\NormalFont\ShortTitle{हितोपदेश}

{\MT हितोपदेशया सफू

\par }{\IMT म्‍हसीका

\par }{\IP हितोपदेशया सफू उखान व शक्तिया कथं छगू धार्मिक व नैतिक शिक्षाया मुना खः। थुकी अप्‍वः याना न्‍हियान्‍हिथं मनूतय्‌सं व्‍यवहारय् छ्यलिगु खँया बारे च्‍वयातःगु दु। “ज्ञान कायेत दकलय् न्‍हापां परमप्रभुयात हनाबना तयेमाः”, धयागु खँय्‌यात ध्‍यान बिया हे थ्‍व सफू च्‍वयेगु शुरु जुइ। अनं लिपा धार्मिक विधिया खँ जक मखु तर झीगु बुद्धि विवेक व व्‍यवहारया खँयात नं न्‍ह्यब्‍वयातःगु दु।

\par }{\IP अप्‍वः याना छम्‍ह बुद्धि दुम्‍ह मनुखं समय व परिस्‍थिति कथं गथे याना जुइमा छु छु यायेगु धयागु खँ हे चिहाकय्‌क थ्‍व सफुलिइ च्‍वयातःगु दु। थ्‍व सफुलिइ गुलिं खँत परिवारया स्‍वापु व व्‍यवहारिक खँया बारे, मेपिन्‍त गुकथं हनाबना तयेगु अले समाजय् गुकथं मिलय् जुयाः च्‍वनेगु अले गुलिं खँय् आत्‍म-संयमया बारे नं च्‍वयाः तःगु दु। थ्‍व सफुलिइ नम्र जुइगु, धैर्य यायेगु, मगाःमचाःपिन्‍त गुकथं ग्‍वाहालि बीगु, व पासापिं गुकथं दय्‌केगु व इपिंनापं गुकथं मिलय् जुयाः च्‍वनेगु धयागु खँ च्‍वयातःगु दु।

\par }{\IOT धलः पौ

\par }{\IO बुद्धिया प्रशंसा
{\IOR{१:१–९:१८}}

\par }{\IO सोलोमनया उपदेश
{\IOR{१०:१–२९:२७}}

\par }{\IO आगूरया उपदेश
{\IOR{३०:१-३३}}

\par }{\IO जुजुयात ब्‍यूगु सल्‍लाह
{\IOR{३१:१-३१}}

\par }{\IB \par }
{\MT हितोपदेश



\par }\ChapOne{1}{\SH न्‍ह्यखँ, आजु व मू खँ
\par }
{\Q \VerseOne{1}दाऊदया काय्, इस्राएलया

\par }{\QB जुजु सोलोमनया हितोपदेश\XREF{✡}{{\XO 1:1 }{\XO{१:१
}}{\XT{१ राज ४:३२}}}–


\par }{\Q \VS{2}थन भिंगु व बुद्धिया खँ,

\par }{\QB अले दुग्‍यंगु धापूत थुइकेत

\par }{\QC ग्‍वाहालि जुइगु

\par }{\QB हितोपदेशत बियातःगु दु। 

\par }{\Q \VS{3}थुकिं अनुशासनय्

\par }{\QC च्‍वनाः म्‍वायेगु,

\par }{\Q भिं मनू जुयेगु

\par }{\QC व खः थें जुयेगु स्‍यनी।


\par }{\Q \VS{4}छुं मस्‍यूपिं मनूतय्‌त

\par }{\QC चलाख यानाबी,

\par }{\Q अले ल्‍याय्‌म्‍हल्‍यासेपिन्‍त

\par }{\QC ज्ञानया खँ स्‍यनाबी।


\par }{\Q \VS{5}थुकिं ज्ञां दुपिन्‍सं न्‍यनेमा

\par }{\QC अले इमिगु ज्ञां अज्‍ज अप्‍वय्‌काबी,

\par }{\Q अले ब्‍वनातःपिन्‍त

\par }{\QC लँ क्‍यनाबी।


\par }{\Q \VS{6}थुकिं यानाः इमिसं

\par }{\QB हितोपदेशया सुलाच्‍वंगु खँ

\par }{\Q व सःस्‍यूपिनिगु

\par }{\QB गथि चिंगु खँत नं थुइके फइ।


\par }{\Q \VS{7}परमप्रभुया भय कायेगु हे

\par }{\QB ज्ञानया न्‍हापांगु पलाः खः।

\par }{\Q मूर्खतय्‌सं जक

\par }{\QB ज्ञान व बुद्धियात क्‍वह्यंकाजुइ।\XREF{✡}{{\XO 1:7 }{\XO{१:७
}}{\XT{अयू २८:२८; भज १११:१०; हितो ९:१०}}}


\par }{\SH मभिंपिं पासापिंलिसे जुइ मते
\par }
{\Q \VS{8}हे जिकाय्!

\par }{\Q मांअबुं धाःगु खँ न्‍यँ!


\par }{\Q \VS{9}थ्‍व हे छिमिगु छ्यंया मुकुट

\par }{\QB व गःपःया सिखः जुइ।


\par }{\Q \VS{10}हे जिकाय्!

\par }{\Q पापीतय्‌सं ह्यय्‌कः वल धाःसां

\par }{\QB इमिगु खँय् जुइ मते।


\par }{\Q \VS{11}इमिसं धायेफु,

\par }{\Q “जिपिंलिसें वा,

\par }{\QB सुयातं सुलाः सुलाः स्‍याये नु!

\par }{\Q छुं मस्‍यूपिन्‍त

\par }{\QB हय्‌कयाः

\par }{\QC लुतय् याये नु!


\par }{\Q \VS{12}इमिगु नां तक हे मल्‍यंक

\par }{\QC इमित नुनाछ्वये।


\par }{\Q \VS{13}अले इमिगु सामान लाकाः

\par }{\QB झीसं थःपिनिगु धुकू जाय्‌के।


\par }{\Q \VS{14}जिपिंलिसें वयेगु सा

\par }{\QB छन्‍त नं जिमिगु म्‍हिचां इनाबी।”


\par }{\Q \VS{15}हे जिकाय्! इपिं लिसे जुइ मते।

\par }{\QB इमिगु लँय् पलाः हे तये मते।


\par }{\Q \VS{16}छाय्‌धाःसा इमिगु पलाः

\par }{\QB मभिंगु ज्‍याय् न्‍ह्यानाच्‍वंगु दु।

\par }{\Q स्‍याये पालेत तकं

\par }{\QB इपिं न्‍ह्यचिलाच्‍वंगु दु।


\par }{\Q \VS{17}झंगलं खंक इमित

\par }{\QB जाः प्‍यनेगु सितिं खः।


\par }{\Q \VS{18}थुमिसं ला थःगु जाः

\par }{\QB थःम्‍हं हे ग्‍वयाच्‍वंगु दु।

\par }{\Q थुमिसं थःम्‍हं थःत हे

\par }{\QB स्‍यायेत स्‍वयाच्‍वंगु दु।


\par }{\Q \VS{19}मभिंगु ज्‍या यानाः मुंकूगु धिबां

\par }{\QB मनूतय्‌गु ज्‍यान काइ।


\par }{\SH बुद्धिया इनाप
\par }
{\Q \VS{20}बुद्धि सतकय् सतकय् च्‍वनाः

\par }{\QB चिल्‍लाय् दनाच्‍वंगु दु।

\par }{\Q चुकय् चुकय् च्‍वनाः

\par }{\QB वं सः तयाच्‍वंगु दु।


\par }{\Q \VS{21}मू सतकय् च्‍वनाः

\par }{\Q वं शहरया ध्‍वाखाय्

\par }{\QB मुनाच्‍वंपिं मनूतय्‌त

\par }{\QC न्‍वानाच्‍वंगु दु।\XREF{✡}{{\XO 1:21 }{\XO{१:२०-२१
}}{\XT{हितो ८:१-३}}}


\par }{\Q \VS{22}हे बुद्धि मदुपिं मनूत!

\par }{\Q गुबलय् तक छिपिं

\par }{\QB बुद्धि मदय्‌क च्‍वंच्‍वनेगु,

\par }{\Q गुबलय् तक कर्पिन्‍त

\par }{\QB नागःतुगः यानाः

\par }{\QC न्‍ह्यइपुकाच्‍वनेगु छिपिं,

\par }{\Q गुबलय् तक छिपिं मूर्खतय्‌सं

\par }{\QB ज्ञानयात मयय्‌का च्‍वनेगु?


\par }{\Q \VS{23}जिं न्‍वाना थें

\par }{\QC छिमिसं याःगु जूसा

\par }{\Q जिं छिमित जिगु

\par }{\QC नुगःखँ कनेगु खः,

\par }{\Q जिं थःगु बिचाः

\par }{\QC छिमित न्‍यंकेगु खः।


\par }{\Q \VS{24}जिं धयागु खँ छिमिसं मन्‍यं,

\par }{\QB जिं ल्‍हाः ब्‍वय्‌काबलय्

\par }{\QC छिमिसं वास्‍ता मयाः।


\par }{\Q \VS{25}जिं बियागु सल्‍लाहयात

\par }{\QC छिमिसं वास्‍ता मयाः,

\par }{\Q जिं न्‍वानागु खँ

\par }{\QC छिमिसं मन्‍यं।


\par }{\Q \VS{26}उकिं छिमित

\par }{\QB कष्‍ट जुइबलय्

\par }{\Q जि छिपिं खनाः न्‍हिले।

\par }{\QB छिमित आपत वइबलय्

\par }{\QC जिं लाय्‌बुये।


\par }{\Q \VS{27}वाफय् वः थें

\par }{\QB छिमित आपत वइ,

\par }{\Q ग्‍वःफय् वः थें

\par }{\QB छिमित दुःख जुइ।


\par }{\Q \VS{28}उबलय् छिमिसं जितः सःती।

\par }{\QB अले जिं लिसः बी मखु।

\par }{\Q छिमिसं जितः माली,

\par }{\QB तर जितः लुइके फइ मखु,


\par }{\Q \VS{29}छाय्‌धाःसा छिमिसं

\par }{\QB बुद्धियात हेला याःगु दु।

\par }{\QC परमप्रभुया भय मकाःगु दु।


\par }{\Q \VS{30}छिमिसं जिगु सल्‍लाह मन्‍यं!

\par }{\QB जिं न्‍वानागुलिइ

\par }{\QC छिमिसं च्‍यूताः मतः।


\par }{\Q \VS{31}छिमिसं छु यात,

\par }{\QB उकथं हे छिमित दइ।

\par }{\Q अले छिमिगु ज्‍यां

\par }{\QB छिमित हे दुःख जुइ।


\par }{\Q \VS{32}बुद्धि मदुपिं मनूत

\par }{\QB जिपाखें तापानाच्‍वंगुलिं

\par }{\QC सिनावनी।

\par }{\Q मूर्खत छुं च्‍यूताः मकासे जूगुलिं

\par }{\QB नाश जुयावनी।


\par }{\Q \VS{33}तर सुनां जिगु खँ न्‍यनी,

\par }{\QB वयात सुरक्षा दइ,

\par }{\Q व छुं जुइ धकाः

\par }{\QB ग्‍याये म्‍वाय्‌क याउँक च्‍वनी।




\par }\Chap{2}{\SH बुद्धिं यानाः मभिंपाखें बचय् जुइ
\par }
{\Q \VerseOne{1}हे जिकाय्!

\par }{\Q छं जिगु वचन न्‍यन

\par }{\QB अले जिगु उजं नुगलय्

\par }{\QC तल धाःसा,


\par }{\Q \VS{2}बुद्धियागु खँय्‌ ध्‍यान बिल धाःसा

\par }{\QB अले छंगु नुगः दुग्‍यांपाखे बिल धाःसा,


\par }{\Q \VS{3}ज्ञानयागु खँ फ्‍वन धाःसा,

\par }{\QB अले दुग्‍यांया निंतिं

\par }{\QC इनाप यात धाःसा


\par }{\Q \VS{4}छं उकियात वहः माले थें

\par }{\QB व सुचुकातःगु धन माले थें

\par }{\QC माल धाःसा


\par }{\Q \VS{5}छं परमप्रभुयागु भय

\par }{\QB छु खः धकाः सी,

\par }{\QC अले परमेश्‍वरया ज्ञान लाइ।


\par }{\Q \VS{6}छाय्‌धाःसा परमप्रभुं हे बुद्धि बियादी।

\par }{\QB अले वय्‌कःया म्‍हुतुं ज्ञान व

\par }{\QC दुग्‍यांया खँ पिहां वइ।


\par }{\Q \VS{7}इमान्‍दार व वय्‌कःयागु खँ

\par }{\QC न्‍यनीपिन्‍त

\par }{\QB वय्‌कलं ग्‍वाहालि

\par }{\QC व रक्षा यानादी।


\par }{\Q \VS{8}वय्‌कलं न्‍यायया लँपुयात

\par }{\QC रक्षा यानादी,

\par }{\QB अले थःत विश्‍वास याइपिनिगु

\par }{\QC लँ बिचाः यानादी।


\par }{\Q \VS{9}अले छं छु ज्‍यू, छु मज्‍यू,

\par }{\QB छु भिं, छु मभिं, छु न्‍याय,

\par }{\QC छु अन्‍याय धकाः सी।


\par }{\Q \VS{10}छंके बुद्धि जायावइ,

\par }{\QB ज्ञानं छन्‍त आनन्‍द बी।


\par }{\Q \VS{11}छंगु दुग्‍यां व थुइकेगुलिं

\par }{\QB छन्‍त रक्षा याइ।


\par }{\Q \VS{12-15}थुकिं छन्‍त

\par }{\QB मभिंगु ज्‍याखँ यानाजुइपिंपाखें

\par }{\QC तापाक तइ।

\par }{\Q अले भिंगु लँ त्‍वःताः

\par }{\QB मभिंगु खिउँगु लँय् जुयाच्‍वंपिं,

\par }{\Q मखुगु व दुष्‍ट ज्‍याय्

\par }{\QB लय्‌तायाजुइपिं,

\par }{\Q विश्‍वास याये बहःमजूपिं

\par }{\QB फताहातय्‌पाखें बचय् याइ।


\par }{\Q \VS{16}बुद्धिं छन्‍त व्‍यभिचारी

\par }{\QB मिसातय्‌पाखें व इमिगु

\par }{\QC पिचुगु खं बचय् याइ।


\par }{\Q \VS{17}अज्‍याःपिं मिसातय्‌सं

\par }{\QB थः ल्‍याय्‌म्‍हबलय्‌या भाःतयात त्‍वःती,

\par }{\Q अले परमेश्‍वरया न्‍ह्यःने यानागु

\par }{\QB बाचा नं ल्‍वःमंकी।


\par }{\Q \VS{18}इमिगु छेँय् वनेगु हे

\par }{\QB मृत्‍युया म्‍हुतुइ दुहां वनेगु खः।

\par }{\QC इमिगु लँय्‌ वंपिं सीपिनिगु देशय्‌ थ्‍यनी।


\par }{\Q \VS{19}इमिथाय् वनीपिं सुं नं

\par }{\QB लिहां वये फइ मखु।

\par }{\Q अले जीवनया लँ नं

\par }{\QB लुइके फइ मखु।


\par }{\Q \VS{20}उकिं भिंपिं मनूतलिसे जु,

\par }{\QB अले धर्मीपिं मनूतय्‌गु लँय् जु।


\par }{\Q \VS{21}छाय्‌धाःसा धर्मीपिं देशय्‌ च्‍वने खनी,

\par }{\QB अले द्वंमदुपिं अन दयाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{22}परमेश्‍वरं दुष्‍टतय्‌त

\par }{\QB थनं पितिनाछ्वइ

\par }{\Q अले पापीतय्‌त

\par }{\QB घाँय् लये थें लयाछ्वइ।




\par }\Chap{3}{\SH ल्‍याय्‌म्‍हतय्‌त उपदेश
\par }
{\Q \VerseOne{1}हे जिकाय्! जिं स्‍यनागु खँ

\par }{\QB गुबलें नं ल्‍वःमंके मते।

\par }{\Q जिगु उजं नुगलय् स्‍वचाका ति।


\par }{\Q \VS{2}जिं धया थें यात कि

\par }{\QB छ तःदँ तक म्‍वानाच्‍वनी,

\par }{\QC अले छ तःमि नं जुइ।


\par }{\Q \VS{3}भक्ति व विश्‍वास गुबलें

\par }{\QB त्‍वःते मते।

\par }{\Q थुमित थःगु गःपतय् घाना ति,

\par }{\QB अले नुगलय् च्‍वयाति।


\par }{\Q \VS{4}अले परमेश्‍वर व मनूतय्‌सं

\par }{\QB छन्‍त यय्‌की।

\par }{\Q अले इमिगु मिखाय्

\par }{\QB छंगु नां जाइ।\XREF{✡}{{\XO 3:4 }{\XO{३:४
}}{\XT{लूक २:५२}}}


\par }{\Q \VS{5}थःगु दुनुगलंनिसें

\par }{\QB परमेश्‍वरयाके भरोसा ति!

\par }{\Q थःम्‍हं स्‍यूगु खँय् जक नं

\par }{\QB जुइ मते।


\par }{\Q \VS{6}न्‍ह्यागु याःसां

\par }{\QB परमप्रभुयात लुमंकि,

\par }{\QC वय्‌कलं छन्‍त लँ क्‍यनादी।


\par }{\Q \VS{7}थःम्‍हं थःत सःस्‍यू धकाः

\par }{\QB जुइ मते।

\par }{\Q परमप्रभुयागु भय का,

\par }{\QB अले मभिंगु ज्‍या त्‍वःति।\XREF{✡}{{\XO 3:7 }{\XO{३:७
}}{\XT{रोम १२:१६}}}


\par }{\Q \VS{8}थ्‍व छंगु म्‍हयात वासः जुइ

\par }{\QB अले क्‍वँय्‌यात बल जुइ।


\par }{\Q \VS{9}थःके दुगु धन सम्‍पत्तिं

\par }{\QB व थःथाय् सःगु

\par }{\Q न्‍हापांगु बाली छायाः

\par }{\QB परमप्रभुयात हँ।


\par }{\Q \VS{10}अथे यात धाःसा

\par }{\QB छंगु धुकू अन्‍नं जाइ,

\par }{\Q अले दाखमद्यया थल नं

\par }{\QB भय्‌बिक जाइ।


\par }{\Q \VS{11}हे जिकाय्!

\par }{\Q परमप्रभुं न्‍वानादीगु खँयात

\par }{\QB बकंफुसुलु ताय्‌के मते।

\par }{\Q वय्‌कलं ब्‍वःबियादीबलय्

\par }{\QB तंचाये मते।\XREF{✡}{{\XO 3:11 }{\XO{३:११
}}{\XT{अयू ५:१७}}}


\par }{\Q \VS{12}छाय्‌धाःसा बौनं

\par }{\QB थःत तसकं यःम्‍ह काय्‌यात

\par }{\QC ब्‍वःब्‍यूगु थें

\par }{\QB परमप्रभुं सुयात माया यानादी

\par }{\QC वयात ब्‍वः नं बियादी।\XREF{✡}{{\XO 3:12 }{\XO{३:१२
}}{\XT{हिब १२:५-६; प्रका ३:१९}}}


\par }{\SH बुद्धिं यानाः दइगु लसता
\par }
{\Q \VS{13}धन्‍य खः व मनू,

\par }{\QB गुम्‍हय्‌सिनं बुद्धि

\par }{\QC व लिग्‍यां लुइके फइ।


\par }{\Q \VS{14}थ्‍व वहः स्‍वयाः कतिलाः,

\par }{\QB अले लुँ स्‍वयाः मू वं।


\par }{\Q \VS{15}बुद्धि हिरामोती स्‍वयाः मू वं,

\par }{\QB छं थुकियात छुंलिसे नं

\par }{\QC लनेफइ मखु।


\par }{\Q \VS{16}बुद्धिया जव ल्‍हातय् ताः आयु,

\par }{\QB अले उकिया खव ल्‍हातय् धनसम्‍पत्ति व इज्‍जत दइ।


\par }{\Q \VS{17}थुकिं जीवनयात

\par }{\QB न्‍ह्याइपुसे च्‍वंगु लँय् न्‍ह्याकी,

\par }{\QC अले याउँक न्‍ह्याकी।


\par }{\Q \VS{18}बुद्धियात ग्रहण याइपिनिगु निंतिं

\par }{\QB थ्‍व जीवनया सिमा खः।

\par }{\Q अले थ्‍वयात क्‍वातुक्‍क ज्‍वनातइपिं

\par }{\QB सदां लय्‌तायाच्‍वनी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}परमप्रभुं थ्‍व पृथ्‍वीयात

\par }{\QB वय्‌कःयागु बुद्धिं दय्‌कादिल।

\par }{\Q अले वय्‌कलं आकाशयात

\par }{\QB वय्‌कःयागु ज्ञानं दय्‌कादिल।


\par }{\Q \VS{20}वय्‌कःया बुद्धिपाखें हे

\par }{\QB खुसिबाः वल,

\par }{\QC सुपाचं पृथ्‍वीइ वा गाय्‌कल।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}हे जिकाय्!

\par }{\Q बुद्धि व विवेकयात ज्‍वनाति।

\par }{\QB थुमित तंके मते।


\par }{\Q \VS{22}थुकिं छन्‍त न्‍ह्याइपुगु जीवन दइ।

\par }{\QB अले छंगु गःपःया तिसा जुइ।


\par }{\Q \VS{23}थुकिं छन्‍त छंगु लँपुइ

\par }{\QB रक्षा याना तइ,

\par }{\QC अले छंगु तुति खाइ मखु।


\par }{\Q \VS{24}छ मग्‍यासे लासाय्

\par }{\QB ग्‍वारातूवने फइ,

\par }{\Q अले चच्‍छिं छन्‍ह्यः यानाः

\par }{\QB द्यनेफइ।


\par }{\Q \VS{25}दुष्‍टतय्‌त आकाझाकां

\par }{\QB वइगु विपत्तिपाखें

\par }{\QC छ ग्‍यायेमाली मखु।


\par }{\Q \VS{26}छाय्‌धाःसा परमप्रभु

\par }{\QB छन्‍त रक्षा याइम्‍ह खः,

\par }{\Q वय्‌कलं छंगु पलाःयात

\par }{\QB जालय् क्‍यंकादी मखु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}छं फतले

\par }{\QB छंगु ग्‍वाहालि माःपिन्‍त

\par }{\QC ग्‍वाहालि या।


\par }{\Q \VS{28}छं जःलाखःलायात थथें

\par }{\QB यायेफुगु ग्‍वाहालियात

\par }{\QC कन्‍हय्‌ तक पीकातये मते।


\par }{\Q \VS{29}छं थः जःलाखःलायात

\par }{\QB मभिंगु जाः ग्‍वयाजुइ मते

\par }{\Q छाय्‌धाःसा व छंगु भलसाय्

\par }{\QB छनापं च्‍वनाच्‍वंगु दु।


\par }{\Q \VS{30}छन्‍त गुबलें छुं मभिंगु

\par }{\QB मयाःम्‍ह मनूलिसे म्‍वाःम्‍वाकं

\par }{\QC जवाःसवाः याना जुइ मते।


\par }{\Q \VS{31}ल्‍वापुख्‍यापु यानाजुइपिं

\par }{\QB मनूतलिसे नुगः मुइकाजुइ मते।


\par }{\Q \VS{32}थज्‍याःपिं मभिंपिं मनूत

\par }{\QB परमप्रभुयात मयः।

\par }{\Q धर्मी मनूतय्‌त धाःसा

\par }{\QB वय्‌कलं थःगु विश्‍वासय्

\par }{\QC कयादी।


\par }{\Q \VS{33}दुष्‍टतय्‌गु छेँय्

\par }{\QB परमप्रभुयागु सराः लाइ

\par }{\Q धर्मीतय्‌गु छेँयात धाःसा

\par }{\QB वय्‌कलं आशिष बियादी।


\par }{\Q \VS{34}वय्‌कलं तःधंछुना जुइपिन्‍त

\par }{\QB वास्‍ता यानादी मखु,

\par }{\Q क्‍वमिलुपिन्‍त धाःसा

\par }{\QB दया यानादी।\XREF{✡}{{\XO 3:34 }{\XO{३:३४
}}{\XT{याक ४:६; १ पत्र ५:५}}}


\par }{\Q \VS{35}बुद्धि दुपिन्‍त इज्‍जत दइ,

\par }{\QB मूर्खतय्‌त

\par }{\QC वय्‌कलं मछालापुकादी।




\par }\Chap{4}{\SH बुद्धि तसकं तःधं
\par }
{\Q \VerseOne{1}हे जिकाय्! थः बौया खँ न्‍यँ!

\par }{\QB थुकी ध्‍यान ब्‍यु,

\par }{\QC अले लिग्‍यां का।


\par }{\Q \VS{2}जिं छिमित भिंगु खँ स्‍यने,

\par }{\QB उकिं जिगु खँयात ल्‍वःमंके मते।


\par }{\Q \VS{3}जि मचाबलय् जिमि मांबौया

\par }{\QC याकः काय् खः।


\par }{\Q \VS{4}जिमि बौनं जितः थथे धकाः

\par }{\QC स्‍यनादिल,

\par }{\Q “जिं धयागु खँ लुमंका ति,

\par }{\QC गुबलें ल्‍वःमंके मते।

\par }{\Q जिं धया थें या।

\par }{\QC छन्‍त जीवन दइ।


\par }{\Q \VS{5}बुद्धि दय्‌कि, लिग्‍यां दय्‌कि।

\par }{\QB जिगु खँयात ल्‍वःमंके मते,

\par }{\QC अले फस्‍वयाः वने मते।


\par }{\Q \VS{6}बुद्धियात त्‍वःते मते,

\par }{\QC वं छंगु रक्षा याइ,

\par }{\Q थ्‍वयात यय्‌कल धाःसा

\par }{\QC थ्‍वं छन्‍त बिचाः याइ।


\par }{\Q \VS{7}दक्‍वसिबय् तःधंगु धयागु

\par }{\QC बुद्धि खः,

\par }{\Q उकिं थ्‍वयात लानाका,

\par }{\QB छंके दुगु फुक्‍क पायेमाःसां,

\par }{\QC लिग्‍यां दय्‌कि।


\par }{\Q \VS{8}बुद्धियात च्‍वछाःसा

\par }{\QC छन्‍त नं च्‍वछाइ,

\par }{\QB वयात घय्‌पु,

\par }{\QC वं नं छन्‍त इज्‍जत बी।


\par }{\Q \VS{9}व छंगु छ्यंया श्रीपेच जुयाबी।”


\par }{\SH भिंगु व मभिंगु लँ
\par }
{\Q \VS{10}हे जिकाय् न्‍यँ!

\par }{\QB जिं धयागु खँ न्‍यँ!

\par }{\QC छ यक्‍व म्‍वाइ।


\par }{\Q \VS{11}जिं छन्‍त बुद्धिया लँय् यंके,

\par }{\QC अले खःगु लँपुइ यंके।


\par }{\Q \VS{12}छ न्‍यासि जुइबलय्

\par }{\QB पलाः लद्याइ मखु,

\par }{\QC ब्‍वाँय् वंसां दइ मखु।


\par }{\Q \VS{13}छं सय्‌कागु खँ न्‍ह्याबलें

\par }{\QC लुमंका ति।

\par }{\QB सय्‌का थें जु।

\par }{\QC व छंगु जीवन खः।


\par }{\Q \VS{14}दुष्‍टतय्‌गु लँय् वने मते,

\par }{\QC इमिसं याः थें याना जुइ मते।


\par }{\Q \VS{15}अज्‍याःगु मतिइ हे तये मते,

\par }{\QC अज्‍याःगुलिइ जुइ हे मते।

\par }{\QB इपिंपाखें तापाक हे च्‍वँ,

\par }{\QC अले थःगु हे लँय् जु।


\par }{\Q \VS{16}दुष्‍टत सुयातं मस्‍यंकुतले

\par }{\QC द्यनेफइ मखु

\par }{\QB सुयातं क्‍वःमथतले

\par }{\QC इमि न्‍ह्यः वइ मखु।


\par }{\Q \VS{17}मभिंगु ज्‍या

\par }{\QB व स्‍याये पालेगु ज्‍या

\par }{\QC इमिगु नसा व त्‍वँसा खः।


\par }{\Q \VS{18}धर्मीतय्‌गु लँ

\par }{\QC सुथसिया निभाः थें खः,

\par }{\QB बान्‍हि मजुतले

\par }{\QC व थिनावं वइ।


\par }{\Q \VS{19}दुष्‍टतय्‌गु लँ

\par }{\QC तसकं खिउँगु थें खः,

\par }{\Q इमिसं थःपिं छुकिं यानाः

\par }{\QC दल धयागु तकं सी मखु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}हे जिकाय्, जिगु खँ न्‍यँ!

