\NormalFont\ShortTitle{Kaznodziei}

{\MT Księga Kaznodziei



\par }\ChapOne{1}{\MM \VerseOne{1}Słowa Kaznodziei, syna Dawida, króla w Jerozolimie.


\par }{\MM \VS{2}Marność nad marnościami – mówi Kaznodzieja – marność nad marnościami. Wszystko jest marnością.


\par }{\MM \VS{3}Jaki pożytek ma człowiek z całego swego trudu, który podejmuje pod słońcem?


\par }{\MM \VS{4}Jedno pokolenie przemija,
{\ADD{drugie}} pokolenie przychodzi, lecz ziemia trwa na wieki.


\par }{\MM \VS{5}Słońce wschodzi i słońce zachodzi, i spieszy do swego miejsca, z którego znów wschodzi.


\par }{\MM \VS{6}Wiatr idzie na południe i zawraca na północ, krąży nieustannie i znowu wraca na drogę swego krążenia.


\par }{\MM \VS{7}Wszystkie rzeki płyną do morza, lecz morze się nie przepełnia; do miejsca, z którego rzeki płyną,
{\ADD{znowu}} wracają.


\par }{\MM \VS{8}Wszystkie rzeczy
{\ADD{są}} pełne trudu, a człowiek nie zdoła tego wyrazić. Oko nie nasyci się patrzeniem ani ucho nie napełni się słuchaniem.


\par }{\MM \VS{9}To, co było, jest tym, co będzie; a to, co się stało, jest tym, co się stanie. I nie ma nic nowego pod słońcem.


\par }{\MM \VS{10}Czy jest coś, o czym można by powiedzieć: Patrz, to jest coś nowego? I to już było w dawnych czasach, które były przed nami.


\par }{\MM \VS{11}Nie ma pamięci o dawnych rzeczach; także o tych, które będą, nie będzie pamięci u tych, którzy potem nastaną.


\par }{\MM \VS{12}Ja, Kaznodzieja, byłem królem nad Izraelem w Jerozolimie.


\par }{\MM \VS{13}I przyłożyłem się w swoim sercu
{\ADD{do tego}}, aby mądrością szukać wszystkiego i wybadać wszystko, co się dzieje pod niebem. To uciążliwe zadanie Bóg dał synom ludzkim, aby się nim trudzili.


\par }{\MM \VS{14}Widziałem wszystkie sprawy, jakie się dzieją pod słońcem, a oto wszystko jest marnością i utrapieniem ducha.


\par }{\MM \VS{15}Tego, co krzywe, nie da się wyprostować, a tego, czego brak, nie da się policzyć.


\par }{\MM \VS{16}Tak więc pomyślałem w swoim sercu: Oto wzbogaciłem się i dano mi więcej mądrości niż wszystkim, którzy byli przede mną w Jerozolimie. I moje serce doświadczyło wielkiej mądrości i wiedzy.


\par }{\MM \VS{17}I przyłożyłem się w swoim sercu
{\ADD{do tego}}, aby poznać mądrość, a także by poznać szaleństwo i głupotę.
{\ADD{Ale}} poznałem, że i to jest utrapieniem ducha.


\par }{\MM \VS{18}Gdzie bowiem jest wiele mądrości,
{\ADD{tam}} jest wiele smutku. A kto przysparza wiedzy, przysparza i cierpienia.




\par }\Chap{2}{\MM \VerseOne{1}Powiedziałem w sercu: Niech teraz doświadczę cię w radości, zażywaj więc przyjemności. Lecz to także jest marnością.


\par }{\MM \VS{2}O śmiechu powiedziałem: To szaleństwo, a o radości: Co to daje?


\par }{\MM \VS{3}Postanowiłem w sercu,
{\ADD{że}} poddam swoje ciało winu – serce jednak kierowałem mądrością – i że będę się trzymać głupoty, aż zobaczę, co dla synów ludzkich jest dobrem spośród tego, co mają czynić pod niebem, przez wszystkie dni ich życia.


\par }{\MM \VS{4}Dokonałem wielkich dzieł, zbudowałem sobie domy, zasadziłem sobie winnice.


\par }{\MM \VS{5}Założyłem sobie ogrody i sady i posadziłem w nich wszelkiego rodzaju drzewa owocowe.


\par }{\MM \VS{6}Zbudowałem też sobie stawy na wodę, by nawadniać nią las rosnących drzew.


\par }{\MM \VS{7}Nabyłem sługi i służące, miałem też sługi urodzone w swoim domu. Posiadałem również stada wołów i trzody owiec większe niż wszyscy, którzy byli przede mną w Jerozolimie.


\par }{\MM \VS{8}Zgromadziłem sobie srebro i złoto, i klejnoty królów i prowincji. Przygotowałem sobie śpiewaków i śpiewaczki, i
{\ADD{inne}} rozkosze synów ludzkich oraz liczne instrumenty muzyczne.


\par }{\MM \VS{9}I tak stałem się większy i możniejszy niż wszyscy, którzy byli przede mną w Jerozolimie. W dodatku moja mądrość pozostała przy mnie.


\par }{\MM \VS{10}Nie wzbraniałem swoim oczom niczego, czego pragnęły, nie odmawiałem swemu sercu żadnej uciechy; moje serce bowiem radowało się z całego mojego trudu. A to był mój dział za cały mój trud.


