\NormalFont\ShortTitle{Przysłów}

{\MT Księga Przysłów



\par }\ChapOne{1}{\MM \VerseOne{1}Przysłowia Salomona, syna Dawida, króla Izraela;


\par }{\MM \VS{2}Do poznania mądrości i karności, do zrozumienia słów roztropnych;


\par }{\MM \VS{3}Do zdobycia pouczenia w mądrości, w sprawiedliwości, w sądzie i w prawości;


\par }{\MM \VS{4}Do udzielenia prostym rozwagi, a młodemu – wiedzy i roztropności.


\par }{\MM \VS{5}Mądry posłucha i przybędzie mu wiedzy, a rozumny nabędzie rad;


\par }{\MM \VS{6}Aby rozumieć przysłowia i
{\ADD{ich}} wykładnię, słowa mądrych i ich zagadki.


\par }{\MM \VS{7}Bojaźń PANA jest początkiem wiedzy, ale głupcy gardzą mądrością i karnością.


\par }{\MM \VS{8}Synu mój, słuchaj pouczenia swego ojca i nie odrzucaj nauki swojej matki;


\par }{\MM \VS{9}Bo one będą wdzięczną ozdobą na twojej głowie i
{\ADD{kosztownym}} łańcuchem na szyi.


\par }{\MM \VS{10}Synu mój, jeśli grzesznicy cię namawiają, nie pozwalaj.


\par }{\MM \VS{11}Jeśli mówią: Chodź z nami, czyhajmy na krew, zaczajmy się na niewinnego bez powodu;


\par }{\MM \VS{12}Pożremy ich żywcem jak grób, całych, jak zstępujących do dołu;


\par }{\MM \VS{13}Znajdziemy wszelkie kosztowności, napełnimy swoje domy łupem;


\par }{\MM \VS{14}Dziel z nami swój los; miejmy wszyscy jedną sakiewkę.


\par }{\MM \VS{15}Synu mój, nie wyruszaj z nimi w drogę; powstrzymaj swoją nogę od ich ścieżki.


\par }{\MM \VS{16}Ich nogi bowiem biegną do zła i spieszą się do przelania krwi.


\par }{\MM \VS{17}Na próżno zastawia się sieci na oczach wszelkiego ptactwa.


\par }{\MM \VS{18}Oni też czyhają na własną krew, czają się na własne życie.


\par }{\MM \VS{19}Takie są ścieżki każdego, który jest chciwy zysku; swojemu właścicielowi
{\ADD{taki zysk}} odbiera życie.


\par }{\MM \VS{20}Mądrość woła na dworze, podnosi swój głos na ulicach.


\par }{\MM \VS{21}Woła w największym zgiełku, u wrót bram, w mieście wygłasza swoje słowa:


\par }{\MM \VS{22}Jak długo, prości, będziecie kochać głupotę, szydercy – lubować się w swoim szyderstwie, a głupi – nienawidzić wiedzy?


\par }{\MM \VS{23}Nawróćcie się na moje upomnienie; oto wyleję na was mojego ducha, oznajmię wam moje słowa.


\par }{\MM \VS{24}Ponieważ wołałam, a odmawialiście; wyciągałam rękę, a nikt nie zważał;


\par }{\MM \VS{25}Owszem, odrzuciliście całą moją radę i nie chcieliście
{\ADD{przyjąć}} mojego upomnienia;


\par }{\MM \VS{26}Dlatego będę się śmiać z waszego nieszczęścia, będę szydzić z was, gdy przyjdzie to, czego się boicie.


\par }{\MM \VS{27}Gdy nadejdzie jak spustoszenie to, czego się boicie, i
{\ADD{gdy}} wasze nieszczęście nadciągnie jak wicher, gdy nadejdzie na was ucisk i cierpienie;


\par }{\MM \VS{28}Wtedy będą mnie wzywać, a nie wysłucham; będą mnie szukać pilnie, lecz mnie nie znajdą.


\par }{\MM \VS{29}Bo znienawidzili wiedzę i nie wybrali bojaźni PANA;


\par }{\MM \VS{30}Ani nie chcieli mojej rady,
{\ADD{ale}} gardzili każdym moim upomnieniem.