\par }{\QC जिगु खँय् न्‍हाय्‌पं ब्‍यु।


\par }{\Q \VS{21}थुमित थःपाखें

\par }{\QB गुबलें तापाके मते।

\par }{\QC थःगु नुगलय् तयाति।


\par }{\Q \VS{22}सुनां थ्‍व लुइके फइ,

\par }{\QC वयात थ्‍व जीवन जुइ।

\par }{\QB अले वयागु म्‍हयागु निंतिं

\par }{\QC उसाँय् जुइ।


\par }{\Q \VS{23}थःगु मतियात

\par }{\QC बांलाक बिचाः या,

\par }{\QB छं मति तः थें हे

\par }{\QC छंगु जीवन जुइगु खः।


\par }{\Q \VS{24}मखुगु खँ ल्‍हाये मते,

\par }{\QB म्‍हुतुं गुबलें मज्‍यूगु,

\par }{\QC मत्‍यःगु खँ पिकाये मते।


\par }{\Q \VS{25}न्‍ह्याबलें मिखां तप्‍यंक

\par }{\QC स्‍वयेफय्‌कि,

\par }{\QB मछालाः गुबलें छ्यं

\par }{\QC क्‍वछुके म्‍वाःलेमा।


\par }{\Q \VS{26}छु याये त्‍यनागु खः,

\par }{\QB बांलाक बिचाः यानाः या।

\par }{\QC अले खःगु लँपु ज्‍वँ।\XREF{✡}{{\XO 4:26 }{\XO{४:२६
}}{\XT{हिब १२:१३}}}


\par }{\Q \VS{27}उखेंथुखें पलाः तये मते।

\par }{\QC तप्‍यंक जु।

\par }{\QB मभिंपाखें तापाक हे

\par }{\QC पलाः ति।




\par }\Chap{5}{\SH थः कलाःपाखे नुगः क्‍वसाय्‌का च्‍वँ
\par }
{\Q \VerseOne{1}हे जिकाय्!

\par }{\QB जिगु बुद्धिया खँय् ध्‍यान ब्‍यु।

\par }{\Q जिगु दुग्‍यांया खँयात

\par }{\QB बांलाक न्‍यँ।


\par }{\Q \VS{2}थुकिं छन्‍त लिग्‍यां दइ।

\par }{\QB अले छंगु खँय् ग्‍यां पिज्‍वइ।


\par }{\Q \VS{3}व्‍यभिचारी मिसाया म्‍हुतुसि

\par }{\QB कस्‍ति थें चाकुसे च्‍वनी,

\par }{\Q अले वयागु खँ चिकं थें

\par }{\QB चुल्‍लुसे च्‍वनी।


\par }{\Q \VS{4}लिपा व बिख थें खाइसे

\par }{\QB व निखें धाः दुगु

\par }{\QC तरवार थें जुइ।


\par }{\Q \VS{5}वं छन्‍त मृत्‍युया गालय्

\par }{\QC क्‍वफाये यंकी।

\par }{\QB वयागु लँपु धयागु

\par }{\QC सीगाःया लँपु खः।


\par }{\Q \VS{6}व जीवनया लँय् जुइ मखु

\par }{\QB वयागु लँ बेक्‍वः।

\par }{\QC तर वं छुं हे सी मखु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}हे जि काय्‌पिं!

\par }{\QC उकिं जिगु खँ न्‍यँ,

\par }{\QB अले गुबलें त्‍वफिके मते।


\par }{\Q \VS{8}अज्‍याःपिं मिसातय्‌पाखें

\par }{\QC तापाक हे च्‍वँ,

\par }{\QB इमिगु छेँया लुखा

\par }{\QC न्‍ह्यःने तक हे नं वने मते।


\par }{\Q \VS{9}मखुसा छिमिसं

\par }{\QC थःपिनिगु इज्‍जत

\par }{\QB मेपिनिगु ल्‍हातिं तंकेमाली,

\par }{\QC अले नुगः मछिंकाः

\par }{\QB थःपिनिगु ज्‍यान पायेमाली।


\par }{\Q \VS{10}पिनें वःपिन्‍सं

\par }{\QB छिमिगु सम्‍पत्तिइ मोज याइ।

\par }{\QB छिमिसं याःगु ज्‍याया कमाइ

\par }{\QC मेपिनिगु ल्‍हातिइ लाइ।


\par }{\Q \VS{11}सीत्‍यय्‌काः छिमिगु क्‍वँय्

\par }{\QC व छेंगू जक ल्‍यं दइबलय्‌

\par }{\QB छिपिं ख्‍वया जुइमाली।


\par }{\Q \VS{12}अले छिमिसं धाइ,

\par }{\Q “जिं छाय् इलय् हे सय्‌के

\par }{\QC मफुत?

\par }{\QB छाय् जिं सुयागुं भिंगु खँयात

\par }{\QC नालाकाये मफुत?


\par }{\Q \VS{13}थः गुरुपिनिगु खँय्

\par }{\QC जिं ध्‍यान हे मबिया।

\par }{\QB इमिसं धाःगु खँय्

\par }{\QC बिचाः हे मयाना।


\par }{\Q \VS{14}आकाझाकां

\par }{\QB फुक्‍कसिया न्‍ह्यःने

\par }{\QC इज्‍जत वंगु वाःचाल।”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}थःगु हे तुंया

\par }{\QC लः त्‍वनेगु या।


\par }{\Q \VS{16}थःगु तुंया लः पिने लँय्

\par }{\QC छाय् बाः वंकेबीगु।


\par }{\Q \VS{17}व छंगु हे जक जुइमा।

\par }{\QB मेपिन्‍त ब्‍याके मते।


\par }{\Q \VS{18}छंगु तुंयात आशिष दयेमा।

\par }{\QB ल्‍याय्‌म्‍हबलय् ब्‍याहा यानाम्‍ह

\par }{\QC कलाःपाखें लय्‌ताया च्‍वँ।


\par }{\Q \VS{19}छिमि कलाः चल्‍ला थें बांलाः,

\par }{\QC अले हिसि दु।

\par }{\QB छं थः कलाःपाखे हे

\par }{\QC नुगः क्‍वसाय्‌काः च्‍वनेमाः।

\par }{\QB अले माया यानाः च्‍वनेमाः।


\par }{\Q \VS{20}हे जिकाय्!

\par }{\Q छाय् छ व्‍यभिचारी मिसालिसे

\par }{\QC भेलय् पुना जुयागु?

\par }{\QB थ्‍व व मदुपिं मिसातय्‌गु जालय्

\par }{\QC छ छाय् तक्‍यना जुयागु?


\par }{\Q \VS{21}परमप्रभुं छं याःगु फुक्‍कं

\par }{\QC स्‍वयाच्‍वंगु दु।

\par }{\QB छ गन गन वन दक्‍वं

\par }{\QC स्‍वयाच्‍वंगु दु।


\par }{\Q \VS{22}दुष्‍ट मनू थःगु मभिंगु ज्‍यां

\par }{\QC थःगु हे जालय् क्‍यनी।

\par }{\QB वयागु पापया खिपतं

\par }{\QC वयात हे ची।


\par }{\Q \VS{23}थःम्‍हं थःत कःघाये मफयाः

\par }{\QC व नाश जुयावनी।

\par }{\QB थःगु हे मूर्खतां व सिनावनी।




\par }\Chap{6}{\SH कर्पिनिगु कालबिलय् \newline  जमानी च्‍वने मते
\par }
{\Q \VerseOne{1}हे जिकाय्!

\par }{\QB छ सुयागुं त्‍यासाया कालबिलय्

\par }{\QC जमानी च्‍वनागु दुसा,

\par }{\Q अथवा म्‍हमस्‍यूपिनिगु निंतिं

\par }{\QC सुंनापं बाचा यानागु दुसा,


\par }{\Q \VS{2}छ थःगु हे म्‍हुतुं यानाः

\par }{\QB जालय् क्‍यंगु दुसा,


\par }{\Q \VS{3}अले सुयागुं ल्‍हातिइ लाःगु दुसा,

\par }{\QC छं धाय्‌वं थथे या,

\par }{\QB वयाथाय् वनाः क्‍वमिलु जुयाः

\par }{\QC थःत त्‍वःतेत इनाप या।


\par }{\Q \VS{4}मिखायात न्‍ह्यलंब्‍वाके मते।

\par }{\QB पलख हे झासु लने मते।


\par }{\Q \VS{5}जालं झंगः पिहां वये थें,

\par }{\QB शिकारीया ल्‍हातिं

\par }{\QC चल्‍ला बिस्‍युं वने थें

\par }{\QB थःत जालं पिका।


\par }{\SH अल्‍छी व इमू
\par }
{\Q \VS{6}हे अल्‍छीत!

\par }{\QB इमूचायाथाय् वनाः वयागु चालचलन स्‍व,

\par }{\QC अले बुद्धिया खँ सय्‌कि।


\par }{\Q \VS{7}इमि सुं शासक न्‍ह्यलुवाः

\par }{\QB व मालिक मदुसां


\par }{\Q \VS{8}ग्रीष्‍म ऋतुइ इमिसं अन्‍नया धुकू दय्‌की,

\par }{\QB अले अन्‍न लयेगु इलय्‌ थःपिन्‍त माःगु नसा मुंकाः तइ।


\par }{\Q \VS{9}हे अल्‍छीत!

\par }{\QB गुबलय् तक छिपिं अथे

\par }{\QC ग्‍वारातुलाच्‍वनेगु?

\par }{\QB गुबलय् दनेगु छिपिं?


\par }{\Q \VS{10}पलख ग्‍वारातुलाः

\par }{\QB पलख न्‍ह्यलं ब्‍वानाः,

\par }{\QC पलख ल्‍हाः प्‍वःचिनाच्‍वंतले


\par }{\Q \VS{11}दरिद्रता छन्‍थाय् डाँखु थें

\par }{\QB अले मगाःमचासू धाःसा

\par }{\QB ल्‍वाभः घानातःम्‍ह मनू थें वइ।\XREF{✡}{{\XO 6:11 }{\XO{६:१०-११
}}{\XT{हितो २४:३३-३४}}}


\par }{\SH मखुगु खँ ल्‍हानाजुइपिं
\par }
{\Q \VS{12}लुच्‍चा व मभिंपिं मनूत

\par }{\QB फताहा खँ जक ल्‍हाना जुइ।


\par }{\Q \VS{13}मनूतय्‌त झंगःलायेत

\par }{\QB इमिसं मिखा भाय्

\par }{\QC व ल्‍हाःभाय् याइ।


\par }{\Q \VS{14}इमिगु मभिंगु नुगलं

\par }{\QB मभिंगु जक जाः ग्‍वयाच्‍वनी,

\par }{\Q अले न्‍ह्याबलें

\par }{\QB ल्‍वापु थानाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{15}उकिं आकाझाकां हे

\par }{\QB इमित विपत वइ,

\par }{\Q अले छुं हे याये मखंक

\par }{\QB इपिं नाश जुयावनी।


\par }{\SH परमप्रभुयात तसकं मयःगु \newline  न्‍हय्‌ता खँ
\par }
{\Q \VS{16}परमप्रभुं खुता खँयात

\par }{\QB घृणा यानादी,

\par }{\Q न्‍हय्‌ता खँ

\par }{\QB वय्‌कःयात तसकं मयः।


\par }{\Q \VS{17}घमण्‍ड याइगु मिखा

\par }{\QB मखुगु खँ ल्‍हाइगु मे

\par }{\QC निर्दोषपिन्‍त स्‍याइगु ल्‍हाः


\par }{\Q \VS{18}मभिंगु जाः ग्‍वइगु नुगः

\par }{\QB मभिंगु ज्‍या यायेत

\par }{\QC हथाय् चाइगु तुति


\par }{\Q \VS{19}मखुगु जक खँ ल्‍हाइम्‍ह साक्षी,

\par }{\Q अले दाजुकिजापिनि दथुइ

\par }{\QB ल्‍वापु जक थनाजुइम्‍ह मनू।


\par }{\SH व्‍यभिचारया विरोधय् ख्‍याच्‍वः
\par }
{\Q \VS{20}हे जिमि काय्!

\par }{\QB थः बौया उजं न्‍यँ,

\par }{\QC थः मानं स्‍यंगु खँ ल्‍वःमंके मते।


\par }{\Q \VS{21}थुकियात न्‍ह्याबलें

\par }{\QB थःगु नुगलय् प्‍वःचिनाः ति।

\par }{\QC अले थःगु गःपतय् घाना ति।


\par }{\Q \VS{22}थुमिसं छन्‍त

\par }{\Q छ लँय् जुइबलय् लँ क्‍यनाबी,

\par }{\QB छ द्यनीबलय्

\par }{\QC छंगु सुसाःकुसाः याइ,

\par }{\QB अले छ दनाच्‍वनीबलय्

\par }{\QC छलिसे खँल्‍हाबल्‍हा याइ।


\par }{\Q \VS{23}छाय्‌धाःसा इमिगु उजं मत खः,

\par }{\Q इमिगु न्‍वानाखँ जः खः,

\par }{\QB इमिसं ब्‍वःबियाः छं थःगु

\par }{\QC जीवन सुथां लाके फइ।


\par }{\Q \VS{24}थुकिं छन्‍त

\par }{\QB व्‍यभिचारी मिसातय्‌पाखें

\par }{\QC बचय् याइ,

\par }{\QB मभिंपिं मिसातय्‌गु पिचुगु खं

\par }{\QC तापाक तइ।


\par }{\Q \VS{25}इमिगु हिसिइ थःत तंके मते,

\par }{\QB अले इमिगु मिखाय्

\par }{\QC झुमिं वने मते।


\par }{\Q \VS{26}छम्‍ह वेश्‍या मिसां ला

\par }{\QB छन्‍त छकुचा मरि फ्‍वना जुइमाय्‌काबी,

\par }{\Q अले छम्‍ह व्‍यभिचारी मिसां

\par }{\QB छंगु मू वंगु जीवनयात

\par }{\QC शिकार यानाबी।


\par }{\Q \VS{27}सुनानं थःत मपुक्‍क मियात

\par }{\QB थःगु मुलय् तुयाकाये फइ ला?


\par }{\Q \VS{28}सुं नं मनू पालिइ मपुक्‍क

\par }{\QB च्‍यानाच्‍वंगु मिइ

\par }{\QC न्‍यासि वने फइ ला?


\par }{\Q \VS{29}कर्पिनि कलाःलिसे द्यनेगु

\par }{\QB धयागु नं थथे हे खः।

\par }{\Q वयात थ्‍यूम्‍ह न्‍ह्याम्‍हय्‌सित नं

\par }{\QB सजाँय मजुइ हे मखु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}छम्‍ह खुं नयेपित्‍यानाः

\par }{\QB खुयाकाल धाःसा

\par }{\Q मनूतय्‌सं वयात हेला याइ मखु।


\par }{\Q \VS{31}अय्‌नं ज्‍वनकि वं

\par }{\QB न्‍हय्‌दुगं अप्‍वः पुलेमाली।

\par }{\Q वं थःके दुगु फुक्‍कं

\par }{\QB फुकेमाःसां पुलेमाली।


\par }{\Q \VS{32}तर सुनानं व्‍यभिचार यात धाःसा

\par }{\Q व तःधंम्‍ह मूर्ख खः,

\par }{\QB वं थःत हे स्‍यंकी।


\par }{\Q \VS{33}वं ल्‍हाः नयेमाली,

\par }{\QB अले नां वंकाः च्‍वनेमाली।

\par }{\Q वं सदांया लागि

\par }{\QB मछालापुकाः च्‍वनेमाली।


\par }{\Q \VS{34}ईर्ष्‍यां मिसाया भाःतया

\par }{\QB तंयात ग्‍वाकाबी।

\par }{\Q अले वं बदला काल कि

\par }{\QB दया माया हे क्‍यनी मखु।


\par }{\Q \VS{35}छुं नं पलेसा व बं पुलाः

\par }{\QB वयात ह्यय्‌के फइ मखु।




\par }\Chap{7}{\SH बुद्धि मदुम्‍ह मनूयात ख्‍याच्‍वः
\par }
{\Q \VerseOne{1}हे जिकाय्!

\par }{\QB जिं धयागु खँ बांलाक न्‍यँ।

\par }{\Q अले छु या धयागु खः

\par }{\QB लुमंका ति।


\par }{\Q \VS{2}जिगु आज्ञा मानय् या,

\par }{\QB छन्‍त जीवन दइ।

\par }{\Q जिगु उजंयात

\par }{\QB थःगु मिखाया नानिचा थें

\par }{\QC याना ति।


\par }{\Q \VS{3}थ्‍वयात थःगु पतिनय्

\par }{\QB चिना ति,

\par }{\Q अले नुगःया ग्‍वरलय्

\par }{\QB च्‍वयाति।


\par }{\Q \VS{4}बुद्धियात थः केहेँ नाला का,

\par }{\QB अले लिग्‍यांयात

\par }{\QC स्‍याःन्‍याःम्‍ह पासा।


\par }{\Q \VS{5}थुमिसं छन्‍त व्‍यभिचारी मिसा

\par }{\QB व म्‍हुतु पिचुपिं मिसातय्‌पाखें

\par }{\QC तापाका तइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}छन्‍हु जि थःगु छेँया

\par }{\QB तिकिझ्‍यालं पिने

\par }{\QC स्‍वयाच्‍वनागु।


\par }{\Q \VS{7}जिं लँय् तःम्‍ह हे

\par }{\QB ल्‍याय्‌म्‍हतय्‌गु पुचलय्

\par }{\Q छम्‍ह बुद्धि मदुम्‍ह

\par }{\QB ल्‍याय्‌म्‍हयात खना।


\par }{\Q \VS{8}व ल्‍याय्‌म्‍ह व मिसाया छेँ

\par }{\QB वनेगु लँय् वनाच्‍वन।

\par }{\QC अले व मिसाया छेँ न्‍ह्यःने थ्‍यन।


\par }{\Q \VS{9}अबलय्‌ सन्‍ध्‍याया ई जुल,

\par }{\QB अले खिउँ खिउँ धाये धुंकल।


\par }{\Q \VS{10}व मिसां वयात नापालात।

\par }{\QB वं वेश्‍यां फीगु थें लं

\par }{\QC फिनातःगु दु।

\par }{\QB अले दाउ स्‍वयाच्‍वंगु दु।


\par }{\Q \VS{11}व न्‍ह्याबलें लिमलाःफमलाः

\par }{\QB लँय् जक जुयाजुइम्‍ह

\par }{\Q व नुगः थातय् मलाःम्‍ह मिसा खः।


\par }{\Q \VS{12}गुबलें लँय् सा

\par }{\QB गुबलें चुकय् च्‍वनाः

\par }{\Q मनूतय्‌त जालय् लाकेत दाउ

\par }{\QB स्‍वयाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{13}वं व मिजंयात ज्‍वनाः चुप्‍पा नइ।

\par }{\QB अले मछाः हे मजुसे धाइ,


\par }{\Q \VS{14}“जिं मेलबलि छाये धकाः

\par }{\QB फ्‍यानातयागु थौं पूवंकागु दु।


\par }{\Q \VS{15}उकिं जि छन्‍त

\par }{\QB मालेत पिहां वयागु।

\par }{\QC आः छन्‍त थन नापलात।


\par }{\Q \VS{16}जिं थःगु लासाय्

\par }{\QB मिश्र देशयागु रंगीचंगी मलमलया तन्‍ना

\par }{\QC लायातयागु दु।


\par }{\Q \VS{17}जिं थःगु लासायात मूर्र,

\par }{\QB कुनुस्‍वां व दालाचिनि ह्वलाः

\par }{\QC नस्‍वाः वय्‌कातयागु दु।


\par }{\Q \VS{18}वा, थौं झी चच्‍छि

\par }{\QB आनन्‍द याये।

\par }{\QC निम्‍हं चच्‍छि घय्‌पुयाः द्यने।


\par }{\Q \VS{19}जिमि भाःत छेँय् मदु।

\par }{\QB तापाक पिने वंगु दु।


\par }{\Q \VS{20}वं थःनापं यक्‍व धिबा

\par }{\QB यंकूगु दु,

\par }{\Q आः निवाः तक व लिहां

\par }{\QB वइ मखु।”


\par }{\Q \VS{21}थुकथं वं व मिजंयात

\par }{\QB थःगु जालय् क्‍यंकल।

\par }{\Q व नं व मिसायागु

\par }{\QB पिचुगु खँय् क्‍यन।


\par }{\Q \VS{22}उघ्रिमय् व मिसायागु

\par }{\QB ल्‍यूल्‍यू वन,

\par }{\Q स्‍यायेत यंकूम्‍ह द्वहं थें,

\par }{\QB जालय् क्‍यनेत तिंतिं न्‍हुयाजूम्‍ह

\par }{\QC चल्‍ला थें।


\par }{\Q \VS{23}जाः प्‍यनातःथाय्

\par }{\QB न्‍ह्यब्‍वांवंम्‍ह झंगः थें

\par }{\Q व मिसाया ल्‍यूल्‍यू वन।

\par }{\QB थःगु ज्‍यान हे वनीगु खँ

\par }{\QC वं छुं हे मस्‍यू।


\par }{\Q \VS{24}हे जिकाय्!

\par }{\QB उकिं जिगु खँ न्‍यँ।

\par }{\QC जिगु खँय् ध्‍यान ब्‍यु।


\par }{\Q \VS{25}अज्‍याःपिं मिसातय्‌गु खँ

\par }{\QB मतिइ हे तये मते,

\par }{\Q अज्‍याःपिनिगु लँय् हे

\par }{\QC जुइ मते।


\par }{\Q \VS{26}थज्‍याःपिं मिसातय्‌सं यानाः

\par }{\QB यक्‍व हे मिजंत स्‍यने धुंकल।

\par }{\Q थज्‍याःपिन्‍सं स्‍यंकूपिं मनूत

\par }{\QB अल्‍याख दये धुंकल।


\par }{\Q \VS{27}थुमिगु छेँ कालयाथाय्

\par }{\QB वनीगु लँपु खः,

\par }{\Q नरकय् थ्‍यंकीगु लँपु खः थुपिं।




\par }\Chap{8}{\SH बुद्धिं सःताच्‍वंगु
\par }
{\Q \VerseOne{1}न्‍यँ, बुद्धिं सःताच्‍वंगु दु,

\par }{\QB लिग्‍यानं थःगु सः तस्‍सः

\par }{\QC यानाच्‍वंगु दु।\XREF{✡}{{\XO 8:1 }{\XO{८:१-३
}}{\XT{हितो १:२०-२१}}}


\par }{\Q \VS{2}गुँच्‍वकाय् गुँच्‍वकाय्,

\par }{\QB प्‍यकालँय् प्‍यकालँय् च्‍वनाः


\par }{\Q \VS{3}शहरया ध्‍वाखाय् ध्‍वाखाय्

\par }{\QB च्‍वनाः वं धयाच्‍वंगु दु,


\par }{\Q \VS{4}“हे मनूत!

\par }{\QB जिं छिपिं फुक्‍कसित

\par }{\QC इनाप यानाच्‍वना।


\par }{\Q \VS{5}छु छिपिं अज्‍ज हे

\par }{\QB मचाबुद्धि तिनि ला?

\par }{\QC बुद्धि दय्‌कि।

\par }{\Q छिपिं अज्‍ज हे मूर्ख तिनि ला?

\par }{\QC ज्ञान दय्‌कि।


\par }{\Q \VS{6}जिगु तःजिगु खँ न्‍यँ।

\par }{\QB जिं धयागु खँ खःगु खः।


\par }{\Q \VS{7}जिं न्‍ह्याबलें

\par }{\QB सत्‍य जक नवाना।

\par }{\Q जितः मखुगु खँ ल्‍हाये मयः।


\par }{\Q \VS{8}जिं धयागु छग्‍वः छग्‍वः

\par }{\QB खँग्‍वः सत्‍य खः।

\par }{\Q छुं हे मखुगु मदु।

\par }{\QB अले झंगः लाइगु खँ नं मखु।


\par }{\Q \VS{9}छिमिके ज्ञां दुसा

\par }{\QB छिमिसं सी,

\par }{\Q जिं धयागु खँ

\par }{\QB गुलि तप्‍यं धकाः।


\par }{\Q \VS{10}वहःया थासय्

\par }{\QB जिगु उपदेशयात ल्‍य,

\par }{\QC लुँया थासय् ज्ञानयात ल्‍य।


\par }{\Q \VS{11}हिरामोती स्‍वयाः

\par }{\QB बुद्धि तःधं,

\par }{\Q अले छिमिसं मनंतुनीगु

\par }{\QB फुक्‍क स्‍वयाः नं तःधं।


\par }{\SH बुद्धिं धाइ
\par }
{\Q \VS{12}“जि बुद्धि खः, जि बांलाक होश यानाच्‍वनागु दु,

\par }{\QB जिके दुग्‍यां व विवेक दु।


\par }{\Q \VS{13}परमप्रभुया भय कायेगु धयागु

\par }{\QB मभिंगु मयय्‌केगु खः।

\par }{\Q जितः घमण्‍ड याइपिं,

\par }{\QB तःधंछुइपिं,

\par }{\Q मभिंगु लँय् जुइपिं

\par }{\QB व निता भाय् ल्‍हानाजुइपिं

\par }{\QC मनूत मयः।


\par }{\Q \VS{14}सल्‍लाह व क्‍वःछीगु ज्‍या

\par }{\QB जिगुपाखें हे जुइ।

\par }{\QC दुग्‍यां व शक्ति जिगु हे खः।


\par }{\Q \VS{15}जिगुपाखें हे

\par }{\QB जुजुपिन्‍सं राज्‍य याइ,

\par }{\Q अले शासकतय्‌सं नियम दय्‌की।


\par }{\Q \VS{16}शासकतय्‌सं जिगु ग्‍वाहालिं

\par }{\QB शासन याइ,

\par }{\Q अले सःस्‍यूपिन्‍सं नं

\par }{\QB जिगु ग्‍वाहालिं हे

\par }{\QC खःगु न्‍याय याइ।


\par }{\Q \VS{17}जितः यय्‌कीपिन्‍त

\par }{\QB जिं नं यय्‌के,

\par }{\Q जितः मालीपिन्‍सं

\par }{\QB जितः लुइकी।


\par }{\Q \VS{18}धन, इज्‍जतयालिसें

\par }{\QB गुबलें मफुइगु सम्‍पत्ति

\par }{\QC व सफलता नं जिके हे दु।


\par }{\Q \VS{19}जिगुपाखें छन्‍त छु दइ

\par }{\QB व भिंगु लुँ वहः स्‍वयाः मू वं।


\par }{\Q \VS{20}जिं न्‍ह्याबलें धार्मिकता

\par }{\QB व न्‍यायया लँ लिना।


\par }{\Q \VS{21}जितः यय्‌कीपिन्‍त

\par }{\QB जिं धनसम्‍पत्ति बी

\par }{\Q अले इमिगु धुकू जाय्‌काबी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}“परमप्रभुं सृष्‍टिया शुरुं हे

\par }{\QB जितः दय्‌कादिल,

\par }{\Q वय्‌कःया सृष्‍टिया

\par }{\QB ज्‍या स्‍वयाः न्‍ह्यः हे।\XREF{✡}{{\XO 8:22 }{\XO{८:२२
}}{\XT{प्रका ३:१४}}}


\par }{\Q \VS{23}न्‍हापांनिसें हे,

\par }{\Q पृथ्‍वी सृष्‍टि जुइ न्‍ह्यः हे

\par }{\QB दक्‍वसिबय् न्‍हापां

\par }{\QC जितः दय्‌कादिल।


\par }{\Q \VS{24}महासागरत दय्‌के न्‍ह्यः हे,

\par }{\QB पृथ्‍वीइ लः बुयावये न्‍ह्यः हे

\par }{\QC जि बूगु खः।


\par }{\Q \VS{25}पहाड व गुँ दय्‌के न्‍ह्यः हे

\par }{\QC जि बूगु खः।


\par }{\Q \VS{26}परमेश्‍वरं पृथ्‍वी, बँ

\par }{\QB व चा दय्‌के न्‍ह्यः हे

\par }{\QC जि बूगु खः।


\par }{\Q \VS{27}परमप्रभुं पृथ्‍वीया च्‍वय्

\par }{\QB सर्गः दय्‌कूबलय्

\par }{\Q अले समुद्रयात

\par }{\QB कुलामं घेरय् याःबलय्

\par }{\QC जि अन हे दु।


\par }{\Q \VS{28}वय्‌कलं सुपाँय्‌यात

\par }{\QB आकाशय् तयादीबलय्,

\par }{\Q समुद्रया मूल दय्‌कादीबलय्

\par }{\QC जि अन हे दु।


\par }{\Q \VS{29}वय्‌कलं समुद्रया लागा

\par }{\QB क्‍वःछिनादीबलय्,

\par }{\Q अले पृथ्‍वीया जग स्‍वनादीबलय्

\par }{\QC जि अन हे दु।


\par }{\Q \VS{30}जि छम्‍ह कःमि थें

\par }{\QB वय्‌कःनापं हे दु

\par }{\Q जिं वय्‌कःयात न्‍ह्याबलें

\par }{\QB लय्‌ताय्‌का।

\par }{\Q अले वय्‌कःनापं च्‍वनाः

\par }{\QB जि थः नं लय्‌तायाच्‍वना।


\par }{\Q \VS{31}जि वय्‌कःया संसारय्

\par }{\QB लय्‌तायाच्‍वना,

\par }{\Q अले वय्‌कःया मनूतलिसे

\par }{\QB लय्‌तायाच्‍वना।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}“हे जिकाय् न्‍यँ!