\par }{\MM \VS{11}Następnie przyjrzałem się wszystkim dziełom, jakich dokonały moje ręce, i trudowi, jaki podjąłem dla ich wykonania, a oto wszystko to marność i utrapienie ducha i nie ma żadnego pożytku pod słońcem.


\par }{\MM \VS{12}Odwróciłem się więc, aby przyjrzeć się mądrości, szaleństwu i głupocie. Co bowiem może
{\ADD{uczynić}} człowiek, który nastąpi po królu? To, co czynili już inni.


\par }{\MM \VS{13}I zobaczyłem, że mądrość jest pożyteczniejsza od głupoty, tak jak światło jest pożyteczniejsze od ciemności.


\par }{\MM \VS{14}Mądry ma oczy w swojej głowie, głupi zaś chodzi w ciemności. A poznałem, że ten sam los spotyka wszystkich.


\par }{\MM \VS{15}Dlatego powiedziałem w sercu: Los, który spotyka głupiego, spotka również mnie. Po co więc przewyższyłem go mądrością? Wtedy powiedziałem w sercu, że to także jest marnością.


\par }{\MM \VS{16}Nie ma bowiem pamięci zarówno o mądrym, jak i o głupcu na wieki, gdyż to, co jest teraz, w najbliższych dniach pójdzie w niepamięć. A jak umiera mądry? Tak jak głupi.


\par }{\MM \VS{17}Dlatego obrzydło mi życie, gdyż przykre mi są wszystkie sprawy dokonane pod słońcem. Wszystko bowiem jest marnością i utrapieniem ducha.


\par }{\MM \VS{18}Zbrzydł mi nawet cały mój trud, który podejmowałem pod słońcem, gdyż muszę go zostawić człowiekowi, który przyjdzie po mnie.


\par }{\MM \VS{19}A kto wie, czy będzie mądry, czy głupi? A jednak będzie władać całą moją pracą, w którą włożyłem swój trud i mądrość pod słońcem. Także i to jest marnością.


\par }{\MM \VS{20}Doszedłem więc do tego, że zwątpiłem w sercu w cały swój trud, jaki podjąłem pod słońcem.


\par }{\MM \VS{21}Gdyż niejeden człowiek pracuje mądrze, umiejętnie i sprawiedliwie, a swój dział pozostawia innemu, który się nim nie trudził. Także i to jest marnością i wielkim złem.


\par }{\MM \VS{22}Cóż bowiem ma człowiek z całej swojej pracy i z utrapienia swego serca, którymi się trudzi pod słońcem?


\par }{\MM \VS{23}Bo wszystkie jego dni są cierpieniem, a jego zajęcie – smutkiem; nawet w nocy jego serce nie zaznaje spokoju. Także i to jest marnością.


\par }{\MM \VS{24}Nie ma nic lepszego dla człowieka, niż aby jadł i pił, i czynił dobrze swojej duszy przy swojej pracy. Zobaczyłem też, że pochodzi to z ręki Boga.


\par }{\MM \VS{25}Kto bowiem potrafi jeść i cieszyć się tym słuszniej niż ja?


\par }{\MM \VS{26}Bo człowiekowi, który mu się podoba, daje mądrość, wiedzę i radość. Ale grzesznikowi zadaje trud, aby zbierał i gromadził, i potem zostawił to temu, który się Bogu podoba. Także i to jest marnością i utrapieniem ducha.




\par }\Chap{3}{\MM \VerseOne{1}Jest pora na wszystko i czas na każdą sprawę pod niebem.


\par }{\MM \VS{2}{\ADD{Jest}} czas rodzenia i czas umierania, czas sadzenia i czas wyrywania tego, co zasadzono;


\par }{\MM \VS{3}Czas zabijania i czas leczenia, czas burzenia i czas budowania;


\par }{\MM \VS{4}Czas płaczu i czas śmiechu, czas smutku i czas pląsów;


\par }{\MM \VS{5}Czas rzucania kamieni i czas zbierania kamieni, czas uścisków i czas powstrzymywania się od uścisków;


\par }{\MM \VS{6}Czas szukania i czas tracenia, czas zachowania i czas wyrzucania;


\par }{\MM \VS{7}Czas rozdzierania i czas zszywania, czas milczenia i czas mówienia;


\par }{\MM \VS{8}Czas miłowania i czas nienawiści, czas wojny i czas pokoju.


\par }{\MM \VS{9}Jaki pożytek ma ten, kto pracuje, z całego swego trudu?


\par }{\MM \VS{10}Widziałem pracę, którą Bóg dał synom ludzkim, aby się nią trudzili.


\par }{\MM \VS{11}Wszystko dobrze uczynił w swoim czasie. Włożył także świat w ich serca, mimo że człowiek nie zdoła pojąć dzieła, którego Bóg dokonuje od początku do końca.


\par }{\MM \VS{12}Dlatego wiem, że dla nich nie ma nic lepszego nad to, by się radowali i czynili dobrze za swego życia.


\par }{\MM \VS{13}Również i to, gdy każdy człowiek je i pije, i cieszy się dobrem całego swego trudu, jest darem Boga.


\par }{\MM \VS{14}Wiem i to, że cokolwiek czyni Bóg, będzie trwać na wieki. Nie można do tego nic dodać ani z tego odjąć, a Bóg czyni to, aby ludzie się go bali.


