\NormalFont\ShortTitle{Lamentations}

{\MT Daahili Hagahinangalosaa

\par }{\MTB a Jeremiah

\par }{\MTC (Lamentations)

\par }{\IMT Hanu dagodo o de beebaa nei

\par }{\IM De beebaa go
{\BK{Daahili Hagahinangalosaa a Jeremiah}} (aabe go
{\BK{Lamentations}}) go Jeremiah ne siia, i dua de hagadee kii ina o Jerusalem i 586
{\SC{b.c}}. Gai e sisi ai e lima daahili o tangi see, i hiidinga de oohaa o Jerusalem; de aduhale laa gu ngadi dagodo, gai dangada gu gaavee gee i de henua. Mee lagolago e sisi i de beebaa nei, go dagodo o de dangi see, gai e basa hogi i dagodo de hagadonu a dangada de Maadua, ma de dahi alaadeu tali hagalodolodo ange gi de masavaa e humai. De gau Ssuu e hua denga daahili nei i alaadeu daumaha, i laangi olaadeu e hagahiikai ai ma de tangi see i ngadau alodahi. Deenei de laangi e hagamaanadu ai de duu ange de hai ngadaa gi de henua i 586
{\SC{b.c.}}

\par }{\IP Dahi gubu hagamogomogo: “Luoogu mada gu hhua i dogu dangi, gai gu dee baba ogu lodo; ogu lodo gu kona mmao de hinangalosaa i hiidinga ogu dangada gu maakau, gai denga gauligi ma gaagaa gu hiikai i honga denga haiava o de aduhale” (2.11).

\par }{\IOT Denga vaevaaenga

\par }{\IO Denga daemaha o Jerusalem
{\IOR{(1.1-22)
}}

\par }{\IO De hagaduasala o Jerusalem
{\IOR{(2.1-22)
}}

\par }{\IO De hagaduasala ma de tali hagalodolodo
{\IOR{(3.1-66)
}}

\par }{\IO De maoha o Jerusalem ga ngadi dagodo
{\IOR{(4.1-22)
}}

\par }{\IO Talodalo i de abodonu
{\IOR{(5.1-22)
}}



\par }\ChapOne{1}{\SH De aduhale hagaaloha go Zion
\par }
{\Q \VerseOne{1}De aduhale nogo soa laa dangada e nnoho ai

\par }{\Q gu se mommee e ngadi dagodo!

\par }{\Q De aduhale maolunga i magavaa o denga huaahenua

\par }{\Q gu bei dagodo o de hine gu magau dono bodu!

\par }{\Q De aduhale nogo maolunga ange laa i denga aduhale

\par }{\Q gu hai ma gu se dangada hai hegau.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}De aduhale laa e kona mmao de dangi i de boo,

\par }{\Q ono loimada gu ssali iho gi luoono galaahuu;

\par }{\Q gu deai se dangada i magavaa o ono soa

\par }{\Q e hagaaneane ina ia.

\par }{\Q Ono soa alodahi gu vaivai daakodo ange gi de ia,

\par }{\Q gilaadeu gu ni hagadaumee niiona.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Judah gu gaavee gi dahi henua gee,

\par }{\Q i dua dono vaivai haia ma de hai hegau hagaduasala ina.

\par }{\Q Ia e noho i magavaa o denga huaahenua;

\par }{\Q ia tee gidee dahi mommee e hagammabu ai.

\par }{\Q Gilaadeu alodahi ne doolohia ia gu daea adu ia,

\par }{\Q i dono masavaa e hai ngadaa ai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Denga haiava e hulo laa gi
Zion gu hinangalosaa,

\par }{\Q go hiidinga gu deai dangada e loomai gi denga daonga gu hagailonga laa.

\par }{\Q Haitoga alodahi o de aduhale gu deai dangada iai,

\par }{\Q ono
gau haimeedabu gu tangi;

\par }{\Q denga bua mmoe gu daemaha olaadeu lodo,

\par }{\Q gai Zion gu duasala mmao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Dangada e kino i Zion gu ni dagi i kilaa,

\par }{\Q ono hagadaumee gu nnoho paba.

\par }{\Q {\ND{Tagi Maolunga}} gu hagaduasala Zion,

\par }{\Q i hiidinga ono
haisala gu lagolago mmao.

\par }{\Q Ana dama gu gaavee gee mai i de henua,

\par }{\Q gai gu hai gi seesee i mada i mua o olaadeu hagadaumee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}De mahamaha alodahi gu gaavee gee

\par }{\Q mai i daho tamaa hine o Zion.\FTNT{*}{{\FR 1:6 }{\FQ{tamaa hine o Zion
}}{\FT{e bei go dangada o Zion, aabe go de aduhale go Zion.}}}

\par }{\Q Ono dagi alodahi gu bei denga
dia

\par }{\Q gu deai laa selaadeu mommee iai helii;

\par }{\Q gai gu deai hogi olaadeu mahi e saavini ai

\par }{\Q e hulo gee mai i tangada e dolohia gilaadeu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Laangi oona ne vaivai haia ai ma de silivaahea saele ai,

\par }{\Q gai
Jerusalem ne manadua denga goloa hagamogomogo alodahi,

\par }{\Q e hanu i ono daha i denga laangi gu hulo.

\par }{\Q De masavaa o ono dangada ne hagadee kii ina ai,

\par }{\Q gai teai donu se dangada ne balea ange ia.

\par }{\Q Ono hagadaumee ne haina ia,

\par }{\Q ma de kada i dono hagadee kii ina.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Jerusalem gu kona mmao de haisala,

\par }{\Q gai de aduhale gu dee
gilimalali.