\par }{\QB जिगु लँ ल्‍यूपिं लय्‌तायाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{33}जिं स्‍यनागु खँय् ध्‍यान ब्‍यु,

\par }{\QB वास्‍ता मयासें जुइ मते।


\par }{\Q \VS{34}जिगु खँ न्‍यनीम्‍ह,

\par }{\QB जिगु छेँय् वइम्‍ह,

\par }{\Q अले जिगु ध्‍वाखाय् न्‍ह्याबलें

\par }{\QB वयाच्‍वनीम्‍ह लय्‌ताये खनी।


\par }{\Q \VS{35}जितः लुइकीम्‍हय्‌सित

\par }{\QB जीवन दइ।

\par }{\Q अले परमप्रभु

\par }{\QB वलिसे लय्‌तायादी।


\par }{\Q \VS{36}सुनां जितः मालेत स्‍वइ मखु,

\par }{\QB वं थःत थःम्‍हं हे स्‍यंकी।

\par }{\Q सुनां जितः घृणा याइ,

\par }{\QB वं मृत्‍युयात यय्‌की।”




\par }\Chap{9}{\SH बुद्धि व मूर्खता
\par }
{\Q \VerseOne{1}बुद्धिं थःगु हे छेँ दय्‌कूगु दु।

\par }{\QB उकी न्‍हय्‌गः थां दु।


\par }{\Q \VS{2}वं पशु स्‍यानाः

\par }{\QB भ्‍वय् ज्‍वरय् याःगु दु।

\par }{\Q दाखमद्यय् मसला

\par }{\QB ल्‍वाकछ्याःगु दु

\par }{\Q अले टेबिल नं तयार याःगु दु।


\par }{\Q \VS{3}वं थः दासीयात

\par }{\QB शहरया ततःजाःथाय् छ्वयाः

\par }{\Q सकसितं भ्‍वय् सःतकेछ्वःगु दु।


\par }{\Q \VS{4}“छुं मस्‍यूपिं मनूत फुक्‍क वा!”

\par }{\QB वं थथे धकाः सःती,


\par }{\Q \VS{5}“जिथाय् भ्‍वय् वा,

\par }{\QB अले मसला

\par }{\Q ल्‍वाकछ्यानातयागु

\par }{\QB दाखमद्य त्‍वँ!


\par }{\Q \VS{6}छिमि म्‍वाये मंदुसा

\par }{\QB थःपिनिगु ग्‍वाज्‍यः

\par }{\QC पहः त्‍वःति,

\par }{\Q अले म्‍वायेत स्‍व।

\par }{\QB बुद्धिया लँय् जु।”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}सुनां घमण्‍डी मनूयात

\par }{\QB भिंकेत स्‍वइ,

\par }{\Q वं बेइज्‍जत जुइकाः च्‍वनेमाली।

\par }{\QB दुष्‍टतय्‌त ब्‍वःबीपिन्‍सं

\par }{\QC थःत हे स्‍यंकी।


\par }{\Q \VS{8}घमण्‍डीतय्‌त भिंकेत

\par }{\QB स्‍वये मते,

\par }{\QC वं छन्‍त हे घृणा याइ।

\par }{\Q तर बुद्धिमान मनूयात

\par }{\QB भिंकेत स्‍वल धाःसा

\par }{\QC वं छन्‍त हनाबना तइ।


\par }{\Q \VS{9}बुद्धिमान मनूयात

\par }{\QB ज्ञां बिल धाःसा

\par }{\QC व झन बुद्धिमान जुइ,

\par }{\Q धर्मी मनूयात

\par }{\QB स्‍यनेकने यात धाःसा

\par }{\QC वयागु ज्ञां झन अप्‍वः दइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}ज्ञानया न्‍हापांगु पलाः धयागु

\par }{\QB परमप्रभुया भय कायेगु खः।

\par }{\Q अले पवित्रम्‍हय्‌सित म्‍हसीकेगु हे

\par }{\QB लिग्‍यां खः।\XREF{✡}{{\XO 9:10 }{\XO{९:१०
}}{\XT{अयू २८:२८; भज १११:१०; हितो १:७}}}


\par }{\Q \VS{11}बुद्धिं छंगु जीवन

\par }{\QB ताहाकः यानाबी।


\par }{\Q \VS{12}छंके बुद्धि दुसा

\par }{\QB छन्‍त हे भिं जुइ,

\par }{\Q छं बुद्धियात हेला यात धाःसा

\par }{\QB छंगु हे मभिं जुइ।\XREF{✡}{{\XO 9:12 }{\XO{९:१२
}}{\XT{याक ५:२०; १ पत्र ४:८}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}मूर्खता धयागु सः तस्‍सःम्‍ह,

\par }{\QB छुं मस्‍यूम्‍ह व मछाः मजूम्‍ह

\par }{\QC मिसा थें खः।


\par }{\Q \VS{14}वं थःगु छेँय् लुखाय् च्‍वनाः

\par }{\QB अथवा शहरया

\par }{\QC तःजाःथाय् च्‍वनाः


\par }{\Q \VS{15}व लँ जुयाः थथःगु ज्‍याय्

\par }{\QB वनाच्‍वंपिं मनूतय्‌त

\par }{\QC थथे धकाः सःती,


\par }{\Q \VS{16}“हे छुं मस्‍यूपिं मनूत,

\par }{\QB थन वा!”

\par }{\Q अले मूर्खतय्‌त वं थथे धाइ,


\par }{\Q \VS{17}“खुयाः खुयाः त्‍वंगु लः साइ,

\par }{\QB सुलाः सुलाः नःगु मरि

\par }{\QC माकुसे च्‍वनी।”


\par }{\Q \VS{18}तर अन वनीपिन्‍सं मस्‍यू,

\par }{\QB व मिसाया छेँय्

\par }{\QC वनीपिं मनूत सी,

\par }{\QB अले न्‍हापा वंपिं नं

\par }{\QC सीगालय् ल्‍हायेधुंकल।




\par }{\MS सोलोमनया उपदेश

\par }\Chap{10}{\MR १०:१–२२:१६

\par }{\SH परमप्रभुयात मानय् याइपिनिगु खँय्
\par }
{\Q \VerseOne{1}सोलोमनया उपदेश

\par }{\QB बुद्धिमानम्‍ह काय्‌नं

\par }{\QC बौयात लय्‌ताय्‌की।

\par }{\QB तर मूर्खम्‍ह काय्‌नं

\par }{\QC थः मांयात दुःख बी।


\par }{\Q \VS{2}बेइमान यानाः मुंकूगु धनं

\par }{\QB भिंकी मखु,

\par }{\Q तर धार्मिकतां ज्‍यान बचय् याइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}परमप्रभुं धार्मिक मनूतय्‌त

\par }{\QB नयेपित्‍याकाः स्‍याइ मखु।

\par }{\Q दुष्‍टतय्‌त धाःसा

\par }{\QB इमिसं मनंतुंगु पूवंकेबी मखु।


\par }{\Q \VS{4}अल्‍छीपिं मनूत चीमि जुइ,

\par }{\QB मेहनत याइपिं तःमि जुइ।


\par }{\Q \VS{5}ज्ञान दुम्‍ह मनुखं

\par }{\QB बाली लयेगु इलय् अन्‍न मुंकी,

\par }{\Q बाली लयेगु इलय्

\par }{\QB द्यनाः नइम्‍हय्‌सिनं

\par }{\QC मछालापुकाबी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}भिं मनूतय्‌त आशिष दइ,

\par }{\QB तर मभिंम्‍ह मनूया म्‍हुतुइ

\par }{\QC ल्‍वापु जक सुलाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{7}भिंपिं मनूतय्‌त लुमंका तइ,

\par }{\QB मभिंपिन्‍त धाःसा

\par }{\QC धाय्‌वं ल्‍वःमंका छ्वइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}ज्ञान दुपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB स्‍यनेकने याःगु खँ न्‍यनी,

\par }{\Q मूर्ख खँ ल्‍हानाजुइपिं धाःसा

\par }{\QB नाश जुयावनी।


\par }{\Q \VS{9}इमान्‍दारपिं मनूत

\par }{\QB मग्‍यासे जुइ फइ।

\par }{\QC बेमानतय्‌त धाःसा ज्‍वनी।


\par }{\Q \VS{10}मखुगु खँय् मिखा

\par }{\QB तिस्‍सिना बीपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QC दुःख हइ।

\par }{\QB तर न्‍ह्यःने हे ब्‍वःबीपिन्‍सं

\par }{\QC चितासू बी।


\par }{\Q \VS{11}भिंपिं मनूतय्‌गु म्‍हुतु

\par }{\QB जीवनया मुहान खः।

\par }{\Q मभिंपिं मनूतय्‌सं थःपिनिगु म्‍हुतुइ

\par }{\QB ल्‍वायेलीगु खँ सुचुका तइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}घृणां ल्‍वापु ह्वइ,

\par }{\QB मायां मभिंगु फुक्‍कं त्‍वपुयाबी।
\XREF{✡}{{\XO 10:12 }{\XO{१०:१२
}}{\XT{याक ५:२०; १ पत्र ४:८}}}


\par }{\Q \VS{13}बुद्धि दुपिं मनूतय्‌गु म्‍हुतुइ

\par }{\QB भिंगु खँ दइ,

\par }{\Q बुद्धि मदुपिन्‍त धाःसा

\par }{\QB कथिं दाइ।


\par }{\Q \VS{14}बुद्धि दुपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB फतिंफत्तले ज्ञान मुंकी।

\par }{\Q मूर्खतय्‌सं सर्वनाशयात सःती।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}धनसम्‍पत्ति

\par }{\QB तःमिपिनिगु किल्‍ला खः,

\par }{\Q धनसम्‍पत्ति मदइगु

\par }{\QB चीमिपिनिगु पंगः खः।


\par }{\Q \VS{16}भिंगु ज्‍याया सिरपाः

\par }{\QB जीवन खः,

\par }{\QC तर पापं पाप हे अप्‍वय्‌की।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}न्‍वानाखँ न्‍यनीपिन्‍त

\par }{\QB जीवन दइ,

\par }{\QC मन्‍यंपिन्‍सं मेपिन्‍त नं स्‍यंकी।


\par }{\Q \VS{18}थःगु नुगलय् घृणा सुचुकातइपिं

\par }{\QB फताहा खः।

\par }{\Q अले मखुगु खँ बय्‌बय् यानाजुइपिं

\par }{\QB मूर्ख खः।


\par }{\Q \VS{19}अप्‍वः खँ ल्‍हानाजुइबलय्

\par }{\QB पाप नं जुइफु,

\par }{\Q बुद्धिमानपिं मनूत

\par }{\QB अप्‍वः नवाइ मखु।


\par }{\Q \VS{20}धर्मीतय्‌गु खँ मुक्‍कं वहः थें जुइ,

\par }{\QB पापीतय्‌गु नुगः धाःसा

\par }{\QC ज्‍याख्‍यलय् दइ मखु।


\par }{\Q \VS{21}धर्मीतय्‌गु खं

\par }{\QB यक्‍वसित ग्‍वाहालि दइ,

\par }{\Q मूर्खत थःपिनिगु हे

\par }{\QB बुद्धिं यानाः सी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}परमप्रभुया आशिषं

\par }{\QB मनूतय्‌त तःमि याइ,

\par }{\Q वय्‌कलं इमित

\par }{\QB दुःख तनादी मखु।


\par }{\Q \VS{23}मूर्खत मभिंगु ज्‍याय् लय्‌ताइ

\par }{\QB दुग्‍यां दुपिं मनूत

\par }{\QC बुद्धि दुगु ज्‍याय् लय्‌ताइ।


\par }{\Q \VS{24}धर्मीतय्‌सं मनंतुंगु खँ पूवनी,

\par }{\QB दुष्‍टत छु खँय् ग्‍याइगु खः,

\par }{\QC व हे इमित जुइ।


\par }{\Q \VS{25}वाफय् वइबलय्

\par }{\QB दुष्‍टतय्‌त पुइकायनी,

\par }{\Q धर्मीतय्‌त गुबलें नं

\par }{\QB इकिधिकि हे संकी मखु।


\par }{\Q \VS{26}वायात चुपाउँ,

\par }{\QB अले मिखायात कुँ थें

\par }{\Q अल्‍छी मनूतय्‌त

\par }{\QB ज्‍या याकेगु नं अथे हे खः।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}परमप्रभुया भय कायेगु धयागु

\par }{\QB थःगु जीवनयात

\par }{\QC ताहाकः यायेगु खः,

\par }{\QB दुष्‍टतय्‌गु आयु धाःसा

\par }{\QC चिहाकः जुइ।


\par }{\Q \VS{28}धर्मीत आशां द्याइ मखु,

\par }{\QB दुष्‍टतय्‌गु आशा सितिं वनी।


\par }{\Q \VS{29}परमप्रभुया लँ

\par }{\QB धर्मीतय्‌गु निंतिं किल्‍ला खः,

\par }{\Q दुष्‍टतय्‌त धाःसा नाश याइ।


\par }{\Q \VS{30}धर्मीत गुबलें ल्‍यहेंदनि मखु,

\par }{\QB दुष्‍टत धाःसा

\par }{\QC पृथ्‍वीइ ल्‍यनी मखु।


\par }{\Q \VS{31}धर्मीतय्‌गु म्‍हुतुं

\par }{\QB बुद्धिया खँ पिहां वइ,

\par }{\QC मखुगु खँ ल्‍हाइगु मे चाइ।


\par }{\Q \VS{32}धर्मीतय्‌गु म्‍हुतुं

\par }{\QB छु खँ भिं धकाः स्‍यू,

\par }{\Q दुष्‍टतय्‌गु म्‍हुतुं

\par }{\QB अःखःगु खँ जक पिहां वइ।




\par }\Chap{11}{\SH धायेगु व यायेगु खँय्
\par }
{\Q \VerseOne{1}गेसु मलाःगु ताल्‍जुयात

\par }{\QB परमप्रभुं यय्‌कादी मखु।

\par }{\Q गेसु लाःगु ताल्‍जुलिसे

\par }{\QB वय्‌कः लय्‌तायादी।


\par }{\Q \VS{2}अप्‍वः घमण्‍ड याना जुल कि

\par }{\QB न्‍हाय् भुइकेमाली।

\par }{\QC क्‍वमिलुपिन्‍के बुद्धि दइ।


\par }{\Q \VS{3}भिंगु ज्‍या याइपिन्‍त

\par }{\QB भिंगु हे लँपु क्‍यनी,

\par }{\Q मभिंगु ज्‍याइपिं

\par }{\QB इमिगु मभिंगु ज्‍यां हे

\par }{\QC नाश जुयावनी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}परमेश्‍वरं न्‍याय याइखुन्‍हु

\par }{\QB धनसम्‍पत्ति छुं

\par }{\QC ज्‍याख्‍यलय् दइ मखु,

\par }{\Q भिंगु ज्‍यां हे

\par }{\QB मृत्‍युपाखें बचय् याइ।


\par }{\Q \VS{5}धर्मी मनूतय्‌गु भिंगु ज्‍यां

\par }{\QB इमिगु लँ तप्‍यनी,

\par }{\Q दुष्‍ट मनूत इमिगु मभिंगु

\par }{\QB ज्‍यां यानाः ग्‍वारातुली।


\par }{\Q \VS{6}धर्मी मनूतय्‌त

\par }{\QB इमिगु भिंगु ज्‍यां

\par }{\QC बचय् याना तइ,

\par }{\Q दुष्‍टत इमिगु मभिंगु मतिं यानाः

\par }{\QC जालय् क्‍यनी।


\par }{\Q \VS{7}सीबलय् दुष्‍ट मनूया आशा

\par }{\QC छुं नं पूवनी मखु।

\par }{\Q बल दुबलय् मनं तुनातःगु खँ

\par }{\QC नं सितिं वनी।


\par }{\Q \VS{8}दुःखकष्‍टया इलय्

\par }{\QB धर्मीपिं मनूतय्‌त बचय् याइ।

\par }{\Q इमिगु पलेसा दुष्‍टतय्‌त लाःवनी।


\par }{\Q \VS{9}परमेश्‍वरलिसे मदुपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB थःगु म्‍हुतुं

\par }{\QC जःलाखःलायात स्‍यंकी।

\par }{\QB तर ज्ञानं यानाः

\par }{\QC धर्मी मनूत बचय् जुइ।


\par }{\Q \VS{10}धर्मीतय् जिया वल कि

\par }{\QB शहर लय्‌ताइ,

\par }{\Q दुष्‍टत नाश जुइबलय्

\par }{\QB लसतां चिल्‍लाय् दनी।


\par }{\Q \VS{11}धर्मीतय्‌गु आशिषं हे

\par }{\QB शहर च्‍वजाइ

\par }{\Q तर दुष्‍टतय्‌गु म्‍हुतुं यानाः

\par }{\QB थ्‍व नाश जुयावनी।


\par }{\Q \VS{12}मूर्खतय्‌सं जक

\par }{\QB थः जःलाखःलायात

\par }{\QC क्‍वह्यंकी।

\par }{\QB ज्ञान दुपिं मनूत

\par }{\QC सुम्‍क हे च्‍वनी।


\par }{\Q \VS{13}खँसुवाःतय्‌सं

\par }{\QB कने मज्‍यूगु खँ नं कनाजुइ,

\par }{\Q विश्‍वास दुपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB खँ क्‍वातुका तइ।


\par }{\Q \VS{14}लँ क्‍यनीपिं मन्‍तकि

\par }{\QB देश स्‍यनी,

\par }{\Q तर सल्‍लाहबीपिं यक्‍व दत कि

\par }{\QB बल्‍लाइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}म्‍हमस्‍यूपिं मनूतय्‌गु

\par }{\QB कालबिलय्

\par }{\QC जमानी च्‍वनेगु ग्‍यानापु।

\par }{\QB अथे मयाइम्‍ह मनू

\par }{\QC सुरक्षित जुइ।


\par }{\Q \VS{16}क्‍वमिलु मिसायात

\par }{\QB सकसिनं हनाबना तइ,

\par }{\Q नुगः छाःपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB सम्‍पत्ति जक मुंकी।


\par }{\Q \VS{17}नुगः छ्वःपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB थःत हे भिंकी,

\par }{\Q नुगः छाःपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB थःत हे स्‍यंकी।


\par }{\Q \VS{18}दुष्‍टत छुं ईया निंतिं जक

\par }{\QC तःमि जुइ।

\par }{\Q धर्मीतय्‌त सदांया निंतिं

\par }{\QC सिरपाः दइ।


\par }{\Q \VS{19}भिंगु ज्‍या याइपिं

\par }{\QB न्‍ह्याबलें म्‍वानाच्‍वनी,

\par }{\Q मभिंगु ज्‍या याइपिं

\par }{\QB याकनं सी।


\par }{\Q \VS{20}नुगः वँचुपिं मनूतय्‌त

\par }{\QB परमप्रभुं घृणा यानादी,

\par }{\Q कुंखिनेथाय् मदय्‌क जुइपिं

\par }{\QB मनूतय्‌त वय्‌कलं यय्‌कादी।


\par }{\Q \VS{21}दुष्‍टतय्‌सं सजाँय

\par }{\QB फये हे माली,

\par }{\Q तर धर्मीतय्‌त छुत्‍कारा दइ।

\par }{\QB थथे ला जु हे जुइ।


\par }{\Q \VS{22}धंग मदय्‌कः ज्‍या याइम्‍ह

\par }{\QC बांलाःम्‍ह मिसा

\par }{\Q फाया त्‍वाथय् च्‍वंगु

\par }{\QC हीराया फूली थें खः।


\par }{\Q \VS{23}धर्मीतय्‌सं मनंतुनिगु न्‍ह्याबलें

\par }{\QC भिंगु हे जुइ,

\par }{\Q दुष्‍टतय्‌सं याइगु आशा

\par }{\QC न्‍ह्याबलें तंमय्‌ क्‍वचाइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}सुनां नुगः मस्‍यासे बी,

\par }{\QB वयात झन अप्‍वः दइ,

\par }{\Q सुनां बीफयाः नं बी मखु,

\par }{\QB व फ्‍वगिं जुयावनी।


\par }{\Q \VS{25}नुगः मस्‍यासेबीम्‍ह

\par }{\QB मनूयाके यक्‍व दयावइ,

\par }{\Q मेपिन्‍त ग्‍वाहालि याइम्‍हय्‌सित,

\par }{\QB थःत नं ग्‍वाहालि दइ।


\par }{\Q \VS{26}सुनां अन्‍न सुचुका तइ,

\par }{\QB वयात सकसिनं सराः बी,

\par }{\Q सुनां अन्‍न पित बी,

\par }{\QB वयात सुवाः बी।


\par }{\Q \VS{27}सुनां भिंगु याइ,

\par }{\QB वयात हनाबना तइ,

\par }{\Q सुनां मभिंगु यायेत स्‍वइ,

\par }{\QB वयागु नं मभिं हे जुइ।


\par }{\Q \VS{28}सम्‍पत्तिइ जक विश्‍वास याइपिं

\par }{\QB कुतुं वनी,

\par }{\Q धर्मीत धाःसा

\par }{\QB वाउँगु हः थें सुथां लानाच्‍वनी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}थः छेँजःपिन्‍त

\par }{\QB दुःख जक बीपिनिगु

\par }{\QC ल्‍हातिइ छुं हे दइ मखु।

\par }{\Q मूर्खत न्‍ह्याबलें

\par }{\QB बुद्धिमानतय् दास

\par }{\QC जुयाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{30}भिंगु ज्‍याया पुसा हे

\par }{\QB जीवनया सिमा जुइ,

\par }{\Q बुद्धिमान मनुखं

\par }{\QB मनूतय्‌गु नुगः त्‍याकी।


\par }{\Q \VS{31}पृथ्‍वीइ धर्मीतय्‌गु ला

\par }{\QB न्‍याय जुइ धाःसा

\par }{\Q दुष्‍ट व पापी मनूतय्‌त

\par }{\QB गुलि न्‍याय जुइगु जुइ।\XREF{✡}{{\XO 11:31 }{\XO{११:३१
}}{\XT{१ पत्र ४:१८}}}




\par }\Chap{12}{\SH सत्‍य खँ ल्‍हायेगु खँय्
\par }
{\Q \VerseOne{1}सुनां द्वंगु भिंकेत स्‍वइ,

\par }{\QB व ज्ञानी खः,

\par }{\Q सुनां द्वंगु भिंकेत स्‍वइ मखु,

\par }{\QB व मूर्ख खः।


\par }{\Q \VS{2}भिं मनूयात

\par }{\QB परमप्रभुं नं यय्‌की,

\par }{\Q नुगः वँचुपिन्‍त

\par }{\QB परमप्रभुं दोषी ठहरय् यानादी।


\par }{\Q \VS{3}मभिं ज्‍यां यानाः

\par }{\QB सुं मनू थातं च्‍वने फइ मखु,

\par }{\Q धर्मीतय्‌त

\par }{\QB संके तक नं फइ मखु।


\par }{\Q \VS{4}भिंम्‍ह कलाः

\par }{\QB वया भाःतया मुकुट खः,

\par }{\Q तर भाःतयात

\par }{\QB मछालापुकीम्‍ह मिसा

\par }{\QC ध्‍वगीगु क्‍वँय् थें खः।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}धर्मी मनूतय्‌गु नुगः

\par }{\QB भिंगु बिचालं जाइ,

\par }{\Q तर दुष्‍टतय्‌गु सल्‍लाहयात

\par }{\QB गुबलें पत्‍याः याये मज्‍यू।


\par }{\Q \VS{6}दुष्‍टतय्‌गु खं

\par }{\QB ग्‍यानापुगु जालय् लाकी,

\par }{\Q तर धर्मीतय्‌गु खं बचय् याइ।


\par }{\Q \VS{7}दुष्‍टतय्‌त हुत्‍यानाछ्वइ,

\par }{\QB इमिगु हा तक हे ल्‍यनी मखु।

\par }{\Q धर्मीतय्‌गु छेँ धाःसा

\par }{\QB ल्‍यनाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{8}मनूतय्‌त इमिगु बुद्धिकथं

\par }{\QB हनाबना तइ,

\par }{\Q बेक्‍वःगु नुगः दुपिन्‍त धाःसा

\par }{\QB क्‍वह्यंकी।


\par }{\Q \VS{9}थःत तःधं क्‍यनाः

\par }{\QB नये मखंका जुइगु स्‍वयाः नं

\par }{\Q थः छुं हे मखय्‌क जुयाः नं

\par }{\QB छम्‍ह दास

\par }{\QC दय्‌काच्‍वनेगु बांलाः।


\par }{\Q \VS{10}धर्मी मनुखं

\par }{\QB थः पशुतय्‌त छु छु माः धकाः

\par }{\QC बिचाःसंचाः याइ,

\par }{\Q तर दुष्‍ट मनूयाके

\par }{\QC नुगः हे दइ मखु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}थःगु बुँइ ज्‍या यानाः

\par }{\QB नइपिन्‍त नये त्‍वनेया

\par }{\QC मगाः जुइ मखु,

\par }{\QB तर म्‍हगस जक म्‍हंकाः

\par }{\QC जुइपिं मूर्खत जक खः।


\par }{\Q \VS{12}दुष्‍टत मभिंपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB लुतय् यानाहःगु सम्‍पत्तिइ

\par }{\QC मिखा वंकाच्‍वनी।

\par }{\Q धर्मीत धाःसा

\par }{\QB हा बल्‍लाःगु सिमा थें खः।


\par }{\Q \VS{13}दुष्‍ट मनूत

\par }{\QB थःगु हे मभिंगु खँया

\par }{\QC जालय् क्‍यनी।

\par }{\Q तर धर्मी मनूत

\par }{\QC दुःखया जालं पिहां वइ।


\par }{\Q \VS{14}झीत झीगु

\par }{\QB ज्‍या व खँ कथंया हे

\par }{\QC सजाँय व सिरपाः दइ।


\par }{\Q \VS{15}मूर्खतय्‌सं

\par }{\QB थःगु खँ हे खः ताय्‌की,

\par }{\Q तर बुद्धि दुपिन्‍सं

\par }{\QB मेपिनिगु सल्‍लाह नं न्‍यनी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}मूर्खतय्‌सं

\par }{\QC धाय्‌वं तं क्‍यनी,

\par }{\Q बुद्धिमानतय्‌सं थःत

\par }{\QB क्‍वह्यंकूसां

\par }{\QC मिखा तिस्‍सिनाबी।


\par }{\Q \VS{17}सत्‍यम्‍ह साक्षीं

\par }{\QC खःगु साक्षी बी,

\par }{\QB तर फताहा साक्षीं

\par }{\QC फताहा खँ ल्‍हाइ।


\par }{\Q \VS{18}बिचाः मयासें नवाःगु खं

\par }{\QB तरवारं थें घाः याइ,

\par }{\Q तर बिचाः यानाः नवाःगु खं

\par }{\QB घाः नं लनी।


\par }{\Q \VS{19}सत्‍य खँ

\par }{\QB न्‍ह्याबलें ल्‍यनाच्‍वनी,

\par }{\Q मखुगु खँ

\par }{\QB ताःतुइ मखु।


\par }{\Q \VS{20}दुष्‍टतय्‌गु नुगः न्‍ह्याबलें

\par }{\QB मभिंगु खं जायाच्‍वनी,

\par }{\Q तर भिंगु खं लय्‌ताः हइ।


\par }{\Q \VS{21}धर्मीतय्‌त

\par }{\QB गुबलें नं दुःख जुइ मखु,

\par }{\Q तर दुष्‍टतय्‌त

\par }{\QB दुःखया दुःख जक जुइ।


\par }{\Q \VS{22}मखुगु खँ ल्‍हाइपिन्‍त

\par }{\QB परमप्रभुं यय्‌कादी मखु,

\par }{\Q तर सत्‍य खँ ल्‍हाइपिंलिसे

\par }{\QB वय्‌कः लय्‌तायादी।


\par }{\Q \VS{23}बुद्धिमानतय्‌सं

\par }{\QB थःत सःस्‍यू धकाः

\par }{\QC क्‍यनाजुइ मखु।

\par }{\Q तर मूर्खतय्‌सं

\par }{\QB थःगु मूर्खता ब्‍वया जुइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}मेहनत याइगु ल्‍हातिं

\par }{\QB शासन याइ,

\par }{\Q अल्‍छीत दास थें

\par }{\QB जुयाच्‍वनेमाली।


\par }{\Q \VS{25}चितासू मन्‍तकि

\par }{\QB मनूतय् नुगः क्‍वतुनी,

\par }{\Q तर क्‍यातूगु वचनं

\par }{\QB नुगः चंचंधाइ।


\par }{\Q \VS{26}धर्मीतय्‌सं

\par }{\QB थः पासापिन्‍त

\par }{\QC भिंगु लँपु क्‍यनी।

\par }{\Q दुष्‍टतय्‌सं धाःसा

\par }{\QB मखुगु लँय् यंकी।


\par }{\Q \VS{27}अल्‍छीतय्

\par }{\QB मनंतुंगु पूवनी मखु।

\par }{\Q तर मेहनत याइपिनि

\par }{\QB यक्‍व धनसम्‍पत्ति दइ।


\par }{\Q \VS{28}धार्मिकताया लँपुइ

\par }{\QB जीवन दु,

\par }{\Q थ्‍वं गुबलें नं

\par }{\QB मृत्‍युपाखे यंकी मखु।




\par }\Chap{13}{\SH भिंपिं पासापिंलिसे \newline  जुइगु खँय्
\par }
{\Q \VerseOne{1}बुद्धिमानम्‍ह काय्‌नं