\par }{\MM \VS{15}To, co było, jest teraz, a to, co będzie, już było. Bóg bowiem żąda tego, co przeminęło.


\par }{\MM \VS{16}Widziałem jeszcze pod słońcem niegodziwość w miejscu sądu, a w miejscu sprawiedliwości – nieprawość.


\par }{\MM \VS{17}I powiedziałem w sercu: Bóg osądzi zarówno sprawiedliwego, jak i niegodziwego, gdyż tam będzie czas na
{\ADD{osądzenie}} każdego zamiaru i uczynku.


\par }{\MM \VS{18}Powiedziałem w sercu o sprawie synów ludzkich: Oby Bóg im pokazał, aby wiedzieli, że są tylko zwierzętami.


\par }{\MM \VS{19}Bo jednakowy jest los synów ludzkich i los zwierząt. Jak umiera ten, tak umiera i tamto. Wszyscy mają jednakowe tchnienie, a nie ma człowiek przewagi nad zwierzęciem, gdyż wszystko jest marnością.


\par }{\MM \VS{20}Wszystko to idzie do jednego miejsca; wszystko jest z prochu i wszystko w proch się obraca.


\par }{\MM \VS{21}A któż wie, że duch synów ludzkich idzie w górę, a duch zwierzęcia zstępuje do ziemi?


\par }{\MM \VS{22}Dlatego zobaczyłem, że nie ma nic lepszego nad to, żeby człowiek się radował ze swoich dzieł, gdyż to jest jego dział. Któż bowiem doprowadzi go
{\ADD{do tego}}, aby poznał to, co ma być po nim?




\par }\Chap{4}{\MM \VerseOne{1}Potem zwróciłem się w stronę wszystkich ucisków, jakie zdarzają się pod słońcem, i przyjrzałem się im. I oto
{\ADD{widziałem}} łzy uciśnionych, a nie mieli pocieszyciela. Siła była w rękach ciemięzców, a tamci nie mieli pocieszyciela.


\par }{\MM \VS{2}Dlatego chwaliłem umarłych, którzy już odeszli, bardziej niż żywych, którzy jeszcze żyją.


\par }{\MM \VS{3}Nawet lepszy od nich obu jest ten, którego jeszcze nie było i który nie widział zła, jakie się dzieje pod słońcem.


\par }{\MM \VS{4}Zobaczyłem też, że wszelka praca i każde dobre dzieło wywołują tylko zazdrość jednego wobec drugiego. Także i to jest marnością i utrapieniem ducha.


\par }{\MM \VS{5}Głupi składa swoje ręce i zjada własne ciało.


\par }{\MM \VS{6}Lepsza jest pełna garść z pokojem niż obie pełne garści z trudem i utrapieniem ducha.


\par }{\MM \VS{7}Znowu obróciłem się i zobaczyłem
{\ADD{kolejną}} marność pod słońcem.


\par }{\MM \VS{8}Jest to człowiek samotny, bez towarzysza, nie ma ani syna, ani brata i nie ma końca wszelki jego trud, a jego oczy nie mogą nasycić się bogactwem.
{\ADD{Nie myśli}}: Dla kogo ja pracuję i odmawiam dobra swojej duszy? Także i to jest marnością i ciężką udręką.


\par }{\MM \VS{9}Lepiej jest dwom niż jednemu, gdyż mają dobry pożytek ze swojej pracy.


\par }{\MM \VS{10}Jeśli bowiem jeden upadnie, drugi podniesie swego towarzysza. Lecz biada samotnemu, gdy upadnie, bo nie ma drugiego, który by go podniósł.


\par }{\MM \VS{11}Także jeśli dwoje
{\ADD{ludzi}} śpi
{\ADD{razem}}, grzeją się wzajemnie. Ale jeden jakże się ogrzeje?


\par }{\MM \VS{12}A jeśli
{\ADD{kto}} przemaga jednego, to dwaj stawią mu czoła, a potrójny sznur nie rozerwie się tak łatwo.


\par }{\MM \VS{13}Lepszy jest chłopiec ubogi i mądry niż król stary i głupi, który nie potrafi już przyjmować napomnienia.


\par }{\MM \VS{14}Bo
{\ADD{tamten}} wychodzi z więzienia, aby królować, a ten urodzony w swoim królestwie zubożeje.


\par }{\MM \VS{15}Widziałem, jak wszyscy żyjący, którzy chodzą pod słońcem, przestawali z chłopcem, potomkiem, który miał wstąpić na miejsce tamtego.


\par }{\MM \VS{16}Niezliczony jest cały lud, jaki żył przed nimi. Lecz następni nie będą się z niego cieszyć. A tak i to jest marność i utrapienie ducha.




\par }\Chap{5}{\MM \VerseOne{1}Pilnuj swoich kroków, gdy idziesz do domu Bożego, i bądź skłonny raczej ku temu, aby słuchać, niż dawać ofiarę głupich. Nie wiedzą oni bowiem, że źle czynią.


\par }{\MM \VS{2}Nie mów pochopnie i niech twoje serce nie wypowiada pospiesznie słów przed Bogiem. Bóg bowiem
{\ADD{jest}} w niebie, a ty na ziemi. Niech więc niewiele będzie twoich słów.


\par }{\MM \VS{3}Bo z wielu zajęć przychodzi sen, a mowa głupca z wielu słów.