\par }{\MM \VS{31}Dlatego spożyją owoc swoich dróg i będą nasyceni swymi radami.


\par }{\MM \VS{32}Bo odstępstwo prostych zabije ich i szczęście głupich zgubi ich.


\par }{\MM \VS{33}{\ADD{Ale}} kto mnie słucha, będzie mieszkać bezpiecznie i będzie wolny od strachu przed złem.




\par }\Chap{2}{\MM \VerseOne{1}Synu mój, jeśli przyjmiesz moje słowa i zachowasz u siebie moje przykazania;


\par }{\MM \VS{2}Nadstawiając swego ucha na mądrość i nakłaniając swe serce ku rozumowi;


\par }{\MM \VS{3}Tak, jeśli przywołasz roztropność i swoim głosem wezwiesz rozum;


\par }{\MM \VS{4}Jeśli będziesz jej szukać jak srebra i poszukiwać jej jak ukrytych skarbów;


\par }{\MM \VS{5}Wtedy zrozumiesz bojaźń PANA i dojdziesz do poznania Boga.


\par }{\MM \VS{6}PAN bowiem daje mądrość, z jego ust
{\ADD{pochodzi}} wiedza i rozum.


\par }{\MM \VS{7}On
{\ADD{zachowuje}} prawdziwą mądrość dla prawych;
{\ADD{on jest}} tarczą dla tych, którzy postępują uczciwie;


\par }{\MM \VS{8}Strzeże ścieżek sądu i chroni drogę swoich świętych.


\par }{\MM \VS{9}Wtedy zrozumiesz sprawiedliwość, sąd, prawość i wszelką dobrą ścieżkę.


\par }{\MM \VS{10}Gdy mądrość wejdzie do twojego serca i wiedza będzie miła twojej duszy;


\par }{\MM \VS{11}{\ADD{Wtedy}} rozwaga będzie cię strzegła i rozum cię zachowa.


\par }{\MM \VS{12}By uwolnić cię od złej drogi
{\ADD{i}} od człowieka, który mówi przewrotnie;


\par }{\MM \VS{13}{\ADD{Od tych}}, którzy opuszczają ścieżki prawości, żeby chodzić drogami ciemności;


\par }{\MM \VS{14}{\ADD{Którzy}} się radują, gdy czynią zło, a cieszą się w złośliwej przewrotności;


\par }{\MM \VS{15}Których ścieżki są kręte i
{\ADD{sami}} są przewrotni na swoich drogach;


\par }{\MM \VS{16}Aby cię uwolnić od cudzej kobiety, od obcej, która pochlebia łagodnymi słowami;


\par }{\MM \VS{17}Która opuszcza przewodnika swojej młodości i zapomina o przymierzu swojego Boga;


\par }{\MM \VS{18}Bo jej dom chyli się ku śmierci, a jej ścieżki ku umarłym;


\par }{\MM \VS{19}Nikt z tych, którzy do niej wchodzą, nie wraca ani nie trafia na ścieżkę życia;


\par }{\MM \VS{20}Abyś chodził drogą dobrych i przestrzegał ścieżek sprawiedliwych.


\par }{\MM \VS{21}Prawi bowiem będą mieszkali na ziemi i nienaganni na niej pozostaną;


\par }{\MM \VS{22}Ale niegodziwi będą wykorzenieni z ziemi i przewrotni będą z niej wyrwani.




\par }\Chap{3}{\MM \VerseOne{1}Synu mój, nie zapominaj mego prawa, a niech twoje serce strzeże moich przykazań;


\par }{\MM \VS{2}Bo przyniosą ci długie dni i lata życia oraz pokoju.


\par }{\MM \VS{3}Niech cię nie opuszczają miłosierdzie i prawda, przywiąż je do swojej szyi, wypisz je na tablicy swojego serca.


\par }{\MM \VS{4}Wtedy znajdziesz łaskę i uznanie w oczach Boga i ludzi.


\par }{\MM \VS{5}Ufaj PANU z całego swego serca i nie polegaj na swoim rozumie.


