\NormalFont\ShortTitle{Isaiah}

{\MTB De Beebaa go

\par }{\MT Isaiah

\par }{\IMT Hanu dagodo o de beebaa nei

\par }{\IM {\BK{De Beebaa go Isaiah}} go Isaiah tama daane a Amoz ne siia i daha 740-700
{\SC{b.c}}. Ia go dahi pelaabisi maolunga nogo noho laa i Jerusalem, i daha de hagaodi o de valu
{\TL{century}}{\SC{b.c}}. De beebaa nei e maua i de vvae dolu:

\par }{\ILI 1.
{\IT{De mada e 1-39}} e tala de masavaa a Assyria, dahi henua mmahi e baa ange laa gi Judah, go de nohoanga hodooligi i de bido gi ngaage. Ia ne hagatale de hebagi ange gi Judah. Gai Isaiah ne donu ange, bolo de mee e kii ange de hagamanavasaa ange gi de gau Judah, e dee go mahi o Assyria donu huu, aagai go haisala o dangada o Judah, i hiidinga delaadeu dee hagallongo ange gi de Maadua, ma delaadeu tee hagadonusia ia. Deelaa ai, Isaiah ne hagammahi ange dangada ma olaadeu dagi, gilaadeu gi hai hegau i de mee heohi ma de soe. Ia ne tala pelaabisi bolo de henua e hai ngadaa ma de oohaa, noo dangada e dee daudali i muna a de Maadua. Isaiah ne tala hogi dagodo o de masavaa e nnoho paba ai henua i lalo alodahi, aama de humai o dahi hagadiilinga o David ga hodooligi.

\par }{\ILI 2.
{\IT{De mada e 40-55}} e tala de masavaa o dangada soa o Judah ne gaavee ai gi Babylon, gilaadeu gu hagadee kii ina ma teai selaadeu tali. Ia ne tala bolo de Maadua e hagaola naa ono dangada, ga hagaahe mai gilaadeu gi delaadeu mommee go Jerusalem, gai gilaadeu ga daamada age ai dahi mouli hoou i kilaa. Dahi mee hagamogomogo i lodo mada nei deenei: de Maadua go Tagi o mee gu hai i madagidagi. Gai ia gu hagadabena ange gi ono dangada, delaadeu hegau ange gi denga huaahenua alodahi, gai gi hagamanuuia ai gilaadeu i hiidinga o Israel. Denga mada go 42, 49, 50 aama 53 e tala dagodo o “tangada hai hegau o
{\ND{Tagi Maolunga}},” gai ni mada i de Beebaa Duai e iloo danuaa e dangada.

\par }{\ILI 3. Mee lagolago e sisi i lodo
{\IT{mada e 56-66}} e tala de masavaa o dangada e aahe mai ai gi Jerusalem, ma de hai gi iloo abodonu e gilaadeu, bolo de Maadua e hagassula donu ana hagatoo donu ange gi gilaadeu. Gai dangada gi hai hegau i de heohi ma de hagamodu heohi: gilaadeu gi daohia hogi Sabbath, ma de sigidaumaha, aama de dalodalo. 61.1-2 ni gubu nii Iesu ne basa ai, i taamada o ana hegau i magavaa o dangada, ma de tala ai dagodo o dono hagahia (Luke 4.18-19).

\par }{\IP Dahi gubu hagamogomogo: “Aagai ia ne hagalagohia i hiidinga odaadeu haisala, ia ne hagammae i hiidinga odaadeu baubau; ia ne hagaduasala gi maua ai e gidaadeu de baba, gai ono maanuga ne hagaieiangi gidaadeu” (53.5).

\par }{\IOT Denga vaevaaenga

\par }{\IO Denga hagakana ange ma hagatoo donu
{\IOR{(1.1—12.6)
}}

\par }{\IO De hagaduasala o denga huaahenua
{\IOR{(13.1—23.18)
}}

\par }{\IO De hagaduasala a de Maadua henua i lalo
{\IOR{(24.1—27.13)
}}

\par }{\IO Hanu hagakana ange ma hagatoo donu
{\IOR{(28.1—35.10)
}}

\par }{\IO De hodooligi go Hezekiah ma de gau Assyria
{\IOR{(36.1—39.8)
}}

\par }{\IO Muna hagatoo donu ma de tali hagalodolodo
{\IOR{(40.1—55.13)
}}

\par }{\IO Denga hagakana ange ma hagatoo donu
{\IOR{(56.1—66.24)
}}



\par }\ChapOne{1}{\PP \VerseOne{1}De midi hagaago ange a
Isaiah tama daane a Amoz, i dagodo o
Judah ma
Jerusalem, go de midi aana ne gidee laa i de masavaa o Uzziah, ma Jotham, ma Ahaz, aama
Hezekiah e hodooligi ai i Judah.\XREF{*}{{\XO 1:1 }{\XT{2 Ki 15.1-7; 15.32—16.20; 18.1—20.21; 2 Ch 26.1—32.33}}}


\par }{\SH De hagasee a de Maadua dono huaadangada
\par }
{\Q \VS{2}De langi ma henua i lalo, nnoho mai hagalaangona;

\par }{\Q go hiidinga
{\ND{Tagi Maolunga}} e basa:

\par }{\Q “Au ne haele hanu dama ga maatua,

\par }{\Q aagai gilaadeu gu hai baasi mai gi de au.


\par }{\Q \VS{3}De kaau e iloo dono dangada aamua,

\par }{\Q dahi
{\TL{donkey}} e iloo de mommee haangai manu a dono dangada aamua;

\par }{\Q aagai
Israel e dee iloo,

\par }{\Q ogu dangada tigi tonu ange donu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}E vakaa naa de huaahenua haisalasala,

\par }{\Q ma de huaadangada e honu i de baubau,

\par }{\Q gai ni gauligi e haia de baubau,

\par }{\Q go dama e haia hegau hakino gee!

\par }{\Q Gilaadeu gu daahuli gee i
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q gilaadeu gu hagangadi mee de Ia Dabu o Israel,

\par }{\Q gilaadeu gu huuhuli ange olaadeu dua gi de ia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Gu aha gu hai ai gi duudagi doodou hagailiilia?

\par }{\Q Gai gu aha gu duudagi ai doodou hagamaanege?

\par }{\Q De biho alodahi gu magi,

\par }{\Q gai de lodo alodahi gu baageaa.


\par }{\Q \VS{6}Mai i lalo de vae ga dae ai gi de biho,

\par }{\Q gu deai donu se mommee danuaa iai,

\par }{\Q go mee dugidugia donu huu ma maanuga iai,

\par }{\Q aama maanuga e sali mai ai todo;

\par }{\Q tigi hagagilimalali, tigi saabini,

\par }{\Q gai tigi hulu i lolo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Doodou henua gu ngadi dagodo,

\par }{\Q oodou aduhale gu dudu i de ahi;

\par }{\Q de gau henua gee gu kave oodou gelegele

\par }{\Q i oodou madamada alodahi;

\par }{\Q de henua gu ngadi dagodo

\par }{\Q gai gu oohaa e de gau henua gee.


\par }{\Q \VS{8}Tamaa hine o
Zion\FTNT{*}{{\FR 1:8 }{\FQ{tamaa hine o Zion
}}{\FT{e bei go dangada o Zion, aabe go de aduhale go Zion.}}} gu ngadi duu donu huu

\par }{\Q bei de baasi hale i lo te veelengaa
{\TL{grape}},

\par }{\Q ma de baasi hale i lo te veelengaa kiulii,

\par }{\Q gu bei de aduhale e duuli ina luu baasi i denga daane hebagi.


\par }{\Q \VS{9}Noo
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi

\par }{\Q tee hagaola hanu odaadeu momo dangada,

\par }{\Q gai gidaadeu ne bei donu dagodo o
Sodom,

\par }{\Q gidaadeu gu bei dagodo o Gomorrah.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Goodou denga dagi o Sodom,

\par }{\Q hagalaangona muna a
{\ND{Tagi Maolunga}};

\par }{\Q de huaadangada o Gomorrah,

\par }{\Q goodou hagalaangona agoago a demaadeu Maadua!


\par }{\Q \VS{11}E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q “Ni aha aagu e hai i oodou sigidaumaha lagolago?

\par }{\Q Au gu duugia i oodou
sigidaumaha dudu e hai i denga
ssiibi daane,

\par }{\Q ma kiliisi o denga manu gu haangai ma gu pedi;

\par }{\Q au e dee malangilangi i dodo o denga kaau daane,

\par }{\Q ma ssiibi gauligi aama guudi.\XREF{*}{{\XO 1:11 }{\XT{Amos 5.21-22}}}


\par }{\Q \VS{12}De masavaa oodou e loomai ai gi mada luoogu mada,

\par }{\Q goai ne hai adu goodou gi loomai gi dagadagahia saele lodo ogu buibui?


\par }{\Q \VS{13}Gu lava oodou
sigidaumaha dee haigamaiana e gaamai!

\par }{\Q Oodou mee maanongi ni mee hakino gee i ogu daha.

\par }{\Q Doodou hagabuni i de duu de maasina i dai

\par }{\Q ma denga
Sabbath aama oodou hai daumaha —

\par }{\Q au e dee malangilangi i oodou baubau ma oodou hagabuni.


\par }{\Q \VS{14}Au e kino i oodou daonga o de duu de maasina i dai

\par }{\Q aama oodou daonga gu hagailonga.

\par }{\Q Mee nei gu hagadaemaha mai gi de au;

\par }{\Q au gu goso i de hagauda mee nei.


\par }{\Q \VS{15}De masavaa oodou e hhola ai oodou lima ga dalodalo ai,

\par }{\Q gai au e hagammuni naa luoogu mada i goodou;

\par }{\Q gai ga dalodalo mai naa donu goodou i hanonga lagolago,

\par }{\Q gai au e dee hagallongo donu oodou dalodalo.

\par }{\Q Oodou lima e hoohonu i dodo;


\par }{\Q \VS{16}goodou gaugau gi
gilimalali ai goodou.

\par }{\Q Aaua gee oodou hegau baubau mai i mada luoogu mada;

\par }{\Q duudia doodou hai de baubau,


\par }{\Q \VS{17}gai agoagona de hai tanuaa!

\par }{\Q Hagaduu ngae saalaa de hagamodu heohi,

\par }{\Q balea ange gilaadeu e duasala.\FTNT{†}{{\FR 1:17 }{\FQ{balea ange gilaadeu e duasala,
}}{\FT{aabe
}}{\FQA{hagaheohi ina ange gilaadeu e vaivai haia dangada.}}}

\par }{\Q Balea ange denga gauligi gu deai olaadeu damana,

\par }{\Q buibuia denga haahine gu maakau olaadeu bodu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Loomai, gidaadeu ga hagamodu de mee nei,

\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.

\par }{\Q E dee galemu naa donu de mmea oodou
haisala bei
{\TL{scarlet}},

\par }{\Q gai e hai naa ga tea bei denga
{\TL{snow}};

\par }{\Q e dee galemu naa donu de mmea oodou haisala bei
{\TL{crimson}},

\par }{\Q gai e hai naa ga tea bei huluhulu o ssiibi.


\par }{\Q \VS{19}Noo goodou e llodo ma de hagallongo mai gi agu muna,

\par }{\Q gai goodou e gai naa hua danuaa hugadoo o de henua;


\par }{\Q \VS{20}aagai noo goodou e dee llodo gai e hai oodou hai,

\par }{\Q gai goodou e daia naa ga maakau i de gadilaasa.”


\par }{\QR {\ND{Tagi Maolunga}} gu tala muna nei.

\par }{\SH De aduhale hai dana hai
\par }
{\Q \VS{21}Kalo ange diiloo, de aduhale nogo hai hegau i de mee heohi,

\par }{\Q gu hai hegau ai nei bei de hine hai be se manu!

\par }{\Q De aduhale nogo hai hegau laa i de hagamodu heohi;

\par }{\Q de mee heohi nogo dagodo i kilaa,

\par }{\Q aagai iainei go de gau daa dangada e nnoho ai!


\par }{\Q \VS{22}Denga selevaa hagamogomogo i kilaa gu ni lehu,

\par }{\Q denga uvaini danuaa i kilaa gu hilo ma vai.


\par }{\Q \VS{23}Oodou dagi ni dangada hai alaadeu hai,

\par }{\Q gilaadeu ni soa niio de gau gaiaa.

\par }{\Q Gilaadeu alodahi e malangilangi i
ngadi gaavange hagasenga

\par }{\Q ma de llodo i denga mee ngadi gaavange.

\par }{\Q Gilaadeu e dee bale ange de gauligi gu deai sono damana,

\par }{\Q be go de hine gu magau dono bodu.


\par }{\Q \VS{24}Deenei ai, de Ia Aamua,
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi,

\par }{\Q de Ia Mmahi o Israel, e hagadaba:

\par }{\Q “E vakaa naa ogu hagadaumee, au e hagaduasala naa gilaadeu i dogu bole,

\par }{\Q ma de sui ange hegau a dangada e kino i de au.


\par }{\Q \VS{25}Au e hagaabo naa dogu lima e hai baasi adu ai gi de goe,

\par }{\Q au e kave gee naa mee baubau e pigi adu laa gi de goe,

\par }{\Q ma de aau gee mee hakino alodahi mai i oo daha.


\par }{\Q \VS{26}Au e hagaahe adu naa oo dangada hagamodu bei de masavaa i mua,

\par }{\Q gai oo dangada hagasaele gi bei taamada age.

\par }{\Q Muli mai naa huu gai koe e hagaingoo ange go de Aduhale Heohi

\par }{\Q ma de Aduhale e Hai Hegau i de Mee Abodonu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Zion e hagaola naa i de hagamodu heohi,

\par }{\Q gai dangada e daahuli olaadeu lodo, e hagaola naa i de heohi.


\par }{\Q \VS{28}Aagai de gau hai alaadeu hai ma de gau haisala e odi naa i de oha ga deai,

\par }{\Q gai gilaadeu e daahuli gee i
{\ND{Tagi Maolunga}} e maakau naa.


\par }{\Q \VS{29}Goodou e dookaa naa i hiidinga o denga
{\TL{oak}} dabu

\par }{\Q oodou e malangilangi ai laa;

\par }{\Q goodou e dookaa naa i hiidinga

\par }{\Q o denga veelenga oodou gu hilihili.


\par }{\Q \VS{30}Goodou e bei naa de
{\TL{oak}} e mmae laa ono lau,

\par }{\Q ma de veelenga e deai vai iai.


\par }{\Q \VS{31}Taane mmahi e bei dahi deleisi,

\par }{\Q gai ana hegau e bei dahi galo ahi;

\par }{\Q luu mee nei ngaadahi e dudu naa,

\par }{\Q gai e deai donu se dangada e maua i de diinei.




\par }\Chap{2}{\SH De mounga o
{\ND{Tagi Maolunga}}
\par }
{\R (Mic 4.1-3)

\par }{\MM \VerseOne{1}Muna ne hagaago ange gi
Isaiah tama daane a Amoz i dagodo o
Judah ma Jerusalem.


\par }{\Q \VS{2}Denga laangi hagaodi naa huu

\par }{\Q gai de mounga o de hale o
{\ND{Tagi Maolunga}}

\par }{\Q e hai naa ga maolunga ange i denga mounga hugadoo,

\par }{\Q ma de maolunga ange i denga duuduu.

\par }{\Q Gai denga huaahenua alodahi e daga mai naa gi kilaa,


\par }{\Q \VS{3}gai dangada soa e loomai naa, ga hagataba:

\par }{\Q “Loomai, gidaadeu ga loage gi de mounga o
{\ND{Tagi Maolunga}}

\par }{\Q ma de hale o de Maadua o
Jacob;

\par }{\Q gai ia e agoago mai naa gidaadeu i ono haiava

\par }{\Q gai gidaadeu ga seesee ai i ono haiava.”

\par }{\Q Gai de hainga e gaamai naa i
Zion,

\par }{\Q gai muna a
{\ND{Tagi Maolunga}} e loomai naa i Jerusalem.


\par }{\Q \VS{4}Ia e hagamodu naa muna o denga huaahenua,

\par }{\Q ma de hagaheloongoi magavaa o denga huaadangada soa.

\par }{\Q Gilaadeu e dugidugi naa alaadeu gadilaasa ga hai gi ni mee hagabalabala,

\par }{\Q gai e hai alaadeu dao gi ni naivi e velevele ai manu ssomo.

\par }{\Q Gai denga huaahenua e dee aahe ange naa donu e hebagi

\par }{\Q aabe e agoago ange gi de hebagi.\XREF{*}{{\XO 2:4 }{\XT{Joel 3.10}}}


\par }{\Q \VS{5}Loomai, goodou dangada o Jacob,

\par }{\Q gidaadeu ga seesee i de maalama o
{\ND{Tagi Maolunga}}!


\par }{\SH De laangi o
{\ND{Tagi Maolunga}}
\par }
{\Q \VS{6}Koe gu tili doo huaadangada,

\par }{\Q go dangada o Jacob.

\par }{\Q Go hiidinga gu soa dangada e daalaa mee e dee iloo mai i denga henua i dua;

\par }{\Q gilaadeu e tala mee e dee iloo bei hegau a de gau
Philistia,

\par }{\Q ma de hagaheloongoi ange gi de gau henua gee.


\par }{\Q \VS{7}Delaadeu henua e honu i goolo ma selevaa,

\par }{\Q gai gu lagolago olaadeu goloa hagamogomogo.

\par }{\Q Honga delaadeu henua gu honu i denga hoosa,

\par }{\Q gai gu lagolago hogi olaadeu
hada hebagi.


\par }{\Q \VS{8}Delaadeu henua gu honu i denga diinonga;

\par }{\Q gilaadeu e daumaha ange gi mee alaadeu e hagatuu,

\par }{\Q ma mee ne hai i olaadeu lima donu.


\par }{\Q \VS{9}Deelaa ai, dangada e hai naa ga maolalo,

\par }{\Q dangada alodahi e hagamaolalo ina naa —

\par }{\Q koe gi dee degi ange gi gilaadeu!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Goodou hulo ulu gi lodo hadu,

\par }{\Q ma de mmuni i lo te gelegele,

\par }{\Q i hiidinga doodou maatagu i
{\ND{Tagi Maolunga}}

\par }{\Q ma de mahamaha o dono maolunga.\XREF{*}{{\XO 2:10 }{\XT{Rev 6.15; 2 Th 1.9}}}


\par }{\Q \VS{11}Tangada lodo maolunga e hagamaolalo ina naa,

\par }{\Q gai de gau hagamaolunga e hai naa ga maolalo,

\par }{\Q gai go
{\ND{Tagi Maolunga}} donu huu e hagaamua i de laangi laa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi gu hagadabena dahi laangi ange

\par }{\Q gi gilaadeu alodahi e llodo maolunga ma de hagamaolunga,

\par }{\Q ma gilaadeu e hagaamua ina gilaadeu,

\par }{\Q (gai gilaadeu alodahi e hai naa ga maolalo),


\par }{\Q \VS{13}gai ia e sele iho naa denga
{\TL{cedar}} o
Lebanon lloa ma de maolunga,

\par }{\Q aama denga
{\TL{oak}} alodahi o
Bashan,


\par }{\Q \VS{14}ma mounga maolunga alodahi,

\par }{\Q ma denga duuduu maolunga alodahi;


\par }{\Q \VS{15}ma denga hale dagitilo maolunga alodahi,

\par }{\Q ma denga buibui alodahi;


\par }{\Q \VS{16}ma denga vaga alodahi o Tarshish,

\par }{\Q ma denga vaga mahamaha alodahi.


\par }{\Q \VS{17}Gai tangada hagamaolunga e hai naa ga maolalo,

\par }{\Q de gau lodo maolunga e hai naa ga ni dangada maolalo;

\par }{\Q gai go
{\ND{Tagi Maolunga}} donu huu e maolunga i de laangi laa,


\par }{\Q \VS{18}denga diinonga e llilo naa donu.


\par }{\Q \VS{19}Dangada e saavini naa ga mmuni i lodo haonga i magavaa hadu

\par }{\Q ma haonga i lo te gelegele,

\par }{\Q i hiidinga delaadeu maatagu i
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q ma de mahamaha o dono maolunga,

\par }{\Q i de masavaa oona e hidi age ai ga luuluu henua i lalo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}De laangi laa gai dangada e tili ange naa

\par }{\Q olaadeu diinonga selevaa ma diinonga goolo,

\par }{\Q e daumaha ange laa aagena,

\par }{\Q gi denga
{\TL{mole}} ma gimoo llele.


\par }{\Q \VS{21}Gai gilaadeu ga saavini e mmuni i lodo haonga i magavaa hadu

\par }{\Q ma lo te baba i gaogao denga mounga,

\par }{\Q i hiidinga delaadeu maatagu i
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q ma de mahamaha o dono maolunga,

\par }{\Q i de masavaa oona e hidi age ai e hagamaatagu henua i lalo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Aude tali hagalodolodo ange gi dangada,

\par }{\Q e manavanava laa i luoono bongaa usu.

\par }{\Q Gai ni aha naa donu aau e mau ai?




\par }\Chap{3}{\SH De hagaduasala o Jerusalem ma Judah
\par }
{\Q \VerseOne{1}Tilo, de Ia Aamua,

\par }{\Q {\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi

\par }{\Q e kave gee naa de bale o Jerusalem ma
Judah

\par }{\Q ma goloa olaau e tali hagalodolodo ange laa aagena,

\par }{\Q ma denga gai alodahi, ma vai alodahi;


\par }{\Q \VS{2}taane mmahi ma taane abo i de hebagi,

\par }{\Q tangada hagamodu muna ma de
pelaabisi,

\par }{\Q tangada e daalaa mee tigi loomai ma taane dagi,


\par }{\Q \VS{3}ma tagi o tinolima daane hebagi, ma taane maolunga,

\par }{\Q ma taane hagasaele ma tangada heiangi i de hai huuhuaa mee, aama tangada hai helau.


\par }{\Q \VS{4}Au e hai naa de gau mmodo gi dagina gilaadeu,

\par }{\Q gai olaadeu dagi go denga gauligi vaaligiligi.


\par }{\Q \VS{5}Dangada e hagadau vaivai daakodo naa i olaadeu magavaa,

\par }{\Q dahi dangada e vaivai hai tangada ange laa ma tangada e baa ange gi de ia.

\par }{\Q De gauligi e hai baasi ange naa gi tangada madumadua,

\par }{\Q tangada maolalo e hai baasi ange naa gi tangada hagadubu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Dahi dangada e poo naa dahi ono daina

\par }{\Q i de huaabodu o dono damana, ga hai ange,

\par }{\Q “Koe e dahi oo malo laa daha, go koe e dagina gidaadeu,

\par }{\Q koe e dagina de mommee maoha nei!”


\par }{\Q \VS{7}Aagai ia e oo naa i de laangi laa, ga hai ange,

\par }{\Q “Au e dee maua i de hagadanuaa mee nei.

\par }{\Q E deai donu gai be ni malo i dogu hale;

\par }{\Q goodou e dee hai au go doodou dagi.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Jerusalem e oha naa ga maoha,

\par }{\Q gai Judah e hagadee kii ina naa,

\par }{\Q i hiidinga alaadeu muna ma hegau e hai baasi ange gi
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q ma de hagangadi mee dono mahamaha.


\par }{\Q \VS{9}Olaadeu mada e hagabaubau donu huu gilaadeu;

\par }{\Q gilaadeu e hagaago mai olaadeu
haisala bei
Sodom;

\par }{\Q gilaadeu e dee hagammuni donu olaadeu haisala.

\par }{\Q E vakaa naa gilaadeu!

\par }{\Q Gilaadeu e hagaduasala donu huu gilaadeu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Daalaa ange gi gilaadeu e heohi bolo gilaadeu e duadonu naa,

\par }{\Q gai gilaadeu e gai naa hua o alaadeu hegau.


\par }{\Q \VS{11}E vakaa naa tangada baubau! Ia e hai ngadaa naa!

\par }{\Q Ana hegau ne hai e aahe ange naa donu huu gi de ia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Denga gauligi e vaivai hai naa ogu dangada,

\par }{\Q denga haahine e dagudagu ange naa gi gilaadeu.

\par }{\Q Ogu dangada, oodou dagi e dagi gee goodou;

\par }{\Q gilaadeu e kave gee goodou i de haiava.


\par }{\Q \VS{13}{\ND{Tagi Maolunga}} gu humai gi dono mommee hagamodu muna;

\par }{\Q ia gu duu e hagamodu muna o dangada.


\par }{\Q \VS{14}{\ND{Tagi Maolunga}} e hagamodu naa muna

\par }{\Q o denga daane maatua ma dagi o ono dangada:

\par }{\Q “Go goodou ne oohaa dagu veelengaa
{\TL{grape}},

\par }{\Q ma de gaiaa goloa o de gau hagaau aloha i lodo oodou hale.


\par }{\Q \VS{15}Gu aha goodou gu vaivai hai ai naa ogu dangada,

\par }{\Q ma de hagaduasala de gau hagaau aloha?”


\par }{\QR go de Ia Aamua,
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi e hagadaba.

\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q “Denga damaa hine o
Zion e hagamaolunga,

\par }{\Q gilaadeu e seesee hagassoenga saele,

\par }{\Q ma de galogalo hai kai saele;

\par }{\Q gilaadeu e lagalaga maalie i delaadeu seesee,

\par }{\Q gai mee dau i olaadeu gubu vae e dadangi.


\par }{\Q \VS{17}Deelaa ai, de Ia Aamua e hai naa gi ssomo denga mangeo

\par }{\Q i biho o denga haahine o Zion,

\par }{\Q {\ND{Tagi Maolunga}} e hai naa gi maalali olaadeu biho.”


\par }{\PP \VS{18}De laangi laa gai de Ia Aamua e kave gee naa olaadeu mee hagalaagii: denga mee dau i olaadeu gubu vae, ma mee nnoa ai olaadeu biho, ma mee dau be ni baasi maasina i olaadeu ua,

\VS{19}ma olaadeu hakai dalinga, ma mee dau i olaadeu gubu lima, ma mee e haoli ai olaadeu mada,

\VS{20}ma goobai malo, ma seeini e dau i olaadeu gubu vae, ma mee nnoa ungaalodo, ma manu iai vai malo, ma mee dau,

\VS{21}ma buulei lima ma buulei usu,

\VS{22}ma malo hoou, ma malo lloa, ma malo laa daha, ma gede dagidagi,

\VS{23}ma galaasa dilodilo, ma
{\TL{linen}}, ma goobai malo, aama denga malo e haoli ai luu mada.


\par }{\Q \VS{24}Gilaadeu gu dee maanongi gai gu pilo;

\par }{\Q gu dee beele gai gu noonoa i denga daula;

\par }{\Q gu dee selu olaadeu biho gai gu malali olaadeu biho;

\par }{\Q gu dee kahu i malo danuaa gai go malo daladala;

\par }{\Q gilaadeu gu dee mahamaha gai gu maaga i de baalanga.


\par }{\Q \VS{25}Oodou daane e daia naa ga maakau i de gadilaasa,

\par }{\Q gai oodou daane mmahi e maakau naa i de hebagi.


\par }{\Q \VS{26}Denga haitoga o Jerusalem e tangi naa ma de hinangalosaa,

\par }{\Q bei dagodo o de hine e noho i honga de gelegele, gu deai ono malo.




\par }\Chap{4}{\PP \VerseOne{1}De laangi laa gai e dogohidu haahine e poo naa dahi daane, ga hai ange, “Gimaadeu e gai naa donu huu amaadeu gai, ma de hai omaadeu malo e kahu ai; deelaa donu huu, hai bodu mai gi gimaadeu, gi dee dookaa ai gimaadeu!”


\par }{\SH De uli a
{\ND{Tagi Maolunga}}
\par }
{\MM \VS{2}De laangi laa gai de uli a
{\ND{Tagi Maolunga}} e somo danuaa naa ma de mahamaha, gai hua o de henua e hai naa ga malangilangi ai ma de hagamahamaha ai dangada o Israel e doe.

\VS{3}Gai tangada e doe i
Zion ma de noho i Jerusalem e hagabinga naa bolo e dabu, go dangada alodahi gu daohi olaadeu ingoo bolo e mouli i Jerusalem.

\VS{4}Gai de Ia Aamua laa e hagagilimalali naa denga mee hakino gee o denga haahine o Jerusalem; ia e hhui naa denga dodo e baalau laa i Jerusalem i de
hagasaalunga e hagamodu ina laa muna i de ahi.

\VS{5}Gai
{\ND{Tagi Maolunga}} e gaamai naa gi honga de mounga go Zion, ma honga o dangada alodahi gu hagabuni i kilaa de hagausinga i de laangi, gai de boo go de useahi ma de ahi ula; gai de mahamaha e haoli naa de mommee laa alodahi bei de hale malo.\XREF{*}{{\XO 4:5 }{\XT{Exo 13.21; 24.16}}}

\VS{6}Gai se mommee e hagalilo ai i de laa i de laangi, gai se buibui i de masavaa o de langi ma de madangi.




\par }\Chap{5}{\SH Taahili o de veelengaa
{\TL{grape}}
\par }
{\Q \VerseOne{1}Au e daahili ange gi de ia oogu e aloha ai

\par }{\Q i taahili o dagodo o dana veelengaa
{\TL{grape}}:

\par }{\Q De ia oogu e aloha ai e dahi ana veelengaa
{\TL{grape}},

\par }{\Q i honga dahi duuduu e ssomo danuaa ai laa denga manu.\XREF{*}{{\XO 5:1 }{\XT{Mat 21.33; Mark 12.1; Luke 20.9}}}


\par }{\Q \VS{2}Ia ne hagabalabala de gelegele ga aau age denga hadu,

\par }{\Q gai ga doo i denga
{\TL{grapevine}} danuaa hugadoo.

\par }{\Q Ia ne hagaduu hogi dahi hale dagitilo i kilaa

\par }{\Q ma de hai dahi
mommee e kumi ai uvaini.

\par }{\Q Gai ia ne tali gi hhua mai ai denga
{\TL{grape}} danuaa,

\par }{\Q aagai ni
{\TL{grape}} baubau donu huu ne hhua mai ai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Goodou e nnoho laa i Jerusalem ma dangada o
Judah,

\par }{\Q goodou hagamodu ina omaau muna ma dagu veelengaa
{\TL{grape}}.


\par }{\Q \VS{4}Ni aha ange aagu tee hai ange laa gi dagu veelengaa
{\TL{grape}}?

\par }{\Q Au ne tali gi loage ai denga
{\TL{grape}} danuaa,

\par }{\Q gai gu aha gu ni
{\TL{grape}} baubau donu huu ne hhua mai ai?


\par }{\Q \VS{5}Iainei gai au e tala adu gi goodou

\par }{\Q dagu hai e hai ai dagu veelengaa
{\TL{grape}}:

\par }{\Q au e aau gee naa de buibui i luu baasi,

\par }{\Q gai e oha naa ga maoha;

\par }{\Q au e oha iho naa dono buibui,

\par }{\Q gi dagadagahia ai gi lalo.


\par }{\Q \VS{6}Au e hai naa de veelenga laa gi se ngadi gelegele;

\par }{\Q au e dee velevele naa donu aabe hagabalabala de veelenga laa,

\par }{\Q gai gi ssomo age ai denga manu duiduia ma manu daladala;

\par }{\Q au e hai ange naa gi denga hagausinga

\par }{\Q gi haia gi dee pala iho de langi gi ono elunga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}De veelengaa
{\TL{grape}} a
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi go de hale o Israel,

\par }{\Q gai dangada o Judah go de veelenga oona e malangilangi ai laa.

\par }{\Q Ia ne ssala de hagamodu muna heohi i kilaa,

\par }{\Q aagai tilo, go de daa dangada donu huu aana ne gidee;

\par }{\Q ia ne saalaa de heohi,

\par }{\Q aagai tilo, go de tangi donu huu o dangada aana ne langona!


\par }{\SH E vakaa naa de gau baubau
\par }
{\Q \VS{8}E vakaa naa gilaadeu e haia ga lagolago olaadeu hale,

\par }{\Q ma de hagallaha ange olaadeu alahenua,

\par }{\Q ga dae ai gi teai ange mommee e doe,

\par }{\Q gai go goodou donu huu e nnoho i honga de gelegele laa.


\par }{\Q \VS{9}{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi

\par }{\Q gu hagatoo donu ma gu langona e au:

\par }{\Q “Ni muna abodonu, denga hale nnui e ngadi daakodo naa,

\par }{\Q gai denga hale danuaa e deai naa dangada e nnoho ai.


\par }{\Q \VS{10}Gai de madaangahulu
{\TL{acre}}\FTNT{*}{{\FR 5:10 }{\FQ{de madaangahulu
{\TL{acre}}:
}}{\FT{muna Hebrew e hai ange go
}}{\FQA{de madaangahulu
{\TL{yoke}},
}}{\FT{e bei go de gelegele a denga kaau e madaangahulu e hagabalabala i dahi laangi.}}} o denga veelengaa
{\TL{grape}}

\par }{\Q e dahi donu huu
{\TL{bath}}\FTNT{†}{{\FR 5:10 }{\FQA{dahi
{\TL{bath}}}}{\FT{agu made se 5 gaalene.}}} uvaini e maua ai,

\par }{\Q e dahi
{\TL{homer}}\FTNT{‡}{{\FR 5:10 }{\FQA{dahi
{\TL{homer}}}}{\FT{agu made se 300 pauni.}}} golee e doo naa

\par }{\Q aagai e dahi
{\TL{ephah}}\FTNT{§}{{\FR 5:10 }{\FQA{dahi
{\TL{ephah}}}}{\FT{agu made se 30 pauni.}}} e maua ai.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}E vakaa naa dangada e oho age laa i taiao,

\par }{\Q e ssala hanu mee mmahi e unu,

\par }{\Q ma de aala ga nnoho gi lo te boo,

\par }{\Q ga dae ai gi delaadeu unu ga ssenga i uvaini!


\par }{\Q \VS{12}Gilaadeu e hanu
{\TL{harp}} ma
{\TL{lyre}} i alaadeu daonga,

\par }{\Q ma
{\TL{tambourine}} ma
{\TL{flute}} aama uvaini;

\par }{\Q aagai gilaadeu e hagangadi mee hegau a
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q aama tee hagadubu ana hegau e hai.


\par }{\Q \VS{13}Deelaa ai, ogu dangada e gaavee naa gi denga henua gee,

\par }{\Q go hiidinga teai selaadeu iloo mee;

\par }{\Q olaadeu daane maolunga e maakau naa i de hiikai,

\par }{\Q gai olaadeu hagabuulinga soa e maakau naa i de hieunu.


\par }{\Q \VS{14}Deelaa ai, de mommee o de gau maakau gu hhanga dono ngudu ma gu laumalie,

\par }{\Q e holo ai de gau maolunga o Jerusalem ma ono hagabuulinga soa,

\par }{\Q aama alodahi e daonga ma de hagalongaa i kilaa.


\par }{\Q \VS{15}Dangada e hai naa ga maolalo,

\par }{\Q gai dangada e hagamaolalo ina na,

\par }{\Q tangada hagamaolunga e hagangadi mee ina naa.


\par }{\Q \VS{16}Aagai
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi

\par }{\Q e hagaamua naa i hiidinga dana hagamodu i de heohi,

\par }{\Q gai de Maadua dabu e hagaago mai naa bolo ia e dabu i dono heohi.


\par }{\Q \VS{17}Gai denga
ssiibi gauligi e gaimee naa i kilaa bei de mommee iai helii,

\par }{\Q gai hanu dangada gee e gaimee naa i de mommee o de gau lava gu maoha laa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}E vakaa naa dangada e daangia saele baubau i daula o de mee dee heohi,

\par }{\Q ma de dada saele
haisala bei daula o de hada,


\par }{\Q \VS{19}gai dangada e hagataba laa, “{\ND{Tagi Maolunga}} gi hagamoolau,

\par }{\Q ia gi moolau de hai ana hegau gi gidee ai gimaadeu.

\par }{\Q Haia mee nei gi tae mai, gai gi moolau de hai hegau a de Ia Dabu o Israel,

\par }{\Q gi iloo ai e gimaadeu!”


\par }{\Q \VS{20}E vakaa naa gilaadeu e daalaa bolo de baubau go tanuaa,

\par }{\Q gai tanuaa go de baubau,

\par }{\Q gilaadeu e tala bolo de gohu go de maalama

\par }{\Q gai de maalama go de gohu,

\par }{\Q gai gilaadeu e tala bolo de mee mmala e mee maimai,

\par }{\Q gai de mee maimai e mmala.


\par }{\Q \VS{21}E vakaa naa gilaadeu e maanadu laa

\par }{\Q bolo gilaadeu ni dangada heiangi ma de tonu!


\par }{\Q \VS{22}E vakaa naa denga daane dau i de unu uvaini,

\par }{\Q ma denga daane mmahi i de hilo denga mee mmahi,


\par }{\Q \VS{23}go gilaadeu e degi ange gi tangada gu haisala

\par }{\Q i hiidinga o de
ngadi gaavange hagasenga,

\par }{\Q aagai e dee hagamodu muna o tangada tigi haisala i de mee heohi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Deenei ai, e bei de ahi ula e dudu ai laa denga helii mmasa

\par }{\Q gai denga helii mmasa e dudu ga odi i lo te ahi ula,

\par }{\Q gai olaadeu aga e hulo ga pobo;

\par }{\Q olaadeu huaala e ilihia e de madangi bei de mama o denga gelegele,

\par }{\Q go hiidinga gilaadeu gu tili de hainga a
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi,

\par }{\Q ma de hagangadi mee muna a de Ia Dabu o Israel.


\par }{\Q \VS{25}Deelaa ai,
{\ND{Tagi Maolunga}} gu lili mmao i ono dangada,

\par }{\Q gai ia ne hagaabo dono lima ga daa gilaadeu gu maakau.

\par }{\Q Denga mounga gu ngalungaalue;

\par }{\Q de gau maakau gu daakodo saele i honga denga haiava bei denga gainga.

\par }{\Q Gai mee nei alodahi tee maua donu i de hagahelui dono lili,

\par }{\Q gai dono lima goi hagaabo donu huu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ia e hagaduu age naa dahi hagailonga ange gi denga huaahenua mmao,

\par }{\Q ia e hagavogi ange gi gilaadeu i luu bido o henua i lalo,

\par }{\Q gai tilo, gilaadeu e hagamoolau mai naa ma de hakemo mai!


\par }{\Q \VS{27}E deai donu se gilaadeu e dalea aabe dai baguu,

\par }{\Q e deai hogi e dai seni aabe seni,

\par }{\Q gai e deai donu se mee e nnoa ai olaadeu ungaalodo e madala,

\par }{\Q e deai hogi se mee e nnoa ai olaadeu mee vae e maoha.


\par }{\Q \VS{28}Dao o alaadeu mee hholu e kangi,

\par }{\Q alaadeu mee hholu alodahi gu dada ma gu maalena;

\par }{\Q vae o alaadeu hoosa e bei hadu makaga,

\par }{\Q gai hagasii o olaadeu
hada hebagi e bei dagodo o ssou.


\par }{\Q \VS{29}Gilaadeu e hagangolo bei de
laiono, ma denga laiono mmahi;

\par }{\Q gilaadeu e hagangolo i de maua dahi manu,

\par }{\Q ga kave gee gai e deai donu e maua i de hagaola.


\par }{\Q \VS{30}Gilaadeu e hagangolo naa i de manu laa i de laangi laa,

\par }{\Q bei de hagangolo o beau o de moana.

\par }{\Q Gai noo tangada e galo ange ga tilo de henua,

\par }{\Q gai tilo, gu gohu ma de hai ngadaa;

\par }{\Q denga hagausinga e haoli naa de maalama.




\par }\Chap{6}{\SH De midi a Isaiah ma dono hagahia
\par }
{\MM \VerseOne{1}De ngadau huu o de hodooligi go Uzziah ne magau ai, gai au ne gidee de Ia Aamua laa e noho i honga dahi nohoanga maolunga ma de hagaamua, gai de bido i lalo o dono malo e hola ma e dohu ai lo te
{\TL{temple}}.\XREF{*}{{\XO 6:1 }{\XT{2 Ki 15.7; 2 Ch 26.23}}}

\VS{2}Gai hanu
{\TL{seraph}} e tuu i ono elunga. Gilaadeu e dagiono olaadeu bakau; e dagilua e haoli ai olaadeu mada, e dagilua e haoli ai olaadeu vae, gai e dagilua olaadeu e llele ai.

\VS{3}Gai gilaadeu e hagadau pasa ma e hagataba,

\par }{\Q “E dabu, e dabu, e dabu
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi,

\par }{\Q henua i lalo alodahi gu honu i dono mahamaha.” \XREF{*}{{\XO 6:3 }{\XT{Rev 4.8}}}


\par }{\MM \VS{4}Gai olaadeu leo e hagangalungalue denga abaaba, gai de
{\TL{temple}} gu honu i de useahi.\XREF{*}{{\XO 6:4 }{\XT{Rev 15.8}}}


\par }{\PP \VS{5}Gai au ne hagadaba, “Gu vakaa loo au! Au gu se dangada gu magau! Go hiidinga au se dangada baubau dogu ngudu, gai au e noho i magavaa o dangada e baubau olaadeu ngudu; go hiidinga luoogu mada gu gidee de Hodooligi,
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi.”


\par }{\PP \VS{6}Gai dahi
{\TL{seraph}} ne lele mai gi ogu daha ma dahi maga ahi i lo tono lima, se mee niiana ne gabi i de igohi mai i honga de mommee o ssigidaumaha.

\VS{7}Gai ia ga dugu mai de maga ahi laa gi dogu ngudu, ga hai mai, “Tilo, de maga ahi nei gu dugu adu gi luoo malaungudu; oo baubau gu kave gee mai i oo daha, gai de Maadua gu degi adu gi oo
haisala.”


\par }{\PP \VS{8}Gai au ne langona de leo o de Ia Aamua laa e hagadaba, “Goai aagu e hai gi hano? Gai goai e suuia gimaadeu e hano ai?”

\par }{\PP Gai au ga hai ange, “Deenei au, haia au gi hano!”


\par }{\PP \VS{9}Gai ia ne hai mai gi de au, “Hannoo hai ange gi de huaadangada nei:

\par }{\Q ‘Goodou e dee modu doodou langona, aagai e dee maua gi tonu ange,

\par }{\Q goodou e dee modu de gidee, aagai e dee maua gi madea.’ \XREF{*}{{\XO 6:9 }{\XT{Mat 13.14-15; Mark 4.12; Luke 8.10; John 12.40; Acts 28.26-27}}}


\par }{\Q \VS{10}Hagamakaga ina lodo o de huaadangada nei,

\par }{\Q haia olaadeu dalinga gi longoduli,

\par }{\Q gai haia olaadeu ganomada gi dee kide.

\par }{\Q Kana gidee e gilaadeu i olaadeu ganomada

\par }{\Q ma de langona i olaadeu dalinga,

\par }{\Q gai gilaadeu gu tonu ange i olaadeu lodo,

\par }{\Q ga daahuli olaadeu lodo, gai gilaadeu gu ieiangi.”


\par }{\PP \VS{11}Gai au ne ssili ange, “De Ia Aamua, dee hee maa taulooloa de hai mee nei?”

\par }{\PP Ia ne hai mai:

\par }{\Q “Mee nei e hai ga dae ai gi de odi aduhale alodahi i de oha

\par }{\Q gai gu deai dangada e nnoho ai,

\par }{\Q ga dae ai gi teai dangada e doe i denga hale i kilaa,

\par }{\Q gai de henua gu ngadi dagodo;


\par }{\Q \VS{12}ga dae ai gi de hai a
{\ND{Tagi Maolunga}} gi hulo dangada gi denga henua mmao,

\par }{\Q gai gu lagolago mommee i honga de henua gu ngadi daakodo.


\par }{\Q \VS{13}Gai ga dahi naa donu huu diba i diba e madaangahulu o dangada e doe i de henua,

\par }{\Q gai e ahe ange naa donu ga ngadi dagodo.

\par }{\Q Aagai e bei naa de
{\TL{terebinth}} ma de
{\TL{oak}} e sele iho laa

\par }{\Q gai olaau daahido e tuu i honga de gelegele,

\par }{\Q gai de uli dabu laa go tahido donu i honga de henua laa.”




\par }\Chap{7}{\SH Muna ange gi de hodooligi go Ahaz
\par }
{\MM \VerseOne{1}De masavaa o Ahaz, tama daane a Jotham, tama daane a Uzziah, ne hodooligi ai i
Judah, gai Rezin de hodooligi o
Syria ma Pekah tama daane a Remaliah, de hodooligi o Israel, ne loomai e hebagi ange gi Jerusalem, aagai gilaau tee maua i de hagadee kii de aduhale.\XREF{*}{{\XO 7:1 }{\XT{2 Ki 16.5; 2 Ch 28.5-6}}}


\par }{\PP \VS{2}De masavaa huu o de longo ne dae ai gi de aamuli o
David, ga hai ange, “Syria gu hagabuni ange gi
Ephraim,” gai Ahaz ma ono dangada alodahi gu maatagu mmao ma de bolebole, gilaadeu gu bei denga manu ssomo i lodo henua e ilihia saele laa i de madangi.


\par }{\PP \VS{3}Gai
{\ND{Tagi Maolunga}} ga hai ange gi
Isaiah, “Gaavee Shear-Jashub\FTNT{*}{{\FR 7:3 }{\FQ{Shear-Jashub
}}{\FT{i muna Hebrew e bei
}}{\FQA{e aahe mai naa dangada e doe laa.}}} dau dama daane madali goe ma gooluu hulo hedae ange gi Ahaz. Ia e noho naa i de bido o de mommee e hagassali mai ai denga vai e mua gi lunga, i honga de haiava e hano laa gi de mommee daa malo.

\VS{4}Gai koe ga hai ange gi de ia, ‘Koe gi kana ange, gai gi noho donu huu, aude madagu. Aude manavasaa oo lodo i hiidinga o Rezin de hodooligi o Syria ma tama a Remaliah, i hiidinga gilaau e bei donu e lua lahhie gu kaa laa ma gu dai odi.

\VS{5}Syria ma Ephraim ma tama daane a Remaliah gu hai dahi hagatau baubau e hai baasi adu ai gi de goe, ma de hagataba,

\VS{6}“Gidaadeu ga loage e hai baasi ange gi Judah ga hagamaatagu dangada i kilaa, gai gidaadeu ga vaevae de mommee laa e kave moodaadeu, gai gidaadeu ga hai tama daane a Tabeel gi hodooligi i kilaa.”

\VS{7}Aagai de Ia Aamua go
Iahweh e hagadaba,

\par }{\Q De hegau nei e dee hai naa donu,

\par }{\Q gai e dee maua naa donu gi sula,


\par }{\Q \VS{8}go hiidinga de biho o Syria go
Damascus,

\par }{\Q gai de biho o Damascus go Rezin.

\par }{\Q E madaono ma lima ange naa donu huu ngadau gai Ephraim gu oohaa,

\par }{\Q gilaadeu gu dee dau bolo se huaadangada.


\par }{\Q \VS{9}Gai de biho o Ephraim go
Samaria,

\par }{\Q gai de biho o Samaria go tama daane a Remaliah.

\par }{\Q Noo goodou e dee hagadonusia muna nei,

\par }{\Q gai goodou e dee maua naa donu gi duu gi makaga.’ ”


\par }{\SH De hagailonga o Immanuel
\par }
{\MM \VS{10}Gai
{\ND{Tagi Maolunga}} ne basa ange hogi gi Ahaz, ga hai ange,

\VS{11}“Dangidangi ange gi
{\ND{Tagi Maolunga}} doo Maadua gi gaavadu dahi hagailonga; e dee hilihili be koe e hai gi gelo bei de mommee o de gau maakau, aabe e hai gi maolunga bei de langi i lunga.”


\par }{\PP \VS{12}Aagai Ahaz ga hai ange, “Au e dee lodo e dangidangi ange, au e dee lodo e hagatale
{\ND{Tagi Maolunga}}.”


\par }{\PP \VS{13}Gai Isaiah ga hai ange, “De aamuli o David, goodou nnoho mai hagalaangona. E aha, goodou e hagataalea dangada i de golomagi olaadeu lodo? Gai gu aha goodou ga hagadalea ai naa de Maadua i de golomagi ono lodo i goodou?

\VS{14}Deenei ai, de Ia Aamua e gaavadu naa gi goodou dahi hagailonga. Tilo, dahi bua moe e hai dama naa ga haanau dahi dama daane, gai ia e hagaingoo ange naa ia go Immanuel.\FTNT{†}{{\FR 7:14 }{\FQ{Immanuel
}}{\FT{i muna Hebrew e bei
}}{\FQA{de Maadua madali gidaadeu.}}} \XREF{*}{{\XO 7:14 }{\XT{Mat 1.23}}}

\VS{15}Ia e gai naa vai uu haduhadu ma hooni, i de masavaa aana e iloo ai de kino i de baubau gai ga hilihili de mee danuaa.

\VS{16}Aagai i mua de iloo a tama daane gauligi de kino i de baubau gai ga hilihili de mee heohi, gai henua o luu hodooligi oou e madagu ai naa e oohaa naa ga ngadi daakodo.

\VS{17}{\ND{Tagi Maolunga}} e gaamai naa gi de goe ma oo dangada, aama doo huaabodu dahi masavaa hai ngadaa, gai tigi ai ange donu se masavaa bee nei mai i de laangi o Ephraim ma Judah ne mavaevae ai: ia e gaamai naa gi goodou de hodooligi o
Assyria.”


\par }{\PP \VS{18}De laangi laa gai
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagavogi e hagahi ai denga lango mai i denga saalingaa vai mmao o
Egypt, ma denga lango hai hooni mai i de henua o Assyria.

\VS{19}Gilaadeu alodahi e loomai naa ga nnoho i lodo geelonga, ma lodo haonga i magavaa o denga hadu, ma honga denga manu daladala alodahi aama denga haonga iai vai.

\VS{20}De laangi laa gai de Ia Aamua e dahi naa ngaangaaulu i doo biho ma luoo vae, aama doo gumigumi i de leesaa aana e hai gi humai i de baasi laa o
Euphrates: go de hodooligi o Assyria.

\VS{21}De laangi laa gai dahi dangada e haangai naa dahi kaau gauligi ma e lua
ssiibi.

\VS{22}Gai ia e gai vai uu haduhadu, i hiidinga de kona de lagolago vai uu o denga manu laa. Gai dangada alodahi e doe i honga de henua e gai naa vai uu haduhadu ma hooni.

\VS{23}De masavaa laa, gai mommee alodahi nogo ssomo ai laa e mano
{\TL{grapevine}}, e hagao laa i e mano
{\TL{shekel}},\FTNT{‡}{{\FR 7:23 }{\FQA{1,000
{\TL{shekel}}}}{\FT{e bei se 25 pauni.}}} gu ssomo ai denga manu duiduia ma manu daladala.

\VS{24}Gai de gau dili manu e loomai naa gi kilaa ma de mee hholu ma ono dao, go hiidinga de henua alodahi gu ssomo ai denga manu duiduia ma manu daladala.

\VS{25}Gai honga denga duuduu oodou nogo hagabalabala laa ma e doo, goodou gu maatagu i de hulo aagena, i hiidinga doodou maatagu i denga manu duiduia ma manu daladala i kilaa; gai denga mommee laa e dugu ai denga kaau ma ssiibi.




\par }\Chap{8}{\SH De oha o Damascus ma Samaria
\par }
{\MM \VerseOne{1}{\ND{Tagi Maolunga}} ne hai mai gi de au, “Haia dahi hadu baabaa laumalie, gai koe haia dahi biini ga sisi ange: ‘Maher-Shalal-Hash-Baz’.\FTNT{*}{{\FR 8:1 }{\FQ{Maher-Shalal-Hash-Baz
}}{\FT{i muna Hebrew e bei
}}{\FQA{e moolau de kave goloa e maua i de hebagi, gai e moolau de kave gee mee nei.}}}

\VS{2}Gai hagahia ga gaamai e dogolua dangada abodonu, go Uriah
tangada haimeedabu, ma
Zechariah tama daane a Jeberekiah, e hagadonu ai agu muna.”


\par }{\PP \VS{3}Dua mee nei gai au ne hagahebaa ma dogu bodu, gai ia gu hai dama ga haanau dahi dama daane. Gai
{\ND{Tagi Maolunga}} ne hai mai gi de au, “Gaavange dono ingoo go Maher-Shalal-Hash-Baz,

\VS{4}go hiidinga i mua dana iloo de hagaagahi adu, ‘Dogu damana’ aabe go ‘Dogu dinana’, gai de lava o
Damascus ma goloa o
Samaria e gaavee gee naa e de hodooligi o
Assyria.”


\par }{\PP \VS{5}{\ND{Tagi Maolunga}} ne hai mai ange hogi,

\VS{6}“Go hiidinga de gau nei gu tili denga vai o Shiloah e sali maalie laa, gai ne malangilangi\FTNT{†}{{\FR 8:6 }{\FQ{ne malangilangi,
}}{\FT{aabe
}}{\FQA{e maatagu.}}} i Rezin ma tama daane a Remaliah,

\VS{7}deenei ai, tilo, de Ia Aamua gu dai hai naa gi humai gi hai baasi ange gi gilaadeu, de mee mmilo mmahi o ssaalingaa vai go
Euphrates — go de hodooligi o Assyria ma dono mahamaha alodahi. Gai ssaalingaa vai laa e hagahoohonu age naa ono ava alodahi aama luu baasi alodahi,

\VS{8}gai vai e ssali mai naa gi
Judah, ga haoli de henua ga dae age ai gi de ua. Gai ia e bei naa de manu lele e doha laa luoono bakau ga haoli ai honga doo henua alodahi, Immanuel!” \XREF{*}{{\XO 8:8 }{\XT{Mat 1.23}}}


\par }{\Q \VS{9}Goodou denga huaadangada, goodou hagabuni, goodou gi maoha!

\par }{\Q Goodou denga henua mmao alodahi, nnoho mai hagalaangona!

\par }{\Q Hagadabena ange gi de hebagi, gai goodou gi maoha!

\par }{\Q Hagadabena ange gi de hebagi, gai goodou gi maoha!


\par }{\Q \VS{10}Hagabuni haia oodou hagatau,

\par }{\Q aagai e deai naa donu haigamaiana;

\par }{\Q daalaa oodou hagatau, aagai e dee maua donu gi ssula,

\par }{\Q go hiidinga de Maadua madali gimaadeu.


\par }{\SH De hagakana ange a de Maadua Isaiah
\par }
{\MM \VS{11}Gai
{\ND{Tagi Maolunga}} ne basa mai gi de au i mahi o dono lima, ia ne hagakana ange mai au gi dee daudali ange i haiava o de huaadangada nei. Ia ne hai mai,


\par }{\Q \VS{12}“Koe gi dee buni ange gi hagatau dee heohi

\par }{\Q a de hagabuulingaa dangada nei;

\par }{\Q gai koe gi dee madagu i mee olaadeu e maatagu ai,

\par }{\Q aama de manavasaa ai.\XREF{*}{{\XO 8:12 }{\XT{1 Pe 3.14-15}}}


\par }{\Q \VS{13}Aagai koe hagadabu ina
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi;

\par }{\Q gai koe gi madagu donu huu i de ia,

\par }{\Q ma de manavasaa donu huu i de ia,


\par }{\Q \VS{14}gai ia e hai naa ga se mommee dabu;

\par }{\Q aagai ange gi luu hale o Israel

\par }{\Q ia go de hadu e hagalaavea laa vae o dangada,

\par }{\Q gai se hadu e haia ga baakuu gilaadeu.

