱ tøbaꞌamhagujc. Mänit hajxy yhøxtaacy piquiä jøømbaꞌaxaam̱bä. Mänitä Pedro piahøxtaacpä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="56">Mänitä toꞌoxymoonsä jaꞌa Pedro yhijxy coo jiiby piahäñaabiä. Mänit miänaaṉ̃: ―Yøꞌø mix̱y, jaꞌa Jesús jiamiøød yøꞌø. </v>
<v b="LUK" c="22" v="57">Mänitä Pedro ñijiøgapxä: ―Piꞌmuuxy, cábøc̈hä Jesús nhix̱iä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="58">Mänitä Pedro yhøxcájpägombä wiinghänaꞌc. Mänit ñämaayyä: ―Miic̈h mjamiøød jeꞌe, tuhm̱ds. Mänitä Pedro yhadsooyy: ―Joom, caj tiøyyä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="59">Tøø hänajty tuꞌhorä yhity, mänitä Pedro ñänøøm̱ä: ―Tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa Jesús jiamiøød yøꞌø. Galilea yøꞌø craa chohm̱bä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="60">Mänitä Pedro miänaaṉ̃: ―Joom, pätiidä miic̈h jaduhṉ mnäꞌä mädiaacypy. Tuuṉä Pedro jaduhṉ ñäꞌä mänaaṉ̃, mänitiä jaꞌa tseey jiaanc̈h yaax̱y. </v>
<v b="LUK" c="22" v="61">Mänitä Jesús jaꞌa Pedro miøjheeꞌpy. Mänitä Pedro cøjx jiahmiech waam̱baty hänajty tøø ñämaꞌayíijäm jaꞌa Jesús: “Cahnä tseey hänajty yaꞌaxyñä, tøø miic̈h hänajty tägøøghooc mnijiøgapxyii cóogøch tyijy xquiaꞌa hix̱iä.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="62">Mänitä Pedro wyiimbijnä. Mänit hoyhoy jiøøyy. </v>
<v b="LUK" c="22" v="63">Mänitä Jesús tiägøøyyä näxíicäbä näyáax̱äbä jaꞌa hänaꞌc‑hajxy hänajty hadänaabiä. Mänit tiägøøyyä wobhóꞌcäbä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="64">Mänit hajxy wyiinguxodsøøyy. Mänit hajxy wyiinguwobøøyy. Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Najuøꞌøw pøṉ tøø xwiopy. </v>
<v b="LUK" c="22" v="65">Jaanc̈h tehm̱ yhaxøøgjatiä Jesús ñämaayyä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="66">Coo jiobøøyy, mänitä judíoshajxy yhamugøøyy, møødä møjtøjc‑hajxy, møødä teedywiindsøṉhajxy, møødä ley‑yajnähixøøbiähajxy. Mänitä Jesús hajxy yajnøcxy maa junta hajxy hänajty yagjadyiijän. Mänit hajxy miäyajtøøyy: </v>
<v b="LUK" c="22" v="67">―Højtsä tøyhajt móoyyäc, nej, miic̈h Dios tøø xquiex̱iä. Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Hóyhøch jaduhṉ cu nja mänaꞌan, cábøch mijts häyaa xñäꞌä mäbǿjcäbät. </v>
<v b="LUK" c="22" v="68">Y cooc̈h mijts waam̱baty nmäyajtǿwät, cábøch hajxy xyhadsówät, ni cábøch hajxy xyhøxmádsät. </v>
<v b="LUK" c="22" v="69">Tøø yhabaatnä cooc̈h jim̱ nnøcxaaṉnä maa jaꞌa Diosän, jaꞌa møjcuhdujtmøødpä. Jím̱høch nøcxy nhäñaꞌawaꞌañ maa jaꞌa yhahooyhaampiän, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="LUK" c="22" v="70">Mänit hajxy wyiꞌi miäyajtøøyy: ―Nej, miic̈hä Dios xyHuunghajpä. Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tøyhajt jaduhṉ nej mijts mmänaꞌañän. </v>
<v b="LUK" c="22" v="71">Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Tii testigo hajxy nnäꞌä jaac wáaṉämät. Hamdsoo hajxy tøø nmädóow̱äm coo hamdsoo tøø ñimiädiaꞌagyii. </v>
<v b="LUK" c="23" v="1">Mänit hajxy nägøx̱iä tiänaayyøꞌcy. Mänitä Jesús hajxy yajnøcxy maa jaꞌa Pilato wyiinduumän. </v>
<v b="LUK" c="23" v="2">Mänit hajxy tiägøøyy nähwaam̱bejpä: ―Jim̱ hädaa craa jaꞌa cuꞌug hijty wyiꞌi quiapxhiṉ̃. Nøm̱ hijty miänaꞌañ coo højtsä gobiernä xädøꞌøñ ngaꞌa móꞌowät jaꞌa jim̱ tsänaabiä Roma. Jaduhṉ hijty miänaam̱bä cooc tyijy jaꞌa Dios tøø quiexyii gobiernähajpä. </v>
<v b="LUK" c="23" v="3">Mänitä Pilato jaꞌa Jesús miäyajtøøyy: ―Nej, jaduhṉ miic̈h mnibiädaꞌagyii nebiä gobiernän maa hädaa judíoscájptänä. Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tøyhajt jaduhṉ nej miic̈h mmänaꞌañän. </v>
<v b="LUK" c="23" v="4">Mänitä Pilato ñämaayy jaꞌa teedywiindsøṉhajxy møødä cuꞌug: ―Cábøch hädaa craa nhix̱y coo tii pojpä quiaꞌa møødä. </v>
<v b="LUK" c="23" v="5">Mänit hajxy tehṉgajnä wyiꞌi yaꞌaxy: ―Høhṉdaꞌagymiädiaꞌagyhaam yøꞌø craa yajnähixøꞌøy jaꞌa Judeabä‑jäyaꞌayhajxy. Jim̱ yajtsohṉdaacy Galilea. Yaa tøø miech. Jaduhṉ yaa jiatcøøbiä. </v>
<v b="LUK" c="23" v="6">Coo jaꞌa Pilato jaduhṉ miädooyy, mänit yajtøøyy pø jim̱ä Jesús jiaanc̈h tsooñ Galilea. </v>
<v b="LUK" c="23" v="7">Coo jaꞌa Pilato yhawáaṉäxä cooc jaꞌa Jesús jim̱ chooñ, mänitä Pilato jaꞌa Jesús quiejxy maa jaꞌa Herodes wyiinduumän. Hix̱, gobernador jaꞌa Herodes hänajty jim̱ tiuum̱by Galilea. Tøø hänajty quioody Jerusalén xøøhajpä. </v>
<v b="LUK" c="23" v="8">Coo jaꞌa Herodes jaꞌa Jesús yhijxy, mänit jiootcugøøyy jeꞌeguiøxpä coo hänajty jia wiꞌi yhixaꞌañ. Tøø hänajty miädoyhaty coo jaꞌa Jesús jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä hänajty tøø yajcähxøꞌøgy. Jaduhṉä Herodes hänajty jia wiꞌi yhixaꞌañ coo jaꞌa Jesús jaꞌa hoy‑yagjuǿøñäbä yajcähxǿꞌøgät. </v>
<v b="LUK" c="23" v="9">Mänitä Herodes jaꞌa Jesús madiuꞌu jia wiꞌi miäyajtøøyy, pero cabä Jesús ñäꞌägä hadsooyy. </v>
<v b="LUK" c="23" v="10">Tehṉgajnä jaꞌa Jesús hänajty ñähwaam̱bedyíijäm jaꞌa teedywiindsøṉhajxy møødä ley‑yajnähixøøbiähajxy. </v>
<v b="LUK" c="23" v="11">Mänitä Herodes jaꞌa Jesús hajxy tiägøøyy näxiicpä näyaax̱pä møødä soldadohajxy. Mänitä wit hajxy yajpägøøyy yajxoṉbä nebiä rey wyitän. Mänitä Herodes jaꞌa Jesús quiejxwiimbijty maa jaꞌa Pilatän. </v>
<v b="LUK" c="23" v="12">Mänitxøø jaꞌa Pilato jaꞌa Herodes miøødnimiäguꞌughajpøjcä. Nimiädsiphájtäp hajxy hänajty. </v>
<v b="LUK" c="23" v="13">Mänitä Pilato yaax̱mujcy jaꞌa teedywiindsøṉhajxy møødä copc‑hajpähajxy møødä cuꞌughajxy. </v>
<v b="LUK" c="23" v="14">Mänit miänaaṉ̃: ―Míjtshøch hädaa craa tøø xyajnämech. Mmänaam̱b mijts jaduhṉ coo jaꞌa cuꞌug hijty quiapxhiṉ̃. Tøøc̈h nja yajmäyach maa mijts mwiinduumhajxiän, y tøø hajxy mhix̱y mmädoy coo jaꞌa pojpä quiaꞌa møødä nej mijts tøø mja nähwaam̱betiän. </v>
<v b="LUK" c="23" v="15">Ni jaꞌa Herodes quiaꞌa mänaꞌañ coo jaꞌa pojpä miøødä, paady tøø quiejxwiimbity. Tøø hajxy mhix̱y coo jaꞌa pojpä quiaꞌa møødä. Paady, cábøch nyajyaghoꞌogaꞌañii. </v>
<v b="LUK" c="23" v="16">Jayǿjphøch nyajcumädow̱aꞌañ, mänítøch nhøxmadsaaṉnä. </v>
<v b="LUK" c="23" v="17">Jaduhṉ hajxy hänajty quiuhdujthaty coo jaꞌa tsum̱yjiäyaꞌay hajxy hänajty tuꞌug yhøxmach jaꞌa pascuaxøøjooty. </v>
<v b="LUK" c="23" v="18">Mänit hajxy nägøx̱iä yaax̱y: ―Caꞌa yøꞌø craa mhøxmach. Jueꞌe mhøxmádsäp jaꞌa craa Barrabáshajpä. </v>
<v b="LUK" c="23" v="19">Paadiä Barrabás hänajty tøø chumyii coo jaꞌa tsip hänajty tøø yajpädøꞌøgy cajptooty, møød coo hänajty tøø miäjäyaꞌay‑yaghoꞌogy. </v>
<v b="LUK" c="23" v="20">Jia wiꞌi yhøxmadsaam̱by jaꞌa Pilato jaꞌa Jesús hänajty. Jaduhṉä cuꞌug jia nämáaguiombä. </v>
<v b="LUK" c="23" v="21">Mänitä cuꞌughajxy maas møc jiaac yaax̱y: ―Møjpahbet hajxy cruzcøxp, møjpahbet hajxy cruzcøxp. </v>
<v b="LUK" c="23" v="22">Miädägøøghoocpä jaꞌa Pilato jia mänáaṉgombä: ―Pero nébiämäts jaduhṉ tøø jiatcøꞌøy. Cabä pojpä tii miøødä. Nébiøch nyajyaghoꞌogǿøjät. Nyajcumädow̱áam̱biøch. Mänítøch nhøxmadsaaṉnä. </v>
<v b="LUK" c="23" v="23">Pero tehṉgajnä hajxy jiaanc̈h tehm̱ yaꞌaxy coo jaꞌa Jesús miøjpahbedǿøjät cruzcøxp. Jaduhṉdsä teedywiindsøṉhajxy yaax̱pä. Mäjädaac hajxy jaduhṉ neby hajxy hänajty miänaꞌañän. </v>
<v b="LUK" c="23" v="24">Mänitä Pilato miänaaṉnä coo jaꞌa Jesús miøjpahbedǿøjät cruzcøxp. </v>
<v b="LUK" c="23" v="25">Mänit Barrabás yhøxmajch, jaꞌa cuꞌughajxy hänajty tøø yajnähdíjjiäbä, jaꞌa hänajty tøø chumyíijäbä jeꞌeguiøxpä coo tsip hänajty tøø yajpädøꞌøgy, møød coo hänajty tøø miäjäyaꞌay‑yaghoꞌogy. Mänitä Pilato yhanehm̱y coo jaꞌa Jesús miøjpahbedǿøjät cruzcøxp. </v>
<v b="LUK" c="23" v="26">Jim̱ä soldado jaꞌa Jesús hajxy hänajty yajnøcxy maa hajxy hänajty miøjpahbedaꞌañän. Mänitä jäyaꞌay hajxy tuꞌug miajch, jaꞌa xøhajpä Simón, jaꞌa Cirenetsohm̱bä. Camjootiä Simón hänajty tøø yhoy. Mänitä cruz hadsip yajtsøm̱duꞌubøjcä. Høxhaamä cruz miäyohy. </v>
<v b="LUK" c="23" v="27">Jaanc̈h tehm̱ ñämay hajxy hänajty pianøcxy møødä toꞌoxiøjc‑hajxy. Jǿøyyäp yáax̱äbä toꞌoxiøjc‑hajxy hänajty ñøcxy. Jootmayhajp hajxy hänajty jaꞌa Jesúscøxpä. </v>
<v b="LUK" c="23" v="28">Mänitä Jesús jaꞌa toꞌoxiøjc‑hajxy miøjheeꞌppejty jaꞌa hajxy tsohm̱bä Jerusalén. Mänit hajxy ñämaayyä: ―Caꞌac̈h hajxy xñäjøꞌøy. Mijts hamdsoo mniñäjøꞌøwǿøjäp møødä mhuunghajxy. </v>
<v b="LUK" c="23" v="29">Habaadaam̱b jaduhṉ coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy miänaꞌanaꞌañ: “Jootcujcä toꞌoxiøjc‑hajxy yhity jaꞌa yhuung caꞌa hijpä.” </v>
<v b="LUK" c="23" v="30">Mänitä jäyaꞌay jaꞌa tuṉ hajxy ñämaꞌawaꞌañ: “Højts nähgahbéjtäc, højts yúꞌtsäc.” </v>
<v b="LUK" c="23" v="31">Xchaac̈htiunáam̱bøch jaꞌa jäyaꞌayhajxy, hóyhøc̈hä pojpä cädieey ngaꞌa ja møødä. Maas hanax̱iä mijts mjadaꞌañ mhabetaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="23" v="32">Metscä meeꞌtspädøjc jaꞌa Jesús hänajty quipxy nøcxy miøødmøjpahbedaꞌañii. </v>
<v b="LUK" c="23" v="33">Coo hajxy jim̱ miejch maa hänajty xiøhatiän “Maa jaꞌa Hoꞌogyjiäyaꞌaguiopc Ñähgädáꞌaguiän”, mänitä Jesús miøjpahbejtä cruzcøxp møødä meeꞌtspädøjc, tuꞌug hanajtyhaamby, tuꞌug hahooyhaamby. </v>
<v b="LUK" c="23" v="34">Jim̱nä jaꞌa Jesús hänajty miøjpahbedyiinä, mänit miänaaṉ̃: ―Teedy, meeꞌx yøꞌø hänaꞌc‑hajxy; cab hajxy ñajuøꞌøy tii hajxy jaduhṉ coo jiatcøꞌøy. Mänitä soldado jaꞌa Jesús wyit hajxy tiägøøyy yajniguiuhäyǿꞌcäbä. </v>
<v b="LUK" c="23" v="35">Jim̱ä cuꞌughajxy hänajty miäheeꞌpnaꞌay møødä tuuṉgmøødpähajxy. Jim̱ä Jesús hajxy hänajty wyiꞌi ñäxiꞌigy: ―Yajnähwaachp yøꞌø craa hijty wiinghänaꞌc. Ween hamdsoo yajniñähwaꞌac̈hii pø tøy jaduhṉ Dyioshuungä, pø tøy jaduhṉ Dyiosquex̱iä. </v>
<v b="LUK" c="23" v="36">Jaanä jaduhṉä soldadohajxy wyiꞌi ñäxiicpä. Mänitä Jesús vinagre yaghuucä. </v>
<v b="LUK" c="23" v="37">Mänit ñämaayyä: ―Pø tøy miic̈hä judíoshajxy xquiobiernähaty, hamdsoods yajniñähwaꞌadsøø. </v>
<v b="LUK" c="23" v="38">Mänitä soldado puꞌuyhuung hajxy jim̱ yujpahy cruzcuhduum. Tägøøgtuꞌu hayuuc hänajty miøødä cujaay: “Hädaadsä judíoshajxy guiobiernähajpy.” Griegohaam hänajty quiujaayä, møødä latínhaam, møødä hebreohaam. </v>
<v b="LUK" c="23" v="39">Mänitä meeꞌtspä tuꞌug miänaaṉ̃, jaꞌa hänajty tøø miøjpahbéjtäbä cruzcøxp: ―Pø tøyyä Dios tøø xquiex̱y, hamdsoods yajniñähwaꞌadsøø, y yajnähwáatsägäts højtspä ―nøm̱ä Jesús ñämaayyä. </v>
<v b="LUK" c="23" v="40-41">Mänitä craa yhojjä jiamiøød: ―Nej, cájtämä Dios mwiingudsähgøꞌøyä. Paady højts ngumadow̱áaṉäm coo tøø ngädiéhyyäm. Pero hädaa craa, caj nej tøø jiatcøꞌøy. </v>
<v b="LUK" c="23" v="42">Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Jesús, høøc̈h xjiahmiédsäp coo miic̈h hänajty mdägøꞌøwaꞌañ gobiernähajpä. </v>
<v b="LUK" c="23" v="43">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tøyhajt jaduhṉ nnämaꞌay, jädáꞌajøch miic̈h jim̱ xmiødhadaꞌañ tsajpootyp. </v>
<v b="LUK" c="23" v="44">Cujyxiøø hänajty jeꞌe, mänit wyiingoodsøøyy wiinduhm̱yhagajpt. Tägøøghorä yhijty wiingoods. </v>
<v b="LUK" c="23" v="45">Cabä xøø hänajty maa ñäꞌä haṉ̃. Mänitä tsajtøjc‑hadøødiuc quiøøꞌtswaꞌxy cujjiä. </v>
<v b="LUK" c="23" v="46">Mänitä Jesús yaax̱y: ―Teedy, høøc̈h miic̈h njoot njuøhñdy nyajcøꞌødägøꞌøwaam̱by. Jagoo jaduhṉ jiaac mänaaṉnä, mänitiä yhoꞌnä. </v>
<v b="LUK" c="23" v="47">Mänitä soldadowiindsǿṉ yhijxy nebiä Jesús jiajtiän. Mänit jia mänaaṉ̃ coo jaꞌa Dios miøjjä jiaanc̈hä, coo jaꞌa Jesús jaꞌa pojpä hijty quiaꞌa møødä. </v>
<v b="LUK" c="23" v="48">Coo jaꞌa cuꞌughajxy yhijxy nebiä Jesús jiajtiän, mänit hajxy wyiimbijnä jootmayhájtäp. </v>
<v b="LUK" c="23" v="49">Jim̱ä Jesús miäguꞌughajpähajxy hänajty tiänaꞌay jäguem̱juøøby møødä toꞌoxiøjc‑hajxy, jaꞌa hajxy hänajty jim̱ tøø piadsóoñäbä Galilea. Yhijx hajxy jeꞌebä nebiä Jesús jiajtiän. </v>
<v b="LUK" c="23" v="50">Jim̱ä hojiäyaꞌay hänajty tuꞌug jaꞌa xøhajpä José. Arimatea hänajty chooñ jim̱ Judeanaaxooty. Møjtuuṉg hänajty miøød maa jaꞌa judíoscajptän. </v>
<v b="LUK" c="23" v="51">Pero cab jaduhṉ piamänaaṉ̃ coo jaꞌa Jesús cu yaghoꞌcä. Jiøbhijxyp hänajty jeꞌe coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="23" v="52">Mänitä José jaꞌa Pilato jaꞌa cuhdujt hoy miäyujwaꞌañ coo jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌay yajmänácät cruzcøxp. </v>
<v b="LUK" c="23" v="53">Coo jaꞌa cuhdujt jaduhṉ miooyyä, mänit yajmänajcy. Mänitä poobwit yajnähbijty. Mänit hoy yajnaax̱tägøꞌøy maa jaꞌa tsaajutän jaꞌa naam̱hädiúṉ̃äbä. </v>
<v b="LUK" c="23" v="54">Mänacyxiøø hänajty jeꞌe mänaa jaꞌa Jesús ñaax̱tägøꞌøyän. Viernes hänajty jeꞌe. Hadsuujǿøñäp hänajty; jaꞌa pooꞌxxiøø hänajty habáatnäp. </v>
<v b="LUK" c="23" v="55">Jaꞌa toꞌoxiøjc‑hajxy, jaꞌa Jesús hajxy hänajty tøø piadsóoñäbä Galilea, mänitä Jesús hajxy hoy yhix̱y maa hänajty tøø ñaax̱tägøꞌøyän. </v>
<v b="LUK" c="23" v="56">Coo hajxy wyiimbijty, mänitä paꞌagxuuꞌpähóṉ hajxy hoy jiuy. Mänit hajxy piooꞌxnä jaꞌa pooꞌxxiøøjooty neby hajxy hänajty quiuhdujthatiän. </v>
<v b="LUK" c="24" v="1">Näxøøjopiä toꞌoxiøjc‑hajxy ñøcxtägajch maa jaꞌa Jesús hänajty tøø ñaax̱tägøꞌøyän møødä jiamiøødhajxy wiingpä. Paꞌagxuuꞌpähoṉgóṉ hajxy ñøcxy jaꞌa hajxy hänajty tøø jiúyyäbä. </v>
<v b="LUK" c="24" v="2">Coo hajxy jim̱ miejch, mänit hajxy yhijxy coo jaꞌa tsaajut hänajty tøø yhawaꞌac̈h. </v>
<v b="LUK" c="24" v="3">Mänit hajxy jiiby tiägøøyy. Cab hajxy jiiby pøṉ piaaty. </v>
<v b="LUK" c="24" v="4">Mänit hajxy chähgøøyy. Cab hajxy hänajty ñajuøꞌøy neby hajxy jiatcǿꞌøwät. Mänit hajxy yhijxy coo jaꞌa jäyaꞌay hajxy hänajty metsc miøødtänaꞌay. Yajxoṉjatiä wyithajxy hänajty. Høxtä haam̱bä wyithajxy hänajty. </v>
<v b="LUK" c="24" v="5">Mänitä toꞌoxiøjc‑hajxy ñaax̱cooyy jeꞌeguiøxpä coo hajxy hänajty chähgøꞌøy. Mänit hajxy ñämaayyä: ―Tii jaꞌa Jesús hajxy yaa coo mhøxtaꞌay maa jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌayhagujcän. </v>
<v b="LUK" c="24" v="6">Cab jeꞌe yaajän. Tøø jiujypiøjnä. Nej, cab hajxy mjahmiechä neby hajxy jiiby tøø xyajmøødmädiaꞌaguiän Galilea. </v>
<v b="LUK" c="24" v="7">Nøm̱ä Jesús jaꞌa Diosquex̱ypä hajxy xyhawaaṉä cooc hijty quiøꞌødägøꞌøwaꞌañii jaꞌa cubojpäyaꞌay jaꞌa cugädieejiäyaꞌay, cooc hijty miøjpahbedaꞌañii cruzcøxp, cooc cudägøøgxøø hijty jiujypiøgaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="24" v="8">Mänit hajxy jiaanc̈h jahmiejtsnä neby hajxy hänajty tøø ñämaꞌayiijän Jesúsäm. </v>
<v b="LUK" c="24" v="9">Mänit hajxy wyiimbijnä. Mänitä jiamiøød hajxy hoy yhawaaṉä jaꞌa nämajtuꞌugpä møødä nämaybä. </v>
<v b="LUK" c="24" v="10">Jaꞌa toꞌoxiøjc jaꞌa mädiaꞌagy hajxy mäméjtsäbä, jueꞌe hajxy hänajty näjeꞌe xiøhaty María Magdalatsohm̱bä, møødä Juana, møødä María jaꞌa Jacobo tiaj. </v>
<v b="LUK" c="24" v="11">Pero cabä toꞌoxiøjc jaꞌa miädiaꞌagyhajxy miäbǿjcäxä jaꞌa Jesús jiamiøødhajxy. Nebiä cuhhiim̱bä‑mädiaꞌaguiän hajxy jaduhṉ miädooyy. </v>
<v b="LUK" c="24" v="12">Pero jaꞌa Pedro, miäbøjc jeꞌe. Päyøꞌøguiä ñøcxy maa jaꞌa Jesús hänajty tøø ñaax̱tägøꞌøyän. Coo jiiby quiuwoodsøøyy, mänitä poobwit yhijxy coo wiingtuum yhijnä. Mänit wyiimbijnä. Yagjuøøyy jaduhṉ neby hänajty tøø jiadyiijän. </v>
<v b="LUK" c="24" v="13">Mänitxøøbä jaꞌa Jesús jiamiøødhajxy hänajty metsc ñøcxy maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Emaús. Majtuꞌugkilómetro hänajty jiäguem̱ä maa jaꞌa Jerusaléncajptän. </v>
<v b="LUK" c="24" v="14">Mädiáacäp hajxy hänajty tiuꞌuyoꞌoy tijaty tøø jiadyii. </v>
<v b="LUK" c="24" v="15">Mänit hajxy wyiingumedsøøyyä jaꞌa Jesús. Mänit hajxy miøødtuꞌubøjcy. </v>
<v b="LUK" c="24" v="16">Hoy hajxy jia hijxy, cab hajxy yhøxcajpy. </v>
<v b="LUK" c="24" v="17">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tii hajxy mmädiaacypy. Tii hajxy coo mdajy coo mmay. </v>
<v b="LUK" c="24" v="18">Tuꞌjäyaꞌay hänajty xiøhaty Cleofas. Mänit yhadsooyy: ―Hopiøṉä ñajuøꞌøy tii jim̱ tøø jiadyii Jerusalén jädaꞌa xøøbä. Nej, miic̈h nidiuhm̱ mgaꞌa najuøøby tii jim̱ tøø jiadyiijä, hoy miic̈h jim̱ tøø mja hijpä. </v>
<v b="LUK" c="24" v="19-20">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tii jaduhṉ tøø jiadyii. Mänit hajxy yhadsooyy: ―Jaꞌa Jesús tøø yaghoꞌogyii cruzcøxp. Jaꞌa teedywiindsøṉhajxy yejc møød højts ngopc‑hajpä. Diosquex̱y hijty wiädity. Hoy‑yagjuøøñäjatypä hijty yajcähxøꞌpy. Hoy hijty miädiaꞌagy jaꞌa Dioscøxpä cuꞌughagujc. </v>
<v b="LUK" c="24" v="21">Jaduhṉ højts njoot hijty chocy coo jaꞌa Jesús jaꞌa gobiernä Rómaba jaꞌa quiuhdujt cu piøjcä nebiä gobiernä yaa quiaꞌa hanéhm̱nät maa højts ngajptän, højts judíosjäyaꞌayhajxy. Maaxtøjcy mädägøøy jaduhṉ yaghoꞌcä. </v>
<v b="LUK" c="24" v="22">Haamiän jaꞌa toꞌoxiøjc‑hajxy näjeꞌe yhooyy maa jaꞌa Jesús hänajty tøø ñaax̱tägøꞌøyän. </v>
<v b="LUK" c="24" v="23">Pero cábäc hajxy piaaty. Mänítägä Diosmoonsä hajxy metsc yhijxy jaꞌa tsajpootypä‑tsohm̱bä. Mänítäc hajxy yhawáaṉäxä cooc jaꞌa Jesús hänajty tøø jiujypiøjnä. Hoy‑yagjuøøñä højts hajxy xyajmøødmädiaacy. </v>
<v b="LUK" c="24" v="24">Mänit højts njamiøødhajxy hoy yhijxpä. Jadúhṉäc hajxy piaatpä nebiä toꞌoxiøjc‑hajxy hänajty tøø ñägapxiän. Ni jéꞌegädsä Jesús hajxy quiaꞌa hijxy. </v>
<v b="LUK" c="24" v="25">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Nej, cab hajxy mnäꞌägä wiinjuøꞌøyä, cab hajxy mnäꞌägä mäbøquiä nebiä Diosquex̱yhajxy jecy miänaaṉ̃än. </v>
<v b="LUK" c="24" v="26">Tsipcøxpä Diosquex̱y chaac̈hpøgaꞌañ coo hänajty jim̱ ñøcxaaṉnä tsajpootyp. </v>
<v b="LUK" c="24" v="27">Mänit tiägøøyy yajwiingapxøøbiä jaꞌa Diosmädiaꞌagy majaty miädiaꞌagyiijän. Jim̱ quiapxtsohṉ̃ maa jaꞌa Moisés hänajty tøø quiujaayän. Cøjx quiapxy mäduhṉ̃tiä jaꞌa Diosquex̱yhajxy quiujahyyän. </v>
<v b="LUK" c="24" v="28">Coo hajxy jim̱ miejch Emaús, mänitä Jesús miänaaṉ̃ cooc jiaac yoꞌoyaꞌañ. </v>
<v b="LUK" c="24" v="29">Mänit hajxy ñämaayyhoꞌcy: ―Huuc mähmøꞌøw yaa maa højtsän. Tøø chuujøøñä. Coodsǿøñäp jaduhṉ. Mänitä Jesús jiaanc̈h mähmøøyy. Mänit hajxy tiøjtägøøyy. </v>
<v b="LUK" c="24" v="30">Mänit hajxy yhäñaaguiädaacy meexäwiinduum. Mänitä Jesús tsajcaagy quionøꞌcy. Mänitä Dioscujúꞌuyäp yejcy. Mänitä tsajcaagy qyijwaꞌxy. Mänitä jiamiøød miooyy. </v>
<v b="LUK" c="24" v="31">Mänítnäts hajxy yhøxcajpnä. Mänitä Jesús yhadägoyyøøñä. </v>
<v b="LUK" c="24" v="32">Mänit tuꞌjäyaꞌay miänaaṉ̃: ―Wíinghøch hijty nnijiäwøꞌøyii tuꞌhaambejpä coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy xyajmøødmädiáacäm. </v>
<v b="LUK" c="24" v="33">Mänitiä hajxy wyiimbijnä, ñøcxtägajch Jerusalén. Mänitä jiamiøød hajxy hoy piaady maa hajxy hänajty tøø yhamugøꞌøyän, jaꞌa nämajtuꞌugpä møød hajxy nämaybä. </v>
<v b="LUK" c="24" v="34">Mänit hajxy nämetspä ñämaayyä: ―Tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa nWiindsøṉhájtäm tøø jiujypiøcy. Jaꞌa Simón jaduhṉ tøø yhix̱y. </v>
<v b="LUK" c="24" v="35">Mänit hajxy jeꞌe ñägapxpä cooc jaꞌa Jesús hajxy tøø piaady tuꞌhaam. Mänítäc hajxy yhøxcajpnä coogä Jesús jaꞌa tsajcaagy qyijwaꞌxy. </v>
<v b="LUK" c="24" v="36">Jiiby hajxy hänajty miädiaꞌagyñä, mänitä Jesús ñäguehx̱tøøꞌxy maa hajxy hänajty yhäñaꞌayän. Mänit yajpooꞌxy jaꞌa jiamiøødhajxy. </v>
<v b="LUK" c="24" v="37">Mänit hajxy jiaanc̈h tehm̱ chähgøøyy. Háañämä tyijy hajxy nämejtsä. </v>
<v b="LUK" c="24" v="38">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tii hajxy coo mwiꞌi chähgøꞌøy. Tiic̈h hajxy coo xquiaꞌa høxcapy. </v>
<v b="LUK" c="24" v="39">Høxtáhm̱dsøch hädaa ngøꞌø, høxtáhm̱dsøch hädaa ndecy. Høøc̈h jeꞌe Jesús. Høøc̈h hajxy nähdóoṉäc. Cabä háañämä niꞌx copc miøødä nébiøch høøc̈h nmøødän. </v>
<v b="LUK" c="24" v="40">Mänitä Jesús jaꞌa quiøꞌødiecy yaghijxy jaꞌa jiamiøødhajxy. </v>
<v b="LUK" c="24" v="41">Pero cab hajxy hamuumduꞌjoot ñäꞌägä mäbøjcy. Xooṉdaacp hajxy hänajty møød hajxy hänajty yagjuøꞌøy. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tii hajxy jii mmøød cooc̈h ngáyät. </v>
<v b="LUK" c="24" v="42">Mänitä hacxtsaꞌay hajxy miooyy møødä møjtsiinjøødy. </v>
<v b="LUK" c="24" v="43">Mänitä Jesús quiooṉdsooyy. Mänit quiaayy maa jaꞌa wyiinduumhajxiän. </v>
<v b="LUK" c="24" v="44">Mänit miänaaṉ̃: ―Nébiøch tøø njatiän, tøøds hajxy hijty nhawáaṉäm mänaa hajxy quipxy tøø nhíjtäm. Tøjiajt jaduhṉ jaꞌa høøc̈hcøxpä neby jiiby myiṉ̃än cujaay maa jaꞌa Moisés miädiaꞌaguiän, chaads jiiby maa jaꞌa Sálmosän, chaads jiiby maa jaꞌa librän jaꞌa Diosquex̱yhajxy jecy jiáhyyäbä. </v>
<v b="LUK" c="24" v="45">Mänitä Diosmädiaꞌagy quiapxtøøyy: </v>
<v b="LUK" c="24" v="46">―Jaduhṉ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän cooc jaꞌa Diosquex̱y tsipcøxp yhoꞌogaꞌañ, y cooc cudägøøgxøø jiujypiøjtägatsaꞌañ, </v>
<v b="LUK" c="24" v="47">y cooc miädiaꞌagaꞌañii wiinduhm̱yhagajpt. Yaa Jerusalén miädiaactsoonaꞌañii. Jaduhṉä cuꞌughajxy yajwiingapxøꞌøwaꞌañii coo jaꞌa yhaxøøgcuhdujt hajxy ñajtshixǿꞌøwät. Mänit hajxy yajnähwaꞌadsaꞌañii jaꞌa piojpä quiädieey hajxy. </v>
<v b="LUK" c="24" v="48">Hamdsoo hajxy tøø mhix̱y tøø mmädoy nébiøch cham̱ nmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="LUK" c="24" v="49">Nyajnäguexáam̱biøch mijts jaꞌa Dioshespíritu jaꞌa nDéedyhøch tøø xyajwiinwaaṉǿꞌøyäbä cooc̈h mijts nmóꞌowät. Jim̱ choonaꞌañ tsajpootyp. Yaa hajxy mmähmǿꞌøwät Jerusalén høxtä coonä jaꞌa Dioshespíritu hajxy hänajty tøø xñägädaꞌagy. </v>
<v b="LUK" c="24" v="50">Mänitä Jesús miøødcajptpädsøøm̱y jaꞌa jiamiøødhajxy. Mänit hajxy miejch maa jaꞌa cajpt xiøhatiän Betania. Mänitä Jesús jaꞌa quiøꞌø chajxajy. Mänitä Dioscujúꞌuyäp yejcy jaꞌa jiamiøødcøxpähajxy. </v>
<v b="LUK" c="24" v="51">Mänit hajxy ñähguéecänä. Mänitä Jesús jim̱ ñøcxy tsajpootyp. </v>
<v b="LUK" c="24" v="52">Mänitä Jesús hajxy wyiingudsähgøøyy. Mänit hajxy wyiimbijnä jaanc̈h tehm̱ jiootcujc. Mänit hajxy ñøcxy Jerusalén. </v>
<v b="LUK" c="24" v="53">Jabom̱‑jabom̱ hajxy hänajty ñøcxy tsajtøgooty. Nøcxy hajxy hänajty quiapxy miädiaꞌagy coo jaꞌa Dios miøjjä jiaanc̈hä. Amén.</v>
<v b="JHN" c="1" v="1">Jaꞌa Dioshuung, jeꞌe hajxy xyajnähixǿøyyäm nebiä Dios jiäyaꞌayhatiän. Jíiyyäm hänajty jeꞌe mänaa hädaa yaabä naax̱wiin yhawijy tiøøꞌxtaꞌaguiän. Jíiyyäm hänajty jeꞌe møødä Dios; Diósäts jeꞌe. </v>
<v b="JHN" c="1" v="2">Jim̱ hänajty jeꞌe møødä Dios mänaa hädaa yaabä naax̱wiin yhawijy tiøøꞌxtaꞌaguiän. </v>
<v b="JHN" c="1" v="3">Jaayaꞌay jaduhṉ hädiuuṉ cøx̱iä. Nidiuhm̱ yhädiuuṉ̃. </v>
<v b="JHN" c="1" v="4">Jaꞌa Dioshuung, yejpy jaꞌa jugyhajt jeꞌe. Jaduhṉ mäwiin jeꞌe nebiä cujajpä nebiä cudøøꞌxpän. Xyajpädsǿøm̱äm hajxy hagoodstuum. </v>
<v b="JHN" c="1" v="5">Coo jøøn yhajajy hagoodstuum, hoy jaduhṉ nhíjxäm. Jaꞌa Dioshuung, jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä jøønän coo xyaghíjxäm neby hajxy hoy nwädíjtämät. </v>
<v b="JHN" c="1" v="6">Mänitä Dios jäyaꞌay tuꞌug quiejxy, jaꞌa xøhajpä Juan. </v>
<v b="JHN" c="1" v="7">Paadiä Juan quiejxä, jaduhṉä Dioshuung ñägápxät, jaduhṉä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä miäbǿgät. </v>
<v b="JHN" c="1" v="8">Jaꞌa Juan, caꞌa jeꞌe Dyioshuungä. Näꞌä nägapxpä jaduhṉ quiejxä. </v>
<v b="JHN" c="1" v="9">Tøø jaꞌa Dioshuung hänajty yaa miejtsnä hädaa yaabä naax̱wiin. Jeꞌe jaꞌa tøyhajt hajxy xmióoyyäm nägøx̱iä maa hajxy yaa ndsänáayyäm hädaa yaabä naax̱wiin. Cøx̱iä xyajnähixǿøyyäm. </v>
<v b="JHN" c="1" v="10">Coo yaa miejch hädaa yaabä naax̱wiin, cabä miädiaꞌagy miäbǿjcäxä, hoy hänajty cøx̱iä tøø jia hädiuṉ̃. </v>
<v b="JHN" c="1" v="11">Jim̱ jeꞌe jia medsøøyy maa jaꞌa yhamdsoo cajptän, pero cab jim̱ chojcä. </v>
<v b="JHN" c="1" v="12">Pero näjeꞌejaty hajxy chojcy. Pøṉ jaduhṉ tsojc, pøṉ jaꞌa miädiaꞌagy mäbøjcä, jeꞌedsä cuhdujt hajxy mooyyä coo hajxy yhídät nebiä Dioshuungän. </v>
<v b="JHN" c="1" v="13">Cab hajxy xyhuunghájtäm nebiä yaabä teedy hajxy xyhuunghájtäm. Pero coo hajxy nmäbǿjcämät jaꞌa Dios jaꞌa miädiaꞌagy, mänit hajxy jaduhṉ xyhuunghájtämät. </v>
<v b="JHN" c="1" v="14">Jaꞌa Dioshuung, jäyaꞌayhajt jeꞌe neby højts chaa njäyaꞌayhájtäm. Hädaa yaabä naax̱wiin jeꞌe chänaayy maa højtshájtäm. Tøø højts nhix̱y coo jeꞌe miøjjä jiaanc̈hä. Paady miøjjä jiaanc̈hä coo jeꞌe Dyioshuungä. Tiuum̱by jeꞌe jaꞌa mayhajt homiänaajä. Tømiädiaacp jeꞌe homiänaajä. </v>
<v b="JHN" c="1" v="15">Jaayáꞌayädsä Juan jaduhṉ ñägapx: ―Yøꞌøyáꞌayhøch hijty nnägapxyp, yøꞌø høx̱haam tøø jiaac méchäbä. Høøc̈h hijty jayøjp tøø nmech. Yøꞌødsä møjcuhdujt näꞌägädä møød. Høøc̈h, cábøc̈hä cuhdujt jaduhṉ nmøødä neby yøꞌøyaꞌay miøødän. Jím̱iäm yøꞌøyaꞌay hänajty cooc̈h yaa nmiiṉ̃ ngahy. </v>
<v b="JHN" c="1" v="16">Jaayáꞌayäts jaꞌa mayhajt tuum̱b jaꞌa højtscøxphájtäm homiänaajä. </v>
<v b="JHN" c="1" v="17">Dios jaꞌa Moisés jaꞌa cuhdujt jaduhṉ mooyy. Højts jaꞌa Moisés jaꞌa cuhdujt xmioodiägájtsäm. Pero xchójcäm jaꞌa Dios hajxy møød xmióoyyäm jaꞌa tøyhajt. Paadiä Jesucristo yaa quiejxä. </v>
<v b="JHN" c="1" v="18">Ni pøṉ jaꞌa Dios quiaꞌa hix̱yñä. Jaꞌa yHuung, jeꞌe hajxy xyhawáaṉäm nebiä Dios jiäyaꞌayhatiän. Jiaanc̈h tehm̱ chojpy jaꞌa Dios jaꞌa Jesucristo. Tuꞌughuunghajp jaꞌa Jesucristo. </v>
<v b="JHN" c="1" v="19">Mänitä teedyhajxy näjeꞌe jim̱ quiejxä møødä levitashajxy maa Juangän. Jaꞌa levitashajxy, tsajtøjcueendähajpä hajxy hänajty tiuuṉghajpy. Jim̱ hajxy chohṉdaacy maa jaꞌa cajpt jaduhṉ xiøhatiän Jerusalén. Jaꞌa judíos wyiindsøṉhajxy jaduhṉ mäguejx. Paadiä teedyhajxy jaduhṉ quiejxä coo jaꞌa Juan hajxy ween nøcxy tiøyhajtmädoy pøṉ jeꞌe. </v>
<v b="JHN" c="1" v="20">Coo jaꞌa Juan jaduhṉ miäyajtøøw̱a, yejc jeꞌe jaꞌa tøyhajt. Caj yhøhṉdaacy: ―Caꞌa yhøøc̈hä jeꞌe jaꞌa Cristo, jaꞌa hajxy nhahíjxämbä, jaꞌa Dios tøø wyiinguéx̱iäbä coo hajxy xyhanéhm̱ämät. </v>
<v b="JHN" c="1" v="21">Mänitä jadähooc miäyajtǿøw̱ägumbä: ―Pøṉ miic̈h. Nej, miic̈h Elíashajpä jaꞌa mináam̱bäjä. Mänitä Juan yhadsooyy: ―Caj. Mänitä miäyajtǿøw̱ägumbä: ―Nej, tøgä miic̈h jaꞌa Diosmädiaꞌagy jecy tøø mhuuc mäwädijpä. Mänitä Juan yhadsóogumbä: ―Cábämäts. </v>
<v b="JHN" c="1" v="22">Mänitä miäyajtǿøw̱ägumbä: ―Pøṉ miic̈h. Højts jaꞌa tøyhajt móoyyäc neby højts jaꞌa nwiindsǿṉ häyaa nhawaaṉdägájtsät pøṉ miic̈h. </v>
<v b="JHN" c="1" v="23">Mänitä Juan yhadsooyy: ―Høøc̈h, nyajcapxǿøbiøch jaꞌa Diosmädiaꞌagy møc pactuum. Panøcx jaꞌa Diostuꞌu hajxy nebiä Isaías jecy miänaaṉ̃än coo hajxy mbanǿcxät. Diosmädiaꞌagy jaꞌa Isaías jecy yajwaꞌx. </v>
<v b="JHN" c="1" v="24">Jaꞌa hajxy hänajty tøø quiexyíijäbä maa jaꞌa Juangän, näjeꞌe hajxy hänajty pianøcxä jaꞌa fariseos jaꞌa miädiaꞌagy hajxy. </v>
<v b="JHN" c="1" v="25">Mänitä Juan miäyajtøøw̱a: ―Tii miic̈h coo mnäꞌä mäyajnäbejpä pø cáꞌadäm miic̈h mGrístäjä, pø cáꞌadäm miic̈h jaꞌa jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy jecy tøø yajwáꞌxiäbä. </v>
<v b="JHN" c="1" v="26">Mänitä Juan yhadsooyy: ―Høøc̈h, nøøháamhøch nmäyajnäbety. Pero xim̱a jäyaꞌay tuꞌug majiäyaꞌayhagujc. Cahnä hajxy mhix̱yhatyñä. </v>
<v b="JHN" c="1" v="27">Jayǿjphøch nmejch. Mänit yøꞌøyaꞌay høx̱haam jiaac mejch. Møjcuhdujt yøꞌøyaꞌay miøød quejeec̈h nmøødä. </v>
<v b="JHN" c="1" v="28">Jim̱ä Juan hänajty miäyajnäbety maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Betábara, jaꞌa Jordángpä møjnøøhaawiimbä jaduhṉ maa jaꞌa xøø piädsøm̱iän. </v>
<v b="JHN" c="1" v="29">Cujaboom jaꞌa Juan jaꞌa Jesús yhijxy. Jim̱ä Jesús hänajty miänacy maa jaꞌa Juan hänajty tiänaꞌayän. Mänitä Juan miänaaṉ̃: ―Huug hix̱ hajxy, xii jäyaꞌay tuꞌug miänacy. Yøꞌø jaduhṉ xøhajp jaꞌa Meeghuung jaꞌa Dios tøø quiéx̱iäbä. Yøꞌøds hajxy jeꞌe xñähhoꞌtuꞌudáaṉäm. Yøꞌøds hajxy jeꞌe xyajnähwaꞌads xyajcuhwaꞌadsáaṉäm jaꞌa nbojpä ngädieeyhájtäm. </v>
<v b="JHN" c="1" v="30">Yøꞌøc̈h hijty nnänøøm̱by jaꞌa høx̱haam tøø jiaac méchäbä. Høøc̈h hijty jayøjp tøø nmech. Yøꞌøds jeꞌe jaꞌa møjcuhdujt møød quejeec̈h nmøødä. Jím̱iäm yøꞌøyaꞌay hänajty mänaac̈h nmiṉ̃ ngaꞌayän. </v>
<v b="JHN" c="1" v="31">Cábøch hijty nnajuøꞌøy pøṉ jaduhṉ tunaam̱b nébiøch tøø nmädiaꞌaguiän. Pero páadyhøch tøø nmech mäyajnäbejpä nøøhaam neby hajxy jaduhṉ mnajuǿꞌøwät pøṉ jeꞌe, mijts judíos. </v>
<v b="JHN" c="1" v="32">Mänitä Juan miänáaṉgumbä: ―Tøøc̈hä Dioshespíritu nhix̱y coo jim̱ tøø chooñ tsajpootyp. Mänítøch nhijxy coo hänajty miänacy nebiä palomän. Mänitä ñaax̱cädaacy. Mänitä jim̱ yhøxtaacy yøꞌøyaꞌay quiuhduum. </v>
<v b="JHN" c="1" v="33">Cáhnøch hänajty nnajuøꞌøy pøṉ jeꞌe. Pero jaayáꞌayhøch tøø xquiéxiäbä mäyajnäbejpä nøøhaam, jeꞌec̈h jaduhṉ xñämaayy: “Mhixaam̱biä Dioshespíritu maa jeꞌe miänacøꞌøwaꞌañän. Jim̱ jaduhṉ miähmøꞌøwaꞌañ maa tuꞌjäyaꞌay quiuhduumän. Jaayáꞌayäts jaꞌa Dioshespíritu jaduhṉ yegáaṉnäp.” </v>
<v b="JHN" c="1" v="34">Tøøc̈h njaanc̈h hix̱y. Tøøc̈h nnägapxy coo yøꞌøyaꞌay jiaanc̈h Dioshuungä. Nyéjpiøch jaꞌa tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="JHN" c="1" v="35">Cujaboom jaꞌa Juan hänajty jim̱ tiänáaguiumbä møødä jiamiøød metscä. </v>
<v b="JHN" c="1" v="36">Jim̱ä Jesús hänajty wiädijpä. Coo jaꞌa Juan jaꞌa Jesús miøjheeꞌpy, mänitä Juan miänaaṉ̃: ―Yøꞌøds jaduhṉ xøhajp jaꞌa Meeghuung jaꞌa Dios tøø quiéx̱iäbä. </v>
<v b="JHN" c="1" v="37">Coo jaꞌa Juan jaꞌa jiamiøødhajxy jaduhṉ miädooyy, mänitä Jesús hajxy piaduꞌubøjcy nämetscä. </v>
<v b="JHN" c="1" v="38">Coo Jesús jiäwøøyy coo hänajty pianøcxyii, mänitä wiaꞌwiimbijty. Mänitä yhijxy coo hänajty nämetscä pianøcxyii. Mänitä miänaaṉ̃: ―Tii hajxy mhøxtaaby. Mänit hajxy yhadsooyy: ―Wiindsǿṉ, maa miic̈h tøø mmejtstaꞌagy. </v>
<v b="JHN" c="1" v="39">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jam̱ huug híjxäm. Mänit hajxy hoy jiaanc̈h hix̱y maa Jesús hänajty tøø miejtstaꞌaguiän. Tøø hänajty miänacyxiøøjøøñä. Jim̱ hajxy miähmøøñä maa Jesúsän. </v>
<v b="JHN" c="1" v="40">Tuꞌugä Juan jaꞌa jiamiøød hänajty xiøhaty Andrés, jaꞌa Simón Pedro piuhyaꞌay. Jeꞌeds jaꞌa Jesús hänajty tøø piaduꞌubøcy møødä jiamiøød tuꞌug. </v>
<v b="JHN" c="1" v="41">Mänitiä Andrés jaꞌa piuhyaꞌay hoy piaady, jaꞌa xøhajpä Simón. Mänitä Simón ñämaayy: ―Tøø højts jaꞌa Mesías nbaady ―jeꞌe jaduhṉ ñänøøm̱by jaꞌa Cristo, jaꞌa Dios tøø wyiinguéx̱iäbä coo hajxy yaa xyhanéhm̱ämät. </v>
<v b="JHN" c="1" v="42">Mänitä Andrés jaꞌa Simón jim̱ wioonøcxy maa jaꞌa Jesús hänajtiän. Coo jaꞌa Jesús jaꞌa Simón yhijxy, mänit miänaaṉ̃: ―Miic̈h, Simón miic̈h mxøhaty. Jonás miic̈h mdeedyhajpy. Pero Pedro mxøhataaṉnä ―jeꞌe jaduhṉ ñänøøm̱by tsaa. </v>
<v b="JHN" c="1" v="43">Cujaboom jaꞌa Jesús hänajty ñøcxaꞌañ Galilea. Mänitä Felipe hoy piaady. Mänitä Felipe ñämaayy: ―Jám̱høch quipxy møødwädíjtäc. Høøc̈hä nmädiaꞌagy habǿjcäc. </v>
<v b="JHN" c="1" v="44">Jim̱ä Felipe hänajty chooñ maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Betsaida. Jim̱ jaꞌa Andrés hänajty chohm̱bä møødä Pedro. </v>
<v b="JHN" c="1" v="45">Mänitä Felipe jaꞌa Natanael hoy piaady. Mänitä Natanael ñämaayy: ―Tøø højts jaayaꞌay nbaady jaꞌa Moisés tøø ñägápxiäbä maa jaꞌa nocy piädøꞌquiän, jaꞌa Diosmädiaꞌagymiäwädijpähajxy tøø ñägápxiäbä. Jesús jaduhṉ xiøhaty. José yhuung jeꞌeduhṉ. Jim̱ jaduhṉ chooñ Nazaret. </v>
<v b="JHN" c="1" v="46">Mänitä Natanael miänaaṉ̃: ―Nazaretä. Cabä ndijy hoybädaꞌa jim̱ Nazaret. Mänitä Felipe yhadsooyy: ―Jam̱ huug híjxäm. </v>
<v b="JHN" c="1" v="47">Jim̱ä Natanael jaꞌa Jesús hänajty ñämech. Coo Jesús jaꞌa Natanael yhijxy, mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Yøꞌø judío xii miim̱bä, hamuumduꞌjoot jaꞌa Diosmädiaꞌagy quiudiuṉ̃. Ni mänaa quiaꞌa høhṉdaꞌagy. </v>
<v b="JHN" c="1" v="48">Mänitä Natanael jaꞌa Jesús miäyajtøøyy: ―Maac̈h miic̈h tøø xyhix̱y cooc̈h miic̈h jaduhṉ tøø xyhøxcapy. Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jiiby miic̈h hänajty mdänaꞌay piidspaꞌc. Cahnä Felipe hänajty xmiägapxy. </v>
<v b="JHN" c="1" v="49">Mänitä Natanael miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ, Dios miic̈h xyhuunghajp. Mhanehm̱by miic̈h jaꞌa judíoshajxy. </v>
<v b="JHN" c="1" v="50">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Páadyhøch jaꞌa nmädiaꞌagy xmiäbøjcä cooc̈h jaduhṉ nmänaaṉ̃ cooc̈h miic̈h jiiby tøø nhix̱y piidspaꞌc. Pero mhixaam̱by cooc̈h maas hoy‑yagjuøøñäjatypä nyajcähxøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="1" v="51">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Chaads mijts nnämáꞌawät, mhixaam̱by hajxy coo jaꞌa tsajpootyp yhawaꞌadsaꞌañ. Mhixaam̱by jaꞌa Diosmoonsä hajxy jaꞌa tsajpootypä coo hajxy chajpedaꞌañ coo hajxy ñaax̱cädaꞌagaꞌañ maac̈hä nwiinduumän, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="JHN" c="2" v="1">Cumaax̱c jaꞌa pøc huꞌug hänajty jiadaꞌañii maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Caná de Galilea. Jim̱ä Jesús jaꞌa tiaj wioow̱ä </v>
<v b="JHN" c="2" v="2">møødä Jesús møødä jiamiøødhajxy. </v>
<v b="JHN" c="2" v="3">Mänitä vino quiøjxy. Mänitä Jesús ñämaayyä jaꞌa tiaj coog jaꞌa vino tøø quiøx̱y. </v>
<v b="JHN" c="2" v="4">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Maam, caꞌa mhaaw mbädaꞌagy. Caꞌa myiic̈hä mgüeendä. Høøc̈h nnajuøøby. Cahnä yhabaadyñä cooc̈h nmayhajtúnät. </v>
<v b="JHN" c="2" v="5">Mänitä Jesús jaꞌa tiaj miänaaṉ̃, ñämaayyä jaꞌa moonsähajxy: ―Nax̱y hajxy mdehm̱ miäbǿgät coo Jesús hajxy xmiägapx xyhanéꞌemät. </v>
<v b="JHN" c="2" v="6">Jim̱ä hamøj tsaanøøgow̱ hänajty quiärum̱naꞌay tädujcä. Tägøꞌøwaam̱b jiiby tuꞌnøøgow̱ mädaax̱c‑hiiꞌxlitro o mägoꞌxlitro. Jueꞌe jaꞌa judíos hajxy hänajty wiaꞌañ, cøꞌøbujnøøhidøhñdy. Jaduhṉ hajxy hänajty quiuhdujthaty. </v>
<v b="JHN" c="2" v="7">Mänitä Jesús miänaaṉ̃, ñämaayyä jaꞌa moonsähajxy: ―Cudemøꞌøw nøø hajxy nøøgow̱ooty. Cøx̱y yaghuts hajxy. Mänit hajxy jiaanc̈h yaghujch. </v>
<v b="JHN" c="2" v="8">Mänit Jesús miänáaṉgumbä: ―Jeeꞌppädsøm̱ nøø hajxy weeṉ̃tiä. Nøcx jaꞌa mwiindsǿṉ hajxy moꞌow. Mänit hajxy jaduhṉ quiudiuuṉ̃. </v>
<v b="JHN" c="2" v="9">Tøø jaꞌa nøø hänajty wiaꞌañguiojy vino. Jesús jaduhṉ yajwaꞌañguioj. Mänitä moonsäwiindsǿṉ jaꞌa vino quiøøc̈hooyy. Mänit yhuucmajch. Cab hänajty ñajuøꞌøy maa jaꞌa vino tøø chooñ. Pero ñajuøøby jaꞌa moonsähajxy hänajty; hix̱, jeꞌe jaꞌa nøø hajxy hänajty tøø jieeꞌppädsøm̱y. Mänitä moonsäwiindsǿṉ jaꞌa jamiøꞌød miøjyaax̱y. </v>
<v b="JHN" c="2" v="10">Mänit ñämaayyä: ―Jayøjp jaꞌa hovyino hajxy nax̱y ñäꞌägädä tem̱y. Coo jaꞌa woybä wichpähajxy hänajty com̱ tøø yhuꞌugy, mänit hajxy hänajty jiaac temaꞌañ jaꞌa vino caꞌa jaty hoybä. Pero miic̈h, cahnä hovyino mdem̱yñä. </v>
<v b="JHN" c="2" v="11">Coo Jesús jaꞌa vino yajwaꞌañguiojy jim̱ Caná de Galilea, hijxtahṉd jaduhṉ yajcähxøꞌtsohṉ coo miøjjä coo jiaanc̈hä. Coo Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy jaduhṉ yhijxy coo Jesús jaꞌa vino yajwaꞌañguiojy, paadiä Jesús miädiaꞌagy miäbǿjcäxä. </v>
<v b="JHN" c="2" v="12">Mänitä Jesúshajxy jiiby yhädaacy maa jaꞌa cajpt jaduhṉ xiøhatiän Capernaum, møødä tiaj, møødä piuhyaꞌayhajxy, møødä jiamiøødhajxy. Coo hajxy jiiby quiädaacy, mejtsxøø tägøøgxøø hajxy jiiby yhijty. </v>
<v b="JHN" c="2" v="13">Jadáaṉäp jaꞌa pascuaxøø hänajty jim̱ maa jaꞌa cajpt jaduhṉ xiøhatiän Jerusalén. Jaꞌa judíoshajxy hänajty jim̱ yagjadáaṉäp. Mänit Jesús jim̱ ñøcxy Jerusalén. </v>
<v b="JHN" c="2" v="14">Coo jim̱ quiooꞌty, mänit jiiby tiøjtägøøyy maa jaꞌa tsajtøjc hamøjpän maa jaꞌa judíos jaꞌa Dios hajxy hänajty wyiingudsähgøꞌøyän. Jiiby jaꞌa wajtooꞌpähajxy hänajty møødä meegtooꞌpä møødä palomatooꞌpä. Jaanä jiipiä xädøꞌøñguiuwijtspähajxy hänajty yhäñaabiä. </v>
<v b="JHN" c="2" v="15">Coo Jesús jaduhṉ yhijxy, mänitä xaac̈h wyidsøꞌcy. Mänitä juꞌxt yhädiuuṉ̃. Mänitä jäyaꞌayhajxy cøjx yhøxpäboꞌoyii jiiby tsajtøgooty møødä waj møødä meeg cøx̱iä. Mänitä Jesús yajtsitøꞌcy jaꞌa xädøꞌøñguiuwijtspä mieexähajxy. Cøjx jaꞌa xiädøꞌøñhajxy yhøxxity. </v>
<v b="JHN" c="2" v="16">Mänitä palomatooꞌpähajxy ñämaayyä: ―¡Yajpädsøm̱ yøꞌø mbaloma hajxy! ¡Cábøch nDeedy jaꞌa tiøjc hajxy xwiáaṉät halaplaaz! </v>
<v b="JHN" c="2" v="17">Mänitä jiamiøødhajxy jiahmiejtstaacy coo jaduhṉ yhity cujaay: “Mjaanc̈h tehm̱ cwieendhadáaṉäbøch hädaa miic̈h mdøjc nägøꞌø nädecypiä, hóyhøch hajxy cu xjia yajcuyaghoꞌogøꞌøw.” </v>
<v b="JHN" c="2" v="18">Mänitä judíoshajxy miänaaṉ̃, ñämaayyä Jesús: ―Tii hijxtahṉd højts xyajcähxøꞌøgáaṉäp hoy‑yagjuøøñäjatypä pø mmøød miic̈h cuhdujt jaduhṉ coo yøꞌøyaꞌayhajxy tøø mgøx̱y høxpäboꞌoy. </v>
<v b="JHN" c="2" v="19">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Coo hädaa tsajtøjc hajxy myagjídät, pues cudägøøgxǿøyyøch nyaghoyøødiägátsät. </v>
<v b="JHN" c="2" v="20">Mänitä judíoshajxy miänaaṉ̃: ―Cujuxychäguiꞌxtädujcjumøjt hädaa tsajtøjc jecy miaayy y tägøøgxøøyyä miic̈h myaghoyøødiägatsaꞌañ. Cab højts jaduhṉ nmäbøcy. </v>
<v b="JHN" c="2" v="21">Pero jueꞌe Jesús hänajty ñänøøm̱by “jaꞌa tsajtøjc”, jaꞌa yhamdsoo niꞌx jaꞌa yhamdsoo copc. </v>
<v b="JHN" c="2" v="22">Coo Jesús hänajty cujecy tøø jiaanc̈h jujypiøcy, mänitä jiamiøødhajxy jiahmiejtstaacy nebiaty hänajty tøø miänaꞌañän. Mänitä Diosmädiaꞌagy hajxy miäbøjnä møødä Jesús jaꞌa miädiaꞌagy. </v>
<v b="JHN" c="2" v="23">Mänaa jaꞌa Jesús jim̱ yhitiän Jerusalén jaꞌa pascuaxøøjooty, mänitä cuꞌugä Jesús hajxy yhijxy coo jaꞌa Jesús jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä hänajty yajcähxøꞌøgy. Mänitä Jesús jaꞌa miädiaꞌagy miäbǿjcäxä nämøj nämay. </v>
<v b="JHN" c="2" v="24">Pero cabä Jesús hänajty yajwiinhøøñ, jeꞌeguiøxpä coo hänajty ñajuøꞌøy hamdsoohaamby coo jaꞌa cuꞌughajxy hänajty hamuumduꞌjoot quiaꞌa mäbøcy. </v>
<v b="JHN" c="2" v="25">Hix̱, hamdsoohaambiä Jesús hänajty ñajuøꞌøy coo hajxy haxøøg nwiinmahñdyhájtäm nägøx̱iä. Cabä Jesús hänajty pøṉ miäyajtøy neby hajxy nwiinmahñdyhájtäm. </v>
<v b="JHN" c="3" v="1-2">Coo maxiøø hänajty tøø yhijnä, mänitä copc‑hajpä jim̱ tuꞌug miejch maa Jesúsän. Nämay hajxy hänajty quiopc‑haty maa judíoshajxiän. Nicodemo jaꞌa copc‑hajpä hänajty xiøhaty. Pianǿcxäp jaꞌa fariseos miädiaꞌagyhajxy hänajty. Tøø hänajty quioodsøꞌøy coo jim̱ miejch maa Jesúsän. Mänit Jesús ñämaayyä: ―Wiindsǿṉ, nnajuøøby højts coo miic̈hä Dios tøø xquiex̱y yajnähixøøbiä. Coo miic̈hä Dios häxøpy xquiaꞌa puhbety, caj miic̈h hoy‑yagjuøøñäjatypä häxøpy myajcähxøꞌøgy. </v>
<v b="JHN" c="3" v="3">Mänit Jesús miänaaṉ̃: ―Chaads miic̈h tehm̱ tiøyhajt nnämáꞌawät, coo mgaꞌa miiṉdägats mgaꞌa cahdägátsät, cabä Dios xyhanéꞌemät. </v>
<v b="JHN" c="3" v="4">Mänit Nicodemo yajtøøyy: ―Pero neby jaduhṉ mmiiṉdägats mgahdägátsät coo hänajty tøø mmäjaanä. Neby jiiby mdägøødiägátsät jaꞌa mdaj jioodooty coo jiiby jadähooc mmaaxhuunghádät. </v>
<v b="JHN" c="3" v="5">Mänit Jesús yhadsooyy: ―Pues caj. Chaads miic̈h tehm̱ tiøyhajt nnämáꞌawät, coo mgaꞌa miiṉdägats mgaꞌa cahdägátsät nøøhaam møødä Dios yhEspírituhaam, cabä Dios xyhanéꞌemät. </v>
<v b="JHN" c="3" v="6">Coo tøø mmiṉ̃ tøø mgaꞌay nebiä maaxhuungän, Dios jeꞌe xmiooyy jaꞌa mniꞌx jaꞌa mgopc møødä mjuøhñdy. Y jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe, coo Dioshespíritu mbaduꞌubǿgät, nebiä miiṉdägach cahdägachpän mmähmǿꞌøwät. </v>
<v b="JHN" c="3" v="7">Caꞌa myagjuøꞌøy cooc̈h jaduhṉ nnämaꞌay coo tsipcøxp mmiiṉdägats mgahdägátsät. </v>
<v b="JHN" c="3" v="8">Coo poj jaduhṉ xiämem̱y, cab hajxy nnajuǿøyyäm maa myinøꞌøy maa ñøcxøꞌøy. Homiaajä poj xiämem̱y. Mmädów̱äp jaduhṉ pero caj mhíxät. Jaduhṉ mäwíinäts jaꞌa Dios yhEspíritu coo xjioottägøꞌøw coo xquioptägǿꞌøwät. Coo jaduhṉ mmäbǿgät hamuumduꞌjoot, jaduhṉ mjádät nebiä miiṉdägach cahdägachpän ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="JHN" c="3" v="9">Mänitä Nicodemo yajtǿøgumbä: ―Neby jeꞌeduhṉ mnänøm̱y. </v>
<v b="JHN" c="3" v="10">Mänit Jesús yhadsooyy: ―Yajnähixøøbiä miic̈h mduuṉghajpy maa jaꞌa judíoshajxiän pero cáhnøch nmädiaꞌagy xwyiinjuǿøyyäbä. </v>
<v b="JHN" c="3" v="11">Chaads miic̈h tehm̱ tiøyhajt nnämáꞌawät. Nmädiaacypy højts mädyiijaty højts nnajuøøby y nnägapxyp højts mädyiijaty højts tøø nhix̱y. Pero mijts, cab højts mijts nmädiaꞌagy xñäꞌägädä mäbøjcä. </v>
<v b="JHN" c="3" v="12">Tøø hajxy nja yajmøødmädiaꞌagy tijaty yaa ja hijp hädaa yaabä naax̱wiin, pero cab hajxy mmäbøcy. Hoora, cooc̈h jaꞌa tsajpootypä hajxy nyajmøødmädiáꞌagät, ni jeꞌe hajxy mgaꞌa wiinjuǿꞌøwät. </v>
<v b="JHN" c="3" v="13">’Ni pøṉ jim̱ quiaꞌa hoyñä tsajpootyp. Jagóoyyøch jim̱ nidiuhm̱ ndsooñ, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. Páadyhøch jaꞌa tøyhajt nmøødä neby jim̱. </v>
<v b="JHN" c="3" v="14">Jaꞌa Moisés, jim̱ä tsahṉ̃dyhahädiuuṉnax̱y yujpahy quepyquiøxp jim̱ pactuum. Jaanä jadúhṉhøch jäyaꞌay xyujpaꞌawaam̱bä, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="JHN" c="3" v="15">Pønjátyhøch nmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp, cabä yháañämähajxy mänaa quiuhdägoyyaꞌañ. Cøjxtaꞌaxiøø hajxy jiugyhadaꞌañ nebiä Dios jiugyhatiän ―nøm̱ä Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="JHN" c="3" v="16">Xjiaanc̈h tehm̱ chojc xjiaanc̈h tehm̱ piaꞌhäyóow̱äm jaꞌa Dios hajxy nägøx̱iä, mäduhṉ̃tiä hajxy yaa nhíjtäm hädaa yaabä naax̱wiin; paadiä tiuꞌughuung ñähdujcy. Coo jaꞌa mädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot nmäbǿjcämät jaꞌa Dioshuungcøxpä, cabä nháañämähajxy mänaa quiuhdägóoyyämät. Jaduhṉ hajxy cøjxtaꞌaxiøø njugyhájtämät nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="JHN" c="3" v="17">Paadiä Dios jaꞌa yHuung yaa tøø quiex̱y hädaa yaabä naax̱wiin coo hajxy jaduhṉ ween xñähhoꞌtúutäm. Cab hajxy jaduhṉ xyajcumädow̱áaṉäm. </v>
<v b="JHN" c="3" v="18">Pønjatiä Dios yHuung jaꞌa miädiaꞌagy mäbǿjcäxäp, cab hajxy jeꞌe yajcumädow̱aꞌañii. Pønjaty caꞌa mäbøjp, tøø Dios miänaꞌañ cooc hajxy yajcumädow̱aꞌañii, coogä Dios jaꞌa yHuung jaꞌa miädiaꞌagy quiaꞌa mäbǿjcäxä. </v>
<v b="JHN" c="3" v="19">Coo Dios yHuung yaa yhooyy hädaa yaabä naax̱wiin, hagoodstuum jäyaꞌayhajxy hänajty yhity. Paady hajxy hänajty yhity hagoodstuum coo haxøøgwiinmahñdy hajxy hänajty tiuṉ̃. Cabä Dios yHuung miädiaꞌagy hänajty miäbǿjcäxä. Jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä jøønän. Paady jaduhṉ nebiä jøønän, jaduhṉ jäyaꞌayhajxy piädsǿm̱ät hagoodstuum. Pønjaty hagoodstuum mähmøꞌøwaam̱b, jeꞌeds Dios ñänøøm̱by coo hajxy yajcumädow̱aꞌañii. </v>
<v b="JHN" c="3" v="20">Pønjaty haxøøgwiinmahñdy tuum̱b, cab hajxy chocy maa jiajjiän. Cähxøꞌøgaam̱b yhaxøøgwiinmahñdyhajxy jeꞌe, paady hajxy quiaꞌa pädsøm̱aꞌañ jajtuum. </v>
<v b="JHN" c="3" v="21">Pønjaty panøcxaam̱b jaꞌa tømiädiaꞌagy, jeꞌeds jaduhṉ pädsøm̱aam̱b jajtuum. Paady hajxy jaduhṉ piädsøm̱aꞌañ, jaduhṉ quiähxøꞌøgaꞌañ coo Dios hajxy tøyhajt jiaanc̈h puhbedyii. </v>
<v b="JHN" c="3" v="22">Mänitä Jesúshajxy jim̱ ñøcxy Judeanaaxooty møødä jiamiøødhajxy. Coo hajxy jim̱ miejch, mänit hajxy tiägøøyy mäyajnäbejpä. Maxiøø hajxy jim̱ yhijty mäyajnäbejpä. </v>
<v b="JHN" c="3" v="23">Jaanä jim̱ä Juanghajxy hänajty miäyajnäbejpä maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Enón. Salim cajpt mäwiingóṉ jaduhṉ. Com̱ä nøø hänajty jim̱. Mejtsp jäyaꞌayhajxy hänajty jim̱ näbejpä. </v>
<v b="JHN" c="3" v="24">Cahnä Juan hänajty chumyii. </v>
<v b="JHN" c="3" v="25">Mänitä Juan jaꞌa jiamiøødhajxy tiägøøyy mädiaacpä møødä judíoshajxy nämejtsc nädägøøg. Jeꞌe hajxy hänajty miädiaacypy neby hajxy ñäbétät. </v>
<v b="JHN" c="3" v="26">Mänit Juan hoy ñämaꞌayii: ―Wiindsǿṉ, xiiby yøꞌøyaꞌay miäyajnäbety, jaꞌa miic̈h hijty jim̱ xmiøødhijpä jaꞌa Jordángpä møjnøøhawiimb, jaꞌa miic̈h tøø mnägápxiäbä coo Dios tøø quiex̱y. May jäyaꞌay tøø ñämech maa miäyajnäbetiän. </v>
<v b="JHN" c="3" v="27">Mänit Juan miänaaṉ̃: ―Coo jaꞌa Dios jaduhṉ tøø miänaꞌañ, paadiä Jesús miädiaꞌagy pianǿcxäxä nämay. </v>
<v b="JHN" c="3" v="28">Tøø hajxy mmädoy cooc̈h ngaꞌa Cristo. Jawyíinhøch Dios xquiejxy. Páadyhøch jawyiin xquiejxy cooc̈h mädiaꞌagy nyajwáꞌxät yøꞌø Jesúscøxpä. </v>
<v b="JHN" c="3" v="29">Coo jaꞌa pøc huꞌug maa jiadyii, jaꞌa jamiøꞌød, jeꞌeds jaꞌa jaxieꞌeb møød. Jaꞌa jamiøꞌød jaꞌa miäguꞌughajpä jii hijpä, xooṉdaacp jeꞌeduhṉ coo jamiøꞌød quiapxy. Jaanä xooṉdáacpøch høøc̈hpä jeꞌeguiøxpä coo Jesús miädiaꞌagy pianǿcxäxä nämay. </v>
<v b="JHN" c="3" v="30">Tehṉgahnä hajxy miayøꞌøwaꞌañ, jaꞌa Jesús miädiaꞌagy hajxy panǿcxäbä. Pero pønjátyhøchä nmädiaꞌagy xpianǿcxäp, haweenøꞌøwaam̱b hajxy jeꞌe. </v>
<v b="JHN" c="3" v="31">Xyhanéhm̱äm hajxy jeꞌe nägøx̱iä, jaayaꞌay jim̱ tsohm̱bä tsajpootyp. Yaayyä hajxy ndsänáayyäm hädaa yaabä naax̱wiin, y hädaa yaabä naax̱wiimbä mädiaꞌagy hajxy nmädiáacäm. Pero jaayaꞌay jim̱ tsohm̱bä tsajpootyp, </v>
<v b="JHN" c="3" v="32">jeꞌeduhṉ miädiaacypy nebiaty jim̱ tøø yhix̱y tøø miädoyyän tsajpootyp. Pero cabä miädiaꞌagy miäbǿjcäxä nämay. </v>
<v b="JHN" c="3" v="33">Pønjatiä Jesús miädiaꞌagy mäbøjcäp, jeꞌeds tøyhajt yejp coo Dios tiømiädiaꞌagy. </v>
<v b="JHN" c="3" v="34">Jaayaꞌay Dios tøø quiéx̱iäbä, Diosmädiaꞌagy jeꞌeduhṉ miädiaacypy. Hamuumduꞌjoot Dios jaꞌa Jesús jaꞌa Dioshespíritu miooyy nebiä Jesús jaduhṉ miädiaactägátsät. </v>
<v b="JHN" c="3" v="35">Chojpy jaꞌa Dios jaꞌa yHuung; paadiä cøx̱iä wiinä tøø yajcøꞌødägøꞌøy. </v>
<v b="JHN" c="3" v="36">Pøṉä Dios yHuung jaꞌa miädiaꞌagy mäbǿjcäp, jeꞌeds cøjxtaꞌaxiøø jugyhadaam̱b nebiä Dios jiugyhatiän. Jaꞌa hajxy caꞌa mäbøjpä, cab hajxy jaduhṉ jiugyhadaꞌañ nebiä Dios jiugyhatiän; yajcumädow̱áaṉäp hajxy jeꞌe jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="JHN" c="4" v="1-3">Coo Jesús miädoyhajty coogä fariseoshajxy hänajty tøø miädoyhaty coogä Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy hänajty maas may yajmäbøcy y yajnäbety quejee Juan, mänit Jesúshajxy wyiimbijty Judea. Galilea hajxy ñøcxtägajch. </v>
<v b="JHN" c="4" v="4">Jim̱ hajxy ñaxøøyy Samarianaaxooty. </v>
<v b="JHN" c="4" v="5">Mänit hajxy jim̱ miejch maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Sicar jim̱ Samarianaaxooty, mäwiingóṉ maa José ñädeedyñaax̱än. Jaꞌa tieedy jaduhṉ jecy xøhajt Jacob. </v>
<v b="JHN" c="4" v="6-8">Jim̱ä nøøjut mädyii José yajmämähmøøyyä coo Jacob yhoꞌcy. Coo Jesúshajxy jim̱ miejch maa nøøjutän, tøø Jesús hänajty yhanuuꞌxøꞌøy. Mänit Jesús yhøxtaacy nøøjutpaꞌa. Tøø hänajty quiujyxiøøjøꞌøy. Mänitä jiamiøødhajxy ñøcxy cajptooty juuguiaabiä. Mänitä toꞌoxiøjc tuꞌug quiädaacy nøøgoom̱bä; Samaria hänajty chooñ. Mänit Jesús toꞌoxiøjc ñämaayy: ―Høøc̈hä nøø móoyyäc. </v>
<v b="JHN" c="4" v="9">Mänit Jesús ñämaayyä: ―Tiic̈h miic̈h nøø coo xmiäyujwaꞌañ. Jueꞌe miic̈h mdsooñ Judea. Høøc̈h, yaac̈h ndsooñ Samaria. (Ix̱, cabä Judéabä jäyaꞌayhajxy hänajty miøødnijiootpaadyii jaꞌa Samáriabä jäyaꞌayhajxy.) </v>
<v b="JHN" c="4" v="10">Mänit Jesús yhadsooyy: ―Coo häxøpy mnajuøꞌøy tii mayhajt Dios tiunaam̱by maa miic̈hcøxpän y pøṉc̈h høøc̈h cooc̈h jaꞌa nøø tøø nja yujwaꞌañ, mänítøch cu xmiäyujwaaṉ̃ jaꞌa nøø jaꞌa ni mänaa caꞌa tøøtspä. </v>
<v b="JHN" c="4" v="11">Mänitä toꞌoxiøjc yhadsooyy: ―Tsäguhm̱, cøøc hädaa nøøjut. Caj miic̈h tii mmøødä coo jaꞌa nøø myajwohm̱bädsǿm̱ät. Maa tyijy miic̈h jaꞌa nøø mbáadät, jaꞌa ni mänaa caꞌa tøøtspä. </v>
<v b="JHN" c="4" v="12">Nejy, maas mǿctäm miic̈h cuhdujt mmøødä quejee Jacob cuhdujt jegyhajty miøødä, jaꞌa hajxy hijty nhaphajt ndeedyhájtäm. Jeꞌe hädaa nøøjut xyajmämähmǿøyyäm. Yaa jecy ñøøhuucy møødä yhuunghajxy møødä yhanimalhajxy. </v>
<v b="JHN" c="4" v="13">Mänit Jesús yhadsooyy: ―Coo hädaa nøø hajxy yhuꞌugy, najxp tiødsøꞌøhajxy jaduhṉ. Mänit hajxy tiødsøꞌøbáatägumbä cujaboom cumaax̱c. </v>
<v b="JHN" c="4" v="14">Høøc̈h, nyéjpiøch jaꞌa nøø, jaꞌa ni mänaa caꞌa tøøtspä. Coo hajxy yhúꞌugät, ni mänaa jaꞌa tødsøꞌø hajxy quiaꞌa paattägájtsänät. Cøjxtaꞌaxiøø hajxy jaduhṉ jiugyhadaꞌañ nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="JHN" c="4" v="15">Cahnä toꞌoxiøjc jaꞌa mädiaꞌagy hänajty wyiinjuøꞌøyñä nebiä Jesús jaꞌa nøø ñägapxiän. Jueꞌe Jesús jaduhṉ ñänøøm̱ jaꞌa mayhajt jaꞌa Dios jaduhṉ tiunaam̱by maa højtscøxpän. Mänit toꞌoxiøjc miänaaṉ̃: ―Høøc̈hä nøø móoyyäc nébiøch tødsøꞌø xquiaꞌa páatnät. Jadúhṉhøch yaa miṉ ngaꞌa nøøwóhṉnät. </v>
<v b="JHN" c="4" v="16">Mänit Jesús miänaaṉ̃: ―Nøcx jaꞌa mnihyhap møjyaꞌax; mänit yaa mwoomínät. </v>
<v b="JHN" c="4" v="17">Mänit toꞌoxiøjc yhadsooyy: ―Cábøch nnihyhap. Mänit Jesús miänaaṉ̃: ―Tehm̱ tiøyhajt miic̈h jaduhṉ mmänaꞌañ coo nihyhap mgaꞌa møødä. </v>
<v b="JHN" c="4" v="18">Mägoox̱cä mnihyhap tøø mmøødtsänaꞌay, y yøꞌø yaꞌadiøjc xim̱ mmøødpä, tøyhajt, caꞌa myiic̈hä mhamdsoo nihyhap yøꞌø. </v>
<v b="JHN" c="4" v="19">Mänit toꞌoxiøjc miänaaṉ̃: ―Tsäguhm̱, nyoꞌmädóobiøch jaduhṉ coo miic̈h jaꞌa Dioshespíritu mmøødä. </v>
<v b="JHN" c="4" v="20">Jim̱ højts nhap ndeedy jaꞌa Dios hajxy hijty jecy wyiingudsähgøꞌøy maa yøꞌø tuṉän. Pero mijts mänaam̱b coo hajxy jim̱ nwiingudsähgǿøyyämät jim̱ Jerusalén. </v>
<v b="JHN" c="4" v="21">Mänit Jesús yhadsooyy: ―Muuxy, mäbǿjcägøch nmädiaꞌagy. Habaadáaṉnäp jeꞌejän coo mijts jaꞌa Diosteedy homiaajä mwiingudsähgøꞌøwaaṉnä. Caꞌa ñäꞌä jiiyyä hajtiä mwiingudsähgøꞌøwaꞌañ maa yøꞌø tuṉän ni jim̱ Jerusalén. </v>
<v b="JHN" c="4" v="22">Hoy Dios hajxy mja wiingudsähgøꞌøy, cab hajxy mhix̱iä. Højts, nhix̱y højts jaꞌa Dios. Jaduhṉ jaꞌa Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ coo jaꞌa judíos jäyaꞌay tuꞌug yajnähwaꞌads yajcuhwaꞌadsaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="4" v="23">Pøṉ jaꞌa Dios tehm̱ tiøyhajt wiingudsähgǿøñäp, jeꞌeds hamuumduꞌjoot wiingudsähgøøby. Jadúhṉäts jaꞌa Dios chocy coo wyiingudsähgøꞌøwøød hamuumduꞌjoot. </v>
<v b="JHN" c="4" v="24">Jaduhṉä Dios nebiä poj nebiä täxaꞌajän. Tsipcøxp hit jaꞌa Dios hajxy nwiingudsähgǿøyyämät. </v>
<v b="JHN" c="4" v="25">Mänit toꞌoxiøjc miänaaṉ̃: ―Jaꞌa Cristo, jaꞌa Dios quiexaam̱biä, jeꞌe højts nhahíjxäm. Coo jeꞌe quiädaꞌagaꞌañ, mänit højts jeꞌe cøx̱iä xyhawaaṉáaṉäm. </v>
<v b="JHN" c="4" v="26">Mänit Jesús miänaaṉ̃: ―Hǿøc̈häts jeꞌe jaꞌa Cristo. </v>
<v b="JHN" c="4" v="27">Mänit Jesús jiamiøødhajxy miejch. Coo hajxy yhijxy coo Jesús jaꞌa toꞌoxiøjc hänajty miøødmädiaꞌagy, yagjuøøyy hajxy jaduhṉ. Pero cab hajxy yajtøøyy tiiguiøxpä Jesús jaꞌa toꞌoxiøjc hänajty coo miøødmädiaꞌagy. </v>
<v b="JHN" c="4" v="28">Mänitä toꞌoxiøjc jiiby chohṉ̃ maa hajxy hänajty miädiaꞌaguiän. Jiibiä miajt ñähgueecy, ñøcxy jeꞌe cajptooty, hoy jaꞌa cuꞌughajxy ñämaꞌayii: </v>
<v b="JHN" c="4" v="29">―Jam̱ jäyaꞌay hajxy tuꞌug huug híjxäm. Tøøc̈h jeꞌe xñajuøꞌøy nebiátyhøch haxøøgpä tøø nduṉ̃. Jadúhṉhøch jeꞌe tøø xyhawaaṉä. Jeꞌe ndijjiädaꞌa jeꞌe jaꞌa Cristo. </v>
<v b="JHN" c="4" v="30">Mänitä cuꞌughajxy tiuꞌubøjcy cajptooty, ñänøcxy jaꞌa Jesús hajxy. </v>
<v b="JHN" c="4" v="31">Jim̱ä Jesús hänajty ñämaꞌayii jaꞌa jiamiøødhajxy: ―Wiindsǿṉ, cay. </v>
<v b="JHN" c="4" v="32">Mänit Jesús yhadsooyy: ―Xiic̈h jøøꞌxypøcy nmøødä. Cab hajxy mnajuøꞌøy tii jeꞌeduhṉ. </v>
<v b="JHN" c="4" v="33">Mänitä jiamiøødhajxy ñiñämaayyä: ―Nejy, tøø jiøøꞌxypøquiädaꞌa yajméjtsäxä. </v>
<v b="JHN" c="4" v="34">Mänit Jesús miänaaṉ̃: ―Cooc̈h jaduhṉ nmänaaṉ̃ cooc̈h jøøꞌxypøcy nmøødä, jeꞌec̈h hänajty jaduhṉ nnänøøm̱by cooc̈h njootcujcä, cooc̈h ngudiúnät nébiøch Dios tøø xyhaneꞌemiän, cooc̈h tiuuṉg nyajmáayyät; jeꞌec̈h jaduhṉ tøø xquiex̱y. </v>
<v b="JHN" c="4" v="35">Huug hix̱ yøꞌøyaꞌay hajxy xii mänajpä. Xmiäbøgáaṉäbøch nmädiaꞌagy hajxy yøꞌø. Jaduhṉ mäwíinäts høøc̈hä nmädiaꞌagy nebiä tøømd paquiä miayøꞌøyän. Tehm̱ quiähxøꞌp jaduhṉ. Cab hajxy jaduhṉ mdehm̱ miänáꞌanät nebiä niippädøjc‑hajxy miänaꞌañän cooc mädaax̱poꞌo yhabety, mänítäc hajxy jeꞌe yajpädøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="4" v="36">Pǿṉhøch jäyaꞌay jaꞌa nmädiaꞌagy xyajmäbøgáaṉäp, xooṉdaꞌagaam̱b hajxy jeꞌe coo hajxy jeꞌe may miäbøgaꞌañ. Quipxy hajxy miøødxooṉdaꞌagaꞌañ jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jayøbajt yaghawaꞌxøøc̈hóhṉäbä. Jaꞌa hajxy yajmäbøgáaṉäbä, jeꞌedshajxy cøjxtaꞌaxiøø jugyhadaam̱b nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="JHN" c="4" v="37">Tøyhajt jeꞌeduhṉ nebiä jäyaꞌayhajxy miänaꞌañän: “Wiingpä jeꞌe niip, y wiingpä jeꞌe yajpädøꞌp.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="38">Tøøc̈h mijts nwiinguex̱y coo mijts jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy myajmäbǿgät, jaꞌa hajxy hijty tøø miädoyhátiäbä. Wiingpä hajxy jayøbajt yajmädoyhajt; mijts høx̱haam myajmäbøgaam̱by ―nøm̱ Jesús miänaaṉ̃. </v>
<v b="JHN" c="4" v="39">Jaꞌa Sicarpä jäyaꞌayhajxy, nämay hajxy jeꞌeduhṉ miäbøjcä jaꞌa Jesús miädiaꞌagy. Paady hajxy jeꞌeduhṉ miäbøjcy coo jaꞌa toꞌoxiøjc hänajty jaduhṉ tøø ñägapxy cooc yhaxøøgwiinmahñdy cøjx ñajuǿøyyäxä, møød cooc cøjx yhawaaṉdǿøw̱äxä. Jim̱ä Sicarpä jäyaꞌayhajxy hänajty xiøønax̱y Samarianaaxooty. </v>
<v b="JHN" c="4" v="40">Mänit Jesús hoy miänuuꞌxtaꞌagyii coo jim̱ miähmǿꞌøwät maa quiajpthajxiän. Mänit jiaanc̈h mähmøøyy. Mejtsxøø jeꞌeduhṉ jim̱ yhijty. </v>
<v b="JHN" c="4" v="41">Coo Jesús jiaac yajmøødmädiaacy jaꞌa jäyaꞌayhajxy, nämay jaꞌa miädiaꞌagy jiaac mäbǿjcäxä. </v>
<v b="JHN" c="4" v="42">Mänitä toꞌoxiøjc hajxy ñämaayy: ―Høxtahm̱ds miic̈h jim̱ hoy mnägapxiän cajptooty, cab højts tuꞌjoot nmäbøjcy. Pero coo højts jiiby ngädaacy, mänit højts jeꞌe xtiehm̱ yhamdsoo møødmädiaacy. Mänit højts nmäbøjcy. Mänit højts nnajuøøyy coo yøꞌøyáꞌadiäm Cristohaty. Yøꞌøds hajxy xyajnähwaꞌads xyajcuhwaꞌadsáaṉäm nägøx̱iä mäduhṉ̃tiä hajxy yaa ndsänáayyäm hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="JHN" c="4" v="43">Nägooyyä mejtsxøø yhabejty, mänit Jesúshajxy tiuꞌubøjnä, ñøcxnä hajxy jim̱ Galilea. </v>
<v b="JHN" c="4" v="44">Hamdsoo Jesús jeꞌeduhṉ miänaaṉ̃ cooc hajxy quiaꞌa wiingudsähgøꞌøyii maa yhamdsoo cajptän, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy yaghawaꞌxøøbiä. </v>
<v b="JHN" c="4" v="45">Pero coo Jesús jim̱ miejch Galilea maa yhamdsoo cajptän, mänit yajpooꞌxä haxiꞌig haxóṉ. Paadiä Jesús yajpooꞌxä, coo jäyaꞌayhajxy hänajty tøø yhix̱y hoy‑yagjuøøñäjatypä, nebiaty Jesús jim̱ tøø tiuṉ̃ tøø yajcähxøꞌøgy Jerusalén jaꞌa pascuaxøøjooty. </v>
<v b="JHN" c="4" v="46">Mänit Jesús jim̱ jadähooc miéjtscumbä Caná de Galilea maa jaꞌa nøø hänajty tøø yajwaꞌañguiojjiän vino. Jim̱ä gobiernä mioonsä hänajty tuꞌug tøø miech. Tuꞌugä yhuung hänajty tøø piaꞌambety jim̱ Capernaum. </v>
<v b="JHN" c="4" v="47">Coo jaꞌa gobiernä mioonsä miädoyhajty coo Jesús hänajty tøø miech jim̱ Galilea, mänit Jesús hoy miänuuꞌxtaꞌagyii coo yhuung nøcxy yajmøcpǿjcäxä. Møjtaꞌagy yhuung hänajty. </v>
<v b="JHN" c="4" v="48">Mänitä gobiernä mioonsä ñämaayyä: ―Mijts, cahnä hajxy mmäbøcyñä, hoy hajxy tøø mja mädoyhaty cooc̈h hoy‑yagjuøøñäjatypä tøø nduṉ̃. Mänit hajxy mmäbøgaꞌañ coo hajxy mhuuc tehm̱ yhixaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="4" v="49">Mänitä gobiernä mioonsä miänaaṉ̃: ―Tsógäm, jam̱ hadøꞌøc̈hä; chám̱høch nhuung yhoꞌogaaṉnä. </v>
<v b="JHN" c="4" v="50">Mänit Jesús miänaaṉ̃: ―Wiimbit jootcujc. Cabä mhuung yhoꞌogaꞌañ. Mänit Jesús miädiaꞌagy jiaanc̈h mäbǿjcäxä. Mänit gobiernä mioonsä jiaanc̈h wiimbijty. </v>
<v b="JHN" c="4" v="51">Tuꞌhaamhädaacpä jaꞌa mioonsähajxy jiøjcubaadøøyyä. Mänit yhawáaṉäxä cooc yhuung hänajty tøø jiaanc̈h møcpøcy. </v>
<v b="JHN" c="4" v="52">Mänit yajtøøyy mädunajtä hänajty tøø miøcpøcy. Mänit ñämaayyä: ―Häxøøy jaꞌa tioy tiøjch cujyxiøøhoꞌogy. </v>
<v b="JHN" c="4" v="53">Mänit jaꞌa gobiernä mioonsä jiaanc̈h jahmiejch coo Jesús hänajty häxøøyhajty cujyxiøøhoꞌogy tøø miänaꞌañ cooc yhuung miøcpøgaꞌañ. Mänit Jesús jaꞌa miädiaꞌagy cøjx miäbǿjcäxä mäduhṉ̃tiä hajxy tiuꞌugtøjcä. </v>
<v b="JHN" c="4" v="54">Miämetsc‑hoocpä Jesús jeꞌeduhṉ yajcähxøꞌcy jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä jim̱ Galilea. Mänit jeꞌeduhṉ yajcähxøꞌcy coo hänajty tøø yhoy Judea. </v>
<v b="JHN" c="5" v="1">Mänit Jesús ñǿcxcumbä jim̱ Jerusalén xøøhajpä. Jaꞌa judíos xiøøhajxy hänajty jadáaṉäp. </v>
<v b="JHN" c="5" v="2">Jim̱ä tsiidaact jaduhṉ tuꞌug xiøhaty Betzata, jaꞌa hebreohayuuc‑haamby. Jim̱ä tsiidaact mädøyyä maa jaꞌa meegtooꞌtaactän. Mägoox̱c‑hit jaꞌa tøjwiing wäditiä jim̱ maa jaꞌa tsiidaactän. </v>
<v b="JHN" c="5" v="3">Mayyä paꞌamjäyaꞌay hänajty jim̱ quioꞌnaꞌay møødä wiindspä møødä tecymiaꞌadpä møødä tecymiucypiä. Jim̱ hajxy hänajty yhahix̱y coo jaꞌa nøø jaduhṉ jiädseṉyóꞌoyät. </v>
<v b="JHN" c="5" v="4">Wiingumänaa jaꞌa Dios mioonsä tsajpootypä hänajty tuꞌug quiädaꞌagy nøøyagjädseṉyohbiä maa jaꞌa tsiidaactän. Pero cab hänajty quiähxøꞌøgy. Nägooyyä jaꞌa nøø hajxy hänajty jaduhṉ yhix̱y tiägøꞌøy jädseṉyohbiä, mänitä paꞌamjäyaꞌayhajxy tiägøꞌøy nøøjooty. Jaꞌa hänajty jayøbajt tehm̱ tiägøøc̈hohm̱bä, jeꞌeds hänajty jaduhṉ møcpøjp nidiuhm̱. Hoy tyii paꞌamä hänajty jia møødä, yajnajxyp jeꞌe. </v>
<v b="JHN" c="5" v="5">Jim̱ jäyaꞌay hänajty tuꞌug piaꞌamgoꞌnaꞌay. Miähiiꞌxmajmocxtägøøgjumøjtpä hänajty jim̱ tøø yhity. </v>
<v b="JHN" c="5" v="6">Coo Jesús jaꞌa paꞌamjäyaꞌay jaduhṉ yhijxy, mänit Jesús yajtøøyy: ―Nejy, mmøcpøgaam̱bä. </v>
<v b="JHN" c="5" v="7">Mänitä paꞌamjäyaꞌay yhadsooyy: ―Cábøch nbøṉ pǿṉhøch xpiädáꞌagäp nøøjooty coo jaꞌa nøø tiägøꞌøy jädseṉyohbiä. Cooc̈h hänajty jiiby nja tägøꞌøwaꞌañ, tøø wiingpä hänajty tiägøøñä. </v>
<v b="JHN" c="5" v="8">Mänit Jesús miänaaṉ̃: ―Pädøꞌøg, yajpädøꞌøg mdoꞌogy, yohñä. </v>
<v b="JHN" c="5" v="9">Mänitiä paꞌamjäyaꞌay jaduhṉ jiaanc̈h møcpøjcy. Mänitä miaabejt jiaanc̈h yajpadøꞌcy yoꞌoyøꞌcy. Pooꞌxxiøøjooty hänajty jeꞌe. </v>
<v b="JHN" c="5" v="10">Mänitä judíoshajxy miänaaṉ̃, ñämaayyä jaꞌa craa jaꞌa hänajty tøø yajmøcpøgyíijäbä: ―Pooꞌxxiøø jädaꞌa. Cabä cuhdujt jaduhṉ myiṉ̃ coo yøꞌø mdoꞌogy jädaꞌa mgapwädítät. </v>
<v b="JHN" c="5" v="11">Mänit jäyaꞌay yhadsooyy jaꞌa hänajty tøø miøcpǿquiäbä: ―Jaayáꞌayhøch tøø xyajmøcpǿquiäbä, jeꞌec̈h jaduhṉ xñämaayy cooc̈h ndoꞌogy nyajpädǿꞌøgät. </v>
<v b="JHN" c="5" v="12">Mänit miäyajtøøw̱a: ―Pøṉ jaduhṉ tøø xñämaꞌay coo mdoꞌogy myajpädǿꞌøgät, coo myoꞌoyǿꞌøgät. </v>
<v b="JHN" c="5" v="13">Cabä mähdiøjc ñäꞌä hadsooyy. Hix̱, jaanc̈h tehm̱ ñämay jäyaꞌayhajxy hänajty jim̱. Tøø Jesús hänajty yhijxtägóoyyänä. Paadiä mähdiøjc hänajty quiaꞌa najuøꞌøy waam̱b yhadsówät. </v>
<v b="JHN" c="5" v="14">Mänit cueeṉ̃tiä, mänit Jesús yhíjxcumbä maa jaꞌa tsajtøjc hamøjpän. Mänit Jesús miänaaṉ̃: ―Huuc mädow̱, chaa miic̈h nnämáꞌawät, tøø miic̈h mmøcpøcy. Caꞌa tii pojpä cädieey mduṉ̃ coo maas haxøøg mjádät. </v>
<v b="JHN" c="5" v="15">Mänitä mähdiøjc hoy ñägapxy maa jaꞌa judíoshajxiän cóodäm Jesús jeꞌe, jaꞌa hänajty tøø miäyajmøcpǿquiäbä. </v>
<v b="JHN" c="5" v="16">Coo Jesús jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä yajcähxøꞌcy jaꞌa pooꞌxxiøøjooty, paadiä judíos Jesús hajxy miädsiphajty; paady hajxy wyiinmaayy nebiä Jesús hajxy yaghóꞌogät. </v>
<v b="JHN" c="5" v="17">Mänit Jesús miänaaṉ̃, ñämaayyä jaꞌa judíoshajxy: ―Cábøch nDeedy mänaa tiuum̱bädøꞌøy. Jädaꞌanäbaadyñä tiuṉ̃. Páadyhøch jaduhṉ nbaduum̱bä, hoy jaduhṉ jia pooꞌxxiøøjootiä. </v>
<v b="JHN" c="5" v="18">Paady hajxy jia wiinmaayy nebiä Jesús hajxy yaghóꞌogät, coo Jesús jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä yajcähxøꞌcy jaꞌa pooꞌxxiøøjooty, møød coo jaduhṉ miänaaṉ̃ cooc Dios Tieedyhaty, møød coo yajnimiäbaatä nebiä Diosän. </v>
<v b="JHN" c="5" v="19">Mänit Jesús miänaaṉ̃, ñämaayyä jaꞌa judíoshajxy: ―Chaads mijts tehm̱ tiøyhajt nnämáꞌawät, cábøch nhamdsoo tuuṉg nduṉ̃; jadúhṉhøch nduṉ̃ nébiøch nDeedy jim̱ tiuṉ̃än. Nebiátyhøch nDeedy tiuṉ̃, jadúhṉhøch nduum̱bä. </v>
<v b="JHN" c="5" v="20">Xchójpøch nDeedy. Xyajnähixǿøbiøch nebiaty jeꞌe tiuṉ̃. Maas hoy‑yagjuøøñátyhøch nDeedy xyajnähixøꞌøwaꞌañ neby hajxy myagjuǿꞌøwät. </v>
<v b="JHN" c="5" v="21">Yagjujypiǿjpiøch nDeedy jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌay. Jaanä jadúhṉhøch nyagjujypiøgaam̱bä, pønjátyhøch nyajnähdíjäp. </v>
<v b="JHN" c="5" v="22">NDéedyhøch, cab jeꞌe pøṉ yajcumädow̱aꞌañ. Høøc̈h jeꞌe tøø xquiuhdujtmoꞌoy cooc̈h jäyaꞌay nyajcumädów̱ät, jaꞌa hajxy caꞌa mädiaꞌagymiäbøjpä. </v>
<v b="JHN" c="5" v="23">Páadyhøch jaduhṉ tøø xquiuhdujtmoꞌoy cooc̈hä jäyaꞌayhajxy ween xwyiingudsähgøꞌøy nébiøch nDeedy wyiingudsähgøꞌøyiijän. Pønjátyhøch hajxy xquiaꞌa wiingudsähgøøby, ni nDéedyhøch hajxy xquiaꞌa wiingudsähgǿøyyäbä, jaꞌac̈h tøø xquiéx̱iäbä. </v>
<v b="JHN" c="5" v="24">’Chaads mijts tehm̱ tiøyhajt nnämáꞌawät, pønjaty højts nmädiaꞌagy hajxy xmiäbøgáaṉäp mǿødhøch nDeedy, tøø jaꞌa haxøøgpä hajxy quiøx̱y najtshixøøñä. Jeꞌeds hajxy cøjxtaꞌaxiøø jugyhadaam̱b nebiä Dios jiugyhatiän. Cab hajxy jeꞌe mänaa quiumädow̱aꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="5" v="25">Jaꞌa hajxy caꞌa mäbøjpä, tøø yhabaady cooc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xmiäbøgaaṉä. Cooc̈hä nmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ xmiäbǿjcät, jaduhṉ hajxy jiugyhadaꞌañ cøjxtaꞌaxiøø nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="JHN" c="5" v="26">Miǿødhøch nDeedy cuhdujt coo jäyaꞌayhajxy ñämáꞌawät coo hajxy jaduhṉ jiugyhádat tsajpootyp cøjxtaꞌaxiøø. Jeꞌec̈h cuhdujt tøø xmioꞌoy cooc̈hä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ nnämáꞌawät coo hajxy jim̱ yhídät cøjxtaꞌaxiøø. </v>
<v b="JHN" c="5" v="27">Cooc̈h jeꞌeduhṉ tøø xwyiinguex̱y, páadyhøch jaduhṉ tøø xquiuhdujtmoꞌoy cooc̈h nyajnähdíjät nebiaty jäyaꞌayhajxy jiádät. </v>
<v b="JHN" c="5" v="28">Caꞌa hajxy myagjuøꞌøy. Habaadaam̱b jeꞌe cooc̈hä hoꞌogyjiäyaꞌayhajxy nyaax̱pädsøm̱aꞌañ. Mänítøch nmädiaꞌagy hajxy xmiädow̱aaṉä. </v>
<v b="JHN" c="5" v="29">Mänit hajxy nägøx̱iä quiøx̱y jutpädsøm̱aꞌañ mäduhṉ̃tiä hajxy hänajty tøø yhoꞌogy. Jaꞌac̈h nmädiaꞌagy hajxy hänajty tøø xmiäbǿjcäbä, jeꞌeds hajxy nøcxaam̱b tsajpootyp. Jaꞌac̈h nmädiaꞌagy hajxy hänajty tøø xquiaꞌa mäbǿjcäbä, jeꞌeds hajxy caꞌawaam̱b haxøøgtuum. </v>
<v b="JHN" c="5" v="30">’Nyajtødiägǿøbiøch nébiøch nDeedy xñämaꞌayän. Caꞌa yhøøc̈hä nhamdsoo wiinmahñdy nyaghijpy. Ngudiúum̱biøch jaduhṉ nébiøch nDeedy xmiägapxy xyhaneꞌemiän. Cooc̈h jaduhṉ ngudiuṉ̃, páadyhøch jaꞌa tøyhajt nyecy cooc̈h nyajtødiägøꞌøy. </v>
<v b="JHN" c="5" v="31">Cooc̈h häxøpy hamdsoo nniñägapxyii, mänit hajxy cu mmänaaṉ̃ cooc̈hä tøyhajt ngaꞌa mädiaꞌagy. </v>
<v b="JHN" c="5" v="32">Jiic̈hä wiingpä xñägapxy; nnajuǿøbiøch coo jaꞌa tøyhajt jeꞌeduhṉ yecy. Dióshøch jeꞌe xñägapxp. </v>
<v b="JHN" c="5" v="33">Tøøc̈h mijts hoy xyajtøy maa Juangän pø Dióshøch tøø xjiaanc̈h quex̱y. Mänitä Juan jaꞌa tøyhajt hajxy xmiooyy. </v>
<v b="JHN" c="5" v="34">Pero høøc̈h, caꞌa jiäyáꞌayhøch tøø xyhawaaṉä cooc̈h Dios tøø xquiex̱y. Nyagjahmiéjchpøch mijts nebiä Juan hajxy tøø xyhawaaṉän cooc̈h Dios tøø xquiex̱y, neby hajxy jaduhṉ mnähwaꞌads mguhwáꞌadsät. </v>
<v b="JHN" c="5" v="35">Yajwaꞌxyp jaꞌa Juan jaꞌa Diosmädiaꞌagy hijty. Xyajnähixøøby hajxy hijty neby hajxy mnähwaꞌads mguhwáꞌadsät. Hoy jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hijty mmädóow̱ä. Pero cabä miädiaꞌagy hajxy hijty mmäbøgaaṉä. </v>
<v b="JHN" c="5" v="36">Ndúum̱biøch nébiøch nDeedy tøø xyhaneꞌemiän. Cooc̈h jaduhṉ nduṉ̃, cähxøꞌp jaduhṉ cooc̈h nDeedy tøyhajt tøø xquiex̱y. Cooc̈h hajxy jaduhṉ xyhix̱y nébiøch nduṉ̃än, páquiøch nmädiaꞌagy hajxy xmiäbǿjcät, hoy jaꞌa Juan jaꞌa miädiaꞌagy hajxy tøø mgaꞌa ja mäbøjcä jaꞌa høøc̈hcøxpä cooc̈h xñägapxy. </v>
<v b="JHN" c="5" v="37">Jaꞌa nDéedyhøch, jaꞌac̈h tøø xquiéx̱iäbä, høøc̈hcøxpä jiiby tøø xyajcujaayii maa Diosmädiaꞌaguiän. Pero cab hajxy mnajuøꞌøy cooc̈h nDeedy jaꞌa miädiaꞌagy jaduhṉ nmädiaacä. Cab hajxy mnajuøꞌøy cooc̈h jaduhṉ nduṉ̃ nébiøch nDeedy tiuṉ̃än. </v>
<v b="JHN" c="5" v="38">Pero cábøch mijts nDeedy jaꞌa miädiaꞌagy tøø xmiäbøjcä, jaꞌac̈h tøø xquiéx̱iäbä. Coo hajxy häxøpy tøø mmäbøcy, cu xmiäbǿjcøch mijts jaꞌa nmädiaꞌagy. </v>
<v b="JHN" c="5" v="39">Myajmädiaac‑hoꞌpy jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy, jaꞌa jecy mähmǿøyyäbä cujaay. Paady hajxy jaduhṉ myajmädiaac‑hoꞌogy coo tyijy hajxy jaduhṉ mjugyhádat nebiä Dios jiugyhatiän. Chaads mijts hajxy nnämáꞌawät, cooc̈h nmädiaꞌagy hajxy xyajtúuṉät, mänit hajxy jaduhṉ mjugyhádat. Pero hóyhøch Diosmädiaꞌagy xjia nägapxy, </v>
<v b="JHN" c="5" v="40">cábøch mijts jaꞌa nmädiaꞌagy xmiäbøgaaṉä. Cooc̈h mijts nmädiaꞌagy hamuumduꞌjoot xmiäbǿjcät, mänit hajxy mäbøcy mjugyhádat nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="JHN" c="5" v="41">’Cábøch nmøjpädaꞌagy, hóyhøch jäyaꞌayhajxy xquiaꞌa ja wiingudsähgøꞌøy. </v>
<v b="JHN" c="5" v="42">Nnajuǿøbiøch coo mijts Dios mgaꞌa tsocy. </v>
<v b="JHN" c="5" v="43">NDéedyhøch tøø xjia hamdsoo quex̱y. Pero cábøch mijts nmädiaꞌagy xmiäbøgaaṉä. Coo wiingpä miédsät, jeꞌeds mijts jaꞌa miädiaꞌagy paquiä mmäbøgáaṉäp. </v>
<v b="JHN" c="5" v="44">Cábøch mijts nmädiaꞌagy hoy xmiäbøgaaṉä. Jia tsojpy jaꞌa mjoothajxy jaduhṉ coo jäyaꞌay hajxy xwyiingudsähgǿꞌøwät. Pero cabä mjoothajxy chocy coo Dios hajxy xchógät. </v>
<v b="JHN" c="5" v="45">Caꞌa yhøøc̈hä mijts jim̱ nnäxøꞌøwøꞌøwaam̱by maa Dios wyiinduumän. Jaꞌa Moisésäts mijts jaduhṉ xñäxøꞌøwøꞌøwaam̱b. Mmänaam̱b hajxy jaduhṉ coo tyijy Diosmädiaꞌagy hajxy mmäbøcy, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. </v>
<v b="JHN" c="5" v="46">Coo mijts cu mjaanc̈h mäbøjcy, cu xmiäbǿjcøch nmädiaꞌagy hajxypä. Høøc̈hcøxpä Moisés jaduhṉ jecy quiujahy. </v>
<v b="JHN" c="5" v="47">Pero pø cab hajxy mmäbøgaꞌañ nebiä Moisés jecy quiujahyyän, ni høøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xquiaꞌa mäbøgáaṉäbä. </v>
<v b="JHN" c="6" v="1">Cumejtspoꞌo cudägøøgpoꞌo Jesús jim̱ ñøcxy mejyhawiimb. Mejtstuꞌu jaꞌa mejy xiøhaty Galilea møød Tiberias. </v>
<v b="JHN" c="6" v="2">Nämay Jesús hänajty pianøcxyii jäyaꞌayhajxy. Paady hänajty pianøcxyii coo hoy‑yagjuøøñäjatypä hänajty tøø yajcähxøꞌøgy, møød coo paꞌamjäyaꞌay hänajty tøø yajmøcpøcy. </v>
<v b="JHN" c="6" v="3">Mänit Jesúshajxy jim̱ wyiimbejty maa jaꞌa tuṉguhduumän møødä jiamiøødhajxy. Mänit hajxy jim̱ yhøxtaacy tuṉguhduum. </v>
<v b="JHN" c="6" v="4">Mäwiingoom̱b jaꞌa pascuaxøø hänajty, jaꞌa judíoshajxy yagjájtäbä. </v>
<v b="JHN" c="6" v="5">Mänit Jesús wyiinheeꞌppejty coo jäyaꞌay hänajty may pianøcxyii. Mänit Jesús jaꞌa Felipe ñämaayy: ―Maa jaꞌa caayyøøc hajxy nbáatämät coo yøꞌøyaꞌay hajxy nyajcáayyämät nämay. </v>
<v b="JHN" c="6" v="6">Paadiä Jesús jaduhṉ miänaaṉ̃, yhuuc näꞌä mädiaꞌagyhixaam̱by hänajty waam̱bä Felipe hänajty yhadsowaꞌañ. Tøø Jesús hänajty hamdsoo wyiinmay nebiä jäyaꞌayhajxy hänajty yajcayaꞌañii. </v>
<v b="JHN" c="6" v="7">Mänitä Felipe yhadsooyy: ―Ni mejtsmägoꞌx denariojuy jaꞌa tsajcaagy quiaꞌa mädøyhádät, hoy hajxy tuꞌliiꞌxyjaty cu nja móoyyäm. </v>
<v b="JHN" c="6" v="8">Andrés jaꞌa Jesús jaꞌa jiamiøød hänajty tuꞌug xiøhaty, jaꞌa Simón Pedro piuhyaꞌay. Mänitä Andrés jaꞌa Jesús ñämaayy: </v>
<v b="JHN" c="6" v="9">―Chaadsä pigänaꞌc jaꞌa cebadatsajcaagy miøødä mägoox̱cä, møødä hacx metscä. Pero cab jaduhṉ miädøyhádät. Hix̱, majiäyaꞌay yøꞌøduhṉ. </v>
<v b="JHN" c="6" v="10">Mänit Jesús miänaaṉ̃: ―Nämaꞌaw hajxy ween hajxy yhøxtaꞌagy. Møj jim̱ miøøjiootä. Jim̱ hajxy yhøxtaacy jaꞌa mägoox̱milpä yaꞌadiøjc‑hajxy møødä toꞌoxiøjc‑hajxy hawiing. </v>
<v b="JHN" c="6" v="11">Mänit Jesús jaꞌa tsajcaagy quiooṉdsooyy. Mänit Jesús Dios jaduhṉ ñämaayy: “Dioscujúꞌuyäp.” Mänit Jesús jaꞌa jiamiøød jaꞌa tsajcaagy miooyy. Mänitä jiamiøød jaꞌa tsajcaagy hajxy tiägøøyy yajwaꞌxpä maa jäyaꞌayhajxy hänajty yhäñaꞌayän. Møødä hacx hajxy yajmäwaꞌxøøbiä. Jaduhṉ̃tiä jäyaꞌayhajxy miooyyä mäduhṉ̃tiä hajxy hänajty quiayaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="6" v="12">Coo hajxy quiaabiädøøyy, mänit Jesús jaꞌa jiamiøød ñämaayy: ―Yajpädøꞌøg tsajcaagyquiaadiuc hajxy møødä hacxtsuꞌtstuc, neby hajxy jaduhṉ ngaꞌa nähguéecämät. </v>
<v b="JHN" c="6" v="13">Mänit jaꞌa tsajcaagyquiaadiuc hajxy cøjx yajpädøꞌøgy møødä hacxtsuꞌtstuc. Majmetscach hajxy yaghujch jaꞌa tsajcaagyquiaadiuc. </v>
<v b="JHN" c="6" v="14">Coo jäyaꞌayhajxy yhijxy nebiä Jesús jaꞌa tsajcaagy hänajty tøø yajwaꞌañguiojjiän, mänit hajxy tiägøøyy mänaam̱bä: ―Pues tehm̱ tiøyhajt, yøꞌøds jeꞌe, jaꞌa hajxy hijty nhahíjxämbä coo hajxy hijty xñämedsáaṉäm nebiä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañän. </v>
<v b="JHN" c="6" v="15">Coo Jesús ñajuøøy coo hänajty nøcxy piädaꞌagaꞌañii gobiernä mädsibøꞌøbä, mänit jim̱ chohṉnä. Mänit jim̱ ñøcxnä nidiuhm̱ tuṉjoot. </v>
<v b="JHN" c="6" v="16">Coo chuujøøyy, mänitä Jesús jiamiøødhajxy yhädaacy mejypiaꞌa. </v>
<v b="JHN" c="6" v="17">Mänit hajxy tiägøøyy barcojooty. Mänit hajxy tiuꞌubøjcy. Jim̱ Capernaum hajxy hänajty ñøcxaꞌañ mejyhawiimb. Wiingoods hänajty. Cahnä Jesús jaꞌa jiamiøød hänajty piaadyñä. </v>
<v b="JHN" c="6" v="18">Mänitä poj piädøꞌcy møc. Mänitä mejy chajcujy cøxp. </v>
<v b="JHN" c="6" v="19">Mägoox̱kilómetro tädujkilómetro hajxy hänajty tøø ñøcxy, mänitä Jesús hajxy yhijxy coo jaꞌa barco hänajty tøø ñajtspaadøꞌøy. Yohby Jesús hänajty mejywyiing. Mänitä jiamiøødhajxy chähgøøbiøjcy. </v>
<v b="JHN" c="6" v="20">Mänit hajxy ñämaayyä: ―Caꞌa hajxy mdsähgøꞌøy; Jesúshøch høøc̈h. </v>
<v b="JHN" c="6" v="21">Mänit hajxy jiootcugøøyy. Mänitä Jesús yajtägøøyyä barcojooty. Mänitiä hajxy jim̱ miejtsnä mejypiaꞌa maa hajxy hänajty ñøcxiän. </v>
<v b="JHN" c="6" v="22">Cujaboom, jim̱nä majiäyaꞌayhajxy hänajty mejyhawiimbnä, maa hajxy hänajty tøø yajcayiijän. Ñajuøøby hajxy hänajty coo Jesús hänajty tøø quiaꞌa møødtuꞌubøgyii jaꞌa jiamiøødhajxy quipxy. Hijxä jaꞌa Jesús jiamiøødhajxy coo hajxy tiuꞌubøjcy barcojooty jaꞌa majiäyaꞌayhajxy. Jagoo barco hänajty tuꞌug; jeꞌe hajxy hänajty tøø yajtuꞌubøcy. </v>
<v b="JHN" c="6" v="23">Mänitä barco hajxy yajmejch wiingpä, jaꞌa Tiberiastsohm̱bä. Jim̱ hajxy miedsøøyy maa jäyaꞌayhajxy hänajty tøø chajcaagyquiayyän, mänaa Jesús jaꞌa Dioscujúꞌuyäp yequiän. </v>
<v b="JHN" c="6" v="24">Coo jaꞌa majiäyaꞌayhajxy yhijxy coo Jesúshajxy quiaꞌa jiijän, mänit hajxy tiägøøyy barcojooty. Mänit hajxy tiuꞌubøjcy Jesúshøxtaabiä. Jim̱ hajxy ñøcxy mejyhawiimb jim̱ Capernaum. </v>
<v b="JHN" c="6" v="25">Coo hajxy jim̱ miejch mejyhawiimb, mänitä Jesús hajxy jim̱ piaaty. Mänit Jesús hajxy ñämaayy: ―Wiindsǿṉ, mänaa mmejch. </v>
<v b="JHN" c="6" v="26">Mänit Jesús miänaaṉ̃: ―Chaads mijts tehm̱ tiøyhajt nnämáꞌawät, páadyhøch mijts hijty xyhøxtaꞌay cooc̈h mijts jeꞌe cuꞌuxiä nyajcaayy. Cábøch mijts jeꞌe xmiäyajtøwaꞌañ tiiguiǿxpøch jaꞌa hoy‑yagjuǿøñäbä coo nyajcähxøꞌcy. </v>
<v b="JHN" c="6" v="27">Paady hajxy mduṉ̃, jaduhṉä cay huꞌugy hajxy mbaady. Pero chaads mijts nnämáꞌawät jadunajtä coo hajxy mhøxtáꞌawät neby hajxy mjugyhádat nebiä Dios jiugyhatiän. Høøc̈h mijts cuhdujt nmoꞌowaam̱by coo hajxy jaduhṉ mjugyhádat. Páadyhøch mijts jaduhṉ nmoꞌowaꞌañ, cooc̈hä Dios tøø xquiuhdujtmoꞌoy, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="JHN" c="6" v="28">Mänit Jesús miäyajtøøw̱a: ―Neby højts ngudiúnät nebiä Dios choquiän. </v>
<v b="JHN" c="6" v="29">Mänit Jesús yhadsooyy: ―Chojpy jaꞌa Dios cooc̈h mijts jaꞌa nmädiaꞌagy xmiäbǿjcät, jaꞌac̈h tøø xquiéx̱iäbä. </v>
<v b="JHN" c="6" v="30">Mänitä Jesús miäyajtǿøw̱ägumbä: ―Tii hijxtahṉd hoy‑yagjuǿøñäbä myajcähxøꞌøgaam̱by neby højts miic̈h jaꞌa mmädiaꞌagy jaduhṉ nmäbǿjcät coo miic̈h jaꞌa Dios tøø xquiex̱y. </v>
<v b="JHN" c="6" v="31">Jaꞌa hajxy hijty nhaphájtäm ndeedyhájtäm jaꞌa jecypiä, jim̱ä maná hajxy quiaayy maa hänajty pøṉ quiaꞌa tsänaꞌayän. Moisés jaꞌa maná yajwaꞌañguioj. Jaꞌa maná, nebiä tsajcaaguiän jeꞌe. Jiiby jaduhṉ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: “Yajcaayyä jäyaꞌayhajxy jaꞌa tsajcaagyhajpä jaꞌa tsajpootyptsohm̱bä. Dios jaduhṉ quejx.” </v>
<v b="JHN" c="6" v="32">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Chaads mijts tehm̱ tiøyhajt nnämáꞌawät: Caha Mioisésä mijts jaꞌa tsajcaagy xyajnäguejx jaꞌa tsajpootyptsohm̱bä. Dios, jeꞌeds hajxy jeꞌe xyajnäguejx. Jeꞌeds hajxy jeꞌe xquiuhdujtmoꞌowaam̱b coo hajxy jim̱ mdägǿꞌøwät tsajpootyp. </v>
<v b="JHN" c="6" v="33">Jaꞌa Dios tøø quiéx̱iäbä, jim̱ tsajpootyp jeꞌe tøø chooñ. Paady jeꞌe yaa tøø quiädaꞌagy nejy mijts xquiuhdujtmóꞌowät coo hajxy mjugyhádat nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="JHN" c="6" v="34">Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Højts yøꞌø tsajcaagy móoyyäc cøjxtaꞌaxiøøbä, jaꞌa tsajpootyptsohm̱bä. Paady hajxy jaduhṉ miänaaṉ̃ coo hajxy quiaꞌa wiinjuøøyy coo Jesús jaduhṉ ñiñänøøm̱a hamdsoo coo jeꞌe tøø quiexyii jaꞌa Dios. </v>
<v b="JHN" c="6" v="35">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Høøc̈h jeꞌe, jaꞌa Dios tøø quiéx̱iäbä. Cuhdujtyéjpøch coo hajxy jim̱ tiägǿꞌøwät tsajpootyp pønjátyhøch jaꞌa nmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp. Cøjxtaꞌaxiøø hajxy jim̱ yhídät. </v>
<v b="JHN" c="6" v="36">Pero mijts, cábøch jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy tøø xmiäbøjcä, hoy hajxy tøø mja hix̱y cooc̈hä hoy‑yagjuǿøñäbä tøø nja yajcähxøꞌøgy. </v>
<v b="JHN" c="6" v="37">Pønjátyhøch jaꞌa nDeedy jaduhṉ xyajcøꞌøwaaṉøøby, jeꞌec̈hä nmädiaꞌagy xmiäbøgáaṉäp. Nguhbøgáam̱biøch hajxy jeꞌe. </v>
<v b="JHN" c="6" v="38">Páadyhøch tøø ndsooñ tsajpootyp cooc̈h ngudiúnät nébiøch nDeedy xyhaneꞌemiän, jaꞌac̈h tøø xquiéx̱iäbä. Cábøch jaꞌa nhamdsoo wiinmahñdy nyaghidaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="6" v="39">Cábøc̈hä nDeedy miänaꞌañ coo hajxy haxøøgtuum quiáꞌawät, jaꞌac̈h hajxy tøø xyajcøꞌøwaaṉǿꞌøyäbä, coo jaꞌa xøø jumøjt jaduhṉ yhabéjnät. Pero jaduhṉ miänaꞌañ cooc̈h hajxy nyajnǿcxät tsajpootyp. </v>
<v b="JHN" c="6" v="40">Jadúhṉhøch jaꞌa nDeedy miänaꞌañ coo hajxy cøjxtaꞌaxiøø jiugyhádat neby jaayaꞌay jiugyhatiän, pønjaty jaduhṉ najuøøby cooc̈hä Dios xyHuunghaty, pønjátyhøch jaꞌa nmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp. Jeꞌec̈h hajxy jim̱ nyajnøcxaam̱by tsajpootyp coo jaꞌa xøø jumøjt yhabéjnät. </v>
<v b="JHN" c="6" v="41">Coo Jesús miädiaacpädøøyy, mänit tiägøøyyä wiingapxpéjtäbä jaꞌa judíoshajxy. Paadiä wyiingapxpejtä coo hänajty tøø miänaꞌañ coo jim̱ chooñ tsajpootyp. </v>
<v b="JHN" c="6" v="42">Jaduhṉ hajxy ñiñämaayyä: ―Jesús yøꞌøyaꞌay xiøhaty; José yhuung yøꞌø. Nhix̱yhájtäm jaꞌa tiaj tieedy yøꞌø. Høhṉdaacp yøꞌøduhṉ cooc tyijy jim̱ tøø chooñ tsajpootyp. </v>
<v b="JHN" c="6" v="43">Mänitä Jesús jaꞌa judíos yhojy: ―Caꞌa hajxy mgapxtägooñä. </v>
<v b="JHN" c="6" v="44">Pǿṉhøch jaꞌa nDeedy yajnähdijpy, jeꞌec̈hä nmädiaꞌagy xmiäbøgáaṉäp. Jeꞌec̈h nyajnøcxaam̱by tsajpootyp coo jaꞌa xøø jumøjt yhabéjnät. </v>
<v b="JHN" c="6" v="45">Jiiby jaduhṉ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän coo Dios jäyaꞌay nägøx̱iä yajnähixøꞌøwaꞌañ. Pønjátyhøch jaꞌa nDeedy jaꞌa miädiaꞌagy tøø xwyiinjuøøyyä tøø xyhabøjcä, jéꞌedshøch jaꞌa nmädiaꞌagy tøø xmiäbøjcä. </v>
<v b="JHN" c="6" v="46">’Cábøch nDeedy mänaa yhixyii jäyáꞌayäm; høøc̈h nidiuhm̱ tøø nhix̱y. Jím̱høch ndsooñ Dioswiinduum. </v>
<v b="JHN" c="6" v="47">Chaads mijts tehm̱ tiøyhajt nnämáꞌawät, pǿṉhøch nmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp, jeꞌeds jugyhadaam̱b cøjxtaꞌaxiøø nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="JHN" c="6" v="48">Høøc̈h hajxy jaduhṉ jim̱ nyajtägøꞌøwaam̱by. </v>
<v b="JHN" c="6" v="49">Jaꞌa nhaphájtäm ndeedyhájtämhajxy, hoꞌc hajxy jeꞌe, hoy jaꞌa maná hajxy jia caayy pactuum. Jaꞌa maná, mäjaayejc jaduhṉ. Pero paquiä jaꞌa miäjaahajxy quiøjxy. </v>
<v b="JHN" c="6" v="50-51">Høøc̈h, páadyhøch tøø ndsooñ jim̱ tsajpooty nébiøch jäyaꞌayhajxy jim̱ nyajtägǿꞌøwät. Jim̱ hajxy yhidaꞌañ cøjxtaꞌaxiøø pønjátyhøch nmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp. Nnähdugáam̱biøch jaꞌa nniꞌx jaꞌa ngopc. Nnähhoꞌtuꞌudáam̱biøch jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä. </v>
<v b="JHN" c="6" v="52">Mänitä judíoshajxy yajcapxiøøyy jaꞌa Jesús jaꞌa miädiaꞌagy: ―Nejy, xmioꞌowáaṉäm yøꞌøyaꞌay ñiꞌx quiopcädaꞌa coo ndsúꞌtsämädä. </v>
<v b="JHN" c="6" v="53">Mänitä Jesús ñämaayy jaꞌa judíoshajxy: ―Chaads mijts tehm̱ tiøyhajt nnämáꞌawät, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä, cooc̈h mijts jaꞌa nniꞌx jaꞌa ngopc xquiaꞌa tsúꞌtsät, cooc̈h mijts jaꞌa nnøꞌty jaꞌa njoot xquiaꞌa húucät, cab hajxy jim̱ mdägǿꞌøwät maa Dioswiinduumän. </v>
<v b="JHN" c="6" v="54">Pønjátyhøch jaꞌa nniꞌx jaꞌa ngopc xchúꞌtsäp, pønjátyhøch jaꞌa nnøꞌty jaꞌa njoot xyhúucäp, jeꞌeds jeꞌe hidaam̱b cøjxtaꞌaxiøø jim̱ tsajpootyp. </v>
<v b="JHN" c="6" v="55">Tsuꞌtsǿøc‑høch jaꞌa nniꞌx jaꞌa ngopc; huucǿøc‑høch jaꞌa nnøꞌty jaꞌa njoot. </v>
<v b="JHN" c="6" v="56">Pønjátyhøch jaꞌa nniꞌx jaꞌa ngopc xchúꞌtsäp, pønjátyhøch jaꞌa nnøꞌty jaꞌa njoot xyhúucäp, jeꞌec̈h jaduhṉ nnänøøm̱by jaꞌa nmädiáꞌagyhøch hajxy xmiäbǿjcäp. Jeꞌec̈h hajxy nguhdujtmoꞌowaam̱by coo hajxy yhídät cøjxtaꞌaxiøø jim̱ tsajpootyp. Tuꞌugmädiáꞌagyhøch hajxy nmøødhidaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="6" v="57-58">Jaꞌa nDéedyhøch, jaꞌac̈h tøø xquiéx̱iäbä, jeꞌec̈h jaduhṉ tøø xquiuhdujtmoꞌoy cooc̈h jäyaꞌayhajxy jim̱ nyajnǿcxät tsajpootyp, pønjátyhøch jaꞌa nmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp. Jim̱ hajxy yhidaꞌañ cøjxtaꞌaxiøø. Jaꞌa nhaphájtäm jaꞌa ndeedyhájtäm, hoꞌc hajxy jeꞌe jequiän, hoy jaꞌa maná hajxy jia caayy. Pero pønjátyhøch jaꞌa nmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp, cab hajxy quiaꞌawaꞌañ haxøøgtuum mänaa. </v>
<v b="JHN" c="6" v="59">Jaduhṉ Jesús jim̱ miädiaacy Capernaum coo hänajty yajnähixøꞌøy tsajtøgooty maa jaꞌa judíos jaꞌa Dios hajxy hänajty wyiingudsähgøꞌøyän. </v>
<v b="JHN" c="6" v="60">Coo Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy jaduhṉ jim̱ miädooyy, mänit hajxy näjeꞌe miänaaṉ̃: ―Cab hajxy jaduhṉ nguhbǿjcämät; tsip xex̱ yøꞌø mädiaꞌagy jaduhṉ. </v>
<v b="JHN" c="6" v="61">Ñajuøøyy Jesús jaduhṉ nebiaty hajxy hänajty miädiaꞌaguiän. Mänit hajxy ñämaayyä: ―Nejy, cábøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xjiøjpøgøꞌøwáaṉäjä. </v>
<v b="JHN" c="6" v="62">Cooc̈h mijts xyhíxät cooc̈h hänajty jim̱ nnøcxy tsajpootyp, mänítøch mijts jaꞌa nmädiaꞌagy xmiäbøgaaṉä cooc̈h jim̱ ndsooñ tsajpootyp, høøc̈h jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="JHN" c="6" v="63">Jaꞌa mjuøhñdyhajxy, jeꞌeds hajxy yaa xyagjugyhajp. Jaꞌa mniꞌx jaꞌa mgopc‑hajxy, cab hajxy jeꞌe yaa xyagjugyhaty. Cooc̈h mijts jaꞌa nmädiaꞌagy xmiäbǿjcät, mänit hajxy mdägǿꞌøwät jim̱ tsajpootyp. </v>
<v b="JHN" c="6" v="64">Pero cahnä hajxy nägøx̱iä mmäbøcyñä. Paadiä Jesús jaduhṉ miänaaṉ̃, ñajuøøby hänajty jaduhṉ pønjaty hänajty jeꞌe caꞌa mädiaꞌagymiäbøgaam̱b. Ñajuøøby hänajty jeꞌebä pøṉ hänajty yegáaṉäp hoꞌcǿøc. Jäguem̱iä Jesús jaduhṉ ñajuøøyy mänaa jaꞌa miäguꞌughajpähajxy tiägøꞌøyän yajnähixøøbiä. </v>
<v b="JHN" c="6" v="65">Mänit Jesús miänáaṉgumbä: ―Páadyhøch mijts jaduhṉ nnämaayy: “Pǿṉhøch jaꞌa nDeedy yajnähdijpy, jeꞌec̈hä nmädiaꞌagy xmiäbøgáaṉäp.” </v>
<v b="JHN" c="6" v="66">Coo Jesús jaduhṉ miädiaacpädøøyy, mänitä jiamiøødhajxy nämay wyiimbijnä. Cabä Jesús hajxy hänajty miøødwäditaaṉnä. </v>
<v b="JHN" c="6" v="67">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød miäyajtøøyy jaꞌa nämajmetspähajxy: ―Nejy, xpiuhwaꞌadsáam̱bøch mijtspä. </v>
<v b="JHN" c="6" v="68">Mänitä Simón Pedro yhadsooyy: ―Wiindsǿṉ, caj. Tii højts miic̈h coo nnäꞌä puhwáꞌadsät. Miic̈h højts jeꞌe xyajnähixøøby neby højts jim̱ ndägǿꞌøwät tsajpootyp. </v>
<v b="JHN" c="6" v="69">Nmäbǿjcäp højts miic̈hä mmädiaꞌagy. Nnajuøøby højts coo jim̱ tøø mdsooñ maa Diosän, coo mGristähaty, jaꞌa højts hijty nhahijxypä, jaꞌa Dios hijty quiexaam̱biä. </v>
<v b="JHN" c="6" v="70">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Páadyhøch mijts tøø nwiimbiy nébiøch hajxy jaduhṉ xmiøødwädítät, mijts jaꞌa nämajmetspä. Pero xii hajxy tuꞌjäyaꞌay mmøødä, jaꞌa møjcuꞌuwiinmahñdymøødpä. </v>
<v b="JHN" c="6" v="71">Jaꞌa Judas jaduhṉ nänøøm̱a, jaꞌa Simón Iscariote yhuung. Jaꞌa Judas, jeꞌedsä Jesús hänajty yegaam̱b hoꞌcøøc, hoy jaꞌa Judas jaꞌa Jesús hänajty jia møødwädity møødä nämajtuꞌugpähajxy. </v>
<v b="JHN" c="7" v="1">Mänitä Jesús tiägøøyy cajpthayohbiä jim̱ Galilea. Cab hänajty jim̱ wiäditaaṉnä jim̱ Judea, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa judíoshajxy hänajty yhøxtaꞌay nebiä Jesús hajxy yaghóꞌogät. </v>
<v b="JHN" c="7" v="2">Jadáaṉäp jaꞌa judíos xiøøhajxy hänajty coo jaꞌa ramada hajxy yhädiuṉ̃. Jim̱ hänajty jiadaꞌañii Jerusalén. </v>
<v b="JHN" c="7" v="3">Mänitä Jesús ñämaayyä yhuchhajxy: ―Caꞌa yaa mmähmøꞌøy. Nøcx jim̱ Judea. Ween jaꞌa mmäguꞌughajpähajxy jim̱bä yhuug hijxpä nejy miic̈h jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä myajcähxøꞌøguiän. </v>
<v b="JHN" c="7" v="4">Myajcähxøꞌpy miic̈h hijty maa jäyaꞌay quiaꞌa mayyän. Pero pø chojpy jaꞌa mjoot jaduhṉ coo jaꞌa mmädiaꞌagy wiädítät jaꞌa miic̈hcøxpä, mänit hijxwiinduum myajcähxǿꞌøgät majiäyaꞌayhagujc. </v>
<v b="JHN" c="7" v="5">Cabä Jesús jaꞌa miädiaꞌagy hänajty miäbǿjcäxä ni jaꞌa yhamdsoo huchhajxy. Paady hajxy jaduhṉ miänaaṉ̃. </v>
<v b="JHN" c="7" v="6">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Cahnä yhabaadyñä cooc̈h jäyaꞌayhajxy nhawáaṉät pǿṉhøch høøc̈h. Pero mijts, homiänaajä hajxy jim̱ mnǿcxät Jerusalén. </v>
<v b="JHN" c="7" v="7">Caj mijts cuꞌug xmiähaṉhaty. Pero høøc̈h, xmiähaṉhájpøch cuꞌug. Páadyhøch hajxy xmiähaṉhaty cooc̈h nnägapxy coo hajxy yhaxøøgwädity. </v>
<v b="JHN" c="7" v="8">Nøcx mijts xøøhat. Cábøch nnøcxaꞌañ høøc̈h. Cahnä yhabaadyñä cooc̈h jäyaꞌayhajxy nhawáaṉät pǿṉhøch høøc̈h. </v>
<v b="JHN" c="7" v="9">Mänit Jesús miädiaacpädøøñä. Mänit jim̱ jiaanc̈h mähmøøñä jim̱ Galilea. </v>
<v b="JHN" c="7" v="10">Mänit Jesús yhuchhajxy jim̱ ñøcxy xøøhajpä Jerusalén. Mänit Jesús jim̱ pianøcxy hameeꞌch. </v>
<v b="JHN" c="7" v="11">Jim̱ä judíos jaꞌa Jesús hajxy hänajty yhøxtaꞌay maa jaꞌa xøø hänajty jiadyiijän. Jaduhṉ hajxy hänajty miänaꞌañ: ―Maadaꞌa tyijy jeꞌe. </v>
<v b="JHN" c="7" v="12">Mädiáacäp jaꞌa Jesús hänajty jaꞌa majiäyaꞌayhajxy. Näjeꞌe hajxy hänajty miänaꞌañ cooc yhojiäyaꞌayä. Näjeꞌe hajxy hänajty miänaam̱bä cooc tyijy yhaxøøgjäyaꞌayä, cooc tyijy hänajty wiädity cuꞌugwiinhøhm̱bä. </v>
<v b="JHN" c="7" v="13">Pero hameeꞌch hajxy hänajty miädiaꞌagy. Hix̱, chähgøøby hajxy hänajty jaꞌa judíos wyiindsøṉhajxy. </v>
<v b="JHN" c="7" v="14">Mägujnä xøø hänajty jiadyii, mänit Jesús tiägøøyy tsajtøgooty yajnähixøøbiä. </v>
<v b="JHN" c="7" v="15">Mänitä judíoshajxy yagjuøøyy, miänaaṉ̃ hajxy: ―Tii yøꞌøyaꞌayädaꞌa coo jiaanc̈h tehm̱ jiaty madiuꞌu y caj yhøxpøquiä. </v>
<v b="JHN" c="7" v="16">Mänit Jesús yhadsooyy: ―Caꞌa yhøøc̈hä nhamdsoo mädiaꞌagy hädaa; nDéedyhøch miädiaꞌagy hädaa jaduhṉ, jaꞌac̈h tøø xquiéx̱iäbä. </v>
<v b="JHN" c="7" v="17">Pøṉ jaduhṉ cudiunaam̱b nebiä Dios miänaꞌañän, jeꞌe najuøꞌøwaam̱b coo quiaꞌa yhøøc̈hä nhamdsoo mädiaꞌagy hädaa, coo Diosmädiaꞌagy hädaa. </v>
<v b="JHN" c="7" v="18">Pøṉ jioot jaduhṉ tsojp coo yajcumáyät, jeꞌedsä yhamdsoo mädiaꞌagy mädiaacp. Pero chójpiøch njoot coo Dios wyiingudsähgøꞌøwǿøjät, jaꞌac̈h tøø xquiéx̱iäbä. Nmǿødhøch jaꞌa tøyhajt; cábøch nhøhṉdaꞌagy. </v>
<v b="JHN" c="7" v="19">’Tøyhajt coo Moisés jaꞌa ñocy jecy yejcy, túhm̱äts. Jiiby jaduhṉ miänaꞌañ ñocyjiooty coo hajxy hoy mjäyaꞌayhádät. Pero cab hajxy mgudiuṉ̃. Mmänaam̱b hajxy jaduhṉ cooc̈h hajxy xyaghoꞌogaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="7" v="20">Mänitä cuꞌug yhadsooyy: ―Nej, mguhmäñøøbiä coo jaduhṉ mmänaꞌañ coo højts miic̈h nyaghoꞌogaꞌañ. Pǿṉdsän miic̈h xyaghoꞌogaam̱b. </v>
<v b="JHN" c="7" v="21">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Tähóoc‑høch jaꞌa hoybä tøø nduṉ̃ jaꞌa pooꞌxxiøøjooty; mänit hajxy myagjuøøyy nägøx̱iä. Mmänaam̱b hajxy jaduhṉ coo hajxy tii ngaꞌa túuṉämät jaꞌa pooꞌxxiøøjooty; paady hajxy myagjuøøyy. </v>
<v b="JHN" c="7" v="22">Moisés jaꞌa cuhdujt jecy yejc coo hajxy mnicircuncidarhadǿøjät. (Caꞌa Mioisésä yajtsohṉdaac; yhaphajpä tieedyhajpähajxy jecy yajtsohṉdaac.) Paadiä mhuung hajxy mcircuncidarhaty hoy jia pooꞌxxiøøjootiä. </v>
<v b="JHN" c="7" v="23">Mgudiuum̱by hajxy jaduhṉ nebiä Moisés jaꞌa cuhdujt jecy yejquiän; pero mjootmaꞌp hajxy cooc̈hä jäyaꞌay tøø nyajmøcpøcy jaꞌa pooꞌxxiøøjooty. </v>
<v b="JHN" c="7" v="24">Cabä jäyaꞌay hajxy paquiä mwiinmahñdyhíxät nebiä wyiinmahñdy jeꞌe. Coo jejcy mmøødhídät, mänítäts jaꞌa wyiinmahñdy jeꞌe mhíjxät. Cooc̈hä paꞌamjäyaꞌay tøø nyajmøcpøcy jaꞌa pooꞌxxiøøjooty, paady hajxy jaduhṉ mmänaꞌañ cóogøch tyijy jaꞌa haxøøgwiinmahñdy nmøødä. Mmänaam̱b hajxy jaduhṉ coo tii ngaꞌa túuṉämät jaꞌa pooꞌxxiøøjooty. Pero Dios mänaam̱b coo yhahixøꞌøy coo hajxy ndúuṉämät. </v>
<v b="JHN" c="7" v="25">Mänitä Jerusaléngpä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe tiägøøyy mänaam̱bä: ―Yøꞌøds hajxy yhøxtaaby coo hajxy yaghoꞌogaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="7" v="26">Xiidsä quiapxy majiäyaꞌayhagujc, y caj waam̱b ñämaꞌayii. Nej, mänaam̱b højts nwiindsøṉhajtämhajxiädaꞌa coo yøꞌø Miesíasä, jaꞌa hajxy nhahíjxämbä. </v>
<v b="JHN" c="7" v="27">Nnajuǿøyyäm hajxy maa yøꞌøyaꞌay chooñ. Pero jaꞌa Mesías, jaꞌa gobiernähadaam̱bä, cab hänajty yajnajuøꞌøwaꞌañ maa hänajty chooñ. </v>
<v b="JHN" c="7" v="28">Jiibiä Jesús hänajty yajnähixøꞌøy tsajtøgooty. Coo jaduhṉ miädooyy waam̱baty hajxy hänajty miänaꞌañ, mänitä møc miänaaṉ̃: ―Xyhix̱yhájpøch hajxy. Mnajuøøby hajxy maac̈h ndsooñ. Pero caꞌa yhøøc̈hä hamdsoo tøø nwiinmay cooc̈h yaa ngädáꞌagät. Jaꞌa nDéedyhøch tøø xquiex̱y. Pero cab hajxy mnajuøꞌøy. </v>
<v b="JHN" c="7" v="29">Nhíx̱yhøch jeꞌe. Jím̱høch ndsooñ. Jeꞌec̈h jaduhṉ tøø xquiex̱y. </v>
<v b="JHN" c="7" v="30">Coo Jesús jaduhṉ miänaaṉ̃, mänitä jia madsaaṉä. Pero caj ñäꞌä yajmajch. Cajnä hänajty yhabaadyñä coo Jesús yaghoꞌogǿøjät. </v>
<v b="JHN" c="7" v="31">Hoy jaꞌa Jesús hänajty jia madsaꞌañii, nämay jaꞌa Jesús jaꞌa miädiaꞌagy hänajty miäbǿjcäxä. Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Coo jaꞌa Mesías jaduhṉ miédsät, jaꞌa hajxy nhahíjxämbä, nej, maas hoy‑yagjuøøñäjaty jaꞌa Mesíasädaꞌa yajcähxøꞌøgaꞌañ quejee nej yøꞌøyaꞌay jaduhṉ yajcähxøꞌøguiän. </v>
<v b="JHN" c="7" v="32">Mänitä fariseoshajxy jaduhṉ miädoyhajty waam̱baty Jesús hänajty miädiaꞌagyii. Mänitä policíahajxy quiejxä coo Jesús hajxy miádsät. Jaꞌa fariseoshajxy jaduhṉ mäguejx møødä teedywiindsøṉhajxy. </v>
<v b="JHN" c="7" v="33">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Cábøch mijts jejcy nmøødhidaaṉnä. Nøcxáaṉnäbøch maac̈hä ndsohṉ̃än. </v>
<v b="JHN" c="7" v="34">Xjia høxtaꞌawáam̱bøch hajxy, pero cábøch hajxy xpiaadaꞌañ. Cab hajxy jim̱ hoy mnǿcxät maac̈h nhidaꞌañän. </v>
<v b="JHN" c="7" v="35">Mänitä judíoshajxy ñiñämaayyä: ―Maa yøꞌøyaꞌayädaꞌa ñøcxaꞌañ coo hajxy jaduhṉ ngaꞌa páatämät. Nej, nøcxaam̱bädaꞌa jim̱ maa jaꞌa judíoshajxy waꞌxyjaty chänaꞌayän maa jaꞌa hajxy caꞌa Israelpähajpän, coo Diosmädiaꞌagy yajnähixǿꞌøwät jaꞌa hajxy caꞌa judíoshajpä. </v>
<v b="JHN" c="7" v="36">Tiidaꞌa tyijy coo miänaꞌañ cooc hajxy nja høxtaꞌawáaṉäm, pero cábäc hajxy nbaadáaṉäm, y cooc hajxy hoy ngaꞌa nǿcxämät maa yhidaꞌañän. </v>
<v b="JHN" c="7" v="37">Coo jaꞌa xøø hänajty miayaaṉnä, jaꞌa møjxøøjooty, mänitä Jesús tiänaayyøꞌcy. Mänitä møc miänaaṉ̃: ―Pøṉ tødsǿøyyäp, ween yaa myiṉ̃ maac̈h høøc̈hän, ween miṉ yhuꞌugy mädyíibøch nmoꞌowaam̱by. Jaduhṉ Jesús yajnimiäbaatä nebiä møjnøøgopcän. Mänitä miänáaṉgumbä: </v>
<v b="JHN" c="7" v="38">―Pønjátyhøch jaꞌa nmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp, jeꞌec̈hä nmädiaꞌagy xyajwaꞌxtägájtsäp, nebiä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañän. </v>
<v b="JHN" c="7" v="39">Jaduhṉ Jesús miänaaṉ̃, pønjaty jaꞌa miädiaꞌagy mäbøgáaṉäp, mänitä Dioshespíritu mioꞌowaꞌañii. Cahnä Dioshespíritu hänajty quiädaꞌagyñä. Cahnä Jesús hänajty yaghoꞌogyii; cahnä hänajty yhoodiägachñä maa jaꞌa Tieediän. </v>
<v b="JHN" c="7" v="40">Coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ miädooyy nebiä Jesús hänajty tøø miädiaꞌaguiän, mänit hajxy näjeꞌe miänaaṉ̃: ―Tehm̱ tiøyhajt jaꞌa Dios jaꞌa quiugapxy yøꞌø, jaꞌa Dios hijty quiexaam̱biä. </v>
<v b="JHN" c="7" v="41">Näjeꞌe hajxy miänaam̱bä: ―Jaꞌa Mesías yøꞌø, jaꞌa gobiernähadaam̱bä. Pero näjeꞌehajxy miänaam̱bä: ―Pero cabä Mesías jim̱ choonaꞌañ Galilea. </v>
<v b="JHN" c="7" v="42">Jaduhṉ Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ cooc jaꞌa Mesías jaꞌa David yhaphadaꞌañ tieedyhadaꞌañ, y cooc jim̱ choonaꞌañ Belén maa jaꞌa David jecy chänaayyän. </v>
<v b="JHN" c="7" v="43">Coo hajxy hänajty jaduhṉ miädiaꞌagy, cab hajxy hänajty tuꞌugmädiaꞌagy ñibiaadyii jaꞌa Jesúscøxpä. </v>
<v b="JHN" c="7" v="44">Näjeꞌe jaꞌa Jesús hajxy hänajty jia madsaꞌañ, pero caj pøṉ ñäꞌä majch. </v>
<v b="JHN" c="7" v="45">Mänitä policíahajxy wyiimbijty maa jaꞌa teedywiindsøṉhajxiän, maa jaꞌa fariseoshajxiän. Mänitä policíahajxy ñämaayyä: ―Tii hajxy coo mgaꞌa yajmejch. </v>
<v b="JHN" c="7" v="46">Mänit hajxy yhadsooyy: ―Cab jaduhṉ pøṉ mänaa miädiaꞌagy nej yøꞌøyaꞌay miädiaꞌaguiän. </v>
<v b="JHN" c="7" v="47">Mänitä fariseoshajxy miänaaṉ̃: ―Cab jaduhṉ yhoyyä coo mijts jaduhṉ tøø myajwiinhøhm̱bä. </v>
<v b="JHN" c="7" v="48">Caj yøꞌøyaꞌay jaꞌa miädiaꞌagy miäbǿjcäxä jaꞌa wiindsøṉhajxy møødä fariseoshajxy. </v>
<v b="JHN" c="7" v="49">Pero yøꞌø cuꞌughajxy, cabä jecyquiuhdujt hajxy jiaty. Ween hajxy chaac̈hpøcy. </v>
<v b="JHN" c="7" v="50">Jim̱ä Nicodemo hänajty, jaꞌa Jesús hänajty tøø ñähóyyäbä. Fariseohajp hänajty jeꞌebä. Mänitä Nicodemo miänaaṉ̃: </v>
<v b="JHN" c="7" v="51">―Cab højts nguhdujthájtäm jaduhṉ myíiṉäm coo jäyaꞌay nyajcumädóow̱ämät coo hänajty tøø ngaꞌa mädiaꞌagymiädóow̱äm jayøjp. </v>
<v b="JHN" c="7" v="52">Mänitä Nicodemo wyiinwohṉä ñämaayyä: ―Jaduhṉ miic̈h mbamädiaacpä nebiä Galileabä jäyaꞌayhajxy miädiaꞌaguiän. Huuc tehm̱ yajmädiaꞌag jaꞌa Diosmädiaꞌagy. Cab jaduhṉ jiiby maa myiṉ̃ coo jaꞌa Dios jaꞌa quiugapxy jim̱ choonaꞌañ Galilea. </v>
<v b="JHN" c="7" v="53">Mänit hajxy ñøcxnä maa jaꞌa tiøjc‑hajxiän. </v>
<v b="JHN" c="8" v="1">Mänitä Jesús jim̱ ñøcxy maa jaꞌa tuṉ jaduhṉ xiøhatiän Olivos. </v>
<v b="JHN" c="8" v="2">Cujaboom jopyjiajjøꞌøgyñä, mänitä Jesús ñøcxy maa jaꞌa tsajtøjcän. Mänitä Jesús jaꞌa cuꞌug ñämejtsä. Mänitä Jesús yhäñaaguiädaacy, tiägøøyy yajnähixøøbiä. </v>
<v b="JHN" c="8" v="3">Mänitä toꞌoxiøjc tuꞌug yajmejtsä maa Jesúsän. Jaꞌa cuhdujtyajnähixøøbiähajxy mäyajmejts møødä fariseoshajxy. Paadiä toꞌoxiøjc hänajty tøø miac̈hii coo hänajty tøø tiuꞌumaꞌady tøø tiuꞌudägoy. Mänitä toꞌoxiøjc jim̱ yajnøcxä maa jaꞌa cuꞌughagujcän. </v>
<v b="JHN" c="8" v="4">Mänitä cuꞌug jaꞌa Jesús hajxy ñämaayy: ―Wiindsǿṉ, paady hädaa toꞌoxiøjc tøø miac̈hii coo tøø piaadyii wiingyaꞌadiøjmøød. </v>
<v b="JHN" c="8" v="5">Jiiby maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän, jiibiä Moisés hajxy xyhanéhm̱äm coo jaꞌa toꞌoxiøjc jaduhm̱bä hajxy nguhgáꞌtsämät. Míic̈häts, waam̱b miic̈h mmänaam̱bä. </v>
<v b="JHN" c="8" v="6">Paady hajxy jaduhṉ yajtøøyy, coo hajxy hänajty miädow̱aꞌañ pø tuꞌugmädiaꞌagy jaꞌa Jesús hänajty møødä Diosmädiaꞌagy. Yhøxtaaby hajxy hänajty nebiä Jesús hajxy ñähwaam̱bédät coo häxøpy quiaꞌa tuꞌugmädiaꞌaguiä. Pero cabä Jesús waam̱b yhadsooyy. Mänitä Jesús ñaax̱cooyy. Mänitä tiägøøyy jahbiä cøꞌøhaam naax̱wiin. </v>
<v b="JHN" c="8" v="7">Mänitä Jesús jaduhṉ miäyajtǿøw̱ägumbä. Mänit yhäñaaguiugøøyy. Mänit miänaaṉ̃: ―Pøṉä pojpä cädieey caꞌa møød, ween quiaꞌtstsooñ. </v>
<v b="JHN" c="8" v="8">Mänitä Jesús ñaax̱cóogumbä. Mänit tiägǿøguiumbä jahbiä naax̱wiin. </v>
<v b="JHN" c="8" v="9">Coo hajxy jaduhṉ miädooyy nebiä Jesús hänajty tøø miänaꞌañän, mänit hajxy jeꞌe tiuꞌubøjnä hanidiuhm̱jaty. Jaꞌa møjpä, jeꞌe jawyiin tehm̱ tiuꞌubøjtsohṉ. Niñajuøøyyä hajxy hamdsoo coo jaꞌa pojpä cädieey hajxy hänajty miøødä, paady hajxy tiuꞌubøjcy. Mänämetscä Jesús jaꞌa toꞌoxiøjc miøødmähmøøyy. Jim̱ä toꞌoxiøjc hänajty tiänaꞌay Jesús jaꞌa wyiinduum. </v>
<v b="JHN" c="8" v="10">Mänitä Jesús yhäñaaguiugøøyy. Mänitä Jesús jaꞌa toꞌoxiøjc ñämaayy: ―Maa jaayaꞌayhajxy, jaꞌa hajxy hijty xquiuhgaꞌadsaam̱bä. Nej, caj pøṉ tøø xñäꞌä cuhgaꞌac̈hä. </v>
<v b="JHN" c="8" v="11">Mänitä toꞌoxiøjc yhadsooyy: ―Wiindsǿṉ, caj. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Ni høøc̈h jaduhṉ ngaꞌa mänaam̱bä coo miic̈h myajcuhgáꞌadsät. Nøcx; cab jaduhṉ haxøøg mjatcǿøñät. </v>
<v b="JHN" c="8" v="12">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Jaduhṉ mäwíinhøch nyajnimiäbaadyii nebiä jøønän cooc̈hä jäyaꞌayhajxy nyajnähixøꞌøy jaꞌa tuꞌu hoybä. Pønjaty jaꞌa nmädiaꞌagy xpianøcxáaṉäp, cab jaduhṉ wiäditaꞌañ hagoodstuum. Cøjxtaꞌaxiøø jim̱ yhidaꞌañ tsajpootyp. </v>
<v b="JHN" c="8" v="13">Mänitä fariseos jaꞌa Jesús hajxy ñämaayy: ―Hamdsoo miic̈h mniñänømyii. Pero caj miic̈h mnäꞌä tømiädiaꞌagy. </v>
<v b="JHN" c="8" v="14">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tømiädiáacpøch, hóyhøch hamdsoo nja niñänømyii. Nnajuǿøbiøch maac̈h ndsooñ maac̈h nnøcxy. Pero mijts, cab hajxy mnajuøꞌøy. </v>
<v b="JHN" c="8" v="15">Näꞌä nägóobøch mijts xñäꞌä nähwaam̱bety. Pero høøc̈hä, cábøch jäyaꞌay näꞌä nägoobä nnähwaam̱bety. </v>
<v b="JHN" c="8" v="16">Tøyhájthøch nnäꞌägädä mädiaꞌagy. Caꞌa yhøøc̈hä nhamdsoo mädiaꞌagy hädaa; jaꞌa nDéedyhøc̈hä miädiaꞌagy hädaa, jaꞌac̈h tøø xquiéx̱iäbä. </v>
<v b="JHN" c="8" v="17">Miim̱b jaduhṉ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän, coo jäyaꞌayhajxy tiuꞌugmädiaꞌaguiä nämetscä, pues tøyhajt hajxy jaduhṉ yejpy. </v>
<v b="JHN" c="8" v="18">Pues højts, tuꞌugmädiaꞌagy højts mǿødhøch nDeedy cooc̈h jeꞌe tøø xquiex̱y. </v>
<v b="JHN" c="8" v="19">Mänitä fariseoshajxy miänaaṉ̃: ―Maa mDeedy. Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Cábøch mijts xñajuøꞌøy; ni jaꞌa nDéedyhøch hajxy xquiaꞌa najuøøyyä. Cooc̈h mijts häxøpy xñajuøꞌøy, xñajuǿøyyäbøch jaꞌa nDeedy hajxy häxøpy. </v>
<v b="JHN" c="8" v="20">Yajnähixøøguiujc jaꞌa Jesús jaduhṉ miänaaṉ̃ jiiby tsajtøgooty, jiiby mädøyyä maa jaꞌa cajän maa jaꞌa xädøꞌøñ hajxy hänajty yajnähgädaꞌaguiän. Pero cabä Jesús hänajty pøṉ miadsaꞌañii, hoy hänajty jia mädiaꞌagy cuꞌughagujc. Cahnä hänajty yhabaady coo jeꞌe miadsǿøjät. </v>
<v b="JHN" c="8" v="21">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Nøcxáaṉnäbøch høøc̈h. Xjia høxtaꞌawáam̱bøch mijts, pero cábøch hajxy xpiaadaꞌañ. Cab hajxy hoy mnǿcxät maac̈h nnøcxaꞌañän. Coo hajxy mhoꞌogaꞌañ, jiiby hajxy mgaꞌawaꞌañ haxøøgtuum. </v>
<v b="JHN" c="8" v="22">Mänitä judíoshajxy ñiñämaayyä: ―Nej, hamdsoodaꞌa ñiyaghoꞌogaꞌañii, coo hajxy jaduhṉ ngaꞌa nǿcxämät maa ñøcxäꞌañän. </v>
<v b="JHN" c="8" v="23">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Yaa mijts mdsooñ, hädaa yaabä naax̱wiin. Pero høøc̈h, tsajpóotypøch ndsooñ, caꞌa yaajä. </v>
<v b="JHN" c="8" v="24">Tøøc̈h mijts jaduhṉ nnämaꞌay, coo hajxy hänajty tøø mhoꞌogy, cahnä mbojpä mgädieey hajxy hänajty xñähwaꞌac̈hñä. Cabä mbojpä mgädieey hajxy xñähwaꞌadsaꞌañ cooc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xquiaꞌa mäbǿjcät pǿṉhøch høøc̈h. </v>
<v b="JHN" c="8" v="25">Mänitä Jesús hajxy miäyajtøøyy: ―Pǿṉäsän miic̈h. Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tøøc̈h mijts nja hawáaṉäm pǿṉhøch høøc̈h. </v>
<v b="JHN" c="8" v="26">Madiúꞌujøch nnägápxät coo hajxy haxøøg mjäyaꞌayhaty. Cábøch mijts jaꞌa nmädiaꞌagy xmiäbøjcä. Nhawáaṉäm mijts jaduhṉ nebiátyhøch jaayaꞌay tøø xñajtscapxøøyyän, jaꞌac̈h tøø xquiéx̱iäbä. </v>
<v b="JHN" c="8" v="27">Pero cab hajxy wyiinjuøøyy coo Jesús jaꞌa Tieedy jaduhṉ ñägapxy. </v>
<v b="JHN" c="8" v="28">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Cooc̈h mijts hänajty tøø xmiøjpahbety, mänit hajxy mnajuøꞌøwaꞌañ pǿṉhøch høøc̈h, y cooc̈hä nhamdsoo cuhdujt ngaꞌa yajtuṉ̃. Pero jaduhṉ nhawáaṉäm nebiátyhøch jaꞌa nDeedy tøø xyajnähixøꞌøy. </v>
<v b="JHN" c="8" v="29">Xmiøødwädíjpøch jeꞌe, jaꞌac̈h tøø xquiéx̱iäbä. Cábøch nidiuhm̱ tøø xñähgueꞌegy jeꞌeguiøxpä cooc̈h homiänaajä ngudiuṉ̃ nébiøch tøø xyhaneꞌemiän. </v>
<v b="JHN" c="8" v="30">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ miädiaacy, mänitä miädiaꞌagy miäbǿjcäxä nämay. </v>
<v b="JHN" c="8" v="31">Mänitä Jesús ñämaayy jaꞌa judíoshajxy, jaꞌa Jesús jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hänajty tøø miäbǿjcäbä: ―Cooc̈h mijts jaꞌa nmädiaꞌagy xquiudiúuṉät homiänaajä, mänítøch mijts hamuumduꞌjoot xmiøødwädítät. </v>
<v b="JHN" c="8" v="32">Jaduhṉdsä tøyhajt hajxy mmøødhádät cooc̈h jaꞌa Dios tøø xquiex̱y. Jaduhṉdsä mhaxøøgwiinmahñdy hajxy mnajtshixǿꞌøwät, nebiä møjcuꞌugong hajxy jaduhṉ xquiaꞌa hanéꞌemät. </v>
<v b="JHN" c="8" v="33">Mänitä judíoshajxy yhadsooyy: ―Abraham højts hijty nhaphajpy ndeedyhajpy. Cab højts pøṉ xyhaneꞌemy. Tii jaduhṉ coo mmänaꞌañ coo højts jaꞌa møjcuꞌugong xquiaꞌa hanéꞌemät. </v>
<v b="JHN" c="8" v="34">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Chaads mijts tehm̱ tiøyhajt nnämáꞌawät, pønjaty jaꞌa pojpä cädieey jaduhṉ møød, møjcuꞌugong jaduhṉ hanehm̱b. </v>
<v b="JHN" c="8" v="35">Jaꞌa moonsähajxy, cab hajxy jim̱ yhity cøjxtaꞌaxiøø maa hajxy quiuduṉ̃än. Pero jaꞌa cumoonsä yhuungä, jeꞌeds jim̱ näꞌägä hijp maa jaꞌa tiøjcän. </v>
<v b="JHN" c="8" v="36">Høøc̈h, nbuhbédäbøch mijts jaduhṉ nebiä mhaxøøgwiinmahñdy hajxy mnajtshixǿꞌøwät, nebiä møjcuꞌugong hajxy jaduhṉ xquiaꞌa hanéꞌemät. </v>
<v b="JHN" c="8" v="37">Nnajuǿøbiøch jaduhṉ coo Abraham hajxy hijty mhaphaty mdeedyhaty. Pero xyaghoꞌogáam̱bøch mijts, jeꞌeguiøxpä coo hajxy tuꞌjoot mgaꞌa tunaꞌañ nébiøch mijts nja nämaꞌayän. </v>
<v b="JHN" c="8" v="38">Nmädiáacypiøch nébiøch jaꞌa nDeedy tøø xyajmøødmädiaꞌaguiän. Pero mijts, jaduhṉ mijts mjäyaꞌayhaty nebiä mdeedy yaa jiäyaꞌayhatiän hädaa yaabä naax̱wiin, nebiä cuꞌug yhaneꞌemiän. </v>
<v b="JHN" c="8" v="39">Mänit hajxy yhadsooyy: ―Abraham højts hijty nhaphajpy ndeedyhajpy. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Pø tøyhajt jaꞌa Abraham hajxy hijty mhaphaty mdeedyhaty, jaduhṉ hajxy mjäyaꞌayhájpät nebiä Abraham jecy jiäyaꞌayhajtiän. </v>
<v b="JHN" c="8" v="40">Pero xyaghoꞌogáam̱bøch mijts, hóyhøch mijts jaꞌa tøyhajt tøø nja yajmøødmädiaꞌagy, mädyíibøch jaꞌa Dios tøø xyajmøødmädiaꞌagy. Cábøc̈hä Abraham häxøpy xyaghoꞌogaꞌañ. Caj mijts mjäyaꞌayhaty nebiä Abraham jecy jiäyaꞌayhajtiän. </v>
<v b="JHN" c="8" v="41">Jaduhṉ mijts mjäyaꞌayhaty nebiä mdeedyhajxy jiäyaꞌayhatiän. Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Tøyhajt højts jaꞌa Abraham hijty nhaphaty ndeedyhaty. Jaduhṉ højts njäyaꞌayhaty nebiä Abraham jecy jiäyaꞌayhajtiän. Tuꞌug højts nDeedy; Dios jeꞌe. </v>
<v b="JHN" c="8" v="42">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Coo Dios hajxy häxøpy tøyhajt mDeedyhaty, xchójpøch mijts häxøpy yaabä. Jím̱høch tøø ndsooñ maa Diosän; pero yaac̈h nhijnä hädaa yaabä naax̱wiin. Caꞌa yhamdsoo jóothøch yaa tøø ngädaꞌagy. Dióshøch xquiejx. </v>
<v b="JHN" c="8" v="43">Xiǿøbøch yaa nja mädiaꞌagy; cábøch mijts jaꞌa nmädiaꞌagy xñäꞌä cudiunaaṉä. </v>
<v b="JHN" c="8" v="44">Jaꞌa møjcuꞌugong hajxy mdeedyhajpy. Jaduhṉ hajxy mjäyaꞌayhaty nebiä mdeedy jiäyaꞌayhatiän. Mänit jeꞌe tiägøøyy jäyaꞌay‑yaghoꞌpä mänaabä naax̱wiin yhawijy tiøøꞌxtaꞌaguiän. Cabä tiømiädiaꞌagy. Cabä hädaa yaabä naax̱wiin hoy jiäyaꞌayhaty. Høhṉdaacp jeꞌe; jaduhṉ ñäꞌägä cuhdujthaty. Jaduhṉ jäyaꞌayhajxy yaa yajnähixøꞌøyii jaꞌa møjcuꞌuwiinmahñdy. </v>
<v b="JHN" c="8" v="45">Pero høøc̈h, cooc̈h mijts jaꞌa tøyhajt nyajmøødmädiaꞌagy, cábøch nmädiaꞌagy hajxy xmiäbøjcä. </v>
<v b="JHN" c="8" v="46">Hopiøṉä ñajuøꞌøy cooc̈hä pojpä cädieey ngaꞌa møødä. Jaduhṉ hajxy mnajuǿꞌøwät cooc̈hä tøyhajt nmädiaꞌagy. </v>
<v b="JHN" c="8" v="47">Jaꞌa Dios jaꞌa yhuungä, miädóow̱äp jeꞌe jaꞌa Dios jaꞌa miädiaꞌagy. Pero mijtsä, caj mijts Dios xyhuunghaty; paadiä Dios miädiaꞌagy hajxy mgaꞌa mädow̱aaṉä. </v>
<v b="JHN" c="8" v="48">Mänitä Jesús ñämaayyä jaꞌa judíoshajxy: ―Nej, cab jaduhṉ tiøyyä coo jim̱ mdsooñ Samaria, coo møjcuꞌugong tøø xyajtägøꞌøyä. </v>
<v b="JHN" c="8" v="49">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Cábøc̈hä møjcuꞌugong tøø xyajtägøꞌøy. Nwiinguhdsähgǿøbiøch jaꞌa nDeedy. Pero cábøch mijts xwyiingudsähgøꞌøy. </v>
<v b="JHN" c="8" v="50">Cábøch hamdsoo nmänaꞌañ cooc̈h hajxy xwyiingudsähgǿꞌøwät. Jaꞌa nDéedyhøch jaduhṉ mänaam̱b. Yajcumädow̱aam̱by jeꞌe pǿṉhøch haxøøg xñänøøm̱b. </v>
<v b="JHN" c="8" v="51">Chaads mijts tehm̱ tiøyhajt nnämáꞌawät, cooc̈hä nmädiaꞌagy pøṉ xmiäbǿjcät, ni mänaa quiaꞌa hóꞌogät. </v>
<v b="JHN" c="8" v="52">Mänitä judíoshajxy yhadsooyy: ―Hoora sí, tøø højts nnajuøꞌøy coo møjcuꞌugong tøø xyajtägøꞌøy. Tøø jaꞌa Abraham yhoꞌogy møødä Dios jaꞌa quiugapxyhajxy. Pero miic̈h mänaam̱b coo mmädiaꞌagy pøṉ xmiäbǿjcät, ni mänaa quiaꞌa hóꞌogät. </v>
<v b="JHN" c="8" v="53">Nej, maas møc miic̈hä cuhdujt mmøødä quejee jaꞌa Abraham jecy miøødhajty, jaꞌa hajxy hijty nhaphájtäm ndeedyhájtämbä. Tøø jeꞌe yhoꞌogy. Jaduhṉ jaꞌa Dios jaꞌa quiugapxyhajxy tøø yhoꞌpä. Pøṉ tyijy miic̈h coo jaduhṉ mniñänømyii. </v>
<v b="JHN" c="8" v="54">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy cooc̈h hamdsoo nniguiumayǿøjät. Pero Dióshøch xquiumaaby, jaꞌa tyijy mijts mDioshajpy. </v>
<v b="JHN" c="8" v="55">Cáhnøch nDeedy hajxy xñajuøøyyä. Pero høøc̈h, nhíx̱yhøch høøc̈h. Cooc̈h nmänáꞌanät cooc̈h ngaꞌa hix̱iä, høhṉdáꞌagäbøch jaduhṉ nej mijts mhøhṉdaꞌaguiän. Pero nhíx̱yhøch høøc̈h. Nmäbǿjcäbøch jaꞌa miädiaꞌagy jeꞌe. </v>
<v b="JHN" c="8" v="56">Jaꞌa Abraham, jaꞌa hajxy jecy nhaphájtäm jaꞌa ndeedyhájtämbä, xooṉdaacp jeꞌe hijty cooc̈h hänajty xyhixaꞌañ mänáajøch hänajty nhidaꞌañän hädaa yaabä naax̱wiin. Tøøc̈h jeꞌe xjiaanc̈h hix̱y. Mänit jiaanc̈h xooṉdaacy. </v>
<v b="JHN" c="8" v="57">Mänitä Jesús ñämaayyä jaꞌa judíoshajxy: ―Jeꞌenä jaduhṉ mdsaanä. Nej, tøø jaꞌa Abraham mhix̱iä. </v>
<v b="JHN" c="8" v="58">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Chaads mijts tehm̱ tiøyhajt nnämáꞌawät, jíiyyämøch hänajty; cahnä Abraham hänajty jiinä. </v>
<v b="JHN" c="8" v="59">Mänitä tsaa hajxy quionøꞌcy; Jesús hajxy hänajty quiuhgaꞌadsaam̱by. Pero tøø jaꞌa Jesús hänajty ñiguiuꞌuc̈hii. Mänit piädsøøm̱nä tsajtøgooty. </v>
<v b="JHN" c="9" v="1">Jim̱ä Jesús hänajty ñax̱y. Mänitä wiindspä tuꞌug yhijxy. Jaduhṉä mähdiøjc ñäꞌägä maaxhuunghajty wiinmaꞌad. </v>
<v b="JHN" c="9" v="2">Mänitä Jesús ñämaayyä jaꞌa jiamiøødhajxy: ―Wiindsǿṉ, tii yøꞌøyaꞌay wyiinädaꞌa coo miaꞌadä. Pøṉä pojpä cädieeyädaꞌa tøø tiuṉ̃, yøꞌøyaꞌayä, tøgä tiaj tieediä. </v>
<v b="JHN" c="9" v="3">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Ni pøṉ. Paady yøꞌøyaꞌay wyiin miaꞌadä nebiä Dios jaꞌa miäjaa jaduhṉ quiähxǿꞌøgät maa yøꞌøyaꞌaguiøxpän. </v>
<v b="JHN" c="9" v="4">Tsøc Diostuuṉg hajxy túuṉäm, jaꞌac̈h tøø xquiéx̱iäbä, mäduhṉ̃tiä jugyhajt hajxy nmøødhájtäm. Coo hajxy nhóꞌcänät, cab hajxy jaduhṉ mänaa ndúuṉänät. </v>
<v b="JHN" c="9" v="5">Cooc̈h yaa nhity hädaa yaabä naax̱wiin, nyajcähxǿꞌpiøch jäyaꞌay piojpä quiädieeyhajxy. </v>
<v b="JHN" c="9" v="6">Mänitä Jesús ñajtsujøøyy naax̱wiin. Mänitä chujy yajmoꞌondscojy. Mänitä pyiinøꞌcy. Mänitä wiindspä yajwiingupiinøøyy jaꞌa chujy, jaꞌa hänajty tøø mioꞌondscójjiäbä. </v>
<v b="JHN" c="9" v="7">Mänitä Jesús jaꞌa wiindspä ñämaayy: ―Nøcx niwyiimbujøø maa jaꞌa tsiidaact jaduhṉ xiøhatiän Siloé ―jeꞌe jaduhṉ ñänøøm̱by, Quex̱y. Mänitä wiindspä hoy jiaanc̈h niwyiimbujyii. Coo wyiimbijnä, tøø hänajty wyiindøøꞌxøꞌnä. </v>
<v b="JHN" c="9" v="8">Mänitä mähdiøjc yhijxä jaꞌa miädøjc‑hajxy møødä hajxy hijty yhijxypä coo hänajty xiädøꞌøñyujwaꞌañ. Mänitä hajxy miänaaṉ̃: ―Nej, caj jieꞌe yøꞌøjä, jaꞌa hijty nax̱y xädøꞌøñyujwaam̱bä häñaꞌa. </v>
<v b="JHN" c="9" v="9">Näjeꞌe hajxy hänajty miänaꞌañ: ―Jaanc̈h jeꞌe yøꞌø. Näjeꞌe hajxy hänajty miänaꞌañ: ―Caꞌa jieꞌejä; pero tehm̱ jiaduhṉ quiähxøꞌøgy. Pero jaꞌa mähdiøjc, hamdsoo hänajty ñiñänømyii: ―Høøc̈h jeꞌe hijty wiinds. </v>
<v b="JHN" c="9" v="10">Mänitä miäyajtøøw̱a: ―Nejy mwiindøøꞌxøꞌcy. </v>
<v b="JHN" c="9" v="11">Mänit yhadsooyy: ―Jaayaꞌay jaꞌa Jesúshajpä, jaayaꞌay jaꞌa chujy yajmoꞌondscoj. Mänítøch xyajwiingubiinøøyy. Mänítøch xñämaayy cooc̈h nøcxy nniwyiimbujyii maa jaꞌa tsiidaact jaduhṉ xiøhatiän Siloé. Mänítøch hoy njaanc̈h niwyiimbujyii. Mänítøch nwiindøøꞌxøꞌcy. </v>
<v b="JHN" c="9" v="12">Mänitä miäyajtǿøw̱ägumbä: ―Maa jaayaꞌayädaꞌa. Mänit yhadsooyy: ―Pämáadädä. </v>
<v b="JHN" c="9" v="13">Mänitä mähdiøjc yajnøcxä maa jaꞌa fariseos wyiinduumhajxiän, jaꞌa hänajty tøø wyiindøøꞌxǿꞌøguiäbä. </v>
<v b="JHN" c="9" v="14">Pooꞌxxiøøjooty jaꞌa Jesús jaꞌa chujy yajmoꞌondscojy, yajwiindøøꞌxøꞌcy jaꞌa wiindspä. </v>
<v b="JHN" c="9" v="15">Mänitä mähdiøjc miäyajtǿøw̱ägumbä jaꞌa fariseoshajxy: ―Nejy mwiindøøꞌxøꞌcy. Mänit yhadsooyy: ―Chujy jaayaꞌay yajmoꞌondscoj; jeꞌec̈h jeꞌe xyajwiingubiinøøyy. Mänítøch hoy nniwyiimbujyii. Mänítøch nwiindøøꞌxøꞌnä. </v>
<v b="JHN" c="9" v="16">Mänitä fariseoshajxy näjeꞌe miänaaṉ̃: ―Caꞌa yøꞌøyaꞌay Dyiosquex̱iä. Tuum̱b yøꞌøduhṉ pooꞌxxiøøjooty. Cabä cuhdujt miøødä coo jaduhṉ tiúnät pooꞌxxiøøjooty. Pero näjeꞌe hajxy hänajty miänaꞌañ: ―Pero nebiä cuboj cugädieejiäyaꞌay jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä jaduhṉ ñäꞌä yajcähxǿꞌøgät. Cab hajxy hänajty tuꞌugmädiaꞌagy ñibiaadyii. </v>
<v b="JHN" c="9" v="17">Mänitä mähdiøjc ñämaayyä, jaꞌa hänajty tøø wyiindøøꞌxǿꞌøguiäbä: ―Míic̈häts, waam̱b miic̈h mmänaꞌañ. Nejy yøꞌøyaꞌay mnänøm̱y, jaꞌa tøø xyaghijxǿꞌøguiäbä. Mänit yhadsooyy: ―Dios jeꞌe tøø quiex̱y. </v>
<v b="JHN" c="9" v="18">Cabä judíoshajxy hänajty miäbøgaꞌañ coo jaayaꞌay hijty wyiindsä, coo jaayaꞌay hijty tøø wyiindøøꞌxøꞌøgy. Paady hajxy miøjyaax̱y jaayaꞌay tiaj tieedy. </v>
<v b="JHN" c="9" v="19">Mänit hajxy miäyajtøøw̱a: ―Nej, mijts jaꞌa mhuung yøꞌø, jaꞌa hajxy mnänøøm̱biä coo hijty wiinds tøø miaaxhuunghatiä. Nebiädaꞌa tøø yhijxøꞌøgy. </v>
<v b="JHN" c="9" v="20">Mänitä tiaj tieedyhajxy yhadsooyy: ―Højts nhuung jaanc̈h yøꞌø. Wiinds jiaanc̈h maaxhuunghajty. </v>
<v b="JHN" c="9" v="21">Pero cab højts nnajuøꞌøy nejy tøø yhijxøꞌøgy o pøṉ jaduhṉ tøø yaghijxøꞌøgy. Yøꞌø hajxy mäyajtøw̱. Møj yøꞌøjän. Ween hamdsoo ñägapxy. </v>
<v b="JHN" c="9" v="22">Paady hajxy jaduhṉ miänaaṉ̃, coo jaꞌa teedywiindsǿṉ hajxy hänajty chähgøꞌøy. Tøø jaꞌa teedywiindsøṉhajxy hänajty quiojyquiapxyhaty coo hajxy hänajty yajpädsøm̱aꞌañ tsajtøgooty pøṉ jaduhṉ mänaꞌanaam̱b cooc Jesús Miesíashaty. Nägooyyä hajxy hänajty yajtøjpädsøm̱aꞌañ, cab hajxy hänajty yajtøjtägøꞌøwaaṉnä tsajtøgooty. </v>
<v b="JHN" c="9" v="23">Paady jaayaꞌay tiaj tieedyhajxy miänaaṉ̃: “Yøꞌø hajxy mäyajtøw̱. Møj yøꞌøjän.” </v>
<v b="JHN" c="9" v="24">Mänitä mähdiøjc miøjyáax̱ägumbä, jaꞌa hänajty tøø yhijxǿꞌøguiäbä. Mänitä ñämaayyä: ―Højts tøyhajt móoyyäc. Nnajuøøby højts coo Jesús quiuboj quiugädieeyä. </v>
<v b="JHN" c="9" v="25">Mänit yhadsooyy: ―Cábøch nnajuøꞌøy pø cuboj pø cugädieey jeꞌe. Pero nnajuǿøbiøch cooc̈h tøø nhijxøꞌøgy, hóyhøch hijty nja wiindsä. </v>
<v b="JHN" c="9" v="26">Mänit ñämaayyä: ―Nej xyaghijxøꞌcy. </v>
<v b="JHN" c="9" v="27">Mänit yhadsooyy: ―Tøøds mijts nja hawáaṉäm. Pero cab hajxy mmäbøjcy. Tii hajxy coo mmädow̱áaṉgombä. Nej, mbanøcxáaṉäp jaꞌa miädiaꞌagy hajxypä. </v>
<v b="JHN" c="9" v="28">Mänit yhojjä ñämaayyä: ―Miic̈h jaduhṉ mbanǿcxäp jaꞌa miädiaꞌagy. Højtsä, Moisés jaꞌa miädiaꞌagy nbanǿcxäp. </v>
<v b="JHN" c="9" v="29">Nnajuøøby højts coo Dios jaꞌa Moisés miøødmädiaacy jequiän. Pero jaayaꞌayä, cab højts nnajuøꞌøy maa chooñ. </v>
<v b="JHN" c="9" v="30">Mänitä mähdiøjc yhadsooyy: ―Hoy‑yagjuøøñä jaduhṉ. Cab hajxy mnajuøꞌøy maa jaayaꞌay chooñ, hóyhøch tøø xjia yaghijxøꞌøgy. </v>
<v b="JHN" c="9" v="31">Hoy piøṉä jaduhṉ ñajuøꞌøy coo Dios jaduhṉ quiaꞌa mädoow̱a jaꞌa miädiaꞌagy jaꞌa cuboj jaꞌa cugädieey. Pero pøṉ jaꞌa Dios jaduhṉ wiingudsähgøøby, pøṉ jaduhṉ cudiuum̱b nebiä Dios yhaneꞌemiän, jeꞌe jaꞌa miädiaꞌagy jaduhṉ mädóow̱äxäp jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="JHN" c="9" v="32">Høxtahm̱ds jaꞌa naax̱wiin yhawijy tiøøꞌxtaꞌaguiän, ni mänaa jaduhṉ quiaꞌa yajmädoyhaty coo jäyaꞌay yaghijxøꞌøgyii, jaꞌa wiinds tøø miaaxhuunghátiäbä, høxtä jädaꞌanäbaady. </v>
<v b="JHN" c="9" v="33">Coo jaayaꞌay häxøpy quiaꞌa Diosquex̱iä, cab jaayaꞌay cu yajcähxøꞌcy hoy‑yagjuǿøñäbä. </v>
<v b="JHN" c="9" v="34">Mänitä mähdiøjc yhojjä: ―Nej, xyajnähixøꞌøwaam̱b højts miic̈hä. Pojpätuum cädieediuum miic̈h tøø mmaaxhuunghaty. Mänitä mähdiøjc jeꞌe yajpädsøøm̱a tsajtøgooty. </v>
<v b="JHN" c="9" v="35">Mänitä Jesús miädoyhajty coo jaꞌa mähdiøjc hänajty tøø yajpädsøm̱yii tsajtøgooty. Mänitä Jesús jaꞌa mähdiøjc yhøxtaayy. Mänit jiaanc̈h paaty. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Nej, mmäbǿjcäp jaꞌa miädiaꞌagy, jaꞌa Dios tøø quiéx̱iäbä. </v>
<v b="JHN" c="9" v="36">Mänitä mähdiøjc yhadsooyy: ―Wiindsǿṉ, pøṉ jaduhṉ mnänøøm̱by. Høøc̈h hawáaṉäc nébiøch jaꞌa miädiaꞌagy nmäbǿjcät. </v>
<v b="JHN" c="9" v="37">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tøø jeꞌe mhix̱y. Høøc̈h jeꞌe. </v>
<v b="JHN" c="9" v="38">Mänitä mähdiøjc miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ, mäbǿjpøch. Mänitä Jesús wyiinjijcädaacä, wyiingudsähgøøyyä. </v>
<v b="JHN" c="9" v="39">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Páadyhøch yaa tøø ngädaꞌagy hädaa yaabä naax̱wiin neby hajxy jaduhṉ yhijxǿꞌøgät, jaꞌa hajxy hijpä nebiä wiindspän; møød neby hajxy jaduhṉ wyiindsǿꞌøwät, jaꞌa hajxy hijpä nebiä hijxpän. </v>
<v b="JHN" c="9" v="40">Jim̱ä fariseoshajxy hänajty näjeꞌe tiänaꞌay maa Jesús hänajty mädøyyän. Coo hajxy jaduhṉ miädooyy nebiä Jesús miänaaṉ̃än, mänitä Jesús hajxy ñämaayy: ―Nej, mmänaam̱b miic̈h jaduhṉä coo højts jaduhṉ nhijpä nebiä wiindspän. </v>
<v b="JHN" c="9" v="41">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Coo hajxy häxøpy mhity nebiä wiindspän, cabä pojpä cädieey hajxy häxøpy mhix̱yhaty. Pero coo hajxy jaduhṉ mmänaꞌañ coo hajxy mhity nebiä hijxpän, paadiä mbojpä jaꞌa mgädieey hajxy xquiaꞌa nähwaꞌac̈hñä. </v>
<v b="JHN" c="10" v="1">Mänitä Jesús miänáaṉgombä: ―Chaads mijts tehm̱ tiøyhajt nnämáꞌawät: cabä meeꞌtspähajxy jiiby tiägøꞌøwøꞌøy maa jaꞌa meegcuraahaawän. Wiingtuum hajxy jeꞌe tiägøꞌøwøꞌøy maa jaꞌa curaahaaw quiaꞌa hitiän. </v>
<v b="JHN" c="10" v="2">Pero jaꞌa cumeeg, jeꞌeds jiiby tägøꞌøwøøby maa jaꞌa curaahaawän. </v>
<v b="JHN" c="10" v="3">Yajtägøøby jaꞌa curaagüeendähajpä jaꞌa cumeeg jiiby curaajooty. Coo hänajty mieegmøjyaꞌaxaꞌañ, mänitä mieeg quiøx̱y xøøguyaꞌaxy. Yoꞌmädooby jaꞌa meeg jaꞌa wyiindsǿṉ hajxy. Mänitä cumeeg yhøxwoobädsøm̱y. </v>
<v b="JHN" c="10" v="4">Coo jaꞌa meeghajxy hänajty tøø piädsøm̱y, mänitä wyiindsǿṉ hajxy cøjx piaduꞌubøcy. Paady hajxy jaduhṉ piaduꞌubøcy coo jaꞌa wyiindsǿṉ hajxy yoꞌmädoy. </v>
<v b="JHN" c="10" v="5">Cabä wiingjäyaꞌay hajxy pianøcxaꞌañ. Coo wiingjäyaꞌay hajxy yoꞌmädoy, cøjx hajxy chähgøꞌøbäyøꞌøgy. </v>
<v b="JHN" c="10" v="6">Jaꞌa Jesús, yajmäbaadyhaam hänajty miädiaꞌagy; pero cabä miädiaꞌagy hänajty wyiinjuǿøyyäxä. </v>
<v b="JHN" c="10" v="7">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Chaads mijts tehm̱ tøyhajt nnämáꞌawät: Øøc̈h, jaduhṉ mäwíinhøch nebiä curaahaawän maa jaꞌa meeghajxy tiägøꞌøwøꞌøyän. </v>
<v b="JHN" c="10" v="8">Cáhnøch hänajty nmech, tøø jäyaꞌayhajxy hänajty may miech høhṉdaacpä. Jaduhṉ hajxy ñibiädaꞌagyii nebiä Diosquex̱ypän. Jaduhṉ mäwíinäts hajxy miäbaady nebiä meegmeeꞌtspän. Pero cabä miädiaꞌagyhajxy miäbǿjcäxä. Jaayaꞌayädshajxy jaduhṉ caꞌa mäbøjc, pønjátyhøch nmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp. Jaduhṉ mäwíinäts hajxy jeꞌe miäbaatpä nebiä meeg mädiaꞌagymiäbøjpän. </v>
<v b="JHN" c="10" v="9">Jaꞌa meeghajxy, jii hajxy jeꞌe tiägøꞌøwøꞌøy maa jaꞌa curaahaawän. Høøc̈h, jaduhṉ mäwíinhøch nebiä curaahaawän. Pǿṉhøch jaꞌa nmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp, jeꞌec̈h ngüeendähadaam̱by. </v>
<v b="JHN" c="10" v="10">’Jaꞌa hajxy jäyaꞌawyiinhøhm̱bä, Diosmädiáꞌaguiäc tyijy hajxy jeꞌe yajwaꞌxyp. Yhamdsoo copcooty jaꞌa mädiaꞌagy hajxy hänajty yajpädsøm̱y. Pero høøc̈h, páadyhøch tøø ngädaꞌagy hädaa yaabä naax̱wiin nebiä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ jim̱ ñǿcxät tsajpootyp, neby hajxy jaduhṉ jim̱ yhídät cøjxtaꞌaxiøø. </v>
<v b="JHN" c="10" v="11">Jaꞌa cumeeg, cwieendähajpy jaꞌa mieeg jeꞌe. Jaduhṉ mäwíinhøch jeꞌe, ngüeendähadáam̱biøch jaꞌac̈h nmädiaꞌagy hajxy xmiäbǿjcäbä. Jaayaꞌay jaꞌa meeg jaanc̈h tehm̱ chojpä, høxtä ñähhoꞌtúꞌudäp jaꞌa mieeg. </v>
<v b="JHN" c="10" v="12-13">Jaꞌa moonsähajxy, cabä meeg hajxy tuꞌjoot cwieendähaty. Paady hajxy jeꞌe tuꞌjoot quiaꞌa cueendähaty, coo hajxy jeꞌe quiaꞌa yhamdsoo jeꞌejä. Mäjuy hajxy jeꞌe jia cuduṉ̃. Coo jaꞌa pahuc miech meegtsuꞌtspä, mänitä moonsähajxy piäyøꞌøgy. Mänitä meeg mähdiøjc‑hajxy ñäꞌägä mac̈hii. Mänit hajxy chähgøꞌøbäyøꞌøgy. </v>
<v b="JHN" c="10" v="14-15">’Pero høøc̈h, jaduhṉ mäwíinhøch nebiä jäyaꞌay meeg hajxy jaanc̈h tehm̱ chojpän. Xyhix̱yhájpøch jaꞌa nDeedy, y nhix̱yhájpiøch jeꞌebä. Jaanä jaduhṉds jeꞌe, jaanä nhix̱yhájpiøch pønjátyhøch nmädiaꞌagy hajxy xmiäbǿjcäp. Nnähhoꞌtuꞌudáam̱biøch hajxy jeꞌe. </v>
<v b="JHN" c="10" v="16">Jaanä xmiäbøgáaṉäbøch jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy, jaꞌa jäyaꞌayhajxy tsänaabiä wiinghagajpt. Tuꞌugmädiaꞌagy hajxy yhidaꞌañ møød hädaa jäyaꞌayhajxy yaabä. Tuꞌcuhdújthøch jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy xmiäbøgaaṉä nägøx̱iä. </v>
<v b="JHN" c="10" v="17">’Páadyhøch jaꞌa nDeedy xchocy cooc̈h jaduhṉ nmänaꞌañ cooc̈h hänaꞌc ween xyaghoꞌogy nébiøch jaduhṉ njujypiǿgät jadähooc. </v>
<v b="JHN" c="10" v="18">Høøc̈h, hamdsooc̈h nmänaꞌañ cooc̈hä jäyaꞌay xyaghóꞌogät. Cooc̈h häxøpy ngaꞌa mänaam̱bä, cábøc̈hä jäyaꞌay häxøpy xyaghoꞌogaꞌañ. Nmǿødhøch cuhdujt cooc̈h nhóꞌogät; y nmǿødhøch cuhdujt cooc̈h njujypiǿgät jadähooc. Páadyhøch jaꞌa nDeedy tøø xwyiinguex̱y cooc̈h nhóꞌogät, cooc̈h njujypiǿgät. </v>
<v b="JHN" c="10" v="19">Coo Jesús jaduhṉ miädiaacy, paadiä judíoshajxy tuꞌugmädiaꞌagy quiaꞌa nibiaatä. </v>
<v b="JHN" c="10" v="20">Mänit hajxy nämay miänaaṉ̃: ―Møjcuꞌudaꞌa miøød. Cuhmäñøøbiädaꞌa jaduhṉ. Tii yøꞌø miädiaꞌagy hajxy coo mmädow̱aaṉä. </v>
<v b="JHN" c="10" v="21">Mänit hajxy näjeꞌe miänaaṉ̃: ―Cabä møjcuꞌumøødpä jaduhṉ miädiáꞌagät. Cabä møjcuꞌu jaꞌa wiindspä jaduhṉ yaghijxǿꞌøgät. </v>
<v b="JHN" c="10" v="22">Jájtäbä xøø hänajty jim̱ Jerusalén, jaꞌa xøhajpä jaꞌa Dedicación. Tøøchpojjooty hänajty. </v>
<v b="JHN" c="10" v="23">Jiibiä Jesús hänajty wiädity tsajtøgooty, jiiby maa jaꞌa tøjwiingän, jaꞌa xøhajpä Salomón. </v>
<v b="JHN" c="10" v="24">Mänitä judíoshajxy jim̱ yhamugøøyy maa Jesús hänajty wiäditiän. Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Mänaa højts xyhawaaṉaaṉä pø tøyhajt mMesíashaty. </v>
<v b="JHN" c="10" v="25">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Tøøds mijts nja hawáaṉäm, pero cab hajxy mmäbøjcy. Cooc̈h jaduhṉ ngudiuṉ̃ nébiøch jaꞌa nDeedy tøø xyhaneꞌemiän, cähxǿꞌpøch jaduhṉ cooc̈h nGristohaty. </v>
<v b="JHN" c="10" v="26">Pero, cooc̈h mijts jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy xquiaꞌa panøcxä, páadyhøch jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy xquiaꞌa mäbøgaaṉä. </v>
<v b="JHN" c="10" v="27">Nhix̱yhájpiøch pǿṉhøch jaꞌa nmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp; jeꞌec̈h jaꞌa nmädiaꞌagy xpianǿcxäp. </v>
<v b="JHN" c="10" v="28">Nyajnøcxáam̱biøch hajxy jim̱ tsajpootyp. Jim̱ hajxy yhidaꞌañ cøjxtaꞌaxiøø. Cábøch hajxy jeꞌe pøṉ xpiǿjcät. </v>
<v b="JHN" c="10" v="29">Miǿødhøch jaꞌa nDeedy jaꞌa mäjaa. Cabä pøṉ jaꞌa mäjaa jaduhṉ miøødä nébiøch jaꞌa nDeedy miøødän. Jaꞌa nDéedyhøch jaduhṉ tøø miänaꞌañ cooc̈h jaayaꞌay jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy xmiäbǿjcät. Cábøch jaꞌa nDeedy jaayaꞌayhajxy mänaa piøgáaṉaxä. </v>
<v b="JHN" c="10" v="30">Høøc̈h mǿødhøch jaꞌa nDeedy, tuꞌugmädiaꞌagy højts nhity. </v>
<v b="JHN" c="10" v="31">Mänitä judíoshajxy tiägǿøguiombä tsaagonøꞌpä. Jesús hajxy hänajty quiaꞌadsaam̱by. </v>
<v b="JHN" c="10" v="32">Mänitä Jesús jaꞌa judíos ñämaayy: ―Madiúꞌujøch jaꞌa hoybä tøø ngudiuṉ̃ nébiøch jaꞌa nDeedy tøø xyhaneꞌemiän. Tiiguiǿxpøch mijts coo xquiaꞌadsaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="10" v="33">Mänit hajxy yhadsooyy: ―Paady højts miic̈h ngaꞌadsaꞌañ coo Dios haxøøg mnänøm̱y, coo mnibiädaꞌagyii nebiä Diosän; caꞌa jieꞌeguiøxpä coo hodiuuṉg jaduhṉ tøø mduṉ̃. </v>
<v b="JHN" c="10" v="34">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jiiby jaduhṉ myiṉ̃ maa mijts mguhdujtän coo Dios jaduhṉ miänaaṉ̃: “Mdioshajp hajxy.” </v>
<v b="JHN" c="10" v="35">Tøyhajt jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ ñäꞌägädä mädiaꞌagy. Jaduhṉ miänaꞌañ cooc hajxy jaduhṉ dyioshaty, jaꞌa jäyaꞌayhajxy tøø wyiingpǿquiäbä jaꞌa Diosmädiaꞌagy. </v>
<v b="JHN" c="10" v="36">Hoora, Dióshøch tøø xquiunuuꞌxy tøø xpiädaꞌagy. Yaac̈h tøø xquiex̱y hädaa yaabä naax̱wiin. Cábøch Dios tøø nwiingapxpety cooc̈h nmänaaṉ̃ cooc̈hä Dios xyHuunghaty. Tøyhájthøch jaduhṉ xyHuunghaty. </v>
<v b="JHN" c="10" v="37">Cooc̈h häxøpy ngaꞌa tuṉ̃ nébiøch jaꞌa nDeedy tiuṉ̃än, cábøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy häxøpy xmiäbøjcä. </v>
<v b="JHN" c="10" v="38">Pero jaanc̈h túum̱bøch jaduhṉ. Mmäbǿgäp hajxy jaduhṉ cooc̈hä Dios tøø xquiex̱y, hóyhøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xquiaꞌa ja mäbøjcä. Jaduhṉds hajxy mnajuǿøñät coo højts tuꞌugjäyaꞌay nhity mǿødhøc̈hä nDeedy. </v>
<v b="JHN" c="10" v="39">Mänitä Jesús jia madsáaṉägumbä. Pero cabä ñäꞌä yajmajch. </v>
<v b="JHN" c="10" v="40">Mänitä miøjnøønájxcumbä jaꞌa Jordángpä møjnøøbä maa jaꞌa Juan miäyajnäbejtsohṉ̃än. </v>
<v b="JHN" c="10" v="41">Mänitä Jesús hajxy ñämejch nämay. Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Cabä Juan jaꞌa hoy‑yagjuøøñäbäjaty ñäꞌä yajcähxøꞌcy. Pero tøyhajt jaduhṉ cøx̱iä nebiä Juan yøꞌøyaꞌay tøø ñägapxiän. </v>
<v b="JHN" c="10" v="42">Mänitä Jesús jaꞌa miädiaꞌagy hajxy jim̱ miäbøjcä nämay. </v>
<v b="JHN" c="11" v="1">Tuꞌug jäyaꞌay hänajty xiøhaty Lázaro. Tøø hänajty piaꞌambety. Jim̱ hänajty chänaꞌay Betania møødä piuhdoꞌoxyhajxy, jaꞌa María møødä Marta. </v>
<v b="JHN" c="11" v="2">Cahnä hänajty yhabaady mänaa María jaꞌa Jesús jaꞌa perfume hänajty yajtecytiaꞌxøꞌøwaꞌañ, mänaa María jaꞌa Jesús hänajty tiecymieꞌexaꞌañ jaꞌa quiuhwaayhaam. </v>
<v b="JHN" c="11" v="3">Coo Lázaro hänajty tøø piaꞌambety, mänitä piuhdoꞌoxy jaꞌa capxy hajxy quiejxy maa Jesúsän coogä Lázaro tøø piaꞌambety. Jesús jaꞌa miäguꞌughajpä hänajty jeꞌe. </v>
<v b="JHN" c="11" v="4">Coo Jesús jaꞌa mädiaꞌagy jaduhṉ miädooyy, mänit miänaaṉ̃: ―Cabä mähdiøjc tiehm̱ yhoꞌogaꞌañ. Paady tøø piaꞌambety neby jaduhṉ quiähxǿꞌøgät coo Dios miøjjä jiaanc̈hä, neby jaduhṉ quiähxǿꞌøgät cooc̈h nmøjjä njaanc̈hä. Dióshøch xyHuunghajp. </v>
<v b="JHN" c="11" v="5">Hoy jaꞌa Jesús hänajty jia jaanc̈h tehm̱ miøødnijiootpaadyii jaꞌa Lázarohajxy, </v>
<v b="JHN" c="11" v="6">mejtsxøø jim̱ jiaag hijty maa hänajty ñäꞌägä hitiän. </v>
<v b="JHN" c="11" v="7">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød ñämaayy: ―Jam̱ds hajxy jadähooc Judea. </v>
<v b="JHN" c="11" v="8">Mänitä Jesús hajxy ñämaayy: ―Wiindsǿṉ, cahnä jiegøꞌøy mänaa jaꞌa judíoshajxy xjia cuhgaꞌadsaꞌañän. Tii jim̱ coo mnøcxtägatsaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="11" v="9-10">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jaꞌa Diostuuṉg hajxy tuum̱bä, coo jaꞌa tiuuṉghajxy jeꞌe quiaꞌa mayñä, cahnä hajxy jeꞌe yhoꞌogaꞌañ. Jaduhṉ mäwíinäts hajxy jeꞌe nebiä xøømbä tiuꞌuyoꞌoyän. Cab hajxy jeꞌe quiuhnepy. Hoy hajxy jeꞌe yhix̱y. </v>
<v b="JHN" c="11" v="11">Mänitä miänáaṉgombä: ―Tøø højts nmäguꞌughajpä Lázaro miaahóꞌcäm. Nøcxáam̱bøch cham̱ nyuxaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="11" v="12">Mänitä jiamiøødhajxy miänaaṉ̃: ―Pero, wiindsǿṉ, pø näꞌä maahoꞌc jaduhṉ, møcpøjtägatsaam̱bädaꞌa jaduhṉ, cabä. </v>
<v b="JHN" c="11" v="13">Coo Jesús jaduhṉ miänaaṉ̃ cooc Lázaro miaahoꞌcy, jaduhṉ hänajty miänaꞌanaaṉ̃ cooc tøø yhoꞌogy. Pero cabä jiamiøødhajxy jaduhṉ wyiinjuøøyy coo Lázaro tøø yhoꞌogy. Jaduhṉ hajxy wyiinjuøøyy coo tøø miaahoꞌogy. </v>
<v b="JHN" c="11" v="14">Mänitä Jesús howyiinjuøøñä tiehm̱ ñägapxnä: ―Tøø jaꞌa Lázaro yhoꞌogy. </v>
<v b="JHN" c="11" v="15">Xooṉdáacpøch jaduhṉ cooc̈h hänajty ngaꞌa jim̱ä. Coo hajxy jaduhṉ mhixaꞌañ nébiøch ndunaꞌañän, mänítøch mijts jaꞌa nmädiaꞌagy xmiaas mäbøgaaṉä. Páadyhøch jaduhṉ nxooṉdaꞌagy. Jam̱ds hajxy jim̱ maa Lázarän. </v>
<v b="JHN" c="11" v="16">Tuꞌugä Jesús jaꞌa jiamiøød hänajty xiøhaty Tomás, jaꞌa hajxy hänajty ñänøøm̱biä hametsc‑huung. Mänitä Tomás ñämaayy jaꞌa jiamiøødhajxy: ―Jam̱xä Jesús hajxy møødhóꞌcäm. </v>
<v b="JHN" c="11" v="17">Coo hajxy jim̱ miejch Betania, mänitä Jesús yhawáaṉäxä coo jaꞌa Lázaro hänajty jiiby tøø yhity mädaax̱xøø jutjooty maa cabäsaantän. </v>
<v b="JHN" c="11" v="18">Mäwiingóṉ Betania hänajty jim̱ Jerusalén. Jaduhṉdaꞌa jiäguem̱a, mejtskilómetro ja cupcädaꞌa. </v>
<v b="JHN" c="11" v="19">Nämay jaꞌa judíoshajxy hänajty tøø ñämech jaꞌa Marta møødä María. Capxmøcpøgáaṉäp hajxy hänajty coo jaꞌa piuhyaꞌayhajxy hänajty tøø yhoꞌogy. </v>
<v b="JHN" c="11" v="20">Coo jaꞌa Marta jaduhṉ miädoyhajty coo Jesús hänajty miäwiingoṉ̃, mänit hoy jiøjcubaadøꞌøy. Pero María, jiiby miähmøøyy maa jaꞌa tiøgootyhajxiän. </v>
<v b="JHN" c="11" v="21">Mänitä Marta jaꞌa Jesús ñämaayy: ―Wiindsǿṉ, coo häxøpy myaajä, cábøc̈hä nbuhyaꞌay häxøpy tøø yhoꞌogy. </v>
<v b="JHN" c="11" v="22">Nnajuǿøbiøch jaduhṉ, hoytyiijä Dios mmäyujwáꞌanät, xmióꞌowäp jeꞌe. </v>
<v b="JHN" c="11" v="23">Mänitä Jesús jaꞌa Marta ñämaayy: ―Jujypiøgaam̱bä mbuhyaꞌay. </v>
<v b="JHN" c="11" v="24">Mänitä Marta miänaaṉ̃: ―Nnajuǿøbiøch coo jiujypiøgaꞌañ coo jaꞌa naax̱wiimbä hänajty wyiimbidaꞌañ, coo hajxy nägøx̱iä njujypiøgáaṉäm. </v>
<v b="JHN" c="11" v="25-26">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Nyagjujypiøgáam̱biøch hajxy jeꞌe pønjátyhøch jaꞌa nmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp. Nyajnøcxáam̱biøch hajxy jeꞌe jim̱ tsajpootyp, hoy hajxy hänajty jia jujcyñä, hoy hajxy hänajty tøø jia hoꞌogy. Nejy, mmäbøjpy jaduhṉä. </v>
<v b="JHN" c="11" v="27">Mänitä Marta miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ, nmäbǿjpiøch coo miic̈h jaꞌa Dios xyHuunghaty, coo mMesíashaty, coo miic̈h jaꞌa Dios tøø xquiex̱y hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="JHN" c="11" v="28">Mänitä Marta jaꞌa piuhdoꞌoxy hameeꞌch hoy ñämaꞌay: ―Tøø jaꞌa nWiindsøṉhájtäm miéjtsäm. Miic̈h xyajtøøb. </v>
<v b="JHN" c="11" v="29">Coo jaꞌa María miädooyy, mänitiä tiänaayyøꞌcy. Mänitä María jaꞌa Jesús ñänøcxy. </v>
<v b="JHN" c="11" v="30">Jim̱ä Jesús hänajty tøø miähmøꞌøy maa jaꞌa Marta hänajty hoy tøø miøødmädiaꞌaguiän. Cahnä Jesús hänajty quiajptägøꞌøy. </v>
<v b="JHN" c="11" v="31">Jaꞌa judíoshajxy hänajty jiiby maa jaꞌa María tiøgootyhajxiän, coo hajxy yhijxy coo María tiänaayyøꞌcy, coo tiøjpädsøøm̱y, mänitä María hajxy piadøjpädsøøm̱y. Jim̱ tyijy María hänajty ñøcxy cabäsaantä jøøbiä xuuꞌtspä. </v>
<v b="JHN" c="11" v="32">Coo jaꞌa María jim̱ miejch maa jaꞌa Jesús hänajty tøø miähmøꞌøyän, mänitä Jesús yhijxy. Mänitä María jaꞌa Jesús wyiinjijcädaacy. Mänitä María miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ, coo miic̈h häxøpy myaajä, cábøc̈hä nbuhyaꞌay häxøpy tøø yhoꞌogy. </v>
<v b="JHN" c="11" v="33">Coo Jesús jaduhṉ yhijxy coo María hänajty jiøꞌøy møødä judíoshajxy, jaꞌa hänajty tøø piamec̈híijäbä, mänitä Jesús jiootmabiøjcy. </v>
<v b="JHN" c="11" v="34">Mänit miänaaṉ̃: ―Maa hajxy tøø myajnaax̱tägøꞌøy. Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Wiindsǿṉ, jam̱ nyajnähixøꞌøy. </v>
<v b="JHN" c="11" v="35">Mänitä Jesús jiøøyy. </v>
<v b="JHN" c="11" v="36">Mänitä judíoshajxy miänaaṉ̃: ―Høxtahm̱ds jiøꞌøy coo Lázaro hijty jiaanc̈h tehm̱ miøødnijiootpaadyii. </v>
<v b="JHN" c="11" v="37">Mänit hajxy näjeꞌe miänaaṉ̃: ―Tisän yøꞌøyaꞌay jaꞌa Lázaro coo quiaꞌa yajmøcpøjcy. Tøø yøꞌøyaꞌay jaꞌa wiindspä yaghijxøꞌøgy, túhm̱äts. </v>
<v b="JHN" c="11" v="38">Mänitä Jesús jiootmabiǿjcombä. Mänit jim̱ ñøcxy maa jaꞌa naax̱jutän maa jaꞌa Lázaro hänajty tøø ñaax̱tägøꞌøyän. Jim̱ä tsaa jaꞌa jut hänajty yhadäguec‑haty. </v>
<v b="JHN" c="11" v="39">Mänitä Jesús ñämaayy jaꞌa hajxy hänajty jim̱ tänaabiä juthaguum: ―Hadäguejtuꞌud yøꞌø jut hajxy. Jim̱ä cuhäyohnd hänajty tiänaabiä, jaꞌa Martahajpä. Mänitä Marta jaꞌa Jesús ñämaayy: ―Wiindsǿn, pero mädaax̱xøø jiiby tøø yhity jutjooty. Haxøøgxuuꞌpädaꞌa yøꞌøjän. </v>
<v b="JHN" c="11" v="40">Mänitä Jesús jaꞌa Marta ñämaayy: ―Tøøc̈h miic̈h nhawáaṉäm, coo mmäbǿgät, mänit mhíxät coo Dios miøjjä jiaanc̈hä. </v>
<v b="JHN" c="11" v="41">Mänitä jut hajxy jiaanc̈h yhadäguejtuuty. Mänitä Jesús chajheeꞌpy. Mänit miänaaṉ̃: ―Teedy, Dioscujúꞌuyäp cooc̈h miic̈h jaꞌa nmädiaꞌagy tøø xmiädoow̱a. </v>
<v b="JHN" c="11" v="42">Nnajuǿøbiøch jaduhṉ cooc̈h miic̈h jaꞌa nmädiaꞌagy hoymiänaajä xmiädoow̱a. Páadyhøch miic̈h tøø nnämaꞌay “Dioscujúꞌuyäp” neby hajxy miäbǿgät cooc̈h miic̈h tøø xquiex̱y, yøꞌøyaꞌayhajxy xii tänaabiä. </v>
<v b="JHN" c="11" v="43">Mänitä Jesús møc yaax̱y: ―¡Lázaro, pädsǿm̱äts! </v>
<v b="JHN" c="11" v="44">Mänitä Lázaro jiaanc̈h pädsøøm̱y, jaꞌa hänajty tøø yhóꞌoguiäbä. Nähbity nähmoch piädsøøm̱y. Mänitä Jesús ñämaayy jaꞌa hajxy hänajty jim̱ tänaabiä: ―Nähbijtuꞌud yøꞌø hajxy. Ween ñøcxy maa jaꞌa tiøjcän. Mänitä Lázaro hajxy jiaanc̈h nähbijtuuty. Mänit ñøcxy maa jaꞌa tiøjcän. </v>
<v b="JHN" c="11" v="45">Mänitä Jesús jaꞌa miädiaꞌagy miäbǿjcäxä nämay jaꞌa judíoshajxy, jaꞌa María hajxy hänajty tøø miøødhítiäbä maa jaꞌa tiøjc‑hajxiän, jaꞌa hajxy hänajty tøø yhíx̱iäbä coo jaꞌa Jesús jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌay yagjujypiøjcy. </v>
<v b="JHN" c="11" v="46">Pero cab judíos hajxy näjeꞌe miäbøjcy. Paady jaꞌa fariseos hajxy hoy yhawaaṉä nebiä Jesús hänajty tøø tiuṉ̃. </v>
<v b="JHN" c="11" v="47">Mänitä teedywiindsøṉhajxy yhamugøøyy møødä fariseoshajxy møødä tuuṉgmøødpähajxy. Mänit hajxy ñiñämaayyä: ―Neby hajxy nwiinmahñdyhájtämät. Madiuꞌu jaayaꞌay jaꞌa hoy‑yagjuøøñäbäjaty tøø yajcähxøꞌøgy. </v>
<v b="JHN" c="11" v="48">Coo hajxy ngaꞌa májtsämät, mänitä miädiaꞌagy miäbøgáaṉäxä nägøx̱iä. Minaam̱bä romano jäyaꞌayhajxy jaꞌa møjcuhdujtmøødpä. Mänitä ndsajtøjc hajxy xyajmaꞌadáaṉäm. Mänitä nguhdujt hajxy xpiøgáaṉäm. </v>
<v b="JHN" c="11" v="49">Caifás jaꞌa teedywiindsǿṉ hänajty xiøhaty jaꞌa møjcuhdujtmøødpä. Mänit miänaaṉ̃: ―Cab hajxy tii mjaty mnajuøꞌøy. </v>
<v b="JHN" c="11" v="50">Cab hajxy mwiinjuøꞌøy coo maas hoy hit jaduhṉ coo jaꞌa cuꞌug tuꞌjäyaꞌay xñähhoꞌtúutämät. Cab hajxy jaduhṉ nägøx̱iä nguhdägóoyyämät. </v>
<v b="JHN" c="11" v="51">Caꞌa Quiaifás jaꞌa yhamdsoo wiinmahñdy jaduhṉ. Pero coo hänajty tiuṉ̃ teedywiindsǿṉ møjcuhdujtmøødpä, paadiä Dios jaꞌa Caifás jaduhṉ yajnägapxy coo jaꞌa Jesús jaꞌa judíos hänajty ñähhoꞌtuꞌudaꞌañ, </v>
<v b="JHN" c="11" v="52">møød hajxy nägøx̱iä, jaꞌa Dios hänajty tøø wyiimbíyyäbä, jaꞌa wiinghagajptjatypä. </v>
<v b="JHN" c="11" v="53">Mänitä møjcuhdujtmøødpähajxy quiojyquiapxyhajty coo Jesús hajxy hänajty yaghoꞌogaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="11" v="54">Paadiä Jesús hänajty jim̱ quiaꞌa wäditaaṉnä mayjiäyaꞌayhagujc maa jaꞌa Israelpähajxiän. Mänitä Jesúshajxy jim̱ chohṉ̃ jim̱ Judea, ñøcxy hajxy jim̱ maa jaꞌa cajpt jaduhṉ xiøhatiän Efraín. Jim̱ä Jesúshajxy miähmøøyy møødä jiamiøødhajxy. Mäwiingóṉ jaꞌa cajpt hänajty tøꞌødsnähgäp. </v>
<v b="JHN" c="11" v="55">Habaadáaṉnäp jaꞌa pascuaxøø hänajty, jaꞌa judíoshajxy yagjájtäbä. Nämay hajxy jim̱ ñøcxy xøøhajpä jim̱ Jerusalén, jaꞌa hajxy jim̱ tsohm̱bä maa jaꞌa cajpthuungän. Cahnä xøø hänajty jim̱ chohṉdaꞌagy coo hajxy jim̱ quiooꞌty. Jayøjp hajxy hänajty yhuuc tsiꞌiwaꞌañ. Jadúhṉäc tyijy hajxy hänajty ñähwaꞌadsaꞌañ jaꞌa piojpä quiädieey. </v>
<v b="JHN" c="11" v="56">Jiibiä Israelpäjäyaꞌay jaꞌa Jesús hajxy hänajty yajcopcøꞌøy tsajtøgooty. Jiiby hajxy hänajty ñimiäyajtøyii: ―Nej, cabä Jesúsädaꞌa miedsaꞌañ xøøhájpäjä. </v>
<v b="JHN" c="11" v="57">Tøø jaꞌa teedywiindsøṉhajxy hänajty yhaneꞌemy møødä fariseoshajxy, coo Jesús pøṉ yhíxät, mänit hajxy ñägápxät, nebiä Jesús hajxy jaduhṉ miádsät. </v>
<v b="JHN" c="12" v="1">Ja tädujxøø jaꞌa pascuaxøø hänajty quiaꞌa habaady. Mänitä Jesús jim̱ ñøcxy Betania, maa Lázaro hänajty chänaꞌayän, jaꞌa Jesús hänajty tøø yagjujypiǿquiäbä coo hänajty tøø yhoꞌogy. </v>
<v b="JHN" c="12" v="2">Nämayyä jäyaꞌayhajxy jiiby yhamugøøyy tsuugaabiä jaꞌa Jesúscøxpä. Jaꞌa Marta hänajty tex̱yhabøgøøby. Jiibiä Lázaro jaꞌa Jesús hänajty miøødtsuugay tøgooty. </v>
<v b="JHN" c="12" v="3">Mänitä María jaꞌa perfume quioṉmejch cuplitro. Haagä nardopøjy jaꞌa perfume hänajty jaꞌa tsow̱jatypä. Mänitä María jaꞌa Jesús yajtecytiaꞌxøøyy jaꞌa perfume. Mänitä María jaꞌa Jesús tiecymieex̱y quiuhwaayhaam. Mänitä perfume tiägøøyy puꞌxøꞌpä tøgooty. </v>
<v b="JHN" c="12" v="4">Jiibiä Judas hänajty, jaꞌa Simón Iscariote yhuung. Jesús jaꞌa jiamiøød hänajty jeꞌebä. Jeꞌedsä Jesús hänajty yegaam̱b coo hänajty yajcøꞌødägøꞌøwaꞌañii maa jaꞌa soldadohajxiän. Mänitä Judas miänaaṉ̃: </v>
<v b="JHN" c="12" v="5">―Maas hoy hijty coo yøꞌø perfume cu ndóoꞌcäm nebiä häyoobädøjc jaꞌa xädøꞌøñ cu nnäꞌä móoyyäm. </v>
<v b="JHN" c="12" v="6">Pero cabä Judas jaꞌa häyoobädøjc hänajty ñäꞌägädä näxuuc̈h. Jeꞌe jaꞌa xädøꞌøñ hänajty yajcoṉwädíjtäp. Pero hamdsoo hänajty wyiꞌi yajpädsøm̱y. Paady jaduhṉ miänaaṉ̃ coo jaꞌa perfume hajxy cu tiooꞌcy nebiä xädøꞌøñ jaduhṉ miéedsät. </v>
<v b="JHN" c="12" v="7">Mänitä Jesús jaꞌa Judas ñämaayy: ―Ween yøꞌø toꞌoxiøjc yhity. Caꞌa waam̱b mnämaꞌay. Ween yøꞌø perfume yaghity høxtä cóonøch nhóꞌogät. Mänítøch yøꞌø perfume xyajnähjáaxät. </v>
<v b="JHN" c="12" v="8">Hoymiänaajä mijts jaꞌa häyoobädøjc xmiøødhidaꞌañ. Pero høøc̈h, cábøch mijts hajxy jejcy nmøødhidaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="12" v="9">Nämayyä Israelpä jäyaꞌayhajxy miädoyhajty coogä Jesús hänajty jim̱ tøø miech Betania. Mänitä Jesús hajxy hoy yhix̱y møødä Lázaro, jaꞌa Jesús hänajty tøø yagjujypiǿquiäbä. </v>
<v b="JHN" c="12" v="10-11">Coo Jesús jaꞌa Lázaro hänajty tøø yagjujypiøcy, paadiä Israelpä jäyaꞌay jaꞌa Jesús hajxy hänajty tøø piaduꞌubøcy nämay. Y paadiä Jesús jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hänajty tøø miäbǿjcäxä nämay. Coo jaꞌa teedywiindsǿṉ jaꞌa miädiaꞌagyhajxy hänajty quiaꞌa jaty panǿcxäxä, paady hajxy quiojyquiapxytiuuṉ̃ coo jaꞌa Lázaro hajxy ween yaghoꞌogy nebiä Jesús hajxy hänajty yaghoꞌogaꞌañän. </v>
<v b="JHN" c="12" v="12">Nämayyä jäyaꞌayhajxy hänajty jim̱ tøø miech Jerusalén pascuaxøøhajpä. Cujaboom hajxy miädoyhajty coo jaꞌa Jesús hänajty miedsaꞌañ cajptooty. </v>
<v b="JHN" c="12" v="13">Mänitä xiꞌiwhaay hajxy hoy piux̱y. Mänitä Jesús hajxy hoy jiøjcubaadøꞌøy xiꞌiwhaaguiap. Yáax̱äp jaꞌa Jesús hajxy hänajty ñänøcxy: ―¡Viva Jesús! Tsøc yøꞌøyaꞌay hajxy wiingudsähgǿøyyäm, yøꞌø Dios tøø quiéx̱iäbä. Paadiä Dios tøø quiex̱y coo hajxy ngobiernähájtämät, højts jaꞌa Israelpäjäyaꞌayhájtäm. </v>
<v b="JHN" c="12" v="14">Mänitä Jesús jaꞌa burrohuung tuꞌug piaaty. Mänit yajpejty. Jaduhṉ jiiby myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: </v>
<v b="JHN" c="12" v="15">Caꞌa hajxy mdsähgøꞌøy, mijts jim̱ tsänaabiä Jerusalén. Huug hix̱ hajxy, xiidsä mgobiernähajxy piety burrohuungnähgøxp. </v>
<v b="JHN" c="12" v="16">Cabä Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy hänajty ñajuøꞌøy pøṉ jaduhṉ ñänøøm̱by coo miedsaꞌañ burrohuungnähgøxp, jaꞌa Dios quiexaam̱biä. Pero cujecy, coo Jesús hänajty tøø jiujypiøjnä, coo hänajty tøø ñøcxnä tsajpootyp, mänitä jiamiøødhajxy jiahmiejtstaacnä coo jaduhṉ jiaanc̈h miṉ̃ cujaay jaꞌa Jesúscøxpä y coo Jesús hajxy hänajty tøø piuhbety. </v>
<v b="JHN" c="12" v="17">Mädiaacp hajxy hänajty neby hajxy hänajty jim̱ tøø yhix̱y mänaa Jesús jaꞌa Lázaro jiiby yhøxyaax̱pädsøm̱iän tsaajutjooty. Jaꞌa hajxy hänajty tøø quiaꞌa yhíx̱iäbä, jeꞌeds hajxy hänajty miøødmädiaacypy. </v>
<v b="JHN" c="12" v="18">Coo jaduhṉ yajmädoyhajty nebiä Jesús jaꞌa Lázaro hänajty tøø yagjujypiøquiän, paadiä Jesús hajxy hänajty nøcxy jiøjcubaadøꞌøy mayjiäyaꞌay. </v>
<v b="JHN" c="12" v="19">Mänitä fariseoshajxy ñiñämaayyä: ―Nejy yøꞌøyaꞌay ndúuṉämät coo jaduhṉ piawädityii nägøx̱iä. </v>
<v b="JHN" c="12" v="20">Tøø jaꞌa caꞌa Israelpähajpähajxy hänajty näjeꞌe quiooꞌpä xøøhajpä. Dioswiingudsähgøøbiä hajxy hänajty tøø quioody. </v>
<v b="JHN" c="12" v="21">Mänitä Felipe hajxy hoy ñämech. Betsaida Felipe hänajty chooñ jim̱ Galileanaaxooty. Mänitä Felipe ñämaayyä: ―Tsäguhm̱, maa jaꞌa Jesús. Jeꞌeds højts nja møødmädiaꞌagaaṉ. </v>
<v b="JHN" c="12" v="22">Mänitä Felipe jaꞌa Andrés hoy yhawaaṉä coogä Jesús hajxy hänajty hoy tøø jia møødmädiaꞌagaꞌañ. Mänitä Felipe jaꞌa Jesús hajxy hoy yhawaaṉdägajtsä møødä Andrés. </v>
<v b="JHN" c="12" v="23">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tøø yhabaady cooc̈h nhóꞌogät. Páadyhøch Dios tøø xquiex̱y. </v>
<v b="JHN" c="12" v="24">Chaads mijts tehm̱ tiøyhajt nnämáꞌawät, coo jäyaꞌay jaꞌa trigo hajxy ñiꞌiby, mänitä tøømd tyictspädsøm̱y yhaabiädsøm̱y. Coo jaduhṉ tyictspädsǿm̱ät yhaabiädsǿm̱ät, mänit hoy tiägøøñä yeeꞌpä. Mayøꞌøb jaꞌa trigo jaduhṉ. Pero coo quiaꞌa tictspädsǿm̱ät quiaꞌa haabiädsǿm̱ät, jaduhyyä piúꞌudsät. Cabä miúxät. Cabä trigo miayøꞌøwät. </v>
<v b="JHN" c="12" v="25">Pønjátyhøc̈hä nmädiaꞌagy xquiaꞌa mäbøgáaṉäp, cab hajxy jim̱ ñǿcxät tsajpootyp. Páadyhøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xquiaꞌa mäbøgaaṉä coo hajxy chähgøꞌøy coo hajxy yaghoꞌogaꞌañii. Pønjátyhøc̈hä nmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp, jeꞌeds hajxy jim̱ nøcxaam̱b tsajpootyp, hoy hajxy jia yaghoꞌogyii jaꞌa høøc̈hcøxpä. </v>
<v b="JHN" c="12" v="26">Pø xWyiindsøṉhadáam̱bøch hajxy jeꞌe, wéenhøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xpianøcxä. Nwow̱hídäbøch hajxy jeꞌe. NDéedyhøch pädaꞌagaam̱b coo hajxy wyiingudsähgøꞌøwøød wiingjäyaꞌaybä. </v>
<v b="JHN" c="12" v="27">’Jootmayhájpøch cham̱. Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy cooc̈hä nDeedy nnämáꞌawät ween xyajtsoꞌogy cooc̈h hänajty yaa nhoꞌogaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin. Páadyhøch yaa tøø ngädaꞌagy cooc̈h yaa nhǿꞌogät. </v>
<v b="JHN" c="12" v="28">Teedy, yajcähxøꞌøg jaꞌa mmäjaa. Mänitä Dios jim̱ yhadsooyy tsajpootyp: ―Tøøc̈h tähooc nyajcähxøꞌøgy. Nyajcähxøꞌøgáam̱biøch jadähooc. </v>
<v b="JHN" c="12" v="29">Jaꞌa hajxy hänajty jim̱ tänaabiä nämay maa jaꞌa Jesús jaꞌa wyiinduumän, jia mädoow̱ hajxy, pero cab hajxy wyiinjuøøyy. Näjeꞌe hajxy miänaaṉ̃ cooc tyijy hänee yaax̱y. Näjeꞌe hajxy miänaaṉ̃ cooc tyijy jaꞌa Dios jaꞌa mioonsä jim̱ tsajpootyp tuꞌug quiapxy. </v>
<v b="JHN" c="12" v="30">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Caꞌa yhøøc̈hcøxpä jaꞌa Dios jaduhṉ miänaaṉ̃. Paady jaduhṉ miänaaṉ̃ nej mijts mnajuǿꞌøwät cooc̈h jaduhṉ xmiägapxy. </v>
<v b="JHN" c="12" v="31">Cooc̈h nhóꞌogät, cábøch jaꞌa møjcuꞌugong nyajmäjädaꞌagaꞌañ, jaayaꞌay hanehm̱bä hädaa yaabä naax̱wiin. Dios jaduhṉ mänaam̱b coo hajxy ween yajcumädoy, jaꞌa høøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xquiaꞌa mäbǿjcäbä. </v>
<v b="JHN" c="12" v="32">Høøc̈h, cooc̈h nyajmøjpahbédät cruzcøxp, mäníthøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xmiäbøgaaṉä, jaꞌa hajxy tsänaabiä wiinduhm̱yhagajpt. </v>
<v b="JHN" c="12" v="33">Paadiä Jesús jaduhṉ miänaaṉ̃, neby hajxy ñajuǿꞌøwät neby hänajty yaghoꞌogaꞌañii. </v>
<v b="JHN" c="12" v="34">Mänitä Jesús ñämaayyä: ―Jiiby jaduhṉ myiṉ̃ maa højts nguhdujtän coo jaayaꞌay hänajty yhaneꞌemaꞌañ mayjiomøjt, jaꞌa Dios quiexaam̱biä, jaꞌa højts nhahijxypä. Pero miic̈h jaduhṉ mänaam̱b coo tsipcøxp jaꞌa Diosquex̱ypä yajmøjpahbedaꞌañ cruzcøxp. Pøṉ miic̈h jaduhṉ mnänøøm̱by jaꞌa Diosquex̱ypä. </v>
<v b="JHN" c="12" v="35-36">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Cábøch mijts hajxy jejcy nmøødhidaꞌañ. Jaduhṉ mäwíinhøch mijts ngudøøꞌxy nebiä jøønän. Mäbǿjcägøch jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy, mädúhṉ̃tiøch hädaa yaabä naax̱wiin nhídät, nébyhøch mijts jaduhṉ hoy xpianǿcxät, neby hajxy mgaꞌa hídät hagoodstuum. Pøṉ hajxy jaduhṉ hijp hagoodstuum, tägodiuum hajxy ñäꞌägädä hity. Høøc̈h, nøcxáaṉnäbøch. Cábøch jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy xmiädow̱áaṉänä. Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ miädiaacpädøøyy, mänitä tiuꞌubøjnä. Mänit ñiguiuꞌtsä. </v>
<v b="JHN" c="12" v="37">Cabä Jesús jaꞌa miädiaꞌagy hänajty miäbøgáaṉäxä, hoy hänajty madiuꞌu hoy‑yagjuøøñäjaty tøø jia yajcähxøꞌøgy. </v>
<v b="JHN" c="12" v="38">Paady hajxy hänajty quiaꞌa mäbøgaꞌañ nebiä profeta Isaías jaꞌa miädiaꞌagy jaduhṉ tiøjiádät, nebiä jecy quiujahyyän: Dios, cab højts jaꞌa nmädiaꞌagy pøṉ tøø xmiäbøjcä. Tøø jaꞌa mmäjaa mja yajcähxøꞌøgy, pero cab hajxy tøø xmiøjpädaꞌagy. </v>
<v b="JHN" c="12" v="39">Cabä Jesús jaꞌa miädiaꞌagy miäbøgáaṉäxä nebiä Isaías wiingtuum quiujahyyän: </v>
<v b="JHN" c="12" v="40">Tøø jaꞌa Dios miänaꞌañ: Tøøc̈hä quiopc‑hajxy nyajxejxä nébyhøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xquiaꞌa wiinjuǿøyyät, nebiä yhaxøøgwiinmahñdy hajxy quiaꞌa najtshixǿꞌøwät. Cábøch jaꞌa piojpä quiädieey hajxy nyajnähwáatsät. </v>
<v b="JHN" c="12" v="41">Jaduhṉä Isaías jecy quiujahy nebiä Isaías jaꞌa Jesús hänajty tøø yhix̱iän tsajpootyp. Cahnä Jesús hänajty yaa quiädaꞌagy hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="JHN" c="12" v="42">Siémpräm jaꞌa Israelpä jäyaꞌay jaꞌa Jesús jaꞌa miädiaꞌagy hajxy miäbøjcä, møødä copc‑hajpähajxy nämay. Pero hameeꞌch hajxy miäbøjcy. Cabä Jesús hajxy hänajty quiapxpaady mayjiäyaꞌayhagujc. Tsähgøøby hajxy hänajty coo hajxy yajpädsøm̱øød maa jaꞌa chajtøjc‑hajxiän jaꞌa fariseoshajxy. </v>
<v b="JHN" c="12" v="43">Jaꞌa judíoshajxy, cab hajxy chocy coo hajxy quiumayøød jaꞌa Dios. Jeꞌe hajxy chojpy coo hajxy ween wyiingudsähgøꞌøyii jaꞌa cuꞌug. </v>
<v b="JHN" c="12" v="44">Mänitä Jesús møc miänaaṉ̃: ―Pǿṉhøch jaꞌa nmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp, jaanä xmiäbǿjcäbøc̈hä nDeedy jaꞌa miädiaꞌagy hajxypä, jaꞌac̈h yaa tøø xquiéx̱iäbä hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="JHN" c="12" v="45">Pǿṉhøch jaduhṉ xyhijxp, jaanä xyhíjxäbøc̈hä nDeedy hajxypä. </v>
<v b="JHN" c="12" v="46">Páadyhøch yaa tøø ngädaꞌagy hädaa yaabä naax̱wiin, neby hajxy quiaꞌa mähmǿꞌøwät hagoodstuum pønjátyhøch nmädiaꞌagy hajxy xmiäbǿjcäp. Jaduhṉ mäwíinhøch ngudøøꞌxy nebiä jøønän neby hajxy hoy yhíxät. </v>
<v b="JHN" c="12" v="47">Caꞌa yhøøc̈hä hajxy nyajcumädow̱aam̱by, jaꞌa nmädiáꞌagyhøch hajxy xquiaꞌa mäbǿjcäbä, hoy hajxy jaduhṉ tøø jia mädoyhaty. Páadyhøch yaa tøø ngädaꞌagy hädaa yaabä naax̱wiin, nébyhøch jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaduhṉ nnähhoꞌtúꞌudät. Caꞌa yhøøc̈hä hajxy jeꞌe nyajcumädow̱aam̱by. </v>
<v b="JHN" c="12" v="48">Pǿṉhøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xquiaꞌa mäbǿjcäp, mänit hajxy quiumädow̱aꞌañ coo jaꞌa naax̱wiimbä hänajty wyiimbidaꞌañ. Paady hajxy quiumädow̱aꞌañ, cooc̈hä nmädiaꞌagy hajxy hänajty tøø xquiaꞌa mäbøjcä. </v>
<v b="JHN" c="12" v="49">Caꞌa yhøøc̈hä nhamdsoo mädiaꞌagy jaduhṉ tøø nyaghity. Jaꞌa nDéedyhøch, jaꞌac̈h tøø xquiéx̱iäbä, jeꞌec̈h jaduhṉ tøø xyhaneꞌemy nebiátyhøch nmädiáꞌagät. </v>
<v b="JHN" c="12" v="50">Høøc̈hä, nmǿødhøch jaꞌa tøyhajt jaduhṉ coo hajxy jim̱ yhidaꞌañ tsajpootyp cøjxtaꞌaxiøø, pønjátyhøch jaꞌa nDeedy jaꞌa miädiaꞌagy mäbǿjcäp. Nmädiáacypiøch nébyhøc̈hä nDeedy tøø xyhaneꞌemiän. </v>
<v b="JHN" c="13" v="1">Mänitä pascuaxøø hänajty tiehm̱ yhadsuujøꞌøy. Tøø jaꞌa Jesús hänajty ñajuøꞌøy coo hänajty tøø yhabaady coo hänajty yaa choonaaṉnä hädaa yaabä naax̱wiin, coo hänajty jim̱ ñøcxaaṉnä maa jaꞌa Tieediän. Chojpy jaꞌa Jesús jaꞌa jiamiøød hänajty hamuumduꞌjoot hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="JHN" c="13" v="2">Coo jaꞌa Jesúshajxy hänajty chuugayaꞌañ, tøø Judas hänajty wyiinmahñdyhaty, jaꞌa Simón Iscariote yhuung, coo Jesús hänajty yajcøꞌøwaaṉøꞌøwaꞌañii maa jaꞌa soldadohajxiän. Jaꞌa møjcuꞌugong jaꞌa Judas jaduhṉ yajwiinmahñdiägooyy. </v>
<v b="JHN" c="13" v="3">Ñajuøøbiä Jesús hänajty nebiaty jaꞌa cuhdujt hänajty tøø mioꞌoyii jaꞌa Tieedy. Ñajuøøby hänajty coo hänajty jim̱ tøø chooñ maa jaꞌa Tieediän, coo hänajty jim̱ ñøcxáaṉgombä jadähooc. </v>
<v b="JHN" c="13" v="4">Coo hajxy hänajty tøø chuugaabiädøøñä, mänitä Jesús tiänaayyøꞌcy. Mänitä wyit chijy. Mänitä cuhbeꞌen tuꞌug yajnimiox̱mäguitøøyyä. </v>
<v b="JHN" c="13" v="5">Mänitä nøø quiudemøøyy palanganajooty. Mänitä Jesús tiägøøyy tecypiujpä jaꞌa jiamiøød. Coo tiecypiujpädøøyy, mänit tiecymiéex̱combä. </v>
<v b="JHN" c="13" v="6">Coo jaꞌa Jesús jaꞌa Simón Pedro hänajty tiecypiujaꞌañ, mänitä Simón Pedro miänaaṉ̃: ―Nej, xtiecypiujáam̱bøch hǿøc̈hpäjä. </v>
<v b="JHN" c="13" v="7">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Miic̈h, caj miic̈h mnajuøꞌøy tiiguiǿxpøch miic̈h coo ndecypiujy. Mänit jaduhṉ mnajuøꞌøwaꞌañ cooc̈h jaduhṉ njádät nhabétät. </v>
<v b="JHN" c="13" v="8">Mänitä Pedro miänaaṉ̃: ―Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy cooc̈h miic̈h jaduhṉ xtiecypiújät. Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Pø cájtäm miic̈h myajtecypiujaꞌañ, cájtämøch miic̈h hoy xjiamiøødhadaaṉnä. </v>
<v b="JHN" c="13" v="9">Mänitä Simón Pedro miänaaṉ̃: ―Bueno, Wiindsǿṉ, cǿx̱iøch jaduhṉ xpiújät mǿødhøc̈hä ndecy, mǿødhøc̈hä ngøꞌø, mǿødhøc̈hä ngopc. </v>
<v b="JHN" c="13" v="10">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Pøṉ tøø chiꞌiy, waꞌads jaꞌa ñiꞌx jaꞌa quiopc jeꞌe. Jagoo jaꞌa tiecy piújät. Mijts, mwaꞌads mijts hajxy, pero cab hajxy nägøx̱iä mwaꞌadsä. </v>
<v b="JHN" c="13" v="11">Ñajuøøbiä Jesús hänajty pøṉ hänajty yajcøꞌøwaaṉøꞌøwáaṉäp. Paady jaduhṉ miänaaṉ̃ coo tuꞌjäyaꞌay hänajty quiaꞌa waꞌadsä. </v>
<v b="JHN" c="13" v="12">Coo jaꞌa Jesús cøjx tiecypiujpädøꞌøy jaꞌa jiamiøødhajxy, mänitä Jesús wyitpägøøñä. Mänit yhøxtaacnä. Mänit miänaaṉ̃: ―Chójpiøc̈hä njoot jaduhṉ coo hajxy mnajuǿꞌøwät tiiguiǿxpøch mijts coo tøø ndecypiujy. </v>
<v b="JHN" c="13" v="13">Hoy jaduhṉ cooc̈h mijts jaduhṉ xñämaꞌay: “Wiindsǿṉ.” Tøyhájthøch mijts hajxy jaduhṉ xWyiindsøṉhaty. </v>
<v b="JHN" c="13" v="14">Tøøc̈h mijts hajxy ndecypiujy, hóyhøch Wiindsǿṉ nja tuṉ̃. Jaanä jaduhṉ mijtspä, mnidiecypiujøøb hajxy hamiṉ̃ haxøpy. </v>
<v b="JHN" c="13" v="15">Mbahíxäp hajxy jaduhṉ nebiátyhøch mijts tøø nduṉ̃. </v>
<v b="JHN" c="13" v="16">Chaads mijts tehm̱ tiøyhajt nnämáꞌawät, cabä moonsä cuhdujt møc miøødä quejee jaꞌa wyiindsǿṉ. Jaanä jaduhṉ jeꞌebä jaꞌa tøø quiexyíijäbä, cabä cuhdujt jeꞌe møc miǿødäbä quejee jaꞌa tøø miäguéx̱iäbä. </v>
<v b="JHN" c="13" v="17">Cooc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xwyiinjuǿøyyät, coo hajxy jaduhṉ mgudiúnät, jootcujc hajxy jaduhṉ mhídät. </v>
<v b="JHN" c="13" v="18">’Cábøch mijts nägøx̱iä nnägapxy. Nnajuǿøbiøch pønjátyhøch tøø nwiimbiy. Pero tøjiajpä Diosmädiaꞌagy maa jaduhṉ miänaꞌañän: “Jaꞌa craac̈h tuꞌugmucy xmiøødcaabiä, tøøc̈h jeꞌe xmiädsibøꞌøy.” </v>
<v b="JHN" c="13" v="19">Jäguém̱iøch mijts chaa nhawáaṉäm cooc̈h haxøøg njadaꞌañ nhabetaꞌañ. Cooc̈h jaduhṉ njaanc̈h jádät njaanc̈h habétät, mänit hajxy mhuuc mäbǿgät cooc̈hä Dios tøyhajt tøø xjiaanc̈h quex̱y. </v>
<v b="JHN" c="13" v="20">Chaads mijts tehm̱ tiøyhajt nnämáꞌawät, pøṉ hajxy mäguꞌugpøgaam̱b jaꞌac̈h nguexaam̱biä, møød høøc̈h jaduhṉ xmiäguꞌugpøgaam̱bä. Jaanä jaduhṉds jeꞌebä, pǿṉhøch jeꞌe xmiäguꞌugpøgaam̱b, møødä Dios jaduhṉ miäguꞌugpøgaam̱bä, jaꞌac̈h tøø xquiéx̱iäbä. </v>
<v b="JHN" c="13" v="21">Coo jaꞌa Jesús miädiaacpädøøñä, mänit jiootmadiägøøñä. Mänit miänaaṉ̃: ―Chaads mijts tehm̱ tiøyhajt nnämáꞌawät cooc̈h mijts jaꞌa mjamiøød tuꞌug xyegaꞌañ hoꞌcøøc. </v>
<v b="JHN" c="13" v="22">Mänitä jiamiøødhajxy ñiwyiinheeꞌppejtä. Cab hajxy hänajty ñajuøꞌøy pøṉ jaꞌa Jesús hänajty jaduhṉ ñänøøm̱by. </v>
<v b="JHN" c="13" v="23">Jim̱ä Jesús jaꞌa jiamiøød hänajty yhäñaꞌay tiehm̱ ñähmøjc. Jaanc̈h tehm̱ yhoy jaꞌa Jesús hänajty miøødnijiootpaadyii. </v>
<v b="JHN" c="13" v="24">Mänitä Simón Pedro jaꞌa craa miäwøꞌxy. Mänit hameeꞌch ñämaayy: ―Huuc mäyajtøw̱ pøṉ jaduhṉ ñänøøm̱by. </v>
<v b="JHN" c="13" v="25">Mänitä craa jaꞌa Jesús tiaatsmägowøøyy. Mänit miäyajtøøyy: ―Pøṉ jaduhṉ mnänøøm̱by. </v>
<v b="JHN" c="13" v="26">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Nbamaꞌtsnaxáam̱biøch hädaa tsajcaagyhaguijt. Mänítøch jaꞌa craa nmoꞌowaꞌañ, jaꞌac̈h xyegaam̱bä hoꞌcøøc. Mänitä Jesús jaꞌa tsajcaagyhaguijt jiaanc̈h pamaꞌtsnajxy. Mänitä Judas yajcøꞌøgonøøyy, jaꞌa Simón Iscariote yhuung. </v>
<v b="JHN" c="13" v="27">Tuuṉä Judas jaꞌa tsajcaagy ñäꞌä cooṉdsooyy, mänitiä miøjcuꞌujoottägøøyyä. Mänitä Jesús jaꞌa Judas ñämaayy: ―Tsógäm. Nøcx jatcøꞌøw nejy mjatcøꞌøwaꞌañän. </v>
<v b="JHN" c="13" v="28">Jaꞌa hajxy hänajty jim̱ caabiä, cab hajxy hänajty ñajuøꞌøy tiiguiøxpä Jesús jaduhṉ coo miänaaṉ̃. </v>
<v b="JHN" c="13" v="29">Näjeꞌe hajxy hänajty wyiinmahñdyhaty coo tyijy jaꞌa Jesús jaꞌa Judas hänajty quiex̱y juubiä mädyiijaty tyijy hänajty yajtunaam̱by xøøjooty. Näjeꞌe hajxy hänajty wyiinmahñdyhajpä coo tyijy Jesús jaꞌa Judas jaꞌa häyoobäyaꞌay hänajty yajmoꞌowaꞌañ xädøꞌøñ. Paady hajxy hänajty wyiinmahñdyhaty, coo jaꞌa Judas jaꞌa xädøꞌøñ hänajty yajwijtswädityii. </v>
<v b="JHN" c="13" v="30">Tuuṉä Judas jaꞌa tsajcaagy ñäꞌä cooṉdsooyy, mänitiä tiøjpädsøøm̱y. Tøø hänajty quioodsøøñä. </v>
<v b="JHN" c="13" v="31">Coo jaꞌa Judas tiøjpädsøøm̱y, mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tøø yhabaady cooc̈h ngähxøꞌøgaꞌañ cooc̈h nmøjjä njaanc̈hä. Høøc̈hcøxpä Dios jaduhṉ quiähxøꞌøgaꞌañ coo miøjjä jiaanc̈hä. Dióshøch tøø xwyiinguex̱y. </v>
<v b="JHN" c="13" v="32">Nyajcähxøꞌøgáam̱biøch jaꞌa Dios coo miøjjä jiaanc̈hä. Mobädájpøch jaꞌa Dios xyajcähxøꞌøgaam̱bä cooc̈h nmøjjä njaanc̈hä. </v>
<v b="JHN" c="13" v="33">Mäguꞌughajpädøjc, cábøch mijts jejcy nmøødhidaꞌañ. Xjia høxtaꞌawáam̱bøch mijts, pero cábøch hajxy xpiaadaꞌañ. Chaads mijts hajxy nnämáꞌawät nébyhøc̈hä Israelpä jäyaꞌayhajxy tøø nnämaꞌayän: Cab hajxy jim̱ hoy mnǿcxät maac̈h nhidaꞌañän. </v>
<v b="JHN" c="13" v="34">Chaads mijts hajxy jaꞌa hawiinjem̱yguiuhdujt nmóꞌowät coo hajxy hamiṉ̃ haxøpy mnic̈hogøød nébyhøch mijts ndsoquiän. </v>
<v b="JHN" c="13" v="35">Coo hajxy mnic̈hogøød mnibiaꞌhäyowøød, cähxǿꞌøgäp jaduhṉ cooc̈h mijts jaꞌa nmädiaꞌagy xjiaanc̈h panøcxä. Xyhíxäp jaꞌa jäyaꞌayhajxy jii nägøx̱iä. </v>
<v b="JHN" c="13" v="36">Mänitä Simón Pedro jaꞌa Jesús miäyajtøøyy: ―Wiindsǿṉ, maa mnøcxaꞌañ. Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Cábøch miic̈h jadunajtä hoy xpianǿcxät maac̈h nnøcxaꞌañän. Miic̈h, høx̱haam miic̈h mnǿcxät. </v>
<v b="JHN" c="13" v="37">Mänitä Pedro jaꞌa Jesús miäyajtǿøgumbä: ―Tiic̈h miic̈hädaꞌa jadunajtä hoy coo ngaꞌa panǿcxät. Nnähhoꞌtúꞌudäbøch miic̈h häyaa. </v>
<v b="JHN" c="13" v="38">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jaanc̈hä; cabä ndijy miic̈hädaꞌa xñähhoꞌtúꞌudät. Chaads miic̈h jadunajtä nnämáꞌawät, cahnä tseey hänajty yaꞌaxyñä, tøø miic̈h hänajty tägøøghooc mnijiøgapxyii cooc̈h tyijy miic̈h hänajty xquiaꞌa hix̱iä. </v>
<v b="JHN" c="14" v="1">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Caꞌa hajxy mwiꞌi tiajy mwiꞌi miay. Mäbøjcä jaꞌa Dios jaꞌa miädiaꞌagy hajxy, y mäbǿjcägøch jaꞌa nmädiaꞌagy hajxypä. </v>
<v b="JHN" c="14" v="2">Jim̱ tsajpootyp maac̈hä nDeediän, mayyä tsänaꞌawøhñdy jim̱. Coo häxøpy quiaꞌa tøyyä, cab hajxy cu nhawáaṉäm. Nøcxáam̱bøch jaꞌa tsänaꞌawøhñdy nbädaꞌagaꞌañ nähix̱ hahixøꞌø maa mijts mhídät. </v>
<v b="JHN" c="14" v="3">Cooc̈h jim̱ nnøcxaꞌañ, cädaactägatsáam̱bøch jadähóocägumbä. Mänítøch mijts jim̱ ngøx̱y woonøcxaꞌañ maac̈h nhidaꞌañän. Näguipxy hajxy jim̱ nhidáaṉäm. </v>
<v b="JHN" c="14" v="4">Mnajuøøby hajxy maac̈h nnøcxaꞌañ. Jaduhṉ hajxy mnajuøøbiä neby hajxy jim̱ mnǿcxät. </v>
<v b="JHN" c="14" v="5">Mänitä Tomás jaꞌa Jesús ñämaayy: ―Wiindsǿṉ, pero cab højts nnajuøꞌøy maa miic̈h mnøcxaꞌañ. Neby højts jaduhṉ jim̱ nnäꞌä nǿcxät. </v>
<v b="JHN" c="14" v="6">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jaduhṉ mäwíinhøch høøc̈h nebiä tuꞌujän. Høøc̈hcøxpä hajxy jim̱ mgoodaꞌañ pønjátyhøch jaꞌa nmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp. Høøc̈hcøxpä hajxy jim̱ mhidaꞌañ cøjxtaꞌaxiøø. Paady hajxy jim̱ mhidaꞌañ cooc̈hä tøyhajt nyajcähxøꞌøgy jaꞌa Dioscøxpä. </v>
<v b="JHN" c="14" v="7">Pønjátyhøch jeꞌe xyhix̱yhajp, jaanä xyhix̱yhájtäbøch jaꞌa nDeedy jeꞌebä. Tøø hajxy mhix̱y. </v>
<v b="JHN" c="14" v="8">Pero cab hajxy wyiinjuøøyy waam̱bä Jesús jaduhṉ jia mänaaṉ̃. Mänitä Felipe jaꞌa Jesús ñämaayy: ―Wiindsǿṉ, ween højts jaꞌa mDeedy xyhuuc yaghíxät. Mänit højts jootcujc nmähmǿꞌøwät. </v>
<v b="JHN" c="14" v="9">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Felipe, tii jaduhṉ coo mmänaꞌañ. Tøøc̈h miic̈h jejcy xpiawädity. Xyhix̱yhájpøch miic̈h jaduhṉ. Pøṉc̈h xyhijxp, jaanä xyhíjxäbøch jaꞌa nDeedy jeꞌebä. Tiic̈h miic̈h jaduhṉ coo xñämaꞌay cooc̈h mijts jaꞌa nDeedy nyaghíxät. </v>
<v b="JHN" c="14" v="10">Nej, cab jaduhṉ mmäbøquiä cooc̈hä nDeedy tuꞌugmädiaꞌagy nmøødhity. Jaꞌa nDéedyhøch miädiaꞌagy, jeꞌec̈h jaduhṉ nmädiáacäp; caꞌa yhøøc̈hä nhamdsoo mädiaꞌagy nmädiaacypy. Jaꞌa nDéedyhøch jaꞌa mäjaa jaduhṉ xmiooby; jeꞌec̈h jaꞌa tiuuṉg jaduhṉ ndúuṉäp. </v>
<v b="JHN" c="14" v="11">Mäbǿjcägøch jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy cooc̈hä nDeedy jaduhṉ tuꞌugmädiaꞌagy nmøødhity. Hoy hajxy mwiinjuøꞌøy mgaꞌa ja wiinjuøꞌøy, mmäbǿgäp hit hajxy jaduhṉ. Páadyhøch hit hajxy jaꞌa nmädiaꞌagy xmiäbǿjcät, cooc̈h hoy‑yagjuøøñäjatypä nyajcähxøꞌøgy. </v>
<v b="JHN" c="14" v="12">Chaads mijts tehm̱ tiøyhajt nnämáaguiombä, pǿṉhøch jaꞌa nmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp, jaanä yajcähxøꞌøgaam̱by jeꞌebä jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjaty. Maas hoy‑yagjuøøñäjatypä jeꞌe yajcähxøꞌøgaꞌañ quejeec̈h nyajcähxøꞌøgy. Paady jaduhṉ yajcähxøꞌøgaꞌañ cooc̈h jim̱ nnøcxaꞌañ maac̈hä nDeediän. </v>
<v b="JHN" c="14" v="13-14">Coo hajxy mmäbǿgät cooc̈h jaꞌa cuhdujt tøyhajt nmøødä, coo hajxy hänajty tii myujwaꞌanaꞌañ, ngudiúnäbøch jaduhṉ neby jaduhṉ quiähxǿꞌøgät cooc̈hä nDeedy jeꞌeduhṉ miøjjä jiaanc̈hä. </v>
<v b="JHN" c="14" v="15">’Pø xchójpøch mijts, mänítøch mijts jaꞌa nmädiaꞌagy xquiudiúuṉät nebiátyhøch mijts tøø nmägapxy tøø nhaneꞌemiän. </v>
<v b="JHN" c="14" v="16">Nnämáabiøch jaꞌa nDeedy coo mijts jaꞌa jootcapxmøcpøjpä wiingpä xyajnäguéxät, jaꞌa tømiädiaacpä. Jaꞌa Dioshespíritu jeꞌe. Cøjxtaꞌaxiøø hajxy jaduhṉ xmiøødhidaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="14" v="17">Pønjaty jaꞌa Diosmädiaꞌagy caꞌa mäbøjp, cabä Dioshespíritu hajxy chogaꞌañ. Cab hajxy mänaa yhix̱yhadaꞌañ. Pero mijts, mobädajpä hajxy jeꞌe mhix̱yhadaꞌañ. Xmiøødhidáaṉnäp hajxy jeꞌe. Jiiby hajxy mmøødhadaꞌañ mjoodootyhajxy. </v>
<v b="JHN" c="14" v="18">Cábøch mijts jeꞌe nnähgueꞌegaꞌañ nidiuhm̱ nämetsc. Cädaactägatsáam̱bøch yaa jadähooc maa mijtsän. </v>
<v b="JHN" c="14" v="19">Mejtsxøø tägøøgxøøc̈h jaꞌa jäyaꞌayhajxy xjiaag hixaꞌañ. Cábøch hajxy hänajty yaa xyhixaaṉnä cooc̈h yaa ndsoonaaṉnä. Cooc̈h cøjxtaꞌaxiøø nhidaꞌañ, paady mijts cøjxtaꞌaxiøø mhidaam̱bä. </v>
<v b="JHN" c="14" v="20">Mobädajpä hajxy jaduhṉ mnajuøꞌøwaꞌañ cooc̈hä nDeedy tuꞌugmädiaꞌagy nmøødhity. Jaanä tuꞌugmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ nhidáaṉämbä. </v>
<v b="JHN" c="14" v="21">Pønjátyhøch jaꞌa nmädiaꞌagy xquiudiúuṉäp nébiøch tøø nmägapxy tøø nhaneꞌemiän, xchójpøch jeꞌe. Jaanä ndsojpy højts jeꞌebä mǿødhøch jaꞌa nDeedy. Nyaghixáam̱biøch jaꞌa nwiinmahñdy hajxy. </v>
<v b="JHN" c="14" v="22">Jii Jesús jaꞌa jiamiøød hänajty tuꞌug xiøhaty Judas. Pero caꞌa jeꞌe yhIscariote. Mänitä Judas jaꞌa Jesús miäyajtøøyy: ―Wiindsǿṉ, tii højts jaꞌa mwiinmahñdy coo xyaghixaꞌañ, pero cabä cuꞌughajxy myaghixaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="14" v="23">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Pǿṉhøch xchojp, xquiudiúuṉäbøch jaꞌa nmädiaꞌagy jeꞌe. Y chójpiøc̈hä nDeedy jeꞌebä. Tuꞌugmädiaꞌagy højts nmøødhidaꞌañ mǿødhøch jaꞌa nDeedy. </v>
<v b="JHN" c="14" v="24">Pǿṉhøch jaduhṉ xquiaꞌa tsojp, cábøc̈hä nmädiaꞌagy xyajtuuṉä. Caꞌa yhøøc̈hä nhamdsoo mädiaꞌagy hädaa, hädaa hajxy nyajmøødmädiaacypiä. Jaꞌa nDéedyhøch miädiaꞌagy hädaa, jaꞌac̈h tøø xquiéx̱iäbä. </v>
<v b="JHN" c="14" v="25">’Mijts, nyajmøødmädiáacypiøch mijts jaduhṉ mäduhṉ̃tiä hajxy yaa nmøødhitiän. </v>
<v b="JHN" c="14" v="26">Nägóoyyøch nnøcxaaṉnä nduꞌubøgaaṉnä, mänítøch jaꞌa nDeedy yhEspíritu quiexaꞌañ maa mijtsän. Jeꞌec̈h jaduhṉ nguwitshadaam̱by. Mijts jaduhṉ xjiootcapxmøcpøgaam̱b. Cøxaam̱b hajxy xyajnähixøꞌøwaꞌañ. Cøxaam̱b hajxy xyagjahmiejtstaꞌagaꞌañ nebiátyhøch mijts yaa tøø nyajmøødxiꞌigy tøø nyajmøødmädiaꞌagy. </v>
<v b="JHN" c="14" v="27">’Jootcújc‑høch mijts nyajmähmøꞌøwaꞌañ. Cab mijtsä cuꞌug xyagjootcugǿꞌøwät nébiøch mijts jootcujc tøø nyaghitiän. Caꞌa hajxy tii mnädajy mnämay. Caꞌa hajxy mdsähgøꞌøy mdsähdiuṉ̃. </v>
<v b="JHN" c="14" v="28">Tøøc̈h mijts nhawáaṉäm cooc̈h nnøcxaꞌañ nduꞌubøgaꞌañ. Pero cädaactägatsáam̱bøch jadähooc. Pø xchójpøch mijts tøyhajt, mxooṉdáꞌagäp hajxy coo nhawáaṉäm cooc̈h jim̱ nnøcxaꞌañ maac̈hä nDeediän. Miaas møødä mäjaa jeꞌe quejeec̈h nmøødä. </v>
<v b="JHN" c="14" v="29">Tøøc̈h mijts jäguem̱iä nhawáaṉäm nébiøch yaa njadaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin y cooc̈h jim̱ nnøcxaaṉnä maac̈hä nDeediän. Cooc̈h jaduhṉ njádät, cooc̈h jim̱ nnǿcxät, mänit hajxy mhuuc tehm̱ miäbǿgät. </v>
<v b="JHN" c="14" v="30">’Tuꞌhabáquiøch mijts nhuuc jaac møødmädiaꞌagyñä. Medsaam̱bä møjcuꞌugong, jaꞌa yaa cuꞌughanehm̱bä; pero cabä cuhdujt miøødä maac̈h høøc̈hcøxpän. </v>
<v b="JHN" c="14" v="31">Ngudiunáaṉnäbøch nébiøch jaꞌa nDeedy tøø xmiägapxy tøø xyhaneꞌemiän. Páadyhøch jaduhṉ ngudiunaꞌañ neby jaduhṉ quiähxǿꞌøgät cooc̈hä nDeedy tøyhajt njaanc̈h tsocy. Tänaayyøꞌøg hajxy. Jam̱ hajxiän. </v>
<v b="JHN" c="15" v="1">’Høøc̈h, jaduhṉ mäwíinhøch høøc̈h nebiä tsaatyptequiän jaꞌa tøyhajtpä. Jaꞌa nDéedyhøch, jaduhṉ jeꞌe nebiä cudsaatypcam̱än. </v>
<v b="JHN" c="15" v="2">Jaꞌa nDéedyhøch, xyhøxpújxäbøch jaꞌa nhaads mädyii caꞌa tøømbejp; pero mädyiids jaduhṉ tøømbejp, jeꞌeds jaduhṉ weenjaty yhøxpujxyp, nebiä maas majiaty tiøømbédät. </v>
<v b="JHN" c="15" v="3">Coo hajxy jaduhṉ tøø mmäbøcy nebiátyhøch mijts jeꞌe tøø nyajnähixøꞌøyän, jadúhṉhøch jaꞌa nDeedy mijts tøø xyajnähwaꞌac̈h jaꞌa mhaxøøgwiinmahñdyhajxy. Jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä tsaatyp hajxy jiøjpux̱iän. </v>
<v b="JHN" c="15" v="4">Tehṉgájnøch jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy xpianǿcxät; tehṉgájnøch mijts nbuhbedaꞌañ. Jaꞌa tsaatyphaads, cab jeꞌe tiøømbedaꞌañ coo jaꞌa yhøjxä tiecy hänajty quiaꞌa hity. Jaduhṉ mäwíinäts mijtspä, pø cábøch jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy tehṉgajnä xpianøcxaaṉä, cab hajxy hoy mwädítät. </v>
<v b="JHN" c="15" v="5">’Høøc̈h, jaduhṉ mäwíinhøch høøc̈h nebiä tsaatyptequiän. Høøc̈h mijts jaduhṉ nhaadshajpy. Cooc̈hä nmädiaꞌagy hajxy tehṉgajnä xpianǿcxät, mänit hajxy hoy mwädítät. Nbuhbédäbøch mijts jaduhṉ. Cooc̈h mijts ngaꞌa puhbédät, cab hajxy tii hoy mdunaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="15" v="6">Pǿṉhøc̈hä nmädiaꞌagy xquiaꞌa panǿcxäp, jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä tsaatyphaads hajxy yhøxpux̱iän. Coo jaduhṉ tiøꞌøc̈h, mänit hajxy yajpädøꞌøgy; mänit hajxy ñoꞌogy. </v>
<v b="JHN" c="15" v="7">’Cooc̈hä nmädiaꞌagy hajxy tehṉgajnä xpianǿcxät, coo hajxy mgaꞌa jahdiägóyyät nebiátyhøch mijts tøø nyajnähixøꞌøy, ngudiúnäbøch jaduhṉ mädyiibäjaty mijts xmiäyujwaꞌanaam̱b. </v>
<v b="JHN" c="15" v="8">Coo hajxy hoy mwädítät, cähxǿꞌøgäp jaduhṉ cooc̈hä nmädiaꞌagy hajxy tøyhajt xpianøcxä. Jaanä cähxøꞌøgaam̱b jaduhm̱bä cooc̈hä nDeedy jeꞌe miøjjä jiaanc̈hä. </v>
<v b="JHN" c="15" v="9-10">Nébiøc̈hä nDeedy xchoquiän, jadúhṉhøch mijts ndsojpä. Cooc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xyajtúuṉät, ngumáyäbøch mijts jaduhṉ; hoy miänáajøch mijts ndsógät. Jadúhṉhøc̈hä nDeedy xchocy cooc̈hä miädiaꞌagy nyajtúuṉäbä. </v>
<v b="JHN" c="15" v="11">’Páadyhøch mijts jaduhṉ nyajmøødxiꞌigy nyajmøødmädiaꞌagy coo hajxy tehṉgajnä mxooṉdáꞌagät nébiøch nxooṉdaꞌaguiän. </v>
<v b="JHN" c="15" v="12">Míjtshøch jaduhṉ nmägapxyp nhanehm̱by coo hajxy hamiṉ̃ haxøpy mnic̈hogøød mnibiaꞌhäyowøød nébiøch mijts ndsoquiän. </v>
<v b="JHN" c="15" v="13">Pøṉ jaduhṉ jaanc̈h tehm̱ chójcäp, coo hänajty yaghoꞌogaꞌañii, nähhoꞌtuꞌudøøb jeꞌe jaꞌa miäguꞌughajpä. </v>
<v b="JHN" c="15" v="14">Coo hajxy mgudiúnät nebiátyhøch mijts tøø nmägapxy tøø nhaneꞌemy, xmiäguꞌughájpøch mijts hänajty jaduhṉ. </v>
<v b="JHN" c="15" v="15">Cábøch mijts nnämaꞌawaaṉnä “moonsä.” Jaꞌa moonsä, cabä ñajuøꞌøy tii jaꞌa wyiindsǿṉ tiuum̱by. Pero mijts, tøø mijts ngøx̱y hawáaṉäm nebiátyhøch jaꞌa nDeedy jeꞌe tøø xyhawaaṉä. Páadyhøch mijts nnämaꞌawaaṉnä “mäguꞌughajpä.” </v>
<v b="JHN" c="15" v="16">Caꞌa yhøøc̈h mijts jeꞌe tøø xwyiimbiy; høøc̈h mijts jeꞌe tøø nwiimbiy. Tøøc̈h mijts jaduhṉ nwiinguex̱y coo hajxy hoy mwädítät, coo Diosmädiaꞌagy hajxy myajwáꞌxät, neby hajxy jaduhṉ mmayǿꞌøwät. Weenä Diosmädiaꞌagy hajxy tehṉgajnä pianøcxpä; ween hajxy hoy wiädijpä. Jadúhṉhøch mijts nDeedy xmióꞌowät tijaty mijts hänajty mdsogaam̱by, cooc̈hä nmädiaꞌagy hajxy hänajty xmiäbøjcä. </v>
<v b="JHN" c="15" v="17">Chám̱høch mijts jadähooc nmägapxy nhaneꞌemy coo hajxy mnic̈hogøød mnibiaꞌhäyowøød hamiṉ̃ haxøpy. </v>
<v b="JHN" c="15" v="18">’Mijts, xmiähaṉhadaam̱b jaꞌa tsaan jaꞌa cuꞌug hajxy. Moorä høøc̈h hajxy tøø xmiähaṉhajpä. </v>
<v b="JHN" c="15" v="19">Xmiähaṉhadaam̱b mijts jeꞌe, jaꞌa hajxy haxøøgwädijpä. Paady mijts xmiähaṉhadaꞌañ coo mijts jaꞌa haxøøgpä tøø mgøx̱y najtshixøøñä. Tøø mijts jaꞌa mbojpä mgädieey nyajnähwáatsäm. Coo mijts häxøpy tøø mgaꞌa najtshixøꞌøy jaꞌa haxøøgpä, cu xmiäguꞌughajty jäyaꞌay hajxy may. </v>
<v b="JHN" c="15" v="20">Huuc jahmiets hajxy nejy mijts tøø nnämaꞌayän, cabä moonsähajxy quiuhdujtmøød quejee wyiindsøṉhajxy. Cooc̈hä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe xmiädsiphaty, paady mijts hajxy xmiädsiphadaam̱bä. Y cooc̈hä nmädiaꞌagy hajxy näjeꞌe xmiäbøjcä, paady mijts jaꞌa mmädiaꞌagy hajxy xmiäbøgáaṉäbä. </v>
<v b="JHN" c="15" v="21">Høøc̈hcøxpä mijts jaꞌa cuꞌug xmiädsiphadaꞌañ, jeꞌeguiøxpä cooc̈hä nDeedy hajxy xquiaꞌa hix̱yhajtä, jaꞌac̈h tøø xquiéx̱iäbä. </v>
<v b="JHN" c="15" v="22">’Tøøc̈h jäyaꞌay jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy hoy nyajmädoyhaty. Cooc̈hä nmädiaꞌagy hajxy tøø xquiaꞌa mäbøjcä, paady hajxy quiumädow̱aꞌañ. Cooc̈hä nmädiaꞌagy hajxy häxøpy tøø xquiaꞌa mädoyhajtä, cab hajxy häxøpy quiumädow̱aꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="15" v="23">Pǿṉhøch xmiähaṉhajp, jadúhṉhøc̈hä nDeedy xmiähaṉhájtäbä. </v>
<v b="JHN" c="15" v="24">Tøøc̈hä hoy‑yagjuøøñäjatypä nyajcähxøꞌøgy. Caj pøṉ jaduhṉ yajcähxøꞌøgy hädaa yaabä naax̱wiimbä. Hoy jäyaꞌayhajxy tøø jia hix̱y tøø jia mädoy, xmiähaṉhajp højts mǿødhøc̈hä nDeedy. Paady hajxy jeꞌe quiumädow̱aꞌañ. Cooc̈hä hoy‑yagjuøøñäjatypä häxøpy tøø ngaꞌa yajcähxøꞌøgy, cab hajxy häxøpy quiumädow̱aꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="15" v="25">Cooc̈hä jäyaꞌayhajxy xmiähaṉhaty, tøjiajp jaduhṉ nebiä Diosmädiaꞌagy myiṉ̃än, neby hajxy jecy quiujahyyän: “Pues, näꞌä nägóobøch hajxy xmiähaṉhaty.” </v>
<v b="JHN" c="15" v="26">’Nguexáam̱biøch jaꞌa Dioshespíritu, jaꞌa mijts xjiootcapxmøcpøgaam̱bä, jaꞌa tømiädiaacpä. Jim̱ jaduhṉ choonaꞌañ maac̈hä nDeediän. Coo quiädaꞌagaꞌañ, mänítøch jeꞌe xñägapxaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="15" v="27">Jadúhṉhøch mijts xñägapxaam̱bä, nebiátyhøch mijts yaa tøø nmøødwädity. Høxtáhm̱dsøc̈hä jäyaꞌayhajxy nyajnähixøøc̈hooñän, quípxyhøch mijts nmøødtägøøyy wädijpä høxtä jädaꞌanäbaadyñä. </v>
<v b="JHN" c="16" v="1">’Páadyhøch mijts cham̱ nyajmøødxiꞌigy nyajmøødmadiaꞌagy, cooc̈h mijts jaꞌa nmädiaꞌagy ni mänaa xquiaꞌa najtshixǿøyyät, hoy mijts jäyaꞌay mäduhṉ̃tiä xjia mädsiphaty xjia mähaṉhaty. </v>
<v b="JHN" c="16" v="2">Xyajpädsøm̱aam̱b mijts jeꞌe tsajtøgooty. Høxtä habaadaam̱b jaduhṉ coo mijts xyaghoꞌogaꞌañ jeꞌeguiøxpä cooc tyijy jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy quiudiuṉ̃. </v>
<v b="JHN" c="16" v="3">Paady mijts jeꞌe xmiädsiphadaꞌañ coo højts jeꞌe xquiaꞌa hix̱iä mǿødhøc̈hä nDeedy. </v>
<v b="JHN" c="16" v="4">Coo hajxy jaduhṉ mjádät mhabétät, mänit hajxy jaduhṉ mjahmiédsät coo hajxy nhawáaṉäm. Paady cham̱ nhawáaṉäm. ’Cooc̈h mijts hijty quipxy nmøødwädity, paady hajxy hijty ngaꞌa hawáaṉäm. </v>
<v b="JHN" c="16" v="5">Nøcxáaṉnäbøch jim̱ maac̈hä nDeediän, jaꞌac̈h tøø xquiéx̱iäbä. Jím̱høch nhidaaṉnä. Pero cábøch mijts xmiäyajtøy maac̈h nnøcxaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="16" v="6">Mjootmayhajp mijts jaduhṉ cooc̈h mijts jaduhṉ tøø nyajmøødmädiaꞌagy. </v>
<v b="JHN" c="16" v="7">Chaads mijts tehm̱ tiøyhajt nnämáꞌawät, hoyøꞌøwaam̱b jaduhṉ mijtscøxpä cooc̈h nnøcxaꞌañ. Nguexáam̱biøch pøṉ mijts xjiootcapxmøcpøgaam̱b. Cooc̈h ngaꞌa nǿcxät, cab jaduhṉ quiädáꞌagät maa mijtsän. </v>
<v b="JHN" c="16" v="8-9">Tsipcøxp jaduhṉ ñäꞌägä cädaꞌagaꞌañ. Mänitä jäyaꞌayhajxy yajwiinjuøꞌøwaꞌañii coo pojpä cädieey hajxy tøyhajt jiaanc̈h møødä. Paady hajxy miøødä, cooc̈hä nmädiaꞌagy hajxy tøø xquiaꞌa mäbøjcä. Paady hajxy yajcumädow̱aꞌañii jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="JHN" c="16" v="10">Jaduhṉ hajxy yajwiinjuøꞌøwáaṉäbä cooc̈h jaꞌa pojpä cädieey ngaꞌa møødä. Nøcxáam̱bøch jim̱ maac̈hä nDeediän; cábøch mijts yaa xyhixaaṉnä. </v>
<v b="JHN" c="16" v="11">Jaduhṉ hajxy yajwiinjuøꞌøwáaṉäbä coo hajxy yajcumädow̱aꞌañii jaꞌa Diósäm, pønjaty jaꞌa møjcuꞌugong jaꞌa miädiaꞌagy panǿcxäp, jaꞌa yaa hanehm̱bä hädaa yaabä naax̱wiin. Tøø jaꞌa Dios miänaꞌañ coo jaꞌa møjcuꞌugong quiumädow̱aꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="16" v="12">’Madiuꞌu mijts nja hawaaṉáaṉäm, pero cab hajxy mwiinjuǿꞌøwät. </v>
<v b="JHN" c="16" v="13">Coo jaꞌa Dioshespíritu hänajty quiädaꞌagaꞌañ, mänit mijts jaꞌa tøyhajt xquiøx̱y yajwiinjuøꞌøwaꞌañ. Caꞌa yhamdsoo mädiaꞌagy jeꞌe miädiaꞌagaam̱by. Piamädiaꞌagaam̱by jaduhṉ nebiaty jeꞌe tøø miädoy. Jeꞌe mijts xyajmädoyhadaam̱b tijaty jadaaṉ tunáaṉäp. </v>
<v b="JHN" c="16" v="14">Xñägapxáam̱bøch jeꞌe cooc̈h nmøjjä njaanc̈hä. Mijts xyajmädoyhadaam̱b nebiátyhøch jeꞌe tøø nnämaꞌayän. </v>
<v b="JHN" c="16" v="15">Coo højts nhity tuꞌugmädiaꞌagy mǿødhøc̈hä nDeedy, páadyhøch mijts cham̱ nnämaꞌay coo mijts jaꞌa Dioshespíritu xyajmädoyhadaꞌañ nebiátyhøch jeꞌe tøø nnämaꞌay. </v>
<v b="JHN" c="16" v="16">’Mobädájpøch jim̱ nnøcxaaṉnä maac̈hä nDeediän. Pero cábøch njegaꞌañ; mänítøch mijts hänajty xyhijxtägatsaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="16" v="17">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy näjeꞌe ñiñämaayyä: ―Pätiidä yøꞌøyaꞌay jaduhṉ coo ñäꞌä mänaꞌañ cooc mobädajpä ñøcxaaṉnä; cábäc jaduhṉ jiegaꞌañ. Mänítäc nhixáaṉägombä. Pätiidä coo ñäꞌä mänaꞌañ cooc ñøcxaꞌañ maa jaꞌa Tieediän. </v>
<v b="JHN" c="16" v="18">Pätiidä coo ñäꞌä mänaꞌañ “mobädajpä.” Päwaam̱btä jaduhṉ jia mänaꞌanaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="16" v="19">Ñajuøøbiä Jesús hänajty coo hänajty miäyajtøwaꞌañii. Mänit miänaaṉ̃: ―Xmiäyajtøwáam̱bøch mijts tijátyhøch jaduhṉ tøø nja mädiaꞌagy, túhṉämäts. </v>
<v b="JHN" c="16" v="20">Chaads mijts tehm̱ tiøyhajt nnämáꞌawät, mjøꞌøwaam̱b mxuudsaam̱b mijts jaꞌa høøc̈hcøxpä. Pero yøꞌø cuꞌughajxy, jaanc̈h tehm̱ xiooṉdaꞌagaam̱b hajxy. Pero cab hajxy jejcy mjootmayhadaꞌañ. Paquiä hajxy mjootcugøꞌøwáaṉgombä. </v>