\par }{\MM \VS{6}Zważaj na niego we wszystkich swoich drogach, a on będzie prostować twoje ścieżki.


\par }{\MM \VS{7}Nie bądź mądrym we własnych oczach,
{\ADD{ale}} bój się PANA i odstąp od zła.


\par }{\MM \VS{8}{\ADD{To}} da twemu ciału zdrowie i pokrzepienie twoim kościom.


\par }{\MM \VS{9}Czcij PANA swoim majątkiem i pierwocinami wszystkich twoich dochodów.


\par }{\MM \VS{10}A twoje spichrze będą napełnione dostatkiem i twoje prasy będą przelewać się od nowego wina.


\par }{\MM \VS{11}Synu mój, nie gardź karceniem PANA i nie zniechęcaj się jego upomnieniem.


\par }{\MM \VS{12}Bo kogo PAN miłuje, tego karze, jak ojciec syna,
{\ADD{którego}} kocha.


\par }{\MM \VS{13}Błogosławiony człowiek, który znajduje mądrość, i człowiek, który nabiera rozumu;


\par }{\MM \VS{14}Gdyż jego nabycie jest lepsze niż nabycie srebra, jego zdobycie
{\ADD{bardziej pożyteczne}} niż złoto.


\par }{\MM \VS{15}Jest droższa nad perły i żadna rzecz, której pragniesz, nie dorówna jej.


\par }{\MM \VS{16}Długie dni są w jej prawej ręce, a w lewej bogactwa i chwała.


\par }{\MM \VS{17}Jej drogi są drogami rozkoszy i wszystkie jej ścieżki spokojne.


\par }{\MM \VS{18}Jest drzewem życia dla tych, którzy się jej chwycą; a ci, którzy się jej trzymają, są błogosławieni.


\par }{\MM \VS{19}PAN ugruntował ziemię mądrością, a niebiosa umocnił rozumem.


\par }{\MM \VS{20}Dzięki jego wiedzy rozstąpiły się głębiny, a obłoki spuszczają rosę.


\par }{\MM \VS{21}Synu mój, niech
{\ADD{one}} ci
{\ADD{z}} oczu nie schodzą; strzeż prawdziwej mądrości i roztropności;


\par }{\MM \VS{22}A będą życiem twojej duszy i ozdobą twojej szyi.


\par }{\MM \VS{23}Wtedy będziesz bezpiecznie chodził swoją drogą, a noga twoja się nie potknie.


\par }{\MM \VS{24}Gdy się położysz, nie będziesz się lękał; a gdy zaśniesz, twój sen będzie przyjemny.


\par }{\MM \VS{25}Nie lękaj się nagłego strachu ani spustoszenia niegodziwych, gdy przyjdzie.


\par }{\MM \VS{26}PAN bowiem będzie twoją ufnością i twojej nogi będzie strzegł od sideł.


\par }{\MM \VS{27}Nie wzbraniaj się dobrze czynić potrzebującemu, gdy stać cię na to, aby
{\ADD{dobrze}} czynić.


\par }{\MM \VS{28}Nie mów bliźniemu: Idź i przyjdź znowu, dam ci jutro, gdy masz to u siebie.


\par }{\MM \VS{29}Nie knuj zła przeciwko swemu bliźniemu, gdy spokojnie mieszka obok ciebie.


\par }{\MM \VS{30}Nie spieraj się z człowiekiem bez przyczyny, jeśli ci nic złego nie wyrządził.


\par }{\MM \VS{31}Nie zazdrość ciemięzcy i nie wybieraj żadnej z jego dróg.


\par }{\MM \VS{32}Przewrotny bowiem budzi w PANU odrazę, ale jego tajemnica
{\ADD{jest}} z prawymi.


\par }{\MM \VS{33}Przekleństwo PANA
{\ADD{jest}} w domu niegodziwego, lecz
{\ADD{PAN}} błogosławi mieszkanie sprawiedliwych.


\par }{\MM \VS{34}On szydzi z szyderców, ale daje łaskę pokornym.


\par }{\MM \VS{35}Mądrzy odziedziczą chwałę, a głupi poniosą hańbę.