\par }{\QB थः बौनं धाःगु खँ न्‍यनी।

\par }{\Q तर घमण्‍डीम्‍ह काय्‌नं

\par }{\QB न्‍यनी मखु।


\par }{\Q \VS{2}भिंगु म्‍हुतुं

\par }{\QB भिंगु हे फल बी।

\par }{\Q तर वँचु नुगःयापिन्‍सं

\par }{\QB न्‍ह्याबलें ल्‍वापुख्‍यापु जक

\par }{\QC यय्‌काच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{3}बिचाः यानाः नवाइपिन्‍सं

\par }{\QB थःत बचय् याइ,

\par }{\Q लाः लाः थे नवानाजुइपिं

\par }{\QB नाश जुइ।


\par }{\Q \VS{4}अल्‍छी मनूतय्‌सं

\par }{\QB न्‍ह्याक्‍व मनंतुंसां

\par }{\QC पूवनी मखु।

\par }{\Q मेहनत याइपिन्‍सं

\par }{\QB न्‍ह्याक्‍व मनंतुंसां

\par }{\QC पूवनी।


\par }{\Q \VS{5}धर्मी मनूतय्‌सं

\par }{\QB मखुगु खँ ल्‍हाये

\par }{\QC यय्‌की मखु।

\par }{\Q तर दुष्‍टतय्‌गु खं

\par }{\QB मछालापुकी

\par }{\QC व बेइज्‍जत वंकाजुइ।


\par }{\Q \VS{6}भिंपिं मनूत

\par }{\QB इमिगु धार्मिकतां यानाः

\par }{\QC बचय् जुइ।

\par }{\Q तर पापं यानाः

\par }{\QC दुष्‍टत नाश जुइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}गुलिसिनं थःके छुं मदुसां

\par }{\QB थःत तःमि धकाः

\par }{\QC क्‍यनाजुइ,

\par }{\Q अले गुलिसिनं थःके दक्‍वं दयां नं

\par }{\QB चीमि धकाः

\par }{\QC क्‍यनाजुइ।


\par }{\Q \VS{8}तःमिपिन्‍सं धिबां यानाः

\par }{\QB थःत त्‍वःतके फइ,

\par }{\Q तर चीमिपिं सुंपाखें नं

\par }{\QB ग्‍यानाच्‍वने माली मखु।


\par }{\Q \VS{9}धर्मीपिं मनूत

\par }{\QB जल्‍ल थिनाच्‍वंगु

\par }{\QC मत थें खः,

\par }{\Q दुष्‍टत धाःसा

\par }{\QB सीत्‍यंगु मत थें खः।


\par }{\Q \VS{10}घमण्‍डं ल्‍वापु हइ,

\par }{\Q तर सल्‍लासाहुति काइपिं

\par }{\QB बुद्धिमान खः।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}याकनं मुंकूगु धन

\par }{\QB याकनं हे फुनावनी,

\par }{\Q मेहनत यानाः मुंकूगु धन

\par }{\QB अप्‍वयावनी।


\par }{\Q \VS{12}थःम्‍हं मनंतुनागु पूमवन कि

\par }{\QB सी थें जुइयः,

\par }{\Q थःम्‍हं मनंतुनागु पूवनेगु धयागु

\par }{\QB जीवनया सिमा थें खः।


\par }{\Q \VS{13}भिंगु सल्‍लाह मन्‍यंम्‍हय्‌सिनं

\par }{\QB दुःख सी माली,

\par }{\Q अले न्‍यंम्‍हय्‌सिनं

\par }{\QB सिरपाः कायेखनी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}बुद्धिमानपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB ब्‍यूगु सल्‍लाह

\par }{\QC जीवनया धाःथें खः।

\par }{\Q थुकिं न्‍ह्यागु कथंया दुःखकष्‍टं

\par }{\QB पिहां वये फइ।


\par }{\Q \VS{15}भिंगु नुगःयापिं मनूतय्‌त

\par }{\QB हनाबना तइ,

\par }{\Q तर पत्‍याः यायेबहः

\par }{\QB मजूपिं मनूत

\par }{\QC नाशपाखे वनाच्‍वंगु दइ।


\par }{\Q \VS{16}बुद्धिमानपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB छुं नं याये न्‍ह्यः बिचाः याइ,

\par }{\Q तर मूर्खतय्‌सं

\par }{\QB फुइँ जक क्‍यनाजुइ।


\par }{\Q \VS{17}दुष्‍टम्‍ह दूतं

\par }{\QB दुःखयागु खँ हइ,

\par }{\Q तर विश्‍वास याये बहःम्‍ह दूतं

\par }{\QB भिं उसाँय् हइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}न्‍वानाखँयात च्‍यूताः मतइपिं

\par }{\QB चीमि व मछालापुकाः

\par }{\QC च्‍वनेमाली।

\par }{\Q तर न्‍यंम्‍हय्‌सित हनाबना तइ।


\par }{\Q \VS{19}मनंतुंगु पूवन कि

\par }{\QB न्‍ह्याइपुसे च्‍वनी।

\par }{\Q तर मूर्खत मनंतुंगु पूवंकेत नं

\par }{\QB मभिंगु ज्‍यां लिचिलेत

\par }{\QC स्‍वइ मखु।


\par }{\Q \VS{20}बुद्धिमानपिंलिसे जुइपिं

\par }{\QB बुद्धिमान हे जुइ।

\par }{\Q मूर्खतलिसे जुइपिन्‍सं

\par }{\QB थःत स्‍यंकी।


\par }{\Q \VS{21}पापीतय्‌सं

\par }{\QB दुःखकष्‍ट फयेमाली,

\par }{\Q धर्मीतय्‌सं

\par }{\QB सिरपाःकथं आशिष काइ।


\par }{\Q \VS{22}भिंपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB थः छय्-छुइपिन्‍त धकाः

\par }{\QC धनसम्‍पत्ति त्‍वःताथकी।

\par }{\Q पापीतय्‌गु धन धाःसा

\par }{\QC धर्मीतय्‌गु ल्‍हातिइ लाइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}चीमिपिं मनूतय्‌गु बुं

\par }{\QB गाक्‍क हे अन्‍न सय्‌की।

\par }{\Q तर अन्‍याय याइपिन्‍सं

\par }{\QB लुतय् यानायंकी।


\par }{\Q \VS{24}थः मस्‍तय्‌त माया याइपिन्‍सं

\par }{\QB न्‍वाइ,

\par }{\Q थः मस्‍तय्‌त माया मयाइपिन्‍सं

\par }{\QB न्‍वाइ मखु।


\par }{\Q \VS{25}धर्मीपिन्‍सं

\par }{\QB प्‍वाः जायेक नयेखनी।

\par }{\Q दुष्‍ट धाःसा

\par }{\QB नयेपित्‍याकाः च्‍वनेमाली।




\par }\Chap{14}{\SH हाःनाः मदुपिन्‍त \newline  ग्‍वाहालि यायेगु खँय्
\par }
{\Q \VerseOne{1}बुद्धि दुम्‍ह मिसां

\par }{\QB थःगु छेँ दय्‌की,

\par }{\Q तर बुद्धि मदुम्‍ह मिसां

\par }{\QB थःगु छेँ स्‍यंकी।


\par }{\Q \VS{2}भिंगु लँय् जुइम्‍ह मनुखं

\par }{\QB परमप्रभुया भय काइ,

\par }{\Q भिंगु लँय् मजुइम्‍ह मनुखं

\par }{\QB क्‍वह्यंकाजुइ।


\par }{\Q \VS{3}मूर्खतय्‌गु खं

\par }{\QB थःगु हे जँय् कथि दाय्‌की,

\par }{\Q तर बुद्धिमानतय्‌गु खं

\par }{\QB बचय् याइ।


\par }{\Q \VS{4}द्वहं मदुथाय्

\par }{\QB भखारि नं प्‍वनी,

\par }{\Q द्वहंया ग्‍वाहालिं

\par }{\QB यक्‍व बाली सय्‌के फइ।


\par }{\Q \VS{5}खःगु साक्षीं

\par }{\QB मखुगु खँ ल्‍हाइ मखु,

\par }{\Q फताहा साक्षीं

\par }{\QB मखुगु जक साक्षी बियाजुइ।


\par }{\Q \VS{6}हेबाय्‌चबाय् यानाः

\par }{\QB ज्ञान मालां गुबलें नं

\par }{\QC ज्ञान लुइके फइ मखु,

\par }{\Q तर नुगः क्‍वसाय्‌काः

\par }{\QB माल धाःसा

\par }{\QC अःपुक हे लुइ।


\par }{\Q \VS{7}मूर्खतपाखें

\par }{\QB तापाक हे च्‍वँ,

\par }{\Q इमिगुपाखें

\par }{\QB छुं नं सीकेसय्‌के

\par }{\QC फइ मखु।


\par }{\Q \VS{8}बुद्धि दुपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB थःपिं गन वनाच्‍वना धकाः

\par }{\QC बांलाक थू,

\par }{\Q तर मूर्खतय्‌सं

\par }{\QB थःम्‍हं थःत

\par }{\QC झंगः लानाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{9}मूर्खतय्‌सं

\par }{\QB थःपिनिगु पापया नं

\par }{\QC च्‍यूताः तइ मखु,

\par }{\Q भिंपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB थःपिनिगु पापया

\par }{\QC क्षमा माली।


\par }{\Q \VS{10}थःगु दुःखसुख धयागु

\par }{\QB थःम्‍हं हे जक सी,

\par }{\Q मेपिन्‍सं इनाकाये

\par }{\QB फइ मखु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}दुष्‍टतय्‌गु छेँ

\par }{\QB नाश जुयावनी,

\par }{\Q भिंम्‍ह मनूया पाल धाःसा

\par }{\QB ल्‍यनांच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{12}थःम्‍हं भिंगु लँ धकाः

\par }{\QB ताय्‌काच्‍वनागु लं नं

\par }{\Q लिपा मृत्‍युया म्‍हुतुइ

\par }{\QB थ्‍यंकाबीयः।


\par }{\Q \VS{13}न्‍हिलाख्‍वालं

\par }{\QB मनया दुःख त्‍वपुइफु,

\par }{\Q तर लय्‌ताः

\par }{\QB दुःखय् हिले फु।


\par }{\Q \VS{14}मभिंपिन्‍सं

\par }{\QB थःपिनिगु मभिंगु ज्‍याया

\par }{\QC लिच्‍वः ला फये हे माली,

\par }{\Q भिंपिं मनूतय्‌सं धाःसा

\par }{\QB थःपिनिगु भिंगु ज्‍याया

\par }{\QC सिरपाः कायेखनी।


\par }{\Q \VS{15}मूर्ख मनूतय्‌सं

\par }{\QB न्‍ह्यागु खँ नं पत्‍याः याइ,

\par }{\Q तर बुद्धि दुपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB स्‍वांपुयाः जक

\par }{\QC पलाः तयाजुइ।


\par }{\Q \VS{16}बुद्धि दुपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB परमप्रभुया भय काइ,

\par }{\Q अले मभिंगु ज्‍यापाखें

\par }{\QB तापाक हे च्‍वनी।

\par }{\Q मूर्खत धाःसा हरबरय् चाइपिं

\par }{\QB व न्‍ह्यागु ज्‍यां बिचाः मयासें

\par }{\QC हथासं याइपिं जुइ।


\par }{\Q \VS{17}तंगुलुतय्‌सं

\par }{\QB मूर्ख ज्‍या याइ,

\par }{\Q झंगःलानाजुइपिं मनूतय्‌त

\par }{\QB मेपिन्‍सं घृणा याइ।


\par }{\Q \VS{18}अज्ञानीत मूर्ख

\par }{\QB धाय्‌काच्‍वनेमाली,

\par }{\Q बुद्धि दुपिन्‍सं

\par }{\QB ज्ञानया मुकुट पुइखनी।


\par }{\Q \VS{19}मभिंपिं मनूत

\par }{\QB भिंपिं मनूतय्‌गु न्‍ह्यःने

\par }{\Q व दुष्‍टत

\par }{\QB धर्मीपिनिगु न्‍ह्यःने

\par }{\QC क्‍वछुयेमाली।


\par }{\Q \VS{20}चीमिपिं मनूत

\par }{\QB थः जःलाखःलापाखें

\par }{\QC क्‍वह्यंकाः च्‍वनेमाली,

\par }{\QB तःमिपिं मनूतय् धाःसा

\par }{\QC यक्‍व पासापिं दइ।


\par }{\Q \VS{21}सुयातं क्‍वह्यंकेगु धयागु

\par }{\QB पाप खः,

\par }{\Q हाःनाः मदुपिन्‍त ग्‍वाहालि

\par }{\QB याइम्‍हय्‌सित आशिष दइ।


\par }{\Q \VS{22}छं मभिंगु ज्‍या यायेगु

\par }{\QB बिचाः यात धाःसा

\par }{\QC छं द्वंकाच्‍वन,

\par }{\Q भिंगु ज्‍या याइपिन्‍सं

\par }{\QB मेपिनिपाखें हनाबना

\par }{\QC व माया कायेखनी।\XREF{✡}{{\XO 14:22 }{\XO{१४:२२
}}{\XT{हितो १६:२५}}}


\par }{\Q \VS{23}मेहनतं भिंगु फल दइ,

\par }{\QB खँ जक ल्‍हानाः नयां

\par }{\QC फ्‍वगिं जुइ।


\par }{\Q \VS{24}बुद्धि दुपिं मनूतय्‌गु

\par }{\QB धनसम्‍पत्ति इमिगु मुकुट खः,

\par }{\Q तर मूर्ख ज्‍यां

\par }{\QB मूर्ख हे जक जुइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}खःगु साक्षीं

\par }{\QB मनूतय्‌त बचय् याइ,

\par }{\QC मखुगु साक्षीं धोखा बी।


\par }{\Q \VS{26}परमप्रभुया भय काइपिन्‍त

\par }{\QB भलसा दइ,

\par }{\Q अले इमि सन्‍तानयात तकं

\par }{\QB सुरक्षा दइ।


\par }{\Q \VS{27}परमप्रभुया भय धयागु

\par }{\QB जीवनया मूल खः,

\par }{\Q थुकिं मनूतय्‌त

\par }{\QB मृत्‍युपाखें लित हइ।


\par }{\Q \VS{28}सुं नं जुजु गुलि तःधं धयागु

\par }{\QB वया गुलि प्रजा दु

\par }{\QC धयागुलिं क्‍यनी,

\par }{\QB प्रजा मदय्‌कं

\par }{\QC जुजु धयापिं छुं नं मखु।


\par }{\Q \VS{29}सह याना च्‍वनेफुम्‍ह मनू

\par }{\QB बुद्धिमान खः,

\par }{\Q तं क्‍यनाजुइपिन्‍सं

\par }{\QB थःगु मूर्खता जक क्‍यनाजुइ।


\par }{\Q \VS{30}नुगः लुधंकाच्‍वन कि

\par }{\QB उसाँय् बांलाइ,

\par }{\Q नुगः मुइका जुल कि

\par }{\QB म्‍हया क्‍वँय् हे ध्‍वगी।


\par }{\Q \VS{31}सुनां चीमिपिन्‍त क्‍वत्‍यला जुइ,

\par }{\QB वं थःत दय्‌कूम्‍ह परमेश्‍वरयात

\par }{\QC क्‍वह्यंकूगु जुइ,

\par }{\Q सुनां चीमिपिन्‍त हनाबना तइ,

\par }{\QB वं परमेश्‍वरयात

\par }{\QC हनाबना तःगु जुइ।


\par }{\Q \VS{32}दुष्‍टत इमिगु मभिंगु ज्‍यां यानाः

\par }{\QC नाश जुयावनी,

\par }{\Q धर्मीतय्‌त सीबलय्

\par }{\QC नं रक्षा याना तइ।


\par }{\Q \VS{33}दुग्‍यां दुपिं मनूतय्‌के जक

\par }{\QB बुद्धिं बास च्‍वनी,

\par }{\Q मूर्खतय्‌सं बुद्धि धयागु

\par }{\QB छु धकाः तकं सी मखु।


\par }{\Q \VS{34}धार्मिकतां देशयात तःधंकी,

\par }{\QB पापं देशयात क्‍वथुनी।


\par }{\Q \VS{35}जुजु बुद्धिमानम्‍ह च्‍यः खनाः

\par }{\QB लय्‌ताइ,

\par }{\Q अले मछालापुसे च्‍वंगु

\par }{\QB ज्‍या याइम्‍ह च्‍यः खनाः

\par }{\QC तंचाइ।


\par }{\BB \par }


\Chap{15}{\SH न्‍वानाखँयात नाला कायेगु खँय्
\par }
{\Q \VerseOne{1}नाइसे च्‍वंगु लिसलं

\par }{\QB तं क्‍वलाइ,

\par }{\Q तर छाःगु लिसलं

\par }{\QB तंयात ग्‍वाकी।


\par }{\Q \VS{2}बुद्धिमानयागु म्‍हुतुं

\par }{\QB बुद्धियागु खँ पिहां वइ,

\par }{\Q तर मूर्खतय्‌गु म्‍हुतुं

\par }{\QB मूर्ख खँ जक पिहां वइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}परमप्रभुया मिखां

\par }{\QB न्‍ह्याथासं खं,

\par }{\Q भिंपिं व मभिंपिं निथ्‍वःसित नं

\par }{\QB वय्‌कलं स्‍वयाच्‍वनादीगु दु।


\par }{\Q \VS{4}भिंगु वचनं

\par }{\QB जीवन व उसाँय् बी,

\par }{\Q तर छाःगु वचनं

\par }{\QB नुगलय् घाः याइ।


\par }{\Q \VS{5}मूर्खतय्‌सं जक

\par }{\QB बौया अनुशासनयात

\par }{\QC च्‍यूताः तइ मखु,

\par }{\Q बुद्धिमानतय्‌सं

\par }{\QB थुकियात नाला काइ।


\par }{\Q \VS{6}धर्मीपिनिगु धुकू

\par }{\QB धन सम्‍पत्तिं जायाच्‍वनी,

\par }{\Q तर मूर्खतय्‌गु धनं

\par }{\QB इमित झन जक दुःख बी।


\par }{\Q \VS{7}बुद्धिमानपिनिगु म्‍हुतुं

\par }{\QB ज्ञानया खँ पिहां वइ,

\par }{\Q मूर्खतय्‌गु नुगः धाःसा

\par }{\QB अथे जुइ मखु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}परमप्रभु

\par }{\QB दुष्‍टतय्‌सं छाःगु बलिं

\par }{\QC लय्‌तायादी मखु,

\par }{\Q भिंपिं मनूतय्‌सं याःगु प्रार्थनां

\par }{\QC वय्‌कः लय्‌तायादी।


\par }{\Q \VS{9}परमप्रभुं

\par }{\QB दुष्‍टतय्‌गु लँपुयात यय्‌कामदी,

\par }{\Q तर धर्मी जुयाः जुइपिन्‍त

\par }{\QC वय्‌कलं यय्‌कादी।


\par }{\Q \VS{10}सुनां भिंगु लँ त्‍वःतावनी,

\par }{\QB वयात बांमलाक सजाँय बी।

\par }{\Q सुनां अनुशासनयात

\par }{\QB घृणा याइ व सी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}कालयागु खँ ला

\par }{\QB परमप्रभुया न्‍ह्यःने

\par }{\QC सुलाच्‍वंगु मदुसा,

\par }{\Q मनूया नुगःया खँ जक

\par }{\QC गथे यानाः सुले फइ?


\par }{\Q \VS{12}कर्पिन्‍त हेबाय्‌चबाय्

\par }{\QB यानाजुइपिन्‍सं

\par }{\QC थःत भिंकेगु यय्‌की मखु,

\par }{\Q उकिं इपिं भिंपिं मनूतपाखें

\par }{\QC तापाक हे जुया जुइ।


\par }{\Q \VS{13}लसतां जाःगु नुगलं

\par }{\QB ख्‍वालय् लसता हइ,

\par }{\Q तर स्‍याः नुगलं

\par }{\QB आत्‍मायात ख्‍वय्‌की।


\par }{\Q \VS{14}बुद्धिमान मनू

\par }{\QB ज्ञानया निंतिं आय्‌बुया जुइ,

\par }{\Q तर मूर्खतय्‌सं

\par }{\QB मूर्ख खँ हे यय्‌काच्‍वनी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}चीमिपिनिगु निंतिं

\par }{\QB न्‍ह्याबलें म्‍वाये थाकु,

\par }{\Q तर लुधंपिनिगु निंतिं

\par }{\QB न्‍ह्याबलें भ्‍वय्।


\par }{\Q \VS{16}तःमि जुयाः

\par }{\QB दुःखय् लानाच्‍वनेगु स्‍वयाः

\par }{\Q चीमि जुयाः

\par }{\QB परमप्रभुया भय कयाच्‍वनेगु

\par }{\QC हे बांलाः।


\par }{\Q \VS{17}महीपिं मनूतय्‌थाय् वनाः

\par }{\QB लाजा नयेगु स्‍वयाः

\par }{\Q थःत यःपिं मनूतय्‌थाय् वनाः

\par }{\QB वाउँपाउँ नयेगु हे बांलाः।


\par }{\Q \VS{18}तंगुलु मनूतय्‌सं ल्‍वापु थइ,

\par }{\QB तर सह यायेफुपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QC ल्‍वापु ज्‍यंकी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}अल्‍छीतय्‌गु लँय्

\par }{\QB कंया कं जक दइ,

\par }{\Q भिंपिनिगु लँ धाःसा

\par }{\QB मू लँ खः।


\par }{\Q \VS{20}बुद्धिमानम्‍ह काय्‌नं

\par }{\QB बौयात लय्‌ताय्‌की,

\par }{\Q मूर्खम्‍ह काय्‌नं

\par }{\QB थः मांयात हेला याइ।


\par }{\Q \VS{21}मूर्ख मनूत

\par }{\QB थःगु मूर्ख ज्‍याय् हे

\par }{\QC लय्‌तायाच्‍वनी,

\par }{\Q तर बुद्धिमान मनूतय्‌सं

\par }{\QB छु भिं व हे जक याइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}गुलि काये फु

\par }{\QB उलि हे सल्‍लाह का,

\par }{\QC अले जक ज्‍या ताःलाइ।

\par }{\Q सल्‍लाह मकासे

\par }{\QC याःगु ज्‍या ताःलाइ मखु।


\par }{\Q \VS{23}माःगु इलय्

\par }{\QB माःगु लिसः बीबलय्

\par }{\QC मनूत गुलि लय्‌ताइ।


\par }{\Q \VS{24}बुद्धि दुपिन्‍सं लीगु लं

\par }{\QB इमित च्‍वजाःगु

\par }{\QC जीवनपाखे न्‍ह्याकी,

\par }{\Q अले मृत्‍युपाखें तापाक यंकी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}घमण्‍डीतय्‌गु छेँयात

\par }{\QB परमप्रभुं नाश यानादी,

\par }{\Q भाःत मदुपिं मिसातय्‌गु

\par }{\QB सम्‍पत्ति धाःसा

\par }{\QC रक्षा याना तइ।


\par }{\Q \VS{26}दुष्‍टतय्‌गु खँय्

\par }{\QB परमप्रभु लय्‌तायादी मखु,

\par }{\Q तर भिंपिं मनूतय्‌गु खँय्

\par }{\QB वय्‌कः लय्‌तायादी।


\par }{\Q \VS{27}मभिंगु ज्‍या यानाः

\par }{\QB मुंकूगु कमाइनं

\par }{\QC छेँय् संकट हइ।

\par }{\Q घुस काये मते,

\par }{\QB अले छ यक्‍व म्‍वाइ।


\par }{\Q \VS{28}भिंपिं मनूतय्‌सं नवाये न्‍ह्यः

\par }{\QB बांलाक बिचाः याइ।

\par }{\Q दुष्‍टतय्‌सं धाःसा

\par }{\QB लाः लाः थे नवाइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}परमप्रभु दुष्‍टतपाखें

\par }{\QB तापाक हे च्‍वनादी,

\par }{\Q वय्‌कलं धर्मीतय्‌गु

\par }{\QB प्रार्थना धाःसा न्‍यनादी।


\par }{\Q \VS{30}लसतां जाःगु ख्‍वालं

\par }{\QB नुगःयात चक्‍कंकाबी।

\par }{\Q भिंगु वचनं

\par }{\QB म्‍हयात तागत बी।


\par }{\Q \VS{31}थःगु द्वं

\par }{\QB भिंकेत न्‍ह्यचिल धाःसा

\par }{\QC छ बुद्धिमान खः।


\par }{\Q \VS{32}अनुशासनयात च्‍यूताः

\par }{\QB मतइपिन्‍सं

\par }{\QC थःत हे स्‍यंकी,

\par }{\Q थःगु द्वं भिंकीम्‍ह मनू

\par }{\QC बुद्धिमान खः।


\par }{\Q \VS{33}परमप्रभुया भय

\par }{\QB कायेगु धयागु हे

\par }{\QC ज्ञान खः।

\par }{\Q क्‍वमिलु जुल कि

\par }{\QC हनाबना नं याइ।




\par }\Chap{16}{\SH मनुखं ग्‍वसाः ग्‍वइ, \newline  परमप्रभुं क्‍वःछिनादी
\par }
{\Q \VerseOne{1}नुगःया ग्‍वसाः ला मनूयागु खः

\par }{\QB तर म्‍हुतुया लिसः धाःसा परमप्रभुपाखें वइ।


\par }{\Q \VS{2}मनूतय्‌त थःपिनिगु थःगु फुक्‍क चालचलन ला

\par }{\QB पाय्‌छि हे थें च्‍वनी।

\par }{\Q तर परमप्रभुं उकियागु

\par }{\QB मनसुवाः छु खः धकाः

\par }{\QC जाँचय् यानादी।


\par }{\Q \VS{3}थःम्‍हं यायेगु न्‍ह्यागुं ज्‍या

\par }{\QB परमप्रभुयात लःल्‍हानाब्‍यु,

\par }{\Q अले छंगु फुक्‍क ज्‍या ताःलाइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}परमप्रभुं फुक्‍कं थःगु हे

\par }{\QB तातुनां कथं दय्‌कादीगु खः।

\par }{\Q दुष्‍टतय्‌त तक नं वय्‌कलं हे

\par }{\QB विनाशया ईयात धकाः

\par }{\QC दय्‌कादीगु खः।


\par }{\Q \VS{5}घमण्‍डीतय्‌त परमप्रभुं

\par }{\QB घृणा यानादी,

\par }{\QC इमित सजाँय मजुइ हे मखु।


\par }{\Q \VS{6}विश्‍वास याये बहःम्‍ह जुयाः

\par }{\QB व गुबलें मफुइगु मायां हे

\par }{\QC छिमिगु पाप क्षमा जुइ।

\par }{\Q परमप्रभुया भयं

\par }{\QB मनूत पापपाखें लिचिली।


\par }{\Q \VS{7}परमप्रभुयात लय्‌ताय्‌कल धाःसा

\par }{\QB छिमिसं थः शत्रुतय्‌तनापं पासा दय्‌के फइ।


\par }{\Q \VS{8}मभिंम्‍ह मनू जुयाः

\par }{\QB तःमि जुइगु स्‍वयाः

\par }{\Q भिंम्‍ह मनू जुयाः

\par }{\QB चीमि जुयाच्‍वनेगु हे बांलाः।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}मनूतय्‌सं

\par }{\QB थथे याये अथे याये धकाः

\par }{\QC ग्‍वसाः ग्‍वइ,

\par }{\Q तर परमप्रभुं हे छु यायेगु धकाः

\par }{\QB क्‍वःछिनादी।


\par }{\Q \VS{10}जुजुं अधिकार दुम्‍हं थें नवाइ,

\par }{\QB वयागु खँ न्‍ह्याबलें पाय्‌छि जुइ।


\par }{\Q \VS{11}पाय्‌छिगु नाप व ताल्‍जु

\par }{\QB परमप्रभुपाखेंयागु हे खः,

\par }{\Q म्‍हिचाय् दुगु फुक्‍क धःत

\par }{\QB वय्‌कःया हे ज्‍या खः।


\par }{\Q \VS{12}जुजुं मखुगु ज्‍या यय्‌की मखु,

\par }{\QB छाय्‌धाःसा न्‍यायलं हे

\par }{\QC जुजु बल्‍लाइ।


\par }{\Q \VS{13}जुजुं खःगु खँ न्‍यने यय्‌की।

\par }{\QB अले खःगु खँ ल्‍हाइपिन्‍त

\par }{\QC यय्‌की।


\par }{\Q \VS{14}जुजुया तं धयागु

\par }{\QB मृत्‍युया दूत थें खः,

\par }{\Q बुद्धिमानतय्‌सं उकियात

\par }{\QB क्‍वलाकेत स्‍वइ।


\par }{\Q \VS{15}जुजु लय्‌ताइगु धयागु

\par }{\QB जीवन दइगु खः,

\par }{\Q जुजुं यय्‌कीगु धयागु

\par }{\QB वा वयाः चकने थें खः।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}लुँ दइगु स्‍वयाः