\par }{\MM \VS{4}Gdy złożysz Bogu
{\ADD{jakiś}} ślub, nie zwlekaj z jego wypełnieniem, gdyż w głupcach nie ma on upodobania. Cokolwiek ślubujesz, wypełnij.


\par }{\MM \VS{5}Lepiej jest nie ślubować, niż ślubować i tego nie wypełnić.


\par }{\MM \VS{6}Nie pozwól, by twoje usta przywiodły do grzechu twoje ciało i nie mów przed aniołem, że to był błąd. Dlaczego Bóg miałby się gniewać na twoje słowa i obrócić wniwecz dzieło twoich rąk?


\par }{\MM \VS{7}Gdzie bowiem jest wiele snów,
{\ADD{tam}} też wiele słów i marności. Ale
{\ADD{ty}} bój się Boga.


\par }{\MM \VS{8}Jeśli widzisz w prowincji ucisk ubogiego i wypaczanie sądu i sprawiedliwości, nie dziw się temu, gdyż
{\ADD{ten, który jest}} wyższy od najwyższych, czuwa, a są wyżsi od nich.


\par }{\MM \VS{9}Korzyści z ziemi służą wszystkim. Nawet królowi służy pole.


\par }{\MM \VS{10}Kto kocha pieniądze, nie nasyci się pieniędzmi, a kto kocha bogactwa, nie będzie miał z nich pożytku. Także i to jest marnością.


\par }{\MM \VS{11}Gdy dobra się mnożą, mnożą się też ci, którzy je zjadają. Cóż więc za pożytek ma z tego właściciel? Jedynie to, że patrzy na nie swoimi oczami.


\par }{\MM \VS{12}Słodki
{\ADD{jest}} sen robotnika, czy je mało, czy dużo, ale obfitość bogatego nie daje mu spać.


\par }{\MM \VS{13}Jest ciężka bieda,
{\ADD{którą}} widziałem pod słońcem: bogactwo przechowywane dla właściciela na jego własną szkodę.


\par }{\MM \VS{14}Takie bogactwo bowiem przepada przez złe zajęcia. A syn, którego spłodzi, nie będzie miał nic w swoich rękach.


\par }{\MM \VS{15}Jak wyszedł z łona swojej matki, tak też nagi wróci, jak przyszedł, i nie zabierze nic ze swojej pracy, co mógłby wziąć do ręki.


\par }{\MM \VS{16}Także i to jest ciężką niedolą, że jak przyszedł, tak odejdzie. Cóż więc za pożytek, że trudził się na wiatr?


\par }{\MM \VS{17}Po wszystkie swoje dni jadał w ciemności, smutku, chorobie i gniewie.


\par }{\MM \VS{18}Oto co zobaczyłem: rzecz dobra i piękna to jeść i pić, i cieszyć się dobrem ze wszelkiego swego trudu, który człowiek podejmuje pod słońcem po wszystkie dni swego życia, jakie dał mu Bóg. To bowiem
{\ADD{jest}} jego działem.


\par }{\MM \VS{19}Dla każdego też człowieka, któremu Bóg dał majątek i bogactwo, i dał mu możliwość, by z nich korzystał i odbierał swój dział i radował się ze swojego trudu – to jest dar Boga.


\par }{\MM \VS{20}Nie będzie bowiem wiele pamiętał o dniach swego życia, gdyż Bóg go wysłuchuje,
{\ADD{napełniając}} jego serce radością.




\par }\Chap{6}{\MM \VerseOne{1}Jest zło, które widziałem pod słońcem i które jest powszechne wśród ludzi:


\par }{\MM \VS{2}Gdy jakiemuś człowiekowi Bóg dał bogactwo, majątek i sławę, tak że nie brakuje jego duszy nic z tego, czegokolwiek by pragnął, jednak Bóg nie daje mu możliwości spożywać tego, ale spożywa to obcy człowiek. Jest to marnością i ciężką niedolą.


\par }{\MM \VS{3}Choćby ktoś spłodził stu
{\ADD{synów}}, żył wiele lat i dni jego lat się przedłużyły, a jego dusza nie była nasycona dobrem i nie miał nawet pogrzebu, powiadam: lepszy jest od niego martwy płód.


\par }{\MM \VS{4}{\ADD{Ten}} bowiem przychodzi w marności i odchodzi w ciemności, a jego imię zostaje okryte ciemnością.


\par }{\MM \VS{5}Nie widział nawet słońca i nic nie wie. Ma on większy spokój niż tamten.


\par }{\MM \VS{6}Bo choćby nawet żył przez dwa tysiące lat, nie zaznałby żadnego dobra. Czy wszyscy nie idą do jednego miejsca?


\par }{\MM \VS{7}Wszelki trud człowieka
{\ADD{jest}} dla jego ust, a jednak jego dusza nie może się nasycić.


\par }{\MM \VS{8}Czego więcej ma bowiem mądry od głupca? Albo czego
{\ADD{więcej ma}} ubogi, który umie postępować wśród żyjących?


\par }{\MM \VS{9}Lepsze jest to, co oczy widzą, niż ciągłe pragnienie. To również jest marnością i utrapieniem ducha.


\par }{\MM \VS{10}Temu, kto jest, już nadano imię i wiadomo, że jest człowiekiem i że nie może się on spierać z mocniejszym od siebie.


