हितोपदेश.
14.
बुद्धि दुम्‍ह मिसां थःगु छेँ दय्‌की, तर बुद्धि मदुम्‍ह मिसां थःगु छेँ स्‍यंकी। 
भिंगु लँय् जुइम्‍ह मनुखं परमप्रभुया भय काइ, भिंगु लँय् मजुइम्‍ह मनुखं क्‍वह्यंकाजुइ। 
मूर्खतय्‌गु खं थःगु हे जँय् कथि दाय्‌की, तर बुद्धिमानतय्‌गु खं बचय् याइ। 
द्वहं मदुथाय् भखारि नं प्‍वनी, द्वहंया ग्‍वाहालिं यक्‍व बाली सय्‌के फइ। 
खःगु साक्षीं मखुगु खँ ल्‍हाइ मखु, फताहा साक्षीं मखुगु जक साक्षी बियाजुइ। 
हेबाय्‌चबाय् यानाः ज्ञान मालां गुबलें नं ज्ञान लुइके फइ मखु, तर नुगः क्‍वसाय्‌काः माल धाःसा अःपुक हे लुइ। 
मूर्खतपाखें तापाक हे च्‍वँ, इमिगुपाखें छुं नं सीकेसय्‌के फइ मखु। 
बुद्धि दुपिं मनूतय्‌सं थःपिं गन वनाच्‍वना धकाः बांलाक थू, तर मूर्खतय्‌सं थःम्‍हं थःत झंगः लानाच्‍वनी। 
मूर्खतय्‌सं थःपिनिगु पापया नं च्‍यूताः तइ मखु, भिंपिं मनूतय्‌सं थःपिनिगु पापया क्षमा माली। 
थःगु दुःखसुख धयागु थःम्‍हं हे जक सी, मेपिन्‍सं इनाकाये फइ मखु। 
दुष्‍टतय्‌गु छेँ नाश जुयावनी, भिंम्‍ह मनूया पाल धाःसा ल्‍यनांच्‍वनी। 
थःम्‍हं भिंगु लँ धकाः ताय्‌काच्‍वनागु लं नं लिपा मृत्‍युया म्‍हुतुइ थ्‍यंकाबीयः। 
न्‍हिलाख्‍वालं मनया दुःख त्‍वपुइफु, तर लय्‌ताः दुःखय् हिले फु। 
मभिंपिन्‍सं थःपिनिगु मभिंगु ज्‍याया लिच्‍वः ला फये हे माली, भिंपिं मनूतय्‌सं धाःसा थःपिनिगु भिंगु ज्‍याया सिरपाः कायेखनी। 
मूर्ख मनूतय्‌सं न्‍ह्यागु खँ नं पत्‍याः याइ, तर बुद्धि दुपिं मनूतय्‌सं स्‍वांपुयाः जक पलाः तयाजुइ। 
बुद्धि दुपिं मनूतय्‌सं परमप्रभुया भय काइ, अले मभिंगु ज्‍यापाखें तापाक हे च्‍वनी। मूर्खत धाःसा हरबरय् चाइपिं व न्‍ह्यागु ज्‍यां बिचाः मयासें हथासं याइपिं जुइ। 
तंगुलुतय्‌सं मूर्ख ज्‍या याइ, झंगःलानाजुइपिं मनूतय्‌त मेपिन्‍सं घृणा याइ। 
अज्ञानीत मूर्ख धाय्‌काच्‍वनेमाली, बुद्धि दुपिन्‍सं ज्ञानया मुकुट पुइखनी। 
मभिंपिं मनूत भिंपिं मनूतय्‌गु न्‍ह्यःने व दुष्‍टत धर्मीपिनिगु न्‍ह्यःने क्‍वछुयेमाली। 
चीमिपिं मनूत थः जःलाखःलापाखें क्‍वह्यंकाः च्‍वनेमाली, तःमिपिं मनूतय् धाःसा यक्‍व पासापिं दइ। 
सुयातं क्‍वह्यंकेगु धयागु पाप खः, हाःनाः मदुपिन्‍त ग्‍वाहालि याइम्‍हय्‌सित आशिष दइ। 
छं मभिंगु ज्‍या यायेगु बिचाः यात धाःसा छं द्वंकाच्‍वन, भिंगु ज्‍या याइपिन्‍सं मेपिनिपाखें हनाबना व माया कायेखनी। 
मेहनतं भिंगु फल दइ, खँ जक ल्‍हानाः नयां फ्‍वगिं जुइ। 
बुद्धि दुपिं मनूतय्‌गु धनसम्‍पत्ति इमिगु मुकुट खः, तर मूर्ख ज्‍यां मूर्ख हे जक जुइ। 
खःगु साक्षीं मनूतय्‌त बचय् याइ, मखुगु साक्षीं धोखा बी। 
परमप्रभुया भय काइपिन्‍त भलसा दइ, अले इमि सन्‍तानयात तकं सुरक्षा दइ। 
परमप्रभुया भय धयागु जीवनया मूल खः, थुकिं मनूतय्‌त मृत्‍युपाखें लित हइ। 
सुं नं जुजु गुलि तःधं धयागु वया गुलि प्रजा दु धयागुलिं क्‍यनी, प्रजा मदय्‌कं जुजु धयापिं छुं नं मखु। 
सह याना च्‍वनेफुम्‍ह मनू बुद्धिमान खः, तं क्‍यनाजुइपिन्‍सं थःगु मूर्खता जक क्‍यनाजुइ। 
नुगः लुधंकाच्‍वन कि उसाँय् बांलाइ, नुगः मुइका जुल कि म्‍हया क्‍वँय् हे ध्‍वगी। 
सुनां चीमिपिन्‍त क्‍वत्‍यला जुइ, वं थःत दय्‌कूम्‍ह परमेश्‍वरयात क्‍वह्यंकूगु जुइ, सुनां चीमिपिन्‍त हनाबना तइ, वं परमेश्‍वरयात हनाबना तःगु जुइ। 
दुष्‍टत इमिगु मभिंगु ज्‍यां यानाः नाश जुयावनी, धर्मीतय्‌त सीबलय् नं रक्षा याना तइ। 
दुग्‍यां दुपिं मनूतय्‌के जक बुद्धिं बास च्‍वनी, मूर्खतय्‌सं बुद्धि धयागु छु धकाः तकं सी मखु। 
धार्मिकतां देशयात तःधंकी, पापं देशयात क्‍वथुनी। 
जुजु बुद्धिमानम्‍ह च्‍यः खनाः लय्‌ताइ, अले मछालापुसे च्‍वंगु ज्‍या याइम्‍ह च्‍यः खनाः तंचाइ। 