\par }{\Q Dangada alodahi nogo hagadubu ina laa ia gu kino i de ia,

\par }{\Q go hiidinga gilaadeu gu gidee dono gilisau;

\par }{\Q gai de aduhale gu gonogono,

\par }{\Q ma de huli gee luoono mada.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ono magi haahine gu pigi ange gi ono malo;

\par }{\Q gai ia gu dee anga ange donu gi ono dagodo i ngadau e loomai.

\par }{\Q Dono hagadee kii ina ne hagalele mouli mmao,

\par }{\Q gai teai donu se dangada ne hagaaneane ina ia.

\par }{\Q “{\ND{Tagi Maolunga}}, galo mai diiloo dogu duasala

\par }{\Q go hiidinga dogu hagadaumee gu kii i de au.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}De hagadaumee gu hagabudu ono goloa

\par }{\Q hagamogomogo alodahi.

\par }{\Q Gai ia ne gidee denga huaahenua

\par }{\Q gu ulu i dono mommee dabu —

\par }{\Q go dangada aau tee dugu ange

\par }{\Q gi ulu madali doo hagabuulingaa dangada.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ono dangada alodahi gu duasala

\par }{\Q i delaadeu hulo ga ssala alaadeu gai.

\par }{\Q Gilaadeu ne hagahesuihagi olaadeu goloa hagamogomogo i hanu gai,

\par }{\Q gi dee maakau ai gilaadeu.

\par }{\Q “{\ND{Tagi Maolunga}}, galo mai diiloo

\par }{\Q dagodo o dogu hagangadi mee ina.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Dangada e loomai laa ogu gaogao,

\par }{\Q goodou e dee aanga mai naa donu gi ogu dagodo?

\par }{\Q Goodou kalo mai diiloo.

\par }{\Q Gu dahi ange laa hagaduasala bei de hagaduasala,

\par }{\Q a
{\ND{Tagi Maolunga}} gu hai mai nei gi de au,

\par }{\Q i de laangi ne kona ai dono lili?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ia ne hai gi hano iho de ahi i de mommee maolunga,

\par }{\Q gi duungia lodo ogu ivi.

\par }{\Q Ia ne hhola dahi galauna e buulou ai luoogu vae;

\par }{\Q gai ia ga hagaahe dua ai au.

\par }{\Q Ia ne tili au gi noho sogosogo,

\par }{\Q ma teai ogu mahi mai i taiao ga boo ai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ogu haisala gu nnoa ange au gi de
laagau hagahai hegau,

\par }{\Q gai go luoono lima ne hagamakaga ina mee nei;

\par }{\Q mee nei ne daudau ange gi dogu ua;

\par }{\Q ia gu hai gi deai ogu mahi.

\par }{\Q De Ia Aamua gu dugu ange au

\par }{\Q gi dangada oogu e dee bau ange aagena.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}De Ia Aamua gu tili

\par }{\Q denga daane hebagi alodahi i lo te aduhale;

\par }{\Q ia ne hagahi dahi hagabuulinga hebagi

\par }{\Q gi humai gi daia agu dama daane.

\par }{\Q De Ia Aamua gu dagadagahi tamaa hine o Judah,

\par }{\Q bei de hai e dagadagahi ai laa denga
{\TL{grape}}

\par }{\Q i de
mommee kumi uvaini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}“Au gu dangi i hiidinga o mee nei,

\par }{\Q luoogu mada gu honu malingilingi i denga loimada;

\par }{\Q go hiidinga gu deai e hagaaneane ina mai au,

\par }{\Q ma de hagammahi ina mai ogu lodo.

\par }{\Q Agu dama gu silivaahea saele,

\par }{\Q gai de hagadaumee gu hagadee kii au.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Zion ne dangidangi i dahi bale,

\par }{\Q gai teai se dangada ne hagaaneane ina ange ia.

\par }{\Q {\ND{Tagi Maolunga}} gu hagamodu dagodo o
Jacob,

\par }{\Q bolo dangada i ono gaogao gi kino i de ia;

\par }{\Q Jerusalem gu bei dahi mee hakino gee

\par }{\Q i daho dangada alodahi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}“{\ND{Tagi Maolunga}} e heohi,

\par }{\Q aagai au ne hai baasi ange gi ana muna.

\par }{\Q Denga huaadangada alodahi, goodou hagalaangona,

\par }{\Q gai kalo mai diiloo dogu mmae.

\par }{\Q Agu dama daane ma damaa hine

\par }{\Q gu gaavee gi dahi henua gee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Au ne hagahi gilaadeu e balea mai au,

\par }{\Q gai gilaadeu ne hadu muna mai gi de au.

\par }{\Q De gau haimeedabu ma denga daane maatua

\par }{\Q gu daia ma gu maakau i lo te aduhale,

\par }{\Q i de masavaa alaadeu e ssala ai hanu gai

\par }{\Q gi dee maakau ai gilaadeu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}{\ND{Tagi Maolunga}}, galo mai diiloo, au gu duasala mmao!

\par }{\Q Au gu daemaha mmao,

\par }{\Q gai ogu lodo gu dee baba

\par }{\Q i hiidinga au ne kona mmao de hai dagu hai.

\par }{\Q De gadilaasa e daa denga dama i duaahaho;

\par }{\Q gai de magau gu dagodo hogi i lodo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Dangada gu langona dogu gonogono,

\par }{\Q aagai e deai donu se dangada e hagaaneane ina ogu lodo.