\par }{\Q Gai ia e bei naa donu dagodo o ssele

\par }{\Q ange gi dangada o Jerusalem.\XREF{*}{{\XO 8:14 }{\XT{1 Pe 2.8}}}


\par }{\Q \VS{15}Gai e soa naa gilaadeu e laavea ai;

\par }{\Q gilaadeu e baakuu naa ga maoha,

\par }{\Q gilaadeu e noodia naa i ssele.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Noodia de tala hagadonu nei;

\par }{\Q ma de daohi i daho ogu dangada agoago.


\par }{\Q \VS{17}Au e tali ange
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q go de ia e hagamuunia luoono mada i dangada o
Jacob.

\par }{\Q Gai au e tali ange naa donu ia.\XREF{*}{{\XO 8:17 }{\XT{Heb 2.13}}}


\par }{\PP \VS{18}Tilo, gimaadeu ma dama a
{\ND{Tagi Maolunga}} gu gaamai gi de au ni hagailonga gai se ada ange gi Israel, mai i daho
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi, go de ia e noho i honga de mounga go
Zion.\XREF{*}{{\XO 8:18 }{\XT{Heb 2.13}}}

\VS{19}Gai ga hai adu naa huu dangada, goodou gi hulo gi siilia i daho denga hilohilo ma eidu, ma dangada e pasa ange gi denga
hagasaalunga, ma de musumusu ange gi gilaadeu — gai e aha, e dee go de Maadua e heohi doodou ssili ange mee nei aagena? Gai gu aha goodou gu ssili ange ai gi de gau maakau dagodo o dangada goi mouli laa?

\VS{20}Goodou hagalaangona hainga a de Maadua ma ana muna! Noo gilaadeu e dee tala gi bei muna nei, gai e deai donu se maalama iai.

\VS{21}Gai gilaadeu e silivaahea saele naa i honga de henua i delaadeu duasala ma de hiikai. Gilaadeu e llili naa ga kalo age gi de langi, ga pasa hagangadi mee ai delaadeu hodooligi aama delaadeu Maadua.

\VS{22}Gai gilaadeu e kalo ange naa ga tilo henua i lalo, gai gilaadeu e gidee naa donu huu de hai ngadaa, ma de gohu aama de gohu hagamaatagu. Gai gilaadeu e hai naa gi nnoho i lo te gohu boo dangodango.




\par }\Chap{9}{\SH De haanau o dahi dama daane
\par }
{\MM \VerseOne{1}Gai e deai naa donu se gohu i daho dangada e hai ngadaa laa. I mua gai ia ne hagangadi mee de henua o
Zebulun ma de henua o
Naphtali, aagai muli mai naa huu gai ia e hagadubu
Galilee o denga
Gentile, go de mommee i gaogao tai, i de baasi laa o
Jordan.\XREF{*}{{\XO 9:1 }{\XT{Mat 4.15}}}


\par }{\Q \VS{2}Dangada e seesee i lo te gohu

\par }{\Q e gidee naa dahi maalama laumalie;

\par }{\Q gai gilaadeu e nnoho i de henua gohu boo dangodango,\FTNT{*}{{\FR 9:2 }{\FQ{de henua gohu boo dangodango,
}}{\FT{aabe go
}}{\FQA{de henua o de malu o de magau.}}}

\par }{\Q de maalama e sula ange naa gi gilaadeu.\XREF{*}{{\XO 9:2 }{\XT{Mat 4.16; Luke 1.79}}}


\par }{\Q \VS{3}Koe gu hai gi soa de huaahenua,

\par }{\Q ma de hai gi kii ange delaadeu malangilangi;

\par }{\Q gilaadeu e malangilangi i mada luoo mada

\par }{\Q bei de malangilangi o dangada i de masavaa o de hagihagi,

\par }{\Q ma de malangilangi o denga daane

\par }{\Q i de masavaa e vaevae ai goloa e maua i de hebagi.


\par }{\Q \VS{4}Go hiidinga koe gu hadihadi de laagau e hagahai hegau aana e hagauda,

\par }{\Q ma togo i honga dono eu,

\par }{\Q go de laagau a de ia e vaivai haia gilaadeu,

\par }{\Q bei de laangi aau ne hagadee kii ai de gau
Midian.


\par }{\Q \VS{5}Denga mee vae o taane hebagi dau,

\par }{\Q ma olaadeu malo laa daha alodahi gu baalau laa i dodo

\par }{\Q e dudu naa i de ahi.


\par }{\Q \VS{6}Gai dahi dama gu haanau mai gi gidaadeu,

\par }{\Q dahi dama daane e gaamai gi gidaadeu;

\par }{\Q gai ssauaa e dagi ai e gaavange naa gi de ia.

\par }{\Q Gai ia e hagaingoo ange naa

\par }{\Q go de Ia Hagasaele Hagalele Mouli, de Maadua Mmahi,

\par }{\Q Tamana dee Ngado Mai, aama Tagi o de Baba.


\par }{\Q \VS{7}Gai dono nohoanga hodooligi ma de nnoho paba e hagadagadaga,

\par }{\Q e deai naa donu se odi.

\par }{\Q Gai ia e dagi naa i de nohoanga o
David,

\par }{\Q ma dono nohoanga hodooligi,

\par }{\Q gai ia e hai naa gi duu gi makaga ma tee ngalungalue

\par }{\Q i de hagamodu e soe ma de heohi,

\par }{\Q mai i de masavaa laa ga hano ai.

\par }{\Q Go de lodo mmahi o
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi

\par }{\Q e hagassula ina de mee nei.\XREF{*}{{\XO 9:7 }{\XT{Luke 1.32-33}}}


\par }{\SH De hagaduasala o Israel
\par }
{\Q \VS{8}De Ia Aamua gu tala dahi mee e hai baasi ange ai gi
Jacob,

\par }{\Q gai e hai ange naa hogi gi Israel.


\par }{\Q \VS{9}Dangada alodahi e iloo naa de mee nei,

\par }{\Q Ephraim ma gilaadeu e nnoho i
Samaria;

\par }{\Q go dangada e hagataba i de hagamaolunga

\par }{\Q ma de lodo maolunga:


\par }{\Q \VS{10}“Denga hadu gu maoha iho,

\par }{\Q aagai gimaadeu e hagaduu age ange naa i denga hadu gu hagamalali;

\par }{\Q denga
{\TL{sycamore}} gu lava i de sele iho,

\par }{\Q aagai gimaadeu e doo ange naa denga
{\TL{cedar}} gi olaadeu duulanga.”


\par }{\Q \VS{11}Aagai
{\ND{Tagi Maolunga}} ne hai hagadaumee o Rezin gi hebagi ange gi gilaadeu,

\par }{\Q ma de usuusu ange olaadeu hagadaumee.


\par }{\Q \VS{12}De gau Assyria mai i dua ma de gau
Philistia mai i dai

\par }{\Q e hhanga naa olaadeu ngudu ga holo Israel.

\par }{\Q Gai mee nei alodahi tee maua donu i de hagahelui dono lili,

\par }{\Q gai dono lima goi hagaabo donu huu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Aagai de huaadangada laa tee aahe mai donu gi de ia ne hagaduasala ina gilaadeu,

\par }{\Q gilaadeu tee ssala hogi
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi.


\par }{\Q \VS{14}Deelaa ai,
{\ND{Tagi Maolunga}} e tuu naa ngaadahi de biho ma ssugi o Israel,

\par }{\Q ma denga laa o de
{\TL{palm}} ma denga aalege i dahi laangi donu huu;


\par }{\Q \VS{15}denga daane maatua ma de gau aamua go de biho,

\par }{\Q gai denga
pelaabisi e agoagona laa denga muna hhadu go ssugi.


\par }{\Q \VS{16}Go hiidinga dagi o de huaadangada gu dagi gee gilaadeu,

\par }{\Q gai gilaadeu gu daahanga dangada alaadeu e dagi.


\par }{\Q \VS{17}Deelaa ai, de Ia Aamua e dee malangilangi i alaadeu dama daane,

\par }{\Q be e lodo aloha ange gi alaadeu gauligi gu deai olaadeu damana,

\par }{\Q aabe go haahine gu maakau olaadeu bodu.

\par }{\Q Go hiidinga gilaadeu alodahi e dee hai hegau i mee heohi aama de baubau,

\par }{\Q gai muna a dangada alodahi e tala gu hakino gee.

\par }{\Q Gai mee nei alodahi tee maua i de hai gi helui dono lili,

\par }{\Q dono lima goi hagaabo donu huu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}De baubau e bei dagodo o de ahi e duungia laa mee,

\par }{\Q gai e dudu denga manu duiduia ma manu daladala,

\par }{\Q ma de haaula lodo mee muimui,

\par }{\Q gai dono useahi e buu age laa gi lo te moana i lunga.


\par }{\Q \VS{19}De lili o
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi gu dudu de henua,

\par }{\Q gai dangada gu bei denga lahhie e haula ai de ahi;

\par }{\Q gu deai donu se dangada e hagaola ina dono daina.


\par }{\Q \VS{20}Gilaadeu e kave naa denga kano manu i olaadeu lima madau ga gai,

\par }{\Q aagai gilaadeu goi hiikai huu;

\par }{\Q gilaadeu e gaimee naa i olaadeu lima masui,

\par }{\Q aagai e dee maua gi boobosu.

\par }{\Q Dahi ma dahi e gai naa kano o olaadeu dama.


\par }{\Q \VS{21}Manasseh e gai naa Ephraim, gai Ephraim e gai Manasseh;

\par }{\Q gai gilaau e hagabuni naa ga hai baasi ange ai gi
Judah.

\par }{\Q Gai mee nei alodahi tee maua donu i de hagahelui dono lili,

\par }{\Q gai dono lima goi hagaabo donu huu.




\par }\PoetryChap{10}{\Q \VerseOne{1}E vakaa naa gilaadeu e hagaduulia hainga dee heohi,

\par }{\Q ma gilaadeu e haia hainga e hagaduasala ina dangada;


\par }{\Q \VS{2}ma de kave gee de heohi o de gau hagaau aloha,

\par }{\Q ma tee hagamodu muna o ogu dangada gu duasala laa i de heohi,

\par }{\Q ma de vaivai hai denga haahine gu maakau olaadeu bodu

\par }{\Q ma de gaiaa mee o denga gauligi gu deai olaadeu damana.


\par }{\Q \VS{3}Gai ni aha naa oodou e hai i de laangi o de hagaduasala,

\par }{\Q ma de masavaa e dae mai ai de hai ngadaa i de mommee mmao?

\par }{\Q Go daho ai oodou e hulo gi balea adu goodou?

\par }{\Q Gai go hee naa donu oodou e dugu ai oodou goloa lagolago?


\par }{\Q \VS{4}Gai gu deai ange oodou mee e hai,

\par }{\Q aagai go de ino donu huu gi lalo madali gilaadeu gu noonoodia,

\par }{\Q aabe go de baakuu madali de gau maakau.

\par }{\Q Gai mee nei alodahi tee maua donu i de hagahelui dono lili,

\par }{\Q gai dono lima goi hagaabo donu huu.


\par }{\SH De hagaduasala o Assyria
\par }
{\Q \VS{5}E vakaa naa
Assyria, de laagau aagu ne hagahai hegau i dogu lili,

\par }{\Q dono lima go togo aagu ne hagahai hegau i dogu bole.\XREF{*}{{\XO 10:5 }{\XT{Isa 14.24-27; Nah 1.1—3.19; Zep 2.13-15}}}


\par }{\Q \VS{6}Au ne hai ia gi hano gi hai baasi ange gi dahi huaahenua baubau,

\par }{\Q au ne kave ia gi hai baasi ange gi dahi huaadangada oogu e lili ai laa,

\par }{\Q ma de hai gi de mahi gilaadeu ga kave olaadeu goloa,

\par }{\Q aama de dagadagahi gilaadeu bei denga bela i honga denga haiava.


\par }{\Q \VS{7}Aagai e dee deenei dana hagasaele,

\par }{\Q e dee deenei hogi dana mee ne maanadu;

\par }{\Q aagai ia ne hagatau de oha,

\par }{\Q ma de hagadee kii denga huaahenua soa.


\par }{\Q \VS{8}Ia ne hagadaba, “E aha, ogu dagi alodahi e dee ni hodooligi?


\par }{\Q \VS{9}Calno tee bei laa dagodo o Carchemish?

\par }{\Q Hamath tee bei laa dagodo o Arpad?

\par }{\Q Gai
Samaria tee bei laa dagodo o
Damascus?


\par }{\Q \VS{10}Au ne hagadee kii denga nohoanga hodooligi e daumaha ange laa gi denga diinonga;

\par }{\Q olaadeu diinonga e maolunga ange i diinonga o Jerusalem ma Samaria —


\par }{\Q \VS{11}e aha, au e dee hai naa hogi Jerusalem ma ono diinonga

\par }{\Q bei dagu hai ne hai ai laa Samaria ma ono diinonga?”


\par }{\PP \VS{12}Deelaa ai, de masavaa naa huu a de Ia Aamua e hagalava ai ana hagatau alodahi ange gi de mounga go
Zion ma Jerusalem, gai ia e hagadaba naa, “Au e hagaduasala naa de hodooligi o Assyria, i hiidinga dono lodo maolunga ma luoono mada hagamaolunga.

\VS{13}Go hiidinga ia ne hagadaba,

\par }{\Q ‘Au ne maua i de hai mee nei i ogu mahi donu ma dogu iloo mee,

\par }{\Q go hiidinga de dahi ogu donu ange.

\par }{\Q Au ne aau gee goinga o denga huaadangada,

\par }{\Q ma de kave olaadeu goloa hagamogomogo;

\par }{\Q au ne hagadee kii gilaadeu e nnoho i kilaa

\par }{\Q bei dagodo hegau a dahi kaau daane.


\par }{\Q \VS{14}Au gu haalo naa dogu lima

\par }{\Q e kave ai de lava o denga huaadangada;

\par }{\Q bei dagodo o tangada e hagabudulia denga ngago gu tili laa,

\par }{\Q gai au e hagabuni mai naa henua alodahi;

\par }{\Q gai e deai naa donu se bakau e gabagaba,

\par }{\Q aabe se manu e hhanga dono ngudu e goo.’ ”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}E aha, e maua e taguu i de hagadaba, bolo ia e kii ange i tangada e hagaabo ina,

\par }{\Q aabe go ssoaa i de hagadaba bolo ia e kii ange i tangada e soaa ina mee?

\par }{\Q E dagodo be go dahi laagau e hagaabo ina tangada e daohia age,

\par }{\Q aabe go de laagau e daohia age tangada e dee se laagau laa!


\par }{\Q \VS{16}Deenei ai, de Ia Aamua,
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi,

\par }{\Q e hai naa gi mmagi ono daane hebagi mmahi,

\par }{\Q gai dono hagadubu e haula naa i de ahi ula.


\par }{\Q \VS{17}De Maalama o Israel e hai naa ga se ahi,

\par }{\Q de Ia Dabu o Israel se ahi ula;

\par }{\Q gai e dudu naa ga deai manu daladala

\par }{\Q ma manu duiduia i dahi laangi donu huu.


\par }{\Q \VS{18}De mahamaha o lodo henua i kilaa ma de gelegele e ssomo ai manu

\par }{\Q e oha naa donu ga odi,

\par }{\Q bei tangada magi e hagadaga iho laa.


\par }{\Q \VS{19}Gai denga manu ssomo e doe i de lodo henua e sogoisi naa;

\par }{\Q gai tamaa gauligi e maua i de sisi ga daohi.


\par }{\SH De aahe mai o dangada o Israel e doe
\par }
{\Q \VS{20}De laangi laa gai dangada o Israel e doe,

\par }{\Q ma gilaadeu ne ola i dangada o
Jacob

\par }{\Q e dee tali hagalodolodo ange naa gi de ia

\par }{\Q ne oohaa laa delaadeu henua;

\par }{\Q aagai gilaadeu e hai naa
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q de Ia Dabu o Israel, go delaadeu tali, i de heohi.


\par }{\Q \VS{21}Dangada e doe e aahe mai naa,

\par }{\Q dangada o Jacob e doe e aahe mai naa gi de Maadua Mmahi.


\par }{\Q \VS{22}Israel, e dee galemu naa donu de soa oo dangada

\par }{\Q bei de lagolago gelegele i gabugabu tai,

\par }{\Q gai e sogoisi naa donu huu e aahe mai.

\par }{\Q Gai gu lava donu i de hagamodu i de heohi, bolo e daa gilaadeu gi maakau.\XREF{*}{{\XO 10:22 }{\XT{Rom 9.27}}}


\par }{\Q \VS{23}De Ia Aamua,
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi,

\par }{\Q e hagasula ina de oha de henua alodahi gu tala laa.


\par }{\PP \VS{24}Deenei ai, e hagadaba de Ia Aamua,
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi: “Ogu dangada e nnoho laa i Zion, goodou aude maatagu i de gau Assyria, e hagailiilihia laa goodou i de laagau, ma de hagaabo de laagau ga daa ai goodou, bei hegau a de gau
Egypt.

\VS{25}E dee mmule naa donu gai gu helui dogu lili i goodou, gai dogu bole gu daa gilaadeu gi maakau.

\VS{26}Gai
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi e hagailiili naa gilaadeu i taula, bei dana hai ne hai ai de gau
Midian i de baba o Oreb; gai ia e hagaabo ange naa dono dogo gi honga de vai, bei ana hegau ne hai laa i Egypt.\XREF{*}{{\XO 10:26 }{\XT{Jdg 7.25}}}

\VS{27}De laangi laa gai dana mee e hagauda adu gi oodou eu e aau gee naa, gai dana
laagau hagahai hegau e hagauda adu e hadi naa, i hiidinga goodou gu pedi.” \FTNT{*}{{\FR 10:27 }{\FQ{i hiidinga goodou gu pedi:
}}{\FT{muna Hebrew i kinei e dee iloo danuaa dono hagadoonunga.}}}


\par }{\Q \VS{28}Denga daane hebagi gu tae gi Aiath,

\par }{\Q gilaadeu gu hulo ma gu ui i Migron;

\par }{\Q gilaadeu gu dugu olaadeu goloa i Mikmash.


\par }{\Q \VS{29}Gilaadeu gu hulo laa lo te mommee gelo,

\par }{\Q gilaadeu e nnoho naa i Geba i de boo.

\par }{\Q Ramah gu bolebole,

\par }{\Q Gibeah o
Saul gu savini ma gu hano.


\par }{\Q \VS{30}Dangada i Gallim, goodou tangi!

\par }{\Q Laishah, goodou hagalaangona!

\par }{\Q Dangada o Anathoth, goodou pasa ange!


\par }{\Q \VS{31}Madmenah gu saavini ma gu hano;

\par }{\Q dangada o Gebim gu hulo ma gu mmuni.


\par }{\Q \VS{32}Anailaa nei gai ia e nnoho naa i Nob,

\par }{\Q ia e tugi ange naa dono lima gi tamaa hine o Zion,

\par }{\Q i de mounga o Jerusalem.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Tilo, de Ia Aamua,
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi

\par }{\Q e duuduu iho naa denga laa mmahi ga baakuu.

\par }{\Q Gai manu lloa e sele iho naa,

\par }{\Q gai gilaadeu e lodo maolunga e hai naa ga maolalo.


\par }{\Q \VS{34}Ia e sele naa denga manu ssomo i lodo mee muimui i taguu;

\par }{\Q denga manu lloa o
Lebanon e sele iho naa donu.




\par }\Chap{11}{\SH De uli mai i de aamuli o Jesse
\par }
{\Q \VerseOne{1}Dahi uli e matili age naa i tahido o
Jesse;

\par }{\Q gai dahi laa e somo age naa i dono dahido ga hua.\XREF{*}{{\XO 11:1 }{\XT{Rev 5.5; 22.16}}}


\par }{\Q \VS{2}De
Hagasaalunga o
{\ND{Tagi Maolunga}} e noho naa i ono daha —

\par }{\Q go de Hagasaalunga o de heiangi, ma de donu ange,

\par }{\Q ma de Hagasaalunga o de hagasaele heohi ma de mmahi,

\par }{\Q ma de Hagasaalunga o de iloo mee, ma de madagu i
{\ND{Tagi Maolunga}} —


\par }{\Q \VS{3}gai ia e malangilangi i de madagu i
{\ND{Tagi Maolunga}}.

\par }{\BB \par }
{\Q Ia e dee hagamodu muna i mee aana e gidee,

\par }{\Q aabe e hai dahi hilihili i ana mee e langona,


\par }{\Q \VS{4}aagai ia e hagamodu muna o dangada e duasala i de heohi,

\par }{\Q ma de hagamodu muna o de gau hagaau aloha i henua i lalo i de heohi.

\par }{\Q Ia e hagaduasala naa henua i lalo i ana muna e tala;

\par }{\Q gai e daa gi maakau de gau baubau i de madangi o dana manava.\XREF{*}{{\XO 11:4 }{\XT{2 Th 2.8}}}


\par }{\Q \VS{5}De heohi e hai naa go dono beele,

\par }{\Q gai de muna abodonu go de malo e nnoa ai lo tono ungaalodo.\XREF{*}{{\XO 11:5 }{\XT{Eph 6.14}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}De
{\TL{wolf}} e noho naa madali
ssiibi gauligi,

\par }{\Q de
{\TL{leopard}} e dagodo naa gi lalo madali de guudi;

\par }{\Q de kaau gauligi ma de
laiono gauligi

\par }{\Q ma de manu gu haangai ma gu bedi e nnoho hagabuni naa;

\par }{\Q gai dahi damaa gauligi e dagi naa gilaadeu.\XREF{*}{{\XO 11:6 }{\XT{Isa 65.25}}}


\par }{\Q \VS{7}De kaau e gaimee naa madali de bea;

\par }{\Q gai alaau dama e daakodo naa i de mommee daudahi,

\par }{\Q gai de laiono e gai naa denga helii mmasa bei de kaau.


\par }{\Q \VS{8}De gaagaa goi unuunu laa e hagadaahao naa i ma te haonga o de
labodo hagammau,

\par }{\Q gai tamaa gauligi gu dee unuunu laa e velo ange naa dono lima

\par }{\Q gi lo te haonga o de labodo gadigadi.


\par }{\Q \VS{9}Gai e deai naa donu se hagammae aabe go de oha

\par }{\Q i honga dogu mounga dabu alodahi,

\par }{\Q go hiidinga henua i lalo e honu naa i de iloo mee o
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q bei de honu o tai i denga lausedi.\XREF{*}{{\XO 11:9 }{\XT{Hab 2.14}}}


\par }{\PP \VS{10}De laangi laa gai de uli o Jesse e duu age naa e hai ai de hagailonga ange gi denga huaadangada; gai denga huaahenua e hagabuni mai naa gi kilaa, gai dono mommee hagammabu e hai naa ga mahamaha.\XREF{*}{{\XO 11:10 }{\XT{Rom 15.12}}}

\VS{11}De laangi laa gai de Ia Aamua e hagaahe mai naa ono dangada e doe i ssauaa o dono lima, mai i
Assyria, ma
Egypt, ma Pathros, ma Ethiopia, ma Elam, ma
Babylon,\FTNT{*}{{\FR 11:11 }{\FQ{Babylon:
}}{\FT{de Beebaa Hebrew e hai ange go
}}{\FQA{Shinar.}}} ma Hamath, aama mai i denga modu alodahi.


\par }{\Q \VS{12}Gai ia e hagaduu age naa dahi hagailonga ange gi denga huaahenua,

\par }{\Q ma de hagabuni mai de gau Israel i denga henua gee;

\par }{\Q ia e hagaahe mai naa dangada o
Judah gu mavaevae saele laa

\par }{\Q gi denga dege e haa o henua i lalo.


\par }{\Q \VS{13}De lodo gaiaa o
Ephraim e tuu naa,

\par }{\Q gai hagadaumee o Judah gu deai donu;

\par }{\Q Ephraim gu dee lodo gaiaa ange gi Judah,

\par }{\Q gai Judah gu dee kino i Ephraim.


\par }{\Q \VS{14}Gai gilaadeu e loiho naa i denga madadaagodo o
Philistia i de baasi gi dai.

\par }{\Q Gilaadeu e hagabuni naa hogi ga kave mee o dangada e nnoho i baasi i dua.

\par }{\Q Gilaadeu e kave naa
Edom ma
Moab ga henua ai,

\par }{\Q gai de gau
Ammon e nnoho naa i olaadeu lalo.


\par }{\Q \VS{15}Gai
{\ND{Tagi Maolunga}} e hai naa gi masa vai

\par }{\Q i lo te mada loolodo o Egypt.

\par }{\Q Ia e haalo naa dono lima

\par }{\Q ga hai gi humai de madangi hagavvela gi honga ssaalingaa vai go
Euphrates.

\par }{\Q Ia e hagaili naa honga de vai laa ga hai ai e hidu saalingaa vai vaaligiligi,

\par }{\Q gai dangada e maua naa i de seesee ga hulo gi de baasi laa.\XREF{*}{{\XO 11:15 }{\XT{Rev 16.12}}}


\par }{\Q \VS{16}Gai e dahi naa haiava laumalie ange gi ono dangada e doe,

\par }{\Q e aahe mai ai i Assyria,

\par }{\Q bei de hai o de gau Israel

\par }{\Q ne loomai ai laa i Egypt.




\par }\Chap{12}{\SH Dahi daahili tuhi
\par }
{\MM \VerseOne{1}De laangi laa gai koe e hagadaba naa:

\par }{\Q “{\ND{Tagi Maolunga}}, au e hagaahe adu de abodonu gi de goe,

\par }{\Q go hiidinga, e dee galemu koe nogo lili i de au,

\par }{\Q gai iainei koe gu dee lili,

\par }{\Q gai gu hagaaneane ogu lodo.


\par }{\Q \VS{2}Tilo, de Maadua go dogu Ia Hagaola;

\par }{\Q au e hagadonu ia, deelaa ai, au e dee madagu.

\par }{\Q De Ia Aamua,
{\ND{Tagi Maolunga}}, go ogu mahi ma dagu daahili,

\par }{\Q gai go ia dogu Ia Hagaola.” \XREF{*}{{\XO 12:2 }{\XT{Exo 15.2; Psa 118.14}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Goodou e asu naa oodou vai ma de malangilangi

\par }{\Q mai i denga saalingaa vai hagamouli.


\par }{\Q \VS{4}De laangi laa gai goodou e hagataba naa:

\par }{\Q “Hagaahe ange de abodonu gi
{\ND{Tagi Maolunga}}, ma de dalodalo ange gi de ia;

\par }{\Q hagadele ina i denga huaahenua dagodo o ana hegau gu hai,

\par }{\Q ma de tala bolo gi hagaamua ina dono ingoo.


\par }{\Q \VS{5}Daahili ange gi
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q i hiidinga ana hegau mahamaha gu hai,

\par }{\Q haia gi iloo e henua i lalo alodahi de mee nei.


\par }{\Q \VS{6}Dangada o
Zion, goodou hevaalogi daahili i de malangilangi,

\par }{\Q i hiidinga de Ia Dabu o Israel i oodou magavaa e maolunga.”




\par }\Chap{13}{\SH Muna hagadaemaha i dagodo o Babylon
\par }
{\MM \VerseOne{1}Muna hagadaemaha i dagodo o
Babylon ne hagaago ange gi
Isaiah tama daane a Amoz.\XREF{*}{{\XO 13:1 }{\XT{Isa 47.1-15; Jer 50.1—51.64}}}


\par }{\Q \VS{2}Hagaduulia age dahi hagailonga i honga dahi duuduu malaelae,

\par }{\Q gai oo ange gi gilaadeu,

\par }{\Q ma de aloalohagi ange gilaadeu gi loomai gi ulu i haitoga o de gau aamua.


\par }{\Q \VS{3}Au gu tala ange gi ogu dangada dabu;

\par }{\Q au gu hagahi ogu daane hebagi gilaadeu gi hagasula ina dogu bole —

\par }{\Q go gilaadeu e malangilangi i dogu kii.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Hagalaangona adu, de hagalongaa mai honga denga mounga,

\par }{\Q bei de hevaalogi o dangada soa mmao!

\par }{\Q Hagalaangona adu, de hellumi o denga nohoanga hodooligi,

\par }{\Q bei de hagabuni o denga huaahenua!

\par }{\Q {\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi gu hagabuni dono hagabuulinga e hebagi.


\par }{\Q \VS{5}Gilaadeu e loomai i denga henua mmao,

\par }{\Q ma mai i mommee alodahi i lalo de langi —

\par }{\Q go
{\ND{Tagi Maolunga}} ma denga goloa hebagi o dono lili,

\par }{\Q gai gilaadeu ga oha ai de henua alodahi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Goodou tangi see, go hiidinga de laangi o
{\ND{Tagi Maolunga}} gu baa mai donu;

\par }{\Q gai e dae mai naa bei de hai a de Ia Mmahi Mmao laa e oha ai laa!\XREF{*}{{\XO 13:6 }{\XT{Joel 1.15}}}


\par }{\Q \VS{7}Gai dangada alodahi e pole naa olaadeu lima,

\par }{\Q gai dangada alodahi e maatagu naa.


\par }{\Q \VS{8}Gilaadeu e kona naa de maatagu,

\par }{\Q gilaadeu e mmae naa ma de manavasaa,

\par }{\Q bei de hine gu hai laa ono hagalangona.

\par }{\Q Gilaadeu e hagadau kalo ange naa ma de llele mouli,

\par }{\Q gai olaadeu mada e mmea naa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Tilo, de laangi o
{\ND{Tagi Maolunga}} gu dae mai donu,

\par }{\Q gai se laangi hagaduasala, ma de bole aama de lili laumalie,

\par }{\Q e oha ai de henua ga hai gu se ngadi mommee,

\par }{\Q gai e daa naa gi maakau de gau
haisala i kilaa.


\par }{\Q \VS{10}Denga heduu i lo te langi

\par }{\Q ma olaadeu hagabuulinga e dee maalama naa.

\par }{\Q De laa e gohu naa i de masavaa e hanage ai,

\par }{\Q gai de maasina e dee maalama naa hogi.\XREF{*}{{\XO 13:10 }{\XT{Ezk 32.7; Mat 24.29; Mark 13.24-25; Luke 21.25; Rev 6.12-13}}}


\par }{\Q \VS{11}Au e hagaduasala naa henua i lalo,

\par }{\Q ma de gau baubau i hiidinga olaadeu haisala.

\par }{\Q Au e hai naa gi dee llodo maolunga de gau hagamaolunga,

\par }{\Q ma de hai gi maolalo de gau alasala e llodo maolunga laa.


\par }{\Q \VS{12}Au e hai naa dangada gi sogoisi ange i denga goolo danuaa,

\par }{\Q ma de sogoisi ange i goolo o Ophir.


\par }{\Q \VS{13}Deelaa ai, au e hai naa gi ngalungalue de langi;

\par }{\Q gai henua i lalo gi ngalue gee mai i dono duulanga,

\par }{\Q i de laangi o de bole o
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi,

\par }{\Q ma de laangi o dono lili laumalie.


\par }{\Q \VS{14}Dangada e bei naa dahi dia e dolohia laa,

\par }{\Q aabe go denga
ssiibi e deai selaadeu ia hagaloosi,

\par }{\Q gai dahi ma dahi e ahe naa gi daho ono dangada,

\par }{\Q dahi ma dahi e ahe naa gi dono henua donu.


\par }{\Q \VS{15}Gai be goai naa huu e boogia mai, gai e velo gi magau,

\par }{\Q gai dangada alodahi e boogia mai e daa naa ga magau i de gadilaasa.


\par }{\Q \VS{16}Alaadeu gaagaa e dagadagahia naa ga maakau i olaadeu mada i mua;

\par }{\Q gai goloa i lodo olaadeu hale e gaavee naa,

\par }{\Q gai alaadeu haahine dau bodu e haia naa gi de mahi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Tilo, au e hai naa gi loomai de gau
Media gi hebagi ange gi gilaadeu,

\par }{\Q go dangada e dee anga ange gi denga selevaa,

\par }{\Q gai e dee malangilangi i denga goolo.


\par }{\Q \VS{18}Alaadeu mee hholu e daa naa ga maakau denga dama daane,

\par }{\Q gilaadeu e dee abodonu ange naa gi denga gaagaa,

\par }{\Q aabe e llodo aaloha ange gi denga gauligi.


\par }{\Q \VS{19}Babylon, de hadu hagamogomogo a denga nohoanga hodooligi,

\par }{\Q gai go de mahamaha o de gau Babylon e hagamaolunga ai laa,

\par }{\Q e oohaa naa e de Maadua,

\par }{\Q bei dagodo o
Sodom ma Gomorrah.\XREF{*}{{\XO 13:19 }{\XT{Gen 19.24}}}


\par }{\Q \VS{20}Gai e deai naa donu dangada e nnoho ai

\par }{\Q i denga atangada e loomai;

\par }{\Q e deai hogi se dangada Arab e hagaduulia dono hale malo i kilaa,

\par }{\Q aabe ni dangada hagaloosi ssiibi

\par }{\Q e haia alaadeu hagabuulingaa ssiibi gi hagammabu i kilaa.


\par }{\Q \VS{21}Aagai denga manu lodo henua e nnoho naa i kilaa,

\par }{\Q denga
{\TL{jackal}} e hhao naa lodo olaadeu hale ga hoohonu;

\par }{\Q denga
{\TL{owl}} e nnoho naa i kilaa,

\par }{\Q gai denga guudi de vao e saavini saele naa i kilaa.\XREF{*}{{\XO 13:21 }{\XT{Isa 34.14; Zep 2.14; Rev 18.2}}}


\par }{\Q \VS{22}Denga
{\TL{hyena}} e koo naa i lodo ono hale buibui makaga,

\par }{\Q gai denga
{\TL{jackal}} i lodo ono hale danuaa.

\par }{\Q Dono masavaa gu dae mai donu,

\par }{\Q gai ono laangi e dee daulooloa naa donu.




\par }\Chap{14}{\PP \VerseOne{1}{\ND{Tagi Maolunga}} e lodo aloha ange naa gi
Jacob;

\par }{\Q ia e ahe ange naa e hili Israel

\par }{\Q ma de hai gilaadeu gi nnoho i delaadeu henua.

\par }{\Q De gau henua gee e loomai naa ga dau ange gi gilaadeu,

\par }{\Q ma de hagabuni ange gi dangada o Jacob.


\par }{\Q \VS{2}Denga huaadangada e kave naa gilaadeu,

\par }{\Q ga hagaahe gi delaadeu mommee donu.

\par }{\Q Gai de gau Israel e henua naa i denga huaahenua,

\par }{\Q bei denga daane ma haahine hai hegau,

\par }{\Q i de henua o
{\ND{Tagi Maolunga}}.

\par }{\Q Gilaadeu e hagadee kii naa dangada ne hagadee kii ina gilaadeu

\par }{\Q ma de dagi gilaadeu nogo vaivai haia gilaadeu.


\par }{\BB \par }
{\MM \VS{3}De laangi laa gai
{\ND{Tagi Maolunga}} e hai naa gi ilaage goodou mai i de hagaduasala, ma de hai ngadaa, aama doodou hagahai hegau ina,

\VS{4}gai goodou e hua ange naa taahili hagammae manava nei gi de hodooligi o
Babylon:

\par }{\Q “De ia e vaivai haia dangada gu lilo!

\par }{\Q Dono lili mmahi gu tuu!


\par }{\Q \VS{5}{\ND{Tagi Maolunga}} gu hhadi de laagau a tangada baubau,

\par }{\Q ma togo o denga dagi,


\par }{\Q \VS{6}go de mee alaadeu e daa ai dangada

\par }{\Q i hanonga lagolago i delaadeu llili,

\par }{\Q ma de dagi denga huaahenua i de lili,

\par }{\Q aama tee tuu de vaivai hai gilaadeu.


\par }{\Q \VS{7}Henua i lalo alodahi gu mmabu ma de nnoho paba,

\par }{\Q gilaadeu gu oo ma gu daahili.


\par }{\Q \VS{8}Denga
{\TL{cypress}} e malangilangi hogi i de goe,

\par }{\Q denga
{\TL{cedar}} o
Lebanon e hagataba,

\par }{\Q ‘Mai i de masavaa oou ne hagamaolalo ina ai,

\par }{\Q gai gu deai donu se dangada e selea iho gimaadeu.’


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}De mommee o de gau maakau i lalo de gelegele

\par }{\Q gu hidi age e hedae adu gi de goe i doo dae gi kilaa;

\par }{\Q hagasaalunga o de gau maakau gu hiihidi age e hedae adu —

\par }{\Q gilaadeu alodahi nogo dagina henua i lalo;

\par }{\Q gu hai gi hiihidi age mai i olaadeu nohoanga —

\par }{\Q go gilaadeu alodahi nogo hodooligi i denga huaahenua.


\par }{\Q \VS{10}Gilaadeu alodahi e pasa adu naa,

\par }{\Q gilaadeu e hai adu naa,

\par }{\Q ‘Koe gu baageaa hogi, bei omaadeu dagodo;

\par }{\Q koe gu bei donu gimaadeu.’


\par }{\Q \VS{11}Doo mahamaha alodahi gu tili iho gi de mommee o de gau maakau,

\par }{\Q madali leo o au
{\TL{harp}} e hagadangidangi ai;

\par }{\Q denga ilo gu tolo i doo mommee e dagodo ai,

\par }{\Q gai gu haoli doo angaanga alodahi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Koe gu tili iho mai i de langi,

\par }{\Q de heduu o taiao, gai go de heduu maalama laa!

\par }{\Q Iainei koe ne tili iho gi henua i lalo,

\par }{\Q gai koe nogo hagadee kii denga huaahenua i mua!\XREF{*}{{\XO 14:12 }{\XT{Rev 8.10; 9.1}}}


\par }{\Q \VS{13}Koe ne hagadaba i oo lodo,

\par }{\Q ‘Au e hanage naa gi dae gi de langi;

\par }{\Q au e hai naa dogu nohoanga hodooligi

\par }{\Q gi maolunga ange i denga heduu a de Maadua;

\par }{\Q au e noho i honga de mounga e hagabuni ai laa

\par }{\Q go de mommee maolunga hugadoo o de mounga dabu.\FTNT{*}{{\FR 14:13 }{\FQ{de mounga dabu,
}}{\FT{aabe go
}}{\FQA{i baasi i ngaiho.}}} \XREF{*}{{\XO 14:13 }{\XT{Mat 11.23; Luke 10.15}}}


\par }{\Q \VS{14}Au e hanage naa gi maolunga ange au i denga giliiga;

\par }{\Q au e hai naa gi maolunga bei dagodo o de Ia Maolunga Mmao laa.’


\par }{\Q \VS{15}Aagai koe gu gave iho donu gi de mommee o de gau maakau,

\par }{\Q ma tagelo o de geelonga laa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Dangada e gidee goe e haaina naa goe,

\par }{\Q ma de maanadu mee gu hai adu gi de goe:

\par }{\Q ‘E dee deenei taane ne hagangalungalue ina laa henua i lalo,

\par }{\Q ma de hai gi maatagu denga nohoanga hodooligi?


\par }{\Q \VS{17}Gai e dee deenei taane ne haia laa henua i lalo ga se vao,

\par }{\Q ma de oha denga aduhale nnui,

\par }{\Q gai tee dugu de gau dee kii gi aahe gi olaadeu henua?’


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Hodooligi alodahi o denga huaahenua

\par }{\Q e daakodo i lodo olaadeu daanunga i de mahamaha.


\par }{\Q \VS{19}Aagai koe e tili gee naa i lo too daanunga

\par }{\Q bei dahi laa manu e aau laa ga tili;

\par }{\Q koe gu haolia ma gu lilo i de gau maakau,

\par }{\Q madali gilaadeu ne daia ga maakau i de gadilaasa,

\par }{\Q go gilaadeu e loiho gi lodo hadu i lo te geelonga.

\par }{\Q Koe gu bei de angaanga o tangada magau e dagadagahia laa.


\par }{\Q \VS{20}Koe tee danu madali gilaadeu,

\par }{\Q go hiidinga koe ne oha doo henua

\par }{\Q ma de daa ga maakau oo dangada.

\par }{\Q E deai naa donu dangada e manadua

\par }{\Q hagadiilinga o dangada e haia de baubau.


\par }{\Q \VS{21}Hagadabena ina dahi mommee e daa ai gi maakau ana dama,

\par }{\Q i hiidinga baubau o olaadeu dubuna madagidagi;

\par }{\Q gai gilaadeu e dee aahe ange naa donu e henua i de henua,

\par }{\Q aabe gi haia gi dohu henua i lalo i olaadeu aduhale.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}“Au e hidi age naa e hai baasi ange gi gilaadeu,

\par }{\QR go
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi e hagadaba.

\par }{\Q Au e hai naa gi ngalo de ingoo o Babylon, ma ono dangada e ola,

\par }{\Q go denga hagadiilinga ma denga aamuli,


\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.

\par }{\Q \VS{23}Au e hai naa hogi Babylon gi se mommee e nnoho ai denga
{\TL{owl}}

\par }{\Q gai gi se mommee iai bela ma vai;

\par }{\Q au e tahi naa Babylon i tuaanui,”


\par }{\QR go
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi e hagadaba.

\par }{\SH Muna hagadaemaha i dagodo o Assyria
\par }
{\MM \VS{24}{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi ne basa hagatoo donu, ga hai ange,

\par }{\Q “Agu hagatau gu hai, e hagassula naa donu,

\par }{\Q gai dagu mee gu hagamodu, e dee
haisala donu.\XREF{*}{{\XO 14:24 }{\XT{Isa 10.5-34; Nah 1.1—3.19; Zep 2.13-15}}}


\par }{\Q \VS{25}Au e hagadee kii naa de gau
Assyria i dogu henua;

\par }{\Q gai au e dagadagahi naa Assyria i honga ogu mounga.

\par }{\Q Gai dana
laagau hagahai hegau e aau gee naa i honga ogu dangada,

\par }{\Q dana mee hagauda daemaha e aau gee naa i honga olaadeu eu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Deenei de hagatau gu hagamodu ange gi henua i lalo alodahi,

\par }{\Q gai deenei de lima ne hagaabo ange laa gi honga denga huaahenua alodahi.


\par }{\Q \VS{27}{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi gu hai dahi hagamodu,

\par }{\Q gai goai naa e maua i de buibui gi dee hai?

\par }{\Q Dono lima gu hagaabo,

\par }{\Q gai goai naa e maua i de hagaahe dua?


\par }{\SH Muna hagadaemaha i dagodo o Philistia
\par }
{\MM \VS{28}De ngadau o de hodooligi go Ahaz ne magau ai, gai muna hagadaemaha nei ne hagaago mai gi de au:\XREF{*}{{\XO 14:28 }{\XT{2 Ki 16.20; 2 Ch 28.27}}}


\par }{\Q \VS{29}De gau
Philistia alodahi, goodou aude malangilangi,

\par }{\Q i de hadi de laagau ne hagaili ai laa goodou;

\par }{\Q go hiidinga de
labodo e hagadili naa dahi labodo hagammau,

\par }{\Q gai dana dama e lele gai e hagammau.\XREF{*}{{\XO 14:29 }{\XT{Jer 47.1-7; Ezk 25.15-17; Joel 3.4-8; Amos 1.6-8; Zep 2.4-7; Zec 9.5-7}}}


\par }{\Q \VS{30}Gai manu a de gau hagaau aloha hugadoo e gaimee i de mommee iai helii,

\par }{\Q gilaadeu nogo duasala i mua e nnoho paba naa.

\par }{\Q Aagai au e daa naa gi maakau oodou dama i de onge

\par }{\Q ma oodou dangada alodahi ne ola.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}De haitoga, koe gi dangi see; de aduhale oo ma gi dangi!

\par }{\Q De gau Philistia alodahi, goodou gi bolebole ma de maatagu!

\par }{\Q Go hiidinga dahi hagabuulinga hebagi bei de useahi laumalie gu humai i ngaiho,

\par }{\Q gai e deai donu se daane iai e doo gi muli.


\par }{\Q \VS{32}Dee hee dau hai e basa ange ai

\par }{\Q gi de gau sui o de huaahenua laa?

\par }{\Q Hai ange, “{\ND{Tagi Maolunga}} gu hagaduu gi makaga
Zion,

\par }{\Q gai ono dangada nogo vaivai haia laa

\par }{\Q e gidee naa delaadeu mommee buibui i ono daha.”




\par }\Chap{15}{\SH Muna hagadaemaha i dagodo o Moab
\par }
{\MM \VerseOne{1}Muna hagadaemaha i dagodo o
Moab.

\par }{\Q De aduhale go Ar o Moab gu odi i de maoha,

\par }{\Q gai ne dahi donu huu boo ne oha ai.

\par }{\Q De aduhale go Kir o Moab gu odi i de maoha,

\par }{\Q gai ne dahi donu huu boo ne oha ai!\XREF{*}{{\XO 15:1 }{\XT{Isa 25.10-12; Jer 48.1-47; Ezk 25.8-11; Amos 2.1-3; Zep 2.8-11}}}


\par }{\Q \VS{2}Dangada o Dibon gu loage gi dono hale daumaha,

\par }{\Q ma ono mommee daumaha e tangi ai;

\par }{\Q de gau Moab gu tangi i hiidinga Nebo ma Medeba.

\par }{\Q Dangada alodahi gu dahi olaadeu biho,

\par }{\Q gai gu duuduu olaadeu gumigumi.


\par }{\Q \VS{3}Gilaadeu gu kahu i malo daladala i honga haiava;

\par }{\Q gai dangada alodahi gu tangi ssee

\par }{\Q i honga dahuuhuu o denga hale ma lodo aduhale,

\par }{\Q ma de ino gi honga de gelegele ma e tangi ai.


\par }{\Q \VS{4}Dangada o Heshbon ma Elealeh gu tangi,

\par }{\Q gai olaadeu leo gu tae loo gi Jahaz.

\par }{\Q Deelaa ai, denga daane hebagi o Moab gu tangi,

\par }{\Q gai gu manavasaa olaadeu lodo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Au gu dangi ogu lodo i hiidinga o Moab;

\par }{\Q hanu ono dangada gu saavini ma gu hulo gi Zoar, ma Eglath Shelishiyah.

\par }{\Q Gilaadeu e tangi ma e hulo ai

\par }{\Q i delaadeu loage i de haiava e hano laa gi Luhith,

\par }{\Q gilaadeu e tangi i hiidinga mee gu maoha laa

\par }{\Q i honga de haiava e hano laa gi Horonaim.


\par }{\Q \VS{6}Denga vai o Nimrim gu maamasa,

\par }{\Q gai denga helii gu mmae;

\par }{\Q denga manu ssomo gu maakau,

\par }{\Q gu deai donu manu ssomo e doe.


\par }{\Q \VS{7}Gai gilaadeu e saabai naa alaadeu goloa gu hagabudu e doange,

\par }{\Q ga hulo ai laa lo te Vai o denga
{\TL{Willow}}.


\par }{\Q \VS{8}De tangi o dangada gu dohu ai honga de henua go Moab;

\par }{\Q delaadeu tangi see gu tae loo gi Eglaim,

\par }{\Q delaadeu hinangalosaa gu tae hogi gi Beer Elim.


\par }{\Q \VS{9}Vai o Dimon\FTNT{*}{{\FR 15:9 }{\FQ{Dimon:
}}{\FT{hanu beebaa duai ange laa e hai ange
}}{\FQA{Dibon.}}} gu honu i todo,

\par }{\Q aagai tigi lava donu agu mee e hagaduasala ai Dimon —

\par }{\Q dahi
laiono e daa naa dangada o Moab e saavini e mmuni,

\par }{\Q aama gilaadeu e doe i de henua.




\par }\PoetryChap{16}{\Q \VerseOne{1}Goodou gaavee denga
ssiibi i Sela laa lodo henua,

\par }{\Q gaavange gi tagi o de henua,

\par }{\Q gi de mounga o tamaa hine o
Zion.


\par }{\Q \VS{2}Denga damaa hine o
Moab

\par }{\Q i denga mommee e hulo ai laa lo te vai o Arnon

\par }{\Q e bei denga manu llele e gabagaba laa

\par }{\Q i de masavaa olaadeu ne hai ai gi hulo gee i de hoohanga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}“Daalaa mai amaadeu mee e hai,

\par }{\Q hilihilia mai demaadeu mee e hai.

\par }{\Q Haia doo malu gi bei de boo,

\par }{\Q i de masavaa e mmahi ai de laa i lo te laangi.

\par }{\Q Hagamuunia gilaadeu e silivaahea saele,

\par }{\Q gai koe gi dee hagaahea gilaadeu.


\par }{\Q \VS{4}Dugua de gau Moab gu silivaahea saele laa gi nnoho i oodou daha;

\par }{\Q gai buibuia gilaadeu mai i tangada e daia gilaadeu gi maakau.”

\par }{\BB \par }
{\Q Gu dai odi de masavaa o tangada e vaivai haia dangada,

\par }{\Q gai gu ui de masavaa e oha ai,

\par }{\Q gai tangada alasala gu dee maaleva i honga de henua.


\par }{\Q \VS{5}De nohoanga hodooligi e hagaduu naa i de lodo aloha;

\par }{\Q gai dahi mai i de hale o
David e noho naa ga hodooligi ai,

\par }{\Q gai ia e hai hegau i de muna abodonu.

\par }{\Q Ia e ssala naa de hagamodu muna i de heohi

\par }{\Q gai e moolau dana hagasula de mee heohi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Gimaadeu gu langona de hagamaolunga o Moab;

\par }{\Q ia e kona mmao de hagamaolunga

\par }{\Q ma de hagaamua donu huu ia,

\par }{\Q ia e hagamaolunga ma de lodo maolunga mmao,

\par }{\Q aagai ana muna e tuhi ai donu huu ia ni ngadi muna.


\par }{\Q \VS{7}Deenei ai, de gau Moab, goodou tangi ssee,

\par }{\Q gilaadeu alodahi gi tangi ssee i hiidinga o Moab.

\par }{\Q Gilaadeu e tangi ma de hinangalosaa i denga
{\TL{raisin}} puli o Kir Hareseth,

\par }{\Q go hiidinga gilaadeu gu maakulu.


\par }{\Q \VS{8}Denga veelenga o Heshbon gu mmae;

\par }{\Q denga
{\TL{grapevine}} o Sibmah gu mmae hogi.

\par }{\Q Gai dagi o denga huaahenua

\par }{\Q gu dagadagahia denga
{\TL{grapevine}} danuaa hugadoo,

\par }{\Q nogo somo laa ma e dae gi Jazer

\par }{\Q gai ono laa e tae gi lodo henua.

\par }{\Q Olaadeu uli e ssomo ma gu nnui

\par }{\Q gai e hulo loo ma e tae gi tai.


\par }{\Q \VS{9}Gai au e dangi bei de dangi o Jazer,

\par }{\Q i hiidinga o de
{\TL{grapevine}} o Sibmah.

\par }{\Q Heshbon, Elealeh,

\par }{\Q au e hai gi ssali adu ogu loimada gi ooluu elunga!

\par }{\Q De malangilangi o dangada i de lleu o denga huamanu

\par }{\Q aama de malangilangi i masavaa o de hagihagi gu dee langona.


\par }{\Q \VS{10}Gu deai se malangilangi be se lodo danuaa i lodo veelenga iai hua lagolago;

\par }{\Q gu deai dangada e daahili aabe hevaalogi i lodo veelengaa
{\TL{grape}};

\par }{\Q gai gu deai dangada e dagadagahia
{\TL{grape}} e hai ai uvaini

\par }{\Q go hiidinga au gu hai gi tuu de hevaalogi ⌊i de malangilangi⌋.


\par }{\Q \VS{11}Deenei ai, au gu dangi bei de
{\TL{harp}} i hiidinga o Moab,

\par }{\Q ogu lodo gu dangi i hiidinga o Kir Hareseth.


\par }{\Q \VS{12}Gai de masavaa o Moab e hano ai gi dono mommee daumaha,

\par }{\Q gai ia e hagadalea donu huu ia;

\par }{\Q de masavaa oona e hano ai e dalodalo i dono hale dabu,

\par }{\Q gai tee maua donu ono mee ne dalodalo ai.


\par }{\PP \VS{13}Aanei muna a
{\ND{Tagi Maolunga}} gu tala ai dagodo o Moab i mua.

\VS{14}Aagai iainei
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba, “E dolu ange naa ngadau, bei taelodo ngadau o tangada hai hegau hagao, gai de mahamaha o Moab e hagangadi mee ina naa, gai e dee galemu donu de soa ono dangada, gai e sogoisi naa donu huu ono dangada e ola, gai e baageaa.”




\par }\Chap{17}{\SH Muna hagadaemaha i dagodo o Syria ma Israel
\par }
{\MM \VerseOne{1}Muna hagadaemaha i dagodo o
Damascus.

\par }{\Q “Tilo, Damascus e hai naa ga dee se aduhale,

\par }{\Q aagai e oha naa ga se mommee e ngadi dagodo.\XREF{*}{{\XO 17:1 }{\XT{Jer 49.23-27; Amos 1.3-5; Zec 9.1}}}


\par }{\Q \VS{2}Denga aduhale o Aroer e deai naa dangada e nnoho ai,

\par }{\Q gai e hai naa ga se mommee niio denga hagabuulingaa
ssiibi e daakodo ai,

\par }{\Q gai e deai naa donu dangada e haia gi maatagu gilaadeu.


\par }{\Q \VS{3}Denga aduhale buibui o
Ephraim e llilo naa,

\par }{\Q Damascus e deai naa sono sauaa e dagi ai;

\par }{\Q gai dangada e doe i
Syria e bei naa dagodo

\par }{\Q o de mahamaha o de gau Israel,


\par }{\QR go
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi e hagadaba.

\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}De laangi laa gai de mahamaha o
Jacob e lilo naa,

\par }{\Q gai dono angaanga bedi e bangabanga naa.


\par }{\Q \VS{5}Gai e bei naa de masavaa a tangada e duuduu ai laa
{\TL{grain}},

\par }{\Q gai ia ga hagihagi denga hua i dono lima —

\par }{\Q gai e bei de masavaa a tangada e ogo ai denga
{\TL{grain}} gu lava laa i de hagihagi

\par }{\Q i de geelonga go Rephaim.


\par }{\Q \VS{6}Aagai e hanu hua e doe ai,

\par }{\Q bei de
{\TL{olive}} gu hagailiili iho laa ono hua,

\par }{\Q gai e lua be dolu hua e doe i denga laa i de ulu,

\par }{\Q aabe haa be lima hua i denga laa ange laa,”


\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}}, de Maadua o Israel e hagadaba.