\par }{\QB बुद्धि दइगु गुलि बांलाः,

\par }{\Q अले वहः दइगु स्‍वयाः

\par }{\QB भिंगु न्‍याय दइगु गुलि बांलाः।


\par }{\Q \VS{17}भिंगु लँय् जुइगु धयागु

\par }{\QB पापपाखें तापायेगु खः,

\par }{\Q थः गन वनाच्‍वना धकाः

\par }{\QB बिचाः याना जुल कि

\par }{\QC वं थःगु जीवनया रक्षा याइ।


\par }{\Q \VS{18}अप्‍वः घमण्‍डयात कि

\par }{\QC नाश जुइ,

\par }{\QB तःधंछुया जुल कि

\par }{\QC क्‍वःदली।


\par }{\Q \VS{19}लुतय् यानाहःगु सम्‍पत्तिं

\par }{\QB तःधंछुना जुयेगु स्‍वयाः

\par }{\Q तःधंमछुसे चीमि

\par }{\QB जुयाच्‍वनेगु हे बांलाः।


\par }{\Q \VS{20}छन्‍त छु स्‍यंगु खः,

\par }{\QB उकी ध्‍यान ब्‍यु,

\par }{\QC अले छंगु ज्‍या ताःलाइ।

\par }{\Q परमप्रभुयात विश्‍वास याइपिन्‍त

\par }{\QB आशिष दइ।


\par }{\Q \VS{21}बुद्धिमानपिं मनूतय्‌त

\par }{\QB इमिगु खं हे सीके फइ।

\par }{\Q गुलि नाइक नवात

\par }{\QB उलि हे मनूतय्‌गु

\par }{\QC नुगः साले फइ।


\par }{\Q \VS{22}थूपिनिगु निंतिं

\par }{\QB बुद्धि धयागु

\par }{\QC जीवनया मुहान खः।

\par }{\Q मूर्खतां यानाः

\par }{\QB मूर्खतय्‌सं सजाँय फयेमाली।


\par }{\Q \VS{23}बुद्धिमानपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB बिचाः यानाः जक नवाइ,

\par }{\Q इमिगु खं

\par }{\QB न्‍यनीपिनिगु नुगः त्‍याकी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}नाइसे च्‍वंगु वचन

\par }{\QB कस्‍ति थें खः,

\par }{\Q थुकिं नुगः चंचंधाइ,

\par }{\QB अले म्‍हयात तागत बी।


\par }{\Q \VS{25}गुलिं गुलिं लँ स्‍वयेबलय्

\par }{\QB बांलाः थें जुइ,

\par }{\Q तर उकिं मृत्‍यु तक थ्‍यंकेफु।\XREF{✡}{{\XO 16:25 }{\XO{१६:२५
}}{\XT{हितो १४:१२}}}


\par }{\Q \VS{26}ज्‍या याइपिन्‍सं प्‍वाःया निंतिं

\par }{\QB अज्‍ज अप्‍वः मेहनत याइ,

\par }{\Q छाय्‌धाःसा इमि थःगु पित्‍याः

\par }{\QB लंकेत नं अथे यायेमाली।


\par }{\Q \VS{27}दुष्‍टतय्‌सं मेपिन्‍त

\par }{\QB स्‍यंकेगु जक स्‍वयाच्‍वनी,

\par }{\Q इमिगु खँ हे नं

\par }{\QB मिप्‍वाः थें जुइ।


\par }{\Q \VS{28}दुष्‍टतय्‌सं म्‍वाःमदुगु खं

\par }{\QB कचवं पिकया जुइ।

\par }{\Q अले पासा पासाया दथुइ

\par }{\QB ल्‍वापु पिकयाबी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}ल्‍वापुखिचा मनूतय्‌सं

\par }{\QB थः पासापिन्‍त ह्यय्‌काः

\par }{\QC मखुगु लँय् यंकी।


\par }{\Q \VS{30}मिखा कय्‌कुंकाः जुइपिन्‍सं

\par }{\QB मभिंगु मतिइ तया जुइ,

\par }{\Q अले म्‍हुतु पकुचिंकाः

\par }{\QB जुइपिनिगु नुगलय्

\par }{\QC हाकु थानाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{31}तुयुगु सँ

\par }{\QB तःजिगु हनाबनाया मुकुट खः,

\par }{\Q भिंगु ज्‍यां जक थ्‍व चूलाइ।


\par }{\Q \VS{32}बल्‍लायेगु स्‍वयाः

\par }{\QB सह यायेगु तःधं।

\par }{\Q देश देशयात त्‍याकेगु स्‍वयाः

\par }{\QB थःगु मनयात कःघायेगु हे तःधं।


\par }{\Q \VS{33}झीसं थथःम्‍हं थःगु खँ

\par }{\QB क्‍वःछिना जुये,

\par }{\Q तर परमप्रभुं हे

\par }{\QB फुक्‍क खँ क्‍वःछिनादी।




\par }\Chap{17}{\SH झीगु नुगः \newline  परमप्रभुं जाँचय् यानादी
\par }
{\Q \VerseOne{1}ल्‍वापुख्‍यापुं जाःगु छेँय्

\par }{\QB भ्‍वय् नयेगु स्‍वयाः

\par }{\Q याउँक स्‍वः मरि जक

\par }{\QB नयाच्‍वनेगु बांलाः।


\par }{\Q \VS{2}भिंम्‍ह च्‍यलं

\par }{\QB काय्‌या थाय् काये फु,

\par }{\Q अले दाजुकिजां थें

\par }{\QB अंश नं काये फु।


\par }{\Q \VS{3}लुँ व वहः

\par }{\QB मिइ तयाः जाँचय् याइ।

\par }{\Q तर झीगु नुगः

\par }{\QB परमप्रभुं जाँचय् यानादी।


\par }{\Q \VS{4}मभिंपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB मभिंगु हे खँ न्‍यनी,

\par }{\Q फताहा खँ ल्‍हाइपिन्‍सं

\par }{\QB फताहा खँ हे न्‍यनी।


\par }{\Q \VS{5}चीमिपिन्‍त क्‍वह्यंकिपिन्‍सं इमित

\par }{\QB सृष्‍टि याःम्‍हय्‌सित हे क्‍वह्यंकूगु जुइ।

\par }{\Q मेपिनि मज्‍यूगुलिइ

\par }{\QB लय्‌ताइपिन्‍त सजाँय जुइ।


\par }{\Q \VS{6}छय्-छुइपिं

\par }{\QB बुराबुरितय्‌गु मुकुट खः,

\par }{\Q अले मांबौ

\par }{\QB मस्‍तय्‌गु न्‍हाय् खः।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}तःधंपिं मनूतय्‌त

\par }{\QB मखुगु खँ ल्‍हायेगु मल्‍वः,

\par }{\Q मूर्खतय्‌गु म्‍हुतुं

\par }{\QB भिंगु खँ ल्‍हाइगु मल्‍वः।


\par }{\Q \VS{8}घुस बीम्‍हय्‌सिगु निंतिं

\par }{\QB व म्‍वहनी थें जुइ,

\par }{\Q न्‍ह्याथाय् वंसां ताःलाइ धकाः

\par }{\QB वं मतिइ तइ।


\par }{\Q \VS{9}सुयागुं दोष

\par }{\QC क्षमा यायेगु धयागु हे

\par }{\QB वयात थः मनू

\par }{\QC यानातयेगु खः,

\par }{\Q दोषयात जक

\par }{\QB कुत्तुकुलाच्‍वन कि

\par }{\QC पासापिं बायेमाली।


\par }{\Q \VS{10}मूर्खतय्‌सं सछिकः

\par }{\QC दाय्‌काः काइगु ज्ञान

\par }{\QB बुद्धि दुम्‍ह मनुखं

\par }{\QC छक्‍वः न्‍वायेवं काइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}मभिंपिं मनूतय्‌सं न्‍ह्याबलें

\par }{\QB पंगः जक थानाच्‍वनी,

\par }{\Q अज्‍याःपिन्‍त नुगलय्

\par }{\QB हि मदुम्‍ह छ्वयाः

\par }{\QC सजाँय बी।


\par }{\Q \VS{12}मूर्ख ज्‍या याये त्‍यंम्‍ह मूर्ख

\par }{\QC ध्‍वदुइगु स्‍वयाः

\par }{\QB मचा तंम्‍ह भालू

\par }{\QC ध्‍वदुइगु हे बांलाः।


\par }{\Q \VS{13}भिंगुया पलेसा मभिंगु

\par }{\QC याइम्‍हय्‌सिया छेँनं

\par }{\QB मभिं धयागु

\par }{\QC गुबलें चिलावनी मखु।


\par }{\Q \VS{14}ल्‍वापु धयागु

\par }{\QB लःया मूल तज्‍याये थें खः,

\par }{\Q उकिं थ्‍वयात

\par }{\QB न्‍यनावने न्‍ह्यः हे दिकाब्‍यु।


\par }{\Q \VS{15}दोष मदुपिन्‍त दोष बीगु

\par }{\QB व दोष दुपिन्‍त दोष मबीगु

\par }{\QC नितां परमप्रभुयात मयः।


\par }{\Q \VS{16}मूर्खतय्‌सं आखः सय्‌केत

\par }{\QB धिबा फुकेगु सितिं खः,

\par }{\Q छाय्‌धाःसा इमिके

\par }{\QB आखः सय्‌केगु मन हे मदु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}पासा धयापिं

\par }{\QB पासा हे जक खः,

\par }{\Q दाजुकिजा धयापिं दुःखय् नं

\par }{\QB ग्‍वाहालि याइपिं खः।


\par }{\Q \VS{18}ज्‍यू मज्‍यू मस्‍यूपिं जक

\par }{\QB कर्पिनिगु कालबिलय्

\par }{\QC थः जमानी च्‍वनाबी।


\par }{\Q \VS{19}ल्‍वापुख्‍यापु यय्‌कीपिन्‍सं

\par }{\QB पाप यय्‌की।

\par }{\Q न्‍ह्याबलें फुइँ यानाजुइपिन्‍सं

\par }{\QB विनाश हइ।


\par }{\Q \VS{20}मभिंगु बिचाः तइपिं

\par }{\QB व मखुगु खँ ल्‍हाइपिं मनूतय्‌त

\par }{\QC गुबलें बांलाइ मखु,

\par }{\QB इपिं नाश जुइ।


\par }{\Q \VS{21}मूर्खम्‍ह काय्‌या बौयात

\par }{\QB दुःख बाहेकं सुख धयागु

\par }{\QC गुबलें जुइ मखु।


\par }{\Q \VS{22}चक्‍कंगु नुगः

\par }{\QB भिंगु वासः थें खः,

\par }{\Q न्‍ह्याबलें नुगः मछिंकाच्‍वन कि

\par }{\QB म्‍हया क्‍वँय् हे गनावनी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}मभिंपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB सुलाः सुलाः घुस काइ,

\par }{\Q अले न्‍याय हे

\par }{\QB अःखतं यानाबी।


\par }{\Q \VS{24}बुद्धि दुपिन्‍सं

\par }{\QB छु याःसा

\par }{\QC बांलाइ धकाः सी,

\par }{\Q तर मूर्खतय्‌सं

\par }{\QB थःगु मिखा न्‍ह्याबलें

\par }{\QC उखेंथुखें चाहिकाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{25}मूर्खम्‍ह काय्‌नं

\par }{\QB अबुया नुगः ख्‍वय्‌की,

\par }{\QC मांयात दुःख बी।


\par }{\Q \VS{26}भिंपिन्‍त दण्‍ड बीगु

\par }{\QB व बांलाःगु ज्‍या याःपिन्‍त

\par }{\QC सजाँय बीगु पाय्‌छि मजू।


\par }{\Q \VS{27}सःस्‍यूपिं मनूत

\par }{\QB अप्‍वः नवाइ मखु,

\par }{\Q दुग्‍यां दुपिं मनूत

\par }{\QB तंम्‍वइ मखु।


\par }{\Q \VS{28}मूर्ख मनू नं सुम्‍क च्‍वन कि

\par }{\QB सःस्‍यूम्‍ह थें खने दइ।




\par }\Chap{18}{\SH म्‍हुतुया वचन \newline  मनूया शक्ति खः
\par }
{\Q \VerseOne{1}याकःचा जक जुइम्‍ह मनुखं

\par }{\QB थःगु जक बिचाः याइ।

\par }{\Q वं मेपिनिगु खःगु खँ नं

\par }{\QB मानय् याइ मखु।


\par }{\Q \VS{2}मूर्खतय्‌सं

\par }{\QB थू मथूया बिचाः याइ मखु,

\par }{\Q थःगु खँ जक

\par }{\QB द्यःने तयेत स्‍वइ।


\par }{\Q \VS{3}मखुगु ज्‍यां मछालापुकी,

\par }{\QB अले न्‍हाय् भुइकी।


\par }{\Q \VS{4}ज्ञानया खँ तःजाःगु गालं

\par }{\QB थाहां वयाच्‍वंगु

\par }{\QC लःया धाःथें खः।


\par }{\Q \VS{5}दोषीया पंलिनाः

\par }{\QB निर्दोषम्‍हय्‌सित द्वपं बियेगु

\par }{\QC पाय्‌छि मजू।


\par }{\Q \VS{6}मूर्खतय्‌सं ल्‍वापु थयेगु

\par }{\QC धयागु हे

\par }{\QB थःपिन्‍त दाय्‌केत

\par }{\QC धाःगु खः।


\par }{\Q \VS{7}मूर्खतय्‌सं नवायेगु

\par }{\QB धयागु हे

\par }{\Q थःम्‍हं थःगु विनाश मालेगु खः।

\par }{\QB अले थःगु हे खँय्

\par }{\QC तक्‍यनेगु खः।


\par }{\Q \VS{8}म्‍वाःमदुगु खँ न्‍यनेगु धयागु

\par }{\QB सवाः वःगु नसा

\par }{\QC नये थें खः।

\par }{\QB थ्‍व मनूतय्‌गु नुगः

\par }{\QC दुनेथ्‍यंक दुहां वनी।


\par }{\Q \VS{9}अल्‍छीम्‍ह मनू

\par }{\QB नाश यानाजुइम्‍ह मनू थें खः।


\par }{\Q \VS{10}परमप्रभुयागु नां

\par }{\QB बल्‍लाःगु किल्‍ला थें खः।

\par }{\Q धर्मी मनूत थन वनाः

\par }{\QB थःगु रक्षा याये फइ।


\par }{\Q \VS{11}तःमिपिं मनूत

\par }{\QB थःपिनिगु धन सम्‍पत्तिं हे

\par }{\Q शहरया प्‍यखें च्‍वंगु ततःजाःगु

\par }{\QB व बल्‍लाःगु पःखालं थें

\par }{\QC रक्षा याइ धकाः च्‍वनी।


\par }{\Q \VS{12}क्‍वमिलुपिन्‍त हनाबना तइ।

\par }{\QB घमण्‍डीत विनाशपाखे

\par }{\QC न्‍ह्यांवनाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{13}लिसः बी न्‍ह्यः

\par }{\QB खँ न्‍यनेगु या,

\par }{\Q मखुसा छ मूर्ख जुइ,

\par }{\QB अले मछालापुकी।


\par }{\Q \VS{14}मनूतय्‌त म्‍हं मफइबलय्

\par }{\QB म्‍वायेगु इच्‍छां वयात

\par }{\QC लिधंसा बियाच्‍वनी।

\par }{\Q तर थज्‍याःगु इच्‍छा मन्‍तकि

\par }{\QB मनूतय्‌गु म्‍वायेगु आशा

\par }{\QC नं फुनावनी।


\par }{\Q \VS{15}सःस्‍यूपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB न्‍ह्याबलें सय्‌केगु मनसुबा

\par }{\QC तयाच्‍वनी,

\par }{\QB अले मालाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{16}सुं तःधंपिं मनूतय्‌त

\par }{\QB नाप लाये मास्‍ते वःसा

\par }{\Q कोस्‍यालि ज्‍वनाः हुँ।

\par }{\QB थुकिं नापलायेत अःपुकी।


\par }{\Q \VS{17}मुद्दा जुइबलय्

\par }{\QB विपक्षी वयाः

\par }{\QC न्‍ह्यसः मततले

\par }{\Q न्‍हापा नवानाच्‍वंम्‍ह

\par }{\QB मनूयागु खँ हे

\par }{\QC पाय्‌छि थें च्‍वनी।


\par }{\Q \VS{18}निम्‍हं उतिकं हे

\par }{\QB धिसिलाःपिं जुल कि

\par }{\Q चिट्ठा तयाः त्‍याःबू क्‍वःछी।


\par }{\Q \VS{19}थः दाजुकिजापिन्‍त

\par }{\QB ग्‍वाहालि या।

\par }{\Q अले इमिसं शहरया

\par }{\QB बल्‍लाःगु किल्‍लां थें

\par }{\QC छन्‍त रक्षा याइ।

\par }{\Q ल्‍वापुं दाजुकिजाया

\par }{\QB लुखा तिनाबी।


\par }{\Q \VS{20}म्‍हुतुया फलं

\par }{\QB मनूतय् प्‍वाः जाइ।

\par }{\Q म्‍हुतुं पिहां वःगु खँग्‍वलं

\par }{\QB मनूतय्‌त लुधंकी।


\par }{\Q \VS{21}म्‍हुतुया वचनं

\par }{\QB जीवन व मृत्‍यु क्‍वःछी।

\par }{\Q उकिं थःगु वचनया फल

\par }{\QB थःम्‍हं फयेमाली।


\par }{\Q \VS{22}मनूतय्‌गु तःधंगु

\par }{\QB सम्‍पत्ति धयागु हे

\par }{\QC वया कलाः खः,

\par }{\Q अले परमप्रभुया कृपा नं।


\par }{\Q \VS{23}चीमिपिन्‍सं लिसः बीबलय्

\par }{\QB क्‍वमिलु जुयाः नवाइ,

\par }{\Q तःमिपिन्‍सं नवाइबलय्

\par }{\QB छाक्‍क नवाइ।


\par }{\Q \VS{24}गुलिं गुलिं पासापिं

\par }{\QB स्‍यंकाबीपिं नं दु।

\par }{\Q गुलिं पासापिं धाःसा

\par }{\QB दाजुकिजा स्‍वयाः

\par }{\QC नं स्‍याःन्‍याःपिं जुइ।




\par }\Chap{19}{\SH परमप्रभुया भय काइपिन्‍त \newline  जीवन दइ
\par }
{\Q \VerseOne{1}बेमान व मूर्ख जुयाः

\par }{\QB म्‍वायेगु स्‍वयाः

\par }{\Q चीमि व इमान्‍दार जुयाः

\par }{\QB म्‍वायेगु हे बांलाः।


\par }{\Q \VS{2}ज्ञान मदय्‌क जोश जक

\par }{\QB दयां मगाः,

\par }{\QC हथासं याःगु ज्‍या स्‍यनी।


\par }{\Q \VS{3}मनूतय्‌सं थःगु हे मूर्खतां

\par }{\QB थःत स्‍यंकी,

\par }{\Q अले परमप्रभुयात

\par }{\QB तं क्‍यनी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}धिबां यक्‍व पासापिं दय्‌की

\par }{\QB धिबा मन्‍तकि

\par }{\QC दुपिं पासापिं नं तनावनी।


\par }{\Q \VS{5}मखुगु साक्षी बीपिन्‍त

\par }{\QB सजाँय मजुइ मखु,

\par }{\Q अले मखुगु खँ ल्‍हानाजुइपिं

\par }{\QB बिस्‍युं वने फइ मखु।


\par }{\Q \VS{6}दक्‍वसिनं तःधंपिनिगु नुगः

\par }{\QB त्‍याकेत स्‍वइ,

\par }{\Q सकसिनं बीफुपिन्‍त जक

\par }{\QB पासा दय्‌केत स्‍वइ।


\par }{\Q \VS{7}चीमिपिंलिसे

\par }{\QB थःथितित नं तापानावनी,

\par }{\Q पासापिं झन गुलि जक

\par }{\QB चिलावनेत स्‍वइ!

\par }{\Q न्‍ह्याक्‍व हे ल्‍यूल्‍यू जूसां

\par }{\QB चीमिपिन्‍सं

\par }{\QC पासा दय्‌के फइ मखु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}ज्ञान कायेगु धयागु

\par }{\QB थःम्‍हं थःत माया यायेगु खः।

\par }{\Q थःम्‍हं कयागु ज्ञान त्‍वःफिके मते,

\par }{\QB थुकिं छन्‍त भिं जुया वइ।


\par }{\Q \VS{9}मखुगु साक्षी बीपिन्‍त

\par }{\QB सजाँय मजुइ मखु।

\par }{\Q मखुगु खँ ल्‍हाइपिं

\par }{\QB नाश जुइ।


\par }{\Q \VS{10}मूर्खतय्‌त मोजमज्‍जा

\par }{\QB यानाः च्‍वनेगु मल्‍वः,

\par }{\Q अथे हे दासं जुजुयात

\par }{\QB शासन यायेगु झन हे मल्‍वः।


\par }{\Q \VS{11}बुद्धि दुपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB थःगु तंयात क्‍वत्‍यला तइ।

\par }{\Q अले नुगलय् स्‍याःगु खँयात नं

\par }{\QB मिखा तिस्‍सिनाबीगु

\par }{\QC इमिगु तःजिगु गुण खः।


\par }{\Q \VS{12}जुजुया तं धयागु

\par }{\QB सिंहया सः थें खः,

\par }{\Q तर वयागु कृपा

\par }{\QB घाँसय् च्‍वंगु सुतिलः थें खः।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}मूर्खपिं मस्‍त

\par }{\QB बौया निंतिं विनाश खः,

\par }{\Q ल्‍वापुखिचाम्‍ह कलाः

\par }{\QB तिकितिकि

\par }{\QC ज्‍वयाच्‍वंगु लः थें खः।


\par }{\Q \VS{14}छेँ व धनसम्‍पत्ति

\par }{\QB बौयापाखें वइ,

\par }{\Q तर भिंम्‍ह कलाः

\par }{\QB परमप्रभुयापाखें दइ।


\par }{\Q \VS{15}अल्‍छीत

\par }{\QB न्‍ह्यलं जक ब्‍वानाच्‍वनी,

\par }{\Q अल्‍छीत प्‍वाः

\par }{\QB द्यांलाकाः च्‍वनेमाली।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}परमप्रभुया आज्ञा न्‍यंपिन्‍सं

\par }{\QB जीवनया रक्षा याइ,

\par }{\QC मन्‍यंपिं सिनावनी।


\par }{\Q \VS{17}सुनां चीमिपिन्‍त

\par }{\QB ग्‍वाहालि याइ,

\par }{\Q वं परमप्रभुयात त्‍याय्‌ब्‍यूगु जुइ,

\par }{\QB वय्‌कलं लिपा पुलाबी।


\par }{\Q \VS{18}थः मस्‍तय्‌त भिंकि

\par }{\QB छाय्‌धाःसा उकी आशा दइ,

\par }{\Q मखुसा छं

\par }{\QB थः मस्‍तय्‌त स्‍यंकी।


\par }{\Q \VS{19}तं मभिंपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB न्‍ह्याबलें दुःख बियाच्‍वनी,

\par }{\Q इमित छकः त्‍वःतल कि

\par }{\QB न्‍ह्याबलें दुःख बियाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{20}सल्‍लाह न्‍यनीम्‍ह

\par }{\QB व वकथं जुइम्‍ह मनू

\par }{\QC लिपा बुद्धिमान जुइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}मनूतय्‌गु नुगलय्

\par }{\QB थीथी कथंया ग्‍वसाः

\par }{\QC दयाच्‍वनी।

\par }{\Q तर परमप्रभुया ग्‍वसाः हे

\par }{\QB जक पूवनी।


\par }{\Q \VS{22}आसाकुति जुयेगु धयागु

\par }{\QB मछालापुसे च्‍वंगु खँ खः।

\par }{\Q मखुगु खँ ल्‍हानाजुयेगु स्‍वयाः

\par }{\QB चीमि जुयाच्‍वनेगु बांलाः।


\par }{\Q \VS{23}परमप्रभुया भय काइपिन्‍त

\par }{\QB जीवन दइ।

\par }{\Q परमप्रभुया भय काइपिन्‍त

\par }{\QB दुःख जुइ मखु,

\par }{\Q अले छुं कथंया मभिं जुइ मखु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}अल्‍छीतय्‌सं

\par }{\QB ल्‍हातिइ जाप्‍ये ला काइ,

\par }{\Q तर म्‍हुतुइ तक हे

\par }{\QB यंकी मखु।


\par }{\Q \VS{25}नागःतुगः यानाजुइपिं

\par }{\QB मनूतय्‌त सजाँय बिल कि

\par }{\Q बुद्धि मदुपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB ज्ञान काइ।

\par }{\Q ज्ञान दुपिं मनूतय्‌त न्‍वात कि

\par }{\QB इमिसं अज्‍ज ज्ञान काइ।


\par }{\Q \VS{26}थः बौयात लुतय् याइपिं,

\par }{\QB मांयात पितिनीपिं काय्‌पिं

\par }{\Q मछाः मजूपिं

\par }{\QB व इज्‍जत मदुपिं मनूत खः।


\par }{\Q \VS{27}हे जिमि काय्!

\par }{\Q छं सय्‌केगु सीकेगु ज्‍या

\par }{\QB न्‍यनेगु त्‍वःतल कि

\par }{\QC छ थःगु बुद्धिइ लगय् जुइ।


\par }{\Q \VS{28}मखुगु साक्षीं

\par }{\QB न्‍याययात हिस्‍याइ,

\par }{\Q अले दुष्‍टयागु म्‍हुतुं

\par }{\QB दुष्‍ट खँ नुनाछ्वइ।


\par }{\Q \VS{29}तःधंछुया जुइपिन्‍त दण्‍ड बी,

\par }{\QB मूर्खतय्‌सं ल्‍हाः नइ।




\par }\Chap{20}{\SH लुँ वहः स्‍वयाः \newline  भिंगु वचन तःधं
\par }
{\Q \VerseOne{1}दाखमद्यं हाःहू याकी,

\par }{\QB अय्‌लाखं ल्‍वापु हइ।

\par }{\Q थ्‍व नितां त्‍वनीपिन्‍के

\par }{\QB बुद्धि दइ मखु।


\par }{\Q \VS{2}जुजुयागु तं धयागु

\par }{\QB सिंहयागु सः थें खः,

\par }{\Q सुनां वयात तं पिकाय्‌की,

\par }{\QB वयागु ज्‍यान वनी।


\par }{\Q \VS{3}मूर्खतय्‌सं

\par }{\QB ल्‍वापु थयेगु स्‍वइ।

\par }{\Q थ्‍वपाखें

\par }{\QB तापायेगु मनूतय्‌गु निंतिं

\par }{\QC हनेबहः जू।


\par }{\Q \VS{4}अल्‍छी मनुखं इलय् पी मखु,

\par }{\QB अले लयेगु इलय् वं माली

\par }{\QC अय्‌नं वयात छुं हे दइ मखु।


\par }{\Q \VS{5}मनूतय्‌गु बिचाः

\par }{\QB तःजाःगु गालय् च्‍वंगु लः थें खः,

\par }{\Q बुद्धि दुपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QB थ्‍वयात सालाः काइ।


\par }{\Q \VS{6}सकसिनं थःत

\par }{\QB विश्‍वास याये बहःम्‍ह

\par }{\QC मनू खः धकाः धयाजुइ।

\par }{\QB तर सुनां अज्‍याःम्‍ह मनू

\par }{\QC लुइके फइ?


\par }{\Q \VS{7}धर्मी मनूत

\par }{\QB दोष मदय्‌क जुइ।

\par }{\Q अले परमेश्‍वरं

\par }{\QB वयां लिपाया इमि मस्‍तय्‌त

\par }{\QC आशिष बियादी।


\par }{\Q \VS{8}जुजु न्‍याय यायेत

\par }{\QB सिंहासनय् च्‍वनीबलय्

\par }{\QC वं मभिंगु फुक्‍कं हायाछ्वइ।


\par }{\Q \VS{9}सुनां धायेफु,

\par }{\Q “जिगु थःगु नुगः यचु,

\par }{\QB अले जिं थःगु पाप

\par }{\QC हुयाछ्वये धुन” धकाः?