<v b="JHN" c="16" v="21">Coo jaꞌa toꞌoxiøjc jaꞌa xiøøbioꞌohajxy piedyii, mänitä jioothajxy piädøꞌøgøꞌøgy. Nägooyyä jaꞌa yhuunghajxy jeꞌe miejtsnä, hagädaacp jaꞌa jioothajxy jeꞌe. Cab hajxy jeꞌe jiahmiejtsnä coo jaꞌa jioothajxy hänajty tøø piädøꞌøgy. Xooṉdáacnäp hajxy coo yhuunghajxy hoy ween tøø myiṉ̃ tøø quiaꞌay. </v>
<v b="JHN" c="16" v="22">Jaduhṉ mäwíinäts hajxy mjootmayhaty nebiä toꞌoxiøjc jaꞌa jioothajxy piädøꞌøguiän. Pero nägooyyä højts nniyhíjxägumbä, mänit mijts mxooṉdaꞌagaꞌañ. Caj mijts pøṉ xyagjootmayhadaaṉnä. </v>
<v b="JHN" c="16" v="23">’Cábøch mijts hänajty tii xmiäyujwaꞌanaaṉnä. Chaads mijts tehm̱ tiøyhajt nnämáꞌawät, cooc̈h mijts nDeedy hänajty tijaty xmiäyujwaꞌanaaṉä, xmioꞌowaam̱b mijts jeꞌe jaꞌa høøc̈hcøxpä. </v>
<v b="JHN" c="16" v="24">Cahnä hajxy tii mhuuc yujwaꞌañ jaꞌa høøc̈hcøxpä. Coo hajxy tijaty myujwáꞌanät, xñäꞌägä moꞌowaam̱b hajxy jeꞌe. Jaduhṉ hajxy hoy jootcujc mhídät. </v>
<v b="JHN" c="16" v="25">’Yajmäbaadyháamhøch mijts tøø nmøødmädiaꞌagy. Habáatnäp jaduhṉ cooc̈h ngaꞌa mädiaꞌagaaṉnä yajmäbaadyhaam. Howyiinjuǿøñøch jaꞌa nDeedy nmädiaꞌagaaṉnä. </v>
<v b="JHN" c="16" v="26-27">Mänítøch mijts jaꞌa nDeedy hoy tyiijä xmiäyujwaꞌanaaṉä jaꞌa høøc̈hcøxpä. Mänit hajxy xmioꞌowaꞌañ. NDéedyhøch mijts xyhamdsoo mäyujwaꞌanáaṉäp jeꞌeguiøxpä cooc̈h mijts nDeedy xjiaanc̈h tehm̱ chocy. Paady mijts xchocy cooc̈h mijts xchojpä, cooc̈h mijts jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy tøø xmiäbøjcä cooc̈h jim̱ tøø ndsooñ maac̈hä nDeediän. Hamdsoo hajxy mmäyujwaꞌanaꞌañ; cábøch waam̱b nmänaꞌanaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="16" v="28">Høøc̈h, jím̱høch tøø ndsooñ maac̈hä nDeediän. Yaac̈h tøø ngädaꞌagy hädaa yaabä naax̱wiin. Pero tsoonáam̱bøch yaa jadähóocägumbä. Nøcxtägatsáam̱bøch jím̱ägumbä maac̈hä nDeediän. </v>
<v b="JHN" c="16" v="29">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy miänaaṉ̃, ñämaayyä Jesús: ―Hoora sí, howyiinjuøøñä miic̈h mmädiaacnä. </v>
<v b="JHN" c="16" v="30">Tøø højts nnajuøꞌøy. Cab højts miic̈h tii nmäyajtøwaaṉnä. Nmäbǿjnäp højts jaduhṉ cóodäm miic̈h jim̱ mjaanc̈h tsooñ maa Diosän. </v>
<v b="JHN" c="16" v="31">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Mjaanc̈h mäbøjpiädaꞌa tyijy hajxiä. </v>
<v b="JHN" c="16" v="32">Habáatnäp jaduhṉ coo mijts jaꞌa cuꞌug xquiøx̱y päboowiaꞌxaꞌañ. Mänit hajxy jim̱ mnøcxaaṉnä maa mdøjc‑hajxiän. Nidiúhm̱høch hajxy yaa xñähgueꞌegaaṉnä. Pero cábøch nidiuhm̱ tøyhajt nhidaꞌañ. Jaꞌa nDéedyhøch jaduhṉ xmiøødhidaam̱b. </v>
<v b="JHN" c="16" v="33">Páadyhøch mijts jaduhṉ cham̱ nyajwiinxiic nyajwiingapxøꞌøy coo mijts ween jootcujc mhíjnät cooc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xmiäbøjcät. Mbaadaam̱biä tsaac̈hpa peenä hajxy hädaa yaabä naax̱wiin. Pero caꞌa hajxy tii mdajy mmay; cábøc̈hä møjcuꞌugong nyajmäjädaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="17" v="1">Nägooyyä Jesús miädiaacpädøøyy, mänit yuugheeꞌpy tsajpootyp. Mänit miänaaṉ̃: ―Teedy, tøø yhabaatnä. Huuc yajcähxøꞌøg cooc̈h nmøjjä cooc̈h njaanc̈hä. Jadúhṉhøch nyajcähxøꞌøgaam̱bä coo miic̈h mmøjjä coo miic̈h mjaanc̈hä. </v>
<v b="JHN" c="17" v="2">Tøøc̈h miic̈h cuhdujt jaduhṉ xmioꞌoy cooc̈hä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä nguhdujtmóꞌowät coo hajxy jim̱ jaduhṉ ween yhity maa miic̈hän cøjxtaꞌaxiøø, pønjátyhøch miic̈h tøø xyajcøꞌøwaaṉøꞌøy. </v>
<v b="JHN" c="17" v="3">Jaduhṉ hajxy jim̱ cøjxtaꞌaxiøø yhidaꞌañ maa miic̈hän, coo højts jaꞌa nmädiaꞌagy jaduhṉ xmiäbǿjcämät coo miic̈h nidiuhm̱ mDioshaty, coo miic̈h mdømiädiaꞌagy, cooc̈h miic̈h yaa tøø xquiex̱y hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="JHN" c="17" v="4">’Høøc̈h, ngudiúum̱biøch hädaa yaabä naax̱wiin nébiøch miic̈h tøø xyhaneꞌemiän. Nyajcähxǿꞌpiøch jaduhṉ coo miic̈h jaꞌa mäjaa tøyhajt mmøødä. </v>
<v b="JHN" c="17" v="5">Teedy, høøc̈hä nmäjaa yajcähxǿꞌcäc jim̱ maa miic̈hä mwiinduumän nébiøc̈hä mäjaa hijty jim̱ nmøødän mänaabä hädaa yaabä naax̱wiin yhawijy tiøøꞌxtaꞌaguiän. </v>
<v b="JHN" c="17" v="6">’Pønjaty miic̈h yaa tøø mwiimbiy hädaa yaabä naax̱wiin, jeꞌec̈h hajxy jayøjp nyajmädoyhajt coo miic̈h nidiuhm̱ mDioshaty, coo miic̈h mdømiädiaꞌagy. Miic̈hä mgøꞌøjooty hajxy jeꞌe hijty. Pero jadähóoc‑høch miic̈h jeꞌe tøø xyajcøꞌøwaaṉǿøguiumbä. Tøø jaꞌa mmädiaꞌagy hajxy jeꞌe xmiäbøjcä xquiudiuuṉä. </v>
<v b="JHN" c="17" v="7">Ñajuǿøñäp hajxy cooc̈h miic̈h jaduhṉ tøø xmioꞌoy mädúhṉ̃tiøch nmøødä. </v>
<v b="JHN" c="17" v="8">Tøøc̈h hajxy ngøx̱y yajnähixøꞌøy nebiátyhøch miic̈h tøø xyajnähixøøbiän. Ñajuǿøñäp hajxy cooc̈h jim̱ tøyhajt ndsooñ maa miic̈hän. Tøøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ xmiäbøjcä cooc̈h miic̈h tøø xquiex̱y. </v>
<v b="JHN" c="17" v="9">’Teedy, tuṉä mayhajt. Cueendähat hädaa jäyaꞌayhajxy, hädáajøch miic̈h tøø xyajcøꞌøwaaṉǿꞌøyäbä. Caꞌa jieꞌemǿødøch jaduhṉ nnänøm̱y jaꞌa mmädiaꞌagy hajxy tøø xquiaꞌa mäbǿjcäbä. </v>
<v b="JHN" c="17" v="10">Højts hädaa jäyaꞌay njeꞌehajmújcäm; páadyhøch miic̈h nnämaꞌay coo mgüeendähádät. Hädaa jäyaꞌaguiøxpä jaduhṉ quiähxøꞌøgaꞌañ coo højts nmøjhájtäm coo højts njaanc̈hhájtäm. </v>
<v b="JHN" c="17" v="11">’Cábøch yaa nhidaaṉnä hädaa yaabä naax̱wiin. Nøcxáaṉnäbøch jim̱ maa miic̈hän. Pero yaac̈hä njamiøødhajxy miähmøꞌøwaꞌañ. Cueendähat hajxy neby hajxy jaduhṉ yhídät tuꞌugmädiaꞌagy neby højts nhíjtäm tuꞌugmädiaꞌagy. Miic̈hä mmäjaagøxpä mgüeendähádät. Míic̈hhøch hajxy tøø xyajcøꞌøwaaṉøꞌøy. Jaanc̈h tehm̱ wiaꞌads miic̈hä mjoot miic̈hä mwiinmahñdy. </v>
<v b="JHN" c="17" v="12">Høxtä jädaꞌanäbáadyñøch hajxy ngüeendähaty miic̈hä mmäjaagøxpä. Caj miic̈hä mmädiaꞌagy hajxy nägøx̱iä tøø xñajtshixøøyyä. Jagooyyä tuꞌjäyaꞌay jaꞌa mmädiaꞌagy tøø xñajtshixøøyyä, jaꞌa hijty näꞌägä tuꞌudägoyyaam̱bä. Paady jaduhṉ tiuꞌudägooyy nebiä mmädiaꞌagy jaduhṉ tiøjiádät nebiä cujaaybä miähmøøyyän. </v>
<v b="JHN" c="17" v="13">’Høøc̈h, nøcxáaṉnäbøch jim̱ maa miic̈hän. Páadyhøch miic̈h jaduhṉ cham̱ nyajmøødmädiaꞌagy hädaa jäyaꞌay wyiinduumhajxy neby hajxy jaduhṉ xiooṉdáacpät nébiøch nxooṉdaꞌaguiän. </v>
<v b="JHN" c="17" v="14">Tøøc̈h miic̈hä mmädiaꞌagy hädaa jäyaꞌayhajxy nyajmøødmädiaꞌagy. Paady hajxy yaa miähaṉhadyii hädaa yaabä naax̱wiin, coo hajxy haxøøgtuum quiaꞌa wädijnä. Høøc̈h hajxy xpiahijxp cooc̈h haxøøgtuum ngaꞌa wädity. </v>
<v b="JHN" c="17" v="15">Chaads miic̈h nnämáꞌawät coo miic̈h hädaa jäyaꞌayhajxy mgüeendähádät maa jaꞌa møjcuꞌugongän. Cábøch jaduhṉ nmänaꞌañ coo hajxy yaa chóonät hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="JHN" c="17" v="16">Hoy hajxy jaduhṉ wiädity nébiøch nwäditiän. </v>
<v b="JHN" c="17" v="17">Cunuuꞌx hädaa jäyaꞌayhajxy jaꞌa miic̈hä mhomiädiaꞌagyhaam nebiä mmädiaꞌagy hajxy tehṉgajnä xpianǿcxät xquiudiúuṉät. Mäduhṉ̃tiä miic̈hä mmädiaꞌaguiä, tøyhajt jeꞌe. </v>
<v b="JHN" c="17" v="18">Høøc̈h, hädaa yaabä naax̱wíinhøch miic̈h tøø xquiex̱y nébiøch miic̈h jaꞌa jäyaꞌay jaꞌa mmädiaꞌagy hajxy nyajmädoyhádät. Jadúhṉhøch yøꞌøyaꞌayhajxy nwiinguexaam̱bä nebiä mmädiaꞌagy hajxy xyaghawaꞌxǿøyyät. </v>
<v b="JHN" c="17" v="19">Nnähhoꞌtuꞌudáam̱biøch hädaa jäyaꞌayhajxy nejy miic̈hä mmädiaꞌagy hajxy tehṉgajnä xpianǿcxät xquiudiúuṉät. </v>
<v b="JHN" c="17" v="20-21">’Jadúhṉhøch nmänaam̱bä coo jäyaꞌayhajxy ween yhity tuꞌugmädiaꞌagy nägøx̱iä mädúhṉ̃tiøch jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy xmiäbøgaaṉä majatyhagájpthøc̈hä njamiøød jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy xyajwaꞌxaaṉä. Ween hajxy xmiøødhíjtäm tuꞌugmädiaꞌagy neby højts nhíjtäm tuꞌugmädiaꞌagy. Jaduhṉdsä jäyaꞌayhajxy miäbøgaꞌañ cooc̈h miic̈h tøyhajt tøø xjiaanc̈h quex̱y. </v>
<v b="JHN" c="17" v="22">Tøøc̈h hajxy nguhdujtmoꞌoy coo hajxy yhídät tuꞌugmädiaꞌagy, nébiøch miic̈h tøø xquiuhdujtmoꞌoyän coo nhíjtämät tuꞌugmädiaꞌagy. </v>
<v b="JHN" c="17" v="23">Tuꞌugmädiáꞌagyhøch hajxy xmiøødhity nébiøch miic̈h nmøødhitiän tuꞌugmädiaꞌagy. Nägøx̱iä hajxy jaduhṉ yhídät tuꞌugmädiaꞌagy, jaꞌa nmädiáꞌagyhøch hajxy tøø xmiäbǿjcäbä. Jaduhṉdsä jäyaꞌayhajxy ñajuøꞌøwaꞌañ nägøx̱iä cooc̈h miic̈h tøø xquiex̱y, coo miic̈h hajxy jaduhṉ mdsocy nébiøch miic̈h xchoquiän. </v>
<v b="JHN" c="17" v="24">’Teedy, mänáam̱bøch jaduhṉ cooc̈h hajxy jim̱ ween xmiøødhity maac̈h nhidaꞌañän, jaꞌac̈h miic̈h tøø xyajcøꞌøwaaṉǿꞌøyäbä. Jadúhṉhøch nmänaam̱bä coo jaꞌa mäjaa hajxy ween yhix̱y, jaꞌac̈h miic̈h tøø xmióꞌoyäbä. Xjiaanc̈h tehm̱ chójpøch miic̈h hänajty mänaabä hädaa yaabä naax̱wiin yhawijy tiøøꞌxtaꞌaguiän. Høxtä jädaꞌanäbáadyñøch miic̈h xchocyñä. </v>
<v b="JHN" c="17" v="25">Teedy, tøyhajt miic̈h mnäꞌägädä mädiaꞌagy. Jaꞌa cuꞌughajxy, cab hajxy wyiinjuøꞌøy coo miic̈h mdømiädiaꞌagy. Pero høøc̈h, nhíx̱yhøch miic̈h. Hädaa njamiǿødhøc̈h hajxy chaa tänaabiä, ñajuøøby hajxy jeꞌe cooc̈h miic̈h tøø xquiex̱y. </v>
<v b="JHN" c="17" v="26">Tøøc̈h hajxy jeꞌe nyajmøødmädiaꞌagy coo miic̈h nidiuhm̱ mDioshaty, coo miic̈h mdømiädiaꞌagy. Tehṉgájnøch jaduhṉ nyajmøødmädiaꞌagaꞌañ neby hajxy jaduhṉ ñic̈hogøød ñibiaꞌhäyowøød nébiøch miic̈h xchoquiän. Wéenhøch hajxy tuꞌugmädiaꞌagy xmiøødhity. Mänitä Jesús miädiaacpädøøyy. </v>
<v b="JHN" c="18" v="1">Coo Jesús miädiaacpädøøyy, mänitä Jesúshajxy chohṉ̃ cajptooty møødä jiamiøødhajxy. Mänitä woc hajxy yajnajxy, jaꞌa hänajty xøhajpä Cedrón. Mänit hajxy tiägøøyy olivocamjooty. </v>
<v b="JHN" c="18" v="2">Jaꞌa Judas, yhix̱y hänajty jeꞌe jiiby olivocamjooty. Mayhooc jaꞌa Jesúshajxy hänajty jiiby tøø yhamugøꞌøy. Jaꞌa Judas jaꞌa Jesús hänajty yegaam̱b. Jaꞌa Jesús jaꞌa miädsiphajxy hänajty yajcøꞌødägøꞌøwáaṉäp. </v>
<v b="JHN" c="18" v="3">Mänitä Judas jaꞌa soldadohajxy hoy wioy. Møødä policíahajxy hoy wioy maa jaꞌa teedywiindsøṉhajxiän, maa jaꞌa fariseoshajxiän. Mänitä Jesús jiiby ñägädaacä olivocamjooty, jaꞌa Judashajxy møødä soldado møødä policía. Tøø hänajty quioodsøøñä. Møødä jiøøn møødä quiuhm̱d hajxy quiädaacy. </v>
<v b="JHN" c="18" v="4">Jaꞌa Jesús, ñajuøøby hänajty jeꞌe nebiaty hänajty jeꞌe tiunaꞌañii. Mänitä Jesús hoy jiøjcuyoꞌoyøꞌøy jaꞌa Judashajxy. Mänit miäyajtøøyy: ―Pøṉ hajxy mhøxtaaby. </v>
<v b="JHN" c="18" v="5">Mänit hajxy yhadsooyy: ―Jesús Nazaretpä højts nhøxtaaby. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Høøc̈h jaduhṉ xøhajp. </v>
<v b="JHN" c="18" v="6">Coo jaꞌa soldadohajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy jaduhyyä yhøxtägøꞌøwaꞌcy. Jaduhyyä hajxy cøjx quiäday. </v>
<v b="JHN" c="18" v="7">Mänit Jesús miäyajtǿøgumbä: ―Pøṉ hajxy mhøxtaaby. Mänitä Judashajxy yhadsóogumbä: ―Jaꞌa Jesús Nazaretpä højts nhøxtaaby. </v>
<v b="JHN" c="18" v="8">Mänit Jesús miänaaṉ̃: ―Tøøds mijts nja hawáaṉäm. Hǿøc̈hämäts jeꞌe. Pø hǿøc̈htiäm mijts xyhøxtaaby, wéenhøc̈hä njamiøødhajxy wyiimbity. </v>
<v b="JHN" c="18" v="9">Paadiä Jesús jaduhṉ miänaaṉ̃ neby jaduhṉ tiøjiádät nebiä Tieedy hänajty tøø ñämaꞌayän: “Pǿṉhøch miic̈h tøø xyajcøꞌøwaaṉøꞌøy, cábøch pøṉ xpiøgaaṉä. Cab hajxy nej jiadaꞌañ.” </v>
<v b="JHN" c="18" v="10">Mänitä Simón Pedro jaꞌa espada jiädujpädsøøm̱y. Mänitä teedywiindsǿṉ jaꞌa mioonsä tiaatsc ñäꞌä pújxäxä, jaꞌa hahoodiaatsc. Malco hänajty xiøhaty. </v>
<v b="JHN" c="18" v="11">Mänitä Jesús jaꞌa Pedro yhojy: ―Cuyuugøꞌøw yøꞌø mhespada. Tsipcǿxpøch nhoꞌogaꞌañ nébiøc̈hä nDeedy tøø xñämaꞌayän. </v>
<v b="JHN" c="18" v="12">Mänitä Jesús miajtsä quiøꞌøxojtsä. Jaꞌa soldadohajxy jaduhṉ jatcøøyy møødä wyiindsøṉhajxy møødä policíahajxy, jaꞌa judíoshajxy hänajty tøø quiéx̱iäbä. </v>
<v b="JHN" c="18" v="13">Mänitä Jesús yajnøcxä maa jaꞌa Anás jaꞌa tiøjcän. Jaꞌa Anás jaꞌa Caifás hänajty miøꞌødhajpy. Teedywiindsǿṉ jaꞌa Caifás hänajty tiuum̱by. </v>
<v b="JHN" c="18" v="14">Jaꞌa Caifás, jeꞌe jaꞌa judíoshajxy hänajty tøø ñämaꞌay cooc yhahixøꞌøy jaduhṉ coo tuꞌjäyaꞌay jaꞌa cuꞌug ñähhoꞌtúꞌudät. </v>
<v b="JHN" c="18" v="15">Høx̱haam jaꞌa Simón Pedro jaꞌa Jesús hajxy hänajty pianøcxy nämetscä. Jaꞌa Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy nämetscä. Jaꞌa Simón Pedro miäguꞌughajpä, yhix̱y jaꞌa teedywiindsǿṉ hänajty jeꞌe. Mänit Jesús piadägøøyyä jaꞌa Simón Pedro miäguꞌughajpä maa jaꞌa teedywiindsǿṉ tiøghawaꞌadsän. </v>
<v b="JHN" c="18" v="16">Jaꞌa Pedro, jim̱ jeꞌe miähmøøyy tøghawaꞌadshaguum. Mänitä Pedro miäguꞌughajpä piädsøøm̱y. Mänitä toꞌoxymoonsä miägapxy jaꞌa tøjcueendähajpä. Mänitä Pedro quiuwowǿøyyäbä tøghawaꞌads jaꞌa yhamdsoo mäguꞌughajpä. </v>
<v b="JHN" c="18" v="17">Mänitä toꞌoxymoonsä jaꞌa Pedro miäyajtøøyy: ―Miic̈h yøꞌøyaꞌay mmøødwädijpy, túhṉämäts. Mänitä Pedro yhadsooyy: ―Caꞌa yhøøc̈hä. </v>
<v b="JHN" c="18" v="18">Jim̱ä policíahajxy hänajty jiøømbaꞌaxam̱y møødä moonsähajxy. Tøøchc hänajty. Paady hajxy hänajty tøø jiøønyajmøjjøꞌøy. Jim̱ä Pedro hänajty jiøømbaꞌaxaam̱bä. </v>
<v b="JHN" c="18" v="19">Mänitä Jesús miäyajtøøw̱a jaꞌa jiamiøødcøxpä møødä miädiaꞌagyquiøxpä. Jaꞌa teedywiindsǿṉ jaduhṉ yajtøøw̱. </v>
<v b="JHN" c="18" v="20">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jím̱høch hijty tøø nmädiaꞌagy majiäyaꞌayhagujc. Jím̱høch hijty nmäyajnähixøꞌøy Diostøgooty møød tsajtøgooty maa jaꞌa judíoshajxy nax̱y yhamugøꞌøyän. Cábøch jim̱ mänaa pactuum tøø nmädiaꞌagy. </v>
<v b="JHN" c="18" v="21">Tiic̈h miic̈h coo xmiäyajtøy. Yøꞌøyaꞌayhajxy mmäyajtǿwäp yøꞌø nmädiáꞌagyhøch hajxy tøø xmiädóow̱äbä. Yøꞌøhajxy jeꞌe najuøøby nebiátyhøch jim̱ tøø nmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="JHN" c="18" v="22">Tuuṉä Jesús jaduhṉ ñäꞌä hadsooyy, mänit yhalaꞌabøꞌcä. Policía jaduhṉ tuꞌug jatcøøyy. Mänitä policía Jesús ñämaayy: ―Cab jaduhṉ yhoyyä coo jaꞌa teedywiindsǿṉ jaduhṉ mhadsówät. </v>
<v b="JHN" c="18" v="23">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Pø tøøc̈h ngapxtägoy, yec jaꞌa tøyhajt yaa. Pø caj, cab jaduhṉ yhoyyä cooc̈h miic̈h näꞌä nägoobä xñäꞌä halaꞌabǿꞌøgät. </v>
<v b="JHN" c="18" v="24">Mänitä Anás jaꞌa Jesús quiejxy cøꞌøxoch maa jaꞌa Caifás jaꞌa wyiinduumän. Caifás hänajty teedywiindsǿṉ tuum̱b. </v>
<v b="JHN" c="18" v="25">Jaꞌa Simón Pedro, jim̱ hänajty jiøømbaꞌaxam̱y. Mänit miäyajtøøw̱a: ―Miic̈h yøꞌøyaꞌay mmøødwädijpy, túhṉämäts. Mänitä Pedro ñiguiugapxä: ―Caꞌa yhøøc̈hä. </v>
<v b="JHN" c="18" v="26">Mänitä Pedro miäyajtǿøw̱ägumbä: ―Tøøc̈h miic̈h jiiby nhix̱y olivocamjooty møød yøꞌøyaꞌay, túhṉämäts. Jaꞌa teedywiindsǿṉ jaꞌa mioonsä jaduhṉ mäyajtøøw̱, jaayaꞌayä jiujy miäguꞌug jaꞌa tiaatsc hänajty tøø ñäꞌä pújxäxä jaꞌa Pedro. </v>
<v b="JHN" c="18" v="27">Mänitä Pedro ñiguiugápxägumbä. Tuuṉä jaduhṉ ñäꞌä mänaaṉ̃, mänitä tseey yaax̱y. </v>
<v b="JHN" c="18" v="28">Mänitä Jesús yajnøcxä maa jaꞌa gobernador tiøjcän. Pilato hänajty tuum̱b gobernador. Jobøꞌøwaam̱b hänajty. Coo hajxy jim̱ quiooꞌty, cabä teedywiindsøṉhajxy ñäꞌä tøjtägøøyy. Cabä Israelpä quiuhdujthajxy hänajty jaduhṉ myiṉ̃ coo hajxy jiiby tiøjtägǿꞌøwät maa jaꞌa tiøjc‑hajxiän, jaꞌa hajxy caꞌa Israelpähajpä, jaꞌa pascuaxøøjooty. Coo hajxy jiiby tiøjtägǿꞌøwät, cädiéeyäp hajxy jaduhṉ. Coo hajxy jaduhṉ quiädiéeyät, cab hajxy miägáyät jaꞌa pascuaxøøjooty. Paady hajxy jiiby quiaꞌa tägøøyy Pilato tiøgooty. </v>
<v b="JHN" c="18" v="29">Coo Pilato miädooyy coo hajxy hänajty tøø quioody, mänit hajxy ñädøjpädsøøm̱a. Mänitä Pilato miänaaṉ̃: ―Tii mijts yøꞌøyaꞌay myajcuxøꞌøwøꞌøwaam̱by. </v>
<v b="JHN" c="18" v="30">Mänit hajxy yhadsooyy: ―Coo hädaa jäyaꞌay häxøpy tøø quiaꞌa cädieey, cab højts miic̈h häxøpy tøø nyajnägoody. </v>
<v b="JHN" c="18" v="31">Mänitä Pilato miänáaṉgumbä: ―Yajwiimbit yøꞌøyaꞌay hajxy. Nøcx mijts mädiaꞌagymiädow̱ nej mijts jaꞌa mguhdujt myiṉ̃än pø tøø quiädieey. Mänitä judíoshajxy yhadsooyy: ―Ja mänáꞌanäp højts jaduhṉ coo yaghoꞌogøød; pero højts, cab højts jaꞌa cuhdujt jaduhṉ nmøødä coo højts jäyaꞌay nyaghóꞌogät. </v>
<v b="JHN" c="18" v="32">Paady hajxy jaduhṉ yhadsooyy, ween jaꞌa Pilato jaduhṉ ñägapxy pø tøø Jesús tøyhajt jiaanc̈h cädieey. Tøjiajt jaduhṉ nebiä Jesús hänajty tøø miänaꞌañän coo hänajty yegaꞌañii maa jaꞌa caꞌa Israelpähajxiän, coo hänajty yaghoꞌogaꞌañii cruzcøxp. </v>
<v b="JHN" c="18" v="33">Mänitä Pilato tiøjtägøøyy. Mänitä Jesús quiuyaaxøøyyä tøgooty. Mänit miäyajtøøw̱a: ―Nej, miic̈hä judíoshajxy xguiobiernähajpä. </v>
<v b="JHN" c="18" v="34">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Pøṉ jaduhṉ xñämaayy. Tøgä miic̈hä mhamdsoo copcooty mnäꞌä yajcojjiä. </v>
<v b="JHN" c="18" v="35">Mänitä Pilato jadähooc yhadsóogumbä: ―Tiic̈h nyajnajuǿꞌøb. Caꞌa yhøøc̈hä Israelpäjäyaꞌay. Miic̈hä mhamdsoo mägunáax̱høch miic̈h tøø xyajnägoody møødä teedywiindsøṉhajxy. Tii jaduhṉ tøø mgädieey. </v>
<v b="JHN" c="18" v="36">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Høøc̈h, cábøch yaa nduṉ̃ gobiernä hädaa yaabä naax̱wiin. Cooc̈h häxøpy nduṉ̃, tøøc̈hä nmoonsähajxy häxøpy xñäwaꞌañ. Cábøc̈hä judíoshajxy häxøpy tøø xñäꞌä mach. Cábøch yaa nduṉ̃ gobiernä. </v>
<v b="JHN" c="18" v="37">Mänitä Pilato miänaaṉ̃: ―Mduum̱bädaꞌa gobiernä. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Jex̱ioo, túum̱bøch jaduhṉ. Høøc̈h, nmädiáacypiøch jaꞌa tøyhajt hädaa yaabä naax̱wiin. Páadyhøch yaa tøø nmiṉ̃ tøø ngaꞌay. Pønjaty jaꞌa tømiadiaꞌagy mäbøjp, jeꞌec̈hä nmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp. </v>
<v b="JHN" c="18" v="38">Mänitä Pilato miänaaṉ̃: ―Pätiidä miic̈h jaduhṉ mnänøøm̱by jaꞌa tøyhajt. Mänitä Pilato tiøjpädsǿøm̱gumbä. Mänitä judíoshajxy ñämaayyä: ―Høøc̈h, cábøch yøꞌøyaꞌay tøø nhamdsoo hix̱y tøø nhamdsoo paady pø tøø quiädieey. </v>
<v b="JHN" c="18" v="39">Jii mijtsä mguhdujt jaduhṉ cooc̈h mijts jaꞌa jäyaꞌay tuꞌug nhøxmájtsämät jaꞌa pascuaxøøjooty. Nej, mmänaam̱b hajxy jaduhṉä coo jaꞌa mgobiernähajxy nhøxmájtsämät. </v>
<v b="JHN" c="18" v="40">Mänit hajxy møc yhadsooyy: ―¡Caꞌa yøꞌøyaꞌay mhøxmach! ¡Høxmats jaꞌa craa Barrabáshajpä! Paadiä Barrabás hänajty chum̱yc̈hänaꞌay coo hänajty tøø mieec̈h tøø pioty. Mänitä Pilato tiøjtägøøñä. </v>
<v b="JHN" c="19" v="1">Mänitä Pilato jaꞌa Jesús yajwojpä. </v>
<v b="JHN" c="19" v="2">Mänitä soldado jaꞌa wädsatscorona hajxy yhädiuuṉ̃. Mänitä Jesús jaꞌa quiuhduum piädáacäxä. Mänitä Jesús jaꞌa hucywyit yajnähgäjeṉøøyyä nebiä gobiernähajxy hänajty wyithatiän. Paadiä Jesús jaduhṉ tiuuṉä, neby hajxy hänajty ñäꞌä wiꞌi ñäxiꞌigaꞌañ ñäꞌä wiꞌi ñäyaꞌaxaꞌañ. Paady hajxy hänajty ñäꞌä wiꞌi ñäxiꞌigaꞌañ coo jaꞌa Pilato hänajty tøø miänaꞌañ coogä Jesús hänajty guiobiernähaty. </v>
<v b="JHN" c="19" v="3">Mänitä Jesús miäwiingooṉä. Mänit ñäxiicä: ―¡A poco miic̈h tuum̱b gobiérnäjä! Mänitä Jesús tiägøøyyä coxhóꞌcäbä. </v>
<v b="JHN" c="19" v="4">Mänitä Pilato tiøjpädsǿøm̱gumbä. Mänitä judíoshajxy ñämaayyä: ―Nyajtøjpädsøm̱áam̱biøch yøꞌøyaꞌay nebiä tøyhajt hajxy jaduhṉ mmøødhádät cooc̈h tøø nhix̱y tøø nbaady coo tøø quiaꞌa cädieey. </v>
<v b="JHN" c="19" v="5">Mänitä Jesús piadøjpädsøøm̱y hucywyitmøød, coronamøød. Mänitä Pilato ñämaayy jaꞌa Israelpäjäyaꞌayhajxy: ―Xiids yøꞌøyaꞌay tøø tiøjpädsøm̱y. </v>
<v b="JHN" c="19" v="6">Coo Jesús jaduhṉ yhijxä jaꞌa teedywiindsøṉhajxy møødä policíahajxy, mänit hajxy ñäyaaxøøyy: ―¡Møjpahbétäts hajxy cruzcøxp! ¡Møjpahbétäts hajxy! Mänitä Pilato miänaaṉ̃: ―Hamdsoo hajxy mmøjpahbédät. Høøc̈h, cábøch jaduhṉ nmänaꞌañ coo tøø quiädieey. </v>
<v b="JHN" c="19" v="7">Mänitä Israelpäyaꞌayhajxy yhadsooyy: ―Jaduhṉ højts nguhdujt myiṉ̃ coo yøꞌøyaꞌay ween yaghoꞌogyii jeꞌeguiøxpä coo tøø miänaꞌañ coogä Dios Tieedyhaty. </v>
<v b="JHN" c="19" v="8">Coo Pilato jaduhṉ miädooyy, mänitä chähgøøbiøjcy. </v>
<v b="JHN" c="19" v="9">Mänitä Pilato jaꞌa Jesús miøødtøjtägøøñä. Mänitä miäyajtøøyy: ―Maa miic̈h mjaanc̈h tsooñ. Pero cabä Jesús waam̱b miänaaṉ̃. </v>
<v b="JHN" c="19" v="10">Mänitä Pilato miänáaṉgumbä: ―Nej, cábøch xñäꞌägä hadsowaꞌañä. Nej, caj miic̈h mnajuøꞌøyä cooc̈hä cuhdujt nmøødä cooc̈h miic̈h nhøxmádsät, ó cooc̈h miic̈h nyajmøjpahbedøød. </v>
<v b="JHN" c="19" v="11">Mänit Jesús yhadsooyy: ―Coo Dios miic̈h cuhdujt häxøpy tøø xquiaꞌa moꞌoy, caj miic̈h jaꞌa cuhdujt häxøpy mmøødä maac̈h høøc̈hcøxpän. Paady miic̈h jaꞌa pojpä caj mjaty møødä quejee jaꞌa teedywiindsǿṉ, jaꞌa høøc̈h yaa tøø xyajméchäbä maa miic̈hä mwiinduumän. </v>
<v b="JHN" c="19" v="12">Mänit Pilato jia wiinmahñdyhajty nebiä Jesús yhøxmádsät. Pero mänitä Israelpäyaꞌayhajxy ñäyaaxǿøguiumbä: ―¡Pø mmäguꞌughajpy miic̈h jaꞌa gobiernä César, caj miic̈h yøꞌø craa mhøxmádsät! Pøṉ jaduhṉ wiꞌi ñibiädáacäp nebiä gobiernän, jeꞌedsä gobiernä César møøtnimiädsiphájtäp. </v>
<v b="JHN" c="19" v="13">Coo Pilato jaduhṉ miädooyy, mänitä Jesús miøødtøjpädsǿøm̱ägumbä. Mänitä Pilato yhøxtaacy häñaabiejtcøxp maa hajxy hänajty xiøhdaacthatiän. Jueꞌe hänajty jim̱ xiøhaty Gabata, hebreohayuuc‑haamby. Jeꞌeduhṉ ñänøøm̱by “maa jaꞌa tsaa quiøøñaꞌayän.” </v>
<v b="JHN" c="19" v="14">Tøø hänajty quiujyxiøøjøꞌøy. Hadsuujøꞌøwaam̱bä pascuaxøø hänajty. Mänitä Pilato ñämaayy jaꞌa Israelpäyaꞌayhajxy: ―¡Xiidsä mgobiernähajxy! </v>
<v b="JHN" c="19" v="15">Mänit hajxy ñäyaaxǿøguiumbä: ―¡Ween yhoꞌogy! ¡Ween yhoꞌogy! ¡Nøcx hajxy møjpahbet! Mänit Pilato miänaaṉ̃: ―Nej, mmänáꞌanäp mijts jaduhṉä coo mijts jaꞌa mgobiernä nmøjpahbéjtämät. Mänit teedywiindsøṉhajxy yhadsooyy: ―César højts ngobiernähajpy. Caꞌa wyiinghänaꞌcä. </v>
<v b="JHN" c="19" v="16">Mänitä Pilato Jesús yajcøꞌødägøøyy maa jaꞌa Israelpähajxiän, coo Jesús miøjpahbedøød. </v>
<v b="JHN" c="19" v="17">Mänitä Jesús jim̱ yajnøcxä maa jaduhṉ xiøhatiän “Maa jaꞌa Hoꞌogyjiäyaꞌaguiopcän.” Gólgota jim̱ xiøhaty hebreohayuuc‑haamby. Yhamdsoo cruz jeꞌe yajquejyquiaphajtä. </v>
<v b="JHN" c="19" v="18">Jim̱ä Jesús hoy miøjpahbedyii. Metscä jäyaꞌay jim̱ miøjpahbéjtäbä Jesús jaꞌa ñähmøjc. Cujc jaꞌa Jesús quiubaꞌawøøyyä. </v>
<v b="JHN" c="19" v="19">Mänitä Pilato yagjahyyä puꞌuyhuungcøxp: “Jesús Nazaretpä, jaꞌa Israelpäjäyaꞌay jaꞌa guiobiernähajxy.” Mänitä puꞌuyhuung yajyujpahw̱a cruzcuhduum. </v>
<v b="JHN" c="19" v="20">Tägøøghayuuc‑haamby jaduhṉ yagjahyyä, møødä hebreo, møødä griego, møødä latín. Cajptmäwiingóṉ Jesús miøjpahbejtä. Paadiä judíoshajxy nämay yajmädiaacy nebiä Pilato hänajty tøø yajyuugjaayiiyän cruzcøxp. Mänitä teedywiindsǿṉ jaꞌa Pilato hajxy ñämaayy: </v>
<v b="JHN" c="19" v="21">―Cab hijty jaduhṉ yhahixøꞌøy coo jaduhṉ cu mjahy: “Jaꞌa Israelpäjäyaꞌay jaꞌa guiobiernähajxy.” Jaduhṉ cu mjahy: “Näꞌä nibiädáacäp jaduhṉ nebiä Israelpäjäyaꞌay jaꞌa guiobiernähajxiän.” </v>
<v b="JHN" c="19" v="22">Mänitä Pilato yhadsooyy: ―Tøøc̈h jaduhṉ njaay; cábøch nyajtägatsaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="19" v="23">Coo Jesús hänajty tøø miøjpahbedyii, mänitä soldado jaꞌa Jesús jaꞌa wyit hajxy yajpädøꞌcä. Nämädaax̱c jaꞌa soldadohajxy hänajty. Mänitä wit hajxy yajwaꞌxy cøduꞌug. Jii Jesús jaꞌa yoṉ̃wit hänajty tuꞌug. Tuꞌugwit hänajty tøø quiojy; cab hänajty maa xiuyyä. </v>
<v b="JHN" c="19" v="24">Mänitä soldadohajxy ñiñämaayyä: ―Cab jaduhṉ yhoyyä coo hädaa wit hajxy nhagøødsǿøyyämät. Tsøg hajxy häyǿꞌcäm. Pøṉ hädaa wit jaduhṉ cuhäyǿꞌøgäp, jeꞌe jaduhṉ jeꞌehádäp. Mänitä soldadohajxy jaduhṉ jiaanc̈h häyøꞌcy. Jaduhṉdsä Diosmädiaꞌagy tiøjiajty maa jaduhṉ cujaay myiṉ̃än: “Xyajwáꞌxøch jaꞌa nwit hajxy; xquiuhäyǿꞌcøch jaꞌa nwit hajxy jaduhṉ.” </v>
<v b="JHN" c="19" v="25">Jim̱ä Jesús jaꞌa tiaj hänajty tiänaꞌay maa hänajty mädøyyä tøø miøjpahbedyiijän, chaadsä tiaj jaꞌa piuhdoꞌoxy, chaadsä María jaꞌa Cleofas jaꞌa tioꞌoxiøjc, chaadsä María Magdalena. Jim̱ä Jesús jaꞌa miäguꞌughajpä hänajty tuꞌug tiänaꞌay maa jaꞌa Jesús tiaj mädøyyän, jaꞌa Jesús hänajty jiaanc̈h tehm̱ chojpiä. </v>
<v b="JHN" c="19" v="26">Coo hajxy yhijxä jaꞌa Jesús, mänitä Jesús jaꞌa tiaj ñämaayy: ―Maam, hädaads mhuunghádäp. </v>
<v b="JHN" c="19" v="27">Mänitä Jesús jaꞌa miäguꞌughajpä ñämaayy: ―Hädaads mdajhádäp, jaꞌa høøc̈hä ndaj. Mänit jiaanc̈h tajnäbøjcy. </v>
<v b="JHN" c="19" v="28">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Tødsǿøyyäbøch. Tøjiajt jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ. Ñajuøøbiä Jesús hänajty coo hänajty tøø yhabejnä. </v>
<v b="JHN" c="19" v="29">Jim̱ä tex̱y hänajty tuꞌug quiøøñaꞌay vinoxuṉmøød. Mänitä xoꞌod hajxy quiugonøøyy vinojooty. Cøjx jeꞌe chomøꞌøy. Mänitä pax̱y hajxy yagjøjwøønøøyy jaꞌa xoꞌod. Mänitä Jesús jaꞌa xoꞌod hajxy yaghayuugøøyy. </v>
<v b="JHN" c="19" v="30">Coo Jesús jaꞌa vino miuuꞌcy, mänitä miänaaṉ̃: ―Tøøds jaduhṉ miaañä. Mänitä quiopc yagjänaaṉnä. Mänit yhoꞌnä. </v>
<v b="JHN" c="19" v="31">Mänaa jaꞌa Jesús yhoꞌoguiän, jaꞌa pascuaxøø hänajty tehm̱ yhadsuujøøby. Cujaboom jaꞌa møjpascuaxøø hänajty jiadaꞌañii, pooꞌxxiøøjooty. Jaduhṉdsä judíoshajxy hänajty quiuhdujthaty, cabä hoꞌogyjiäyaꞌay hajxy hänajty jim̱ yajmähmøꞌøy cruzcøxp jaꞌa pooꞌxxiøøjooty. Mänitä Israelpä jaꞌa Pilato hajxy hoy ñämaꞌay coo soldado quiéxät weenä Jesús jaꞌa tiecyhajxy nøcxy tiǿjjäxä neby hajxy paquiä yhóꞌogät. Nägooyyä hajxy jaduhṉ yhóꞌogät, mänit hajxy yajmänacøød cruzcøxp. </v>
<v b="JHN" c="19" v="32-33">Mänitä Pilato jaꞌa soldado jiaanc̈h quejxy. Coo jaꞌa soldadohajxy jim̱ miejch, mänit hajxy yhijxy coo jaꞌa Jesús hänajty tøø yhoꞌogy. Cabä tiecy hajxy jeꞌe ñäꞌä tøjjä. Mänitä ñähmøjcpähajxy tiecytiøjjä nämetscä. Cahnä hajxy hänajty yhoꞌogy. </v>
<v b="JHN" c="19" v="34">Mänitä Jesús quiaac̈hmägumøøyyä cuhm̱dhaam. Soldado jaduhṉ tuꞌug jatcøøyy. Mänitä nøꞌty piädsøøm̱y chaadsä nøø. </v>
<v b="JHN" c="19" v="35">Høøc̈h, tøyhájthøch jaduhṉ tøø nhix̱y. Páadyhøch mijts jaduhṉ nyajmädoyhaty neby hajxy jaduhṉ mmäbǿgät. </v>
<v b="JHN" c="19" v="36-37">Jecy hajxy jaduhṉ quiujahy Diosmädiaꞌagyjiooty jaꞌa Jesúscøxpä: “Cabä piajc tiøjáaṉäxä.” Jaduhṉ hajxy quiujahbiä jaꞌa Jesúscøxpä: “Wyiinheeꞌppedaam̱by hajxy, jaꞌa hajxy hänajty tøø quiúm̱iäbä.” Coo jaꞌa Jesús jaꞌa tiecy jaduhṉ quiaꞌa jaanc̈h tǿjjäxä, coo jaduhṉ jiaanc̈h cuum̱a, tøjiajt jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ. </v>
<v b="JHN" c="19" v="38">Tuꞌugä jäyaꞌay hänajty jim̱ chooñ Arimatea. José hänajty xiøhaty. Hameeꞌch jaꞌa Jesús hänajty miøødnimiäguꞌughadyii. Chähgøøbiä José jaꞌa judíos hänajty. Paadiä Jesús hänajty hijxwiinduum quiaꞌa møødwädityii. Mänitä José jaꞌa cuhdujt hoy yajpädsøm̱y maa jaꞌa Pilatän coo jaꞌa Jesús yajmänacaꞌañ cruzcøxp. Mänitä Pilato jaꞌa cuhdujt jiaanc̈h yejcy. Mänitä José jaꞌa Jesús yajmänajcy cruzcøxp. </v>
<v b="JHN" c="19" v="39">Mänitä Nicodemo jaꞌa perfume miämejch hiiꞌxmajc kilo. Mäyäbicøꞌøy miämejch møødä mirra møødä áloes. Tøø hänajty jiegøꞌøy coo jaꞌa Nicodemo hänajty tøø yhuug hoobiä coods maa jaꞌa Jesúsän. </v>
<v b="JHN" c="19" v="40">Mänitä José jaꞌa Jesús hajxy ñähbijty møødä Nicodemo. Jiibiä perfume hajxy yajmänähbidøøyy. Jaduhṉdsä judíoshajxy hänajty quiuhdujthaty. Perfumemänähbidøꞌøy jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌay hajxy hänajty yajnaax̱tägøꞌøy. </v>
<v b="JHN" c="19" v="41">Jim̱ä olivocam̱ hänajty tuꞌug mäwiingóṉ maa jaꞌa Jesús hänajty tøø miøjpahbedyiijän. Jiibiä tsaajut hänajty tuꞌug olivocamjooty wiinmøjtuum. Naam̱baꞌay jaꞌa tsaajut hänajty. Cahnä hoꞌogyjiäyaꞌay hänajty jiiby piädaactsooñiinä. </v>
<v b="JHN" c="19" v="42">Jaꞌa judíoshajxy, tsuu jaꞌa piooꞌxxiøø hajxy hänajty yajtsohṉdaꞌagy. Cab hajxy hänajty quiuhdujthaty coo hajxy tii tiúnät jaꞌa pooꞌxxiøøjooty. Ja ween jaꞌa pooꞌxxiøø hänajty quiaꞌa habaady, paadiä Joséhajxy quiaꞌa näbaadøøyyä coo hajxy hoy jäguem̱ cu yajnaax̱tägøøyy. Paady hajxy jim̱iä ñäꞌä pädaacy tsaajutjooty jaꞌa olivocamjootypä. </v>
<v b="JHN" c="20" v="1">Cumaax̱c, näxøø hänajty jeꞌe. Mänitä María Magdalenahajxy jim̱ ñøcxy maa jaꞌa tsaajutän, maa jaꞌa Jesús hänajty tøø ñaax̱tägøꞌøyän. Cahnä hänajty hoy jiajjøꞌøgyñä. Coodsjuøøbyñä hänajty. Mänit hajxy yhijxy coo jaꞌa tsaa jim̱ tøø jiøwaꞌac̈h juthaguuy. </v>
<v b="JHN" c="20" v="2">Coo jaꞌa María yhijxy coo jaꞌa tsaa quiaꞌa jim̱än juthaguuy, mänit wyiimbijty päyøꞌøguiä. Mänitä Simón Pedrohajxy piaatä chaadsä Jesús jaꞌa miäguꞌughajpä, jaꞌa Jesús hänajty jiaanc̈h tehm̱ chojpiä. Mänitä María miänaaṉ̃: ―Tøø jaꞌa nWiindsøṉhájtäm hajxy xyajpädsǿøm̱äm tsaajutjooty. Cab højts nnajuøꞌøy pämaadä hajxy tøø piädaꞌagy. </v>
<v b="JHN" c="20" v="3">Coo jaꞌa Pedrohajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy jim̱ ñøcxy päyøꞌøguiä maa jaꞌa tsaajutän. Mänitä María jadähooc pianǿcxcumbä. </v>
<v b="JHN" c="20" v="4">Mänitä Pedro yhøxpäyøꞌcä. Jayøjp jaꞌa Pedro jiamiøød jim̱ miejch maa jaꞌa tsaajutän. </v>
<v b="JHN" c="20" v="5">Mänit jiiby quiuwoodsøøyy tsaajutjooty. Mänitä wit yhijxy coo jiiby yhohx̱naꞌay jutjooty. Pero cab jiiby tiehm̱ tiägøøyy. Näꞌä cuhixøøyy jaduhṉ. </v>
<v b="JHN" c="20" v="6">Mänitä Simón Pedro høx̱haam jiaac mejch. Tuꞌudaꞌaquiä jiiby tiägøøyy tsaajutjooty. Jaduhṉä wit yhijxpä coo jiiby yhohx̱naꞌay. </v>
<v b="JHN" c="20" v="7">Mänitä paayyä yhijxy, jaꞌa Jesús hajxy hänajty tøø yajcuhmäguítiäbä. Hawiing hänajty jim̱ ñeꞌnaꞌay. </v>
<v b="JHN" c="20" v="8">Mänitä Pedro jiamiøød piadägøøbiä, jaꞌa hänajty jayøjp tøø miéchäbä. Mänitä paayyä yhijxpä coo hawiing ñeꞌnaꞌay. Paady jaduhṉ miäbøjcy coo jaꞌa Jesús hänajty tøø jiujypiøcy. </v>
<v b="JHN" c="20" v="9">Cahnä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty hoy wyiinjuøꞌøyñä jaꞌa jecypiä maa jaduhṉ myiṉ̃än coo jaꞌa Jesús hänajty jiujypiøgaꞌañ coo hänajty tøø yhoꞌogy. </v>
<v b="JHN" c="20" v="10">Mänitä Pedrohajxy wyiimbijnä, ñøcxnä hajxy maa jaꞌa tiøjc‑hajxiän. </v>
<v b="JHN" c="20" v="11">Tøø jaꞌa María hänajty piaméjtscumbä høx̱haam maa jaꞌa tsaajutän. Coo jaꞌa Pedrohajxy wyiimbijnä, mähmøøyy jaꞌa María jim̱ nidiuhm̱. Wiꞌi jiøøby hänajty. Mänit jiiby quiuwoodsǿøguiumbä tsaajutjooty. </v>
<v b="JHN" c="20" v="12">Mänitä Diosmoonsä metsc yhijxy, jaꞌa tsajpootyptsohm̱bä. Haagä nähboobwit hajxy hänajty. Jiiby hajxy hänajty yhäñaꞌay maa jaꞌa Jesús hänajty tøø wyijtsnaꞌayän. Tuꞌjäyaꞌay hänajty yhäñaꞌay maa jaꞌa Jesús jaꞌa quiopc hänajty tøø quiooṉnaꞌayän. Y tuꞌjäyaꞌay hänajty yhäñaꞌay maa jaꞌa Jesús jaꞌa tiecy hänajty tøø quiajpnaꞌayän. </v>
<v b="JHN" c="20" v="13">Mänitä María miäyajtøøw̱a: ―Muuxy, tii coo mwiꞌi jiøꞌøy. Mänitä María yhadsooyy: ―Tøøc̈hä nWiindsǿṉ hajxy xyajpädsøøm̱ä. Pämaadä hajxy tøø piädaꞌagy. </v>
<v b="JHN" c="20" v="14-15">Tuuṉä María jaduhṉ ñäꞌä hadsooyy, mänitä wiaꞌwiimbijty. Mänitä Jesús yhijxy. Jim̱ hänajty tiänaꞌay; pero cab jaduhṉ yhøxcajpy. Olivocam̱güeendähajpä jeꞌe yhajoodhajt. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Muuxy, tii coo mwiꞌi jiøꞌøy. Pøṉ mhøxtaaby. Mänitä María yhadsooyy: ―Tsäguhm̱, pø miic̈h tøø myajpädsøm̱y, høøc̈h hawáaṉäc maa tøø mbädaꞌagy nébiøch häyaa nøcxy nyajpädøꞌøgy. </v>
<v b="JHN" c="20" v="16">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―¡María! Tuuṉä María jaduhṉ ñäꞌä nämaayyä, mänitä wyiinheeꞌppejty. Mänitä yhøxcajpy coo jeꞌe Jiesúsä. Mänitä jaduhṉ miänaaṉ̃ hebreohayuuc‑haamby: ―¡Raboni! ―jeꞌe jaduhṉ ñänøøm̱by “Wiindsǿṉ.” </v>
<v b="JHN" c="20" v="17">Mänitä María jaꞌa Jesús jia mats jia mäneṉaaṉ̃. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Caꞌac̈h xmiach. Cáhnøch jim̱ nhoyñä maac̈hä nDeediän. Nǿcxhøc̈hä njamiøødhajxy hawáaṉäc cooc̈h jim̱ nnøcxaꞌañ maac̈hä nDeediän, maac̈hä nDiosän. Jaanä jeꞌe mijts mDeedyhajpä mDioshajpä. </v>
<v b="JHN" c="20" v="18">Mänitä María jaꞌa Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy hoy jiaanc̈h nämaꞌay: ―Tøøc̈h jeꞌe nhix̱y, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Mänit hajxy cøjx yhawáaṉäxä nebiaty jaꞌa María hänajty tøø ñämaꞌayii. </v>
<v b="JHN" c="20" v="19">Coo quioodsøøñä, mänitä Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy ñiyhagǿøyyänä. Hix̱, chähgøøby jaꞌa judíos hajxy jeꞌe hänajty; paady hajxy ñiyhagøøyyä. Mänitä Jesús jiiby ñäguehx̱tøøꞌxy hagujc hawaꞌads. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Mäguieppe hajxy. Caꞌa hajxy tii mdajy mmay. </v>
<v b="JHN" c="20" v="20">Mänitä Jesús yajcähxøꞌcy jaꞌa quiøꞌøjoot møødä quiaac̈hhac maa hänajty tøø jiotiän. Coo hajxy yhijxy, mänit hajxy ñajuøøyy coo jeꞌe Jiesúsä. Mänit hajxy xiooṉdaacy. </v>
<v b="JHN" c="20" v="21">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Caꞌa hajxy tii mdajy mmay. Nébiøc̈hä nDeedy tøø xwyiinguex̱iän, jaanä jadúhṉhøch mijts nwiinguexaam̱bä. </v>
<v b="JHN" c="20" v="22">Mänitä Jesús ñäbäxujy jaꞌa jiamiøødhajxy. Mänitä miänaaṉ̃: ―Wiingpøc jaꞌa Dioshespíritu hajxy. </v>
<v b="JHN" c="20" v="23">Høøc̈h mijts jaꞌa mäjaa nmoꞌowaam̱by. Pønjaty mijts mhawáaṉäp coo Dios jaꞌa piojpä quiädieeyhajxy tøø yajnähwaꞌac̈h, pues tøyhajt jaduhṉ coo Dios tøø yajnähwaꞌac̈h. Pønjaty mijts mhawáaṉäp coo Dios tøø quiaꞌa yajnähwaꞌac̈h, pues tøyhajt jaduhṉ coo Dios tøø quiaꞌa yajnähwaꞌac̈h. </v>
<v b="JHN" c="20" v="24">Majmetscjäyaꞌay jaꞌa Jesús hänajty tøø miøødwädity. Tuꞌug hänajty xiøhaty Tomás, jaꞌa hajxy hänajty ñänøøm̱biä “Hametsc‑huung.” Mänaa jaꞌa Jesús ñäguehx̱tøøꞌxtsooñän jayøbajt, cabä Tomás hänajty jim̱. </v>
<v b="JHN" c="20" v="25">Mänitä Tomás ñämaayyä jaꞌa jiamiøødhajxy: ―Tøø højts nhix̱y, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Mänitä Tomás miänaaṉ̃: ―Mänítøch nmäbǿgät cooc̈h ndehm̱ yhíxät pø jaanc̈h jot jaꞌa quiøꞌø, cooc̈hä ngøꞌø jiiby nhuuc tehm̱ piädáꞌagät maa jaꞌa quiaac̈hmøjc jiutän. Pø cabä, cábøch jaduhṉ nnäꞌägä mäbǿgät. </v>
<v b="JHN" c="20" v="26">Cuductujxøø, jiibiä Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy hänajty tøgóotiägumbä. Jiibiä Tomás hänajtypä. Tøø jaꞌa tøjc hajxy hänajty yhagǿøguiumbä. Mänitä Jesús jiiby ñäguehx̱tǿøꞌxcumbä hagujc hawaꞌads. Mänitä miänaaṉ̃: ―Mäguieppe hajxy. Caꞌa hajxy tii mdajy mmay. </v>
<v b="JHN" c="20" v="27">Mänitä Tomás ñämaayy: ―Tehm̱ quiudsiiwøꞌøw yøꞌø mgøꞌø yaaby ngøꞌøjóotyhøch maa jaꞌa clavohaawän. Híjxägøch hädaa ngøꞌø. Pädaꞌag yøꞌø mgøꞌø yaaby ngaac̈hmǿjc‑høch. Miic̈h, caj miic̈h hijty mmäbøcy. Chaac̈h miic̈h nnämáꞌawät coo mmäbǿgät. </v>
<v b="JHN" c="20" v="28">Mänitä Tomás yhadsooyy: ―Míic̈hhøch nWiindsøṉhajpy, nDioshajpy. </v>
<v b="JHN" c="20" v="29">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Cooc̈h miic̈h tøø xyhix̱y, paady jaduhṉ mmäbøcy. Jootcujc hajxy jeꞌe, jaꞌa hajxy tøø miäbǿquiäbä, hóyhøch hajxy jeꞌe tøø xquiaꞌa ja hix̱y. </v>
<v b="JHN" c="20" v="30">Madiuꞌu jaꞌa Jesús jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjätypä yajcähxøꞌcy jaꞌa jiamiøødä wyiinduumhajxy. Cab yam̱ cøx̱iä quiujaayä hädaa librocøxp. Cujwaꞌxy jeꞌe yam̱ quiujaayä. </v>
<v b="JHN" c="20" v="31">Paady yam̱ quiujaayä neby hajxy jaduhṉ mmäbǿgät coo Jesús jaꞌa Dios Tieedyhaty, coo Jesús jeꞌe Miesíashaty, coo jaꞌa Dios jaduhṉ tøø quiex̱y. Coo jaꞌa Jesús jaꞌa miädiaꞌagy hajxy mmäbǿjcät, mhídäp hajxy jim̱ tsajpootyp cøjxtaꞌaxiøø. </v>
<v b="JHN" c="21" v="1">Jadähooc jaꞌa Jesús yhíjxägumbä jaꞌa jiamiøødhajxy jim̱ mejypiaꞌa jaꞌa xøhajpä Tiberias. </v>
<v b="JHN" c="21" v="2">Jim̱ä Simón Pedrohajxy hänajty møødä Tomás, jaꞌa hajxy hänajty ñänøøm̱biä “Hametsc‑huung”, møødä Natanael jaꞌa Caná de Galilea tsohm̱bä, møødä Zebedeo yhuunghajxy, møød hajxy jaac nämetspä. Haagä Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy jaduhṉ. </v>
<v b="JHN" c="21" v="3">Mänitä Simón Pedro miänaaṉ̃: ―Nøcxy nhuuc jaac hacxmach. Mänitä jiamiøødhajxy miänaaṉ̃: ―Ween hajxy nnǿcxäm. Mänit hajxy jiaanc̈h nøcxy mejypiaꞌa. Mänit hajxy biarcotägøøyy. Mänit hajxy hoy jia hacxmadsaꞌañ. Tuꞌtsuhm̱ hajxy jaduhṉ jia wädijty. Pero cab hajxy tii ñäꞌägä paaty. </v>
<v b="JHN" c="21" v="4">Coo jiobøøyy, jim̱ä Jesús hänajty tiänaꞌay puꞌuwiing. Pero cabä Jesús yhøxcajpä jaꞌa jiamiøødhajxy. </v>
<v b="JHN" c="21" v="5">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Mäguꞌughajpädøjc, nej, cab hajxy tii tøø mnäꞌägä paadiä. Mänit hajxy yhadsooyy: ―Joom mäguꞌughajpä, cab højts tii tøø nnäꞌägä paady. </v>
<v b="JHN" c="21" v="6">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Pädaꞌag yøꞌø mdsaay hajxy jim̱haamby jaꞌa barcohahooyhaampiä paꞌahaam. Mänit hajxy jaduhṉ mbáadät. Mänitä chaay hajxy jim̱ jiaanc̈h pädaacy. May jaꞌa hacx hajxy jiaanc̈h tehm̱ yaghadujcy. Cab hajxy hänajty miayaꞌañii coo jaꞌa tsaay hajxy hänajty jia wijtspädsøm̱aꞌañ nøøjooty. </v>
<v b="JHN" c="21" v="7">Mänitä Pedro ñämaayyä jaꞌa Jesús jaꞌa jiamiøød, jaꞌa Jesús hänajty jiaanc̈h tehm̱ chojpiä: ―¡Jaꞌa nWiindsøṉhájtämhajxy yøꞌø! Tuuṉä Pedro jaduhṉ ñäꞌä mädooyy coo jeꞌe Jiesúsä, mänitä wyitpägøøyy. Høxyøꞌøhuungmøød hajxy hänajty yhacxmach. Mänitä quiuhtøpxnajxy nøøjooty. Nøcxaam̱b hänajty puꞌuwiing maa jaꞌa Jesúsän. </v>
<v b="JHN" c="21" v="8">Jaꞌa jiamiøødhajxy, jiiby hajxy miähmøøyy barcojooty. Mejypiaꞌa mäwiingóṉ hajxy hänajty yhacxjoomy. Jaduhṉädaꞌa jaꞌa mejypiaꞌa hajxy hänajty tøø ñähgueꞌegy mägoꞌxmetro. Hujts jaꞌa tsaay jaꞌa hacx hänajty miøødä. Mänitä tsaay hajxy pawich yajnøcxy mejypiaꞌa barcojooty. </v>
<v b="JHN" c="21" v="9">Mänit hajxy biarcopädsøøm̱y. Mänitä juhṉ̃dy hajxy yhijxy coo jim̱ wyiꞌi tioy puꞌuwiing. Jim̱ä Jesús hänajty yhacxtsaꞌay. Jim̱ä tsajcaagy hänajty yajcooṉnaꞌay. </v>
<v b="JHN" c="21" v="10">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Mämíṉ jaꞌa hacx hajxy mejtstägøøg, jaꞌa hajxy tøø mmáchäbä. </v>
<v b="JHN" c="21" v="11">Mänitä Pedro tiägǿøguiumbä barcojooty. Mänitä tsaay pawich yajmejch mejypiaꞌa. Mägoꞌx cu juxychäguiꞌxmajtägøøg jaꞌa hacx hänajty jiiby tsaajiooty, haagä majatypä. Hujts jaꞌa tsaay hänajty, pero cabä hacx yajcøøꞌch. </v>
<v b="JHN" c="21" v="12">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Miṉds hajxy cay. Cab hajxy miäyajtøøyy pøṉ jeꞌe. Tøø hajxy hänajty yhøxcapy coo jeꞌe Jiesúsä. </v>
<v b="JHN" c="21" v="13">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød jaꞌa tsajcaagy hajxy miooyy møødä hacxtsaꞌay. </v>
<v b="JHN" c="21" v="14">Miädägøøghoocpä jaꞌa Jesús hajxy hänajty tøø yhix̱y mänaa hänajty tøø jiujypiøquiän. </v>
<v b="JHN" c="21" v="15">Coo hajxy quiaabiädøøyy, mänitä Jesús jaꞌa Simón Pedro ñämaayy: ―Simón, Juan miic̈h mdeedyhajpy. Pøṉhøc̈hädaꞌa xmiaas tsojp, yøꞌø njamiøødhájtäm o miic̈h. Mänitä Pedro yhadsooyy: ―Mnajuøøby miic̈h cooc̈h miic̈h njuøꞌøy nebiä hajch nebiä puhyaꞌayän. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Yaghójcägøc̈hä nmeeghuunghajxy. Caꞌa mieeghuungä jaꞌa Jesús jaduhṉ tiehm̱ ñänøøm̱. Jeꞌeduhṉ ñänøøm̱ coo jaꞌa Simón Pedro jaꞌa jäyaꞌayhajxy yajnähixǿꞌøwät, jaꞌa Jesús jaꞌa miädiaꞌagy hajxy panǿcxäbä. </v>
<v b="JHN" c="21" v="16">Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Simón, nej, xchójpøch miic̈hä. Mänitä Pedro yhadsooyy: ―Mnajuøøby miic̈h cooc̈h miic̈h njuøꞌøy nebiä hajch nebiä puhyaꞌayän. Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Cueendähájtägøc̈hä nmeeghajxy. </v>
<v b="JHN" c="21" v="17">Jaꞌa miädägøøghoocpä jaꞌa Simón Pedro ñämáayyägumbä: ―Simón, nej, jaduhṉc̈h xjwiøꞌøyä nebiä hajch nebiä puhyaꞌayän. Mänitä Pedro jiootmadiägøøyy coo miäyajtøøw̱a jaꞌa miädägøøghoocpä. Mänitä Pedro yhadsooyy: ―Cøx̱iä miic̈h mnajuøꞌøy. Mnajuøøby jaduhṉ cooc̈h miic̈h njuøꞌøy nebiä hajch nebiä puhyaꞌayän. Mänitä Jesús miänáaṉgumbä: ―Pues, yaghójcägøch jaꞌa nmeeghajxy. </v>
<v b="JHN" c="21" v="18">Tehm̱ tiøyhájthøch miic̈h chaa nnämáꞌawät, coo hijty mdsucywiajyhatyñä, hamdsoo jaꞌa mwit hijty mbägøꞌøy. Mwädijp hijty maa jaꞌa mjoot hijty choquiän. Pero coo hänajty tøø mmäjaanä, mänit mgøꞌø mxajtøwaꞌañ. Mänitä wiinghänaꞌc jaꞌa mwit xyajpägøꞌøwaꞌañ. Mänit xyajnøcxaꞌañ maa jaꞌa mjoot hänajty quiaꞌa tsoquiän. </v>
<v b="JHN" c="21" v="19">Paadiä Jesús jaduhṉ miänaaṉ̃ nebiä Pedro jaduhṉ ñajuǿꞌøwät neby hänajty yaghoꞌogaꞌañii, nebiä Dios jaꞌa miäjaa jaduhṉ yajcähxǿꞌøgät jaꞌa Pedrocøxpä. Mänitä Jesús jaꞌa Pedro ñämaayy: ―Jam̱ hajxy wädíjtäm. </v>
<v b="JHN" c="21" v="20">Mänitä Pedro quioowiimbijty. Mänítøch xyhijxy cooc̈hä Jesús hänajty nbanøcxpä. Høøc̈h, Juánghøch høøc̈h. Høøc̈hä Jesús hijty xjiaanc̈h tehm̱ chojp. Høøc̈h jeꞌe häñaayy jaꞌa Jesús jaꞌa ñähmøjc mänaa højts ndsuugayyän. Høøc̈h jaduhṉ nyajtøøw̱: “Wiindsǿṉ, pøṉ miic̈h jaduhṉ xyegaam̱b.” </v>
<v b="JHN" c="21" v="21">Cooc̈hä Pedro xyhijxy, mänitä Jesús miäyajtøøyy: ―Wiindsǿṉ, yøꞌøyáꞌayäts, nej yøꞌøyaꞌay jiadaꞌañ. </v>
<v b="JHN" c="21" v="22">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Caꞌa myiic̈hä mgüeentä yøꞌø pø chójpiøc̈hä njoot jaduhṉ coo yøꞌøyaꞌay hänajty jiinä cooc̈hä ngädaactägátsät. Pero miic̈h, panǿcxägøch jaꞌa nmädiaꞌagy. </v>
<v b="JHN" c="21" v="23">Mänitä mädiaꞌagy jii wiädijty maa jaꞌa jäyaꞌayhajxiän jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy panøcxpä cóogøch tyijy ngaꞌa hoꞌogaꞌañ. Pero cabä Jesús jaduhṉ miänaaṉ̃ cóogøch ngaꞌa hoꞌogaꞌañ. Nøm̱ jaduhṉ miänaaṉ̃: “Caꞌa myiic̈hä mgüeentä yøꞌø pø chójpiøch jaꞌa njoot jaduhṉ coo yøꞌøyaꞌay hänajty jiinä cooc̈h ngädaactägátsät.” </v>
<v b="JHN" c="21" v="24">Høøc̈h, Juánghøch høøc̈h. Tehm̱ tiøyhájthøch jaduhṉ tøø nhix̱y nébiøch chaa ngujaayän. Ñajuǿøbiøc̈hä njamiøødhajxy cooc̈hä tøyhajt nmøødä. </v>
<v b="JHN" c="21" v="25">Madiuꞌu jaꞌa Jesús jaduhṉ jiaanc̈h tuuṉ̃. Cábøch yam̱ cøx̱iä tøø ngujaay. Cooc̈h häxøpy cøx̱iä tøø ngujaay, cabä ndijy hädaa naax̱wiimbä miädøyhádät. Amén.</v>
<v b="ACT" c="1" v="1">Mäguꞌughajpä Teófilo, mänáajøch miic̈h jayøbajt nnäjaayøꞌøyän, mänítøch ngøx̱y cujahy nebiatiä Jesús yaa wiädijty hädaa yaabä naax̱wiin, møød nebiaty yajnähixøøyy, </v>
<v b="ACT" c="1" v="2-4">mänaa jaduhṉ tiägøꞌøyän wädijpä høxtä coonä hänajty ñøcxtägatsaꞌañ tsajpootyp. Cahnä Jesús hänajty yhoꞌogyñä, tǿøyyämä jiamiøød hänajty wyiinguex̱y coo miädiaꞌagy yajwáꞌxäxät wiinduhm̱yhagajpt. Coo Jesús yhoꞌcy, mänit jiujypiøjtägajch. Coo Jesús jaduhṉ yhijxä jaꞌa jiamiøødhajxy, jaduhṉä tøyhajt hajxy miøødhajty coo Jesús hänajty tøø jiaanc̈h jujypiøjtägach. Coo Jesús jaduhṉ jiujypiøjtägajch, mänitä jiamiøød jiaac møødwädijty juxychäguiꞌxxøø. Jaduhṉä Jesús hänajty yajnähixøꞌøy coo Dios hajxy xyhanéhm̱äm jaꞌa miøcmäjaahaam. Coo juxychäguiꞌxxøø yhabejty, mänitä Jesús jaꞌa jiamiøød miøødhamugøøyy maa tuṉ hänajty xiøhatiän Olivostúṉ. Mänitä Jesús tiägøøyy hanehm̱bä jaꞌa Dioshespíritu miäjaahaam. Mänit miänaaṉ̃: ―Coo hajxy jim̱ mnøcxtägátsät Jerusalén, cab hajxy jim̱ mdsohṉdägátsät. Jim̱ hajxy jaduhṉ mjøbhíxøt cooc̈h mijtsä nDeedy jaꞌa yhEspíritu xyajnäguéxät nej mijts tøø nnämaꞌayän. Tøøc̈h mijtsä nDeedy xyhuuc yajwiinwaaṉøøbiä coo hajxy jaduhṉ xyajnäguexaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="1" v="5">Jaꞌa Juan, nøøhaam hijty miäyajnäbety. Tøyhajt jaduhṉ. Pero jaboom juxtøpc mijtsä Dios jaꞌa yhEspíritu xjiaanc̈h yajnäguexaꞌañ. Jaꞌa yhEspírituhaam hajxy jaduhṉ xyajnäbetaꞌañ ―nøm̱ä Jesús jaꞌa jiamiøød ñämaayy, jaꞌa hajxy hänajty tøø yhamugǿꞌøyäbä. </v>
<v b="ACT" c="1" v="6">Mänitä Jesús miäyajtøøw̱ä: ―Wiindsǿṉ, nej, jaduhṉ miic̈h tøø mwiinmahñdyhatiä coo højtsä nmädsip mgaꞌa yajmäjädáacnädä, højts judíos, møød coo højtsä nhamdsoo mägunaax̱ ngobiernähájnät. </v>
<v b="ACT" c="1" v="7">Mänitä Jesús yhadsooyy: ―Jaꞌa nDéedyhøc̈hä tøyhajt møød mänaa jaduhṉ yajtøjiadaꞌañ nej mijts myajtøyyän. Jeꞌe cuhdujt nidiuhm̱ møød coo jaduhṉ yajtøjiádät. Pero mijts, caj yhahixøꞌøy coo mijtsä tøyhajt mmøødhádät. </v>
<v b="ACT" c="1" v="8">Coo mijtsä Dioshespíritu xñägädáꞌagät, mänitä mäjaa hajxy xmioꞌowaꞌañ. Mänítøch hajxy jim̱ xmiädiáꞌagät Jerusalén cooc̈h tøø njujypiøjtägach, hóyhøch hänajty tøø nja hoꞌogy. Møød jim̱ hajxy xmiädiáacpät Judea‑naaxooty, møød jim̱ Samaria‑naaxooty, møød jim̱ wiinduhm̱yhagajpt høxtä mäduhṉ̃tiä cajpt quiugøxøꞌøyän. </v>
<v b="ACT" c="1" v="9">Mänitä Jesús miädiaacpädøøyy. Jim̱ä Jesús hänajty wyiinheeꞌppedyii jaꞌa jiamiøødhajxy, mänitä Jesús näꞌä nägoobä chajpejty. Mänit hoy tiägøꞌøy jocjooty. Mänitä Jesús yhijxtägooyyä jaꞌa jiamiøødhajxy. </v>
<v b="ACT" c="1" v="10">Jim̱ hajxy hänajty chajheebyñä, mänitä jäyaꞌayhajxy metsc ñäguehx̱tøøꞌxy jim̱ maa Jesús jaꞌa jiamiøødä wyiinduumhajxiän. Nähboobwit hajxy hänajty nämetsc. </v>
<v b="ACT" c="1" v="11">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy ñämaayyä: ―Mäguꞌughajpädøjc, jim̱ hajxy mdsooñ Galilea maa Jesús chooñän. Mijtsä mmägunaax̱ yøꞌø. Quipxy hajxy hijty mmøødwädity. Caꞌa hajxy mwiꞌi yuugheeby. Caꞌa hajxy mwiꞌi tiajy mwiꞌi miay. Tøø Jesús jaduhṉ ñøcxnä tsajpootyp. Pero coo yhabáadät, mänit jaduhṉ wyiimbijtägatsaꞌañ neby hajxy tøø mhijxnøcxiän. </v>
<v b="ACT" c="1" v="12">Mänitä Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy jim̱ chohṉ̃ maa tuṉ hänajty xiøhatiän Olivos. Mänit hajxy ñøcxy Jerusalén. Tuꞌkilómetro hänajty jiäguem̱ä. </v>
<v b="ACT" c="1" v="13">Jueꞌe Jesús jaꞌa jiamiøødhajxy hänajty xiøhaty: Pedro, Juan, Andrés, Felipe, Tomás, Bartolomé, Mateo, Simón jaꞌa Celote, møødä Judas. Nämetsc hajxy hänajty xiøhaty Santiago. Judas jaꞌa piuhyaꞌay jeꞌe jaꞌa tuꞌjäyaꞌaybä. Alfeo jaꞌa Judas jaꞌa tieedyhajxy hänajty xiøhaty. </v>
<v b="ACT" c="1" v="14">Nax̱y hajxy hänajty yhamugøꞌøy Diospaꞌyaax̱pä nägøx̱iä, näguipxy møødä Jesús jaꞌa tiaj María, møødä Jesús jaꞌa piuhyaꞌayhajxy, møødä toꞌoxiøjc‑hajxy, jaꞌa Jesús hänajty quipxy tøø piawädityíijäbä. </v>
<v b="ACT" c="1" v="15">Cujaboom cumaax̱c, mänitä mäbøjpädøjc‑hajxy yhamugøøyy. Nämägoꞌx‑cu‑iiꞌx hajxy hänajty. Mänitä Pedro tiänaayyøꞌcy. Mänit miänaaṉ̃: </v>
<v b="ACT" c="1" v="16-20">―Mäguꞌughajpädøjc, jéquiänä David quiujahy salmosjooty jaꞌa Judascøxpä, nebiatiä Dioshespíritu ñajtscapxøøyyä: Pactsacä tiøjc jiadaꞌañ; caj pøṉ jim̱ chänaꞌawaaṉnä. Jaꞌa Judas jaꞌa tiøjc jaduhṉ nänǿøm̱äxä. Jaduhṉ jim̱ miänaam̱bä coogä Judas wiingjäyaꞌay hänajty ñähduuṉduꞌudaꞌañii. Jaanc̈h tøjiajt jaduhṉ jaꞌa Judascøxpä nebiatiä David jecy quiujahyyän. Näguipxy højtsä Judas hijty xmiøødwädíjtäm. Näguipxy højts hijty xmiøødtuuṉmújcäm. Mänitä Judas wyiinmahñdyhajty coo Jesús ñähdúgät. Mänitä Judas jaꞌa jäyaꞌay wioomejch maa Jesús hänajtiän, jaꞌa Jesús hajxy hänajty madsaam̱bä. Coo Judas jaduhṉ haxøøg jiatcøøyy, mänit miäjuuyyä. Mänitä naax̱ hoy jiuy. Mänit hoy quiuhgahnax̱y cuhmänac. Coo miox̱tsäbijty, mänitä tyiinc̈h yhøx̱hänøøm̱bädsøøm̱y. Coo jäyaꞌayhajxy jaduhṉ miädoyhajty, jaꞌa hajxy hänajty jim̱ tsänaabiä Jerusalén, coo jaꞌa Judas hänajty tøø yhoꞌogy, mänitä naax̱ hajxy yajxøbejty Acéldama, jaꞌa Judas hänajty tøø jiúyyäbä; jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy yhamdsoo hayuuc‑haambyhajxy, Nøꞌñaax̱. </v>
<v b="ACT" c="1" v="21-22">’Jii højtsä nmäguꞌughajpähájtäm, näguipxy hajxy tøø xmiøødwädíjtäm mänaa Jesús hijty jiijän, mänaa Juan jaꞌa Jesús yajnäbetiän, høxtä coo Jesús chajpejty cøxp. Hahixøøby jaduhṉ coo hajxy tuꞌjäyaꞌay nwiinguéjxämät, jaꞌa Judas nähduuṉduꞌudaam̱bä. Näguipxiä mädiaꞌagy hajxy xmiøødyajwáꞌxämät coo Jesús tøø jiujypiøcy ―nøm̱ä Pedro miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="1" v="23">Mänitä jäyaꞌay metsc ñänøøm̱ä. Tuꞌug hänajty xiøhaty Matías. Jatuꞌugpä, tägøøgtuꞌu hänajty xiøhaty: José, Barsabás, Justo. </v>
<v b="ACT" c="1" v="24">Mänitä Pedrohajxy tiägøøyy Diospaꞌyaax̱pä: ―Teedy, miic̈h mnajuøøby neby højts nägøx̱iä nwiinmahñdyhatiän. Højts hawáaṉäc mädyii miic̈h tøø mwiimbiy hädaahajxy nämetspä, </v>
<v b="ACT" c="1" v="25">mädyiibä Judas jaduhṉ nähduuṉdúꞌudäp. Coo Judas jaduhṉ quiädiehy, paadiä tiuuṉg yajtägooyy. Paady jiiby yhädaacy haxøøgtuum ―jaduhṉä Dios hajxy piaꞌyaax̱y. </v>
<v b="ACT" c="1" v="26">Mänit hajxy yhäyøꞌcy suertehaam mädyii hänajty tuuṉgtägøꞌøwaam̱b. Mänitä Matías piaatä. Mänitä Matías hajxy quiumaayy, jaꞌa hajxy hänajty nämajtuꞌugpä. </v>
<v b="ACT" c="2" v="1">Coo Pentecostés‑xøø yhabaaty, mänitä mäbøjpädøjc‑hajxy nägøx̱iä yhamugøøyy. </v>
<v b="ACT" c="2" v="2">Jiiby hajxy hänajty tøgooty yhäñaꞌay. Mänit hajxy miädooyy nebiä poj yhamuuyän coo møc piojy. Cøxp jaduhṉ chohṉdaacy. Møc jiiby yhawaaṉdsøøyy tøgooty. </v>
<v b="ACT" c="2" v="3">Mänit hajxy nägøx̱iä ñägädaacä hanidiuhm̱jaty jaꞌa Dioshespíritäm. Jaduhṉ hänajty quiähxøꞌøgy nebiä tootsän, nebiä jøønhaayän. </v>
<v b="ACT" c="2" v="4">Mänit hajxy nägøx̱iä yhadägøøyyä jioottägøøyyä jaꞌa Dioshespíritäm. Mänit hajxy tiägøøyy mädiaacpä wiinghayuucjaty. Jaꞌa Dioshespíritu hänajty jaduhṉ yajmädiaacp. </v>
<v b="ACT" c="2" v="5">Tøø judíoshajxy hänajty nämay miech Jerusalén xøøhajpä. Wiinduhm̱yhagajpt hajxy hänajty chooñ. Paady hajxy miejch Jerusalén xøøjooty, quiudiunaam̱biä quiuhdujt hajxy hänajty jaduhṉ neby hajxy hänajty quiuhdujthatiän. </v>
<v b="ACT" c="2" v="6-7">Coo judíoshajxy miädooyy coo poj hänajty møc yhamuuy jiiby tøgooty maa mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty tøø yhamugøꞌøyän, mänitä judíoshajxy jiiby tiøjtägøøyy. Coo judíoshajxy jaduhṉ miädooyy coo mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty quiapxy miädiaꞌagy wiinghayuucjaty, mänitä judíoshajxy wyiinjuøøyy yhamdsoo hayuuc‑haamby neby hajxy hänajty miädiaꞌaguiän majaty hajxy hänajty chooñ wiinduhm̱yhagajpt. Coo hajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy nägøꞌø nädecypiä. Mänit hajxy ñiñämaayyä: ―Yøꞌø jäyaꞌayhajxy xiiby capxpä mädiaacpä, haagä Galilea yøꞌø hajxy chooñ. </v>
<v b="ACT" c="2" v="8">Tii hajxiädaꞌa coo tøø nmädóow̱äm nebiaty hajxy cøjwiinghayuuc tøø nmämíṉ tøø nmägaꞌawǿøyyäm. </v>
<v b="ACT" c="2" v="9">Hix̱, wiinduhm̱yhagajpt hajxy ndsóhṉäm, Partia, Media, Elam, Mesopotamia, Judea, Capadocia, Ponto, Asia, </v>
<v b="ACT" c="2" v="10">Frigia, Panfilia, Egipto, møød jim̱ Libia, Cirene mäwiingóṉ. Høxtä Roma hajxy näjeꞌe ndsóhṉäm, </v>
<v b="ACT" c="2" v="11">møød Creta, møød Arabia. Näjeꞌe hajxy judíos nmämíṉ nmägaꞌawǿøyyäm. Näjeꞌe jaꞌa judíos quiuhdujt wyiinmahñdy hajxy tøø njøjpøgǿøyyäm neby hajxy quiuhdujthatiän. Coo yøꞌø Galileabä‑jäyaꞌayhajxy jaduhṉ tøø quiapxy tøø miädiaꞌagy wiinghayuucjaty nebiatiä Dios jaꞌa hoy‑yagjuǿøñäbä tøø yajcähxøꞌøgy, jaduhṉ hajxy tøø nwiinjuǿøyyäm jaꞌa nhamdsoo hayuuc‑haamby cøjwiinduum ―nøm̱ä judíoshajxy ñiñämaayyä. </v>
<v b="ACT" c="2" v="12">Coo judíoshajxy jaduhṉ wyiinjuøøyy jaꞌa yhamdsoo hayuuc‑haamby, paady hajxy jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy nägøꞌø nädecypiä. Mänit hajxy ñimiäyajtøøw̱ä: ―Tii yøꞌø jäyaꞌayhajxy coo quiapxy coo miädiaꞌagy wiinghayuucjaty, yøꞌø hajxy tsohm̱bä Galilea. </v>
<v b="ACT" c="2" v="13">Mänit hajxy näjeꞌe yhadsooyy xiꞌigy hanähaty: ―Múucäp hajxiädaꞌa. </v>
<v b="ACT" c="2" v="14-15">Mänitä Pedrohajxy tiänaayyøꞌcy møødä jiamiøødhajxy jaꞌa nämajtuꞌugpä, jaꞌa hajxy hänajty jaduhṉ Dioswiinguex̱ypä. Mänitä Pedro møc tiägøøyy mädiaacpä: ―Mäguꞌughajpädøjc, nägøx̱iä hajxy njudíoshájtäm mäduhṉ̃tiä hajxy yaa nyajpáatäm, mäduhṉ̃tiä hajxy jäguem̱ mdsooñ, møød mijts yaa tsohm̱bä Jerusalén. Näjeꞌe mijts mmänaꞌañ cooc tyijy højts nmuꞌugyii. Pero cab jaduhṉ tiøyyä. Cab jaduhṉ pøṉ yhuꞌugy jopyñä. </v>
<v b="ACT" c="2" v="16">Coo hajxy tøø mhix̱y tøø mmädoy coo højts tøø ngapxy tøø nmädiaꞌagy wiinghayuucjaty, jaanc̈h tøjiajt jaduhṉ nebiä Joel jecy quiujahyyän jaꞌa Dioscøxpä. Diosquex̱iä Joel hänajty. Jaduhṉä Joel jecy quiujahy: </v>
<v b="ACT" c="2" v="17">Jaduhṉä Dios miänaaṉ̃: Coo hänajty yhabaadaaṉnä coo naax̱wiimbä hänajty wyiimbidaaṉnä, mäníthøc̈hä nhEspíritu nguexaꞌañ maa jäyaꞌayhajxy nägøx̱iän, mäduhṉ̃tiä hajxy yaa yhity hädaa yaabä naax̱wiin. Y mijtsä mnøøx mmajc‑hajxy, mäníthøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xyajwaꞌxaaṉä. Jaꞌa høxcujc‑hänaꞌc‑hajxy, hoy‑yagjuøøñäjátyhøch hänajty nyajwiinhixaꞌañ. Jaanä jaduhṉä majjäyaꞌadiøjc‑hajxypä, nyajcumaꞌawáam̱biøch hajxy hänajty hoy‑yagjuøøñäjaty. </v>
<v b="ACT" c="2" v="18">Coo hänajty yhabaadaꞌañ, mäníthøc̈hä nhEspíritu nyajnäguexaam̱bä jaꞌa nmoonsähajxy, jaꞌa yaꞌaybä, jaꞌa toꞌoxypä. Mäníthøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xyajwaꞌxáaṉäbä. </v>
<v b="ACT" c="2" v="19">Nyajcähxøꞌøgáam̱biøc̈hä hijxtahṉd hoy‑yagjuøøñäjatypä jim̱ tsajtcøxp møød hädaa yaabä naax̱wiin. Hochähgøøñäjátyhøch jaduhṉ nyajcähxøꞌøgaꞌañ nebiä nøꞌtiän, nebiä jøønän, nebiä jøønjocän. </v>
<v b="ACT" c="2" v="20">Wiingoodsøꞌøwaam̱bä xøø hänajty. Jaꞌa poꞌo, tsapts hänajty yhanaꞌañ nebiä nøꞌtiän. Ja ween hänajty quiaꞌa habaadyñä cooc̈hä naax̱wiimbä nyajwiimbidaaṉnä, cooc̈hä nHuuṉg Jesucristo yaa quiädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin. Mänitä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä yajtøyhajtyegaꞌañii. Jadúhṉhøc̈hä nmøcmäjaa hänajty nyajcähxøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="2" v="21">Pønjatiä Jesucristo hänajty capxpaadaam̱b, jeꞌe hänajty hodiuum mähmøꞌøwaam̱b, nøm̱ä Dios miänaaṉ̃. Jim̱ jaduhṉ myiṉ̃ maa Joel jecy quiujahyyän. </v>
<v b="ACT" c="2" v="22">’Mijts israelitas, huuc hamädoow̱hit hajxy hoy. Mnajuøøby hajxy jaduhṉ coo Dios jaꞌa Jesús jaꞌa Nazarettsohm̱bä wyiinguejxy coo jii tiúnät maa mijtsän. Madiuꞌu jaꞌa Jesús hijxtahṉd yajcähxøꞌcy hoy‑yagjuøøñäjatypä maa mijtsä mwiinduumhajxiän. </v>
<v b="ACT" c="2" v="23">Tøø Dios hänajty yajnähdijy coo mijtsä Jesús mmádsät. Mänitä cahwiindøyhänaꞌc hajxy hoy myajcøꞌødägøꞌøy. Mänitä Jesús hoy miøjpahbedyii cruzcøxp. Mänit yhoꞌcy. </v>
<v b="ACT" c="2" v="24">Pero mänitä Dios jaꞌa Jesús yagjujypiøjtägajch. Jaduhṉä Dios hänajty tøø miänaꞌañ coogä Jesús tsipcøxp jiujypiǿgät. </v>
<v b="ACT" c="2" v="25">Hix̱, jaduhṉä David jecy miädiaacy jaꞌa Jesúscøxpä: Nnajuǿøbiøch jaduhṉ cooc̈h homiänaajä xpiuhbety. Homiänáajøch jaduhṉ xcwieendähaty, jadúhṉhøch pøṉ xquiaꞌa hadsähgǿꞌøwøt. </v>
<v b="ACT" c="2" v="26">Páadyhøch jootcujc njaanc̈h tehm̱ ñijiäwøꞌøyii. Páadyhøc̈hä Dios jootcujc nbaꞌyaꞌaxy. Cábøc̈hä nhoꞌog ndsähgøꞌøy jeꞌeguiøxpä cooc̈hä njuøhñdy nbädaꞌagy maa Diosän. </v>
<v b="ACT" c="2" v="27">Xyagjujypiøgáam̱bøch miic̈h jaduhṉ. Cábøch miic̈h jiiby jutjooty xyajmähmøꞌøwaꞌañ cooc̈h jiiby nbúꞌudsät, jeꞌeguiøxpä cooc̈h miic̈h xyHuunghaty. </v>
<v b="ACT" c="2" v="28">Xyagjugyhadáam̱bøch miic̈h cøjxtaꞌaxiøø nej miic̈h homiänaajä mjugyhatiän. Cooc̈h miic̈h jaduhṉ xmiøødhidaꞌañ tehṉgajnä, páadyhøch jootcujc nnijiäwøꞌøwaꞌañii. </v>
<v b="ACT" c="2" v="29">Mänitä Pedro miänáaṉgumbä: ―Mäguꞌughajpädøjc, nmøødhájtämä tøyhajt hajxy jaduhṉ coo David jaduhṉ jecy quiaꞌa nimiädiaacä hamdsoo. Hix̱, coo David jecy yhoꞌcy, mänit hoy ñaax̱tägøꞌøy. Jiiby jaduhṉ yhityñä jutjooty høxtä jädaꞌanäbaadyñä. </v>
<v b="ACT" c="2" v="30">Coo David jaduhṉ jecy miädiaacy, ñajuøøby hänajty jaduhṉ coo yhapä yhoc hänajty tuꞌug wyiinguexáaṉäxä jaꞌa Diósäm, møød coo hänajty yhaneꞌemaam̱bä nebiä David jecy yhanehm̱iän. Tǿøyyämä Dios hänajty miänaꞌañ coo hänajty yajtøjiadaꞌañ coo David jaꞌa yhapä yhoc hänajty tuꞌug wiindsǿṉ tiunaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="2" v="31">Jaduhṉä David tøyhajt jecy miøødhajty coo Dios jaꞌa wyiinguex̱ypä yagjujypiøgaꞌañ coo hänajty tøø yhoꞌogy, møød coo hänajty quiaꞌa mähmøꞌøwaꞌañ jutjooty, møød coo ñiꞌxä quiopc hänajty jiiby quiaꞌa puꞌudaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="2" v="32">Jaꞌa Jesúscøxpä David jecy miädiaacy coo Jesús hänajty jiujypiøjtägatsaꞌañ. Tøø højts nhamdsoo hix̱y coo jiaanc̈h jujypiøjcy. </v>
<v b="ACT" c="2" v="33">Mänitä Jesús jim̱ miøjyaax̱ä maa Tieediä wyiinduumän. Mänit ñämaayyä coo jim̱ yhøxtáꞌagät maa Tieediä yhahooyhaampiän. Mänitä Jesús jaa Tieediä yhEspíritu miooyyä nebiä Tieedy hänajty tøø yajwiinwaaṉøꞌøyiijän. Mänitä Jesús jaꞌa Tieediä yhEspíritu yaghawaꞌxøøyyä. Jeꞌe hajxy jaduhṉ tøø mhix̱y tøø mmädoy. </v>
<v b="ACT" c="2" v="34">Jaꞌa Jesúsäts jim̱ møjyaax̱ä tsajpootyp, caꞌa Diavitä. Hix̱, jaduhṉä David jecy miänaam̱bä: Jaꞌa høøc̈hä nWiindsǿṉ, jeꞌe jaduhṉ nämaayyä jaꞌa Tiéediäm: “Miṉ yaa häñaꞌaw maac̈h nhahooyhaampiän. </v>
<v b="ACT" c="2" v="35">Nmoꞌowáam̱biøch miic̈h cuhdujt jaduhṉ coo mmädsip mgaꞌa yajmäjädáꞌagät.” Jaduhṉä Dios jaꞌa yHuung ñämaayy. </v>
<v b="ACT" c="2" v="36">Mänitä Pedro miänáaṉgumbä: ―Jaduhṉds jeꞌe, jaꞌa Jesús, jaꞌa mijts mmøjpahbéjtäbä cruzcøxp, jeꞌe jaꞌa Dios jaduhṉ wyiinguejx coo hajxy nWiindsøṉhájtämät, coo hajxy xyajnähwáatsämät. Tøyhajt jaduhṉ. Hahixøøby jaduhṉ coo hajxy nägøx̱iä mmäbǿgät jaꞌa Jesúscøxpä, mijts israelitas. Caꞌa hajxy mgaꞌa mäbøcy ―nøm̱ä Pedro miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="2" v="37">Jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty jiiby hamädoow̱hijpä, coo hajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy tiägøøyy tajpä maabiä hoyhoy. Mänitä Pedrohajxy ñämaayyä møødä jiamiøødtøjc: ―Mäguꞌughajpädøjc, neby jaduhṉ yhahixøꞌøy højts ngudiúnät. </v>
<v b="ACT" c="2" v="38">Mänitä Pedro yhadsooyy: ―Najtshixøꞌøw jaꞌa mhaxøøgcuhdujt hajxy. Jøjpøgøøyyä jaꞌa Dios jaꞌa quiuhdujt hajxy. Näbet hajxy jaꞌa Jesucristocøxpä. Jaduhṉä Dios jaꞌa mbojpä mgädieeybä hajxy xyajnähwáatsät. Jaduhṉä yhEspíritu hajxy xmióobiät. </v>
<v b="ACT" c="2" v="39">Pønjatiä Dios jaꞌa nWiindsøṉhájtämbä miøjyaax̱yp, jéꞌegädsä piojpä quiädieeybä yajnähwáatsäxäp, jéꞌegädsä Dios yhEspíritu mioꞌowaam̱by, møød mijts, møødä mhap møødä mhoc‑hajxy, møød pønjaty jäguem̱ tsänaaby. Jaduhṉ hajxy xyajwiinwaaṉǿøyyäm ―nøm̱ä Pedro miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="2" v="40">Madiuꞌujä Pedro jiaac mädiaacy. Mänit jiaac tehm̱ miänaaṉ̃: ―Yøꞌø cahwiindøjiäyaꞌayhajxy, caꞌa hajxy tehṉgajnä mbahix̱y neby hajxy quiuhdujthatiän, coo hajxy jaduhṉ mnäꞌä padägóyyät ―nøm̱ä Pedro miägapxy yhanehm̱y. </v>
<v b="ACT" c="2" v="41">Mänitä Pedro miädiaꞌagy miäbǿjcäxä nädägøøgmil‑jäyaꞌay. Mänit hajxy hoy nägøx̱iä ñäbety. </v>
<v b="ACT" c="2" v="42">Hamuumduꞌjoot hajxy hänajty miäbøcy nägøx̱iä neby hajxy hänajty yajnähixøꞌøyiijän jaꞌa apóstoldǿjcäm. Nax̱y hajxy hänajty yhamugøꞌøy tsajcaagyquiaamiujpä, møød hajxy hänajty Dyiospaꞌyaꞌaxy. Tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy hajxy hänajty yhity. Hamiṉ̃ haxøpy hajxy hänajty ñibiuhbedyii. </v>
<v b="ACT" c="2" v="43">Madiuꞌujä apóstoldøjcø hijxtahṉd hajxy hänajty yajcähxøꞌøgy hoy‑yagjuøøñäjaty. Jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøbiä mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty neby hajxy hänajty yhix̱iän. </v>
<v b="ACT" c="2" v="44">Tuꞌugmädiaꞌagy hajxy hänajty yhity mäduhṉ̃tiä hajxy hänajty miäbøcy. Yajtuuṉmujpy hajxy hänajty tijaty hajxy hänajty miøød. </v>
<v b="ACT" c="2" v="45">Mänit hajxy nägøx̱iä tiägøøyy tooꞌpä tijaty hajxy hänajty miøød. Pønjatiä xädøꞌøñ hänajty yajmaajiajp, mänitä xädøꞌøñ hajxy hänajty mioꞌoyii mäduhṉjaty hajxy hänajty yajmaajiaty. </v>
<v b="ACT" c="2" v="46">Jabom̱‑jabom̱ hajxy hänajty yhamugøꞌøy maa møjtsajtøjcän Diospaꞌyaax̱pä. Jootcujc hajxy hänajty quiaamiucy yhuucmucy maa yhamdsoo tøjc‑hajxiän. Hojioot hajxy hänajty miøød. </v>
<v b="ACT" c="2" v="47">Wyiingudsähgøøbiä Dios hajxy hänajty. Møødä cuꞌug hajxy hänajty wyiingudsähgøøbiä. Jabom̱‑jabom̱ä mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty yajmayøꞌøyii jaꞌa Diósäm. Jaduhṉ hajxy hänajty yajnähwaꞌac̈hii. </v>
<v b="ACT" c="3" v="1">Tuꞌugxøøbä Pedrohajxy hänajty ñøcxy tsajtøgooty møødä Juan. Mänacyxiøø hänajty jeꞌe. Jaduhṉ hajxy hänajty quiuhdujthaty jabom̱‑jabom̱ coo hajxy mänacyxiøø Dyiospaꞌyaꞌaxy. </v>
<v b="ACT" c="3" v="2">Jim̱ä paꞌamjäyaꞌay hänajty tuꞌug yhäñaꞌay maa tsajtøghaawän. Tecymiaꞌadä mähdiøjc hänajty tøø myiṉ̃ tøø quiaꞌay. Jabom̱‑jabom̱ hänajty jim̱ yajmec̈hii maa tsajtøjcän xädøꞌøñyujwaam̱bä. Jim̱ hänajty jabom̱‑jabom̱ ñajtshäñaꞌawøꞌøyii maa tsajtøghaawän, jaꞌa hänajty xøhajpä jaꞌa yajxoṉbä. Pønjaty hänajty jiiby tägøøby, mänitä xädøꞌøñ hajxy hänajty miäyujwaꞌañii jaꞌa paꞌamjäyaꞌay. </v>
<v b="ACT" c="3" v="3">Coo Pedrohajxy hänajty jiiby tiøjtägøꞌøwaꞌañ tsajtøgooty, mänit hajxy yhijxä jaꞌa paꞌamjäyaꞌay. Mänitä xädøꞌøñ hajxy miäyujwaaṉä. </v>
<v b="ACT" c="3" v="4">Mänitä Pedro jaꞌa mähdiøjc ñaax̱cuheebøøyy maa hänajty yhäñaꞌayän. Mänitä Pedro miänaaṉ̃: ―Højts wiinheeꞌppéjtäc. </v>
<v b="ACT" c="3" v="5">Mänitä Pedrohajxy jiaanc̈h wiinheeꞌppejtä. Jaduhṉä mähdiøjcä yhaa jioot hänajty yagjaty coo xädøꞌøñ hänajty mioꞌowaꞌañii. </v>
<v b="ACT" c="3" v="6">Mänitä Pedro miänáaṉgumbä: ―Cab højtsä xädøꞌøñ nnäꞌä møødä tii højts miic̈h nnäꞌä móꞌowäp. Pero ndunaam̱by højtsä mayhajt maa miic̈hcøxpän. Jaduhṉ højts miic̈h nnämaꞌay coo mbädǿꞌøgät, coo myoꞌoyǿꞌøgät. Jaꞌa Jesucristocøxpä højts miic̈h jaduhṉ nnämaꞌay, jaꞌa hijty jim̱ tsohm̱bä Nazaret. </v>
<v b="ACT" c="3" v="7-8">Mänitä Pedro jaꞌa mähdiøjcä yhahooguiøꞌø miajtsä. Mänitiä jaꞌa mähdiøjcä tiecy miøgøøyy møødä tiecy‑yoꞌt. Coo Pedro wyidsøꞌcy, mänitä paꞌamjäyaꞌay tiøpxøꞌcy. Mänit yoꞌoyøꞌcy. Mänitä Pedrohajxy jiiby miøødtøjtägøøyyä tsajtøgooty. Tǿpxäp júhyyäp jaꞌa craa tiøjtägøøyy, jaꞌa hänajty tøø miøcpǿquiäbä. Mänit tiägøøyy Dioscapxpaatpä. </v>
<v b="ACT" c="3" v="9">Jiibiä jäyaꞌayhajxy hänajty nämay tsajtøgooty. Mänit hajxy yhijxy coo craa hänajty yoꞌoy, møød coo Dios hänajty quiapxpaady. </v>
<v b="ACT" c="3" v="10">Mänitä craa yhøxcajpä coo hänajty jeꞌe jieꞌejä, jaꞌa hänajty jim̱ tøø xiädøꞌøñyujwáꞌañäbä maa tsajtøghaawän, jaꞌa hajxy hänajty tyijpiä jaꞌa jaanc̈h tehm̱ yajxoṉbä. Mänitä jäyaꞌayhajxy jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy nägøꞌø nädecypiä coo craa hänajty tøø miøcpøcy. </v>
<v b="ACT" c="3" v="11">Jim̱ä Pedrohajxy hänajty tiänaꞌay maa hajxy hänajty tyijjiän Pórtico de Salomón, møødä Juan, møødä craa jaꞌa hänajty tøø miøcpǿquiäba. Cabä Pedrohajxy hänajty piuhwaꞌadsaꞌañii. Mänitä jäyaꞌayhajxy jim̱ ñøcxøøyy yagjuǿøyyäp maa Pedrohajxy hänajty tiänaꞌayän. </v>
<v b="ACT" c="3" v="12">Coo Pedro jaduhṉ yhijxy coo jäyaꞌayhajxy hänajty yagjuøꞌøy, mänitä jäyaꞌay ñämaayy: ―Mäguꞌughajpädøjc, israelitadøjc, tii hajxy jaduhṉ coo mwiꞌi yagjuøꞌøy. Tii højts jaduhṉ coo xwyiꞌi yheeby. Coo hädaa craa tøø miäbøcy jaꞌa Jesúscøxpä, paady jaduhṉ tøø yoꞌoyøꞌøgy, caꞌa jieꞌeguiøxpä coo højts mäjaa nmøødä, ni quiaꞌa jeꞌeguiøxpä coo højtsä Dios hoy nwiingudsähgøꞌøy. </v>
<v b="ACT" c="3" v="13-15">Jueꞌe hajxy jecy nhaphájtäm ndeedyhájtäm, jaꞌa Abrahamhajpä, møødä Isaac‑hajpä, møødä Jacobhajpä. Wyiingudsähgøøbiä Abraham jaꞌa Dios hajxy hänajty jegyhajty. Pero coo Dios jaꞌa yHuung Jesús yaa quiejxy hädaa yaabä naax̱wiin, cab hajxy mwiingudsähgøøyy. Mänit hajxy hoy mmach. Mänitä tuuṉgmøødpä hajxy hoy myajcøꞌødägøꞌøy. Mänitä Pilato jaꞌa Jesús jia yaghøxmadsaaṉä. Pero mijts, caj mijts jaduhṉ mmänaaṉ̃ coo Jesús yhøxmadsǿøjät, hoyyä Jesús tii pojpä tii cädieey hänajty quiaꞌa jagä møødä. Mänit mijtsä haxøøghänaꞌc mnäꞌägä nähdujcy coo yhøxmadsǿøjät, jaꞌa hänajty tøø jiäyaꞌay‑yaghóꞌoguiäbä. Mänit hajxy mmänaaṉ̃ coo Jesús yaghoꞌogǿøjät. Coo Jesús jaduhṉ yhoꞌcy, xyajnähwáatsäm hajxy jaduhṉ; jaanä jaduhṉ hajxy xyagjugyhadáaṉäm cøjxtaꞌaxiøø neby jeꞌe jiugyhatiän. Mänitä Dios jaꞌa Jesús yagjujypiøjtägajch. Jaduhṉä Dios jaꞌa Jesús yajmøjtägøøyy. Coo Jesús hänajty tøø jiujypiøcy, mänit højts nhijxy, paady højts tøyhajt jaduhṉ nmøødä. </v>
<v b="ACT" c="3" v="16">Hoorä, hädaa craa, mnajuøøby hajxy hijty coo hijty tiecymiaꞌadä. Mhíjxnäp hajxy jaduhṉ coo tøø choocnä. Paady tøø choꞌogy coo tøø miäbøcy jaꞌa Jesúscøxpä, coo Jesús møcmäjaa miøødä, møødä møccuhdujt. </v>
<v b="ACT" c="3" v="17">’Mäguꞌughajpädøjc, huuc mädow̱ hajxy. Nnajuǿøbiøch jaduhṉ coo mijts hänajty mgaꞌa najuøꞌøy coo Jesús Dyioswiinguex̱iä, paady hajxy myajyaghoꞌcä. Ni jaꞌa mwiindsøṉhajxy hänajty quiaꞌa najuøꞌøy coo jeꞌe Dyiosquex̱iä. </v>
<v b="ACT" c="3" v="18">Jéquiänä Dios jaꞌa profetadøjc ñajtscapxøøyy coo Mesías hänajty tsipcøxp yhoꞌogaꞌañ, jaꞌa Dios hänajty tøø wyiinguéx̱iäbä. Jaduhṉä profetadøjc‑hajxy jiaanc̈h cujahy. Y coo Jesús jaduhṉ jiaanc̈h hoꞌcy, jaduhṉä Dios yajtøjiajty neby hänajty jecy tøø miänaꞌañän. </v>
<v b="ACT" c="3" v="19">Paadiä mhaxøøgcuhdujt hajxy mnajtshixǿꞌøwät. Jøjtägøøyyä jaꞌa Dios jaꞌa miädiaꞌagy hajxy. Jaduhṉä Dios jaꞌa mbojpä mgädieeybä hajxy xyajnähwáatsät. Y jaduhṉä hoybä weenbä hajxy xmióꞌowät. </v>
<v b="ACT" c="3" v="20">Coo yhabáadät, mänitä Dios jaꞌa Jesús yaa quiejxtägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin, jaꞌa tøø wyiinguéx̱iäbä coo mijts xyajnähwáꞌadsät. </v>
<v b="ACT" c="3" v="21">Cahnä yhabaady coo Jesús jim̱ chohṉdägátsät tsajpootyp, coo yaa miänajtägátsät hädaa yaabä naax̱wiin. Jim̱ jaduhṉ yhidaꞌaññä høxtä coonä yhabáadät coo Dios yaghoyøødiägátsät tijaty yaa hijp hädaa yaabä naax̱wiin. Jaduhṉä Dios jaꞌa profetadøjc jecy ñämaayy coo hajxy quiujáayät, jaꞌa Dios hänajty tøø wyiinguéx̱iäbä. </v>
<v b="ACT" c="3" v="22">Hix̱, jéquiänä Moisés jaduhṉ ñämaayy jaꞌa nhaphájtäm jaꞌa ndeedyhájtäm: “Tøøc̈hä Dios xwyiinguex̱y cooc̈hä profeta ndúnät. Coo yhabáadät, mänitä Dios tuꞌjäyaꞌay wyiinguexaꞌañ, jaꞌa højts nmägunáax̱äm. Jaduhṉ jeꞌe tiunaam̱bä profeta nébiøch nduṉ̃än. Nebiaty mijts xyhaneꞌemaꞌañ, mgudiúuṉäbä miädiaꞌagy hajxy. </v>
<v b="ACT" c="3" v="23">Pønjaty hänajty caꞌa mäbøgaam̱b, yajcuhdägoyyáaṉäp hajxy hänajty jaꞌa cúꞌugäm”, nøm̱ä Moisés jecy miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="3" v="24">’Jaduhṉä profetadøjc‑hajxy jecy miädiaacy nägøx̱iä nebiaty jädaꞌahaty jiadyii tiuñii, møødä Samuel, møød hajxy jaac túuṉäbä profeta. </v>
<v b="ACT" c="3" v="25">Jaꞌa hajxy jecy túuṉäbä profeta, mänitä Dios hajxy ñajtscapxøøyyä coo mijtsä Dios xñämaayy coogä Dios jaꞌa Mesías hänajty wyiinguexaꞌañ mijtscøxpä. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, jéquiänä Dios yajcuhdujcy møød højtsä nhaphájtäm møød højtsä ndeedyhájtäm coo Mesías hänajty wyiinguexaꞌañ mijtscøxpä. Hix̱, jaduhṉä Dios jaꞌa Abraham jecy ñämaayy: “Jaꞌa miic̈hä mhapä mhoccøxpä tuꞌug, jadúhṉhøc̈hä jäyaꞌay nägøx̱iä ngunuuꞌxaꞌañ wiinduhm̱yhagajpt”, nøm̱ä Dios jecy miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="3" v="26">Y coo Dios jaꞌa yHuung yagjujypiøjtägajch mänaa hänajty tøø yhoꞌoguiän, mijts jayøjp xyajnäguejx. Paady mijts jaduhṉ xyajnäguejxy coo mijts jaduhṉ xquiunúuꞌxät, coo weenä mhaxøøgcuhdujt hajxy jaduhṉ nägøx̱iä mnajtshixǿꞌøwät, ―nøm̱ä Pedro miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="4" v="1-2">Jim̱ä Pedro jaꞌa cuꞌug hänajty miøødmädiaꞌagyñä tsajtøgooty, mänitä teedyhajxy miädoyhajty møødä saduceodøjc coogä Pedro jaꞌa cuꞌug hajxy hänajty yajnähixøꞌøy coogä Jesús hänajty tøø jiujypiøjtägach mänaa hänajty tøø yhoꞌoguiän. Coogä Jesús jaduhṉ jiujypiøjcy, jadúhṉägä Pedro tøyhajt hajxy hänajty miøødä coogä hoꞌogyjiäyaꞌayhajxy hänajty jiujypiøgaam̱bä. Coo teedyhajxy jaduhṉ miädoyhajty coogä Pedrohajxy hänajty jaduhṉ yajnähixøꞌøy, mänitä teedyhajxy jiaanc̈h tehm̱ jiootmaꞌty møødä saduceodøjc‑hajxy, møødä tsajtøjcueendähajpä wyiindsøṉhajxy. Mänitä Pedrohajxy ñämejtsä møødä Juan. </v>
<v b="ACT" c="4" v="3">Mänitä Pedrohajxy hoy chumyii. Tøø hänajty chuujøꞌøy. Mänit hajxy jiiby yhijty pujxtøgooty tuꞌtsuhm̱. </v>
<v b="ACT" c="4" v="4">Mänitä jäyaꞌayhajxy nämay miäbøjcy jaꞌa Jesúscøxpä, jaꞌa hajxy hänajty tøø miädóyyäbä nebiä Pedrohajxy yajnähixøøyyän tsajtøgooty. Nämägoox̱mil jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy jaduhṉ jiajty, haagä yaꞌadiøjc. </v>
<v b="ACT" c="4" v="5">Cujaboom, mänitä judíos wyiindsøṉhajxy jim̱ yhamugøøyy Jerusalén, møødä majjäyaꞌadiøjc‑hajxy, møødä cuhdujtyajnähixøøbiädøjc‑hajxy, </v>
<v b="ACT" c="4" v="6">møødä Anás, jaꞌa hänajty tuum̱bä teedywiindsǿṉ, møødä Caifás, møødä Juan, møødä Alejandro, møødä teedywiindsǿṉ jiujy miäguꞌughajxy. </v>
<v b="ACT" c="4" v="7">Mänitä Pedrohajxy yajnøcxä møødä Juan jim̱ maa judíos wyiindsøṉhajxy hänajty tøø yhamugøꞌøyän. Mänitä Pedrohajxy piädaacä cujc. Mänit hajxy miäyajtøøw̱ä: ―Coo mijts hädaa craa tecymiaꞌadpä tøø myajtsoꞌogy, pøṉä quiuhdujthaam, pøṉä miäjaahaam hajxy jaduhṉ myajtsoocy. </v>
<v b="ACT" c="4" v="8">Haa jaꞌa Pedro, miøødä Dioshespíritu hänajty jeꞌe. Mänitä Pedro miänaaṉ̃: ―Mijts cuꞌugwiindsøṉdøjc, mijts majjäyaꞌadiøjc, </v>
<v b="ACT" c="4" v="9">mijts højts jaduhṉ xmiäyajtøøb neby højts hädaa mähdiøjc tøø nyajtsoꞌogy, hädaa hijty tecymiaꞌadpä. </v>
<v b="ACT" c="4" v="10">Huuc tuṉä mayhajt hajxy, huuc hamädoow̱hit hajxy weeṉ̃tiä neby højts cham̱ nmädiaꞌagaꞌañän maa mijtsä mwiinduumhajxiän. Jaduhṉä tøyhajt hajxy nägøx̱iä mmøødhádät møødä israelitadøjc‑hajxy nägøx̱iä neby hädaa mähdiøjc miøcpøjcy, hädaa hijty tecymiaꞌadpä, hädaa yaa tänaabiä mijtsä mwiinduum. Jaꞌa Jesucristo jaduhṉ yajmøcpøjc, caꞌa yhøjtsä. Nazaret jaꞌa Jesucristo hijty chooñ. Mänit mijts myajmøjpahbejtä cruzcøxp. Mänitä Dios yagjujypiøjtägajch. </v>
<v b="ACT" c="4" v="11">Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän: “Jaa tsaa mädyiibä tøjcojpädøjc‑hajxy quiaꞌa cumaayy, jeꞌeds jaduhṉ jayøjp pädaactsohṉä jim̱ tøjteec.” Haa jaa Jesucristo, jaduhṉ jeꞌe miäbaady nebiä tsaajän, jaꞌa jayøjp jim̱ pädaactsóhṉäbä teectuum. Pero mijts, cab hajxy mgumaayy, paady hajxy myajyaghoꞌcä. </v>
<v b="ACT" c="4" v="12">Jaayaꞌay hajxy jaduhṉ xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm. Jaꞌa Dios jaduhṉ mänaaṉ coo Jesús hajxy jaduhṉ xyajnähwaats xyajcuhwáatsämät ―nøm̱ä Pedro miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="4" v="13">Coo Pedrohajxy hänajty quiapxy hamøj jootmøj, paadiä møjtøjc‑hajxy hänajty yagjuøꞌøy. Hix̱, ñajuøøbiä møjtøjc‑hajxy hänajty coo Pedrohajxy hänajty quiaꞌa høxpøquiä. Mänitä møjtøjc‑hajxy ñajuøøyy coo Pedro jaꞌa Jesús hänajty tøø piawädity, paady hajxy hänajty quiapxy hamøj jootmøj. </v>
<v b="ACT" c="4" v="14">Cabä Pedrohajxy hänajty hoy quiapxhadugaꞌañii, jeꞌeguiøxpä coo hajxy hänajty piuhdänaꞌawøꞌøyii jaꞌa craa jaꞌa hänajty tøø chóꞌoguiäbä. </v>
<v b="ACT" c="4" v="15">Mänitä Pedrohajxy jiiby yhøxquejxpädsøøm̱ä. Mänitä teedyhajxy tiägøøyy yajcapxiøøbiä: </v>
<v b="ACT" c="4" v="16">―Neby hajxiädaꞌa nnäꞌä jatcǿøyyämät maa yøꞌø hänaꞌcøxpän. Mäduhṉ̃tiä cuꞌughajxy yaa chänaꞌay Jerusalén, quiøx̱y hix̱y quiøx̱y mädoy hajxy jaduhṉ coo yøꞌø hänaꞌc yøꞌø tecymiaꞌadpä hajxy tøø yajtsoꞌogy. Neby hajxy jaduhṉ nnäꞌä mänáaṉämät coo jaduhṉ quiaꞌa tøyyä neby yøꞌø hänaꞌc yøꞌø tecymiaꞌadpä hajxy tøø yajtsoꞌoguiän. Pero cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo yøꞌø capxy coo yøꞌø mädiaꞌagy jaduhṉ tehṉgahnä yhawaꞌxǿꞌøwät. </v>
<v b="ACT" c="4" v="17">Hahixøøby jaduhṉ coo hajxy nhadsähgǿøyyämät, jaduhṉä dijuuntä Jesús hajxy tehṉgahnä quiaꞌa ja wiꞌi quiapxpáadät ―nøm̱ä teedyhajxy ñiñämaayyä. </v>
<v b="ACT" c="4" v="18">Mänitä Pedrohajxy yajmøjyaax̱ä møødä Juan. Mänit hajxy yhanehm̱ä coo Jesús hajxy quiaꞌa capxpáatnät, coo cuꞌug hajxy quiaꞌa yajnähixǿøñät jaꞌa Jesúscøxpä. </v>
<v b="ACT" c="4" v="19">Mänitä Pedrohajxy yhadsooyy: ―Huuc wiinmahñdyhat hajxy waam̱bä Diosädaꞌa miänaꞌañ, pø hahixøøby jaduhṉ coo højts mijtsä mmädiaꞌagy ngudiúuṉämät, cahnä højtsä Dios jaꞌa miädiaꞌagy hänajty ngudiuuṉä. </v>
<v b="ACT" c="4" v="20">Caj pues, cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo højts mijtsä mmädiaꞌagy ngudiúuṉämät, cahnä højtsä Dios jaꞌa miädiaꞌagy hänajty ngudiuuṉä. Hoorä, jaduhṉ højtsä Dios tøø xyhaneꞌemy coo højtsä miädiaꞌagy tehṉgahnä ngapxwáꞌxät coo højtsä Jesús tøø nhijxjujypiøcy, coo højts tøø nmädoy nebiatiä Jesús tøø yajnähixøꞌøyän. Paady højts jaduhṉ ngaꞌa hamonaꞌañ ―nøm̱ä Pedrohajxy miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="4" v="21-22">Mänitä Pedrohajxy jadähooc yhadsähgøøyyä. Mänit hajxy yhøxmajtsä. Paady hajxy jaduhṉ yhøxmajtsä coo teedywiindsøṉhajxy hänajty quiaꞌa najuøꞌøy nebiä Pedrohajxy ñäꞌä tsaac̈htiunǿøjät. Hix̱, chähgøøbiä teedywiindsøṉä cuꞌug hajxy hänajty jeꞌeguiøxpä coo cuꞌugä Dios hajxy hänajty tehṉgahnä wyiꞌi quiapxpaady coo mähdiøjc tøø choꞌogy, jaꞌa hänajty tøø myiṉ̃ tøø quiáꞌayäbä tecymiaꞌad. Jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøbiä cuꞌughajxy hänajty jaduhṉ, jeꞌeguiøxpä coo mähdiøjc juxychäguiꞌx nax̱y jomøjt hänajty miøødä, jaꞌa tøø chóꞌoguiäbä. </v>
<v b="ACT" c="4" v="23">Coo Pedrohajxy yhøxmájtsänä møødä Juan, mänit hajxy jim̱ ñøcxy maa jiamiøødhajxiän. Mänit hajxy quiøx̱y mädiaacy waam̱batiä teedywiindsøṉhajxy hänajty tøø miänaꞌañ, møødä majtøjc‑hajxy. </v>
<v b="ACT" c="4" v="24">Coo jiamiøødhajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy nägøx̱iä tiägøøyy Diospaꞌyaax̱pä: ―Diosteedy, miic̈h højts nWiindsøṉhajpy. Miic̈hä tsajt jaduhṉ mhädiuuṉ møød hädaa yaabä naax̱wiin, møødä mejy, møød tijaty jim̱ hijp tsajtcøxp, møød hädaa yaabä naax̱wiin, møød jiiby mejjiooty. </v>
<v b="ACT" c="4" v="25-26">Jaduhṉ miic̈hä David jecy mnajtscapxøøyyä jaꞌa mhEspírituhaam: Näꞌä nägoobä jäyaꞌayhajxy yhawaꞌandaꞌagy, jaꞌa Dios hajxy caꞌa wiingudsähgøøbiä. Xiøøbä hajxy ñäꞌä wiinmahñdyhaty, cab hajxy tii yhoyǿøyyäxä. Mänitä gobiernähajxy yhamugøøyy, jaꞌa hajxy yaa hanehm̱bä hädaa yaabä naax̱wiin. Mänitä Dios hajxy jia näbädøꞌcy. Jaanä Mesías jaduhṉ ja näbädǿꞌcäbä, jaꞌa Dios hänajty wyiinguexaam̱biä, nøm̱ä David jecy miänaaṉ̃, jaꞌa miic̈h jecy mmoonsähájtäbä, jaꞌa højts jecy nhaphajt ndeedyhájtäbä. </v>
<v b="ACT" c="4" v="27">’Coo Jesús jaduhṉ miajtsä, mänitä Herodeshajxy yaa yhamugøøyy juntahajpä yaa Jerusalén, møødä Poncio Pilato, møødä israelitahajxy, møødä jäyaꞌayhajxy caꞌa israelítabä. Jaduhṉ jiaanc̈h tøjiajty nebiä David jecy jiaanc̈h mänaaṉ̃än. Mänitä Herodes jaꞌa Jesús hajxy ñähwaam̱bejty, hoyyä Jesús hänajty tii cädieey quiaꞌa jagä møødä. Miic̈hä mHuung jeꞌe. Miic̈h jeꞌe mwiinguejx coo Mesías tiúnät. </v>
<v b="ACT" c="4" v="28">Tǿøyyäm miic̈h hänajty jaduhṉ mmänaꞌañ coo Jesús hänajty jaduhṉ tsipcøxp jiadaꞌañ yhabetaꞌañ, paady miic̈h jaduhṉ waam̱b mgaꞌa mänaaṉ̃ coo Jesús jaduhṉ jiaanc̈h jajty jiaanc̈h habejty. </v>
<v b="ACT" c="4" v="29">Hoorä, Diosteedy, mnajuøøby miic̈h jaduhṉ coo højtsä teedywiindsøṉdøjc tøø xjia hadsähgøꞌøy. Højts miic̈h jaduhṉ xmioonsähajp. Højtsä mäjaa jaac móoyyäc, jaduhṉ højts miic̈hä mmädiaꞌagy jaduhṉ hoy njaac yaghawaꞌxǿøyyät hamøj jootmøj. </v>
<v b="ACT" c="4" v="30">Højts jaac puhbéjtäc, jaduhṉ højtsä paꞌamjäyaꞌay nyajmøcpǿgät jaꞌa miic̈hä mHuungä miäjaagøxpä, jaꞌa Jesúshajpä, weenä cuꞌughajxy jaduhṉ jiaanc̈h tehm̱ yagjuøꞌøy nej mijtsä møcmäjaa hajxy mjaanc̈h tehm̱ miøødä ―nøm̱ä Pedro jaꞌa Dios hajxy piaꞌyaax̱y. </v>
<v b="ACT" c="4" v="31">Coo Pedrohajxy jaduhṉ Dyiospaꞌyaax̱pädøøyy, mänit jim̱ chäyuuyy maa hajxy hänajty tøø yhamugøꞌøyøn. Mänitä Dioshespíritu hajxy nägøx̱iä yhadägøøyyä jioottägøøyyä. Mänitä Diosmädiaꞌagy hajxy tiägøøyy yajwaꞌxpä hamøj jootmøj. </v>
<v b="ACT" c="4" v="32">Tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdiä mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty nägøx̱iä. Mäduhṉjaty hajxy hänajty miøødä cøx̱iä wiinä, tuꞌugmucy hajxy hänajty yajtuuṉmucy. Cab hänajty pøṉ miänaꞌañ coo hänajty nidiuhm̱ jieꞌehaty. </v>
<v b="ACT" c="4" v="33">Haa jaꞌa apóstoldøjc‑hajxy, Diosmäjaamøød hajxy hänajty quiapxy miädiaꞌagy coogä Jesús hänajty tøø jiujypiøcy, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Jaanc̈h tehm̱ piuhbéjtäp hajxy hänajty nägøx̱iä jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="ACT" c="4" v="34">Cab hänajty pøṉ tii yajmaajiaty. Hix̱, pønjatiä naax̱ hänajty møød, møødä tøjc, tiooꞌpy hajxy hänajty. Pønjaty hänajty tøø ñaax̱toogy tøø tiøjtoogy, </v>
<v b="ACT" c="4" v="35">mänitä xädøꞌøñ hajxy hänajty yecy maa apóstoldøjc‑hajxiän. Mänitä mäbøjpädøjcä xädøꞌøñ hajxy hänajty yajniñäwaꞌxøꞌøyii pønjaty hänajty yajmaajiajp. </v>
<v b="ACT" c="4" v="36">Jim̱ä mäbøjpä hänajty tuꞌug xiøhaty José. Chiprenaaxooty hänajty chooñ. Jaꞌa Leví jaꞌa José hänajty jegyhajty tøø yhaphaty tøø tieedyhaty. Bernabé jaꞌa José yajxøbejtä jaꞌa apóstoldǿjcäm. (Jueꞌe Bernabé miädiaꞌagytiägøꞌøy hahebreohaam, “mäjootcapxmøcpøjp.”) </v>
<v b="ACT" c="4" v="37">Jim̱ä José naax̱cam̱ hänajty miøødä. Mänit tiooꞌcy. Mänitä xädøꞌøñ hoy yecy maa apóstoldøjc‑hajxiän. </v>
<v b="ACT" c="5" v="1">Jim̱ä jäyaꞌay hänajty tuꞌug xiøhaty Ananías. Safira jaꞌa tioꞌoxiøjc hänajty xiøhaty. Mänitä ñaax̱ hajxy jeꞌe piadooꞌpä. </v>
<v b="ACT" c="5" v="2">Tøø hajxy hänajty quiojyquiapxytiuṉ̃ møødä tioꞌoxiøjc coogä xädøꞌøñ hajxy hänajty cujjiä yegaꞌañ maa apóstoldøjc‑hajxiän. Cújjiäc hajxy hänajty miämähmøꞌøwaꞌañ. Coo Ananías jaꞌa Pedro jaꞌa xädøꞌøñ yajnämejch, mänitä Ananías miänaaṉ̃ cooc tyijy jaꞌa xädøꞌøñ hänajty tøø quiøx̱y yecy mäduhṉ̃tiä hänajty tøø tioogy. </v>
<v b="ACT" c="5" v="3-4">Mänitä Pedro miänaaṉ̃: ―Ananías, coo miic̈hä mnaax̱ tøø mdoogy, cujjiä xädøꞌøñ tøø mmämähmøꞌøy mäduhṉ̃tiä tøø xquiujuuyyä. Cooc̈h miic̈hä xädøꞌøñ cujjiä tøø xmioꞌoy, jaduhṉ miic̈h tøø mmänaꞌañ cooc̈h tyijy cøx̱iä tøø xmioꞌoy. Coo naax̱ hänajty mgaꞌa toogyñä, mjeꞌehajpyñä hänajtyñä. Coo tøø mdooꞌnä, miic̈h mjeꞌe hijty jeꞌe jaꞌa naax̱tsow̱. Coo jaduhṉ tøø mhøhṉdaꞌagy, mgädiehy jaduhṉ. Jaꞌa Dios miic̈h mja wiinhøønaaṉ, caꞌa yhøjtsä. Jaꞌa møjcuꞌugong miic̈h jaduhṉ xyajcapxtägooyy, paadiä Dioshespíritu jaduhṉ mja wiinhøønaaṉ̃ ―nøm̱ä Ananías ñämaayyä. </v>
<v b="ACT" c="5" v="5">Coo Ananías jaduhṉ miädooyy, mänitiä hoꞌogy quiädaayy. Pønjaty jaduhṉ mädoyhajt coo Ananías jaduhṉ yhoꞌcy, mänit hajxy chähgøøbiøjcy. </v>
<v b="ACT" c="5" v="6">Mänitä høxcujc‑hänaꞌc‑hajxy näjeꞌe miejch. Mänitä hoꞌogyjiäyaꞌay hajxy ñähbijty. Mänit hajxy hoy yajnaax̱tägøꞌøy. </v>
<v b="ACT" c="5" v="7">Cudägøøghorä, mänitä Ananías tioꞌoxiøjc piamejtspä, jaꞌa hänajty xøhajpä Safira. Cahnä Safira hänajty miädoyhatyñä coo ñihyhap hänajty tøø yhoꞌogy. Mänitä Safira tiøjtägøøyy maa Pedro hänajtiän. </v>
<v b="ACT" c="5" v="8">Mänitä Pedro jaꞌa Safira miäyajtøøyy: ―Nej, jaduhṉä mnaax̱ hajxy mjaanc̈h yejquiä, neby hajxy tøø mnägapxiän. ―Jaduhṉ ―nøm̱ä Safira yhadsooyy. </v>
<v b="ACT" c="5" v="9">Mänitä Pedro miänáaṉgumbä: ―Tii hajxy coo mja cojyquiapxytiuuṉ̃ coo hajxy hänajty mhøhṉdaꞌagaꞌañ. Nej, cab hajxy mnajuøꞌøyä coo Dioshespíritu hotyiijä yajcopcøꞌøy. Cab hajxy jaduhṉ hoy mwiinhǿønät. Coo mnihyhap yhøhṉdaacy, paady tøø yhoꞌogy. Xii hänaꞌc‑hajxy jeꞌe tiøjtägøꞌøy, jaꞌa hajxy hoy tøø miäyajnaax̱tägǿꞌøyäbä. Nøcxaam̱b miic̈h yøꞌø hänaꞌc xyajnaax̱tägøꞌøwaam̱bä ―nøm̱ä Safira ñämaayyä. </v>
<v b="ACT" c="5" v="10">Tuuṉä Safira jaduhṉ ñäꞌä mädooyy, mänitiä Pedro tiecyquiädaw̱øøyyä hoꞌogy. Coo høxcujc‑hänaꞌc‑hajxy tiøjtägøøyy, mänitä Safira hajxy yhijxy coo hänajty tøø yhoꞌogy. Mänit hajxy yhøxcøøbiädsøøm̱y. Mänit hajxy hoy yajnaax̱tägøꞌøy maa ñihyhapä ñähmøjcän. </v>
<v b="ACT" c="5" v="11">Pønjaty jaduhṉ mädoyhajt nebiä Ananíashajxy hänajty tøø jiaty tøø yhabetiän, mänit hajxy nägøx̱iä chähgøøbiøjcy, møødä mäbøjpädøjc‑hajxy nägøx̱iä. </v>
<v b="ACT" c="5" v="12">Mänitä apóstoldøjc‑hajxy jim̱ tiägøøyy mäbaꞌamyajnajxpä cajptooty. Jaanc̈h tehm̱ yhoy‑yagjuøøñä hajxy hänajty tiuṉ̃. Jaduhṉ hajxy hänajty yajcähxøꞌøgy coo Dios mäjaa jiaanc̈h tehm̱ miøødä. Jim̱ä mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty yhamugøꞌøyhaty tsajtøgooty maa hänajty xiøhatiän jaꞌa Pórtico de Salomón. </v>
<v b="ACT" c="5" v="13-14">Tehṉgahnä mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty miayøꞌøy näyaꞌay‑nädoꞌoxy, jaꞌa hajxy hänajty mäbøjpä jaꞌa Jesucristocøxpä. Haa jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty caꞌa mäbøjpä, cab hajxy hänajty jim̱ ñäꞌägädä nøcxy maa mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty nax̱y yhamugøꞌøyän, hoyyä mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty jiaanc̈h tehm̱ quiumayii jaꞌa cúꞌugäm. Paady hajxy hänajty jim̱ quiaꞌa nøcxaꞌañ, jaꞌa hajxy hänajty caꞌa mäbøjpä, coo hajxy hänajty chähgøꞌøy. </v>
<v b="ACT" c="5" v="15">Coo apóstoldøjcä paꞌamjäyaꞌay hajxy hänajty may yajmøcpøcy, paadiä paꞌamjäyaꞌayhajxy hänajty jim̱ quiøøñøcxyii tuꞌhaam maa Pedro hänajty ñaxøꞌøwaꞌañän. Jadúhṉägä paꞌamjäyaꞌayhajxy jaduhṉ näjeꞌe miøcpǿgät coogä Pedro yhahapc hajxy ñäꞌä páatät maa hajxy hänajty quioꞌnaꞌayän cøjxcøxp, møød toꞌogyquiøxp. </v>
<v b="ACT" c="5" v="16">Mayyä paꞌamjäyaꞌayhajxy hänajty jim̱ yajmec̈hii Jerusalén, møød jaꞌa hajxy haxøøgpä caꞌa hoybä møødpä, jaꞌa hajxy hänajty tsohm̱bä Jerusaléncajptpaꞌa mäwiingóṉ. Nägøx̱iä hajxy hänajty yajmøcpøgyii. </v>
<v b="ACT" c="5" v="17">Coo teedywiindsøṉhajxy jaduhṉ miädoyhajty coo paꞌamjäyaꞌayhajxy hänajty may tøø wyiꞌi miøcpøcy, mänit hajxy nägøꞌø nädecypiä jiootmaꞌty, møødä saduceodøjc‑hajxy. Hix̱, cabä apóstoldøjc‑hajxy hänajty yajmädsogyii coo hajxy hänajty tehṉgahnä wyiꞌi yajnähixøꞌøy jaꞌa Jesúscøxpä. </v>
<v b="ACT" c="5" v="18">Mänitä apóstoldøjc‑hajxy hoy chumyii. </v>
<v b="ACT" c="5" v="19">Mänitcoodsä Diosmoonsä jaꞌa pujxtøghaaw hoy yaghawaꞌac̈h. Mänitä apóstoldøjc‑hajxy yhøxwoobädsøøm̱ä jaꞌa Diosmóonsäm. </v>
<v b="ACT" c="5" v="20">Mänit hajxy ñämaayyä: ―Coo jiobǿꞌøwät, mänit hajxy jim̱ mnǿcxät maa tsajtøjcän. Jim̱ä cuꞌug hajxy myajnähixǿꞌøwät neby hajxy ñähwáꞌadsät, neby hajxy jaduhṉ jiugyhádät cøjxtaꞌaxiøø nebiä Dios jiugyhatiän ―nøm̱ä Diosmoonsä miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="5" v="21">Coo jiobøøyy, mänitä apóstoldøjc‑hajxy jim̱ jiaanc̈h nøcxy tsajtøgooty neby hajxy hänajty tøø ñämaꞌayiijän jaꞌa Diosmóonsäm. Mänitä cuꞌug hajxy tiägøøyy yajnähixøøbiä. Mänitä teedywiindsøṉhajxy miänaaṉ̃ coo hajxy nägøx̱iä yhamugǿꞌøwät juntahajpä, møødä majtøjc‑hajxy israelítabä. Mänit hajxy miänaaṉ̃ coo tsum̱yhänaꞌc‑hajxy jim̱ yajmedsǿøjät maa junta hajxy hänajty yagjadyiijän. </v>
<v b="ACT" c="5" v="22">Coo policíashajxy jim̱ miejch maa pujxtøjcän, cab pøṉ hänajty jiibiän. Mänitä policíashajxy wyiimbijty. </v>
<v b="ACT" c="5" v="23">Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Coo højts jim̱ nmejch maa pujxtøjcän, jeꞌenä hänajty hoy yhaawguiic̈hä. Jim̱ä soldadohajxy hänajty yhadänaꞌayñä maa pujxtøghaawän. Pero coo højts jiiby nja tøjtägøøyy, cab pøṉ hänajty jiibiän ―nøm̱ä policíashajxy miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="5" v="24">Coo teedywiindsøṉhajxy jaduhṉ miädooyy, møødä tsajtøjcueendähajpä wyiindsøṉhajxy, møødä møjteedywiindsǿṉ, mänit hajxy jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy. Cab hajxy hänajty ñajuøꞌøy tii hänajty jájtäp túuṉäp. </v>
<v b="ACT" c="5" v="25">Mänitä jäyaꞌay tuꞌug miejch maa teedywiindsøṉhajxy hänajty jiuntahatiän. Mänitä craa miänaaṉ̃: ―Xim̱ä cuꞌug wyiꞌi yajnähixǿøyyägumbä tsajtøgooty ―nøm̱ä teedywiindsøṉhajxy ñämaayyä. </v>
<v b="ACT" c="5" v="26">Mänitä apóstoldøjc‑hajxy hoy wioyii. Jaꞌa tsajtøjcueendähajpähajxy hoy miäwoy møødä policíashajxy. Hahoy haweenä apóstoldøjc‑hajxy jaduhṉ jim̱ yajmejtsä maa junta hänajty jiadyiijän. Hix̱, tsähgøøbiø policíashajxy hänajty coo hajxy ñäꞌä pagaꞌads ñäꞌä pawobǿøjät jaꞌa cúꞌugäm. </v>
<v b="ACT" c="5" v="27">Coo apóstoldøjc‑hajxy jim̱ wioomejtsä maa junta hänajty jiadyiijän, mänit hajxy jim̱ yajnøcxä maa møjteedywiindsøṉä wyiinduumän. Mänitä apóstoldøjc‑hajxy ñämaayyä: </v>
<v b="ACT" c="5" v="28">―Tøø højts mijts nja nämaꞌay coo hajxy mgaꞌa näꞌägädä yajnähixǿøñät jaꞌa dijuuntä Jesúscøxpä. Pero cab højts mijtsä nmädiaꞌagy tøø xquiudiuuṉä. Tøø cuꞌug hajxy jaduhṉ mgøx̱y yajnähixøꞌøy, mäduhṉ̃tiä hajxy yaa chänaꞌay Jerusalén. Y højts mijts jaduhṉ xjia wiꞌi yajnähdsømaam̱b cooc tyijy højtsä dijunto Jesús nyajyaghoꞌcä. </v>
<v b="ACT" c="5" v="29">Mänitä Pedrohajxy yhadsooyy møødä jiamiøødhajxy: ―Cab yhahixøꞌøy coo højtsä jäyaꞌay miädiaꞌagy ngudiúuṉät, cahnä højtsä Dios miädiaꞌagy hänajty ngudiuuṉä. </v>
<v b="ACT" c="5" v="30">Coo mijtsä Jesús myajyujmänooṉä cruzcøxp, mänitä Dios jaꞌa Jesús yagjujypiøjtägajch, jaꞌa højtsä nhapä ndeedyhájtäm jecy wyiingudsähgǿøyyäbä. </v>
<v b="ACT" c="5" v="31">Mänitä Dios jaꞌa Jesús cuhdujt miooyy coo Jesús jim̱ miähanéꞌemät tsajpootyp maa Dios yhahooyhaampiän. Coo judíos jaꞌa yhaxøøgcuhdujt hajxy ñajtshixǿꞌøwät, jaduhṉä piojpä quiädieeybä hajxy jaduhṉ yajnähwaats yajcuhwáatsäxät Jesúsäm. </v>
<v b="ACT" c="5" v="32">Højtsä tøyhajt nyejpy coo Jesús jiujypiøjtägajch coo hänajty tøø yhoꞌogy. Jaanä jaduhṉä Dioshespíritu tøyhajt yejpä coo Jesús jiujypiøjcy. Pønjatiä Dios jaꞌa miädiaꞌagy jaduhṉ cudiúuṉäp, jeꞌe jaꞌa Dios jaꞌa yhEspíritu miooby ―jaduhṉä Pedrohajxy miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="5" v="33">Coo teedywiindsøṉhajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy jiaanc̈h tehm̱ jiootmaꞌty. Mänit hajxy jaduhṉ jia mänaaṉ̃ coo Pedrohajxy yaghoꞌogǿøjät. </v>
<v b="ACT" c="5" v="34">Jim̱ä fariseo hänajty tuꞌug teedywiindsøṉhagujc. Jueꞌe hänajty xiøhaty Gamaliel. Ley‑yajnähixøøbiä hänajty tiuuṉghajpy. Jaanc̈h tehm̱ wyiingudsähgǿøyyäp hänajty jeꞌe jaꞌa cúꞌugäm. Mänit tiänaayyøꞌcy. Mänit yhanehm̱y coo apóstoldøjc‑hajxy nøcxy yajpädsøm̱yii tuꞌhabaquiä. </v>
<v b="ACT" c="5" v="35">Mänitä Gamaliel jaꞌa jiamiøødtøjc ñämaayy: ―Mäguꞌughajpädøjc, huuc wiinmahñdyhat hajxy hodiägaamby neby yøꞌø hänaꞌc hajxy mdunaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="5" v="36">Huuc jahmiets hajxy nebiä Teudas jecy jiajtiän. Mänit jootmøj ñibiädaacä. Mänit ñiñänøøm̱ä cooc tyijy miøjjäyaꞌay jiaanc̈hjäyaꞌayä. Mänit piaduꞌubøjcä nämädaax̱mägoꞌx jäyaꞌay. Mänitä Teudashajxy tiägøøyy tsiptuum̱bä. Mänitä Teudas yaghoꞌcä. Jaꞌa soldadohajxy jaduhṉ mäyaghoꞌc. Mänitä Teudas jiamiøødhajxy xii yaa ñøcxøøyy. Mänitä tsip jaduhṉ yhamaadiujnä. </v>
<v b="ACT" c="5" v="37">Mänitä tsip wiingpä jadähooc chohṉdáaccumbä mänaa censo hajxy hänajty yajpädøꞌøguiän. Jaꞌa craa Judas jaꞌa tsip jaduhṉ yajtsohṉdaac, jaꞌa hänajty jim̱ tsohm̱bä Galilea. Mänitä cuꞌug may piaduꞌubǿjcäbä. Mänitä Judas yaghóꞌcäbä jaꞌa soldadohajxy. Jaduhṉä Judas jiamiøødhajxy xii yaa ñøcxøøbiä. </v>
<v b="ACT" c="5" v="38">Paady, høxmats yøꞌø hänaꞌc hajxy. Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo hajxy nej mdúnät. Hix̱, pø yhamdsoo wiinmahñdy hajxy jaduhṉ yajtuum̱by, cab jaduhṉ yhoyǿꞌøwät; tuꞌumáꞌadäp jaduhṉ. </v>
<v b="ACT" c="5" v="39">Pero pø yøꞌø hänaꞌcä Dios wyiinmahñdy hajxy yajtúuṉäp, cab hajxy jaduhṉ hoy mgapxhadúgät. Hix̱, jaduhṉ quiähxǿꞌøgät nejpiä Dios hajxy hänajty mmädsiphajpiän ―jaduhṉä teedywiindsøṉhajxy ñämaayyä. Jiaanc̈h mäbøjc hajxy jaduhṉ nebiä Gamaliel miänaaṉ̃än. </v>
<v b="ACT" c="5" v="40">Mänitä apóstoldøjc‑hajxy jadähooc quiuyaaxøøyyä tøgooty. Mänit hajxy wiobhoꞌcä. Mänit hajxy yhanehm̱ä coo Jesús hajxy quiaꞌa capxpáatnät. Mänit hajxy ñajtsmadsøøyyä. </v>
<v b="ACT" c="5" v="41">Xooṉdáacäp hajxy tiøjpädsøøm̱y maa junta hänajty jiadyiijän. Paady hajxy hänajty xiooṉdaꞌagy, hix̱, hahixøøby hänajty jaduhṉ coo hajxy hoc̈hähdiuuṉnä chaac̈hpǿgät jaꞌa Jesúscøxpä. </v>
<v b="ACT" c="5" v="42">Mänit hajxy tiägǿøguiumbä yajnähixøøbiä jaꞌa Jesúscøxpä, tsajtøgooty møød tøgootypaady. Tehṉgahnä hajxy hänajty yajnähixøꞌøy jøjwidsøꞌø. </v>
<v b="ACT" c="6" v="1">Tehṉgahnä mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty jiaanc̈h tehm̱ miayøꞌøy. Jaduhṉ hajxy hänajty quiuhdujthaty coo yaamgtoꞌoxy cay huꞌugy hajxy jabom̱‑jabom̱ mioꞌowǿøjät. Cujwaꞌxiä mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty quiapxy hagriego. Cujwaꞌxiä hajxy hänajty quiapxy hahebreo. Jaꞌa hajxy hänajty capxpä hagriego, mänit hajxy tiägøøyy mänaam̱bä coo yaamgtoꞌoxy cay huꞌugy hajxy hänajty pedyii quiaꞌa móoyyänä, jaꞌa hajxy hänajty capxpä hagriego. Høxtä yajtsip yajmaꞌadøøby hajxy hänajty jaꞌa yaamgtoꞌoxycøxpä. </v>
<v b="ACT" c="6" v="2">Mänitä apóstoldøjc jaꞌa nämajmetspähajxy miänaaṉ̃ coo mäbøjpädøjc hajxy nägøx̱iä yhamugǿꞌøwät. Mänitä apóstoldøjc‑hajxy miänaaṉ̃: ―Mäguꞌughajpädøjc, cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo højtsä cay huꞌugy njaac yajwáꞌxät tehṉgahnä. Hix̱, cab højtsä Diosmädiaꞌagy jaduhṉ hoy ngapxwaꞌxaaṉnä. </v>
<v b="ACT" c="6" v="3">Paadiä, hahixøøby jaduhṉ coo hajxy mniwyiimbiwǿøjät näjuxtujc coo cay huꞌugy hajxy yajwáꞌxät. Jueꞌe hajxy mwiimbíwäp mädyii hoyhänaꞌc, mädyii Dioshespíritumøød, mädyii jajp najuøøby. </v>
<v b="ACT" c="6" v="4">Y højts jaꞌa nämajmetspä, tehṉgahnä højtsä Dios nbaꞌyaꞌaxaꞌañ. Tehṉgahnä højtsä miädiaꞌagy nyajnähixøꞌøwaaṉä ―nøm̱ä apóstoldøjc‑hajxy miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="6" v="5">Mänitä mäbøjpädøjc‑hajxy nägøx̱iä cojyquiapxy miähmøøyy pønjaty hajxy hänajty wyiimbiwaam̱by. Jueꞌe hajxy jaduhṉ wiimbiiw̱ä, jaꞌa Esteban, møødä Felipe, møødä Prócoro, møødä Nicanor, møødä Timón, møødä Parmenas, møødä Nicolás. Haa jaꞌa Esteban, hoyyä Diosmädiaꞌagy hänajty jiaanc̈h tehm̱ miäbøcy. Miøødä Dioshespíritu hänajty jeꞌe. Haa jaꞌa Nicolás, Antioquía hänajty chooñ. Coo hänajty tøø miøjjøꞌøy, mänit jaduhṉ tiägøøyy maa judíos quiuhdujthajxiän. </v>
<v b="ACT" c="6" v="6">Mänitä näjuxtujpähajxy jim̱ wioonøcxä apóstolwiinduumhajxy. Coo näjuxtujpähajxy jim̱ miejch, mänit hajxy quiøꞌønähgajpä jaꞌa apóstoldøjc. Mänitä apóstoldøjcä Dios hajxy piaꞌyaax̱y coo näjuxtujpä cuhdujt hajxy mioꞌowǿøjät coo hajxy jaduhṉ tiúnät nebiä apóstoldøjc‑hajxy hänajty tiuṉ̃än. </v>
<v b="ACT" c="6" v="7">Tehṉgahnä Diosmädiaꞌagy hänajty yhawaꞌxøꞌøy. Mayøøbyñä jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty tehṉgahnä jim̱ Jerusalén. Mayyä teedywiindsøṉhajxy hänajty miäbøjpä. </v>
<v b="ACT" c="6" v="8">Haa jaꞌa Esteban, miøødä Diosmäjaa hänajty jeꞌe. Dioswiinguex̱y hänajty jaduhṉ. Mänit tiägøøyy paꞌamyajnajxpä maa cuꞌugän. Hoy‑yagjuøøñä hänajty jaduhṉ wyiꞌi tiuṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="6" v="9">Mänitä judíos jaꞌa Esteban hajxy näjeꞌe tiägøøyy yajcapxiøøbiä nebiatiä Esteban hänajty yajnähixøꞌøy. Tøø hajxy hänajty yhity nebiä cudoogøꞌøybän. Pero tøø hajxy hänajty yhøxmájtsänä. Jim̱ä yhamdsoo tsajtøjc hajxy hänajty miøødä. Jäguem̱baady hajxy hänajty chooñ wiinghagajptjaty, møød jim̱ Cirene, møød jim̱ Cilicia‑naaxooty, møød jim̱ Asia‑naaxooty. </v>
<v b="ACT" c="6" v="10">Pero cab hajxy hänajty miäjädaꞌagaꞌañ jeꞌeguiøxpä coo Esteban hänajty jiaanc̈h tehm̱ jiaty mädiaꞌag. Hix̱, miøødä Esteban jaꞌa Dioswiinmahñdy hänajty nebiaty hänajty mioꞌoyii jaꞌa Dioshespíritäm. </v>
<v b="ACT" c="6" v="11">Mänitä judíoshajxy quiojyquiapxytiuuṉ̃ coo wiinghänaꞌc hajxy miäjúyät coo weenä Esteban ñähwaam̱bedyii cooc tyijy jaꞌa Moisés hänajty haxøøg tøø ñänømyii møødä Dios. </v>
<v b="ACT" c="6" v="12">Coo Esteban jaduhṉ ñähwaam̱bejtä, mänitä cuꞌughajxy hoyhoy jiootmaꞌty, møødä majtøjc‑hajxy, møødä ley‑yajnähixøøbiädøjc‑hajxy. Mänitä Esteban yajmujcä. Mänit miajtsä. Mänit yajnøcxä maa teedywiindsøṉwiinduumhajxiän, maa junta hajxy hänajty yagjadyiijän. </v>
<v b="ACT" c="6" v="13">Mänitä wiinghänaꞌc‑hajxy yajmejtsä maa junta hänajty jiadyiijän. Mänitä Esteban tiägøøyyä nähwaam̱béjtäbä: ―Tehṉgahnä yøꞌø craa hädaa tsajtøjc haxøøg ñänøm̱y maa Dios hajxy nwiingudsähgǿøyyämän. Jaduhṉä ley haxøøg ñänøøm̱bä, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. </v>
<v b="ACT" c="6" v="14">Jaduhṉ højts nmädooyy coo jäyaꞌayhajxy miänaam̱bä cooc tyijy jaꞌa Jesús Nazaretpä hädaa tsajtøjc yajmaꞌadaꞌañ, cooc tyijy jaꞌa cuhdujt yajtägatsaꞌañ, jaꞌa Moisés hajxy jecy xyajmänähgueegǿøyyämbä ―nøm̱ä Esteban ñähwaam̱bejtä. </v>
<v b="ACT" c="6" v="15">Mänitä tuuṉgmøødpä Esteban hajxy wyiinheeꞌppejty, mäduhṉ̃tiä hajxy hänajty jim̱ yhäñaꞌay maa junta hänajty jiadyiijän. Haam̱b tsämaam̱bä Esteban wyiin jiøjp hänajty quiähxøꞌøgy nebiä Diosmoonsä wyiin jiøjphajxy quiähxøꞌøguiän, jaꞌa hajxy jim̱ hijpä tsajpootyp. </v>
<v b="ACT" c="7" v="1">Mänitä teedywiindsøṉä Esteban miäyajtøøyy: ―Nej, jaanc̈h tøyhajt jaduhṉä nej miic̈h yøꞌø hänaꞌc xñänøm̱iän. </v>
<v b="ACT" c="7" v="2">Mänitä Esteban yhadsooyy: ―Majtøjc, puhyaꞌadiøjc, høøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy huuc hamädoow̱híjtäc. Jaꞌa Abraham hajxy jecy nhaphajt ndeedyhájtäm. Jim̱ hänajty chänaꞌayñä Mesopotamia‑naaxooty maa Caldeabä‑jäyaꞌayhajxy hänajty chänaꞌayän. Cahnä Abraham hänajty jim̱ jiøbajnax̱yñä maa naax̱ hänajty xiøhatiän Harán. Mänitä Dios tsajpootypä jim̱ ñäguehx̱tøøꞌxy maa Abraham wyiinduumän. </v>
<v b="ACT" c="7" v="3">Mänitä Dios jaꞌa Abraham ñämaayy: “Mdsóonäp yaa maa mnaax̱ maa mgajptän. Mnähguéꞌegäbä mjujy mmäguꞌug. Jim̱ mnǿcxät maac̈h miic̈h nwoonøcxaꞌañän. Mänítøch miic̈h jim̱ nyajnähixǿꞌøwät maa mdsänaadiaacpǿgät”, nøm̱ä Abraham jecy nämaayyä. </v>
<v b="ACT" c="7" v="4">Mänitä Abraham jim̱ jiaanc̈h tsohṉnä Mesopotamia. Mänit jim̱ ñøcxy tsänaadiaacpøjpä Harán‑naaxooty. Pero cab jim̱ jejcy yhijty Harán‑naaxooty. Coo Abraham tieedy yhoꞌcy, mänit jim̱ chóhṉgumbä. Mänitä Dios jaꞌa Abraham yaa wioomejch hädaa yaabä naax̱ hädaa yaabä cajpt maa hajxy jädaꞌahaty nhíjtäm. </v>
<v b="ACT" c="7" v="5">Pero cabä Dios jaꞌa Abraham cuhdujt ñäꞌägä mooyy ni weeṉ̃tiä coo yaa chänaadiaacpǿgät. Jaduhṉä Abraham cuhdujt ñäꞌä mooyyä coo yaa ñäꞌä hahídät. Mänitä Dios jaꞌa Abraham yajwiinwaaṉøøyy coogä cuhdujt hänajty mioꞌowaꞌañ coo yhap yhoc‑hajxy yaa chänáañät coo Abraham hänajty tøø yhoꞌogy, hoyyä Abraham yhuung hänajty quiaꞌa jagä jiijä mänaa jaduhṉ yajwiinwaaṉøøyyän. </v>
<v b="ACT" c="7" v="6">Jaduhṉä Dios jiaac mänaaṉ̃ coogä Abraham yhap yhoc‑hajxy hänajty wiingnaaxooty nøcxy yhadsänaꞌawaꞌañ, møød coog hajxy hänajty yhidaꞌañ nebiä cudoogøꞌøybän mädaax̱mägoꞌxjumøjt, møød coog hajxy tsaac̈htiuṉ̃ yhidaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="7" v="7">Mänitä Dios miänáaṉgumbä: “Coo miic̈hä mhapä mhoc‑hajxy hänajty tøø yagjaamduṉ̃ tøø yajtsaac̈htiuṉ̃, mäníthøc̈hä jäyaꞌay nyajcumädow̱aꞌañ, jaꞌa miic̈hä mhapä mhoc hänajty tøø xjiaamduuṉ tøø xchaac̈htiúuṉäbä. Mänitä mhapä mhoc‑hajxy jim̱ choonaꞌañ. Mänit hajxy yaa myinaꞌañ. Yaac̈h hajxy jaduhṉ xwyiingudsähgøꞌøwaꞌañ.” </v>
<v b="ACT" c="7" v="8">Coo Dios jaꞌa Abraham jaduhṉ yajmøødmädiaacy, yajcuhdujc hajxy jaduhṉ neby hajxy jaduhṉ miädiaaquiän. Mänitä Dios jaꞌa Abraham yhanehm̱y coo Abrahamhajxy yajcircuncidarhádät, møødä yhuunghajxy, møødä yhapä yhoc‑hajxy. Jaduhṉä hijxtahṉd miähmøøyy coo Dios jaꞌa Abraham jaduhṉ miøødyajcuhdujcy. Paadiä, coo Abraham yhuung Isaac jiaanc̈h miiṉ̃ jiaanc̈h cahy, cuductujxøø jaꞌa Abraham jaꞌa yhuung jiaanc̈h circuncidarhajty. Y coo Isaac hänajty tøø miøjjøꞌøy, jaduhṉä yhuung Jacob tiuum̱bä. Y jaꞌa Jacob, jaanä jaduhṉä ñøøx miajc yajpanøcxpä, jaꞌa nämajmetspä, jaꞌa højts jecy nhaphajt ndeedyhájtämbä. </v>
<v b="ACT" c="7" v="9">’Jueꞌe Jacob yhuung hänajty tuꞌug xiøhaty José. Coo José hänajty jiaanc̈h tehm̱ chogyii jaꞌa tiéediäm, paadiä José yhajchhajxy jiootmaꞌty. Mänitä José jim̱ quiudoogøøyyä Egipto‑naaxooty. José yhajchhajxy jaduhṉ jatcøøyy. Pero tehṉgahnä Dios jaꞌa José hänajty cwieendähaty. </v>
<v b="ACT" c="7" v="10">Coo José hänajty hoyhoy tøø chaac̈htiuñii, mänit yajnähwaatsä jaꞌa Diósäm. Mänitä José wiinmahñdy miooyyä. Mänitä Dios miänaaṉ̃ coo José quiumayǿøjät jaꞌa Faraóngäm, jaꞌa hänajty jim̱ tuum̱bä gobiernä Egipto‑naaxooty. Mänitä Faraón jaꞌa José wyiinguejxy coo José jim̱ yhanéꞌemät mäduhṉ̃tiä Egipto‑naax̱, møød jim̱baady maa Faraón tiøjcän. </v>
<v b="ACT" c="7" v="11">’Mänitä yuuxøø hoyhoy jiajtä jim̱ Egipto møød jim̱ Canaán‑naaxooty. Mänit højtsä nhapä ndeedyhajxy jiaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøjcy jaꞌa yuugøxpä, coo cay huꞌugy hänajty jim̱ quiaꞌa hijnä. </v>
<v b="ACT" c="7" v="12">Pero coo Jacob jaduhṉ miädoyhajty coo trigo hänajty jim̱ yajpaady Egipto, mänitä ñøøx miajc jim̱ quiejxy trigojuubiä. Coo Jacob yhuunghajxy yhooc̈hohṉ̃ jayøbajt, cabä José choj høxcajpä jaꞌa yhájchäm. </v>
<v b="ACT" c="7" v="13">Coo hajxy miämetsc‑hoocpä yhoodiägajch, mänitä José ñiñägapxä. Mänit yhøxcájpänä. Mänitä Faraón ñajuøøñä coo José yhajchhajxy hänajty jeꞌe. </v>
<v b="ACT" c="7" v="14">Mänitä José quiapxyñäguejxy coo tieedyhajxy jiiby ween miänacy Egipto, møødä jiujy miäguꞌughajxy nägøx̱iä. Jueꞌe hajxy hänajty nägøx̱iä, nädägøøghiiꞌxcumajmocx. </v>
<v b="ACT" c="7" v="15">Mänitä Jacobhajxy jiiby jiaanc̈h hädaacnä Egipto møødä yhuunghajxy. Jiiby hajxy nägøx̱iä yhoꞌtaacy, jaꞌa hajxy jecy nhaphajt ndeedyhájtämbä. </v>
<v b="ACT" c="7" v="16">Cujequiä Jacob piajc‑hajxy yagjødsohṉnájxäxä møødä José piajc. Jim̱ä piajc‑hajxy yajnǿcxäxä maa cajpt hänajty xiøhatiän Siquem. Jim̱ hajxy hoy ñaax̱tägøødiägach maa Abraham jaꞌa naax̱ hänajty tøø jiuyyän. Jaꞌa Hamor yhuungä naax̱ hajxy tooꞌc. </v>
<v b="ACT" c="7" v="17">’Coo hänajty yhabaadaaṉnä coo Dios hänajty yajtøjiadaꞌañ nebiä Abraham hänajty tøø yajwiinwaaṉøꞌøyiijän, tøø højtsä nhaphájtämä ndeedyhájtämhajxy hänajty miayøøñä jim̱ Egipto. </v>
<v b="ACT" c="7" v="18">Mänitä wiinggobiernä jim̱ tiägøøyy tuum̱bä Egipto‑naaxooty. Cabä gobiernä miøjpädaacy nebiä José hänajty tøø tiuṉ̃än. </v>
<v b="ACT" c="7" v="19">Mänit højtsä nhaphájtämä ndeedyhájtämhajxy wyiinhøhṉä. Jaꞌa gobiernä jaduhṉ mäwiinhøhṉ. Mänit hajxy jiaamduuṉä chaac̈htiuuṉä. Mänit hajxy yhanehm̱ä hadsip coo yhuung hajxy yhøxtséenät yhøxcónät, jaꞌa naam̱miṉ̃ jaꞌa naam̱mechpä, coo hajxy jaduhṉ ween yhoꞌogy. </v>
<v b="ACT" c="7" v="20">Mänitä Moisés myiiṉ̃guiahy. Yajxóṉ jiaanc̈h tehm̱ miaaxhuunghajty. Cabä Moisés yhøxtsehṉä nebiä gobiernä hänajty tøø jia haneꞌemiän. Yuꞌuc̈hä Moisés yaghijtä tägøøgpoꞌo tøgooty. </v>
<v b="ACT" c="7" v="21">Coo Moisés hänajty hoy yuꞌuc̈h quiaꞌa hidaaṉnä, mänitä gobiernä tioꞌoxyhuungä Moisés yohbiaaty. Mänit yajtsoocy nebiä hamdsoo huungän. </v>
<v b="ACT" c="7" v="22">Coo Moisés miøjjøøyy, mänitä cuhdujt cøx̱iä yajwiinhixøøyyä nebiä egipcioshajxy hänajty quiuhdujthatiän. Jaanc̈h tehm̱ jiajp jaduhṉ piädsøøm̱y. Jaanc̈h tehm̱ yajxóṉ hänajty quiapxy miädiaꞌagy nebiä jajp nebiä najuøøbiän. Jaanc̈h tehm̱ yhoy hänajty miähaneꞌemy. </v>
<v b="ACT" c="7" v="23">’Coo Moisés jiumøjt juxychäguiꞌx yhabejty, mänit wyiinmaadiaacy coo jaꞌa miägunaax̱ nøcxy quiuhixaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="7" v="24">Jim̱ä Moisés jaꞌa miägunaax̱ hänajty tuꞌug chaac̈htiuñii jaꞌa egipcio‑jäyáꞌayäm. Coo Moisés jaduhṉ yhijxy, mänitä miägunaax̱ ñäwaaṉ̃. Mänitä egipcio‑jäyaꞌay yaghoꞌcy, jaꞌa hänajty mädsaac̈htiuum̱bä. </v>
<v b="ACT" c="7" v="25">Paadiä Moisés jaduhṉ jiatcøøyy, jaduhṉ hänajty tiajy miay coo miägunaax̱hajxy hänajty tøø miäbøcy coo Moisés hänajty tøø wyiinguexyii jaꞌa Diósäm coo miägunaax̱ jaduhṉ yajnähwáꞌadsät. Pero cab hajxy jaduhṉ ñäꞌä mäbøjcy. </v>
<v b="ACT" c="7" v="26">Cujaboom, jim̱ä israelitahajxy hänajty nämetsc ñiguioxyii. Coo Moisés jaduhṉ yhijxy, mänit jia mänaaṉ̃ coo hajxy ñiyhøxmadsǿøjät. Mänit miänaaṉ̃: “Mäguꞌughajpädøjc, jueꞌe mijts jaduhṉ, mduꞌugcunaax̱ mijts jaduhṉ. Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo hajxy jaduhṉ mniguioxǿøjät.” </v>
<v b="ACT" c="7" v="27">Mänitä Moisés yhøxjahm̱ä tuꞌjäyaꞌay, jaꞌa hänajty mäjädaꞌagaam̱bä. Mänitä Moisés ñämaayyä: “Pøṉ miic̈h tøø xpiädaꞌagy coo højts miic̈h xyhanéꞌemät. </v>
<v b="ACT" c="7" v="28">Nej, jaduhṉ miic̈h mdaj mmaabiä cooc̈h miic̈h xyaghoꞌogaam̱bä nej miic̈hä egipcio‑jäyaꞌay häxøøyy myaghoꞌquiän.” </v>
<v b="ACT" c="7" v="29">Coo Moisés jaduhṉ miädooyy, mänit piäyøꞌcy. Mänit jim̱ ñøcxy jäguem̱ maa naax̱ hänajty xiøhatiän Madián. Mänit jim̱ tiägøøyy hadsänaabiä. Mänitä jäyaꞌay wyiingpøjcy. Mänitä huung hajxy metsc piaaty. </v>
<v b="ACT" c="7" v="30">’Coo Moisés hänajty jim̱ tøø yhijnä Madián juxychäguiꞌxjumøjt, mänit jim̱ tiägøøyy wädijpä pactuum, jim̱ mädøyyä maa jaꞌa tuṉ hänajty xiøhatiän Sinaí. Mänitä Moisés yhijxy coo jaꞌa wädsats hänajty tioy. Mänitä Diosmoonsä tuꞌug ñäguehx̱tøøꞌxy jøønhaajiooty. Tsajpootyp hänajty tøø chooñ. </v>
<v b="ACT" c="7" v="31">Coo jaꞌa Moisés jaduhṉ yhijxy, mänit jaduhṉ jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy. Mänitä Dios jaꞌa Moisés ñämaayy: </v>
<v b="ACT" c="7" v="32">“Høøc̈h Dioshajp. Høøc̈hä Abrahamhajxy jecy xwyiingudsähgøøyy, møødä Isaac, møødä Jacob, jaꞌa miic̈h jecy mhaphajt mdeedyhájtäbä.” Mänitä Moisés tiägøøyy tsäyuubiä. Jaanc̈h tehm̱ chähgøøby hänajty jaduhṉ. Cab hänajty jim̱ ñäꞌägä møjheebaꞌañ maa hänajty miägapxyiijän. </v>
<v b="ACT" c="7" v="33">Mänitä Moisés ñämáayyägumbä: “Jeṉ yøꞌø mgøꞌøg. Høøc̈h nwiinduum miic̈h yaa mdänaꞌay. </v>
<v b="ACT" c="7" v="34">Tøøc̈h nhix̱y cooc̈hä nguꞌughajxy jim̱ jiaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøcy Egipto‑naaxooty. Tøøc̈h nmädoy coo hajxy wyiꞌi jiøꞌøy wyiꞌi xiuuc̈h. Páadyhøch yaa tøø ngädaꞌagy hädaa yaabä naax̱wiin, jaꞌa ngúꞌughøch nyajnähwaꞌads nyajcuhwaꞌadsaam̱by. Miic̈h jim̱ nguexaam̱by Egipto yajnähwaatspä”, nøm̱ä Dios miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="7" v="35">Mänitä Esteban jiaac mädiaacy: ―Tøø jaꞌa Moisés jaꞌa miädiaꞌagy hänajty quiaꞌa mäbǿjcäxä. Jaꞌa yhamdsoo miägunaax̱hajxy hänajty tøø quiaꞌa mäbøcy. Mänit hajxy miänaaṉ̃: “Pøṉ miic̈h tøø xwyiinguex̱y coo mmøjhádät, coo mmähanéꞌemät.” Hoyyä Moisés hänajty jaduhṉ tøø jia nämaꞌayii, mänitä Dios jaꞌa Moisés wyiinguejxy wiindsøṉhajpä maa jaꞌa quiuꞌugän, coo hajxy jaduhṉ ñähwaꞌads quiuhwáꞌadsät. Jaꞌa Diosmoonsä jaꞌa Moisés jaduhṉ najtscapxøøyyä, jaꞌa hänajty tøø ñäguehx̱tǿøꞌxiäbä maa jaꞌa wädsats hänajty tioyyän. </v>
<v b="ACT" c="7" v="36">Mänitä Moisés jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä may yajcähxøꞌcy jim̱ Egipto‑naaxooty. Mänitä miägunaax̱ jim̱ hoy wioobädsøm̱y. Majatiä Moiséshajxy hänajty wiädity, yajcähxøꞌpiä Moisés jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä hänajty, møød jim̱ maa jaꞌa Tsaptsmejjiän, møød jim̱ pactuum. Juxychäguiꞌxjumøjt hajxy jim̱ wiädijty pactuum. </v>
<v b="ACT" c="7" v="37">Mänitä Moisés jaꞌa miägunaax̱ ñämaayy: “Nébiøc̈hä Dios tøø xwyiinguex̱iän coo mijts nyajnähwáꞌadsät, jaanä jaduhṉä Dios wiinghänaꞌc wyiinguexaam̱bä, jaꞌa jaac miim̱bä jaꞌa jaac cahbä. Mijtsä mmägunaax̱ jaduhṉ pädsøm̱aam̱b. Nax̱iä miädiaꞌagy hajxy mdehm̱ quiudiúuṉät waam̱baty hänajty miänaꞌanaꞌañ”, nøm̱ä Moisés jecy miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="7" v="38">Hanäguipxiä Moisés jaꞌa miägunaax̱ jim̱ miøødwädijty pactuum, jaꞌa højts nhaphajt ndeedyhájtäm. Coo hajxy jim̱ miejch maa jaꞌa tuṉ hänajty xiøhatiän Sinaí, mänitä Diosmoonsä jaꞌa Moisés jim̱ tuꞌug miägapxy, jaꞌa hänajty jim̱ tsohm̱bä tsajpootyp. Mänitä Moisés jaꞌa Diosmädiaꞌagy ñajtscapxøøyyä. Paady jaduhṉ ñajtscapxøøyyä, coo højts jaduhṉ xyajmänähgueegǿøyyämät. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy, cab jaduhṉ mänaaxøø quiuhdägoyyaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="7" v="39">’Pero cabä Moisés jaꞌa miädiaꞌagy hänajty yajtunáaṉäxä. Jaꞌa højts nhaphajt ndeedyhájtämhajxy hänajty caꞌa cudiunaam̱b. Jaduhṉä jioot hajxy hänajty tøø piädaꞌagy coo hajxy hänajty wyiimbidaꞌañ, coo hajxy hänajty jim̱ ñøcxtägatsaꞌañ Egipto. </v>
<v b="ACT" c="7" v="40">Jim̱ä Moisés jaꞌa piuhyaꞌay hänajty tuꞌug xiøhaty Aarón. Coo jaꞌa Moisés hänajty tøø ñøcxy tuṉmøjc, mänitä cuꞌugä Aarón hajxy ñämaayy: “Huuc tuṉä mayhajt, højtsä saandä mejtstägøøg hädiúuṉäc, jaduhṉ højts nwiingudsähgǿꞌøwät. Jeꞌe højts jaduhṉ xwyiinwówäp. Jaꞌa Moisés, jaꞌa højts tøø xwioobädsǿøm̱ämbä jim̱ Egipto‑naaxooty, cab jaduhṉ yajnajuøꞌøy neby jaduhṉ tøø jiaty tøø yhabety”, nøm̱ä Aarón ñämaayyä. </v>
<v b="ACT" c="7" v="41">Mänitä saandä hajxy yhädiuuṉ̃ wajhuunghahädiuuṉnax̱y. Mänitä saandä hajxy tiägøøyy wiingudsähgøøbiä. Mänitä animal hajxy tiägøøyy yojxpä jaꞌa saandäcøxpä. Mänitä saandä hajxy wyiinxooṉdaacy, jaꞌa hajxy hänajty hamdsoo tøø yhädiúṉ̃äbä. </v>
<v b="ACT" c="7" v="42">Mänitä Dios jaꞌa tsaanguꞌug piuhwaatsnä. Mänit ñähgueecnä, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa xøø hajxy hänajty tøø tiägøꞌøy wiingudsähgøøbiä møødä poꞌo møødä madsaꞌa. Hix̱, jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa profeta jecy quiujahyyän: Mijts Israelpäjäyaꞌay, mänaa hajxy jecy mwäditiän pactuum juxychäguiꞌxjumøjt, caꞌa yhøøc̈hcøxpä jaꞌa animal hajxy mwiꞌi yojxy, caꞌa yhøøc̈hä mijts xwyiingudsähgøøyy. </v>
<v b="ACT" c="7" v="43">Caj pues, caꞌa yhøøc̈hä. Jeꞌe hajxy mwiingudsähgøøyy jaꞌa saandä hänajty xøhajpä Moloc. Jeꞌe chajtøjc‑hahädiuuṉnax̱y hajxy mmädajnajxä, møødä saandä Renfán jaꞌa miadsaꞌahahädiuuṉnax̱y. Hamdsoohaambiä saandä hajxy mhädiuuṉ̃ neby hajxy jaduhṉ mwiingudsähgǿꞌøwät. Coo hajxy jaduhṉ mjatcøꞌøy, paady mijts nhøxquejxpädsøm̱aꞌañ maa jaꞌa mhamdsoo naax̱hajxiän. Jäguem̱ mijts nguexaꞌañ Babilonia‑nänax̱y. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="ACT" c="7" v="44">’Hoorä, mänaa højts nhaphajt ndeedyhájtämhajxy jecy wiäditiän pactuum, carpa‑tøbiaꞌcä Dios hajxy hänajty wyiingudsähgøꞌøy. Tsajtøjcä carpa‑tøy hajxy hänajty wiaꞌañ. Hoy ñäꞌä majatiä carpa hajxy hänajty ñäꞌä tøy. Jaduhṉä carpa‑tøy hajxy yhädiuuṉ̃ nebiä Dios jaꞌa Moisés jaꞌa hijxtahṉd jecy yaghijxiän coo jaduhṉ piahädiúnät. </v>
<v b="ACT" c="7" v="45">Jaꞌa nhaphajt jaꞌa ndeedyhájtämhajxy, jaꞌa hajxy jaac púhw̱äbä jaac híꞌcäbä, tehṉgahnä cuhdujt hajxy hänajty jiaac panøcxy coo jaꞌa Dios hajxy hänajty wyiingudsähgøꞌøy carpa‑tøbiaꞌc. Jaduhṉ hajxy hänajty jiaac paduṉ̃ñä mänaa jaꞌa Josué hajxy jim̱ wioonøcxyiijän wiinghagajpt maa jaꞌa wiingjäyaꞌayhajxy hänajty chänaꞌayän. Coo jaꞌa nhaphajt jaꞌa ndeedyhájtämä naax̱ hajxy ñädägøøyy tsiptuum̱bä, jaꞌa Dioscøxpä hajxy miäjädaacy. Jaꞌa miädsiphajxy, cøjxä ñaax̱ hajxy yhøxpäyøꞌøgy. Y coo jaꞌa David cujecy tiägøøyy gobiernähajpä, jeꞌenä jaꞌa nhaphajt jaꞌa ndeedyhájtämä cuhdujt hajxy hänajty jiaac paduṉ̃ coo jaꞌa Dios hajxy hänajty wyiingudsähgøꞌøy carpa‑tøbiaꞌc, jaꞌa hajxy hänajty tøø jiaac tehm̱ piúꞌuyäbä, jaꞌa hajxy hänajty tøø jiaac tehm̱ yhíꞌiguiäbä. </v>
<v b="ACT" c="7" v="46">Jaꞌa David, jaanc̈h tehm̱ quiumaabiädsøøm̱ jaayaꞌay maa jaꞌa Diosän. Mänitä David jaꞌa Dios cuhdujt miäyujwaaṉ̃ coo jaꞌa tsajtøjc yhädiúnät maa jaꞌa Jacob yhap yhoc jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ piaꞌyáꞌaxät. </v>
<v b="ACT" c="7" v="47">Caꞌa Diavitä jaꞌa tsajtøjc hädiuuṉ jaꞌa Dioscøxpä. Jaꞌa David jaꞌa yhuung Salomón, jeꞌedsä tsajtøjc jaanc̈h hädiuuṉ. </v>
<v b="ACT" c="7" v="48">Pero jaꞌa Dios tsajpootypä, cab jaduhṉ tiehm̱ yhity tsajtøgooty, jaꞌa jäyaꞌayhajxy yhädiuum̱biä. Jaduhṉä profeta tuꞌug jecy quiujahy coogä Dios miänaaṉ̃: </v>
<v b="ACT" c="7" v="49">Høøc̈h Dioshajp. Yaac̈h nhäñaꞌay tsajpootyp. Yaac̈h nmähaneꞌemy. Jiiby naax̱wiin, jíibyhøc̈hä ndecy nyaghity. Cábøc̈hä tøjc nyajmaajiaty maac̈h nbóoꞌxät. Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo mijtsä tøjc xquiójjät. Tiic̈hä tøjc jaduhṉ nnäꞌä wáꞌanät. </v>
<v b="ACT" c="7" v="50">Haa caꞌa, høøc̈h cøx̱iä tøø nhuuc hädiuum̱bä mäduhṉ̃tiä yaa tsajpootypä møød jiiby naax̱wiin, nøm̱ä Dios miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="7" v="51">Mänitä Esteban jiaac miänaaṉ̃: ―Jaꞌa mijtsä mhapä mdeedyhajxy jaꞌa jecypiä haampiä, jaanc̈h tehm̱ quiuhxex̱ hajxy hijty, nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa mäbøjpän. Jaanä jaduhṉ mijtspä, caj mijtsä Diosmädiaꞌagy mmäbøgaam̱bä. Høxtä Dioshespíritupaady hajxy jaduhṉ homiänaajä mmädsiphaty. </v>
<v b="ACT" c="7" v="52">Jaꞌa mijtsä mhapä mdeedyhajxy jaꞌa jecypiä haampiä, quiøx̱y jaamduuṉ quiøx̱y tsaac̈htiuuṉ jaꞌa profetadøjc hajxy jecy, jaꞌa Dios hänajty tøø wyiinguéx̱iäbä coo jaꞌa mädiaꞌagy hajxy yajwáꞌxät coogä Dios jaꞌa yHuung hänajty yaa quiexaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin, jaꞌa pojpä cädieey caꞌa møødpä. Høxtä yaghoꞌcä jaꞌa profetadøjc‑hajxy jaduhṉ. Y coo jaꞌa Dios yHuung yaa jiaanc̈h cädaacy, mänit mijts mgøꞌøyejcy coo yaghoꞌogǿøjät. </v>
<v b="ACT" c="7" v="53">Coo jaꞌa Dios jaꞌa Moisés cuhdujt jecy miooyy, jaꞌa Diosmoonsä jaꞌa Moisés najtscapxøøyyä, jaꞌa jim̱ tsohm̱bä tsajpootyp, mänit mijtsä mhapä mdeedy jaꞌa cuhdujt hajxy jaduhṉ mioodiägajtsä. Hoyyä Diosmoonsä jaꞌa cuhdujt hajxy jia yejcy, cab hajxy jaduhṉ mgudiuṉ̃ ―nøm̱ä Esteban miädiaacpädøøyy. </v>
<v b="ACT" c="7" v="54">Coo jaꞌa teedywiindsøṉhajxy jaduhṉ miädooyy nebiä Esteban hänajty miädiaꞌaguiän, mänitä Esteban hajxy jaduhṉ jiaanc̈h tehm̱ miäjootmaꞌty. Høxtä tøøtscädajp hajxy hänajty. </v>
<v b="ACT" c="7" v="55">Pero cabä Esteban jaduhṉ ñäꞌä møjpädaacy. Hix̱, miøødhajpiä Esteban jaꞌa Dioshespíritu hänajty. Mänitä Esteban yuugheeꞌpy tsajpootyp. Mänit jaduhṉ yhijxy coo jim̱ jiaanc̈h tehm̱ yajxoṉä maa jaꞌa Dios yhäñaꞌayän. Mänitä Jesús jaduhṉ yhíjxäbä coo jim̱ yhäñaabiä maa jaꞌa Dios ñähmøjcän yhahooyhaamby. </v>
<v b="ACT" c="7" v="56">Mänitä Esteban miänaaṉ̃: ―Huug hix̱ hajxy. Jadúhṉhøc̈hä tsajt nhix̱y nebiä hawaꞌadspän. Xim̱ä Jesucristo yhäñaꞌay Diosnähmøjc maa yhahooyhaampiän. </v>
<v b="ACT" c="7" v="57">Mäduhṉ̃tiä jäyaꞌayhajxy hänajty yhamädoow̱hity, mänit hajxy ñidiaatsmoꞌxä; haa caꞌa, cab hajxy hänajty tehṉgahnä miädow̱aaṉnä nebiatiä Esteban hänajty miädiaꞌagy. Mänit hajxy tiägøøyy yaax̱pä jojpä møcjaty. Mänitä Esteban yajmujcä. </v>
<v b="ACT" c="7" v="58">Mänit yajnøcxä cajptpaꞌa hadsip. Jaꞌa hänaꞌcä Esteban hajxy hänajty tøø ñähwaam̱bétiäbä, mänitä jiocxwit hajxy nägøx̱iä yhøxchijy. Jim̱ä høxcujc‑hänaꞌc hänajty tuꞌug piadänaꞌay, jaꞌa hänajty xøhajpä Saulo. Mänitä Saulo ñämaayyä coo jaꞌa jiocxwithajxy cwieendähájtäxät. Mänitä Esteban tiägøøyyä caꞌadshóꞌcäbä. </v>
<v b="ACT" c="7" v="59">Jim̱ä Esteban hänajty quiaꞌadshoꞌogyii, mänit tiägøøyy Diospaꞌyaax̱pä. Mänit miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ Jesús, tuṉä mayhajt, høøc̈h njuøhñdy jim̱ wiingpǿjcäc tsajpootyp. </v>
<v b="ACT" c="7" v="60">Mänitä Esteban jyijcädaacy. Mänit møc yaax̱y: ―Dios, caꞌa jaduhṉ mmøjpädaꞌagy nébiøch yøꞌø hänaꞌc xchaac̈htiuṉ̃än, hoy jia møjpoj jia møjcädieeyä. Coo jaꞌa Esteban jaduhṉ jiaac tehm̱ quiapxy, mänit yhoꞌnä. </v>
<v b="ACT" c="8" v="1">Y jaꞌa Saulo, quiumaayy jeꞌeduhṉ coo jaꞌa Esteban yaghoꞌcä. Jaꞌa mänitxøøbä jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy tiägøøyyä jaamduuṉ tsaac̈htiúuṉäbä jim̱ Jerusalén. Mänit hajxy xii yaa ñøcxøøyy. Näjeꞌe hajxy miähmøøyy Judea‑naaxooty wiinduhm̱yhagajpt. Näjeꞌe hajxy ñøcxøøbiä Samaria‑naaxooty. Jagooyyä jaꞌa apóstolädøjc‑hajxy jim̱ jiaac mähmøøyy Jerusalén. </v>
<v b="ACT" c="8" v="2">Mänitä dijuuntä Esteban hoy yajnaax̱tägøꞌøyii. Näjeꞌe jäyaꞌayhajxy hoy miäyajnaax̱tägøꞌøy, pønjatiä hojioot hänajty møød. Hoyhoyyä Esteban ñäjøøyy ñäxuuꞌtsä. </v>
<v b="ACT" c="8" v="3">Y jaꞌa Saulo, tehṉgahnä jaꞌa mäbøjpädøjc hänajty jiaamduṉ̃ chaac̈htiuṉ̃ wiinduhm̱yhagajpt. Høxtä jäyaꞌadiøgootypaadiä Saulo hänajty tiägøꞌøy. Pønjaty hänajty yajpaatp tiøgooty, mänit hajxy hänajty yhøxwich yhøxwooñii, jaꞌa yaꞌadiøjc jaꞌa toꞌoxiøjc. </v>
<v b="ACT" c="8" v="4">Y jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy, jaꞌa hajxy hänajty tøø chóoñäbä Jerusalén, jeꞌenä jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty tehṉgahnä yajwaꞌxy jaꞌa Jesúscøxpä, majaty hajxy hänajty wiädity. </v>
<v b="ACT" c="8" v="5">Høxtáhm̱dsä craa Felipehajpä, coo jim̱ chohṉ̃ Jerusalén, mänit jim̱ ñøcxy Samaria‑cajptooty. Coo jim̱ miejch, mänit jaduhṉ tiägøøyy mädiaacpä jaꞌa Jesúscøxpä, coo hänajty jeꞌe Dyiosquex̱iä. </v>
<v b="ACT" c="8" v="6">Mayyä jäyaꞌayhajxy hänajty yhamugøꞌøy mädiaꞌagyhamädoow̱hijpä waam̱batiä Felipe hänajty miänaꞌañ. Madiuꞌu jaꞌa Felipe hoy‑yagjuøøñäjatypä hänajty yajcähxøꞌøgy, paadiä miädiaꞌagy hänajty jiaanc̈h tehm̱ yhamädoow̱híjtäxä. </v>
<v b="ACT" c="8" v="7">Pønjatiä haxøøgpä caꞌa hoybä hänajty møød, mänit hajxy nämay piaꞌamnajxy. Yáax̱äp jójcäbä haxøøgpä caꞌa hoybähajxy hänajty piädsøm̱y. Jaduhṉä cøꞌømucypiä tecymiucypiähajxy hänajty miøcpøjpä møødä tecymiaꞌadpähajxy. </v>
<v b="ACT" c="8" v="8">Paadiä cuꞌughajxy hänajty jiaanc̈h tehm̱ xiooṉdaꞌagy jim̱ Samaria. </v>
<v b="ACT" c="8" v="9-11">Jim̱ä jäyaꞌay hänajty tuꞌug xiøhaty Simón. Tøø jaꞌa magia‑wiinmahñdy hänajty jejcy tiuṉ̃ jim̱ Samaria. Tøø jaꞌa Simón jaꞌa jäyaꞌay hänajty jim̱ may jiaanc̈h tehm̱ wyiinhøøñ. Jaduhṉä Simón hänajty ñiñänømyii cooc tyijy jiaanc̈h tehm̱ miøj jiaanc̈h tehm̱ jiaanc̈hä, jeꞌeguiøxpä cooc tyijy jaꞌa magia hänajty jiaanc̈h tehm̱ jiaty. Madiuꞌu jaꞌa Simón jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä hänajty jiaanc̈h tehm̱ yajcähxøꞌøgy, paadiä miädiaꞌagy hänajty jiaanc̈h tehm̱ miäbǿjcäxä nägøx̱iä høxtä jaꞌa møjtøjcpaady: ―Yøꞌø Simón, jueꞌedaꞌa yøꞌø, Dioswiinguex̱iädaꞌa yøꞌø, paadiä møcmäjaa jaduhṉ jiaanc̈h tehm̱ miøødä. Jaduhṉä Simón hänajty ñänømyii jaꞌa cúꞌugäm. </v>
<v b="ACT" c="8" v="12">Jaduhṉä Felipe hänajty yajnähixøꞌøy coogä Dios yhaneꞌemy jaꞌa miøcmäjaahaam, møød coogä Jesús Dyioswiinguex̱iä. Mänitä jäyaꞌayhajxy may miäbøjcy näyaꞌay nädoꞌoxy. Mänit hajxy nägøx̱iä hoy ñäbety. </v>
<v b="ACT" c="8" v="13">Y jaꞌa Simón, miäbøjc jeꞌeduhm̱bä. Mänit hoy pianäbejpä. Mänitä Simón jaꞌa Felipe tiägøøyy møødwädijpä. Yagjuøøbiä Simón hänajty nebiä Felipe jaꞌa hoy‑yagjuǿøñäbä hänajty yajcähxøꞌøguiän. </v>
<v b="ACT" c="8" v="14">Y jaꞌa apóstoldøjc‑hajxy, jaꞌa hajxy hänajty tøø miähmǿꞌøyäbä Jerusalén. Mänit hajxy miädoyhajty coogä cuꞌug jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty tøø jiøjpøgøꞌøy jim̱ Samaria. Mänitä Pedrohajxy jim̱ quiejxä møødä Juan. </v>
<v b="ACT" c="8" v="15">Coo hajxy jim̱ miejch Samaria, mänit hajxy tiägøøyy Diospaꞌyaax̱pä jaꞌa mäbøjpädøjcøxpähajxy, weenä Dioshespíritu hajxy nägøx̱iä yhadägøꞌøy jioottägøꞌøyii. </v>
<v b="ACT" c="8" v="16">Hix̱, cahnä Dioshespíritu hänajty pøṉ yhadägøꞌøy jioottägøꞌøyii. Tøø hajxy hänajty jia näbety jaꞌa Jesúscøxpä. Cahnä hajxy hänajty miädoyhatyñä jaꞌa Dioshespíritucøxpä. </v>
<v b="ACT" c="8" v="17">Coo jaꞌa Pedrohajxy Dyiospaꞌyaax̱pädøøyy møødä Juan, mänitä mäbøjpädøjc‑hajxy quiøꞌønähxajjä. Mänit hajxy yhadägøøyy jioottägøøyyä jaꞌa Dioshespíritäm. </v>
<v b="ACT" c="8" v="18">Y jaꞌa Simón, coo jaduhṉ yhijxy, mänitä Pedro xädøꞌøñ hajxy jia yajmähawaaṉøøyyä. </v>
<v b="ACT" c="8" v="19">Mänitä Simón miänaaṉ̃: ―Høøc̈h yøꞌø mäjaa jaduhm̱bä yaghabǿjcäc. Hix̱, cooc̈h pøṉ jaduhṉ ngøꞌønähxájät, tehm̱ jiaduhṉ jeꞌe yhadägøøyy jioottägǿøyyäbät jaꞌa Dioshespíritäm. </v>
<v b="ACT" c="8" v="20">Mänitä Pedro yhadsooyy: ―Coo miic̈h jaduhṉ mwiꞌi tiajy mwiꞌi miay coo højts miic̈h jaꞌa Diosmäjaa nyaghabǿgät juyhaam, paady miic̈hä Dios xyajcuhdägoyyaꞌañ møødä mxädøꞌøñ. Hix̱, ñäꞌä yejpiä Dios jaa miäjaa jaduhṉ, caj pøṉ yajmädoogy. </v>
<v b="ACT" c="8" v="21">Caj miic̈h cuhdujt mnäꞌägädä møødä coo højts miic̈h jaꞌa Diostuuṉg xmiøødtúnät, jeꞌeguiøxpä coo miic̈hä mwiinmahñdy quiaꞌa näꞌägädä hoyyä jaꞌa Dioscøxpä. </v>
<v b="ACT" c="8" v="22">Najtshixøꞌøw jaꞌa mhaxøøgwiinmahñdy jaduhṉ. Jím̱bädä Dios xñäꞌä mäméeꞌxät coo mmänuuꞌxtáꞌagät. </v>
<v b="ACT" c="8" v="23">Tøøc̈h miic̈h nhøxcapy coo miic̈hä mhaa mjoot jiaanc̈h tehm̱ yhaxøøgä, møød coo miic̈h haxøøg mjaanc̈h tehm̱ tiajy mjaanc̈h tehm̱ miay mjoodooty mgopcooty. </v>
<v b="ACT" c="8" v="24">Mänitä Simón yhadsooyy: ―Huuc tuṉä mayhajt hajxy, huuc Diospaꞌyaꞌax hajxy jaꞌa høøc̈hcøxpä, jadúhṉhøc̈hä Dios xquiaꞌa yajcumädów̱ät nébiøch hajxy tøø xyajmøødmädiaꞌaguiän ―nøm̱ä Simón miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="8" v="25">Jim̱ä Pedrohajxy hänajty jiaac capxy jiaac mädiaꞌagy jaꞌa Jesúscøxpä møødä Juan, nebiaty hajxy hänajty tøø yhamdsoo yajnähixøꞌøyii jaꞌa Jesúsäm. Mänit hajxy wyiimbijnä, mänit hajxy jim̱ ñøcxtägajch Jerusalén näguipxy møødä Felipe. Tuꞌhaamnøcxpä, nøødänáayyäp tuꞌudänáayyäp hajxy hänajty ñøcxy. Majatiä cajpthuung jim̱ Samaria‑naaxooty, jaduhṉä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty yajwaꞌxy nebiä cuꞌugä piojpä quiädieeybä ñähwaꞌads quiuhwáꞌadsät. </v>
<v b="ACT" c="8" v="26">Coo hajxy jim̱ quiooꞌty Jerusalén, mänitä Felipe jaꞌa Diosmóonsäm tuꞌug ñämaayyä, jaꞌa jim̱ tsohm̱bä tsajpootyp: ―Nøcxøꞌøw jim̱ jøømboj mänajpä. Jaꞌa møjtuꞌu mbanǿcxäp, jaꞌa jim̱ nøcxpä maa jaꞌa cajpt jaduhṉ xiøhatiän Gaza. Jaꞌa møjtuꞌu jaduhm̱bä, pactuum jaduhṉ ñøcxøꞌøy. </v>
<v b="ACT" c="8" v="27-28">Mänitä Felipe jiaanc̈h tuꞌubøjcy. Jaꞌa tuꞌhaamnøcxpä, mänitä Felipe jaꞌa jäyaꞌay tuꞌug piaaty, jaꞌa hänajty tsohm̱bä Etiopía. Tøø jaayaꞌay hänajty yhoy Jerusalén Dioswiingudsähgøøbiä. Quiajptooty hänajty ñøcxnä. Eunuco jeꞌe. Møjtuuṉg hänajty jim̱ miøød maa jaꞌa ñaax̱ maa jaꞌa quiajptän. Xädøꞌøñgwieendähajpä hänajty jim̱ tiuum̱by. Jaꞌa reina mioonsä hänajty jeꞌeduhṉ, jaꞌa hänajty jim̱ mähanehm̱bä Etiopía. Carretajooty jaayaꞌay hänajty ñøcxy nocyhéeꞌpäp. Jueꞌe hänajty quiapxyp, jaꞌa nocy jaꞌa Isaías jecy quiujáhyyäbä, jaꞌa jecy túuṉäbä profeta. </v>
<v b="ACT" c="8" v="29">Mänitä Felipe ñämaayyä jaꞌa Dioshespíritäm coo jim̱ miøjwáꞌagät carretawiinduum. </v>
<v b="ACT" c="8" v="30">Coo jaꞌa Felipe jim̱ jiaanc̈h møjwaꞌcy carretawiinduum, mänitä Felipe miädooyy coo jaꞌa Etiopíabä jäyaꞌay jaꞌa nocy hänajty quiapxy, jaꞌa Isaías jecy quiujáhyyäbä. Mänitä Felipe jaayaꞌay miäyajtøøyy: ―Nej, mwiinjuøøby miic̈h jaduhṉä nebiaty mgapxiän. </v>
<v b="ACT" c="8" v="31">Mänitä jaayaꞌay yhadsooyy: ―Cábøch nwiinjuøꞌøy. Cábøch pøṉ nmøødä pǿṉhøch jaduhṉ xquiapxtǿøw̱äp. Mänitä Felipe ñämaayyä coo jim̱ piédät carretajooty, coo jim̱ yhøxtáꞌagät maa jaꞌa Etiopíabä jäyaꞌay ñähmøjcän. </v>
<v b="ACT" c="8" v="32">Jaduhṉä jaayaꞌay hänajty quiapxy: Hadsipä mähdiøjc yajnøcxä maa jaꞌa yaghoꞌtaactän, jaduhṉ nebiä meeg yajnøcxyiijän maa jaꞌa yaghoꞌtaactän. Cabä mähdiøjc waam̱b ñäꞌägädä capxy; jaduhṉ hamoṉ̃ yhijty nebiä meeg hamoṉ̃ yhitiän coo ñähmeꞌxyii. </v>
<v b="ACT" c="8" v="33">Hoc̈hähdiuuṉnä jaꞌa mähdiøjc yaghoꞌcä. Cab jaduhṉ pøṉ ñähgapxtuuty. Cabä ñøøxä miajc miøødhajty; hix̱, tøø jaꞌa jiugyhajt hänajty yaa quiøjxnä hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="ACT" c="8" v="34">Mänitä Felipe ñämaayyä: ―Tuṉä mayhajt, høøc̈h huuc hawáaṉäc, coo jaꞌa Isaías jaduhṉ jecy quiujahy, pøṉ jaduhṉ miädiaac, wiingjäyaꞌay tøgä jeꞌeguiøxpä ―nøm̱ä Etiopíabä jäyaꞌay yajtøøyy. </v>
<v b="ACT" c="8" v="35">Mänitä Felipe tiägøøyy capxtøøbä waam̱baty hänajty jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy. Mänit miädiaacy jaꞌa Jesúscøxpä, coo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm. </v>
<v b="ACT" c="8" v="36">Weeṉ̃tiä hajxy jaduhṉ jiaac yohy carretajooty, mänitä nøø hajxy piaaty. Mänitä Etiopíabä jäyaꞌay miänaaṉ̃: ―Xii nøø. Nej, cab jaduhṉ yhahixøꞌøyä cooc̈h nnäbétädä. </v>
<v b="ACT" c="8" v="37">Mänitä Felipe yhadsooyy: ―Hahixøøby jaduhṉ pø tøyhajt jaduhṉ mmäbøcy hamuumduꞌjoot. Mänitä Felipe yhadsoow̱ä: ―Nmäbǿjpiøch jaduhṉ coo jaꞌa Jesucristo Dyioshuungä. </v>
<v b="ACT" c="8" v="38">Mänitä Etiopíabä jäyaꞌay jaꞌa carreta yajyajtänaaxiøjpä. Mänitä Felipehajxy nämetsc quiarretamänajcy, møødä Etiopíabä jäyaꞌay. Mänit hajxy nämetsc ñøødägøøyy. Mänitä Etiopíabä jäyaꞌay ñäbejty. </v>
<v b="ACT" c="8" v="39">Coo hajxy ñøøbädsǿøm̱gumbä, mänitä Felipe wiingtuum yajnøcxä jaꞌa Dioshespíritäm. Cabä Felipe yhijxtägájtsänä jaꞌa Etiopíabä jäyáꞌayäm. Xooṉdáacäp jaꞌa Etiopíabä jäyaꞌay ñøcxnä. </v>
<v b="ACT" c="8" v="40">Y jaꞌa Felipe, mänit jim̱ miejch maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Azoto. Mänit tiägøøyy wädijpä cajpt‑cajpt. Yajwaꞌxypä Felipe jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty nebiä cuꞌugä piojpä quiädieeybä ñähwaꞌads quiuhwáꞌadsät. Mänit jim̱ miejch Cesarea. </v>
<v b="ACT" c="9" v="1">Y jaꞌa Saulo, tehṉgahnä jaꞌa mäbøjpädøjc hänajty yhadsähgøꞌøy yhajuøꞌøy coo hajxy hänajty yaghoꞌogaꞌañii, pønjaty hänajty mäbøjp jaꞌa Jesúscøxpä. Coo jaꞌa Saulo hänajty jaduhṉ tehṉgahnä jia wiꞌi miähadsähgøꞌøwaꞌañ, paady jim̱ ñøcxy maa jaꞌa teedywiindsøṉän. </v>
<v b="ACT" c="9" v="2">Mänitä Saulo cuhdujt miooyyä nocyhaam coo jim̱ ñǿcxät Damasco, coo jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy jim̱ yhøxtaꞌawǿøjät wiinduhm̱c̈hajtøjc, majatiä judíoshajxy hänajty yhamugøꞌøyän. Jaduhṉä Saulo hänajty tiajy miay coo jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty jim̱ nøcxy chumaꞌañii Jerusalén, yaꞌadiøjcä tioꞌoxiøjcä. </v>
<v b="ACT" c="9" v="3">Mänitä Saulohajxy tiuꞌubøjcy møødä jiamiøød nämetsc nädägøøg. Ja ween hajxy hänajty jim̱ quiaꞌa mech Damasco, mänitä Saulo jøøn møc quiuhjajcädaacä wäditiä. Tsajpootypä jøøn chohṉdaacy. </v>
<v b="ACT" c="9" v="4">Mänitä Saulo quiädaayy. Mänit miädooyy coo jäyaꞌay hänajty tuꞌug quiapxy: ―Saulo, Saulo, tiic̈h miic̈h jaduhṉ coo xwyiꞌi miädsibøꞌøy. </v>
<v b="ACT" c="9" v="5">Mänitä Saulo yajtøøyy: ―Wiindsǿṉ, pøṉ miic̈h jaduhṉ. Mänit yhadsoow̱ä: ―Jesúshøch høøc̈h. Høøc̈h miic̈h jaduhṉ xwyiꞌi miädsibøøby. Cooc̈h miic̈h jaduhṉ xwyiꞌi miädsibøꞌøy, hamdsoo miic̈h jaduhṉ mnic̈haac̈htiuñii. </v>
<v b="ACT" c="9" v="6">Tsähgøøyy tsäyúuyyäbä Saulo yajtǿøgumbä: ―Wiindsǿṉ, neby yhahixøꞌøy njatcǿꞌøwädøch. Mänit yhadsóow̱ägumbä: ―Pädøꞌøg, nøcx cajptooty. Jim̱ hänaꞌc xyhawáaṉät nej mjatcǿꞌøwät. </v>
<v b="ACT" c="9" v="7">Y jaꞌa Saulo jiamiøødhajxy, coo hajxy jaduhṉ miädooyy nebiatiä Saulo hänajty tøø miägapxyiijän, jaanc̈h tehm̱ chähgøøyy hajxy jaduhṉ. Hix̱, cab hajxy pøṉ yhijxy. Høxtä hahuum høxtä hawiinds hajxy miähmøøyy. </v>
<v b="ACT" c="9" v="8">Mänitä Saulo jiaanc̈h tänaayyøꞌcy. Coo jaduhṉ jia wiindøøꞌxy, cab jaduhṉ tii yhijxy. Hix̱, tøø hänajty wyiinxooc̈h. Coo hajxy jaduhṉ tiuꞌubøjtägajch, wichhaamä Saulo jim̱ yajmejtsä Damasco. </v>
<v b="ACT" c="9" v="9">Tägøøgxøø jaꞌa Saulo jim̱ yhijty wiinxoods Damasco. Ni quiaꞌa cay ni quiaꞌa huꞌugy hänajty tii. </v>
<v b="ACT" c="9" v="10">Jim̱ä jäyaꞌay hänajty tuꞌug chänaꞌay Damasco, jaꞌa hänajty xøhajpä Ananías. Tøø jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty miäbøcy. Mänitä Ananías jaꞌa Jesús wyiinhijxy hagumaꞌayhaam. Mänitä Ananías miägapxä: ―Ananías. Mänit yhadsooyy: ―Wiindsǿṉ, chaac̈h høøc̈h, tisän. </v>
<v b="ACT" c="9" v="11">Mänitä Jesús miänaaṉ̃: ―Pädøꞌøg. Nøcx jim̱ maa jaꞌa møjtuꞌu jaduhṉ xiøhatiän Tødiuꞌu. Jim̱ä jäyaꞌay tuꞌug chänaꞌay, jaꞌa xøhajpä Judas. Jim̱ä craa tuꞌug yhahity, jaꞌa xøhajpä Saulo. Jim̱ jeꞌe chooñ maa jaꞌa cajpt xiøhatiän Tarso. Diospaꞌyaax̱p jim̱ jadunajtä maa jaꞌa Judas tiøjcän. Coo jim̱ mmédsät, mänitä Saulo myajtǿwät. </v>
<v b="ACT" c="9" v="12">Tøø miic̈hä Saulo xwyiinhix̱y hagumaꞌayhaam coo miic̈h hoy mnähdoṉ̃, jaduhṉ yhijxtägátsät. </v>
<v b="ACT" c="9" v="13">Coo jaꞌa Ananías jaduhṉ miädooyy, mänit miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ, tøøc̈h jaduhṉ mayhooc nmädoyhaty nebiä craa Saulo nax̱y jiatcøꞌøy jim̱ Jerusalén. Náx̱iägä mäbøjpädøjc‑hajxy jim̱ jiaamduṉ̃ chaac̈htiuñii, jaꞌa miic̈hä mmädiaꞌagy hajxy xmiäbǿjcäbä. </v>
<v b="ACT" c="9" v="14">Jadúhṉhøch tøø nmädoyhajpä coogä cuhdujt jim̱ miooyyä coo jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy yaabä yajnøcxǿøjät jim̱ Jerusalén, coo hajxy jim̱ chúum̱äbät, pønjaty miic̈h jaduhṉ yaa xquiapxpaatp. Jaꞌa teedywiindsøṉä cuhdujt hajxy jaduhṉ yejc. Hoorä, tøø jaꞌa Saulo yaa miejtsnä Damasco ―nøm̱ä Ananías miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="9" v="15">Mänitä Jesús jaꞌa Ananías ñämáaguiumbä: ―Tsógäm, nøcx cudiúṉ nébiøch miic̈h tøø nhaneꞌemiän. Tøøc̈hä Saulo nyajnähdijy coo miädiáꞌagät jaꞌa høøc̈hcøxpä jim̱ maa jaꞌa israelitahajxiän, møød jim̱ maa jaꞌa caꞌa israelitahajxypän, møød jim̱ maa jaꞌa guiobiernähajxiän. </v>
<v b="ACT" c="9" v="16">Høøc̈hä Saulo nyajnähdijaam̱by mäduhṉ̃tiä jaduhṉ yhahixøꞌøy chaac̈hpǿgät jaꞌa høøc̈hcøxpä. </v>
<v b="ACT" c="9" v="17">Mänitä Ananías jiaanc̈h nøcxy maa jaꞌa Saulo hänajty tøø miejtstaꞌaguiän. Coo jaꞌa Ananías tiøjtägøøyy, mänitä Saulo quiøꞌønähgajpä. Mänit ñämaayyä: ―Mäguꞌughajpä Saulo, jaꞌa Jesús miic̈h jaduhṉ jim̱ mhijx tuꞌhaammiim̱bä. Jaayáꞌayhøch jaduhṉ yaa tøø xquiex̱y nej miic̈h jaduhṉ mhijxøꞌtägátsät hoy. Y jaduhṉ miic̈hä Dioshespíritu xyhadägøꞌøw xjioottägǿꞌøwät. </v>
<v b="ACT" c="9" v="18">Tuuṉä jaꞌa Ananías jaduhṉ ñäꞌä mänaaṉ̃, mänitiä Saulo wyiingahduutä nebiä tsaamghacän. Mänitä yhijxøꞌtägajch. Mänit tiänaayyøꞌcy. Mänit hoy ñäbety. </v>
<v b="ACT" c="9" v="19">Mänit quiaayy yhuucy. Møcpøjc jeꞌe jaduhṉ. Mänit jim̱ jiaac mähmøøyy mejtsxøø tägøøgxøø Damasco maa jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxiän. </v>
<v b="ACT" c="9" v="20">Mänitä Saulo tiägøøyy mädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä wiinduhm̱c̈hajtøjc jim̱ Damasco maa jaꞌa judíos chajtøjc‑hajxiän. Jaduhṉ hänajty miädiaꞌagy coogä Jesús Dyioshuungä. </v>
<v b="ACT" c="9" v="21">Pønjaty jaꞌa Saulo miädiaꞌagy hänajty hamädoow̱híjtäp, jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøby hajxy hänajty jaduhṉ nebiä Saulo hänajty miädiaꞌaguiän jaꞌa Jesúscøxpä. Mänit hajxy tiägøøyy niñämáayyäbä: ―Yøꞌø craa Saulo, jueꞌe yøꞌø, yøꞌø jaꞌa mäbøjpädøjc jim̱ wiꞌi miädsibøøby Jerusalén, pønjatiä Jesús capxpaatp. Paady yøꞌø yaa tøø piejpä Damasco coo jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy yaa miájtsäbät, møød coo hajxy jim̱ yajnøcxøød Jerusalén hadsip, jaduhṉ hajxy jim̱ nøcxy quiøꞌøyegyii maa jaꞌa teedywiindsøṉhajxiän ―nøm̱ä Saulo ñänøøm̱ä. </v>
<v b="ACT" c="9" v="22">Y jaꞌa Saulo, tehṉgahnä hänajty hamøj jootmøj jiaty coo jaꞌa tsaanä cuꞌug hänajty yajwiinxiic yajwiingapxøꞌøy coogä Jesús Dyioswiinguex̱iä. Jaanc̈h tehm̱ homiäbøjnä hänajty miädiaꞌagy. Y jaꞌa judíoshajxy, jaꞌa hajxy hänajty jim̱ tsänaabiä Damasco, cabä Saulo hajxy hänajty hoy quiapxhadugaꞌañ, jeꞌeguiøxpä coo Saulo hänajty miädiaꞌagy hamøj jootmøj. </v>
<v b="ACT" c="9" v="23">Cujecy, mänitä judíoshajxy jim̱ yhamugøøyy. Mänit hajxy quiojyquiapxytiuuṉ̃ coogä Saulo hajxy hänajty yaghoꞌogaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="9" v="24">Xøømdsuhm̱ä Saulo hänajty miäxojnaꞌayii mäduhṉjatiä tägøꞌøwøødiaactän maa jaꞌa Damasco‑cajpt jiuhmuuꞌtswäditiän. Mänitä Saulo jaduhṉ miädoyhajty cooc hänajty yaghoꞌogaꞌañii. </v>
<v b="ACT" c="9" v="25">Mänitä mäbøjpädøjcä Saulo hajxy coods piädaacy møjcachjooty. Mänit hajxy quiuhdøøñajxy maa jaꞌa cajpt hänajty piquiä yhamuudsøꞌøguiän. Jaduhṉdsä Saulo piäyøꞌcy. </v>
<v b="ACT" c="9" v="26">Coo Saulo jim̱ chohṉ̃ Damasco, mänit jim̱ ñøcxtägajch Jerusalén. Coo jim̱ quiooꞌty, mänit jim̱ ñøcxøøyy maa jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxiän. Pero jeꞌenä jaꞌa Saulo hajxy hänajty nägøx̱iä jiaanc̈h tehm̱ chähgøꞌøy. Hix̱, cab hajxy hänajty ñajuøꞌøy pø mäbøjp hänajty jeꞌebä. </v>
<v b="ACT" c="9" v="27">Jim̱ä mäbøjpä hänajty tuꞌug xiøhaty Bernabé. Jeꞌe mäbøcypiä, cab hänajty chähgøꞌøy. Mänitä Bernabé jaꞌa Saulo wioonøcxy maa jaꞌa apóstoldøjc‑hajxiän. Mänitä Bernabé jaꞌa apóstoldøjc yajmøødmädiaacy coogä Saulo jaꞌa Jesús hänajty tøø wyiinhix̱y tuꞌhaamnøcxpä jim̱ Damasco‑mäwiingóṉ, møød coogä Jesús jaꞌa Saulo jim̱ miägapxy, møød coogä Saulo tiägøøyy mädiaacpä hamøj jootmøj jim̱ Damasco jaꞌa Jesúscøxpä. Jaduhṉä Bernabé jaꞌa apóstoldøjc yajmøødmädiaacy jaꞌa Saulocøxpä. </v>
<v b="ACT" c="9" v="28">Mähmøøyy jaꞌa Saulo jim̱ Jerusalén. Mänitä Saulo jaꞌa apóstoldøjc tiägøøyy møødwädijpä. Mänitä mädiaꞌagy tiägøøyy yajwaꞌxpä jaꞌa Jesúscøxpä hamøj jootmøj. </v>
<v b="ACT" c="9" v="29">Jim̱ä judíoshajxy hänajty näjeꞌe, hagriego hajxy hänajty yhayuuc‑hajpy. Mänitä Saulo tiägøøyy møødyajcapxiøøbiä jaꞌa Jesúscøxpä. Pero cabä judíoshajxy jaduhṉ yhojiäwøøyy. Mänit hajxy wyiinmaayy coo jaꞌa Saulo hajxy yaghóꞌogät. </v>
<v b="ACT" c="9" v="30">Coo jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy jaduhṉ miädoyhajty coogä Saulo hänajty yaghoꞌogaꞌañii, mänitä Saulo hajxy miøødnøcxy jim̱ Cesarea. Coo hajxy jim̱ miejch, mänitä Saulo hajxy quiejxtägajch Tarso. </v>
<v b="ACT" c="9" v="31">Mänitä tsip jaduhṉ yhamaadiujnä jaꞌa mäbøjpädøjcøxpähajxy, mäduhṉjaty hajxy hänajty xii yaa chänaꞌay, møød jim̱ Judea, jim̱ Galilea, jim̱ Samaria. Tehṉgahnä møcmäjaa hajxy hänajty mioꞌoyii jøjwidsøꞌø jaꞌa Dioshespíritäm, paady hajxy hänajty jabom̱‑jabom̱ miayøꞌøy. </v>
<v b="ACT" c="9" v="32">Y jaꞌa Pedro, wiinduhm̱c̈hajtøjc hänajty wiädity mäduhṉjatiä mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty chänaꞌay. Mänit jim̱ ñøcxøøbiä maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Lida. Jim̱ä mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty chänaabiä. </v>
<v b="ACT" c="9" v="33">Jim̱ä jäyaꞌay hänajty tuꞌug piaꞌamgoꞌnaꞌay, jaꞌa hänajty xøhajpä Eneas. Tuctujcjumøjt hänajty tøø piøgyii. Jueꞌe hänajty jeꞌe, cøꞌømucy tecymiucy. Coo jaꞌa Pedro jim̱ miejch Lida, mänit jim̱ ñøcxy maa Eneas tiøjcän. </v>
<v b="ACT" c="9" v="34">Mänitä Pedro miänaaṉ̃: ―Eneas, jaꞌa Jesucristo miic̈h xyajmøcpøgaam̱b. Pädøꞌøg. Pädit yøꞌø mgøjxt. Tuuṉä jaꞌa Eneas jaduhṉ ñäꞌä nämaayyä, mänitiä jiaanc̈h pädøꞌcy. </v>
<v b="ACT" c="9" v="35">Mäduhṉ̃tiä jäyaꞌayhajxy hänajty chänaꞌay jim̱ Lida møød jim̱ maa jaꞌa joy hänajty xiøhatiän Sarón, coo hajxy jaduhṉ miädoyhajty coogä Eneas hänajty tøø piaꞌamnax̱y, mänitä Eneas hajxy nägøx̱iä hoy yhix̱y coo tøø jiaanc̈h møcpøcy. Mänitä Diosmädiaꞌagy hajxy tiägøøyy mäbøjpä jaꞌa Jesúscøxpä. Mänitä yhamdsoo cuhdujt hajxy ñajtshixøøñä. </v>
<v b="ACT" c="9" v="36">Jim̱ä tajjäyaꞌay hänajty tuꞌug chänaꞌay maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Jope. Tabita jaꞌa tajjäyaꞌay hänajty xiøhaty arameo‑ayuuc‑haamby. Hagriegohaamby, jueꞌe hajxy hänajty tyijy Dorcas. Jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy “Gacela.” Hoorä, jaꞌa Dorcas, miäbøjpiä Diosmädiaꞌagy hänajty jeꞌe, paadiä häyoobädøjc hänajty nax̱y piuhbety, pønjaty hänajty tii yajmaajiajp. Jaanc̈h tehm̱ yhoyyä Dorcas hänajty jiäyaꞌayhaty. </v>
<v b="ACT" c="9" v="37">Mänitä Dorcas piaꞌambejty. Mänit yhoꞌcy. Mänitä hoꞌogyjiäyaꞌay hajxy yajtsiiyy. Mänit hajxy hoy piädaꞌagy cøxp nähbettøgooty. </v>
<v b="ACT" c="9" v="38">Jim̱ Jope, wiingóṉ hänajty jim̱ Lida maa jaꞌa Pedro hänajty yhitiän. Hoorä, jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty jim̱ tsänaabiä Jope, coo hajxy jaduhṉ miädoyhajty coogä Pedro hänajty jim̱ wiädityñä Lida, mänitä cugapxy hajxy metsc quiejxy coo Pedro paquiä yhuuc nǿcxät jim̱ Jope maa jaꞌa Dorcas hänajty tøø yhoꞌoguiän. </v>
<v b="ACT" c="9" v="39">Mänitä Pedro jiaanc̈h panøcxy. Coo hajxy jim̱ miejch Jope, mänitä Pedro wioonøcxä nähbettøgooty maa jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌay hänajty wyijtsnaꞌayän. Piquiä jaꞌa yaamgtoꞌoxy jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌay hajxy hänajty tøø piädaꞌagy. Wiꞌi jiøøby wiꞌi xiuuꞌtsp hajxy hänajty. Mänitä Pedro jaꞌa wit tucxy yaghijxä mädyiijatiä Dorcas hänajty tøø yhädiuṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="9" v="40">Mänitä Pedro jaꞌa jäyaꞌay nägøx̱iä yhøxquejxpädsøøm̱y. Mänitä Pedro jyijcädaacy. Mänit Dyiospaꞌyaax̱y. Mänitä hoꞌogyjiäyaꞌay wyiinheeꞌppejty. Mänit miänaaṉ̃: ―Tabita, pädøꞌøg. Mänitä Dorcas wyiindøøꞌxøꞌcy. Coo jaꞌa Dorcas jaꞌa Pedro yhijxy, mänitä Dorcas yhäñaayyøꞌcy. </v>
<v b="ACT" c="9" v="41">Mänitä Pedro jaꞌa Dorcas wyidsøꞌcy. Mänitä Pedro jaꞌa mäbøjpädøjc quiuyaaxøøyy tøgooty møødä yaamgtoꞌoxy. Coo hajxy tiøjtägøøyy, mänit hajxy yhijxy coo jaꞌa Dorcas hänajty tøø jiujypiøjnä. </v>
<v b="ACT" c="9" v="42">Mänitä mädiaꞌagy paquiä wiaꞌxy jim̱ Jope cooc jaduhṉ tøø jiujypiøcy. Mänitä jäyaꞌayhajxy may jiaanc̈h mäbøjcy jaꞌa Jesúscøxpä. </v>
<v b="ACT" c="9" v="43">Mänitä Pedro jim̱ jiaac mähmøøyy Jope maxiøø. Jim̱ hänajty miejtstaꞌagy maa jaꞌa Simón tiøjcän, jaꞌa wajhacyajtøøtspä. </v>
<v b="ACT" c="10" v="1">Jim̱ä jäyaꞌay hänajty tuꞌug chänaꞌay Cesarea, jaꞌa hänajty xøhajpä Cornelio. Soldado‑wiindsǿṉ hänajty tiuum̱by. Italia jaꞌa soldadohajxy hänajty chooñ. Nämayyä soldadohajxy hänajty jim̱ yhity Cesarea. </v>
<v b="ACT" c="10" v="2">Hoyyä Cornelio jaꞌa Dios hajxy hänajty wyiingudsähgøꞌøy møødä yhuung møødä tioꞌoxy. Hojiootä Cornelio hänajty jiaanc̈h tehm̱ miøød. Nax̱iä judíoshajxy hänajty piuhbedyii xädøꞌøñhaam, jaꞌa hajxy hänajty häyoobä. Jabom̱‑jabom̱ä Cornelio hänajty Dyiospaꞌyaꞌaxy. </v>
<v b="ACT" c="10" v="3">Mänacyxiøø hänajty jaduhṉ, jim̱ä Cornelio hänajty tiuṉ̃ xiajy tøgooty, mänitä Diosmoonsä tuꞌug ñäguehx̱tøøꞌxy maa Cornelio hänajtiän. Tsajpootyp jaꞌa Diosmoonsä hänajty tøø chohṉdaꞌagy. Mänitä Diosmoonsä jaꞌa Cornelio ñämaayy: ―Cornelio. </v>
<v b="ACT" c="10" v="4">Coo jaꞌa Cornelio jaꞌa Diosmoonsä jaduhṉ yhijxy, chähgøøyy jaduhṉ. Jejcy‑juøøby miäheeꞌpnaayy. Mänit miäyajtøøyy: ―Wiindsǿṉ, tii mdsojpy. Mänitä Diosmoonsä yhadsooyy: ―Xquiumaaby miic̈hä Dios jaduhṉ coo miic̈h tehṉgahnä mbaꞌyaꞌaxy, møød coo miic̈hä häyoobäjäyaꞌay nax̱y mbuhbety. </v>
<v b="ACT" c="10" v="5-6">Jim̱ Jope, jim̱ä jäyaꞌay tuꞌug chänaꞌay mejypiaꞌa, jaꞌa xøhajpä Simón. Jueꞌe Simón tiuuṉghajpy, wajhacyajtøøtsp. Jim̱ä craa tuꞌug yhahäñaꞌay maa jaꞌa Simón tiøjcän. Mejtstuꞌu jaꞌa craa xiøø, Simón møød Pedro. Jim̱ä cugapxy mejtstägøøg mguéxät Jope, weenä Pedro jaduhṉ nøcxy ñämaꞌayii cooc miic̈h yaa miṉ xquiuhix̱y. Jaayaꞌay jaduhṉ xyhawáaṉäp tii miic̈hä Dios xyajmädsojp coo mgudiúnät ―nøm̱ä Diosmoonsä miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="10" v="7">Coo jaꞌa Diosmoonsä wyiimbijnä, mänitä Cornelio jaꞌa mioonsä metsc quiuyaaxøøyy møødä soldado tuꞌug. Dioswiingudsähgøøbiä soldado hänajty. Miøødnijiootpáatäbä Cornelio jaꞌa soldado hänajty. </v>
<v b="ACT" c="10" v="8">Mänitä Cornelio quiøx̱y yajmøødmädiaacy waam̱baty hänajty tøø ñämaꞌayii jaꞌa Diosmóonsäm. Mänitä Cornelio jaꞌa mioonsä jim̱ quiejxy Jope nädägøøg møødä soldado. </v>
<v b="ACT" c="10" v="9">Cujaboom cujyxiøø, jim̱ hajxy hänajty tiuꞌuyoꞌoyñä. Ja ween hajxy hänajty jim̱ quiaꞌa mech Jope. Y jaꞌa Pedro, mänit jim̱ wyiimbejty tøjnähgøxp Diospaꞌyaax̱pä. </v>
<v b="ACT" c="10" v="10">Jaanc̈h tehm̱ yähóꞌcäbä Pedro hänajty. Jaguiay hänajty jeꞌeduhṉ. Jim̱ä quiay hänajty yaghoyǿøyyäxä. Mänit jaduhṉ wyiinhijxy </v>
<v b="ACT" c="10" v="11">coo jaꞌa tsajt hänajty tøø yhawaꞌac̈h. Mänit jaduhṉ yhijxy coo tii jaduhṉ quiuhdøøñaxyii nebiä poobwit crutypän. Mädaax̱c‑hitä poobwit hänajty xiojtsøꞌøguiä. Jaduhṉ hänajty miänooṉnaꞌay. </v>
<v b="ACT" c="10" v="12">Madiuꞌu animalhajxy hänajty jim̱ quiähxøꞌøgy poobwittøguiøxp, møødä hamädaax̱tecypiähajxy, møødä tsahṉ̃dy, møødä muuxy. </v>
<v b="ACT" c="10" v="13">Mänitä Dios jaꞌa Pedro ñämaayy: ―Pedro, pädøꞌøg. Yaghoꞌog yøꞌø animal maybä. Mänit mdsúꞌudsät. </v>
<v b="ACT" c="10" v="14">Mänitä Pedro yhadsooyy: ―Wiindsǿṉ, caj; cábøch yøꞌø animal jaduhm̱bä mänaa ndsuꞌuc̈h. Hix̱, cab højts nguhdujt jaduhṉ myiṉ̃ coo højts animal hoñäꞌä mädyiibä ndsúꞌudsät. </v>
<v b="ACT" c="10" v="15">Mänitä Pedro ñämáayyägumbä: ―Tijátyhøch nyajnähdijpy coo hajxy mdsúꞌudsät, cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo hajxy mwiingápxät ―nøm̱ä Dios miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="10" v="16">Tägøøghoocä Pedro jaduhṉ miägapxä, mänit yhijxy coo jaꞌa poobwit chajpéjcumbä tsajpootyp. </v>
<v b="ACT" c="10" v="17">Wyiꞌi tiajpy wyiꞌi miaabiä Pedro hänajty tiiguiøxpä hänajty jaduhṉ coo tøø wyiinhix̱y. Y jaꞌa Cornelio quiugapxyhajxy, tøø jaꞌa Simón jaꞌa tiøjc hajxy hänajty piáatänä. </v>
<v b="ACT" c="10" v="18">Mänit hajxy møc quiugapxøøyy pø jiibiä Simón Pedro jiaanc̈h hity. </v>
<v b="ACT" c="10" v="19">Y jaꞌa Pedro, jeꞌenä hänajty wyiꞌi tiajy wyiꞌi miay tiiguiøxpä hänajty jaduhṉ coo tøø wyiinhix̱y. Mänitä Dioshespíritu jaꞌa Pedro ñämaayy: ―Mädow̱, xiiby miic̈h hänaꞌc nädägøøg xyhøxtaꞌay. </v>
<v b="ACT" c="10" v="20">Mänac, nøcx yøꞌø hänaꞌc yajtøjtägøꞌøw. Hoy jaduhṉ coo mbanǿcxät coo hajxy hänajty wyiimbidaꞌañ. Hix̱, høøc̈h yøꞌø hänaꞌc jaduhṉ tøø nguex̱y coo miic̈h jaduhṉ xwioonǿcxät maa jaꞌa quiajpthajxiän. </v>
<v b="ACT" c="10" v="21">Mänitä Pedro jiaanc̈h mänajcy. Mänitä Pedro jaꞌa hänaꞌc nädägøøgpä ñämaayy: ―Høøc̈h Pedrohajp. Høøc̈h mijts xyhøxtaaby. Tiic̈h mijts xwiaꞌanaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="10" v="22">Mänit hajxy yhadsooyy: ―Jaꞌa Cornelio højts tøø xquiex̱y, jaꞌa soldado‑wiindsǿṉ. Jaanc̈h tehm̱ yhojiäyaꞌay jeꞌe. Dioswiingudsähgøøby jeꞌe. Jiaanc̈h tehm̱ chojpiä judíos jaꞌa Cornelio hajxy. Jiaanc̈h tehm̱ quiumaaby hajxy jaduhṉ ―nøm̱ä Pedro ñämaayyä. </v>
<v b="ACT" c="10" v="23">Mänitä Pedro jaꞌa hänaꞌc nädägøøgpä ñämaayy coo hajxy tiøjtägǿꞌøwät, møød coo hajxy jim̱ miejtstáꞌagät. Cujaboom hajxy wyiimbijnä näguipxy møødä Pedro. Näjeꞌe jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy pianøcxpä, jaꞌa hajxy hänajty jim̱ tsänaabiä Jope. </v>
<v b="ACT" c="10" v="24">Cumaax̱c hajxy jim̱ miejch Cesarea. Jim̱ä Cornelio hänajty yhahix̱y, møødä jiujy møødä miäguꞌug, møødä miäguꞌughajpähajxy. </v>
<v b="ACT" c="10" v="25">Coo jaꞌa Pedro jim̱ miejch maa jaꞌa Cornelio tiøjcän, mänitä Cornelio jaꞌa Pedro yajpooꞌxy. Mänitä Cornelio jaꞌa Pedro wyiinjijcädaacy. Wyiingudsähgøꞌøwaam̱biä Cornelio jaꞌa Pedro hänajty jaduhṉ. </v>
<v b="ACT" c="10" v="26">Mänitä Pedro jaꞌa Cornelio ñämaayy: ―Tänaayyøꞌøg, caꞌac̈h nDiosä. Näꞌä pajäyaꞌayhájpøch høøc̈h nej miic̈hän. Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy cooc̈h miic̈h xwyiingudsähgǿꞌøwät. </v>
<v b="ACT" c="10" v="27">Mänitä Cornelio jiaanc̈h tänaayyøꞌcy. Mänit hajxy paquiä miädiaacy. Mänit hajxy tiøjtägøøyy maa jaꞌa Cornelio miäguꞌughajpähajxy hänajty nämay tøø yhamugøꞌøyän. </v>
<v b="ACT" c="10" v="28">Mänitä Pedro miänaaṉ̃: ―Højts judíos‑jäyaꞌay, jaduhṉ højts nguhdujt myiṉ̃ coo højts jiiby ngaꞌa tøjtägǿꞌøwät maa jäyaꞌay tiøjc‑hajxiän, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä, nébiøch chaa tøø ndøjtägøꞌøyän. Cooc̈hä Dios jaduhṉ xyajwiinhijxy, jadúhṉhøch tøø xyajwiinjuøꞌøy coo jaduhṉ quiaꞌa hahixøꞌøy cooc̈h pøṉ nbéxät. </v>
<v b="ACT" c="10" v="29">Paady, cooc̈hä Cornelio tøø xyajmøjyaꞌaxyii, páadyhøch jaduhṉ tøø ngaꞌa mänaꞌañ cooc̈h hänajty ngaꞌa minaꞌañ. Huuc tuṉä mayhajt, høøc̈h huuc hawáaṉäc tiic̈h jaduhṉ coo tøø xyajmøjyaꞌaxyii. </v>
<v b="ACT" c="10" v="30">Mänitä Cornelio yhadsooyy: ―Maaxtøjcy mädägøøyy, yáabiøch hänajty nDiospaꞌyaꞌaxy tøgooty. Mänacyxiøø hänajty jeꞌe. Mänitä jäyaꞌay tuꞌug ñäguehx̱tøøꞌxy høøc̈h nwiinduum. Jaanc̈h tehm̱ yhaam̱bä wyit hänajty. </v>
<v b="ACT" c="10" v="31">Mänítøch xñämaayy: “Cornelio, tøø miic̈hä Dios xmiädoy coo jaduhṉ jabom̱‑jabom̱ mbaꞌyaꞌaxy. Xquiumaaby miic̈hä Dios jaduhṉ coo miic̈hä häyoobädøjc mnäxuuc̈h. </v>
<v b="ACT" c="10" v="32">Capxyñäguex̱ jaꞌa Simón Pedro jim̱ Jope coo ween yaa myiṉ̃. Jim̱ jaduhṉ yhahäñaꞌay maa jaꞌa craa Simónhajpä tiøjcän, jaꞌa wajhacyajtøøtspä. Mejypiaꞌa mädøyyä chänaꞌay. Coo jaꞌa Simón Pedro yaa miédsät, mänit miic̈h jaduhṉ xmiøødmädiaꞌagaꞌañ.” </v>
<v b="ACT" c="10" v="33">Mänítøch hänaꞌc jim̱ njaanc̈h quejxy coo miic̈h nøcxy xwioy. Hoy jaduhṉ coo tøø mmiṉ̃. Paady højts yaa tøø nhamugøꞌøy coo højts miic̈h mgapxy mmädiaꞌagy nhamädoow̱hidáaṉäm nebiaty miic̈hä Dios tøø xñajtscapxøøyyän coo højts jaduhṉ xyajmøødmädiaactägátsät. Xyhijxp højtsä Dios jaduhṉ coo højts hamuumduꞌjoot nmäbøgaꞌañ ―nøm̱ä Pedro ñämaayyä. </v>
<v b="ACT" c="10" v="34">Mänitä Pedro tiägøøyy mädiaacpä: ―Tøøc̈h nwiinjuøøñä coo højtsä Dios tuꞌcuhdujt xchójcäm. Cabä Dios pøṉ hix̱y heeby piädaꞌagy. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="ACT" c="10" v="35">Pønjatiä Dios jaduhṉ wiingudsähgøøby hamuumduꞌjoot, pønjaty hojioot møød, jeꞌedsä Dios quiumaaby, homiädyii cajptä hajxy jia tsooñ. </v>
<v b="ACT" c="10" v="36-37">Mänaa jaꞌa Juan tiägøꞌøyän mäyajnäbejpä, mänitä mädiaꞌagy jim̱ tiägøøyy yajwaꞌxpä Galilea‑naaxooty cooc jaꞌa Dios jaꞌa Jesucristo hänajty quiexaꞌañ maa jaꞌa israelita‑jäyaꞌayhajxiän, majaty hajxy hänajty chänaꞌay, jaduhṉä piojpä quiädieeybä hajxy ñähwaꞌads quiuhwáꞌadsät. Jaayaꞌay hajxy nägøx̱iä nWiindsøṉhájtäm. </v>
<v b="ACT" c="10" v="38">Nazaret jaꞌa Jesús hänajty chooñ. Mänitä Dios jaꞌa Jesús jaꞌa yhEspíritu miooyy møødä mäjaa. Jaduhṉä Jesús wyiinguejxä coo wiädítät mayhajtuum̱bä. Pønjaty hänajty pǿjcäp, yajpaꞌamnájxäp hajxy hänajty. Pønjatiä haxøøgpä caꞌa hoybä hänajty møød, yajnähwáatsäp hajxy hänajty. Puhbéjtäbä Jesús hänajty jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="ACT" c="10" v="39">Højts, hamdsoo højts nhijxy tijatiä Jesús jim̱ tiuuṉ Judea‑naaxooty møød jim̱ Jerusalén. Paady højtsä tøyhajt nmøødä coo tiøyyä. Mänitä Jesús miøjpahbejtä cruzcøxp. Jaduhṉ yhoꞌcy. </v>
<v b="ACT" c="10" v="40-41">Pero cumaax̱cä Dios jaꞌa Jesús yagjujypiøjcy. Mänit højtsä Dios jaꞌa Jesús xyaghijxy coo hänajty tøø jiaanc̈h jujypiøcy. Cabä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä yhijxy. Jagooyyä højts nhijxy. Paady højtsä Dios xyaghijxy coo højts hänajty jaduhṉ tøø xyajnähdijy. Mänit højtsä Jesús nmøødcaayy nmøødhuucy. </v>
<v b="ACT" c="10" v="42">Mänit højtsä Jesús xwyiinguejxy coo højtsä Diosmädiaꞌagy nøcxy nyajwaꞌxy wiinduhm̱yhagajpt jaꞌa Jesúscøxpä, coo jaꞌa Dios jaꞌa Jesús tøø piädaꞌagy coo jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä yajtøyhajtyegǿøjät, yhoꞌoguiä, jiujyquiä. </v>
<v b="ACT" c="10" v="43">Jaduhṉä profetadøjc‑hajxy jecy quiujahy coogä jäyaꞌayä piojpä quiädieey hajxy yajnähwaꞌac̈h yajcuhwaꞌac̈hii, pønjatiä Jesús jaꞌa miädiaꞌagy mäbǿjcäp. </v>
<v b="ACT" c="10" v="44">Cahnä jaꞌa Pedro hänajty miädiaacpädøꞌøyñä, mänit hajxy nägøx̱iä yhadägøøyy jioottägøøyyä jaꞌa Dioshespíritäm, pønjatiä Pedro jaꞌa miädiaꞌagy hänajty hamädoow̱híjtäp. </v>
<v b="ACT" c="10" v="45">Y jaꞌa judíoshajxy, jaꞌa Pedro hajxy hänajty tøø piamec̈híijäbä, jaꞌa hajxy hänajty mäbøjpä, coo hajxy jaduhṉ yhijxy coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy caꞌa judíoshajpä yhadägøøyy jioottägøøyyä, mänit hajxy jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy. </v>
<v b="ACT" c="10" v="46">Hix̱, miädoow̱ jaꞌa judíoshajxy jaduhṉ coo jaꞌa caꞌa judíospähajxy hänajty wiinghayuuc miädiaꞌagy. Jaduhṉä Dios hajxy hänajty quiapxpaady coo miøjjä coo jiaanc̈hä. </v>
<v b="ACT" c="10" v="47">Mänitä Pedro jaꞌa judíos ñämaayy: ―Neby højtsä Dioshespíritu xyhadägøøyy xjioottägǿøyyäm, jaanä jaduhṉ hädaa jäyaꞌayhajxy yaabä tøø yhadägøøyy tøø jioottägǿøyyäbä, hädaa caꞌa judíoshajxypä. Hahixøøby jaduhṉ coo hajxy ñäbéjpät. </v>
<v b="ACT" c="10" v="48">Mänitä Pedro jaꞌa jäyaꞌay caꞌa judíospä jiaanc̈h nämaayy coo hajxy ñäbétät jaꞌa Jesucristocøxpä. Mänit hajxy hoy jiaanc̈h näbety. Mänitä Cornelio jaꞌa Pedro ñämaayy coo Pedro jim̱ jiaac hídät mejtsxøø tägøøgxøø maa jaꞌa Cornelio tiøjcän. </v>
<v b="ACT" c="11" v="1">Mänitä mädiaꞌagy jim̱ wiaꞌxy Judea‑naaxooty wiinduhm̱yhagajpt coogä jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty tøø jiøjpøgøꞌøy, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä. Jaduhṉä apóstoldøjc‑hajxy miädoyhajty møødä mäbøjpädøjc‑hajxy. </v>
<v b="ACT" c="11" v="2-3">Pero coo jaꞌa Pedro jim̱ ñøcxtägajch Jerusalén, mänit ñähojjä: ―Tii miic̈hä jäyaꞌay hoy coo tøø mguhix̱y, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä. Tii hoy coo tøø mmøødcay coo tøø mmøødhuꞌugy. Jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy jaduhṉ mänaaṉ, jaꞌa hajxy hänajty mänaam̱bä coo jaꞌa caꞌa judíoshajxy tsipcøxp yajcircuncidarhájpät nebiä judíoshajxy quiuhdujthatiän. </v>
<v b="ACT" c="11" v="4">Mänitä Pedro quiøx̱y mädiaacy tiiguiøxpä hänajty coo tøø yhoy Cesarea: </v>
<v b="ACT" c="11" v="5">―Jím̱høch hänajty nDiospaꞌyaꞌaxy maa jaꞌa cajpt xiøhatiän Jope, mänítøch nwiinhijxy coo tii hänajty quiuhdøøñaxyii tsajpootyp nebiä poobwit crutypän. Mädaax̱c‑hit hänajty xiojtsøꞌøguiä. Jaduhṉ hänajty miänooṉnaꞌay. Coo jaduhṉ ñaax̱cädaacy maac̈h hänajtiän, </v>
<v b="ACT" c="11" v="6">mänítøch jiiby nguheebøøyy poobwittøjiooty. Mäníthøc̈hä animal madiuꞌu nhijxy møødä hamädaax̱tecypiähajxy, møødä hawaꞌanjatypä, møødä tsahṉ̃dy, møødä muuxy. </v>
<v b="ACT" c="11" v="7">Mäníthøc̈hä Dios xñämaayy: “Pedro, pädøꞌøg. Yaghoꞌog yøꞌø animal. Mänit mdsúꞌudsät.” </v>
<v b="ACT" c="11" v="8">Mänítøch nhadsooyy: “Wiindsǿṉ, caj, cábøch yøꞌø animalduhm̱bä mänaa ndsuꞌuc̈h. Hix̱, cab højts nguhdujt jaduhṉ myiṉ̃ coo højtsä animal hoñäꞌä mädyiibä ndsúꞌudsät.” </v>
<v b="ACT" c="11" v="9">Mäníthøc̈hä Dios jadähooc xñämáaguiumbä: “Tijátyhøch nyajnähdijpy coo hajxy mdsúꞌudsät, cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo hajxy mwiingápxät.” </v>
<v b="ACT" c="11" v="10">Tägøøghóoc‑høc̈hä Dios jaduhṉ xñämaayy, mäníthøc̈hä poobwit nhijxy coo chajpéjcumbä tsajpootyp. </v>
<v b="ACT" c="11" v="11">Mäníthøc̈hä hänaꞌc nädägøøg xñämejch maac̈h hänajty nmejtstaꞌaguiän. Jim̱ hajxy hänajty tøø chohṉdaꞌagy Cesarea. </v>
<v b="ACT" c="11" v="12">Mäníthøc̈hä Dioshespíritu xñämaayy cooc̈h tähooccapx̱iä nbaduꞌubǿgät. Mänítøch njaanc̈h møødnøcxy. Mänit hädaa mäbøjpädøjc‑hajxy nädädujc piaduꞌubøjpä. Jope hajxy chooñ. Coo højts jim̱ nmejch Cesarea, mänit højts jim̱ ndøjtägøøyy maa jaꞌa craa Corneliohajpä tiøjcän. </v>
<v b="ACT" c="11" v="13">Mänit højtsä Cornelio xyajmøødmädiaacy nébiägä Diosmoonsä tsajpootypä ñäguehx̱tøøꞌxiän jaꞌa Cornelio wyiinduum. Mänítägä Diosmoonsä jaꞌa Cornelio ñämaayy: “Jim̱ä craa tuꞌug yhity Jope, jaꞌa xøhajpä Simón Pedro. Capxyñäguex̱ jaꞌa craa jaduhṉ coo yaa myínät. </v>
<v b="ACT" c="11" v="14">Coo yaa miédsät, mänit miic̈h xyhawaaṉaaṉä nebiä mbojpä mgädieeybä hajxy mnähwaꞌads mguhwáꞌadsät, møødä mhuung møødä mdoꞌoxy.” </v>
<v b="ACT" c="11" v="15">Cooc̈h ndägøøyy mädiaacpä, mänitä Corneliohajxy yhadägøøyy jioottägøøyyä jaꞌa Dioshespíritäm, neby højts jayøbajt xyhuuc nägädáacämbän. </v>
<v b="ACT" c="11" v="16">Mänítøch njahmiejtstaacy nebiä Jesús tähooc miänaaṉ̃än: “Jaꞌa Juan, nøøhaam hijty miäyajnäbety. Tøyhajt jaduhṉ. Pero mijts jaduhṉ xyajnäbetaam̱b jaꞌa Dios yhEspírituhaam”, nøm̱ højtsä Jesús xñämaayy. </v>
<v b="ACT" c="11" v="17">Y coo hajxy tøø nmäbǿjcäm jaꞌa Jesucristocøxpä, paadiä Dios jaꞌa yhEspíritu hajxy tøø xmióoyyäm. Hoorä, jaꞌa jäyaꞌayhajxy caꞌa judíospä, tøø jaꞌa Dios jaꞌa yhEspíritu mioobiä, neby hajxy tøø xmióoyyämbän. Pǿṉhøch høøc̈h cooc̈hä Dios jaduhṉ nnäꞌä capxhadúgät ―nøm̱ä Pedro miädiaacy. </v>
<v b="ACT" c="11" v="18">Coo jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy jaduhṉ miädoyhajty jim̱ Jerusalén, mänit hajxy hamoṉ̃ haducy miähmøøyy. Mänitä Dios hajxy piaꞌyaax̱y coo miøj coo jiaanc̈hä. Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Jaꞌa jäyaꞌayhajxy caꞌa judíospä, tøø jaꞌa cuhdujt hajxy mióoyyäbä coo jaꞌa Dios hajxy jiøjpøgǿꞌøwät, møød coo jaꞌa yhaxøøgcuhdujt hajxy ñajtshixǿꞌøwät, jaduhṉ hajxy cøjxtaꞌaxiøø jiugyhádät nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="ACT" c="11" v="19">Tǿøyyämä Esteban hänajty jim̱ yaghoꞌogyii Jerusalén, mänitä mäbøjpädøjc‑hajxy jim̱ tiägøøyyä jaamdúuṉäbä tsaac̈htiúuṉäbä. Coo hajxy jim̱ chohṉ̃, näjeꞌe hajxy jäguem̱baady ñøcxøøyy, Fenicia, Chipre, Antioquía. Coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty yajwaꞌxy jaꞌa Jesucristocøxpä homiaajä, jagooyyä judíos jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty yajnähixøꞌøyii. Pønjaty hänajty caꞌa judíos, cab hajxy hänajty yajnähixøꞌøyii. </v>
<v b="ACT" c="11" v="20">Jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty jim̱ tsohm̱bä Chipre møød Cirene, coo hajxy näjeꞌe miejch maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Antioquía, hopiøṉä Diosmädiaꞌagy yajnähixøøyyä jaꞌa Jesúscøxpä, møødä judíoshajxy, møødä caꞌa judíoshajxypä. Jaduhṉ hajxy yajnähixøøyyä coo jaꞌa Jesús hajxy nWiindsøṉhájtäm. </v>
<v b="ACT" c="11" v="21">Jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy, miøødhájtäbä Dios jaꞌa miøcmäjaa hajxy hänajty. Mänitä jäyaꞌay jaꞌa jiecyquiuhdujt hajxy nämay ñajtshixøøyy. Mänitä Dios hajxy jiøjpøgøøyy. </v>
<v b="ACT" c="11" v="22">Jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy, jaꞌa hajxy hänajty hijpä Jerusalén, coo hajxy jaduhṉ miädoyhajty coo jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty jim̱ miayøꞌøy Antioquía, mänitä Bernabé hajxy jim̱ quiejxy. </v>
<v b="ACT" c="11" v="23">Coo jaꞌa Bernabé jim̱ miejch Antioquía, mänit yhijxy coo jaꞌa Dios jaꞌa mayhajt hänajty møj tøø tiuṉ̃, coo jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty tøø jiaanc̈h mayøꞌøy. Mänitä Bernabé jiaanc̈h tehm̱ xiooṉdaacpøjcy. Mänitä Bernabé jaꞌa mäbøjpädøjc ñämaayy coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy tehṉgahnä miäbǿgät hamuumduꞌjoot jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="ACT" c="11" v="24">Hojiootä Bernabé hänajty jiaanc̈h tehm̱ miøød. Jiaanc̈h tehm̱ miøødä Dioshespíritu hänajty jeꞌeduhṉ. Hamuumduꞌjootä Diosmädiaꞌagy hänajty miäbøcy. Paadiä mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty jaduhṉ tehṉgahnä miayøꞌøy, jaꞌa hajxy hänajty mäbøjpä jaꞌa Jesúscøxpä. </v>
<v b="ACT" c="11" v="25">Coo jaꞌa Bernabé jim̱ chohṉ̃ Antioquía, mänitä Saulo hoy piaady. Mänit hajxy jim̱ nämetsc ñøcxtägajch Antioquía. </v>
<v b="ACT" c="11" v="26">Tuꞌjumøjtä Bernabéhajxy jim̱ yhijty møødä Saulo maa jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxiän. Jim̱ä cuꞌugä Diosmädiaꞌagy hajxy nämay yajwiingapxøøyyä. Jim̱ Antioquía, jim̱ä mäbøjpädøjc‑hajxy yajxøbejtsohṉä cristianos, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesucristo hajxy hänajty tøø jiøjpøgøꞌøy. </v>
<v b="ACT" c="11" v="27">Mänitä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe jiiby quiädaacy Antioquía. Jerusalén hajxy hänajty tøø chohṉdaꞌagy. Tøø hajxy hänajty ñajtscapxøøyyä jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="ACT" c="11" v="28">Tuꞌjäyaꞌay hänajty xiøhaty Agabo. Tøø jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty yhamugøꞌøy. Mänitä Agabo tiänaayyøꞌcy jäyaꞌayhagujc. Mänit miänaaṉ̃ coogä yuuxøø hänajty jejcy jiadaꞌañii wiinduhm̱yhagajpt. Mänit jaduhṉ jiaanc̈h tøjiajty cujecy mänaa jaꞌa Claudio hänajty jim̱ tiuuṉgmøødän Roma. </v>
<v b="ACT" c="11" v="29">Mänitä mäbøjpädøjc‑hajxy quiojyquiapxytiuuṉ̃ jim̱ Antioquía coo jaꞌa xädøꞌøñ hajxy hänajty jim̱ quiexaꞌañ Judea maa jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy jim̱bän. Jaduhṉ hajxy hanidiuhm̱jaty yejcy, mäduhṉ̃tiä xädøꞌøñ hajxy hänajty miøødä. </v>
<v b="ACT" c="11" v="30">Mänitä xädøꞌøñ hajxy jaduhṉ jiaanc̈h quejxy. Jaꞌa Bernabéhajxy jim̱ mänøcx Judea møødä Saulo. Mänitä majjäyaꞌadiøjc jaꞌa xädøꞌøñ hajxy hoy mioꞌoyii, jaꞌa hajxy hänajty tsänaabiä jim̱ Judea. </v>
<v b="ACT" c="12" v="1">Mänitä mäbøjpädøjc‑hajxy näjeꞌe tiägøøyyä jaamdúuṉäbä tsaac̈htiúuṉäbä. Jaꞌa Herodes jaduhṉ jatcøøyy, jaꞌa hänajty tuum̱bä gobiernä jim̱ Judea. </v>
<v b="ACT" c="12" v="2">Mänitä Herodes jaꞌa Santiago yajyaghoꞌcä espadahaam, jaꞌa Juan yhajch. </v>
<v b="ACT" c="12" v="3">Coo jaꞌa Herodes jaduhṉ yhijxy coo jaꞌa judíoshajxy hänajty xiooṉdaꞌagy jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Santiago hänajty tøø yaghoꞌogyii, mänitä Herodes jaꞌa Pedro yajmajtsä. Jaꞌa xøø hänajty jájtäp mänaa jaꞌa judíos jaꞌa tsajcaagy hajxy hänajty quiayyän, jaꞌa caꞌa tsoomiøødpä. </v>
<v b="ACT" c="12" v="4">Coo jaꞌa Pedro jaduhṉ yajmajch, mänit chuum̱ä. Xøømdsuhm̱ jaꞌa Pedro hänajty cwieendähadyii jaꞌa soldádäm. Tädujc‑horajatiä soldadohajxy hänajty nämädaax̱cjaty yhadänaꞌay. Niguiuwíjtsäp hajxy hänajty. Tøø jaꞌa Herodes hänajty wyiinmay coo jaꞌa Pedro hänajty xøønax̱y yajtøyhajtyegaꞌañii cuꞌughagujc. </v>
<v b="ACT" c="12" v="5">Hoyyä Pedro hänajty jia tsum̱iä, tehṉgahnä mäbøjpädøjc jaꞌa Dios hajxy hänajty piaꞌyaꞌaxy jaꞌa Pedrocøxpä, coo yhøxmadsǿøjät. </v>
<v b="ACT" c="12" v="6">Cujaboomä Herodes jaꞌa Pedro hänajty yajnøcxaꞌañ cuꞌughagujc, jim̱ä Pedro hänajty miaꞌay pujxtøgooty. Coods hänajty jaduhṉ. Soldadohagujc hänajty miaꞌay. Cøꞌøxoch hänajty jaduhṉ mejtsnax̱. Jim̱ä soldadohajxy hänajty yhadänaꞌay pujxtøghaawjooty. </v>
<v b="ACT" c="12" v="7">Mänitä Diosmoonsä tuꞌug näguehx̱tøøꞌxy jaꞌa Pedro wyiinduum. Mänitä jøøn jiiby yagjajøøyy pujxtøgooty. Mänitä Diosmoonsä jaꞌa Pedro jiahm̱yuꞌxy. Mänitä Pedro ñämaayyä: ―Tsógäm, pädøꞌøg. Mänitä Pedro jaꞌa cadena quiøꞌøgahduutä. </v>
<v b="ACT" c="12" v="8">Mänitä Diosmoonsä miänáaṉgumbä, jaꞌa hänajty jim̱ tsohm̱bä tsajpootyp: ―Niwiøhṉdaꞌadsøø. Pägøꞌøw yøꞌø mgøꞌøg. Coo jaꞌa Pedro jaduhṉ quiudiuuṉ̃, mänit ñämáayyägumba: ―Pägøꞌøw yøꞌø mjocxwit. Høøc̈h pajáam̱äc. </v>
<v b="ACT" c="12" v="9">Mänitä Pedro jaꞌa Diosmoonsä jiaanc̈h paduꞌubøjcy. Cabä Pedro hänajty ñajuøꞌøy pø tøyyä jaꞌa Diosmoonsä jiaanc̈h hijxy, tøgä ñäꞌä wiinhijx jaduhṉ. </v>
<v b="ACT" c="12" v="10">Mänitä Pedrohajxy jim̱ ñajxy maa jaꞌa soldado jayøjpä hänajty yhadänaꞌayän. Mänit hajxy ñajxy maa jaꞌa miämetspän. Coo hajxy jim̱ miejch maa tehm̱ piujxtøghaawän, mänit yhawaach hamdsoo. Coo hajxy piädsøøm̱y, mänit hajxy weeṉ̃tiä jiaac nøcxy. Mänitä Diosmoonsä yhadägoyyøøñä. Nidiuhm̱ä Pedro jaduhṉ miähmøøyy. </v>
<v b="ACT" c="12" v="11">Mänitä Pedro wyiinmahñmejtsnä. Mänit miänaaṉ̃ quiopcooty: ―Tøyhajt jaduhṉ cooc̈hä Dios jaꞌa mioonsä tøø xyajnäguex̱y. Tøøc̈h jaduhṉ xyajnähwaꞌac̈h jaꞌa Herodescøxpä møødä judíoshajxy. </v>
<v b="ACT" c="12" v="12">Mänitä Pedro jim̱ ñøcxy maa jaꞌa María tiøjcän, jaꞌa Juan jaꞌa tiaj. Jaduhṉä Juan hajxy hänajty tyijpä Marcos. Tøø jäyaꞌayhajxy hänajty may yhamugøꞌøy tøgooty Diospaꞌyaax̱pä. </v>
<v b="ACT" c="12" v="13">Coo jaꞌa Pedro jim̱ miejch, mänitä tøghaaw quiojxnojcy. Mänitä quix̱y tuꞌug jim̱ miejch maa jaꞌa tøghaawän, jaꞌa hänajty xøhajpä Rode. Miädow̱aam̱biä Rode hänajty jaduhṉ pøṉä tøjc cojxnojp. </v>
<v b="ACT" c="12" v="14">Coo jaꞌa Rode jaꞌa Pedro yoꞌmädooyy, mänitä Rode päyøꞌøguiä wyiimbijty xooṉdáacäp. Cabä Rode jaꞌa tøjc ñäꞌä yaghawaach. Mänit hoy ñägapxy coogä Pedro hänajty jim̱ tiänaꞌay tøguuy. </v>
<v b="ACT" c="12" v="15">Mänitä Rode ñämaayyä: ―Tøø miic̈hädaꞌa mguhhiṉ̃. Pero tehṉgahnä Rode hänajty miänaꞌañ cooc hänajty jieꞌejä jaꞌa Pedro. Mänit hajxy yhadsooyy: ―Caꞌadaꞌa yøꞌø jieꞌejä. Jaꞌa yhaañämädah yøꞌø. </v>
<v b="ACT" c="12" v="16">Jim̱ä Pedro jaꞌa tøghaaw hänajty tehṉgahnä jia wiꞌi quiojxnocy. Coo hajxy hoy yaghawaꞌac̈h, mänit hajxy yhijxy coo hänajty jiaanc̈h jeꞌejä. </v>
<v b="ACT" c="12" v="17">Mänitä Pedro seña tiuuṉ̃ quiøꞌøhaam coo hajxy yhamónät. Mänit jaduhṉ miädiaacy neby hänajty tøø yajpädsøm̱yii pujxtøgooty jaꞌa Diósäm. Mänit jiaac mänaaṉ̃: ―Nøcxä Santiago hajxy hawaaṉä møødä mäbøjpädøjc cooc̈h tøø nnähwaꞌac̈h. Coo jaꞌa Pedro jaduhṉ miädiaacpädøøyy, mänit wiingtuum ñøcxnä. </v>
<v b="ACT" c="12" v="18">Coo jiobøøñä, mänitä soldadohajxy jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy coo jaꞌa Pedro hänajty quiaꞌa jiibiän pujxtøgooty. </v>
<v b="ACT" c="12" v="19">Mänitä Herodes yhanehm̱y coo jaꞌa Pedro yhøxtaꞌawǿøjät. Coo jaꞌa Pedro maa quiaꞌa yajpaaty, mänitä soldadohajxy yajnähdsøøm̱ä, jaꞌa hajxy hänajty tøø yhadänáꞌayäbä maa jaꞌa pujxtøjcän. Mänitä Herodes yhanehm̱y coo jaꞌa soldadohajxy yaghoꞌogǿøjät. Mänitä Herodes jim̱ chohṉ̃ Judea. Mänit jim̱ ñøcxy tsänaabiä Cesarea. </v>
<v b="ACT" c="12" v="20">Mänitä Herodes jaꞌa cuꞌug jiaanc̈h tehm̱ miäjootmaꞌty, jaꞌa hajxy hänajty tsänaabiä jim̱ Tiro møød jim̱ Sidón. Mänitä cuꞌughajxy nägøx̱iä quiojyquiapxytiuuṉ̃ coo hajxy nägøx̱iä jim̱ ñǿcxät jaꞌa Herodes wyiinduum. Jim̱ä Herodes jaꞌa mioonsä hänajty tuꞌug xiøhaty Blasto. Møjtuuṉgä Blasto hänajty jim̱ miøød maa jaꞌa Herodes wyiinduumän. Mänitä cuꞌugä Blasto hajxy miäjuuyy coo jaꞌa Blasto jaꞌa cuꞌug piuhbédät, weenä tsip jaduhṉ ñax̱y miay. Hix̱, jim̱ä cuꞌughajxy hänajty tiuuṉdaacthaty maa jaꞌa Herodes ñaaxootiän. </v>
<v b="ACT" c="12" v="21">Coo hajxy hänajty tøø yajcuhducy mänaa hajxy hänajty jim̱ yhamugøꞌøwaꞌañän maa jaꞌa Herodes wyiinduumän, mänitä Herodes jaꞌa reewyit piägøøyy. Mänit jim̱ yhøxtaacy maa jaꞌa yhäñaabiejtän, maa jaꞌa cuꞌughajxy hänajty tøø yhamugøꞌøyän. Mänitä Herodes jaꞌa cuꞌug tiägøøyy møødmädiaacpä. </v>
<v b="ACT" c="12" v="22">Mänitä cuꞌughajxy tiägøøyy yaax̱pä: ―Yøꞌø craa xim̱ capxpä, jueꞌe yøꞌø, Diosädaꞌa yøꞌø; caꞌadaꞌa yøꞌø jiäyaꞌayä neby højtshájtäm. </v>
<v b="ACT" c="12" v="23">Tuuṉä hajxy jaduhṉ ñäꞌä mänaaṉ̃, mänitä jaꞌa Diosmoonsä jaꞌa Herodes yajpaꞌambejty. Paady jaduhṉ yajpaꞌambejtä jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Dios hänajty tøø quiaꞌa wiingudsähgøꞌøy. Mänitä Herodes tiøøngcuhdsuꞌtsä. Mänit yhoꞌnä. </v>
<v b="ACT" c="12" v="24">Pero jaꞌa Diosmädiaꞌagy, tehṉgahnä hänajty jaduhṉ wiaꞌxy wiinduhm̱yñaax̱ wiinduhm̱yguiajpt. </v>
<v b="ACT" c="12" v="25">Hoorä, coo jaꞌa Bernabé møødä Saulo jaꞌa majjäyaꞌadiøjc jaꞌa xädøꞌøñ hajxy hänajty tøø mioꞌoy jim̱ Jerusalén, mänit hajxy wyiimbijnä. Mänit hajxy ñøcxtägajch jim̱ Antioquía. Quipxiä Juan Marcos pianøcxy. </v>
<v b="ACT" c="13" v="1">Jim̱ Antioquía, jim̱ä jäyaꞌayhajxy hänajty may tøø yhamugøꞌøy Jesúswiingudsähgøøbiä. Näjeꞌe hajxy hänajty tiuṉ̃ Diosmädiaꞌagy‑yajwiingapxøøbiä. Näjeꞌe hajxy hänajty tiuum̱bä yajnähixøøbiä. Jaꞌa hajxy hänajty jaduhṉ tuum̱bä, jueꞌe hajxy hänajty xiøhaty: Bernabé, Simón jaꞌa hum̱ybiä, Lucio jaꞌa Cirene‑tsohm̱bä, Saulo, møød Manaén. Quipxiä Manaén jaꞌa Herodes hänajty tøø miøødmuutsc‑haty, jaꞌa hänajty jim̱ tøø guiobiernähátiäbä Galilea. </v>
<v b="ACT" c="13" v="2">Jiibiä Dios hajxy hänajty wyiingudsähgøꞌøy jaguiay jayhuꞌugy maa jaꞌa chajtøjc‑hajxiän. Mänit hajxy ñämaayyä jaꞌa Dioshespíritäm: ―Tøøc̈hä Bernabé møødä Saulo nyajnähdijy cooc̈hä nduuṉg hajxy xtiúuṉät. Mwiinguéxäp hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="ACT" c="13" v="3">Coo jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy jaduhṉ Dyiospaꞌyaax̱pädøøyy, mänitä Bernabéhajxy quiøꞌønähgajpä møødä Saulo. Mänitä Bernabéhajxy tiuꞌubøjnä møødä Saulo. </v>
<v b="ACT" c="13" v="4">Mänitä Bernabéhajxy wyiinguejxä jaꞌa Dioshespíritäm coo hajxy wiädítät Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä. Mänit hajxy jiiby yhädaacy maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Seleucia. Mänit hajxy hoy biarcotägøꞌøy. Mänit hajxy ñøcxy mejyhawiimb maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Chipre, jaꞌa mejyhagujpä. </v>
<v b="ACT" c="13" v="5">Coo hajxy jim̱ miejch, mänit hajxy jim̱ biarcomänajcy maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Salamina. Mänit hajxy tiägøøyy Diosmädiaꞌagy‑yajwiingapxøøbiä maa jaꞌa judíos chajtøjc‑hajxiän. Jim̱ä Juan Marcos hänajty piawädijpä näꞌä jamiøød. </v>
<v b="ACT" c="13" v="6">Coo jaꞌa Bernabé jaꞌa cajpthuung hajxy hänajty tøø quiøx̱y hawädity jim̱ Chipre, mänit hajxy miejch maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Pafos. Jim̱ä jäyaꞌay hänajty tuꞌug wiädijpä, jaꞌa hänajty xøhajpä Barjesús. Judío hänajty jeꞌe. Wiinmahñmøød hänajty jeꞌe. Jaduhṉ hänajty yhøhṉdaꞌagy cooc tyijy hänajty jeꞌe Dyiosquex̱iä. </v>
<v b="ACT" c="13" v="7">Hoyyä Barjesús jaꞌa Sergio Paulo hänajty miøødnimiäguꞌughadyii, jaꞌa hänajty tuum̱bä gobernador. Coo jaꞌa Sergio Saulo jaduhṉ miädoyhajty coo jaꞌa Bernabé jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty miäwädity, mänitä Bernabéhajxy miøjyaax̱ä møødä Saulo. Miädow̱áam̱biägä Sergio Paulo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty. </v>
<v b="ACT" c="13" v="8">Haa jaꞌa Barjesús, Elimas hänajty xiøhaty hagriegohaam. Hoorä, coo jaꞌa Elimas jaduhṉ miädoyhajty coogä Sergio Paulo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty miädow̱aꞌañ, cabä Elimas jaduhṉ yhojiäwøøyy. Mänitä Elimas jaꞌa Sergio Paulo jia jøjcapxøøyy coo quiaꞌa mäbǿgät. </v>
<v b="ACT" c="13" v="9">Haa jaꞌa Saulo, mejtstuꞌu hänajty jeꞌe xiøhajpä møødä Pablo. Hoorä, miøødä Pablo jaꞌa Dioshespíritu hänajty. Mänitä Pablo jaꞌa Elimas wyiinheeꞌppejty. </v>
<v b="ACT" c="13" v="10">Mänit yhojy: ―Møjcuꞌuhuung, mjaanc̈h tehm̱ yhøhṉdaacp miic̈h. Jaanc̈h tehm̱ yhaxøøg miic̈hä mwiinmahñdy. Caj miic̈h myajmädsocy coo jäyaꞌayhajxy hoy quiuhdujthádät. Tii miic̈h jaduhṉ coo mwiꞌi miänaꞌañ cooc tyijy jaꞌa Diosmädiaꞌagy quiaꞌa tøyyä. </v>
<v b="ACT" c="13" v="11">Xyajcumädow̱aam̱b miic̈hä Dios. Xyajwiinxoodsaam̱b miic̈h jaduhṉ. Jejcy miic̈h wiinds mmähmøꞌøwaꞌañ. Caj miic̈hä jajpä mdsoj hixaꞌañ, ―nøm̱ä Elimas ñämaayyä. Mänitä Elimas jiaanc̈h wiinxooꞌch. Hobiänejpiä hänajty tiooṉdaꞌay maa ñøcxǿꞌøwät. Yhøxtaaby hänajty jaduhṉ pøṉ jaduhṉ wiinwídsäp. </v>
<v b="ACT" c="13" v="12">Coo jaꞌa Sergio Paulo jaduhṉ yhijxy nebiä Elimas hänajty tøø jiaty tøø yhabetiän, mänit yagjuøøyy. Mänitä Diosmädiaꞌagy jiaanc̈h mäbøjcy coo tiøyyä. </v>
<v b="ACT" c="13" v="13">Mänitä Pablohajxy jim̱ biarcotägǿøguiumbä, møødä Bernabé, møødä Juan Marcos. Mänit hajxy miejyñájxcumbä. Mänit hajxy miejch maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Perga, jim̱ maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Panfilia. Jim̱ä Juan Marcos wyiimbijnä nidiuhm̱. Mänit yhädaacnä Jerusalén. </v>
<v b="ACT" c="13" v="14">Coo jaꞌa Pablohajxy jim̱ chohṉ̃ Perga, møødä Bernabé, mänit hajxy jiaac nøcxy maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Antioquía, jim̱ maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Pisidia. Coo jaꞌa pooꞌxxiøø yhabaaty, mänitä Pablohajxy chajtøjtägøøyy maa jaꞌa judíos chajtøjc‑hajxiän. Mänit hajxy jiiby yhäñaaguiädaacy. </v>
<v b="ACT" c="13" v="15">Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy hänajty jiiby tuum̱bä tsajtøgooty, mänitä Diosmädiaꞌagy hajxy quiapxy maa jaꞌa Moisés jecy quiujahyyän, møød maa jaꞌa profetahajxy jecy quiujahyyän. Mänitä Pablohajxy ñämaayyä: ―Mäguꞌughajpädøjc, pø jii mijts mädiaꞌagy hajxy mmädiaꞌagaꞌañ, huuc capx hajxy, weenä cuꞌughajxy miädoy. </v>
<v b="ACT" c="13" v="16">Mänitä Pablo tiänaayyøꞌcy. Mänitä quiøꞌø chajtsihy, weenä cuꞌughajxy jaduhṉ yhamädoow̱hity. Mänit miänaaṉ̃: ―Huuc hamädoow̱hit hajxy nägøx̱iä, mijts israelitashajxy, møød mijts caꞌa israelítabä. Mhaagä wiingudsähgøøbiä Dios hajxy. </v>
<v b="ACT" c="13" v="17">Højts israelítabä, Dios højts nDioshajpy. Jegyhajty højtsä nhapä ndeedyhajxy hijty jim̱ yhadsänaꞌay maa jaꞌa naax̱ xiøhatiän Egipto. Mänit hajxy jaduhṉ yajnähdijjä jaꞌa Diósäm coo hajxy hänajty quiuꞌughadaꞌañii jaꞌa Diósäm. Mänit hajxy jim̱ Egipto yhøxwoobädsøøm̱ä jaꞌa Diósäm. Jaduhṉä Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌcy. </v>
<v b="ACT" c="13" v="18">Coo hajxy jim̱ wioomejtsä pactuum maa hänajty pøṉ quiaꞌa tsänaꞌayän, jim̱ hajxy miähmøøyy juxychäguiꞌxjomøjt. Mieeꞌxtujpiä Dios hänajty jaduhṉ, hoyyä miädiaꞌagy hänajty quiaꞌa jagä yajtúuṉäxä. </v>
<v b="ACT" c="13" v="19">Mänitä israelitashajxy jim̱ ñøcxy maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Canaán. Jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty jim̱ tsänaabiä, jaꞌa näjuxtujc‑hagajptpä, cøjx hajxy yajcuhdägoyyii jaꞌa Diósäm. Mänit højtsä nhapä ndeedyhajxy ñaax̱paatnä. </v>
<v b="ACT" c="13" v="20">Mädaax̱mägoꞌxjomøjt ja cupc hänajty tøø yhity coo hajxy hänajty tøø chooñ Egipto. ’Mänitä Dios miänaaṉ̃ coo cuduuṉg hajxy miøødhádät. Jaduhṉ hajxy jejcy miøødhajty. Jaꞌa Samuel, jeꞌeds jaac tehm̱ tiuuṉ cuduuṉg. </v>
<v b="ACT" c="13" v="21">Mänitä cuꞌughajxy miänaaṉ̃ coo gobiernä hajxy mioꞌowǿøjät, coo hajxy jaduhṉ yhaneꞌemǿøjät. Mänitä Dios jaꞌa Saúl yajnähdijy coo jeꞌe tiúnät gobiernä, jaꞌa Cis yhuung. Benjamín jaꞌa Cis hänajty jegyhajty tøø yhaphaty tøø tieedyhaty. Juxychäguiꞌxjomøjtä Saúl jaduhṉ tiuuṉ̃ gobiernä. </v>
<v b="ACT" c="13" v="22">Mänitä Dios miänaaṉnä coo Saúl jaduhṉ quiaꞌa túuṉnät gobiernä. Jaduhṉ miänaaṉnä coo David jaduhṉ ween tiuuṉnä gobiernä: “Njaanc̈h tehm̱ quiumáabiøc̈hä David jaduhṉ, jaꞌa Isaí yhuung. Cøxaam̱b jaduhṉ quiudiunaꞌañ waam̱bátyhøch nnämaꞌawaꞌañ”, nøm̱ä Dios jaꞌa David jecy ñänøøm̱y. </v>