\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}De laangi laa gai dangada e tali ange naa de ia ne haia gilaadeu,

\par }{\Q ma de daahuli ange naa gi de Ia Dabu o Israel.


\par }{\Q \VS{8}Ia e dee galo ange naa donu gi denga mommee o ssigidaumaha,

\par }{\Q go mee ne hai i luoono lima,

\par }{\Q ia e dee daumada naa denga duludulu laagau o
Asherah,

\par }{\Q ma mommee o ssigidaumaha o mee maanongi,

\par }{\Q aana ne hagatuu i luoono lima.


\par }{\PP \VS{9}De laangi laa gai olaadeu aduhale mmahi, e bei naa mommee o de gau Hiv ma de gau Amor\FTNT{*}{{\FR 17:9 }{\FQ{de gau Hiv ma de gau Amor:
}}{\FT{muna nei go lo te Beebaa Greek iai. De Beebaa Hebrew e hai ange go
}}{\FQA{lodo mee muimui ma ulu o denga manu ssomo}}} ne tili laa i hiidinga o de gau Israel; mommee alodahi e ngadi daakodo naa.


\par }{\Q \VS{10}Goodou gu ngalo de Maadua doodou Ia Hagaola;

\par }{\Q goodou tee manadua de Baba ne buibuia goodou.

\par }{\Q Deelaa ai, e dee galemu donu doodou doo manu danuaa,

\par }{\Q ma denga
{\TL{grapevine}} ne sigi mai i denga henua gee;


\par }{\Q \VS{11}gai ga haia naa donu e goe ga ssomo i de laangi laa aau e doo ai,

\par }{\Q ma de hai ga loage olaadeu huaala i taiao aau ne doo ai,

\par }{\Q gai e deai donu mee e hagihagi ai,

\par }{\Q i de laangi o taemaha ma de mmae e dee maua laa gi ieiangi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Hagalaangona adu de hagalongaa o denga huaahenua soa;

\par }{\Q olaadeu leo e bei de saamumu o denga beau!

\par }{\Q Hagalaangona adu de hellumi o denga huaadangada;

\par }{\Q gilaadeu e haganngolo bei tai laumalie!


\par }{\Q \VS{13}Gai ga hagalongaa naa donu denga huaahenua

\par }{\Q bei de haganngolo o denga vai lagolago,

\par }{\Q aagai de Maadua e hagasee gilaadeu,

\par }{\Q gai gilaadeu e saavini naa ga hulo,

\par }{\Q bei denga gili
{\TL{grain}} i honga mounga, e ilihia laa i de madangi,

\par }{\Q ma de mama o de gelegele a de madangi e ili laa ga kave.


\par }{\Q \VS{14}Tilo, de mee hagamaatagu gu hai i de ahiahi!

\par }{\Q Gai i mua de ao de mee, gai gu ui!

\par }{\Q Deenei tuuhanga o dangada e gaavee adaadeu mee,

\par }{\Q ma hagaoanga o dangada e gaiaadia odaadeu mee.




\par }\Chap{18}{\SH Muna hagadaemaha i dagodo o Ethiopia
\par }
{\Q \VerseOne{1}E vakaa naa de henua iai denga manu llele vaaligiligi,

\par }{\Q go de henua i de baasi laa o denga saalingaa vai o Ethiopia,\XREF{*}{{\XO 18:1 }{\XT{Zep 2.12}}}


\par }{\Q \VS{2}go gilaadeu e haia gi hulo olaadeu dangada sui laa honga vai

\par }{\Q i moni e hai i
{\TL{papyrus}}.

\par }{\Q Goodou hulo, de gau hagailoo kemo,

\par }{\Q gi de henua iai de gau lloa ma de maalali olaadeu angaanga,

\par }{\Q go de gau hagamaatagu i henua mmao ma de paa mai,

\par }{\Q se huaahenua alasala ma de pasa henua gee,

\par }{\Q gai delaadeu henua e vaevae i denga saalingaa vai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Goodou dangada alodahi o henua i lalo,

\par }{\Q go dangada e nnoho i honga de henua,

\par }{\Q de masavaa naa huu e hagaduu age ai de hagailonga i honga de mounga,

\par }{\Q gai goodou gu gidee,

\par }{\Q gai de masavaa naa huu e ili ai de
hanga manu,

\par }{\Q gai goodou gu langona.


\par }{\Q \VS{4}{\ND{Tagi Maolunga}} ne hai mai gi de au,

\par }{\Q “Au e noho naa ga dee muu ga galo iho ai i dogu mommee noho,

\par }{\Q bei de vvela o de laa i de masavaa e dii ai,

\par }{\Q ma de mee maluulu i de masavaa hagihagi e hagavvela laa.”


\par }{\Q \VS{5}Gai go mua de hagihagi, i de masavaa e malili ai denga huaala ga odi

\par }{\Q gai denga huaala gu ni
{\TL{grape}} lleu,

\par }{\Q gai ia e velevele naa denga laa vaaligiligi i de naivi,

\par }{\Q ma de duuduu ga aau gee denga laa gu lloa laa.


\par }{\Q \VS{6}Gai angaanga o denga daane hebagi e gaavange naa gi denga manu llele i honga de mounga,

\par }{\Q ma denga manu dolodolo i honga de henua.

\par }{\Q Denga manu llele e gai naa olaadeu kano i de masavaa mahanahana,

\par }{\Q denga manu lodo henua e gaimee ai naa i de masavaa hagamagalili.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}De masavaa laa gai denga mee ngadi gaavange e gaamai naa gi
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi

\par }{\Q mai i daho de gau lloa ma de malali olaadeu angaanga,

\par }{\Q ma mai i daho de gau hagamaatagu i henua mmao ma de paa mai,

\par }{\Q go de huaahenua mmahi ma de hagadee kii ina denga henua,

\par }{\Q gai delaadeu henua e vaevae i denga saalingaa vai —

\par }{\Q gilaadeu e loomai naa gi de mounga go
Zion,

\par }{\Q go de mommee iai laa de ingoo o
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi.




\par }\Chap{19}{\SH Muna hagadaemaha i dagodo o Egypt
\par }
{\MM \VerseOne{1}Muna hagadaemaha i dagodo o
Egypt.

\par }{\Q Tilo,
{\ND{Tagi Maolunga}} e gage i honga dahi giliiga gemo,

\par }{\Q gai ia e humai naa gi Egypt.

\par }{\Q Denga diinonga o Egypt e bolebole naa i mada luoono mada,

\par }{\Q gai dangada o Egypt e manavasaa naa olaadeu lodo.\XREF{*}{{\XO 19:1 }{\XT{Jer 46.2-26; Ezk 29.1—32.32}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}“Au e hai naa de gau Egypt gi hagadau hebagi:

\par }{\Q dahi dangada e hebagi ange naa gi dono daina,

\par }{\Q dahi dangada e hebagi ange naa gi tangada e baa ange gi de ia,

\par }{\Q dahi aduhale e hebagi ange gi de aduhale ange laa,

\par }{\Q dahi nohoanga hodooligi e hebagi ange gi de nohoanga hodooligi ange laa.


\par }{\Q \VS{3}De gau Egypt e baageaa naa olaadeu lodo,

\par }{\Q gai au e hai naa gi dee ssula alaadeu hagatau;

\par }{\Q gilaadeu e ssala naa de bale mai i daho denga diinonga ma
hagasaalunga o de gau maakau,

\par }{\Q ma denga hilohilo ma eidu aama gilaadeu e pasa ange gi denga hagasaalunga.


\par }{\Q \VS{4}Au e dugu ange naa de gau Egypt gi dahi dagi e vaivai haia laa dangada

\par }{\Q gai dahi hodooligi hagamaatagu e dagi naa gilaadeu,”


\par }{\QR go de Ia Aamua,
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi e hagadaba.

\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Denga vai o Nile e masa naa,

\par }{\Q gai lo te vai laa e masa bagubagu naa.


\par }{\Q \VS{6}Gai ono aasanga e pilo naa;

\par }{\Q denga saalingaa vai o Egypt e maamasa naa.

\par }{\Q Denga aalege ma helii i kilaa e mmae naa,


\par }{\Q \VS{7}aama denga manu ssomo e doo i luu baasi de Nile,

\par }{\Q ma manu i de gabugabu o de Nile.

\par }{\Q Veelenga alodahi i luu baasi o de Nile

\par }{\Q e mmae naa ga ilihia saele.


\par }{\Q \VS{8}Denga daane haangoda e tangi naa ma de hinangalosaa,

\par }{\Q dangada alodahi e haangoda i lo te saalingaa vai go Nile;

\par }{\Q ma gilaadeu e magaa tae i honga de vai

\par }{\Q e mmade ange naa olaadeu aalanga.


\par }{\Q \VS{9}Dangada e haia malo i denga
{\TL{flax}}

\par }{\Q ma gilaadeu e laangaa denga malo tea e deai naa selaadeu tali.


\par }{\Q \VS{10}Dangada e laangaa malo e lodo baageaa naa;

\par }{\Q gai de gau hai hegau alodahi e manavasaa naa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Denga dagi o Zoan ni dangada donu ssenga;

\par }{\Q de gau heiangi e balea ange hagasaele a
Pharaoh,

\par }{\Q ni ngadi hagasaele alaadeu e bale ange ai ia.

\par }{\Q Gai dee hee ai naa doodou hai e maua ai i de hai ange gi Pharaoh,

\par }{\Q “Au go dahi daane heiangi,

\par }{\Q go dahi daane hai hegau o denga hodooligi madagidagi”?


\par }{\Q \VS{12}Gai i hee iai oo daane heiangi iainei?

\par }{\Q Gilaadeu gi hagaagona adu ma de hai gi iloo e goe

\par }{\Q mee a
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi

\par }{\Q gu hagamodu e hai baasi ange ai gi Egypt.


\par }{\Q \VS{13}Denga dagi o Zoan ni dangada donu ssenga,

\par }{\Q gai dagi o Memphis\FTNT{*}{{\FR 19:13 }{\FQ{Memphis:
}}{\FT{de Beebaa Hebrew e hai ange go
}}{\FQA{Noph.}}} gu hagasengalia;

\par }{\Q go gilaadeu duludulu o dangada,

\par }{\Q aagai gilaadeu gu dagi gee Egypt.


\par }{\Q \VS{14}{\ND{Tagi Maolunga}} gu gaavange

\par }{\Q de hagasaalunga e haia laa gilaadeu gi ssenga ange;

\par }{\Q gilaadeu gu hai Egypt gi bei dagodo o tangada senga

\par }{\Q e ssee saele laa i lodo ono hagalueia.


\par }{\Q \VS{15}Egypt gu deai ana mee e maua i de hai;

\par }{\Q go de biho be go ssugi,

\par }{\Q go de lau o de
{\TL{palm}} be go de aalege gu ni ngadi mee.


\par }{\PP \VS{16}De masavaa laa gai de gau Egypt e bei naa dagodo o denga haahine. Gilaadeu e bolebole naa ma de maatagu i de hagaabo de lima o
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi e hai baasi ange ai gi gilaadeu.

\VS{17}Gai de henua o
Judah e hai naa ga maatagu de gau Egypt. Dangada alodahi e langona dagodo o Judah e maatagu naa, i hiidinga mee a
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi gu hagatau e hai baasi ange gi gilaadeu.


\par }{\PP \VS{18}De laangi laa gai e lima aduhale o Egypt e pasa i muna
Canaan, ma de hagaheloongoi ange gi
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi. Dahi aduhale laa e hagaingoo ange naa go de Aduhale o de Oha.\FTNT{†}{{\FR 19:18 }{\FQ{de Aduhale o de Oha,
}}{\FT{aabe go
}}{\FQA{de Aduhale o de Laa.}}}


\par }{\PP \VS{19}De laangi laa gai e dahi naa mommee o ssigidaumaha ange gi
{\ND{Tagi Maolunga}} i Egypt, ma dahi mee e hagamaanadu ai
{\ND{Tagi Maolunga}} i de ngaadonga o de henua.

\VS{20}Gai de mee laa se hagailonga gai se mee e tala ai dagodo o
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi i de henua go Egypt. Gai de masavaa naa huu olaadeu e tangi ange ai gi
{\ND{Tagi Maolunga}} i hiidinga delaadeu vaivai haia, gai ia e gaamai naa dahi gi balea ange ma de hagaola gilaadeu.

\VS{21}Gai
{\ND{Tagi Maolunga}} e hai naa gi iloo e de gau Egypt ono dagodo, gai gilaadeu e iloo naa
{\ND{Tagi Maolunga}} i de laangi laa. Gilaadeu e daumaha naa ma de hai denga
sigidaumaha dudu ma sigidaumaha o
{\TL{grain}}; gilaadeu e hagatoo donu ange naa gi
{\ND{Tagi Maolunga}} ma de hagassula alaadeu hagatoo donu.

\VS{22}Gai
{\ND{Tagi Maolunga}} e gaamai naa dahi mee hagamaakau gi Egypt; ia e hagammae naa gilaadeu ga lava ga hagaieiangi gilaadeu. Gai gilaadeu e aahe mai naa gi
{\ND{Tagi Maolunga}}, gai ia ga basa ange gi alaadeu dangidangi ga hagaieiangi gilaadeu.


\par }{\PP \VS{23}De masavaa laa gai e dahi haiava laumalie e humai naa i Egypt ga hano gi
Assyria. De gau Assyria e loomai gi Egypt, gai de gau Egypt e hulo gi Assyria. Gai de gau Assyria ma de gau Egypt e hagabuni naa ga daumaha.

\VS{24}De masavaa laa gai Israel e hai naa go togodolu, madali Egypt ma Assyria, gai e hai naa ga se manuuia niio henua i lalo.

\VS{25}Gai
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi gu
hagamanuuia naa gilaadeu, ga hai ange, “E manuuia ogu dangada go de gau Egypt, ma de gau Assyria aagu ne hai laa i luoogu lima donu, aama de gau Israel, dogu boolonga.”




\par }\Chap{20}{\SH Muna hagadaemaha i dagodo o Egypt ma Ethiopia
\par }
{\MM \VerseOne{1}De ngadau a Sargon de hodooligi o
Assyria, ne hai ai gi humai tagi o denga daane hebagi, gi hebagi ange ma de hagadee kii de aduhale go Ashdod —

\VS{2}de masavaa laa gai
{\ND{Tagi Maolunga}} ne hai ange gi
Isaiah tama daane a Amoz, “Hagauia oo malo daladala ma oo mee vae.” Gai Isaiah ne hai ga bei muna laa, ia ne gilisau ma de aau ono mee vae ga hano saele ai.


\par }{\PP \VS{3}Gai
{\ND{Tagi Maolunga}} ne hagadaba, “Gai e bei de hai o dogu dangada hai hegau go Isaiah e gilisau ai laa ma teai ono mee vae ga hano saele ai i e dolu ngadau, e hai ai dahi hagailonga ma de mee hagalele mouli ange gi
Egypt ma Ethiopia,

\VS{4}gai e bei ai hogi, de hodooligi o Assyria e aau gee naa malo ma mee vae o de gau Egypt, ma de gau Ethiopia ga kave gilaadeu gi olaadeu henua, gai dae o denga gauligi ma de gau maatua e hai naa ga ssula mai — e hagadogaa ai Egypt.

\VS{5}Gai dangada e tali hagalodolodo ange gi Ethiopia ma de tuhi Egypt e maatagu naa ma de dookaa.

\VS{6}De laangi laa gai dangada e nnoho i tagudai e hagataba naa, ‘Kalo ange diiloo mee gu hai ange gi dangada adaadeu ne tali ange laa aagena, ma de hulo gi olaadeu daha e kave ai de bale, ma de hai gi ola gidaadeu mai i de hodooligi o Assyria! Gai dee hee ai naa taadeu hai e ola ai?’ ”




\par }\Chap{21}{\SH De oha o Babylon
\par }
{\MM \VerseOne{1}Muna hagadaemaha i dagodo o de Vao i gaogao Tai.

\par }{\Q Dahi hagadaumee e humai naa i de vao,

\par }{\Q ma mai i dahi henua hagamaatagu,

\par }{\Q bei denga sio e ssau mai laa i de
Negev.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Dahi midi hagaduasala ne hagaago mai gi de au:

\par }{\Q tangada adi longo e hagabaubau dangada,

\par }{\Q tangada e gaavee goloa e kave goloa e maua i de hebagi.

\par }{\Q Elam, hanage oohaa!
Media, duuli ina luu baasi!

\par }{\Q Au e hai naa gi tuu hagaduasala alodahi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Deenei ai, au gu kona mmao dogu manavasaa ma de mmae,

\par }{\Q au gu mmae, bei de hine gu hai laa ono hagalangona;

\par }{\Q au gu ino gi lalo i hiidinga o agu mee gu langona,

\par }{\Q ma de madagu i agu mee gu gidee.


\par }{\Q \VS{4}Ogu lodo gu manavasaa,

\par }{\Q gai au gu bolebole i dogu madagu;

\par }{\Q de maalama aagu e tali laa

\par }{\Q gu sui ma gu se mee hagamadagu mai gi de au.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Gilaadeu gu hagadabena denga deebele,

\par }{\Q gilaadeu gu hhola mee e nnoho ai dangada,

\par }{\Q gilaadeu gu gaimee ma de unu!

\par }{\Q Denga dagi, goodou hiihidi age,

\par }{\Q hagalollolo ina denga mee hungihungi!


\par }{\Q \VS{6}Gai de Ia Aamua laa ne hai mai gi de au,

\par }{\Q “Hannoo haia dahi dangada gi duu gi dagitilo,

\par }{\Q gai ia gi hagailoo ina mee aana e gidee.


\par }{\Q \VS{7}De masavaa naa huu aana e gidee ai denga
hada hebagi

\par }{\Q ma denga hagabuulingaa hoosa,

\par }{\Q ma gilaadeu e kage i honga
{\TL{donkey}},

\par }{\Q ma gilaadeu e kage i honga gamelo,

\par }{\Q gai ia gi kana ange gi dagidiiloo,

\par }{\Q ia gi kana ange gi dagidiiloo.”


\par }{\Q \VS{8}Gai tangada dagitilo ne oo ga hagadaba,

\par }{\Q “Dogu dangada aamua, laangi alodahi, gai au e duu i de mommee dagitilo;

\par }{\Q boo alodahi gai au e duu i dogu mommee.


\par }{\Q \VS{9}Tilo, hanu dangada e kage i honga hoosa gu loomai,

\par }{\Q gai denga hoosa e hagatau dagilua.”

\par }{\Q Gai tangada dagitilo ne basa ange,

\par }{\Q “Babylon gu maoha, Babylon gu maoha!

\par }{\Q Denga diinonga alodahi o olaadeu maadua

\par }{\Q gu maoha ma gu daakodo i honga de gelegele.” \XREF{*}{{\XO 21:9 }{\XT{Rev 14.8; 18.2}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ogu dangada gu dagadagahia ma de nonu

\par }{\Q i de mommee
hili huamanu,

\par }{\Q au e hagailoo adu gi goodou agu muna gu langona

\par }{\Q mai i daho
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi, de Maadua o Israel.


\par }{\SH Muna hagadaemaha i dagodo o Edom
\par }
{\MM \VS{11}Muna hagadaemaha i dagodo o Dumah.\FTNT{*}{{\FR 21:11 }{\FQ{Dumah
}}{\FT{i muna Hebrew e bei
}}{\FQA{gi dee muu.
}}{\FQ{Dumah
}}{\FT{e dagu bei
}}{\FQA{Edom
}}{\FT{i muna Hebrew.}}}

\par }{\Q Dahi dangada e oo mai i Seir, ma e hai mai,

\par }{\Q “Tangada dagitilo, go aahee maa e ao ai de mee?

\par }{\Q Tangada dagitilo, go aahee maa e ao ai de mee?”


\par }{\Q \VS{12}Gai tangada dagitilo ne hai ange,

\par }{\Q “Gu baa ange donu gi de ao de mee,

\par }{\Q gai de boo e dae mai naa donu hogi.

\par }{\Q Noo koe e lodo e ssili, gai koe siilia;

\par }{\Q ahe mai ange siilia!”


\par }{\SH Muna hagadaemaha i dagodo o Arabia
\par }
{\MM \VS{13}Muna hagadaemaha i dagodo o Arabia.

\par }{\Q Goodou de gau Dedan e hagadaga saele laa,

\par }{\Q goodou e nnoho i de vao o Arabia i de boo.


\par }{\Q \VS{14}Dangada e nnoho i de henua go Tema,

\par }{\Q goodou gaamai vai e unu gilaadeu e hieunu,

\par }{\Q ma pelaoaa e gaimee ai gilaadeu e silivaahea saele.


\par }{\Q \VS{15}Gilaadeu e saavini ga hulo gee i de gadilaasa,

\par }{\Q ma mai i de gadilaasa gu dada mai laa e daa ai gilaadeu gi maakau,

\par }{\Q ma mai i de mee hholu e tili ai laa tao,

\par }{\Q aama mai i de hebagi hagamaatagu.


\par }{\PP \VS{16}Gai de Ia Aamua ne hai mai gi de au, “Dahi ngadau nei, bei de hai e dau ai laa de ngadau e hagahai hegau ai tangada, gai de mahamaha o Kedar e lilo naa hogi.

\VS{17}Gai denga daane e dilia mee hholu e ola laa, go denga daane hebagi o Kedar e sogoisi naa donu.” Go
{\ND{Tagi Maolunga}} de Maadua o Israel e hagadaba.




\par }\Chap{22}{\SH Muna hagadaemaha i dagodo o Jerusalem
\par }
{\MM \VerseOne{1}Muna hagadaemaha i dagodo o de Geelonga o Midi Hagaago.

\par }{\Q Ni aha gu hai naa,

\par }{\Q gai goodou alodahi ga kage age ai gi tua denga hale?


\par }{\Q \VS{2}De aduhale hagalongaa,

\par }{\Q koe se aduhale hakoso e hai ai daonga hagalongaa?

\par }{\Q Oo dangada maakau tee daia i de gadilaasa,

\par }{\Q aabe ne maakau i de hebagi.


\par }{\Q \VS{3}Oo dagi alodahi gu odi i de saavini ma gu hulo,

\par }{\Q gilaadeu ne booboogia gai teai donu mee hholu alaadeu ne tili.

\par }{\Q Goodou alodahi ne booboogia laa gu noonoodia,

\par }{\Q e dee galemu donu doodou saavini ga mmao gee i de hagadaumee.


\par }{\Q \VS{4}Deenei ai, au e hagadaba, “Goodou hulo gee mai i ogu daha;

\par }{\Q dugua donu huu au gi dangi see.

\par }{\Q Aude hagaaneane ina mai au,

\par }{\Q i dogu dangi i de oohaa o de aduhale o ogu dangada.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}De Ia Aamua,
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi

\par }{\Q gu hagadabena dahi laangi hagalongaa,

\par }{\Q ma de hagadee kii aama de hagamaatagu,

\par }{\Q i lo te Geelonga o Midi Hagaago ange,

\par }{\Q se laangi e oha ai de buibui o de aduhale,

\par }{\Q ma de oo ai o dangada i lodo mounga.


\par }{\Q \VS{6}Denga daane hebagi o Elam e hagauda mee hhao dao o de mee hholu,

\par }{\Q gilaadeu e loomai madali denga
hada hebagi ma hoosa;

\par }{\Q Kir gu dada mai de mee hungihungi.


\par }{\Q \VS{7}Oo geelonga hhua lagolago gu hoohonu i denga hada hebagi,

\par }{\Q gai denga daane e kage i honga hoosa e duuli naa denga haitoga o de aduhale;


\par }{\Q \VS{8}denga buibui o
Judah gu aau gee naa.

\par }{\BB \par }
{\Q De laangi laa gai koe e tali hagalodolodo ange naa

\par }{\Q gi denga goloa hebagi i de Hale i Lodo Henua,


\par }{\Q \VS{9}gai goodou ne gidee hogi bolo gu lagolago mommee maoha

\par }{\Q i de buibui o de Aduhale o
David.

\par }{\Q Goodou ne hhao denga vai

\par }{\Q i lo te mommee hao vai e mua gi lalo.


\par }{\Q \VS{10}Goodou ne dau denga hale i Jerusalem

\par }{\Q gai ne oha iho denga hale e hagamakaga ai de buibui.


\par }{\Q \VS{11}Goodou ne geli dahi valavala i magavaa luu buibui

\par }{\Q moo denga vai mai i de Vai Duai,

\par }{\Q aagai goodou tee anga ange donu gi de ia ne haia de mee nei;

\par }{\Q goodou tee hagadubu hogi de ia ne hagatau ina de hegau nei madagidagi loo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Gai de Ia Aamua,
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi

\par }{\Q ne hagahi naa goodou i de laangi laa

\par }{\Q gi tangi ma de tangi see

\par }{\Q ma de dahi gi malali oodou biho,

\par }{\Q aama de kahu i malo daladala.


\par }{\Q \VS{13}Aagai tilo, goodou e daonga i de malangilangi ma de hagalongaa,

\par }{\Q goodou e daa naa denga kaau ma
ssiibi ga gai ma de unu uvaini.

\par }{\Q Goodou e hagataba, “Gidaadeu ga gaimee ma de unu uvaini,

\par }{\Q go hiidinga daiao gai gidaadeu e maakau!” \XREF{*}{{\XO 22:13 }{\XT{1 Co 15.32}}}


\par }{\PP \VS{14}Gai de Ia Aamua,
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi ne tala mai de mee nei gi langona e au: “Ni muna abodonu, au e dee degi adu donu gi goodou i de baubau nei, ga dae ai gi doodou maakau,” go de Ia Aamua,
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi e hagadaba.


\par }{\PP \VS{15}De Ia Aamua,
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi ne hai mai:

\par }{\Q “Hannoo daalaa ange muna nei gi Shebna,

\par }{\Q taane e diiloo ange de hale o de hodooligi:


\par }{\Q \VS{16}Ni aha aau e hai naa i kinei,

\par }{\Q gai goai ne gaavadu gi de goe ssauaa

\par }{\Q e tuu ai dahi daanunga moou i kinei,

\par }{\Q ma de hoda ai dahi daanunga i de mommee maolunga i lo te baba?


\par }{\Q \VS{17}Tilo,
{\ND{Tagi Maolunga}} gu dai poo naa goe ga maga, e taane mmahi.


\par }{\Q \VS{18}Ia e kumi naa goe ga hagamoe be se buu

\par }{\Q ga maga gi dahi henua laumalie.

\par }{\Q Gai koe e magau naa i kilaa,

\par }{\Q gai oo hada hebagi mahamaha e kave naa hogi gi kilaa —

\par }{\Q koe gu hagadogaa de hale o doo dangada aamua.


\par }{\Q \VS{19}Au e aau gee naa goe i dau hegau, ma doo duulanga maolunga.


\par }{\PP \VS{20}De masavaa laa gai au e hagahi naa dogu dangada hai hegau go Eliakim tama daane a Hilkiah,

\VS{21}ga hakahu ia i doo malo laa daha ma de nnoa dono ungaalodo i doo mee nnoa ungaalodo. Gai au e gaavange naa gi de ia doo duulanga ma doo sauaa. Gai ia e hai naa go tamana o dangada o Jerusalem ma Judah.

\VS{22}Au e hagauda ange naa gi honga dono eu de gii o de hale o David; gai dana mee e hhuge e deai donu e maua i de pono, gai dana mee e pono e deai donu e maua i de hhuge.\XREF{*}{{\XO 22:22 }{\XT{Rev 3.7}}}

\VS{23}Au e hagamakaga naa dono duulanga bei de neele gu tugi laa ma gu hagamakaga, gai ia e hagamahamaha naa de ingoo o dono huaabodu.

\VS{24}Gilaadeu e hagauda ange naa gi de ia de mahamaha alodahi e huahua ai i dono huaabodu; go denga aamuli ma hagadiilinga, ma denga gumedi vaaligiligi alodahi, mai i denga ubu ga dae ai loo gi denga ssaa hao vai.


\par }{\PP \VS{25}E hagadaba
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi: De laangi laa gai de laagau hagamakaga gu tugi laa ma gu makaga e mounu mai naa; gai e tuu naa ga doo, gai de mee e hagalau ange laa aagena e doo iho naa.” Go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.




\par }\Chap{23}{\SH Muna hagadaemaha i dagodo o Tyre
\par }
{\MM \VerseOne{1}Muna hagadaemaha i dagodo o
Tyre.

\par }{\Q Denga vaga o Tarshish, goodou tangi see!

\par }{\Q Go hiidinga Tyre gu maoha ma gu ngadi dagodo,

\par }{\Q gu deai donu se hale be se ava i kilaa.

\par }{\Q Gai ne hagailoo mai gi gilaadeu mee nei

\par }{\Q i de henua go Cyprus.\XREF{*}{{\XO 23:1 }{\XT{Ezk 26.1—28.19; Joel 3.4-8; Amos 1.9-10; Zec 9.1-4; Mat 11.21-22; Luke 10.13-14}}}


\par }{\Q \VS{2}Dangada e nnoho i tagudai, goodou nnoho ma gi dee mmuu,

\par }{\Q gai goodou de gau hagao mee o
Sidon,

\par }{\Q go dangada e hulo saele i de moana gu hai goodou ma gu lava.


\par }{\Q \VS{3}Gai go honga denga dai nnui

\par }{\Q e loomai ai oodou
{\TL{grain}} o Shihor;\FTNT{*}{{\FR 23:3 }{\FQ{Shihor
}}{\FT{go dahi manga o Nile.}}}

\par }{\Q mee ne hagihagi i gaogao o Nile gu hagadanuaa ai a Tyre,

\par }{\Q gai gu hai ai de mommee hagao mee o denga huaahenua.


\par }{\Q \VS{4}Sidon, de aduhale buibui makaga i gaogao tai, koe gu dogaa,

\par }{\Q go hiidinga tai gu hagadaba:

\par }{\Q “Au tee hai hanu hagalangona aabe ne haanau;

\par }{\Q au tee haele hogi hanu dama daane aabe ni damaa hine.”


\par }{\Q \VS{5}De masavaa e dae ai de longo gi
Egypt

\par }{\Q gai dangada e manavasaa naa i hiidinga longo o Tyre.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Hagadae adu gi Tarshish;

\par }{\Q dangada e nnoho i tagudai, goodou tangi see!


\par }{\Q \VS{7}E aha, e dee deenei doodou aduhale e malangilangi ai laa,

\par }{\Q se aduhale duai, gai gu dagodo mai huu madagidagi,

\par }{\Q gai luoono vae gu kave ia

\par }{\Q gi nnoho i denga henua mmao?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Goai ne haia de hagatau e hai baasi ange ai gi Tyre,

\par }{\Q go de aduhale hodooligi laa,

\par }{\Q ono gau hagao mee go dagi o de henua,

\par }{\Q gai ni dangada hagadubulia i henua i lalo?


\par }{\Q \VS{9}De hagatau nei nii
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi

\par }{\Q gai ia ga oha ai de mahamaha alodahi

\par }{\Q o Tyre e hagamaolunga ai laa,

\par }{\Q ma de hai gi hagangadi mee ina gilaadeu alodahi

\par }{\Q e hagadubulia laa i henua i lalo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Dangada o Tarshish, hagadohu ina

\par }{\Q honga doodou henua bei dagodo o de Nile,

\par }{\Q gu deai donu dangada e daohia goodou.


\par }{\Q \VS{11}{\ND{Tagi Maolunga}} gu haalo dono lima gi honga tai,

\par }{\Q ia gu hagangalungalue denga nohoanga hodooligi;

\par }{\Q ia gu hagadaba bolo e oha Phoenicia,\FTNT{†}{{\FR 23:11 }{\FQ{Phoenicia:
}}{\FT{de Beebaa Hebrew go
}}{\FQA{Canaan.}}}

\par }{\Q ma ono mommee buibui makaga.


\par }{\Q \VS{12}Ia ne hagadaba, “Koe gu dee ahe ange naa donu e malangilangi,

\par }{\Q tamaa hine o Sidon, koe gu haia gi de mahi.

\par }{\Q Hidi age hannoo gi Cyprus;\FTNT{‡}{{\FR 23:12 }{\FQ{Cyprus:
}}{\FT{de Beebaa Hebrew go
}}{\FQA{Kittim.}}}

\par }{\Q gai koe e dee gidee naa donu dahi hagamaabunga i kilaa.”


\par }{\Q \VS{13}Galo ange diiloo dagodo o de henua o de gau
Babylon;

\par }{\Q deenei de huaadangada nogo deai laa.

\par }{\Q De gau
Assyria ne hai de henua gi se mommee

\par }{\Q e nnoho ai denga manu lodo henua;

\par }{\Q gilaadeu ne hagatuu denga mee ne hagatuu e oha ai,

\par }{\Q gilaadeu ne oha ga maoha ono hale maolunga.\FTNT{§}{{\FR 23:13 }{\FT{Muna Hebrew i de gubu nei e dee iloo danuaa dono hagadoonunga.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Denga vaga o Tarshish, goodou tangi see,

\par }{\Q i hiidinga doodou mommee buibui makaga gu maoha!


\par }{\PP \VS{15}De masavaa laa gai dangada e ngalo naa Tyre i e madahidu ngadau, go ngadau o dahi e hodooligi ai. Aagai ga odi ange naa huu de madahidu ngadau, gai Tyre e hai naa ga bei muna o taahili o de hine hai be se manu:


\par }{\Q \VS{16}“De hine hai be se manu gu hagangalo laa,

\par }{\Q gaavee dahi
{\TL{harp}} mage seesee saele ai i lo te aduhale.

\par }{\Q Daalea gi danuaa dau
{\TL{harp}}, ma de daahili i denga daahili lagolago,

\par }{\Q gi manadua ai e dangada goe.”


\par }{\MM \VS{17}Gai ga odi ange naa huu de madahidu ngadau, gai
{\ND{Tagi Maolunga}} e ahe ange ga abodonu ange gi Tyre. Gai Tyre e ahe ange naa ga hagao mee, gai ia ga hai hegau naa bei de hine hai be se manu, madali denga nohoanga hodooligi alodahi o henua i lalo.

\VS{18}Gai ana mee e mau ai ma dono hagaoanga e vvae ange naa gi
{\ND{Tagi Maolunga}}. Tyre e dee maua naa i de hagabudu e doange dono lava. Gai ana mee e maua e gaavange naa e gaimee ai ma de kahu ai gilaadeu e nnoho i mada luu mada o
{\ND{Tagi Maolunga}}.




\par }\Chap{24}{\SH De hagaduasala o henua i lalo
\par }
{\Q \VerseOne{1}Tilo,
{\ND{Tagi Maolunga}} e oha naa henua i lalo

\par }{\Q ga hai gi se mommee e ngadi dagodo;

\par }{\Q ia e oha naa ono elunga

\par }{\Q ga hai gi mavaevae saele dangada iai.


\par }{\Q \VS{2}Gai e dagodo daudahi naa donu:

\par }{\Q tangada haimeedabu e bei naa dangada,

\par }{\Q tangada aamua e bei naa tangada hai hegau,

\par }{\Q de haahine aamua e bei naa de hine hai hegau,

\par }{\Q tangada hagao goloa e bei naa tangada e hagao ina goloa,

\par }{\Q tangada e gaavee sseene e bei naa tangada e gaavange sseene gi de ia,

\par }{\Q tangada e muli e bei naa tangada oona e muli ange aagena.


\par }{\Q \VS{3}Henua i lalo e oha naa ga ngadi dagodo

\par }{\Q ma de gaavee mee alodahi iai,


\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.

\par }{\Q \VS{4}De henua e mmasa naa ga mmae mee iai,

\par }{\Q henua i lalo alodahi e ngadi dagodo naa ma de mmae mee ia,

\par }{\Q gai de gau aamua o de henua e deai naa olaadeu mahi.


\par }{\Q \VS{5}Dangada gu hai gi hakino gee henua i lalo,

\par }{\Q gilaadeu tee daudali i denga hainga,

\par }{\Q gilaadeu gu hagahaisala mee gu lava i de hagasauaa,

\par }{\Q ma de oha de
hagatoo donu hagaheloongoi dee ngado mai laa.


\par }{\Q \VS{6}Deelaa ai, de malaia gu hagadohu henua i lalo,

\par }{\Q gai dangada iai gu hagaduasala i hiidinga o olaadeu
haisala.

\par }{\Q Deelaa ai, dangada e nnoho i henua i lalo gu dudu i de ahi,

\par }{\Q gai gu sogoisi donu huu dangada e doe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Gu dai deai donu uvaini hoou, denga
{\TL{grapevine}} gu maakau;

\par }{\Q gai dangada alodahi nogo malangilangi laa gu tangi.


\par }{\Q \VS{8}Gai gu tuu de malangilangi ma de hagadangidangi i denga
{\TL{tambourine}};

\par }{\Q gu tuu hagalongaa o dangada e haia daonga,

\par }{\Q gu dee hagadangidangi i denga
{\TL{harp}} ma de malangilangi.


\par }{\Q \VS{9}Gilaadeu gu dee daahili i delaadeu unu uvaini;

\par }{\Q denga mee mmahi gu mmala i de unu.


\par }{\Q \VS{10}De aduhale gu maoha ma gu dagodo;

\par }{\Q haitoga o denga hale alodahi gu hagamakaga gi deai dangada e ulu ai.


\par }{\Q \VS{11}Dangada e hagabuni i honga denga haiava ma e tangi i teai uvaini;

\par }{\Q de malangilangi alodahi gu sui ma gu se lodo baubau,

\par }{\Q gai de lodo danuaa alodahi gu dee maleva i henua i lalo.


\par }{\Q \VS{12}De aduhale gu maoha ma gu ngadi dagodo,

\par }{\Q ono haitoga gu maoha ma e daakodo ai.


\par }{\Q \VS{13}De masavaa naa huu e hai ai mee nei

\par }{\Q i honga de henua ma daho dangada,

\par }{\Q gai de henua gu bei de
{\TL{olive}}

\par }{\Q gu lava laa i de luuluu ma gu malili ono hua,

\par }{\Q ma de
{\TL{grape}} gu sogoisi laa hua e doe ai

\par }{\Q i dua de masavaa o de hagihagi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Gai dangada e doe e oo naa

\par }{\Q ga daahili ma de malangilangi.

\par }{\Q Gilaadeu i de baasi ange gi tai

\par }{\Q e tuhi naa de maolunga o
{\ND{Tagi Maolunga}}.


\par }{\Q \VS{15}Deenei ai, hagamahamaha ina
{\ND{Tagi Maolunga}} i baasi dua;

\par }{\Q denga modu i honga tai, goodou duuhia de ingoo o
{\ND{Tagi Maolunga}}, de Maadua o Israel.


\par }{\Q \VS{16}Gimaadeu gu langona de leo o taahili mai i luu bido o henua i lalo:

\par }{\Q “Hagamahamaha ina de Ia Heohi laa!”

\par }{\BB \par }
{\Q Aagai au ne hagadaba, “Au gu hagadaga mai!

\par }{\Q Au gu hagadaga mai! Gu vakaa loo au!

\par }{\Q De gau hadu muna e duudagi de hagabaubau!

\par }{\Q Gilaadeu e hagadaga ange donu de hagabaubau.”


\par }{\Q \VS{17}Dangada o henua i lalo,

\par }{\Q de mee hagamadagu, ma geelonga, ma ssele gu paba adu gi goodou.


\par }{\Q \VS{18}Be goai e savini ga hano i dana langona de dae mai o de mee hagamaatagu,

\par }{\Q e doo ange naa gi lo te geelonga;

\par }{\Q gai be goai e gage age i lo te geelonga,

\par }{\Q e doo ange naa gi lo te sele.

\par }{\Q Denga abaaba o de langi gu maahuge,

\par }{\Q gai denga dagelo o henua i lalo gu ngalungaalue.


\par }{\Q \VS{19}Henua i lalo gu odi i de maoha,

\par }{\Q henua i lalo gu mahanga lua;

\par }{\Q henua i lalo gu kona donu de ngalungalue.


\par }{\Q \VS{20}Henua i lalo gu bei tangada senga,

\par }{\Q gai gu singasinga saele i de madangi bei de baasi hale;

\par }{\Q gai gu kona taemaha i ono baubau ma dono hagamanege,

\par }{\Q gai gu baguu — gu dee maua donu gi duu age ange.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}De laangi laa gai
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagaduasala naa

\par }{\Q denga dagi maolunga o lo te langi i lunga

\par }{\Q ma denga hodooligi o henua i lalo.


\par }{\Q \VS{22}Gilaadeu alodahi e dagi mai naa

\par }{\Q bei dagodo o dangada gu hhao gi lo te geelonga;

\par }{\Q gilaadeu e tili ange naa gi lo te hale pono

\par }{\Q gai dua naa huu hanu laangi lagolago,

\par }{\Q gai gilaadeu e hagaduasala.


\par }{\Q \VS{23}De masavaa laa gai de maasina e senga ange naa,

\par }{\Q gai de laa e dogaa naa,

\par }{\Q go hiidinga
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi e hodooligi naa

\par }{\Q i honga de mounga go
Zion aama Jerusalem,

\par }{\Q gai ia e hagamahamaha naa i madamada o denga daane maatua o Jerusalem.




\par }\Chap{25}{\SH Taahili tuhi ange gi
{\ND{Tagi Maolunga}}
\par }
{\Q \VerseOne{1}{\ND{Tagi Maolunga}}, go koe dogu Maadua;

\par }{\Q au e hagaamua goe ma de tuhi doo ingoo;

\par }{\Q koe gu hai denga mee hagalele mouli,

\par }{\Q ma mee aau gu hagatau e hai madagidagi loo,

\par }{\Q i hiidinga koe e hai hegau i de mee abodonu ma de heohi.


\par }{\Q \VS{2}Koe gu hai de aduhale ma gu se hagabuudungaa gainga,

\par }{\Q gai de aduhale buibui gu se mommee maoha,

\par }{\Q denga hale buibui makaga o de gau henua gee gu deai donu,

\par }{\Q gai e dee ahe ange naa donu e hagatuu age ange.


\par }{\Q \VS{3}Deenei ai, denga huaadangada mmahi e hagadubu naa goe;

\par }{\Q gai denga aduhale o denga huaahenua e vaivai haia dangada e maatagu naa i de goe.


\par }{\Q \VS{4}Go koe de mommee mmuni o de gau hagaau aloha,

\par }{\Q gai go de mommee mmuni o dangada e duasala laa;

\par }{\Q koe se buibui i de masavaa o de madangi mmahi,

\par }{\Q gai go de malu i de masavaa e mmahi ai de laa.

\par }{\Q Go hiidinga manava o de gau e vaivai haia dangada

\par }{\Q e bei de madangi e dau laa i dahi buibui,


\par }{\Q \VS{5}gai e bei de hagavvela o de laa i de vao.

\par }{\Q Koe e hai gi dee langona leo o de gau henua gee;

\par }{\Q taahili a de gau e vaivai haia dangada gu dee langona,

\par }{\Q bei de haoli a de hagausinga de vvela o de laa.


\par }{\SH Taonga ange gi denga huaahenua alodahi
\par }
{\Q \VS{6}Gai
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi

\par }{\Q e hagadabena naa i honga de mounga nei

\par }{\Q dahi daonga i gai mammami

\par }{\Q ange gi denga huaadangada alodahi,

\par }{\Q se daonga e hai i uvaini gu doange i ngadau lagolago —

\par }{\Q ma giidagi moomuna ma uvaini danuaa hugadoo.


\par }{\Q \VS{7}Gai go honga de mounga nei a
{\ND{Tagi Maolunga}} e aau gee ai

\par }{\Q de mee e haolia denga huaadangada alodahi,

\par }{\Q go de mee e haolia denga huaahenua alodahi.


\par }{\Q \VS{8}Ia e hai naa gi deai se magau ga hano ai.

\par }{\Q De Ia Aamua go
Iahweh e ssolo naa loimada i ganomada alodahi;

\par }{\Q ia e kave gee naa de hagadogaa o ono dangada mai i henua i lalo alodahi.\XREF{*}{{\XO 25:8 }{\XT{1 Co 15.54; Rev 7.17; 21.4}}}


\par }{\QR Go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.

\par }{\Q \VS{9}De laangi laa gai gilaadeu e hagataba naa,

\par }{\Q “Tilo, deenei donu taadeu Maadua;

\par }{\Q gidaadeu ne tali ange ia gi hagaola ina gilaadeu.

\par }{\Q Deenei
{\ND{Tagi Maolunga}} adaadeu ne hagadonusia laa;

\par }{\Q gidaadeu ga malangilangi ma de lodo danuaa i dana hagaola.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}De lima mmahi o
{\ND{Tagi Maolunga}} e buibui de mounga nei,

\par }{\Q aagai ia e dagadagahi naa
Moab gi lalo luoono vae,

\par }{\Q bei denga lau helii mmasa e dagadagahia laa gi lodo duudae.\XREF{*}{{\XO 25:10 }{\XT{Isa 15.1—16.14; Jer 48.1-47; Ezk 25.8-11; Amos 2.1-3; Zep 2.8-11}}}


\par }{\Q \VS{11}Gai Moab e haalo ange naa luoono lima i de masavaa laa

\par }{\Q bei de haalo a tangada luoono lima e kau.

\par }{\Q Gai de Maadua e kave gee naa mee olaadeu e hagamaolunga ai laa

\par }{\Q ma de hai gi deai haigamaiana hegau e hai i olaadeu lima.


\par }{\Q \VS{12}Gai de Maadua e oha naa doo buibui makaga

\par }{\Q ga hai gi baguu gi honga de gelegele,

\par }{\Q ga dagodo ai i lodo gelegele.




\par }\Chap{26}{\SH Dahi daahili tuhi
\par }
{\MM \VerseOne{1}De laangi laa gai dangada e hua naa taahili nei i de henua o
Judah:

\par }{\Q Demaadeu aduhale e makaga;

\par }{\Q de Maadua ne hagatuu ono buibui ma ono mee hagamakaga e hagaola ai.


\par }{\Q \VS{2}Huugea haitoga o de aduhale,

\par }{\Q e ulu mai ai de huaahenua heohi,

\par }{\Q go de huaahenua e hai hegau i de muna abodonu.


\par }{\Q \VS{3}Koe e hai gi nnoho paba gilaadeu alodahi

\par }{\Q e maanadu goe i olaadeu lodo,

\par }{\Q i hiidinga gilaadeu e hagadonusia goe.


\par }{\Q \VS{4}Goodou hagadonusia
{\ND{Tagi Maolunga}} ga hano ai,

\par }{\Q i hiidinga
Iahweh,
{\ND{Tagi Maolunga}}, go de Baba makaga e dee ngado mai.


\par }{\Q \VS{5}Ia gu hagamaolalo gilaadeu e nnoho i de mommee maolunga,

\par }{\Q ma de hai gi maolalo de aduhale maolunga;

\par }{\Q ia e oha iho naa ga hai gi dagodo i honga de gelegele,

\par }{\Q ma de maga iho gi lo te gelegele.


\par }{\Q \VS{6}Vae o dangada e dagadagahi naa gi lalo —

\par }{\Q go vae o dangada e duasala

\par }{\Q ma vae o de gau hagaau aloha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}De haiava o tangada heohi e soe;

\par }{\Q gai koe e hai naa gi soe de haiava o tangada heohi.


\par }{\Q \VS{8}{\ND{Tagi Maolunga}}, de masavaa omaadeu e daudali ai i au muna gu hagamodu,

\par }{\Q gai go koe donu demaadeu tali.

\par }{\Q Gai demaadeu mee e llodo mmao ai

\par }{\Q go de hagadeledele danuaa o doo ingoo.


\par }{\Q \VS{9}Ogu lodo e maanadu donu huu goe i de boo,

\par }{\Q gai dogu
hagasaalunga e oho boo e ssala goe.

\par }{\Q De masavaa aau e hagamodu ai muna i henua i lalo,

\par }{\Q gai dangada e nnoho i henua i lalo gu iloo e gilaadeu de mee heohi.


\par }{\Q \VS{10}Gai ga abodonu ange naa donu dangada gi de gau baubau,

\par }{\Q gai gilaadeu e dee maua donu i de ago de mee heohi;

\par }{\Q gai ga nnoho naa donu gilaadeu i de henua o olaadeu e heohi,

\par }{\Q gai gilaadeu e duudagi donu de hai hegau i de baubau,

\par }{\Q gilaadeu e dee anga ange donu gi de maolunga o
{\ND{Tagi Maolunga}}.


\par }{\Q \VS{11}{\ND{Tagi Maolunga}}, doo lima gu hagaabo

\par }{\Q aagai gilaadeu e dee gidee.

\par }{\Q Haia gi gidee e gilaadeu doo lodo mmahi i hiidinga o oo dangada, ma de hai gilaadeu gi dookaa;

\par }{\Q haia de ahi gu baba ange laa gi oo hagadaumee gi duungia gilaadeu.\XREF{*}{{\XO 26:11 }{\XT{Heb 10.27}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}{\ND{Tagi Maolunga}}, koe gu hai gi nnoho paba gimaadeu;

\par }{\Q gai go koe gu hagassula mee alodahi amaadeu gu hai.


\par }{\Q \VS{13}{\ND{Tagi Maolunga}}, demaadeu Maadua, gu hanu ange donu ne dagina gimaadeu,

\par }{\Q aagai go koe donu huu amaadeu e hagadubu.


\par }{\Q \VS{14}Gilaadeu gu maakau iainei, gu dee mouli ange;

\par }{\Q olaadeu hagasaalunga gu dee mouli age ange.

\par }{\Q Koe ne hagaduasala gilaadeu ma de hagallilo gilaadeu,

\par }{\Q koe gu hai gi deai olaadeu hagamaanadu.


\par }{\Q \VS{15}{\ND{Tagi Maolunga}}, koe e hai ma gu kii ange de laumalie de huaahenua,

\par }{\Q koe e hai ma gu kii ange de laumalie age de huaahenua.

\par }{\Q Koe gu hagamahamaha goe i daho dangada;

\par }{\Q koe gu hagatolo gi daha goinga alodahi o de henua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}{\ND{Tagi Maolunga}}, gilaadeu ne ssala goe i delaadeu duasala;

\par }{\Q dau masavaa ne haele ai gilaadeu,

\par }{\Q gai gilaadeu ne dalodalo adu gi de goe.\FTNT{*}{{\FR 26:16 }{\FT{Muna Hebrew i kinei e dee iloo danuaa dono hagadoonunga.}}}


\par }{\Q \VS{17}{\ND{Tagi Maolunga}}, omaadeu dagodo i mada luoo mada

\par }{\Q e bei dagodo o de hine hai dama gu dai haanau laa,

\par }{\Q i dono masavaa e mmae ma de dangi i de hai ono hagalangona.


\par }{\Q \VS{18}Gimaadeu ne hai tama, ma de mmae i omaadeu hagalangona,

\par }{\Q aagai ni ngadi madangi donu huu amaadeu ne haanau.

\par }{\Q Gimaadeu tee maua i de hagaola henua i lalo,

\par }{\Q gai dangada e nnoho i henua i lalo tee hagadee kii ina donu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}De gau maakau e mouli age naa;

\par }{\Q olaadeu angaanga e hiihidi age naa.

\par }{\Q Goodou denga angaanga i lodo daanunga,

\par }{\Q hiihidi age daahili i doodou malangilangi.

\par }{\Q Go hiidinga oodou mouli hoou

\par }{\Q e bei de mee suungia i taiao,

\par }{\Q gai de gelegele e hagaahe age naa

\par }{\Q denga hagasaalunga o de gau maakau.\XREF{*}{{\XO 26:19 }{\XT{Dan 12.2}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ogu dangada, goodou hulo ulu gi lodo oodou aabi,

\par }{\Q ma gi bonodia ange oodou haitoga,

\par }{\Q ga mmuni ai i dahi masavaa bodobodo,

\par }{\Q ga dae ai gi de ui de masavaa o de bole.


\par }{\Q \VS{21}Tilo,
{\ND{Tagi Maolunga}} gu dai sao mai naa i dono mommee

\par }{\Q e hagaduasala dangada o henua i lalo i hiidinga olaadeu baubau;

\par }{\Q gai gilaadeu gu daia laa ma gu maakau

\par }{\Q e gidee mai naa i henua i lalo;

\par }{\Q henua i lalo gu dee maua i de hagammuni

\par }{\Q ana dangada ne daa ga maakau.




\par }\Chap{27}{\SH De hagaola o Israel
\par }
{\Q \VerseOne{1}De laangi laa gai
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagaduasala naa

\par }{\Q i dana gadilaasa hagamaatagu ma de laumalie aama de mmahi,

\par }{\Q de
Leviathan, go de
labodo e tolo laa,

\par }{\Q de Leviathan, go de labodo e haganigo laa;

\par }{\Q ia e daa naa ga magau de manu laumalie o de moana.\XREF{*}{{\XO 27:1 }{\XT{Job 41.1; Psa 74.14; 104.26}}}


\par }{\Q \VS{2}De laangi laa, gai goodou daahili

\par }{\Q i dagodo o dahi veelengaa
{\TL{grape}} hagamalangilangi laa.


\par }{\Q \VS{3}“Go au donu,
{\ND{Tagi Maolunga}}, e diiloo ange de veelenga laa;

\par }{\Q au e hagamaluulu i vai i masavaa alodahi.

\par }{\Q Gai au e hagaloosi ange i de boo ma de laangi,

\par }{\Q gi dee humai ai dahi dangada gi vaivai haia.


\par }{\Q \VS{4}Gai au e dee lili ai naa donu.

\par }{\Q Mee naa gi hanu manu daladala ma manu duiduia e hai baasi mai gi de au!

\par }{\Q Gai au ga hebagi ange gi gilaadeu;

\par }{\Q ga dudu mee nei alodahi i de ahi.


\par }{\Q \VS{5}Gai noo gilaadeu e llodo e hai au go delaadeu buibui,

\par }{\Q gai gilaadeu gi hagadanuaa mai gi de au,

\par }{\Q gilaadeu gi hagadanuaa mai gi de au.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Gai
Jacob e ssomo mai naa ono aga i laangi e loomai,

\par }{\Q gai Israel e loage naa ono laa ma ono huaala,

\par }{\Q ga loage ono hua ga hhao henua i lalo alodahi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}E aha, de Maadua ne hagaili laa ia,

\par }{\Q bei dana hai ne hagaili ai dangada ne hagailiilia ia?

\par }{\Q Aabe ne daa gilaadeu ga magau,

\par }{\Q bei de daa ga maakau o dangada ne daia gilaadeu ga maakau?


\par }{\Q \VS{8}Koe se hagabau donu dau alualu\FTNT{*}{{\FR 27:8 }{\FQ{Koe se hagabau donu dau alualu:
}}{\FT{muna Hebrew i kinei e dee iloo danuaa dono hagadoonunga.}}} gilaadeu gi hulo gi dahi henua gee —

\par }{\Q ia ne busi gilaadeu gi hulo gee i de madangi o dono ngudu,

\par }{\Q bei de laangi e ssau mai ai de madangi i dua.