\par }{\Q \VS{10}परमप्रभुं

\par }{\QB गेसु मलाःगु धः ताल्‍जुयात

\par }{\QC यय्‌कादी मखु।


\par }{\Q \VS{11}छम्‍ह मचायागु पहःचहलं नं

\par }{\QB वयागु चालचलन बांलाः

\par }{\QC बांमलाः धकाः सीके फु।


\par }{\Q \VS{12}न्‍यनेत न्‍हाय्‌पं

\par }{\QB व स्‍वयेत मिखा नितां

\par }{\QC परमप्रभुं बियादीगु खः।


\par }{\Q \VS{13}द्यनाः जक जुल कि

\par }{\QB छं प्‍वाः द्यांलाइ

\par }{\Q मिखा चाय्‌काः जुल कि

\par }{\QB छं यत्‍थे नयेत गाइ।


\par }{\Q \VS{14}न्‍याः वनीपिन्‍सं

\par }{\Q थ्‍व नं थिकय् जुल,

\par }{\QB व नं थिकय् जुल

\par }{\QC धकाः भाः याइ,

\par }{\Q अले पुलाः वनेवं

\par }{\QB भाः यायेफुगुलिइ

\par }{\QC थःम्‍हं थःत च्‍वछाइ।


\par }{\Q \VS{15}ततःजिगु लुँ, तिसा यक्‍व दु,

\par }{\QB तर ज्ञानं जाःगु वचन ति

\par }{\QC तःजिगु तिसा छुं मदु।


\par }{\Q \VS{16}म्‍हमस्‍यूपिं मनूतय्‌गु

\par }{\QB कालबिलय् जमानी

\par }{\QC च्‍वनीपिं मूर्ख

\par }{\QB मनूतय्‌गु सम्‍पत्ति हे

\par }{\QC जमानी तयाबी।


\par }{\Q \VS{17}बेइमान यानाः मुंकूगु सम्‍पत्ति

\par }{\QB न्‍हापा ला

\par }{\QC सवाः वःगु नसा थें च्‍वनी,

\par }{\Q तर याकनं हे

\par }{\QC व म्‍हुतु जायेक फि जुयाबी।


\par }{\Q \VS{18}भिंगु सल्‍लाह का,

\par }{\QB अले ताःलाइ,

\par }{\Q सल्‍लाह मकायेकं

\par }{\QB ल्‍वाःवने मते।


\par }{\Q \VS{19}अप्‍वः खँ ल्‍हाना जुइपिन्‍सं

\par }{\QB खँ कथुइ थाकातये फइ मखु।

\par }{\Q उकिं, अप्‍वः खँ ल्‍हानाजुइपिंलिसे

\par }{\QB तापाक हे च्‍वँ।


\par }{\Q \VS{20}सुनां थः मां बौयात सराः बी,

\par }{\QB वयागु जीवन

\par }{\QC खिउँबलय् मत सी थें जुइ।


\par }{\Q \VS{21}अःपुक दुगु सम्‍पत्तिं

\par }{\QB भिं याइ मखु।


\par }{\Q \VS{22}मभिंया पलेसा

\par }{\QB मभिं हे याये धाये मते।

\par }{\Q परमप्रभुयाके भलसा ति।

\par }{\QB वय्‌कलं फुक्‍कं ज्‍यंकाबी।


\par }{\Q \VS{23}गेसु मलाःगु धःताल्‍जु

\par }{\QB छ्यलीपिन्‍त

\par }{\QC परमप्रभुं घृणा यानादी।


\par }{\Q \VS{24}मनूतय्‌गु लँपु

\par }{\QB परमप्रभुं हे क्‍वःछिनादीगु दु,

\par }{\Q मनूतय्‌सं गये यानाः

\par }{\QB थःगु लँपु थुइके फइ?


\par }{\Q \VS{25}परमेश्‍वरयात

\par }{\QB छुं नं देछाये न्‍ह्यः

\par }{\QC बांलाक बिचाः या,

\par }{\QB मखुसा लिपा

\par }{\QC पस्‍ताय् चाये माली।


\par }{\Q \VS{26}बुद्धिमानम्‍ह जुजुं दुष्‍टतय्‌त

\par }{\QB ल्‍ययाः ल्‍ययाः सजाँय बी।


\par }{\Q \VS{27}झीगु दुनुगःया बिचाः

\par }{\QB परमप्रभुं बियादीगु मत खः,

\par }{\QB थ्‍वं झीगु नुगःयात कुत्तुकुली।


\par }{\Q \VS{28}परमेश्‍वरया दया व भलसां हे

\par }{\QB शासकतय्‌गु शासन

\par }{\QC बचय् जुयाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{29}मनूतय्‌सं

\par }{\QB ल्‍याय्‌म्‍हतय्‌गु तागतयात

\par }{\QC च्‍वछाइ,

\par }{\QB अले बुराबुरितय्‌गु तुयुसँयात

\par }{\QC हनाबना तइ।


\par }{\Q \VS{30}म्‍हया घाःपालं नं

\par }{\QC मभिं तनावने फु।




\par }\Chap{21}{\SH परमप्रभु हे हामा खः
\par }
{\Q \VerseOne{1}जुजुया नुगः परमप्रभुया ल्‍हातिइ दु,

\par }{\QB गुबलय् मंदइ उबलय्

\par }{\Q वय्‌कलं थ्‍वयात खुसिचाया

\par }{\QB लः थें हीकादी।


\par }{\Q \VS{2}मनूतय्‌त थःगु चालचलन

\par }{\QC थःत पाय्‌छि थें ताइ,

\par }{\Q तर परमप्रभुं इमिगु नुगः

\par }{\QC जाँचय् यानादी।


\par }{\Q \VS{3}परमप्रभुयात झीसं छायेगु

\par }{\QC देछा स्‍वयाः

\par }{\Q छु भिं, छु पाय्‌छि जू

\par }{\QC व हे याःगु यः।


\par }{\Q \VS{4}तःधंछुया जुइगु मिखा,

\par }{\QB घमण्‍ड याइगु नुगः

\par }{\QC व मभिंगु ज्‍याया लिच्‍वः

\par }{\QB पाप खः।


\par }{\Q \VS{5}बांलाक मेहनत यानाः

\par }{\QB ग्‍वसाः ग्‍वयाः याःगु ज्‍यां

\par }{\QC उलाय्‌फुलाय् याइ,

\par }{\QB हथासं याःगु ज्‍यां

\par }{\QC फ्‍वगिं यानाबी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}मखुगु खँ ल्‍हानाः

\par }{\QB दय्‌कूगु सम्‍पत्ति

\par }{\QC ब्‍वयावनीगु हा थें खः,

\par }{\QB अले कालया स्‍वःतिपाँय् खः।


\par }{\Q \VS{7}दुष्‍ट थःपिनिगु हे

\par }{\QB ल्‍वापुख्‍यापुं न्‍हनावनी,

\par }{\Q इपिं भिंगु ज्‍याखँ यायेत

\par }{\QB मानय् जुइ मखु।


\par }{\Q \VS{8}मखुगु ज्‍या याइपिनिगु

\par }{\QB लँ बेक्‍वइ,

\par }{\Q दोष मदुपिनिगु

\par }{\QB लँ तप्‍यनी।


\par }{\Q \VS{9}ल्‍वापुखिचा कलाःलिसे

\par }{\QB छखा हे छेँय् च्‍वनेगु स्‍वयाः

\par }{\Q कःसिया छकुनय्

\par }{\QB याकःचा च्‍वनेगु बांलाः।


\par }{\Q \VS{10}दुष्‍ट मनूतय्‌सं

\par }{\QB न्‍ह्याबलें मभिंगु हे

\par }{\QC बिचाः यानाच्‍वनी,

\par }{\QB इमिसं जःलाखःलायात दया याइ मखु।


\par }{\Q \VS{11}हेस्‍याइपिन्‍त सजाँय बीबलय्

\par }{\QB बुद्धि मदुपिं मनूतय्‌सं ज्ञान काइ।

\par }{\Q ज्ञान दुपिं मनूतय्‌त न्‍वात कि

\par }{\QB इमिसं अज्‍ज ज्ञान काइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}तसकं धर्मीम्‍ह परमेश्‍वरं

\par }{\QB दुष्‍टतय्‌गु छेँय्

\par }{\QC छु छु जुयाच्‍वन धकाः स्‍यू,

\par }{\QB वय्‌कलं इमित नाश यानादी।


\par }{\Q \VS{13}सुनां हाःनाः मदुपिनिगु

\par }{\QC ख्‍वःसः न्‍यनी मखु,

\par }{\QB वयागु ख्‍वःसः नं

\par }{\QC सुनानं न्‍यनी मखु।


\par }{\Q \VS{14}सुचुका ब्‍यूगु कोस्‍यालिं तं स्‍यानाबी,

\par }{\QC अले गादुने सुचुका ब्‍यूगु घूसं

\par }{\Q तःधंगु तंयात नं

\par }{\QC शान्‍त यानाबी।


\par }{\Q \VS{15}न्‍याय जुइबलय्

\par }{\QB धर्मीपिं लय्‌ताइ,

\par }{\QC अले दुष्‍टत ग्‍याइ।


\par }{\Q \VS{16}सु मनू भिंगु लँ त्‍वःताः

\par }{\QB मभिंगु लँय् जुइ,

\par }{\QC व मनू कालया म्‍हुतुइ लाइ।


\par }{\Q \VS{17}मोजमज्‍जा जक यानाजुइपिं

\par }{\QC कंगाल जुइ,

\par }{\Q दाखमद्य व चिकंयात यय्‌कीपिं

\par }{\QC गुबलें नं तःमि जुइ फइ मखु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}दुष्‍ट मनूतय्‌सं

\par }{\QB धर्मी मनूतय्‌त बीत

\par }{\QC स्‍वःगु दुःख

\par }{\QB थःपिन्‍सं हे फयेमाली।


\par }{\Q \VS{19}ल्‍वापुखिचा

\par }{\Q व कचकच जक

\par }{\QB यानाच्‍वनीम्‍ह

\par }{\QC कलाःलिसे च्‍वनेगु स्‍वयाः

\par }{\QB याकःचा मरुभूमिइ

\par }{\QC च्‍वंवनेगु हे बांलाः।


\par }{\Q \VS{20}बुद्धि दुपिं मनूतय्‌गु छेँ

\par }{\QC धन सम्‍पत्तिं जाइ,

\par }{\Q मूर्ख मनूतय्‌सं

\par }{\QC थःके दुगु नं फुकी।


\par }{\Q \VS{21}धार्मिकता व

\par }{\QB गुबलें मफुइगु मायाया

\par }{\QC ल्‍यूल्‍यू जुइपिन्‍त जीवन दइ,

\par }{\QB मेपिन्‍सं हनाबना तइ।


\par }{\Q \VS{22}बुद्धिमानतय्‌सं

\par }{\QB बल्‍लाःपिं मनूतय्‌गु शहरय्

\par }{\QC हय्‌काइ,

\par }{\Q अले इमिसं भलसा कयातःगु

\par }{\QC किल्‍ला थुनाबी।


\par }{\Q \VS{23}थःगु म्‍हुतु व मेयात

\par }{\QB कःघायेफुम्‍हय्‌सिनं

\par }{\QC थःत दुःखं बचय् याइ।


\par }{\Q \VS{24}तःधंछुया जुइम्‍ह व फुइँ यानाजुइम्‍ह

\par }{\QB मनूया नां “हेस्‍याइम्‍ह” खः,

\par }{\QC वं तःधंछुया व्‍यवहार याइ।


\par }{\Q \VS{25}अल्‍छीत थःपिनिगु हे

\par }{\QC इच्‍छाया हुनिं फुनावनी,

\par }{\QB छाय्‌धाःसा इमिगु ल्‍हातिं

\par }{\QC ज्‍या याइ मखु।


\par }{\Q \VS{26}इमिसं चच्‍छि न्‍हिच्‍छिं

\par }{\QB लोभ जक यानाच्‍वनी,

\par }{\Q तर धर्मी मनूतय्‌सं न्‍ह्याबलें

\par }{\QB नुगः मस्‍याकुसे बियाच्‍वनी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}दुष्‍ट मनूतय्‌सं

\par }{\QB छाःगु बलियात

\par }{\QC परमप्रभुं घृणा यानादी,

\par }{\Q अज्‍ज ला मभिंगु मतिइ तयाः

\par }{\QB छाःगु ला झन दकलय्

\par }{\QC यय्‌कादी मखु।


\par }{\Q \VS{28}फताहा साक्षी बीम्‍ह

\par }{\QB मनूयागु खँ सुनानं न्‍यनी मखु,

\par }{\Q तर बिचाः यानाः

\par }{\QB नवाइम्‍हय्‌सिगु खँ

\par }{\QC सकसिनं यय्‌की।


\par }{\Q \VS{29}दुष्‍टत फुइँ यानाः जुइ,

\par }{\QB तर धर्मी मनूतय्‌सं बिचाः

\par }{\QC यानाः जक पलाःछिना जुइ।


\par }{\Q \VS{30}परमप्रभुयागु विरोधय्

\par }{\QB सुं नं मनूया बुद्धि, ज्ञान

\par }{\QC व ग्‍वसाः ताःलाये फइ मखु।


\par }{\Q \VS{31}लडाइँया निंतिं सल ला

\par }{\QC तयार याये फइ,

\par }{\QB त्‍याःबू धाःसा

\par }{\QC परमप्रभुया ल्‍हातिइ दु।




\par }\Chap{22}{\SH धनसम्‍पत्ति स्‍वयाः नां तःधं
\par }
{\Q \VerseOne{1}धनसम्‍पत्ति स्‍वयाः

\par }{\QB नां ल्‍ययेगु बांलाः,

\par }{\Q लुँ वहः दइगु स्‍वयाः

\par }{\QB हनाबना तय्‌काः

\par }{\QC च्‍वनेगु बांलाः।


\par }{\Q \VS{2}तःमि व चीमिया दथुइ

\par }{\QC छता खँ उथें दु,

\par }{\QB निम्‍हय्‌सितं परमप्रभुं

\par }{\QC दय्‌कादीगु खः।


\par }{\Q \VS{3}बुद्धिमान मनुखं न्‍हापा हे

\par }{\QB दुःख वयाच्‍वंगु सीका काइ,

\par }{\QC अले बचय् जुइ,

\par }{\Q तर छुं मस्‍यूपिं मनूत

\par }{\QB तप्‍यंक व हे लँपुइ वनी,

\par }{\QC अले दुःख सी।


\par }{\Q \VS{4}परमप्रभुया भय काल कि

\par }{\QC व क्‍वमिलु जुल कि

\par }{\QB इज्‍जत, धन व जीवन दइ।


\par }{\Q \VS{5}दुष्‍टतय्‌गु लँपुइ कं

\par }{\QB व पंगः जक दइ,

\par }{\Q थःगु जीवन यःपिं मनूत

\par }{\QB थ्‍व लं तापाक हे जुइ।


\par }{\Q \VS{6}थः मस्‍तय्‌त भिंगु लँय् जुइकि,

\par }{\QB बुरा जुइकाः तकं

\par }{\QC इपिं व हे लँय् जुयाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{7}चीमिपिं तःमिपिनि दास जुइ।

\par }{\QB त्‍यासा काःम्‍ह

\par }{\QC त्‍यासा ब्‍यूम्‍हय्‌सिया दास जुइ।


\par }{\Q \VS{8}सुनां मभिंगु पी,

\par }{\QB वं मभिंगु हे लइ,

\par }{\QC अले इमिगु अन्‍याय नं फुइ।


\par }{\Q \VS{9}नुगः तफाःम्‍ह मनूयात

\par }{\QC आशिष दइ,

\par }{\Q छाय्‌धाःसा वं चीमिपिन्‍त नं

\par }{\QC नके त्‍वंकेगु याइ।


\par }{\Q \VS{10}कर्पिन्‍त हेबाय्‌चबाय्

\par }{\QB यानाजुइपिन्‍त पितिनाछ्व,

\par }{\Q अले ल्‍वापुख्‍यापु व कचवं हे

\par }{\QB दइ मखु।


\par }{\Q \VS{11}नुगः बांलाःम्‍ह

\par }{\QB व नाइक नवाइम्‍ह मनूया

\par }{\QC जुजु नं पासा जुइफु।


\par }{\Q \VS{12}परमप्रभुं

\par }{\QB भिंगु खँ नुगलय् तइपिन्‍त

\par }{\QC बिचाः यानादी,

\par }{\Q अले फताहातय्‌गु ग्‍वसाःयात

\par }{\QC आशां थ्‍यानादी।


\par }{\Q \VS{13}अल्‍छीतय्‌सं थथे मतिइ तइ,

\par }{\Q “पिने सिंह दु।

\par }{\QB जि पिहां वन कि

\par }{\QC वं जितः स्‍याइ।”


\par }{\Q \VS{14}वेश्‍याया म्‍हुतु

\par }{\QC तःजाःगु गाः खः,

\par }{\Q परमप्रभुया तमय् लाइपिं

\par }{\QC थुकी कुतुं वनी।


\par }{\Q \VS{15}मस्‍तय्‌गु नुगलय्

\par }{\QC म्‍वाःमदुगु खँ वयाच्‍वनी,

\par }{\QB तर इमित न्‍वानाः

\par }{\QC थज्‍याःगु खं तापाकेमा।


\par }{\Q \VS{16}थःगु सम्‍पत्ति अप्‍वय्‌केत

\par }{\QC चीमिपिन्‍त क्‍वत्‍यलिपिं

\par }{\Q व तःमिपिन्‍त कोस्‍यालि

\par }{\QB बियाजुइपिं

\par }{\QC फ्‍वगिं जुयावनी।


\par }{\MS ज्ञानया स्‍विता खँ

\par }{\MR २२:१७–२४:२२

\par }{\Q \VS{17}बुद्धि दुपिन्‍सं छु धाल, न्‍यँ!

\par }{\QB जिं स्‍यनागु खँ नुगलय् ति।


\par }{\Q \VS{18}थ्‍वयात नुगलय् तयाः

\par }{\QB म्‍हुतुं नवायेबलय्

\par }{\QC छिमित आनन्‍द वइ।


\par }{\Q \VS{19}परमप्रभुयात

\par }{\QC विश्‍वास याये फयेमा धकाः

\par }{\Q थौं जिं थ्‍व खँ छन्‍त स्‍यनाच्‍वना,

\par }{\QC खः, छन्‍त हे स्‍यनाच्‍वना!


\par }{\Q \VS{20}जिं छिमित

\par }{\QB भिंगु सल्‍हासाहुतिं जाःगु

\par }{\QC व बुद्धिं जाःगु स्‍विता खँ

\par }{\QB च्‍वयाबियागु मखु ला?


\par }{\Q \VS{21}छिमिसं सत्‍य खँ थुइमा,

\par }{\QB अले छिमिथाय्

\par }{\Q न्‍यंके छ्वयाहइपिन्‍त थुइकाः

\par }{\QB बी फयेमा धकाः

\par }{\QC च्‍वयाबियागु मखु ला?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}चीमिपिन्‍त फत धकाः

\par }{\QC क्‍वत्‍यले मते।

\par }{\Q हाःनाः मदुपिन्‍त अदालतय्

\par }{\QC ध्‍वंलाये मते।


\par }{\Q \VS{23}छाय्‌धाःसा परमप्रभुं

\par }{\QC इमिगु मुद्दा स्‍वयादी।

\par }{\Q अले इमित लुतय् याःपिन्‍त

\par }{\QC वय्‌कलं लुतय् यानादी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}तंगुलु मनूतलिसे जुइ मते।


\par }{\QB \VS{25}मखुसा छिपिं नं इपिं थें हे

\par }{\QC जुयावनी।

\par }{\QB अले थथःम्‍हं गालय् दुनी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}मेपिनिगु त्‍यासाया जमानी

\par }{\QC च्‍वने मते।


\par }{\Q \VS{27}छुं जुयाः छं पुले मफुत धाःसा

\par }{\QB छ द्यनेगु लासा तकं

\par }{\QC थनायनी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}थः पुर्खां तयावंगु लागाया चिं

\par }{\QC चीकाछ्वये मते।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}छिमिसं थःगु ज्‍याय् जाःम्‍ह

\par }{\QC मनूयात खं ला?

\par }{\QB वं लाःलाःपिं मनूतय्‌गु

\par }{\QC ज्‍या यायेगु स्‍वयाः

\par }{\QB जुजुयागु ज्‍या याइ।




\par }\PoetryChap{23}{\Q \VerseOne{1}सुं तःधंम्‍ह मनूनापं नयेबलय्

\par }{\QB छिमिसं थःगु न्‍ह्यःने

\par }{\QC सु दु धकाः लुमंकि।


\par }{\Q \VS{2}छ तसकं हे नगुलु जूसा

\par }{\QC थःत बांलाक कःघा।


\par }{\Q \VS{3}वं न्‍ह्यच्‍याकूगु भ्‍वजय्

\par }{\QC लोभ याये मते,

\par }{\Q छाय्‌धाःसा वं झंगःलायेत

\par }{\QC स्‍वःगु नं जुइफु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}तःमि जुइत यक्‍व

\par }{\QC घ्‍वंघ्‍वंस्‍यानाजुइ मते।

\par }{\QB बुद्धिमान जुयाः थःत कःघा।


\par }{\Q \VS{5}मिखाफुति याये मलावं

\par }{\QC धनया पपू बुया वइ,

\par }{\QB अले इमा ब्‍वः थें ब्‍वयावनी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}कन्‍जुस मनूयाथाय् भ्‍वय् वने मते,

\par }{\Q वयागु माकुगु व साःगु

\par }{\QC भ्‍वय्‌या लोभ याये मते।


\par }{\Q \VS{7}इमिसं धायेत ला

\par }{\QC “भपि, भपि” धाइ,

\par }{\Q दुनुगलं धाःसा धयाच्‍वनी मखु।

\par }{\QB इमिसं न्‍ह्याबलें धिबाया मू

\par }{\QC बिचाः यानाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{8}छं नःगु फुक्‍कं ल्‍ह्वयेमाली,

\par }{\QB अले छं इमित च्‍वछायाः

\par }{\QC खँ ल्‍हाःगु सितिं वनी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}मूर्खतलिसे ज्ञानयागु

\par }{\QC खँ ल्‍हाये मते,

\par }{\QB इमिसं थ्‍वयात

\par }{\QC हेबाय्‌चबाय् याइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}थः पुर्खां तयाथकूगु

\par }{\QC लागाया चिं चीके मते,

\par }{\QB हाःनाः मदुपिनिगु जग त्‍यलाः

\par }{\QC काये मते।


\par }{\Q \VS{11}छाय्‌धाःसा इमिगु सम्‍पत्ति

\par }{\QC लिफ्‍यानाकाइम्‍ह

\par }{\Q दक्‍वसिबय् बल्‍लाःम्‍ह परमप्रभु दु।

\par }{\QB वय्‌कलं छिमिगु विरोधय्

\par }{\QC मुद्दा ल्‍ह्वनादी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}छु उजं ब्‍यूगु खः न्‍यँ,

\par }{\QB ज्ञानयागु खँय् न्‍हाय्‌पं ब्‍यु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}मस्‍तय्‌त न्‍वायेगु दिके मते,

\par }{\QB सजाँय बीवं इपिं सिनावनी मखु।


\par }{\Q \VS{14}थुकिं इमिगु जीवन बचय् जुइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}हे जिमि काय्,

\par }{\QB छंगु नुगः बुद्धिं जाःसा

\par }{\QC जिगु नुगः लय्‌ताइ।


\par }{\Q \VS{16}छंगु म्‍हुतुं खःगु खँ नवात कि

\par }{\QC जि दुनुगलं लय्‌ताये।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}पापीतलिसे नुगः मुइके मते,

\par }{\QB तर सदां परमप्रभुया

\par }{\QC भय कयाच्‍वँ।


\par }{\Q \VS{18}थुकिं यानाः छन्‍त सिरपाः दइ,

\par }{\QC छ आशां द्याइ मखु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}हे जिमि काय् न्‍यँ,

\par }{\QC अले बुद्धिमान जु।

\par }{\QB थःगु नुगः खःगु लँपुइ लाकि!


\par }{\Q \VS{20}अय्‌लाः त्‍वनाजुइपिंलिसे

\par }{\QB जुइ मते,

\par }{\QC नगुलुतलिसे जुइ मते,


\par }{\Q \VS{21}छाय्‌धाःसा अय्‌लाःगुलुत

\par }{\QC व नगुलुत फ्‍वगिं जुयावनी।

\par }{\Q न्‍ह्याबलें नयेगु

\par }{\QB व द्यनेगु जक

\par }{\QC याना जुल धाःसा

\par }{\Q छं भ्‍वाथः लं फिनाजुये माली।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}थःत दय्‌कूम्‍ह

\par }{\QC थः बौया खँ न्‍यँ।

\par }{\Q अले बुरी जूम्‍ह थः मांयात

\par }{\QC हेला याये मते।


\par }{\Q \VS{23}सत्‍य, बुद्धि, दुग्‍यां व भिंगु खँ

\par }{\QB कायेगु स्‍व!

\par }{\QC थुमित मी मते।


\par }{\Q \VS{24}धर्मी मनूया बौ

\par }{\QC लय्‌तायेथाय् दु,

\par }{\QB अज्‍याःम्‍ह बौ

\par }{\QC दुनुगलं लय्‌ताइ।


\par }{\Q \VS{25}थः मां बौयात लय्‌ताय्‌की,

\par }{\QB थःत बुइकूम्‍ह मांयात

\par }{\QC लय्‌ताय्‌की।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}हे जिमि काय्!

\par }{\QC थःगु नुगः जितः ब्‍यु।

\par }{\Q अले थःगु मिखा

\par }{\QC जिगु लँय् लाकि।


\par }{\Q \VS{27}छाय्‌धाःसा वेश्‍यात तःजाःगु गा खः,

\par }{\QB अले स्‍यंम्‍ह मिसा छगू तुं खः।


\par }{\Q \VS{28}इमिसं दाखुँतय्‌सं थें

\par }{\QC पियाच्‍वनी,

\par }{\QB अले मनूतय्‌त स्‍यंकी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29-30}सु मनू अय्‌लाखय्

\par }{\QB भुलय् जुयाच्‍वनी,

\par }{\QC न्‍हू न्‍हूगु अय्‌लाः त्‍वनाजुइ,

\par }{\Q व मनूयात न्‍ह्याबलें दुःख जुइ।

\par }{\QB न्‍ह्याबलें ख्‍वयाजुये माली,

\par }{\QC ल्‍वानाजुये माली,

\par }{\Q म्‍वाःसां म्‍वाःसां घाःपाः

\par }{\QB जुइकाः जुये माली,

\par }{\QC मिखा ह्याउँकाः जुये माली।


\par }{\Q \VS{31}ह्याउँगु दाखमद्य हे जूसां

\par }{\QC उकी नुगः क्‍वसाय्‌के मते।

\par }{\QB ख्‍वलाय् लुइबलय्

\par }{\QC थ्‍व ज्‍वाल्‍ल च्‍वनी,

\par }{\QB अले साइख्‍वाः वःसां

\par }{\QC ल्‍वःवंके मते।


\par }{\Q \VS{32}कन्‍हय् खुन्‍हु सुथय्

\par }{\QB छन्‍त बिख दुम्‍ह

\par }{\QC सर्पं न्‍याः थें जुइ।


\par }{\Q \VS{33}मिखाया न्‍ह्यःने

\par }{\QB अजू चायापुगु लु लुया वइ,

\par }{\Q अले त्‍याजिक नवाये

\par }{\QB व बिचाः याये तकं फइ मखु।


\par }{\Q \VS{34}छ जहाजया थामय् हुस्‍लुंपुयाः

\par }{\QB समुद्रय् वनाच्‍वंम्‍ह

\par }{\QC नांजवाः थें जुइ।


\par }{\Q \VS{35}अले छं धाइ,

\par }{\Q “जितः इमिसं दाल,

\par }{\QB तर जिं मचाः।

\par }{\Q इमिसं जितः

\par }{\QB गुबलय् दाल धकाः नं

\par }{\QC जिं मचाः।

\par }{\Q जि गुबलय् न्‍ह्यलं चाइ,

\par }{\QC अले हाकनं त्‍वने फइ?”




\par }\PoetryChap{24}{\Q \VerseOne{1}दुष्‍ट मनूतलिसे

\par }{\QC नुगः मुइके मते,

\par }{\Q इपिं लिसे जुइगु

\par }{\QC मतिइ हे तये मते।


\par }{\Q \VS{2}छाय्‌धाःसा इमिगु नुगलय्

\par }{\QB ल्‍वायेगु व स्‍यायेगु

\par }{\QC खँ जक दइ,

\par }{\QB अले दुःख बीगु जक

\par }{\QC खँ ल्‍हाना जुइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}बुद्धिया जगय् छेँ नीस्‍वनी,

\par }{\QB अले दुग्‍यंगु बिचालं

\par }{\QC थ्‍वयात बल्‍लाकी।


\par }{\Q \VS{4}गुगु छेँय् ज्ञान दइ,

\par }{\QC उकिया क्‍वथात

\par }{\Q मू वंगु व बाबांलाःगु

\par }{\QC सामानं छाय्‌पी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}बुद्धिमानम्‍ह मनू

\par }{\QB बल्‍लाःम्‍ह मनू स्‍वयाः

\par }{\QC शक्तिशाली जुइ।

\par }{\QB बल स्‍वयाः बुद्धि तःधं।


\par }{\Q \VS{6}उकिं, ल्‍वाःवने न्‍ह्यः

\par }{\QC बांलाक बिचाः यायेमाः

\par }{\Q तःम्‍हय्‌सिगु सल्‍लाह न्‍यनाः

\par }{\QC ल्‍वाःवंसा जक त्‍याके फइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}मूर्खतय्‌गु निंतिं बुद्धि धयागु

\par }{\QC तःजाःगु पहाड थें जुइ।

\par }{\Q ततःधंगु खँय् सहलह जुइबलय्

\par }{\QB इमिसं छुं हे खँ तये फइ मखु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}न्‍ह्याबलें मभिंगु जक

\par }{\QC ग्‍वसाः ग्‍वयाजुइपिं

\par }{\QB दुःख बीपिं धकाः नां जाइ।


\par }{\Q \VS{9}मूर्खतय्‌गु ग्‍वसाः पापं जाइ।

\par }{\QB कर्पिन्‍त हेबाय्‌चबाय् जक

\par }{\QC याइपिं मनूतय्‌त

\par }{\QB सकसिनं मयय्‌की।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}दुःखया इलय्

\par }{\QB लिचिलिपिं मनूत

\par }{\QC गुबलें न्‍ह्यज्‍याये फइ मखु।


\par }{\Q \VS{11}अन्‍याय यानाः

\par }{\QB स्‍यायेत्‍यंपिन्‍त बचय् या!