<v b="ACT" c="13" v="23">Mänitä Jesús cujecy jiaac mejch. Jaꞌa Jesús jaꞌa David jecy yhaphajt tieedyhajt. Paadiä Dios jaꞌa Jesús quiejxy coo jaꞌa israelitashajxy jaduhṉ ween miṉ yajnähwaꞌac̈hii. Jéquiänä Dios hajxy jaduhṉ yajwiinwaaṉøøyyä coogä yajnähwaatspä hänajty quiexaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="13" v="24">Cahnä Jesús hänajty tiägøꞌøyñä wädijpä, jim̱ä Juan jaꞌa israelitas jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty yajwiingapxøꞌøy coo jaꞌa yhaxøøgcuhdujt hajxy nägøx̱iä ñajtshixǿꞌøwät, møød coo jaꞌa Dios hajxy hamuumduꞌjoot wyiingudsähgǿꞌøwät, møød coo hajxy ñäbétät. </v>
<v b="ACT" c="13" v="25">Coo jaꞌa Juan hänajty tiuum̱bädøꞌøwaaṉnä, mänit miänaaṉ̃: “Jadúhṉhøch mijtsädaꞌa xñänøm̱y cooc tyijy høøc̈h nGristo. Caꞌac̈h njeꞌejä. Jím̱høc̈hä njamiøød tuꞌug jiaac medsaꞌañ. Maas møcmäjaamøød jeꞌe miedsaꞌañ queec̈h høøc̈h. Cábøch cuhdujt jaduhṉ njaty møødä nebiä cuhdujt jeꞌe miøødän jaꞌa jaac medsaam̱bä.” </v>
<v b="ACT" c="13" v="26">’Mäguꞌughajpädøjc, højtsä Abraham jecy nhaphajt ndeedyhájtäm; møød mijts caꞌa judíospä, mwiingudsähgøøbiä Dios hajxypä. Nägøx̱iä jaꞌa Dios hajxy tøø xyajnähdíjjäm coo hajxy nägøx̱iä xyajnähwaꞌadsáaṉäm. </v>
<v b="ACT" c="13" v="27">Coo jaꞌa Jesús quiooꞌty Jerusalén, cabä cuꞌughajxy hänajty ñajuøꞌøy coo hänajty jeꞌe Dyiosquex̱iä. Ni jaꞌa teedywiindsøṉhajxy hänajty quiaꞌa najuøøbiä. Coo jaꞌa Jesús hajxy yajyaghoꞌcä, jaduhṉä Diosmädiaꞌagy hajxy yajtøjiajty nej myiṉ̃än cujaay coo jaꞌa Diosquex̱y hänajty yaghoꞌogaꞌañii. Jaꞌa profetadøjc‑hajxy jaduhṉ jecy cujahy, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty jegyhajty mäwädijpä. Hoyyä cuꞌugä Diosmädiaꞌagy hänajty jia mädoy wiingusábadohaam nebiä profetadøjc jaꞌa Diosquex̱y hajxy hänajty jia mädiaꞌaguiän, cabä cuꞌughajxy hänajty ñajuøꞌøy coo jaꞌa Jesús hänajty Dyiosquex̱iä. </v>
<v b="ACT" c="13" v="28">Jaduhṉä cuꞌughajxy hänajty tehṉgajnä ñäꞌägä mänaaṉ̃ cooc tyijy jaꞌa Jesús hänajty hanax̱iä tøø quiädieey. Pero cab hänajty jaduhṉ ñäꞌä tǿyyäbä. Hoy hänajty quiaꞌa jagä tøyyä, tehṉgajnä cuꞌug jaꞌa Pilato hajxy jaduhṉ ñämaayy coo jaꞌa Pilato jaꞌa Jesús yajyaghoꞌogǿøjät. </v>
<v b="ACT" c="13" v="29">Coo jaꞌa Jesús jaduhṉ jiaanc̈h hoꞌcy, cøjx jaduhṉ tiøjiaty nebiaty jim̱ miädiaꞌagyiijän maa jaꞌa Diosmädiaꞌagy myiṉ̃än. Mänit yajmänajcä cruzcøxp. Mänit hoy yajnaax̱tägøꞌøyii. </v>
<v b="ACT" c="13" v="30">Mänitä Dios jaꞌa Jesús yagjujypiøjtägajch. </v>
<v b="ACT" c="13" v="31">Mayhoocä Jesús jaduhṉ jiaac hijxä jaꞌa jiamiøødhajxy, jaꞌa hajxy hänajty quipxy tøø piadsohṉdáꞌaguiäbä jim̱ Galilea. Quipxiä Jesús hajxy piagooꞌty Jerusalén. Hoorä, jädaꞌahatiä Jesús hajxy miädiaacpä maa jaꞌa judíoshajxiän coogä Jesús Quiäristo. </v>
<v b="ACT" c="13" v="32">’Paady højts mijts jaduhṉ nyajwiingapxøꞌøy jaꞌa Jesúscøxpä. Jequiän højts nhap ndeedyhajxy yhawáaṉäxä jaꞌa Diósäm coogä Dios jaꞌa yajnähwaatspä hänajty quiexaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="13" v="33">Coo jaꞌa Jesús hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, møød coo jiujypiøjtägajch, jaduhṉä Jesús hajxy tøø xjiaanc̈h yajnähwáatsäm. Jaduhṉä Dios jaꞌa miädiaꞌagy yajtøjiajty neby højts nhap ndeedyhajxy jecy yhawáaṉäxäm coogä Dios jaꞌa yajnähwaatspä hänajty quiexaꞌañ. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa salmo miämetspän: “Høøc̈h miic̈h nHuunghajpy. Jädaꞌac̈h miic̈h tøø nyagjujypiøjtägach.” </v>
<v b="ACT" c="13" v="34">Jéquiänä Dios jaduhṉ miänaaṉ̃ coogä yHuung hänajty yagjujypiøjtägatsaꞌañ, jadúhṉäc jeꞌe quiaꞌa púꞌudsät. Jaduhṉ jim̱ myiim̱bä cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: “Míjtshøch ngunuuꞌxaam̱by nébiøc̈hä David tøø nyajnämaꞌayän. Nyajtøjiadáam̱biøch jaduhṉ.” </v>
<v b="ACT" c="13" v="35">Jaduhṉ jim̱ myiim̱bä cujaay wiingsalmojooty: “Caj miic̈h mmänaꞌanaꞌañ coo jaꞌa mHuungä ñiꞌxä quiopc piúꞌudsät, coo hänajty tøø yhoꞌogy. Myagjujypiøjtägatsaam̱by miic̈h jaduhṉ”, nøm̱ä Dios ñämaayyä. </v>
<v b="ACT" c="13" v="36">Hoorä, coo jaꞌa David jecy miähanehm̱bädøøyy nebiä Dios hänajty tøø yajnähdijjiän, mänitä David yhoꞌnä tiägooñä. Mänit hoy ñaax̱tägøꞌøy. Mänit piuutsnä. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="ACT" c="13" v="37">Pero jaꞌa Jesús, coo jeꞌe yhoꞌcy, cab jeꞌe piuuch, jeꞌeguiøxpä coo yagjujypiøjtägajtsä. </v>
<v b="ACT" c="13" v="38-39">Mäguꞌughajpädøjc, huuc hamädoow̱hit hajxy, jaduhṉ højts mijts nyajwiingapxøꞌøy coo jaꞌa Jesús hajxy nägøx̱iä tøø xñähhoꞌtúutäm, møød coo jadähooc jiujypiøjtägajch. Pønjaty jaduhṉ mäbøjp, nähwaꞌadsaam̱b hajxy jeꞌe; hawaꞌadstuum hajxy miähmøꞌøwaꞌañ. Hoyyä jecyquiuhdujt hajxy hijty nja wiꞌi quiudiunáaṉäm, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä, cab hajxy hoy pedyii ngudiunáaṉäm, paady hajxy hijty ngaꞌa nähwaꞌadsáaṉäm. </v>
<v b="ACT" c="13" v="40">Nax̱y hädaa mädiaꞌagy hajxy mdehm̱ miäbǿgät neby højts mijts cham̱ nyajwiingapxøꞌøyän. Pø caj, wehṉdä hajxy mjat mhabétät nebiä profetadøjc‑hajxy jecy quiujahyyän: </v>
<v b="ACT" c="13" v="41">Huuc mädow̱ hajxy, pønjaty jaduhṉ mäwiingapxpejp, myagjuǿꞌøwäp hajxy jaduhṉ; mniguiuꞌuds mniguiuhhämeedøꞌøwǿøjäp hajxy. Hix̱, hoy‑yagjuǿøñøch jaduhṉ njaanc̈h tehm̱ yajcähxøꞌøgaꞌañ maa mijts mwiinduumhajxiän. Pero cab hajxy jaduhṉ miäbøgaꞌañ, jaꞌa hajxy hamdsoo caꞌa hixaam̱bä, nøm̱ä Dios jecy miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="13" v="42-43">Mänitä Pablo miädiaacpädøøñä. Coo jaꞌa Pablohajxy chajtøjpädsøøm̱y møødä Bernabé, mänit hajxy ñämaayyä coo hajxy jadähooc ween miṉ miädiaꞌagy jaꞌa sábado hänajty jaac miim̱bä, neby hajxy hänajty tøø yhuuc mädiaacpän. Mänitä Pablo jäyaꞌay hajxy may piaduꞌubøjcä, møødä judíoshajxy, møødä caꞌa judíospähajxy, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty mäbøjpä. Mänitä Pablohajxy miänaaṉ̃ coo jaꞌa jäyaꞌayä Dios hajxy homiänaajä yhajodhádät. </v>
<v b="ACT" c="13" v="44">Coo jaꞌa sábado hänajty jadähooc yhabáatcumbä, mänitä cuꞌughajxy jim̱ miejch maa jaꞌa judíos chajtøjc‑hajxiän. Tøø jaꞌa cuꞌughajxy hänajty miädoyhaty coo jaꞌa Pablo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty jadähooc miädiaꞌagáaṉgumbä. </v>
<v b="ACT" c="13" v="45">Coo jaꞌa judíos wyiindsøṉhajxy jaduhṉ yhijxy coo jaꞌa cuꞌughajxy hänajty jaanc̈h tehm̱ miay tøø miech Diosmädiaꞌagyhamädoow̱hijpä, mänit hajxy jiootmaꞌty. Mänit hajxy tiägøøyy mänaam̱bä cooc tyijy jaꞌa Pablohajxy hänajty yhøhṉdaꞌagy. Wiingapxpéjtäbä Pablohajxy hänajty jaduhṉ. </v>
<v b="ACT" c="13" v="46-47">Pero cabä Pablohajxy ñäꞌägä møjpädaacy. Mänit hajxy yhadsooyy: ―Jaduhṉ højtsä Dios tøø xwyiinguex̱y coo højts mijts judíospä jayøjp nyajwiingapxǿꞌøwät jaꞌa mädiaꞌagy jaꞌa Jesúscøxpä. Pero caj mijts hädaa mädiaꞌagy mnäꞌägä mädow̱aꞌañ. Coo hajxy jaduhṉ mgaꞌa mäbøgaꞌañ, paady jaduhṉ quiaꞌa hawiinmatsä coo hajxy homiänaajä mjugyhádät nebiä Dios homiänaajä jiugyhatiän. Cab højts mijts hädaa mädiaꞌagy nyajmøødmädiaꞌagaaṉnä. Jim̱ højtsä jäyaꞌay nøcxy nnäꞌägä yajwiingapxøꞌøwaaṉnä, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="ACT" c="13" v="48">Coo hajxy jaduhṉ miädooyy, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä, mänit hajxy xiooṉdaacpøjcy. Mänit hajxy tiägøøyy mänaam̱bä coogä Diosmädiaꞌagy jaꞌa Jesúscøxpä jiaanc̈h tehm̱ yhoyyä. Mänit hajxy nägøx̱iä miäbøjcy, pønjatiä Dios hänajty tøø yajnähdijy coo hajxy jiugyhadaꞌañ homiänaajä neby jeꞌe jiugyhatiän. </v>
<v b="ACT" c="13" v="49">Mänitä Diosmädiaꞌagy jaꞌa Jesúscøxpä tiägøøyy waꞌxpä wiinduhm̱yhagajpt. </v>
<v b="ACT" c="13" v="50">Mänitä mäyøøjäyaꞌayhajxy jiøjcapxøøyyä møødä toꞌoxiøjc‑hajxy, jaꞌa hajxy hänajty Dioswiingudsähgøøbiä. Jaduhṉ hajxy ñämaayyä coo jaꞌa Pablo miädiaꞌagyhajxy quiaꞌa mäbǿjcäxät. Jaꞌa judíoswiindsøṉhajxy jaduhṉ mänaaṉ. Jaduhṉ hajxy hänajty miänaam̱bä coo jaꞌa Pablohajxy yhøxpäboꞌowǿøjät. </v>
<v b="ACT" c="13" v="51-52">Mänitä Pablo jaꞌa tiecy hajxy wyiinxijty wyiinwojpy, weenä naaxoc jaduhṉ quiøx̱y caꞌay. Hijxtahṉd hajxy jaduhṉ yajcähxøꞌc coo jaꞌa jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty nämay quiaꞌa mäbøgaꞌañ. Pero jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty mäbøjpä, jaanc̈h tehm̱ xiooṉdaacp hajxy hänajty. Høxtä piaatypä Dioshespíritu hajxy hänajty. Mänitä Pablohajxy jim̱ chohṉnä møødä Bernabé. Mänit hajxy jim̱ ñøcxy maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Iconio. </v>
<v b="ACT" c="14" v="1">Mänitä Pablohajxy jim̱ miejch Iconio. Coo sábado yhabaaty, mänit hajxy ñøcxy maa jaꞌa judíos jaꞌa chajtøjc‑hajxiän. Mänitä Pablo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy yajwiingapxøøyy. Mänitä jäyaꞌayhajxy may miäbøjcy, møødä judíoshajxy, møød hajxy caꞌa judíospä. </v>
<v b="ACT" c="14" v="2">Pero cabä judíoshajxy nägøx̱iä miäbøjcy. Mänitä jäyaꞌayhajxy jiøjcapxøøyyä, jaꞌa hajxy hänajty caꞌa judíospä, jaꞌa hajxy hänajty mäbøjpä. Jaduhṉ hajxy jiøjcapxøøyyä coo jaꞌa Pablo miädiaꞌagy hajxy quiaꞌa mäbǿjcäxät. Jaꞌa judíoshajxy jaduhṉ mänaaṉ, jaꞌa hajxy hänajty caꞌa mäbøjpä. Jaduhṉ hajxy hänajty miänaam̱bä coo jaꞌa Pablohajxy wyiingapxpedǿøjät. </v>
<v b="ACT" c="14" v="3">Jejquiä Pablohajxy jim̱ jiaac hijty Iconio. Cabä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty tsähgøꞌø‑tsähgøꞌø ñäꞌä mädiaꞌagy. Jaduhṉ hajxy hänajty miädiaꞌagy coogä Dios hajxy xjiaanc̈h tehm̱ chójcäm. Madiuꞌu jaꞌa Pablo paꞌam hajxy hänajty yajnax̱y. Hijxtahṉd hajxy hänajty yajcähxøꞌpy jaduhṉ coo jaꞌa Pablo jaꞌa Jesús jaꞌa miäjaa hajxy hänajty tøø mioꞌoyii. Hix̱, jaꞌa Jesús jaꞌa miäjaahaamä paꞌam hajxy hänajty yajnax̱y. Jaduhṉä cuꞌughajxy hänajty ñajuøꞌøy coo jaꞌa Dios hajxy tøyhajt xjiaanc̈h tsójcäm. </v>
<v b="ACT" c="14" v="4">Pero cabä cuꞌughajxy hänajty tiuꞌugmädiaꞌaguiä. Näjeꞌe jaꞌa judíos miädiaꞌagy hajxy hänajty miäbøjcä. Näjeꞌe jaꞌa Pablo miädiaꞌagy hajxy hänajty miäbøjcä. Dioswiinguex̱iä Pablohajxy hänajty tiuum̱by møødä Bernabé. </v>
<v b="ACT" c="14" v="5">Mänitä møjtuuṉgmøødpähajxy quiojyquiapxytiuuṉ̃ coo jaꞌa Pablohajxy quiuhgaꞌadsǿøjät. Jaduhṉä judíoshajxy piamänaam̱bä møød hajxy caꞌa judíospä. </v>
<v b="ACT" c="14" v="6">Coo jaꞌa Pablohajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy jim̱ piäyøꞌcy. Mänit hajxy ñøcxy maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Licaonia, møød maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Listra møød Derbe. </v>
<v b="ACT" c="14" v="7">Mänitä Diosmädiaꞌagy hajxy jim̱ tiägøøyy yajwiingapxøøbiä Licaonia‑naaxooty wiinduhm̱yhagajpt. </v>
<v b="ACT" c="14" v="8">Jim̱ä paꞌamjäyaꞌay hänajty tuꞌug chänaꞌay Listra. Tecymiuquiä mähdiøjc hänajty tøø myiṉ̃ tøø quiaꞌay. Cahnä hänajty mänaa yoꞌoyøꞌøgy. </v>
<v b="ACT" c="14" v="9">Jiaanc̈h tehm̱ yhamädoow̱hijpiä mähdiøjc hänajty waam̱batiä Pablohajxy hänajty miädiaꞌagy. Coo jaꞌa Pablo jaꞌa mähdiøjc jaduhṉ yhijxy coo jaꞌa mähdiøjcä jioot hänajty tøø piädaꞌagy coo miøcpǿgät, møød coo hänajty miäbøcy coo jaꞌa Pablo jaꞌa Jesús miäjaa hänajty miøødhajtä, </v>
<v b="ACT" c="14" v="10">mänitä Pablo jaꞌa mähdiøjc ñämaayy: ―Pädøꞌøg, tänaayyøꞌøg. Møcä Pablo jaduhṉ miänaaṉ̃. Mänitä craa jiaanc̈h tänaayyøꞌcy. Mänit hoy tiägøøñä yohbiä. </v>
<v b="ACT" c="14" v="11-12">Coo jaꞌa cuꞌugä craa hajxy jaduhṉ yhijxy coo hänajty tøø miøcpøcy, mänit hajxy tiägøøyy yaax̱pä yhamdsoo hayuuc‑haambyhajxy: ―Tøø jaꞌa Zeus hajxy xñägädáacäm møødä Hermes, jaꞌa hajxy nwiingudsähgǿøyyämbä. Tøø hajxy jaduhṉ ñibiädaꞌagyii neby jäyaꞌayän ―nøm̱ä Pablohajxy ñänøøm̱ä. Jaduhṉä Bernabé hänajty yhajodhadyii nebiä Zeusän. Haa jaꞌa Pablo, jaduhṉ hänajty jeꞌe yhajodhájtäbä nebiä Hérmesän, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Pablo hänajty jiaanc̈h tehm̱ miädiaꞌagy. </v>
<v b="ACT" c="14" v="13-14">Pero cabä Pablohajxy hänajty wyiinjuøꞌøy waam̱baty hajxy hänajty ñänømyii. Hoorä, jim̱ä tsajtøjc hänajty tuꞌug cajptpaꞌa maa jaꞌa cuꞌugä Zeus hajxy hänajty wyiingudsähgøꞌøyän. Jaꞌa jäyaꞌay hänajty jim̱ tuum̱bä teedy, mänitä waj may yajmejch maa jaꞌa Pablohajxy hänajty cajptpaꞌa tøø miähmøꞌøyän. Mayyä pøjy jaduhṉ yajmejtspä. Mänitä Pablohajxy tiägøøyyä wiingudsähgǿøyyäbä. Jaꞌa cuꞌughajxy møødä teedy, jeꞌe hajxy hänajty mäwiingudsähgøøby. Mänitä teedyhajxy tiägøøyy mänaam̱bä coogä waj hajxy hänajty yoxaꞌañ jaꞌa Pablocøxpähajxy. Hagriegohaam hajxy jaduhṉ miänaaṉ̃. Coo jaꞌa Pablohajxy jaduhṉ wyiinjuøøñä nebiä cuꞌughajxy hänajty jiatcøꞌøwaꞌañ, mänitä Pablohajxy tiägøøyy tajpä maabiä. Mänitä wyit hajxy quiøøꞌch. Mänit hajxy jim̱ tiägøøyy cuꞌughagujc. Mänit hajxy yaax̱y: </v>
<v b="ACT" c="14" v="15">―Mäguꞌughajpädøjc, caꞌa højts xwyiingudsähgøꞌøy. Jäyaꞌay højts nej mijtsän. Paady højts yaa tøø nmech maa mijts mgajptän, coo højts mijtsä Diosmädiaꞌagy nyajwiingapxǿꞌøwät, jaduhṉä Dios jujpiä jaꞌa miädiaꞌagy hajxy mmäbǿjcät. Jéquiänä Dios jaꞌa tsajt yhädiuuṉ̃, møødä naax̱wiin, møødä mejy, møød tijaty jaac jii, cøx̱iä. Jaduhṉä Dios miänaꞌañ coo hajxy jeꞌe mwiingudsähgǿøñät, coo jaꞌa mhamdsoo cuhdujt hajxy mnajtshixǿøñät, jaꞌa caꞌa tsoobaatpä. </v>
<v b="ACT" c="14" v="16">Hijty, jaduhṉä Dios hijty miänaꞌañ coo jaꞌa jäyaꞌayä yhamdsoo cuhdujt hajxy ween yajtuṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="14" v="17">Homiänaajä jaꞌa Dios yajcähxøꞌøgy coo hojioot jiaanc̈h tehm̱ miøødä maa mijtscøxpän, møød coo yajtuꞌuy coo yajtaꞌxy, møød coo jaꞌa cam̱ä tuꞌu yaghoyøꞌøy, jaduhṉ hajxy ngaayy nhúucäm jootcujc ―nøm̱ä Pablohajxy miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="14" v="18">Hobiänejpiä jaꞌa Pablo jaꞌa cuꞌug hajxy jaduhṉ yajmäbøjcy coo jaꞌa waj hajxy quiaꞌa yóxät, coo jaꞌa Pablohajxy jaduhṉ quiaꞌa wiingudsähgøꞌøwøød møødä Bernabé. </v>
<v b="ACT" c="14" v="19">Mänitä judíoshajxy näjeꞌe miejch. Antioquía hajxy hänajty chooñ møød Iconio. Mänitä cuꞌug hajxy yajmäbøjtägajch cooc tyijy jaꞌa Pablohajxy hänajty yhøhṉdaꞌagy møødä Bernabé. Mänitä cuꞌugä Pablo hajxy jaduhṉ jia caꞌch. Jaduhṉ hajxy hänajty yhajodhaty coo jaꞌa Pablo hänajty tøø yhoꞌogy, pero cab hänajty tøø ñäꞌä hoꞌpä. Mänitä Pablo hajxy hoy yhøxwich cajptpaꞌa. </v>
<v b="ACT" c="14" v="20">Jaꞌa jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty jaduhṉ tøø miäbǿquiäbä, mänitä Pablo hajxy hoy jiuhmugøꞌøy. Mänitä Pablo jadähooc wyiinmahñmejch. Mänitä Pablohajxy jaduhṉ jiiby tiägǿøguiumbä cajptooty møødä mäbøjpädøjc. Cujaboomä Pablohajxy jim̱ chohṉ̃ møødä Bernabé. Mänit hajxy ñøcxy maa jaꞌa cajpt hänajty jaduhṉ xiøhatiän Derbe. </v>
<v b="ACT" c="14" v="21">Coo jaꞌa Pablohajxy jim̱ miejch Derbe, mänitä Diosmädiaꞌagy hajxy tiägøøyy hawaaṉ hayaaxøøbiä. Coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy may miäbøjcy. Mänitä Pablohajxy jim̱ wyiimbíjcumbä. Mänit hajxy jim̱ ñøcxtägajch Listra, møød jim̱ Iconio, møød jim̱ Antioquía, majaty hajxy hänajty tøø yhuuc hoobiän. </v>
<v b="ACT" c="14" v="22">Jaꞌa jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty tøø miäbǿquiäbä, mänit hajxy wyiingapxøøyyä coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot pianǿcxät tehṉgahnä, hoy hajxy jaduhṉ cu jia mänax̱ cu jia yajnax̱ jaꞌa tsaac̈hpä jaꞌa peenä. Mänit hajxy jaduhṉ jim̱ ñǿcxät Dioswiinduum. </v>
<v b="ACT" c="14" v="23">Majatiä Pablohajxy hänajty wiädity, wyiinguejxyp hajxy hänajty pøṉ jaduhṉ jim̱ túnäp wiindsǿṉ maa jaꞌa tsajtøjcän. Mänitä Pablo jaꞌa Dios hajxy piaꞌyaax̱y coo hajxy jaduhṉ quiuweendähadǿøjät jaꞌa Diósäm, jaꞌa hajxy hänajty tøø miäbǿquiäbä. Jaguiay jayhuꞌuguiä Dios hajxy hänajty miänuuꞌxtaꞌagy. </v>
<v b="ACT" c="14" v="24">Mänitä Pablohajxy jim̱ ñaxøøyy møødä Bernabé maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Pisidia. Møød hajxy jim̱ yhoobiä maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhajpän Panfilia. </v>
<v b="ACT" c="14" v="25">Mänitä Pablohajxy jim̱ jadähooc miéjtscumbä Perge. Jim̱ä Diosmädiaꞌagy hajxy jadähooc yajwáꞌxcumbä. Mänit hajxy ñøcxy jadähooc Atalia. </v>
<v b="ACT" c="14" v="26">Jim̱ hajxy jadähooc hoy biarcotägøꞌøy. Mänit hajxy jim̱ ñǿcxcumbä Antioquía maa hajxy hänajty jaduhṉ tøø yhuuc tsohṉdaacpän, maa hajxy hänajty jaduhṉ tøø wyiinguexyiijän coo jaꞌa Dios jaꞌa tiuuṉg hajxy tiúuṉät. Coo hajxy jaduhṉ jim̱ miejtstägajch Antioquía, yaghabejt hajxy jaduhṉ nebiä Dios hänajty tøø yhaneꞌemiän coo hajxy jaduhṉ tiúnät. </v>
<v b="ACT" c="14" v="27">Coo hajxy jim̱ miejch Antioquía, mänitä Pablo jaꞌa mäbøjpädøjc hajxy wioomujcy. Mänit hajxy miädiaacy nebiatiä Dios hajxy hänajty tøø piuhbedyiijän, møød coo jaꞌa Dios cuhdujt jaduhṉ tøø yecy coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaduhṉ miäbǿjpät, jaꞌa hajxy hänajty jaduhṉ caꞌa judíospä. </v>
<v b="ACT" c="14" v="28">Jejquiä Pablohajxy jim̱ yhijty Antioquía. Xyiicy xiooṉdaacy hajxy jaduhṉ møødä mäbøjpädøjc‑hajxy. </v>
<v b="ACT" c="15" v="1">Mänitä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ jim̱ näjeꞌe miejch Antioquía. Judea hajxy hänajty tøø chohṉdaꞌagy. Mänitä mäbøjpädøjc‑hajxy yajnähixøøyyä coo hajxy jaduhṉ quiudiúnät nebiä Moisés hänajty jegyhajty tøø yhaneꞌemiän, coo hajxy yajcircuncidarhádät. Cooc hajxy jaduhṉ quiaꞌa cudiúnät, cábäc hajxy jaduhṉ ñähwáꞌadsät. Jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty jim̱ tsohm̱bä Judea, jeꞌedsä mäbøjpädøjc hajxy jaduhṉ yajnähixøøyy. </v>
<v b="ACT" c="15" v="2-3">Pero cabä Pablohajxy jaduhṉ quiumaayy coo jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy jaduhṉ yajnähixøꞌøwǿøjät. Mänitä Pablo jaꞌa mädiaꞌagy hajxy jaduhṉ yajcapxiøøyy coo jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy jaduhṉ quiaꞌa mäbǿgät neby hajxy hänajty tøø yajnähixøꞌøyiijän coo hajxy tsipcøxp yajcircuncidarhádät. Mänitä Pablohajxy jim̱ quiejxä Jerusalén møødä Bernabé, møødä wiinghänaꞌc‑hajxy. Jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy jaduhṉ mäguejx coo jaꞌa tsip jaꞌa pleetä jaduhṉ ween nøcxy yajcøx̱y yajmay. Jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty jim̱ tuum̱bä Jerusalén maa jaꞌa tsajtøjcän, jeꞌedsä tsip jaꞌa pleetä hajxy hänajty miøødyajcøxaam̱by miøødyajmayaam̱by, jaduhṉ hajxy quiaꞌa tsipyajpädǿꞌnät. Coo jaꞌa Pablohajxy jim̱ tiuꞌubøjcy Antioquía, mänit hajxy jim̱ ñaxøøyy maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Fenicia, møød jim̱ maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Samaria. Jim̱ä Pablo jaꞌa mäbøjpädøjc hajxy miøødmädiaacy, jaꞌa hajxy hänajty tsänaabiä jim̱ Fenicia møød jim̱ Samaria. Jaduhṉä Pablohajxy miädiaacy coogä jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty tøø piaduꞌubøcy, jaꞌa hajxy hänajty caꞌa judíospä, møød coogä yhamdsoo cuhdujt hajxy hänajty tøø ñajtshixøøñä. Coo jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy jaduhṉ jiaanc̈h tehm̱ xiooṉdaacy. </v>
<v b="ACT" c="15" v="4">Coo jaꞌa Pablohajxy jim̱ miejch Jerusalén møødä Bernabé, mänitä mäbøjpädøjc‑hajxy jim̱ yhamugøøyy maa jaꞌa tsajtøjcän, møødä Dioswiinguex̱ypähajxy, møødä tsajtøjc‑wiindsøṉhajxy. Mänitä Pablohajxy miädiaacy nebiatiä Dios hajxy hänajty tøø piuhbedyiijän. </v>
<v b="ACT" c="15" v="5">Jim̱ä fariseoshajxy näjeꞌebä. Tøø jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty miäbøjpä jaꞌa Jesucristocøxpä. Mänit hajxy tiänaayyøꞌcy. Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Tsipcøxpä mäbøjpädøjc‑hajxy yajcircuncidarhájpät, hoy hajxy jaduhṉ quiaꞌa jagä judíospä; weenä mädiaꞌagy hajxy jaduhṉ quiudiuṉ̃ nebiä Moisés jecy yhanehm̱iän ―nøm̱ä fariseoshajxy miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="15" v="6">Mänitä Dioswiinguex̱ypähajxy yhamugøøyy møødä tsajtøjc‑wiindsøṉhajxy. Mänit hajxy tiägøøyy mädiaacpä waam̱batiä fariseoshajxy tøø miänaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="15" v="7">Mänitä Pedro tiänaayyøꞌcy mädiaaccujc. Mänit yajcapxøøyy: ―Puhyaꞌadiøjc, mnajuøøby hajxy jaduhṉ cooc̈hä Dios jecy xwyiinguejxy cooc̈hä jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy nyajwiingapxǿꞌøwät, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä, coo hajxy miäbǿgät, jaduhṉ hajxy ñähwaꞌads quiuhwáꞌadsät. </v>
<v b="ACT" c="15" v="8">Haa jaꞌa Dios, xyhix̱yhájtämä njootä njuøhñdyhajxy. Coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ miäbøjcy, jaꞌa caꞌa judíospä, mänitä Dioshespíritu hajxy mióoyyäbä, nebiä Dios jaꞌa yhEspíritu hajxy tøø xmióoyyäm højtshájtäm. Jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa nähwaatstaact hajxy jaduhṉ piaatpä, neby højts tøø nbáatäm. </v>
<v b="ACT" c="15" v="9">Tuꞌcuhdujtä Dios hajxy tøø xyajnähwaats tøø xyajcuhwáatsäm møødä cajpä judíospähajxy. Coo hajxy jaduhṉ tøø miäbøjpä, paadiä piojpä quiädieeyhajxy tøø ñähwaatspä. </v>
<v b="ACT" c="15" v="10">Pero jaduhṉ mijts mja mänaꞌañ coo jaꞌa cajpä judíospä jaꞌa mädiaꞌagy hajxy jaduhṉ quiudiúum̱bät nebiä Moisés jecy yhanehm̱iän. Ni højts pedyii ngaꞌa cudiúuṉäm, højts judíoshájtäm. Ni højtsä nhapä ndeedyhajxy hijty jegyhajty hoy quiaꞌa cudiúuṉämbä. Coo mijts jaduhṉ mja mänaꞌañ coo jaꞌa cajpä judíoshajxy jaduhṉ quiudiúum̱bät, jaduhṉ hajxy myajcähxøꞌøgy nebiä Dios jaꞌa miädiaꞌagy hajxy mgaꞌa mäbǿjcäbän. </v>
<v b="ACT" c="15" v="11">Pero jaduhṉ hajxy nnajuǿøyyäm coo jaꞌa Jesús hajxy tøø xñäꞌä yajnähwáatsäm tuꞌcuhdujt, møød højts judíospähájtäm, møødä cajpä judíoshajxy. Hojiootä Jesús jaduhṉ miøødhajpy maa højtscøxphájtäm ―nøm̱ä Pedro miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="15" v="12">Mänitä mäbøjpädøjc‑hajxy miädiaacpädøøyy, jaꞌa hajxy hänajty jim̱ tsänaabiä Jerusalén. Mänitä Pablohajxy tiägøøyy mädiaacpä møødä Bernabé nebiatiä Dios jaꞌa miäjaa hänajty tøø yajcähxøꞌøgy maa jaꞌa jäyaꞌaguiøxpähajxiän, jaꞌa cajpä judíospähajxy, møød nebiatiä Pablo jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä hajxy hänajty tøø tiuṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="15" v="13">Coo jaꞌa Pablohajxy jaduhṉ miädiaacpädøøyy, mänitä Santiago miänaaṉ̃: ―Puhyaꞌadiøjc, huuc tuṉä mayhajt hajxy, huuc hamädoow̱hit hädaa mädiaꞌagy hajxy. </v>
<v b="ACT" c="15" v="14">Jaduhṉä Simón tøø miädiaꞌagy coo jaꞌa Dios jaꞌa hojioot miøødhajnä maa jaꞌa jäyaꞌaguiøxpähajxiän, jaꞌa hajxy cajpä judíospä, møød coo jaꞌa Dios wyiimbiy pønjaty jaduhṉ quiuꞌughádäp. </v>
<v b="ACT" c="15" v="15">Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän nebiä profetadøjc‑hajxy jecy quiapxy miädiaaquiän coo jaꞌa Dios hojioot hänajty miøødhadaꞌañ maa jaꞌa jäyaꞌaguiøxpähajxiän, jaꞌa hajxy cajpä judíospä. Jaduhṉä profeta Amós jecy quiujahy quiugueeꞌch </v>
<v b="ACT" c="15" v="16">coo jaꞌa Dios jaduhṉ miänaaṉ̃: Nguexáam̱biøc̈hä nguguex̱y coo ween jaduhṉ yhanehm̱bä nebiä David jecy yhanehm̱iän, </v>
<v b="ACT" c="15" v="17">jadúhṉhøc̈hä jäyaꞌayhajxy xwyiingudsähgǿꞌøwät, jaꞌa hajxy cajpä judíospä, pønjátyhøch tøø nwiimbiy cooc̈h jeꞌe nguꞌughádät. </v>
<v b="ACT" c="15" v="18">Jéquiänä Dios jaduhṉ miänaaṉ̃ coo jaduhṉ yajtøjiadaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="15" v="19">Mänitä Santiago jiaac mänaaṉ̃: ―Tøyhajt jaduhṉ nebiä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañän. Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo jaꞌa mäbøjpädøjc hajxy nhanéhm̱ämät, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä. Cab hajxy nnämáayyänät coo højtsä nguhdujt hajxy xpiahíjxämät, højts judíoshájtäm. </v>
<v b="ACT" c="15" v="20">Jaduhṉ mäbøcypiä, tsøc hajxy yajnäjaayǿøyyäm coo hajxy jaduhṉ quiaꞌa tsúꞌudsät tijatiä jäyaꞌayhajxy tøø yox̱y quepychechwiinduum, møød coo wiingtoꞌoxiøjc hajxy quiaꞌa møødmáꞌawät, møød coo animal hajxy quiaꞌa tsúꞌudsät jaꞌa jañøꞌxieeꞌxypä, møød coo animalnøꞌty hajxy quiaꞌa huꞌug quiaꞌa jǿøꞌxät. </v>
<v b="ACT" c="15" v="21">Jaduhṉä Moisés jecy quiujahy coo højts jaduhṉ nguhdujthájtämät, højts judíoshájtäm. Jaduhṉ højts wiinduꞌugpooꞌxxiøø nyajnähixǿøyyäm maa jaꞌa tsajtøjcän wiinduhm̱yhagajpt. </v>
<v b="ACT" c="15" v="22">Mänitä mäbøjpädøjc‑hajxy nägøx̱iä quiojyquiapxyhajty møødä Dioswiinguex̱ypähajxy, møødä tsajtøjc‑wiindsøṉhajxy, coo jaꞌa cunocy hajxy jim̱ quiéxät Antioquía, coo jaꞌa Pablohajxy miødhadǿøjat møødä Bernabé. Mänitä Judashajxy jaduhṉ wyiinguejxä møødä Silas coo hajxy jaduhṉ quiunocyhádät. Jim̱ä Judashajxy hänajty quiopc‑haty møødä Silas maa jaꞌa tsajtøjcän. Mejtstuꞌu jaꞌa Judas hänajty xiøhaty møødä Barsabás. </v>
<v b="ACT" c="15" v="23">Mänitä mäbøjpädøjcä nocy hajxy yhädiuuṉ̃. Mänitä Pablo jaꞌa nocy hajxy yajcøꞌødägøøyyä coo hajxy miänǿcxät Antioquía. Jaduhṉä nocy hajxy quiujahy: “Puhyaꞌadiøjc, mijts hädaa nocy nyajnäguejxyp, mijts caꞌa judíospä, coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy tøø mmäbøcy, pønjaty jim̱ tsänaaby Antioquía, møød jim̱ Siria, møød jim̱ Cilicia. Højts hädaa nocy tøø nhädiuṉ̃, højts mäbøjpädøjc yaa hijpä Jerusalén, møødä Dioswiinguex̱ypähajxy, møødä tsajtøjc‑wiindsøṉhajxy. </v>
<v b="ACT" c="15" v="24">Tøø højts jaduhṉ nmädoyhaty coo højtsä nmäguꞌughajpähajxy näjeꞌe jim̱ tøø yhoy maa mijtsän. Caꞌa yhøjts jaduhṉ nguejx; hamdsoo joot hajxy jim̱ tøø ñøcxy. Jaduhṉ højts tøø nmädoyhaty coo mijtsä hänaꞌc xjia wiꞌi wyiinhøønaꞌañ, jaꞌa hajxy jim̱ tøø yhóyyäbä maa mijtsän, møød coo mijts näjeꞌe tøø myajwiinhøøñ. </v>
<v b="ACT" c="15" v="25">Coo mijtsä hänaꞌc jaduhṉ xjia wiꞌi wyiinhøønaꞌañ, paady højts tøø ngojyquiapxyhaty coo højtsä nmäguꞌughajpä nämetsc jim̱ nguéxät maa mijtsän näguipxy møødä Pablo møødä Bernabé. Højtsä Pablo njaanc̈h tehm̱ chojpy njaanc̈h tehm̱ piaꞌhäyooby møødä Bernabé. </v>
<v b="ACT" c="15" v="26">Jaanc̈h tehm̱ yhoyyä Pablo jaꞌa Jesucristo hajxy miäduṉ̃. Coo hajxy jaduhṉ hoy miäduṉ̃, paady hajxy mayhooc tøø jia wiꞌi yaghoꞌogaꞌañii. </v>
<v b="ACT" c="15" v="27">Jaꞌa Judas højts nwiinguejxyp møødä Silas coo hajxy jim̱ ñǿcxät maa mijtsän. Hajäyaꞌayhaam mijts jaduhṉ xmiøødmädiaꞌagaꞌañ waam̱baty højts cham̱ njaay ngueec̈hän nocyquiøxp. </v>
<v b="ACT" c="15" v="28-29">Jaduhṉ højtsä Dioshespíritu tøø xmiøødcojyquiapxyhaty coo mijts nhanéꞌemät coo hajxy mgaꞌa tsúꞌudsät mädyiijaty animal jaꞌa hänaꞌc tøø yox̱y quepychechwiinduum, møød coo animal hajxy mgaꞌa tsúꞌudsät jaꞌa jañøꞌxieeꞌxypä, møød coo wiingtoꞌoxiøjc hajxy mgaꞌa møødmáꞌawät. Coo hajxy jaduhṉ mgudiúnät, jaduhṉ hajxy mniyaghoyøꞌøwǿøjät. Cabä wiingcuhdujt yaghaneꞌemaꞌañ. Jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ xcwieendähádäp.” Jaduhṉä mäbøjpädøjcä nocy hajxy yhädiuuṉ̃, jaꞌa hajxy hänajty jim̱ hijpä Jerusalén. </v>
<v b="ACT" c="15" v="30">Mänitä Pablohajxy jim̱ tiuꞌubøjcy møødä Bernabé, møødä Judas, møødä Silas. Mänit hajxy jim̱ ñøcxy Antioquía. Coo hajxy jim̱ miejch, mänitä mäbøjpädøjc‑hajxy nägøx̱iä jim̱ yhamugøøyy maa jaꞌa tsajtøjcän. Mänitä Pablo jaꞌa mäbøjpädøjcä nocy hajxy yajcøꞌødägøøyy. </v>
<v b="ACT" c="15" v="31">Mänitä mäbøjpädøjcä nocy hajxy quiapxy. Mänit hajxy jiaanc̈h tehm̱ jiootcugøøyy jeꞌeguiøxpä coo hajxy jaduhṉ quiapxmøcpøjcä nocyhaam. </v>
<v b="ACT" c="15" v="32">Mänitä Diosmädiaꞌagy hajxy yajwiingapxøøyyä. Jaꞌa Judashajxy jaduhṉ capx møødä Silas. Yoṉ̃ hajxy jaduhṉ quiapxy miädiaacy. Diosquex̱iä Judashajxy hänajty møødä Silas nämetsc. </v>
<v b="ACT" c="15" v="33">Maxiøø jaꞌa Judashajxy jim̱ yhijty Antioquía møødä Silas. Coo hajxy hänajty wyiimbidaaṉnä, mänit hajxy ñämaayyä coo jaꞌa Dioscujúꞌuyäp hajxy jim̱ nøcxy yecy Jerusalén. Mänitä Judashajxy ñøcxnä Jerusalén maa hajxy hänajty tøø yhuuc tsohṉdaacpän. </v>
<v b="ACT" c="15" v="34">Pero cabä Silas jaꞌa Judas pianøcxy. Jim̱ miähmøøyy Antioquía </v>
<v b="ACT" c="15" v="35">näguipxy møødä Pablo møødä Bernabé. Mänitä Diosmädiaꞌagy hajxy tiägøøyy yajwiingapxøøbiä näguipxy møødä mäbøjpädøjc‑hajxy nämaybiä. </v>
<v b="ACT" c="15" v="36">Mänitä Pablo jaꞌa Bernabé cujecy ñämaayy: ―Jam̱ jadähooc wädíjtäm majatiä Diosmädiaꞌagy hoy nyajwáꞌxäm. Jam̱ä mäbøjpädøjc cuhíjxäm pø tehṉgahnä jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hoy pianøcxy. </v>
<v b="ACT" c="15" v="37">Jia nähadsoow̱ jaꞌa Bernabé jaduhṉ. Mänit jaduhṉ jia mänaaṉ̃ coo jaꞌa Juan Marcos hajxy cu miødhajty. </v>
<v b="ACT" c="15" v="38">Pero cabä Pablo jaduhṉ miänaaṉ̃ coo jaꞌa Juan Marcos hajxy jaduhṉ miødhádät jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Juan Marcos hajxy hänajty tøø piuhwaꞌac̈hii mänaa hajxy hänajty jim̱ wiäditiän Panfilia maa jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty yajwaꞌxiän. </v>
<v b="ACT" c="15" v="39">Coo jaꞌa Pablo hänajty quiaꞌa tuꞌugmädiaꞌaguiä møødä Bernabé, paady hajxy mänit ñiwiaꞌxä. Mänitä Bernabé jaꞌa Marcos wiowøꞌcy. Mänit hajxy tiägøøyy barcojooty. Mänit hajxy jim̱ ñøcxy mejyhawiimb maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Chipre. </v>
<v b="ACT" c="15" v="40">Haa jaꞌa Pablo, mänit jeꞌeduhṉ miänaaṉ̃ cooc jaꞌa Silas hänajty miøødwäditaꞌañ. Mänitä mäbøjpädøjcä Dios hajxy miänuuꞌxtaacy coo jaꞌa Pablohajxy piuhbedǿøjät. Mänitä Pablohajxy tiuꞌubøjnä møødä Silas. </v>
<v b="ACT" c="15" v="41">Mänit hajxy jim̱ ñaxøøyy Siria møød jim̱ Cilicia. Majatiä Pablohajxy hänajty wiädity, jim̱ä mäbøjpädøjc hajxy hänajty quiapxmøcpøcy. </v>
<v b="ACT" c="16" v="1">Mänitä Pablohajxy jim̱ ñøcxy Derbe. Coo hajxy jim̱ tiuꞌubǿjcumbä, mänit hajxy jim̱ ñǿcxcumbä Listra. Jim̱ä craa hajxy tuꞌug hoy piaady. Timoteo jaꞌa craa hänajty xiøhaty. Miäbøjpiä Timoteo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty. Jaꞌa Timoteo jaꞌa tiajjä, judía hänajty jeꞌe. Jaanä miäbøjpiä Diosmädiaꞌagy hänajty jeꞌebä. Jaꞌa Timoteo jaꞌa tieediä, caꞌa hänajty jeꞌe jiudíosä. </v>
<v b="ACT" c="16" v="2">Quiumaabiä mäbøjpädøjcä Timoteo hajxy hänajty, jaꞌa hajxy hänajty jim̱ tsänaabiä Listra møød jim̱ Iconio. </v>
<v b="ACT" c="16" v="3">Mänitä Pablo jaꞌa Timoteo ñämaayy coo hänajty miøødwäditaꞌañ. Pero cahnä Timoteo hänajty yajcircuncidarhaty. Mänitä Pablo jaꞌa Timoteo yajcircuncidarhajtä, jaduhṉä judíoshajxy jaduhṉ quiaꞌa jootmáꞌadät. Hix̱, ñajuøøbiä judíoshajxy hänajty nägøx̱iä coo jaꞌa Timoteo hänajty quiaꞌa yajcircuncidarhatyñä. Coo jaꞌa Timoteo jaꞌa tieedy hänajty quiaꞌa judíosä, paadiä Timoteo hänajty quiaꞌa yajcircuncidarhatyñä. </v>
<v b="ACT" c="16" v="4">Mänitä Pablohajxy tiägøøyy wädijpä cajpt‑cajpt møødä Silas møødä Timoteo. Majaty hajxy hänajty wiädity, jim̱ä mäbøjpädøjc hajxy hänajty yajmädoyhaty waam̱batiä Dioswiinguex̱ypähajxy hänajty tøø yhaneꞌemiän, møødä tsajtøjc‑wiindsøṉhajxy, jaꞌa hajxy hänajty jim̱ hijpä Jerusalén. </v>
<v b="ACT" c="16" v="5">Jaanä jaduhṉä Pablo jaꞌa mäbøjpädøjc hajxy hänajty quiapxmøcpøjpä wiinduhm̱yhagajpt, paadiä mäbøjpädøjcä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty hoy jiaac tehm̱ miäbøcy. Møød hajxy hänajty jiaac tehm̱ miayøꞌøy jabom̱‑jabom̱. </v>
<v b="ACT" c="16" v="6">Pero cabä Pablo cuhdujt hajxy choj mooyyä jaꞌa Dioshespíritäm coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jim̱ nøcxy yajwaꞌxy Asia. Paady hajxy jim̱ jiaac wädijty Frigia møød jim̱ Galacia. </v>
<v b="ACT" c="16" v="7">Mänit hajxy jim̱ miejch maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Misia. Mänit hajxy jia mänaaṉ̃ coo hajxy jim̱ ñǿcxät maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Bitinia. Pero cabä Jesús yhEspíritu jaduhṉ miänaaṉ̃ coo hajxy jim̱ ñǿcxät. </v>
<v b="ACT" c="16" v="8">Coo hajxy jim̱ ñaxøøyy Misia, mänit hajxy jim̱ miejch maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Troas. </v>
<v b="ACT" c="16" v="9">Mänitcoodsä Pablo jäyaꞌay tuꞌug wyiinhijxy. Jim̱ hänajty chooñ maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Macedonia. Tänaaby hänajty jaduhṉ. Mänitä Pablo ñämaayyä: “Huuc tuṉä mayhajt, jam̱ højtsä Diosmädiaꞌagy yajwiingapxǿøyyäc jim̱ Macedonia.” Jaduhṉä Pablo miänuuꞌxtaacä. </v>
<v b="ACT" c="16" v="10">Coo jaꞌa Pablo jaduhṉ wyiinhijxy, mänit højts jaduhṉ nwiinmaayy coo højts jim̱ njaanc̈h nǿcxät Macedonia. Jaduhṉ højts hänajty nwiinjuøꞌøy coo højtsä Dios hänajty tøø xwyiinguex̱y coo højtsä Diosmädiaꞌagy jim̱ nøcxy nyajwaꞌxy. </v>
<v b="ACT" c="16" v="11">Mänit højts hoy nbarcotägøꞌøy. Mänit højts jim̱ ndsohṉ̃ Troas. Mänit højts nnøcxy mejyhawiimb maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Samotracia. Mejyhagujcä naax̱ jaduhṉ. Cujaboom højts jadähooc nbarcotägǿøguiumbä. Mänit højts njaac nøcxy mejyhawiimb maa jaꞌa cajpt hänajty jaduhṉ xiøhatiän Neápolis. Coo højts jim̱ nmejch mejyhawiimb, mänit højts nbarcopädsøøm̱nä. </v>
<v b="ACT" c="16" v="12">Mänit højts nnǿcxcumbä maa jaꞌa cajpt hänajty jaduhṉ xiøhatiän Filipos, jim̱ Macedonia‑naax̱paꞌa. Jim̱ä Rómabä jäyaꞌayhajxy hänajty nämay chänaꞌay. Jim̱ højts jaduhṉ maxiøø nhijnä. </v>
<v b="ACT" c="16" v="13">Coo jaꞌa pooꞌxxiøø yhabaaty, mänit højts jim̱ nnøcxy møjnøøbaꞌa, jim̱ cajptpaꞌa. Jim̱ä judíos jaꞌa Dios hajxy hänajty nax̱y piaꞌyaꞌaxy. Jim̱ä toꞌoxiøjc‑hajxy hänajty näjeꞌe tøø yhamugøꞌøy. Mänit højts jim̱ nhøxtaacy. Mänit højtsä jäyaꞌay ndägøøyy yajmøødmädiaacpä jaꞌa Diosmädiaꞌagy, jaꞌa hajxy hänajty tøø yhamugǿꞌøyäbä. Haagä toꞌoxiøjc hajxy hänajty jeꞌe. </v>
<v b="ACT" c="16" v="14">Tuꞌjäyaꞌay hänajty xiøhaty Lidia. Jim̱ hänajty chooñ maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Tiatira. Hucywyit hänajty tiooꞌpy, jaꞌa hojiatypä. Wyiingudsähgøøbiä Lidia jaꞌa Dios hänajty. Mänitä Dios jaꞌa Lidia yajmäbøjcy waam̱batiä Pablo hänajty yajnähixøꞌøy. </v>
<v b="ACT" c="16" v="15">Mänitä Lidiahajxy hoy ñäbety nägøx̱iä mäduhṉ̃tiä hajxy hänajty jim̱ yhity maa jaꞌa tiøjcän. Mänit højtsä Lidia xñämaayy: ―Pø mmänaam̱b hajxy jaduhṉ cooc̈hä Dios jaꞌa miädiaꞌagy hamuumduꞌjoot nmäbøjcä, jam̱ hajxy jim̱ mejtstaꞌag maac̈hä ndøjcän ―nøm̱ højts jaduhṉ xñämaayyhoꞌcy. Mänit højts jim̱ hoy nmejtstaꞌagy. </v>
<v b="ACT" c="16" v="16">Wiinghooc højts hänajty jim̱ nnøcxy maa jaꞌa Dios hajxy hänajty piaꞌyaꞌaxiän. Tuꞌhaamnøcxpä, jim̱ højtsä cäxyiihänaꞌc tuꞌug hoy nbaady. Cudoogøꞌøy hänajty jeꞌeduhṉ. Jaꞌa haxøøgpä hänajty miøød. Cuwiinmahñdy hänajty jeꞌeduhṉ. Cøx̱iä hänajty jaduhṉ ñajuøꞌøy tijaty hänajty jadáaṉäp tunáaṉäp. Majiatiä xädøꞌøñ hänajty ñämec̈hii coo hänajty jaduhṉ cøx̱iä ñajuøꞌøy. Coo xädøꞌøñ hänajty mioꞌoyii, cøx̱iä wyiindsǿṉ hänajty mioodiägach, mäduhṉ̃tiä hänajty quianarhaty. </v>
<v b="ACT" c="16" v="17">Mänit højtsä cäxyiihänaꞌc xpiaduꞌubøjcy høx̱haam. Mänit tiägøøyy yaax̱pä jojpä: ―Yøꞌø jäyaꞌayhajxy, jaꞌa Dios hajxy miäduum̱by, jaꞌa maas møc cuhdujt møødpä. Mijts hajxy xyajwiingapxøꞌøwaam̱b neby hajxy mnähwaꞌads mguhwáꞌadsät. </v>
<v b="ACT" c="16" v="18">Maxiøø højtsä quix̱y jaduhṉ xpiawädijty yáax̱äp wáaṉäp. Coo jaꞌa Pablo jaduhṉ chíjpänä coo jaꞌa quix̱y jaduhṉ wyiꞌi yaꞌaxy, mänitä Pablo ñäwaꞌwiimbijty. Mänitä Pablo jaꞌa haxøøgpä yhøxquejxy: ―Jaꞌa Jesucristocǿxpøch miic̈h nhøxquex̱y; pädsøm̱ jiiby maa yøꞌø cäxyiihänaꞌcän ―nøm̱ä Pablo miänaaṉ̃. Mänitä haxøøgpä jaduhṉ jiaanc̈h pädsøøm̱y. </v>
<v b="ACT" c="16" v="19">Coo jaꞌa quix̱iä wyiindsøṉhajxy jaduhṉ yhijxy coo jaꞌa quix̱y hänajty jaduhṉ tøø ñähwaꞌac̈hii, mänit hajxy jaduhṉ ñajuøøyy coo jaꞌa quix̱y hänajty jaduhṉ quiaꞌa canarhadaaṉnä, møød coo xädøꞌøñ hajxy hänajty quiaꞌa moꞌowáaṉänä. Mänitä Pablohajxy miajtsä møødä Silas. Mänit hajxy yajnøcxä hagujc. </v>
<v b="ACT" c="16" v="20">Mänit hajxy jaduhṉ ñäxøꞌøwøøyyä: ―Hädaa judíoshajxy, cajptyajmaꞌp hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="ACT" c="16" v="21">Wiingcuhdujt højts xjia wiꞌi yajnähixøꞌøwáaṉäm. Cab hajxy hawiinmats nmäbǿjcämät, jeꞌeguiøxpä coo hajxy jim̱ ndsóhṉäm Roma ―nøm̱ä Pablohajxy ñänøøm̱ä. Jaꞌa quix̱iä wyiindsøṉhajxy jaduhṉ mänaaṉ. </v>
<v b="ACT" c="16" v="22">Mänitä Pablohajxy ñäbädøꞌcä jaꞌa cúꞌugäm. Mänitä cuduuṉghajxy miänaaṉ̃ coo jaꞌa Pablo jaꞌa wyithajxy yajtsíjjäxät, møød coo hajxy wiobhoꞌogǿøjät pax̱yhaam. </v>
<v b="ACT" c="16" v="23">Coo jaꞌa Pablohajxy hänajty tøø wiobhoꞌogyii, mänit hajxy hoy chumyii. Mänitä tsum̱yjiäyaꞌagwieendähajpä yhanehm̱ä coo jaꞌa Pablohajxy hoy cwieendähadǿøjät. </v>
<v b="ACT" c="16" v="24">Mänit hajxy hoy piädaꞌagyii hadsihx̱tuum jiiby pujxtøgooty. Puꞌuyhawaꞌadsootiä tiecyhajxy jaduhṉ yhameꞌmújcäxä. </v>
<v b="ACT" c="16" v="25">Cuptsuhm̱dä hänajty jaduhṉ, jiibiä Pablo jaꞌa Dios hajxy hänajty piaꞌhøy piaꞌyaꞌaxy. Jiibiä miädsum̱yjiäyaꞌayhajxy hänajty jaduhṉ yhamädoow̱hity. </v>
<v b="ACT" c="16" v="26">Mänitä hujx møc ñajxy. Høxtä tsäyuuyy jaꞌa pujxtøjc jaduhṉ. Cøjxä tøghaaw jaduhṉ yhawaꞌac̈h. Møødä cadena jaduhṉ cøjx pioty maa jaꞌa tsum̱yjiäyaꞌayhajxy hänajty jaduhṉ quiuxochän. </v>
<v b="ACT" c="16" v="27">Coo jaꞌa tsum̱yjiäyaꞌagwieendähajpä miaꞌabiädøꞌcy, mänit jaduhṉ yhijxy coo jaꞌa tøghagøꞌøw hänajty jaduhṉ tøø quiøx̱y hawaꞌac̈h. Mänit jaduhṉ miänaaṉ̃ cooc tyijy jaꞌa tsum̱yjiäyaꞌayhajxy tøø quiøx̱y päyøꞌøgy. Mänitä espada jiuuꞌty. Niyaghoꞌogáaṉäp hänajty jaduhṉ hamdsoo jeꞌeguiøxpä coo hajxy cu piäyøꞌcy. </v>
<v b="ACT" c="16" v="28">Mänitä Pablo yaax̱y: ―Caꞌa jaduhṉ mniyaghoꞌogyii. Chaa højts jaduhṉ nägøx̱iä. Caj pøṉ tøø piäyøꞌøgy ―nøm̱ä tsum̱yjiäyaꞌagwieendähajpä ñämaayyä. </v>
<v b="ACT" c="16" v="29">Jaanc̈h tehm̱ chähgøøby hänajty jeꞌeduhṉ. Høxtä tsäyuuby hänajty jeꞌeduhṉ. Mänitä jøøn hoy quioṉ̃. Päyøꞌøguiä tiøjtägǿøguiumbä. Mänitä Pablohajxy hoy wyiinjijcädaꞌagyii møødä Silas. </v>
<v b="ACT" c="16" v="30">Mänit hajxy yhøxwoobädsøøm̱ä pujxtøgooty. Mänit hajxy miäyajtøøw̱ä: ―Wiindsøṉdøjc, ja wiꞌi ñähwaꞌadsáam̱bøch høøc̈h. Nébyhøch jaduhṉ njatcǿꞌøwat. Jaꞌa tsum̱yjiäyaꞌagwieendähajpä jaduhṉ mänaaṉ. </v>
<v b="ACT" c="16" v="31">Mänitä Pablohajxy yhadsooyy: ―Coo hajxy jaduhṉ mmäbǿgät jaꞌa Wiindsǿṉ Jesúscøxpä, jaduhṉ hajxy mnähwáꞌadsät mäduhṉ̃tiä hajxy jim̱ mhity maa jaꞌa mdøjcän. </v>
<v b="ACT" c="16" v="32">Mänitä tsum̱yjiäyaꞌagwieendähajpä jaꞌa Dioscapxy jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hoy yajwiingapxøꞌøyii mäduhṉ̃tiä hajxy hänajty jim̱ yhity maa jaꞌa jiøøn maa jaꞌa tiøjcän. Jaꞌa Pablohajxy jaduhṉ mäyajwiingapxøøyy. </v>
<v b="ACT" c="16" v="33">Moṉ̃ñä hänajty jaduhṉ. Mänitä Pablohajxy hoy yajtsiꞌiyii møødä Silas majaty hajxy hänajty jaduhṉ tøø chaac̈høꞌøyän. Jaꞌa tsum̱yjiäyaꞌagwieendähajpä jaduhṉ mäyajtsiiw̱. Mänit hajxy nägøx̱iä hoy ñäbety mäduhṉ̃tiä hajxy hänajty jiiby yhity maa jaꞌa jiøøn maa jaꞌa tiøjcän. </v>
<v b="ACT" c="16" v="34">Mänitä Pablohajxy jim̱ wioonøcxä maa jaꞌa craa tiøjcän. Mänit hajxy yajcaayy yaghuucä. Jaanc̈h tehm̱ xiooṉdaac jaꞌa craahajxy jaduhṉ jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Dioscapxy jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty tøø miäbøcy. </v>
<v b="ACT" c="16" v="35">Coo jiobøøyy, mänitä cuduuṉgä policía hajxy quiejxy maa jaꞌa pujxtøjcän. Mänitä policía jaꞌa tsum̱yjiäyaꞌagwieendähajpä hajxy hoy ñämaꞌay coo jaꞌa Pablohajxy ween yhøxmac̈hii møødä Silas. </v>
<v b="ACT" c="16" v="36">Mänitä Pablo hoy ñämaadiägachii: ―Tøøc̈hä cuduuṉghajxy jaduhṉ xyhaneꞌemy cooc̈h mijts nhøxmádsät. Nøcx hajxy jaduhṉ jootcujc. </v>
<v b="ACT" c="16" v="37">Mänitä Pablo jaꞌa policía ñämaayy: ―Højts, Roma højts nxønax̱y. Jaduhṉ højts cuhdujt nmøødä nebiä Rómabä jäyaꞌayhajxy miøødän. Hoy højts jim̱ nja xønax̱y Roma, tøø højtsä cuduuṉg xyajwobhoꞌogyii hijxwiinduum. Hoy højts tii pojpä tii cädieey ngaꞌa jagä møødä, tøø højts xyajtsumyii. Hoorä, tsähdiuum̱bä cuduuṉghajxy jaduhṉ coo højts jaduhṉ tøø xchaac̈htiuṉ̃. Paady højts hameeꞌch xjia wiꞌi yaghøxmadsaꞌañii. Ween højts miṉ xyhamdsoo høxmach ―nøm̱ä policíahajxy ñämaayyä. </v>
<v b="ACT" c="16" v="38">Mänitä cuduuṉghajxy hoy yhawáaṉäxä waam̱batiä Pablo hänajty tøø miänaꞌañ. Coo jaꞌa cuduuṉghajxy jaduhṉ miädooyy coogä Pablohajxy hänajty jim̱ xiønax̱y Roma, mänit hajxy chähgøøbiøjcy. </v>
<v b="ACT" c="16" v="39">Mänitä Pablohajxy hoy ñämaꞌayii møødä Silas: ―Huuc tuṉä mayhajt hajxy, højts huuc mäméeꞌxäc ―nøm̱ä cuduuṉghajxy hoy miänaꞌañ. Mänitä Pablohajxy yhøxmájtsänä. Mänit hajxy miänuuꞌxtaacä coo hajxy jim̱ chóonät Filipos. </v>
<v b="ACT" c="16" v="40">Coo jaꞌa Pablohajxy piujxtøjpädsøøm̱y, mänit hajxy jim̱ ñøcxy maa jaꞌa Lidia tiøjcän. Mänitä mäbøjpädøjc‑hajxy jim̱ yhamugøøyy. Mänit hajxy quiapxmøcpøjcä jaꞌa Pablo. Mänitä Pablohajxy jim̱ chohṉnä møødä Silas. </v>
<v b="ACT" c="17" v="1">Mayhagajptä Pablohajxy ñaxøøyy, møød jim̱ Anfípolis, møød jim̱ Apolonia. Mänit hajxy jim̱ miejch maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Tesalónica. Jim̱ä judíos jaꞌa chajtøjc‑hajxy hänajty tuꞌug. </v>
<v b="ACT" c="17" v="2">Jaduhṉä Pablo hänajty quiuhdujthaty coo jaduhṉ chajtøjyoꞌoy. Wiinduꞌugpooꞌxxiøø hänajty jaduhṉ jim̱ ñøcxy maa jaꞌa tsajtøjcän. Tägøøghoocä Pablo jim̱ yhooyy maa jaꞌa tsajtøjcän jim̱ Tesalónica. Jim̱ä Pablo jaꞌa jäyaꞌay hänajty miøødcapxy miøødmädiaꞌagy. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty yajcapxiøøby. </v>
<v b="ACT" c="17" v="3">Jaduhṉä Pablo hänajty quiapxtøy coo jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän coogä Dios jaꞌa Mesías hänajty yaa quiexaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin, møød cooc hänajty yhoꞌogaꞌañ, møød cooc hänajty jiujypiøjtägatsaꞌañ: ―Jaꞌa Jesúshøch mijts nyajmøødmädiaacypy. Jueꞌe jeꞌe, jaꞌa Mesías jeꞌe, jaꞌa Dios jecy ñänǿøm̱äbä cooc hänajty yaa quiexaꞌañ hoꞌpä ―nøm̱ä Pablo miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="17" v="4">Näjeꞌe jaꞌa judíoshajxy miäbøjcy. Nämayyä jäyaꞌayhajxy miäbøjpä, jaꞌa hajxy hänajty caꞌa judíospä, jaꞌa Dios hajxy hänajty wiingudsähgøøbiä. Nämayyä toꞌoxiøjc‑hajxy miäbøjpä, pønjatiä ñihyhaphajxy hänajty jim̱ tuuṉgmøød hagujc. Mänitä Pablohajxy miäguꞌugpøjcä møødä Silas, jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty tøø miäbǿquiäbä. </v>
<v b="ACT" c="17" v="5">Coo jaꞌa Pablohajxy jaduhṉ miäguꞌugpøjcä, mänitä judíoshajxy jiootmaꞌty, jaꞌa hajxy hänajty caꞌa mäbøjpä. Mänitä haxøøghänaꞌc‑hajxy hoy wioomugyii. Mänit hajxy ñämaayyä coo hajxy ween quiajptyajmaꞌady. Mänitä haxøøgjäyaꞌayhajxy miädoyhajty cooc tyijy jaꞌa Pablohajxy hänajty jim̱ tøø miech maa jaꞌa Jasón jaꞌa tiøjcän. Jueꞌe jaꞌa haxøøgjäyaꞌayhajxy hänajty jiatcøꞌøwaꞌañ møødä judíoshajxy, jim̱ä Pablohajxy hänajty yajnøcxaꞌañii hagujc. Mänitä Jasón jaꞌa tiøjc hadsip yhajahm̱dúutäxä. </v>
<v b="ACT" c="17" v="6">Coo jaꞌa Pablohajxy jim̱ quiaꞌa paatä, mänitä Jasónhajxy jim̱ wyitsnøcxä hagujc hadsip, møødä mäbøjpädøjc‑hajxy näjeꞌe. Mänitä judíoshajxy tiägøøyy yaax̱pä jojpä, jaꞌa hajxy hänajty caꞌa mäbøjpä: ―Jaꞌa Pablohajxy, cajptyajmaꞌpä hajxy jaduhṉ wiädity homiaajä. Tøø hajxy yaa miejtspä. </v>
<v b="ACT" c="17" v="7">Jim̱ hajxy miejtstaꞌagy maa jaꞌa Jasón jaꞌa tiøjcän, paadiä Jasón jaꞌa pojpä miǿødäbä. Homiaajä Pablohajxy jaduhṉ wiädity, jaduhṉä cuꞌug hajxy jiøjcapxøꞌøy coo jaꞌa gobiernä miädiaꞌagy hajxy quiaꞌa mäbǿjcänät, jaꞌa jim̱ møjhajpä Roma. Jaduhṉä Pablohajxy yhøhṉdaacpä cooc tyijy jaꞌa Jesús jaduhṉ miøjhajpä nebiä gobiernän ―nøm̱ä judíoshajxy miänaaṉ̃, jaꞌa hajxy hänajty caꞌa mäbøjpä. </v>
<v b="ACT" c="17" v="8">Coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ miädooyy møødä møjhajpähajxy, mänit hajxy tiägøøyy yaax̱pä waam̱bä. </v>
<v b="ACT" c="17" v="9">Mänitä Jasónhajxy ñiñähjuudiuutä møødä mäbøjpädøjc‑hajxy, jaꞌa hajxy hänajty tøø miac̈híijäbä. Mänit hajxy yhøxmájtsänä. </v>
<v b="ACT" c="17" v="10">Coo quioodsøøyy, mänitä Pablohajxy ñämaayyä møødä Silas coo hajxy jim̱ chóonät, coo hajxy ñǿcxät jim̱ maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Berea. Jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy jaduhṉ mänaaṉ. Mänitä Pablohajxy jim̱ jiaanc̈h nøcxy Berea. Coo hajxy jim̱ miejch, mänit hajxy ñøcxy maa jaꞌa judíos chajtøjc‑hajxiän. </v>
<v b="ACT" c="17" v="11">Mänitä Diosmädiaꞌagy hajxy tiägøøyy yajnähixøøbiä. Coo jaꞌa judíoshajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy jaduhṉ jiootcugøøyy. Cab hajxy jaduhṉ jiootmaꞌty nebiä miäjudíoshajxy hänajty tøø jiootmaꞌadiän jim̱ Tesalónica. Mänitä Diosmädiaꞌagy hajxy tiägøøyy capxtaacpä jabom̱‑jabom̱ pø jaanc̈h tøyhajt hänajty jaduhṉ nebiä Pablo hajxy hänajty miädiaꞌaguiän. </v>
<v b="ACT" c="17" v="12">Paady hajxy jaduhṉ may miäbøjcy. Møødä jäyaꞌayhajxy may miäbøjpä, jaꞌa hajxy hänajty caꞌa judíospä, møødä møjhajpädøjc‑hajxy, yaꞌadiøjc‑hajxy møødä toꞌoxiøjc‑hajxy. </v>
<v b="ACT" c="17" v="13">Jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty jim̱ tsänaabiä Tesalónica, jaꞌa hajxy judíospä, coo hajxy jaduhṉ miädoyhajty coo jaꞌa Pablo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty jim̱ yajwaꞌxy Berea, mänit hajxy jiootmaꞌty. Mänitä jäyaꞌayhajxy Beréabä hoy jiøjcapxøꞌøyii coo jaꞌa Pablo jaꞌa miädiaꞌagy quiaꞌa mäbǿjcäxät. </v>
<v b="ACT" c="17" v="14">Jaꞌa jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty mäbøjpä jim̱ Berea, mänit hajxy miänaaṉ̃ coo jaꞌa Pablo jim̱ chóonät, coo wiingtuum ñǿcxät mejypiaꞌa. Paady hajxy jaduhṉ miänaaṉ̃ jeꞌeguiøxpä coo hajxy hänajty chähgøꞌøy coo jaꞌa Pablo cøx̱ypänejpiä tiunǿøjät. Coo jaꞌa Pablo jim̱ jiaanc̈h tsohṉ̃ Berea, jim̱ä Silashajxy miähmøøyy møødä Timoteo. </v>
<v b="ACT" c="17" v="15">Yajmøødquejxä jaꞌa Pablo jaꞌa mäbøjpädøjc nämetsc nädägøøg. Coo jaꞌa Pablohajxy jim̱ miejch mejypiaꞌa, mänit hajxy biarcotägøøyy. Mänit hajxy ñøcxy barcojooty maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Atenas. Coo hajxy jim̱ miejch, mänitä Pablo jiamiøødhajxy wyiimbijnä. Mänitä Pablo capxy jim̱ quiejxy Berea coo jaꞌa Silashajxy jim̱ paquiä ñǿcxpät Atenas møødä Timoteo, coo jaꞌa Pablo hajxy jim̱ piáadät. </v>
<v b="ACT" c="17" v="16">Jim̱ä Pablo jaꞌa Silas hänajty yhahix̱y Atenas møødä Timoteo, mänitä Pablo yhijxy coo tsaasaandä hänajty jim̱ jiaanc̈h tehm̱ miayyä cajptooty. Jeꞌe jaꞌa cuꞌughajxy hänajty wyiingudsähgøøby. Coo jaꞌa Pablo jaduhṉ yhijxy, mänit jiaanc̈h tehm̱ jiootmayhajty. </v>
<v b="ACT" c="17" v="17">Nax̱iä Pablo hänajty jim̱ ñøcxy maa jaꞌa judíos chajtøjc‑hajxiän. Jaꞌa Jesucristocøxpä jaꞌa Pablo hänajty jim̱ yajcapxy yajmädiaꞌaguiøꞌøy møødä judíoshajxy, møødä jäyaꞌayhajxy caꞌa judíospä, jaꞌa Dios hajxy hänajty wiingudsähgøøbiä. Jabom̱‑jabom̱ä Pablo hänajty jim̱ ñøcxy cajptcujc. Møød jim̱ä Pablo jaꞌa Jesucristocøxpä hänajty yajcapxy yajmädiaꞌaguiøøbiä møødä cuꞌug, jaꞌa hajxy hänajty jim̱ yohby najxpä. </v>
<v b="ACT" c="17" v="18">Mänitä jäyaꞌayä Pablo hajxy näjeꞌe wyiingumedsøøyy. Cujwaꞌxy hajxy hänajty yhabøcy jaꞌa epicureodøjcä miädiaꞌagy. Møød cujwaꞌxy hajxy hänajty yhabøjpä jaꞌa estoicodøjcä miädiaꞌagy. Mänit hajxy näjeꞌe miänaaṉ̃: ―Yøꞌø craa, jaanc̈h tehm̱ yajcumayaam̱b yøꞌøduhṉ cooc tyijy jiaanc̈h tehm̱ yhøxpøquiä. Pero cap yøꞌøduhṉ tii ñäꞌägädä jaty ―nøm̱ä Pablo jaduhṉ ñänøøm̱ä. Mänitä wiinghänaꞌc‑hajxy miänaaṉ̃: ―Jäguem̱ yøꞌø craa chooñ. Wiingdiosädaꞌa miädiaacypy. Paady hajxy jaduhṉ miänaaṉ̃, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Pablo jaꞌa Jesucristo hänajty miädiaꞌagy, cooc hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm, møød cooc jadähooc jiujypiøjtägajch. </v>
<v b="ACT" c="17" v="19">Mänitä Pablo jim̱ wioonøcxä maa jaꞌa tuṉhuung hänajty xiøhatiän Areópago. Jim̱ä jäyaꞌayhajxy hänajty may tøø yhamugøꞌøy. Mänitä Pablo ñämaayyä: ―Højts hawáaṉäc tii miic̈h jaduhṉ mmädiaacypy hawiinjem̱ybiä. </v>
<v b="ACT" c="17" v="20">Jaanc̈h tehm̱ wyiing miic̈h jaduhṉ mmädiaꞌagy. Højts capxwíjjäc neby jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøyän ―nøm̱ä Pablo miäyajtøøw̱ä. </v>
<v b="ACT" c="17" v="21">Hix̱, jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty jim̱ tsänaabiä Atenas, møødä jäyaꞌayhajxy hänajty jim̱ hadsänaabiä, jaduhṉ hajxy hänajty quiuhdujthaty coo hajxy hänajty cøx̱iä wiinä miädow̱aꞌañ, jaꞌa hänajty hawiinjem̱ybiä. </v>
<v b="ACT" c="17" v="22">Mänitä Pablo tiänaayyøꞌcy cuꞌughagujc. Mänit miänaaṉ̃: ―Mäguꞌughajpädøjc, mijts yaa tsänaabiä Atenas, tøøc̈h jaduhṉ nhix̱y coo mijtsä tsaasaandä madiuꞌu mwiingudsähgøꞌøy. </v>
<v b="ACT" c="17" v="23">Mayhitä wiingudsähgøødiaact hajxy mmøødä. Tøøc̈hä altar tuꞌug nhix̱y coo letra jaduhṉ yuugjaay miøødä: “Jii jaꞌa Diosädaꞌa tuꞌug, cahnä pøṉ yhix̱yñä. Jeꞌe yhaltar hädaa.” Hoorä, mwiingudsähgøøby yøꞌø Dios hajxy jaduhṉ, hoy hajxy mgaꞌa jagä hix̱yhatyñä. Pues jeꞌec̈h mijts jaduhṉ nyajmøødmädiaacypy. </v>
<v b="ACT" c="17" v="24">’Jaꞌa Dióshøch jaduhṉ nmädiaacypiä, cøx̱iä jeꞌe yhädiuuṉ̃ møød hädaa yaabä naax̱wiimbä, møød tijaty yaa hijp. Wiindsøṉhajp jeꞌe jim̱ tsajpootyp møød hädaa yaabä naax̱wiin. Cøx̱iä wiinä jaduhṉ yhaneꞌemy homiaajä. Cab jaduhṉ jiiby chänaꞌay tsajtøgooty, jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaduhṉ yhädiuum̱biä. </v>
<v b="ACT" c="17" v="25">Cabä Dios tii yajmaajiaty. Cab jaduhṉ miänaꞌañ coo højts nbuhbéjtämät. Pero jaayaꞌay hajxy cøx̱iä xmióoyyäm tijaty hajxy nyajmaajiájtäm, møødä jugyhajt, møødä poj, cøx̱iä. </v>
<v b="ACT" c="17" v="26">’Tuꞌug jäyaꞌay jaꞌa Dios jecy yhädiuuṉdsohṉ̃. Jeꞌe hajxy nägøx̱iä nhøjxhájtäm ndecyhájtäm mäduhṉ̃tiä hajxy yaa ndsänáayyäm hädaa yaabä naax̱wiin wiinduhm̱yhagajpt. Cahnä Dios hajxy hänajty xyhädiúuṉäm, tǿøyyäm hajxy hänajty xyajnähdíjjäm mänaa hajxy nmiiṉ ngáhw̱ämät, maa hajxy ndsänaayy nhäyóow̱ämät. </v>
<v b="ACT" c="17" v="27">Chojpiä Dios jaꞌa jioot jaduhṉ coo hajxy nwiingudsähgǿøyyämät, paady hajxy tøø xyhädiúuṉäm. Coo jaꞌa Dios hajxy hamuumduꞌjoot nbaꞌyáax̱ämät, xyhadsóow̱äm hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="ACT" c="17" v="28">Hix̱, jaayaꞌay hajxy xyagjugyhájtäm. Jaduhṉ hajxy tøø xquiunúuꞌxäm coo hajxy ndsänaayy nhäyóow̱ämät, møød coo hajxy nyohy nnájxämät. Jaduhṉä yaabä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe tøø quiujaay coogä Dios hajxy xyhuunghájtäm. </v>
<v b="ACT" c="17" v="29">Tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa Dios hajxy xyhuunghájtäm. Pero coo jäyaꞌayä jäyaꞌayhahädiuuṉnax̱y hajxy yhädiuṉ̃, jueꞌe hajxy yajtuum̱by, oro, møødä poobhoro, møødä tsaa. Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo jaduhm̱bä jäyaꞌayhahädiuuṉnax̱y hajxy nwiingudsähgǿøyyämät. Hix̱, caꞌa Dyiosä jeꞌe jaduhṉ. </v>
<v b="ACT" c="17" v="30">Jegyhajty, cabä jäyaꞌayhajxy hijty ñajuøꞌøy pø jii Dios. Y cabä Dios hijty miøjpädaꞌagy coo hijty quiaꞌa wiingudsähgøꞌøyii. Pero jädaꞌahaty, tøø jaꞌa Dios hajxy xyhanéhm̱äm coo jaꞌa nhaxøøgcuhdujt hajxy nägøx̱iä nnajtshixǿøyyämät, mäduhṉ̃tiä hajxy yaa ndsänáayyäm hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="ACT" c="17" v="31">Hix̱, tøø jaꞌa Dios wyiinmay coo hajxy nägøx̱iä xyajtøyhajtyegáaṉäm. Jaanä jaduhṉ tøø wyiinmaabiä mänaa hajxy jaduhṉ xyajtøyhajtyegáaṉäm. Tøø jaꞌa Dios tuꞌjäyaꞌay yajnähdijy coo hajxy mänitxøøbä xyajcueendäyegáaṉäm. Coo tuꞌjäyaꞌay jaduhṉ yhoꞌcy, mänitä Dios jaayaꞌay yagjujypiøjtägajch jadähooc. Coo jaayaꞌay jaduhṉ jiaanc̈h jujypiøjtägajch, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaayaꞌay hajxy tøyhajt xyajcueendäyegáaṉäm mänitxøøbä ―nøm̱ä Pablo miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="17" v="32">Coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ miädooyy coo jaꞌa Pablo jaduhṉ miänaaṉ̃ cooc tuꞌjäyaꞌay hänajty tøø jiujypiøjtägach, jaꞌa hänajty tøø yhóꞌoguiäbä, mänitä Pablo hajxy näjeꞌe ñäxiicy. Mänit wiinghänaꞌc‑hajxy näjeꞌe miänaaṉ̃: ―Mmínäp yaa jadähooc. Njaac mädow̱aam̱by højts jaduhṉ nej miic̈h mmädiaꞌaguiän ―nøm̱ä Pablo ñämaayyä. </v>
<v b="ACT" c="17" v="33">Mänitä Pablo wyiimbijnä. </v>
<v b="ACT" c="17" v="34">Näjeꞌe jäyaꞌayä Pablo hajxy pianøcxy. Miäbøjc hajxy jaduhṉ. Tuꞌjäyaꞌay hänajty xiøhaty Dionisio. Møjhajp hänajty jeꞌe jim̱ maa jaꞌa Areópagon. Jaanä jaduhṉä toꞌoxiøjc tuꞌug miäbøjpä. Dámaris hänajty xiøhaty. Nämay hajxy jaduhṉ miäbøjcy. </v>
<v b="ACT" c="18" v="1">Mänitä Pablo jim̱ chohṉ̃ Atenas. Mänit wiingtuum ñøcxy maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Corinto. </v>
<v b="ACT" c="18" v="2">Jim̱ä Pablo jaꞌa judío tuꞌug miøødnibiaatä. Jueꞌe jaꞌa judío hänajty xiøhaty Aquila. Jim̱ hänajty chooñ maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Ponto. Jueꞌe tioꞌoxiøjc hänajty xiøhaty Priscila. Naam̱ mech hajxy hänajty jim̱ Corinto. Jim̱ hajxy hänajty tøø chohṉdaꞌagy maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Italia. Paady hajxy jim̱ chohṉ̃ Italia, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa gobiernä Claudio hänajty tøø yhaneꞌemy coo jaꞌa judíoshajxy jim̱ quiøx̱y tsóonät Roma. Mänitä Pablo jim̱ ñøcxy cuhijxpä maa jaꞌa Aquilahajxy hänajty yhahäñaꞌayän. </v>
<v b="ACT" c="18" v="3">Jueꞌe Aquilahajxy hänajty tiuuṉghajpy, loondøy hajxy hänajty yhädiuum̱by. Y jaꞌa Pablo, jaanä jaduhṉ hänajty tiuuṉgmǿødäbä. Paadiä Aquila jaꞌa Pablo ñämaayy coo jaꞌa Pablo jim̱ miøødtúnät. Mänitä Pablo jim̱ miähmøøñä. </v>
<v b="ACT" c="18" v="4">Wiinduꞌugäsábado jaꞌa Pablo hänajty jim̱ ñøcxy maa jaꞌa judíos chajtøjc‑hajxiän. Jiibiä Pablo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty yajwiingapxøꞌøy jaꞌa Jesucristocøxpä, weenä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ miäbøcy, møødä judíoshajxy, møødä caꞌa judíoshajxypä. </v>
<v b="ACT" c="18" v="5">Mänitä Silashajxy jim̱ miejch Corinto møødä Timoteo. Macedonia hajxy hänajty tøø chohṉdaꞌagy. Mänitä Pablo jaduhṉ wyiinmaayy coo tuꞌtuꞌuyyä hänajty tiunaaṉnä, coo jaꞌa Diosmädiaꞌagyhajtiä hänajty miäwäditaaṉnä. Mänitä Pablo jaꞌa judíos tiägøøyy yajmøødmädiaacpä coogä Jesús hänajty jaꞌa Mesías, jaꞌa Dios hänajty jecy tøø yajnähdíjjiäbä coo hänajty quiexaꞌañ yajnähwaatspä. </v>
<v b="ACT" c="18" v="6">Mänitä judíoshajxy jiootmaꞌty. Mänit hajxy miänaaṉ̃ cooc tyijy jaꞌa Pablo hänajty yhøhṉdaꞌagy. Mänitä Pablo jaꞌa wyit wyiinxijty. Jaduhṉä hijxtahṉd yejcy coo jaꞌa judíos wyiinmahñdyhajxy hänajty quiaꞌa hoyyä. Mänitä Pablo miänaaṉ̃: ―Hamdsooyyä pojpä hajxy jaduhṉ mmøødä coo hajxy jaduhṉ mgaꞌa nähwaꞌadsaꞌañ. Paady hajxy jaduhṉ mgaꞌa nähwaꞌadsaꞌañ coo haxøøgwiinmahñdy hajxy mmøødä. Caꞌa yhøøc̈hä pojpä jaduhṉ nmøød coo hajxy mgaꞌa nähwaꞌadsaꞌañ. Cábøch mijtsä Diosmädiaꞌagy nyajwiingapxøꞌøwaaṉnä. Jaꞌa jäyaꞌayhajxy caꞌa judíospä, jeꞌec̈h hajxy jaduhṉ nyajwiingapxøꞌøwáaṉnäp ―nøm̱ä Pablo jaꞌa judíos ñämaayy. </v>
<v b="ACT" c="18" v="7">Mänitä Pablo chajtøjpädsøøm̱y. Mänit jim̱ ñøcxy maa jaꞌa craa Ticio Justo tiøjcän, jim̱ tsajtøjnähmøjc. Wyiingudsähgøøbiä Ticio Justo jaꞌa Dios hänajty, hoy hänajty jeꞌe quiaꞌa jagä judíosä. </v>
<v b="ACT" c="18" v="8">Jim̱ä jäyaꞌay hänajty tuꞌug xiøhaty Crispo. Jueꞌe hänajty tiuum̱by tsajtøjwiindsǿṉ. Mänitä Crispo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy miäbøjcy nägøx̱iä, møødä yhuung møødä tioꞌoxy. Nämayyä jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy miäbøjpä, jaꞌa hajxy hänajty jim̱ tsänaabiä Corinto. Mänit hajxy hoy ñäbety. </v>
<v b="ACT" c="18" v="9">Mänitä Pablo jaꞌa Jesucristo wyiinhijxy coods. Mänitä Jesucristo miänaaṉ̃: ―Caꞌa pøṉ mdsähgøꞌøy. Høøc̈h nmädiaꞌagy tehṉgajnä yajwáꞌxäc. Caj mhamónät. </v>
<v b="ACT" c="18" v="10">Høøc̈h miic̈h ngüeendähajpy. Caj miic̈h pøṉ nej xtiunaꞌañ. Hix̱, nämáyhøc̈hä jäyaꞌay jaꞌa ngapxy jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy yaa xmiäbøjcä maa hädaa cajptän ―nøm̱ä Pablo ñämaayyä. </v>
<v b="ACT" c="18" v="11">Tuꞌjomøjtä cupcä Pablo jim̱ yhijty Corinto. Jueꞌe jaꞌa Pablo hänajty jaduhṉ ñäꞌägädä tuuṉghajpy, jaꞌa Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxyiibä. </v>
<v b="ACT" c="18" v="12">Pero coo jaꞌa craa Galión jim̱ tiägøøyy tuum̱bä gobernador maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Acaya, mänitä judíos jaꞌa Pablo hajxy tiägøøyy mädsibøøbiä. Mänit hajxy jim̱ yajnøcxy hagujc maa jaꞌa Galión hänajty tiuṉ̃än. </v>
<v b="ACT" c="18" v="13">Mänitä judíos jaꞌa Galión hajxy ñämaayy: ―Jueꞌe hädaa craa jiatcøꞌøy, jiøjcapxøøby hädaa craa jaꞌa cuꞌug coo højts nguhdujt hajxy xquiaꞌa yajtúuṉät neby højtsä Dios nwiingudsähgøꞌøyän. Wiingwiinmahñdy jaduhṉ yajnähixøøby coo højtsä Dios wiing nwiingudsähgǿꞌøwät ―nøm̱ä Pablo ñähwaam̱bejtä. </v>
<v b="ACT" c="18" v="14">Coo jaꞌa Pablo hänajty yhadsowaꞌañ, mänitä Galión yaghadsowøøyy: ―Coo hädaa craa häxøpy tøø quiädieey, mänítøch mijtsä mmädiaꞌagy häxøpy nmädow̱aaṉä. </v>
<v b="ACT" c="18" v="15">Pero jaꞌa mhamdsoo cuhdujt hajxy jaduhṉ myajtsibøøby. Jaꞌa mhamdsoo mädiaꞌagy hajxy jaduhṉ myajcapxiøøby pøṉ jaduhṉ xøhajp jaꞌa Mesías. Hamdsoo mijts myajtødiägǿꞌøwät. Cábøch jaduhm̱bä nmädow̱aꞌañ ―nøm̱ä judíoshajxy yhojjä. </v>
<v b="ACT" c="18" v="16">Mänitä Galión jaꞌa judíos yhøxquejxy maa jaꞌa hagujtøjcän. </v>
<v b="ACT" c="18" v="17">Jim̱ä jäyaꞌay hänajty tuꞌug xiøhaty Sóstenes. Copc‑hajp hänajty jeꞌe maa jaꞌa judíos chajtøjc‑hajxiän. Mänitä cuꞌugä Sóstenes hajxy miajch. Mänit hajxy jim̱ yajnøcxy hagujc. Mänit hajxy jim̱ quioxhoꞌcy. Pero cabä Galión jaduhṉ miøjpädaacy. </v>
<v b="ACT" c="18" v="18">Y jaꞌa Pablo, maxiøø jeꞌe jim̱ jiaag hijty Corinto. Mänitä Pablo jaꞌa mäbøjpädøjc ñämaayy coo hänajty jim̱ choonaaṉnä. Jim̱ hänajty ñøcxaꞌañ Siria barcojooty näguipxy møødä Priscila møødä Aquila. Cahnä hajxy hänajty jim̱ biarcotägøꞌøy Cencrea, mänitä Pablo cuhdøøꞌx yajcuhmeꞌxy. Paady jaduhṉ yajcuhmeꞌxy coo jaꞌa Dios hänajty cøx̱iä wiinä tøø miäyujwaꞌañ. Mänitä Pablohajxy tiuꞌubøjnä barcojooty. </v>
<v b="ACT" c="18" v="19">Mänit hajxy mejyhawiimb ñajxy. Mänit hajxy jim̱ miejch maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Efeso. Jim̱ä Pablohajxy ñibiuhyohdiúutänä møødä Priscila møødä Aquila. Mänitä Pablo jim̱ ñøcxy nidiuhm̱ maa jaꞌa judíos chajtøjc‑hajxiän. Mänitä Pablo jaꞌa judíos tiägøøyy møødmädiaacpä. </v>
<v b="ACT" c="18" v="20">Mänitä judíoshajxy jia mänaaṉ̃ coo jaꞌa Pablo jim̱ jejcy yhídät. Pero cabä Pablo jaduhṉ miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="18" v="21">Mänit miänaaṉ̃: “Nøcxáam̱bøch cham̱ Jerusalén xøøhajpä. Pero coo jaꞌa Dios jaduhṉ miänáꞌanät, mänítøch yaa nmiiṉdägátsät maa mijtsän.” Coo jaꞌa Pablo jaduhṉ quiapxpädøøyy, mänit jadähooc biarcotägǿøguiumbä. Mänit jim̱ chohṉ̃ Efeso. </v>
<v b="ACT" c="18" v="22">Mänit jim̱ ñøcxy barcojooty maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Cesarea. Coo jim̱ miejch, mänit biarcopädsøøm̱y. Mänit ñøcxy Jerusalén. Coo jim̱ quiooꞌty, mänitä mäbøjpädøjc‑hajxy hoy quiuhixyii. Mänitä Pablo jim̱ ñøcxy Antioquía. </v>
<v b="ACT" c="18" v="23">Maxiøø jim̱ yhijty. Mänit jim̱ tiuꞌubǿjcumbä. Mänit jim̱ ñøcxy maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Galacia møød jim̱ Frigia. Majatiä Pablo hänajty wiädity, jim̱ä mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty quiapxmøcpøgyii nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ hoy yajnǿcxät. </v>
<v b="ACT" c="18" v="24">Mänitä judíos jim̱ tuꞌug miejch Efeso. Apolos hänajty xiøhaty. Jueꞌe hänajty chooñ Alejandría maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Egipto. Jøjwidsøꞌø hänajty quiapxy miädiaꞌagy. Caꞌxiä Diosmädiaꞌagy hänajty jiaanc̈h tehm̱ jiaty. </v>
<v b="ACT" c="18" v="25">Tøø jaꞌa Diostuꞌu hänajty jaduhṉ hoy yhabøcy. Hamuumduꞌjoot hänajty yajnähixøꞌøy jaꞌa Jesúscøxpä, neby hänajty tøø jiaty tøø yhabetiän. Ñajuøøbiä Apolos hänajty jaduhṉ coo jaꞌa Juan hänajty tøø miäyajnäbety. Pero cahnä Apolos hänajty miädoyhatyñä coo jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty ñäbejnä jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="ACT" c="18" v="26">Mänitä Apolos jim̱ ñøcxy maa jaꞌa judíos chajtøjc‑hajxiän. Mänitä Apolos jaꞌa Diosmädiaꞌagy tiägøøyy yajwiingapx yajwiinmädiaagøøbiä. Møcjoot hänajty miøød. Jim̱ä Priscilahajxy hänajty yhamädoow̱hity tsajtøgooty møødä Aquila. Coo jaꞌa Apolos jaduhṉ miädiaacpädøøyy, mänitä Priscila jaꞌa Apolos hajxy hawiing wioonøcxy. Mänitä Apolos hajxy caꞌxy yajmøødmädiaacy nebiä Apolos jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ maas hoy yajnǿcxät. </v>
<v b="ACT" c="18" v="27">Mänitä Apolos miänaaṉ̃ coo hänajty jim̱ ñøcxaꞌañ Acaya. Mänitä mäbøjpädøjc‑hajxy jaduhṉ piamänaaṉ̃ coo jaꞌa Apolos jim̱ ñǿcxät. Mänitä mäbøjpädøjc nocy hajxy yhädiuuṉ̃ coo jaꞌa Apolos jim̱ piuhbedǿøjät Acaya. Jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty jim̱ hijpä Acaya, jeꞌedsä Apolos hajxy puhbédäp. Mänitä Apolos jim̱ chohṉ̃ Efeso. Mänit jim̱ ñøcxy Acaya. Coo jim̱ miejch, mänitä mäbøjpädøjcä Apolos hajxy piuhbejty nägøꞌø nädecypiä. Paady hajxy hänajty tøø miäbøcy jaꞌa Jesucristocøxpä, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Dios hojioot jiaanc̈h tehm̱ miøødä. </v>
<v b="ACT" c="18" v="28">Majatiä Apolos jaꞌa judíos jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty miøødyajcapxiøꞌøy cuꞌughagujc, cabä judíoshajxy hänajty yajmäjädaꞌagyii. Jaduhṉä Apolos yajnähixøꞌøy coogä Jesús hänajty jeꞌe Miesíasä, jaꞌa Dios hänajty jecy tøø yajnähdíjjiäbä coo hänajty yaa quiexaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin. Jaduhṉä Apolos hänajty yajnähixøøbiä coo jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän coo jaꞌa Dios jaduhṉ jecy tøø miänaꞌañ coogä Mesías hänajty yaa quiexaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="19" v="1">Jim̱ä Apolos hänajty yhityñä Corinto, mänitä Pablo jim̱ chohṉ̃ Antioquía. Mänit jim̱ ñaxøøyy tunjoot. Mänit jim̱ miejch Efeso. Jim̱ä Pablo jaꞌa mäbøjpädøjc may piaaty. </v>
<v b="ACT" c="19" v="2">Mänitä Pablo miänaaṉ̃: ―Mänaa mijtsä Diosmädiaꞌagy mmäbøquiän, nej, mänitiä jaꞌa Dioshespíritu hajxy xquiorazóngtägøøyyä ―nøm̱ä mäbøjpädøjc‑hajxy miäyajtøøw̱ä. Mänit hajxy yhadsooyy: ―Tii jaduhṉ mnänøøm̱by jaꞌa Dioshespíritu. Cahnä højts jaduhṉ nmädoyhatyñä. </v>
<v b="ACT" c="19" v="3">Mänitä Pablo miänáaṉgumbä: ―Mänaa mijts mnäbetiän, pøṉä quiuhdujt hajxy myajtuuṉä. Mänit hajxy yhadsooyy: ―Jaꞌa Juan quiuhdujt højts nyajtuuṉä. </v>
<v b="ACT" c="19" v="4">Mänitä Pablo jiaac mänáaṉgumbä: ―Jueꞌe jaꞌa Juan hänajty yajnäbejpy, pønjatiä yhaxøøgwiinmahñdy hänajty tøø ñajtshixøꞌøy. Jaduhṉä Juan hänajty yajnähixøøbiä coo jaꞌa Jesús jaꞌa miädiaꞌagy miäbǿjcäxät, jaꞌa hänajty jaac medsaam̱bä ―nøm̱ä Pablo jaꞌa mäbøjpädøjc ñämaayy. </v>
<v b="ACT" c="19" v="5">Coo hajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy hoy ñäbety jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="ACT" c="19" v="6">Mänitä Pablo jaꞌa mäbøjpädøjc tiägøøyy cøꞌøguhxajpä hanidiuhm̱jaty. Mänitä Dioshespíritu hajxy ñähgädaacä. Mänit hajxy tiägøøyy capxpä wiinghayuuc‑haamby. Mänitä Dios jaꞌa miädiaꞌagy hajxy tiägøøyyä najtscapxǿøyyäbä. </v>
<v b="ACT" c="19" v="7">Nämajmetscä mäbøjpädøjc‑hajxy hänajty. </v>
<v b="ACT" c="19" v="8-9">Mänitä Pablo tiägøøyy nøcxpä maa jaꞌa judíos chajtøjc‑hajxiän jim̱ Efeso. Sábadohaam hänajty ñøcxy. Mänitä Pablo jaꞌa judíos jaꞌa Diosmädiaꞌagy tiägøøyy yajwiingapx yajwiinmädiaagøøbiä nebiatiä Dios yhaneꞌemiän. Møcjootä Pablo miøødhajt. Jia wiꞌi yajmäbøgaam̱biä Pablo jaꞌa judíos hänajty. Jia mäbøjc hajxy jaduhṉ näjeꞌe. Pero cab hajxy nägøx̱iä miäbøjcy. Jaꞌa hajxy hänajty caꞌa mäbøjpä, mänit hajxy haxøøgjaty ñäꞌägä mänaaṉnä jäyaꞌayhagujc. Haxøøgä Diostuꞌu hajxy piädaacnä. Mänitä Pablo wyiinmaayy coo hänajty jim̱ quiaꞌa nøcxaaṉnä maa jaꞌa judíos chajtøjc‑hajxiän. Tägøøgpoꞌo hänajty tøø yhabety coo jaꞌa Pablo jim̱ tiägøøyy nøcxpä. Coo jaꞌa Pablo jim̱ chohṉ̃, mänitä Pablo jaꞌa mäbøjpädøjc jiaac møødnøcxy. Mänit hajxy tiägøøyy hamugøøbiä maa jaꞌa Tirano tiøjcän. Hamøj jaꞌa Tirano tiøjc hänajty. Jabom̱‑jabom̱ä Pablohajxy hänajty jim̱ ñøcxy capxpä mädiaacpä. </v>
<v b="ACT" c="19" v="10">Mejtsjomøjtä Pablo jim̱ jiaac yajnähixøøyy. Nämayyä jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ jim̱ miädooyy maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Asia, wiinduhm̱yhagajpt, møødä judíoshajxy, møød hajxy hänajty caꞌa judíospä. </v>
<v b="ACT" c="19" v="11">Madiuꞌujä Pablo paꞌam jim̱ yajnajxy jaꞌa Dios miäjaahaam. Hoy‑yagjuøøñäjatiä Pablo jaduhṉ tiuuṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="19" v="12">Coo jaꞌa Pablo wyit hänajty ñähdóoṉäxä, høxtä najxpä piaꞌamhajxy hänajty, høxtä nähwáatsäp jaꞌa haxøøgpoj hajxy hänajty. </v>
<v b="ACT" c="19" v="13">Jim̱ä judíoshajxy hänajty näjeꞌe wiädity. Jäyaꞌay hajxy hänajty yajnähwaachp, jaꞌa hajxy hänajty haxøøgpojmøødpä. Coo jaꞌa judíoshajxy jaduhṉ miädooyy cooc jaꞌa Pablo jäyaꞌay haxøøgpoj hänajty yajnähwaꞌac̈h jaꞌa Jesús miäjaagøxpä, mänit hajxy wyiinmaadiaacy coo jaꞌa Pablo hajxy hänajty jaduhṉ piahixaam̱bä. Mänitä haxøøgpoj hajxy tiägøøyy nämaabiä: ―Jaꞌa Jesús miäjaagøxpä, jaꞌa Pablo nax̱y miädiaacypiä, jaduhṉ miic̈h nhaneꞌemy coo miic̈h jiiby mjøwáꞌadsät. </v>
<v b="ACT" c="19" v="14-15">Jaduhṉä Esceva yhuunghajxy hänajty jiatcøøbiä, jaꞌa hajxy hänajty näjuxtujpä. Teedywiindsøṉä Esceva hänajty tiuum̱by maa jaꞌa judíos chajtøjc‑hajxiän. Mänitä jäyaꞌay hajxy tuꞌug piaaty. Haxøøgpoj hänajty miøød. Mänitä haxøøgpoj hajxy ñämaayy: ―Jaꞌa Jesús miäjaagøxpä miic̈h nhaneꞌemy coo miic̈h jiiby mjøwáꞌadsät. Mänitä haxøøgpoj yhadsooyy: ―Nhíx̱yhøc̈hä Jesús. Nnajuǿøbiøch pøṉ jeꞌe jaꞌa Pablo. Pero mijts, caj mijts nhix̱iä ―jaduhṉä Esceva yhuunghajxy yhadsoow̱ä. </v>
<v b="ACT" c="19" v="16">Mänit hajxy hoyhoy quioxhoꞌcä. Jaꞌa craa jaduhṉ jatcøøyy, jaꞌa haxøøgpoj hänajty møødpä. Hoyhoy hajxy jaduhṉ chaac̈høøyy. Nähwaꞌads høxwaꞌads hajxy jaduhṉ piädaacä. Mänit hajxy jiiby yhøxpäbooyyä maa craa tiøjcän. </v>
<v b="ACT" c="19" v="17">Mänitä mädiaꞌagy jim̱ wiädijty Efeso nebiä Esceva yhuunghajxy jiajty yhabejty. Nägøx̱iä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ miädoyhajty, møødä judíoshajxy, møødä caꞌa judíoshajxypä. Jaanc̈h tehm̱ chähgøøyy jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ. Mänitä Jesús hajxy tiägøøyy wiingudsähgøøbiä nägøꞌø nädecypiä, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. </v>
<v b="ACT" c="19" v="18">Mänitä mäbøjpädøjc‑hajxy nämay hoy ñägapxy cuꞌughagujc nebiaty hajxy hänajty haxøøg tøø jiäyaꞌayhaty. </v>
<v b="ACT" c="19" v="19">Jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty tøø tiúṉ̃äbä magiahaam, mänitä magianocy hajxy quiøx̱y yajmejch. Mänit hajxy quiøx̱y noꞌcy hijxwiinduum. Jueꞌegä noquiädaꞌa hänajty tøø choobaady juxychäguiꞌxmajcmil. </v>
<v b="ACT" c="19" v="20">Coo jaꞌa ñocy hajxy jaduhṉ ñoꞌcy, jaduhṉä hijxtahṉd hajxy yejcy coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty hoy tøø miäbøcy. Tehṉgajnä jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jim̱ jiaac yajwaꞌxy wiinduhm̱yhagajpt. </v>
<v b="ACT" c="19" v="21">Mänitä Pablo wyiinmaadiaacy coo hänajty jim̱ nøcxy wiäditaꞌañ Macedonia møød jim̱ Acaya. Coo hänajty jim̱ tøø quiøx̱y wädity, mänit hänajty jim̱ ñøcxaꞌañ Jerusalén. Mänit miänaaṉ̃: ―Cooc̈h hänajty tøø nhoy Jerusalén, mänítøch jim̱ nnøcxaꞌañ Roma. </v>
<v b="ACT" c="19" v="22">Jim̱ä Pablo jiamiøød hänajty miøødä nämetsc, jaꞌa Timoteo møødä Erasto. Mänit jaꞌa Pablo jaꞌa jiamiøød jim̱ quiejxøꞌcy Macedonia. Haa jaꞌa Pablo, maxiøø jim̱ jiaag hijty Asia. </v>
<v b="ACT" c="19" v="23">Mänitä jäyaꞌayä tsip hajxy näjeꞌe jim̱ yajpädøꞌcy Efeso. Paady hajxy jaduhṉ yajpädøꞌcy jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty quiaꞌa tsocy. </v>
<v b="ACT" c="19" v="24">Jim̱ä jäyaꞌay hänajty tuꞌug xiøhaty Demetrio. Saandätøjc‑hahädiuuṉnax̱iä Demetrio hänajty yhädiuum̱by poobhorohaam maa jaꞌa saandä hänajty yhitiän, jaꞌa xøhajpä Artemisa. Mayyä Demetrio moonsä hänajty miøødä. Jaanc̈h tehm̱ quianarhajp hajxy hänajty jaduhṉ coo jaꞌa saandätøjc‑hahädiuuṉnax̱y hajxy hänajty tioogy. </v>
<v b="ACT" c="19" v="25">Mänitä Demetrio jaꞌa mioonsä miøødhamugøøyy nägøx̱iä møød pønjaty hänajty hawiing saandähädiuum̱bä. Mänitä Demetrio miänaaṉ̃: ―Mäguꞌughajpädøjc, coo hädaaduhm̱bä tuuṉg hajxy ndúuṉäm, paady hajxy njaanc̈h tehm̱ quianarhájtäm. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="ACT" c="19" v="26">Tøø hajxy mhix̱y, tøø hajxy mmädoy coo jaꞌa Pablo jii wiädity, coo jii quiapxy coo jii miädiaꞌagy cooc tyijy højtsä nsaandä quiaꞌa jújquiäm. Tøø jäyaꞌayhajxy may miäbøcy; caꞌa yaayyä Efeso, pero cøx̱iä wiinduhm̱yhagajpt yaa Asianaaxooty. </v>
<v b="ACT" c="19" v="27">Coo jäyaꞌayhajxy maas may jiaac mäbǿgät, cab hajxy majiaty nganarhájtänät. Y cabä jäyaꞌayä nsaandähajxy xwyiingudsähgøꞌøwáaṉänä, ni jaꞌa saandätøjc maa yhitiän. Jiahdiägoyyaam̱by hajxy jadúhṉän. Wiinduhm̱yhagajptä saandä Artemisa wyiingudsähgøꞌøyii yaa Asianaaxooty møød jäguem̱baady. </v>
<v b="ACT" c="19" v="28">Coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaduhṉ miädooyy, mänit hajxy jiootmaꞌty. Mänit hajxy tiägøøyy yaax̱pä jojpä. ―¡Viva Artemisa, viva! Højtsä Artemisa yaa nsaandähájtäm yaa Efeso. </v>
<v b="ACT" c="19" v="29">Coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ miädooyy coo jaꞌa Demetrio mioonsähajxy hänajty jaduhṉ wyiꞌi yaꞌaxy wyiꞌi jiocy cajptooty, mänitä cuꞌughajxy tiägøøyy haamhajpä. Jim̱ä Pablohajxy hänajty wiädity cajptooty. Jueꞌe jaꞌa jiamiøødhajxy hänajty xiøhaty, Gayo møød Aristarco. Macedonia hajxy hänajty nämetsc chooñ. Mänitä Gayohajxy miajtsä møødä Aristarco. Jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ mämajts. Mänitä Gayohajxy piawijtsä piajägujcä maa jaꞌa hamugøødiaactän. Mänit hajxy jim̱ ñäxøꞌøwøøyyä. </v>
<v b="ACT" c="19" v="30">Haa jaꞌa Pablo, coo jaduhṉ miädoyhajty coo jaꞌa jiamiøød jaduhṉ miájtsäxä, mänit jiiby jia wiꞌi tiägøꞌøwaaṉ̃ jäyaꞌayhagujc. Jaꞌa jiamiøød hänajty jia wiꞌi ñähgapxtuꞌudaam̱by. Pero cabä mäbøjpädøjcä Pablo hajxy jaduhṉ quiejxy. </v>
<v b="ACT" c="19" v="31">Jim̱ä Pablo jaꞌa miäguꞌughajpähajxy näjeꞌe miøjhaty Asia. Mänitä Pablo nocy yajnäguejxä coo jiiby quiaꞌa tägǿꞌøwät jäyaꞌayhagujc. </v>
<v b="ACT" c="19" v="32">Jaanc̈h tehm̱ yaax̱p jaanc̈h tehm̱ jiojpä cuꞌughajxy hänajty jim̱ maa hajxy hänajty tøø yhamugøꞌøyän. Wiingjaty hajxy hänajty yaꞌaxy. Cab hajxy hänajty tuꞌcuhdujt yaꞌaxy. Ni quiaꞌa najuøꞌøy hajxy hänajty tii hajxy hänajty jaduhṉ tøø ñähamugøꞌøy. </v>
<v b="ACT" c="19" v="33">Jim̱ä judíos hänajty tuꞌug xiøhaty Alejandro. Mänitä Alejandro jaduhṉ piajahm̱ä jäyaꞌayhagujc. Jaꞌa miägunaax̱hajxy jaduhṉ näjeꞌe jatcøøyy. Mänitä Alejandro yhawáaṉäxä tiiguiøxpä yøꞌø jäyaꞌayhajxy hänajty jaduhṉ coo wyiꞌi yhaamhaty. Mänitä Alejandro jaꞌa judíos jia nähgapxtuꞌudaaṉ̃ jäyaꞌayhagujc. </v>
<v b="ACT" c="19" v="34">Coo jaꞌa cuꞌugä Alejandro hajxy jaduhṉ yhøxcajpy coo hänajty jeꞌe jiudíospä, mänit hajxy tiägǿøguiumbä yaax̱pä jojpä. ―¡Viva Artemisa, viva! Højtsä Artemisa yaa nsaandähájtäm yaa Efeso. Mejtshora hajxy jaduhṉ jiaac yaax̱y jiaac jojcy. </v>
<v b="ACT" c="19" v="35">Hobiä nejpiä jaꞌa secretario jaꞌa cuꞌug yaghamooṉ̃. Mänit miänaaṉ̃: ―Mäguꞌughajpädøjc, mijts yaa tsänaabiä Efeso, jéquiänä tsaa tuꞌug quiahy tsajtwiing. Artemisa hajxy nyajxøhájtäm. Jeꞌe hajxy yaa nwiingudsähgǿøyyäm yaa Efeso. Tøø jaꞌa tiøjc hajxy jaduhṉ nhädiúuṉäm coo jaduhṉ jiiby yhídät jiiby tiøgooty. Højtsä cuhdujt jaduhṉ nmøødꞌájtäm coo højtsä Artemisa ngüeendähájtäm. </v>
<v b="ACT" c="19" v="36">Tøyhajt jaduhṉ. Hopiøṉä jaduhṉ miänaꞌañ. Hoorä, huuc tuṉä mayhajt hajxy. Huuc hamóṉ hajxy. Hoy hajxy jaduhṉ mhuuc tehm̱ tiaj mhuuc tehm̱ miáyät jayøjp tii hajxy mdunaam̱by. </v>
<v b="ACT" c="19" v="37">Hädaa mähdiøjc hajxy tøø mmáchäbä, cabä tii pojpä tii cädieey hajxy hädaa tøø tiuṉ̃. Cabä Artemisa hajxy tøø miägapxtägoy, ni cab hajxy tii tøø mieec̈h maa jaꞌa Artemisa tiøgootiän. </v>
<v b="ACT" c="19" v="38">Pø tøø hädaa mähdiøjc‑hajxy jaduhṉ jiaanc̈h cädieey nebiä Demetriohajxy ñäxøꞌøwøꞌøyän, weenä Demetriohajxy jim̱ nøcxy ñäxøꞌøwøꞌøy maa jaꞌa hagujtøjcän. Jaduhṉä cuhdujt ñäꞌägä miṉ̃. Paadiä cuduuṉg yhuuc jím̱äbä. </v>
<v b="ACT" c="19" v="39">Pø jim̱ä tsip wiingpä hajxy jaduhṉ mjaac møødä, mänit hajxy mnägápxät coo junta hänajty jiaac jadaꞌañii. </v>
<v b="ACT" c="19" v="40">Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo hajxy jaduhṉ nwiꞌi yhaamhájtäm näꞌä nägoobä, coo tsip hajxy jaduhṉ näꞌä nägoobä nyajpädǿꞌcäm. Coo jaꞌa gobiernä Rómabä jaduhṉ miädoyhádät neby hajxy jädaꞌa tøø njatcǿøyyäm, wehṉdä häyaa xñäxøꞌøwǿøyyämät. Neby hajxy häyaa nnäꞌä hadsóow̱ämät. </v>
<v b="ACT" c="19" v="41">Mänitä secretario quiapxpädøøñä. Mänit miänaaṉ̃ coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy wyiimbíjnät. </v>
<v b="ACT" c="20" v="1">Coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty tøø miooṉ tøø tiujnä, mänitä Pablo jaꞌa mäbøjpädøjc miøjyaax̱y. Mänitä Pablo miägapxy yhanehm̱y. Mänit miänaaṉ̃ coo hänajty jim̱ wyiimbidaaṉnä, møød coo hänajty jim̱ ñøcxaaṉnä Macedonia. </v>
<v b="ACT" c="20" v="2">Coo jim̱ miejch, mänit jim̱ tiägøøyy wädijpä cajpt‑cajpt. Majaty hänajty wiädity, jim̱ä mäbøjpädøjc hänajty miägapxy yhaneꞌemy. Mänitä Pablo jim̱ chóhṉgumbä Macedonia. Mänit jim ñøcxy Grecia. </v>
<v b="ACT" c="20" v="3">Coo jim̱ miejch, mänit jim̱ yhijty tägøøgpoꞌo. Coo hänajty jim̱ choonáaṉgumbä, mänit hänajty jim̱ ñøcxaꞌañ Siria barcojooty. Cahnä Pablo hänajty biarcotägøꞌøyñä, mänit miädoyhajty coogä judíoshajxy hänajty tøø quiojyquiapxytiuṉ̃ coogä Pablo hajxy hänajty miadsaꞌañ, nägóoyyädsä Pablo jiiby tiägǿꞌøwät barcojooty. Mänitä Pablo wyiinmahñdyhajty coo hänajty quiaꞌa tuꞌubøgaaṉnä barcojooty. Jaduhṉ wyiinmahñdyhajnä coo jim̱ ñøcxǿꞌøwät Macedonia tecy‑yoꞌoyhaam. </v>
<v b="ACT" c="20" v="4">Nämayyä Pablo miäguꞌughajpähajxy jim̱ miøødnøcxy Asia, møødä Timoteo, møødä Sópater, jaꞌa hänajty jim̱ tsohm̱bä Berea, jaꞌa Pirro yhuung, møødä Gayo, jaꞌa hänajty jim̱ tsohm̱bä Derbe, møødä Aristarco, møødä Segundo, møødä Tíquico, møødä Trófimo. Tesalónica jaꞌa Aristarcohajxy hänajty chooñ møødä Segundo. Asia jaꞌa Tíquicohajxy hänajty chooñ møødä Trófimo. </v>
<v b="ACT" c="20" v="5">Coo jaꞌa Pablohajxy jim̱ miejch Filipos møødä jiamiøødhajxy, mäníthøc̈hä Pablo jim̱ nbaattägajch, høøc̈h Lucas. Høøc̈h hädaa nocy jaduhṉ nhädiuum̱by. Mänitä Pablo jiamiøødhajxy jim̱ ñøcxøꞌcy Troas. Jim̱ højts hänajty xyhahixaꞌañ, høøc̈h møødä Pablo. </v>
<v b="ACT" c="20" v="6">Paady højts jim̱ nmähmøøyy Filipos, coo jaꞌa judíos jaꞌa xiøøhajxy hänajty jiadaꞌañii mänaa jaꞌa judíos jaꞌa tsajcaagy hajxy quiayyän, jaꞌa caꞌa levadura møødpä. Coo jaꞌa xøø jaduhṉ miaayy, mänit højts jim̱ nbarcotägøøyy. Mänit højts jim̱ ndsohṉnä Filipos barcojooty. Mägoox̱xøø højts mejjiooty nyohy. Mänit højts jim̱ nmejch Troas. Mänit højtsä Pablo jaꞌa jiamiøød jim̱ nbaattägajch, jaꞌa højts hänajty jim̱ xyhahijxpä. Jim̱ højts njaac hijty juxtujxøø nägøx̱iä. </v>
<v b="ACT" c="20" v="7">Coo näxøø jaduhṉ yhabaaty, mänit højts nhamugøøyy, højts mäbøjpädøjc. Mänit højtsä Santa Cena nyagjajtä. Mänit højtsä Pablo xtiägøøyy yajnähixøøbiä. Jejcy jaduhṉ miädiaacy jeꞌeguiøxpä coo hänajty cujaboom tiuꞌubøgaaṉnä. Cuptsuhm̱dä hänajty tøø jiaty, jim̱nä jaꞌa Pablo hänajty miädiaꞌagyñä. </v>
<v b="ACT" c="20" v="8">Maa højts hänajty tøø nhamugøꞌøyän, nähbettøjtøgooty hänajty jaduhṉ jim̱. Jiibiä jøøn hänajty may tioy. </v>
<v b="ACT" c="20" v="9">Jim̱ä høxcujc‑hänaꞌc hänajty tuꞌug yhäñaꞌay ventanahaguuy nähbettøjnähgøxp jaꞌa miädägøøgpísobä. Eutico jaꞌa craa hänajty xiøhaty. Jim̱ Eutico jaꞌa Pablo hänajty yhamädoow̱hity. Tøø jaꞌa Pablo hänajty jejcy miädiaacnä. Mänitä Eutico jim̱ miaahoꞌcy maa hänajty yhäñaꞌayän ventanahaguuy. Mänit jim̱ quiuhgahnajxy. Hoꞌogy hoy wyidsǿꞌcänä. </v>
<v b="ACT" c="20" v="10">Coo jaꞌa Pablo jaduhṉ yhijxy, mänit jiiby yhädaacy naax̱yp maa jaꞌa Eutico hänajty tøø quiaꞌayän. Mänitä Pablo jaꞌa Eutico miäneeṉøꞌcy. Mänit højtsä Pablo xñämaayy: ―Caꞌa hajxy mdsähgøꞌøy. Jujcyñä hädaa craa jaduhṉ. </v>
<v b="ACT" c="20" v="11-12">Jujcy jaꞌa craa jiaanc̈h yajnøcxä maa jaꞌa tiøjcän. Mänitä mäbøjpädøjc‑hajxy jiaanc̈h tehm̱ xiooṉdaacy. Mänitä Pablo jim̱ ñøcxtägajch cøxp maa hänajty yajnähixøꞌøyän. Mänitä Pablo jaꞌa tsajcaagy yajwaꞌxy. Mänit højts ngaayy nhuucy nägøx̱iä. Mänitä Pablo jiaac tägøøyy yajnähixøøbiä. Jim̱ højts jaduhṉ ngujobøøyy. Mänitä Pablo miädiaacpädøøñä. Mänit jim̱ chohṉnä Troas. </v>
<v b="ACT" c="20" v="13-14">Tøø højtsä Pablo hänajty xñämaꞌay cooc hänajty tecy‑yoꞌoyhaam ñøcxaꞌañ jim̱ maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Aso. Pero højts, barcojooty højts jim̱ nnøcxy, høøc̈h Lucas møødä Pablo jiamiøødhajxy. Coo højts jim̱ nmejch Aso, mänitä Pablo jim̱ tiägøøbiä barcojooty. Mänit højts jim̱ nduꞌubǿjcumbä Aso näguipxy møødä Pablo. Mänit højts jim̱ nägøx̱iä nnøcxy maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Mitilene. </v>
<v b="ACT" c="20" v="15">Coo højts jim̱ ndsóhṉgumbä, mänit højts cujaboom nnaxøøyy jim̱ mädøyyä maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Quío. Mänit højts jim̱ cujaboom nmejch maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Samos. Coo højts jim̱ ndsóhṉgumbä, cujaboom højts jim̱ nméjtscumbä maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Mileto. </v>
<v b="ACT" c="20" v="16">Tøø jaꞌa Pablo hänajty wyiinmay coo hänajty jim̱ quiaꞌa näxøꞌøwáaṉgumbä Efeso. Hix̱, cabä Pablo hänajty jim̱ jejcy wiäditaꞌañ Asianaaxooty. Paady hänajty jim̱ quiaꞌa wäditaꞌañ Asia coo hänajty jim̱ ñøcxaꞌañ Jerusalén. Mobädajpä jaꞌa Pentecostésxøø hänajty jim̱ jiadaꞌañii. Paadiä Pablo hänajty yhadøꞌøc̈h, jaduhṉä Pentcostés‑xøø mädøyyä piáadät. </v>
<v b="ACT" c="20" v="17">Jim̱nä højts hänajty nhityñä Mileto, mänitä Pablo capxy jim̱ quiejxy Efeso coo jaꞌa tsajtøjwiindsøṉhajxy jim̱ ñǿcxät Mileto, jaꞌa hajxy hänajty jim̱ tuum̱bä Efeso. </v>
<v b="ACT" c="20" v="18">Coo hajxy jim̱ miejch Mileto, mänit hajxy ñämaayyä: ―Mänáajøch jim̱ nhitiän maa mijtsän jim̱ Asianaaxooty, jaanc̈h tehm̱ yhóyhøch jim̱ nduuṉ̃ mädúhṉ̃tiøch jim̱ nhijty. Mnajuøøby hajxy jaduhṉ cooc̈h jaduhṉ ngaꞌa høhṉdaꞌagy. </v>
<v b="ACT" c="20" v="19">Jaanc̈h tehm̱ yhóyhøc̈hä Jesús jaꞌa tiuuṉg hänajty nduuṉä, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Meeꞌxxiéemyhøch hänajty nduṉ̃. Náx̱yhøch hänajty njootmayhaty cooc̈hä nmägunaax̱ä Jesús jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hänajty quiaꞌa mäbøgaaṉä. Mayhooc hajxy jaduhṉ quiojyquiapxytiuuṉ̃ cooc̈h hajxy hänajty xjia wiꞌi yaghoꞌogaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="20" v="20">Cǿx̱yhøch mijts hänajty nyajwiinxiic nyajwiingapxøꞌøy neby hajxy hoy mhídät. Homiänáajøch mijts hänajty nyajnähixøꞌøy, møød jim̱ jäyaꞌayhagujc, møød jim̱ maa jaꞌa mdøjc‑hajxiän. </v>
<v b="ACT" c="20" v="21">Jadúhṉhøch mijts hänajty nmägapxy nhaneꞌemy coo jaꞌa mhaxøøgcuhdujt hajxy jaduhṉ mnajtshixǿꞌøwät, møød coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mmäbǿgät jaꞌa Jesúscøxpä, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Nägǿx̱iøch mijts hänajty jaduhṉ nmøødmädiaꞌagy, møød mijts judíoshajxy, møød mijts cajpä judíospä. </v>
<v b="ACT" c="20" v="22">Hoorä, tøøc̈hä Dioshespíritu xñämaꞌay cooc̈h jim̱ nnǿcxät Jerusalén. Pero cábøch nnajuøꞌøy nébyhøch jim̱ njadaꞌañ nhabetaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="20" v="23">Jagóoyyøch jaduhṉ nnajuøꞌøy cooc̈h jim̱ nyajtsumaꞌañ, cooc̈hä tsaac̈hpä peenä jim̱ nbaadaꞌañ. Majátyhøch jaduhṉ tøø nwädity, jadúhṉhøc̈hä Dioshespíritu tøø xyhawaaṉä cooc̈h jaduhṉ njadaꞌañ nhabetaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="20" v="24">Pero cábøch tii ndajy nmay. Cabä cueentä jaduhṉ cooc̈h nnäꞌä hóꞌogät. Jeꞌeyyähájtiøch nbøcjuøøby cooc̈hä nduuṉg nyajmayaaṉnä, jaꞌa Jesúshøch xmióoyyäbä, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Jadúhṉhøch xtiuuṉgmooyy cooc̈hä mädiaꞌagy jaduhṉ nyajwáꞌxät coo jaꞌa Dios hojioot jiaanc̈h tehm̱ miøødä. </v>
<v b="ACT" c="20" v="25">’Tøøc̈h mijts nyajwiinxiic nyajwiingapxøꞌøy coo jaꞌa Dios yhaneꞌemaꞌañ jaꞌa miøcmäjaahaam. Hoorä, cábøch mijts mänaa xyhijxtägatsaaṉnä. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="ACT" c="20" v="26">Coo mijtsä Diosmädiaꞌagy mgaꞌa mäbǿgät nébyhøch tøø nja mädiaꞌaguiän, caꞌa yhøøc̈hä pojpä jaduhṉ nmøød. </v>
<v b="ACT" c="20" v="27">Hix̱, pedyíijøch mijts tøø nyajmøødmädiaꞌagy nebiatiä Dios tøø yhaneꞌemiän. </v>
<v b="ACT" c="20" v="28">Mniyajcopcøꞌøwǿøjäp hajxy. Mgüeendähádäbä mäbøjpädøjc hajxy nägøx̱iä. Jaꞌa Dioshespíritu hajxy jaduhṉ xpiädaac coo hajxy jaduhṉ mgüeendähádät. Coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, paadiä Dios hajxy jaduhṉ xyhuunghájtäm, coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm. </v>
<v b="ACT" c="20" v="29">Cooc̈h mijts jaduhṉ nbuhwaꞌadsaaṉnä, mänitä wiinghänaꞌc‑hajxy yaa miedsaꞌañ maa mijtsän. Mäwiinhøhm̱bä hajxy jaduhṉ miedsaꞌañ. Xjia wiꞌi jiøjcapxøꞌøwaam̱b mijts jaduhṉ coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mnajtshixǿꞌøwät. Jaduhṉ mäwíinäts hajxy jiatcøꞌøwaꞌañ nebiä pahucä meeg hajxy chuꞌuc̈hän. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="ACT" c="20" v="30">Høxtä mijtsä mjamiøød näjeꞌe tiägøꞌøwaam̱bä høhṉdaacpä. Näjeꞌe jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy jaduhṉ yajtägoyyáaṉäbä nebiä høhṉdaacpähajxy tiägoyyaꞌañän. </v>
<v b="ACT" c="20" v="31">Nax̱y hajxy jaduhṉ mdehm̱ ñiyajcopcøꞌøwǿøjät. Tägøøgjomǿjthøch mijts jaduhṉ nmägapxy nhanehm̱y xøømdsuhm̱. Jaanc̈h tehm̱ chaac̈hpǿjpøch hänajty. Nax̱y hajxy jaduhṉ mdehm̱ jiahmiédsät. </v>
<v b="ACT" c="20" v="32">’Hoorä, mäbøjpädøjc, mijtsä Dios nyajcøꞌøwaaṉøøby ween hajxy jaduhṉ xcwieendähaty. Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ cooc jaꞌa Dios hojioot jiaanc̈h tehm̱ miøødä. Coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot mmäbǿgät, jaduhṉä Dios hajxy xjiaac tehm̱ piuhbédät jaꞌa miäjaahaam. Møød hodiuum hajxy jaduhṉ xpiädáꞌagät näguipxy møød pønjaty jaꞌa Dios yhuunghajpy. </v>
<v b="ACT" c="20" v="33">Cábøch pøṉä wyitä xiädøꞌøñ tøø nhadsojcä. </v>
<v b="ACT" c="20" v="34">Jaꞌa nhamdsoo cøꞌøháamhøch jaduhṉ tøø nniyhixyii. Jadúhṉhøc̈hä nmäguꞌughajpä tøø nbuhbejpä. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="ACT" c="20" v="35">Homiänáajøch mijts tøø nmägapxy tøø nhaneꞌemy coo hajxy mniguiudúuṉäxät, møød coo jaꞌa paꞌamjäyaꞌay hajxy jaduhṉ mbuhbédät møødä häyoobäjäyaꞌay. Mjahmiédsäp hajxy jaduhṉ coo jaꞌa Jesús jaduhṉ jecy miänaaṉ̃: “Coo wiinghänaꞌc mbuhbédät, jaduhṉds jootcujc mhídät. Pø mnäꞌä yajpuhbedaam̱b jaduhṉ, cab jaduhṉ jootcujc mhídät.” </v>
<v b="ACT" c="20" v="36">Coo jaꞌa Pablo jaduhṉ quiapxpädøøyy miädiaacpädøøyy, mänit hajxy nägøx̱iä jyijcädaacy näguipxy møødä Pablo. Mänit hajxy tiägøøyy Diospaꞌyaax̱pä. </v>
<v b="ACT" c="20" v="37">Mänit hajxy tiägøøyy jøøbiä xuuꞌtspä coo jaꞌa Pablo hajxy hänajty piuhwaꞌadsáaṉänä. Mänitä Pablo hajxy miajch miäneeṉ̃. Mänitä Pablo hajxy chuꞌxy. </v>
<v b="ACT" c="20" v="38">Jaanc̈h tehm̱ jiootmayhajp hajxy hänajty jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Pablo hänajty tøø miänaꞌañ cooc jaꞌa Pablo hajxy hänajty quiaꞌa hijxtägatsaaṉnä. Mänitä Pablo hajxy hoy ñajtshixøøñä maa jaꞌa Pablo hänajty biarcotägøꞌøwaꞌañän. </v>
<v b="ACT" c="21" v="1">Mänit højtsä mäbøjpädøjc nbuhwaatsnä. Mänit højts nbarcotägøøyy. Mänit højts jim̱ ndsohṉnä Mileto. Mänit højts jim̱ tuꞌudaꞌaquiä nnøcxy maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Cos. Cujaboom højts njaac nøcxy maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Rodas. Coo højts jim̱ ndsóhṉgumbä, mänit højts jim̱ njaac nøcxy maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Pátara. </v>
<v b="ACT" c="21" v="2">Jim̱ højtsä barco wiingpä hoy nbaady. Jim̱ hänajty ñøcxaꞌañ maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Fenicia. Mänit højts nduꞌubǿjcumbä wiingbarcojooty. </v>
<v b="ACT" c="21" v="3">Mänit højtsä naax̱ nnäheebøøyy, jaꞌa hänajty xøhajpä Chipre. Hahooyhaamby højts jim̱ nwiinnajxy jäguem̱juøøby. Jim̱ højts hänajty nnøcxøꞌøy maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Siria. Coo højts jim̱ nmejch, mänit højts jim̱ nbarcopädsøøm̱y maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Tiro. Paadiä barco jim̱ miedsøøyy Tiro coo tsøm̱y hajxy hänajty jim̱ ñähdsøøm̱duꞌudaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="21" v="4">Jim̱ højtsä mäbøjpädøjc näjeꞌe nbaaty. Mänit højts jim̱ nhijty Tiro juxtujxøø maa jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxiän. Mänitä Pablo hajxy jia nämaayy coo jim̱ quiaꞌa jaac nǿcxät Jerusalén. Jadúhṉäc hajxy hänajty tøø ñajtscapxøꞌøyii jaꞌa Dioshespíritäm. Pero cabä Pablo jaduhṉ ñäꞌä møjpädaacy. </v>
<v b="ACT" c="21" v="5">Coo juxtujxøø yhabejty, mänit højts jim̱ nduꞌubǿjcumbä. Mänit højtsä mäbøjpädøjc nägøx̱iä hoy xñajtshixøꞌøy cajptpaꞌa møødä yhuung møødä tioꞌoxy. Mänit højts jim̱ njijcädaacy puꞌuwiing. Mänit højts nDiospaꞌyaax̱y. </v>
<v b="ACT" c="21" v="6">Mänit højtsä mäbøjpädøjc xpiuhwaatsnä. Mänit hajxy wyiimbijnä maa jaꞌa tiøjc‑hajxiän. Mänit højts ndägøødiägajch barcojooty. </v>
<v b="ACT" c="21" v="7">Mänit højts jim̱ ndsóhṉgumbä Tiro. Mänit højts jim̱ njaac nøcxy maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Tolemaida. Coo højts jim̱ nmejch, mänit højtsä mäbøjpädøjc hoy nguhix̱y. Tuꞌtsuhm̱ højts jim̱ nhijty maa jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxiän. </v>
<v b="ACT" c="21" v="8">Cujaboom højts jim̱ nduꞌubǿjcumbä. Mänit højts jim̱ nnøcxy maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Cesarea. Coo højts jim̱ nmejch, mänit højts jim̱ nnøcxøøyy maa jaꞌa Felipe tiøjcän. Mänit højtsä Felipe xñämaayy coo højts jim̱ nmejtstáꞌagät maa jaꞌa tiøjcän. Jueꞌe jaꞌa Felipe hänajty tiuuṉghajpy, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty yajwaꞌxyp. Tøø hänajty jaduhṉ wyiinguexyii coo jaꞌa mäbøjpädøjc piuhbédät. Näjuxtujc hajxy hänajty jaduhṉ wyiinguejxä coo hajxy jaduhṉ miäbuhbédät. </v>
<v b="ACT" c="21" v="9">Mädaax̱cä Felipe yhuung hänajty haagä cäxyii. Nämädaax̱cä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty ñajtscapxøꞌøy. </v>
<v b="ACT" c="21" v="10">Maxiøø højts hänajty jim̱ tøø nhity maa jaꞌa Felipe tiøjcän, mänitä jäyaꞌay tuꞌug miejch. Agabo hänajty xiøhaty. Jim̱ hänajty chooñ Judea. Ñajtscapxøøbiä Diosmädiaꞌagy hänajty jeꞌebä. </v>
<v b="ACT" c="21" v="11">Coo jaꞌa Agabo jim̱ miejch maa højts hänajty nmejtstaꞌaguiän, mänitä Pablo jaꞌa wiøøn wiähájtäxä. Mänitä Agabo hamdsoo ñiguiøꞌøxojts ñidiecyxiojtsä jaꞌa Pablo jaꞌa wiøønhaam. Mänitä Agabo jaꞌa Pablo ñämaayy: ―Jadúhṉhøc̈hä Dioshespíritu tøø xñämaꞌay cooc̈h miic̈h nnajtscapxǿøyyät. Jadúhṉäc miic̈hä judíos xquiøꞌøxots xtiecyxiodsaam̱bä jim̱ Jerusalén nébyhøch cham̱ tøø nhamayyän. Mänítäc miic̈h xyajcøꞌødägøꞌøwaꞌañ jaꞌa soldadohajxy Rómabä. </v>
<v b="ACT" c="21" v="12">Coo højts jaduhṉ nmädooyy, møødä mäbøjpädøjc‑hajxy, mänit højtsä Pablo nja nämaayy coo jim̱ quiaꞌa nǿcxät Jerusalén. </v>
<v b="ACT" c="21" v="13">Mänitä Pablo yhadsooyy: ―Tii hajxy coo mjøꞌøy coo mxuuc̈h. Tiic̈h hajxy coo xyagjootmayhaty. Cabä cueentä jaduhṉ cooc̈hä hänaꞌc jaduhṉ jim̱ xquiøꞌøxots xtiecyxiódsät Jerusalén. Cabä cueentä jaduhṉ cooc̈h hänaꞌc jim̱ xyaghóꞌogät jaꞌa Jesúscøxpä, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä ―nøm̱ä Pablo miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="21" v="14">Coo højts jaduhṉ nhijxy coo jaꞌa Pablo hänajty quiaꞌa mäbøgaꞌañ, mänit højts nmänaaṉnä: ―Ween jaduhṉ jiadyii nebiä Dios tøø miänaꞌañän. Mänit højts nhamooṉnä. </v>
<v b="ACT" c="21" v="15">Mänit højts nhadsøøm̱bøjcy, høøc̈h møødä Pablo. Mänit højts jim̱ nnøcxy Jerusalén. </v>
<v b="ACT" c="21" v="16">Näjeꞌe højtsä mäbøjpädøjc jim̱ xpianøcxy, jaꞌa hajxy hänajty jim̱ tsohm̱bä Cesarea. Coo højts jim̱ nmejch Jerusalén, mänit højts hoy xñajtswowøꞌøy maa jaꞌa Mnasón jaꞌa tiøjcän. Jim̱ä Mnasón hänajty jecy tøø chohṉdaꞌagy Chipre. Tøø hänajty jiegøꞌøy coo jaꞌa Mnasón jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty tøø miäbøcy. Jim̱ højts nmejtstaacy maa jaꞌa Mnasón jaꞌa tiøjcän. </v>
<v b="ACT" c="21" v="17">Coo højts jim̱ nmejch maa jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxiän, mänit højts xquioñdymooyy xooṉdáacäp. </v>
<v b="ACT" c="21" v="18">Cujaboom højtsä Pablo jim̱ xmiødhajty maa jaꞌa tsajtøjcän. Jim̱ä Santiago hänajty møødä tsajtøjwiindsøṉhajxy nägøx̱iä. </v>
<v b="ACT" c="21" v="19">Mänitä Santiagohajxy miøødniyajpooꞌxä jaꞌa Pablo. Mänitä Pablo tiägøøyy mädiaacpä nebiatiä Diosmädiaꞌagy hänajty tøø yajwaꞌxiän maa jaꞌa cajpa judíoshajxiän, cooc jaduhṉ quiapxy miädiaacy jaꞌa Dios miäjaahaam. </v>
<v b="ACT" c="21" v="20">Coo jaꞌa Santiagohajxy jaduhṉ miädooyy, mänitä Dios hajxy wyiingudsähgøøyy. Mänitä Pablo hajxy ñämaayy: ―Mäguꞌughajpä Pablo, mnajuøøby miic̈h jaduhṉ coo jaꞌa judíos jaꞌa Jesús jaꞌa miädiaꞌagy hajxy nämay tøø miäbøjcä. Jaduhṉ hajxy nägøx̱iä miänaꞌañ coo jaꞌa cuhdujt hajxy tsipcøxp ngudiúuṉämät, jaꞌa Moisés jecy yhanéhm̱äbä. </v>
<v b="ACT" c="21" v="21">Tøø hajxy jaduhṉ miädoyhaty cooc tyijy miic̈hä judíos wiingcuhdujt tøø myajnähixøꞌøy, jaꞌa hajxy jäguem̱baady hadsänaabiä. Jadúhṉäc tyijy tøø myajnähixøꞌøy coo cuhdujt hajxy ñajtshixǿꞌøwät, jaꞌa Moisés jecy yhanéhm̱äbä. Jadúhṉäc tyijy tøø myajnähixøøbiä coo højts jaꞌa nguhdujt ngaꞌa cudiúuṉänät, højts judíos, møød coo højts nhuung ngaꞌa circuncidarhájtänät. </v>
<v b="ACT" c="21" v="22">Coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ miädoyhádät coo miic̈h yaa tøø mgoody Jerusalén, mänitä tøyhajt hajxy chogaꞌañ pø tøyhajt jaduhṉ coo miic̈hä judíos jaduhṉ tøø mjaanc̈h yajnähixøꞌøy, jaꞌa hajxy jäguem̱baady hadsänaabiä. </v>
<v b="ACT" c="21" v="23">Tøø højts jaꞌa wiinmahñdy tuꞌug nbaady nej miic̈h myajniyhoyøꞌøwǿøjät. Jii højtsä nmäguꞌughajpä nämädaax̱cä. Tøø xøø hajxy yhagapxtucy coo meeg hajxy hänajty yoxaꞌañ nebiä Moisés jecy yhanehm̱iän coo hajxy jaduhṉ nguhdujthájtämät. </v>
<v b="ACT" c="21" v="24">Mmødhádäp miic̈h yøꞌø hänaꞌc yøꞌø nämädaax̱pä. Jaduhṉ miic̈h mnämäjuyǿꞌøwät coo meeg hajxy hänajty yoxaꞌañ. Jaanä jaduhṉ miic̈hä meeg tuꞌug myójxpät. Coo miic̈h jaduhṉ mnämäjuyǿꞌøwät, jaduhṉ hajxy hoy yajcuhméꞌxät. Coo miic̈h jaduhṉ mguhdujthádät, jaduhṉ miic̈hä cuꞌug xyhíxät coo miic̈hä cuhdujt jaduhṉ mgudiuum̱bä, jaꞌa Moisés jecy yhanéhm̱äbä. Jaduhṉä cuꞌugä tøyhajt hajxy miøødhadaꞌañ coo miic̈h wiingcuhdujt tøyhajt mgaꞌa yajnähixøꞌøy. </v>
<v b="ACT" c="21" v="25">Pero jaꞌa jäyaꞌayhajxy caꞌa judíospä, jaꞌa hajxy mäbøjpä, tøø højtsä nocy nyajnäjaayøꞌøy. Jaduhṉ højts tøø nmägapxy tøø nhaneꞌemy coo hajxy quiaꞌa tsúꞌudsät mädyiibä hänaꞌc tøø yox̱y quepychechwiinduum, møød coo hajxy quiaꞌa tsúꞌtspät jaꞌa tøø quiaꞌa nøꞌxiéeꞌxiäbä, møød coo wiingtoꞌoxiøjc hajxy quiaꞌa møødmáꞌawät ―nøm̱ä Pablo ñämaayyä. </v>
<v b="ACT" c="21" v="26">Mänitä Pablo jaꞌa hänaꞌc miødhajty jaꞌa nämädaax̱pä. Mänit hajxy cujaboom hoy quiudiuṉ̃ nebiä judíos quiuhdujthajxy hänajty myiṉ̃än. Mänit hajxy tiøjtägøøyy tsajtøgooty. Mänit hajxy ñägapxy cooc juxtujxøø hänajty quiaꞌa habetyñä neby hajxy hänajty tøø yhagapxtuquiän coo meeg hajxy hänajty yoxaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="21" v="27-30">Ja weenjaty hänajty quiaꞌa habety jaꞌa juxtujxøøbä. Mänitä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe tiägøøyy tsajtøgooty. Jim̱ hajxy hänajty chooñ Asia. Coo jaꞌa Pablo hajxy jiiby yhijxy tsajtøgooty, mänit hajxy tiägøøyy yaax̱pä cooc jaꞌa Pablo hänajty jiiby wiädity: ―Judíostøjc, højts puhbéjtäc. Xiids yøꞌø craa Pablo wiädity. Yøꞌødsä wiingcuhdujt homiajaty nøcxy yajwiinhixøꞌøy. Jaduhṉ yøꞌø craa jaꞌa cuꞌug jiøjcapxøꞌøy coo højtsä nguhdujt hajxy xquiaꞌa cudiúuṉämät, nebiä Moisés jecy jia hanéhm̱iän. Jaduhṉ yøꞌø craa yajwiinhixøøbiä cooc tyijy hädaa tsajtøjc jaduhṉ quiaꞌa tsoobaady. Maas hanax̱iä haxøøg tøø jiatcøꞌøy coo jäyaꞌay yaa tøø miøødtägøꞌøy tsajtøgooty, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä. Hix̱, cabä cuhdujt jaduhṉ ñäꞌägä miṉ̃ coo hajxy yaa tiägǿꞌøwät tsajtøgooty, pønjaty caꞌa judíos. Paady hajxy jaduhṉ miänaaṉ̃, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Pablo hänajty tøø yhixyii cajptooty coo jaꞌa Trófimo hänajty miøødä. Jaduhṉä Asiabäjäyaꞌayhajxy hänajty miänaꞌañ cooc tyijy jaꞌa Pablo jaꞌa Trófimo hänajty tøø miøødtägøøyy tsajtøgooty. Efeso jaꞌa Trófimo hänajty chooñ. Caꞌa jiudíosä hänajty jeꞌe. Hoorä, coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ miädooyy cooc jaꞌa Pablo hänajty jiiby wiädity tsajtøgooty, mänit hajxy tiägøøyy haamhajpä. Mänitä Pablo hajxy miajch. Mänit hajxy piawijch piajädujty jim̱ tsajtøghaguuy. Mänitiä tsajtøjc hajxy yhagøøyy. </v>
<v b="ACT" c="21" v="31">Jim̱ä cuꞌugä Pablo hajxy hänajty ñäꞌägä yaghoꞌogaaṉnä, mänitä soldado‑wiindsøṉä mädiaꞌagy ñämejtsä coogä cuꞌughajxy hänajty jim̱ wyiꞌi yhaamhaty Jerusalén. Roma jaꞌa soldadohajxy hänajty chooñ. </v>
<v b="ACT" c="21" v="32">Tuuṉä jaꞌa soldado‑wiindsǿṉ jaduhṉ ñäꞌä mädooyy, mänitä soldadohajxy yhamugøøyy. Mänit hajxy päyøꞌøguiä yhädaacy maa jaꞌa cuꞌughajxy hänajty yhaamhatiän. Coo jaꞌa cuꞌugä soldado hajxy jaduhṉ jiøjcuheebøøyy coo jaꞌa soldadohajxy hänajty miänacy maa jaꞌa Pablo hänajty wiobhoꞌogyiijän, mänitä Pablo yhøxmajtsä. </v>
<v b="ACT" c="21" v="33">Coo jaꞌa soldado‑wiindsǿṉ jiiby quiädaacy, mänitä Pablo chuum̱ä. Hamejtscadena quiøꞌøxojts tiecyxiojtsä. Mänitä soldado‑wiindsøṉä cuꞌug miäyajtøøyy pøṉä Pablo, møød tii hänajty coo tøø wiobhoꞌogyii. </v>
<v b="ACT" c="21" v="34">Mänitä jäyaꞌayhajxy may yhadsooyy haagä wiingjaty. Cab hajxy hänajty tiuꞌugmädiaꞌaguiä. Coo jaꞌa cuꞌughajxy hänajty jaduhṉ wyiꞌi yaꞌaxy, cabä soldado‑wiindsøṉä tøyhajt hänajty hoy piaadaꞌañ. Mänit miänaaṉ̃ coo jaꞌa Pablo jim̱ yajnøcxǿøjät maa jaꞌa cuartelän. </v>
<v b="ACT" c="21" v="35">Coo jaꞌa soldado jaꞌa Pablo hajxy jim̱ miøødcooꞌty maa jaꞌa escalera jaduhṉ chohṉdaꞌaguiän, mänitä Pablo hajxy quiøyøꞌcy. Paady hajxy jaduhṉ quiøyøꞌcy coo jaꞌa cuꞌugä Pablo hajxy hänajty jia wiꞌi yaghoꞌogaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="21" v="36">Høx̱haamä cuꞌugä soldado hajxy hänajty pianøcxy yáax̱äp coo jaꞌa Pablo yaghoꞌogǿøjät. </v>
<v b="ACT" c="21" v="37">Jim̱ä soldado jaꞌa Pablo hajxy hänajty miøødtägøꞌøwaꞌañ cuarteltøgooty, mänitä Pablo jaꞌa soldado‑wiindsǿṉ ñämaayy: ―Huuc miṉ, nhuuc møødmädiáꞌagyhøch miic̈h paquiä. Hagriegohaamä Pablo jaduhṉ miänaaṉ̃. Mänitä soldado‑wiindsǿṉ yhadsooyy: ―Mjájpytiämä hagriego jaduhṉä. </v>
<v b="ACT" c="21" v="38">Cájtäm miic̈h jim̱ mdsooñ Egipto‑naaxootiä. Tøø jiegøꞌøy coo hänaꞌc tsip jim̱ tøø yajpädøꞌøgy Egipto. Nämädaax̱milä jiamiøød hänajty, haagä cahwiindøyhänaꞌc. Mänit hajxy piäyøꞌcy. Mänit hajxy jim̱ ñøcxøøyy pactuum maa pøṉ quiaꞌa tsänaꞌayän. </v>
<v b="ACT" c="21" v="39">Mänitä Pablo miänáaṉgumbä: ―Cábøch jim̱ ndsooñ Egipto. Judíojäyáꞌayhøch høøc̈h. Jím̱høch ndsooñ maa jaꞌa cajpt jaduhṉ xiøhatiän Tarso jim̱ Cilicianaaxooty. Møjjuǿøbyhøch ngajpt. Huuc tuṉä mayhajt, nhuuc cøx̱y møødmädiáꞌagyhøch yøꞌø cuꞌug. </v>
<v b="ACT" c="21" v="40">Mänitä soldado‑wiindsøṉä Pablo cuhdujt miooyy coo quiápxät. Mänitä Pablo piejty escaleracøxp. Mänitä quiøꞌø chajxajy. Mänitä cuꞌughajxy cøjx yhamoṉ̃. Mänit tiägøøyy xiicpä mädiaacpä hebreohayuuc‑haamby: </v>
<v b="ACT" c="22" v="1">―Mäguꞌughajpädøjc, huuc hamädoow̱hit hajxy hoy; mijts nmøødmädiaꞌagaam̱by. </v>
<v b="ACT" c="22" v="2">Coo jaꞌa cuꞌughajxy jaduhṉ miädooyy coo jaꞌa Pablo hänajty quiapxy miädiaꞌagy hebreohayuuc‑haamby, tehṉgajnä hajxy hänajty hoy yhamädoow̱hity. Mänitä Pablo jiaac mädiaacy: </v>
<v b="ACT" c="22" v="3">―Judíojäyáꞌayhøch høøc̈h. Jím̱høch nnaax̱queꞌexä Tarso, jim̱ Cilicianaaxooty. Múutsnøch yaa ngooꞌty Jerusalén. Jaꞌa teedyhap Gamaliélhøch yaa xyajcapxtaac. Jaanc̈h tehm̱ yhóyhøch xyajnähixøøyy jaꞌa jecyquiuhdujt. Jaanc̈h tehm̱ yhóyhøc̈hä Dioscuhdujt hijty nbaduṉ̃ hamuumduꞌjoot nej mijts jädaꞌahaty mbaduṉ̃än. </v>
<v b="ACT" c="22" v="4">Nyajtsaac̈hpǿjpiøc̈hä jäyaꞌay hijty, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mäbøjpä jaꞌa Jesúscøxpä, toꞌoxiøjcä, yaꞌadiøjcä. Høxtä nyaghóꞌpiøch hijty tähoocjaty. Pawíchhøch hijty pujxtøgooty nyajnøcxy cøꞌøxoch tecyxioch. </v>
<v b="ACT" c="22" v="5">Jaꞌa teedywiindsǿṉ yaa tuum̱bä Jerusalén, coo hajxy jaduhṉ mmäyajtǿwät pø tøyhájthøch jaduhṉ tøø njatcøꞌøy, xmióꞌowäbä tøyhajt hajxy jaduhṉ. Jaanä jaduhṉä majtøjcä tøyhajt hajxy yéjpät coo hajxy jaduhṉ mmäyajtǿwät. Yøꞌøc̈hä nocy hajxy tøø xyajmäguex̱y coo højts nmägunaax̱ jim̱ nmóꞌowät maa jaꞌa cajpt jaduhṉ xiøhatiän Damasco. Jím̱høc̈hä jäyaꞌay hänajty nøcxy nhøxtaꞌawaꞌañ Damasco pønjatiä Diosmädiaꞌagy mäbøjp jaꞌa Jesúscøxpä. Jeꞌec̈h hänajty nøcxy nmadsaꞌañ. Yaac̈h hänajty nyajmänacaꞌañ Jerusalén. Yaac̈h hänajty miṉ ndsaac̈htiunaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="22" v="6">’Jim̱ tuꞌhaamnøcxpä, ja weenjátyhøch hänajty jim̱ ngaꞌa coody Damasco, mänitä jøøn quiuhjajcädaacy jaanc̈h tehm̱ miøc, mädúhṉ̃tiøch hänajty nyoꞌoy. Cujyxiøøhoꞌogy hänajty jaduhṉ. </v>
<v b="ACT" c="22" v="7">Túuṉøc̈hä jøøn jaduhṉ nnäꞌä hijxy, mänítiøch jaduhṉ ngädaayy. Mänítøch nmädooyy cooc̈h hänaꞌc hänajty xxiøøguyaꞌaxy: “Saulo, Saulo, tiic̈h jaduhṉ coo xwyiꞌi miädsibøꞌøy.” </v>
<v b="ACT" c="22" v="8">Mänítøch nmäyajtøøyy: “Wiindsǿṉ, pøṉ miic̈h.” Mänítøch xyhadsooyy: “Jesúshøch høøc̈h. Nazaréthøch hijty ndsooñ. Høøc̈h miic̈h jaduhṉ xmiädsibøøby.” </v>
<v b="ACT" c="22" v="9">Pønjátyhøch hänajty nmøødnøcxyp, yhijx jaꞌa jøøn hajxy. Pero cab hajxy miädooyy cooc̈hä Jesús jaduhṉ xmiägapxy. </v>
<v b="ACT" c="22" v="10">Mänítøc̈hä Jesús nmäyajtǿøgumbä: “Wiindsǿṉ, tiic̈h jaduhṉ ndúnäp.” Mänítøch xyhadsóogumbä: “Tänaayyøꞌøg. Jaac nøcx jim̱ Damasco. Coo miic̈h jim̱ mgóodät, mänit miic̈h hänaꞌc jim̱ xyhawaaṉaaṉä tijaty miic̈hä Dios jaduhṉ xyajtunaam̱b.” </v>
<v b="ACT" c="22" v="11">Hoorä, cooc̈hä jøøn nhijxy, wiinxóoꞌtshøch jaduhṉ. Cábøch hänajty hoy nhijxnä. Jaꞌa njamiǿødhøch hajxy jim̱ xjiaac witscooꞌt Damasco. </v>
<v b="ACT" c="22" v="12">’Jim̱ä jäyaꞌay hänajty tuꞌug chänaꞌay. Ananías hänajty xiøhaty. Jaanc̈h tehm̱ yhoyyä Ananías jaꞌa cuhdujt hänajty piaduṉ̃ nebiä Moisés jecy yhanehm̱iän. Jim̱ä judíoshajxy hänajty näjeꞌe chänaabiä Damasco. Jiaanc̈h tehm̱ quiumaabiä judíos jaꞌa Ananías hajxy hänajty jaduhṉ. </v>
<v b="ACT" c="22" v="13">Hoorä, cooc̈h jim̱ ngooꞌty Damasco, mänítøc̈hä Ananías hoy xquiuhix̱y. Mänítøch xñämaayy: “Puhyaꞌay Saulo, hijxøꞌøg jadähooc cham̱ jaduhṉajtä.” Tuuṉä jaꞌa Ananías jaduhṉ ñäꞌä mänaaṉ̃, mänítiøch jaduhṉ njaanc̈h hijxøꞌcy. </v>
<v b="ACT" c="22" v="14">Mänítøc̈hä Ananías xñämáaguiumbä: “Jaꞌa nhaphájtämhajxy jaꞌa ndeedyhájtämhajxy jaꞌa jecypiä haampiä, jaꞌa Dios hajxy hijty wyiingudsähgøøby jegyhajty. Jaayaꞌay miic̈h jaduhṉ tøø xyajnähdijy coo jaduhṉ mdúnät neby jeꞌe jioot choquiän, møød coo jaꞌa Jesús mhamdsoo híxät coo mhamdsoo mädów̱ät nebiaty jeꞌe miädiaꞌagy. </v>
<v b="ACT" c="22" v="15">Nøcxaam̱b miic̈h mmädiaꞌagaꞌañ wiinduhm̱yhagajpt jaꞌa Jesúscøxpä, nebiaty tøø mhix̱y nebiaty tøø mmädoy. </v>
<v b="ACT" c="22" v="16">Hoorä, tsógänämäts, nøcx näbejnä. Jaduhṉä Jesús mmänuuꞌxtáꞌagät coo weenä mbojpä mgädieey xyajnähwaats xyajcuhwáatsät”, nǿm̱høc̈hä Ananías xñämaayy. </v>
<v b="ACT" c="22" v="17-18">’Mänítøch yaa nwiimbijtägajch Jerusalén. Mänítøch nnøcxy tsajtøgooty Diospaꞌyaax̱pä. Mänítøc̈hä Jesús nwiinhijxy, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Mänítøc̈hä Jesús xñämaayy: “Tsógänämäts, mdsóonäp yaa. Caj miic̈hä cuꞌugä mmädiaꞌagy yaa xmiäbøgaaṉä cooc̈h miic̈h yaa xjia wiꞌi miädiaꞌagaꞌañ.” </v>
<v b="ACT" c="22" v="19">Mänítøch nhadsooyy: “Wiindsǿṉ, ñajuøøbiä cuꞌughajxy cooc̈h hijty nwädity wiinduhm̱yhagajpt maa jaꞌa judíos chajtøjc‑hajxiän, cooc̈hä jäyaꞌay hijty nyajnøcxy pujxtøgooty pønjatiä mmädiaꞌagy xmiäbǿjcäp. Náx̱yhøch hijty nyajwobyii. </v>
<v b="ACT" c="22" v="20">Y coo jaꞌa Esteban yaghoꞌcä, jím̱høch hänajty nbadsóonäbä. Mǿødhøch hänajty nbamänaam̱bä coo yaghoꞌogǿøjät. Jaꞌa hänaꞌcä Esteban hajxy yaghóꞌcäbä, høøc̈hä wyit ngüeendähajtä. Paadiä Esteban jaduhṉ yaghoꞌcä jeꞌeguiøxpä coo miic̈hä mmädiaꞌagy hänajty xyajwaꞌxä.” </v>
<v b="ACT" c="22" v="21">Mänítøc̈hä Jesús xñämáaguiumbä: “Cabä cueentä jaduhṉ. Nøcxnä. Jäguém̱høch miic̈h nguexaꞌañ maa jaꞌa jäyaꞌayhajxy chänaꞌayän, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä.” </v>
<v b="ACT" c="22" v="22">Mäduhṉjatiä Pablo hänajty miädiaꞌagy, hamädoow̱híjtäxäbä miädiaꞌagy hänajty jaduhṉ. Pero coo jaduhṉ miänaaṉ̃ cooc hänajty jäguem̱ quiexaꞌañii maa jaꞌa jäyaꞌayhajxy chänaꞌayän, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä, cabä cuꞌugä Pablo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hänajty yhamädoow̱hidáaṉänä. Mänitä cuꞌughajxy tiägøøyy yaax̱pä jojpä: ―Ween yøꞌø craa yhoꞌogy. Yaghoꞌog yøꞌø craa hajxy. </v>
<v b="ACT" c="22" v="23">Tehṉgajnä hajxy hänajty jaduhṉ wyiꞌi yaꞌaxy wyiꞌi jiocy. Yam̱ä wyit hajxy hänajty wyiꞌi chajyem̱y. Yam̱ä naaxoc hajxy hänajty wyiꞌi chajwøjy. Paady hajxy hänajty jaduhṉ wyiꞌi jiatcøꞌøy coo jaꞌa Pablo hajxy hänajty jiaanc̈h tehm̱ miädsiphaty. </v>
<v b="ACT" c="22" v="24">Mänitä soldado‑wiindsǿṉ miänaaṉ̃ coo jaꞌa Pablo jiiby yajtøjtägøꞌøwǿøjät cuarteltøgooty. Mänit jiaac mänaaṉ̃ coo jaꞌa Pablo wiobhoꞌogǿøjät, ween jaduhṉ quiøx̱y nägapxy tiiguiøxpä cuꞌugä Pablo hajxy hänajty coo tøø wyiꞌi ñäyaꞌaxy. </v>
<v b="ACT" c="22" v="25">Mänitä soldado jaꞌa Pablo hajxy quiøꞌøxojch. Wiobhoꞌogaam̱biä Pablo hajxy hänajty. Mänitä Pablo jaꞌa capitán miägapxy, jaꞌa hänajty jim̱ tänaabiä wiinduum: ―Caj mijts cuhdujt mmøødä cooc̈h mijts xwióbät näꞌä nägoobä. Cab hajxy mnajuøꞌøy pø tøøc̈h ngädieey. Høøc̈h, jadúhṉhøc̈hä cuhdujt nmøødä nebiä Rómabä jäyaꞌayhajxy miøødän ―nøm̱ä Pablo jaꞌa capitán ñämaayy. </v>
<v b="ACT" c="22" v="26">Coo jaꞌa capitán jaduhṉ miädooyy, mänitä wyiindsǿṉ ñämaayy: ―Caꞌa hajxy jaduhṉ mwopy. Jadúhṉäc yøꞌø craa cuhdujt miøødä nebiä Rómabä jäyaꞌayhajxy miøødän. </v>
<v b="ACT" c="22" v="27">Mänitä soldado‑wiindsøṉä Pablo hoy miäyajtøy: ―Nej, tøyhajt jaduhṉ coo miic̈hä cuhdujt jaduhṉ mmøødä nebiä Rómabä jäyaꞌayhajxy miǿødänä. Mänitä Pablo yhadsooyy: ―Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="ACT" c="22" v="28">Mänitä soldado‑wiindsǿṉ miänaaṉ̃: ―Jadúhṉhøc̈hä cuhdujt nmǿødäbä nebiä Rómabä jäyaꞌayhajxy miøødän. Pero jaanc̈h tehm̱ chów̱høch jaduhṉ tøø xyhabädsøøm̱ä cooc̈hä cuhdujt jaduhṉ tøø njuy. Mänitä Pablo miänaaṉ̃: ―Cooc̈h jim̱ nnaax̱queꞌexä Tarso, páadyhøc̈hä cuhdujt jaduhṉ nmøødä nebiä Rómabä jäyaꞌayhajxy miøødän. </v>
<v b="ACT" c="22" v="29">Jaꞌa soldadohajxy hänajty mäwobaam̱bä, coo hajxy jaduhṉ miädooyy coogä Pablo cuhdujt hänajty jaduhṉ miøødä nebiä Rómabä jäyaꞌayhajxy hänajty miøødän, mänitä Pablo hajxy piuhwaach. Y jaꞌa soldado‑wiindsǿṉ, coo jeꞌe jaduhṉ miädooyy, tsähgøøyy jeꞌeduhṉ jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Pablo hänajty tøø quiøꞌøxoc̈hii tøø tiecyxioc̈hii. </v>
<v b="ACT" c="22" v="30">Cujaboomä soldado‑wiindsǿṉ jaduhṉ miänaaṉ̃ coo jaꞌa Pablo quiøꞌøguejǿøjät. Mänit miänaaṉ̃ coo jaꞌa teedywiindsøṉhajxy yhamugǿꞌøwät møødä majtøjc‑hajxy. Mänitä Pablo jim̱ yajnøcxä maa jaꞌa teedywiindsøṉhajxy hänajty tøø yhamugøꞌøyän. Mänitä Pablo jim̱ yajtänaaguiädaacä cuꞌugwiinduum. Miädow̱aam̱biä soldado‑wiindsǿṉ hänajty jaduhṉ tiiguiøxpä judíos jaꞌa Pablo hajxy hänajty coo tøø ñäxøꞌøwøꞌøy. </v>
<v b="ACT" c="23" v="1">Mänitä teedywiindsøṉhajxy wyiinheeꞌppejtä jaꞌa Pábläm. Mänitä Pablo miänaaṉ̃: ―Mäguꞌughajpädøjc, Dióshøch jaduhṉ xyhijxp cooc̈h homiänaajä nhojiäyaꞌayhaty. </v>
<v b="ACT" c="23" v="2">Coo jaꞌa Pablo jaduhṉ miänaaṉ̃, mänitä hänaꞌc‑hajxy ñämaayyä coo jaꞌa Pablo hajxy yhapoꞌxǿꞌøgät, jaꞌa hänaꞌc‑hajxy hänajty jim̱ tänaabiä Pablo wyiinduum. Jaꞌa Ananías jaduhṉ mänaaṉ coo hajxy jaduhṉ jiatcǿꞌøwät. Møjhajpä Ananías hänajty jim̱ maa jaꞌa teedywiindsøṉhajxiän. </v>
<v b="ACT" c="23" v="3">Mänitä Pablo jaꞌa Ananías ñämaayy: ―Dios miic̈h jaduhṉ xyajcumädow̱aam̱b. Caj miic̈h hoy mduṉ̃. Jaduhṉ miic̈h mduuṉgmøødä cooc̈h miic̈h xyajtøyhajtyégät hoy yajxóṉ nebiä cuhdujt myiṉ̃än. Pero coo miic̈h jaduhṉ tøø mmänaꞌañ cooc̈h hänaꞌc xquióxät, myajcähxøꞌpy miic̈h jaduhṉ coo miic̈hä cuhdujt hoy mgaꞌa yajtuṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="23" v="4">Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy hänajty jim̱ tänaabiä, mänitä Pablo hajxy ñämaayy: ―Tøø miic̈h jaduhṉ ngapxtägoy coo yøꞌø møjteedywiindsǿṉ jaduhṉ tøø mwiingapxpety. Haa caꞌa, Dios yøꞌøduhṉ tøø yhuuc pädaacpä. </v>
<v b="ACT" c="23" v="5">Mänitä Pablo yhadsooyy: ―Mäguꞌughajpädøjc, huuc meeꞌx hajxy, cábøch hijty nnajuøꞌøy coo yøꞌø jaduhṉ tiuṉ̃ møjteedywiindsǿṉ. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän coo hajxy ngaꞌa nänǿmät haxøøg, pønjatiä tuuṉg møød maa jaꞌa tsaan maa jaꞌa cuꞌugän. </v>
<v b="ACT" c="23" v="6">Mänitä Pablo jaduhṉ yhijxy coo hänaꞌc‑hajxy hänajty mejtstuꞌu tøø yhamugøꞌøy, møødä saduceoshajxy, møødä fariseoshajxy. Mänitä Pablo møc quiapxy: ―Mäguꞌughajpädøjc, høøc̈h, jueꞌec̈h høøc̈h, fariséoshøch høøc̈h. Haagä fariseos højts jaduhṉ. Cooc̈h jaduhṉ nmäbøcy coo jaꞌa hoꞌoguiäyaꞌayhajxy jaduhṉ jiujypiøjtägatsaꞌañ, páadyhøc̈hä hänaꞌc jaduhṉ tøø xñäxøꞌøwøꞌøy. </v>
<v b="ACT" c="23" v="7">Coo jaꞌa Pablo jaduhṉ miänaaṉ̃, mänitä fariseoshajxy tiägøøyy yajcapxiøøbiä møødä saduceoshajxy. Cabä miädiaꞌagyhajxy hänajty ñibiaadyii. </v>
<v b="ACT" c="23" v="8">Hix̱, jaduhṉä fariseoshajxy hänajty miäbøcy cooc jaꞌa hoꞌoguiäyaꞌayhajxy jiujypiøjtägatsaꞌañ. Jaduhṉ hajxy hänajty miäbøjpä cooc jaꞌa Dios jaꞌa mioonsä jim̱ miøødä tsajpootyp, møød cooc jaꞌa nhaaṉ̃ämähájtämhajxy quiaꞌa hóꞌcäm. Pero cabä saduceoshajxy hänajty miäbøcy nebiä fariseoshajxy hänajty miäbøquiän. </v>
<v b="ACT" c="23" v="9">Tehṉgajnä hajxy hänajty miaas nämayøꞌøy haamhajpä. Tehṉgajnä hajxy hänajty yham̱bøcy. Mänitä fariseoshajxy näjeꞌe tiänaayyøꞌcy, jaꞌa hajxy hänajty yajnähixøøbiä maa jaꞌa tsajtøjcän. Mänit hajxy miänaaṉ: ―Yøꞌø craa, cap tii pojpä cädieey miøødä. Jím̱bädä Diosmoonsä tøø miägapxyii, o háaṉ̃ämä. </v>
<v b="ACT" c="23" v="10">Maas hanax̱iä hajxy hänajty yham̱bøcy. Tsähgøøbiä soldado‑wiindsǿṉ hänajty coo jaꞌa Pablo hänajty yaghoꞌogaꞌañii. Mänitä soldado‑wiindsøṉä soldado miøjyaax̱y coo jaꞌa soldado jaꞌa Pablo hajxy jiiby wyitstsóonät, møød coo hajxy jim̱ yajnǿcxät maa jaꞌa cuartelän. </v>
<v b="ACT" c="23" v="11">Mänitcoodsä Jesús jiiby ñäguehx̱tøøꞌxy maa jaꞌa Pablo wyiinduumän. Mänitä Jesús jaꞌa Pablo ñämaayy: “Caꞌa mdsähgøꞌøy. Nébyhøch miic̈h yaa tøø xmiädiaꞌaguiän Jerusalén, jaanä jadúhṉhøch miic̈h jim̱ nøcxy xmiädiaꞌagáaṉgumbä Roma.” </v>
<v b="ACT" c="23" v="12">Cujaboomä judíoshajxy näjeꞌe hoy quiojyquiapxyhaty coo jaꞌa Pablo hajxy yaghóꞌogät. Mänit hajxy ñiñämaayyä: ―Mäduhṉ̃tiä Pablo jiaac jugyhaty, cab hajxy nnäꞌägä caayy nnäꞌägä húucämät. </v>
<v b="ACT" c="23" v="13">Näjuxychäguiꞌxnax̱y hajxy hänajty jeꞌeduhṉ, jaꞌa hajxy hänajty jaduhṉ tøø quiojyquiapxyhátiäbä. </v>
<v b="ACT" c="23" v="14">Mänit hajxy hoy ñägapxy maa jaꞌa majtøjc‑hajxiän: ―Tøø højts jaduhṉ ngojyquiapxyhaty coo højtsä Pablo nyaghóꞌogät. Høxtä mänit højts ngayaꞌañ nhuꞌugaꞌaññä. </v>
<v b="ACT" c="23" v="15">Hoorä, mijts, nøcxä soldado‑wiindsǿṉ hajxy jaduhṉ nämaꞌaw coo weenä Pablo yaa yajmec̈hii mijts mwiinduum. Jaduhṉ hajxy mwiinhǿønät coo tyijy jaꞌa Pablo hajxy mjaac tehm̱ miäyajtøwaꞌañ. Cahnä Pablo hänajty yaa quioody maa mijts mwiinduumän, jim̱ højts nyaghóꞌogät tuꞌhaam ―nøm̱ä teedywiindsøṉhajxy ñämaayyä. </v>
<v b="ACT" c="23" v="16">Mänitä Pablo chojmajc jaduhṉ miädoyhajty coogä Pablo hänajty yaghoꞌogaꞌañii. Mänitä Pablo hoy yhawáaṉäxä maa hänajty chum̱iän. </v>
<v b="ACT" c="23" v="17">Mänitä Pablo jaꞌa capitán tuꞌug miøjyaax̱y. Mänit ñämaayy: ―Huuc tuṉä mayhajt, huuc woonøcx hädaa craa jim̱ maa jaꞌa mwiindsøṉän. Jim̱ jaduhṉ miøødmädiaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="23" v="18">Mänitä Pablo chojmajc wioonǿcxäxä maa jaꞌa soldado‑wiindsøṉän. Mänitä capitán jaꞌa soldado‑wiindsǿṉ ñämaayy: ―Jaꞌa Pábløch jaduhṉ tøø xñämaꞌay cooc̈h hädaa craa yaa nwoomínät maa miic̈hän. Míic̈häc jaduhṉ xmiøødmädiaꞌagaam̱b. </v>
<v b="ACT" c="23" v="19">Mänitä Pablo chojmajc wiingtuum wyitsnǿcxäxä. Mänitä soldado‑wiindsǿṉ miänaaṉ̃: ―Tiic̈h jaduhṉ xyhawaaṉáaṉäp ―nøm̱ä Pablo chojmajc miäyajtǿøw̱äxä. </v>
<v b="ACT" c="23" v="20">Mänitä Pablo chojmajc yhadsooyy: ―Tøø jaꞌa judíoshajxy näjeꞌe quiojyquiapxytiuṉ̃ cooc miic̈h xñämaꞌawaꞌañ coo miic̈hä Pablo jaboom ween mguex̱y maa jaꞌa teedywiindsøṉä wyiinduumhajxiän. Jadúhṉäc miic̈h xwyiinhøønaꞌañ cooc tyijy jaꞌa Pablo hajxy cøx̱iä wiinä jiaac tehm̱ miäyajtøwaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="23" v="21">Caj miic̈h jaduhṉ mmäbǿgät. Näjuxychäguiꞌxnax̱iä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ tøø quiojyquiapxyhaty coo jaꞌa Pablo hajxy yaghóꞌogät tuꞌhaamnøcxpä. Cábäc hajxy jaduhṉ ñäꞌägä cayaꞌañ ñäꞌägä huꞌugaꞌañ. Høxtä coogä Pablo hajxy yaghóꞌogät, mänítäc hajxy quiayaꞌañ yhuꞌugaꞌaññä. Míic̈häc hajxy xyhuuc jaac hahijxp cooc miic̈h jaduhṉ mmänáꞌanät pø mgudiunaam̱by jaduhṉ ―nøm̱ä soldado‑wiindsǿṉ ñämaayyä. </v>
<v b="ACT" c="23" v="22">Mänitä Pablo chojmajc ñämáayyäxä coo quiaꞌa nägápxät wiingtuum waam̱baty hänajty jaduhṉ tøø miädiaꞌagy. Mänitä soldado‑wiindsǿṉ jaduhṉ miänaaṉ̃ coo jaꞌa Pablo chojmajc wyiimbíjnät. </v>
<v b="ACT" c="23" v="23-24">Mänitä soldado‑wiindsøṉä capitán metsc miøjyaax̱y. Mänit hajxy wyiinguejxä coo jaꞌa Pablo hajxy coods jim̱ yajnǿcxät Cesarea. Nämayyä soldadohajxy hänajty pianøcxaꞌañ. Nämejtsmägoꞌx hajxy hänajty ñøcxaꞌañ tecy‑yoꞌoyhaam; møød nädägøøghiiꞌxcumajc hajxy hänajty ñøcxaꞌañ cuaañähgøxp; møød nämejtsmägoꞌx hajxy hänajty ñøcxaam̱bä cuhm̱dcap. Jaduhṉä capitánhajxy ñämáayyäbä coo jaꞌa Pablo cuaañähgøxp ñǿcxät, møød coo hoy cwieendähadǿøjät, jaduhṉ nejy quiaꞌa jat quiaꞌa habétät. Jaduhṉä soldado‑wiindsǿṉ yhanehm̱bä coo jaꞌa Pablo jaꞌa gobernador Félix yajcøꞌødägøꞌøwǿøjät. </v>
<v b="ACT" c="23" v="25">Mänitä soldado‑wiindsøṉä nocy yhädiuuṉ̃. Jaꞌa gobernador Félix hänajty yajnäguexaam̱by. Jaduhṉ soldado‑wiindsǿṉ quiujahy: </v>
<v b="ACT" c="23" v="26">“Høøc̈h hädaa nocy nhädiuum̱by, høøc̈h Claudio Lisias. Wiindsǿṉ Félix, miic̈h jaduhṉ cham̱ nyajpooꞌxyp. </v>
<v b="ACT" c="23" v="27">Hädaa jäyáꞌayhøch miic̈h nyajnäguejxyp. Pablo jaduhṉ xiøhaty. Häxøøyy maax̱tøjquiä Pablo yaa miajtsä Jerusalén. Jaꞌa judíoshajxy jaduhṉ mämajts. Yaghoꞌogáaṉäbä Pablo hänajty. Pero cooc̈h jaduhṉ nmädoyhajty coo jaꞌa Pablo cuhdujt jaduhṉ miøødä nebiä Rómabä jäyaꞌayhajxy miøødän, mänítøc̈hä soldado jaꞌa Pablo hoy nmøødyajnähwaꞌac̈h. </v>
<v b="ACT" c="23" v="28">Jeꞌec̈h hänajty nmädow̱aam̱by tiiguiøxpä Pablo hänajty coo tøø miac̈hii, páadyhøch jiiby nmøødhädaacy maa jaꞌa judíos jaꞌa junta hajxy hänajty yagjadyiijän. </v>
<v b="ACT" c="23" v="29">Mänítøch nmädooyy coogä Pablo tii pojpä tii cädieey quiaꞌa møødä. Jeꞌeduhṉ yajcumadsøøyyä coo jaꞌa judíos jaꞌa quiuhdujthajxy wyiingjatiä. Páadyhøch jaduhṉ ngaꞌa mänaaṉ̃ coo jaꞌa Pablo yaghoꞌogǿøjät, ni coo chumǿøjät. </v>
<v b="ACT" c="23" v="30">Cooc̈h jaduhṉ nmädoyhajty coo jaꞌa judíoshajxy hänajty näjeꞌe tøø quiojyquiapxyhaty coo jaꞌa Pablo hajxy hänajty yaghoꞌogaꞌañ, mänítøch jaduhṉ nwiinmaayy cooc̈h miic̈h jaduhṉ nyajnäguéxät. Jaꞌa hänaꞌcä Pablo hajxy ja wiꞌi yaghoꞌogaam̱bä, tøøc̈h nnämaꞌay coo jaꞌa Pablo jim̱ nøcxy ñäxøꞌøwøꞌøyii miic̈h mwiinduum.” </v>
<v b="ACT" c="23" v="31">Mänitä soldadohajxy jiaanc̈h cudiuuṉ̃ nebiä wyiindsǿṉ hajxy hänajty tøø ñämaꞌayiijän. Mänitä Pablo hajxy jim̱ coods yajnøcxy maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Antípatris. </v>
<v b="ACT" c="23" v="32">Cujaboomä soldadohajxy wyiimbijty, jaꞌa hajxy hänajty tøø ñøcxy tecy‑yoꞌoyhaam. Jaꞌa hajxy hänajty cuaañähgøxpä, jeꞌedsä Pablo hajxy jaac møødnøcxnä. </v>
<v b="ACT" c="23" v="33">Mänit hajxy jim̱ quiooꞌty Cesarea. Mänitä Pablo jaꞌa Félix hoy yajcøꞌødägøꞌøyii møødä nocy, jaꞌa soldado‑wiindsǿṉ hänajty tøø quiéx̱iäbä. </v>
<v b="ACT" c="23" v="34">Mänitä Félix jaꞌa nocy quiapxy. Mänitä Félix jaꞌa Pablo miäyajtøøyy maa jeꞌe chooñ. Mänitä Pablo yhadsooyy coo hänajty jim̱ chooñ Cilicianaaxooty. </v>
<v b="ACT" c="23" v="35">Coo jaꞌa Félix jaduhṉ miädooyy, mänitä Pablo ñämaayy: ―Weenä jäyaꞌayhajxy yhuuc mech, jaꞌa miic̈h hajxy jaduhṉ xñäxøꞌøwøꞌøwaam̱bä, mänítøc̈hä tøyhajt nmädow̱aꞌañ jaꞌa miic̈hcøxpä. Mänitä Félix jaꞌa soldado ñämaayy coo jaꞌa Pablo piädaꞌagǿøjät møjtøgooty, jaꞌa hänajty xøhajpä Palacio de Herodes. Jaanä jaduhṉä Félix miänaam̱bä coo jaꞌa Pablo hoy cwieendähadǿøjät. </v>
<v b="ACT" c="24" v="1">Cumägoox̱xøø jaꞌa Ananíashajxy jim̱ quiooꞌty Cesarea. Møjteedywiindsøṉä Ananías hänajty tiuum̱by jim̱ Jerusalén. Näguipxiä majtøjc‑hajxy näjeꞌe piagooꞌpä møødä licenciadä tuꞌug, jaꞌa hänajty xøhajpä Tértulo. Mänit hajxy jim̱ ñøcxy maa jaꞌa gobernador Félix hänajty tiuṉ̃än. Mänitä Félix hajxy ñämaayy coo jaꞌa Pablo hajxy hänajty ñäxøꞌøwøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="24" v="2-3">Mänitä Félix miänaaṉ̃ coo jaꞌa Pablo yajmedsǿøjät maa jaꞌa Félix wyiinduumän. Coo Pablo jaduhṉ yajmejtsä, mänitä Tértulo jaꞌa Pablo tiägøøyy näxøꞌøwøøbiä: ―Wiindsǿṉ Félix, hoy højts njaanc̈h tehm̱ ñijiäwøꞌøyii maa miic̈hcøxpän, coo miic̈h hoy mjaanc̈h tehm̱ tiuṉ̃. Tøø højts miic̈hä nnaax̱ä ngajpt xjiaanc̈h tehm̱ yaghoyøøyyä. Cabä tsip cabä pleetä jaduhṉ maa yajpaady. Coo miic̈h jaduhṉ hoy mjaanc̈h tehm̱ tiuṉ̃, paady højts Dioscujúꞌuyäbä njaanc̈h tehm̱ yecy maa miic̈hcøxpän. </v>
<v b="ACT" c="24" v="4">Cábøch miic̈h jejcy nhadsibaꞌañ. Huuc tuṉä mayhajt, højtsä nmädiaꞌagy hamädoow̱híjtäc. Paquiä højts jaduhṉ nmädiaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="24" v="5">Yøꞌø craa Pablohajpä, nmøødhajpy højtsä tøyhajt jaduhṉ coo yøꞌø højts xjiaanc̈h tehm̱ miädsibøꞌøy majaty højts nhity, højts judíoshajpä. Jaduhṉ højts xjia wiꞌi jiøjcapxøꞌøy coo højtsä nguhdujt nnajtshixǿꞌøwät. Jaduhṉä tsip homiaajä yajpädøꞌøgy. Jaꞌa jäyaꞌayä Jesús Nazaretpä miädiaꞌagy hajxy panǿcxäbä, jeꞌe jaꞌa Pablo hajxy wiindsǿṉhajp. </v>
<v b="ACT" c="24" v="6">Mänitä Pablo jäyaꞌay nämädaax̱c miøødtøjtägøøyy maa højtsä nmøjtsajtøgootiän. Jaꞌa hajxy nämädaax̱pä, caꞌa hajxy jeꞌe jiudíosä. Cab højtsä nguhdujt jaduhṉ myiṉ̃ coo wiingjäyaꞌay jiiby tiägǿꞌøwät. Mänit højtsä Pablo nyajmajtsä. Nyajcumädow̱aam̱by højts hänajty, tii hänajty jiiby tiuum̱by tsajtøgooty. Jaduhṉ højtsä nguhdujt myiṉ̃ coo jaduhṉ quiumädów̱ät. </v>
<v b="ACT" c="24" v="7">Mänitä soldado‑wiindsǿṉ piayajcahw̱ piayajpøgøøyy, jaꞌa xøhajpä Lisias. Mänit højtsä Pablo mädsibøꞌøbä xpiøjcä. </v>
<v b="ACT" c="24" v="8">Mänit højtsä Lisias xñämaayy coo højts yaa nmínät maa miic̈hä mwiinduumän, coo højtsä Pablo yaa nnäxøꞌøwǿꞌøwät. Hoorä, hamdsoo miic̈hä Pablo mmäyajtǿwät pø tøyhajt jaduhṉ neby højts cham̱ nnäxøꞌøwøꞌøyän ―nøm̱ä Tértulo jaꞌa Félix ñämaayy. </v>
<v b="ACT" c="24" v="9">Jaduhṉä judíoshajxy piamänaam̱bä. </v>
<v b="ACT" c="24" v="10">Mänitä gobernador Félix jaꞌa Pablo miäwøꞌxy coo jaꞌa Pablo miädiáꞌagät. Mänitä Pablo miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ Félix, jaanc̈h tehm̱ jiootcújc‑høch cham̱ nnijiäwøꞌøyii cooc̈h yaa nniguiugapxaꞌañii miic̈hä mwiinduum. Hix̱, nnajuǿøbiøch jaduhṉ coo miic̈h møjtuuṉg jejcy yaa tøø mmøødhaty maa højtsä nnaax̱ maa højtsä ngajptän. </v>
<v b="ACT" c="24" v="11">Chaanä miajmetsxøøhaty cooc̈h jim̱ ngooꞌty Jerusalén. Jím̱høc̈hä Dios hänajty nwiingudsähgøꞌøwaꞌañ tsajtøgooty. Tøyhajt jaduhṉ. Hoy piøṉä jaduhṉ miänaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="24" v="12">Pero cábøc̈hä tsip jim̱ nhøxtaayy. Cábøc̈hä tsip ni maa nhøxtaayy, majátyhøch tøø nwädity, ni jiiby møjtsajtøgooty, ni jiiby muutstsajtøgooty, ni jim̱ cajptooty. Cábøch pøṉ jim̱ nmøødyajcapxiøøyy. </v>
<v b="ACT" c="24" v="13">Hoorä, yøꞌø hänaꞌc‑hajxy xim̱ xwyiingapxpéjpøc̈hä, høhṉdaacp hajxy yøꞌø. Cab hajxy tøyyä ñäꞌä mädiaꞌagy. </v>
<v b="ACT" c="24" v="14">Pero jaduhṉ mäbøcypiä, nwiingudsähgǿøbiøc̈hä Dios. Nebiä jecyjiäyaꞌayä Dios hajxy wyiingudsähgøøyyän, jadúhṉhøch nwiingudsähgøøbiä. Cooc̈hä Dios jaduhṉ nwiingudsähgøꞌøy, páadyhøc̈hä yHuung Jesús jaꞌa miädiaꞌagy jaduhṉ nbanøcxä. Yøꞌø hänaꞌc‑hajxy xim̱bä, cabä Jesús jaꞌa miädiaꞌagy hajxy wyiinjuøøyyä. Cábäc tyijy jaduhṉ tiøyyä. Pero nmäbǿjpiøc̈hä jecymiädiaꞌagy, jaꞌa Moiséshajxy jecy quiujáhyyäbä møødä profetadøjc‑hajxy. </v>
<v b="ACT" c="24" v="15">Yøꞌø hänaꞌc‑hajxy, jaduhṉ hajxy miäbøcy cooc jaꞌa hoꞌoguiäyaꞌayhajxy nägøx̱iä jiujypiøjtägatsaꞌañ, hoyhänaꞌcä, haxøøghänaꞌcä. Jaanä jadúhṉhøch nmäbøjpä. Coo jaꞌa Dios jaduhṉ miänaaṉ̃ cooc hajxy nägøx̱iä xyagjujypiøjtägatsáaṉäm, tøy jaduhṉ. </v>
<v b="ACT" c="24" v="16">Cooc̈h jaduhṉ nmäbøcy, páadyhøc̈hä njoot homiänaajä nbädaꞌagy cooc̈hä Diosmädiaꞌagy hoy tehṉgajnä nbadúnät. Jadúhṉhøc̈hä Dios xquiumáyät. Jaanä jadúhṉhøc̈hä cuꞌug xquiumáabiät. </v>
<v b="ACT" c="24" v="17">’Mänáajøch hoy nwäditiän jäguem̱baady mejtsjomøjt tägøøgjomøjt, mänítøch jim̱ nmejtstägajch Jerusalén. Xädǿꞌøñhøch jaduhṉ nmämejts. Jaꞌa nmägunáax̱høch hänajty nmoꞌowaam̱by. Mǿødhøc̈hä meeg hänajty nyoxaꞌañ jaꞌa Dioscøxpä. </v>
<v b="ACT" c="24" v="18">Jadúhṉhøch hänajty jiiby nguhdujthaty møjtsajtøgooty, mäníthøc̈hä judíoshajxy näjeꞌe xyhijxy, jaꞌa hajxy jim̱ tsohm̱bä Asia. Tøøc̈h hänajty ngudiuṉ̃ neby højtsä nguhdujt myiṉ̃än. Cábøc̈hä hänaꞌc hänajty nämay nmøødä. Cab højts hänajty nhaamhaty. </v>
<v b="ACT" c="24" v="19">Jaꞌa jäyaꞌay højts jaduhṉ xyhíjxäbä møjtsajtøgooty, jeꞌeds jaduhṉ hahixøøby xñäxøꞌøwǿꞌøwäbøch yaa miic̈hä mwiinduum, pø tøøc̈h hajxy jaduhṉ xyhix̱y cooc̈h ngädiehy. </v>
<v b="ACT" c="24" v="20">Yøꞌø hänaꞌc‑hajxy xim̱ tänaabiä, ween yøꞌøhajxy jaduhṉ ñägapxy pø tøøc̈h hänajty ngädieey mänaac̈hä hänaꞌc jim̱ xyajmechän maa jaꞌa teedywiindsøṉä wyiinduumhajxiän jim̱ Jerusalén. </v>
<v b="ACT" c="24" v="21">Wéhṉdøch mänit ngapxtägooyy cooc̈h nmänaaṉ̃ cooc̈h nmäbøcy coo jaꞌa hoꞌoguiäyaꞌayhajxy jiujypiøgaꞌañ. Mǿc‑høch jaduhṉ nmänaaṉ̃. Mänitä Pablo quiapxpädøøñä. </v>
<v b="ACT" c="24" v="22">Coo jaꞌa Félix jaduhṉ miädooyy, mänit jaduhṉ wyiinmahñdyhajty coo jaꞌa tsip hänajty quiaꞌa tsoj yajtødiägøꞌøwaꞌañ jaꞌa Pablocøxpä. Hix̱, ñajuøøbiä Félix hänajty jaduhṉ coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty hoy quiuhdujthaty, jaꞌa Jesús jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hänajty panǿcxäbä. Mänitä Félix jaꞌa judíos ñämaayy: ―Mhahíxäbä Lisias hajxy. Coo jeꞌe yaa quiädáꞌagät, mänítøc̈hä mdsiphajxy nyajtødiägǿøyyät ―nøm̱ä Félix miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="24" v="23">Mänitä Félix jaꞌa capitán ñämaayy coo jaꞌa Pablo jiaac yaghidǿøjät tsum̱y, møød coo quiaꞌa tsaac̈htiunǿøjät ni weeṉ̃tiä. Jaduhṉä Félix miänaam̱bä coo jaꞌa Pablo quiuhixǿøjät jaꞌa miäguꞌughajpädøjc, møød coo hoy tyiijä ween yajnämec̈hii. </v>
<v b="ACT" c="24" v="24">Cumejtsxøø cudägøøgxøø jaꞌa Félix jaꞌa tioꞌoxiøjc miøødmejch maa hagujcän. Drusila hänajty xiøhaty. Judía hänajty jeꞌe. Mänitä Félix miänaaṉ̃ coo jaꞌa Pablo yajmedsǿøjät maa jaꞌa Félix wyinduumhajxiän. Miädow̱aam̱biä Félixhajxy hänajty tiiguiøxpä Pablo jaꞌa Jesús jaꞌa miädiaꞌagy hänajty coo pianøcxä. </v>
<v b="ACT" c="24" v="25">Mänitä Pablo tiägøøyy mädiaacpä coo hajxy hoy njäyaꞌayhájtämät, møød coo hajxy hoy nguhdujthájtämät, møød coo jaꞌa Dios hajxy cøx̱iä xyajnägapxáaṉäm nebiaty hajxy hänajty tøø njäyaꞌayhájtäm. Coo jaꞌa Félix jaduhṉ miädooyy, mänit chähgøøbiøjcy. Mänitä Félix jaꞌa Pablo ñämaayy: ―Ween tiuhṉä. Tøø jaꞌa mmädiaꞌagy nmädóow̱äm. Nøcxnä. Coo jadähooc ñäbaadǿꞌøwät, mänit miic̈h jadähooc nyajmøjyaꞌaxǿøjät ―nøm̱ä Félix jaꞌa Pablo ñämaayy. </v>
<v b="ACT" c="24" v="26">Jaduhṉä Félix hänajty miänaꞌañ cooc tyijy xädøꞌøñ mioꞌowaꞌañii Pábläm, cooc tyijy jaꞌa Pablo jaduhṉ yajpädsøm̱ǿøjät pujxtøgooty. Paadiä Félix jaꞌa Pablo hänajty ja naañhooc yajmøjyaꞌaxyii coo hänajty miøødmädiaꞌagaꞌañii. </v>
<v b="ACT" c="24" v="27">Mejtsjomøjtä Pablo hänajty jim̱ tøø chum̱yc̈hänaꞌay Cesarea, mänitä gobernadorhajxy ñiguiuwijtsä. Coo jaꞌa Félix piädsøøm̱y, mänit wiinghänaꞌc tiägǿøguiumbä. Porcio Festo hänajty xiøhaty. Cabä Félix jaꞌa judíos hänajty yagjootmaꞌadaꞌañ, paadiä Félix miänaaṉ̃ coo jaꞌa Pablo jaduhṉ jiaac hídät tsum̱y. </v>
<v b="ACT" c="25" v="1">Mänitä Festo tiägøøyy tuum̱bä gobernador jim̱ Cesarea. Cudägøøgxøø jim̱ ñøcxy Jerusalén. </v>
<v b="ACT" c="25" v="2">Coo jim̱ quiooꞌty, mänitä teedywiindsøṉhajxy jim̱ miejch maa jaꞌa Festo wyiinduumän, møødä møjhajpä judíoshajxy. Mänitä Pablo hajxy tiägøøyy näxøꞌøwøøbiä. </v>
<v b="ACT" c="25" v="3">Mänitä Festo hajxy miänuuꞌxtaacy coo mayhajt cu tiuuṉ̃, coo cu yhanehm̱y coo jaꞌa Pablo jim̱ cu quiejxä Jerusalén. Hix̱, tøø jaꞌa judíoshajxy hänajty quiojyquiapxyhaty coo jaꞌa Pablo hajxy yaghóꞌogät tuꞌhaamnøcxpä. </v>
<v b="ACT" c="25" v="4">Pero cabä Festo jaduhṉ ñähadsooyy. Mänit miänaaṉ̃ coo jaꞌa Pablo hänajty jiiby chum̱yc̈hänaꞌay Cesarea. Jaduhṉä Festo miänaam̱bä coo hänajty paquiä jim̱ yhidaꞌañ Jerusalén, møød coo hänajty jiiby yhädaꞌagáaṉgumbä Cesarea. </v>
<v b="ACT" c="25" v="5">―Pøṉ cuhdujt møød maa mijtsän, wéenhøch hajxy jiiby xpiahädaꞌagy Cesarea. Y pø tøødsä Pablo jaduhṉ jiaanc̈h cädieey, jiiby jaduhṉ ñäxøꞌøwøꞌøwǿøjät ―nøm̱ä Festo jaꞌa judíos ñämaayy. </v>
<v b="ACT" c="25" v="6">Tuctujxøø jaꞌa Festo jim̱ jiaac hijty Jerusalén. Mänit jiiby yhädaactägajch Cesarea. Coo jiiby quiädaacy, mänit jim̱ tiägøøyy tuum̱bä hagujc. Mänit miänaaṉ̃ coo jaꞌa Pablo jim̱ yajmedsǿøjät. </v>
<v b="ACT" c="25" v="7">Coo jaꞌa Pablo jim̱ miejch hagujc, mänitä judíos jaꞌa Pablo hajxy piquiä piädaacy, jaꞌa hajxy hänajty tøø chohṉdáꞌaguiäbä Jerusalén. Mänitä Pablo hajxy cøx̱ypänejpy ñähwaam̱bejty. </v>
<v b="ACT" c="25" v="8">Mänitä Pablo ñijiøgapxä: ―Cábøc̈hä cädieey jaduhṉ maa nmøødä, ni jim̱ maa jaꞌa judíos quiuhdujthajxiän, ni jim̱ maa jaꞌa chajtøjc‑hajxiän, ni jim̱ Roma maa jaꞌa gobiernä yhaneꞌemiän. </v>
<v b="ACT" c="25" v="9">Mänitä Festo jaꞌa Pablo ñämaayy: ―Nej, mmänaam̱b miic̈h jaduhṉä coo højts jim̱ nnǿcxämät Jerusalén, coo miic̈h jim̱ mdøyhajtyégät maac̈hä nwiinduumän. Paadiä Pablo jaduhṉ ñämaayyä, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Festo jaꞌa judíos hänajty quiaꞌa yagjootmaꞌadaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="25" v="10">Mänitä Pablo yhadsooyy: ―Cab jaduhṉ yhawiinmatsä cooc̈h jim̱ ndøyhajtyégät Jerusalén. Hix̱, cábøch tii cädieey nmøødä maa yøꞌø judíoshajxiän. Mnajuøøby miic̈h jaduhṉ. Jaduhṉ mäbøcypiä yhawiinmatsä cooc̈h yaa ndøyhajtyégät maa jaꞌa gobiernä yhaneꞌemiän, jaꞌa jim̱ tuum̱bä Roma. </v>
<v b="ACT" c="25" v="11">Cooc̈h häxøpy tøø ngädieey, hahixøøby hijty jaduhṉ cooc̈h nhóꞌogät. Pero cábøch tøø ngädieey, hoy yøꞌø judíoshajxy jaduhṉ tøø xjia nähwaam̱bety. Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy cooc̈h pøṉ xyégät maa yøꞌø judíoshajxiän. Jadúhṉhøch nja mänaꞌañ cooc̈h jim̱ ndøyhajtyégät maa jaꞌa gobiernä wyiinduumän jim̱ Roma ―nøm̱ä Pablo miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="25" v="12">Mänitä Festo jaꞌa jiamiøød miäyajtøøyy neby jaduhṉ wyiinmahñdyhádät jaꞌa Pablocøxpä. Mänitä Festo jaꞌa Pablo ñämaayy: ―Miic̈h jaduhṉ tøø mmänaꞌañ coo miic̈h jim̱ nøcxy mdøyhajtyegaꞌañ jim̱ Roma maa jaꞌa gobiernä wyiinduumän. Pues jím̱høch miic̈h njaanc̈h quexaꞌañ Roma tøyhajtyejpä. </v>
<v b="ACT" c="25" v="13">Cumejtspoꞌo cudägøøgpoꞌo, mänitä Agripahajxy jim̱ miejch Cesarea møødä tioꞌoxiøjc Berenice. Gobiernä jaꞌa Agripa hänajty tiuum̱by wiingtuum. Mänitä Agripa jaꞌa Festo hajxy yajpooꞌxy. </v>
<v b="ACT" c="25" v="14">Maxiøø jaꞌa Agripahajxy hänajty jim̱ yhidaꞌañ maa jaꞌa Festo tiøjcän. Mänitä Festo jaꞌa Agripa ñämaayy: ―Jim̱ä jäyaꞌay tuꞌug chum̱yc̈hänaꞌay. Pablo jaduhṉ xiøhaty. Coo jaꞌa Félix yaa piädsøøm̱y tuum̱bä, jim̱ä Pablo jaduhṉ jiaac mähmøøyy tsum̱y. </v>
<v b="ACT" c="25" v="15">Mänáajøch jim̱ nhoyyän Jerusalén, mänítøc̈hä judíoshajxy xñähooyy, jaꞌa hajxy hänajty møjhajpä, møødä teedywiindsøṉhajxy. Mänitä judíos jaꞌa Pablo hajxy ñäxøꞌøwøøyy maac̈h nwiinduumän. Mänitä judíoshajxy miänaaṉ̃ coo jaꞌa Pablo cu yaghoꞌcä. </v>
<v b="ACT" c="25" v="16">Mänítøch nhadsooyy: “Jaduhṉ hajxy jim̱ quiuhdujthaty Roma, cab jaduhṉ pøṉ yaghoꞌogyii, pø cahnä hänajty ñijiøgapxyii maa jaꞌa jäyaꞌayä wyiinduumhajxiän, jaꞌa hajxy hänajty mänäxøꞌøwøøbiä”, nǿm̱høc̈hä judíos nnämaayy. </v>
<v b="ACT" c="25" v="17">Hoorä, cooc̈h yaa ngädaactägajch Cesarea, mänítøc̈hä judíos xpiamänajcy. Cujabóomhøch ndägøøyy tuum̱bä. Mänítøc̈hä Pablo nyajmøjyaax̱ä. </v>
<v b="ACT" c="25" v="18">Coo jaꞌa judíoshajxy jim̱ miejch maac̈h nwiinduumän, mänitä Pablo hajxy tiägøøyy näxøꞌøwøøbiä. Haxøøgaty ndijy jaꞌa Pablo hänajty ñäxøꞌøwøꞌøwaꞌañii. Pero cabä Pablo jaduhṉ haxøøgaty ñäꞌä nänøøm̱ä. </v>
<v b="ACT" c="25" v="19">Jueꞌe jaꞌa judíoshajxy hänajty yajcapxiøøby, nebiatiä quiuhdujt hajxy yaghity, møød coogä Pablo hoy quiaꞌa cudiuṉ̃. Møød hajxy hänajty yajtsibøøbiä pø tøø jaꞌa Jesús jiaanc̈h jujypiøjtägach, jaꞌa hänajty tøø yhóꞌoguiäbä. Jaduhṉä Pablo yhajodhaty coogä Jesús tøyhajt tøø jiujypiøcy. </v>
<v b="ACT" c="25" v="20">Høøc̈h, cábøch hänajty nnajuøꞌøy nébiøc̈hä capxy mädiaꞌagy jaduhṉ nyajtødiägǿꞌøwät. Mänítøc̈hä Pablo nmäyajtøøyy pø nøcxaam̱b hänajty jim̱ Jerusalén coo jim̱ cu tiøyhajtyejcy. </v>
<v b="ACT" c="25" v="21">Mänitä Pablo yhadsooyy cooc hänajty jim̱ quiaꞌa nøcxaꞌañ Jerusalén. Mänit miänaaṉ̃ cooc hänajty jim̱ nøcxy yajtøyhajtyegaꞌañii Roma maa jaꞌa gobiernä tiuṉ̃än. Coo jaduhṉ yhadsooyy, páadyhøch jaduhṉ nmänaaṉ̃ coo yaa jiaac hídät tsum̱y. Coo jaduhṉ ñäbaadǿꞌøwät, mänítøch jim̱ nguexaꞌañ Roma, ween jim̱ nøcxy tiøyhajtyecy maa jaꞌa gobiernä wyiinduumän ―nøm̱ä Festo quiapxy miädiaacy. </v>
<v b="ACT" c="25" v="22">Mänitä Agripa jaꞌa Festo ñämaayy: ―Nmädow̱áam̱biøch høøc̈hpä waam̱bä craa jaduhṉ miädiaꞌagaꞌañ. Mänitä Festo yhadsooyy: ―Jaboom mmädów̱ät ―nøm̱ä Agripa ñämaayyä. </v>
<v b="ACT" c="25" v="23">Cujaboomä Agripahajxy jim̱ miejch hagujc møødä Berenice. Wiinxuꞌuxy wiinwopy hajxy jim̱ miejch. Mänit hajxy jiiby tiøjtägøøyy maa jaꞌa Festo hänajty tiuṉ̃än, näguipxy møødä soldado‑wiindsøṉhajxy, møødä møjtøjc‑hajxy. Mänitä Festo jaꞌa Pablo yajmøjyaax̱ä. </v>
<v b="ACT" c="25" v="24">Coo jaꞌa Pablo jiiby tiägøøyy, mänitä Festo miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ Agripa, møød pønjaty yaa tøø miech maa højts nwiinduumän, míjtsäts jaduhṉ nmägapxyp. Yøꞌø craa xii tänaabiä, yøꞌøds jaduhṉ xøhajp Pablo. Yøꞌødsä judíoshajxy tøø wyiꞌi ñäxøꞌøwøꞌøy yaa Cesarea møød jim̱ Jerusalén. Jaduhṉ hajxy tøø wyiꞌi yaꞌaxy tøø wyiꞌi jiocy coo yøꞌø Pablo ween yhoꞌogy. </v>
<v b="ACT" c="25" v="25">Pero høøc̈h, cábøch jaduhṉ nmänaꞌañ coo tøø quiädieey. Páadyhøch jaduhṉ nmänaꞌañ coo quiaꞌa hóꞌogät. Pero hamdsoo yøꞌøduhṉ tøø miänaꞌañ coo jim̱ ñǿcxät Roma, coo jim̱ nøcxy yajtøyhajtyegaꞌañii maa jaꞌa gobiernä wyiinduumän. Páadyhøch jaduhṉ jim̱ nguexaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="25" v="26-27">Cábøch nnajuøꞌøy waam̱bátyhøc̈hä gobiernä Rómabä nnocyñäjaayǿꞌøwät jaꞌa Pablocøxpä. Cab jaduhṉ yhawiinmatsä cooc̈hä Pablo jim̱ nguéxät Roma tsum̱y, pø cábøch tøyhajt nmøødä pø tøø jiaanc̈h cädieey. Hoorä, páadyhøc̈hä Pablo yaa tøø nyajmech coo mijts jaduhṉ ween myajtøyhajtyecy. Miic̈h, Wiindsǿṉ Agripa, miic̈h mjaanc̈h tehm̱ jiajpy mjaanc̈h tehm̱ ñajuøøby. Coo mijts hänajty tøø myajtøyhajtyecy nebiaty jaduhṉ tøø jiaanc̈h cädieey, mänítøch mäbøcy nnajuǿꞌøwät nébiøch njáayät ―nøm̱ä Festo miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="26" v="1">Mänitä Agripa jaꞌa Pablo ñämaayy: ―Hahixøøby jaduhṉ coo miic̈h hamdsoo mnijiøgapxǿøjät. Mänitä Pablo jaꞌa quiøꞌø chajxajy. Mänit tiägøøyy mädiaacpä: </v>
<v b="ACT" c="26" v="2">―Wiindsǿṉ Agripa, chám̱høch nnijiøgapxaꞌañii nebiátyhøc̈hä judíoshajxy tøø xñähwaam̱bety. Jootcújc‑høch jaduhṉ nnijiäwøꞌøyii cooc̈h yaa nmädiaꞌagaꞌañ miic̈h mwiinduum. </v>
<v b="ACT" c="26" v="3">Páadyhøch jootcujc nnijiäwøꞌøyii jeꞌeguiøxpä coo miic̈h mjaanc̈h tehm̱ jiaty mjaanc̈h tehm̱ ñajuøꞌøy nebiatiä judíoshajxy quiuhdujthaty, møød tijaty hajxy nax̱y yajtsibøøby. Høøc̈h huuc méeꞌxäc. Høøc̈hä nmädiaꞌagy huuc hamädoow̱híjtäc. </v>
<v b="ACT" c="26" v="4">’Ñajuøøbiä judíoshajxy jaduhṉ nägøx̱iä cooc̈hä quiuhdujthajxy hoy ngudiuuṉä homiänaajä, møød jim̱ maac̈hä nhamdsoo cajptän, møød jim̱ Jerusalén. Múutsnøch hänajty jaduhṉ cooc̈hä quiuhdujthajxy jaduhṉ nbaduꞌubøjcä. </v>
<v b="ACT" c="26" v="5">Jaanä jaduhṉä judíoshajxy ñajuøøbiä cooc̈hä fariseos quiuhdujthajxy hoy nyajtúuṉäbä. Múutsnøch hänajty jaduhm̱bä cooc̈h ndägøøyy habøjpä. Miøødä judíos jaꞌa tøyhajt hajxy jaduhṉ. Hahixøøby jaduhṉ coo hajxy jaduhṉ ñägápxät. Jaꞌa fariseoshajxy, caꞌxiä cuhdujt hajxy yajnøcxy nebiä judíoshajxy yajnähixøꞌøyän. </v>
<v b="ACT" c="26" v="6-7">Jéquiänä Dios jaduhṉ miänaaṉ̃ coogä hoꞌogyjiäyaꞌay yagjujypiøgaꞌañ. Højts judíos, jaduhṉ højtsä nhapä ndeedyhajxy jecy xyajwiinwaaṉøøyyä jaꞌa Diósäm. Nägøx̱iä højts jaduhṉ njøbhix̱y coo jaꞌa Dios jaduhṉ yajtøjiadaꞌañ neby jecy miänaaṉ̃än, højts jaꞌa majmetsc‑hagajptpä. Paady højtsä Dios xøømdsuhm̱ nwiingudsähgøꞌøy. Hoorä, Wiindsǿṉ Agripa, cooc̈h jaduhṉ nmäbøcy coo jaꞌa Dios jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌay yagjujypiøgaꞌañ, páadyhøch yøꞌø judíoshajxy cham̱ xñäxøꞌøwøꞌøy miic̈h mwiinduum ―nøm̱ä Pablo jaꞌa Agripa ñämaayy. </v>
<v b="ACT" c="26" v="8">Mänitä Pablo jaꞌa judíos ñämaayy: ―Tii hajxy jaduhṉ coo mgaꞌa mäbøgaꞌañ coo jaꞌa Dios jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌay yagjujypiøgaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="26" v="9">Mänitä Pablo jiaac mänaaṉ̃: ―Bueno, jadúhṉhøch hijty nmänaꞌañ coo hijty yhahixøꞌøy cooc̈hä jäyaꞌayhajxy ndsaac̈htiúnät, jaꞌa Jesús Nazaretpä jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hänajty panǿcxäbä. </v>
<v b="ACT" c="26" v="10">Jadúhṉhøch jim̱ njaanc̈h jatcøøyy Jerusalén. Jaꞌa teedywiindsǿṉhøc̈hä cuhdujt hajxy jim̱ xmiooyy cooc̈hä jäyaꞌayhajxy nyajtsumøød, jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy hajxy hänajty panǿcxäbä. Nämáyhøch hajxy jaduhṉ njaanc̈h yajtsuum̱ä. Y coo hajxy yaghoꞌcä, jadúhṉhøch hänajty nbamänaam̱bä coo hajxy yaghoꞌogǿøjät. </v>
<v b="ACT" c="26" v="11">Ja naañhóoc‑høch hajxy tøø nyajtsaac̈htiuñii coo hajxy ñijiøgapxǿøjät jaꞌa Jesúscøxpä. Wiinduhm̱yc̈hajtǿjc‑høch hijty ndsaac̈htiuṉ̃. Hanáx̱iøch hajxy hijty nmäjootmaꞌady, páadyhøch hajxy hijty jäguem̱baady ndsaac̈htiuṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="26" v="12">’Mäníthøc̈hä teedywiindsøṉhajxy jim̱ xwyiinguejxy Damasco cooc̈hä mäbøjpädøjc jim̱ nyajtsaac̈htiunǿøjät. </v>
<v b="ACT" c="26" v="13">Tuꞌhaamnøcxpä, mänit højtsä jøøn xquiuhjajcädaacy jaanc̈h tehm̱ miøc. Cujyxiøøhoꞌogy hänajty jeꞌe. Cabä xøø hänajty miäbaady nebiä jøøn hänajty jiajjiän. Høxtä xquiuhjajwädijt højts jaduhṉ. </v>
<v b="ACT" c="26" v="14">Coo højtsä jøøn jaduhṉ nhijxy, mänit højts nägøx̱iä ngädaayy. Mänítøch nidiuhm̱ nmädooyy cooc̈hä hänaꞌc xmiägapxy hahebreohaam. Mänítøch xñämaayy: “Saulo, Saulo, tiic̈h miic̈h jaduhṉ coo xwyiꞌi miädsibøꞌøy. Cooc̈h miic̈h jaduhṉ xwyiꞌi miädsibøꞌøy, hamdsoo miic̈h jaduhṉ mnic̈haac̈htiuñii.” </v>
<v b="ACT" c="26" v="15">Mänítøch nmänaaṉ̃: “Wiindsǿṉ, pøṉ miic̈h.” Mänítøch xyhadsooyy: “Jesúshøch høøc̈h. Høøc̈h miic̈h jaduhṉ xmiädsibøøby. </v>
<v b="ACT" c="26" v="16">Tänaayyøꞌøg. Páadyhøch jaduhṉ tøø nnäguehx̱tøøꞌxy jaꞌa miic̈hcøxpä, míic̈hhøch nwiinguexaam̱by coo jaꞌa mädiaꞌagy jaduhṉ myajwáꞌxät nebiátyhøch tøø xyhix̱y, møød nebiátyhøch miic̈h njaac yajnähixøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="26" v="17">Nnäwaꞌanáam̱biøch miic̈h majaty miic̈h mwäditaꞌañ, jim̱ maa jaꞌa judíoshajxiän, jim̱møød maa jaꞌa wiingjäyaꞌayhajxiän, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä. Jím̱høch miic̈h jaduhṉ nguexaꞌañ maa jaꞌa wiingjäyaꞌayhajxiän. </v>
<v b="ACT" c="26" v="18">Páadyhøch miic̈h jim̱ nguexaꞌañ, jaduhṉ miic̈hä Diosmädiaꞌagy myajwiingapxǿꞌøwät, jaduhṉä yhaxøøgcuhdujt hajxy ñajtshixǿꞌøwät. Cabä møjcuꞌugong jaꞌa miädiaꞌagy jaduhṉ miäbǿjcäxät. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ miäbǿgäp. Y cooc̈hä nmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ xmiäbǿjcäbät, jadúhṉhøch nyajnähwáꞌadsät jaꞌa piojpä quiädieeyhajxy, jaduhṉ hajxy miähmǿꞌøwät hawaꞌadstuum”, nǿm̱høc̈hä Jesús xñämaayy. </v>
<v b="ACT" c="26" v="19">’Wiindsǿṉ Agripa, cooc̈hä Jesús jaduhṉ jim̱ xmiägapxy tsajpootyp, páadyhøc̈hä miädiaꞌagy jaduhṉ ngudiuuṉä. </v>
<v b="ACT" c="26" v="20">Mänítøc̈hä Diosmädiaꞌagy ndägøøyy yajwaꞌxpä coo jäyaꞌayä yhaxøøgcuhdujt hajxy ñajtshixǿꞌøwät, coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy piaduꞌubǿgät. Coo hajxy jaduhṉ yhojiäyaꞌayhádät, jaduhṉ hajxy yajcähxǿꞌøgät coo yhaxøøgcuhdujt hajxy tøø jiaanc̈h najtshixøꞌøy. Jím̱høc̈hä Diosmädiaꞌagy nyajwaꞌxtsohṉ̃ Damasco. Mänítøch jim̱ njaac yajwaꞌxy Jerusalén, møød jim̱ Judeanaaxooty wiinduhm̱yhagajpt. Mänítøc̈hä jäyaꞌayhajxy njaac yajnähixøøyy, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä. </v>
<v b="ACT" c="26" v="21">Cooc̈hä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ nyajnähixøøyy, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä, páadyhøc̈hä judíoshajxy näjeꞌe jim̱ xjia majch møjtsajtøgooty, jim̱ Jerusalén. Cooc̈h hajxy jaduhṉ xmiajch, mänítøch hajxy xjia yaghoꞌogaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="26" v="22-23">Pero Dióshøch xpiuhbejp. Tehṉgájnøc̈hä Diosmädiaꞌagy nyajwaꞌxy høxtä jädaꞌanäbaady, jaꞌa Jesúscøxpä. Nägǿx̱iøc̈hä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ nyajnähixøꞌøy, møjtøjc, häyoobädøjc. Jadúhṉhøch nnäꞌägä mädiaꞌagyhaty neby jim̱ cujaay myiṉ̃än nocyjiooty, jaꞌa profetadøjc‑hajxy jecy yhädiúuṉäbä, jaꞌa Moisés jecy yhädiúuṉäbä. Jaduhṉ hajxy jecy quiujahy coogä Dios jaꞌa wyiinguex̱ypä hänajty quiexaꞌañ, jaꞌa xøhajpä Cristo. Jaduhṉ hajxy jecy quiujahbiä coogä Cristo hänajty yhoꞌogaꞌañ. Jaayáꞌayäc hänajty jayøjp jujypiøgaam̱b. Jadúhṉägä jäyaꞌayhajxy hänajty yajnähwaꞌadsaꞌañii, møødä judíoshajxy, møødä wiingjäyaꞌayhajxy. Hoorä, coo jaꞌa Jesús yaa yhooyy hädaa yaabä naax̱wiin, Dios jaduhṉ wiinguejx. Jaduhṉ tiøjiajty nebiä profetadøjc‑hajxy jecy quiujahyyän, nebiä Moisés jecy quiujahyyän ―nøm̱ä Pablo ñijiøgapxä. </v>
<v b="ACT" c="26" v="24">Mänitä Festo yaax̱y: ―Pablo, tøø miic̈h jaduhṉ mguhhiṉ̃. Coo hanax̱iä tøø mgapxtaꞌagy, jeꞌe tøø xyajcuhhiṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="26" v="25">Mänitä Pablo yhadsooyy: ―Wiindsǿṉ Festo, cábøch nguhhiṉ̃. Jaꞌa tøyhajt, jeꞌec̈h nmädiaacpy. Homiäbǿjnøch jaduhṉ nmädiaꞌagy. </v>
<v b="ACT" c="26" v="26">Mänitä Pablo jaꞌa Agripa ñämaayy: ―Wiindsǿṉ Agripa, cǿx̱iøch cham̱ nmädiaꞌagy maa miic̈h mwiinduumän. Nmǿødhøc̈hä tøyhajt jaduhṉ coo miic̈h jaduhṉ mgøx̱y najuøøbiä nebiátyhøch cham̱ nmädiaꞌagy. Hijxwiinduum jaduhṉ tøø jiadyii tøø tiuñii, caꞌa yhayuꞌuc̈h caꞌa yhameeꞌchä. </v>
<v b="ACT" c="26" v="27">Wiindsǿṉ Agripa, nnajuǿøbiøch jaduhṉ coo miic̈hä mädiaꞌagy mmäbøcy, jaꞌa profetadøjc‑hajxy jecy yhädiúuṉäbä. </v>
<v b="ACT" c="26" v="28">Mänitä Agripa yhadsooyy: ―Ja weenjátyhøch miic̈h xquiaꞌa yajniñähdujcä cooc̈h jaduhṉ nmäbǿgät jaꞌa Jesúscøxpä. </v>
<v b="ACT" c="26" v="29">Mänitä Pablo miänaaṉ̃: ―Hoy jia weenjaty hoy jia møjjaty hajxy mgaꞌa mäbøcyñä, chojpiä Dios jaꞌa jioot jaduhṉ coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy nägøx̱iä mmäbǿjcät jaꞌa Jesúscøxpä nébiøch nmäbøquiän, mäduhṉ̃tiä hajxy yaa mhamädoow̱hity, møød miic̈h Wiindsǿṉ Agripa. Pero cábøch jaduhṉ nmänaꞌañ coo hajxy tsum̱y mhídät nébiøch høøc̈hän. </v>
<v b="ACT" c="26" v="30">Mänitä Agripahajxy tiänaayyøꞌcy, møødä Festo, møødä Berenice, møødä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä. </v>
<v b="ACT" c="26" v="31">Mänitä hajxy tiøjpädsøøm̱y. Mänitä Agripahajxy hawiing ñiñämaayyä møødä Festohajxy: ―Caj yøꞌø craa tii cädieey miøødä. Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo tsum̱y jiaac hídät ni coo yaghoꞌogǿøjät. </v>
<v b="ACT" c="26" v="32">Mänitä Agripa jaꞌa Festo ñämaayy: ―Coo yøꞌø craa häxøpy tøø quiaꞌa mänaꞌañ coo jim̱ nøcxy yajtøyhajtyegaꞌañii Roma maa jaꞌa gobiernä wyiinduumän, tøø häxøpy yhøxmac̈hii. </v>
<v b="ACT" c="27" v="1">Mänitä Festo wyiinmahñdyhajty coo jaꞌa Pablohajxy jim̱ quiexǿøjät Italia barcojooty møød jiamiøødhajxy, jaꞌa hajxy hänajty tsum̱ybiä. Mänitä Julio jaꞌa tsum̱yhänaꞌc yajcøꞌødägøøyyä. Capitán jaꞌa Julio hänajty tiuum̱by maa jaꞌa Augusto biatallóngän. Høøc̈h Lucas, høøc̈hä Pablo hänajty nbanøcxaam̱by. </v>
<v b="ACT" c="27" v="2">Mänit højts hoy nbarcotägøꞌøy. Jim̱ä barco hänajty tøø chohṉdaꞌagy maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Adramitio. Tänaayyhaambiä barco hänajty ñøcxaꞌañ majatiä cajpt hänajty miejypiaꞌajän jim̱ Asianaaxooty. Jim̱ä jäyaꞌay hänajty tuꞌug piadsoonä. Aristarco hänajty xiøhaty. Jim̱ hänajty quiunaax̱ä Tesalónica, jim̱ Macedonia‑naaxooty. Mänit højts nduꞌubøjnä barcojooty. </v>
<v b="ACT" c="27" v="3">Cujaboom højts nmejch maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Sidón. Jaanc̈h tehm̱ yhojiootä Julio hänajty miøød jaꞌa Pablocøxpä. Paadiä Julio jaꞌa Pablo cuhdujt miooyy coo jaꞌa Pablo jaꞌa miäguꞌughajpä nøcxy quiuhix̱y cajptooty, weenä Pablo jaduhṉ piuhbedyii. </v>
<v b="ACT" c="27" v="4">Mänit højts jim̱ jadähooc nduꞌubǿjcumbä Sidón barcojooty. Møc højts hänajty xjiøjcubojøꞌøy. Paady højts Chiprenaaxooty hahooyhaamby nwiinnajxy maa hänajty møc quiaꞌa jaty pojjiän. </v>
<v b="ACT" c="27" v="5">Mänit højts jim̱ nnaxøøyy Cilicia‑naaxooty møød Panfilia‑naaxooty. Mänit højts jim̱ nmejch maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Mira, jim̱ Licea‑naaxooty. </v>
<v b="ACT" c="27" v="6">Jim̱ä Julio wiingbarco hoy piaady, jaꞌa hänajty nøcxaam̱bä Italia. Alejandría jaꞌa barco hänajty tøø chohṉdaꞌagy. Mänit højts barcojooty hoy ndägøødiägach. Mänit højts ndägøøyy tuꞌuyohbiä jadähooc. </v>
<v b="ACT" c="27" v="7">Jeꞌenä højts hänajty møc xjiøjcubojøꞌøy, paady højts hänajty hodiägaamby nduꞌuyoꞌoy. Mädaax̱xøø mägoox̱xøø højts hänajty tøø njaac nøcxy coo højts jim̱ nmejch mäwiingóṉ maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Gnido. Hobiänejpiä højts jim̱ nmejch. Cab højts hänajty hoy nduꞌuyoꞌoyaaṉnä. Jeꞌenä højts hänajty møc xjiøjcubojøꞌøy. Mänit højts wiingtuum nnøcxøøyy maa jaꞌa naax̱ hänajty xiøhatiän Creta. Coo højts jim̱ nnaxøøyy mäwiingóṉ maa hänajty xiøhatiän Cabo Salmón, mänit højts Creta hanajtyhaamby nnøcxøøyy maa hänajty møc quiaꞌa jaty pojjiän. </v>
<v b="ACT" c="27" v="8">Hamäjaa højts jim̱ nmejypiaꞌayohy. Mänit højts jim̱ nmejch maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Buenos Puertos, jim̱ mäwiingóṉ maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Lasea. </v>
<v b="ACT" c="27" v="9">Maxiøø højts jim̱ nhijty. Tøø højts hänajty hanax̱iä nhøx̱haamøꞌøy. Mäjahñ jaꞌa tuꞌuyoꞌoyiibä hänajty tøø jiajnä jeꞌeguiøxpä coo tøøchpoj hänajty tøø piädsøøm̱nä. Mänitä Pablo miänaaṉ̃: </v>
<v b="ACT" c="27" v="10">―Wiindsøṉdøjc, mäjahñdiägǿøbiøc̈hä tuꞌuyoꞌoyiibä jaduhṉ nhijxnä coo tøøchpoj tøø piädsøøm̱nä. Wehṉdä barco jaduhṉ miáꞌadät møødä tsøm̱ydiajy cøx̱iä. Wehṉdä højts jaduhṉ nhóꞌcämät. </v>
<v b="ACT" c="27" v="11">Pero cabä Julio jaꞌa Pablo jaꞌa miädiaꞌagy ñäꞌä yajtuuṉä. Jueꞌe jaꞌa miädiaꞌagyhajxy yajtúuṉäxä, jaꞌa barcoyajyohbiä møødä cubarco. Jaduhṉ hajxy hänajty tøø miänaꞌañ cooc tyijy hänajty quiaꞌa mäjahñä. </v>
<v b="ACT" c="27" v="12">Cab hänajty yhahixøꞌøy coo højts tøøchpoj jim̱ nyajnáxät Buenos Puertos. Mänit hajxy nämay miänaaṉ̃ coo højts jadähooc nduꞌubǿjcumbät barcojooty. Jim̱ hajxy hänajty ñaxaꞌañ maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Fenice. Creta‑naaxooty hänajty jeꞌe mejypiaꞌa. Cab hänajty jim̱ jiaty mäjahñä jeꞌeguiøxpä coo jim̱ møc quiaꞌa pojy. Paadiä tøøchpoj hajxy hänajty jim̱ yajnaxaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="27" v="13">Mänitä jøømboj yuung piädsøøm̱y. Mänit hajxy miänaaṉ̃ cooc hajxy hoy jiaac tuꞌuyoꞌoyaꞌañ barcojooty. Mänit højts njaanc̈h tuꞌubǿjcumbä. Jim̱ højts njaac mejypiaꞌayohy Creta. </v>
<v b="ACT" c="27" v="14">Weeṉ̃tiä højts hänajty tøø njaac tuꞌuyoꞌoy, mänitä tsuxpoj møc piädsøøm̱y. </v>
<v b="ACT" c="27" v="15">Møc højts hänajty xjiøjcubojøꞌøy. Coo jaꞌa barcoyajyohbiä jaduhṉ yhijxy coo hänajty quiaꞌa mäjädaꞌagaꞌañ, mänit hajxy ñiñämaayyä coo jaꞌa barco ween piabojy. </v>
<v b="ACT" c="27" v="16">Mänit højts jim̱ nmejch maa jaꞌa naax̱ mejyquiujc chuucpän, jaꞌa hänajty xøhajpä Cauda. Mänit højts jim̱ nnaxøøyy hanajtyhaamby maa hänajty møc quiaꞌa pojjiän. Jim̱ højtsä barcohuung hänajty nbawich. Hobiänejpiä højtsä barcohuung jiiby nyuugjädujty møjbarcojooty. </v>
<v b="ACT" c="27" v="17">Coo hajxy yajwiimbejty, mänitä barco hajxy yagjuhmäguijwädijty laansähaam, jaduhṉä barco quiaꞌa máꞌadät. Coo jaꞌa mejy hänajty jim̱ quiaꞌa jaty hagom̱ä, paadiä barcoyajyohbiähajxy hänajty chähgøꞌøy coo jaꞌa barco jiiby jiéꞌxät tsäbiuꞌujooty nøøbaꞌc. Mänitä wit pojyohbiä hajxy yajmänajcy, jaꞌa barco hänajty quiuhdøyhajpiä. Mänit hajxy miänaaṉ̃ coo jaꞌa barco ween jaduhyyä piabojy. </v>
<v b="ACT" c="27" v="18">Cujaboom, jeꞌenä hänajty møc piojy. Møcä barco hänajty miøjpojpedyii. Jaꞌa tsøm̱ydiajy jaꞌa barco hänajty yajnøcxypä, mänit hajxy ñøøjuip ñøøpøgøøyy mejjiooty. </v>
<v b="ACT" c="27" v="19">Cujaboom højtsä tuum̱bejt njaac nøøjuip njaac nøøpøgøøyy, møødä wit pojyohbiä, jaꞌa barco hänajty quiuhdøyhajpiä, møødä wittøøbiejt. </v>
<v b="ACT" c="27" v="20">Maxiøø højts jaduhṉ nmänajxy nyajnajxy. Tehṉgajnä hänajty møc piojy. Jaanc̈h tehm̱ wyiimbøcy hänajty. Cabä xøø cabä madsaꞌa hänajty quiähxøꞌøgy ni weeṉ̃tiä. Cab højts hänajty nnajuøꞌøy maa højtsä poj hänajty xchøm̱nøcxy. Jaanc̈h tehm̱ chähgøøby højts hänajty coo højts nhóꞌogät. </v>
<v b="ACT" c="27" v="21">Tøø højts hänajty maxiøø nhity jaguiay. Mänitä Pablo tiänaayyøꞌcy jäyaꞌayhagujc. Mänit miänaaṉ̃: ―Wiindsøṉdøjc, cooc̈hä nmädiaꞌagy hajxy häxøpy tøø xyajtuuṉä, cab hajxy häxøpy jim̱ tøø mdsooñ Creta, y cabä tsøꞌty cabä häyohn hajxy häxøpy tøø nbáatäm. </v>
<v b="ACT" c="27" v="22">Pero, caꞌa hajxy mdsähgøꞌøy. Caj pøṉ yhoꞌogaꞌañ, hoyyä barco cu jia maꞌad. </v>
<v b="ACT" c="27" v="23">Hix̱, haamyquióodshøc̈hä Diosmoonsä tuꞌug nwiinhijxy. Jim̱ chooñ Dioswiinduum. Nwiingudsähgǿøbiøc̈hä Dios. Jeꞌec̈h jaduhṉ xwyiinguejx. </v>
<v b="ACT" c="27" v="24">Mäníthøc̈hä Diosmoonsä xñämaayy: “Pablo, caꞌa mdsähgøꞌøy. Tsipcøxp yhahixøꞌøy coo miic̈h jim̱ mmédsät Roma maa jaꞌa gobiernä wyiinduumän. Miic̈hcøxpä jaꞌa Dios tøø miänaꞌañ cooc pøṉ quiaꞌa hoꞌogaꞌañ mäduhṉ̃tiä hajxy jiiby mnøcxy barcojooty”, nǿm̱høc̈hä Diosmoonsä xñämaayy. </v>
<v b="ACT" c="27" v="25">Paady, caꞌa hajxy mdsähgøꞌøy. Nmäbǿjcäbøc̈hä Dios jaꞌa miädiaꞌagy jaduhṉ cooc hajxy xyajnähwaꞌadsáaṉäm, nebiátyhøc̈hä Diosmoonsä tøø xyajmøødmädiaꞌagy. </v>
<v b="ACT" c="27" v="26">Jim̱ mejyquiujc, jim̱ä naax̱huung tuꞌug. Jim̱ højts nøcxy nmøjpojpedáaṉäm. Tøyhajt jaduhṉ ―nøm̱ä Pablo miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="27" v="27">Majmactsxøø højts hänajty tøø nbabojy barcojooty jim̱ maa jaꞌa mejy hänajty xiøhatiän Adriática. Cuptsuhm̱ hänajty jaduhṉ, mänitä barcoyajyohbiähajxy ñajuøøyy coo højts hänajty naax̱paꞌa tøø nmäwiingoṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="27" v="28">Mänitä nøø hajxy qyipxy mäduhṉ̃tiä quiøøcä. Jueꞌe hänajty quiøøcä, hiiꞌxmajmocxmetro. Coo hajxy weeṉ̃tiä jiaac nøcxy, mänit hajxy qyípxcumbä. Jueꞌe hänajty quiøøcä, hiiꞌxjuxtujmetro. </v>
<v b="ACT" c="27" v="29">Tsähgøøby hajxy hänajty coo jaꞌa barco tsaa nøøbaꞌc miøjpohm̱bédät, paadiä pujxthajoꞌc hajxy mädaax̱c ñøøjuipøøyy barcohøx̱haam. Cuxodsøꞌøyä pujxthajoꞌc hänajty. Paady hajxy jaduhṉ ñøøjuipøøyy coo jaꞌa barco jaduhṉ jiiby wiohṉmähmøꞌøwǿøjät. Jaanc̈h tehm̱ jiootmayhajp hajxy hänajty. Jaduhṉ hajxy hänajty miänaꞌañ coo paquiä cu jiobøøyy. </v>
<v b="ACT" c="27" v="30">Mänitä barcoyajyohbiä jaꞌa barcohuung hajxy quiuhdøøñajxy nøøjooty. Jaduhṉ hajxy hänajty yajnänømaꞌañ cooc tyijy jaꞌa pujxthajoꞌc hänajty ñøøjuipøꞌøwaꞌañ barcojøbhaam. Ja wiꞌi piäyøꞌøgaam̱bä barcoyajyohbiähajxy hänajty jaduhṉ jaꞌa barcohuungooty. </v>
<v b="ACT" c="27" v="31">Pero cabä Pablo yajwiinhøhṉ̃. Mänitä Juliohajxy ñämaayyä møødä soldadohajxy: ―Coo yøꞌø yajyohbiädøjc‑hajxy häyaa piäyǿꞌøgät, mhóꞌogäp hajxy jaduhṉ ―nøm̱ä Pablo miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="27" v="32">Mänitä soldado jaꞌa barcohuung hajxy miäbuxøøyy. Mänitä barcohuung chøm̱nøcxä nähgapjooty. </v>
<v b="ACT" c="27" v="33-34">Jobøꞌøwaam̱b hänajty jaduhṉ, mänitä Pablo jäyaꞌay ñämaayy: ―Joom, huuc wiingaañáx̱äts hajxy hii. Majmactsxøø hajxy tøø mhity jaguiay jamiaꞌay. Cab jaduhṉ yhoyyä coo hajxy jaguiay mjaac hídät, coo hajxy jaduhṉ mnäꞌä pämaꞌayǿꞌøwät. Hix̱, cab hajxy nej mjadaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="27" v="35">Coo jaꞌa Pablo jaduhṉ quiapxpädøøyy, mänitä tsajcaagy quionøꞌcy. Mänitä Dios ñämaayy “Dioscujúꞌuyäp” jiamiøødwiinduum. Mänitä tsajcaagy yhaguidøøyy. Mänit tiägøøyy caabiä. </v>
<v b="ACT" c="27" v="36">Coo jaꞌa Pablo jaduhṉ yhijxä coo hänajty quiay, mänitä jiamiøødhajxy jiootcugøøyy. Mänit hajxy piadägøøbiä caabiä. </v>
<v b="ACT" c="27" v="37">Jueꞌe højts hänajty nhity barcojooty nämejtsmägoꞌxcudägøøghiiꞌx cu majmocxtuꞌug. </v>
<v b="ACT" c="27" v="38">Coo hajxy jaduhṉ quiaabiädøøyy, mänitä trigo hajxy miejjwyipøøyy, jaduhṉä barco ween pieꞌtiøꞌøy. </v>
<v b="ACT" c="27" v="39">Coo jiobøøyy, cabä barcoyajyohbiädøjc‑hajxy hänajty yhajuøꞌøyii. Mänitä laguun hajxy yhijxy mejypiaꞌa. Paꞌadsäbiuꞌu hänajty jeꞌe. Mänit hajxy miänaaṉ̃ coo jaꞌa barco hajxy jim̱ yajnǿcxät puꞌuwiing, coo hajxy jim̱ yajmøjyädsujtspédät. </v>
<v b="ACT" c="27" v="40">Mänitä pujxthajoꞌc hajxy miäbuxøøyy. Jiiby jaduhṉ miähmøøyy mejjiooty. Mänitä barcocaaꞌpt hajxy yajyuungøøyy, jaduhṉä barco hoy yóꞌoyät. Mänitä wit hajxy yujxojch barcojøbhaam, jaꞌa barco hänajty quiuhdøyhajpiä. Mänitä barco tiägøøyy yohbiä. Jim̱ ñøcxøøyy puꞌuwiing. </v>
<v b="ACT" c="27" v="41">Mänitä barco jieꞌxy nøøbaꞌc tsäbiuꞌujooty maa nøø hänajty quiaꞌa com̱än. Jaꞌa barcojøbhaam jaduhṉ jeꞌx. Mänitä barcohøx̱haam tiägøøyyä møjcujpéjtäbä. Mänit tiägøøyy maꞌpä tsaybiig. </v>
<v b="ACT" c="27" v="42">Coo jaꞌa soldadohajxy jaduhṉ yhijxy coo jaꞌa barco hänajty miaꞌadaꞌañ, mänitä tsum̱yhänaꞌc‑hajxy jia yaghoꞌogaaṉä, jaduhṉ hajxy cu quiaꞌa päyøꞌcy yáhw̱äp. </v>
<v b="ACT" c="27" v="43">Pero cabä Julio jaduhṉ miänaaṉ̃ coo jaꞌa tsum̱yhänaꞌc‑hajxy yaghoꞌogǿøjät. Paady jaduhṉ miänaaṉ̃ jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Julio jaꞌa Pablo hänajty yajnähwaꞌadsaꞌañ. Mänitä Julio miänaaṉ̃ coo hajxy ñøøgaꞌawǿꞌøwät, pønjaty yaaw hänajty jajp, jaduhṉ hajxy ñǿcxät tøꞌødstuum yáhw̱äp. </v>
<v b="ACT" c="27" v="44">Pønjaty hänajty caꞌa yaawjajp, wéenäc hajxy ñøcxy puꞌuñähgøxp, møødä barcohadøjcøxp. Jaduhṉ højts nägøx̱iä ndsoocy tøꞌødstuum. </v>
<v b="ACT" c="28" v="1">Coo højts jaduhṉ nägøx̱iä ndøꞌødspädsøøm̱y, mänit højts nmädooyy coo jaꞌa naax̱ hänajty xiøhaty Malta. </v>
<v b="ACT" c="28" v="2">Mänit højtsä jäyaꞌay xñäxuuꞌch, jaꞌa hajxy hänajty jim̱ näꞌägä tsänaabiä. Tuub hänajty; tøøchc hänajty jaduhṉ. Mänitä jøøn hajxy yajmøjjøøyy. Mänit højts xñämaayy coo højts njøømbaꞌaxámät. </v>
<v b="ACT" c="28" v="3">Mänitä Pablo jaꞌaxy tøꞌødspä miämejch tuꞌtsoꞌoy. Jiibiä Pablo jaꞌaxy hänajty piädaꞌagy jøønhaajiooty. Mänitä hawaꞌandsahṉ̃dy tuꞌug piädsøøm̱y jøønhaajiooty. Mänitä Pablo quiøꞌømäwødsøøyyä. </v>
<v b="ACT" c="28" v="4">Coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaduhṉ yhijxy coo jaꞌa Pablo tsahṉ̃dy hänajty miøødä quiøꞌøgøxp, mänit hajxy ñiñämaayyä: ―Tøø yøꞌø craadaꞌa miäjäyaꞌay‑yaghoꞌogy. Coo jaduhṉ tøø quiädieey, paady jaduhṉ tsipcøxp yhoꞌogaꞌañ, hoy jaduhṉ tøø jia tsoꞌogy mejjiooty. </v>
<v b="ACT" c="28" v="5">Mänitä Pablo jaꞌa quiøꞌø xiädijty. Mänitä tsahṉ̃dy hoy quiaꞌay jøønhaajiooty. Cabä Pablo nej jiajty. </v>
<v b="ACT" c="28" v="6">Nøm̱ä jäyaꞌayhajxy hänajty miänaꞌañ coog jaꞌa Pablo quiøꞌø cu qyiix̱taꞌch, o cooc cu yhoꞌcy. Pero coo hajxy yhijxy coo jaꞌa Pablo nej quiaꞌa jajty, mänit hajxy miänaaṉnä cooc tyijy jaꞌa Pablo Dyiosä. </v>
<v b="ACT" c="28" v="7">Jim̱ä jäyaꞌay hänajty tuꞌug chänaꞌay mäwiingóṉ maa højts hänajty njøømbaꞌaxam̱iän. Publio hänajty xiøhaty. Gobernador jaꞌa Publio hänajty jim̱ tiuum̱by Malta. Coo højts jim̱ nmejch maa jaꞌa tiøjcän, mänit højts jim̱ xyajmejtstaacy tägøøgxøø. </v>
<v b="ACT" c="28" v="8">Jim̱ä Publio tieedy hänajty piaꞌamgoꞌnaꞌay. Tóoyyäp hänajty jaduhṉ møødä nøꞌtiøꞌønøø hänajty miøødä. Mänitä Pablo jiiby tiøjtägøøyy maa jaꞌa Publio tieedy hänajty piaꞌamgoꞌnaꞌayän. Mänitä Pablo jaꞌa Dios piaꞌyaax̱y. Mänitä Pablo jaꞌa paꞌamjäyaꞌay ñähdooṉ̃. Mänit piaꞌamyajnajxä. </v>
<v b="ACT" c="28" v="9">Coo jaꞌa paꞌamjäyaꞌayhajxy jaduhṉ jim̱ miädoyhajty Malta, mänit hajxy hoy yajmøcpǿjcäbä nägøx̱iä. </v>
<v b="ACT" c="28" v="10-11">Mänit højts madiuꞌu xñäꞌä mooyy cøx̱iä wiinä. Jim̱ä barco hänajty tuꞌug tiøøchpojnax̱y. Jueꞌe jaꞌa barco hänajty xiøhaty: “Jaꞌa Hametsc‑huung.” Alejandría jaꞌa barco hänajty tøø chohṉdaꞌagy. Coo højts hänajty jim̱ tøø nhity Malta tägøøgpoꞌo, mänit højts nbejty barcojooty, jaꞌa hänajty xøhajpä: “Jaꞌa Ametsc‑huung.” Mänit højtsä jäyaꞌay xjiaac mooyy tijaty højts hänajty nmänøcxaam̱by barcojooty. Jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty tøø miøcpǿquiäbä, jeꞌe hajxy jaduhṉ xmiooyy. Mänit højts jim̱ nduꞌubøjnä Malta. </v>
<v b="ACT" c="28" v="12">Mänit højts nmejch maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Siracusa. Jim̱ højts njaac hijty tägøøgxøø. </v>
<v b="ACT" c="28" v="13">Coo højts jim̱ nduꞌubǿjcumbä, mänit højts njaac mejypiaꞌayohy. Mänit højts jim̱ nmejch maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Regio. Cujaboomä jøømboj piädsøøm̱y. Mänit højts jadähooc nduꞌubǿjcumbä. Cumaax̱c højts jim̱ nmejch maa jaꞌa cajpt hänajty xiøhatiän Puteoli. Jim̱ højtsä barco nnähmänajtuutnä. </v>
<v b="ACT" c="28" v="14">Mänit højtsä jäyaꞌay näjeꞌe nbaaty. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty miäbøjpy. Mänit højts xñämaayy coo højts jim̱ nmejtstáꞌagät maa jaꞌa tiøjc‑hajxiän. Juxtujxøø højts jim̱ nhijty. Mänit højts jim̱ nduꞌubøjcy tecy‑yoꞌoyhaam. Jaduhṉ højts hänajty jim̱ njaac nøcxaꞌañ Roma. </v>
<v b="ACT" c="28" v="15">Mänitä mäbøjpädøjc‑hajxy Rómabä miädoyhajty coo højts hänajty jim̱ nnøcxy Roma. Mänit højts näjeꞌe hoy xjiøjcubaadøꞌøy jim̱ maa hänajty xiøhatiän Foro de Apio. Näjeꞌe højts hoy xjiøjcubadøøbiä maa hänajty xiøhatiän Tres Tabernas. Coo jaꞌa Pablo jaduhṉ yhijxy, mänitä Dioscujúꞌuyäp yejcy. Mänit jiootcugøøyy. </v>
<v b="ACT" c="28" v="16">Coo højts jim̱ ngooꞌnä Roma, mänitä Pablo cuhdujt miooyyä coo jaꞌa yhamdsoo tøjc yhøxtáꞌawät maa jaduhṉ yhídät. Mänitä soldado tuꞌug yajcøꞌøwaaṉøøyyä coo jaꞌa Pablo cwieendähadǿøjät, coo jaꞌa Pablo jaduhṉ ñäꞌä päyǿꞌøgät. Mänitä tsum̱yhänaꞌc‑hajxy jiaac yajcøꞌødägǿøyyäbä jaꞌa soldado‑wiindsǿṉ, jaꞌa copc‑hajpä. </v>
<v b="ACT" c="28" v="17">Cudägøøgxøø jaꞌa Pablo jaꞌa judíos yajmøjyaax̱ä, jaꞌa hajxy hänajty møjhajpä maa jaꞌa chajtøjc‑hajxiän. Coo hajxy hänajty tøø yhamugøꞌøy, mänit hajxy ñämaayyä: ―Mäguꞌughajpädøjc, mänáajøch jim̱ nhitiän Jerusalén, jím̱høch hänaꞌc näjeꞌe xmiajch, hóyhøch hänajty tøø ngaꞌa jagä cädieey, hóyhøc̈hä cuhdujt hänajty pedyii tøø nja cudiuṉ̃ nebiä nhaphájtämä ndeedyhájtämhajxy jecy yajtsohṉdaaquiän. Jaꞌa nmägunaax̱hájtämhajxy jaduhṉ xmiajts. Mänítøch hajxy xquiøꞌøyejcy maa jaꞌa soldadohajxiän, jaꞌa hajxy yaa tsohm̱bä Roma. </v>
<v b="ACT" c="28" v="18">Cooc̈hä soldadoshajxy hänajty tøø xyajtøyhajtyecy, mänit hajxy jaduhṉ ñajuøøyy cooc̈h hänajty tøø ngaꞌa cädieey. Mänit hajxy jia mänaaṉ̃ cooc̈h hajxy jaduhṉ xyhøxmádsät. </v>
<v b="ACT" c="28" v="19">Pero cabä judíoshajxy jaduhṉ miänaam̱bä cooc̈h nyaghøxmádsät. Mänítøch nwiinmahñdyhajty coo jaduhṉ yhahixøꞌøy cooc̈h yaa ndøyhajtyégät Roma maa jaꞌa gobiernä wyiinduumän. Pero cábøch hänajty nmänaꞌañ cooc̈hä nmägunaax̱hajxy nnäxøꞌøwǿꞌøwät. </v>
<v b="ACT" c="28" v="20">Hoorä, cooc̈h jaduhṉ tøø njaty tøø nhabety, páadyhøch mijts jaduhṉ nmøødmädiaꞌagaꞌañ. Páadyhøch cham̱ ndsum̱yhäñaꞌay coo højts judíos nmäbǿjcäm coo jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌayhajxy jiujypiøgaꞌañ ―nøm̱ä Pablo miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="28" v="21">Mänitä judíos jaꞌa Pablo hajxy ñämaayy: ―Cab højts tii capxy tii mädiaꞌagy tøø nmädoyhaty maa miic̈hcøxpän. Caj miic̈h pøṉ waam̱b tøø xñänøm̱y, jaꞌa hajxy jim̱ tsohm̱bä Judea. </v>
<v b="ACT" c="28" v="22">Jaduhṉ højts tøø nmädoyhaty coo jäyaꞌayhajxy wiinduhm̱yhagajpt miädsiphadyii, jaꞌa hajxy jaduhṉ mäbøjpä coo jaꞌa Jesús Dyiosquex̱iä. Paady højts nhamädoow̱hidaꞌañ nej miic̈h mwiinmayyän ―nøm̱ä judíoshajxy miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="28" v="23">Mänitä judíos jaꞌa Pablo hajxy miøødcojyquiapxytiuuṉ̃ mänaa hajxy jadähooc ñǿcxät maa jaꞌa Pablo hänajty yhitiän. Coo yhabaaty, mänitä jäyaꞌayä Pablo hajxy nämay jiaanc̈h nämejch. Tuꞌxøø jaꞌa Pablo jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy yajwiingapxøøyy jaꞌa Jesúscøxpä, coo jaꞌa Dios jaꞌa Jesús hänajty tøø quiex̱y, nebiä Moisés jecy quiujahyyän, nebiä profetadøjc‑hajxy jecy quiujahyyän. Jia wiꞌi yajniñähdugáaṉäbä Pablo jaꞌa jäyaꞌay hänajty coo hänajty tøyhajt miädiaꞌagy jaꞌa Jesúscøxpä. </v>
<v b="ACT" c="28" v="24">Näjeꞌe hajxy miäbøjcy nebiatiä Pablo hänajty tøø miädiaꞌaguiän. Näjeꞌe hajxy quiaꞌa mäbøjcy. </v>
<v b="ACT" c="28" v="25">Mänitä mädiaꞌagy hajxy tiägøøyy yajcapxiøøbiä nebiä Pablo hänajty tøø miädiaꞌaguiän. Coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy quiaꞌa yajnibiaatä, mänit hajxy tiägøøyy wiimbijpä. Mänitä Pablo miänaaṉ̃: ―Jéquiänä Dioshespíritu jaꞌa profeta Isaías miägapxy. Mänit højtsä nhaphájtämä ndeedyhájtämhajxy miägapxtägajtsä: </v>
<v b="ACT" c="28" v="26">Nøcx yøꞌø jäyaꞌay nämaꞌaw: Hoy hajxy mja mädow̱aꞌañ, cab hajxy mwiinjuøꞌøwaꞌañ. Hoy hajxy mja hixaꞌañ, cab hajxy mmäbøgaꞌañ. </v>
<v b="ACT" c="28" v="27">Tøø hajxy mguhxex̱y. Jaduhṉ hajxy mnibiädaꞌagyii nebiä wiindspän nebiä cuhnatpän. Coo hajxy häxøpy tøø mgaꞌa cuhxex̱y, cu mwiinjuøøyy hajxy. Jaduhṉä mhaxøøgwiinmahñdy hajxy cu mnajtshixøøyy. Jaduhṉ hajxy cu nyajnähwaach, nøm̱ä Dioshespíritu jecy miänaaṉ̃. Tøyhajt jaduhṉ miänaaṉ̃. </v>
<v b="ACT" c="28" v="28">Mänitä Pablo jaduhṉ jiaac mänaaṉ̃: ―Huuc mädow̱ hajxy, jaꞌa jäyaꞌayhajxy caꞌa judíospä, yajwiingapxøꞌøwáaṉäbä Diosmädiaꞌagy hajxy jeꞌe coo hajxy yajnähwaꞌadsáaṉäbä. Jeꞌe hajxy mäbøcypiä mäbøgaam̱b. </v>
<v b="ACT" c="28" v="29">Coo jaꞌa Pablo jaduhṉ quiapxpädøøyy, mänitä judíoshajxy quiøx̱y wiimbijnä. </v>
<v b="ACT" c="28" v="30">Mejtsjomøjtä Pablo jim̱ jiaag hijty maa jaꞌa tøjc hänajty yhajoodiuquiän. Pønjaty hänajty jim̱ mejtsp tøghayohbiä, mioobiä Pablo häñaabiejt hänajty. </v>
<v b="ACT" c="28" v="31">Hagujc jootcujcä Pablo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty yajwiingapxøꞌøy jaꞌa Jesúscøxpä coo jaꞌa Dios jaꞌa Jesús hänajty yaa tøø quiex̱y hädaa yaabä naax̱wiin. Cabä Pablo hänajty yhagapxtugyii ni pøṉ.</v>
<v b="ROM" c="1" v="1">Høøc̈h hädaa nocy njahby, høøc̈h Pablohajpä. Høøc̈hä Jesucristo xyajtuum̱b nebiä moonsän. Hamuumduꞌjóothøc̈hä miädiaꞌagy jaduhṉ nyajtuuṉä. Dióshøch jaduhṉ xpiädaac cooc̈h ndúnät apóstol. Cooc̈h jaduhṉ nduṉ̃ apóstol, jeꞌeduhṉ ñänøøm̱by cooc̈hä Dios xwyiinguejxy cooc̈hä miädiaꞌagy nmäwädíjtät jaꞌa yHuungcøxpä, coo hajxy yaa hoy xñähhoꞌtúutäm. </v>
<v b="ROM" c="1" v="2">Jéquiänä Dios jaduhṉ miänaaṉ̃ cooc jaꞌa yHuung hänajty yaa quiexaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin. Jim̱ jaduhṉ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän. Jaꞌa jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy jecy yajwáꞌxäbä, jaayaꞌayhajxy jaduhṉ jecy cujahy. </v>
<v b="ROM" c="1" v="3">Jaꞌa Jesucristo jaꞌa Dios jaduhṉ yHuunghajpy, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Jäyaꞌayhajt jeꞌe hädaa yaabä naax̱wiin neby højtshájtäm. Jaꞌa rey David yhap yhoc hänajty jeꞌe. </v>
<v b="ROM" c="1" v="4">Y coo jaꞌa Jesucristo yhoꞌcy, mänit jiujypiøjtägajch jaꞌa yhEspírituhaam. Coo jaduhṉ jiujypiøjtägajch, jaduhṉ yajnajuøꞌøy coo jeꞌe jaꞌa Dios yHuunghadyii, coo møcmäjaa jiaanc̈h tehm̱ miøødä, coo jaꞌa Dioshespíritu jiaanc̈h tehm̱ miøødä. </v>
<v b="ROM" c="1" v="5">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm, coo jiujypiøjtägajch, páadyhøc̈hä Dios tøø xquiex̱y wiinduhm̱yhagajpt mädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä jaꞌa Jesucristocøxpä, weenä jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy miäbøcy, ween hajxy hoy yajtuṉ̃, weenä Jesucristo hajxy jaduhṉ wyiingudsähgøꞌøy. Cooc̈hä Dios jaduhṉ tøø xquiex̱y, yajcähxøꞌpy jeꞌeduhṉ cooc̈h jaduhṉ xquiumay. </v>
<v b="ROM" c="1" v="6">Møød mijtsä Dios xyajnähdijpä coo jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy hajxy mbanǿcxäbät, mijts jim̱ hijpä maa jaꞌa cajpt jaduhṉ xiøhatiän Roma. </v>
<v b="ROM" c="1" v="7">Mijts hädaa nocy nyajnäjaayøøby, pønjatiä Dios yaghijpy quiøꞌøjooty jim̱ Roma. Jaayaꞌay mijts jaduhṉ xyajnähdij coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy mmäbǿjcät. Xjiaanc̈h tehm̱ chojp mijts jaayaꞌay jaduhṉ. Ween mijtsä hoyhajtä weenhajt xmioꞌoy møødä yHuung Jesucristo, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Jaꞌa Dios hajxy nDeedyhájtäm. </v>
<v b="ROM" c="1" v="8">Jayǿjphøc̈hä Dios Dioscujúꞌuyäp nmoꞌoy. Coo jaꞌa Dioscujúꞌuyäp hajxy jaduhṉ nyéjcäm, mänitä Jesucristo hajxy jaduhṉ xñähgapxtúutäm. Wiinduhm̱yhagajptä mädiaꞌagy wiädity cooc mijtsä Diosmädiaꞌagy hoy mjaanc̈h tehm̱ miäbøcy nägøx̱iä. Páadyhøc̈hä Dioscujúꞌuyäp nyecy. </v>
<v b="ROM" c="1" v="9">Ñajuøøbiä Dios cooc̈h tøy nmädiaꞌagy cooc̈h nmänaꞌañ coo mijts homiänaajä njahmiech cooc̈hä Dios nax̱y nbaꞌyaꞌaxy. Hamuumduꞌjóothøc̈hä Dios nmøødtuṉ̃ cooc̈hä miädiaꞌagy nyajwaꞌxä jaꞌa yHuungcøxpä. </v>
<v b="ROM" c="1" v="10">Mayhóoc‑høch jim̱ tøø nja nøcxaꞌañ maa mijtsän. Jadúhṉhøc̈hä Dios nja wiꞌi ñämaꞌay cooc̈h jim̱ xyajnǿcxät. Wehṉdä jaduhṉ miänáaṉnät. </v>
<v b="ROM" c="1" v="11">Páadyhøch jim̱ nja wiꞌi ñøcxaꞌañ maa mijtsän, jaduhṉ mijts hoy nbuhbédät jaꞌa Dioshespíritucøxpä, jaduhṉä Diosmädiaꞌagy hajxy maas hoy mmäbǿgät. </v>
<v b="ROM" c="1" v="12">Coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy näguipxy nmäbǿjcäm, páadyhøch jim̱ nja wiꞌi ñøcxaꞌañ maa mijtsän, jaduhṉ hajxy hoy hamiṉ̃ haxøpy nnijiootcapxmøcpǿjcämät. </v>
<v b="ROM" c="1" v="13">Mäguꞌughajpädøjc, jadúhṉhøch nja wiꞌi miänaꞌañ cooc̈h jim̱ nja wiꞌi ñøcxaꞌañ maa mijtsän, cábøch jaduhṉ nnäꞌä yajnäbaadøꞌøy. Páadyhøch jim̱ nja wiꞌi ñøcxaꞌañ, chójpiøc̈hä njoot jaduhṉ coo hajxy mjaac mayǿꞌøwät maa jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mmäbøquiän, nebiä mäbøjpädøjc‑hajxy tøø miayøꞌøyän wiingtuumjaty, majátyhøc̈hä Diosmädiaꞌagy tøø nyajwaꞌxiän. </v>
<v b="ROM" c="1" v="14">Jadúhṉhøc̈hä Dios xwyiinguejxy cooc̈hä miädiaꞌagy nyajwáꞌxät jaꞌa yHuungcøxpä wiinduhm̱yhagajpt majatiä jäyaꞌayhajxy griegohaam miädiaꞌaguiän, møød majatiä jäyaꞌayhajxy griegohaam quiaꞌa mädiaꞌaguiän. Jadúhṉhøch tøø xwyiinguejxpä cooc̈hä jäyaꞌay jaduhṉ nägøx̱iä nyajwiingapxǿꞌøwät, hoy hajxy jia høxpøquiä, hoy hajxy quiaꞌa jagä høxpøquiä. </v>
<v b="ROM" c="1" v="15">Páadyhøch jim̱ nja wiꞌi ñøcxaam̱bä Roma maa mijtsän, jím̱høc̈hä jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy nyajwiingapxøꞌøwaam̱bä. </v>
<v b="ROM" c="1" v="16">Hix̱, cábøc̈hä Diosmädiaꞌagy nmädsähdiuṉ̃ jaꞌa Jesucristocøxpä, jeꞌeguiøxpä coo jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä piädaꞌagaꞌañii hawaꞌadstuum jaꞌa Dios miäjaahaam, pønjatiä Diosmädiaꞌagy mäbøjp jaꞌa Jesucristocøxpä. Højts judíos, højts jaꞌa Diosmädiaꞌagy jayøjp nmädoodsohṉ. Høx̱haamä jäyaꞌayhajxy jiaac mädooyy, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä. </v>
<v b="ROM" c="1" v="17">Jaꞌa miädiaꞌagyhaamä Dios hajxy xyajwiinjuǿøyyäm coo piädaꞌagaꞌañ hawaꞌadstuum pønjaty jaduhṉ mäbøgaam̱b coo jaꞌa Dios yajtøjiadaꞌañ waam̱baty tøø quiapxy tøø miädiaꞌagy. Pøṉ jaduhṉ caꞌa mäbøgaam̱b, cab jeꞌe piädaꞌagaꞌañii hawaꞌadstuum. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: “Pønjaty jaduhṉ mäbøgaam̱b coo jaꞌa Dios yajtøjiadaꞌañ waam̱baty tøø quiapxy tøø miädiaꞌagy, jeꞌe jaꞌa Dios jaduhṉ piädaꞌagaam̱by hawaꞌadstuum. Jeꞌe jaduhṉ nøcxaam̱b Dioswiinduum.” </v>
<v b="ROM" c="1" v="18">Hoy piøṉä jaduhṉ ñajuøꞌøy coo jaꞌa Dios tsajpootypä yajcumädow̱aꞌañ pønjatiä Dios caꞌa wiingudsähgøøby, møød pønjatiä jioot caꞌa tsojp coo jaꞌa Dios wyiingudsähgøꞌøwǿøjät wiinghänaꞌc. Paadiä jioothajxy jaduhṉ quiaꞌa tsocy jeꞌeguiøxpä coo hajxy haxøøg jiaac jatcøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="ROM" c="1" v="19">Cabä tøyhajtpä hajxy chocy, hoyyä Dios hajxy tøø jia yajwiinjuøꞌøyii nebiatiä Dios jaduhṉ wyiinmahñdyhaty. </v>
<v b="ROM" c="1" v="20">Jéquiänä Dios cøx̱iä yhädiuuṉ̃, møød yøꞌø tsajt, møød hädaa yaabä naax̱wiin, cøx̱iä. Coo hajxy jaduhṉ nhíjxäm tijaty jaꞌa Dios jaduhṉ tøø yhädiuṉ̃, paadiä tøyhajtpä hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa Dios møcmäjaa miøødä homiänaajä, møød coo cøx̱iä wiinä yhaneꞌemy, hoyyä Dios hajxy ngaꞌa jagä híjxäm. Jaduhṉä tøyhajtpä hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa Dios hajxy nwiingudsähgǿøyyämät. Cab jaduhṉ pøṉ hawiinmats miänáꞌanät cooc tyijy hajxy quiaꞌa najuøꞌøy coo jaꞌa Dios jyiijä. </v>
<v b="ROM" c="1" v="21">Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy jaduhṉ haxøøg jatcøøbiä, cabä Dios hajxy wyiingudsähgøꞌøy, hoy hajxy jaduhṉ jia najuøꞌøy coo jaꞌa Dios jyiijä. Ni cabä Dios Dioscujúꞌuyäp hajxy mioꞌoy. Paadiä wyiinmahñdyhajxy quiaꞌa tsoobaadaꞌañ. Y paady hajxy tehṉgajnä wyiinmahñdyhadaꞌañ haxøøg. Cabä howyiinmahñdy hajxy hoy miøødhadaaṉnä. </v>
<v b="ROM" c="1" v="22">Hoy hajxy jia nibiädaꞌagyii nebiä jaanc̈h tehm̱ jiajpän, cab hajxy tii ñäꞌägädä jaty. </v>
<v b="ROM" c="1" v="23">Jaꞌa Dios, møj jaanc̈h jeꞌe. Hoy miänaajä yhity. Cab jaduhṉ mänaa yhoꞌogy. Pero cabä haxøøghänaꞌcä Dios hajxy wyiingudsähgøꞌøwaꞌañ. Jäyaꞌayhahädiuuṉnax̱y hajxy wyiingudsähgøøby, hoyyä jäyaꞌayhajxy jia hoꞌogy; møødä muuxyhahädiuuṉnax̱y hajxy wyiingudsähgøøbiä, møødä tsahṉ̃dyhahädiuuṉnax̱y, møødä animalhahädiuuṉnax̱y jaꞌa hamädaax̱tecypiä. </v>
<v b="ROM" c="1" v="24">Paady, cabä Dios waam̱b miänaꞌanaaṉnä, weenä jäyaꞌayhajxy haxøøg wyiinmahñdyhaty nebiä jioot hajxy choquiän, coo hajxy cøx̱ypänejpiä ween ñidiuñii hoc̈hähdiuuṉnä, </v>
<v b="ROM" c="1" v="25">jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa tøyhajtpä hajxy tøø quiaꞌa mäbøcy jaꞌa Dioscøxpä. Jaꞌa høhṉdaꞌagymiädiaꞌagy hajxy jaduhṉ miäbøjpy. Cabä Dios hajxy wyiingudsähgøꞌøy. Jueꞌe hajxy wyiingudsähgøøby, tijatiä Dios yaa tøø quiunuuꞌxy hädaa yaabä naax̱wiin. Pero, hahixøøby coo jaꞌa Dios hajxy nwiingudsähgǿøyyämät homiänaajä. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="ROM" c="1" v="26">Coo hänaꞌcä Dios hajxy quiaꞌa wiingudsähgøꞌøwaꞌañ, paadiä Dios waam̱b quiaꞌa mänaꞌanaꞌañ, ween hajxy hoc̈hähdiuuṉnä ñidiúuṉänä. Høxtä toꞌoxiøjpaadyhajxy jaduhṉ jiatcøꞌøy. Cabä ñihyhap hajxy näjeꞌe miøødtsänaꞌawaaṉnä; quipxyjatiä toꞌoxiøjc‑hajxy cøx̱ypänejpiä ñidiuñii hoc̈hähdiuuṉnä. </v>