\par }{\Q \VS{9}Deenei de hai e degi ange ai gi baubau o Jacob;

\par }{\Q gai deenei de hai e aau gee ai ono
haisala alodahi:

\par }{\Q i de masavaa aana e oha ai denga hadu alodahi

\par }{\Q o denga mommee o ssigidaumaha ga hai gu bei lehu,

\par }{\Q gu deai donu duludulu laagau o
Asherah e doe,

\par }{\Q aabe ni mommee o ssigidaumaha o mee maanongi e tuu.\XREF{*}{{\XO 27:9 }{\XT{Rom 11.27}}}


\par }{\Q \VS{10}De aduhale buibui gu ngadi dagodo,

\par }{\Q gu deai e nnoho ai, bei dagodo o de vao;

\par }{\Q gai damaa a denga kaau e gaimee i kilaa,

\par }{\Q ma de daakodo ai ga hagammabu,

\par }{\Q ma de gai ga deai lau o ono laa.


\par }{\Q \VS{11}De masavaa naa huu o ono laa vaaligi e mmasa ai, gai gu hadihadi,

\par }{\Q gai denga haahine ga hai ai alaadeu ahi.

\par }{\Q Gai de huaadangada nei e dee maua donu gi tonu ange,

\par }{\Q gai de ia ne haia gilaadeu tee lodo aloha i gilaadeu;

\par }{\Q de ia ne haia gilaadeu tee abodonu ange gi gilaadeu.


\par }{\PP \VS{12}De laangi laa gai
{\ND{Tagi Maolunga}} e hili naa denga
{\TL{grain}} mai i ssaalingaa vai go
Euphrates ga dae ai gi Ssaalingaa Vai o
Egypt, gai goodou de gau Israel e bei naa denga
{\TL{grain}} e ogo dagidahi laa.

\VS{13}De laangi laa gai dahi
hanga manu laumalie e ili naa. Gai dangada gu dai maakau laa i
Assyria ma gilaadeu gu noonoodia laa ma gu gaavee gi Egypt, e loomai naa ga daumaha ange gi
{\ND{Tagi Maolunga}} i honga de mounga dabu i Jerusalem.




\par }\Chap{28}{\SH E vakaa naa Ephraim
\par }
{\Q \VerseOne{1}E vakaa naa de hau hagadubu a de gau ssenga o
Ephraim e tuhi laa,

\par }{\Q go dono mahamaha gu dai lilo bei de huaala gu mmae laa,

\par }{\Q go de aduhale e duu laa i honga tuuduu o de geelonga iai gelegele danuaa,

\par }{\Q go de mommee a de gau ssenga i uvaini e tuhi laa.


\par }{\Q \VS{2}Tilo, de Ia Aamua e dahi ana ia sauaa ma de mmahi.

\par }{\Q Bei denga duudangaa haisi ma de madangi mmahi e oohaa laa mee,

\par }{\Q ma de langi mmahi ma de maadolu e pala iho laa,

\par }{\Q gai ia e poo ga maga iho naa gi honga de gelegele.


\par }{\Q \VS{3}De aduhale a de gau ssenga o Ephraim e tuhi laa

\par }{\Q e dagadagahia naa gi lalo vae o dangada.


\par }{\Q \VS{4}Dono mahamaha gu lilo, bei de huaala gu dai mmae laa,

\par }{\Q go de aduhale e duu laa i honga tuuduu o de geelonga iai de gelegele danuaa,

\par }{\Q e bei de
{\TL{fig}} e leu laa i mua de masavaa o de hagihagi —

\par }{\Q de masavaa naa huu a tangada e gidee ai,

\par }{\Q gai ia ga hhagi ga gai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}De laangi laa gai
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi

\par }{\Q e hai naa go de hau mahamaha,

\par }{\Q gai se hau ua mahamaha

\par }{\Q ange gi ono dangada e doe laa.


\par }{\Q \VS{6}Ia e gaavange naa gi de ia hagamodu muna

\par }{\Q de
hagasaalunga o de hagamodu heohi,

\par }{\Q ma de hagammahi gilaadeu e aahe mai i de hebagi gi de haitoga o de aduhale.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Gilaadeu nei e ssenga hogi i denga uvaini,

\par }{\Q ma de ssee saele i de unu mee mmahi;

\par }{\Q de
gau haimeedabu ma denga
pelaabisi

\par }{\Q gu ssee saele i de unu mee mmahi ma uvaini;

\par }{\Q gilaadeu e ssenga ange naa i de unu mee mmahi;

\par }{\Q gilaadeu e ssee saele i delaadeu gidee denga midi,

\par }{\Q gilaadeu gu dee maua i de hagamodu muna.


\par }{\Q \VS{8}Deebele alodahi gu hoohonu i denga hagalueia,

\par }{\Q gu deai donu se mommee e deai mee hakino gee iai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}⌊Gilaadeu e ssili,⌋ “Goai aana e hagatale nei de agoago ange i de iloo mee?

\par }{\Q Gai goai aana e hagadonu ange aagena ana muna?

\par }{\Q Go denga gaagaa gu dee unu laa vai uu,

\par }{\Q go denga gaagaa gu dee unuunu laa i de gaanuunu?


\par }{\Q \VS{10}Gai ia e dee modu de hagaaheahe age ana muna,

\par }{\Q go muna mau donu huu, go muna mau donu huu,

\par }{\Q gai e tala dagimomo mai, e tala dagimomo mai.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Deelaa ai,
{\ND{Tagi Maolunga}} e basa ange naa

\par }{\Q gi de huaadangada nei i muna a de gau henua gee;\XREF{*}{{\XO 28:11 }{\XT{1 Co 14.21}}}


\par }{\Q \VS{12}go gilaadeu aana gu hai ange laa,

\par }{\Q “Deenei de mommee hagammabu, e hagamabu ai gilaadeu e daalea,”

\par }{\Q gai “deenei doodou hagamaabunga” —

\par }{\Q aagai gilaadeu e dee llodo e hagallongo ange.


\par }{\Q \VS{13}Deelaa ai, muna a
{\ND{Tagi Maolunga}} ange gi gilaadeu e bei naa donu:

\par }{\Q e hagaaheahe ange naa, e hagaaheahe ange naa,

\par }{\Q go muna mau donu huu, go muna mau donu huu,

\par }{\Q gai e tala dagimomo ange, e tala dagimomo ange,

\par }{\Q gi hulo ai gilaadeu gi baakuu saele,

\par }{\Q gi lagolagohia, ma de noodia i ssele,

\par }{\Q aama de noonoodia ga gaavee gee.


\par }{\SH Tuludulu o de logunga o Zion
\par }
{\Q \VS{14}Deenei ai, denga dagi o Jerusalem e doo mee laa,

\par }{\Q goodou hagalaangona muna a
{\ND{Tagi Maolunga}}.


\par }{\Q \VS{15}Goodou e hagataba,

\par }{\Q “Gimaadeu gu hai dahi
hagatoo donu hagaheloongoi madali de magau,

\par }{\Q gimaadeu gu hagaheloongoi ange gi de mommee o de gau maakau.

\par }{\Q Gai de masavaa naa huu e dae mai ai de hagaduasala laumalie,

\par }{\Q gai e dee maua gi duu mai gi gimaadeu,

\par }{\Q go hiidinga demaadeu buibui go de muna hhadu,

\par }{\Q gai demaadeu mommee mmuni go muna hagasenga.”


\par }{\Q \VS{16}Gai e hagadaba de Ia Aamua go
Iahweh;

\par }{\Q “Tilo, au gu hagaduu dahi hadu e hai ai tagelo i
Zion,

\par }{\Q se hadu gu lava i de hagadanuaa;

\par }{\Q gai go
tuludulu o de logunga hagamogomogo, gai se dagelo makaga;

\par }{\Q gai be goai e hagadonusia e dee hai mee hagamoolau.\XREF{*}{{\XO 28:16 }{\XT{Psa 118.22-23; Rom 9.33; 10.11; 1 Pe 2.6}}}


\par }{\Q \VS{17}Au e hai naa de hagamodu muna heohi go de uga haide mee,

\par }{\Q gai de heohi go de mee e hagassoe ai muna;

\par }{\Q denga dibadibaa haisi e oha naa doodou buibui, e hai laa go muna hhadu,

\par }{\Q gai denga vai e haoli naa doodou mommee mmuni.


\par }{\Q \VS{18}Doodou hagatoo donu hagaheloongoi madali de magau e hagadeai naa;

\par }{\Q doodou hagaheloongoi ne hai madali de mommee o de gau maakau e dee sula naa donu.

\par }{\Q Gai de masavaa naa huu e dae mai ai de hai ngadaa laumalie,

\par }{\Q gai goodou e dee pau ange donu aagena.


\par }{\Q \VS{19}Masavaa alodahi e aheahe mai ai, gai e kave gee naa donu goodou;

\par }{\Q i daiao alodahi, ma laangi ma boo alodahi,

\par }{\Q gai e hagamaatagu mmao i doodou tonu ange gi muna nei.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}De moenga e bodobodo, e dee oo ai tangada;

\par }{\Q de malo o tangada e gahu ai e gasogaso,

\par }{\Q e dee maua i de saabini ai tangada.


\par }{\Q \VS{21}{\ND{Tagi Maolunga}} e hidi age naa bei dono hidi age i de mounga go Perazim;

\par }{\Q ia e bole naa bei dono bole i de geelonga o Gibeon,

\par }{\Q ga hai ana hegau, go ana hegau hagalele mouli,

\par }{\Q ma de hagassula ana hegau, go ana hegau e dagodo gee.\XREF{*}{{\XO 28:21 }{\XT{2 Sa 5.20; 1 Ch 14.11}}}


\par }{\Q \VS{22}Deenei ai, goodou aude doo mee,

\par }{\Q kana kii ange taemaha seeini oodou e noonoa ai;

\par }{\Q de Ia Aamua,
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi,

\par }{\Q gu tala mai gi de au dagodo de oha o de henua alodahi gu hagamodu laa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Huuhuli mai hagalaangona agu muna,

\par }{\Q gai goodou aanga mai hagalaangona agu muna e tala adu.


\par }{\Q \VS{24}E aha, tangada e duudagi laa donu huu de hagabalabala dana veelenga?

\par }{\Q Ia e duudagi laa donu huu de oha ma de sua age de gelegele?


\par }{\Q \VS{25}E aha, ia e dee doo ai laa denga
{\TL{dill}}, ma
{\TL{cummin}} i kilaa,

\par }{\Q dua dana hagasoe de gelegele;

\par }{\Q ia e dee doo ange laa denga
{\TL{wheat}} gi dono duulanga,

\par }{\Q {\TL{barley}} i dono hagatauanga,

\par }{\Q gai
{\TL{spelt}} i dono mommee?


\par }{\Q \VS{26}I hiidinga dono Maadua e tala ange ana mee e hai,

\par }{\Q ma de agoago ange ia i de mee heohi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Denga
{\TL{dill}} e dee duuduu donu i de mee duuduu,

\par }{\Q denga
{\TL{cummin}} e dee hai dahi hada iai hagasii gi savini laa ono elunga,

\par }{\Q aagai denga
{\TL{dill}} e
hagailiili i laa manu,

\par }{\Q gai denga
{\TL{cummin}} e hagailiili i dahi laagau.


\par }{\Q \VS{28}Denga
{\TL{grain}} e mmili e hai ai denga pelaoaa,

\par }{\Q aagai tangada e dee duuduu denga hua gi daulooloa.

\par }{\Q Ia e hai denga hagasii o dana hada duuduu gi hano laa ono elunga,

\par }{\Q aagai ana hoosa e dee balabalasi huamanu laa.


\par }{\Q \VS{29}De mee nei ne humai hogi i daho
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi,

\par }{\Q se ia e haia hagasaele ma de honu i de iloo mee.




\par }\Chap{29}{\SH E vakaa naa Jerusalem
\par }
{\Q \VerseOne{1}E vakaa naa goe, Ariel, Ariel,

\par }{\Q de aduhale o
David nogo noho ai!

\par }{\Q Goodou e hai oodou daonga i ngadau alodahi

\par }{\Q i denga masavaa gu hagailonga.


\par }{\Q \VS{2}Aagai au e gaamai naa dahi hai ngadaa gi Ariel,

\par }{\Q dangada iai e tangi naa ma de hinangalosaa;

\par }{\Q gai au e hai naa de aduhale laa gi bei Ariel.\FTNT{*}{{\FR 29:2 }{\FQ{Ariel
}}{\FT{e dagu bei de muna Hebrew
}}{\FQA{de mommee o ssigidaumaha.}}}


\par }{\Q \VS{3}Au e duuli naa luu baasi de aduhale alodahi;

\par }{\Q au e duuli naa luoo baasi i denga hale dagitilo

\par }{\Q ma de hagatuu denga mee oha e hebagi adu ai gi de goe.


\par }{\Q \VS{4}Gai koe e baguu naa gi honga de gelegele,

\par }{\Q ma de dagodo i lo te gelegele ga basa ai.

\par }{\Q Doo leo e basa age naa i lo te gelegele oou gu dagodo ai laa,

\par }{\Q au muna e musumusu e loage naa i lodo gelegele.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Aagai oo hagadaumee soa e bei naa mama o de gelegele,

\par }{\Q gai de gau daa dangada e loomai nei bei gili
{\TL{grain}} e ilihia laa ga gaavee gee.

\par }{\Q Gai e daa hagalele naa donu huu,


\par }{\Q \VS{6}gai
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi e humai naa

\par }{\Q bei de hatuli ma de ngalungalue o de henua ma de leo mmahi,

\par }{\Q madali denga ssio ma de madangi aama de ahi e dudu ai mee alodahi.


\par }{\Q \VS{7}Gai dangada soa o denga huaadangada alodahi e hebagi ange laa gi Ariel,

\par }{\Q ma de hebagi ange gi de aduhale ga oha ono hale buibui makaga ga duuli luu baasi,

\par }{\Q e bei naa donu dagodo o dahi midi,

\par }{\Q ma dahi midi hagaago ange i de boo —


\par }{\Q \VS{8}bei tangada saalohia e midi ange laa bolo ia e noho ma e gaimee,

\par }{\Q aagai ga alahage huu ia, gai ia goi saalohia donu huu;

\par }{\Q aabe go tangada hieunu e midi laa bolo ia e noho ma e unu;

\par }{\Q aagai ia e hieunu dono huu i dono alahage, tigi helui donu dono hieunu.

\par }{\Q Gai e bei ai hogi dagodo o hagabuulinga soa o denga huaahenua alodahi

\par }{\Q e hebagi ange laa gi de mounga go
Zion.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Goodou gi llele mouli, ma de ssenga ange,

\par }{\Q haia gi dee kide goodou ma tee gidee;

\par }{\Q goodou gi ssenga, aagai e dee ssenga i denga uvaini;

\par }{\Q goodou gi ssee saele, aagai e dee ssenga i mee mmahi.


\par }{\Q \VS{10}{\ND{Tagi Maolunga}} gu hai goodou gi bei tangada seni magau:

\par }{\Q ia gu haoli oodou ganomada (bei denga
pelaabisi),

\par }{\Q ia gu haoli oodou biho (bei dangada e daalaa mee e loomai).\XREF{*}{{\XO 29:10 }{\XT{Rom 11.8}}}


\par }{\PP \VS{11}Gai adu gi goodou, de midi hagaago ange nei e bei donu muna e sisi laa i lo te
beebaa mulo gu hagamakaga laa. Gai noo dahi e gaavange gi tangada e maua i de dau, ga hai ange, “Aude haihaia, daulia de beebaa nei,” gai ia e hai ange naa, “Au e dee maua, i hiidinga gu hagamakaga.”

\VS{12}Gai noo de beebaa nei e gaavange gi dahi dangada e dee iloo de dau, ga hai ange, “Daulia de beebaa nei,” gai ia e hai adu naa, “Au e dee iloo i de dau.”


\par }{\PP \VS{13}Gai e hagadaba de Ia Aamua:

\par }{\Q “De huaadangada nei e hagapaa mai gi de au i olaadeu ngudu,

\par }{\Q ma de hagadubu donu huu au i alaadeu muna e tala,

\par }{\Q aagai olaadeu lodo e mmao gee donu i de au.

\par }{\Q Alaadeu hai daumaha mai gi de au,

\par }{\Q e daudali i dahulinga ne ago mai i daho dangada.


\par }{\Q \VS{14}Deenei ai, au e ahe ange naa e hai gi llele mouli

\par }{\Q de gau nei, i mee hagalele mouli lagolago;

\par }{\Q gai de iloo mee o de gau iloo mee e dee maaleva naa,

\par }{\Q gai de heiangi o de gau heiangi e lilo naa hogi.” \XREF{*}{{\XO 29:14 }{\XT{1 Co 1.19}}}


\par }{\Q \VS{15}E vakaa naa gilaadeu e hagammahi laa

\par }{\Q e hagammuni alaadeu hagatau i
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q gilaadeu e hai alaadeu hegau i lo te gohu, ma de hagataba,

\par }{\Q “Goai naa donu e gidee gidaadeu? Gai goai naa donu e iloo?”


\par }{\Q \VS{16}Goodou e llui gee denga mee,

\par }{\Q goodou e hai tangada hai gumedi gi bei dagodo o bela pigi!

\par }{\Q Gai e maua e mee ne hai i luu lima o tangada hai gumedi i de hagadaba,

\par }{\Q “E dee go ia donu ne haia nei au”?

\par }{\Q Gai e maua e de gumedi hadu i de hagadaba i tangada ne haia ia,

\par }{\Q “Ia e deai donu ana mee e iloo”?\XREF{*}{{\XO 29:16 }{\XT{Isa 45.9}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}E aha, e dee se masavaa bodobodo naa donu huu,

\par }{\Q gai
Lebanon gu se gelegele danuaa,

\par }{\Q gai de gelegele danuaa laa e hai naa ga bei dagodo o lodo mee muimui?


\par }{\Q \VS{18}De laangi laa gai de gau longoduli e langona naa muna i lo te beebaa mulo laa,

\par }{\Q gai gilaadeu e dee kide ma de nnoho i lo te gohu

\par }{\Q e aala naa olaadeu ganomada ga gidee.


\par }{\Q \VS{19}Gai de gau daudonu e aahe ange naa ga malangilangi i
{\ND{Tagi Maolunga}};

\par }{\Q de gau hagaau aloha e malangilangi naa i de Ia Dabu o Israel.


\par }{\Q \VS{20}Tangada e vaivai haia dangada e lilo naa donu,

\par }{\Q gai de gau doo mee e dee maaleva naa hogi,

\par }{\Q gai dangada alodahi e maanadu de hai de baubau e daa naa gi maakau —


\par }{\Q \VS{21}gilaadeu e hagabuu ange ssala gi tangada i alaadeu muna,

\par }{\Q ma de hai gi dee sula de hagamodu muna soe i de haitoga o de aduhale,

\par }{\Q gai alaadeu muna hhadu e hai gi dee heohi de hagamodu muna o tangada heohi.


\par }{\PP \VS{22}Deenei ai,
{\ND{Tagi Maolunga}} ne hagaola ina laa
Abraham, e hagadaba i dagodo o dangada o
Jacob:

\par }{\Q “Jacob e dee ahe ange naa donu ga dogaa,

\par }{\Q gai luoono mada e dee mada tea naa donu i dono dogaa.


\par }{\Q \VS{23}Gai ga gidee naa huu e gilaadeu alaadeu dama,

\par }{\Q go gilaadeu aagu ne hai i olaadeu magavaa,

\par }{\Q gai gilaadeu ga hagadabu dogu ingoo;

\par }{\Q gilaadeu e tala naa bolo de Ia Dabu o Jacob e dabu,

\par }{\Q gai gilaadeu e maatagu naa i de Maadua o Israel.


\par }{\Q \VS{24}Dangada gu
haisala laa e aahe ange naa ga tonu ange;

\par }{\Q gilaadeu e nnanu laa e hagallongo naa agu agoago.”




\par }\Chap{30}{\SH De huaahenua hagamanege
\par }
{\MM \VerseOne{1}E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q “E vakaa naa denga dama hai alaadeu hai,

\par }{\Q e haia laa hanu hagatau gai e dee bei agu hagatau,

\par }{\Q gilaadeu e hagaheloongoi ma denga huaahenua

\par }{\Q aagai e dee hai hegau i ssauaa o dogu
hagasaalunga,

\par }{\Q gai gilaadeu e hagalagolago olaadeu
haisala.


\par }{\Q \VS{2}Gilaadeu ne loiho gi
Egypt

\par }{\Q aagai tee hagatuu mai donu gi de au;

\par }{\Q gilaadeu ne ssala de bale mai i daho
Pharaoh,

\par }{\Q ma de mmuni i lalo de malu o Egypt!


\par }{\Q \VS{3}Aagai goodou e dookaa naa i doodou buibui i daho Pharaoh,

\par }{\Q gai goodou e hagangadi mee ina naa i doodou buibui i daho Egypt.


\par }{\Q \VS{4}Gai e dee galemu naa donu de nnoho o olaadeu dagi i Zoan,

\par }{\Q gai olaadeu dangada sui e hulo ga tae gi Hanes,


\par }{\Q \VS{5}gai gilaadeu alodahi e dookaa naa donu,

\par }{\Q go hiidinga o dahi huaadangada e deai haigamaiana ange gi gilaadeu,

\par }{\Q gilaadeu e dee bale ange donu gilaadeu

\par }{\Q aabe e haigamaiana ange gi gilaadeu.”


\par }{\BB \par }
{\MM \VS{6}Muna hagadaemaha i dagodo o denga manu dolodolo i
Negev:

\par }{\Q De gau sui e loomai naa gi de henua hai ngadaa ma de hagaduasala,

\par }{\Q go de mommee iai de
laiono gauligi ma de laiono mmahi, de
labodo hagammau ma de labodo lele.

\par }{\Q Gilaadeu e hagauda mai naa olaadeu lava i honga denga
{\TL{donkey}},

\par }{\Q gai olaadeu goloa hagamogomogo i honga denga gamelo,

\par }{\Q gi de henua e deai ono haigamaiana ange gi gilaadeu,


\par }{\Q \VS{7}go Egypt e deai laa ono haigamaiana, gai e deai mee iai.

\par }{\Q Deelaa ai, au e hagaingoo ange ia go

\par }{\Q “Rahab, de ia ngadi noho.”


\par }{\SH De huaadangada dee hagallongo i muna
\par }
{\Q \VS{8}Hannoo siia ange muna nei gi honga dahi hadu baabaa i olaadeu madamada,

\par }{\Q gai siia ange hogi gi lo te
beebaa mulo,

\par }{\Q gi daakodo ai i laangi e loomai

\par }{\Q e hagadonu ai mee nei ga hano ai.


\par }{\Q \VS{9}Go hiidinga de gau nei ni dangada hai alaadeu hai, gai ni dama e hadu muna,

\par }{\Q gilaadeu ni dama e dee llodo e hagallongo agoago a
{\ND{Tagi Maolunga}}.


\par }{\Q \VS{10}Gilaadeu e hai ange gi dangada e gidee mee tigi loomai,

\par }{\Q “Goodou e dee hai gi gidee e goodou denga midi hagaago ange!”

\par }{\Q gai e hai ange gi denga
pelaabisi,

\par }{\Q “Goodou aude pasa pelaabisi mai gi gimaadeu i de heohi!

\par }{\Q Aagai daalaa donu huu amaadeu e llodo e hagallongo,

\par }{\Q go muna pelaabisi e dee ni muna abodonu.


\par }{\Q \VS{11}Goodou hulo gee i de haiava nei,

\par }{\Q daa gee i de haiava nei,

\par }{\Q goodou aude daalaa mai muna a de Ia Dabu o Israel!”


\par }{\Q \VS{12}Deenei ai, e hagadaba de Ia Dabu o Israel,

\par }{\Q “Go hiidinga goodou ne kino i muna nei,

\par }{\Q gai ne hagadonusia hagatau a dangada

\par }{\Q e vaivai haia ma de daahanga ina goodou,


\par }{\Q \VS{13}deelaa ai, de baubau nei e bei naa dahi buibui maolunga

\par }{\Q gu mahangahanga laa ma gu puu mai denga hadu iai,

\par }{\Q gai e daa hagalele naa donu de maoha ga odi iho.


\par }{\Q \VS{14}Gai e maoha naa bei dahi ssaa hadu ga ssii dagaligiligi;

\par }{\Q gai e deai naa donu se dalaa mee e doe

\par }{\Q e maua i de taa age ai hanu maga ahi i de mommee o de ahi,

\par }{\Q aabe go de asu age ai vai i lo te mee hhao vai.”


\par }{\BB \par }
{\MM \VS{15}E hagadaba de Ia Aamua go
Iahweh, de Ia Dabu o Israel,

\par }{\Q “Noo goodou e daahuli mai oodou lodo gi de au

\par }{\Q ga hagammabu i ogu daha, gai goodou e ola;

\par }{\Q i hiidinga go doodou hagammabu ma de hagadonu au oodou e mmahi ai.

\par }{\Q Aagai goodou e dee llodo.


\par }{\Q \VS{16}Goodou e hagataba, ‘E deai, gimaadeu e kage naa i honga hoosa e saavini ai ga hulo gee.’

\par }{\Q Deenei ai, goodou e saavini naa ga hulo gee!

\par }{\Q Goodou e hagataba, ‘Gimaadeu e saavini naa ga hulo

\par }{\Q i denga honga hoosa kemo.’

\par }{\Q Deelaa ai, gilaadeu e dolohia goodou ni dangada kemo mmao!


\par }{\Q \VS{17}E mano goodou e saavini naa ga hulo gee

\par }{\Q i doodou maatagu i dahi dangada sogosogo;

\par }{\Q e dogolima dangada e hai goodou alodahi

\par }{\Q gi saavini gi hulo i doodou maatagu,

\par }{\Q ga dae ai gi doodou bei dagodo o dahi laagau e duu laa i ulu de mounga,

\par }{\Q aabe go dahi hagailonga i honga dahi mounga.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Aagai
{\ND{Tagi Maolunga}} e tali e abodonu adu gi goodou,

\par }{\Q ia e baba ange e lodo aloha adu gi goodou.

\par }{\Q Go hiidinga ia se Maadua e hagamodu muna i de heohi.

\par }{\Q E manuuia gilaadeu alodahi e daalia ange ia.


\par }{\SH {\ND{Tagi Maolunga}} e abodonu
\par }
{\MM \VS{19}Dangada o
Zion, e nnoho laa i Jerusalem, goodou e tuu naa doodou tangi. Ia e abodonu adu naa donu gi goodou i doodou tangi ange ia gi balea adu goodou. De masavaa naa donu huu aana e langona ai, gai ia ga basa adu gi goodou.

\VS{20}Gai ga gaavadu naa donu e de Ia Aamua gi goodou de hai ngadaa ma de hagaduasala, aagai doodou Ia Agoago e dee mmuni donu i goodou; gai goodou e gidee naa doodou Ia Agoago.

\VS{21}Gai noo goodou e taa gi de madau aabe e taa gi de masui, gai goodou e langona naa dahi leo i oodou dua e hai adu, “Deenei de haiava, goodou seesee ai.”

\VS{22}Gai goodou e oha naa oodou diinonga gu haoli i selevaa, ma oodou diinonga gu haoli i goolo; gai goodou e tili naa mee nei bei de malo hakino gee e hai ai laa magi haahine, ga hai ange, “Hannoo i kinaa!”


\par }{\PP \VS{23}Gai ia e hai naa gi pala iho de langi, e hagamaluulu ai oodou golee e doo i lo te gelegele, gai e maua mai i honga de gelegele e moomuna naa ma de lagolago. De laangi laa gai oodou manu haangai e gaimee naa i mommee iai helii lau kohu.

\VS{24}Denga kaau daane ma
{\TL{donkey}} e hagabalabala ina de gelegele, e gai mee danuaa gu lava laa i de doha i ssavolo ma de poogo.

\VS{25}De laangi naa huu o de hebagi e daia ai laa dangada soa, ma de maoha ai de hale dagitilo maolunga, gai honga denga mounga ma duuduu maolunga iai naa denga mommee e ssali ai vai.

\VS{26}Gai de maalama o de maasina e mmahi naa bei de maalama o de laa, gai de laa e hidu naa hanonga e kii ange ai de maalama, gu bei de mmahi o de laa i e hidu laangi, i de laangi a
{\ND{Tagi Maolunga}} e saabini ai mommee maaguluaa o ono dangada, ma de hagaieiangi olaadeu mee lagolagohia aana ne hai laa ga lagolagohia.


\par }{\Q \VS{27}Tilo, de ingoo o Iahweh e humai naa i dahi mommee mmao;

\par }{\Q dono lili e ula bei de ahi ma de buu ai de useahi;

\par }{\Q luoono malaungudu e hagalloa i dono bole,

\par }{\Q gai dono alelo e bei de ahi mmahi.


\par }{\Q \VS{28}Gai de madangi o dana manava e bei de mee mmilo,

\par }{\Q e hanage laa ga dae age gi de ua.

\par }{\Q Ia e luuluu naa denga huaahenua i lo te mee nonu e oohaa mee,

\par }{\Q ia e velo ange naa gi lodo ngudu o denga huaadangada de baalanga,

\par }{\Q ga dagi ai gilaadeu i de haiava dee heohi.


\par }{\Q \VS{29}Aagai goodou e daahili naa

\par }{\Q bei doodou daahili i de boo oodou e hai ai dahi daonga dabu;

\par }{\Q goodou e malangilangi naa

\par }{\Q bei de masavaa o dangada e ili ai denga
{\TL{flute}},

\par }{\Q ga daga age ai gi de mounga o
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q go de Baba makaga o Israel.


\par }{\Q \VS{30}Gai
{\ND{Tagi Maolunga}} e hai naa gi langona e dangada dono leo maolunga,

\par }{\Q ma de gidee de hagaabo dono lima i dono bole,

\par }{\Q ma de ahi ula mmahi e duungia laa mee,

\par }{\Q madali de langi pala, ma de madangi, aama dibadibaa haisi.


\par }{\Q \VS{31}De leo o
{\ND{Tagi Maolunga}} e hai naa ga maatagu de gau
Assyria;

\par }{\Q i dana hagaili gilaadeu i dono dogo hodooligi.


\par }{\Q \VS{32}Gai hanonga alodahi a
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagailiili ai gilaadeu

\par }{\Q i dana laagau hagaduasala,

\par }{\Q gai e hai gi bei hagadangidangi o denga
{\TL{tambourine}} ma
{\TL{harp}},

\par }{\Q gai ia e hagaabo dono lima e hebagi ange ai gi gilaadeu.


\par }{\Q \VS{33}Madagidagi laa gai dahi mommee gu hagadabena e dudu ai;

\par }{\Q gai ne hagadabena ange gi de hodooligi o Assyria.

\par }{\Q Dono geelinga ne geli gi maolalo ma de mada laumalie,

\par }{\Q madali de ahi laumalie ma lahhie lagolago;

\par }{\Q gai de madangi o de manava o
{\ND{Tagi Maolunga}}

\par }{\Q e bei de maga ahi o de ahi e haia laa ga ula.




\par }\Chap{31}{\SH E vakaa naa gilaadeu e haia Egypt go delaadeu tali
\par }
{\Q \VerseOne{1}E vakaa naa gilaadeu e hulo laa gi
Egypt e ssala ai delaadeu bale,

\par }{\Q gai e hagadonusia mahi o denga hoosa,

\par }{\Q ma de tali hagalodolodo ange gi denga
hada hebagi lagolago,

\par }{\Q ma mahi o olaadeu daane i honga hoosa,

\par }{\Q aagai e dee anga ange gi de Ia Dabu o Israel,

\par }{\Q aabe e dangidangi i de bale mai i daho
{\ND{Tagi Maolunga}}.


\par }{\Q \VS{2}Gai
{\ND{Tagi Maolunga}} e kona mmao de heiangi,

\par }{\Q gai e maua i de hai gi humai de hai ngadaa;

\par }{\Q ia e dee hagaahe donu dana muna.

\par }{\Q Ia e hidi age naa ga hebagi ange gi de gau baubau,

\par }{\Q ma gilaadeu e balea ange dangada e haia de baubau.


\par }{\Q \VS{3}De gau Egypt ni dangada, e dee go de Maadua;

\par }{\Q alaadeu hoosa ni mee henua i lalo, e dee ni
hagasaalunga.

\par }{\Q De masavaa a
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagaabo ai dono lima sauaa,

\par }{\Q gai de huaahenua e balea ange laa e maoha naa,

\par }{\Q gai de ia e gaavee laa de bale e dee kii;

\par }{\Q gilaau ngaadahi e oohaa naa.


\par }{\BB \par }
{\MM \VS{4}Gai
{\ND{Tagi Maolunga}} ne hai mai gi de au,

\par }{\Q “De
laiono e hagangolo,

\par }{\Q go de laiono mmahi gu maua laa ana gai —

\par }{\Q gai ga hagahi mai naa donu hanu hagabuulingaa hagaloosi
ssiibi

\par }{\Q gi hebagi ange gi de laiono laa,

\par }{\Q gai ia e dee madagu donu i delaadeu hevaalogi

\par }{\Q aabe e anga ange gi delaadeu hagalongaa;

\par }{\Q gai e bei ai hogi de hano iho o
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi

\par }{\Q i honga de mounga go
Zion ma ono mommee maolunga.


\par }{\Q \VS{5}Gai e bei hogi denga manu llele e hagamaamaane laa i lo te moana,

\par }{\Q {\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi e buibui naa Jerusalem;

\par }{\Q ia e buibui naa Jerusalem ma de hagaola de aduhale;

\par }{\Q ia e hagamaamaane naa i honga Jerusalem e hagaola ai de aduhale.”


\par }{\PP \VS{6}De gau Israel, goodou aahe mai gi de ia oodou gu hai baasi ange naa aagena.

\VS{7}Go hiidinga de laangi laa gai dahi ma dahi e tili naa ono diinonga selevaa, ma diinonga goolo, go mee oodou ne hai i oodou lima i de baubau.


\par }{\Q \VS{8}“Assyria e hagadee kii ina naa i dahi gadilaasa,

\par }{\Q gai e dee se gadilaasa mai i daho tangada;

\par }{\Q de gadilaasa e daia gilaadeu, gai e dee se mee mai i daho dangada.

\par }{\Q Gai gilaadeu e saavini naa ga hulo gee mai i de gadilaasa,

\par }{\Q alaadeu dama daane e hai naa ga ni dangada hai hegau.\XREF{*}{{\XO 31:8 }{\XT{2 Ki 19.35}}}


\par }{\Q \VS{9}Delaadeu mommee buibui makaga e lilo naa i hiidinga o de mee hagamaatagu;

\par }{\Q gai olaadeu dagi e maatagu naa i delaadeu gidee de hagailonga o de hebagi,”

\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba,

\par }{\Q go de ia niiana de ahi i Zion,

\par }{\Q go de ia niiana de ahi ula mmahi i Jerusalem.




\par }\Chap{32}{\SH De nohoanga hodooligi o de heohi
\par }
{\Q \VerseOne{1}Tilo, dahi hodooligi e dagi naa i de heohi,

\par }{\Q gai dagi o de henua e dagi naa i de hagamodu heohi.


\par }{\Q \VS{2}Gai dahi ma dahi e bei naa de mommee

\par }{\Q e buibui ai dangada i de ssau de madangi,

\par }{\Q gai e bei denga saalingaa vai i de vao,

\par }{\Q e bei de malu i lalo dahi hadu laumalie i de henua e deai manu e ssomo ai.


\par }{\Q \VS{3}Gai ganomada o dangada e gidee laa gu dee pono donu,

\par }{\Q dalinga o dangada e langona laa e hagallongo naa donu.


\par }{\Q \VS{4}Gai maanadu a tangada e moolau ono lodo e donu ange naa,

\par }{\Q tangada e lau dono alelo e tala ana muna ga tonu ange dangada aagena.


\par }{\Q \VS{5}Gai tangada lodo senga e dee hagabinga bolo se dangada maolunga,

\par }{\Q gai tangada e daahanga ina dangada e dee hagadubu.


\par }{\Q \VS{6}Go hiidinga tangada lodo senga e basa senga,

\par }{\Q ono lodo e hagasaele de hai de baubau;

\par }{\Q ana hegau e dee bei lodo o de Maadua,

\par }{\Q ia e hagadele muna hhadu i dagodo o
{\ND{Tagi Maolunga}};

\par }{\Q ia e dee haangai ange gilaadeu e hiikai,

\par }{\Q ma tee hagaunu ange gilaadeu e hieunu.


\par }{\Q \VS{7}Haingaa mee a tangada vaivai dagodo e baubau,

\par }{\Q ia e hadu age denga hagatau baubau

\par }{\Q e daa ai gi maakau de gau hagaau aloha i ana muna hhadu,

\par }{\Q e dee galemu donu tangidangi a de gau hagaau aloha e heohi.


\par }{\Q \VS{8}Aagai tangada abodonu e hai denga hagatau abodonu;

\par }{\Q gai ia e duudagi de abodonu.


\par }{\SH Denga haahine o Jerusalem
\par }
{\Q \VS{9}Goodou denga haahine e duadonu laa,

\par }{\Q hiihidi age hagalaangona agu muna;

\par }{\Q goodou denga haahine e nnoho paba laa,

\par }{\Q nnoho mai hagalaangona agu muna!


\par }{\Q \VS{10}E dahi ange naa donu huu ngadau ma hanu mee,

\par }{\Q gai goodou e nnoho paba naa e bolebole naa;

\par }{\Q i hiidinga gu deai donu
{\TL{grape}} e hagihagi,

\par }{\Q gai gu deai hogi se hagihagi o denga huamanu ange laa.


\par }{\Q \VS{11}Goodou denga haahine duadonu e bolebole naa;

\par }{\Q goodou denga damaa hine nnoho paba e maatagu naa!

\par }{\Q Goodou e hagaui oodou malo,

\par }{\Q gai ga nnoa oodou ungaalodo i malo daladala.


\par }{\Q \VS{12}Hagailiilihia oodou hadahada i hiidinga o denga veelenga danuaa,

\par }{\Q ma denga
{\TL{grapevine}} hhua lagolago,


\par }{\Q \VS{13}ma hiidinga o de henua o ogu dangada

\par }{\Q gu ssomo ai daladala ma manu duiduia —

\par }{\Q uaa, goodou tangi i hiidinga o hale alodahi oodou nogo malangilangi ai laa,

\par }{\Q aama hiidinga o de aduhale hagalongaa nei.


\par }{\Q \VS{14}Denga hale danuaa e ngadi daakodo naa,

\par }{\Q de aduhale nogo hagalongaa laa e deai naa dangada iai;

\par }{\Q denga hale buibui makaga ma hale dagitilo e hai naa ga se vao, ga hano ai,

\par }{\Q gai se mommee e malangilangi ai denga
{\TL{donkey}},

\par }{\Q ma de mommee e haangai ai denga hagabuulingaa
ssiibi;


\par }{\Q \VS{15}ga dae ai gi de hano iho o de
Hagasaalunga o de Maadua i de mommee maolunga,

\par }{\Q gai de vao e hai naa ga se gelegele danuaa e ssomo ai manu,

\par }{\Q gai gelegele danuaa e ssomo ai manu e hai naa ga se lodo mee muimui.


\par }{\Q \VS{16}Gai de hagamodu muna heohi e dagodo i de vao,

\par }{\Q gai de heohi e gidee naa i de mommee iai de gelegele danuaa.


\par }{\Q \VS{17}De hagaodi o hegau o de heohi go de baba,

\par }{\Q gai de haigamaiana o de heohi go de daudonu

\par }{\Q ma de nnoho paba ga hano ai.


\par }{\Q \VS{18}Ogu dangada e nnoho paba naa i olaadeu mommee,

\par }{\Q gai e dee manavasaa olaadeu lodo.


\par }{\Q \VS{19}Gai ga too iho naa donu denga dibadibaa haisi ga oha lodo henua,

\par }{\Q gai de aduhale e oha ga odi,


\par }{\Q \VS{20}gai goodou e manuuia naa donu,

\par }{\Q i de doo gaogao denga saalingaa vai alodahi,

\par }{\Q ma de dugu oodou kaau ma oodou
{\TL{donkey}} gi hulo saele.




\par }\Chap{33}{\SH De hai ngadaa ma talodalo i de bale
\par }
{\Q \VerseOne{1}E vakaa naa goe, de ia e oohaa denga henua,

\par }{\Q gai tigi ai donu dangada ne oohaa ina goe!

\par }{\Q E vakaa naa goe, tangada e dee hai hegau i de mee abodonu,

\par }{\Q gai tigi ai donu dangada ne hagasengalia goe!

\par }{\Q De masavaa naa huu aau e tuu ai de oha

\par }{\Q gai koe e oohaa naa donu hogi;

\par }{\Q de masavaa naa huu aau e tuu ai de hagasenga dangada,

\par }{\Q gai koe e hagasengalia naa donu hogi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}{\ND{Tagi Maolunga}}, koe gi abodonu mai gi gimaadeu;

\par }{\Q gimaadeu e tali adu donu huu goe.

\par }{\Q Go koe omaadeu mmahi i daiao alodahi,

\par }{\Q ma demaadeu hagaola i de masavaa omaadeu e hai ngadaa ai.


\par }{\Q \VS{3}Doo leo mmahi e hai ga saavini dangada ga hulo;

\par }{\Q denga huaahenua e mavaevae saele i doo hidi age.


\par }{\Q \VS{4}Denga huaahenua, oodou goloa ne hai gi de mahi,

\par }{\Q gu odi i de gai a denga
itebuubuu gauligi;

\par }{\Q gai dangada e hai gi de mahi naa mee nei

\par }{\Q bei hegau a denga hagabuulingaa itebuubuu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}{\ND{Tagi Maolunga}} gu hagaamua, go hiidinga ia e noho i de mommee maolunga;

\par }{\Q ia e hhao naa
Zion i de hagamodu soe ma de mee heohi.


\par }{\Q \VS{6}Gai ia e hai naa go doo dagelo makaga i de laangi laa,

\par }{\Q ma de hagaola laumalie, ma de heiangi, aama de iloo mee.

\par }{\Q De madagu i
{\ND{Tagi Maolunga}} se mee hagamogomogo mmao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Tilo, alaadeu daane mmahi e oo naa ga tangi i honga denga haiava,

\par }{\Q gai de gau sui e haia ga nnoho paba dangada e tangi see naa.


\par }{\Q \VS{8}Denga haiava nnui gu ngadi daakodo,

\par }{\Q gu deai dangada e hulo saele i honga denga haiava.

\par }{\Q Gai de
hagatoo donu hagaheloongoi gu maoha,

\par }{\Q denga aduhale gu hagangadi mee ina;

\par }{\Q gai gu deai donu se hagadubu o dangada.


\par }{\Q \VS{9}De henua gu hagaaloha ono dagodo ma de ngadi dagodo,

\par }{\Q Lebanon gu dogaa gai gu mmae;

\par }{\Q Sharon gu bei dagodo o de vao,

\par }{\Q gai
Bashan ma Carmel gu bei denga manu ssomo gu malili laa olaadeu lau.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q “Iainei gai au ga hidi age nei;

\par }{\Q iainei gai au e hagaamua naa;

\par }{\Q iainei gai au e hai naa ga maolunga.


\par }{\Q \VS{11}Goodou ne hai tama i denga ngadi gili
{\TL{grain}},

\par }{\Q gai ne haanau denga lau manu mmasa;

\par }{\Q gai de madangi i oodou manava e dudu naa goodou bei de ahi.


\par }{\Q \VS{12}De huaadangada e dudu naa ga bei lehu,

\par }{\Q ma de dudu i de ahi, bei manu daladala gu duuduu laa.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Goodou dangada i mommee mmao,

\par }{\Q hagalaangona dagodo o agu mee gu hai;

\par }{\Q goodou e nnoho i mommee e paa mai,

\par }{\Q goodou gi tonu ange gi dagodo o ogu mahi!


\par }{\Q \VS{14}De gau
haisala i Zion gu maatagu mmao;

\par }{\Q dangada e dee hai lodo o de Maadua gu bolebole:

\par }{\Q “Goai de gidaadeu e maua i de noho madali de ahi e duungia laa mee?

\par }{\Q Gai goai de gidaadeu e maua i de noho i de mommee iai de ahi e ula laa ga hano ai?”


\par }{\Q \VS{15}Tangada e seesee i de heohi,

\par }{\Q ma de tala de muna abodonu,

\par }{\Q gai e kino i goloa e maua i de hai gi de mahi,

\par }{\Q gai ia e dee kave mee
ngadi gaavange hagasenga,

\par }{\Q gai se dangada e dee hagalaangona denga hagatau e daa ai dangada gi maakau,

\par }{\Q aama tee tilo denga dahulinga baubau —


\par }{\Q \VS{16}deenei tangada e nnoho i mommee maolunga,

\par }{\Q gai dono mommee mmuni go lodo hadu o de mounga.

\par }{\Q Gai ana gai e gaavange naa gi de ia,

\par }{\Q gai e deai donu se odi ana vai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Gai koe e gidee naa de mahamaha o de hodooligi,

\par }{\Q ma de tilo de ngaadonga o de henua i de mommee mmao.


\par }{\Q \VS{18}Koe ne manadua de mee hagamaatagu gu hai i mua, ⌊ga hagadaba,⌋

\par }{\Q “I hee iai tangada dau?

\par }{\Q I hee iai tangada hagahidi sseene?

\par }{\Q I hee iai tangada e daulia denga hale dagitilo?”


\par }{\Q \VS{19}Gai koe e dee gidee ange naa donu gilaadeu e vaivai haia dangada,

\par }{\Q ma dangada pasa i muna oou e dee donu ange laa aagena,

\par }{\Q alaadeu muna e pasa ai e deai e tonu ange aagena.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Galo ange diiloo Zion, de aduhale o adaadeu daonga gu hagailonga;

\par }{\Q koe e gidee naa Jerusalem,

\par }{\Q de mommee iai de baba, gai se hale malo e dee hagangalue;

\par }{\Q ono laagau hagamakaga e dee dada age naa donu,

\par }{\Q gai ono daula e dee moomodu hogi.


\par }{\Q \VS{21}Aagai go kilaa iai
{\ND{Tagi Maolunga}} taadeu Ia Maolunga.

\par }{\Q De mommee laa e bei dahi mommee iai leevaa nnui ma saalingaa vai.

\par }{\Q Gai e deai donu se vaga iai hoe e hulo ai,

\par }{\Q e deai hogi vaga mmahi e dele i kilaa.


\par }{\Q \VS{22}Gai
{\ND{Tagi Maolunga}} go demaadeu ia hagamodu muna,

\par }{\Q {\ND{Tagi Maolunga}} go demaadeu ia hai hainga,

\par }{\Q {\ND{Tagi Maolunga}} go demaadeu hodooligi;

\par }{\Q gai go ia e hagaola ina gimaadeu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Denga uga o saiolo gu daudau age,

\par }{\Q de bou e dee hagamakaga,

\par }{\Q gai ssaiolo tigi hagaduu e doha.

\par }{\Q Gai denga goloa lagolago ne maua i de hebagi e duha naa;

\par }{\Q tangada balagelage e kave naa hogi goloa aana ne gaiaa.


\par }{\Q \VS{24}Gai e deai naa donu se dangada e noho i kilaa e hagadaba, “Au gu magi;”

\par }{\Q gai ia e degi ange naa gi haisala o dangada e nnoho i kilaa.




\par }\Chap{34}{\SH De hagaduasala o denga huaahenua
\par }
{\Q \VerseOne{1}Denga huaahenua, goodou hagapaa mai hagalaangona;

\par }{\Q denga huaadangada, nnoho mai hagalaangona!

\par }{\Q De henua ma mee alodahi i ono elunga gi hagalaangona,

\par }{\Q go henua i lalo ma mee alodahi iai.


\par }{\Q \VS{2}{\ND{Tagi Maolunga}} gu lili i denga huaahenua alodahi,

\par }{\Q ma de bole mmao i olaadeu hagabuulinga hebagi.

\par }{\Q Ia e hai naa gi daia gilaadeu gi odi i de maakau;

\par }{\Q ia e hai naa gi daia gilaadeu gi maakau.


\par }{\Q \VS{3}Gai olaadeu dangada gu daia laa ma gu maakau gu daakodo saele,

\par }{\Q gai angaanga o alaadeu dangada maakau e pilo naa,

\par }{\Q gai honga denga mounga e hoohonu naa i olaadeu dodo.


\par }{\Q \VS{4}Denga heduu alodahi i lo te langi e llilo naa,

\par }{\Q gai de langi e hhedu naa bei de
beebaa mulo;

\par }{\Q denga hagabuulingaa heduu alodahi e too iho naa,

\par }{\Q bei denga lau manu mmae o de
{\TL{grapevine}},

\par }{\Q ma lau manu mmae o de
{\TL{fig}}.\XREF{*}{{\XO 34:4 }{\XT{Mat 24.29; Mark 13.25; Luke 21.26; Rev 6.13-14}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Dagu gadilaasa gu hebagi i de langi,

\par }{\Q gai tilo, e hano iho naa e hagaduasala
Edom,

\par }{\Q ma dangada aagu gu hagamodu e daa gi maakau.\XREF{*}{{\XO 34:5 }{\XT{Isa 63.1-6; Jer 49.7-22; Ezk 25.12-14; 35.1-15; Amos 1.11-12; Oba 1-14; Mal 1.2-5}}}


\par }{\Q \VS{6}De gadilaasa a
{\ND{Tagi Maolunga}} gu honu i todo,

\par }{\Q ma de baalau i denga kiliisi —

\par }{\Q go dodo o denga
ssiibi ma guudi,

\par }{\Q ma kiliisi o denga ssiibi daane.

\par }{\Q Go hiidinga
{\ND{Tagi Maolunga}} gu hai dahi
sigidaumaha i Bozrah,

\par }{\Q gai e soa ne daa ga maakau i Edom.


\par }{\Q \VS{7}Denga kaau aada e maakau naa madali gilaadeu,

\par }{\Q denga kaau gauligi madali denga kaau mmahi;

\par }{\Q delaadeu henua gu honu i todo,

\par }{\Q gai de gelegele gu hilo ma kiliisi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Go hiidinga
{\ND{Tagi Maolunga}} e dahi ana laangi e sui ange ai alaadeu hegau,

\par }{\Q gai se ngadau e sui ange ai alaadeu hegau i hiidinga o
Zion.


\par }{\Q \VS{9}Denga saalingaa vai o Edom e hai naa ga ni mommee iai
{\TL{tar}},

\par }{\Q gai de gelegele e hai naa ga se maga ahi ula;

\par }{\Q de henua alodahi e hai naa ga se mommee iai
{\TL{tar}}.


\par }{\Q \VS{10}Gai de ahi laa e ula naa i de boo ma de laangi,

\par }{\Q dono useahi e buu naa donu huu ga hano ai.

\par }{\Q Gai de mommee laa e ngadi dagodo naa i denga atangada e loomai;

\par }{\Q e deai naa hogi dangada e seesee i kilaa ga hano ai e dee ngado mai.\XREF{*}{{\XO 34:10 }{\XT{Rev 14.11; 19.3}}}


\par }{\Q \VS{11}De
{\TL{owl}}\FTNT{*}{{\FR 34:11 }{\FQ{de
{\TL{owl}}}}{\FT{ma
}}{\FQ{de
{\TL{owl}} laumalie:
}}{\FT{manu nei e dee iloo danuaa be ni manu bee hee i muna Hebrew.}}} e loomai naa ga nnoho i kilaa;

\par }{\Q de
{\TL{owl}} laumalie ma de
{\TL{raven}} e nnoho naa hogi i kilaa.

\par }{\Q Gai de Maadua e dagi naa de uga haide i honga de henua,

\par }{\Q go de uga e haide ai de hellumi,

\par }{\Q ma de uga e haide ai de ngadi dagodo o de mommee laa.


\par }{\Q \VS{12}Ono gau aamua gu deai se mommee alaadeu

\par }{\Q e hagaingoo ange go de nohoanga hodooligi,

\par }{\Q gai ono dagi alodahi e llilo naa.


\par }{\Q \VS{13}Denga manu daladala e ssomo naa i lodo hale danuaa,

\par }{\Q gai manu dabeo ma manu duiduia i lodo hale buibui makaga.

\par }{\Q Gai de mommee laa e hai naa gi se mommee niio denga
{\TL{jackal}},

\par }{\Q aama de mommee nnoho o denga
{\TL{owl}}.


\par }{\Q \VS{14}Denga manu lodo henua e nnoho naa i kilaa madali denga
{\TL{hyena}},

\par }{\Q denga guudi de vao e hagadau koo naa hogi i olaadeu magavaa,

\par }{\Q de manu hagamaatagu o de boo\FTNT{†}{{\FR 34:14 }{\FQ{de manu hagamaatagu o de boo:
}}{\FT{de Beebaa Hebrew e hai ange
}}{\FQA{Lilith;
}}{\FT{hanu daalanga i mua e tala bolo se eidu de boo.}}} e gidee naa dono mommee hagamabu i kilaa.


\par }{\Q \VS{15}De
{\TL{owl}} e hai naa dono hoohanga i kilaa ga dugu ai ana ngago,

\par }{\Q ia e hai naa gi masae ana ngago, ma de tilo ange ana dama i lalo luoono bakau;

\par }{\Q gai e hanu naa hogi
{\TL{falcon}} e nnoho i kilaa,

\par }{\Q de manu nei ma dono soa.


\par }{\PP \VS{16}Huugea age de beebaa a
{\ND{Tagi Maolunga}}, mage daulia:

\par }{\Q E deai naa donu se manu nei e dee maleva,

\par }{\Q de manu nei ma dono soa,

\par }{\Q go hiidinga ia gu lava donu i de tala muna nei,

\par }{\Q gai dono
Hagasaalunga gu hagabuni mai gilaadeu.


\par }{\Q \VS{17}Ia e vaevae ange naa olaadeu mommee i de dada,

\par }{\Q ia ne haide olaadeu mommee ga vaevae ange gi gilaadeu.

\par }{\Q Gai gilaadeu ga henua ai ga hano ai;

\par }{\Q olaadeu atangada alodahi e nnoho naa i kilaa.




\par }\Chap{35}{\SH De malangilangi o dangada gu hagaola
\par }
{\Q \VerseOne{1}De vao ma de gelegele e deai vai iai e lodo danuaa naa,

\par }{\Q gai lodo henua e malangilangi naa

\par }{\Q ma de aala ai denga huamanu bei de
{\TL{crocus}},


\par }{\Q \VS{2}gai ono hua manu e aala naa;

\par }{\Q gai e oo naa ga malangilangi ma de lodo danuaa.

\par }{\Q Gai e mahamaha naa bei
Lebanon,

\par }{\Q ma de maolunga o Carmel ma Sharon.

\par }{\Q Gai dangada e gidee naa de mahamaha o
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q ma de maolunga o taadeu Maadua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Hagammahi ina oodou lima gu ngadi daudau naa,

\par }{\Q gai hagammahi ina oodou duli gu baageaa naa;\XREF{*}{{\XO 35:3 }{\XT{Heb 12.12}}}


\par }{\Q \VS{4}hai ange gi gilaadeu e manavasaa olaadeu lodo,

\par }{\Q “Goodou llodo mmahi, goodou gi dee maatagu;

\par }{\Q tilo, doodou Maadua e humai naa e sui ange de baubau,

\par }{\Q doodou Maadua e hagao ange naa alaadeu hegau,

\par }{\Q ia e humai naa ga hagaola goodou.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}De masavaa laa gai de gau dee kide e gidee naa,

\par }{\Q gai de gau longoduli gu langona.\XREF{*}{{\XO 35:5 }{\XT{Mat 11.5; Luke 7.22}}}


\par }{\Q \VS{6}Gai de gau balagelage e ssobo naa ga llele bei dahi
dia,

\par }{\Q gai tangada lau de alelo e daahili i de malangilangi.