\par }{\QC इमित त्‍वःतकेत लिज्‍याये मते।


\par }{\Q \VS{12}“थ्‍व जिगु ज्‍या मखु” धकाः

\par }{\QC लिज्‍याये मते।

\par }{\Q परमेश्‍वरं सकसिगुं नुगःया खँ स्‍यू,

\par }{\QB अले वय्‌कलं छिमित नं

\par }{\QC स्‍वयाच्‍वनादीगु दु।

\par }{\Q वय्‌कलं छिमिगु नुगलय्

\par }{\QB छु दु धकाः स्‍यू।

\par }{\QC वय्‌कलं सुनां छु छु याःगु दु,

\par }{\Q व हे कथं लिच्‍वः बियादी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}हे जिमि काय्!

\par }{\Q कस्‍ति न, छाय्‌धाःसा व साः,

\par }{\QB हाप्‍वलय् च्‍वंगु कस्‍ति

\par }{\QC चाकुसे च्‍वं।


\par }{\Q \VS{14}अथे हे बुद्धि नं

\par }{\QB छंगु नुगःया निंतिं

\par }{\QC चाकुसे च्‍वनी।

\par }{\Q छं बुद्धियात काल धाःसा

\par }{\QB छंगु आशा सितिं वनी मखु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}दुष्‍ट मनूतय्‌सं थें

\par }{\QB भिंपिं मनूतय्‌त लुतय् यायेगु

\par }{\QC ग्‍वसाः ग्‍वयाः जुइ मते।

\par }{\Q अले इमिगु छेँनं इमित पितिने मते।


\par }{\Q \VS{16}भिंपिं मनूत

\par }{\QB न्‍हय्‌कः क्‍वदःसां

\par }{\QC हाकनं दना वइ।

\par }{\Q तर दुष्‍ट मनूत

\par }{\QB छकः विपत्ति वल कि हे

\par }{\QC क्‍वदःगु क्‍वदलं तुं जुइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}थः शत्रुतय्‌त

\par }{\QB विपत्ति वल धकाः

\par }{\QC लय्‌ताये मते,

\par }{\QB इपिं क्‍वःदल धकाः

\par }{\QC लय्‌ताये मते।


\par }{\Q \VS{18}मखुसा परमप्रभु छिपिं खनाः

\par }{\QC लय्‌तायादी मखु,

\par }{\QB अले इमित सजाँय

\par }{\QC बियादी मखु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}दुष्‍ट मनूतय्‌सं यानाः

\par }{\QC तं पिकाये मते,

\par }{\Q दुष्‍टत खनाः

\par }{\QC नुगः मुइके मते।


\par }{\Q \VS{20}छाय्‌धाःसा दुष्‍टतय्‌गु

\par }{\QC भविष्‍य धयागु हे दइ मखु,

\par }{\QB इमिगु भविष्‍य खिउँसे च्‍वनी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}हे जिमि काय्!

\par }{\Q परमप्रभुया भय का,

\par }{\QB अले जुजुयात हनाबना ति।

\par }{\Q अले विद्रोह यानाजुइपिंलिसे

\par }{\QC जुइ मते।


\par }{\Q \VS{22}इपिं घौपलखं हे

\par }{\QC नाश जुयावनी।

\par }{\Q परमप्रभु व जुजुं

\par }{\QB गज्‍याःगु सजाँय बियादी धकाः

\par }{\QC सुनां छु स्‍यू?


\par }{\MS ज्ञानया मेमेगु खँ

\par }{\Q \VS{23}बुद्धि दुपिनिगु निंतिं

\par }{\QC मेमेगु खँ नं दनि,

\par }{\Q न्‍याय यायेबलय्

\par }{\QB पक्षपात यायेगु बांमलाः।


\par }{\Q \VS{24}सुनानं दोषी मनूयात

\par }{\QB दोष मदुम्‍ह

\par }{\QC धकाः धाल धाःसा

\par }{\QB वयात सकसिनं

\par }{\QC सराः बी, घृणा याइ।


\par }{\Q \VS{25}दोषी मनूयात

\par }{\QB सजाँय ब्‍यूम्‍ह न्‍यायाधीशया

\par }{\QC भिं जुया वइ,

\par }{\QB अले वयागु नां नं जाइ।


\par }{\Q \VS{26}खःगु लिसः पासाया चिं खः।


\par }{\Q \VS{27}न्‍हापां थःगु बुँज्‍या

\par }{\QC निं सिधय्‌कि,

\par }{\QB अले थःगु नसात्‍वँसाया

\par }{\QC व्‍यवस्‍थाया,

\par }{\QB अले जक छेँ दनेगु ज्‍या या।


\par }{\Q \VS{28}थः जःलाखःलाया विरोधय्

\par }{\QB कारण मदय्‌क

\par }{\QC साक्षी बियाः जुइ मते।

\par }{\QB अले मखुगु खँ ल्‍हाना जुइ मते।


\par }{\Q \VS{29}अले थथे धाये मते,

\par }{\Q “वं जितः याः थें

\par }{\QB जिं नं वयात याये,

\par }{\QC जिं वयात ब्‍वलासाये।”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}जि अल्‍छी व मूर्ख मनूयागु

\par }{\QB बुँ व दाखक्‍यब जुयाः वना।


\par }{\Q \VS{31}अन न्‍ह्याथासं

\par }{\QB कं बुयावयाच्‍वंगु

\par }{\QC व झालं बुँ त्‍वपुयाच्‍वन।

\par }{\Q ल्‍वहंया पःखाः नं

\par }{\QB थाय् थासय्

\par }{\QC दुनावयाच्‍वन।


\par }{\Q \VS{32}व खनाः

\par }{\QB जिगु नुगलय् खँ वल,

\par }{\Q अले छु सय्‌काः कयाः धाःसा,


\par }{\Q \VS{33}पलखया न्‍ह्यः,

\par }{\QB पलखया न्‍ह्यलं ब्‍वानाः

\par }{\Q ल्‍हाः प्‍वःचिनाः

\par }{\QB पलख झासु लन कि हे


\par }{\Q \VS{34}छंके गरीबी दाखुँ थें

\par }{\QB व मगाःमचाः ल्‍वाभः

\par }{\QC ज्‍वनातःम्‍ह मनू थें वइ।\XREF{✡}{{\XO 24:34 }{\XO{२४:३३-३४
}}{\XT{हितो ६:१०-११}}}




\par }{\MS सोलोमनया मेमेगु उपदेश

\par }\Chap{25}{\MR २५–२९

\par }{\Q \VerseOne{1}सोलोमनया थ्‍व उपदेशत

\par }{\QB यहूदाया जुजु हिजकियाया

\par }{\QC मनूतय्‌सं ल्‍ह्ययातःगु खः,


\par }{\Q \VS{2}परमेश्‍वरं सुचुकातःगुलिइ हे

\par }{\QC झीसं वय्‌कःयात हने।

\par }{\Q अले जुजुपिन्‍त इमिसं

\par }{\QB थ्‍व खँ उलाः अर्थ

\par }{\QC कनाब्‍यूगुलिइ हे हने।


\par }{\Q \VS{3}छम्‍ह जुजुया नुगलय्

\par }{\QB छु दु धयागु

\par }{\QC सुनानं सीके फइ मखु।

\par }{\Q वयागु बिचाः आकाश थें तःजाः,

\par }{\QC अले पृथ्‍वी थें तःगाः।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}वहःयात शुद्ध या,

\par }{\QB अले तिनि वहःकःमिं

\par }{\QC उकियात छुं दय्‌के फइ।


\par }{\Q \VS{5}मभिंपिं मनूतय्‌त जुजुपाखें

\par }{\QC तापाक ति,

\par }{\QB अले तिनि न्‍यायया शासन

\par }{\QC याये फइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}जुजुया न्‍ह्यःने च्‍वनेबलय्

\par }{\QB जि तःधंम्‍ह मनू खः धकाः

\par }{\QC क्‍यनेत स्‍वये मते।\XREF{✡}{{\XO 25:6 }{\XO{२५:६-७
}}{\XT{लूक १४:८-१०}}}


\par }{\Q \VS{7}जुजुं थःम्‍हं हे सःताः

\par }{\QB आसनय् फ्‍यतुकूगु बांलाः

\par }{\Q तःधंपिं मनूतय्‌गु न्‍ह्यःने

\par }{\QB क्‍वह्यंकाः च्‍वनेगु स्‍वयाः।


\par }{\Q \VS{8}थःम्‍हं खंगु खँयात हथाय् चायाः

\par }{\QC अदालतय् यंके मते।

\par }{\Q मेम्‍ह साक्षीं वयाः छंगु खँ

\par }{\QB फताहा साबित यानाबिल धाःसा

\par }{\QC मछालापुका च्‍वनेमाली।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}थः जःलाखःलानाप

\par }{\QC ल्‍वापु जुल धाःसा

\par }{\QB कर्पिनिगु गुप्‍ति खँ प्‍वले मते।


\par }{\Q \VS{10}मखुसा छन्‍त सकसिनं खँ

\par }{\QC मथाःम्‍ह धकाः धाइ।

\par }{\Q अले छं थःगु इज्‍जत गुबलें नं

\par }{\QC लिफ्‍यानाः काये फइ मखु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}माःगु इलय् माःकथं

\par }{\QB नवायेगु धयागु

\par }{\QC वहलय् लुँ थुने थें खः।


\par }{\Q \VS{12}सःस्‍यूम्‍ह मनुखं ब्‍वःब्‍यूगु नं

\par }{\QB न्‍यनीगु न्‍हाय्‌पंया निंतिं लुँयागु तिसा स्‍वयाः मू वं।


\par }{\Q \VS{13}विश्‍वास याये बहःम्‍ह दूतं

\par }{\QC थः मालिकया नुगःयात

\par }{\Q सामाज्‍याया इलय् ख्‍वाउँ लखं थें

\par }{\QC सिचुकाबी।


\par }{\Q \VS{14}थःम्‍हं बी धकाः

\par }{\QB बचं बियाः मबीम्‍ह मनू

\par }{\QC नँन्‍यायाः वा मगाः थें खः।


\par }{\Q \VS{15}सह यायेफत धाःसा

\par }{\QC शासकयात नं ह्यय्‌के फइ।

\par }{\QB अले नाइसे च्‍वंगु खं

\par }{\QC क्‍वँय्‌यात नं नाय्‌केफु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}कस्‍ति नं माक्‍वं अप्‍वः नल कि

\par }{\QC वाक्‍क वइ।


\par }{\Q \VS{17}थःथितिपिन्‍थाय्

\par }{\QC यक्‍व वने मते।

\par }{\QB मखुसा वाक्‍क वय्‌काः

\par }{\QC इमिसं मयय्‌का हइ।


\par }{\Q \VS{18}थः पासायात

\par }{\QC मखुगु पाःयायेगु धयागु

\par }{\Q वयात तरवारं पालेगु थें खः,

\par }{\QB भालां सुइगु थें खः,

\par }{\QC अले वाणं कय्‌केगु थें खः।


\par }{\Q \VS{19}दुःख जुइबलय् मदुम्‍ह पासा

\par }{\QB किलं नःगु, स्‍याःगु वा

\par }{\QC व खुत्‍यां काःगु तुति थें खः।


\par }{\Q \VS{20}दुःखं कःम्‍ह मनूया न्‍ह्यःने

\par }{\QC म्‍ये हालेगु धयागु

\par }{\Q तसकं चिकुबलय् लं त्‍वकाबी थें,

\par }{\QB अले घालय् चि ह्वलाबी थें खः।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}थः शत्रु द्यांलाःसा

\par }{\QC वयात नयेगु ब्‍यु,

\par }{\QB अले पित्‍याःसा

\par }{\QC वयात त्‍वनेगु ब्‍यु।


\par }{\Q \VS{22}थथे यात धाःसा

\par }{\QB मछालाः वयागु ख्‍वाः

\par }{\QC ह्याउँसे च्‍वनी,

\par }{\QB अले परमप्रभुं छन्‍त सिरपाः बी।\XREF{✡}{{\XO 25:22 }{\XO{२५:२१-२२
}}{\XT{रोम १२:२०}}}


\par }{\Q \VS{23}उत्तरया फसं वा वय्‌की थें

\par }{\QC म्‍वाःमदुगु खं तं वय्‌की।


\par }{\Q \VS{24}ल्‍वापुखिचाम्‍ह कलाःलिसे

\par }{\QC छखा हे छेँय् च्‍वनेगु स्‍वयाः

\par }{\QB कःसिया छकुनय्

\par }{\QC याकःचा च्‍वनेगु बांलाः।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}तापाकं वःगु भिंगु बुखँ

\par }{\QB प्‍याय्‌चाःम्‍हय्‌सित

\par }{\QC ख्‍वाउँ लः लुये थें खः।


\par }{\Q \VS{26}दुष्‍ट मनूतय्‌गु खँय् जुइम्‍ह

\par }{\QC धर्मी मनू

\par }{\QB फोहर वांछ्वयातःगु

\par }{\QC लः थें खः।


\par }{\Q \VS{27}कस्‍ति अप्‍वः नयेगु बांमलाः।

\par }{\QB अथे हे थःत अप्‍वः

\par }{\QC तःधंकेगु नं बांमलाः।


\par }{\Q \VS{28}थःम्‍हं थःत

\par }{\QB कःघाये मफुम्‍ह मनू

\par }{\QC पःखाः मदुगु शहर थें खः।




\par }\Chap{26}{\SH थःम्‍हं म्‍हूगु गालय् \newline  थः हे कुतुं वनी
\par }
{\Q \VerseOne{1}मूर्ख मनूयात तःधंकेगु धयागु

\par }{\QB ताल्‍लां च्‍वापु गायेगु

\par }{\QC व सामाज्‍यां वा वयेगु थें खः।


\par }{\Q \VS{2}म्‍वाय्‌कं म्‍वाय्‌कं ब्‍यूगु सराः

\par }{\QC लगय् जुइ मखु।

\par }{\QB थ्‍व ला चखुंचा थें

\par }{\QC भुर्र ब्‍वयावनी,

\par }{\QB अले इखुंचा थें ब्‍वाँय् वनी।


\par }{\Q \VS{3}सलयात कोर्रां,

\par }{\QB गधायात लगामं थें

\par }{\QC मूर्खयात नं कथिं दायेमाः।


\par }{\Q \VS{4}मूर्खतय्‌गु न्‍ह्यसःया

\par }{\QC लिसः बी मते,

\par }{\QB मखुसा छ नं

\par }{\QC इपिं थें हे मूर्ख जुइ।


\par }{\Q \VS{5}मूर्खयागु न्‍ह्यसःया

\par }{\QC लिसः बिल कि

\par }{\Q वं थःत बुद्धिमान

\par }{\QB ताय्‌काच्‍वंगु खः हे

\par }{\QC धकाः च्‍वनी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}मूर्ख मनूया ल्‍हातिं बुखँ

\par }{\QC छ्वयेगु धयागु

\par }{\QB थःगु तुतिइ थःम्‍हं पां

\par }{\QC पाले थें खः,

\par }{\QB अले थथःम्‍हं दुःख

\par }{\QC मालेगु खः।


\par }{\Q \VS{7}मूर्ख मनुखं

\par }{\QC उपदेश बीगु धयागु

\par }{\QB लंग्राम्‍ह मनू ब्‍वाँय् वने थें खः।


\par }{\Q \VS{8}मूर्ख मनूयात हनेगु धयागु

\par }{\QB खिपतय् ल्‍वहं चिनाः

\par }{\QC वांछ्वये थें खः।


\par }{\Q \VS{9}मूर्ख मनुखं उपदेश बीगु

\par }{\QC अय्‌लाखं काःम्‍ह मनुखं

\par }{\QB थःगु ल्‍हातिइ कःगु कं

\par }{\QC लिकायेत स्‍वये थें खः।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}मूर्ख मनू

\par }{\QB व लँय् वःपिं मनूतय्‌त

\par }{\QC ज्‍याय् तयेगु धयागु

\par }{\QB लाः लाः थे वाणं कय्‌के थें खः।


\par }{\Q \VS{11}खिचां थःम्‍हं ल्‍ह्वःगु

\par }{\QC हानं नः वइ थें

\par }{\QB मूर्खतय्‌सं नं

\par }{\QC हानं हानं मूर्ख ज्‍या याइ।


\par }{\Q \VS{12}थःम्‍हं थःत बुद्धिमान

\par }{\QB ताय्‌कीम्‍ह मनू छं खनाः ला?

\par }{\QC वयागु स्‍वया ला बरु मूर्खम्‍हय्‌सिगु निंतिं यक्‍व आशा दइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}अल्‍छीतय्‌सं थथे मतिइ तइ,

\par }{\Q “पिने लँय् सिंह दु,

\par }{\QB गल्‍लि गल्‍लिइ

\par }{\QC चाःहिलाच्‍वंगु दु।”


\par }{\Q \VS{14}लुखा थःगु कब्‍जाय् जक

\par }{\QC मूपुलाच्‍वनी,

\par }{\QB अथे हे मूर्ख नं लासाय् जक

\par }{\QC मूपुलाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{15}अल्‍छीतय्‌सं

\par }{\QC थःगु ल्‍हाः भुइ ला तइ,

\par }{\QB तर ल्‍हाः ल्‍ह्वनाः

\par }{\QC नयेत तक हे थाकु चाइ।


\par }{\Q \VS{16}अल्‍छीतय्‌सं

\par }{\QB थःत खःगु लिसः बी फुपिं

\par }{\QC न्‍हय्‌म्‍ह मनूया स्‍वयाः

\par }{\Q बुद्धिमान ताय्‌काः जुइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}कर्पिनिगु ल्‍वापुइ

\par }{\QC ल्‍हाः तयेगु धयागु

\par }{\QB वेंचाः खिचायागु न्‍हाय्‌पं

\par }{\QC ज्‍वने थें खः।


\par }{\Q \VS{18-19}कर्पिन्‍त धोखा बियाः

\par }{\QB “जिं ला ख्‍याः जक यानागु”

\par }{\QC धाइम्‍ह मनू

\par }{\Q मिप्‍वाः व ग्‍यानापुगु धनुष वाण

\par }{\QC ज्‍वनाजुइम्‍ह वें थें खः।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}सिँ मन्‍तकि मि सी,

\par }{\QB अथे हे खँसुवाःत मन्‍तकि

\par }{\QC ल्‍वापुख्‍यापु मदयावनी।


\par }{\Q \VS{21}बुलुमिया निंतिं ह्यंग्‍वाः,

\par }{\QB मिया निंतिं सिँ थें

\par }{\QC ल्‍वापुया निंतिं ल्‍वापुखिचा!


\par }{\Q \VS{22}खँसुवाःतय्‌गु खँ

\par }{\QB सवाः वःगु नसा थें

\par }{\QC माकुसे च्‍वनी,

\par }{\Q अले थ्‍व मनूतय्‌गु दुनुगः

\par }{\QC थ्‍यंक दुहां वनी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}चाया थलय् वहः सियातः थें

\par }{\QB दुष्‍ट मनूतय्‌गु म्‍हुतुसि

\par }{\QC चुल्‍लुसे च्‍वनी।


\par }{\Q \VS{24}दुष्‍टतय्‌सं माकुगु खँ ला ल्‍हाइ,

\par }{\QB इमिगु नुगलय् धाःसा

\par }{\Q घच्‍चायापुगु खं हे थाय्‌कयाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{25}थज्‍याःपिं मनूतय्‌गु माकुगु खँय्

\par }{\QC विश्‍वास याये मते।

\par }{\Q छाय्‌धाःसा इमिगु नुगः

\par }{\QB न्‍हय्‌गू मभिंगु बिचालं

\par }{\QC जायाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{26}इमिसं थःपिनिगु मभिंगु

\par }{\QB बिचाः ला

\par }{\QC सुचुका तइ,

\par }{\QB तर मभिंगु ज्‍या ला

\par }{\QC सकसिनं खनी।


\par }{\Q \VS{27}सुनां गाः म्‍हुइ,

\par }{\QC व थः हे गालय् कुतुं वनी।

\par }{\Q सुनां ल्‍वहं ग्‍वारातुइकी,

\par }{\QB लिखतं वयाः

\par }{\QC वयात हे लाःवइ।


\par }{\Q \VS{28}मखुगु खँ ल्‍हाइगु म्‍हुतु

\par }{\QB वया थः हे शत्रु जुइ।

\par }{\QC पिचुगु म्‍हुतुं सर्वनाश हइ।




\par }\Chap{27}{\SH थथःम्‍हं तःधने मते
\par }
{\Q \VerseOne{1}कन्‍हय्‌यागु खँय् फुइँ

\par }{\QC त्‍वःताजुइ मते।

\par }{\QB छाय्‌धाःसा कन्‍हय् छु जुइ

\par }{\QC धकाः छं मस्‍यू।
\XREF{✡}{{\XO 27:1 }{\XO{२७:१
}}{\XT{यहो ४:१३-१६}}}


\par }{\Q \VS{2}थथःम्‍हं तःधना जुइ मते,

\par }{\QB बरु मेपिन्‍त तःधंके ब्‍यु।


\par }{\Q \VS{3}ल्‍वहं व फि झ्‍यातुसे च्‍वनी,

\par }{\QB तर मूर्खतय्‌सं यानाजुइगु दुःख

\par }{\QC झन दकलय् झ्‍यातु।


\par }{\Q \VS{4}तं धयागु तसकं छाः,

\par }{\QC अले ग्‍यानापु,

\par }{\QB तर नुगः मुइकेगु धयागु

\par }{\QC थ्‍व स्‍वयां ग्‍यानापु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}खने मदुगु माया स्‍वयाः

\par }{\QB न्‍ह्यःने हे ब्‍वःब्‍यूगु बांलाः।


\par }{\Q \VS{6}पासां नुगलय् स्‍याकूसां

\par }{\QC ग्‍याये म्‍वाः,

\par }{\QB तर शत्रुया चुप्‍पा नं

\par }{\QC ग्‍यानापुसे च्‍वनी।


\par }{\Q \VS{7}प्‍वाः जाल कि

\par }{\QC कस्‍ति नं यइ मखु,

\par }{\QB नयेपित्‍यात कि

\par }{\QC खायुगु नं साइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}छेँनं तापाःम्‍ह मनू

\par }{\QC स्‍वलं तंम्‍ह झंगः थें खः।


\par }{\Q \VS{9}अत्तर व धुंया नस्‍वालं

\par }{\QC नुगः चंचंधाइ,

\par }{\QB तर भिंम्‍ह पासाया स्‍वापु

\par }{\QC व स्‍वयां नस्‍वाइ।


\par }{\Q \VS{10}थः पासा व

\par }{\QB थः बौया पासायात

\par }{\QC त्‍वःते मते।

\par }{\Q थःत दुःख जुइबलय्

\par }{\QB थः दाजुकिजायाथाय्

\par }{\QC ग्‍वाहालि फ्‍वंवने मते।

\par }{\Q तापाःपिं दाजुकिजां स्‍वयाः

\par }{\QB सत्तीक च्‍वंपिं जःलाखःलां हे

\par }{\QC ग्‍वाहालि याइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}हे जिमि काय्!

\par }{\QB बुद्धि दय्‌कि

\par }{\QC अले जि लय्‌ताये,

\par }{\QB अले जितः कुंखिनिपिन्‍त

\par }{\QC जिं लिसः बी फइ।


\par }{\Q \VS{12}सःस्‍यूपिन्‍सं थःत आपत

\par }{\QB वयेत्‍यंगु न्‍हापां हे वाःचाय्‌की,

\par }{\QC अले बचय् जुइत स्‍वइ।

\par }{\Q ग्‍वाज्‍यःत धाःसा

\par }{\QB तप्‍यंक हे आपतय् तक्‍यंवनी,

\par }{\QC अले दुःख सी।


\par }{\Q \VS{13}म्‍हमस्‍यूम्‍ह मनूयागु

\par }{\QB जमानी च्‍वनीम्‍ह मनूयाके

\par }{\QC जमानी कायेगु या।


\par }{\Q \VS{14}सुनानं सुथ न्‍हापां ततःसलं

\par }{\Q जःलाखःलायात

\par }{\QB सुवाः बिल धाःसा

\par }{\QC व सराः थें खः।


\par }{\Q \VS{15}ल्‍वापुखिचाम्‍ह कलाः

\par }{\QB बर्खां मदिक्‍क

\par }{\QC वयाच्‍वनीगु वा थें खः।


\par }{\Q \VS{16}वयागु कचकचयात

\par }{\QB पनेगु धयागु

\par }{\QC फय्‌यात पने थें खः,

\par }{\QB अले चिकंयात

\par }{\QC ज्‍वनेत स्‍वये थें खः।


\par }{\Q \VS{17}नँयात नं हे ज्‍वय्‌की थें

\par }{\QB पासां पासायात ज्‍वय्‌की।


\par }{\Q \VS{18}सिमायागु सुसाःकुसाः

\par }{\QB याइम्‍हय्‌सिनं

\par }{\QC उकियागु फल नं नयेखनी।

\par }{\Q थः मालिकयात

\par }{\QB बिचाः याइम्‍हय्‌सित

\par }{\QC सकसिनं च्‍वछाइ।


\par }{\Q \VS{19}मनूया ख्‍वाः लखय्

\par }{\QB खने दइ थें

\par }{\QC मनूया नुगलं मनू म्‍हसी।


\par }{\Q \VS{20}मृत्‍यु व विनाश गुबलें

\par }{\QC लुधनी मखु।

\par }{\QB अथे हे मनूतय्‌गु इच्‍छा नं

\par }{\QC गुबलें लुधनी मखु।


\par }{\Q \VS{21}लुँ व वहःयात मिइ तयाः

\par }{\QC जाँचय् याइ थें

\par }{\Q मनूतय्‌त नं

\par }{\QB इमित याइगु हनाबनां

\par }{\QC जाँचय् याइ।


\par }{\Q \VS{22}मूर्खतय्‌त घलय् तयाः

\par }{\QB जाकि क्‍यः थें

\par }{\QC क्‍यःसां

\par }{\Q इमिसं मूर्ख ज्‍या त्‍वःती मखु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}थः फैबथांया

\par }{\QB सुसाःकुसाः या,


\par }{\QC \VS{24}छाय्‌धाःसा

\par }{\QB धनसम्‍पत्ति सदांया निंतिं

\par }{\QC दयाच्‍वनी मखु।

\par }{\QB मुकुट पुस्‍तां पुस्‍ता तक

\par }{\QC ल्‍यनाच्‍वनी मखु।


\par }{\Q \VS{25}घाँय्‌म्‍वः लये धुंकाः

\par }{\QC न्‍हूगु घाँय् बुया वइ,

\par }{\QB उबलय् तकं

\par }{\QC गुँच्‍वय् च्‍वंगु घँजा मुनी।


\par }{\Q \VS{26}फैतय्‌पाखें छन्‍त कापः दइ,

\par }{\QB अले च्‍वलय् मियाः

\par }{\QC वःगु धिबां बुँ न्‍याये फइ।


\par }{\Q \VS{27}च्‍वलय्‌चिया दुरु छन्‍त,

\par }{\QB छं छेँजःपिन्‍त

\par }{\QC व छं च्‍यःभ्‍वातिंयात तकं

\par }{\QB त्‍वनेत दइ।




\par }\Chap{28}{\SH विश्‍वास याये बहःम्‍ह मनूयात \newline  आशिष दइ
\par }
{\Q \VerseOne{1}सुनानं लिना महःसां

\par }{\QC दुष्‍ट मनूत

\par }{\QC बिस्‍युं बिस्‍युं जुइ,

\par }{\QB धर्मी मनूत धाःसा

\par }{\QC सिंह थें मग्‍यासे च्‍वनी।


\par }{\Q \VS{2}देशय् ल्‍वापु जुइबलय्

\par }{\QC तःम्‍ह नेतात बुया वइ,

\par }{\QB तर दुग्‍यां दुम्‍ह नेतां

\par }{\QC देशयात न्‍हूधाः याइ।


\par }{\Q \VS{3}हाःनाः मदुपिन्‍त क्‍वत्‍यलिपिं

\par }{\QB दुष्‍ट मनूत

\par }{\QC बाली स्‍यंकीगु वा थें खः।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}व्‍यवस्‍था मानय् मयाइपिन्‍सं

\par }{\QC दुष्‍टतय्‌त तःधंकी,

\par }{\QB तर व्‍यवस्‍था मानय् याइपिन्‍सं

\par }{\QC इमिगु विरोध याइ।


\par }{\Q \VS{5}दुष्‍ट मनूतय्‌सं न्‍याय धयागु

\par }{\QC छु धकाः सी मखु,

\par }{\QB परमप्रभुयात मानय् याइपिन्‍सं

\par }{\QC थ्‍व खँ बांलाक सी।


\par }{\Q \VS{6}तःमि व मभिं मनू जुयेगु स्‍वयाः

\par }{\QB चीमि व भिं मनू

\par }{\QC जुयाच्‍वनेगु हे बांलाः।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}सुनां परमेश्‍वरया व्‍यवस्‍था मानय् याइ,