\par }{\Q Ogu hagadaumee alodahi gu langona dogu hai ngadaa;

\par }{\Q gilaadeu gu malangilangi i au mee gu hai mai gi de au.

\par }{\Q Haia gi moolau de dae mai de laangi aau gu lava laa i de hagailoo,

\par }{\Q gi bei ai gilaadeu ogu dagodo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Alaadeu hegau baubau alodahi

\par }{\Q gi tae age gi mada luoo mada;

\par }{\Q gai hagaduasala ina gilaadeu

\par }{\Q bei dau hai gu hagaduasala ai nei au,

\par }{\Q i hiidinga o ogu haisala alodahi.

\par }{\Q Gu kona mmao dogu gonogono i dogu duasala

\par }{\Q gai gu deai ogu mahi.”




\par }\Chap{2}{\SH De hagaduasala a
{\ND{Tagi Maolunga}} Zion
\par }
{\Q \VerseOne{1}De Ia Aamua gu haoli tamaa hine o
Zion

\par }{\Q i de hagausinga o dono lili!

\par }{\Q Ia ne tili iho mai i de langi gi henua i lalo

\par }{\Q de mahamaha o Israel;

\par }{\Q ia tee manadua donu de mommee e dugu ange aagena luoono vae,

\par }{\Q i de laangi oona ne lili ai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}De Ia Aamua tee lodo aloha ange donu

\par }{\Q gai ne oha mommee nnoho alodahi o
Jacob;

\par }{\Q ia ne oha mommee buibui makaga

\par }{\Q o tamaa hine o
Judah i dono bole.

\par }{\Q Ia ne oha iho dono nohoanga hodooligi,

\par }{\Q ma de hai gi dee hagadubulia ono dagi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ia ne hai gi deai mahi o Israel

\par }{\Q i hiidinga de kona dono lili.

\par }{\Q Ia ne aau dono lima sauaa e buibui ai laa gilaadeu,

\par }{\Q i de masavaa o olaadeu hagadaumee ne loomai ai.

\par }{\Q Ia ne hai baasi ange gi Jacob bei dagodo o de ahi,

\par }{\Q ga hagallilo mee alodahi i kilaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ia ne dada dana mee hholu bei hegau a de hagadaumee;

\par }{\Q gai dono lima madau gu baba donu.

\par }{\Q Ia ne daa ga maakau gilaadeu alodahi e tilo danuaa,

\par }{\Q bei hegau a de hagadaumee;

\par }{\Q ia ne llingi iho dono bole bei de ahi

\par }{\Q gi honga de hale malo o tamaa hine o Zion.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}De Ia Aamua gu bei dagodo o de hagadaumee;

\par }{\Q ia gu oha ma de holo Israel.

\par }{\Q Ia ne holo ono hale danuaa alodahi,

\par }{\Q ma de oha ono mommee buibui makaga.

\par }{\Q Ia gu hai gi laumalie

\par }{\Q de hinangalosaa ma de dangi o tamaa hine o Judah.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ia gu oha dono baasi hale bei dagodo o dahi veelenga;

\par }{\Q ia gu oha dono mommee hagabuni.

\par }{\Q {\ND{Tagi Maolunga}} gu hai Zion gi ngalo

\par }{\Q denga daonga ma denga
Sabbath,

\par }{\Q ia ne hagangadi mee de hodooligi

\par }{\Q ma
tangada haimeedabu i hiidinga de kona dono lili.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}De Ia Aamua gu hagangadi mee dono mommee o ssigidaumaha,

\par }{\Q ma de tili dono mommee dabu.

\par }{\Q Ia gu dugu ange de hagadaumee

\par }{\Q gi oohaa denga buibui o ono hale danuaa;

\par }{\Q gilaadeu gu hagalongaa i lo te hale o
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q bei mee e hai i laangi o dahi daonga gu hagailonga laa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}{\ND{Tagi Maolunga}} gu baba ange e oha

\par }{\Q de buibui o tamaa hine o Zion.

\par }{\Q Ia gu dagi de uga haide e haide ai,

\par }{\Q gai tee hagaahe donu dono lima e oha ai laa.

\par }{\Q Ia ne hai denga mee hagamakaga i tua de buibui

\par }{\Q ma denga buibui gi hagaaloha olaadeu dagodo;

\par }{\Q gai mee nei alodahi gu maoha ma gu daakodo ai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Haitoga o de aduhale gu baakuu gi honga de gelegele;

\par }{\Q gai olaadeu laagau hagamakaga gu hadihadi ma de maoha.

\par }{\Q De hodooligi ma denga dagi o de henua gu gaavee gi denga huaahenua;

\par }{\Q gai gu deai donu hainga,

\par }{\Q gu deai hogi midi e hagaago ange gi denga
pelaabisi

\par }{\Q mai i daho
{\ND{Tagi Maolunga}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Denga daane maatua o tamaa hine o Zion

\par }{\Q gu nnoho i honga de gelegele ma e dee mmuu ai,

\par }{\Q gai gu hagamalili ange gelegele gi honga olaadeu biho

\par }{\Q ma de kahu i denga malo daladala.

\par }{\Q Denga damaa hine o Jerusalem

\par }{\Q gu ino gi honga de gelegele.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Luoogu mada gu hhua i dogu dangi,

\par }{\Q gai gu dee baba ogu lodo;

\par }{\Q ogu lodo gu kona mmao de hinangalosaa

\par }{\Q i hiidinga ogu dangada gu maakau,

\par }{\Q gai denga gauligi ma gaagaa gu hiikai

\par }{\Q i honga denga haiava o de aduhale.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Gilaadeu e hai ange gi olaadeu dinana,

\par }{\Q “I hee iai pelaoaa ma uvaini?”