\par }{\MM \VS{11}Ponieważ wiele jest rzeczy, które pomnażają marność, jaką z nich
{\ADD{korzyść}} ma człowiek?


\par }{\MM \VS{12}Któż bowiem wie, co jest dobre dla człowieka w tym życiu po wszystkie dni jego marnego życia, które jak cień przemijają? Albo kto oznajmi człowiekowi, co po nim będzie pod słońcem?




\par }\Chap{7}{\MM \VerseOne{1}Lepsze jest
{\ADD{dobre}} imię niż wyborny olejek, a dzień śmierci niż dzień urodzenia.


\par }{\MM \VS{2}Lepiej iść do domu żałoby niż do domu wesela, gdyż w tamtym
{\ADD{widzimy}} koniec każdego człowieka, a człowiek żyjący weźmie to sobie do serca.


\par }{\MM \VS{3}Lepszy jest smutek niż śmiech, bo przez smutek twarzy serce szlachetnieje.


\par }{\MM \VS{4}Serce mądrych jest w domu żałoby, ale serce głupich w domu wesela.


\par }{\MM \VS{5}Lepiej
{\ADD{jest}} słuchać upomnień mądrego niż pieśni głupców.


\par }{\MM \VS{6}Czym bowiem jest trzaskanie cierni pod kotłem, tym jest śmiech głupca. Także i to jest marnością.


\par }{\MM \VS{7}Doprawdy, ucisk doprowadza mądrego do szaleństwa, a dar psuje serce.


\par }{\MM \VS{8}Lepsze jest dokończenie sprawy niż jej początek. Lepszy jest człowiek cierpliwego ducha niż
{\ADD{człowiek}} wyniosłego ducha.


\par }{\MM \VS{9}Nie bądź w duchu skory do gniewu, gdyż gniew spoczywa w piersi głupich.


\par }{\MM \VS{10}Nie mów: Jak to jest, że dawne dni były lepsze niż te obecne? Bo niemądrze byś o to pytał.


\par }{\MM \VS{11}Dobra jest mądrość przy dziedzictwie i jest pożyteczna dla tych, którzy widzą słońce.


\par }{\MM \VS{12}Mądrość bowiem jest osłoną, osłoną
{\ADD{są}} też pieniądze; lecz korzyść z poznania jest taka: mądrość daje życie tym, którzy ją mają.


\par }{\MM \VS{13}Przypatrz się dziełu Boga. Kto bowiem może wyprostować to, co on krzywym uczynił?


\par }{\MM \VS{14}W dniu powodzenia raduj się, a w dniu nieszczęścia rozważaj: Bóg uczynił zarówno jedno, jak i drugie po to, aby człowiek nie dociekł tego, co po nim nastanie.


\par }{\MM \VS{15}Wszystko widziałem za swych marnych dni: niejeden sprawiedliwy ginie w swojej sprawiedliwości, a niejeden niegodziwiec żyje długo w swojej niegodziwości.


\par }{\MM \VS{16}Nie bądź przesadnie sprawiedliwy ani przesadnie mądry. Czemu miałbyś się sam do zguby prowadzić?


\par }{\MM \VS{17}Nie bądź zbyt niegodziwy i nie bądź głupi. Czemu miałbyś umrzeć przed swoim czasem?


\par }{\MM \VS{18}Dobrze będzie, jeśli będziesz się tego trzymał, ale i tamtego z rąk nie wypuszczaj. Kto bowiem boi się Boga, uniknie tego wszystkiego.


\par }{\MM \VS{19}Mądrość daje mądremu
{\ADD{więcej}} siły, niż
{\ADD{posiada ją}} dziesięciu mocarzy, którzy są w mieście.


\par }{\MM \VS{20}Doprawdy, nie ma człowieka sprawiedliwego na ziemi, który czyniłby dobrze i nie grzeszył.


\par }{\MM \VS{21}Nie zwracaj też uwagi na wszystkie słowa, które wypowiadają
{\ADD{ludzie}}, byś nie usłyszał, jak ci złorzeczy twój sługa.


\par }{\MM \VS{22}Wie bowiem twoje serce, że i ty wielokroć złorzeczyłeś innym.


\par }{\MM \VS{23}Tego wszystkiego doświadczyłem mądrością
{\ADD{i}} powiedziałem: Będę mądry. Ale mądrość oddaliła się ode mnie.


\par }{\MM \VS{24}To, co jest dalekie, i to, co jest bardzo głębokie – któż to może zgłębić?


\par }{\MM \VS{25}Zwróciłem swoje serce ku poznaniu, badaniu i szukaniu mądrości oraz rozeznaniu rzeczy, by poznać niegodziwość głupstwa, głupoty i szaleństwa.


\par }{\MM \VS{26}I odkryłem, że bardziej gorzka niż śmierć jest kobieta, której serce jest jak sieć i sidło, a jej ręce jak pęta. Kto się Bogu podoba, uwolni się od niej, ale grzesznik będzie przez nią usidlony.


\par }{\MM \VS{27}Oto co odkryłem – mówi Kaznodzieja –
{\ADD{badając}} jedną po drugiej, aby dojść do istoty rzeczy;


\par }{\MM \VS{28}Czego jeszcze szuka moja dusza, lecz nie znajduje: Jednego mężczyznę spośród tysiąca znalazłem, ale kobiety spośród wszystkich nie znalazłem.