<v b="ROM" c="1" v="27">Jaanä jaduhṉä yaꞌadiøjc‑hajxy näjeꞌebä, cabä tioꞌoxiøjc hajxy miøødtsänaꞌawaaṉnä. Quipxyjatiä yaꞌadiøjc‑hajxy ñimiøødtsänaꞌawaꞌañii. Hoc̈hähdiuuṉnä hajxy jaduhṉ ñidiuñii cøx̱ypänejpiä. Coo hajxy jaduhṉ jiatcøꞌøy, paady hajxy quiaꞌa niyaghoyøꞌøyii maa jaꞌa ñiꞌxcøxp maa jaꞌa quiopcøxphajxiän, møød maa jaꞌa wiinmahñdycøxphajxiän. </v>
<v b="ROM" c="1" v="28">Coo jaꞌa haxøøghänaꞌcä Dios hajxy jaduhṉ quiaꞌa wiingudsähgøꞌøwaꞌañ, paady hajxy ñajtshixøꞌøyii jaꞌa Diósäm. Jaꞌa Dios, cab jaduhṉ waam̱b miänaꞌanaaṉnä, weenä yhaxøøgwiinmahñdy hajxy tiuṉ̃, ween hajxy jaduhṉ jiaac jatcøꞌøy haxøøg. </v>
<v b="ROM" c="1" v="29">Madiuꞌu hajxy haxøøg jiatcøꞌøy cøx̱ypänejpiä. Miøødtsänaabiä cuhhiṉdoꞌoxiøjc hajxy. Møødä jäyaꞌajieꞌe hajxy yhadsocy. Cab hajxy hojiäwøꞌøy pø jim̱ä miäguꞌughajpähajxy cøx̱iä wiinä miøødä. Høxtä niyaghóꞌcäp hajxy. Nimiädsiphájtäp hajxy. Høhṉdaacp hajxy. Niñähøønǿøyyäp hajxy. </v>
<v b="ROM" c="1" v="30">Niwyiingapxpéjtäp hajxy. Møødä Dios hajxy miähaṉhaty. Nibiéjxäp hajxy. Yajcumayaam̱b hajxy. Hawiinjem̱ybiä haxøøgwiinmahñdy hajxy yajcojpy. Cabä tiaj, cabä tieediä miädiaꞌagy hajxy miäbøjcä. </v>
<v b="ROM" c="1" v="31">Jaanc̈h tehm̱ quiuhxex̱ hajxy. Ni jaꞌa yhamdsoo mädiaꞌagy hajxy quiaꞌa cudiunaꞌañ. Cab hajxy pøṉ chocy mieeꞌxy. Ni cab hajxy pøṉ mieeꞌxaꞌañ. Cabä hojioot hajxy ñäꞌägädä møødä. </v>
<v b="ROM" c="1" v="32">Ñajuøøby hajxy jaduhṉ coo jaꞌa Dios tøø yhaneꞌemy coo hajxy haxøøgjaty quiaꞌa jatcǿꞌøwät nébiøch naam̱nä tøø nmädiaꞌaguiän. Jaanä jaduhṉ hajxy ñajuøøbiä, pøṉ jaduhṉ haxøøg jatcøøby, quiumädow̱aam̱by hajxy jeꞌe tehṉgajnä. Pero nägøꞌø nädecypiä hajxy jaduhṉ jiatcøꞌøy, hoy hajxy jaduhṉ jia najuøꞌøy. Høxtä xooṉdaacp hajxy jaduhṉ coo wiinghänaꞌc‑hajxy jaduhṉ haxøøg piajatcøøbiä. </v>
<v b="ROM" c="2" v="1-3">Nnajuǿøyyäm hajxy jaduhṉ coo jaduhṉ yhahixøꞌøy coo jaꞌa Dios hajxy nägøx̱iä xyajcumädóow̱ämät jeꞌeguiøxpä coo hajxy nägøx̱iä haxøøg njatcǿøyyäm. Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo højtsä jäyaꞌay nnänǿøm̱ämät coo hajxy hoy quiaꞌa hity, coo hajxy ween quiumädoy. Caj pues, haa caꞌa, jaduhṉ højts haxøøg nbajatcǿøyyämbä. Hix̱, ni pøṉ jaduhṉ hahixøøby quiaꞌa mänáꞌanät cooc tyijy hoy tiehm̱ yhity. Paady jaduhṉ yhahixøꞌøy coo jaꞌa Dios hajxy nägøx̱iä xyajcumädóow̱ämät, jeꞌeguiøxpä coo hajxy hoy ngaꞌa hoyhidáaṉäm. </v>
<v b="ROM" c="2" v="4">Pero hojiootä Dios jiaanc̈h tehm̱ miøød, paady hajxy xquiaꞌa tsoj tsaac̈htiúuṉäm. Chojpiä jioot jaduhṉ coo howyiinmahñdy hajxy nbaduꞌubǿjcänät, coo jaꞌa nhaxøøgwiinmahñdy hajxy nnajtshixǿøyyänät. </v>
<v b="ROM" c="2" v="5">Pero jii jäyaꞌayhajxy näjeꞌe, jaanc̈h tehm̱ xiex̱ä quiopcä tiaatsc‑hajxy. Cabä yhaxøøgwiinmahñdy hajxy ñajtshixøꞌøwaꞌañ. Y coo hajxy jaduhṉ tehṉgajnä quiaꞌa mäbǿgät, mänit hajxy hänajty hanax̱iä chaac̈hpøgaꞌañ coo yhabáadät coo jaꞌa Dios jaꞌa cahwiindøyhänaꞌc hänajty chaac̈htiunaꞌañ. </v>
<v b="ROM" c="2" v="6-10">Pøṉä jioot nägøꞌø nädecypiä tsojp coo hoy yhídät, pøṉä jioot pädaacp coo jim̱ ñǿcxät Dioswiinduum, coo jaꞌa hoyhajtä weenhajt jim̱ piáadät, coo jim̱ quiumayǿøjät jaꞌa Diósäm, pues jeꞌedsä Dios jim̱ yajnøcxaam̱by. Mioꞌowaam̱biä Dios jeꞌe jaꞌa hoyhajtä weenhajt. Quiumayaam̱biä Dios jaduhṉ. Yaghidaam̱biä Dios jeꞌe jootcujc homiänaajä, hopiøṉä, hoy jia judíosä, hoy quiaꞌa jagä judíosä. Pero hoyhoyyä Dios chaac̈htiunaꞌañ pøṉ haxøøg jatcøøby, pøṉä Diosmädiaꞌagy caꞌa cudiunaam̱b, pøṉ caꞌa yajmägapx caꞌa yaghaneꞌemaam̱b waam̱batiä Dios hajxy jaduhṉ xjia hanéhm̱äm. Hopiøṉä jaduhṉ chaac̈hpøgaꞌañ, pønjaty jaduhṉ haxøøg jatcøøby, hoy hajxy jia judíospä, hoy hajxy quiaꞌa jagä judíospä. </v>
<v b="ROM" c="2" v="11">Hix̱, cabä Dios miøjpädaꞌagy pø mjudío miic̈h, pø caj. Jeꞌe yajcopcøøby pø mhoyhänaꞌc, pø caj. </v>
<v b="ROM" c="2" v="12-15">Højts judíoshajpä, jequiän højtsä Dios xyhanehm̱y neby højts hoy nguhdujthádät. Mänitä Moisés jaꞌa mädiaꞌagy jaduhṉ quiujahy nebiaty højts hoy nguhdujthádät. Hoorä, jaꞌa hänaꞌc‑hajxy caꞌa judíospä, cabä mädiaꞌagy hajxy miädoyyä nebiä Moisés jecy quiujahyyän. Pero hoy hajxy quiaꞌa jagä mädoyyä, coo hajxy hamdsoojoot hoy quiudiúnät nebiä Dios jioot jia tsoquiän, cähxǿꞌøgäp jaduhṉ coo hajxy yhawáaṉäxä jaꞌa Diósäm jaꞌa wyiinmahñdyhaamhajxy. Jaduhṉ hajxy hamdsoo ñajuøꞌøy pø hoy hajxy quiudiuṉ̃, pø caj. Jaduhṉ hajxy yajtuuṉgpaady néjjiäm hajxy häxøpy tøø miädoy jaꞌa mädiaꞌagy jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Y coo hajxy hoy quiaꞌa cudiúnät neby hajxy ñajuøꞌøy jaꞌa wyiinmahñdyhaamhajxy, mänit hajxy quiumädow̱aꞌañ. Jaanä jaduhṉ højtspä, højts judíospä, coo højts ngaꞌa cudiúnät neby højtsä Dios jecy xyhanehm̱iän, nebiä Moisés jaꞌa mädiaꞌagy jecy quiujahyyän, jaduhṉ højts ngumädow̱aam̱bä. Hix̱, pøṉ jaduhṉ cudiuum̱b nebiä Dios yhaneꞌemiän, jeꞌe jaꞌa Dios piädaꞌagaam̱by hawaꞌadstuum, hoyyä mädiaꞌagy tøø quiaꞌa jagä mädoy nebiä Moisés jecy quiujahyyän. Pero pøṉ jaduhṉ caꞌa cudiuum̱b, hoyyä mädiaꞌagy tøø jia mädoy nebiä Moisés jecy quiujahyyän, cab jeꞌeduhṉ hawaꞌadstuum piädaꞌagaꞌañii jaꞌa Diósäm. Jaduhṉds jeꞌe, nägøx̱iä jaꞌa cahwiindøyhänaꞌc‑hajxy quiumädow̱aꞌañ, hoy hajxy jia judíospä, hoy hajxy quiaꞌa jagä judíospä. </v>
<v b="ROM" c="2" v="16">Mänit hajxy jaduhṉ quiumädow̱aꞌañ coo jaꞌa Dios jaꞌa Jesucristo hänajty yaa quiejxtägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin. Mänitä jäyaꞌayhajxy yhixaꞌañii jaꞌa Jesucrístäm nebiaty hajxy hänajty yaa tøø jiatcøꞌøy. Mänit hajxy yagjahmiejtstaꞌagaꞌañii nebiaty hajxy hänajty tøø wyiinmahñdyhaty hameeꞌch. Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ jaꞌa Jesucristocøxpä, jaꞌac̈h nyajwaꞌxypä. </v>
<v b="ROM" c="2" v="17">Højts judíoshajpä, nax̱y højts nniguiumayii coo højts njudíoshaty, coo højtsä mädiaꞌagy nmäbøcy jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Jaduhṉ højts nniguiumáayyäbä coo højtsä Dios tøyhajt xquiuꞌughaty, højtsyähajtiä, højts judíoshajpä. </v>
<v b="ROM" c="2" v="18">Nnajuøøby højts jaduhṉ nebiatiä Dios jioot chocy coo højts nhoyhänaꞌc‑hádät. Y jaꞌa mädiaꞌagy jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä, jeꞌe højts jaduhṉ xyhawáaṉäp neby højts nwiimbíwät tii hoy tii mäbaad. </v>
<v b="ROM" c="2" v="19-20">Niyhajuǿøyyäp højts coo højts hänaꞌc hoy nyajnähixøꞌøwaꞌañ, jaꞌa hänaꞌcä Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa jajpä caꞌa najuøøbiä. Jim̱ højtsä tøyhajt nbaady maa jaꞌa mädiaꞌaguiän, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. </v>
<v b="ROM" c="2" v="21">Hoorä, coo højts hänaꞌc jaduhṉ nyajnähixøꞌøy jaꞌa Diosmädiaꞌagy, hahixøøby jaduhṉ coo højtsä Diosmädiaꞌagy hoy ngudiúnät. Cábøc̈hä nmägunaax̱hajxy näjeꞌe hoy quiudiuṉ̃. Y coo højts hänaꞌc nmägapxy nhaneꞌemy coo hajxy quiaꞌa méedsät, hahixøøby jaduhṉ coo højts ngaꞌa méeꞌtspät. Jadúhṉhøc̈hä nmägunaax̱hajxy näjeꞌe jiatcøꞌøy. </v>
<v b="ROM" c="2" v="22">Y coo højts hänaꞌc nmägapxy nhaneꞌemy coo wiinghänaꞌcä tioꞌoxiøjc hajxy quiaꞌa møødtsänáayyät, cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo højts jaduhṉ njatcǿøbiät. Jadúhṉhøc̈hä nmägunaax̱hajxy näjeꞌe jiatcøꞌøy. Cab højts quepychech naax̱poch nwiingudsähgøꞌøy. Pero cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo højts xädøꞌøñ nméedsät tsajtøgooty maa jaꞌa quepychech naax̱poch yhitiän. Jadúhṉhøc̈hä nmägunaax̱hajxy näjeꞌe jiatcøꞌøy. </v>
<v b="ROM" c="2" v="23">Niguiumáayyäp højts jaduhṉ coo højtsä mädiaꞌagy nmäbøcy jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Pero näjeꞌec̈hä nmägunaax̱hajxy, cab hajxy hoy quiudiuṉ̃. Jaduhṉ hajxy yajcähxøꞌøgy coo jaꞌa Dios hajxy tøyhajt quiaꞌa wiingudsähgøꞌøy. </v>
<v b="ROM" c="2" v="24">Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: “mijts judíoshajpä, coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hoy mgaꞌa cudiuṉ̃, paadiä Dios haxøøgjaty ñähojyii jaꞌa hänaꞌc‑hajxy caꞌa judíospä.” Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="ROM" c="2" v="25">Højts, judíos højts nmäminøꞌøy nmägaꞌawøꞌøy. Mänit højtsä Dios xquiumáyät coo højtsä mädiaꞌagy hoy ngudiúnät, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Pero coo højts jaduhṉ hoy ngaꞌa cudiúnät, cab højtsä Dios jaduhṉ xquiumayaꞌañ. </v>
<v b="ROM" c="2" v="26">Hoorä, jaꞌa hänaꞌc‑hajxy caꞌa judíospä, coo hajxy hoy quiudiúnät nebiä Dios yhaneꞌemiän, mänit hajxy quiumayaꞌañii jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="ROM" c="2" v="27">Näjeꞌec̈hä nmägunaax̱hajxy, cab hajxy hoy quiudiuṉ̃ nebiä Dios yhaneꞌemiän, hoy hajxy judíos jia mäminøꞌøy jia mägaꞌawøꞌøy, hoyyä mädiaꞌagy hajxy jia mädoyyä, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Jeꞌehajxy mäbøcypiä caꞌa cumayáaṉäp jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="ROM" c="2" v="28">Pønjaty hoy cudiuum̱b nebiä Dios yhaneꞌemiän, jeꞌedsä Dios quiuꞌughajpy, hoy hajxy judíos quiaꞌa jagä mäminøꞌøy quiaꞌa jagä mägaꞌawøꞌøy, hoyyä hijxtahṉd hajxy quiaꞌa jagä møødä maa jaꞌa ñiꞌxcøxphajxiän neby højts judíos nmøødän. </v>
<v b="ROM" c="2" v="29">Hix̱, coo pøṉ hoy quiudiúnät hamuumduꞌjoot nebiä Dios choquiän, mänit hajxy quiuꞌughadaꞌañii jaꞌa Diósäm, hoyyä judíoshajxy näjeꞌe quiaꞌa ja mänaꞌañ cooc tyijy hajxy jaduhṉ quiaꞌa cuꞌughadyii jaꞌa Diósäm. Hix̱, quiumaabiä Dios jaduhṉ pøṉ jaduhṉ cudiuum̱b hamuumduꞌjoot. </v>
<v b="ROM" c="3" v="1-2">Xchoobáatäp højts jaduhṉ madiuꞌu coo højts judíos nmäminøꞌøy nmägaꞌawøꞌøy, coo højtsä hijxtahṉd nyajpädaꞌagy maa højts nniꞌxcøxpän, jaꞌa jaduhṉ yajcähxøꞌpä coo højtsä Dios xquiuꞌughaty. Tøyhajt jaduhṉ. Haa caꞌa, Dios højts nhap ndeedy jecy xyajcøꞌødägøøyyä jaꞌa mädiaꞌagy jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Mänit hajxy ñämaayyä jaꞌa Diósäm coog hajxy hänajty quiuꞌughadaꞌañii. </v>
<v b="ROM" c="3" v="3-4">Y jeꞌenä højtsä Dios xquiuꞌughatyñä neby højts jecy xyajwiinwaaṉøøyyän, hoy højts nhap ndeedy nämay hoy quiaꞌa jagä cudiuuṉ̃ neby hajxy hänajty tøø yhaneꞌemyiijän jaꞌa Diósäm. Tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa Dios tiømiädiaꞌagy. Cabä Dios mänaa yhøhṉdaꞌagy, hoy hajxy nägøx̱iä cu nja mänáaṉäm cooc tyijy jaꞌa Dios quiaꞌa yajtøjiaty waam̱baty hajxy tøø xyajwiinwaaṉǿøyyäm. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: Diosteedy, hopiøṉä jaduhṉ ñajuøꞌøy coo miic̈h myajtøjiaty waam̱baty højts miic̈h tøø xyajwiinwaaṉøꞌøy. Coo miic̈h pøṉ xñäxøꞌøwǿꞌøwät cooc tyijy miic̈h jaduhṉ mgaꞌa yajtøjiaty waam̱baty miic̈h tøø mmädiaꞌagy, cähxøꞌøgaam̱b jaduhṉ coo jeꞌe yhøhṉdaꞌagy, jaꞌa miic̈h jaduhṉ xñäxøꞌøwøøbiä. </v>
<v b="ROM" c="3" v="5">Jaanc̈h tehm̱ yhoyyä Dios yhity. Pero højts, cab højts hoy nnäꞌägä híjtäm. Tøyhajt jaduhṉ. Paadiä, cähxøꞌp jaduhṉ coo jaꞌa Dios jiaanc̈h tehm̱ hoyyä. Hix̱, coo højts häxøpy nhíjtäm hoy, cab jaduhṉ häxøpy quiähxøꞌøgy coo jaꞌa Dios jaduhṉ hoy jiaanc̈h tehm̱ yhity. Pero jaduhṉä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe miänaꞌañ cooc tyijy jaꞌa Dios howyiinmahñdy quiaꞌa møødä, jeꞌeguiøxpä coo hajxy xyajcumädow̱áaṉäm. </v>
<v b="ROM" c="3" v="6">Pero hahixøøby jaduhṉ coo jaꞌa Dios hajxy xyajcumädóow̱ämät. Haa caꞌa, coo jaꞌa Dios häxøpy hoy quiaꞌa hity, cabä cuhdujt häxøpy miøødä coo hajxy jaduhṉ xyajcumädóow̱ämät. </v>
<v b="ROM" c="3" v="7">Hoyyä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe jia mänaꞌañ cooc tyijy jaꞌa Dios quiaꞌa yajtøjiaty waam̱baty tøø quiapxy tøø miädiaꞌagy, yajnajuøøby jaduhṉ coo jaꞌa Dios tøyhajt mänaa quiaꞌa høhṉdaꞌagy. Jaduhṉä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä ñajuøꞌøwaꞌañ coo jaduhṉ yhahixøꞌøy coo jaꞌa Dios hajxy nwiingudsähgǿøyyämät. Pero coo pøṉä Dios jaduhṉ ñänǿmät cooc tyijy quiaꞌa yajtøjiaty waam̱baty tøø quiapxy tøø miädiaꞌagy, hahixøøby jaduhṉ coo jeꞌe quiumädów̱ät. </v>
<v b="ROM" c="3" v="8">Näjeꞌec̈hä jäyaꞌayhajxy xñähøønøꞌøy cóogøch tyijy nmänaꞌañ cooc tyijy jaduhṉ yhahixøꞌøy coo hajxy haxøøg njatcǿøyyämät, jadúhṉäc tyijy maas hoy quiähxøꞌøgaꞌañ coo jaꞌa Dios jiaanc̈h tehm̱ yhoyyä. Jaꞌa hänáꞌc‑høch hajxy jaduhṉ xñähøønøøbiä, høhṉdaacp hajxy jaduhṉ. Hahixøøby jaduhṉ coo hajxy quiumädów̱ät. </v>
<v b="ROM" c="3" v="9">Jaanä jaduhṉ højts judíospä, cab højtsä Diosmädiaꞌagy maas hoy ngudiuṉ̃ quejee jaꞌa hänaꞌc‑hajxy caꞌa judíospä. Haa caꞌa, tøøc̈h nhuuc mänaam̱bä coo hajxy jaduhṉ hoy ngaꞌa näꞌägä hojiäyaꞌayhájtäm, coo ni pøṉä Diosmädiaꞌagy hoy quiaꞌa näꞌägä cudiuṉ̃, ni højts judíos, ni jaꞌa hänaꞌc‑hajxy caꞌa judíospä. Hamdsoojoot hajxy jaduhṉ hoy ngaꞌa jäyaꞌayhájtäm. </v>
<v b="ROM" c="3" v="10">Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: Ni pøṉ hoy quiaꞌa wädity. </v>
<v b="ROM" c="3" v="11">Ni pøṉ jaduhṉ quiaꞌa wiinjuøꞌøwaꞌañ nebiä Dios wyiinmahñdyhatiän. Ni pøṉä jioot quiaꞌa pädaꞌagy maa jaꞌa Diosän. </v>
<v b="ROM" c="3" v="12">Tøø jaꞌa jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy nägøx̱iä ñajtshixøøñä. Cøjnøø cøjtuꞌu hajxy tøø piaduꞌubøjnä. Haxøøg hajxy jiäyaꞌayhajnä nägøx̱iä. </v>
<v b="ROM" c="3" v="13">Jaanc̈h tehm̱ yhaxøøg hajxy quiapxy miädiaꞌagy. Jaduhṉä yhaawhajxy tiocxuugy nebiä hoꞌoguiäyaꞌajiut tiocxuuguiän, jaꞌa tøø yhawáꞌac̈häbä. Jaanc̈h tehm̱ yhøhṉdaacp hajxy. Jaduhṉä haxøøgpä hajxy yaghity yhaawjooty nebiä haxøøgtsahṉ̃dyhaawän. Jaanc̈h tehm̱ miägapxpojp hajxy. </v>
<v b="ROM" c="3" v="14">Jaanc̈h tehm̱ quiapxtägooby hajxy hoñejpiä nebiä jioot hajxy yajmädsoquiän. Jaanc̈h tehm̱ yhaxøøg hajxy ñiñänømyii. </v>
<v b="ROM" c="3" v="15">Jaanc̈h tehm̱ piaquiä jootmaꞌad hajxy piaadyii, mänitä miäyaꞌadiøjc hajxy nøcxy yaghoꞌogaꞌañ. </v>
<v b="ROM" c="3" v="16">Jaanc̈h tehm̱ chipyajpädøꞌp hajxy majaty hajxy wiädity. Chaac̈htiuum̱biä cuꞌug hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="ROM" c="3" v="17">Jaanc̈h tehm̱ chiptsojp hajxy. </v>
<v b="ROM" c="3" v="18">Cab hajxy tiajy miay pø yajcumädow̱áaṉäbä Dios hajxy. </v>
<v b="ROM" c="3" v="19">Jaduhṉds jeꞌe, yajcumädow̱aam̱biä Dios jaꞌa jäyaꞌay nägøx̱iä, pøṉä miädiaꞌagy hoy caꞌa cudiúuṉäp, møød højts judíos, møødä hänaꞌc‑hajxy caꞌa judíospä. Højts judíos, højtsä pojpä nmaas møød, jeꞌeguiøxpä coo højtsä Dios jaꞌa nhapä ndeedy jecy xjia hanehm̱ä coo hajxy haxøøgjaty quiaꞌa jatcǿꞌøwät nébiøch naam̱nä tøø ngujaayän. Pero cab højts jaduhṉ nnäꞌägädä cudiunaꞌañ. </v>
<v b="ROM" c="3" v="20">Jéquiänä Dios jaꞌa Moisés yhanehm̱y coo jaꞌa miädiaꞌagy quiujáhyyäxät. Jaduhṉ hajxy nnajuǿøyyäm coo hajxy nägøx̱iä hoy ngaꞌa jäyaꞌayhájtäm. Ni pøṉ jaduhṉ hoy quiaꞌa cudiunaꞌañ jaꞌa Diosmädiaꞌagy. Coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, paadiä Dios hajxy xpiädaꞌagáaṉäm hawaꞌadstuum, caj jieꞌeguiøxpä cooc tyijy jaꞌa mädiaꞌagy hajxy hoy ngudiúuṉäm, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. </v>
<v b="ROM" c="3" v="21-26">Hoorä, nnajuǿøyyäm hajxy jaduhṉ coo hajxy nägøx̱iä haxøøg njatcǿøyyäm, mäduhṉ̃tiä hajxy yaa ndsänáayyäm hädaa yaabä naax̱wiin, møød højts judíos, møødä hänaꞌc‑hajxy caꞌa judíospä. Cabä Dios pøṉ ñäꞌägädä cumay. Jaduhṉä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe miänaꞌañ cooc tyijy hajxy piädaꞌagaꞌañii hawaꞌadstuum coogä jecymiädiaꞌagy hajxy hoy quiudiúnät, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Pero tøø hajxy nhíjxäm coo ni pøṉ jaduhṉ quiaꞌa pädaꞌagaꞌañii hawaꞌadstuum. Hoorä, jéquiänä Dios wyiinmaayy coo jaꞌa yHuung hänajty yaa quiexaꞌañ maa højtshájtäm. Mayhajtä Dios hänajty tiunaam̱by maa højtshájtäm. Jaduhṉ hajxy hänajty xpiädaꞌagáaṉäm hawaꞌadstuum. Jim̱ jaduhṉ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa jecymiädiaꞌaguiän, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Pero cabä jecyjiäyaꞌayhajxy hänajty wyiinjuøꞌøy. Hojiootä Dios miøød coo jaꞌa jecyjiäyaꞌayhajxy quiaꞌa pädaacä haxøøgtuum, hoy hänajty jia hawiinmatsä coo hajxy jim̱ cu piädaacä, jeꞌeguiøxpä coo hajxy hänajty haxøøg jiatcøꞌøy. Paadiä Dios jaꞌa yHuung ñähdujcy, jaduhṉä jäyaꞌayä piojpä quiädieey hajxy ñähwáꞌadsät. Jaduhṉ quiähxøꞌøgy coo jaꞌa Jesucristo jaꞌa jecyjiäyaꞌay yajnähwaach jaꞌa piojpä quiädieeyhajxy. Høxtä jädaꞌanäbaadyñä jaꞌa Dios hajxy xyajwiiinjuǿøyyäm neby hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum. Jaanä jaduhṉ hajxy xyajwiinjuǿøyyämbä coo hajxy piädaꞌagaꞌañii haxøøgtuum pønjaty haxøøg jatcøøby jädaꞌahaty. Paadiä Dios jaꞌa yHuung ñähdujcy, jaꞌa Jesucristo, neby hajxy jaduhṉ xñähhoꞌtúutämät. Y coo hajxy jaduhṉ nmäbǿjcämät coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xjiaanc̈h nähhoꞌtúutäm, jaduhṉä Dios jaꞌa nbojpä ngädieey hajxy xyajnähwáatsäm, jaduhṉ hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum, hopiøṉä, møød højts judíos, näguipxy møødä hänaꞌc‑hajxy caꞌa judíospä. Mayhajtä Dios jaduhṉ tiuuṉ maa højtshájtäm coo hajxy jaduhṉ xpiädáacäm hawaꞌadstuum. </v>
<v b="ROM" c="3" v="27-28">Cab jaduhṉ yhawiinmatsä coo hajxy hamdsoo nniguiumáayyämät. Hix̱, coo hajxy nmäbǿjcämät coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, paadiä Dios hajxy xpiädaꞌagáaṉäm hawaꞌadstuum, hoy hajxy ngaꞌa jagä panǿcxäm nebiä Moisés jecy quiujahyyän. Coo jaꞌa Dios hajxy häxøpy xpiädáacäm hawaꞌadstuum jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa jecymiädiaꞌagy hajxy ngudiúuṉäm, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä, mänit hajxy mäbøcy cu nniguiumáayyäm hamdsoo. Pero caj pøṉ jaduhṉ piädaꞌagaꞌañii hawaꞌadstuum hamdsoohaam. </v>
<v b="ROM" c="3" v="29-30">Tuꞌuquiä Dios jaduhṉ. Tuꞌcuhdujtä Dios hajxy xyhíjxäm nägøx̱iä, møød højts judíos, møødä hänaꞌc‑hajxy caꞌa judíospä. Tøyhajt jaduhṉ. Coo hajxy nägøx̱iä nmäbǿjcämät coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, paadiä Dios hajxy jim̱ xpiädáacämät hawaꞌadstuum nägøx̱iä. </v>
<v b="ROM" c="3" v="31">Pero cábøch nmänaꞌanaꞌañ coo jaꞌa jecymiädiaꞌagy quiaꞌa tøyyä, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä, hoy hajxy nja wiinjuǿøyyänä coo jaꞌa Jesucristo hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum mänaa hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm. Hix̱, maas hoy hajxy jaduhṉ nwiinjuǿøyyänä coo jaꞌa jecymiädiaꞌagy jaduhṉ jiaanc̈h tøyyä, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Coo hajxy nmäbǿjcäm coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, paady hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum, caj jieꞌeguiøxpä cooc tyijy jaꞌa jecymiädiaꞌagy hajxy jaduhṉ hoy ngudiúuṉäm. Tøø hajxy jaduhṉ nwiinjuǿøyyänä coo jaduhṉ tiøyhajtä. </v>
<v b="ROM" c="4" v="1">Højts judíos, højtsä Abraham jecy nhaphajt ndeedyhajt. </v>
<v b="ROM" c="4" v="2">Hoyyä Abraham hijty jiäyaꞌayhaty jegyhajty. Hoorä, coo jaꞌa Dios jaꞌa Abraham häxøpy tøø piädaꞌagy hawaꞌadstuum jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Abraham hoy jia jäyaꞌayhajty, mänitä Abraham cu ñiguiumaayyä. </v>
<v b="ROM" c="4" v="3">Hix̱, paadiä Dios jaꞌa Abraham piädaacy hawaꞌadstuum, coo jaꞌa Abraham jaꞌa Dios miädiaꞌagy miäbøjcä cooc jaꞌa Dios yajtøjiaty waam̱baty tøø quiapxy tøø miädiaꞌagy, caꞌa jieꞌeguiøxpä coo jaꞌa Abraham hoy jiäyaꞌayhajty. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="ROM" c="4" v="4">Hoorä, jaꞌa cuduum̱bädøjc, paady hajxy miäjuyii coo hajxy quiuduṉ̃, cab jaduhṉ ñäꞌä mayhajtä. Jaduhṉ miäbaady nebiä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe wyiinmahñdyhatiän. Yajcumayaam̱b hajxy jaꞌa Diósäm, paady hajxy jia wiꞌi yhojiäyaꞌayhadaꞌañ. </v>
<v b="ROM" c="4" v="5">Pero pønjaty tøø miäbøcy coo jaꞌa Dios yajtøjiaty waam̱baty tøø quiapxy tøø miädiaꞌagy, jeꞌedshajxy jaduhṉ hawaꞌadstuum pädaꞌagáaṉäp. Paady hajxy jim̱ piädaꞌagaꞌañii coo hajxy jaduhṉ miäbøcy, caꞌa jieꞌeguiøxpä coo hajxy hoy jia jäyaꞌayhaty. Jim̱ hajxy jaduhṉ piädaꞌagaꞌañii, hoy hajxy haxøøg tøø jia jatcøꞌøy. Tiuum̱biä Dios mayhajt jaduhṉ. Coo jaꞌa Dios hajxy häxøpy xpiädáacäm hawaꞌadstuum jeꞌeguiøxpä cooc tyijy hajxy hoy njäyaꞌayhájtäm, cab hajxy häxøpy nmänáaṉäm cooc jaꞌa Dios mayhajt tiuṉ̃. </v>
<v b="ROM" c="4" v="6">Jaduhṉä David jecy miänaaṉ̃ cooc hajxy jootcujc yhidaꞌañ, pønjaty jaduhṉ najuøøby coo jaꞌa Dios hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum jaꞌa miayhajthaam, hoy hajxy hänajty haxøøg tøø jia jatcøꞌøy. Hix̱, cabä Dios miøjpädaꞌagy pø cabä hänaꞌc hänajty hoy tøø jiäyaꞌayhaty. </v>
<v b="ROM" c="4" v="7-8">Coo jaduhṉ yhabáatnät coo Dios jaꞌa jäyaꞌay yajtøyhajtyegaꞌañ nebiaty hajxy hänajty tøø quiädieeyän, mänit hajxy jootcujc yhidaꞌañ pønjatiä Dios piädaacypy hawaꞌadstuum, pønjatiä Dios mieeꞌxyp, pønjatiä piojhajpiä jaꞌa quiädieeyhajpiä hajxy yajnähwáatsäxä, nøm̱ä David jecy miänaaṉ̃. </v>
<v b="ROM" c="4" v="9">Jueꞌe jaꞌa David jecy ñänøøm̱ cooc hajxy jootcujc yhidaꞌañ, pønjatiä Dios piädaacypy hawaꞌadstuum, hopiøṉä, møødä judíoshajxy, jaꞌa Dios quiuꞌughajpiä, møødä cajpä judíoshajxy. Jeꞌedshajxy caꞌa cuꞌughájtäp jaꞌa Dios. Hix̱, jaduhṉ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: “Coo jaꞌa Abraham jaꞌa Dios miädiaꞌagy miäbøjcä cooc jaꞌa Dios mänaa quiaꞌa høhṉdaꞌagy, paady piädaacä hawaꞌadstuum.” </v>
<v b="ROM" c="4" v="10">Hoorä, jaduhṉä judíoshajxy quiuhdujthaty, yajcircuncidarhajpä yaꞌadiøjc‑hajxy. Jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy coo hijxtahṉd hajxy piädáacäxä maa jaꞌa ñiꞌxcøxphajxiän. Hoorä jaꞌa Abraham, tǿøyyäm hänajty jeꞌe piädáacänä hawaꞌadstuum, cajnä hijxtahṉd hänajty jaduhṉ piädáacäxä maa jaꞌa ñiꞌxcøxpän. Jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo hänaꞌc‑hajxy piädaꞌagyii hawaꞌadstuum jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Dios miädiaꞌagy hajxy miäbøjcä cooc jaꞌa Dios yajtøjiaty waam̱baty jeꞌe tøø quiapxy tøø miädiaꞌagy, hoyyä hijxtahṉd hajxy quiaꞌa jagä møødä maa jaꞌa ñiꞌxcøxphajxiän. </v>
<v b="ROM" c="4" v="11">Paadiä Abraham hijxtahṉd jaduhṉ piädáacäxä maa jaꞌa ñiꞌxcøxpän, jaduhṉ yajnajuøꞌøy coo jaꞌa Abraham hänajty tøø piädaꞌagyii hawaꞌadstuum. Paady jim̱ piädaacä coo jaꞌa Dios jaꞌa miädiaꞌagy hänajty tøø miäbǿjcäxä. Jaduhṉä Abraham piädaactsohṉä hawaꞌadstuum, hoyyä hijxtahṉd hänajty jaduhṉ quiaꞌa jagä pädáacäxänä maa jaꞌa ñiꞌxcøxpän. Pønjaty jaduhṉ mäbøjp nebiä Abraham jecy miäbøjquiän, jaanä jaduhṉ hajxy yhixáaṉäbä jaꞌa Dios nebiä Dios jaꞌa Abraham jecy yhijxiän, hoy hajxy quiaꞌa jagä judíospä. Coo hajxy jaduhṉ nmäbǿjcäm nebiä Abraham jecy miäbøjquiän, jaduhṉ quiähxøꞌøgy coo jaꞌa Abraham hajxy nhøjxhájtäm ndecyhájtäm. </v>
<v b="ROM" c="4" v="12">Højts judíoshajxy, højtsä Abraham jecy nhaphajt ndeedyhajt. Jaayaꞌay jaduhṉ pädaactsohṉä hawaꞌadstuum jeꞌeguiøxpä coo jaduhṉ miäbøjcy coo jaꞌa Dios yajtøjiaty waam̱baty hänajty tøø quiapxy tøø miädiaꞌagy. Tøyhajt jaduhṉ. Højts judíos, jaduhṉ højts nyajcircuncidarhaty nebiä Abraham jecy yajcircuncidarhajtiän. Pero tǿøyyämä Abraham jaꞌa Dios jaꞌa miädiaꞌagy hänajty miäbøjcä, cahnä hänajty yajcircuncidarhaty. Højts judíos, højts jaduhṉ mäbøjpä, jaanä jaduhṉ højts nmäbøjpä nebiä Abraham jecy miäbøjquiän. Jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo højtsä Abraham jecy nhøjxhajty ndecyhajty, coo højts jaduhṉ nmäbøcy, højts judíos. </v>
<v b="ROM" c="4" v="13">Jéquiänä Dios jaꞌa Abraham ñämaayy cooc hänajty yaa miähaneꞌemaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin näguipxy møødä yhap møødä yhoc. Jaꞌa Dios jaduhṉ mänaaṉ. Paadiä Abraham jaduhṉ ñämaayyä jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Abraham jaꞌa Dios miädiaꞌagy hajxy miäbøjcä, caꞌa jieꞌeguiøxpä cooc tyijy jaꞌa Abraham jia cudiuuṉ̃ nebiaty hänajty tøø yhaneꞌemyii. Pero coo jaꞌa Abraham jaduhṉ miäbøjcy coo jaꞌa Dios yajtøjiaty waam̱baty hänajty tøø quiapxy tøø miädiaꞌagy, paadiä Abraham jaduhṉ ñämaayyä coo jaꞌa Abrahamhajxy hänajty yaa miähaneꞌemaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin, møødä yhaphajxy, møødä yhoc‑hajxy. </v>
<v b="ROM" c="4" v="14">Haa caꞌa, jaduhṉä Dios miänaaṉ̃ cooc hajxy yaa miähaneꞌemaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin pønjaty jaduhṉ mäbøjp coo jaꞌa Dios yajtøjiaty waam̱baty hänajty tøø miänaꞌañ. Jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy coo jaꞌa Dios jaꞌa hoybä weenbä hajxy xmioꞌowáaṉäm jeꞌeguiøxpä coo hajxy jaduhṉ nmäbǿjcäm. Pero coo jaꞌa hoybä weenbä hajxy häxøpy nbáatäm jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa jecymiädiaꞌagy hajxy hoy ngudiúuṉäm, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä, cab jaduhṉ cu choobaaty coo jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ tøø xñämáayyäm coogä mayhajt hänajty tiunaꞌañ coo jaꞌa hoybä weenbä hajxy xmioꞌowáaṉäm. Ni jaduhṉ cu quiaꞌa tsoobaaty coo højts cu nmäbǿjcäm coo jaꞌa Dios jaduhṉ yajtøjiaty waam̱baty tøø quiapxy tøø miädiaꞌagy. </v>
<v b="ROM" c="4" v="15">Hix̱, cabä jecymiädiaꞌagy hajxy hoy ngudiúuṉäm, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Coo hajxy jaduhṉ ngaꞌa cudiúuṉäm, paady hajxy ngädiéhyyäm. Y paady jaduhṉ yhahixøꞌøy coo hajxy ngumädóow̱ämät. Pero pønjaty jaꞌa jecymiädiaꞌagy tøø quiaꞌa mädoy, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä, cab hajxy jaduhṉ quiumädow̱aꞌañ, hoy hajxy tøø quiaꞌa jagä tuṉ̃ nebiä Moisés jecy yhanehm̱iän. </v>
<v b="ROM" c="4" v="16">Coo jaꞌa Abraham jaduhṉ jecy miäbøjcä jaꞌa Dios miädiaꞌagy coo ñämaayyä coogä Abrahamhajxy hänajty yaa miähaneꞌemaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin, møødä yhap møødä yhoc‑hajxy, paadiä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa Dios jaꞌa hoybä weenbä hajxy nägøx̱iä xmioꞌowáaṉäm näꞌä mayhajt, coo jaꞌa Abraham hajxy nbamäbǿjcämät coo jaꞌa Dios yajtøjiaty waam̱baty tøø miänaꞌañ, møød højts judíos, møød mijts caꞌa judíospä. Coo jaꞌa Abraham hajxy jaduhṉ nbamäbǿjcämät, jaduhṉ mäwiin hajxy nägøx̱iä xyajmäbáatäm nebiä Abraham hajxy xyhaphájtäm xyhoc‑hájtäm. Jaduhṉ quiähxøꞌøgy coo jaꞌa Abraham hajxy nhøjxhájtäm ndecyhájtäm. </v>
<v b="ROM" c="4" v="17">Hix̱, jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän cooc jaꞌa Dios jaꞌa Abraham piädaacy coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy mayhagajptpä yhaphat yhoc‑hadǿøjät jaꞌa Abraham. Y miäbøjc jaꞌa Abraham jaduhṉ coo jaduhṉ ñämaayyä coogä tioꞌoxiøjc hänajty quioꞌnaꞌawaꞌañ, hoy hajxy hänajty tøø jia miäjaanä. Paadiä Abraham jaduhṉ miäbøjcy, ñajuøøby hänajty jaduhṉ coo jaꞌa Dios mäjaa miøødä coo jaꞌa hoꞌoguiäyaꞌay yagjujypiøjtägátsät, y coo mäjaa miǿødäbä coo jaꞌa jäyaꞌay quiunúuꞌxät jaꞌa hajxy hänajty caꞌa miim̱b caꞌa cahbnä. Y coo jaꞌa Abraham hajxy jaduhṉ nbamäbǿjcäm, jaduhṉ mäwiin hajxy nmäbáatäm nebiä Abraham hajxy xyhaphájtäm xyhoc‑hájtäm. Jaduhṉ quiähxøꞌøgy coo jaꞌa Abraham hajxy nhøjxhájtäm ndecyhájtäm. </v>
<v b="ROM" c="4" v="18-21">Coo jaꞌa Dios jaꞌa Abraham jaduhṉ jecy ñämaayy coogä mayhagajptpä‑jäyaꞌayhajxy hänajty yhaphadaꞌañ tieedyhadaꞌañ jaꞌa Abraham, tøø jaꞌa Abrahamhajxy hänajty miäjaanä møødä tioꞌoxiøjc. Mägoꞌx‑jomøjtä Abraham hänajty miøødä. Y jaꞌa tioꞌoxiøjc, jaꞌa Sarahajpä, cahnä hänajty ñäꞌägädä huungpaadyñä, hoyyä jomøjt hänajty tøø jia nøcxnä coo yhuungpáadät. Pero cabä Abraham jaduhṉ ñäꞌägädä møjpädaacy coo hajxy hänajty tøø miäjaanä. Hamuumduꞌjootä Abraham jaduhṉ miäbøjcy nägøꞌø nädecypiä neby hänajty tøø ñämaꞌayiijän jaꞌa Diósäm coog hänajty jäyaꞌay may yhaphat yhoc‑hadaꞌañii. Paady jaduhṉ tiøjiajty. Jaduhṉ jim̱ myiim̱bä cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän cooc jaꞌa Abraham yhap yhoc‑hajxy hänajty jiaanc̈h tehm̱ miayøꞌøwaꞌañ. Paadiä Abraham jaduhṉ miäbøjcy, ñajuøøby hänajty jaduhṉ coo jaꞌa Dios mäjaa miøødä coo jaduhṉ yajtøjiádät waam̱baty hänajty tøø quiapxy tøø miädiaꞌagy. Mänitä Abraham jaꞌa Dios jaduhṉ miøjpädaacy jiaanc̈hpädaacy. </v>
<v b="ROM" c="4" v="22">Coo jaꞌa Abraham jaduhṉ miäbøjcy, paady hawaꞌadstuum piädaacä. </v>
<v b="ROM" c="4" v="23">Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän coo jaꞌa Abraham piädaacä hawaꞌadstuum jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Dios miädiaꞌagy miäbǿjcäxä coogä Dios yajtøjiaty waam̱baty tøø quiapxy tøø miädiaꞌagy. </v>
<v b="ROM" c="4" v="24">Jaanä jaduhṉ højtsä Diosmädiaꞌagy xñänǿøm̱ämbä. Coo jaꞌa Dios jaꞌa miädiaꞌagy hajxy jaduhṉ nmäbǿjcämbät, jaduhṉä Dios hajxy xpiädáacämbät hawaꞌadstuum, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Dios jaꞌa Jesucristo yagjujypiøjtägajch. Jaꞌa Jesucristo, jeꞌe hajxy nWiindsøṉhájtäm. </v>
<v b="ROM" c="4" v="25">Jaayaꞌay jaduhṉ nähdujcä coo hajxy xñähhoꞌtúutäm. Jaduhṉä nbojphájtäm jaꞌa ngädieeyhájtäm hajxy xyajnähwáatsäm. Y coo jaꞌa Jesucristo jaduhṉ yagjujypiøjtägajtsä, jaduhṉ hajxy nmähmǿøyyänä hawaꞌadstuum. </v>
<v b="ROM" c="5" v="1">Hoorä, coo hajxy nmäbǿjcäm coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, paadiä Dios hajxy tøø xyajnähwáatsäm jaꞌa nbojphájtäm jaꞌa ngädieeyhájtäm. Paady hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum. Jootcujcä Dios hajxy jaduhṉ xmiøødhíjtäm. </v>
<v b="ROM" c="5" v="2">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy jaduhṉ tøø xñähhoꞌtúutäm, coo jeꞌe jiujypiøjtägajch, paadiä Dios hajxy xquiumáayyänä. Paady hajxy nxooṉdáacäm. Y coo jaa tøyhajt hajxy jaduhṉ nmøødhájtäm coo jaꞌa Dios hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm maa jaꞌa wyiinduumän, paady hajxy jootcujc nhíjtäm. </v>
<v b="ROM" c="5" v="3-4">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, xooṉdáacäm hajxy hädaa yaabä naax̱wiin, hoy hajxy yaa nja tsaac̈hpǿjcäm. Coo hajxy nmeeꞌxtújcämät, jaduhṉä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy ngudiúuṉämät. Y coo hajxy jaduhṉ hoy ngudiúuṉämät, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhadáaṉäm coo jaꞌa Dios hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm maa jaꞌa wyiinduumän. Coo hajxy jaduhṉ nnajuǿøyyäm coo hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm, paady hajxy yaa nxooṉdáacäm, hoy hajxy yaa nja tsaac̈hpǿjcäm. </v>
<v b="ROM" c="5" v="5">Coo jaꞌa Dios jaduhṉ miänaꞌañ coog hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm maa jaꞌa wyiinduumän, yejpiä Dios jaꞌa tøyhajt jaduhṉ. Cab hajxy jaduhṉ xwyiinhǿhṉäm. Hix̱, tøø jaꞌa Dioshespíritu hajxy xyhadägøøyy xjioottägǿøyyäm. Jaduhṉ hajxy xyajnajuǿøyyäm coo hajxy xjiaanc̈h tehm̱ chójcäm hamuumduꞌjoot. </v>
<v b="ROM" c="5" v="6">Coo jaꞌa Dios yajnähdijy coo hänajty tøø yhabaatnä, mänitä Jesucristo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm. Jaduhṉä nbojhájtämä ngädieeyhájtäm hajxy xyajnähwáatsäm. Cab hajxy hänajty hoy nnähwaꞌadsáaṉäm hamdsoo jeꞌeguiøxpä coo hajxy hänajty ngahwiindøyhájtäm. </v>
<v b="ROM" c="5" v="7">Hix̱, caj miic̈h pøṉ xchoj nähhoꞌtúꞌudät, hoy miic̈h hänajty mja hojiäyaꞌayhaty. </v>
<v b="ROM" c="5" v="8">Pero jaꞌa Dios hajxy xjiaanc̈h tehm̱ chójcäm, paadiä Jesucristo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm, hoy hajxy hänajty nja cuboj nja cugädieeyhájtäm. </v>
<v b="ROM" c="5" v="9">Hoorä, coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, coo jaꞌa Dios hajxy tøø xpiädáacäm hawaꞌadstuum, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa Dios hajxy xquiaꞌa yajcumädow̱áaṉäm. </v>
<v b="ROM" c="5" v="10">Coo hajxy hijty cøx̱ypänejpiä njäyaꞌayhájtäm, jaduhṉ mäwiin hijty piaady néjjiäm coo jaꞌa Dios hajxy hijty nmädsiphájtäm. Pero coo jaꞌa yHuung Jesucristo hajxy hoy tøø xñähhoꞌtúutäm, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä, paady cabä Dios hajxy nmädsiphájtänä. Hoyyä Dios hajxy xyhuunghájtänä. Tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdiä Dios hajxy nmøødhíjtänä. Y coo jaꞌa Jesucristo jiujypiøjtägajch, coo jim̱ ñøcxtägajch maa jaꞌa Tieediän, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉämbä. </v>
<v b="ROM" c="5" v="11">Jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtämbä coo jaꞌa Dios hajxy xquiumáayyänä. Paady hajxy jaduhṉ xquiumáayyänä coo jaꞌa Jesucristo jaꞌa nbojpä ngädieey hajxy tøø xyajnähwáatsäm. Tsøcxä hajxy jaduhṉ xooṉdáacäm. </v>
<v b="ROM" c="5" v="12">Hoorä, tuꞌjäyaꞌay jecy quiaꞌa cudiuuṉdsohṉ̃ neby hänajty tøø yhaneꞌemyiijän jaꞌa Diósäm. Jaꞌa Adánhøch jaduhṉ nnänøøm̱by, jaꞌa hajxy jecy nhaphájtäm ndeedyhájtäm. Jaduhṉä pojpä cädieey yaa chohṉdaacy hädaa yaabä naax̱wiin. Y coo jaꞌa Adán jaduhṉ jecy quiädiehy, paady jaduhṉ yhuuc hoꞌtsohm̱bä. Y coo jaꞌa Adán hajxy jaduhṉ jecy nhaphájtäm ndeedyhájtäm nägøx̱iä, paady hajxy nbagädiéhyyäm, paady hajxy nbahóꞌcäm. </v>
<v b="ROM" c="5" v="13-14">Høxtä jecyjiäyaꞌabiaady hajxy haxøøg jiäyaꞌayhajty, paady hajxy nägøx̱iä yhoꞌcy, hoyyä Moisés hänajty quiaꞌa jagä miṉ̃ñä, quiaꞌa jagä caꞌayñä, hoyyä Dios hänajty quiaꞌa jagä haneꞌemyñä coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy hoy jiäyaꞌayhádät nebiä Moisés jecy quiujahyyän, hoy hajxy hänajty quiaꞌa jagä pagädiehbiä nebiä Adán hänajty tøø quiädieeyän. Hoyyä Dios hänajty quiaꞌa jagä haneꞌemyñä coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy hoy jiäyaꞌayhádät, nägøx̱iä jäyaꞌayä pojpä cädieey hajxy hänajty miøødä. Y jaꞌa Adán, jaduhṉ jeꞌe jecy ñämaayyä cooc hänajty yhoꞌogaꞌañ, pø cab hänajty jaduhṉ quiudiunaꞌañ nebiä Dios hänajty tøø yhaneꞌemiän. Y coo jaꞌa Moisés jaduhṉ cujecy quiujahy nebiatiä Dios hänajty tøø yhaneꞌemiän, jaduhṉä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä ñämáayyäbä coogä Adán hajxy hänajty nägøx̱iä piahoꞌogaam̱bä, pø cab hajxy hänajty quiudiunaꞌañ nebiä Dios hänajty tøø yhaneꞌemiän. Jaꞌa jecyjiäyaꞌayhajxy hänajty jiibä, cahnä Moisés hänajty quiujaayñä nebiatiä Dios hänajty tøø yhaneꞌemy, cab hajxy hänajty jaduhṉ nämay ñajuøꞌøy coo hajxy hänajty yhoꞌogaꞌañ, pø haxøøg hajxy hänajty jiäyaꞌayhaty. </v>
<v b="ROM" c="5" v="15">Coo jaꞌa Adán jaꞌa Dios miädiaꞌagy jaduhṉ jecy quiaꞌa cudiuuṉä, paady hajxy nägøx̱iä nhóꞌcäm. Pero coo jaꞌa Jesucristo jaꞌa Tieediä miädiaꞌagy jaduhṉ quiudiuuṉä, paady hajxy nnähwaats nguhwáatsäm. Coo jaꞌa Jesucristo hajxy jaduhṉ hoy xñähhoꞌtúutäm, paadiä Dios hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum. Møjmayhajtä Dios jaduhṉ tiuuṉ maa højtshájtäm, pønjatiä miädiaꞌagy tøø miäbøjcä jaꞌa Jesucristocøxpä. Paady hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm maa jaꞌa wyiinduumän. </v>
<v b="ROM" c="5" v="16">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy hoy tøø xñähhoꞌtúutäm, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa nbojpä ngädieey hajxy jaduhṉ xyajnähwáatsäm nägøx̱iä, pønjaty tøø miäbøcy jaꞌa Jesucristocøxpä. Paadiä Dios hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum. Paady hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm maa jaꞌa wyiinduumän. </v>
<v b="ROM" c="5" v="17">Jaduhṉds jeꞌe, coo jaꞌa Adán jaꞌa Dios miädiaꞌagy jecy quiaꞌa cudiuuṉä, paady hijty yhawiinmatsä coo jaꞌa Dios hajxy xpiädáacämät haxøøgtuum. Pero tøø jaꞌa Jesucristo hajxy xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm. Møjmayhajtä Dios jaduhṉ tiuuṉ. Paadiä Dios hajxy xquiaꞌa pädaꞌagáaṉäm haxøøgtuum, pønjaty hawaꞌadstuum. Y paady højtsä hoyhajtä weenhajt yaa nbaadáaṉäm hädaa yaabä naax̱wiin jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xyajnähwaats tøø xyajcuhwáatsäm. </v>
<v b="ROM" c="5" v="18-19">Mänaa jaꞌa Jesucristo yaa yhitiän hädaa yaabä naax̱wiin, caꞌxiä Tieediä miädiaꞌagy quiudiuuṉä mäduhṉ̃tiä yaa yhijty. Y coo hajxy jaduhṉ xñähhoꞌtúutäm, jaꞌa Tieediä miädiaꞌagy jaduhṉ quiudiuuṉä. Jaduhṉ hajxy xyajnähwáatsäm. Coo hajxy jaduhṉ nmäbǿjcämät coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xjiaanc̈h nähhoꞌtúutäm, mänitä Dios hajxy xpiädáacämät hawaꞌadstuum. Hoorä, jaꞌa Adán, haxøøg jeꞌe jecy jiäyaꞌayhajty. Cabä Adán jaꞌa Dios miädiaꞌagy jecy ñäꞌägädä cudiuuṉä. Y coo jaꞌa Adán hajxy jecy nhaphájtäm ndeedyhájtäm, paadiä Dios miädiaꞌagy hajxy ngaꞌa näꞌägädä cudiunáaṉämbä. Coo hajxy jaduhṉ ngaꞌa cudiunáaṉäm, paady hijty yhawiinmatsä coo jaꞌa Dios hajxy jiiby cu xpiädáacäm haxøøgtuum. Pero coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, paady hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm Dioswiinduum. Jaduhṉä Dios mayhajt møj jiaanc̈h tehm̱ tiuuṉ̃ maa højtshájtäm. </v>
<v b="ROM" c="5" v="20-21">Coo jaꞌa Dios jecy yhanehm̱y coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy hoy jiäyaꞌayhádät, mänitä Moisés jaduhṉ quiujahy. Y coo jaꞌa nocy hajxy ngápxämät, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä, jaduhṉ hajxy nnajuǿøyyämät coo hajxy njaanc̈h cädiéhyyäm. Hoy hajxy jaduhṉ nja najuǿøyyäm, cab hajxy nmäbǿjcäm. Pero xjiaanc̈h tehm̱ ñäxúuꞌtsämä Dios. Paadiä møjmayhajt jiaanc̈h tehm̱ tiuuṉ̃ maa højtshájtäm. Jaduhṉds jeꞌe, coo hajxy ngädiéhyyäm, paady hajxy nhóꞌcäm. Pero coo jaꞌa Dios hajxy xñäxúuꞌtsäm, paadiä Jesucristo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Jaduhṉä Dios hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum. Mänit hajxy xyagjugyhadáaṉäm cøjxtaꞌaxiøø nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="ROM" c="6" v="1">Cab jaduhṉ ñäꞌägädä hahixøꞌøy coo hajxy nmänáaṉämät: “Tsøg hajxy cädiéhyyäm tehṉgajnä. Haa caꞌa, tehṉgajnä Dios hajxy xñäxuudsáaṉäm.” </v>
<v b="ROM" c="6" v="2">Caj pues, cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo hajxy tehṉgajnä ngädiéhyyämät. Haa caꞌa, tøø jaꞌa pojpä cädieey hajxy nnajtshixǿøyyänä coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy tøø nmäbǿjcäm jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="ROM" c="6" v="3-5">Tøgä cab hajxy mnajuøꞌøyä coo jaꞌa Jesucristo hajxy nmøødhíjtäm tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy coo hajxy tøø nnäbéjtäm jaꞌa Jesucristocøxpä. Y coo hajxy jaduhṉ tøø nnäbéjtäm jaꞌa Jesucristocøxpä, jaduhṉ mäwiin piaady néjjiämä Jesucristo hajxy häxøpy näguipxy tøø nmøødhóꞌcäm. Jaanä jaduhṉ mäwiin piaatpä néjjiämä Jesucristo hajxy häxøpy näguipxy tøø nmøødnaax̱tägǿøyyäm. Coo jaꞌa pojpä cädieey hajxy tøø nnajtshixǿøyyänä, jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy coo hajxy jaduhṉ ween ngaꞌa jatcǿøyyänä haxøøg. Y coo jaꞌa Dios jaꞌa Jesucristo yagjujypiøjtägajch jaꞌa miäjaahaam, mänitä Jesucristo jugyhajt hawiinjem̱ybiä miøødhajty. Jaanä jaduhṉ højtshájtämbä, coo hajxy nnäbéjtäm, jaduhṉ mäwiin piaady néjjiämä Jesucristo hajxy häxøpy näguipxy tøø nmøødjujypiøjtägájtsäm. Paadiä jugyhajt hajxy hawiinjem̱ybiä nmøødhájtämbä. Tøyhajt jaduhṉ. Jaduhṉä hojiootä howyiinmahñdy hajxy nmøødhájtämät. Jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy coo jaꞌa Dios hajxy xyagjugyhadáaṉäm cøjxtaꞌaxiøø neby jeꞌe jiugyhatiän. </v>
<v b="ROM" c="6" v="6">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm cruzcøxp, mänitä nhaxøøgwiinmahndyhajxy quiuhdägóoyyänä nebiä haxøøgwiinmahñdy hajxy nägøx̱iä hijty nmøødhájtäm. Coo jaꞌa nhaxøøgwiinmahñdyhajxy jaduhṉ quiuhdägóoyyänä, paadiä Jesucristo hajxy nmøødhíjtänä tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy. Paady hajxy jaduhṉ tøø xñähhoꞌtúutäm, jaduhṉä nhaxøøgwiinmahñdyhajxy jaduhṉ quiuhdägóoyyänä. Jaduhṉä njoot hajxy ngaꞌa pädáacänät maa jaꞌa haxøøgpän. </v>
<v b="ROM" c="6" v="7">Pøṉä Jesucristo hänajty møødhijp tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy mänaa jaꞌa Jesucristo yhoꞌoguiän, cabä jioot piädaacnä maa jaꞌa haxøøgpän. </v>
<v b="ROM" c="6" v="8">Coo hajxy nmäbǿjcäm coo jaꞌa Jesucristo hajxy jaduhṉ tøø xñähhoꞌtúutäm møød coo jadähooc jiujypiøjcy, jaduhṉ mäwiin miäbaady néjjiäm coo jaꞌa Jesucristo hajxy häxøpy näguipxy tøø nmøødjujypiǿjcäm. Paady hajxy jaduhṉ njugyhadáaṉäm cøjxtaꞌaxiøø neby jeꞌe jiugyhatiän. </v>
<v b="ROM" c="6" v="9">Coo jaꞌa Jesucristo jiujypiøjtägajch, cab jaduhṉ mänaa yhoꞌtägatsaaṉnä. Homiänaaxøøjä homiänaadsuujä jiugyhadaꞌañ. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="ROM" c="6" v="10">Hix̱, tähoocnähhoꞌtuꞌutiä jaꞌa Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm. Jaduhṉä nbojpä ngädieey hajxy tøø xyajnähwáatsäm. Y coo jaꞌa Jesucristo tøø jiujypiøjtägajtsnä, paady homiänaaxøøjä homiänaadsuujä jaꞌa Dios miøødhidaaṉnä. </v>
<v b="ROM" c="6" v="11">Jaanä jaduhṉ højtshájtämbä, coo jaꞌa Jesucristo hajxy nmøødhíjtänä tuꞌugmädiaꞌagy, tsøg hajxy jahmiejtstáacäm coo jaꞌa nhaxøøgwiinmahñdyhajxy tøø quiuhdägóoyyänä. Jaduhṉ hajxy tsøc jahmiejtstáacämbä coo hawiinjem̱ybiä jugyhajt hajxy nmøødhájtänä nebiä Jesucristo hänajty miøødhatiän mänaa jiujypiøjtägachän. Paadiä Dios hajxy nmøødhíjtämbä tuꞌugmädiaꞌagy. </v>
<v b="ROM" c="6" v="12">Cab hajxy cøx̱ypänejpiä tsøc jatcǿøyyänä. Cabä njootä ngopc hajxy nbädáacänät maa jaꞌa haxøøgpän. </v>
<v b="ROM" c="6" v="13">Cabä ngøꞌø ndecy hajxy nyaghanájxänät, ni jaꞌa nhaawhájtäm. Tsøgä Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot cudiúuṉäm. Coo jaꞌa Jesucristo hajxy hänajty nmøødhíjtäm tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy mänaa yhoꞌoguiän, møød mänaa jiujypiøjtägachän, paadiä Dios hajxy nmøødhíjtänä tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy. </v>
<v b="ROM" c="6" v="14-15">Paadiä Dios hajxy xquiumáayyäm coo mayhajt tøø tiuṉ̃ maa højtshájtäm, caꞌa jieꞌeguiøxpä coo jaꞌa mädiaꞌagy hajxy nja wiꞌi quiudiunáaṉäm, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Coo jaꞌa Dios mayhajt jaduhṉ tiuuṉ̃ maa højtshájtäm, jeꞌec̈h jaduhṉ nnänøøm̱by coo hajxy xyajnähwaats, coo hajxy xyajcuhwáatsäm. Hoyyä Dios mayhajt jaduhṉ tiuuṉ̃ maa højtshájtäm, cab jaduhṉ ñäꞌägä hahixøꞌøy coo hajxy haxøøg njatcǿøyyämät tehṉgajnä. </v>
<v b="ROM" c="6" v="16">Tsøg hajxy paquiä mädiáacäm neby hajxy yaa nguhdujthájtäm hädaa yaabä naax̱wiin. Jaduhṉä cuhdujt hajxy nmøødhájtäm coo hajxy nwiimbíiw̱ämät pøṉ jaduhṉ nmädunáaṉäm. Y jaduhṉ hajxy ngudiúuṉäm nebiatiä nwiindsøṉhájtäm hajxy xyhanéhm̱äm. Jaanä jaduhṉä cuhdujt hajxy nmøødhájtämbä coo hajxy nwiimbíiw̱ämät mädyii hajxy nyajtunáaṉäm, jaꞌa Diosmädiaꞌagy, o jaꞌa nhaxøøgwiinmahñdyhájtäm. Coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy nyajtúuṉämät, mänitä Dios hajxy jaduhṉ xquiumáayyämät. Pero coo jaꞌa nhaxøøgwiinmahñdy hajxy nyajtúuṉämät, cabä Dios hajxy jaduhṉ nmøødhíjtämät tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy. Mänitä Dios hajxy xpiädáacämät haxøøgtuum. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="ROM" c="6" v="17">Dioscujúꞌuyäp jaꞌa Dios coo mijtsä Diosmädiaꞌagy hamuumduꞌjoot myajtuuṉnä neby hajxy tøø mmäbøquiän. Cahnä Diosmädiaꞌagy hajxy mmädoyñä, haxøøg hajxy hijty mjäyaꞌayhaty. </v>
<v b="ROM" c="6" v="18">Coo mijts tøø mmäbøcy coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, paadiä mhaxøøgwiinmahñdy hajxy tøø mnajtshixøøñä. Tøø jaꞌa mjoot hajxy mbädaꞌagy coo hajxy hamuumduꞌjoot mhojiäyaꞌayhájnät. </v>
<v b="ROM" c="6" v="19">(Páadyhøch jaduhṉ nmädiaꞌagy neby hajxy yaa nguhdujthájtäm hädaa yaabä naax̱wiin, jaduhṉ hajxy hoy mwiinjuǿꞌøwät. Cab hajxy jaduhyyä hoy mwiinjuøꞌøwaꞌañ.) Hijty, jaanc̈h tehm̱ yhaxøøgjaty hajxy hijty mjäyaꞌayhaty. Cøx̱ypänejpiä hajxy hijty mjaanc̈h tehm̱ jiatcøꞌøy. Maas hanax̱iä hajxy hänajty mjatcøꞌøwaꞌañ tehṉgajnä. Pero tøø jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mmäbøjnä jaꞌa Jesucristocøxpä, paadiä Diosmädiaꞌagy hajxy myajtúuṉnät nägøꞌø nädecypiä. </v>
<v b="ROM" c="6" v="20">Coo jaꞌa mhaxøøgwiinmahñdy hajxy hijty myajtuṉ̃, cabä mjoothajxy hijty chocy coo hajxy hoy mjäyaꞌayhádät. Coo hajxy häxøpy tøø mhojiäyaꞌayhaty, tøø jaꞌa Dios hajxy häxøpy xquiumay. </v>
<v b="ROM" c="6" v="21">Hoc̈hähdiuuṉnä hajxy hijty mjatcøꞌøy. Cabä tii hoybä hajxy hijty mbaady. Haxøøgtuum hajxy hijty mnäꞌägädä hädaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="ROM" c="6" v="22">Paadiä Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, coo jaꞌa mhaxøøgwiinmahñdy hajxy jaduhṉ mnajtshixǿꞌøwät. Tøyhajt jaduhṉ. Paadiä Jesucristo hajxy mmøødhijnä tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy. Coo jaꞌa mjoot hajxy hamuumduꞌjoot tøø mbädaꞌagy coo jaꞌa Dios hajxy mmøødtunaꞌañ, paadiä hoyhajtä weenhajt hajxy mbaadaꞌañ. Jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy, coo mijtsä Dios hoyhänaꞌc xyagjadaꞌañ nebiä Jesucristo yhoyhänaꞌc‑hatiän, paadiä Dios hajxy xyagjugyhadaꞌañ cøjxtaꞌaxiøø neby jeꞌe jiugyhatiän. </v>
<v b="ROM" c="6" v="23">Coo hajxy cøx̱ypänejpiä njatcǿøyyämät, cabä Dios hajxy jaduhṉ nmøødhíjtämät tuꞌugmädiaꞌagy, møød haxøøgtuum hajxy nhädáacämät. Pero tøø jaꞌa Dios mayhajt tiuṉ̃ coo jaꞌa yHuung hajxy yaa tøø xyajnäguéjxäm, jaꞌa Jesucristo, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Hoyyä Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm. Jaduhṉä Dios hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum. Coo hajxy jaduhṉ nmäbǿjcämät, mänitä Dios hajxy xyagjugyhájtämät cøjxtaꞌaxiøø neby jeꞌe jiugyhatiän. </v>
<v b="ROM" c="7" v="1">Mäguꞌughajpädøjc, mnajuøøby hajxy jaduhṉ nebiä cuhdujt yaa myiṉ̃ hädaa yaabä naax̱wiin. Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy møjcuhdujtmøødpä, jaꞌa hänaꞌc hajxy jaduhṉ xyhanéhm̱äm mäduhṉ̃tiä hajxy yaa njugyhájtäm, túhm̱äts. Pero coo hajxy nhóꞌcänä, cab hajxy jaduhṉ xyhanéhm̱änä. </v>
<v b="ROM" c="7" v="2-3">Høxtahm̱dsä toꞌoxiøjc jaꞌa yaꞌadiøjcmøødpä, jaduhṉä cuhdujt myiṉ̃ coo hajxy ñimiøødtsänaꞌawǿøjät mäduhṉ̃tiä hajxy nämetsc jiugyhaty. Hoorä, coo jaꞌa toꞌoxiøjc wiingyaꞌadiøjc miøødtsänáꞌawät, y jeꞌenä ñihyhap jiugyhatyñä, haxøøgä toꞌoxiøjc jaduhṉ jiatcǿꞌøwät. Hix̱, cabä cuhdujt jaduhṉ myiṉ̃ coo jaduhṉ jiatcǿꞌøwät. Pero coodsä ñihyhap yhóꞌogät, mänitä quix̱y cuhdujt miǿødänä coo piøjtägátsät, y cab jaduhṉ ñejpiä. </v>
<v b="ROM" c="7" v="4">Hoorä, mäguꞌughajpädøjc, coo mijtsä Jesucristo hänajty mmøødhity tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy mänaa yhoꞌoguiän, paadiä jecymiädiaꞌagy hajxy xquiaꞌa hanehm̱nä, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdiä Jesucristo hajxy hänajty mmøødhíjtäbä mänaa jiujypiøjtägachän. Tøø jaꞌa mjoot hajxy mbädaꞌagy coo jaayaꞌay hajxy mmøødtúnät. Jaduhṉä Dios hajxy mmøødtúum̱bät. </v>
<v b="ROM" c="7" v="5">Cahnä hajxy hänajty nmäbǿjcäm coo jaꞌa Jesucristo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm, jaduhṉä njoot hajxy hänajty nnäꞌägädä pädáacäm coo hajxy hänajty jaduhṉ njatcøꞌøwáaṉäm hoñejpiä. Paady hajxy hijty nhädaꞌagáaṉäm jiiby møjcuꞌuhaam. Jaanc̈h tehm̱ yhaxøøg hajxy hänajty nwiinmahñdyhájtäm. Hoyyä mädiaꞌagy hajxy hänajty nja mädóow̱äm, jaꞌa Dios jaꞌa Moisés jecy ñajtscapxǿøyyäbä, cab hajxy hänajty nyajtunáaṉäm. </v>
<v b="ROM" c="7" v="6">Cahnä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty nmäbǿjcäm jaꞌa Jesucristocøxpä, tehṉgajnä jaꞌa jecymiädiaꞌagy hajxy hänajty nja wiꞌi quiudiunáaṉäm, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Jadúhṉäc tyijy hajxy hänajty nnähwaꞌadsáaṉäm. Pero coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, paadiä jecymiädiaꞌagy jaduhm̱bä xquiaꞌa hanéhm̱nä. Coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xyajnähwáatsäm, jaduhṉ hajxy xyagjugyhadáaṉäm cøjxtaꞌaxiøø neby jaayaꞌay jiugyhatiän. Y xpiuhbéjtämä Dioshespíritu hajxy nebiä Dios hajxy hoy nmøødtúuṉämät. </v>
<v b="ROM" c="7" v="7-9">Cáhnøc̈hä jecymiädiaꞌagy hänajty nmädoyñä, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä, cábøch hänajty nnajuøꞌøy cooc̈h hänajty hoy ngaꞌa jäyaꞌayhaty. Pero cooc̈h jecymiädiaꞌagy jaduhṉ nwiinjuøøñä, páadyhøch nnajuøøñä cooc̈h cøx̱ypänejpiä njatcøꞌøy hoñejpiä. Cooc̈hä haxøøgwiinmahñdy jaduhṉ njaanc̈h tehm̱ miøødä, páadyhøc̈hä njoot hijty chocy cooc̈h cøx̱ypänejpiä njatcǿꞌøwät hoñejpiä nebiatiä jecymiädiaꞌagy hajxy xjia hanéhm̱äm coo hajxy ngaꞌa jatcǿøyyämät, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Y cooc̈hä jecymiädiaꞌagy jaduhṉ nmädoy, maas hanáx̱iøch cøx̱ypänejpiä njaac jatcøꞌøy tehṉgajnä. Páadyhøc̈hä tøyhajt nmøødä cooc̈h hijty ngaꞌawaꞌañ haxøøgtuum. </v>
<v b="ROM" c="7" v="10">Hóyhøch ndijy jaduhṉ ngudiunaꞌañ jaꞌa jecymiädiaꞌagy, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Y cooc̈h häxøpy hoy ngudiuṉ̃, hawaꞌadstúumhøc̈hä Dios cu xpiädaacy. Pero cábøc̈hä jecymiädiaꞌagy jaduhṉ hoy nnäꞌägädä cudiunaꞌañ, páadyhøch hawiinmats nhädáꞌagät haxøøgtuum. </v>
<v b="ROM" c="7" v="11">Hoy ndíjyhøc̈hä jecymiädiaꞌagy hänajty nyajtunaꞌañ, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Jaduhṉ ndíjyhøc̈hä Dios jaꞌa hoyhajtä weenhajt xmioꞌowaꞌañ. Pero cábøc̈hä tøyhajt hänajty nnäꞌägä møødä. Cooc̈hä haxøøgwiinmahñdy hänajty nmøødä, páadyhøc̈hä jecymiädiaꞌagy hänajty hoy ngaꞌa yajtuṉ̃, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Páadyhøch hänajty ngaꞌawaꞌañ haxøøgtuum. </v>
<v b="ROM" c="7" v="12">Jaꞌa jecymiädiaꞌagy jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä, jeꞌe hajxy xyhanéhm̱äm coo hajxy hoy njäyaꞌayhájtämät. Jaduhṉ miädiaꞌagy neby hajxy hoy njäyaꞌayhájtämät. Xyajnajuǿøyyäm hajxy jaduhṉ coo jaꞌa Dios howyiinmahñdy jiaanc̈h tehm̱ miøødä. </v>
<v b="ROM" c="7" v="13">Paadiä jecymiädiaꞌagy jaduhṉ yhoyyä, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Pero hóyhøch hänajty tøø nja mädoy, tehṉgájnøch hänajty haxøøg nwiꞌi jiäyaꞌayhatyñä. Páadyhøch hijty jiiby ngaꞌawaꞌañ haxøøgtuum. Hix̱, cábøc̈hä nwiinmahñdy hänajty yhoyyä. Y cooc̈hä jecymiädiaꞌagy jaduhṉ nmädooyy, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä, maas hanáx̱iøch hänajty haxøøg njatcøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="ROM" c="7" v="14">Jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa jecymiädiaꞌagy hajxy xyhawáaṉäm coo jaꞌa Dios howyiinmahñdy jiaanc̈h tehm̱ miøødä. Jaanä jaduhṉ hajxy xyhawáaṉämbä coo Dios jaꞌa jioot chocy coo hajxy hoy njäyaꞌayhájtämät. Pero højts, cab højts hoy nnäꞌägädä jäyaꞌayhájtäm, jeꞌeguiøxpä coo højts hädaa yaabä naax̱wiimbä wiinmahñdy nmøødhájtäm. Hamdsoojoot hajxy jaduhṉ haxøøg njatcǿøyyäm. </v>
<v b="ROM" c="7" v="15">Jaduhṉä njoothajxy jia wiꞌi chójcäm coo hajxy hoy njäyaꞌayhájtämät, pero cab hajxy nnäꞌägädä jadáaṉäm hojiäyaꞌayhat. Pätiidä hajxy jaduhṉ coo ngaꞌa jadáaṉäm. Cøx̱ypänejpiä hajxy nwiꞌi jiatcǿøyyäm, hoy hajxy nja najuǿøyyäm coo jaduhṉ yhaxøøgä. </v>
<v b="ROM" c="7" v="16">Nnajuǿøyyäm hajxy jaduhṉ coo jaꞌa jecymiädiaꞌagy yhoyyä, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Jaduhṉä njoothajxy jia tsójcäm coo hajxy ngudiúuṉämät nebiatiä jecymiädiaꞌagy hajxy xyhanéhm̱äm. Pero cab hajxy hoy nnäꞌägädä cudiunáaṉäm. </v>
<v b="ROM" c="7" v="17">Pero, caꞌa yhamdsoojoot hajxy jaduhṉ haxøøg njatcǿøyyäm. Jaꞌa nhaxøøgwiinmahñdy hajxy jaduhṉ xyagjatcǿøyyäm haxøøg. </v>
<v b="ROM" c="7" v="18-19">Cabä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy ngudiunáaṉäm hamdsoojoot, hoyyä njoothajxy jia tsójcäm coo hajxy ngudiúuṉämät. Haxøøg hajxy njatcǿøyyäm, hoyyä njoothajxy jaduhṉ quiaꞌa jagä tsójcäm coo hajxy jaduhṉ njatcǿøyyämät. </v>
<v b="ROM" c="7" v="20-21">Hix̱, jaꞌa nhaxøøgwiinmahñdy hajxy haxøøg xyagjatcǿøyyäm, caꞌa yhamdsoojootä. </v>
<v b="ROM" c="7" v="22">Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy hajxy xyhanéhm̱äm nebiaty hajxy hoy njäyaꞌayhájtämät. Njoodóotyhøch ngopcóotyhøch jaduhṉ njuøꞌøy coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy jiaanc̈h tehm̱ yhoyyä. </v>
<v b="ROM" c="7" v="23">Nnajuǿøbiøch jaduhṉ cooc̈hä haxøøgwiinmahñdy njaanc̈h tehm̱ miøødä. Páadyhøc̈hä howyiinmahñdy hoy ngaꞌa näꞌägädä yajtunaꞌañ. Hix̱, jaꞌa nhaxøøgwiinmáhñdyhøch haxøøg xyagjäyaꞌayhajp. Y cábøch hoy nnäꞌägädä najtshixøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="ROM" c="7" v="24">Cooc̈h häxøpy pøṉ hoy xquiaꞌa yajnähwaꞌadsaꞌañ jaꞌa nhaxøøgwiinmáhñdyhøch, cábøc̈hä Dios häxøpy hoy nmøødhidaꞌañ tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy. Jíibyhøch häxøpy nhädaꞌagaꞌañ møjcuꞌuhaam. Jaanc̈h tehm̱ yhoñäxúuꞌtsnøch häxøpy nhity. </v>
<v b="ROM" c="7" v="25">Pero nmóobiøc̈hä Dios Dioscujúꞌuyäp cooc̈hä Jesucristo tøø xyajnähwaꞌac̈h, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Páadyhøc̈hä Diosmädiaꞌagy hoy nyajtunaꞌañ jaꞌa nhowyiinmahñdyháamhøch, hóyhøc̈hä haxøøgwiinmahñdy nja møødnä. Jeꞌec̈h tähoocjaty haxøøg xyagjatcøøby. </v>
<v b="ROM" c="8" v="1">Hoorä, hawaꞌadstuum hajxy nmähmǿøyyänä coo jaꞌa Jesucristo hajxy nmøødhíjtäm tuꞌugmädiaꞌagy. Jaduhṉ hajxy ngudiúuṉäm nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy xyhanéhm̱äm. Cab hajxy cøx̱ypänejpiä njatcǿøyyänä. </v>
<v b="ROM" c="8" v="2">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, paady hajxy xmiøødhíjtäm tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy. Paadiä Dioshespíritu hajxy xyagjugyhadáaṉäm cøjxtaꞌaxiøø nebiä Dios jiugyhatiän. Paadiä Dios hajxy tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy xmiøødhidáaṉäm homiänaajä. Coo jaꞌa Jesucristo jaꞌa nhaxøøgwiinmahñdy hajxy tøø xyajnähwáatsäm, paady hajxy jiiby ngaꞌa hädaꞌagáaṉänä haxøøgtuum. </v>
<v b="ROM" c="8" v="3-4">Coo jaꞌa Dios jaꞌa yHuung yaa quiejxy hädaa yaabä naax̱wiin, jaduhṉ yaa jiäyaꞌayhajty neby højtshájtäm. Jesucristo jeꞌe. Pero cabä Jesucristo haxøøg jiäyaꞌayhajty neby højtshájtäm. Mänitä Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm. Hoyyä Jesucristo jaꞌa jecymiädiaꞌagy quiudiuuṉ̃, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Pero højtshájtäm, cab hajxy jaduhṉ ngudiúuṉäm. Paady jaduhṉ yhahixøꞌøy coo hajxy ngumädóow̱ämät. Coo jaꞌa Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm, quiumädoow̱ jeꞌe jaꞌa højtscøxphájtäm jaduhṉ. Paadiä jecymiädiaꞌagy hajxy xquiaꞌa hanéhm̱änä, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Jaꞌa Dioshespíritu hajxy xpiuhbéjtänä coo jaꞌa Dios hajxy xmiøødhíjtämät tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy. Jaduhṉ hajxy xpiuhbéjtämbä coo hajxy haxøøg ngaꞌa jäyaꞌayhájtänät. </v>
<v b="ROM" c="8" v="5">Y coo jaꞌa Dioshespíritu hajxy jaduhṉ xpiuhbéjtäm, paady hajxy nxiictaac nmädiaactáacäm nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy maas hoy nyajtúuṉämät. Pero jaꞌa jäyaꞌay jaꞌa Dioshespíritu jaꞌa miädiaꞌagy hajxy caꞌa cudiunáaṉäbä, jaduhṉ hajxy xyiictaꞌagy miädiaactaꞌagy nebiä yhamdsoo wiinmahñdy hajxy yajtuṉ̃. </v>
<v b="ROM" c="8" v="6">Pøṉ jaduhṉ xiictaacp mädiaactaacp nebiä Dioshespíritu jaꞌa miädiaꞌagy maas hoy miäbǿjcät, jeꞌe jaꞌa Dios jaduhṉ miøødhijpy tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy. Jeꞌeduhṉ nøcxaam̱b Dioswiinduum. Jootcujc jeꞌe jim̱ yhidaꞌañ møødä Dios. Pero pøṉä yhamdsoo wiinmahñdy wiꞌi yajtunaam̱b, jaꞌa Dios jaꞌa miädsip jeꞌeduhṉ. Haxøøgtuum jeꞌeduhṉ ñäꞌägä hädaꞌagaꞌañ, </v>
<v b="ROM" c="8" v="7-8">jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Dios miädsiphaty. Cabä Diosmädiaꞌagy hoy yajtunaꞌañ, ni jaꞌa jioot jaduhṉ quiaꞌa tsocy coo yajtúnät. Y cab jaduhṉ quiumayii jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="ROM" c="8" v="9">Pøṉä Dioshespíritu caꞌa møødhijp tuꞌugmädiaꞌagy, cabä Diosmädiaꞌagy miäbøcy jaꞌa Jesucristocøxpä. Coo mijts jaduhṉ mjaanc̈h mäbøcy, paady mijtsä Dioshespíritu mmøødhity tuꞌugmädiaꞌagy. Y coo jaꞌa Dioshespíritu hajxy jaduhṉ mmøødhity, paadiä mhaxøøgwiinmahñdy hajxy tøø mhøx̱hijxnä. </v>
<v b="ROM" c="8" v="10">Tøyhajt jaduhṉ coo hajxy nhoꞌogáaṉäm, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Adán jecy quiädiehy, jaꞌa hajxy jecy nhaphájtäm ndeedyhájtäm. Pero coo mijtsä Dios tøø xpiädaꞌagy hawaꞌadstuum, y coo jaꞌa Jesucristo hajxy mmøødhity tuꞌugmädiaꞌagy, paady mijtsä Dioshespíritu xyagjugyhadaꞌañ homiänaajä nebiä Dios jiugyhatiän. Jim̱ hajxy xyajnøcxaꞌañ Dioswiinduum. </v>
<v b="ROM" c="8" v="11">Coo jaꞌa Dioshespíritu hajxy xmiøødhíjtäm tuꞌugmädiaꞌagy, paadiä Dios hajxy xyagjujypiøjtägatsáaṉäm jaꞌa yhEspírituhaam coo hajxy hänajty tøø nhóꞌcäm. Jaduhṉ hajxy xyagjujypiøjtägatsáaṉäm nebiä Jesucristo yagjujypiøjtägajtsän. </v>
<v b="ROM" c="8" v="12">Mäguꞌughajpädøjc, jaduhṉds jeꞌe, hahixøøby jaduhṉ coo jaꞌa Dioshespíritu miädiaꞌagy hajxy nyajtúuṉämät. Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo jaꞌa nhamdsoo wiinmahñdy hajxy nyajtúuṉänät tehṉgahnä. </v>
<v b="ROM" c="8" v="13">Hix̱, coo hajxy tehṉgahnä haxøøg njatcǿøyyänät, cabä Dios hajxy hoy nmøødhíjtämät tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy. Mänit hajxy jiiby nhädáacämät haxøøgtuum. Pero coo jaꞌa nhaxøøgwiinmahñdy hajxy nnajtshixǿøyyämät jaꞌa Dioshespírituhaam, jaduhṉä Dios hajxy hoy nmøødhíjtänät tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy. </v>
<v b="ROM" c="8" v="14">Hix̱, pønjaty jaduhṉ puhbéjtäp jaꞌa Dioshespíritu nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ hoy yajtúnät, Dios yhuung hajxy jeꞌe. </v>
<v b="ROM" c="8" v="15">Haa caꞌa, jaꞌa yhEspírituhaamä Dios hajxy xyhuunghájtäm, paady hajxy nnämáayyäm: “Diosteedy.” Y coo jaꞌa Dios hajxy xyhuunghájtäm, paadiä Dios hajxy ngaꞌa tsähgǿøyyänä neby hajxy hijty ndsähgǿøyyäm coo hajxy hijty xquiaꞌa pädáacämnä hawaꞌadstuum. </v>
<v b="ROM" c="8" v="16">Y coo jaꞌa Dioshespíritu hajxy jaduhṉ xmiøødhíjtäm, jaduhṉä tøyhajt hajxy xmióoyyäm coo jaꞌa Dios hajxy xyhuunghájtänä. </v>
<v b="ROM" c="8" v="17">Coo jaꞌa Dios hajxy xyhuunghájtäm näguipxy møødä Jesucristo, paadiä Jesucristo hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm Dioswiinduum. Paadiä Dios hajxy madiuꞌu xquiunuuꞌxáaṉäm näguipxy møødä Jesucristo, nebiä Dios jecy miänaaṉ̃än cooc hajxy xquiunuuꞌxáaṉäm. Y coo hajxy ndsaac̈hpǿjcämät jaꞌa Dioscøxpä nebiä Jesucristo chaac̈hpøjquiän, mänitä Dios hajxy møj jaanc̈h xpiädáacämät näguipxy møødä Jesucristo. </v>
<v b="ROM" c="8" v="18">Høøc̈h jaduhṉ mänaam̱b coo hajxy yaa weeṉ̃tiä ndsaac̈hpǿjcäm hädaa yaabä naax̱wiin. Pero cab jaduhṉ ñäꞌägädä mäbaady ni weeṉ̃tiä nebiä Dios jaꞌa hoyhajtä weenhajt hajxy jim̱ xmioꞌowáaṉäm maa jeꞌe wyiinduumän. </v>
<v b="ROM" c="8" v="19">Tijatiä Dios yaa tøø quiunuuꞌxy hädaa yaabä naax̱wiin, jia wiꞌi jiøbhijxyp hajxy jaduhṉ coo yhabáadät coo jaꞌa Dios jaꞌa hoyhajtä weenhajt mioꞌowaꞌañ pønjaty jaduhṉ yhuunghajpy. Mänitä Dios jaduhṉ miänaꞌanaꞌañ coo hajxy ngaꞌa tsaac̈hpøgáaṉänä. </v>
<v b="ROM" c="8" v="20-21">Coo jaꞌa Adán jaduhṉ jecy jawyiinhajt quiädiehc̈hohṉ̃, jaꞌa hajxy jecy nhaphajt ndeedyhájtämbä, paadiä Dios jaꞌa tsøꞌty jaꞌa häyohn yaa quiejxy hädaa yaabä naax̱wiin. Mäduhṉ̃tiä Dios yaa tøø quiunuuꞌxy cøx̱iä hädaa yaabä naax̱wiin, cøxaam̱b jaduhṉ quiuhdägoyyaꞌañ. Pero cabä pojpä hajxy tii miøødä. Caꞌa jieꞌeguiøxpä jaꞌa Dios jaꞌa tsøꞌty jaꞌa häyohn yaa quiejxy. Hix̱, jagooyyä jäyaꞌay pojpä cädieey hajxy miøødä, paadiä Dios tsøꞌty häyohn yaa quiejxy. Jéquiänä Dios jaduhṉ wyiinmaayy coo cøx̱iä wiinä chaac̈hpǿgät näguipxy møødä jäyaꞌayhajxy, tijatiä Dios yaa tøø quiunuuꞌxy, høxtä coonä yhabáadät coo jaꞌa Dios hajxy xquiaꞌa yajtsaac̈htiunáaṉänä. Mänitä Dios jaꞌa hoyhajtä weenhajt hajxy nägøx̱iä xmioꞌowáaṉäm, højts Dioshuung, näguipxy møød tijaty jaꞌa Dios yaa tøø quiunuuꞌxy. </v>
<v b="ROM" c="8" v="22">Hix̱, tijatiä Dios yaa tøø quiunuuꞌxy hädaa yaabä naax̱wiin, jia wiꞌi jiøbhijxyp hajxy jaduhṉ coo yhabáadät coo jaꞌa Dioshuung jaꞌa hoyhajtä weenhajt hajxy mioꞌowaꞌañii. Tøyhajt jaduhṉ. Pero cahnä yhabaady, jaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøjp hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="ROM" c="8" v="23">Jaanä jaduhṉ højtshájtämbä, jaduhṉ højts ndsaac̈hpǿjcämbä, jaduhṉ højts nja wiꞌi jiøbhíjxämbä coo yhabáadät coo jaꞌa Dios hajxy pedyii xmioꞌowáaṉäm jaꞌa hoyhajtä weenhajt. Coo Dios hajxy xyhuunghájtäm, paady hajxy jaduhṉ xmioꞌowáaṉäm. Mänitä Dios jaꞌa hawiinjem̱ybiä niꞌxcopc xmioꞌowáaṉäm, jaꞌa mänaa caꞌa maꞌp caꞌa tägoobiä. Coo jaꞌa Dios jaꞌa yhEspíritu hajxy tøø xyajnäguéjxäm, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa Dios hajxy xjiaanc̈h huunghájtäm. Jaanä jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtämbä coo jaꞌa Dios jaꞌa hoyhajtä weenhajt hajxy pedyii xmioꞌowáaṉäm. </v>
<v b="ROM" c="8" v="24">Coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy tøø nmäbǿjcäm jaꞌa Jesucristocøxpä, paady hajxy nnähwaats nguhwáatsäm, paadiä Dios hajxy xmiøødhíjtänä tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy. Y paady hajxy nja wiꞌi jiøbhíjxäm coo yhabáadät coo jaꞌa Dios hajxy xmioꞌowáaṉäm jaꞌa hoyhajtä weenhajt cøx̱iä. Cahnä yhabaady, paady hajxy nja wiꞌi jiøbhíjxämnä. Coo häxøpy tøø yhabaatnä, cab hajxy häxøpy njøbhíjxänä. </v>
<v b="ROM" c="8" v="25">Coo hajxy hamuumduꞌjoot nmäbǿjcäm coo jaꞌa Dios hajxy tøyhajt xmioꞌowáaṉäm tijaty hajxy xyajmädsójcäm, paady hajxy tsøc meeꞌxtújcäm mäduhṉ̃tiä hajxy yaa njaac jøbhíjxäm, hoy hajxy nej nja jajt nja habéjtäm. </v>
<v b="ROM" c="8" v="26">Y xpiuhbéjtämä Dioshespíritu hajxy nebiaty hajxy hamdsoo ngaꞌa jadáaṉäm. Hix̱, coo jaꞌa Dios hajxy nax̱y nja wiꞌi piaꞌyaꞌaxáaṉäm, cab hajxy nax̱y nnajuǿøyyäm tijatiä Dios hajxy nmäyujwáaṉämb, waam̱batiä Dios hajxy nmänuuꞌxtáacämät. Nax̱y hajxy jaduhṉ njájtäm coo jaꞌa capxy jaꞌa mädiaꞌagy hajxy hoy xquiaꞌa habädsøm̱áaṉäm. Näꞌä møcxéjjäm näꞌä hoꞌogyxiéjjäm hajxy jaduhṉ. Pero coo hajxy ngaꞌa najuǿøyyämät nebiä Dios hajxy nmänuuꞌxtáacämät, mänitä Dioshespíritu hajxy xpiuhbéjtämät. </v>
<v b="ROM" c="8" v="27">Piuhbejpiä Dioshespíritu pønjatiä Diosmädiaꞌagy tøø miäbøcy. Hoorä, ñajuøøbiä Dioshespíritu jaduhṉ waam̱batiä Dios jioot chocy coo jaꞌa Dios hajxy nmänuuꞌxtáacämät. Jaduhṉä Dioshespíritu hajxy xyajxiic xyajmädiáacäm jaꞌa ngopcootyhájtäm. Y ñajuøøbiä Dios jaduhṉ waam̱baty hajxy nxiic nmädiáacäm jaꞌa ngopcootyhájtäm. </v>
<v b="ROM" c="8" v="28">Hoorä, cab hajxy njootmayhájtämät coo Dios jaꞌa tsaac̈hpä peenä hajxy xmióoyyämät. Haa caꞌa, nnajuǿøyyäm hajxy jaduhṉ coo Dios quiøx̱y najuøꞌøy nebiaty hajxy njajt nhabéjtäm, pønjatiä Dios tsojp. Nnajuǿøyyäm hajxy jaduhṉ coo Dios wyiinmay coo hajxy ween xyhoyǿøyyäm cøx̱iä wiinä. Tøø hajxy xyajnähdíjjäm coo hajxy njäyaꞌayhájtämät nebiä jioot choquiän. Jaanä jaduhṉ hajxy xyhawáaṉämbä cooc hajxy xyhuunghadáaṉäm. </v>
<v b="ROM" c="8" v="29">Hix̱, jéquiänä Dios yhuuc najuøøbiä pønjatiä miädiaꞌagy hänajty mäbøgáaṉäxäp. Jeꞌehajxy jaduhṉ yajnähdijjä coo hajxy yhojiäyaꞌayhádät nebiä Jesucristo yhojiäyaꞌayhatiän, jaꞌa Dios yHuung. Jaduhṉä Dios hajxy nägøx̱iä xyhixáaṉänä nebiä Jesucristo yhuchän. Højts jaduhṉ xñänǿøm̱äm coo Jesucristo hajxy nbuhyaꞌayhadáaṉäm, jeꞌeguiøxpä coo Dios hajxy xyhuunghájtäm. </v>
<v b="ROM" c="8" v="30">Coo Dios hajxy jecy xyajnähdíjjäm coo miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcämät, paady hajxy tøø xyhawáaṉäm cooc hajxy xyhuunghadáaṉäm. Y coo miädiaꞌagy hajxy jaduhṉ tøø njaanc̈h mäbǿjcäm, mänit hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum. Jaduhṉ tøø miänaam̱bä coogä cuhdujt hajxy nmøødhadáaṉäm nebiä Jesucristo miøødän. </v>
<v b="ROM" c="8" v="31">Homiädoonä hädaa mädiaꞌagy, túhm̱äts. Coo Dios hajxy jecy xyajnähdíjjäm coo hajxy xyhuunghájtäm, ni pøṉ jaduhṉ xquiaꞌa yajtuꞌudägóoyyämät. Tøyhajt jaduhṉ coo Dios yajtøjiadaꞌañ tijaty tøø wyiinmay jaꞌa højtscøxphájtäm. </v>
<v b="ROM" c="8" v="32">Xjiaanc̈h tehm̱ chójcämä Dios jaduhṉ. Høxtä ñähdujc jaꞌa yhamdsoo Uung coo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm nägøx̱iä. Jaanc̈h tehm̱ miøjjä Dios mayhajt jaduhṉ tiuuṉ̃ jaꞌa højtscøxphájtäm. Jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa mayhajt jaduhṉ tehṉgajnä jiaac tunaꞌañ. </v>
<v b="ROM" c="8" v="33">Coo Dios hajxy tøø xyajnähdíjjäm coo miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcämät, paady hajxy pøṉ hoy xquiaꞌa näxøꞌøwøꞌøwáaṉäm maa Dioswiinduumän. Haa caꞌa, tøø Dios hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum. </v>
<v b="ROM" c="8" v="34">Ni pøṉ hajxy jaduhṉ hoy xquiaꞌa pädaꞌagáaṉäm haxøøgtuum. Haa caꞌa, jim̱ä Jesucristo hajxy xñähgapxtúutäm Dioswiinduum. Jaꞌa Dios yhahooyhaambiä Jesucristo yhäñaꞌay. Møj jaanc̈h jim̱ yhity. Paady hajxy jim̱ xñähgapxtúutäm, coo hajxy hoy tøø xñähhoꞌtúutäm, møød coo hoy tøø jiujypiøjtägach. Jaduhṉ hajxy tøø xyajnähwaats tøø xyajcuhwáatsäm. </v>
<v b="ROM" c="8" v="35">Xjiaanc̈h tehm̱ chójcämä Jesucristo hajxy jaduhṉ nägøꞌø nädecypiä. Nnäꞌägädä møødhájtämä tøyhajt hajxy jaduhṉ coo hajxy mänaa xquiaꞌa nähgueꞌegáaṉäm, hoyyä tsaac̈hpä peenä hajxy cu nja páatäm, hoy hajxy pøṉ cu xjia tsaac̈htiúuṉäm jaꞌa Diosmädiaꞌagyquiøxpä, hoyyä yuu hajxy cu xjia páatäm, hoyyä wit tucxy hajxy cu nja yajmaajiájtäm, hoy hajxy mäjahñdiuum cu nja wädíjtäm, hoyyä cahwiindøyhänaꞌc hajxy cu xjia yaghóꞌcäm. </v>
<v b="ROM" c="8" v="36">Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän: Xøømdsuhm̱ højtsä cahwiindøyhänaꞌc xjia wiꞌi yaghoꞌogaꞌañ jaꞌa miic̈h mmädiaꞌagyquiøxpä; hoꞌcøøc højts xñäꞌägädä waꞌanaꞌañ, nøm̱ä Dios ñämaayyä. </v>
<v b="ROM" c="8" v="37">Hoy hajxy jaduhṉ cu nja jajt, hoy hajxy jaduhṉ cu nja habéjtäm, nnäꞌägädä meeꞌxtugáaṉäm hajxy jaduhṉ. Jaꞌa Jesucristo hajxy jaduhṉ xñäꞌägädä puhbéjtäm, jeꞌeguiøxpä coo hajxy xjiaanc̈h tehm̱ chójcäm. Naam̱gahnä hajxy tii xjiájtäm xyhabéjtäm, jaduhṉä Jesucristo hajxy maas hoy nbanǿcxämät hamuumduꞌjoot. </v>
<v b="ROM" c="8" v="38-39">Coo Dios hajxy xjiaanc̈h tehm̱ chójcäm, jaduhṉä tøyhajt hajxy njaanc̈h tehm̱ miøødhájtäm coo Jesucristo hajxy tehṉgajnä xñäꞌägädä puhbedáaṉäm, hoy ñejpiä hajxy cu nja jajt cu nja habéjtäm, hoy yhädaa yaabä naax̱wiinä, hoy hajxy cu nja hóꞌcäm, hoy hajxy cu nja tägóoyyäm, hoy hajxy cu nja jaac jugyhájtäm, hoy hajxy cu nja jaac tsuxc‑hájtäm, hoyyä møjcuhdujtmøødpädøjc hajxy cu xjia mädsiphájtäm, jaꞌa pojhajpä täxaꞌahajpä, hoyyä møjcuꞌugong hajxy cu xjia mädsiphájtäm, hoy miaajä hajxy jia hity, hoy yhädaa yaabä naax̱wiinä, hoy jyim̱ tsajpootypä, hoy jyiiby møjcuꞌuhaamä. Pero cabä cuhdujt hajxy ñäꞌägädä møødä maa Jesucristocøxpän, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Paadiä Jesucristo hajxy homiänaajä xchójcäm; paady hajxy homiänaajä xcwieendähájtäm. </v>
<v b="ROM" c="9" v="1-3">Jaanc̈h tehm̱ jiootmayhájpøc̈hä judíoscøxpähajxy jeꞌeguiøxpä coo hajxy quiaꞌa mäbøgaꞌañ coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø ñähhoꞌtuꞌudyii. Høøc̈h nmägunaax̱hajxy jeꞌe. Jaanc̈h tehm̱ chaac̈hǿøbiøch njoot jaduhṉ coo hajxy quiaꞌa mäbøgaꞌañ. Tǿyhøch jaduhṉ nmädiaꞌagy. Cooc̈hä Jesucristo nmøødhity tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy, jaduhṉä tøyhajt hajxy mmøødhádät cooc̈h ngaꞌa høhṉdaꞌagy. Jaꞌa nhamdsoo juøhñdyháamhøch jaduhṉ nnajuøꞌøy cooc̈h ngaꞌa høhṉdaꞌagy, møød coo Dioshespíritu jaduhṉ miänaam̱bä. Jaanc̈h tehm̱ chaac̈hǿøbiøch njoot jaduhṉ cooc̈hä nmägunaax̱hajxy quiaꞌa mäbøgaꞌañ; høxtä cu nja nähhädaactuꞌudáaṉhøch hajxy jiiby haxøøgtuum coo Dios jaduhṉ cu miänaaṉ̃. Jadúhṉhøch nmänaꞌanaꞌañ cooc̈hä Jesucristo cu xquiaꞌa yajnähwaach, pero cooc̈hä nmägunaax̱hajxy cu yajnähwaatsä. Hoorä, jaꞌa Israel, højts nhap ndeedy hijty jeꞌe jegyhajty. </v>
<v b="ROM" c="9" v="4">Jéquiänä Dios jaꞌa Israel miøødyajcuhdujcy coo Israel yhap yhoc‑hajxy hänajty piuhbedáaṉäxä. Jaanc̈h huunghajtä hajxy jeꞌeduhṉ jaꞌa Diósäm. Jeꞌeduhṉ ñänøøm̱by coo hajxy jaduhṉ quiuꞌughajtä jaꞌa Diósäm. Yhijx hajxy jaduhṉ coo Dios jaꞌa miäjaa yajcähxøꞌcy jim̱ mädøyyä maa Diostøjcän. Jaduhṉ hänajty quiähxøꞌøgy nebiä jocän. Mänitä Dios hajxy yhanehm̱ä madiuꞌu. Mänitä Moisés quiujahy nebiatiä Dios hänajty tøø yhaneꞌemiän. Mänitä Dios cuhdujt yejcy nebiatiä Dios hajxy jaduhṉ jim̱ wyiingudsähgǿꞌøwät. Mänitä Dios tøyhajt yejcy coo jaꞌa yajnähwaatspä hajxy hänajty yajnäguexaꞌañii. Cooc̈h jaduhṉ nnänøm̱y coo hajxy yhaphaty yhoc‑hadyii jaꞌa Israel, højts jaduhṉ niñänǿøm̱äp, højts judíoshajxy. </v>
<v b="ROM" c="9" v="5">Højtsä jecyjiäyaꞌay nhaphajt ndeedyhajt, jaꞌa Abraham møødä Isaac møødä Jacobo. Cumaayyä jaꞌa jecyjiäyaꞌayhajxy jaduhṉ jaꞌa Diósäm. Y coo Cristo yaa hoy jiäyaꞌayhaty hädaa yaabä naax̱wiin neby højtshájtäm, jaanä jaduhṉ jeꞌe yhaphájtäbä yhoc‑hájtäbä jaꞌa Israel. Dioshajpä Cristo. Cøx̱iä wiinä jeꞌeduhṉ yhaneꞌemy homiaajä. Tsøc hajxy wiingudsähgǿøyyäm homiänaaxøøjä coo miøjjä coo jiaanc̈hä. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="ROM" c="9" v="6">Cooc̈h nmänaꞌañ cooc̈hä nmägunaax̱hajxy quiaꞌa mäbøgaꞌañ coo Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, cábøch jaduhṉ nmänaꞌanaꞌañ cooc tyijy jaꞌa Dios jaꞌa miädiaꞌagy tøø quiaꞌa yajtøjiaty coo jecy miänaaṉ̃ coogä Israel yhap yhoc‑hajxy hänajty yajnähwaꞌadsaꞌañii. Hix, coo Dios jaꞌa Israel jecy ñämaayy coo yhap yhoc‑hajxy hänajty yajnähwaꞌads yajcuhwaꞌadsáaṉäxä, cabä Dios hänajty miänaꞌanaꞌañ cooc tyijy hajxy hänajty nägøx̱iä ñähwaꞌads quiuhwaꞌadsaꞌañ. Jueꞌe hänajty ñänøøm̱by pønjaty mäbøjp coo Dios yajtøjiaty waam̱baty tøø quiapxy tøø miädiaꞌagy. Hix̱, cabä Israel yhap yhoc‑hajxy nämay miäbøcy coo hajxy tøø ñähhoꞌtuꞌudyii jaꞌa Jesucrístäm. Pønjaty jaduhṉ mäbøjp, jeꞌeds hajxy jaduhṉ tøyhajt haphájtäp hoc‑hájtäp jaꞌa Israel. Pønjaty jaduhṉ caꞌa mäbøjp, cab hajxy tøyhajt yhaphaty yhoc‑hadyii jaꞌa Israéläm. </v>
<v b="ROM" c="9" v="7">Jaanä jaduhṉä Abraham jaꞌa yhuunghajxy jeꞌebä. Tuꞌuquiä jaduhṉ ñänøøm̱ä jaꞌa Diósäm coo hoyhajt weenhajt hänajty mioꞌowáaṉäbä nebiä Abraham hänajty mioꞌowaꞌañiijän. Jaꞌa Abraham jaꞌa yhuung tuꞌugpä, cab jeꞌe jaduhṉ ñänøøm̱ä coo tii mioꞌowaꞌañii. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän: “Jaꞌa miic̈h mhuung Isaac, jeꞌe yhap yhóc‑høch jaduhṉ nhixáaṉäp nej miic̈h mhap nej miic̈h mhocän”, nøm̱ä Dios jaꞌa Abraham jecy ñämaayy. </v>
<v b="ROM" c="9" v="8">Jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo Isaac yhap yhoc‑hajxy quiuꞌughájtäxä jaꞌa Diósäm. Paadiä Isaac yhap yhoc‑hajxy jaduhṉ quiuꞌughájtäxä jaꞌa Diósäm coo Abraham jecy yhawaaṉä coo tioꞌoxiøjc hänajty yhuungpaadaꞌañ. Coo jaꞌa Abraham jaduhṉ yhawáaṉäxä, tøø jaꞌa Sara hänajty miäjay, y cabä yhuung hänajty ni tuꞌugtä. </v>
<v b="ROM" c="9" v="9">Hix̱, cahnä Sara hänajty yhuungpaadyñä, tǿøyyämä Dios jaꞌa Abraham hänajty jaduhṉ ñämaꞌay: “Coo jaduhṉ yhabáadät, mänit miic̈h mhixaꞌañ cooc̈hä nmädiaꞌagy nyajtøjiadaꞌañ. Coꞌnaꞌawaam̱bä mdoꞌoxiøjc Sara. Yaꞌayhänaꞌc jaduhṉ minaam̱b caꞌawaam̱b”, nøm̱ä Dios jaꞌa Abraham jecy ñämáaguiumbä. Jaꞌa Isaac jaduhṉ nänøøm̱ä coo hänajty myinaꞌañ quiaꞌawaꞌañ. </v>
<v b="ROM" c="9" v="10">Jaanä jaduhṉä Rebécabä, jaꞌa Isaac tioꞌoxiøjc, coo jeꞌe quioꞌnaabiä, mänitä pigänaꞌc‑hajxy myiiṉ̃guiahy tähoocmechpä. </v>
<v b="ROM" c="9" v="11-12">Cahnä Rebeca hänajty quioꞌnaꞌayñä, tǿøyyäm hänajty ñämaꞌayii jaꞌa Diósäm coo jaꞌa Jacobo jaꞌa Esaú hänajty yhaneꞌemaꞌañ, hoyyä Esaú jayøjp jia mejch, hoyyä Jacobo jia jaac tehm̱ miejch høx̱haam. Paadiä Dios jaduhṉ miänaaṉ̃, tǿøyyäm hänajty wyiinmahñdyhaty coo Jacobo yhap yhoc‑hajxy hänajty quiuꞌughadáaṉäxä jaꞌa Diósäm, møød coo Esaú yhap yhoc‑hajxy hänajty jaduhṉ quiaꞌa cuꞌughadáaṉäxä, hoy hänajty quiaꞌa jagä cähxøꞌøgyñä pø hoyhänaꞌc‑hadaam̱bä Rebeca yhuunghajxy hänajty, pø caj. Hix̱, hamdsoojootä Dios jaduhṉ wyiinmahñdyhajty nebiä Jacobo hänajty yhixaꞌañ, nebiä Esaú hänajty yhixaꞌañ. </v>
<v b="ROM" c="9" v="13">Jaduhṉ jim̱ myiim̱bä cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän: “Ndsójc‑høc̈hä Jacobo møødä yhap møødä yhoc‑hajxy, páadyhøch hajxy nnäxuudsaꞌañ. Pero jaꞌa Jacobo yhajch, jaꞌa Esaú, cábøch jeꞌe nnäxuudsaꞌañ. Ni cábøc̈hä yhap yhoc‑hajxy jaduhṉ nnäxuudsáaṉäbä”, nøm̱ä Dios cujecy miänaaṉ̃. </v>
<v b="ROM" c="9" v="14">Pero cab hajxy hawiinmats waam̱b nmänáaṉämät cooc tyijy Dios hoy quiaꞌa wiinmahñdyhajty coo miänaaṉ̃ coogä Jacobo yhap yhoc‑hajxy hänajty piuhbedáaṉäxä, møød coogä Esaú yhap yhoc‑hajxy hänajty quiaꞌa puhbedáaṉäxä. Caj pues. Haa caꞌa, hoyyä Dios jaduhṉ wyiinmahñdyhaty homiänaaxøøjä. </v>
<v b="ROM" c="9" v="15">Hix̱, jaduhṉä Dios jaꞌa Moisés jecy ñämaayy: “Nnäxúuꞌchpøch nbaꞌhäyóobiøch pønjátyhøch njoot chojpy cooc̈h jaduhṉ nnäxúudsät, cooc̈h jaduhṉ nbaꞌhäyówät. Cábøch nnäxuudsaꞌañ pǿṉhøch njoot quiaꞌa tsojpy cooc̈h nnäxúudsät.” </v>
<v b="ROM" c="9" v="16">Coo Dios jaduhṉ miänäxuuc̈h, jaduhṉ hajxy nyajnajuǿøyyäm coo hojioot jiaanc̈h tehm̱ miøødä. Hamdsoo ñägapxy pøṉ ñäxuudsaam̱by. Hamdsoojoot jaduhṉ miänäxuuc̈h, caj jieꞌeguiøxpä coo hajxy cu nja nämáayyäm coo hajxy ween xñäxúuꞌtsäm, coo hajxy ween xpiaꞌhäyóow̱äm. Ni quiaꞌa jeꞌeguiøxpä coo njoot hajxy nbädáacäm coo hajxy hoy njäyaꞌayhájtämät. </v>
<v b="ROM" c="9" v="17-18">Hix̱, ñäxuuꞌchpä Dios pøṉ ñäxuudsaam̱by. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, yajnähdijpiä Dios coo quiopc‑hajxy xiéxät pøṉä Dios jaduhṉ yajmädsojpy coo quiopc‑hajxy jaduhṉ xiéxät. Jaduhṉä Dios jaꞌa gobiernä jaꞌa quiopc jecy yajxejxä, jaꞌa hänajty jim̱ hanehm̱bä Egiptonaaxooty. Tøyhajt jaduhṉ. Haa caꞌa, jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän coo Dios jaꞌa gobiernä jaduhṉ ñämaayy: “Páadyhøch miic̈h tøø nyajmøjtägøꞌøy, tøøc̈h hänajty nwiinmay cooc̈hä nmäjaa hänajty nyajcähxøꞌøgaꞌañ maa mijts mnaax̱ maa mijts mgajptän. Cooc̈h nguꞌug jim̱ nhøxwoobädsǿm̱ät maa mijts mnaax̱ maa mijts mgajptän, jadúhṉhøch nmäjaa njaanc̈h tehm̱ yajcähxøꞌøgaꞌañ. Jaduhṉä mädiaꞌagy wiäditaꞌañ wiinduhm̱yhagajpt jaꞌa høøc̈hcøxpä cooc̈h njaanc̈h tehm̱ miøjjä cooc̈h njaanc̈h tehm̱ jiaanc̈hä”, nøm̱ä gobiernä jecy ñämaayyä. </v>
<v b="ROM" c="9" v="19">Jii hänaꞌc‑hajxiädaꞌa näjeꞌe miänaꞌanaꞌañ: “Cabä Dios wyiinmahñdy yhoyyä jeꞌeguiøxpä coo hajxy xñäxøꞌøwǿøyyäm cooc højts pojpä cädieey nmøødhájtäm. Haa caꞌa, hamdsoo højts ngopc tøø xyajxéjxäm. Paady højts pojpä cädieey nmøødhájtäm.” </v>
<v b="ROM" c="9" v="20">Pero cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo pøṉ jaduhṉ miänáꞌanät. Tøyhajt jaduhṉ. Caj pues. Haa caꞌa, yaa hajxy njäyaꞌayhájtäm. Cabä cuhdujt hajxy nnäꞌägädä møødhájtäm ni weeṉ̃tiä coo Dios hajxy nhadsóow̱ämät. Hix̱, jaduhṉ mäwíinäts højts Dios xyajnähdíjjäm nebiä tuꞌtspojtspädøjc‑hajxy piochän nebiä jioot hajxy yajmädsoquiän. Coo tuꞌts quiapxǿꞌøgät, cabä pojtspä hawiinmats ñämáꞌawät: “Tiic̈h yajxóṉ coo xquiaꞌa pojch.” Caj pues, cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo tuꞌts jaduhṉ miänáꞌanät. </v>
<v b="ROM" c="9" v="21">Haa caꞌa, miøødä tuꞌtspojtspädøjc cuhdujt hajxy jaduhṉ coo tuꞌtsnaax̱ hajxy yajtúnät nebiä jioot hajxy yajmädsoquiän. Pø chojpiä jioothajxy jaduhṉ coo tsow̱duꞌts hajxy piódsät, pues miøødä cuhdujt hajxy jaduhṉ coo hajxy jaduhṉ piódsät. Y pø chojpiä jioothajxy jaduhṉ coo cuhgaꞌaybä hajxy piódsät, jaduhṉä cuhdujt hajxy miǿødäbä coo hajxy jaduhṉ piódsät. Jaduhṉ mäwíinädsä Dios cuhdujt miǿødäbä coo hajxy xyajnähdíjjämät nebiä jioot choquiän. Coo jioot jaduhṉ chógät coo hajxy xpiädáacämät hawaꞌadstuum, pues miøødä cuhdujt jaduhṉ coo hajxy jim̱ xpiädáacämät. Y coo jioot jaduhṉ chógät coo hajxy xpiädáacämät haxøøgtuum, jaduhṉä cuhdujt miǿødäbä coo hajxy jaduhṉ jim̱ xpiädáacämät. </v>
<v b="ROM" c="9" v="22">Y jaanä jaduhṉä Dios cuhdujt miǿødäbä coo jaduhṉ mieeꞌxtujcy jaꞌa cahwiindøjiäyaꞌaguiøxpä. Miøødä Dios cuhdujt jaduhṉ coo jaꞌa cahwiindøjiäyaꞌayhajxy yajcumädow̱ǿøjät. Pero cab hajxy choj cumädow̱aꞌañ, hoy hajxy tøø jia cädieey hanax̱iä. Hawiinmats hit jaduhṉ coo hajxy paquiä quiumädów̱ät. Y coo Dios hänajty yajcumädow̱aꞌañ jaꞌa quiädieeguiøxpähajxy, hijxtahṉdä Dios jaduhṉ yajcähxøꞌøgaam̱by coo mäjaa møc miøødä. Jaduhṉ yajcähxøꞌøgaam̱bä coo haxøøghänaꞌc‑hajxy tehṉgajnä quiaꞌa meeꞌxtugaꞌañii. </v>
<v b="ROM" c="9" v="23-24">Coo Dios jaduhṉ jecy wyiinmahñdyhajty coo haxøøghänaꞌc yajcumädow̱aꞌañ, paady jaduhṉ wyiinmahñdyhajty neby højts jaduhṉ hoy nwiinjuǿøyyämät coo jaduhṉ yhawiinmatsä coo haxøøghänaꞌcä quiädieey hajxy quiumädów̱ät. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, paadiä Dios jäyaꞌay näjeꞌe quiaꞌa yajcumädoy, jeꞌeguiøxpä coo hajxy ñäxuuc̈hii jaꞌa Diósäm, hoy hajxy hänajty tøø jia cädieey. Jequiän hajxy jaduhṉ yajnähdijjä coo hajxy jim̱ ñǿcxät Dioswiinduum. Højts jaduhṉ xñänǿøm̱äm coo Dios hajxy tøø xyajnähdíjjäm coo hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm wyiinduum, pønjaty hajxy tøø xyajwiinwaaṉǿøyyäm coo hajxy xyhuunghadáaṉäm, møødä judíoshajxy, møødä cajpä judíoshajxy. Jaduhṉ hajxy nwiinjuǿøyyäm coo Dios møjmayhajt tøø tiuṉ̃ maa højtscøxphájtäm, møød coo hojioot jiaanc̈h tehm̱ miøødä. </v>
<v b="ROM" c="9" v="25">Maa Oseas nocy jecy quiujahyyän, jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay coo Dios jaduhṉ miänaaṉ̃: Yøꞌø jäyaꞌayhajxy cajpä judíos, cábøch hijty nguꞌughaty. Cábøch hijty ndsocy. Pero tøøc̈h nyajnähdijnä cooc̈h nguꞌughadáaṉnä. Ndsójnäbøch jaduhṉ. </v>
<v b="ROM" c="9" v="26">Wiingtuum miänáaṉgumbä: “Cábøch mijts hijty nguꞌughaty.” Pero jaduhṉhájtøch mijts nhuunghadaaṉnä, homiaajä hajxy mhity, nøm̱ä Dios miänaaṉ̃. Homiänaajä Dios yhity. </v>
<v b="ROM" c="9" v="27">Y jaꞌa Isaías, jaduhṉ jeꞌe jecy quiujahy: “Yøꞌø judíoshajxy, hoy hajxy jaduhṉ jia nämayyä nebiä tsäbiuꞌujän, näweeṉ̃tiä hajxy jaduhṉ choꞌogaꞌañ. </v>
<v b="ROM" c="9" v="28">Jaꞌa jäyaꞌayhajxy yaa cädiehbiä hädaa yaabä naax̱wiin, mobädajpä hajxy yajcumädow̱aꞌañii jaꞌa Diósäm. Tähooc‑yajcumädoybä hajxy yajcumädow̱aꞌañii hoyhoy.” </v>
<v b="ROM" c="9" v="29">Jaanä jaduhṉä Isaías jecy miädiáaccumbä jaꞌa judíoscøxpähajxy: Cøx̱iä wiinä Dios yhaneꞌemy homiaajä. Coo højtsä Dios häxøpy tøø xquiaꞌa näxúuꞌtsäm, tøø højts häxøpy ngøx̱y cuhdägóoyyäm, nebiä jäyaꞌayhajxy jecy quiuhdägooyyän, jaꞌa hajxy hijty jegyhajty tsänaabiä maa cajpt hijty xiøhatiän Sodoma møød Gomorra. </v>
<v b="ROM" c="9" v="30">Nébiøch cham̱ tøø ngujaayän, jequiän højtsä Dios xyajnähdijy coo højts hänajty xquiuꞌughadaꞌañ, højts judíoshajpä. Pero, jaꞌa jäyaꞌayhajxy cajpä judíos, cabä Dios hijty jeꞌe ñäxuuc̈h. Ni jaꞌa jäyaꞌayhajxy hijty quiaꞌa näxúuꞌtsäbä, jaꞌa hajxy hänajty caꞌa tajp caꞌa maabiä maa ñähwaatstaact hajxy piáadät. Pero cahnä jiegøꞌøy coo mädiaꞌagy hajxy tøø miädoonä coogä Dios jaꞌa Jesucristo yaa quiejxy, cooc jaꞌa Jesucristo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm. Coo hajxy jaduhṉ miädooy, näjeꞌe hajxy miäbøjcy; paady hajxy tøø ñähwaꞌac̈h, paady hajxy tøø quiuhwaꞌac̈h. </v>
<v b="ROM" c="9" v="31-32">Pero yøꞌø judíoshajxy, jadúhṉäc tyijy hajxy hijty ñähwaꞌadsaꞌañ jeꞌeguiøxpä cooc tyijy hajxy hoy quiudiuṉ̃ nebiä Moisés jecy quiujahyyän. Pero cab hajxy jaduhṉ ñäꞌä nähwaach jeꞌeguiøxpä coo tøyhajt hajxy quiaꞌa møødä coo Dios miäyajnähwaꞌac̈h jeꞌeguiøxpä coo hojioot miøødä, caꞌa jieꞌeguiøxpä coo jäyaꞌayhajxy hoy jia wiꞌi jiäyaꞌayhadaꞌañ. Paadiä judíoshajxy quiaꞌa nähwaach jeꞌeguiøxpä coo hajxy quiaꞌa mäbøjcy coo højtsä Jesucristo xñähhoꞌtúutäm. Jaduhṉ mäwiin hajxy jiaty nebiä hänaꞌc quiuhnepiän tsaanähgøxp päyøꞌcujc. Cab hajxy ñäꞌägä mech maa hajxy hänajty jia wiꞌi ñøcxaꞌañän. </v>
<v b="ROM" c="9" v="33">Tǿøyyämä Dios hänajty ñajuøꞌøy coo judíoshajxy hänajty quiaꞌa mäbøgaꞌañ coo Dios jaꞌa Jesucristo yaa quiejxy hädaa yaabä naax̱wiin. Jim̱ä cajpt tuꞌug xiøhaty Sión. Jim̱ä judíoshajxy chänaꞌay, jaꞌa Dios quiuꞌughajpiä. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän: Jím̱høch nguꞌug chänaꞌay maa cajpt jaduhṉ xiøhatiän Sión. Jím̱høc̈hä tsaa tuꞌug nbädaꞌagaꞌañ, weenä jäyaꞌayhajxy jim̱ quiuhnepy maa tsaajän, ween hajxy jim̱ quiäday. Jaꞌa Jesucristo jaduhṉ mäbaat neby yøꞌø tsaajän. Hix̱, pøṉ jaduhṉ caꞌa mäbøjp coo højtsä Jesucristo hoy xñähhoꞌtúutäm, jaduhṉ jeꞌe miäbaady nebiä hänaꞌc cuhnejpän. Quiumädow̱aam̱by jeꞌe. Pero pøṉ jaduhṉ jaanc̈h mäbøjp jaꞌa Jesucristocøxpä, jeꞌeds hodiuum pädaꞌagáaṉäp. </v>
<v b="ROM" c="10" v="1">Mäguꞌughajpädøjc, jia tsójpiøch njoot jaduhṉ coo judíoshajxy ñähwáꞌadsät. Jadúhṉhøc̈hä Dios nja paꞌyaꞌaxy jaayaꞌaguiøxpä. Haa caꞌa, judíohájpøch høøc̈hpä. </v>
<v b="ROM" c="10" v="2">Jia wiꞌi quiudiunaam̱biä Diosmädiaꞌagy hajxy. Tøyhajt jaduhṉ. Pero cabä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy wyiinjuøꞌøy. </v>
<v b="ROM" c="10" v="3">Hamdsoo hajxy jia wiꞌi yajniñähwaꞌadsaꞌañii yhamdsoo cuhdujtcøxpä. Hix̱, cab hajxy jaduhṉ wyiinjuøꞌøy tiiguiøxpä Dios jaꞌa jäyaꞌay piädaꞌagy hawaꞌadstuum. Paady hajxy jim̱ piädaꞌagyii coo Dios jaꞌa miädiaꞌagy hajxy miäbøjcä coo hajxy jaduhṉ ñähwaꞌadsaꞌañii. </v>
<v b="ROM" c="10" v="4">Pønjaty mäbøjp coo hajxy tøø ñähhoꞌtuꞌudyii jaꞌa Jesucrístäm, jeꞌedsä Dios ñäxuuꞌchp. Coo Jesucristo hajxy cu xquiaꞌa nähhoꞌtúutäm, ngumädow̱áaṉäm hajxy hijty, jeꞌeguiøxpä coo jecymiädiaꞌagy hajxy tøø ngaꞌa cudiúuṉäm, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Jaꞌa Jesucristo mäbøcypiä, caꞌxiä jecymiädiaꞌagy quiudiuuṉ̃, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä, nebiä Dios hänajty tøø yhaneꞌemiän. Jaanc̈h tehm̱ yhoyyä Jesucristo jaduhṉ yhänaꞌc‑hajty. Cabä pojpä cädieey hänajty ñäꞌägädä møødä ni weeṉ̃tiä. Paady hijty jaduhṉ quiaꞌa hahixøꞌøy coo jaduhṉ cu yhoꞌcy. Pero coo jaꞌa Jesucristo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm, paady yøꞌø jecymiädiaꞌagy hajxy jaduhṉ xquiaꞌa hanéhm̱änä, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. </v>
<v b="ROM" c="10" v="5">Jaduhṉä Moisés jecy quiujahy coo judíoshajxy pedyii quiudiúnät nebiaty hänajty tøø quiujaay. Jadúhṉägä hoyhajtä weenhajt hajxy piáadät. </v>
<v b="ROM" c="10" v="6">Coo hajxy nmäbǿjcämät maa Jesucristocøxpän, jaduhṉä hoyhajtä weenhajt hajxy nbáatämät. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ mänaam̱b. Pero cab hajxy ndaj nmáayyämät: “Pøṉ jim̱ nǿcxäp tsajpootyp coo yajnähwaatspä wioomänácät.” </v>
<v b="ROM" c="10" v="7">Ni jaduhṉ hajxy ngaꞌa taj ngaꞌa máayyämbät: “Pøṉ jiiby hädáꞌagäp møjcuꞌuhaam coo jaꞌa yajnähwaatspä wioobédät, jiiby maa hoꞌogyjiäyaꞌay yháaṉ̃ämähajxy yhitiän.” Paady hajxy jaduhṉ ngaꞌa taj ngaꞌa máayyämät jeꞌeguiøxpä coo Jesucristo yaa tøø yhooñä hädaa yaabä naax̱wiin, coo hajxy hoy tøø xñähhoꞌtúutänä, møød coo jadähooc jiujypiøjtägajch. Hix̱, jaduhṉ hajxy tøø xyajnähwaats tøø xyajcuhwáatsäm. </v>
<v b="ROM" c="10" v="8">Nägooyyä hajxy jaduhṉ nmäbǿjcämät coo Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, jaduhṉ hajxy nnähwáatsämät. Cab hajxy jaduhṉ pøṉ xñämáayyämät coo nähwaatstaact hajxy wiingtuum nhøxtáayyämät. Cab hädaa mädiaꞌagy jaduhṉ ñäꞌägä tsipä. Howyiinjuøøñä hädaa mädiaꞌagy jaduhṉ. Jaduhṉ højts nnäꞌägä yajnähixøꞌøyhaty. </v>
<v b="ROM" c="10" v="9">Coo hajxy mejtstuꞌu ngudiúuṉämät, mänit hajxy nnähwáatsämät. Jeꞌec̈h jaduhṉ nnänøøm̱by mejtstuꞌu, coo hajxy nnägápxämät cuꞌughagujc coo Jesucristo hajxy nWiindsøṉhájtäm, møød coo hajxy nmäbǿjcämät hamuumduꞌjoot coo Dios jaꞌa Jesucristo yagjujypiøjtägajch mänaabä hänajty tøø yhoꞌoguiän. Coo Dios jaꞌa Jesucristo jaduhṉ yagjujypiøjtägajch, jaduhṉ hajxy nnajuǿøyyäm coo Dios jaꞌa Jesucristo quiumay, møød pønjaty jaꞌa Diosmädiaꞌagy mäbøjp jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="ROM" c="10" v="10">Coo hajxy jaduhṉ nnäꞌägä mäbǿjcämät hamuumduꞌjoot, jaduhṉä Dios hajxy xquiumáayyämät. Y coo Jesucristo hajxy nmädiáacämät cuꞌughagujc coo hajxy nWiindsøṉhájtäm, mänit hajxy nnähwáatsämät. </v>
<v b="ROM" c="10" v="11">Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ: “Pøṉ jaduhṉ jaanc̈h mäbøjp jaꞌa Jesucristocøxpä, jeꞌeds jaduhṉ pädaꞌagáaṉäp hodiuum jaꞌa Diósäm.” </v>
<v b="ROM" c="10" v="12">Hix̱, tuꞌcuhdujt højtsä Jesucristo xyhíjxäm, møødä judíoshajxy, møødä caꞌa judíoshajxypä. Tuꞌcuhdujt højtsä Jesucristo jaduhṉ xyhuunghájtäm. Coo højtsä Jesucristo nbaꞌyáax̱ämät coo nbojpä ngädieey hajxy xyajnähwáatsämät, tsipcøxp højts jaduhṉ xñäxúuꞌtsämät, tsipcøxpä mayhajt jaduhṉ tiúnät maa højtscøxphájtäm. </v>
<v b="ROM" c="10" v="13">Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miänáaṉgumbä: “Pøṉä Jesucristo paꞌyaax̱p, hodiuum jeꞌeduhṉ piädaꞌagaꞌañii jaꞌa Diósäm.” </v>
<v b="ROM" c="10" v="14">Pønjaty caꞌa mädoobnä jaꞌa Jesucristocøxpä, cabä Jesucristo hajxy jaduhṉ hoy miänuuꞌxtaꞌagaꞌañ. Tøyhajt jaduhṉ. Pø cahnä hajxy jaduhṉ miädoyhaty coogä Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, cab hajxy hoy miäbøgaꞌañ. Pø cahnä hajxy yajwiingapxøꞌøyii jaꞌa Jesucristocøxpä, cab hajxy hoy miädow̱aꞌañ. </v>
<v b="ROM" c="10" v="15">Jaꞌa Diósädsä cugapxy quejx coo jaꞌa miädiaꞌagy yajwáꞌxäxät maa jäyaꞌayhajxiän, jaꞌa cahnä hajxy hänajty miädoybä. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän: “Pønjatiä Diosmädiaꞌagy tøø miädoy coogä Dios yajnähwaꞌac̈h pønjatiä Dios paꞌyaax̱p, paady hajxy xiooṉdaꞌagy coo hajxy jaduhṉ tøø miädoonä. Jaanc̈h tehm̱ yhoy jaduhṉ coo Diosmädiaꞌagy jaduhṉ wiaꞌxy.” </v>
<v b="ROM" c="10" v="16">Pero cabä jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy nägøx̱iä tøø miäbøcy jaꞌa Jesucristocøxpä. Jaduhṉä Isaías jecy quiujahy: “Dios, tøø miic̈h mmädiaꞌagy nja yajwaꞌxä, pero cab pøṉ tøø miäbøcy.” </v>
<v b="ROM" c="10" v="17">Mayhagajptä Diosmädiaꞌagy tøø wiaꞌxy jaꞌa Jesucristocøxpä. Tøø jäyaꞌayhajxy may miädoonä. Näjeꞌe hajxy hoy tøø wyiinjuøꞌøy. Jeꞌeds hajxy jaduhṉ tøø miäbøcy. Coo hajxy quiaꞌa mädów̱ät, cab hajxy jaduhṉ miäbǿgät. </v>
<v b="ROM" c="10" v="18">Hoorä, jaꞌa judíoshajxy, tøyhajt jaduhṉ coo hajxy jeꞌe miädóyyäbä. Haa caꞌa, jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiáꞌaguiänä: “Wiinduhm̱yhagajptä mädiaꞌagy tøø wiaꞌxy jaꞌa Dioscøxpä.” </v>
<v b="ROM" c="10" v="19">Y jia wiinjuøøyy jaꞌa judíos jaꞌa mädiaꞌagy hajxy jaduhṉ jaꞌa Jesucristocøxpä. Pero cab hajxy miäbøjcy. Jaꞌa jäyaꞌayhajxy caꞌa judíospä, jeꞌeds hajxy jaduhṉ mäbøjc. Jaduhṉä Moisés jecy quiujahy coogä judíoshajxy ñämaayyä jaꞌa Diósäm: Mbejxyp mijts pønjaty caꞌa judíoshajpä cóogøch tyijy ngaꞌa cuꞌughaty. Pero nguꞌughadáam̱biøch hajxy jeꞌe. Jaduhṉ mijts mnänøm̱y cooc tyijy hajxy tii quiaꞌa jaty quiaꞌa najuøꞌøy. Pero nnäxuudsáam̱biøch hajxy jeꞌe, paady mijts mjootmaꞌadaꞌañ, nøm̱ä judíoshajxy jecy ñämaayyä. </v>
<v b="ROM" c="10" v="20">Mänitä Isaías høx̱haam jiaac cujahy coogä Dios miänaaṉ̃: Pønjatiä nähwaatstaact hijty caꞌa høxtaaby, tøøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xmiäbǿjcänä. Cábøch hajxy hijty xyajtøy, pero tøøc̈h hajxy nyajwiinjuøøñä cooc̈h hojioot njaanc̈h tehm̱ miøødä. </v>
<v b="ROM" c="10" v="21">Jadúhṉägä Dios miänáaṉgumbä: “Yøꞌø judíoshajxy, tøøc̈h hajxy jaduhṉ nja wiꞌi miänuuꞌxtaꞌagy cooc̈h nmädiaꞌagy hajxy xmiäbǿjcät. Pero cab hajxy jaduhṉ ñäꞌägä mäbøgaꞌañ. Jaanc̈h tehm̱ xiex̱ä quiopcä tiaatsc‑hajxy jaduhṉ”, nøm̱ä Dios jecy miänaaṉ̃. </v>
<v b="ROM" c="11" v="1">Pero cábøch nmänaꞌanaꞌañ coo judíoshajxy tøø ñajtshixøꞌøyii jaꞌa Diósäm. Caj pues, caj tiähoocnajtshixøꞌøyyä; paquiä hajxy ñajtshixøøyyä. Haa caꞌa, judíoshájpøch høøc̈hpä. Abrahámhøch nhaphajt ndeedyhajt. Y jaꞌa Benjamínhajpä, møød jeꞌec̈h nhaphajty ndeedyhajty. Jaꞌa Abraham yhap yhoc jeꞌebä, jaꞌa Benjamínhajpä. </v>
<v b="ROM" c="11" v="2">Cab højtsä Dios tøø xñajtshixøꞌøy, højts judíoshajpä. Hix̱, jequiän højtsä Dios xyajnähdijy coo højts hänajty xquiuꞌughadaꞌañ. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän coogä Elías jaꞌa miägunaax̱ jecy ñäxøꞌøwøøyy, jaꞌa judíoshajxy, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty quiaꞌa mäbøgaam̱biä. Jaꞌa Elías, jequiän jeꞌe quiuguex̱yhajtä Diósäm. Piaꞌyaax̱ypä Elías jaꞌa Dios hänajty coo jaduhṉ miänäxøꞌøwøøyy: </v>
<v b="ROM" c="11" v="3">“Dios, yøꞌø judíoshajxy, haxøøg hajxy tøø jiatcøꞌøy. Tøø miic̈h mguguex̱yhajxy xyaghoꞌcä. Tøø tsaamaaꞌxy hajxy yajmaꞌady maa animalhoꞌogy hajxy hijty ñoꞌoguiän coo miic̈h hajxy hijty xwyiingudsähgøꞌøy. Nägøx̱iä jäyaꞌayhajxy tøø yaghoꞌogyii, jaꞌa miic̈h hajxy hijty xwyiingudsähgøøbiä. Nidiúhm̱høch tøø nmähmøꞌøy jujcy. Høøc̈hpaady hajxy xjia wiꞌi yaghoꞌogaam̱bä”, nøm̱ä Elías jaꞌa Dios jecy ñämaayy. </v>
<v b="ROM" c="11" v="4">Mänitä Dios yhadsooyy: “Caj tiøyyä cooc̈h miic̈h nidiuhm̱ xjiaac wiingudsähgøꞌøyñä. Jéꞌenøc̈hä jäyaꞌayhajxy xwyiingudsähgøꞌøyñä jaꞌa hajxy näjuxtujmilpä. Cabä Baal hajxy wyiingudsähgøꞌøy. Quepychech jeꞌe jaꞌa Baalhajpä”, nøm̱ä Dios jecy miänaaṉ̃. </v>
<v b="ROM" c="11" v="5">Jaꞌa judíoshajxy, jequiän hajxy jaduhṉ yajnähdijjä jaꞌa Diósäm coo hajxy hänajty quiuꞌughadaꞌañii. Paady hajxy jaduhṉ quiuꞌughadyii coo Dios hojioot jiaanc̈h tehm̱ miøødä. Pero näweeṉ̃tiä judíos jaꞌa Dios miädiaꞌagy hajxy miäbøjcä, caj ñämayyä. Jädaꞌanäbaadyñä, jiinä judíos jaꞌa Dios miädiaꞌagy hajxy näjeꞌe miäbøjcä. Jeꞌenä hajxy quiuꞌughadyiinä jaꞌa Diósäm. Coo hajxy jaduhṉ ñäxuuc̈hii, paady hajxy jeꞌenä wioow̱hidyii, jaduhṉä Dios miädiaꞌagy tehṉgajnä miäbǿjcäxät. </v>
<v b="ROM" c="11" v="6">Jaduhṉä judíoshajxy yajnähdijjä coo jaꞌa Dios miädiaꞌagy hajxy miäbǿjcät jaꞌa Jesucristocøxpä. Paady hajxy jaduhṉ yajnähdijjä jeꞌeguiøxpä coo Dios hojioot miøødä, caꞌa jieꞌeguiøxpä coo hajxy hoy jiäyaꞌayhaty. Coo jäyaꞌayhajxy häxøpy ñäxuuc̈hii jaꞌa Diósäm jeꞌeguiøxpä cooc tyijy hajxy hoy jiäyaꞌayhaty, cab hajxy jaduhṉ cu nmänáaṉäm coo Dios hojioot miøødä. </v>
<v b="ROM" c="11" v="7">Hix̱, näjeꞌe judíoshajxy yajnähdijjä coo hajxy ñähwáꞌadsät näweeṉ̃tiä. Jaduhṉä Dios miädiaꞌagy hajxy miäbøjcä jaꞌa Jesucristocøxpä. Jaꞌa judíoshajxy nämaybä, cab hajxy jaduhṉ yajnähdijjä, hoy hajxy hänajty jaduhṉ jia wiꞌi ñähwaꞌadsaꞌañ. Hix̱, xejx jaꞌa quiopcä tiaatsc‑hajxy jaduhṉ. Cabä Dios miädiaꞌagy hajxy miäbøjcä jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="ROM" c="11" v="8">Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän: “Tøø quiopcä tiaatsc‑hajxy yajxéjxäxä jaꞌa Diósäm. Jaduhṉ hajxy yhity nebiä wiindspän nebiä cuhnatpän høxtä jädaꞌanäbaadyñä.” </v>
<v b="ROM" c="11" v="9">Jaduhṉä David jecy quiujahbiä: Xøødsuu jaꞌa judíoshajxy nax̱y yagjájtäp. Jadúhṉäc tyijy jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hoy quiudiuṉ̃. Jadúhṉäc tyijy hajxy quiumayii jaꞌa Diósäm. Pero ween hajxy hoy quiumädoy. Hix̱, cab hajxy tøyhajt miäbøgaꞌañ. </v>
<v b="ROM" c="11" v="10">Ween hajxy jaduhṉ jiaty nebiä wiindspän nebiä xoodspän. Ween hajxy ni mänaa quiaꞌa wiinjuøꞌøy nebiä piojpä quiädieeyhajxy ñähwáꞌadsät. Jaduhṉä David jecy quiujahy. </v>
<v b="ROM" c="11" v="11">Hoorä, nämayyä judíoshajxy tøø quiaꞌa mäbøcy jaꞌa Jesucristocøxpä. Pero cab hajxy nägøx̱iä ñajtshixøꞌøwaꞌañii jaꞌa Diósäm. Cab hajxy nägøx̱iä quiumädow̱aꞌañ. Pero jaduhṉä Dios wyiinmaayy coo jäyaꞌayhajxy ween miäbøcy jaꞌa Jesucristocøxpä, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä. Coo jaꞌa caꞌa judíoshajxy ñähwaatsnä, paadiä judíoshajxy näjeꞌe jia mänaam̱bä coo hajxy ween ñähwáatspät. </v>
<v b="ROM" c="11" v="12">Coo judíoshajxy quiaꞌa mäbøjcy jaꞌa Jesucristocøxpä, paady hajxy paquiä ñajtshixøøyyä jaꞌa Diósäm. Pero mänitä Dios wyiinmaayy coo jäyaꞌayhajxy ween ñähwaꞌac̈h wiinduhm̱yhagajpt, jaꞌa hajxy cajpä judíos. Paadiä judíos jaꞌa quiopcä tiaatsc‑hajxy yajxéjxäxä jaꞌa Diósäm. Paadiä hoyhajtä weenhajt hajxy quiaꞌa mooyyä jaꞌa Diósäm. Cu miooyyä hajxy jaduhṉ coo hajxy cu miäbøjcy jaꞌa Jesucristocøxpä. Pero jaꞌa jäyaꞌayhajxy caꞌa judíospä, jaꞌa hajxy jim̱ tsänaabiä wiinduhm̱yhagajpt, jeꞌedsä hoyhajtä weenhajt mäbøcypiä mooyyä. Hoorä, habaadaam̱b jaduhṉ coo judíoshajxy miäbøgaam̱bä jaꞌa Jesucristocøxpä. Mänit hajxy jeꞌe ñähwaꞌadsaam̱bä. Jaanc̈h tehm̱ jiootcujc hajxy jaduhṉ yhidáaṉnäbä. Mänitä jäyaꞌayä hoyhajtä weenhajt hajxy maas may jiaac moꞌowaꞌañii wiinduhm̱yhagajpt. </v>
<v b="ROM" c="11" v="13">Mijts jaduhṉ caꞌa judíoshajpä, mijts nyajwiinmädiaagǿøñäp. Dióshøch jaduhṉ tøø xwyiinguex̱y cooc̈hä miädiaꞌagy jim̱ nyajwáꞌxät maa mijtsän. Xtiuuṉgmóoyyhøc̈hä Dios jaduhṉ. Nägøꞌø nädécypiøc̈hä nduuṉg jaduhṉ nnäꞌägä tuṉ̃, </v>
<v b="ROM" c="11" v="14">ween mijts nämay mmäbøcy jaꞌa Jesucristocøxpä, ween mijtsä judíos jaduhṉ xpiahix̱y. Coo mijtsä judíos jaduhṉ xyhíxät coo mijtsä Dios jaꞌa hoyhajtä weenhajt tøø xmioꞌoy, mänitä judíoshajxy miäbøgaam̱bä jaꞌa Jesucristocøxpä. Høøc̈h nmägunaax̱hajxy jeꞌe jaꞌa judíoshajxy. Ween hajxy jaduhṉ ñähwáatspät neby mijts tøø mnähwaꞌac̈hän. </v>
<v b="ROM" c="11" v="15">Coo judíoshajxy quiaꞌa mäbøjcy jaꞌa Jesucristocøxpä, paady hajxy ñajtshixøøyyä jaꞌa Diósäm. Paadiä Dios hänajty tøø wyiinmay coo mijtsä miädiaꞌagy mmäbǿjcänät, pønjaty jaduhṉ caꞌa judíospä. Y coo judíoshajxy jaduhṉ miäbǿjpät jaꞌa Jesucristocøxpä, mänit hajxy quiuhbøgáaṉägumbä jaꞌa Diósäm. Mänit hajxy yagjugyhadaꞌañii homiänaajä jaꞌa Diósäm neby jaayaꞌay jiugyhatiän. </v>
<v b="ROM" c="11" v="16">Jaꞌa judíoshajxy, jaꞌa Abraham hajxy jecy yhaphajt tieedyhajt. Yhaadshajt tyictshajt jaꞌa Abraham hajxy jaduhṉ. Jéquiänä Dios jaꞌa Abraham quiuꞌughajty. Paadiä judíoshajxy jädaꞌahaty quiuꞌughájtäbä jaꞌa Diósäm. Jaduhṉ mäwiinä Abraham miäbaady nebiä quepytyictsän. Y jaꞌa judíoshajxy, jaduhṉ mäwiin hajxy miäbaatpä nebiä quepyhaaꞌxän. </v>
<v b="ROM" c="11" v="17">Hoorä, nämayyä judíoshajxy tøø quiaꞌa mäbøcy jaꞌa Jesucristocøxpä. Paady hajxy tøø ñajtshixøꞌøyii jaꞌa Diósäm. Jaduhṉ mäwiin hajxy miäbaady nebiä olivohaaꞌx tøø piuhdøjjiän. Jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy coo judíos jaꞌa hoyhajtä weenhajt hajxy quiaꞌa moꞌowáaṉänä jaꞌa Diósäm. Y mijts caꞌa judíospä, jaduhṉ mäwiin hajxy mmäbaatpä nebiä yuuc‑holivohaaꞌxän coo tøø yagjøjheedsøꞌøy maa olivohaaꞌx tøø piuhdøjjiän. Coo hajxy tøø mmäbøjnä, paadiä Dios hajxy xmiooñä jaꞌa hoyhajtä weenhajt. </v>
<v b="ROM" c="11" v="18">Pero caj mijtsä judíos hawiinmats mbéxät. Caꞌa hajxy mniguiumayii. Cab hajxy mmänáꞌanät: “Cabä judíoshajxy quiuꞌughájtänä jaꞌa Diósäm. Højtsä Dios xquiuꞌughájtänäp, højts caꞌa judíospä.” Hix̱, Dios mijts jaduhṉ tøø xquiunuuꞌxy jeꞌeguiøxpä coo Abraham jecy quiunuuꞌxä møødä yhap møødä yhoc, jaꞌa judíoshajxy. Coo Dios jaꞌa Abraham jecy cu quiaꞌa cunuuꞌx̱y, ni mijts hijty xquiaꞌa cunuuꞌxaam̱bä. </v>
<v b="ROM" c="11" v="19">Wehṉdä pøṉ miänáꞌanät: “Yøꞌø judíoshajxy tøø quiaꞌa mäbǿquiäbä jaꞌa Jesucristocøxpä, høøc̈hcøxpä hajxy tøø ñajtshixøꞌøyii jaꞌa Diósäm. Hix̱, páadyhøc̈hä Dios xchocy cooc̈h ngaꞌa judíosä. Cabä judíoshajxy chójcänä jaꞌa Diósäm.” </v>
<v b="ROM" c="11" v="20">Tøyhajt jaduhṉ. Paadiä judíoshajxy tøø ñajtshixøꞌøyii jaꞌa Diósäm coo hajxy tøø quiaꞌa mäbøcy jaꞌa Jesucristocøxpä. Y mijts, coo hajxy tøø mmäbøcy, paady mijtsä Dios tøø xquiunuuꞌxy. Pero caꞌa hajxy mniguiumayii coo Dios hajxy jaduhṉ xñäꞌä najtshixǿøbiät. Hix̱, caj mijts hijty hoy mjäyaꞌayhaty. Coo Dios hojioot miøødä, paady hajxy xquiunuuꞌxy. </v>
<v b="ROM" c="11" v="21">Jaanc̈h tehm̱ yajcumayaam̱bä judíoshajxy jaduhṉ. Paady hajxy jaduhṉ ñiguiumayii coo hajxy tøø quiaꞌa mäbøcy coo hajxy tsipcøxp ñäxuudsǿøjät jaꞌa Diósäm. Paady hajxy ñajtshixøøyyä jaꞌa Diósäm, hoyyä Abraham hajxy jecy jia haphajty jia teedyhajty. Jaanä jaduhṉ mijtspä, mijts caꞌa judíospä, coo mijts jaduhṉ mniguiumáayyäbät, mänitä Dios hajxy jaduhṉ xñajtshixǿøbiät. </v>
<v b="ROM" c="11" v="22">Hix̱, jiaanc̈h tehm̱ quiunuuꞌxypä Dios jaꞌa quiuꞌug. Pero pønjatiä Dios tøø ñajtshixøꞌøy, jeꞌeds hajxy jaduhṉ jaanc̈h tehm̱ yajcumädow̱áaṉäp jaꞌa Diósäm. Paady mijtsä Dios xjiaanc̈h tehm̱ quiunuuꞌxy, coo hajxy mmäbøcy. Pero pø cab hajxy jaduhṉ mmäbøgaaṉnä, mänitä Dios hajxy xyajcumädow̱aam̱bä. </v>
<v b="ROM" c="11" v="23">Hoorä, jaꞌa judíoshajxy tøø quiaꞌa mäbǿquiäbä, coo hajxy jaduhṉ miäbǿjpät, mänit hajxy jadähooc quiuꞌughájtägumbät jaꞌa Diósäm. Haa caꞌa, miøødä Dios mäjaa jaduhṉ coo hajxy jaduhṉ quiuꞌughájtägumbät. </v>
<v b="ROM" c="11" v="24">Hix̱, jaꞌa judíoshajxy, Abraham hajxy jecy yhaphajt tieedyhajt. Jéquiänä Abrahamhajxy yajnähdijjä jaꞌa Diósäm coog hajxy jaduhṉ quiuꞌughadǿøjät jaꞌa Diósäm, møødä Abraham yhap yhoc‑hajxy, jaꞌa judíoshajxy. Tøyhajt jaduhṉ, paadiä Abrahamhajxy paquiä hoy quiuꞌughadáaṉägumbä Diósäm. Y mijts, jaanä jaduhṉ mijtsä Dios xquiuꞌughájnäbä, hoy mijts hijty jegyhajty xquiaꞌa cuꞌughaty. Paady, caꞌa hajxy mmänaꞌañ cooc tyijy jaꞌa judíoshajxy quiaꞌa cuꞌughajtägatsaꞌañii jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="ROM" c="11" v="25-26">Mäguꞌughajpädøjc, nébiøch cham̱ nmädiaꞌagaꞌañän, náam̱nøc̈hä Dios tøø xñajtscapxøøyyä. Cahnä jäyaꞌay hädaa mädiaꞌagy hajxy nämay miädoyñä. Paady mijts jaduhṉ nhawáaṉäm, jaduhṉ hajxy mgaꞌa niguiumayǿøjät, hoyyä Dios hajxy tøø xjia cuꞌughaty. Tøyhajt jaduhṉ coo judíoshajxy nämay tøø quiaꞌa mäbøcy jaꞌa Jesucristocøxpä. Pero habaadaam̱b jaduhṉ coo hajxy nägøx̱iä miäbøgaaṉnä. Mänit hajxy jaduhṉ miäbøgaꞌañ coo mijts hänajty tøø mmäbøcy, jaꞌa mijts caꞌa judíospä, mäduhṉ̃tiä hajxy hänajty mmäbøgaꞌañ. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ maa Diosmädiaꞌaguiän: Mänitä yajnähwaatspä jim̱ choonaꞌañ maa cajpt jaduhṉ xiøhatiän Sión, maa judíoshajxy chänaꞌayän. Cøxaam̱bä judíoshajxy jaduhṉ miäbøgaꞌañ jaꞌa yajnähwaatspäcøxpä. Cøxaam̱bä piojpä quiädieeybä hajxy ñähwaꞌadsaꞌañ. </v>
<v b="ROM" c="11" v="27">Cooc̈h hajxy jaduhṉ nyajnähwáꞌadsät, mänit jaduhṉ tiøjiadaꞌañ nébiøch hajxy hijty tøø nyajwiinwaaṉøꞌøyän mänáajøch hajxy nmøødyajcuhduquiän hawiinjem̱y, nøm̱ä Dios miänaaṉ̃. </v>
<v b="ROM" c="11" v="28">Coo judíoshajxy tøø quiaꞌa mäbøcy jaꞌa Jesucristocøxpä, paady hajxy tøø ñajtshixøꞌøyii jaꞌa Diósäm. Y coo hajxy jaduhṉ tøø ñajtshixøꞌøyii, paady mijtsä Dios tøø xyajnähdijy coo hajxy mmäbǿgät jaꞌa Jesucristocøxpä, mijts caꞌa judíospä. Pero, hoyyä judíoshajxy tøø quiaꞌa jagä mäbøcy, tsójcäpnä hajxy jaduhṉ jaꞌa Diósäm jeꞌeguiøxpä coo yhapä tieedyhajxy jecy yajnähdíjjäxä jaꞌa Diósäm coo hajxy quiuꞌughadǿøjät. </v>
<v b="ROM" c="11" v="29">Hix̱, cabä Dios mänaa yhøhṉdaꞌagy. Homiänaajä yajtøjiaty waam̱baty quiapxy miädiaꞌagy. Y coo Dios jaduhṉ jecy miänaaṉ̃ coogä judíoshajxy homiänaajä quiuꞌughadaꞌañii, yejcä Dios jaꞌa tøyhajt jaduhṉ. Hix̱, cabä Dios jaꞌa miädiaꞌagy mänaa yajtägach. Jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo Dios jiaanc̈h yajtøjiadaꞌañ waam̱baty tøø miänaꞌañ jaꞌa judíoscøxpähajxy. </v>
<v b="ROM" c="11" v="30">Mijts jaꞌa caꞌa judíospä, cabä Diosmädiaꞌagy hajxy hijty mmädoyyä. Cabä Dios hajxy hijty mwiingudsähgøꞌøy. Y coo judíoshajxy tøø quiaꞌa mäbøcy jaꞌa Jesucristocøxpä, paadiä Dios hojioot miøødä jaꞌa mijtscøxpä. </v>
<v b="ROM" c="11" v="31">Jädaꞌanäbaadyñä, cabä judíos jaꞌa Dios miädiaꞌagy jädaꞌahaty miäbøgaaṉä jaꞌa Jesucristocøxpä. Coo hajxy jaduhṉ quiaꞌa mäbøgaꞌañ, paady mijtsä Dios xñäxuuꞌtsnä, mijts caꞌa judíospä. Hoorä, coo mijtsä judíos xyhíxät coo mijtsä Dios xñäxuuc̈h, mänit hajxy jaduhṉ miäbøgaam̱bä jaꞌa Jesucristocøxpä. Mänit hajxy ñäxuudsáaṉäbä jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="ROM" c="11" v="32">Jéquiänä Dios jäyaꞌay yhawaaṉä nägøx̱iä coo pojpä cädieey hajxy miøødä, møødä judíoshajxy, møødä caꞌa judíoshajxypä. Jaduhṉ hajxy jecy yhawáaṉäxä coo hajxy hawiinmats quiumädów̱ät. Hix̱, paadiä Dios jaduhṉ miänaaṉ̃, jeꞌeguiøxpä coo jäyaꞌayhajxy hänajty nägøx̱iä ñäxuudsaꞌañii tuꞌcuhdujt, møødä judíoshajxy, møødä caꞌa judíoshajxypä. Coo Dios hajxy häxøpy tøø xquiaꞌa näxúuꞌtsäm, nägøx̱iä hajxy hijty ngumädow̱áaṉäm. </v>
<v b="ROM" c="11" v="33">Jaanc̈h tehm̱ jiajp, jaanc̈h tehm̱ ñajuøøbiä Dios. Cab hajxy hoy nnäꞌägä wiinjuøꞌøwáaṉäm nebiatiä Dios wyiinmay. Hix̱, hojiootä Dios jiaanc̈h tehm̱ miøød coo hajxy nägøx̱iä tøø xñäxúuꞌtsäm, møødä judíoshajxy, møød cajpä judíoshajxy. Nägøx̱iä jaꞌa hoyhajtä weenhajt hajxy xmioꞌowáaṉäm tuꞌcuhdujt. </v>
<v b="ROM" c="11" v="34">Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän: “Cabä Dios jaꞌa wyiinmahñdy pøṉ ñajuǿøyyäxä. Cabä Dios pøṉ miäyajtøy nebiä wyiinmahñdyhádät. </v>
<v b="ROM" c="11" v="35">Cabä Dios pøṉ miänuuꞌxyhaty.” </v>
<v b="ROM" c="11" v="36">Hamdsoojootä Dios jaꞌa naax̱wiimbä jecy yhädiuuṉ̃ møødä jäyaꞌay nägøx̱iä. Tijaty yaa jájtäp túuṉäp hädaa yaabä naax̱wiin, jaꞌa Dios jaduhṉ hanehm̱b coo jaduhṉ jiadǿøjät, coo jaduhṉ tiunǿøjät. Y tijaty jaduhṉ jadáaṉäpnä tunáaṉäpnä, jaꞌa Dios jaduhṉ yajtøjiadaam̱b nebiaty hänajty tøø wyiinmay. Tsøgä Dios hajxy møj jaanc̈h pädáacäm homiänaajä. Tsøg hajxy homiänaajä wiingudsähgǿøyyäm. Amén. </v>
<v b="ROM" c="12" v="1">Mäguꞌughajpädøjc, miøødä Dios hojioot maa højtscøxphájtäm. Cham̱c̈h mijts nhaneꞌemy coo hajxy hamuumduꞌjoot mniyegǿøjät Dios quiøꞌøjooty tiecyjiooty. Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy mgudiúnät hamuumduꞌjoot. Jaduhṉä Dios hajxy hoy mwiingudsähgǿꞌøwät nebiä Dios hajxy xyajmädsoquiän. </v>
<v b="ROM" c="12" v="2">Caꞌa hädaa wiinmahñdy hajxy myajtuṉ̃ nebiä jäyaꞌay wyiinmahñdyhajxy yaajän. Pønjatiä Dios quiaꞌa cuꞌughajpy, jeꞌeds hädaa yaabä wiinmahñdy hajxy yajtuum̱b. Cabä yhaxøøgwiinmahñdy hajxy ñajtshixøꞌøwaꞌañ. Caꞌa hajxy mbahix̱y. Hawiinjem̱ybiä wiinmahñdy hajxy jaduhṉ mmøødhájnäp, jeꞌeguiøxpä coo Jesucristo hajxy mmøødhijnä tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy. Jaduhṉä tøyhajt hajxy mmøødhádät tijatiä Dios hajxy xyajmädsojp coo hajxy mdúnät. Homiänaajä Dios hajxy xyajmädsójcäm coo hajxy hoy njäyaꞌayhájtämät, coo hajxy hoy ndúuṉämät. Coo hawiinjem̱ybiä wiinmahñdy hajxy jaduhṉ nmøødhájtämät, jaduhṉä tøyhajt hajxy jaduhṉ nmøødhájtämät tijatiä Dios hajxy xyajmädsójcäm coo hajxy ndúuṉämät. </v>
<v b="ROM" c="12" v="3">Mayhajtä Dios jaduhṉ ñäꞌä tuuṉ jaꞌa høøc̈hcøxpä cooc̈hä cuhdujt jaduhṉ xmiooyy cooc̈h mijts nmägapx nhanéꞌemät. Caꞌa hajxy mniguiumayii cooc tyijy hajxy cøx̱iä wiinä mjaanc̈h tehm̱ jiaty. Tijatiä tuuṉgä Dios hajxy tøø xmioꞌoy, jeꞌeds hajxy mmøjpädáꞌagäp. Caꞌa wiingtuuṉg hajxy mmøjpädaꞌagy. Hoy hajxy mdúnät nebiatiä Dios hajxy tøø xyajnähdijy. </v>
<v b="ROM" c="12" v="4">Hix̱, nägøx̱iä niꞌxcopc hajxy nmøødhájtäm møødä cøꞌødecy, møødä wiinjøjp, møødä copctaatsc. Cab hajxy tiuꞌugtuuṉgä; haagä hawiingjaty hajxy tiuṉ̃. Pero haagä tuuṉgpaatp hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="ROM" c="12" v="5">Jaduhṉ mäwiin højts nmäbáatäm nebiä tuꞌugniꞌx tuꞌugcopcän coo hajxy tuꞌcuhdujt nmäbǿjcäm jaꞌa Jesucristocøxpä, hoy hajxy nja nämayhájtäm. Jaduhṉ hajxy hawiingjaty ndúuṉäm. Jaduhṉ hajxy nnibiuhbéjtäm hamiṉ̃ haxøpy. </v>
<v b="ROM" c="12" v="6">Tsøg hädaa tuuṉg hajxy hoy yajnǿcxäm nebiatiä Dios hajxy tøø xyhanéhm̱äm. Mayhajtä Dios jaduhṉ tiuuṉ coo wiinmahñdy hajxy cøjwiinduum xmióoyyäm nebiaty hajxy ndúuṉämät. Pønjaty tøø tiuuṉgmoꞌoyii coo Dios jaꞌa miädiaꞌagy hajxy yajwáꞌxät nebiaty hajxy hänajty tøø ñajtscapxǿøyyäxä, ween hajxy jaduhṉ yajwaꞌxy nebiaty hajxy hänajty piuhbedyii. </v>
<v b="ROM" c="12" v="7">Pønjaty tøø tiuuṉgmoꞌoyii coo hajxy miäbuhbédät, ween hajxy hamuumduꞌjoot tiuṉ̃. Pønjaty tøø tiuuṉgmoꞌoyii coo Diosmädiaꞌagy hajxy yajwáꞌxät, ween hajxy hoy yajwaꞌxy. </v>
<v b="ROM" c="12" v="8">Pønjaty tøø tiuuṉgmoꞌoyii coo hajxy miäjootcapxmøcpǿgät, ween hajxy hoy tiuṉ̃. Pønjaty mäyøø, weenä häyoobä hajxy piuhbety hamuumduꞌjoot. Pønjaty tøø tiuuṉgmoꞌoyii coo hajxy miähanéꞌemät maa tsajtøjcän, ween hajxy hoy miähaneꞌemy. Hix̱, Dios jaꞌa cuhdujt jaduhṉ yejc coo hajxy jaduhṉ miähanéꞌemät. Pønjaty tøø tiuuṉgmoꞌoyii coo mayhajt hajxy tiúnät maa häyoobädøjcän, møød maa yaamgtoꞌoxyhajxiän, ween hajxy hamuumduꞌjoot piuhbety. Møød weenä paꞌamjäyaꞌay hajxy quiuhix̱y. </v>
<v b="ROM" c="12" v="9">Tsøg hajxy hamuumduꞌjoot nic̈hójcäm nibiaꞌhäyóow̱äm. Tsøgä haxøøgpä hajxy najtshixǿøyyäm. Tehṉgajnä howyiinmahñdy hajxy tsøc tsójcäm. </v>
<v b="ROM" c="12" v="10">Hamiṉ̃ haxøpy hajxy mnic̈hogǿøjät mnibiaꞌhäyowǿøjät neby tuꞌugpuhyaꞌay neby tuꞌugpuhdoꞌoxypän. Hamiṉ̃ haxøpy hajxy mniwyiingudsähgøꞌøwǿøjät. Cab hajxy mnibiexǿøjät. </v>
<v b="ROM" c="12" v="11">Hamuumduꞌjootä Wiindsǿṉ Jesucristo hajxy mmädúnät. Jootcujc hajxy jaduhṉ mdúnät. Cab hajxy jaduhṉ mänaa mnänuuxǿꞌøwät. </v>
<v b="ROM" c="12" v="12">Coo hajxy pøṉ xchaac̈htiúnät, cab hajxy mmøjpädáꞌagät; mmeeꞌxtúgäp hajxy jaduhṉ. Mnajuøøby hajxy jaduhṉ coo hajxy jim̱ mnøcxaꞌañ maa Dioswiinduumän. Paady hajxy jaduhṉ mxooṉdáꞌagät. Homiänaajä Dios hajxy mbaꞌyáꞌaxät. </v>
<v b="ROM" c="12" v="13">Coo pøṉ tii yajmaajiádät, nax̱y hajxy mdehm̱ piuhbédät. Jeꞌec̈h jaduhṉ nnänøøm̱by pøṉ jaduhṉ mäbøjp jaꞌa Jesucristocøxpä. Pønjaty jaduhṉ mejtsp maa mdøjc‑hajxiän, myajtøjtägǿꞌøwäp hajxy jeꞌe. Myajcáyäp myaghúꞌugäp hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="ROM" c="12" v="14">Coo hajxy pøṉ xchaac̈htiúnät, cab hajxy mmähaṉhádät. Pero mmänuuꞌxtáꞌagäp jaꞌa Dios hajxy coo hajxy ween ñähwaꞌac̈h. </v>
<v b="ROM" c="12" v="15">Pønjaty xooṉdaacp, mmøødxooṉdáꞌagäp hajxy jeꞌe. Pønjaty jøøby xuuꞌtsp, mmøødjøꞌøw mmøødxúudsäp hajxy jeꞌebä. </v>
<v b="ROM" c="12" v="16">Tuꞌugcopc tuꞌugwiinmahñdy hajxy mnimiøødhidǿøjät. Cab hajxy pøṉ mbéxät. Jootcujc hajxy mhídät, hoyyä møjtuuṉg hajxy mgaꞌa jagä møødä. Cab hajxy mänaa mniguiumayǿøjät. </v>
<v b="ROM" c="12" v="17">Coo hänaꞌc hajxy xyhäyoow̱híxät, cab hajxy myaghawiimbijtägátsät. Hoy hajxy mjäyaꞌayhádät, jaduhṉä Dios hajxy jaduhṉ xquiumáyät; jaduhṉ mijtsä cuꞌug waam̱b xquiaꞌa nänǿmät. Pero xwyiingudsähgǿꞌøwäbä cuꞌug hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="ROM" c="12" v="18">Coo mijtsä cuꞌug xjia wiꞌi jiøjcapxǿꞌøwät coo hajxy jaduhṉ mbahíxät nebiaty hajxy haxøøg jiatcøꞌøyän, cab hajxy jaduhṉ mbahíxät. Pero coo hajxy waam̱b xquiaꞌa nämáꞌawät, mänit hajxy hoy yajxóṉ mmøødmädiáꞌagät. Cab hajxy pøṉ mmädsiphádät. </v>
<v b="ROM" c="12" v="19">Mäguꞌughajpädøjc, coo hajxy pøṉ xyhäyoow̱híxät, cab hajxy myaghawiimbijtägátsät. Dios jaduhṉ yaghawiimbídäp. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän coogä Dios jaduhṉ miänaaṉ̃: “Høøc̈h jaduhṉ nyaghawiimbídäp.” </v>
<v b="ROM" c="12" v="20">Coo hajxy pøṉ xmiädsiphádät, cab hajxy mmädsiphajtägátsät. Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ: “Pø yähóꞌcäbä hänaꞌc jaꞌa miic̈h hänajty jaduhṉ xmiädsiphajpä, myajcáyäp myaghúꞌugäp jaduhṉ. Pø tødsǿøyyäp, mmóꞌowäbä nøø. Coo jaduhṉ mgudiúnät, hoyhoyyä hänaꞌc chähdiúnät, jaꞌa miic̈h hänajty jaduhṉ xmiädsiphajpä.” </v>
<v b="ROM" c="12" v="21">Nägüeeṉtä hajxy mhídät, cabä haxøøgpä hajxy myaghawiimbijtägátsät. Coo hajxy jaduhṉ mjatcǿꞌøwät, myajcähxǿꞌøgäp hajxy jaduhṉ coo mhaxøøgwiinmahñdy hajxy hänajty tøø mbaduꞌubǿjcumbä. Pero coo hänaꞌc hoy yajxóṉ mmägápxät, jaꞌa mijts hänajty xmiädsiphajpä, jaduhṉ hajxy myajcähxǿꞌøgät coo hawiinjem̱ybiä wiinmahñdy hajxy hänajty mmøødhajnä. Mänitä Dios jaduhṉ xquiumáyät. </v>
<v b="ROM" c="13" v="1">Tsøg hajxy nägøx̱iä cudiúuṉäm nebiatiä cuduuṉg hajxy xyhanéhm̱äm. Hix̱, Dios jaꞌa cuhdujt møc møød. Jeꞌe jaꞌa cuhdujt yejp jadähooc. Pøṉä cuhdujt møød, paady jaduhṉ miøødä coo tøø mioꞌoyii jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="ROM" c="13" v="2">Pøṉ jaduhṉ caꞌa cudiunaam̱b nebiatiä cuduuṉg jia haneꞌemiän, quiumädow̱aam̱by hajxy jeꞌe. Hix̱, jaꞌa Dios jaꞌa cuduuṉg pädaac coo yhanéꞌemät. Jaduhṉds jeꞌe, pø cab hajxy jaduhṉ mgudiunaꞌañ nebiatiä cuduuṉg yhaneꞌemiän, jaduhṉ miäbaady coo Dios miädiaꞌagy hajxy mgaꞌa cudiunaaṉä. </v>
<v b="ROM" c="13" v="3">Pønjaty hoy wädijp, cabä cuduuṉg hajxy chähgøꞌøy. Pero pønjaty hoy caꞌa wädijp, jeꞌeds mäbøcypiä tsähgøøby. Coo hajxy hoy mwädítät, mänitä cuduuṉg hajxy xquiumáyät. Cab hajxy jaduhṉ xchaac̈htiúnät. </v>
<v b="ROM" c="13" v="4">Hix̱, jaꞌa cuduuṉghajxy, moonsähájtäp hajxy jeꞌe jaꞌa Diósäm. Paady hajxy jaduhṉ tiuṉ̃, coo mijts hajxy jaduhṉ xwioow̱hídät. Jaduhṉä cuhdujt hajxy tøø mióoyyäbä coo mijts hajxy xyajcumädów̱ät coo mijts hänajty tøø mgädieey. Paady hajxy jaduhṉ mdsähgǿꞌøwät. </v>
<v b="ROM" c="13" v="5">Nax̱y hajxy mdehm̱ quiudiúnät nebiatiä cuduuṉg hajxy xyhaneꞌemiän, coo Dios hajxy jaduhṉ xñäꞌä yajcumädów̱ät. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, coo hajxy hamdsoo mnajuøꞌøy coo jaduhṉ yhahixøꞌøy coo hajxy hoy mwädítät, paady hajxy jaduhṉ mgudiúnät waam̱batiä cuduuṉg hajxy xyhaneꞌemiän. Coo hajxy jaduhṉ mgaꞌa cudiúnät, cab hajxy jootcujc mhídät, jeꞌeguiøxpä coo hajxy hänajty mnajuøꞌøy hamdsoo coo hajxy hänajty tøø mgädieey. </v>
<v b="ROM" c="13" v="6">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, tsipcøxp hajxy mnähjuudiúꞌudät tijaty hänaꞌc hajxy xyajnämaaby coo hajxy mnähjuudiúꞌudät. Hix̱, jaꞌa Dios jaꞌa cuhdujt jaduhṉ yejc coo mijtsä hänaꞌc jaduhṉ xyagjúyät. </v>
<v b="ROM" c="13" v="7">Hahixøøby jaduhṉ coo cuduuṉg hajxy mmäjúyät nebiaty hajxy xyajnämaꞌay. Jaanä jaduhṉ yhahixøøbiä coo cuduuṉg hajxy mwiingudsähgǿꞌøwät, miøjjä miuutscä. </v>
<v b="ROM" c="13" v="8">Nax̱iä mnuuꞌxy hajxy mdehm̱ jiahmiédsät. Nax̱y hajxy mnic̈hogǿøjät nebiä tuꞌugpuhyaꞌaybän, nebiä tuꞌugpuhdoꞌoxypän. Hix̱, pøṉ wiinghänaꞌc tsojp, hoy jaduhṉ quiudiuṉ̃ nebiatiä Dios hajxy xyhanéhm̱äm. </v>
<v b="ROM" c="13" v="9">Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ: “Pø jim̱ miic̈h mdoꞌoxiøjc, cabä wiingpä mmøødhídät. Cab mmäyaghóꞌogät. Cab mméedsät. Cabä mmädøjcä jieꞌe mhadsójcät.” Hoorä, coo wiinghänaꞌc mdsógät hamuumduꞌjoot, hoy jaduhṉ mgudiúnät nébiøch naam̱nä tøø nmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="ROM" c="13" v="10">Hix̱, pøṉ wiinghänaꞌc jaanc̈h tsojp hamuumduꞌjoot, cab jaduhṉ mänaa yhäyoow̱hixaꞌañ. Hoorä, coo wiinghänaꞌc mjaanc̈h tsógät hamuumduꞌjoot, hoy caꞌxy mgudiúnät nebiä Dios yhaneꞌemiän. </v>
<v b="ROM" c="13" v="11">Nax̱y hajxy jaduhṉ mdehm̱ ñic̈hogǿøjät. Hix̱, mnajuøøby hajxy jaduhṉ coo tøø jiecy mänaa hajxy tøø mmäbøquiän. Habáatnäp jaduhṉ coo Jesucristo hajxy miṉ xyajpädøꞌøgáaṉäm, coo hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm tsajpootyp. Nägüeeṉtä hajxy jaduhṉ mwädítät. Hix̱, cab hajxy nnajuǿøyyäm mänaa Jesucristo yaa quiädaactägatsaꞌañ, coo hajxy jaduhṉ xñäꞌä nähgädaacpéjtämät. Hix̱, coo jaduhṉ quiädaactägátsät, mänit hajxy xyajtøyhajtyegáaṉäm. </v>
<v b="ROM" c="13" v="12">Habáatnäp jaduhṉ coo hajxy yaa ndsoonáaṉäm, coo hajxy jim̱ nnøcxáaṉäm tsajpootyp. Tsøcxä jaꞌa haxøøgpä hajxy najtshixǿøyyäm neby hajxy yaa tøø njäyaꞌayhájtäm, cahnä Dios hajxy hänajty nwiingudsähgǿøyyäm. </v>
<v b="ROM" c="13" v="13">Tøø Dios hajxy xyajnähdíjjäm coo hajxy homiänaajä njugyhájtämät neby jeꞌe jiugyhatiän. Paadiä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy nbanøcxáaṉäm. Tsøcxä hajxy hoy wädíjtäm, caꞌa jiaduhṉä nebiä hänaꞌc‑hajxy hagoodstuum wädijpän. Cab hajxy mhaxøøghuꞌug mhaxøøgjǿøꞌxät. Cab hajxy comjaty mhúꞌugät. Cab hajxy jim̱ mnǿcxät maa cuhhiṉdoꞌoxiøjc‑hajxiän. Tsøgä toꞌoxiøjc hajxy wiingudsähgǿøyyäm. Hix̱, jaꞌa cuꞌug hajxy xyhíjxäm neby hajxy njäyaꞌayhájtäm, pø hoy, pø caj. Cab hajxy haxøøg mnäꞌägä jatcǿꞌøwät. Cab hajxy pøṉ mmähaṉhádät, hoy hajxy jia mäyøøjä que mijts. Cab hajxy tii mmädsibǿꞌøwät. </v>
<v b="ROM" c="13" v="14">Jaꞌa Jesucristo hajxy nWiindsøṉhájtäm. Jeꞌe hajxy xyhanéhm̱äm. Jaanc̈h tehm̱ yhoy jeꞌe wyiinmahñdyhaty. Nax̱y hajxy jaduhṉ mdehm̱ miøødhídät tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy. Jaduhṉä mhaxøøgwiinmahñdy hajxy hoy mhøx̱híxät. Jaduhṉ hajxy hoy mhänaꞌc‑hádät. </v>
<v b="ROM" c="14" v="1">Jii jäyaꞌayhajxy näjeꞌe, cahnä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy yhabøcyñä, hoy hajxy tøø jia mäbøcy jaꞌa Jesucristocøxpä. Hahixøøby jaduhṉ coo hajxy mmäguꞌughádät. Pero cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo mädiaꞌagy hajxy mmøødyajyónät jaꞌa cuhdujtcøxpä. </v>
<v b="ROM" c="14" v="2">Pønjatiä Diosmädiaꞌagy hoy tøø yhabøcy, ñajuøøby hajxy jeꞌeduhṉ coo jaduhṉ yhawiinmatsä coo hotyiijä mgáyät. Pero pønjaty hoy tøø quiaꞌa habøcy, cábäc tyijy yhoyyä coo tsuꞌuc̈h ndsúꞌtsämät. Páadiäc tyijy quiaꞌa hoyyä coo tsuꞌuc̈h ndsúꞌtsämät, yajnajuøøby jaduhṉ coo hänaꞌc jaꞌa tsuꞌuc̈h hajxy hänajty tøø quiunuuꞌxy maa habojtsnax̱y wyiinduumän. Jadúhṉäc tyijy miäbaady néjjiämä habojtsnax̱y jaduhṉ mwiingudsähgøøbiän. </v>
<v b="ROM" c="14" v="3">Hoorä, pø mdsuꞌchp miic̈hä tsuꞌuc̈h, cab jaduhṉ mbéxät jaꞌa hänaꞌcä tsuꞌuc̈h caꞌa tsuꞌtspä. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, pøṉä tsuꞌuc̈h caꞌa tsuꞌtsp, cab jaduhṉ waam̱b ñämáꞌawät jaꞌa hänaꞌcä tsuꞌuc̈h tsuꞌtspä cooc tyijy jaduhṉ quiädieey. Haa caꞌa, jaꞌa Dios yhuung jeꞌebä. </v>
<v b="ROM" c="14" v="4">Cabä cuhdujt jaduhṉ myiṉ̃ coo waam̱b mnämáꞌawät pøṉä Diosmädiaꞌagy panøcxp. Haa caꞌa, jaꞌa Dios jaꞌa mioonsä jeꞌebä. Jagooyyä Dios cuhdujt jaduhṉ miøødä coo miänáꞌanät pø hoyyä mioonsä quiudiuṉ̃, pø caj. Hamdsoojä Dios jaduhṉ ñämáꞌawät neby hoy wiädítät. Haa caꞌa, jaꞌa Dios jeꞌe hanehm̱b. </v>
<v b="ROM" c="14" v="5">Näjeꞌejä jäyaꞌayhajxy miänaꞌañ coo pooꞌxxiøø jyiijä mädyii hajxy yhamajtsc‑hádäp. Näjeꞌe hajxy miänaam̱bä coo Dios hajxy homiänaajä nwiingudsähgǿøyyämät. Pero mijts, jaduhṉ hajxy mgudiúnät nebiä Dios hajxy hamdsoo tøø xyajwiinjuøꞌøyän. </v>
<v b="ROM" c="14" v="6">Hix̱, pønjaty jaduhṉ mänaam̱b coogä pooꞌxxiøø jyiijä, nägüeeṉtä hajxy jaduhṉ wiädity jaꞌa pooꞌxxiøøjooty. Jaduhṉä Dios hajxy wyiingudsähgøꞌøy. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, pønjaty jaduhṉ mänaam̱b cooc jaduhṉ quiaꞌa cädieeyä coo tsuꞌuc̈h ndsúꞌtsämät, hoy hänajty tøø jia cunuuꞌxyii maa habojtsnax̱y wyiinduumän, mioobiä Dios Dioscujúꞌuyäp jaduhṉ coo jaduhṉ yajcayii. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, pøṉ jaduhṉ mänaam̱b cooc jaduhṉ quiaꞌa hoyyä coo tsuꞌuc̈h ndsúꞌtsämät, jaanä jaduhṉä Dios Dioscujúꞌuyäp mioobiä coo jaduhṉ yajcayii. </v>
<v b="ROM" c="14" v="7">Coo Diosmädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm jaꞌa Jesucristocøxpä, paady hajxy xmioonsähájtäm. Paady jaduhṉ quiaꞌa hahixøꞌøy coo hajxy njäyaꞌayhájtämät nebiä nhamdsoojoot hajxy chójcäm. Ni jaꞌa cuhdujt hajxy ngaꞌa møødhájtäm coo hajxy hamdsoo nniyajnähdíjjämät mänaa hajxy nhoꞌogáaṉäm ndägoyyáaṉäm. </v>
<v b="ROM" c="14" v="8">Jaꞌa Jesucristo hajxy xmioonsähájtäm mäduhṉ̃tiä hajxy yaa njugyhájtäm, hoy ñejpiä hajxy cu nja jajt cu nja habéjtäm. Y coo hajxy nhoꞌc coo hajxy ndägóoyyämät, jeꞌenä hajxy hänajty xmioonsähadáaṉäm homiänaajä. </v>
<v b="ROM" c="14" v="9">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm, mänit jadähooc jiujypiøjtägajch. Jaduhṉ hajxy xquiuꞌughájtäm, pønjaty jaduhṉ mäbøjp, møød hajxy tøø yhóꞌoguiäbä, møød hajxy jaac jujcypiä jaac tsuxpä. Jaanä jaduhṉ hajxy xyhanéhm̱ämbä. </v>
<v b="ROM" c="14" v="10">Cabä mmäguꞌughajpä hajxy hawiinmats mbéxät, hoyyä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy quiaꞌa jagä habøcyñä. Cab hajxy pøṉ mnämáꞌawät cooc tyijy hajxy hoy quiaꞌa cudiuṉ̃, hoyyä wiingcuhdujt hajxy jia panøcxy. Hix̱, coo Jesucristo yaa quiädaactägátsät, mänit hajxy nägøx̱iä jim̱ nnaxøꞌøwáaṉäm jaꞌa Jesucristo wyiinduum tøyhajtyejpä. </v>
<v b="ROM" c="14" v="11">Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ maa Diosmädiaꞌaguiän: Nägǿx̱iøc̈hä jäyaꞌayhajxy nøcxy xwyiinjijnaꞌawaꞌañ. Xwyiingudsähgøꞌøwáam̱bøch hajxy jaduhṉ. Jadúhṉhøch hajxy xquiapxpaadaam̱bä cooc̈h nidiuhm̱ nDioshaty. Tøyhajt jaduhṉ, nøm̱ä Dios miänaaṉ̃. </v>
<v b="ROM" c="14" v="12">Jaduhṉ hajxy nyajnajuǿøyyäm coo hajxy nägøx̱iä jim̱ nøcxy ndøyhajtyegáaṉäm Dioswiinduum. </v>
<v b="ROM" c="14" v="13">Cab hajxy tsøc niñänǿøm̱änä cooc tyijy jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hoy ngaꞌa panǿcxäm. Pero jaduhṉ tsøc cudiúuṉäm nebiatiä mäbøjpädøjc‑hajxy quiudiuṉ̃än, jaduhṉ hajxy waam̱b xquiaꞌa nänǿøm̱ämät. Pøṉ jaduhṉ mänaam̱b cooc tyijy quiaꞌa hawiinmatsä coo tsuꞌuc̈h ndsúꞌtsämät, pues, hahixøøby jaduhṉ coo mgaꞌa tsúꞌudsät coo hänajty mmøødhity. Hix̱, wehṉdä miic̈h jaduhṉ xpiadsúꞌudsät. Coo miic̈h jaduhṉ xjiaanc̈h padsúꞌudsät, cädiéeyäp jeꞌeduhṉ. </v>
<v b="ROM" c="14" v="14">Cab jaduhṉ quiädieeyä coo tsuꞌuc̈h ndsúꞌtsämät, hoy hänajty tøø jia cunuuꞌxyii maa habojtsnax̱y wyiinduumän. Nmǿødhøc̈hä tøyhajt jaduhṉ. Hix̱, tuꞌugmädiáꞌagyhøc̈hä Jesucristo nmøødhity, jaꞌa nWiindsøṉhájtämbä. Pero jii jäyaꞌayhajxy näjeꞌe miänaꞌañ cooc tyijy quiaꞌa hoyyä coo tsuꞌuc̈h ndsúꞌtsämät. Coo hajxy jaduhṉ jiaanc̈h tsúꞌudsät, jaꞌa hajxy jaduhṉ mänaam̱bä, pues, cädiéeyäp hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="ROM" c="14" v="15">Hoorä, coo miic̈hä tsuꞌuc̈h jaduhṉ mdsúꞌudsät, y coo jaayaꞌay jaduhṉ xpiahíxät, jaꞌa jaduhṉ mänaam̱bä cooc tyijy quiaꞌa hoyyä coogä tsuꞌuc̈h mdsúꞌudsät, myajcädiéeyäp miic̈h jeꞌeduhṉ. Pø jaanc̈h tøy mdsocy, cab jaduhṉ myajcädiéeyät, jeꞌeguiøxpä coo Diosmädiaꞌagy miäbøcy. Hix̱, jaꞌa Jesucristo jaayaꞌay tøø ñähhoꞌtuꞌudy. Pero coo myajcädiéeyät, wehṉdä Jesucristo miädiaꞌagy ñajtshixǿøyyäxät. </v>
<v b="ROM" c="14" v="16">Y coo jaayaꞌay jaduhṉ myajcädiéeyät, wehṉdä miic̈h myajnänǿmät. Y wehṉdä jaayaꞌay yajnänǿøm̱bät, jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy tøø ñajtshixǿøyyäbä. Jaduhṉds jeꞌe, maas hoy hit jaduhṉ coo tsuꞌuc̈h mgaꞌa näꞌägä tsúꞌudsät, hoy jaduhṉ mja najuøꞌøy coo jaduhṉ quiaꞌa cädieeyä coo mdsúꞌudsät. </v>
<v b="ROM" c="14" v="17">Coo hajxy tøø nmäbǿjcäm jaꞌa Jesucristocøxpä, paadiä Dios hajxy xyhanéhm̱änä. Hix̱, cabä Dios waam̱b miänaꞌañ coo hajxy hotyiijä ngaayy nhúucäm; ni jaduhṉ quiaꞌa mänaam̱bä coo hajxy tii ngaꞌa caayy ngaꞌa húucämät. Coo Dios hajxy tøø xpiädáacäm hawaꞌadstuum, paady hajxy hoy njäyaꞌayhájtäm, paady hajxy jootcujc nnimiøødhíjtäm, paadiä Dioshespíritu hajxy xyajxooṉdáacäm. </v>
<v b="ROM" c="14" v="18">Hoorä, pøṉä Jesucristo miädiaꞌagy jaduhṉ cudiunáaṉäp, cumayáaṉäp jeꞌe jaꞌa Diósäm møødä cúꞌugäm. Tsøcxä hajxy jaduhṉ cudiúuṉäm nebiä mäbøjpädøjc‑hajxy quiudiuṉ̃än. </v>
<v b="ROM" c="14" v="19">Mäguꞌughajpädøjc, tsøgä hoybä hajxy tehṉgajnä høxtáayyäm, jaduhṉ hajxy jootcujc nnimiøødhíjtämät, jaduhṉ hajxy hoy nniguiapxmøcpǿjcämät, jaduhṉä Jesucristo miädiaꞌagy hajxy hoy ngudiúuṉämät hamuumduꞌjoot. </v>
<v b="ROM" c="14" v="20-21">Cab jaduhṉ quiädieeyä coo hajxy hotyiijä ngaayy nhúucämät. Pero pø jii mäbøjpädøjc‑hajxy jaduhṉ näjeꞌe miänaꞌañ cooc tyijy jaꞌa tsuꞌuc̈h hajxy ngaꞌa tsúꞌtsämät, cooc tyijy jaꞌa vino hajxy ngaꞌa húucämät, pues, maas hoy jaduhṉ coo mgaꞌa tsúꞌudsät, coo mgaꞌa húꞌugät. Hix̱, coo hajxy jaduhṉ xyhíxät coo hänajty jaduhṉ mgay mhuꞌugy, wehṉdä hajxy jaduhṉ xpiahíxät. Y coo hajxy jaduhṉ xpiahíxät, cädiéeyäp hajxy jaduhṉ. Jaduhṉ quiähxǿꞌøgät coo miic̈h hänajty tøø myajcädieey. Y cab jaduhṉ yhoyyä coo mäbøjpädøjc myajcädiéeyät hoy ñäꞌä tiiguiøxpä. Hix̱, jia wiꞌi pianøcxáaṉäbä Jesucristo miädiaꞌagy hajxy jaduhṉ, y coo hajxy jaduhṉ quiädiéeyät, cab hajxy jaduhṉ hoy pianǿcxät. </v>
<v b="ROM" c="14" v="22">Hoy miic̈h mja najuøꞌøy coo quiaꞌa cädieeyä coo hotyiijä mgay mhúꞌugät, cab jaduhṉ yhoyyä coo wiinghänaꞌc mmøødyajtsibǿꞌøwät. Jaꞌa Dios miic̈h jaduhṉ xyhijxp coo hoy mgudiuṉ̃. Pøṉ jaduhṉ najuøøby coo quiumayii jaꞌa Diósäm nebiä quiuhdujthaty, jootcujc jeꞌeduhṉ yhity. </v>
<v b="ROM" c="14" v="23">Pero pøṉ jaduhṉ caꞌa najuøøby pø yejpiä Dios cuhdujt jaduhṉ coo tsuꞌuc̈h ndsúꞌtsämät, pø caj, coo jeꞌe jiaanc̈h tsúꞌudsät, cädiéeyäp jeꞌeduhṉ, hoy hamdsoo jaduhṉ jia mänaꞌañ cooc tyijy jaꞌa Dios tøø miänaꞌañ coo hajxy ngaꞌa tsúꞌtsämät. Paady jaduhṉ miänaꞌañ, wehṉdä tsuꞌuc̈h hänajty tøø quiunuuꞌxyii maa habojtsnax̱iä wyiinduumän. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, hoy ñäꞌä tiiguiøxpä, pøṉ jaduhṉ caꞌa najuøøby pø tøø Dios cuhdujt yecy jeꞌeguiøxpä, o pø caj, coo jaduhṉ jiaanc̈h jatcǿꞌøwät, cädiéeyäp jaduhm̱bä. </v>
<v b="ROM" c="15" v="1-2">Nnajuǿøyyäm højts jaduhṉ coo quiaꞌa cädieeyä coo hajxy hotyiijä ngaayy nhúucämät. Pero tsøgä nmäguꞌughajpädøjc jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaac yajmäbǿjcäm, jaꞌa hajxy naam̱dägøꞌøy habøjpä, jaꞌa hajxy jaduhṉ mänaam̱bä cooc tyijy quiaꞌa hawiinmatsä coogä tsuꞌuc̈h ndsúꞌtsämät, coogä vino nhúucämät. Cabä nhamdsoo cuhdujthajtiä hajxy nyaghíjtämät; møødä Dioscuhdujt hajxy nyaghíjtämät. </v>
<v b="ROM" c="15" v="3">Hix̱, mänaa Jesucristo yaa yhitiän hädaa yaabä naax̱wiin, cabä yhamdsoo cuhdujt hänajty yaghity. Jaꞌa Tieediä miädiaꞌagy jaduhṉ quiudiuuṉä, paady jaduhṉ chaac̈hpøjcy. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän: “Pønjaty miic̈h haxøøg xñänøøm̱b, jaduhṉ mäwiin miäbaady néjjiäm høøc̈h xñänøøm̱bän”, nøm̱ä Jesucristo jaꞌa Tieedy ñämaayy. </v>
<v b="ROM" c="15" v="4">Jaꞌa højtscøxpä Dios jaꞌa miädiaꞌagy jecy yajcujahyyä, jaduhṉ hajxy hoy ngapxtáacämät. Jaduhṉ højtsä tøyhajt nmøødhájtäm coo Dios yajtøjiadaꞌañ neby jecy yajcujahyyän coo højts jim̱ xyajnøcxáaṉäm maa wyiinduumän. Coo hajxy jaduhṉ nnajuǿøyyäm coo hajxy jim̱ nnøcxáaṉäm, paady hajxy hotyiijä nmeeꞌxtújcämät. Cab hajxy tsøc jootmayhájtäm, hoy hajxy cøx̱ypänejpiä cu nja jajt cu nja habéjtäm. </v>
<v b="ROM" c="15" v="5">Jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ xpiuhbéjtäm coo hajxy jaduhṉ nmeeꞌxtújcämät, coo hajxy jaduhṉ ngaꞌa jootmayhájtämät. Ween mijtsä Dios xpiuhbety coo hajxy jaduhṉ mbahíxät nebiä Jesucristo hoy yhitiän. Jootcujc hajxy jaduhṉ mnimiøødhidǿøjät tuꞌugmädiaꞌagy. </v>
<v b="ROM" c="15" v="6">Jaduhṉ hajxy tuꞌugmädiaꞌagy mhídät coo Dios hajxy mgapxpáadät møj jaanc̈h. Jaꞌa Dios, jaꞌa Jesucristo Tieedy jeꞌe. Jaꞌa Jesucristo hajxy nWiindsøṉhájtäm. </v>
<v b="ROM" c="15" v="7">Hoorä, nebiä Jesucristo hajxy xchójcäm, jaanä jaduhṉ hajxy hamuumduꞌjoot nnic̈hójcämbät. Coo cuꞌug hajxy jaduhṉ xyhíjxämät coo hajxy hänajty nnic̈hójcäm, jaduhṉä cuꞌughajxy ñajuøꞌøwaam̱bä coo Dios miøjjä jiaanc̈hä. </v>
<v b="ROM" c="15" v="8">Jéquiänä Dios jaduhṉ miänaaṉ̃ coogä yajnähwaats yajcuhwaatspä quiexaꞌañ maa judíoshajxiän. Jaꞌa judíos jaꞌa yhapä tieedy hajxy, jeꞌeds hajxy jaduhṉ jecy hawáaṉäxä, møødä Abraham, møødä Isaac, møødä Jacob. Coo Jesucristo yaa quiejxä hädaa yaabä naax̱wiin, hoyyä judíoshajxy piuhbedyii. Tøjiajt jaduhṉ nebiä Dios jecy miänaaṉ̃än coo yajnähwaats yajcuhwaatspä hänajty quiexaꞌañ. Hix̱, tømiädiaacpä Dios. Caj mänaa yhøhṉdaꞌagy. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="ROM" c="15" v="9">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, paadiä Jesucristo yaa quiejxä, hoyyä jäyaꞌayhajxy piuhbéjtäbä, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä. Coo hajxy jaduhṉ ñäxúuꞌtsäbä jaꞌa Diósäm, paadiä Dios hajxy møj jaanc̈h quiapxpaady. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän: Miic̈h ngapxpaadaam̱by møj jaanc̈h näguipxy møød hajxy caꞌa judíospä. Høyháamhøch miic̈h nwiingudsähgøꞌøwaꞌañ, nøm̱ä Dios ñämaayyä. </v>
<v b="ROM" c="15" v="10">Wiingtuumä Diosmädiaꞌagy myíiṉgumbä cujaay: Mijts caꞌa judíospä, xooṉdaꞌag hajxy møødä Dios quiuꞌughajxy näguipxy. </v>
<v b="ROM" c="15" v="11">Jaduhṉ cujaay myíiṉgumbä wiingtuum: Mijts caꞌa judíospä, weenä Dios hajxy møj jaanc̈h mgapxpaady wiinduhm̱yhagajpt. </v>
<v b="ROM" c="15" v="12">Wiingtuumä Isaías jecy quiujáhguiumbä: Jaꞌa Isaí yhapä yhoc, minaam̱b jeꞌe miähaneꞌemaꞌañ. Jaꞌa jäyaꞌayhajxy caꞌa judíospä, jeꞌeds hajxy jaduhṉ haneꞌemáaṉäp. Jaayaꞌay hajxy jaduhṉ jiøbhijxyp coo hajxy miṉ yajnähwaꞌads yajcuhwaꞌadsaꞌañii, nøm̱ä Jesucristo jecy ñänøøm̱ä, møødä jäyaꞌayhajxy caꞌa judíospä. </v>
<v b="ROM" c="15" v="13">Hoorä mijts, coo Diosmädiaꞌagy hajxy tøø mmäbøcy, weenä Dios hajxy hoyhoy xyajxooṉdaꞌagy, ween hajxy xyaghity jootcujc. Hix̱, tøø Dios hajxy xyhawáaṉäm coogä hoyhajtä weenhajt hajxy xmioꞌowáaṉäm caꞌxy pedyii. Hamuumduꞌjoot hajxy jaduhṉ mjøbhíxät. Xpiuhbédäbä Dioshespíritu hajxy jaduhṉ jaꞌa miäjaahaam. </v>
<v b="ROM" c="15" v="14">Mäguꞌughajpädøjc, nmǿødhøc̈hä tøyhajt jaduhṉ coo hajxy hamuumduꞌjoot mnic̈hocy mnibiaꞌhäyoyii, møød coo hojioot hajxy mmøødä, møød coo Diosmädiaꞌagy hajxy hoy mwiinjuøꞌøy, møød coo hajxy mjaty mägapx haneꞌem. </v>
<v b="ROM" c="15" v="15-16">Nébiøch hädaa nocy cham̱ ngujaayän, hamøc hadsaac̈h mijts tøø nmägapxy tøø nhaneꞌemy. Nyagjahmiejchp mijts jaduhṉ jadähooc. Nmǿødhøc̈hä cuhdujt jaduhṉ cooc̈h mijts nyagjahmiédsät. Hix̱, jaꞌa Dióshøch jaduhṉ tøø xtiuuṉgmoꞌoy cooc̈hä miädiaꞌagy nyajwáꞌxät jaꞌa Jesucristocøxpä jim̱ maa mijtsän, mäduhṉ̃tiä hajxy mgaꞌa judíoshaty. Coo jäyaꞌayhajxy nämay miäbǿgät hamuumduꞌjoot jaꞌa Dioshespíritu miäjaahaam, mänit hajxy quiumayaꞌañii jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="ROM" c="15" v="17">Jootcújc‑høch jaduhṉ nnijwiøꞌøyii cooc̈hä nduuṉg tøø yhoyøꞌøy, jaꞌa Dióshøch tøø xmióꞌoyäbä. Jaꞌa Jesucrístøch jaduhṉ xpiuhbejp, páadyhøch nduuṉg tøø yhoyøꞌøy. </v>
<v b="ROM" c="15" v="18">Jayóoyyøch cham̱ nmädiaꞌagaꞌañ nebiátyhøc̈hä Jesucristo xpiuhbejty mänáabøc̈hä jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy nyajmäbøquiän, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä. Cábøch nmädiaꞌagaꞌañ nebiatiä wiinghänaꞌc‑hajxy tøø tiuṉ̃. Mädiaꞌagyháamhøc̈hä jaayaꞌay nyajmäbøjcy, møød cooc̈hä hoy‑yagjuǿøñäbä hänajty nyajcähxøꞌøgy. </v>
<v b="ROM" c="15" v="19">Jaꞌa Dios, jaꞌa miäjaahaamä hijxtahṉd tøø yajcähxøꞌøgy hoy‑yagjuøøñä. Jaꞌa yhEspírituhaamä jäyaꞌay tøø yajmäbøcy. Wiinduhm̱yhagájpthøc̈hä Diosmädiaꞌagy hoy nyajwaꞌxy jaꞌa Jesucristocøxpä, coo jaayaꞌay hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm. Jím̱høch ndägøøyy wädijpä Jerusalén. Jäguém̱høch hoy nwädity. Høxtä jím̱høch hoy nwädity maa naax̱ xiøhatiän Iliria. </v>
<v b="ROM" c="15" v="20">Jayóoyyøch jim̱ tøø nwädity majatiä Jesucristo hänajty tøø quiaꞌa mädoyhadyiijän. Jadúhṉhøch nnäꞌägä wädityhaty. Hix̱, cábøc̈hä Dios xtiuuṉgmooyy cooc̈h nwädítät maa wiinghänaꞌcä Diosmädiaꞌagy hänajty tøø yajwaꞌxiän. </v>
<v b="ROM" c="15" v="21">Pønjatiä Diosmädiaꞌagy tøø quiaꞌa mädoy, jeꞌec̈h tøø nyajwiingapxøꞌøy. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay jaayaꞌaguiøxpä maa Diosmädiaꞌaguiän, jaꞌa hänajty cahnä miädoybä: Pønjaty caꞌa mädoobnä coo Dios jaꞌa yajnähwaatspä tøø quiex̱y, jeꞌedshajxy jaduhṉ mädoyhadaam̱b. Jaꞌa jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy hijty caꞌa mädoobnä, jaduhṉ hajxy yajmøødmädiaꞌagaꞌañii coo hajxy ñäxuuc̈hii jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="ROM" c="15" v="22">Tøøc̈h jim̱ mayhooc nja nøcxaꞌañ maa mijtsän jim̱ Roma. Pero cábøch hijty xñäbaadøøyyä cooc̈h jim̱ nnǿcxät. Hix̱, jaꞌa Diosmädiáꞌagyhøch hijty nyajwaꞌxyp wiinduhm̱yhagajpt. </v>
<v b="ROM" c="15" v="23">Pero tøøc̈h nwädijpädøøñä wiinduhm̱yhagajpt. Mobädájpnøch jim̱ nnøcxaaṉnä maa mijtsän. Tøø jaduhṉ majiomøjt yhijnä cooc̈h jim̱ tøø nja wiꞌi ñøcxaꞌañ maa mijtsän. </v>
<v b="ROM" c="15" v="24">Cooc̈h mäbøcy hänajty jim̱ nnøcxaꞌañ España, mänítøch mäbøcy jim̱ nduꞌunaxǿꞌøwät maa mijtsän. Jootcújc‑høch jaduhṉ nnijwiøꞌøwǿøjät cooc̈h mijts jaduhṉ nguhíxät. Mänítøch njaac tuꞌuyóꞌoyät cooc̈h hänajty jim̱ nnøcxaꞌañ España. Mänítäts mijts hii xpiuhbédät. </v>
<v b="ROM" c="15" v="25-26">Pero cab jaduhṉ choj näbaadøꞌøwaꞌañ cooc̈h jim̱ nnǿcxät maa mijtsän. Hix̱, Jerusalénhøch jayøjp nnøcxaꞌañ. Xädǿꞌøñhøch jim̱ nøcxy nyegaꞌañ. Jaꞌa häyoobädǿjc‑høch nøcxy nmoꞌowaꞌañ, jaꞌa hajxy mäbøjpä. Jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy jim̱ tsänaabiä Macedonia møød jim̱ Acaya, jaayaꞌayä xädøꞌøñ hajxy yajmujc. Høøc̈hä xädøꞌøñ hajxy xyajmäguexaam̱b cooc̈h hänajty jim̱ nnøcxaꞌañ Jerusalén. </v>
<v b="ROM" c="15" v="27">Hamdsoojoot hajxy yajmujcy, caꞌa yhøøc̈hä nnämaayy coo hajxy yajmúgät. Hawiinmats jaduhṉ coo mäbøjpädøjc‑hajxy piuhbedǿøjät, jaꞌa hajxy jim̱ tsänaabiä Jerusalén. Hix̱, judíoshajp hajxy jeꞌe. Jaayaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy jim̱ mäbøjtsohṉ Jerusalén mänaabä Diosmädiaꞌagy tiägøꞌøyän wädijpä jaꞌa Jesucristocøxpä. Mänitä jäyaꞌayhajxy høx̱haam jiaac mädoyhajty, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä. Miäbøjc hajxy jeꞌebä. Paady jaduhṉ yhawiinmatsä coo jaꞌa judíoshajxy piuhbedǿøjät jaꞌa jäyaꞌayhájxiäm, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä. </v>
<v b="ROM" c="15" v="28">Hoorä, cooc̈hä xädøꞌøñ hänajty jim̱ hoy tøø nyecy Jerusalén, mänítøch mäbøcy jim̱ nnøcxaꞌañ España. Mänítøch jim̱ nduꞌunaxǿꞌøwät maa mijtsän jim̱ Roma. </v>
<v b="ROM" c="15" v="29">Y cooc̈h jim̱ nmédsät maa mijtsän, nägøꞌø nädécypiøc̈hä Jesucristo xpiuhbedaꞌañ cooc̈h mijtsä Diosmädiaꞌagy nyajnähixǿꞌøwät, jaduhṉ hajxy tuꞌugmucy nhíjtämät jootcujc. Nmǿødhøc̈hä tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="ROM" c="15" v="30">Mäguꞌughajpädøjc, tuꞌugmädiaꞌaguiä Jesucristo hajxy nmøødhíjtämbä, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtäm. Jaꞌa Dioshespíritu hajxy xyajnic̈hójcäm. Huuc tuṉä mayhajt hajxy maac̈h høøc̈hcøxpän. Tsøgä Dios hajxy hamuumduꞌjoot mänuuꞌxtáacäm maac̈h høøc̈hcøxpän </v>
<v b="ROM" c="15" v="31">cooc̈hä Dios jim̱ xñäwáꞌanät Judeanaaxooty maa jäyaꞌayhajxy caꞌa mäbøjpän. Jaduhṉä Dios hajxy nmänuuꞌxtáacämbät cooc̈hä mäbøjpädøjc‑hajxy jim̱ jootcujc xtiøjmóꞌowät jim̱ Jerusalén cooc̈h jim̱ nmédsät xädøꞌøñyejpä. </v>
<v b="ROM" c="15" v="32">Y coo Dios jaduhṉ miänáꞌanät, mänítøch jim̱ nwiimbídät, mänítøch jim̱ jootcujc nnǿcxät maa mijtsän. Jootcújc‑høch jaduhṉ jim̱ nbóoꞌxät. Hamiṉ̃ haxøpy hajxy mänit nnijiootcapxmøcpǿjcämät. </v>
<v b="ROM" c="15" v="33">Xmióoyyämä Dios jaꞌa hoyhajtä weenhajt hajxy. Wéenäts mijts nägøx̱iä xpiuhbety. </v>
<v b="ROM" c="16" v="1">Jím̱høc̈hä nmäguꞌughajpä tuꞌug chänaꞌay maa cajpt xiøhatiän Cencrea. Febe xiøhaty. Diosmädiaꞌagymiäbøjp jeꞌebä. Toꞌoxiøjc jeꞌeduhṉ. Mäbuhbejp jaduhṉ maa tsajtøjcän. </v>
<v b="ROM" c="16" v="2">Coo Febe jim̱ miédsät maa mijtsän, nax̱y hajxy jootcujc mdehm̱ miäguꞌugpǿgät jaꞌa Jesucristocøxpä. Hawiinmats coo hajxy jaduhṉ mmäguꞌugpǿgät pønjatiä Diosmädiaꞌagy mäbøjp. Mmóꞌowäbä Febe hajxy jaduhṉ tijaty yajmaajiajpy. Hix̱, náx̱yhøch jaduhṉ xpiuhbety. Nämay hajxy jaduhṉ tøø piuhbedyii. </v>
<v b="ROM" c="16" v="3">Nyajpóoꞌxypøc̈hä Prisca møødä Aquila. Tøøc̈h hajxy jaduhṉ xmiøødtuṉ̃ jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="ROM" c="16" v="4">Tøøc̈h hajxy jaduhṉ jim̱ xñäwaꞌañ mäjahñdiuum. Páadyhøc̈hä Dioscujúꞌuyäp nmoꞌoy. Jaduhṉä mäbøjpädøjcä Dioscujúꞌuyäp hajxy yejpä, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä, wiinduhm̱yhagajpt. </v>
<v b="ROM" c="16" v="5">Mǿødhøc̈hä jäyaꞌay jaduhṉ nyajpooꞌxpä, pønjaty jaduhṉ hamugøøby Dioswiingudsähgøøbiä maa Prisca tiøjc‑hajxiän. Mǿødhøc̈hä Epeneto nyajpooꞌxpä. Jaanc̈h tehm̱ yhóyhøch jeꞌeduhṉ xmiäguꞌughaty. Jaayáꞌayäts jim̱ mäbøjtsohṉ jaꞌa Jesucristocøxpä maa naax̱ jaduhṉ xiøhatiän Asia. </v>
<v b="ROM" c="16" v="6">Nyajpóoꞌxypøc̈hä Maríabä. Jaanc̈h tehm̱ yhoy jim̱ tiuṉ̃ maa mijtsän. </v>
<v b="ROM" c="16" v="7">Nyajpóoꞌxypøc̈hä Andrónico møødä Junias. Høøc̈h nmägunaax̱hajxy jeꞌe. Näguípxyhøch hajxy hijty xmiøødtsum̱yc̈hänaꞌay. Hoy piøṉä jaduhṉ ñajuøꞌøy coo hajxy Dyiosquex̱iä. Paady hajxy jaduhṉ quiejxä, coo Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ yajwáꞌxät. Jayøjp hajxy miäbøjcy jaꞌa Jesucristocøxpä. Høøc̈h høx̱haam njaac mäbøjc. </v>
<v b="ROM" c="16" v="8">Nyajpóoꞌxypøc̈hä Ampliato. Hóyhøch jeꞌe xmiøødnijiootpaadyii jaꞌa Jesucristocøxpä, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtäm. </v>
<v b="ROM" c="16" v="9">Nyajpóoꞌxypøc̈hä Urbano. Näguipxy hajxy jeꞌe xmiøødtúuṉäm jaꞌa Jesucristocøxpä. Nyajpóoꞌxypøc̈hä Estaquis. Hóyhøch jeꞌeduhṉ xmiäguꞌughaty. </v>
<v b="ROM" c="16" v="10">Nyajpóoꞌxypøc̈hä Apeles. Tøø jiaanc̈h tehm̱ mieeꞌxtucy jaꞌa Jesucristocøxpä. Nyajpóoꞌxypøch pønjaty jaduhṉ jim̱ tsänaaby maa Aristóbulo tiøjcän, jaꞌa hajxy mäbøjpä. </v>
<v b="ROM" c="16" v="11">Nyajpóoꞌxypøc̈hä Herodión. Høøc̈h nmägunaax̱ jeꞌebä. Nyajpóoꞌxypøch pønjaty jaduhṉ jim̱ tsänaaby maa Narciso tiøjcän, jaꞌa hajxy mäbøjpä. </v>
<v b="ROM" c="16" v="12">Nyajpóoꞌxypøc̈hä Trifena møødä Trifosa. Tuum̱b hajxy jaduhṉ jaꞌa Jesucristocøxpä, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Nyajpóoꞌxypøc̈hä Pérsida. Jaanc̈h tehm̱ chójcäp jeꞌe. Hoy jiaanc̈h tehm̱ tiuum̱bä maa Jesucristocøxpän. </v>
<v b="ROM" c="16" v="13">Nyajpóoꞌxypøc̈hä Rufo møødä tiaj. Jaanc̈h tehm̱ yhoyyä Rufo jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy pianøcxä. Jadúhṉhøc̈hä tiaj njuøøyyä nébiøch nhamdsoo tajjän. </v>
<v b="ROM" c="16" v="14">Nyajpóoꞌxypøc̈hä Asíncrito, møødä Flegonte, møødä Hermas, møødä Patrobas, møødä Hermes, møødä mäbøjpädøjc jaac jim̱bä. </v>
<v b="ROM" c="16" v="15">Nyajpóoꞌxypøc̈hä Filólogo, møødä Julia, møødä Nereo møødä piuhdoꞌoxy, møødä Olimpas, møødä Diosmädiaꞌagymiäbøjpähajxy jaac jim̱bä. </v>
<v b="ROM" c="16" v="16">Xiꞌig xoṉ hajxy mniyajpooꞌxǿøjät jaꞌa Jesucristocøxpä. Xyajpooꞌxp mijtspä, jaꞌa hajxy mäbøjpä jaꞌa Jesucristocøxpä wiinduhm̱yhagajpt. </v>
<v b="ROM" c="16" v="17">Mäguꞌughajpädøjc, jii jäyaꞌayhajxy näjeꞌe wiädity, wiing hajxy yajnähixøꞌøy; cab hajxy yajnähixøꞌøy nej mijts tøø mhabøquiän jaꞌa Jesucristocøxpä. Cabä jioot hajxy xyajmädsocy coo mijts tuꞌugmädiaꞌagy mhídät maa Diosmädiaꞌagyquiøxpän. Jaduhṉ hajxy yajnähixøꞌøy coo wiingmädiaꞌagy hajxy mbaduꞌubǿgät. Nax̱y hajxy mdehm̱ ñigwieendähadǿøjät maa jaayaꞌayhajxy jaduhm̱bän. Cab hajxy jim̱ mnøcxǿꞌøwät maa jaayaꞌayhajxy jaduhm̱bän. </v>
<v b="ROM" c="16" v="18">Hix̱, cabä Diosmädiaꞌagy hajxy yajnähixøꞌøy jaꞌa Jesucristocøxpä. Jaduhṉ hajxy yajnähixøꞌøy nebiä cuꞌughajxy jia mädow̱aꞌañän. Paady hajxy jaduhṉ yajnähixøꞌøy, yajmäjuyaam̱b hajxy jaduhṉ; jaduhṉ hajxy hoy jiatcøꞌøwaꞌañ nebiä jioot hajxy choquiän. Hoy yajxóṉ hajxy jia capxy jia mädiaꞌagy. Pero xjia wiꞌi yajtägoyyaam̱b mijts jaduhṉ. </v>
<v b="ROM" c="16" v="19">Hopiøṉä tøø miädoyhaty coo mijtsä Diosmädiaꞌagy hamuumduꞌjoot mmäbøcy jaꞌa Jesucristocøxpä; páadyhøch jootcujc mnijiäwøꞌøyii jaꞌa mijtscøxpä. Jaduhṉ mijts nyajmädsocy coo hajxy mniyajcopcøꞌøwǿøjät, jaduhṉ hajxy hoy mwädítät, jaduhṉ hajxy haxøøg mgaꞌa jäyaꞌayhádät. </v>
<v b="ROM" c="16" v="20">Jaꞌa Dios hajxy xyaghidaam̱b jootcujc. Coo hajxy mgaꞌa møjpädáꞌagät waam̱batiä høhṉdaacpä hajxy xjia wiꞌi yajnähixøꞌøwaꞌañ, jaduhṉä Dios jaꞌa møjcuꞌugong quiaꞌa yajmäjädáꞌagät. Y cabä møjcuꞌugong hajxy nej xtiúuṉnät. Ween mijtsä Jesucristo jaꞌa hoyhajtä weenhajt tehṉgajnä xmioꞌoy, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. </v>
<v b="ROM" c="16" v="21">Xyajpooꞌxp mijtsä Timoteo. Høøc̈h jaduhṉ xmiøødtuum̱b. Jaanä xyajpooꞌxp mijts jaduhṉ jaꞌa Lúciobä, møødä Jasón, møødä Sosípater. Haagä høøc̈h nmägunaax̱hajxy jeꞌe. </v>
<v b="ROM" c="16" v="22">Høøc̈h Tercio, høøc̈h hädaa nocy ngujahby. Jaanä høøc̈h mijts nyajpooꞌxpä jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="ROM" c="16" v="23">Xyajpooꞌxp mijtsä Gayo. Yaac̈h jaduhṉ nhity jaꞌa Gayo tiøgooty. Yejpiä tiøjc jaduhṉ coo mäbøjpädøjc‑hajxy yaa yhamugǿꞌøwät Dioswiingudsähgøøbiä. Xyajpooꞌxp mijtsä Erasto. Jim̱ jeꞌe tiuṉ̃ hagujc. Xädøꞌøñgwieendähajp jim̱. Møødä hermano Cuarto hajxy xyajpooꞌxpä. </v>
<v b="ROM" c="16" v="24">Ween mijtsä Jesucristo jaꞌa hoyhajtä weenhajt xmioꞌoy nägøx̱iä. Amén. </v>
<v b="ROM" c="16" v="25">Hoorä, tsøgä Dios hajxy møj jaanc̈h capxpáatäm. Jaayaꞌay mijts hamuumduꞌjoot xjiaac yajmäbǿgäp jaꞌa Jesucristocøxpä. Jadúhṉhøch nnäꞌägä yajnähixøꞌøyhaty coo Dios jaꞌa Jesucristo quiejxy. Jaduhṉä Jesucristo hajxy hoy xyajnähwáatsäm nägøx̱iä, møødä judíoshajxy, näguipxy møødä caꞌa judíoshajxypä. Tøyhajt jaduhṉ. Jéquiänä Dios jaduhṉ wyiinmaayy, pero cab jaduhṉ choj yajtøjiajty. Paady hajxy ngaꞌa tsoj wiinjuǿøyyäm. </v>
<v b="ROM" c="16" v="26">Pero jim̱ jaduhṉ myiṉ̃ cujaay maa Diosquex̱yhajxy jecy quiujahyyän. Jim̱ jaduhṉ cøx̱iä quiapxtøy. Naam̱nä hajxy jaduhṉ tøø nwiinjuǿøyyäm. Paadiä Dios jaduhṉ yhanehm̱nä coo mädiaꞌagy jaꞌa Jesucristocøxpä wiáꞌxät wiinduhm̱yhagajpt, jaduhṉä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä miäbǿgät, jaduhṉ hajxy quiudiúum̱bät. Homiänaajä Dios yhity. </v>
<v b="ROM" c="16" v="27">Jagooyyä Dios tøø wyiinmay coo hajxy xyajnähwáatsäm, coo hoyhajtä weenhajt hajxy xmióoyyäm. Jaꞌa Jesucristocøxpä Dios møj jaanc̈h quiapxpaadyii cøjxtaꞌaxiøø. Amén.</v>
<v b="1CO" c="1" v="1-2">Høøc̈h Pablo hädaa nocy cham̱ njahby. Dióshøch xwyiinguejx cooc̈hä Jesucristo xquiuguex̱yhádät. Mijts hädaa nocy cham̱ nyajnäjahby, pønjaty jaꞌa Diosmädiaꞌagy mäbøjp maa jaꞌa cajpt jaduhṉ xiøhatiän Corinto. Dios jaꞌa Jesucristo jaduhṉ quejx coo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm, pønjaty jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy mäbǿjcäp wiinduhm̱yhagajpt. Jaayaꞌay hajxy nWiindsøṉhájtäm. Dios hajxy xyajnähdíjjäm coo jaꞌa Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutämät. Jaꞌa hermano Sóstenes, xyajpooꞌxp mijts jeꞌebä. </v>
<v b="1CO" c="1" v="3">Weenä Dios hoyhajt weenhajt hajxy xmioꞌoy møødä Jesucristo. Jaꞌa Dios hajxy nDeedyhájtäm. </v>
<v b="1CO" c="1" v="4">Homiänáajøch jaꞌa Dios nnämaꞌay Dioscujúꞌuyäp jeꞌeguiøxpä coo Dios mayhajt tiuṉ̃ maa mijtscøxpän. Paadiä Dios mayhajt jaduhṉ tiuṉ̃, coo Jesucristo hajxy tuꞌugmädiaꞌagy mmøødhity. </v>
<v b="1CO" c="1" v="5">Coo hajxy jaduhṉ mmøødhity, paadiä Dios hajxy tøø xpiuhbety møj may, jaduhṉ hajxy hoy mgápxät, jaduhṉ hajxy hoy mwiinjuǿꞌøwät cøx̱iä. </v>
<v b="1CO" c="1" v="6">Coo højts mijts jaꞌa mädiaꞌagy tøø nyajwiingapxøꞌøy coo Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm, paadiä Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot mmäbøjnä. </v>
<v b="1CO" c="1" v="7">Coo hajxy jaduhṉ mmäbøjnä hamuumduꞌjoot, paadiä Dios mäjaa hajxy xjiaanc̈h tehm̱ mioꞌoy coo hajxy mgudiuṉ̃ waam̱baty hajxy xyhaneꞌemy. Mjøbhijxyp mhajuøøbiä Jesucristo hajxy jaduhṉ coo quiädaactägatsaꞌañ. </v>
<v b="1CO" c="1" v="8">Dios hajxy xpiuhbedaam̱b coo miädiaꞌagy hajxy hoy mgudiúuṉät. Paady mijts Dios hänajty xpiädaꞌagaꞌañ hawaꞌadstuum coo jaꞌa Jesucristo jaꞌa haxøøgjäyaꞌay hänajty yajcumädow̱aaṉnä. </v>
<v b="1CO" c="1" v="9">Tøyhajt jaꞌa Dios miädiaꞌagy jaduhṉ. Cabä Dios mänaa yhøhṉdaꞌagy. Jaayaꞌay hajxy tøø xyajnähdijy coo yHuung hajxy mmøødhíjtät tuꞌugmädiaꞌagy. Jaꞌa Jesucristo jeꞌe. </v>
<v b="1CO" c="1" v="10">Hermanodøjc, jaꞌa Jesucristo miädiáꞌagyhøch mijts cham̱ nyajmøødcapx nyajmøødmädiaactägatsaam̱by coo hajxy tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy mhídät maa tsajtøjcän. Cab hajxy tii myajtsibǿꞌøwät. </v>
<v b="1CO" c="1" v="11">Páadyhøch jaduhṉ nmänaꞌañ, tøøc̈hä hermanohajxy xyajmädoyhaty coog hajxy mnimiädsibøꞌøyii. Jim̱ hajxy chooñ maa Cloé tiøjcän. </v>
<v b="1CO" c="1" v="12">Wiingátiägä mädiaꞌagy hajxy mbanøcxy. Näjeꞌe hajxy miänaꞌañ cóogøch høøc̈h nmädiaꞌagy hajxy xpianøcxä. Näjeꞌe hajxy miänaam̱bä coogä Apolos miädiaꞌagy hajxy pianøcxä. Näjeꞌe hajxy miänaam̱bä coogä Pedro miädiaꞌagy hajxy pianøcxä. Y näjeꞌe hajxy miänáaṉgombä coogä Jesucristo miädiaꞌagy hajxy pianøcxä. </v>
<v b="1CO" c="1" v="13">Pero cabä Jesucristo miädiaꞌagy hajxy madiuꞌu xyajnähixǿøyyäm. Hix̱, jaayaꞌay mijts jaduhṉ xñähhoꞌtuut cruzcøxp, caꞌa yhøøc̈h mijts nnähhoꞌtuut. Paady hajxy mnäbejty coo Jesucristo miädiaꞌagy hajxy mbanøcxä, caꞌa jieꞌeguiøxpä cooc̈h høøc̈h nmädiaꞌagy hajxy xpianøcxä. </v>
<v b="1CO" c="1" v="14-15">Jagóoyyøch jaꞌa craa Crispo nyajnäbejty maa mijtsän møødä craa Gayo. Cábøc̈hä wiinghänaꞌc jim̱ nnäꞌä yajnäbejty. Cab hajxy jaduhṉ mmänáꞌanät cooc xtyijy nyajnäbejty. Páadyhøc̈hä Dios jaduhṉ nnämaꞌay Dioscujúꞌuyäp. </v>
<v b="1CO" c="1" v="16">(Jex̱ioo, cham̱c̈h njahmiejtstáaccombä cooc̈hä Estéfanashajxy nyajnäbejpä, møødä yhuung møødä tioꞌoxy. Cab ndijy wiinghänaꞌc njaac yajnäbejty.) </v>
<v b="1CO" c="1" v="17">Caꞌa jiäyaꞌay‑yajnäbéjpøch Jesucristo xquiejxy. Diosmädiaꞌagy‑yajwáꞌxpøch xquiejxy coo hajxy xñähhoꞌtúutäm cruzcøxp. Cooc̈h jaduhṉ nwädity Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä, howyiinjuǿøñøch hänajty ngapxy nmädiaꞌagy. Páadyhøch jaduhṉ ngapxy nmädiaꞌagy howyiinjuøøñä, chójpiøch njoot jaduhṉ coo hajxy hoy mwiinjuǿꞌøwät jaꞌa Jesucristocøxpä. Cábøch njoot chocy cooc̈h nmädiaꞌagy hajxy xquiumáayyät jeꞌeguiøxpä cóogøch tyijy yajxóṉ ngapxy nmädiaꞌagy. </v>
<v b="1CO" c="1" v="18">Nmäbǿjcäm jaꞌa mädiaꞌagy hajxy jaduhṉ coo Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm cruzcøxp. Pønjaty hädaꞌagaam̱b møjcuꞌuhaam, coo hajxy miädoy coo Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm cruzcøxp, ñäxiicypy hajxy jaduhṉ jeꞌeguiøxpä cooc tyijy jagooyyä cädieeyhänaꞌc‑hajxy yaghoꞌogyii cruzcøxp. </v>
<v b="1CO" c="1" v="19">Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän: Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy cuwiinmahñdypä, jaꞌa tyijy hajxy howyiinmahñdymøødpä, cábøc̈hä wyiinmahñdyhajxy nyajtsoobaadaaṉä, nøm̱ä Dios miänaaṉ̃. </v>
<v b="1CO" c="1" v="20">Hoorä, yajcähxøꞌpiä Dios coo jäyaꞌay wyiinmahñdyhajxy quiaꞌa tsoobaadaꞌañ, jaꞌa hajxy niñänǿøm̱äbä cuwiinmahñdy, jaꞌa tyijy hajxy howyiinmahñdymøødpä. Ñäxiicypiä Dios jaduhṉ. </v>
<v b="1CO" c="1" v="21">Jaanc̈h tehm̱ quiuwiinmahñdiä Dios tuꞌuquiä. Jeꞌe jaduhṉ mänaaṉ coo højts jaꞌa miädiaꞌagy nyajwáꞌxämät coo Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm. Pønjaty jaduhṉ mäbøjp, Dios jaduhṉ wiinmahñdyhajt coo hajxy jaduhṉ yajnähwaꞌadsǿøjät jaꞌa piojpä quiädieeyhajxy, hoyyä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe jia näxiꞌigy. Caꞌa yhøjts nhamdsoo wiinmahñdyhaam jaꞌa Dios jaꞌa miädiaꞌagy hajxy xyajwiinjuǿøyyäm. Jaduhṉä Dios miänaaṉ̃. </v>
<v b="1CO" c="1" v="22">Jaꞌa judíoshajxy, coogä hoy‑yagjuǿøñäbä hajxy yhíxät, mänítäc tyijy hajxy jaduhṉ miäbøgaꞌañ. Y jaꞌa griegohajxy, mänítäc tyijy hajxy jaduhṉ miäbøgaꞌañ coogä jäyaꞌay miädiaꞌagy hajxy miädóow̱ät, jaꞌa hajxy niñänǿøm̱äbä cuwiinmahñdy, jaꞌa tyijy hajxy howyiinmahñdymøødpä. </v>
<v b="1CO" c="1" v="23">Pero højtshájtäm, jaduhṉ højts nmädiáacäm coo Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm cruzcøxp. Cabä judíoshajxy jaduhṉ miäbøcy. Cab hajxy jaduhṉ miänaꞌañ cooc tyijy Jesucristo quiaꞌa Dioshuungä. Hix̱, nøm̱ hajxy miänaꞌañ cooc tyijy jaꞌa Dioshuung quiaꞌa hoꞌogaꞌañ cruzcøxp. Hoorä, jaꞌa jäyaꞌayhajxy caꞌa judíospä, ni jeꞌe hajxy quiaꞌa mäbøjpä. Hoñäxiicnä Diosmädiaꞌagy hajxy miädoy. </v>
<v b="1CO" c="1" v="24">Pero coo Dios hajxy tøø xwyiimbíiw̱äm, paady hajxy nmäbǿjcäm coo Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm, hoy hajxy nja judíosäm. Coo hajxy jaduhṉ xñähhoꞌtúutäm, jaduhṉä Dios yajcähxøꞌcy coo mäjaa miøødä, coo quiuwiinmahñdiä. </v>
<v b="1CO" c="1" v="25">Coo Dios jaꞌa yHuung ñähdujcy coo yaghoꞌogǿøjät, paadiä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe miänaꞌañ cooc tyijy Dios quiaꞌa cuwiinmahñdiä, cooc tyijy mäjaa quiaꞌa møødä. Cabä Diosmädiaꞌagy hajxy miäbøcy, paady hajxy jaduhṉ miänaꞌañ. Hoyyä Dios jaꞌa wiinmahñdy häxøpy weeṉ̃tiä jia møødä, ni jaduhṉä jäyaꞌay wyiinmahñdyhajxy häxøpy quiaꞌa najtspaadøøyyä. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, hoyyä Dios jaꞌa mäjaa häxøpy weeṉ̃tiä jia møødä, ni jaduhṉä jäyaꞌay miäjaahajxy häxøpy quiaꞌa najtspaadøøyyä. </v>
<v b="1CO" c="1" v="26">Hermanodøjc, huuc mädow̱ hajxy, mänaa mijts Dios xwyiimbiiyyän, cab hajxy hänajty nämay mhøxpøquiä, näjéꞌeyyäm; cab hajxy hänajty nämay mmäyøøjä, näjéꞌeyyäm; cabä møjcuhdujt hajxy hänajty nämay mmøødä, näjéꞌeyyäm. </v>
<v b="1CO" c="1" v="27-28">Nmäbǿjcäm jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy. Xpiéjxäm jäyaꞌay hajxy hijty coo hajxy hijty ngaꞌa høxpǿquiäm, coo hajxy hijty ngaꞌa mäyǿøjäm, coo møjcuhdujt hajxy hijty ngaꞌa møødhájtäm. Xxiøøghájtäm jaꞌa jäyaꞌay hajxy hijty jaduhṉ. Pero coo Dios hajxy xwyiimbíiw̱äm, jaduhṉä Dios jaꞌa jäyaꞌay yajtsähdiuuṉdägajch, jaꞌa hajxy hijty xpiéjxämbä. Jaduhṉä Dios yajcähxøꞌcy coo hajxy hänajty tøyhajt quiaꞌa høxpøquiä, coo hajxy hänajty tøyhajt quiaꞌa mäyøøjä, coo møjcuhdujt hajxy hänajty tøyhajt quiaꞌa møødä. </v>
<v b="1CO" c="1" v="29">Hix̱, cab jaduhṉ pøṉ jim̱ ñiguiumayáaṉänä Dioswiinduum. </v>
<v b="1CO" c="1" v="30">Dios hajxy jaduhṉ xpiädáacäm tuꞌugmädiaꞌagy møødä Jesucristo. Jaduhṉä Dios yajcähxøꞌcy coo quiuwiinmahñdiä coo Jesucristo yaa quiejxy hädaa yaabä naax̱wiin, coo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm. Jaduhṉ hajxy xyajnähwáatsäm jaꞌa nbojpä ngädieeyhájtäm. Jaduhṉ hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum. </v>
<v b="1CO" c="1" v="31">Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ: “Cab hajxy hamdsoo nniguiumáayyämät. Tsøgä Dios hajxy møj jaanc̈h pädáacäm.” </v>
<v b="1CO" c="2" v="1">Hermanodøjc, mänáajøch mijts nnähooc̈hooñän, mänáajøch mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy nyajwiingapxøøc̈hooñän, cab mijts yajxóṉ nmøødmädiaacy. </v>
<v b="1CO" c="2" v="2">Cooc̈h hänajty jim̱ nnøcxaꞌañ maa mijtsän, tøøc̈h hänajty nwiinmahñdyhaty coo Jesucristo hajxy hänajty nyajmøødmädiaꞌagaꞌañ, coo hajxy hänajty jeꞌe tøø xñähhoꞌtúutäm cruzcøxp. Cábøch wiingmädiaꞌagy hänajty nmädiaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="1CO" c="2" v="3">Nnajuǿøbiøch hänajty cooc̈h hänajty hoy ngaꞌa capxaꞌañ jaꞌa nhamdsoo copc‑háamhøch. Høxtä tsähgǿøbiøch hänajty; høxtä tsäyúubiøch hänajty. </v>
<v b="1CO" c="2" v="4">Hóyhøch hänajty yajxóṉ ngaꞌa jagä mädiaꞌagy, xpiuhbéjpøch jaꞌa Dioshespíritu hänajty jaꞌa miäjaahaam neby hajxy jaduhṉ caꞌxy mwiinjuǿꞌøwät. </v>
<v b="1CO" c="2" v="5">Hix̱, chojpiä Dios jaꞌa jioot jaduhṉ coo miädiaꞌagy hajxy mmäbǿjcät. Jaꞌa miäjaahaamä Dios hajxy xyajmäbøcy, caꞌa quiuwiinmahñdyhänaꞌc hajxy jaduhṉ xyajmäbøjp. </v>
<v b="1CO" c="2" v="6-7">Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy cuwiinmahñdypä hädaa yaabä naax̱wiimbä, cábøch hajxy jaduhṉ xñänøm̱y cooc̈h nguwiinmahñdiä. Jadúhṉhøch hänaꞌc‑hajxy xñänøøm̱bä cooc̈h ngaꞌa cuwiinmahñdiä, jaꞌa møjcuhdujtmøødpähajxy jaꞌa hädaa yaabä naax̱wiimbä, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa mäbøjpä. Mänitä miäjaahajxy piøgáaṉäxä møødä wyiinmahñdyhajxy coo hädaa yaabä naax̱wiimbä hänajty quiuhdägoyyaꞌañ. Pønjatiä Diosmädiaꞌagy caꞌxy cudiuum̱b, ñajuøøby hajxy jaduhṉ coo Dios tøyhajt quiuwiinmahñdiä. Paady hajxy jaduhṉ ñajuøꞌøy cooc̈h jaduhṉ tøø nyajmøødmädiaꞌagy coo Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, møød coo hajxy jim̱ nnøcxáaṉäm Dioswiinduum. Jequiän jaꞌa Dios jaduhṉ wyiinmaayy. Cahnä naax̱wiimbä hänajty yhawijy tiøøꞌxtaꞌagy. Cabä Dios jaꞌa wyiinmahñdy choj yajwiingähxøꞌcy. Cahnä hajxy xyajwiinjuǿøyyäm høxtä jädaꞌanäbaadyñä. </v>
<v b="1CO" c="2" v="8">Pero cabä møjcuhdujtmøødpähajxy jaduhṉ wyiinjuøꞌøwaꞌañ. Coo hajxy cu wyiinjuøøyy, cabä Jesucristo hajxy cu miøjpahbejty cruzcøxp. Piädaac jaꞌa Dios jaꞌa yHuung jaduhṉ coo yaa wyiingudsähgøꞌøwǿøjät hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="1CO" c="2" v="9">Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ: Ni pøṉ quiaꞌa hix̱yñä, ni quiaꞌa mädoyñä, ni quiaꞌa wiinmayñä nebiatiä Dios hoyhajt weenhajt mioꞌowaꞌañ pøṉ jaduhṉ chojpy. </v>
<v b="1CO" c="2" v="10">Jaꞌa højtshájtäm, tøø Dios hajxy xyajwiinjuǿøyyäm jaꞌa yhEspírituhaam nebiaty jaduhṉ wyiinmahñdyhajty. Yhøxtaabiä yhEspíritu jaduhṉ neby hajxy hoy xyajwiinjuǿøyyämät. </v>
<v b="1CO" c="2" v="11">Cabä wiinghänaꞌc jaduhṉ xñajuǿøyyät nebiaty hänajty mwiinmay. Jagooyyä miic̈h mhamdsoo juøhñdy jaduhṉ ñajuǿꞌøwät. Jaanä jaduhṉä Diospä, cab jaduhṉ pøṉ ñajuøøbiä nebiatiä Dios wyiinmay. Jagooyyä Dios yhamdsoo Espíritu jaduhṉ ñajuøꞌøy. </v>
<v b="1CO" c="2" v="12">Tøø Dios jaꞌa yhEspíritu hajxy xmióoyyäm coo højts jaꞌa miädiaꞌagy jaduhṉ nmäbǿjcäm. Jaꞌa yaabä juøhñdy, cab jaduhṉ miäbaady nebiä Dios jaꞌa yhEspíritän. Paady hajxy jaduhṉ xmióoyyäm, jaduhṉ hajxy xyajnajuǿøyyäm coo hoyhajt weenhajt hajxy xñäꞌä móoyyäm. </v>
<v b="1CO" c="2" v="13">Jaduhṉä jäyaꞌay hajxy nhawaaṉdägájtsäm coo hajxy jaduhṉ xñäꞌä móoyyäm. Jaduhṉ hajxy nhawáaṉäm nebiatiä Dioshespíritu hajxy xyajwiinjuǿøyyäm. Jaduhṉ hajxy nyajwiinjuøødiägájtsäm jeꞌeguiøxpä coo Dioshespíritu hajxy miøødhajpä. Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy tyijy cuwiinmahñdypä, cabä wiinmahñdy hajxy caꞌxy miøødä coo tijaty mädiaꞌagy hajxy hänajty xyajmøødmädiaꞌagaꞌañ. Paadiä wiinmahñdy hajxy caꞌxy quiaꞌa møødä coo Dioshespíritu hajxy quiaꞌa møødä. Pero højts, cab højts nmädiáacäm jaꞌa nhamdsoo wiinmahñdyhaam. </v>
<v b="1CO" c="2" v="14">Pønjatiä Dioshespíritu caꞌa møød, cab hajxy wyiinjuøꞌøy nebiatiä Dioshespíritu hajxy jia wiꞌi yajmøødmädiaꞌagaꞌañii. Cábäc tyijy jaduhṉ choobaady. Hix̱, coo Dioshespíritu hänajty mgaꞌa møødä, cab jaduhṉ mnäꞌägädä wiinjuǿꞌøwät nebiä Dioswiinmahñdy. </v>
<v b="1CO" c="2" v="15">Pønjatiä Dioshespíritu møød, quiøx̱y wiinjuøøby hajxy jaduhṉ. Pøṉä Dioshespíritu caꞌa møød, cabä cuhdujt hajxy miøødä coo hajxy miänáꞌanät cooc tyijy jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hoy quiaꞌa yajnähixøꞌøy, jaꞌa jäyaꞌay jaꞌa Dioshespíritu hajxy møødpä. </v>
<v b="1CO" c="2" v="16">Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän: “Cabä Dios wyiinmahñdy pøṉ ñajuøøyyä. Cabä Dios pøṉ yajnähixøꞌøyii.” Pero nmøødhájtäm jaꞌa Jesucristo wyiinmahñdy hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="1CO" c="3" v="1-2">Hermanodøjc, cooc̈h jim̱ nhooc̈hohṉ̃ maa mijtsän, cábøch mijts tsipjaty nyajnähixøøyy. Jaꞌa caꞌa tsipjátypøch mijts jaduhṉ nyajnähixøøyy. Hix̱, jeꞌenä hajxy hänajty mhityñä nebiä naam̱dägøꞌøybän maa Jesucristocøxpän. Jaduhṉ hajxy hänajty mhity nebiä Diosmädiaꞌagy caꞌa mäbøjpän. Cahnä hajxy hänajty may mwiinjuøꞌøyñä maa Dioshespíritucøxpän. Y høxtä jädaꞌanäbaadyñä, cahnä hajxy jaduhṉ may mwiinjuøꞌøyñä. </v>
<v b="1CO" c="3" v="3">Jeꞌenä hajxy mniwyiinhecy mniwyiindoyiinä coo hajxy mgaꞌa hity tuꞌugmädiaꞌagy. Cab hajxy jaduhṉ mnic̈hocy mnimieeꞌxyii. Jeꞌenä hajxy jaduhṉ mjäyaꞌayhaty nebiä Diosmädiaꞌagy caꞌa mäbøjpän. </v>
<v b="1CO" c="3" v="4">Näjeꞌe hajxy mmänaꞌañ: “Høøc̈h jaꞌa Pablo miädiaꞌagy nbanǿcxäp.” Näjeꞌe hajxy mmänaam̱bä: “Høøc̈h jaꞌa Apolos miädiaꞌagy nbanǿcxäp.” Coo hajxy jaduhṉ mgaꞌa hity tuꞌugmädiaꞌagy, cähxøꞌp jaduhṉ coo hajxy jaduhṉ mjäyaꞌayhatyñä nebiä Diosmädiaꞌagy caꞌa mäbøjpän. </v>
<v b="1CO" c="3" v="5">Høøc̈h Pablo, cábøch møjcuhdujt nmøødä. Ni jaꞌa Apolos jaduhṉ quiaa mǿødäbä. Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo højts nmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ xyajtsibǿøyyät. Jueꞌe højts, Dios højts jaduhṉ xñäꞌä moonsähajp. Dios højts jaduhṉ xquiejx coo mijts jaduhṉ nyajnähixǿꞌøwät. Jaduhṉ hajxy mmäbøjcy jaꞌa Dioscøxpä. Cøjwiinduum højts jaꞌa Dios jaꞌa tuuṉg xmiooyy. </v>
<v b="1CO" c="3" v="6">Høøc̈h mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy nyajnähixøøc̈hohṉ. Mänitä Apolos hajxy jaduhṉ xjiaac yajnähixøøyy. Pero Dios, jeꞌe mijts jaduhṉ xyajmäbøjc. Y tehṉgahnä hajxy xjiaac yajmäbøgaꞌañ. Tehṉgahnä hajxy xjiaac yajmayøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="1CO" c="3" v="7">Høøc̈h Pablo, cábøch møjcuhdujt nmøødä. Ni jaꞌa Apolos jaduhṉ quiaꞌa mǿødäbä. Jagooyyä Dios møjcuhdujt miøødä. Jeꞌeduhṉ tuꞌug xyajmäbǿgäp. Jeꞌeduhṉ tuꞌug xyajmayǿꞌøwäp. </v>
<v b="1CO" c="3" v="8">Tuꞌugmädiáꞌagyhøch jaꞌa Apolos nmøødhity, hoy højts cøjwiingtuuṉg nja møødä. Coo højts hoy ndúnät, mänitä Dios møjmayhajt tiúnät maa højtscøxpän. Pero coo højts hamuumduꞌjoot ngaꞌa túnät, mänitä Dios mayhajt hänajty weeṉ̃tiä tiunaam̱bä maa højtscøxpän. </v>
<v b="1CO" c="3" v="9">Højts jaꞌa Dios nmøødtuum̱by. Y coo mijts hoy mjäyaꞌayhaty, jaduhṉä jäyaꞌay tøyhajt hajxy miøødä coo Dios hajxy hoy xyagjäyaꞌayhaty. Mijts jaꞌa Dios jaꞌa mwiinmahñdy xyajtägájtsäp neby hajxy jaduhṉ mhídät nebiatiä jioot chocy. </v>
<v b="1CO" c="3" v="10-11">Tøøc̈hä Dios xwyiinguex̱y coo mijts jaꞌa miädiaꞌagy nyajnähixǿøyyät jaꞌa Jesucristocøxpä. Xmióoyyhøc̈hä wiinmahñdy jaduhṉ nébiøch mijts jaduhṉ hoy nyajnähixøꞌød. Cabä cuhdujt jaduhṉ myiṉ̃ coo pøṉ jaꞌa Dios miädiaꞌagy yajtägájtsät jaꞌa Jesucristocøxpä. Ween hajxy jaduhṉ yajnähixøøbiä nébiøch tøø nyajnähixøꞌøyän. </v>
<v b="1CO" c="3" v="12">Pønjatiä Diosmädiaꞌagy mäbøjp, jaduhṉ hajxy tiuuṉghaty nebiä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ miädoyhádät jaꞌa Jesucristocøxpä. Näjeꞌe hermanodøjc‑hajxy hoy tiuṉ̃. Paady hajxy jiaanc̈h tehm̱ quiumayii. Jiiby hajxy näjeꞌe, cab hajxy hoy tiuṉ̃. Paady hajxy jaduhṉ quiaꞌa cumayii. </v>
<v b="1CO" c="3" v="13-14">Coo Jesucristo hänajty yaa quiädaactägatsaꞌañ, mänit jaduhṉ quiähxøꞌøgaꞌañ pønjaty hänajty hoy tøø tiuṉ̃. Cøjxtaꞌaxiøø jaꞌa Dios jiahmiedsaꞌañ neby hajxy hänajty hoy tøø tiúṉ̃äbä. Møjmayhajt jaꞌa Dios tiunaam̱bä maa hänaꞌc hoy tøø tiuṉ̃än. Jaduhṉ jeꞌe quiähxøꞌøgaam̱bä pønjaty hänajty hoy tøø quiaꞌa tuṉ̃. Cabä Dios mayhajt tiunaꞌañ maa hänaꞌc hoy tøø quiaꞌa túṉ̃äbän. </v>
<v b="1CO" c="3" v="15">Hawaꞌadstuum hajxy yaghidaꞌañii, pero hobiä nejpiä. </v>
<v b="1CO" c="3" v="16">Jaduhṉ hajxy nmäbáatäm hädaa hajxy njoothájtämbä nebiä Diostøjcän coo Dioshespíritu hajxy nmøødhájtäm maa hädaa njoodootyhajxiän. Mnajuøøby hajxy jaduhṉ, túhm̱äts. </v>
<v b="1CO" c="3" v="17">Pønjaty haxøøg näꞌägädä jäyaꞌayhajp, hoyyä Dioshespíritu hajxy jia møødä jioodooty, pädaꞌagáaṉäp hajxy hajøøx̱c. Hix̱, coo jaꞌa Dioshespíritu hajxy mmøødä jaꞌa mjoodooty, páadiäts mjoot hajxy waꞌads myaghídät. Hix̱, cabä Dioshespíritu hoñäꞌä maajä yhidaꞌañ majaty hänajty quiaꞌa waꞌadsä. </v>
<v b="1CO" c="3" v="18-19">Näjeꞌeg tyijy mijts madiuꞌu mnajuøꞌøy neby hädaa yaabä naax̱wiimbä wiinmahñdy myiṉ̃. Cab hajxy hamdsoo mniguiumayøød coo hajxy mjaty coo hajxy mnajuøꞌøy. Nøm̱ä Dios miänaꞌañ cooc hädaa yaabä naax̱wiimbä wiinmahñdy quiaꞌa tsoobaady. Hahixøøby jaduhṉ coo mhamdsoo wiinmahñdy hajxy mnajtshixǿøñät, coo hajxy jaduhṉ mnibiädaꞌagǿøjät nebiä caꞌa wiinjuøøbiän. Jaduhṉ jaꞌa Dioswiinmahñdy hajxy hoy mwiinjuǿꞌøwät nebiä tiøyyän. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän: “Dios yajcumädow̱aam̱b jaꞌa hänaꞌc jaanc̈h tehm̱ jiajpä mäwiinhøøn.” </v>
<v b="1CO" c="3" v="20">Jaduhṉ jim̱ myiim̱bä cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän: “Ñajuøøbiä Dios coo jäyaꞌay wyiinmahñdyhajxy quiaꞌa tsoobaady, jaꞌa hajxy tyijpiä cuwiinmahñdy.” </v>
<v b="1CO" c="3" v="21-22">Näjeꞌe jäyaꞌayhajxy ñiguiumayii jeꞌeguiøxpä coo jäyaꞌay miädiaꞌagy hajxy pianøcxä jaꞌa tyijy tøyhajtmøødpä. Cab hajxy jaduhṉ mbahíxät. Mijtscøxpä Dios cøx̱iä yhädiuuṉ̃ tijaty yaa hijp hädaa yaabä naax̱wiin. Møød højts jaꞌa Dios jaduhṉ xyhädiuum̱bä jaꞌa mijtscøxpä, højts yajnähixøøbiädøjc, møød høøc̈h, møødä Apolos, møødä Pedro. Paadiä Dios jugyhajt hajxy xmióoyyäm neby hajxy jaduhṉ hoy nyajtuuṉgpáatämät. Hoy hajxy cu nja hóꞌcäm, hoy hajxy nyajtuuṉgpaadáaṉäm tijaty jädaꞌahaty jájtäp túuṉäp, chaads tijaty jadáaṉäp tunáaṉäp, jeꞌeguiøxpä coo Diosmädiaꞌagy hajxy nbanǿcxäm. </v>
<v b="1CO" c="3" v="23">Hix̱, coo Jesucristo hajxy mWiindsøṉhaty, paadiä miädiaꞌagy hajxy myajtuuṉä. Y jaduhṉä Jesucrístobä, yajtúuṉäbä Tieedy miädiaꞌagy jeꞌebä. </v>
<v b="1CO" c="4" v="1">Cab højts møjcuhdujt jaduhṉ nmøødä, ni høøc̈h ni Apolos; xñäꞌä moonsähajp højts jaꞌa Jesucristo jaduhṉ. Dios højts jaduhṉ tøø xwyiinguex̱y coo højts jaꞌa Diosmädiaꞌagy caꞌxy ngapxtǿwät, mädyiijaty jaꞌa jäyaꞌayhajxy hijty jegyhajty quiaꞌa wiinjuøøby. </v>
<v b="1CO" c="4" v="2">Mäduhṉ̃tiä jäyaꞌay mioonsähadyii, tsipcøxp hajxy quiudiúnät neby hajxy yhaneꞌemyii. Paady højts jaduhṉ ngudiunaam̱bä neby højts jaꞌa Dios tøø xwyiinguex̱y. </v>
<v b="1CO" c="4" v="3-4">Pero høøc̈h, cábøch jaduhṉ tii nmøjpädaꞌagy cooc̈h pøṉ waam̱baty xñänǿmät pø hóyhøch nyajnähixøꞌøy, pø caj. Hóyhøch cu nja mänaꞌan cooc̈h hoy nyajnähixøꞌøy, cab jaduhṉ choobaadaꞌañ. Tuꞌuquiä Jesucristo jaduhṉ ñajuøꞌøy pø hóyhøch njaanc̈h yajnähixøꞌøy. Y høøc̈h, cooc̈h hamdsoo nniñänømǿøjät pø hóyhøch nyajnähixøꞌøy, pø caj, cábøch nmädiaꞌagy jaduhṉ choobáadät. Cábøch nnajuøꞌøy pø hóyhøch tøø nyajnähixøꞌøy, pø caj. Pero, cab jaduhṉ ñejpiä pø nnajuǿøbiøch, pø cábøch nnajuøꞌøy. Jaꞌa Jesucristo tuꞌuquiä nägapxaam̱b pø hóyhøch tøø nyajnähixøꞌøy, pø caj. </v>
<v b="1CO" c="4" v="5">Caj pøṉ näꞌä nägoobä mnäꞌä nänǿmät coo tøø quiädieey pø cabä tøyhajt hänajty mnäꞌä møødä. Coo Jesucristo yaa quiädaactägátsät, mänit hänajty jaduhṉ yajcähxøꞌøgaꞌañ neby hajxy nwiinmahñdyhájtäm, nebiaty hajxy hänajty hameeꞌch tøø njäyaꞌayhájtäm. Mänitä Dios hajxy xquiumayáaṉäm coo hajxy hänajty hoy tøø ngudiúuṉäm. </v>
<v b="1CO" c="4" v="6">Páadyhøch cham̱ tøø nmädiaꞌagy jaꞌa høøc̈hcøxpä møødä Apoloscøxpä neby højts nyajnähixøꞌøy, cábøch njoot jaduhṉ chocy coo hajxy jaduhṉ mnänǿmät coo tuꞌjäyaꞌay jiaty, coo tuꞌjäyaꞌay quiaꞌa jaty. Pønjatiä Diosmädiaꞌagy yajnähixøøby, jeꞌec̈h jaduhṉ nnänøøm̱by coo hajxy jaduhṉ mgaꞌa nänǿmät. </v>
<v b="1CO" c="4" v="7">Cab jaduhṉ yhoyyä coo hajxy mniguiumayǿøjät. Hix̱, Dios mäjaa hajxy jaduhṉ xmiooby neby hajxy jaduhṉ hoy mmädúnät. Cab jaduhṉ yhoyyä coo hajxy mmänáꞌanät coo hajxy hamdsoohaamby mbaady. Caj mijts pøṉ xñänøm̱y cooc tyijy mijts mjaanc̈h tehm̱ miøj mjaanc̈h tehm̱ jiaanc̈hä. </v>
<v b="1CO" c="4" v="8">Nøm̱ mijtsädaꞌa hamdsoo mniñänømyii cooc tyijy Jesucristo mmäbaatnä nej yhojiäyaꞌayhatiän, y cooc tyijy jaꞌa Diosmäjaa hajxy mjaanc̈h tehm̱ miøødä. Jaduhṉ mäwiin mijts mnibiädáacänä nebiä jäyaꞌayhajxy hanehm̱bän, cooc tyijy mijts cuhdujt mmaas møødä que højts. Pero mgapxtägooby hajxy jaduhṉ. Hoy hijty jaduhṉ coo hajxy cu mhanehm̱y. Näguipxy hajxy jaduhṉ cu nhanéhm̱äm. </v>
<v b="1CO" c="4" v="9">Pero højts Diosquex̱ypä, jaduhṉ mäwíinhøch ndijy højts Dios xpiädaacy nebiä cuhdujtmøød caꞌa hidaam̱bän. Jaduhṉ mäwiin højts xpiädaacpä nebiä cädieeyhänaꞌc yaghoꞌogaꞌañiijän. Hijxwiinduum højts jaduhṉ njaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøcy. Jaꞌa Diosmoonsähajxy tsajpootypä, jeꞌe højts jaduhṉ xyhijxp, møødä jäyaꞌayhajxy hädaa yaabä naax̱wiimbä. </v>
<v b="1CO" c="4" v="10">Nøm̱ä jäyaꞌayhajxy miänaꞌañ cooc tyijy højts tii ngaꞌa jaty ngaꞌa najuøꞌøy. Paady højts jaduhṉ xñänøm̱y coo højts jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy nyajwaꞌxä. Pero mijts, mjaanc̈h tehm̱ ñiguiumáayyäp hajxy jaduhṉ cooc tyijy mijts jaꞌa Dios xjiaanc̈h tehm̱ yajwiinjuøꞌøy jaꞌa Jesucristocøxpä. Jaduhṉ højts jäyaꞌayhajxy xñänøøm̱bä cooc tyijy højts Diosmäjaa ngaꞌa møødä. Pero mijts, mjaanc̈h tehm̱ miøød jaꞌa Diosmäjaa tyijy. Mijts jaꞌa jäyaꞌayhajxy xñäꞌägä wiingudsähgøøby. Pero højts jäyaꞌay xjiaanc̈h tehm̱ piejxp xjiaanc̈h tehm̱ tiehm̱b cooc tyijy højts tii ngaꞌa jaty ngaꞌa najuøꞌøy. </v>
<v b="1CO" c="4" v="11">Jaguiay jayhuꞌugy højts nax̱y nhity homiänaaxøøjä. Hagøødsøꞌøy højts nwit nducxy nax̱y nmäwädity. Xjiaanc̈h tehm̱ chaac̈htiuum̱b højts jäyaꞌayhajxy yaa homiänaaxøøjä. Cab højts tsänaadiaact maa tøø nmøødhaty ni mänaa. </v>
<v b="1CO" c="4" v="12">Hamdsoo cøꞌøhaam hamdsoo tecyhaam højts nduṉ̃ nxajy. Jaduhṉ højts nnägaayyøøc nbaady. Coo højts jäyaꞌay nax̱y xñänøm̱y haxøøgjaty, cab højts ndsippädaꞌagy nmaꞌadpädaꞌagy. Yajxóṉ højts nhadsoy. Coo højts jäyaꞌay nax̱y xyajtsaac̈hpøcy, nmeeꞌxtujpy højts jaduhṉ. Cab højts waam̱b jaduhṉ nnäꞌägädä mänaꞌañ. </v>
<v b="1CO" c="4" v="13">Coo højts jäyaꞌay nax̱y xñähwaam̱bety näꞌä nägoobä, meeꞌxxieemy højts jaduhṉ njaanc̈h tehm̱ yhadsoy. Høxtä jädaꞌanäbaadyñä højts jäyaꞌay xyhix̱y nebiä hujts nebiä haayän. </v>
<v b="1CO" c="4" v="14">Hermanodøjc, jadúhṉhøch mijts njuøøñä nebiä hamdsoo huungän. Páadyhøch mijts jaduhṉ nmägapxy nhaneꞌemy. Cábøch mijts jaduhṉ nyajtsähdiunaꞌañ. </v>
<v b="1CO" c="4" v="15">Hoy mijts hänaꞌc xjia yajnähixøꞌøy nämay jaꞌa Jesucristocøxpä, høøc̈h mijts jaduhṉ tuꞌuquiä xtieedyhajp jaꞌa Jesucristocøxpä, jeꞌeguiøxpä cooc̈h mijts jayøbajt nyajnähixøøyy coo Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, y coo jadähooc jiujypiøjtägajch. </v>
<v b="1CO" c="4" v="16">Jadúhṉhøch mijts nja nämaꞌay cooc̈h hajxy jaduhṉ xpiahíxät. </v>
<v b="1CO" c="4" v="17">Y jaꞌa Timoteo, jadúhṉhøch jeꞌe ndsocy nébiøch nhamdsoo huungän jaꞌa Jesucristocøxpä. Pedyii jaduhṉ jiaanc̈h tehm̱ quiudiuṉ̃ jaꞌa Diosmädiaꞌagy. Páadyhøch jim̱ tøø nguex̱y maa mijtsän nébiøch mijts jaduhṉ xjiahmiejtstáꞌagät cooc̈hä Jesucristo nbanøcxy. Wiinduhm̱yhagájpthøc̈hä Jesucristo miädiaꞌagy nyajwiingapxøøyyä maa tsajtøjcän. </v>
<v b="1CO" c="4" v="18-19">Høøc̈h, mobädájpøch jim̱ nnøcxaam̱bä maa mijtsän coo Dios jaduhṉ miänáꞌanät. Cabä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe miäbøcy cooc tyijy jaduhṉ jim̱ ngaꞌa nøcxaꞌañ, jeꞌeguiøxpä cooc tyijy njaanc̈h tehm̱ chähgøꞌøy. Paady hajxy jiaanc̈h tehm̱ ñiguiumayii. Howiaam̱baty hajxy jiaanc̈h tehm̱ miänaꞌañ. Pero cooc̈h jim̱ jaduhṉ njaanc̈h nǿcxät maa mijtsän, mänítøch jaduhṉ jim̱ nhixaꞌañ pø jaanc̈h tøyhajt jaꞌa Diosmäjaa hajxy jiaanc̈h møødä, jaꞌa hajxy jaduhṉ niguiumáayyäbä. Paady hajxy ñiguiumayii cooc tyijy jaꞌa Diosmäjaa hajxy jiaanc̈h tehm̱ miøødä. </v>
<v b="1CO" c="4" v="20">Jeꞌe jaduhṉ jaanc̈h tehm̱ choobaatp coo Diosmädiaꞌagy hajxy hoy mgudiúnät. Cab jaduhṉ choobaady coo hajxy näꞌä nägoobä mnäꞌä xiꞌig mnäꞌä mädiáꞌagät. </v>
<v b="1CO" c="4" v="21">Nøcxáam̱bøch jim̱ maa mijtsän. Coo mhaxøøgcuhdujt hajxy mnajtshixǿꞌøwät, mänítøch hajxy hoy yajxóṉ nmøødmädiáꞌagät. Pero pø cabä mhaxøøgcuhdujt hajxy nnajtshixøꞌøwaꞌañ, nmǿødhøch cuhdujt jaduhṉ coo hajxy nyajcumädów̱ät. </v>
<v b="1CO" c="5" v="1">Tøøc̈h nmädoyhaty coo tuꞌjäyaꞌay haxøøg jiaanc̈h tehm̱ jiatcøꞌøy maa mijtsän, hoyyä Diosmädiaꞌagy hajxy mja mäbøcy. Yhamdsoo huudájjäc jaduhṉ miøødtsänaaby. Ni pøṉ jaduhṉ quiaꞌa jatcøꞌøy, ni jaꞌa cajpä jiudíoshajxy. </v>
<v b="1CO" c="5" v="2">Hahixøøby jaduhṉ coo yøꞌøyaꞌay hajxy mgaꞌa mäguꞌughájnät. Cu mhojy hajxy jaduhṉ. Jaduhṉ hajxy cu mjootmayhajty. Pero cab hajxiädaꞌa waam̱b tøø mnäꞌägädä nämaꞌay. Hoc̈hähdiuuṉnä jaduhṉ coo hajxy mgaꞌa hojy. Cab jaduhṉ yhoyyä coo hajxy mniguiumayii. </v>
<v b="1CO" c="5" v="3-4">Hóyhøch jim̱ ngaꞌa jagä hity maa mijtsän, nmǿødhøch cuhdujt jaduhṉ cooc̈h mijts nhanéꞌemät jaꞌa Jesucristocøxpä coo jaayaꞌay hajxy mgaꞌa mäguꞌughájnät, jaꞌa yhamdsoo huudaj jaduhṉ miøødtsänaabiä. Mänit hajxy myajpädsǿm̱ät coo hajxy hänajty mhamugøꞌøy. Dióshøch jaꞌa cuhdujt jaduhṉ xmiooyy cooc̈h mijts jaduhṉ nhanéꞌemät. </v>
<v b="1CO" c="5" v="5">Cab hajxy jim̱ myajméjtsnät maa tsajtøjcän. Ween jaduhṉ chaac̈htiuñii jaꞌa møjcuꞌugóngäm. Wehṉdä jaduhṉ yhuuc tehm̱ wyiinmahñmédsät coo haxøøg jiatcøꞌøy. Mänit jaduhṉ ñähwáꞌadsät jaꞌa piojpä quiädieey. Mänit jaduhṉ jim̱ ñǿcxpät tsajpootyp coo Jesucristo yaa quiädaactägátsät, jaꞌa nWiindsøṉhájtämbä. </v>
<v b="1CO" c="5" v="6">Cab jaduhṉ yhoyyä coo hajxy myajcumáyät. Huuc mädow̱ hajxy, coo jäyaꞌay tsajcaagy hajxy yajcojy, mänitä chooy hajxy piädaacä harinajooty. Mänit hajxy yajmätijwäditøꞌøy. Mänitä harina chooy yajtägøꞌøyii. </v>
<v b="1CO" c="5" v="7">Paadiä craa hajxy mgaꞌa yajméjtsnät maa tsajtøjcän coo mijts jaduhṉ mnäꞌä pahíjxpät jaꞌa haxøøgpä. Jaduhṉ mijts jaduhṉ mgaꞌa paduꞌudägóobiät. Hix̱, tøø Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm. Jaduhṉ nbojhájtäm ngädieeyhájtäm hajxy xyajnähwáatsäm. </v>
<v b="1CO" c="5" v="8">Jaduhṉds jeꞌe, tsøgä haxøøgpä hajxy najtshixǿøyyäm. Tsøgä tøyhajtpä hajxy hamuumduꞌjoot hoy yajtuꞌuyóhyyäm. </v>
<v b="1CO" c="5" v="9">Tøøc̈h mijts jaꞌa nocy tuꞌug nyajnäjaayøꞌøy coo hajxy mgaꞌa mäguꞌughádät jaꞌa jäyaꞌayhajxy haxøøgwädijpä. </v>
<v b="1CO" c="5" v="10-13">Jeꞌec̈h jaduhṉ nnänøøm̱by pøṉdaꞌa tyijy tuum̱b hermano. Cab hajxy jaduhṉ mmäguꞌughádät jaꞌa hajxy wiingtoꞌoxiøjc pawädijpä, møød hajxy jäyaꞌajieꞌe hadsojpä, møød jaꞌa quepychech hajxy wiingudsähgøøbiä, møød hajxy jäyaꞌañähwaam̱bejpä, møød hajxy jaduhṉ múucäp wädijpä, møødä jäyaꞌayhajxy meeꞌtspä. Ni jäyaꞌay jaduhm̱bä hajxy mgaꞌa møødcáyät, pøṉ tyijy jaduhṉ tuum̱b hermano. Tsipcøxp hajxy jaduhṉ jim̱ mhøxquejxpädsǿm̱ät maa tsajtøjcän, pønjaty jaduhṉ haxøøgwädijp. Pero cab højts cuhdujt nmøødhájtäm maa jäyaꞌaguiøxpähajxiän, jaꞌa hajxy caꞌa tuum̱bä hermano, hoy hajxy jaduhṉ jia wädijpä haxøøg. Dios jaduhṉ najuøøby nebiä tsaac̈hpä hajxy mioꞌowaꞌañii. Homiajatiä jäyaꞌay hajxy nbáatäm jaꞌa hajxy haxøøgwädijpä, møød jaꞌa jäyaꞌajieꞌe hajxy hadsojpä, møød jaꞌa meeꞌtspähajxy, møød jaꞌa quepychech hajxy wiingudsähgøøbiä. </v>
<v b="1CO" c="6" v="1">Hermanodøjc, coo mijts hänajty mniñäxøꞌøwøꞌøwaꞌañii, jim̱ hajxy mnǿcxät maa Dios quiuꞌugän; cab hajxy jim̱ mnǿcxät maa cuduuṉghajxiän, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa mäbøjpä. Jaduhṉä hermanohajxy näjeꞌe jiatcøꞌøy. </v>