\par }{\Q i de masavaa olaadeu e ssili ai olaadeu mada,

\par }{\Q bei denga daane gu lagolagohia laa

\par }{\Q i honga haiava o de aduhale,

\par }{\Q gai gilaadeu gu paa ange donu gi de maakau

\par }{\Q i de masavaa a olaadeu dinana e daohi ai gilaadeu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Tamaa hine o Jerusalem,

\par }{\Q dee hee dagu hai e tala ai oo dagodo?

\par }{\Q Gai se aha aagu e hagadagodo ange goe aagena?

\par }{\Q Tamaa hine o Zion,

\par }{\Q se aha aagu e hagadulagi ange goe aagena,

\par }{\Q gai au ga hagaaneane ai goe?

\par }{\Q Doo maanuga gu gelo bei dagodo o tai;

\par }{\Q gai goai naa e maua i de hagaieiangi goe?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Oo pelaabisi ne gidee denga midi hagaago ange

\par }{\Q hadu muna ga daahanga ai dangada;

\par }{\Q gilaadeu tee hagaago adu oo baubau

\par }{\Q gi hagaahea mai ai goe gi de henua,

\par }{\Q aagai gilaadeu ne hagassenga goe

\par }{\Q i denga muna pelaabisi ga dagi gee ai goe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Dangada alodahi e seesee laa oo gaogao

\par }{\Q e baabaa naa olaadeu lima i de goe;

\par }{\Q gilaadeu e hagavogivogi ma de geugeu olaadeu biho

\par }{\Q i hiidinga o tamaa hine o Jerusalem, ga ssili:

\par }{\Q “Deenei de aduhale e hagaingoo ange laa bolo e mahamaha mmao,

\par }{\Q gai henua i lalo alodahi e malangilangi ai?”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Oo hagadaumee alodahi e hai baasi adu naa gi de goe i alaadeu muna;

\par }{\Q gilaadeu e hagavogivogi, ma de kadi adu olaadeu gauvae gi de goe,

\par }{\Q gilaadeu ne hagataba, “Gimaadeu gu oha de aduhale laa!

\par }{\Q Deenei donu demaadeu laangi nogo tali laa,

\par }{\Q gai iainei gu dae mai ma gu gidee e gimaadeu!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}{\ND{Tagi Maolunga}} gu hai gi bei dana hagatau,

\par }{\Q gai gu hagassula ana muna,

\par }{\Q go ana muna gu hagasauaa madagidagi loo.

\par }{\Q Ia gu oha de aduhale, ia tee lodo aloha ange donu aagena;

\par }{\Q ia gu hai de hagadaumee gi malangilangi i mee gu hai adu gi de goe,

\par }{\Q ma de hai oo hagadaumee gi mmahi ange i de goe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Dangada e tangi ange gi de Ia Aamua

\par }{\Q i olaadeu lodo.

\par }{\Q De buibui o tamaa hine o Zion,

\par }{\Q oo loimada gu bei de vai e sali laa i de laangi ma de boo;

\par }{\Q koe e dee hagammabu donu,

\par }{\Q gai oo loimada e dee tuu donu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Alahage ma gi dangi i de boo,

\par }{\Q i denga masavaa e sui ai laa de gau hagaloosi!

\par }{\Q Daalaa mee i oo lodo bei de llingi o denga vai

\par }{\Q i mada luu mada o de Ia Aamua!

\par }{\Q Haalo ina ange luoo lima gi de ia

\par }{\Q i hiidinga mouli o au dama,

\par }{\Q gu ssili mada laa i delaadeu saalohia

\par }{\Q i dege o denga haiava alodahi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}{\ND{Tagi Maolunga}}, galo ange diiloo!

\par }{\Q Goai ange aau gu hai ange mee nei aagena?

\par }{\Q E heohi nei de gai a denga haahine alaadeu dama ne haanau,

\par }{\Q go alaadeu dama nogo tilo danuaa ange?

\par }{\Q E heohi nei de daa gi maakau o de gau haimeedabu ma denga pelaabisi

\par }{\Q i lo te mommee dabu o de Ia Aamua?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Denga dama daane ma de gau maatua

\par }{\Q gu daakodo i lodo gelegele i honga haiava;

\par }{\Q agu damaa hine ma agu dama daane

\par }{\Q gu daia ma gu maakau i de gadilaasa.

\par }{\Q Koe ne daa gilaadeu ga maakau

\par }{\Q i de laangi oou ne lili ai;

\par }{\Q koe tee lodo aloha ange gi gilaadeu,

\par }{\Q aagai ne daa gilaadeu ga maakau.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Koe ne hagahi gi loomai denga mee hagamaatagu

\par }{\Q bei dau ssala ange dangada gi taonga;

\par }{\Q gai e deai naa donu se dangada e maua gi ola aabe e mouli

\par }{\Q i de laangi o
{\ND{Tagi Maolunga}} e bole ai.

\par }{\Q Gilaadeu aagu ne haanau ma de haele

\par }{\Q gu lava i de daa a ogu hagadaumee ma gu maakau.




\par }\Chap{3}{\SH De hagaduasala ma de tali hagalodolodo
\par }
{\Q \VerseOne{1}Au se dangada gu duu ange gi de hai ngadaa

\par }{\Q i de haele a de Maadua au i dono bole;


\par }{\Q \VS{2}ia ne alualu au ma de hai au gi seesee

\par }{\Q i de mommee gohu, e dee maalama;


\par }{\Q \VS{3}ni muna abodonu, ia ne aheahe ange

\par }{\Q ga hagailiili au i dono lima mai i taiao ga boo ai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ia gu hai dogu gili ma dogu angaanga gi hagadaga ange de bobo,

\par }{\Q ma de hadihadi ogu ivi.