\par }{\MM \VS{29}Oto to tylko odkryłem: Bóg stworzył człowieka prawego, ale oni szukali rozlicznych wymysłów.




\par }\Chap{8}{\MM \VerseOne{1}Kto jest mądrym człowiekiem? Kto zna wyjaśnienie rzeczy? Mądrość człowieka rozjaśnia jego oblicze i odmienia srogość jego twarzy.


\par }{\MM \VS{2}{\ADD{Radzę ci}}, abyś przestrzegał rozkazu króla, a to ze względu na przysięgę Boga.


\par }{\MM \VS{3}Nie spiesz się z odejściem sprzed jego oblicza ani nie upieraj się przy złej sprawie. Czyni bowiem wszystko tak, jak mu się podoba.


\par }{\MM \VS{4}Gdzie słowo króla, tam i jego moc. Któż mu powie: Co czynisz?


\par }{\MM \VS{5}Kto przestrzega przykazania, nie zazna niczego złego. A serce mądrego zna czas i sąd.


\par }{\MM \VS{6}Na każdą sprawę jest czas i sąd, dlatego wielkie nieszczęście trzyma się człowieka.


\par }{\MM \VS{7}Nie wie bowiem, co będzie. Kto mu oznajmi, kiedy
{\ADD{co}} się przydarzy?


\par }{\MM \VS{8}Nie ma człowieka, który miałby władzę nad duchem, żeby powstrzymać ducha, ani moc nad dniem śmierci. Nie ma też zwolnienia z tego boju, a niegodziwych nie wybawi ich niegodziwość.


\par }{\MM \VS{9}To wszystko widziałem, gdy zwróciłem swoje serce do każdego dzieła, którego się dokonuje pod słońcem.
{\ADD{Bywa}} czas, kiedy jeden człowiek panuje nad drugim ku jego krzywdzie.


\par }{\MM \VS{10}Widziałem więc niegodziwych pogrzebanych, którzy przychodzili do miejsca świętego i odchodzili z niego, a zapomniano o nich w mieście, gdzie tak czynili. I to również jest marnością.


\par }{\MM \VS{11}Ponieważ wyroku za zły czyn nie wykonuje się od razu, serce synów ludzkich jest w nich zawzięte
{\ADD{i gotowe}} na to, aby popełniali zło.


\par }{\MM \VS{12}I chociaż grzesznik po stokroć czyni zło i jego dni się przedłużą, to jednak wiem, że szczęści się tym, którzy boją się Boga, którzy się boją jego oblicza.


\par }{\MM \VS{13}Ale niegodziwemu nie szczęści się i nie przedłuży on swoich dni,
{\ADD{przeminą bowiem}} jak cień, ponieważ nie boi się Boga.


\par }{\MM \VS{14}Jest też marność, która się dzieje na ziemi: są
{\ADD{ludzie}} sprawiedliwi, którym się zdarza to, na co
{\ADD{zasługują}} uczynki niegodziwych; są też
{\ADD{ludzie}} niegodziwi, którym się zdarza to, na co
{\ADD{zasługują}} uczynki sprawiedliwych. Powiedziałem, że i to jest marnością.


\par }{\MM \VS{15}Chwaliłem więc radość,
{\ADD{gdyż}} nie ma dla człowieka nic lepszego pod słońcem nad to, by jadł, pił i radował się. To bowiem zostanie mu z jego trudu po
{\ADD{wszystkie}} dni jego życia, które pod słońcem dał mu Bóg.


\par }{\MM \VS{16}Gdy zwróciłem swoje serce na to, aby poznać mądrość i rozważać sprawy, jakie się dzieją na ziemi, z powodu których oczy
{\ADD{człowieka}} nie zaznają snu ani we dnie, ani w nocy;


\par }{\MM \VS{17}Wówczas zobaczyłem całe dzieło Boga –
{\ADD{to}}, że człowiek nie potrafi zgłębić sprawy, która się dzieje pod słońcem. Choćby człowiek starał się do tego dojść, nie zgłębi tego; choćby nawet mądry
{\ADD{zamierzył to}} poznać, nie zdoła tego zgłębić.




\par }\Chap{9}{\MM \VerseOne{1}Zaprawdę, wszystko to rozważałem w swoim sercu po to, aby to wszystko wyjaśnić – że sprawiedliwi i mądrzy oraz ich dzieła
{\ADD{są}} w rękach Boga. Człowiek nie zna ani miłości, ani nienawiści ze wszystkich rzeczy, które są przed nim.


\par }{\MM \VS{2}Wszystkich
{\ADD{spotyka}} to samo: ten sam los spotyka sprawiedliwego i niegodziwego, dobrego i czystego, i nieczystego, składającego ofiary i tego, który nie składa ofiar, zarówno dobrego, jak i grzesznika, przysięgającego i tego, kto boi się przysięgi.


\par }{\MM \VS{3}Jest takie zło we wszystkim, co się dzieje pod słońcem: jeden los spotyka wszystkich. A przy tym serce synów ludzkich jest pełne zła, a głupota
{\ADD{znajduje się}} w ich sercach, póki żyją, a potem
{\ADD{idą}} do zmarłych.


\par }{\MM \VS{4}Ktokolwiek bowiem jest złączony ze wszystkimi żyjącymi, ma nadzieję, gdyż lepszy jest żywy pies niż zdechły lew.