<v b="1CO" c="6" v="2">Tøgä cab hajxy mnajuøꞌøyä coo højts jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä nyajtøyhajtyegáaṉäm jaꞌa hädaa yaabä naax̱wiimbä, coo Jesucristo quiädaactägátsät. Paady hajxy hänajty jaduhṉ ndunáaṉäm coo Dios hajxy xquiuꞌughájtäm. Hoorä, pø myajtøyhajtyegaam̱by hajxy hänajty jaduhṉä, tii hajxy coo mgaꞌa jajpä yajtøyhajtyec mädyiibä caꞌa tsipjaty. </v>
<v b="1CO" c="6" v="3">Tøgä cab hajxy mnajuøꞌøyä coo Diosmoonsäbaady hajxy nyajtøyhajtyegáaṉämbä, jaꞌa hajxy jim̱ hijpä Dioswiinduum. Jaduhṉds jeꞌe, hoy hajxy jaduhṉ nyajtøyhajtyéjcämät mädyiijaty hädaa yaabä naax̱wiimbä. </v>
<v b="1CO" c="6" v="4">Pø jii hajxy tijaty myajtsibøꞌøy jaꞌa hädaa yaabä naax̱wiimbä, tii hajxy jim̱ coo nøcxy myajtødiägøꞌøy maa hajxy caꞌa mäbøjpän. </v>
<v b="1CO" c="6" v="5">Hoc̈hähdiuuṉnä hajxy jaduhṉ mjatcøꞌøy. Jii jajpähänaꞌcädaꞌaduhṉ maa mijtsän tuꞌug metsc. Jeꞌeduhṉ xyajtødiägǿøyyäp jaꞌa mdsiphajxy, hermanodøjc. </v>
<v b="1CO" c="6" v="6">Cab jaduhṉ yhoyyä coo hajxy hamiṉ̃ haxøpy mniñäxøꞌøwøꞌøwǿøjät maa cuduuṉgän, jaꞌa Diosmädiaꞌagy caꞌa mäbøjpä. </v>
<v b="1CO" c="6" v="7">Coo hajxy hänajty tijaty myajtsibøꞌøy, myajcähxøꞌpy hajxy hänajty jaduhṉ coo Diosmädiaꞌagy hajxy hoy mgaꞌa cudiuṉ̃. Maas hoy hit jaduhṉ coo pøṉ xmiägädiéeyät, coo pøṉ xmiäméedsät, cab hajxy mnäxøꞌøwǿꞌøwät. </v>
<v b="1CO" c="6" v="8">Pero cab jaduhṉ yhoyyä coo hajxy mnimiägädieeyǿøjät, coo hajxy mnimiämeedsǿøjät, haagä hermanodøjc. </v>
<v b="1CO" c="6" v="9">Tøgä cab hajxy mnajuøꞌøyä coo haxøøghänaꞌc‑hajxy jim̱ quiaꞌa tägøꞌøwaꞌañ maa Dioswiinduumän. Tøyhajt jaduhṉ. Jueꞌec̈h jaduhṉ nnänøøm̱by jaꞌa haxøøgjäyaꞌayhajxy, jaꞌa hajxy nimiøødtsänáayyäbä jabiøcy, møød hajxy quepychech naax̱poch wiingudsähgøøbiä, møød hajxy wiingjäyaꞌay tioꞌoxiøjc møødtsänaabiä, møødä jäyaꞌay miäyaꞌadiøjc møødtsänaabiä, </v>
<v b="1CO" c="6" v="10">møødä meeꞌtspähajxy, møød hajxy jäyaꞌajieꞌe hadsojpä, møød hajxy múucäp wädijpä, møød hajxy wiꞌi quiapxpä, møød hajxy meeꞌtspä høhṉdaꞌagyhaam. Pønjaty jaduhṉ jatcøøby, cab hajxy jim̱ tiägøꞌøwaꞌañ maa Dioswiinduumän. </v>
<v b="1CO" c="6" v="11">Jaduhṉ hajxy hijty näjeꞌe mbajatcøøbiä. Pero tøø Dios jaꞌa mbojpä mgädieeyhajxy xyajnähwaꞌac̈h jaꞌa yhEspírituhaam maa Jesucristocøxpän, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Jaduhṉä Dios hajxy tøø xpiädáacäm coo hajxy hoy nwädíjtämät, coo hajxy hoy njäyaꞌayhájtämät nebiä jioot jaduhṉ chocy. </v>
<v b="1CO" c="6" v="12">Jaduhṉä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe miänaꞌañ coogä cuhdujt jaduhṉ myiṉ̃ cooc hajxy hotyijatiä ndúuṉämät nnájxämät. Tøyhajt jaduhṉ. Pero cab jaduhṉ xyhahixǿøyyämät coo hajxy cøx̱iä wiinä ndúuṉämät nnájxämät. Y cab hajxy ndehm̱ yaghanájxämät nebiä nwiinmahñdy hajxy hoy nhøx̱híjxämät. </v>
<v b="1CO" c="6" v="13">Paadiä Dios jøøꞌxytiøjc caadiøjc hajxy xmióoyyäm coo hajxy jaduhṉ ngáayyämät coo hajxy jaduhṉ nhúucämät. Pero näꞌä mädøyyä hajxy ngáayyämät nhúucämät, cab hajxy ngaayyhanájxämät. Pero cab jaduhṉ ñejpiä pø cáayyäm pø caꞌa ngáayyäm; hix̱, ñäꞌägädä yajcuhdägoyyaam̱biä Dios jeꞌe. Paadiä Dios hajxy xpiädáacäm coo miädiaꞌagy hajxy ngudiúuṉämät. Pero cabä jioot jaduhṉ chocy coo hajxy haxøøg nwädíjtämät. </v>
<v b="1CO" c="6" v="14">Nebiä Dios jaꞌa yHuung yagjujypiøjquiän, jaanä jaduhṉ højts xyagjujypiøgáaṉämbä jaꞌa miäjaahaam. </v>
<v b="1CO" c="6" v="15">Huuc mädow̱ hajxy, coo Jesucristo hajxy nWiindsøṉhájtäm, paady jaduhṉ quiaꞌa näꞌägädä hoyyä coo cuhhiṉdoꞌoxiøjc hajxy nmøødmáaw̱ämät. </v>
<v b="1CO" c="6" v="16">Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ, coo jäyaꞌayhajxy ñimiøødmaꞌawǿøjät, jaduhṉä Dios yhix̱y nebiä tuꞌugpä jäyaꞌayän. Jaduhṉds jeꞌe, coo cuhhiṉdoꞌoxiøjc hajxy nmøødmáaw̱ämät, jaduhṉä Dios hajxy xyhíjxäm nebiä tuꞌugpä jäyaꞌayän. </v>
<v b="1CO" c="6" v="17">Pero coo Jesucristo miädiaꞌagy hajxy nbanǿcxämät, tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy jaꞌa Jesucristo hajxy jaduhṉ nmøødhíjtämät. </v>
<v b="1CO" c="6" v="18">Cabä cuhhiṉdoꞌoxiøjc hajxy mmøødmáꞌawät; haxøøg jaduhṉ. Hoy hajxy nej cu mja jatcøꞌøw, cabä mniꞌx cabä mgopc nej jiaty jádät. Pero coo cuhhiṉdoꞌoxiøjc hajxy mmøødmáꞌawät, mnäꞌägädä mägädiehbiä mhamdsoo niꞌx jaꞌa mhamdsoo copc hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="1CO" c="6" v="19">Nej, cab hajxy mnajuøꞌøyä coo Dioshespíritu jiiby yhity mjuøhñdiootyhajxiä. Dios hajxy jaduhṉ xmiooyy. Jaayaꞌay hajxy jaduhṉ xyhuunghajp, paadiä miädiaꞌagy hajxy myajtúuṉät; cabä mhamdsoo cuhdujt hajxy myajtúnät. </v>
<v b="1CO" c="6" v="20">Paady hajxy xyhuunghaty coo yHuung hajxy xñähhoꞌtuuty. Paady hajxy hoy mwädítät, jaduhṉ hajxy myajcähxǿꞌøgät coo Dios miøjjä jiaanc̈hä. </v>
<v b="1CO" c="7" v="1">Hoorä, tsøg hajxy mädiáacäm waam̱bátyhøch mijts xmiäyajtøøyy nocyhaam. Hoy hit jaduhṉ coo yaꞌadiøjc jaꞌa toꞌoxiøjc quiaꞌa møødtsänáꞌawät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="2">Pero coo hajxy hänajty mgaꞌa meeꞌxtugaꞌañ, maas hoy hit jaduhṉ coo toꞌoxiøjc hajxy mnäꞌägädä pǿgät, y weenä toꞌoxiøjc jaꞌa ñihyhap miøødhájpät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="3-4">Jaꞌa pøcyjiäyaꞌayhajxy, hamiṉ̃ haxøpy hajxy ñimiøødmaꞌawǿøjät. Cabä cuhdujt hajxy mmøødä maa mhamdsoo niꞌxhajxiän. Hix̱, pø xmiøødmaꞌawaam̱bä mjamiøød jaduhṉ, nax̱y mdehm̱ miøødmáꞌawät, cab jaduhṉ mnimiøjjøꞌøgǿøjät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="5">Jaduhṉ hajxy mnäꞌägädä cuhdujthádät coo møjcuꞌugong hajxy xñäꞌä yajtuꞌudägóyyät. Coo hajxy jaduhṉ nämetsc mmänáꞌanät coo Dios hajxy mbaꞌyáꞌaxät, mänit jaduhṉ yhoyyä coo hajxy mgaꞌa nimiøødmaꞌawǿøjät hamiṉ̃ haxøpy. Hoorä, coo Dios hajxy hänajty tøø mbaꞌyaꞌaxy, mänit hajxy mnimiøødmáaw̱ägombät. Mänitä møjcuꞌugong hajxy jaduhṉ xquiaꞌa yajtuꞌudägóyyät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="6">Cábøch jaduhṉ nmänaꞌañ coo hajxy mädsibøꞌøbä mbǿgät. Nnäꞌä móobiøc̈hä cuhdujt jaduhṉ. </v>
<v b="1CO" c="7" v="7">Maas hoy hit jaduhṉ coo hajxy jaduhṉ mnäꞌägädä hídät nidiuhm̱ nébiøch høøc̈h jaduhṉ nhitiän. Pero cøjhaminøꞌøy jaꞌa Dios hajxy tøø xpiädáacäm. Näjeꞌe hajxy tøø xpiädáacäm coo hajxy nidiuhm̱ nhíjtämät, näjeꞌe caj. </v>
<v b="1CO" c="7" v="8">Jaduhṉds jeꞌe, pøṉ jaduhṉ nidiuhm̱hajpnä, jaduhṉ ñäꞌägädä mähmǿꞌøwät nidiuhm̱ nébiøch høøc̈h nhitiän. Y jaanä jaduhṉduhm̱bä, jaꞌa yaamgtoꞌoxyhajxy, cab hajxy piøjtägátsät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="9">Pero pø cab hajxy mmeeꞌxtugaꞌañ, maas hoy hit jaduhṉ coo hajxy mbǿgät, coo cuhhiṉdoꞌoxiøjc hajxy xñäꞌä yajcuhhínät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="10">Pero pønjaty jaduhṉ tøø piøjnä, cham̱ hajxy nmägapxy nhaneꞌemy. Caꞌa yhøøc̈h nhamdsoo mädiaꞌagy hädaa; Diosmädiaꞌagy hädaa. Cab jaduhṉ yhoyyä coo toꞌoxiøjc jaꞌa ñihyhap piuhwáꞌadsät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="11">Pero coods jaduhṉ piuhwáꞌadsät, cabä wiingyaꞌadiøjc wyiingpǿgät. Maas hoy coo ñihyhap ñäꞌägädä nämejtstägátsät. Y jaꞌa yaꞌadiøjc, jaanä jaduhṉ jeꞌebä, cabä tioꞌoxiøjc yhøxmádsät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="12">Chám̱høch njaac mädiaꞌagaꞌañ. Jaꞌa nhamdsoo mädiáꞌagyhøch hädaa; cab jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän. Pø jii yaꞌadiøjc tuꞌug mäbøjpä, pø cabä tioꞌoxiøjc miäbøcy, cabä tioꞌoxiøjc yhøxmádsät pø jaac møødtsänaꞌawáaṉäp jaꞌa tioꞌoxiǿjcäm. </v>
<v b="1CO" c="7" v="13">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, pø jii toꞌoxiøjc mäbøjpä, pø cabä ñihyhap miäbøcy, cabä ñihyhap ñähguéꞌegät pø jaac møødtsänaꞌawáaṉäp jaꞌa ñihyhápäm. </v>
<v b="1CO" c="7" v="14">Coo yaꞌadiøjc jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty quiaꞌa mäbøcy, yaghoyǿøyyäp jeꞌe jaꞌa tioꞌoxiǿjcäm jeꞌeguiøxpä coo tioꞌoxiøjc miäbøcy. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, coo toꞌoxiøjc jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty quiaꞌa mäbøcy, yaghoyǿøyyäp jeꞌebä jaꞌa ñihyhápäm jeꞌeguiøxpä coo ñihyhap miäbøcy. Coo hajxy jaduhṉ yhodiuumä, paadiä yhuunghajxy jaduhṉ yhodiúumäbä. Pø cabä tiaj tieedy häxøpy niduꞌjäyaꞌadiä quiaꞌa mäbøcy, cab hajxy häxøpy yhodiúumäbä. </v>
<v b="1CO" c="7" v="15">Pøṉ jaduhṉ mäbøjp, coo jiamiøød jaꞌa caꞌa mäbøjpä hadsip miänáꞌanät coo hajxy ñiyhøxmadsǿøjät, ween hajxy jaduhṉ ñiyhøxmac̈hii. Jaduhṉ jiájcombät nebiä tøø quiaꞌa pǿquiäbä. Hix̱, chojpiä Dios jioot jaduhṉ coo hajxy hoy nhíjtämät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="16">Pøṉ jaduhṉ mäbøjp, cab jaduhṉ yajnajuøꞌøy pø yajmäbøgaam̱bytiä jaꞌa jiamiøød jaꞌa caꞌa mäbøjpä. </v>
<v b="1CO" c="7" v="17">Cøjhaminøꞌøy jaꞌa Dios hajxy tøø xpiädáacäm. Jaduhṉ hajxy jootcujc njaac híjtämät neby hajxy hänajty nhíjtäm mänaa Dios hajxy xyajnähdíjjäm coo hajxy nmädúuṉämät. Hädaa mädiáꞌagyhøch homiaajä nyajnähixøøby majatiä hermanodøjc‑hajxy yhamugøꞌøyän Dioswiingudsähgøøbiä. </v>
<v b="1CO" c="7" v="18">Højts judíos, coo Jesucristo miädiaꞌagy hajxy nbanǿcxäm, cab hajxy ndsähdiúuṉämät, hoy hajxy nja judíoshájtäm. Y jaꞌa jäyaꞌayhajxy caꞌa judíospä, jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy hajxy panøcxpä, ni jeꞌehajxy quiaꞌa tsähdiúnät, hoy hajxy quiaꞌa ja judíoshaty. </v>
<v b="1CO" c="7" v="19">Cab jaduhṉ ñejpiä pø mjudíoshájp, pø caj. Jeꞌe näꞌägädä tsoobaatp coo Dios miädiaꞌagy mgudiúuṉät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="20">Jaduhṉ hajxy mjaac hídät neby hajxy hänajty mhitiän mänaa Dios hajxy xyajnähdijjiän coo miädiaꞌagy hajxy mmäbǿjcät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="21">Näjeꞌe mijts jäyaꞌay xjieꞌehaty nebiä waj nebiä cuaayän, hoyyä Diosmädiaꞌagy hajxy mja panøcxy. Cab hajxy jaduhṉ mmøjpädáꞌagät. Pero pø cabä mwiindsǿṉ hajxy xyajtunaaṉnä, ween hajxy xyhøxmajtsnä. </v>
<v b="1CO" c="7" v="22">Tøø mijts jaꞌa Dios xyajnähdijy coo miädiaꞌagy hajxy mmäbǿjcät, hoyyä jäyaꞌay hajxy hänajty xjia jeꞌehaty nebiä waj nebiä cuaayän. Hix̱, tøø Jesucristo hajxy xyajnähwáatsäm jaꞌa nbojpähájtäm jaꞌa ngädieeyhájtäm. Hoorä, pønjaty hänajty caꞌa jeꞌehájtäp jaduhṉ nebiä waj nebiä cuaayän mänaa hajxy yajnähdijyiijän jaꞌa Diósäm coo miädiaꞌagy hajxy miäbǿjcät, moonsä hajxy jeꞌe tiúnäp jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="1CO" c="7" v="23">Tøø Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm, paadiä Dios miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcänä. Cabä jäyaꞌay miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcänät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="24">Jaduhṉds jeꞌe, hermanodøjc, jaduhṉ hajxy mjaac hídät neby hajxy hänajty mhitiän mänaa Dios hajxy xyajnähdijjiän coo miädiaꞌagy hajxy mmäbǿjcät. Jaduhṉä Dios hajxy hoy mmädúnät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="25">Myajtøøw̱ hajxy jaduhṉ pø hahixøøby jaduhṉ coo cäxyiihänaꞌc‑hajxy piǿgät. Høøc̈h nhamdsoo mädiaꞌagy hädaa; cab jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän. Pero hahixøøby jaduhṉ cooc̈h mijts nmädiaꞌagy xmiäbǿjcät; hix̱, Dióshøch jaduhṉ tøø xyajnähdijy cooc̈h nmädúnät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="26">Pues høøc̈h jaduhṉ mänaam̱b coo jaduhṉ yhahixøꞌøy coo hajxy mgaꞌa pǿgät, jeꞌeguiøxpä coo tsøꞌty häyohn wiädijnä jädaꞌahaty. </v>
<v b="1CO" c="7" v="27">Pø jii mdoꞌoxiøjc, caj mhøxmádsät. Y pø cabä toꞌoxiøjc mmøødä, caꞌa mhøxtaꞌay. </v>
<v b="1CO" c="7" v="28">Cab jaduhṉ yhaxøøgä coo mbǿgät; y coo cäxyiihänaꞌc jaduhṉ piǿgät, ni jaduhṉ quiaꞌa haxøøgä. Pero coo hajxy jaduhṉ piǿgät, maas hamäjaa jiugyhajt hajxy miänaxaꞌañ. Páadyhøch jaduhṉ nja mänaꞌañ coo hajxy quiaꞌa pǿgät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="29">Hermanodøjc, jueꞌec̈h jaduhṉ nja mänaꞌanaꞌañ, ja ween quiaꞌa habaady coo Jesucristo yaa quiädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin. Cab hajxy yaa jejcy njaac tunáaṉäm. Jaduhṉds jeꞌe, pønjaty toꞌoxiøjmøød, jaduhṉ hajxy xyiictaꞌag miädiaactáꞌagät nebiä Dios hajxy hoy miädúnät. Cabä yhuung tioꞌoxy hajxy ñädaj ñämáañät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="30">Pønjaty jaduhṉ jootmayhajp, ween hajxy jaduhṉ quiaꞌa jootmayhajnä. Pønjaty jaduhṉ xooṉdaacp, ween hajxy jaduhṉ quiaꞌa xooṉdaacnä. Y jaꞌa hajuubiädøjc‑hajxy, ween hajxy jaduhṉ yhity nebiä toogy hajxy caꞌa møødpän. </v>
<v b="1CO" c="7" v="31">Pønjaty jaduhṉ yaa tsänaaby häyoob hädaa yaabä naax̱wiin, ween hajxy jaduhṉ yhity neby hajxy tii caꞌa møødpän. Hix̱, hädaa yaabä naax̱wiin, neby hajxy cham̱ nhíjxäm, cøxaam̱b hädaaduhṉ quiuhdägoyyaꞌañ. </v>
<v b="1CO" c="7" v="32">Jadúhṉhøch njoot chocy coo hajxy tii mgaꞌa nädaj mgaꞌa nämáyät. Jaꞌa yaꞌadiøjc nidiuhm̱hajpä, caj tii ñädajy ñämay. Jagoo tiajy miay nebiä Dios hoy miädúnät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="33">Pero jaꞌa craa toꞌoxiøjmøødpä, jeꞌe tiajpy miaaby nebiä yhuung nebiä tioꞌoxy hoy miøødhídät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="34">Y cabä Dios hoy miädunaꞌañ. Jaanä jaduhṉä cäxyiihänaꞌc‑hajxypä, cab hajxy tii tiajy miay. Jagoo hajxy tiajy miay nebiä Dios hajxy hoy miädúnät. Hamuumduꞌjootä Diosmädiaꞌagy hajxy quiudiunaꞌañ. Pero jaꞌa toꞌoxiøjc jaꞌa yaꞌadiøjmøødpä, nebiä ñihyhap hoy miøødhídät, jeꞌeyyä ñäꞌä tajpy ñäꞌä maaby. </v>
<v b="1CO" c="7" v="35">Páadyhøch jaduhṉ nmänaꞌañ, mijts jaduhṉ nja puhbedaaṉ. Caj mijts jaduhṉ nhaneꞌemaꞌañ. Pero chójpiøch njoot jaduhṉ coo hajxy hoy yajxóṉ mwädítät, coo Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot mgudiúnät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="36">Pø jii mhuunghajxy tøø quiäxyiijøꞌøy, ween hajxy piøcy, pø chojpy mjoothajxy jaduhṉ. Cab jaduhṉ yhaxøøgä coo hajxy jaduhṉ piǿgät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="37">Pero pø cabä mjoothajxy chocy coo hajxy piǿgät, ween hajxy jaduhṉ quiaꞌa pøcy. Hix̱, cabä cuhdujt pøṉ miøødä coo miic̈h xyhanéꞌemät maa mhuungcøxpän. </v>
<v b="1CO" c="7" v="38">Hoy jaduhṉ coo mhuung myajpǿgät. Jaanä hoy jaduhm̱bä coo mgaꞌa yajpǿgät; cab jaduhṉ ñejpiä. </v>
<v b="1CO" c="7" v="39">Jaꞌa toꞌoxiøjc yaꞌadiøjmøødpä, cabä cuhdujt miøødä coo wiingpä miøødtsänáꞌawät. Pero coo ñihyhap yhóꞌogät, mänit mäbøcy wyiingpǿgät pøṉ jaduhṉ chojpy. Pero tsipcøxpä hermano wyiingpǿgät. </v>
<v b="1CO" c="7" v="40">Pero maas jootcujc yhídät coo quiaꞌa näꞌägädä pøjtägátsät. Høøc̈h jaduhṉ mänaam̱b. Jaꞌa Dioshespíritøch ndijy jaduhṉ xñajtscapxǿøyyäp. </v>
<v b="1CO" c="8" v="1">Näjeꞌec̈h hajxy tøø xmiäyajtøy pø hoy jaduhṉ coo animalhoꞌogy hajxy ndsúꞌtsämät jaꞌa hänaꞌc‑hajxy quepychechwiinduum yojxypä. Tøyhajt jaduhṉ coo hajxy nägøx̱iä tøø nmädoyhájtäm hädaagøxpä. Cab jaduhṉ yhoyyä coo hajxy nmänáaṉämät cooc tyijy hajxy cøx̱iä nwiinjuǿøyyäm. Jaduhṉä hänaꞌc‑hajxy näjeꞌe miänaam̱bä, jaꞌa hajxy yajcumayaam̱bä. Pero coo hajxy hamiṉ̃ haxøpy nnic̈hojc nnimiéeꞌxämät, mänitä Diosmädiaꞌagy hajxy maas hoy nmäbǿjcämät. </v>
<v b="1CO" c="8" v="2">Pøṉ jaduhṉ mänaam̱b cooc tyijy hotyiijä jiaty, høhṉdaacp jaduhṉ. Cab jaduhṉ tiøyyä coo hotyiijä jiaty. Ween jaduhṉ jiaac habøcy. </v>
<v b="1CO" c="8" v="3">Pøṉä Dios jaduhṉ wiingudsähgøøby, ñajuøøbiä Dios jaduhṉ pøṉ jeꞌe. </v>
<v b="1CO" c="8" v="4">Tsøg hajxy jadähooc jaac mädiáacäm pø hoy jaduhṉ coo animalhoꞌogy hajxy ndsúꞌtsämät, jaꞌa hänaꞌc‑hajxy quepychechwiinduum yojxypä. Bueno, nnajuǿøyyäm hajxy coo quepychech naax̱poch quiaꞌa jujyquiä. Y nnajuǿøyyäm hajxy coo Dios tiuꞌugä. </v>
<v b="1CO" c="8" v="5">Mayyä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ miänaꞌañ cooc tyijy jaꞌa Dioshajxy miayyä jim̱ tsajpootyp chaads yaa hädaa yaabä naax̱wiin. Jeꞌeg hajxy jaduhṉ jiaanc̈h wiingudsähgøøby. </v>
<v b="1CO" c="8" v="6">Pero højts jaduhṉ mänáaṉäm coo Dios tiuꞌugä, jaꞌa nDeedyhájtäm. Jeꞌe jaduhṉ hädiuuṉ cøx̱iä näguipxy møødä yHuung. Paady hajxy jaduhṉ xquiunúuꞌxäm xpiädáacäm coo hajxy jaduhṉ ween nwiingudsähgǿøyyäm. Jaduhṉ hajxy nmänáaṉäm coo Jesucristo hajxy nWiindsøṉhájtäm. Cabä wiingpä hajxy nwiindsøṉhájtäm. Møød jeꞌe cøx̱iä yhädiuum̱bä. Høxtä højtspaadyhájtäm hajxy xquiunúuꞌxäm. </v>
<v b="1CO" c="8" v="7">Pero cabä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä miäbøcy coo quepychech quiaꞌa jujyquiä, coo naax̱poch quiaꞌa jujyquiä. Näjeꞌe jäyaꞌay quepychech naax̱poch hajxy wyiingudsähgøꞌøyñä. Y coo hajxy jaduhṉ chúꞌudsät tijaty jäyaꞌayhajxy yojxyp quepychechwiinduum, jootmayhajp hajxy jaduhṉ cooc tyijy jaduhṉ quiaꞌa hoyyä coo hajxy chúꞌudsät. Hix̱, jeꞌenä hajxy jaduhṉ miäbøcyñä cooc tyijy quepychech jiujyquiä. </v>
<v b="1CO" c="8" v="8">Nnajuǿøyyäm hajxy coo Dios quiaꞌa møjpädaꞌagy pø ndsúꞌtsäm pø caj ndsúꞌtsäm. Cab jaduhṉ ñejpiä pø ndsúꞌtsäm pø caj ndsúꞌtsäm. </v>
<v b="1CO" c="8" v="9">Pero hoy hajxy nja najuǿøyyäm jaduhṉ coo quiaꞌa nejpiä pø ndsúꞌtsäm pø caj ndsúꞌtsäm, maas hoy hit jaduhṉ coo ngaꞌa tsúꞌtsämät, pø jii hermanohajxy näjeꞌe quiaꞌa najuøøbiä coo jaduhṉ quiaꞌa nejpiä coo hajxy ndsúꞌtsämät. </v>
<v b="1CO" c="8" v="10">Tsøc mädiáacäm coo miic̈h mnajuøꞌøy coo jaduhṉ quiaꞌa nejpiä coo yøꞌøduhm̱bä tsuꞌuc̈h mdsúꞌudsät. Hoorä, tsøc mänáaṉäm coo miic̈h yøꞌøduhm̱bä tsuꞌuc̈h hänajty mdsuꞌuc̈h maa quepychechwiinduumän. Hoorä, coo hermano jaduhṉ tuꞌug xyhíxät, jaꞌa caꞌa najuøøbiä coo jaduhṉ quiaꞌa nejpiä coo miic̈h jaduhṉ mdsúꞌudsät, wehṉdä jeꞌe xpiadsúꞌtspät. Wehṉdä miänáꞌanät cooc tyijy jaduhṉ tøø quiädieey coo jaduhṉ tøø xpiadsuꞌuc̈h. </v>
<v b="1CO" c="8" v="11">Y coo jaduhṉ quiädiéeyät, miic̈hä pojpä hänajty mmøød jeꞌeguiøxpä coo miic̈h hänajty jim̱ mgay. Hix̱, tøø mähdiøjc ñähhoꞌtuꞌudyii jaꞌa Jesucrístäm. </v>
<v b="1CO" c="8" v="12">Y coo miic̈hä mähdiøjc jaduhṉ myajcädiéeyät, jaduhṉ hänajty tøø piaady nejpä miic̈hä Jesucristo hänajty tøø mmägadieeyän. </v>
<v b="1CO" c="8" v="13">Hoorä, pø cädieeyaam̱bä hermano tuꞌug jeꞌeguiøxpä cooc̈h høøc̈h yøꞌøduhm̱bä tsuꞌuc̈h ndsuꞌuc̈h, cábøch jaduhṉ nnäꞌägädä tsúꞌudsät mänaa, coo hermano ñäꞌä cädiéeyät. </v>
<v b="1CO" c="9" v="1">Cábøch pøṉ xyhaneꞌemy, túhm̱äts. Dióshøch xwyiinguejx, túhm̱äts. Hamdsooc̈hä Jesucristo nhijxy, túhm̱äts, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy nyajmäbøjc, túhm̱äts. </v>
<v b="1CO" c="9" v="2">Näjeꞌe jäyaꞌayhajxy miänaꞌañ cooc tyijy høøc̈hä Dios tøø xquiaꞌa wiinguex̱y. Pero mmøødä tøyhajt hajxy jaduhṉ cooc̈hä Dios tøø xwyiinguex̱y, jeꞌeguiøxpä cooc̈h mijts nyajmäbøjcy jaꞌa Diosmädiaꞌagy. </v>
<v b="1CO" c="9" v="3">Cooc̈h pøṉ mänaa xñämaꞌay cooc tyijy høøc̈hä Dios tøø xquiaꞌa wiinguex̱y, jadúhṉhøch nax̱y nhadsoy: </v>
<v b="1CO" c="9" v="4">Nmǿødhøch ndijy cuhdujt jaduhṉ cooc̈h mijts cay huꞌugy nmäyujwáꞌanät jeꞌeguiøxpä cooc̈hä Diostuuṉg nduṉ̃. </v>
<v b="1CO" c="9" v="5">Jaꞌa Jesucristo yhuchhajxy, miøødä cuhdujt hajxy jeꞌe coo hajxy wiädítät toꞌoxiøjmøød. Jaduhṉä Pedro miǿødäbä, møødä Dioswiinguex̱ypähajxy. Jadúhṉhøch cuhdujt nmǿødäbä, hoyyä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe jia mänaꞌañ cooc tyijy høøc̈h ngaꞌa møødä. </v>
<v b="1CO" c="9" v="6">Tøgä mmänaam̱b mijts jaduhṉä coo højts cuhdujt ngaꞌa møødä coo højts nduuṉg nnajtshixǿꞌøwät, coo højts jaꞌa Diosmädiaꞌagy nyajwáꞌxät, høøc̈h møødä Bernabé. Jaꞌa Diosquex̱yhajxy nägøx̱iä, tøø tiuuṉg hajxy ñajtshixøꞌøy coo Diosmädiaꞌagy hajxy yajwaꞌxy. </v>
<v b="1CO" c="9" v="7">Yajmäjuuby hajxy jeꞌe, y jaduhṉ højts nyajmäjuyaam̱bä. Hix̱, yajmäjuubiä soldadohajxy. Y jaanä jaduhṉduhm̱bä, jaꞌa cudsaatypcam̱hajxy, jiøøꞌxypä tsaatyptsaꞌam hajxy. Y jaanä jaduhṉduhm̱bä, jaꞌa meegcueendähajpähajxy, yhuucypiä meegtsiꞌtsnøø hajxy. </v>
<v b="1CO" c="9" v="8">Caꞌa yhøøc̈h nhamdsoo mädiaꞌagy hädaa; jaduhṉä mädiaꞌagy miänaam̱bä jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. </v>
<v b="1CO" c="9" v="9-10">Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay: “Cabä waj mhaxuuꞌtsǿꞌøgät coo trigopajc hänajty tiehṉjoꞌoc̈h.” Coo Dios jaduhṉ jecy miänaaṉ̃, jaduhṉ miänaaṉ̃ coo højts nyajmäjúyät. Hix̱, jaꞌa hänaꞌc naax̱puhbähajxy møødä tsijpädøjc‑hajxy, ñajuøøby hajxy jaduhṉ coo hajxy yajmäjuyaꞌañ. Jaanä jaduhṉ højtspä, jaduhṉ højts nyajmäjúubiät. </v>
<v b="1CO" c="9" v="11">Coo højts mijtsä Diosmädiaꞌagy tøø nyajnähixøꞌøy, paady hajxy xmiäjúyät. </v>
<v b="1CO" c="9" v="12">Mmäjuubiä Diosquex̱y hajxy, túhm̱äts; maas may højts cuhdujt nmøødä coo højts mijts xmiäjúubiät. Pero cahnä højts mänaa nmänaꞌaññä coo højts nyajmäjúyät. Chojpy højts njoot jaduhṉ coo Diosmädiaꞌagy wiáꞌxät, jaꞌa Jesucristocøxpä, paady højts nhity jamiäjuy. </v>
<v b="1CO" c="9" v="13">Pero nmøød højts cuhdujt jaduhṉ coo højts nyajmäjúyät. Hix̱, jaꞌa hänaꞌc‑hajxy jim̱ tuum̱bä tsajtøgooty, miøødä cuhdujt hajxy jeꞌe coo hajxy quiáyät tijatiä cuꞌughajxy jim̱ quiuyoxøøby maa altarän. </v>
<v b="1CO" c="9" v="14">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, tøø Dios yhaneꞌemy coo Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpähajxy yajmäjúyät. Jaꞌa jäyaꞌayhajxy mädoobä, jeꞌeds hajxy jaduhṉ mäjúyäp. </v>
<v b="1CO" c="9" v="15">Pero høøc̈h, cábøch mänaa tøø nmänaꞌañ cooc̈h mijts xmiäjúyät. Jadúhṉhøch njoot chocy cooc̈h jamiäjuy ndúnät. Y cooc̈h häyaa nnäꞌä yuuhóꞌogät, cab jaduhṉ ñejpiä, nägooc̈h hänajty tøø nduṉ̃ jamiäjuy. </v>
<v b="1CO" c="9" v="16">Näjeꞌe jäyaꞌayhajxy yajcumayaꞌañ jeꞌeguiøxpä coo Diosmädiaꞌagy hajxy yajwaꞌxy. Pero Dióshøch xwyiinguejx cooc̈h nyajwáꞌxät høøc̈h; cábøch hamdsoojoot nyajwaꞌxy. Paady, cábøch nyajcumayaꞌañ. Y cooc̈hä Diosmädiaꞌagy jaduhṉ ngaꞌa yajwáꞌxät, xyajcumädów̱äbøc̈hä Dios jaduhṉ. </v>
<v b="1CO" c="9" v="17">Cábøch hamdsoojoot ndägøøyy Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä. Dióshøch jaduhṉ xwyiinguejx cooc̈h miädiaꞌagy nyajwáꞌxät. Cooc̈h häxøpy tøø ndägøꞌøy hamdsoojoot, mänítøch cu nyajmäjuuyy. </v>
<v b="1CO" c="9" v="18">Jaanc̈h tehm̱ xiooṉdáacpøch jaduhṉ cooc̈hä Diosmädiaꞌagy nyajwaꞌxy jamiäjuy, hóyhøc̈hä cuhdujt nja møødä cooc̈h cu nyajmäjuuyy. </v>
<v b="1CO" c="9" v="19">Hix̱, cooc̈h jaduhṉ nduṉ̃ jamiäjuy, cábøch pøṉ xyhaneꞌemy. Pero chójpiøch njoot jaduhṉ cooc̈h hoy piøṉä xyhanéꞌemät, nägoo Diosmädiaꞌagy hajxy miäbǿgät. </v>
<v b="1CO" c="9" v="20">Cooc̈h jim̱ nhijty maa judíoshajxiän, jadúhṉhøch nguhdujthajpä nebiä judíoshajxy quiuhdujthatiän, weenä Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ cu miäbøjcy. Y cooc̈h jim̱ nhijty maa jäyaꞌayhajxy hänajty yhaneꞌemyiijän jaꞌa Diosmädiaꞌagy, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä, jadúhṉhøch nyaghanehm̱bä neby hajxy hänajty yaghanehm̱bän, weenä Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ cu miäbøjcy, hóyhøc̈hä cuhdujt nja nmøødä cooc̈h ngaꞌa yaghanéꞌemät. </v>
<v b="1CO" c="9" v="21">Y cooc̈h jim̱ nhijty maa jäyaꞌayhajxiän, jaꞌa cajpä judíospä, jaꞌa mädiaꞌagy hajxy caꞌa cudiuum̱bä, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä, jadúhṉhøch nguhdujthajpä neby hajxy hänajty quiuhdujthatiän, weenä Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ cu miäbøjpä. Cábøch nmänaꞌanaꞌañ cooc̈hä Dios jaꞌa miädiaꞌagy hänajty ngaꞌa mäbøjcä. Hix̱, nmäbǿjcäbøc̈hä Jesucristo miädiaꞌagy jaduhṉ. </v>
<v b="1CO" c="9" v="22">Y cooc̈h jim̱ nhijty maa hermanohajxiän, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌxy caꞌa wiinjuøøbiä, jadúhṉhøch nbaguhdujthajpä neby hajxy hänajty quiuhdujthatiän, jeꞌeguiøxpä cooc̈h hänajty nyajnähixøꞌøwaꞌañ nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy maas hoy wyiinjuǿꞌøwät. Majátyhøch jaduhṉ nwädity Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä, cábøc̈hä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ nyagjootmaꞌady, weenä Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ miäbøcy. </v>
<v b="1CO" c="9" v="23">Páadyhøch jaduhṉ nguhdujthaty, jadúhṉhøc̈hä Diosmädiaꞌagy hoy nyajwáꞌxät. Y cooc̈hä jäyaꞌayhajxy may nyajmäbǿgät, mänítøch jaduhṉ nxooṉdáꞌagät. </v>
<v b="1CO" c="9" v="24">Coo jäyaꞌayhajxy nax̱y ñiyhøxpäyøꞌøgyii, tuꞌjäyaꞌay jaduhṉ nøcxy quiuhäyøꞌøgy, caꞌa ñägøx̱iä. Tøyhajt jaduhṉ. Jaduhṉ mäwiin højtshájtäm, coo Diosmädiaꞌagy hajxy nbanǿcxäm, nax̱y hajxy hoy ndehm̱ quiudiúuṉämät, jaduhṉ hajxy jim̱ nnǿcxämät Dioswiinduum. </v>
<v b="1CO" c="9" v="25">Høxtahm̱dsä häyøꞌpädøjc‑hajxy, tuꞌjøjpiä jioot jaꞌa wyiinmahñdy hajxy nax̱y piädaꞌagy coo hajxy jaduhṉ quiuhäyǿꞌøgät, túhm̱äts. Paadiä haxøøgpä hajxy jaduhṉ quiaꞌa näꞌägä nähdoṉ̃. Premio hajxy jaduhṉ móoyyäp, y cab jaduhṉ ñäꞌä jecy. Pero højtshájtäm, coo Diosmädiaꞌagy hajxy hoy njaanc̈h tehm̱ quiudiúuṉämät, mänit hajxy jaduhṉ jim̱ nnǿcxämät Dioswiinduum. Jim̱ds hajxy jaduhṉ nhíjtämät cøjxtaꞌaxiøø. </v>
<v b="1CO" c="9" v="26">Jaꞌa hänaꞌc cuhäyøꞌpädøjc‑hajxy, tøyyä hajxy jaduhṉ ñäꞌä päyøꞌøgy, cab hajxy jaduhṉ yhim̱ybiäyøꞌøgy miaamybiäyøꞌøgy. Jaꞌa boxeadorhajxy jajpä mägox̱ mädex̱, cab hajxy jaduhṉ ñäꞌä yem̱y ñäꞌä wopy. Jaduhṉ mäwíinäts høøc̈h, tuꞌjǿjpiøc̈hä Diosmädiaꞌagy nbanøcxy. </v>
<v b="1CO" c="9" v="27">Cábøc̈hä haxøøgpä jaduhṉ nnäꞌägä nähdoṉ̃. Ngudiúum̱biøc̈hä Diosmädiaꞌagy jaanc̈h tehm̱ yhoy. Páadyhøc̈hä Dios jim̱ xyajnøcxaꞌañ maa wyiinduumän. Y cooc̈h jaduhṉ hoy ngaꞌa cudiúnät, cábøch jim̱ xyajnǿcxät, hóyhøc̈hä jäyaꞌayhajxy hänajty tøø nja yajwiinhixøꞌøy. </v>
<v b="1CO" c="10" v="1">Hermanodøjc, huuc mädow̱ hajxy jaduhṉ. Jéquiänä Dios jaꞌa joc jaꞌa nämaꞌa jaduhṉ quiejxy maa nhaphájtäm maa ndeedyhájtämhajxy hänajtiän, møødä Moisés. Mänit hajxy jaduhṉ jecy piaduꞌubøjcy nägøx̱iä näwiinä. Mänit hajxy nägøx̱iä ñøønajxy coo Tsaptsmejy paquiä tiøøch. </v>
<v b="1CO" c="10" v="2">Jaꞌa Moisés hajxy hänajty näguipxy miøødwädijpy nägøx̱iä maa joc hajxy hänajty piawäditiän, maa hajxy ñøønajxiän Tsaptsmejjiooty. </v>
<v b="1CO" c="10" v="3">Mänitä Dios hajxy miooyyä jaꞌa cay jaꞌa huꞌugy. Mänit hajxy quiaayy nägøx̱iä. </v>
<v b="1CO" c="10" v="4">Mänitä Dios jaꞌa tsaa tuꞌug yajtsäbijty. Mänitä nøø tiägøøyy xeeꞌxpä. Mänit hajxy nägøx̱iä ñøøhuucy. Jaduhṉ mäwíinäts jaꞌa Cristo neby yøꞌø tsaajän. Hix̱, puhbéjtäp hajxy hänajty jaꞌa Crístäm majaty hajxy hänajty wiädity. Jaꞌa Cristo, Dios yHuung jeꞌe. </v>
<v b="1CO" c="10" v="5">Pero cabä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy nämay quiudiuuṉ̃. Cabä Dios hajxy jaduhṉ quiumaayyä. Paady hajxy jim̱ tiuꞌuhoꞌcy pactuum. </v>
<v b="1CO" c="10" v="6-7">Paady hajxy jaduhṉ jiajty yhabejty coo haxøøgpä hajxy yhadsojcy, coo quepychech jaꞌa naax̱poch hajxy wyiingudsähgøøyy. Hijxtahṉd jaduhṉ coo hajxy ngaꞌa pahijx ngaꞌa padúuṉämät. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän: “Mänit hajxy quiaayy yhuucy quepychechwiinduum; mänit hajxy yhejch piujty quepychechwiinduum.” </v>
<v b="1CO" c="10" v="8">Näjeꞌe hajxy haxøøg jiatcøøyy. Paady hajxy nähiiꞌxtägøøg mil yhoꞌcy tuꞌxøøbä. Paady hajxy jaduhṉ ngaꞌa pahijx ngaꞌa padúuṉämät. </v>
<v b="1CO" c="10" v="9">Näjeꞌe Dios hajxy yhijxmajch pø tøyhajt hajxy hänajty yajcumädow̱aꞌañíijäm jaꞌa Dios. Mänit hajxy chahṉ̃chuꞌtsä. Cøjx hajxy jeꞌe yhoꞌogy. Paady hajxy jaduhṉ ngaꞌa pahijx ngaꞌa padúuṉämät. </v>
<v b="1CO" c="10" v="10">Näjeꞌe hajxy hänajty jootcujc quiaꞌa hity, jeꞌeguiøxpä coo hajxy hänajty quiaꞌa mäbøcy. Paadiä Dios jaꞌa mioonsä quiejxy, hoy hajxy yaghoꞌogyii. </v>
<v b="1CO" c="10" v="11">Paady hajxy jaduhṉ jiajty yhabejty, hijxtahṉd jaduhṉ coo hajxy ngaꞌa pahijx ngaꞌa padúuṉämät. Paady cujaay yhity. Hix̱, habáatnäp jaduhṉ coo Jesucristo yaa quiädaactägatsaꞌañ. </v>
<v b="1CO" c="10" v="12">Pøṉ jaduhṉ niñänǿøm̱äp coo hamuumduꞌjoot miäbøcy, nax̱y tiehm̱ ñiyajcopcøꞌøwǿøjät coo ñäꞌä tuꞌudägóyyät. </v>
<v b="1CO" c="10" v="13">Mijts jaꞌa møjcuꞌugong xjia wiꞌi yajtuꞌudägoyyaam̱b. Hoy piøṉä jaduhṉ jia yagjatcøꞌøwaꞌañii haxøøg. Pero jaduhṉä Dios miänaꞌañ cooc hajxy xpiuhbedáaṉäm, neby hajxy jaduhṉ ngaꞌa tuꞌudägóoyyämät. Tøyhajt jaduhṉ coo hajxy xpiuhbedáaṉäm. Hix̱, cabä møjcuꞌugongä miäjaa jaduhṉ miäbaady nebiä Dios mäjaa miøødän. </v>
<v b="1CO" c="10" v="14">Jaduhṉds jeꞌe, hermanodøjc, cabä quepychech, cabä naax̱poch hajxy mwiingudsähgǿꞌøwät. </v>
<v b="1CO" c="10" v="15">Mnajuøøby hajxy jaduhṉ cooc̈h tøyhajt nmädiaꞌagy. Hix̱, mwiinjuøøby hajxy hädaaduhṉ. </v>
<v b="1CO" c="10" v="16">Coo tsuugay nyagjájtäm mänaa vino hajxy nhúucäm, mänitä Dioscujúꞌuyäp hajxy nyéjcäm. Jeꞌe jaduhṉ ñänøøm̱by coo hajxy tuꞌugcopc tuꞌugwiinmahñdy nhíjtäm, jeꞌeguiøxpä coo Jesucristo ñøꞌty jiaanc̈h tehm̱ yaghäyooyy mänaa hajxy jeꞌe xñähhoꞌtúutäm maa hädaa yaabä naax̱wiinän. Y coo tsajcaagy hajxy nyajniñäguidǿøyyäm, jeꞌe jaduhṉ ñänǿøm̱gumbä coo hajxy tuꞌugcopc tuꞌugwiinmahñdy nhíjtäm, jeꞌeguiøxpä coo Jesucristo jaꞌa ñiꞌx ja quiopc ñähdujcy mänaa hajxy jeꞌe xñähhoꞌtúutäm. </v>
<v b="1CO" c="10" v="17">Coo tuꞌugpä tsajcaagy hajxy ngaamiújcäm, paady hajxy tuꞌugcopc tuꞌugwiinmahñdy nhíjtäm, hoy hajxy nja nämáyyäm. </v>
<v b="1CO" c="10" v="18">Jaduhṉä judíoshajxy yhijpä tuꞌugcopc tuꞌugwiinmahñdy møødä Dios mänaa animal hajxy chuꞌuc̈hän, jaꞌa jäyaꞌayhajxy yojxypä altarwiinduum. </v>
<v b="1CO" c="10" v="19">Jadúhṉhøch nmänaꞌañ coo quepychech naax̱poch quiaꞌa jujyquiä. Jadúhṉhøch nmänaam̱bä coo animal quiaꞌa cunuuꞌxiä jaꞌa jäyaꞌayhajxy yojxypä quepychechwiinduum. </v>
<v b="1CO" c="10" v="20">Caj pues. Jaꞌa jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa mäbøjpä, coo animal hajxy yox̱y quepychechwiinduum, jaꞌa møjcuꞌugong hajxy jaduhṉ wyiingudsähgøøby, caꞌa Dyiosä. Cábøch njoot chocy coo jäyaꞌay hajxy mmøødhídät tuꞌugwiinmahñdy, jaꞌa møjcuꞌugong hajxy wyiingudsähgøøbiä. </v>
<v b="1CO" c="10" v="21">Pø mhuꞌugaam̱biä vino hajxy jaꞌa Dioscøxpä, cab hajxy hoy mhúꞌugät jaꞌa møjcuꞌugongcøxpä. Pø mgayaam̱biä tsajcaagy hajxy jaꞌa Dioscøxpä, cab hajxy hoy mgáyät jaꞌa møjcuꞌugongcøxpä. </v>
<v b="1CO" c="10" v="22">Cab jaduhṉ yhoyyä coo Dios hajxy nyagjootmáꞌtämät. Hix̱, maas mäjaamøødä Dios que højtshájtäm. </v>
<v b="1CO" c="10" v="23">Jaduhṉä jäyaꞌayhajxy miänaꞌañ cooc cuhdujt hajxy nmøødhájtäm hoy ñejpiä. Tøyhajt jaduhṉ. Pero cab jaduhṉ yhawiinmatsä coo hajxy hoy ñejpiä njatcǿøyyämät. Hix̱, coo hajxy hoy ñejpiä njatcǿøyyämät, cabä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy nyajtuꞌuyóhyyämät. </v>
<v b="1CO" c="10" v="24">Näjeꞌe jäyaꞌayhajxy yhøxtaꞌay coo hajxy chänáꞌawät coo hajxy yhäyówät. Pero maas hoy jaduhṉ coo nmädøjc hajxy nbuhbéjtämät. </v>
<v b="1CO" c="10" v="25">Tsuꞌudsä tsuꞌuc̈h hajxy jaduhṉ mädyiijaty jim̱ tóoꞌcäp halaplazpaꞌc. Pero cab hajxy myajtǿwät pø tøø jäyaꞌay animal hajxy yox̱y quepychechwiinduum. Cab hajxy jeꞌeduhṉ mnäꞌä taj mnäꞌä máyät jaꞌa tsuꞌuc̈hcøxpä. </v>
<v b="1CO" c="10" v="26">Hix̱, jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miädiaꞌagy: “Dios jieꞌe hädaa cøx̱iä maa hädaa yaabä naax̱wiimbän.” </v>
<v b="1CO" c="10" v="27">Coo pøṉ hajxy jaduhṉ xwiówät mägaabiä, hoy jaduhṉ coo hajxy mnǿcxät, hoyyä craa jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty quiaꞌa jagä mäbøcy. Y cab hajxy myajtǿwät pø tøø animal hänajty quepychechwiinduum yoxyii. Cab hajxy mdaj cab hajxy mmáyät jaꞌa tsuꞌuc̈hcøxpä. </v>
<v b="1CO" c="10" v="28">Pero coo pøṉ hajxy jaduhṉ xyhawáaṉät coo hänaꞌc yøꞌø animal hänajty tøø yox̱y quepychechwiinduum, cab hajxy jaduhṉ mdsúꞌudsät, weenä craa jaduhṉ quiaꞌa jootmaꞌady jaꞌa hajxy tøø xyhawáaṉäbä. Jaduhṉä craadaꞌa tiajy miay coo jaduhṉ quiaꞌa hoyyä coo yøꞌøduhm̱bä tsuꞌuc̈h hajxy ndsúꞌtsämät, jaꞌa hänaꞌc yojxypä quepychechwiinduum. </v>
<v b="1CO" c="10" v="29">Jaꞌa craa tøø xyhawáaṉäbä, jeꞌec̈h jaduhṉ nnänøøm̱by coo wehṉdä jiootmaꞌadaꞌañ. Cábøch jaduhṉ nmänaꞌanaꞌañ coo mijts mjootmaꞌadaꞌañ. Näjeꞌe jäyaꞌayhajxiädaꞌa miänaꞌanaꞌañ: “Ween yøꞌø craa jaduhṉ ñäꞌä jootmaꞌady, nmǿødhøch cuhdujt jaduhṉ cooc̈hä animal ndsúꞌudsät, hoy hänaꞌc tøø jia yox̱y quepychechwiinduum. </v>
<v b="1CO" c="10" v="30">Haa caꞌa, nnämáabiøc̈hä Dios Dioscujúꞌuyäp cooc̈hä tsuꞌuc̈h hänajty tøø ndsuꞌuc̈h. Tiic̈h yøꞌø craa jaduhṉ coo xñäꞌä nämaꞌay cooc̈h ngaꞌa tsúꞌudsät.” </v>
<v b="1CO" c="10" v="31">Jaduhṉds jeꞌe, tsøgä mädiaꞌagy hajxy hoy yajxóṉ yajtuuṉ yaghíjtäm homiädyiibä coo hajxy ngaayy coo hajxy nhúucäm. Coo jäyaꞌay hajxy jaduhṉ xyhíjxämät coo mädiaꞌagy hajxy hänajty hoy yajxóṉ nyajtuuṉ nyaghíjtäm homiädyiibä, mänitä Dios hajxy miøjpädaꞌagaꞌañ jiaanc̈hpädaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="1CO" c="10" v="32">Hix̱, coo mädiaꞌagy hajxy hoy yajxóṉ nyajtuuṉ nyaghíjtämät homiädyiibä, ni pøṉ jaduhṉ quiaꞌa jootmáꞌadät, ni jaꞌa judíoshajxy, ni jaꞌa jäyaꞌayhajxy cajpä judíoshajpä, ni jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaꞌa Diosmädiaꞌagy mäbøjpä. </v>
<v b="1CO" c="10" v="33">Jadúhṉhøch høøc̈hpä, hoy yajxóṉhøc̈hä nyajtuṉ̃ nyaghity homiädyiibä nébiøc̈hä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ xquiumáyät. Cábøch pøṉ jaduhṉ nyagjootmaꞌady. Hix̱, chójpiøch njoot jaduhṉ coo jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä ñähwáꞌadsät jaꞌa piojpä jaꞌa quiädieeyhajxy. Cábøch njoot chocy cooc̈h nidiuhm̱ nbáadät jaꞌa hoybä jaꞌa weenbä. </v>
<v b="1CO" c="11" v="1">Nébiøc̈hä Jesucristo nbahix̱iän, jadúhṉhøch mijts xpiahíjxpät. </v>
<v b="1CO" c="11" v="2">Hermanodøjc, xooṉdáacpøch jaduhṉ cooc̈h mijts xjiahmiejtstaꞌagy homiänaajä, y coo Diosmädiaꞌagy hajxy homiänaajä myajtuṉ̃ nebiátyhøch hajxy tøø nnajtscapxǿøyyäm. </v>
<v b="1CO" c="11" v="3">Chójpiøch njoot jaduhṉ coo hajxy mwiinjuǿꞌøwät coo Jesucristo jaꞌa Dios Wyiindsøṉhaty y coo højtsä Jesucristo nWiindsøṉhájtämbä, højts yaꞌadiøjc‑hájtäm. Jaanä jaduhṉä ndoꞌoxiøjc‑hájtäm hajxy xwyiindsøṉhájtämbä, højts yaꞌadiøjc‑hájtäm. </v>
<v b="1CO" c="11" v="4">Maa hermanodøjc‑hajxy yhamugøꞌøyän tsajtøgooty, coo yaꞌadiøjc jim̱ tuꞌug Dyiospaꞌyáꞌaxät cuhjupmøød, cabä Jesucristo hamuumduꞌjoot wyiingudsähgøꞌøy; ni jaduhṉ coo Diosmädiaꞌagy cuhjupmøød yajwiinhixǿꞌøwät. </v>
<v b="1CO" c="11" v="5">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, coo toꞌoxiøjc‑hajxy jiiby Dyiospaꞌyáꞌaxät cuhwaꞌads tsajtøgooty, o coo Diosmädiaꞌagy hajxy jiiby yajwiinhixǿꞌøwät cuhwaꞌads, hoc̈hähdiuuṉnä hajxy jeꞌeduhṉ. Jaduhṉ jeꞌeduhṉ piaady nejpiän yøꞌø toꞌoxiøjc quiuhwaay hajxy yhøxmeꞌxypän. </v>
<v b="1CO" c="11" v="6">Jaduhṉds jeꞌe, pø cabä toꞌoxiøjc‑hajxy tiägøꞌøwaꞌañ tsajtøgooty cuhjuuxy, ween hajxy jaduhṉ ñäꞌägä yajcuhmeꞌxy. Y pø tsähdiuum̱b hajxy jaduhṉ cuhmeꞌxy, ween hajxy ñiguiuhjuuxyii. </v>
<v b="1CO" c="11" v="7">Pero jaꞌa yaꞌadiøjc‑hajxy, cab hajxy jeꞌe ween tsajtøgooty cuhjupmøød tiägøøbiä. Hix̱, jaduhṉä Dios jaꞌa yaꞌadiøjc yhädiuuṉ̃ nebiä Diosän. Jaꞌa yaꞌadiøjc‑cøxpä jaduhṉ quiähxøꞌøgy coo Dios mäjaa jiaanc̈h tehm̱ miøødä. Pero jaꞌa toꞌoxiøjc‑cøxpä quiähxøꞌøgy coo yaꞌadiøjc mäjaa miǿødäbä. </v>
<v b="1CO" c="11" v="8">Coo Dios jaꞌa toꞌoxiøjc jecy yhädiuuṉ̃, jayøjpä yaꞌadiøjc jaꞌa quiaac̈h tuꞌug piǿjcäxä. Mänitä toꞌoxiøjc yajwaꞌañguiojjä caac̈hhaam. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän. Pero cab jaduhṉ miänaꞌañ coo yaꞌadiøjc yajwaꞌañguiojjä jaꞌa toꞌoxiøjc quiaac̈hhaam. </v>
<v b="1CO" c="11" v="9">Jaꞌa yaꞌadiøjc‑cøxpä jaꞌa toꞌoxiøjc yhädiúuṉäbä. Cab hajxy nmänáaṉämät coo yaꞌadiøjc yhädiuuṉä jaꞌa toꞌoxiøjc‑cøxpä. </v>
<v b="1CO" c="11" v="10">Páadiädsä toꞌoxiøjc‑hajxy wiädítät cuhjuuxy, jaduhṉ hajxy yajcähxǿꞌøgät coo hajxy yhaneꞌemyii yaꞌadiǿjcäm. Jaduhṉä Diosmoonsähajxy quiumay, jaꞌa hajxy jim̱ tsajpootypä. </v>
<v b="1CO" c="11" v="11">Pero jaduhṉä Dios hajxy jecy xquiunúuꞌxäm yaꞌadioꞌoxy. </v>
<v b="1CO" c="11" v="12">Hix̱, jéquiänä toꞌoxiøjc yajwaꞌañguiojjä jaꞌa yaꞌadiøjc quiaac̈hhaam. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, jaꞌa toꞌoxiøjc‑cøxpä jaꞌa yaꞌadiøjc myiṉ̃guiaꞌay. </v>
<v b="1CO" c="11" v="13">Huuc mänaꞌan mijts pø hawiinmats jaduhṉ coo toꞌoxiøjc‑hajxy cuhwaꞌads Dyiospaꞌyáꞌaxät tsajtøgooty. </v>
<v b="1CO" c="11" v="14">Hoc̈hähdiuuṉnä jaduhṉ coo yaꞌadiøjc quiuhwaayhajxy yoṉ̃ yajyéegät. Hoy piøṉä jaduhṉ miänaꞌañ. </v>
<v b="1CO" c="11" v="15">Pero hahixǿøyyäp jaꞌa toꞌoxiøjc‑hajxy jaduhṉ coo quiuhwaay hajxy yajyéegät yoṉ̃; jaduhṉ jeꞌeduhṉ miäbaady nebiä cuhmochpän. </v>
<v b="1CO" c="11" v="16">Jaduhṉ højts nnäꞌägädä yajnähixøꞌøy coo toꞌoxiøjc‑hajxy cuhmoch Dyiospaꞌyáꞌaxät tsajtøgooty. Y jaduhṉä hermanohajxy nägøx̱iä yajnähixøøbiä tsajtøgooty wiinduhm̱yhagajpt. Hoorä, pønjaty jaduhṉ mänaam̱b cooc tyijy jaduhṉ quiaꞌa nejpiä coo toꞌoxiøjc‑hajxy jaguiuhmoch tsajtøgooty Dyiospaꞌyáꞌaxät, cabä tøyhajt hajxy ñäꞌägädä møødä. </v>
<v b="1CO" c="11" v="17-19">Tøøc̈h nmädoyhaty coo hajxy näjeꞌe haxøøgtøjiämuum mniñämaꞌayii maa hajxy tsajtøgooty mhamugøꞌøyän. Tøyhajtädaꞌa jaduhṉ. Cab jaduhṉ yhoyyä y cábøch jaduhṉ ngumay, hóyhøch jaduhṉ nja najuøꞌøy coo jäyaꞌayhajxy yhixaꞌañ pønjaty tøyhajt hoy wädijp. </v>
<v b="1CO" c="11" v="20">Coo Jesucristo hänajty yaghoꞌogaꞌañii, mänitä jiamiøød ñämaayy coo hajxy chuugaamiúgät jaꞌa Jesucristocøxpä. Pero mijts, coo hajxy nax̱y tsajtøgooty mhamugøꞌøy, coo hajxy nax̱y mdsuugaamiucy, cabä Jesucristo hajxy nax̱y mjahmiech. </v>
<v b="1CO" c="11" v="21">Hanidiuhm̱jaty hajxy nax̱y mgay. Cab hajxy nax̱y mdajy mmay pø jii mmäguꞌughajpä caayyøøc hajxy miøødä quiaꞌa møødä. Näjeꞌe hajxy nax̱y mmuꞌugyii. </v>
<v b="1CO" c="11" v="22">Jim̱ hajxy hawiinmats mgay mhúꞌugät maa mhamdsoo tøjc‑hajxiän. Cab jaduhṉ yhoyyä coo hajxy jaduhṉ mjatcøꞌøy maa Diostøjcän. Myajtsähdiuum̱biä häyoobäyaꞌay hajxy jaduhṉ. Cábøch mijts jaduhṉ nnäꞌägädä cumay coo hajxy jaduhṉ mjatcøꞌøy. </v>
<v b="1CO" c="11" v="23">Hamdsooc̈hä Jesucristo xyajnähixøøyy nébiøch mijts tøø nnajtscapxǿøyyäm: Hoorä, mänittsuu, coo Jesucristo hänajty tioogaꞌañii, mänitä Jesucristohajxy tiägøøyy tsuugaabiä møødä jiamiøødhajxy. Mänitä Jesucristo tsajcaagy quionøꞌcy. </v>
<v b="1CO" c="11" v="24">Mänit Dioscujúꞌuyäp yejcy. Mänitä tsajcaagy yhaguidøøyy. Mänit miänaaṉ̃: “Huuc cay hajxy. Høøc̈h nniꞌx høøc̈h ngopc hädaa. Mijtscǿxpøc̈hä hänaꞌc xtioogaꞌañ. Cooc̈h mijts mänaa xjiahmiejtstáꞌagät, jaduhṉä tsajcaagy hajxy mgáyät.” </v>
<v b="1CO" c="11" v="25">Y coo hajxy hänajty tøø chuugaabiädøøñä, mänitä Jesús vino quionøꞌcy copajooty. Mänit miänáaṉgombä: “Cooc̈h mijts nnähhoꞌtuꞌudaaṉnä, cooc̈h nnøꞌty nyaghäyowaaṉnä, hawiinjem̱ybiä Dios hajxy xmiøødyajcuhdugaꞌañ. Hoorä, hädaa vino, hijxtahṉd jaduhṉ miähmøꞌøwaꞌañ nébiøch nnøꞌtiän. Y naaghooc hädaa vino hajxy mhuꞌugy, mänítøch hajxy xjiahmiejtstáꞌagät.” </v>
<v b="1CO" c="11" v="26">Homiänaajä hädaa tsajcaagy hajxy hänajty mgayaꞌañ, homiänaajä hädaa vino hajxy hänajty mhuꞌugaꞌañ, myajcøhxøꞌpy hajxy hänajty coo Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm. Hix̱, wiimbijtägatsaam̱bä Jesucristo. Yaa jadähooc quiädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="1CO" c="11" v="27">Nebiä Jesucristo jiamiøødhajxy miøødcaayy miøødhuuquiän, jadúhṉäc hajxy ngaayy, jadúhṉäc hajxy nhúucämbät. Pønjatiä howyiinmahñdy hänajty caꞌa møød coo hänajty jaduhṉ quiayaꞌañ, coo hänajty jaduhṉ yhuꞌugaꞌañ, haxøøg hajxy jaduhṉ jiatcøꞌøy jaꞌa Jesucristo ñiꞌxcøxpä ñøꞌtycøxpä. </v>
<v b="1CO" c="11" v="28">Jaduhṉds jeꞌe, coo hajxy hänajty mgayaꞌañ jaꞌa Jesucristocøxpä, coo hajxy hänajty mhuꞌugaꞌañ jaꞌa Jesucristocøxpä, nax̱y hajxy jayøjpiä mdehm̱ ñiñajuøꞌøwǿøjät pø howyiinmahñdy hajxy hänajty mjaanc̈h møød. </v>
<v b="1CO" c="11" v="29">Pønjaty jaduhṉ caaby huucp jaꞌa Jesucristocøxpä, coo hajxy jaduhṉ quiaꞌa møjpädáꞌagät coo Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm, yajcumädow̱áaṉäp hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="1CO" c="11" v="30">Näjeꞌe hajxy mbaꞌambety; näjeꞌe hajxy mgaꞌa majaamøødä. Høxtä näjeꞌejaty hajxy jaduhṉ tøø yhoꞌogy. Paady hajxy jaduhṉ mjaty mhabety coo hajxy mgaꞌa møjpädaꞌagy coo Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm. </v>
<v b="1CO" c="11" v="31">Pero cabä Dios hajxy xyajcumädóow̱ämät coo howyiinmahñdy hajxy hänajty nmøødhájtäm coo hajxy hänajty ngayáaṉäm jaꞌa Jesucristocøxpä, coo hajxy hänajty nhuꞌugáaṉäm jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="1CO" c="11" v="32">Paadiä Dios hajxy tähoogaty xyajcumädóow̱äm, jaduhṉ hajxy xyajnajuǿøyyäm coo miädiaꞌagy hajxy hänajty hoy ngaꞌa yajtúuṉäm. Y coo miädiaꞌagy hajxy hoy nyajtúuṉämät, cab hajxy jiiby nnäꞌä hädáacämät møjcuꞌuhaam maa jäyaꞌayhajxy yhädaꞌagaꞌañän, jaꞌa hajxy caꞌa mäbøjpä. </v>
<v b="1CO" c="11" v="33">Jaduhṉds jeꞌe, hermanodøjc, coo hajxy hänajty mänaa mgaamiugaꞌañ jaꞌa Jesucristocøxpä, coo hajxy hänajty mänaa mhuucmugaꞌañ jaꞌa Jesucristocøxpä, nax̱y hajxy tuꞌcuhdujt mdehm̱ quiaac̈hóonät. Mniyhahixøꞌøwǿøjäp hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="1CO" c="11" v="34">Pø myähóꞌcäp hajxy hänajty, jayøjp hajxy mnäꞌägä cáyät maa mdøjc‑hajxiän. Jaduhṉä Dios hajxy xquiaꞌa yajcumädów̱ät coo hajxy hänajty mgaamiugaꞌañ jaꞌa Jesucristocøxpä, coo hajxy hänajty mhuucmugaꞌañ jaꞌa Jesucristocøxpä. Madiuꞌuc̈h hajxy tøø xjiaac mäyajtøy. Cooc̈h jim̱ nnǿcxät maa mijtsän, mänítøch jim̱ nyajtødiägǿꞌøwät. </v>
<v b="1CO" c="12" v="1">Hermanodøjc, tsøg hajxy mädiáacäm nebiatiä Dioshespíritu hajxy xpiuhbéjtäm, coo hawiingatiä tuuṉg hajxy xmióoyyäm. Nax̱y hajxy jaduhṉ mdehm̱ wyiinjuǿꞌøwät. </v>
<v b="1CO" c="12" v="2">Mnajuøøby hajxy jaduhṉ, coo Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty mgaꞌa panøcxyñä, jeꞌenä quepychech naax̱poch hajxy hänajty mwiingudsähgøꞌøyñä. Cabä quepychech naax̱poch quiapxy miädiaꞌagy. Jaduhṉ hajxy hänajty mwädity nebiä tuꞌudägoybän. </v>
<v b="1CO" c="12" v="3">Huuc wiinjuøꞌøw hädaa mädiaꞌagy hajxy. Pønjatiä Dioshespíritu jaduhṉ najtscapxǿøyyäp, cabä Jesús hajxy jeꞌe haxøøg ñänøm̱y. Y pønjatiä Dioshespíritu jaduhṉ caꞌa najtscapxǿøyyäp, cab hajxy hoy miänaꞌanaꞌañ coo Jesús hajxy nWiindsøṉhájtäm. </v>
<v b="1CO" c="12" v="4">Coo Diostuuṉg hajxy jaduhṉ ndúuṉäm, hawiingatiä Diostuuṉg hajxy jaduhṉ xpiáatäm. Pero jaꞌa Dios jaꞌa yhEspírituhajtiä hajxy jaduhṉ xtiuuṉgmóoyyäm. </v>
<v b="1CO" c="12" v="5">Madiuꞌu jaꞌa Diostuuṉg hajxy jaduhṉ njaanc̈h túuṉäm, pero tuꞌjäyaꞌayyä hajxy jaduhṉ nWiindsøṉhájtäm. Jaꞌa Jesucristo jeꞌe. </v>
<v b="1CO" c="12" v="6">Jaꞌa Dios hajxy xpiuhbéjtäm coo tiuuṉg hajxy ndúuṉämät, nebiatiä tiuuṉg hajxy xpiáatäm. </v>
<v b="1CO" c="12" v="7">Paadiä Dioshespíritu hajxy hawiingaty xtiuuṉgmóoyyäm, jaduhṉ hajxy hoy nnibiuhbéjtämät hamiṉ̃ haxøpy. </v>
<v b="1CO" c="12" v="8">Hix̱, näjeꞌe hermanohajxy tiuuṉgmoꞌoyii jaꞌa Dioshespíritäm coo hajxy quiapx coo hajxy miädiáꞌagät nebiä jajpä hänaꞌcän. </v>
<v b="1CO" c="12" v="9">Näjeꞌe hermanohajxy piuhbedyii jaꞌa Dioshespíritäm coo hajxy hoy jiaanc̈h tehm̱ miäbǿgät jaꞌa Diosmädiaꞌagy. Näjeꞌe hajxy miäjaamoꞌoyii nebiä jäyaꞌay hajxy yajmøcpǿgät, jaꞌa pøjc jaꞌa híjxäbä. </v>
<v b="1CO" c="12" v="10">Näjeꞌe hermanohajxy piuhbedyii jaꞌa Dioshespíritäm coo hajxy hoy‑yagjuøøñä tiuṉ̃ jaꞌa Diosmäjaagøxpä. Näjeꞌe hajxy tiuuṉgmoꞌoyii coo Diosmädiaꞌagy hajxy yajwáꞌxät. Näjeꞌe hajxy tiuuṉgmóoyyäbä coo hajxy yhøxcábät pøṉ najtscapxǿøyyäp jaꞌa Dioshespíritäm, pøṉ najtscapxǿøyyäp jaꞌa møjcuꞌugóngäm. Näjeꞌe hajxy piaadyii coo hajxy quiápxät wiinghayuucjaty. Näjeꞌe hajxy piáatäbä coo hajxy quiapxhoyǿꞌøwät waam̱batiä hermanohajxy tøø quiapxy wiinghayuucjaty. </v>
<v b="1CO" c="12" v="11">Hanidiuhm̱jatiä Dioshespíritu hajxy xtiuuṉgmóoyyäm, nebiä jioot chocy. Tuꞌuquiä jaꞌa Dioshespíritu jaduhṉ. </v>
<v b="1CO" c="12" v="12">Jaꞌa tuꞌugpä niꞌx, jaꞌa tuꞌugpä copc, madiuꞌu pajc miøødä. Pero tuꞌugpä niꞌx tuꞌugpä copc hajxy jaduhṉ nmøødhájtäm. Jaduhṉ mäwiin højtshájtäm, tuꞌugmädiaꞌagy hajxy nhíjtäm coo Jesucristo hajxy nWiindsøṉhájtäm, hoy hajxy nja nämayhájtäm. </v>
<v b="1CO" c="12" v="13">Coo hajxy nnäbéjtäm, jaduhṉä Dioshespíritu hajxy xpiädáacäm tuꞌugmädiaꞌagy nägøx̱iä, møødä judíoshajxy, møødä cajpä judíoshajxy, møødä jäyaꞌayhajxy jeꞌehájtäbä wiinghänáꞌcäm, møødä jäyaꞌayhajxy hijpä hawaꞌadstuum. Nägøx̱iä jaꞌa Dioshespíritu hajxy nmøødhájtäm. </v>
<v b="1CO" c="12" v="14">Jaꞌa tuꞌugpä niꞌx jaꞌa tuꞌugpä copc, madiuꞌu pajc hajxy nmøødhájtäm. </v>
<v b="1CO" c="12" v="15">Coods yøꞌø tecy jaduhṉ ñäꞌä mänáꞌanät: “Cábøch tii nmach cábøch tii nnähdoṉ̃ nej yøꞌø cøꞌøjän, páadyhøch miic̈h jaduhṉ xquiaꞌa yajtunaꞌañ”, cab jaduhṉ ñäꞌä tǿyyäbä; haa caꞌa, nyajyohy nyajnájxäm jaꞌa tecy jaduhm̱bä. </v>
<v b="1CO" c="12" v="16">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, coo yøꞌø taatsc jaduhṉ miänáam̱bät: “Cábøch jaduhṉ nhix̱y nej yøꞌø wiinän, páadyhøch miic̈h jaduhṉ xquiaꞌa yajtunaꞌañ”, cab jaduhṉ ñäꞌä tǿyyäbä; haa caꞌa, nyajmädóow̱äm jaꞌa taatsc jaduhm̱bä. </v>
<v b="1CO" c="12" v="17">Coo hajxy häxøpy nhaagä wiinhájtäm, cab hajxy häxøpy nmädóow̱äm. Y coo hajxy häxøpy nhaagä mädohndhájtäm, cab hajxy häxøpy tii xjiøjxuugǿøyyäm. </v>
<v b="1CO" c="12" v="18">Jaduhṉä Dios hajxy xquiunúuꞌxäm nebiaty hajxy xyajmädsójcäm. Paadiä niꞌx jaꞌa copc hajxy nmøødhájtäm, paadiä cøꞌø jaꞌa tecy hajxy nmøødhájtäm. </v>
<v b="1CO" c="12" v="19">Coo hajxy häxøpy nhaagä pajc‑hájtäm, cabä nniꞌx jaꞌa ngopc‑hajxy häxøpy yhíjtäm. </v>
<v b="1CO" c="12" v="20">Madiuꞌu jaꞌa pajc hajxy nmøødhájtäm jaꞌa tuꞌugpä jäyaꞌay. Tuꞌugniꞌx tuꞌugcopc hajxy jaduhṉ nmøødhájtäm. </v>
<v b="1CO" c="12" v="21">Coo wiin häxøpy quiapxy, cabä cøꞌø jaduhṉ ñämáꞌawät: “Cábøch miic̈h nyajmaajiaty.” Jaanä jaduhṉä copcpä, coo häxøpy quiapxy, cabä tecy jaduhṉ ñämáabiät: “Cábøch miic̈h nyajmaajiaty.” </v>
<v b="1CO" c="12" v="22">Pero nhaagä yajtuuṉgpáatäm jaꞌa niꞌx jaꞌa copc cøx̱iä, hoyyä pajc näjeꞌe quiaꞌa jagä møcä. </v>
<v b="1CO" c="12" v="23">Cabä niꞌx jaꞌa copc hajxy teeñmuum nyajcähxøꞌøgáaṉäm, paadiä wit hajxy nmøødhájtäm. </v>
<v b="1CO" c="12" v="24">Pero jaꞌa nwiin jaꞌa njøjphajtämhajxy, cab jaduhṉ ñejpiä coo hajxy nyajcähxǿꞌcämät. Jadúhṉhøch cham̱ tøø nmädiaꞌagy nebiä Dios jaꞌa nniꞌx jaꞌa ngopc‑hajtämhajxy xquiunúuꞌxäm tuꞌughamuum. Hoorä, jaduhṉ mäwiin højtshájtäm, tuꞌugmädiaꞌagy hajxy nnimiøødhíjtäm coo Diosmädiaꞌagy hajxy näguipxy nmäbǿjcäm, coo Jesucristo hajxy näguipxy nWiindsøṉhájtäm. Jaduhṉä Dios hajxy xquiunúuꞌxäm coo hermanodøjc hajxy nwiingudsähgǿøyyämät, hoy hajxy jia xoṉ̃ jia häyoy. </v>
<v b="1CO" c="12" v="25">Jaduhṉä Dios quiumay coo hajxy nhíjtämät tuꞌugjoot tuꞌugcopc, coo hajxy nnic̈hojc coo hajxy nnimiéeꞌxämät hamiṉ̃ haxøpy. </v>
<v b="1CO" c="12" v="26">Coo tuꞌjäyaꞌay chaac̈hpǿgät, mänit hajxy nägøx̱iä njootmayhájtämät. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, coo tuꞌjäyaꞌay wyiingudsähgøꞌøwǿøjät, mänit hajxy nägøx̱iä nxooṉdáacämät. </v>
<v b="1CO" c="12" v="27">Nwiindsøṉhájtämä Jesucristo hajxy nägøx̱iä pønjatiä Diosmädiaꞌagy mäbøjp. Hawiingatiä Dios hajxy tøø xquiunúuꞌxäm. </v>
<v b="1CO" c="12" v="28">Näjeꞌe hermanohajxy tøø tiuuṉgmoꞌoyii jaꞌa Diósäm. Jaꞌa Dios quiuguex̱yhájtäbä, jeꞌe hajxy jayøjp tuuṉgpaat. Mänit hajxy jeꞌe tiuuṉgpaatpä, jaꞌa Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpähajxy, møødä Diosmädiaꞌagy‑yajwiinhixøøbiähajxy. Näjeꞌe hermanohajxy hoy‑yagjuøøñä tiuṉ̃ jaꞌa Diosmäjaagøxpä. Näjeꞌe hermanohajxy yajmøcpøcy jaꞌa jäyaꞌayhajxy nähbaꞌamguhbaꞌambä. Näjeꞌe hermanohajxy miäbuhbety. Näjeꞌe hajxy jaduhṉ miägapxy yhaneꞌemy. Näjeꞌe hajxy piaadyii coo wiinghayuucjaty hajxy quiápxät. </v>
<v b="1CO" c="12" v="29">Hoorä, cabä Dios hajxy nägøx̱iä xquiuguex̱yhájtäm. Cabä Diosmädiaꞌagy hajxy nägøx̱iä nyajwáꞌxäm. Cab hajxy nägøx̱iä nyajnähixǿøyyäm. Cab hajxy nägøx̱iä ndúuṉäm hoy‑yagjuøøñä jaꞌa Diosmäjaagøxpä. </v>
<v b="1CO" c="12" v="30">Cab hajxy nägøx̱iä nbaꞌamyajnájxäm. Cab hajxy nägøx̱iä tøø xpiáatäm coo ngápxämät wiinghayuucjaty. Y cab hajxy nägøx̱iä tøø xpiáatäm coo hajxy ngapxhoyǿøyyämät waam̱batiä hermano tøø quiapxy wiinghayuucjaty. </v>
<v b="1CO" c="12" v="31">Tsøgä njoot hajxy pädáacäm hamuumduꞌjoot coo Dios tuuṉg hajxy ween xmióoyyäm jaꞌa maas tsoobaatpä. Chám̱høc̈hä mädiaꞌagy hajxy nyajnähixøꞌøwaꞌañ nebiä Dios miädiaꞌagy hajxy hoy mmaas yajtuꞌuyóꞌoyät. </v>
<v b="1CO" c="13" v="1">Coo nmädøjc hajxy ngaꞌa tsojc ngaꞌa méeꞌxämät, cabä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty hoy ngudiúuṉäm, hoy hajxy cu nja capx cu nja mädiáacäm madiuꞌu nebiä jäyaꞌayhajxy yaa jia capxiän hädaa yaabä naax̱wiin, nebiä Diosmoonsähajxy jim̱ jia capxiän tsajpootyp. </v>
<v b="1CO" c="13" v="2">Coo nmädøjc hajxy ngaꞌa tsojc ngaꞌa méeꞌxämät, cab hajxy nnäꞌägädä tsoobáatämät, hoy hajxy cu nja najuǿøyyäm tii jadáaṉäp tii tunáaṉäp, hoy hajxy cøx̱iä wiinä cu nja najuøøyy cu nja jahmiéjtsäm, hoyyä møcmäjaa hajxy cu nja jaanc̈h tehm̱ miøødhájtäm hoy ñäꞌä tiigøxpä. </v>
<v b="1CO" c="13" v="3">Coo nmädøjc hajxy ngaꞌa tsojc ngaꞌa méeꞌxämät, cab hajxy nnäꞌägädä tsoobáatämät, hoyyä häyoobäjäyaꞌay hajxy cøx̱iä wiinä cu nja móoyyäm mäduhṉ̃tiä hajxy nmøødhájtäm, hoyyä jäyaꞌay hajxy cu nja nähhoꞌtúutäm. </v>
<v b="1CO" c="13" v="4">Pøṉä miädøjc tsojp meeꞌxp, meeꞌxxieemy hajxy jaduhṉ yhity. Hoy hajxy jaduhṉ miädøjc‑haty. Cabä hadsocywyiinmahñdy hajxy miøødä. Cab hajxy yajcumayaꞌañ. </v>
<v b="1CO" c="13" v="5">Pøṉä miädøjc tsojp meeꞌxp, cab hajxy chähdiuhṉdägoyyä. Cab hajxy wyiinducä. Cab hajxy jiootmaꞌady, hoy hajxy cøx̱ypänejpiä cu jia tunøø. </v>
<v b="1CO" c="13" v="6">Cabä haxøøgpä hajxy chocy; jaꞌa tøyhajtpä hajxy jaduhṉ chojpy. </v>
<v b="1CO" c="13" v="7">Pøṉä miädøjc tsojp meeꞌxp, mieeꞌxtujpy hajxy. Coo hajxy cøx̱ypänejpiä tiunǿøjät jaꞌa miädǿjcäm, cab hajxy jiootmaꞌady. Cab hajxy ñäxøꞌøwøꞌøy, cab hajxy ñähøønøꞌøy. Hoy hajxy miäxiꞌigy, hoy hajxy miägapxy, weenä craa jaꞌa tøø quiädiéeyäbä jaduhṉ yhuuc wiinmahñmech coo jaduhṉ tøø quiädieey. </v>
<v b="1CO" c="13" v="8">Habaadaam̱b jaduhṉ coo jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty quiaꞌa yajwaꞌxaaṉnä. Habaadaam̱b jaduhṉ coo jäyaꞌayhajxy hänajty quiaꞌa capx quiaꞌa mädiaꞌagaaṉnä wiinghayuucjaty. Habaadaam̱b jaduhṉ coo quiaꞌa tsoobaadaaṉnä tijatiä jäyaꞌayhajxy yaa ñajuøøby hädaa yaabä naax̱wiin. Pero cøjxtaꞌaxiøø hajxy nnic̈hoc nnimieeꞌxáaṉäm. </v>
<v b="1CO" c="13" v="9">Cahnä hajxy hoy nwiinjuǿøyyäm jeꞌeguiøxpä coo hajxy yaa nhíjtämnä hädaa yaabä naax̱wiin. Cahnä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy nhabǿjcäm coo hajxy nyajwáꞌxämät. </v>
<v b="1CO" c="13" v="10">Habaadaam̱b jaduhṉ coo Diosmädiaꞌagy hajxy maas caꞌxy nwiinjuøꞌøwáaṉäm, paady hänajty pøṉ quiaꞌa wäditaaṉnä Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä. </v>
<v b="1CO" c="13" v="11">Coo hajxy nmuutsc‑hájtämnä, cahnä hajxy hänajty nwiinmahñméjtsäm. Pero coo hajxy nmøjjǿøyyänä, mänit hajxy nnajuǿøyyänä. Tøø hajxy nwiinmahñméjtsänä; cab hajxy nwiinmahñdyhájtänä neby hajxy tøø nmuutsc‑hájtäm. </v>
<v b="1CO" c="13" v="12">Jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe, coo hajxy yaa nhíjtäm hädaa yaabä naax̱wiin, cahnä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy nwiinjuǿøyyämnä. Cahnä Dios hajxy nhix̱yhájtäm. Pero coo hajxy jim̱ nnøcxáaṉäm tsajpootyp, mänitä Dios hajxy nhix̱yhadáaṉäm neby hajxy jeꞌe xyhix̱yhájtäm. Mänitä miädiaꞌagy hajxy caꞌxy nwiinjuøꞌøwáaṉäm. </v>
<v b="1CO" c="13" v="13">Tägøøgtuꞌu jaꞌa Dios hajxy xyhanéhm̱äm; coo miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcämät coo tiøyhajtä, chaads coo Jesucristo hajxy njøbhíjxämät coo yaa quiädaactägatsaꞌañ, chaads coo nmädøjc hajxy ndsojc nméeꞌxämät. Hädaa høx̱haambä jaduhṉ maas tsoobaadaam̱b coo nmädøjc hajxy ndsojc nméeꞌxämät. </v>
<v b="1CO" c="14" v="1">Nax̱y hajxy ndehm̱ ñic̈hojc ndehm̱ ñimiéeꞌxämät hoy miänaajä. Jeꞌe maas tsoobaatp. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, tsøgä Dios hajxy nämáayyäm coo mäjaa hajxy ween xmióoyyäm coo tiuuṉg hajxy jaduhṉ ndúuṉämät. Jeꞌe tsoobaatp coo hermano jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy yajwaꞌxy. </v>
<v b="1CO" c="14" v="2">Näjeꞌe hermanohajxy, coo hajxy hänajty quiapxaꞌañ tsajtøgooty, cab hajxy howyiinjuøøñä miädiaꞌagy. Hix̱, jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ miøødmädiaacypy, caꞌa yhøjtshájtäm, jeꞌeguiøxpä coo Dioshajtiä wyiinjuøꞌøy. Cab højts jaduhṉ nnäꞌägädä wiinjuǿøyyäm. Najtscapxǿøyyäp hajxy jaduhṉ jaꞌa Dioshespíritäm. Jagooyyä Dios jaduhṉ ñajuøꞌøy waam̱baty hajxy jaduhṉ miädiaꞌagy. </v>
<v b="1CO" c="14" v="3">Pero coo Diosmädiaꞌagy hajxy ngápxämät nebiä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ wyiinjuǿꞌøwät, mänitä jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hoy nyajwiingapxǿøyyämät, hoy hajxy jaduhṉ nmägapx nhanéꞌemät, hoy hajxy jaduhṉ ngapxmøcpǿjcämät. </v>
<v b="1CO" c="14" v="4">Pøṉ Dioshajtiä näꞌä møødmädiaacp, jeꞌe mäjaa nidiuhm̱ móoyyäp nebiä Diosmädiaꞌagy maas hoy jiaac wiinjuǿꞌøwät. Hix̱, cabä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ wyiinjuøꞌøy waam̱baty jaduhṉ miädiaꞌagy. Pero coo hermanodøjc jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy nyajwiingapxǿøyyämät howyiinjuøøñä, mänit hajxy miäjaamoꞌowǿøjät nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ maas hoy jiaac wiinjuǿꞌøwät. </v>
<v b="1CO" c="14" v="5">Maas tsoobaatp jaduhṉ coo Diosmädiaꞌagy hajxy ngápxämät howyiinjuøøñä; jaduhṉä hermanohajxy nägøx̱iä wyiinjuǿꞌøwät, jaꞌa hajxy mädoobä. Hoy hit jaduhṉ coo Dioshajtiä hajxy nägøx̱iä mmøødmädiáꞌagät. Mänit mäbøcy yhoyǿꞌøwät coo hajxy mgapxhoyǿꞌøwät, jaduhṉä hermanohajxy nägøx̱iä wyiinjuǿꞌøwät. </v>
<v b="1CO" c="14" v="6">Hermanodøjc, cooc̈hä Dioshajtiä nnäꞌä møødmädiáꞌagät maa mijtsän, cab hajxy jaduhṉ hoy mwiinjuǿꞌøwät. Pero mänit hajxy jaduhṉ mwiinjuǿꞌøwät cooc̈h mijtsä Diosmädiaꞌagy hoy nyajwiinhixǿꞌøwät nebiátyhøc̈hä Dios jaꞌa miädiaꞌagy hänajty xñajtscapxøøyyä. </v>
<v b="1CO" c="14" v="7">Høxtáhm̱ädsä xuux̱pädøjc‑hajxy, coo hajxy hoy quiaꞌa xúꞌuxät, nägoodä hajxy nøcxy ñäꞌä yajxuꞌuxy ñäꞌä yajpøgøꞌøy, y cab hoy yajmädoy. </v>
<v b="1CO" c="14" v="8">Jaanä jaduhṉduhm̱bä maa jäyaꞌayhajxy chiptuṉ̃än, coo soldado jaꞌa corneta hoy quiaꞌa yajxúꞌuxät, cabä jiamiøødhajxy jaduhṉ hoy chiptúnät. Näꞌä him̱ybiäyøꞌøg nøꞌø maamybiäyǿꞌøgäp hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="1CO" c="14" v="9">Jaduhṉ mäwíinäts højtshájtäm, coo Dioshajtiä hajxy nmøødmädiáacämät, cabä nmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ nniwyiinjuǿøyyämät hamiṉ̃ haxøpy. Xiøøbä hajxy jaduhṉ nnäꞌä capx nnäꞌä mädiáacämät. </v>
<v b="1CO" c="14" v="10">Madiuꞌu hayuuc hajxy yaa ngápxäm hädaa yaabä naax̱wiin. Hawiingaty hayuuc hajxy nniwyiinjuǿøyyäm. </v>
<v b="1CO" c="14" v="11">Y coo mädiaꞌagy hajxy hamiṉ̃ haxøpy ngaꞌa nniwyiinjuǿøyyämät hawiingjaty, cab hajxy jaduhṉ hoy nnimiøødmädiáacämät. </v>
<v b="1CO" c="14" v="12">Jaduhṉ mäwíinäts mijts, mjaanc̈h tehm̱ miänaam̱b mijts jaduhṉ coo Dioshespíritu hajxy xtiuuṉgmóꞌowät. Y myujwáꞌanäp jaꞌa tuuṉg hajxy mädyii maas tsoobaatp. Jaduhṉä hermanodøjc hajxy maas hoy myajwiingapxǿꞌøwät nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ maas hoy wyiinjuǿꞌøwät. </v>
<v b="1CO" c="14" v="13">Jaduhṉds jeꞌe, pøṉ jaduhṉ howyiinjuøøñä caꞌa capxp caꞌa mädiaacp, weenä Dios jaduhṉ ñämaꞌay coo miäjaamoꞌowǿøjät nebiä miädiaꞌagy quiapxhoyǿꞌøwät. </v>
<v b="1CO" c="14" v="14">Coo Dios hajxy nbaꞌyáax̱ämät jaꞌa hayuuc‑haamby mädyii Dioshajtiä wyiinjuøøbiä, cab hajxy nwiinjuǿøyyämät, hoy hajxy cu nja mädiáacäm wiinmahñdyhaam. Y cab hajxy jaduhṉ nnäꞌägädä wiinjuǿøyyäm. </v>
<v b="1CO" c="14" v="15">Jaduhṉds jeꞌe, tsøcxä Dios hajxy paꞌyáax̱äm juøhñdyhaam, pero howyiinjuøøñä. Tsøcxä Dioshøy hajxy hǿøw̱äm juøhñdyhaam, pero howyiinjuøøñä. </v>
<v b="1CO" c="14" v="16">Coo Dios hajxy nnämáayyämät “Dioscujúꞌuyäp”, jaꞌa hayuuc‑haamby mädyii Dioshajtiä wyiinjuøøby, cab hajxy hamdsoo nwiinjuǿøyyämät. Y jaꞌa jäyaꞌayhajxy jii mädoobä, ni jeꞌe hajxy jaduhṉ quiaꞌa wiinjuǿꞌøwät. Y cab hajxy hoy piamänáꞌanät “Dioscujúꞌuyäp.” </v>
<v b="1CO" c="14" v="17">Hoyyä Dios hajxy yajxóṉ cu nja nämáayyäm “Dioscujúꞌuyäp”, jaꞌa jäyaꞌayhajxy jii mädoobä, cab hajxy wyiinjuǿꞌøwät. Y cabä Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ jiaac wiinjuǿꞌøwät. </v>
<v b="1CO" c="14" v="18">Høøc̈h, nnämáabiøc̈hä Dios “Dioscujúꞌuyäp” jeꞌeguiøxpä cooc̈h pøṉ jaduhṉ xquiaꞌa najtspaadøꞌøy nébiøch hayuuc‑haamby ngapxiän, jaꞌa Dioshajtiä wyiinjuøøbiä. </v>
<v b="1CO" c="14" v="19">Pero maa hajxy nhamugǿøyyämän tsajtøgooty Dioswiingudsähgøøbiä, tsoobaatp jaduhṉ cooc̈h howyiinjuøøñä ngápxät, hoy jia weeṉ̃tiä. Cab jaduhṉ jiaty tsoobáadät cooc̈h hayuuc‑haamby ngápxät jaꞌa Dioshajtiä wyiinjuøøbiä, hóyhøch yoṉ̃ cu nja capx. Hix̱, cooc̈h howyiinjuøøñä ngápxät, wyiinjuǿꞌøwäp jaꞌa hermanohajxy jaduhṉ, jadúhṉhøc̈hä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy nyajwiingapxǿꞌøwät. </v>
<v b="1CO" c="14" v="20">Hermanodøjc, tsøg hädaa mädiaꞌagy hajxy hoy wiinjuǿøyyäm nebiä møjhänaꞌc‑hajxy hoy wyiinjuøꞌøyän. Yøꞌø pigänaꞌc‑hajxy, cahnä hajxy wyiinmahñmechñä. Pero cahnä haxøøgpä hajxy yhix̱y yhabaadyñä. </v>
<v b="1CO" c="14" v="21">Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy jecy miänaaṉ̃: “Jaꞌa judíoshajxy, cábøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xmiäbøgaaṉä. Nguexáam̱biøc̈hä jäguem̱bä jäyaꞌay jim̱ maa judíoshajxiän. Mänit hajxy miøødmädiaꞌagaꞌañii wiinghayuuc‑haamby. Pero ni jadúhṉhøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xquiaꞌa mäbøgaaṉä, nøm̱ä Dios miänaꞌañ.” </v>
<v b="1CO" c="14" v="22">Jaꞌa jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa mäbøjpä, jeꞌeguiøxpä højts hayuuc‑haamby ngápxäm, jaꞌa Dioshajtiä wyiinjuøøbiä, caꞌa jieꞌeguiøxpä jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaꞌa Diosmädiaꞌagy mäbøjpä. Coo hajxy nax̱y ngápxäm jaꞌa hayuuc‑haamby mädyii Dioshajtiä wyiinjuøøby, jaduhṉä Dios hijxtahṉd xii yecy coo jäyaꞌay tsaac̈hpä peenä hajxy piaadaꞌañ, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa mäbøjpä. Pero coo Diosmädiaꞌagy hajxy nax̱y ngápxäm howyiinjuøøñä, jaduhṉä Dios hijxtahṉd xii yecy coo jäyaꞌay hoybä weenbä hajxy piaadaꞌañ, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mäbøjpä. </v>
<v b="1CO" c="14" v="23">Hix̱, coo hajxy nägøx̱iä ngápxämät jaꞌa hayuuc‑haamby mädyii Dioshajtiä wyiinjuøøby maa hajxy hänajty nhamugǿøyyämän tsajtøgooty Dioswiingudsähgøøbiä, y coo jäyaꞌayhajxy jim̱ tiägǿꞌøwät, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa mäbøjpä, jaduhṉdaꞌa hajxy miänáꞌanät cooc tyijy hajxy nguhhíiṉäm. </v>
<v b="1CO" c="14" v="24-25">Pero coo Diosmädiaꞌagy hajxy nägøx̱iä ngápxämät howyiinjuøøñä, mänitä jäyaꞌayhajxy wyiinjuǿꞌøwät, jaꞌa hajxy caꞌa mäbøjpä. Mänit hajxy yhuuc tehm̱ wyiinmahñmédsät. Mänit hajxy hamdsooyyä ñiñajuøꞌøwǿøjät coo hajxy hänajty hoy tøø quiaꞌa jäyaꞌayhaty. Mänit hajxy jaduhṉ jyijcädáꞌagät. Mänitä Dios hajxy yhuuc tehm̱ wyiingudsähgǿꞌøwät. Mänit hajxy yhuuc tehm̱ miänáꞌanät coo Dios hajxy hänajty tøy xjiaanc̈h tehm̱ miøødhíjtäm. </v>
<v b="1CO" c="14" v="26">Hermanodøjc, maa hajxy nhamugǿøyyämän tsajtøgooty Dioswiingudsähgøøbiä, tsøg hajxy yajxóṉ yagjájtäm nägøx̱iä, jaduhṉä Diosmädiaꞌagy hajxy maas hoy nmaas mäbǿjcämät. Näjeꞌe Dioshøy hajxy yhøwaꞌañ. Näjeꞌe hajxy yajnähixøꞌøwaꞌañ. Näjeꞌe hajxy miädiaꞌagaꞌañ waam̱batiä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty tøø ñajtscapxøꞌøyii jaꞌa Diósäm. Näjeꞌe hermanohajxy quiapxaꞌañ hayuuc‑haamby mädyii Dioshajtiä wyiinjuøøby. Y näjeꞌe hermanohajxy quiapxhoyøꞌøwaꞌañ waam̱batiä hermanohajxy hänajty tøø quiapxy jaꞌa hayuuc‑haamby jaꞌa Dioshajtiä wyiinjuøøbiä. </v>
<v b="1CO" c="14" v="27">Coo hajxy mänaa ngápxämät jaꞌa hayuuc‑haamby jaꞌa Dioshajtiä wyiinjuøøbiä maa hajxy hänajty nhamugǿøyyämän tsajtøgooty Dioswiingudsähgøøbiä, nämetsyä nädägøøquiä hajxy ngápxämät hanidiuhm̱jaty. Mänitä hermano tuꞌjäyaꞌay xquiapxhoyǿøyyämät. </v>
<v b="1CO" c="14" v="28">Pero pø cabä hermanohajxy jim̱ näjeꞌe jiaty capxhoyøꞌøw, mejor ween hajxy jim̱ ngaꞌa näꞌägädä cápxämät tsajtøgooty jaꞌa hayuuc‑haamby mädyii Dioshajtiä wyiinjuøøby. Wiingtuum hajxy nøcxy nnäꞌägädä cápxäm jaduhṉ hanidiuhm̱jaty. Xmiädóow̱ämäp jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="1CO" c="14" v="29">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, coo hermanohajxy hänajty quiapxaꞌañ waam̱baty hajxy hänajty ñajtscapxøꞌøyii jaꞌa Diósäm, ween hajxy nämetsyä nädägøøquiä quiapxy. Y jaꞌa hermanohajxy jaac jiibä, mänit hajxy jaduhṉ miänáꞌanät pø tøø hajxy hoy miädoy, pø caj. </v>
<v b="1CO" c="14" v="30">Y coo wiinghermano hänajty quiapxaꞌañ waam̱baty hänajty ñajtscapxøꞌøyii jaꞌa Diósäm, weenä hermano yhuuc hamoṉ̃, jaꞌa hänajty capxpä. </v>
<v b="1CO" c="14" v="31">Hanidiuhm̱jaty hajxy ngápxämät nägøx̱iä waam̱batiä Dios hajxy hänajty xñajtscapxǿøyyäm. Jaduhṉ hajxy nägøx̱iä maas hoy nhabǿjcämät; jaduhṉ hajxy nägøx̱iä nniguiapxwíjjämät. </v>
<v b="1CO" c="14" v="32">Hix̱, coo miic̈h hänajty mgapxaꞌañ waam̱baty miic̈hä Dios hänajty xñajtscapxøꞌøwaaṉä, mänit mgápxät coo hänajty tøø xyhabaatä. </v>
<v b="1CO" c="14" v="33-34">Jaduhṉä Dios quiumay coo hajxy hanidiuhm̱jaty ngápxämät. Cab jaduhṉ quiumay coo hajxy nägøx̱iä nxiicmujc nmädiaacmújcämät tsajtøgooty. Cab jaduhṉ yhoyyä coo toꞌoxiøjc‑hajxy jiiby quiápxät tsajtøgooty maa Dios hajxy hänajty nwiingudsähgǿøyyämän. Cabä Dios jaduhṉ miänaꞌañ coo hajxy jiiby quiápxät. Jaduhṉä hermanohajxy nägøx̱iä quiuhdujthaty wiinduhm̱yhagajpt. Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ coo toꞌoxiøjc‑hajxy miädiaꞌagymiäbǿgät. </v>
<v b="1CO" c="14" v="35">Hoc̈hähdiuuṉnä jaduhṉ coo toꞌoxiøjc‑hajxy jiiby quiápxät tsajtøgooty. Pø cabä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty tøø wyiinjuøꞌøy tsajtøgooty, jim̱ä ñihyhap hajxy miäyajtǿwät maa yhamdsoo tøgootyhajxiän. </v>
<v b="1CO" c="14" v="36">Jaduhṉä hermanodøjc‑hajxy nägøx̱iä miänaꞌañ wiinduhm̱yhagajpt coo toꞌoxiøjc‑hajxy jiiby quiaꞌa capx quiaꞌa mädiáꞌagät tsajtøgooty nebiä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ. Y mijts jim̱ hijpä Corintos, jaduhṉ mijts mbaguhdujthájpät. Caj mijts mhamdsoo cuhdujt myajtúnät. </v>
<v b="1CO" c="14" v="37">Nébiøch cham̱ ngujaay, Diosmädiaꞌagy hädaaduhṉ. Nax̱y hajxy jaduhṉ mdehm̱ miäbǿgät, pønjaty jaduhṉ niñänǿøm̱äp coo Dios hajxy ñajtscapxǿøyyäxä, coo Dioshespíritu piuhbedyii. </v>
<v b="1CO" c="14" v="38">Pønjaty hajxy jaduhṉ caꞌa mäbøgaam̱b, cabä Dios hajxy jaduhṉ quiumayaꞌañii. </v>
<v b="1CO" c="14" v="39">Jaduhṉds jeꞌe, hermanodøjc, tsøgä Dios hajxy nämáayyäm coo hajxy tehṉgajnä ween xpiuhbéjtämät, coo miädiaꞌagy hajxy xñajtscapxǿøyyämät. Jaduhṉä miädiaꞌagy hajxy hoy nyajwáꞌxämät. Pøṉ jaduhṉ capxaam̱b mädiaꞌagaam̱b jaꞌa hayuuc‑haamby jaꞌa Dioshajtiä wyiinjuøøbiä, ween hajxy jaduhṉ quiapxy, ween hajxy jaduhṉ miädiaꞌagy. </v>
<v b="1CO" c="14" v="40">Pero tsøgä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy yajxóṉ yagjájtäm tsajtøgooty. </v>
<v b="1CO" c="15" v="1-2">Hermanodøjc, tsøg hajxy jahmiejtstáacäm coo Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm. Jadúhṉhøch mijts tøø nyajwiingapxøꞌøy. Tøø hajxy jaduhṉ nmäbǿjcäm. Coo hajxy tehṉgajnä nmäbǿjcämät hamuumduꞌjoot, mänit hajxy jim̱ nnǿcxämät Dioswiinduum. Pero coo hajxy jaduhṉ ngaꞌa mäbǿjcämät, cab hajxy jim̱ nnäꞌägädä nǿcxämät. </v>
<v b="1CO" c="15" v="3">Jadúhṉhøch mijts tøø nyajwiingapxøꞌøy nebiátyhøc̈hä Dios tøø xñajtscapxøøyyä. Jaanc̈h tehm̱ choobaatp hädaa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ. Tøø Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm; jaduhṉä nbojpä ngädieeyhájtäm hajxy tøø xyajnähwáatsäm. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="1CO" c="15" v="4">Coo Jesucristo hänajty tøø yhoꞌogy, mänit hoy ñaax̱tägøꞌøy. Mänit hoy jiujypiøjtägach cumaax̱c. Jaduhṉ jim̱ myíiṉgombä cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="1CO" c="15" v="5">Mänitä Pedro jaꞌa Jesucristo hoy wyiinguhixøꞌøy. Mänitä Jesucristo hoy wyiinguhixǿøyyägumbä jaꞌa jiamiøødhajxy, jaꞌa nämajmetspäjäyaꞌayhajxy. </v>
<v b="1CO" c="15" v="6">Mänit hoy wyiinguhixǿøyyägombä jaꞌa miäguꞌughajpähajxy nämägoox̱mägoꞌxnax̱iä. Näjeꞌeyyä hajxy tøø yhoꞌnä, caj ñämayyä. </v>
<v b="1CO" c="15" v="7">Mänitä Jacobo jaꞌa Jesucristo jadähooc wyiinguhixǿøguiombä. Mänitä Jesucristo hoy wyiinguhixǿøyyägombä jaꞌa jiamiøødhajxy nägøx̱iä. </v>
<v b="1CO" c="15" v="8">Høøc̈h, høx̱háamhøc̈hä Jesucristo njaac tehm̱ yhijxy. Pero cábøch mähdiøjc jaduhṉ nnäꞌägädä tsoobaady. </v>
<v b="1CO" c="15" v="9">Cábøch cuhdujt møc nmøødä nej yøꞌø Dioscuguex̱ypä cuhdujt hajxy møc jiaanc̈h tehm̱ miøødän. Cábøch mähdiøjc nhawiinmatsä cooc̈h mähdiøjc jaduhṉ nniñänømǿøjät cooc̈h Dios xquiuguex̱yhajpä. Hix̱, haxǿøghøch hijty njäyaꞌayhaty. Nyajtsaac̈hpǿjpiøc̈hä jäyaꞌayhajxy hijty, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hijty panøcxpä. </v>
<v b="1CO" c="15" v="10">Pero cooc̈hä Dios xjiaanc̈h cuguex̱yhaty, páadyhøch jaduhṉ xpiuhbety. Hóyhøch nduṉ̃. Maas máyhøc̈hä Diosmädiaꞌagy tøø nyajwaꞌxy jaꞌa nmädiaꞌagyháamhøch que jaꞌa Dios quiuguex̱ypähajxy tøø yajwaꞌxy, jaꞌa hajxy jaac jim̱bä. Caꞌa yhøøc̈h jaduhṉ tøø nnäꞌä piy ngopcóotyhøch; Dióshøc̈hä wiinmahñdy tøø xmioꞌoy. Jadúhṉhøc̈hä Dios xpiuhbety jaꞌa miäjaahaam. </v>
<v b="1CO" c="15" v="11">Pero cab jaduhṉ ñejpiä pønjaty mijtsä Diosmädiaꞌagy tøø xyajwiingapxøꞌøy, pø høøc̈h, pø wiinghänaꞌc. Tuꞌugmädiaꞌagy højtsä Diosmädiaꞌagy nyajwaꞌxy. Y tøø mijtsä Diosmädiaꞌagy mmäbøcy. </v>
<v b="1CO" c="15" v="12">Jaduhṉ højtsä mädiaꞌagy nyajwaꞌxy coo Jesucristo jiujypiøjtägajch coo hänajty tøø yhoꞌogy. Mayyä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ quiaꞌa mäbøcy cooc tyijy jaꞌa hoꞌoguiäyaꞌayhajxy quiaꞌa jujypiøgaꞌañ. Cabä tøyhajt hajxy jaduhṉ ñäꞌä møødä. </v>
<v b="1CO" c="15" v="13">Pø cab häxøpy jaduhṉ tiøyyä coo hoꞌoguiäyaꞌayhajxy jiujypiøgaꞌañ, cabä Jesucristo cu jiujypiøjcy. </v>
<v b="1CO" c="15" v="14">Y coo Jesucristo häxøpy tøø quiaꞌa jujypiøcy, cajxä hädaa mädiaꞌagy häxøpy choobaady neby højts jaduhṉ nja yajwaꞌxy. Y nej mijtsä mädiaꞌagy hajxy mja mäbøcy, ni jeꞌe häxøpy quiaꞌa tsoobaady. </v>
<v b="1CO" c="15" v="15">Jaduhṉ højtsä Diosmädiaꞌagy nyajwaꞌxy coo Dios jaꞌa Jesucristo yagjujypiøjcy. Pø cab häxøpy jaduhṉ tiøyyä, høhṉdaacp højts häxøpy jaꞌa Dioscøxpä. Hix̱, pø cab häxøpy jaduhṉ tiøyyä coo hoꞌoguiäyaꞌayhajxy jiujypiøgaꞌañ, cabä Dios jaꞌa Jesucristo cu yagjujypiøjcy. </v>
<v b="1CO" c="15" v="16">Pø cab häxøpy jaduhṉ tiøyyä coo hoꞌoguiäyaꞌayhajxy jiujypiøgaꞌañ, cabä Jesucristo cu jiujypiøjcy. </v>
<v b="1CO" c="15" v="17">Y coo Jesucristo cu quiaꞌa jujypiøjcy, cabä mädiaꞌagy häxøpy choobaady neby hajxy nmäbǿjcäm. Y cabä nbojpä ngädieeyhajxy häxøpy ñähwáatsäm. </v>
<v b="1CO" c="15" v="18">Y tøø hoꞌoguiäyaꞌayhajxy häxøpy yhädaꞌagy møjcuꞌuhaam, hoy hajxy cu jia mäbøc jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy. </v>
<v b="1CO" c="15" v="19">Coo Jesucristo cu quiaꞌa jujypiøjcy, cab hajxy häxøpy jim̱ nnøcxáaṉäm tsajpootyp. Tøø hajxy häxøpy nniwyiinhǿhṉäm hamiṉ̃ haxøpy. Hoñäxuuꞌtsnä jäyaꞌay hajxy häxøpy xyhíjxäm. </v>
<v b="1CO" c="15" v="20">Pero tøyhajt jaduhṉ coo Jesucristo jiujypiøjtägajch. Jayøjp jeꞌe jiujypiøjtsohṉ̃. Høx̱haam hajxy njaac jujypiøgáaṉäm. </v>
<v b="1CO" c="15" v="21">Tuꞌjäyaꞌay jecy yhoꞌtsohṉ̃ hädaa yaabä naax̱wiin, jaꞌa craa Adánhájtäbä. Paadiä Adán jecy yhoꞌcy, coo Dios jaꞌa miädiaꞌagy quiaꞌa cudiuuṉä. Y jaanä jaduhṉduhm̱bä, tuꞌjäyaꞌay jiujypiøjtsohṉ̃; jaꞌa Jesucristo jeꞌe. </v>
<v b="1CO" c="15" v="22">Jaꞌa Adán, højts nhaphajt ndeedyhájtäm jeꞌe, paady hajxy nägøx̱iä nbahoꞌogáaṉäm. Y jaanä jaduhṉduhm̱bä, nägøx̱iä hajxy njujypiøgáaṉämbä, pønjatiä Jesucristo miädiaꞌagy mäbǿjcäp. </v>
<v b="1CO" c="15" v="23">Coo Jesucristo hänajty tøø jiujypiøjtägach, mänit jim̱ ñǿcxcombä maa Tieediän. Coo jim̱ quiooꞌty, mänit tiägøøyy hanehm̱bä. Y coo yaa quiädaactägátsät hädaa yaabä naax̱wiin, mänitä hoꞌoguiäyaꞌayhajxy jiujypiøjtägatsaꞌañ, jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy hajxy hänajty tøø miäbǿjcäbä. </v>
<v b="1CO" c="15" v="24-26">Mänitä Jesucristo miäjädaꞌagaꞌañ. Mänitä Dios jaꞌa miädsip jaꞌa quiuhdujthajxy piøgáaṉäxä nägøx̱iä. Mänitä jäyaꞌayhajxy quiaꞌa hoꞌogaaṉnä ni mänaa. Mänitä Jesucristo jaꞌa Dios cuhdujt yajcøꞌødägøꞌøwaꞌañ neby jädaꞌahaty yhaneꞌemiän. Mänitä naax̱wiimbä wyiimbidaaṉnä: </v>
<v b="1CO" c="15" v="27">“Tøø Dios jaꞌa Jesucristo cuhdujt mioꞌoy coo jäyaꞌay cøx̱iä yhanéꞌemät.” Nøm̱ä Diosmädiaꞌagy jecy miänaaṉ̃. Mänit jaduhṉ tiøjiajty mänaa Jesucristo tiägøꞌøyän jäyaꞌayhanehm̱bä. Pero cabä Diosmädiaꞌagy jecy miänaaṉ̃ coo Dios yaghaneꞌemy. Hix̱, jaayaꞌayä cuhdujt yejc coo Jesucristo jäyaꞌay cøx̱iä yhanéꞌemät. </v>
<v b="1CO" c="15" v="28">Coo Jesucristo jaꞌa miädsip hänajty tøø quiaꞌa cøx̱y yajmäjädaꞌagy, mänitä Tieedy cuhdujt quiøx̱y yajcøꞌødägøꞌøwaꞌañ mäduhṉ̃tiä cuhdujt hänajty tøø mioꞌoyii. Jaduhṉä Jesucristo yhaneꞌemaꞌañii jaꞌa Tiéediäm. Jaduhṉä Dios cøx̱iä yhaneꞌemaꞌañ. </v>
<v b="1CO" c="15" v="29">Näjeꞌe jäyaꞌayhajxy ñäbety hoꞌoguiäyaꞌaguiøxpä. Pø cab häxøpy jaduhṉ tiøyyä coo hoꞌoguiäyaꞌayhajxy jiujypiøgaꞌañ, tiiguiøxpä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ coo ñäbety hoꞌoguiäyaꞌaguiøxpä. </v>
<v b="1CO" c="15" v="30">Nmäbøjpy højts jaduhṉ coo hajxy njujypiøgáaṉäm, paady højts ngaꞌa møjpädaꞌagy, hoy højts nja wädity mäjahñdiuum homiänaajä. </v>
<v b="1CO" c="15" v="31">Cooc̈h nmänaꞌañ cooc̈h jaduhṉ nwädity mäjahñdiuum, jeꞌec̈h jaduhṉ nnänøøm̱by cooc̈hä caꞌawiindøyhänaꞌc‑hajxy xjia wiꞌi yaghoꞌogaꞌañ homiänaajä. Hermanodøjc, tehm̱ tiøyhajt jaduhṉ cooc̈h nxooṉdaꞌagy mijtscøxpä, jeꞌeguiøxpä coo Jesucristo miädiaꞌagy hajxy mmäbøjcä, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Hoorä, jaanä tøyhajt jeꞌeduhm̱bä cooc̈h nwädity mäjahñdiuum homiänaajä. </v>
<v b="1CO" c="15" v="32">Tøøc̈hä caꞌawiindøyhänaꞌc‑hajxy mayhooc xjia wiꞌi yaghoꞌogaꞌañ yaa Efeso jaꞌa Diosmädiaꞌagyquiøxpä. Cooc̈h häxøpy ngaꞌa mäbøcy coo hoꞌoguiäyaꞌayhajxy jiujypiøgaꞌañ, cábøc̈hä Diosmädiaꞌagy häxøpy nyajwaꞌxy. Coo häxøpy jaduhṉ quiaꞌa tøyyä coo hoꞌoguiäyaꞌayhajxy jiujypiøgaꞌañ, cu nmänáaṉäm hajxy jaduhṉ: “Tsøg hajxy jaac cáayyäm, tsøg hajxy jaac húucäm, coo hajxy jaboom nhoꞌogáaṉäm.” </v>
<v b="1CO" c="15" v="33">Cab hajxy myajwiinhǿønät. Cab hajxy mmøødwädijmúgät jaꞌa hänaꞌc‑hajxy mänaam̱bä cooc tyijy hoꞌoguiäyaꞌayhajxy quiaꞌa jujypiøgaꞌañ coo hajxy jaduhṉ xyajtuꞌudägóyyät. </v>
<v b="1CO" c="15" v="34">Najtshixøꞌøw yøꞌø mhaxøøgcuhdujt hajxy. Hoy hajxy myohy, hoy hajxy mnájxnät. Näjeꞌe yøꞌø mjamiøødhajxy quiaꞌa mäbøcyñä jaꞌa Diosmädiaꞌagy. Hoc̈hähdiuuṉnä jeꞌeduhṉ. </v>
<v b="1CO" c="15" v="35">Näjeꞌe jäyaꞌayhajxy yajtøwaꞌañ: “Nebiä hoꞌoguiäyaꞌayhajxy jiujypiøgaꞌañ. Tii niꞌx tii copc hajxy miøødhadaam̱by.” </v>
<v b="1CO" c="15" v="36">Hoy piøṉä jaduhṉ ñajuøꞌøy. Coo mädyii tøømd mníꞌibät, hoy trigo, tsipcøxp jaduhṉ piuꞌudy; pø caj, cab jaduhṉ ñäꞌä mux̱y. </v>
<v b="1CO" c="15" v="37">Y jaꞌa tøømd jaduhm̱bä, coo mníꞌibät, wiing jaduhṉ jiajnä coo miux̱y. </v>
<v b="1CO" c="15" v="38">Dios jaduhṉ tøø wyiinmay nebiatiä tøømd jiádät. Wiingatiä tøømd quiunuuꞌxy. </v>
<v b="1CO" c="15" v="39">Jaanä wiingatiä Dios jaꞌa nniꞌx jaꞌa ngopc‑hajxy xquiunúuꞌxämbä. Y wiingatiä animal ñiꞌx quiopc‑hajxy quiunúuꞌxäxäbä, møødä animalhajxy jaꞌa tøꞌødstuum tsänaabiä, møødä muuxyhajxy, møødä hacxhajxy. </v>
<v b="1CO" c="15" v="40">Jaꞌa hajxy jim̱ hijpä tsajtcøxp, wiing hajxy jaduhṉ quiähxøꞌøgy. Cab hajxy jaduhṉ quiähxøꞌøgy neby hajxy yaa quiähxøꞌøguiän, jaꞌa hajxy yaa hijpä hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="1CO" c="15" v="41">Haagä hajajp jaꞌa xøø møødä poꞌo møødä madsaꞌa, pero haagä wiingaty yhajajy. Jaanä jaduhṉ jaꞌa madsaꞌabä, haagä wiingaty yhajajpä. </v>
<v b="1CO" c="15" v="42-44">Jaduhṉ mäwíinäts højtshájtäm, coo hajxy nhoꞌc coo hajxy ndägóoyyäm, cabä mäjaa hajxy nmøødhájtänä. Mänit hajxy nøcxy nnaax̱tägǿøyyänä. Jaꞌa naax̱niꞌx jaꞌa naax̱copc jaduhṉ naax̱tägøøby. Mänit hajxy ngøx̱y yajxeeꞌxtúutänä jutjooty. Mänit hajxy njájtänä hoxiøøghajnä. Pero coo Jesucristo yaa quiädaactägatsáaṉgombä hädaa yaabä naax̱wiin, mänit hajxy njujypiøjtägatsáaṉägombä, coo hajxy hänajty tøø nhoꞌc coo hajxy hänajty tøø ndägóoyyäm. Wiing hajxy jaduhṉ njadáaṉänä coo hajxy jim̱ nnøcxáaṉänä Dioswiinduum. Hoy yajxóṉ hajxy hänajty njadáaṉäm haagä mäjaamøød. Y cab hajxy hänajty mänaa nhoꞌtägatsáaṉänä. Wiing hajxy yaa nhíjtäm hädaa yaabä naax̱wiin; wiing hajxy hänajty jim̱ nhidáaṉänä Dioswiinduum. </v>
<v b="1CO" c="15" v="45">Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ: “Coo Adán jaduhṉ quiunuuꞌxtsohṉä, mänitä jugyhajt miooyyä.” Pero coo Jesucristo jiujypiøjtägajch, paadiä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo hajxy nbajujypiøjtägatsáaṉämbä. </v>
<v b="1CO" c="15" v="46">Jawyiin hajxy yaa nhíjtäm hädaa yaabä naax̱wiin. Coo hajxy njujypiøjtägatsáaṉäm, mänit hajxy jim̱ nnøcxáaṉäm Dioswiinduum. </v>
<v b="1CO" c="15" v="47-49">Jaꞌa craa Adánhájtäbä, jecy jeꞌeduhṉ quiunuuꞌxtsohṉä naaxoc‑haam. Yaa jaduhṉ jecy chänaabiä hädaa yaabä naax̱wiin. Jaanä jaduhṉ højtshájtämbä, naaxoc hajxy nniꞌxhájtäm ngopc‑hájtäm nebiä Adángän. Hix̱, jeꞌe højts nhaphajt ndeedyhájtäm. Haa jaꞌa Jesucristo, jim̱ jeꞌeduhṉ chohṉ̃ tsajpootyp. Coo yaa quiädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin, mänit hajxy njujypiøgáaṉäm, pønjatiä miädiaꞌagy hänajty tøø miäbøjcä. Jaduhṉ hajxy jim̱ nhidáaṉäm tsajpootyp nebiä Jesucristo jim̱ yhitiän. </v>
<v b="1CO" c="15" v="50">Hermanodøjc, huuc mädow̱ hajxy, cab hajxy jim̱ hoy nnǿcxämät Dioswiinduum niꞌxcopcmøød nebiä nniꞌxä ngopc hajxy yaa nmøødhájtäm hädaa yaabä naax̱wiin, jeꞌeguiøxpä coo hajxy nhoꞌog coo hajxy ndägoyyáaṉäm. Coo hajxy ndägájtsämät nebiä Jesucristo yhitiän, mänit mäbøcy hajxy jim̱ nnǿcxämät tsajpootyp. </v>
<v b="1CO" c="15" v="51">Huuc mädow̱ hajxy nébiøc̈hä Dios jaduhṉ xñajtscapxøøyyä. Coo Jesucristo quiädaactägatsaꞌañ, cahnä hajxy hänajty nägøx̱iä nhoꞌc ndägóoyyäm. Näjeꞌe hajxy hänajty njújquiämnä. Pero nägøx̱iä hajxy ndägatsáaṉäm, møødä jujcypiä møødä hoꞌogypiä. </v>
<v b="1CO" c="15" v="52">Nägooyyä Diosmoonsä jaꞌa corneta hänajty høx̱haam jiaac yajxuux̱mayaꞌañ, jaꞌa tsajpootypä, mänitä hoꞌoguiäyaꞌayhajxy jiujypiøjtägatsaꞌañ. Cab hajxy hänajty mänaa yhoꞌtägatsaaṉnä. Mänitiä hajxy nägøx̱iä ndägatsáaṉäm, møød hajxy hänajty yaabä jujcypiä, møød hajxy hänajty tøø yhóꞌoguiäbä. </v>
<v b="1CO" c="15" v="53">Hädaa naax̱niꞌx hajxy nmøødhájtämbä, näꞌägädä hoꞌog näꞌägädä tägoyyáaṉäm hajxy jaduhṉ. Tsipcøxp hädaa nniꞌx hädaa ngopc‑hajxy tiägatsáaṉäm, mänit hajxy jim̱ nnøcxáaṉäm Dioswiinduum. Y cab hajxy hänajty nhoꞌtägatsáaṉänä ni mänaa. </v>
<v b="1CO" c="15" v="54">Y coo hajxy jaduhṉ njadáaṉäm, mänitä Diosmädiaꞌagy tiøjiadaꞌañ coo jaduhṉ miänaꞌañ: “Cabä jäyaꞌayhajxy hänajty mänaa yhoꞌog tiägoyyaaṉnä.” Coo Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, paady hajxy jiiby ngaꞌa hädaꞌagáaṉäm møjcuꞌuhaam. </v>
<v b="1CO" c="15" v="55">Y coo hajxy jiiby ngaꞌa hädaꞌagáaṉäm, paady hajxy ngaꞌa tsähgǿøyyänä coo hajxy hänajty nhoꞌogáaṉäm. </v>
<v b="1CO" c="15" v="56">Hoorä, coo Diosmädiaꞌagy hajxy hoy ngaꞌa cudiúuṉäm, paady hajxy ngädiéhyyäm, paady hajxy nhóꞌcäm. </v>
<v b="1CO" c="15" v="57">Tsøgä Dios hajxy nämáayyäm “Dioscujúꞌuyäp”, jeꞌeguiøxpä coo Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Coo hajxy xñähhoꞌtúutäm, paady hajxy jiiby ngaꞌa hädaꞌagáaṉäm møjcuꞌuhaam. </v>
<v b="1CO" c="15" v="58">Jaduhṉds jeꞌe, hermanodøjc, tsøg hajxy hoy túuṉäm hamuumduꞌjoot jaꞌa Dioscøxpä. Cabä miädiaꞌagy hajxy mänaa nnajtshixǿøyyämät, howyiaam̱batiä jäyaꞌay hajxy cu xjia nämáayyäm. Nnajuǿøyyäm hajxy jaduhṉ coo Dios hajxy xpiuhbedáaṉäm. </v>
<v b="1CO" c="16" v="1">Mguexaam̱biä xädøꞌøñ hajxy jim̱ Judeanaaxooty maa hermanodøjc‑hajxiän. Jaduhṉ hajxy myajmújpät nébiøc̈hä hermanodøjc‑hajxy nhanehm̱y jim̱ Galacianaaxooty. </v>
<v b="1CO" c="16" v="2">Näxøøbaadiä xädøꞌøñ hajxy mbuhgónät mäduhṉ̃tiä hajxy hänajty tøø mguduṉ̃. Hawiing hajxy jaduhṉ myaghídät. Mänítøch hajxy xmióꞌowät cooc̈h jim̱ nmédsät maa mijtsän neby hajxy jaduhṉ mänit møc hadøꞌøc̈hä mgaꞌa wädijtáꞌagät. </v>
<v b="1CO" c="16" v="3">Mänitä hermano hajxy mwiimbíwät pønjátyhøc̈hä xädøꞌøñ hänajty nyajmäguexaam̱by jim̱ Jerusalén maa hermanodøjc‑hajxiän. Nocymiøød hajxy ñǿcxät nebiä hermanohajxy jim̱ ñajuǿꞌøwät cooc̈h hänajty tøø nguex̱y. </v>
<v b="1CO" c="16" v="4">Pø hahixøøby hänajty cooc̈h jim̱ nnǿcxät, mänítøch hajxy xpianǿcxät. </v>
<v b="1CO" c="16" v="5">Cooc̈h hänajty jim̱ nnøcxaꞌañ Corintos, tuꞌunaxáam̱bøch jim̱ Macedonia. </v>
<v b="1CO" c="16" v="6-7">Coo Dios jaduhṉ miänáꞌanät, jégäbøch jim̱ maa mijtsän. Wéhṉdøch jim̱ ngaꞌa tsoj wiimbídät høxtä coo tøøchpoj hänajty tøø ñax̱y. Jadúhṉhøch mijts jejcy nguhíxät. Jadúhṉhøch hajxy xpiuhbédät majátyhøch hänajty njaac wäditaꞌañ. </v>
<v b="1CO" c="16" v="8">Pero cábøch yaa ndsoj tuꞌubøgaꞌañ yaa Efeso. Coo Pentecostésxøø hänajty tøø yhabaady, mänítøch nduꞌubøgaꞌañ. </v>
<v b="1CO" c="16" v="9">Hix̱, jaanc̈h tehm̱ miäbøgaam̱bä jäyaꞌayhajxy yaa, hóyhøch nmädsiphajxy jia nämayyä. </v>
<v b="1CO" c="16" v="10">Coo Timoteo jim̱ miédsät maa mijtsän, hoy yajxóṉ hajxy myajmédsät. Hix̱, jaduhṉä Diostuuṉg tiuum̱bä nébiøch nduṉ̃än. </v>
<v b="1CO" c="16" v="11">Cab hajxy jaduhṉ mbéxät. Mbuhbédäp hajxy jaduhṉ nebiaduhṉ jootcujc jiaac mínät yaa maac̈h høøc̈hän. Nja wiꞌi jiøbhijxyp højts yaa møødä hermanodøjc‑hajxy. </v>
<v b="1CO" c="16" v="12">Y jaꞌa hermano Apolos, nja mänuuꞌxtáac‑høch jeꞌe coo hermanodøjc cu miøødnøcxy maa mijtsän, pero cab jädaꞌa tiehm̱ ñøcxaꞌañ. Cooc ñäbaadøꞌøwáaṉäxä, mänítnäc hänajty ñøcxaꞌañ. </v>
<v b="1CO" c="16" v="13">Mniyajcopcøꞌøwǿøjäp hajxy. Hoyyä Diosmädiaꞌagy hajxy myajtuꞌuyóꞌoyät. Cab hajxy pøṉ mdsähgǿꞌøwät. Mmeeꞌxtúgäp hajxy. </v>
<v b="1CO" c="16" v="14">Mnic̈hoc mnimieeꞌxǿøjäp hajxy hamuumduꞌjoot. </v>
<v b="1CO" c="16" v="15">Hermanodøjc, mnajuøøby hajxy coo Estéfanas jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jayøjp miäbøjtsohṉ̃ jim̱ Acayanaaxooty, møødä yhuung møødä tioꞌoxy. Jim̱ä hermanodøjc hajxy piuhbety. </v>
<v b="1CO" c="16" v="16">Jadúhṉhøc̈hä njoot chocy coo hajxy mbahix̱ mbadúnät nebiä Estéfanashajxy tiuṉ̃än. </v>
<v b="1CO" c="16" v="17">Xooṉdáacpøch jaduhṉ coo Estéfanashajxy tøø miech møødä Fortunato møødä Acaico. Nnäjootmayhájpiøch mijts coo hajxy mjäguem̱ä. Pero coo Estéfanashajxy tøø miech, paady cábøch njootmayhajnä. </v>
<v b="1CO" c="16" v="18">Tøøc̈hä njoot hajxy xyajmøcpøjcä. Jadúhṉhøc̈hä mjoothajxy nyajmøcpøgáaṉäbä. Mnajuǿꞌøwäp hajxy jaduhṉ coo Estéfanashajxy hoy tiuṉ̃. </v>
<v b="1CO" c="16" v="19">Mijtsä hermanodøjc‑hajxy xyajpooꞌxp jaꞌa hajxy jim̱ tsänaabiä Asianaaxooty. Xyajpooꞌxp mijtsä Aquilahajxypä jaꞌa Dioscøxpä, møødä Priscila, møødä hermanodøjc‑hajxy jim̱ hamugøøbiä Dioswiingudsähgøøbiä maa tiøjc‑hajxiän. </v>
<v b="1CO" c="16" v="20">Xyajpooꞌxp mijtsä hermanodøjc‑hajxy nägøx̱iä. Hoy yajxóṉ hajxy mniyajpooꞌxǿøjät. </v>
<v b="1CO" c="16" v="21">Nhamdsoo cøꞌøháamhøch hädaa nocy njahmiay, høøc̈h Pablo. </v>
<v b="1CO" c="16" v="22">Pøṉä Jesucristo caꞌa tsojp, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä, ween haxøøgtuum ñøcxy. Wiindsǿṉ, miṉ hadøꞌøc̈hä. </v>
<v b="1CO" c="16" v="23">Weenä Jesucristo hajxy xmioꞌoy jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. </v>
<v b="1CO" c="16" v="24">Ndsójpiøch mijts nägøx̱iä jaꞌa Jesucristocøxpä. Amén.</v>
<v b="2CO" c="1" v="1">Høøc̈h Pablo hädaa nocy njahby. Jesucrístøch tøø xwyiinguex̱y cooc̈h jaꞌa miädiaꞌagy nyajwáꞌxät. Jaꞌa Dios jaduhṉ mänaam̱b cooc̈h nyajwáꞌxät. Jaꞌa hermano Timoteo, tuꞌugwiinmáhñdyhøch jeꞌe xmiøødhity cooc̈h hädaa nocy njaay. Mijts hädaa nocy nyajnäguexaam̱by pønjaty Diosmädiaꞌagymiäbøjp maa jaꞌa cajpt xiøhatiän Corinto, møød maa jaꞌa naax̱ xiøhatiän Acaya wiinduhm̱yhagajpt. </v>
<v b="2CO" c="1" v="2">Ween mijts jaꞌa Dios hoyhajt weenhajt xmioꞌoy møødä Jesucristo. Dios hajxy nDeedyhájtäm. Jesucristo hajxy nWiindsøṉhájtäm. </v>
<v b="2CO" c="1" v="3">Tsøgä Dios hajxy tehṉgajnä wiingudsähgǿøyyäm. Tsøc hajxy tehṉgajnä nämáayyäm Dioscujúꞌuyäp. Jaꞌa Jesucristo Tieedy jeꞌe. Jaanc̈h tehm̱ yhojioot jaꞌa Dios miøød. Xjiootcapxmøcpǿjcäm hajxy homiänaajä, </v>
<v b="2CO" c="1" v="4">hoy ñebiaty hajxy cu nja jajt cu nja habéjtäm. Paady hajxy jaduhṉ xjiootcapxmøcpǿjcäm, jaduhṉ hajxy hoy njootcapxmøcpøjtägájtsämd pønjaty häyohmbaatp. </v>
<v b="2CO" c="1" v="5">Hix̱, nebiä Jesucristo chaac̈hpøjquiän, jaanä jaduhṉ hajxy ndsaac̈hpǿjcämbä. Y coo jaꞌa Jesucristo hajxy nmøødhíjtäm tuꞌugmädiaꞌagy, paadiä Dios hajxy xjiaanc̈h tehm̱ jiootcapxmøcpǿjcäm. </v>
<v b="2CO" c="1" v="6">Coo højts ndsaac̈hpøcy, mänit højts Dios xjiootcapxmøcpøcy. Y jaduhṉ mijts njootcapxmøcpøjtägajtspä. Y jaduhṉ mijts Diosmädiaꞌagy nyajwiingapxǿꞌøwät neby hajxy jaduhṉ mnähwáꞌadsät. Coo mijts mdsaac̈hpǿjpät neby højts ndsaac̈hpøquiän, mänit mijts njootcapxmøcpǿgät neby hajxy jaduhṉ hoy mmeeꞌxtúgät. </v>
<v b="2CO" c="1" v="7">Nnajuøøby højts coo mijts mmeeꞌxtugaꞌañ, coo mijts Dios xjiootcapxmøcpøgaꞌañ, hoy miäduhṉ̃tiä mijts cu mja tsaac̈hpøc neby højts ndsaac̈hpøquiän. Nmøød højts jaꞌa tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="2CO" c="1" v="8">Mäguꞌughajpädøjc, chojpy højts njoot coo hajxy mnajuǿꞌøwät nebiaty højts jim̱ ndsaac̈hpøjcy maa jaꞌa naax̱ jaduhṉ xiøhatiän Asia. Hanax̱iä højts jim̱ njajty nhabejty. Jaanc̈h tehm̱ jiootmayhajp højts hänajty. Høxtä mänaaṉ højts jaduhṉ coo ndijy højts hänajty jim̱ nhoꞌogaꞌañ, </v>
<v b="2CO" c="1" v="9">coo ndijy hänaꞌc hänajty tøø quiojyquiapxytiuṉ̃ coo højts hänajty xyaghoꞌogaꞌañ. Paady højts jaduhṉ njajty nhabejty, jaduhṉ højts nnajuǿꞌøwät coo jagooyyä Dios xñäwáꞌanät, cab højts hamdsoo hoy nniñäwaꞌanǿøjät. Haa caꞌa, Dios jaduhṉ yagjujypiøjtägajtsp jaꞌa tøø yhóꞌoguiäbä. </v>
<v b="2CO" c="1" v="10">Xñäwaaṉ højts jaꞌa Dios coo højts hänaꞌc hänajty jim̱ xjia yaghoꞌogaꞌañ. Homiänaajä højts jaduhṉ xñäwaꞌanaꞌañ. Nmøød højts jaꞌa tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="2CO" c="1" v="11">Nax̱y mijts jaꞌa Dios mdehm̱ piaꞌyáꞌaxät maa højtscøxpän. Jaduhṉ højts mijts hoy xpiuhbédät. Coo jäyaꞌayhajxy nämay Dyiospaꞌyáꞌaxät maa højtscøxpän, mänit højts jaꞌa Dios xñäwaꞌanaꞌañ, mänitä jäyaꞌay jaꞌa Dios hajxy nämay ñämaꞌawaꞌañ “Dioscujúꞌuyäp”, jeꞌeguiøxpä coo højts Dios hoyhajt weenhajt xmioꞌoy. </v>
<v b="2CO" c="1" v="12">Jootcujc højts nnijiäwøꞌøyii coo højts hoy tøø njäyaꞌayhaty maa mijtsän hädaa yaabä naax̱wiin. Dios højts jaduhṉ xpiädaac coo højts hoy njäyaꞌayhádät. Jaayaꞌay højts xyhijxp coo højts hoy njaanc̈h jäyaꞌayhaty. Xpiuhbejp højts jaduhṉ neby højts hoy njaac jäyaꞌayhádät. Cab højts hamdsoo hoy nhojiäyaꞌayhádät. </v>
<v b="2CO" c="1" v="13-14">Hix̱, howyiinjuøøñä mijts tøø nnäjaayøꞌøy, caj chipjatiä. Caj mijts mänaa tøø nwiinhøøñ. Tøø højts nmädiaꞌagy hajxy siémpräm xwyiinjuøøyyä. Chojpy højts njoot coo hajxy caꞌxy mwiinjuǿꞌøwät, jaduhṉ hajxy mxooṉdáꞌagät maa højtscøxpän coo jaꞌa Jesucristo hänajty quiädaactägatsaꞌañ. Jeꞌe hajxy nWiindsøṉhájtäm. Mänit højts nxooṉdaꞌagaam̱bä maa mijtscøxpän. </v>
<v b="2CO" c="1" v="15">Nmǿødhøch tøyhajt jaduhṉ coo højts nmädiaꞌagy hajxy caꞌxy xwyiinjuøꞌøwaaṉä, páadyhøch hijty tøø nja wiinmay coo mijts jadähooc nøcxy cu nguhijxy. Jaduhṉ hajxy jadähooc cu nxooṉdáacäm nägøx̱iä. </v>
<v b="2CO" c="1" v="16">Hix̱, nøcxáam̱bøch hijty jim̱ maa jaꞌa naax̱ jaduhṉ xiøhatiän Macedonia, y jim̱ mijts hijty nduꞌuguhixaꞌañ Corinto. Y cooc̈h hijty nwiimbidaaṉnä Macedonia, mänit mijts hijty jadähooc nduꞌuguhixáaṉgombä cooc̈h hijty jim̱ nnøcxaꞌañ maa jaꞌa naax̱ jaduhṉ xiøhatiän Judea. Jim̱ mijts jaduhṉ cu xpiuhbejty. </v>
<v b="2CO" c="1" v="17">Pero cabä Dios jaduhṉ miänaaṉ̃ cooc̈h jim̱ cu nminøøyy maa mijtsän. Caꞌa yhamdsoojóotøch jim̱ tøø ngaꞌa naxøꞌøy. Cab jaduhṉ yhoyyä coo hajxy mmänáꞌanät cóogøch tyijy jaduhṉ nduꞌugcapxy nmetscapxy, cooc̈h jim̱ tøø ngaꞌa naxøꞌøy. Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy caꞌa mäbøjpä, jeꞌeds hajxy tuꞌugcapxp metscapxp, caꞌa yhøøc̈hä. </v>
<v b="2CO" c="1" v="18">Dios højts xyhijxp coo højts ngaꞌa høhṉdaꞌagy. Cab højts mijts mänaa tøø nmøødtuꞌugcapxy tøø nmøødmetscapxy. </v>
<v b="2CO" c="1" v="19">Hix̱, jaꞌa Jesucristo, jaꞌa Dioshuung, cab jeꞌeduhṉ mänaa tiuꞌugcapxy mietscapxy. Homiänaajä tiømiädiaꞌagy. Y coo højts mijts nyajwiingapxøøyy jaꞌa Jesucristocøxpä, paady højts ngaꞌa tuꞌugcapxy ngaꞌa metscapxy, ni høøc̈h Pablo, ni hermano Silvano, ni hermano Timoteo. </v>
<v b="2CO" c="1" v="20">Waam̱batiä Dios jecy miänaaṉ̃ coo hänajty yajtøjiadaꞌañ, cøjx jaduhṉ tiøjiaty jaꞌa Jesucristocøxpä. Y coo højts jaꞌa mädiaꞌagy nmäbǿjcäm jaꞌa Jesucristocøxpä, jaduhṉä Dios møj jaanc̈h nbädáacäm. </v>
<v b="2CO" c="1" v="21">Pero jaꞌa Dios hajxy xpiuhbéjtäm nebiä Jesucristo hajxy jaduhṉ nmøødhíjtämd tuꞌugmädiaꞌagy tehṉgajnä, møød højts møød mijts nägøx̱iä. Jaanä Dios højts jaduhṉ xwiinguejxpä coo højts jaꞌa miädiaꞌagy nyajwáꞌxät. </v>
<v b="2CO" c="1" v="22">Xyaghijp højts jaꞌa Dios quiøꞌøjooty jaꞌa yhEspírituhaam. Xyhuunghajp højts jaduhṉ. Xmióoyyäm jaꞌa tøyhajt hajxy jaduhṉ coo hajxy homiänaajä xcwieendähadáaṉäm. </v>
<v b="2CO" c="1" v="23">Dios jaꞌa tøyhajt møød cooc̈h ngaꞌa høhṉdaꞌagy. Páadyhøch jim̱ tøø ngaꞌa naxøꞌøy Corinto maa mijtsän, cábøch njoot hänajty chocy coo mijts nhójät. </v>
<v b="2CO" c="1" v="24">Pero cab højts mijts nhaneꞌemaꞌañ nebiatiä Diosmädiaꞌagy hajxy mmäbǿgät. Hix̱, nnajuøøby højts jaduhṉ coo hajxy hamuumduꞌjoot mmäbøcy. Nja wiꞌi piuhbedaam̱by højts mijts jaduhṉ nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy maas hoy mbanǿcxät. Jaduhṉ hajxy maas jootcujc mhídät. </v>
<v b="2CO" c="2" v="1">Mänáajøch jim̱ nhuug hoobiän maa mijtsän, mänítøch mijts nhojy jeꞌeguiøxpä coo hajxy hänajty hoy mgaꞌa tuṉ̃. Jootmayhájtäbøch jim̱ nwiimbijty. Hoorä, tøøc̈h nmädoyhájcombä coo hajxy hoy mgaꞌa túuṉgombä. Tøøc̈h nwiinmahñdyhaty cooc̈h jim̱ ngaꞌa tsoj nøcxtägatsaꞌañ maa mijtsän, coo mijts jim̱ nnäꞌä hojtägátsät. </v>
<v b="2CO" c="2" v="2">Hix̱, coo mijts nhojtägátsät, mänítøch jadähooc njootmayhadaꞌañ. Pero chójpiøch njoot jaduhṉ coo hajxy hoy mdúnät. Jadúhṉhøch jootcujc nhídät. </v>
<v b="2CO" c="2" v="3-4">Mänáajøch mijts jayøbajt nhuuc näjaayøøbiän, mänit mijts nmägapxy nhanehm̱y coo jaꞌa mhaxøøgcuhdujt hajxy mnajtshixǿꞌøwät. Jaanc̈h tehm̱ jiootmayhájpøch hänajty coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty hoy mgaꞌa panøcxy. Høxtä jǿøyyhøch jaduhṉ. Paady mijts jaduhṉ nmägapxy nhaneꞌemy nocyhaam, njaanc̈h tehm̱ chojpy mijts jaduhṉ. Cábøch njoot chocy coo hajxy mjootmayhádät. Coo jaꞌa mhaxøøgcuhdujt hajxy mnajtshixǿꞌøwät nébiøch cham̱ nmägapxy nhaneꞌemiän nocyhaam, mänítøch jim̱ jootcujc nnøcxaꞌañ maa mijtsän. Coo mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy hoy cu mbanøcxy, cábøch jaduhṉ mänaa cu njootmayhajty. Nnajuǿøbiøch jaduhṉ coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hoy mja wiꞌi pianøcxaꞌañ. Y coo hajxy jaduhṉ hoy mbanǿcxät, jaduhṉ hajxy nägøx̱iä jootcujc nhíjtämd, møød høøc̈h møød mijts. </v>
<v b="2CO" c="2" v="5">Jaꞌa mijts mmäguꞌughajpä jaꞌa tøø quiädiéeyäbä, nägøx̱iä hajxy jaduhṉ tøø xñägädieeyǿøyyäm, caꞌa yhøøc̈hähajtiä nidiuhm̱. Pero cábøch nmänaꞌañ coo hanax̱iä tøø quiädieey. Hix̱, cábøch hanax̱iä nyajtsähdiunaꞌañ. </v>
<v b="2CO" c="2" v="6">Hoorä, tøø jaꞌa mmäguꞌughajpähajxy chaac̈hpøcy. Tuꞌugwiinmahñdy hajxy mnibiaatä, paadiä mmäguꞌughajpä hajxy myajcumädooyy. Hoorä, tøø jaduhṉ chaac̈hpøjnä. </v>
<v b="2CO" c="2" v="7">Hahixøøby hajxy jaduhṉ mmäméeꞌxnät. Jaduhṉ hoy jiootcugǿøguiumbät, y cab jaduhṉ hanax̱iä jiootmayhádät. </v>
<v b="2CO" c="2" v="8">Coo hajxy jaduhṉ mmäméeꞌxnät, myajcøxøꞌøgaam̱by hajxy jaduhṉ coo hajxy mjaanc̈h tehm̱ chocy. </v>
<v b="2CO" c="2" v="9">Paady mijts jayøbajt nnäjaayøøyy, nhijxmajts mijts jaduhṉ pø tøyhájthøch nmädiaꞌagy hajxy hänajty xmiäbøgaaṉä hamuumduꞌjoot. </v>
<v b="2CO" c="2" v="10">Pønjaty mijts mmämeeꞌxyp, jaanä jadúhṉhøch nmämeeꞌxaam̱bä. Haa caꞌa, pø tøøc̈h hänaꞌc nmämeeꞌxy, páadyhøch tøø nmämeeꞌxy, jaduhṉ mijts jootcujc mhídät. Jesucrístøch jaduhṉ xyhijxp cooc̈h ngaꞌa høhṉdaꞌagy. </v>
<v b="2CO" c="2" v="11">Coo hajxy jaduhṉ nnimiäméeꞌxämd, cabä møjcuꞌugong miäjädáꞌagät maa højtscøxphájtäm. Nnajuǿøyyäm hajxy coo jaꞌa møjcuꞌugong jiaanc̈h tehm̱ miäwiinhøøñ. </v>
<v b="2CO" c="2" v="12">Cooc̈h jim̱ nmejch maa jaꞌa cajpt jaduhṉ xiøhatiän Troas Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä jaꞌa Jesucristocøxpä, nbáathøch hawaꞌadspä cooc̈h jim̱ ndägǿꞌøwät Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä. </v>
<v b="2CO" c="2" v="13">Pero cooc̈hä hermano Tito jim̱ ngaꞌa paaty maa jaꞌa hermanodøjc‑hajxiän, mänítøch ndägøøyy jootmayhajpä. Mänítøch nwiimbijnä. Mänítøch nnøcxy maa jaꞌa naax̱ jaduhṉ xiøhatiän Macedonia. </v>
<v b="2CO" c="2" v="14">Dioscujúꞌuyäp jaꞌa Dios coo højts xpiuhbety, coo højts xyaghity tuꞌugmädiaꞌagy møødä Jesucristo. Jaduhṉ højts jaꞌa Dios xpiuhbety coo højts jaꞌa møjcuꞌugong ngaꞌa yajmäjädaꞌagy majaty højts jaꞌa Diosmädiaꞌagy nyajwaꞌxy jaꞌa Jesucristocøxpä. Homiädoonä jaꞌa jäyaꞌayhajxy miädoy nebiaty højts nyajwiingapxøꞌøy. </v>
<v b="2CO" c="2" v="15-16">Xquiumaaby højts jaꞌa Dios coo højts jaꞌa miädiaꞌagy nyajwaꞌxä jaꞌa Jesucristocøxpä. Pønjaty hoy mädoob, pønjaty mäbøjp, jeꞌeds nähwaꞌadsaam̱b. Jugyhadaam̱b hajxy jeꞌeduhṉ cøjxtaꞌaxiøø nebiä Dios jiugyhatiän. Pero pønjaty hoy caꞌa mädoob, pønjaty caꞌa mäbøjp, cab hajxy jaduhṉ ñähwaꞌadsaꞌañ. Jeꞌeds hajxy haxøøgtuum nøcxy miähmøꞌøwaꞌañ. Caj pøṉ yhamdsoo jadaꞌañ Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌx. </v>
<v b="2CO" c="2" v="17">Højts mäbøcypiä njajpy jeꞌeguiøxpä coo højts jaꞌa Dios xwyiinguejxy. Hamuumduꞌjoot højts nduṉ̃ jeꞌeguiøxpä coo højts jaꞌa Jesucristo tuꞌugmädiaꞌagy nmøødhity. Xyhijxp højts jaꞌa Dios jaduhṉ coo højts hoy nduṉ̃. Jii hänaꞌc näjeꞌe, cab hajxy hoy tiuṉ̃. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy tyijy hajxy yajwaꞌxyp. Pero yhamdsoo mädiaꞌagy hajxy wyiꞌi miädiaacypy, jeꞌeguiøxpä coo hajxy jia wiꞌi quiänaarhadaꞌañ. Højts, cab højts jaduhṉ nbahix̱y. </v>
<v b="2CO" c="3" v="1">Cab hajxy mmänáꞌanät coo tyijy højts nniguiumayii nebiä hänaꞌc ñiguiumayiijän, jaꞌa yhamdsoo mädiaꞌagy hajxy miäwädijpiä. Coo hajxy hänajty maa ñøcxaꞌañ, mänitä hermanodøjc hajxy ñämaꞌay coo nocy hajxy jaduhṉ ween yhädiúuṉäxä cooc tyijy jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hoy tøø yajwaꞌxy. Pero højts, cab højts jaduhm̱bä nocy nyajmaajiaty, ni coo mijts nyaghíxät, ni coo mijts xmióꞌowät. </v>
<v b="2CO" c="3" v="2">Hoy piøṉä ñajuøꞌøy coo højts jaꞌa Diosmädiaꞌagy hoy nyajwaꞌxy. Haa caꞌa, tøø jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mmäbøcy mänaa højts jim̱ hoy nyajnähixøꞌøyän. Hix̱, njaanc̈h tehm̱ chojpy højts mijts hamuumduꞌjoot. Homiänaajä højts mijts njahmiejtstaꞌagy. </v>
<v b="2CO" c="3" v="3">Coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy tøø mmäbøcy, jaduhṉä cuꞌug jaꞌa tøyhajt hajxy miøødä coo højts jaꞌa Jesucristo jaduhṉ xwyiinguejxy maa mijtscøxpän, coo højts mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy nyajwiingapxǿꞌøwät. Jujcy jaꞌa Dios. YhEspírituhaam jaꞌa Dios hajxy xyajmäbøjcy. Jaduhṉ miäbaady coo jaꞌa Jesucristo tøø yuugjaay maa jaꞌa jäyaꞌay quiorazoncøxphajxiän. Cab jaduhṉ tøø yuugjaay tsaagøxp tintahaam nebiä Dios jecy yuugjahyyän tsaagøxp maa jaꞌa tuṉ xiøhatiän Sinaí. </v>
<v b="2CO" c="3" v="4">Paady højts jaduhṉ nmänaꞌañ, nmøød højts jaꞌa tøyhajt coo højts jaꞌa Jesucristo xwyiinguejxy. </v>
<v b="2CO" c="3" v="5">Pero cab højts tii njadaꞌañ hamdsoo. Dios højts jaduhṉ xpiuhbejp coo højts njádät. </v>
<v b="2CO" c="3" v="6">Jaayaꞌay højts jaduhṉ tøø xyajnähdijy coo højts jaꞌa hawiinjem̱ybiä mädiaꞌagy nyajwáꞌxät jaꞌa Jesucristocøxpä. Hädaa hawiinjem̱ybiä mädiaꞌagy, yhEspírituhaam højts jaꞌa Dios tøø xmioꞌoy. Cabä Dios tøø jiahñä tsaagøxp nebiä jecyquiuhdujt jecy jiahyyän tsaagøxp. Yøꞌø jecyquiuhdujt, cab jaduhṉ pøṉ hoy quiudiunaꞌañ, paady hijty pøṉ quiaꞌa pädsøm̱aꞌañ haxøøgtuum. Pero coo jaꞌa hawiinjem̱ymiädiaꞌagy hajxy mmäbǿgät, mänitä Dios hajxy xyagjugyhádät cøjxtaꞌaxiøø yhEspírituhaam neby jeꞌe jiugyhatiän. </v>
<v b="2CO" c="3" v="7">Hoorä, coo jaꞌa Dios jaꞌa jecyquiuhdujt jiahy tsaagøxp, høxtä haam̱b høxtä tsämaam̱b jaꞌa Moisés jaꞌa wyiin jiøjp hänajty, høxtä cabä israelita jaꞌa Moisés jaꞌa wyiin jiøjp hajxy hänajty hoy yheebaaṉä. Pero paquiä jaꞌa Moisés jaꞌa wyiin jiøjp jaduhṉ ñäꞌä haaṉ̃ ñäꞌä tsämaam̱y. Paadiä Moisés jaꞌa wyiin jiøjp hänajty yhaṉ̃ chämam̱y, tøø jaꞌa Moisés hänajty yhoy jim̱ Dioswiinduum maa jaꞌa Dios hänajty tøø quiädaꞌaguiän jim̱ tuṉgøxp. Y møcmäjaa jaꞌa Dios jiaanc̈h tehm̱ miøød. Hoorä, yøꞌø jecyquiuhdujt, cab jaduhṉ pøṉ hoy quiudiunaꞌañ, paady hijty pøṉ quiaꞌa pädsøm̱aꞌañ haxøøgtuum. </v>
<v b="2CO" c="3" v="8-9">Hoorä, coo jaꞌa Dios jaꞌa Moisés jaꞌa wyiin jiøjp jecy yaghaaṉä yajtsämaam̱ä, jaduhṉä Dios yajcähxøꞌcy coo møcmäjaa miøødä. Y coo jaꞌa Dios jaꞌa hawiinjem̱ymiädiaꞌagy tøø yejnä coo hajxy tøø xpiädáacäm hawaꞌadstuum, jaꞌa yhEspírituhaam jaꞌa Dios jaꞌa hawiinjem̱ymiädiaꞌagy tøø yecy. Jaduhṉä Dios maas hoy tøø yajcähxøꞌøgy coo møcmäjaa miøødä. Hix̱, hoy‑yagjuøøñä jaꞌa Moisés jaꞌa wyiin jiøjp jecy yhaaṉ̃ chämaam̱y. Maas hanax̱iä jaꞌa hawiinjem̱ymiädiaꞌagy yhoy‑yagjuøøñä, jaꞌa højts nyajwaꞌxypä. </v>
<v b="2CO" c="3" v="10-11">Jaduhṉ quiähxøꞌøgy coo jaꞌa jecyquiuhdujt jaduhṉ quiaꞌa jaty tsoobaatnä. Jaꞌa hawiinjem̱ymiädiaꞌagy jaꞌa Jesucristocøxpä, jeꞌeds jaduhṉ tsoobáatnäp. Y cab jaduhṉ mänaa tiägoyyaꞌañ. </v>
<v b="2CO" c="3" v="12">Tøyhajt jaduhṉ, paady højts ngaꞌa tsähdiuṉ̃ mänaa højts jaꞌa Diosmädiaꞌagy nyajwaꞌxiän, ni ngaꞌa mädsähdiuñii højts jaduhṉ. </v>
<v b="2CO" c="3" v="13">Hix̱, haam̱b tsämaam̱bä Moisés jaꞌa wyiin jiøjp hänajty coo jaꞌa Dios jaꞌa Moisés jaꞌa miädiaꞌagy miooyy. Mänitä Moisés jaꞌa cuꞌug jaꞌa Diosmädiaꞌagy yajwiingapxøøyy. Coo jaꞌa Moisés miädiaacpädøøyy, mänitä wit ñiyajwiinguwidsøøyyä, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa wyiin jiøjp hänajty jejcy quiaꞌa hanaaṉnä quiaꞌa tsämam̱aaṉnä. Paady jaduhṉ miädsähdiuuṉä. Hix̱, yhixaam̱biä israelita jaꞌa Moisés hajxy hänajty coo jaꞌa Moisés jaꞌa wyiin jiøjp hänajty quiaꞌa haaṉnä quiaꞌa tsämaam̱nä. </v>
<v b="2CO" c="3" v="14-16">Pero jaꞌa israelitahajxy, jaanc̈h tehm̱ quiuhxex̱ hajxy hänajty, cab hajxy hänajty miädiaꞌagywyiinjuøꞌøy. Høxtä cham̱näbaadyñä hajxy jaduhṉ quiuhxex̱ä. Coo jaꞌa jecyquiuhdujt hajxy mänaa miädoy, cab hajxy jaduhṉ wyiinjuøꞌøy, jaꞌa Moisés jecy miädiáacäbä. Mänit hajxy jaduhṉ wyiinjuǿꞌøwät coo hajxy hänajty tøø miäbøcy hamuumduꞌjoot jaꞌa Jesucristocøxpä. Jeꞌe hajxy nWiindsøṉhájtäm. </v>
<v b="2CO" c="3" v="17">Hoorä, tuꞌugjuøhñdy jaꞌa Jesucristo yhity møødä Tieediä yhEspíritu. Y coo hajxy nmäbǿjcäm jaꞌa Jesucristocøxpä, jaduhṉä cuhdujt hajxy xmióoyyäm coo Dios hajxy nbaꞌyáax̱ämd. </v>
<v b="2CO" c="3" v="18">Hoorä, pønjaty jaduhṉ hamuumduꞌjoot mäbøjp jaꞌa Jesucristocøxpä, tøø hajxy ngøx̱y wiinjuǿøyyäm coo jaꞌa Jesucristo miøjjä jiaanc̈hä. Tehṉgajnä jaꞌa Jesucristo hajxy xyaghaguipxyjatiǿøyyäm neby jeꞌe yhitiän. Hix̱, tuꞌugjuøhñdy jeꞌe yhity møødä Tieediä yhEspíritu. </v>
<v b="2CO" c="4" v="1">Hojioot jaꞌa Dios jiaanc̈h tehm̱ miøød, paady højts tøø xwyiinguex̱y coo højts jaꞌa miädiaꞌagy nyajwáꞌxät jaꞌa Jesucristocøxpä. Paady højts ngaꞌa jootmayhaty ni mänaa. </v>
<v b="2CO" c="4" v="2">Nyejpy højts jaꞌa tøyhajt coo højts jaꞌa Diosmädiaꞌagy nyajwaꞌxy. Cab højts jaduhṉ mänaa nhøhṉdaꞌagy. Ñajuøøbiä cuꞌughajxy jaduhṉ coo højts mänaa ngaꞌa nhøhṉdaꞌagy. Xyhijxp højts jaꞌa Dios jaduhṉ. Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy høhṉdaacpä, cabä Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌxy yajwaꞌxy. Yhamdsoo mädiaꞌagy hajxy jaduhṉ yajmämädiaagøøby magämaa. Hoc̈hähdiuuṉnä hajxy jaduhṉ jiatcøꞌøy. Pero højts, jaꞌa tøyhajt højts nmädiaacypy. </v>
<v b="2CO" c="4" v="3">Cabä jäyaꞌay jaꞌa mädiaꞌagy hajxy nägøx̱iä wyiinjuøꞌøy, jaꞌa højts jaduhṉ nyajwaꞌxypä jaꞌa Jesucristocøxpä. Paady hajxy jaduhṉ quiaꞌa wiinjuøꞌøy coo hajxy haxøøgtuum wiädity. </v>
<v b="2CO" c="4" v="4">Paadiä Diosmädiaꞌagy hajxy quiaꞌa mäbøgaꞌañ, tøø jaꞌa wyiinmahñdyhajxy piädáacäxä haxøøgtuum jaꞌa møjcuꞌugóngäm, jaꞌa yaa hanehm̱bä hädaa yaabä naax̱wiin. Coo jaꞌa wyiinmahñdyhajxy tøø piädáacäxä haxøøgtuum, paadiä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy quiaꞌa wiinjuøꞌøwaꞌañ maa jaduhṉ myiṉ̃än cujaay coo jaꞌa Jesucristo møcmäjaa miøødä. Tuꞌugmädiaꞌagy jaꞌa Jesucristo yhity møødä Tieedy. </v>
<v b="2CO" c="4" v="5">Coo højts jaꞌa Diosmädiaꞌagy nyajwaꞌxy, jaꞌa Jesucristo højts nmädiaacypy coo hajxy nägøx̱iä nWiindsøṉhájtäm. Cab højts jaduhṉ nyajcumayaꞌañ. Jaduhṉ højts njoot chocy coo højts mijts nbuhbédät, jeꞌeguiøxpä coo højts jaꞌa Jesucristo nWiindsøṉhaty. </v>
<v b="2CO" c="4" v="6">Dios jecy mänaaṉ coo jøøn jiájät hagoodstuum. Cahnä jaꞌa naax̱wiimbä hänajty yhoyøꞌøy. Jaayaꞌay højts jaꞌa miädiaꞌagy jaduhṉ tøø xyajwiinjuøꞌøy coo jeꞌe møcmäjaa miøødä. Coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xyajnähwaats tøø xyajcuhwáatsäm, jaduhṉ hajxy nyajnajuǿøyyäm coo jaꞌa Dios møcmäjaa miøødä. </v>
<v b="2CO" c="4" v="7">Jaayaꞌay højts tøø xwyiinguex̱y coo højts jaꞌa miädiaꞌagy nyajwáꞌxät jaꞌa Jesucristocøxpä. Jaanc̈h tehm̱ choobaatp jaꞌa miädiaꞌagy jaduhṉ. Højts, cab højts møcmäjaa nhamdsoo møødä. Dios højts jaduhṉ xpiuhbejp coo højts jaꞌa miädiaꞌagy nyajwáꞌxät. Coo højts jaduhṉ xpiuhbety, jaduhṉ yajnajuøꞌøy coo jaꞌa Dios møcmäjaa jiaanc̈h tehm̱ miøødä. </v>
<v b="2CO" c="4" v="8">Tøø højts häyohn may nmänax̱y nyajnax̱y, pero cab jaduhṉ tiehm̱ yhanax̱iä. Nax̱y højts ngaꞌa najuøꞌøy neby højts njatcǿꞌøwät, pero cab højts hanax̱iä njootmayhaty. </v>
<v b="2CO" c="4" v="9">Tøø højts hänaꞌc mayhooc xjia wiꞌi chaac̈htiunaꞌañ, pero cab højts jaꞌa Dios mänaa xñajtshixøꞌøy. Hoy højts hänaꞌc mayhooc tøø xjia häyoow̱hix̱y, cab højts nmøjpädaꞌagy. Hix̱, homiänaajä højts jaꞌa Dios jaduhṉ xcwieendähaty. </v>
<v b="2CO" c="4" v="10-11">Nebiä Jesucristo hijty mäjahñdiuum wiäditiän jabom̱‑jabom̱, jaanä jaduhṉ højts mäjahñdiuum nwädijpä homiänaajä. Jaꞌa Jesucristocøxpä højts hänaꞌc xjia wiꞌi yaghoꞌogaꞌañ. Pero cab højts Jesucristo xñäꞌägä nähducy. Hix̱, coo jaꞌa Jesucristo yhoꞌcy, mänit jiujypiøjtägajch. Mänit jim̱ ñøcxy maa jaꞌa Tieediä wyiinduumän. Jim̱ä møcmäjaa jädaꞌahaty miǿødänä. Paady højts jaduhṉ homiänaajä xcwieendähaty. </v>
<v b="2CO" c="4" v="12">Paady højts mäjahñdiuum nwädity coo højts Diosmädiaꞌagy nyajwaꞌxy. Coo jaꞌa Jesucristo jiugyhaty, paady hajxy xcwieendähájtäm homiänaajä. </v>
<v b="2CO" c="4" v="13">Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän coo tuꞌjäyaꞌay jecy miänaaṉ̃: “Nmäbǿjpiøch jaꞌa Diosmädiaꞌagy, páadyhøch jaꞌa Dios ngapxpaady”; jaanä jaduhṉ højts jaꞌa Diosmädiaꞌagy nmäbøjpä, paady højts jaꞌa Dios ngapxpaatpä. </v>
<v b="2CO" c="4" v="14">Coo jaꞌa Dios jaꞌa Jesucristo yagjujypiøjtägajch, jaꞌa nWiindsøṉhájtäm, jaduhṉ højts jaꞌa tøyhajt nmøødä coo højts xyagjujypiøjtägatsaam̱bä näguipxy møød mijts. Paadiä Dios hajxy xyagjujypiøjtägatsáaṉäm coo hajxy nhíjtäm tuꞌugmädiaꞌagy møødä Jesucristo. Mänitä Dios hajxy nägøx̱iä xyajnøcxáaṉäm jim̱ maa jaꞌa wyiinduumän näguipxy møød mijts. </v>
<v b="2CO" c="4" v="15">Paady højts häyohn nmänax̱y nyajnax̱y, chojpy højts njoot jaduhṉ coo mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy hamuumduꞌjoot mmäbǿgät cooc jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm. Jaanä jaduhṉ højts njoot chojpä coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy maas nämay jiaac mäbǿgät, weenä Dios hajxy nämay ñämaꞌay: “Dioscujúꞌuyäp”, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Dios hojioot jiaanc̈h tehm̱ miøødä. Y weenä Dios hajxy nämay ñämaabiä coo møcmäjaa jiaanc̈h tehm̱ miøødä. </v>
<v b="2CO" c="4" v="16">Nnajuøøby højts jaduhṉ coo jaꞌa Dios hajxy xyagjujypiøgáaṉäm, paady højts ngaꞌa jootmayhaty. Tehṉgajnä højts jaꞌa Dios møcmäjaa xjiaac moꞌoy maa højts njuøhñdycøxpän, hoy højts nniꞌx ngopc tehṉgajnä jia mäjay. </v>
<v b="2CO" c="4" v="17">Neby højts häyohn yaa nmänax̱y nyajnax̱iän, cab højts jejcy nmänax̱ nyajnaxaꞌañ. Y cab højts jaduhṉ njaty tsaac̈hpøcy. Coo højts jaduhṉ tøø njaty tøø nhabety, paadiä Dios jaꞌa mayhajt møj may tiunaꞌañ maa højtscøxpän cøjxtaꞌaxiøø. </v>
<v b="2CO" c="4" v="18">Pero cab højts jaduhṉ nmøjpädaꞌagy coo højts jaduhṉ yaa njaty nhabety hädaa yaabä naax̱wiin. Hix̱, paquiä højts nnäꞌä jaty nnäꞌä habety. Jim̱ højts njoot nbädaꞌagy maa jaꞌa Dios jaꞌa wyiinduumän. Cøjxtaꞌaxiøø hajxy jim̱ xyaghidáaṉäm. </v>
<v b="2CO" c="5" v="1">Tsipcøxp hajxy nhoꞌogáaṉäm ndägoyyáaṉäm. Pero nmøødhájtäm jaꞌa tøyhajt hajxy jaduhṉ coo jaꞌa Dios hajxy tøø xyajnähdíjjäm cooc hajxy jim̱ xyaghidáaṉäm maa jaꞌa wyiinduumän cøjxtaꞌaxiøø. Diósäts hajxy jim̱ xyaghidáaṉäm, caꞌa wyiingjäyaꞌayä hajxy jim̱ xyaghidáaṉäm. </v>
<v b="2CO" c="5" v="2">Coo hajxy yaa ndsaac̈hpǿjcäm hädaa yaabä naax̱wiin, paadiä njoot hajxy jaduhṉ tøø nbädáacäm coo hajxy jim̱ nnøcxáaṉäm tsajpootyp. </v>
<v b="2CO" c="5" v="3">Coo hajxy jim̱ ngóoꞌtämd, jaanc̈h tehm̱ jiootcujc hajxy jim̱ nnijiäwøꞌøwáaṉäm jim̱ Dioswiinduum. </v>
<v b="2CO" c="5" v="4">Mäduhṉ̃tiä hajxy yaa njaac híjtäm hädaa yaabä naax̱wiin, cab hajxy jootcujc nhíjtäm jeꞌeguiøxpä coo hajxy yaa ndsaac̈hpǿjcäm. Pero cab hajxy ndsójcäm coo hajxy paquiä nhoꞌc ndägóoyyämd. Jeꞌe hajxy ndsójcäm coo njugyhájtämd cøjxtaꞌaxiøø nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="2CO" c="5" v="5">Jaꞌa Diósäts hajxy jaduhṉ xyajnähdíjjäm coo hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm maa jaꞌa wyiinduumän. Tøø jaꞌa yhEspíritu hajxy jaduhṉ xyajnäguéjxäm coo hajxy jaduhṉ xmiøødhíjtämd tuꞌugmucy. Jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa Dios hajxy tøyhajt xjiaanc̈h yagjugyhadáaṉäm cøjxtaꞌaxiøø neby jeꞌe jiugyhatiän. </v>
<v b="2CO" c="5" v="6">Paady højts jootcujc nhity jabom̱‑jabom̱. Mäduhṉ̃tiä højts yaa njaac jugyhaty hädaa yaabä naax̱wiin, cab højts jim̱ ndsoj nøcxaꞌañ maa jaꞌa Jesucristo wyiinduumän. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="2CO" c="5" v="7">Hoy højts jaꞌa Jesucristo yaa ngaꞌa ja hix̱y hajujcy, nmäbǿjcäp højts jaꞌa miädiaꞌagy jaduhṉ. </v>
<v b="2CO" c="5" v="8">Cab højts nnäꞌägä jootmayhaty ni weeṉ̃tiä. Chojpy højts jaꞌa njoot coo højts nhóꞌogät, coo højts jim̱ nnǿcxät maa jaꞌa Jesucristo wyiinduumän. </v>
<v b="2CO" c="5" v="9">Cab højts nmøjpädaꞌagy pø hoꞌogaam̱b højts, ó pø cab højts ndsoj hoꞌogaꞌañ. Pero chojpy højts njoot jaduhṉ coo højts jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy hoy ngudiúuṉät. Jaduhṉ højts jaꞌa Jesucristo xquiumáyät. </v>
<v b="2CO" c="5" v="10">Hix̱, nägøx̱iä jaꞌa Jesucristo hajxy nøcxy nwiindänaꞌawáaṉäm. Mänit jaayaꞌay ñägapxaꞌañ pøṉ hänajty hoy tøø quiudiuṉ̃, pøṉ hänajty hoy tøø quiaꞌa cudiuṉ̃. Pønjaty hänajty hoy tøø quiudiuṉ̃, jeꞌeds jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt hajxy paadaam̱b. Pero pønjaty hänajty hoy tøø quiaꞌa cudiuṉ̃, quiumädow̱aam̱by hajxy jeꞌe. </v>
<v b="2CO" c="5" v="11">Nwiingudsähgøøby højts jaꞌa Jesucristo. Jia wiꞌi chojpy højts jaꞌa njoot jaduhṉ coo højts xquiumáyät. Nja wiꞌi yajmäbøgaam̱by højts jaꞌa cuꞌughajxy coo højts jaꞌa Jesucristo tøyhajt tøø xwyiinguex̱y. Ñajuøøbiä Dios coo højts jaꞌa miädiaꞌagy hamuumduꞌjoot ngudiuuṉä. Chójpiøc̈hä njoot jaduhṉ coo mijts mnajuǿøbiät coo højts jaꞌa Diosmädiaꞌagy hamuumduꞌjoot ngudiuṉ̃. </v>
<v b="2CO" c="5" v="12">Cab højts nyajcumayaꞌañ, hoy højts jaduhṉ nja niñänømyii coo højts jaꞌa Jesucristo tøø xwyiinguex̱y. Paady højts mijts jaduhṉ nhawáaṉäm, jaduhṉ mijts mnajuǿꞌøwät neby højts mijts xpiuhgapxǿꞌøwät coo højts hänaꞌc hänajty jaduhṉ tøø xñähwaam̱bety. Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy jaduhm̱bä, jeꞌe hajxy yajcopcøøby pø hoy yhamdsoo cuhdujt hajxy quiudiuṉ̃. Cab hajxy ñäꞌägädä wiinjuøꞌøy coo jaꞌa wyiinmahñdyhajxy quiaꞌa näꞌägädä hoyyä. </v>
<v b="2CO" c="5" v="13">Jaduhṉ højts hänaꞌc xñänøm̱y cooc tyijy højts nguhmäñøꞌøy coo højts jaꞌa Dios ndsocy. Diósäts højts xñajuøøby coo højts ngaꞌa cuhhiṉ̃ coo højts ngaꞌa cuhmäñøꞌøy. Hix̱, chojpy højts jaꞌa njoot jaduhṉ coo mijts jaꞌa Dios jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt xmióꞌowät. </v>
<v b="2CO" c="5" v="14">Coo højts jaꞌa Jesucristo xjiaanc̈h tehm̱ chójcäm, paady højts jaꞌa miädiaꞌagy ngudiúuṉäm hamuumduꞌjoot. Nmøødhájtäm jaꞌa tøyhajt hajxy jaduhṉ coo jaayaꞌay hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm nägøx̱iä. Xyajnähwáatsäm jaꞌa nbojpä ngädieeyhajtämhajxy. </v>
<v b="2CO" c="5" v="15">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm, paadiä nhamdsoo cuhdujt hajxy ngaꞌa yajtúuṉänä. Tsøgä miädiaꞌagy hajxy jaduhṉ cudiúuṉäm mäduhṉ̃tiä hajxy yaa njaac jugyhájtäm. Y coo jaꞌa Jesucristo jiujypiøjtägajch, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo hajxy xyagjugyhadáaṉäm cøjxtaꞌaxiøø nebiä Tieedy jiugyhatiän. </v>
<v b="2CO" c="5" v="16">Cab højts pøṉ nyajcopcøøñä pø mäyøøhajxy, pø häyoobhajxy. Jaꞌa Jesucristo, jaduhṉ højts hijty nhix̱y nebiä pajäyaꞌayän. Pero cab højts jaduhṉ nhijxnä nebiä pajäyaꞌayän. </v>
<v b="2CO" c="5" v="17">Hoorä, pønjaty jaꞌa Jesucristo tuꞌugjoot tuꞌugjuøhñdy møødhíjnäp, hawiinjem̱biä wiinmahñdy hajxy jaduhṉ miøødhájnäp. Tøø jaꞌa yhaxøøgwiinmahñdy hajxy jaduhṉ yhøx̱hijxnä. </v>
<v b="2CO" c="5" v="18-19">Jaꞌa Dios jaduhṉ mänaaṉ coo hawiinjem̱biä wiinmahñdy hajxy nmøødhájtämd. Y coo jaꞌa Jesucristo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm, jaduhṉä Dios jaꞌa nbojpä ngädieey hajxy xyajnähwáatsäm. Jaduhṉ hajxy xmiøødnijiootpáatäm. Y højts jaduhṉ tøø xwyiinguex̱y coo højts jaꞌa miädiaꞌagy jaduhṉ nyajwáꞌxät coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, y coo jaꞌa Dios hajxy xyajnähwáatsäm, y coo jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ xmiøødnijiootpaadáaṉäm. </v>
<v b="2CO" c="5" v="20">Jaꞌa Dios højts tøø xwyiinguex̱y coo højts jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy nyajwáꞌxät. Jaduhṉ højts tøø xñämaꞌay coo højts mijts nmänuuꞌxtáꞌagät coo miädiaꞌagy hajxy mmäbǿjcät. Jaduhṉä Dios hajxy xyajnähwáꞌadsät. Jaduhṉ hajxy ween xmiøødnijiootpaadǿøjät. </v>
<v b="2CO" c="5" v="21">Cabä Jesucristo jaꞌa Dios mänaa miägädiehy. Pero coo Dios hajxy xjiaanc̈h tehm̱ chójcäm, paady miänaaṉ̃ coo jaꞌa Jesucristo jaꞌa nbojpä ngädieeyhajxy xchømǿꞌcämd. Y coo jaꞌa Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm, jaduhṉä Dios hajxy xyajnähwáatsäm. Jaduhṉ hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum. </v>
<v b="2CO" c="6" v="1">Tøø jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mmäbøcy, paadiä Dios jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt hajxy tøø xmioꞌoy. Højts mijts nmänuuꞌxtaacypy coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hoy mgudiúnät. Paady mijts jaduhṉ nmänuuꞌxtaꞌagy, coo højts jaꞌa Dios nmøødtuṉ̃. </v>
<v b="2CO" c="6" v="2">Hix̱, jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: Tøøc̈h nyajnähdijy mänáajøch miic̈h jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt hawiinmats nmóꞌowät. Cooc̈h miic̈h mänit xpiaꞌyáꞌaxät, mänítøch miic̈h nmädów̱ät. Mänit nbuhbédät. Mänit nyajnähwaꞌads nyajcuhwáꞌadsät, nøm̱ä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ. Hoorä, tøø yhabaatnä coo jaꞌa Dios hajxy nbaꞌyáax̱ämd. Jaduhṉä Dios hajxy xyajnähwaats xyajcuhwáatsämd. </v>
<v b="2CO" c="6" v="3">Maa højts jaꞌa Diostuuṉg nduṉ̃än, hoy højts njäyaꞌayhaty. Hix̱, cab højts ndsocy coo højts pøṉ xñähwaam̱bédät. </v>
<v b="2CO" c="6" v="4">Hoy højts jaꞌa Diostuuṉg njaanc̈h tuṉ̃. Nmeeꞌxtujpy højts hoy tyiijä, hoy ñejpiä højts nja jaty nja habety. Hanax̱iä højts tøø ndsaac̈hpøcy. Tøø højts häyohn mayhooc nmänax̱y nyajnax̱y. </v>
<v b="2CO" c="6" v="5">Tøø højts mayhooc nyajwobhoꞌogy. Tøø højts mayhooc nyajtsum̱y. Tøø højts jaꞌa cuꞌug mayhooc xñäbädøꞌøgy. Tøø højts mayhooc nhanuuꞌxøꞌøy jaꞌa Diosmädiaꞌagyquiøxpä. Tøø højts jamiaꞌay nhity mayhooc jaꞌa Diosmädiaꞌagyquiøxpä. Tøø højts mayhooc jaguiay jayhuꞌugy nhijpä. </v>
<v b="2CO" c="6" v="6">Coo højts jaꞌa Diostuuṉg nduṉ̃, cab højts haxøøgwiinmahñdy nnäꞌägä møødä. Nwiinjuøøby højts jaꞌa Diosmädiaꞌagy. Meeꞌxxieemy højts nhity, cab højts tii nmøjpädaꞌagy. Hojioot højts nmøød. Hix̱, jaꞌa Dioshespíritu højts nmøød. Hamuumduꞌjoot højts jäyaꞌay jaduhṉ ndsocy nbaꞌhäyoy. </v>
<v b="2CO" c="6" v="7">Nyajwaꞌxyp højts jaꞌa tøyhajt. Jaꞌa Diosmäjaa højts nmøød. Jaanc̈h tehm̱ yhoy højts njäyaꞌayhaty nebiä Dios choquiän. Jaduhṉ højts jaꞌa haxøøgpä ngaꞌa yajmäjädaꞌagy. </v>
<v b="2CO" c="6" v="8">Näjeꞌeyyä højts jäyaꞌay jaduhṉ xwyiingudsähgøꞌøy. Näjeꞌe højts xquiaꞌa tsocy xquiaꞌa meeꞌxy. Näjeꞌe højts xquiumay, näjeꞌe højts xñähojy. Tømiädiaacp højts, hoy højts jäyaꞌay näjeꞌe xjia nänøm̱y cooc tyijy højts nhøhṉdaꞌagy. </v>
<v b="2CO" c="6" v="9">Hoy højts jaꞌa tsaanguꞌug xjia hix̱yhaty, cab højts hänaꞌc näjeꞌe xmiämøj xmiämayøꞌøy. Mäjahñdiuum højts njaanc̈h tehm̱ wiädity, høxtä xyaghoꞌogaam̱b højts jäyaꞌay. Pero jaꞌa Dios højts jaduhṉ xcwieendhajp. Tøø højts jaꞌa Dios xyajcumädoy, pero cabä Dios jaduhṉ miänaꞌañ coo højts nhóꞌogät. </v>
<v b="2CO" c="6" v="10">Jootcujc højts nnäꞌägä hity homiänaajä, hoy højts wiingumänaajaty nja mänax̱y nja yajnax̱y. Hoy højts nja häyoy, nyajnähixøøby højts jaꞌa jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy nämay, jaduhṉä hoyhajt jaꞌa weenhajt hajxy piáadät. Hoy højts tii ngaꞌa ja møødä, Dios højts xmiooby tijaty højts nyajmaajiajpy. </v>
<v b="2CO" c="6" v="11">Mäguꞌughajpädøjc, jaꞌa mijts jim̱ hijpä Corintos, mijts jaduhṉ nmägapxyp. Tøø mijts ngøx̱y hawáaṉäm nebiaty højts jaꞌa mädiaꞌagy nmøødä. Njaanc̈h tehm̱ chojpy højts mijts jaduhṉ. </v>
<v b="2CO" c="6" v="12">Nja wiꞌi miøødnijiootpaadáaṉäp højts mijts. Cab højts nnajuøꞌøy pø jaduhṉ mijts xjiäwøøbiä. </v>
<v b="2CO" c="6" v="13">Tuṉä mayhajt hajxy, tsøc hajxy nijiootpáatäm. Jaduhṉ mijts nmägapxy nebiä huungän. </v>
<v b="2CO" c="6" v="14">Cab hajxy mmøødwädijmúgät pøṉ jaꞌa Diosmädiaꞌagy caꞌa mäbøjp, coo hajxy jaduhṉ mnäꞌä pahíjxpät neby hajxy yhaxøøgwäditiän. Hix̱, pønjaty jaꞌa Diosmädiaꞌagy mäbøjp, hoy hajxy quiudiuṉ̃. Hawaꞌadstuum hajxy jeꞌe. Pero pønjaty caꞌa mäbøjp, cab hajxy quiudiuṉ̃. Wiing jaꞌa wyiinmahñdyhajxy. Haxøøgtuum hajxy jeꞌebä. </v>
<v b="2CO" c="6" v="15">Hix̱, cabä Jesucristo tuꞌugmädiaꞌagy yhity møødä møjcuꞌugong. Jaanä jäduhṉduhm̱bä, pøṉ jaꞌa Diosmädiaꞌagy mäbøjp, cab hajxy tuꞌugmädiaꞌagy yhijpä møød jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa mäbøjpä. </v>
<v b="2CO" c="6" v="16">Cabä cuhdujt jaduhṉ myiṉ̃ coo hänaꞌc quepychech naax̱poch hajxy wyiingudsähgǿꞌøwät maa jaꞌa Diostøjcän. Cabä quepychech naax̱poch jiujyquiä. Jaꞌa Diósäts mäbøcy jujcy. Y coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm, jaduhṉ mäwiin hajxy nmäbáatäm nebiä Diostøjcän, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Dioshespíritu hajxy nmøødhájtäm. Jaduhṉä Dios jecy miänaañ: Pønjátyhøc̈hä nmädiaꞌagy xmiøbǿjcäp, jeꞌec̈hä nhEspíritu nmoꞌowaam̱by. Nwoow̱hidáam̱biøch hajxy jeꞌe. Xwyiingudsähgøꞌøwáam̱bøch hajxy jeꞌe. Nguꞌughadáam̱biøch hajxy jeꞌe, nøm̱ä Dios hajxy jecy xmiädiáacäm. </v>
<v b="2CO" c="6" v="17">Jaduhṉä Dios jecy miänaam̱bä: Puhwaatsnä hajxy jaꞌa hänaꞌc jaꞌa quepychech hajxy wiingudsähgøøbiä, jaꞌa hänaꞌc jaꞌa naax̱poch hajxy wiingudsähgøøbiä. Cab hajxy mmøødwädijmújnät. Høx̱hix̱ jaꞌa haxøøgpä hajxy. Mänítøch mijts xquiøꞌødägǿøñät. </v>
<v b="2CO" c="6" v="18">XTieedyhadáam̱bøch mijts hänajtiän. Nnøøxhadáam̱biøch nmajc‑hadáam̱biøch mijts hänajtiän, nøm̱ä Dios jecy miänaaṉ̃. Møccuhdujt jaꞌa Dios miøød. Hoy piøṉä jaduhṉ yhaneꞌemy. </v>
<v b="2CO" c="7" v="1">Mäguꞌughajpädøjc, tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa Dios hajxy xyhuunghájtäm. Tsøcxä haxøøgwiinmahñdy hajxy najtshixǿøyyäm cøx̱iä. Yøꞌø haxøøgwiinmahñdy, xyajmáꞌtäp jaꞌa mniꞌx jaꞌa mjuøhñdy jaduhṉ. Tsøgä Dios hajxy wiingudsähgǿøyyäm. Tsøgä njoot hajxy pädáacäm maa jaꞌa Dioscøxpän. </v>
<v b="2CO" c="7" v="2">Cham̱ højts mijts nnämáaguiumbä, tuṉä mayhajt hajxy, tsøc hajxy nijiootpáatäm. Cab højts pøṉ tøø nhäyoow̱hix̱y, cab højts pøṉ haxøøgwiinmahñdy tøø nyajnähixøꞌøy, cab højts pøṉ tøø nwiinhøøñ. </v>
<v b="2CO" c="7" v="3">Pero cábøch nmänaꞌañ cooc̈h pøṉ tøø xñähøønøꞌøy. Njaanc̈h tehm̱ chojpy højts mijts jaduhṉ mäduhṉ̃tiä hajxy yaa njaac jugyhájtäm hädaa yaabä naax̱wiin. Jaduhṉ mijts hijty tøø nhuuc nämaabiä. </v>
<v b="2CO" c="7" v="4">Nnajuǿøbiøch coo mijts caꞌxy mgudiunaꞌañ waam̱bátyhøch mijts tøø nmägapxy tøø nhaneꞌemy. Ngumáabiøch mijts jaduhṉ. Jootcújc‑høch njaanc̈h tehm̱ ñijiäwøꞌøyii maa mijtscøxpän. Jaanc̈h tehm̱ xiooṉdáacpøch, hoy højts madiuꞌu nja tsaac̈hpøcy. </v>
<v b="2CO" c="7" v="5">Coo højts jaꞌa hermano Tito jim̱ ngaꞌa paaty maa jaꞌa cajpt jaduhṉ xiøhatiän Troas, paady højts jim̱ nwiimbijty. Y coo højts yaa nmejch Macedonia‑naaxooty, ni yaa højts jaꞌa hermano Tito ngaꞌa paatpä. Coo højts yaa ngaꞌa tsoj paaty, paady højts hijty jootcujc ngaꞌa näꞌägädä nijiäwøꞌøyii. Xmiädsiphajp højts jäyaꞌayhajxy hijty jaꞌa Diosmädiaꞌagyquiøxpä. Jootmayhajp højts hijty jeꞌeguiøxpä cooc tyijy mijts jaduhṉ mgaꞌa mäbøgaꞌañ. </v>
<v b="2CO" c="7" v="6">Jaꞌa Dios, yagjootmøcpøjpy jeꞌe pønjaty jaduhṉ jootmayhajp. Y coo jaꞌa hermano Tito jiaanc̈h mejch, mänit højts jaꞌa Dios xyagjootmøcpøjcy. </v>
<v b="2CO" c="7" v="7">Xjiaanc̈h tehm̱ yagjootmøcpøjc højts jaꞌa Dios jaduhṉ coo højts jaꞌa hermano Tito xyhawaaṉä coo mijts jeꞌe myagjootmøcpøjcy mänaa jim̱ yhitiän maa mijtsän. Cøjx højts xyhawaaṉä cóogøch mijts xjia wiꞌi jiøbhix̱y cooc̈h jim̱ nnǿcxät maa mijtsän. Jaduhṉ højts tøø xyhawáaṉäbä cooc mijts mjootmayhaty jeꞌeguiøxpä cooc̈h mijts hijty tøø xyhuuc yagjootmayhajpä. Y jaduhṉ højts tøø xyhawáaṉäbä cóogøch mijts xjiaanc̈h tehm̱ jiahmiejtstaꞌagy. Coo højts jaduhṉ tøø xquiøx̱y hawaaṉä, páadyhøch njaanc̈h tehm̱ xiooṉdaꞌagy. </v>
<v b="2CO" c="7" v="8">Mänáajøch mijts jaꞌa nocy jawyiinhajtpä nyajnäguex̱iän, nhójjøch mijts jaduhṉ siémpräm. Paady hajxy weeṉ̃tiä mjootmayhajty. Jootmayhájthøch høøc̈h wéeṉ̃tiäbä coo mijts nhojy. </v>
<v b="2CO" c="7" v="9">Coo mijts nhojy, paadiä mhaxøøgcuhdujt hajxy mhøx̱hijxy. Xquiumaayy mijts jaꞌa Dios jaduhṉ coo hajxy jaduhṉ mhøx̱hijxy. Coo hajxy jaduhṉ mhøx̱hijxy, páadyhøch nxooṉdaꞌagy, caꞌa jieꞌeguiøxpä coo hajxy mjootmayhajty. </v>
<v b="2CO" c="7" v="10">Pønjaty yhaxøøgcuhdujt høx̱hijxp, jeꞌedshajxy hodiuum mähmǿꞌøwäp. Cumay hajxy jaduhṉ piädsǿm̱ät maa jaꞌa Diosän. Y cab hajxy jaduhṉ jiootmayhájnät. Pero pønjaty yhaxøøgcuhdujt caꞌa høx̱hijxp, haxøøgtuum hajxy miähmǿꞌøwät. Hoy miänaaxøø hajxy jaduhṉ jiootmayhadaꞌañ. </v>
<v b="2CO" c="7" v="11">Pero mijts, hamuumduꞌjoot hajxy mgudiuṉ̃ nebiaty mijts tøø nmägapxy tøø nhaneꞌemiän mänáajøch jaꞌa jayøbajtpä nocy nguex̱iän. Mjaanc̈h høx̱hijx jaꞌa mhaxøøgcuhdujt hajxy nebiä Diosmädiaꞌagy yhaneꞌemiän. Mjootmayhajt hajxy jaduhṉ coo hajxy hijty tøø mgädieey. Y mdsähgøøyy hajxy jaduhṉ weeṉ̃tiä. Chojpy jaꞌa mjoothajxy coo mijts ngumáyät, paadiä craa hajxy mhøxquejxpädsøøm̱y, jaꞌa haxøøgjatcǿøyyäbä. Tøø hajxy myajcähxøꞌnø coo hajxy tii pojpä tii cädieey mgaꞌa møødän. </v>
<v b="2CO" c="7" v="12">Paady højts jaꞌa nocy jim̱ nguejxy maa mijtsän, coo hänaꞌc‑hajxy haxøøg tøø ñidiuñii. Caꞌa jieꞌeguiøxphajtiä højts yøꞌø nocy nguejxy. Paady højts nguejxpä, chojpy højts jaꞌa njoot hänajty coo hajxy myajcähxǿꞌøgät coo højts mijts xchocyñä. Xyhijxp højts jaꞌa Dios jaduhṉ coo højts ngaꞌa høhṉdaꞌagy. </v>
<v b="2CO" c="7" v="13">Coo højts mijts jaduhṉ xchocyñä, paady højts nxooṉdaꞌagy. </v>
<v b="2CO" c="7" v="14">Xooṉdaacp højts jaduhm̱bä coo jaꞌa hermano Tito xiooṉdaacpä. Paady xiooṉdaꞌagy coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty hoy mbanøcxyñä nägøx̱iä mänaa jim̱ yhitiän maa mijtsän. Tøøc̈hä hermano Tito hijty nnämaꞌay coo mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy hoy mgudiuṉ̃. Y tøyhajt hajxy mjaanc̈h cudiuṉ̃. </v>
<v b="2CO" c="7" v="15">Hamuumduꞌjoot mijts jaꞌa hermano Tito xjiaanc̈h tehm̱ chocy, jeꞌeguiøxpä coo mijts jaꞌa miädiaꞌagy mmäbøjcä hamuumduꞌjoot nebiaty mijts xyhanehm̱iän. </v>
<v b="2CO" c="7" v="16">Nnajuǿøbiøch coo mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy hoy mbanøcxaaṉnä; páadyhøch nxooṉdaꞌagy. </v>
<v b="2CO" c="8" v="1">Hoorä, mäguꞌughajpädøjc, cham̱ højts mijts nyajmøødmädiaꞌagaꞌañ nebiaty jaꞌa Dios mayhajt tøø tiuṉ̃ jaꞌa mäbøjpädøjcøxpähajxy, jaꞌa hajxy jim̱ tsänaabiä Macedonia‑naaxooty. </v>
<v b="2CO" c="8" v="2">Jaanc̈h tehm̱ xiooṉdaacp hajxy, hoy hajxy jaduhṉ tøø jia tsaac̈hpøcy hoyhoy, hoy hajxy jaduhṉ jia häyoy hanax̱iä. Coo hajxy jaduhṉ jiaanc̈h tehm̱ xiooṉdaꞌagy, paadiä xädøꞌøñ hajxy may tøø yajmucy. Hojioot hajxy jiaanc̈h tehm̱ miøød, paady hajxy may tøø yajmucy. Tøø jaꞌa häyoobäjäyaꞌay xädøꞌøñ hajxy mioꞌoyii; jaꞌa hermanodøjc‑hajxy jaduhṉ tøø yecy. </v>
<v b="2CO" c="8" v="3">Hamuumduꞌjoot hajxy jaduhṉ tøø yecy, caꞌa yhadsipä, caꞌa yhajootmaꞌadä. Tøøc̈h nhamdsoo hix̱y coo hojioot hajxy jaduhṉ jiaanc̈h tehm̱ miøødä. Høxtä yejnajxypä xiädøꞌøñ hajxy jaduhṉ näjootpä. </v>
<v b="2CO" c="8" v="4">Coo hajxy miädoyhajty coo højts jaꞌa häyoobäjäyaꞌay hänajty nbuhbedaꞌañ xädøꞌøñhaam, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mäbøjpä, mänit højts xñämaayy coogä xädøꞌøñ hajxy jaduhṉ quiexaam̱bä, jaꞌa hajxy jim̱ tsänaabiä Macedonia. Hamuumduꞌjóotäc hajxy jaduhṉ quiexaꞌañ. </v>
<v b="2CO" c="8" v="5">Xooṉdaac højts jaduhṉ coo jaꞌa hermanodøjc xädøꞌøñ hajxy may yejcy, jaꞌa hajxy jim̱ tsänaabiä Macedonia. Y coo hajxy miänaaṉ̃ coo jaꞌa Dios jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot quiudiunaaṉä, paady højts maas hanax̱iä nxooṉdaacy. Dios jaduhṉ mänaaṉ coo hajxy jaduhṉ quiudiúnät. Jaduhṉ hajxy miänaam̱bä cooc højts jaꞌa nmädiaꞌagy hajxy xquiudiunáaṉäbä. </v>
<v b="2CO" c="8" v="6">Mänaa jaꞌa hermano Tito jim̱ jayøbajt yhoyyän maa mijtsän, mänit hajxy xñämaayy coo xädøꞌøñ hajxy myajmúgät. Hoorä, jim̱ højts jaꞌa hermano Tito nguejxtägatsaam̱bä maa mijtsän, weenä xädøꞌøñ hajxy mgøx̱y yajmucy. Mänit hajxy jim̱ mguéxät maa jaꞌa häyoobäjäyaꞌayhajxiän, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mäbøjpä. </v>
<v b="2CO" c="8" v="7">Jaanc̈h tehm̱ yhoy jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mmäbøcy. Jaanc̈h tehm̱ yhoy hajxy myajwiingapxøꞌøy. Jaanc̈h tehm̱ yhoy hajxy mwiinjuøꞌøy. Hamuumduꞌjoot hajxy jaduhṉ mmäbøcy. Xjiaanc̈h tehm̱ chojpy højts mijts. Hoorä, chojpy højts jaꞌa njoot coo mijts jaꞌa häyoobäjäyaꞌay mjaanc̈h tehm̱ piuhbédät hamuumduꞌjoot xädøꞌøñhaam. </v>
<v b="2CO" c="8" v="8">Cábøch mijts ndehm̱ yhaneꞌemy coo hajxy mbuhbédät. Paady mijts jaduhṉ nyajmøødmädiaꞌagy nebiatiä wiingjäyaꞌayhajxy tøø miäbuhbetiän, ween hajxy jaduhṉ mbahíjxpät. Jaduhṉ hajxy myajcähxǿꞌøgät coo hajxy tøyhajt mjaanc̈h mädsojpä. </v>
<v b="2CO" c="8" v="9">Tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa Jesucristo hojioot jiaanc̈h tehm̱ miøødä, jaꞌa nWiindsøṉhajtämhajxy. Cahnä hänajty yaa quiädaꞌagyñä hädaa yaabä naax̱wiin nebiä pajäyaꞌayän, jim̱ hijty møc yhaneꞌemy maa jaꞌa Tieedy jaꞌa wyiinduumän. Pero coo yaa quiädaacy, mänit jaduhṉ jiajty nebiä hädaa yaabä jäyaꞌayhajxiän, neby hajxy yaa nhäyóow̱äm. Jaduhṉ hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm. Y coo hajxy jaduhṉ tøø xñähhoꞌtúutäm, paady hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm maa jaꞌa Tieediä wyiinduumän, pønjatiä miädiaꞌagy jaduhṉ mäbǿjcäp. </v>
<v b="2CO" c="8" v="10-12">Cham̱ mijts nwiingapx njøjcapxøꞌøwaꞌañ coo jaꞌa xädøꞌøñ hajxy myajpedøød neby hajxy hadojumøjt mwiinmahñdyhajtiän coo hajxy hänajty myajmugaꞌañ. Mja nähmajts hajxy jaduhṉ, pero cahnä hajxy myajpedyii. Hahixøøby jaduhṉ coo hajxy myajpedøød, jaduhṉ hajxy myajcähxǿꞌøgät coo hojioot hajxy tøyhajt mjaanc̈h møødä. Mijts jaduhṉ mwiinmahñdyhajtsohṉ coo xädøꞌøñ hajxy hänajty myajmugaꞌañ. Jaduhṉ hajxy myégät neby hajxy mmäjädaꞌagaꞌañ. Mädøyyyä jaduhṉ. Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo hajxy hanax̱iä myégät. Hix̱, jaduhṉä Dios jaꞌa jioot chocy coo hajxy myajcähxǿꞌøgät coo hojioot hajxy jaduhṉ mjaanc̈h møødä. </v>
<v b="2CO" c="8" v="13">Cábøch nmänaꞌañ coo hajxy mhäyoodägǿꞌøwät, páadyhøch tøø nmänaꞌañ coo hajxy hanax̱iä mgaꞌa yégät. </v>
<v b="2CO" c="8" v="14">Jadúhṉhøc̈hä njoot chocy coo pøṉ tii quiaꞌa yajmaajiádät. Jaduhṉds jeꞌe, hahixøøby jaduhṉ coo mijts jaꞌa häyoobäjäyaꞌay mbuhbédät, jeꞌeguiøxpä coo mijts näꞌä tägøꞌøbä mmøødä jädaꞌahaty. Y coo mijts hänajty tøø mhäyoodägøꞌøy, mänit mijts xpiuhbejtägátsät, pø jim̱ hajxy hänajty miøødä näꞌä tägøꞌøbä. </v>
<v b="2CO" c="8" v="15">Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: “Pønjaty may yajpädøꞌc, piuhmooyy hajxy jeꞌe pønjaty weeṉ̃tiä yajpädøꞌc. Yaghaguipxyjatiøøyy hajxy jaduhṉ tuꞌcuhdujt.” </v>
<v b="2CO" c="8" v="16">Dios jaꞌa hermano Tito jaduhṉ tøø yajnähdijy coo hojioot miøødhádät maa mijtscøxpä, neby højts hojioot nmøødän maa mijtscøxpän. Dioscujúꞌuyäp jaꞌa Dios jaduhṉ. </v>
<v b="2CO" c="8" v="17">Coo højts jaꞌa hermano Tito nnämaayy coo jim̱ ñǿcxät maa mijtsän, jootcugøøyy jeꞌe coo højts jaduhṉ nnämaayy coo jim̱ ñǿcxät. Hix̱, hamdsoojoot hijty jaduhṉ ñäꞌägä nøcxaꞌañ. </v>
<v b="2CO" c="8" v="18">Nyajmäguexøꞌøwaam̱by højts jaꞌa hermano Tito jaꞌa mäguꞌughajpä wiingpä. Wiinduhm̱c̈hajtøjc tøø yajmädoyhaty coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hoy yajwaꞌxy jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="2CO" c="8" v="19">Jaduhṉä mäbøjpädøjc‑hajxy tøø miänaam̱bä coo højts nmødhádät majaty højts jaꞌa xädøꞌøñ nyajmucy mänaa højts jaꞌa häyoobäjäyaꞌayhajxy hänajty nøcxy nmoꞌowaꞌañän. Cähxøꞌøgaam̱b jaduhṉ coo jaꞌa Dios miøjjä jiaanc̈hä. Jaduhṉ quiähxøꞌøgaam̱bä coo højts hojioot nmøødä. </v>
<v b="2CO" c="8" v="20">Paady højts nämetsc nädägøøg nwädity xädøꞌøñyajmujpä, cab højts ndsocy coo højts pøṉ xñänǿmät cooc tyijy højts njeꞌehadaꞌañ. Hix̱, majiaty højts xädøꞌøñ nyajmucy. </v>
<v b="2CO" c="8" v="21">Chojpy højts jaꞌa njoot jaduhṉ coo højts jaꞌa jäyaꞌayhajxy xquiumáyät neby højts jaꞌa Dios xquiumáyyän. </v>
<v b="2CO" c="8" v="22">Chaads højts jaꞌa mäguꞌughajpä mäwiingpä nguexáaṉgumbä møødä hermano Titohajxy. Mayhooc højts hoy tøø xmiøødtuṉ̃ hoy ñäꞌä mädyii tuuṉgä. Hamuumduꞌjoot jim̱ ñøcxaꞌañ maa mijtsän. Hix̱, ñajuøøby jaduhṉ coo mijts hoy myajtøjtägøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="2CO" c="8" v="23">Nax̱iä hermano Tito hajxy hoy mdehm̱ yajtøjtägǿꞌøwät coo hajxy jim̱ miédsät. Haa jaꞌa hermano Tito, hoy miänáajøch jaduhṉ xñäꞌägä møødtuṉ̃, páadyhøch jim̱ nguexaꞌañ maa mijtsän. Y jaꞌa jiamiøødhajxy nämetspä, jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy yaabä, jaduhṉ hajxy tøø miänaam̱bä coo hajxy jim̱ ñǿcxät. Hoyyä Jesucristo hajxy wyiingudsähgøꞌøy. </v>
<v b="2CO" c="8" v="24">Coo mijts jaꞌa hermano Tito hoy myajtøjtägǿꞌøwät møødä jiamiøødhajxy, jaduhṉ mijts jaꞌa mäbøjpädøjc hajxy xyhíxät coo hajxy tøyhajt mjaanc̈h mädsocy. Tøjiádäp jaduhṉ neby højts mijts tøø nmädiaꞌaguiän coo mijts hojioot mjaanc̈h tehm̱ miøødä. </v>
<v b="2CO" c="9" v="1">Høøc̈h mijts jaduhṉ nnäꞌä jaac näjaayøøby. Nnajuǿøbiøch jaduhṉ coo mijts jaꞌa häyoobäjäyaꞌayhajxy mbuhbedaꞌañ, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mäbøjpä. </v>
<v b="2CO" c="9" v="2">Hix̱, nnajuǿøbiøch coo hajxy hamuumduꞌjoot mbuhbedaꞌañ. Jadúhṉhøc̈hä mäbøjpädøjc‑hajxy tøø nhawaaṉä, jaꞌa hajxy jim̱ tsänaabiä Macedonia‑naaxooty. Jadúhṉhøch hajxy tøø nhawaaṉä coo mijts hadojumøjt mdägøøyy xädøꞌøñyajmujpä, pønjatiä Diosmädiaꞌagy jim̱ mäbøjp Acaya‑naaxooty. Y coo mijts jayøjp mnähmajch, paadiä Macedóniabä jäyaꞌayhajxy nämay xpiahixaam̱bä. Jaduhṉ hajxy hamuumduꞌjoot miäbuhbedaam̱bä nej mijts mmäbuhbedaꞌañän hamuumduꞌjoot. </v>
<v b="2CO" c="9" v="3">Páadyhøc̈hä hermano Titohajxy jim̱ nguejxøꞌøgaꞌañ maa mijtsän, weenä xädøꞌøñ hajxy paquiä myajmujpädøꞌøy. Jaduhṉds jeꞌe, cooc̈h jim̱ nnǿcxät, tøø jaꞌa xädøꞌøñ hajxy hänajty mgøx̱y yajmujnä. Haa caꞌa, tøøc̈hä Macedoniabähajxy nhawaaṉä coo mijts jaꞌa xädøꞌøñ myajmugaꞌañä. </v>
<v b="2CO" c="9" v="4">Hix̱, wéhṉdøc̈hä Macedóniabä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe nmødhádät jim̱ maa mijtsän. Y coo hajxy jaduhṉ xyhíxät coo jaꞌa xädøꞌøñ hajxy hänajty mgaꞌa cøx̱y yajmucyñä, mdsähdiunaam̱b hajxy jaduhṉ. Jadúhṉhøch ndsähdiúum̱bät jeꞌeguiøxpä cooc̈h mijts tøø nmädiaꞌagy coo jaꞌa xädøꞌøñ hajxy hänajty myajmugaꞌañ. </v>
<v b="2CO" c="9" v="5">Páadyhøch jaduhṉ nwiinmaayy coo hijty yhahixøꞌøy cooc̈hä hermano Titohajxy jawyiin nguejxǿꞌøgät maa mijtsän, jaduhṉ mijts jim̱ xpiuhbédät maa jaꞌa xädøꞌøñ hajxy myajmuquiän. Jaduhṉä xädøꞌøñ hajxy myaghídät nähix̱ hahixøꞌø cooc̈h jim̱ nmédsät, neby hajxy jaduhṉ tøø mmänaꞌañän coo hajxy myaghidaꞌañ. Jaduhṉ hajxy myajcähxǿꞌøgät coo jaꞌa xädøꞌøñ hajxy myegaꞌañ hojiootcøxpä. Cab pøṉ jaduhṉ miänáꞌanät cooc tyijy mijts hadsip tøø nhaneꞌemy coo hajxy myégät. </v>
<v b="2CO" c="9" v="6">Jaduhṉds jeꞌe, pønjaty jaduhṉ wiinduc wiindsaac̈h, cabä hoyhajt hajxy piaadaꞌañ. Pero pønjatiä häyoobäjäyaꞌay näxuuꞌtsp, jeꞌedsä hoyhajt hajxy jaduhṉ paadaam̱b. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="2CO" c="9" v="7">Jootcujc hajxy myégät hamuumduꞌjoot neby hajxy hänajty myegaꞌañän, caꞌa yhadsipä caꞌa yhajootmaꞌadä, caꞌa hajxy tii mnajtshäyowøꞌøy. Hix̱, jeꞌe jaꞌa Dios chojpy pønjaty jaduhṉ jootcujc yejp. </v>
<v b="2CO" c="9" v="8">Møj jaanc̈hä Dios. Xmióꞌowäp mijts jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt møj may, jaduhṉ hajxy tii mgaꞌa yajmaajiádät ni mänaa. Näꞌä tägøꞌøbä hajxy jaduhṉ xmióꞌowät, jaduhṉä wiingjäyaꞌay hajxy hoy mbuhbejtägátsät hoy ñejpiä. </v>
<v b="2CO" c="9" v="9">Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: Pøṉ hojiäyaꞌay, møj mayyä häyoobäjäyaꞌay piuhbety. Hoy miänaaxøø jaꞌa Dios jaduhṉ piuhbejtägatsaꞌañ. </v>
<v b="2CO" c="9" v="10">Jaꞌa Dios, yejpy jeꞌe jaꞌa tøømd mädyii mníꞌibäp, mädyii mdúnäp. Yajmayøøby jaduhṉ nebiä mgáyät nebiä mhúꞌugät. Jaanä jäduhṉduhm̱bä, xmióꞌowäp mijts jaꞌa Dios näꞌä tägøꞌøbä tijaty hajxy hänajty myajmaajiajpy, jaduhṉ mijts jaꞌa häyoobäjäyaꞌay mmoodiägátsät. </v>
<v b="2CO" c="9" v="11">Y coo mijts jaꞌa häyoobäjäyaꞌay jaduhṉ hamuumduꞌjoot mbuhbédät, mänit mijts jaꞌa Dios jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt møj may xmióꞌowät. Y coo højts jaꞌa häyoobäjäyaꞌay xädøꞌøñ nøcxy nmoꞌoy, jaꞌa mijts hänajty tøø myéquiäbä, mänitä häyoobäjäyaꞌay jaꞌa Dios hajxy ñämaꞌawaꞌañ: “Dioscujúꞌuyäp.” </v>
<v b="2CO" c="9" v="12">Hix̱, coo mijts jaꞌa häyoobäjäyaꞌay jaduhṉ mbuhbédät, mejtstuꞌu jaꞌa hoybä hajxy jaduhṉ mdunaꞌañ. Piaadaam̱biä häyoobäjäyaꞌayhajxy tijaty hajxy hänajty yajmaajiajpy, y tehṉgajnä jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ ñämaꞌawaꞌañ: “Dioscujúꞌuyäp.” </v>
<v b="2CO" c="9" v="13">Coo mijts jaꞌa häyoobäjäyaꞌay jaduhṉ mbuhbédät jootcujc hoy miädyii cajptä, myajcähxøꞌøgaam̱by hajxy jaduhṉ coo jaꞌa Dios jaꞌa miädiaꞌagy hajxy mgudiuuṉä jaꞌa Jesucristocøxpä. Jaduhṉä häyoobäjäyaꞌay jaꞌa Dios hajxy møj jaanc̈h ñämaꞌawaꞌañ, jeꞌeguiøxpä coo mijts jaꞌa Dios jaꞌa miädiaꞌagy mgudiuuṉä, møød coo hojioot hajxy mjaanc̈h tehm̱ miøødä jaꞌa häyoobäjäyaꞌaguiøxpähajxy. </v>
<v b="2CO" c="9" v="14">Coo mijts jaꞌa Dios jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt møj may tøø xmioꞌoy, paady mijts jaꞌa häyoobäjäyaꞌay xchogaꞌañ xpiaꞌhäyowaꞌañ, møødä Dios hajxy piaꞌyaꞌaxaꞌañ jaꞌa mijtscøxpä. </v>
<v b="2CO" c="9" v="15">Tsøcxä jaꞌa Dios hajxy nägøx̱iä nämáayyäm: “Dioscujúꞌuyäp”, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa yHuung yaa quiejxy hädaa yaabä naax̱wiin, coo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm. Møjmayhajt jaꞌa Dios jaduhṉ tiuuṉ hoy‑yagjuøøñä. </v>
<v b="2CO" c="10" v="1">Høøc̈h mijts cham̱ nmägapxaam̱by nhaneꞌemaam̱by, høøc̈h Pablohajpä. Mänaa jaꞌa Jesucristo yaa wiäditiän hädaa yaabä naax̱wiin, jaanc̈h tehm̱ miøødä hojioot hänajty. Meeꞌxxieemy hänajty jiaanc̈h tehm̱ wiädity. Jadúhṉhøch jeꞌe nja pahixaaṉ̃ cooc̈h mijts jaduhṉ nmägapxaꞌañ nhaneꞌemaꞌañ. Jaꞌa nmädsiphøchhajxy, jadúhṉhøch hajxy xñänøm̱y cooc tyijy mijts hänajty tsähgøꞌø tsähgøꞌø nmägapxy nhaneꞌemy mänáajøch jim̱ nhitiän maa mijtsän, pero cooc tyijy høøc̈h ngaꞌa tsähgøøñä coo mijts nmägapxy nhaneꞌemy nocyhaam. Cab jaduhṉ tiøyyä, näꞌä høhṉdaacp hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="2CO" c="10" v="2">Mäguꞌughajpädøjc, huuc tuṉä mayhajt hajxy, høx̱hix̱ jaꞌa haxøøgpä jaꞌa caꞌa hoybä hajxy. Coo hajxy jaduhṉ mhøx̱híxät, cab mijts jim̱ waam̱b nnämáꞌawät cooc̈h jim̱ nnǿcxät maa mijtsän. Pero pøṉ jaduhṉ mänaam̱b cooc tyijy højts hoy ngaꞌa wädity nebiä hädaa jäyaꞌayhajxy hoy quiaꞌa wäditiän hädaa yaabä naax̱wiin, jeꞌec̈h mäbøcy hajxy nhójäp hajäyaꞌayhaam. Nyajcähxǿꞌøgäbøch jaduhṉ cooc̈h hänajty tøyhajt ngaꞌa tsähgøꞌøy. </v>
<v b="2CO" c="10" v="3-4">Hoy højts yaa nja tsänaꞌay hädaa yaabä naax̱wiin, cab højts jaꞌa nhamdsoo wiinmahñdy nyajtuṉ̃ nebiä yaabä jäyaꞌayhajxy yajtuṉ̃än. Jaꞌa Dios højts xpiuhbejp jaꞌa miäjaahaam, cab højts jaꞌa Dios jaꞌa miädsip jaduhṉ nyajmäjädaacä. </v>
<v b="2CO" c="10" v="5">Jii jäyaꞌayhajxy näjeꞌe wiädity, yajcumayaam̱b hajxy, høhṉdaacp hajxy. Cabä jioothajxy yajmädsocy coo wiinghänaꞌc jaꞌa Dios hajxy piaꞌhäyówät. Nyajcähxøꞌpy højts jaduhṉ coo yøꞌø hänaꞌc‑hajxy jaduhṉ yhøhṉdaꞌagy. Y coo højts hänajty tøø ngaꞌa yajmäjädaꞌagy, mänit højts nyajmäbøgaꞌañ jaꞌa Jesucristocøxpä, coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy ween quiudiuuṉä. </v>
<v b="2CO" c="10" v="6">Y coo mijts hänajty hoy tøø mgudiuṉ̃, cab højts mijts hänajty waam̱b nnämaꞌawaaṉnä. Pero pønjaty jaduhṉ caꞌa näꞌägädä cudiunaam̱b, jeꞌeds højts hahoy nhøxquexaam̱by maa jaꞌa tsajtøjcän. </v>
<v b="2CO" c="10" v="7">Pønjaty jaduhṉ najuøøby coo hajxy tøø wyiinguexyii jaꞌa Jesucrístäm, ween hajxy ñajuøøbiä cooc̈h jaꞌa Jesucristo tøø xwyiinguejxpä. Tøyhajt jaduhṉ. Hoy piøṉä jaduhṉ ñajuøꞌøy. </v>
<v b="2CO" c="10" v="8">Jaꞌa Jesucristo højts jaꞌa cuhdujt jaduhṉ tøø xmioꞌoy coo højts mijts nmägapx nhanéꞌemät. Chojpiä jioot jaduhṉ coo mijts jaꞌa miädiaꞌagy mjaac mäbǿjcät. Cabä jioot chocy coo hajxy mduꞌudägóyyät. Tøyhajt jaduhṉ cooc̈hä Jesucristo jaꞌa cuhdujt jaduhm̱bä tøø xmioꞌoy. Cooc̈h jaduhṉ nniñänømyii, cábøch ndsähdiunaꞌañ, hóyhøch hänaꞌc jaduhṉ xjia nänøm̱y cóogøch tyijy nyajcumayaꞌañ hanax̱iä. </v>
<v b="2CO" c="10" v="9">Cábøch mijts nhadsähgøꞌøwaꞌañ, hoy mijts nocy nax̱y nja yajnäguex̱y. </v>
<v b="2CO" c="10" v="10">Jaꞌa nmädsiphøchhajxy, jaduhṉ hajxy miänaꞌañ cooc tyijy mijts møc nhaneꞌemy nocyhaam. Pero jaduhṉ hajxy miänaam̱bä cooc tyijy hänajty møc ngaꞌa haneꞌemy mänáagøch jim̱ nhitiän maa mijtsän, cooc tyijy hänajty weenjaty ndsähgøꞌøy. </v>
<v b="2CO" c="10" v="11">Pero pønjaty jaduhṉ mänaam̱b, cabä tøyhajt hajxy miøødä. Jaduhṉdsä tøyhajtpä, neby højts mijts møc nhaneꞌemiän nocyhaam, jaanä jaduhṉ mijts møc nhaneꞌemaam̱bä coo højts jim̱ nnøcxtägátsät maa mijtsän. </v>
<v b="2CO" c="10" v="12">Jii hänaꞌc‑hajxy näjeꞌe, jaanc̈h tehm̱ yajcumayaam̱b hajxy cooc tyijy hajxy jiaanc̈h tehm̱ jiaty jiaanc̈h tehm̱ ñajuøꞌøy. Hamiṉ̃ haxøpy hajxy jaduhṉ ñiguiumayii. Y cabä wiinghänaꞌc hajxy quiumay. Pero cabä tøyhajt hajxy miøødä. Højts, cab højts jaduhṉ nhänaꞌc‑haty. Cab højts jaduhṉ niguiumayii. </v>
<v b="2CO" c="10" v="13">Caj pues, cab højts nyajcumayaꞌañ. Jaduhṉ højts ndunaꞌañ neby højts jaꞌa Dios tøø xyajnähdijjiän coo højts ndúnät. Jaduhṉ højts tøø xyajnähdijy coo højts jim̱ ndúnät høxtä jim̱baady maa mijtsän. </v>
<v b="2CO" c="10" v="14">Coo højts jim̱ nduṉ̃ maa mijtsän, ngudiuum̱by højts jaduhṉ neby højts jaꞌa Dios tøø xñämaꞌayän. Hix̱, højts jaꞌa Diosmädiaꞌagy jim̱ nyajwaꞌxtsohṉ maa mijtsän, jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="2CO" c="10" v="15">Majaty wiinghänaꞌc jaduhṉ tøø tiuuṉdsooñän, cab højts jaduhṉ nmänaꞌañ coo højts jim̱ tøø nduṉ̃. Cab højts jaduhṉ nguhdujthaty. Pero chojpy højts jaꞌa njoot coo mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy maas hoy mmäbǿgät, jaduhṉ højts maas hoy njaac tehm̱ tiúnät maa mijtsän. </v>
<v b="2CO" c="10" v="16">Y jaduhṉ højts jaꞌa Diosmädiaꞌagy hoy nyajwáꞌxät jäguem̱baady maa pøṉ jaꞌa Diosmädiaꞌagy quiaꞌa mädoyñän. Hix̱, cab højts ndunaꞌañ maa wiinghänaꞌc jaduhṉ tøø tiuuṉdsooñän. Hix̱, cab højts jaduhṉ nyajcumayaꞌañ. </v>
<v b="2CO" c="10" v="17">Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: “Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo hamdsoo mniguiumayǿøjät. Pero jaduhṉ yhahixøꞌøy coo jaꞌa Dios hajxy møj jaanc̈h mnänǿmät.” </v>
<v b="2CO" c="10" v="18">Jeꞌeduhṉ tsoobaatp coo jaꞌa Dios jaduhṉ xquiumáyät. Cab jaduhṉ choobaady coo hamdsoo mniguiumayǿøjät. </v>
<v b="2CO" c="11" v="1">Huuc tuṉä mayhajt hajxy, huuc meeꞌx hajxy weeṉ̃tiä. Chám̱høch weeṉ̃tiä nhuuc mädiaꞌagaꞌañ nebiä jäyaꞌayhajxy yajcumayaam̱bän. Cooc̈h jaduhṉ weeṉ̃tiä nniguiumayii, jaduhṉ yajmädoy nebiä cuhhiim̱bähajxy miädiaꞌaguiän. </v>
<v b="2CO" c="11" v="2">Nej mijts jaꞌa Dios xchoquiän, jadúhṉhøch mijts ndsojpä, jeꞌeguiøxpä cooc̈h mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy tøø nyajmäbøcy jaꞌa Jesucristocøxpä. Chójpiøc̈hä njoot jaduhṉ coo jaꞌa mjoot hajxy mbädáꞌagät hamuumduꞌjoot maa jaꞌa Jesucristocøxpän. Cabä mjoot hajxy wiingtuum mbädáꞌagät. </v>
<v b="2CO" c="11" v="3">Mnigwieendähadǿøjäp hajxy, jaduhṉ hajxy pøṉ xquiaꞌa jøjcapxǿꞌøwät, coo hajxy xyagjahdiägóyyät jaꞌa Jesucristo. Jii hänaꞌc‑hajxy näjeꞌe wiädity mäwiinhøhm̱bä. Cab mijts xyajmädsocy coo jaꞌa Jesucristo hajxy hamuumduꞌjoot mbanǿcxnät. Paquiä hajxy jaduhṉ xwyiinhǿønät. Haa caꞌa, jaduhṉä Eva jecy yhuuc wiinhǿhṉäbä jaꞌa møjcuꞌugóngäm mänaa jaꞌa møjcuꞌugong ñibiädaꞌagyiijän nebiä tsahṉ̃diän. Siémprämä møjcuꞌugong quiuwiinmahñdiä. Paquiä jaꞌa Eva yajwiinhøhṉ̃. </v>
<v b="2CO" c="11" v="4">Paquiä mijts jaꞌa miädiaꞌagyhajxy jaduhṉ mmäbøjcøꞌcä pønjaty mijts jaduhṉ wiing xyajnähixøøby jaꞌa Jesucristocøxpä. Cab hajxy jaduhṉ yajnähixøꞌøy neby højts jaꞌa Diosmädiaꞌagy nyajnähixøꞌøyän jaꞌa Jesucristocøxpä. Cab hajxy jaduhṉ yajnähixøꞌøy jaꞌa Dioshespíritucøxpä neby højts nyajnähixøꞌøyän. Paquiä mijts jaꞌa miädiaꞌagyhajxy jaduhṉ mbaduꞌubøjcä. </v>
<v b="2CO" c="11" v="5">Yøꞌø hänaꞌc‑hajxy jaduhṉ wiing yajnähixøøbiä jaꞌa Jesucristocøxpä, jaduhṉ hajxy ñiñänømyii nebiä Dioswiinguex̱ypän, neby jaanc̈h tehm̱ jiajpän. Cab jaduhṉ yhoyyä coo hajxy mmänáꞌanät cooc tyijy hajxy miaas jaty queec̈h høøc̈h njaty. </v>
<v b="2CO" c="11" v="6">Wehṉdädaꞌa jaduhṉ tiøyyä cooc̈h hoy yajxóṉ ngaꞌa xiꞌigy ngaꞌa mädiaꞌagy; cab jaduhṉ ñejpiä. Pero tøyhajt jaduhṉ cooc̈h madiuꞌu njaty nnajuøꞌøy jaꞌa Diosmädiaꞌagyquiøxpä. Homiänaajä højts mijts jaꞌa tøyhajt nmoꞌoy hoy ñäꞌä tiiguiøxpä. </v>
<v b="2CO" c="11" v="7">Mänáajøch mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy nyajwiingapxøꞌøyän, cábøch mijts jaduhṉ mänaa nnämaayy cooc̈h mijts xmiäjúyät. Niguiudúuṉäbøch hänajty hamdsoo, jeꞌeguiøxpä cooc̈hä njoot hänajty chocy coo mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy maas hoy mmäbǿgät. Y cooc̈h hänajty hamdsoo nniguiudúuṉäxä, páadyhøc̈hä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe xñänøm̱y cóogøch tyijy hänajty hoy ngaꞌa cudiuṉ̃. Pero cab jaduhṉ tiøyyä. </v>
<v b="2CO" c="11" v="8">Wiingjäyaꞌayhøc̈hhajxy hänajty xpiuhbejp, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty mäbøjpä wiingtuumjaty. Páadyhøch hajxy hänajty xpiuhbety cooc̈h mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty nyajwiingapx nyajwiinmädiaagøꞌøy. </v>
<v b="2CO" c="11" v="9">Mänáajøch jim̱ nhitiän maa mijtsän, cábøch hänajty pøṉ nnämaꞌay cooc̈h hajxy xpiuhbédät xädøꞌøñhaam, hóyhøch hänajty tii nja yajmaajiaty tähoocjaty. Hix̱, xpiuhbéjpøc̈hä jäyaꞌayhajxy hänajty, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty mäbøjpä, jaꞌa hajxy hänajty jim̱ tsohm̱bä Macedonia‑naaxooty. Xmióobiøch hajxy hänajty tijátyhøch hänajty nyajmaajiajpy. Y cábøch mijts mänaa nnämaꞌawaꞌañ cooc̈h mijts xpiuhbédät xädøꞌøñhaam. </v>
<v b="2CO" c="11" v="10">Tømiädiáacpøch jaduhṉ nebiä Jesucristo tiømiädiaꞌaguiän. Cábøc̈hä xädøꞌøñ pøṉ nmäyujwaꞌañ jim̱ maa mijts mdsänaꞌayän Acaya‑naaxooty. </v>
<v b="2CO" c="11" v="11">Coo pøṉ jaduhṉ miänáꞌanät cóogøch tyijy mijts ngaꞌa tsocy, høhṉdaacp hajxy jaduhṉ. Jaꞌa Dios jaduhṉ najuøøby cooc̈h mijts njaanc̈h tehm̱ chocy njaanc̈h tehm̱ piaꞌhäyoy. </v>
<v b="2CO" c="11" v="12-13">Jii hänaꞌc‑hajxy näjeꞌe wiädity mäwiinhøhm̱bä. Jaꞌa Jesucrístäc tyijy hajxy tøø wyiinguexyii coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy yajwáꞌxät maa jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxiän, neby højts jaꞌa Jesucristo tøø xwyiinguex̱iän coo højts jaꞌa Diosmädiaꞌagy nyajwáꞌxät. Pero høhṉdaacp hajxy; cab hajxy tøyhajt tøø wyiinguexyii jaꞌa Jesucrístäm. Paady hajxy jaduhṉ yhøhṉdaꞌagy coo hajxy yajcumayaꞌañ. </v>
<v b="2CO" c="11" v="14-15">Yøꞌø hänaꞌc‑hajxy, jaꞌa møjcuꞌugong hajxy wyiindsøṉhajpy. Jaayaꞌay hajxy jaduhṉ piahijxyp. Nnajuǿøyyäm hajxy coo jaꞌa møjcuꞌugong ñibiädaꞌagyii nebiä jaanc̈h tehm̱ yhoybän, nebiä Diosmoonsän. Hoorä, cab jaduhṉ yhoy‑yagjuøøñä coo jaꞌa møjcuꞌugongä mioonsähajxy piajatcøꞌøy, coo hajxy yhøhṉdaꞌagy cooc tyijy hajxy tøø wyiinguexyii jaꞌa Jesucrístäm. Y coo hajxy jaduhṉ haxøøg jiäyaꞌayhaty, jeꞌe hajxy jaduhṉ quiumädow̱aam̱by. </v>
<v b="2CO" c="11" v="16">Hoorä, chám̱høch mijts nmägápxcombä. Cab hajxy jaduhṉ mmänáꞌanät cóogøch tyijy tøø nguhhiṉ̃, hóyhøch weeṉ̃tiä nja niguiumayii. Pero, pø mjaanc̈h mänaam̱b hajxy jaduhṉ cóogøch tyijy tøø nguhhiṉ̃, huuc tuṉä mayhajt hajxy, høøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy weeṉ̃tiä huuc hamädoow̱híjtäc. Nhuuc nimiädiaꞌagyíijøch weeṉ̃tiä. Nhuuc niguiumayíijøch weeṉ̃tiä. </v>
<v b="2CO" c="11" v="17">Cábøch nmänaꞌañ cooc̈hä Dios jaꞌa cuhdujt tøø xmioꞌoy cooc̈h jaduhṉ nniguiumayǿøjät. Jadúhṉhøch nniguiumayii nebiä cuhhiim̱bän. </v>
<v b="2CO" c="11" v="18">Hix̱, jaꞌa jäyaꞌayhajxy nämaybä, miäniguiumáayyäp hajxy tijaty hajxy yaa miøød hädaa yaabä naax̱wiin, møød tijaty hajxy jaduhṉ tøø tiuṉ̃. Jaduhṉc̈h høøc̈hpä, wéeṉ̃tiøch cham̱ nmäniguiumayáaṉäbä tijátyhøch tøø nduum̱bä. </v>
<v b="2CO" c="11" v="19">Jaduhṉ mijts mjaanc̈h tehm̱ ñibiädaꞌagyii nebiä jaanc̈h tehm̱ jiajpän nebiä jaanc̈h tehm̱ ñajuøøbiän. Paady mijts jaꞌa cuhhiim̱bähänaꞌcä miädiaꞌagyhajxy mhamädoow̱hidaaṉä. Pero cab hajxy tøyhajt mjaanc̈h jaty mjaanc̈h najuøꞌøy. </v>
<v b="2CO" c="11" v="20">Hix̱, mmeeꞌxtujpy hajxy hoy ñäꞌä tijatiä, hoy mijts yøꞌø hänaꞌc‑hajxy hoy ñebiatiä xjia häyoow̱hix̱y, yøꞌø hänaꞌc‑hajxy høhṉdaacpä, yøꞌø miädiaꞌagy hajxy mjaanc̈h tehm̱ yhamädoow̱hidáaṉäbä. Xyhanehm̱b mijts jaduhṉ nebiä moonsän. Y xñägáayyäp xñähúucäp mijts jaꞌa mxädøꞌøñ. Xwyiinhøhm̱b mijts yøꞌø hänaꞌc. Xpiejxp mijts yøꞌø hänaꞌc. Høxtä xquiojxp mijts yøꞌø hänaꞌc, y cab hajxy waam̱b mmänaꞌañ. Cab mijts yøꞌø hänaꞌc xyhix̱y nebiä jäyaꞌayän. </v>
<v b="2CO" c="11" v="21">Pero højts, cab mijts jaduhṉ mänaa nhäyoow̱hix̱y neby mijts yøꞌø hänaꞌc xyhäyoow̱hix̱iän, yøꞌø hänaꞌc‑hajxy høhṉdaacpä. Cab højts jaduhṉ njootmøjjä. Chám̱høch weeṉ̃tiä nhuuc mädiaꞌagáaṉgumbä nebiä cuhhiim̱bän. Tijaty yøꞌø hänaꞌc‑hajxy miäniguiumáayyäp, nmǿødhøc̈hä cuhdujt høøc̈hpä cooc̈h jaduhṉ nmäniguiumáayyäbät. </v>
<v b="2CO" c="11" v="22">Niguiumáayyäp hajxy jeꞌeguiøxpä coo hajxy yhebreojäyaꞌayä, coo jaꞌa Abraham hajxy jecy yhaphajty tieedyhajty møødä Israel. Pues jaanä jaduhṉc̈h høøc̈hpä, jaduhṉc̈h nniñänǿøm̱äbä cooc̈hä Abraham tøø nhaphajpä tøø ndeedyhajpä. </v>
<v b="2CO" c="11" v="23">Jaduhṉ hajxy ñiguiumáayyäbä jeꞌeguiøxpä cooc tyijy hajxy mioonsähadyii jaꞌa Jesucrístøm. Pues xmioonsähájpøc̈hä Jesucristo høøc̈hpä. Y maas hóyhøch nduṉ̃ que yøꞌø hänaꞌc‑hajxy tiuṉ̃. Cooc̈h jaduhṉ weeṉ̃tiä nniguiumayii, jaduhṉ yajmädoy nebiä cuhhiim̱bähajxy miädiaꞌaguiän. Maas mǿc‑høch tøø nduṉ̃ que yøꞌø hänaꞌc‑hajxy tøø tiuṉ̃. Mayhóoc‑høch tøø nyajtsum̱y tøø nyajmach. Ni pøṉ jaduhṉ quiaꞌa yajtsum̱y quiaꞌa yajmachñä nébiøch tøø nyajtsum̱iän. Mayhóoc‑høc̈hä hänaꞌc tøø xjiaanc̈h tehm̱ wiobhoꞌogy. Mayhóoc‑høc̈hä hänaꞌc jaꞌa weenjaty tøø xquiaꞌa yaghoꞌogy. </v>
<v b="2CO" c="11" v="24">Mägoox̱c‑hóoc‑høc̈hä judíoshajxy tøø xjiuꞌxy hiiꞌxmajmocxmädaax̱cøꞌø. </v>
<v b="2CO" c="11" v="25">Tägøøghóoc‑høc̈hä hänaꞌc tøø xwiopy pax̱yhaam. Tähóoc‑høc̈hä hänaꞌc xjia caꞌch; xquiuhgaꞌadsáam̱bøch hajxy hänajty. Tägøøghóoc‑høc̈hä barco tøø xmiämaꞌadøꞌøy mejjiooty. Xjia møødnøøguguíiṉhøch jaduhṉ. Mänáajøc̈hä barco tähooc xmiäguiiṉ̃än, tuꞌxøøc̈h jiiby nhijty mejywyiing møød tuꞌtsuhm̱. </v>
<v b="2CO" c="11" v="26">Mayhóoc‑høc̈hä yoṉ̃diuꞌu tøø nduꞌuyoꞌoy. Mayhóoc‑høch ja weenjaty tøø ngaꞌa nøøhoꞌogøꞌøy møjnøøgujc. Tøøc̈hä meeꞌtspädøjc mayhooc nyohbiaady. Tøøc̈hä nhamdsoo mägunaax̱ mayhooc xjia yaghoꞌogaꞌañ. Tøøc̈hä wiinghänaꞌc xjia yaghoꞌogaam̱bä; caꞌa yhøøc̈hä nmägunaax̱hajxy jeꞌe. Tøøc̈h nwädity mäjahñdiuum jim̱ cajptooty, møød jim̱ pactuum, møød jim̱ mejjiooty. Tøøc̈hä hänaꞌc mayhooc xchaac̈htiuṉ̃, jaꞌa hajxy jaduhṉ mänaam̱bä cooc tyijy hajxy miäbøcy. </v>
<v b="2CO" c="11" v="27">Tøøc̈hä tuuṉg mayhooc xyaghanuuꞌxøꞌøy; høxtä xyajtsaac̈hpǿjc‑høch jaduhṉ. Mayhóoc‑høch tøø ndsunax̱y jamiaꞌay jayhity. Tøøc̈hä yuu mayhooc nmänax̱y nyajnax̱y møødä tødsøꞌø. Tøøc̈h mayhooc nhity jaguiay jayhuꞌugy. Tøøc̈hä tøøchpä mayhooc nmänax̱y nyajnax̱y. Nja yajmaajiájpiøc̈hä wit tucxy hänajty. </v>
<v b="2CO" c="11" v="28">Tøøc̈h madiuꞌu ndsaac̈hpøcy, pero cábøch jaduhnajtä ngøx̱y mädiaꞌagaꞌañ. Jeꞌec̈h nmädiaꞌagaam̱by cooc̈hä mäbøjpädøjc jabom̱‑jabom̱ nnädajy nnämay wiinduhm̱c̈hajtøjc, pø hoy pø ween hajxy yhity. Hix̱, høøc̈hä ngøꞌøjooty hajxy jaduhṉ yhity. </v>
<v b="2CO" c="11" v="29">Pøṉä Diosmädiaꞌagy hoy caꞌa cudiunaam̱b, hoy hajxy jia mäbøcy, nnäjootmayhájpiøch hajxy jaduhṉ. Pøṉ jaduhṉ cädiehby jeꞌeguiøxpä coo tøø wyiinhøøñii, nmäjootmaꞌadhájpiøc̈hä hänaꞌc jaꞌa tøø miäwiinhǿøñäbä. </v>
<v b="2CO" c="11" v="30">Høøc̈h, cábøch nyajcumayaꞌañ. Pero cooc̈h häxøpy nyajcumayaꞌañ, jeꞌec̈h häxøpy nyajniguiumayáaṉäp cooc̈hä häyohn mayhooc tøø nmänax̱y tøø nyajnax̱y. </v>
<v b="2CO" c="11" v="31">Jaꞌa Dióshøch jaduhṉ xñajuøøby cooc̈h ngaꞌa høhṉdaꞌagy. Jaꞌa Jesucristo jaꞌa Tieedy jeꞌe. Tsøgä Dios hajxy cøjxtaꞌaxiøø wiingudsähgǿøyyäm. Jaꞌa Jesucristo hajxy nWiindsøṉhájtäm. </v>
<v b="2CO" c="11" v="32">Mänaa jaꞌa Aretas hänajty tiuṉ̃än gobiernä, mänítøc̈hä mioonsä xjia yajmadsaaṉ̃ jim̱ maa jaꞌa cajpt jaduhṉ xiøhatiän Damasco. Juhmuuꞌtswäditiä cajpt hänajty jaduhṉ. Jia pädaac jaꞌa hadänaabiä hajxy majatiä tägøꞌøwøødiaact nébiøch jaduhṉ ngaꞌa pädsǿm̱ät. </v>
<v b="2CO" c="11" v="33">Pero päyǿꞌc‑høch. Jaꞌa nmäguꞌughajpøchhajxy hoy xquiuhdøøñax̱y cachjooty maa jaꞌa muuc̈h hänajty jiutän. </v>
<v b="2CO" c="12" v="1">Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy cooc̈h nyajcumáyät. Pero nébiøch cham̱ nmädiaꞌagaꞌañän, jaduhṉ yajmädow̱aꞌañ nébiøch nyajcumayaꞌañän. Jeꞌec̈h cham̱ nmädiaꞌagaam̱by nebiátyhøc̈hä Jesucristo hijxtahṉd tøø xyajwiinhix̱iän. </v>
<v b="2CO" c="12" v="2-3">Nmøødhíjpiøc̈hä Jesucristo tuꞌugmädiaꞌagy. Tøø yhijnä majmactsjumøjt cooc̈hä Dios jim̱ tøø xyaghoy tsajpootyp maa jaꞌa wyiinduumän. Cábøch nnajuøꞌøy pø niꞌxhaam pø copc‑háamhøch jim̱ nhooyy, o pø juøhñdyhaam. Jaꞌa Dios jaduhṉ nidiuhm̱ najuøøby. </v>
<v b="2CO" c="12" v="4">Madiúꞌujøc̈hä hoy‑yagjuøøñäjatypä jim̱ nmädooyy tsajpootyp. Cábøc̈hä cuhdujt nmøødä cooc̈h nmädiaactägátsät. </v>
<v b="2CO" c="12" v="5">Coo wiinghänaꞌc häxøpy jim̱ tøø yhoy tsajpootyp, mänítøch häxøpy nmøjpädaꞌagaꞌañ. Pero høøc̈h, cábøch hamdsoo nniguiumayaꞌañii. Jagóoyyøch nmädiaꞌagaꞌañ nebiátyhøc̈hä häyohn tøø nmänax̱y tøø nyajnax̱y. </v>
<v b="2CO" c="12" v="6">Nmǿødhøc̈hä cuhdujt jaduhṉ cooc̈h nmädiáꞌagät nebiátyhøc̈hä Dios tøø nmøødtuṉ̃. Hix̱, tøyhájthøc̈hä Dios jaduhṉ tøø nmøødtuṉ̃. Cábøch nmädiaꞌagaꞌañ cooc̈h jim̱ nhooyy tsajpootyp, jeꞌeguiøxpä cooc̈hä njoot quiaꞌa tsocy cooc̈h pøṉ xmiøjpädáꞌagät. Cooc̈hä jäyaꞌayhajxy xyhíxät cooc̈h hoy njäyaꞌayhaty, cooc̈h hajxy xmiädów̱ät cooc̈h hoy ngapxy nmädiaꞌagy, mänítøch hajxy xquiumáyät. </v>
<v b="2CO" c="12" v="7">Jaanc̈h tehm̱ yhoy‑yagjuøøñäjátyhøch jim̱ nwiinhijxy tsajpootyp. Pero cabä Dios jaꞌa jioot chocy cooc̈h nniguiumayǿøjät. Paadiä Dios miänaaṉ̃ cooc̈hä møjcuꞌugong jaꞌa tsaac̈hpä xyajpáadät, jadúhṉhøch hamdsoo ngaꞌa niguiumayǿøjät. </v>
<v b="2CO" c="12" v="8">Tägøøghóoc‑høc̈hä Jesucristo nja mänuuꞌxtaacy cooc̈h cu xyajnähwaach. </v>
<v b="2CO" c="12" v="9">Mänítøch xyhadsooyy: “Njaanc̈h tehm̱ chojpy njaanc̈h tehm̱ piaꞌhäyóobiøch miic̈h. Páadyhøch miic̈hä mdsaac̈hpä ngaꞌa yajnähwaꞌadsaꞌañ, nyajcähxøꞌøgáam̱biøch jaduhṉ coo miic̈h mduṉ̃ jaꞌa høøc̈hä nmäjaagøxpä”, nǿm̱høc̈hä Jesucristo xñämaayy. Xooṉdáacpøch jaduhṉ cooc̈hä ndsaac̈hpä xquiaꞌa yajnähwaꞌadsaaṉnä, jeꞌeguiøxpä cooc̈h tøø xñämaꞌay cóogøch xyajtunaꞌañ jaꞌa miäjaagøxpä. </v>
<v b="2CO" c="12" v="10">Xooṉdáacpøch jaduhṉ cooc̈hä Jesucristo xyajtuṉ̃, hóyhøc̈hä tsaac̈hpä nja paady madiuꞌu. Náx̱yhøc̈hä hänaꞌc xyhäyoow̱hixy. Náx̱yhøch cøx̱iä wiinä nyajmaajiaty. Náx̱yhøc̈hä hänaꞌc xchaac̈htiuṉ̃ jaꞌa Diosmädiaꞌagyquiøxpä. Náx̱yhøc̈hä häyohn nmänax̱y nyajnax̱y. Pero cábøch nnäꞌägä møjpädaꞌagy cooc̈h jaduhṉ njaty nhabety. Hix̱, cooc̈h jaduhṉ njaty nhabety, cähxøꞌp jaduhṉ cooc̈h tii ngaꞌa tuṉ̃ jaꞌa nhamdsoo mäjaaháamhøch; jaꞌa Jesucristo miäjaaháamhøch jaduhṉ nduṉ̃. </v>
<v b="2CO" c="12" v="11">Hoorä, hóyhøch tii ngaꞌa ja jadaꞌañ hamdsoo, nmaas jájpiøch høøc̈h quejee yøꞌø hänaꞌc‑hajxy, yøꞌø hajxy jaduhṉ niñänǿøm̱äbä cooc tyijy hajxy Dyioswiinguex̱iä. Cábäc tyijy pøṉ jaduhṉ jiaty nébiäc hajxy jiatiän. Y cooc̈h yøꞌø hänaꞌc‑hajxy jaduhṉ tøø xñähwaam̱bety, tiic̈h mijts jaduhṉ coo tøø xquiaꞌa nähgapxtuꞌudy. Cooc̈h mijts tøø xquiaꞌa nähgapxtuꞌudy, páadyhøch cham̱ hamdsoo nniñähgapxtuꞌudyii. Jaduhṉ weenjaty yajmädoy nebiä yajcumayaam̱bän. </v>
<v b="2CO" c="12" v="12">Mänáajøch jim̱ nhitiän maa mijtsän, mäníthøc̈hä hijxtahṉd madiuꞌu nyajcähxøꞌcy hoy‑yagjuøøñäjatypä. Jaꞌa Diosmäjaaháamhøch jaduhṉ nyajcähxøꞌcy. Nyajcähxǿꞌc‑høch jaduhṉ cooc̈hä Dios jaduhṉ tøyhajt tøø xwyiinguex̱y. Meeꞌxtújpøch hänajty. </v>
<v b="2CO" c="12" v="13">Jaanc̈h tehm̱ yhóyhøch nduṉ̃ hoy miädyii tsajtøgootiä. Jaanä jadúhṉhøch jim̱ hoy nduum̱bä maa mijtsä mdsajtøjcän. Pero jeꞌe mijts mgaꞌa hojiäwøøby cooc̈h mijtsä xädøꞌøñ tøø ngaꞌa mäyujwaꞌañ nébiøch wiingtuumjaty nyujwaꞌañän. Jaanc̈h tehm̱ wyiingä wiinmahñdy hajxy mmøødä. Pø tøøc̈h mijts nyagjootmaꞌady, høøc̈h hajxy huuc méeꞌxäc. </v>
<v b="2CO" c="12" v="14">Metsc‑hóoc‑høch jim̱ tøø nhooñä maa mijtsän. Miädägøøghóocpøch cham̱ nnøcxáaṉgumbä. Cábøch mijts tii nmäyujwaꞌanaꞌañ. Cábøc̈hä njoot chocy coo hajxy tii xmióꞌowät. Jaduhṉ mijts ndsocy nebiä hamdsoo huungpän, paady mijts jaduhṉ nbuhbedaꞌañ. Pero cábøch nmänaꞌañ cooc̈h mijts xpiuhbejtägátsät xädøꞌøñhaam. </v>
<v b="2CO" c="12" v="15">Tøøc̈hä njoot hamuumduꞌjoot nbädaꞌagy maa mijtsän coo mijts nbuhbédät hoy ñejpiä, hóyhøch cøx̱ypänejpiä cu nja jat cu nja habet maa mijtscøxpän. Njaanc̈h tehm̱ chojpy mijts jaduhṉ; pätiidä mijts jaduhṉ coo xquiaꞌa tsojtägach. </v>
<v b="2CO" c="12" v="16">Mänáajøch jim̱ nhoyyän maa mijtsän, cab mijtsä xädøꞌøñ nmäyujwaaṉ̃. Mnajuøøby hajxy jaduhṉ, tuhm̱ds. Pero näjeꞌe mijts jaduhṉ mmänaꞌañ cóogøch tyijy mijts tøø nwiinhøøñ </v>
<v b="2CO" c="12" v="17">mänáajøchä nmäguꞌughajpähajxy jim̱ nguex̱iän maa mijtsän xädøꞌøñyajmujpä. Jadúhṉägäts tyijy mijts tøø nmämeec̈h. Pero cab jaduhṉ tiøyyä. </v>
<v b="2CO" c="12" v="18">Mänáajøc̈hä hermano Titohajxy jim̱ nguex̱iän maa mijtsän møødä mäguꞌughajpä tuꞌugpä, ni jeꞌe mijts xquiaꞌa mämeeꞌtspä. Hix̱, jaduhṉä hermano Tito howyiinmahñdy hajxy miǿødäbä nébiøch nmøødän. Hoguiuhdujt hajxy miǿødäbä nébiøch nmøødän. </v>
<v b="2CO" c="12" v="19">Jaduhṉ mijtsädaꞌa mmänaꞌañhaty cooc tyijy højts nja wiꞌi ñiñähgapxtuꞌudaꞌañii maa mijtscøxpän. Pero cab jaduhṉ tiøyyä. Jaꞌa Dios højts xyhijxp coo højts jaꞌa Jesucristo tuꞌugmädiaꞌagy nmøødhity. Mäguꞌughajpädøjc, paady højts mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ nyajwiingapxøꞌøy, chojpy højtsä njoot jaduhṉ coo mijts hamuumduꞌjoot mjaac mäbǿgät. </v>
<v b="2CO" c="12" v="20">Cooc̈h jim̱ nnøcxtägátsät maa mijtsän, mänítøch jootcujc nhídät pø hoy hajxy hänajty mwädity. Jaduhṉ hajxy jootcujc mhíjpät jaꞌa høøc̈hcøxpä. Pero pø cab hajxy hänajty hoy mwädity, jootmayhádäbøch jaduhṉ. Jaanä jaduhṉ mijts mjootmayhájpät. Jeꞌec̈h jaduhṉ cham̱ nnädaj nnämaaby. Jeꞌec̈h jaduhṉ nnänøøm̱by jaꞌa caꞌa howiädit, pø mnimiädsibǿøyyäp hajxy hänajty, pø cab hajxy hänajty myajniyajmädsogyii, pø mnimiäjootmáꞌtäp hajxy hänajty, pø mnimiädsiphájtäp hajxy hänajty, pø mniwyiingapxpéjtäp hajxy hänajty, pø mniñänǿøm̱äp hajxy hänajty cøx̱ypä waam̱b, pø mniguiumáayyäp hajxy hänajty, pø mdsipyagjájtäp hajxy hänajty. </v>
<v b="2CO" c="12" v="21">Pø jaduhṉ hajxy hänajty mjaanc̈h jootcøꞌøy cooc̈h jim̱ nnøcxtägátsät maa mijtsän, wéhṉdøc̈hä Dios weenjaty xyajtsähdiúnät maa mijtscøxpän. Jeꞌec̈h cham̱ nnädaj nnämaaby. Nnäjootmayhádäbøch hajxy jeꞌe, pønjatiä yhaxøøgcuhdujt hajxy hänajty tøø quiaꞌa najtshixøꞌøy. Jeꞌec̈h jaduhṉ nnänøøm̱by coo wiingtoꞌoxiøjc hajxy piawädity tehṉgajnä. </v>
<v b="2CO" c="13" v="1">Miädägøøghóocpøch jim̱ nnøcxaꞌañ maa mijtsän. Jaduhṉä cuhdujt myiṉ̃, coo hajxy hänajty pøṉ mnäxøꞌøwøꞌøwaꞌañ, tsipcøxpä testigo hajxy myajcähxǿꞌøgät mejtstägøøg. </v>
<v b="2CO" c="13" v="2">Mänáajøch jim̱ nhuug hoobiän maa mijtsän jaꞌa miämetsc‑hoocpä, mänítøch hajxy nyajcuhojøøyy coo hajxy haxøøg quiaꞌa jootcǿøñät, pønjaty hänajty haxøøgwädijp. Y chám̱høch mijts jadähooc nnämaꞌawáaṉgumbä nägøx̱iä coo hajxy mgaꞌa haxøøgwädítät. Y pø jeꞌenä hajxy hänajty mhaxøøgwädity cooc̈h jim̱ nnøcxtägátsät maa mijtsän, tsipcǿxpøch mijts nøcxy nyajcumädow̱aꞌañ. </v>
<v b="2CO" c="13" v="3">Jadúhṉhøch nyajcähxøꞌøgaꞌañ cooc̈hä Jesucristo miädiaꞌagy tøyhajt nyajnajxä. Haa caꞌa, jadúhṉhøch mijts tøø xyhuuc nämaabiä cooc̈h jaduhṉ nyajcähxǿꞌøgät. Hix̱, møcmäjaahaamä Jesucristo hajxy xyajcumädów̱ät coo hajxy hoy mgaꞌa wädítät. </v>
<v b="2CO" c="13" v="4">Coo jaꞌa Jesucristo miøjpahbejtä cruzcøxp, cabä miøcmäjaa hänajty yajcähxøꞌøgy. Pero coo jiujypiøjtägajch, coo jim̱ ñøcxtägajch maa jaꞌa Tieediän, jím̱äts jaduhṉ yhijnä jaꞌa Tieediä miøcmäjaahaam. Nebiä Jesucristo jaꞌa miøcmäjaa hijty quiaꞌa yajcähxøꞌøguiän, jaduhṉ højts mäjaa ngaꞌa mǿødäbä hamdsoo. Pero coo højtsä Jesucristo nmøødhity tuꞌugmädiaꞌagy, paady højts mijts hoy nhaneꞌemaꞌañ jaꞌa Dios jaꞌa miøcmäjaahaam. </v>
<v b="2CO" c="13" v="5">Huuc niñajuøꞌøwøø hajxy hamdsoo. Coo jaꞌa Jesucristo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hoy mbanǿcxät, jaduhṉ hajxy myajnajuǿꞌøwät coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøyhajt mjaanc̈h møødhity tuꞌugmädiaꞌagy. Pero coo hajxy hoy mgaꞌa panǿcxät, cabä Jesucristo hajxy tøyhajt mmøødhídät tuꞌugmädiaꞌagy. </v>
<v b="2CO" c="13" v="6">Chojpy højtsä njoot coo hajxy mnajuǿꞌøwät coo højtsä Jesucristo tøyhajt nmøødhity tuꞌugmädiaꞌagy. Cab højts jaduhṉ nhøhṉdaꞌagy. </v>
<v b="2CO" c="13" v="7">Nmänuuꞌxtaacypy højtsä Dios coo hajxy hoy mwädítät, coo hajxy haxøøg mgaꞌa jäyaꞌayhádät. Pø mwädijp hajxy hänajty hoy coo højts jim̱ nnøcxtägátsät maa mijtsän, cab højts hänajty nyajcähxøꞌøgaꞌañ coo højtsä Jesucristo jaꞌa cuhdujt tøø xmioꞌoy coo højts mijts nyajcumädów̱ät. Y coo højts jaduhṉ ngaꞌa yajcähxǿꞌøgät coo højtsä Jesucristo jaꞌa cuhdujt jaduhṉ tøø xmioꞌoy, cab jaduhṉ ñejpiä. Jeꞌe højtsä njoot chojpy coo hajxy hoy mwädítät. </v>
<v b="2CO" c="13" v="8">Pø mjaanc̈h wädijp hajxy hänajty hoy coo højts jim̱ nnǿcxät, cab højts mijts hänajty waam̱b nnämaꞌawaꞌañ. Chojpy højtsä njoot coo hajxy tøyhajt hoy mwädítät. Pero pø cab hajxy hänajty tøyhajt hoy mwädity, mänit højts mijts mäbøcy nhojaꞌañ. </v>
<v b="2CO" c="13" v="9">Coo hajxy hoy mwädítät, xooṉdáꞌagäp højts jaduhṉ. Cab højts jaduhṉ nyajcähxǿꞌøgät coo højtsä Jesucristo jaꞌa cuhdujt hänajty tøø xmioꞌoy coo højts mijts jaduhṉ nyajcumädów̱ät. Nmänuuꞌxtaacypy højtsä Dios jaduhṉ coo jaꞌa mhaxøøgcuhdujt hajxy mgøx̱y najtshixǿꞌøwät, coo jaꞌa hoguiuhdujt hajxy hamuumduꞌjoot mjaac panǿcxät tehṉgajnä. </v>
<v b="2CO" c="13" v="10">Páadyhøch mijts cham̱ weenjaty nhojy nocyhaam, jadúhṉhøc̈hä njoot chocy coo hajxy hoy mwädítät. Jaꞌa Jesucrístøc̈hä cuhdujt jaduhṉ tøø xmioꞌoy maa mijtscøxpän, weenä miädiaꞌagy hajxy maas hoy mjaac mäbøjcä. Cabä Jesucristo jioot chocy coo hajxy mduꞌudägóyyät. Y pø mjaanc̈h wädijp hajxy hänajty hoy cooc̈h jim̱ nnøcxtägátsät maa mijtsän, cábøch mijts hänajty waam̱b nnämaꞌawaꞌañ. Pø caj, mänit højts mijts mäbøcy nyajcumädów̱ät. </v>
<v b="2CO" c="13" v="11">Hoorä, mäguꞌughajpädøjc, chám̱høch jaduhṉ nyajmayaaṉnä maa hajxy cham̱ nmägapxy nhaneꞌemiän. Huuc cudiúṉ hajxy jaduhṉ nébiøch cham̱ nnämaꞌayän. Yaghoyøꞌøw jaꞌa mduꞌu hajxy. Caꞌa haxøøgtuꞌu hajxy mbanøcxnä. Tsøc hajxy jaduhṉ nimiøødhíjtäm tuꞌugmädiaꞌagy. Cab hajxy tii myajtsip myajmaꞌadǿøñät. Jaduhṉä Dios hajxy xmiøødhíjnät. Xchójcäm jaꞌa Dios hajxy. Chojpiä jioot jaduhṉ coo hajxy jootcujc nhíjtämät. </v>
<v b="2CO" c="13" v="12">Mniyajpooꞌxǿøjäp hajxy hamuumduꞌjoot, ween jaduhṉ quiähxøꞌøgy coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mmäbøcy. </v>
<v b="2CO" c="13" v="13">Xyajpooꞌxp mijtsä hermanodøjc‑hajxy yaabä, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy yaa mäbøjpä. </v>
<v b="2CO" c="13" v="14">Weenä Jesucristo hajxy nägøx̱iä xmioꞌoy jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt. Jeꞌe hajxy nWiindsøṉhájtäm. Weenä Dios hajxy xchójcäm homiänaajä. Weenä Dioshespíritu hajxy xmiøødhíjtäm nägøx̱iä. Amén.</v>
<v b="GAL" c="1" v="1-2">Høøc̈h Pablo, hädaa nócyhøch nhädiuum̱by møødä hermanohajxy yaabä nägøx̱iä. Mijts hädaa nocy nyajnäguejxyp, mijts hermanodøjc jim̱ tsänaabiä Galacia. Cab hajxy mmänáꞌanät cooc̈h jäyaꞌay tøø xwyiinguex̱y. Jesucrístøch xwyiinguejx møødä Dios jaꞌa nDeedyhájtäm. Jaayáꞌayädsä Jesucristo yagjujypiøjc. </v>
<v b="GAL" c="1" v="3">Weenä Dios jaꞌa nDeedyhájtäm hajxy xmioꞌoy jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt møødä Jesucristo jaꞌa nWiindsøṉhájtäm. </v>
<v b="GAL" c="1" v="4">Jaayaꞌay hajxy xñähhoꞌtúutäm jaꞌa nbojpä ngädieeyhájtäm nebiä Dios jaꞌa nDeedyhájtäm tøø miänaꞌañän. Paadiä Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm nebiä haxøøgpä hajxy yaa xñähwáatsämät hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="GAL" c="1" v="5">Tsøgä Dios hajxy møj jaanc̈h pädáacäm cøjxtaꞌaxiøø. Amén. </v>
<v b="GAL" c="1" v="6">Hermanodøjc, Dios hajxy xmiøjyáax̱äm jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesucristo hajxy xchójcäm. Pero tøøc̈h nmädoyhaty coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mgaꞌa panøcxnä jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa wiingmädiaꞌagy hajxy tøø mbaduꞌubøjnä. Nyagjuǿøbiøch jaduhṉ coo jaꞌa Dios hajxy paquiä tøø mnajtshixøøñä. </v>
<v b="GAL" c="1" v="7">Pero cabä wiingmädiaꞌagy jii neby hajxy mnähwáꞌadsät. Jaduhṉä hänaꞌc‑hajxy näjeꞌe wiädity yajnähixøøbiä. Xjia jøjcapxøꞌøwaam̱b mijts jaduhṉ. Jaꞌa høhṉdaꞌagymiädiaꞌagy mijts hajxy xyajnähixøøby jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="GAL" c="1" v="8-9">Tøøc̈h mijts jaduhṉ nhuuc nämaabiä, y chaac̈h jadähooc nmänáaṉgumbä, tøøc̈h mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy nyajnähixøꞌøy neby hajxy jaduhṉ mnähwáꞌadsät. Pero coo mijts pøṉ wiingmädiaꞌagy xyajnähixǿꞌøwät, jiiby nøcxy quiaꞌawaꞌañ haxøøgtuum, hoy piøṉä, hoy yhøøc̈hä, hoy jim̱ jia tsooñ tsajpootyp. </v>
<v b="GAL" c="1" v="10">Ndsójpiøch cooc̈hä Dios xquiumáyät. Cábøch ndsocy cooc̈hä cuꞌughajxy xquiumáyät. Cooc̈h häxøpy jaduhṉ ndsocy, cábøc̈hä Jesucristo häxøpy hoy nbanøcxnä. </v>
<v b="GAL" c="1" v="11-12">Hermanodøjc, huuc wiinjuøꞌøw hajxy jaduhṉ, hädaa mädiáꞌagyhøch mijts nyajwiingapxøøbiä, jaꞌa Jesucrístøch xmiooyy; caꞌa jiäyaꞌayä xmiooyy hädaa yaabä naax̱wiimbä. </v>
<v b="GAL" c="1" v="13">Tøø hajxy mmädoyhaty nébyhøch hijty nwädity, mänáajøc̈hä judíos miädiaꞌagy hajxy hänajty nbanǿcxänä. Mnajuøøby hajxy nébyhøc̈hä jäyaꞌayhajxy hijty ndsaac̈htiuṉ̃ nägøꞌø nädecypiä, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy panøcxpä. Páadyhøch hijty ndsaac̈htiuṉ̃ nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ ñajtshixǿꞌøwät. </v>
<v b="GAL" c="1" v="14">Maa yøꞌø judíos miädiaꞌagyhajxy myiṉ̃än, maas hóyhøch hijty nbanøcxy. Cábøch nmägunaax̱ pøṉ hijty xyhabex̱y, jaꞌa høøc̈h nmäduꞌugyeeꞌtaact. Hix̱, maas pedyíijøch hijty ngudiuṉ̃ jaꞌa nhap ndeedy quiuhdujthajxy jaꞌa jecypiä. </v>
<v b="GAL" c="1" v="15">Pero tøøc̈hä Dios hijty xwyiimbiy, cáhnøch hänajty nmiṉ̃ ngaꞌayñä. Páadyhøch tøø xmiøjyaꞌaxy cooc̈h xjiaanc̈h tehm̱ chocy. </v>
<v b="GAL" c="1" v="16">Mänitä Dios miänaaṉ̃ cooc̈hä yHuung nhix̱yhájtät, nébiøc̈hä miädiaꞌagy jaduhṉ nyajwiingapxǿøyyät jaꞌa hajxy caꞌa judíospä, neby hajxy jaduhṉ ñähwáꞌadsät. Cooc̈h jaduhṉ njajty, cábøch hoy pøṉ tøø nyajmøødmädiaꞌagy, </v>
<v b="GAL" c="1" v="17">ni jaꞌa hermanodøjc‑hajxy jim̱ hijpä Jerusalén, jaꞌa hajxy hijty tøø wyiinguexyíijäbä jaꞌa Dios. Pero jím̱høch nnøcxtøøyy Arabianaaxooty. Mänítøch nwiimbijty, nmejtstägajch maa jaꞌa cajpt xiøhatiän Damasco. </v>
<v b="GAL" c="1" v="18">Coo tägøøgjomøjt hänajty tøø ñajxnä, mänítøch jim̱ nnøcxy Jerusalén. Jím̱høc̈hä Pedro hoy nhix̱yhaty. Mänítøch nmøødhijty majmocxxøø. </v>
<v b="GAL" c="1" v="19">Jím̱høc̈hä Jacobo nhix̱yhajpä jaꞌa nWiindsøṉhájtämä piuhyaꞌay. Pero cábøc̈hä hermano wiingpä nhijxy, jaꞌa wiinguex̱ypä. </v>
<v b="GAL" c="1" v="20">Tehm̱ tiøyhajt jaduhṉ nébiøch cham̱ njaayän. Cábøch nhøhṉdaꞌagy. Dióshøch jaduhṉ xyhijxp cooc̈h ngaꞌa høhṉdaꞌagy. </v>
<v b="GAL" c="1" v="21">Mänítøch hoy nwädity Sirianaaxooty møødä Cilicianaaxooty. </v>
<v b="GAL" c="1" v="22">Jaꞌa hermanodøjc‑hajxy jim̱ hijpä Judeanaaxooty, jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy hajxy hänajty panǿcxäbä, cáhnøch hajxy hänajty nhix̱yhatyñä. </v>
<v b="GAL" c="1" v="23">Jagooyyä hajxy hänajty miädoyyä cooc̈hä Diosmädiaꞌagy hänajty nyajwaꞌxnä. Tøø hajxy hijty miädoyhaty cooc̈hä hermanohajxy hijty ndsaac̈htiuṉ̃, nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy ñajtshixǿꞌøwät. Pero cooc̈hä Diosmädiaꞌagy hänajty nyajwaꞌxnä høøc̈hpä, </v>
<v b="GAL" c="1" v="24">paadiä Dios hajxy miooyy Dioscujúꞌuyäp jaꞌa høøc̈hcøxpä. </v>
<v b="GAL" c="2" v="1">Coo majmactsjomøjt hänajty tøø ñajxnä, mänítøch hoy ngooꞌnä Jerusalén møødä Bernabé møødä Tito. </v>
<v b="GAL" c="2" v="2">Dióshøch jim̱ xquiejx. Jím̱høc̈hä Jacobo nmøødhamugøøyy hameeꞌch møødä Pedro møødä Juan. Jim̱ hajxy hänajty quiopc‑haty maa jaꞌa hermanodøjc‑hajxiän. Mänítøch hajxy nyajmøødmädiaacy nebiátyhøc̈hä jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy nyajwiingapxøꞌøy, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä, neby hajxy hoy ñähwáꞌadsät. Páadyhøc̈hä copc‑hajpädøjc jawyiin nyajmøødmädiaacy, nébiøch hajxy jaduhṉ xquiaꞌa jøjcapxǿꞌøwät. </v>
<v b="GAL" c="2" v="3-5">Xjiøjpøgøøyy højts jaduhṉ; cab højts waam̱b xñämaayy. Tøø hänaꞌc‑hajxy näjeꞌe yajtägøꞌøy maa jaꞌa hermanodøjc‑hajxiän; nøm̱ hajxy hänajty miänaꞌañ cooc tyijy hajxy pianøcxpä; pero cab hajxy hänajty tøyhajt pianøcxy. Højts hajxy xjia jøjcapxøꞌøwaaṉ. Coo højtsä Jesucristo miädiaꞌagy hänajty nbanǿcxänä, cab højtsä judíospä cuhdujt hänajty nbanøcxnä. Pero cab højts nmøjpädaacy, neby højts mijts hoy njaac yajwiingapxǿꞌøwät jaꞌa tøyhajt, nej mijts jaduhṉ hoy mnähwáꞌadsät. Jaduhṉ hajxy hänajty jia mänaam̱bä coo jaꞌa Tito ween yajcircuncidarhaty nebiä judíoshajxy quiuhdujthatiän, hoyyä Tito hänajty quiaꞌa ja judíospä. Cabä copc‑hajpähajxy miänaaṉ̃ coo jaꞌa Tito yajcircuncidarhádät. </v>
<v b="GAL" c="2" v="6-9">Cábøc̈hä Jacobohajxy hänajty nmøjpädaꞌagy, hoy hajxy hänajty tøø jia pädaꞌagyii copc‑hajpä. Hix̱, cabä Dios hajxy xmiøjpädáacäm, hoyyä møjtuuṉg hajxy nja møødhájtäm. Mänítøch hajxy xyhix̱yhajty cooc̈hä Dios hänajty tøø xwyiinguex̱y, cooc̈hä miädiaꞌagy nyajwiingapxǿøyyät jaꞌa caꞌa judíospähajxy, nebiä Pedro hänajty tøø wyiinguexyiijän coo jaꞌa judíoshajxy yajwiingapxǿꞌøwät. Mänit højts jaꞌa copc‑hajpähajxy xjiøjpøgøøyy møødä Bernabé. Mänit højts tuꞌugmädiaꞌagy nmähmøøyy coo højts nwädítät maa jaꞌa caꞌa judíospän, chaads hänaꞌc‑hajxy jaduhṉ wiädítät maa jaꞌa judíospän. Y cábøch hajxy nej xyhanehm̱y. </v>
<v b="GAL" c="2" v="10">Jagooyyä højts xñämaayy coo højtsä häyoobäyaꞌayhajxy nbuhbédät. Jaduhṉc̈h nnäꞌägä cuhdujthaty. </v>
<v b="GAL" c="2" v="11-14">Mänítøc̈hä Bernabé nmøødhädaacy maa jaꞌa cajpt xiøhatiän Antioquía. Cujecy højtsä Pedro xpiagädaacy. Mänitä Pedro tiägøøyy caamiujpä møødä hermanodøjc jaꞌa caꞌa judíospä. Mänitä Jacobo miäguꞌughajpähajxy näjeꞌe quiädaacpä. Mänitä Pedro quiaꞌa møødcaamiújcänä jaꞌa hajxy caꞌa judíospä. Hix̱, chähgøøbiä Pedro hänajty coo jaꞌa hermanodøjc‑hajxy miädoyhádät jim̱ Jerusalén, jaꞌa hajxy hänajty jaac panøcxpä jaꞌa judíoscuhdujt. Mänitä Bernabé piajatcøøbiä møødä hermanodøjc‑hajxy nägøx̱iä jaꞌa judíos, coo hajxy quiaꞌa møødcaamiugaaṉnä jaꞌa hajxy caꞌa judíospä. Hix̱, mejtstuꞌu jaꞌa wyiinmahñdyhajxy hänajty. Y cooc̈h nhijxy neby hajxy hänajty jiatcøꞌøyän, coodsä tøyhajt hajxy quiaꞌa panøcxnä, jaꞌa Diosmädiaꞌagy, mänítøc̈hä Pedro njøjcuhojøøyy jaꞌa hermanodøjc wyiinduumhajxy. “Jueꞌe miic̈h, mjudíos miic̈h, y caj miic̈h hijty nbanøcxy jaꞌa judíoscuhdujt. Caj miic̈hä cuhdujt mnäꞌägä møødä coo miic̈hä wiinghanaꞌc mädsibøꞌøbä mnämáꞌawät coo hajxy pianǿcxät jaꞌa judíoscuhdujt.” Páadyhøc̈hä Pedro jaduhṉ nhojy coo jeꞌe jaꞌa pojpä hänajty miøødä. </v>
<v b="GAL" c="2" v="15">Jueꞌe højtshájtäm, judíos højts nmiiṉ ngáhw̱äm. Caj tyijy højts ngahwiindøyyä nebiä wiingjäyaꞌayhajxiän. </v>
<v b="GAL" c="2" v="16">Pero, paadiä Dios hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot nmäbǿjcäm, caꞌa jieꞌeguiøxpä coo hajxy ngudiúuṉäm nebiä jecyquiuhdujt myiṉ̃än. Coo jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy mgaꞌa mäbǿjcät, cabä Dios xpiädáꞌagät hawaꞌadstuum, hoy mja cudiuṉ̃ nebiä jecyquiuhdujt myiṉ̃än. </v>
<v b="GAL" c="2" v="17">Pero tsøc mänáaṉäm, coo jaduhṉ quiähxǿꞌøgät coo højts ngahwiindǿyyäbä, hoyyä Jesucristo miädiaꞌagy nja mäbǿjcäm, cab hajxy nmänáaṉämät cooc tyijy jaꞌa Jesucristo tøø xyajtuꞌudägóoyyäm. </v>
<v b="GAL" c="2" v="18">Coo højtsä jecyquiuhdujt nnajtshixǿøyyämät, cab jaduhṉ yhoyyä coo hajxy jadähooc nbaduꞌubǿjcämät. Hix̱, cähxǿꞌøgäp jaduhṉ coo højts jaꞌa pojpä cädieey nmøødhájtäm. </v>
<v b="GAL" c="2" v="19">Pero høøc̈h, cábøc̈hä jecyquiuhdujt nbanøcxnä. Tøøc̈h nnajtshixøøñä, nébiøc̈hä Dios hamuumduꞌjoot jaduhṉ nbanǿcxnät. </v>
<v b="GAL" c="2" v="20">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm cruzcøxp, páadyhøch jeꞌe hamuumduꞌjoot nbanøcxy; cábøch nhamdsoo wiinmahñdy nyajtunaaṉnä. Tuꞌugmädiáꞌagyhøc̈hä Jesucristo xmiøødhijnä. Xchójpøch jeꞌeduhṉ, páadyhøch tøø xñähhoꞌtuꞌudy. </v>