\par }{\Q \VS{5}Ia gu duuli au ma de haoli au

\par }{\Q i de hai ngadaa ma de hagaduasala;


\par }{\Q \VS{6}ia gu hai au gi noho i lo te gohu

\par }{\Q bei dagodo o dangada gu maakau odiodi laa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ia gu buibui au gi dee maua i de savini e hano gee;

\par }{\Q ia gu hai denga daula baalanga daemaha ma gu nnoa ai au.


\par }{\Q \VS{8}Au ne dalodalo ma de dangidangi i de bale,

\par }{\Q gai ia tee hagallongo dagu dalodalo.


\par }{\Q \VS{9}Ia ne buibui dogu haiava i duudangaa hadu,

\par }{\Q ia ne hai gi pigo ogu haiava.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ia e bei dagodo o de bea e noho laa ma e tali ai au,

\par }{\Q ma de
laiono e mmuni laa ma e dagitilo ai.


\par }{\Q \VS{11}Ia ne dada mai au i ssaelenga ga hangahanga dogu angaanga

\par }{\Q ma de tili au i kilaa, teai se dangada ne balea mai au.


\par }{\Q \VS{12}Ia ne dada dana mee hholu

\par }{\Q ma de hai au go de mee e tili ange aagena ana dao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ia ne tili ga ulu dogu hadu manava

\par }{\Q i dao i lo tana mee hhao dao.


\par }{\Q \VS{14}Au gu se mee e kada ai ogu dangada alodahi,

\par }{\Q gilaadeu e hadu ogu daahili mai i taiao ga boo ai.


\par }{\Q \VS{15}Ia ne haangai mai au i mee mmala

\par }{\Q ma de hai gi bosu au i mee mmala.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ia ne uguugu ange luoogu mada gi honga denga giligili,

\par }{\Q ma de dagadagahi ange luoogu mada gi lodo lehu.


\par }{\Q \VS{17}Ogu lodo gu dee baba,

\par }{\Q au gu ngalo dagodo o de malangilangi.


\par }{\Q \VS{18}Deelaa ai, au e hagadaba, “Gu deai donu se lodo mmahi i ogu daha,

\par }{\Q gai gu deai hogi sagu tali ange gi
{\ND{Tagi Maolunga}}.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Au e manadua dogu duasala ma dogu silivaahea saele,

\par }{\Q de mee mmala ma de hagammau!


\par }{\Q \VS{20}Ogu lodo e manadua donu huu mee laa,

\par }{\Q ma de daemaha o ogu lodo.


\par }{\Q \VS{21}Aagai ne dahi donu agu tali

\par }{\Q i dagu manadua de mee nei:


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Go hiidinga de abodonu o
{\ND{Tagi Maolunga}}, odaadeu tee maakau ai;

\par }{\Q dono lodo aloha e dee helui donu.


\par }{\Q \VS{23}Gai e hagahoou i daiao alodahi;

\par }{\Q doo hai hegau i de mee abodonu e laumalie mmao.


\par }{\Q \VS{24}Au e hagadaba, “Go
{\ND{Tagi Maolunga}} dogu duuhanga;

\par }{\Q deenei ai, go ia dagu tali.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}{\ND{Tagi Maolunga}} e abodonu ange gi gilaadeu e daalia ange ia,

\par }{\Q ma tangada e saalaa ia.


\par }{\Q \VS{26}Se mee danuaa de golomagi lodo o tangada

\par }{\Q ga tali ai de hagaola a
{\ND{Tagi Maolunga}}.


\par }{\Q \VS{27}Se mee danuaa de golomagi lodo o tangada

\par }{\Q i de masavaa oona e dama daane ai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ia gi noho donu huu ma gi dee muu,

\par }{\Q go hiidinga go
{\ND{Tagi Maolunga}}

\par }{\Q ne hagauda ina ange de mee nei gi ono elunga.


\par }{\Q \VS{29}Gai ia gi ino gi honga de gelegele —

\par }{\Q kana adu e hanu donu haigamaiana o dana tali hagalodolodo.


\par }{\Q \VS{30}Ia gi huli ange dono galaahuu gi tangada e hagailia ia,

\par }{\Q gai ia gi dogaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Go hiidinga de Ia Aamua

\par }{\Q e dee tili donu dahi dangada ga hano ai.


\par }{\Q \VS{32}Gai e dee galemu naa donu dana hai gi duu ange au gi de hagaduasala,

\par }{\Q gai ia e lodo aloha mai donu hogi,

\par }{\Q bei tagodo o dono abodonu laumalie.


\par }{\Q \VS{33}Ia e dee lodo donu e hagaduasala dahi

\par }{\Q aabe e hagadaemaha dangada.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{34}De vaivai haia o dangada alodahi

\par }{\Q i lo te hale pono i henua i lalo,


\par }{\Q \VS{35}ma tee hagamodu muna o dangada i de heohi

\par }{\Q i mada luu mada o de Ia Maolunga Mmao laa,


\par }{\Q \VS{36}ma de hagahaisala de hagamodu muna o tangada,

\par }{\Q ni mee niio de Ia Aamua e kino ai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{37}Goai e maua i de tala dahi muna gai e hai ga bei,

\par }{\Q noo de Ia Aamua laa e dee dugu ange?