\par }{\Q Denga vai e ssali age naa i lodo henua,

\par }{\Q gai e hanu naa saalingaa vai i de vao.


\par }{\Q \VS{7}Gai de mommee iai gelegele vvela e hai naa ga se vai,

\par }{\Q de gelegele e deai vai iai e lagolago naa vai e ssali age ai.

\par }{\Q Gai mommee nogo nnoho ai denga
{\TL{jackal}},

\par }{\Q e ssomo ai naa denga madila aama
{\TL{papyrus}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Gai e hai naa dahi haiava laumalie i kilaa,

\par }{\Q gai e hagaingoo ange naa go de Haiava Dabu.

\par }{\Q De gau hakino gee e dee maua donu i de seesee i de haiava laa,

\par }{\Q gai de haiava laa se mee ange gi gilaadeu e seesee ai,

\par }{\Q aagai de gau llodo senga e dee maua donu i de seesee i kilaa.


\par }{\Q \VS{9}E deai naa hogi
laiono i kilaa,

\par }{\Q be ni manu alasala e loage gi ono elunga;

\par }{\Q mee nei alodahi e dee gidee naa donu i kilaa.

\par }{\Q Aagai gilaadeu donu huu gu hagaola e seesee i kilaa,


\par }{\Q \VS{10}dangada a
{\ND{Tagi Maolunga}} gu hagaola e aahe mai naa.

\par }{\Q Gilaadeu e loomai naa ga ulu i
Zion ma de daahili;

\par }{\Q gai de malangilangi e dee odi go de hau i honga olaadeu biho.

\par }{\Q Gilaadeu e hoohonu naa i de lodo danuaa ma de malangilangi,

\par }{\Q gai taemaha ma de daalea gu hano gee mai i olaadeu daha.




\par }\Chap{36}{\SH De hagamadagu a Sennacherib de gau Jerusalem
\par }
{\R (2 Ki 18.13-27; 2 Ch 32.1-19)

\par }{\MM \VerseOne{1}Gai de madaangahulu ma haa huu ngadau o Hezekiah ne hodooligi ai, gai
Sennacherib, de hodooligi o
Assyria, ne humai ga hebagi ange gi
Judah ga kave denga aduhale buibui i kilaa.

\VS{2}Gai de hodooligi o Assyria ne hai gi humai de Rabshakeh madali dahi hagabuulinga hebagi i Lachish, gi daho de hodooligi go Hezekiah i Jerusalem. Gai Rabshakeh ne humai ga duu i gaogao de mee e hagassali mai ai vai gi de mommee e mua gi lunga, i gaogao de haiava e hano laa gi de mommee daa malo.

\VS{3}Gai Eliakim, tama daane a Hilkiah, taane e diiloo ange de hale o de hodooligi, ma Shebna
tangada sisi, ma Joah tama daane a
Asaph, tangada daohi, ne hulo gi ono daha.


\par }{\PP \VS{4}Gai de Rabshakeh ne hai ange gi gilaadeu, “Goodou hai ange gi Hezekiah, ‘E hagadaba de hodooligi maolunga, go de hodooligi o Assyria: Goai aau e tali hagalodolodo ange naa aagena?

\VS{5}Koe e maanadu bolo hanu ngadi muna e maua i de bale adu goe i de hebagi? Goai aau e tali hagalodolodo ange naa aagena, gai koe ga hai baasi mai ai naa gi de au?

\VS{6}Tilo, dau tali go
Egypt, go de henua e bei laa togo madila gu hadi laa; gai e duuia ai naa de lima o tangada e hannagi ange aagena. Aanei dagodo o
Pharaoh, de hodooligi o Egypt, ange gi dangada alodahi e daalia ange ia.\XREF{*}{{\XO 36:6 }{\XT{Ezk 29.6-7}}}

\VS{7}Gai noo koe e hai mai, “Gimaadeu e tali hagalodolodo ange gi
{\ND{Tagi Maolunga}}, demaadeu Maadua,” gai e dee go ia A Hezekiah ne aau gee laa ono mommee daumaha, ma ono mommee o ssigidaumaha, ma de hai ange gi dangada o Judah ma Jerusalem, “Goodou daumaha donu huu i mada i mua o de mommee o ssigidaumaha nei”?


\par }{\PP \VS{8}Humai hagaheloongoi ange gi dogu dangada aamua, go de hodooligi o Assyria, gai au ga gaavadu gi de goe e luamano hoosa, gai koe ga tilo be koe e maua i de hai gi odi ange denga daane e kage ai!

\VS{9}Gai dee hee dau hai e hagangadi mee ai naa dahi dagi, e maolalo ange laa i denga dagi alodahi i lalo dogu dangada aamua, gai ga tali ange Egypt gi gaavadu hanu
hada hebagi ma denga daane e kage i honga hoosa?

\VS{10}E dahi ange mee, e dee go
{\ND{Tagi Maolunga}} ne hai mai au gi humai gi hebagi adu ma de oha de henua nei?
{\ND{Tagi Maolunga}} ne hai mai au gi humai gi hebagi ange gi de henua nei ma gi oohaa ina.’ ”


\par }{\PP \VS{11}Gai Eliakim, ma Shebna aama Joah ne hai ange gi de Rabshakeh, “Gimaadeu e dangidangi adu, basa mai gi gimaadeu, oo dangada hai hegau i muna
Aramaic, go hiidinga gimaadeu e tonu ange aagena. Koe gi dee basa mai i muna
Hebrew, go hiidinga dangada i honga de buibui e langona au muna.”

\VS{12}Aagai de Rabshakeh ne hai ange, “Dogu dangada aamua tee hai donu huu au gi humai gi daalaa adu muna nei gi goodou ma doodou dangada aamua, gai e tala ange hogi gi dangada alodahi e nnoho i honga de buibui o de aduhale — go dangada gu dai gai olaadeu duudae ma de unu olaadeu hagassui, bei oodou dagodo.”


\par }{\PP \VS{13}Gai de Rabshakeh ne duu ga oo i de leo laumalie i muna Hebrew, ga hai ange, “Goodou hagalaangona muna a de hodooligi maolunga, go de hodooligi o Assyria.

\VS{14}E hagadaba de hodooligi: Goodou aude dugua ange Hezekiah gi hagasengalia goodou, go hiidinga ia e dee maua donu i de hagaola goodou.

\VS{15}Goodou aude dugua ange Hezekiah gi hagabasa ina goodou gi hagadonusia
{\ND{Tagi Maolunga}}, i dana hai adu, ‘{\ND{Tagi Maolunga}} e hagaola naa donu gidaadeu; de aduhale nei e dee dugu ange naa donu gi de hodooligi o Assyria gi hagadee kii ina.’


\par }{\PP \VS{16}Goodou aude hagallongo ange gi Hezekiah, go hiidinga e hagadaba de hodooligi o Assyria: Goodou hagaheloongoi mai gi de au ga ssao mai gi ogu daha. Gai goodou alodahi e nnoho paba ga gai hua o oodou
{\TL{grape}}, ma oodou
{\TL{fig}}, ma de unu vai i lodo oodou vai geli,

\VS{17}ga dae ai gi dogu humai e kave goodou gi dahi henua bei doodou henua, se henua iai
{\TL{grain}} ma uvaini hoou, gai se henua iai pelaoaa ma denga veelengaa
{\TL{grape}}.


\par }{\PP \VS{18}Goodou kana ange diiloo Hezekiah gi dee hagasengalia goodou, ga hai adu, ‘{\ND{Tagi Maolunga}} e hagaola naa donu gidaadeu.’ Gu hanu laa diinonga o denga henua ange laa ne maua i de hagaola delaadeu henua mai i de hodooligi o Assyria?

\VS{19}I hee iai denga diinonga o Hamath ma Arpad? I hee iai denga diinonga o Sepharvaim? Gilaadeu ne maua laa i de hagaola
Samaria mai i de au?

\VS{20}Gai goai i magavaa o denga diinonga alodahi o denga henua nei ne maua laa i de hagaola olaadeu henua mai i de au? Gai dee hee de hai a
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagaola ai Jerusalem mai i de au?”


\par }{\PP \VS{21}Gai teai donu se dangada ne basa ange gi de ia, go hiidinga de hodooligi ne hai ange, “Goodou aude pasa ange gi ana muna.”


\par }{\PP \VS{22}Gai Eliakim, tama daane a Hilkiah, taane e diiloo ange de hale o de hodooligi, ma Shebna tangada sisi, aama Joah tama daane a Asaph, tangada daohi, ne saesae olaadeu malo ga aahe gi daho Hezekiah, ga tala ange gi de ia muna a de Rabshakeh ne hai ange.




\par }\Chap{37}{\SH Hezekiah e ssala de bale mai i daho Isaiah
\par }
{\R (2 Ki 19.1-13; 2 Ch 32.20-23)

\par }{\MM \VerseOne{1}De masavaa a de hodooligi go Hezekiah ne langona ai muna nei, gai ia ga ssae ono malo, ga gahu i malo daladala, ga hano ai gi lo te hale o
{\ND{Tagi Maolunga}}.

\VS{2}Gai ia ne hai Eliakim, taane e diiloo ange mee i dono hale, ma Shebna,
tangada sisi, aama dagi o de
gau haimeedabu, gi hulo gi daho de
pelaabisi go
Isaiah, tama daane a Amoz. Gai gilaadeu alodahi e kahu i malo daladala.

\VS{3}Gai gilaadeu ne hai ange gi de ia, “E hagadaba Hezekiah, ‘Anailaa nei gai gidaadeu gu hai ngadaa, ma de dookaa, aama de hagangadi mee ina, bei de masavaa o de hine e hai ai ono hagalangona, gai gu deai ono mahi e haanau ai.

\VS{4}Kana adu
{\ND{Tagi Maolunga}} doo Maadua e hagallongo naa muna a de Rabshakeh, go muna a dono dangada aamua, go de hodooligi o
Assyria ne hagailoo mai, ma de basa hagamaolunga ai i de Maadua e mouli laa, gai ia ga hagasee ai ia i hiidinga muna a
{\ND{Tagi Maolunga}} doo Maadua gu langona naa. Deenei ai, dalodalo i dangada goi mouli laa.’ ”


\par }{\PP \VS{5}De masavaa huu o denga daane hai hegau o de hodooligi go Hezekiah ne tae ai gi daho Isaiah,

\VS{6}gai Isaiah ga hai ange gi gilaadeu, “Hai ange gi doodou dangada aamua, ‘E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}}: Aude madagu i hiidinga muna aau gu langona, go muna a de gau hai hegau o de hodooligi o Assyria ne hagangadi mee ai au.

\VS{7}Tilo, au e hai naa dahi
hagasaalunga gi ulu gi ono lodo, gai de masavaa naa huu aana e langona ai dahi longo, gai ia e ahe naa gi dono henua. Gai au e hai naa dahi gi daia ia gi magau i de gadilaasa i dono henua.’ ”


\par }{\PP \VS{8}Gai ga langona huu e de Rabshakeh bolo de hodooligi o Assyria gu hano gee mai i Lachish, gai ia ga ahe ga hano, gai ia gu gidee de hodooligi o Assyria e hebagi ange gi Libnah.


\par }{\PP \VS{9}Gai de hodooligi gu langona dagodo o Tirhakah, taane Ethiopia e hodooligi laa ⌊i
Egypt⌋, “Ia gu humai e hebagi adu gi de goe.” De masavaa aana ne langona ai muna nei, gai ia ne hai hanu dangada gi hulo gi daho Hezekiah, gi hai ange,

\VS{10}“Goodou hai ange gi Hezekiah, de hodooligi o
Judah: Aude dugua ange doo Maadua aau e tali ange naa gi hagasengalia goe, i dana hai adu, ‘Jerusalem e dee dugu ange donu gi de hodooligi o Assyria.’

\VS{11}Tilo, koe gu langona de hai a denga hodooligi o Assyria ne hai ai denga henua alodahi, gilaadeu ne oha donu ga odi. Gai e aha, koe e maanadu bolo koe e maua gi ola?

\VS{12}Gai ne hanu laa diinonga o denga huaahenua, a omaadeu dubuna madagidagi ne oha, ne maua i de hagaola gilaadeu — go denga diinonga o Gozan, ma Haran, ma Rezeph, aama dangada o Eden nogo nnoho laa i Tel Assar?

\VS{13}Gai i hee iai de hodooligi o Hamath, ma de hodooligi o Arpad, ma de hodooligi o de aduhale go Sepharvaim, ma de hodooligi o Hena, aabe go Ivvah?”


\par }{\SH Talodalo a Hezekiah
\par }
{\R (2 Ki 19.14-19)

\par }{\MM \VS{14}Gai Hezekiah ne kave de leda mai i daho de gau hagailoo laa ga dau. Gai ia ga hano gi de hale o
{\ND{Tagi Maolunga}}, ga doha de leda laa i mada luu mada o
{\ND{Tagi Maolunga}}.

\VS{15}Gai Hezekiah ga dalodalo ange gi
{\ND{Tagi Maolunga}}, ga hai ange,

\VS{16}“{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi, de Maadua o Israel e noho laa i magavaa luu
{\TL{cherubim}}, go koe donu huu de Maadua o denga nohoanga hodooligi alodahi i henua i lalo; go koe ne haia de langi ma henua i lalo.\XREF{*}{{\XO 37:16 }{\XT{Exo 25.22}}}

\VS{17}{\ND{Tagi Maolunga}}, hagadaahuli ina mai luoo dalinga ma gi hagalaangona;
{\ND{Tagi Maolunga}}, huugea mai luoo mada ma gi diiloo; gai hagalaangona muna alodahi a
Sennacherib, gu hagailoo mai e hagangadi mee ai de Maadua e mouli laa.


\par }{\PP \VS{18}{\ND{Tagi Maolunga}}, ni muna abodonu, denga hodooligi o Assyria gu oha denga huaahenua alodahi ma olaadeu henua,

\VS{19}gai ne tili ange olaadeu diinonga gi lo te ahi ga dudu ai, go hiidinga diinonga laa e dee ni maadua abodonu, gai ni mee nii dangada ne hagatuu i laagau ma hadu. Deelaa ai, gilaadeu gu lava i de oha.

\VS{20}Gai
{\ND{Tagi Maolunga}} demaadeu Maadua, au e dangidangi adu koe gi hagaola ina gimaadeu mai i de hodooligi o Assyria, gi iloo ai e denga nohoanga hodooligi alodahi o henua i lalo bolo go koe donu huu go
Iahweh.”


\par }{\SH De hagadee kii ina o Sennacherib
\par }
{\R (2 Ki 19.20-37)

\par }{\MM \VS{21}Gai Isaiah tama daane a Amoz ne aalu gi Hezekiah, ga hai ange, “E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}}, de Maadua o Israel: Go hiidinga koe ne dalodalo mai gi de au i dagodo o Sennacherib, de hodooligi o Assyria,

\VS{22}aanei muna a
{\ND{Tagi Maolunga}} e hai baasi ange ai gi de ia:

\par }{\Q De bua moe o
Zion e hagangadi mee

\par }{\Q ma de doo mee i de goe.

\par }{\Q Tamaa hine o Jerusalem e geugeu dono biho

\par }{\Q i doo savini e hano gee.


\par }{\Q \VS{23}Goai donu aau ne hagadogaa laa ma de hagangadi mee?

\par }{\Q Gai goai aau ne basa bole ange naa

\par }{\Q ma de hagamaolunga ange aagena?

\par }{\Q Koe gu hai baasi ange donu gi de Ia Dabu o Israel!


\par }{\Q \VS{24}Koe ne hai oo dangada hai hegau gi hagadogaa ina de Ia Aamua.

\par }{\Q Gai koe ne hagadaba,

\par }{\Q ‘Au ne hanage i ogu
hada hebagi lagolago gi ulu denga mounga,

\par }{\Q ga hano gi de lodo henua mmao o
Lebanon.

\par }{\Q Au gu sele iho denga
{\TL{cedar}} lloa ma
{\TL{cypress}} danuaa i kilaa;

\par }{\Q au ne hano ga dae gi ono mommee maolunga hugadoo,

\par }{\Q ma de mommee muimui hugadoo i lodo henua.


\par }{\Q \VS{25}Au ne geli denga vai ga unu vai iai;

\par }{\Q au ne hai ga maamasa denga saalingaa vai alodahi o Egypt i luoogu vae.’


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Koe tigi langona naa donu?

\par }{\Q Au ne hagamodu mee nei i mua loo.

\par }{\Q Au ne hagatau mee nei madagidagi loo;

\par }{\Q gai iainei au gu hagassula mee nei,

\par }{\Q gai koe ga oha ai denga aduhale buibui

\par }{\Q ga hai gu ni hagabuudungaa mee maoha.


\par }{\Q \VS{27}Gai dangada e nnoho i kilaa gu deai olaadeu mahi,

\par }{\Q gilaadeu gu maatagu ma de dookaa.

\par }{\Q Gilaadeu gu bei denga manu ssomo i lo te duu malaelae,

\par }{\Q se goodo matili age laa,

\par }{\Q ma helii e ssomo laa i tua denga hale,

\par }{\Q gai e mmae laa i mua de ssomo age.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Aagai au e iloo doo mommee e noho ai,

\par }{\Q ma mommee oou e hano aagena,

\par }{\Q ma de kona doo lili i de au.


\par }{\Q \VS{29}Koe e kona donu doo lili i de au,

\par }{\Q gai au gu langona dagodo o doo hagamaolunga;

\par }{\Q deenei ai, au e hagalau naa doo usu i dahi maadau,

\par }{\Q ma de nnoa doo ngudu i dahi mee ga dagi ai goe,

\par }{\Q ga hagaahe i de haiava mau oou ne humai ai naa.


\par }{\PP \VS{30}Gai deenei de hagailonga e hagadonu ai mee nei: de ngadau nei ma de ngadau e humai nei, gai goodou e gaimee naa i
{\TL{grain}} e ssomo age laa donu huu i gilaadeu, aagai tolu ngadau naa huu gai goodou ga doo ma de hagihagi oodou
{\TL{grain}}, aama de doo oodou veelengaa
{\TL{grape}} ga gai olaadeu hua.

\VS{31}Gai dangada ne ola i Judah e nnoho naa i de henua bei dagodo o de manu somo e ssomo laa ono aga ga hulo gi lo te gelegele, gai ono laa iai hua lagolago.

\VS{32}Gai e hanu naa donu dangada e doe i Jerusalem, gai e hanu e ola i de mounga go Zion. Go mahi donu o
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi e hagassula ina de mee nei.


\par }{\PP \VS{33}Deenei ai, e hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}} i dagodo o de hodooligi o Assyria: Ia e dee humai naa donu gi lo te aduhale nei, be e tili dahi dao o de mee hholu i kinei, be e humai gi gaogao de aduhale ma dana mee hungihungi laumalie, aabe e hagabudubudu age denga gelegele e gage age ai e hebagi ange gi de aduhale.

\VS{34}Gai ia e ahe naa i de haiava oona ne humai ai laa, ia e dee ulu mai naa donu gi lo te aduhale nei, go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.

\VS{35}Gai au e buibui naa donu ma de hagaola de aduhale nei, i hiidinga o dogu ingoo ma hiidinga o dogu dangada hai hegau go
David.”


\par }{\PP \VS{36}Gai
tangada de langi o
{\ND{Tagi Maolunga}} ne hano ga daa ga maakau e 185,000 daane, i de mommee nnoho gaainga o de gau Assyria. Gai ga oho age huu denga daane i taiao, gai gilaadeu gu gidee bolo de gau laa alodahi gu maakau.

\VS{37}Gai de hodooligi o Assyria go Sennacherib ne hano gee mai i kilaa, ga hano ga noho i
Nineveh.

\VS{38}Dahi laangi, i de masavaa oona e daumaha ai i de hale o dono diinonga go Nisrok, gai luaana dama daane go Adrammelek ma Sharezer, ga daa ia gu magau i de gadilaasa; gai gilaau ga saavini ga hulo gi de henua go Ararat. Gai dana dama daane go Esarhaddon ga sui ia ga hodooligi ai.




\par }\Chap{38}{\SH De magi o Hezekiah ma dono ieiangi
\par }
{\R (2 Ki 20.1-11; 2 Ch 32.24-26)

\par }{\MM \VerseOne{1}De masavaa laa gai Hezekiah ne magi ga dai magau. Gai de
pelaabisi go
Isaiah, tama daane a Amoz ne humai gi ono daha, ga hai ange gi de ia, “E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}}: Hagadabena ina mee i doo hale, go hiidinga koe e dee ieiangi naa donu gai e magau.”


\par }{\PP \VS{2}Gai Hezekiah ga dige ga huli ange gi de baasi o de hale, ga dalodalo ange gi
{\ND{Tagi Maolunga}}, ga hai ange,

\VS{3}“{\ND{Tagi Maolunga}}, au e dangidangi adu koe gi manadua bolo au ne hai hegau adu gi de goe i de muna abodonu i ogu lodo alodahi, ma de hai hegau i de heohi i mada luoo mada.” Gai Hezekiah ne kona mmao dono dangi.


\par }{\PP \VS{4}Gai
{\ND{Tagi Maolunga}} ga hagaago ange ana muna gi Isaiah, ga hai ange,

\VS{5}“Hannoo hai ange gi Hezekiah, ‘E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}}, de Maadua o doo dubuna go
David: Au gu langona dau dalodalo, gai au gu gidee oo loimada; tilo, au e dugu adu naa goe gi mouli i e madaangahulu ma lima ange ngadau.

\VS{6}Gai au e hagaola naa goe ma de aduhale nei mai i de hodooligi o
Assyria, ma de buibui de aduhale nei.


\par }{\PP \VS{7}Gai deenei de hagailonga a
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadonu ai bolo
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagassula naa donu ana muna gu tala:

\VS{8}Au e hai naa de goohunga o de laa i honga de gaagenga, gu hano iho laa i honga de gaagenga o Ahaz, gi ahe age ange gi honga e madaangahulu vae gaagenga.’ ” Deelaa ai, de goohunga o de laa ne ahe age ange i honga e madaangahulu vae gaagenga, i dua de hano ga ui gi lalo.


\par }{\PP \VS{9}Hanu mee a de hodooligi go Hezekiah ne sisi i dua dono magi, gai muli mai gu ieiangi.


\par }{\Q \VS{10}“Au ne hagadaba: E aha, lo te madohi lua donu huu o dogu mouli,

\par }{\Q gai au e ulu i haitoga o de magau,

\par }{\Q au gu dee daea adu denga ngadau e doe i dogu mouli?


\par }{\Q \VS{11}Au ne hagadaba: Au e dee gidee ange naa donu
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q i de henua o dangada e mouli laa;

\par }{\Q au gu dee ahe ange e gidee dahi dangada,

\par }{\Q aabe e nnoho madali dangada e nnoho i henua i lalo nei.


\par }{\Q \VS{12}Dogu mommee noho gu aau gee

\par }{\Q bei de hale malo o dahi dangada hagaloosi
ssiibi.

\par }{\Q Dogu mouli gu tuu bei hegau a tangada langa mee;

\par }{\Q ia gu aau gee au mai i de laagau langa mee;

\par }{\Q de laangi ma de boo gai koe e hai gi hagadagadaga iho dogu mouli.


\par }{\Q \VS{13}Au ne tali de dae mai o taiao,

\par }{\Q aagai ia ne hadihadi ogu ivi alodahi bei tagodo o de
laiono,

\par }{\Q mai i de laangi ga dae ai gi de boo,

\par }{\Q gai koe e hai gi odi dogu mouli.


\par }{\Q \VS{14}Au e goo naa bei de
{\TL{swallow}}, ma de
{\TL{crane}},

\par }{\Q au e goo naa bei de manu kono.

\par }{\Q Luoogu mada gu daalea i de galo age gi de langi,

\par }{\Q dogu Ia Aamua, au gu duasala, balea mai au!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Aagai aahee agu muna e maua i de tala adu?

\par }{\Q Ia gu tala mai mee nei gi de au, gai go ia donu ne haia de mee nei.

\par }{\Q Au e seesee i de lodo maolalo i ngadau alodahi oogu e mouli ai,

\par }{\Q i hiidinga de kona de duasala ogu lodo.


\par }{\Q \VS{16}De Ia Aamua, dangada e mouli i mee nei,

\par }{\Q go mee nei hogi a dogu
hagasaalunga e gidee ai de mouli.

\par }{\Q Koe gu hagaieiangi au

\par }{\Q ma de dugu mai au gi mouli.


\par }{\Q \VS{17}Tilo, ne hanu donu haigamaiana

\par }{\Q de kona dogu hagaduasala i de mee nei.

\par }{\Q Koe ne aloha i de au ga daohi dogu mouli

\par }{\Q mai i de mommee o de gau maakau;

\par }{\Q koe gu huli ange doo dua gi ogu
haisala alodahi.


\par }{\Q \VS{18}De mommee o de gau maakau

\par }{\Q e dee maua i de hagaahe adu de abodonu gi de goe;

\par }{\Q gilaadeu gu loiho gi de mommee o de gau maakau

\par }{\Q e dee maua i de tali hagalodolodo adu gi doo hai hegau i de mee abodonu.


\par }{\Q \VS{19}Go tangada e mouli, go tangada e mouli, e hagaahea adu de abodonu gi de goe,

\par }{\Q bei ogu dagodo anailaa nei;

\par }{\Q go denga damana e daalaa ange gi alaadeu dama

\par }{\Q dagodo o doo hai hegau i de muna abodonu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}{\ND{Tagi Maolunga}} e hagaola donu au;

\par }{\Q gai gimaadeu e daahili naa ma de tale mee hagadangidangi iai daula,

\par }{\Q i taulooloa omaadeu laangi e mouli ai,

\par }{\Q i de hale o
{\ND{Tagi Maolunga}}.”


\par }{\BB \par }
{\MM \VS{21}Isaiah ne hai ange, “Haia hanu
{\TL{fig}} mmasa ma gi hulu ina ange gi doo hagahoa, gi ieiangi ai goe.”


\par }{\PP \VS{22}Gai Hezekiah ne ssili ange, “Dee hee de hagailonga e hagadonu ai bolo au e hanage gi de hale o
{\ND{Tagi Maolunga}}?”




\par }\Chap{39}{\SH De gau sui mai i Babylon
\par }
{\R (2 Ki 20.12-19)

\par }{\MM \VerseOne{1}De masavaa laa gai Merodak-Baladan, tama daane a de hodooligi o
Babylon go Baladan, ne gaamai hanu leda ma dahi mee ngadi gaavange gi Hezekiah, go hiidinga ia gu langona bolo ia nogo magi gai gu ieiangi.

\VS{2}Gai Hezekiah ga abodonu ange gi gilaadeu, ga hagaago ange gi gilaadeu goloa alodahi i lodo ono hale doange goloa: go selevaa, ma goolo, ma mee manongi, ma lolo danuaa, ma dono mommee doange goloa hebagi alodahi, go mee alodahi i lodo ono hale doange. Teai donu se mee i dono hale aabe go dono nohoanga hodooligi a Hezekiah tee hagaago ange gi gilaadeu.


\par }{\PP \VS{3}Dua mee laa gai de
pelaabisi go
Isaiah ne humai gi daho de hodooligi go Hezekiah, ga hai ange gi de ia, “Aahee muna a denga daane laa ne hai adu gi de goe? Gai go hee olaadeu ne loomai ai laa?”

\par }{\PP Gai Hezekiah ga hai ange, “Gilaadeu ne loomai i de henua mmao go Babylon.”


\par }{\PP \VS{4}Gai Isaiah ne ssili ange, “Ni aha alaadeu ne gidee laa i doo hale?”

\par }{\PP Gai Hezekiah ne hai ange, “Gilaadeu ne gidee mee alodahi i dogu hale; teai donu se mee daudahi i lodo ogu mommee doange, aagu tee hagaago ange gi gilaadeu.”


\par }{\PP \VS{5}Gai Isaiah ga hai ange gi Hezekiah, “Noho mai hagalaangona muna a
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi:

\VS{6}Tilo, dahi laangi naa huu gai mee alodahi i doo hale, ma goloa alodahi a oo dubuna ne hagabudu laa ga doange ga dae mai ai gi anailaa nei, e moolia naa ga gaavee gi Babylon. Gai e deai naa donu se mee daudahi e doe, go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.

\VS{7}Gai hanu au dama daane ne hagadili e gaavee gee naa hogi, ga hai ai denga
{\TL{eunuch}} i de hale o de hodooligi o Babylon.” \XREF{*}{{\XO 39:7 }{\XT{Dan 1.1-7; 2 Ki 24.10-16; 2 Ch 36.10}}}


\par }{\PP \VS{8}Gai Hezekiah ga hai ange gi Isaiah, “Muna a
{\ND{Tagi Maolunga}} aau gu tala mai naa e danuaa.” Go hiidinga Hezekiah ne maanadu, “Taulooloa o dogu mouli gai de henua e nnoho paba.”




\par }\Chap{40}{\SH De hagaaneane o dangada o de Maadua
\par }
{\Q \VerseOne{1}E hagadaba doodou Maadua: Hagaaneane ina,

\par }{\Q hagaaneane ina ogu dangada.


\par }{\Q \VS{2}Hagamaamaane ina lodo o Jerusalem;

\par }{\Q daalaa ange gi de aduhale laa

\par }{\Q bolo gu odi ange dono masavaa hagaduasala,

\par }{\Q gai ono baubau gu maatala;

\par }{\Q {\ND{Tagi Maolunga}} ne hai gi lua hanonga

\par }{\Q e kii ange ai dono hagaduasala i ono
haisala.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}De leo o dahi e oo ma e hagadaba:

\par }{\Q “Hagadabena ina de haiava o
{\ND{Tagi Maolunga}} i lodo henua;

\par }{\Q hagasoea de haiava laumalie o taadeu Maadua i de vao.\XREF{*}{{\XO 40:3 }{\XT{Mat 3.3; Mark 1.3; John 1.23}}} \XREF{*}{{\XO 40:3 }{\XT{Luke 3.4-6}}}


\par }{\Q \VS{4}Haaoa age denga geelonga alodahi,

\par }{\Q gai uluhia denga mounga ma duuduu alodahi;

\par }{\Q gai hagassoea mommee e pigo,

\par }{\Q gai haia gi baba mommee haduhadua.


\par }{\Q \VS{5}Gai de mahamaha o
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagasula mai naa,

\par }{\Q gai dangada alodahi e gidee naa,

\par }{\Q go hiidinga
{\ND{Tagi Maolunga}} gu lava i de tala muna nei.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}De leo o dahi e hagadaba, “Oo gi laumalie doo leo!”

\par }{\Q Gai au ne ssili ange, “Aahee agu muna e oo e tala?”

\par }{\Q “Dangada alodahi e bei dagodo o denga helii,

\par }{\Q gai olaadeu mahamaha alodahi e bei denga huaala i lo te duu malaelae.\XREF{*}{{\XO 40:6 }{\XT{Jms 1.10-11; 1 Pe 1.24-25}}}


\par }{\Q \VS{7}Denga helii e mmae, denga huaala e malili,

\par }{\Q i de masavaa o
{\ND{Tagi Maolunga}} e manava ange ai aagena.

\par }{\Q Ni muna abodonu, dangada e bei dagodo o denga helii.


\par }{\Q \VS{8}Denga helii e mmae, denga huaala e malili,

\par }{\Q aagai muna a taadeu Maadua e daakodo ga hano ai.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Zion, de ia e hagadele ina de longo danuaa,

\par }{\Q koe gi hanage gi honga dahi mounga maolunga.

\par }{\Q Jerusalem, go de ia e hagadele ina de longo danuaa,\FTNT{*}{{\FR 40:9 }{\FQ{Zion, de ia e hagadele ina de longo danuaa ... Jerusalem, go de ia e hagadele ina de longo danuaa,
}}{\FT{aabe
}}{\FQA{daalaa ange gi Zion de longo danuaa; daalaa ange de longo danuaa gi Jerusalem.}}}

\par }{\Q koe gi oo i de leo laumalie.

\par }{\Q Aude madagu, gai oo hai ange gi aduhale o
Judah,

\par }{\Q “Tilo, doo Maadua gu humai!”


\par }{\Q \VS{10}Tilo, de Ia Aamua go
Iahweh e humai naa i ssauaa,

\par }{\Q gai ia ga hodooligi i dono lima mmahi.

\par }{\Q Tilo, ia e gaamai ana hagaoanga madali ia,

\par }{\Q ma mee e hagao ange ai alaadeu hegau.\XREF{*}{{\XO 40:10 }{\XT{Isa 62.11; Rev 22.12}}}


\par }{\Q \VS{11}Ia e tilo ange naa dana hagabuulingaa
ssiibi bei tangada hagaloosi ssiibi,

\par }{\Q ia e hagabudu naa ana ssiibi gauligi i luoono lima,

\par }{\Q ma de saabai gilaadeu i ono hadahada;

\par }{\Q gai ia e dagi maalie naa denga ssiibi e hanu laa alaadeu dama.\XREF{*}{{\XO 40:11 }{\XT{Ezk 34.15; John 10.11}}}


\par }{\SH E deai ange donu e bei de Maadua
\par }
{\Q \VS{12}Goai gu hagabaulia denga vai i lo tono lima,

\par }{\Q aabe go de maaga de lahalaha o lo te langi?

\par }{\Q Gai goai gu daohia denga gelegele o henua i lalo i lo te gede,

\par }{\Q aabe go de hagahidi denga mounga i denga mee hagahidi,

\par }{\Q ma de hagahidi denga duuduu?


\par }{\Q \VS{13}Goai e dagudagu ina ange mee a de
Hagasaalunga o
{\ND{Tagi Maolunga}} e hai,

\par }{\Q aabe goai e balea ange ana hagasaele?\XREF{*}{{\XO 40:13 }{\XT{Rom 11.34; 1 Co 2.16}}}


\par }{\Q \VS{14}Goai aana ne ssili ange aagena dahi mee gi donu ange ai ia?

\par }{\Q Gai goai gu agoagona ange ia i de haiava heohi?

\par }{\Q Goai e agoago ina ange ia i de iloo mee,

\par }{\Q aabe go de hagaago ange dono hai e donu ange ai?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Tilo, denga huaahenua e bei dagodo o dahi madaua i lo te bagede,

\par }{\Q gilaadeu e bei denga mama i honga mee hagahidi;

\par }{\Q ia e hagahidi denga modu bei dagodo o de mama.


\par }{\Q \VS{16}Lebanon alodahi e dee dohu i de hai ai de ahi i de
mommee o ssigidaumaha,

\par }{\Q gai ono manu dolodolo e dee dohu i de hai dahi
sigidaumaha dudu.


\par }{\Q \VS{17}Denga huaahenua alodahi e bei donu teai i ono daha,

\par }{\Q gilaadeu e bei donu mee e deai haigamaiana,

\par }{\Q gai e kii mai ange donu tee haigamaiana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Gai goai oodou e hagahedae ange de Maadua aagena?

\par }{\Q Gai goai oodou e hagadulagi ange ia aagena?\XREF{*}{{\XO 40:18 }{\XT{Acts 17.29}}}


\par }{\Q \VS{19}Dagodo o dahi diinonga, de labagau o denga baalanga e hagadagodo,

\par }{\Q gai de labagau o denga goolo ma selevaa ga haoli i goolo,

\par }{\Q ma de hai hanu seeini selevaa e dau ange aagena.


\par }{\Q \VS{20}Tangada hagaau aloha e dee maua i de hai dahi
sigidaumaha bee nei,

\par }{\Q gai ia e hili dahi laagau e dee moolau laa de bobo.

\par }{\Q Gai ia ga ssala dahi labagau

\par }{\Q gi hagaduulia dahi diinonga e dee maua laa gi baguu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}E aha, goodou tigi iloo naa donu?

\par }{\Q E aha, goodou tigi langona naa donu?

\par }{\Q E aha, tigi ai naa donu ne daalaa adu gi goodou mai i taamada age?

\par }{\Q E aha, goodou tigi tonu ange naa donu mai i taamada age de hai o henua i lalo?


\par }{\Q \VS{22}Ia e noho i honga de moana e holiagina laa henua i lalo,

\par }{\Q gai dangada e nnoho i kilaa e bei dagodo o denga
itebuubuu.

\par }{\Q Ia e hhola gi madoha de langi bei dagodo o de hale malo,

\par }{\Q ma de doha mee nei bei dagodo o de hale malo e nnoho ai dangada.


\par }{\Q \VS{23}Ia e hai dagi o de henua gi ni ngadi mee,

\par }{\Q gai e hai de gau hagamodu muna i henua i lalo gi deai olaadeu haigamaiana.


\par }{\Q \VS{24}De masavaa donu huu olaadeu ne doo ai,

\par }{\Q de masavaa donu huu i dua delaadeu doo,

\par }{\Q de masavaa donu huu o olaadeu aga ne ssomo ai i lo te gelegele,

\par }{\Q gai ia ga busi gilaadeu, gai gilaadeu gu mmae,

\par }{\Q gai de madangi ga ili gilaadeu ga kave bei lau o denga
{\TL{grain}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}“Gai goai oodou e hagahedae ange au aagena?

\par }{\Q Aabe goai e bei ogu dagodo?”


\par }{\QR go de Ia Dabu e hagadaba.

\par }{\Q \VS{26}Dangage age galo age gi lo te langi:

\par }{\Q goai ne haia mee nei alodahi?

\par }{\Q Go de ia ne haia denga hagabuulingaa heduu,

\par }{\Q ga gaavange olaadeu ingoo.

\par }{\Q Gai go dono sauaa laumalie ma ono mmahi ne hai mee nei,

\par }{\Q teai donu se gilaadeu ne dee maleva.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Jacob, gu aha gu hagadaba ai naa goe,

\par }{\Q Israel, gu aha gu nanu ai naa goe ma e hagadaba,

\par }{\Q “{\ND{Tagi Maolunga}} e dee gidee donu ogu dagodo;

\par }{\Q gai dogu Maadua e dee anga ange mai donu gi dogu heohi”?


\par }{\Q \VS{28}E aha, goodou tigi iloo naa donu?

\par }{\Q Goodou tigi langona naa donu?

\par }{\Q {\ND{Tagi Maolunga}} de Maadua, e deai sono daamada be se hagaodi,

\par }{\Q go ia ne haia henua i lalo alodahi.

\par }{\Q Ia e dee dalea donu aabe e deai ono mahi,

\par }{\Q gai e deai donu se dangada e daea dono donu ange.


\par }{\Q \VS{29}Ia e hagammahi gilaadeu gu deai olaadeu mahi,

\par }{\Q ma de hai gi kii ange de mmahi olaadeu gu baageaa.


\par }{\Q \VS{30}Denga dama daane e daalea donu hogi ma odi olaadeu mahi,

\par }{\Q denga dama daane e baakuu donu;


\par }{\Q \VS{31}aagai gilaadeu e haia
{\ND{Tagi Maolunga}}

\par }{\Q go delaadeu tali hagalodolodo e mahi loa.

\par }{\Q Gilaadeu e hagamaalanga age naa i bakau bei dagodo o denga igele;

\par }{\Q gilaadeu e saavini gai e dee daalea,

\par }{\Q gilaadeu e seesee gai e dee baageaa.




\par }\Chap{41}{\SH De Maadua go de ia bale o Israel
\par }
{\Q \VerseOne{1}Denga mommee i tagudai, goodou nnoho mage dee muu!

\par }{\Q Gai denga huaadangada alodahi gi haia gi mmahi gilaadeu.

\par }{\Q Gilaadeu gi hagapaa mai gi daalaa alaadeu muna;

\par }{\Q gai gidaadeu ga hagabuni e hagamodu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Goai ne hai gi humai dahi i dua,

\par }{\Q ma de hagahi ia gi haia ana hegau i dono heohi?

\par }{\Q Ia ne gaavange denga huaahenua gi de ia,

\par }{\Q ma de hagadee kii denga hodooligi i ono mada i mua.

\par }{\Q Ia e hai gilaadeu gi bei de mama o de gelegele i dana gadilaasa,

\par }{\Q gai dana mee hholu e hai gilaadeu bei de mama a de madangi e ili laa ga kave.


\par }{\Q \VS{3}Ia e doolohi gilaadeu ma de hano ga ui tee lagohia,

\par }{\Q gai ne hano i dahi haiava oona tigi hano ai i mua.


\par }{\Q \VS{4}Goai ne haia ma de hagasula de mee nei,

\par }{\Q ma de hagahi denga atangada mai i taamada?

\par }{\Q Go au,
Iahweh — go au taamada,

\par }{\Q gai go au de hagaodia — go au donu go ia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Denga mommee i tagudai ne gidee de mee nei, gai gilaadeu gu maatagu;

\par }{\Q gai henua i lalo alodahi gu bolebole.

\par }{\Q Gai gilaadeu ne hagabuni ga loomai ai;


\par }{\Q \VS{6}dahi ma dahi e hagammahi ange tangada e baa ange,

\par }{\Q ma e hai ange gi dono daina, “Hagammahi!”


\par }{\Q \VS{7}Dahi labagau e hagammahi ange de labagau o denga goolo,

\par }{\Q gai tangada e haia gi soe ina i de haamaa

\par }{\Q e hagammahi ange naa tangada e dugidugia.

\par }{\Q Ia e hagadaba i dagodo o de mee hagapigi, “Gu danuaa.”

\par }{\Q Gai gilaadeu ga tugi gi makaga dahi diinonga gi dee ngalungalue ai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Israel, go koe dogu dangada hai hegau,

\par }{\Q Jacob, go de ia aagu ne hili,

\par }{\Q goodou go hagadiilinga o dogu soa go
Abraham.\XREF{*}{{\XO 41:8 }{\XT{2 Ch 20.7; Jms 2.23}}}


\par }{\Q \VS{9}Au ne gaamai goodou i de bido laa o henua i lalo,

\par }{\Q ma de hagahi mai goodou i de mommee mmao.

\par }{\Q Gai au e hai adu, “Go koe dogu dangada hai hegau;”

\par }{\Q au gu hili goe, gai tee tili donu goe.


\par }{\Q \VS{10}Gai koe gi dee madagu, go hiidinga au madali goe,

\par }{\Q aude manavasaa oo lodo, i hiidinga go au donu doo Maadua.

\par }{\Q Go au e hagammahi ina goe, ma de bale adu goe;

\par }{\Q go au donu e daohia age goe i dogu lima madau i de heohi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Tilo, dangada alodahi e llili i de goe

\par }{\Q e dookaa naa ma de hagangadi mee ina;

\par }{\Q gilaadeu e hai baasi adu gi de goe

\par }{\Q e hai naa ga deai aama de maakau.


\par }{\Q \VS{12}Gai ga ssala naa donu e goe gilaadeu e hai baasi adu gi de goe,

\par }{\Q aagai koe e dee gidee gilaadeu.

\par }{\Q Gilaadeu e hebagi adu gi de goe

\par }{\Q e llilo naa donu ga deai.


\par }{\Q \VS{13}Go hiidinga go au donu go Iahweh, doo Maadua,

\par }{\Q au e poo naa doo lima madau,

\par }{\Q ma de ga hai adu gi de goe, “Aude madagu,

\par }{\Q go au donu e balea adu goe.”


\par }{\Q \VS{14}De ilo go Jacob, aama Israel damaa mee,

\par }{\Q koe gi dee madagu,

\par }{\Q i hiidinga go au donu e bale adu goe,


\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba,

\par }{\QR de ia ne hagaola ina goe, go de Ia Dabu o Israel.

\par }{\Q \VS{15}Tilo, au e hai naa goe gi bei de baabaa duuduu
{\TL{grain}},

\par }{\Q e hoou laa ma de kangi, gai e lagolago niho iai.

\par }{\Q Koe e duuduu naa denga mounga ga ulu iho,

\par }{\Q ma de hai denga duuduu gi bei denga gili
{\TL{grain}}.


\par }{\Q \VS{16}Koe e nonu naa mee nei i de madangi,

\par }{\Q gai de madangi e ili naa ga kave gee,

\par }{\Q de madangi mmahi e hagassii saele naa gilaadeu.

\par }{\Q Gai goodou e malangilangi naa i
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q goodou e hagamahamaha naa de Ia Dabu o Israel.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}De gau hagaau aloha ma gilaadeu e duasala e sala vai unu,

\par }{\Q aagai gu deai donu vai;

\par }{\Q olaadeu hakii gu mmasa gee naa i delaadeu hieunu.

\par }{\Q Aagai au,
{\ND{Tagi Maolunga}}, e basa ange naa gi alaadeu dalodalo,

\par }{\Q go au, de Maadua o Israel, au e dee tili donu gilaadeu.


\par }{\Q \VS{18}Au e hai naa gi hanu saalingaa vai e ssali iho laa i denga mommee maolunga,

\par }{\Q ma vai e ssali age i lalo de henua i lodo geelonga.

\par }{\Q Au e hai naa de vao gi se mommee iai denga vai,

\par }{\Q gai de mommee mmasa gi ssali age ai vai i lalo de henua.


\par }{\Q \VS{19}Au e hai naa gi ssomo de
{\TL{cedar}} i de vao,

\par }{\Q ma de
{\TL{acacia}}, ma de
{\TL{myrtle}}, aama de
{\TL{olive}};

\par }{\Q au e hai naa hogi gi ssomo denga
{\TL{pine}} i de vao,

\par }{\Q madali denga
{\TL{fir}}, aama
{\TL{cypress}},


\par }{\Q \VS{20}gi gidee ai e dangada ma de iloo,

\par }{\Q gai gi maua ai e gilaadeu i de hagasaele ma de tonu ange

\par }{\Q bolo go de lima sauaa o
{\ND{Tagi Maolunga}} donu ne haia de mee nei,

\par }{\Q gai go de Ia Dabu o Israel ne haia gi hanu de mee nei.


\par }{\SH Denga diinonga e deai olaadeu haigamaiana
\par }
{\Q \VS{21}{\ND{Tagi Maolunga}} e hai ange gi denga diinonga,

\par }{\Q “Daalaa mai oodou tonu;

\par }{\Q daalaa oodou mee e hai baasi mai ai gi de au,”


\par }{\QR go de Hodooligi o Jacob e hagadaba.

\par }{\Q \VS{22}Gaamai oodou diinonga gi daalaa mai mee gu dai hai.

\par }{\Q Daalaa mai gi gimaadeu dagodo o mee ne hai madagidagi,

\par }{\Q gai gimaadeu ga hagasaele olaadeu dagodo,

\par }{\Q gi iloo ai e gimaadeu mee e hai i de hagaodi,

\par }{\Q ma de tala mai gi gimaadeu dagodo o mee e loomai.


\par }{\Q \VS{23}Daalaa mai gi gimaadeu mee e loomai i muli mai,

\par }{\Q gi iloo ai e gimaadeu bolo goodou ni maadua abodonu.

\par }{\Q Haia hanu hegau danuaa aabe ne hegau baubau,

\par }{\Q gi manavasaa ai gimaadeu ma de maatagu.


\par }{\Q \VS{24}Tilo, goodou denga diinonga ni ngadi mee donu

\par }{\Q oodou hegau e deai donu haigamaiana;

\par }{\Q gai tangada e hilihilia de daumaha adu gi goodou e hakino gee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Au gu hagangalue naa lodo o dahi mai i ngaiho, gi humai;

\par }{\Q gai ia e humai i de mommee e sobo age ai de laa, ga hagahi i dogu ingoo.

\par }{\Q Ia e dagadagahi naa denga hodooligi bei dagodo o denga bela,

\par }{\Q ma tangada hai gumedi hadu e dagadagahia laa denga gelegele pigi.


\par }{\Q \VS{26}Goai ne daalaa mee nei i taamada age, gi iloo ai e gidaadeu,

\par }{\Q aabe ne daalaa mee nei i mua de hai,

\par }{\Q gai gidaadeu ga hagataba ai, “Ne heohi donu ana muna”?

\par }{\Q Teai donu se dangada ne daalaa de mee nei,

\par }{\Q teai hogi ne daalaa de mee nei i mua de hai,

\par }{\Q gai teai donu se dangada ne langona dau tala mee nei.


\par }{\Q \VS{27}Go au hugadoo ne hai ange gi
Zion i taamada, “Tilo, aanei gilaadeu!”

\par }{\Q Au ne hai gi humai gi Jerusalem dahi dangada e hagailoo ina longo danuaa.


\par }{\Q \VS{28}Au ne ssala, gai teai donu sagu dangada ne gidee —

\par }{\Q teai donu se dangada hagasaele i olaadeu magavaa,

\par }{\Q teai hogi ne maua i de basa mai gi agu muna ssili.


\par }{\Q \VS{29}Tilo, gilaadeu alodahi ni ngadi mee,

\par }{\Q alaadeu hegau e deai donu haigamaiana,

\par }{\Q olaadeu diinonga baalanga e bei de ngadi madangi.




\par }\Chap{42}{\SH Tangada hai hegau o
{\ND{Tagi Maolunga}}
\par }
{\Q \VerseOne{1}Tilo, deenei dogu dangada hai hegau, go ia aagu e bale ange;

\par }{\Q go ia aagu gu hili, gai go ia oogu e malangilangi ai.

\par }{\Q Au gu hai dogu
Hagasaalunga gi hano iho gi ono elunga;

\par }{\Q gai ia ga hagamodu ai muna o denga huaahenua i de heohi.\XREF{*}{{\XO 42:1 }{\XT{Mat 3.17; 17.5; Mark 1.11; Luke 3.22; 9.35}}} \XREF{*}{{\XO 42:1 }{\XT{Mat 12.18-21}}}


\par }{\Q \VS{2}Ia e dee oo be ue age dono leo,

\par }{\Q aabe e hai gi langona e dangada dono leo i honga denga haiava.


\par }{\Q \VS{3}Ia e dee hhadi naa donu de aalege gu dai hadi laa,

\par }{\Q aabe diinei de
{\TL{wick}} gu dai made laa.

\par }{\Q Gai ia e hagamodu muna i de mee abodonu.


\par }{\Q \VS{4}Ia e dee vasega naa donu aabe baageaa ono lodo,

\par }{\Q ga dae ai gi dana hagaduu gi makaga de hagamodu muna heohi i henua i lalo.

\par }{\Q Gai dangada e nnoho i tagudai

\par }{\Q e tali hagalodolodo go ana hainga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Aanei muna a de Maadua,
{\ND{Tagi Maolunga}} e tala,

\par }{\Q go de ia ne hagadau ina de langi ga doha gi daha,

\par }{\Q gai go ia ne hoolaa henua i lalo ma mee alodahi ne loomai ai,

\par }{\Q ma de hai gi manavanava dangada e nnoho ai,

\par }{\Q ma de gaavange de manava o de mouli gi dangada i kilaa:\XREF{*}{{\XO 42:5 }{\XT{Acts 17.24-25}}}


\par }{\Q \VS{6}“Go au go
{\ND{Tagi Maolunga}}, au ne hagahi goe i de heohi,

\par }{\Q au e poo naa donu doo lima.

\par }{\Q Au e tilo adu goe, ma de hai goe gi se
hagatoo donu hagaheloongoi ange gi dangada,

\par }{\Q gai gi se maalama ange gi denga huaahenua;\XREF{*}{{\XO 42:6 }{\XT{Isa 49.6; Luke 2.32; Acts 13.47; 26.23}}}


\par }{\Q \VS{7}e hhuge ai ganomada o dangada e dee kide laa,

\par }{\Q ma de hagassao mai ai gilaadeu e nnoho i lo te hale pono ma lo te gohu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Go au go
Iahweh; deenei dogu ingoo!

\par }{\Q Au e dee gaavange naa donu dogu mahamaha gi dahi dangada gee,

\par }{\Q aabe e gaavange dogu tuhi gi denga diinonga.


\par }{\Q \VS{9}Tilo, mee gu i mua gu hai ma gu lava,

\par }{\Q iainei gai au e tala mee hoou gu dai hai;

\par }{\Q au e tala adu mee nei gi goodou i mua de hai.”


\par }{\SH Daahili duuhia
{\ND{Tagi Maolunga}}
\par }
{\Q \VS{10}Daahili ange gi
{\ND{Tagi Maolunga}} i taahili hoou,

\par }{\Q duuhia ia i henua i lalo alodahi,

\par }{\Q go goodou e loiho gi tai, ma mee alodahi i ono lodo,

\par }{\Q goodou denga mommee i tagudai, ma mee alodahi e mouli i kilaa.


\par }{\Q \VS{11}Lodo henua ma ono aduhale gi daahili,

\par }{\Q gai denga aduhale vaaligiligi o de gau Kedar e nnoho ai gi malangilangi.

\par }{\Q Dangada o Sela gi daahili i delaadeu lodo danuaa,

\par }{\Q gilaadeu gi hevaalogi i ulu denga mounga.


\par }{\Q \VS{12}Gilaadeu gi hagamahamaha ina
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q ma de tala dono tuhi i mommee i tagudai.


\par }{\Q \VS{13}{\ND{Tagi Maolunga}} e humai naa bei taane dau i de hebagi,

\par }{\Q ia e bei naa taane hebagi e hagammahi laa ia;

\par }{\Q ia e oo i de masavaa o de hebagi,

\par }{\Q ma de hagadee kii ono hagadaumee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Gu daulooloa dogu noho ga dee muu;

\par }{\Q au ne hagapuni dogu ngudu ma de golomagi ogu lodo.

\par }{\Q Aagai iainei au gu bei dagodo o de hine gu dai haanau,

\par }{\Q au e dangi, au e mahi bodo ma de gonogono.


\par }{\Q \VS{15}Au e ulu iho naa denga mounga ma duuduu,

\par }{\Q ma de hai gi mmae manu ssomo alodahi;

\par }{\Q au e hai naa denga saalingaa vai gi ni modu,

\par }{\Q ma de hai gi maamasa mommee iai vai.


\par }{\Q \VS{16}Au e dagi naa gilaadeu e dee kide i dahi haiava alaadeu tigi iloo,

\par }{\Q ma de dagi gilaadeu i denga dao haiava olaadeu tigi hulo ai;

\par }{\Q au e sui naa de gohu gi se maalama i olaadeu mada i mua,

\par }{\Q ma de hai denga mommee haduhadua gi ssoe.

\par }{\Q Aanei agu mee e hai ange gi gilaadeu,

\par }{\Q gai e dee tili naa donu gilaadeu.


\par }{\Q \VS{17}Dangada e hagadonusia denga diinonga

\par }{\Q ma de hai ange gi denga diinonga laagau ma diinonga baalanga,

\par }{\Q “Go goodou omaadeu maadua,”

\par }{\Q e aahe dua naa ma de dookaa.


\par }{\SH Israel e dee kide ma de longoduli
\par }
{\Q \VS{18}“Goodou de gau longoduli, nnoho mai hagalaangona;

\par }{\Q goodou de gau dee kide, kalo ange diiloo!