<v b="GAL" c="2" v="21">Paadiä Dios hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm; caꞌa jieꞌeguiøxpä coo jaꞌa jecyquiuhdujt hajxy ngudiúuṉäm. Coo häxøpy quiaꞌa jaduhṉä, xiøøbä jaꞌa Cristo häxøpy tøø ñäꞌä hoꞌogy. Paady, cábøc̈hä hoyhajt nnajtshixøꞌøwaꞌañ mädyíijøc̈hä Dios tøø xmioꞌoy. </v>
<v b="GAL" c="3" v="1-5">Mijts hermanodøjc, nej, mguhmañøøby hajxy jaduhṉä coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mgaꞌa panøcxaaṉnä. Nej, mbanøcxtägatsaam̱biä jecyquiuhdujt hajxy jadähoocä. Mnajuøøby hajxy coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm. Coo mijtsä Jesucristo miädiaꞌagy tøø mmäbøjcä, paadiä Dios jaꞌa yhEspíritu hajxy tøø xmioꞌoy, paadiä hoy‑yagjuøøñäjatypä tøø yajnax̱y maa mijtsän. Caꞌa jieꞌeguiøxpä coo jaꞌa jecyquiuhdujt hajxy hijty mgudiuṉ̃. Pero cabä ndijy jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy tøyhajt mnajtshixøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="GAL" c="3" v="6">Jaꞌa Abraham, jaꞌa hajxy nhaphájtäm jaꞌa hajxy ndeedyhájtämbä, miäbøjc jeꞌe jaꞌa Diosmädiaꞌagy. Paadiä piädaacä hawaꞌadstuum. </v>
<v b="GAL" c="3" v="7">Y coo højtsä Diosmädiaꞌagy nbamäbǿjcämät, mänitä Dios hajxy xpiädáacämät nebiä Abraham yhap yhocän. Mänit højts xpiädáacänät hawaꞌadstuum. </v>
<v b="GAL" c="3" v="8">Jéquiänä Dios jaꞌa Abraham ñämaayy: “Miic̈hcǿxpøc̈hä jäyaꞌayhajxy nbuhbedaꞌañ nägøx̱iä jaꞌa wiinduhm̱yhagajptpä jeꞌeguiøxpä coo miic̈h tøø mmäbøcy.” Jiiby jaduhṉ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän. Jaduhṉ hajxy nyajnajuǿøyyäm coo jaꞌa Dios hajxy xpiädaꞌagáaṉäm hawaꞌadstuum pønjaty mäbøjp, hoy hajxy quiaꞌa ja judíosä. </v>
<v b="GAL" c="3" v="9">Entonces, jaꞌa hajxy mäbøjpä, jaduhṉ hajxy piuhbedyii nebiä Abraham jecy piuhbejtän. </v>
<v b="GAL" c="3" v="10">Jaꞌa hajxy jaduhṉ mänaam̱bä cooc tyijy hajxy ñähwaꞌadsaꞌañ jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa jecyquiuhdujt hajxy quiudiuṉ̃, haxøøgtuum hajxy jeꞌe piädaꞌagaꞌañii. Jaduhṉ jiiby myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa jecyquiuhdujtän, “Haxøøgtuum piädaꞌagaꞌañii pønjaty hoy caꞌa cudiuum̱b nebiaty hädaa libro xyhanéhm̱äm.” </v>
<v b="GAL" c="3" v="11">Jaduhṉ jiiby myiim̱bä cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: “Coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcämät, mänitä Dios hajxy xyajnähwáatsämät.” Caꞌa jieꞌeguiøxpä cooc tyijy hajxy ngudiúuṉäm jaꞌa jecyquiuhdujt. </v>
<v b="GAL" c="3" v="12">Pero jaduhṉä jecyquiuhdujt miänaꞌañ: “Pøṉä jecyquiuhdujt cudiuum̱b, hawaꞌadstuum piädaꞌagaꞌañii.” </v>
<v b="GAL" c="3" v="13">Coodsä jecyquiuhdujt hajxy hijty hoy ngaꞌa cudiunáaṉäm, haxøøgtuumä Dios hajxy hijty xpiädaꞌagáaṉäm. Pero xñäxúuꞌtsämä Dios hajxy jaduhṉ; paadiä Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm; paadiä Dios hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum. Jaduhṉä jiiby myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: “Pøṉ møjpahbéjtäp quepyquiøxp, tøø hänajty piädaꞌagyii haxøøgtuum.” </v>
<v b="GAL" c="3" v="14">Paadiä Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, nebiä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ piuhbéjtäbät, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä, nebiä Abraham jecy piuhbejtän. Y coo hajxy nmäbǿjcämät, mänitä Dios jaꞌa yhEspíritu hajxy xmioꞌowáaṉäm nägøx̱iä neby hajxy jecy xyajwiinwaaṉǿøyyäm cooc hajxy xmioꞌowáaṉäm. </v>
<v b="GAL" c="3" v="15">Hermanodøjc, tsøg hajxy mädiáacäm neby hajxy yaa nguhdujthájtäm hädaa yaabä naax̱wiin. Coo pøṉ tii yajcuhdúgät maa jaꞌa hagujtøjcän, coo fyirmarhadät, ni pøṉ jaduhṉ quiaꞌa yajtägátsät, ni quiaꞌa mänáꞌanät coo quiaꞌa hoyyä. </v>
<v b="GAL" c="3" v="16">Bueno, coo jaꞌa Dios jaꞌa Abraham miøødyajcuhdujcy cooc hoy miänaajä piuhbedaꞌañ, jaduhṉ miänaam̱bä cooc jaꞌa Abraham yhap yhoc miøødyajcuhdújcäbä. Jaduhṉ jiiby myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän. (Cab jaduhṉ myiṉ̃ cooc hajxy nämay miøødyajcuhdujcä.) Coo jaduhṉ miänaꞌañ: “Abraham yhap yhoc”, jaꞌa Jesucristo jaduhṉ nänǿøm̱äp. </v>
<v b="GAL" c="3" v="17">Y coo mädaaxmägoꞌxcuhiiꞌxmajcjomøjt hänajty tøø ñax̱y, mänitä jecyquiuhdujt piädaacä. Pero cab jaduhṉ yajtägajch nebiä Dios jaꞌa Abraham hänajty tøø miøødyajcuhduquiän. </v>
<v b="GAL" c="3" v="18">Coo häxøpy quiaꞌa tøyhajtä jaduhṉ, cab häxøpy tiuṉ̃ nebiä Dios jecy yajcuhdujquiän. </v>
<v b="GAL" c="3" v="19">Paadiä Dios jaꞌa jecyquiuhdujt yejcy neby jaduhṉ quiähxǿꞌøgät coo jaꞌa pojpä cädieey hajxy nmøødhájtäm. Pero coo jaꞌa Jesucristo yaa tøø yhoy hädaa yaabä naax̱wiin, jaꞌa hänajty tøø miøødyajcuhdugyíijäbä, cabä jecyquiuhdujt jaduhṉ tiunaaṉnä. Bueno, coo jaꞌa Dios jaꞌa jecyquiuhdujt piädaacy, mänitä mioonsä tsajpootypä jaꞌa Moisés hoy mioꞌoy. Mänitä Moisés jiøyejnajxy. </v>
<v b="GAL" c="3" v="20">Pero hamdsoo jaꞌa Dios jaꞌa Abraham miøødyajcuhdujcy; cabä jiøyejnajxpä jaduhṉ ñäꞌä yajtuuṉ̃. </v>
<v b="GAL" c="3" v="21">Cab hajxy nmänáaṉämät coo jaꞌa jecyquiuhdujt yajtägajch nebiä Dios hänajty tøø yajcuhduquiän. Coo jaꞌa Dios häxøpy tøø miänaꞌañ coo hajxy cu nnähwáatsäm maa jaꞌa jecyquiuhdujtän, pues tøø jaꞌa jecyquiuhdujt hajxy häxøpy xyajnähwáatsäm jaꞌa nbojpä ngädieeyhájtäm. </v>
<v b="GAL" c="3" v="22">Jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ mänaam̱b coo hajxy nägøx̱iä nhíjtäm haxøøgtuum jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa pojpä cädieey hajxy nmøødhájtäm. Pero coo jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcämät, mänitä Dios hajxy jaduhṉ xyhuunghájtämät nebiä jecy yajcuhdujquiän. </v>
<v b="GAL" c="3" v="23-25">Tuuṉgpaatpä jecyquiuhdujt hijty. Tsipcøxp højts hijty ngudiúuṉäm. Pero coo jaꞌa Jesucristo tøø yhoy, cab højtsä jecyquiuhdujt nbanǿcxänä. Coo jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcämät, jaduhṉä Dios hajxy xyhuunghájtämät. </v>
<v b="GAL" c="3" v="26">Y xjiaanc̈h huunghajp mijts jaꞌa Dios jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy hajxy mmäbøjcä, coo jaꞌa Jesucristo hajxy mmøødhity tuꞌugmädiaꞌagy. </v>
<v b="GAL" c="3" v="27">Y coo hajxy jaduhṉ mmøødhídät, coo hajxy jaduhṉ mnäbétät, mänitä Dios hajxy xyhuunghádät, nebiä Dios jaꞌa Jesucristo yHuunghatiän. </v>
<v b="GAL" c="3" v="28">Tuꞌugmädiaꞌagy hajxy mhijnä møødä Jesucristo. Cabä Dios tiehm̱ yajtøy pø mjudíos, pø caj, pø mmäyøø, pø caj mmäyøøjä. Cabä Dios yajtøy jaꞌa haagä tehm̱ yaꞌadiøjcpä, jaꞌa haagä tehm̱ tioꞌoxiøjcpä. Jøjwaꞌachä yajtøy. Jaduhṉä Dios hajxy xyhijxnä nebiä yhamdsoo huungän. </v>
<v b="GAL" c="3" v="29">Y coo jaꞌa Jesucristo hajxy mmøødhity tuꞌugmädiaꞌagy, paadiä Dios hajxy xyhuunghaty, nebiä Dios jaꞌa Abraham jecy yhuunghajtiän. </v>
<v b="GAL" c="4" v="1-2">Jaduhṉds jeꞌe, coo jäyaꞌayhajxy hänajty näjeꞌe yhoꞌogaaṉnä, mänit hajxy miänaꞌañ coo yhuunghajxy yhíjxäxät jaꞌa miäguꞌughajpähajxy. Coo jaꞌa yhuunghajxy miøjjǿøñät, mänit nädeedy hajxy miämähmǿøñät. Pero coo hajxy hänajty miuutsnä, jaduhṉ hajxy yhaneꞌemyii nebiä moonsän, høxtä coonä hajxy hänajty tøø miøjjøøñä. </v>
<v b="GAL" c="4" v="3">Y højtshájtäm, coo jaꞌa Jesús hajxy hänajty ngaꞌa hix̱yhájtämnä, jaduhṉ mäwíinäts hajxy hijty nhíjtäm nebiä haneꞌemybiän coo jaꞌa jecyquiuhdujt hajxy hijty tehṉgajnä nbanǿcxäm. </v>
<v b="GAL" c="4" v="4">Pero coo yhabaaty, mänitä Dios jaꞌa yHuung quiejxy; Jesucristo jeꞌe. Hoy jeꞌe miṉ̃guiaꞌay neby højtshájtämän yaa judíosnaaxooty, maa jaꞌa jecyquiuhdujt tiuṉ̃än. </v>
<v b="GAL" c="4" v="5">Paadiä Jesús quiejxä neby højts jaduhṉ xñähhoꞌtúutämät, jeꞌeguiøxpä coo højts jaꞌa jecyquiuhdujt hijty nbanǿcxäm tehṉgajnä. Coo hajxy xñähhoꞌtúutäm, xyhuunghájtäm jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="GAL" c="4" v="6-7">Xmioꞌowáaṉäm hajxy jaduhṉ nebiaty ñägapxy. Cab hajxy nhíjtänä nebiä haneꞌemybiän. Coo jaꞌa Dios hajxy xyhuunghájtäm, paadiä yhEspíritu hajxy xyajnäguéjxäm. Paady hajxy jeꞌe nnämáayyäm: “Teedy” hamuumduꞌjoot. </v>
<v b="GAL" c="4" v="8">Jueꞌe mijts hijty mwiꞌi wyiingudsähgøøby, quepychech naax̱poch. Cahnä jaꞌa Dios hajxy hänajty mhix̱yhatyñä. </v>
<v b="GAL" c="4" v="9">Pero coo jaꞌa Dios hajxy tøø xwyiimbiy, paady hajxy mhix̱yhajnä. Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo jaꞌa jecyquiuhdujt hajxy jadähooc mbaduꞌubǿjcombät. Cab hajxy nyaghanéhm̱änät maa jaꞌa jecyquiuhdujtän. </v>
<v b="GAL" c="4" v="10">Pero mijts, jeꞌenä xøø hajxy mwiꞌi yagjadyii. Jaduhṉ tyijy hajxy mnähwaꞌadsaꞌañ. </v>
<v b="GAL" c="4" v="11">Nej, xiǿøbøch mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy tøø nja yajwiinhixøꞌøyä. Pø tøyhajt jaduhṉ, njaanc̈h tehm̱ yagjuǿøbiøch jaduhṉ. </v>
<v b="GAL" c="4" v="12-14">Hermanodøjc, nnämáꞌawäbøch mijts cooc̈h mijts xpiahíxät. Najtshixøꞌøw jaꞌa jecyquiuhdujt hajxy nébiøch tøø nnajtshixøꞌøyän. Mänáajøch mijtsä Diosmädiaꞌagy nyajwiingapxøøc̈hooñän, hóyhøch mijts xmiäguꞌugpøjcy. Jadúhṉhøch hajxy xjiøjpøgøøyy nebiä Diosquex̱iän, nebiä Jesucristän. Cábøch hajxy xxiøøghajty, hóyhøc̈hä paꞌam hänajty nja møødä, hóyhøch mijts hoxiøøghajnä hänajty xjia hix̱y. Cooc̈hä paꞌam hänajty nmøødä, páadyhøch jim̱ nmähmøøyy maa mijtsän. </v>
<v b="GAL" c="4" v="15">Pero mijts, cab hajxy jootcujc mhijnä. Pänebiä hajxy tøø mjaty. Mänáajøch jim̱ nhitiän maa mijtsän, høøchcøxpä mijts hänajty mduṉ̃ hoy miädyii mayhajtä. Xmióobiøch mijts hänajty hoy tyiijä. </v>
<v b="GAL" c="4" v="16">Páadyhøch mijtsädaꞌa xquiaꞌa mäguꞌughadaaṉnä cooc̈h mijts tøø nhawáaṉäm jaꞌa tøyhajt. </v>
<v b="GAL" c="4" v="17">Y hänaꞌc‑hajxy høhṉdaacpä, paady mijts hajxy xmiäguꞌughadaꞌañ nébiøch mijts jaduhṉ xquiaꞌa panǿcxnät. Pero caj mijts hajxy hamuumduꞌjoot xmiäguꞌughadaꞌañ. Xñäꞌä wiinhøønaam̱b mijts hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="GAL" c="4" v="18">Hoy hit jaduhṉ coo mijts pøṉ hamuumduꞌjoot xmiäguꞌughádät hoy miänaajä, hóyhøch hänajty jim̱ ngaꞌa ja hity maa mijtsän. </v>
<v b="GAL" c="4" v="19">Mäguꞌughajpä, jaanc̈h tehm̱ jiootmayhájpøch jadähooc jaꞌa mijtscøxpä. Jiaanc̈h tehm̱ chójpiøch njoot coo mijts jaꞌa Jesucristo mmøødhídät tuꞌugmädiaꞌagy. </v>
<v b="GAL" c="4" v="20">Cu nnǿcxyhøch jim̱ maa mijtsän. Cu nmøødmädiáacyhøch mijts jaduhṉ yajxóṉ. Cooc̈h mijts hoy ngaꞌa møødmädiaꞌagaꞌañ hajäyaꞌayhaam, cábøch nnajuøꞌøy nébiøch ndaj nmáyät jaꞌa mijtscøxpä. </v>
<v b="GAL" c="4" v="21">Hoorä, pø chojpiä mjoothajxy tehṉgajnä coo jaꞌa jecyquiuhdujt hajxy mbanøcxaꞌañ, huuc mädow̱ hajxy neby jiiby myiṉ̃än maa jaꞌa jecyquiuhdujtän. </v>
<v b="GAL" c="4" v="22-23">Metscä Abraham yhuung hänajty. Tuꞌug hänajty xiøhajty Isaac. Tøø Dios Abraham hänajty jaduhṉ yajwiinwaaṉøꞌøy coo jaꞌa Isaac hänajty myinaꞌañ quiaꞌawaꞌañ. Abraham yhamdsoo huunghajxy jeꞌeduhṉ møødä tioꞌoxiøjc. Jatuꞌugpä, Ismael jeꞌe xiøhajpä. Jaduhyyä jeꞌe ñäꞌä miiṉ̃ ñäꞌä cahy. Moonsä jeꞌe tiajhajt. </v>
<v b="GAL" c="4" v="24-25">Hädaa mädiaꞌagy, nebiä hijxtahṉdän hädaa jaduhṉ. Jaꞌa Ismael tiaj, jaꞌa Agarhajpä, moonsähajp hänajty jeꞌe. Cabä yhamdsoo cuhdujt hänajty yaghity. Hoorä, coo jaꞌa Dios jaꞌa cuhdujt yejcy maa jaꞌa tuṉ hänajty xiøhatiän Sinaí, jim̱ Arabianaaxooty, jaduhṉ mäwíinäts hajxy nhíjtäm nebiä Agar hänajty mioonsähatiän. Cabä nhamdsoo cuhdujt hajxy nyaghíjtäm. Mejtstuꞌu jaꞌa tuṉ hänajty xiøhaty. Xøhajp hänajty Sinaí, møødä hänajty xiøhaty Agar. Jaꞌa cajpt jaduhṉ xøhajpä Jerusalén, jaꞌa hädaa yaabä naax̱wiimbä, jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä Agarän. Hix̱, cabä Jerusalénpä‑jäyaꞌay yhamdsoo cuhdujt hajxy yaghity. </v>
<v b="GAL" c="4" v="26">Jaduhṉ jaꞌa cajpt jim̱ xiøhajpä tsajpootyp Jerusalén. Jim̱ hajxy nxøønájxäm. Cabä jecyquiuhdujt jim̱ tiuuṉnä nebiä Dios yejquiän Sinaí. Jem̱yguiuhdújtäts jim̱ túuṉnäp. </v>
<v b="GAL" c="4" v="27">Jaduhṉ jiiby myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: Huuc xooṉdaꞌag, hoyyä huung mgaꞌa ja paadyñä, Maas may miic̈h huung mbaadaꞌañ. Cabä mmoonsä may jiaty paadaꞌañ. </v>
<v b="GAL" c="4" v="28">Hoorä, hermanodøjc, tøø jaꞌa Dios hajxy xyajnähdíjjäm coo hajxy xyhuunghadáaṉäm, nebiä Isaac yajnähdijjän. </v>
<v b="GAL" c="4" v="29">Dios jaꞌa yhEspíritu jaꞌa Isaac yajmägunuuꞌxøøyy coo myínät. Cabä Ismael yajmädsojcy coo jaꞌa Abraham jaꞌa Isaac yhuunghádät. Jaduhṉ mäwíinäts højtsä jäyaꞌayhajxy xquiaꞌa yajmädsójcäm coo jaꞌa Dios hajxy xyhuunghájtämät. </v>
<v b="GAL" c="4" v="30">Jaduhṉ jiiby myiim̱bä cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: “Høxquejxpädsøm̱ yøꞌø toꞌoxymoonsä møødä yhuung.” Cabä moonsä yhuung ñäꞌägädä puhmoꞌowaꞌañii ñädeedy. Pero yhamdsoo toꞌoxiøjc yhuung, jeꞌeds jaduhṉ mioꞌowaam̱by. </v>
<v b="GAL" c="4" v="31">Hermanodøjc, coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot ndsójcäm, jaduhṉ mäwíinäts hajxy nhíjtäm nebiä Isaac jecy yhijtiän. Pero jaꞌa hajxy caꞌa tsojpä, jaduhṉ mäwíinäts hajxy jeꞌe nebiä Ismaelän, jaꞌa moonsä yhuung. </v>
<v b="GAL" c="5" v="1">Coo jaꞌa Dioscuhdujt hajxy nyaghíjtäm, mädyii jaꞌa Moisés jecy miähooyy, jaduhṉ mäwíinäts hajxy hijty nhíjtäm neby hajxy hadsip yajtuñíijäbän. Coo jaꞌa Jesucristo quiädaacy, mänit hajxy xñämáayyäm coo jaꞌa jecyquiuhdujt hajxy ngaꞌa møjpädáacänät. Xyhawáaṉäm hajxy jaduhṉ neby hajxy nnähwáatsämät. Hamuumduꞌjootä Jesucristo miädiaꞌagy hajxy mbanǿcxät. Cabä Moisés jiecyquiuhdujt hajxy mbaduꞌubǿjcät jadähooc. </v>
<v b="GAL" c="5" v="2">Huuc hamädoow̱hit hajxy. Coo hajxy nyajcircuncidarhájtämät cooc tyijy hajxy jaduhṉ nnähwaꞌadsáaṉäm, xiøøbä jaꞌa Jesucristo hajxy häxøpy tøø xñäꞌä nähhoꞌtúutäm. Høøc̈h jaduhṉ mänaam̱b, Pablo. Diosquéx̱yhøch høøc̈h. </v>
<v b="GAL" c="5" v="3">Jadúhṉhøch jadähooc nmänáaṉgombä, pønjaty mänaam̱b coo hajxy yajcircuncidarhádät, tsipcøxp hajxy quiudiúnät nebiatiä Moisés jiecyquiuhdujt yajnähdijy coo hajxy quiudiúnät. </v>
<v b="GAL" c="5" v="4">Jii hänaꞌc‑hajxy näjeꞌe miänaꞌañ: “Páadyhøch nnähwaꞌadsaꞌañ cooc̈hä Moisés jiecyquiuhdujt hoy ngudiuuṉä.” Pero cab jaduhṉ tiøyyä coo hajxy ñähwaꞌadsaꞌañ. Hix̱, cabä Jesucristo hajxy miøødhijnä tuꞌugmädiaꞌagy. </v>
<v b="GAL" c="5" v="5">Pero nmäbǿjcäm højts coo hajxy nnähwaꞌadsáaṉäm jaꞌa Jesucristocøxpä. Jaꞌa Dioshespíritu hajxy xpiuhbedáaṉäm. </v>
<v b="GAL" c="5" v="6">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy tuꞌugmädiaꞌagy nmøødhíjtämät, cab jaduhṉ ñejpiä pø tøø hajxy nyajcircuncidarhájtäm, o pø caj. Jeꞌeduhṉ tsoobaatp coo jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcämät y coo hajxy hamiṉ̃ häxøpy nnic̈hójcämät nebiä Jesucristo hajxy xchójcäm. </v>
<v b="GAL" c="5" v="7">Hoy jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hijty mbanøcxy. Pätiidä hajxy coo tøø mnajtshixøꞌøy. Päbøndä hajxy tøø xwyiinhøøñ. </v>
<v b="GAL" c="5" v="8">Caꞌa Dyiosä hajxy xyajnajtshixøøyy. Jaayaꞌay hajxy xyajnähdíjjäm coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy nbanǿcxämät. </v>
<v b="GAL" c="5" v="9">Jaduhṉä jäyaꞌayhajxy miänaꞌañ: “Coo tsajcaagychooy weeṉ̃tiä nbädáacämät, cøx̱iä harina yajtägøꞌøyii.” Jaduhṉ mäwíinäts højtshájtäm coo hänaꞌc høhṉdaꞌagymiädiaꞌagy hajxy xyajnähixǿøyyämät; nägøx̱iä hajxy jaduhṉ nmáꞌtämät. </v>
<v b="GAL" c="5" v="10">Nbädáacypiøc̈hä njuøhñdy jaꞌa Dioscøxpä coo wiingmädiaꞌagy hajxy mgaꞌa mäbǿgät. Dios jaduhṉ yajcumädow̱aam̱b pøṉ mijts høhṉdaꞌagymiädiaꞌagy xyajnähixøøby. </v>
<v b="GAL" c="5" v="11">Tehṉgájnøc̈hä Diosmädiaꞌagy nyajwaꞌxy coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy ween miäbøcy; jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm cruzcøxp. Páadyhøc̈hä jäyaꞌayhajxy xmiähaṉhaty. Näjeꞌe hajxy miänaꞌañ cooc tyijy høøc̈hä mädiaꞌagy nyajwaꞌxy coo hajxy ween ñiseñapädaꞌagyii. Pero cab jaduhṉ ñäꞌä tøyyä. Cooc̈hä mädiaꞌagy häxøpy nyajwaꞌxy coo hajxy yajcircuncidarhádät, cábøc̈hä jäyaꞌayhajxy häxøpy xmiähaṉhaty. </v>
<v b="GAL" c="5" v="12">Yøꞌø hänaꞌc mijts xjia wiꞌi ñämaabiä coo hajxy myajcircuncidarhádät, ween hajxy jaduhṉ xpiuhwaatsnä. </v>
<v b="GAL" c="5" v="13">Tøø mijts jaꞌa Dios xyajnähdijy coo jaꞌa Moisés jiecyquiuhdujt hajxy mnajtshixǿøyyät. Pero cabä Dios jaduhṉ miänaꞌañ coo hajxy cøx̱ypänejpiä mjäyaꞌayhádät. Jaduhṉ miänaꞌañ coo hajxy yajxóṉ mnic̈hogǿøjät, coo hajxy yajxóṉ mnibiuhbedǿøjät. </v>
<v b="GAL" c="5" v="14">Jaduhṉä Dios jiecyquiuhdujt miänaꞌañ coo hajxy hoy piøṉä mdsoc mbaꞌhäyówät hädaa yaabä naax̱wiin nebiä mhamdsoo niꞌx nebiä mhamdsoo copc hajxy mdsoquiän. </v>
<v b="GAL" c="5" v="15">Cab jaduhṉ yhoyyä coo hajxy mnimiähaṉhadǿøjät tuꞌugpä tsajtøjc, jaduhṉ hajxy mgaꞌa niyajtägoyyǿøjät. </v>
<v b="GAL" c="5" v="16">Hoy hajxy mwädítät jaꞌa Diosmäjaagøxpä. Cabä mhamdsoo wiinmahñdy hajxy myaghíjnät, hoyyä mjoothajxy hänajty tii jia tsocy. </v>
<v b="GAL" c="5" v="17">Jaꞌa Diosmäjaa, cabä tuꞌugjuøhñdy yhity møødä haxøøgcuhdujt. Coo hänajty haxøøg mjatcøꞌøwaꞌañ, Dios xyhadujp mgaꞌa jatcøꞌøy jaduhṉ cøx̱ypänejpiä. Hoorä, coo jaꞌa mjoot hänajty chocy coo hänajty hoy mwäditaꞌañ, jaꞌa mhaxøøgwiinmahñdy jaduhṉ xyhadujp. </v>
<v b="GAL" c="5" v="18">Pø chojpiä mjoot jaduhṉ coo jaꞌa Diosmäjaagøxpä mwädítät, cabä Moisés jiecyquiuhdujt mbanǿcxänät. </v>
<v b="GAL" c="5" v="19">Madiuꞌu jaꞌa jäyaꞌayhajxy yhaxøøgcuhdujthaty: jabiøcy hajxy ñimiøødtsänaꞌayii; cøx̱ypänejpiä hajxy jiäyaꞌayhaty; haxøøg hajxy wiädity, hoy hajxy jia toꞌoxiøjcmøødä; </v>
<v b="GAL" c="5" v="20">wyiingudsähgøøbiä quepychech naax̱poch hajxy; mähijxp mäbäxujp hajxy; nimiädsiphájtäp hajxy; yhadsojpy hajxy mädyiijatiä miäguꞌughajpähajxy miøød; paquiä hajxy ñimiäjootmaꞌadyii; wiinduc‑hoꞌp hajxy; nibiuhyohdiúutäp hajxy; cab hajxy tiuꞌugmädiaꞌaguiä; </v>
<v b="GAL" c="5" v="21">hadsojt hajxy wyiꞌi miøød; jäyaꞌay‑yaghoꞌp hajxy; haxøøghuucp hajxy, haxøøgjøøꞌxp hajxy; madiuꞌu hajxy jaduhṉ jiatcøꞌøy. Tøøds mijts nja yagjahmiech, chaads jadähooc nhawáaṉäm: pøṉ haxøøgcuhdujt møød, cab jim̱ ñøcxaꞌañ tsajpootyp. </v>
<v b="GAL" c="5" v="22">Pero coo jaꞌa Diosmäjaagøxpä hajxy nwädíjtämät, Dios hajxy jaduhṉ xpiuhbéjtäm coo jaꞌa jäyaꞌay hajxy hoy nmäguꞌughájtämät, coo hajxy nxooṉdáacämät, coo hajxy jootcujc nhíjtämät, coo hajxy nmeeꞌxtújcämät, coo jaꞌa nmäjøøn coo jaꞌa nmädøjc hajxy yajxóṉ nmäguꞌughájtämät, coo jaꞌa hojioot hajxy nmøødhájtämät, coo hajxy ngaꞌa høhṉdáacämät, </v>
<v b="GAL" c="5" v="23">coo hajxy meeꞌxxieemy nhíjtämät, coo hajxy jootxeemy nhíjtämät. Coo hajxy jaduhṉ njäyaꞌayhájtämät, cab hajxy pøṉ waam̱b xñämáayyämät. </v>
<v b="GAL" c="5" v="24">Pøṉä Jesucristo miädiaꞌagy panǿcxäp hamuumduꞌjoot, tøø jaꞌa yhaxøøgcuhdujt yhøx̱hix̱y, y cab jaduhṉ jiahmiejtsnä. </v>
<v b="GAL" c="5" v="25">Pø mänáaṉäm hajxy jaduhṉ coo jaꞌa Diosmäjaagøxpä hajxy nhíjtäm, tsøg hajxy hamuumduꞌjoot pawädíjtäm. </v>
<v b="GAL" c="5" v="26">Cab hajxy nyajcumáayyämät; cab hajxy nniyagjootmáꞌtämät hamiṉ̃ haxøpy; cab hajxy cøx̱iä wiinä nniyhadsójcämät. </v>
<v b="GAL" c="6" v="1">Hermanodøjc, coo pøṉ tiuꞌudägóyyät, meeꞌxxieemy hajxy mmägapx mhanéꞌemät, nej mijtsä Diosmäjaa mmøødän, weenä yhaxøøgpä yhøx̱hijxnä. Pero mnigwieendähadǿøjäp hajxy coo mijts jaduhṉ mnäꞌä tuꞌudägóobiät. </v>
<v b="GAL" c="6" v="2">Nibiuhbedøø hajxy neby hajxy jaduhṉ mmäjädáꞌagät, neby hajxy jaduhṉ mgaꞌa tuꞌudägóyyät. Jaduhṉdsä Jesucristo miädiaꞌagy hajxy mgudiúuṉät. </v>
<v b="GAL" c="6" v="3">Pøṉ yajcumayaam̱b jeꞌeguiøxpä cooc tyijy miøjjä, caj ñäꞌä tøyyä coo miøjjä. Näꞌä niwyiinhǿhṉäp jaduhṉ. </v>
<v b="GAL" c="6" v="4">Cøjwiinduum hajxy mniyhixǿøjät pø hoy hajxy tøø mgudiuṉ̃. Y pø tøø hajxy hoy mgudiuṉ̃, mänit hajxy mxooṉdáꞌagät. Pø tøø jaꞌa mmäguꞌughajpä hajxy mbex̱y, cab hajxy nøcxy mniguiumayii. </v>
<v b="GAL" c="6" v="5">Cøjwiinduum hajxy mniyajcopcøꞌøwǿøjät pø hoy hajxy mgudiuṉ̃. </v>
<v b="GAL" c="6" v="6">Pøṉ jaduhṉ yajnähixǿøyyäp jaꞌa Diosmädiaꞌagy, tsipcøxpä ofrenda hajxy yégät, mioꞌowǿøjät jaꞌa yajnähixøøbiä. </v>
<v b="GAL" c="6" v="7">Caꞌa hajxy myajwiinhøøñ; ñajuøøbiä Dios neby hajxy nwiinmahñdyhájtäm. Nej tøø mjäyaꞌayhatiän, høxtä jaduhṉ mguhbédät. </v>
<v b="GAL" c="6" v="8">Pøṉä Dioshespíritu panøcxp, jeꞌe cøjxtaꞌaxiøø jugyhadaam̱b nebiä Dios jiugyhatiän; pero pøṉ yhamdsoo cuhdujt yajtuum̱b, cab jaduhṉ jiugyhadaꞌañ nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="GAL" c="6" v="9">Tsøgä njoot hajxy møc pädáacäm; coo hajxy tehṉgajnä hoy nwädíjtämät, mänit hajxy jim̱ nnǿcxämät tsajpootyp coo yhabáatnät. </v>
<v b="GAL" c="6" v="10">Hoy miänaajä jaꞌa jäyaꞌay hajxy mbuhbédät nägøx̱iä. Tsipcǿxpädsä hermanodøjc hajxy mnäꞌägädä puhbédät. </v>
<v b="GAL" c="6" v="11">Hamdsóojøc̈h hädaa letra nhädiuṉ̃, paady miøjjatiä. </v>
<v b="GAL" c="6" v="12">Pønjaty mijts xjia wiꞌi ñämaaby coo hajxy myajcircuncidarhádät, paady hajxy jaduhṉ miänaꞌañ coo hajxy wyiꞌi yajcumayaꞌañ cuꞌughagujc. Hix̱, tsähgøøby hajxy jaduhṉ coo hajxy miädsibøꞌøwǿøjät jaꞌa homiädiaꞌagyquiøxpä, coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm cruzcøxp. </v>
<v b="GAL" c="6" v="13">Hoy hajxy näjeꞌe tøø jia yajcircuncidarhaty, cabä Moisés jiecyquiuhdujt hajxy yajtuuṉä. Paady mijts hajxy xjia wiꞌi ñämaꞌay coo hajxy myajcircuncidarhájpät, yajcumayaam̱b hajxy jaduhṉ jaꞌa mijtscøxpä. </v>
<v b="GAL" c="6" v="14">Pero høøc̈h, cábøch nmänaꞌañ coo mädyii miøjjä jiaanc̈hä. Jagóoyyøch nmänaꞌañ coo miøjjä jiaanc̈hä cooc̈hä Jesucristo tøø xñähhoꞌtuꞌudy cruzcøxp. Cábøc̈hä njoot yaa nbädaacnä hädaa yaabä naax̱wiin. Hoyyä jäyaꞌay hajxy waam̱baty jia mänáꞌanät, cábøch tii nmøjpädaacnä. Cábøch tii hadsojt nmøødän hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="GAL" c="6" v="15">Cab jaduhṉ ñejpiä pø tøø myajcircuncidarhaty o pø caj. Jeꞌeduhṉ tsoobáatnäp coo jaꞌa Dios hajxy tøø xpiädáacäm hawiinjem̱y. </v>
<v b="GAL" c="6" v="16">Pøṉä Diosmädiaꞌagy hoy cudiuum̱b, jeꞌeds hoyhajt weenhajt moꞌowáaṉäp. </v>
<v b="GAL" c="6" v="17">Páadyhøch chaa nnähxäguuc̈h nguhxäguuc̈hä cooc̈hä Jesucristo miädiaꞌagy tøø nmädiaacä. Y cooc̈h jaduhṉ tøø ngudiuṉ̃, páadyhøc̈hä cuhdujt nmøødän. Páadyhøch hajxy tii xquiaꞌa yajnämáañät. </v>
<v b="GAL" c="6" v="18">Hermanodøjc, weenä Jesucristo hajxy xcwieendähaty. Amén.</v>
<v b="EPH" c="1" v="1">Høøc̈h xøhajp Pablo. Høøc̈h hädaa nocy njahby. Jaꞌa Dios jaduhṉ mänaaṉ cooc̈hä Jesucristo xwyiinguéxät. Mijts hädaa nocy nyajnäjaayøøby pønjatiä Diosmädiaꞌagy mäbøjp jim̱ maa jaꞌa cajpt jaduhṉ xiøhatiän Efeso, pønjatiä Jesucristo miädiaꞌagy jim̱ hoy yajtúuṉäp. </v>
<v b="EPH" c="1" v="2">Weenä Dios hajxy xmioꞌoy jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt, møødä Jesucristo. Jaꞌa Dios hajxy nDeedyhájtäm. Jaꞌa Jesucristo hajxy nWiindsøṉhájtäm. </v>
<v b="EPH" c="1" v="3">Tsøgä Dios hajxy wiingudsähgǿøyyäm. Jaꞌa Jesucristo, Dyioshajpiä Dios jeꞌeduhm̱bä; y jaduhṉ jeꞌe Tieedyhajpä. Coo jaꞌa Jesucristo hajxy xmiøødhíjtäm tuꞌugmädiaꞌagy, paadiä Dios tsajpootypä jaꞌa mayhajt madiuꞌu tiuṉ̃ jaꞌa højtscøxphájtäm. </v>
<v b="EPH" c="1" v="4">Cahnä hädaa yaabä naax̱wiin hänajty chohṉdaꞌagy, tǿøyyämä Dios hajxy hänajty xwyiimbíiw̱äm coo jaꞌa Jesucristo hajxy xmiøødhíjtämät tuꞌugmädiaꞌagy. Jaanä jaduhṉ hajxy xwyiimbíiw̱ämbä coo hajxy hoy njäyaꞌayhájtämät, coo hajxy ngaꞌa cädiéhyyämät, jaduhṉ hajxy waꞌads hoy nhíjtämät maa jaꞌa Dioswiinduumän. </v>
<v b="EPH" c="1" v="5">Coo jaꞌa Dios hajxy xchójcäm, paadiä Jesucristo yaa quiejxä hädaa yaabä naax̱wiin jaꞌa højtscøxphájtäm. Paadiä Dios jaꞌa Jesucristo yaa quiejxy coo jaꞌa Dios hänajty tøø wyiinmay coo hajxy xyhuunghadáaṉäm. Hamdsoojootä Dios jaduhṉ miänaaṉ̃ coo hajxy xyhuunghájtämät. </v>
<v b="EPH" c="1" v="6">Tsøcxä Dios hajxy wiingudsähgǿøyyäm coo hajxy xjiaanc̈h tehm̱ chójcäm, coo jaꞌa Jesucristo yaa quiejxä maa højtshájtäm. Jaduhṉä Dios jaꞌa mayhajt møj tiuuṉ̃ jaꞌa højtscøxphájtäm. Paady hajxy xchójcäm coo jaꞌa Jesucristo hajxy xmiøødhíjtäm tuꞌugmädiaꞌagy. Hix̱, jaanc̈h tehm̱ chójcäbä Jesucristo jaꞌa Tiéediäm. </v>
<v b="EPH" c="1" v="7">Coo jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ xjiaanc̈h tehm̱ chójcäm, paadiä Jesucristo hajxy yaa hoy tøø xñähhoꞌtúutäm, jaduhṉä nbojpä ngädieey hajxy xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm. Jaduhṉä Dios hajxy xmiéeꞌxäm. </v>
<v b="EPH" c="1" v="8">Coo hajxy jaduhṉ xjiaanc̈h tehm̱ chójcäm, paady hajxy hoy tøø xyajwiinjuǿøyyäm nebiaty jaduhṉ tøø wyiinmay jaꞌa højtscøxpä. </v>
<v b="EPH" c="1" v="9">Tøø jaꞌa wyiinmahñdy hajxy xyhawáaṉäm jaꞌa hijty jaduhṉ quiuyuꞌchpä. Hamdsoojootä Dios jaduhṉ tøø wyiinmahñdyhaty. Chojpiä jioot hänajty jaduhṉ coo jaꞌa mayhajt hänajty tiunaꞌañ jaꞌa højtscøxphájtäm. </v>
<v b="EPH" c="1" v="10">Jaduhṉä Dios tøø wyiinmahñdyhaty coo jaꞌa Jesucristo Wyiindsøṉhadǿøjät cøx̱iä tijaty jim̱ tsajpootyp, møødä tijaty yaa hädaa yaabä naax̱wiin. Coo jaꞌa Dios jaduhṉ yaghabáadät, mänit hänajty tiøjiadaꞌañ coo jaꞌa Jesucristo jaduhṉ Wyiindsøṉhadaꞌañii. </v>
<v b="EPH" c="1" v="11">Jaꞌa Dios, yajtøjiajpy jeꞌeduhṉ nebiaty jeꞌe wyiinmay. Hoorä, jéquiänä Dios wyiinmaayy coo højts jaꞌa yHuung xyajnähwaꞌads xyajcuhwáꞌadsät, højts judíospä, coo højts jaduhṉ nmøødhídät tuꞌugmädiaꞌagy. </v>
<v b="EPH" c="1" v="12">Jequiän højts jaꞌa nhap jaꞌa ndeedy jaꞌa Dios jaꞌa miädiaꞌagy hajxy tiägøøyyä mäbǿjcäbä coo højts xyajnähwaꞌads xyajcuhwáꞌadsät. Hoorä, paadiä Dios jaduhṉ jecy wyiinmaayy coo højts jaꞌa yHuung xyajnähwaꞌads xyajcuhwáꞌadsät, jaduhṉä jäyaꞌayä Dios hajxy nägøx̱iä wyiingudsähgǿꞌøwät coo jiaanc̈h tehm̱ miøjjä coo jiaanc̈h tehm̱ jiaanc̈hä. </v>
<v b="EPH" c="1" v="13">Y mijts jaꞌa caꞌa judíospä, jaanä jaduhṉä Dios tøø wyiinmaabiä coo mijts jaꞌa yHuung xyajnähwaats xyajcuhwáatspät. Y jaduhṉ hajxy tøø mmäbøjpä coo jaꞌa yHuung hajxy tøø xyajnähwaats tøø xyajcuhwaatspä. Jaanc̈h tehm̱ tiømiädiaacpä Dios jaduhṉ. Coo hajxy jaduhṉ nmäbǿjcäm, paadiä Dios jaꞌa yhEspíritu yaa tøø quiex̱y maa højtshájtäm, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xjiaanc̈h yajnähwaats tøø xjiaanc̈h yajcuhwáatsäm. Hix̱, jéquiänä Dios jaduhṉ miänaaṉ̃ cooc jaꞌa yhEspíritu hänajty quiexaꞌañ maa jaꞌa jäyaꞌayhajxiän, jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hänajty mäbǿjcäbä coo hajxy hänajty yajnähwaꞌads yajcuhwaꞌadsaꞌañii. Jaduhṉä Dios jaꞌa tøyhajt hajxy xmióoyyäm coo hajxy hoy miänaajä xcwieendähadáaṉäm. </v>
<v b="EPH" c="1" v="14">Y coo jaꞌa Dios jaꞌa yhEspíritu tøø jiaanc̈h quejxnä maa højtshájtäm, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtämbä coo hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm maa jaꞌa wyiinduumän. Jaduhṉä Dioshespíritu hajxy xmiøødhidáaṉäm høxtä coonä yhabáadät coo jaꞌa Dios hajxy jim̱ xyajnǿcxämät maa jaꞌa wyiinduumän, y coo jaꞌa Dios jaꞌa mayhajt jaduhṉ tiuṉ̃ jaꞌa højtscøxphájtäm, páadiäts hajxy nwiingudsähgǿøyyämät coo jiaanc̈h tehm̱ miøjjä coo jiaanc̈h tehm̱ jiaanc̈hä. </v>
<v b="EPH" c="1" v="15">Nmädóyhøch jaduhṉ coo jaꞌa Jesús jaꞌa miädiaꞌagy hajxy tøø mmäbøjcä, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Jadúhṉhøch nmädóyyäbä coo hajxy mdsocy mbaꞌhäyoy pønjatiä Diosmädiaꞌagy panøcxp. </v>
<v b="EPH" c="1" v="16">Cooc̈h jaduhṉ nmädoyyä, páadyhøch Dios Dioscujúꞌuyäp nmoꞌoy jaꞌa mijtscøxpä hoy miänaajä, cooc̈h hänajty nDiospaꞌyaꞌaxy jaꞌa mijtscøxpä. </v>
<v b="EPH" c="1" v="17">Nmänuuꞌxtáacypiøc̈hä Dios coo jaꞌa wyiinmahñdy hajxy jaduhṉ ween xmioꞌoy jaꞌa yhEspírituhaam, y coo jaꞌa wyiinmahñdy hajxy jaduhṉ ween xyajwiinjuøꞌøy. Dioshájtäbä Dios jaꞌa Jesucrístäm, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. NDioshájtämä Dios hajxy. Møj jaanc̈h jeꞌe. Hawiinmats hajxy jaduhṉ nwiingudsähgǿøyyämät. </v>
<v b="EPH" c="1" v="18">Jadúhṉhøc̈hä Dios nmänuuꞌxtaacpä coo hajxy ween xyajwiinjuøꞌøy coo jeꞌe tøø wyiinmay coo hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm maa jaꞌa wyiinduumän. Paady hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm coo hajxy xyhuunghájtäm. Jaanc̈h tehm̱ yhoy jaanc̈h tehm̱ yajxóṉ hajxy jim̱ nhidáaṉäm. </v>
<v b="EPH" c="1" v="19">Weenä Dios hajxy xyajwiinjuøøbiä coo møcmäjaa jiaanc̈h tehm̱ miøødä, coo jaꞌa miäjaahaam hajxy xpiuhbéjtäm coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm coo tiømiädiaꞌagy. </v>
<v b="EPH" c="1" v="20">Jaanä miäjaahaamä yHuung jaduhṉ yagjujypiøjtägajtspä. Mänit jim̱ yajnøcxy maa jaꞌa wyiinduumän. Mänit ñämaayy coo yhøxtáꞌagät maa jaꞌa quiøꞌø hahooyhaampiän. Jim̱ä Jesucristo jaꞌa Tieedy miøødhanehm̱nä. </v>
<v b="EPH" c="1" v="21">Ni pøṉä cuhdujt jaduhṉ quiaꞌa näꞌägädä møødä nebiä Jesucristo møjcuhdujt miøødän, ni jim̱ tsajpootyp, ni hädaa yaabä naax̱wiin. Ni pøṉä cuhdujt mänaa quiaꞌa møødhadaꞌañ nebiä Jesucristo møjcuhdujt miøødän. </v>
<v b="EPH" c="1" v="22">Jaduhṉä Jesucristo piädaacä coo cøx̱iä wiinä yhanéꞌemät hoy miaajä. Jaduhṉ jeꞌe piädáacäbä coo højts nWiindsøṉhájtämät coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm coo tiømiädiaꞌagy. </v>
<v b="EPH" c="1" v="23">Hoyyä Jesucristo cøx̱iä wiinä jia haneꞌemy hoy miaajä, coo hajxy jaduhṉ nmäbǿjcäm, xjiootcädáacäm hajxy jaduhṉ coo hajxy xmiøødhíjtämät tuꞌugmädiaꞌagy. Ni tii jaduhṉ quiaꞌa jootcädaacy neby højts xjiootcädáacäm. </v>
<v b="EPH" c="2" v="1">Jueꞌe mijts hijty, cabä Dios hajxy hijty mwiingudsähgøꞌøy, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa pojpä cädieey hajxy hijty mmøødä, coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hijty mgaꞌa cudiuṉ̃. </v>
<v b="EPH" c="2" v="2">Jaanc̈h tehm̱ yhaxøøgtuum hajxy hijty mnäꞌägädä hity. Jaduhṉdsä jäyaꞌayhajxy yhity jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa mäbøjpä. Jaꞌa møjcuꞌugong jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hijty mmäbǿjcäp. Jaayáꞌayäts møjtuuṉgmøød tsajtcøxp. Yhanehm̱by jaduhṉ pønjatiä Diosmädiaꞌagy caꞌa mäbøjp. </v>
<v b="EPH" c="2" v="3">Jaduhṉ hajxy hijty nägøx̱iä njatcǿøyyämbä. Haxøøg hajxy hijty nwädíjtäm nebiä njootä ngopc‑hajxy hijty chójcäm. Paadiä Dios hajxy hijty xyajcumädow̱áaṉäm nägøx̱iä näguipxy møødä haxøøgjäyaꞌayhajxy. </v>
<v b="EPH" c="2" v="4">Pero hojiootä Dios jiaanc̈h tehm̱ miøød. Xjiaanc̈h tehm̱ chójcäm hajxy. </v>
<v b="EPH" c="2" v="5">Hoyyä Dios jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hijty ngaꞌa ja cudiúuṉäm, jaꞌa miäjaahaamä Dios jaꞌa nwiinmahñdyhajxy tøø xyajtägájtsäm, nebiä miädiaꞌagy hajxy jaduhṉ hoy ngudiúuṉämät, nebiä Jesucristo yagjujypiøjcän jaꞌa Tieediä miäjaahaam. Coo jaꞌa Dios hajxy xjiaanc̈h tehm̱ chójcäm, paady hajxy tøø xpiädáacäm hawaꞌadstuum. </v>
<v b="EPH" c="2" v="6">Nebiä Dios jaꞌa Jesucristo yagjujypiøjtägajchän, jaanä jaduhṉ højts xyagjujypiøjtägatsáaṉämbä. Tøø hajxy xpiädáacäm coo jaꞌa Jesucristo hajxy nmøødhíjtämät tuꞌugmädiaꞌagy. Y nebiä Dios jaꞌa Jesucristo jaꞌa cuhdujt miooyyän coo jim̱ miähanéꞌemät tsajpootyp, jaanä jaduhṉ højtsä cuhdujt xmioꞌowáaṉämbä. </v>
<v b="EPH" c="2" v="7">Paadiä Dios jaꞌa cuhdujt hajxy jaduhṉ xmióoyyäm, jaduhṉ yajcähxøꞌøgaꞌañ coo hojioot jiaanc̈h tehm̱ miøødä maa højtscøxpän, coo hajxy xjiaanc̈h tehm̱ chójcäm. Paadiä Jesucristo yaa quiejxä hädaa yaabä naax̱wiin; paady hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm. Jim̱ä Dios hajxy hoy miänaajä xyaghidáaṉäm maa jaꞌa wyiinduumän. </v>
<v b="EPH" c="2" v="8">Cab hajxy hamdsoo tøø nhawaꞌadspädsǿøm̱äm. Jaꞌa Dios hajxy tøø xpiädáacäm hawaꞌadstuum. Paady hajxy xyaghawaꞌadspädsǿøm̱äm coo hojioot jiaanc̈h tehm̱ miøødä, coo hajxy nmäbǿjcäm coo hojioot miøødä. </v>
<v b="EPH" c="2" v="9">Coo jaꞌa nbojpä ngädieey hajxy hamdsoo tøø ngaꞌa yajniñähwáatsäm, paady hajxy hamdsoo ngaꞌa niguiumáayyämät, hoy hajxy tøø nja hojiäyaꞌayhájtäm. </v>
<v b="EPH" c="2" v="10">Hix̱, tøø jaꞌa Dios jaꞌa nwiinmahñdyhajxy xyajtägájtsäm coo jaꞌa Jesucristo hajxy xmiøødhíjtäm tuꞌugmädiaꞌagy. Tøø jaꞌa Dios jaꞌa mäjaa hajxy xmióoyyäm neby hajxy hoy nhíjtämät. Jéquiänä Dios jaduhṉ wyiinmaayy coo hajxy jaduhṉ hoy nhíjtämät. </v>
<v b="EPH" c="2" v="11">Hoorä, højts judíospä, yajcumaaby højts jaduhṉ coo højts nyajcircuncidarhaty. Jaduhṉ højts tyijy nyajcähxøꞌøgy coo højtsä Dios xquiuꞌughaty. Coo højts jaduhṉ nyajcircuncidarhaty, jeꞌeduhṉ ñänøøm̱by coo højtsä seña nbädaꞌagy maa højtsä nniꞌxcøxpän. Paady højts mijts nxøøghaty, mijts caꞌa judíospä, coo hajxy mgaꞌa yajcircuncidarhajpä. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="EPH" c="2" v="12">Hix̱, højts judíospä, jaꞌa Dios højts jecy xquiuꞌughajt. Jaduhṉ højtsä Dios xmiøødyajcuhdujcy coo højts hänajty xyajnähwaꞌads xyajcuhwaꞌadsaꞌañ. Pero mijts caꞌa judíospä, caj mijtsä Dios xñämaayy coo mijts xquiuꞌughadaꞌañ, coo mijts xyajnähwaꞌads xyajcuhwaꞌadsaꞌañ. Hix̱, cahnä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty mmädoyñä jaꞌa Cristocøxpä. Paady hajxy hijty mgaꞌa najuøꞌøy coo mijts jaꞌa Dios xyajnähwaꞌads xyajcuhwaꞌadsaam̱bä. </v>
<v b="EPH" c="2" v="13">Caj mijtsä Dios hijty xquiuꞌughaty. Cabä Diosmädiaꞌagy hajxy hijty mmädoyyä. Pero coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtuꞌudy, paadiä Dios hajxy xquiuꞌughajnä. </v>
<v b="EPH" c="2" v="14">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, jaduhṉ hajxy tøø xpiädáacäm tuꞌugmädiaꞌagy nägøx̱iä, møød højts judíospä näguipxy møød mijts caꞌa judíospä. Hamiṉ̃ haxøpy hajxy hijty nnimiädsiphájtäm. Pero tøø hajxy nnimiägapxǿꞌcänä jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm. </v>
<v b="EPH" c="2" v="15">Højts judíospä, mijts hijty nmøødnimiädsiphájtäp, mijts caꞌa judíospä. Hix̱, højtsä Dios jecy xyhanehm̱ madiuꞌu, caꞌa myijtsä. Mänitä Moisés quiujahy nebiaty højtsä Dios xyhanehm̱y, y coo jaꞌa Jesucristo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm, paadiä Dios jaꞌa mädiaꞌagy yaghamaadiujnä nebiä Moisés hänajty jecy tøø quiujaayän. Jaduhṉä Jesucristo hajxy tøø xpiädáacäm tuꞌugmädiaꞌagy møød jeꞌe, møød højts judíospä näguipxy møød mijts caꞌa judíospä. Paady hajxy ngaꞌa nimiädsiphájtänä hamiṉ̃ haxøpy neby hijtiän, højts judíospä møød mijts caꞌa judíospä. </v>
<v b="EPH" c="2" v="16">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm cruzcøxp, paadiä Dios hajxy tuꞌugmädiaꞌagy xmiøødhíjtänä, møød højts judíospä näguipxy møød mijts caꞌa judíospä. Cabä Dios hajxy jaduhṉ nmädsiphájtänä. </v>
<v b="EPH" c="2" v="17">Hoyyä Jesucristo hajxy xyhawáaṉäm coogä Dios jaꞌa jioot quiaꞌa tsocy coo jaꞌa Dios hajxy ngaꞌa mädsiphájtänät. Jadúhṉägä jioot chocy coo hajxy nmøødhíjtänät tuꞌugmädiaꞌagy nägøx̱iä, møød højts judíospä näguipxy møød mijts caꞌa judíospä. </v>
<v b="EPH" c="2" v="18">Hix̱, coo jaꞌa Jesucristo hajxy nägøx̱iä tøø xñähhoꞌtúutäm, paadiä Dios hajxy nägøx̱iä nmøødhíjtänä tuꞌugmädiaꞌagy, møød højts judíospä näguipxy møød mijts caꞌa judíospä. Jaꞌa yhEspírituhaam hajxy jaduhṉ xyajmøødhíjtäm tuꞌugmädiaꞌagy nägøx̱iä. </v>
<v b="EPH" c="2" v="19">Xquiuꞌughájnäp mijtsä Dios møødä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mäbøjpä, hoy hajxy mgaꞌa jagä judíospä. Xyhuunghájnäbä Dios hajxy jaduhṉ. Cabä Dios hajxy hijty xquiuꞌughaty xyhuunghaty, coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hijty mgaꞌa mäbøjcä. </v>
<v b="EPH" c="2" v="20">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy hoy tøø xñähhoꞌtúutäm, mänit jeꞌe hoy jiujypiøjtägach. Mänitä Diosquex̱y jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy tiägøøyy yajwaꞌxpä. Mänitä Diosmädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm. </v>
<v b="EPH" c="2" v="21-22">Paadiä Jesucristo hajxy xmiøødhíjtäm tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy näguipxy nmäbǿjcäm, møød højts judíospä, møød mijts caꞌa judíospä. Hix̱, tøø jaꞌa Dios hajxy xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm jaꞌa nbojpä ngädieeyhájtäm. Jaꞌa yhEspírituhaam hajxy jaduhṉ xyajmøødhíjtäm tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy. </v>
<v b="EPH" c="3" v="1">Høøc̈h Pablo, páadyhøch chaa ndsum̱yc̈hänaꞌay cooc̈hä Jesucristo miädiaꞌagy nyajwaꞌxä maa mijtsän, mijts caꞌa judíospä. Coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xpiädáacäm tuꞌugmädiaꞌagy nägøx̱iä, páadyhøc̈hä Dios nbaꞌyaꞌaxy jaꞌa mijtscøxpä. </v>
<v b="EPH" c="3" v="2">Tøø hajxiädaꞌa mmädoyhaty cooc̈hä Dios tøø xwyiinguex̱y coo mijtsä Diosmädiaꞌagy nyajwiingapxǿꞌøwät, coo jaꞌa Dios jaꞌa hojioot miøødä jaꞌa mijtscøxpä. </v>
<v b="EPH" c="3" v="3">Jéquiänä Dios wyiinmaayy coo højtsä nbojpä ngädieey xyajnähwaats xyajcuhwáatsät, højts judíospä. Nnajuøøby højts hijty jaduhṉ. Pero cuyuꞌuc̈hä Dios hijty yaghity coo hänajty tøø wyiinmaabiä coo mijts xyajnähwaꞌads xyajcuhwaꞌadsaam̱bä, mijts caꞌa judíospä. Hoorä, tøøc̈hä Dios hädaa mädiaꞌagy xyajwiinjuøøñä nébiøch hädaa mädiaꞌagy weenjaty cham̱ njaayän. </v>
<v b="EPH" c="3" v="4">Coo hädaa mädiaꞌagy hajxy mgápxät, jaduhṉ hajxy mnajuøꞌøwaꞌañ cooc̈hä Dios jaꞌa mädiaꞌagy tøø xyajwiinjuøꞌøy, jaꞌa Jesucristocøxpä, jaꞌa cuyuꞌuc̈h tøø yhítiäbä. </v>
<v b="EPH" c="3" v="5">Cab hädaa mädiaꞌagy hijty pøṉ miädoyyä. Pero tøø jaꞌa Dios jaꞌa wyiinguex̱yhajxy yajwiinjuøøñä. Jaꞌa yhEspírituhaam jaduhṉ yajwiinjuøøyy. </v>
<v b="EPH" c="3" v="6">Jaduhṉ hajxy nnajuǿøyyäm coo jaꞌa Dios jecy wyiinmaayy coo jaꞌa Jesucristo hajxy hänajty xñähhoꞌtuꞌudáaṉäm, coo hänajty jiujypiøjtägatsaꞌañ. Y coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm, paadiä Jesucristo hajxy nägøx̱iä nmøødhíjtäm tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy, møød højts judíospä näguipxy møød mijts caꞌa judíospä. Jaduhṉä Dios hajxy nägøx̱iä xyhuunghájtäm. Tuꞌugmädiaꞌaguiä Dios hajxy jaduhṉ xyaghíjtäm jaꞌa Jesucristocøxpä. Paadiä Dios hajxy jaduhṉ xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm coo jaꞌa Jesucristo hajxy hoy tøø xñähhoꞌtúutäm. Jéquiänä Dios jaduhṉ wyiinmaayy. </v>
<v b="EPH" c="3" v="7-8">Jaꞌa miøcmäjaaháamhøc̈hä Dios tøø xtiuuṉgmoꞌoy cooc̈h jaꞌa miädiaꞌagy nyajwáꞌxät maa jaꞌa caꞌa judíoshajxypän. Xtiuuṉgmóoyyhøc̈hä Dios jaduhṉ cooc̈hä judíoshajxy nyajwiingapxǿꞌøwät coo Dios jaꞌa mayhajt møj may tiunaꞌañ jaꞌa højtscøxphájtäm, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesucristo hajxy hoy tøø xñähhoꞌtúutäm. Hojiootä Dios miøød, páadyhøch jaduhṉ xtiuuṉgmooyy, hóyhøch ngaꞌa jagä mänaꞌañ cooc̈h ngaꞌa tsoobaady cooc̈h jaduhṉ ndúnät, hóyhøch nja mänaꞌañ coo jaꞌa Dioshuunghajxy miaas tsoobáadät, coo hajxy jaduhṉ tiúnät. </v>
<v b="EPH" c="3" v="9">Jaanä jadúhṉhøc̈hä Dios tøø xtiuuṉgmoobiä cooc̈hä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä nyajwiinjuǿꞌøwät coo jaꞌa Dios jecy wyiinmaayy coo mijtsä Jesucristo hänajty xyajnähwaꞌads xyajcuhwaꞌadsaam̱bä, mijts caꞌa judíospä. Mänitä Dios jaduhṉ wyiinmaayy mänaa cøx̱iä wiinä yhädiuṉ̃än. Cab hajxy xchoj yajwiinjuǿøyyäm. Jejcy jaduhṉ yaghijty cuyuꞌuc̈h. </v>
<v b="EPH" c="3" v="10">Hoorä, coo jaꞌa Jesucristo hajxy nägøx̱iä tøø xyajnähwaats tøø xyajcuhwáatsäm, møød højts judíospä näguipxy møød mijts caꞌa judíospä, coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy näguipxy nmäbǿjcäm coo tiømiädiaꞌagy, jaduhṉä Diosmoonsä hajxy jim̱ ñajuøøñä tsajpootyp coo jaꞌa Dios jiaanc̈h tehm̱ quiuwiinmahñdiä madiuꞌu. Haa caꞌa, xyhíjxämä Diosmoonsä hajxy coo hajxy tuꞌugmädiaꞌagy jaduhṉ nhíjtänä. </v>
<v b="EPH" c="3" v="11">Jaduhṉä Dios ñäꞌägädä wiinmaayy jequiän, jajty hädaa naax̱wiin yhädiuuṉ̃. Jaduhṉ yajtøjiajty coo jaꞌa Jesucristo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. </v>
<v b="EPH" c="3" v="12">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy nmøødhíjtäm tuꞌugmädiaꞌagy, coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa cuhdujt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa Dios hajxy nbaꞌyáax̱ämät. Jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtämbä coo hajxy xmiädóow̱äm. </v>
<v b="EPH" c="3" v="13">Mijts nmänuuꞌxtaacypy coo hajxy mgaꞌa jootmayhádät, hóyhøch yaa nja tsaac̈hpøcy. Páadyhøch chaa ndsaac̈hpøcy cooc̈hä Diosmädiaꞌagy nyajwaꞌxy maa mijtsän. Páadiäts hajxy jaduhṉ mxooṉdáꞌagät. </v>
<v b="EPH" c="3" v="14-16">Jaꞌa nWiindsøṉhájtäm Jesucristo, Dios jeꞌe Tieedyhajpy. Tieedyhajpiä Dios hajxy jeꞌebä pønjaty jim̱ tsänaaby tsajtcøxp møød pønjaty yaa tsänaaby hädaa yaabä naax̱wiin. Coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xpiädáacäm tuꞌugmädiaꞌagy møød højts judíospä näguipxy møød mijts caꞌa judíospä, páadyhøc̈hä Dios hamuumduꞌjoot nmänuuꞌxtaꞌagy coo mijtsä mäjaa ween xmioꞌoy jaꞌa yhEspírituhaam, neby hajxy jaduhṉä mjuøhñdyhaam mmeeꞌxtúgät. Xpiuhbédäbä Dios hajxy jaduhṉ jeꞌeguiøxpä coo jeꞌe miøjjä jiaanc̈hä. </v>
<v b="EPH" c="3" v="17">Jadúhṉhøc̈hä Dios nmänuuꞌxtaacpä coo jaꞌa Jesucristo yhEspíritu hajxy ween mjaac møødhajtä, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy mmäbøjcä. Jaduhṉ hajxy hoy yajxóṉ mnic̈hoc mnimieeꞌxǿøjät hoy miänaaxøøjä. </v>
<v b="EPH" c="3" v="18-19">Y jaduhṉ hajxy mwiinjuǿøbiät coo jaꞌa Jesucristo hajxy xjiaanc̈h tehm̱ chójcäm møj may. Hanax̱iä hajxy jaduhṉ xjiaanc̈h tehm̱ chójcäm. Cab hajxy caꞌxy nwiinjuǿøyyäm nebiaty hajxy jaduhṉ xjia tsójcäm. Cab hajxy pedyii nwiinjuǿøyyäm. Coo hajxy hoy nwiinjuǿøyyämät, hoyyä nwiinmahñdyhajxy jiadáaṉäm nebiä Dios jaꞌa wyiinmahñdiän. </v>
<v b="EPH" c="3" v="20">Jaanc̈h tehm̱ miäjaamøødä Dios. Jaꞌa miäjaahaamä nwiinmahñdyhajxy xyajtägájtsäm. Jaanä miäjaahaamä mayhajt møj may tiuum̱bä jaꞌa højtscøxphájtäm. Høxtä cab hajxy hoy nwiinjuøꞌøwáaṉäm nebiatiä mayhajt jaduhṉ tiuuṉ̃. Møj mayyä mayhajt jaduhṉ tiuuṉ̃, hoy hajxy ngaꞌa jagä mäyujwáaṉäm. </v>
<v b="EPH" c="3" v="21">Tsøgä Dios hajxy hoy miänaajä wiingudsähgǿøyyäm, coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="EPH" c="4" v="1">Cooc̈hä Jesucristocøxpä nduṉ̃, páadyhøch chaa ndsum̱yc̈hänaꞌay. Coo mijtsä Dios tøø xyajnähdijy coo hajxy hoy mwädítät, paady hajxy jaduhṉ mgudiúnät. </v>
<v b="EPH" c="4" v="2">Cab hajxy myajcumáyät. Meeꞌxxieemy hajxy mhídät. Mmeeꞌxtúgäp hajxy jaduhṉ. Hamiṉ̃ haxøpy hajxy mnic̈hoc mnimieeꞌxǿøjät. </v>
<v b="EPH" c="4" v="3">Nax̱y hajxy tuꞌugcopc tuꞌugwiinmahñdy mdehm̱ yhídät. Jaꞌa Dioshespíritu hajxy jaduhṉ xyaghídäp tuꞌugmädiaꞌagy. </v>
<v b="EPH" c="4" v="4">Tuꞌugmuquiä Jesucristo miädiaꞌagy hajxy nbanǿcxäm, møød højts judíospä näguipxy møød mijts caꞌa judíospä. Tuꞌugmuquiä Dioshespíritu hajxy nmøødhájtäm. Nägøx̱iä Dios hajxy xyajnähdíjjäm coo hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm maa jaꞌa wyiinduumän. Tuꞌugmucy hajxy jaduhṉ njøbhíjxäm. </v>
<v b="EPH" c="4" v="5">Tuꞌugmuquiä Jesucristo hajxy nWiindsøṉhájtäm. Tuꞌugmuquiä miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm coo tiømiädiaꞌagy. Jaꞌa Jesucristocøxpä hajxy nägøx̱iä nnäbéjtäm. </v>
<v b="EPH" c="4" v="6">Tuꞌugmuquiä Dios hajxy nDeedyhájtäm nägøx̱iä. Jaayaꞌay hajxy xyhanéhm̱äm nägøx̱iä. Jaꞌa højtscøxphájtäm jaayaꞌayä mayhajt tiuuṉ̃ nägøx̱iä. Jaayaꞌay hajxy hoy xmiøødhíjtäm nägøx̱iä. </v>
<v b="EPH" c="4" v="7">Cøjhawiingatiä Jesucristo hajxy tøø xyajnähdíjjäm nebiaty hajxy ndúuṉämät. </v>
<v b="EPH" c="4" v="8">Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ: Coo jim̱ ñøcxy tsajpootyp, tsum̱iä miädsip yajnøcxy, jaꞌa hajxy hänajty tøø quiaꞌa mäjädáꞌaguiäbä. Mänitä jiamiøød madiuꞌu miooyy cøx̱iä wiinä. </v>
<v b="EPH" c="4" v="9-10">Coo jaduhṉ miänaꞌañ coo jaꞌa Jesucristo ñøcxy tsajpootyp, jaduhṉ miänaꞌanaꞌañ coo hänajty yaa tøø yhoy hädaa yaabä naax̱wiin. Jim̱ hänajty tøø yhuuc tsohṉdaacpä tsajpootyp. Y coo jim̱ ñøcxtägajch Dioswiinduum, jim̱ møj jaanc̈h yhijnä. Jim̱ jaduhṉ yhanehm̱nä tsajpootyp møød hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="EPH" c="4" v="11">Jaꞌa Jesucristo højts xpiädaac coo højts madiuꞌu ndúnät jaayaꞌaguiøxpä. Näjeꞌe højts xyajnähdijy coo højts ndúnät apóstol. Jeꞌec̈h jaduhṉ nnänøøm̱by coo højtsä Jesucristo xquiejxtsohṉ̃ Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä wiinduhm̱yhagajpt. Näjeꞌe hajxy yajnähdíjjäbä coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jiaac yajwáꞌxät. Näjeꞌe hajxy yajnähdíjjäbä coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy yajwiingapxǿꞌøwät. Näjeꞌe hajxy yajnähdíjjäbä coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy yajnähixǿꞌøwät. Näjeꞌe hajxy yajnähdíjjäbä coo hajxy quiopc‑hádät maa jaꞌa hermanodøjc‑hajxy yhamugøꞌøyän Dioswiingudsähgøøbiä. </v>
<v b="EPH" c="4" v="12">Paady hajxy jaduhṉ tiuṉ̃, jaduhṉä Diosmädiaꞌagy hajxy maas hoy quiudiúnät coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy miäbøcy. Jaanä jaduhṉ hajxy tiúum̱bät jaꞌa Dioscøxpä. Jaduhṉ hajxy maas hoy wiädítät nägøx̱iä coo jaꞌa Jesucristo hajxy pianøcxy. </v>
<v b="EPH" c="4" v="13">Jaduhṉä Dios jaꞌa miädiaꞌagy hajxy tuꞌugmucy hoy nmäbǿjcämät nägøx̱iä coo tiømiädiaꞌagy jaꞌa Jesucristocøxpä. Y jaduhṉä Jesucristo hajxy hoy nmøødhíjtämät tuꞌugmädiaꞌagy, jaꞌa Dioshuung. Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy hajxy maas hoy nwiinjuǿøyyämät. Jaduhṉ hajxy maas hoy nyajtúuṉämät. Mänit hajxy hoy nwiinmáayyämät nebiä Jesucristo wyiinmayyän. Y jaduhṉ hajxy hoy nwädíjtämät nebiä Jesucristo hoy wiäditiän. </v>
<v b="EPH" c="4" v="14">Pønjatiä Diosmädiaꞌagy hoy caꞌa wiinjuøøbyñä, jaanc̈h tehm̱ piaquiä hajxy yajwiinhøøñ. Hoy tyii mädiaꞌaguiä hajxy miäbøgaꞌañ. Hix̱, jaꞌa hänaꞌc‑hajxy mäwiinhøhm̱bä, jiaanc̈h tehm̱ jiajpy hajxy mäwiinhøøn. Jaanc̈h tehm̱ piaquiä hajxy jaduhṉ xwyiinhǿønät. Pero højtshájtäm, cab højts jaduhṉ nyajwiinhǿhṉämät. </v>
<v b="EPH" c="4" v="15">Pero, tsøg hajxy tøguiápxäm, tsøg hajxy tømiädiáacäm. Tsøg hajxy tsójcäm, tsøg hajxy méeꞌxäm pønjaty hajxy nmøødmädiáacäm. Jaduhṉ hajxy hoy nwädíjtämät nebiä Jesucristo hoy wiäditiän, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. </v>
<v b="EPH" c="4" v="16">Coo hajxy nhíjtämät tuꞌugmädiaꞌagy, coo hajxy nnibiuhbéjtämät hamiṉ̃ haxøpy nebiatiä Dios hajxy tøø xtiuuṉgmóoyyäm, jaduhṉä Jesucristo hajxy xpiuhbéjtämät, neby hajxy jaduhṉ maas hoy nnic̈hojc nnimiéeꞌxämät hamiṉ̃ haxøpy, nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ maas hoy nwiinjuǿøyyämät, neby hajxy jaduhṉ maas hoy ngudiúuṉämät. </v>
<v b="EPH" c="4" v="17-19">Pønjatiä Diosmädiaꞌagy caꞌa panøcxp, cab hajxy miøjpädaꞌagy tijaty jaduhṉ tsoobaatp. Cab hajxy tii wyiinjuøꞌøy. Jaanc̈h tehm̱ xiex̱ä jiootä quiopc‑hajxy; paady hajxy quiaꞌa wiinjuøꞌøy coo jaꞌa Dios jaꞌa møjmayhajt tøø tiuṉ̃ jaꞌa højtscøxphájtäm, paady hajxy quiaꞌa cumayii jaꞌa Diósäm. Tsähdiuhṉdägoy hajxy jaduhṉ. Hanax̱iä hajxy yhaxøøgjatcøꞌøy cøx̱ypänejpiä. Paady mijts jaduhṉ nmägapxy nhaneꞌemy jaꞌa Jesucristocøxpä coo hajxy jaduhṉ mgaꞌa pajatcǿøbiät. </v>
<v b="EPH" c="4" v="20">Coo hajxy tøø mhabøcy jaꞌa Jesucristocøxpä, paady hajxy mnajuøꞌøy coo jaduhṉ quiaꞌa hoyyä coo hajxy jaduhṉ mgaꞌa haxøøgwädíjnät, neby hajxy naam̱nä tøø nmägapxy tøø nhaneꞌemiän. </v>
<v b="EPH" c="4" v="21">Tøyhajt jaduhṉ coo hajxy tøø mhabøcy jaꞌa Jesucristocøxpä. Jaayaꞌay hajxy xyajnähixøøyy jaꞌa yhEspírituhaam. Hix̱, tøguiapxp tømiädiaacp jeꞌe. </v>
<v b="EPH" c="4" v="22">Jaduhṉ hajxy xyajnähixøøyy coo jaꞌa mhaxøøgcuhdujt hajxy mnajtshixǿꞌøwät neby hajxy hijty mhaxøøgjäyaꞌayhatiän. Mduꞌudägoyyaam̱b hajxy hijty jeꞌeguiøxpä coo hajxy hijty cøx̱iä wiinä mhadsocy, cooc tyijy hajxy hijty jaduhṉ mbaadaꞌañ jaꞌa hoyhajtä weenhajt. Pero myajwiinhøhm̱b hajxy hijty. Hix̱, cabä hoyhajtä weenhajt hajxy jaduhṉ mbáadät. </v>
<v b="EPH" c="4" v="23">Pero, yajtägatsä mjootä mwiinmahñdy hajxy. </v>
<v b="EPH" c="4" v="24">Tøø jaꞌa Dios hajxy xmióoyyäm jaꞌa hawiinjem̱biä howyiinmahñdy nebiä Dios hajxy jaduhṉ hoy nbahíjxämät. Jaduhṉ hajxy tøyhajt hoy mjäyaꞌayhádät. Jaduhṉ hajxy tøyhajt haxøøg mgaꞌa wädíjnät. </v>
<v b="EPH" c="4" v="25">Jaduhṉds jeꞌe, cab hajxy mhøhṉdáacnät. Tøyhajt hajxy mmädiáacnät. Hix̱, tuꞌugmädiaꞌagy hajxy nhíjtäm. </v>
<v b="EPH" c="4" v="26-27">Coo hajxy tähoocjaty mnimiäjootmaꞌadǿøjät, paquiä hajxy jadähooc mnimiägapxǿꞌcägumbät, coo jaꞌa møjcuꞌugong hajxy jaduhṉ paquiä xñäꞌä yajcädiéeyät. </v>
<v b="EPH" c="4" v="28">Pønjaty meeꞌtsp, cab hajxy miéeꞌtsnät. Ween hajxy tiuuṉnä, jaduhṉä wiingjäyaꞌay hajxy piuhbédät pøṉ jaduhṉ yajmaajiajp. </v>
<v b="EPH" c="4" v="29">Cab hajxy mhaxøøgcápxät. Coo hajxy hoy mgapx mmädiáꞌagät, jiaac wiinjuøꞌøwaam̱biä jäyaꞌayhajxy, jaꞌa homiädiaꞌagy hajxy hoy mädoobä. Jaduhṉä Dios jaꞌa mayhajt tiúnät jaayaꞌaguiøxpähajxy, jaꞌa hajxy jaduhṉ mädoobä. </v>
<v b="EPH" c="4" v="30">Cabä Dioshespíritu hajxy myagjootmadiägǿꞌøwät. Hix̱, jaayaꞌay hajxy jaduhṉ xcwieendähadáaṉäm høxtä coonä jaꞌa Jesucristo hänajty yaa quiädaactägatsaꞌañ. Mänit jaduhṉ quiäxøꞌøgaꞌañ coo hajxy hänajty tøø xyajnähwaats tøø xyajcuhwáatsäm, møød coo hajxy hänajty tøø xyajpädsǿøm̱äm haxøøgtuum. </v>
<v b="EPH" c="4" v="31">Cab hajxy mnixiøøghájtänät. Cab hajxy mnimiädsiphájtänät. Cab hajxy mnimiäjootmáꞌtänät. Cab hajxy mniyhójjänät. Cab hajxy mniñähójjänät. Cab hajxy mnimiähaṉhájtänät. </v>
<v b="EPH" c="4" v="32">Pero, mnic̈hoc mnimieeꞌxǿøjäp hajxy hamiṉ̃ haxøpy. Mniñäxuudsǿøjäp hajxy jaduhṉ. Mnimieeꞌxǿøjäp hajxy jaduhṉ. Hix̱, jaduhṉä Dios hajxy tøø xmiéeꞌxäm jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="EPH" c="5" v="1">Xyhuunghájtämä Dios hajxy; xchójcäm hajxy jaduhṉ. Nax̱iä Dios hajxy ndehm̱ piahíjxämät. </v>
<v b="EPH" c="5" v="2">Mnic̈hoc mnimieeꞌxǿøjäp hajxy nebiä Jesucristo hajxy xchójcäm. Coo hajxy jaduhṉ xchójcäm, paady hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm. Quiumaayy jaꞌa Dios jaduhṉ. </v>
<v b="EPH" c="5" v="3">Coo jaꞌa Dios hajxy xyhuunghájtäm, paady hajxy haxøøg mgaꞌa näꞌägädä jatcǿꞌøwät. Ni mgaꞌa hadsógät jäyaꞌadioꞌoxiøjc hajxy. Jaanä jaduhṉ mijts toꞌoxiøjc‑hajxypä, caj mijts wiingyaꞌadiøjc mmøødmáabät. Ni mgaꞌa hadsójcät hajxy jaꞌa mmädoꞌoxiøjcä ñihyhap. Ni cab hajxy mhaxøøgcápxät. </v>
<v b="EPH" c="5" v="4">Cabä haxøøghaaw hajxy mmøødhádät. Cab hajxy mguhhiṉmädiáꞌagät. Cab hajxy mhanähádät. Cab jaduhṉ yhawiinmatsä coo hajxy jaduhṉ mjatcǿꞌøwät. Pero jaꞌa Dios hajxy mnämáꞌawäp: “Dioscujúꞌuyäp.” </v>
<v b="EPH" c="5" v="5">Tøyhajt jaduhṉ, pøṉ haxøøg jatcøøby, pøṉ jäyaꞌajieꞌe jaanc̈h tehm̱ yhadsojp, cab jim̱ tiägøꞌøwaꞌañ maa jaꞌa Jesucristo wyiinduumän, maa jaꞌa Dios jaꞌa wyiinduumän. Hix̱, pøṉ jäyaꞌajieꞌe hadsojp, cabä Dios hoy wyiingudsähgøꞌøy. </v>
<v b="EPH" c="5" v="6">Cab hajxy nyajwiinhǿhṉämät coo jäyaꞌay hajxy hänajty xjia nämáayyämät cooc tyijy yhoyyä coo hajxy haxøøg njatcǿøyyämät, nébiäts naam̱nä tøø nmägapxy tøø nhaneꞌemiän. Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy caꞌa mäbøjpä, jaꞌa hänaꞌc‑hajxy jaduhṉ haxøøg jatcøøbiä, nébiäts naam̱nä tøø nmägapxy tøø nhaneꞌemiän, yajcumädow̱áaṉäp hajxy jeꞌeduhṉ jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="EPH" c="5" v="7">Paady jaduhṉ, tsøc caꞌa møødjatcǿøyyäm näguipxy. </v>
<v b="EPH" c="5" v="8">Mijts, cabä Diosmädiaꞌagy hajxy hijty mmädoyyä. Mhaxøøgwädijp hajxy hijty, møød hajxy hijty haxøøgjaty mjatcøꞌøy. Pero coo jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy hajxy tøø mmäbǿjcänä, paadiä mwiinmahñdy hajxy mmøødän hawaꞌadstuum. Jaduhṉä mwiinmahñdy hajxy mjaac yaghídät. </v>
<v b="EPH" c="5" v="9">Pønjatiä wyiinmahñdy hawaꞌadstuum, hojioot hajxy miøød. Hoy hajxy jiäyaꞌayhaty. Tøguiapxp tømiädiaacp hajxy jeꞌe. </v>
<v b="EPH" c="5" v="10">Mjaac habǿgäp hajxy jaduhṉ nebiatiä Dios hajxy xyajnähixøꞌøy neby hajxy jaduhṉ maas hoy mjäyaꞌayhádät. Jaduhṉä Jesucristo hajxy xmiaas cumáyät. </v>
<v b="EPH" c="5" v="11">Jaꞌa hänaꞌcä Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa mäbøjpä, cab hajxy hoy jiäyaꞌayhaty. Cab hajxy jaduhṉ cøx̱ypänejpiä mmøødjatcǿꞌøwät; pero mwiinguhojǿꞌøwäp hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="EPH" c="5" v="12">Jaanc̈h tehm̱ yhoc̈hähdiuuṉnä hajxy hameeꞌch jiatcøꞌøy; páadyhøch ngaꞌa nägapxaꞌañ nebiaty hajxy jaduhṉ jiatcøꞌøy. </v>
<v b="EPH" c="5" v="13">Coo jäyaꞌay hajxy nwiinguhojǿøyyämät coo hajxy yhaxøøgwädity, nebiä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañän, mänit hajxy jaduhṉ yhooc tehm̱ ñajuǿꞌøwät coo hajxy tøyhajt yhaxøøgwädity. </v>
<v b="EPH" c="5" v="14">Jaduhṉä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe miänaꞌañ: Pøṉ jaduhṉ maab, maꞌabiädøꞌøg hajxy; pøṉ jaduhṉ tøø yhoꞌogy, mjujypiøjtägátsäp hajxy. Jaꞌa Jesucristo mijts xquiujajaam̱b xquiudøøꞌxaam̱b. Jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy, pøṉä Diosmädiaꞌagy caꞌa mäbøjp, ween hajxy miäbøcy. Jaduhṉä Jesucristo hajxy xyajwiinjuǿꞌøwät coo jeꞌeyyä jaduhṉ tuꞌuquiä jaꞌa mbojpä mgädieey hajxy xyajnähwáatsät. </v>
<v b="EPH" c="5" v="15">Jaduhṉds jeꞌe, nägüeentä hajxy mwädítät. Cab hajxy mnibiädaꞌagǿøjät nebiä jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa wiinjuøøbiän. Paady hajxy hoy mwädítät coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mwiinjuøꞌøy. </v>
<v b="EPH" c="5" v="16">Nax̱y hajxy hoy mdehm̱ wiädítät. Hix̱, jiaanc̈h tehm̱ miäwädijpiä jäyaꞌayä haxøøgwiinmahñdy hajxy jädaꞌahaty. </v>
<v b="EPH" c="5" v="17">Hoorä, cab hajxy mnibiädaꞌagǿøjät nebiä jäyaꞌayhajxy caꞌa jajpän. Nax̱iä Dios jaꞌa miädiaꞌagy hajxy mdehm̱ wyiinjuǿøyyät mdehm̱ wyiinmädóow̱ät nebiatiä jioot chocy coo hajxy mgudiúuṉät. </v>
<v b="EPH" c="5" v="18">Cab jaduhṉ yhoyyä coo hajxy mmuꞌugǿøjät; yajtägoobiä jocnøø jaduhṉ. Pero weenä Dioshespíritu hajxy xjiaac puhbéjtäm coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy jaduhṉ njaac cudiúuṉäm. </v>
<v b="EPH" c="5" v="19">Coo jaꞌa Dioshespíritu hajxy xpiuhbéjtäm, jaduhṉ hajxy nnijiootcapxmøcpǿjcäm jaꞌa Dioshøyhaam. Jaduhṉä Dios hajxy hamuumduꞌjoot mwiinhøw̱ mwiinyáꞌaxät. </v>
<v b="EPH" c="5" v="20">Hoy miäduhṉajtä Dios hajxy mnämáꞌawät: “Dioscujúꞌuyäp”, jaꞌa Jesucristocøxpä, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Paadiä Dios hajxy jaduhṉ mnämáꞌawät: “Dioscujúꞌuyäp”, coo jaꞌa hoyhajtä weenhajt hajxy jeꞌe xmióoyyäm. Hix̱, jeꞌe hajxy nDeedyhájtäm. </v>
<v b="EPH" c="5" v="21">Hoorä, coo jaꞌa mmähermano waam̱b xyhanéꞌemät, hamuumduꞌjootä miädiaꞌagy mgudiúuṉät, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesucristo hajxy hoy nwiingudsähgǿøyyäm. </v>
<v b="EPH" c="5" v="22">Mijts toꞌoxiøjc‑hajxy, mgudiúuṉäbä mnihyhapä miädiaꞌagy hajxy. Jaduhṉä Jesucristo hajxy xyhaneꞌemy, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. </v>
<v b="EPH" c="5" v="23">Coo jaꞌa mnihyhaphajxy quiopc‑haty maa mijtsän, jaduhṉ mäwiin miäbaady coo jaꞌa Jesucristo hajxy nWiindsøṉhájtäm coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hoy nmäbǿjcäm. Jaayaꞌay hajxy xyajnähwáatsäm. </v>
<v b="EPH" c="5" v="24">Coo jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy hajxy ngudiúuṉäm, jaduhṉ mijtsä mnihyhapä miädiaꞌagy mgudiúuṉäbät, waam̱baty hajxy jaduhṉ xyhaneꞌemy. </v>
<v b="EPH" c="5" v="25">Hoorä, mijts yaꞌadiøjc‑hajxy, mdsógäp mméeꞌxäbä mdoꞌoxiøjc hajxy nebiä Jesucristo hajxy xchójcäm. Hix̱, tøø hajxy xñähhoꞌtúutäm. </v>
<v b="EPH" c="5" v="26">Paady hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, jaduhṉ hajxy tøø xyajnähwáatsäm jaꞌa nbojpä ngädieeyhájtäm. Paady hajxy jaduhṉ tøø xyajnähwáatsäm coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy tøø nmäbǿjcäm. Y coo hajxy nnäbéjtäm, jaduhṉ hajxy nmänáaṉäm coo jaꞌa nbojpä ngädieey hajxy tøø xñähwáatsäm. </v>
<v b="EPH" c="5" v="27">Paadiä Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, jaduhṉ hajxy hoy yajxóṉ xyhíjxämät nebiä pujy nebiä jeꞌec̈hpän coo hänajty yaa quiädaactägatsaꞌañ. Hix̱, tøø jaꞌa nbojpä ngädieey hajxy hänajty xyajnähwáatsäm. </v>
<v b="EPH" c="5" v="28">Jaduhṉds jeꞌe, mijts yaꞌadiøjc‑hajxy, mdsógäp mméeꞌxäbä mdoꞌoxiøjc hajxy nebiä mhamdsoo niꞌx nebiä mhamdsoo copc hajxy mjuøꞌøyän. Pøṉä tioꞌoxiøjc tsojp meeꞌxp, jaduhṉ miäbaady nebiä yhamdsoo niꞌx nebiä yhamdsoo copc choquiän. Hix̱, tuꞌugniꞌx tuꞌugcopc hajxy jiaty coo toꞌoxiøjc hajxy wyiingpøcy. </v>
<v b="EPH" c="5" v="29">Hix̱, cap pøṉä yhamdsoo niꞌx yhamdsoo copc xiøøghaty. Pero ngüeendähájtämä nniꞌx jaꞌa ngopc‑hájtäm hajxy; jaduhṉ mäwíinäts miäbaady nebiä Jesucristo hajxy xcwieendähájtäm. </v>
<v b="EPH" c="5" v="30">Hix̱, tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdiä Jesucristo hajxy xmiøødhíjtäm coo hajxy nWiindsøṉhájtäm. </v>
<v b="EPH" c="5" v="31">Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ: “Jaduhṉds jeꞌe, coo jaꞌa yaꞌadiøjc toꞌoxiøjc piaady, mänitä tiaj tieedy piuhyohdiuutnä. Jaduhṉ mäwíinädsä yaꞌadiøjc‑hajxy jiaty møødä tioꞌoxiøjc nebiä tuꞌugniꞌx nebiä tuꞌugcopcän.” </v>
<v b="EPH" c="5" v="32">Jaanc̈h tehm̱ yajxóṉ hädaa mädiaꞌagy jaduhṉ. Cabä Dios hajxy hijty xchoj yajwiinjuǿøyyäm. Jaduhṉc̈h nwiinjuøꞌøy, coo jaꞌa yaꞌadiøjcä tioꞌoxiøjc miøødhity tuꞌugmädiaꞌagy, coo jaduhṉ miøødhity tuꞌugniꞌx tuꞌugcopc, jaduhṉ mäwíinäts miäbaady coo jaꞌa Jesucristo hajxy xmiøødhíjtämbä tuꞌugmädiaꞌagy coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm. </v>
<v b="EPH" c="5" v="33">Jaduhṉds jeꞌe, jaduhṉä mdoꞌoxiøjc hajxy mdsoc mméeꞌxät nebiä mhamdsoo niꞌx nebiä mhamdsoo copc hajxy mdsoquiän. Y mijts toꞌoxiøjc‑hajxy, jaanä jaduhṉä mnihyhap hajxy mwiingudsähgǿøbiät. </v>
<v b="EPH" c="6" v="1">Mijts pigänaꞌtøjc‑hajxy, mgudiúuṉäbä mdajjä mdeediä miädiaꞌagy hajxy jaꞌa Jesucristocøxpä, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Hahixøøby jaduhṉ coo hajxy jaduhṉ mgudiúnät. </v>
<v b="EPH" c="6" v="2-3">Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ: “Pønjatiä tiaj tieedy wiingudsähgøøby, jeꞌec̈h hajxy hoy nyajtsänaꞌawaam̱by nyaghäyowaam̱by hädaa yaabä naax̱wiin; jeꞌec̈h hajxy jejcy nyagjugyhadaam̱by”, nøm̱ä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ. Coo jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ jecy xyhanéhm̱äm, mänit jaduhṉ miänaaṉdsohṉ̃ coo jaꞌa mayhajt hänajty tiunaꞌañ jaꞌa højtscøxphájtäm. </v>
<v b="EPH" c="6" v="4">Mijts taj teedyhajxy, cabä mnøøx cabä mmajc hajxy hanax̱iä mhójät coo hajxy xmiähaṉhádät. Jaduhṉä mhuung hajxy mmägapx mhanéꞌemät coo hajxy hoy wiädítät. Jaduhṉ hajxy quiumayǿøjät jaꞌa Jesucrístäm, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. </v>
<v b="EPH" c="6" v="5">Näjeꞌe mijtsä jäyaꞌayhajxy xjieꞌehaty nebiä waj nebiä cuaayän. Mgudiúuṉäbä mwiindsøṉä miädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot, jaꞌa hajxy hädaa yaabä naax̱wiimbä. Mwiingudsähgǿꞌøwäp hajxy jaduhṉ nebiä Jesucristo hajxy nwiingudsähgǿøyyäm. </v>
<v b="EPH" c="6" v="6-7">Hoyyä jäyaꞌayhajxy tiuṉ̃ coo jaꞌa wyiindsǿṉ hajxy hänajty wyiindänaꞌayii neby hajxy jaduhṉ quiumayǿøjät jaꞌa wyiindsǿṉäm. Pero näjeꞌe jäyaꞌayhajxy hoy quiaꞌa tuṉ̃ coo jaꞌa wyiindsøṉhajxy hänajty quiaꞌa jim̱ä. Mijts, cab hajxy jaduhṉ mbahíxät. Hamuumduꞌjootä mwiindsǿṉ hajxy mmädúnät. Jaduhṉ hajxy hoy myajcähxǿꞌøgät coo jaꞌa Jesucristo hajxy hoy mjaanc̈h mäduṉ̃. Jaayaꞌay hajxy nmaas Wiindsøṉhájtäm. Jaduhṉä Dios chojpä. Jaꞌa Jesucristocøxpä hajxy jaduhṉ mdúnät. Caꞌa jiäyaꞌaguiøxpähajtiä hajxy mdúnät. </v>
<v b="EPH" c="6" v="8">Mjahmiédsäp hajxy jaduhṉ, coo jaꞌa nwiindsǿṉ hajxy hoy nmädúuṉämät, hoy hajxy xjia jeꞌehájtäm nebiä waj nebiä cuaayän, mänitä Jesucristo jaꞌa hoyhajtä weenhajt hajxy xmióoyyämät. </v>
<v b="EPH" c="6" v="9">Jaduhṉ mijtspä, cumoonsädøjc, mnäxúudsäbä mmoonsä hajxy jaduhṉ. Cab hajxy mhadsähgǿꞌøwät. Haa caꞌa, jaduhṉ mijtsä Dios hajxy xyhanehm̱bä nebiä mmoonsä hajxy xyhanéhm̱äbän jaꞌa Diósäm, jaꞌa jim̱ tsajpootypä. Haa caꞌa, cabä Dios hajxy wiing xyhíjxäm. Haa caꞌa, tuꞌugjäyaꞌayhájtäm hajxy nägøx̱iä. </v>
<v b="EPH" c="6" v="10-11">Hoorä, mänuuꞌxtaꞌagä Dios hajxy coo hajxy ween xpiuhbety jaꞌa miäjaahaam; jaduhṉä miädiaꞌagy hajxy maas hoy mjaac mäbǿjcät. Hix̱, jaanc̈h tehm̱ miäwiinhøhm̱bä møjcuꞌugong. Pero jiaanc̈h tehm̱ miøødä Dios mäjaa. Y coo hajxy jaduhṉ xpiuhbédät, cabä møjcuꞌugong hajxy jaduhṉ myajmäjädáꞌagät. </v>
<v b="EPH" c="6" v="12">Hix̱, jaꞌa møjcuꞌugong hajxy yaa xmiädsibǿøyyäm møødä mioonsä hajxy, caꞌa jiäyaꞌayhajxiä jaꞌa hädaa yaabä naax̱wiimbä. Haxøøgä møjcuꞌuhajxy jiäyaꞌayhaty. Pojhaam hajxy wiädity. Cabä niꞌx copc hajxy tiehm̱ miøødä neby højtshájtäm. Møcä mäjaa hajxy jiaanc̈h tehm̱ miøødä. Jaꞌa hädaa yaabä naax̱wiimbä haxøøgjäyaꞌayhajxy hanéhm̱äbä møjcuꞌugóngäm. Hoy chajtcøxpä jaꞌa møjcuꞌuhajxy wiädity. </v>
<v b="EPH" c="6" v="13">Paadiä Dios hajxy mmänuuꞌxtáꞌagät coo hajxy ween xpiuhbety jaꞌa miäjaahaam. Jaduhṉä møjcuꞌugong hajxy hoy mjøjtänáꞌawät. Jaduhṉ hajxy mgaꞌa yajmäjädáꞌagät. </v>
<v b="EPH" c="6" v="14">Jøjtänaꞌawxä jaꞌa møjcuꞌugong hajxy. Nax̱y hajxy hoy miänaaxøøjä mdehm̱ tiømiädiáꞌagät. Jaduhṉ hajxy hoy mmeeꞌxtúgät. Jaduhṉ mäwíinäts miäbaady nebiä soldadohajxy møc ñiwiøhṉtaꞌac̈hiijän coo hajxy hänajty chiptunaꞌañ. Nax̱y hajxy hoy yajxóṉ mdehm̱ wiädítät. Jaduhṉä Dios hajxy xñäwáꞌanät. Jaduhṉ mäwíinäts miäbaady nebiä soldado latapujxt hajxy yajniguiaac̈hjubøꞌøyiijän. Jaduhṉ hajxy hoy miäjädaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="EPH" c="6" v="15">Niyhahixøꞌøwøø hajxy nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ hoy mmäwädítät. Coo jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy miäbǿgät, jaduhṉ hajxy jootcujc yhídät. Jaduhṉ mäwíinäts miäbaady nebiä soldadohajxy ñiyhahixøꞌøyiijän coo jaꞌa quiøꞌøg hajxy piägøꞌøy. </v>
<v b="EPH" c="6" v="16">Nax̱iä Dios jaꞌa miädiaꞌagy hajxy mdehm̱ miäbǿjcät coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xyajnähwáatsäm. Jaduhṉä møjcuꞌugong hajxy mgaꞌa yajmäjädáꞌagät. Jaduhṉ mäwíinäts miäbaady nebiä soldado escudo hajxy yajniyhawähajtugyiijän neby hajxy jaduhṉ quiaꞌa tøpxǿøjät jaꞌa tøpxquepty tóoyyäp queecpä. </v>
<v b="EPH" c="6" v="17">Nax̱iä Diosmädiaꞌagy hajxy mdehm̱ miäbǿgät coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm. Jaduhṉ mäwíinäts miäbaady nebiä soldado pujxcuhjup hajxy miøødän. Nax̱iä Diosmädiaꞌagy hajxy mdehm̱ yhabǿgät nebiä Dioshespíritu hajxy xyajnähixǿøyyäm. Jaduhṉ mäwíinäts miäbaady nebiä soldadohajxy espadacap chiptuṉ̃än. </v>
<v b="EPH" c="6" v="18">Coo jaꞌa Dios hajxy mbaꞌyáꞌaxät, mmäyujwáꞌanäp hajxy tijaty hajxy hänajty myajmaajiajpy. Mmäyajtǿwäbä Dios hajxy jaꞌa yhEspírituhaam tijaty hajxy mmäyujwáꞌanäp. Mmänuuꞌxtáꞌagäbä Dios hajxy jaꞌa jäyaꞌaguiøxpä, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy panøcxpä. Cab hajxy mnänuuxǿꞌøwät coo jaꞌa Dios hajxy hänajty mbaꞌyaꞌaxaꞌañ. </v>
<v b="EPH" c="6" v="19-20">Møød høøc̈hcǿxpøc̈hä Dios hajxy xpiaꞌyáax̱äbät cooc̈hä Dios xñajtscapxǿøyyät waam̱bátyhøch ngapx nmädiáꞌagät cooc̈hä miädiaꞌagy hänajty nyajwaꞌxä, jaꞌa hijty yaghijpiä cuyuꞌuc̈h. Jaꞌa Dióshøch jaduhṉ xwyiinguejx cooc̈hä miädiaꞌagy jaduhṉ nyajwáꞌxät. Páadyhøch chaa ndsum̱yc̈hänaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagyquiøxpä. Jadúhṉhøc̈hä Dios hajxy xpiaꞌyáax̱äbät cooc̈h ngaꞌa tsähgǿꞌøwät cooc̈hä miädiaꞌagy hänajty nyajwaꞌxä, nébiøch jaduhṉ hoy ngudiúnät. </v>
<v b="EPH" c="6" v="21-22">Nguexáam̱biøc̈hä hermano Tíquico jim̱ maa mijtsän. Coo jim̱ miédsät, jim̱ hajxy jaduhṉ xyhawáaṉät nebiaty højts chaa ngudiuṉ̃ nguñax̱y, coo højts hoy ween nhity, neby hajxy jaduhṉ mgaꞌa jootmayhájnät jaꞌa højtscøxpä. Hóyhøc̈hä hermano Tíquico nmøødnijiootpaadyii. Hóyhøch jaduhṉ xmiøødtuṉ̃ jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="EPH" c="6" v="23">Ween mijtsä Diosteedy hajxy xmioꞌoy jaꞌa hoyhajtä weenhajt møødä Jesucristo, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Weenä Dios hajxy xpiuhbety nebiä miädiaꞌagy hajxy maas hoy mjaac mäbǿjcät, neby hajxy jaduhṉ maas hoy mnic̈hoc mnimieeꞌxǿøjät. </v>
<v b="EPH" c="6" v="24">Weenä Dios jaꞌa mayhajt tiuṉ̃ jaꞌa højtscøxphájtäm nägøx̱iä coo jaꞌa Jesucristo hajxy nwiingudsähgǿøyyäm hamuumduꞌjoot, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Tøyhajt jaduhṉ. Amén.</v>
<v b="PHP" c="1" v="1">Jesucristo højts xmioonsähajp, høøc̈h Pablo møødä Timoteo. Højts mijts hädaa nocy nyajnäjaayøøby mäduhṉ̃tiä mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jim̱ mbanøcxy maa jaꞌa cajpt xiøhatiän Filipos, nägøx̱iä møødä mwiindsøṉhajpä jiiby tsajtøgootypä, møød hajxy jiiby puhbejpä. </v>
<v b="PHP" c="1" v="2">Weenä Dios hajxy xmioꞌoy hoyhajt weenhajt, jaꞌa nDeedyhájtäm hajxy jim̱ tsajpootypä møødä Jesucristo hajxy nWiindsøṉhájtämbä. </v>
<v b="PHP" c="1" v="3">Naaghóoc‑høch mijts njahmiejtstaꞌagy, nnämáabiøch jaꞌa Dios “Dioscujúꞌuyäp” maa jaꞌa mijtscøxpän. </v>
<v b="PHP" c="1" v="4">Naaghóoc‑høch jaꞌa Dios nbaꞌyaꞌaxy, nmäyujwáam̱biøch hoyhajt weenhajt jaꞌa mijtscøxpä. Cooc̈hä Dios hänajty nbaꞌyaꞌaxy jaꞌa mijtscøxpä, jootcújc‑høch hänajty nnijiäwøꞌøyii, </v>
<v b="PHP" c="1" v="5">jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy näguipxy tøø nyajwáꞌxäm, mänaa hajxy tøø mmädoodsooñän høxtä jeꞌenä jädaꞌanäbaadyñä. </v>
<v b="PHP" c="1" v="6">Jaꞌa Dios jaꞌa hodiuuṉg yajtsohṉdaac jaꞌa mijtscøxpä. Nmǿødhøc̈hä tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa Dios jaꞌa tiuuṉg hoy yajtuꞌuyoꞌoyaꞌañ høxtä coonä Jesucristo hänajty quiädaactägatsaꞌañ. </v>
<v b="PHP" c="1" v="7">Páadyhøc̈hä tøyhajt nmøødä cooc̈h mijts njaanc̈h tehm̱ chocy njaanc̈h tehm̱ piaꞌhäyoy, coo jaꞌa Dios hajxy xpiuhbéjtäm näguipxy, homiáajøch nhity, hoy piujxtøgootiä, hoy yhagujcä, cooc̈h hänajty nmädiaꞌagy coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy tiøyyä. </v>
<v b="PHP" c="1" v="8">Ñajuøøbiä Dios cooc̈h mijts njaanc̈h tehm̱ chocy njaanc̈h tehm̱ piaꞌhäyoy nägøx̱iä, nebiä Jesucristo hajxy xchójcäm. </v>
<v b="PHP" c="1" v="9">Nmänuuꞌxtáacypiøc̈hä Dios coo hajxy hamuumduꞌjoot mjaac nic̈hoc mjaac nibiaꞌhäyowǿøjät, coo hajxy hoy mguhwijyhádät, </v>
<v b="PHP" c="1" v="10">neby hajxy jaduhṉ mnajuǿꞌøwät mwiimbíwät jaꞌa hojiatypä hajxy. Jaduhṉ hajxy mhídät hawaꞌadstuum nebiä Dios hajxy xyajmädsójcäm, høxtä coonä Jesucristo hänajty quiädaactägatsaꞌañ. </v>
<v b="PHP" c="1" v="11">Xpiuhbédäp jaꞌa Jesucristo hajxy neby hajxy jaduhṉ hoy mwädítät. Jaduhṉdsä Dios hoy quiähxǿꞌøgät coo miøjjä coo jiaanc̈hä. </v>
<v b="PHP" c="1" v="12">Hermanodøjc, huuc wiinjuøꞌøw hajxy jaduhṉ; cooc̈h yaa ndsum̱yc̈hänaꞌay, maas hóyhøc̈hä Diosmädiaꞌagy jaduhṉ yaa nyajwaꞌxy. </v>
<v b="PHP" c="1" v="13">Nägøx̱iä cuꞌughajxy tøø miädoyhaty cooc̈hä Jesucristo miädiaꞌagy ngudsum̱yc̈hänaꞌawøøyyä, nägøx̱iä, møødä soldadohajxy jim̱ hadänaabiä maa jaꞌa gobernador tiøjcän. </v>
<v b="PHP" c="1" v="14">Jaꞌa Jesucristo miädiáꞌagyhøch ngudsum̱yc̈hänaꞌawøøby. Cábøch ndajy nmay. Cooc̈h ngaꞌa tajy ngaꞌa may, paadiä hermanodøjc‑hajxy nämay quiaꞌa näꞌägädä taj quiaꞌa näꞌägädä maabiä coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy yajwaꞌxy, hoy hajxy cu jia tsúum̱äbä. Cab hajxy ñäꞌägädä tsähgøꞌøy ni weeṉ̃tiä. Hix̱, høøc̈h hajxy jaduhṉ xpiahijxp. </v>
<v b="PHP" c="1" v="15-17">Paadiä Diosmädiaꞌagy hajxy yajwaꞌxy cooc̈h hajxy xchocy xpiaꞌhäyoy. Hojioot hajxy jiaanc̈h tehm̱ miøød. Ñajuøøby hajxy jaduhṉ cooc̈hä Diosmädiaꞌagy ngudsum̱yc̈hänaꞌawøꞌøy. Pero jii hajxy näjeꞌebä, paadiä Diosmädiaꞌagy hajxy yajwaꞌxy, cooc̈h hajxy xmiädsiphaty. Tøyhajt jaduhṉ. Jeꞌec̈h hajxy xyajmädsojp cooc̈h yaa ndsaac̈hpǿgät pujxtøgooty. Cabä hojioot hajxy ñäꞌägädä møødä jaꞌa høøc̈hcøxpä. </v>
<v b="PHP" c="1" v="18">Pero cábøch jaduhṉ nmøjpädaꞌagy, hóyhøch hajxy jaduhṉ xjia mädsiphaty. Xooṉdáacpøch jaduhṉ coo jaꞌa Jesucristo hajxy miädiaꞌagy, hoy hojioot hajxy quiaꞌa ja møødä jaꞌa høøc̈hcøxpä. </v>
<v b="PHP" c="1" v="19">Y jaac xooṉdaꞌagáam̱bøch jaduhṉ. Nnajuǿøbiøch cooc̈h hodiuum nmähmøꞌøwaꞌañ. Hix̱, mijts jaꞌa Dios hoyhajt weenhajt mmäyujwaam̱by jaꞌa høøc̈hcøxpä. Y xpiuhbéjpøc̈hä Dioshespíritu jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="PHP" c="1" v="20">Cábøc̈hä njoot ñäꞌägädä tsocy cooc̈h ndsähgǿꞌøwät mänáajøc̈hä Jesucristo hänajty nmädiaꞌaguiän. Cábøch mänaa ndsähgøꞌøy ndsähdiuṉ̃. Chójpiøch njoot jaduhṉ cooc̈hä Jesucristo nyajcähxǿꞌøgät coo miøjjä coo jiaanc̈hä, hóyhøch njadehm̱ quiuhoꞌogǿꞌøwät. </v>
<v b="PHP" c="1" v="21">Madúhṉ̃tiøch yaa njaac jugyhaty, nyajcähxǿꞌøgäbøc̈hä Jesucristo coo miøjjä coo jiaanc̈hä. Y cooc̈h nhóꞌnät, maas hoy hänajty quiähxøꞌøgaaṉnä coo miøjjä coo jiaanc̈hä. Mänítøch jim̱ nnøcxaaṉnä maa jeꞌe wyiinduumän. </v>
<v b="PHP" c="1" v="22-23">Mejtstúꞌujøc̈hä njoot nyajmøødmädiaꞌagy. Cooc̈h nhóꞌogät, mänítøch cu nnøcxnä maa jaꞌa Jesucristän. Maas jootcújc‑høch jim̱ nnijiäwǿøyyänät. Pero cooc̈h yaa njaac jugyhádät, maas hóyhøc̈hä Jesucristo jaduhṉ njaac mädúnät. Cábøch ndehm̱ yhoñajuøꞌøy pø maas hoy cooc̈h nhóꞌnät, o pø caj. </v>
<v b="PHP" c="1" v="24">Høøc̈h jaduhṉ mänaam̱b cooc̈h hit ngaꞌa tsoj hóꞌogät; jadúhṉhøch mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy tehṉgajnä njaac yajnähixǿꞌøwät. </v>
<v b="PHP" c="1" v="25">Nmǿødhøc̈hä tøyhajt jaduhṉ cooc̈h mijts njaac møødhidaꞌañ. Njaac yajnähixøꞌøwáam̱biøch mijts tehṉgajnä, neby hajxy jaduhṉ maas hoy mmäbǿgät, neby hajxy jaduhṉ mjaac xooṉdaacpǿgät. </v>
<v b="PHP" c="1" v="26">Cooc̈hä Jesucristo jim̱ xyajnøcxtägátsät maa mijtsän, mänit hajxy mmänaꞌanaꞌañ coo tiøyyä coo Jesucristo miøjjä jiaanc̈hä. </v>
<v b="PHP" c="1" v="27">Nax̱iä Jesucristo miädiaꞌagy hajxy mdehm̱ yajtúuṉät. Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy hajxy näguipxy myajwáꞌxät tehṉgajnä, hóyhøch jim̱ ngaꞌa ja nǿcxät maa mijtsän. </v>
<v b="PHP" c="1" v="28">Cabä mmädsip hajxy mnäꞌägädä tsähgǿꞌøwät. Jaduhṉ hajxy ñajuøꞌøwaꞌañ coo hajxy haxøøgtuum yajcaꞌawaꞌañíijäm jaꞌa Diósäm, møød coo mijts jaꞌa Dios xpiädaꞌagaꞌañ hodiuum. </v>
<v b="PHP" c="1" v="29-30">Tiuum̱biä Dios jaꞌa mayhajt coo hajxy xyajnähdijy coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy mmäbǿjcät jaꞌa Jesucristocøxpä, nébiøch cham̱ ndsaac̈hpøquiän. Tøøc̈h hajxy hamdsoo xyhix̱y xmiädoy cooc̈h yaa ndsaac̈hpøcy jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="PHP" c="2" v="1">Coo mijts jaꞌa Jesucristo xchocy, paady hajxy xjiootcapxmøcpøcy. Coo mijts jaꞌa Dioshespíritu tuꞌugmädiaꞌagy mmøødhity, paady hajxy hamiṉ̃ haxøpy mnic̈hocy mnibiaꞌhäyoyii. </v>
<v b="PHP" c="2" v="2">Jadúhṉhøch njoot jiaanc̈h tehm̱ chocy coo hajxy tuꞌugmädiaꞌagy mhídät. Coo hajxy mnic̈hoc mnibiaꞌhäyowǿøjät, maas hóyhøch nnijiäwøꞌøwǿøjät. </v>
<v b="PHP" c="2" v="3">Caꞌa mhamdsoo wiinmahñdy hajxy mwiꞌi yajtuṉ̃. Caꞌa hajxy mniguiumayii. Jaduhṉ hajxy mmänáꞌanät coo jaꞌa mmäguꞌughajpä miaas jaty quejee miic̈h. </v>
<v b="PHP" c="2" v="4">Hamiṉ̃ haxøpy hajxy mnigwieendähadǿøjät. </v>
<v b="PHP" c="2" v="5">Mbahíxäp jaꞌa Jesucristo hajxy neby jeꞌe jecy wiädijtiän. </v>
<v b="PHP" c="2" v="6">Hoyyä Jesucristo jia Dioshuungä, caj jiootmaꞌty coo ñämaayyä coo yaa jiäyaꞌayhádät hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="PHP" c="2" v="7">Coo yaa jiäyaꞌayhajty, yhøx̱hijx yhamdsoo cuhdujt jaduhṉän. Jaduhṉ ñibiädáacänä nebiä moonsän. Cab hänajty hamdsooyyä miøjhadaꞌañ. </v>
<v b="PHP" c="2" v="8">Mänitä Dios miädiaꞌagy quiudiuuṉä coo yhóꞌogät. Hoc̈hähdiuuṉnä jim̱ cruzcøxp miøjpahbejtä. </v>
<v b="PHP" c="2" v="9">Coo jaꞌa Jesucristo quiudiuuṉ̃ nejy ñämaayyän, paadiä yajmøjhajtä jaꞌa Diósäm. Ni pøṉ jaduhṉ quiaꞌa mäbaady nebiä Jesucristän. </v>
<v b="PHP" c="2" v="10">Weenä Jesucristo hajxy nägøx̱iä wyiingudsähgøꞌøy, jim̱ tsajpootyp, møød hädaa yaabä naax̱wiin, homiaajä. </v>
<v b="PHP" c="2" v="11">Weenä Jesucristo hajxy nägøx̱iä quiapxpaady coo hajxy wyiindsøṉhaty. Jaduhṉä Dios jim̱ quiähxǿꞌøgät møj jaanc̈h, jaꞌa nDeedyhájtäm. </v>
<v b="PHP" c="2" v="12">Mäguꞌughajpädøjc, mänáajøch jim̱ nhitiän maa mijtshajxiän, xmiäbǿjcäbøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy hänajty. Hoorä, cooc̈h yaa jäguem̱ nhijnä, miaas tsójpiøch njoot cooc̈h nmädiaꞌagy hajxy tehṉgajnä xmiäbǿjcät. Nax̱iä Diosmädiaꞌagy hajxy mdehm̱ miäbǿgät, neby hajxy jaduhṉ hodiuum mmähmǿꞌøwät. Nax̱iä Dios hajxy mdehm̱ wyiingudsähgǿꞌøwät. Cab hajxy näꞌä nägoodä mnäꞌä niguiumayǿøjät. </v>
<v b="PHP" c="2" v="13">Jaduhṉä Dios jioot chocy coo hajxy hoy mwädítät. Xpiuhbédäp jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="PHP" c="2" v="14">Hoy hajxy mwädítät. Cab hajxy tii mwiꞌi chippädáꞌagät. Cab hajxy tijaty myajniguiuhojøꞌøwǿøjät. </v>
<v b="PHP" c="2" v="15-16">Jaduhṉ hajxy hoy mwädítät nebiä Dioshuungän maa jaꞌa caꞌawiindøyhänaꞌc‑hagujcän. Coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy myajnähixǿꞌøwät, jaduhṉ hajxy mwädítät nebiä jøøn yhajajjiän hagoodstuum; coo jäyaꞌayhajxy jaduhṉ miäbǿgät, mänit hajxy hodiuum piädaꞌagǿøjät. Coo hajxy mgudiúnät neby hajxy chaa nnämaꞌayän, mänítøch nxooṉdáꞌagät, mänaa jaꞌa Jesucristo hänajty jadähooc quiädaactägatsaꞌañän. Cähxøꞌøgaam̱b jaduhṉ cooc̈h hänajty hoy tøø nduṉ̃ maa mijtscøxpän. </v>
<v b="PHP" c="2" v="17">Coo Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot mmäbøcy, páadyhøch nxooṉdaꞌagy, hóyhøch cu nja hoꞌog. Chójpiøch njoot coo hajxy nmøødxooṉdáꞌagät. </v>
<v b="PHP" c="2" v="18">Tsøgxä hajxy jaduhṉ xooṉdáacäm. </v>
<v b="PHP" c="2" v="19">Coo jaꞌa Jesucristo jaꞌa nWiindsøṉhájtäm jaduhṉ miänáꞌanät, mobädájpøch mijts jaꞌa Timoteo nyajnäguexaꞌañ. Cooc̈hä Timoteo miṉ jadähooc xyhawaaṉä coo mijts hoy mhity, hóyhøch hänajty nnijiäwøꞌøwaꞌañii. </v>
<v b="PHP" c="2" v="20">Páadyhøc̈hä Timoteo jim̱ nguexaꞌañ cooc̈h jeꞌe nidiuhm̱ xmiøødhity tuꞌugmädiaꞌagy maa mijtscøxpän. Xpiuhbedaam̱b mijts jaduhṉ hamuumduꞌjoot. </v>
<v b="PHP" c="2" v="21">Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy jaac yaabä, yhamdsoo tuuṉg hajxy tiuum̱by. Cabä Jesucristo tiuuṉg hajxy hamuumduꞌjoot tiunaaṉä. </v>
<v b="PHP" c="2" v="22">Mnajuøøby hajxy jaduhṉ cooc̈hä Timoteo hoy xmiøødtuṉ̃ maa jaꞌa Diosmädiaꞌagy myiṉ̃än, nébiøch nhamdsoo huungän. </v>
<v b="PHP" c="2" v="23">Mänítøc̈hä Timoteo nguéxät cooc̈h hänajty tøø nnajuøꞌøy pø pädsøm̱áam̱bøch. </v>
<v b="PHP" c="2" v="24">Coo jaꞌa Dios jaduhṉ miänáꞌanät, mobädájpøch jim̱ nnøcxaꞌañ maa mijtsän. </v>
<v b="PHP" c="2" v="25">Tøøc̈h mijts jaꞌa hermano Epafrodito hijty xyajnäguexy cooc̈h jaduhṉ xpiuhbédät. Hóyhøch jaduhṉ xjiaanc̈h møødtuṉ̃ cooc̈hä Diosmädiaꞌagy nyajwaꞌxy. Hahixøøby cooc̈h mijts nyajnäguejxtägátsät, </v>
<v b="PHP" c="2" v="26">jeꞌeguiøxpä coo mijts xjia wiꞌi quiuhijxtägatsaꞌañ. Jaanc̈h tehm̱ tiajp jaanc̈h tehm̱ miáabiäc jeꞌeduhṉ coo mijts tøø mmädoyhaty coo hijty piøgyii. </v>
<v b="PHP" c="2" v="27">Tøyhajt hijty piøgyii. Ja weenjaty jaduhṉ quiaꞌa hoꞌcy. Miøødhajt jaꞌa Dios hojioot jaꞌa Epafroditocøxpä møød høøc̈hcøxpä. Coo häxøpy tøø yhoꞌogy, maas hanáx̱iøch häxøpy njootmayhaty. </v>
<v b="PHP" c="2" v="28">Páadyhøch mijts jaꞌa Epafrodito nyajnäguejxtägatsaꞌañ, neby hajxy jaduhṉ mxooṉdáꞌagät coo mijts jadähooc xñämejtstägatsaꞌañ. Coo hajxy jaduhṉ mxooṉdáꞌagät, mänítøch jaduhṉ hoy nnijiäwǿøyyäbät. </v>
<v b="PHP" c="2" v="29">Coo jim̱ miédsät maa mijtsän, xiꞌig xoṉ hajxy myajpóoꞌxät nebiä hermanän. Homianaajä hajxy mwiingudsähgǿꞌøwät pønjatiä Diosmädiaꞌagy pawädijp nebiä Epafrodito piawäditiän. </v>
<v b="PHP" c="2" v="30">Paady jeꞌe ja weenjaty quiaꞌa hoꞌcy cooc̈h jaduhṉ xmiøødtuṉ̃ maa jaꞌa Diosmädiaꞌagy myiṉ̃än. Pero cabä miøjpädaꞌagy coo ja weenjaty tøø quiaꞌa hoꞌogy. Cooc̈h yaa xpiuhbety, mijts yaa xñähduuṉduutp. Hix̱, cábøch mijts hoy yaa xpiuhbedaꞌañ; jäguem̱ mijts jaduhṉ xpiaatä. </v>
<v b="PHP" c="3" v="1">Hermanodøjc, tsøg hajxy xooṉdáacäm jaꞌa Dioscøxpä. Chaa hajxy jadähooc nhawaaṉdägájtsänäm neby hajxy tøø nhuuc nämaabiän. Coo hädaa mädiaꞌagy hajxy jaduhṉ myajtúnät, cab hajxy myajwiinhǿønät. Ni mänáajøch jaduhṉ ngaꞌa nänuuxøꞌøy, hoñaaghoocä hajxy jaduhṉ nhawáaṉamät. </v>
<v b="PHP" c="3" v="2">Mnigwieendähadǿøjäp hajxy maa hänaꞌc‑hajxy jaanc̈h tehm̱ quiaꞌawiindøybän, jaꞌa hajxy jaduhṉ mänaam̱bä coo hajxy tsipcøxp nyajcircuncidarhájtämät. </v>
<v b="PHP" c="3" v="3">Tøyhajtä Dios hajxy xjiaanc̈h circuncidarhájtäm coo hajxy nwiingudsähgǿøyyäm. YhEspírituhaam hajxy nwiingudsähgǿøyyäm. Jootcujc hajxy jaduhṉ nnijiäwǿøyyäm jaꞌa Jesucristocøxpä. Cab hajxy nmänáaṉäm coo jaꞌa jecyquiuhdujt hajxy xyajnähwáatsäm. </v>
<v b="PHP" c="3" v="4">Høøc̈h, jadúhṉhøch hijty nmänaam̱bä cooc tyijy jaꞌa jecyquiuhdujt hajxy xyajnähwáatsäm. Pedyíijøch hijty ngudiuṉ̃ nej yhaneꞌemiän. Cab jaduhṉ pøṉ ñäꞌägä cudiuṉ̃ nébiøch hijty ngudiuṉ̃än. </v>
<v b="PHP" c="3" v="5">Judíoshøch høøc̈h. Judíospøch hijty ndajhajpy ndeedyhajpy. Benjamínhøch hijty nhaphajpy ndeedyhajpy. Mänáajøch nmiṉ̃ ngaꞌayän, cuductujxǿøjøch hoy nyajcircuncidarhaty, nebiä judíoshajxy quiuhdujthatiän. Jaꞌa fariseos miädiáꞌagyhøch hijty nbanǿcxäp. </v>
<v b="PHP" c="3" v="6">Nägøꞌø nädécypiøch hijty ngudiuṉ̃, høxtä jaꞌa hermanobáadyhøch hijty nyajtsaac̈hpøcy. Jaanc̈h tehm̱ piedyíijøc̈hä ley hijty ngudiuṉ̃; cábøch hijty pøṉ waam̱b xñämaꞌay. </v>
<v b="PHP" c="3" v="7">Jaanc̈h tehm̱ ñiguiumáayäbøch hijty cooc̈h hijty jaduhṉ hoy ngudiuṉ̃. Pero cábøch nniguiumayáaṉänä, jeꞌeguiøxpä cooc̈hä Jesucristo miädiaꞌagy tøø nbaduꞌubǿjcänä. </v>
<v b="PHP" c="3" v="8">Cǿjxhøch nnajtshixøøñä mädyiijátyhøch hijty nyajtuum̱by. Páadyhøch tøø nnajtshixøøñä, nébiøc̈hä Jesucristo miädiaꞌagy jaduhṉ hoy nbanǿcxät. Maas tsoobáatnäp hädaa cooc̈hä Jesucristo tuꞌugmädiaꞌagy nmøødhijnä jaꞌa nWiindsøṉhajpiä. </v>
<v b="PHP" c="3" v="9">Cooc̈hä Jesucristo miädiaꞌagy nmäbøjcä, páadyhøc̈hä Dios tøø xyajnähwaꞌac̈h. Cábøch nmänaaṉnä cóogøch tyijy jaꞌa jecyquiuhdujt xyajnähwáꞌadsät. </v>
<v b="PHP" c="3" v="10">Chójpiøch njoot cooc̈hä Jesucristo tuꞌugmädiaꞌagy nmøødhíjnät. Coo jaꞌa Jesucristo jadähooc jiujypiøjcy, paadiä mäjaa jaduhṉ miooyyä cooc̈h jaduhṉ xpiuhbédät. Chogáam̱biøch njoot cooc̈h ndsaac̈hpǿgät jaꞌa Jesucristocøxpä. Høxtä hoꞌogáam̱bøch jaduhṉ neby jeꞌe yhoꞌquiän. </v>
<v b="PHP" c="3" v="11">Páadyhøch njoot jaduhṉ chocy coo jaꞌa Dios jaduhṉ ween miänaꞌañ cooc̈h xyagjujypiøjtägátsät. </v>
<v b="PHP" c="3" v="12-14">Hermanodøjc, cábøch jaduhṉ nmänaꞌañ cooc̈h tøø nyajpedyii. Cábøch njahmiejtsnä nébiøch hijty nwädity. Cooc̈hä Jesucristo xmioonsähaty, páadyhøch miädiaꞌagy nyajcopcǿøyyänä, nébiøch jaduhṉ caꞌxy ngudiúuṉänät. Ñäꞌägädä tsójpiøch njoot nägøꞌø nädecypiä cooc̈h caꞌxy ngudiúnät. Jadúhṉhøc̈hä Dios jim̱ xmiøjyáꞌaxät tsajpootyp, jeꞌeguiøxpä cooc̈hä Jesucristo tøø xyajnähwaꞌac̈h. </v>
<v b="PHP" c="3" v="15">Tsøg hajxy tuꞌugcopc híjtäm nébiøch jaduhṉ naam̱nä ngujaayän, pønjaty caꞌxy cudiuum̱b. Pønjaty xquiaꞌa møødhíjtäm tuꞌugcopc, weenä tøyhajt hajxy mioꞌoyíijäm jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="PHP" c="3" v="16">Tsøg hajxy tehṉgajnä yajtuꞌuyóhyyäm nebiä Dios hajxy xyajnähixǿøyyäm. </v>
<v b="PHP" c="3" v="17">Hermanodøjc, xpiahíxäbøch hajxy jaduhṉ nébiøch hoy nwäditiän. Xpiahíjxpøch hajxy jaduhṉ nämay. Mbahíxäp hajxy jeꞌeduhm̱bä. </v>
<v b="PHP" c="3" v="18">Tøøc̈h mijts mayhooc nnämaꞌay coo jaꞌa høhṉdaacpähajxy may wiädity. Cábäc tyijy jaduhṉ tiøyyä coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm cruzcøxp. Cháajäts jadähooc nnämáaguiumbä. Jaanc̈h tehm̱ hoñäjøøñä jaduhṉ. </v>
<v b="PHP" c="3" v="19">Haxøøgtuum hajxy yhidaꞌañ cøjxtaꞌaxiøø. Hix̱, cabä Dios hajxy wyiingudsähgøꞌøy. Yhamdsoo cuhdujt hajxy yajtuum̱by. Tijaty maas hoc̈hähdiuuṉnä, jeꞌe hajxy ñäꞌägä cumaaby. Jeꞌe hajxy jaduhṉ wyiꞌi chojpy coo hoyhajt weenhajt hajxy cu piaaty hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="PHP" c="3" v="20">Pero højtshájtäm, jim̱ højts njoot hamuumduꞌjoot nbädáacäm tsajpootyp. Jaꞌa Jesucristo, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä, jeꞌe hajxy xyajnähwáatsäm. Jeꞌe hajxy nhahíjxäm coo jim̱ choonaꞌañ tsajpootyp, coo yaa miänacaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="PHP" c="3" v="21">Mänitä nnaax̱niꞌxhajxy xyhädiuuṉdägatsáaṉänä. Jaduhṉ hajxy yajxóṉ ngähxøꞌøgáaṉäm nebiä Jesucristo yhamdsoo niꞌx yhamdsoo copcän. Miøødä Jesucristo cuhdujt jim̱ cøxp møød hädaa yaabä naax̱wiin homiaajä. Paadiä nnaax̱niꞌxhajxy xyhädiuuṉdägatsáaṉäm coo cuhdujt jaduhṉ miøødä. </v>
<v b="PHP" c="4" v="1">Hermanodøjc, njaanc̈h tehm̱ chojpy njaanc̈h tehm̱ piaꞌhäyóobiøch mijts jaduhṉ. Páadyhøch nja wiꞌi ñøcxaꞌañ maa mijtsän. Jaanc̈h tehm̱ xiooṉdáacpøch jaduhṉ jaꞌa mijtscøxpä, jeꞌeguiøxpä coo mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaanc̈h tehm̱ yhoy mgudiuṉ̃, coo hajxy jim̱ mnøcxaꞌañ tsajpootyp. Tehṉgajnä jaꞌa Dios hajxy mmøødhídät tuꞌugmädiaꞌagy. </v>
<v b="PHP" c="4" v="2">Evodia møødä Síntique, mijts nmänuuꞌxtaacypy coo hajxy mhídät tuꞌugmädiaꞌagy. Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy myajtuuṉmúgät. </v>
<v b="PHP" c="4" v="3">Chaads miic̈h mäguꞌughajpä, hóyhøch miic̈h xjiaanc̈h tehm̱ jiamiøødhaty, tuṉä mayhajt, mmägápxäp mhanéꞌemäp jaꞌa Evodia møødä Síntique coo hajxy tuꞌugmädiaꞌagy yhíjnät. Näguípxyhøc̈hä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy nmøødyajwaꞌxy, møødä Clemente møødä hermanodøjc‑hajxy may. Jim̱ hajxy nøcxy yhidaaṉnä tsajpootyp cøjxtaꞌaxiøø. </v>
<v b="PHP" c="4" v="4">Tehṉgajnä hajxy homiänaajä mxooṉdáꞌagät jaꞌa Dioscøxpä. </v>
<v b="PHP" c="4" v="5">Hoy hajxy mjaanc̈h tehm̱ jiäyaꞌayhádät cuꞌughagujc. Mäwiingoom̱b jaduhṉ coo jaꞌa Jesucristo quiädaactägatsaꞌañ. </v>
<v b="PHP" c="4" v="6">Cab hajxy tii mdaj mmáyät. Dios hajxy mmäyujwáꞌanäp coo hajxy xpiuhbédät. Mnämáꞌawäp jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ “Dioscujúꞌuyäp.” </v>
<v b="PHP" c="4" v="7">Mänitä Dios hajxy xmióꞌowät hoyhajt weenhajt. Jaduhṉ hajxy tii mgaꞌa taj mgaꞌa máañät. Jagoo hajxy jaduhṉ mjaac taj mjaac máyät jaꞌa Jesucristocøxpä. Ni pøṉ jaduhṉ xquiaꞌa puhbédät nebiä Dios hajxy xpiuhbetiän. </v>
<v b="PHP" c="4" v="8">Hermanodøjc, chaac̈hä nocyhädiúṉ nyajmayaaṉnä. Jeꞌe hajxy myajcopcǿꞌøwäp mädyiijaty jaduhṉ tøyhajt, mädyiijaty jaduhṉ howyiingudsähgøøñä, mädyiijaty jaduhṉ hoy, mädyiijaty jaduhṉ yajxóṉ, mädyiijaty jaduhṉ hoguiumaañä. </v>
<v b="PHP" c="4" v="9">Tehṉgajnä hajxy hoy mgudiúnät neby hajxy tøø nyajnähixøꞌøyän. Jadúhṉhøch hajxy xpiahíxät nébiøch hoy ngudiuṉ̃än. Jaduhṉä Dios hajxy xmiøødhídät tuꞌugmädiaꞌagy. Jaduhṉ hoyhajt weenhajt hajxy xmióꞌowät. </v>
<v b="PHP" c="4" v="10">Xooṉdáacpøch jeꞌeguiøxpä cooc̈h mijts jadähooc xpiuhbéjcumbä xädøꞌøñhaam. Páadyhøc̈hä Dios jaduhṉ nnämaꞌay “Dioscujúꞌuyäp.” Jia tsojc jaꞌa mjoothajxy cooc̈h hajxy cu xpiuhbejty, pero cab hajxy xñäꞌä näbaadøøyyä. </v>
<v b="PHP" c="4" v="11">Cábøch hänajty ndsippädaꞌagy, hóyhøch hänajty tii nja yajmaajiaty. Tøøc̈h nhabøjnä nébiøch jootcujc nhíjnät, hóyhøch hänajty tijaty nja yajmaajiaty. </v>
<v b="PHP" c="4" v="12">Cábøch nmøjpädaacnä mädyiijátyhøch nyajmaajiajpy. Cábøch nøcxy nniguiumayii cooc̈hä Dios xpiuhbety. </v>
<v b="PHP" c="4" v="13">Hotyíijøch njadaꞌañ. Jaꞌa Jesucrístøch homiänaajä xpiuhbejp. </v>
<v b="PHP" c="4" v="14">Hoyøøyy cooc̈h mijts xpiuhbejty xädøꞌøñhaam. </v>
<v b="PHP" c="4" v="15">Pero jadúhṉhøch mijts nax̱y xñäꞌägädä puhbetyhaty. Cooc̈h hänajty jim̱ ndsoonaꞌañ Macedonianaaxooty, mänítøc̈hä xädøꞌøñ hajxy hoy xmioꞌoy. Páadyhøch hajxy hoy xmioꞌoy cooc̈hä Diosmädiaꞌagy jim̱ hoy njaanc̈h tehm̱ yajwaꞌxy jim̱ maa mijtsän jim̱ Filiposcajptooty. Cábøch wiinghänaꞌc‑hajxy hänajty tii xñäꞌägädä moꞌowaꞌañ. </v>
<v b="PHP" c="4" v="16">Mänáajøch hänajty jim̱ nhityñä maa jaꞌa cajpt xiøhatiän Tesalónica, coo hajxy mmädoyhajty cooc̈h hänajty nyajmaajiaty, metsc‑hooc tägøøghóoc‑høch xädøꞌøñ hajxy jim̱ xyajnäguejxy. </v>
<v b="PHP" c="4" v="17">Cab hajxy mmänáꞌanät cóogøch tyijy xädøꞌøñ nwiꞌi quiuhbøcjuøꞌøy. Cooc̈h mijts xpiuhbety, paadiä Dios hajxy xmioꞌowaꞌañ hoyhajt weenhajt. Høøc̈h, páadyhøch nxooṉdaꞌagy. </v>
<v b="PHP" c="4" v="18">Cábøch tii nyajmaajiajnä. Näꞌä tägǿꞌøbøch mijts xyajnäguejxy, jaꞌa Epafrodito miäméjtsäbä. Xjiaanc̈h tehm̱ quiumaabiä Dios hajxy jaduhṉ cooc̈h hajxy xjiaanc̈h tehm̱ piuhbety. </v>
<v b="PHP" c="4" v="19">Coo hajxy hänajty tii myajmaajiaty, xmióꞌowäp jaꞌa Dios hajxy jaꞌa Jesucristocøxpä. Jim̱ cøx̱iä miøødä tsajpootyp. </v>
<v b="PHP" c="4" v="20">Tsøgä Dios hajxy nämáayyäm cøjxtaꞌaxiøø coo miøjjä coo jiaanc̈hä; jeꞌe hajxy nDeedyhájtäm. Amén. </v>
<v b="PHP" c="4" v="21">Jaꞌa hermanodøjc‑hajxy yaabä, højts mijts nyajpooꞌxyp pønjatiä Diosmädiaꞌagy jim̱ mäbøjp Filipos. </v>
<v b="PHP" c="4" v="22">Pønjatiä Diosmädiaꞌagy yaa mäbøjp, jeꞌeds mijts xyajpooꞌxp, møød hajxy yaa tuum̱bä maa jaꞌa gobiernä tiøjcän. </v>
<v b="PHP" c="4" v="23">Weenä Jesucristo hajxy xmioꞌoy hoyhajt weenhajt. Jeꞌe hajxy nWiindsøṉhájtäm. Amén.</v>
<v b="COL" c="1" v="1-2">Høøc̈h jaduhṉ xøhajp Pablo. Jesucrístøch xquiuguex̱yhajp. Jaꞌa Dios jaduhṉ mänaaṉ cooc̈h jaduhṉ xquiuguex̱yhádät. Højts hädaa nocy nhädiuum̱by møødä mäguꞌughajpä Timoteo. Mijts jaduhṉ nnocyñäjaayøøby, pønjatiä Diosmädiaꞌagy jim̱ mäbøjp maa jaꞌa cajpt xiøhatiän Colosas. Tuꞌugmädiaꞌagy mijtsä Jesucristo mmøødhity. Weenä Dios jaꞌa hoyhajtä weenhajt hajxy xmioꞌoy. Hix̱, jaayaꞌay hajxy jaduhṉ nDeedyhájtäm. </v>
<v b="COL" c="1" v="3">Naaghooc højtsä Dios jaduhṉ mbaꞌyaꞌaxy jaꞌa mijtscøxpä, nnämaaby højtsä Dios “Dioscujúꞌuyäp.” Haa jaꞌa Jesucristo, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä, jaꞌa Dioshuung jeꞌe. </v>
<v b="COL" c="1" v="4">Tøø højts jaduhṉ nmädoyhaty coo mijtsä Jesucristo miädiaꞌagy mmäbøjcä, møød coo mijtsä mäbøjpädøjc nägøx̱iä mdsocy, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mäbøjpä. </v>
<v b="COL" c="1" v="5">Tøø jaꞌa mjoot hajxy jim̱ mbädaꞌagy tsajpootyp coo hajxy jim̱ nøcxy mhidaꞌañ cøjxtaꞌaxiøø. Mänitä mjoot hajxy jim̱ mdehm̱ piädaacy mänaa jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mmädoodsooñän, jaꞌa jaanc̈h tehm̱ tiøyhajtpä. </v>
<v b="COL" c="1" v="6">Wiinduhm̱yhagajptä Diosmädiaꞌagy wiaꞌxnä. Jaduhṉä jäyaꞌayhajxy wiinduhm̱yhagajpt miäbǿjnäbä. Jaduhṉ mijts tøø mmäbøjpä coo jaꞌa Dios hajxy tøyhajt xchójcäm. </v>
<v b="COL" c="1" v="7">Højts nmäguꞌughajpä Epafras, jaayaꞌayä Diosmädiaꞌagy hoy yajwaꞌxtsooñ maa mijtsän. Jaanä Jesucristo quiuguex̱y jeꞌebä. Hoy højts jaduhṉ xmiøødtuṉ̃. </v>
<v b="COL" c="1" v="8">Jeꞌe højts hoy xyhawaaṉä cooc mijtsä mäbøjpädøjc mjaanc̈h tehm̱ chocy mjaanc̈h tehm̱ piaꞌhäyoy jaꞌa Dioshespíritucøxpä. </v>
<v b="COL" c="1" v="9">Jajty højts jaduhṉ nmädoyhajty cooc hajxy hoy mjaanc̈h tehm̱ miäbøcy, jabom̱‑jabom̱ højtsä Dios nbaꞌyaꞌaxy jaꞌa mijtscøxpä, ween hajxy jaduhṉ mnajuøꞌøy tii jaꞌa Dios hajxy xyajmädsojp, møød weenä Dios jaꞌa miädiaꞌagy hajxy cøx̱iä xyajwiinjuøꞌøy. </v>
<v b="COL" c="1" v="10">Jaduhṉ højtsä Dios nbaꞌyaax̱pä coo hajxy hoy mwädítät. Jaduhṉä Jesucristo hajxy xquiumáyät. Jaduhṉä hoybä hajxy madiuꞌu mgudiúnät. Maas hoyyä Dios hajxy jaduhṉ mmøødhídät tuꞌugmädiaꞌagy, møød jaduhṉ hajxy xquiumáabiät. </v>
<v b="COL" c="1" v="11">Jaduhṉ højtsä Dios nbaꞌyaax̱pä coo jaꞌa Dios hajxy ween xpiuhbety jaꞌa miäjaagøxpä jaꞌa jim̱ miøødpä tsajpootyp. Jaduhṉ hajxy hoy mmeeꞌxtúgät, hoy hänaꞌc hajxy nebiaty cu xjia tuṉ. Tehṉgajnä hajxy jaduhṉ mxooṉdáꞌagät, hoy hajxy nej cu mja jat cu mja habet. </v>
<v b="COL" c="1" v="12">Tehṉgajnä jaꞌa nDeedyhájtäm hajxy jaduhṉ mnämáꞌawät “Dioscujúꞌuyäp.” Hix̱, jaayaꞌay hajxy hawaꞌadstuum xpiädáacäm møødä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä, jaꞌa miädiaꞌagy hajxy mäbǿjcäbä. </v>
<v b="COL" c="1" v="13">Tøø jaꞌa Dios hajxy xyajpädsǿøm̱äm hagoodstuum. Hodiuum hajxy hoy nmähmǿøyyäm maa jaꞌa yHuung yhaneꞌemiän. Jiaanc̈h tehm̱ chojpiä Dios jaꞌa yHuung jaduhṉ. </v>
<v b="COL" c="1" v="14">Jaayáꞌayäts hajxy jaduhṉ xñähhoꞌtúutäm; jaduhṉä nbojpä ngädieey hajxy xyajnähwáatsäm. </v>
<v b="COL" c="1" v="15">Haa jaꞌa Jesucristo, jíiyyäm hänajty jeꞌe mänaa hädaa yaabä naax̱wiin yhawijy tiøøꞌxtaꞌaguiän. Tuꞌuquiä Jesucristo jaduhṉ møødä Dios. Mänitä Jesucristo hoy yaa jiäyaꞌayhaty hädaa yaabä naax̱wiin. Nhíjxäm hajxy jaduhṉ. Haa jaꞌa Dios, cab hajxy mänaa nhíjxäm. </v>
<v b="COL" c="1" v="16">Cøx̱iä Jesucristo yhädiuuṉ̃ jim̱ tsajpootyp møød yaa hädaa yaabä naax̱wiin, tijaty hajxy yaa nhíjxäm, møød tijaty hajxy yaa ngaꞌa híjxäm, møødä poj møødä täxaꞌa, jaꞌa jim̱ mähanehm̱bä tsajtcøxp, møød pønjaty yaa mähanehm̱b hädaa yaabä naax̱wiin, møød pønjaty jim̱ jaac mähanehm̱b tsajpootyp. Paadiä Jesucristo jaduhṉ cøx̱iä yhädiuuṉ̃ coo hänajty jaduhṉ tøø yhaneꞌemyii jaꞌa Tieedy. Madiuꞌu jaꞌa tuuṉg jim̱ tsajpootyp maa jaꞌa Jesucristo jaꞌa Diosmoonsä hoy piädaꞌaguiän. Hamdsoo jaꞌa Jesucristo jaduhṉ cøx̱iä ñiyhädiúuṉäxä. </v>
<v b="COL" c="1" v="17">Jíiyyäm hänajty jeꞌe mänaa hädaa yaabä naax̱wiin yhawijy tiøøꞌxtaꞌaguiän. Jeꞌenä yaghityñä tijaty yhädiuuṉ. </v>
<v b="COL" c="1" v="18">Jaayáꞌayäts jaduhṉ copc‑hajp maa jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm. Coo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm, coo jadähooc jiujypiøjtägajch, paady møj jaanc̈h yhijnä. Hix̱, jayøjp jeꞌe jiujypiøjcy. Y coo jaduhṉ jiujypiøjtsohṉ̃, paady møjcuhdujt miøødän. </v>
<v b="COL" c="1" v="19">Nebiä Dios jim̱ yhitiän tsajpootyp, jaanä jaduhṉä Jesucristo jim̱ yhíjnäbä. Jaduhṉä Dios jaꞌa yHuung Jesucristo yajmädsojcy coo jaꞌa Jesucristo pedyii Dyioshádät nebiä Tieedy Dyioshatiän. </v>
<v b="COL" c="1" v="20">Jaduhṉä Dios jaꞌa jioot jia tsojpä coo hoy piøṉä miøødhádät, møød coo jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ ngaꞌa mädsiphájtänät. Paadiä Dios jaꞌa yHuung yaa quiejxy coo hajxy jaduhṉ xñähhoꞌtúutämät cruzcøxp. </v>
<v b="COL" c="1" v="21">Mijts, cabä Dios hajxy hijty mmøødhity tuꞌugmädiaꞌagy. Mmädsiphajpiä Dios hajxy hijty jaduhṉ. Haxøøg hajxy hijty mwädity. </v>
<v b="COL" c="1" v="22">Coo jaꞌa Jesucristo hoy yaa jiäyaꞌayhaty hädaa yaabä naax̱wiin, coo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm, tuꞌugmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ xmiøødhíjtänä. Jaduhṉä nbojpä ngädieey hajxy xyajnähwáatsäm. Jaduhṉä Tieedy tøø yhawaaṉä coo hajxy tøø nnähwáatsäm. </v>
<v b="COL" c="1" v="23">Hoyyä Jesucristo hajxy tøø xjia yajnähwáatsäm, pø cabä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy ngudiunáaṉäm, cabä Dios hajxy jaduhṉ xquiumáayyämät. Paadiä Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot mgudiúnät nebiä Epafras hajxy xyajnähixøøyyän. Cab hajxy mnajtshixǿꞌøwät. Jaduhṉ hajxy jim̱ mnǿcxät tsajpootyp. Wiinduhm̱yhagajptä Diosmädiaꞌagy jädaꞌahaty wiaꞌxnä. Høøc̈h jaduhṉ nyajwaꞌxyp, høøc̈h Pablo. </v>
<v b="COL" c="1" v="24">Xooṉdáacpøch jeꞌeguiøxp cooc̈h jaduhṉ ndsaac̈hpøcy jaꞌa mijtscøxpä pønjatiä Jesucristo miädiaꞌagy mäbǿjcäp. Jaduhṉä Jesucristo hajxy maas hoy mmøødhídät tuꞌugmädiaꞌagy. Jaduhṉc̈h ndsaac̈hpøjpä nebiä Jesucristo chaac̈hpøjquiän. </v>
<v b="COL" c="1" v="25">Jaayáꞌayhøch jaduhṉ xpiädaac coods mijtsä Diosmädiaꞌagy caꞌxiä ngøx̱y yajnähixǿꞌøwät. Jaduhṉc̈h xpiädaacpä cooc̈hä jäyaꞌay nägøx̱iä nbuhbédät, jaꞌa miädiaꞌagy hajxy jaduhṉ mäbǿjcäbä. </v>
<v b="COL" c="1" v="26">Cabä Dios jaꞌa wyiinmahñdy choj yajwiingähxøꞌcy. Cujecy hajxy jaduhṉ tøø xyajmädoyhájtäm pønjatiä miädiaꞌagy mäbǿjcäp. </v>
<v b="COL" c="1" v="27">Jaduhṉä Dios wyiinmahñdyhajty coo jaꞌa Jesucristo hajxy nägøx̱iä nmøødhíjtämät tuꞌugmädiaꞌagy møød mijts caꞌa judióspä. Mänit hajxy nägøx̱iä jim̱ mnøcxaaṉnä tsajpootyp. Hoy‑yagjuøøñä jaꞌa Dios jaduhṉ wyiinmahñdyhajty. </v>
<v b="COL" c="1" v="28">Hoy miaajä højts Jesucristocøxpä nwädity yajnähixøøbiä coo jäyaꞌayä yhaxøøgcuhdujt hajxy ñajtshixǿꞌøwät, møød coo jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy hajxy cøx̱iä ween yajtuuṉgpaatä. Jaꞌa Dios højtsä wiinmahñdy xmiooby nebiaty højts nyajnähixǿꞌøwät. Jaduhṉ højtsä Jesucristo nhawaaṉä coo jaꞌa jäyaꞌayä Jesucristo miädiaꞌagy hajxy hoy yajtúuṉänä. Cumayáaṉäp hajxy jaduhṉ jaꞌa Jesucristo. </v>
<v b="COL" c="1" v="29">Hamuumduꞌjóothøch jaduhṉ nduuṉghaty nägøꞌø nädecypiä. Jaꞌa Jesucrístøch xpiuhbejp. Jeꞌec̈hä mäjaa xmiooby pedyii. </v>
<v b="COL" c="2" v="1">Jabom̱‑jabóm̱høc̈hä Dios møc‑møc nmänuuꞌxtaꞌagy jaꞌa mijtscøxpä møødä mäbøjpädøjcøxpähajxy, jaꞌa hajxy jim̱ tsänaabiä Laodicea, møødä mäbøjpädøjc‑hajxy nägøx̱iä pønjátyhøch xquiaꞌa hix̱yhajpnä. </v>
<v b="COL" c="2" v="2">Ween mijtsä Dios xquiapxmøcpøcy. Jaduhṉä Jesucristo hajxy maas hoy mmøødhídät. Ween hajxy hamiṉ̃ haxøpy mnic̈hocy mnibiaꞌhäyoyii. Mmøødhájnäbä tøyhajt hajxy jaduhṉ coo jaꞌa Jesucristo hajxy xmiøødhijnä tuꞌugmädiaꞌagy. Ween hajxy jaduhṉ tehṉgajnä mjaac habøcy. </v>
<v b="COL" c="2" v="3">Y coo jaꞌa Jesucristo hajxy tuꞌugmädiaꞌagy xmiøødhijnä, jaduhṉ hajxy mnajuøøñä nebiatiä Dios wyiinmahñdyhaty, coo cøx̱iä wiinä jiaanc̈h tehm̱ ñajuøꞌøy, coo cøx̱iä wiinä jiaanc̈h tehm̱ jiaty. </v>
<v b="COL" c="2" v="4">Paady mijts jaduhṉ nhawáaṉäm, jaduhṉ hajxy mgaꞌa yajwiinhǿønät, hoy hänaꞌc hajxy yajxóṉ cu xjia møødmädiaꞌag. </v>
<v b="COL" c="2" v="5">Hóyhøch jim̱ ngaꞌa ja hity maa mijtsän hajäyaꞌayhaam, njahmiejchp mijts jaduhṉ. Xooṉdáacpøch jaduhṉ coo jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot mmäbøjcä, møød coo hajxy tuꞌugmädiaꞌagy mhity. </v>
<v b="COL" c="2" v="6">Tøø jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy hajxy mmäbøjcä, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Paady hajxy mmøødhíjnät tuꞌugmädiaꞌagy. Paadiä miädiaꞌagy hajxy pedyii mgudiúuṉänät. </v>
<v b="COL" c="2" v="7">Caꞌxy hajxy jaduhṉ mgudiúnät nebiä Epafras hajxy xyajnähixøøyyän. Mijts, mmäbǿjcäbä Jesucristo miädiaꞌagy hajxy. Tsipcøxpä Dios hajxy jabom̱‑jabom̱ mnämáꞌawät “Dioscujúꞌuyäp.” Hix̱, coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xyajnähwaꞌac̈h, paady hajxy jaduhṉ mmäbǿgät. </v>
<v b="COL" c="2" v="8">Mnigwieendähadǿøjäp hajxy. Cabä hänaꞌcä miädiaꞌagy hajxy mmäbǿjcät, jaꞌa hänaꞌcä Jesucristo hajxy caꞌa capxpaatpä. Høhṉdaacpä hajxy jaduhṉ wiädity. Cab tii tøyhajt hajxy ñäꞌägädä yecy. </v>
<v b="COL" c="2" v="9">Nebiä Dios jim̱ yhitiän cøxp, jaanä jaduhṉä Jesucristo jim̱ yhijpä. Hix̱, pedyii jaꞌa Jesucristo Dyioshaty nebiä Tieedy Dyioshatiän. </v>
<v b="COL" c="2" v="10">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy xmiøødhijnä tuꞌugmädiaꞌagy, jaduhṉä Dios hajxy xmiøødhijpä. Haa jaꞌa Jesucristo, nägøx̱iä jaꞌa Diosmoonsähajxy jim̱ yhanéhm̱änä tsajpootyp jaꞌa Jesucristo. </v>
<v b="COL" c="2" v="11">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy jaduhṉ xmiøødhíjtäm tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy, jaduhṉ hajxy xyhíjxäm nejjiän coo hajxy häxøpy tøø nyajcircuncidarhájtäm, jeꞌeguiøxp coo jaꞌa nhaxøøgwiinmahñdy hajxy tøø nhøx̱híjxäm. Jaduhṉä jäyaꞌayhajxy näjeꞌe jia wiꞌi miänaꞌañ coo hajxy nyajcircuncidarhájtämät, højts yaꞌadiøjc‑hájtäm. Coo jaꞌa Jesucristo jaꞌa nbojpä ngädieey hajxy häxøpy tøø xquiaꞌa yajnähwáatsäm, cabä circuncisión häxøpy tiuuṉgpaady. </v>
<v b="COL" c="2" v="12">Coo hajxy nnäbéjtäm, jaduhṉ hajxy ngähxǿꞌcäm coo jaꞌa nhaxøøgcuhdujt hajxy tøø nnajtshixǿøyyänä, møød coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcänä coo jaꞌa Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm, møød coo yagjujypiøjtägajtsä jaꞌa Dios. </v>
<v b="COL" c="2" v="13-14">Jaduhṉ mäwíinäts hajxy hijty nhíjtäm nebiä hoꞌogypiän coo jaꞌa pojpä cädieey hajxy hijty njaanc̈h tehm̱ miøødhájtäm coo hajxy hijty haxøøg njaanc̈h tehm̱ jiäyaꞌayhájtäm. Jéquiänä Moisés hajxy xyhanéhm̱äm nebiä hoguiuhdujt hajxy ngudiúuṉämät. Pero cab hajxy hoy ngudiunáaṉäm. Paadiä Moisés jecy miänaaṉ̃ coo hajxy cu ngumädóow̱äm. Mänitä Dios miänaaṉ̃ coo jaꞌa Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutämät cruzcøxp. Jaduhṉä nbojpä ngädieey hajxy cøjx xyajnähwáatsäm. Jaduhṉä Jesucristo hajxy tuꞌugmädiaꞌagy nmøødhíjtänä. </v>
<v b="COL" c="2" v="15">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy jaduhṉ xñähhoꞌtúutäm cruzcøxp, mänitä møjcuꞌugongä quiuhdujt hajxy quiøx̱y pǿjcäxä jaꞌa højtscøxpä. Tøø jaꞌa Dios jaduhṉ yajcähxøꞌøgy coo jaꞌa Jesucristo jaꞌa møjcuꞌugong hoyhoy tøø quiaꞌa yajmäjädaꞌagy. </v>
<v b="COL" c="2" v="16">Coo mijts pøṉ xjia wiꞌi yhaneꞌemáꞌanät coo jaꞌa quiuhdujt hajxy myajtúuṉät, cab hajxy mnäꞌägädä møjpädáꞌagät. Madiuꞌu cuhdujt hajxy miøødä, coo hajxy tijaty mgaꞌa huꞌug mgaꞌa cáyät, møød coo jaꞌa xøø hajxy myagjadǿøjät, jaꞌa jomøjthaambä, jaꞌa poꞌohaambä, jaꞌa pooꞌxxiøøhaambä. Cabä cuhdujt jaduhm̱bä hajxy mgudiúnät. </v>
<v b="COL" c="2" v="17">Hix̱, cab jaduhṉ tiuuṉnä, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesucristo yaa yhooyy hädaa yaabä naax̱wiin. Jaayáꞌayädsä quiuhdujt jaduhṉ túuṉnäp. </v>
<v b="COL" c="2" v="18">Näjeꞌe jäyaꞌayä Diosmoonsä hajxy wyiingudsähgøꞌøy. Páadiäc hajxy jaduhṉ wyiingudsähgøꞌøy jeꞌeguiøxp cooc tyijy hajxy quiaꞌa jadaꞌañ nebiä Dios hajxy wyiingudsähgǿꞌøwät. Haxøøg hajxy jiaanc̈h tehm̱ wyiinmahñdyhaty. Jaanc̈h tehm̱ ñiguiumáayyäp hajxy jeꞌeguiøxp cooc tyijy hajxy nax̱y cøx̱iä wiinä wyiinhix̱y. Coo mijts xjia wiꞌi yhaneꞌemáꞌanät coo hajxy mbahíxät, cab hajxy mnäꞌägädä yajwiinhǿønät. </v>
<v b="COL" c="2" v="19">Yhøx̱hijxypä Jesucristo hajxy jaduhṉ. Haa caꞌa, jeꞌe hajxy ngopc‑hájtäm nägøx̱iä, mäduhṉ̃tiä Diosmädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm. Tuꞌugmädiaꞌagy hajxy xmiøødhíjtäm. Jeꞌe jaꞌa mäjaa hajxy xmióoyyäm nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ maas hoy ngudiúuṉämät, neby hajxy jaduhṉ tuꞌugmädiaꞌagy nnimiøødhíjtämät hamiṉ̃ haxøpy. Chojpiä Dios jaꞌa jioot jaduhṉ. </v>
<v b="COL" c="2" v="20">Tøø jaꞌa Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm. Paadiä mhamdsoo wiinmahñdy hajxy tøø mnajtshixøꞌøy. Tii hajxy coo mwiꞌi quiuhdujthatyñä nebiä hänaꞌc‑hajxy yhuuc cuhdujthatiän, jaꞌa hajxy caꞌa mäbøjpä. </v>
<v b="COL" c="2" v="21">Madiuꞌu hajxy jaduhṉ jiaanc̈h tehm̱ quiuhdujthaty. Jaduhṉ hajxy miänaꞌañ coo hajxy tijaty mgaꞌa näꞌä jǿøꞌxät, møød coo hajxy tijaty mgaꞌa näꞌä nähdónät, jeꞌeguiøxp cooc tyijy quiaꞌa hoyyä. </v>
<v b="COL" c="2" v="22">Yhamdsoo cuhdujt hajxy jaduhṉ yaghijpy coo hajxy jaduhṉ miänaꞌañ coo hajxy tijaty ngaꞌa jǿøꞌxämät, coo hajxy tijaty ngaꞌa nähdóoṉämät. Hix̱, cab tii jaduhṉ ñäꞌägädä jecy. Paadiä cuhdujt jaduhm̱bä quiaꞌa jegaam̱bä. </v>
<v b="COL" c="2" v="23">Coo hajxy jaduhṉ quiuhdujthaty, hamuumduꞌjoot hajxy jaduhṉ quiudiuṉ̃ nägøꞌø nädecypiä. Jaduhṉ hajxy jia nibiädaꞌagyii nebiä jaanc̈h tehm̱ jiootxeemybiän. Hamdsoo hajxy jia nic̈haac̈htiuñii, cooc tyijy yhaxøøgwiinmahñdy hajxy jaduhṉ hoy yhøx̱hixaꞌañ. Tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa cuhdujt jaduhm̱bä hoy jia cähxøꞌøgy; pero cab jaduhṉ ñäꞌägädä tuuṉgpaady. </v>
<v b="COL" c="3" v="1-2">Coo jaꞌa Jesucristo jiujypiøjcy, paady hajxy jim̱ nnøcxáaṉäm maa yhäñaꞌayän, jim̱ hahooyhaamby maa jaꞌa Dios yhäñaꞌayän. Tsøcxä Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot mäbǿjcäm. Cab hajxy nyajcopcǿøyyämät jaꞌa hädaa yaabä naax̱wiimbä. </v>
<v b="COL" c="3" v="3">Tøø hajxy jaduhm̱bä nnajtshixǿøyyänä jeꞌeguiøxp coo jaꞌa Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm. Coo hajxy tuꞌugmädiaꞌagy nmøødhíjtäm, paadiä Dios hajxy jim̱ xyaghidáaṉäm maa jeꞌe yhitiän. Tøø jaꞌa hawiinjem̱ywyiinmahñdy hajxy xmióoyyäm. </v>
<v b="COL" c="3" v="4">Y coo jaꞌa Jesucristo yaa quiädaactägatsaꞌañ, mänit hajxy miṉ xyajpädøꞌøgáaṉäm. Mänit hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm tsajpootyp. Hoy miänaajä hajxy jim̱ xyaghidáaṉäm. </v>
<v b="COL" c="3" v="5">Paadiä mguhdujt hajxy nax̱y mdehm̱ ñajtshixǿꞌøwät, jaꞌa hajxy yaa myajtuum̱biä hädaa yaabä naax̱wiin. Cabä toꞌoxiøjc hajxy näꞌä nägoobä mnäꞌä møødtsänáꞌawät jabiøcy. Cab hajxy haxøøg mjäyaꞌayhádät. Cabä mjoot hajxy mbädáꞌagät maa haxøøg caꞌa hoybän. Cabä mmäjøønä mmädøjc hajxy tijaty mhadsójcät. Jaanc̈h tehm̱ yhaxøøg jaduhṉ. Jaduhṉ miäbaady nej coo jäyaꞌayä quepychechä naax̱poch hajxy wyiingudsähgøꞌøy. </v>
<v b="COL" c="3" v="6">Coo hajxy jaduhṉ jiatcøꞌøy, jaꞌa hajxy caꞌa mäbøjpä, paady hajxy yajcumädow̱aꞌañii jaꞌa Dios. </v>
<v b="COL" c="3" v="7">Jaduhṉ hajxy hijty mbajatcøøbiä haxøøg. </v>
<v b="COL" c="3" v="8">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm, hahixøøby jaduhṉ coo jaꞌa mhaxøøgcuhdujt hajxy mnajtshixǿꞌøwät. Cab hajxy mnimiäjootmaꞌadǿøjät. Cab hajxy mniyhojǿøjät. Cab hajxy haxøøg mniñänømǿøjät. Cab hajxy mhaxøøgcapx mhaxøøgmädiáꞌagät. </v>
<v b="COL" c="3" v="9">Cab hajxy hamiṉ̃ haxøpy mniwyiinhøønǿøjät. Jaduhṉ hajxy hijty mjatcøꞌøy. Cab hajxy jaduhṉ mjatcǿøñät. </v>
<v b="COL" c="3" v="10">Jaꞌa hawiinjem̱ywyiinmahñdy hajxy mhabǿjnäp, jaduhṉä Dios hajxy hoy mbahijx mbadúuṉnät, jeꞌeguiøxp coo hajxy tuꞌugmädiaꞌagy nmøødhíjtäm. Paadiä Jesucristo jaꞌa hawiinjem̱ywyiinmahñdy hajxy xmióoyyäm tehṉgajnä, jaduhṉ hajxy maas hoy nbahíjxämät. </v>
<v b="COL" c="3" v="11">Jeꞌeduhṉ tsoobaatp coo jaꞌa Jesucristo hajxy nmøødhíjtäm tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy, jeꞌeguiøxp coo hajxy nägøx̱iä xñähhoꞌtúutäm wiinduhm̱yhagajpt, hoy piøṉä. Cabä Jesucristo hajxy wiingaty xquiunúuꞌxäm. Tuꞌcuhdujt hajxy xquiunúuꞌxäm haagä hawaꞌadstuum. Cab jaduhṉ miøjpädaꞌagy pø judíoshájtäm hajxy, pø caj. Cab jaduhṉ ñejpiä pø høxpøcyhájtäm hajxy, pø caj. Cab jaduhṉ ñejpiä pø cudoogøꞌøyhájtäm hajxy, pø caj. </v>
<v b="COL" c="3" v="12">Mijtsä Dios tøø xyajnähdijy coo jaꞌa tiuuṉg hajxy jaduhṉ mdúuṉät. Paady hajxy xjiaanc̈h tehm̱ chocy. Nax̱iä hojioot hajxy mdehm̱ miøødhádät. Nax̱y hajxy jaduhṉ mhídät meeꞌxxieemy. Mmeeꞌxtúgäp hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="COL" c="3" v="13">Cab hajxy tii mdsippädáꞌagät, cab hajxy tii mmaꞌadpädáꞌagät. Coo hajxy mniñägädieeyøꞌøwǿøjät, mnimiämeeꞌxǿøjäp hajxy jaduhṉ, nebiä Jesucristo hajxy xmiéeꞌxäm. Coo hajxy jaduhṉ xmiéeꞌxäm, paady hajxy mmäméeꞌxät pøṉ xñägädieeyøøby. </v>
<v b="COL" c="3" v="14">Hamiṉ̃ haxøpy hajxy mnic̈hogǿøjät. Jaduhṉ hajxy hoy mjaanc̈h tehm̱ yhídät tuꞌugmädiaꞌagy. </v>
<v b="COL" c="3" v="15">Weenä Jesucristo hajxy jaduhṉ jootcujc xyaghíjtäm tuꞌugmädiaꞌagy neby hajxy yaa tøø xpiädáacäm. Jabom̱‑jabom̱ hajxy tsøc híjtäm jootcujc. Tsøgä Dios hajxy nämáayyäm “Dioscujúꞌuyäp.” </v>
<v b="COL" c="3" v="16-17">Mhabǿjcäbä Jesucristo miädiaꞌagy hajxy cøx̱iä. Myajtuuṉgpáadäp hajxy jaduhṉ. Jaꞌa Dioswiinmahñdyhaam hajxy myajniñähixøꞌøwǿøjät. Jaanä jaduhṉ hajxy mnijiootcapxmøcpǿjcäbät. Hamuumduꞌjootä Dioshøy hajxy mhǿwät. Nax̱iä Diosteedy hajxy mdehm̱ ñämáꞌawät “Dioscujúꞌuyäp”, jeꞌeguiøxp coo jaꞌa Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm. Jeꞌe hajxy nWiindsøṉhájtäm. Jaꞌa Jesucristocøxpä hajxy tijaty mdúnät. </v>
<v b="COL" c="3" v="18">Mijts toꞌoxiøjc hajxy, tsipcøxpä mnihyhapä miädiaꞌagy hajxy mmäbǿjcät. Cähxøꞌøgaam̱b hänajty jaduhṉ coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mmäbøcy. Chojpiä Dios jaꞌa jioot jaduhṉ coo hajxy jaduhṉ mgudiúnät. </v>
<v b="COL" c="3" v="19">Mijts, yaꞌadiøjc‑hajxy, yajxoṉä mdoꞌoxiøjc hajxy jaduhṉ mdsoc mbaꞌhäyówät. Cab hajxy mnäꞌägä hójät. </v>
<v b="COL" c="3" v="20">Pønjaty høxcujc‑hajp, mmäbǿjcäbä mdajjä mdeediä miädiaꞌagy hajxy jaduhṉ cøx̱iä. Xquiumáyäbä Dios hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="COL" c="3" v="21">Jaanä jaduhṉ mijts teedyhajpä, cabä mnøøxä mmajc hajxy näꞌä nägoobä mnäꞌä yagjootmáꞌadät, coo hajxy jaduhṉ ñäꞌä jootmayhádät. </v>
<v b="COL" c="3" v="22">Jaanä jaduhṉ mijtspä, mijts moonsähajpä, hamuumduꞌjootä mwiindsøṉä miädiaꞌagy hajxy mgudiuuṉ mguñájxät, nebiaty hajxy xyhaneꞌemy. Jaduhṉä hänaꞌc‑hajxy näjeꞌe jiatcøꞌøy, coo jaꞌa wyiindsǿṉ hajxy hänajty jim̱ tiänaꞌay, mänit hajxy hänajty jøjwidsøꞌø tiägøꞌøy tuum̱bä. Yajcumayaam̱b hajxy hänajty coo hajxy hänajty jiaanc̈h tehm̱ tiuṉ̃. Caj mijts jaduhṉ mjatcǿøbiät. Coo hajxy hoy mdúnät, cähxǿꞌøgäp jaduhṉ coo jaꞌa Dios hajxy hoy mwiingudsähgøꞌøy. </v>
<v b="COL" c="3" v="23">Hamuumduꞌjoot hajxy mdúnät hoy tiehm̱ miädyii tuuṉgä, jaduhṉä Dios hajxy xquiumáyät. Cab hajxy mnäꞌä yajcumayáꞌanät cuꞌughagujc. </v>
<v b="COL" c="3" v="24">Paady hajxy jaduhṉ hoy mdúnät, tøø hajxy mnajuøꞌøy coo jaꞌa Dios hajxy jim̱ xyajnøcxaꞌañ tsajpootyp, jeꞌeguiøxp coo jaꞌa Jesucristo hajxy mmäduṉ̃. Hix̱, tøyhajt hajxy jaduhṉ mnäꞌägädä Wiindsøṉhaty. </v>
<v b="COL" c="3" v="25">Pøṉ hoy caꞌa jäyaꞌayhajp, tsipcøxp jaduhṉ nøcxy quiumädow̱aꞌañ. Hoy jia mäyøøjä, cabä Dios miøjpädaꞌagy. </v>
<v b="COL" c="4" v="1">Hoorä, pønjaty moonsämøød, hoyyä moonsä hajxy myajtúnät. Cab hajxy mdsaac̈htiúnät näꞌä nägoobä. Nax̱y hajxy mdehm̱ jiahmiédsät coo mijtsä mWiindsǿṉ jyíijäbä, jaꞌa jim̱ hijpä tsajpootyp. </v>
<v b="COL" c="4" v="2">Tehṉgajnä Dios hajxy mbaꞌyáꞌaxät hamuumduꞌjoot. Caꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mmäniyhøxmaahoꞌogyii. Mnämáꞌawäbä Dios hajxy “Dioscujúꞌuyäp.” </v>
<v b="COL" c="4" v="3">Mbaꞌyáꞌaxäbä Dios hajxy jaꞌa højtscøxpä coo højts ween xyajyajnäbaadøꞌøy coo højtsä miädiaꞌagy njaac mädiáacät jaꞌa Jesucristocøxpä, jaꞌa naam̱ yajmädoyhátiäbä. Cooc̈h jaduhṉ tøø nmädiaꞌagy, páadyhøch yaa ndsum̱yhäñaꞌay. </v>
<v b="COL" c="4" v="4">Paꞌyaꞌaxä Dios hajxy jaꞌa høøc̈hcøxpä, jaduhṉc̈hä Diosmädiaꞌagy howyiinjuøøñä nyajnähixǿꞌøwät. Jaduhṉä Dios jiaanc̈h tehm̱ quiumay. </v>
<v b="COL" c="4" v="5-6">Jaꞌa hänaꞌcä Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa mäbøjpä, hoy yajxóṉ hajxy mmøødmädiáꞌagät hoy miänaajä. Cab hajxy mmädsip, cab hajxy mmämaꞌadǿꞌøwät. Coo jaꞌa Dios jaduhṉ miänáꞌanät, nax̱y hajxy mdehm̱ quiudiúnät. Jaduhṉ hajxy paquiä mnajuǿꞌøwät neby hajxy hoy mhadsówät hoy tiehm̱ piøṉä. </v>
<v b="COL" c="4" v="7">Haa jaꞌa mäguꞌughajpä Tíquico, jaanc̈h tehm̱ yhóyhøch jeꞌe xmiøødtuṉ̃ jaꞌa Dioscøxpä. Coo jim̱ miédsät maa mijtsän, mänit hajxy xyhawaaṉaaṉä cøx̱iä jaꞌa høøc̈hcøxpä. </v>
<v b="COL" c="4" v="8">Mänit hajxy xjiootcapxmøcpøgaꞌañ. </v>
<v b="COL" c="4" v="9">Quipxiä Onésimo miødhadaꞌañii. Hóyhøch jeꞌe xmiøødtuum̱bä. Jim̱ jeꞌe chohm̱bä maa mijtsän. Xyhawaaṉáaṉäp mijts jaduhṉ nebiaty yaa jiadyii. </v>
<v b="COL" c="4" v="10">Haa jaꞌa Aristarco, yaac̈h jeꞌe xmiøødtsum̱c̈hänaabiä. Xyajpooꞌxp mijts jeꞌebä. Møødä Marcos hajxy xyajpooꞌxpä. Jaꞌa Bernabé jiujy miäguꞌug jeꞌeduhṉ. Tøø mijts nnocyñäjaayøꞌøy jaꞌa Marcoscøxpä. Coo jim̱ miédsät maa mijtsän, mänit hajxy hoy yajxóṉ mwiingudsähgǿꞌøwät. </v>
<v b="COL" c="4" v="11">Jaduhṉä Jesús Justo hajxy xyajpooꞌxpä. Haa jaꞌa judíoshajxy yaabä, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy tøø miäbǿquiäbä, cábøc̈hä Diosmädiaꞌagy hajxy xmiøødyajwaꞌxaꞌañ. Jagóoyyøc̈hä Aristarcohajxy xmiøødtuṉ̃, møødä Marcos, møødä Jesús Justo. Hóyhøch hajxy jaduhṉ xpiuhbety. </v>
<v b="COL" c="4" v="12-13">Xyajpooꞌxp mijtsä Epafras jaduhm̱bä. Jaꞌa Jesucristo tiuuṉg jeꞌe tiúuṉäbä. Jim̱ jeꞌe chohm̱bä maa mijtsän. Høøc̈hä tøyhajt nmøød coo jaꞌa Epafras jaꞌa Dios jiaanc̈h tehm̱ miänuuꞌxtaꞌagy jaꞌa mijtscøxpä, møødä mäbøjpädøjcøxpähajxy, jaꞌa hajxy jim̱ tsänaabiä Laodicea, møød jim̱ Hierápolis. Jaduhṉä Epafras jaꞌa Dios miänuuꞌxtaꞌagy coo mijtsä Diosmädiaꞌagy pedyii myajtúnät hamuumduꞌjoot. Jaduhṉä Dios hajxy xquiumáyät. </v>
<v b="COL" c="4" v="14">Jaduhṉ mijts jaꞌa Demas xyajpooꞌxpä, møødä Lucas jaꞌa mädsooyøøbiä. </v>
<v b="COL" c="4" v="15">Huuc yajpooꞌxä mäbøjpädøjc hajxy, jaꞌa hajxy jim̱ hijpä Laodicea. Jaduhṉä hermana Ninfa hajxy myajpóoꞌxpät, møødä mäbøjpädøjc‑hajxy, jaꞌa hajxy jim̱ nøcxpä Dioswiingudsähgøøbiä maa jaꞌa Ninfas tiøjcän. </v>
<v b="COL" c="4" v="16">Coo hädaa nocy hajxy hänajty tøø mgapxy, mänit hajxy jim̱ mguejxtägátsät Laodicea, weenä mäbøjpädøjc‑hajxy jim̱ quiápxpät. Mänitä nocy hajxy mgápxpät, jaꞌac̈h jim̱ tøø nguéx̱iäbä Laodicea. </v>
<v b="COL" c="4" v="17">Huuc nämaꞌawä Arquipo hajxy jaduhṉ coo nax̱y hoy tiehm̱ quiudiúnät nebiaty tøø yhaneꞌemyii jaꞌa Dios. </v>
<v b="COL" c="4" v="18">Hamdsoo cøꞌøjaayháambyhøch hädaa nocy nyajmayaꞌañ. Huuc paꞌyaꞌaxä Dios hajxy jaꞌa høøc̈hcøxpä cooc̈h ween xpiuhbety maac̈h yaa ndsum̱yc̈hänaꞌayän. Weenä Dios jaꞌa hoyhajtä weenhajt hajxy xmioꞌoy. Amén.</v>
<v b="1TH" c="1" v="1">Chaa højts hädaa nocy nhädiuuṉmugaꞌañ, høøc̈h Pablo, møødä Silvano, møødä Timoteo. Mijts hädaa nocy nyajnäjaayøøby, pønjatiä Diosmädiaꞌagy jim̱ mäbøjp Tesalónica. Mwiingudsähgøøbiä Diosteedy hajxy møødä Jesucristo, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Tuꞌugmädiaꞌagy hajxy mmøødhity. Weenä Dios jaꞌa hoyhajtä weenhajt hajxy xmioꞌoy møødä Jesucristo. </v>
<v b="1TH" c="1" v="2-3">Tehṉgajnä højtsä Dios nnämaꞌay “Dioscujúꞌuyäp” jaꞌa mijtscøxpä nägøx̱iä. Jaanä mijtscøxpä højtsä Diosteedy nmänuuꞌxtaꞌagy tehṉgajnä. Jaduhṉ højtsä Dios nnämaꞌay coo mijtsä miädiaꞌagy hamuumduꞌjoot mmäbøjcä, paady hajxy hoy mjaanc̈h tehm̱ quiudiuuṉä. Paady hajxy jaduhṉ mgudiuṉ̃, coo jaꞌa Dios hajxy mjaanc̈h tehm̱ chocy. Coo jaꞌa Jesucristo hajxy hamuumduꞌjoot mjøbhix̱y, paady hajxy nägøꞌø nädecypiä mmeeꞌxtucy. </v>
<v b="1TH" c="1" v="4">Mäguꞌughajpädøjc, xchojpä Dios hajxy jaduhṉ. Nnajuøøby højts jaduhṉ coo jaꞌa Dios hajxy tøø xwyiimbiy. </v>
<v b="1TH" c="1" v="5">Hix̱, coo højts mijts nyajwiingapxøøyy coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, jaꞌa Dioshespíritu højtsä mäjaa hänajty xmiooby. Cab højts hänajty näꞌä nägoobä nnäꞌä capxy nnäꞌä mädiaꞌagy. Coo højtsä mäjaa jaduhṉ xmiooyy, paady højts hänajty nnajuøꞌøy cooc̈hä tøyhajt hänajty nyecy. Mänaa højts jim̱ nhitiän maa mijtsän, hoy højts jim̱ nhijty. Paady højts jaduhṉ hoy nhijty coo højts mijts hänajty jaduhṉ hoy ween xpiahity. Mjahmiejchp hajxy jaduhṉ, túhm̱äts. </v>
<v b="1TH" c="1" v="6">Jaduhṉ højts mijts hoy xjiaanc̈h pahity. Jaduhṉä Wiindsǿṉ Jesucristo hajxy hoy tøø mbahijxpä. Yajxoṉä mädiaꞌagy hajxy jaduhṉ mmädooyy, jaꞌa højts mijts nyajwiingapxǿøyyäbä jaꞌa Jesucristocøxpä, jaꞌa højtsä Dios xñajtscapxǿøyyäbä. Mxooṉdaac hajxy jaduhṉ coo hajxy jaduhṉ mmädooyy, hoy hajxy hänajty jaduhṉ hanax̱iä mja tsaac̈hpøcy. Jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ xyajxooṉdaac. </v>
<v b="1TH" c="1" v="7">Coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy tøø mmäbøcy, hoy hajxy hänajty mja tsaac̈hpøcy, paadiä mäbøjpädøjc‑hajxy hoy miäbøjpä nägøx̱iä, jaꞌa hajxy jim̱ tsänaabiä maa jaꞌa naax̱ xiøhatiän Macedonia møød Acaya. </v>
<v b="1TH" c="1" v="8">Caꞌa jyim̱iähajtiä jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ tøø wiaꞌxy jaꞌa Jesucristocøxpä. Wiinduhm̱yhagajpt jaduhṉ wiaꞌxnä. Jaanä jaduhṉä mädiaꞌagy wiaꞌxpä wiinduhm̱yhagajpt coo mijtsä Diosmädiaꞌagy mmäbøjtsohṉ̃. Coo jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy jaduhṉ tøø miädoyhajnä, paady højts jaduhṉ ngaꞌa nägapxy. </v>
<v b="1TH" c="1" v="9">Hix̱, majaty højts nwädity, jaduhṉ højtsä mäbøjpädøjc xñämaꞌay coog højts mijts hoy yajxóṉ xyajtøjtägøøyy mänaa højts jim̱ nhoyyän maa mijtsän, møød coogä quepychechä naax̱poch hajxy tøø mnajtshixøøñä. Páadiäc hajxy tøø mnajtshixøꞌøy coogä Dios hajxy mwiingudsähgøøñä, møød coogä Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot myajtuuṉnä. Tøyhajtä Dios jiujquiä. Cabä quepychechä naax̱poch jiujquiä. </v>
<v b="1TH" c="1" v="10">Møød jaduhṉ hajxy miänaam̱bä cooc mijtsä Dioshuung Jesucristo hajxy mjøbhix̱y coo yaa quiädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin. Tsajpootyp chohṉdaꞌagaꞌañ coo hänajty yaa miänacaꞌañ. Coo jaꞌa Jesucristo hänajty tøø yhoꞌogy, mänit yagjujypiøjcä jaꞌa Tieedy. Mänit jim̱ ñøcxy tsajpootyp. Jaꞌa Jesucristo hajxy jaduhṉ xyajnähwaꞌadsáaṉäm coo jaꞌa haxøøgjäyaꞌayhajxy hänajty yajcumädow̱aꞌañii jaꞌa Dios. </v>
<v b="1TH" c="2" v="1-2">Mäguꞌughajpädøjc, coo højts jim̱ nhooyy Filipos Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä, mänit højtsä jäyaꞌay jim̱ xxiøøghajty. Høxtä xchaac̈htiuuṉ højts jaduhṉ. Pero coo højts mänitiä nnøcxy maa mijtsän, mänit højtsä Dios xjiootcapxmøcpøjcy, hoy højtsä jäyaꞌay hänajty xjiaanc̈h tehm̱ miädsiphaty. Y coo højts mijtsä Diosmädiaꞌagy nyajwiingapxøøyy, mänit hajxy mmäbøjcy hamuumduꞌjoot. Tøyhajt jaduhṉ, túhm̱äts. Coo højtsä Dios xpiuhbety, paady højtsä miädiaꞌagy hamøj jootmøj nyajwaꞌxä. </v>
<v b="1TH" c="2" v="3">Tøyhajtä Diosmädiaꞌagy jaduhṉ. Hamuumduꞌjoot højts nyajwaꞌxy. Cab højts nhøhṉdaꞌagy. </v>
<v b="1TH" c="2" v="4">Haa caꞌa, jaꞌa Dios højts xwyiinguejx Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä, paady højts hamuumduꞌjoot nyajwaꞌxy caꞌxy pedyii. Cab højts nyajtägach ni weeṉ̃tiä. Jaꞌa Dios højts xquiumaayy. Jaduhṉ højtsä njoot chocy coo højts xquiumáyät. Cab højts nmøjpädaꞌagy pø cab højtsä cuꞌug xquiumay. Hix̱, jaduhṉä Dios hajxy xñajuǿøyyäm neby hajxy nwiinmahñdhájtäm. </v>
<v b="1TH" c="2" v="5">Mänaa højts jim̱ nhoyyän maa mijtsän, cab højts mijts hänajty nwiinhøønaꞌañ. Jii jäyaꞌayhajxy näjeꞌe, yajxóṉ hajxy miäwiinhøøñ jeꞌeguiøxp coo hajxy yajcumayaꞌañ. Pero højts, cab højts jaduhṉ mänaa njatcøꞌøy. Ni cab højtsä xädøꞌøñ mänaa nhadsocy. Jii jäyaꞌayhajxy näjeꞌebä, yajxóṉ hajxy miäwiinhøøñ, weenä xädøꞌøñ hajxy jaduhṉ mioꞌoyii. Pero højts, cab højts jaduhṉ njatcøꞌøy. Tøyhajt jaduhṉ. Xñajuǿøbiøc̈hä Dios jaduhṉ cooc̈h ngaꞌa høhṉdaꞌagy. </v>
<v b="1TH" c="2" v="6">Cab højts jaduhṉ nmänaꞌañ coo højts pøṉ xwyiingudsähgǿꞌøwät, ni mijts ni pøṉ, hoy jaduhṉ jia hawiinmatsä coo højts cu xwyiingudsähgøøyy, jeꞌeguiøxpä coo højtsä Jesucristo tøø xwyiinguex̱y. </v>
<v b="1TH" c="2" v="7">Pero nnäxuuꞌchp højts mijts. Mijtscøxpä højtsä hojioot nmøødhaty. Høxtahm̱dsä tajjäyaꞌay jaꞌa yhuung hajxy cwieendähaty, jaduhṉ højts mijts ngüeendähajpä. </v>
<v b="1TH" c="2" v="8">Njaanc̈h tehm̱ chojpy højts mijts, paady højts mijtsä Diosmädiaꞌagy hoy nyajwiingapxøꞌøy. Høxtä cu nnähhoꞌtuuty højts mijts coo jaꞌa Dios jaduhṉ cu miänaaṉ̃. Hix̱, hoyhoy højts mijts ndsocy nbaꞌhäyoy nägøꞌø nädecypiä. </v>
<v b="1TH" c="2" v="9">Mäguꞌughajpädøjc, mänaa højts mijtsä Diosmädiaꞌagy hoy nyajwiingapxøꞌøyän, nnajuøøby højts hänajty coo mijtsä xädøꞌøñ hänajty may mgaꞌa møødä. Paady højts hänajty møc nduṉ̃ nxajy xøømdsuhm̱. Mjahmiejch hajxy jaduhṉ, túhm̱äts. Jaꞌa nhamdsoo caayyøøc højts hänajty nguduum̱by nguxajpy. Cab højts hänajty nmänaꞌañ coo højts mijtsä caayyøøc xñäꞌä móꞌowät. </v>
<v b="1TH" c="2" v="10">Mäguꞌughajpädøjc, hoy højts jim̱ nwädijty maa mijtsän. Cab højts jim̱ nmeeꞌch nbojty. Cab højts jim̱ nduuṉdägooyy nnajxtägooyy. Ni weeṉ̃tiä højts jim̱ ngaꞌa cädiehy. Tøyhajt jaduhṉ, túhm̱äts. Jaduhṉ højtsä Dios xñajuøøbiä coo tiøyyä. </v>
<v b="1TH" c="2" v="11">Høxtahm̱dsä teedyjäyaꞌayä yhuung hajxy jiootcapxmøcpøcy, jaanä jaduhṉ højts mijts njootcapxmøcpøjpä. Tøyhajt jaduhṉ, túhm̱äts. Jaduhṉ mijts nmägapx nhanehm̱bä coo hajxy hoy yajxóṉ mjäyaꞌayhádät. </v>
<v b="1TH" c="2" v="12">Jaduhṉä Dios jioot chocy. Coo hajxy jaduhṉ hoy yajxóṉ njäyaꞌayhájtämät, paadiä Dios hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm tsajpootyp maa miähaneꞌemiän, maa wyiingudsähgøꞌøyiijän. </v>
<v b="1TH" c="2" v="13">Paady højtsä Dios tehṉgajnä nnämaꞌay “Dioscujúꞌuyäp.” Hix̱, coo højts mijtsä Diosmädiaꞌagy hoy nyajwiingapxøꞌøy, mänit hajxy hamuumduꞌjoot mguhbøjcy. Jaduhṉ hajxy mmäbøjcy coo jiaanc̈h Diosmädiaꞌaguiä. Cab hajxy mmänaaṉ̃ cooc tyijy jäyaꞌay tøø yhädiuṉ̃. Tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa Dios tøø yhädiuṉ̃. Y coo hajxy jaduhṉ mmäbøcy, paady hajxy hoy mjäyaꞌayhajnä. </v>
<v b="1TH" c="2" v="14">Mäguꞌughajpädøjc, coo jaꞌa mhamdsoo mägunaax̱ hajxy xchaac̈htiuuṉ̃, jaꞌa judíoshajxy, jaduhṉ hajxy mjajt mhabejpä nebiä mäbøjpädøjc‑hajxy jim̱ chaac̈hpøquiän Judea‑naaxooty, jaꞌa hajxy mäbøjpä jaꞌa Diosmädiaꞌagy møødä Jesucristo miädiaꞌagy. Jaduhṉ hajxy chaac̈htiúuṉäbä jaꞌa yhamdsoo mägunaax̱hajxy, jaꞌa judíoshajxy. </v>
<v b="1TH" c="2" v="15">Coo jaꞌa Wiindsǿṉ Jesucristo yaghoꞌcä, jaꞌa judíoshajxy jaduhṉ jatcøøyy. Jaduhṉä judíos jaꞌa profetadøjc hajxy jecy yaghoꞌpä. Højtspaadiä judíos xjiaac hadsaac̈htiuuṉnajxpä. Coo jaꞌa judíoshajxy jaduhṉ haxøøg yhänaꞌc‑haty, paady hajxy quiaꞌa cumayii jaꞌa Dios. Hoy piøṉä hajxy jaduhṉ miädsiphaty. </v>
<v b="1TH" c="2" v="16">Hix̱, coo højtsä jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hänajty nyajmøødmädiaꞌagy, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä, ween hajxy jaduhṉ ñähwaats quiuhwaatspä, mänit højtsä judíos hänajty xjia wiꞌi yhadugaꞌañ. Coo jaꞌa judíoshajxy jaduhṉ jiatcøꞌøy, tehṉgajnä hajxy hanax̱iä haxøøg jiaac tehm̱ jiatcøꞌøy. Pero mobädajpä hajxy hoyhoy yajcumädow̱aꞌañii jaꞌa Dios. </v>
<v b="1TH" c="2" v="17-18">Hoorä, mäguꞌughajpädøjc, coo højts jim̱ nhooyy maa mijtsän, mänit højts jim̱ nwiimbíjcumbä. Mänit højts yaa nmänajcy. Pero cab højts hijty yaa njegaꞌañ. Ja wiꞌi ñøcxtägatsaam̱b højts jim̱ jadähooc maa mijtsän. Hix̱, jaduhṉ højts mijts njuøꞌøy nebiä hamdsoo huungpän. Hoy miänaajä mijts njahmiejtstaꞌagy, hoy hajxy ngaꞌa ja niyhíjxäm hajujcy. Høøc̈h Pablo, mayhóoc‑høch jim̱ tøø nja wiꞌi ñøcxtägatsaꞌañ, pero cab højtsä møjcuꞌugong tøø xyajnäbaadøøyyä coo højts jim̱ nnøcxtägátsät. </v>
<v b="1TH" c="2" v="19-20">Haa jaꞌa Jesucristo, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä, coo jeꞌe yaa quiädaactägátsät hädaa yaabä naax̱wiin, mänit hajxy hänajty mgähxøꞌøgaꞌañ maa wyiinduumän coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty hamuumduꞌjoot tøø mmäbøcy. Paady højts njøbhix̱y coo jaꞌa Jesucristo yaa quiädaactägatsaꞌañ. Mänit højts jaduhṉ nxooṉdaꞌagaꞌañ nägøꞌø nädecypiä jaꞌa mijtscøxpä. Mänit højtsä Dios xquiumayaꞌañ jeꞌeguiøxp coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hoy mgudiuuṉä mänaabä højts mijts hoy nyajwiingapxøꞌøyän. </v>
<v b="1TH" c="3" v="1-3">Coo højts jaduhṉ nmädoyhajty coog hajxy hijty mjaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøcy, mänítøch njaanc̈h tehm̱ jiootmayhajpøjcy jeꞌeguiøxp cooc̈h hänajty ngaꞌa najuøꞌøy pø mjøjtänaabiä møjcuꞌugong hajxy hänajty. Páadyhøc̈hä njoot hänajty jiaanc̈h tehm̱ chocy cooc̈h jim̱ nnǿcxät maa mijtsän, nmäyajtøwáam̱biøch mijts hänajty pø hoy hajxy hänajty mmeeꞌxtucy. Pero cab hänajty ñäbaadøꞌøwaꞌañ cooc̈h jim̱ nnǿcxät. Mänítøch jaduhṉ nwiinmahñdyhajty cooc̈hä hermano Timoteo jim̱ nguéxät nidiuhm̱, y cooc̈h jiiby nidiuhm̱ nmähmǿꞌøwät Atenas. Näguipxy højtsä hermano Timoteo xmiøødtuṉ̃ Diosmoonsä maa højtsä Diosmädiaꞌagy nyajwaꞌxiän jaꞌa Jesucristocøxpä. Páadyhøc̈hä hermano Timoteo jim̱ nguejxy maa mijtsän coo mijts jaduhṉ xjiootcapxmøcpǿgät maa hajxy hänajty mdsaac̈hpøquiän, weenä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty jaduhṉ maas hoy mmäbøcy hamuumduꞌjoot, møød ween hajxy hänajty jaduhṉ mgaꞌa jootmayhaty. Hix̱, jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ tøø xyajnähdíjjäm coo hajxy jaduhṉ ndsaac̈hpǿjcämät jaꞌa Jesucristocøxpä. Tøyhajt jaduhṉ, túhm̱äts. </v>
<v b="1TH" c="3" v="4">Haa caꞌa, mänaa højts jim̱ nhoyyän maa mijtsän, mänit hajxy nhawáaṉäm coo hajxy hänajty tsipcøxp ndsaac̈hpøgáaṉäm. Jaduhṉ hajxy tøø njaanc̈h jajt tøø njaanc̈h habéjtäm, túhm̱äts. </v>
<v b="1TH" c="3" v="5">Hoorä, cooc̈h hänajty ngaꞌa najuøꞌøy pø hoyyä møjcuꞌugong hänajty mjøjtänaꞌay maa hajxy hänajty xjia wiꞌi jiøjcapxøꞌøyän, mänítøch jaduhṉ nja mänaaṉ̃ cooc̈h jim̱ nnǿcxät maa mijtsän. Pero coo hänajty quiaꞌa näbaadøꞌøwaꞌañ cooc̈h jim̱ nnǿcxät høøc̈h, páadyhøc̈hä hermano Timoteo jim̱ nguejxy, ween mijts jaduhṉ xmiäyajtøy pø hoyyä møjcuꞌugong hajxy hänajty tøø mjøjtänaꞌay, pø hoyyä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty mbanøcxyñä. Hix̱, ndsähgǿøbiøch hänajty coo jaꞌa møjcuꞌugong hajxy hänajty tøø xjiøjcapxøꞌøy. Coo hajxy häxøpy tøø mgaꞌa meeꞌxtucy, xiøøbä højts mijtsä Diosmädiaꞌagy häxøpy hoy tøø nyajwiingapxøꞌøy. </v>
<v b="1TH" c="3" v="6">Coo jaꞌa Timoteo jim̱ jiaanc̈h hooyy maa mijtsän, mänit wyiimbíjcumbä. Hoy yaa miejtstägach maa højtsän. Mänit højts xyhawaaṉä coogä Diosmädiaꞌagy hajxy tehṉgajnä mmäbøcy hamuumduꞌjoot, møød coog hajxy hamiṉ̃ haxøpy mnic̈hogyii. Hoxiooṉdaacnä jaduhṉ. Jaduhṉä Timoteo miänaam̱bä cóogøch mijts hoy miänaajä xjiahmiejtstaꞌagy, møød cóogøch mijts xchocy xpiaꞌhäyoy. Jadúhṉägøch mijts xjia wiꞌi yhixaꞌañ nébiøch mijts nja wiꞌi yhixaꞌañän. </v>
<v b="1TH" c="3" v="7">Mäguꞌughajpädøjc, coo højts jaduhṉ nmädoyhajty coogä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty tehṉgajnä mmäbøcy hamuumduꞌjoot, mänit højts njootcugøøyy, hoy højts hänajty hanax̱iä nja tsaac̈hpøcy, hoy højts hänajty møj may nyajmaajiaty. </v>
<v b="1TH" c="3" v="8">Paady højts jootcujc nnijiäwǿøyyänä coo mijtsä Diosmädiaꞌagy tehṉgajnä mbanøcxy hamuumduꞌjoot jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="1TH" c="3" v="9">Coo mijts jaduhṉ mmäbøcy tehṉgajnä, paady højts njaanc̈h tehm̱ xiooṉdaꞌagy Dioswiinduum, paady højtsä Dios hoy miänaajä nnämaꞌay “Dioscujúꞌuyäp.” </v>
<v b="1TH" c="3" v="10-11">Xøømdsuhm̱ højtsä Diosteedy mbaꞌyaꞌaxy møødä Wiindsǿṉ Jesucristo. Jaduhṉ højts nmänuuꞌxtaꞌagy hamuumduꞌjoot coo hajxy ween yajnäbaadøꞌøy coo højts jim̱ nnøcxtägátsät maa mijtsän, jaduhṉ højts mijtsä Diosmädiaꞌagy njaac yajnähixǿꞌøwät nebiaty hajxy pedyii mgaꞌa mäbøcyñä, </v>
<v b="1TH" c="3" v="12">møød weenä Jesucristo hajxy xjiaac puhbety coo hajxy hamuumduꞌjoot mjaac nic̈hogǿøjät hamiṉ̃ haxøpy neby højts mijts ndsoquiän, møød coo jäyaꞌay hajxy jaduhṉ nägøx̱iä mdsoc mbaꞌhäyówät, </v>
<v b="1TH" c="3" v="13">møød weenä Jesucristo hajxy xjiaac puhbety coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot mbanǿcxät, møød coo hajxy mgaꞌa najtshixǿꞌøwät, møød coo hajxy mgaꞌa wädítät haxøøg, jaduhṉ hajxy mhídät hawaꞌadstuum, jaduhṉ hajxy pøṉ xquiaꞌa nähwaam̱bédät maa jaꞌa Diosteedy wyiinduumän coo jaꞌa Wiindsǿṉ Jesucristo hänajty yaa tøø quiädaactägach hädaa yaabä naax̱wiin. Näguipxiä Jesucristo jaꞌa mioonsä hänajty nägøx̱iä miøødcädaꞌagaꞌañ møød pønjatiä Diosmädiaꞌagy hänajty tøø miäbøcy. </v>
<v b="1TH" c="4" v="1">Hoorä mäguꞌughajpädøjc, jaꞌa Jesucristocøxpä højts mijts cham̱ nmägapxy nhaneꞌemy coo hajxy hoy mjaac tehm̱ jiäyaꞌayhádät, jaduhṉä Dios hajxy xquiumáyät. Jaduhṉ højts mijts jayøbajt nyajnähixøøyy. Y jaduhṉ hajxy hoy mjaanc̈h jäyaꞌayhaty. </v>
<v b="1TH" c="4" v="2">Jaduhṉ højtsä Wiindsǿṉ Jesucristo tøø xñajtscapxøꞌøy coo højts mijts nyajwiingapxǿꞌøwät, túhm̱äts. </v>
<v b="1TH" c="4" v="3">Jaduhṉä Dios hajxy xyajmädsójcäm coo hajxy hoy ngudiúuṉämät nebiaty hajxy tøø xyhanéhm̱äm coo hajxy hoy nwädíjtämät, møød coo jaꞌa haxøøgwiinmahñdy hajxy ngøx̱y najtshixǿøyyämät. </v>
<v b="1TH" c="4" v="4">Jaanä jaduhṉä Dios hajxy tøø xyhanéhm̱ämbä coo jaꞌa ndoꞌoxiøjc hajxy hoy yajxóṉ nmøødtsänáayyämät, møød coo hajxy nwiingudsähgǿøyyämät. </v>
<v b="1TH" c="4" v="5">Haa jaꞌa jäyaꞌayä Dios hajxy caꞌa hix̱yhajpnä, cabä miädiaꞌagy hajxy jaduhṉ quiudiuuṉä. Hix̱, wiingtoꞌoxiøjc hajxy wyiꞌi yhadsojpy. Pero mijts, caꞌa hajxy jaduhṉ mbajatcøꞌøy. </v>
<v b="1TH" c="4" v="6">Caꞌa mmäjøøn mmädøjcä tioꞌoxiøjc hajxy jaduhṉ mmägapxtägooyyä. Pønjaty jaduhṉ jatcøøby, tsipcøxp hajxy hoyhoy yajcumädow̱aꞌañii jaꞌa Jesucristo. Haa caꞌa, jaduhṉ højts mijts tøø nhuuc hanehm̱bä. </v>
<v b="1TH" c="4" v="7">Hix̱, jaduhṉä Dios hajxy tøø xyajnähdíjjäm coo hajxy hoy yajxóṉ njäyaꞌayhájtämät. Cab hajxy jaduhṉ xyajmädsójcäm coo hajxy haxøøg nwädíjtämät. </v>
<v b="1TH" c="4" v="8">Jaduhṉds jeꞌe, paadiä Dios jaꞌa yhEspíritu tøø xmióoyyäm, jaduhṉ hajxy hoy njäyaꞌayhájtämät. Pønjaty jaduhṉ caꞌa cudiunaam̱b nébiøch cham̱ nmädiaꞌaguiän, jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ ñägädieeyøøby, caꞌa jiäyaꞌayä. </v>
<v b="1TH" c="4" v="9">Mäguꞌughajpädøjc, jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ tøø xyajnähixǿøyyäm coo hajxy hamiṉ̃ haxøpy nnic̈hójcämät, pønjatiä Diosmädiaꞌagy mäbøjp. Hoorä, coo jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ tøø xyajnähixǿøyyäm, cab yhadsipä cooc̈h mijts jaduhṉ njaac yajnäjaayǿꞌøwät coo hajxy jaduhṉ nnic̈hójcämät. </v>
<v b="1TH" c="4" v="10">Tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa mäbøjpädøjc hajxy nägøx̱iä mdsocy yaa Macedonia‑naaxooty wiinduhm̱yhagajpt. Jaduhṉ højts mijts mäbøcy nmänuuꞌxtaꞌagy coo hajxy maas hamuumduꞌjoot mmädsógät. </v>
<v b="1TH" c="4" v="11">Jaduhṉ højts mijts tøø nhuuc hanehm̱bä coo hajxy hamoṉ̃ haducy mhídät, coo hajxy mgaꞌa yajtägǿꞌøwät maa cueendä hajxy mgaꞌa møødän, møød coo hajxy mniyhix̱ mnimiähäyowǿøjät hamdsoohaamby. Jaduhṉä mjoot hajxy mbädáꞌagät coo hajxy jaduhṉ mgudiúnät, </v>
<v b="1TH" c="4" v="12">jaduhṉä cuꞌug hajxy xquiumáyät, møød jaduhṉ hajxy tii mgaꞌa yajmaajiádät. </v>
<v b="1TH" c="4" v="13">Mäguꞌughajpädøjc, jaꞌa jäyaꞌayhajxy caꞌa mäbøjpä, coo jaꞌa jiujy jaꞌa miäguꞌug hajxy yhoꞌogy tiägoy, mänit hajxy jiaanc̈h tehm̱ jiootmayhaty. Paady hajxy jaduhṉ jiootmayhaty coo hajxy quiaꞌa najuøꞌøy coo jaꞌa Dios jaꞌa hoꞌoguiäyaꞌay yagjujypiøjtägatsaꞌañ, jaꞌa hajxy hänajty tøø miäbǿquiäbä. Paady højts mijts cham̱ nhawáaṉäm, cab højtsä njoot chocy coo hajxy mjootmayhájpät. </v>
<v b="1TH" c="4" v="14">Hoorä, coo hajxy jaduhṉ nmäbǿjcäm coo jaꞌa Jesucristo jiujypiøjtägajch mänaabä hänajty tøø yhoꞌoguiän, paady hajxy jaduhṉ nmäbǿjcämbä coo jaꞌa Dios jaꞌa hoꞌoguiäyaꞌay yagjujypiøjtägatsaꞌañ, jaꞌa hajxy hänajty tøø miäbǿquiäbä jaꞌa Jesucristocøxpä, jaꞌa Jesucristo hajxy møødhijpä tuꞌugmädiaꞌagy. </v>
<v b="1TH" c="4" v="15-17">Hädaa mädiaꞌagy jaduhm̱bä, jaꞌa Jesucrístøch jaduhṉ xñajtscapxøøyyä. Hoorä, coo jaꞌa Jesucristo hänajty yaa quiädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin, mänit jim̱ choonaꞌañ tsajpootyp. Mänit møc yaꞌaxaꞌañ nebiä soldadowiindsøṉhajxy møc yaꞌaxiän coo hajxy hänajty chiptunaꞌañ. Mänitä Diosmoonsä møc yaꞌaxaam̱bä, jaꞌa møjtuuṉg jim̱ møødpä tsajpootyp. Mänitä Dios jaꞌa xiuux̱t yajxuꞌuxaꞌañii møc. Mänitä hoꞌoguiäyaꞌayhajxy jiujypiøgaꞌañ, jaꞌa hajxy hänajty tøø miäbǿquiäbä jaꞌa Jesucristocøxpä. Mänitä mäbøjpädøjc‑hajxy nägøx̱iä chajpedaꞌañ, pønjaty hänajty jujyñä tsuxnä, näguipxy møød pønjaty hänajty tøø yhoꞌogy, jaꞌa hajxy hänajty tøø jiujypiøjtägáchäbä. Mänitä Jesucristo hajxy nägøx̱iä nøcxy njøjcubaadøꞌøwáaṉäm jim̱ jocjooty, møød pønjaty hänajty tøø jiujypiøjtägach, møød pønjaty hänajty jujyñä tsuxnä. Hoy miänaajä jaꞌa Jesucristo hajxy nägøx̱iä xmiøødhidáaṉäm. Cab hajxy mänaa xpiuhwaꞌadsáaṉäm. </v>
<v b="1TH" c="4" v="18">Tøyhajt hädaa mädiaꞌagy jaduhṉ. Coo hajxy jaduhṉ mmäbøcy, jaduhṉ hajxy hamiṉ̃ haxøpy mnijiootcapxmøcpøgǿøjät. </v>
<v b="1TH" c="5" v="1-2">Mäguꞌughajpädøjc, mnajuøøby hajxy jaduhṉ coo jaduhṉ quiaꞌa yajnajuøꞌøy mänaa xøø tiempo yhabaadaꞌañ coo jaꞌa Jesucristo yaa quiädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin. Paady, cab yhadsipä cooc̈h mijts njaac yajnäjaayǿꞌøwät mänaa jaduhṉ jiadaꞌañii. Pero jaduhṉ mäbøcy, mnajuøøby hajxy jaduhṉ coo jaꞌa Jesucristo hajxy xyajcädaacpedáaṉäm jaguiapxy jamiädiaꞌagy. </v>
<v b="1TH" c="5" v="3">Jaduhṉä cuꞌughajxy hänajty miänaꞌanaꞌañ: “Jootcujc hajxy nhíjtäm; cab hajxy nej njadáaṉäm, cab hajxy nej nhabetáaṉäm”, nøm̱. Mänitä tsøꞌty häyohn jaguiapxy jamiädiaꞌagy yhabaadaꞌañ. Paquiä cuꞌughajxy jaduhṉ jiadaꞌañii tiunaꞌañii jaduhṉ mäwiin nebiä toꞌoxiøjc‑hajxy jiaty yhabetiän coo jaꞌa yhuunghajxy hänajty myinaꞌañ quiaꞌawaꞌañ. Cabä cuꞌughajxy hänajty hoy piäyøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="1TH" c="5" v="4">Pero mijts, mäguꞌughajpädøjc, mwiinjuøøby hajxy jaduhṉ. Cab hajxy jaduhṉ myagjuøꞌøwaꞌañ coo jaꞌa Jesucristo hajxy jaduhṉ xyajcädaacpéjtämät jaguiapxy jamiädiaꞌagy. </v>
<v b="1TH" c="5" v="5">Hix̱, coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm jaꞌa Jesucristocøxpä, paady hajxy jaduhṉ mäwiin nmäbáatäm nebiä jäyaꞌayhajxy xøøm wädijpän. Hoy hajxy yhix̱y. Cab hajxy nhíjtäm hagoodstuum. </v>
<v b="1TH" c="5" v="6-8">Coo hajxy jaduhṉ nmäbǿjcäm jaꞌa Jesucristocøxpä, tsøcxä hajxy híjtäm nähix̱ hahixøꞌø. Tsøc hajxy híjtäm wijy quejy. Jaduhṉ hajxy ngaꞌa híjtämät nebiä jäyaꞌay maabän, nebiä jäyaꞌay múucäbän. Jaduhṉä haxøøgpä hajxy hoy njøjtänáayyämät nebiä soldadohajxy chiptuṉ̃än nähbujxt cuhbujxt. Tsøcxä Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot mäbǿjcäm. Tsøgä jäyaꞌay hajxy nägøx̱iä tsojc paꞌhäyóow̱äm. Tsøgä Jesucristo hajxy jøbhíjxäm coo hajxy xyajnähwaꞌads xyajcuhwaꞌadsáaṉäm. </v>
<v b="1TH" c="5" v="9">Hix̱, cabä Dios hajxy xyajmädsójcäm coo hajxy ndsaac̈hpǿjcämät. Caj pues. Jaduhṉ hajxy tøø xyajnähdíjjäm coo jaꞌa Wiindsǿṉ Jesucristo hajxy xyajnähwaats xyajcuhwáatsämät. </v>
<v b="1TH" c="5" v="10">Paady hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm, jaduhṉ hajxy hoy xmiøødhidáaṉäm cøjxtaꞌaxiøø. Coo yaa quiädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin, mänit hajxy nägøx̱iä xwiowøꞌøgáaṉäm, møød pønjaty hänajty jujyñä tsuxnä, møød pønjaty hänajty tøø yhoꞌogy tøø tiägoy. </v>
<v b="1TH" c="5" v="11">Hoorä, jaac nijiootcapxmøcpøgøø hajxy hamiṉ̃ haxøpy. Jaac niyajnähixøꞌøwøø jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy. Jaduhṉ hajxy jädaꞌahaty mjaanc̈h cudiuṉ̃. </v>
<v b="1TH" c="5" v="12">Mäguꞌughajpädøjc, mijts nmänuuꞌxtaacypy coo jaꞌa wiindsøṉdøjc hajxy mwiingudsähgǿꞌøwät, jaꞌa hajxy jim̱ tuum̱bä maa jaꞌa Diostøjcän, jaꞌa mijts xwyiingapx xjiøjcapxøøbiä. </v>
<v b="1TH" c="5" v="13">Coo hajxy jaduhṉ tiuṉ̃, paady hajxy hamuumduꞌjoot mdsoc mbaꞌhäyówät. Jootcujc hajxy mnimiøødhidǿøjät. Cab hajxy mnimiäjootmaꞌad mnimiädsiphadǿøjät. </v>
<v b="1TH" c="5" v="14">Mäguꞌughajpädøjc, jaduhṉ mijts njaac yajwiinxiic njaac yajwiingapxøꞌøy coo hänaꞌc hajxy mhójät, jaꞌa hajxy nax̱y nuuxhoꞌpä, coo hajxy ween tiuṉ̃; møød coo hänaꞌc hajxy mjootcapxmøcpǿgät, jaꞌa hajxy jootmayhajpä; møød coo hänaꞌc hajxy mwiingapx mjøjcapxǿꞌøwät, jaꞌa hajxy hoy caꞌa mäbøgaam̱bä. Meeꞌxxieemy hajxy jaduhṉ nägøx̱iä mmägapx mhanéꞌemät. </v>
<v b="1TH" c="5" v="15">Mniyajcopcøꞌøwǿøjäp hajxy. Coo pøṉ ñägädieeyøꞌøwǿøjät, cab yaghawiimbídät. Jaduhṉä mjoot hajxy hoy miänaajä mbädáꞌagät coo mayhajt hajxy mduṉ̃hájtät hoy ñäꞌä pøṉä, møødä mäbøjpädøjc‑hajxy, møødä cuꞌughajxy nägøx̱iä. </v>
<v b="1TH" c="5" v="16">Hoy ñäꞌä mänaajä hajxy mxooṉdáꞌagät. </v>
<v b="1TH" c="5" v="17">Tehṉgajnä Dios hajxy mbaꞌyáꞌaxät. </v>
<v b="1TH" c="5" v="18">Mnämáꞌawäbä Dios hajxy “Dioscujúꞌuyäp”, hoy hajxy nej cu mja jat cu mja habet. Chojpiä Dios jioot jaduhṉ coo hajxy jaduhṉ ngudiúuṉämät, jeꞌeguiøxp coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm jaꞌa Wiindsǿṉ Jesucristocøxpä. </v>
<v b="1TH" c="5" v="19">Cabä Dioshespíritu hajxy mänaa mhadúgät. </v>
<v b="1TH" c="5" v="20">Cab hajxy mbéxät pønjatiä Diosmädiaꞌagy najtscapxøøby. </v>
<v b="1TH" c="5" v="21">Pero cǿxäbä mädiaꞌagy hajxy mmädoomach mädyii hoy mädyii mäbaad. Jeꞌeds hajxy mguhbǿgäp hamuumduꞌjoot. </v>
<v b="1TH" c="5" v="22">Møødä haxøøgjootä haxøøgwiinmahñdy hajxy mgøx̱y najtshixǿꞌøwät. </v>
<v b="1TH" c="5" v="23">Jaꞌa Dios jaꞌa hoyhajtä weenhajt hajxy xmióoyyäm. Ween hajxy xquiøx̱y yajnähwaꞌac̈h xquiøx̱y yajcuhwaꞌac̈h. Ween hajxy xyaghity hawaꞌadstuum, møødä mjuøhñdyhajxy, møødä mniꞌxä mgopc‑hajxy, høxtä coonä jaꞌa Wiindsǿṉ Jesucristo yaa quiädaactägátsät hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="1TH" c="5" v="24">Jaꞌa Dios hajxy tøø xwyiimbíiw̱äm. Jaayaꞌay hajxy tsipcøxp xyajnähwaꞌads xyajcuhwaꞌadsáaṉäm neby hajxy tøø xyajwiinwaaṉǿøyyäm. Tøyhajt jaduhṉ. Hix̱, cabä Dios mänaa yhøhṉdaꞌagy. </v>
<v b="1TH" c="5" v="25">Mäguꞌughajpädøjc, huuc Diospaꞌyaꞌax hajxy tehṉgajnä jaꞌa højtscøxpä. </v>
<v b="1TH" c="5" v="26">Huuc nämaꞌaw jaꞌa mäbøjpädøjc hajxy jaduhṉ nägøx̱iä coo højts hamuumduꞌjoot ndsocy nbaꞌhäyoy. </v>
<v b="1TH" c="5" v="27">Nax̱iä mäbøjpädøjc hädaa nocy hajxy mdehm̱ yajwiingapxǿꞌøwät nägøx̱iä. Jaꞌa Jesucristo jaduhṉ hanehm̱b. </v>
<v b="1TH" c="5" v="28">Ween mijtsä Wiindsǿṉ Jesucristo jaꞌa hoyhajtä weenhajt møj may xmioꞌoy. Amén.</v>
<v b="2TH" c="1" v="1">Chaa højts hädaa nocy nhädiuuṉmugaꞌañ, høøc̈h Pablo, møødä Silvano, møødä Timoteo. Mijts hädaa nyajnäjaayøøby, pønjaty jim̱ hamugøøby Dioswiingudsähgøøbiä Tesalónica. Jaꞌa Dios hajxy nDeedyhájtäm, møødä Jesucristo hajxy nWiindsøṉhájtäm. </v>
<v b="2TH" c="1" v="2">Ween mijtsä Dios jaꞌa tsooctä mayhajt xtiuuṉä, ween mijtsä hoyhajtä weenhajt xmioꞌoy. </v>
<v b="2TH" c="1" v="3">Mäguꞌughajpädøjc, jaꞌa mijtscøxpä højtsä Dios hoy miänaajä nnämaꞌay “Dioscujúꞌuyäp.” Hawiinmats jaduhṉ. Hix̱, tehṉgajnä Diosmädiaꞌagy hajxy mjaac mäbøcy, møød hajxy tehṉgajnä mjaac nic̈hogyii hamiṉ̃ haxøpy. </v>
<v b="2TH" c="1" v="4">Hoy miajatiä højts nwädity maa jaꞌa Diostøjcän, jaduhṉ højts nmädiaꞌagy jaꞌa mijtscøxpä coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hoy mjaanc̈h tehm̱ miäbøcy, møød coo hajxy hoy mjaanc̈h tehm̱ mieeꞌxtucy, hoy hajxy hanax̱iä mja tsaac̈hpøcy jaꞌa Dioscøxpä. </v>
<v b="2TH" c="1" v="5">Coo hajxy jaduhṉ mmeeꞌxtucy, paadiä Dios hajxy jim̱ xpiädaꞌagaꞌañ hawaꞌadstuum coo hänajty miähaneꞌemaꞌañ. Xyhijxpä Dios hajxy coo hajxy jeꞌe myajcudsaac̈hpøgøꞌøy. Hoy jaduhṉ coo hajxy jim̱ xpiädáꞌagät. </v>
<v b="2TH" c="1" v="6">Pønjaty mijts jaduhṉ xchaac̈htiuum̱b, yaghawiimbidaam̱biä Dios jaduhṉ. Jaduhṉä Dios jioot chocy. </v>
<v b="2TH" c="1" v="7">Coo jaꞌa Wiindsǿṉ Jesucristo yaa miänajtägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin, jim̱ choonaꞌañ tsajpootyp. Jaꞌa mioonsä miøødmänacaam̱by, jaꞌa hajxy mäjaamøødpä. Hajájjäbä Jesucristo quiädaꞌagaꞌañ. Mänitä Dios hajxy nägøx̱iä xyajpooꞌxáaṉäm, møød højts møød mijts nägøx̱iä. Cab hajxy jaduhṉ xyajtsaac̈htiunáaṉänä. </v>
<v b="2TH" c="1" v="8">Coo jaꞌa Jesucristo hänajty yaa tøø quiädaꞌagy, mänitä jäyaꞌayhajxy quiumädow̱aꞌañ pønjatiä Dios hänajty tøø quiaꞌa møjpädáꞌaguiäbä, pønjatiä miädiaꞌagy hänajty tøø quiaꞌa mäbǿjcäbä jaꞌa Wiindsǿṉ Jesucristocøxpä. </v>
<v b="2TH" c="1" v="9">Cøjxtaꞌaxiøø hajxy jiiby chaac̈hpøgaꞌañ haxøøgtuum. Cab hajxy jim̱ mänaa yajtägøꞌøwaꞌañii Dioswiinduum, maa jaꞌa Dios møj jaanc̈h yhäñaꞌayän, maa møcmäjaa miøødän. </v>
<v b="2TH" c="1" v="10">Coo jaꞌa Jesucristo hänajty yaa tøø quiädaꞌagy, mänitä jäyaꞌayhajxy jiaanc̈h tehm̱ yagjuøꞌøwaꞌañ, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty tøø miäbǿquiäbä, jaꞌa hajxy hänajty tøø ñähwaꞌac̈h tøø quiuhwáꞌac̈häbä. Mänitä Jesucristo hajxy wyiingudsähgøꞌøwaꞌañ. Jim̱ mijts hänajty mbahidaam̱bä jeꞌeguiøxp coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty tøø mmäbøjpä neby højts mijts tøø nyajnähixøꞌøyän. </v>
<v b="2TH" c="1" v="11">Jaꞌa mijtscøxpä højtsä Dios hoy miänaajä nbaꞌyaꞌaxy coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hoy mgudiúuṉät, ween hajxy jaduhṉ xquiumay. Paady hajxy tøø xyajnähdijy coo hajxy mnähwaꞌads mguhwáꞌadsät. Ween hajxy xpiuhbety jaꞌa miäjaahaam coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hoy mmäbǿjcät, jaduhṉä hojioot hajxy mmøødhádät. </v>
<v b="2TH" c="1" v="12">Coo jaꞌa hoybä weenbä hajxy jaduhṉ mgudiúnät, jaduhṉä cuꞌugä Wiindsǿṉ Jesucristo hajxy wyiingudsähgǿꞌøwät, møød jaduhṉ mijtsä cuꞌug xwyiingudsähgǿøbiät. Jaꞌa nDioshájtäm møødä Wiindsǿṉ Jesucristo, jaayaꞌay mijtsä tsooctä mayhajt xtiúuṉäp. </v>
<v b="2TH" c="2" v="1-2">Mäguꞌughajpädøjc, chám̱høch nmädiaꞌagaꞌañ coo jaꞌa Wiindsǿṉ Jesucristo yaa quiädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin, møød coo hajxy xmiøjyaꞌaxáaṉäm coo hajxy jim̱ nhamugǿøyyämät maa jeꞌejän. Hoorä, coo hajxy mmädoyhádät cooc tyijy tøø yhabaatnä coo jaꞌa Jesucristo quiädaactägatsaaṉnä, cab hajxy mdsoj mäbǿgät. Cab hajxy mjootmayhádät. Cab hajxy mdsähgǿꞌøwät. Hix̱, jaduhṉä hänaꞌc‑hajxy näjeꞌe tøø yhøhṉdaꞌagy cooc tyijy jaꞌa Dios jaduhṉ tøø miänaꞌañ, møød cooc tyijy højts jaduhṉ tøø nmänaꞌañ, capxyhaam, nocyhaam. Pero cab jaduhṉ ñäꞌä tøyyä. Paady højts mijts cham̱ nmänuuꞌxtaꞌagy </v>
<v b="2TH" c="2" v="3">coo hajxy mgaꞌa yajwiinhǿønät ni weeṉ̃tiä. Hix̱, cab jaduhṉ choj habaadaꞌañ. Jayøjpä jayaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy nämay ñajtshixøꞌøwaꞌañ. Mänitä haxøøgjäyaꞌay wyiingähxøꞌøgaꞌañ, jaꞌa hänajty jiiby caꞌawaam̱bä haxøøgtuum. </v>
<v b="2TH" c="2" v="4">Mänitä haxøøgjäyaꞌayä Dios miädsibøꞌøwaꞌañ møødä jäyaꞌayhajxy yaa wyiingudsähgøøbiä cøx̱iä. Jaanc̈h tehm̱ yajcumayaam̱b hänajty jaduhṉ. Mänitä yhanehm̱daact jiiby piädaꞌagaꞌañ maa Diostøjcän. Jaduhṉ hänajty ñibiädaꞌagaꞌañii nebiä Diosän. Yajwiingudsähgøꞌøwaam̱b hänajty jaduhṉ nebiä Diosän. </v>
<v b="2TH" c="2" v="5">Mänáajøch jim̱ nhitiän maa mijtsän, mänítøch jaduhṉ nhuuc hawáaṉäm coo jaduhṉ jiadaꞌañ. Mjahmiejchp hajxy jaduhṉ, túhm̱äts. </v>
<v b="2TH" c="2" v="6">Cabä haxøøgjäyaꞌay jaduhṉ choj wiingähxøꞌøgaꞌañ jeꞌeguiøxp coo yhadugyii høxtä coonä Dios yaghabáadät coo jaduhṉ wyiingähxǿꞌøgät. Mnajuøøby hajxy jaduhṉ pøṉ mähadujp. </v>
<v b="2TH" c="2" v="7">Tøø jaꞌa haxøøgwiinmahñdy tiägøøñä wädijpä. Hameeꞌch jaduhṉ wiädity. Jaanä jaduhṉ jeꞌe yhadújcäbä. Coo yhabáadät coo quiaꞌa hadújcänät, mänitä mähadujpä jiøwaꞌadsaꞌañ. </v>
<v b="2TH" c="2" v="8">Mänitä haxøøgjäyaꞌay jaduhṉ jiaanc̈h wiingähxøꞌøgaꞌañ. Mänitnä Wiindsǿṉ Jesucristo yaa quiädaactägatsaꞌañ mäjaamøød. Mänitä Jesucristo jaꞌa haxøøgjäyaꞌay yajcuhdägoyyaꞌañ. Piäxujyhaam jaduhṉ yaghoꞌogaꞌañ. </v>
<v b="2TH" c="2" v="9">Coo jaꞌa haxøøgjäyaꞌay jaduhṉ wyiingähxøꞌøgaꞌañ, jaꞌa møjcuꞌugong puhbedaam̱b. Møcmäjaa miøødhadaam̱by. Mänitä hijxtahṉd yajcähxøꞌøgaꞌañ hoy‑yagjuøøñä. Jaduhṉä cuꞌug hänajty wyiinhøønaꞌañ. </v>
<v b="2TH" c="2" v="10">Haxøøgwiinmahñdyhaam hänajty miäwiinhøønaꞌañ. Jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty tuꞌudägoyyaam̱bä, jeꞌedshajxy jaduhṉ yajwiinhøønaam̱b. Paady hajxy hänajty tiuꞌudägoyyaꞌañ coo jaꞌa tøyhajt hajxy hänajty tøø quiaꞌa tsocy. Paady hajxy hänajty quiaꞌa nähwaꞌads quiaꞌa cuhwaꞌadsaꞌañ. </v>
<v b="2TH" c="2" v="11-12">Pønjatiä tøyhajt jaduhṉ caꞌa tsojp, jaꞌa haxøøgpä hajxy wyiinxooṉdaacypy. Jaduhṉä Dios miänaꞌañ coo hajxy ween yajwiinhøøñ, møød coo jaꞌa høhṉdaꞌagymiädiaꞌagy hajxy ween miäbøcy, jaduhṉ hajxy jiiby quiáꞌawät haxøøgtuum. </v>
<v b="2TH" c="2" v="13">Mäguꞌughajpädøjc, xjiaanc̈h tehm̱ chojpy mijtsä Dios. Jaꞌa mijtscøxpä højtsä Dios hoy miänaajä nnämaꞌay “Dioscujúꞌuyäp.” Hawiinmats jaduhṉ. Paady højts jaduhṉ nnämaꞌay jeꞌeguiøxp coo jaꞌa Dios hajxy jecy xyajnähdijy coo hajxy mnähwaꞌads mguhwáꞌadsät. Cahnä hädaa yaabä naax̱wiin hänajty yhawijy tiøøꞌxtaꞌagy coo hajxy jaduhṉ xyajnähdijy. Coo jaꞌa tøyhajt hajxy tøø mmäbøcy, paadiä Dios hajxy xyajnähwaꞌac̈h xyajcuhwaꞌac̈h jaꞌa yhEspírituhaam. </v>
<v b="2TH" c="2" v="14">Coo jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ xyajnähdijy, paadiä tøyhajt hajxy tøø mmäbøcy mänaa højts mijts hoy nyajwiingapxøꞌøyän. Jaduhṉ hajxy tøø xyajnähdijpä coo jaꞌa Wiindsǿṉ Jesucristo hajxy xmiøødhídät cøjxtaꞌaxiøø. </v>
<v b="2TH" c="2" v="15">Mäguꞌughajpädøjc, tøø højts mijtsä cuhdujt madiuꞌu nyajnähixøꞌøy capxyhaam møød nocyhaam. Hamuumduꞌjoot hajxy jaduhṉ mmäbǿgät tehṉgajnä. Cab hajxy nnajtshixǿꞌøwät. </v>
<v b="2TH" c="2" v="16">Xjiaanc̈h tehm̱ chójcäm jaꞌa Wiindsǿṉ Jesucristo hajxy møødä Diosteedy. Tøø mayhajt hajxy xtiúuṉäm coo hajxy tøø xyajwiinwaaṉǿøyyäm cooc hajxy hoy miänaajä xmiøødhidáaṉäm. </v>
<v b="2TH" c="2" v="17">Weenä Dios hajxy xpiuhbety coo hajxy hoy mgudiúnät, møød coo hajxy hoy mgápxät. </v>
<v b="2TH" c="3" v="1">Hoorä, mäguꞌughajpädøjc, huuc paꞌyaꞌaxä Dios hajxy jaꞌa højtscøxpä, ween højtsä mädiaꞌagy jaꞌa Jesucristocøxpä paquiä nøcxy nyajwaꞌxy, weenä cuꞌughajxy miäbøcy nej mijts tøø mmäbøquiän, </v>
<v b="2TH" c="3" v="2">møød ween højtsä Dios xñäwaꞌañ maa jaꞌa haxøøghänaꞌc‑hajxiän, maa jaꞌa cahwiindøyhänaꞌc‑hajxiän. Hix̱, cabä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä miäbøcy. </v>
<v b="2TH" c="3" v="3">Pero tømiädiaacpä Dios. Xpiuhbedaam̱b hajxy jaduhṉ. Xñäwaꞌanaam̱b hajxy jaduhṉ maa jaꞌa haxøøgpän. </v>
<v b="2TH" c="3" v="4">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, nmäbǿjcäp højtsä Dios jaꞌa miädiaꞌagy jaꞌa mijtscøxpä. Nnajuøøby højts coo mijtsä cuhdujt mgudiunaꞌañ, jaꞌa højts mijts cham̱ nyajwiingapxøꞌøwaam̱biä. </v>
<v b="2TH" c="3" v="5">Weenä Dios hajxy xjiaac yajwiinjuøꞌøy tiiguiøxpä hajxy jaduhṉ coo xchójcäm, møød tiiguiøxpä Jesucristo coo mieeꞌxtujcy mänaa yaa yhitiän hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="2TH" c="3" v="6">Mäguꞌughajpädøjc, tøø højts nmädoyhaty cooc mijts näjeꞌe mwiꞌi ñuuxhoꞌogy, møød cooc hajxy näjeꞌe mgaꞌa näꞌägädä tunaꞌañ. Hoorä, jaduhṉ højts mijts nmägapxy nhaneꞌemy jaꞌa Wiindsǿṉ Jesucristocøxpä coo hajxy mbuhwáꞌadsät pønjaty jaduhṉ wiꞌi ñuuxhoꞌp, jaꞌa cuhdujt hajxy caꞌa cudiunaam̱bä, jaꞌa højts mijts tøø nyajwiingapxǿꞌøyäbä. </v>
<v b="2TH" c="3" v="7">Mnajuøøby hajxy coo højts hawiinmats xpiahíxät neby højts hoy nwäditiän. Hix̱, mänaa højts jim̱ nhitiän maa mijtsän, cab højts hänajty jim̱ nnuuxhoꞌogy. </v>
<v b="2TH" c="3" v="8">Caj pues. Xøømdsuhm̱ højts hänajty nduṉ̃ nxajy. Paady højts hänajty jaduhṉ nguhdujthaty, cab højts hänajty ndsocy coo højts mijts cu xpiuhbejty. Ngujuuby højts hänajty tijaty højts hänajty ngaaby. </v>
<v b="2TH" c="3" v="9">Paady højts hänajty jaduhṉ nguhdujthaty, jaduhṉ højts hänajty ndsocy coo højts mijts jaduhṉ xpiahíxät, hoy højtsä cuhdujt hänajty nja møødä coo højts mijts cu xpiuhbejty. </v>
<v b="2TH" c="3" v="10">Mänaa højts jim̱ nhitiän maa mijtsän, jaduhṉ højts hänajty nmägapxy nhaneꞌemy coo hajxy nägøx̱iä mduṉ mxájät. Pøṉ jaduhṉ caꞌa tunaam̱b, cabä caayyøøc hajxy mmóꞌowät. </v>
<v b="2TH" c="3" v="11">Coo højts jaduhṉ tøø nmädoyhaty cooc hajxy jaduhṉ näjeꞌe mwiꞌi ñuuxhoꞌogy, møød cooc hajxy näjeꞌe mgaꞌa näꞌägädä tunaꞌañ, møød cooc hajxy näjeꞌe mwiꞌi yajtägøꞌøy maa cueendä hajxy mgaꞌa møødän, </v>
<v b="2TH" c="3" v="12">pønjaty jaduhṉ jatcøøby, jaduhṉ højts nmägapxy nhaneꞌemy jaꞌa Wiindsǿṉ Jesucristocøxpä coo hajxy jootcujc ween tiuṉ̃ xiajy, jaduhṉä quiaayyøøc hajxy ñiguiudúuṉäxät. </v>
<v b="2TH" c="3" v="13">Mijts, mäguꞌughajpädøjc, cab hajxy mnänuuxǿꞌøwät coo jaꞌa hoybä weenbä hajxy mdúnät. </v>
<v b="2TH" c="3" v="14">Pøṉ jaduhṉ caꞌa cudiunaam̱b neby højts cham̱ ngujaayän maa hädaa noquiän, myajcopcǿꞌøwäp hajxy jaduhṉ. Cab hajxy mmøødwädijmújnät. Ween jaduhṉ chähdiuṉ̃. </v>
<v b="2TH" c="3" v="15">Pero cab hajxy mmädsiphádät. Jaduhṉ hajxy mhoj mmägápxät nebiä huch nebiä puhyaꞌayän. </v>
<v b="2TH" c="3" v="16">Yejpiä Dios jaꞌa hoyhajtä weenhajt. Ween mijtsä hoyhajtä weenhajt møj may xmioꞌoy hoy miänaajä. Ween hajxy nägøx̱iä xmiøødhity. </v>
<v b="2TH" c="3" v="17">Høøc̈h Pablo, hamdsoo cøꞌøháamhøch cham̱ njahmiayaꞌañ. Jadúhṉhøch nxøø ngujaay hoy ñäꞌä mädyii nocyjiootiä: Pablo. </v>
<v b="2TH" c="3" v="18">Ween mijtsä Wiindsǿṉ Jesucristo jaꞌa tsooctä mayhajt xtiuuṉä nägøx̱iä. Amén.</v>
<v b="1TI" c="1" v="1">Pablohájpøch høøc̈h. Jaꞌa Jesucrístøch xquiuguex̱yhajp. Jaꞌa Diosteedy møødä Wiindsǿṉ Jesucristo, mänítøch hajxy tøø xyhaneꞌemy cooc̈h jaduhṉ ndúnät cuguex̱y. Jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm. Jaꞌa Jesucristo hajxy njøbhíjxäm coo hajxy hawaꞌadstuum xpiädaꞌagáaṉäm. </v>
<v b="1TI" c="1" v="2">Timoteo, míic̈hhøch hädaa nocy nyajnäjaayøøby. Jadúhṉhøch miic̈h njuøꞌøy nebiä hamdsoo huungpän coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy nmäbǿjcäm. Tøyhajt jaduhṉ. Jaꞌa Diosteedy møødä Wiindsǿṉ Jesucristo, ween miic̈hä tsooctä mayhajt hajxy xtiuuṉä, ween xñäxuuc̈h, weenä hoyhajtä weenhajt xmioꞌoy. </v>
<v b="1TI" c="1" v="3">Hoorä, mänaa højts jim̱ tøø nhíjtäm Efeso, mänítøch nwiinmahñdyhajty cooc̈h jim̱ nnǿcxät Macedonia‑naaxooty. Mänítøch miic̈h nmänuuꞌxtaacy coo jim̱ mmähmǿꞌøwät Efeso nidiuhm̱, coo jaduhṉ jim̱ ween mduṉ̃ wiindsǿṉ maa jaꞌa Diostøjcän. Jadúhṉhøch miic̈h cham̱ nnämáaguiumbä coo jim̱ mjaac túnät. Hix̱, jii jäyaꞌayhajxy näjeꞌe, cabä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy yajnähixøꞌøy neby højts nyajnähixǿøyyäm. Wiingaty hajxy yajnähixøꞌøy. Mhójäp jaduhṉ coo hajxy jaduhṉ wiing quiaꞌa yajnähixǿøñät. </v>
<v b="1TI" c="1" v="4">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, mhójäp jeꞌebä pønjatiä nähap hajxy wiꞌi miädiaacp, møød pønjaty yajcopcøøby tijatiä jecyjiäyaꞌayhajxy hijty xiøhaty. Cab jaduhṉ choobaady coo jaduhm̱bä capxy coo jaduhm̱bä mädiaꞌagy hajxy tehṉgajnä yajcapxiøꞌøy. Jueꞌe tsoobaatp coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm coo jaꞌa Dios hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum. </v>
<v b="1TI" c="1" v="5">Pero jaduhṉä Dios jioot chocy coo hajxy hamuumduꞌjoot nnic̈hojc nnibiaꞌhäyóow̱ämät hamiṉ̃ haxøpy. Pønjaty howyiinmahñdy møød, jeꞌehajxy jaduhṉ hamuumduꞌjoot nic̈hojc nibiaꞌhäyóow̱äp, møød pønjaty haxøøgwiinmahñdy caꞌa møød, møød pønjatiä Diosmädiaꞌagy hamuumduꞌjoot mäbøjp. </v>
<v b="1TI" c="1" v="6">Tøø jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy ñajtshixøøñä näjeꞌe. Tøø hajxy jaduhṉ tiuꞌudägooñä. Xiøøbä hajxy yajcapxiøꞌøy mädyii caꞌa tsoobaatp. </v>
<v b="1TI" c="1" v="7">Jaduhṉä jioot hajxy jia wiꞌi piädaꞌagy coo jaꞌa jecyquiuhdujt hajxy yajnähixǿꞌøwät, jaꞌa Moisés jecy quiujáhyyäbä. Pero cab hajxy wyiinjuøꞌøy neby hajxy jia wiꞌi yajnähixøꞌøwaꞌañ cooc tyijy tiøyyä. </v>
<v b="1TI" c="1" v="8">Coo jaꞌa jecyquiuhdujt hajxy jaduhṉ hoy nyajtúuṉämät, mänit jaduhṉ tiuuṉgpaady. Tøyhajt jaduhṉ, túhm̱äts. </v>
<v b="1TI" c="1" v="9">Paadiä Dios jaꞌa jecyquiuhdujt piädaacy coo jaꞌa haxøøgjäyaꞌayhajxy jaduhṉ quiumädów̱ät, caꞌa jieꞌeguiøxpä jaꞌa hojiäyaꞌayhajxy. Tøyhajt jaduhṉ, túhm̱äts. Jueꞌec̈h jaduhṉ nnänøøm̱by jaꞌa haxøøgjäyaꞌayhajxy, pønjatiä Diosmädiaꞌagy caꞌa mäbøjp, møød pønjatiä Dios caꞌa wiingudsähgøøby, møødä cubojpä cugädieebiähajxy, møød pønjatiä haxøøgwiinmahñdy møød, møød pønjatiä Dios mägapxtägooby, møød pønjatiä tiaj tieedy yaghoꞌp, møødä jäyaꞌay‑yaghoꞌpähajxy, </v>
<v b="1TI" c="1" v="10">møød pønjatiä wiingtoꞌoxiøjc møødtsänaaby, møød pønjatiä miäyaꞌadiøjc møødmaab, møødä jäyaꞌamieeꞌtspähajxy, møødä høhṉdaacpähajxy, møødä mänähøønøøbiähajxy, møød pønjatiä hoguiapxiä homiädiaꞌagy hajxy caꞌa cudiuum̱b. </v>
<v b="1TI" c="1" v="11">Hädaa hoguiapxy hädaa homiädiaꞌagy hädaaduhm̱bä, jim̱ jaduhṉ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän coo jaꞌa Dios hajxy tøø xpiädáacäm hawaꞌadstuum. Dióshøch jaduhṉ tøø xyajnähdijy coo jaꞌa miädiaꞌagy nyajwáꞌxät. Jaanc̈h tehm̱ jiootcujcä Dios jaduhṉ. </v>
<v b="1TI" c="1" v="12">Haa jaꞌa Wiindsǿṉ Jesucristo, jeꞌec̈hä mäjaa tøø xmioꞌoy. Páadyhøch jaduhṉ nnämaꞌay “Dioscujúꞌuyäp” cooc̈h tøø xwyiinguex̱y cooc̈hä miädiaꞌagy jaduhṉ nyajwáꞌxät. Xyaghijxnájxhøch jaduhṉ cooc̈h hänajty hoy ndunaꞌañ, </v>
<v b="1TI" c="1" v="13">hóyhøch hijty haxøøg nja wiingapxpety. Nmädsibǿøbiøch hijty. Nhøxpäbóobiøch hijty pønjaty mäbøjp jaꞌa Jesucristocøxpä. Pero cábøc̈hä Dios xyajcumädooyy. Xñäxúuꞌtshøch jaduhṉ jeꞌeguiøxp cooc̈h hänajty ngaꞌa nnajuøꞌøyñä cooc̈h hänajty haxøøg njatcøꞌøy. </v>
<v b="1TI" c="1" v="14">Mänítøc̈hä Dios jaꞌa tsooctä mayhajt møj may xtiuuṉä. Mänítøch xpiädaacy tuꞌugmädiaꞌagy møødä Jesucristo. Páadyhøc̈hä Diosmädiaꞌagy nmäbøjnä. Páadyhøc̈hä jäyaꞌay nägøx̱iä ndsojc nbaꞌhäyoonä. </v>
<v b="1TI" c="1" v="15">Paadiä Jesucristo yaa yhooyy hädaa yaabä naax̱wiin, jaꞌa cubojpä jaꞌa cugädieebiähajxy hoy yajnähwaꞌac̈h yajcuhwaꞌac̈hii. Tehm̱ tiøyhajt jaduhṉ. Tsøc hajxy hamuumduꞌjoot mäbǿjcäm. Høøc̈h, hanáx̱iøc̈hä pojpä cädieey hijty nmøødä may. Cab ndijy pøṉ hijty xmiäbaady nébiøc̈hä pojpä cädieey hijty nmøødä. </v>
<v b="1TI" c="1" v="16">Hóyhøc̈hä pojpä cädieey hijty may nja møødä hanax̱iä, mänítøc̈hä Dios xñäxuuꞌch, jaduhṉä Jesucristo yajcähxøꞌcy cooc̈h hänajty xjiaanc̈h tehm̱ mieeꞌxtucy, weenä cubojpä cugädieebiähajxy jaduhṉ wyiinjuøꞌøy coo hajxy hawiinmats miäbǿgät jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaꞌa Jesucristocøxpä, møød ween hajxy jaduhṉ wyiinjuøøbiä coo hajxy hoy jiugyhadaꞌañ cøjxtaꞌaxiøø nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="1TI" c="1" v="17">Tsøgä Dios hajxy hoy miänaajä wiingudsähgǿøyyäm. Nidiuhm̱ jaduhṉ miähaneꞌemy cøjxtaꞌaxiøø. Cab jaduhṉ mänaa yhoꞌogaꞌañ tiägoyyaꞌañ. Cab hajxy jaduhṉ mänaa nhíjxäm. Tehm̱ tiøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="1TI" c="1" v="18-19">Huung Timoteo, chám̱høch miic̈h nwiingapx njøjcapxøꞌøy coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hamuumduꞌjoot mmämøjtänáꞌawät, møød coo tehṉgajnä mmäbǿgät, møød coo hojioot howyiinmahñdy mjaac panǿcxät. Jaduhṉ miic̈hä Dioscugapxyhajxy jecy tøø xyhuuc mädiaacpä coo miic̈h jaduhṉ mgudiunaꞌañ. Najtscapxøøyyä hajxy jaduhṉ jaꞌa Dioshespíritu. Jii jäyaꞌayhajxy näjeꞌe, coo jaꞌa yhojiootä yhowyiinmahñdy hajxy tøø ñajtshixøꞌøy, paady hajxy tøø tiuꞌudägooñä. Cabä Diosmädiaꞌagy hajxy miäbøjnä. </v>
<v b="1TI" c="1" v="20">Jaduhṉä Himeneohajxy tøø jiaty møødä Alejandro. Tøøc̈hä møjcuꞌugong hajxy nyajcøꞌødägøꞌøy, weenä Dios hajxy jaduhṉ miänuuꞌxtaꞌagy coo hajxy miämeeꞌxǿøjät, møød coo hajxy ween wyiinjuøꞌøy coo jaduhṉ yhaxøøgä coo jaꞌa Dios hajxy ñähojy. </v>
<v b="1TI" c="2" v="1">Hoorä, chám̱høch nyajwiinxiic nyajwiingapxøꞌøwaꞌañ nebiatiä Dios hajxy nbaꞌyaax̱mújcämät. Tsøgä Dios hajxy mänuuꞌxtáacäm jaꞌa jäyaꞌaguiøxpähajxy nägøx̱iä mäduhṉ̃tiä hajxy yaa chänaꞌay hädaa yaabä naax̱wiin. Tsøgä Dios hajxy nämáayyäm “Dioscujúꞌuyäp.” </v>
<v b="1TI" c="2" v="2">Pønjaty hajxy xyhanéhm̱äm, jeꞌeguiøxpä Dios hajxy tsøc mänuuꞌxtáacäm, møødä gobiernähajxy, møødä gobernadorhajxy, møødä cuduuṉghajxy. Jaduhṉ hajxy hagujc jootcujc nhíjtämät. Jaduhṉä cuꞌug hajxy xquiaꞌa hadsíjpämät. Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy ngudiúuṉämät. Jaduhṉä Dios hajxy hoy nwiingudsähgǿøyyämät. </v>
<v b="1TI" c="2" v="3">Hahixøøby jaduhṉ coo jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ nmänuuꞌxtáacämät jaꞌa gobiernäcøxpähajxy. Jaduhṉä Dios hajxy xquiumáayyämät. Jaayaꞌay hajxy jaduhṉ xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm. </v>
<v b="1TI" c="2" v="4">Jaduhṉä Dios jioot chocy coo hajxy nägøx̱iä nnähwaats nguhwáatsämät mäduhṉ̃tia hajxy yaa ndsänáayyäm hädaa yaabä naax̱wiin, møød coo jaꞌa tøyhajt hajxy nwiinjuǿøyyämät jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="1TI" c="2" v="5-6">Hix̱, tuꞌuquiä Dios hajxy nDeedyhájtäm. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, tuꞌjäyaꞌay hajxy jim̱ xñähgapxtúutäm Dioswiinduum. Jaꞌa Jesucristo jeꞌe. Mänitä Dios miänaaṉ̃ coo jaꞌa Jesucristo yaa jiäyaꞌayhádät hädaa yaabä naax̱wiin. Mänitä Jesucristo hamdsoojoot ñiñähdujcä. Mänit hajxy nägøx̱iä hoy xñähhoꞌtúutäm. Jaduhṉ nbojpä ngädieey hajxy nägøx̱iä xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm. </v>
<v b="1TI" c="2" v="7">Páadyhøc̈hä Dios xpiädaacy cooc̈h xquiuguex̱yhádät cooc̈hä mädiaꞌagy jaduhṉ nyajwáꞌxät coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, møød cooc̈hä jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy nyajwiingapxǿꞌøwät, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä, ween hajxy jaduhṉ miäbøcy, møød weenä tøyhajt hajxy jaduhṉ wyiinjuøꞌøy. Tømiädiáacpøch jaduhṉ, cábøch nhøhṉdaꞌagy. </v>
<v b="1TI" c="2" v="8">Jaduhṉds jeꞌe, jadúhṉhøc̈hä njoot chocy cooc̈hä nmäyaꞌadiøjcä Dios hajxy piaꞌyáꞌaxät, hoy ñäꞌä majatiä hajxy mhamugøꞌøy Dioswiingudsähgøøbiä. Hojioot howyiinmahñdymøød hajxy jaduhṉ mbaꞌyáꞌaxät, caꞌa yhadsip caꞌa yhajootmaꞌadä, caꞌa yhaxøøgwiinmahñdymøødä. </v>
<v b="1TI" c="2" v="9">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, cábøc̈hä njoot chocy coo jaꞌa toꞌoxiøjc‑hajxy hoc̈hähdiuuṉnä ñibiädaꞌagǿøjät. Cabä quiuhwaay hajxy hanax̱iä yajcopcǿꞌøwät. Cabä oro hajxy piädáꞌagät ni perlas. Cabä wit tsow̱jatypä hajxy miäwädítät. </v>
<v b="1TI" c="2" v="10">Jaduhṉä jioot hajxy piädáꞌagät coo jaꞌa mayhajt hajxy tehṉgajnä tiúnät, jaduhṉ hajxy yajcähxǿꞌøgät coo jaꞌa Dios hajxy tøyhajt wyiingudsähgøꞌøy hamuumduꞌjoot. </v>
<v b="1TI" c="2" v="11">Hamoṉ̃ haducy jaꞌa toꞌoxiøjc‑hajxy jim̱ yhamädoow̱hídät maa hajxy nax̱y mhamugøꞌøyän. Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy yhabǿgät. Møød meeꞌxxieemy hajxy jim̱ yhídät. </v>
<v b="1TI" c="2" v="12">Jadúhṉhøch nmägapx nhanehm̱bä coo jaꞌa toꞌoxiøjcä Diosmädiaꞌagy hajxy jim̱ quiaꞌa yajnähixǿꞌøwät maa hajxy nax̱y mhamugøꞌøyän. Hamoṉ̃ haducy hajxy jim̱ ñäꞌägä hídät. Cabä toꞌoxiøjc cuhdujt hajxy miøødä coo jaꞌa yaꞌadiøjc hajxy yhoj yáꞌaxät. </v>
<v b="1TI" c="2" v="13">Hix̱, jaꞌa Adán, jawyiin jeꞌe yhädiuuṉä; høx̱haamä Eva jiaac hädiuuṉä. </v>
<v b="1TI" c="2" v="14">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, jaꞌa Eva jaduhṉ wiinhøhṉä jaꞌa møjcuꞌugong, caꞌa yhAdángä. Jaduhṉä Eva quiädiehc̈hohṉ̃. </v>
<v b="1TI" c="2" v="15">Paadiä toꞌoxiøjc‑hajxy jiaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøcy coo yhuunghajxy myiṉ̃ miech. Pero coo jaꞌa Dios jaꞌa miädiaꞌagy hajxy tehṉgajnä miäbǿjcät, jaduhṉä piojpä quiädieey hajxy yajnähwaꞌads yajcuhwaꞌadsáaṉäxä. Jaduhṉä Dios chojpä coo jaꞌa toꞌoxiøjcä mäbøjpädøjc hajxy hamuumduꞌjoot choc piaꞌhäyówät, møød coo hojioot howyiinmahñdy hajxy miøødhádät, møød coo hajxy meeꞌxxieemy yhídät. </v>
<v b="1TI" c="3" v="1">Hahixøøby jaduhṉ coo jaꞌa mjoot hajxy mbädáꞌagät coo hajxy mdúnät wiindsǿṉ maa jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxiän. Hodiuuṉg jaduhṉ. Tehm̱ tiøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="1TI" c="3" v="2">Pøṉ jaduhṉ tuum̱b wiindsǿṉ maa jaꞌa Diostøjcän, tsipcøxpä howyiinmahñdy miøødhádät. Jagooyyä toꞌoxiøjc tuꞌug yaghídät, caꞌa mietsc caꞌa tiägøøgä. Cabä vino comjaty yhúꞌugät. Cabä haxøøgwiinmahñdy miøødhádät. Hoy wiädítät. Coo pøṉ miédsät tøghayohbiä maa jaꞌa tiøjcän, piuꞌumióꞌowäp quioñdymóꞌowäp jaduhṉ. Jiádäp yajnähixøꞌøw jaduhṉ. </v>
<v b="1TI" c="3" v="3">Cab yhuꞌug cab jiǿøꞌxät. Cab chiptúnät. Meeꞌxxieemy jaduhṉ quiapx miädiáꞌagät. Cab tii yajtsiptáꞌagät. Cabä xädøꞌøñ yhadsógät. </v>
<v b="1TI" c="3" v="4">Pøṉ jaduhṉ tuum̱b wiindsǿṉ maa jaꞌa Diostøjcän, tsipcøxpä yhuungä tioꞌoxy hoy miägapx yhanéꞌemät, weenä yhuunghajxy miädiaꞌagymiäbøcy, ween wyiingudsähgøꞌøyii jaꞌa yhuung. </v>
<v b="1TI" c="3" v="5">Hix̱, pøṉä yhamdsoo huungä yhamdsoo toꞌoxy hoy caꞌa haneꞌemaam̱b, cab hoy miähaneꞌemaꞌañ maa jaꞌa Diostøjcän. </v>
<v b="1TI" c="3" v="6">Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo jaꞌa naam̱dägøꞌøbä tiúnät wiindsǿṉ maa jaꞌa Diostøjcän, coo jaduhṉ ñäꞌä niguiumayǿøjät. Wehṉdä jaduhṉ quiumädów̱ät nebiä møjcuꞌugong quiumädooyyän. </v>
<v b="1TI" c="3" v="7">Pøṉ jaduhṉ tuum̱b wiindsǿṉ maa jaꞌa Diostøjcän, tsipcøxp jaduhṉ hoy wiädítät maa jäyaꞌayhagujcän, jaꞌa hajxy caꞌa Diosmädiaꞌagymiäbøjpä. Jaduhṉ quiaꞌa nähojǿøjät, jaduhṉ quiaꞌa yajtuꞌudägoyyǿøjät jaꞌa møjcuꞌugong. </v>
<v b="1TI" c="3" v="8">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, jaꞌa yaꞌadiøjc‑hajxy jim̱ mäbuhbejpä maa jaꞌa Diostøjcän, tsipcøxp hajxy hoy jiäyaꞌayhádät. Cab hajxy ñäꞌä metscapx ñäꞌä tägøøgcápxät. Cab hajxy yhuꞌug cab hajxy jiǿøꞌxät. Cabä jäyaꞌaxiädøꞌøñ hajxy yhadsógät. </v>
<v b="1TI" c="3" v="9">Tsipcøxpä tøyhajt hajxy miäbǿgät jaꞌa Jesucristocøxpä, jaꞌa hijty cuyuꞌuc̈hpä. Howyiinmahñdymøød hajxy jaduhṉ miäbǿgät. </v>
<v b="1TI" c="3" v="10">Pønjatiä jioot tsojp coo hajxy miäbuhbédät maa jaꞌa Diostøjcän, cab hajxy mdsoj pädáꞌagät. Ween hajxy jayøjp mhuuc hijxmach pø hoy hajxy hänajty tiunaꞌañ. Coo hajxy hänajty tøø mhijxmach coo howyiinmahñdy hajxy jiaanc̈h møødä, mänit hajxy mbädáꞌagät coo hajxy jaduhṉ miäbuhbédät. </v>
<v b="1TI" c="3" v="11">Jaanä jaduhṉä toꞌoxiøjc‑hajxypä, jaꞌa hajxy jim̱ mäbuhbejpä maa jaꞌa tsajtøjcän. tsipcøxp hajxy hoy jiäyaꞌayhájpät. Cab hajxy pøṉ ñähøønǿꞌøwät. Cab hajxy yhuꞌug cab hajxy jiǿøꞌxät. Hamuumduꞌjootä hoybä weenbä hajxy quiudiúnät cøx̱iä. </v>
<v b="1TI" c="3" v="12">Hoorä, jaꞌa mäbuhbejpädøjc‑hajxy, jaꞌa yaꞌadiøjc‑hajxypä, jagooyyä toꞌoxiøjc hajxy tuꞌug yaghídät. Hoy jaꞌa yhuungä tioꞌoxy hajxy miägapx yhanéꞌemät. </v>
<v b="1TI" c="3" v="13">Jaꞌa mäbuhbejpädøjc‑hajxy jaduhṉ hoy tuum̱bä, cumayáaṉäp hajxy jaduhṉ jaꞌa mäbøjpädøjc, møød jaduhṉä møjjuøhñdy hajxy miøødhádät coo hajxy hänajty miädiaꞌagaꞌañ coog hajxy miäbøcy jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="1TI" c="3" v="14-15">Jadúhṉhøc̈hä njoot jia tsocy cooc̈h jim̱ mobädajpä nnǿcxät maa miic̈hän. Pero cooc̈h jaduhṉ jim̱ ngaꞌa näꞌä tsoj nǿcxät, páadyhøch hädaa nocy nyajnäjaayøꞌøy, jaduhṉ mnajuǿꞌøwät nebiä mäbøjpädøjc‑hajxy jim̱ hoy yhídät maa jaꞌa Diostøjcän. Hoy miänaajä Dios yhity. Hoy miänaajä Dios jaꞌa mäbøjpädøjcä tøyhajt yajnähixøꞌøy jaꞌa Jesucristocøxpä. Hamuumduꞌjoot hajxy jaduhṉ ñäwaꞌañii. </v>
<v b="1TI" c="3" v="16">Jaanc̈h tehm̱ miøj jaanc̈h tehm̱ jiaanc̈h hädaa mädiaꞌagy jaduhṉ jaꞌa Jesucristocøxpä, coo hajxy hoy xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm. Tehm̱ tiøyhajt jaduhṉ. Cuyuꞌuc̈hä Dios hädaa mädiaꞌagy hijty yaghity. Mänit hajxy jaduhṉ tøø xyajwiinjuǿøyyäm. Hoorä, coo jaꞌa Dios jaduhṉ miänaaṉ̃, mänitä yHuung yaa quiejxy hädaa yaabä naax̱wiin. Jaꞌa Jesucristo jeꞌe. Jaduhṉ jeꞌe jiäyaꞌayhajty neby højtshájtäm. Mänitä Dioshespíritu jaduhṉ yajcähxøꞌcy coo jaꞌa Jesucristo yhity hawaꞌadstuum. Mänitä Jesucristo yhijxä jaꞌa Diosmoonsä, jaꞌa hajxy jim̱ tsohm̱bä tsajpootyp. Mänitä Jesucristo jim̱ ñøcxy tsajpootyp. Mänitä mädiaꞌagy wiaꞌxy jaꞌa Jesucristocøxpä maa jaꞌa jäyaꞌayhajxy chänaꞌayän, jaꞌa caꞌa judíoshajxypä. Mänitä jäyaꞌayhajxy yaa may miäbøjcy jaꞌa Jesucristocøxpä hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="1TI" c="4" v="1-2">Hoorä, howyiinjuøøñä jaꞌa Dioshespíritu tøø miänaꞌañ coogä mäwiinhøhm̱bähajxy piädøꞌøgaꞌañ. Jadúhṉäc hajxy ñibiädaꞌagaꞌañii nebiä hoyhänaꞌcän. Pero yhamdsoo cuhdújtäc hajxy yajtunaam̱by. Haxøøgcuhdújtäc hajxy miøødhadaam̱by møødä haxøøgjuøhñdy. Jadúhṉägä mäwiinhøhm̱bähajxy yajtägøꞌøwaꞌañii jaꞌa møjcuꞌu. Jadúhṉäc hajxy ñajtscapxøꞌøwáaṉäxä nébiägä høhṉdaꞌagymiädiaꞌagy hajxy yajnähixǿꞌøwät. Mänítägä mäbøjpädøjcä høhṉdaꞌagymiädiaꞌagy hajxy nämay yhamädoow̱hidaꞌañ. Mänítäc hajxy jaduhṉ miäbøgaꞌañ. Mänítägä tømiädiaꞌagy jaꞌa Jesucristocøxpä hajxy ñajtshixøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="1TI" c="4" v="3-4">Jadúhṉägä mäwiinhøhm̱bähajxy hänajty yhøhṉdaꞌagaꞌañ cooc tyijy yhaxøøgä coo hajxy nbǿjcämät, møød cooc tyijy quiaꞌa hahixøꞌøy coo hajxy cøx̱iä wiinä njǿøꞌxämät, hoy jaꞌa Dios cøx̱iä wiinä tøø jia pädaꞌagy. Hix̱, tijatiä Dios tøø piädaꞌagy, haagä hoy jeꞌe. Hahixøøby jaduhṉ coo hajxy nguhbǿjcämät, pønjatiä tøyhajt mäbøjp jaꞌa Jesucristocøxpä. Coo hajxy jaduhṉ nguhbǿjcäm, jaduhṉä Dios hajxy nnämáayyämät “Dioscujúꞌuyäp.” Y cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo hajxy nwiingápxämät. </v>
<v b="1TI" c="4" v="5">Coo jaꞌa Dios jaduhṉ tøø miänaꞌañ, møød coo jaꞌa Dios hajxy nbaꞌyáax̱äm, jaduhṉä Dios cøx̱iä wiinä quiunuuꞌxy. </v>
<v b="1TI" c="4" v="6">Nax̱y miic̈hä mäbøjpädøjc jaduhṉ mdehm̱ ñajtscapxǿꞌøwät nébiøch cham̱ nmädiaꞌaguiän, jaduhṉä Jesucristo hoy mbuhbédät, jaduhṉä homiädiaꞌagy hoy mjaac habǿgät jaꞌa Jesucristocøxpä, jaꞌa hajxy nmäbǿjcämbä. Jeꞌe miic̈h mnäꞌägä panøcxyhajpy. </v>
<v b="1TI" c="4" v="7">Cabä nähapmädiaꞌagy myajcopcǿꞌøwät nebiä teedyhaphajxy wyiꞌi miädiaꞌaguiän. Høhṉdaꞌagymiädiaꞌagy jeꞌe jaduhṉ. Jim̱ä mjoot mnäꞌägä pädáꞌagät nebiä Diosmädiaꞌagy maas hoy mjaac panǿcxät. </v>
<v b="1TI" c="4" v="8">Tsoobaatp jaduhṉ siémpräm coo nniꞌxä ngopc hajxy møc nyaghíjtämät. Pero maas näꞌägädä tsoobaatp coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy tehṉgajnä nbanǿcxämät. Hix̱, coo hajxy jaduhṉ hoy ngudiúuṉämät, jaduhṉä Dios hajxy tøø xyajwiinwaaṉǿøyyäm coo hajxy hodiuum xyaghidáaṉäm hoy miänaajä, møød jädaꞌahaty, møød miim̱nä mejtsnä. Jaduhṉ hajxy xyagjugyhadáaṉäm cøjxtaꞌaxiøø neby jeꞌe jiugyhatiän. </v>
<v b="1TI" c="4" v="9">Tehm̱ tiøyhajt hädaa mädiaꞌagy jaduhṉ. Tsøg hajxy hamuumduꞌjoot mäbǿjcäm. </v>
<v b="1TI" c="4" v="10">Coo jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ xyaghidáaṉäm hodiuum hoy miänaajä, paady hajxy møc nduuṉ nxájjäm. Jujquiä Dios. Coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm coo jaꞌa Jesucristo jaꞌa jäyaꞌay nägøx̱iä tøø ñähhoꞌtuꞌudy, paady hajxy xyajnähwaꞌads xyajcuhwaꞌadsáaṉäm. </v>
<v b="1TI" c="4" v="11">Jaduhṉä mäbøjpädøjc mwiingapx mjøjcapxǿꞌøwät nébiøch naam̱nä tøø nmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="1TI" c="4" v="12">Tehṉgajnä hoguiuhdujt myaghídät, jaduhṉ pøṉ xquiaꞌa péxät, hoy jomøjt may mgaꞌa ja møødä; møød jaduhṉä mäbøjpädøjc xpiahíxät. Hoy yajxóṉ mgapx mmädiáꞌagät. Caj mänaa mgapxtägóyyät. Hoy piøṉä mdsoc mbaꞌhäyówät. Hoy jaꞌa Diosmädiaꞌagy mmäbǿgät. Mmøødhádäbä howyiinmahñdy. </v>
<v b="1TI" c="4" v="13">Mädúhṉ̃tiøch jim̱ ngaꞌa tsoj nøcxy maa miic̈hän, tehṉgajnä Diosmädiaꞌagy mgapx mmädiáꞌagät coo hajxy jim̱ nax̱y mhamugøꞌøy maa jaꞌa Diostøjcän. Jaduhṉä mäbøjpädøjc myajwiinxiic myajwiingapxǿꞌøwät. </v>
<v b="1TI" c="4" v="14">Mänaa miic̈hä majjäyaꞌadiøjc jim̱ xquiøꞌønähgapiän maa jaꞌa Diostøjcän, mänit miic̈hä Dioshespíritu xñägapxy cooc miic̈hä Diosmädiaꞌagy myajwaꞌxaꞌañ. Mänit miic̈h hänaꞌc jaduhṉ xñajtscapxøøyyä. Mänit miic̈hä Dios mäjaa xmiooyy coo jaꞌa miädiaꞌagy jaduhṉ myajwáꞌxät. Nax̱y mdehm̱ jiahmiejtstáꞌagät coo jaꞌa mäjaa jaduhṉ xmiooyy. Caj mnajtshixǿꞌøwät. </v>
<v b="1TI" c="4" v="15">Jaduhṉä mjoot mbädáꞌagät coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ hamuumduꞌjoot myajwáꞌxät hoy miänaajä. Coo jaduhṉ mgudiúṉ mguñáxät, jaduhṉä cuꞌug xyhíxät coo jaduhṉ hoy myajtuꞌuyoꞌoy. </v>
<v b="1TI" c="4" v="16">Niyajcopcøꞌøwøø nej mwädity, nej myajnähixøꞌøy. Tehṉgajnä jaduhṉ mgudiúṉ mguñáxät, jaduhṉ mnähwaꞌads mguhwáꞌadsät näguipxy møødä jäyaꞌayhajxy hamädoow̱hijpä. </v>
<v b="1TI" c="5" v="1">Cabä majjäyaꞌadiøjc mhoj myáꞌaxät. Meeꞌxxieemy mwiingapx mjøjcapxǿꞌøwät nebiä mhamdsoo teediän. Møødä muutsc‑hänaꞌc‑hajxypä, jaduhṉ mmägapx mhanéꞌemät nebiä mhamdsoo puhyaꞌayän. </v>
<v b="1TI" c="5" v="2">Jaanä jaduhṉä tsøꞌødaj mmägapx mhanéhm̱bät nebiä mhamdsoo tajjän. Møødä toꞌoxiøjc‑hajxy muutspä, jaduhṉ mmägapx mhanéhm̱bät nebiä mhamdsoo puhdoꞌoxiän. Caj mmägapxtägóyyät. </v>
<v b="1TI" c="5" v="3">Jii yaamgtoꞌoxyhajxy näjeꞌe, cab hajxy pøṉ ñäꞌägädä møødä. Tøyhajt hajxy ñidiuhm̱haty. Jeꞌeds hajxy mbuhbédäp. </v>
<v b="1TI" c="5" v="4">Pero jaꞌa yaamgtoꞌoxyhajxy jaac jim̱bä, pø jim̱ä yhuunghajxy, pø jim̱ä yhoc‑huunghajxy, ween hajxy jaduhṉ piuhbedyii nägøꞌø nädecypiä jaꞌa yhamdsoo huunghajxy, jaꞌa yhamdsoo hoc‑huunghajxy. Jaduhṉä mäbøjpädøjc‑hajxy quiumayǿøjät jaꞌa Dios coo tiaj tieedy hajxy jaduhṉ piuhbejtägátsät. Jaduhṉ hajxy yajcähxǿꞌøgät coo jaꞌa tiaj tieedy hajxy jiaanc̈h wiingudsähgøꞌøy. </v>
<v b="1TI" c="5" v="5">Hix̱, jaꞌa yaamgtoꞌoxyhajxy tehm̱ tiøyhajt nidiuhm̱hajpä, jaꞌa Dios hajxy yhajodhajpy. Xøømdsuhm̱ hajxy miänuuꞌxtaꞌagy. </v>
<v b="1TI" c="5" v="6">Pero jaꞌa yaamgtoꞌoxy jaꞌa Dios hajxy caꞌa hajodhajpä, coo jaꞌa jioot hajxy chógät coo hajxy xyiꞌig xiooṉdaꞌagaꞌañ, jaduhṉä Dios yhix̱y nebiä hoꞌogypiän, hoy hajxy jia jujyñä, hoy hajxy jia tsuxnä. </v>
<v b="1TI" c="5" v="7">Jaduhṉä mäbøjpädøjc mwiingapx mjøjcapxǿꞌøwät coo jaꞌa homiädiaꞌagy hajxy pedyii ween quiudiuṉ̃, jaduhṉ hajxy quiumayǿøjät jaꞌa cuꞌug. </v>
<v b="1TI" c="5" v="8">Pønjatiä jiujy miäguꞌug caꞌa hijxp caꞌa mähäyoob møødä yhuung møødä tioꞌoxy, tøø jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy ñajtshixøøñä neby hajxy hijty miäbøquiän jaꞌa Jesucristocøxpä. Maas haxøøg hajxy jiatcøꞌøy quejee hänaꞌc‑hajxy caꞌa näꞌägä mäbøjpä. </v>
<v b="1TI" c="5" v="9">Mgujáhyyäbä yaamgtoꞌoxiä xiøø hajxy pønjaty hajxy mbuhbedaam̱by. Jeꞌe xiøøhajxy pédäp pønjaty tägøøghiiꞌx jomøjt tøø yhabéjtäxä, møød pønjatiä yaꞌadiøjc tuꞌuquiä tøø miøødtsänaꞌay, </v>