\par }{\Q \VS{38}E aha, e dee go de Ia Maolunga Mmao laa

\par }{\Q e daalaa de loomai o de baubau ma tanuaa?


\par }{\Q \VS{39}Gai gu aha tangada gu nanu ai

\par }{\Q i dono hagaduasala i hiidinga ono
haisala?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{40}Gidaadeu gi dagidiiloo adaadeu hegau,

\par }{\Q ma de aahe mai gi
{\ND{Tagi Maolunga}}.


\par }{\Q \VS{41}Odaadeu lodo gi daangage age,

\par }{\Q ma de haalo age odaadeu lima gi de Maadua i de langi,


\par }{\Q \VS{42}ma gi hagataba, “Gimaadeu gu haisala ma de hagamaanege,

\par }{\Q gai koe tigi degi mai gi gimaadeu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{43}Koe ne saabini goe i doo lili ga doolohi ai gimaadeu;

\par }{\Q koe ne daa gimaadeu ga maakau, koe tee lodo aloha mai donu.


\par }{\Q \VS{44}Koe gu buibui goe i de hagausinga,

\par }{\Q gi dee maua ai amaadeu dalodalo gi tae age gi de goe.


\par }{\Q \VS{45}Koe ne hai gimaadeu gi bei dagodo mee hakino gee ma gainga

\par }{\Q i magavaa o denga huaahenua ange laa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{46}Omaadeu hagadaumee alodahi

\par }{\Q gu hai baasi mai gi gimaadeu i alaadeu muna.


\par }{\Q \VS{47}Gimaadeu gu duasala i de mee hagamaatagu ma denga geelinga kelo,

\par }{\Q ma de oohaa ga ngadi dagodo.”


\par }{\Q \VS{48}Ogu loimada gu ssali bei dagodo o denga vai ssali,

\par }{\Q i hiidinga de daia ga maakau o ogu dangada.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{49}Ogu loimada e dee noho donu de malingilingi,

\par }{\Q gai tee noho donu,


\par }{\Q \VS{50}ga dae ai gi de galo iho o
{\ND{Tagi Maolunga}}

\par }{\Q i de langi ga gidee.


\par }{\Q \VS{51}Agu mee e gidee gu hai ma gu daemaha ogu lodo

\par }{\Q i hiidinga o denga haahine alodahi i dogu aduhale.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{52}E deai donu hiidinga a ogu hagadaumee e doolohi ai au,

\par }{\Q bei dagodo o dahi manu lele.


\par }{\Q \VS{53}Gilaadeu ne tili ange au gi lo te geelonga

\par }{\Q ma de hai denga hadu ga maga ai au;


\par }{\Q \VS{54}denga vai gu haoli dogu biho,

\par }{\Q gai au ne hagadaba, “Au ne dai magau donu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{55}{\ND{Tagi Maolunga}}, au ne dalodalo adu gi de goe,

\par }{\Q mai i tagelo o de geelonga.


\par }{\Q \VS{56}Gai koe gu langona dagu dangidangi:

\par }{\Q “Koe gi dee bonodia luoo dalinga

\par }{\Q i de masavaa oogu e dangidangi ai i de bale!”


\par }{\Q \VS{57}Koe ne hagabaa mai gi de au

\par }{\Q i de masavaa aagu ne hagahi adu ai goe;

\par }{\Q koe ne hai mai, “Aude madagu!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{58}Dogu Ia Aamua, koe gu tala dogu heohi,

\par }{\Q koe ne hagaola dogu mouli.


\par }{\Q \VS{59}{\ND{Tagi Maolunga}}, koe gu gidee mee dee heohi ne hai mai gi de au,

\par }{\Q hagamodu ina ogu muna gi sula danuaa mai ai dogu heohi.


\par }{\Q \VS{60}Koe gu gidee delaadeu hai ne sui mai ai agu hegau,

\par }{\Q ma alaadeu hagatau alodahi e hai baasi mai ai gi de au.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{61}{\ND{Tagi Maolunga}}, koe gu langona delaadeu hai ne hagadogaa ai au,

\par }{\Q ma alaadeu hagatau alodahi e hai mai gi de au.


\par }{\Q \VS{62}Muna ma maanadu a ogu hagadaumee

\par }{\Q e hai baasi mai gi de au i taiao ga boo ai.


\par }{\Q \VS{63}Galo ange diiloo de masavaa olaadeu e nnoho ai gi lalo ma de tuu gi lunga;

\par }{\Q gai gilaadeu e hadu ogu daahili.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{64}{\ND{Tagi Maolunga}}, suuia ange alaadeu hegau,

\par }{\Q gi bei ange alaadeu mee gu hai.


\par }{\Q \VS{65}Koe gi hagamakaga ina olaadeu lodo,

\par }{\Q ma de
hagamalaia gilaadeu!


\par }{\Q \VS{66}Dolohia gilaadeu ga daa gi maakau i doo lili,

\par }{\Q gi dee mouli ai gilaadeu i lalo de langi a
{\ND{Tagi Maolunga}}.




\par }\Chap{4}{\SH De ui de hagaduasala o Zion
\par }
{\Q \VerseOne{1}Denga goolo gu dee malamalama,

\par }{\Q denga goolo danuaa gu dagodo gee!