\par }{\Q \VS{19}Goai e dee gide, e dee go dogu dangada hai hegau?

\par }{\Q Gai goai e longoduli bei tangada hagailoo aagu ne hai gi hano?

\par }{\Q Goai e dee gide bei tangada gu vvae mai gi de au,

\par }{\Q ma tee gide bei tangada hai hegau o
{\ND{Tagi Maolunga}}?


\par }{\Q \VS{20}Gu lagolago au mee gu gidee, aagai koe e dee anga ange aagena;

\par }{\Q luoo dalinga e maahuge, aagai koe e dee langona.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}{\ND{Tagi Maolunga}} ne malangilangi

\par }{\Q i de hai ana hainga gi maolunga ma de mahamaha,

\par }{\Q i hiidinga ia e heohi.


\par }{\Q \VS{22}Aagai de huaadangada nei gu gaiaadia ma de haia gi de mahi olaadeu goloa;

\par }{\Q gilaadeu alodahi gu nnoho i lodo haonga

\par }{\Q ma de pono ange i lodo hale pono.

\par }{\Q Gilaadeu gu gaiaadia olaadeu goloa,

\par }{\Q gai e deai donu se dangada e hagaola ina gilaadeu;

\par }{\Q gilaadeu gu bei goloa e maua i de hebagi,

\par }{\Q gai e deai donu se dangada e hagadaba, “Hagaahea mai gilaadeu!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Goai i oodou daha e hagalaangona muna nei,

\par }{\Q aabe noho e hagalaangona i laangi e loomai?


\par }{\Q \VS{24}Goai ne gaavange
Jacob bei goloa e maua i de hebagi,

\par }{\Q ma de dugu ange Israel gi de gau gaiaa?

\par }{\Q E aha, e dee go
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q de ia odaadeu gu
haisala ange laa aagena?

\par }{\Q Go hiidinga gilaadeu tee llodo e daudali i ono haiava,

\par }{\Q gilaadeu tee llodo e hagallongo ange gi ana hainga.


\par }{\Q \VS{25}Deelaa ai, ia ne gaamai gi de ia de hagaduasala i de kona dono lili,

\par }{\Q ma de hebagi laumalie.

\par }{\Q Gai ne duuli luoono baasi i de ahi ula, aagai ia tee donu ange aagena;

\par }{\Q de ahi ne dudu ia, aagai gilaadeu tee maanadu dagodo o mee laa.




\par }\Chap{43}{\SH De Ia Hagaola abodonu o Israel
\par }
{\Q \VerseOne{1}Aagai iainei,
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba —

\par }{\Q de ia ne hagadau ina goe,
Jacob,

\par }{\Q gai go de ia ne hagahua ina goe, Israel:

\par }{\Q “Aude madagu, go hiidinga au gu hagaola goe;

\par }{\Q au gu hagahi adu goe i doo ingoo, koe niiagu.


\par }{\Q \VS{2}De masavaa oou e hano ai laa lo te vai,

\par }{\Q gai au madali goe;

\par }{\Q gai ga seesee naa donu goe i lodo saalingaa vai,

\par }{\Q gai koe e dee maua donu gi abulu,

\par }{\Q gai de masavaa oou e seesee ai i lo te ahi,

\par }{\Q gai koe e dee maua donu gi vela,

\par }{\Q gai de ula o de ahi e dee maua donu i de dudu goe.


\par }{\Q \VS{3}Go au donu go
Iahweh, doo Maadua,

\par }{\Q de Ia Dabu o Israel, gai go doo Ia Hagaola;

\par }{\Q au ne gaavange
Egypt e hagaola ai goe,

\par }{\Q gai Ethiopia ma Seba e sui ai goe.


\par }{\Q \VS{4}Go hiidinga au e hagamogomogo goe, ma de hagadubu goe,

\par }{\Q gai go hiidinga au e aloha i de goe,

\par }{\Q au e gaavange dangada e sui ai goe,

\par }{\Q ma denga huaadangada e hagaola ai doo mouli.


\par }{\Q \VS{5}Aude madagu, go hiidinga au madali goe;

\par }{\Q au e gaamai naa oo hagadiilinga mai i dua,

\par }{\Q ma de hagabuni mai goodou i dai.


\par }{\Q \VS{6}Au e hai ange naa gi denga henua i ngaiho, ‘Dugu gilaadeu gi loomai!’

\par }{\Q Au e hai ange naa gi henua i ngaage, ‘Goodou aude daohia gilaadeu.’

\par }{\Q Hagaahea mai agu dama daane

\par }{\Q ma damaa hine mai i henua i lalo alodahi —


\par }{\Q \VS{7}dangada alodahi e hagaingoo i dogu ingoo,

\par }{\Q go gilaadeu aagu ne hai e hagamahamaha ai au,

\par }{\Q gai go gilaadeu aagu ne hagaholi aama de hai.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Dagina mai gilaadeu e hanu olaadeu ganomada, aagai e dee kide,

\par }{\Q ma gilaadeu e hanu olaadeu dalinga, aagai e longoduli.


\par }{\Q \VS{9}Denga huaahenua alodahi gu hagabuni mai

\par }{\Q gai dangada alodahi gu hagabuni.

\par }{\Q Gai goai i olaadeu magavaa e maua i de tala mee nei,

\par }{\Q ma de hagailoo mai gi gidaadeu mee gu hai i mua?

\par }{\Q Gilaadeu gi gaamai dangada e daalaa olaadeu heohi,

\par }{\Q gi langona ai e dangada gai gilaadeu ga hagataba, bolo gilaadeu e heohi!


\par }{\Q \VS{10}E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}}, “Go goodou ogu dangada hagadonu,

\par }{\Q gai go dogu dangada hai hegau aagu gu hili,

\par }{\Q gai gi iloo ai e goodou ma de hagadonu,

\par }{\Q aama de tonu ange bolo go au donu deenei.

\par }{\Q E deai ange donu se maadua gu humai i ogu mua,

\par }{\Q aabe se maadua e humai i ogu dua.


\par }{\Q \VS{11}Go au, go au donu go Iahweh,

\par }{\Q gai e deai ange donu se Ia Hagaola bei au.


\par }{\Q \VS{12}Au gu hagaago adu, ma de hagaola, aama de tala adu gi goodou —

\par }{\Q go au donu, e dee go dahi diinonga i oodou magavaa.

\par }{\Q Go koe dogu dangada hagadonu,

\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba,

\par }{\Q gai go au donu de Maadua.


\par }{\Q \VS{13}Uaa, go au donu de Maadua, mai iainei ga hano ai, go au donu go ia.

\par }{\Q Gai e deai donu se dangada e maua i de hagaola dahi mai i de au.

\par }{\Q Gai goai e maua i de buibui au

\par }{\Q i de masavaa aagu e hai ai dahi hegau?”


\par }{\SH De abodonu o de Maadua ma de baubau o Israel
\par }
{\Q \VS{14}E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q doodou Ia Hagaola, go de Ia Dabu o Israel:

\par }{\Q “Au e aalu naa gi
Babylon ga oha mee hagamakaga o denga haitoga

\par }{\Q ma de hagauda mai de gau Babylon alodahi gu hagadee kii laa,

\par }{\Q i denga vaga olaadeu e hagassoenga ai laa.


\par }{\Q \VS{15}Go au donu
{\ND{Tagi Maolunga}}, doodou Ia Dabu,

\par }{\Q de ia ne hagadau ina Israel, go doodou Hodooligi.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q go de ia ne haia dahi haiava i lo te tai,

\par }{\Q ma de haiava i lodo vai mmilo,


\par }{\Q \VS{17}gai go de ia ne dagina mai denga
hada hebagi ma hoosa,

\par }{\Q ma denga hagabuulinga hebagi soa ma denga daane dau o de hebagi;

\par }{\Q gilaadeu ne daakodo i kilaa, gu dee hiihidi age ange;

\par }{\Q gilaadeu gu maamade bei de
{\TL{wick}} gu diinei laa:


\par }{\Q \VS{18}“Goodou hagangalo ina mee gu hai i mua;

\par }{\Q gai gi dee hagamaanadu i mee madagidagi.


\par }{\Q \VS{19}Tilo, au e hai dahi mee hoou!

\par }{\Q Gai gu sula age donu; e aha, goodou tigi tonu ange laa aagena?

\par }{\Q Au e hai naa dahi haiava i de vao,

\par }{\Q ma denga saalingaa vai i de mommee e deai vai iai.


\par }{\Q \VS{20}Denga manu lodo henua

\par }{\Q bei
{\TL{jackal}} ma
{\TL{ostrich}} e hagadubu au,

\par }{\Q go hiidinga au e hai gi hanu vai i de vao,

\par }{\Q ma saalingaa vai i de mommee e deai vai iai,

\par }{\Q e hagaunu ai ogu dangada, go gilaadeu aagu ne hili,


\par }{\Q \VS{21}go dangada aagu ne hai e hai ai ogu dangada,

\par }{\Q gai gilaadeu ga tala ai dogu tuhi.\XREF{*}{{\XO 43:21 }{\XT{1 Pe 2.9}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Aagai Jacob, koe tee hagahi mai au;

\par }{\Q Israel, koe gu goso i de au.


\par }{\Q \VS{23}Koe tee gaamai gi de au hanu
ssiibi e hai ai denga
sigidaumaha dudu;

\par }{\Q aabe ne hagadubu au i au sigidaumaha.

\par }{\Q Au tee hagadaemaha goe i denga sigidaumaha,

\par }{\Q aabe ne hagadalea goe i sigidaumaha o denga
{\TL{frankincense}}.


\par }{\Q \VS{24}Koe tee hagao mai hanu
{\TL{calamus}} maanongi maagu,

\par }{\Q aabe ne hagamalangilangi au i au
sigidaumaha moomuna.

\par }{\Q Aagai koe ne hagadaemaha ogu lodo i oo
haisala,

\par }{\Q gai oo baubau gu hai au ma gu dalea.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Go au, go au donu e sooloa gi deai oo haisala i hiidinga o dogu ingoo;

\par }{\Q au e dee ahe ange naa donu e maanadu oo haisala.


\par }{\Q \VS{26}Ahe ange hagamaanadu ina mai gi de au mee gu hai i mua,

\par }{\Q gai gidaadeu ga hagadaumee ai;

\par }{\Q daalaa de mee oou e hai baasi ai,

\par }{\Q gi iloo ai bolo koe e heohi.


\par }{\Q \VS{27}Doo dubuna i taamada ne haisala;

\par }{\Q oodou dagi ne haisala mai gi de au.


\par }{\Q \VS{28}Gai au e hagangadi mee naa denga dagi o doo mommee dabu,

\par }{\Q ma de hai gi oohaa Jacob,

\par }{\Q ma de hai gi hagangadi ina Israel.




\par }\Chap{44}{\SH {\ND{Tagi Maolunga}} gu hili Israel
\par }
{\Q \VerseOne{1}“Aagai koe,
Jacob, dogu dangada hai hegau, hagalaangona,

\par }{\Q ma Israel, de ia aagu gu hili.


\par }{\Q \VS{2}E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q go de ia ne haia goe, ma de hagaholi goe i de mommee o denga dama,

\par }{\Q gai go de ia ne balea adu goe:

\par }{\Q Aude madagu, Jacob, dogu dangada hai hegau;

\par }{\Q Jeshurun,\FTNT{*}{{\FR 44:2 }{\FQ{Jeshurun
}}{\FT{go dahi ingoo o Israel.}}} de mommee aagu ne hili.


\par }{\Q \VS{3}Au e llingi ange naa denga vai gi honga de henua e deai vai iai,

\par }{\Q ma de hai gi hanu saalingaa vai i honga de gelegele mmasa;

\par }{\Q au e gave iho naa dogu
Hagasaalunga gi honga doo hagadiilinga,

\par }{\Q ma de
hagamanuuia oo aamuli.


\par }{\Q \VS{4}Gai gilaadeu e ssomo naa i magavaa o helii,

\par }{\Q ma denga
{\TL{willow}} e ssomo laa i gaogao denga saalingaa vai.


\par }{\Q \VS{5}Dahi e hagadaba naa, ‘Au se dangada niio
{\ND{Tagi Maolunga}},’

\par }{\Q gai dahi e kave naa de ingoo go Jacob;

\par }{\Q gai tangada ange laa e sisi ange naa gi honga dono lima, ‘Nii
{\ND{Tagi Maolunga}}’,

\par }{\Q ma de kave de ingoo go Israel.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q de hodooligi o Israel, ma dono Ia Hagaola,

\par }{\Q go
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi:

\par }{\Q “Go au taamada gai go au de hagaodi,

\par }{\Q e deai ange donu se maadua, go au donu huu.\XREF{*}{{\XO 44:6 }{\XT{Isa 48.12; Rev 1.17; 22.13}}}


\par }{\Q \VS{7}Goai e bei ogu dagodo? Gai ia gi hagailoo ina.

\par }{\Q Ia gi daalaa ma de hagaagona mai gi de au

\par }{\Q be ni aha ne hai i mua dagu hai denga huaadangada madagidagi,

\par }{\Q gai aahee mee tigi loomai;

\par }{\Q gilaadeu gi daalaa mee e loomai.


\par }{\Q \VS{8}Goodou aude bolebole, goodou aude maatagu.

\par }{\Q E aha, tee hagailoo ina e au ma de tala mee nei madagidagi loo?

\par }{\Q Go goodou ogu dangada hagadonu.

\par }{\Q E aha, e dahi ange maadua bei au?

\par }{\Q E deai, e deai ange donu se Baba mmahi;

\par }{\Q au e dee iloo bolo e dahi ange.”


\par }{\SH Teai haigamaiana o denga diinonga
\par }
{\Q \VS{9}Alodahi e haia denga diinonga ni ngadi mee,

\par }{\Q gai alaadeu mee hagamogomogo e deai donu mee e kii ange ai.

\par }{\Q Dangada e daalaa hagadonu olaadeu dagodo e dee kide,

\par }{\Q ma de ssenga — gilaadeu e hagadookaa ina naa.


\par }{\Q \VS{10}Goai e hagahua ina dahi diinonga ma de hagadagodo ina dahi diinonga baalanga,

\par }{\Q e deai laa ono haigamaiana?


\par }{\Q \VS{11}Tilo, ono soa alodahi e dookaa naa,

\par }{\Q gai denga labagau alodahi ni dangada donu huu.

\par }{\Q Gilaadeu alodahi gi hagabuni, gilaadeu gi tuu age;

\par }{\Q gai gilaadeu alodahi e maatagu naa ma de dookaa.


\par }{\Q \VS{12}De labagau o denga baalanga e kave dahi goloa baalanga;

\par }{\Q ga dugu ange gi lo te ahi e hholu ai;

\par }{\Q gai ia ga hagahua ai dahi diinonga i denga haamaa,

\par }{\Q i dana dugidugi i dono lima.

\par }{\Q Ia e hano ga saalohia gu deai ono mahi;

\par }{\Q gai e ssili ono mada i dana dee unu vai.


\par }{\Q \VS{13}De labagau e haide i dahi uga

\par }{\Q ma de maaga i de mee maaga;

\par }{\Q gai ia ga salu de laagau laa i denga mee salu

\par }{\Q ma de maaga i denga
{\TL{compass}}.

\par }{\Q Ia e hagahua gi bei hoolinga o tangada,

\par }{\Q ga hai gi mahamaha bei tangada,

\par }{\Q gi maua ai i de hagaduu i lo te hale.


\par }{\Q \VS{14}Ia e sele iho denga
{\TL{cedar}},

\par }{\Q be ia e hili dahi
{\TL{cypress}} aabe se
{\TL{oak}}.

\par }{\Q Gai ia ga dugu gi somo gi madua i magavaa o denga manu i lodo mee muimui,

\par }{\Q aabe ia e doo dahi
{\TL{pine}} gai de langi ga hagamaluulu.


\par }{\Q \VS{15}Gai ono laagau e hai ai ahi a dangada;

\par }{\Q ia e kave hanu ga hai ai de ahi e hagamahanahana ai ia,

\par }{\Q gai hanu e dao ai ana gai.

\par }{\Q Aagai hanu e hai ai dahi diinonga e daumaha ange ai ia;

\par }{\Q ia e hai dahi diinonga ga ino ange aagena.


\par }{\Q \VS{16}Ia e hai de ahi i dahi luu baasi o laagau laa e dunu ai ana gai,

\par }{\Q ia e lala ana giidagi i de ahi e gaimee ai ia gi bosu.

\par }{\Q Ia e hagamahanahana ia i de ahi, ga hagadaba,

\par }{\Q “Au gu mahanahana danuaa; au gu gidee de ahi.”


\par }{\Q \VS{17}Gai ia e hai dahi diinonga i laagau e doe, e hai ai dono maadua;

\par }{\Q gai ia e duuduli ange ma de daumaha ange aagena.

\par }{\Q Ia e dalodalo ange, ga hai ange,

\par }{\Q “Hagaola ina mai au, go koe donu dogu maadua.”


\par }{\Q \VS{18}Gilaadeu e haia mee nei e dee tonu ange;

\par }{\Q gai de Maadua gu pono olaadeu ganomada, gi dee gidee ai e gilaadeu,

\par }{\Q gai alaadeu maanadu gu pono hogi, gi dee tonu ange ai gilaadeu.


\par }{\Q \VS{19}Gai e deai donu se gilaadeu e noho ga hagasaelea mee nei,

\par }{\Q e deai hogi e dahi ono iloo mee aabe e donu ange ga hagadaba,

\par }{\Q “Au e hai de ahi i dahi luu baasi o laagau nei;

\par }{\Q au e dao hogi agu pelaoaa i ono maga ahi,

\par }{\Q ma de hulihuli ai agu giidagi e gaimee ai.

\par }{\Q Gai au ga hai ai nei hogi dahi diinonga hakino gee i laagau e doe?

\par }{\Q E aha, au ga ino ange nei hogi e daumaha ange gi dahi bido laagau?”


\par }{\Q \VS{20}Ia gu gai donu denga lehu, gai ono lodo gu hagasenga ia;

\par }{\Q ia gu dee maua i de hagaola ia, aabe hagadaba,

\par }{\Q “E aha, e dee se mee hhadu aagu e poo nei i dogu lima madau?”


\par }{\SH {\ND{Tagi Maolunga}} de Maadua abodonu
\par }
{\Q \VS{21}Jacob, manadua mee nei,

\par }{\Q Israel, go koe dogu dangada hai hegau.

\par }{\Q Go au ne haia goe, go koe dogu dangada hai hegau;

\par }{\Q Israel, au e dee ngalo donu goe.


\par }{\Q \VS{22}Au gu ili gi hulo oo
haisala bei dahi giliiga,

\par }{\Q ma de hai oo haisala gi bei de mama o denga vai.

\par }{\Q Ahe mai gi de au,

\par }{\Q go hiidinga au gu hagaola goe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}De langi, hevaalogi daahili i de malangilangi,

\par }{\Q i hiidinga go
{\ND{Tagi Maolunga}} ne haia de mee nei!

\par }{\Q Denga mommee i lalo de henua, goodou hevaalogi.

\par }{\Q Denga mounga, hevaalogi i taahili,

\par }{\Q de lodo henua, ma manu alodahi e ssomo ai,

\par }{\Q go hiidinga
{\ND{Tagi Maolunga}} gu hagaola Jacob,

\par }{\Q ia gu hagaago mai dono mahamaha i Israel.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}}, doo Ia Hagaola,

\par }{\Q ne haia goe i de mommee o denga dama:

\par }{\Q “Go au donu
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q ne haia laa mee alodahi,

\par }{\Q go au ne hoolaa de langi,

\par }{\Q go au donu huu ne doohaa henua i lalo.


\par }{\Q \VS{25}Gai go au e haia gi dee ssula hagailonga a denga
pelaabisi hadu muna,

\par }{\Q ma de hai de gau e daalaa mee loomai gi bei de gau llodo ssenga,

\par }{\Q ma de hai gi dee ssula muna a de gau heiangi,

\par }{\Q aama de hai olaadeu iloo mee gi deai haigamaiana;\XREF{*}{{\XO 44:25 }{\XT{1 Co 1.20}}}


\par }{\Q \VS{26}go au e hagassula ina muna a ogu dangada hai hegau,

\par }{\Q aama de hagassula muna pelaabisi a ogu dangada hagailoo.

\par }{\Q Au e hagadaba i dagodo o Jerusalem,

\par }{\Q ‘Dangada e aahe ange naa ga nnoho ai,’

\par }{\Q ma de hagadaba i dagodo o aduhale o
Judah,

\par }{\Q ‘Denga aduhale e hagatuu age ange naa,

\par }{\Q gai au e hagaahe age naa mommee gu maoha laa.’


\par }{\Q \VS{27}Gai au e hai ange gi de moana gelo, ‘Koe gi masa,

\par }{\Q gai au e hai naa gi maamasa denga saalingaa vai.’


\par }{\Q \VS{28}Go au ne hagadaba i dagodo o
Cyrus, ‘Go ia dagu dangada hagaloosi,

\par }{\Q gai ia e hagassula naa mee alodahi oogu e lodo ai;

\par }{\Q ia e hagadaba naa i Jerusalem, “Hagaduulia age ange,”

\par }{\Q ma de hagadaba i de
{\TL{temple}}, “Hagadaakodo ina ono dagelo.” ’ \XREF{*}{{\XO 44:28 }{\XT{2 Ch 36.23; Ezra 1.2}}}




\par }\Chap{45}{\SH De hili a de Maadua Cyrus
\par }
{\Q \VerseOne{1}“{\ND{Tagi Maolunga}} e hai ange gi de ia aana gu
hagadabu i de lolo,

\par }{\Q go
Cyrus, go de ia aagu e poo dono lima madau

\par }{\Q e hagadee kii ai denga huaahenua i ono mada i mua,

\par }{\Q ma de hai ia gi gaavee goloa hebagi o denga hodooligi;

\par }{\Q ma de hhuge denga haitoga i ono mada i mua,

\par }{\Q gai denga haitoga o de aduhale e dee pono naa donu:


\par }{\Q \VS{2}Au e hano naa i oo mada i mua

\par }{\Q ga ulu iho denga mounga;

\par }{\Q gai au e oha naa denga haitoga
{\TL{bronze}},

\par }{\Q ma de duuduu olaadeu baalanga hagamakaga.


\par }{\Q \VS{3}Gai au e gaavadu naa gi de goe

\par }{\Q denga goloa hagamogomogo e daakodo laa i de mommee gohu,

\par }{\Q ma goloa lagolago i de mommee e dee gidee laa,

\par }{\Q gi iloo ai e goe bolo go au donu go
Iahweh,

\par }{\Q de Maadua o Israel, ne hagahia adu goe i doo ingoo.


\par }{\Q \VS{4}Au e hagahi adu goe i doo ingoo

\par }{\Q i hiidinga o
Jacob, dogu dangada hai hegau,

\par }{\Q ma Israel, de ia aagu gu hili,

\par }{\Q ma de gaavadu gi de goe dahi ingoo hagadubu

\par }{\Q e dee galemu donu koe e dee iloo au.


\par }{\Q \VS{5}Go au donu go Iahweh, e deai ange donu,

\par }{\Q gai e deai ange donu se Maadua e bei ogu dagodo;

\par }{\Q au e hagammahi naa goe,

\par }{\Q e dee galemu donu koe tee iloo au;


\par }{\Q \VS{6}gi iloo ai e dangada alodahi

\par }{\Q mai i de sobo age o de laa ga dae ai gi de danu,

\par }{\Q bolo e deai ange donu se Maadua bei au;

\par }{\Q gai go au donu go Iahweh, e deai ange donu.


\par }{\Q \VS{7}Au ne hagaholi de maalama ma de hagadau de gohu;

\par }{\Q go au e haia de nnoho paba ma de hai ngadaa;

\par }{\Q go au go Iahweh, ne haia mee nei alodahi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}De langi i lunga, haia gi hano iho de heohi

\par }{\Q bei de langi pala mai i denga hagausinga.

\par }{\Q Gai henua i lalo gi huugea ono haitoga,

\par }{\Q gi somo age ai de hagaola

\par }{\Q gai de heohi gi matili age hogi;

\par }{\Q go au, go Iahweh ne haia de mee nei.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}E vakaa naa tangada e hagadaumee ange gi de ia ne haia ia,

\par }{\Q ia e bei dahi gumedi hadu i magavaa denga gumedi e hai i gelegele pigi!

\par }{\Q E aha, e maua e denga gelegele pigi i de hai ange gi tangada hai gumedi,

\par }{\Q ‘Se aha aau e hai naa?’

\par }{\Q aabe e hai ange, ‘Dau gumedi e hai naa e deai donu ono gau!’?\XREF{*}{{\XO 45:9 }{\XT{Rom 9.20}}}


\par }{\Q \VS{10}E vakaa naa tangada e hai ange gi dono damana,

\par }{\Q ‘Se dangada bee hee aau ne hagadili naa?’

\par }{\Q aabe go de hai ange gi dono dinana,

\par }{\Q ‘Se aha aau ne haanau naa?’


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q de Ia Dabu o Israel, gai go de ia ne haia Israel:

\par }{\Q E aha, koe e ssili naa dagodo o agu dama,

\par }{\Q ma dagodo o mee e loomai,

\par }{\Q aabe e tala mai agu hegau e hai?


\par }{\Q \VS{12}Go au donu ne haia henua i lalo,

\par }{\Q ga hagadau dangada e nnoho ai.

\par }{\Q Go luoogu lima ne hoolaa de langi,

\par }{\Q ma de tala ange gi mee i lo te langi alaadeu mee e hai.


\par }{\Q \VS{13}Go au ne hagasula ina Cyrus i dogu heohi

\par }{\Q gai au e hai naa gi ssoe ono haiava alodahi.

\par }{\Q Gai ia e hagaduu age ange naa dogu aduhale,

\par }{\Q ma de hagaola ogu dangada gu gaavee laa,

\par }{\Q aagai e dee hagao aabe e sui ange,”

\par }{\Q go
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi e hagadaba.


\par }{\MM \VS{14}E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}}:

\par }{\Q “Goloa o
Egypt ma goloa a Ethiopia e hagao,

\par }{\Q ma denga doa o Seba —

\par }{\Q gilaadeu e loomai naa gi goodou

\par }{\Q gai goodou e kave naa olaadeu goloa;

\par }{\Q gilaadeu e noonoodia naa i denga seeini

\par }{\Q ga daudali mai ai i oodou dua.

\par }{\Q Gilaadeu e duuduli naa i oodou mada i mua,

\par }{\Q ga dangidangi adu naa, ga hai adu,

\par }{\Q ‘Ni muna abodonu, de Maadua e noho i oodou daha,

\par }{\Q gai e deai ange donu se maadua abodonu.’ ”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ni muna abodonu, koe se Maadua e hagamuunia goe,

\par }{\Q go koe de Maadua ma de Ia Hagaola i Israel.


\par }{\Q \VS{16}Alodahi e haia denga diinonga e dookaa naa, ma de hagangadi mee ina;

\par }{\Q gilaadeu alodahi e ssenga ange naa.


\par }{\Q \VS{17}Aagai
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagaola naa Israel

\par }{\Q i de hagaola e deai se hagaodi;

\par }{\Q gai goodou e dee dookaa naa donu aabe e hagangadi mee ina

\par }{\Q ga hano ai e dee ngado mai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Gai e hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q go de ia ne haia de langi,

\par }{\Q go ia donu go de Maadua,

\par }{\Q gai go ia ne hagadulagi henua i lalo

\par }{\Q ga hai gu dahi,

\par }{\Q gai ia tee hagaduu henua i lalo gi se ngadi mommee,

\par }{\Q aagai ne hagaduu gi nnoho ai dangada —

\par }{\Q ia ne hagadaba:

\par }{\Q “Go au donu go Iahweh, e deai ange donu.


\par }{\Q \VS{19}Au tee tala hagammuni mee nei

\par }{\Q aabe ne tala i lo te gohu;

\par }{\Q au tee hai ange gi hagadiilinga o Jacob,

\par }{\Q ‘Saalaa au i dahi ngadi mommee.’

\par }{\Q Go au Iahweh, au e tala de muna abodonu;

\par }{\Q au e tala de mee heohi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Goodou loomai hagabuni i dahi mommee;

\par }{\Q goodou e doe i denga huaahenua, hagabuni mai.

\par }{\Q Gilaadeu e gaavee saele olaadeu diinonga laagau ni dangada ssenga,

\par }{\Q gilaadeu e dalodalo ange gi denga diinonga e dee maua laa i de hagaola.


\par }{\Q \VS{21}Goodou daalaa ma de gaamai oodou tonu,

\par }{\Q gai gilaadeu gi hagabuni gi hagasaele.

\par }{\Q Goai ne hagailoo ina mee nei madagidagi loo?

\par }{\Q Gai goai ne daalaa mee nei i denga masavaa gu hulo?

\par }{\Q E dee go au,
{\ND{Tagi Maolunga}}?

\par }{\Q Gai e deai ange donu se maadua, go au donu huu,

\par }{\Q au se Maadua heohi gai go de Ia Hagaola;

\par }{\Q e deai ange donu, go au donu huu.\XREF{*}{{\XO 45:21 }{\XT{Mark 12.32}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Henua i lalo alodahi, daahuli mai gi de au, gi ola ai goodou;

\par }{\Q i hiidinga go au donu huu de Maadua, e deai ange donu.


\par }{\Q \VS{23}Au gu hagatoo donu i dogu ingoo,

\par }{\Q gai au gu tala muna nei i de heohi,

\par }{\Q gai e dee haihai naa donu ga hagaahe dua:

\par }{\Q Dangada alodahi e duuduli naa ga ino i mada luoogu mada;

\par }{\Q gai gilaadeu alodahi e hagatoo donu naa i dogu ingoo.\XREF{*}{{\XO 45:23 }{\XT{Rom 14.11; Php 2.10-11}}}


\par }{\Q \VS{24}Gilaadeu e hagataba naa,

\par }{\Q ‘Go
{\ND{Tagi Maolunga}} donu huu e heohi gai e mmahi.’ ”

\par }{\Q Gilaadeu alodahi e kino i de ia,

\par }{\Q e loomai naa gi de ia, gilaadeu gu dookaa naa.


\par }{\Q \VS{25}Aagai go daho
{\ND{Tagi Maolunga}} a denga aamuli o Israel

\par }{\Q e gidee ai de hagaheohi ma de kii.




\par }\Chap{46}{\SH Denga diinonga o Babylon
\par }
{\Q \VerseOne{1}Bel gu ino gi lalo, Nebo gu duuduli;

\par }{\Q olaadeu diinonga e hagauda i honga manu dolodolo ma manu haangai.

\par }{\Q Gai mee nei e kave saele ma de hagauda

\par }{\Q ma e hagadaemaha ai denga manu.


\par }{\Q \VS{2}Gilaadeu e ino gi lalo ma de duuduli alodahi;

\par }{\Q gu dee maua i de hagaola de mee alaadeu e hagauda laa,

\par }{\Q gilaadeu e noonoodia hogi ga gaavee gee gi dahi henua gee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Dangada o
Jacob, goodou hagalaangona agu muna,

\par }{\Q goodou dangada alodahi o Israel e doe,

\par }{\Q go goodou aagu ne hagauda mai i de masavaa oodou ne hagadili,

\par }{\Q ma de saabai goodou mai i de masavaa oodou ne haanau ai;


\par }{\Q \VS{4}Go au donu de ia e diiloo adu goe,

\par }{\Q go au ne haia goe ma de saabai goe;

\par }{\Q ga dae ai loo gi de masavaa oou e madumaatua ai ma de sinaa doo biho,

\par }{\Q go au e balea adu goe ma de hagaola goe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Goai oodou e hagataba bolo e bei ogu dagodo,

\par }{\Q gai goai oodou e hagahedae ange au aagena,

\par }{\Q ma de hagataba bolo gimaadeu e dagodo daudahi?


\par }{\Q \VS{6}Hanu dangada e llingi denga goolo i lodo alaadeu beagi,

\par }{\Q ga hagahidi denga selevaa i honga denga mee hagahidi,

\par }{\Q ga hagao ange dahi labagau o denga goolo gi haia dahi maadua;

\par }{\Q gai gilaadeu ga ino ga daumaha ange aagena.


\par }{\Q \VS{7}Gilaadeu e hagauda delaadeu diinonga

\par }{\Q ma de saabai i honga olaadeu eu;

\par }{\Q ga kave ga hagaduu i dono mommee gi duu ai,

\par }{\Q gai e dee maua donu i de ngalue gee i dono duulanga.

\par }{\Q Gai ga dalodalo ange naa donu dahi dangada aagena, aagai e dee basa ange donu,

\par }{\Q aabe maua i de hagaola tangada mai i ono hai ngadaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Goodou manadua ma de hagasaele de mee nei,

\par }{\Q gai hagamaanadu i de mee nei, goodou de gau baubau.


\par }{\Q \VS{9}Manadua mee ne hai madagidagi;

\par }{\Q go au donu de Maadua, e deai ange donu;

\par }{\Q go au donu de Maadua, e deai ange donu e bei ogu dagodo.


\par }{\Q \VS{10}Mai i taamada age gai au ne tala gi iloo mee e hai i de hagaodi,

\par }{\Q gai madagidagi loo, gai au ne tala mee tigi tae mai.

\par }{\Q Au e hagadaba, “Agu hagatau e dee
haisala donu,

\par }{\Q gai au e hagassula naa donu mee alodahi oogu e lodo ai.”


\par }{\Q \VS{11}Au e hagahi naa dahi manu lele alasala mai i dua,

\par }{\Q se daane mai i dahi henua mmao, gai ia ga hagasula ina dagu hagatau.

\par }{\Q Gai be ni aha naa huu aagu gu tala, gai au e hai naa donu gi bei;

\par }{\Q gai be ni aha naa huu aagu gu hagatau, gai au e hai naa donu.


\par }{\Q \VS{12}Goodou de gau makaga oodou lodo,

\par }{\Q nnoho mai hagalaangona agu muna;

\par }{\Q go goodou e mmao gee i de mee heohi:


\par }{\Q \VS{13}au e hai gi baa mai dogu heohi,

\par }{\Q gai e dee mmao donu;

\par }{\Q gai dagu hagaola mai e dee mmule donu.

\par }{\Q Au e hai dagu hagaola gi dagodo i
Zion,

\par }{\Q gai dogu mahamaha i Israel.




\par }\Chap{47}{\SH De hagaduasala o Babylon
\par }
{\Q \VerseOne{1}De bua moe go
Babylon,

\par }{\Q iho ma gi noho i lo te gelegele;

\par }{\Q tamaa hine a de gau Babylon,

\par }{\Q noho i honga de gelegele e dee go de nohoanga o de hodooligi,

\par }{\Q Gai koe gu dee hagabinga bolo se damaa hine somo danuaa

\par }{\Q ma de balabala doo angaanga.\XREF{*}{{\XO 47:1 }{\XT{Isa 13.1—14.23; Jer 50.1; 51.64}}}


\par }{\Q \VS{2}Haia denga hadu mmili ga mmili ai denga
{\TL{grain}} gi lligi;

\par }{\Q hagauia de malo e haoli ai luoo mada.

\par }{\Q Langaa age oo malo, gi ssula mai ai luoo gauanga,

\par }{\Q gai koe ga seesee laa lodo saalingaa vai.


\par }{\Q \VS{3}Gai dangada e gidee naa doo gilisau,

\par }{\Q gai koe e dogaa naa i de hagaui oo malo;

\par }{\Q au e sui adu naa oodou hegau baubau,

\par }{\Q gai au e dee dugu naa donu dahi goodou gi ola.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Demaadeu Ia Hagaola, dono ingoo go
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi,

\par }{\Q gai go de Ia Dabu o Israel.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Noho mage dee muu, ma de noho i lo te gohu,

\par }{\Q tamaa hine a de gau Babylon;

\par }{\Q koe gu dee hagabinga bolo go de hine hodooligi o denga nohoanga hodooligi.


\par }{\Q \VS{6}Au ne lili i ogu dangada,

\par }{\Q ga hai gi dee se mee dabu dogu boolonga;

\par }{\Q au ne dugu adu goe gi hagadee kii ina gilaadeu,

\par }{\Q gai koe tee lodo aloha ange gi gilaadeu.

\par }{\Q Koe ne hagahai hegau kona donu hogi de gau madumaatua.


\par }{\Q \VS{7}Koe ne hagadaba, “Au se hine hodooligi

\par }{\Q ga hano ai e dee ngado mai.”

\par }{\Q Aagai koe tee hagasaele donu dagodo o mee nei,

\par }{\Q aabe ne maanadu dagodo o de hagaodi o au hegau.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Deenei ai, noho mai hagalaangona, de hine e haia donu huu ono mee e lodo ai,

\par }{\Q ma de noho baba,

\par }{\Q gai koe e hagadaba i oo lodo,

\par }{\Q “Go au donu huu, e deai ange donu e bei au.

\par }{\Q Au e dee haihai naa donu ga see hine gu magau dono bodu,

\par }{\Q aabe gu maakau agu dama.” \XREF{*}{{\XO 47:8 }{\XT{Rev 18.7-8}}}


\par }{\Q \VS{9}Gai luu mee nei ngaadahi e hai adu naa gi de goe

\par }{\Q i de masavaa daa hagalele, i dahi laangi daudahi:

\par }{\Q au dama e maakau naa, gai gu magau doo bodu.

\par }{\Q Mee nei e hai adu naa donu gi de goe

\par }{\Q e dee galemu donu dau hai denga huuhuaa mee lagolago,

\par }{\Q ma de mmahi au helau alodahi.


\par }{\Q \VS{10}Gai dau tali go au hegau baubau,

\par }{\Q gai koe e hagadaba, “E deai donu dangada e gidee agu mee e hai.”

\par }{\Q Doo iloo mee ma doo heiangi gu hagasenga goe;

\par }{\Q gai koe e hagadaba i oo lodo,

\par }{\Q “Go au donu huu, e deai ange donu e bei au.”


\par }{\Q \VS{11}De hai ngadaa e dae mai naa donu gi de goe,

\par }{\Q gai koe e dee maua donu i de hagaola goe.

\par }{\Q Dahi hai ngadaa e duu adu naa gi de goe

\par }{\Q gai koe e dee maua naa donu gi ola mai ai,

\par }{\Q gai de hai ngadaa aau e dee gidee laa

\par }{\Q e daa hagalele naa donu de hai adu gi de goe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Duudagi ina de haia au helau

\par }{\Q ma au huuhuaa mee lagolago,

\par }{\Q go mee aau gu hai hegau mai loo i doo gauligi.

\par }{\Q Agu made koe e hagadagadaga age naa,

\par }{\Q agu made koe e hai naa ga maatagu dangada.


\par }{\Q \VS{13}Koe gu goso i de hagallongo muna bale lagolago;

\par }{\Q gilaadeu gi hiihidi age mage hagaola ina goe;

\par }{\Q gilaadeu e diiloo mee i lo te langi gi loomai,

\par }{\Q ma gilaadeu e diiloo denga heduu

\par }{\Q ma gilaadeu e daalaa adu gi goodou

\par }{\Q mee e loomai i de duu de maasina i dai.


\par }{\Q \VS{14}Tilo, gilaadeu e bei donu denga lau manu mmasa,

\par }{\Q e dudu laa ga odi i de ahi.

\par }{\Q Gilaadeu e dee maua i de hagaola gilaadeu

\par }{\Q mai i de ula o de ahi mmahi.

\par }{\Q De ahi nei e dee se maga ahi e hagamahanahana ai,

\par }{\Q gai e dee se ahi e noho tangada i ono gaogao.


\par }{\Q \VS{15}Gai de gau bee nei, go gilaadeu nogo hai hegau madali goe,

\par }{\Q ma de hulo saele madali goe mai i doo gauligi,

\par }{\Q gilaadeu alodahi e duudagi donu de hulo gee i de haiava,

\par }{\Q gai e deai donu se gilaadeu e maua i de hagaola goe.




\par }\Chap{48}{\SH De makaga lodo o de gau Israel
\par }
{\Q \VerseOne{1}Dangada o
Jacob, goodou hagalaangona muna nei,

\par }{\Q go goodou gu hagaingoo ange go Israel,

\par }{\Q gai ne hagadili i daho
Judah,

\par }{\Q goodou e hagatoo donu i de ingoo o
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q ma de dagudagu de Maadua o Israel,

\par }{\Q aagai e dee se muna abodonu aabe e hai i de heohi.


\par }{\Q \VS{2}Goodou e hagataba bolo goodou ni dangada e dau ange gi de aduhale dabu,

\par }{\Q gai goodou e dau ange gi de Maadua o Israel;

\par }{\Q dono ingoo go
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi.


\par }{\Q \VS{3}Au ne tala mee i mua madagidagi loo,

\par }{\Q au ne tala ma de hai gi iloo mee nei;

\par }{\Q gai ne daa hagalele dagu hagahai hegau mee nei, ga hagassula mee nei.


\par }{\Q \VS{4}Gai au e iloo bolo koe e makaga oo lodo;

\par }{\Q doo ua e makaga bei
{\TL{iron}},

\par }{\Q gai doo lae e makaga bei
{\TL{bronze}}.


\par }{\Q \VS{5}Deenei ai, au ne tala adu mee nei madagidagi loo,

\par }{\Q gai au ne tala adu mee nei gi de goe i mua de hai,

\par }{\Q gi dee hagadaba ai goe,

\par }{\Q “Go dogu diinonga ne haia mee nei;

\par }{\Q gai go denga diinonga laagau ma diinonga baalanga ne hagasauaa ina mee nei.”


\par }{\Q \VS{6}Koe gu langona mee nei; galo ange diiloo mee nei alodahi,

\par }{\Q gai koe gi daalaa hagadonu mee nei.

\par }{\Q Mai iainei gai au e tala adu hanu mee hoou,

\par }{\Q ma mee e hagammuni gai koe e dee iloo.


\par }{\Q \VS{7}Mee nei ne hai donu iainei, e dee go madagidagi;

\par }{\Q gai koe tee langona donu mee nei i mua,

\par }{\Q gi dee hagadaba ai goe,

\par }{\Q “Uaa, au gu iloo donu mee nei.”


\par }{\Q \VS{8}Koe tigi langona naa donu aabe gu donu ange;

\par }{\Q mai loo i mua gai luoo dalinga tigi maahuge donu.

\par }{\Q Gai au e iloo dagodo o doo dee hai hegau i de mee heohi,

\par }{\Q gai koe ne hagaingoo ange bolo se dangada hagamanege mai i doo haanau.


\par }{\Q \VS{9}Au ne daohi dogu bole i hiidinga o dogu ingoo;

\par }{\Q au ne daohi dogu lili i de goe, gi duuhia ai au,

\par }{\Q gi dee hagalilo ina ai e au goe.


\par }{\Q \VS{10}Tilo, au gu hagagilimalali goe, gai tee hagagilimalali bei denga selevaa;

\par }{\Q au ne hagagilimalali goe i lo te ahi o de hagaduasala.


\par }{\Q \VS{11}Go ogu hiidinga, go ogu hiidinga donu aagu ne hai ai de hegau nei.

\par }{\Q Dee hee dagu hai e dugu ange ai dahi gi hagangadi mee ina dogu ingoo?

\par }{\Q Au e dee dugu ange naa donu dogu mahamaha gi dahi dangada gee.


\par }{\SH De ola mai o Israel i Babylon
\par }
{\Q \VS{12}Jacob, noho mai hagalaangona agu muna,

\par }{\Q Israel, de ia aagu ne hagahi:

\par }{\Q go au donu deenei;

\par }{\Q go au taamada, gai go au de hagaodi.\XREF{*}{{\XO 48:12 }{\XT{Isa 44.6; Rev 1.17; 22.13}}}


\par }{\Q \VS{13}Go luoogu lima ne haia henua i lalo,

\par }{\Q gai dogu lima madau ne hhola de langi;

\par }{\Q de masavaa aagu ne hagahi ai luu mee nei,

\par }{\Q gai gilaau ga tuu age i ogu mada i mua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Hagabuni mai, goodou alodahi, ma gi hagalaangona;

\par }{\Q goai dahi diinonga ne daalaa mee e loomai?

\par }{\Q {\ND{Tagi Maolunga}} ne hili Cyrus,

\par }{\Q gai ia ga hagassula ana hagatau e hai baasi ange gi
Babylon;

\par }{\Q dono lima e hai baasi ange naa gi de gau Babylon.


\par }{\Q \VS{15}Go au, go au donu ne daalaa mee nei;

\par }{\Q go au ne hagahia Cyrus.

\par }{\Q Au e hai naa ia gi humai,

\par }{\Q gai ia ga hagassula de hegau gu gaavange ia gi haia.


\par }{\Q \VS{16}Loomai gi paa mai goodou gi de au, mage hagalaangona muna nei:

\par }{\Q Mai i taamada gai au tee tala hagammuni dahi mee,

\par }{\Q de masavaa ne hai ai mee nei, gai au i kilaa.

\par }{\BB \par }
{\Q Iainei gai de Ia Aamua go
Iahweh

\par }{\Q ma dono
Hagasaalunga gu hai au gi humai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q doo Ia Hagaola, de Ia Dabu o Israel:

\par }{\Q “Go au donu
{\ND{Tagi Maolunga}} doo Maadua,

\par }{\Q go au e agoagona adu de mee danuaa adu gi de goe,

\par }{\Q ma de dagi goe i de haiava e heohi doo hano ai.


\par }{\Q \VS{18}Mee naa koe ne anga ange ga hagallongo agu muna,

\par }{\Q gai doo noho baba e bei dagodo o ssaalingaa vai,

\par }{\Q gai doo heohi ne bei dagodo o denga beau o de moana.


\par }{\Q \VS{19}Gai oo hagadiilinga e soa naa bei de lagolago o denga gelegele,

\par }{\Q gai au dama e soa naa hogi bei de lagolago o gelegele malili;

\par }{\Q olaadeu ingoo e dee llilo naa donu,

\par }{\Q aabe aau gee mai i mada luoogu mada.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Goodou hulo gee mai i Babylon,

\par }{\Q gai saavini hulo gee mai i daho de gau Babylon!

\par }{\Q Hagailoo ina de mee nei ma de oo i de malangilangi,

\par }{\Q hagadele ina de longo nei gi dae gi de bido laa o henua i lalo;

\par }{\Q hai ange, “{\ND{Tagi Maolunga}} gu hagaola

\par }{\Q dono dangada hai hegau go Jacob.” \XREF{*}{{\XO 48:20 }{\XT{Rev 18.4}}}


\par }{\Q \VS{21}Gilaadeu tee hieunu i de masavaa olaadeu ne hulo saele ai i de vao;

\par }{\Q ia ne hai denga vai gi ssali mai lo te baba;

\par }{\Q ia ne hhanga de baba

\par }{\Q gai denga vai gu ssali mai ai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}“E deai donu se noho paba o de gau baubau,”


\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.\XREF{*}{{\XO 48:22 }{\XT{Isa 57.21}}}



\par }\Chap{49}{\SH Tangada hai hegau o
{\ND{Tagi Maolunga}}
\par }
{\Q \VerseOne{1}Denga modu, goodou nnoho mai hagalaangona,

\par }{\Q denga huaadangada i mommee mmao, goodou hagalaangona de mee nei.

\par }{\Q I mua dogu haanau, gai
{\ND{Tagi Maolunga}} ne hagahi au;

\par }{\Q ia ne hagahi mai dogu ingoo i de masavaa oogu ne haanau ai.\XREF{*}{{\XO 49:1 }{\XT{Jer 1.5}}}


\par }{\Q \VS{2}Ia ne hai dogu ngudu gi kangi bei de gadilaasa,

\par }{\Q gai ne haoli au i lalo de malu o dono lima;

\par }{\Q ia ne hai hogi au gi bei dahi dao o de mee hholu gu hakaa ma gu kangi,

\par }{\Q ma gu hhao gi lo te mommee hhao dao.\XREF{*}{{\XO 49:2 }{\XT{Heb 4.12; Rev 1.16}}}


\par }{\Q \VS{3}Gai ia ne hai mai gi de au, “Go koe dogu dangada hai hegau,

\par }{\Q Israel, go koe e hagamahamaha ina au.”


\par }{\Q \VS{4}Aagai au ne hagadaba, “Teai donu haigamaiana o agu hegau,

\par }{\Q au ne moumou ogu mahi i hanu ngadi mee.

\par }{\Q Gai go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagamodu ina dogu heohi,

\par }{\Q gai go dogu Maadua e gaamai dogu hagaoanga.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Gai iainei, e hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}} —

\par }{\Q go de ia ne haia ga dahi au i de mommee o denga dama e hai ai dono dangada hai hegau,

\par }{\Q e hagaahea mai ai
Jacob gi de ia,

\par }{\Q ma de hagabuni mai de gau Israel gi ono daha,

\par }{\Q gai
{\ND{Tagi Maolunga}} gu hagadubu au i ono daha,

\par }{\Q gai dogu Maadua ogu mahi —


\par }{\Q \VS{6}ia e hagadaba, “Se mee dee dau dagu hai goe go dogu dangada hai hegau,

\par }{\Q e hagaola ai denga
aamuli o Jacob,

\par }{\Q ma de hagaahe mai de gau Israel aagu ne hagaola.

\par }{\Q Au e hai naa hogi goe gi se maalama ange gi denga huaahenua,

\par }{\Q gai koe ga kave ai dagu hagaola gi de bido laa o henua i lalo.” \XREF{*}{{\XO 49:6 }{\XT{Isa 42.6; Luke 2.32; Acts 13.47; 26.23}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q de Ia Hagaola o Israel, gai go dono Ia Dabu,

\par }{\Q ange gi de ia e hagangadi mee ina ma de kino ai o denga huaahenua,

\par }{\Q ma ange gi tangada hai hegau o denga dagi:

\par }{\Q “Denga hodooligi e tuu age naa, i de masavaa alaadeu e gidee ai goe,

\par }{\Q denga dagi o de henua e ino naa gi lalo, i delaadeu gidee goe,

\par }{\Q go hiidinga
{\ND{Tagi Maolunga}}, go de ia e hai hegau i de muna abodonu,

\par }{\Q gai go de Ia Hagaola ma de Ia Dabu ma o Israel, ne hilihilia goe.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}}:

\par }{\Q “Au e basa adu naa gi dau dangidangi i de masavaa danuaa,

\par }{\Q ma de bale adu goe i de laangi o de hagaola;

\par }{\Q au e hagaloosi naa goe ma de hai goe

\par }{\Q gi se
hagatoo donu hagaheloongoi ange gi denga huaadangada,

\par }{\Q ma de hagaahe adu doo henua,

\par }{\Q ma de vaevae denga boolonga gu ngadi daakodo laa,\XREF{*}{{\XO 49:8 }{\XT{2 Co 6.2}}}


\par }{\Q \VS{9}ma de hai ange gi gilaadeu i lo te hale pono, ‘Goodou ssao mai!’,

\par }{\Q gai e hai ange gi gilaadeu e nnoho i lo te gohu, ‘Ssao mai gi de maalama!’

\par }{\BB \par }
{\Q Gilaadeu e bei naa denga
ssiibi e gaimee i gaogao denga haiava,

\par }{\Q ma de gidee mommee iai helii i honga duuduu.


\par }{\Q \VS{10}Gilaadeu e dee hiikai naa donu be hieunu,

\par }{\Q gai de vao hagavvela ma de madangi hagavvela

\par }{\Q e dee hagammae naa donu gilaadeu.

\par }{\Q Gai de ia e lodo aloha ange laa gi gilaadeu e dagi naa gilaadeu,

\par }{\Q ga kave gi gaogao denga saalingaa vai.\XREF{*}{{\XO 49:10 }{\XT{Rev 7.16-17}}}


\par }{\Q \VS{11}Au e ulu iho naa agu mounga ga hai gi ni haiava,

\par }{\Q gai agu haiava nnui e hhao age naa.


\par }{\Q \VS{12}Tilo, gilaadeu nei e loomai naa i mommee mmao —

\par }{\Q hanu mai i ngaiho, hanu mai i dai,

\par }{\Q gai hanu mai i Syene.” \FTNT{*}{{\FR 49:12 }{\FQ{Syene
}}{\FT{e bei go Aswan, se mommee i de bido gi ngaage o Egypt.}}}


\par }{\Q \VS{13}De langi, malangilangi! Henua i lalo, lodo danuaa!

\par }{\Q Denga mounga, hevaalogi ma gi malangilangi!

\par }{\Q Go hiidinga
{\ND{Tagi Maolunga}} gu hagaaneane ono dangada,

\par }{\Q ma de lodo aloha ange gi ono dangada gu vaivai haia laa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Aagai
Zion e hagadaba, “{\ND{Tagi Maolunga}} gu tili au,

\par }{\Q gai de Ia Aamua gu ngalo donu au.”


\par }{\Q \VS{15}E aha, e maua e dahi dinana gi ngalo dana dama ne haau,

\par }{\Q aabe gi dee lodo aloha ange gi dana dama ne haanau?

\par }{\Q Gai ga ngalo naa donu e ia dana dama,

\par }{\Q aagai au e dee ngalo donu goe!


\par }{\Q \VS{16}Tilo, au gu maaga ange goe gi honga luoogu alohi lima,

\par }{\Q gai au e daumada doo buibui i masavaa alodahi.


\par }{\Q \VS{17}Oo dangada hagaduu e moolau naa donu de aahe mai,

\par }{\Q gai gilaadeu ne oohaa de aduhale e hulo gee mai naa i oo daha.


\par }{\Q \VS{18}Dangage age ma gi diiloo;

\par }{\Q au dama alodahi gu hagabuni mai gi oo daha.

\par }{\Q Au e hagatoo donu i dogu mouli,

\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba,

\par }{\Q “Koe e hai naa gilaadeu alodahi bei mee hagalaagii aau e dau laa;

\par }{\Q koe e dau naa gilaadeu bei mee hagalaagii o de hine gu dai hai bodu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Gai e dee galemu naa donu doo henua

\par }{\Q gu maoha ma gu ngadi daakodo,

\par }{\Q gai iainei de henua gu dee dohu ai oo dangada,

\par }{\Q gai gilaadeu ne oohaa goe e hai naa gi mmao gee mai i de goe.


\par }{\Q \VS{20}Au dama ne hagadili i de masavaa oou ne hagaduasala ai,

\par }{\Q e tala adu naa gi langona e goe, ga hai adu,

\par }{\Q ‘De mommee nei e dee dohu ai gimaadeu;

\par }{\Q gaamai ange hanu mommee e nnoho ai gimaadeu.’


\par }{\Q \VS{21}Gai koe e hagadaba naa i oo lodo,

\par }{\Q ‘Goai ne hanaua mai dama nei gi de au?

\par }{\Q Au ne buliaamou ma teai agu dama;

\par }{\Q au ne gaavee gi dahi henua gee ma de dilia.

\par }{\Q Gai goai ne haelea age dama nei?