<v b="1TI" c="5" v="10">møød pønjatiä cuꞌughajxy ñänøøm̱by coo jaꞌa mayhajt hajxy tøø tiúuṉäxä, møød pønjatiä ñøøxä miajc hoy yajxóṉ tøø yajtsoꞌogy tøø yajyeegy, møød pønjaty puꞌumiooby coñdymooby jaꞌa jäyaꞌayhajxy jim̱ miim̱b mejtspä maa jaꞌa tiøjcän, møød pønjatiä mäbøjpädøjc cøꞌøbujp tecypiujp, møød pønjaty puhbejp jaꞌa jäyaꞌayhajxy häyohmbaatpä, møød pønjatiä jioot tøø piädaꞌagy coo jaꞌa hoybä weenbä hajxy quiudiúṉ quiuñáxät hoy ñäꞌä tiijä. Jaꞌa yaamgtoꞌoxy hädaa hoguiuhdujt jaduhm̱bä hajxy yajtuum̱bä, jeꞌeds hajxy mbuhbédäp. </v>
<v b="1TI" c="5" v="11-12">Pero jaꞌa yaamgtoꞌoxy tsaanbä muutspähajxy, cabä xiøøhajxy quiujáhyyäxät, cab hajxy mbuhbédät. Hoy hajxy tøø jia mänaꞌañ coogä Jesucristo hajxy hamuumduꞌjoot miädunaꞌañ maa jaꞌa tsajtøjcän, mänitä jioot hajxy näjeꞌe piädaꞌagy coo hajxy piøjtägatsaꞌañ coo hajxy yhuuctägatsaꞌañ. Cabä Jesucristo hajxy jaduhṉ hoy miädunaaṉnä. Y tuꞌudägóyyäp hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="1TI" c="5" v="13">Jaanä jaduhṉä yaamgtoꞌoxy tsaanbä muutspä hajxy näjeꞌe jiajpä, wiꞌi ñuuxhoꞌp hajxy, tøjc‑tøjc hajxy wiädity. Wiꞌi miädiaꞌagy‑yajnajxp hajxy. Ñäꞌä yaghadsow̱ ñäꞌä yajpøgøꞌøy hajxy cøx̱iä tøø jiaty. Cøx̱iä hajxy ñäꞌä pamädiaꞌagy mädyiijaty caꞌa jagä hawiinmats. </v>
<v b="1TI" c="5" v="14">Jadúhṉhøc̈hä njoot jia tsocy coo jaꞌa yaamgtoꞌoxyhajxy piøjtägátsät, jaꞌa hajxy tsaanbä muutspä, weenä ñøøxä miajc hajxy jaduhṉ jiaac yajtsoꞌogy, weenä jiøønä tiøjc hajxy hoy yajxóṉ cwieendähaty, jaduhṉ hajxy quiaꞌa hoj quiaꞌa yaꞌaxǿøjät jaꞌa miädsiphajxy. </v>
<v b="1TI" c="5" v="15">Hix̱, tøø hajxy näjeꞌe tiuꞌudägooñä. Tøø jaꞌa møjcuꞌugongä miädiaꞌagy hajxy jiøjpøgǿøyyänä. </v>
<v b="1TI" c="5" v="16">Mijts, puhdoꞌoxytiøjc, pø jim̱ mijtsä yaamgtoꞌoxy mmøødä maa jaꞌa mjujy maa jaꞌa mmäguꞌughajxiän, ween hajxy jaduhṉ mbuhbety, jaduhṉä mäbøjpädøjc‑hajxy quiaꞌa taj quiaꞌa máyät neby hajxy jaduhṉ piuhbédät. Hix̱, jaduhṉä mäbøjpädøjcä yaamgtoꞌoxy hajxy hoy piuhbédät, jaꞌa hajxy pøṉ caꞌa jaanc̈h møødpä. </v>
<v b="1TI" c="5" v="17">Jaꞌa majjäyaꞌadiøjc‑hajxy, jaꞌa hajxy jim̱ hoy tuum̱bä wiindsǿṉ maa jaꞌa Diostøjcän, ween hajxy hoy miäjuyii, møødä Diosmädiaꞌagy hajxy yajnähixøøbiä. Ween hajxy näꞌä tägøꞌøbä miäjuyii. </v>
<v b="1TI" c="5" v="18">Hix̱, jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ: “Maa jaꞌa weeyä trigo hajxy hänajty myajtehṉdseꞌediän, weenä weeyä jaduhṉ piuhjøøꞌxy.” Jaanä jaduhṉ miänaam̱bä: “Weenä cuduum̱bä cubøjpä miäjuyii.” </v>
<v b="1TI" c="5" v="19">Coo jaꞌa Diostøgootypä wiindsǿṉ ñäxøꞌøwøꞌøwǿøjät, mänitä mäxøhbä miädiaꞌagy miäbǿjcäxät pø jim̱ä capxtøøbä miøødä mejtstägøøg. Pø cab jaduhṉ miøødä, cabä miädiaꞌagy jaduhṉ miäbǿjcäxät. </v>
<v b="1TI" c="5" v="20">Jaꞌa Diostøgootypä wiindsøṉhajxy hoy caꞌa wädijpä, mhójäp myáꞌaxäp jaduhṉ maa jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy nägøx̱iä yhamugøꞌøyän, weenä miäwiindsøṉhajxy jaduhṉ chähgøꞌøy. </v>
<v b="1TI" c="5" v="21">Miic̈h nwiingapx njøjcapxøøby coo hädaa cuhdujt jaduhm̱bä tsipcøxp mgudiúṉ mguñáxät. Cabä mmähänaꞌc näꞌä nägoobä mnäꞌä tsaac̈htiúnät, ni caj näꞌä nägoobä mbuhbédät. Tuꞌcuhdujtä hänaꞌc mnäꞌä híxät, hoy jaduhṉ xjia mäguꞌughaty, hoy jaduhṉ xjia mädsiphaty. Xyhíxäbä Dios jaduhṉ møødä Jesucristo, møødä Diosmoonsähajxy jim̱ tsajpootypä, jaꞌa hajxy wiimbíyyäbä. </v>
<v b="1TI" c="5" v="22">Coo pøṉ hänajty tiägøꞌøwaꞌañ tuum̱bä tsajtøjwiindsǿṉ, caj mdsoj cøꞌønähgábät. Jayøjp mwiinmahñdyhádät hodiägaamby pø hoy hänajty tiunaꞌañ, pø caj. Hix̱, coo jaduhṉ ñäꞌä tuꞌudägóyyät, wehṉdä miic̈hä cuꞌug xñänǿmät cooc tyijy miic̈h tøø mbuhbety. Howyiinmahñdy myaghídäp hoy miänaajä. </v>
<v b="1TI" c="5" v="23">Timoteo, nax̱y miic̈h mjootpädøꞌøgyii. Hahixøøby coo vino weeṉ̃tiä mhúꞌugät. Cabä nøøyyähajtiä mhúucnät. </v>
<v b="1TI" c="5" v="24">Jii jäyaꞌayhajxy näjeꞌe, coo hajxy mänaa quiädieey, paquiä jaduhṉ wyiingähxøꞌøgy, cahnä hajxy hänajty miøjyaꞌaxyii hagujc. Pero jii wiinghänaꞌc‑hajxy, cabä piojpä quiädieeyhajxy choj wiingähxøꞌøgy, høxtä coonä hajxy hänajty tøø miøjyaꞌaxyii hagujc. </v>
<v b="1TI" c="5" v="25">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, jii jäyaꞌayhajxy näjeꞌebä, paquiä jaduhṉ wyiingähxøꞌøgy coo hojioot hajxy jiaanc̈h tehm̱ miøødä. Hoy jaduhṉ quiaꞌa ja tsoj wiingähxøꞌøgy, tsipcøxp cujecy wyiingähxøꞌøgaꞌañ. </v>
<v b="1TI" c="6" v="1">Mijts mäbøjpädøjc, nämay hajxy mhity cudoogøꞌøy. Nax̱iä mwiindsǿṉ hajxy mdehm̱ wyiingudsähgǿꞌøwät. Nax̱y hajxy jaduhṉ mdehm̱ miädiaꞌagymiäbǿgät. Hix̱, coo hajxy jaduhṉ hoy mgaꞌa cudiúṉ mgaꞌa cuñáxät, wehṉdä mwiindsǿṉ jaꞌa Dios haxøøg ñänǿmät møødä Diosmädiaꞌagy. </v>
<v b="1TI" c="6" v="2">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, pønjatiä wyiindsøṉä Diosmädiaꞌagy mäbøjp, cabä mwiindsǿṉ hajxy mbéxät. Pero hamuumduꞌjoot hajxy mwiingudsähgǿꞌøwät. Maas hoy hajxy jaduhṉ mmädiaꞌagymiäbǿgät jeꞌeguiøxp coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy miäbøjpä, møød coo hajxy mmøødnic̈hogyii. Nax̱iä mäbøjpädøjc hädaa cuhdujt jaduhm̱bä mdehm̱ wyiingapx mdehm̱ jiøjcapxǿꞌøwät. </v>
<v b="1TI" c="6" v="3">Jii hänaꞌc‑hajxy näjeꞌe, wiing hajxy yajnähixøꞌøy. Cabä hoguiapxiä homiädiaꞌagy hajxy wyiinjuøꞌøwaꞌañ neby hajxy nyajnähixǿøyyäm jaꞌa Wiindsǿṉ Jesucristocøxpä coo jaꞌa hoybä weenbä hajxy jaduhṉ nbáatäm. </v>
<v b="1TI" c="6" v="4">Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy jaduhṉ wiing yajnähixøøbiä, jaanc̈h tehm̱ ñiguiumáayyäp hajxy jaduhṉ cooc tyijy hajxy jiaanc̈h tehm̱ jiaty, cooc tyijy hajxy jiaanc̈h tehm̱ ñajuøꞌøy. Pero cab hajxy tii ñäꞌägädä jaty, cab hajxy tii ñäꞌägädä najuøꞌøy. Hanax̱iä mädiaꞌagy hajxy yajtsip yajmaꞌadøꞌøy, jaꞌa caꞌa tsoobaatpä. Coo hajxy jaduhṉ jiatcøꞌøy, paady hajxy cøx̱iä wiinä yajcapxiøꞌøy, paady hajxy miänähøønøꞌøy, paady hajxy haxøøgjaty ñiñämaꞌayii. </v>
<v b="1TI" c="6" v="5">Coo hajxy jaduhṉ jiaanc̈h tehm̱ chiptsocy, paady hajxy jiaanc̈h tehm̱ ñibiamädsibøꞌøyii. Jaanc̈h tehm̱ yhaxøøgä wyiinmahñdyhajxy. Tøø jaꞌa tøyhajt hajxy ñajtshixøøñä. Wiꞌi yajmäjuyaam̱b hajxy, paady hajxy ñibiädaꞌagyii cooc tyijy jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy miäbøcy, cooc tyijy hajxy yajnähixøꞌøy. Nax̱iä hänaꞌc jaduhm̱bä mdehm̱ piuhwáꞌadsät. </v>
<v b="1TI" c="6" v="6">Coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hoy nmäbǿjcämät, jaduhṉä hoyhajtä weenhajt hajxy møj may nbáatämät, jaduhṉ hajxy jootcujc nhíjtämät. </v>
<v b="1TI" c="6" v="7">Haa caꞌa, coo hajxy yaa nmiiṉ ngáhw̱äm hädaa yaabä naax̱wiin, cab hajxy tii nmämiiṉ nmägáhw̱äm. Nähwaꞌads hajxy nmaaxhuunghájtäm. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, coo hajxy nhoꞌc ndägóoyyäm, mänit hajxy cøjx nhøx̱hóꞌcäm tijaty hajxy yaa nmøødhájtäm hädaa yaabä naax̱wiin. Cab hajxy tii hoy nmädsoonáaṉäm. Tehm̱ tiøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="1TI" c="6" v="8">Hoorä, coo wit tucxy hajxy nmøødhájtäm, coo cay huꞌugy hajxy nmøødhájtäm, paady hajxy jootcujc tsøc híjtäm. </v>
<v b="1TI" c="6" v="9">Pero jii hänaꞌc‑hajxy näjeꞌe, jaduhṉ hajxy wyiꞌi miänaꞌañ coo hajxy miäyøøjøꞌøwaꞌañ. Paadiä haxøøgwiinmahñdy hajxy pianøcxaꞌañ. Jaduhṉ hajxy haxøøgtuum nøcxy quiaꞌawaꞌañ. Jeꞌe hajxy yhøxtaaby mädyii jaduhṉ caꞌa howyiinmahñdy. Jeꞌe hajxy jaduhṉ quiumädow̱áaṉnäp. </v>
<v b="1TI" c="6" v="10">Jiiyyä haxøøgpä caꞌa hoybä ñäꞌägädä tsohṉdaꞌagy coo jäyaꞌayhajxy wyiꞌi xiädøꞌøñhadsocy, møød coo hajxy wyiꞌi wyiinduc‑haty. Paadiä Diosmädiaꞌagy hajxy näjeꞌe tøø ñajtshixøꞌøy. Paady hajxy jiaanc̈h tehm̱ jiootmayhajnä. </v>
<v b="1TI" c="6" v="11">Pero miic̈h, coo miic̈hä Dios xquiuguex̱yhaty, cabä haxøøgpä caꞌa hoybä mädyii mgudiúṉ mguñáxät. Jaꞌa hoybä weenbä jaduhṉ mgudiúnäp. Jaꞌa Dios mwiingudsähgǿꞌøwäp. Mmäbǿjcäbä miädiaꞌagy. Mmädsoc mbaꞌhäyówäp. Mmeeꞌxtúgäp hoy mja tsaac̈hpøcy. Meeꞌxxieemy mhänaꞌc‑hádät. </v>
<v b="1TI" c="6" v="12">Hahixøøby coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hamuumduꞌjoot mmäbǿgät, jaduhṉä Dios xyagjugyhádät cøjxtaꞌaxiøø neby jeꞌe jiugyhatiän. Mänit miic̈hä Dios jaduhṉ xyajnähdijy coo jaduhṉ mjugyhádät cøjxtaꞌaxiøø mänaa miic̈h nnägapxiän cuꞌugwiinduum coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy tøø mmäbøcy. </v>
<v b="1TI" c="6" v="13-14">Chaads miic̈h nwiingapx njøjcapxøꞌøy coo jaꞌa Dioscuhdujt tehṉgajnä mjaac cudiúṉ mjaac cuñáxät, møød coo mgaꞌa yajtägátsät, jaduhṉä Dioscuhdujt quiaꞌa nänømǿøjät haxøøg, høxtä coonä yhabáadät coo jaꞌa Wiindsǿṉ Jesucristo yaa quiädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin. Jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ xyhíjxäm møødä Jesucristo. Jaꞌa Diósädsä jugyhajt mooby hoy piøṉä hoy tyiijä. Haa jaꞌa Jesucristo, coo hänajty jim̱ tøø yajmec̈hii maa jaꞌa Poncio Pilato wyiinduumän, mänit ñägapxy coogä Dios tøyhajt yHuunghadyii. </v>
<v b="1TI" c="6" v="15">Jaꞌa Dios jaduhṉ yaghabaadaam̱b mänaa jaꞌa Jesucristo yaa quiädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin. Jaanc̈h tehm̱ jiootcujcä Dios. Nidiuhm̱ tiuṉ̃ Wiindsǿṉ. Nidiuhm̱ miähaneꞌemy. Ni pøṉ jaduhṉ quiaꞌa mäbaady. Nägøx̱iä gobiernähajxy yhaneꞌemyii møødä reyhajxy. </v>
<v b="1TI" c="6" v="16">Hoy miänaajä Dios yhity. Jim̱ maa jaꞌa Dios yhitiän, jaanc̈h tehm̱ miøc jim̱ yhajajy. Paady hajxy jim̱ hoy ngaꞌa wiingumedsǿøyyäm. Tsøc hajxy hoy miänaajä Wiindsøṉhájtäm. </v>
<v b="1TI" c="6" v="17">Pønjaty mäyøø hädaa yaabä naax̱wiin, jaduhṉ miic̈h mwiingapx mjøjcapxǿꞌøwät coo hajxy quiaꞌa niguiumayǿøjät, møød coo jaꞌa Dios hajxy yhajodhádät. Møj jaanc̈hä Dios. Cøx̱iä wiinä hajxy xmióoyyäm, jaduhṉ hajxy jootcujc nhíjtäm. Pero cabä mäyøøjäyaꞌayä xädøꞌøñ hajxy yhadsógät. Hix̱ cøjxp tägooby jaꞌa hajxy miämäyøøhajpiä. </v>
<v b="1TI" c="6" v="18">Jaduhṉä mäyøødøjc mwiingapx mjøjcapxǿꞌøwät coo hojioot hajxy jiaanc̈h tehm̱ miøødhádät. Weenä häyoobädøjc hajxy piuhbety. Cab hajxy wyiinduc‑hádät. </v>
<v b="1TI" c="6" v="19">Coo hajxy jaduhṉ yaa yhojiäyaꞌayhádät hädaa yaabä naax̱wiin, mänitä hoyhajtä weenhajt hajxy møj may piáadät Dioswiinduum. Y jaduhṉ hajxy cøjxtaꞌaxiøø yagjugyhadǿøjät nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="1TI" c="6" v="20-21">Timoteo, coo miic̈hä Dios tøø xyajnähdijy coo jaꞌa miädiaꞌagy myajwáꞌxät, paady hamuumduꞌjoot mgudiúnät, paady jaduhṉ mnäwáꞌanät. Hix̱, tøø jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy näjeꞌe ñajtshixøꞌøy. Wiingmädiaꞌagy hajxy tøø piaduꞌubøcy cooc tyijy miaas yajxoṉä. Pero cabä mädiaꞌagy jaduhm̱bä tiøyyä. Cab jaduhṉ choobaady. Näꞌä nägoobä yhøhṉdaꞌagy jaꞌa Dioscøxpä. Cabä høhṉdaꞌagymiädiaꞌagy jaduhm̱bä mmøjpädáꞌagät. Ween miic̈hä Dios jaꞌa tsooctä mayhajt xtiuuṉä. Amén.</v>
<v b="2TI" c="1" v="1">Høøc̈h hädaa nocy nhädiuum̱by, høøc̈h Pablohajpä. Jaꞌa Jesucrístøch jaduhṉ xquiuguex̱yhajp. Jaꞌa Dios jaduhṉ mänaam̱b cooc̈h jaduhṉ xquiuguex̱yhádät. Coo jaꞌa Jesucristo hajxy xmiøødhájtäm tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy, paadiä Dios hajxy tøø xyajwiinwaaṉǿøyyäm coo hajxy cøjxtaꞌaxiøø xyagjugyhadáaṉäm neby jeꞌe jiugyhatiän. </v>
<v b="2TI" c="1" v="2">Miic̈h Timoteo, míic̈hhøch hädaa nocy nyajnäjaayøøby. Jadúhṉhøch miic̈h ndsocy nébiøch nhamdsoo huungän. Ween miic̈hä Diosteedy mayhajt xtiuuṉä møødä Wiindsǿṉ Jesucristo. Ween xñäxuuc̈h. Weenä hoyhajtä weenhajt xmioꞌoy. </v>
<v b="2TI" c="1" v="3">Hojioot howyiinmahñdymǿødhøc̈hä Dios nwiingudsähgøꞌøy nébiøc̈hä nhap nébiøc̈hä ndeedyhajxy jecy wyiingudsähgøøyyän. Hoy ñaaghóoc‑høc̈hä Dios nbaꞌyaꞌaxy, mänítøch miic̈h njahmiejtstaꞌagy. Mänítøc̈hä Dios jaduhṉ nnämaꞌay “Dioscujúꞌuyäp” jaꞌa miic̈hcøxpä. </v>
<v b="2TI" c="1" v="4">Nja wiꞌi yhijxtägatsáam̱biøch miic̈h, jadúhṉhøch nxooṉdaacpǿgät. Xøømdsúhm̱høch miic̈h njahmiejtstaꞌagy. Njahmiéjchpøch jaduhṉ coo miic̈h hänajty mjaanc̈h tehm̱ jiootmayhaty mänaa hajxy jim̱ nniwiáꞌxäm. </v>
<v b="2TI" c="1" v="5">Jadúhṉhøch njahmiejtspä coo miic̈hä Diosmädiaꞌagy hamuumduꞌjoot mmäbøcy. Jaꞌa mdajhoc Loida møødä mdaj Eunice, jaayaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy jayøjp mäbøjtsohṉ. Tøyhajt jaduhṉ coo miic̈h jaduhṉ mbamäbøjpä. </v>
<v b="2TI" c="1" v="6">Mänáajøch miic̈h jim̱ ngøꞌønähgapiän, mänit miic̈hä Dios mayhajt xtiuuṉä. Jaduhṉ miic̈h mäjaa xmiooyy coo jaꞌa tiuuṉg mdúuṉät. Cham̱ nnämaꞌay coo mgaꞌa najtshixǿꞌøwät jaꞌa mayhajt jaꞌa Dios mänit xtiúuṉäbä, pero ween hamuumduꞌjoot mjaac yajtuṉ̃. </v>
<v b="2TI" c="1" v="7">Hix̱, jaduhṉä Dios hajxy xyajmädsójcäm coo hajxy ngaꞌa tsähgǿøyyämät. Jaduhṉ hajxy xyajmädsójcämbä coo hajxy ndúuṉämät jaꞌa miäjaahaam, møød coo hajxy hamiṉ̃ haxøpy nnic̈hojc nnibiaꞌhäyóow̱ämät, møød coo hojioot howyiinmahñdy hajxy nyajtúuṉämät. </v>
<v b="2TI" c="1" v="8">Jaduhṉds jeꞌe, cab mdsähdiúnät jaꞌa Dioscøxpä coo jaꞌa miädiaꞌagy hänajty myajwaꞌxä. Ni jaduhṉ mgaꞌa tsähdiúum̱bät jaꞌa høøc̈hcøxpä, hóyhøch yaa nja tsum̱yc̈hänaꞌay. Páadyhøch yaa ndsum̱yc̈hänaꞌay cooc̈hä Dios jaꞌa miädiaꞌagy nyajwáꞌxäbä. Cab mdsähgǿꞌøwät coo mdsaac̈hpǿgät jaꞌa Diosmädiaꞌagyquiøxpä nébiøch ndsaac̈hpøquiän høøc̈h. Hix̱, xpiuhbédäbä Dios jaduhṉ jaꞌa miäjaahaam. </v>
<v b="2TI" c="1" v="9">Jaꞌa Dios hajxy tøø xyajnähwaats tøø xyajcuhwáatsäm. Jaayaꞌay hajxy tøø xpiädáacäm coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy hoy ngudiúuṉämät. Paadiä Dios hajxy jaduhṉ xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm coo hajxy xchójcäm, møød coo mayhajt hajxy jecy xtiúuṉäm jaꞌa Jesucristocøxpä; caꞌa jieꞌeguiøxpä cooc tyijy hajxy hoy nguhdujthájtäm. Cahnä hädaa yaabä naax̱wiin hänajty yhawijy tiøøꞌxtaꞌagy, tǿøyyämä Dios jaꞌa mayhajt hajxy hänajty jaduhṉ xtiúuṉäm. </v>
<v b="2TI" c="1" v="10">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy yaa hoy tøø xyajnähwaats tøø xyajcuhwáatsäm, jaduhṉä Dios jaꞌa mayhajt yajwiingähxøꞌnä, jaꞌa hajxy jecy xtiúuṉämbä. Coo jaꞌa Jesucristo hajxy yaa hoy tøø xñähhoꞌtúutäm, jaduhṉ quiähxøꞌøgy coo hajxy cøjxtaꞌaxiøø xyagjugyhadáaṉäm neby jeꞌe jiugyhatiän. Jaduhṉ jiiby myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="2TI" c="1" v="11">Páadyhøc̈hä Jesucristo jaduhṉ xquiuguex̱yhaty cooc̈hä Diosmädiaꞌagy jaduhṉ nyajwáꞌxät coo jaayaꞌay hajxy jaduhṉ tøø xyajnähwaats tøø xyajcuhwáatsäm. </v>
<v b="2TI" c="1" v="12">Cooc̈h jaduhṉ nyajwaꞌxy, páadyhøch jaduhṉ ndsaac̈hpøcy. Pero cábøch ndsähdiuṉ̃. Hix̱, cooc̈hä Dios jaꞌa miädiaꞌagy jaduhṉ nmäbøjcä cooc̈h jaduhṉ xyajnähwaꞌadsaꞌañ, páadyhøc̈hä tøyhajt nmøødä coo jaduhṉ hoy cwieendähadaꞌañ pønjátyhøch tøø xyajcøꞌødägøꞌøy. Paady jaduhṉ cwieendähadaꞌañ coo jaꞌa Jesucristo yaa quiädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="2TI" c="1" v="13">Jaac panøcx jaꞌa hoguiuhdujt, jaꞌac̈h miic̈h tøø nyajnähixǿꞌøyäbä. Coo jaꞌa Jesucristo hajxy nmøødhíjtäm tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy, paadiä miädiaꞌagy hamuumduꞌjoot mmäbǿjcät, paadiä jäyaꞌay hamuumduꞌjoot mdsoc mbaꞌhäyówät, jaꞌa miic̈h myajnähixøøbiä. </v>
<v b="2TI" c="1" v="14">Hamuumduꞌjootä tøyhajt myajwáꞌxät, jaꞌa Dios tøø xyajcøꞌødägǿꞌøyäbä. Caj myajtägátsät. Coo jaꞌa Dioshespíritu hajxy nmøødhájtäm, paady miic̈h jaduhṉ xpiuhbedaꞌañ. </v>
<v b="2TI" c="1" v="15">Tøø miic̈hädaꞌa mmädoyhaty cooc̈hä mäbøjpädøjc nämay tøø xpiuhwaatsnä, jaꞌa hajxy jim̱ tsohm̱bä Asia‑naaxooty, näguipxy møødä Figelo møødä Hermógenes. </v>
<v b="2TI" c="1" v="16-18">Pero cábøc̈hä Onesíforo mäbøcy tøø xmiädsähdiuṉ̃, hóyhøch yaa nja tsum̱yc̈hänaꞌay. Weenä Dios jaꞌa Onesíforo jaꞌa yhuungä tioꞌoxy ñäxuuꞌtsä. Coo miejch Roma, mänítøch nägøꞌø nädecypiä xyhøxtaayy. Y cooc̈h yaa xpiaaty, mänítøch mayhooc xpiuhbejty. Y hamuumduꞌjoot hajxy jim̱ xpiuhbéjtäm Efeso, túhm̱äts. Coo yhabáadät coo jaꞌa Dios hajxy hänajty xyajtøyhajtyegáaṉäm, weenä Dios jaꞌa Onesíforo mänit ñäxuuc̈h. </v>
<v b="2TI" c="2" v="1">Huung Timoteo, weenä Jesucristo xpiuhbety, jaduhṉ mgaꞌa tsähgǿꞌøwät mänaa. Coo jaꞌa Jesucristo hajxy jaduhṉ nmøødhíjtäm tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy, paadiä mayhajt hajxy jaduhṉ xtiúuṉäm. </v>
<v b="2TI" c="2" v="2">Mänáajøch miic̈hä Diosmädiaꞌagy nyajwiingapxøꞌøyän, nämayyä jäyaꞌayhajxy hänajty miämädoonaꞌay. Jaduhṉ miic̈h wiinghanaꞌc mnajtscapxøødiägájtsät, jaꞌa hajxy hoy cudiuum̱bä, ween wiinghänaꞌc hajxy jiaac tehm̱ ñajtscapxøødiägájtsägumbä. </v>
<v b="2TI" c="2" v="3">Jaꞌa Jesucristocøxpä mmeeꞌxtúgät coo hänajty mdsaac̈hpøcy, nebiä soldadohajxy mieeꞌxtuquiän. </v>
<v b="2TI" c="2" v="4">Hix̱, jaꞌa soldadohajxiä, jaduhṉä jioot hajxy piädaꞌagy coo hajxy ween quiumayii jaꞌa wyiindsøṉhajxy. Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo wiingtuuṉg hajxy yhøxtáꞌawät. </v>
<v b="2TI" c="2" v="5">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, jaꞌa häyøꞌpädøjc‑hajxiä, coo hajxy jaduhṉ hoy yhäyǿꞌøgät nebiä cuhdujt myiṉ̃än, mänit hajxy hawiinmats quiuhäyǿꞌøgät. Pero coo hajxy quiaꞌa häyǿꞌøgät, cab hajxy tii piáadät. </v>
<v b="2TI" c="2" v="6">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, jaꞌa yuubä pujxpähajxy hoy cuduum̱bä, jeꞌedshajxy jaduhṉ jawyiin mäjúuyyäp. </v>
<v b="2TI" c="2" v="7">Yajcopcøꞌøw hoy nébiøch cham̱ nmänaꞌañ, weenä Dios jaduhṉ xquiøx̱y yajwiinjuøꞌøy. </v>
<v b="2TI" c="2" v="8">Jaꞌa Jesucristo, jaꞌa David jecy yhaphajt yhoc‑hajt. Coo jaꞌa Jesucristo hänajty tøø yhoꞌogy, mänit jiujypiøjtägajch. Jaꞌa Jesucristocǿxpøch nnäꞌägädä yajwiingapxøꞌøyhaty. </v>
<v b="2TI" c="2" v="9">Cooc̈hä Jesucristocøxpä jaduhṉ nyajnähixøꞌøy, páadyhøch yaa ndsaac̈hpøcy. Páadyhøch yaa ndsum̱yc̈hänaꞌay nebiä cahwiindøybän. Pero cabä Diosmädiaꞌagy jaduhṉ mänaa yhadugyii. Wiinduhm̱yhagajpt jaduhṉ wiaꞌxy. </v>
<v b="2TI" c="2" v="10">Coo jaduhṉ hoy miaajä wiaꞌxy, páadyhøch yaa hoy ñejpiä nmeeꞌxtucy, weenä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ ñähwaats quiuhwaatspä, jaꞌa Dios jaduhṉ tøø yajnähdíjjiäbä coo jaꞌa Jesucristo hajxy miøødhídät tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy, møød ween hajxy yagjugyhadyii cøjxtaꞌaxiøø nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="2TI" c="2" v="11">Hix̱, coo hajxy nniñähdújcämät coo hajxy nhóꞌcämät nebiä Jesucristo yhoꞌquiän, mänit hajxy jaduhṉ njugyhájtämät cøjxtaꞌaxiøø nebiä Jesucristo jiugyhatiän. Møød jaduhṉ hajxy jim̱ nhidáaṉäm maa jeꞌe yhitiän. Tehm̱ tiøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="2TI" c="2" v="12">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, coo hajxy nmeeꞌxtújcämät, mänitä Jesucristo hajxy jim̱ xmiøødhanéhm̱ämät. Pero coo hajxy nnijiøgápxämät cooc tyijy hajxy ngaꞌa hix̱yhájtäm, cab hajxy jim̱ xyajtägǿøyyämät maa jeꞌe yhitiän. </v>
<v b="2TI" c="2" v="13">Hoy hajxy nja høhṉdáacäm, cabä Jesucristo mänaa yhøhṉdaꞌagy. Hoy miänaajä tiømiädiaꞌagyhaty. </v>
<v b="2TI" c="2" v="14">Myagjahmiejtstáꞌagäbä mäbøjpädøjc jaduhṉ nébiøch naam̱nä tøø ngujaayän. Hoorä, jaduhṉ myajwiingapxǿꞌøwät coo jaꞌa capxiä mädiaꞌagy hajxy quiaꞌa yajtsibǿꞌøwät, jaꞌa caꞌa tsoobaatpä. Jaduhṉä Dios hajxy xyhanéhm̱äm. Cab jaduhṉ tiuuṉgpaady coo hajxy jaduhṉ yajtsibøꞌøy. Jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaduhṉ hamädoow̱hijpä, cabä hoguiapxiä homiädiaꞌagy hajxy jaduhṉ hoy yhabøgaꞌañ. </v>
<v b="2TI" c="2" v="15">Hamuumduꞌjootä tøyhajt myajnähixǿꞌøwät jaꞌa Jesucristocøxpä, jaduhṉä Dios xquiumáyät, jaduhṉ mgaꞌa tsähdiúnät. </v>
<v b="2TI" c="2" v="16">Cabä capxiä mädiaꞌagy myajcapxiǿꞌøwät, jaꞌa caꞌa tsoobaatpä. Jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaduhṉ tehṉgajnä yajcapxiøøbiä, tehṉgajnä hajxy jaduhṉ nøcxy tiuꞌudägoyyaꞌañ. </v>
<v b="2TI" c="2" v="17">Y maas nämayyä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ tiuꞌudägoyyaꞌañ coo jaꞌa capxiä mädiaꞌagy hajxy jaduhṉ miädów̱ät, jaꞌa jaduhṉ caꞌa tsoobaatpä. Tøø jaꞌa Himeneo jaduhṉ tiuꞌudägooñä møødä Fileto. </v>
<v b="2TI" c="2" v="18">Tøø jaꞌa tøyhajt hajxy ñajtshixøøñä. Jaduhṉ hajxy yhøhṉdaꞌagy cooc tyijy hajxy ngaꞌa jujypiøjtägatsáaṉäm. Jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy näjeꞌe, coo hajxy jaduhṉ wyiinhøøñii, cabä Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ hoy miäbøgaaṉnä. </v>
<v b="2TI" c="2" v="19">Pero tøø jaꞌa Dios hajxy xpiädáacäm coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy tehṉgajnä nbanǿcxämät. Jaduhṉä Dios tøø miänaꞌañ cooc ñajuøꞌøy pøṉä miädiaꞌagy hamuumduꞌjoot mäbǿjcäp. Jaduhṉ tøø miänaam̱bä coo jaꞌa haxøøgcuhdujt hajxy ween ñajtshixøꞌøy pønjaty niñänǿøm̱äp coogä Diosmädiaꞌagy hajxy miäbøcy. </v>
<v b="2TI" c="2" v="20">Maa jaꞌa mäyøøjäyaꞌay tiøjcän, madiuꞌu tex̱y jiiby. Jiibiä orotex̱y, møødä platatex̱y, møødä quepychechtiex̱y, møødä pochtiex̱y. Tsoobaatpä orotex̱y møødä platatex̱y. Cabä quepychechtiex̱y jiaty tsoobaady møødä pochtiex̱y. </v>
<v b="2TI" c="2" v="21">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, pønjatiä haxøøgwiinmahñdy najtshixøøby, hoy jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ pianǿcxät. Hoy hajxy jaduhṉ quiudiúnät waam̱baty hajxy yhaneꞌemyii jaꞌa Wiindsǿṉ Jesucristo. Jaduhṉ hajxy quiumayǿøjät. </v>
<v b="2TI" c="2" v="22">Pero miic̈h, mnajtshixǿꞌøwäbä haxøøgwiinmahñdy nebiä muutsc‑hänaꞌc‑hajxy nax̱y yhadsoquiän. Jaꞌa mäbøjpädøjcä Dios hajxy hamuumduꞌjoot paꞌyaax̱pä, howyiinmahñdy hajxy miøød. Miäbøjpiä Diosmädiaꞌagy hajxy. Hamiṉ̃ haxøpy hajxy ñic̈hocy ñibiaꞌhäyoyii. Cab hajxy chiptsocy. Jaduhṉ miic̈h hamuumduꞌjoot mbahíxät. </v>
<v b="2TI" c="2" v="23">Caj myajtägǿꞌøwät maa hänaꞌcä capxiä mädiaꞌagy hajxy näꞌä nägoobä yajcapxiøꞌøyän, jaꞌa caꞌa tsoobaatpä, jaꞌa caꞌa tuuṉgpaatpä. Jaꞌa capxiä mädiaꞌagy jaduhm̱bä, jaꞌa tsipä pleetä yhøjx tiecy jeꞌeduhṉ, túhm̱äts. </v>
<v b="2TI" c="2" v="24">Pønjaty yaa moonsähájtäp jaꞌa Dios hädaa yaabä naax̱wiin, cab hajxy tii yajtsiptáꞌagät. Hojioot hajxy miøødhádäp hoy ñäꞌä pøṉgøxpä. Hoy yajxóṉ hajxy yajnähixǿꞌøwät. Meeꞌxtúgäp hajxy jaduhṉ. Cab hajxy jiootmáꞌadät. </v>
<v b="2TI" c="2" v="25">Meeꞌxxieemiä miädsip hajxy yhoj miägápxät. Wehṉdä Dios jaduhṉ miänáꞌanät coo jaꞌa miädsipä yhaxøøgcuhdujt hajxy ñajtshixǿꞌøwät, weenä tøyhajt hajxy jaduhṉ wyiinjuøꞌøy. </v>
<v b="2TI" c="2" v="26">Ween hajxy jaduhṉ wyiinmahñmech, hoy hajxy hänajty tøø jia wiinhøøñii jaꞌa møjcuꞌugong. Paadiä møjcuꞌugong jaduhṉ jia wiꞌi miäwiinhøønaꞌañ; ja wiꞌi miähaneꞌemaam̱b jaduhṉ. </v>
<v b="2TI" c="3" v="1">Pero huuc wiinjuøꞌøw miic̈h hädaa. Coo hänajty yhabaadaꞌañ coo jaꞌa Jesucristo yaa quiädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin, mänitä tsøꞌty häyohn jiadaꞌañii yhabetaꞌañii. </v>
<v b="2TI" c="3" v="2">Haxøøgjatiä jäyaꞌayhajxy hänajty jiatcøꞌøwaꞌañ. Jootmøj hajxy hänajty ñibiädaꞌagaꞌañii. Jiaanc̈h tehm̱ yhadsogaam̱biä xädøꞌøñ hajxy. Niguiumayáaṉäp hajxy hänajty. Yajcumayaam̱b hajxy hänajty. Capxtägoyyaam̱b hajxy hänajty. Cabä tiaj tieedy hajxy hänajty wyiingudsähgøꞌøwaꞌañ. Cab hajxy hänajty tii yhojiäwøꞌøwaꞌañ. Cabä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty miäbøgaꞌañ. </v>
<v b="2TI" c="3" v="3">Cabä yhuungä tioꞌoxy hajxy hänajty chogaꞌañ. Cab hajxy hänajty pøṉ mieeꞌxaꞌañ. Mänähøønøꞌøwaam̱b hajxy hänajty. Cabä howyiinmahñdy hajxy hänajty miøødhadaꞌañ. Mähäyoow̱hixaam̱b hajxy hänajty. Cabä hoybä weenbä hajxy hänajty chogaꞌañ. </v>
<v b="2TI" c="3" v="4">Tioogaam̱biä miäguꞌughajpä hajxy hänajty. Cab hajxy hänajty hodiägaamby wyiinmahñdyhadaꞌañ tii hajxy hänajty tiunaam̱by. Yhøxtaꞌawaam̱by hajxy hänajty neby hajxy xiooṉdáꞌagät. Cabä Dios hajxy hänajty wyiingudsähgøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="2TI" c="3" v="5">Jaduhṉ hajxy hänajty ñibiädaꞌagaꞌañii nebiä hänaꞌcä Diosmädiaꞌagy mäbøjpän, pero cab hajxy hänajty tøyhajt miäbøgaꞌañ. Pønjaty jaduhṉ haxøøg jatcøøby, nax̱y jaduhṉ mdehm̱ piuhwáꞌadsät. </v>
<v b="2TI" c="3" v="6">Jii cahwiindøyhänaꞌc‑hajxy näjeꞌe, jaanc̈h tehm̱ yhøhṉdaacp hajxy. Nax̱iä toꞌoxiøjc hajxy wyiinhøøñ, jaꞌa hajxy tii caꞌa jajp caꞌa najuøøbiä. Jaꞌa toꞌoxiøjc‑hajxy jaduhm̱bä, cabä howyiinmahñdy hajxy ñäꞌägädä møødä. Hamdsoojoot hajxy jaduhṉ yajwiinhøønaꞌañ. </v>
<v b="2TI" c="3" v="7">Hoy ñäꞌä mädyii mädiaꞌaguiä hajxy jaduhṉ jia wiꞌi yhabøgaꞌañ, pero cabä tøyhajt hajxy ñäꞌägädä wiinjuøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="2TI" c="3" v="8">Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy jaduhṉ høhṉdaacpä, haxøøgä wyiinmahñdy hajxy. Cabä Diosmädiaꞌagy hajxy miäbøgaꞌañ. Jaduhṉä tøyhajt hajxy miädsibøꞌøy nebiä Janes jaꞌa Moisés hajxy jecy miädsibøøyyän møødä Jambres. </v>
<v b="2TI" c="3" v="9">Cabä Janeshajxy jecy miäjädaacy. Paady hajxy jaduhṉ quiaꞌa mäjädaacy coo howyiinmahñdy hajxy hänajty quiaꞌa møødä. Ni hänaꞌc‑hajxy jaduhṉ quiaꞌa mäjädaꞌagaam̱bä, jaꞌa hajxy jädaꞌahaty høhṉdaacpä. </v>
<v b="2TI" c="3" v="10">Hoorä, tøøc̈h miic̈h xyhix̱y cooc̈hä tøyhajt nyajnähixøꞌøy, cooc̈h hoy njäyaꞌayhaty. Howyiinmáhñdyhøch nmøød. Nmäbǿjpiøc̈hä Diosmädiaꞌagy hamuumduꞌjoot. Meeꞌxxiéemyhøc̈hä jäyaꞌay nmägapxy. Hoy piǿṉøch ndsocy nmeeꞌxy. Cábøc̈hä Diosmädiaꞌagy mänaa nnänuuxøꞌøy. </v>
<v b="2TI" c="3" v="11">Jaanä jadúhṉhøch miic̈h tøø xyhijxpä cooc̈h hoy miänaajä nmeeꞌxtucy, hoy ñéjpiøch hänajty nja tsaac̈hpøcy, nébiøch jim̱ tøø njaty tøø nhabetiän Antioquía, møød jim̱ Iconio, møød jim̱ Listra. Madiúꞌujøch jim̱ ndsaac̈hpøjcy. Pero cábøc̈hä Dios mänaa xñajtshixøꞌøy. Hoy miänáajøch jaduhṉ xcwieendähaty. </v>
<v b="2TI" c="3" v="12">Haaga jaduhṉä jäyaꞌayhajxy chaac̈hpøgaam̱bä pønjatiä jioot pädaacp maa jaꞌa Jesucriston coo hajxy jaduhṉ hoy jiäyaꞌayhádät. </v>
<v b="2TI" c="3" v="13">Pero jaꞌa cahwiindøybähajxy møødä høhṉdaacpähajxy, maas haxøøg hajxy tehṉgajnä jiatcøꞌøwaꞌañ. Mäwiinhøønaam̱b hajxy møød hajxy yajwiinhøønaam̱bä. </v>
<v b="2TI" c="3" v="14">Pero miic̈h, nax̱iä Diosmädiaꞌagy tehṉgajnä mjaac tehm̱ pianǿcxät, jaꞌa miic̈h hamuumduꞌjoot tøø mmäbǿquiäbä. Haa caꞌa, høøc̈h miic̈h jaduhṉ tøø nyajnähixøꞌøy, møødä mdaj møødä mdajhoc. Paady miic̈h hoy tøø mhabøcy. </v>
<v b="2TI" c="3" v="15">Chuucnä miic̈hä Diosmädiaꞌagy mdägøøyy capxtaacpä. Jiibiä tøyhajt hajxy nbáatäm neby hajxy hoy nnähwaats nguhwáatsämät. Coo hajxy jaduhṉ nmäbǿjcäm jaꞌa Jesucristocøxpä, jaduhṉ hajxy nnähwaats nguhwáatsäm. </v>
<v b="2TI" c="3" v="16">Jaꞌa Diosmädiaꞌaguiä, cøx̱iä Dios jaduhṉ yagjahyyä. Jaanc̈h tehm̱ tiuuṉgpaatpä Diosmädiaꞌagy jaduhṉ. Hahixøøby jaduhṉ coo jaꞌa jäyaꞌay hajxy nyajnähixǿøyyämät. Jaduhṉ hajxy nhoj nmägápxämät. Jaduhṉ hajxy nyajwiinxiic nyajwiingapxǿøyyämät coo jaꞌa tøyhajt hajxy pianǿcxät, møød coo hajxy hoy jiäyaꞌayhádät. </v>
<v b="2TI" c="3" v="17">Pønjatiä Dios tøø yajnähdijy coo jaꞌa miädiaꞌagy yajwáꞌxäxät, ween hajxy caꞌxy pedyii yhabøcy, jaduhṉ hajxy hoy yajtuuṉgpáadät hoy ñäꞌä maajä. </v>
<v b="2TI" c="4" v="1">Coo jaꞌa Jesucristo yaa quiädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin, mänit tiägøꞌøwaꞌañ mähanehm̱bä. Mänitä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä yajtøyhajtyegaꞌañii, møød hajxy hänajty jujcypiä, møød hajxy hänajty tøø yhóꞌoguiäbä. Jaꞌa Dioscøxpä møødä Jesucristocøxpä, jadúhṉhøch miic̈h nmägapxy nhaneꞌemy </v>
<v b="2TI" c="4" v="2">coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hoy ñäꞌä mänaajä myajwáꞌxät, møød coo jaꞌa cuꞌug myajmäbǿgät, møød coo mhoj mmägápxät, møød coo myajwiingapxǿꞌøwät coo hajxy jaduhṉ miäbǿgät. Meeꞌxxieemiä Diosmädiaꞌagy myajnähixǿꞌøwät tehṉgajnä. </v>
<v b="2TI" c="4" v="3-4">Hix̱, habáatnäp jaduhṉ coo jaꞌa cuꞌugä Diosmädiaꞌagy hajxy quiaꞌa tsogaaṉnä. Cabä tøyhajt hajxy jaduhṉ miädow̱aaṉnä. Hoy ñäꞌä mädyii mädiaꞌaguiä hajxy hänajty wyiꞌi miädow̱aꞌañ, nägoo hänajty quiaꞌa tøyyä. Mayyä yajnähixøøbiädøjc hajxy jaduhṉ yhøxtaꞌawaꞌañ, ween hajxy hänajty jaduhṉ yajnähixøꞌøyii nebiatiä jioothajxy hänajty chocy. </v>
<v b="2TI" c="4" v="5">Pero miic̈h, tehṉgajnä howyiinmahñdy mmøødhádät. Mmeeꞌxtúgäp jaduhṉ coo hänajty mdsaac̈hpøcy. Myajwáꞌxäbä Diosmädiaꞌagy. Hamuumduꞌjoot mgudiúnät waam̱batiä Dios tøø xyhaneꞌemy. </v>
<v b="2TI" c="4" v="6">Høøc̈h, ja weenjaty quiaꞌa habaady cooc̈h hänaꞌc xyaghoꞌogaꞌañ jaꞌa Jesucristocøxpä. Nähjøjp tuꞌujǿjphøch hädaajän. </v>
<v b="2TI" c="4" v="7">Tøøc̈hä haxøøgpä njøjtänaꞌay. Tøøc̈h nmäjädaꞌagy. Tøøc̈h hamuumduꞌjoot ngudiuṉ̃ waam̱bátyhøc̈hä Dios tøø xyhaneꞌemy. </v>
<v b="2TI" c="4" v="8">Chám̱høch njøbhix̱y cooc̈hä Wiindsǿṉ Jesucristo jim̱ xpiädaꞌagaꞌañ hawaꞌadstuum. Mänítøch jim̱ xpiädaꞌagaꞌañ coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty nägøx̱iä yajtøyhajtyegaꞌañii. Hoguiuhdujthaamä Jesucristo hajxy jaduhṉ xyajtøyhajtyegáaṉäm. Cábøch nidiuhm̱ jim̱ xpiädaꞌagaꞌañ hawaꞌadstuum. Pønjaty jaduhṉ jøbhijxp hamuumduꞌjoot coo jaꞌa Jesucristo yaa quiädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin, nägøx̱iä hajxy jim̱ piädaꞌagáaṉäbä hawaꞌadstuum. </v>
<v b="2TI" c="4" v="9">Huuc miṉ yaa maac̈h høøc̈hän. Mhadǿꞌødsäp jaduhṉ. </v>
<v b="2TI" c="4" v="10">Hix̱, tøøc̈hä hänaꞌc xpiuhwaꞌac̈h nämay. Haa jaꞌa Demas, tøø jeꞌe ñøcxy Tesalónica. Paady yaa tøø chooñ coo chänaꞌawaꞌañ yhäyowaꞌañ. Haa jaꞌa Crescente, tøø jeꞌe ñøcxy Galacia. Haa jaꞌa Tito, tøø jeꞌe ñøcxy Dalmacia. </v>
<v b="2TI" c="4" v="11">Jagóoyyøc̈hä Lucas yaa xjiaac møødhity. Tuṉä mayhajt, nøcxä Marcos wowøꞌøg. Yaa mwoomínät. Hóyhøch yaa xpiuhbédät. </v>
<v b="2TI" c="4" v="12">Haa jaꞌa Tíquico, jím̱høch tøø nguex̱y Efeso. </v>
<v b="2TI" c="4" v="13">Coo miic̈h yaa mmínät, mhuuc túnäbä mayhajt. Høøc̈hä nnähgämem̱ tuꞌuwíjtsäc. Jím̱høch tøø nnähgueꞌegy Troas maa jaꞌa Carpo tiøjcän. Mǿødhøc̈hä nnocy xpiøcmíiṉät møødä animalhac‑hädiúṉ̃äbä. </v>
<v b="2TI" c="4" v="14">Haa jaꞌa Alejandro, jaꞌa pujxthädiuum̱bä, tøøc̈h cøx̱ypänejpy xñähøønøꞌøy. Jaꞌa Dios jaduhṉ yaghawiimbídäp. </v>
<v b="2TI" c="4" v="15">Cahwiindøy jaꞌa Alejandro jaduhṉ. Mniyajcopcøꞌøwǿøjäp. Møj may jaꞌa Alejandro xmiädsiphájtäm coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy nax̱y nyajwáꞌxäm. </v>
<v b="2TI" c="4" v="16">Mänáajøch jayøbajt nyajnäxøꞌøwøꞌøyän, cábøch pøṉ mänit xñähgapxtuuty. Nägǿx̱iøc̈hä hänaꞌc xpiuhwaach. Pero cab jaduhṉ ñejpiä. Weenä Dios jaduhṉ mieeꞌxy. </v>
<v b="2TI" c="4" v="17">Mäjahñdiúumhøch hänajty. Mänítøc̈hä Dios xñäwaaṉ̃. Mänítøc̈hä mäjaa xmiooyy, jadúhṉhøc̈hä jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hoy nyajwiingapxøøyy, jaꞌa hajxy caꞌa judíospä, ween hajxy jaduhṉ nägøx̱iä miäbøcy. </v>
<v b="2TI" c="4" v="18">Xcwieendähadáam̱bøc̈hä Dios maa jaꞌa haxøøg caꞌa hoybän. Xyajnähwaꞌads xyajcuhwaꞌadsáam̱bøch jaduhṉ. Jadúhṉhøch jim̱ xyajnøcxaꞌañ tsajpootyp maa jeꞌe yhaneꞌemiän. Tsøgä Dios hajxy hoy miänaajä wiingudsähgǿøyyäm. Amén. </v>
<v b="2TI" c="4" v="19">Huuc yajpooꞌx jaꞌa Prisca jaꞌa høøc̈hcøxpä, møødä Aquila, møødä Onesíforo yhuungä tioꞌoxy. </v>
<v b="2TI" c="4" v="20">Haa jaꞌa Erasto, jim̱ jeꞌe miähmøøyy Corinto. Haa jaꞌa Trófimo, jím̱høch nnähgueecy Mileto. Pǿjcäp hänajty jeꞌe. </v>
<v b="2TI" c="4" v="21">Habáatnäp jaduhṉ coo tøøchc yhidaꞌañ. Nax̱y mdehm̱ myínät. Mhadǿꞌødsäp jaduhṉ. Nägøx̱iä miic̈hä mäbøjpädøjc yaa xyajpooꞌxy møødä Eubulo, møødä Pudente, møødä Lino, møødä Claudia. </v>
<v b="2TI" c="4" v="22">Ween miic̈hä Wiindsǿṉ Jesucristo xmiøødhity. Weenä hoyhajtä weenhajtä xmioꞌoy. Amén.</v>
<v b="TIT" c="1" v="1">Pablohájpøch høøc̈h. Jaꞌa Dióshøch xmioonsähajp. Jaꞌa Jesucrístøch xquiuguex̱yhajp. Jadúhṉhøch tøø xwyiinguex̱y cooc̈hä jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy nyajwiinhixǿꞌøwät, pønjatiä Dios tøø wyiimbiy, ween hajxy jaduhṉ miäbøcy, weenä tøyhajt hajxy jaduhṉ miøødhaty, jaduhṉä Dios hajxy hoy wyiingudsähgǿꞌøwät. </v>
<v b="TIT" c="1" v="2">Jéquiänä Dios hajxy xyajwiinwaaṉǿøyyäm coo hajxy xyagjugyhadáaṉäm cøjxtaꞌaxiøø neby jeꞌe jiugyhatiän. Cabä Dios mänaa yhøhṉdaꞌagy, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo hajxy jaduhṉ xyagjugyhadáaṉäm. </v>
<v b="TIT" c="1" v="3">Coo yhabaaty, mänitä Dios hajxy jaduhṉ xyhawáaṉäm coo hajxy jaduhṉ xyagjugyhadáaṉäm. Tøøc̈hä Dios jaduhṉ xyhaneꞌemy cooc̈hä miädiaꞌagy jaduhṉ nyajwáꞌxät. Xtiehm̱ wyiinguéjxhøch jaduhṉ. Jaꞌa Dios hajxy xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm. </v>
<v b="TIT" c="1" v="4">Tito, míic̈hhøch hädaa nocy nyajnäjaayøøby. Tehm̱ tiøyhájthøch miic̈h njuøꞌøy nébiøch nhamdsoo huungän. Tuꞌcuhdujt højtsä Diosmädiaꞌagy nmäbǿjcäm. Jaꞌa Diosteedy møødä Wiindsǿṉ Jesucristo, ween miic̈hä mayhajt hajxy xtiuuṉä, ween miic̈hä hoyhajtä weenhajt hajxy xmioꞌoy. Jaꞌa Jesucristo hajxy xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm. </v>
<v b="TIT" c="1" v="5">Mänáajøch jim̱ nwiimbitiän Creta, páadyhøch miic̈h jim̱ nyajmähmøøyy coo mjaac yaghoyǿꞌøwät tijaty højts hänajty ngaꞌa yajpéjtäpnä. Jadúhṉhøch miic̈h nhaneꞌemy coo wiindsǿṉ mbädáꞌagät maa tsajtøjcän wiinduhm̱yhagajpt. </v>
<v b="TIT" c="1" v="6">Jeꞌe mbädáꞌagäp pøṉ hoy jäyaꞌayhajp, pøṉ toꞌoxiøjc tuꞌug yaghijp, pøṉ yhuung mäbøjpä Diosmädiaꞌagy, pøṉ yhuung hoy wädijp, pøṉ yhuung mädiaꞌagymiäbøjp. </v>
<v b="TIT" c="1" v="7">Jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaduhṉ tunaam̱bä wiindsǿṉ, jaꞌa Dios hajxy moonsähadáaṉäp. Howyiinmahñdy hajxy yaghídäp. Cab hajxy jiootmøjhádät. Cab hajxy yhawaꞌandáꞌagät. Cab hajxy yhuꞌug cab hajxy jiǿøꞌxät. Cab hajxy chiptsógät. Cabä jäyaꞌaxiädøꞌøñ hajxy yhadsógät. </v>
<v b="TIT" c="1" v="8">Yajtøjtägǿꞌøwäp hajxy pønjaty mejtsp maa tiøjc‑hajxiän; piuꞌumióꞌowäp quioñdymóꞌowäp hajxy jaduhṉ. Chógäp jaꞌa hoybä hajxy. Cab hajxy choj jootmáꞌadät. Hoy hajxy jiäyaꞌayhádät. Hoy jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy quiudiúnät. Cabä haxøøgwiinmahñdy hajxy yajtúnät. </v>
<v b="TIT" c="1" v="9">Cabä tømiädiaꞌagy hajxy ñajtshixǿꞌøwät, jaꞌa hajxy tøø yajnähixøꞌøyíijäbä, jaduhṉä mäbøjpädøjcä hoguiuhdujt hajxy yajwiingapxǿꞌøwät. Jaduhṉ hajxy yajcähxǿꞌøgät coo hänaꞌc‑hajxy yhøhṉdaꞌagy, jaꞌa wiingmädiaꞌagy hajxy yajnähixøøbiä. </v>
<v b="TIT" c="1" v="10">Nämayyä høhṉdaacpähajxy wiädity. Cabä Diosmädiaꞌagy hajxy quiudiunaꞌañ. Näꞌä nägoodä hajxy jaduhṉ ñäꞌä capxy ñäꞌä mädiaꞌagy. Jaduhṉä hänaꞌc‑hajxy nämay jiatcøøbiä, jaꞌa hajxy jaduhṉ mänaam̱bä coo jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy tsipcøxp yajcircuncidarhádät. </v>
<v b="TIT" c="1" v="11">Tsipcøxp myaghamónät pønjaty jaduhṉ wiing yajnähixøøby. Cabä cuhdujt hajxy miøødä coo hajxy jaduhṉ wiing yajnähixǿꞌøwät. Yajmäjuyaam̱b hajxy, paady hajxy jaduhṉ wiing yajnähixøꞌøy. Hoc̈hähdiuuṉnä hajxy jaduhṉ jiatcøꞌøy. Haa jaꞌa mäbøjpädøjcä wiingmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ yajnähixǿøyyäbä, nax̱y hajxy jaduhṉ yajtuꞌudägoyyii, jaꞌa hajxy tuꞌjøøn tuꞌtøjcpä. </v>
<v b="TIT" c="1" v="12">Jaduhṉä Cretabäjäyaꞌay tuꞌug tøø yhuuc mänaam̱bä coogä miägunaax̱hajxy jiaanc̈h tehm̱ yhøhṉdaꞌagy, møød coog hajxy hanax̱iä quiahwiindøyyä, møød coog hajxy jiaanc̈h tehm̱ quiax̱ä, møød coog hajxy jiaanc̈h tehm̱ ñuuxhoꞌogy. Jaayaꞌay jaduhṉ tøø miänáꞌañäbä, profeta hijty tiuum̱by. </v>
<v b="TIT" c="1" v="13">Tehm̱ tiøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa Cretabä‑jäyaꞌayhajxy jaduhṉ haxøøg jiäyaꞌayhaty. Paady miic̈h møc‑haamby mhoj mmägápxät, weenä Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ hoy miäbøcy. </v>
<v b="TIT" c="1" v="14">Cabä høhṉdaꞌagymiädiaꞌagy hajxy miøjpädáꞌagät, jaꞌa judíoshajxy nax̱y yajnähixøøbiä. Møød weenä mädiaꞌagy hajxy quiaꞌa cudiuṉ̃ nebiä hänaꞌc‑hajxy jia haneꞌemiän, jaꞌa tøyhajt hajxy caꞌa tsojpä. </v>
<v b="TIT" c="1" v="15">Jaꞌa hänaꞌcä howyiinmahñdy hajxy møødpä, cumáayyäbä Dios hajxy jaduhṉ, hoy hajxy quiaꞌa ja cudiuṉ̃ nebiä hänaꞌc høhṉdaacpähajxy jia haneꞌemiän. Pero jaꞌa hänaꞌcä Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa mäbøjpä, caba Dios hajxy quiumayii jeꞌeguiøxpä coo haxøøgwiinmahñdy hajxy jiaanc̈h tehm̱ miøødä. Cab hajxy tii hoy ñänøm̱y. </v>
<v b="TIT" c="1" v="16">Jaduhṉ hajxy jia mänaꞌañ cooc tyijy jaꞌa Dios hajxy yhix̱yhaty, pero coo hajxy haxøøgjaty wyiꞌi jiatcøꞌøy, jaduhṉ hajxy yajcähxøꞌøgy coo hajxy tøyhajt quiaꞌa hix̱iä. Cabä Diosmädiaꞌagy hajxy quiudiunaꞌañ. Cabä hodiuuṉg hajxy ñäꞌägädä jadaꞌañ. Paady hajxy xiøøghadyii jaꞌa Dios. </v>
<v b="TIT" c="2" v="1">Pero miic̈h, jaꞌa hoguiuhdujt myajnähixǿꞌøwäp, jaduhṉä mäbøjpädøjcä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy quiudiúnät. </v>
<v b="TIT" c="2" v="2">Jaduhṉä majjäyaꞌadiøjc myajwiinxiic myajwiingapxǿꞌøwät coo hajxy quiaꞌa huꞌug quiaꞌa jǿøꞌxät. Cab hajxy näꞌä nägoodä ñäꞌä xiꞌig ñäꞌä hanähátät. Hoy hajxy jiäyaꞌayhádät. Hamuumduꞌjootä Diosmädiaꞌagy hajxy miäbǿgät. Hoy jaꞌa miäjøøn miädøjc hajxy choc piaꞌhäyówät. Mieeꞌxtúgäp hajxy coo hajxy hänajty chaac̈hpøcy. </v>
<v b="TIT" c="2" v="3">Jaduhṉä tajhoctøjc myajwiinxiic myajwiingapxǿøbiät coo howyiinmahñdy hajxy miøødhádät, jaduhṉ hajxy hoy quiuhdujthádät. Cab hajxy pøṉ ñähøønǿꞌøwät. Cab hajxy yhuꞌug cab hajxy jiǿøꞌxät. Jaꞌa hoybä weenbä hajxy yajnähixǿꞌøwäp. </v>
<v b="TIT" c="2" v="4">Jaduhṉä tajhoctøjcä miädsaan miädoꞌoxy muutspä hajxy yajwiinxiic yajwiingapxǿꞌøwät coo jaꞌa yhuung coo jaꞌa ñaꞌay hajxy chógät, </v>
<v b="TIT" c="2" v="5">møød coo hajxy hoy jiäyaꞌayhádät. Jaꞌa howyiinmahñdy hajxy miøødhádäp. Hoy yajxoṉä jiøøn tiøjc hajxy cwieendähádät. Miøødhádäbä hojioot hajxy. Wyiingudsähgǿꞌøwäbä ñihyhap hajxy. Coo hajxy jaduhṉ hoy quiuhdujthádät, jaduhṉä cuꞌugä Diosmädiaꞌagy hajxy wyiingudsähgǿꞌøwät. </v>
<v b="TIT" c="2" v="6">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, jaduhṉä muutsc‑hänaꞌctøjc myajwiinxiic myajwiingapxǿꞌøwät coo howyiinmahñdy hajxy miøødhádät. </v>
<v b="TIT" c="2" v="7">Jaanä jaduhṉ miic̈hpä, tehṉgajnä hoy mwädítät, weenä mäbøjpädøjc jaduhṉ xpiahix̱y. Howyiinmahñdymøød myajnähixǿꞌøwät. Caj näꞌä nägoodä mnäꞌä xiꞌig mnäꞌä hanähátät. </v>
<v b="TIT" c="2" v="8">Jaꞌa hoguiapxy jaꞌa homiädiaꞌagy jaduhṉ myajnähixǿꞌøwäp, jaduhṉ pøṉ xquiaꞌa jøjcapxǿꞌøwät. Jaduhṉä nmädsiphájtämhajxy chähdiúnät, cab hajxy jaduhṉ hoy xñänǿøm̱ämät haxøøg. </v>
<v b="TIT" c="2" v="9">Hoorä, jaꞌa hänaꞌc‑hajxy hijpä cudoogøꞌøyä, jaduhṉ myajwiinxiic myajwiingapxǿꞌøwät coo jaꞌa wyiindsøṉä miädiaꞌagy hajxy pedyii quiudiuuṉ quiuñájxät, hoy hajxy näꞌä waam̱baty yhaneꞌemyii. Cab hajxy yhadsoowiimbídät. </v>
<v b="TIT" c="2" v="10">Cab hajxy miéedsät. Hamuumduꞌjootä wyiindsøṉä miädiaꞌagy hajxy yajtúuṉät, ween hajxy jaduhṉ quiumayii, wehṉdä wyiindsøṉä Dios miädiaꞌagy hajxy jaduhṉ xmiäbǿjcät. Jaꞌa Dios hajxy xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm. </v>
<v b="TIT" c="2" v="11">Hix̱, tøø jaꞌa Dios jaduhṉ yajcähxøꞌøgy coo jaꞌa mayhajt tøø tiuṉ̃, coo hajxy nägøx̱iä xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm, mäduhṉ̃tiä hajxy yaa nhíjtäm hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="TIT" c="2" v="12">Jaduhṉä Dios hajxy xyhanéhm̱äm coo jaꞌa haxøøgwiinmahñdy hajxy nnajtshixǿøyyämät møødä hadsojtwiinmahñdy, møød coo jaꞌa howyiinmahñdy hajxy nyaghíjtämät møødä hoguiuhdujt, møød coo jaꞌa Dios hajxy hamuumduꞌjoot nwiingudsähgǿøyyämät, jaduhṉ hajxy hoy nwädíjtämät hädaa yaabä naax̱wiin, </v>
<v b="TIT" c="2" v="13">jeꞌeguiøxp coo jaꞌa Jesucristo hajxy jaduhṉ njøbhíjxäm coo yaa quiädaactägatsaꞌañ neby hajxy tøø xyajwiinwaaṉǿøyyäm. Xiꞌig xoṉ hajxy jaduhṉ njøbhíjxäm. NDioshájtäm jaꞌa Jesucristo hajxy jaduhṉ. Møj jaanc̈h jeꞌe. Jeꞌe hajxy xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm. Yajxóṉ jiaanc̈h tehm̱ quiädaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="TIT" c="2" v="14">Paady hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm, jaduhṉä haxøøg caꞌa hoybä hajxy xquiøx̱y yajnähwaats xquiøx̱y yajcuhwáatsäm. Jaduhṉ hajxy xquiuꞌughájtäm, weenä hoybä weenbä hajxy jaduhṉ hamuumduꞌjoot ndúuṉäm. </v>
<v b="TIT" c="2" v="15">Jaduhṉdsä mäbøjpädøjc myajwiinxiic myajwiingapxǿꞌøwät coo hajxy jaduhṉ miäbǿgät. Mmøød miic̈hä cuhdujt jaduhṉ coo mhoj coo mmägápxät pøṉ caꞌa mäbøgaam̱b, jaduhṉ mgaꞌa yajpéxät. </v>
<v b="TIT" c="3" v="1">Jaduhṉä mäbøjpädøjc myagjahmiejtstáꞌagät coo jaꞌa gobiernähajxy wyiingudsähgøꞌøwǿøjät møødä cuduuṉghajxy, møød coo jaꞌa miädiaꞌagyhajxy quiudiúuṉäxät. Cabä mäbøjpädøjc‑hajxy ñuuxhóꞌogät. Tiúnäp jaꞌa cuꞌugtuuṉg hajxy. </v>
<v b="TIT" c="3" v="2">Cab hajxy pøṉ ñähøønǿꞌøwät. Cab hajxy chiptsógät. Meeꞌxxieemy hajxy jiäyaꞌayhádät. Hoy piøṉä hajxy wyiingudsähgǿꞌøwät. </v>
<v b="TIT" c="3" v="3">Hix̱, hijty, cabä Diosmädiaꞌagy hajxy hijty nwiinjuǿøyyäm. Cab hajxy hijty ngudiúuṉäm. Tuꞌudägóoyyäm hajxy hijty. Hanax̱iä haxøøg caꞌa hoybä hajxy hijty nhadsójcäm. Haxøøg hajxy hijty njäyaꞌayhájtäm. Hadsojtwiinmahñdy hajxy hijty nyaghíjtäm. Xxiøøghájtäm jaꞌa cuꞌug hajxy hijty. Hamiṉ̃ haxøpy hajxy hijty nnimiäháṉ nnimiägøꞌøwhájtäm. </v>
<v b="TIT" c="3" v="4-5">Pero mänitä Dios yajwiingähxøꞌcy coo hajxy xñäxúuꞌtsäm, møød coo hojioot jiaanc̈h tehm̱ miøødä. Mänit hajxy xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm coo hajxy jaduhṉ xñäxúuꞌtsäm, caꞌa jieꞌeguiøxpä cooc tyijy hajxy hoy tøø ngudiúuṉäm. Jaduhṉ hajxy xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm coo hawiinjem̱yjioot coo hawiinjem̱ywyiinmahñdy hajxy xmióoyyäm, møød coo jaꞌa Dioshespíritu hajxy xyagjeem̱ xyajtägájtsäm. </v>
<v b="TIT" c="3" v="6">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm, jaduhṉä Dios jaꞌa yhEspíritu hajxy møj may xmióoyyäm. </v>
<v b="TIT" c="3" v="7">Paadiä Dios jaꞌa yhEspíritu hajxy xmióoyyäm, jaduhṉ hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum. Møjjä mayhajt hajxy jaduhṉ xtiúuṉäm. Møød jaduhṉ hajxy xyagjugyhadáaṉäm cøjxtaꞌaxiøø nebiä Dios jiugyhatiän. Jaduhṉ hajxy tøø xyajwiinwaaṉǿøyyäm. Paady hajxy jaduhṉ njøbhíjxäm. </v>
<v b="TIT" c="3" v="8">Tehm̱ tiøyhajt jaduhṉ. Nax̱y miic̈hä mäbøjpädøjc jaduhṉ mdehm̱ miägapx mdehm̱ yhanéꞌemät coo hajxy hamuumduꞌjoot hoy quiuhdujthádät, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy tøø miäbǿquiäbä. Tehṉgajnä hoybä weenbä hajxy tiúnät. Tsoobaatp jaduhṉ. Jaduhṉ hajxy ñiyaghoyøꞌøwǿøjät. </v>
<v b="TIT" c="3" v="9">Pero caj myajtägǿꞌøwät maa jaꞌa høhṉdaꞌagymiädiaꞌagy hajxy nax̱y yajcapxiøꞌøyän, maa jaꞌa jecyquiuhdujt hajxy nax̱y yajtsiptaꞌaguiän, maa jaꞌa jecyjiäyaꞌay xiøø hajxy nax̱y yajtøøw̱ yajtøøꞌxän. Cab jaduhm̱bä capxy mädiaꞌagy jaduhṉ ñäꞌägädä tuuṉgpaady. </v>
<v b="TIT" c="3" v="10">Jii hänaꞌc‑hajxy näjeꞌe maa jaꞌa tsajtøjcän, wiingjaty hajxy yajnähixøꞌøy. Y coo jaꞌa mäbøjpädøjc‑hajxy jaduhṉ näjeꞌe miäbøcy, tuꞌudägooby hajxy jaduhṉ. Cabä jiamiøød hajxy hoy miøødhijnä tuꞌugmädiaꞌagy. Pønjaty jaduhṉ wiingjaty yajnähixøøby, mhójäp jaduhṉ tähooc metsc‑hooc, ween hajxy yhuuc hamoṉ̃. Y pø cab hajxy jaduhṉ yhamonaꞌañ, mänit mgaꞌa mämøjǿꞌøwät mgaꞌa mämayǿꞌøwät. </v>
<v b="TIT" c="3" v="11">Pønjaty jaduhṉ jatcøøby, cabä howyiinmahñdy hajxy miøødä. Haxøøgä wyiinmahñdyhajxy jaduhṉ. Paady hajxy haxøøgtuum piädaꞌagaꞌañii. </v>
<v b="TIT" c="3" v="12">Jím̱høc̈hä Artemas nguexaꞌañ maa miic̈hän. Coo jaꞌa Artemas jaduhṉ quiaꞌa yajnäbaadǿꞌøwät coo jim̱ ñǿcxät, mänítøc̈hä Tíquico mäbøcy jim̱ nguéxät. Coo jim̱ miédsät, mänítøch miic̈h jim̱ nøcxy xpiaady Nicópolis. Jím̱høch nhidaꞌañ høxtä coo tøøchpä ñáxät. Mhuuc hadǿꞌødsäp jaduhṉ. </v>
<v b="TIT" c="3" v="13">Jim̱ä Apoloshajxiädaꞌa wiädity Creta møødä Zenas, jaꞌa cuhdujtyajnähixøøbiä. Coo hajxy hänajty tiuꞌubøgaꞌañ, mänit miic̈h cøx̱iä wiinä mmóꞌowät tijaty hajxy hänajty yajmaajiadaam̱by. </v>
<v b="TIT" c="3" v="14">Jaduhṉä njamiøødhájtäm myajwiinxiic myajwiingapxǿꞌøwät coo jaꞌa hoyba weenba hajxy tehṉgajnä tiúnät, ween hajxy jaduhṉ piuhbety pøṉ hänajty yajmaajiajp. Cab hajxy ñäꞌä nuuxhóꞌogät. </v>
<v b="TIT" c="3" v="15">Jaꞌa njamiǿødhøch hajxy yaa xmiøødhijpä, xyhaagä yajpooꞌxp miic̈h jaduhṉ. Huuc tuṉä mayhajt, huuc yajpooꞌx jaꞌa høøc̈hcøxpä pønjaty højts jim̱ xchojp xpiaꞌhäyoob jaꞌa Diosmädiaꞌagyquiøxpä. Ween mijtsä Dios jaꞌa hoyhajtä weenhajt xmioꞌoy nägøx̱iä. Amén.</v>
<v b="PHM" c="1" v="1">Høøc̈h hädaa nocy njahby, høøc̈h Pablohajpä. Tsum̱yc̈hänáabiøch cham̱ jeꞌeguiøxpä cooc̈hä Jesucristo miädiaꞌagy nyajwaꞌxä. Haa jaꞌa hermano Timoteo, tuꞌugwiinmáhñdyhøch xmiøødhity cooc̈h hädaa nocy njaay. </v>
<v b="PHM" c="1" v="2">Miic̈h Filemón, miic̈h hädaa nocy nyajnäguexaam̱by. Hoy hajxy nnic̈hojc nnibiaꞌhäyóow̱äm coo hajxy nduuṉmújcäm jaꞌa Jesucristocøxpä. Nyajpooꞌxyp højts jaꞌa hermana Apiahajpä. Jaduhṉ jeꞌe njuøꞌøy nebiä hamdsoo puhdoꞌoxypän. Njaanä yajpooꞌxyp højts jaꞌa hermano Arquipohajpä. Quipxy højts jeꞌe xmiøødtuum̱bä maa højts jaꞌa Diosmädiaꞌagy nyajwaꞌxiän. Nägøx̱iä højtsä jäyaꞌay nyajpooꞌxy jaꞌa hajxy jim̱ mejtspä maa miic̈hä mdøjcän, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mäbøjpä. </v>
<v b="PHM" c="1" v="3">Ween mijtsä Dios jaꞌa hoyhajtä weenhajt hajxy xmioꞌoy møødä Jesucristo. Jaꞌa Dios hajxy nDeedyhájtäm. Jaꞌa Jesucristo hajxy nWiindsøṉhájtäm. </v>
<v b="PHM" c="1" v="4">Naaghóoc‑høc̈hä Dios nbaꞌyaꞌaxy, ngapxpáatypøch miic̈hä mxøø, Filemón. Nnämáabiøc̈hä Dios: “Dioscujúꞌuyäp”, coo miic̈h hoy mjaanc̈h tehm̱ tiuṉ̃. </v>
<v b="PHM" c="1" v="5">Tøøc̈h nmädoyhaty coo miic̈hä Jesucristo miädiaꞌagy hamuumduꞌjoot tøø mmäbøjcä. Jadúhṉhøch tøø nmädoyhajpä coo miic̈hä jäyaꞌay mjaanc̈h tehm̱ chocy mjaanc̈h tehm̱ piaꞌhäyoy, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mäbøjpä. </v>
<v b="PHM" c="1" v="6">Coo miic̈hä Diosmädiaꞌagy hamuumduꞌjoot tøø mmäbøcy, paady miic̈hä hojioot mjaanc̈h tehm̱ miøødä, weenä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ jiaac tehm̱ wyiinjuøꞌøy nebiatiä Jesucristo jaꞌa mayhajt tiuṉ̃ jaꞌa højtscøxphájtäm. </v>
<v b="PHM" c="1" v="7">Mäguꞌughajpä, jaanc̈h tehm̱ jiootcújc‑høch jaduhṉ nnijiäwøꞌøyii coo miic̈hä jäyaꞌay tøø mjootcapxmøcpøcy, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mäbøjpä. Paady miic̈h jaduhṉ tøø mjootcapxmøcpøcy coo miic̈h mjaanc̈h tehm̱ chocy mjaanc̈h tehm̱ piaꞌhäyoy. </v>
<v b="PHM" c="1" v="8-10">Høøc̈h Pablo, tøøc̈h nmäjaanä. Chám̱høch jaduhnajtä ndsum̱yc̈hänaꞌay jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagyquiøxpä. Huuc møødhatä hojioot jaꞌa høøc̈hcøxpä. Miic̈h nmänuuꞌxtaacypy coo miic̈hä mayhajt cu mduuṉ̃ jaꞌa Onésimocøxpä. Coo miic̈hä hojioot mjaanc̈h tehm̱ miøødä, páadyhøch miic̈h jaduhṉ nmänuuꞌxtaꞌagy, hóyhøc̈hä Jesucristo cuhdujt tøø xjia moꞌoy cooc̈h miic̈h nhanéꞌemät. Jadúhṉhøch jaꞌa Onésimo njuøꞌøy nébiøch nhamdsoo huungpän, jeꞌeguiøxpä cooc̈h jeꞌe jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ tøø nyajmäbøcy yaa maac̈h yaa ndsum̱yc̈hänaꞌayän. </v>
<v b="PHM" c="1" v="11">Cahnä jaꞌa Onésimo hänajty jim̱ piäyøꞌøgyñä maa miic̈hän, cab miic̈h mmädiaꞌagy hänajty xquiudiuuṉä. Cab hänajty tiunaꞌañ. Pero coo yaa tøø miech maac̈h høøc̈hän, jaanc̈h tehm̱ yhóyhøch yaa xmiøødtuṉ̃. Jaanc̈h tehm̱ yhoy miic̈h xmiøødtunaam̱bä. </v>
<v b="PHM" c="1" v="12">Nguejxtägatsáam̱biøch jim̱ maa miic̈hän, hóyhøch yaa nja tsocy hamuumduꞌjoot. </v>
<v b="PHM" c="1" v="13">Jadúhṉhøch nja mänaaṉ̃ cooc̈h cu xmiøødmähmøøyy yaa maac̈h yaa ndsum̱yc̈hänaꞌayän. Cu xpiuhbéjtyhøch jaduhṉ maa miic̈hcøxpän. Jaꞌa Diosmädiaꞌagyquiǿxpøch cham̱ ndsum̱yc̈hänaꞌay. </v>
<v b="PHM" c="1" v="14">Páadyhøch jaꞌa Onésimo jim̱ nguejxtägatsaꞌañ maa miic̈hän, cábøch nnajuøꞌøy pø mmänaꞌanaam̱b miic̈h jaduhṉ coo yaa cu miähmøøyy. Pø mdunaam̱biä mayhajt jaduhṉ, ween hamdsoojoot mdúnät; caꞌa yhadsipä, caꞌa yhajootmaꞌadä; caꞌa tii mnajtshäyowøꞌøy. </v>
<v b="PHM" c="1" v="15">Wehṉdä Dios jaduhṉ tøø miänaꞌañ coo jim̱ piäyǿꞌøgät maa miic̈hän, coo yaa yhídät paquiä maac̈h høøc̈hän. Hix̱, tøø jaꞌa Diosmädiaꞌagy yaa miäbøcy. Y coo jim̱ ñøcxtägátsät maa miic̈hän, cab jaduhṉ mänaa xpiuhwaꞌadsaaṉnä. </v>
<v b="PHM" c="1" v="16">Moonsä miic̈h Onésimo hijty mwaꞌañ. Pero coo jim̱ ñøcxtägátsät maa miic̈hän, jaduhṉ miic̈h mjuøꞌøwaꞌañ neby hamdsoo huch neby hamdsoo puhyaꞌaybän. Jaduhṉ miic̈h mdsogaam̱bä nébiøch høøc̈h ndsoquiän. Maas hanax̱iä miic̈h mdsogaꞌañ. Hix̱, maas hoy miic̈h mmädiaꞌagy xquiudiunáaṉänä. Xím̱näts mijts jaduhṉ tuꞌugymädiaꞌagy mhidaaṉnä jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="PHM" c="1" v="17">Tøyhajt højts nnijiootpáatäm. Tuṉxä mayhajt jaduhṉ. Tsøc Onésimo jaduhṉ møødnijiootpáatäm neby højts nnijiootpáatäm. </v>
<v b="PHM" c="1" v="18">Pø tøø miic̈h xñägädieeyøꞌøy hoy ñejpiä, pø xmiänuuꞌxyhajp miic̈h jaduhṉ, høøc̈hä ngüeentä jaduhṉ. </v>
<v b="PHM" c="1" v="19">Høøc̈h nyajnähwaꞌadsaam̱by mäduhṉ̃tiä xmiänuuꞌxiä. Tøyhajt jaduhṉ. Hamdsoo cøꞌøháamhøch hädaa nocy jaduhṉ njaay; jaduhṉ miic̈h tøyhajt mmøødhádät cooc̈h ngaꞌa høhṉdaꞌagy. Y jim̱ miic̈h cueentä mmǿødäbä maa høøc̈hcøxpän. Hix̱, høøc̈h miic̈h jaduhṉ tøø nyajmäbøcy jaꞌa Diosmädiaꞌagy. </v>
<v b="PHM" c="1" v="20">Mäguꞌughajpä, coo jaꞌa Onésimo jaduhṉ mmøødnijiootpaadøød, jaduhṉ miic̈h myajcähxøꞌøgaꞌañ cooc̈h miic̈h tøyhajt xjiaanc̈h tsocy. Tuṉxä mayhajt jaduhṉ. Hix̱, näguipxy højts jaꞌa Jesucristo jaduhṉ nmøødhíjtäm tuꞌugmädiaꞌagy. </v>
<v b="PHM" c="1" v="21">Hamdsoo cøꞌøháamhøch cham̱ njaay. Nnajuǿøbiøch jaduhṉ cooc̈h miic̈h jaꞌa nmädiaꞌagy xquiudiunaaṉä nébiøch cham̱ tøø nnämaꞌayän. Njaanä najuǿøbiøch jaduhm̱bä coo miic̈h hojioot mjaanc̈h tehm̱ miøødhadaꞌañ jaꞌa Onésimocøxpä. </v>
<v b="PHM" c="1" v="22">Chám̱høch mayhajt tuꞌug nmäyujwaꞌanáaṉgombä. Høøc̈h maadaact hahixøødiáacäc. Paꞌyaꞌax jaꞌa Dios hajxy cooc̈h ween xyajpädsøm̱y pujxtøgooty. Mäníthøch jim̱ nnǿcxät maa mijtsän. </v>
<v b="PHM" c="1" v="23">Xyajpooꞌxp mijts jaꞌa hermano Epafrashajpä. Yaac̈h jaduhṉ xmiøødtsum̱yc̈hänaꞌay jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagyquiøxpä. </v>
<v b="PHM" c="1" v="24">Xyhaagä näꞌä yajpooꞌxp mijts jaꞌa hermano Marcoshajxy, møødä hermano Aristarco, møødä hermano Demas, møødä hermano Lucas. Xyhaagä näꞌä møødtúum̱bøch hajxy yaa jaꞌa Diosmädiaꞌagyquiøxpä. </v>
<v b="PHM" c="1" v="25">Weenä Jesucristo hoyhajt weenhajt hajxy xmioꞌoy coo jaayaꞌay hajxy jaduhṉ mmøødhity tuꞌugjoot tuꞌugjuøhñdy. Amén.</v>
<v b="HEB" c="1" v="1">Jecy jaꞌa Dios quiuguex̱y quiejxy maa højts nhaphájtäm maa højts ndeedyhájtäm. Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxpä hajxy quiejxä. Mayhooc hajxy quiejxä. Madiuꞌu hajxy miädiaacy. </v>
<v b="HEB" c="1" v="2">Tøø jaꞌa Dios jaꞌa yHuung hajxy yaa xyajnäguéjxäm hädaa yaabä naax̱wiin. Cahnä jiegøꞌøy coo yaa tøø yhoy. Jeꞌe jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy tøø xjiaac hawáaṉäm. Jequiän jeꞌeduhṉ wyiinguejxä coo jaꞌa xøøwiin naax̱wiin yhädiúnät cøx̱iä møødä xøø, møødä poꞌo, møødä madsaꞌa. Mänit yajnähdijjä coo yhanéꞌemät. </v>
<v b="HEB" c="1" v="3">Jaduhṉä Dios yHuung miøjjä jiaanc̈hä nebiä Diosän. Tuꞌugjoot tuꞌugwiinmahñdy hajxy yhity. Jim̱ hajxy yhaneꞌemy cøxp chaads hädaa yaabä naax̱wiin. Tøø højts hoy xñähhoꞌtúutäm. Tøø jaꞌa nbojpä ngädieeyhajxy xyajnähwáatsäm. Mänit jim̱ ñøcxtägajch tsajpootyp maa jaꞌa Diosän. Jim̱ jeꞌeduhṉ yhanehm̱bä jädaꞌanäbaadyñä. </v>
<v b="HEB" c="1" v="4">Jaꞌa Dios yHuung, maas møj jaꞌa cuhdujt miøødä quejee jaꞌa Dios mioonsä jaꞌa tsajpootypähajxy miøødä, jeꞌeguiøxpä coo jeꞌe Dyios yHuungä. </v>
<v b="HEB" c="1" v="5">Cabä Dios jaꞌa mioonsä mänaa ñämaꞌay: Míic̈hhøch jädaꞌa ndehm̱ yHuunghadaam̱by. Ni mädyii mioonsä quiaꞌa nänøm̱y: Yǿꞌøjøch jaduhṉ xTieedyhadaam̱b; nHuunghadáam̱biøch yøꞌøduhṉ. </v>
<v b="HEB" c="1" v="6">Coo jaꞌa Dios jaꞌa yHuung yaa quiejxy hädaa yaabä naax̱wiin, mänitä Dios miänaaṉ̃: Wéenhøch nHuung xwyiingudsähgøøyyä jaꞌa nmóonsøc̈hhajxy, jaꞌa hajxy jim̱ tsajpootypä. </v>
<v b="HEB" c="1" v="7">Paquiä Dios jaꞌa miädiaꞌagy quiudiúuṉäxä jaꞌa mioonsähajxy, nebiä pojtägoy wiäditiän, nebiä padooyy wiäditiän. </v>
<v b="HEB" c="1" v="8">Pero jaꞌa yHuung, jeꞌeduhṉ ñämaayy: MDioshajp miic̈h, homiänaajä miic̈h mhaneꞌemy; homiänaajä miic̈hä tøyhajt myegaꞌañ. </v>
<v b="HEB" c="1" v="9">Mdsojpy miic̈h jaꞌa tøyhajtpä; cabä haxøøgpä mdsocy. Maas jootcújc‑høch miic̈h nyaghity quejee jaꞌa nmóonsøc̈hhajxy, jaꞌa hajxy jim̱ tsajpootypä. </v>
<v b="HEB" c="1" v="10">Jaduhṉä Dios jiaac mänaam̱bä: Miic̈h jecy mhädiuuṉ jaꞌa naax̱wiimbä møødä tsajpootypä. </v>
<v b="HEB" c="1" v="11-12">Cuhdägoyyaam̱bä naax̱wiimbä møødä tsajpootypä; tägatsaam̱b jaduhṉ; jaduhṉ jiadaꞌañ néjjiämä wit coo tiujnä; caj tiuuṉgpaadaaṉnä. Pero miic̈h, cøjxtaꞌaxiøø miic̈h mhidaꞌañ; caj miic̈h mjugyhajt mänaa quiøxaꞌañ. </v>
<v b="HEB" c="1" v="13">Cabä Dios jaꞌa mioonsä mänaa ñämaꞌay: Yaac̈h miic̈h xmiøødhanéꞌemät. Caj miic̈h mmädsip myajmäjädaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="HEB" c="1" v="14">Jaꞌa Dios jaꞌa mioonsähajxy jaꞌa tsajpootypä, jaduhṉ mäwíinäts hajxy jeꞌe nebiä pojjän. Cab hajxy quiähxøꞌøgy. Dios jaduhṉ quejxp coo hajxy piuhbédät pønjatiä Dios piädaꞌagaam̱by hawaꞌadstuum. </v>
<v b="HEB" c="2" v="1">Tsipcøxpä Diosmädiaꞌagy hajxy nyajcopcǿøyyämät, jaꞌa hajxy tøø nmädóow̱ämbä; jaduhṉ hajxy ngaꞌa tuꞌudägóoyyämät. </v>
<v b="HEB" c="2" v="2">Haa jaꞌa Diosmoonsähajxiä, jaꞌa tsajpootypä, jéquiänä Diosmädiaꞌagy hajxy yaa yajcädaacy hädaa yaabä naax̱wiin. Tøyhajt jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ; pønjaty caꞌa cudiuum̱b, haxøøgtuum hajxy miähmøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="HEB" c="2" v="3">Møjcuhdujtmøødä Jesucristo. Hamdsoo hajxy jeꞌe hoy xyhawáaṉäm neby hajxy nnähwáatsämät. Haa jaꞌa hajxy jayøbajt mädóow̱äbä, tøjiajt jaꞌa mädiaꞌagy jaduhṉ maa hajxy jeꞌejän. Mänit højts jaduhṉ xyhawaaṉdägájtsäm. Coo jaꞌa mädiaꞌagy hajxy ngaꞌa yajtúuṉämät, cab hajxy jaduhṉ nnähwáatsämät. </v>
<v b="HEB" c="2" v="4">Madiuꞌu jaꞌa Dios jaꞌa hijxtahṉd tøø yajcähxøꞌøgy, jaꞌa hoy‑yagjuøøñäjatypä; jaduhṉ hajxy nmäbǿjcämät coo jaꞌa miädiaꞌagy tiøyhajtä. Tøø jaꞌa yhEspíritu hajxy xyajnäguéjxäm coo hajxy jaduhṉ xpiuhbedáaṉäm mädyiijaty tuuṉg hajxy xmióoyyäm. Jaduhṉä jioot chocy. </v>
<v b="HEB" c="2" v="5">Haa jaꞌa Dios mioonsähajxiä, jaꞌa tsajpootypä, cabä Dios jaduhṉ tøø miänaꞌañ coo hajxy yhanéꞌemät mänaa jaꞌa naax̱wiimbä hänajty wyiimbidaꞌañän. </v>
<v b="HEB" c="2" v="6">Jiiby jaduhṉ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: Dios, tiiguiøxpä jaꞌa jäyaꞌay coo mjahmiejtstaꞌagy, coo mbuhbety. </v>
<v b="HEB" c="2" v="7-8">Maas møc jaꞌa mmoonsä cuhdujt hijty tøø mmoꞌoy quejee jaꞌa jäyaꞌayhajxy. Pero mänitä jäyaꞌay møjcuhdujt mmooyy coo cøx̱iä yhanéꞌemät tijaty miic̈h tøø mbädaꞌagy. Jaduhṉä Dios jaꞌa jäyaꞌay piädaꞌagaꞌañ møj jaanc̈h, coo jaduhṉ ween wyiingudsähgøꞌøyii. Coo jaꞌa Dios jaduhṉ hamdsoo miänaaṉ̃, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa møjcuhdujt hajxy tøø xmióoyyäm coo hajxy cøx̱iä nhanéhm̱ämät. Pero cajnä quiähxøꞌøgyñä coo hajxy cøx̱iä nhaneꞌemáaṉäm. </v>
<v b="HEB" c="2" v="9">Jaduhṉä Jesucristo, mänaa yaa yhitiän hädaa yaabä naax̱wiin, cabä cuhdujt hijty jiaty møødä nebiä Dios mioonsähajxy miøødän, jaꞌa hajxy tsajpootypä. Mänitä Dios miänaaṉ̃ coo jaꞌa Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutämät nägøx̱iä, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Dios hajxy xchójcäm. Coo jaꞌa Jesucristo yhoꞌcy, paadiä møj jaanc̈h piädaacä, paadiä møjcuhdujt miooyyä coo yhanéꞌemät. </v>
<v b="HEB" c="2" v="10">Paadiä Dios cøx̱iä wiinä piädaacy, weenä jäyaꞌayä Dios hajxy jaduhṉ wyiingudsähgøꞌøy. Chojpiä jioot jaduhṉ coo jaꞌa yhuunghajxy jim̱ yhídät nägøx̱iä maa jeꞌejän, pønjatiä miädiaꞌagy mäbǿjcäp. Y jaduhṉä Dios miänaaṉ̃ coo jaꞌa Jesucristo quiumädów̱ät jaꞌa højtscøxpä. Jiaanc̈h cudiuuṉ jeꞌeduhṉ coo hajxy xñähhoꞌtúutäm. </v>
<v b="HEB" c="2" v="11">Jaꞌa Jesucristo hajxy jaduhṉ xyajnähwáatsäm. Quipxiä Dios hajxy nDeedyhájtäm møødä Jesucristo. Paadiä Jesucristo hajxy xquiaꞌa mädsähdiúuṉäm. Hix̱, hamdsoo miänaaṉ̃ coo hajxy tuꞌugpuhyaꞌay xmiøødhíjtäm. </v>
<v b="HEB" c="2" v="12">Jaduhṉ jiiby myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: Nmøødmädiaꞌagáam̱biøch nbuhyaꞌayhajxy jaꞌa miic̈hcøxpä. Nguyhøwáam̱biøch miic̈h jim̱ tsajtøgooty, jim̱ cuꞌughagujc. </v>
<v b="HEB" c="2" v="13">Jaduhṉ jiiby myiim̱bä: Ni mänáajøc̈hä Dios xquiaꞌa wiinhøøñ, páadyhøch ngaꞌa tsähgøꞌøy. Jaduhṉ wiingtuum myíiṉgumbä: Chaac̈h nhity mǿødhøch nhuunghajxy; Dióshøch jaduhṉ xmiooyy. </v>
<v b="HEB" c="2" v="14">Pøṉ jaduhṉ tuꞌqueꞌex, tuꞌugjoot tuꞌugnøꞌty hajxy jaduhṉ. Jaduhṉä Jesucristo hajxy tøø xmiøødhíjtäm tuꞌugjoot tuꞌugnøꞌty mänaa yaa yhitiän hädaa yaabä naax̱wiin. Paady hajxy jaduhṉ xmiøødhíjtäm, jaduhṉ hajxy hänajty xñähhoꞌtuꞌudáaṉäm. Jaduhṉä møjcuꞌugong hoy quiaꞌa mäjädaacnä. Coo cu miäjädaacy, jaayáꞌayädsä mäjaa häxøpy møød coo hajxy cu xyajtuꞌudägóoyyäm. </v>
<v b="HEB" c="2" v="15">Coo jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcämät, cabä nhoꞌog hajxy jaduhṉ ndsähgǿøyyänät. Pøṉ jaduhṉ caꞌa mäbøjp, jeꞌeds jaꞌa yhoꞌog tsähgøøby mäduꞌṉ̃tiä jia jugyhaty. </v>
<v b="HEB" c="2" v="16">Coo jaꞌa Jesucristo yaa yhooyy hädaa yaabä naax̱wiin, jaꞌa Abraham yhap yhoc‑hajxy yajnäguejxä, neby hajxy jaduhṉ piuhbedǿøjät. Caꞌa Dyiosmoonsähajxiä yajnäguejxä, jaꞌa tsajpootypä. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="HEB" c="2" v="17">Y paadiä Jesucristo yaa hoy jiäyaꞌayhaty neby højtshájtäm; jaduhṉ hajxy hoy xñähgapxtúutäm maa jaꞌa Diosän; jaduhṉä nbojpä ngädieey hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm. Hojioot jaꞌa Jesucristo miøødhajpy. Pedyii jaduhṉ quiudiuuṉ̃. </v>
<v b="HEB" c="2" v="18">Hoyyä Jesucristo jia tsaac̈hpøjcy, cabä møjcuꞌugongä miädiaꞌagy yajtúuṉäxä. Y coo jaꞌa møjcuꞌugong hajxy hänajty xjia wiꞌi yajtuꞌudägoyyáaṉäm, xpiuhbéjtäm jaꞌa Jesucristo hajxy jaduhṉ jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa møjcuꞌugong miädiaꞌagy quiaꞌa mäbǿjcäxä jaꞌa Jesucrístäm. </v>
<v b="HEB" c="3" v="1">Hermanodøjc, tøø jaꞌa Jesucristo jaꞌa nbojpä ngädieey hajxy xyajnähwáatsäm. Tøø jaꞌa Dios hajxy xyajnähdíjjäm coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcämät. Tsøgä Jesucristo hajxy jahmiéjtsäm; høxtahm̱ds højts jaꞌa Dios yaa xyajnäguéjxäm. Jaduhṉ hajxy njahmiéjtsämät coo hajxy jim̱ xñähgapxtúutäm maa jaꞌa Dioswiinduumän. </v>
<v b="HEB" c="3" v="2">Haa jaꞌa Moisésä, pedyii jeꞌe jecy quiuduuṉ̃ maa jaꞌa Dios jaꞌa tiøjcän. (Jeꞌeduhṉ ñänøøm̱by jaꞌa judíoshajxy.) Jaanä jaduhṉä Jesucristo pedyii quiudiuum̱bä coo wyiinguejxä coo højts jaduhṉ xñähgapxtúutämät. </v>
<v b="HEB" c="3" v="3">Maas hoy jaduhṉ coo jaꞌa Jesucristo hajxy nwiingudsähgǿøyyämät quejee jaꞌa Moisés. Høxtahm̱dsä tøjcojpä, jeꞌeds jaduhṉ wiingudsähgǿøyyäp; cabä tøjc jaduhṉ wyiingudsähgøꞌøyii. </v>
<v b="HEB" c="3" v="4">Cabä tøjc hamdsoo quiojy; hänaꞌc jaduhṉ cojp. Pero jaꞌa Dios, cøx̱iä jeꞌeduhṉ piädaacy tijaty yaa hijp hädaa yaabä naax̱wiin møødä jim̱ tsajpootyp. </v>
<v b="HEB" c="3" v="5-6">Jaꞌa Moisés, jayøjpä tøyhajt jaduhṉ miädiaactsohṉ̃ mädyii jaꞌa Dios hänajty cujecy quiapxtøwaam̱by. Pedyii jaꞌa Moisés quiudiuuṉ̃ maa jaꞌa Dios jaꞌa quiuꞌugän. Pero cabä møjcuhdujt miooyyä nebiä Jesucristo miøødän. Hix̱, jaꞌa Jesucristo, jaꞌa Dios yhamdsoo Uung jeꞌe. Y pedyii jim̱ quiudiuuṉ̃ maa jaꞌa Dios jaꞌa quiuꞌugän. Pero jaꞌa Moisés, jaduhṉ jeꞌe yhijty nebiä moonsän. Coo hajxy hamuumduꞌjoot nmäbǿjcämät, coo jaꞌa Jesucristo hajxy jootcujc njøbhíjxämät coo hänajty miejtstägatsaꞌañ, mänitä Dios hajxy nägøx̱iä xquiuꞌugnäbǿjcämät. </v>
<v b="HEB" c="3" v="7">Jaduhṉ jiiby myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: Cooc̈h nmädiaꞌagy hajxy jädaꞌanäbaady xmiädóow̱ät, </v>
<v b="HEB" c="3" v="8-9">hamuumduꞌjoot hajxy jaduhṉ myajtúnät. Haa jaꞌa jecyjiäyaꞌayhajxiä, jaꞌa mijts mhap mdeedyhajxiä, cábøch nmädiaꞌagy hajxy jecy xyajtuuṉä, hóyhøch hijxtahṉd may nja yajcähxøꞌcy, mänáajøch hajxy jecy nyajwäditiän pactuum juxychäguiꞌxjomøjt. Cooc̈h nmädiaꞌagy hajxy xquiaꞌa mäbøjcä, páadyhøch hajxy nyajcumädooyy. </v>
<v b="HEB" c="3" v="10-11">Xyagjootmadiägǿøyyhøch hajxy jeꞌe. Mänítøch nmänaaṉ̃: “Tøø hajxy jaduhṉ mduꞌudägooñä. Cábøch nmädiaꞌagy hajxy xyhabøgaaṉä. Tøyhajt jaduhṉ, cábøch mijts jim̱ nyajmedsaaṉnä maac̈h mijts hijty nyajpooꞌxaꞌañän.” Jaduhṉä Dioshespíritu miänaaṉ̃ maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="HEB" c="3" v="12">Hermanodøjc, mnigwieendähadǿøjäp hajxy nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy mgaꞌa najtshixǿꞌøwät; jaduhṉ hajxy mgaꞌa tuꞌudägóyyät. Jujcy jaꞌa Dios; caꞌa jiaduhṉä nebiä jäyaꞌayhajxy yaabä Dyioshajpiän. </v>
<v b="HEB" c="3" v="13">Pero mäduhṉ̃tiä hajxy mjugyhaty, mniguiapxmøcpøgǿøjäp hajxy jabom̱‑jabom̱, neby hajxy jaduhṉ mgaꞌa tuꞌudägóyyät. </v>
<v b="HEB" c="3" v="14">Coo hajxy tehṉgajnä nmäbǿjcämät, neby hajxy tøø nmäbøjtsóhṉäm, mänitä Jesucristo hajxy jim̱ xmiødhájtämät tsajpootyp. </v>
<v b="HEB" c="3" v="15">Jaduhṉ jiiby myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: Coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mmädów̱ät jädaꞌanäbaady, hamuumduꞌjoot hajxy myajtúnät. Jaꞌa jecyjiäyaꞌayhajxy, cabä Diosmädiaꞌagy hajxy jecy miäbøjcy. </v>
<v b="HEB" c="3" v="16">Jim̱ä Moisés jaꞌa jäyaꞌay hoy wioobädsøm̱y Egiptonaaxooty; jeꞌeds hajxy jecy caꞌa mäbøjc jaꞌa Diosmädiaꞌagy, hoy hajxy hänajty tøø jia mädoy. </v>
<v b="HEB" c="3" v="17">Jeꞌeds hajxy hoy tiuꞌudägooñä. Jim̱ hajxy hoy quiøx̱y hoꞌnä pactuum. Jeꞌedsä Dios hoyhoy ñäjootmayhajt juxychäguiꞌxjomøjt. </v>
<v b="HEB" c="3" v="18-19">Jeꞌedsä Dios jaduhṉ ñämaayy coo quiaꞌa yajmedsaaṉnä maa hijty jaduhṉ yajpooꞌxaꞌañän, jeꞌeguiøxpä coo hajxy hänajty quiaꞌa mäbøcy. </v>
<v b="HEB" c="4" v="1">Tsøg hajxy nigwieendähájtäm; jaduhṉ hajxy ngaꞌa tuꞌudägóoyyämät. Coo hajxy nduꞌudägóoyyämät, cabä Dios hajxy jiiby xyajtägǿøyyämät maa hajxy xyajpooꞌxáaṉäm. Tøø hajxy hijty xyajwiinwaaṉǿøyyäm coo hajxy jiiby xyajtägøꞌøwáaṉäm. </v>
<v b="HEB" c="4" v="2">Tøø jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy nmädóow̱äm nebiä jecyjiäyaꞌayhajxy jia mädooyyän. Xiøøbä hajxy jaduhṉ jia näꞌä mädooyy, cab hajxy ñäꞌä mäbøjcy. </v>
<v b="HEB" c="4" v="3">Højts, tøø højts nmäbǿjcäm, paadiä Dios hajxy jim̱ xyajtägøꞌøwáaṉäm maa hajxy xyajpooꞌxáaṉäm. Jim̱ä Dios jaduhṉ ñänøøm̱y: Cooc̈h hajxy nnäjootmayhajty, páadyhøch hajxy nnämaayy: “Tøyhajt jaduhṉ, cábøch mijts jim̱ nyajmedsaaṉnä maac̈h mijts hijty nyajpooꞌxaꞌañän.” Coo jaꞌa Dios jaꞌa naax̱wiimbä yhädiuum̱bädøøyy, mänit jaduhṉ piooꞌxnä. </v>
<v b="HEB" c="4" v="4">Jiiby jaduhṉ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: Mänitä Dios hoy piooꞌxnä jaꞌa miäjuxtujxøøbä, coo jaꞌa naax̱wiimbä hänajty tøø yhädiuum̱bädøøñä. </v>
<v b="HEB" c="4" v="5">Wiingtuumä Dios miänáaṉgombä: Cábøch hajxy nyajmedsaaṉnä maa jaꞌa pooꞌxtaactän. </v>
<v b="HEB" c="4" v="6">Jaꞌa jecyjiäyaꞌayhajxy, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jayøbajt ja mädóow̱äbä, cab hajxy ñäꞌä yajtuuṉ̃. Paady hajxy jim̱ quiaꞌa mejch maa jaꞌa pooꞌxtaactän. Pero näjeꞌejatiä jäyaꞌayhajxy miedsaꞌañ maa jaꞌa pooꞌxtaactän. </v>
<v b="HEB" c="4" v="7">Cujequiä Dios jaꞌa David yajmänaaṉ̃: Coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mmädów̱ät jädaꞌanäbaady, hamuumduꞌjoot hajxy mmäbǿgät. Jeꞌeduhṉ ñänøøm̱by coo hajxy jädaꞌanäbaady jim̱ ndägǿøyyämät maa jaꞌa pooꞌxtaactän. </v>
<v b="HEB" c="4" v="8">Coo jaꞌa Josué jaꞌa judíoshajxy jecy wioomejch maa jaꞌa Palestinanaaxootiän, cabä pooꞌxtaact hajxy ñäꞌä paaty. Paadiä Dios jaduhṉ miänaꞌañ coo højts jädaꞌanäbaady ndägǿøyyämät maa jaꞌa pooꞌxtaactän. </v>
<v b="HEB" c="4" v="9">Jim̱nä jaꞌa pooꞌxtaact yhityñä maa jaꞌa Dios jaꞌa quiuꞌughajxy tiägøꞌøwaꞌañän. </v>
<v b="HEB" c="4" v="10">Pøṉ jim̱ tägøøby maa jaꞌa Dios jaꞌa piooꞌxtaactän, jim̱ jaduhṉ piooꞌxaaṉnä nebiä Dios piooꞌxnän mänaa jaꞌa naax̱wiimbä hänajty tøø yhädiuum̱bädøꞌøyän. </v>
<v b="HEB" c="4" v="11">Tsøgä Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot mäbǿjcäm; jaduhṉ hajxy hoy ndägǿøyyämät maa jaꞌa Dios jaꞌa piooꞌxtaactän. Cabä Diosmädiaꞌagy hajxy nnajtshixǿøyyämät nebiä jecyjiäyaꞌay hajxy jiatcøøyyän. Cab hajxy miäbøjcy, paady hajxy jim̱ quiaꞌa tägøøyy maa jaꞌa pooꞌxtaactän. </v>
<v b="HEB" c="4" v="12">Jaꞌa Diosmädiaꞌagy, tuum̱nä jeꞌeduhṉ. Mäjaamøødnä jeꞌeduhṉ. Jaꞌa Dios hajxy xyajcähxǿꞌcäm jaꞌa miädiaꞌagyhaam pø nmøødhájtäm jaꞌa howyiinmahñdy hajxy, pø caj. </v>
<v b="HEB" c="4" v="13">Caj tii hayuꞌuc̈h hameeꞌch mnäꞌägädä túnät. Tsipcøxpä Dios jaꞌa nwiinmahñdyhájtäm hajxy nägøx̱iä xyhix̱yhájtäm neby hajxy njäyaꞌayhájtäm pø hoy, pø caꞌa hoy. Pø cab hajxy hoy njäyaꞌayhájtäm, mänitä Dios hajxy haxøøgtuum xpiädaꞌagáaṉäm. </v>
<v b="HEB" c="4" v="14">Jaꞌa Jesucristo, jaꞌa Dioshuung, tøø jim̱ quioody Dioswiinduum. Jim̱ højts xñähgapxtúutäm. Paady, tsøgä Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot panǿcxäm. Cabä wiinghänaꞌc hajxy pøṉ xñähgapxtúutäm jim̱ Dioswiinduum. </v>
<v b="HEB" c="4" v="15">Ñajuøøbiä Jesucristo neby hajxy yaa ndsaac̈hpǿjcäm hädaa yaabä naax̱wiin. Hix̱, tøø jeꞌe yaa jiäyaꞌayhaty neby højts yaa njäyaꞌayhájtäm. Tøø jia yajtägoyyaꞌañii jaꞌa møjcuꞌugóngäm, neby højts xjia wiꞌi yajtägoyyáaṉämbä. Pero cabä Jesucristo mänaa tiuꞌudägoy. </v>
<v b="HEB" c="4" v="16">Tsøgä Dios hajxy paꞌyáax̱äm hamuumduꞌjoot. Xchójcäm Dios hajxy. Miøødhajpiä hojioot jeꞌeduhṉ maa højtshájtäm. Xpiuhbéjtäm hajxy jaduhṉ coo højts tii nyajmaajiájtämät. </v>
<v b="HEB" c="5" v="1">Jaꞌa teedywiindsøṉhajxy, jaꞌa hajxy jim̱ tuum̱bä maa jaꞌa judíos chajtøjc‑hajxiän, jaduhṉ hajxy piädaꞌagyii coo jaꞌa cuꞌug hajxy ñähgapxtúꞌudät maa jaꞌa Diosän, møød coo hajxy cøx̱iä quiuyoxǿꞌøwät, møød coo animal hajxy yóxät, weenä cuꞌug jaꞌa piojpä quiädieey hajxy jaduhṉ ñähwaꞌac̈h quiuhwaꞌac̈h, </v>
<v b="HEB" c="5" v="2-3">møød weenä yhamdsoo pojpä yhamdsoo cädieey ñähwaatsnä. Hix̱, jäyaꞌayhajp jaꞌa teedyhajxy neby højtshájtäm. Jim̱ä piojpä quiädieeyhajxy jeꞌebä. Paady hajxy meeꞌxxieemy miägapxy yhaneꞌemy pønjaty caꞌa najuøøby, pønjaty tuꞌudägooby. </v>
<v b="HEB" c="5" v="4">Cabä teedyhajxy hamdsoo nibiädaꞌagyii. Dios hajxy jaduhṉ pädaacp nebiä Aarón jecy piädaacän. </v>
<v b="HEB" c="5" v="5">Ni jaꞌa Jesucristo hamdsoo quiaꞌa nibiädaacä nebiä teedywiindsøṉän. Jaꞌa Dios jaduhṉ pädaac. Jaduhṉä Dios jaꞌa Jesucristo ñämaayy: Míic̈hhøch jädaꞌa ndehm̱ yHuunghadaam̱by. </v>
<v b="HEB" c="5" v="6">Wiingtuumä Dios jaduhṉ miänaaṉ̃: Cøjxtaꞌaxiøø miic̈h mdunaꞌañ teedy nebiä Melquisedec jecy tiuuṉ̃än. </v>
<v b="HEB" c="5" v="7">Jaꞌa Jesucristo, mänaa yaa yhitiän hädaa yaabä naax̱wiin, mänitä Dios møc piaꞌyaax̱y. Jøøby hänajty. Miänuuꞌxtaac jaꞌa Dios coo piuhbedǿøjät mänaa hänajty yhoꞌogaꞌañän. Wyiingudsähgøøbiä Dios hänajty jeꞌe, paadiä miädiaꞌagy miädóow̱äxä. </v>
<v b="HEB" c="5" v="8">Hoyyä Jesucristo jia Dioshuungä, quiudiuuṉä Tieedy miädiaꞌagy coo chaac̈hpǿgät. </v>
<v b="HEB" c="5" v="9">Coo mieeꞌxtujcy mänaa chaac̈hpøquiän, xyajnähwáatsäm jaꞌa nbojpä ngädieeyhájtäm hajxy jaduhṉ pønjatiä miädiaꞌagy mäbǿjcäp. Cøjxtaꞌaxiøø hajxy hodiuum xyaghidáaṉäm. </v>
<v b="HEB" c="5" v="10">Mänitä Dios jaꞌa Jesucristo piädaacy teedywiindsǿṉ nebiä Melquisedec jecy tiuuṉ̃än. </v>
<v b="HEB" c="5" v="11">Madiuꞌu mijts hädaaduhm̱bä nja wiꞌi yajmøødmädiaꞌagaꞌañ tsipjaty, pero caj mijts mwiinjuøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="HEB" c="5" v="12-13">Tøø jiegøøñä mänaa jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mmäbøjtsooñän. Hahixøøby hijty jaduhṉ coo wiinghänaꞌc hajxy myajnähixǿøñät. Pero jaduhṉ mijts tøø mjaty nebiä naam̱dägøꞌøybän. Caj mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaꞌa tsipjatypä mjadaꞌañ. Jeꞌenä hajxy mhabøcyñä jaꞌa cajpä chipjatiä. Cahnä hoguiuhdujt hajxy mhabøcyñä. </v>
<v b="HEB" c="5" v="14">Coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot mgudiúnät, mänitä tsipjatypä hajxy jaduhṉ mwiinjuǿꞌøwät; y coo jaꞌa hoguiuhdujt hajxy tehṉgajnä mbanǿcxät, mänit hajxy mnajuǿꞌøwät mädyii hänajty hoguiuhdujt, mädyii hänajty haxøøgcuhdujt. </v>
<v b="HEB" c="6" v="1">Tøø mijts jaꞌa mädiaꞌagy mayhooc mmädoy jaꞌa Jesucristocøxpä, jaꞌa cajpä chipjatiä. Tøø hajxy mmädoy coo jaꞌa mhaxøøgcuhdujt hajxy mnajtshixǿꞌøwät, coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot mmäbǿgät. </v>
<v b="HEB" c="6" v="2">Mnajuøøby hajxy tii hajxy coo tøø mnäbety, tii hajxy coo tøø mgøꞌøniñähgabyii. Jaduhṉ hajxy tøø mmädoy coo jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌayhajxy jiujypiøgaꞌañ, coo jaꞌa Dios jaꞌa haxøøgjäyaꞌayhajxy yajtsaac̈hpøgaꞌañ cøjxtaꞌaxiøø, coo jaꞌa naax̱wiimbä wyiimbidaꞌañ. </v>
<v b="HEB" c="6" v="3">Pero tsøgä Diosmädiaꞌagy hajxy pedyii jaac habǿjcäm, pø chojpiä Dios jioot jaduhṉ. </v>
<v b="HEB" c="6" v="4-6">Pøṉä Diosmädiaꞌagy najtshixøøby, hoyyä Diosmädiaꞌagy tøø jia wiinjuøøñä coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, hoyyä piojpä quiädieey tøø jia yajnähwáatsäxä jaꞌa Jesucrístäm, hoy tøø jia puhbedyíijäm jaꞌa Dioshespíritu, hoy jia najuøꞌøy coo jaꞌa Dios jaꞌa miäjaa quiexaꞌañ, coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ ñajtshixǿꞌøwät, cab hajxy hoy miäbøgaaṉnä. Jaduhṉ hajxy yajcähxøꞌøgy coo jaꞌa Dioshuung hajxy yaghoꞌtägach, coo hajxy ñäxiꞌigy hijxwiinduum. </v>
<v b="HEB" c="6" v="7">Pøṉä Diosmädiaꞌagy hoy cudiuum̱b, quiumaabiä Dios jaduhṉ. Jaduhṉ mäwíinäts hajxy jeꞌe nebiä hoñaax̱än. Coo tiuꞌuy, mänit hotyiijä jaduhṉ tiøømbety, tijaty tøø piädaꞌagyii, y quiunuuꞌxypä Dios jaduhṉ. </v>
<v b="HEB" c="6" v="8">Pøṉ hoy caꞌa cudiuum̱b, haxøøgtuum jaduhṉ ñäꞌä nøcxøꞌøwaam̱bä. Jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä naax̱ caꞌa hoybän, maa haagä hapty tiøømbetiän. Ñoꞌpy hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="HEB" c="6" v="9">Hermanodøjc, hoy mijts naam̱nä weenjaty tøø nja hadsähgøꞌøy, nnajuǿøbiøch jaduhṉ coo mijts jaꞌa Dios jaanc̈h tehm̱ yhoy xpiuhbedaꞌañ, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa mbojpä mgädieey hajxy xyajnähwaatsä. </v>
<v b="HEB" c="6" v="10">Jaanc̈h tehm̱ yhojiäyaꞌay jaꞌa Dios jaduhṉ. Jiahmiejchp jaduhṉ coo mijts hoy mgudiuṉ̃, coo mijtsä hermanodøjc tehṉgajnä mbuhbety, jeꞌeguiøxpä coo mijtsä Dios mjahmiech. </v>
<v b="HEB" c="6" v="11">Jadúhṉhøch njoot chocy coo hajxy hoy mgudiúnät mäduhṉ̃tiä hajxy yaa mjugyhaty hädaa yaabä naax̱wiin. Mänit hajxy jim̱ mnǿcxät tsajpootyp nebiä Dios hajxy tøø xñämaꞌayän. </v>
<v b="HEB" c="6" v="12">Cab hajxy mnänuuxǿꞌøwät. Jaduhṉ hajxy mgudiúnät nebiä jäyaꞌayhajxy jecy quiudiuuṉ̃än, jaꞌa hajxy jim̱ tøøbä ñǿcxiäbä tsajpootyp. Jaꞌa Dios jaduhṉ yajwiinwaaṉøøyy coo hajxy jim̱ ñǿcxät, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty hoy miäbøcy tehṉgajnä. </v>
<v b="HEB" c="6" v="13-14">Jéquiänä Dios jaꞌa Abraham yajwiinwaaṉøøyy: “Tøyhájthøch miic̈h nbuhbedaꞌañ. Nyajpuꞌuwáam̱biøch nyaghiꞌigáam̱biøch miic̈h.” Hamdsoo cuhdujtcøxpä Dios jaduhṉ miänaaṉ̃. Hix̱, caj pøṉ møjcuhdujt miøødä nebiä Dios miøødän. </v>
<v b="HEB" c="6" v="15">Yajtøjiajtä Dios jaduhṉ nebiä Abraham yajwiinwaaṉøøyyän, jeꞌeguiøxpä coo Abraham hänajty tehṉgajnä miäbøcy. </v>
<v b="HEB" c="6" v="16">Jaꞌa Dioscøxpä jäyaꞌayhajxy hamuumduꞌjoot jaduhṉ waam̱baty miänaꞌañ; y coo hajxy jaduhṉ miänaꞌañ hamuumduꞌjoot, cab jaduhṉ pøṉ waam̱b miänaaṉnä. Tødiägøøby jaduhṉ. </v>
<v b="HEB" c="6" v="17">Paadiä Dios jaduhṉ miänaaṉ̃: “Tøyhájthøch tøø nyajwiinwaaṉøꞌøy cooc̈h nbuhbedaꞌañ”, neby hajxy jaduhṉ ñajuǿꞌøwät coo hajxy tøyhajt piuhbedaꞌañii, coo jaꞌa Dios jaꞌa wyiinmahñdy ni mänaa quiaꞌa yajtägatsaꞌañ. Hamdsoo jaꞌa Dios jaduhṉ miänaaṉ̃. </v>
<v b="HEB" c="6" v="18">Jaduhṉdsä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa Dios ni mänaa quiaꞌa høhṉdaꞌagy. Jaduhṉdsä tøyhajt hajxy hoy nmøødhájtäm coo hajxy homiänaajä xpiuhbedáaṉäm coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcämät. </v>
<v b="HEB" c="6" v="19-20">Jim̱ä Jesucristo hajxy xñähgapxtúutäm tsajpootyp. Jeꞌe jim̱ tuum̱b teedywiindsǿṉ nebiä Melquisedec jecy tiuuṉ̃än. Cøjxtaꞌaxiøø jaꞌa Jesucristo jim̱ tiunaꞌañ tsajpootyp. Jaduhṉä tøyhajt hajxy hoy nmøødhájtämät coo hajxy jim̱ homiänaajä xyaghidáaṉäm. </v>
<v b="HEB" c="7" v="1-2">Coo jaꞌa Abraham jaꞌa reyhajxy hänajty hoy tøø yaghoꞌogy, mänaa hajxy hoy chiptuṉ̃än, mänitä Melquisedec hoy miøødnijiøjcubaadøꞌøyii. Mänitä Melquisedec miänaaṉ̃ cooc jaꞌa Dios jaꞌa Abraham hänajty piuhbedaꞌañ. Mäduhṉ̃tiä jaꞌa Abraham hänajty tøø piaady maa hänajty hoy tøø chiptuṉ̃än, majc‑hit jaduhṉ piädaacy tuꞌcuhdujtjaty. Mänitä Melquisedec piuhmooyy jaꞌa tuꞌhitpä. Mejtstuꞌu jaꞌa Melquisedec hänajty tiuṉ̃. Tøø jaꞌa Dios tsajpootypä hänajty piädaꞌagy coo tiúnät teedy. Y gobiernä hänajty jim̱ tiuum̱by maa jaꞌa cajpt xiøhatiän Salem. Jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy coo hajxy jootcujc yhity. Jaduhṉdsä Melquisedec xiøø miädiaꞌagytiägøøbiä coo hoy guiobiernähaty. </v>
<v b="HEB" c="7" v="3">Cab jaduhṉ pøṉ ñäꞌägädä najuøꞌøy pøṉä Melquisedec tiajhajt tieedyhajt, pøṉ yhaphajt tieedyhajt. Cab jaduhṉ pøṉ ñajuøꞌøy mänaa myiiṉ̃ mänaa quiahy, mänaa yhoꞌcy mänaa tiägooyy. Coo jeꞌe tiuṉ̃ teedywiindsǿṉ cøjxtaꞌaxiøø, jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe tiuṉ̃ nebiä Jesucristo tiuṉ̃än, jaꞌa Dios yHuung. </v>
<v b="HEB" c="7" v="4">Cähxøꞌp jaduhṉ coo jaꞌa Melquisedec møjcuhdujt hänajty jiaanc̈h tehm̱ miøødä, jeꞌeguiøxpä coo piuhmooyyä jaꞌa tuꞌhitpä, mäduhṉ̃tiä jaꞌa Abraham hänajty tøø piaady maa hänajty hoy tøø chiptuṉ̃än. Y jaꞌa Abrahamä, mijts mhap mijts mdeedy jeꞌeduhṉ. </v>
<v b="HEB" c="7" v="5">Y jaꞌa Leví yhap yhoc‑hajxiä, jaꞌa hajxy tuum̱bä teediä, jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ maa jaꞌa jecyquiuhdujtän coo hajxy piuhmoꞌowǿøjät jaꞌa tuꞌhitpä maa jaꞌa majc‑hitcøxpän. Jaꞌa miägunaax̱hajxy jaduhṉ yégäp, hoyyä Abraham hajxy quipxy jia møødhaphaty jia møødteedyhaty. </v>
<v b="HEB" c="7" v="6">Pero jaꞌa Melquisedec, cabä Abraham hänajty jiujyhaty miäguꞌughaty. Hawiing hänajty tiuṉ̃ teedy. Pero puhmooyyä jeꞌe jaꞌa tuꞌhitpä. Jaꞌa Abraham jaduhṉ yejc, jaꞌa Dios hänajty tøøbä yajwiinwaaṉǿꞌøyäbä coo hänajty yajpuꞌuwaꞌañ yaghiꞌigaꞌañ. Mänitä Melquisedec jaꞌa Abraham ñämaayy coo jaꞌa Abraham hänajty piuhbedaꞌañíijäm jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="HEB" c="7" v="7">Y tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa Melquisedec møjcuhdujt hänajty jiaanc̈h tehm̱ miøødä. Cabä Abraham quiuhdujt hänajty miøjjä nebiä Melquisedec quiuhdujtän. Hix̱, jaꞌa Melquisedec jaduhṉ mänaaṉ coo jaꞌa Dios jaꞌa Abraham piuhbédät. </v>
<v b="HEB" c="7" v="8">Haa jaꞌa hajxy yaa tuum̱bä teedy jädaꞌanäbaadyñä, hoꞌp hajxy, hoyyä tuꞌhitpä hajxy jia puhmoꞌoyii jaꞌa majc‑hitcøxpä. Haa jaꞌa Melquisedecä, jaanä puhmooyyä jeꞌebä, pero cabä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ coo tøø yhoꞌogy. </v>
<v b="HEB" c="7" v="9-10">Hoyyä Levíhajxy hijty jia tuṉ̃ teedy, cabä quiuhdujthajxy hänajty miäbaady nebiä Melquisedec quiuhdujtän, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Abraham jaꞌa Melquisedec jaꞌa tuꞌhitpä hänajty tøø piuhmoꞌoy. Jaꞌa Abraham, jeꞌedsä Levíhajxy hänajty yhaphajpy tieedyhajpy. </v>
<v b="HEB" c="7" v="11">Pero jaꞌa teedyhajxy, ni mänaa hajxy xquiaꞌa yajnähwáatsämät. Paadiä Dios jaꞌa Cristo quiejxy coo jeꞌe tiúnät teedy nebiä Melquisedec jecy tiuuṉ̃än. Cabä tiuṉ̃ nebiä Aarónhajxy tiuuṉ̃än. </v>
<v b="HEB" c="7" v="12">Coo jaꞌa Dios miänaaṉ̃ coo jaꞌa Leví yhap yhoc‑hajxy quiaꞌa túuṉnät teedy, mänitä jecyquiuhdujt yajtägajtspä. </v>
<v b="HEB" c="7" v="13">Coo jaꞌa Dios jaꞌa Jesucristo yaa quiejxy, yajtägajts jaꞌa jecyquiuhdujt jaduhṉ, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesús tiuuṉ̃ teedy, hoyyä Leví quiaꞌa ja haphaty quiaꞌa ja teedyhaty. </v>
<v b="HEB" c="7" v="14">Hix̱, jaꞌa Judá jeꞌe yhaphajt tieedyhajt. Y cabä Moisés waam̱b miänaaṉ̃ coo jaꞌa Judá yhap yhoc‑hajxy tiúnät teedy. </v>
<v b="HEB" c="7" v="15">Y coo jaꞌa Jesucristo teedy tiuṉ̃ nebiä Melquisedec jecy tiuuṉ̃än, cähxøꞌp jaduhṉ coo jaꞌa Dios jaꞌa jecyquiuhdujt tøø yajtägajtsnä. </v>
<v b="HEB" c="7" v="16">Paadiä Jesús piädaacä teedy coo cøjxtaꞌaxiøø jiugyhadaꞌañ. Cab jaduhṉ yhity nebiä yaabä teedyhajxiän. </v>
<v b="HEB" c="7" v="17">Jaduhṉä Dios jaꞌa Jesús ñämaayy: Cøjxtaꞌaxiøø miic̈h mdunaꞌañ teedy nebiä Melquisedec jecy tiuuṉ̃än. </v>
<v b="HEB" c="7" v="18-19">Coo jaꞌa Moisés jaꞌa jiecyquiuhdujt hajxy xquiaꞌa yajnähwáatsäm, paadiä Dios jaduhṉ miänaaṉ̃ coo quiaꞌa túuṉnät. Mänitä Dios jaꞌa Jesucristo yaa quiejxy coo hajxy hoy xyajnähwáatsämät. Mänitä Jesucristo hajxy jim̱ xwioonøcxáaṉäm maa jaꞌa Dioswiinduumän. </v>
<v b="HEB" c="7" v="20-21">Coo jaꞌa Dios jaꞌa Jesús piädaacy teedy, mänit miänaaṉ̃ coo jaꞌa miädiaꞌagy jiaanc̈h tehm̱ tiøyhajtä. Jaduhṉds jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: Jaꞌa Dios mänaaṉ coo jaꞌa miädiaꞌagy jiaanc̈h tehm̱ tiøyhajtä; cábägä wyiinmahñdy mänaa yajtägatsaꞌañ: “Cøjxtaꞌaxiøø miic̈h mdunaꞌañ teedy nebiä Melquisedec jecy tiuuṉ̃än”, nøm̱ä Dios jaꞌa Jesús ñämaayy. Pero coo jaꞌa wiingteedy piädaacä, cabä Dios waam̱b miänaaṉ̃. </v>
<v b="HEB" c="7" v="22">Coo jaꞌa Jesucristo cøjxtaꞌaxiøø yhidaꞌañ, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo hajxy maas hoy xyajnähwaꞌadsáaṉäm quejee jaꞌa Moisés jaꞌa jiecyquiuhdujt. Cab hajxy jeꞌe xyajnähwáatsäm. </v>
<v b="HEB" c="7" v="23">Jaꞌa teedyhajxy hädaa yaabä naax̱wiimbä, coo hajxy yhoꞌogy, mänit hajxy ñiguiuwic̈hii. Paady hajxy may tøø tiuuṉnä. </v>
<v b="HEB" c="7" v="24">Pero cabä Jesucristo mänaa yhoꞌogaaṉnä. Cøjxtaꞌaxiøø jaduhṉ tiunaꞌañ teedy. Cabä wiinghänaꞌc jaꞌa tuuṉg jaduhṉ yajmämähmøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="HEB" c="7" v="25">Cøjxtaꞌaxiøø jaꞌa Jesucristo yhidaꞌañ. Hoy jiaanc̈h yajnähwaꞌadsaaṉnä pøṉä jioot tsojp coo ñähgapxtuꞌudǿøjät jaꞌa Jesucrístäm maa jaꞌa Dioswiinduumän homiänaajä. </v>
<v b="HEB" c="7" v="26">Coo jaꞌa Jesucristo jaduhṉ tiuṉ̃ teedywiindsǿṉ, jaanc̈h tehm̱ yhoy hajxy jaduhṉ xñähgapxtúutäm. Ni mänaa wiinghänaꞌc hajxy jaduhṉ xquiaꞌa nähgapxtúutäm nebiä Jesúsän. Cabä Jesús tii pojpä tii cädieey ñäꞌägädä møødä. Ni pøṉ jaduhṉ quiaꞌa mäbaady nebiä Jesúsän. Nhaagä møødhájtäm pojpä cädieey hajxy. Jim̱ä Jesucristo yhijnä tsajpootyp; møjcuhdujt jim̱ miøød. </v>
<v b="HEB" c="7" v="27">Haa jaꞌa teedywiindsøṉhajxy hädaa yaabä naax̱wiimbä, jabom̱‑jabom̱ä animal hajxy yox̱y. Jadúhṉäc tyijy jaꞌa piojpä quiädieey hajxy ñähwaꞌads quiuhwáꞌadsät, møødä cuꞌug piojpä quiädieeyhajxy. Jayøjp hajxy yox̱y jaꞌa yhamdsoo pojpä yhamdsoo cädieeguiøxpä. Mänit hajxy jiaac yox̱y jaꞌa cuꞌug piojpä quiädieeguiøxpä. Pero cabä Jesucristo animal mänaa yox̱y. Hix̱, tähooc jaduhṉ ñiñähdujcä coo yhoꞌcy. </v>
<v b="HEB" c="7" v="28">Jaꞌa jecyquiuhdujt jaduhṉ mänaam̱b coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy tiúnät teedywiindsǿṉ, hoyyä pojpä cädieey hajxy jia møødä. Mänitä Dios cujecy miänaaṉ̃ coo jaꞌa Jesucristo tiúnät teedywiindsǿṉ. Jaꞌa tøyhajtä Dios jaduhṉ yejc coo jaduhṉ miänaaṉ̃. Ni mänaa jaꞌa Jesús pojpä cädieey quiaꞌa møødä. </v>
<v b="HEB" c="8" v="1">Hoorä, jadúhṉhøch tøø nmädiaꞌagy coo jaꞌa Jesucristo hajxy jim̱ xñähgapxtúutäm tsajpootyp. Jim̱ jaduhṉ tiuṉ̃ teedywiindsǿṉ. Hahooyhaamby jim̱ yhäñaꞌay maa jaꞌa Diosän. </v>
<v b="HEB" c="8" v="2">Jim̱ tiuṉ̃ tsajpootyp maa jaꞌa tsajtøjc hoybän, jaꞌa Dios yhädiúuṉäbä. Caꞌa jiäyaꞌayä jeꞌe hädiuuṉ. </v>
<v b="HEB" c="8" v="3">Haa jaꞌa hajxy yaa tuum̱bä teedywiindsǿṉ hädaa yaabä naax̱wiinä, jaduhṉ hajxy piädaꞌagyii coo animal hajxy yóxät, coo hajxy cøx̱iä wiinä quiuyoxǿꞌøwät. Jadúhṉäc tyijy jaꞌa piojpä quiädieey hajxy ñähwaꞌads quiuhwáꞌadsät. Y coo jaꞌa Jesucristo jim̱ teedywiindsǿṉ tiuṉ̃ tsajpootyp, paady jaduhṉ ñiñähdujcä. </v>
<v b="HEB" c="8" v="4">Coo häxøpy yaa yhity hädaa yaabä naax̱wiin, cab häxøpy tiuṉ̃ teedywiindsǿṉ. Haa jaꞌa hajxy yaa tuum̱bä teediä, jeꞌeds hajxy cuyoxøøby nebiä jecyquiuhdujt yhaneꞌemiän. </v>
<v b="HEB" c="8" v="5">Haa jaꞌa tsajtøjc yaabä maa hajxy tiúṉ̃änä, cab jaduhṉ miäbaady nebiä tsajtøjc jim̱ tsajpootypän. Coo jaꞌa Moisés jaꞌa wittsajtøjc hänajty quiojaꞌañ, mänitä Dios jaꞌa Moisés ñämaayy: “Tsipcøxpä wittsajtøjc jaduhṉ mgójät nébiøch jim̱ nyaghijxiän tuṉguhduum coo mnähguipxtúꞌudät.” </v>
<v b="HEB" c="8" v="6">Tøø jaꞌa Dios jaꞌa hawiinjem̱ybiä yajcuhducy coo hajxy jim̱ xyaghidáaṉäm tsajpootyp cøjxtaꞌaxiøø. Haa hädaa hawiinjem̱ybiä jaꞌa Dios yajcuhdújcäbä, maas hoy jeꞌeduhṉ quejee jaꞌa Moisés jecy yéjcäbä. Paadiä Jesucristo maas hoy tiuṉ̃ teedywiindsǿṉ quejee jaꞌa teedyhajxy, jaꞌa hajxy hädaa yaabä naax̱wiimbä. Jaꞌa Moisés jecy yéjcäbä, cab hajxy jaduhṉ xjiaty puhbéjtäm nebiä hawiinjem̱ybiän, jaꞌa jädaꞌahatypän. </v>
<v b="HEB" c="8" v="7">Coo hajxy häxøpy xpiuhbéjtäm jaꞌa Moisés jecy jia yéjcäbä, cabä Dios jaꞌa hawiinjem̱ybiä häxøpy tøø ñäꞌä yajcuhducy. </v>
<v b="HEB" c="8" v="8">Cabä Dios jaꞌa jecyjiäyaꞌayhajxy quiumaayy jeꞌeguiøxpä coo hajxy hoy quiaꞌa cudiuuṉ̃. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän: Jaꞌa Dios jaduhṉ mänaam̱b: Abaadaam̱b jaduhṉ cooc̈hä jäyaꞌayhajxy nmøødyajcuhdugaꞌañ jaꞌa hawiinjem̱ybiä, jaꞌa hajxy jim̱ tsänaabiä judíos‑naaxooty møød Judábä‑naaxooty. </v>
<v b="HEB" c="8" v="9">Maas hóyhøch jaduhṉ nmøødyajcuhdugaꞌañ quejéejøc̈h jaꞌa yhap jaꞌa tieedyhajxy nmøødyajcuhdujcän mänáajøch hajxy jim̱ hoy nwoobädsøm̱iän Egiptonaaxooty. Cab hajxy hoy ñäꞌä cudiuuṉ̃ nébiøch nja yajcuhdujquiän. Páadyhøch hajxy jaduhyyä nnäꞌä nähgueecnä, nøm̱ä Dios miänaaṉ̃. </v>
<v b="HEB" c="8" v="10">Coo jaduhṉ yhabáadät, mänítøc̈hä jäyaꞌayhajxy nmøødyajcuhdugaꞌañ jaꞌa hawiinjem̱ybiä, jaꞌa hajxy jim̱ tsänaabiä judíos‑naaxooty, nøm̱ä Dios miänaaṉ̃. Nyajnähixøꞌøwáam̱biøch nmädiaꞌagy hajxy hoy, neby hajxy hamuumduꞌjoot jaduhṉ wyiinjuǿꞌøwät. Mänítøch hajxy jaanc̈h tehm̱ yhoy xwyiingudsähgøꞌøwaꞌañ. Høøc̈h hajxy nguꞌughadáaṉnäp. </v>
<v b="HEB" c="8" v="11">Nägǿx̱iøc̈hä nmädiaꞌagy hajxy xmiäbøgaaṉä ñämaj ñäbetiä. Haagä mäbøgaam̱b hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="HEB" c="8" v="12">Nyajnähwaꞌadsáaṉäbøch jaꞌa piojpä quiädieey hajxy. Cábøc̈hä piojpä quiädieeyhajxy mänaa njahmiedsáaṉänä. </v>
<v b="HEB" c="8" v="13">Coo jaꞌa Dios miänaꞌañ coo jaꞌa hawiinjem̱ybiä tøø yajcuhducy, jaduhṉ miänaam̱bä coo jaꞌa jecypiä quiaꞌa tsoobaatnä, coo quiaꞌa tunaaṉnä. </v>
<v b="HEB" c="9" v="1">Jaduhṉä jecyquiuhdujt myiim̱bä mädyii jaꞌa jäyaꞌayhajxy quiudiúnäp maa jaꞌa chajtøjc‑hajxiän. </v>
<v b="HEB" c="9" v="2-3">Jaduhṉdsä wittsajtøjc hajxy jecy yhädiuuṉ̃. Coo jaꞌa wit hajxy yaghadøødiujcy, metscä cuarto jaduhṉ hoy miähmøꞌøy. Tuꞌnax̱ hoy møj miähmøꞌøy; jaꞌa cujpä muutsc hoy miähmøꞌøy. Jaꞌa cuarto møjpä, jeꞌeduhṉ xøhajt “cunuuꞌxytiøjc”; jiibiä ceratoyøhñdy hajxy yaghijty møødä meexä maa jaꞌa cunuuꞌxychajcaagy hajxy hänajty yujcoṉ̃än. Jaꞌa cuarto muutspä, jeꞌeduhṉ xøhajt “cunuuꞌxytiøjc maa jaꞌa Dios yhäñaꞌayän.” </v>
<v b="HEB" c="9" v="4">Jaꞌa orohaltar jiiby hijt maa jaꞌa poom hajxy hänajty jioquiän, møødä cuhdujtcajä; oronähwopy hänajty jeꞌe. Jiiby cajäjooty jaꞌa orotuꞌts yhijty maa jaꞌa maná hajxy hänajty yaghitiän. Jaꞌa maná, jeꞌedsä tsajcaagy hänajty xiøhaty jaꞌa Dios jecy quiéjxäbä. Jiibiä Aarón jaꞌa quiuhdajt yhijpä jaꞌa jecy wáam̱äbä. Jiibiä tsaa yhijpä maa jaꞌa Dios jaꞌa cuhdujt jecy yuugjahyyän. </v>
<v b="HEB" c="9" v="5">Cajänähgøxpä querubín yhahädiuuṉnax̱yhajxy yhijty “maa jaꞌa Dios yhäñaꞌayän.” Jim̱ä quieecthajxy quiäjøjnaꞌay “maa jaꞌa Dios pojpä cädieey mieeꞌxiän.” Cábøch ngapxtøwaꞌañ nebiaty hädaaduhm̱bä hijty tiuṉ̃. </v>
<v b="HEB" c="9" v="6">Coo jaꞌa wittsajtøjc hajxy hänajty tøø quiojnä, mänitä teedyhajxy jiiby tiägøøc̈hohṉnä maa jaꞌa møjcunuuꞌxytiøjcän. Jiiby hajxy jabom̱‑jabom̱ tiuuṉnä. </v>
<v b="HEB" c="9" v="7">Pero jiiby maa jaꞌa muutscunuuꞌxytiøjcän maa jaꞌa Dios hänajty yhäñaꞌayän, jagooyyä teedywiindsǿṉ hijty jiiby tiägøꞌøy. Tähooquiä hajxy hijty jiiby tiägøꞌøy jaꞌa tuꞌugjomøjtpä. Coo hajxy hänajty jiiby tiägøꞌøwaꞌañ, jayøjpä animal hajxy hijty yaghoꞌogy. Mänitä animalnøꞌty hajxy hijty jiiby nøcxy quiuyoxøꞌøy muutscunuuꞌxytiøgooty, jaꞌa piojpä quiädieeguiøxpähajxy, møødä cuꞌugä piojpä quiädieeguiøxpähajxy. </v>
<v b="HEB" c="9" v="8">Jaduhṉä Dioshespíritu hajxy xyajwiinjuǿøyyäm coo hajxy hoy ngaꞌa tägǿøyyämät maa jaꞌa Dioswiinduumän mäduhṉ̃tiä jaꞌa jecyquiuhdujt hajxy yajtuṉ̃ñä. </v>
<v b="HEB" c="9" v="9">Jaduhṉ hajxy jädaꞌanäbaadyñä nhíjtäm. Jeꞌenä animal hajxy yox̱y; jeꞌenä hajxy cøx̱iä wiinä quiuyoxøꞌøy. Paady hajxy jaduhṉ quiuhdujthatyñä, jadúhṉäc tyijy jaꞌa Dios jiaanc̈h tehm̱ quiumay. Cab hajxy jaduhṉ ñähwaꞌac̈h quiuhwaꞌac̈h, hoy hajxy jaduhṉ jia cuhdujthatyñä. </v>
<v b="HEB" c="9" v="10">Jagooyyä jaꞌa quiuhdujthajxy yhaneꞌemy tijaty hajxy quiáyäp yhúꞌugäp, neby hajxy ñibiuj ñijieꞌedsǿøjät, neby hajxy yaa jiäyaꞌayhádät hädaa yaabä naax̱wiin. Pero yøꞌø cuhdujt jaduhm̱bä, cab jaduhṉ tiuuṉnä. Tøø jaꞌa Dios jaꞌa hawiinjem̱ybiä yajcuhdujnä, mädyii jaduhṉ tunaam̱b. </v>
<v b="HEB" c="9" v="11">Mänitä Jesucristo hajxy hoy xjiaanc̈h tehm̱ yajnähwáatsäm. Jaayaꞌay jaduhṉ túuṉnäp teedywiindsǿṉ jim̱ tsajpootyp maa jaꞌa tsajtøjc jaanc̈h tehm̱ yhoybän. Caꞌa jiäyaꞌayä hajxy hädiuuṉ hädaa yaabä naax̱wiimbä. </v>
<v b="HEB" c="9" v="12">Tøø jaꞌa Jesucristo jim̱ tiägøꞌøy maa jaꞌa Dioswiinduumän jaꞌa tähooctagøꞌøyyä. Hamdsoo hänajty tøø ñiñähdugyii coo højts hänajty xñähhoꞌtuꞌudáaṉäm. Cabä tii nøꞌty quiuyoxøøyy maa jaꞌa yaabä tsajtøjcän nebiä yaabä teedyhajxy quiuhdujthatiän coo chivo hajxy yox̱y, coo waj hajxy yox̱y. Coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, paady hajxy jim̱ nhidáaṉäm Dioswiinduum cøjxtaꞌaxiøø. </v>
<v b="HEB" c="9" v="13">Jaduhṉä jäyaꞌayhajxy quiuhdujthaty, coo hajxy yhoꞌogøꞌøy, mänitä chivonøꞌty wajnøꞌty hajxy yajniñähxänicxyii. Mänitä wajcujiaam hajxy yajniñähwøjyii, jaꞌa hajxy hänajty tøø ñänoꞌogǿꞌøyäbä maa jaꞌa altarän. Jaduhṉ hajxy ñiyajnähwaꞌac̈hii. </v>
<v b="HEB" c="9" v="14">Hoorä, jaꞌa chivonøꞌty, jaꞌa wajnøꞌty, cabä pojpä cädieey mänaa yajnähwaꞌac̈h. Jaꞌa Jesucristo hajxy jaduhṉ xyajnähwáatsäm mänaa hajxy xñähhoꞌtúutäm. Cabä Jesucristo tii pojpä cädieey miøødä. Cab jaduhṉ mänaa yhoꞌogaaṉnä. Hamdsoo jim̱ ñiñähdujcä maa jaꞌa Dioswiinduumän. Jaduhṉä nhaxøøgcuhdujt hajxy xyajnähwáatsäm, nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ maas hoy nmäbǿjcämät. </v>
<v b="HEB" c="9" v="15">Coo jaꞌa Dios jaꞌa hawiinjem̱ybiä tøø yajcuhducy, paadiä Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm, pønjatiä Dios jaduhṉ wyiimbiiw̱. Xyajnähwáatsäm jaꞌa nbojpä ngädieey hajxy nebiaty hajxy tøø njäyaꞌayhájtäm maa jaꞌa jecypiä yhijtiän. Y jim̱ hajxy xyajnøcxáaṉäm tsajpootyp nebiä Dios hajxy xyajwiinwaaṉǿøyyäm. </v>
<v b="HEB" c="9" v="16-17">Homiädyii testamentänoquiä, cahnä tiuuṉgpaadyñä, jugyhajpnä jaayaꞌay jaduhṉ. Coonä yhóꞌogät, mänitnä jaꞌa nocy tiuuṉgpaadaꞌañ. </v>
<v b="HEB" c="9" v="18">Paadiä Dios jaduhṉ miänaaṉ̃ coo animal hajxy yóxät, mänaa jaꞌa jayøbhajtpä yajcuhduquiän. </v>
<v b="HEB" c="9" v="19">Coo jaꞌa Moisés jaꞌa cuꞌugä jecyquiuhdujt hänajty tøø quiøx̱y moꞌoy, mänitä wajhuung yojxy møødä chivohuung. Mänitä ñøꞌty hoy ñøødemøøyyä. Mänitä tsaptsmeegpøjt hoy piädaꞌagy nøꞌñøøjooty møødä hisopohaaꞌx. Mänitä cuꞌug jaꞌa nøꞌñøø yajnähxänicxy møødä jecyquiuhdujttsaa. </v>
<v b="HEB" c="9" v="20">Mänitä Moisés miänaaṉ̃: “Haa hädaa nøꞌtiä, hijxtahṉd hädaaduhṉ coo mijtsä Dios xmiøødyajcuhdujcy.” </v>
<v b="HEB" c="9" v="21">Mänitä Moisés jaꞌa wittsajtøjc jaꞌa nøꞌñøø hoy yajnähxänicxpä møød tijaty hajxy jiiby yajtuum̱by mänaa jaꞌa Dios hajxy hänajty wyiingudsähgøꞌøyän. </v>
<v b="HEB" c="9" v="22">Jaduhṉä jecyquiuhdujt hijty yhaneꞌemy cooc cøx̱iä ñähwaꞌac̈hii nøꞌtyhaam. Coogä animal hajxy quiaꞌa yóxät, cábägä piojpä quiädieey hajxy ñäꞌä nähwáꞌadsät. </v>
<v b="HEB" c="9" v="23">Haa jaꞌa wittsajtøjc hädaa yaabä naax̱wiimbä, møød tijaty jiiby hijp tsajtøgootiä, animalnøꞌtyhaamä Moisés yajnähwaach. Pero højtshájtäm, ni mänaa jaꞌa animalnøꞌty hajxy xquiaꞌa yajnähwáatsämät. Paadiä Jesucristo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm, jaduhṉ hajxy nnähwáatsäm. </v>
<v b="HEB" c="9" v="24">Tøø jaꞌa Jesucristo jim̱ tiägøꞌøy maa jaꞌa Dioswiinduumän. Jim̱ hajxy xñähgapxtúutäm. Caꞌa yhädaa yaabä tsajtøgootiä tiägøøyy. Haa jaꞌa tsajtøjc yaabä, cab jaduhṉ tiehm̱ miäbaady nebiä tsajtøjc jim̱ tsajpootypän. </v>
<v b="HEB" c="9" v="25-26">Haa jaꞌa teedywiindsǿṉ hädaa yaabä naax̱wiimbä, jomøjt‑jomøjt jiiby tiägøꞌøy maa jaꞌa muutscunuuꞌxytiøjcän. Jiibiä animalnøꞌty nøcxy quiuyoxøꞌøy. Pero jaꞌa Jesucristo, tähooquiä yhoꞌcy. Cabä Dios jaduhṉ miänaaṉ̃ coo mayhooc yhóꞌogät. Coo yhabaaty, mänitä Jesucristo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm jaꞌa nbojpä ngädieeyhájtäm. </v>
<v b="HEB" c="9" v="27">Jaꞌa Dios hajxy xquiunúuꞌxäm xpiädáacäm coo højts tähooquiä nhoꞌogáaṉäm. Mänitä Dios hajxy xyajtøyhajtyegáaṉäm. </v>
<v b="HEB" c="9" v="28">Jaanä tähooquiä jaꞌa Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutämbä jaꞌa nbojpä ngädieeyhájtäm. Tähoocyajnähwaꞌachä hajxy xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm. Coo jadähooc quiädaactägatsaꞌañ, mänit hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉänä maa jaꞌa Dioswiinduumän, pønjaty hänajty jaduhṉ jii jøbhijxp. </v>
<v b="HEB" c="10" v="1">Haa jaꞌa jecyquiuhdujt, hijxtahṉd hänajty jaduhṉ hijp coo jaꞌa Jesucristo hajxy hänajty xñähhoꞌtuꞌudáaṉäm. Nebiä jecyquiuhdujt hänajty yhaneꞌemiän, jomøjt‑jomøjtä animal hajxy jia yox̱y. Pero ni pøṉ hänajty quiaꞌa nähwaꞌac̈h quiaꞌa cuhwaꞌac̈h, pønjaty hänajty ja wiꞌi tiägøꞌøwáam̱bäp maa jaꞌa Dioswiinduumän. </v>
<v b="HEB" c="10" v="2">Coo hajxy häxøpy tøø jiaanc̈h nähwaꞌac̈h tøø jiaanc̈h cuhwaꞌac̈h jaꞌa piojpä quiädieey hajxy, cabä animal hajxy häxøpy yojxnä. Tähooquiä hajxy jaduhṉ cu yojxy, mänit jaduhṉ cu yhoyøøyy. Hamdsoo hajxy cu ñajuøøyy coo pojpä cädieey hajxy quiaꞌa mǿødänä. </v>
<v b="HEB" c="10" v="3">Pero coo animal hajxy hänajty jaduhṉ yox̱yñä jomøjt‑jomøjt, ñajuøøby hajxy hänajty jaduhṉ coo pojpä cädieey hajxy miøødä. </v>
<v b="HEB" c="10" v="4">Hix̱, ni mänaa jaꞌa wajnøꞌty jaꞌa chivonøꞌty jaꞌa pojpä cädieey quiaꞌa yajnähwaꞌac̈h quiaꞌa yajcuhwaꞌac̈h. </v>
<v b="HEB" c="10" v="5">Paadiä Cristo jaꞌa Dios ñämaayy, mänaa hänajty jaduhṉ yaa tøø quiädaꞌaguiän hädaa yaabä naax̱wiin: Caj miic̈h mjoot jaduhṉ chocy coo jaꞌa animal hajxy tehṉgajnä yóxät. Páadyhøch miic̈h yaa xquiejxy hädaa yaabä naax̱wiin cooc̈h yaa njäyaꞌayhádät, nébiøc̈hä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ yaa nnähhoꞌtúꞌudät. </v>
<v b="HEB" c="10" v="6">Caj miic̈h mjoot jaduhṉ chocy coo animal hajxy yóxät, coo hajxy ñóꞌogät. Paadiä animal hajxy yox̱y, nähwaatspä piojpä quiädieeyhajxy jaduhṉ. </v>
<v b="HEB" c="10" v="7">Mänítøch nmänaaṉ̃: “Dios, páadyhøch jaduhṉ yaa tøø ngädaꞌagy nébiøch jaduhṉ yaa ngudiúnät nébiøch miic̈h xñämaayyän, neby jaduhṉ jim̱ myiṉ̃än cujaay maa miic̈h mmädiaꞌaguiän jaꞌa høøc̈hcøxpä”, nøm̱ä Cristo jaꞌa Dios ñämaayy. </v>
<v b="HEB" c="10" v="8">Jayøjpä Cristo miänaꞌañ cooc jaꞌa Dios jioot quiaꞌa tsocy coo animal hajxy quiaꞌa yóxät ni quiaꞌa nóꞌogät. Jaꞌa piojpä quiädieey hajxy jaduhṉ yajnähwáatsäp yajcuhwáatsäp. Hoyyä jecyquiuhdujt jia haneꞌemy coo hajxy tehṉgajnä yóxät, cabä Dios jaduhṉ quiumay. </v>
<v b="HEB" c="10" v="9">Jaduhṉ miänáaṉgombä: “Teedy, páadyhøch yaa tøø ngädaꞌagy nébiøch jaduhṉ yaa ngudiúnät nébiøch miic̈h xñämaayyän.” Jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy coo jaꞌa Cristo hänajty jaduhṉ yhaneꞌemaꞌañ coo animal hajxy quiaꞌa yójxnät, nebiä Tieedy miädiaꞌagy jaduhṉ quiudiúuṉät. </v>
<v b="HEB" c="10" v="10">Hoyyä Jesucristo jaꞌa Tieedy miädiaꞌagy jiaanc̈h cudiuuṉä coo højts jaduhṉ tähooquiä xñähhoꞌtúutäm; paadiä Dios hajxy xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm. </v>
<v b="HEB" c="10" v="11">Jaduhṉä jecyquiuhdujt hijty yhaneꞌemy coo jaꞌa teediä animal hajxy jabom̱‑jabom̱ wyiꞌi yóxät. Hoy hajxy jaduhṉ jia cudiuuṉ̃, cab hajxy jaduhṉ ñäꞌägädä nähwaach ñäꞌägädä cuhwaach. </v>
<v b="HEB" c="10" v="12">Coo jaꞌa Jesucristo jaꞌa nbojpä ngädieey hajxy hänajty tøø xñähhoꞌtúutäm tähooquiä, mänit hoy yhäñaaguiädaꞌagy maa jaꞌa Dios yhahooyhaampiän. </v>
<v b="HEB" c="10" v="13">Jim̱ jaduhṉ yhahix̱y coo jaꞌa miädsiphajxy quiaꞌa mäjädaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="HEB" c="10" v="14">Tähooquiä hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm. Jaduhṉä nbojpä ngädieey hajxy xyajnähwaats xyajcuhwáatsänä. </v>
<v b="HEB" c="10" v="15">Jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo tiøyyä, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Dioshespíritu jaduhṉ miänaam̱bä maa jaduhṉ cujaay myiṉ̃än: </v>
<v b="HEB" c="10" v="16">Coo jaduhṉ yhabáadät, mänítøch hajxy nmøødyajcuhdugaꞌañ, nøm̱ä Dios miänaꞌañ: Nyajnähixøꞌøwáam̱biøch nmädiaꞌagy hajxy hoy, neby hajxy jaduhṉ hamuumduꞌjoot wyiinjuǿꞌøwät. </v>
<v b="HEB" c="10" v="17">Mänit miänáaṉgombä: Cábøc̈hä piojpä quiädieeyhajxy mänaa njahmiedsáaṉänä. </v>
<v b="HEB" c="10" v="18">Jaduhṉds jeꞌe, tøø jaꞌa Jesucristo jaꞌa nbojpä ngädieey hajxy xyajnähwaats xyajcuhwáatsänä tähooquiä. Hoyyä animal hajxy jia yox̱yñä, cab jaduhṉ choobaatnä. </v>
<v b="HEB" c="10" v="19-20">Hermanodøjc, maa jaꞌa jecyquiuhdujt myiṉ̃än, cabä cuhdujt pøṉ miøødä coo jiiby tiägǿꞌøwät maa jaꞌa muutscunuuꞌxytiøgootiän. Pero coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, paady hajxy jim̱ hoy ndägøꞌøwáaṉänä maa jaꞌa Dioswiinduumän. Tøø hajxy xyajnähwaats tøø hajxy xyajcuhwáatsäm jaꞌa nbojpä ngädieeyhájtäm. </v>
<v b="HEB" c="10" v="21">Jeꞌeds hajxy jim̱ xñähgapxtúutäm Dioswiinduum. </v>
<v b="HEB" c="10" v="22">Entonces, tsøg hajxy jim̱ tägǿøyyäm Dioswiinduum. Tsøgä miädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot mäbǿjcäm coo jaꞌa cuhdujt hajxy nmøødhájtäm coo hajxy jim̱ ndägǿøyyämät, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm. Jaduhṉä nbojpä ngädieey hajxy tøø xyajnähwaats tøø xyajcuhwáatsäm. </v>
<v b="HEB" c="10" v="23">Tsøgä Diosmädiaꞌagy hajxy tehṉgajnä mäbǿjcäm. Cab hajxy nnajtshixǿøyyämät. Nmøødhájtäm jaꞌa tøyhajt hajxy jaduhṉ coo jaꞌa Dios hajxy xmioꞌowáaṉäm nebiaty hajxy tøø xyajwiinwaaṉǿøyyäm coo hajxy cøx̱iä wiinä xmioꞌowáaṉäm. </v>
<v b="HEB" c="10" v="24">Tsøg hajxy niguiapxwíjjäm neby hajxy maas hoy nnic̈hojc nnibiaꞌhäyóow̱ämät hamiṉ̃ haxøpy, neby jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ maas hoy ngudiúuṉämät. </v>
<v b="HEB" c="10" v="25">Jaduhṉ hajxy nyajnajuǿøyyäm coo miäwiingooṉnä coo jaꞌa Jesucristo yaa quiädaactägatsaꞌañ. Paady, tsøg hajxy nijiootcapxmøcpǿjcäm. Tehṉgajnä hajxy nhamugǿøyyämät jaꞌa Dioscøxpä. Näjeꞌe hajxy, cab hajxy jaduhṉ ñäꞌägädä mejtsnä. Cabä quiuhdujthajxy jaduhṉ yhoyyä. </v>
<v b="HEB" c="10" v="26">Coo hajxy tehṉgajnä haxøøg nwädíjtämät, hoyyä tøyhajt hajxy tøø nja wiinjuǿøyyäm, cabä nbojpä ngädieey hajxy jaduhṉ ñäꞌägädä nähwáatsämät. </v>
<v b="HEB" c="10" v="27">Haxøøgtuumä Dios hajxy jaduhṉ xpiädáacämät maa jaꞌa jøøn tioyyän, maa jaꞌa Dios miädsiphajxy yhitiän. Hoc̈hähgøøñä jaduhṉ jiiby. </v>
<v b="HEB" c="10" v="28">Pøṉ jaduhṉ caꞌa cudiuum̱b nebiä Moisés jaꞌa jiecyquiuhdujt yhaneꞌemiän, pø tøø testigohajxy jaduhṉ yhix̱y mejtstägøøgä, tsipcøxp jaduhṉ yaghoꞌogaꞌañii. </v>
<v b="HEB" c="10" v="29">Maas hanax̱iä hajxy jaduhṉ quiumädow̱aaṉnä pønjaty jaꞌa Dioshespíritu jaduhṉ haxøøg nänøøm̱b, jaꞌa mayhajt tuum̱bä, pønjatiä Dioshuung jaduhṉ xøøghajp, pønjatiä ñøꞌty jaduhṉ häyoow̱híjxäp, hoy hajxy jeꞌeduhṉ tøø xjia nähhoꞌtúutäm, hoy hajxy jeꞌeduhṉ tøø xjia yajnähwaats tøø xjia yajcuhwáatsäm. </v>
<v b="HEB" c="10" v="30">Tøyhajtä Dios jaduhṉ miänaaṉ̃: “Høøc̈h jaduhṉ nyaghawiimbidaam̱by.” Chaadsä Diosmädiaꞌagy miänáaṉgumbä: “Dios quiuꞌug jaduhṉ yajcumädow̱aam̱bä.” </v>
<v b="HEB" c="10" v="31">Hoc̈hähgøøñä jaduhṉ coo jaꞌa Dios hajxy xyajcumädóow̱ämät; jeꞌeduhṉ jugyhajp cøjxtaꞌaxiøø. </v>
<v b="HEB" c="10" v="32">Nax̱y hajxy mdehm̱ jiahmiédsät nebiä Jesucristo miädiaꞌagy hajxy mmädoodsohṉän. Hamuumduꞌjoot hajxy mbaduꞌubøjcy, hoy hajxy hänajty mja tsaac̈hpøcy hoyhoy. </v>
<v b="HEB" c="10" v="33">Näjeꞌe hajxy myaghäyoow̱hijxy cuꞌughagujc. Y mjootcapxmøcpøjpy hajxy hänajty pønjaty hänajty jaduhṉ häyoow̱híjxäp. </v>
<v b="HEB" c="10" v="34">Y mnäxuuꞌchp hajxy hänajty pønjaty hänajty tsum̱yc̈hänaaby. Mxooṉdaacp hajxy hänajty, hoy hajxy cøx̱iä wiinä xjia pøjcä. Mnajuøøby hajxy hänajty coo hajxy jim̱ mhidaꞌañ tsajpootyp cøjxtaꞌaxiøø. </v>
<v b="HEB" c="10" v="35">Entonces, cab hajxy tii mdájät mmáyät; tehṉgajnä hajxy mmäbǿgät coo jaꞌa Dios hajxy xyhix̱yñä. Mjahmiédsäp hajxy jaduhṉ coo hajxy nøcxy jim̱ mhidaaṉnä tsajpootyp. </v>
<v b="HEB" c="10" v="36">Nax̱y hajxy mdehm̱ mieeꞌxtúgät, nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ hoy mgudiúnät. Jaduhṉ hajxy mbáadät tijaty jaꞌa Dios hajxy tøø xyajwiinwaaṉǿøyyäm coo hajxy xmioꞌowáaṉäm. </v>
<v b="HEB" c="10" v="37">Jaduhṉä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ: Mobädajpä jeꞌe quiädaꞌagaꞌañ pøṉä Dios jaduhṉ quiexaam̱by. </v>
<v b="HEB" c="10" v="38">Pøṉä Diosmädiaꞌagy hoy cudiuum̱b, miäbøjpy jeꞌeduhṉ tehṉgajnä. Pero coo ñajtshixǿꞌøwät, cabä Dios quiumayaaṉnä. </v>
<v b="HEB" c="10" v="39">Pero højtshájtäm, cab hajxy mänaa nnajtshixøꞌøwáaṉäm. Tehṉgajnä hajxy nmäbǿjcäm. Paadiä Dios hajxy xyhuuc yajnähwaꞌadsáaṉämbä. Cab hajxy xyajcumädow̱áaṉäm. </v>
<v b="HEB" c="11" v="1">Coo hajxy nmäbǿjcäm, mänitä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo hajxy nbaadáaṉäm mädyiijaty hajxy njøbhíjxäm, hoy jeꞌeduhṉ quiaꞌa ja cähxøꞌøgyñä. </v>
<v b="HEB" c="11" v="2">Jaꞌa jecyjiäyaꞌayhajxy, coo hajxy miäbøjcy, paadiä Dios quiumaayy. </v>
<v b="HEB" c="11" v="3">Coo hajxy nmäbǿjcäm, jaduhṉ hajxy nyajnajuǿøyyäm coo jaꞌa Dios jaꞌa naax̱wiin yajwaꞌañguiojy jaꞌa miädiaꞌagyhaam, møødä madsaꞌa, møødä poꞌo, møødä xøø. </v>
<v b="HEB" c="11" v="4">Coo jaꞌa Abel jecy miäbøjcy, paadiä Dios quiumaayy. Hix̱, hoyyä Abel quiudiuuṉ̃ coo animal yojxy jaꞌa Dioscøxpä. Jaꞌa Caín, caj quiumaayyä jeꞌeguiøxpä coo hänajty quiaꞌa mäbøcy. Hix̱, cabä animal yojxy. Hoy jaduhṉ coo jaꞌa Abel hajxy nbahíjxämät, hoy jecy jia yaghoꞌcä. Hix̱, miäbøjc jaꞌa Abel. </v>
<v b="HEB" c="11" v="5">Coo jaꞌa Enoc jecy miäbøjcy, paadiä Dios quiumaayy. Cabä Enoc ñäꞌä hoꞌcy. Jaduhyyä Dios yajnøcxy tsajpootyp. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa jaꞌa Diosmädiaꞌaguiän. </v>
<v b="HEB" c="11" v="6">Coo hajxy ngaꞌa mäbǿjcämät, cabä Dios hajxy xquiumáayyämät. Tsipcøxp hajxy nmäbǿjcämät coo jaꞌa Dios tiømiädiaꞌagy. Y jaduhṉ hajxy nmäbǿjcämät coo jaꞌa Dios piuhbedaꞌañ pøṉä Dios wiingudsähgøꞌøwaam̱b. </v>
<v b="HEB" c="11" v="7">Coo jaꞌa Dios jaꞌa Noé jecy ñämaayy coo jaꞌa nøøgom̱dägoy jaꞌa naax̱wiin hänajty quiøx̱y wiinyeegøꞌøwaꞌañ, mänitä Noé jaꞌa Dios miädiaꞌagy jaduhṉ quiudiuuṉä, hoyyä nøøgom̱dägoy hänajty quiaꞌa ja cähxøꞌøgyñä. Mänitä barco cruundä yhädiuuṉ̃. Jiibiä Noéhajxy choocy møødä yhuung møødä tioꞌoxy. Coo jaꞌa Noé jaduhṉ miäbøjcy, paadiä Dios jiaanc̈h tehm̱ quiumaayy. Pero jaꞌa wiinghänaꞌc‑hajxy, cab hajxy miäbøjcy. Paady hajxy cøjx quiuhdägoy. </v>
<v b="HEB" c="11" v="8">Coo jaꞌa Dios jaꞌa Abraham jecy ñämaayy coo jim̱ chóonät ñaaxooty, coo jäguem̱naax̱ ñǿcxät maa jaꞌa Dios jaꞌa Abraham yajnähdijjiän coo chänaadiaacpǿgät, miäbøjc jaꞌa Abraham jaduhṉ. Mänit jim̱ jiaanc̈h tsohṉnä ñaaxooty. Näꞌä nägoobä ñäꞌä tuꞌubøjnä. Cab hänajty ñajuøꞌøy maa ñǿcxät. </v>
<v b="HEB" c="11" v="9">Coo jaꞌa Abrahamhajxy jim̱ miejch maa jaꞌa Dios hänajty tøø yajnähdijjiän, cab hajxy tiehm̱ chänaadiaacpøjcy, jeꞌeguiøxpä coo hänajty jiäyaꞌañaaxootiä. Wittøgooty hajxy hänajty chänaꞌay. Pero miäbøjpiä Abrahamhajxy hänajty coo jaꞌa naax̱ hajxy hänajty mioꞌowaꞌañii, neby hajxy hänajty tøø yajwiinwaaṉøꞌøyiijän jaꞌa Diósäm. Jaduhṉä Abraham yhuung Isaac ñämáayyäbä møødä yhoc‑huung Jacob. </v>
<v b="HEB" c="11" v="10">Hix̱, ñajuøøbiä Abrahamhajxy hänajty coo hajxy hänajty jim̱ ñøcxaꞌañ tsajpootyp Dioswiinduum. Cab hajxy hänajty tiajy miay coo jaꞌa naax̱ hajxy quiaꞌa tsoj mooyyä. </v>
<v b="HEB" c="11" v="11">Jaanä jaduhṉä Sara jecy miäbøjpä. Tøø hänajty miäjaanä mänaa jaꞌa Dios hoy piuhbetiän coo maaxhuung piáadät. Y jaanc̈h huungpaat jaꞌa Sara jaduhṉ jeꞌeguiøxpä coo miäbøjcy nebiä Dios hänajty tøø yajwiinwaaṉøꞌøyän. </v>
<v b="HEB" c="11" v="12">Y jaꞌa Abrahamä, hoy hänajty tøø jia mäjaanä, møjjøøyy mayøøyy jeꞌeduhṉ. Tøø jaꞌa yhap yhoc‑hajxy jaduhṉ jiaanc̈h tehm̱ miayøøñä. Cab hajxy jaduhṉ hoy yajmäc̈howaꞌañ. Jaduhṉ hajxy miayyä nebiä madsaꞌajän, nebiä tsabiuꞌujän. </v>
<v b="HEB" c="11" v="13">Coo jaꞌa Abrahamhajxy yhoꞌcy, cahnä hajxy hänajty quiøx̱y paadyñä mädyiijatiä Dios hänajty tøø yajwiinwaaṉøꞌøy. Pero miäbøjc hajxy jaduhṉ. Ñajuøøby hajxy hänajty coo hajxy hänajty jim̱ ñøcxaꞌañ tsajpootyp. Paady hajxy xiooṉdaacy. Ñajuøøby hajxy hänajty coo hajxy hänajty näꞌä nägoobä wiädityñä. </v>
<v b="HEB" c="11" v="14">Pønjaty jaduhṉ wädijp, cahnä tsänaadiaact hajxy piaadyñä. </v>
<v b="HEB" c="11" v="15">Coo jaꞌa jioothajxy cu chojcy, cu wyiimbijty hajxy, cu ñøcxtägajch hajxy jeꞌe maa hajxy hänajty tøø yhuuc tsohm̱bän. </v>
<v b="HEB" c="11" v="16">Pero jim̱ä jioot hajxy hänajty hamuumduꞌjoot tøø piädaꞌagy tsajpootyp maa jaꞌa chänaadiaacthajxy hänajty tøø yhahixǿøyyäxän. Jaꞌa Dios jaduhṉ hahixøøyy. Cabä Dios miädsähdiuuṉ̃ jaꞌa Abrahamhajxy. </v>
<v b="HEB" c="11" v="17-18">Coo jaꞌa Dios jaꞌa Abraham yhanehm̱y coo yhuung yóxät, jaꞌa Isaac‑hajpä, miäbøgaam̱biä Abraham hänajty jeꞌeduhṉ, hoy jaꞌa yhuung hänajty jia tuꞌuquiä, hoyyä Dios hänajty tøø jia mänaꞌañ: “Møjøꞌøwaam̱b mayøꞌøwaam̱b miic̈h mhuung jaꞌa Isaac‑hajpä.” Ñäꞌä joodhijx jaꞌa Dios jaꞌa Abraham jaduhṉ pø jiaanc̈h cudiunaam̱by hänajty jaduhṉ. </v>
<v b="HEB" c="11" v="19">Miäbøjpiä Abraham hänajty coo jaꞌa yhuung hänajty yagjujypiøgáaṉäxä jaꞌa Diósäm. Mänitä Dios miänáaṉgombä coo jaꞌa yhuung quiaꞌa yaghóꞌogät. Jaduhṉ mäwíinäts jaꞌa Isaac hoy jiaty nebiä jadähooc tøø jiujypiǿquiäbän. </v>
<v b="HEB" c="11" v="20">Coo jaꞌa Isaac miäbøjcy, paadiä Jacob ñämaayy møødä Esaú coo jaꞌa hoybä jaꞌa weenbä hajxy piaadaꞌañ. </v>
<v b="HEB" c="11" v="21">Coo jaꞌa Jacob miäbøjcy, paadiä yhoc‑huunghajxy ñämaayy coo jaꞌa hoybä weenbä hajxy piaadaꞌañ. Jaꞌa José yhuunghajxy jeꞌe. Mänitä Jacob jaꞌa Dios wyiingudsähgøøyy. Cuhdajtcøxp hänajty ñiguiuhdijyii. Hoꞌogáaṉnäp hänajty jeꞌeduhṉ. </v>
<v b="HEB" c="11" v="22">Coo jaꞌa José miäbøjcy, ñajuøøyy jaduhṉ coo yhap yhoc‑hajxy hänajty jim̱ cujecy choonaꞌañ Egiptonaaxooty. Paady jaduhṉ yhanehm̱y coo jaꞌa piajc miänǿcxäxät. Hoꞌogáaṉnäp hänajty jeꞌebä. </v>
<v b="HEB" c="11" v="23">Coo jaꞌa Moisés myiiṉ̃guiahy jaanc̈h tehm̱ yajxóṉ, yuꞌuc̈h hajxy yaghijty tägøøgpoꞌo. Hix̱, tøø jaꞌa gobiernä hänajty hoy yhaneꞌemy coo jaꞌa pigänaꞌc‑huunghajxy quiøx̱y yaghoꞌogǿøjät jaꞌa yaꞌayhänaꞌcpä. Jaꞌa Moisés tiaj tieedy, cabä gobiernä hajxy hänajty chähgøꞌøy. Miäbøjpiä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty. </v>
<v b="HEB" c="11" v="24">Coo jaꞌa Moisés miøjøøñä, miäbøjc jeꞌebä. Cabä gobiernä hänajty tieedyhaphadaaṉnä, jaꞌa hänajty jim̱ tuum̱bä Egiptonaaxooty. </v>
<v b="HEB" c="11" v="25">Hamdsoo jaduhṉ miänaaṉ̃ coo ween yhäyoow̱hixyii møødä Dios quiuꞌughajxy näguipxy. Cab hänajty jim̱ miähmøꞌøwaaṉnä maa jaꞌa haxøøgcuhdujt hajxy wyiꞌi tiuṉ̃än. Cab hajxy hänajty ñajuøꞌøy coo hajxy hänajty jejcy quiaꞌa xooṉdaꞌagaaṉnä. </v>
<v b="HEB" c="11" v="26">Cabä Moisés jaꞌa jioot jim̱ piädaacnä maa jaꞌa xädøꞌøñän jim̱ Egiptonaaxooty. Maas jootcujc hänajty ñijiäwǿøyyänä coo yhäyoow̱hixǿøjät jaꞌa jäyaꞌaguiøxpä, jaꞌa Dios hänajty quiexaam̱biä. Ñajuøøby hänajty jaduhṉ coo jaꞌa hoybä weenbä mioꞌowaꞌañíijäm jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="HEB" c="11" v="27">Coo jaꞌa Moisés miäbøjcy, paady jim̱ chohṉnä Egiptonaaxooty. Hoyyä gobiernä hänajty jia jootmaꞌady, cabä Moisés ñäꞌägädä tsähgøøyy. Tähooctuꞌubøquiä jaꞌa Moisés tiuꞌubøjnä. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty miäbøjpy, hoyyä Dios mänaa quiaꞌa ja hixyii. </v>
<v b="HEB" c="11" v="28">Coo jaꞌa Moisés miäbøjcy, paadiä pascuaxøø yagjajtä. Jaduhṉ yhanehm̱y coo jaꞌa tøghagøꞌøw nøꞌty hajxy yajwiinxänicxǿꞌøwät, nebiä judíos quioobhuunghajxy quiaꞌa yaghóꞌcäxät, jaꞌa yaꞌayhänaꞌcpä. Jaꞌa Dios jaꞌa mioonsä tsajpootypä tuꞌug quejx coo jaꞌa quioobhuunghajxy yaghóꞌcäxät, jaꞌa yaꞌayhänaꞌcpä, pønjatiä nøꞌty hänajty tøø quiaꞌa yajwiinxänicxøꞌøy jaꞌa tøghagøꞌøw. </v>
<v b="HEB" c="11" v="29">Coo judíoshajxy jaduhṉ miäbøjcy, mänitä Dios jaꞌa Tsaptsmejy cujc yaghawaach maa hajxy jaduhṉ ñaxǿꞌøwät tøꞌødstuum. Mänitä Egiptobä‑jäyaꞌayhajxy hoy jia panaxaam̱bä. Mänitä Dios jaꞌa nøø hoy yajtuꞌugmújcombä. Cøjxä Egiptobä‑jäyaꞌayhajxy ñøøhoꞌogøꞌøy. </v>
<v b="HEB" c="11" v="30-31">Coo jaꞌa judíoshajxy miäbøjcy, paadiä cajpt hajxy juxtujc‑hooc jiuhyohwiädijty jaꞌa xøhajpä Jericó. Mänitä tsaamuuc̈h piuum̱nä. Jeꞌe hänajty curaahajp wäditiä maa jaꞌa cajptän. Cøjxä jäyaꞌayhajxy jiiby yhoꞌnä, jaꞌa hajxy hänajty caꞌa mäbøjpä. Coo jaꞌa quix̱y Rahab miäbøjcy, hoy hänajty jia tuṉ̃ maa jaꞌa burdelän, paady jaduhṉ quiaꞌa hoꞌcy, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa judíos hänajty tøø yuꞌuc̈h, jaꞌa hajxy hänajty wädijpä hixøøbiä woodsøøbiä. </v>
<v b="HEB" c="11" v="32">Coo cu ñäbaadøøyy, cu nmädiáacyhøch jaꞌa Gedeón, jaꞌa Barac, jaꞌa Sansón, jaꞌa Jefté, jaꞌa David, jaꞌa Samuel, møødä Dios jaꞌa quiuguex̱yhajxy. </v>
<v b="HEB" c="11" v="33">Coo hajxy miäbøjcy, paadiä miädsip jaꞌa ñaax̱ hajxy hoy miämähmǿøyyaṉä; paady hajxy hoy guiobiernähajty; paadiä Dios hajxy xpiuhbéjtäm nebiaty hajxy hänajty tøø xyajwiinwaaṉǿøyyäm; paady hajxy quiaꞌa leontsuꞌtsä; </v>
<v b="HEB" c="11" v="34">paady hajxy quiaꞌa tooyy møjjøønhaajiooty; paady hajxy quiaꞌa cuhbujxä. Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy caꞌa møcpä, mänitä mäjaa hajxy piaaty mänaa hajxy hänajty chiptunaꞌañän. Cabä miädsip hajxy yajmäjädaacy, hoyyä miädsiphajxy hänajty jia nämayyä. Ñäꞌägä yajpäyøꞌc hajxy jeꞌe. </v>
<v b="HEB" c="11" v="35">Jii jaꞌa toꞌoxiøjc‑hajxy hänajty näjeꞌe jaꞌa yhuung jaꞌa yaꞌay jiujypiøjcy. Näjeꞌe jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy yajcudsaac̈htiunøøyyä. Coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty quiaꞌa näꞌägädä najtshixøꞌøwaꞌañ, mänit hajxy yaghóꞌcänä. Tøø hajxy hänajty ñajuøꞌøy coo hajxy jiujypiøgaꞌañ, coo hajxy jim̱ ñøcxaꞌañ tsajpootyp. </v>
<v b="HEB" c="11" v="36">Näjeꞌe hajxy wyiinwohṉä wiobhoꞌcä. Høxtä yajcudsumøøyyä hajxy näjeꞌe cøꞌøxoch. </v>
<v b="HEB" c="11" v="37-38">Näjeꞌe hajxy quiuhgaꞌtsä, näjeꞌe hajxy jiøøꞌwaꞌxä, näjeꞌe hajxy quiuhbujxä. Jim̱ hajxy hänajty näjeꞌe wiädity pactuum, wiinwaꞌadstuum, tunjooty. Jim̱ hajxy hänajty näjeꞌe chänaꞌay tsaajutjooty. Cabä howyit hajxy hänajty miøødä. Meeghac chivohac hajxy hänajty wyithajpy. Jaguiay hajxy hänajty yhity. Xøøghájtäp hajxy hänajty, häyoow̱híjxäp hajxy hänajty. Paady hajxy hänajty jaduhṉ jiaty yhabety coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty miäbøcy. Jaanc̈h tehm̱ quiumáayyäp hajxy hänajty jaꞌa Diósäm. Cabä Dios jaduhṉ quiumay pøṉ caꞌa mäbøjp. </v>
<v b="HEB" c="11" v="39">Hoy hajxy jia cumaayyä, cab hajxy miooyyä mädyiijatiä Dios hänajty tøø yajwiinwaaṉøꞌøy. </v>
<v b="HEB" c="11" v="40">Jäguem̱iä Dios wyiinmahñdyhajty coo jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt hajxy xmioꞌowáaṉäm. Paadiä jecyjiäyaꞌayhajxy quiaꞌa tsoj mooyyä, näguipxiä Dios hajxy jaduhṉ xmioꞌowáaṉäm møødä jecyjiäyaꞌayhajxy. </v>
<v b="HEB" c="12" v="1">Tsøgä jecyjiäyaꞌay hajxy jaduhṉ pahíjxäm nebiä Diosmädiaꞌagy hajxy miäbøjquiän. Tsøgä haxøøgcuhdujt hajxy najtshixǿøyyäm. Tsøgä nhamdsoo cuhdujt hajxy høx̱híjxäm. Jeꞌeduhṉ wiingtuum xjia wiꞌi wioonøcxáaṉäm. Tsøg hajxy tehṉgajnä cudiúuṉäm nebiä Dios hajxy xyhanéhm̱äm. </v>
<v b="HEB" c="12" v="2">Tsøgä Jesucristo hajxy hamuumduꞌjoot pahíjxäm. Jaayaꞌay hajxy xyajnähixǿøyyäm coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hoy nmäbǿjcämät. Hoc̈hähdiuuṉnä jaꞌa Jesús mähdiøjc jaduhṉ yhoꞌcy cruzcøxp. Pero ñajuøøby hänajty jeꞌeduhṉ coo hänajty jim̱ nøcxy xiooṉdaꞌagaꞌañ tsajpootyp. Jim̱ jaduhṉ yhäñaañä maa Dios yhahooyhaampiän. </v>
<v b="HEB" c="12" v="3">Tsøgä Jesucristo hajxy jahmiejtstáacäm coo jiaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøjcy. Jaꞌa cahwiindøyhänaꞌc‑hajxy jaduhṉ jatcøøyy. Mieeꞌxtujc jaꞌa Jesucristo jaduhṉ. Tsøg hajxy jaduhṉ pahíjxäm; jaduhṉ hajxy ngaꞌa jootmayhájtämät. </v>
<v b="HEB" c="12" v="4">Hoyyä haxøøgpä hajxy xjia mädsiphájtäm, cahnä hajxy jaduhṉ xyaghóꞌcäm. </v>
<v b="HEB" c="12" v="5">Jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ xjiootcapxmøcpǿjcäm maa jaꞌa miädiaꞌagy cujaay myiṉ̃än: Huung, caꞌa mjootmaꞌady, hoyyä Dios tøø xjia yajcumädoy. Hoy xjia hojy, caꞌa mjootmayhaty. </v>
<v b="HEB" c="12" v="6">Miägapxyp yhanehm̱biä Dios pønjaty chojpy; yajcumädooby pønjaty yhuunghajpy. </v>
<v b="HEB" c="12" v="7">Coo jaꞌa Dios hajxy xyajcumädów̱ät, mmeeꞌxtúgäp hajxy jaduhṉ. Hopiønnä yhuung yajcumädoy. </v>
<v b="HEB" c="12" v="8">Yajcumädoobiä Dios jaꞌa yhuunghajxy nägøx̱iä; y pø caj mijts jaduhṉ xyajcumädoy, cähxøꞌp jaduhṉ coo jaꞌa Dios hajxy tøyhajt xquiaꞌa huunghaty. </v>
<v b="HEB" c="12" v="9-10">Jaꞌa hajxy ndeedyhájtämbä hädaa yaabä naax̱wiimbä, nwiingudsähgǿøyyäm hajxy jaduhṉ, hoy hajxy hijty xyajcumädóow̱äm mänaa hajxy tøø nmuutsc‑hájtäm. Paady hajxy hijty xyajcumädóow̱äm coo hajxy hijty ngaꞌa mädiaꞌagymiäbǿjcäm. Hoorä, tsøgä nDeedyhájtäm hajxy mädiaꞌagymiäbǿjcäm, jaꞌa jim̱ tsajpootypä. Mänit hajxy jim̱ xyaghíjtämät. Paadiä Dios hajxy xyajcumädóow̱äm, nebiä miädiaꞌagy hajxy jaduhṉ maas hoy nmäbǿjcämät, nebiä hawaꞌadstuum hajxy jaduhṉ hoy nhíjtänät nebiä Dios yhitiän. </v>
<v b="HEB" c="12" v="11">Tøyhajt hajxy ndsaac̈hpǿjcäm mänaa jaꞌa Dios hajxy xyajcumädóow̱äm. Nbáatäm jaꞌa tsaac̈hpä hajxy jaduhṉ. Pøṉ jaduhṉ mäbøgaam̱b hamuumduꞌjoot, cab jaduhṉ waam̱b miänáꞌanät, hoy hänajty jia tsaac̈hpøcy. Maas hoy jiäyaꞌayhadaaṉnä. Maas jootcujc yhidaaṉnä. </v>
<v b="HEB" c="12" v="12">Nax̱y hajxy mdehm̱ ñijiootcapxmøcpøgǿøjät neby hajxy jaduhṉ hoy myoꞌoy mnáxät. </v>
<v b="HEB" c="12" v="13">Mhøxtáꞌawäp jaꞌa hodiuꞌu hajxy, nebiä hermanodøjc hajxy jaduhṉ hoy xpiawädítät, neby hajxy jaduhṉ quipxy xquiaꞌa paduꞌudägóyyät. </v>
<v b="HEB" c="12" v="14">Nax̱y hajxy hoy mdehm̱ yhídät tuꞌugmädiaꞌagy nägøx̱iä. Hoy hajxy mjäyaꞌayhádät. Pøṉ hoy caꞌa wädijp, cab jim̱ ñøcxaꞌañ Dioswiinduum. </v>
<v b="HEB" c="12" v="15">Tehṉgajnä hajxy mnigwieendähadǿøjät, neby hajxy jaduhṉ mgaꞌa tuꞌudägóyyät. Coo pøṉ jaduhṉ tiuꞌudägóyyät, jeꞌe jioot caꞌa tsojp coo piuhbedǿøjät jaꞌa Diósäm. Cab hajxy mnimiäjootmaꞌadǿøjät. Coo hajxy haagä jaduhṉ mjatcǿꞌøwät, pues nägøx̱iä hajxy jaduhṉ mmáꞌadät. </v>
<v b="HEB" c="12" v="16">Cab hajxy mhaxøøgwädítät. Cabä Diosmädiaꞌagy hajxy myaghäyǿꞌøgät. Jaduhṉä Esaú jecy jiatcøøyy, coo hänajty yähoꞌogyii; yajwiingubøjc jaꞌa ñädeedy jaꞌa cay. Paadiä ñädeedy hänajty miøødä, coo hänajty quioobhuungä. Moꞌowáaṉäp hänajty jaduhṉ cøx̱iä mäduhṉ̃tiä jaꞌa tieedy hänajty miädsänaꞌay. </v>
<v b="HEB" c="12" v="17">Y coo jaꞌa Esaú jioot hänajty chocy coo cøx̱iä mioꞌowǿøjät jaꞌa tiéediäm, cab tii ñäꞌä mooyyä, hoy jia jøøyy. Hamdsoo jaduhṉ quiaꞌa niyaghoyøøyyä. </v>
<v b="HEB" c="12" v="18-22">Jaꞌa Moiséshajxy, jequiän hoc̈hähgǿøñäbä hajxy jim̱ yhijxy miädooyy maa jaꞌa tuṉän jaꞌa xøhajpä Sinaí. Jaꞌa pojtäxaꞌa hajxy yhijx møødä jøøn jim̱ maa hänajty jiaanc̈h tehm̱ wyiingoodsän. Mänit hajxy miädooyy nebiä jäyaꞌay xiuꞌuxiän. Mänit hajxy miädooyy coo jaꞌa Dios quiapxy. Hoc̈hähgøøñä jaꞌa Dios quiapxy. Jaduhṉä Dios yhanehm̱y coo hajxy hotyijatiä quiuhgáꞌadsät tijaty jim̱ mejtsp maa jaꞌa tuṉän, hoy jia animalä. Pero cab hajxy mieeꞌxtujnä. Mänitä Dios hajxy miänuuꞌxtaacy coo quiaꞌa cápxnät. Moiséspaady jeꞌe chähgøøñä. “Jaanc̈h tehm̱ chähgǿøbiøch, paady ndsäyuy”, nøm̱ä Moisés miänaaṉ̃. Pero jim̱ tsajpootyp jim̱ Dioswiinduum, cab jim̱ yhoc̈hähgøøñän. Sión jim̱ xiøhaty maa jaꞌa Dios yhäñaꞌayän. Jaduhṉ jim̱ xiøhajpä, jaꞌa Jerusalén tsajpootypä. Tøø jaꞌa Dios cuhdujt hajxy xmioꞌoy coo hajxy mwiingudsähgǿꞌøwät. Milhaamä Diosmoonsähajxy jim̱ xiooṉdaꞌagy Dioswiinduum. </v>
<v b="HEB" c="12" v="23">Jim̱ä Dioshuung yhaañämähajxy tiuꞌugmucy jaꞌa xiøøhajxy tøøbä yajcujaayíijäbä. Jaꞌa Diósäm hajxy yajnähwaats yajcuhwaatsä. Nägøx̱iä jaꞌa Dios hajxy jim̱ xwyiinmahñdyhixáaṉäm. </v>
<v b="HEB" c="12" v="24">Jim̱ä Jesucristo hajxy xñähgapxtúutäm nebiä Dios hajxy tøø xmiøødyajcuhdújcäm hawiinjem̱y. Coo jaꞌa Abel jecy yaghoꞌcä, mänitä Dios yaghawiimbijty. Pero coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm jaꞌa Dios jaꞌa nbojpä ngädieey hajxy. </v>
<v b="HEB" c="12" v="25">Coo jaꞌa jecyjiäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy yaa quiaꞌa mäbøjcy hädaa yaabä naax̱wiin, mänit hajxy yajcumädoow̱ä. Hoorä, coo jaꞌa Dios hajxy xyhamdsoo hanéhm̱äm jim̱ tsajpootyp, maas hanax̱iä hajxy jaduhṉ njájtämät coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy ngaꞌa mäbǿjcämät. Entonces, tsøg hajxy hamuumduꞌjoot mäbǿjcäm. </v>
<v b="HEB" c="12" v="26">Coo jaꞌa Dios jecy quiapxy, mänitä naax̱wiin yajtsäyuuyy. Jaduhṉ tøø miänaaṉnä coo cøx̱iä yajtsäyuyyaaṉnä jadähooc møødä naax̱wiin møødä tsajtcøxp. </v>
<v b="HEB" c="12" v="27">Jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy coo jaꞌa Dios yajcuhdägoyyaꞌañ tijaty tøø yhädiuṉ̃ møødä naax̱wiin møødä tsajtcøxp. Pero mädyiijaty jim̱ tsajpootyp, caj yajcuhdägoyyaꞌañ. </v>
<v b="HEB" c="12" v="28">Tsøgä Dios hajxy nämáayyäm Dioscujúꞌuyäp jeꞌeguiøxpä coo hajxy jim̱ xyaghidáaṉäm tsajpootyp cøjxtaꞌaxiøø. Hamuumduꞌjoot jaꞌa Dios hajxy nwiingudsähgǿøyyämät. Jaduhṉ jaꞌa Dios hajxy xquiumáayyämät. </v>
<v b="HEB" c="12" v="29">Yajcuhdägoobiä Dios jeꞌe tijaty jaduhṉ quiaꞌa cumaaby. </v>
<v b="HEB" c="13" v="1">Tsøg hajxy hamuumduꞌjoot nic̈hojc nibiaꞌhäyóow̱äm nebiä tuꞌugpuhyaꞌaybän. </v>
<v b="HEB" c="13" v="2">Coo pøṉ miédsät maa jaꞌa mdøjcän, hamuumduꞌjootä mjøøn mdøjc hajxy mmóꞌowät. Näjeꞌe hajxy tøø tiøjmoꞌoy jaꞌa Diosmoonsä tsajpootyp‑tsohm̱bä. Cab hajxy hänajty ñajuøꞌøy pø Dios mioonsähajxy jeꞌe. </v>
<v b="HEB" c="13" v="3">Mbuhbédäp hajxy jaꞌa jäyaꞌayhajxy hijpä tsum̱y, møød hajxy häyoow̱híjxäbä. Hix̱, quipxy jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mmøødmäbøcy. </v>
<v b="HEB" c="13" v="4">Jaꞌa Dios jaduhṉ mänaaṉ coo jäyaꞌayhajxy ñimiøødtsänaꞌawǿøjät yaꞌadioꞌoxy. Cab jaduhṉ yhoyyä coo jaꞌa mmäguꞌughajpä tioꞌoxiøjc jaduhṉ mnäꞌä wiꞌi yhäyoow̱híjxät, coo jaꞌa Dios jaduhṉ xñäꞌä yajcumädów̱ät. </v>
<v b="HEB" c="13" v="5">Cabä xädøꞌøñ hajxy mwiꞌi piøcjuǿꞌøwät. Jootcujcä xädøꞌøñ hajxy mmähídät, mäduhṉ̃tiä hajxy mmøødä. Tøø jaꞌa Dios jaduhṉ miänaꞌañ cooc hajxy ni mänaa xquiaꞌa nähgueꞌegáaṉäm. </v>
<v b="HEB" c="13" v="6">Paady hajxy hamuumduꞌjoot nmänáaṉämät: Jaꞌa Dióshøch jaduhṉ xpiuhbejp. Cábøch jaduhṉ pøṉ ndsähgøꞌøy, hoñéjpiøch hajxy cu xjia tuṉ. </v>
<v b="HEB" c="13" v="7">Mbahíxäp jäyaꞌay hajxy, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy tøø xyajnähixǿꞌøyäbä. Hamuumduꞌjoot jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy miäbøjcy. Hoy hajxy jiaanc̈h tehm̱ jiäyaꞌayhajty. </v>
<v b="HEB" c="13" v="8">Cabä Jesucristo jaꞌa quiuhdujt mänaa yajtägach. </v>
<v b="HEB" c="13" v="9">Cabä wiingmädiaꞌagy hajxy mbaduꞌubǿgät. Coo jaꞌa Dios hajxy xchójcäm, maas hoy jaduhṉ coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcämät. Näjeꞌe hajxy ñajtscapxøꞌøy cooc tyijy yhamajtscä, cábäc tii mdsúꞌudsät mgáyät. Pero yøꞌø cuhdujt jaduhm̱bä, caj yøꞌø xpiuhbédät. </v>
<v b="HEB" c="13" v="10">Tøø jaꞌa Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm, paadiä miädiaꞌagy hajxy jaduhṉ nbanǿcxäm. Pero pøṉä jecyquiuhdujt panøcxnä, cabä cuhdujt hajxy miøødä coo jaꞌa Jesucristo hajxy pianǿcxät. </v>
<v b="HEB" c="13" v="11">Jegyhajty jaꞌa teedywiindsǿṉ animalnøꞌty hajxy hijty quiuyoxøꞌøy maa jaꞌa muutscunuuꞌxytiøjcän, nebiä piojpä quiädieey hajxy jaduhṉ ñähwaꞌads quiuhwáꞌadsät. Mänitä animalhoꞌogy hajxy hijty nøcxy ñoꞌogy cajptpaꞌa. </v>
<v b="HEB" c="13" v="12">Jaanä jim̱ä Jesús hoy yhoꞌpä cajptpaꞌa. Jaduhṉ hajxy xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm jaꞌa nbojpä ngädieeyhájtäm. </v>
<v b="HEB" c="13" v="13">Tsøgä jecyquiuhdujt hajxy najtshixǿøyyäm. Tsøgä Jesucristo miädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot panǿcxäm, hoyyä cuꞌug hajxy xjia xøøghájtäm. </v>
<v b="HEB" c="13" v="14">Haa hädaa yaabä naax̱wiinä, caj jiegaꞌañ. Pero jim̱ njoot hajxy nbädáacäm tsajpootyp. </v>
<v b="HEB" c="13" v="15">Tsøgä Dios hajxy tehṉgajnä wiingudsähgǿøyyäm jaꞌa Jesucristocøxpä. Tsøg hajxy tehṉgajnä mänáaṉäm coo jaꞌa Dios miøjjä jiaanc̈hä. </v>
<v b="HEB" c="13" v="16">Nax̱y hajxy hoy mdehm̱ jiäyaꞌayhádät. Mbuhmóꞌowäp jaꞌa wiinghänaꞌc hajxy tijaty hajxy mmøød. Jaduhṉä Dios hajxy xjiaanc̈h tehm̱ quiumáyät. </v>
<v b="HEB" c="13" v="17">Mmäbǿjcäp jaꞌa copc‑hajpä miädiaꞌagy hajxy. Xcwieendähajp hajxy jaduhṉ neby hajxy mgaꞌa tuꞌudägóyyät. Ñajuøøby hajxy coo hajxy wyiinmahñdyhixaꞌañíijäm jaꞌa Diósäm. Nax̱y hajxy mdehm̱ miäbǿgät nebiä mgopc‑hajpähajxy jaduhṉ yhídät jootcujc. Coo hajxy mgaꞌa mäbǿgät, cab hajxy hänajty jaduhṉ tøø mniyaghoyøꞌøyii. </v>
<v b="HEB" c="13" v="18">Mdúnäbä mayhajt hajxy, paꞌyaꞌaxä Dios hajxy jaꞌa høøc̈hcøxpä. Hóyhøch nwädity. Chójpiøc̈hä njoot cooc̈h homiänaajä hoy nwädítät. </v>
<v b="HEB" c="13" v="19">Chójpiøc̈hä njoot jaduhṉ cooc̈h jim̱ jadähooc nnøcxtägátsät maa mijtsän. Mänuuꞌxtaꞌagä Dios hajxy cooc̈h jim̱ ween xyajnøcxy. </v>
<v b="HEB" c="13" v="20">Jootcujcä Dios hajxy xjiaanc̈h tehm̱ yaghíjtäm. Jaayáꞌayädsä Jesucristo yagjujypiøjtägajts, jaꞌa nWiindsøṉhájtäm. Jaayáꞌayäts hajxy xmiøødyajcuhdújcäm jaꞌa hawiinjem̱yguiuhdujt mänaa jaꞌa Jesucristo hajxy xñähhoꞌtúutäm. Cabä jem̱yguiuhdujt mänaa tiägatsaaṉnä. Homiänaajä jaꞌa Jesucristo hajxy xñäꞌägä cueendähájtäm. </v>
<v b="HEB" c="13" v="21">Weenä Dios hajxy xpiuhbety, nebiä miädiaꞌagy hajxy jaduhṉ hoy myajtúuṉät, jaꞌa Jesucristocøxpä. Jaduhṉä Dios hajxy xquiumáyät. Cøjxtaꞌaxiøø tsøg hajxy jaduhṉ mänáaṉäm coo jaꞌa Jesucristo miøjjä jiaanc̈hä. </v>
<v b="HEB" c="13" v="22">Hermanodøjc, cab hajxy mdsippädáꞌagät. Cábøch mijts madiuꞌu tøø nmägapxy tøø nhaneꞌemy. </v>
<v b="HEB" c="13" v="23">Tøø jaꞌa hermano Timoteo yhawaꞌadspädsøøm̱nä maa jaꞌa pujxtøjcän. Coo yaa paquiä miédsät, mänítøch jim̱ nmødhádät maa mijtsän. </v>
<v b="HEB" c="13" v="24">Yajpooꞌx jaꞌa copc‑hajpähajxy jaꞌa høøc̈hcøxpä møødä hermanohajxy nägøx̱iä. Jaꞌa hermanodøjc‑hajxy yaabä Italianaaxooty, xyajpooꞌxp mijts jaduhṉ. </v>
<v b="HEB" c="13" v="25">Weenä Dios hajxy jaduhṉ xjiaac moꞌoy jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt. Amén.</v>
<v b="JAS" c="1" v="1">Høøc̈h xøhajp Santiago. Jaꞌa Diostúuṉghøch nduum̱by. Jaꞌa Jesucristo, jeꞌec̈h nmäduum̱by. Hermanodøjc, mijtshajxy nyajpooꞌxyp, mijts jäguem̱naax̱tsohm̱bä. </v>
<v b="JAS" c="1" v="2-3">Coo hajxy mänaa mhäyohmbáadät, cab hajxy mmänáꞌanät cooc tyijy jaꞌa Dios hajxy xquiaꞌa hijxnä. Tehṉgajnä jaꞌa miädiaꞌagy hajxy mmäbǿjcät coo hajxy xyhix̱y. Y coo hajxy mjaac häyohmbáadät, maas hoy hajxy mmäbǿgät. Tøyhajt jeꞌeduhṉ, paady hajxy mjootcugǿꞌøwät. </v>
<v b="JAS" c="1" v="4">Coo hajxy maas hoy mmäbǿgät, pedyii jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ mgudiúnät. </v>
<v b="JAS" c="1" v="5">Coo pøṉ quiaꞌa najuǿꞌøwät nebiä wyiinmahñdyhádät, weenä Dios miänuuꞌxtaꞌagy, mänitä wiinmahñdy mioꞌowǿøjät. Coo jaꞌa Dios hajxy tii nmäyujwáaṉämät, mänit hajxy cøx̱iä xmióoyyämät, y cab hajxy waam̱b xñämáayyämät. </v>
<v b="JAS" c="1" v="6">Ween hajxy hamuumduꞌjoot nmänuuꞌxtáacäm. Cab hajxy nmänáaṉämät coo hajxy xquiaꞌa moꞌowáaṉäm. Pøṉ tuꞌjoot caꞌa mäbøjp, cabä jiäwøhñdy tuꞌhityä yaghity. Jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä mejjiän coo jaꞌa poj yagjaꞌtsyoꞌoy. </v>
<v b="JAS" c="1" v="7-8">Hix̱, mejtstuꞌu jaꞌa wiinmahñdy miøødä. Cabä tuꞌhityä yhity. Cab hoy wiädity. Cab tii wiinmahñdy mioꞌowǿøjät jaꞌa Diósäm jeꞌeguiøxpä coo wiinmahñdy mejtstuꞌu miøødä. </v>
<v b="JAS" c="1" v="9">Mädyii hermano häyoob, coo piuhbedǿøjät jaꞌa Diósäm, jootcugǿꞌøwäp jeꞌeduhṉ. </v>
<v b="JAS" c="1" v="10-11">Mädyii hermano mäyøø, coo jaꞌa mäyøøhadyiibä quiaꞌa hajoodhájnät, näꞌägä jootcugǿꞌøwäp jeꞌebä. Hix̱, jaduhṉ mäwíinäts jaꞌa mäyøøjäyaꞌayhajxy nebiä pøjjiän. Hoy jaꞌa pøjy jiobøꞌøy; pero coo quiujyxiøøjøꞌøy, mänit ñiiꞌxnä. Mänit ñähgahnä. Jaduhṉdsä mäyøøjäyaꞌayhajxy quiuhdägoyyaam̱bä. Yhøx̱hoꞌogaam̱by hajxy tijaty hajxy miämäyøøhajpy. </v>
<v b="JAS" c="1" v="12">Jootcujc hajxy yhity pønjaty meeꞌxtujp, pønjaty jaꞌa møjcuꞌugongä miädiaꞌagy caꞌa mäbǿjcäp. Pønjaty jaꞌa Dios jahmiejtsp, cøjxtaꞌaxiøø hajxy yagjugyhadaꞌañii nebiä Dios jiugyhatian, nebiä Dios hajxy tøø xyajwiinwaaṉǿøyyäm. </v>
<v b="JAS" c="1" v="13">Coo jaꞌa mjoothajxy chógät coo hajxy haxøøg mjatcǿꞌøwät, cab hajxy mmänáꞌanät cooc tyijy jaꞌa Dios hajxy xyagjatcøꞌøwaꞌañ. Hix̱, cabä Dios mänaaxøø haxøøg jiatcøꞌøy. Y caj mänaa miänaꞌañ coo hajxy haxøøg njatcǿøyyämät. </v>
<v b="JAS" c="1" v="14">Jaꞌa mhamdsoo copc xyajtägóyyäp. </v>
<v b="JAS" c="1" v="15">Hix̱, jaꞌa mhamdsoo copcooty jaꞌa pojpä cädieey piädsøm̱y. Y coo pøṉä pojpä cädieey tehṉgajnä tiúnät, jiiby yhädaꞌagaꞌañ haxøøgtuum. </v>
<v b="JAS" c="1" v="16">Hermanodøjc, caꞌa hajxy myajwiinhøøñ. </v>
<v b="JAS" c="1" v="17">Jaꞌa hoybä jaꞌa mäbaadpä, Dios hajxy pedyii xmióoyyäm, jaꞌa tsajpootypä. Jeꞌeduhṉ cunuuꞌx jaꞌa jajpä jaꞌa tsämaam̱bä. Cabä Dios wyiinmahñdy mänaa tiägach. </v>
<v b="JAS" c="1" v="18">Hamdsoojoot jaꞌa Dios hajxy xpiädáacäm hodiuum jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm, jaꞌa tøyhajtpä. Paady hajxy jaduhṉ xquiumáayyäm. </v>
<v b="JAS" c="1" v="19">Hermanodøjc, homiänaajä jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mmädow̱áꞌanät; pero hodiägaamby hajxy mdaj mmáyät coo hajxy hänajty mgapxaꞌañ mmädiaꞌagaꞌañ. Y cab hajxy mjootmáꞌadät. </v>
<v b="JAS" c="1" v="20">Coo hajxy njootmáꞌtämät, cabä Diosmädiaꞌagy hajxy nyajtuuṉgpáatänä. </v>
<v b="JAS" c="1" v="21">Cøx̱y najtshixøꞌøw jaꞌa mhaxøøgcuhdujt hajxy, neby hajxy madiuꞌu haxøøg mjatcøꞌøyän. Meeꞌxxieemy jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mmäbǿgät, jaꞌa hajxy tøø mmädóyyäbä. Y coo hajxy mjaanc̈h mäbǿgät hamuumduꞌjoot, mänit hajxy jaduhṉ mnähwáꞌadsät. </v>
<v b="JAS" c="1" v="22">Mgøx̱y cudiúnäp jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ. Coo hajxy mnähmädoonáxät, cab hajxy jaduhṉ mnäꞌä yajtuuṉgpaady, hoy hajxy mja mänaꞌañ cooc tyijy hajxy myajtuuṉgpaady. </v>
<v b="JAS" c="1" v="23">Pøṉä Diosmädiaꞌagy nähmädoonajxp, cab hoy quiudiuṉ̃. Jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe nebiä jäyaꞌay ñiyhahijxnaxyiijän hijxtjooty. </v>
<v b="JAS" c="1" v="24">Paquiä jaduhṉ ñiyhahijxnaxyii. Pero coo wyiimbijnä, cab jiahmiejtsnä nebiä wyiin jiøjp quiähxøꞌøgy. </v>
<v b="JAS" c="1" v="25">Pøṉä Diosmädiaꞌagy tehṉgajnä jahmiejtsp, pøṉ hoy cudiuum̱b, jootcujc jaduhṉ yhidaꞌañ. Hix̱, hodiuum piädaꞌagaꞌañii jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy miäbøcy. </v>
<v b="JAS" c="1" v="26">Pønjaty mänaam̱b cooc tyijy Dios hajxy wyiingudsähgøꞌøy, y näꞌä nägoodä hajxy ñäꞌä capxtägoy, xiøøbä hajxy ñäꞌä mänaꞌañ cooc tyijy Dios hajxy wyiingudsähgøꞌøy. </v>
<v b="JAS" c="1" v="27">Coo jaꞌa yaamghuung hajxy mbuhbédät møødä yaamgtoꞌoxy, coo hajxy hänajty tii yajmaajiaty, y coo hajxy haxøøg mgaꞌa wädítät, mänit hajxy myajcähxǿꞌøgät coo Dios hajxy mjaanc̈h wiingudsähgøꞌøy. </v>
<v b="JAS" c="2" v="1">Hermanodøjc, paadiä Jesucristo miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm coo jim̱ yhity tsajpootyp maa jaꞌa jajpä tsämaam̱bä miøødän. Jaayaꞌay hajxy nWiindsøṉhájtäm. Cabä yhahixøꞌøy coo pøṉ mxøøghádät. </v>
<v b="JAS" c="2" v="2-4">Tsøg hajxy mädiáacäm, coo jäyaꞌayhajxy nämetsc miédsät maa jaꞌa mdsajtøjc‑hajxiän, tuꞌug mäyøøbä, tuꞌug häyoobä, tuꞌcuhdujt hajxy nämetsc mwiingudsähgǿꞌøwät, hoyyä mäyøøbä orocøꞌøjädsøhñdy hänajty jia møødä, hoyyä howyit hodiucxy hänajty jia møødä. Cabä häyoobä hajxy mxøøghádät, hoyyä howyit hodiucxy hänajty quiaꞌa ja møødä. Hoorä, coodsä häyoobä hajxy mnämáꞌawät: “Jii miic̈h huuc tänaꞌaw”, o coo hajxy mnämáꞌawät: “Jii miic̈h mhäñaꞌawaꞌañ naax̱wiin”, y tøø jaꞌa mäyøøbä hoyhäñaabiejt hajxy hänajty mmoꞌoy, myajcähxøꞌpy hajxy jaduhṉ coo jaꞌa mguhdujthajxy quiaꞌa hoyyä. Cähxøꞌp jaduhṉ coo jaꞌa häyoobä hajxy tøø mgaꞌa näxuuc̈h. </v>
<v b="JAS" c="2" v="5">Hermanodøjc, huuc mädow̱ hädaa mädiaꞌagy hajxy. Pønjaty häyoob hädaa yaabä naax̱wiin, Dios tøø yajnähdijy coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy miäbǿgät hamuumduꞌjoot, coo hajxy jim̱ ñǿcxät cøxp tsajpootyp. Jim̱ hajxy ñøcxaꞌañ nägøx̱iä. Pønjatiä Dios tøø jiahmiech tøø piaꞌhäyoy, Dios jaduhṉ tøø yajwiinwaaṉøꞌøy coo hajxy jim̱ ñǿcxät. </v>
<v b="JAS" c="2" v="6">Pero mijts, mxøøghajpy hajxy jaꞌa häyoobädøjc. Hoorä, jaꞌa mäyøødøjc‑hajxy, xchaac̈htiuum̱b mijts jaduhṉ. Pawich pajäduty mijts xyajnøcxy hagujc. </v>
<v b="JAS" c="2" v="7">Jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy hajxy mbanǿcxäp, y jeꞌe jaꞌa mäyøødøjc‑hajxy wyiinwohm̱by. </v>
<v b="JAS" c="2" v="8">Dios mänaam̱b coo jaꞌa mmäjøøn coo jaꞌa mmädøjc mdsógät mbaꞌhäyówät nebiä mniꞌx nebiä mgopc mdsoquiän. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ miim̱b. Bueno, pø mjaanc̈h cudiúuṉäp jaꞌa Dios miädiaꞌagy jaduhṉ, hoy jaduhṉ. </v>
<v b="JAS" c="2" v="9">Pero coo jaꞌa häyoobädøjc hajxy mxøøghádät, haxøøg hajxy jaduhṉ mjäyaꞌayhaty. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ mänaam̱b cooc yhaxøøgä. </v>
<v b="JAS" c="2" v="10">Pøṉä ley hoy tøø jia yajtuṉ̃, pø weeṉ̃tiä tøø tiuꞌudägoy, jaanc̈h tehm̱ miøj tøø quiuyoꞌoyøꞌøy. </v>
<v b="JAS" c="2" v="11">Dios jaduhṉ mänaaṉ, coo jaꞌa mhamdsoo toꞌoxiøjc hänajty jyim̱än, cabä wiingtoꞌoxiøjc mmøødhídät. Jaanä jaduhṉ miänaam̱bä coo mgaꞌa jäyaꞌay‑yaghóꞌogät. Tsøg hajxy mänáaṉäm, pø tøø mjäyaꞌay‑yaghoꞌogy, tøø jaꞌa ley jaduhṉ mgaꞌa yajtuṉ̃, hoy wiingtoꞌoxiøjc mgaꞌa ja møødhity. </v>
<v b="JAS" c="2" v="12">Hoy hajxy ngapx nmädiáacämät, hoy hajxy njäyaꞌayhájtämät nebiä Jesucristo hajxy xyhanéhm̱äm maa jaꞌa miädiaꞌagy myiṉ̃än cujaay. Hix̱, xyhixáaṉäm jaayaꞌay njoot ngopc‑hajtämhajxy pø hoy hajxy njaanc̈h jäyaꞌayhájtäm. Xpiuhbedáaṉämäp hajxy neby hajxy maas hoy njäyaꞌayhájtämät. </v>
<v b="JAS" c="2" v="13">Pønjatiä jäyaꞌay näxuuꞌtsp, jeꞌe hajxy pädaꞌagáaṉäp hodiuum. Cab hajxy yajcumädow̱aꞌañii. Pønjatiä jäyaꞌay caꞌa näxuuꞌtsp, jeꞌeds hajxy yajcumädow̱áaṉäp. Cab hajxy ñäxuuꞌtstägatsaꞌañii. </v>
<v b="JAS" c="2" v="14">Hermanodøjc, näjeꞌe jäyaꞌayhajxy miänaꞌañ cooc tyijy hajxy miäbøcy hamuumduꞌjoot, y cab hajxy hoy wiädity, nébiäc tyijjiädaꞌaduhṉ yhuuc näꞌä nähwáꞌadsät. </v>
<v b="JAS" c="2" v="15-16">Coo mijts hermano näꞌä nägoobä mnämáꞌawät: “Nøcx hajxy jootcujc wädit; pägøꞌøw jocxwit hajxy; hoy hajxy mgay mhúꞌugät”, y cab hajxy hänajty tii tøø mmoꞌoy, hoy hajxy hänajty tii quiaꞌa ja møødä, ni wit ni tucxy, ni cay ni huꞌugy, caj mijts mguhdujt hänajty yhoyyä. </v>
<v b="JAS" c="2" v="17">Coo pøṉ miänáꞌanät cooc tyijy hoy wyiꞌi pianøcxy, pero cabä quiuhdujt ñäꞌä hóyyäbä, xiøøbä jaduhṉ ñäꞌä mänaꞌañ cooc tyijy hoy pianøcxy. </v>
<v b="JAS" c="2" v="18">Pero coo pøṉ miänáꞌanät: “Miic̈h mahñdy hoy mbanøcxyp; høøc̈h, hóyhøch nguhdujt”, høøc̈h hijxtahṉd yaghíjxäc pø hoy mjaanc̈h panøcxy, hoy mgaꞌa ja yajcähxøꞌøgy pø hoy mguhdujt. Høøc̈h, cooc̈h nguhdujt yhoyyä, nyajcähxǿꞌpiøch jaduhṉ cooc̈h hoy njaanc̈h panøcxy. </v>
<v b="JAS" c="2" v="19">Miic̈h mänaam̱b coo Dios tiuꞌugä; hoy hit jaduhṉ coo jaduhṉ mmänáꞌanät. Pero jaduhṉdsä møjcuꞌuhajxy miänaam̱bä y chähgøøby hajxy jeꞌe. </v>
<v b="JAS" c="2" v="20">Nej, caj miic̈h mnäꞌägädä wiinjuøꞌøwaꞌañä, xiøøbä mja näꞌä mänaꞌañ coo mmäbøcy, pø cabä mguhdujt ñäꞌä hoyyä. </v>
<v b="JAS" c="2" v="21-22">Abraham højts hijty nhaphájtäm ndeedyhájtäm. Mänitä Dios jaꞌa Abraham ñämaayy coo jaꞌa yhuung yóxät, jaꞌa Isaac‑hajpä. Paadiaduhṉ ñämaayyä coo jaꞌa yhuung yóxät, nebiä Dios jaduhṉ wyiingudsähgǿꞌøwät. Jiaanc̈h cudiunaam̱biä Abraham hänajty jaduhṉ. Coo jiaanc̈h ja cudiunaaṉ̃, paady hodiuum piädáacänä. Cähxøꞌp jaduhṉ coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty jiaanc̈h mäbøcy. </v>
<v b="JAS" c="2" v="23">Tøjiajtä Diosmädiaꞌagy jaduhṉ nebiä myiṉ̃än cujaay: “Coo jaꞌa Abraham jaꞌa Dios jaꞌa miädiaꞌagy miäbøjcä, paadiä hodiuum piädáacänä.” Y Abraham, hamdsoo Dios miänaaṉ̃ coo Abraham hänajty miäguꞌughadyii. </v>
<v b="JAS" c="2" v="24">Jaduhṉds jeꞌe, paadiä Dios hajxy hodiuum xpiädáacäm coo hajxy hoguiuhdujt nyajtúuṉäm, coo hajxy hoy nmäbǿjcäm. </v>
<v b="JAS" c="2" v="25">Jaduhṉä quix̱y Rahab yhuuc jajpä. Mänitä jäyaꞌayhajxy miejtstaacy maa jaꞌa Rahab tiøjcän. Hixøøby woodsøøbiä hajxy hänajty wiädity. Mänitä Rahab miäbuhbejty. Mänitä tuꞌu hajxy wiingpä yajnähixøøyyä. Paadiä Rahab piädáacänä hodiuum, hoyyä howyiinmahñdy hänajty tøø quiaꞌa ja møødhaty. </v>
<v b="JAS" c="2" v="26">Entonces, coo hajxy nmänáaṉämät cooc tyijy hajxy hoy nmäbǿjcäm, pero cabä nguhdujthajxy yhoyhájtäm, xiøøbä hajxy nnäꞌä mänáaṉäm coo hajxy hoy nmäbǿjcäm. Cab jaduhṉ choobaady coo hajxy näꞌä nägoobä nmänáaṉämät cooc tyijy hajxy hoy nmäbǿjcäm; høxtáhm̱äts jaꞌa niꞌx jaꞌa copc coo yhoꞌnä, cab jeꞌe choobaatnä. </v>
<v b="JAS" c="3" v="1">Hermanodøjc, caꞌa hajxy mwiꞌi ñiwyiindsøṉbädaꞌagyii. Hix̱, pønjaty hoy caꞌa yajnähixøøby, cab hajxy quiumayaꞌañii jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="JAS" c="3" v="2">Madiuꞌu hajxy ngapxtägóoyyäm nägøx̱iä. Pøṉ caꞌa capxtägooby, caꞌxiä Diosmädiaꞌagy jiaanc̈h tehm̱ quiudiuṉ̃. Ni nej quiaꞌa jatcøꞌøy. </v>
<v b="JAS" c="3" v="3">Paadiä cuaay freno hajxy nbädáacäm coo hajxy ween miädiaꞌagymiäbøcy neby hajxy jaduhṉ hoy yóꞌoyät. </v>
<v b="JAS" c="3" v="4">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, jaꞌa barcotimón, chuucpä hajxy yajmäyohby, hoy jaꞌa barco jia hamøjjä, hoy møc jia pabojy. </v>
<v b="JAS" c="3" v="5-6">Y yøꞌø haaw, hoy jia muutscä, jaduhyyä jäyaꞌay ñäꞌä jaanc̈h tehm̱ miägapxtägoobiä møj may. Jaduhṉ mäwíinäts yøꞌø haaw nebiä jøønän. Coo jaꞌa yuuc tioyøꞌøgy, tuꞌliiꞌty jaꞌa padoy chohṉdaꞌagy. Yøꞌø haaw, jiaanc̈h tehm̱ miøødä haxøøgpä yøꞌø. Paquiä xyajtuꞌudägóyyät. Y jaꞌa møjcuꞌugong, jeꞌeds hajxy xwyiꞌi yajcapxtägóoyyäm. </v>
<v b="JAS" c="3" v="7">Hoñäꞌä mädyii animalä hajxy hoy nyajmaaxǿøyyämät, caa, muuxy, tsahṉ̃dy, møødä mejjiooty‑tsänaabiä. </v>
<v b="JAS" c="3" v="8">Pero yøꞌø haaw, cab hoy miaaxøꞌøwaꞌañ. Haagä haxøøgpä jaduhṉ miøød. Jeꞌeduhṉ xyajtägóoyyäm maa jaꞌa Dioscøxpän. </v>
<v b="JAS" c="3" v="9-10">Jueꞌe yøꞌø haaw, mejtstuꞌu myiṉ̃. Jeꞌe hajxy nyajtúuṉäm coo jaꞌa Diosteedy hajxy ngapxpáatäm. Jaanä jeꞌe hajxy nyajtúuṉäm coo jaꞌa jäyaꞌay hajxy nnähójjäm, jaꞌa Dios yajmägunuuꞌxǿøyyäbä jaꞌa yhEspíritu. Hermanodøjc, caj yhoyyä coo hajxy mejtstuꞌu njäyaꞌayhájtämät. </v>
<v b="JAS" c="3" v="11">Hix̱, maa tuꞌugpä nøøgopcän, cabä nøø wiingä tägach xieeꞌxy. Tuꞌtuꞌuyyä ñäꞌägädä xeeꞌxy. </v>
<v b="JAS" c="3" v="12">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, tuꞌtuꞌuyyä piids tiøømhaty; cabä aceituna miädøømhadøꞌøy maa jaꞌa piidsän. Ni jaꞌa piids quiaꞌa mädøømhadøꞌøy maa jaꞌa tsaatypän. Y cabä hoñøø jim̱ mbáadät maa jaꞌa taamdsnøøgopcän. </v>
<v b="JAS" c="3" v="13">Pøṉ wiinmahñmech maa mijtsän, ween hoy jiäyaꞌayhaty neby jaduhṉ yajcähxǿꞌøgät coo hoguiuhdujt miøødä, coo meeꞌxxieemy jiäyaꞌayhaty. </v>
<v b="JAS" c="3" v="14">Jii hänaꞌc‑hajxy näjeꞌe miänaꞌañ coo hodiuuṉg hajxy mioꞌowǿøjät, coo wiinghänaꞌc quiaꞌa moꞌowǿøjät, jeꞌeguiøxpä cooc tyijy hajxy jiaanc̈h tehm̱ jiaty hoyhoy. Caj mniguiumayǿøjät cooc tyijy mjaanc̈h tehm̱ jiaty. Hix̱, caj tiøyyä coo mjaanc̈h jaty. </v>
<v b="JAS" c="3" v="15">Yøꞌø wiinmahñdy jaduhm̱bä, caj yøꞌø jim̱ chooñ maa jaꞌa Diosän. Hädaa yaabä naax̱wiin hajxy yajcojy. Jaꞌa møjcuꞌugongä wyiinmahñdy jaduhṉ. </v>
<v b="JAS" c="3" v="16">Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy caꞌa niyajmädsójcäbä coo wiinghänaꞌc hodiuuṉg piáadät, cab hajxy hoy ñimiøødhidyii. Nijiøhoj nibiahójjäp hajxy jaduhṉ. Madiuꞌu hajxy haxøøg jiäyaꞌayhaty. </v>
<v b="JAS" c="3" v="17">Pero jim̱ä howyiinmahñdy chooñ maa jaꞌa Diosän. Coo hajxy jeꞌe mmøødhádät, hoy hajxy jaduhṉ mjäyaꞌayhádät. Cab hajxy mdsiptsänáꞌawät, cab hajxy mmaꞌadtsänáꞌawät. Meeꞌxxieemy hajxy mhídät. Cabä mhamdsoo wiinmahñdy hajxy mwiꞌi yajtúnät. Mmøødhádäp jaꞌa hojioot hajxy møødä jäyaꞌay. Cabä mwiinmahñdy hajxy mejtstuꞌu myajtúnät. Cab hajxy mhøhṉdáꞌagät. </v>
<v b="JAS" c="3" v="18">Pønjaty caꞌa tsiptsojp, jaanc̈h tehm̱ yhoy hajxy jiäyaꞌayhaty, møød jaꞌa hajxy nägøx̱iä capxcuhgädaacpä. </v>
<v b="JAS" c="4" v="1">Jim̱ mijts jaꞌa mdsip myajtsohṉdaꞌagy maa jaꞌa mhaxøøgwiinmahñdyhajxiän coo hajxy nax̱y mnimiädsibøꞌøyii. </v>
<v b="JAS" c="4" v="2">Coo hajxy tii mja hadsogaꞌañ, jeꞌeds hajxy myajniguiuyaghoꞌogǿøyyäp, jeꞌeds hajxy myajniguiumädsiphadǿøyyäp. Paady hajxy mgaꞌa paady mädyii hajxy mja tsojpy coo jaꞌa Dios hajxy mgaꞌa mäyujwaꞌañ. </v>
<v b="JAS" c="4" v="3">Y coo hajxy tii mja yujwaꞌañ, cab hajxy mbaady, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa mguhdujthajxy quiaꞌa hoyyä. Hix̱, näjoot hajxy mwiꞌi yhadúṉ mwiꞌi yhanämaꞌawøꞌøy mädyii hajxy mja yujwaam̱by. </v>
<v b="JAS" c="4" v="4">Caj mijts Diosmädiaꞌagy hoy mgudiuṉ̃. Nej, cab hajxy mnajuøꞌøyä coo jaduhṉ quiaꞌa hoyyä coo jaꞌa mjoot jaꞌa mjuøhñdy hajxy yaa mbädáꞌagät hädaa yaabä naax̱wiin. Coo hajxy jaduhṉ mbädáꞌagät hädaa yaabä naax̱wiin, Dios hajxy jaduhṉ mmädsiphájnäp. </v>
<v b="JAS" c="4" v="5">Nej, tøgä xiøøbä jaꞌa Diosmädiaꞌagy ñäꞌä mänaꞌañä: “Tøø jaꞌa Dios jaꞌa yhEspíritu piädaꞌagy maa højtscøxpän. Xjiaanc̈h tehm̱ chojc xjiaanc̈h tehm̱ piaꞌhäyóow̱äm hajxy jaduhṉ.” </v>
<v b="JAS" c="4" v="6">Jaanc̈h tehm̱ yhoyyä Dios hajxy xpiuhbéjtäm neby hajxy jaduhṉ hoy nmäjädáacämät. Jaduhṉä Dios miädiaꞌagy myiim̱bä: “Miädsiphajpiä Dios pøṉ ja wiꞌi yajcumayaam̱b. Pero pøṉ caꞌa yajcumayaam̱b, piuhbejpiä Dios jeꞌe.” </v>
<v b="JAS" c="4" v="7">Mäbøc jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy tehṉgajnä. Høx̱hijxä jaꞌa møjcuꞌugongä miädiaꞌagy hajxy; mänit hajxy jaduhṉ xñähguéecnät. </v>
<v b="JAS" c="4" v="8">Hamuumduꞌjootä Diosmädiaꞌagy hajxy mbanǿcxät; mänitä Dios hajxy xpiuhbejtägátsät. Pønjatiä haxøøgcuhdujt møød, mhøx̱híxäp jaꞌa mguhdujt hajxy jaduhṉ. Pønjaty mänaam̱b coo mejtstuꞌu pianøcxaꞌañ, møødä Dios, møødä hädaa yaabä naax̱wiin, mnajtshixǿøñäp jaꞌa mhaxøøgwiinmahñdy hajxy. </v>
<v b="JAS" c="4" v="9">Mjootmayhádäp hajxy jaduhṉ jeꞌeguiøxpä coo haxøøgcuhdujt hajxy mmøødä. Cab hajxy mxooṉdáacnät. </v>
<v b="JAS" c="4" v="10">Mbaꞌyáꞌaxäp jaꞌa Dios hajxy hamuumduꞌjoot. Mnägápxäp hajxy nebiaty hajxy tøø mhaxøøgwädity. Mänitä Dios hajxy xyajmähmǿꞌøwät hodiuum. </v>
<v b="JAS" c="4" v="11">Hermanodøjc, caꞌa hajxy mniñähojyii hamiṉ̃ haxøpy. Pøṉ wiinghermano nähojp, jaduhṉ miäbaatnä nebiä Diosmädiaꞌagy ñähojjiän. Cabä Diosmädiaꞌagy hoy ñäꞌä cudiuṉ̃. </v>
<v b="JAS" c="4" v="12">Tuꞌugä Dios hajxy xyhanéhm̱äm. Jeꞌe hajxy xyhíjxäm pø hoy jaꞌa miädiaꞌagy hajxy ngudiúuṉäm. Jaayáꞌayäts cuhdujtmøød pø xpiädáacäm hajxy hodiuum, pø xpiädáacäm hajxy haxøøgtuum. Pero miic̈h, caj miic̈hä cuhdujt mmøødä coo wiinghermano mnähójät. </v>
<v b="JAS" c="4" v="13">Huuc mädow̱ hajxy, näjeꞌe hajxy jaduhṉ miänaꞌañ: “Jädaꞌa o jaboom højts nnøcxaꞌañ wiinghagajpt. Jim̱ højts tuꞌjumøjt nniyhajadaꞌañii. May højts xädøꞌøñ jim̱ nbaadaꞌañ.” </v>
<v b="JAS" c="4" v="14">Ni quiaꞌa najuøꞌøy hajxy tii jaboom jadáanäp. Jaꞌa jugyhajt, paquiä quiøx̱y. Jaduhṉ miäbaady nebiä nämaꞌajän coo paquiä tiägoy. </v>
<v b="JAS" c="4" v="15">Jaduhṉ hajxy mmänáꞌanät: “Pø mänaam̱bä Dios jaduhṉ, mänit hajxy njaac jugyhájtämät. Coo jaꞌa Dios jaduhṉ miänáꞌanät, hotyiijä hajxy njájtämät. Coo quiaꞌa mänáꞌanät, cab hajxy tii nnäꞌägädä jájtämät.” </v>
<v b="JAS" c="4" v="16">Pero mijts, tehṉgajnä mijts mwiꞌi ñiguiumayii. Haxøøg jaduhṉ coo hajxy jaduhṉ mjatcǿꞌøwät. </v>
<v b="JAS" c="4" v="17">Pøṉ najuøøby neby hoy quiuhdujthádät, y cab hoy ñäꞌä cuhdujthaty, haxøøg jaduhṉ jiatcøꞌøy. </v>
<v b="JAS" c="5" v="1">Ween yøꞌø mäyøødøjc‑hajxy yhuuc yajcopcøꞌøy. Jøꞌøwaam̱b hajxy, tsaac̈hyaꞌaxaam̱b hajxy, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa tsaac̈hpä hajxy piaadaꞌañ. </v>
<v b="JAS" c="5" v="2-3">Yøꞌø hajxy cøx̱iä miämäyøøhajpiä, caj yøꞌø choobaadaaṉnä, hoy howyit hodiucxy hajxy jia møødä. Cøxaam̱b jaduhṉ tiägoyyaꞌañ. Coo hajxy miäyøøjä, cähxøꞌp hajxy coo jaꞌa häyoobädøjc hajxy quiaꞌa näxuuc̈h. Quiuhäyowøꞌøwaam̱by hajxy jaduhṉ. Xiøøbä hajxy tøø ñäꞌä yajmayøꞌøy maa hajxy miäyøøhatiän. Hix̱, mobädajpä naax̱wiimbä wyiimbidaꞌañ. </v>
<v b="JAS" c="5" v="4">Cabä mioonsä hajxy caꞌxy tøø yhuuc mäjuuñä. Paady hajxy jim̱ ñäxøꞌøwǿøyyänä maa jaꞌa Diosän jim̱ tsajpootyp. Miädoobiä Dios caꞌxy. </v>
<v b="JAS" c="5" v="5">Hoy yajxóṉ hajxy tøø jiaanc̈h tehm̱ chänaꞌay hädaa yaabä naax̱wiin. Tøø jaꞌa miäyøøhadyiibä hajxy jia yajmayøꞌøy. Pero mobädajpä hajxy quiuhäyowøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="JAS" c="5" v="6">Tøø jaꞌa hojiäyaꞌabiä hajxy chaac̈htiuṉ̃. Tøø hajxy yaghoꞌogy. Cabä hojiäyaꞌayhajxy ñäꞌä niñäwaaṉä. </v>
<v b="JAS" c="5" v="7-8">Hermanodøjc, mmeeꞌxtúgäp hajxy jaduhṉ høxtä Jesucristo cädaactägátsäp. Mobädajpä quiädaactägatsaꞌañ. Cab hajxy tii mdaj mmáyät. Jaduhṉ hajxy mmeeꞌxtúgät nebiä jäyaꞌayhajxy mieeꞌxtuquiän coo quiaꞌa tsoj tuꞌuy. </v>
<v b="JAS" c="5" v="9">Hermanodøjc, cab hajxy mniñähojǿøjät coo Jesucristo hajxy xyajcumädów̱ät. Mobädajpä quiädaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="JAS" c="5" v="10">Mjahmiédsäp hajxy nebiä jäyaꞌayhajxy jecy chaac̈hpøjquiän, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jecy yajwáꞌxäbä. Meeꞌxtujc hajxy jeꞌe jejcy. </v>
<v b="JAS" c="5" v="11">Pøṉ meeꞌxtujp, hoy jia tsaac̈hpøcy, jootcujc hajxy yhity, nebiä Job jecy mieeꞌxtujquiän mänaa chaac̈hpøquiän. Tøyhajt jaduhṉ. Y ñäxuuꞌtstägajts jaꞌa Dios jaꞌa Job. Hix̱, hojioot jaꞌa Dios jiaanc̈h tehm̱ miøød. </v>
<v b="JAS" c="5" v="12">Hoy hädaa mädiaꞌagy hajxy mmädów̱ät. Cabä Dios hajxy näꞌä nägoobä mgapxpáadät. Coo hajxy jaduhṉ näꞌä nägoobä mgapxpáadät, mgapxtägóyyäp hajxy jaduhṉ, y xyajcumädów̱äp jaꞌa Dios hajxy. Pø mmøødä tøyhajt hajxy, jaduhyyä hajxy mmänáꞌanät coo tiøyhajtä. Pø caj, jaduhyyä hajxy mmänáꞌanät coo quiaꞌa tøyhajtä. </v>
<v b="JAS" c="5" v="13">Pønjaty tsaac̈hpøjp, weenä Dios hajxy piaꞌyaꞌaxy. Pønjaty jootcujc, weenä Dioshøy hajxy yhøy yaꞌaxy. </v>
<v b="JAS" c="5" v="14">Pønjaty pǿjcäp, ween hajxy ñämaꞌay jaꞌa tuuṉgmøødpä maa jaꞌa tsajtøjcän coo oración hajxy tiúuṉäxät, coo aceite hajxy yajnähjaaxǿøjät jaꞌa Dioscøxpä. </v>
<v b="JAS" c="5" v="15">Pø jaanc̈h mäbøjp hajxy, jaꞌa hajxy oracióntuum̱bä, mänitä Dios jaꞌa paꞌamjäyaꞌay jaꞌa piaꞌam yajnähwáatsät, møødä piojpä møødä quiädieey. </v>
<v b="JAS" c="5" v="16">Myajniñägapxǿøjäp jaꞌa mbojpä mgädieeyhajxy hamiṉ̃ häxøpy. Mniñähgapxtuꞌudǿøjäp hajxy hamiṉ̃ häxøpy nebiä mbaꞌam hajxy jaduhṉ xñähwáꞌadsät. Jaanc̈h tehm̱ tiuuṉgpaatp jaduhṉ coo jaꞌa hojiäyaꞌay hamuumduꞌjoot yhoracióntúnät. </v>
<v b="JAS" c="5" v="17">Høxtahm̱dsä Elías, jaꞌa Diosmädiaꞌagy jecy yajwáꞌxäbä. Jaduhṉ jeꞌe jiäyaꞌayhajty neby højtshájtämän. Coo jaꞌa Elías jaꞌa Dios miänuuꞌxtaacy coo quiaꞌa yajtúꞌuwät, tägøøgjumøjt ja cupc quiaꞌa tuuyy hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="JAS" c="5" v="18">Mänitä Elías jaꞌa Dios jadähooc miänuuꞌxtaactägajch coo yajtúꞌuwät. Mänit jadähooc tiägøøyy tuubä. Mänitä jäyaꞌay piädaꞌagyhajxy yhoyǿøyyäxä. </v>
<v b="JAS" c="5" v="19-20">Hermanodøjc, coo pøṉ jaꞌa tøyhajt jiøjyohdiúꞌudät maa mijtsän, tuꞌudägóyyäp hajxy jaduhṉ. Pero coo hajxy mjootcapxmøcpǿgät, mänitä wyiinmahñdyhajxy miédsät. Cøxaam̱bä piojpä quiädieey hajxy jaduhṉ ñähwaꞌadsaꞌañ, y hodiuum hajxy jaduhṉ miähmøꞌøwaꞌañ. Tøyhajt jaduhṉ.</v>
<v b="1PE" c="1" v="1">Høøc̈h xøhajp Pedro. Jesucrístøch xquiuguex̱yhajp. Mijts hädaa nocy nyajnäjaayøøby pønjatiä Diosmädiaꞌagy mäbøjp. Xii yaa hajxy wiingtuumjaty mhadsänaꞌay jim̱ maa naax̱ jaduhṉ xiøhatiän Ponto, møød jim̱ Galacia, møød jim̱ Capadocia, møød jim̱ Asia, møød jim̱ Bitinia. </v>
<v b="1PE" c="1" v="2">Jequiän mijtsä Diosteedy xwyiimbiiyy. Tøø Dios hänajty ñajuøꞌøy coo mijtsä miädiaꞌagy hänajty mmäbøgaaṉä. Jaꞌa yhEspírituhaamä Dios hajxy tøø xyaghodiägøꞌøy, weenä mädiaꞌagy hajxy jaduhṉ mmäbǿgät jaꞌa Jesucristocøxpä. Jaayaꞌay hajxy tøø xyajnähwáatsäm mänaa hajxy xñähhoꞌtúutäm. Weenä Dios jaꞌa hoyhajtä weenhajt hajxy xmioꞌoy møj may. </v>
<v b="1PE" c="1" v="3">Tsøgä Dios hajxy wiingudsähgǿøyyäm. Jaayaꞌayä Jesucristo Tieedyhajpy. Højtsä Jesucristo nWiindsøṉhájtäm. Hojiootä Dios jiaanc̈h tehm̱ miøød jaꞌa højtscøxphájtäm, paady hajxy homiänaajä xyagjugyhadáaṉäm neby jeꞌe jiugyhatiän. Coo Dios jaꞌa Jesucristo yagjujypiøjtägajch coo hänajty tøø yhoꞌogy, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo Dios hajxy jaduhṉ xjiaanc̈h yagjugyhadáaṉäm homiänaajä </v>
<v b="1PE" c="1" v="4">jim̱ tsajpootyp. Jim̱ä hoyhajtä weenhajt hajxy møj may xmioꞌowáaṉäm, neby jaduhṉ jecy miänaaṉ̃än cooc hajxy hänajty xmioꞌowáaṉäm. Tijaty hajxy yaa nyagjugyhájtäm hädaa yaabä naax̱wiin, tsipcøxp jaduhṉ quiøxaꞌañ, tsipcøxp jaduhṉ quiuhdägoyyaꞌañ. Pero mädyiijatiä Dios hajxy jim̱ xmioꞌowáaṉäm tsajpootyp, cab jaduhṉ mänaa quiøxaꞌañ, cab jaduhṉ mänaa miaꞌadaꞌañ, cab jaduhṉ mänaa quiuhdägoyyaꞌañ. Homiänaajä yajxóṉ yhidaꞌañ. </v>
<v b="1PE" c="1" v="5">Coo mijtsä Dios miädiaꞌagy jaduhṉ mmäbøjcä, paadiä Dios hajxy xcwieendähadaꞌañ jaꞌa miøcmäjaahaam. Cab hajxy jaduhṉ mänaa mguhdägoyyaꞌañ. Coo jaꞌa Dios yHuung yaa quiädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin, jaꞌa Jesucristohajpä, mänit hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm tsajpootyp Dioswiinduum. Jim̱ä Dios hajxy homiänaajä xyagjugyhadáaṉäm neby jeꞌe jiugyhatiän. </v>
<v b="1PE" c="1" v="6">Paady mijts jootcujc mhity, hoy hajxy jädaꞌahaty madiuꞌu mja tsaac̈hpøcy. Pero cab hajxy jejcy mdsaac̈hpøgaꞌañ. </v>
<v b="1PE" c="1" v="7">Høxtahm̱dsä oro, jøønhaamä jäyaꞌayä oro hajxy yhijxmach pø hoyhoro jaduhṉ. Jaanä jaduhṉ mijtsä Dios xyhijxmajtspä pø hamuumduꞌjootä miädiaꞌagy hajxy mmäbøjcä, hoy hajxy mja jaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøcy. Jaanc̈h tehm̱ choobaatp jaduhṉ coo hajxy jaduhṉ mmäbǿgät tehṉgajnä. Cabä oro jaduhṉ jiaty tsoobaady neby jaduhṉ choobaadiän nej mijts homiänaajä mmäbøquiän. Hix̱, tsipcøxpä oro jaduhṉ quiuhdägoyyaꞌañ. Y coo Jesucristo yaa quiädaactägatsaꞌañ, mänit mijts xquiumayaꞌañ jeꞌeguiøxpä coo hajxy hänajty tøø mmäbøcy, hoy hajxy hänajty tøø mja jaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøcy. </v>
<v b="1PE" c="1" v="8-9">Hoyyä Jesucristo hajxy tøø mgaꞌa jagä hix̱y, mdsojpy mbaꞌhäyooby hajxy jaduhṉ, y mmäbǿjcäbä miädiaꞌagy hajxy jaduhṉ. Hoy hajxy tøø mgaꞌa jagä hix̱y, coo hajxy jaduhṉ mmäbøcy, paady hajxy jaduhṉ tøø xyajnähwaꞌac̈h. Coo hajxy jaduhṉ tøø xyajnähwaꞌac̈h, paady hajxy jaduhṉ mjaanc̈h tehm̱ xiooṉdaꞌagy nägøꞌø nädecypiä. </v>
<v b="1PE" c="1" v="10">Jaꞌa jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy jecy yajwáꞌxäbä, jia wiꞌi yajtøøby jia wiꞌi yajtøꞌxyp hajxy hänajty neby hajxy piädaꞌagǿøjät hawaꞌadstuum. Cab hajxy hänajty ñajuøꞌøy neby hajxy jaduhṉ jim̱ piädaꞌagǿøjät. Pero ñägapx hajxy jaduhṉ coo mijtsä Dios hänajty xpiädaꞌagaꞌañ hawaꞌadstuum, jeꞌeguiøxpä coo hojioot miøødä. </v>
<v b="1PE" c="1" v="11">Yajtøøby hajxy hänajty pøṉ mijts hänajty miṉ xpiädaꞌagaꞌañ hawaꞌadstuum. Jaduhṉ hajxy hänajty yajtøøbä mänaa hänajty myinaꞌañ. Jaꞌa Dios jaduhṉ hawaaṉä jaꞌa yhEspírituhaam cooc tuꞌjäyaꞌay hänajty yaa miṉ chaac̈hpøgaꞌañ. Y cooc hänajty tøø yhoꞌnä, mänítäc hänajty jiujypiøjtägatsaꞌañ. Mänítäc hänajty jim̱ ñøcxtägatsaꞌañ tsajpootyp maa Dioswiinduumän. Pero jaꞌa jecyjiäyaꞌayhajxy, cab hajxy hänajty jaduhṉ ñajuøꞌøy pøṉä Dios hänajty tøø ñänøm̱y jaꞌa yhEspírituhaam. Ñäꞌä cujahy hajxy jaduhṉ nebiaty hajxy jaduhṉ ñajtscapxøøyyä. </v>
<v b="1PE" c="1" v="12">Mänit hajxy jecy yhawáaṉäxä coogä Dios jaayaꞌay hänajty quiaꞌa tsoj quexaꞌañ, jaꞌa mijts hänajty xpiädaꞌagaam̱bä hawaꞌadstuum. Cujéquiägä Dios hänajty quiexaꞌañ. Hoorä, tøø quiejxnä. Jaduhṉ tøø yajtøjiajnä coo jaꞌa yajnähwaatspä tøø quiejxnä. Y tøø mijts jaduhṉ mjaanc̈h mädoyhaty coo jaꞌa yajnähwaatspä yaa tøø yhoy. Jaꞌa Jesucrístøch jaduhṉ nnänøøm̱by coo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm. Y jaayaꞌay mijts xyajmädoyhájtäbä, jaꞌa Dios jaꞌa yhEspírituhaam hajxy jaduhṉ ñajtscapxøøyyä nebiatiä Diosmädiaꞌagy hajxy yajwáꞌxät. Tsajpootypä Dios jaꞌa yhEspíritu yajtsohṉdaacy coo jaduhṉ yaa quiejxy hädaa yaabä naax̱wiin. Haa jaꞌa Dios jaꞌa mioonsähajxiä, jaꞌa hajxy jaduhṉ jim̱ hijpä tsajpootypä, jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøby hajxy jaduhṉ coo Dios jaꞌa yHuung jaduhṉ yaa quiejxy hädaa yaabä naax̱wiin, coo højts hoy xñähhoꞌtúutäm. </v>
<v b="1PE" c="1" v="13">Y coo Jesucristo jaduhṉ yaa jadähooc quiädaactägatsaꞌañ, mänit hajxy jaduhṉ jim̱ xyajnøcxáaṉäm tsajpootyp maa Dioswiinduumän, pønjatiä Diosmädiaꞌagy hänajty tøø miäbøcy. Mänitä hoyhajtä weenhajtä hajxy jim̱ caꞌxy xmioꞌowáaṉäm. Coo Dios jaduhṉ tøø miänaꞌañ coogä yHuung yaa quiädaactägatsaꞌañ, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaduhṉ tiøjiadaꞌañ. Tsøcxä njoot hajxy pädáacäm maa hoyhajtän, maa weenhajtän, mädyii Dios hajxy hänajty xmioꞌowáaṉäm. Tsøcxä hajxy hoy wädíjtäm. Tsøc hajxy jahmiejtstáacäm coo Jesucristo yaa quiädaactägatsaꞌañ. </v>
<v b="1PE" c="1" v="14">Coo Dios hajxy xyhuunghájtäm, paadiä miädiaꞌagy hajxy tsøc mäbǿjcäm. Cabä haxøøgwiinmahñdy hajxy jadähooc mbaduꞌubǿjcumbät, neby hajxy hijty mjatcøꞌøyän coo Dioscapxiä Diosmädiaꞌagy hajxy hijty mgaꞌa mädoyhatyñä. </v>
<v b="1PE" c="1" v="15">Caꞌa haxøøgjoot caꞌa haxøøgwiinmahñdy hajxy myaghity. Hix̱, cabä Dios haxøøgjoot haxøøgwiinmahñdy ñäꞌägädä møødä. Jaayaꞌay hajxy jaduhṉ xyajnähdíjjäm coo hajxy xquiuꞌughadáaṉäm. Paadiä hojioot hajxy tsøc yaghíjtäm nebiä Dios hojioot miøødän. </v>
<v b="1PE" c="1" v="16">Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän: “Høøc̈h, cábøc̈hä haxøøgjoot cábøc̈hä haxøøgwiinmahñdy nnäꞌägädä møødä. Høøc̈h hajxy pahijx padúuṉäc”, nøm̱ä Dios jecy miänaaṉ̃. </v>
<v b="1PE" c="1" v="17">Jaꞌa Dios hajxy nwiingudsähgǿøyyäm. NDeedyhájtäm hajxy jaduhṉ. Paady hajxy hoy tsøc jäyaꞌayhájtäm mäduhṉ̃tiä hajxy yaa ndsänaayy nhäyóow̱äm hädaa yaabä naax̱wiin. Hix̱, nnajuǿøyyäm hajxy jaduhṉ coo Dios hajxy xyajcumädow̱áaṉäm nebiaty hajxy hänajty yaa haxøøg tøø njatcǿøyyäm hädaa yaabä naax̱wiin, hoy hajxy hänajty näjeꞌe tøø nja mäyøødsänáayyäm. </v>
<v b="1PE" c="1" v="18-19">Jaꞌa nhaphájtäm jaꞌa ndeedyhájtämhajxy jaꞌa jegyhajtypä, coo yhamdsoo cuhdujt hajxy hijty hoy quiudiuṉ̃, jadúhṉäc tyijy hajxy ñähwaꞌadsaꞌañ. Y jaduhṉ mijts tøø mbahabøjpä. Pero cab jaduhm̱bä cuhdujt choobaady. Coo Jesucristo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm, jaꞌa ñøꞌtyhaam hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum. Ni tii hajxy jaduhṉ xquiaꞌa pädáacäm hawaꞌadstuum, ni xädøꞌøñ. Hix̱, paquiä xädøꞌøñ quiøx̱y. Jagooyyä Jesucristo hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum jaꞌa ñøꞌtyhaam. Hix̱, cabä Jesucristo ni tii poj ni tii cädieey quiaꞌa møødä. Paady hajxy jeꞌe hoy xpiädáacäm hawaꞌadstuum. Coo Jesucristo jaꞌa poj jaꞌa cädieey häxøpy miøødhaty, cab hajxy häxøpy tøø xpiädáacäm hawaꞌadstuum. </v>
<v b="1PE" c="1" v="20">Jéquiänä Dios jaꞌa yHuung jaduhṉ yajnähdijy cooc hänajty yaa quiexaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin, cáhnäc hädaa naax̱wiimbä hänajty yhawijy tiøøꞌxtaꞌagy. Pero cabä Dios jaꞌa yHuung choj quejxy. Cujecy jaduhṉ quiejxy mänaabä højts hänajty yaa njugyhájtämbä. Højts hoy xñähhoꞌtúutäm. </v>
<v b="1PE" c="1" v="21">Coo Jesucristo hänajty tøø yhoꞌogy, mänitä Dios yagjujypiøjtägajch. Mänit jim̱ jadähooc yajnøcxy maa wyiinduumän. Jim̱ jädaꞌahaty wyiingudsähgøꞌøyii. Y coo Dios jaꞌa yHuung jaduhṉ yagjujypiøjtägajch, paadiä miädiaꞌagy hajxy tsøc mäbǿjcäm coog hajxy xyagjugyhadáaṉämbä homiänaajä neby jeꞌe jiugyhatiän. </v>
<v b="1PE" c="1" v="22">Tøyyä Dios miädiaꞌagy. Y coo mijtsä miädiaꞌagy hoy mgudiuuṉä, paadiä mjootä mjuøhñdyhajxy nähwaꞌads yhity. Nax̱y hajxy jaduhṉ mdehm̱ ñic̈hoc mdehm̱ ñimieeꞌxǿøjät hamuumduꞌjoot. Jaduhṉ hajxy mnijiäwøꞌøwǿøjät nebiä tuꞌqueꞌexpän nebiä tuꞌmäguꞌugpän. </v>
<v b="1PE" c="1" v="23">Tøø haxøøgjoot tøø haxøøgwiinmahñdy hajxy nnajtshixǿøyyäm. Homiänaajä Dios hajxy xyagjugyhadáaṉäm neby jeꞌe jiugyhatiän. Jaduhṉä hojiootä howyiinmahñdy hajxy xmióoyyäm hawiinjem̱y, jeꞌeguiøxpä coo miädiaꞌagy hajxy nmäbøjcäm. Cabä miädiaꞌagy mänaa quiuhdägoyyaꞌañ. Jaayaꞌay hajxy jaduhṉ xyagjugyhadáaṉäm homiänaajä neby jeꞌe jiugyhatiän, caꞌa piøṉä hädaa yaabä naax̱wiimbä, ni jaꞌa ndajhájtäm ni jaꞌa ndeedyhájtäm. Haa jaꞌa hädaa yaabä naax̱wiimbä jugyhajtä, tsipcøxp jaduhṉ quiøxaꞌañ. </v>
<v b="1PE" c="1" v="24">Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän: Høxtahm̱dsä pøjy, hoy jaduhṉ jia yajxoṉä, tsipcøxp jeꞌe ñäꞌägä tøꞌøc̈h. Jaduhṉ mäwiin højtshájtäm, hoy hajxy møj jaanc̈h nja nijiäwǿøyyäm, tsipcøxp hajxy nnäꞌägä hoꞌog nnäꞌägä tägoyyáaṉäm. </v>
<v b="1PE" c="1" v="25">Pero jaꞌa Diosmädiaꞌagy, cab jaduhṉ mänaa quiøx̱y tiägoy. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy jaduhṉ mänaam̱b coogä Jesucristo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm. Tøø mijtsä jäyaꞌay jaduhṉ xyajmädoyhaty, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy jecy yajwáꞌxäbä. </v>
<v b="1PE" c="2" v="1">Coo Dios hajxy homiänaajä xyagjugyhadáaṉäm neby jeꞌe jiugyhatiän, jaduhṉä hojiootä howyiinmahñdy hajxy tøø xmióoyyäm hawiinjem̱y. Paadiä haxøøgjootä haxøøgwiinmahñdy hajxy tsøc najtshixǿøyyäm cøx̱iä. Cab hajxy mnäꞌägä høhṉdáꞌagät ni weeṉ̃tiä. Hamuumduꞌjoot hajxy jaduhṉ tøy mjaanc̈h hojiäyaꞌayhádät. Jii jäyaꞌayhajxy näjeꞌe, cabä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy quiudiuṉ̃, hoy hajxy jia nidijyii nebiä hojiäyaꞌayän. Caꞌa hajxy jaduhṉ mbahix̱y. Caꞌa hajxy pøṉ cøx̱iä wiinä myajcuxøøghadøꞌøy. Cab hajxy mniñähøøn mniñähojǿøjät. </v>
<v b="1PE" c="2" v="2-3">Tøyhajt jaduhṉ coo Jesucristo mayhajt møj may tøø tiuṉ̃ maa mijtscøxpän. Mnajuøøby hajxy jaduhṉ, túhm̱äts. Hahixøøbyxiä jaduhṉ coo miädiaꞌagy hajxy tehṉgajnä mbanǿcxät. Høxtahm̱dsä maaxhuunghajxy, coo hajxy hänajty chiꞌidsaꞌañ, mänitä tsiꞌtsc hajxy ñäjøꞌøy. Jaduhṉ mäwiin mijtspä, mbaꞌyáꞌaxäp jaꞌa Dios hajxy coo quiapxiä miädiaꞌagy hajxy ween tehṉgajnä xjiaac yaghabøcy. Jaduhṉ hajxy caꞌxy pedyii hoy myajtúnät. Y cab hajxy jaduhṉ mänaa mduꞌudägóyyät. </v>
<v b="1PE" c="2" v="4">Tehṉgajnä Jesucristo wyiinmahñdy hajxy jaac tehm̱ piahijxä jaac tehm̱ piaduuṉä. Jaꞌa Dios jaduhṉ jecy wiinmaayy coo højts hänajty jaduhṉ xyhuunghadáaṉäm jaꞌa Jesucristocøxpä. Jaꞌa Jesucristo, jaꞌa Dios yHuung jeꞌe, paadiä cuhdujt jaduhṉ miøødä coo hajxy nwiingudsähgǿøyyämät. Pero cabä jäyaꞌayä Jesucristo hajxy näjeꞌe jiøjpøgøꞌøy. Cab hajxy wyiingudsähgøꞌøy. Xiøøghajpy hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="1PE" c="2" v="5-6">Jaduhṉ jim̱ myiim̱bä cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän: Jim̱ maa cajpt jaduhṉ xiøhatiän Sión, jím̱høc̈hä ndsajtøjc tuꞌug ngojy. Túꞌughøc̈hä tsaa nwiimbiiyy coo jim̱ piädaꞌagǿøjät maa tøjteecän. Jaanc̈h tehm̱ tiuuṉgpaatp yøꞌø tsaa jaduhṉ. Jaꞌa Dios jaꞌa Jesucristo jaduhṉ yajmäbaat nebiä tsaa jaꞌa jaanc̈h tehm̱ tiuuṉgpaatpän, coo jaduhṉ yaa quiejxy hädaa yaabä naax̱wiin, coo hajxy hoy xyajnähwáatsäm. Jaduhṉä Dios miänáaṉgumbä cooc tsipcøxp yajtøjiadaꞌañ coo hajxy jim̱ yajnøcxaꞌañii tsajpootyp maa Dioswiinduumän, pønjaty jaduhṉ mäbøjp coo Jesucristo hajxy xyajnähwáatsäm, caꞌa wyiinghänaꞌcä. Coo Jesucristo hajxy tøø xjiaanc̈h yajnähwáatsäm, jaduhṉä Dios hajxy tøø xyajnähdíjjäm coo Jesucristo hajxy nmøødhíjtämät tuꞌugmädiaꞌagy. Tehṉgajnä Diosmädiaꞌagy hajxy tsøc hoy jaac tehm̱ quiudiúuṉäm. Tsøgä Dios hajxy hoy jaac tehm̱ wyiingudsähgǿøyyäm. Jaduhṉä Dios hajxy xquiumáayyämät. </v>
<v b="1PE" c="2" v="7">Coo mijts jaduhṉ mmäbøcy coo Jesucristo hajxy hoy xyajnähwáatsäm, paadiä Jesucristo hajxy mdsocy, paady hajxy mwiingudsähgøꞌøy. Hoorä, jaduhṉ jim̱ myíiṉgumbä cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän: Jii tsaa tuꞌug, cabä tøjmuuꞌtspädøjc‑hajxy hijty hoy yhix̱y; cab hajxy hijty yajtunaꞌañ. Pero jaꞌa cudøjc, yajxóṉ yøꞌø tsaa yhix̱y, paady jim̱ yajpädaacä maa tøjteecän. </v>
<v b="1PE" c="2" v="8">Jaduhṉ wiingtuum myíiṉgumbä: Jii tsaa tuꞌug, coo pøṉ quiuhnepy, cädaab hajxy jaduhṉ. Jaꞌa Jesucristo jaduhṉ yajmäbaatä neby yøꞌø tsaajän. </v>
<v b="1PE" c="2" v="9">Højtsä Dios tøø xyajnähdíjjäm coo miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcämät, coo hajxy xquiuꞌughájtämät. Xyhuunghájtäm hajxy jaduhṉ coo hajxy ween hoy njäyaꞌayhájtämät neby jeꞌe hoy jiäyaꞌayhatiän. Tøø cuhdujt hajxy xmióoyyäm coo hajxy nDeedyhájtämät nebiä Jesucristo jaꞌa Dios Tieedyhatiän. Tøø Dios hajxy xyajpädsǿøm̱äm haxøøgtuum. Hodiuum hajxy hoy xpiädaactägájtsäm. Jaduhṉä miädiaꞌagy hajxy nyajwáꞌxämät coo møjmayhajt tøø tiuṉ̃ maa højtscøxphájtäm. </v>
<v b="1PE" c="2" v="10">Coo mijts hijty mgaꞌa mäbøcy, paadiä Dios hajxy hijty xquiaꞌa cuꞌughaty. Cabä Dios hajxy hijty xñäxuuc̈h. Pero coo hajxy jaduhṉ mmäbøjnä, paadiä Dios hajxy jaduhṉ xñäxuuꞌtsnä. Paady hajxy xquiuꞌughajnä. </v>
<v b="1PE" c="2" v="11">Mäguꞌughajpädøjc, hoy hajxy yaa nja híjtäm hädaa yaabä naax̱wiin, cabä njoot hajxy yaa tøø nbädáacäm maa hädaa yaabä naax̱wiimbän. Jim̱ä njoot hajxy tøø nbädáacäm maa Dioswiinduumän. Tsøcxä haxøøgwiinmahñdy hajxy høx̱híjxäm, jaduhṉä Dios miädiaꞌagy hajxy hoy ngudiúuṉämät. </v>
<v b="1PE" c="2" v="12">Hoy hajxy mja hity maa jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy quiaꞌa mäbøquiän, hoy hajxy mwädítät. Hoy hajxy jaduhṉ mjäyaꞌayhádät, hoyyä jäyaꞌay hajxy cu xjia nähøønøꞌøw. Coo Dios yaa quiädáꞌagät tøyhajtyajyejpä, mänit mijtsä jäyaꞌay hänajty xyhixaꞌañ coo mijtsä Dios miädiaꞌagy hänajty hoy tøø mjaanc̈h cudiuuṉä, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty tøø quiaꞌa mäbǿquiäbä. Mänitä Dios hajxy wyiingudsähgøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="1PE" c="2" v="13">Mwiingudsähgǿøyyäbä tuuṉgmøødpä miädiaꞌagy hajxy. Cabä pøṉ jaduhṉ waam̱b xñänǿmät. Hix̱, mbanøcxypä Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ. Y coo jaꞌa tuuṉgmøødpä miädiaꞌagy hajxy mgaꞌa wiingudsähgǿøyyät, mänaꞌanaam̱bä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ coogä mädiaꞌagy quiaꞌa hoyyä, jaꞌa mijts jaduhṉ mbanøcxypä. Mwiingudsähgǿøyyäbä gobiernä miädiaꞌagy hajxypä. Jaayaꞌay møjtuuṉg jaduhṉ näꞌägä møød. </v>
<v b="1PE" c="2" v="14">Mwiiingudsähgǿøyyäbä gobiernä mioonsä miädiaꞌagy hajxypä, jaꞌa hajxy jaduhṉ møjtuuṉgmøødpä. Pønjaty jaduhṉ cädiehby, jeꞌe hajxy jaduhṉ yajcumädooby. Pønjaty hoy jäyaꞌayhajp, jeꞌe hajxy jaduhṉ quiumaaby. </v>
<v b="1PE" c="2" v="15">Jaduhṉä Dios chocy coo hajxy hoy mjäyaꞌayhádät. Jii jäyaꞌayhajxy näjeꞌe, cabä Diosmädiaꞌagy hajxy ñäꞌägädä wiinjuøꞌøwaꞌañ. Jaanc̈h tehm̱ quiuhxex̱ hajxy jaduhṉ. Hoy hajxy jaduhṉ quiaꞌa jagä wiinjuøꞌøwaꞌañ, nøm̱ hajxy wyiꞌi miänaꞌañ cooc tyijy jaꞌa Diosmädiaꞌagy quiaꞌa hoyyä. Hoorä, coo mijts tøyhajt mhojiäyaꞌayhádät, caj mijtsä jäyaꞌay hoy xñähøønǿꞌøwät, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa wiinjuøꞌøwaam̱bä. </v>
<v b="1PE" c="2" v="16">Näjeꞌejä jäyaꞌayhajxy miänaꞌañ cooc tyijy cuhdujt hajxy miøødä coo hajxy hoñejpiä jiatcǿꞌøwät, jeꞌeguiøxpä coogä Jesucristo hajxy tøø yajnähwaꞌac̈hii. Pero cab jaduhṉ tiøyyä. Cab jaduhṉ yhoyyä coo hoñejpiä njatcǿøyyämät. Pero tsøgä Dios miädiaꞌagy hajxy cudiúuṉäm nebiaty hajxy xyhanéhm̱äm. </v>
<v b="1PE" c="2" v="17">Mwiingudsähgǿꞌøwäbä jäyaꞌay hajxy nägøx̱iä. Mnic̈hoc mnimieeꞌxǿøjäp hajxy pønjatiä Diosmädiaꞌagy mäbøjp. Mwiingudsähgǿꞌøwäbä Dios hajxy, jaduhṉä gobiernä hajxy mwiingudsähgǿøbiät. </v>
<v b="1PE" c="2" v="18">Mijtshajxy moonsähajpä, mmäbǿjcäbä mwiindsøṉä miädiaꞌagy hajxy. Mwiingudsähgǿꞌøwäp hajxy jaduhṉ, hoy hänajty yhojiäyaꞌayä quiaꞌa hojiäyaꞌayä. </v>
<v b="1PE" c="2" v="19">Coo mwiindsǿṉ hajxy xchaac̈htiúnät näꞌä nägoobä, hoy hajxy hänajty tøø mgaꞌa jagä cädieey, mmeeꞌxtúgäp hajxy jaduhṉ. Mnajuøøby hajxy jaduhṉ coo Dios hajxy jaduhṉ xquiumáyät. </v>
<v b="1PE" c="2" v="20">Pero pø tøø hajxy hänajty mjaanc̈h cädieey, hahixøøby jaduhṉ coo hajxy mgumädów̱ät. Y cabä Dios hajxy jaduhṉ xquiumáyät, hoy hajxy cu mja meeꞌxtuc. Pero pø cab hajxy hänajty tøø mgädieey, coo mwiindsǿṉ hajxy näꞌä nägoobä xyajcumädów̱ät, y coo jaduhṉ mmeeꞌxtúgät, mänitä Dios hajxy jaduhṉ xquiumáyät. </v>
<v b="1PE" c="2" v="21">Jaduhṉä Dios hajxy tøø xyajnähdíjjäm coo hänaꞌc hajxy näꞌä nägoobä xchaac̈htiúuṉämät nebiä Jesucristo chaac̈htiuuṉän. Hix̱, højts jaayaꞌay xñähhoꞌtúutäm. Y mieeꞌxtujc jaduhṉ. Jaduhṉä Dios chocy coo Jesucristo hajxy nbahíjxämät neby jeꞌe mieeꞌxtujquiän. </v>
<v b="1PE" c="2" v="22">Cabä Jesucristo mänaa ñäꞌägä cädieey. Ni mänaa quiaꞌa høhṉdaꞌagy. </v>
<v b="1PE" c="2" v="23">Coo haxøøg jia nämaayyä, cab haxøøg yhadsoodägajch. Coo chaac̈htiuuṉä, cab jaduhṉ waam̱b miänaaṉ̃ coo hänajty yaghawiimbijtägatsaꞌañ. Jaꞌa Dios quiøꞌøjooty jeꞌe ñibiädaacä. Hix̱, ñajuøøbiä Jesucristo hänajty jaduhṉ coo jäyaꞌayhajxy hänajty nägøx̱iä yajtøyhajtyegaꞌañii jaꞌa Diósäm. Jaduhṉä Dios hajxy xyhíjxäm neby hajxy njäyaꞌayhájtäm. </v>
<v b="1PE" c="2" v="24">Coo Jesucristo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm cruzcøxp, jaduhṉä nbojpä ngädieey hajxy xyajnähwáatsäm. Tsøcxä jaꞌa haxøøgwiinmahñdy hajxy najtshixǿøyyäm. Tsøc hajxy jahmiejtstáacäm coo Jesucristo hajxy nmøødhíjtäm tuꞌugmädiaꞌagy mänaa yhoꞌoguiän, mänaa jiujypiøjtägachän. Paady hajxy njugyhadáaṉäm homiänaajä nebiä Dios jiugyhatiän. Coo hajxy jaduhṉ ngudiúuṉämät nebiä Dios hajxy xyhanéhm̱äm, mänitä Dios hajxy jaduhṉ xquiumayáaṉäm. </v>
<v b="1PE" c="2" v="25">Jaduhṉ mäwiin hajxy hijty njäyaꞌayhájtäm nebiä meeghajxy tiägowiäditiän jäguem̱duum. Cabä mädiaꞌagy hajxy hijty nmäbǿjcäm jaꞌa Jesucristocøxpä. Pero tøø hajxy nmäbǿjcänä. Y xcwieendähájtämä Jesucristo hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="1PE" c="3" v="1-2">Mijts toꞌoxiøjtøjc, mwiingudsähgǿꞌøwäbä mnihyhap hajxy. Coo mnihyhapä miädiaꞌagy hajxy hoy mgudiúuṉät, y coo Jesucristo hajxy mwiingudsähgǿꞌøwät, wehṉdä mnihyhapä Diosmädiaꞌagy hajxy miäbǿgät, pø cahnä hajxy hänajty miäbøcyñä, hoy hajxy hänajty waam̱b mgaꞌa jagä nämaꞌay coo hajxy ween miäbøcy. </v>
<v b="1PE" c="3" v="3-4">Jeꞌe jaꞌa Dios jaduhṉ quiumaaby coo hojioot hajxy mmøødhádät, coo mnihyhap hajxy meeꞌxxieemy mmägápxät. Jeꞌeds jaduhṉ tsoobaatp coo Diosmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ mgudiúnät hamuumduꞌjoot. Y cab hajxy jaduhṉ mänaa mduꞌudägóyyät. Cab hajxy myajcumáyät pø jii howyit hodiucxy hajxy hänajty mmøødä, pø jii oronaamdsøm̱, pø jii orotaatstøy hajxy hänajty mmøødä, pø hoyyä mguhwaay hajxy howyit hoguiuhxotshaam hänajty mguꞌudy. Cabä Dios yøꞌøduhm̱bä jiaty møjpädaꞌagy, ni jaduhṉ quiaꞌa jegaꞌañ. </v>
<v b="1PE" c="3" v="5">Jaꞌa toꞌoxiøjcä Diosmädiaꞌagy hajxy hijty jegyhajty panøcxpä, wyiingudsähgøøbiä ñihyhap hajxy hijty. Meeꞌxxieemy hajxy hijty. Miäbøjpiä Diosmädiaꞌagy hajxy hijty coo hajxy hänajty cwieendähadaꞌañii jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="1PE" c="3" v="6">Jaduhṉä Sara jaꞌa ñihyhap jecy wyiingudsähgøøyy, jaꞌa Abrahamhajpä. Meeꞌxxieemy hänajty miägapxy. Quiumaayy jaꞌa Dios jaꞌa Sara jaduhṉ. Y mijts toꞌoxiøjtøjc, jaduhṉ mijtsä Dios xquiumáabiät coo mijtsä Sara wyiinmahñdy mbahijx mbadúuṉät. Hoy hajxy mwädítät jaꞌa Dioscøxpä. Y cabä mhaa mjoot hajxy myagjádät cooc tyijy jaꞌa mnihyhap hajxy hänajty mmägapxtägoy. </v>
<v b="1PE" c="3" v="7">Jaanä jaduhṉ mijts nmägapx nhanehm̱bä, mijts yaꞌadiøjtøjc. Mdsoc mméeꞌxäbä mdoꞌoxiøjc hajxy. Mmøødhádäbä hojioot hajxy jaduhṉ. Hix̱, cabä toꞌoxiøjcä miäjaahajxy miäbaady nebiä yaꞌadiøjc‑hajxy miøcän. Paady hajxy mgüeendähádät. Hix̱, xmiooby mijtsä Dios jaꞌa hoyhajtä weenhajt näguipxy møødä mdoꞌoxiøjc. Hix̱, näguipxiä Dios hajxy xyajnähwaꞌac̈h møødä mdoꞌoxiøjc‑hajxy. Tiuum̱biä Dios mayhajt jaduhṉ. Pero coo mdoꞌoxiøjc hajxy mgaꞌa tsoc mgaꞌa méeꞌxät, xiøøbä Dios hajxy jaduhṉ mnäꞌä paꞌyáax̱nät. </v>
<v b="1PE" c="3" v="8">Mäguꞌughajpädøjc, jaduhṉ hajxy homiänaajä mnäꞌägä nic̈hoc mnäꞌägä nimieeꞌxǿøjät nebiä tuꞌugmäguꞌug nebiä tuꞌugpuhyaꞌayän. Mniñäxuudsǿøjäp hajxy jaduhṉ hamiṉ̃ haxøpy. Meeꞌxxieemy hajxy mnimiøødcapx mnimiøødmädiaꞌagǿøjät. Jaduhṉ hajxy mhídät tuꞌugmädiaꞌagy nägøx̱iä. Jaduhṉ hajxy hoy mdsänáꞌawät nägøx̱iä. </v>
<v b="1PE" c="3" v="9">Coo mijts pøṉ cøx̱ypänejpiä xtiúnät, cab hajxy myaghawiimbijtägátsät. Y coo hajxy pøṉ xwyiinwóonät, cab hajxy mhadsoowiimbídät. Mmänuuꞌxtáꞌagäbä Dios hajxy jaduhṉ coo ween piuhbedyii jaꞌa tøø xwyiinwóoñäbä. Jaduhṉ mijtsä Dios tøø xyajnähdijy coo Dios jaꞌa hoyhajtä weenhajt hajxy xmióꞌowät. </v>
<v b="1PE" c="3" v="10">Pø mdsojpiä mhoyhäyow̱ jaꞌa mhoc̈hänaꞌa hajxy, cab hajxy mänaa mhøhṉdáꞌagät. Cab hajxy mänaa mgapxtägóyyät. </v>
<v b="1PE" c="3" v="11">Mnajtshixǿꞌøwäbä mhaxøøgwiinmahñdy hajxy. Hoy hajxy mjäyaꞌayhádät. Cab hajxy mnimiädsip mnimiämaꞌadǿøjät ni mänaa. </v>
<v b="1PE" c="3" v="12">Hix̱, cwieendähajpiä Dios pønjatiä miädiaꞌagy mäbǿjcäp. Y coo Dios hajxy miänuuꞌxtaꞌagy, mänit hajxy piuhbedyii. Pero jaꞌa hänaꞌc‑hajxy haxøøg wädijpä, cab hajxy ñäxuuc̈hii jaꞌa Diósäm, nøm̱ä Diosmädiaꞌagy miänaꞌañ. </v>
<v b="1PE" c="3" v="13">Hoorä, coo hajxy hamuumduꞌjoot mhojiäyaꞌayhádät, cab hajxy jaduhṉ pøṉ cøx̱ypänejpiä xtiúnät. </v>
<v b="1PE" c="3" v="14">Jii jäyaꞌayhajxy näjeꞌe, mijts xjia wiꞌi chaac̈htiunaam̱b, hoy mijts mja hojiäyaꞌayhaty. Pero caꞌa hajxy mdsähgøꞌøy; caꞌa hajxy tii mdajy mmay. Jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ xcwieendähadaam̱b. </v>
<v b="1PE" c="3" v="15">Hamuumduꞌjootä Jesucristo hajxy mwiingudsähgǿꞌøwät. Hix̱, jaayaꞌay hajxy nWiindsøṉhájtäm. Y coo hajxy pøṉ xmiäyajtǿwät tiiguiøxpä Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty coo mmäbøcy, cab hajxy mdsähgǿꞌøwät; mnägápxäp hajxy jaduhṉ tiiguiøxpä hajxy coo mmäbøcy. Meeꞌxxieemy hajxy jaduhṉ mhadsówät, caꞌa yhajootmaꞌadä. </v>
<v b="1PE" c="3" v="16">Nägüeentä hajxy tehṉgajnä mwädítät, coo hajxy jaduhṉ mnäꞌä cädiéeyät. Jaduhṉä tøyhajt hajxy mmøødhádät coo hajxy hänajty hoy mwädity. Hoy hajxy mwädítät, hoyyä jäyaꞌay hajxy xjia nähojy xjia näyaꞌaxy coo Jesucristo miädiaꞌagy hajxy hoy myajtuuṉä. Coo hajxy jaduhṉ hoy mjaanc̈h wädítät, mänitä hänaꞌc‑hajxy jaduhṉ chähdiunaꞌañ coo mijts hänajty jaduhṉ tøø xñänøm̱y. </v>