\par }{\Q Denga hadu dabu gu tili saele,

\par }{\Q i dege o denga haiava alodahi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Denga dama hagamogomogo o
Zion,

\par }{\Q nogo hagamogomogo laa bei denga goolo,

\par }{\Q gu bei denga gumedi e hai i bela pigi,

\par }{\Q a tangada hai gumedi e hai laa i luoono lima!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Denga
{\TL{jackal}} e hakaa unuunu donu hogi alaadeu dama,

\par }{\Q aagai ogu dangada e vaivai hai dangada,

\par }{\Q bei hegau a denga
{\TL{ostrich}} de vao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}De alelo ma de ngudu o de gaagaa

\par }{\Q gu mmasa gee i dono hieunu;

\par }{\Q denga gauligi vaaligiligi gu dangidangi i hanu gai,

\par }{\Q gai gu deai donu se dangada e haangai ina ange gilaadeu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Dangada nogo gaimee danuaa laa

\par }{\Q gu maakau ma e daakodo i honga haiava.

\par }{\Q Gilaadeu nogo kahu laa i malo mmea,

\par }{\Q gu tolo saele i honga hagabuudungaa lehu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}De hagaduasala o ogu dangada

\par }{\Q gu kii ange i de hagaduasala o
Sodom,

\par }{\Q go de aduhale ne moolau laa donu huu de oha,

\par }{\Q gai tee se dangada donu ne oohaa.\XREF{*}{{\XO 4:6 }{\XT{Gen 19.24}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Olaadeu dagi e
gilimalali ange i denga
{\TL{snow}},

\par }{\Q ma de tea ange i denga vai uu;

\par }{\Q olaadeu angaanga e mmea ange i denga
{\TL{ruby}},

\par }{\Q gai olaadeu hoolinga e bei denga
{\TL{sapphire}}.\FTNT{*}{{\FR 4:7 }{\FQ{{\TL{sapphire}},
}}{\FT{aabe ni
}}{\FQA{{\TL{lapis lazuli}}.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Aagai iainei olaadeu gili gu uliuli ange i denga malala,

\par }{\Q gu deai dangada e madea gilaadeu i honga denga haiava.

\par }{\Q Gai gu tuu mai olaadeu ivi ma de too gili,

\par }{\Q aama de mmasa bei denga lahhie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Dangada gu daia laa ma gu maakau i de gadilaasa

\par }{\Q e danuaa ange i gilaadeu e maakau laa i delaadeu saalohia;

\par }{\Q gilaadeu e kona de hiikai, gai gu panga,

\par }{\Q i hiidinga teai gai i honga denga veelenga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Denga haahine e aaloha laa i alaadeu dama

\par }{\Q gu boale alaadeu dama

\par }{\Q ma gu hai ai alaadeu gai,

\par }{\Q i de masavaa ne hagaduasala ai tamaa hine a ogu dangada.\XREF{*}{{\XO 4:10 }{\XT{Deut 28.57; Ezk 5.10}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}{\ND{Tagi Maolunga}} gu bole mmao,

\par }{\Q ia gu hagahai hegau dono lili,

\par }{\Q Ia gu dahu dahi ahi i Zion

\par }{\Q e dudu ai de aduhale alodahi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Denga hodooligi o henua i lalo tee hagadonusia,

\par }{\Q dangada e nnoho i henua i lalo tee hagadonusia hogi,

\par }{\Q bolo denga hagadaumee ma dangada e kino i Jerusalem

\par }{\Q e maua i de ulu i ono haitoga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Aagai mee nei ne hai i hiidinga
haisala o ono
pelaabisi

\par }{\Q aama baubau o de
gau haimeedabu,

\par }{\Q i delaadeu daa ga maakau

\par }{\Q de gau heohi i lo te aduhale laa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Gilaadeu ne haahaa saele bei dagodo o tangada dee gide

\par }{\Q i honga denga haiava;

\par }{\Q Gilaadeu gu baalau i denga dodo,

\par }{\Q deelaa ai, gu deai donu dangada e llodo e poo ange gi olaadeu malo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Dangada e oo ma e hai ange gi gilaadeu,

\par }{\Q “Goodou hulo gee donu! Goodou hulo gee donu!

\par }{\Q Goodou aude poo mai gi gilaadeu!”

\par }{\Q Deelaa ai, gilaadeu gu ni dangada e silivaahea saele;

\par }{\Q gai dangada o denga huaahenua e hagataba,

\par }{\Q “Gilaadeu e dee maua donu i de nnoho madali gidaadeu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}{\ND{Tagi Maolunga}} ne hai gi mavaevae saele gilaadeu,

\par }{\Q ia gu dee anga ange donu gi gilaadeu;

\par }{\Q de gau haimeedabu gu dee hagadubulia,

\par }{\Q gai dangada gu dee abodonu ange gi denga dagi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Gimaadeu gu daalea i de tali,

\par }{\Q i teai donu se bale e humai;

\par }{\Q gimaadeu ne dagitilo mai i omaadeu hale hagaloosi maolunga

\par }{\Q be e dahi laa huaahenua e maua i de hagaola gimaadeu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Gilaadeu e hagabaa gimaadeu,

\par }{\Q gimaadeu gu dee maua i de seesee i honga haiava.

\par }{\Q Gu baa mai de hagaodi o omaadeu mouli;

\par }{\Q omaadeu laangi gu sogoisi, go hiidinga gu odi donu omaadeu laangi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Dangada e dolohia gimaadeu e kemo ange

\par }{\Q i denga igele i lo te langi i lunga;

\par }{\Q gilaadeu e doolohi gimaadeu i honga denga mounga,

\par }{\Q ma de mmuni e tali ai gimaadeu i lodo henua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}De ia a
{\ND{Tagi Maolunga}} gu
hagadabu i de lolo,

\par }{\Q go de ia omaadeu e mouli ai, gu too ange gi lodo geelonga.