\par }{\QC व बुद्धि दुम्‍ह काय् खः।

\par }{\QB नगुलुपिंलिसे जुइपिन्‍सं

\par }{\QC थः बौयात मछालापुकी।


\par }{\Q \VS{8}सुनां अप्‍वः ब्‍याज कयाः

\par }{\QC धिबा मुंकी,

\par }{\Q वयागु सम्‍पत्ति हाःनाः मदुपिन्‍त

\par }{\QB ग्‍वाहालि याइपिनिगु

\par }{\QC ल्‍हातिइ वनी।


\par }{\Q \VS{9}व्‍यवस्‍था मानय्

\par }{\Q मयाइम्‍हय्‌सिगु प्रार्थना तकं

\par }{\QB परमेश्‍वरयागु निंतिं

\par }{\QC घच्‍चायापुसे च्‍वनी।


\par }{\Q \VS{10}भिंपिं मनूतय्‌त मभिंगु लँय्

\par }{\QC यंकीपिं मनूत

\par }{\Q थःम्‍हं म्‍हूगु गालय् थः हे लाइ।

\par }{\QB तर भिंपिं मनूतय्‌त

\par }{\QC सिरपाः दइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}तःमिपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QC थःपिन्‍त बुद्धिमान ताय्‌की,

\par }{\Q तर दुग्‍यां दुपिं चीमिपिं मनूतय्‌सं

\par }{\QC इमित बांलाक म्‍हसीकी।


\par }{\Q \VS{12}भिंपिं मनूत त्‍यात कि

\par }{\QC सकलें लय्‌ताइ,

\par }{\QB दुष्‍ट मनूत थाहां वल कि

\par }{\QC मनूत सुला जुइ।


\par }{\Q \VS{13}थःगु पापया पश्‍चाताप

\par }{\QC मयात कि

\par }{\QB छ गुबलें थाहां वये फइ मखु।

\par }{\Q छं थःगु पापया पश्‍चाताप यानाः

\par }{\QC त्‍वःतल धाःसा

\par }{\QB परमेश्‍वरयागु दया माया

\par }{\QC छन्‍त दइ।


\par }{\Q \VS{14}परमप्रभुया भय काइपिन्‍त

\par }{\QC आशिष दइ,

\par }{\QB अतेरि जुयाच्‍वंपिं

\par }{\QC नाश जुयावनी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}बमलाःपिन्‍त क्‍वत्‍यला जुइपिं

\par }{\QC दुष्‍ट शासकत

\par }{\Q तस्‍सलं हालीम्‍ह सिंह

\par }{\QB व हय्‌कायेत वःम्‍ह भालू थें

\par }{\QC ग्‍यानापुसे च्‍वनी।


\par }{\Q \VS{16}विवेक मदुम्‍ह शासक

\par }{\QC मूर्खम्‍ह व नुगः छाःम्‍ह खः।

\par }{\Q तर मखुगु ज्‍यां कमय् याःगु

\par }{\QB धनयात मयय्‌कीम्‍हय्‌सित

\par }{\QC ताः आयु दइ।


\par }{\Q \VS{17}मनू स्‍यानाः

\par }{\QB आछु कना जूम्‍ह मनू

\par }{\QC मसीतले बिस्‍युं जुयाच्‍वनी,

\par }{\Q वयात सुनानं ग्‍वाहालि याये मते।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}इमान्‍दार जु,

\par }{\QC छन्‍त न्‍ह्याबलें रक्षा याना तइ,

\par }{\Q बेमान जुल कि

\par }{\QB आकाझाकां

\par }{\QC छ पतन जुयावनी।


\par }{\Q \VS{19}मेहनत याइम्‍हय्‌सित

\par }{\QC नयेत यक्‍व अन्‍न दइ,

\par }{\QB ई सितिं छ्वइम्‍ह मनुखं

\par }{\QC दुःख जक सी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}विश्‍वास याये बहःम्‍ह मनूयात

\par }{\QC गाक्‍क आशिष दइ,

\par }{\QB याकनं तःमि जुइत स्‍वइम्‍ह

\par }{\QC मनूयात सजाँय बी।


\par }{\Q \VS{21}पक्षपात यायेगु बांमलाः।

\par }{\Q तर छपा मरिया निंतिं

\par }{\QB मनूतय्‌सं मभिंगु ज्‍या याना जुइ।


\par }{\Q \VS{22}लोभी मनूत तःमि जुइत

\par }{\QC हथाय् चाया जुइ,

\par }{\Q तर गुलि याकनं थःके

\par }{\QB छुं मदयावनी धयागु

\par }{\QC इमिसं सी हे मखु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}पिचुगु म्‍हुतुयात स्‍वयाः

\par }{\QB न्‍वाइगु म्‍हुतुयात हे

\par }{\QC लिपा सकसिनं च्‍वछाइ।


\par }{\Q \VS{24}थः मां बौयात लुतय् यानाः

\par }{\Q मभिंगु याना धकाः

\par }{\QB मतिइ मतइपिं

\par }{\QC मनूत खुँ थें खः।


\par }{\Q \VS{25}लोभी मनूतय्‌सं

\par }{\QC ल्‍वापुथया जुइ,

\par }{\Q तर परमप्रभुयात विश्‍वास

\par }{\QB याइपिं मनूत च्‍वजाया वइ।


\par }{\Q \VS{26}थःगु बिचारं जक जुइपिं

\par }{\QC मनूत मूर्ख खः,

\par }{\QB सःस्‍यूपिन्‍सं धाःगु खँ न्‍यनीपिं

\par }{\QC मनूत सुरक्षित जुइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}मगाःमचाःपिन्‍त ब्‍यु,

\par }{\QB छिमित गुबलें मगाःमचाः

\par }{\QC जुइ मखु।

\par }{\QB सुनां इमिगु च्‍यूताः तइ मखु,

\par }{\QC इमित सकसिनं सराः बी।


\par }{\Q \VS{28}दुष्‍ट मनूतय्‌सं शासन यात कि

\par }{\QC मनूत सुला जुइ,

\par }{\QB तर गुबलय् दुष्‍टत नाश जुइ,

\par }{\QC धर्मी मनूत थाहां वइ।




\par }\Chap{29}{\SH परमप्रभुयात मानय् याइपिन्‍सं \newline  मगाःमचाःपिन्‍त स्‍वइ
\par }
{\Q \VerseOne{1}न्‍ह्याक्‍व न्‍वाःसां मह्यूपिं मनूत

\par }{\QC न्‍ह्याक्‍व पनेत स्‍वःसां

\par }{\QB छन्‍हु आकाझाकां

\par }{\QC नाश जुयावनी।


\par }{\Q \VS{2}धर्मीतय्‌सं शासन यात कि

\par }{\QC सकलें लय्‌ताइ,

\par }{\QB दुष्‍टतय्‌सं शासन यात कि

\par }{\QC न्‍ह्याथासं दुःख जक जुइ।


\par }{\Q \VS{3}बुद्धिया ल्‍यूल्‍यू जुइम्‍हय्‌सिनं

\par }{\QC थः मां बौयात लय्‌ताय्‌की।

\par }{\QB वेश्‍यातय्‌थाय् जुइम्‍हय्‌सिनं

\par }{\QC थःगु सम्‍पत्ति फुकी।


\par }{\Q \VS{4}जुजुं न्‍यायया पँ लिनाजुल कि

\par }{\QC देश बल्‍लाइ,

\par }{\QB तर जुजुं धिबाया पँ लित कि

\par }{\QC देशया नाश जुइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}थः पासापिन्‍त फुरफुरे याना

\par }{\QB जुइपिन्‍सं

\par }{\QC थःम्‍हं थःत जाः ग्‍वइ।


\par }{\Q \VS{6}मभिंपिं मनूत थःगु हे पापया

\par }{\QC जालय् लाइ।

\par }{\QB तर धर्मीपिं मनूत

\par }{\QC तसकं लय्‌तायाजुइ।


\par }{\Q \VS{7}धर्मी मनूतय्‌सं

\par }{\Q चीमिपिं मनूतय्‌त

\par }{\QB गुकथं थकायेगु धकाः

\par }{\QC बिचाः याइ।

\par }{\QB दुष्‍ट मनूतय्‌त थुकिया

\par }{\QC च्‍यूताः तकं दइ मखु।


\par }{\Q \VS{8}मेपिन्‍त हेबाय्‌चबाय्

\par }{\QB यानाजुइपिन्‍सं देन्‍यंक

\par }{\QC हल्‍ला याना जुइ,

\par }{\QB तर बुद्धिमान मनूतय्‌सं

\par }{\QC तंयात पनी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}बुद्धिमानम्‍ह मनुखं मूर्खतय्‌त

\par }{\QB अदालतय् मुद्दा तयाः

\par }{\QC जुल धाःसा

\par }{\QB थःत लाय्‌बुइकेगु व इमित

\par }{\QC न्‍हीकेगु बाहेकं छुं जुइ मखु।


\par }{\Q \VS{10}ज्‍यानमारातय्‌सं भिंपिं

\par }{\QC मनूतय्‌त यय्‌की मखु,

\par }{\QB तर धर्मी मनूतय्‌सं इमित

\par }{\QC बचय् याइ।


\par }{\Q \VS{11}मूर्ख मनूतय्‌सं थःगु तं

\par }{\QB क्‍यना जुइ,

\par }{\QC तर बुद्धिमानतय्‌सं पना तइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}शासन याइम्‍हय्‌सिनं

\par }{\QC मखुगु खँ न्‍यनाजुल धाःसा

\par }{\QB वया भारदारत फुक्‍कं

\par }{\QC मखुगु खँ ल्‍हाइपिं जुइ।


\par }{\Q \VS{13}चीमिपिं व इमित

\par }{\QB क्‍वत्‍यलातःपिनि दथुइ

\par }{\QC छता खँ उत्‍थें दु,

\par }{\QB निम्‍हय्‌सित नं परमप्रभुं

\par }{\QC स्‍वयेत मिखा बियातःगु दु।


\par }{\Q \VS{14}चीमिपिन्‍त नं उतिग्‍यंक

\par }{\QB न्‍याय याइम्‍ह जुजुं

\par }{\QC सदांया निंतिं शासन याइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}अनुशासनं मस्‍तय्‌त बुद्धि बी,

\par }{\QB थःयत्‍थें जुइपिं मस्‍तय्‌सं

\par }{\QC थः मांयात मछालापुकी।


\par }{\Q \VS{16}दुष्‍टत अप्‍वल कि

\par }{\QC पाप नं अप्‍वइ,

\par }{\QB तर धर्मीतय्‌सं छन्‍हु इपिं

\par }{\QC न्‍हनावंगु स्‍वये खनी।


\par }{\Q \VS{17}थःकाय्‌यात कजय्

\par }{\QB याना तल धाःसा

\par }{\QC छन्‍त शान्‍ति दइ,

\par }{\QB अले नुगःयात आनन्‍द दइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}परमेश्‍वरं क्‍यंगु लँय् मजूपिं

\par }{\QC मनूत यःयःथें जुइ।

\par }{\Q परमेश्‍वरया व्‍यवस्‍था मानय्

\par }{\QC याइपिं मनूत धन्‍य जुइ।


\par }{\Q \VS{19}खं जक च्‍यःभ्‍वातिंयात

\par }{\QC भिंके फइ मखु,

\par }{\QB इमिसं छंगु खँ ला थुइ,

\par }{\QC तर धाःथें याइ मखु।


\par }{\Q \VS{20}लाः लाः थे नवानाजुइपिनिगु

\par }{\QC स्‍वयाः ला

\par }{\QB मूर्खतय्‌गु हे आशा दइ।


\par }{\Q \VS{21}च्‍यःतय्‌त मचांनिसें हे

\par }{\QB इमिसं धाःधाःगु बियातल कि

\par }{\Q लिपा इमिसं छिमिगु फुक्‍कं

\par }{\QB लाका काइ।


\par }{\Q \VS{22}याकनं तं म्‍वइपिन्‍सं

\par }{\QC ल्‍वापुख्‍यापु जक हइ।

\par }{\QB तसकं तं पिकाइपिन्‍सं

\par }{\QC पाप याइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}घमण्‍डं मनूतय्‌त पतन यानाबी।

\par }{\QB क्‍वमिलु जुयाः

\par }{\QC जुइपिन्‍सं हनाबना काइ।


\par }{\Q \VS{24}खुँयात ग्‍वाहालि याइम्‍ह

\par }{\QC थः हे थःम्‍ह शत्रु जुइ।

\par }{\QB वं खःगु साक्षी ब्‍यूसां

\par }{\QC सजाँय फयेमाली,

\par }{\QB मब्‍यूसां परमेश्‍वरया

\par }{\QC सराः फयेमाली।


\par }{\Q \VS{25}ग्‍याःचिकु मनूतय्‌गु निंतिं

\par }{\QC स्‍वःतिपाँय् खः,

\par }{\QB सुनां परमप्रभुयात विश्‍वास याइ,

\par }{\QC वयात सुरक्षा दइ।


\par }{\Q \VS{26}सकसिनं शासकयागु मन

\par }{\QC त्‍याकेत स्‍वइ,

\par }{\QB तर परमप्रभुयापाखें जक

\par }{\QC न्‍याय दइ।


\par }{\Q \VS{27}धर्मी मनूतय्‌सं दुष्‍ट मनूतय्‌त

\par }{\QC यय्‌की मखु,

\par }{\QB दुष्‍ट मनूतय्‌सं धर्मी मनूतय्‌त

\par }{\QC यय्‌की मखु।




\par }\Chap{30}{\SH आगूरया उपदेश
\par }
{\Q \VerseOne{1}याकेया काय् आगूरया उपदेश – छगू ईश्‍वरवाणी –

\par }{\BB \par }
{\Q थ्‍व मनुखं इथीएल व यूकालयात धाःगु खः –


\par }{\Q \VS{2}जि मनू धाये हे

\par }{\QC मल्‍वःम्‍ह मनू खः,

\par }{\QB जिके मनूतय्‌गु

\par }{\QC थज्‍याःगु बुद्धि मदु।


\par }{\Q \VS{3}जिं बुद्धिया खँ गुबलें मब्‍वना।

\par }{\QB परमेश्‍वरया बारे जिं छुं मस्‍यू।


\par }{\Q \VS{4}स्‍वर्गय् वनाः

\par }{\QC सु लिहां वःगु दु?

\par }{\QB सुनां फय्‌यात थःगु ल्‍हातिइ

\par }{\QC प्‍वःचिनातःगु दु?

\par }{\QB सुनां समुद्रयात कापतय्

\par }{\QC च्‍यूगु दु?

\par }{\QB अले सुनां पृथ्‍वीया लागा

\par }{\QC कियाब्‍यूगु दु?

\par }{\Q थ्‍व फुक्‍क सुनां याःगु?

\par }{\QB छिपिं सुनानं स्‍यूसा व सु खः,

\par }{\Q वया काय् सु खः जितः धा।


\par }{\Q \VS{5}परमेश्‍वरया फुक्‍क वचन

\par }{\QC सत्‍य खः।

\par }{\Q वय्‌कःयागु शरण

\par }{\QB काःवइपिनिगु निंतिं

\par }{\QC वय्‌कः ढाल खः।


\par }{\Q \VS{6}वय्‌कःया वचनय्

\par }{\QC छुं हे तने मते।

\par }{\Q मखुसा वय्‌कलं छन्‍त ब्‍वःबी,

\par }{\QB अले छन्‍त फताहा धकाः

\par }{\QC क्‍वःछिनादी।


\par }{\Q \VS{7}हे परमेश्‍वर!

\par }{\QB सी न्‍ह्यः छिके

\par }{\QC निता खँ फ्‍वने।

\par }{\Q जि सी न्‍ह्यः उपिं निता खँ

\par }{\QB बी मखु धयादी मते।


\par }{\Q \VS{8}फताहा खं जितः

\par }{\QC तापाक तयादिसँ।

\par }{\QB अले, जितः चीमि नं मखु,

\par }{\QC तःमि नं मखु,

\par }{\QB नयेत गाक्‍क जक बियादिसँ।


\par }{\Q \VS{9}यक्‍व दत कि

\par }{\QB जिं छितः हे ल्‍वःमंकाः

\par }{\QC धायेफु,

\par }{\QB “परमप्रभु धयाम्‍ह सु खः?”

\par }{\Q अले यक्‍व चीमि जुल कि नं

\par }{\QB खुयाः नयाः जिं परमेश्‍वरया

\par }{\QC पवित्रगु नांयात क्‍वह्यंके फु।


\par }{\Q \VS{10}मालिकया न्‍ह्यःने

\par }{\QB वया च्‍यःयात मभिंकाः

\par }{\QC खँ ल्‍हाये मते।

\par }{\Q मखुसा वं छन्‍त सराः बी,

\par }{\QB अले छं दुःख फयेमाली।


\par }{\Q \VS{11}छथ्‍वः मनूत थज्‍याःपिं नं दु,

\par }{\QB सुनां थः बौयात सराः

\par }{\QC बियाजुइ,

\par }{\QB अले थः मांयात

\par }{\QC गुबलें तःधंकी मखु।


\par }{\Q \VS{12}छथ्‍वः मनूत अशुद्ध जूसां

\par }{\QB थःपिन्‍त तसकं शुद्ध

\par }{\QC ताय्‌काजुइपिं दु।


\par }{\Q \VS{13}छथ्‍वः मनूत थज्‍याःपिं दु,

\par }{\QB इमिगु मिखा घमण्‍डं

\par }{\QC जायाच्‍वनी,

\par }{\QB इमिसं थःपिन्‍त तसकं

\par }{\QC भिंपिं ताय्‌काजुइ।


\par }{\Q \VS{14}छथ्‍वः मनूत चीमिपिं

\par }{\QB व हाःनाः मदुपिनिपाखें

\par }{\QC लबः कयाजुइपिं दु।


\par }{\SH ल्‍याःया क्‍वाः
\par }
{\Q \VS{15}सुल्‍प्‍याया निम्‍ह म्‍ह्याय् दु।

\par }{\QB निम्‍हय्‌सिनं, “ब्‍यु, ब्‍यु”

\par }{\QC जक धाइ।

\par }{\Q स्‍वता खँ गुबलें नं लुधनी मखु।

\par }{\QB थुपिं प्‍यतां गुबलें “गात”

\par }{\QC धाइ मखु –


\par }{\Q \VS{16}चिहान\FTNT{*}{{\FR 30:16 }{\FR{३०:१६
}}{\FQ{चिहान
}}{\FT{हिब्रू भाषां पाताल}}}, थारिगु मचाछेँ,

\par }{\QB गंगु मरुभूमिइ

\par }{\QC व च्‍यानाच्‍वंगु मि।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}सुनां थः बौयात हेला याइ,

\par }{\QB अले मांयागु खँयात हेपय् याइ,

\par }{\Q वयागु मिखा क्‍वखं क्‍वानाबी,

\par }{\QB अले गिद्धं वयात नइ।


\par }{\Q \VS{18}स्‍वता खँय् जि अजू चाः,

\par }{\QB मखु, जिं ला प्‍यता खँ हे मथू।


\par }{\Q \VS{19}इमा आकाशय् ब्‍वइगु,

\par }{\QB ल्‍वहँतय् सर्प जुइगु,

\par }{\Q समुद्रय् जहाजं लँ लुइकीगु

\par }{\QB अले मिजं व मिसाया दथुइ

\par }{\QC यःत्‍यः जुइगु।


\par }{\Q \VS{20}छम्‍ह व्‍यभिचारी मिसाया

\par }{\QB पहः नं अथे हे खः

\par }{\Q वं नयाः म्‍हुतु हुइ, अले धाइ,

\par }{\QB “जिं छुं मज्‍यूगु यानागु मदु।”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}स्‍वता खं यानाः पृथ्‍वी खाइ,

\par }{\QB मखु, प्‍यता खँयात पृथ्‍वीं सह

\par }{\QC याये हे फइ मखु।


\par }{\Q \VS{22}दास जुजु जूगु,

\par }{\QB मूर्ख मनुखं प्‍वाः

\par }{\QC जायेक नये खंगु,


\par }{\Q \VS{23}सुनानं माया मयाःम्‍ह

\par }{\QC मिसाया ब्‍याहा जूगु,

\par }{\QB अले थः मालिकनीया

\par }{\QC थासय् च्‍वंवःम्‍ह दासी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}पृथ्‍वीइ प्‍यताजि प्राणी

\par }{\QB तसकं चिधिकःपिं जूसां

\par }{\QC बुद्धिं जाः।


\par }{\Q \VS{25}इमूचा – थुपिं बमलाःसां

\par }{\QB चिकुलाया निंतिं बर्खां हे

\par }{\QC थःपिनिगु नसा मुंकी।


\par }{\Q \VS{26}शापन तसकं बमलाःसां

\par }{\QB थुमिसं थःपिनिगु छेँ

\par }{\QC ल्‍वहँतय् दय्‌की।


\par }{\Q \VS{27}क्‍वःबुइँचातय् जुजु दइ मखु,

\par }{\QB अय्‌सां इपिं

\par }{\QC झ्‍वःलिं मुनाः जुइ।


\par }{\Q \VS{28}मायबिलिचायात

\par }{\QB ल्‍हातिं ज्‍वनेफुसां

\par }{\QC इपिं जुजुया दरबारय् तकं दइ।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}स्‍वताजि प्राणीया

\par }{\QB न्‍यासि वनीगु पहः यइपुसे च्‍वं,

\par }{\QC प्‍यताजि प्राणी

\par }{\Q यइपुसे च्‍वंक न्‍यासि वनी –


\par }{\Q \VS{30}सिंह, पशुतय् जुजु,

\par }{\QB अले सुं खनाः मग्‍याइम्‍ह।


\par }{\Q \VS{31}फुर्ति दुम्‍ह ग्‍वंगः,

\par }{\QB दुगुचा व सिपाइँत

\par }{\QC जवंखवं तयाः जुइम्‍ह जुजु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}छ घमण्‍ड यानाः

\par }{\QB मूर्ख जुयाजुइम्‍ह, मभिंगु

\par }{\QC ग्‍वसाः ग्‍वयाजुइम्‍ह जूसा

\par }{\QB आः हे त्‍वःताछ्व,

\par }{\QC अले बिचाः या।


\par }{\Q \VS{33}दुरु थात कि घ्‍यः दइ,

\par }{\Q न्‍हासय् दाल कि हि पिहां वइ

\par }{\QB अथे हे तं पिकाल कि

\par }{\QC ल्‍वापु जुइ।




\par }\Chap{31}{\SH जुजुयात ब्‍यूगु सल्‍लाह
\par }
{\Q \VerseOne{1}थ्‍व मस्‍साया जुजु

\par }{\Q लमूएलया उपदेश,

\par }{\QC गुगु उपदेश वया मामं

\par }{\Q वयात स्‍यनातःगु खः –


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}हे जिकाय्!

\par }{\QB जि न्‍हापांम्‍ह काय्!

\par }{\QC जिं भाकल यानाः दुम्‍ह काय्!


\par }{\Q \VS{3}थःगु तागत मिसातय्‌गु निंतिं

\par }{\QB फुके मते,

\par }{\QC सुनां जुजुतय्‌त पतन याइ।


\par }{\Q \VS{4}हे लमूएल!

\par }{\QB जुजुतय्‌सं दाखमद्य त्‍वनाः

\par }{\QC जुइ मज्‍यू,

\par }{\QB शासकतय्‌सं अय्‌लाः

\par }{\QC त्‍वनेत इच्‍छा याये मज्‍यू।


\par }{\Q \VS{5}मखुसा इमिसं न्‍याय

\par }{\QC कानूनया खँ ल्‍वःमंकी,

\par }{\QB अले क्‍वत्‍यय्‌काः च्‍वनेमाःपिन्‍त

\par }{\QC न्‍याय बीगु ल्‍वःमंकी।


\par }{\Q \VS{6}अय्‌लाः धयागु ला दुःखं कयाः

\par }{\QC सीत्‍यंपिनिगु निंतिं खः,

\par }{\QB अले नुगः मछिंपिनिगु निंतिं खः।


\par }{\Q \VS{7}इमिसं त्‍वनाः

\par }{\QB थःगु दुःख ल्‍वःमंकी,

\par }{\QC अले नुगः मछिंगु तंकी।


\par }{\Q \VS{8}नवाये मफुपिनिगु निंतिं

\par }{\QC नवानाब्‍यु,

\par }{\QB हाःनाः मदुपिनिगु निंतिं

\par }{\QC न्‍याय यानाब्‍यु।


\par }{\Q \VS{9}चीमि व हाःनाः मदुपिनिगु

\par }{\QB न्‍यायया निंतिं सः ल्‍ह्वँ,

\par }{\QC अले इमिगु रक्षा या।


\par }{\SH भिंम्‍ह कलाः
\par }
{\Q \VS{10}धात्‍थें भिंम्‍ह कलाः सुयात दइ?

\par }{\QB व ला हिरामोती स्‍वयाः मू वं।


\par }{\Q \VS{11}वया भाःतं वयात दुनुगलं

\par }{\QC विश्‍वास याइ,

\par }{\QB अले वयात मगाःमचाः धयागु

\par }{\QC छुं दइ मखु।


\par }{\Q \VS{12}जिवंकाछि वं थः भाःतयागु

\par }{\QC भिं जक याइ,

\par }{\QB गुबलें छुं स्‍यंकी मखु।


\par }{\Q \VS{13}वं ऊन व सूती कापः मुंकाः

\par }{\QB थःम्‍हं हे थानाः

\par }{\QC गुबलें सुम्‍क च्‍वनी मखु।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}वं ब्‍यापारीतय् जहाज थें

\par }{\QB तापाकंनिसें थःगु नसा हइ।


\par }{\Q \VS{15}व सुथ न्‍हापां दनी।

\par }{\QB अले थः छेँजःपिनिगु निंतिं

\par }{\QC नसात्‍वँसा दय्‌की।

\par }{\QB अले च्‍यः भ्‍वातिंतय्‌त

\par }{\QC ज्‍या इनाबी।


\par }{\Q \VS{16}वं थःम्‍हं मुंकूगु धिबां

\par }{\QB बांलाःगु बुँ मालाः न्‍याइ।

\par }{\QC अले दाख पी।


\par }{\Q \VS{17}वं तसकं मेहनत यानाः

\par }{\QC ज्‍या याइ,

\par }{\QB थःगु ज्‍या यायेत

\par }{\QC वया लप्‍पा बल्‍लाः।


\par }{\Q \VS{18}वं थःगु ज्‍याया मू बांलाक थू,

\par }{\QB अले चान्‍हय् तक नं

\par }{\QC वं ज्‍या यानाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{19}वं थःम्‍हं हे कपाय् फ्‍यनी,

\par }{\QC कापः थाइ।


\par }{\Q \VS{20}वं चीमि व हाःनाः मदुपिन्‍त

\par }{\QB नुगः चक्‍कंकाः

\par }{\QC ग्‍वाहालि याइ।


\par }{\Q \VS{21}च्‍वापु गाःसां

\par }{\QB वयात छुं धन्‍दा मदु।

\par }{\Q छाय्‌धाःसा वया छेँ च्‍वंपिं

\par }{\QB सकसिगु निंतिं

\par }{\QC गाक्‍क लुमुगु वसः दु।


\par }{\Q \VS{22}थःगु लासाफांगा

\par }{\QC वं थःम्‍हं हे दय्‌की,

\par }{\QB अले भिंगु सुति

\par }{\QC कापःयागु वसः पुनी।


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}वया भाःतयात

\par }{\QB शहरया तःधंपिं मनूत मध्‍ये

\par }{\QC छम्‍ह धकाः

\par }{\QB सकसिनं म्‍हसीकी।


\par }{\Q \VS{24}वं कापः थानाः

\par }{\QC बन्‍जाःतय्‌थाय् मीयंकी।


\par }{\Q \VS{25}व शक्ति दुम्‍ह

\par }{\QB व सकसिनं हनाबना

\par }{\QC तय्‌काच्‍वंम्‍ह खः।

\par }{\QB कन्‍हय्‌या वयात धन्‍दा मदु।


\par }{\Q \VS{26}वयागु खँ बुद्धिं जाः।

\par }{\QB वयागु म्‍हुतुइ न्‍ह्याबलें

\par }{\QC भिंगु सल्‍लाह दयाच्‍वनी।


\par }{\Q \VS{27}वं थः छेँजःपिनिगु

\par }{\QB बांलाक सुसाःकुसाः याइ,

\par }{\QC भचा हे उसि चाइ मखु।


\par }{\Q \VS{28}वया मस्‍तय्‌सं

\par }{\QB वयात सुवाः बी,

\par }{\QC वया भाःतं नं

\par }{\Q वयात च्‍वछायाः धाइ,


\par }{\Q \VS{29}“यक्‍व मिसातय्‌सं

\par }{\QB बाबांलाःगु ज्‍या याःगु दु,

\par }{\Q तर छं इपिं सकसितं त्‍याकूगु दु।”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}हिसिं झंगः लाये यः,

\par }{\QB बांलाः ब्‍वयावनी।

\par }{\Q तर परमप्रभुया भय काइम्‍ह

\par }{\QB मिसा तःधंके बहः जू।


\par }{\Q \VS{31}वयागु मेहनतयागु सिरपाः

\par }{\QC वयात ब्‍यु।

\par }{\Q वं याःगु ज्‍याया निंतिं

\par }{\QB सकसियां न्‍ह्यःने

\par }{\QC वयात तःधंकि।

\par }