<v b="1PE" c="3" v="17">Hoy jaduhṉ coo hajxy hoy mwädítät, hoy hajxy hänajty mja tsaac̈hpøcy. Hix̱, jaꞌa Dios hajxy hänajty tøø xyajnähdijy coo hajxy tähoocjaty mdsaac̈hpǿgät, hoy hajxy hänajty mja howiädity. Pero coo hajxy hänajty haxøøg mjatcøꞌøy, cab jaduhṉ yhoyyä; mgumädów̱äp hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="1PE" c="3" v="18">Hoyyä Jesucristo mänaa quiaꞌa jagä cädieey, tsaac̈hpøjc jeꞌebä. Coo hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm, jaduhṉä nbojpä ngädieey hajxy xyajnähwáatsäm. Y jaduhṉ hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm Dioswiinduum. Tähooquiä hajxy xñähhoꞌtúutäm. Jaꞌa ñiꞌxä quiopc‑hajtiä jaduhṉ hoꞌc. Pero jaꞌa jiootä yhEspíritu, cab jaduhṉ ñäꞌä hoꞌcy; jujyñä hänajty jaduhṉ yhity. </v>
<v b="1PE" c="3" v="19">Jaꞌa jiäwøhñdyhaamä Jesucristo yhooyy maa hoꞌogyjiäyaꞌayhajxy hänajty tsum̱y yhitiän. Jim̱ä hawiinjem̱ybiä mädiaꞌagy hajxy hoy yajwiingapxøꞌøyii coogä Dios jaꞌa Jesucristo hänajty tøø quiex̱y mäyajnähwaatspä. </v>
<v b="1PE" c="3" v="20">Paady hajxy hänajty tsum̱y yhity jeꞌeguiøxpä coo Diosmädiaꞌagy hajxy jecy quiaꞌa mäbøjcy mänaa Dios jia nägapxiän coo nøøgom̱dägoy hänajty tiägøꞌøwaꞌañ, mänaa Noé jaꞌa biarco hänajty yhädiuṉ̃än. Cabä Dios mänitiä yajtägøøyy tuubä. Jia hahijx jejcy pø mäbøgáaṉäxäbä miädiaꞌagy hänajty. Coo jaduhṉ yhijxy coo hajxy hänajty nämay quiaꞌa mäbøgaꞌañ, mänítäts yajtägøøñä tuubä. Mänitä nøøgom̱dägoy tiägøøñä. Jagooyyä Dios yhijxy coo Noéhajxyhajtiä hänajty miäbøgaꞌañ, jaꞌa hajxy hänajty näductújjiäbä. Jagooyyä Noéhajxy jaduhṉ miäbøjcy. Jeꞌeds hajxy jaduhṉ jiiby tsooc barcojooty, jaꞌa hajxy hänajty tøø yhädiúṉ̃äbä. </v>
<v b="1PE" c="3" v="21">Nebiä Noéhajxy jecy chooquiän jiiby barcojooty mänaabä nøøgom̱dägoy jaduhṉ tiägøꞌøyän, jaduhṉ mäwíinäts jeꞌe miäbaady néjjiäm coo hajxy nnäbéjtäm nøøjooty, coo Jesucristo hajxy xyajnähwáatsäm mänaa jiujypiøjtägachän. Paady hajxy jaduhṉ nnäbéjtäm nøøjooty, hijxtahṉd jaduhṉ coo hajxy nnähwáatsäm. Jaꞌa ngorazonghajxy jaduhṉ wáatsäm, caꞌa jaꞌa nniꞌxä ngopc‑hájtäm. Coo hajxy jaduhṉ nnäbéjtäm, jaduhṉä Dios hajxy hamuumduꞌjoot nhawáaṉäm coo Jesucristo miädiaꞌagy hajxy nnäꞌägädä panøcxáaṉäm. </v>
<v b="1PE" c="3" v="22">Coo Jesucristo hänajty tøø jiujypiøjtägach, mänit jim̱ ñøcxy tsajpootyp. Jim̱ yhäñaañä maa Dios quiøꞌø hahooyyhaampiän. Jeꞌe jaduhṉ ñänøøm̱by coo cuhdujt jim̱ miøødä møj jaanc̈h. Hix̱, wiingudsähgǿøyyäbä Jesucristo jim̱. Jaꞌa Dios mioonsähajxy, jaꞌa hajxy jim̱ hijpä tsajpootyp, jeꞌeds hajxy jaduhṉ mäwiingudsähgøøby, møødä cuhdujtmøødpähajxy. Høxtä møjcuꞌubaadyhajxy yhaneꞌemyii jaꞌa Jesucrístäm. </v>
<v b="1PE" c="4" v="1">Coo Jesucristo chaac̈hpøjcy, mieeꞌxtujc jaꞌa tsaac̈hpä jaduhṉ. Jaanä jaduhṉ mijtspä, coo Jesucristo hajxy mmøødhity tuꞌugmädiaꞌagy, paady hajxy jaduhṉ mmeeꞌxtújpät, coo hajxy hänajty pøṉ xyajtsaac̈hpøcy. Coo hajxy jaduhṉ mjaanc̈h tsaac̈hpǿjpät nebiä Jesucristo chaac̈hpøjquiän, jaduhṉ hajxy myajcähxǿꞌøgät coo mhaxøøgwiinmahñdy hajxy tøø mhøx̱hijxnä. </v>
<v b="1PE" c="4" v="2">Coo mhaxøøgwiinmahñdy hajxy jaduhṉ mjaanc̈h høx̱híxät, hoy hajxy jaduhṉ mjäyaꞌayhadaꞌañ mäduhṉ̃tiä hajxy yaa mjaac hidaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin. Jaduhṉä Dios hajxy xquiumáyät. </v>
<v b="1PE" c="4" v="3">Jueꞌe mijts hijty, haxøøg hajxy hijty mjatcøꞌøy nebiä hänaꞌc‑hajxy jiatcøꞌøyän, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa mäbøjpä. Cab jaduhṉ yhahixøꞌøy coo hajxy jaduhṉ mjatcǿøñät. Hanax̱iä hajxy hijty haxøøg mjatcøꞌøy. Hanax̱iä jocnøø hajxy hijty mjaanc̈h tehm̱ yhuꞌugy mjaanc̈h tehm̱ jiøøꞌxy coo xøødsuu hijty maa jiadyii. Tsähdiuhṉdägoy hajxy hijty mjatcøꞌøy, yaꞌadiøjc møødä toꞌoxiøjc. Jäyaꞌayhadsejtsnax̱y hajxy hijty nax̱y mwiingudsähgøøby møødä jäyaꞌayhabojtsnax̱y. </v>
<v b="1PE" c="4" v="4">Y jaꞌa jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa mäbøjpä, jaꞌa mijts hijty nax̱y mmäguꞌughajpiä, yagjuøøby hajxy jaduhṉ coo mijtsä mhaxøøgwiinmahñdy mgaꞌa yaghanajxnä neby hajxy hijty myaghanax̱iän. Paadiä mmäguꞌughajpä hajxy jädaꞌahaty xñähojnä. </v>
<v b="1PE" c="4" v="5">Pero coo Dios jaduhṉ yajnähdíjät coo hänajty tøø yhabaatnä, mänit hajxy hänajty tiøyhajtyegaꞌañ maa Dioswiinduumän. Mänitä hajxy yajcumädow̱aꞌañii jaꞌa Diósäm, hoy hajxy hänajty jia jujyquiä, hoy hajxy hänajty tøø jia hoꞌogy. </v>
<v b="1PE" c="4" v="6">Hix̱, jaduhṉä Dios jioot chocy coo hoꞌogyjiäyaꞌayä miädiaꞌagy hajxy ween miäbǿjcäxä, paadiä Dios jaꞌa yHuung Jesucristo jim̱ quiejxy maa hoꞌogyjiäyaꞌayhajxy hänajty tsum̱y yhitiän. Jim̱ä Jesucristo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hoy yajnähixøꞌøy coogä Jesucristo miäyajnähwaꞌac̈h. Jadúhṉägä hoꞌogyjiäyaꞌayä jiäwøhñdyhajxy homiänaajä jiugyhádät nebiä Dios jiugyhatiän, hoyyä ñiꞌxä quiopc‑hajxy hänajty tøø jia hoꞌogy. </v>
<v b="1PE" c="4" v="7">Habáatnäp jaduhṉ coo naax̱wiimbä wyiimbidaaṉnä. Paady hajxy tehṉgajnä mniyajcopcøꞌøwǿøjät nebiä mjoot hajxy yaa mgaꞌa pädáꞌagät maa hädaa yaabä naax̱wiimbän. Jaduhṉä Dios hajxy hoy mbaꞌyáꞌaxät hamuumduꞌjoot. </v>
<v b="1PE" c="4" v="8">Jeꞌe jaduhṉ näꞌägä tsoobaatp coo hajxy hamiṉ̃ haxøpy mnic̈hoc mnimieeꞌxǿøjät. Hix̱, coo hajxy hamiṉ̃ haxøpy nnic̈hójcämät, mänit hajxy hoy nnimiäméeꞌxämät. Jaduhṉ hajxy hoy ndsänáayyämät. </v>
<v b="1PE" c="4" v="9">Coo pøṉ jim̱ quiuyoꞌoy quiunaxǿꞌøwät maa mjøøn maa ndøjc‑hajxiän, hamuumduꞌjoot hajxy myajtøjtägǿꞌøwät. Myajcay myaghúꞌugäp hajxy jaduhṉ hahoy haween. </v>
<v b="1PE" c="4" v="10">Cøjwiinduumä Dios wiinmahñdy hajxy xmióoyyäm coo tuuṉg hajxy wiingjaty nmøødhájtäm. Jaduhṉä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä piuhbedǿøjät, jaꞌa hajxy hänajty tøø miäbǿquiäbä jaꞌa Jesucristocøxpä. Jaduhṉ hajxy mnibiuhbedǿøjät nebiatiä Dios tuuṉg hajxy cøjwiinduum̱ tøø xmioꞌoyän. </v>
<v b="1PE" c="4" v="11">Pønjaty tøø tiuuṉgmoꞌoyii coo Diosmädiaꞌagy hajxy yajwáꞌxät, hoy hajxy quiapx miädiáꞌagät nebiä Dios quiapxy miädiaꞌaguiän. Pønjaty tøø tiuuṉgmoꞌoyii coo hajxy miäbuhbédät, ween hajxy jaduhṉ hamuumduꞌjoot miäbuhbety. Jaꞌa Dios jaduhṉ puhbédäp. Coo hajxy hänajty tijaty mdunaꞌañ, hoy hajxy mdúnät; jaduhṉä jäyaꞌayhajxy miäbǿgät coo Dios miøjjä jiaanc̈hä. Wyiingudsähgøꞌøwaam̱biä Dios hajxy jaduhṉ jeꞌeguiøxpä coo Jesucristo hajxy hoy xyajnähwáatsäm. Cøjxtaꞌaxiøø jaꞌa Dios wyiingudsähgøꞌøwaꞌañii. Cøjxtaꞌaxiøø møjcuhdujt miøødhadaꞌañ. Amén. </v>
<v b="1PE" c="4" v="12">Mäguꞌughajpädøjc, cab hajxy myagjuǿꞌøwät coo tsaac̈hpä hajxy nax̱y xpiaady møc‑haampiä. Hix̱, tsipcøxpä tsaac̈hpä hajxy xñäꞌägä paadaꞌañ. </v>
<v b="1PE" c="4" v="13">Jaduhṉ quiähxǿꞌøgät pø hamuumduꞌjootä Diosmädiaꞌagy hajxy mjaanc̈h mäbøcy jaꞌa Jesucristocøxpä, pø caj. Hix̱, maas hanax̱iä Jesucristo chaac̈hpøjcy mänaa hajxy hoy xñähhoꞌtúutäm. Hix̱, coo Jesucristo hajxy jaduhṉ mmøødhity tuꞌugmädiaꞌagy, paady hajxy jaduhṉ tsipcøxp mbadsaac̈hpǿjpät. Y coo Jesucristo hänajty yaa quiädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin, mänit hajxy hänajty mjaanc̈h tehm̱ xiooṉdaꞌagaꞌañ. Paady hajxy jädaꞌahaty mxooṉdáacnät, hoyyä tsaac̈hpä hajxy jaduhṉ xjia paady. Pero cabä tsaac̈hpä hajxy jaduhṉ myagjuǿꞌøwät. </v>
<v b="1PE" c="4" v="14">Coo hajxy pøṉ xñähójät jaꞌa Jesucristocøxpä, cab hajxy myagjuǿꞌøwät. Pero mxooṉdáꞌagäp hajxy jaduhṉ. Hix̱, jaduhṉä Dios jaꞌa yhEspírituhaam hajxy xpiuhbédät møødä wyiinmahñdyhaam. Coo mijtsä jäyaꞌay xyhíxät coo hajxy mmeeꞌxtucy coo hajxy hänajty mdsaac̈hpøcy, mänitä Dios hajxy wyiingudsähgøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="1PE" c="4" v="15">Hahixøøby jaduhṉ coo hajxy mdsaac̈hpǿgät, pø tøø hajxy hänajty mmäjäyaꞌay‑yaghoꞌogy, pø tøø hajxy hänajty mmämeec̈h, pø tøø hajxy hänajty myajtägøꞌøy maa cueendä hajxy hänajty mgaꞌa møødän. Cab jaduhṉ yhoyyä coo hajxy jaduhṉ mjatcǿꞌøwät. </v>
<v b="1PE" c="4" v="16">Pero jeꞌe mäbøcypiä caj chähdiuhṉdmøødä coo hajxy mdsaac̈hpǿgät jeꞌeguiøxpä coo Jesucristo hajxy hänajty mwiingudsähgøꞌøy. Jootcujc hajxy jaduhṉ mhídät. Mnämáꞌawäbä Dios hajxy “Dioscujúꞌuyäp” jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="1PE" c="4" v="17">Tøø yhabaatnä coo Dios hajxy xyajtøyhajtyegáaṉäm. Coo Diosmädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm, paady hajxy jayøjp xyajtøyhajtyegáaṉäm, paady hajxy jayøjp xyajtsaac̈hpǿjcäm. Pero jaꞌa hänaꞌcä Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa mäbøjpä, coo hajxy hänajty tiøyhajtyegaꞌañ, maas hanax̱iä hajxy hänajty chaac̈hpøgaꞌañ. </v>
<v b="1PE" c="4" v="18">Siémprämä hojiäyaꞌayhajxy chaac̈hpøgaꞌañ. Maas hanax̱iä caꞌawiindøyhänaꞌc‑hajxy chaac̈hpøgaꞌañ, jaꞌa Dios hajxy caꞌa wiingudsähgøøbiä. </v>
<v b="1PE" c="4" v="19">Coo hajxy hänajty pøṉ xyajtsaac̈hpøcy näꞌä nägoobä, cab hajxy mmøjpädáꞌagät. Tehṉgajnä hajxy hoy mjaac jäyaꞌayhádät. Hix̱, jaꞌa Dios hajxy hänajty tøø xyajmädsocy coo hajxy mdsaac̈hpǿgät. </v>
<v b="1PE" c="5" v="1">Mijts majjäyaꞌadiøjc‑hajxy, jaꞌa hajxy jim̱ tuum̱bä tsajtøgooty, mijts cham̱ nmägapx nhaneꞌemaam̱by. Nmǿødhøc̈hä cuhdujt jaduhṉ cooc̈h mijts jaduhṉ nmägapx nhanéꞌemät, jeꞌeguiøxpä cooc̈h tøø nmäjaabä, møød cooc̈h jim̱ nduum̱bä tsajtøgooty. Nhijxhóꞌc‑høc̈hä Jesucristo jim̱ cruzcøxp. Y coo Jesucristo yaa quiädaactägátsät hädaa yaabä naax̱wiin, näguipxy hajxy hänajty jim̱ xyajnøcxáaṉäm tsajpootyp, høøc̈h møød mijts. Jim̱ä hoyhajtä weenhajt hajxy xmioꞌowáaṉäm pedyii. </v>
<v b="1PE" c="5" v="2">Mijts majjäyaꞌadiøjc, hoyyä Diosmädiaꞌagy hajxy myajnähixǿꞌøwät hamuumduꞌjoot, caꞌa yhadsip caꞌa yhajootmaꞌadä. Hamuumduꞌjootä cuꞌug hajxy mmägapx mhanéꞌemät. Hix̱, jaꞌa Dios hajxy tøø xpiädaꞌagy coo cuꞌug hajxy jaduhṉ myajnähixǿꞌøwät, møød coo hajxy mmägapx mhanéꞌemät. Cab hajxy xädøꞌøñguiøxpä myajnähixǿꞌøwät. </v>
<v b="1PE" c="5" v="3">Cab hajxy møc møc mhanéꞌemät. Meeꞌxxieemy hajxy myajnähixǿꞌøwät. Hoyyä Diosmädiaꞌagy hajxy myajtúnät; jaduhṉä cuꞌug hajxy xpiahix̱ xpiadúnät. </v>
<v b="1PE" c="5" v="4">Y coo Jesucristo yaa quiädaactägátsät, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä, mänit hajxy xquiumayaꞌañ pø tøø hajxy hänajty hoy myajnähixøꞌøy. Mänit hajxy hänajty jim̱ xyajnøcxaꞌañ tsajpootyp. Cøjxtaꞌaxiøø hajxy hänajty jim̱ mhidaꞌañ. </v>
<v b="1PE" c="5" v="5">Møød mijts muutsc‑hänaꞌc, jaduhṉ mijtspä, mwiingudsähgǿꞌøwäbä majjäyaꞌay hajxy. Coo hajxy waam̱b xmiägapx xyhanéꞌemät, mgudiúnäp hajxy jaduhṉ. Hahoy haween hajxy mnibiuhbedǿøjät hamiṉ̃ haxøpy, hoy miøjjä hoy miuutscä. Hix̱, coo hajxy jootmøj mnibiädaꞌagǿøjät, xyajcumädów̱äbä Dios hajxy jaduhṉ. Pønjaty capxp mädiaacp meeꞌxxieemy, jeꞌedsä Dios piuhbejpy. Móoyyäbä hoyhajtä weenhajt hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="1PE" c="5" v="6">Coo Dios hajxy jaduhṉ mänaa xyajtsaac̈hpǿgät, cab hajxy mmøjpädáꞌagät. Jim̱ hajxy mnibiädaꞌagǿøjät maa Dios quiøꞌøbaꞌc tiecypiaꞌcän. Møcmäjaa Dios jiaanc̈h tehm̱ miøød. Hix̱, cujequiä Dios jaꞌa tsaac̈hpä hajxy xyajnähwáꞌadsät. Mänit hajxy jootcujc xjiaanc̈h tehm̱ yaghidaꞌañ. </v>
<v b="1PE" c="5" v="7">Coo hajxy hänajty tii mnädajy mnämay, mmänuuꞌxtáꞌagäbä Dios hajxy jaduhṉ coo hajxy ween xyaghoyøøyyä. Hix̱, homiänaajä Dios hajxy xcwieendähaty. </v>
<v b="1PE" c="5" v="8">Mniyajcopcøꞌøwǿøjäp hajxy; jaduhṉä Jesucristo miädiaꞌagy hajxy hoy mbanǿcxät tehṉgajnä. Jaduhṉä møjcuꞌugongä wyiinmahñdy quiaꞌa mäjädáꞌagät. Hix̱, jaꞌa møjcuꞌugong, homiänaajä hajxy jaduhṉ xmiädsiphájtäm. Xjia wiꞌi yajtuꞌudägoyyáaṉäm hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="1PE" c="5" v="9">Cabä møjcuꞌugongä miädiaꞌagy hajxy mmäbǿjcät. Hamuumduꞌjootä Diosmädiaꞌagy hajxy myajtúnät tehṉgajnä. Hix̱, pønjatiä Diosmädiaꞌagy mäbøjp wiinduhm̱yhagajpt, jaduhṉ hajxy chaac̈hpøjpä nej mijts mdsaac̈hpøquiän. </v>
<v b="1PE" c="5" v="10">Cab hajxy jejcy mdsaac̈hpøgaꞌañ. Coo Dios jaꞌa tsaac̈hpä hajxy hänajty tøø xyajnähwaꞌac̈h, mänitä Dios hajxy hamuumduꞌjoot xyajmäbøgaaṉnä jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy. Caꞌxy pedyii Dios jaꞌa wyiinmahñdy hajxy xyajnähixøꞌøwaꞌañ. Jaꞌa Diósäts hajxy jaduhṉ xcwieendähájtäm, hoy hajxy nej cu nja jajt cu nja habéjtäm. Tiuum̱biä Dios mayhajt jaduhṉ maa højtscøxphájtäm. Jaayaꞌay hajxy jaduhṉ tøø xyajnähdíjjäm coo Jesucristo hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm tsajpootyp. Cøjxtaꞌaxiøø hajxy jim̱ nhidáaṉäm. Hix̱, cøx̱iä Dios jaꞌa hoyhajtä weenhajt hajxy jaduhṉ xmióoyyäm. </v>
<v b="1PE" c="5" v="11">Cøjxtaꞌaxiøø jaꞌa Dios hajxy tsøc wiingudsähgǿøyyäm. Cøjxtaꞌaxiøø jaꞌa Dios møjcuhdujt miøødhadaꞌañ. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="1PE" c="5" v="12">Jaꞌa mäguꞌughajpä Silvano hädaa nocy jahby. Høøc̈h nnajtscapxǿøyyäp. Cab hädaa nocy jiaty yoṉ̃ä. Hoyyä Silvano Diosmädiaꞌagy jiaanc̈h tehm̱ yajtuṉ̃. Tøyhájthøch cham̱ tøø ngapxy tøø nmädiaꞌagy nebiä Dios tøyhajt wyiinmayyän. Tøø Dios møjmayhajt tiuṉ̃ maa højtscøxphájtäm. Tøø hajxy jaduhṉ xyajmädsójcäm coo hajxy jim̱ xmiøødhíjtämät tsajpootyp. </v>
<v b="1PE" c="5" v="13">Jaꞌa jäyaꞌayhajxy yaa tsänaabiä Babilonia, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mäbøjpä jaꞌa Jesucristocøxpä, xyajpooꞌxp mijts jaduhṉ. Nej mijtsä Dios xyajnähdijjiän coo miädiaꞌagy hajxy mmäbǿjcät, jaanä jaduhṉä jäyaꞌayhajxy yaabä yajnähdíjjäbä coo hajxy miäbǿjpät. Jaduhṉ mijtsä mmäguꞌughajpä Marcos xyajpooꞌxpä. Nébiøc̈hä nhamdsoo húungänä Marcos njuøꞌøy. </v>
<v b="1PE" c="5" v="14">Coo hajxy hänajty mhamugøꞌøy Dioswiingudsähgøøbiä, hamiṉ̃ haxøpy hajxy mniyajpooꞌxǿøjät. Jaduhṉ hajxy myajcähxǿꞌøgät coo hajxy tøyhajt mnic̈hocy mnibiaꞌhäyoyii hamuumduꞌjoot. Pønjatiä Diosmädiaꞌagy panøcxp jaꞌa Jesucristocøxpä, weenä hoyhajtä weenhajt hajxy mioꞌoyii jaꞌa Diósäm. Amén.</v>
<v b="2PE" c="1" v="1">Høøc̈h xøhajp Simón Pedro. Høøc̈h hädaa nocy njahby. Jaꞌa Jesucrístøch nmøødtuum̱by. Jaayáꞌayhøch tøø xwiinguex̱y cooc̈hä miädiaꞌagy nyajwáꞌxät. Tøø mijtsä Jesucristo xyajnähdijy coo hajxy hoy mmäbǿgät jaduhṉ mäwiin neby højts xyajnähdijjiän. Tuꞌcuhdujt hajxy jaduhṉ xquiumáayyäm nägøx̱iä jeꞌeguiøxpä coo hajxy tuꞌcuhdujt nmäbǿjcäm coo tiøyyä. Jaduhṉ yajnajuøꞌøy coo Jesucristo yhojiäyaꞌayä. Jaayaꞌay hajxy nDioshájtäm. Tøø hajxy xpiädáacäm hawaꞌadstuum. </v>
<v b="2PE" c="1" v="2">Ween mijtsä Dios jaꞌa hoyhajtä weenhajt xmioꞌoy møj may coo jaꞌa tøyhajt hajxy mmøødä jaꞌa Dioscøxpä møødä Jesucristocøxpä, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. </v>
<v b="2PE" c="1" v="3">Coo jaꞌa tøyhajt hajxy nmøødhájtäm jaꞌa Jesucristocøxpä, paadiä Dios hajxy madiuꞌu xpiuhbéjtäm jaꞌa miäjaahaam, jaduhṉ hajxy hoy njäyaꞌayhájtämät. Mänitä Dios hajxy jaduhṉ xquiumáayyämät. Jaanä miäjaahaamä Dios hajxy xyagjugyhadáaṉäm homiänaajä neby jeꞌe jiugyhatiän. Coo Jesucristo miøjjä jiaanc̈hä, coo jiaanc̈h tehm̱ yhojiäyaꞌayä, paady hajxy tøø xyajnähdíjjäm coo hajxy hoy njäyaꞌayhájtämbät. </v>
<v b="2PE" c="1" v="4">Coo Jesucristo jaduhṉ miøjjä jiaanc̈hä, paadiä mayhajt møj may tiunaꞌañ maa højtscøxphájtäm. Jaduhṉ jim̱ myiṉ̃ cujaay maa Diosmädiaꞌaguiän coogä Dios mayhajt may tiunaꞌañ maa højtscøxphájtäm. Homiänaajä hajxy xyagjugyhadáaṉäm neby jeꞌe jiugyhatiän. Y tøø hojiootä howyiinmahñdy hajxy xmióoyyäm hawiinjem̱ybiä. Jaduhṉ hajxy hoy nmøødhíjtämät tuꞌugmädiaꞌagy. Jaduhṉä haxøøgpä hajxy yaa hoy njøjyohdiúutämät hädaa yaabä naax̱wiin. Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy yaa caꞌa mäbøjpä, hadsojwiinmahñdy hajxy miøød. Coo yhaxøøgwiinmahñdy hajxy jaduhṉ quiaꞌa najtshixøꞌøwaꞌañ, paady hajxy jiiby quiaꞌawaꞌañ haxøøgtuum. </v>
<v b="2PE" c="1" v="5-7">Paadiä Diosmädiaꞌagy hajxy tsøc mäbǿjcäm. Tsøc hajxy hojiäyaꞌayhájtäm hamuumduꞌjoot. Tsøc hajxy jaac habǿjcäm jaꞌa Dioscøxpä. Tsøc hajxy híjtäm najuøꞌøyhaamby. Tsøc hajxy meeꞌxtújcäm. Tsøgä Dios hajxy wiingudsähgǿøyyäm. Tsøc hajxy nic̈hójcäm nebiä tuꞌugpuhyaꞌayän, neby højtsä Jesucristo xchójcäm. Tsøgä jäyaꞌay hajxy nägøx̱iä tsojc méeꞌxäm, hoy hajxy näjeꞌe quiaꞌa jagä mäbøcy. </v>
<v b="2PE" c="1" v="8">Coo hajxy jaduhṉ hamuumduꞌjoot ngudiúuṉämät nébiøch naam̱nä tøø nmädiaꞌagy, mänit hajxy nhoyǿøyyämät. Mänitä Jesucristo tiuuṉg hoy ndúuṉämät. Nmøødhájtämä tøyhajt hajxy jaduhṉ jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="2PE" c="1" v="9">Hix̱, pønjaty jaduhṉ caꞌa cudiuum̱b nébiøch naam̱nä tøø nmädiaꞌagy, jaduhṉ mäwíinäts hajxy jeꞌe nebiä wiinds nebiä xoodspän jeꞌeguiøxpä coo hajxy tøø jiahdiägoy coo piojpä quiädieey hajxy tøø ñähwaꞌac̈hii neby hajxy hijty jegyhajty jiäyaꞌayhatiän. Jaduhṉ hajxy tøø jiahdiägoobiä coo Dios jioot chocy coo hajxy hoy jiäyaꞌayhádät. Paady hajxy jaduhṉ jia yajnähwaatsä. </v>
<v b="2PE" c="1" v="10">Hoorä, mäguꞌughajpädøjc, tsøc hajxy hamuumduꞌjoot cudiúuṉäm nébiøch naam̱nä tøø nmädiaꞌagy. Jaduhṉ yajnajuøꞌøwaꞌañ coo Dios hajxy tøø xyajnähdíjjäm coo hajxy xquiuꞌughadáaṉäm. Coo hajxy jaduhṉ ngudiúuṉämät, cab hajxy jaduhṉ mänaa nduꞌudägóoyyämät. </v>
<v b="2PE" c="1" v="11">Jaduhṉ hajxy hoy yajxóṉ nnǿcxämät Jesucristo wyiinduum maa cøjxtaꞌaxiøø yhaneꞌemiän. Jaayaꞌay hajxy nWiindsøṉhájtäm. Tøø hajxy jaduhṉ xyajnähwáatsäm. </v>
<v b="2PE" c="1" v="12">Homiänáajäts mijts jaduhṉ nyagjahmiejtstaꞌagaꞌañ nébiøch naam̱nä tøø nmädiaꞌaguiän. Tøyhájthøch jaduhṉ tøø nmädiaꞌagy. Hoy hajxy jaduhṉ mjaty. Cab hajxy mdsoj jahdiägoyyaꞌañ. </v>
<v b="2PE" c="1" v="13">Hawiinmats jaduhṉ cooc̈h mijts jaduhṉ nyagjahmiejtstáꞌagät tehṉgajnä, mädúhṉ̃tiøch njaac jugyhaty. </v>
<v b="2PE" c="1" v="14">Hamdsóojøc̈hä Jesucristo xñämaayy cóogøch mobädajpä nhoꞌogaaṉnä, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. </v>
<v b="2PE" c="1" v="15">Pero cooc̈h hänajty tøø nhoꞌogy, hoy hajxy jaduhṉ mjaac capxtáꞌagät nébiøch cham̱ nmädiaꞌaguiän. Jaduhṉ hajxy hoy mjahmiejtstáꞌagät. </v>
<v b="2PE" c="1" v="16">Tøø højts mijts nyajwiingapxøꞌøy coo Jesucristo møcmäjaa miøødä, y coo yaa jadähooc quiädaactägatsaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin. Tøyhajt højts jaduhṉ nmädiaacy. Cab højts hamdsoo nyajcojy. Diosmädiaꞌagy hädaa jaduhṉ. Caꞌa ñäꞌä cueentä nebiä jäyaꞌay cueentä hajxy yajcojjiän. Hamdsoo højtsä Jesucristo nhijxy coo møcmäjaa miøødä, coo jeꞌe Dyiosä. </v>
<v b="2PE" c="1" v="17-18">Mänaa højtsä Jesucristo hänajty jim̱ nmøødän maa tuṉän, mänitä Diosteedy jim̱ quiuhgapxnajxy tsajpootyp: “Høøc̈h nhamdsoo Huung yøꞌø. Njaanc̈h tehm̱ chójpiøch yøꞌø. Jaanc̈h tehm̱ jiootcújc‑høch nnijwiøꞌøwyii maac̈h nHuungcøxpän”, nøm̱ä Jesucristo ñänøøm̱ä. Njaanc̈h mädoow̱ højts jaduhṉ. Møcmäjaahaamä Dios jaduhṉ quiapxy. Jaanc̈h tehm̱ yajxoṉä Jesucristo piädaacä jaꞌa Tiéediäm, nebiä hajajpän. Paady højts yøꞌø tuṉ nyajxøøbejty: “Jaꞌa tuṉ maa Dios ñägapxiän coogä Jesucristo yHuunghaty.” </v>
<v b="2PE" c="1" v="19">Tøyhajt jaduhṉ jiaanc̈h jajty nébiøch cham̱ nmädiaꞌaguiän. Hamdsoo højts nhijxy nmädooyy. Hahixøøby jaduhṉ coo højts mijts nmädiaꞌagy xmiäbǿjcät. Maas hahixøøby jaduhṉ coo Diosmädiaꞌagy hajxy mmäbǿjpät, jaꞌa jäyaꞌayhajxy jecy quiujáhyyäbä. Jaduhṉ mäwíinädsä Diosmädiaꞌagy miäbaady nebiä jøøn tioyyän hagoodstuum. Hix̱, xyajwiinjuǿøyyäm hajxy jaduhṉ tijaty hajxy hoy hamdsoo ngaꞌa wiinjuøꞌøwáaṉäm. Hahixøøby jaduhṉ coo hajxy homiänaajä nyajcopcǿøyyämät. Coo Jesucristo yaa quiädaactägátsät hädaa yaabä naax̱wiin, mänit hajxy cøx̱iä xyajwiinmädiaagøꞌøwáaṉäm. Jaduhṉ hajxy hoy nwiinjuøꞌøwáaṉäm cøx̱iä. </v>
<v b="2PE" c="1" v="20-21">Huuc wiinjuøꞌøw hajxy jaduhṉ, coo jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy jecy quiujahy, cab hajxy hamdsoo yajcojy. Näjeꞌe hajxy jaduhṉ quiujahy tijaty hänajty jadáaṉäp tunáaṉäp. Jaꞌa Dios jeꞌe najtscapxøøyy jaꞌa yhEspírituhaam waam̱b hajxy quiujáayät. </v>
<v b="2PE" c="2" v="1">Jii jäyaꞌayhajxy hijty näjeꞌe jegyhajty miänaꞌañ cooc tyijy Dios hajxy hänajty ñajtscapxǿøyyäbä. Pero høhṉdaacp hajxy hänajty jaduhṉ. Jaꞌa Dioscuꞌug hajxy hänajty jia wiꞌi wyiinhøønaam̱by. Jaanä jaduhṉä høhṉdaacpähajxy jiiby wiäditaam̱bä maa mgajpthajxiän. Cabä cuꞌug ñajuøꞌøwaꞌañ pø wiinhǿhṉäp hajxy hänajty jaduhṉ. Høxtä mänaꞌanaam̱bä høhṉdaacpähajxy jaduhṉ cooc tyijy jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xquiaꞌa nähhoꞌtúutäm. Paquiä hajxy yajcumädow̱aꞌañii. Pønjatiä høhṉdaꞌagymiädiaꞌagy mäbøgaam̱b, tuꞌudägoyyaam̱b hajxy jaduhṉ. Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy jaduhṉ høhṉdaacpä, niyhamigähadáaṉäp hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="2PE" c="2" v="2">Pahixáaṉäp hajxy jaduhṉ nämay. Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy mäbahixaam̱b, jaꞌa tyijy jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mäbøjpä. Coo hajxy jaduhṉ hoy quiaꞌa hidaꞌañ, ni hänaꞌc‑hajxy høhṉdaacpä, ni hänaꞌc‑hajxy mäbahijxpä, paadiä cuꞌugä tøyhajt hajxy quiaꞌa tsogaꞌañ jaꞌa Jesucristocøxpä. </v>
<v b="2PE" c="2" v="3">Jaꞌa høhṉdaacpähajxy, xädøꞌøñ hajxy piøcjuøꞌøwaam̱by. Høhṉdaꞌagymiädiaꞌagyhaamby mijts xyajnähixøꞌøwaꞌañ; jaduhṉä xädøꞌøñ hajxy xjia wiꞌi piøgaaṉä. Jéquiänä Dios tiägøøyy mänaaṉdaacpä coogä hänaꞌc‑hajxy quiumädow̱aꞌañ, jaꞌa høhṉdaꞌagymiädiaꞌagy hajxy yajnähixøøbiä. Jaduhṉä Dios jecy miänaaṉdaacpä cooc hajxy quiuhdägoyyaꞌañ. </v>
<v b="2PE" c="2" v="4">Hix̱, yajcumädoobiä Dios jeꞌe pønjaty caꞌa mäbøgaam̱b. Coo mioonsähajxy näjeꞌe jim̱ jecy quiaꞌa mäbøjcy tsajpootyp, paady hajxy jecy quiumädooyy. Haxøøgtuum hajxy hoy quiuhjuijpnaxyii maa jiaanc̈h tehm̱ quiøøcän, maa yhagoodstuumän. Jim̱ hajxy yhidaꞌañ høxtä coonä yhabáadät coo Dios jaduhṉ miänáꞌanät nebiaty hajxy jii jiaac tsaac̈htiunaꞌañii. </v>
<v b="2PE" c="2" v="5">Jaanä jaduhṉä Dios jaꞌa jecyjiäyaꞌay yajcumädoobä, jaꞌa hajxy jecy tøø quiaꞌa mäbǿquiäbä. Mänitä Dios nøøgom̱dägoy quiejxy. Jayooyyä Noéhajxy choocy møødä yhuung møødä tioꞌoxy jaꞌa näductujcpä. Jaduhṉä Noé jaꞌa cuꞌug hänajty tøø jia yajwiingapxøꞌøy coogä yhaxøøgcuhdujt hajxy ñajtshixǿꞌøwät, coogä Dios hajxy wyiingudsähgǿꞌøwät. </v>
<v b="2PE" c="2" v="6">Jaanä jaduhṉä jecyjiäyaꞌayhajxy jiajpä, jaꞌa hajxy hijty jim̱ tsänaabiä maa cajpt hijty jaduhṉ xiøhatiän Sodoma møødä Gomorra. Cabä Dios hajxy hijty ñäꞌägä wiingudsähgøꞌøy. Paady hajxy jøønhaam yajcuhdägooyyä. Cøjxä haxøøghänaꞌc‑hajxy yhoꞌogy. Haagä cujiaam hajxy jiajnä møødä quiajpthajxy. Hijxtahṉd jaꞌa Dios jaduhṉ piädaac coo haxøøgjäyaꞌayhajxy nägøx̱iä yajcumädow̱aꞌañii. </v>
<v b="2PE" c="2" v="7-8">Mänaa Dios jaꞌa jecyquiajpt jaduhṉ yajcuhdägoyyän, jagooyyä tuꞌjäyaꞌay yajtsoocä, jaꞌa hänajty xøhajpä Lot. Paadiä Lot yajtsoocä, jeꞌeguiøxpä coo hänajty hoy jiäyaꞌayhaty. Mänitä Dios jaꞌa Lot yhawaaṉä coogä quiajpt hänajty quiuhdägoyyaꞌañ. Paadiä Lot jim̱ chohṉ̃. Jaanc̈h tehm̱ jiootmayhajpä Lot hänajty jaduhṉ coo cuꞌughajxy hänajty haxøøg jiatcøꞌøy jabom̱‑jabom̱ hijxwiinduum. </v>
<v b="2PE" c="2" v="9">Nebiä Dios jaꞌa Lot jecy yajtsooquiän, jaanä jaduhṉä Dios jaꞌa quiuꞌug yajtsoꞌogaam̱bä coo hajxy hänajty chaac̈hpøcy. Tøyhajt jaduhṉ. Jaanä jaduhṉ tiøyhájtäbä coo Dios yajcopcøꞌøy nebiatiä haxøøgjäyaꞌayhajxy jiatcøꞌøyän. Jéquiänä Dios jaduhṉ miänaaṉ̃ cooc hajxy quiumädow̱aꞌañ. Coo jaduhṉ yhabáadät, mänitä Dios miänaꞌanaꞌañ nebiaty hajxy jii chaac̈htiunaꞌañii. </v>
<v b="2PE" c="2" v="10">Nägøꞌø nädequiä Dios yajcumädow̱aꞌañ pøṉ yajnähixøøby høhṉdaꞌagymiädiaꞌagyhaam, pøṉä Diosmäjaa xøøghajp. Jaanc̈h tehm̱ chähdiuhṉdägoy hajxy ñibiädaꞌagyii, jaꞌa høhṉdaꞌagymiädiaꞌagy hajxy mäwädijpä. Jootmøj hajxy jaduhṉ ñibiädaꞌagyii. Cab hajxy pøṉ wyiingudsähgøꞌøy. Haa jaayaꞌayhajxy møjtuuṉgmøødpä maa Diosmädiaꞌagy myíṉ̃änä, wiingapxpéjtäp hajxy jeꞌebä. </v>
<v b="2PE" c="2" v="11">Haa jaꞌa Diosmoonsähajxy jim̱ hijpä tsajpootypä, maas møcmäjaa hajxy miøødä quejee jaꞌa høhṉdaꞌagymiädiaꞌagy hajxy mäwädijpä. Pero cabä Diosmoonsä jaꞌa møjtuuṉgmøødpä hajxy wyiingapxpety maa Dioswiinduumän; ni cab hajxy ñähojy. </v>
<v b="2PE" c="2" v="12">Jaduhṉä høhṉdaacpähajxy ñibiädaꞌagyii nebiä yuughanimalän coo hajxy tii quiaꞌa wiinjuøꞌøwaꞌañ jaꞌa Dioscøxpä. Hix̱, cabä yuughanimalhajxy tii wyiinjuøꞌøy jaꞌa Dioscøxpä. Mädyiijatiä høhṉdaacpähajxy quiaꞌa wiinjuøøby, jeꞌe hajxy ñäxiicypy. Paquiä hajxy yajcuhdägoyyaꞌañii nebiä animalhajxy paquiä quiuhdägoyyän coo hajxy yaghoꞌogyii. </v>
<v b="2PE" c="2" v="13">Tsaac̈htiunáaṉäbä høhṉdaacpähajxy jaduhṉ jeꞌeguiøxpä coo hajxy hänajty tøø miädsaac̈htiuṉ̃. Xooṉdaacp hajxy jaduhṉ coo hajxy cøx̱ypänejpiä jiatcøꞌøy xøømbaady. Høxtä jiiby hajxy yajtägøꞌøy maa mijts nax̱y mgaamiuquiän jaꞌa Jesucristocøxpä. Jaꞌa Jesucristo miädiáꞌaguiäc tyijy hajxy pianǿcxäp. Pero haxøøgjaty hajxy wyiꞌi jiatcøꞌøy mijts mwiinduum maa hajxy hänajty mgaamiuquiän. Høxtä jiibypiaady hajxy jeꞌe yhøhṉdaacpä. </v>
<v b="2PE" c="2" v="14">Homiädyii toꞌoxiøjcä hajxy jaduhṉ yhix̱y, yhadsojpy hajxy jaduhṉ. Homiänaajä hajxy jaduhṉ haxøøg jiatcøꞌøwaꞌañ. Wyiinhøhm̱by hajxy pønjatiä Diosmädiaꞌagy hoy caꞌa habøjpnä. Hadsojwiinmahñdy hajxy ñäꞌägä yajtuum̱by. Tsipcøxp hajxy jaduhṉ ñäꞌägä cumädow̱aꞌañ. </v>
<v b="2PE" c="2" v="15">Tøø tødiuꞌu hajxy jiøjwaꞌac̈h. Tøø hajxy jaduhṉ tiuꞌudägoy. Jaꞌa Balaam hajxy jaduhṉ piahijxyp, jaꞌa Beor yhuung. Jeguiajtiä Balaam hänajty quiudiunaꞌañ jaꞌa quiaꞌawiindøguiøxpä møødä xädøꞌøñguiøxpä. </v>
<v b="2PE" c="2" v="16">Mänitä Balaam wyiinhojnajxä tiic jaduhṉ coo jiatcøꞌøwaꞌañ. Jaꞌa møjc burra jaduhṉ mähoj. Jaduhṉ quiapxy nebiä jäyaꞌayän. Mänitä Balaam ñajuøøñä coo jaduhṉ quiaꞌa hoyyä. Jaduhṉä burra miädiaꞌagy miäbǿjcäxä. </v>
<v b="2PE" c="2" v="17">Yøꞌø hänaꞌcä høhṉdaꞌagymiädiaꞌagy hajxy mäwädijpä, jaduhṉ mäwiin hajxy miäbaady nebiä nøøjut tøø tiøꞌøc̈hpän. Jaduhṉ mäwiin hajxy miäbaatpä nebiä joc piojwäditypän coo hänajty quiaꞌa näꞌägä tuꞌuy. Hix̱, cabä tøyhajt hajxy ñäꞌä yajnähixøꞌøy. Cøjxtaꞌaxiøø hajxy jiiby yhidaꞌañ maa haxøøgtuumän. Jaꞌa Dios jaduhṉ mänaaṉ cooc hajxy jiiby yhidaꞌañ. </v>
<v b="2PE" c="2" v="18">Yoṉ̃ hajxy jia mädiaꞌagy. Ja wiꞌi yajcumayaam̱b hajxy jaduhṉ. Pero cabä miädiaꞌagy hajxy choobaady. Jaꞌa høhṉdaꞌagymiädiaꞌagyhaam hajxy wyiinhøøñ pønjatiä Diosmädiaꞌagy naam̱dägøꞌøy habøjp. Jøjcapxǿøyyäp hajxy jaduhm̱bä, ween hajxy haxøøg jiatcǿøguiumbä neby hajxy hijty jiatcøꞌøyän. </v>
<v b="2PE" c="2" v="19">Jaduhṉä høhṉdaacpähajxy yajnähixøꞌøy cooc tyijy quiaꞌa nejpiä coo haxøøg mjäyaꞌayhádät. Hix̱, jaduhṉ hajxy yajnähixøøbiä cooc tyijy jaꞌa Dios hajxy xquiaꞌa hanéhm̱änä coo jecymiädiaꞌagy hajxy ngudiúuṉämät, jaduhṉ jia mänaam̱bä cooc hajxy hoy njäyaꞌayhájtämät. Jaduhṉ hajxy yhøhṉdaacpä cooc tyijy hajxy jaduhyyä nnähwáatsäm. Ni jeꞌe hajxy tøø quiaꞌa nähwaꞌac̈h jeꞌeguiøxpä coo yhaxøøgwiinmahñdy hajxy tøø quiaꞌa najtshixøꞌøy. Paady hajxy nøcxy quiuhdägoyyaaṉnä. Jaanä jaduhṉ højtshájtämbä, coo nhaxøøgwiinmahñdy hajxy ngaꞌa najtshixǿøyyämät, jaduhṉ højts nøcxy nguhdägoyyáaṉämbä. </v>
<v b="2PE" c="2" v="20">Coo Jesucristo hajxy njøjpøgǿøyyäm, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä, paadiä nhaxøøgwiinmahñdy hajxy xyajnähwáatsäm, neby hajxy yaa nmøødhájtäm hädaa yaabä naax̱wiin. Pero, coo Jesucristo miädiaꞌagy mjahdiägóoyyät, y coo mhaxøøgwiinmahñdy jadähooc mbaduꞌubǿgät, maas haxøøg jadähooc mjadaꞌañ. </v>
<v b="2PE" c="2" v="21">Hix̱, pønjatiä Diosmädiaꞌagy jaduhṉ jahdiägooby, maas hoy haxøpy coo hajxy cu quiaꞌa mäbøjcy. Hix̱, coo hajxy jaduhṉ yhøx̱híxät, maas hanax̱iä hajxy jaduhṉ quiumädow̱aꞌañ. </v>
<v b="2PE" c="2" v="22">Jaduhṉ hajxy jiádät nebiä hädaa mädiaꞌagy miänaꞌañän: “Jaꞌa huc‑hajxy, coo hajxy yhøøc̈h, jaꞌa yhamdsoo høøc̈h hajxy ñäwiimbijpy, nøcxy hajxy jadähooc jiøøꞌxøꞌøgy. Jaanä jaduhṉä hädsøm̱hajxy jiatcøøbiä, naam̱nä hajxy hänajty tøø chiꞌiy, mänit hajxy jadähooc nøcxy yajtsnä tiøøꞌpnä moꞌondsooty.” Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="2PE" c="3" v="1-2">Mäguꞌughajpädøjc, miämetsc‑hoocpä mijts cham̱ nnäjaayøꞌøy. Jaduhṉ mijts cham̱ miämetsc‑hoocpä nmägapxy nhaneꞌemy coo mädiaꞌagy hajxy mjahmiejtstáꞌagät, jaꞌa Diosquex̱ypähajxy jecy quiujáhyyäbä. Jaduhṉä howyiinmahñdy hajxy mmøødhádät. Huuc jahmiets hajxy jaduhm̱bä nebiatiä Jesucristo hajxy xmiägapx xyhanéhm̱äm. Jaayaꞌay hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, paady hajxy nWiindsøṉhájtäm. Jaꞌa Jesucristo quiugapxyhajxy, jeꞌe mijts tøø xyhawaaṉä nebiatiä Jesucristo hajxy tøø xmiägapxy tøø xyhaneꞌemy. </v>
<v b="2PE" c="3" v="3">Nax̱y hädaa mädiaꞌagy hajxy mdehm̱ wyiinjuǿꞌøwät nébiøch cham̱ nmädiaꞌaguiän. Coo naax̱wiimbä hänajty wyiimbidaꞌañ, mänitä jäyaꞌayhajxy quiähxøꞌøgaꞌañ coo Dios hajxy ñänømaꞌañ. Haxøøg hajxy jiatcøꞌøwaꞌañ nebiatiä yhamdsoo joot hajxy hänajty chocy, neby hajxy hänajty ñäꞌägä cuhdujthatiän. Xñäxiꞌigaam̱b mijts jaduhṉ. </v>
<v b="2PE" c="3" v="4">Jaduhṉ hajxy miänaꞌanaꞌañ: “Cab jaduhṉ tiehm̱ tiøjiadaꞌañ coo Jesucristo wyiimbijtägatsaꞌañ neby jaduhṉ tøø yhuuc mänaam̱bä. Hix̱, caj tii mänaa tiägach. Jeꞌenä cøx̱iä wiinä jaduhṉ yhityñä mänaa naax̱wiimbä jecy yhawijy tiøøꞌxtaꞌaguiän, mänaa jecyjiäyaꞌayhajxy yhoꞌoguiän”, nøm̱ hajxy yhøhṉdaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="2PE" c="3" v="5">Pero tøyhajt jaduhṉ coo naax̱wiimbä jiaanc̈h tägach. Pero jaꞌa høhṉdaacpähajxy, cabä tøyhajt hajxy wyiinjuøꞌøwaꞌañ. Hix̱, haagä nøø hijty jegyhajty. Mänitä Dios jaꞌa tsajt jecy yhädiuuṉ̃ møødä naax̱wiin. Jiibiä naax̱wiimbä yajcojy nøøjooty. Mänit hoy piädaꞌagy nøøhagujc. </v>
<v b="2PE" c="3" v="6">Mänitä Dios nøøgom̱dägoy cujecy quiejxy. Mänitä naax̱wiimbä quiuhdägooyy. Cøjxä jäyaꞌayhajxy yhoꞌogy. </v>
<v b="2PE" c="3" v="7">Jaꞌa tsajt møød hädaa yaabä naax̱wiin, tøø Dios jaduhṉ yajnähdijy coo quiøx̱y toyaꞌañ. Mänítäc jaduhṉ tioyaꞌañ coo Dios jaꞌa jäyaꞌay yajcuhdägoyyaꞌañ, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa mäbøjpä. </v>
<v b="2PE" c="3" v="8">Mäguꞌughajpädøjc, tsøc hajxy jahmiéjtsäm coo Dios tuꞌxøø jaduhṉ ñänøm̱y jaduꞌmiljomøjtpä; y jaduꞌmiljomøjtpä, tuꞌxøøyyä jaduhṉ ñänøm̱y. </v>
<v b="2PE" c="3" v="9">Näjeꞌe jäyaꞌayhajxy miänaꞌañ cooc tyijy jaꞌa Jesucristo quiaꞌa tsoj yajtøjiadaꞌañ coo yaa quiädaactägatsaꞌañ, coo haxøøgjäyaꞌayhajxy yajcumädow̱aꞌañii. Pero cab jaduhṉ tiøyyä neby hajxy jaduhṉ jia wiꞌi yhøhṉdaꞌagy. Hix̱, meeꞌxtujpä Jesucristo jaꞌa mijtscøxpä. Cabä jioot chocy coo pøṉ quiuhdägóyyät. Jaduhṉä jioot jia tsocy coo haxøøgcuhdujt hajxy nnajtshixǿøyyämät. </v>
<v b="2PE" c="3" v="10">Jaguiapxy yhabaadaꞌañ coo Jesucristo yaa quiädaactägatsaꞌañ, coo haxøøgjäyaꞌayhajxy yajcumädow̱aꞌañii. Cabä pøṉ jaduhṉ ñajuøꞌøy mänaa jaduhṉ jiaanc̈h habaadaꞌañ. Mänitä tsajt quiuhdägoyyaꞌañ. Jaduhṉ yajmädow̱aꞌañ nebiä hänee møc yaꞌaxiän. Cøxaam̱bä xøø tioyaꞌañ, møødä poꞌo, møødä madsaꞌa, møødä naax̱wiimbä, møød tijaty yaa hijp hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="2PE" c="3" v="11">Coo cøx̱iä wiinä jaduhṉ quiuhdägoyyaꞌañ, paady hajxy tsøc hoy jäyaꞌayhájtäm. Tsøcxä Dios hajxy hoy wiingudsähgǿøyyäm. Tsøcxä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy cudiúuṉäm. </v>
<v b="2PE" c="3" v="12">Tsøc hajxy jøbhíjxäm coo Jesucristo yaa quiädaactägatsaꞌañ. Mänitä Dios jaꞌa tsajt yajtoyaꞌañ, møødä xøø, møødä poꞌo, møødä madsaꞌa, møødä naax̱wiimbä. Tsøgä jäyaꞌayä Diosmädiaꞌagy hajxy yajmøødmädiáacäm nämay, ween hajxy miäbøcy; jaduhṉä Dios paquiä yaghabáadät. </v>
<v b="2PE" c="3" v="13">Tøø Dios jaduhṉ miänaꞌañ coogä hawiinjem̱yc̈hajt yhädiunaꞌañ, møødä hawiinjem̱yñaax̱wiin. Jim̱ä njoot hajxy nbädáacäm coo Dios hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm. Cabä haxøøgpä jaduhṉ jim̱ mänaa tiägøꞌøwaꞌañ maa jaꞌa hawiinjem̱ybiä tsajtän, ni jim̱ maa hawiinjem̱ybiä naax̱wiimbän. </v>
<v b="2PE" c="3" v="14">Mäguꞌughajpädøjc, tøyhajt jaduhṉ coo Dios hajxy jim̱ xpiädaꞌagáaṉäm, paadiä haxøøgpä hajxy tsøc najtshixǿøyyäm hamuumduꞌjoot; jaduhṉä Jesucristo hajxy xpiáatämät coo pojpä cädieey hajxy hänajty ngaꞌa møødhájtäm, coo yaa quiädaactägátsät. Tsøc hajxy jootcujc nimiøødhíjtäm nebiä tuꞌugpuhyaꞌay nebiä tuꞌugpuhdoꞌoxypän. Jaduhṉä Dios hajxy hoy xyhíjxämät coo hajxy hänajty hoy ndúuṉäm. </v>
<v b="2PE" c="3" v="15">Mjahmiédsäp hädaa mädiaꞌagy hajxy jaduhṉ. Paadiä Jesucristo jaduhṉ mieeꞌxtucy, weenä jäyaꞌayhajxy may miäbøcy, ween hajxy jaduhṉ may ñähwaꞌac̈h. Jaꞌa mäguꞌughajpä Pablo, jaduhṉ mijts tøø xñäjaayøøbiä. Jaꞌa Dios jaꞌa tøyhajt najtscapxøøyyä. Jaꞌa tsipjatypä jaꞌa Dios jaꞌa Pablo yajwiinjuøøyy. Jadúhṉhøc̈hä Pablo njuøꞌøy nébiøc̈hä nhamdsoo puhyaꞌayän. </v>
<v b="2PE" c="3" v="16">Naaghooc mijtsä Pablo xñäjaayøꞌøy, jaduhṉ ñäꞌägä mädiaꞌagyhaty nébiøch cham̱ njaayän. Tsipjatiä Pablo siémpräm miädiaꞌagy. Jaꞌa hänaꞌcä tøyhajt hajxy caꞌa tsojpä, wiingä Pablo miädiaꞌagy hajxy yajnähixøøyyä. Cab hajxy jaduhṉ yajnähixøꞌøy nebiä Pablo jia mänaaṉ̃än. Wiingatiä Diosmädiaꞌagy hajxy yajnähixøꞌøy. Cabä tøyhajtpä hajxy miäbøgaꞌañ. Paady hajxy quiuhdägoyyaꞌañ. </v>
<v b="2PE" c="3" v="17">Mäguꞌughajpädøjc, mnäꞌägä najuøøby hajxy jaduhṉ coo høhṉdaacpähajxy jii wiäditaꞌañ. Cabä tøyhajt hajxy chocy. Haxøøg hajxy jiaanc̈h tehm̱ jiäyaꞌayhaty. Mnigwieendähadǿøjäp hajxy; jaduhṉä tøyhajt hajxy mgaꞌa najtshixǿꞌøwät. Cab hajxy myajwiinhǿønät coo hajxy jaduhṉ mnäꞌä tuꞌudägóyyät. </v>
<v b="2PE" c="3" v="18">Jaac habøcxä hajxy jaduhṉ jaꞌa Jesucristocøxpä, jaꞌa hajxy nWiindsøṉhájtämbä. Jaayaꞌay hajxy xñähhoꞌtúutäm. Tehṉgajnä miädiaꞌagy hajxy mmäbǿjcät; jaduhṉä mayhajt møj may tiúnät jaꞌa mijtscøxpä. Tsøc hajxy homiänaajä capxpáatäm møj jaanc̈h. Tsøc hajxy tehṉgajnä wiingudsähgǿøyyäm. Amén.</v>
<v b="1JN" c="1" v="1-3">Jueꞌe højts mijts nyajnäjaayøøby, jaꞌa Jesucristo. Dioshuung jeꞌe. Jíiyyäm jeꞌe hänajty møødä Dios mänaa hädaa yaabä naax̱wiin yhawijy tiøøꞌxtaꞌaguiän. Jaayáꞌayäts hajxy xyhawáaṉäm nebiä Dios wyiinmay. Jaayáꞌayäts hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm neby hajxy jaduhṉ njugyhájtämät nebiä Dios jiugyhatiän cøjxtaꞌaxiøø. Tøø højts nhamdsoo hix̱y; tøø højts nhamdsoo mädoy. Tøø højts nnähdoṉ̃ cøꞌøhaam. Tøyhajt jaduhṉ. Paady højts mijts jaduhṉ nhawáaṉäm neby hajxy jaduhṉ nhíjtämät tuꞌugmädiaꞌagy, neby højts jaꞌa Dios xmiøødhitiän tuꞌugmädiaꞌagy møødä yHuung. </v>
<v b="1JN" c="1" v="4">Paady jaduhṉ nhawáaṉäm neby hajxy jaduhṉ jootcujc nhíjtämät tehṉgajnä. </v>
<v b="1JN" c="1" v="5">Hoyyä Dios jaꞌa wyiinmahñdy; cabä pojpä cädieey ñäꞌägädä møødä. Jaduhṉ højts jaꞌa Jesucristo tøø xyhawaaṉä, y jaduhṉ mijts nhawaaṉdägájtsäm. </v>
<v b="1JN" c="1" v="6-9">Coo hajxy hoy nwädíjtämät nebiä Dios yhitiän, tuꞌugmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ nhíjtämät, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm jaꞌa nbojpä ngädieeyhájtäm cøx̱iä. Xyajnähwáatsäm hajxy jaduhṉ coo jaꞌa nbojpä ngädieey hajxy nnägápxämät. Tøyhajt jaduhṉ. Cabä Dios yhøhṉdaꞌagy. Howyiinmahñdy jeꞌeduhṉ miøød. Pero coo hajxy nwädíjtämät haxøøgtuum, cabä Dios hajxy nmøødhíjtämät tuꞌugmädiaꞌagy. Høhṉdáacäm hajxy jaduhṉ y cabä tøyhajt hajxy nnäꞌägädä møødhájtäm. Jaanä jaduhṉduhm̱bä, coo hajxy nnäꞌä mänáaṉämät cooc tyijy pojpä cädieey hajxy ngaꞌa møødhájtäm, niwyiinhǿhṉäm hajxy jaduhṉ, </v>
<v b="1JN" c="1" v="10">y cabä Dios miädiaꞌagy hajxy nmøødhájtäm, jaꞌa tøyhajt. Coo hajxy jaduhṉ nmänáaṉämät, jaduhṉ yajmädow̱aꞌañ cooc tyijy jaꞌa Dios yhøhṉdaꞌagy. Hix̱, jeꞌe jaduhṉ mänaam̱b coo pojpä cädieey hajxy nmøødhájtäm. </v>
<v b="1JN" c="2" v="1">Mäguꞌughajpädøjc, cábøch njoot chocy coo hajxy haxøøg mjatcǿꞌøwät. Páadyhøch mijts hädaa nocy nyajnäjaayøꞌøy. Coo pøṉ jaduhṉ jiatcǿꞌøwät, nähgapxtuꞌudǿøjäp jeꞌe Jesucrístäm jim̱ maa Diosän. Cabä Jesucristo pojpä cädieey mänaa miøødä. </v>
<v b="1JN" c="2" v="2">Tøø jaꞌa nbojpä ngädieey hajxy xñähhoꞌtúutäm nägøx̱iä hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="1JN" c="2" v="3">Coo hajxy ngudiúuṉämät nebiä Dios hajxy xyhanéhm̱äm, mänitä tøyhajt hajxy nmøødhájtämät coo jeꞌe hajxy nhix̱yhájtäm. </v>
<v b="1JN" c="2" v="4">Pøṉ jaduhṉ näꞌä mänaam̱b: “Nhix̱yhájpiøch jeꞌe”, hoy quiaꞌa ja cudiuṉ̃, høhṉdaacp jeꞌeduhṉ. Hix̱, jaꞌa Diosmädiaꞌagy jeꞌeduhṉ quiaꞌa tsojpy. Tøyhajt jeꞌe. </v>
<v b="1JN" c="2" v="5">Pero pøṉ jaduhṉ cudiuum̱b, cähxøꞌp jaduhṉ coo jaꞌa Dios jiaanc̈h tehm̱ jiahmiech. Jaduhṉ hajxy nyajnajuǿøyyämät coo hajxy nmøødhíjtäm tuꞌugmädiaꞌagy. </v>
<v b="1JN" c="2" v="6">Pøṉ jaduhṉ mänaam̱b coo jaꞌa Dios miøødhity tuꞌugmädiaꞌagy, tsipcøxp wiädítät nebiä Jesucristo hijty wiäditiän. </v>
<v b="1JN" c="2" v="7">Hädaa mädiáꞌagyhøch cham̱ nyajnähixøøbiä, tøø hajxy hijty mmädoy mänaa hajxy mmäbøjtsooñän. </v>
<v b="1JN" c="2" v="8">Pero hädaa mädiaꞌagy jaduhṉ, jaduhṉ mäwíinäts hädaa nebiä hawiinjem̱ybiän. Hix̱, jaduhṉ hajxy mnic̈hocy mnibiaꞌhäyoyii nebiä Jesucristo hajxy xchójcäm. Tøyhajt jaduhṉ. Coo jaꞌa Jesucristo yaa tøø yhoy hädaa yaabä naax̱wiin, mänitä homiädiaꞌagy hajxy xyajwiinjuǿøyyänä. Cab hajxy jaduhṉ nwädíjtänä hagoodstuum. </v>
<v b="1JN" c="2" v="9-11">Pøṉ jaꞌa yꞌhermano tsojp paꞌhäyoob, hoyyä Diosmädiaꞌagy jaduhṉ quiudiuṉ̃. Coo hajxy jaduhṉ ngudiúuṉämät, cab hajxy ngädiéhyyämät. Pero pøṉ jaꞌa yhermano mähaṉhajp, hoy jia mänaꞌañ cooc tyijy quiudiuṉ̃ jaꞌa Diosmädiaꞌagy, jeꞌenä wiädity hagoodstuum. Jaduhṉ wiädity nebiä wiindspän. Cab jaduhṉ ñäꞌägä niyaghoyøꞌøyii. </v>
<v b="1JN" c="2" v="12-14">Hermanodøjc, míjtshøch hädaa nocy nyajnäjaayøøby. Mhix̱yhajpiä Dios hajxy, jaꞌa nDeedyhájtäm. Jaayaꞌay jaꞌa nbojpä ngädieey hajxy tøø xyajnähwáatsäm jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm. Mijts majjäyaꞌadiøjc, mhix̱yhajpiä Jesucristo hajxy jaduhṉ. Jíiyyäm jaayaꞌay hänajty mänaa hädaa yaabä naax̱wiin yhawijy tiøøꞌxtaꞌaguiän. Y mijts muutsc‑hänaꞌc‑hajxy, xmioobiä Dios jaꞌa mäjaa hajxy coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy tehṉgajnä mbanøcxy. Cabä møjcuꞌugong hajxy tøø myajmäjädaꞌagy. </v>
<v b="1JN" c="2" v="15">Cabä mjoot hajxy mbädáꞌagät hädaa yaabä naax̱wiin. Coo pøṉ jaduhṉ piädáꞌagät, cabä Dios hoy jiahmiédsät, jaꞌa nDeedyhájtäm. </v>
<v b="1JN" c="2" v="16">Jaꞌa møjcuꞌugong jaduhṉ mänaam̱b coo hajxy cøx̱iä wiinä nhadsójcämät hädaa yaabä naax̱wiin, jaꞌa haxøøgpä. Jaanä jaduhṉ miänaam̱bä coo hajxy nyajcumáayyämät. Pero cabä Dios jaduhṉ miänaꞌañ. </v>
<v b="1JN" c="2" v="17">Cuhdägoyyaam̱b hädaa yaabä naax̱wiin møødä haxøøgpä yaabä. Pero pøṉ cudiuum̱b nebiä Dios miänaꞌañän, cab jaduhṉ mänaa quiuhdägoyyaꞌañ. Jim̱ yhidaꞌañ maa jaꞌa Diosän cøjxtaꞌaxiøø. </v>
<v b="1JN" c="2" v="18">Hoorä, habáatnäp jaduhṉ coo jaꞌa naax̱wiimbä wyiimbidaꞌañ. Tøø hajxy mmädoyhaty coo jaꞌa Cristo miädsip quiähxøꞌøgaꞌañ. Y tøø jaꞌa miädsiphajxy may quiähxøꞌøgy. Jaduhṉ hajxy nyajnajuǿøyyäm coo yhabaatnä. </v>
<v b="1JN" c="2" v="19">Xmiøødhíjtäm jaꞌa Cristo miädsiphajxy hijty. Pero coo hajxy tøø xpiuhwáatsäm, cähxøꞌp jaduhṉ coo hajxy hijty tehm̱ tiøyhajt xquiaꞌa møødhíjtäm hamuumduꞌjoot. Coo hajxy häxøpy hijty xmiøødhíjtäm, cab hajxy häxøpy tøø xpiuhwáatsäm. </v>
<v b="1JN" c="2" v="20-21">Pero mijts, jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xyajnäguex̱y jaꞌa Dios yhEspíritu. Mmøødhajpiä tøyhajt hajxy jaduhṉ cøx̱iä. Paady mijts hädaa nocy nyajnäjaayøꞌøy. Y mnajuøøby hajxy coo jaꞌa tøyhajt hajxy quiaꞌa møødä, jaꞌa hänaꞌc høhṉdaacpähajxy. </v>
<v b="1JN" c="2" v="22">Jeꞌeduhṉ ñänøøm̱by, pøṉ jaduhṉ mänaam̱b cooc tyijy jaꞌa Jesús tøø quiaꞌa quexyii jaꞌa Diósäm. Jaꞌa Cristo miädsip jeꞌe, pøṉ jaduhṉ caꞌa capxpaatp jaꞌa Dios møødä yHuung. </v>
<v b="1JN" c="2" v="23">Pøṉä Dios yHuung jaduhṉ capxpáatäp, miøødhijpiä Dios jeꞌe. Pero pøṉä yHuung jaduhṉ caꞌa capxpáatäp, cabä Dios jaduhṉ miøødhity. </v>
<v b="1JN" c="2" v="24">Mgudiúnäp jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy tehṉgajnä neby hajxy mbanøcxtsohṉ̃än. Coo hajxy jaduhṉ mgudiúnät, mänitä Dios hajxy tehṉgajnä mmøødhídät tuꞌugmädiaꞌagy møødä yHuung. </v>
<v b="1JN" c="2" v="25">Y cøjxtaꞌaxiøø hajxy xyagjugyhadáaṉäm neby jeꞌe jiugyhatiän neby hajxy tøø xyajwiinwaaṉǿøyyäm. </v>
<v b="1JN" c="2" v="26">Nax̱y hajxy mdehm̱ wyiinjuǿꞌøwät coo mijts jaꞌa Cristo miädsiphajxy xjia wiꞌi wyiinhøønaꞌañ. </v>
<v b="1JN" c="2" v="27">Mijts, cabä yajnähixøøbiä hajxy myajmaajiaty. Mmøødhajpiä Dioshespíritu hajxy. Xyajnähixøøbiä tøyhajt hajxy cøx̱iä. Cab yhøhṉdaꞌagy. Mmøødhídäp hajxy jaduhṉ tuꞌugmädiaꞌagy neby hajxy tøø xyajnähixøꞌøyän. </v>
<v b="1JN" c="2" v="28">Hoorä, tuꞌugmädiaꞌaguiä Jesucristo hajxy mmøødhíjnät neby hajxy jaduhṉ mgaꞌa tsähdiúnät coo quiädaactägátsät. </v>
<v b="1JN" c="2" v="29">Mnajuøøby hajxy coo jaꞌa Jesucristo pojpä cädieey quiaꞌa møødä. Jaduhṉ hajxy mnajuǿøbiät coo jaꞌa Dios yhuunghaty pønjaty hoy wädijp. </v>
<v b="1JN" c="3" v="1">Xjiaanc̈h tehm̱ chójcäm jaꞌa Dios hajxy. Hamuumduꞌjoot hajxy xyhuunghájtäm. Tøyhajt jaduhṉ. Pero cabä jäyaꞌay hajxy xñajuǿøyyäm coo jaꞌa Dios hajxy xyhuunghájtäm. Hix̱, cabä Dios hajxy yhix̱yhaty. </v>
<v b="1JN" c="3" v="2">Hoorä, tøø jaꞌa Dios hajxy xyhuunghájtäm. Cahnä yajnajuøꞌøy neby hajxy xyaghidáaṉäm. Pero coo jaꞌa Jesucristo quiädaactägátsät, nnajuǿøyyäm hajxy coo hajxy jaduhṉ nhidáaṉäm neby jeꞌejän. Nhixáaṉäm hajxy jaduhṉ neby jaduhṉ yhitiän. </v>
<v b="1JN" c="3" v="3">Pøṉ hamuumduꞌjoot mäbøjp, hoy jaduhṉ wiädity nebiä Jesucristo hoy yhitiän. </v>
<v b="1JN" c="3" v="4">Pøṉ haxøøg jatcøøby, cabä Diosmädiaꞌagy quiudiuṉ̃. Jeꞌe jaduhṉ xøhajp jaꞌa haxøøgpä coo jaꞌa Dios miädiaꞌagy mgaꞌa cudiúuṉät. </v>
<v b="1JN" c="3" v="5">Paadiä Jesucristo yaa tøø yhoy hädaa yaabä naax̱wiin nebiä nbojpä ngädieey hajxy xyajnähwáatsämät. Pero cab jaayaꞌay pojpä cädieey ñäꞌägädä møødä. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="1JN" c="3" v="6">Pøṉä Jesucristo tuꞌugmädiaꞌagy møødhijp, cab jaduhṉ haxøøg jiatcøꞌøy. Pøṉ jaduhṉ jatcøøby, cabä Jesucristo miädiaꞌagy ñäꞌägädä mäbøjcä. </v>
<v b="1JN" c="3" v="7">Mäguꞌughajpädøjc, cab hajxy myajwiinhǿønät. Pøṉ hoy wädijp, cabä pojpä cädieey ñäꞌägä møødä, nebiä Jesucristo quiaꞌa møødän. </v>
<v b="1JN" c="3" v="8">Pøṉ hoy caꞌa wädijp, pianǿcxäp jeꞌe jaꞌa møjcuꞌugongä miädiaꞌagy. Homiänaajä jaꞌa møjcuꞌugong haxøøg jiatcøꞌøy. Mänit jiatcøøc̈hohṉ̃ mänaa hädaa yaabä naax̱wiin yhawijy tiøøꞌxtaꞌaguiän. Paadiä Dios yHuung yaa tøø yhoy, nebiä møjcuꞌugong jaduhṉ quiaꞌa mäjädáꞌagät. </v>
<v b="1JN" c="3" v="9">Pøṉä Dios tehm̱ tiøyhajt Teedyhajp, cabä jioot chocy coo jaduhṉ jiatcǿꞌøwät, jeꞌeguiøxpä coo jeꞌe miøødhidyíijäm jaꞌa Diósäm. Coo jeꞌe Dyios yhuungä, paady haxøøg quiaꞌa jatcøꞌøy. </v>
<v b="1JN" c="3" v="10">Jaduhṉ myajnajuǿꞌøwät pøṉ Dioshuung. Entonces, pøṉ hoy caꞌa wädijp, pøṉä miäguꞌughajpä caꞌa tsojp caꞌa paꞌhäyoob, caꞌa Dyios jeꞌe yhuungä. Pero pianǿcxäp jaꞌa møjcuꞌugongä miädiaꞌagy jeꞌe. </v>
<v b="1JN" c="3" v="11">Mänaa jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mmäbøjtsooñän, jaduhṉ hänajty miänaꞌañ coo hajxy nnic̈hojc nnibiaꞌhäyóow̱ämät. Høxtä jädaꞌanäbaadyñä jaduhṉ miänaꞌaññä. Cab jaduhṉ mänaa tiägach. </v>
<v b="1JN" c="3" v="12">Cab hajxy njatcǿøyyämät nebiä Caín jecy jiatcøøyyän coo yhamdsoo puhyaꞌay yaghoꞌcy. Paady jaduhṉ yaghoꞌcy coo howyiinmahñdy hänajty quiaꞌa møødä, nebiä piuhyaꞌay howyiinmahñdy hänajty miøødän. Hix̱, pianǿcxäp jaꞌa møjcuꞌugongä miädiaꞌagy hänajty jeꞌe. </v>
<v b="1JN" c="3" v="13">Entonces, hermanodøjc, cab hajxy myagjuǿꞌøwät coo hänaꞌc hajxy xmiähaṉhájtäm. </v>
<v b="1JN" c="3" v="14">Højtshájtäm, cøjxtaꞌaxiøø hajxy jim̱ nhidáaṉäm tsajpootyp. Cab hajxy mänaa jiiby nhädaꞌagøꞌøwáaṉäm haxøøgtuum. Nmøødhájtäm jaꞌa tøyhajt hajxy jaduhṉ jeꞌeguiøxpä coo hajxy hamiṉ̃ haxøpy nnic̈hojc nnibiaꞌhäyóow̱äm. Pøṉä miäguꞌughajpä caꞌa tsojp caꞌa paꞌhäyoob, jeꞌeds jiiby hädaꞌagøꞌøwaam̱b haxøøgtuum. </v>
<v b="1JN" c="3" v="15">Pøṉä miäguꞌughajpä mähaṉhajp, jaduhṉä wyiinmahñdy jeꞌe nebiä jäyaꞌay‑yaghoꞌpan. Y cabä jäyaꞌay‑yaghoꞌpähajxy cøjxtaꞌaxiøø jiugyhadaꞌañ nebiä Dios jiugyhatiän. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="1JN" c="3" v="16">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa Dios hajxy xjiaanc̈h tehm̱ chójcäm. Hawiinmats hit jaduhṉ coo hajxy hamiṉ̃ haxøpy nniñähhoꞌtúutämät. </v>
<v b="1JN" c="3" v="17">Coo jaꞌa mäyøøjäyaꞌay jaꞌa häyoobä quiaꞌa näxúudsät, cab jaduhṉ quiudiuṉ̃ nebiä Dios hajxy xyhanéhm̱äm coo hajxy hamiṉ̃ haxøpy nnic̈hojc nnibiaꞌhäyóow̱ämät. </v>
<v b="1JN" c="3" v="18">Mäguꞌughajpädøjc, tsøgxä hajxy hamuumduꞌjoot niñäxúuꞌtsäm. Jaduhṉ hajxy nyajcähxǿꞌcämät coo hajxy hamuumduꞌjoot nnic̈hojc nnibiaꞌhäyóow̱äm. Coo hajxy ngaꞌa niñäxúuꞌtsämät, cab jaduhṉ tiunaꞌañ coo hajxy nja mänáaṉämät cooc tyijy hajxy nnic̈hojc nnibiaꞌhäyóow̱äm. </v>
<v b="1JN" c="3" v="19">Hermanodøjc, coo hajxy hamuumduꞌjoot nnic̈hojc nnibiaꞌhäyóow̱ämät, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa Dios hajxy xyhuunghájtäm. </v>
<v b="1JN" c="3" v="20">Y coo jaꞌa njoothajxy hamdsoo miänáaṉämät cooc tyijy hajxy hoy ngaꞌa jäyaꞌayhájtäm, tsipcøxp jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcämät. Cabä nhamdsoo wiinmahñdyhajxy nyajcopcǿøyyämät. Hix̱, xjioodhíjxäm jaꞌa Dios hajxy. Cøx̱iä hajxy xñajuǿøyyäm. </v>
<v b="1JN" c="3" v="21">Y coo jaꞌa njoothajxy waam̱b quiaꞌa mänáaṉämät, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa Dios hajxy xyhuunghájtäm. </v>
<v b="1JN" c="3" v="22">Xmióoyyäm jaꞌa Dios hajxy tijaty hajxy nmäyujwáaṉäm, jeꞌeguiøxpä coo hajxy ngudiúuṉäm nebiaty hajxy xyhanéhm̱äm. Paady hajxy xquiumáayyäm. </v>
<v b="1JN" c="3" v="23">Jaduhṉä Dios hajxy xyhanéhm̱äm coo jaꞌa yHuung Jesucristo miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcämät, coo hajxy hamiṉ̃ haxøpy nnic̈hojc nnibiaꞌhäyóow̱ämät, nebiä Jesucristo hajxy hamdsoo tøø xyajwiingapxǿøyyäm. </v>
<v b="1JN" c="3" v="24">Pøṉä Dios miädiaꞌagy cudiúuṉäp, tuꞌugmädiaꞌaguiä Dios jaduhṉ miøødhity. Y jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa Dios hajxy tuꞌugmädiaꞌagy xmiøødhíjtäm, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa yhEspíritu hajxy tøø xyajnäguéjxäm. Jaꞌa yhEspírituhaam hajxy xyhawáaṉäm coo hajxy tuꞌugmädiaꞌagy xmiøødhíjtäm. </v>
<v b="1JN" c="4" v="1">Hermanodøjc, nämayyä høhṉdaacpähajxy jii wiädity. Cabä tøyhajtpä hajxy ñäꞌägädä yecy. Entonces, cabä hoñäꞌä mädyii mädiaꞌaguiä hajxy mmäbǿgät näꞌä nägoobä. Pero jawyiin hajxy mhuuc mädiaꞌagyhíxät pø Diosmädiaꞌagy jiaanc̈h møød. </v>
<v b="1JN" c="4" v="2">Jaduhṉä tøyhajt hajxy mmøødhádät pø Diosmädiaꞌagy jiaanc̈h møød. Pø mänaam̱b jaduhṉ cooc jaꞌa Dios yHuung Jesucristo tøø jiaanc̈h jäyaꞌayhaty hädaa yaabä naax̱wiin, pues Diosmädiaꞌagy jaduhṉ jiaanc̈h møød. </v>
<v b="1JN" c="4" v="3">Pero pø cab jaduhṉ miänaꞌañä, cabä Diosmädiaꞌagy miøødä. Jaꞌa Jesucristo miädsip miädiaꞌagy jaduhṉ. Tøø hajxy mmädoyhaty coo jaꞌa miädsip yaa quiähxøꞌøgaꞌañ hädaa yaabä naax̱wiin. Bueno, yaadsä miädiaꞌagy jaduhṉ wiädijnä hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="1JN" c="4" v="4">Pero mijts, jaꞌa Dios hajxy xyhuunghajp. Tøø hajxy mgaꞌa yajmäjädaꞌagy jaꞌa hänaꞌc yøꞌøduhm̱bä høhṉdaꞌagymiädiaꞌagy yajwädijpä. Hix̱, maas mäjaamøødä Dios quejee jaꞌa møjcuꞌugong miøødä, jaꞌa yaa hanehm̱bä hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="1JN" c="4" v="5">Yøꞌø høhṉdaacpähajxy jaduhm̱bä, jaꞌa møjcuꞌugong miädiaꞌagy hajxy quiudiúuṉäp; paadiä møjcuꞌugongä miädiaꞌagy hajxy miädiaacä. Y paadiä miädiaꞌagyhajxy yaa yajcopcǿøyyäxä hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="1JN" c="4" v="6">Pero højts, jaꞌa Dios hajxy xyhuunghájtäm. Y cab pøṉ nmädiaꞌagyhajxy xyajcopcøꞌøwáaṉäm. Jagooyyä hajxy yajcopcøꞌøwaꞌañ pøṉä Diosmädiaꞌagy mäbøjp. Jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm pøṉ tøyhajt Dioshuung. Pøṉä nmädiaꞌagyhajxy xyajcopcǿøyyäm, Dioshuung jeꞌe. Pøṉ jaduhṉ xquiaꞌa mädóow̱äm, jaꞌa møjcuꞌugongä miädiaꞌagy jaduhṉ quiudiúuṉäp. </v>
<v b="1JN" c="4" v="7">Hermanodøjc, tsøg hajxy tehṉgajnä nic̈hojc nibiaꞌhäyóow̱äm hamiṉ̃ haxøpy, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Dios hajxy xchójcäm. </v>
<v b="1JN" c="4" v="8">Pero pøṉ xquiaꞌa tsojc xquiaꞌa paꞌhäyóow̱äm, cabä Diosmädiaꞌagy miäbøcy. Xchójcäm jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ. Jaduhṉ miänaꞌañ coo hajxy nnic̈hojc nnibiaꞌhäyóow̱ämät. </v>
<v b="1JN" c="4" v="9-10">Coo jaꞌa Dios hajxy xchójcäm, paadiä Dios jaꞌa yHuung Jesucristo hajxy yaa tøø xyajnäguéjxäm hädaa yaabä naax̱wiin, neby hajxy jaduhṉ xñähhoꞌtúutämät jaꞌa nbojpä ngädieeyhájtäm, neby hajxy jim̱ nhíjtämät tsajpootyp cøjxtaꞌaxiøø. Caꞌa jieꞌeguiøxpä coo jaꞌa Dios hajxy njahmiéjtsäm. </v>
<v b="1JN" c="4" v="11">Coo jaꞌa Dios hajxy xjiaanc̈h tehm̱ chójcäm, paady hajxy hamiṉ̃ haxøpy nnic̈hojc nnibiaꞌhäyóow̱ämät. </v>
<v b="1JN" c="4" v="12">Tøyhajt jaduhṉ, cabä Dios mänaa yhixyii. Pero cab jaduhṉ ñejpiä. Hoyyä Dios hajxy mänaa ngaꞌa híjxäm, coo hajxy hamiṉ̃ haxøpy nnic̈hojc nnibiaꞌhäyóow̱ämät, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa Dios hajxy homiänaajä xcwieendähájtäm. Y coo jaꞌa Dios hajxy xchójcäm, maas hoy hajxy nnic̈hojc nnibiaꞌhäyóow̱äm. </v>
<v b="1JN" c="4" v="13">Bueno, coo jaꞌa Dios jaꞌa yhEspíritu hajxy tøø xmióoyyäm, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo hajxy nmøødhíjtäm tuꞌugmädiaꞌagy. </v>
<v b="1JN" c="4" v="14">Y hamdsoo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø nhíjxäm mänaa jaꞌa Dios yaa tøø quiex̱iän, mänaa hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="1JN" c="4" v="15">Pøṉ jaduhṉ mänaam̱b cooc jaꞌa Jesucristo Dyioshuungä, tuꞌugmädiaꞌagy jaꞌa Dios jaduhṉ miøødhity. </v>
<v b="1JN" c="4" v="16">Jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa Dios hajxy xchójcäm. Nmäbǿjcäm hajxy jaduhṉ. Xchójcäm jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ, paadiä Dios tuꞌugmädiaꞌagy miøødhity pøṉ homiänaajä jahmiejtsp jaꞌa Dios. </v>
<v b="1JN" c="4" v="17">Coo jaꞌa Jesucristo hajxy xchójcäm, maas hoy hajxy nnic̈hojc nnibiaꞌhäyóow̱ämät hädaa yaabä naax̱wiin. Y coo hajxy jaduhṉ nnic̈hojc nnibiaꞌhäyóow̱ämät, cab hajxy jaduhṉ ndsähgǿøyyämät mänaa jaꞌa Jesucristo miṉ chaac̈htiunaꞌañän jaꞌa hajxy caꞌa mäbøjpä. </v>
<v b="1JN" c="4" v="18">Pøṉä Dios hamuumduꞌjoot caꞌa jahmiejtsp, tsähgøøby jeꞌeduhṉ jeꞌeguiøxpä coo yajcumädow̱aꞌañii. Pero coo jaꞌa Dios hajxy hamuumduꞌjoot njahmiéjtsämät, cab hajxy jaduhṉ nnäꞌägä tsähgǿøyyämät. Hix̱, pøṉ jaduhṉ tsähgøøby, cähxøꞌp jaduhṉ coo jaꞌa Dios hamuumduꞌjoot quiaꞌa jahmiech. </v>
<v b="1JN" c="4" v="19">Jayøjpä Dios hajxy xchójcäm, paady hajxy jaduhṉ njahmiejtstägájtsäm. </v>
<v b="1JN" c="4" v="20">Pøṉ jaduhṉ näꞌä mänaam̱b: “Njahmiéjchpøc̈hä Dios”, hoyyä miäguꞌughajpä jia mähaṉhaty, høhṉdaacp jeꞌeduhṉ. Pø cabä yhamdsoo mäguꞌughajpä ñäꞌä tsocy ñäꞌä paꞌhäyoy, cabä Dios hoy jiahmiédsät. Haa caꞌa, yhijxypä miäguꞌughajpä homiänaajä, pero cabä Dios mänaa yhix̱y. </v>
<v b="1JN" c="4" v="21">Hamdsoo jaꞌa Dios hajxy xyhanéhm̱äm coo jaꞌa nmäguꞌughajpä hajxy ndsojc nbaꞌhäyóow̱ämät, jaduhṉ mäwíinäts nebiä Dios hajxy njahmiéjtsäm. </v>
<v b="1JN" c="5" v="1">Pøṉ jaduhṉ mäbøjp coo jaꞌa Jesucristo Dyiosquex̱iä, miäbøjpiä Diosmädiaꞌagy jeꞌe. Y pøṉä Dios jaduhṉ jahmiejtsp, chojpy piaꞌhäyooby jeꞌe pønjatiä Diosmädiaꞌagy mäbøjp. </v>
<v b="1JN" c="5" v="2">Coo jaꞌa Dios nDeedyhájtäm hajxy njahmiéjtsäm, coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy ngudiúuṉäm, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo hajxy nnic̈hojc nnibiaꞌhäyóow̱äm, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Dios hajxy xyhuunghájtäm. </v>
<v b="1JN" c="5" v="3">Coo jaꞌa Dios hajxy njahmiéjtsäm, jeꞌeduhṉ ñänøøm̱by coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy ngudiúuṉäm. Y cabä Dios tsipjaty yhaneꞌemy. </v>
<v b="1JN" c="5" v="4-5">Coo jaꞌa Dios hajxy xyhuunghájtäm, coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy nmäbǿjcäm, paadiä møjcuꞌugong hajxy jaduhṉ ngaꞌa yajmäjädáacäm, jeꞌeguiøxpä coo hajxy nmäbǿjcäm coo jaꞌa Jesucristo Dyioshuungä. </v>
<v b="1JN" c="5" v="6">Tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa Jesucristo ñäbejty. Jaanä tøyhajt jaduhm̱bä coo yhoꞌcy cruzcøxp. </v>
<v b="1JN" c="5" v="7">Jaduhṉä Dioshespíritu miänaꞌañ cooc jaꞌa Jesucristo Dyioshuungä, y cabä Dioshespíritu mänaa yhøhṉdaꞌagy. </v>
<v b="1JN" c="5" v="8">Coo jaꞌa Jesucristo jaduhṉ ñäbejty, coo yhoꞌcy cruzcøxp, y coo jaꞌa Dioshespíritu jaduhṉ miänaꞌañ, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa Jesucristo Dyiosquex̱iä. </v>
<v b="1JN" c="5" v="9">Maas tsoobaatpä Dios jaꞌa miädiaꞌagy quejee jaꞌa jäyaꞌay jaꞌa miädiaꞌagyhajxy. Y jaduhṉä Dios miänaꞌañ cooc jaꞌa Jesucristo yHuunghaty. </v>
<v b="1JN" c="5" v="10">Pøṉä Jesucristo miädiaꞌagy mäbǿjcäp, miøødä tøyhajt jaduhṉ coo jaꞌa Jesucristo Dyioshuungä. Hix̱, jaꞌa Dios jaduhṉ hawáaṉäp. Pero pøṉä Dios jaꞌa miädiaꞌagy caꞌa mäbǿjcäp, jaduhṉ jeꞌe miänaꞌañ cooc tyijy jaꞌa Dios yhøhṉdaꞌagy. Hix̱, cabä Dios jaꞌa miädiaꞌagy miäbǿjcäxä coo jaꞌa Jesucristo yHuunghaty. </v>
<v b="1JN" c="5" v="11">Paadiä Dios hajxy tøø xpiädáacäm hawaꞌadstuum coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm. Paady hajxy jaduhṉ njugyhadáaṉäm nebiä Dios jiugyhatiän cøjxtaꞌaxiøø. Tøyhajt jaduhṉ. Jaꞌa Dios jaduhṉ mänaam̱b. </v>
<v b="1JN" c="5" v="12">Pøṉä Dioshuung jaꞌa miädiaꞌagy mäbǿjcäp, hodiuum jeꞌeduhṉ yhity. Cøjxtaꞌaxiøø jiugyhadaꞌañ nebiä Dios jiugyhatiän. Pero pøṉ jaduhṉ caꞌa mäbøjp, cab jaduhṉ jiugyhadaꞌañ nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="1JN" c="5" v="13">Mijts, mmäbǿjcäp jaꞌa Dioshuungä miädiaꞌagy hajxy. Míjtshøch hädaa nocy nyajnäjaayøøby nebiä tøyhajt hajxy jaduhṉ mmøødhádät coo hajxy hodiuum mhity, coo hajxy mjugyhadaꞌañ nebiä Dios jiugyhatiän cøjxtaꞌaxiøø. </v>
<v b="1JN" c="5" v="14">Coo jaꞌa Dios hajxy tuꞌugmädiaꞌagy nmøødhíjtämät, jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo hajxy xmiädóow̱ämät coo hajxy tijaty nmäyujwáaṉämät. </v>
<v b="1JN" c="5" v="15">Paadiä tøyhajt hajxy jaduhṉ nmøødhájtäm coo hajxy xmioꞌowáaṉäm. </v>
<v b="1JN" c="5" v="16-17">Jaꞌa hänaꞌc‑hajxy haxøøgwädijpä, haagä haxøøgtuum hajxy ñøcxøꞌøwaꞌañ. Y pø miøødä mmäguꞌughajpä pojpä cädieey, mmänuuꞌxtáꞌagäp jaꞌa Dios coo ween yajnähwaꞌac̈hii. Pero coo jaꞌa mmäguꞌughajpä jaꞌa Diosmädiaꞌagy tehṉgajnä quiaꞌa mäbǿgät cøjxtaꞌaxiøø, haxøøgtuum jaduhṉ ñäꞌägä hídät; y cabä piojpä quiädieey mänaa ñähwáatsnät. Y cabä Dios mmänuuꞌxtáꞌagät coo jaꞌa mmäguꞌughajpä yajnähwaꞌadsǿøjät, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa yhamdsoo wiinmahñdy jaduhṉ yajtuṉ̃. </v>
<v b="1JN" c="5" v="18">Pøṉä Dios Teedyhajp, cab jaduhṉ mänaa yhaxøøghänaꞌc‑haty. Cueendähájtäp jeꞌeduhṉ jaꞌa Jesucrístäm, jaꞌa Dioshuung. Cabä Jesucristo jaꞌa møjcuꞌugong jaduhṉ mänaa yajmäjädaꞌagy. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="1JN" c="5" v="19">Jaduhṉä tøyhajt hajxy nmøødhájtäm coo jaꞌa Dios hajxy xyhuunghájtäm. Pero pøṉä Dios caꞌa Teedyhajp, tøø quiaꞌa yajmäjädaꞌagyíijäm jaꞌa møjcuꞌugóngäm. </v>
<v b="1JN" c="5" v="20">Jaanä nmøødhájtäm jaꞌa tøyhajt hajxy jaduhm̱bä coo jaꞌa Jesucristo jaꞌa Dioshuung hajxy hoy tøø xyajnähixǿøyyäm jaꞌa Diosmädiaꞌagy, coo hajxy jaduhṉ nmäbǿjcämät coo jaꞌa Dios tiuꞌugä. Y tuꞌugmädiaꞌaguiä Dios hajxy nmøødhíjtäm møødä yHuung Jesucristo. Hodiuum hajxy tøø xpiädáacäm. Cøjxtaꞌaxiøø hajxy njugyhadáaṉäm nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="1JN" c="5" v="21">Mäguꞌughajpädøjc, cab hajxy tii mwiingudsähgǿꞌøwät, ni quepychech, ni naax̱poch, ni tii. Jagoo jaꞌa Dios hajxy mwiingudsähgǿꞌøwät, jaꞌa jim̱ hijpä tsajpootyp. Amén.</v>
<v b="2JN" c="1" v="1">Juánhøch nxøhaty. Høøc̈h hädaa nocy nhädiuum̱by møød hajxy nägøx̱iä jaꞌa tøyhajtmøødpä. Míjtshøch hädaa nocy nyajnäjaayøøby pønjatiä Dios tøø wyiimbiy, pønjatiä Diosmädiaꞌagy mäbøjp. Tøyhájthøch mijts ndsocy nbaꞌhäyoy, </v>
<v b="2JN" c="1" v="2">jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa tøyhajt hajxy nmøødhájtäm. Cøjxtaꞌaxiøø hajxy jaduhṉ nmøødhadáaṉäm. </v>
<v b="2JN" c="1" v="3">Weenä Dios nDeedyhájtäm hoyhajt weenhajt hajxy xmióoyyäm møødä yHuung Jesucristo. Nmøødhájtäm jaꞌa tøyhajt hajxy jaduhṉ. Hamiṉ̃ haxøpy hajxy jaduhṉ nnic̈hojc nnibiaꞌhäyóow̱äm. </v>
<v b="2JN" c="1" v="4">Jootcújc‑høch nnijiäwøꞌøyii coo jaꞌa tøyhajt hajxy näjeꞌe mjaanc̈h panøcxy nebiä Dios hajxy tøø xyhanéhm̱äm. </v>
<v b="2JN" c="1" v="5-6">Hoorä, hermanodøjc, tsøg hajxy nic̈hojc nibiaꞌhäyóow̱äm nebiä Dios hajxy tøø xyhanéhm̱äm. Coo hajxy jaduhṉ ngudiúuṉämät, cähxøꞌp jaduhṉ coo jaꞌa Dios jaꞌa miädiaꞌagy hajxy njaanc̈h mäbǿjcäm. </v>
<v b="2JN" c="1" v="7">Nämayyä høhṉdaacpähajxy yaa wiädity hädaa yaabä naax̱wiin. Cab hajxy jaduhṉ miänaꞌañ cooc tyijy jaꞌa Jesucristo hoy tøø jiäyaꞌayhaty hädaa yaabä naax̱wiin. Jaꞌa møjcuꞌugongä wyiinmahñdy hajxy miøødhájtäp; jaꞌa Jesucristo miädsip jeꞌe. </v>
<v b="2JN" c="1" v="8">Mnigwieendähadǿøjäp hajxy. Cabä høhṉdaacpä miädiaꞌagy hajxy mmäbǿjcät coo jaꞌa tøyhajt hajxy mnäꞌä najtshixǿꞌøwät, nébiøch mijts tøø nyajnähixøꞌøyän. Coo jaꞌa høhṉdaacpä miädiaꞌagy hajxy jaduhṉ mgaꞌa mäbǿjcät, xpiädáꞌagäp jaꞌa Dios hajxy hodiuum. Cøjxtaꞌaxiøø hajxy jim̱ mhídät tsajpootyp. </v>
<v b="2JN" c="1" v="9">Pøṉä Jesucristo miädiaꞌagy najtshixǿøyyäp, cabä Dios tuꞌugmädiaꞌagy miøødhity. Pero pøṉ jaduhṉ caꞌa najtshixøøby, tuꞌugmädiaꞌagy jaꞌa Dios miøødhity møødä yHuung Jesucristo. </v>
<v b="2JN" c="1" v="10">Homiädyii yajnähixøøbiä hajxy myajtøjtägǿꞌøwät coo jim̱ miédsät maa jaꞌa mjøøn maa jaꞌa mdøjc‑hajxiän. Pero coo miänáꞌanät cooc tyijy jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy quiaꞌa tøyyä, cab hajxy myajtøjtägǿꞌøwät, ni mgaꞌa yajpóoꞌxät hajxy, </v>
<v b="2JN" c="1" v="11">coo jaꞌa cuꞌug jaduhṉ ñäꞌä mänáꞌanät cooc tyijy myiic̈h mjamiøød jeꞌeduhṉä, cooc tyijy miic̈h jaduhṉ mbayajnähixøøbiä. </v>
<v b="2JN" c="1" v="12">Madiúꞌujøch mijts nja hawaaṉáaṉäm, pero cábøch njaayaaṉnä. Ja wiꞌi chójpiøch njoot jaduhṉ cooc̈h jim̱ nnǿcxät maa mijtsän. Mänit hajxy haawhaam nmädiáacämät; jaduhṉ hajxy maas jootcujc nhíjtämät. </v>
<v b="2JN" c="1" v="13">Xyajpooꞌxp mijts jaꞌa hermanodøjc‑hajxy yaabä. Tøø hajxy jeꞌe wyiimbíiw̱äbä jaꞌa Diósäm. Amén.</v>
<v b="3JN" c="1" v="1">Juánhøch nxøhaty. Mäguꞌughajpä Gayo, míic̈hhøch hädaa nocy nyajnäjaayøøby. Tøyhájthøch miic̈h ndsocy nbaꞌhäyoy. </v>
<v b="3JN" c="1" v="2">Ween miic̈hä Dios hoyhajt weenhajt xmioꞌoy. Nnajuǿøbiøch jaduhṉ coo miic̈h hoy mwädity. </v>
<v b="3JN" c="1" v="3">Tøøc̈hä hermanohajxy hoy näjeꞌe xyhawaaṉä coo miic̈hä Diosmädiaꞌagy hamuumduꞌjoot mbanøcxy. Páadyhøch jootcujc nnijiäwøꞌøyii. </v>
<v b="3JN" c="1" v="4">Cooc̈h nmädoyhaty cooc̈h njamiøødä Diosmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot pianøcxy, jaanc̈h tehm̱ xiooṉdáacpøch jaduhṉ. </v>
<v b="3JN" c="1" v="5">Hoy miic̈hä Diosmädiaꞌagy mgudiuṉ̃ coo jaꞌa hermanohajxy mbuhbety, jaꞌa hajxy jäguem̱gajpt‑tsohm̱bä. </v>
<v b="3JN" c="1" v="6">Tøø hajxy ñägapxy maa jaꞌa tsajtøjcän coo miic̈h hajxy mjaanc̈h tehm̱ chocy mjaanc̈h tehm̱ piaꞌhäyoy. Y coo hajxy hänajty jiaac tuꞌubøgaaṉnä, mmóꞌowäp hajxy tijaty hajxy hänajty yajmaajiajpy. </v>
<v b="3JN" c="1" v="7">Hix̱, jaꞌa Jesucristocøxpä hajxy wiädity. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy yajwaꞌxyp. Y cab hajxy tii miäyujwaꞌañ jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa panøcxpä. </v>
<v b="3JN" c="1" v="8">Paady jaduhṉ yhahixøꞌøy coo jaꞌa hermano hajxy nbuhbéjtämät; jaduhṉ hajxy hoy nmøødtúuṉämät maa jaꞌa Diostuuṉg jaduhṉ myiṉ̃än. </v>
<v b="3JN" c="1" v="9">Tøøc̈hä hermano nocy hajxy tuꞌug nja yajnäjaayøꞌøy, pero cábøc̈hä Diótrefes nmädiaꞌagy xquiudiunaaṉä, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa yhamdsoo mädiaꞌagy jaduhṉ yajtunaꞌañ maa jaꞌa hermanohajxiän. </v>
<v b="3JN" c="1" v="10">Haxøøgjátyhøch nax̱y xñänøm̱y. Y maas haxøøg jaduhṉ jiatcøꞌøy coo jaꞌa hermano cuhdujt hajxy quiaꞌa moꞌoy coo hajxy jiøjpøgǿꞌøwät jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy yajwaꞌxpä. Y coo pøṉ hänajty jiøjpøgøꞌøwaꞌañ, mänitä Diótrefes miänaꞌañ coo yajpädsǿøm̱änät maa jaꞌa tsajtøjcän. Cooc̈h jim̱ nnǿcxät maa mijtsän, mänítøch ngøx̱y nägápxät nebiaty jiatcøꞌøy. </v>
<v b="3JN" c="1" v="11">Miic̈h mäguꞌughajpä, cab jaduhṉ mänaa mbajatcǿꞌøwät. Pøṉ jaduhṉ jatcøøby, cabä Diosmädiaꞌagy miäbøcy. Pero pøṉ hoy wädijp homiänaajä, miäbøjpiä Diosmädiaꞌagy jeꞌe. Jaduhṉ miic̈h mbahíxät. </v>
<v b="3JN" c="1" v="12">Pero jaꞌa Demetrio, cab jaduhṉ jiatcøꞌøy nebiä Diótrefes jiatcøꞌøyän. Tøyhajtä Demetrio jaꞌa Diosmädiaꞌagy pianøcxy hamuumduꞌjoot. Cumáayyäp jaduhṉ nägøx̱iä, y ngumáabiøch høøc̈hpä. Mnajuøøby miic̈h jaduhṉ cooc̈hä tøyhajt nmøødä. </v>
<v b="3JN" c="1" v="13">Madiúꞌujøch miic̈h nja hawaaṉáaṉäm. Pero cábøch njaayaaṉnä. </v>
<v b="3JN" c="1" v="14">Chójpiøch njoot jaduhṉ cooc̈h jim̱ nnǿcxät maa miic̈hän. Mänit haawhaam nmädiáacämät. </v>
<v b="3JN" c="1" v="15">Ween miic̈h jootcujc mmähmøꞌøy. Xyajpooꞌxp miic̈h jaꞌa mmäguꞌughajpähajxy yaabä. Tuṉä mayhajt, yajpóoꞌxäc højts nmäguꞌughajpähajxy jim̱bä nägøx̱iä.</v>
<v b="JUD" c="1" v="1">Høøc̈h xøhajp Judas. Jaꞌa Jesucrístøch jaꞌa tiuuṉg ndúuṉäp. Høøc̈h nbuhyaꞌay jeꞌe jaꞌa Jacobo. Míjtshøch hädaa nocy nyajnäjaayøøby. Tøø højts jaꞌa Diosteedy xyajnähdíjjäm coo jaꞌa miädiaꞌagy nmäbǿjcämät. Xchójcäm hajxy jaduhṉ. Tuꞌugmädiaꞌagy hajxy xyaghíjtäm møødä Jesucristo. </v>
<v b="JUD" c="1" v="2">Ween mijts jaꞌa Dios hoyhajt weenhajt xmioꞌoy tehṉgajnä. Tsøg hajxy jahmiéjtsäm coo jaꞌa Dios hajxy xchójcäm tehṉgajnä. </v>
<v b="JUD" c="1" v="3">Mäguꞌughajpädøjc, jadúhṉhøch mijts hijty nyajnäjaayøꞌøwaꞌañ coo jaꞌa Jesucristo hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm. Pero maas hawiinmats jaduhṉ cooc̈h mijts nmänuuꞌxtáꞌagät coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy tehṉgajnä mbanǿcxät, nebiä Dios hajxy tähoocmoꞌoyyä tøø xmióoyyäm. Cab hajxy myajwiinhǿønät. </v>
<v b="JUD" c="1" v="4">Hix̱, jaꞌa hänaꞌc høhṉdaacpähajxy, hameeꞌch hajxy näjeꞌe tøø yajtägøꞌøwøꞌøy. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy jecy mänaaṉ cooc jaꞌa høhṉdaacpähajxy quiumädow̱aꞌañ. Jaduhṉ hajxy yhøhṉdaꞌagy, cábäc jaduhṉ tyijy ñejpiä coo mhaxøøgwädítät, hoyyä Dios jaꞌa mbojpä mgädieey tøø xjia yajnähwaatsä. Cabä Jesucristo hajxy quiapxpaatnä, jaꞌa nWiindsøṉhájtämbä. Tuꞌuquiä Jesucristo hajxy nWiindsøṉhájtäm. </v>
<v b="JUD" c="1" v="5">Mnajuøøby hajxy jaduhṉ, hoy jaꞌa Dios jaꞌa judíos jim̱ jia woobädsøøm̱y Egiptonaaxooty, mänit yajcuhdägooñä pønjaty hänajty caꞌa mäbøjp. Mjahmiédsäp hajxy jaduhṉ cøx̱iä. </v>
<v b="JUD" c="1" v="6">Haa jaꞌa Diosmoonsähajxiä, coo hajxy jim̱ näjeꞌe chohṉ̃ tsajpootyp maa jaꞌa Dios hänajty tøø piädaꞌaguiän, paady hajxy jiiby quiejxä tsum̱yc̈hänaabiä hagoodstuum jaꞌa Diósäm, høxtä coo yhabáadät coo hajxy hänajty yajcumädow̱aꞌañíijäm jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="JUD" c="1" v="7">Høxtáhm̱äts jaꞌa jecyjiäyaꞌayhajxy jiajty, jaꞌa hajxy hijty jim̱ jegyhajty tsänaabiä maa jaꞌa cajpt hijty xiøhatiän Sodoma møødä Gomorra, møødä jim̱bä jaꞌa cajpt mäwiingoṉbä. Coo hajxy jiaanc̈h tehm̱ yhaxøøg jiäyaꞌayhajty, paady hajxy jøønhaam yajcumädoow̱ä jaꞌa Diósäm. Hix̱, høxtä yaꞌadiøjcpaady hajxy hijty yhaxøøgjatcøꞌøy. Hijxtahṉd jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ xmióoyyäm. </v>
<v b="JUD" c="1" v="8">Jaduhṉä høhṉdaacpähajxy jiatcøøbiä. Cabä tøyhajt hajxy miøødä. Haxøøg hajxy wiädity. Cabä Diosmädiaꞌagy hajxy miäbøcy. Haxøøgä Diosmoonsä hajxy ñänøm̱y, jaꞌa hajxy tsajpootypä. </v>
<v b="JUD" c="1" v="9">Jaꞌa Diosmoonsä møjhajpä, jaꞌa xøhajpä Miguel, cabä møjcuꞌugong haxøøg ñämaayy mänaa jaꞌa dijunto Moisés hajxy hänajty yajtsiptaꞌaguiän. Jagooyyä ñämaayy: “Jaꞌa Dios xyhójäp.” </v>
<v b="JUD" c="1" v="10">Pero yøꞌø høhṉdaacpähajxy, hotyijatiä hajxy haxøøg ñänøm̱y, hoy hajxy tii quiaꞌa ja najuøꞌøy. Näꞌä nägoobä hajxy jaduhṉ jiatcøꞌøy nebiä animalhajxiän. Paady hajxy quiumädow̱aaṉnä. </v>
<v b="JUD" c="1" v="11">Haxøøg hajxy jiadaꞌañ yhabetaꞌañ, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Caín hajxy piahix̱y piaduṉ̃. Jaduhṉä Balaam hajxy piahijxpä. Tuꞌudägooyy jaꞌa Balaam jecy jeꞌeguiøxpä coo xädøꞌøñ hänajty jiaanc̈h tehm̱ piøcjuøꞌøy. Yajcumädow̱áaṉäp hajxy jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Dios miädiaꞌagy hajxy quiaꞌa cudiunaaṉä nebiä Coré jecy quiaꞌa cudiuuṉ̃än. Yhamdsoo cuhdujt hajxy jia wiꞌi yaghidaam̱by. </v>
<v b="JUD" c="1" v="12">Jaanc̈h tehm̱ yhoc̈hähdiuuṉnä jaꞌa høhṉdaacpähajxy jiatcøꞌøy maa mijts jaꞌa cay jaꞌa huꞌug myagjadyiijän. Näꞌä pahuuc näꞌä pajøøꞌxpä hajxy jim̱ miech. Jaanc̈h tehm̱ jiootmøj hajxy ñibiädaꞌagyii. Cab hajxy pøṉ ñäꞌägädä wiingudsähgøꞌøy. Cabä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy yajnähixøꞌøy. </v>
<v b="JUD" c="1" v="13">Jaanc̈h tehm̱ chähdiuhṉdägoy hajxy jaduhṉ. Coo hajxy tøø tiuꞌudägooñä, paady hajxy yaghidáaṉänä cøjxtaꞌaxiøø hagoodstuum. </v>
<v b="JUD" c="1" v="14">Haa jaꞌa Enocä, jaꞌa Adán jaꞌa yhap yhoc jeꞌe jaꞌa miäjuxtujcpä. Jecy jaꞌa Dios jaꞌa Enoc yajmädiaacy jaꞌa hänaꞌc høhṉdaacpäcøxpä. “Huuc mädow̱, milhaamä Dios jaꞌa mioonsä miøødcädaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="JUD" c="1" v="15">Cøxáaṉäm jaꞌa Dios hajxy xquiøx̱y yajtøyhajtyegáaṉäm. Mänit yajcumädow̱aꞌañ pønjaty haxøøg jäyaꞌayhajp, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy caꞌa mäbøjpä, jaꞌa Dios hajxy haxøøg nänøøm̱bä.” </v>
<v b="JUD" c="1" v="16">Yøꞌø høhṉdaacpähajxy, jaanc̈h tehm̱ wyiinhec hajxy jaduhṉ. Cab hajxy tii quiumay. Jaꞌa haxøøgpä hajxy jiaanc̈h tehm̱ yhadsojpy. Jaanc̈h tehm̱ ñiguiumáayyäp hajxy jaduhṉ. Näꞌä mänaam̱b hajxy jaduhṉ cooc tyijy jaꞌa jäyaꞌay hajxy jiaanc̈h tehm̱ wyiingudsähgøꞌøy. Paady hajxy jaduhṉ miänaꞌañ, coo hajxy yajcumayaꞌañ. </v>
<v b="JUD" c="1" v="17">Mäguꞌughajpädøjc, mjahmiejchp hajxiädaꞌa coo jaꞌa nWiindsøṉhájtäm Jesucristo quiuguex̱yhajxy jäguem̱iä miänaaṉ̃: </v>
<v b="JUD" c="1" v="18">“Coo hänajty yhabaadaaṉnä coo jaꞌa naax̱wiimbä hänajty wyiimbidaꞌañ, mänitä jäyaꞌay jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy näjeꞌe wyiinwoonaꞌañ. Jaꞌa haxøøgpä hajxy hänajty jiaanc̈h tehm̱ yhadsogaam̱by.” </v>
<v b="JUD" c="1" v="19">Jaanc̈h tehm̱ chipyajpädøꞌøgaam̱b hajxy maa jaꞌa hermanodøjc‑hajxiän coo jaꞌa hermanodøjc hajxy tuꞌugmädiaꞌagy quiaꞌa híjnät. Haxøøg hajxy jiaanc̈h tehm̱ wiädity. Cabä Dioshespíritu hajxy ñäꞌägädä møødä. </v>
<v b="JUD" c="1" v="20">Pero mijts mäguꞌughajpädøjc, tehṉgajnä jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy maas hoy mjaac panǿcxät nebiä Dios hajxy tøø xmióoyyäm. Mbaꞌyáꞌaxäp jaꞌa Dios hajxy jaꞌa yhEspíritucøxpä. </v>
<v b="JUD" c="1" v="21">Hoyyä Diosmädiaꞌagy hajxy mjaanc̈h tehm̱ yajtúnät; mänitä Dios jaꞌa mbojpä mgädieey hajxy xyajnähwaꞌads xyajcuhwáꞌadsät. Xchójcäm hajxy jaduhṉ, paady hajxy xyajnähwaꞌads xyajcuhwaꞌadsáaṉäm. Jim̱ä mjoot hajxy mbädáacnät tsajpootyp coo jaꞌa Jesucristo hajxy jim̱ xyajnøcxáaṉäm. Jim̱ hajxy xyaghidáaṉäm cøjxtaꞌaxiøø. Hojioot jiaanc̈h tehm̱ miøødhajpy møødä højtscøxpä. </v>
<v b="JUD" c="1" v="22">Mjootcapxmøcpǿgäp hajxy pønjaty hamuumduꞌjoot caꞌa mäbøjp. </v>
<v b="JUD" c="1" v="23">Nax̱iä jäyaꞌay Diosmädiaꞌagy hajxy mdehm̱ yajmäbǿgät; jaduhṉ hajxy quiaꞌa cáꞌawät haxøøgtuum. Mnäxúudsäp hajxy pønjaty hänajty haxøøg wädijp. Pero nägueentä hajxy mmøødmädiáꞌagät, neby hajxy jaduhṉ mgaꞌa pahadägooñáxät. </v>
<v b="JUD" c="1" v="24-25">Tuꞌugä Dios jaduhṉ. Jaayaꞌay hajxy xyajnähwáatsäm jaꞌa Jesucristocøxpä jaꞌa nWiindsøṉhájtäm. Jeꞌeds mäjaamøød neby hajxy jaduhṉ xcwieendähájtämät. Jaduhṉ hajxy ngaꞌa tuꞌudägóoyyämät. Waꞌads hajxy jim̱ xyajmedsáaṉäm tsajpootyp. Mänit hajxy jim̱ nxooṉdaꞌagáaṉäm. Tsøg hajxy mänáaṉäm cøjxtaꞌaxiøø coo jaꞌa Dios miøjjä jiaanc̈hä. Homiänaajä jaꞌa cuhdujt jiaanc̈h tehm̱ miøødä. Amén.</v>
<v b="REV" c="1" v="1">Hädaa mädiaꞌagy, yuꞌuc̈h hijty jaduhṉ yhity. Mänitä Dios jaꞌa Jesucristo ñajtscapxøøyyä coo jaꞌa Jesucristo jaꞌa mioonsähajxy yhawaaṉdägájtsät tijaty hänajty mobädajp jadáaṉäp tunáaṉäp. Mänitä Jesucristo jaꞌa quiuguex̱y jim̱ quiejxtägajch maa jaꞌa Juangän. Hoy jaꞌa Juan jaduhṉ yhawaaṉdägájtsäxä. </v>
<v b="REV" c="1" v="2">Jaduhṉä Juan yajwiinhijxä. Y yejc jaꞌa Juan jaꞌa tøyhajt jaduhṉ mäduhṉ̃tiä wyiinhijxy, coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy tiøyyä nebiä Jesucristo hänajty tøø ñägapxiän. </v>
<v b="REV" c="1" v="3">Jootcujc hajxy yhity pønjaty hädaa nocy capxp, pønjaty jaduhṉ mädoob, pønjaty jaduhṉ hoy cudiuum̱b nej myiṉ̃än cujaay. Hix̱, mobädajp jaduhṉ jiadaꞌañii tiunaꞌañii. </v>
<v b="REV" c="1" v="4">Høøc̈h Juan hädaa nocy nhädiuum̱by. Mijts hädaa nocy nyajnäjaayøøby pønjatiä Diosmädiaꞌagy panøcxp jim̱ Asianaaxooty maa jaꞌa juxtujcpä cajptootypän. Weenä Dios jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt hajxy xmioꞌoy. Homiänaajä jaꞌa Dios ñäꞌägädä hity. Y jaꞌa juxtujcpä juøhñdy jim̱ hijpä Dioswiinduum, jaduhṉ jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt hajxy xmioobiä. </v>
<v b="REV" c="1" v="5">Y jaꞌa Jesucristo, jaduhṉ jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt hajxy xmioobiä. Yejpiä Jesucristo jaꞌa tøyhajt jaduhṉ. Jaayáꞌayäts jayøjp jujypiøjc. Jaayáꞌayäts rey nägøx̱iä hanehm̱b. Xchójcäm hajxy jaduhṉ. Tøø hajxy xñähhoꞌtúutäm. Tøø hajxy xyajnähwaats xyajcuhwáatsäm jaꞌa nbojpä ngädieeyhájtäm. </v>
<v b="REV" c="1" v="6">Jaduhṉ hajxy tøø xpiädáacäm nebiä reyän, nebiä nähgapxtuutpän; jaduhṉ jaꞌa Dios hajxy hoy nmädúuṉämät. Tsøg hajxy jaduhṉ cøjxtaꞌaxiøø møj jaanc̈h pädáacäm. Amén. </v>
<v b="REV" c="1" v="7">Huuc mädow̱ hajxy; mobädajpä jaꞌa Jesucristo miänacaꞌañ jocjooty. Nägøx̱iä jäyaꞌayhajxy yhixaꞌañ, møød hajxy jeꞌe tøøbä miäyaghóꞌoguiäbä. Coo hajxy jaduhṉ yhixaꞌañ, mänitä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä jiøꞌøwaꞌañ xiuudsaꞌañ wiinduhm̱yhagajpt. Tøyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="REV" c="1" v="8">“Høøc̈h cøx̱iä nyajtsohṉdaac. Y høøc̈h cøx̱iä nyajmayáaṉgombä”, nøm̱ä Dios miänaaṉ̃. Jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy coo jaꞌa Dios homiänaajä ñäꞌägä hity. Jaꞌa Dios møjcuhdujt cøx̱iä møød. </v>
<v b="REV" c="1" v="9">Høøc̈h Juan, haguípxyhøch mijts jaꞌa Diosmädiaꞌagy nmøødpanøcxy; haguípxyhøch mijts tøø nmøødtsaac̈hpøcy. Tøø jaꞌa Jesucristo mäjaa hajxy xmióoyyäm neby hajxy jaduhṉ nmeeꞌxtújcämät. Cooc̈hä Diosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxyiibä ngaꞌa najtshixøꞌøwaꞌañ, møødä Jesucristo miädiaꞌagy, páadyhøch hänaꞌc yaa mädsibøꞌøbä tøø xquiex̱y maa xiøhatiän Patmos. Nebiä tsúm̱ybiänøch jaduhṉ yaa nhity. </v>
<v b="REV" c="1" v="10">Mänítøc̈hä Dioshespíritu xñägädaacy. Näxøø hänajty jaduhṉ. Mänítøch nmädooyy møc quiapxy njøøxcøꞌømáambiøch. Jadúhṉhøch nmädooyy nebiä xuux̱tän. </v>
<v b="REV" c="1" v="11">Mänítøch jeꞌe xñämaayy: ―Høøc̈h cøx̱iä nyajtsohṉdaac; høøc̈h cøx̱iä nyajmayaam̱by. Tijaty miic̈h mwiinhixaam̱by, jaduhṉ mgujáayät librojooty. Mänit jim̱ mguéxät maa jaꞌa hermanodøjc‑hajxiän jim̱ Asianaaxooty, maa jaꞌa juxtujcpä cajptootypän. Jaduhṉä juxtujcpä cajpt xiøhaty: Efeso, Esmirna, Pérgamo, Tiatira, Sardis, Filadelfia, Laodicea. </v>
<v b="REV" c="1" v="12">Mänítøch nwaꞌwiimbijty. Jeꞌec̈h hänajty nhixaam̱by pǿṉhøch hänajty xmiägapxp. Mänítøc̈hä ceratoyøhñdy juxtujc nhijxy, haagä orohädiuṉ̃. </v>
<v b="REV" c="1" v="13">Jim̱ä Jesucristo hänajty tiänaꞌay maa jaꞌa ceratoyøhñdy ñähmøjcän. Yoṉ̃ä wyit hänajty miøødä. Orowøønhaam hänajty quiaac̈hwøøñä. </v>
<v b="REV" c="1" v="14">Jaanc̈h tehm̱ pioobä quiuhwaay hänajty. Jaduhṉä wyiin hänajty quiähxøꞌøgy nebiä jøønhaayän. </v>
<v b="REV" c="1" v="15">Jaduhṉä tiecy hänajty yhaam̱bä chämaam̱bä, néjjiämä hobiujxt coo mbóꞌodät. Jaanc̈h tehm̱ miøc hänajty quiapxy, nebiä mejy jiäditiän. </v>
<v b="REV" c="1" v="16">Juxtujcä madsaꞌa hänajty quiøꞌøgoṉhaty maa jaꞌa yhahooguiøꞌøjän. Yhaawjootiä pejyhespada hänajty miøødä, mejtsnax̱ä jiøjpä. Jaduhṉä wyiin jiøjp hänajty quiähxøꞌøgy nebiä xøø møc yhaṉ̃än. </v>
<v b="REV" c="1" v="17">Cooc̈h jaduhṉ nhijxy, mänítøch nwiingugädaw̱øøyy nebiä hoꞌogypiän. Mänítøch xquiøꞌønähgajpy jaꞌa yhahooguiøꞌøhaam. Mänítøch xñämaayy: ―Caꞌa mdsähgøꞌøy. Høøc̈h jaꞌa jayøbajtpä, høøc̈h jaꞌa jaac høx̱haambä. </v>
<v b="REV" c="1" v="18">Jújcyhøch hänajty, tøøc̈h hijty nhoꞌogy. Mänítøch njujypiǿjcombä. Cábøch mänaa nhoꞌogaaṉnä. Høøc̈hä cuhdujt jaduhṉ nmøød maa jaꞌa hoꞌogyiibä myinøꞌøyän, maa jaꞌa hoꞌpähajxy ñähgädaꞌaguiän. </v>
<v b="REV" c="1" v="19">Mgujáayäp jaduhṉ nebiaty mwiinhixaꞌañ, tijaty jájtäp túuṉäp jädaꞌahaty, møød tijaty jadáaṉäp tunáaṉäp. </v>
<v b="REV" c="1" v="20">Jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy jaꞌa tøøbä mhíx̱iäbä. Jaꞌa juxtujcpä madsaꞌajä, jaꞌa näjuxtujcpä Diosquex̱yhajxy jeꞌe, jaꞌa Dios jim̱ quiejxypä maa jaꞌa hermanodøjc‑hajxiän, maa jaꞌa cajpt juxtujcpän. Y jaꞌa juxtujcpä orotoyøhñdiä, jaꞌa hermanodøjc‑hajxy jeꞌeduhṉ, jaꞌa hajxy jim̱ Diosmädiaꞌagy panøcxpä maa jaꞌa cajpt juxtujcpän. </v>
<v b="REV" c="2" v="1">’Jaduhṉä Diosquex̱y myajnäjaayǿꞌøwät, jaꞌa tøø quiexyíijäbä maa jaꞌa hermanodøjc‑hajxiän jim̱ Efeso: “Jaꞌa Jesucristo, jaꞌa juxtujcpä madsaꞌa quionhijpiä, jim̱ jeꞌe tiänaꞌay maa jaꞌa ceratoyøhñdy ñähmøjcän; jeꞌeds jaduhṉ mänaam̱b: </v>
<v b="REV" c="2" v="2-3">Nnajuǿøbiøch jaduhṉ coo hajxy hoy mgudiuṉ̃, coo hajxy møj mmeeꞌxtucy, coo hajxy tøø mdsaac̈hpøcy jaꞌa høøc̈hcøxpä, coo jaꞌa caꞌawiindøybä hajxy mgaꞌa meeꞌxy. Tøø hajxy mmädiaꞌagyhix̱y jaꞌa hänaꞌc‑hajxy jaduhṉ mänaam̱bä cooc tyijy hajxy tøø quiexyii jaꞌa Diósäm. Tøø hajxy mnajuøꞌøy coo hajxy yhøhṉdaꞌagy. Hoy hajxy mmeeꞌxtucy. </v>
<v b="REV" c="2" v="4">Jeꞌec̈h ngaꞌa hojwiøøby coo hajxy mgaꞌa nijiootpáatänä neby hajxy jecy mhøxtägøøyyän. </v>
<v b="REV" c="2" v="5">Tii hajxy hoy coo mgaꞌa nijiootpáatänä. Nax̱y hajxy mdehm̱ ñijiootpaadǿøjät neby hajxy myajtsohṉdaaquiän. Pø caj, nøcxáam̱bøc̈hä mceratoyøhñdyhajxy nbøgáaṉäm. Cähxøꞌp jaduhṉ cooc̈hä nmädiaꞌagy hajxy jaduhṉ xquiaꞌa panǿcxänä. </v>
<v b="REV" c="2" v="6">Jeꞌeds hoy coo jaꞌa nicolaíta miädiaꞌagy hajxy mgaꞌa meeꞌxä nébiøch jaduhṉ ngaꞌa meeꞌxiän. </v>
<v b="REV" c="2" v="7">Hamädoow̱hit hajxy nebiä Dioshespíritu ñämaꞌay jaꞌa hermanodøjc‑hajxy maa jaꞌa juxtujcpä cajptän. Pønjaty mäjädaacp, jeꞌec̈hä cuhdujt hajxy nmoꞌowaam̱by coo hajxy jim̱ ñǿcxät maa jaꞌa Dioswiinduumän. Jim̱ä tøømdsaꞌam hajxy jiøøꞌxaꞌañ jaꞌa jugyhajtyejpä.” </v>
<v b="REV" c="2" v="8">’Jaduhṉä Diosquex̱y myajnäjaayǿꞌøwät jaꞌa tøø quiexyíijäbä maa jaꞌa hermanodøjc‑hajxiän jim̱ Esmirna. “Jaꞌa Jesucristo, jaꞌa jayøbajtpä jeꞌe møødä høx̱haambä. Tøø hijty yhoꞌogy; tøø jadähooc jiujypiøjtägach. Jeꞌeds jaduhṉ mänaam̱b: </v>
<v b="REV" c="2" v="9">Nnajuǿøbiøch jaduhṉ coo hajxy mjaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøcy, coo hajxy mjaanc̈h tehm̱ yhäyoy. (Høøc̈h mijts jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt nmooby.) Nnajuǿøbiøch jaduhṉ coo mijtsä judíoshajxy haxøøg xñänøm̱y. Jueꞌe hajxy jaduhṉ, jaꞌa møjcuꞌugongä miädiaꞌagy hajxy miäbǿjcäp. Jaꞌa hóybäc tyijy hajxy jeꞌeduhṉ wyiꞌi miäbøjpy; cab jaduhṉ ñäꞌä tǿyyäbä. </v>
<v b="REV" c="2" v="10">Cab hajxy mdsähgǿꞌøwät hoy hajxy nej cu mja jat cu mja habet. Myajtsumaam̱b hajxy näjeꞌe jaꞌa møjcuꞌugongcøxpä. Xñäꞌä hijxmadsaam̱b hajxy jaduhṉ pø tøyhajt hajxy jaduhṉ mjaanc̈h mäbøcy. Majcxøøyyä hajxy mdsaac̈hpøgaꞌañ. Cooc̈hä nmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot xquiudiúuṉät, hoy hajxy cu mja hoꞌog, høøc̈h mijts jaꞌa cuhdujt nmoꞌowaam̱by coo hajxy jim̱ mnǿcxät Dioswiinduum. </v>
<v b="REV" c="2" v="11">Hamädoow̱hit hajxy waam̱bä Dioshespíritu ñämaꞌay jaꞌa hermanodøjc‑hajxy maa jaꞌa juxtujcpä cajptän. Pønjaty mäjädaacp, cab hajxy ñäꞌägädä tsaac̈htiunaꞌañii jaꞌa Diósäm; cab hajxy piädaꞌagaꞌañii møjcuꞌuhaam.” </v>
<v b="REV" c="2" v="12">’Jaduhṉä Diosquex̱y myajnäjaayǿꞌøwät jaꞌa jim̱ tøø quiexyíijäbä maa jaꞌa hermanodøjc‑hajxiän jim̱ Pérgamo: “Jaꞌa Jesucristo yhaawjooty jaꞌa pejyhespada miøødä, mejtsnax̱ä jiøjpä. Jeꞌeds jaduhṉ mänaam̱b: </v>
<v b="REV" c="2" v="13">Nnajuǿøbiøch cooc̈h mijts nmädiaꞌagy hoy xquiudiuuṉä homiänaajä, hoyyä Satanás jim̱ jia gobiernähaty maa mijts mhitiän, hoyyä Antipas jim̱ tøø jia yaghoꞌogyii. Paady yaghoꞌcä cooc̈h nmädiaꞌagy hijty xyajwaꞌxä. Ni wéeṉ̃tiøch nmädiaꞌagy hajxy xquiaꞌa høx̱hijxä. </v>
<v b="REV" c="2" v="14">Jeꞌec̈h mäbøcy ngaꞌa hojwiøøby coo hänaꞌc wiingmädiaꞌagy hajxy näjeꞌejaty yajnähixøꞌøy nebiä Balaam jecy yajnähixøøyyän. Jeꞌedsä Balaam jøjcapxøøyy coo jaꞌa judíoshajxy ñämaꞌawǿøjät cooc tyijy jaduhṉ yhoyyä coo hajxy ñiyhamigähamädow̱ǿøjät, coo hajxy quiay yhúꞌugät tijaty hajxy tøø yox̱y maa jaꞌa quepychechwiinduumän. </v>
<v b="REV" c="2" v="15">Jii hänaꞌc‑hajxy näjeꞌebä, cabä nicolaíta miädiaꞌagy hajxy ñajtshixøꞌøwaaṉä. Cábøch mäbǿjnäbä jaꞌa mädiaꞌagy jaduhm̱bä nmeeꞌxy. </v>
<v b="REV" c="2" v="16">Weenä mädiaꞌagy jaduhm̱bä hajxy ñajtshixøꞌøy. Pø caj, nøcxáam̱bøch nmädsibøꞌøwaꞌañ pønjaty jim̱ haxøøg yajnähixøøby maa mijtsän. Hädaa pejyhespada yaaby nmǿødpøch nhaawjooty, hädáajøch nmädsiptunaam̱by. </v>
<v b="REV" c="2" v="17">Mhamädoow̱hídäp hajxy waam̱bä Dioshespíritu ñämaꞌay jaꞌa hermanodøjc‑hajxy maa jaꞌa juxtujcpä cajptän. Pønjaty mäjädaacp, jeꞌec̈h nyajcayaam̱by jaꞌa maná jim̱ yuꞌuc̈hpä. Mǿødøc̈hä poobtsaa nmoꞌowaꞌañ. Jim̱ä jem̱yxiøø yuugjaayä poobtsaanähgøxp. Ni pøṉ jaduhṉ quiaꞌa høxcapy quiaꞌa najuøꞌøy. Jagooyyä yhøxcapy jaꞌa tøøbä mioꞌoyíijäbä.” </v>
<v b="REV" c="2" v="18">’Jaduhṉä Diosquex̱y myajnäjaayǿꞌøwät jaꞌa jim̱ tøø quiexyíijäbä maa jaꞌa hermanodøjc‑hajxiän jim̱ Tiatira; “Jaꞌa Jesucristo, jaduhṉä wyiin quiähxøꞌøgy nebiä jøønhaayän. Jaanc̈h tehm̱ yhaam̱b jaanc̈h tehm̱ chämaam̱bä tiecy néjjiämä hobiujxt coo mbóꞌodät. Jaayáꞌayäts jaduhṉ mänaam̱b: </v>
<v b="REV" c="2" v="19">Nnajuǿøbiøch jaduhṉ coo hajxy hoy mnic̈hogyii, coo hajxy hoy mmäbøcy, coo hajxy hoy mgudiuṉ̃, coo hajxy møj mjaanc̈h tehm̱ mieeꞌxtucy. Jadúhṉhøch nnajuøøbiä coo hajxy jabom̱‑jabom̱ maas hojiaty mgudiuṉ̃. </v>
<v b="REV" c="2" v="20">Jeꞌec̈h mäbøcy hoy ngaꞌa mänijwiǿøyyäp coo jaꞌa toꞌoxiøjc jii tuꞌug maa mijtsän jaꞌa xøhajpä Jezabel. Jaꞌa Dioscǿxpäc tyijy miädiaꞌagy. Pero xjiøjcapxǿøyyäbøch nmoonsähajxy. Jaduhṉ yhøhṉdaacpä cooc tyijy yhoyyä coo hajxy ñiyhamigähamädow̱ǿøjät, coo hajxy quiay yhúꞌugät tijaty hajxy tøø yox̱y maa jaꞌa quepychechwiinduumän. </v>
<v b="REV" c="2" v="21">Tøøc̈hä Jezabel mayhooc nja nämaꞌay coo jaꞌa mädiaꞌagy jaduhm̱bä ñajtshixǿøñät. Pero cab jaduhṉ ñäꞌägädä najtshixøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="2" v="22">Nyajpaꞌambedáam̱biøch jeꞌeduhṉ møødä yhamigohajxy, pø cabä yhaxøøgcuhdujt hajxy ñajtshixøꞌøwaꞌañ. Hoyhóyhøch hajxy nyajtsaac̈hpøgaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="2" v="23">Ngøx̱y pøgáaṉäbøc̈hä yhuungä jiugyhajthajxy. Jaduhṉä hermanodøjc‑hajxy nägøx̱iä ñajuøꞌøwaꞌañ maa jaꞌa juxtujcpä cajptän cooc̈hä wyiinmahñdy hajxy nnajuøøyyä. Coo hajxy hoy mguhdujthádät, nmoꞌowáam̱biøc̈hä hoyhajt jaꞌa weenhajt hajxy jaduhṉ. Pø cabä, nyajtsaac̈hpøgáam̱biøch hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="REV" c="2" v="24">Pønjaty jim̱ jaac hijp Tiatira, jaꞌa haxøøgmädiaꞌagy hajxy caꞌa panøcxpä, jaꞌa Satanás miädiaꞌagy hajxy caꞌa panǿcxäbä, cábøch hajxy waam̱b nhanehm̱nä. (Tøyhájtäc tyijy jaꞌa Satanás miädiaꞌagy jaduhṉ.) </v>
<v b="REV" c="2" v="25">Jagóoyyøch hajxy njaac nämaꞌay coo hajxy hoy mgudiúnät neby hajxy nax̱y mnäꞌägädä cuhdujthatiän, høxtä cóonøch yaa ngädaactägátsät. </v>
<v b="REV" c="2" v="26">Pønjaty mäjädaacp, pønjátyhøc̈hä nmädiaꞌagy hoy xyajtúuṉäp homiänaajä, jeꞌec̈hä cuhdujt hajxy nmoꞌowaam̱by coo hajxy guiobiernähádät wiinduhm̱yhagajpt, </v>
<v b="REV" c="2" v="27">nébiøch nDeedy xquiuhdujtmooyyän. Møcä cuhdujt hajxy miøødhadaꞌañ. Coo jaꞌa miädiaꞌagy hajxy quiaꞌa mäbǿjcäxät, mänit hajxy chaac̈htiunaꞌañii, jaꞌa hajxy caꞌa mäbøjpä. Jaduhṉ hajxy chaac̈htiunaꞌañii néjjiämä tuꞌts mwojpúꞌuwät varillahaam. </v>
<v b="REV" c="2" v="28">Nmoꞌowáam̱biøc̈hä jaxiøøm hajxypä. </v>
<v b="REV" c="2" v="29">Mhamädoow̱hídäp hajxy waam̱bä Dioshespíritu ñämaꞌay jaꞌa hermanodøjc‑hajxy maa jaꞌa juxtujcpä cajptän.” </v>
<v b="REV" c="3" v="1">’Jaduhṉä Diosquex̱y myajnäjaayǿꞌøwät jaꞌa jim̱ tøø quiexyíijäbä maa jaꞌa hermanodøjc‑hajxiän jim̱ Sardis: “Jaꞌa Jesucristo, jeꞌedsä Dioshespíritu møødhajp jaꞌa juxtujcpä, møødä madsaꞌa juxtujcpä. Jeꞌeds jaduhṉ mänaam̱b: Nnajuǿøbiøch cooc̈h nmädiaꞌagy hajxy xquiaꞌa yajtuuṉä, hoy hänaꞌc‑hajxy jia mänaꞌañ cooc tyijy mijts hoy mgudiuṉ̃. </v>
<v b="REV" c="3" v="2">Nax̱iä mwiinmahñdy hajxy mdehm̱ yajmédsät. Cabä Diosmädiaꞌagy hajxy hoy mjaty cudiuṉ̃. Jeꞌec̈h jaduhṉ nja tsojpy coo hajxy pedyii mgudiúnät, coo hajxy jaduhṉ mgaꞌa näꞌägä tuꞌudägóyyät. </v>
<v b="REV" c="3" v="3">Mjahmiédsäp jaꞌa homiädiaꞌagy hajxy jaduhṉ, jaꞌa hajxy hijty tøø mhabǿquiäbä. Jeꞌeds hajxy myajtúnäp tehṉgajnä. Najtshixøøñä jaꞌa mhamdsoo wiinmahñdy hajxy jaduhṉ. Pø cabä, jaguiápxyhøch mijts nyajcumädów̱ät. Cab hajxy hänajty mnajuøꞌøy mänáajøch mijts nyajcumädow̱aꞌañ. </v>
<v b="REV" c="3" v="4">Jim̱ hänaꞌc näjeꞌe maa mijtsän jim̱ Sardis, cab hajxy nej jiatcøꞌøy. Coo hajxy hoy wiädity, páadyhøch hajxy xmiøødwäditaꞌañ poobwitmøød. </v>
<v b="REV" c="3" v="5">Pønjaty mäjädaacp, poobwit hajxy miøødhadaam̱by. Cábøc̈hä xiøøhajxy nboꞌodaaṉä maa hajxy myiṉ̃än cujaay librojooty. Jim̱ hajxy ñøcxaꞌañ maac̈h nDeediän, maa jaꞌa Diosmoonsän. Mänítøch hajxy jim̱ ngapxpaadaꞌañ, pønjatiä xiøø hänajty miim̱b cujaay librojooty. </v>
<v b="REV" c="3" v="6">Mhamädoow̱hídäp hajxy waam̱bä Dioshespíritu ñämaꞌay jaꞌa hermanodøjc‑hajxy maa jaꞌa juxtujcpä cajptän.” </v>
<v b="REV" c="3" v="7">’Jaduhṉä Diosquex̱y myajnäjaayǿꞌøwät jaꞌa jim̱ tøø quiexyíijäbä maa jaꞌa hermanodøjc‑hajxiän jim̱ Filadelfia: “Jaꞌa Jesucristo, cabä tii pojpä tii cädieey miøødä. Jaꞌa tøyhájtäts jaduhṉ ñäꞌägä møød. Miøødhájtäbä rey David yhawaatst jeꞌeduhṉ. Coo hänajty tii tøø yaghawaꞌac̈h, ni pøṉ jaduhṉ quiaꞌa hagǿꞌøwät. Y coo hänajty tii tøø yhawäguiic̈h, ni pøṉ jaduhṉ quiaꞌa yaghawáꞌadsät. </v>
<v b="REV" c="3" v="8">Jaayáꞌayäts jaduhṉ mänaam̱b: Nnajuǿøbiøch cooc̈h nmädiaꞌagy hajxy hoy xyajtuuṉä, hoyyä møcmäjaa hajxy jaduhṉ̃tiäbaady mgaꞌa ja møødä. Jadúhṉhøch nnajuøøbiä cooc̈h mijtsä nxøø xquiapxpáatäbä. Páadyhøch mijts jaduhṉ nguhdujtmoꞌoy coo hajxy jim̱ mnǿcxät Dioswiinduum. </v>
<v b="REV" c="3" v="9">Pønjatiä møjcuꞌugong jaꞌa miädiaꞌagy jaduhṉ mäbǿjcäp, jaꞌa judíoshajxy, jaduhṉ hajxy miänaam̱bä cooc tyijy jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hoy pianøcxpä. Cab jaduhṉ ñäꞌä tǿyyäbä. Näꞌä høhṉdaacp hajxy jaduhṉ. Nyajmedsáam̱biøch hajxy maa mijts mwiinduumän. Mänítøch hajxy jim̱ nyagjijcädaꞌagaꞌañ, neby hajxy jaduhṉ ñajuǿꞌøwät cooc̈h mijts jaduhṉ ndsocy. </v>
<v b="REV" c="3" v="10">Tøøc̈h nmädiaꞌagy hajxy xyajtuuṉä coo hajxy mmeeꞌxtúgät. Páadyhøch mijts ngüeendähadaꞌañ mänaa jaꞌa tsøꞌty jaꞌa häyohn hänajty ñaxaꞌañän wiinduhm̱yñaax̱wiin. Mänitä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä chaac̈hpøgaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="3" v="11">Mobädájpøch jiiby nhädaꞌagaꞌañ. Tehṉgajnä hajxy jaduhṉ hoy mgudiúnät. Jaduhṉä cuhdujt hajxy ni pøṉ xquiaꞌa pǿjcät coo hajxy jim̱ mnǿcxät maa jaꞌa Dioswiinduumän. </v>
<v b="REV" c="3" v="12">Pønjaty mäjädaacp, cøjxtaꞌaxiøø hajxy jim̱ yhidaꞌañ Dioswiinduum. Ni mänaa hajxy jim̱ quiaꞌa tsoonaaṉnä. Jaꞌa nDéedyhøc̈hä xiøø, jím̱høch nyuugjaayaaṉä maa jaꞌa wyiinnähgopcøxphajxiän, møødä Dioscajptä xiøø, møød høøc̈h njem̱yxiøø. Jaꞌa Dioscajptä, jaꞌa Jerusalén jem̱ybiä jeꞌe. Jim̱ jeꞌe choonaꞌañ tsajpootyp maa jaꞌa Diosän. </v>
<v b="REV" c="3" v="13">Mhamädoow̱hídäp hajxy waam̱bä Dioshespíritu ñämaꞌay jaꞌa hermanodøjc‑hajxy maa jaꞌa juxtujcpä cajptän.” </v>
<v b="REV" c="3" v="14">’Jaduhṉä Diosquex̱y myajnäjaayǿꞌøwät jaꞌa jim̱ tøø quiexyíijäbä maa jaꞌa hermanodøjc‑hajxiän jim̱ Laodicea: “Jaꞌa Jesucristo, tøyhajtyejp jeꞌe. Ni mänaa quiaꞌa høhṉdaꞌagy. Jeꞌe cøx̱iä yajtsohṉdaac mäduhṉ̃tiä Dios yhädiuuṉ̃. </v>
<v b="REV" c="3" v="15">Jaayáꞌayäts jaduhṉ mänaam̱b: Nnajuǿøbiøch jaduhṉ cooc̈h nmädiaꞌagy hajxy hamuumduꞌjoot xquiaꞌa panøcxä, hoy hajxy mja mänaꞌañ cooc tyijy hajxy mmäbøcy. Maas hoy coo hajxy cu mnäꞌägä mänaaṉ̃ coo hajxy mgaꞌa mäbøcy. </v>
<v b="REV" c="3" v="16">Entonces, coo hajxy hamuumduꞌjoot mgaꞌa mäbøcy, páadyhøch mijts jaduhṉ nxøøghadaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="3" v="17">Jaduhṉ hajxy mmänaꞌañ cooc tyijy hajxy tii mgaꞌa näꞌägädä yajmaajiaty, cooc tyijy hajxy hoy mjaanc̈h tehm̱ wiädity. Pero cab hajxy jaduhṉ mnajuøꞌøy coo hajxy tijaty mgaꞌa møødä. Jaduhṉ mäwíinäts hajxy mhity nebiä häyoobän, nebiä wiindspän, nebiä nähwaꞌads høxwaꞌadspän. </v>
<v b="REV" c="3" v="18">Nhuuc yajmädóogyhøch mijts oro hoybä, møødä poobwit, møødä wiindsooy. Jaduhṉ hajxy hoy mhíxät. Cooc̈h mijts xmiänuuꞌxtáꞌagät, mänítøc̈hä mbojpä mgädieey hajxy nyajnähwáatsämät. Jaduhṉ hajxy hoy jim̱ mnǿcxät Dioswiinduum; cab hajxy jaduhṉ mnäꞌägädä tsähdiúnät. </v>
<v b="REV" c="3" v="19">Ndsójpiøch mijts, pero pø cábøch nmädiaꞌagy hajxy xquiudiunaaṉä, mänit hajxy nyajcumädow̱aꞌañ. Nmägapxaam̱by nhaneꞌemaam̱by hajxy jaduhṉ. Entonces, nax̱iä mhaxøøgcuhdujt hajxy mdehm̱ ñajtshixǿꞌøwät. Hix̱, coo hajxy jaduhṉ mnäꞌä cumädów̱ät. Hamuumduꞌjootä nmädiaꞌagy hajxy xquiudiúuṉät. </v>
<v b="REV" c="3" v="20">Huuc hamädoow̱hit hajxy, nja wiꞌi miänuuꞌxtáacypiøc̈hä jäyaꞌayhajxy jaduhṉ cooc̈h hajxy xjiøjpøgǿꞌøwät. Mänítøc̈hä piojpä quiädieey hajxy nyajnähwáatsät. Mänítøch hajxy jaduhṉ nmøødhíjnät tuꞌugmädiaꞌagy. </v>
<v b="REV" c="3" v="21">Pønjaty mäjädaacp, nmoꞌowáam̱biøc̈hä cuhdujt hajxy jaduhṉ cooc̈h hajxy xmiøødgobiernähádät. Jadúhṉhøch tøø nmäjädaacpä; páadyhøch nDeedy jaduhṉ nmøødgobiernähajpä. </v>
<v b="REV" c="3" v="22">Mhamädoow̱hídäp hajxy waam̱bä Dioshespíritu jaꞌa hermanodøjc ñämaꞌay maa jaꞌa juxtujcpä tsajtøjcän.” </v>
<v b="REV" c="4" v="1">Mänítøc̈hä tsajpootyp nwiinhijxy coo yhawaꞌadsä. Mänítøch jaayaꞌay xmiägápxcombä, jaꞌa jayøbájthøch hänajty tøøbä xyhuuc mägapxpän. Jaduhṉä yoꞌt yajmädooyy nebiä xuux̱tän. Mänítøch xñämaayy: ―Huuc pet yam̱; nhuuc yaghíx̱yhøch miic̈h tii jaduhṉ jadáaṉäp. </v>
<v b="REV" c="4" v="2">Mänítøc̈hä Dioshespíritu xñägädaacy. Mänítøc̈hä Dios nwiinhijxy; jim̱ hänajty yhäñaꞌay tsajpootyp. </v>
<v b="REV" c="4" v="3">Haam̱b tsämaam̱bä Dios hänajty nebiä tsaa hoybän, nebiä jaspen, nebiä cornalinan. Yajxoṉä hiꞌinc̈h hänajty quiähxøꞌøgy maa jaꞌa Dios hänajty yhäñaꞌayän. Nebiä esmeraldatsaajän hänajty yhaṉ̃ chämam̱y. </v>
<v b="REV" c="4" v="4">Jím̱høc̈hä majjäyaꞌay nhijxy nähiiꞌxmädaax̱c. Wäditiä jaꞌa Dios hajxy hänajty jiuhhäñaawiädity. Poobwitmøød hajxy hänajty. Oro hajxy hänajty quiuhjeṉhajpy. </v>
<v b="REV" c="4" v="5">Jim̱ä wädsuc hänajty piädsøm̱y maa jaꞌa Dios hänajty yhäñaꞌayän. Jädijpä hänee hänajty jim̱. Juxtujcä jøøn hänajty jim̱ tioy Dioswiinduum. Dioshespíritu jeꞌeduhṉ jaꞌa juxtujcpä. </v>
<v b="REV" c="4" v="6">Haa jim̱ jaꞌa Dioswiinduumä, jaduhṉä mejy hänajty jim̱ quiähxøꞌøgy nebiä hijxt jaanc̈h tehm̱ tiøꞌxypän. Mädaax̱cä animal jaꞌa Dios hajxy hänajty jim̱ jiuhhäñaawiädity. Cøx̱iä ñiꞌx quiopc‑hajxy hänajty wyiinmøødä, jayøjp jiøøxcøꞌømhaambiajpy. </v>
<v b="REV" c="4" v="7">Tuꞌug hänajty quiähxøꞌøgy nebiä leóngän; tuꞌug nebiä wajjän; tuꞌug nebiä jäyaꞌayän; tuꞌug nebiä jäyøøbiä wiistän. </v>
<v b="REV" c="4" v="8">Haagä queectmøød hajxy hänajty tädujcjaty. Cøx̱iä jaꞌa wiin hajxy hänajty miøødä møød nähgøxp møød joodooty. Xøømdsuhm̱ hajxy hänajty wyiꞌi miänaꞌañ: Jaanc̈h tehm̱ wiaꞌadsä Dios; jeꞌe hajxy nWiindsøṉhájtäm. Cøx̱iä mäjaa miøødä; homiänaajä ñäꞌägädä hity cøjxtaꞌaxiøø. </v>
<v b="REV" c="4" v="9">Jaanc̈h hijpä Dios cøjxtaꞌaxiøø. Naaghoocä animal jaꞌa Dios hajxy wyiingudsähgøꞌøy, </v>
<v b="REV" c="4" v="10">mänitä majjäyaꞌay jaꞌa Dios hajxy hänajty wyiinjijcädaꞌagy, jaꞌa nähiiꞌxmädaax̱pä. Mänitä Dios hajxy hänajty jiaanc̈h tehm̱ wyiingudsähgøꞌøy. Mänit hajxy hänajty wyiꞌi ñiguiuhjeeṉduꞌudyii. Mänitä quiuhjéṉ hajxy hänajty jim̱ ñajtsconøꞌøy Dioswiinduum. Mänit hajxy hänajty miänaꞌañ: </v>
<v b="REV" c="4" v="11">Dios, højts miic̈h nWiindsøṉhajpy. Hahixøøby jaduhṉ coo højts miic̈h nwiingudsähgǿꞌøwät, coo højts nmänáꞌanät coo miic̈h jaꞌa mäjaa mmøødä, coo miic̈h mmøjjä mjaanc̈hä. Cøx̱iä wiinä miic̈h mjaanc̈h tehm̱ quiunuuꞌxy mjaanc̈h tehm̱ piädaꞌagy. </v>
<v b="REV" c="5" v="1">Mänítøc̈hä Dios nhijxy coo nocy hänajty quiøꞌøbøc‑haty haxädsach, jaꞌa quiøꞌø hahooyhaampiä. Mejtsnax̱ä nocy hänajty jiaayä. Juxtujc‑hit hänajty yhahooc̈hä. </v>
<v b="REV" c="5" v="2">Mänítøc̈hä Diosmoonsä tuꞌug nhijxy, jaꞌa mäjaa jaanc̈h tehm̱ miøødpä. Mänit jeꞌe miänaañ: ―Pøṉ cuhdujt møød coo yøꞌø nocy yhahooꞌtstúꞌudät. </v>
<v b="REV" c="5" v="3">Ni pøṉ cuhdujt hänajty quiaꞌa møødä coo jaꞌa nocy hajxy yhahooꞌtstúꞌudät, coo hajxy yhéebät, ni jaꞌa jim̱bä tsajpootypä, ni jaꞌa hädaa yaabä naax̱wiimbä, ni jaꞌa jiipiä møjcuꞌuhaambä. </v>
<v b="REV" c="5" v="4">Mänítøch njaanc̈h tehm̱ jiøøyy, coo pøṉ cuhdujt hänajty quiaꞌa møødä coo jaꞌa nocy hajxy yhéebät, coo hajxy quiápxät. </v>
<v b="REV" c="5" v="5">Mänítøc̈hä majjäyaꞌay tuꞌug xñämaayy: ―Caꞌa mjøøñä. Jaꞌa Jesucristo, jeꞌeds mäjädaac. Jeꞌe cuhdujtmøød coo yøꞌø nocy yhahooꞌtstúꞌudät. Jaꞌa David jaꞌa yhap yhoc jeꞌe, jaꞌa jecy jim̱ gobiernähájtäbä Judánaaxooty. Paadiä Jesucristo xiøhaty jaꞌa León de Judá. </v>
<v b="REV" c="5" v="6">Mänítøc̈hä Meeghuung tuꞌug nhijxy. Jim̱ hänajty tiänaꞌay Dioswiinduum, maa jaꞌa animal nämädaax̱pän, maa jaꞌa majjäyaꞌay nähiiꞌxmädaax̱pän. Cähxøꞌp hänajty coo hänajty tøø yaghoꞌogyii. Juxtujcä quiaaꞌpt hänajty; juxtujcä wyiin hänajtypä. Haa jaꞌa wyiin juxtujcpä, jaꞌa Dioshespírituhajxy hänajty jeꞌeduhṉ jaꞌa juxtujcpä. Jim̱ hajxy hänajty wiädity wiinduhm̱yhagajpt. </v>
<v b="REV" c="5" v="7">Mänitä Meeghuungä nocy hoy piøjtsoy. Jaꞌa Dios jaduhṉ yejc; yhahooguiøꞌøhaamby hänajty tøø quiøꞌøbøc‑haty. </v>
<v b="REV" c="5" v="8">Mänitä Meeghuung wyiinjijcädaacä. Jaꞌa nämädaax̱pä animalhajxy mäwiinjijcädaac møødä nähiiꞌxmädaax̱pä majjäyaꞌayhajxy. Cøduꞌugä harpa hajxy hänajty miøødä. Jim̱ä poom hajxy hänajty miøødä orojøønebøhñdiooty. Haa jaꞌa poom jaduhm̱bä, jaꞌa Diospaꞌyaax̱øøc jeꞌeduhṉ. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy mäbøjpä, jeꞌedsä Dios hajxy hänajty paꞌyaax̱p. </v>
<v b="REV" c="5" v="9">Mänitä jem̱yhøy hajxy yhøøyy: Miic̈h cuhdujtmøød coo yøꞌø nocy mhahooꞌtstúꞌudät. Miic̈h højts xñähhoꞌtuut. Paady højts cuhdujt nmøødä coo højts yaa nhídät Dioswiinduum. Wiinduhm̱yhagajpt højts ndsooñ. Cøjhayuuc højts ngapxy. </v>
<v b="REV" c="5" v="10">Miic̈h højts cuhdujt xmiooyy coo højts jim̱ ngobiernähádät naax̱wiin. Diostuuṉg højts ndunaam̱by nebiä teediän. </v>
<v b="REV" c="5" v="11">Mänítøc̈hä Diosmoonsä nhijxy jaanc̈h tehm̱ miay. Jaꞌa Dios hajxy hänajty jiuhdänaawiädijpy møødä animalhajxy møødä majjäyaꞌayhajxy. </v>
<v b="REV" c="5" v="12">Mänitä Diosmoonsähajxy møc jiaanc̈h tehm̱ yaax̱y: Yøꞌø Meeghuung, yøꞌø tøø yaghoꞌogyii. Yøꞌøds cuhdujtmøød coo jiaanc̈h tehm̱ wyiingudsähgøꞌøwǿøjät. Hahixøøby jaduhṉ coo højts nmänáaṉämät coo cøx̱iä wiinä miøødä, møødä mäjaa, møød coo quiuhwijjiä, møød coo miøjjä jiaanc̈hä. </v>
<v b="REV" c="5" v="13">Mänit hajxy miänaaṉ̃ nägøx̱iä mädyiijaty jaꞌa Dios tøø quiunuuꞌxy, jaꞌa jim̱bä tsajpootypä, møødä hädaa yaabä naax̱wiimbä, møødä jiipiä møjcuꞌuhaambä, møødä jiipiä mejjiootypä: Tsøgä Dios hajxy wiingudsähgǿøyyäm møødä Meeghuung. Cøjxtaꞌaxiøø hajxy yhidaꞌañ møj jaanc̈h. Møjmäjaa hajxy miøød. </v>
<v b="REV" c="5" v="14">Mänitä nämädaax̱pä animalhajxy miänaaṉ̃: ―Tsøc. Mänitä nähiiꞌxmädaax̱pä majjäyaꞌay jaꞌa Dios hajxy wyiinjijcädaacy. Wyiingudsähgøøyy hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="REV" c="6" v="1">Mänítøc̈hä Meeghuung nhijxy coo jaꞌa nocy tuꞌhit yhahooꞌtstuuty jaꞌa hänajty juxtujc‑hithahooc̈hpä. Mänitä animal tuꞌug miänaaṉ̃: ―Miṉ huug hix̱. Coo jaꞌa animal jaduhṉ miänaaṉ̃, jaduhṉ yajmädooyy nebiä hänee jiäditiän. </v>
<v b="REV" c="6" v="2">Mänítøc̈hä craa tuꞌug nhijxy coo tøpxt hänajty tuꞌug miøødä. Poobcuaañähgøxp hänajty yhäñaꞌay. Mänitä cuhjéṉ miooyyä. Mänit tiuꞌubøjcy tsiptuum̱bä. Mäjädaꞌagaam̱b hänajty jaduhṉ. </v>
<v b="REV" c="6" v="3">Mänitä Meeghuung jaꞌa nocy yhahooꞌtstuuty jaꞌa miämetsc‑hithahooc̈hpä. Mänitä miämetspä animal miänaaṉ̃: ―Miṉ huug hix̱. </v>
<v b="REV" c="6" v="4">Mänítøc̈hä craa tuꞌug nhíjxcombä. Tsaptscuaañähgøxp hänajty yhäñaabiä. Mänitä cuhdujt miooyyä coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy nøcxy yajnimiädsibøꞌøyii hädaa yaabä naax̱wiin, coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy nøcxy yajniyaghoꞌogyii. Mänitä yoṉ̃hespada tuꞌug miooyyä. </v>
<v b="REV" c="6" v="5">Mänitä Meeghuung jaꞌa nocy yhahooꞌtstúutcombä jaꞌa miädägøøghithahooc̈hpä. Mänitä miädägøøgpä animal miänaaṉ̃: ―Miṉ huug hix̱. Mänítøc̈hä craa tuꞌug nhíjxcombä coo jaꞌa quipxt hänajty tuꞌug miøødä. Jiṉ̃gwiaañähgøxp hänajty yhäñaabiä. </v>
<v b="REV" c="6" v="6">Mänítøc̈hä mädiaꞌagy nmädooyy maa jaꞌa mädaax̱pä animalhajxy hänajtiän: ―Møjyuu jaduhṉ jadáaṉäp. Jaꞌa trigo tuꞌkílobä, mägoox̱mil chowhadaꞌañ. Y jaꞌa cebada tägøøgkílobä, jaduhṉ chowhadaam̱bä mägoox̱mil. Pero cap yøꞌø hoṉ myaghäyówät ni yøꞌø vino. </v>
<v b="REV" c="6" v="7">Mänitä Meeghuung jaꞌa nocy yhahooꞌtstúutcombä jaꞌa miämädaax̱c‑hithahooc̈hpä. Mänitä miämädaax̱pä animal miänaaṉ̃: ―Miṉ huug hix̱. </v>
<v b="REV" c="6" v="8">Mänítøc̈hä craa tuꞌug njaac híjxcombä, jaꞌa hänajty xøhajpä jaꞌa mäyaghoꞌpä. Cuaañähgøxp hänajty yhäñaꞌay jaꞌa poob‑lǿmnäbä. Høx̱haamä møjcuꞌuhaambä hänajty piamiṉ̃. Mänitä cuhdujt hajxy miooyyä hädaa yaabä naax̱wiin coo jäyaꞌay hajxy yaghóꞌogät tuꞌmädaax̱c‑hitpä. Hadsip hajxy hänajty miäyaghoꞌogaꞌañ, yuuhaam, paꞌamhaam, caahaam. </v>
<v b="REV" c="6" v="9">Mänitä Meeghuung jaꞌa nocy yhahooꞌtstúutcombä jaꞌa miämägoox̱c‑hithahooc̈hpä. Mänítøc̈hä háañämähajxy jiiby nhijxy altarpaꞌc, jaꞌa hajxy hänajty tøø yaghoꞌogyíijäbä jaꞌa Diosmädiaꞌagyquiøxpä. Paady hajxy yaghoꞌcä coo hajxy hänajty hoy tøø jiaanc̈h tehm̱ quiudiuṉ̃. </v>
<v b="REV" c="6" v="10">Mänit hajxy møc yaax̱y: ―Dios, miic̈h højts nWiindsøṉhajpy. Miic̈hä tøyhajt mmøød. Mänaa højts nnøꞌty xyaghawiimbíjtät jiiby naax̱wiin. </v>
<v b="REV" c="6" v="11">Mänitä poobwit hajxy cøduꞌug miooyyä. Mänit hajxy ñämaayyä coo hajxy ween jiaac pooꞌxy høxtä coonä hänajty pedyii tøø yaghoꞌogyii jaꞌa hermano jaꞌa Jesucristo hajxy mäduum̱bä. </v>
<v b="REV" c="6" v="12">Mänitä Meeghuung jaꞌa nocy yhahooꞌtstúutcombä jaꞌa miädädujc‑hithahooc̈hpä. Mänitä hujx møc ñajxy. Mänitä xøø jyiṉ̃øøyy nebiä jiṉ̃witän. Mänitä poꞌo quiähxøꞌcy nebiä nøꞌtiän. </v>
<v b="REV" c="6" v="13">Mänitä madsaꞌa tsajtcøxpä quiahy naax̱wiin jaanc̈h tehm̱ miay; jaduhṉ quiahy nebiä piidstøøm piojcaꞌayän. </v>
<v b="REV" c="6" v="14">Mänitä tsajt yhadägoyyøøñä nebiä nocy yhaxädsachän. Mänitä tuṉ cøx̱iä wiingtuum ñäꞌä yajnøcxä møødä naax̱ hänajty hijpä mejyquiujc. </v>
<v b="REV" c="6" v="15">Mänitä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä jiiby ñiguiuyuꞌtsä tsaajutjooty, møødä jim̱bä tsaadunjootypä, møødä reyhajxy, møødä jäyaꞌayhajxy møjhajpä, møødä mäyøøjäyaꞌayhajxy, møødä soldadowiindsøṉhajxy, møødä jäyaꞌayhajxy jaꞌa møjcuhdujtmøødpä, møødä näꞌä pajäyaꞌayhajxy. </v>
<v b="REV" c="6" v="16">Mänitä tsaadúṉ hajxy ñämaayy: ―Højts nähgahbéjtäc. Jaduhṉ højtsä Dios xquiaꞌa híxät jaꞌa jim̱ häñaabiä tsajpootyp. Jaduhṉ højtsä Meeghuung xquiaꞌa yajtsaac̈hpǿgät. </v>
<v b="REV" c="6" v="17">Tøø yhabaatnä coo højts hajxy xyajtsaac̈hpøgaaṉnä nägøx̱iä. Cab højts hoy nmeeꞌxtugaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="7" v="1">Mänítøc̈hä Diosmoonsä mädaax̱c nhijxy coo hajxy hänajty jim̱ tiänaꞌay hanidiuhm̱jaty mäduhṉjatiä naax̱teec. Mädaax̱nax̱ hajxy hänajty tiänaꞌay. Yhadujpiä poj hajxy hänajty, jaduhṉ quiaꞌa pójnät naax̱wiin ni mejywyiing ni quepyquiøxp. </v>
<v b="REV" c="7" v="2">Mänítøc̈hä Diosmoonsä tuꞌug jadähooc nhíjxcombä coo hänajty piedøꞌøy xøøbädsøm̱ypiä, coo jaꞌa Diossello hänajty miøødä. Mänit hajxy møc miøjyaax̱ä, jaꞌa nämädaax̱pä, jaꞌa hajxy hänajty tøø quiuhdujtmoꞌoyíijäbä coo hajxy quiädiéeyät, coo hajxy cøx̱ypänejpiä jiatcǿꞌøwät hädaa yaabä naax̱wiin møødä jim̱ mejjiooty. Mänit hajxy ñämaayyä: </v>
<v b="REV" c="7" v="3">―Cab hajxy mgädiéeyät jim̱ naax̱wiin ni jim̱ mejjiooty, ni yøꞌø quepychaa hajxy nej mgaꞌa túnät, høxtä coonä højtsä jäyaꞌayhajxy hänajty tøø nseñapädaꞌagy wyiinnähgopcøxp, jaꞌa hajxy Diosmäduum̱bä. </v>
<v b="REV" c="7" v="4">Mänítøc̈hä mäc̈hohnd nmädooyy coo jaꞌa Israel yhap yhoc hajxy hänajty yajseñapädaꞌagaꞌañ nämägoꞌx‑cujuxychäguiꞌxmädaax̱milpä. Nämajmetscjaty hajxy hänajty yajseñapädaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="7" v="5">Nämajmejtsmil hajxy hänajty yajseñapädaꞌagaꞌañ jaꞌa Judá yhap yhoc‑hajxy, møødä Rubén yhap yhoc‑hajxy, møødä Gad yhap yhoc‑hajxy, </v>
<v b="REV" c="7" v="6">møødä Aser yhap yhoc‑hajxy, møødä Neftalí yhap yhoc‑hajxy, møødä Manasés yhap yhoc‑hajxy, </v>
<v b="REV" c="7" v="7">møødä Simeón yhap yhoc‑hajxy, møødä Leví yhap yhoc‑hajxy, møødä Isacar yhap yhoc‑hajxy, </v>
<v b="REV" c="7" v="8">møødä Zabulón yhap yhoc‑hajxy, møødä José yhap yhoc‑hajxy, møødä Benjamín yhap yhoc‑hajxy. </v>
<v b="REV" c="7" v="9">Mänítøc̈hä majiäyaꞌay nhijxy. Wiinduhm̱yhagajpt hajxy hänajty chooñ. Cøjhayuucjaty hajxy hänajty miädiaꞌagy. Jaꞌa Dios hajxy hänajty jim̱ jiuhdänaawiädijpy maa jaꞌa Meeghuungwiinduumän. Jaanc̈h tehm̱ miay hajxy hänajty jaduhṉ; cab hajxy hänajty hoy yajmäc̈howaꞌañ. Poobwitmøød hajxy hänajty. Møødä xiꞌiwhaay hajxy hänajty quiøꞌøgaphaty. </v>
<v b="REV" c="7" v="10">Mänit hajxy nägøx̱iä yaax̱y møc: Xyajnähwaats højtsä Dios møødä Meeghuung. Gobiernähajpä Dios jaduhṉ. </v>
<v b="REV" c="7" v="11">Nägøx̱iä jaꞌa Diosmoonsä jaꞌa Dios hajxy hänajty jiuhdänaawiädity. Møødä majjäyaꞌadiøjc‑hajxy hänajty jiuhdänaawiädíjtäbä møødä animalhajxy jaꞌa nämädaax̱pä. Mänitä Dios hajxy wyiinjijcädaacy; wyiingudsähgøøyy hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="REV" c="7" v="12">Mänit hajxy miänaaṉ̃: Tsøgä Dios hajxy jaanc̈h tehm̱ wyiingudsähgǿøyyäm cøjxtaꞌaxiøø. Tsøg hajxy mänáaṉäm coo miøjjä jiaanc̈hä, coo quiuhwijjiä, coo miäjaamøødä. Tsøg hajxy nämáayyäm: “Dioscujúꞌuyäp.” </v>
<v b="REV" c="7" v="13">Mänítøc̈hä majjäyaꞌay tuꞌug xmiäyajtøøyy: ―Pøṉädaꞌa yøꞌøduhṉ poobwitmøød. Maa hajxiädaꞌa chooñ. </v>
<v b="REV" c="7" v="14">Mänítøch nhadsooyy: ―Wiindsǿṉ, cábøch nnajuøꞌøy. Miic̈hädaꞌa mnajuøøby. Mänítøch xñämaayy: ―Yøꞌø jäyaꞌayhajxy, tøø hajxy jiaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøcy. Tøø hajxy ñähhoꞌtuꞌudyii jaꞌa Meeghúungäm. Jaduhṉ hajxy tøø yajnähwáatsäbä. </v>
<v b="REV" c="7" v="15">Paady hajxy jim̱ tiänaꞌay Dioswiinduum. Xøømdsuhm̱ä Diostuuṉg hajxy jim̱ tiuṉ̃. Cueendähájtäp hajxy jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="REV" c="7" v="16">Cabä yuu hajxy mänaa yagjuøꞌøwaaṉnä, ni cab hajxy tiødsøꞌøwáaṉänä. Cab hajxy xiøønoꞌogáaṉänä, ni cab hajxy yhaṉhoꞌogáaṉänä. </v>
<v b="REV" c="7" v="17">Jaꞌa Meeghuung, jim̱ yhity maa jaꞌa Dios yhäñaꞌayän. Jeꞌe hajxy cweendähadaam̱b yajxóṉ. Cab hajxy jiøꞌøwaaṉnä xiuudsaaṉnä jeꞌeguiøxpä coo hajxy yajxooṉdaꞌagaꞌañii jaꞌa Diósäm. </v>
<v b="REV" c="8" v="1">Mänitä Meeghuung jaꞌa nocy yhahooꞌtstúutcombä jaꞌa miäjuxtujc‑hithahooc̈hpä. Mänit jim̱ yhamooṉ̃ tsajpootyp cupc‑hora. </v>
<v b="REV" c="8" v="2">Mänitä Diosmoonsä juxtujc nhijxy coo jaꞌa Dios hajxy hänajty jim̱ wyiindänaꞌay. Mänitä xuux̱t hajxy miooyyä cøduꞌug. </v>
<v b="REV" c="8" v="3-4">Mänitä Diosmoonsä wiingpä miejtspä. Jim̱ä orojøønebøhñdy hänajty miøødä. Mänit hoy tiänaaxiøpy maa jaꞌa orohaltar mäwiingoṉän, jim̱ mädøyyä maa jaꞌa Dios hänajty yhäñaꞌayän. Mänitä poom may miooyyä coo jim̱ jiógät jaꞌa orohaltarnähgøxp. Cooꞌpä jaꞌa poomjoc hänajty jim̱ maa jaꞌa Diosän. Jim̱ä Dios hajxy hänajty piaꞌyaꞌaxy, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty mäbøjpä. </v>
<v b="REV" c="8" v="5">Mänitä Diosmoonsä jaꞌa jøønebøhñdy quionøꞌcy. Mänitä jøømbajc hoy quiuwobøꞌøy, jaꞌa hänajty jim̱ hijpä maa jaꞌa altarän. Mänit quiuhgaꞌtsnajxy naax̱wiin. Mänit wiädsujcy møødä hänee yaax̱y. Mänitä hujx ñajxy. </v>
<v b="REV" c="8" v="6">Haa jaꞌa näjuxtujcpä Diosmoonsähajxiä, jaꞌa xuux̱tmøødpä cøduꞌugä, mänit hajxy ñiyhahixǿøyyänä coo hajxy hänajty xiuꞌuxaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="8" v="7">Mänit tuꞌug xiuux̱y. Mänitä caandøøtstuu quiahy hädaa yaabä naax̱wiin møødä jøøn møødä nøꞌty. Mänitä naax̱wiin tiooyy jaꞌa hänajty miädägøøghitpä cøx̱iä, møødä quepychaa møødä hujtshaay. </v>
<v b="REV" c="8" v="8">Mänitä Diosmoonsä jaꞌa miämetspä xiuux̱y. Mänítädsä tuṉ crúundäbä hoy quiaꞌay mejjiooty. Tooby hänajty jeꞌe. </v>
<v b="REV" c="8" v="9">Mänitä miädøøgpä mejy ñøꞌtiøøyy. Cøx̱y hoꞌc jaꞌa animalhajxy jaduhṉ. Cøjxä barco qyiṉ̃. </v>
<v b="REV" c="8" v="10">Mänitä Diosmoonsä miädägøøgpä xiuux̱y. Mänitä madsaꞌa crúundäbä quiahy jim̱ tsajpootyp. Tooby hänajty jeꞌebä. Mänit hoy quiaꞌay maa jaꞌa miädägøøghitpä møjnøøjän, maa jaꞌa miädägøøghitpä nøøgopcän. </v>
<v b="REV" c="8" v="11">Jaduhṉä madsaꞌa hänajty xiøhaty Tahm̱. Mänitä nøø miädägøøghitpä tiahm̱øøbiä. Mänitä jäyaꞌayhajxy may yhoꞌcy. </v>
<v b="REV" c="8" v="12">Mänitä Diosmoonsä miämädaax̱pä xiuux̱y. Mänitä xøø tuꞌnax̱ yhoꞌcy maa hänajty yhawijtstuquiän jaꞌa miädägøøghitpä. Jaduhṉä poꞌo jiajpä møødä madsaꞌa. Mädaax̱c‑hora jaꞌa xøø hänajty quiaꞌa haṉ̃ xøøm; mädaax̱c‑hora jaꞌa poꞌo hänajty quiaꞌa haṉ̃ coods. </v>
<v b="REV" c="8" v="13">Mänítøc̈hä wiistä tuꞌug nhijxjäyøøyy tsajtcøxp. Mänit møc yaax̱y: ―Coo jaꞌa Diosmoonsähajxy jiaac xúꞌuxät jaꞌa jaac tägøøgpä, mänitä jäyaꞌayhajxy jiaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøgaꞌañ, jaꞌa hajxy jiiby tsänaabiä naax̱wiin. </v>
<v b="REV" c="9" v="1">Mänitä Diosmoonsä miämägoox̱pä xiuux̱y. Mänítøc̈hä madsaꞌa tuꞌug nhijxcahy, naax̱wiin hoy quiaꞌay. Mänitä madsaꞌa hawaatst miooyyä coo jaꞌa jut jaduhṉ yhawäguiiꞌtstúꞌudät jaꞌa jaanc̈h tehm̱ quiøøcpä. </v>
<v b="REV" c="9" v="2">Mänitä jut yhawäguiiꞌtstuuty. Mänitä jøønjoc quiꞌixc piädsøøm̱y. Mänit cøxp chajpejty. Mänitä xøø cøjx wyiindägøꞌøyii. Mänitä tsajt cøjx jiaty jøønjocjooty. </v>
<v b="REV" c="9" v="3">Mänitä mamiuꞌu jocjooty piädsøøm̱y. Mänit hajxy yaa tiägøøyy jäyøøbiä hädaa yaabä naax̱wiin. Mänitä muꞌu tøjpt hajxy miooyyä nebiä caaꞌptiøjptän. </v>
<v b="REV" c="9" v="4">Mänit hajxy yhanehm̱ä coo hujtshaay hajxy quiaꞌa jǿøꞌxät ni quepychaa. Jeꞌe hajxy tiǿbäp pønjatiä Diosseñä hänajty caꞌa møød wyiinnähgopcøxp. </v>
<v b="REV" c="9" v="5">Coo pøṉ jaduhṉ tiøbǿøjät, jaduhṉä muꞌudøjpt jiäwøꞌøwaꞌañ nebiä caaꞌptiøjpt jiäwøꞌøyän. Mägoox̱poꞌo jaꞌa muꞌuhajxy hänajty miädøbaꞌañ. Pero cabä cuhdujt hajxy miooyyä coo jäyaꞌay hajxy yaghóꞌogät. </v>
<v b="REV" c="9" v="6">Ja wiꞌi yhoꞌogaam̱bä jäyaꞌayhajxy hänajty, pero cab hajxy jaduhṉ ñäꞌä hoꞌogaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="9" v="7">Jaduhṉ mäwíinädsä muꞌuhajxy hänajty quiähxøꞌøgy nebiä tsiptuum̱bä cuaayän. Jim̱ hajxy hänajty miøødä quiuhduum nebiä orocuhjeṉbän. Jaduhṉä wyiin jiøjphajxy hänajty quiähxøꞌøgy nebiä yaꞌadiøjcän. </v>
<v b="REV" c="9" v="8">Jaduhṉä cuhwaay hajxy hänajty miøødä nebiä toꞌoxiøjcuhwaayän. Jaduhṉä tiuꞌtsthajxy hänajty quiähxøꞌøgy nebiä leóntuꞌtstän. </v>
<v b="REV" c="9" v="9">Nähbujxt cuhbujxt hajxy hänajty nebiä hacxpøjtän. Coo hajxy hänajty jiäyøy, jaduhṉ hajxy hänajty jiädity nebiä tsiptuum̱bä cuaaguiarretän. </v>
<v b="REV" c="9" v="10">Jaduhṉä tøjpt hajxy hänajty miøødä nebiä caaꞌptiøjptän. Jaduhṉä cuhdujt hajxy hänajty miøødä coo jäyaꞌay hajxy tiǿbät mägoox̱poꞌo. </v>
<v b="REV" c="9" v="11">Haa jaꞌa muꞌu wyiindsøṉhajxiä, jutjooty hänajty chänaꞌay, jaꞌa jaanc̈h tehm̱ quiøøcpä. Jegyhajty hijty jeꞌe tiuṉ̃ Diosmoonsä; tøø yhøxquéjxänä. Abadón hänajty xiøhaty hebreohayuuc‑haamby. Apolión hänajty xiøhaty griegohayuuc‑haamby. Jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy, jaꞌa mäyajcuhdägoobiä. </v>
<v b="REV" c="9" v="12">Jaduhṉä tsøꞌty tuꞌug jiajtä. Metscä tsøꞌty hänajty quiaꞌa pedyiinä. </v>
<v b="REV" c="9" v="13">Mänitä Diosmoonsä miädädujcpä xiuux̱y. Mänítøc̈hä mädiaꞌagy nmädooyy coo jäyaꞌay jim̱ quiapxy maa jaꞌa orohaltarän, jim̱ Dioswiinduum. Hamädaax̱teecä orohaltar hänajty. </v>
<v b="REV" c="9" v="14">Mänitä Diosmoonsä miädädujcpä ñämaayy, jaꞌa hänajty tøøbä xiuꞌuxiä: ―Nøcx jaꞌa Diosmoonsähajxy mädaax̱pä mäguejøꞌøw, jaꞌa jim̱ cuxochpä maa jaꞌa Eufratesmøjnøøjän. </v>
<v b="REV" c="9" v="15">Mänit hajxy hoy miäguejøꞌøyii. Mänit hajxy wyiinguejxä coo jäyaꞌay hajxy yaghóꞌogät tuꞌug tägøøgpux̱y. Jäguem̱iä hajxy hänajty tøø yajnähdijyii coo hajxy miäyaghóꞌogät. Coo jaꞌa miädädujcpä Diosmoonsä jaduhṉ xiuux̱y, habaat jaduhṉ coo hajxy jiatcǿꞌøwät. </v>
<v b="REV" c="9" v="16">Mänítøch nmädooyy coo mejtsmägoꞌxmillón soldado hajxy hänajty miøødä; haagä cuaayhäñaaby hajxy hänajty jaduhṉ. </v>
<v b="REV" c="9" v="17">Haagä caac̈hpujxtä soldadohajxy hänajty. Jaduhṉä pujxt color hänajty miøødä, møødä tsaptspä, møødä hucypiä, møødä puꞌtspä. Jaduhṉä cuaay quiopc‑hajxy hänajty nebiä leóncopcän. Tägøøgtuꞌu hänajty jiiby piädsøm̱y yhaawjooty, møødä jøøn, møødä joc, møødä azufre. </v>
<v b="REV" c="9" v="18">Jaduhṉä jäyaꞌayhajxy yaghoꞌcä jaꞌa tuꞌug tägøøgpux̱ypä, jøønhaam, joc‑haam, azufrehaam. </v>
<v b="REV" c="9" v="19">Jim̱ä cuaay mäjaa hajxy hänajty miøødä maa yhaawhajxiän møød jiiby maa tiuꞌtsthajxiän. Jaduhṉä tiuꞌtsthajxy hänajty quiähxøꞌøgy nebiä tsahṉ̃dycopcmøødpän. Jaꞌa tiuꞌtsthaama jäyaꞌay hajxy hänajty yajtsuꞌuc̈h. </v>
<v b="REV" c="9" v="20">Pero jaꞌa jäyaꞌayhajxy jaꞌa mähmǿøyyäbä, cabä haxøøgcuhdujt hajxy ñajtshixøøyy. Møjcuꞌugong hajxy hänajty jiaanc̈h tehm̱ wyiingudsähgǿøñäp, møødä oronähwopy, møødä platanähwopy, møødä hobiujxtnähwopy, møødä tsaahädiuṉ̃, møødä quepychech. Cab yøꞌøduhm̱bä ñäꞌä hix̱y, ni quiaꞌa mädoy, ni quiaꞌa yoꞌoy. </v>
<v b="REV" c="9" v="21">Wiꞌi jiäyaꞌay‑yaghoꞌpnä jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty. Wiꞌi miäbädaacnä hajxy hänajty haxøøgwiinmahñdyhaam. Wiingä tägachä toꞌoxiøjc hajxy miøødtsänaꞌayñä. Møød hajxy hänajty wyiꞌi mieec̈hñä. </v>
<v b="REV" c="10" v="1">Mänítøc̈hä Diosmoonsä tuꞌug nhijxy jaanc̈h tehm̱ miäjaamøød. Jim̱ hänajty miänacy tsajpootyp. Jocjooty hänajty miänacy. Jim̱ä hiꞌinc̈h hänajty miøødä quiuhduum. Jaduhṉä wyiin jiøjp hänajty jiajy nebiä xøøjän. Jaduhṉä tiecy hänajty quiähxøꞌpä nebiä toobiän. </v>
<v b="REV" c="10" v="2">Jim̱ä nocyhuung hänajty quiøꞌøbøc‑haty jaꞌa haxädsajtstuꞌudypä. Mänitä yhahoodiecy piädaacy mejywyiing. Mänitä yhanajytiecy piädaacy tøꞌødstuum. </v>
<v b="REV" c="10" v="3">Mänit møc yaax̱y nebiä leóngän. Mänitä hänee jaꞌa juxtujcpä yaax̱wiimbijty. Capx hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="REV" c="10" v="4">Mänítøch nja tägøꞌøwaaṉ̃ cujahbiä waam̱bä häneehajxy quiapxy. Mänítøc̈hä jäyaꞌay tuꞌug xñämaayy jim̱ tsajpootyp: ―Cab jaduhṉ mgujáayät nebiä häneehajxy quiapxiän. Ni pøṉ jaduhṉ mgaꞌa yajmøødmädiáꞌagät. </v>
<v b="REV" c="10" v="5">Haa jaꞌa Diosmoonsä hänajty jim̱ tänaabiä mejywyiing møød jim̱ tøꞌødstuum, mänit yhahooguiøꞌø chajxajy. </v>
<v b="REV" c="10" v="6">Mänit miänaaṉ̃: ―Cøjxtaꞌaxiøø jaꞌa Dios ñäꞌägädä hity. Cøx̱iä quiunuuꞌxy møødä tsajt, møødä naax̱wiin, møødä mejy, hotyehm̱ miädyiijatiä. Jaꞌa Dios jaduhṉ mänaam̱b cooc tøø yhabaatnä. </v>
<v b="REV" c="10" v="7">Coo yhabáadät coo jaꞌa miäjuxtujcpä Diosmoonsä xiuꞌuxaꞌañ, tøø jaꞌa Dios hänajty yajtøjiaty nebiä quiuguex̱yhajxy hänajty jecy tøø yhawaaṉän. Cabä wiinghänaꞌc yhawaaṉä; jaꞌa quiuguex̱iähajtiä yhawaaṉä. </v>
<v b="REV" c="10" v="8">Mänítøc̈hä jäyaꞌay jim̱ tuꞌug xñämáaguiombä tsajpootyp: ―Nøcx jaꞌa nocyhuung pøjtsow̱ jaꞌa haxädsajtstuꞌudypä, jaꞌa Diosmoonsä quiøꞌøbøc‑hajpiä. </v>
<v b="REV" c="10" v="9">Mänítøc̈hä Diosmoonsä jaꞌa nocyhuung hoy nmäyujwaꞌañ cooc̈h xmióꞌowät. Mänítøch xñämaayy: ―Pøc; puꞌuy. Paꞌag mhaawjooty mjuøꞌøwaꞌañ nebiä møjtsiinnøøjän. Pero coo jiiby quiädaꞌagaꞌañ maa mjøøꞌxytiøjcän, mänit mjuøꞌøwaꞌañ coo tiahm̱ä. </v>
<v b="REV" c="10" v="10">Mänítøc̈hä nocyhuung hoy njaanc̈h pøjtsoy. Mänítøch njaanc̈h puhy. Páꞌaghøch jaduhṉ njaanc̈h juøøyy nhaawjooty nebiä møjtsiinnøøjän. Pero coo jiiby jiaanc̈h cädaacy maac̈h njøøꞌxytiøjcän, mänítøch njaanc̈h juøøyy coo tiahm̱ä. </v>
<v b="REV" c="10" v="11">Mänítøch hajxy xñämaayy: ―Tsipcøxp mnägapxtägátsät nebiä jäyaꞌayhajxy jiadaꞌañ yhabetaꞌañän, jaꞌa hajxy jim̱ tsänaabiä wiinduhm̱yñaax̱wiin, jaꞌa hajxy wiinduhm̱yhayuuc mädiaacpä, møødä gobiernähajxy. </v>
<v b="REV" c="11" v="1">Mänítøc̈hä pax̱yquipxt hajxy xmiooyy. Mänítøch hajxy xñämaayy: ―Nøcx jaꞌa Diostøjc quipx møødä altar. Mäc̈how̱ jaꞌa jäyaꞌayhajxy, nänaagä Dios hajxy wyiingudsähgøꞌøy. </v>
<v b="REV" c="11" v="2">Pero cab jaduhṉ jim̱ mguípxät Diostøghaguuy. Jaꞌa jäguem̱bä‑jäyaꞌay jaꞌa cuhdujt hajxy tøø mioꞌoyii coo hajxy jim̱ guiobiernähádät maa jaꞌa Dioscajptän juxychäguiꞌxmejtspoꞌo. </v>
<v b="REV" c="11" v="3">Nguexáam̱biøc̈hä nguguex̱y metscä coo hajxy jim̱ miädiáꞌagät jaꞌa høøc̈hcøxpä juxychäguiꞌxmejtspoꞌo. Jiṉ̃witmøød hajxy wiäditaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="11" v="4">Haa jaꞌa Diosquex̱yhajxy nämetspä, jaꞌa olivoquepy hajxy jeꞌe jaꞌa metspä, møødä ceratoyøhñdy metspä, jaꞌa jim̱ tänaabiä Dioswiinduum. Jaꞌa Dios jaꞌa naax̱wiin cunuuꞌx. </v>
<v b="REV" c="11" v="5">Coo jaꞌa Dioscuguex̱yhajxy hänajty cøx̱ypänejpiä jia tunaꞌañii, mänitä jøøn hajxy yhøxpäxujjaꞌañ yhaawjooty. Cøx̱y toyaam̱bä miädsiphajxy hänajty jaduhṉ. Jaduhṉ hajxy yhoꞌogaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="11" v="6">Cuhdujtmøødä Dioscuguex̱yhajxy hänajty coo hajxy quiaꞌa yajtúꞌuwät, naagxøø hajxy hänajty miädiaꞌagaꞌañ jaꞌa Dioscøxpä. Jaduhṉä cuhdujt hajxy hänajty miǿødäbä coo nøø hajxy wiaꞌañdiúnät, yajnøꞌtycójät. Jaduhṉä cuhdujt hajxy hänajty miǿødäbä coo jaꞌa jäyaꞌay hajxy yajpaꞌambédät hädaa yaabä naax̱wiin, coo häyohn hajxy yagjadǿøjät, naaghoocä jioothajxy hänajty chocy. </v>
<v b="REV" c="11" v="7">Coo hajxy hänajty tøø miädiaacpädøøñä, mänitä animal jiiby tuꞌug piädsøm̱aꞌañ maa jaꞌa jut jaanc̈h tehm̱ quiøøcpän. Mänitä Dioscuguex̱yhajxy yaghoꞌogaꞌañii. </v>
<v b="REV" c="11" v="8-9">Tägøøgxøø ja nähgupc hajxy jim̱ wyijtsnaꞌawaꞌañ møjcajptooty maa jaꞌa Jesús jecy miøjpahbejtän cruzcøxp. Haa jaꞌa cajptjäyaꞌayhajxiä, haxøøgä cuhdujt hajxy hänajty miøødä nebiä jecyjiäyaꞌay jaꞌa cuhdujt hajxy hijty miøødän, jaꞌa hajxy hijty jim̱ jegyhajty tsänaabiä Sodoma møødä Egipto. Cabä cuhdujt hajxy ñäꞌägä yegaꞌañ coo jaꞌa hoꞌogyjiäyaꞌayhajxy jim̱ yajnaax̱tägøꞌøwǿøjät. Minaam̱b hajxy yheebaꞌañii. Wiinduhm̱yhagajpt hajxy choonaꞌañ. Cøjhayuuc hajxy miädiaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="11" v="10">Jaanc̈h tehm̱ xiooṉdaꞌagaam̱bä jäyaꞌayhajxy hänajty coo jaꞌa Dioscuguex̱yhajxy hänajty tøø yhoꞌogy. Paady hajxy hänajty jootcujc ñijiäwǿøyyänä, cab hajxy hänajty yhadsibáaṉänä. Paady hajxy hänajty hotyiijä ñäꞌä nimioꞌowaꞌañii hamiṉ̃ haxøpy. </v>
<v b="REV" c="11" v="11">Coo tägøøgxøø ja nähgupc hänajty tøø yhabety, mänitä Dios jaꞌa quiuguex̱yhajxy hänajty yagjujypiøgaꞌañ jadähooc. Pønjaty hänajty hixaam̱b, mänit hajxy hänajty chähgøøbiøgaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="11" v="12">Mänitä Dioscuguex̱yhajxy miädow̱aꞌañ coo hajxy hänajty møc miøjyaꞌaxyii jim̱ tsajpootyp: ―Pet hajxy yam̱ cøxp. Mänit hajxy jocjooty ñøcxaꞌañ tsajpootyp. Hixáaṉäp hajxy jaꞌa miädsípäm. </v>
<v b="REV" c="11" v="13">Mänitiä hujx jaanc̈h tehm̱ miøc ñaxaꞌañ. Mänitä tøjc may piumaꞌañ jaꞌa miämajc‑hitpä jim̱ cajptooty. Juxtujcmilä jäyaꞌayhajxy yhoꞌogaꞌañ. Jaꞌa hajxy hänajty tøø jiaac mähmǿꞌøyäbä, jaanc̈h tehm̱ chähgøꞌøwaam̱b hajxy jaduhṉ. Mänitä Dios tsajpootypä hajxy wyiingudsähgøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="11" v="14">Jaduhṉ jaꞌa tsøꞌty ñajxy jaꞌa miämetsc‑hoocpä. Paquiä yhabaadáaṉgombä coo jaꞌa miädägøøgpä ñaxáaṉgombä. </v>
<v b="REV" c="11" v="15">Mänitä miäjuxtujcpä Diosmoonsä xiuux̱y. Mänit hajxy jim̱ møc yaax̱y tsajpootyp: Jaꞌa Jesucristo hajxy nWiindsøṉhájtäm. Tøø jeꞌe miøjtägøꞌøy wiinduhm̱yñaax̱wiin. Cøjxtaꞌaxiøø guiobiernähadaaṉnä. </v>
<v b="REV" c="11" v="16">Jim̱ä nähiiꞌxmädaax̱pä majjäyaꞌay jaꞌa Dios hajxy hänajty jiuhhäñaawiädity. Mänitä Dios hajxy hoy wyiinjijcädaꞌagy. Wyiingudsähgøøyy hajxy jaduhṉ. </v>
<v b="REV" c="11" v="17">Mänit hajxy miänaaṉ̃: Dios, højts miic̈h nWiindsøṉhajpy. Cøx̱iä miic̈h mäjaa mmøødä. Cøjxtaꞌaxiøø miic̈h mhity. Dioscujúꞌuyäp coo miic̈h tøø mmøjtägøøñä, coo tøø mdägøøñä gobiernähajpä. </v>
<v b="REV" c="11" v="18">Tøø jaꞌa jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä jia jootmaꞌady. Pero tøø yhabaady coo miic̈h myajcumädow̱aaṉnä. Tøø yhabaady coo miic̈hä hoꞌogyjiäyaꞌayhajxy myajtøyhajtyegaaṉnä, coo myajcuhdägoyyaaṉnä pønjatiä jäyaꞌayhajxy yaa yajtuꞌudägooby hädaa yaabä naax̱wiin. Jaduhṉ tøø yhabaatpä coo miic̈hä hoyhajt jaꞌa weenhajt hajxy mmoꞌowaꞌañ pønjaty miic̈h tøø xquiapxpaady, møød pønjatiä mmädiaꞌagy hamuumduꞌjoot tøø xyajtuuṉä, møød pønjaty miic̈h tøø xwyiingudsähgøꞌøy, hoyyä møjtuuṉg hajxy tøø quiaꞌa ja møødhaty. </v>
<v b="REV" c="11" v="19">Mänitä Diostøjc jim̱ yhawaach tsajpootyp. Mänitä caja jiiby quiähxøꞌcy tøgooty møødä contrato, jaꞌa Dios jecy yajcuhdújcäbä. Mänit tiägøøyy wädsujpä. Mänitä hänee møc jiädijty; møødä hujx møc ñajxy. Mänitä caandøøtstuu may quiahy. </v>
<v b="REV" c="12" v="1">Mänitä hijxtahṉd jim̱ quiähxøꞌcy tsajtcøxp jaanc̈h tehm̱ hoy‑yagjuøøñä. Jim̱ä toꞌoxiøjc hänajty tuꞌug yhajajy nebiä xøøjän. Jim̱ä poꞌo hänajty yajtehm̱bety. Majmetscä madsaꞌa hänajty quiuhjeṉhaty. </v>
<v b="REV" c="12" v="2">Tøø hänajty tiehm̱ yhabaatnä coo yhuungpaadaꞌañ. Paady hänajty wyiꞌi yaꞌaxy. </v>
<v b="REV" c="12" v="3">Mänitä hijxtahṉd wiingpä wyiingähxǿꞌcombä. Tuꞌugä dragón hänajty cruundä. Tsaptsä ñiꞌx hänajty. Juxtujcä quiopc hänajty haagä cuhjeṉmøød. Majcä quiaaꞌpt hänajty. </v>
<v b="REV" c="12" v="4">Tiuꞌtsthaamä madsaꞌa tuꞌug tägøøgpux̱ypä yajcahy naax̱wiin jaꞌa tsajtcøxpä. Mänitä dragón hoy wyiindänaaxiøpy jaꞌa toꞌoxiøjc jaꞌa hänajty huungpaadaam̱bä. Nägooyyä yhuung hänajty myinaꞌañ, mänit hänajty chuꞌudsaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="12" v="5">Mänitä yaꞌayhänaꞌc myiiṉ̃. Jeꞌe hänajty tunaam̱b gobiernä wiinduhm̱yñaax̱wiin. Møc hänajty jaduhṉ jiaanc̈h tehm̱ yhaneꞌemaꞌañ. Mänit jim̱ yajnøcxä Dioswiinduum. </v>
<v b="REV" c="12" v="6">Mänitä toꞌoxiøjc piäyøꞌcy. Pactuum ñøcxy. Jim̱ä Dios hänajty tøø yajnähdijy coo jim̱ yajcayǿøjät mil cumejtsmägoꞌx cudägøøghiiꞌxxøø. </v>
<v b="REV" c="12" v="7">Mänitä tsip jim̱ piädøꞌnä tsajpootyp. Jaꞌa Miguel hänajty tuum̱b Diosmoonsäwiindsǿṉ. Jeꞌe jaꞌa Diosmoonsähajxy miøødpädøꞌc. Jaꞌa dragón jaꞌa mioonsähajxy møødpädøꞌpä. Mänit hajxy ñiñämejtsä. </v>
<v b="REV" c="12" v="8">Cabä dragónhajxy ñäꞌä mäjädaacy. Mänit hajxy quiaꞌa cuhdujtmóoyyänä coo hajxy jim̱ jiaag hídät tsajpootyp. </v>
<v b="REV" c="12" v="9">Mänitä dragónhajxy jim̱ yhøxquéjxänä; yaa hajxy miänajnä hädaa yaabä naax̱wiin. Haa jaꞌa dragónhajpä, jaꞌa møjcuꞌugong jeꞌe, jaꞌa jecychahṉ̃dy jeꞌe. Jaduhṉ jeꞌe xiøhajpä Satanás. Jeꞌe hajxy yaa xwiinhǿhṉäm hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="REV" c="12" v="10">Mänitä jäyaꞌay jim̱ møc yaax̱y tsajpootyp. ―Tøø jaꞌa Dios miäjädaꞌagy. Gobiernä jeꞌe tiunaam̱by møødä Jesucristo. Tøø jaꞌa møjcuꞌugong yhøxquéjxänä. Xøømdsuhm̱ højts nmäguꞌughajpähajxy hijty jim̱ yajnähdsømyii Dioswiinduum. </v>
<v b="REV" c="12" v="11">Paady højts nmäguꞌughajpähajxy tøø miäjädaꞌagy, coo jaꞌa Meeghuung hajxy tøø xñähhoꞌtúutäm, møød coo jaꞌa Dios hajxy quiaapxpaady. Hoy hajxy hänajty jia hoꞌogaꞌañ, cab hajxy hänajty chähgøꞌøy. Hamdsoo hajxy jaduhṉ ñiñähdujcä coo hajxy yhóꞌogät. </v>
<v b="REV" c="12" v="12">Mxooṉdáꞌagäp hajxy, pønjaty jim̱ tsänaaby tsajpootyp. Pero pønjaty jiiby tsänaaby naax̱wiin, haxøøg hajxy mäbøcy mjadaꞌañ mhabetaꞌañ, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa møjcuꞌugong hajxy jiiby tøø xñägädaꞌagy. Hawaꞌandaꞌagaam̱bä møjcuꞌugong jaduhṉ. Ñajuøøby jaduhṉ coo cuhdujt jejcy quiaꞌa møødhadaꞌañ coo cøx̱ypänejpiä jiatcǿꞌøwät. </v>
<v b="REV" c="12" v="13">Coo jaꞌa dragón yhijxy coo hänajty tøø quiädaꞌagy naax̱wiin, mänitä toꞌoxiøjc tiägøøyy päboobiä, jaꞌa hänajty tøø yhuungpáadiäbä. </v>
<v b="REV" c="12" v="14">Mänitä toꞌoxiøjc wiistäqueect metsc miooyyä møjjaty, neby jaduhṉ jäyøy ñǿcxät pactuum maa hänajty yajcayaꞌañiijän tägøøgjomøjtä cupc. Jäguem̱ä dragón miähmǿꞌøwät. </v>
<v b="REV" c="12" v="15">Mänitä dragón nøø com̱ yhøxpäxujy nebiä toꞌoxiøjc jaduhṉ ñøøgom̱dsømǿøjät. </v>
<v b="REV" c="12" v="16">Mänitä nøøgom̱ cøjx yhuugøꞌøy naaxooty. Puhbejtä jaꞌa toꞌoxiøjc jaduhṉ. </v>
<v b="REV" c="12" v="17">Mänitä dragón jaꞌa toꞌoxiøjc jiaanc̈h tehm̱ ñähawaꞌandaacy. Mänitä dragón tiägøøyy tsiptuum̱bä møødä toꞌoxiøjc yhuunghajxy, jaꞌa hajxy hänajty yaa tsänaabiä hädaa yaabä naax̱wiin, jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hänajty mäbøjpä, jaꞌa Jesucristo hajxy hänajty capxpaatpä. </v>
<v b="REV" c="13" v="1">Jím̱høch hänajty ndänaꞌay mejypiaꞌa. Mänítøc̈hä animal cruundä nhijxpädsøøm̱y mejjiooty. Juxtujcä quiopc hänajty haagä xøømøød. Haa jaꞌa xøø jaduhm̱bä, haagä haxøøgjatiä Dios hajxy ñänøm̱y. Majcä quiaaꞌpt hänajty haagä cuhjeṉmøød. </v>
<v b="REV" c="13" v="2">Jaduhṉä ñiꞌx hänajty nebiä cuxiøøbøjtän. Jaduhṉä tiecy hänajty nebiä osotequiän. Jaduhṉä yhaaw hänajty nebiä leónhaawän. Mänitä animal møjcuhdujt miooyyä møødä møcmäjaa. Jaꞌa dragón jaduhṉ yejc; yhamdsoo jeꞌe jaduhṉ. </v>
<v b="REV" c="13" v="3">Tuꞌugä animal quiopc hänajty quiähxøꞌøgy nebiä cuhbux̱ypän. Tøø hänajty chóoccombä. Mänitä jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä jiaanc̈h tehm̱ yagjuøøyy. Mänitä animal hajxy tiägøøyy pawädijpä. </v>
<v b="REV" c="13" v="4">Mänitä dragón hajxy wyiingudsähgøøyy, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa animal møjcuhdujt hänajty tøø mioꞌoy. Jaanä jaꞌa animal hajxy wyiingudsähgøøbiä. Jaduhṉ hajxy hänajty miänaꞌañ: ―Ni pøṉ mäjaa jaduhṉ quiaꞌa møødä nej yøꞌø animal mäjaa miøødän. Ni pøṉ jaduhṉ quiaꞌa mäjädáꞌagät coo yøꞌø animal hajxy ñäꞌä mädsibǿꞌøwät. </v>
<v b="REV" c="13" v="5">Mänitä animal cuhdujt miooyyä coo jaꞌa Dios haxøøg ñänǿmät. Jaduhṉ quiuhdujtmóoyyäbä coo yhanéꞌemät juxychäguiꞌxmejtspoꞌo. </v>
<v b="REV" c="13" v="6">Jaanc̈h jatcøøyy jaduhṉ. Haxøøgä Dios jiaanc̈h nänøøm̱y, møødä Dios tiøjc, møød hajxy jim̱ hijpä tsajpootyp. </v>
<v b="REV" c="13" v="7">Jaduhṉ quiuhdujtmóoyyäbä coo miädsibǿꞌøwät jaꞌa Dioshuunghajxy, coo jaꞌa Dioshuunghajxy quiaꞌa yajmäjädaꞌagǿøjät. Mänit quiuhdujtmóoyyäbä coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy yhanéꞌemät nägøx̱iä, jaꞌa hajxy yaa tsänaabiä wiinduhm̱yñaax̱wiin. </v>
<v b="REV" c="13" v="8">Jeꞌeds hajxy jaduhṉ animalwiingudsähgøøyy, pønjatiä xiøø hänajty jim̱ caꞌa miim̱b cujaay nocyquiøxp, jaꞌa Meeghuung miøødpä, jaꞌa højts xñähhoꞌtúutämbä. Pønjaty cøjxtaꞌaxiøø jugyhadaam̱b nebiä Dios jiugyhatiän, jeꞌedsä xiøøhajxy jim̱ miim̱b cujaay nocyquiøxp. Tǿøyyämä xiøøhajxy hänajty quiujáhyyäxä coo jaꞌa naax̱wiimbä yhawijy tiøøꞌxtaacy. </v>
<v b="REV" c="13" v="9">Nax̱y hajxy hädaa mhuuc tehm̱ wyiinjuǿꞌøwät. </v>
<v b="REV" c="13" v="10">Pønjaty mädsuum̱b, yajtsuum̱dägatsaam̱b hajxy jeꞌebä. Pønjaty mäyaghoꞌp espadahaam, jaanä jaduhṉ hajxy yaghoꞌtägatsáaṉäbä espadahaam. Hix̱, pønjaty jaduhṉ Dioshuung, tsipcøxp hajxy mieeꞌxtúgät; tsipcøxp hajxy miäbǿgät. </v>
<v b="REV" c="13" v="11">Mänítøc̈hä animal wiingpä nhijxnaax̱wiimbädsøøm̱y. Jaanä cruundä jeꞌebä. Metscä quiaaꞌpt hänajty jeꞌe nebiä meeghuungcaaꞌptän. Wiing hänajty quiapxy miädiaꞌagy nebiä dragóngän. </v>
<v b="REV" c="13" v="12">Jaduhṉdsä møjcuhdujt hänajty miǿødäbä nebiä jayøbajtpä møjhanimalän. Quipxy hajxy hänajty yhaneꞌemy nämetscä. Mänitä miämetspä møjhanimal yhanehm̱y coo jaꞌa jayøbajtpä wyiingudsähgøꞌøwǿøjät, jaꞌa hänajty cuhbux̱ypä tøø chóꞌoguiäbä. </v>
<v b="REV" c="13" v="13">Haa jaꞌa møjhanimal miämetspä, madiuꞌu hijxtahṉd yajcähxøꞌcy haagä hoy‑yagjuøøñäjaty. Hijxwiinduumä jøøn yajcahy naax̱wiin. </v>
<v b="REV" c="13" v="14">Coo jaꞌa jayaꞌayä hijxtahṉd hajxy yhijxy, yaghijxmañøøyyä hajxy jaduhṉ. Mänit hajxy ñämaayyä coo jaꞌa animal hajxy yhahädiuuṉnáxät, jaꞌa hänajty tøø quiuhbuxyíijäbä. </v>
<v b="REV" c="13" v="15">Mänitä miämetspä animal quiuhdujtmooyyä coo jaꞌa animal yhahädiuuṉnax̱y yagjujypiǿgät, yajcapxǿꞌøgät. Jaduhṉ jeꞌe quiuhdujtmóoyyäbä coo yajyaghoꞌogǿøjät pønjatiä animalhahädiuuṉnax̱y caꞌa wiingudsähgøꞌøwaam̱b. </v>
<v b="REV" c="13" v="16">Mänitä tsaanguꞌughajxy nägøx̱iä yajseñapädaacy maa yhahooguiøꞌøhajxiän, o maa wyiinnähgopcøxphajxiän, miøjjä miuutscä, miäyøø quiaꞌa mäyøøjä. </v>
<v b="REV" c="13" v="17">Pøṉ hänajty caꞌa señamøød, pøṉä animal xiøø hänajty caꞌa møødhájtäp, o jaꞌa ñúmero, cabä cuhdujt hajxy hänajty mioꞌoyii coo hajxy jiúyät, coo hajxy tióogät. </v>
<v b="REV" c="13" v="18">Pøṉ cuhwijy, pøṉ wiinjuøøby, ween yhuuc najuøꞌøy nebiä animal ñúmero miädiaꞌagytiägøꞌøy. Jaduhṉ jeꞌe nebiä jäyaꞌay ñúmeron. Jueꞌe ñúmero jaduhṉ, tädujmägoꞌx cudägøøghiiꞌxtädujc. </v>
<v b="REV" c="14" v="1">Mänítøc̈hä Meeghuung nhijxy coo jim̱ tiänaꞌay Sióntuṉnähgøxp. Jim̱ä jäyaꞌayhajxy hänajty piadänaabiä nämägoꞌx cujuxychäguiꞌxmädaax̱c mil. Yhaagä møød hajxy hänajty cujaay wyiinnähgopcøxphajxy jaꞌa Meeghuung xiøø møødä Tieedy xiøø. </v>
<v b="REV" c="14" v="2">Mänítøch jim̱ nmädooyy tsajpootyp nebiä møjnøø may jiäditiän, nebiä hänee møc yaꞌaxiän. Jaduhṉ hänajty yajmädoobä nebiä harpa may miänaꞌañän. </v>
<v b="REV" c="14" v="3">Jaꞌa nämägoꞌx cujuxychäguiꞌxmädaax̱c milpä jäyaꞌay, jaꞌa hajxy hänajty tøø yajnähwaꞌac̈híijäbä hädaa yaabä naax̱wiin, jem̱yhøy hajxy hänajty jim̱ yhøøby Dioswiinduum. Haa jaꞌa nämädaax̱pä animalhajxiä, jim̱ hajxy hänajty piahäñaꞌay møødä majjäyaꞌadiøjc‑hajxy. Cabä wiinghänaꞌc‑hajxy jiadaꞌañ jaꞌa jem̱yhøy jaduhm̱bä. </v>
<v b="REV" c="14" v="4">Haa jaꞌa nämägoꞌx cujuxychäguiꞌxmädaax̱c milpä jäyaꞌayhajxiä, cabä wiingtoꞌoxiøjc hajxy hänajty tøø miøødtsänaꞌay. Jaanc̈h tehm̱ yhoy hajxy hänajty jiäyaꞌayhaty. Majatiä Meeghuung hänajty ñøcxøꞌøy, pianøcxyp hajxy hänajty jaduhṉ. Jayøbajt hajxy yajnähdijjä coo hajxy yajnähwaꞌadsǿøjät, coo hajxy yhuunghadǿøjät jaꞌa Diósäm møødä Meeghúungäm. </v>
<v b="REV" c="14" v="5">Ni mänaa hajxy quiaꞌa høhṉdaꞌagy. Cab hajxy tii poj tii cädieey miøødä jim̱ Dioswiinduum. </v>
<v b="REV" c="14" v="6">Mänítøc̈hä Diosmoonsä wiingpä nhijxy; jim̱ hänajty jiäyøøwiädity tsajtcøxp. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty yegaam̱by jaꞌa ni mänaa caꞌa tägajtspä. Nägøx̱iä jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty mioꞌowaꞌañii, jaꞌa hajxy yaa tsänaabiä wiinduhm̱yhagajpt, hoy hajxy wiinghayuucjaty jia møødä. </v>
<v b="REV" c="14" v="7">Mänitä Diosmoonsä møc miänaaṉ̃: ―Wiingudsähgøꞌøw jaꞌa Dios hajxy. Nämaꞌaw hajxy jaduhṉ coo miøjjä jiaanc̈hä. Tøø yhabaady coo jaꞌa Dios jäyaꞌay yajtøyhajtyegaꞌañ. Jeꞌeds cøjx yhädiuṉ̃ tsajpootyp møødä naax̱wiin, møødä mejy, møødä nøøgopc. </v>
<v b="REV" c="14" v="8">Mänitä Diosmoonsä tuꞌug jiaac mänaaṉ̃: ―Tøø jaꞌa møjcajpt Babilonia quiuhdägoy, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa quiuhdujt jiaanc̈h tehm̱ yhaxøøgä. Tøø jaꞌa jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä piajatcøꞌøy jaꞌa Babilonia quiuhdujt. </v>
<v b="REV" c="14" v="9">Mänitä miädägøøgpä Diosmoonsä møc miänaaṉ̃: ―Pøṉä animal wiingudsähgøøby møødä yhahädiuuṉnax̱y, pøṉ yajseñapädaacp wyiinnähgopcøxp o quiøꞌøgøxp, </v>
<v b="REV" c="14" v="10">hoyhoyyä Dios jiaanc̈h tehm̱ yajcumädow̱aꞌañ. Jøønjooty, azufrejooty hajxy chaac̈hpøgaꞌañ Diosmoonsäwiinduum møødä Meeghuungwiinduum. </v>
<v b="REV" c="14" v="11">Cøjxtaꞌaxiøø hajxy chaac̈hpøgaꞌañ xøømdsuhm̱, pønjatiä animal wiingudsähgøøby møødä yhahädiuuṉnax̱y, pønjatiä señä jim̱ møødhájtäp. </v>
<v b="REV" c="14" v="12">Pønjatiä Diosmädiaꞌagy mäbøjp møødä Jesucristo miädiaꞌagy, ween hajxy tehṉgajnä mieeꞌxtucy. </v>
<v b="REV" c="14" v="13">Mänítøc̈hä jäyaꞌay jim̱ tsajpootyp xñämaayy: ―Cujaay jaduhṉ: “Pønjatiä Diosmädiaꞌagy mäbøjp, coo hajxy yhóꞌogät, jootcujc hajxy yhidaꞌañ.” Tøyhajt jaduhṉ. Pooꞌxáaṉnäp hajxy jaduhṉ. Jiahmiedsaam̱biä Dios jaduhṉ coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy hoy tøø yajtuṉ̃. Nøm̱ä Dioshespíritu miänaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="14" v="14">Mänítøc̈hä jäyaꞌay tuꞌug nyuughijxy. Poobjoccøxp hänajty yhäñaꞌay. Orocuhjéṉ hänajty quiuhjeṉhajpy. Arroztsujt hänajty quiøꞌøgaphajpy jaanc̈h tehm̱ jiøjp. </v>
<v b="REV" c="14" v="15">Mänitä Diosmoonsä tuꞌug piädsøøm̱y maa jaꞌa Diostsajtøjcän. Mänitä jäyaꞌay miøjyaax̱ä møc, jaꞌa hänajty häñaabiä joccøxp: ―Tøø yhabaady coo jaꞌa pädaꞌagy myajpädǿꞌøgät jiiby naax̱wiin. Tøø jaꞌa tiøøm miäjay. Nøcx yajpädøꞌøg. </v>
<v b="REV" c="14" v="16">Mänitä pädaꞌagy hoy jiaanc̈h yajpädøꞌøgy arroztsujthaam hädaa yaabä naax̱wiin. Jaduhṉ miädiaꞌagytiägøꞌøy coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy yajcumädow̱aꞌañii, jaꞌa hajxy haxøøgcuhdujtmøødpä. </v>
<v b="REV" c="14" v="17">Mänitä Diosmoonsä wiingpä piädsǿøm̱gombä maa jaꞌa Diostsajtøjcän. Jim̱ä arroztsujt hänajty quiøꞌøgaphajpä jaanc̈h tehm̱ jiøjp. </v>
<v b="REV" c="14" v="18">Mänitä wiing Diosmoonsä piädsøm̱øøyy maa jaꞌa altarän. Jeꞌe cuhdujtmøød maa jaꞌa jøøngøxpän. Mänitä Diosmoonsä møc miøjyaax̱ä jaꞌa arroztsujt cabhijpä: ―Tøø jaꞌa tsaatyp jiiby chaꞌamy naax̱wiin; nøcx yajpädøꞌøg arroztsujthaam. </v>
<v b="REV" c="14" v="19">Mänitä tsaatyp hoy jiaanc̈h yajpädøꞌøgy arroztsujthaam hädaa yaabä naax̱wiin. Mänit hoy piädaꞌagy maa ñähhädiunøꞌøyän maa hajxy tiehṉdseꞌediän. Jaduhṉ mäwíinädsä Dios yajtsaac̈hpøgaꞌañ jaꞌa hajxy tøø quiaꞌa mäbǿquiäbä. </v>
<v b="REV" c="14" v="20">Cajptpaꞌa jaꞌa tsaatyp hajxy hoy tiehṉdseꞌedy. Com̱ä nøꞌty piädsøøm̱y maa ñähhädiunøꞌøyän. Møjwiinä nøꞌtymejy quiojy tägøøgmägoꞌx kilómetro. Cooꞌpä nøꞌty hänajty maa jaꞌa cuaay frenon. </v>
<v b="REV" c="15" v="1">Mänítøc̈hä wiinghijxtahṉd jim̱ nhijxy tsajpootyp jaanc̈h tehm̱ yhamøj, hoy‑yagjuøøñä. Juxtújc‑høc̈hä Diosmoonsä nhijxy haagä häyohnmøød. Jeꞌeduhṉ ñänøøm̱by coo jaꞌa Dios juxtujc‑hooquiä jiaac yajtsaac̈hpøgaꞌañ jaꞌa hajxy yaa caꞌa mäbøjpä hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="REV" c="15" v="2">Mänítøc̈hä hijxt nhijxy. Jim̱ hänajty hamøj quiooṉnaꞌay. Nebiä mejjiän hänajty quiähxøꞌøgy. Jaduhṉ hänajty quiähxøꞌpä nebiä toobiän. Jim̱ä jäyaꞌayä hijxt hajxy hänajty wyiindänaꞌay, jaꞌa animal hajxy hänajty tøø quiaꞌa yajmäjädáꞌaguiäbä møødä señä, møødä xiøø, møødä ñúmero. Jim̱ä harpa hajxy hänajty miǿødäbä. Jaꞌa Dios jaduhṉ yejc. </v>
<v b="REV" c="15" v="3">Jaduhṉ hajxy hänajty yhøy nebiä Moisés jecy yhøøyyän. Jeꞌe jaꞌa Dios jecy mäduuṉ. Jaduhṉ hajxy hänajty yhøøbä nebiä Meeghuung yhøyyän: Wiindsǿṉ Dios, cøx̱iä miic̈h cuhdujt mjaanc̈h tehm̱ miøødä. Møj jaanc̈h miic̈h mjaanc̈h tehm̱ tiuṉ̃. Jaanc̈h tehm̱ yhoy miic̈h mguhdujt jaduhṉ. Miic̈h mhanehm̱by wiinduhm̱yhagajpt. </v>
<v b="REV" c="15" v="4">Caj miic̈h tii pojpä tii cädieey mmøødä. Nägøx̱iä miic̈hä jäyaꞌayhajxy xwyiingudsähgøꞌøy. Nägøx̱iä hajxy miänaꞌañ cooc mmøjjä cooc mjaanc̈hä. Minaam̱b miic̈h jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä xwyiingudsähgøꞌøwaꞌañ, jaꞌa hajxy wiinduhm̱yhagajptpä, jeꞌeguiøxpä coo hajxy tøø yhix̱y tøø miädoy coo miic̈h mguhdujt jiaanc̈h tehm̱ yhoyyä. </v>
<v b="REV" c="15" v="5">Mänítøc̈hä Diostsajtøjc nhijxhawaach jim̱ tsajpootyp maa jaꞌa Dios yhäñaꞌayän. </v>
<v b="REV" c="15" v="6">Mänitä Diosmoonsähajxy jiiby piädsøøm̱y, jaꞌa häyohnmøødpähajxy jaꞌa näjuxtujcpä. Poobwit hajxy hänajty miøød jaanc̈h tehm̱ wiaꞌads. Jim̱ä orowøøn hajxy hänajty miøødä chiꞌtsnähgøxp. </v>
<v b="REV" c="15" v="7">Mänitä orotsim̱ hajxy cøduꞌugjaty miooyyä. Tuꞌugä animal jaduhṉ yejcy jaꞌa nämädaax̱pähajxy hänajty jim̱ häñaabiä Dioswiinduum. Hujtsjatiä orotsim̱ hänajty. Jeꞌeduhṉ ñänøøm̱by coo jaꞌa Dios jaꞌa jäyaꞌayhajxy jiaanc̈h tehm̱ yajcumädow̱aꞌañ, jaꞌa hajxy caꞌa mäbøjpä. Cøjxtaꞌaxiøø jaꞌa Dios ñäꞌägädä hity. </v>
<v b="REV" c="15" v="8">Jiiby Diostsajtøgooty, haagä joc jiiby puꞌxwädijp. Jim̱ä joc chooñ maa jaꞌa Dios møj jaanc̈h yhitiän. Caj pøṉ jiiby hoy ñäꞌägädä tägøꞌøwaꞌañ tsajtøgooty høxtä coonä jaꞌa Dios hänajty juxtujc‑hooc tøø yajtsaac̈hpøcy jaꞌa jäyaꞌayhajxy caꞌa mäbøjpä. </v>
<v b="REV" c="16" v="1">Mänítøch nmädooyy coo jäyaꞌay møc quiapxy Diostsajtøgooty. Mänitä Diosmoonsä näjuxtujcpä ñämaayyä: ―Nøcx hajxy cuhmänactem̱ jiiby naax̱wiin jaꞌa orotsim̱jootypä. Jeꞌeduhṉ ñänøøm̱by coo jaꞌa Dios jiaanc̈h tehm̱ yajcumädow̱aꞌañ jaꞌa hajxy caꞌa mäbøjpä. </v>
<v b="REV" c="16" v="2">Mänitä Diosmoonsä tuꞌug hoy quiuhm̱änactem̱y hädaa yaabä naax̱wiin jaꞌa yhorotsim̱jootypä. Pønjatiä animalseñä hänajty møød jaꞌa hamøjpä, pønjatiä yhahädiuuṉnax̱y hänajty wiingudsähgǿøyyäp, nägøx̱iä haxøøgpuꞌuds hajxy piaatä jaꞌa jaanc̈h tehm̱ piahm̱bä. </v>
<v b="REV" c="16" v="3">Mänitä Diosmoonsä miämetspä hoy quiudemøꞌøy mejjiooty jaꞌa yhorotsim̱jootypä. Mänitä mejyñøø jiajty nebiä hoꞌogyjiäyaꞌañøꞌtiän. Cøjx yhoꞌogy mädyiijaty jiiby tsänaaby mejjiooty. </v>
<v b="REV" c="16" v="4">Mänitä miädägøøgpä hoy møjnøøjooty quiudemøꞌøy jaꞌa yhorotsim̱jootypä møød jim̱ nøøgopcjooty. Mänitä nøø jiajty nebiä nøꞌtiän. </v>
<v b="REV" c="16" v="5-6">Mänitä Diosmoonsä jaꞌa nøøgüeendähajpä miänaaṉ̃: ―Wiindsǿṉ Dios, caj miic̈h tii pojpä tii cädieey mmøødä. Cøjxtaꞌaxiøø miic̈h mhity. Hoy jaduhṉ coo miic̈hä jäyaꞌayhajxy tøø myajtsaac̈hpøcy, coo nøꞌty hajxy tøø myaghuꞌugy, jeꞌeguiøxpä coo miic̈h mguꞌug xyajpuhhoꞌcä møødä miic̈h mmädiaꞌagy hajxy tøø xyajwáꞌxäbä. </v>
<v b="REV" c="16" v="7">Mänitä tuꞌjäyaꞌay miänaaṉ̃ maa jaꞌa altarän: ―Tøyhajt jaduhṉ. Wiindsǿṉ Dios, hoy jaduhṉ coo miic̈hä jäyaꞌayhajxy tøø myajtsaac̈hpøcy. Miic̈h cuhdujt cøx̱iä mmøød. </v>
<v b="REV" c="16" v="8">Mänitä Diosmoonsä jaꞌa miämädaax̱pä jaꞌa xøø yajwiingutemøøyy jaꞌa yhorotsim̱jootypä. Mänitä xøø quiuhdujtmooyyä coo jaꞌa jäyaꞌay ñóꞌogät. </v>
<v b="REV" c="16" v="9">Hoyhoyyä jäyaꞌayhajxy cøx̱iä tiooyy. Pero cabä yhaxøøgcuhdujt hajxy hänajty jia najtshixøꞌøwaꞌañ. Haxøøgjatiä Dios hajxy ñänøøm̱y jaꞌa jim̱ tsajpootypä. Cabä Dios hajxy piädaacy møj jaanc̈h, hoyyä Dios cuhdujt jia møødä maa jaꞌa häyohngøxpän. </v>
<v b="REV" c="16" v="10">Mänitä Diosmoonsä miämägoox̱pä quiudemøøyy maa jaꞌa animal hänajty yhäñaꞌayän, jaꞌa yhorotsim̱jootypä. Mänit cøjx wyiingoodsøꞌøy majatiä animal hänajty yhaneꞌemiän. Mänitä jäyaꞌay tioots hajxy yajtsuꞌudsøøyy jeꞌeguiøxpä coo hajxy hänajty jiaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøcy. </v>
<v b="REV" c="16" v="11">Paadiä Dios hajxy haxøøgjaty ñänøøm̱y. Cabä yhaxøøgcuhdujt hajxy hänajty jia najtshixøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="16" v="12">Mänitä Diosmoonsä jaꞌa miädädujcpä jiiby quiudemøøyy Eufratesmøjnøøjooty, jaꞌa yhorotsim̱jootypä. Mänitä nøø tiøøch. Jaduhṉä reyhajxy hänajty hoy ñaxøꞌøwaꞌañ, jaꞌa hajxy hänajty jim̱ tsohṉdaꞌagaam̱bä maa jaꞌa xøø piädsøm̱iän. </v>
<v b="REV" c="16" v="13">Mänítøc̈hä haxøøgjuøhñdy tägøøg nhijxpädsøøm̱y. Jiiby hajxy piädsøm̱øøyy maa jaꞌa dragón yhaawjootiän, møød maa jaꞌa animal yhaawjootiän, møød maa jaꞌa miämetspä animal yhaawjootiän, jaꞌa møjcuꞌugongä miädiaꞌagy hänajty yajwáꞌxäbä. Jaduhṉä haxøøgjuøhñdy hajxy hänajty quiähxøꞌøgy nebiä yocchän. </v>
<v b="REV" c="16" v="14">Hix̱, møjcuꞌuhajxy jeꞌe. Hoy‑yagjuøøñäjaty hajxy hänajty yajcähxøꞌøgy. Mänitä reyhajxy hoy nägøx̱iä wioyii, jaꞌa hajxy hädaa yaabä naax̱wiimbä, coo hajxy nøcxy chiptunaꞌañ møødä Dioscøxpä, mänaa jaꞌa Dios yajnähdijjiän coo chiptunaꞌañ. Mäjaamøødä Dios jaduhṉ. </v>
<v b="REV" c="16" v="15">Jaayaꞌay jaduhṉ mänaam̱b: “Cab jaduhṉ pøṉ ñäꞌägädä najuøꞌøy mänáajøch hänajty ngädaꞌagaꞌañ. Jootcujc jeꞌe pøṉä Diosmädiaꞌagy hänajty hamuumduꞌjoot mäbøjp. Jaduhṉ mäwíinäts hänajty yhidaꞌañ nebiä jujcypiän. Cabä hänajty chähdiunaaṉnä.” </v>
<v b="REV" c="16" v="16">Mänitä reyhajxy yhamugøøyy maa xiøhatiän Armagedón jaꞌa hebreohayuuc‑haamby. </v>
<v b="REV" c="16" v="17">Mänitä Diosmoonsä jaꞌa miäjuxtujcpä cøxp quiuhdeem̱najxy jaꞌa yhorotsim̱jootypä. Tuꞌugä jäyaꞌay møc quiapxy maa jaꞌa Dios yhäñaadiaactän jim̱ tsajpootyp: ―Tøø jaduhṉ miaañä. </v>
<v b="REV" c="16" v="18">Mänit wiädsujcy møødä hänee yaax̱y. Mänitä hujx møc ñajxy. Cabä hujx jaduhṉ mänaaxøø ñax̱y neby jaduhṉ tøø ñax̱iän. </v>
<v b="REV" c="16" v="19">Mänitä møjcajpt ñiwiaꞌxä. Tägøøghit jaduhṉ hoy miähmøøñä. Mänitä tøjc cøjx pium̱y wiinduhm̱yhagajpt. Mänitä Dios jäyaꞌayhajxy chaac̈htiuuṉ̃ hoyhoy, jaꞌa hajxy hänajty jim̱ tsänaabiä Babilonia‑cajptooty. </v>
<v b="REV" c="16" v="20">Mänitä tuṉ cøjx yhadägoyyøꞌøy møødä naax̱ jaꞌa hänajty jim̱ hijpä mejyquiujc. </v>
<v b="REV" c="16" v="21">Mänitä jäyaꞌayhajxy quiuhgaꞌawøøyyä caandøøtstuu hamøjjaty. Juxychäguiꞌx kilo hänajty näjeꞌe jiemc̈hä. Coo hajxy jiaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøjcy, paadiä Dios hajxy haxøøgjaty ñämaayy. </v>
<v b="REV" c="17" v="1">Mänítøc̈hä Diosmoonsä tuꞌug xñämejch, jaꞌa hajxy hänajty näjuxtujcpä, jaꞌa orotsim̱ hajxy hänajty miǿødäbä. Mänítøch xñämaayy: ―Jam̱ nyajnähixøꞌøy coo jaꞌa cuhhiṉdoꞌoxiøjc jaꞌa møjpä yajtsaac̈hpøgaꞌañii, jaꞌa jim̱ häñaabiä mejywyiing. </v>
<v b="REV" c="17" v="2">Tøø jaꞌa rey jaꞌa toꞌoxiøjc hajxy yaa miøødtsänaꞌay hädaa yaabä naax̱wiin. Jaꞌa toꞌoxiøjcøxpä jaꞌa jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä yaa yhaxøøgwädity hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="REV" c="17" v="3">Mänítøc̈hä Dioshespíritu xyajwiinhijxy. Mänítøc̈hä Diosmoonsä jim̱ xyajnøcxy maa pøṉ quiaꞌa tsänaꞌayän. Mänítøc̈hä toꞌoxiøjc tuꞌug nhijxy. Animalnähgøxp hänajty yhäñaꞌay. Tsaptsä animal ñiꞌx. Jim̱ä mädiaꞌagy hänajty miøødä cujaay jaꞌa ñiꞌxcøxp. Haxøøgjatiä Dios hänajty ñänøm̱y. Juxtujcä quiopc hänajty jeꞌe y majcä quiaaꞌpt. </v>
<v b="REV" c="17" v="4">Ja hucy ja tsaptsä toꞌoxiøjc wyit hänajty jeꞌe. Oro hänajty ñaandsøm̱hajpy møødä hoc̈haa møød perlas. Orotsim̱ hänajty quiøꞌøgøꞌøwhajpy. Madiuꞌu haxøøgpä hänajty jiiby yhity orotsim̱jooty. </v>
<v b="REV" c="17" v="5">Jim̱ hänajty miøødä wyiinnähgopcøxp cujaay: “Jaꞌa møjcajpt Babilonia hädaa. Jaꞌa cuhhiṉdoꞌoxiøjc tiajhajxy hädaa. Jaꞌa haxøøgpä yhøjxä tiecy hädaaduhṉ jaꞌa hädaa yaabä naax̱wiimbä.” Cab jaduhṉ yhowyiinjuǿøñäjä. </v>
<v b="REV" c="17" v="6">Mänítøch nnajuøøyy coo jaꞌa toꞌoxiøjc hänajty miuꞌugyii. Jaꞌa Dioshuung ñøꞌtyhajxy hänajty tøø yhúucäxä møød hajxy tøø yaghoꞌogyíijäbä jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Jesucristo miädiaꞌagy hajxy miäbøjcä. Cooc̈h jaduhṉ nhijxy, njaanc̈h tehm̱ yagjuǿøyyhøch jaduhṉ. </v>
<v b="REV" c="17" v="7">Mänítøc̈hä Diosmoonsä xñämaayy: ―Tii jaduhṉ coo mwiꞌi yagjuøꞌøy. Nhawaaṉáaṉäbøch miic̈h jaꞌa toꞌoxiøjcøxpä møødä animalcøxpä, jaꞌa toꞌoxiøjc yaghäñaabiejpiä, jaꞌa juxtujcpä quiopc, jaꞌa majcpä quiaaꞌpt. </v>
<v b="REV" c="17" v="8">Yøꞌø animal tøø mwiinhíx̱iäbä, jugyhajp hijty yøꞌøduhṉ. Hoy tøø jia cuhdägoy, jutpädsøm̱aam̱b jadähooc. Mänit nøcxy yhoꞌogaaṉnä. Pønjatiä xiøø jim̱ caꞌa miim̱b cujaay librojooty, coo jaꞌa animal hajxy yhíxät coo tøø jiutpädsøm̱y, mänit hajxy hoyhoy yagjuøꞌøwaꞌañ. Pero pønjatiä xiøø jim̱ miim̱b cujaay librojooty, jeꞌeds hajxy cøjxtaꞌaxiøø jugyhadaam̱b nebiä Dios jiugyhatiän, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa xiøøhajxy jim̱ quiujáhyyäxä mänaa jaꞌa naax̱wiimbä yhawijy tiøøꞌxtaꞌaguiän. </v>
<v b="REV" c="17" v="9">’Pøṉ jaduhṉ wiinjuøøby, ween hädaaduhṉ hoy yhuuc wiinjuøꞌøy: Yøꞌø quiopc juxtujcpä, jaduhṉ mäwíinäts hajxy yøꞌø nebiä juxtujcpä tuṉän. Jim̱ä toꞌoxiøjc yhäñaꞌay. </v>
<v b="REV" c="17" v="10">Jaanä jaduhṉduhm̱bä, jaduhṉ mäwíinäts hajxy yøꞌø nebiä juxtujcpä reyän. Nämägoox̱c hajxy jaduhṉ tøø quiuhdägooñä. Tuꞌug jädaꞌahaty guiobiernähajnä. Jatuꞌug, cahnä jeꞌe tiägøꞌøyñä. Coo hänajty tøø tiägøøñä, cab jaduhṉ jiegaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="17" v="11">Haa jaꞌa animal tøø quiuhdägóyyäbä, tuꞌugä näjuxtujcpä rey jaduhṉ. Miämetsc‑hoocpä jaduhṉ tøø piädsǿøm̱gombä. Mänit nøcxy yhoꞌogaaṉnä. </v>
<v b="REV" c="17" v="12">’Haa jaꞌa majcpä quiaaꞌpt tøø mwiinhíx̱iäbä, nämajcä reyhajxy jaduhm̱bä. Cahnä hajxy tiägøꞌøy gobiernähajpä. Jaduhṉä møjcuhdujt hajxy mioꞌowaꞌañii tuꞌhora quipxy møødä animal. </v>
<v b="REV" c="17" v="13">Tuꞌugmädiaꞌaguiä reyhajxy yhity jaꞌa nämajcpä. Mänitä animal cuhdujt hajxy mioꞌowaꞌañ møødä mäjaa. </v>
<v b="REV" c="17" v="14">Mänit hajxy tiägøꞌøwaꞌañ tsiptuum̱bä maa jaꞌa Meeghuungcøxpän. Mäjädaꞌagaam̱bä Meeghuung jaduhṉ. Hix̱, jeꞌe jaꞌa møjcuhdujt näꞌägä møød. Pønjaty jeꞌe jiamiøødhajpy, Dioshuunghajxy jeꞌeduhṉ. Pedyii hajxy miäbøcy. </v>
<v b="REV" c="17" v="15">Mänítøc̈hä Diosmoonsä xñämáaguiombä: ―Yøꞌø mejy tøø mwiinhíx̱iäbä maa jaꞌa toꞌoxiøjc hijty yhäñaꞌayän, jaduhṉ mäwíinäts yøꞌø nebiä wiinduhm̱yhagajpt‑tsohm̱bän. Madiuꞌu hayuuc hajxy quiapxy. </v>
<v b="REV" c="17" v="16">Y yøꞌø animal quiaaꞌpt tøø mwiinhíx̱iäbä jaꞌa majcpä, mänitä toꞌoxiøjc hajxy miähaṉhadaꞌañ. Nähwaꞌads høxwaꞌads hajxy jaduhṉ ñähgueꞌegaaṉnä. Chuꞌudsaam̱by hajxy jaduhṉ; mänit hajxy ñoꞌogaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="17" v="17">Jaꞌa Dios jaduhṉ tøø wyiinmahñdymoꞌoy coo hajxy jaduhṉ quiudiúnät nebiä Dios tøø yajnähdijjiän, coo hajxy tuꞌugmädiaꞌagy yhídät, coo jaꞌa animal hajxy quiuhdujtmóꞌowät, høxtä coonä hänajty tøø yhabaady nebiä Dios yajnähdijjiän. </v>
<v b="REV" c="17" v="18">Haa yøꞌø toꞌoxiøjc tøø mwiinhíx̱iäbä, jaduhṉ mäwíinäts yøꞌø nebiä møjcajptän maa jaꞌa reyhajxy nägøx̱iä xiøønax̱iän. </v>
<v b="REV" c="18" v="1">Mänítøc̈hä Diosmoonsä tuꞌug njaag hijxy coo hänajty miänacy tsajpootyp. Mayyä cuhdujt hänajty miøødä. Haam̱b tsämaam̱b hänajty jaduhṉ. Hajaj jaduhṉ hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="REV" c="18" v="2">Mänit møc yaax̱y: ―Tøø jaꞌa møjcajpt Babilonia quiøx̱y pum̱y. Jim̱ä møjcuꞌuhajxy chänaañä, møødä haxøøgjuøhñdy madiuꞌubä, møødä haxøøghanimalhajxy jäyøøbiä. </v>
<v b="REV" c="18" v="3">Tøø jaꞌa jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä quiøx̱y pahijxpä nebiä Babilonia haxøøgcuhdujt miøødän. Tøø jaꞌa reyhajxy miøødtsänaꞌay. Tøø jaꞌa hajuubiädøjc‑hajxy miäyøøjøøñä jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Babilonia hijty cøx̱iä wiinä yaghøx̱häyoy. </v>
<v b="REV" c="18" v="4">Mänítøc̈hä jäyaꞌay nmädooyy coo hänajty jim̱ quiapxy tsajpootyp: ―Pønjátyhøch nhuunghajpy, mdsóonäp hajxy jim̱ maa yøꞌø cajptän, neby hajxy jaduhṉ mgaꞌa pajatcǿꞌøwät, neby hajxy jaduhṉ mgaꞌa padsaac̈hpǿgät. </v>
<v b="REV" c="18" v="5">Haa jaꞌa jäyaꞌayhajxy jim̱ tsänaabiä Babilonia, tøø hajxy møj may jiaanc̈h tehm̱ quiädieey. Hoyhoyyä Dios jiaanc̈h tehm̱ yajtsaac̈hpøgaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="18" v="6">Jaduhṉä Babiloniatsohm̱bä hajxy mduuṉdägátsät nebiä wiinghänaꞌc hajxy tøø tiuṉ̃än. Mejtsjäduhṉ̃tiä hajxy myajtsaac̈hpǿgät. </v>
<v b="REV" c="18" v="7">Tøø hajxy hanax̱iä jiaanc̈h tehm̱ ñiguiumayii. Cøx̱iä wiinä hajxy tøø jiaanc̈h tehm̱ yaghøx̱häyoy. Paady hajxy mjaanc̈h tehm̱ yajtsaac̈hpǿgät. Jaduhṉ quiopcooty jia wiꞌi miänaꞌañ: “Jadúhṉhøch chaa nhäñaꞌay nebiä møjcuhdujtmøødpän. Näꞌä jájtäbøc̈hä nnihyhap jim̱. Cábøch jaduhṉ mänaa nnäꞌägä jootmayhadaꞌañ.” </v>
<v b="REV" c="18" v="8">Coo jaduhṉ miänaꞌañ, paquiä chaac̈hpøgaꞌañ. Piaadaam̱biä yuu møødä häyohn møødä hoꞌog tägoy. Toyáaṉnäp jeꞌeduhṉ. Jaꞌa Dios jaduhṉ mänaaṉ coo jaduhṉ chaac̈htiunǿøjät. Jaayáꞌayäts møjcuhdujtmøød. </v>
<v b="REV" c="18" v="9">Haa jaꞌa reyhajxy, jaꞌa toꞌoxiøjc hajxy hänajty tøø miøødtsänáꞌayäbä, coo hajxy jaduhṉ yhíxät coo hänajty tiooñä, mänit hajxy ñäjøꞌøw ñäxuudsaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="18" v="10">Tsähgøꞌø‑tsähgøꞌø hajxy hänajty jäguem̱ tiänaꞌawaꞌañ. Mänit hajxy miänaꞌanaꞌañ: ―Miic̈h Babiloniacajpt, may miic̈h cuhdujt hijty mjaanc̈h tehm̱ miøødä. Pero paquiä mjaanc̈h tehm̱ quiuhdägooyy. </v>
<v b="REV" c="18" v="11">Mänitä hajuubiädøjc‑hajxy ñäjøꞌøw ñäxuudsaam̱bä, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa tioogyhajxy quiaꞌa näꞌägädä juyáaṉäxä. </v>
<v b="REV" c="18" v="12">Madiuꞌu toogy hajxy hänajty miøødä: oro, møødä plata, møødä hoc̈haa, møødä perlas, møødä howyit, møødä linowit, møødä sedawit, ja hucy ja tsapts. Jaduhṉä quepy hajxy hänajty madiuꞌu miǿødäbä jaꞌa paꞌagxuuꞌpä, jaꞌa tsowjatypä, møødä tijatiä elefantetøødshadeeñdiuc‑hädiúṉ̃äbä, møødä hobiujxt, møødä pujxt, møødä mármoltsaa. </v>
<v b="REV" c="18" v="13">Jaduhṉä canela hajxy hänajty miǿødäbä, møødä jøøꞌxychooy jaꞌa jaanc̈h tehm̱ piaꞌagxuuꞌpä, møødä poom, møødä mirra, møødä perfume, møødä vino, møødä hoṉ, møødä harina hoybä, møødä trigo, møødä jäyujc, møødä waj, møødä meeg, møødä cuaay, møødä carreta, møødä moonsädøjc jamiäjúyyäbä. </v>
<v b="REV" c="18" v="14">Mänitä hajuubiädøjc‑hajxy miänaꞌanaꞌañ: ―Tøø miic̈h xquiøx̱y pøjcä tijaty miic̈h mhadsojpy møødä mmäyøøhadyíijäbä. </v>
<v b="REV" c="18" v="15">Ñäjøꞌøw ñäxuudsaam̱biä hajuubiädøjc‑hajxy, jaꞌa hajxy hänajty tøø miäyøøjǿꞌøyäbä maa yøꞌø cajptän. Tsähgøꞌø‑tsähgøꞌø hajxy hänajty tiänaꞌay jäguem̱. </v>
<v b="REV" c="18" v="16">Mänit hajxy miänaꞌanaꞌañ: ―Tøø yøꞌø møjcajpt jiaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøcy. Jaduhṉ hijty jeꞌe nebiä toꞌoxiøjc howyitmøødpän ja hucy ja tsapts, møødä oromøødpä, møødä hoc̈haamøødpä, møødä perlasmøødpä. </v>
<v b="REV" c="18" v="17">Paquiä jaꞌa miäyøøhadyíijäbä tøø quiøx̱y pǿjcäxä. Haa jaꞌa jäyaꞌayhajxy hänajty wädijpä barcojooty, jäguem̱ hajxy hänajty tiänaꞌawaam̱bä, møødä wyiindsøṉhajxy, møød hajxy näꞌä wädijpä. </v>
<v b="REV" c="18" v="18">Coo hajxy yhijxy coo jaꞌa cajpt hänajty tiooñä, mänit hajxy yaax̱y: ―Cab mädyii cajpt ñäꞌägädä mäbaady nej yøꞌø møjcajpt hijtiän. </v>
<v b="REV" c="18" v="19">Mänit hajxy tiägøøyy jøøbiä xuuꞌtspä. Mänit hajxy yáax̱combä: ―Tøø yøꞌø møjcajpt jiaanc̈h tehm̱ chaac̈hpøcy. Haa jaꞌa cubarcohajxiä, tøø hajxy jia mäyøøjøøñä coo yøꞌø cajpt hijty jiaanc̈h tehm̱ miäyøøjä. Paquiä tøø quiuhdägooñä. </v>
<v b="REV" c="18" v="20">Pønjaty jim̱ tsänaaby tsajpootyp, ween hajxy nägøx̱iä mxooṉdaꞌagy, møødä Diosquex̱y møødä Dioshuung, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Dios yøꞌø cajpt tøø yajcumädoy. </v>
<v b="REV" c="18" v="21">Jaanc̈h tehm̱ miøcä Diosmoonsä tuꞌug. Mänitä cruundätsaa yajpädøꞌcy. Mänit miejyquiaꞌadsøøyy. Mänit miänaaṉ̃: ―Jaduhṉdsä Babiloniacajpt jiadaam̱bä yhabetaam̱bä. Cab jaduhṉ mänaa ñäꞌägädä cähxøꞌøgaaṉnä. </v>
<v b="REV" c="18" v="22">Cab jaduhṉ jim̱ pøṉ xiuꞌuxaaṉnä. Caj pøṉ jim̱ tiunaaṉnä. Cab hajxy jim̱ jiødsaaṉnä. </v>
<v b="REV" c="18" v="23">Ni jøøn jim̱ quiaꞌa toyaaṉnä. Cab hajxy jim̱ piøgaaṉnä yhuꞌugaaṉnä. Paadiä Babiloniacajpt jaduhṉ jiadaꞌañ yhabetaꞌañ jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa cuꞌug jiaanc̈h tehm̱ miäyøøjä. Tøø jaꞌa jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä piahix̱y jaꞌa Babilonia yhaxøøgcuhdujt. </v>
<v b="REV" c="18" v="24">Haa jaꞌa Diosquex̱y møødä Dioshuunghajxiä, jaꞌa hajxy yaghóꞌcäbä, jim̱ä ñøꞌtyhajxy tøø miähmøꞌøy maa yøꞌø cajptootiän. Hix̱, cuꞌug jaduhṉ jatcøøyy. </v>
<v b="REV" c="19" v="1">Mänítøch nmädooyy majiäyaꞌay hänajty jim̱ yaꞌaxy tsajpootyp: Møj jaanc̈hä Dios jaduhṉ. Jaayaꞌay hajxy xyajwaats xyajtséjcäm. Tsøg hajxy wiingudsähgǿøyyäm coo møcmäjaa miøødä. </v>
<v b="REV" c="19" v="2">Hoyyä Dios quiudiuuṉ̃ coo jaꞌa cuhhiṉdoꞌoxiøjc hoy piädaꞌagy haducytiuum, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa yhaxøøgcuhdujt piahíjxäxä jaꞌa jäyaꞌayhajxy nägøx̱iä, y coo tøø yaghoꞌogy jaꞌa Diosquex̱ypä møødä Dioshuung. Coo jaꞌa Dios jaꞌa caꞌawiindøybä yajcumädow̱aꞌañ, yejpiä tøyhajt jaduhṉ; cab näꞌä nägoobä yajcumädoy. </v>
<v b="REV" c="19" v="3">Mänitä majiäyaꞌayhajxy miänáaṉgombä: Møj jaanc̈hä Dios. Cøjxtaꞌaxiøø yøꞌø cuhhiṉdoꞌoxiøjc yhatoy yhapøgøꞌøwaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="19" v="4">Mänitä majjäyaꞌay jaꞌa Dios hajxy wyiinjijcädaacy, jaꞌa hajxy nähiiꞌxmädaax̱pä møødä animalhajxy jaꞌa nämädaax̱pä. Mänit hajxy miänaaṉ̃: ―Tøyhajt jaduhṉ, møj jaanc̈hä Dios. </v>
<v b="REV" c="19" v="5">Mänitä jäyaꞌay jim̱ tuꞌug quiapxy maa jaꞌa Dios hänajty yhäñaꞌayän: Nämaꞌaw jaꞌa Dios hajxy coo miøjjä coo jiaanc̈hä, pønjaty Diosquex̱y, pønjatiä Dios wiingudsähgøøby, miøjjä miuutscä. </v>
<v b="REV" c="19" v="6">Mänítøch nmädooyy coo majiäyaꞌay hänajty quiapxy. Jaduhṉ yajmädooyy nebiä mejy møc yhahøøc̈hän, nebiä hänee møc yaꞌaxiän: Møj jaanc̈hä Dios jaduhṉ. Tøø tiägøøñä gobiernähajpä. Jim̱ä møjcuhdujt miøødä. </v>
<v b="REV" c="19" v="7">Tsøg hajxy jootcugǿøyyäm, tsøg hajxy xooṉdáacäm. Tsøgä Dios hajxy møj jaanc̈h pädáacäm. Tøø yhabaatnä coo jaꞌa Meeghuung piøgaaṉnä. Tøø jaꞌa jaxieꞌeb ñiyhahixǿøyyänä. </v>
<v b="REV" c="19" v="8">Howyit jaduhṉ jaanc̈h tehm̱ yajpøgøꞌøwáaṉäp, waꞌadspä, haam̱bä tsämaam̱bä, nøm̱ä majiäyaꞌayhajxy miänaaṉ̃. Haa jaꞌa howyitä, jeꞌeduhṉ ñänøøm̱by coo jaꞌa Dioshuunghajxy hänajty hoy tøø wiädity hädaa yaabä naax̱wiin. </v>
<v b="REV" c="19" v="9">Mänítøc̈hä Diosmoonsä xñämaayy: ―Cujaay jaduhṉ: “Jootcujc hajxy yhity pønjaty tøø yajwoy tøø yajwich maa jaꞌa Meeghuung piøgaꞌañän.” Mänítøch xñämáaguiombä: ―Tøyhajtä Diosmädiaꞌagy jaduhṉ. </v>
<v b="REV" c="19" v="10">Mänítøc̈hä Diosmoonsä nja wiinjijcädaacy. Nja wiingudsähgøꞌøwáaṉhøch jaduhṉ. Mänítøch xñämaayy: ―Caꞌac̈h xwyiingudsähgøꞌøy. Høøc̈hä Dios xmioonsähajp nej mijts xmioonsähajpän, coo mijtsä Jesucristo miädiaꞌagy hoy myajtuuṉä. Jaꞌa Dios mäbøcy mwiingudsähgǿꞌøwäp. Tøyhajtä Jesucristo miädiaꞌagy. Tuꞌugmädiaꞌagy hajxy yhity, pønjatiä Jesucristo miädiaꞌagy yajwáꞌxäp, pønjatiä Jesucristo capxpaatp. </v>
<v b="REV" c="19" v="11">Mänítøch tsajpootyp nhijxy coo tøø yhawaꞌac̈h. Mänítøc̈hä jäyaꞌay tuꞌug nhijxy coo jaꞌa caꞌawiindøybä hoy yajcumädow̱aꞌañ, coo hoy chiptunaꞌañ. Paady xiøhaty jaꞌa hoguiudiuum̱bä, jaꞌa tøyhajtyejpä. Poobcuaañähgøxp hänajty yhäñaꞌay. </v>
<v b="REV" c="19" v="12">Jaduhṉä wyiin hänajty quiähxøꞌøgy nebiä jøøn tioyyän. Mayyä cuhjéṉ hänajty miøødä cuhduum. Jim̱ä xøø hänajty miøødä cujaay. Ni pøṉ hänajty quiaꞌa najuøꞌøy tii xøø jeꞌe. Jeꞌeduhṉ nidiuhm̱ najuøøby. </v>
<v b="REV" c="19" v="13">Nøꞌtiä wyit hänajty tøø yaghucy. Jaꞌa Diosmädiaꞌagy hänajty xiøhaty. </v>
<v b="REV" c="19" v="14">Jaanc̈h tehm̱ miajiäyaꞌay hänajty panøcxp haagä poobcuaañähgøxp. Poobwit hoybä hajxy hänajty miøød, jaanc̈h tehm̱ pioob jaanc̈h tehm̱ wiaꞌads. </v>
<v b="REV" c="19" v="15">Jim̱ yøꞌøyaꞌay espada jaanc̈h tehm̱ jiøjp hänajty miøødä yhaawjooty. Jeꞌe jaꞌa jäyaꞌay hänajty yajpuxaam̱by. Jaanc̈h tehm̱ miøc guiobiernähadaꞌañ. Hoyhoyyä jäyaꞌay chaac̈htiunaꞌañ nebiä Dios jaꞌa jäyaꞌay yajcumädoyyän. </v>
<v b="REV" c="19" v="16">Jim̱ä xiøø hänajty miøødä cujaay wyitcøxp møødä piuuguiøxp: “Hädaa møjcuhdujtmøød; ni pøṉ møjcuhdujt jaduhṉ quiaꞌa møødä.” </v>
<v b="REV" c="19" v="17">Mänítøc̈hä Diosmoonsä tuꞌug nhijxy coo hänajty jim̱ tiänaꞌay maa jaꞌa xøøjän. Mänit jaanc̈h tehm̱ miøc yaax̱y. Jaꞌa luudhajxy møjyaax̱ä, jaꞌa hajxy cøxp jäyøøwiädijpä: ―Miṉ hajxy tsuꞌuds. Jaꞌa Dios hajxy jaduhṉ xmioꞌowaam̱b. </v>
<v b="REV" c="19" v="18">Jäyaꞌay hajxy nägøx̱iä mdsuꞌudsaam̱by, miøjjä miuutscä, hopiøṉä, møødä rediøjc‑hajxy, møød hajxy tuum̱bä soldadowiindsǿṉ, møød hajxy møcmäjaamøødpä, møødä cuaay, møød hajxy cuaayhäñaabiä. </v>
<v b="REV" c="19" v="19">Mänítøc̈hä animal nhijxy. Møødä reyhajxy hänajty jim̱ choonä møødä quiuꞌughajxy. Tsiptunaam̱b hajxy hänajty jaduhṉ møødä jaayaꞌaguiøxpä jaꞌa cuaañähgøxp wädijpä møødä quiuꞌug. </v>
<v b="REV" c="19" v="20">Mänitä animal miajtsä møødä craa jaꞌa jaanc̈h tehm̱ jiäyaꞌawyiinhøhm̱bä. Tøø jaꞌa craa hänajty yajcähxøꞌøgy hoy‑yagjuøøñäjaty maa jaꞌa animal wyiinduumän. Jaduhṉä craa hänajty tøø wyiinhøøñ pønjaty yøꞌø animal señä hänajty møødhájtäp, pønjaty yøꞌø animal yhahädiuuṉnax̱y hänajty tøø wyiingudsähgøøyyä. Mänit hajxy nämetsc jiøønjuipøøyyä maa azufre hänajty tioyyän. </v>
<v b="REV" c="19" v="21">Mänitä quiuꞌughajxy yaghóꞌcäxä. Jaayaꞌay jaduhṉ mäyaghoꞌc, jaꞌa hänajty cuaayhäñaabiä. Espadahaam miäyaghoꞌcy, jaꞌa jaanc̈h tehm̱ jiøjpä, jaꞌa hänajty jim̱ miøødpä yhaawjooty. Mänitä hoꞌogyjiäyaꞌayhajxy chuꞌtsä. Jaꞌa luudhajxy jaduhṉ mädsuꞌts jaanc̈h tehm̱ quiuꞌuxiä. </v>
<v b="REV" c="20" v="1">Mänítøc̈hä Diosmoonsä tuꞌug nhijxy. Jim̱ tsajpootyp hänajty miänacy. Jim̱ä juthawaatst hänajty quiøꞌøgoṉhaty, jaꞌa hänajty jaanc̈h tehm̱ quiøøcpä. Jim̱ä cadena hänajty quiøꞌøwitshajpä. </v>
<v b="REV" c="20" v="2">Mänitä møjcuꞌugong miajtsä, jaꞌa xøhajpä Satanás. Jaꞌa dragón jeꞌe møødä jecychahṉ̃dy. Mänit quiøꞌøxojtsä tiecyxiojtsä cadenahaam. </v>
<v b="REV" c="20" v="3">Mänit quiujuipøøyyä jutjooty. Mänit yhawäguiiꞌtsä. Mänitä Diosmoonsä yhahooꞌch maa jaꞌa juthaawän. Mil jomøjtä møjcuꞌugong hänajty jiiby yhidaꞌañ, nebiä jäyaꞌay jaduhṉ quiaꞌa wiinhǿhṉnät. Coo hänajty mil jomøjt tøø yhabejnä, mänit yhøxmadsaꞌañii. Pero cab hänajty jejcy yajwäditaꞌañii coo hänajty tøø yhøxmac̈hii. </v>
<v b="REV" c="20" v="4">Mänítøch nhijxy coo cuꞌughajxy hänajty yhäñaꞌay. Haagä møjcuhdujtmøød hajxy hänajty coo hajxy nägøx̱iä yajtøyhajtyégät. Mänítøc̈hä jäyaꞌayä yháañämähajxy nhijxä, pønjaty hänajty tøø yoꞌpuxyii. Paady hajxy yoꞌpujxä coo hajxy hänajty tøø Dyiosmädiaꞌagy‑yajwaꞌxy coo jaꞌa Jesucristo Dyioshuungä. Cabä animal hajxy hänajty tøø wyiingudsähgøꞌøy, ni jaꞌa yhahädiuuṉnax̱y. Ni cab hajxy hänajty tøø piädáacäxä jaꞌa animal señä, ni wyiinnähgopcøxp ni quiøꞌøgøxp. Mänítøch nhijxy coo hajxy jiujypiøjnä. Mänitä Jesucristo hajxy miøødtägøøyy gobiernähajpä. Mil jomøjt hajxy hänajty tiunaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="20" v="5-6">Jayøjp hajxy jiujypiøjtsohṉ̃. Jootcujc hajxy yhity. Nebiä teediän jaꞌa Dios hajxy miøødtuṉ̃. Cab hajxy chaac̈htiunaꞌañii. Coo mil jomøjt hänajty tøø yhabety, mänitä jäyaꞌay yháañämähajxy jiaac jujypiøgaam̱bä nägøx̱iä, jaꞌa hajxy hänajty hoy tøø quiaꞌa wädítiäbä. Mänit hajxy yajcumädow̱aꞌañii. </v>
<v b="REV" c="20" v="7">Coo mil jomøjt hänajty tøø yhabejnä, mänitä Satanás yhøxmadsaꞌañii. </v>
<v b="REV" c="20" v="8">Mänit tiägøꞌøwaꞌañ jäyaꞌawyiinhøhm̱bä wiinduhm̱yhagajpt. Yajwiinhøønaam̱bä Gog møødä Magog. Mänit hajxy yhamugøꞌøwaꞌañ møødä quiuꞌughajxy coo hajxy hänajty chiptunaꞌañ. Jaanc̈h tehm̱ miay hajxy hänajty jaduhṉ. </v>
<v b="REV" c="20" v="9">Wiinduhm̱yhagajpt hajxy choonaꞌañ. Mänitä Dioshuunghajxy jiuhbic jiuhgodøꞌøwaꞌañii. Mänitä Dios jøøn yajcaꞌawaꞌañ. Cøx̱y toyaam̱bä Magoghajxy jaduhṉ. </v>
<v b="REV" c="20" v="10">Mänitä møjcuꞌugong jiøønjuipøøyyä maa jaꞌa azufre hänajty tioyyän, maa jaꞌa animalhajxy hänajty tøø jiøønjuipøꞌøyiijän, møødä craa hänajty tøø jiäyaꞌawyiinhǿøñäbä. Cøjxtaꞌaxiøø hajxy jiiby chaac̈hpøgaꞌañ xøømdsuhm̱. </v>
<v b="REV" c="20" v="11">Mänítøc̈hä Dios nhijxy coo hänajty yhäñaꞌay. Poobä yhäñaabiejt hänajty cruundä. Mänitä naax̱wiimbä yhadägoyyøøyy maa jaꞌa Dioswiinduumän møød tsajtcøxp. </v>
<v b="REV" c="20" v="12">Mänítøc̈hä háañämähajxy nhijxy miøjjä miuutscä. Jim̱ hajxy hänajty tiänaꞌay Dioswiinduum. Mänitä Dios jaꞌa libro yaghawaach møødä libro wiingpä. Jiibiä xiøøhajxy hänajty myiṉ̃ cujaay jaꞌa hajxy jugyhadaam̱bä cøjxtaꞌaxiøø nebiä Dios jiugyhatiän. Mänitä Dios jaꞌa libro quiapxy pø hoyyä háañämähajxy hänajty tøø jiäyaꞌayhaty, pø caj. </v>
<v b="REV" c="20" v="13">Mänitä háañämähajxy jiiby piädsøøm̱y mejjiooty, jaꞌa hajxy hänajty jiiby tøø yhóꞌoguiäbä. Jaduhṉ hajxy jiiby piädsøøm̱bä naax̱paꞌc. Jaꞌa hajxy hänajty hoy tøø jiäyaꞌayhátiäbä, hawaꞌadstuum hajxy hoy miähmøøñä. Jaꞌa hajxy hänajty hoy tøø quiaꞌa jäyaꞌayhátiäbä, haducytiuum hajxy hoy miähmøꞌøy. </v>
<v b="REV" c="20" v="14-15">Mänitä møjcuꞌugong jøønjooty piädaacä. Mänitä háañämähajxy jøønjooty quiujuipøøyyä, pønjatiä xiøø hänajty caꞌa miim̱b cujaay librojooty. Cab hajxy cøjxtaꞌaxiøø jiugyhadaꞌañ nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="REV" c="21" v="1">Mänítøc̈hä tsajpootyp jem̱ybiä nhijxy møødä naax̱wiin jem̱ybiä. Tøø jaꞌa tuctsajpootyp hänajty tiägooñä møødä tucnaax̱wiimbä. Møødä mejy hänajty tøø tiägoobiä. </v>
<v b="REV" c="21" v="2">Mänítøc̈hä Dioscajpt nhijxy, jaꞌa Jerusalén jem̱ybiä. Jim̱ hänajty miänacy tsajpootyp. Jim̱ hänajty tøø chooñ maa jaꞌa Diosän. Yajxóṉ hänajty quiähxøꞌøgy nebiä jaxieꞌeb ñiyhahixøꞌøyiijän coo hänajty piøgaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="21" v="3">Mänitä jäyaꞌay møc jiaanc̈h tehm̱ quiapxy jim̱ tsajpootyp: ―Huug hix̱, jim̱ä Dios tøø chänaadiaacpøcy maa jaꞌa jäyaꞌayhajxiän. Quiuꞌughadaam̱biä Dios jaꞌa jäyaꞌayhajxy. Wiingudsähgøꞌøwáaṉäp jaꞌa Dios jaduhṉ. </v>
<v b="REV" c="21" v="4">Jaduhṉä Dios miänaꞌanaꞌañ coo jaꞌa jäyaꞌayhajxy quiaꞌa jǿøñät. Cab hajxy piaꞌambedaaṉnä, yhoꞌogaaṉnä. Cab hajxy jiøꞌøwaaṉnä xiuudsaaṉnä. Tøø yøꞌøduhm̱bä hänajty quiøx̱y cuhdägooñä. </v>
<v b="REV" c="21" v="5">Mänitä Dios miänaaṉ̃: ―Tøøc̈h cøx̱iä wiinä nhädiuuṉdägach. Mänit miänáaṉgombä: ―Cujaay jaduhṉ. Tøyhájthøch nmädiaꞌagy jaduhṉ. Cábøch nhøhṉdaꞌagy. </v>
<v b="REV" c="21" v="6">Mänítøch xñämaayy: ―Tøø jaduhṉ miaañä. Høøc̈h nyajtsohṉdaac; jaanä høøc̈h nyajmaabiä. Pøṉä jioot hamuumduꞌjoot tøø piädaꞌagy coo jiugyhadaꞌañ cøjxtaꞌaxiøø nébiøch njugyhatiän, nguhdujtmóꞌowäbøch jaduhṉ coo jaduhṉ jiugyhádät. </v>
<v b="REV" c="21" v="7">Pøṉ mäjädaacp, jeꞌe jugyhadaam̱b cøjxtaꞌaxiøø nébiøch njugyhatiän. Høøc̈h cøjxtaꞌaxiøø xTieedyhadaam̱b. Nhuunghadáam̱biøch jaduhṉ. </v>
<v b="REV" c="21" v="8">Haa jaꞌa hajxy jaduhṉ caꞌa mäjädaacpä, jøønjooty hajxy nøcxy quiaꞌawaꞌañ maa jaꞌa azufre tioyyän. Jiiby hajxy cøjxtaꞌaxiøø chaac̈hpøgaꞌañ, møød hajxy caꞌa mäbøjpä, møød hajxy caꞌawiindøybä, møød hajxy jäyaꞌay‑yaghoꞌpä, møød hajxy amigähamädoobä, møød hajxy mäwijts mäbäxujpä, møød hajxy quepychechwiingudsähgøøbiä, møød hajxy høhṉdaacpä. </v>
<v b="REV" c="21" v="9">Mänítøc̈hä Diosmoonsä tuꞌug nhijxy, jaꞌa hajxy näjuxtujcpä, jaꞌa orotsim̱ hajxy miøødpä cøduꞌug. Jim̱ä tsøꞌty häyohn hänajty miøødä jaꞌa juxtujcpä orotsim̱. Mänítøch xñämaayy: ―Jam̱ä jaxieꞌeb nyajnähixøꞌøy jaꞌa Meeghuung tioꞌoxiøjc‑hadaam̱biä. </v>
<v b="REV" c="21" v="10">Nwiinhíjxypøch hänajty; jaꞌa Dioshespíritøch hänajty xyajwiinhijxp. Mänítøc̈hä Diosmoonsä xwioonøcxy maa jaꞌa cøxptuṉguhduumän. Mänítøc̈hä Dioscajpt xyajnähixøøyy. Jerusalén xiøhaty. Jim̱ hänajty miänacy tsajpootyp maa jaꞌa Diosän. </v>
<v b="REV" c="21" v="11">Jaanc̈h tehm̱ yhaam̱b jaanc̈h tehm̱ chämaam̱bä cajpt hänajty nebiä Diosän. Jaduhṉ hänajty yhaam̱bä chämaam̱bä nebiä hoc̈haa jaanc̈h tehm̱ chow̱bän, nebiä jaspetsaajän. Jaduhṉ hänajty tiøꞌxiä nebiä hijxtän. </v>
<v b="REV" c="21" v="12">Piquiä jaꞌa cajpt quiuraa hänajty yhamuuꞌdsøꞌøguiä. Jaanc̈h tehm̱ quiøxp hänajty yhamuuꞌdsøꞌøguiä. Majmetscä curaahaaw hänajty miøødä. Majmetscä Diosmoonsähajxy hänajty jim̱ yhadänaꞌay. Cøduꞌugjaty hajxy hänajty yhadänaꞌay maa jaꞌa curaahaawän. Tuꞌugjatiä curaahaaw hänajty miøødä cujaay nebiatiä judíoshajxy xiøhaty jaꞌa nämajmetscjatypä. </v>
<v b="REV" c="21" v="13">Tägøøgä curaahaaw hänajty xøøbädsøøm̱ypiä; tägøøg hänajty tsuxpojpejpä; tägøøg hänajty jøømbojmänajpä; tägøøg hänajty xøøguhnajxpä. </v>
<v b="REV" c="21" v="14">Majmetscä tsaa hänajty jiiby maa hänajty miuuꞌdsøꞌtsooñän. Jim̱ tsaagøxp hänajty quiujaayä nebiatiä Meeghuungä quiuguex̱yhajxy hänajty xiøhaty, jaꞌa nämajmetspä. </v>
<v b="REV" c="21" v="15">Haa jaꞌa Diosmóonsøch hänajty xmiøødmädiaacpä, jim̱ä oropax̱yquipxt hänajty miøødä. Jeꞌe jaꞌa cajpt hänajty yajquipxaam̱by møødä curaahaaw møødä yhamuuꞌdsøꞌøgy. </v>
<v b="REV" c="21" v="16">Haa jaꞌa cajpt, hamädaax̱teec hänajty jeꞌe. Jaduhṉ̃tiä yoṉ̃ä nebiä yhoocän. Mänitä Diosmoonsä jaꞌa cajpt qyipxy jaꞌa oropax̱yquipxthaam. Mejtsmil cumejtsmägoꞌx kilómetro hänajty yoṉ̃ä; jaduhṉ hänajty quiøxpä; jaanä jaduhṉ yhooc hänajtypä. </v>
<v b="REV" c="21" v="17">Haa jaꞌa yhamuuꞌdsøꞌøguiä, tägøøghiiꞌx cumädaax̱c metro hänajty quiøxpä. </v>
<v b="REV" c="21" v="18">Haagä jaspetsaahädiuṉ̃ jaꞌa hamuuꞌdsøꞌøgy hänajty. Haagä oro jaꞌa cajpt hänajty. Jaduhṉ hänajty quiähxøꞌøgy nebiä hijxt jaanc̈h tehm̱ tiøꞌxypän. </v>
<v b="REV" c="21" v="19">Haa jaꞌa majmetspä tsaa hänajty jiiby hijpä maa jaꞌa yhamuuꞌdsøꞌøgy miuuꞌdsøꞌtsooñän, haagä hoc̈haa hänajty miøød. Haa jaꞌa jayøjpä tsaajä, jaspe hänajty miøød; jaꞌa miämetspä, zafiro hänajty miøød; jaꞌa miädägøøgpä, ágata hänajty miøød; jaꞌa miämädaax̱pä, esmeralda hänajty miøød; </v>
<v b="REV" c="21" v="20">jaꞌa miämägoox̱pä, ónice hänajty miøød; jaꞌa miädädujcpä, cornalina hänajty miøød; jaꞌa miäjuxtujcpä, crisólito hänajty miøød; jaꞌa miäductujcpä, berilo hänajty miøød; jaꞌa miädaax̱tujcpä, topacio hänajty miøød; jaꞌa miämajcpä, crisoprasa hänajty miøød; jaꞌa miämajtuꞌugpä, jacinto hänajty miøød; jaꞌa miämajmetspä, amatista hänajty miøød. </v>
<v b="REV" c="21" v="21">Jaꞌa majmetspä curaahagøꞌøw, haagä perlahädiuṉ̃ hänajty cøduꞌugjaty. Haa jaꞌa møjtuꞌu, orohädiuṉ̃ jeꞌe. Jaduhṉ hänajty quiähxøꞌøgy nebiä hijxt tiøꞌxiän. </v>
<v b="REV" c="21" v="22">Cábøch tsajtøjc jim̱ nnäꞌägädä hijxy maa yøꞌø cajptän, jeꞌeguiøxpä coo jaꞌa Dios jim̱ chänaꞌay møødä Meeghuung. Møjcuhdujtä Dios miøød. </v>
<v b="REV" c="21" v="23">Haam̱b tsämaam̱bä Dios jim̱ yhity møødä Meeghuung. Paadiä xøø jim̱ quiaꞌa haṉ̃ ni jaꞌa poꞌo. </v>
<v b="REV" c="21" v="24">Coo jaꞌa Dioshajxy jim̱ yhaṉ̃ chämam̱y, paadiä jäyaꞌayhajxy jiiby wiäditaꞌañ, jaꞌa hajxy hänajty tøø ñähwáꞌac̈häbä. Møødä reyhajxy jiiby wiäditaam̱bä. Yajmedsaam̱by hajxy mädyiijaty hoy yajxóṉ. </v>
<v b="REV" c="21" v="25">Cabä curaahaaw mänaa yhadugaꞌañ. Cab jaduhṉ mänaa wyiingoodsøꞌøwaꞌañ maa yøꞌø cajptän. </v>
<v b="REV" c="21" v="26">Medsaam̱bä jäyaꞌayhajxy jim̱ Dioswiingudsähgøøbiä. </v>
<v b="REV" c="21" v="27">Cabä haxøøgpä jiiby mänaa tiägøꞌøwaꞌañ cajptooty, ni jaꞌa jäyaꞌayhajxy caꞌawiindøybä ni jaꞌa høhṉdaacpä. Jagooyyä jäyaꞌayhajxy jiiby tiägøꞌøwaꞌañ pønjatiä xiøø jiiby miim̱b cujaay librojooty jaꞌa Meeghuung miøødpä. Jaayaꞌayädshajxy cøjxtaꞌaxiøø jugyhadaam̱b nebiä Dios jiugyhatiän. </v>
<v b="REV" c="22" v="1">Mänítøc̈hä Diosmoonsä møjnøø tuꞌug xyajnähixøøyy jaanc̈h tehm̱ tiøꞌxy nebiä hijxtän. Jim̱ hänajty piädsøm̱øꞌøy maa jaꞌa Dios jaꞌa Meeghuung hänajty miøødhäñaꞌayän. Jaꞌa møjnøø jaduhm̱bä, yejpiä jugyhajt jaduhṉ. </v>
<v b="REV" c="22" v="2">Møjtuꞌugujcä møjnøø hänajty piäyøꞌøgy. Mejtsnøøbaꞌa jaꞌa quepychaa hänajty tuꞌug tiänaꞌay, jaꞌa jugyhajtyejpä. Majmetshoocä quepychaa hänajty tiøømbety tuꞌjomøjtpä. Wiinduꞌugäpoꞌojaty hänajty tiøømhaty. Jaꞌa yhaayhaamä jäyaꞌayhajxy ñähwaꞌac̈h wiinduhm̱yhagajpt. </v>
<v b="REV" c="22" v="3">Cabä haxøøgpä jim̱ yajpaadaꞌañ. Hix̱, jim̱ä Dioshajxy yhäñaꞌawaꞌañ møødä Meeghuung. Jim̱ä mióonsäm wyiingudsähgøꞌøwaꞌañíijäm. </v>
<v b="REV" c="22" v="4">Jaduhṉä wyiin jiøjphajxy yhixáaṉäxä. Haa jaꞌa Dios xiøøhajxiä, jim̱ cujaay miøødhadáaṉäxä maa jaꞌa mioonsä wyiinnähgopcøxpän. </v>
<v b="REV" c="22" v="5">Cab jaduhṉ mänaaxøø wyiingoodsøꞌøwaaṉnä. Cabä xøø jim̱ yhanaaṉnä, ni jøøn jim̱ quiaꞌa hajajaaṉnä. Jaꞌa Dios jim̱ hajajaam̱b cudøøꞌxaam̱b. Haa jaꞌa hajxy jim̱ tsänaabiä, cøjxtaꞌaxiøø hajxy jim̱ guiobiernähadaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="22" v="6">Mänítøc̈hä Diosmoonsä xñämaayy: ―Tehm̱ tiøyhajt hädaa mädiaꞌagy jaduhṉ. Haa jaꞌa Diosä, quiejx jaꞌa quiuguex̱y jaduhṉ coo jaꞌa mioonsä nøcxy yhawáaṉäxä coo miäbodhaty tijaty jadáaṉäp tunáaṉäp. Jaꞌa Dios jaduhṉ najtscapxøøyy ―nǿm̱høc̈hä Diosmoonsä xñämaayy. </v>
<v b="REV" c="22" v="7">―Mobädájpøch jiiby nhädaꞌagaꞌañ ―nøm̱ä Dios miänaaṉ̃. Jootcujc yhity pønjatiä Diosmädiaꞌagy hoy cudiuum̱b nej yaa myiṉ̃än cujaay hädaa librojooty. </v>
<v b="REV" c="22" v="8">Høøc̈h jaduhṉ tøø nhix̱y tøø nmädoy, høøc̈h Juanhajpä. Cooc̈h nwiinhijxpädøøyy, mänítøc̈hä Diosmoonsä nwiinjijcädaacy, jaꞌac̈h hänajty tøø xyajwiinhíx̱iäbä; nja wiingudsähgøꞌøwáaṉhøch jaduhṉ. </v>
<v b="REV" c="22" v="9">Mänítøch jeꞌe xñämaayy: ―Caꞌac̈h xwyiingudsähgøꞌøy. Høøc̈hä Dios xmioonsähajp nej mijts jaduhṉ xmioonsähajpän coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy hajxy myajwaꞌxy. Pønjaty hoy cudiuum̱b nej yaa myiṉ̃än cujaay hädaa librojooty, moonsähájtäp hajxy jeꞌebä jaꞌa Diósäm. Jaꞌa Dios mäbøcy hajxy mwiingudsähgǿꞌøwäp. </v>
<v b="REV" c="22" v="10">Mänítøch xñämáaguiombä: ―Tøø miäbodhaty coo jaꞌa Diosmädiaꞌagy tiøjiadaꞌañ nej yaa myiṉ̃än cujaay hädaa librojooty. Paady, cabä Diosmädiaꞌagy yuꞌuc̈h myaghídät. Nax̱y mdehm̱ yajwáꞌxät. </v>
<v b="REV" c="22" v="11">Weenä caꞌawiindøyhänaꞌc‑hajxy jiaac jatcøꞌøy haxøøg. Weenä hoyhänaꞌc‑hajxy jiaac cudiuṉ̃ hoy nebiä Dios yhaneꞌemiän. Dioshuung hajxy jeꞌeduhṉ ―nǿm̱høc̈hä Diosmoonsä xñämaayy. </v>
<v b="REV" c="22" v="12">―Tøyhajt jaduhṉ. Mobädájpøch jiiby nhädaꞌagaꞌañ. Nøcxáam̱bøc̈hä jäyaꞌayhajxy nbädaꞌagaꞌañ hodiuum, jaꞌa hajxy hoy tøø quiudiúṉ̃äbä. Haa jaꞌa jäyaꞌayhajxy tøø quiaꞌa cudiúṉ̃äbä, haxøøgtúumhøch hajxy nøcxy nbädaꞌagaꞌañ. </v>
<v b="REV" c="22" v="13">Høøc̈h cøx̱iä nyajtsohṉdaac. Høøc̈h jadähooc cøx̱iä nyajmayáaṉgombä ―nøm̱ä Dios miänaaṉ̃. </v>
<v b="REV" c="22" v="14">Jootcujc hajxy yhity pønjaty nähwaatsp. Jeꞌedshajxy jiiby tägøꞌøwaam̱b Dioscajptooty. Jeꞌedsä cuhdujt hajxy moꞌowáaṉäp coo jaꞌa tøømdsaꞌam hajxy jiǿøꞌxät jaꞌa jugyhajtyejpä. </v>
<v b="REV" c="22" v="15">Pero cabä caꞌawiindøyhänaꞌc‑hajxy jiiby tiägøꞌøwaꞌañ, ni jaꞌa mäwijtspä ni jaꞌa mäbäxujpähajxy, ni jaꞌa amigähamädoobähajxy, ni jaꞌa jäyaꞌay‑yaghoꞌpähajxy, ni jaꞌa quepychechwiingudsähgøøbiähajxy, ni jaꞌa høhṉdaacpähajxy. </v>
<v b="REV" c="22" v="16">―Høøc̈h Jesucristo, tøøc̈hä nguguex̱y nguex̱y coo jaꞌa hermanohajxy cøx̱iä yhawáaṉäxät. Høøc̈hä rey David nhaphajpy nhoc‑hajpy. Y xyhaphajp xyhoc‑hájpøch jeꞌebä. Høøc̈h, jaxiøømhájpøch høøc̈h ―nøm̱ä Jesucristo miänaaṉ̃. </v>
<v b="REV" c="22" v="17">Jaduhṉä Dioshespíritu miänaam̱bä: ―Miṉ ―jaduhṉä Meeghuung tioꞌoxiøjc miänaam̱bä. Pøṉ jaduhṉ mädoob, ween jaduhṉ miänáam̱bät: ―Miṉ. Pøṉä jioot pädaacp hamuumduꞌjoot coo cøjxtaꞌaxiøø jiugyhadaꞌañ nebiä Dios jiugyhatiän, yagjugyhadáaṉäp jaduhṉ nebiä jiugyhatiän. Cab jaduhṉ yagjuyaꞌañii. </v>
<v b="REV" c="22" v="18">Pønjatiä Diosmädiaꞌagy hamädoow̱hijp nej yaa myiṉ̃än cujaay hädaa librojooty, nnämáabiøch jaduhṉ coo jaꞌa mhamdsoo mädiaꞌagy hajxy mgaꞌa yajmäjaayǿꞌøwät. Coo hajxy jaduhṉ mjatcǿꞌøwät, mänitä Dios hajxy xjiaanc̈h tehm̱ yajtsaac̈hpǿgät nej yaa jaduhṉ myiṉ̃än cujaay hädaa librojooty. </v>
<v b="REV" c="22" v="19">Y coo hajxy näjeꞌejaty mbuhgónät, cabä Dios hajxy xyagjugyhádät cøjxtaꞌaxiøø neby jeꞌe jiugyhatiän, nej yaa myiṉ̃än cujaay hädaa librojooty. Cab hajxy jiiby xyajtägǿꞌøwät Dioscajptooty. </v>
<v b="REV" c="22" v="20">Jaayaꞌay jaduhṉ mädiaacpä, jeꞌeduhṉ mänaam̱b: ―Tøyhajt jaduhṉ. Mobädájpøch jiiby nhädaꞌagaꞌañ ―nøm̱ä Dios miänaaṉ̃. Amén. Miṉ paquiä Jesucristo. Miic̈h højts nWiindsøṉhajpy. </v>
<v b="REV" c="22" v="21">Ween mijtsä Jesucristo jaꞌa hoyhajt jaꞌa weenhajt nägøx̱iä xmioꞌoy. Amén.</v>
</verseFile>