\par }{\Q Gai gimaadeu ne maanadu bolo gimaadeu e nnoho i lalo dono malu,

\par }{\Q i demaadeu nnoho i magavaa o denga huaahenua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}De gau
Edom, goodou malangilangi ma de llodo danuaa,

\par }{\Q go goodou e nnoho i de henua go Uz.

\par }{\Q Aagai de ubu o de hagaduasala e gaavadu naa hogi goodou gi unu ai;

\par }{\Q gai goodou e unu naa ga ssenga ga hagaui oodou malo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Tamaa hine o Zion, gu lava doo hagaduasala,

\par }{\Q i hiidinga oo baubau;

\par }{\Q ia e dee tili donu goe i denga henua gee.

\par }{\Q Aagai goodou de gau Edom,

\par }{\Q ia e hagaduasala naa goodou

\par }{\Q i hiidinga o oodou baubau,

\par }{\Q ma de hagaago mai oodou haisala.




\par }\Chap{5}{\SH Tangidangi ia gi abodonu mai
\par }
{\Q \VerseOne{1}{\ND{Tagi Maolunga}}, aude ngalo mee gu hai mai gi gimaadeu;

\par }{\Q galo mai ma gi diiloo, gimaadeu gu hagangadi mee ina!


\par }{\Q \VS{2}Demaadeu henua gu gaavange gi de gau henua gee,

\par }{\Q omaadeu hale gu gaavee e de gau mai moni.


\par }{\Q \VS{3}Gimaadeu gu bei denga gauligi gu deai laa olaadeu damana;

\par }{\Q omaadeu dinana gu maakau olaadeu bodu.


\par }{\Q \VS{4}Gimaadeu e hagao amaadeu vai unu,

\par }{\Q gai amaadeu lahhie e dahi hogi olaadeu hagaoanga.


\par }{\Q \VS{5}Dangada e dolohia gimaadeu gu dae mai gimaadeu;

\par }{\Q gimaadeu gu daalea gai gu dee maua i de hagammabu.


\par }{\Q \VS{6}Gimaadeu ne dugu ange gimaadeu gi
Egypt ma
Assyria,

\par }{\Q gi hanu ai amaadeu gai.


\par }{\Q \VS{7}Omaadeu dubuna ne
haisala, gilaadeu gu dee mouli iainei;

\par }{\Q gai gimaadeu gu hagaduasala i hiidinga o olaadeu baubau.


\par }{\Q \VS{8}Gai gu ni dangada hai hegau e dagina gimaadeu;

\par }{\Q gu deai hogi dangada e hagaola ina mai gimaadeu i olaadeu daha.


\par }{\Q \VS{9}Gimaadeu e hai hegau ange gi amaadeu mee gai,

\par }{\Q ma de manavasaa i omaadeu mouli,

\par }{\Q i hiidinga o de gadilaasa i lodo henua.


\par }{\Q \VS{10}Omaadeu gili gu vvela bei de mommee dao gai,

\par }{\Q gai gu mahanahana i demaadeu hiikai.


\par }{\Q \VS{11}Denga haahine o
Zion gu haia gi de mahi,

\par }{\Q aama denga bua mmoe i aduhale o
Judah.


\par }{\Q \VS{12}Denga dagi gu daudau age i olaadeu lima;

\par }{\Q denga daane maatua gu dee hagadubulia.


\par }{\Q \VS{13}Denga dama daane gu hagahai hegau ina,

\par }{\Q i de mommee e mmili ai denga
{\TL{grain}};

\par }{\Q denga gauligi daane e hagauda

\par }{\Q denga noodangaa laagau daemaha.


\par }{\Q \VS{14}Denga daane maatua gu dee hagabuni

\par }{\Q i ma te haitoga o de aduhale;

\par }{\Q denga dama daane gu dee hagadangidangi.


\par }{\Q \VS{15}Gu deai donu se malangilangi i omaadeu lodo;

\par }{\Q gimaadeu gu dee aanu, gai gu hinangalosaa.


\par }{\Q \VS{16}De hau i honga omaadeu biho gu doo.

\par }{\Q Gu vakaa loo gimaadeu, i hiidinga gimaadeu gu haisala!


\par }{\Q \VS{17}Gimaadeu gu mmae omaadeu lodo i hiidinga o de mee nei,

\par }{\Q omaadeu ganomada gu dee kide i hiidinga o mee nei.


\par }{\Q \VS{18}De mounga go Zion gu ngadi dagodo,

\par }{\Q denga
{\TL{jackal}} gu nnoho i kilaa.


\par }{\Q \VS{19}Aagai koe, e
{\ND{Tagi Maolunga}},

\par }{\Q e hodooligi ga hano ai;

\par }{\Q doo nohoanga hodooligi e dagodo naa donu huu

\par }{\Q i denga atangada alodahi.


\par }{\Q \VS{20}Gu aha goe gu ngalo ai naa gimaadeu i masavaa alodahi?

\par }{\Q Gai gu aha gu daulooloa ai naa dau tili gimaadeu?


\par }{\Q \VS{21}{\ND{Tagi Maolunga}}, hagaahea mai gimaadeu gi oo daha,

\par }{\Q gi maua ai e gimaadeu i de aahe mai.

\par }{\Q Hagahoou ina omaadeu laangi, bei omaadeu dagodo madagidagi —


\par }{\Q \VS{22}aabe koe gu tili naa donu gimaadeu,

\par }{\Q ma de kona donu doo lili i gimaadeu.

\par }