\par }{\MM \VS{5}Żyjący bowiem wiedzą, że umrą, ale umarli o niczym nie wiedzą i nie mają już żadnej zapłaty, gdyż pamięć o nich uległa zapomnieniu.


\par }{\MM \VS{6}Tak samo ich miłość, nienawiść i zazdrość już zginęły. I już nigdy więcej nie będą mieć działu we wszystkim, co się dzieje pod słońcem.


\par }{\MM \VS{7}Idź więc, jedz z radością swój chleb i pij z wesołym sercem swe wino, gdyż Bóg już przyjął twoje dzieła.


\par }{\MM \VS{8}Niech twoje szaty będą zawsze białe i niech nie zabraknie olejku na twoją głowę.


\par }{\MM \VS{9}Ciesz się życiem z żoną, którą ukochałeś po wszystkie dni swego marnego życia, jakie dał ci
{\ADD{Bóg}} pod słońcem, po wszystkie dni swojej marności. To jest bowiem twój dział w życiu i w trudzie, który podejmujesz pod słońcem.


\par }{\MM \VS{10}Wszystko, cokolwiek twoja ręka postanowi czynić, czyń z całej swojej siły;
{\ADD{nie ma}} bowiem żadnej pracy ani zamysłu, ani wiedzy, ani mądrości w grobie, do którego zmierzasz.


\par }{\MM \VS{11}Potem obróciłem się i widziałem pod słońcem, że bieg nie
{\ADD{należy}} do szybkich ani wojna do dzielnych, ani żywność do mądrych, ani bogactwo do roztropnych, ani łaska do zdolnych, lecz czas i przypadek spotyka wszystkich.


\par }{\MM \VS{12}Człowiek bowiem nie zna swojego czasu, ale jak ryby, które się łowi szkodliwą siecią, i jak ptaki chwytane w sidła, tak synowie ludzcy są uwikłani w złej chwili, gdy ta nagle na nich spadnie.


\par }{\MM \VS{13}Widziałem również tę mądrość pod słońcem, która wydała mi się wielka:


\par }{\MM \VS{14}Było małe miasto, a w nim niewielu ludzi. I wyruszył przeciw niemu potężny król, obległ je i zbudował przeciwko niemu wielkie wały.


\par }{\MM \VS{15}I znalazł się w nim człowiek ubogi i mądry, który wybawił to miasto przez swoją mądrość. Nikt jednak nie pamiętał tego ubogiego człowieka.


\par }{\MM \VS{16}I powiedziałem: Lepsza jest mądrość niż siła. Lecz mądrość ubogiego bywa wzgardzona i jego słów nikt nie słucha.


\par }{\MM \VS{17}Spokojnych słów ludzi mądrych należy słuchać bardziej niż krzyku tego, który panuje wśród głupców.


\par }{\MM \VS{18}Lepsza jest mądrość niż oręż wojenny, ale jeden grzesznik niszczy wiele dobrego.




\par }\Chap{10}{\MM \VerseOne{1}Zdechłe muchy zasmradzają i psują olejek aptekarza. Tak samo odrobina głupstwa psuje
{\ADD{człowieka}} poważanego z powodu jego mądrości i sławy.


\par }{\MM \VS{2}Serce mądrego jest po jego prawicy, ale serce głupca po jego lewicy.


\par }{\MM \VS{3}Nawet gdy głupiec idzie drogą, brakuje mu rozumu, i mówi wszystkim, że jest głupcem.


\par }{\MM \VS{4}Jeśli duch władcy powstaje przeciwko tobie, nie opuszczaj swego miejsca, gdyż pokora zapobiega wielkim wykroczeniom.


\par }{\MM \VS{5}Jest zło, które widziałem pod słońcem, to błąd, który pochodzi od władcy:


\par }{\MM \VS{6}Głupota jest wywyższona do wielkiej godności, a bogaci
{\ADD{w mądrość}} siedzą nisko.


\par }{\MM \VS{7}Widziałem sługi na koniach, a książąt idących pieszo jak słudzy.


\par }{\MM \VS{8}Kto kopie dół,
{\ADD{sam}} w niego wpadnie, kto rozwala płot, tego ukąsi wąż.


\par }{\MM \VS{9}Kto przenosi kamienie, porani się nimi, kto rąbie drwa, naraża się na niebezpieczeństwo.


\par }{\MM \VS{10}Jeśli stępi się żelazo, a nie naostrzy się jego ostrza, wtedy trzeba wytężyć siły. Ale lepiej skutkuje mądrość.


\par }{\MM \VS{11}Wąż ukąsi bez zaklęcia, a gaduła nie jest niczym lepszym.


\par }{\MM \VS{12}Słowa z ust mądrego są łaskawe, ale wargi głupca pożerają jego samego.


\par }{\MM \VS{13}Początek słów jego ust to głupota, a koniec jego mowy to wielkie szaleństwo.


\par }{\MM \VS{14}Głupiec wiele mówi,
{\ADD{choć}} człowiek nie wie, co nastąpi. Któż mu oznajmi, co po nim nastanie?


\par }{\MM \VS{15}Głupi męczą się trudem, a nie wiedzą nawet, jak dojść do miasta.


\par }{\MM \VS{16}Biada tobie, ziemio, gdy twoim królem dziecko, a twoi książęta z rana biesiadują.