\par }{\Q Tilo, go au donu huu e doe;

\par }{\Q aagai go hee ne loomai ai dama nei?’ ”


\par }{\BB \par }
{\MM \VS{22}E hagadaba de Ia Aamua go
Iahweh,

\par }{\Q “Tilo, au e aloalohagi ange naa denga huaahenua,

\par }{\Q ma de hagaduu age dahi hagailonga gi gidee e denga huaadangada;

\par }{\Q gai gilaadeu e hagauda mai naa oodou dama i olaadeu aloalo,

\par }{\Q ma de saabai mai oodou damaa hine i honga olaadeu eu.


\par }{\Q \VS{23}Denga hodooligi e tilo adu naa goodou,

\par }{\Q gai denga haahine hodooligi e haele naa goodou.

\par }{\Q Gilaadeu e ino gi honga de gelegele i oodou mada i mua,

\par }{\Q gilaadeu e samusamu laa gelegele i oodou vae.

\par }{\Q Gai gi iloo ai e goodou bolo go au donu go Iahweh;

\par }{\Q gilaadeu e haia au go delaadeu tali hagalodolodo e dee dookaa naa donu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}E aha, e maua e dahi i de kave gee goloa o taane mmahi,

\par }{\Q be go de hagaola de gau dee kii mai i tangada mmahi?


\par }{\MM \VS{25}Aagai e hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q “Uaa, de gau dee kii e kave gee naa mai i daho denga daane mmahi,

\par }{\Q gai denga goloa ne hai gi de mahi e kave gee naa i daho taane alasala;

\par }{\Q au e hebagi ange naa gi tangada e hebagi adu gi goe,

\par }{\Q gai au e hagaola naa au dama.


\par }{\Q \VS{26}Au e hai naa gilaadeu ne vaivai haia goodou gi gaina olaadeu kano donu;

\par }{\Q gilaadeu e unu naa olaadeu dodo bei denga uvaini maimai.

\par }{\Q Gai gi iloo ai e dangada alodahi

\par }{\Q bolo go au donu go Iahweh, doo Ia Hagaola,

\par }{\Q go au ne hagaola ina goe, go au de Ia Mmahi o Jacob.”




\par }\PoetryChap{50}{\Q \VerseOne{1}E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q “I hee iai de beebaa maavae a doodou dinana,

\par }{\Q aagu ne gaavadu ga hai ai ia gi hano gee?

\par }{\Q Gai goai aagu ne hagao ange goodou aagena

\par }{\Q e hagao ai agu muli?

\par }{\Q Tilo, go hiidinga oodou
haisala oodou ne hagao ai gi daha,

\par }{\Q gai go oodou haisala ne hidi mai ai de hano gee o doodou dinana.


\par }{\Q \VS{2}Gai gu aha gu deai ai laa dangada i de masavaa oogu ne humai ai?

\par }{\Q Gai gu aha gu deai ai laa dangada e pasa mai, i de masavaa aagu ne hagaagahi ai?

\par }{\Q E aha, gu kona laa de bodobodo dogu lima, gu dee maua i de hagaola goodou?

\par }{\Q Aabe gu deai ogu mahi e hagaola ai goodou?

\par }{\Q Tilo, au ne hagasee tai gu masa,

\par }{\Q au ne hai denga saalingaa vai ga se vao;

\par }{\Q denga mamu i kilaa gu pilo i teai dai

\par }{\Q ma de maakau i delaadeu hieunu.


\par }{\Q \VS{3}Au e hai gi gohu lo te langi

\par }{\Q bei tangada e gahu i malo daladala.”


\par }{\SH Tangada hai hegau o
{\ND{Tagi Maolunga}}
\par }
{\Q \VS{4}De Ia Aamua go
Iahweh gu gaamai gi de au de alelo o tangada gu agoagona,

\par }{\Q gi iloo ai e au muna e hagammahi ai gilaadeu e daalea.

\par }{\Q Ia e hhango mai au i daiao alodahi,

\par }{\Q ma de hhuge luoogu dalinga gi langona ai e au

\par }{\Q bei dagodo o tangada e agoagona.


\par }{\Q \VS{5}De Ia Aamua go Iahweh gu hhuge luoogu dalinga,

\par }{\Q gai au tee hagamanege, aabe ne huli gee i de ia.


\par }{\Q \VS{6}Au ne dugu ange au gi gilaadeu e hagailiilia dogu dua,

\par }{\Q gai e huli ange luoogu galaahuu gi gilaadeu e vele ina dogu gumigumi;

\par }{\Q gai au tee haoli luoogu mada

\par }{\Q i de hagadogaa ma de saavale.\XREF{*}{{\XO 50:6 }{\XT{Mat 26.67; Mark 14.65}}}


\par }{\Q \VS{7}De Ia Aamua go Iahweh ne bale mai au,

\par }{\Q deelaa ai, au e dee hagangadi mee ina naa donu;

\par }{\Q deenei ai, au gu soe donu dagu maanadu,

\par }{\Q gai au e iloo bolo au e dee dogaa naa donu.


\par }{\Q \VS{8}De ia e daalaa dogu heohi e baa mai donu gi de au.

\par }{\Q Gai goai ai naa e hagabaubau ina au?

\par }{\Q Gidaadeu ga hagadau gaavange i de mommee hagamodu muna.

\par }{\Q Goai e lodo e hagabaubau au?

\par }{\Q Gai ia gi humai.\XREF{*}{{\XO 50:8 }{\XT{Rom 8.33-34}}}


\par }{\Q \VS{9}Tilo, go de Ia Aamua go Iahweh e bale mai au,

\par }{\Q gai goai ai naa e hagahaisala ina au?

\par }{\Q Tilo, gilaadeu alodahi e bei naa de malo duai

\par }{\Q a de lengisi e gai laa ga odi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Goai i oodou magavaa e madagu i
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q ma de hagallongo ange gi muna a dono dangada hai hegau?

\par }{\Q Tangada e seesee i lo te gohu

\par }{\Q e deai laa se maalama iai,

\par }{\Q gi hagadonusia de ingoo o
{\ND{Tagi Maolunga}}

\par }{\Q ma de tali hagalodolodo ange gi dono Maadua.


\par }{\Q \VS{11}Tilo, goodou alodahi e haulasia dahi ahi,

\par }{\Q ma de kave denga lama e haula laa,

\par }{\Q goodou seesee i de maalama o oodou ahi,

\par }{\Q ma denga lama oodou gu haula laa.

\par }{\Q Deenei dagu hai e hai ai goodou:

\par }{\Q goodou e daakodo gi lalo i doodou mmae.




\par }\Chap{51}{\SH Muna hagaaneane ange gi Jerusalem
\par }
{\Q \VerseOne{1}Nnoho mai hagalaangona agu muna, goodou e hai hegau i de heohi,

\par }{\Q ma goodou e saalaa
{\ND{Tagi Maolunga}}:

\par }{\Q goodou kalo ange diiloo de baba oodou ne hoda mai ai laa,

\par }{\Q ma de baba oodou ne tuu mai ai;


\par }{\Q \VS{2}goodou kalo ange diiloo doodou dubuna madagidagi go
Abraham,

\par }{\Q ma
Sarah, ne hanaua naa goodou.

\par }{\Q De masavaa aagu ne hagahi ai Abraham, gai ia e dahi donu huu,

\par }{\Q gai au ne
hagamanuuia ia ga hai gu soa ono hagadiilinga.


\par }{\Q \VS{3}{\ND{Tagi Maolunga}} e hagaaneane naa donu
Zion,

\par }{\Q ma de lodo aloha ange gi ono mommee alodahi gu oohaa laa;

\par }{\Q ia e hai naa ono vao gi bei Eden,

\par }{\Q gai ono lodo henua gi bei de veelenga a
{\ND{Tagi Maolunga}}.

\par }{\Q De malangilangi ma de lodo danuaa e dagodo naa i kilaa,

\par }{\Q aama de hagaahe ange de abodonu ma de leo o taahili.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}“Ogu dangada, goodou hagalaangona agu muna;

\par }{\Q dogu huaahenua, nnoho mai hagalaangona:

\par }{\Q de hainga se mee mai i ogu daha,

\par }{\Q gai dagu hagamodu heohi e hagamaalama naa denga huaahenua.


\par }{\Q \VS{5}Dogu heohi e moolau naa donu de dae mai,

\par }{\Q dagu hagaola gu dae mai donu;

\par }{\Q ssauaa o dogu lima e hagamodu naa muna o denga huaahenua i de heohi.

\par }{\Q Mommee i tagudai e kalo mai naa gi de au,

\par }{\Q ma de tali mai ssauaa o dogu lima mmahi.


\par }{\Q \VS{6}Goodou kalo age diiloo lo te langi,

\par }{\Q ma de tilo honga henua i lalo;

\par }{\Q de langi e lilo naa bei de useahi,

\par }{\Q gai henua i lalo e hano naa ga duai bei de malo,

\par }{\Q gai dangada i kilaa e maakau naa bei denga lango.

\par }{\Q Aagai dagu hagaola e dagodo naa donu huu ga hano ai,

\par }{\Q dogu heohi e dee maoha naa donu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Goodou e iloo de mee heohi, hagalaangona agu muna,

\par }{\Q goodou de huaadangada e daohia agu hainga i oodou lodo:

\par }{\Q goodou aude maatagu i de hagabaubau a dangada goodou,

\par }{\Q aabe gi manavasaa i delaadeu hagadookaa goodou.


\par }{\Q \VS{8}Go hiidinga de lengisi e gai naa gilaadeu bei dahi malo,

\par }{\Q gai de ilo e gai naa gilaadeu bei malo e hai laa i huluhulu o denga manu.

\par }{\Q Aagai dogu heohi e dee ngado mai donu,

\par }{\Q gai dagu hagaola e dagodo i denga atangada alodahi.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}De lima o
{\ND{Tagi Maolunga}}, alahage, alahage!

\par }{\Q Hakahu ina goe i de mahi,

\par }{\Q alahage, bei oo dagodo i denga laangi gu hulo,

\par }{\Q bei au hegau i denga atangada madagidagi.

\par }{\Q E aha, e dee go koe e duuduudia de
Rahab ga too dagidahi

\par }{\Q ma de velo de manu laumalie\FTNT{*}{{\FR 51:9 }{\FQ{de manu laumalie,
}}{\FT{aabe go de
}}{\FQA{{\TL{dragon}}.}}} laa?


\par }{\Q \VS{10}E dee go koe ne haia ga masa tai,

\par }{\Q ma denga vai o de moana gelo;

\par }{\Q e dee go koe ne haia dahi haiava i lo te lausedi,

\par }{\Q e seesee ai gilaadeu aau gu hagaola?


\par }{\Q \VS{11}Gilaadeu a
{\ND{Tagi Maolunga}} gu hagaola e aahe mai naa.

\par }{\Q Gilaadeu e loomai naa ga ulu i Zion ma de daahili;

\par }{\Q gai de lodo danuaa e dee odi laa go de hau i honga olaadeu biho.

\par }{\Q Gai gilaadeu e kona naa i de lodo danuaa ma de malangilangi,

\par }{\Q gai taemaha ma de daalea gu hano gee mai i olaadeu daha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}“Go au, go au donu de ia e hagaaneane ina goe.

\par }{\Q Gai go koe goai, gai koe ga madagu ai i tangada e magau laa,

\par }{\Q gai go dama a dangada, e bei laa dagodo o denga helii?


\par }{\Q \VS{13}E aha, koe gu ngalo laa bolo go
{\ND{Tagi Maolunga}} ne haia goe,

\par }{\Q go de ia ne hoolaa gi daha de langi,

\par }{\Q ma de hagatuu dagelo o henua i lalo,

\par }{\Q gai koe ga noho ai naa ga madagu i laangi alodahi

\par }{\Q i hiidinga de bole o tangada e vaivai haia dangada,

\par }{\Q go de ia e noho laa e oohaa mee?

\par }{\Q Gai i hee iai de lili o de ia e vaivai haia dangada?


\par }{\Q \VS{14}Dangada gu hhao gi lo te hale pono gu dai ssao mai naa;

\par }{\Q gilaadeu e dee maakau naa donu i lo te hale pono,

\par }{\Q aabe e deai alaadeu gai.


\par }{\Q \VS{15}Go au donu go
Iahweh doodou Maadua,

\par }{\Q go au ne saugalo ina lo te moana ga hai gi beabeau;

\par }{\Q dogu ingoo go Iahweh o denga hagabuulinga hebagi.


\par }{\Q \VS{16}Au gu hhao agu muna gi lo too ngudu,

\par }{\Q ma de haoli goe i de malu o dogu lima;

\par }{\Q go au donu ne hagaduulia de langi, ma henua i lalo i olaau mommee,

\par }{\Q go au ne hagadagodo denga dagelo o henua i lalo,

\par }{\Q gai go au ne hai ange gi Zion, ‘Go goodou ogu dangada.’ ”


\par }{\SH De hagaduasala o Jerusalem gu ui
\par }
{\Q \VS{17}Alahage, alahage!

\par }{\Q Jerusalem, hidi age,

\par }{\Q koe gu unu mee mai i de lima o
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q go de ubu o dono bole,

\par }{\Q koe gu unu ma gu masa mee i ono lodo,

\par }{\Q go de ubu e haia ga ssee saele dangada.\XREF{*}{{\XO 51:17 }{\XT{Rev 14.10; 16.19}}}


\par }{\Q \VS{18}Gai gu deai dangada e dagina ia

\par }{\Q i magavaa o ana dama ne haanau;

\par }{\Q aabe go dahi gilaadeu aana ne haele

\par }{\Q e boogia dono lima ga dagi ai ia.


\par }{\Q \VS{19}E lua mee hai ngadaa gu hai adu gi de goe —

\par }{\Q gai goai naa e hagaaneane ina goe?

\par }{\Q Koe gu oohaa ma gu ngadi dagodo, i de onge ma de gadilaasa —

\par }{\Q gai goai naa donu e hagaaneane ina goe?


\par }{\Q \VS{20}Au dama gu deai olaadeu mahi;

\par }{\Q gilaadeu e daakodo saele i dege o denga haiava

\par }{\Q bei de
{\TL{antelope}} gu lave laa i lo te galauna.

\par }{\Q Gilaadeu gu langona iho de bole o
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q ma de hagasee a doodou Maadua gilaadeu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Deenei ai, goodou gu hagaduasala ina, hagalaangona muna nei,

\par }{\Q goodou gu ssenga, gai tee senga i uvaini:


\par }{\Q \VS{22}e hagadaba doo Ia Aamua go Iahweh,

\par }{\Q gai go doo Maadua, e balea ange laa ono dangada:

\par }{\Q “Tilo, au gu kave gee mai i lo too lima

\par }{\Q de ubu oodou ne unu ai ga ssenga;

\par }{\Q goodou e dee aahe ange naa donu ga unu i de ubu nei,

\par }{\Q go de ubu o dogu bole.


\par }{\Q \VS{23}Gai au e gaavange naa de ubu laa gi gilaadeu ne vaivai haia goodou gi unu ai,

\par }{\Q go gilaadeu ne hai adu gi goodou,

\par }{\Q ‘Goodou daakodo gi lalo,

\par }{\Q gai gimaadeu ga seesee i honga oodou dua.’

\par }{\Q Oodou dua gu bei honga de gelegele,

\par }{\Q gai e bei honga haiava o dangada e seesee ai laa.”




\par }\Chap{52}{\SH {\ND{Tagi Maolunga}} e hagaola naa Jerusalem
\par }
{\Q \VerseOne{1}Zion, alahage, alahage,

\par }{\Q hagammahi ina goe.

\par }{\Q Jerusalem, de aduhale dabu,

\par }{\Q gahu i oo malo mahamaha.

\par }{\Q Gai de gau tigi
tuu dagaholiage ma gilaadeu e dee
gilimalali

\par }{\Q e dee aahe e ulu i de aduhale.\XREF{*}{{\XO 52:1 }{\XT{Rev 21.2, 27}}}


\par }{\Q \VS{2}Jerusalem, dahidahia oo gelegele,

\par }{\Q mage hidi age, noho i honga doo nohoanga.

\par }{\Q Tamaa hine o Zion gu noonoodia laa ma gu gaavee gee,

\par }{\Q hagauia seeini i oodou ua.


\par }{\Q \VS{3}E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q “Koe ne hagao gi daha, gai tee hagao i sseene,

\par }{\Q gai e dee ni sseene hogi e hagaola ai goe.”


\par }{\MM \VS{4}Gai e hagadaba de Ia Aamua go
Iahweh,

\par }{\Q “Taamada gai ogu dangada ne hulo gi
Egypt e nnoho,

\par }{\Q gai iainei de gau
Assyria gu hagaduasala gilaadeu.


\par }{\Q \VS{5}Gai ni aha gu hai nei i kinei?

\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.

\par }{\Q Ogu dangada gu gaavee gee, gai tee hagao,

\par }{\Q gai dangada e dagina gilaadeu e pasa hagamaolunga,

\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.

\par }{\Q Mai i taiao ga boo ai

\par }{\Q gai dogu ingoo e hagangadi mee ina.\XREF{*}{{\XO 52:5 }{\XT{Rom 2.24}}}


\par }{\Q \VS{6}Deenei ai, ogu dangada e iloo naa dogu ingoo;

\par }{\Q de laangi laa gai gilaadeu e tonu ange naa

\par }{\Q bolo go au donu ne daalaa de mee nei.

\par }{\Q Uaa, go au donu deenei.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ga dae laa de mahamaha i honga denga mounga

\par }{\Q vae o dangada e gaamai de longo danuaa,

\par }{\Q go de ia e daalaa dagodo o de nnoho paba,

\par }{\Q ma de gaamai denga longo danuaa

\par }{\Q ma de tala dagodo o de hagaola,

\par }{\Q ma de hai ange gi Zion,

\par }{\Q “Go doo Maadua e hodooligi!” \XREF{*}{{\XO 52:7 }{\XT{Nah 1.15; Rom 10.15; Eph 6.15}}}


\par }{\Q \VS{8}Hagalaangona adu! Oodou dangada dagitilo e hevaalogi;

\par }{\Q gilaadeu alodahi gu hevaalogi i delaadeu malangilangi.

\par }{\Q Go hiidinga gilaadeu gu gidee i olaadeu ganomada

\par }{\Q de masavaa o
{\ND{Tagi Maolunga}} e ahe mai ai gi Zion.


\par }{\Q \VS{9}Denga mommee i Jerusalem gu ngadi daakodo laa,

\par }{\Q goodou alodahi hevaalogi daahili i de malangilangi,

\par }{\Q go hiidinga
{\ND{Tagi Maolunga}} gu hagaaneane lodo o ono dangada;

\par }{\Q ia gu hagaola Jerusalem.


\par }{\Q \VS{10}{\ND{Tagi Maolunga}} e hagaabo naa dono lima dabu,

\par }{\Q i madamada o denga huaahenua alodahi,

\par }{\Q gai henua i lalo alodahi e gidee naa

\par }{\Q de hagaola a taadeu Maadua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Goodou hulo gee, goodou hulo gee, hulo gee mai i kilaa!

\par }{\Q Goodou aude poo ange gi dahi mee hakino gee!

\par }{\Q Goodou ssao hulo gee mai i kilaa gai gi gilimalali ai goodou,

\par }{\Q go goodou e hagauda ina goloa hai hegau o
{\ND{Tagi Maolunga}}.\XREF{*}{{\XO 52:11 }{\XT{2 Co 6.17}}}


\par }{\Q \VS{12}Gai goodou e dee hagamoolau naa donu e hulo,

\par }{\Q aabe e saavini e hulo,

\par }{\Q go hiidinga
{\ND{Tagi Maolunga}} e hano naa i oodou mada i mua,

\par }{\Q gai de Maadua o Israel e buibui naa oodou dua.


\par }{\SH De hagaduasala o tangada hai hegau o
{\ND{Tagi Maolunga}}
\par }
{\Q \VS{13}Tilo, dogu dangada hai hegau

\par }{\Q e hai hegau naa i de iloo mee;\FTNT{*}{{\FR 52:13 }{\FQ{e hai hegau naa i de iloo mee,
}}{\FT{aabe
}}{\FQA{e hagadagadaga age.}}}

\par }{\Q ia e hagaamua ina naa, ma de hagadubulia,

\par }{\Q ma de maolunga mmao.


\par }{\Q \VS{14}Dangada soa ne llele mouli i ono dagodo —

\par }{\Q dono angaanga e kona de lagolagohia,

\par }{\Q gu dee dagodo be se angaanga dangada,

\par }{\Q gai dono angaanga gu dee madea ange

\par }{\Q bolo se angaanga dangada —


\par }{\Q \VS{15}gai ia e hai naa ga llele mouli denga huaahenua soa,

\par }{\Q denga hodooligi e pono naa olaadeu ngudu i ono hiidinga.

\par }{\Q Gilaadeu e gidee naa mee tee tala ange gi gilaadeu,

\par }{\Q gai e tonu ange naa gi mee alaadeu tee langona.\XREF{*}{{\XO 52:15 }{\XT{Rom 15.21}}}




\par }\PoetryChap{53}{\Q \VerseOne{1}Goai e hagadonusia amaadeu muna gu tala?

\par }{\Q Gai goai a
{\ND{Tagi Maolunga}} gu hagaago ange aagena ssauaa o dono lima?\XREF{*}{{\XO 53:1 }{\XT{John 12.38; Rom 10.16}}}


\par }{\Q \VS{2}Ia ne somo age i mada luu mada o
{\ND{Tagi Maolunga}}

\par }{\Q bei de uli o dahi manu somo,

\par }{\Q gai e bei de aga o dahi manu e somo laa i lo te gelegele e deai vai iai.

\par }{\Q Ia e deai donu sono mahamaha aabe se hagadubu

\par }{\Q e haia gi llodo gidaadeu e tilo ia,

\par }{\Q e deai hogi se mahamaha o dono angaanga

\par }{\Q e haia gi llodo gidaadeu i de ia.


\par }{\Q \VS{3}Ia ne hagangadi mee ina ma de kino ai o dangada,

\par }{\Q se dangada e lagolago ono hagammae,

\par }{\Q ma de donu ange gi dagodo o de hagaduasala.

\par }{\Q Dangada e kino i de kalo ange e tilo ia;

\par }{\Q ia ne hagangadi mee ina, gai gidaadeu tee hagadubu ia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ni muna abodonu, ia ne kave odaadeu baageaa

\par }{\Q ma de hagauda odaadeu daemaha;

\par }{\Q gai gidaadeu ne maanadu bolo de Maadua ne hagaduasala ia,

\par }{\Q ia ne hagailiilia, ma de hagammae.\XREF{*}{{\XO 53:4 }{\XT{Mat 8.17}}}


\par }{\Q \VS{5}Aagai ia ne hagalagohia i hiidinga odaadeu
haisala,

\par }{\Q ia ne hagammae i hiidinga odaadeu baubau;

\par }{\Q ia ne hagaduasala gi maua ai e gidaadeu de baba,

\par }{\Q gai ono maanuga ne hagaieiangi gidaadeu.\XREF{*}{{\XO 53:5 }{\XT{1 Pe 2.24-25}}}


\par }{\Q \VS{6}Gidaadeu alodahi e bei denga
ssiibi, gu ssenga saele laa,

\par }{\Q dahi ma dahi gu hano donu huu i dono haiava;

\par }{\Q gai
{\ND{Tagi Maolunga}} gu hagauda ange gi de ia

\par }{\Q odaadeu baubau alodahi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ia ne vaivai haia ma de hagaduasala,

\par }{\Q aagai ia tee hhanga donu dono ngudu;

\par }{\Q ia ne dagina bei dahi ssiibi gauligi

\par }{\Q e kave laa gi de mommee e daa ai denga manu,

\par }{\Q ia e bei ssiibi e dee muu laa i mada i mua, o dangada e duuduudia ono huluhulu,

\par }{\Q gai ia tee hhanga donu dono ngudu.\XREF{*}{{\XO 53:7 }{\XT{Rev 5.6}}} \XREF{*}{{\XO 53:7 }{\XT{Acts 8.32-33}}}


\par }{\Q \VS{8}Ia ne gaavee ga vaivai haia ma de hagaduasala,

\par }{\Q gai goai e maua i de hagasaelea dagodo o dono atangada?

\par }{\Q Ia ne daa ga magau ga kave gee mai i daho dangada;

\par }{\Q ia ne hagailiilia i hiidinga haisala o ogu dangada.


\par }{\Q \VS{9}Gilaadeu ne hai dono daanunga madali de gau baubau,

\par }{\Q gai dono mommee ne danu ai madali dahi daane lava,

\par }{\Q e dee galemu donu teai donu ono baubau,

\par }{\Q aabe ia ne tala dahi muna hagasenga i dono ngudu.\XREF{*}{{\XO 53:9 }{\XT{1 Pe 2.22}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Aagai se hagatau nii
{\ND{Tagi Maolunga}}, de hagammae ia ma de hagaduasala ia,

\par }{\Q gai dono mouli ne hai ai
ssigidaumaha o tagasala.

\par }{\Q Deelaa ai, ia e gidee naa ono hagadiilinga soa, ma de lagolago ono laangi e mouli ai;

\par }{\Q gai de hagatau a
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagasula naa i ono daha.


\par }{\Q \VS{11}Gai ia e malangilangi naa i dana gidee

\par }{\Q hua o de hagaduasala o dono mouli,

\par }{\Q gai de iloo mee o dogu dangada hai hegau heohi e hai naa ga heohi dangada soa,

\par }{\Q gai ia e hagauda naa olaadeu baubau.


\par }{\Q \VS{12}Deenei ai, au e vvae ange naa gi de ia dahi duuhanga madali de gau maolunga,\FTNT{*}{{\FR 53:12 }{\FQ{madali de gau maolunga,
}}{\FT{aabe
}}{\FQA{madali dangada soa.}}}

\par }{\Q gai ia e vaevae naa denga goloa o de hebagi madali denga daane mmahi;

\par }{\Q go hiidinga ia ne dugu ange dono mouli gi de magau;

\par }{\Q ia gu dau madali de gau haisala.

\par }{\Q Ia ne hagauda haisala o dangada soa,

\par }{\Q aama de dalodalo i hiidinga o de gau haisala.\XREF{*}{{\XO 53:12 }{\XT{Mark 15.28; Luke 22.37}}}




\par }\Chap{54}{\SH De mahamaha o Zion i muli mai
\par }
{\Q \VerseOne{1}“Oo ma gi daahili, de hine dee hua,

\par }{\Q gai go de hine tee haanau;

\par }{\Q oo ma gi daahili, oo ma gi malangilangi,

\par }{\Q de hine tigi ai ono hagalangona;

\par }{\Q go hiidinga dama a de hine gu dilia e dono bodu

\par }{\Q e soa ange naa i dama a de hine e dahi ono bodu,\XREF{*}{{\XO 54:1 }{\XT{Gal 4.27}}}


\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.

\par }{\Q \VS{2}Hagalaumalie ina de mommee o doo hale malo,

\par }{\Q gai doohaa gi madoha malo buibui o doo hale,

\par }{\Q aude daohia mai,

\par }{\Q gai hagatolo ina gi daha oo daula,

\par }{\Q ma de hagatuu gi makaga oo laagau hagamakaga.


\par }{\Q \VS{3}Gai koe e hagalahalaha naa gi de madau ma de masui,

\par }{\Q oo hagadiilinga e hagadee kii naa denga huaahenua,

\par }{\Q gai gilaadeu ga nnoho i lodo olaadeu aduhale gu ngadi daakodo laa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Koe gi dee madagu; koe e dee hagadogaa ina naa donu.

\par }{\Q Koe gi dee manavasaa i doo hagangadi mee ina; koe e dee hagamaolalo ina.

\par }{\Q Gai koe e ngalo naa doo hagadogaa ina i de masavaa oou e gauligi ai,

\par }{\Q gai koe e dee manadua naa donu doo hagadogaa ina i teai soo bodu.


\par }{\Q \VS{5}Go hiidinga doo bodu go ia ne haia goe,

\par }{\Q dono ingoo go
{\ND{Tagi}} o denga hagabuulinga hebagi;

\par }{\Q gai de Ia Dabu o Israel go doo Ia Hagaola,

\par }{\Q ia e hagaingoo ange go de Maadua o henua i lalo alodahi.


\par }{\Q \VS{6}Gai
{\ND{Tagi Maolunga}} gu hagahi adu goe

\par }{\Q bei de hine gu dilia ma de daemaha ono lodo,

\par }{\Q bei de hine e hai bodu i dono masavaa se damaa hine ai,

\par }{\Q gai gu dilia, go doo Maadua e hagadaba.


\par }{\Q \VS{7}Au ne tili goe i dahi masavaa bodobodo,

\par }{\Q aagai au e hagaahe mai naa goe i hiidinga dogu lodo aloha laumalie.


\par }{\Q \VS{8}Au ne kona mmao dogu lili

\par }{\Q gai au ga haoli luoogu mada gi dee gidee e goodou i dahi masavaa bodobodo,

\par }{\Q aagai au e abodonu adu gi de goe ga hano ai

\par }{\Q ma de lodo aloha adu naa gi de goe,


\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} doodou Ia Hagaola e hagadaba.

\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Gai de mee nei e bei dagodo laangi o
Noah,

\par }{\Q i de masavaa aagu ne hagatoo donu ai

\par }{\Q bolo denga vai e dee aahe ange naa donu e haoli henua i lalo.

\par }{\Q Gai e bei ai hogi, au gu hagatoo donu bolo au e dee lili ange naa donu i goodou,

\par }{\Q gai au e dee hagasee ange naa donu goodou.\XREF{*}{{\XO 54:9 }{\XT{Gen 9.8-17}}}


\par }{\Q \VS{10}Gai ga aau naa donu ga deai mounga,

\par }{\Q gai denga duuduu gu hagangalue gee,

\par }{\Q aagai dogu abodonu adu gi goodou e dee ngalungalue donu,

\par }{\Q dagu
hagatoo donu hagaheloongoi i de nnoho baba e dee tuu naa donu,


\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba, go de ia e lodo aloha adu gi de goe.

\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}De aduhale gu hagaduasala ina, ma de oohaa i de madangi, gai tee hagaaneane ina,

\par }{\Q tilo, au e ahe ange naa e bae age goe i hadu hagamogomogo,

\par }{\Q ma de hagadagodo oo dagelo i denga
{\TL{sapphire}}.\XREF{*}{{\XO 54:11 }{\XT{Rev 21.18-21}}}


\par }{\Q \VS{12}Au e hai naa oo hale maolunga i denga
{\TL{agate}}

\par }{\Q gai e hai oo haitoga i denga
{\TL{jewel}} malamalama,

\par }{\Q gai oo buibui alodahi i denga hadu hagamogomogo.


\par }{\Q \VS{13}Gai au dama alodahi e agoago naa i daho
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q gai au dama e laumalie naa delaadeu nnoho paba.\XREF{*}{{\XO 54:13 }{\XT{John 6.45}}}


\par }{\Q \VS{14}De aduhale e hagaduu naa i de heohi,

\par }{\Q gai de hagaduasala e mmao gee naa donu,

\par }{\Q gai goodou e dee maatagu naa donu i dahi mee daudahi.

\par }{\Q De mee hagamaatagu e kave naa donu gi mmao gee i goodou;

\par }{\Q e dee dai baabaa adu naa donu gi goodou.


\par }{\Q \VS{15}Noo dahi dangada e hebagi adu gi goodou, gai e dee go au ne haia de mee nei;

\par }{\Q gai tangada e hebagi adu gi goodou e magulu naa donu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Tilo, go au ne hagadau ina de labagau o denga baalanga,

\par }{\Q go tangada e iliilihia denga maga ahi gi ula,

\par }{\Q ma de hai dahi goloa hebagi gi heohi ange gi ono hai hegau.

\par }{\Q Gai go au hogi ne hagadau ina tangada e oohaa laa gi oohaa mee;


\par }{\Q \VS{17}aagai e deai naa donu se goloa hebagi e hai baasi adu gi goodou e kii,

\par }{\Q gai goodou e kii naa i gilaadeu e hagabaubau ina goodou.

\par }{\Q Deenei de boolonga o de gau hai hegau o
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q gai deenei dagu hai e hagaheohi ai gilaadeu,”


\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.



\par }\Chap{55}{\SH De abodonu o
{\ND{Tagi Maolunga}}
\par }
{\Q \VerseOne{1}Loomai, goodou alodahi e hieunu,

\par }{\Q loomai gi de vai;

\par }{\Q gai goodou e deai oodou sseene,

\par }{\Q loomai, hagao ina ma gi gaina!

\par }{\Q Loomai hagao ina uvaini ma vai uu

\par }{\Q e dee hagao i sseene, gai e deai sono hagaoanga.\XREF{*}{{\XO 55:1 }{\XT{Rev 21.6; 22.17}}}


\par }{\Q \VS{2}Gu aha gu moumou ai oodou sseene i mee e dee ni gai,

\par }{\Q ma de moumou oodou mahi i mee oodou e dee boobosu ai?

\par }{\Q Nnoho mai hagalaangona agu muna, ma de gai mee danuaa,

\par }{\Q gi malangilangi ai goodou i denga gai mammami.


\par }{\Q \VS{3}Huugea oodou dalinga, gai loomai gi de au;

\par }{\Q goodou hagalaangona agu muna, gi mouli ai goodou.

\par }{\Q Au e hai naa dahi
hagatoo donu hagaheloongoi dee ngado mai madali goodou,

\par }{\Q i hiidinga dogu hai hegau i de muna abodonu,

\par }{\Q aama dogu aloha gu hagatoo donu ange laa gi
David.\XREF{*}{{\XO 55:3 }{\XT{Acts 13.34}}}


\par }{\Q \VS{4}Tilo, au ne hai ia gi se ia tala hagadonu ange gi denga huaadangada,

\par }{\Q gai se dagi e daalaa ange mee a denga huaadangada e hai.


\par }{\Q \VS{5}Tilo, koe e hagahi naa denga huaahenua aau e dee iloo,

\par }{\Q gai denga huaahenua e dee iloo goe e hagamoolau naa ga loomai gi oo daha,

\par }{\Q i hiidinga o
{\ND{Tagi Maolunga}} doo Maadua,

\par }{\Q go de Ia Dabu o Israel,

\par }{\Q go hiidinga ia gu hagamahamaha goe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Saalaa
{\ND{Tagi Maolunga}} i de masavaa e maua ai gi gidee ia;

\par }{\Q dalodalo ange gi de ia i de masavaa oona e baa mai ai.


\par }{\Q \VS{7}Tangada baubau gi dilia ana dahulinga baubau,

\par }{\Q gai tangada dee heohi gi dilia ana maanadu dee heohi.

\par }{\Q Gai ia gi ahe mai gi
{\ND{Tagi Maolunga}}, gai ia ga lodo aloha ange gi de ia;

\par }{\Q ia gi ahe mai gi taadeu Maadua, gai ia ga degi ange gi de ia.


\par }{\Q \VS{8}Go hiidinga agu maanadu e dee bei oodou maanadu,

\par }{\Q ogu haiava e dee bei oodou haiava,


\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.

\par }{\Q \VS{9}De langi e maolunga ange i henua i lalo,

\par }{\Q e bei ai hogi, agu haiava e maolunga ange i oodou haiava,

\par }{\Q agu maanadu e maolunga ange i oodou maanadu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Agu muna e bei de langi ma
{\TL{snow}}

\par }{\Q e loiho laa i de langi

\par }{\Q aagai e dee aahe age ange gi de langi,

\par }{\Q gai e hagamaluulu honga de henua

\par }{\Q ga hai gi matili age denga manu ssomo,

\par }{\Q gai gi hanu ai golee a tangada doo mee ma pelaoaa a tangada e gai;\XREF{*}{{\XO 55:10 }{\XT{2 Co 9.10}}}


\par }{\Q \VS{11}gai e bei ai hogi, muna e tala i dogu ngudu

\par }{\Q e dee ngadi aahe mai donu gi de au,

\par }{\Q aagai e hagassula ogu mee e lodo ai,

\par }{\Q ma de hai gi bei mee alodahi aagu gu tala ange gi haia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Gai goodou e ssao naa ga hulo i de malangilangi,

\par }{\Q ma de dagina ga hulo i de baba;

\par }{\Q denga mounga ma duuduu

\par }{\Q e oo naa ga daahili i oodou mada i mua,

\par }{\Q gai denga manu ssomo alodahi o de henua

\par }{\Q e baabaa naa olaadeu lima.


\par }{\Q \VS{13}Gai gu dee ni manu daladala e ssomo ai, gai gu ni
{\TL{pine}};

\par }{\Q gu dee ni manu dabeo e ssomo ai, gai gu ni
{\TL{myrtle}}.

\par }{\Q De mee nei se mee e hagamaanadu ai de ingoo o
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q gai se hagailonga e dee ngado mai,

\par }{\Q gai e dee haihai naa donu ga lilo.




\par }\Chap{56}{\SH De hagaola ange gi huaahenua alodahi
\par }
{\MM \VerseOne{1}E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}}:

\par }{\Q “Hai hegau i de hagamodu heohi,

\par }{\Q gai haia de mee heohi,

\par }{\Q go hiidinga dagu hagaola gu baa mai donu,

\par }{\Q gai dogu heohi gu dai hagaago mai donu.


\par }{\Q \VS{2}E manuuia tangada e haia de mee nei,

\par }{\Q ma tangada e kana ange ga daohia de mee nei,

\par }{\Q go tangada e dao ina e dee hagangadi mee
Sabbath,

\par }{\Q gai e daohi luoono lima gi dee haia de baubau.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Tangada henua gee gu dau ange laa gi
{\ND{Tagi Maolunga}} gi dee hagadaba,

\par }{\Q “{\ND{Tagi Maolunga}} e vvae gee naa ngau mai i dono huaadangada.”

\par }{\Q Gai de
{\TL{eunuch}} gi dee hagadaba,

\par }{\Q “Au e bei donu huu de manu somo gu mmae laa.”


\par }{\PP \VS{4}Go hiidinga e hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q “Denga
{\TL{eunuch}} e dao ina laa agu Sabbath,

\par }{\Q ma de hilihili mee oogu e malangilangi ai,

\par }{\Q aama de daohi dagu
hagatoo donu hagaheloongoi —


\par }{\Q \VS{5}au e hai naa dahi hagamaanadu ma dahi ingoo

\par }{\Q moolaadeu i lo te
{\TL{temple}} ma lodo ono buibui,

\par }{\Q gi danuaa ange i denga dama daane ma damaa hine;

\par }{\Q au e gaavange naa gi gilaadeu dahi ingoo e dee ngado mai

\par }{\Q gai e dee maua donu gi lilo.


\par }{\Q \VS{6}Gai de gau henua gee gu dau ange laa gi
{\ND{Tagi Maolunga}}

\par }{\Q ma de hai hegau ange ai gi de ia,

\par }{\Q gi aaloha i de ingoo o
{\ND{Tagi Maolunga}}

\par }{\Q ma de daumaha ange gi de ia,

\par }{\Q gai alodahi e daohia Sabbath, gai e dee hagangadi mee de laangi nei,

\par }{\Q ma tangada e daohia dagu hagatoo donu hagaheloongoi —


\par }{\Q \VS{7}au e gaamai naa gilaadeu nei alodahi gi dogu mounga dabu,

\par }{\Q ma de hai gilaadeu gi malangilangi i dogu hale dalodalo.

\par }{\Q Gai au e malangilangi naa i alaadeu
sigidaumaha dudu ma alaadeu sigidaumaha e hai

\par }{\Q i honga dogu
mommee o ssigidaumaha;

\par }{\Q go hiidinga dogu hale e hagaingoo ange naa

\par }{\Q go de hale dalodalo o denga huaahenua alodahi.” \XREF{*}{{\XO 56:7 }{\XT{Mat 21.13; Mark 11.17; Luke 19.46}}}


\par }{\Q \VS{8}Gai de Ia Aamua go
Iahweh e hagadaba,

\par }{\Q go de ia e hagabuni ina mai de gau Israel gu i denga henua gee:

\par }{\Q “Au e hagabuni mai naa hogi de gau ange laa,

\par }{\Q gi daho olaadeu aagu gu lava laa i de hagabuni mai.”


\par }{\SH De hagabaubau o dagi o Israel
\par }
{\Q \VS{9}Loomai, denga manu dolodolo i de henua alodahi,

\par }{\Q denga manu alasala i lodo henua alodahi, goodou loomai gaimee.


\par }{\Q \VS{10}Denga daane dagitilo o Israel e dee kide,

\par }{\Q gilaadeu alodahi e deai donu olaadeu iloo mee;

\par }{\Q gilaadeu e bei denga gaaduu e dee pasa,

\par }{\Q gilaadeu dee maua i de koo;

\par }{\Q gilaadeu e daakodo ga sseni ma de midi,

\par }{\Q gilaadeu e llodo mmao e sseni.


\par }{\Q \VS{11}Gilaadeu e bei denga gaaduu hiikai,

\par }{\Q e dee maua laa gi boobosu.

\par }{\Q Gilaadeu ni dangada hagaloosi
ssiibi e dee tonu;

\par }{\Q gilaadeu alodahi gu daudali donu huu i olaadeu lodo,

\par }{\Q dahi ma dahi gu ssala donu huu mee e danuaa ange gi de ia.


\par }{\Q \VS{12}Gilaadeu e hagataba, “Loomai, gidaadeu ga gaamai uvaini!

\par }{\Q Gidaadeu ga unu gi ssenga i mee mmahi!

\par }{\Q Gai daiao gidaadeu ga aahe ange hogi e hai mee mau,

\par }{\Q aabe e hai gi dubu ange i mee anailaa nei.”




\par }\Chap{57}{\SH De hagaduasala i hiidinga o denga diinonga
\par }
{\Q \VerseOne{1}Tangada heohi gu magau,

\par }{\Q gai e deai donu dangada e anga ange aagena;

\par }{\Q dangada e haia de mee abodonu gu gaavee gee,

\par }{\Q gai e deai donu dangada e iloo.

\par }{\Q Go hiidinga tangada heohi ne gaavee gee

\par }{\Q e hagaola mai ai ia i de baubau.


\par }{\Q \VS{2}Dangada e hai hegau laa i de heohi

\par }{\Q e ulu naa ga kave de baba;

\par }{\Q gilaadeu e mmabu naa i delaadeu maakau.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Aagai goodou — dama a de hine e haia gi loage
hagasaalunga, loomai kinei,

\par }{\Q goodou hagadiilinga o denga haahine dagodo
haisala ma de hai be se manu!


\par }{\Q \VS{4}Goai oodou e hakadanga ai naa?

\par }{\Q Gai goai oodou e hagangadi mee naa

\par }{\Q ma de hagassomo ange oodou alelo aagena?

\par }{\Q E aha, e dee go goodou dama a de gau hagamaanege,

\par }{\Q ma hagadiilinga a de gau hadu muna?


\par }{\Q \VS{5}Goodou e llodo mmao e hai be ni manu

\par }{\Q i magavaa o denga
{\TL{oak}} ma manu ssomo nnui alodahi;

\par }{\Q goodou e
sigidaumaha oodou dama i lodo geelonga

\par }{\Q ma lalo hadu i gaogao mounga.


\par }{\Q \VS{6}Denga hadu malali i lodo geelonga go oodou diinonga;

\par }{\Q go gilaadeu, go gilaadeu oodou duuhanga.

\par }{\Q Goodou e llingi ange aagena ssigidaumaha o mee unu,

\par }{\Q ma de sigidaumaha ange denga
{\TL{grain}} gi gilaadeu.

\par }{\Q Gai e maua e mee nei i de hagahelui ogu lodo?


\par }{\Q \VS{7}Goodou e dagodo haisala i ulu mounga ma honga duuduu,

\par }{\Q ma de hulo gi kilaa e hai ai oodou sigidaumaha.


\par }{\Q \VS{8}Goodou gu maaga ange hagailonga o oodou diinonga

\par }{\Q gi oodou abaaba ma laagau i luu baasi oodou haitoga.

\par }{\Q Goodou gu huuhuli gee i de au,

\par }{\Q goodou gu aau malo e haoli ai oodou moenga,

\par }{\Q ma gu kage gi honga oodou moenga

\par }{\Q ma de hai gi kii ange de lahalaha,

\par }{\Q e dagodo haisala ai i mada i mua o oodou diinonga;

\par }{\Q goodou e gidee naa delaadeu gilisau.


\par }{\Q \VS{9}Goodou ne hulo gi daho Molek\FTNT{*}{{\FR 57:9 }{\FQ{Molek,
}}{\FT{aabe go
}}{\FQA{de hodooligi.}}} ma denga lolo
{\TL{olive}}

\par }{\Q ma de hai gi lagolago oodou vai hagamaanongi.

\par }{\Q Goodou ne hai gi hulo oodou dangada sui gi tae gi denga mommee mmao,

\par }{\Q ma de hai gi loiho hanu gi tae gi de mommee o de gau maakau.


\par }{\Q \VS{10}Goodou gu daalea i oodou haingaa mee alodahi,

\par }{\Q aagai goodou tee hagataba, “E deai donu haigamaiana.”

\par }{\Q Gai oodou mahi ne aahe mai hogi gi goodou,

\par }{\Q deelaa ai, goodou tee daalea.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Goai oodou ne manavasaa ma de maatagu ai,

\par }{\Q gai goodou ga hadu muna mai ai gi de au,

\par }{\Q goodou tee manadua donu au,

\par }{\Q aabe ne manadua au i oodou lodo?

\par }{\Q E dee go hiidinga gu daulooloa dagu golomagi ogu lodo,

\par }{\Q gai goodou ga dee maatagu ai i de au?


\par }{\Q \VS{12}Au e tala naa dagodo o oodou heohi ma oodou hegau,

\par }{\Q gai mee nei e deai naa donu haigamaiana adu gi goodou.


\par }{\Q \VS{13}Gai de masavaa oodou e dangidangi ai i de bale,

\par }{\Q gai oodou hagabuulingaa diinonga gi hagaola ina goodou!

\par }{\Q De madangi e ili naa gilaadeu alodahi ga kave gee,

\par }{\Q gai se damaa madangi naa donu huu e ilihia gilaadeu ga gaavee gee.

\par }{\Q Aagai tangada e buibui i ogu daha e henua naa i de henua,

\par }{\Q ma de kave dogu mounga dabu.


\par }{\SH De hagaaneane o dangada gu daemaha i delaadeu haisala
\par }
{\MM \VS{14}Gai hanu e hagataba naa,

\par }{\Q “Hagaduulia age, hagaduulia age, hagadabena ina de haiava!

\par }{\Q Aaua gee mee e buibuia de haiava o ogu dangada.”


\par }{\Q \VS{15}E hagadaba de Ia Maolunga Mmao go de Ia Aamua —

\par }{\Q go de ia e mouli ga hano ai, gai dono ingoo e dabu:

\par }{\Q “Au e noho i de mommee maolunga ma de dabu,

\par }{\Q aagai au e noho hogi i daho tangada

\par }{\Q e dahuli ono lodo ma de lodo maolalo,

\par }{\Q gai au ga hagamouli de hagasaalunga o tangada lodo maolalo

\par }{\Q aama de hagammahi lodo o dangada gu daahuli olaadeu lodo.


\par }{\Q \VS{16}Au e dee hagabaubau donu ga hano ai,

\par }{\Q aabe e lili i masavaa alodahi,

\par }{\Q kana haia e au ga baageaa lodo o tangada —

\par }{\Q go de hagasaalunga o tangada aagu ne hai.


\par }{\Q \VS{17}Au ne lili i hiidinga dono nnoo hagamau mee;

\par }{\Q gai au e hagaduasala naa ia, ma de haoli luoogu mada i dogu lili,

\par }{\Q aagai ia ne duudagi donu huu de hai ono lodo.


\par }{\Q \VS{18}Au gu gidee donu ana haingaa mee, aagai au e hagaieiangi naa donu ia,

\par }{\Q au e dagi naa ia ma de hagaaneane ia,

\par }{\Q aama ono dangada e hinangalosaa,


\par }{\Q \VS{19}ma de hai gilaadeu e hinangalosaa i Israel gi duuhia.

\par }{\Q De noho baba, de noho baba,

\par }{\Q ange gi gilaadeu e mmao, ma gilaadeu e paa mai,

\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.

\par }{\Q Gai au e hagaieiangi naa gilaadeu.\XREF{*}{{\XO 57:19 }{\XT{Eph 2.17}}}


\par }{\Q \VS{20}Aagai de gau baubau e bei dagodo o honga tai beabeau;

\par }{\Q e dee maua laa gi malino,

\par }{\Q gai ono beau e maga age bela ma gelegele.”


\par }{\Q \VS{21}E hagadaba dogu Maadua,

\par }{\Q “E deai donu se noho paba o de gau baubau.” \XREF{*}{{\XO 57:21 }{\XT{Isa 48.22}}}




\par }\Chap{58}{\SH De hagahiikai heohi
\par }
{\Q \VerseOne{1}“Oo daalaa, aude haganoho ina.

\par }{\Q Hagaleo laumalie bei de leo o de
hanga manu.

\par }{\Q Daalaa ange gi ogu dangada olaadeu baubau,

\par }{\Q gai daalaa ange gi dangada o
Jacob olaadeu
haisala.


\par }{\Q \VS{2}Laangi alodahi gai gilaadeu e ssala ngau,

\par }{\Q e dagodo be gilaadeu e llodo gi iloo e gilaadeu ogu haiava,

\par }{\Q gai e dagodo be gilaadeu se huaahenua e haia de mee heohi,

\par }{\Q gai gilaadeu tigi tili donu muna a delaadeu Maadua.

\par }{\Q Gilaadeu e ssili mai dagodo o ogu hagamodu heohi,

\par }{\Q e dagodo be gilaadeu e malangilangi i de hagabaa ange o de Maadua.


\par }{\Q \VS{3}Gilaadeu e hagataba, ‘Gu aha gu
hagahiikai ai gimaadeu

\par }{\Q gai de Maadua e dee gidee donu?

\par }{\Q Gai gu aha gu hagamaolalo ai gimaadeu,

\par }{\Q gai koe e dee anga mai donu?’

\par }{\BB \par }
{\Q Gai de laangi oodou ne hagahiikai ai,

\par }{\Q gai goodou e hai donu huu oodou mee e malangilangi ai,

\par }{\Q goodou ne vaivai hai oodou dangada hai hegau alodahi.


\par }{\Q \VS{4}Tilo, doodou hagahiikai e hai goodou ga hagadaumee ma de hebagi,

\par }{\Q gai goodou e hagadau hebagi i oodou lima.

\par }{\Q Oodou dalodalo e dee maua gi tae age gi de langi

\par }{\Q noo goodou e hagahiikai bei oodou hegau e hai anailaa nei.


\par }{\Q \VS{5}E aha, deenei de hagahiikai oogu e lodo ai,

\par }{\Q e dahi donu huu laangi a tangada e hagamaolalo ai ono lodo?

\par }{\Q E aha, go dono ino gi lalo bei dahi madila,

\par }{\Q ma de dagodo i honga dahi malo daladala aama lehu?

\par }{\Q Gai goodou e hagataba bolo se hagahiikai abodonu deenaa,

\par }{\Q e dahi laangi e malangilangi ai
{\ND{Tagi Maolunga}}?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}E aha, e dee deenei de hagahiikai aagu ne hili:

\par }{\Q go de hagadangadanga daula o hegau baubau,

\par }{\Q ma de tala daula o de
laagau hagahai hegau,

\par }{\Q ma de hai gi ilaage gilaadeu e vaivai haia,

\par }{\Q aama de hadihadi laagau hagahai hegau alodahi?


\par }{\Q \VS{7}E aha, e dee go dau duha ange au gai gi gilaadeu e hiikai,

\par }{\Q ma de gaavange dahi mommee moo tangada e deai sono hale —

\par }{\Q ma de hakahu tangada e deai ono malo,

\par }{\Q i de masavaa aau e gidee ai dono gilisau,

\par }{\Q gai koe e dee hano e mmuni e dee bale ange doo dangada donu?\XREF{*}{{\XO 58:7 }{\XT{Mat 25.35}}}


\par }{\Q \VS{8}Gai doo maalama e sula age naa bei de maalama o taiao,

\par }{\Q gai doo ieiangi e moolau naa donu de dae mai;

\par }{\Q doo heohi e hano naa i oo mada i mua,

\par }{\Q gai de mahamaha o
{\ND{Tagi Maolunga}} e buibui mai naa oo dua.


\par }{\Q \VS{9}Gai de masavaa naa huu oou e dalodalo ai,

\par }{\Q gai
{\ND{Tagi Maolunga}} ga basa adu gi de goe;

\par }{\Q de masavaa naa huu oou e dangidangi i de bale,

\par }{\Q gai ia e hai adu naa, ‘Deenei au.’

\par }{\BB \par }
{\Q Noo koe e tuu dau vaivai hai dangada,

\par }{\Q ma de sisi ange dahi, ma de tala hagabaubau dahi,


\par }{\Q \VS{10}gai noo koe e haangai anga gilaadeu e hiikai

\par }{\Q ma de gaavange au mee gi gilaadeu e duasala laa,

\par }{\Q gai doo maalama e sula age naa i lo te gohu,

\par }{\Q gai de gohu i oo daha e bei naa de maalama o lo te laangi.


\par }{\Q \VS{11}Gai
{\ND{Tagi Maolunga}} e dagi naa goe i masavaa alodahi,

\par }{\Q ia e gaavadu oo mee e duasala ai i de masavaa hai ngadaa,

\par }{\Q ma de hagammahi doo angaanga.

\par }{\Q Gai koe e bei naa dagodo o de veelenga gu maluulu danuaa laa,

\par }{\Q ma de vai e dee maua laa gi masa.


\par }{\Q \VS{12}Gai oo dangada e hagatuu age ange naa mommee gu maoha laa

\par }{\Q ma de hagaahe age tagelo madagidagi,

\par }{\Q gai koe e hagaingoo ange naa go de ia e hagaahea age de buibui gu maoha laa,

\par }{\Q ma de ia e hagaahea age denga haiava i de mommee nnoho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Noo koe e dee oha
Sabbath,

\par }{\Q ma tee hai oo mee e lodo ai i dogu laangi dabu,

\par }{\Q ma de hagabinga Sabbath bolo se laangi hagamalangilangi,

\par }{\Q ma de hagaingoo ange de laangi dabu o
{\ND{Tagi Maolunga}} bolo se laangi hagadubu,

\par }{\Q gai noo koe e hagadubu de laangi laa ga dee hai donu huu au hegau,

\par }{\Q ma de hagamalangilangi donu huu goe, aama tee tala ai hanu ngadi muna,


\par }{\Q \VS{14}gai koe e malangilangi naa i
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q gai au e hai naa goe gi gage i honga mommee maolunga o de henua;

\par }{\Q ma de hagadanuaa i de boolonga o doo dubuna go Jacob.”


\par }{\QR Go
{\ND{Tagi Maolunga}} donu ne daalaa muna nei.



\par }\Chap{59}{\SH De haisala, de tala haisala, ma de hagaola
\par }
{\Q \VerseOne{1}Tilo, de lima o
{\ND{Tagi Maolunga}} e dee bodobodo, gu dee maua i de hagaola,

\par }{\Q aabe luoono dalinga gu longoduli gu dee langona.


\par }{\Q \VS{2}Aagai oodou baubau gu vvae gee goodou mai i doodou Maadua;

\par }{\Q oodou
haisala gu haoli luoono mada i goodou,

\par }{\Q deelaa ai, ia gu dee langona oodou dalodalo.


\par }{\Q \VS{3}Oodou lima gu hai ma gu hakino gee i denga dodo,

\par }{\Q gai oodou madannia gu hai goodou ma gu haisala.

\par }{\Q Oodou ngudu gu tala muna hhadu,

\par }{\Q gai oodou alelo gu musumusu denga mee baubau.


\par }{\Q \VS{4}Gu deai donu dangada e daalaa de muna abodonu i de masavaa hagamodu muna

\par }{\Q e deai hogi e gaavange tangada gi de hainga i de muna abodonu.

\par }{\Q Dangada alodahi gu hagadonu alaadeu ngadi muna

\par }{\Q e hagadaumee ai ma alaadeu muna hadu;

\par }{\Q gilaadeu e hagahale denga hai ngadaa, ma de hai gi sula de baubau.


\par }{\Q \VS{5}Gilaadeu e hagamaasae ngago a denga
labodo hagammau;

\par }{\Q ma de hai de hale o de neveneve.

\par }{\Q Be goai e gaina alaadeu ngago e magau donu,

\par }{\Q gai noo dahi alaadeu ngago e mahaa, gai dahi labodo hagammau gu maasae.


\par }{\Q \VS{6}Alaadeu hale neveneve e dee maua i de hai ai malo;

\par }{\Q gai alaadeu hegau e dee maua i de buibui gilaadeu.

\par }{\Q Gai alaadeu hegau e baubau,

\par }{\Q gai alaadeu mee e hai go de vaivai hai dangada.


\par }{\Q \VS{7}Gilaadeu e moolau donu delaadeu hai de baubau,

\par }{\Q gai e moolau hogi delaadeu daa dangada ga magau.

\par }{\Q Gai maanadu i olaadeu lodo e baubau;

\par }{\Q gai mee gu maoha ma de oohaa e gidee i haiava olaadeu e seesee ai.\XREF{*}{{\XO 59:7 }{\XT{Rom 3.15-17}}}


\par }{\Q \VS{8}Gilaadeu e dee tonu ange gi dagodo o de nnoho baba,

\par }{\Q gilaadeu e dee hai hegau donu i de heohi.

\par }{\Q Gilaadeu gu hai olaadeu haiava gi pigo;

\par }{\Q gai dangada e seesee i lodo haiava nei e dee tonu ange gi dagodo o de noho baba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Deelaa ai, de hagamodu muna heohi e mmao gee donu i gidaadeu,

\par }{\Q gai de heohi e dee dae ange donu gi gimaadeu.

\par }{\Q Gimaadeu e tali gi maalama, aagai e gohu donu huu;

\par }{\Q gimaadeu ne tali gi hagamaalama,

\par }{\Q aagai gimaadeu e seesee i de malu o de gohu.


\par }{\Q \VS{10}Gimaadeu e haahaa saele i gaogao de buibui bei dagodo o de gau dee kide,

\par }{\Q gimaadeu e haahaa saele bei dagodo o dangada e deai olaadeu ganomada.

\par }{\Q Gimaadeu e baakuu saele i lo te laangi e dagodo be gu dai gohugohu de mee;

\par }{\Q gimaadeu e bei dagodo o de gau maakau i magavaa o denga daane mmahi.


\par }{\Q \VS{11}Gimaadeu alodahi e hagangolo bei denga bea,

\par }{\Q gai e gonogono bei denga manu kono.

\par }{\Q Gimaadeu ne ssala de hagamodu muna heohi, aagai gimaadeu tee gidee,

\par }{\Q gimaadeu e tali de hagaola, aagai e mmao gee donu i gimaadeu.


\par }{\Q \VS{12}Go hiidinga omaadeu baubau i mada luoo mada e lagolago mmao,

\par }{\Q omaadeu haisala gu hagabaubau donu gi gimaadeu.

\par }{\Q Omaadeu baubau e daakodo donu i omaadeu daha,

\par }{\Q gai gimaadeu e iloo donu omaadeu baubau.


\par }{\Q \VS{13}Gimaadeu ne hagamaanege ma de hagadee iloo
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q gimaadeu ne daahuli gee i demaadeu Maadua;

\par }{\Q gimaadeu ne hai denga hagatau hagadaemaha ma de hai baasi,

\par }{\Q gimaadeu e tala muna hhadu ne loage laa i omaadeu lodo.


\par }{\Q \VS{14}Gai de hagamodu muna heohi gu buibuia,

\par }{\Q de heohi gu mmao gee;

\par }{\Q gai mee abodonu gu dee gidee i denga aduhale,

\par }{\Q gai de muna abodonu gu dee gidee hogi.


\par }{\Q \VS{15}Gai gu deai donu se muna abodonu e gidee i kilaa;

\par }{\Q gai tangada e kino laa i de baubau e vaivai haia.

\par }{\BB \par }
{\Q Gai
{\ND{Tagi Maolunga}} tee malangilangi i dana gidee

\par }{\Q bolo gu deai se hagamodu muna heohi.


\par }{\Q \VS{16}Ia ne gidee bolo gu deai donu se dangada daudahi,

\par }{\Q gai gu lele ono mouli i teai se dangada e balea;

\par }{\Q gai ia ga hagahai hegau dono lima sauaa e hagaola ina,

\par }{\Q gai go dono heohi ne gaavange gi de ia de kii.\XREF{*}{{\XO 59:16 }{\XT{Isa 63.5}}}


\par }{\Q \VS{17}Ia e dau de heohi bei de mee dau i hadahada

\par }{\Q ma de hagauda de goobai baalanga o de hagaola i honga dono biho;

\par }{\Q gai e gahu i malo e sui ange ai i de hagaduasala,

\par }{\Q ma de saabini ia i de lodo mmahi bei de malo laa daha.\XREF{*}{{\XO 59:17 }{\XT{Eph 6.14, 17; 1 Th 5.8}}}


\par }{\Q \VS{18}Gai ia e hagao ange naa gilaadeu gi bei alaadeu hegau,

\par }{\Q ma de bole ange gi ono hagadaumee,

\par }{\Q ma de hagao ange hegau a dangada e kino i de ia;

\par }{\Q gai ia e sui ange naa hegau a dangada e nnoho i tagudai.


\par }{\Q \VS{19}Gai dangada i baasi dai e maatagu naa i de ingoo o
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q dangada e hagadubu naa dono mahamaha mai i de sobo age o de laa.

\par }{\Q Gai ia e humai naa bei denga vai nogo bonodia laa,

\par }{\Q gai de madangi o de manava a
{\ND{Tagi Maolunga}} e ili ga kave gee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}“De Ia Hagaola e humai naa gi
Zion,

\par }{\Q gi daho dangada o
Jacob gu daahuli gee laa i olaadeu haisala,” \XREF{*}{{\XO 59:20 }{\XT{Rom 11.26}}}


\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.

\par }{\PP \VS{21}Gai e hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}}, “Deenei dagu
hagatoo donu hagaheloongoi ange gi gilaadeu: dogu
Hagasaalunga e noho naa i oo daha, ma agu muna gu hhao adu gi lo too ngudu, e dee hulo gee naa donu mai i lo too ngudu, ma mai i lodo ngudu o au dama, aama lodo ngudu olaadeu hagadiilinga, mai iainei ga hano ai,” go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.




\par }\Chap{60}{\SH De mahamaha o Jerusalem i muli mai
\par }
{\Q \VerseOne{1}⌊Jerusalem,⌋ hidi age, haia gi maalama goe, gu dae mai doo maalama,

\par }{\Q gai de mahamaha o
{\ND{Tagi Maolunga}} ga hagamaalama goe.


\par }{\Q \VS{2}Tilo, de gohu gu haoli henua i lalo,

\par }{\Q gai de gohu boo dangodango gu haoli denga huaadangada;

\par }{\Q aagai
{\ND{Tagi Maolunga}} e humai naa gi oo elunga,

\par }{\Q gai dono mahamaha e gidee naa i oo daha.


\par }{\Q \VS{3}Denga huaahenua e loomai naa gi doo maalama,

\par }{\Q denga hodooligi e loomai naa gi de sula age o doo maalama.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Dangage age ma gi galogalo saele mage diiloo:

\par }{\Q gilaadeu alodahi gu hagabuni e loomai gi oo daha.

\par }{\Q Au dama daane e loomai naa i de mommee mmao,

\par }{\Q gai au damaa hine e saabai i honga dono dege.


\par }{\Q \VS{5}Gai luoo mada e maalama age naa i dau gidee,

\par }{\Q koe e lodo danuaa naa ma de malangilangi mmao.

\par }{\Q De lava o honga lausedi e gaavadu naa gi de goe

\par }{\Q gai de lava o denga huaahenua e gaavadu naa gi de goe.


\par }{\Q \VS{6}Denga hagabuulingaa gamelo e loomai naa ga hhao honga de henua,

\par }{\Q go gamelo gauligi a
Midian ma Ephah.

\par }{\Q Gai dangada alodahi mai i Sheba e loomai naa;

\par }{\Q gilaadeu ga gaamai denga goolo ma mee maanongi,

\par }{\Q ma de tala de tuhi o
{\ND{Tagi Maolunga}}.


\par }{\Q \VS{7}Denga hagabuulingaa
ssiibi alodahi o Kedar e hagabudu naa ga gaamai gi de goe,

\par }{\Q denga ssiibi daane o Nebaioth e hai hegau adu naa gi de goe;

\par }{\Q gilaadeu e hai naa denga
sigidaumaha hagamalangilangi

\par }{\Q i honga dogu
mommee o ssigidaumaha,

\par }{\Q gai au e hai naa gi mahamaha dogu
{\TL{temple}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Goai e ilihia nei ma e hulo bei dagodo o denga giliiga,

\par }{\Q ma denga manu kono e aahe mai laa gi olaadeu hoohanga?


\par }{\Q \VS{9}Ni muna abodonu, denga henua i tagudai e tali hagalodolodo mai gi de au;

\par }{\Q denga vaga o Tarshish e loomai naa i mua,

\par }{\Q ma e gaamai au dama i mommee mmao,

\par }{\Q madali alaadeu selevaa ma goolo,

\par }{\Q e hagadubu ai de ingoo o
{\ND{Tagi Maolunga}} doo Maadua,

\par }{\Q go de Ia Dabu o Israel,

\par }{\Q go hiidinga ia gu hagamahamaha goe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}De gau henua gee e hagatuu age naa oo buibui,

\par }{\Q gai olaadeu hodooligi e hai hegau adu naa gi de goe.

\par }{\Q Gai e dee galemu naa donu dagu hagaduasala goe i dogu lili,

\par }{\Q aagai au e abodonu adu donu gi de goe i dogu lodo aloha.


\par }{\Q \VS{11}Oo haitoga e hhuge naa i masavaa alodahi,

\par }{\Q gai e dee pono donu i de laangi ma de boo;

\par }{\Q gai dangada ga gaamai ai gi de goe de lava o denga huaahenua,

\par }{\Q gai go olaadeu hodooligi e dagina mai gilaadeu.\XREF{*}{{\XO 60:11 }{\XT{Rev 21.25-26}}}


\par }{\Q \VS{12}Gai denga huaahenua ma nohoanga hodooligi

\par }{\Q e dee hai hegau adu laa gi de goe e daa naa ga maakau,

\par }{\Q gai e oha naa donu ga maoha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}De mahamaha o
Lebanon e gaamai naa gi de goe,

\par }{\Q go denga
{\TL{pine}} ma
{\TL{fir}}, aama
{\TL{cypress}},

\par }{\Q e hagamahamaha ai dogu mommee dabu;

\par }{\Q gai au e hai naa gi mahamaha de mommee e dugu ange aagena luoogu vae.


\par }{\Q \VS{14}Dama a dangada nogo hagaduasala ina goe e loomai naa ga ino adu gi de goe;

\par }{\Q gai gilaadeu alodahi nogo kino i de goe e ino naa gi lalo i gaogao luoo vae;

\par }{\Q gilaadeu e hagaingoo adu naa goe go de Aduhale o
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q go
Zion o de Ia Dabu o Israel.\XREF{*}{{\XO 60:14 }{\XT{Rev 3.9}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}E dee galemu donu koe ne dilia ma de kino ai o dangada,

\par }{\Q gai gu deai dangada e loomai laa kilaa,

\par }{\Q aagai au e hai naa goe gi maolunga ga hano ai,

\par }{\Q gai gi se mommee e malangilangi ai denga atangada alodahi.


\par }{\Q \VS{16}Koe e unu naa vai uu a denga huaahenua,

\par }{\Q ma de gaimee i gai danuaa a denga hodooligi.

\par }{\Q Gai koe e iloo naa bolo go au donu go
Iahweh, doo Ia Hagaola,

\par }{\Q go au ne hagaola ina goe, de Ia Mmahi o
Jacob.


\par }{\Q \VS{17}Au e gaavadu naa gi de goe goolo e sui ai
{\TL{bronze}},

\par }{\Q denga selevaa e sui ai
{\TL{iron}},

\par }{\Q denga
{\TL{bronze}} e sui ai laagau,

\par }{\Q gai denga
{\TL{iron}} e sui ai hadu.

\par }{\Q Au e hai naa de noho baba gi dagina goe

\par }{\Q gai de heohi go doo hodooligi.


\par }{\Q \VS{18}Gu deai naa donu dangada alasala e gidee i doo henua,

\par }{\Q e deai mommee e ngadi daakodo ma de maoha i doo henua,

\par }{\Q aagai koe e hagaingoo ange naa doo buibui go de Hagaola,

\par }{\Q gai e hagaingoo ange oo haitoga go de Tuhi.


\par }{\Q \VS{19}Gai e dee go de laa e hagamaalama ina goe i de laangi,

\par }{\Q e dee go de maasina hogi e hagamaalama ina goe i de boo;

\par }{\Q gai go
{\ND{Tagi Maolunga}} donu doo maalama ga hano ai,

\par }{\Q gai go doo Maadua e hagamahamaha ina goe.\XREF{*}{{\XO 60:19 }{\XT{Rev 21.23; 22.5}}}


\par }{\Q \VS{20}De laa e hagamaalama ina goe e dee danu naa donu,

\par }{\Q de maasina e dee danu naa hogi;

\par }{\Q gai go
{\ND{Tagi Maolunga}} doo maalama e dee ngado mai,

\par }{\Q gai oo laangi e hinangalosaa ai e ui naa.


\par }{\Q \VS{21}Gai oo dangada alodahi e mouli naa i de heohi;

\par }{\Q gilaadeu e henua naa i de henua ga hano ai.

\par }{\Q Gai go gilaadeu de uli aagu ne doo laa,

\par }{\Q go hegau a luoogu lima,

\par }{\Q e hagaago mai ai dogu hagamahamaha.


\par }{\Q \VS{22}Dangada hugadoo e sogoisi i goodou e hai naa ga se aamuli soa,

\par }{\Q gai de hagabuulinga damaa mee hugadoo e hai naa ga se huaahenua soa.

\par }{\Q Go au donu go Iahweh,

\par }{\Q au e hai gi moolau de hai mee nei i de masavaa gu hagamodu.




\par }\Chap{61}{\SH Longo danuaa o de hagaola o Zion
\par }
{\Q \VerseOne{1}De
Hagasaalunga o de Ia Aamua go
Iahweh gu hano iho gi ogu elunga,

\par }{\Q go hiidinga
{\ND{Tagi Maolunga}} gu
hagadabu au i de lolo,

\par }{\Q gai au ga agoago ange ai de longo danuaa gi de gau hagaau aloha.

\par }{\Q Ia ne hai au gi humai gi hagaieiangi ina dangada e daemaha olaadeu lodo,

\par }{\Q ma de hai gi ilaage gilaadeu gu noonoodia,

\par }{\Q ma de hagassao mai gilaadeu i lo te hale pono,\XREF{*}{{\XO 61:1 }{\XT{Mat 11.5; Luke 7.22}}} \XREF{*}{{\XO 61:1 }{\XT{Luke 4.18-19}}}


\par }{\Q \VS{2}ma de tala dagodo o de ngadau o de abodonu o
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q ma de laangi a taadeu Maadua e sui ange ai de baubau;

\par }{\Q ma de hagaaneane ai lodo o dangada alodahi e hinangalosaa,


\par }{\Q \VS{3}ma de gaavange gi gilaadeu e hinangalosaa i
Zion

\par }{\Q de hau mahamaha e sui ai lehu,

\par }{\Q ma de lolo o de malangilangi,

\par }{\Q e sui ai de hinangalosaa olaadeu lodo,

\par }{\Q ma de hakahu gilaadeu i de tuhi,

\par }{\Q e sui ai teai selaadeu tali.

\par }{\Q Gai gilaadeu e hagaingoo ange naa go denga
{\TL{oak}} o de heohi,

\par }{\Q a
{\ND{Tagi Maolunga}} ne doo laa e hagaago mai ai dono mahamaha.


\par }{\Q \VS{4}Gilaadeu e aahe ange naa ga hagatuu age mommee gu maoha

\par }{\Q ma gu ngadi daakodo i denga masavaa gu hulo;

\par }{\Q gilaadeu e hagaahe age naa denga aduhale gu maoha laa,

\par }{\Q ma gu ngadi daakodo mai i denga atangada gu hulo.


\par }{\Q \VS{5}Gai de gau henua gee e hagaloosi oodou hagabuulingaa manu,

\par }{\Q de gau henua gee e hagabalabala naa oodou veelenga,

\par }{\Q ma de velevele oodou veelengaa
{\TL{grape}}.


\par }{\Q \VS{6}Gai goodou e hagaingoo ange naa go de
gau haimeedabu o
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q gai e hagabinga naa bolo go de gau hai hegau o taadeu Maadua.

\par }{\Q Goodou e gaimee naa i de lava o denga huaahenua,

\par }{\Q ma de tala tuhi naa doodou kave olaadeu goloa.


\par }{\Q \VS{7}Goodou e kave naa tuuhanga e lua hanonga e kii ange ai

\par }{\Q e sui ai doodou hagadookaa ina.

\par }{\Q Gilaadeu e malangilangi naa i olaadeu boolonga

\par }{\Q e sui ai delaadeu hagangadi mee ina;

\par }{\Q gai delaadeu gelegele i de henua e hai naa ga lua hanonga e kii ange ai,

\par }{\Q gai delaadeu malangilangi e deai donu se ngado mai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Gai au, go au go Iahweh, e lodo i de hagamodu muna heohi,

\par }{\Q au e kino i de gaiaa ma de baubau.

\par }{\Q Gai au e hagao ange naa alaadeu hegau i hiidinga dogu hai hegau i de mee abodonu,

\par }{\Q ma de hai dahi
hagatoo donu hagaheloongoi dee ngado mai madali gilaadeu.


\par }{\Q \VS{9}Gai denga huaahenua e iloo naa dagodo o olaadeu aamuli,

\par }{\Q gai denga huaadangada e iloo naa dagodo o olaadeu hagadiilinga.

\par }{\Q Dangada alodahi e gidee gilaadeu e iloo naa

\par }{\Q bolo gilaadeu go de huaadangada a
{\ND{Tagi Maolunga}} gu
hagamanuuia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Au gu malangilangi mmao i
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q dogu
hagasaalunga e lodo danuaa mmao i dogu Maadua.

\par }{\Q Go hiidinga ia gu hakahu mai au i de hagaola,

\par }{\Q ma de saabini au i de heohi bei de malo laa daha,

\par }{\Q bei de hai a taane e hagahai bodu e gahu hagadanuaa ai laa bei tangada haimeedabu

\par }{\Q gai bei de hai a de hine e hagahai bodu e dau ai laa denga hadu hagamogomogo.\XREF{*}{{\XO 61:10 }{\XT{Rev 21.2}}}


\par }{\Q \VS{11}Gai e bei de hai e matili age ai laa denga manu ssomo i honga de gelegele

\par }{\Q gai de veelenga e hai gi ssomo denga golee,

\par }{\Q gai e bei ai hogi, de Ia Aamua go Iahweh e hai gi sula age de heohi ma de tuhi

\par }{\Q i madamada o denga huaahenua alodahi.




\par }\Chap{62}{\SH De ingoo hoou o Zion
\par }
{\Q \VerseOne{1}Au e dee hagapuni naa donu dogu ngudu i hiidinga o
Zion,

\par }{\Q au e dee tuu naa donu dogu basa i hiidinga o Jerusalem,

\par }{\Q ga dae ai gi de sula age dono heohi bei de maalama o taiao,

\par }{\Q dono hagaola e bei de lama gu haula laa.


\par }{\Q \VS{2}Gai denga huaahenua e gidee naa doo heohi,

\par }{\Q denga hodooligi alodahi e gidee naa doo mahamaha;

\par }{\Q gai koe e kave naa dahi ingoo hoou,

\par }{\Q go de ngudu donu o
{\ND{Tagi Maolunga}} e gaavadu doo ingoo.


\par }{\Q \VS{3}Koe e bei naa de hau hodooligi mahamaha i lo te lima o
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q gai se hau hagauda i lo te lima o doo Maadua.


\par }{\Q \VS{4}Gai koe gu dee hagabinga bolo go De ia gu Dilia,

\par }{\Q gai doodou henua gu dee hagabinga bolo go Ngadi Dagodo.

\par }{\Q Aagai koe e hagaingoo ange naa go Hephzibah,\FTNT{*}{{\FR 62:4 }{\FQ{Hephzibah
}}{\FT{i muna Hebrew e bei go
}}{\FQA{de ia oogu e malangilangi ai.}}}

\par }{\Q gai doo henua e hagaingoo ange naa go Beulah;\FTNT{†}{{\FR 62:4 }{\FQ{Beulah
}}{\FT{i muna Hebrew e bei go
}}{\FQA{de ia gu hai bodu.}}}

\par }{\Q go hiidinga
{\ND{Tagi Maolunga}} e malangilangi naa i de goe,

\par }{\Q gai doo henua e bei naa de hine gu hai bodu.


\par }{\Q \VS{5}Dahi dama daane e hai bodu ange gi dahi damaa hine,

\par }{\Q gai e bei ai hogi au dama e hai bodu adu naa gi de goe.

\par }{\Q Gai de Maadua e malangilangi naa hogi i de goe,

\par }{\Q bei de malangilangi o tama daane i dono bodu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Jerusalem, au gu dugu denga daane dagitilo i honga doo buibui;

\par }{\Q gai gilaadeu e dee hagapuni naa donu olaadeu ngudu i de laangi ma boo.

\par }{\Q Goodou e dalodalo ange laa gi
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q goodou aude damaa hagammabu donu,


\par }{\Q \VS{7}gai gi dee dugua ange ia gi hagamabu ga dae ai gi dana hagaahe age Jerusalem,

\par }{\Q ma de hai gi se mommee e tuhi hagadanuaa i henua i lalo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}{\ND{Tagi Maolunga}} gu haalo dono lima madau

\par }{\Q ma gu hagatoo donu i dono sauaa ma gu hagadaba,

\par }{\Q “Au e dee ahe ange naa donu e gaavange oodou
{\TL{grain}}

\par }{\Q e gai oodou hagadaumee,

\par }{\Q gai de gau henua gee e dee aahe ange naa donu e unu uvaini hoou

\par }{\Q oodou ne hagadaalea ange aagena;


\par }{\Q \VS{9}aagai go dangada e hagihagia e gaina,

\par }{\Q gai gilaadeu ga tuhi ai
{\ND{Tagi Maolunga}};

\par }{\Q gai go dangada e hagihagia denga
{\TL{grape}} e unumia uvaini

\par }{\Q i lodo buibui o dogu mommee dabu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ulu laa lodo, ulu laa lodo haitoga!

\par }{\Q Hagadabena ina de haiava o dangada e ulu ai.

\par }{\Q Hagaduulia age, hagaduulia age de haiava laumalie!

\par }{\Q Aaua denga hadu;

\par }{\Q hagaduulia age de hagailonga ange gi denga huaadangada.


\par }{\Q \VS{11}Tilo,
{\ND{Tagi Maolunga}} gu hagailoo ange

\par }{\Q gi luu bido o henua i lalo;

\par }{\Q “Goodou hai ange gi tamaa hine o Zion:

\par }{\Q Tilo, doodou Ia Hagaola gu humai!

\par }{\Q Tilo, ia e gaamai ana hagaoanga madali ia,

\par }{\Q ma mee e hagao ange ai alaadeu hegau.” \XREF{*}{{\XO 62:11 }{\XT{Isa 40.10; Mat 21.5; Rev 22.12}}}


\par }{\Q \VS{12}Gai gilaadeu e hagaingoo ange naa go de Gau Dabu,

\par }{\Q go Dangada a
{\ND{Tagi Maolunga}} gu Hagaola;

\par }{\Q gai koe e hagaingoo ange naa go de Aduhale e Saalaa,

\par }{\Q se Aduhale e dee Dilia.




\par }\Chap{63}{\SH De sui ange de baubau ma de hagaola
\par }
{\Q \VerseOne{1}Goai e humai nei i
Edom ma Bozrah,

\par }{\Q ma de gahu malo e mmea?

\par }{\Q Goai deenei, gu gahu hagadanuaa nei

\par }{\Q ma de seesee mai i de kona dono mmahi?

\par }{\Q “Go au donu deenei, au e tala de mee heohi

\par }{\Q gai e mmahi i de hagaola.” \XREF{*}{{\XO 63:1 }{\XT{Isa 34.5-17; Jer 49.7-22; Ezk 25.12-14; 35.1-15; Amos 1.11-12; Oba 1-14; Mal 1.2-5}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Gai gu aha gu mmea ai naa oo malo,

\par }{\Q bei malo o dangada e dagadagahia denga
{\TL{grape}} i de
mommee kumi uvaini?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}“Go au donu huu ne dagadagahi denga
{\TL{grape}} i de mommee kumi uvaini;

\par }{\Q gai teai donu se dangada mai i de huaadangada madali au.

\par }{\Q Au ne dagadagahi gilaadeu i dogu lili

\par }{\Q ma de hagaduasala gilaadeu gi lalo i dogu bole;

\par }{\Q gai olaadeu dodo ne ssii age gi ogu malo,

\par }{\Q gai ogu malo alodahi gu baalau hogi i dodo.\XREF{*}{{\XO 63:3 }{\XT{Rev 14.20; 19.13, 15}}}


\par }{\Q \VS{4}Gai au ne maanadu bolo gu dae mai de laangi e sui ange ai de baubau,

\par }{\Q gai de ngadau aagu e hagaola ai gu dae mai.


\par }{\Q \VS{5}Au ne galogalo saele ga tilo, aagai e deai donu se dangada e balea mai au.

\par }{\Q Au ne lele ogu mouli i teai se dangada e balea;

\par }{\Q gai go ssauaa o dogu lima ne hagahai hegau ina dagu hagaola,

\par }{\Q gai dogu bole ne bale mai au.\XREF{*}{{\XO 63:5 }{\XT{Isa 59.16}}}


\par }{\Q \VS{6}Au ne dagadagahi denga huaahenua i dogu lili,

\par }{\Q gai ne hai gilaadeu gi ssenga i dogu bole;

\par }{\Q au ne llingi olaadeu dodo gi honga de gelegele.”


\par }{\SH De abodonu o
{\ND{Tagi Maolunga}}
\par }
{\Q \VS{7}Au e tala dagodo de abodonu o
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q ma hegau e heohi laa de tuhi ai ia,

\par }{\Q i hiidinga hegau alodahi a
{\ND{Tagi Maolunga}} ne hai mai gi gidaadeu,

\par }{\Q ma mee danuaa aana ne hai ange gi de gau Israel,

\par }{\Q bei dagodo o dono lodo aloha ma dono abodonu laumalie.


\par }{\Q \VS{8}Gai ia ne hagadaba, “Ni muna abodonu, gilaadeu go ogu dangada donu,

\par }{\Q gai ni dama e dee hai hegau i de hagasenga;”

\par }{\Q gai ia gu hai ai delaadeu Ia Hagaola.


\par }{\Q \VS{9}Ia ne hagaduasala hogi i olaadeu hagaduasala alodahi,

\par }{\Q gai
tangada de langi i mada luoono mada ne hagaola gilaadeu.

\par }{\Q Gai ia ne hagaola gilaadeu i dono aloha ma dono abodonu;

\par }{\Q ia ne saabai gilaadeu i honga luoono eu mai i denga laangi gu hulo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Aagai gilaadeu ne hagamaanege,

\par }{\Q ma de hagadaemaha dono
Hagasaalunga Dabu.

\par }{\Q Gai ia gu sui ga se hagadaumee niiolaadeu,

\par }{\Q gai ia ga hebagi ange gi gilaadeu.


\par }{\Q \VS{11}Gai ono dangada e manadua naa denga masavaa madagidagi

\par }{\Q go laangi o
Moses ma ono dangada —

\par }{\Q i hee iai de ia ne dagina mai gilaadeu laa lo te vai,

\par }{\Q madali de gau hagaloosi o dana hagabuulingaa
ssiibi?

\par }{\Q Gai i hee iai de ia ne dugua ange

\par }{\Q dono Hagasaalunga Dabu gi olaadeu magavaa,


\par }{\Q \VS{12}gai go de ia ne hagahai hegau ina

\par }{\Q dono lima sauaa i daho Moses,

\par }{\Q ma de vvae lua de vai i olaadeu mada i mua,

\par }{\Q ga hagamaolunga ai dono ingoo ga hano ai?\XREF{*}{{\XO 63:12 }{\XT{Exo 14.21}}}


\par }{\Q \VS{13}Ia ne dagi gilaadeu laa lo te vai gelo.

\par }{\Q Gilaadeu e bei dagodo o de hoosa lodo henua,

\par }{\Q gilaadeu tee baakuu donu.


\par }{\Q \VS{14}Gai de Hagasaalunga o
{\ND{Tagi Maolunga}} ne hai gilaadeu gi hagammabu,

\par }{\Q e bei denga manu haangai e loiho laa gi lo te geelonga.

\par }{\Q Deenei dau hai ne dagi ai oo dangada,

\par }{\Q gai koe ga hagamahamaha ai doo ingoo.


\par }{\SH Dangidangi i de degi ma de bale
\par }
{\Q \VS{15}Koe gi galo iho i de langi ma gi diiloo,

\par }{\Q ma mai i doo nohoanga maolunga, i de dabu ma de mahamaha.

\par }{\Q I hee iai doo lodo mmahi ma doo sauaa?

\par }{\Q Koe gu daohi doo abodonu ma doo lodo aloha i gimaadeu.


\par }{\Q \VS{16}Aagai go koe demaadeu Damana,

\par }{\Q e dee galemu donu
Abraham e dee iloo gimaadeu,

\par }{\Q gai Israel e dee madea gimaadeu.

\par }{\Q {\ND{Tagi Maolunga}}, go koe donu demaadeu Damana,

\par }{\Q gai go koe demaadeu Ia Hagaola mai loo madagidagi.


\par }{\Q \VS{17}{\ND{Tagi Maolunga}}, gu aha gu dugu mai ai naa goe gimaadeu gi hulo gee i oo haiava

\par }{\Q ma de hagamakaga omaadeu lodo, gimaadeu gu dee maatagu i de goe?

\par }{\Q Ahe mai i hiidinga o oo dangada hai hegau,

\par }{\Q go denga
aamuli gu bolo adu gi de goe.


\par }{\Q \VS{18}Oo dangada ne kave doo mommee dabu

\par }{\Q i dahi masavaa bodobodo,

\par }{\Q aagai iainei omaadeu hagadaumee gu oha doo mommee dabu.


\par }{\Q \VS{19}Gimaadeu gu bei donu dangada e dee go koe ne dagina i mua loo;

\par }{\Q gai gu bei dangada e dee hagaingoo i doo ingoo.




\par }\PoetryChap{64}{\Q \VerseOne{1}Mee naa koe gi saea de langi ga iho mai gi lalo,

\par }{\Q gi ngalungaalue ai denga mounga i mada luoo mada!


\par }{\Q \VS{2}Bei de hai a de ahi e haula ai denga laa manu vaaligiligi,

\par }{\Q ma de hai gi kai denga vai,

\par }{\Q haia hogi gi iloo e oo hagadaumee dagodo ssauaa o doo ingoo,

\par }{\Q ma de hai gi maatagu denga huaahenua i mada luoo mada!


\par }{\Q \VS{3}De masavaa aau ne hai ai denga mee hagamaatagu amaadeu tee iloo bolo e hai,

\par }{\Q koe ne hano iho, gai denga mounga gu ngalungaalue i oo mada i mua.


\par }{\Q \VS{4}Mai madagidagi gai dangada tigi langona, be gu tonu ange aagena,

\par }{\Q aabe gu gidee dahi Maadua bei oo dagodo,

\par }{\Q ia e balea ange gilaadeu e daalia ange ia.\XREF{*}{{\XO 64:4 }{\XT{1 Co 2.9}}}


\par }{\Q \VS{5}Koe e abodonu ange gi tangada e malangilangi i de hai de mee heohi,

\par }{\Q ma gilaadeu e manadua au hai haingaa mee.

\par }{\Q Aagai ga daulooloa huu demaadeu
haisala ange gi mee nei, gai koe gu lili.

\par }{\Q Dee hee ai naa demaadeu hai e ola ai?


\par }{\Q \VS{6}Gimaadeu alodahi gu bei tangada e dee
gilimalali laa,

\par }{\Q amaadeu hegau heohi alodahi e bei donu huu denga bido malo hakino gee;

\par }{\Q gimaadeu alodahi gu bei de lau manu gu mmae,

\par }{\Q gai omaadeu baubau gu bei dagodo o de madangi, e hagalleva saele gimaadeu.


\par }{\Q \VS{7}E deai donu se dangada e hagahia adu doo ingoo,

\par }{\Q aabe e hagammahi e ssala goe;

\par }{\Q koe gu hagammuni luoo mada i gimaadeu,

\par }{\Q gai gu dugu ange omaadeu baubau gi hagaduasala ina gimaadeu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Gai iainei,
{\ND{Tagi Maolunga}}, go koe demaadeu Damana.

\par }{\Q Gimaadeu go denga bela pigi, gai koe go de ia hai gumedi hadu;

\par }{\Q gimaadeu alodahi ni mee niiau ne hai.


\par }{\Q \VS{9}{\ND{Tagi Maolunga}}, koe gi dee lili i gimaadeu;

\par }{\Q koe gi dee manadua omaadeu baubau ga hano ai.

\par }{\Q Gimaadeu e dangidangi adu, galo mai gi gimaadeu,

\par }{\Q gimaadeu alodahi go oo dangada.


\par }{\Q \VS{10}Oo aduhale dabu gu hai ma gu se vao,

\par }{\Q Zion gu bei hogi dagodo o dahi lodo henua,

\par }{\Q gai Jerusalem gu ngadi dagodo.


\par }{\Q \VS{11}Demaadeu
{\TL{temple}} dabu ma de mahamaha,

\par }{\Q go de mommee omaadeu maadua ne tuhi ai goe, gu dudu i de ahi;

\par }{\Q gai omaadeu goloa hagamogomogo alodahi gu maoha ma e daakodo ai.


\par }{\Q \VS{12}{\ND{Tagi Maolunga}}, koe e noho naa donu huu ga dee muu

\par }{\Q i dua mee nei alodahi?

\par }{\Q E aha, koe ga noho naa donu huu e dee muu,

\par }{\Q ma de hai gi kii ange demaadeu duasala?




\par }\Chap{65}{\SH De hagaduasala ma de hagaola
\par }
{\Q \VerseOne{1}“Au gu baba ange e hagaago ange au gi dangada e tee siilia ogu dagodo;

\par }{\Q gai gilaadeu tee saalaa au e gidee naa e gilaadeu au.

\par }{\Q Gai au e hai ange naa gi de huaahenua

\par }{\Q tee dalodalo i dogu ingoo, ‘Deenei au, deenei au!’ \XREF{*}{{\XO 65:1 }{\XT{Rom 10.20-21}}}


\par }{\Q \VS{2}Au ne haalo ange luoogu lima mai i taiao ga boo ai,

\par }{\Q gi dahi huaadangada e makaga olaadeu lodo,

\par }{\Q gai ni dangada e seesee i denga haiava dee danuaa,

\par }{\Q ma de daudali i alaadeu maanadu donu huu.


\par }{\Q \VS{3}Gilaadeu ni dangada e hagadaemaha ina ogu lodo i masavaa alodahi,

\par }{\Q gilaadeu e hai denga
sigidaumaha i lodo veelenga,

\par }{\Q ma de dudu mee maanongi i honga
mommee o ssigidaumaha e hai i hadu.


\par }{\Q \VS{4}Gilaadeu e nnoho i magavaa daanunga i de boo

\par }{\Q ma e hai ai alaadeu daumaha hagammuni;

\par }{\Q gilaadeu e gai kano o denga biigi,

\par }{\Q gai lodo alaadeu anibada iai vai o denga manu hakino gee.


\par }{\Q \VS{5}Gilaadeu e hai mai, ‘Koe gi hano gee mai i kinei, aude humai gi hagabaa mai,

\par }{\Q go hiidinga au e kii ange de dabu i de goe!’

\par }{\Q De gau bee nei e bei de useahi i lodo luoogu bongaa usu,

\par }{\Q ma de ahi e gaa laa i taiao ga boo ai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Tilo, gu lava i de sisi i ogu mada i mua:

\par }{\Q au e dee noho naa donu huu ga dee muu,

\par }{\Q au e sui ange naa donu alaadeu hegau alodahi.

\par }{\Q Au e hagao ange naa donu alaadeu hegau,


\par }{\Q \VS{7}go oodou baubau ma baubau o oodou dubuna,

\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.

\par }{\Q Go hiidinga gilaadeu ne dudu denga sigidaumaha i honga denga mounga

\par }{\Q ma de hai baasi mai gi de au i honga duuduu,

\par }{\Q au e hagabau ange naa gi gilaadeu

\par }{\Q de hagaoanga o alaadeu hegau i mua.”


\par }{\BB \par }
{\MM \VS{8}E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q “De masavaa e hanu ai vai huamanu i lodo gau looloa
{\TL{grape}},

\par }{\Q gai dangada e hagataba, ‘Aude oha de mee naa,

\par }{\Q go hiidinga e hanu manuuia iai,’

\par }{\Q gai e bei ai hogi dagu hai e hai ai ogu dangada hai hegau;

\par }{\Q au e dee daa naa donu gilaadeu alodahi gi maakau.


\par }{\Q \VS{9}Au e hai naa gi hanu hagadiilinga o
Jacob,

\par }{\Q ma hagadiilinga o
Judah gi henua i ogu mounga;

\par }{\Q gai dangada aagu e hili e henua naa i de mommee laa,

\par }{\Q gai ogu dangada hai hegau e nnoho naa i kilaa.


\par }{\Q \VS{10}Sharon e hai naa ga se mommee iai helii ange gi denga hagabuulingaa
ssiibi,

\par }{\Q gai de geelonga o Achor gu se mommee hagammabu niio denga manu,

\par }{\Q ange gi ogu dangada e saalaa mai au.\XREF{*}{{\XO 65:10 }{\XT{Josh 7.24-26}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Aagai goodou gu dilia laa
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q ma de ngalo dogu mounga dabu,

\par }{\Q gai e hagadabena dahi deebele ange gi tiinonga go Gad,\FTNT{*}{{\FR 65:11 }{\FQ{Gad
}}{\FT{go dahi diinonga gu tala laa bolo e hai ga duadonu tangada.}}}

\par }{\Q ma de hhao denga ubu uvaini gu hilo ange gi tiinonga go Meni;\FTNT{†}{{\FR 65:11 }{\FQ{Meni
}}{\FT{go dahi diinonga e hilihilia mee e hai i laangi e loomai.}}}


\par }{\Q \VS{12}au e hagadabena adu naa gi goodou de gadilaasa,

\par }{\Q gai goodou alodahi e ino ange naa gi de ia e daia gi maakau;

\par }{\Q go hiidinga au ne hagaagahi, aagai goodou tee pasa mai,

\par }{\Q au ne basa adu, aagai goodou tee hagallongo.

\par }{\Q Goodou ne hai de baubau i mada luoogu mada,

\par }{\Q ma de hilihili mee oogu e dee malangilangi ai.”


\par }{\BB \par }
{\MM \VS{13}Deenei ai, e hagadaba de Ia Aamua go
Iahweh,

\par }{\Q “Tilo, ogu dangada hai hegau e gaimee naa ga boobosu,

\par }{\Q aagai goodou e hiikai;

\par }{\Q ogu dangada hai hegau e unu naa ga boobosu,

\par }{\Q aagai goodou e hieunu,

\par }{\Q ogu dangada hai hegau e malangilangi naa,

\par }{\Q aagai goodou e hagadookaa ina naa.


\par }{\Q \VS{14}Tilo, ogu dangada hai hegau e hevaalogi naa ga daahili

\par }{\Q i de malangilangi olaadeu lodo,

\par }{\Q aagai goodou e tangi naa

\par }{\Q ma de daemaha oodou lodo,

\par }{\Q ma de heehee ga tangi i de mmae oodou lodo.


\par }{\Q \VS{15}Gai doodou ingoo e hai naa ga se mee
hagamalaia

\par }{\Q ange gi dangada aagu gu hili;

\par }{\Q gai de Ia Aamua go Iahweh e daa naa goodou ga maakau,

\par }{\Q aagai ia e gaavange naa dahi ingoo hoou moo ogu dangada hai hegau.


\par }{\Q \VS{16}Gai be goai naa huu e
hagamanuuia ina dahi i honga de henua,

\par }{\Q gai ia e hai de mee nei i de ingoo o de Maadua abodonu;

\par }{\Q gai tangada e haia dahi hagatoo donu i honga de henua,

\par }{\Q e hagatoo donu naa i de ingoo o de Maadua abodonu.

\par }{\Q Gai mee hai ngadaa gu hai i mua e ngalo naa,

\par }{\Q gai gu haoli gi dee gidee e au.


\par }{\SH De langi hoou ma henua i lalo hoou
\par }
{\Q \VS{17}“Tilo, au e hai naa de langi hoou

\par }{\Q ma henua i lalo hoou.

\par }{\Q Denga mee madagidagi e hagangalo naa,

\par }{\Q dangada e dee manadua naa donu.\XREF{*}{{\XO 65:17 }{\XT{Isa 66.22; 2 Pe 3.13; Rev 21.1}}}


\par }{\Q \VS{18}Aagai goodou llodo danuaa ma de malangilangi ga hano ai,

\par }{\Q i mee aagu gu hai;

\par }{\Q tilo, au e hai naa Jerusalem gi malangilangi,

\par }{\Q gai ono dangada gi llodo danuaa.


\par }{\Q \VS{19}Au e malangilangi naa i Jerusalem,

\par }{\Q ma de lodo danuaa i ogu dangada;

\par }{\Q gai e deai naa donu se tangi aabe se tangi see

\par }{\Q e langona i lo te aduhale.\XREF{*}{{\XO 65:19 }{\XT{Rev 21.4}}}


\par }{\Q \VS{20}Gai e deai ange naa donu se gaagaa daudahi i kilaa

\par }{\Q e sogoisi ono laangi e mouli ai,

\par }{\Q aabe se dangada madumaatua e tuu mai ono ngadau e mouli ai;

\par }{\Q tangada e mouli laa ga dae ai gi de lau ono ngadau

\par }{\Q e hagabinga naa bolo goi gauligi donu huu,

\par }{\Q gai tangada e dee duu laa de lau ono ngadau

\par }{\Q e hagabinga naa bolo gu malaia.


\par }{\Q \VS{21}Gai dangada e hagatuu naa olaadeu hale ga nnoho ai,

\par }{\Q ma de doo alaadeu veelengaa
{\TL{grape}} ga gai olaadeu hua.


\par }{\Q \VS{22}Gilaadeu gu dee hagatuu denga hale, aagai ni dangada gee e nnoho ai,

\par }{\Q aabe e doo denga manu, aagai ni dangada gee e gaina olaadeu hua.

\par }{\Q Gai taulooloa laangi o dahi manu ssomo,

\par }{\Q go taulooloa hogi laangi o ogu dangada;

\par }{\Q dangada aagu ne hili e hagadanuaa naa donu

\par }{\Q i mee olaadeu gu hai hegau ange aagena.


\par }{\Q \VS{23}Alaadeu hegau gu dee ni ngadi hegau,

\par }{\Q aabe alaadeu dama e haanau e tuu ange gi de hai ngadaa;

\par }{\Q gai gilaadeu e hai naa go hagadiilinga a
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagamanuuia,

\par }{\Q go gilaadeu alodahi ma olaadeu hagadiilinga.


\par }{\Q \VS{24}I mua delaadeu hagaagahi mai au, gai au e basa ange gi gilaadeu,

\par }{\Q gai de masavaa alaadeu goi tala ai alaadeu muna gai au ga hagallongo.


\par }{\Q \VS{25}De
{\TL{wolf}} ma ssiibi gauligi e gaimee naa i de mommee daudahi,

\par }{\Q gai de
laiono e gai naa denga helii bei dagodo o de kaau;

\par }{\Q aagai de
labodo hagammau e gai naa mama o de gelegele.

\par }{\Q Gai gilaadeu e dee hagalagohia naa donu dahi,

\par }{\Q aabe e oha dahi mee i honga dogu mounga dabu,” \XREF{*}{{\XO 65:25 }{\XT{Isa 11.6-9}}}


\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.



\par }\Chap{66}{\SH De hagaduasala ma de tali hagalodolodo
\par }
{\MM \VerseOne{1}E hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}}:

\par }{\Q “De langi go dogu nohoanga,

\par }{\Q gai henua i lalo go de mommee e dugu ange aagena luoogu vae.

\par }{\Q Gai i hee iai de hale oodou e hagaduu moogu?

\par }{\Q Gai i hee iai dogu mommee e hagamabu ai?\XREF{*}{{\XO 66:1 }{\XT{Mat 5.34, 35; 23.22}}} \XREF{*}{{\XO 66:1 }{\XT{Acts 7.49-50}}}


\par }{\Q \VS{2}E aha, e dee go dogu lima ne haia mee nei alodahi,

\par }{\Q deenei ai, gu hanu mee nei alodahi?

\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.

\par }{\Q Deenei tangada aagu e hagadubu:

\par }{\Q go tangada e lodo maolalo ma de dahuli abodonu ono lodo,

\par }{\Q ma de bolebole i dono madagu i agu muna.


\par }{\Q \VS{3}Aagai tangada e daia dahi kaau e hai ai
ssigidaumaha,

\par }{\Q e bei hogi tangada e daia tangada ga magau;

\par }{\Q tangada e haia ssigidaumaha i dahi
ssiibi gauligi,

\par }{\Q e bei hogi tangada e milo laa de ua o dahi gaaduu;

\par }{\Q tangada e haia ssigidaumaha i denga
{\TL{grain}},

\par }{\Q e bei hogi tangada e sigidaumaha i dodo o de biigi,

\par }{\Q gai tangada e haia ssigidaumaha hagamaanadu o mee maanongi,

\par }{\Q e bei hogi tangada e daumaha ange gi dahi diinonga.

\par }{\Q Gilaadeu ne hilihili de hai donu huu olaadeu lodo,

\par }{\Q gilaadeu ne malangilangi i olaadeu diinonga hakino gee;


\par }{\Q \VS{4}deelaa ai, au e hilihili naa hogi de hai gi vaivai haia gilaadeu,

\par }{\Q ma de hai gi tuu ange gilaadeu gi mee olaadeu e maatagu ai.

\par }{\Q Go hiidinga de masavaa aagu ne hagaagahi ai, aagai teai ne basa mai;

\par }{\Q de masavaa oogu ne basa ai, aagai tee hagalaangona.

\par }{\Q Aagai gilaadeu ne hai de baubau i mada luoogu mada,

\par }{\Q ma de hilihili mee oogu e dee malangilangi ai.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Hagalaangona muna a
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q goodou e bolebole i doodou maatagu i ana muna:

\par }{\Q “Oodou daina e kino i goodou,

\par }{\Q ma de vvae gee goodou i hiidinga dogu ingoo, gu hagataba:

\par }{\Q ‘Goodou hagamahamaha ina
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q gi gidee ai e gimaadeu doodou malangilangi!’

\par }{\Q Aagai gilaadeu e dookaa naa donu.


\par }{\Q \VS{6}Hagalaangona adu de hellumi o dangada i de aduhale,

\par }{\Q hagalaangona adu de hagalongaa o dangada i de
{\TL{temple}}!

\par }{\Q Go de leo o
{\ND{Tagi Maolunga}} e suuia ange hegau a ono hagadaumee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}I mua de hai ono hagalangona,

\par }{\Q gai ia gu haanau;

\par }{\Q gai i mua ono hagammae,

\par }{\Q gai ia gu haanau dahi dama daane.\XREF{*}{{\XO 66:7 }{\XT{Rev 12.5}}}


\par }{\Q \VS{8}Gai goai donu gu langona de hai dahi mee bee nei?

\par }{\Q Goai gu gidee dahi hegau bee nei?

\par }{\Q E maua i de hai gi dahi henua i dahi laangi daudahi,

\par }{\Q aabe e maua dahi huaahenua gi haanau i dahi masavaa bodobodo donu huu?

\par }{\Q Gai de masavaa donu huu o
Zion ne hai ai ono hagalangona,

\par }{\Q gai ia gu haanau ana dama.


\par }{\Q \VS{9}E aha, e maua e au i de hai gi dae de masavaa o de hagalangona

\par }{\Q gai e dee hai gi haanau dahi dama?

\par }{\QR go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.

\par }{\Q E aha, e maua e au i de pono de mommee o denga dama,

\par }{\Q i de masavaa aagu e hagahaanau ai?


\par }{\QR go doo Maadua e hagadaba.

\par }{\Q \VS{10}Malangilangi madali Jerusalem, ma de lodo danuaa i ono hiidinga,

\par }{\Q goodou alodahi e aaloha i de aduhale laa;

\par }{\Q goodou gi malangilangi mmao madali Jerusalem,

\par }{\Q goodou alodahi e hinangalosaa i ono hiidinga.


\par }{\Q \VS{11}Goodou e bei naa dagodo o de gaagaa gu haau ma gu bosu

\par }{\Q ma de hagaaneane i de gaanuunu o dono dinana;

\par }{\Q goodou e unuunu naa ga boobosu

\par }{\Q ma de malangilangi i mee lagolago o aduhale laa.”


\par }{\BB \par }
{\MM \VS{12}Gai e hagadaba
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q “Tilo, au e hai naa gi noho baba Jerusalem bei dagodo o dahi saalingaa vai,

\par }{\Q gai de lava o denga huaahenua e hhao naa ga honu Jerusalem bei ssaalingaa vai gu honu baabaa laa;

\par }{\Q gai goodou e haau naa ma de saabai i honga dono dege,

\par }{\Q aama de viivii i honga luu vae.


\par }{\Q \VS{13}Au e hagaaneane naa goodou

\par }{\Q bei de hagaaneane a dahi dinana dana dama;

\par }{\Q gai goodou e hagaaneane ina naa i Jerusalem.”


\par }{\Q \VS{14}Goodou e malangilangi naa i de masavaa oodou e gidee ai mee nei,

\par }{\Q gai oodou ivi e ssomo danuaa naa bei denga helii;

\par }{\Q gai
{\ND{Tagi Maolunga}} e hai naa gi iloo e ono dangada hai hegau dagodo o dono sauaa,

\par }{\Q aagai ia e hai naa gi iloo e ono hagadaumee dagodo o dono lili.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Tilo,
{\ND{Tagi Maolunga}} e humai naa madali de ahi,

\par }{\Q gai ono
hada hebagi e bei dahi sio;

\par }{\Q ia e hagahai hegau naa dono lili i dono bole,

\par }{\Q gai dana hagasee e hai naa madali de ahi ula.


\par }{\Q \VS{16}Gai
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagaduasala naa

\par }{\Q dangada alodahi i de ahi ma dana gadilaasa,

\par }{\Q gai e soa naa dangada a
{\ND{Tagi Maolunga}} e daa ga maakau.


\par }{\PP \VS{17}“Gilaadeu gu vvae gee laa ma gu hagagilimalali gilaadeu e hulo gi lodo veelenga, ma e daudali ange ai i dahi diinonga i lo te ungaalodo, ma e gai kano o denga biigi ma gimoo, aama mee hakino gee ange laa — gilaadeu e maakau naa donu alodahi, go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.


\par }{\PP \VS{18}Gai au e iloo dagodo o alaadeu hegau ma maanadu i olaadeu lodo; gai e dae mai naa de masavaa e hagabuni mai ai denga huaahenua alodahi ma dangada e pasa i muna henua gee. Gai gilaadeu e loomai naa ga gidee dogu mahamaha.


\par }{\PP \VS{19}Au e hagaduu ange naa dahi hagailonga i olaadeu magavaa, ma de hai hanu gilaadeu ne ola gi hulo gi denga huaahenua: go Tarshish, ma Put,\FTNT{*}{{\FR 66:19 }{\FQ{Put,
}}{\FT{aabe go
}}{\FQA{Pul
}}{\FT{i muna Hebrew, e bei go Libya.}}} ma Lud, go dangada e mmau i de tili mee hholu, ma Tubal ma de gau
Greek, ma mommee i tagudai tigi langona e gilaadeu ogu longo aabe gidee dogu mahamaha. Gilaadeu e tala ange gi denga huaahenua dagodo o dogu mahamaha.

\VS{20}Gai gilaadeu e hagaahe mai naa oodou daina i denga huaahenua alodahi gi dogu mounga dabu, e hai ai ssigidaumaha ange gi
{\ND{Tagi Maolunga}}. Gilaadeu e loomai naa i honga denga hoosa ma hada hebagi, ma honga hada ange laa, ma honga denga
{\TL{donkey}} ma gamelo, bei de hai a de gau Israel e gaamai ai laa alaadeu sigidaumaha
{\TL{grain}} i lodo gumedi
gilimalali gi de hale o
{\ND{Tagi Maolunga}}, go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.

\VS{21}Gai au e hili naa hanu gilaadeu ga hai ai de
gau haimeedabu ma dangada de aamuli o
Levi, go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.


\par }{\PP \VS{22}De langi hoou ma henua i lalo hoou aagu e hai e dee llilo naa donu, go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba; gai e bei ai hogi doo hagadiilinga ma doo ingoo.\XREF{*}{{\XO 66:22 }{\XT{Isa 65.17; 2 Pe 3.13; Rev 21.1}}}

\VS{23}Mai i de duu o de maasina i dai ga dae ai gi de ahe ange ga duu, ma mai i dahi
Sabbath ga dae ai gi dahi Sabbath, gai dangada alodahi e loomai naa ga daumaha mai gi de au, go
{\ND{Tagi Maolunga}} e hagadaba.

\VS{24}Gilaadeu e hulo naa ga tilo angaanga o de gau maakau ne hai baasi mai gi de au; denga ilo i olaadeu angaanga e dee maakau naa donu, gai de ahi e dee diinei naa hogi, gai gilaadeu alodahi e hai naa ga ni mee hakino gee ange gi dangada alodahi.” \XREF{*}{{\XO 66:24 }{\XT{Mark 9.44, 46, 48}}}

\par }