\par }{\MM \VS{17}Błogosławiona jesteś, ziemio, gdy twój król pochodzi ze szlachetnego rodu, a twoi książęta we właściwym czasie jadają, by się posilić, a nie dla pijaństwa.


\par }{\MM \VS{18}Z powodu lenistwa chyli się dach, a wskutek opieszałości rąk przecieka dom.


\par }{\MM \VS{19}Dla uciechy wyprawia się ucztę i wino rozwesela życie, ale pieniądze umożliwiają wszystko.


\par }{\MM \VS{20}Nawet w swoich myślach nie złorzecz królowi ani w swojej sypialni nie przeklinaj bogatego, bo ptak niebieski zaniesie ten głos, a to, co skrzydlate, rozgłosi sprawę.




\par }\Chap{11}{\MM \VerseOne{1}Rzucaj swój chleb na wody, bo po wielu dniach odnajdziesz go.


\par }{\MM \VS{2}Rozdaj dział siedmiu lub ośmiu, bo nie wiesz, co złego wydarzy się na ziemi.


\par }{\MM \VS{3}Gdy chmury napełniają się deszczem, spuszczają go na ziemię. Gdy drzewo upada na południe lub na północ, w miejscu, gdzie upadnie to drzewo, tam zostanie.


\par }{\MM \VS{4}Kto zważa na wiatr,
{\ADD{nigdy}} nie będzie siał, a kto patrzy na chmury, nie będzie żąć.


\par }{\MM \VS{5}Jak nie wiesz, jaka jest droga ducha,
{\ADD{i}} jak
{\ADD{się kształtują}} kości w łonie brzemiennej, tak nie znasz spraw Boga, który wszystko czyni.


\par }{\MM \VS{6}Rano siej swoje ziarno, a wieczorem nie pozwól spocząć swojej ręce, gdyż nie wiesz, co się uda, czy to, czy tamto, czy też oboje będą równie dobre.


\par }{\MM \VS{7}Doprawdy, światło jest słodkie i miła to rzecz dla oczu widzieć słońce.


\par }{\MM \VS{8}A choćby człowiek żył przez wiele lat i radował się nimi wszystkimi, to niech pamięta o dniach ciemności, bo będzie ich wiele. Wszystko, co nastąpi, to tylko marność.


\par }{\MM \VS{9}{\ADD{Dlatego}} raduj się, młodzieńcze, w swojej młodości, niech twoje serce cieszy cię za dni twojej młodości i krocz drogami swego serca oraz według zdania swoich oczu, ale wiedz, że za to wszystko Bóg przyprowadzi cię na sąd.


\par }{\MM \VS{10}Usuń więc gniew ze swojego serca i odrzuć zło od swego ciała, gdyż dzieciństwo i młodość są marnością.




\par }\Chap{12}{\MM \VerseOne{1}Pamiętaj więc o swoim Stwórcy w dniach swojej młodości, zanim nastaną złe dni i przyjdą lata, o których powiesz: Nie podobają mi się.


\par }{\MM \VS{2}Zanim zaćmią się słońce, światło, księżyc i gwiazdy, a chmury powrócą po deszczu.


\par }{\MM \VS{3}W dzień, w którym trząść się będą stróże domu i pochylą się silni mężczyźni, ustaną mielący, gdyż będzie ich mało, i zaćmią się patrzące przez okna;


\par }{\MM \VS{4}I zamkną się drzwi na ulicę, gdy odgłos mielenia osłabnie, gdy będzie się wstawać na głos ptaków i przycichną wszystkie córki śpiewające.


\par }{\MM \VS{5}Gdy też będą się bać wysokich miejsc i lękać na drodze,
{\ADD{gdy}} zakwitnie drzewo migdałowe i szarańcza będzie ciężka i pragnienie ustanie, bo człowiek idzie do
{\ADD{swego}} wiecznego domu, a płaczący będą chodzić po ulicach;


\par }{\MM \VS{6}Zanim się zerwie srebrny sznur i stłucze złota czasza, nim rozbije się dzban u źródła i złamie się koło przy studni.


\par }{\MM \VS{7}Wtedy proch powróci do ziemi, jak nią był, a duch powróci do Boga, który go dał.


\par }{\MM \VS{8}Marność nad marnościami – mówi Kaznodzieja – wszystko to marność.


\par }{\MM \VS{9}A poza tym, że Kaznodzieja był mądry, uczył lud wiedzy; rozważał, badał i ułożył wiele przysłów.


\par }{\MM \VS{10}Kaznodzieja starał się znaleźć słowa przyjemne i napisał to, co jest dobre – słowa prawdy.


\par }{\MM \VS{11}Słowa mądrych są jak ościenie i jak gwoździe wbite przez tych, którzy je złożyli, i pochodzą od jednego pasterza.


\par }{\MM \VS{12}Ponadto, mój synu, przyjmij przestrogę z tych
{\ADD{słów}}: Pisaniu wielu ksiąg nie ma końca, a wiele nauki męczy ciało.


\par }{\MM \VS{13}Wysłuchaj podsumowania wszystkiego: Bój się Boga i przestrzegaj jego przykazań. Ponieważ to jest cały
{\ADD{obowiązek}} człowieka.


\par }{\MM \VS{14}Bóg przywiedzie bowiem każdy uczynek na sąd, nawet każdą rzecz utajoną, czy dobrą, czy złą.


\par }