\par }\Chap{4}{\MM \VerseOne{1}Słuchajcie, synowie, pouczenia ojca i zważajcie na to, abyście poznali roztropność;


\par }{\MM \VS{2}Bo daję wam dobrą naukę, nie porzucajcie mego prawa.


\par }{\MM \VS{3}Byłem bowiem synem mego ojca i
{\ADD{miłym}} jedynakiem w oczach mojej matki.


\par }{\MM \VS{4}On mnie uczył, mówiąc mi: Niech twoje serce zachowa moje słowa; strzeż moich przykazań, a będziesz żył.


\par }{\MM \VS{5}Zdobywaj mądrość, zdobywaj roztropność; nie zapominaj i nie odstępuj od słów moich ust.


\par }{\MM \VS{6}Nie opuszczaj jej, a będzie cię strzegła; ukochaj ją, a zachowa cię.


\par }{\MM \VS{7}Podstawą
{\ADD{wszystkiego jest}} mądrość; zdobywaj mądrość i za cały swój majątek zdobywaj roztropność.


\par }{\MM \VS{8}Wywyższaj ją, a ona wywyższy ciebie, rozsławi cię, gdy ją przyjmiesz.


\par }{\MM \VS{9}Wdzięczną ozdobę włoży ci na głowę, obdarzy cię koroną chwały.


\par }{\MM \VS{10}Słuchaj, synu mój, i przyjmij moje słowa, a pomnożą się lata twojego życia.


\par }{\MM \VS{11}Nauczyłem cię drogi mądrości, po ścieżkach prawości cię wiodłem;


\par }{\MM \VS{12}Gdy
{\ADD{nimi}} pójdziesz, twoje kroki nie będą skrępowane; a jeśli pobiegniesz, nie potkniesz się.


\par }{\MM \VS{13}Trzymaj się karności, nie opuszczaj
{\ADD{jej}}, strzeż jej, bo ona jest twoim życiem.


\par }{\MM \VS{14}Nie chodź ścieżką niegodziwych i nie wchodź na drogę złych ludzi.


\par }{\MM \VS{15}Unikaj jej, nie chodź po niej; odwróć się od niej i omiń
{\ADD{ją}};


\par }{\MM \VS{16}Bo
{\ADD{oni}} nie zasną, dopóki nie zrobią czegoś złego; sen ich odleci, aż przywiodą
{\ADD{kogoś}} do upadku;


\par }{\MM \VS{17}Jedzą bowiem chleb nieprawości i piją wino przemocy.


\par }{\MM \VS{18}Ale ścieżka sprawiedliwych
{\ADD{jest}} jak jasne światło, które świeci coraz jaśniej aż do dnia doskonałego.


\par }{\MM \VS{19}Droga niegodziwych
{\ADD{jest}} jak ciemność; nie wiedzą, o co mogą się potknąć.


\par }{\MM \VS{20}Synu mój, zważaj na moje słowa; ku moim naukom nakłoń swe ucho.


\par }{\MM \VS{21}Niech nie schodzą ci z oczu, zachowaj je w głębi twego serca.


\par }{\MM \VS{22}{\ADD{Są}} bowiem życiem dla tych, którzy je znajdują, i lekarstwem dla całego ich ciała.


\par }{\MM \VS{23}Strzeż twego serca z całą pilnością, bo z niego tryska życie.


\par }{\MM \VS{24}Odsuń od siebie przewrotność ust, oddal od siebie złośliwe wargi.


\par }{\MM \VS{25}Niech twoje oczy patrzą na wprost, a twoje powieki niech będą zwrócone przed siebie.


\par }{\MM \VS{26}Uważaj na ścieżkę twoich nóg, aby wszystkie twoje drogi były pewne.


\par }{\MM \VS{27}Nie zbaczaj ani na prawo, ani na lewo; odwróć twoją nogę od zła.




\par }\Chap{5}{\MM \VerseOne{1}Synu mój, zważaj na moją mądrość i nakłoń twego ucha ku mojemu rozumowi;


\par }{\MM \VS{2}Abyś zachował rozwagę i
{\ADD{aby}} twoje wargi strzegły wiedzy.


\par }{\MM \VS{3}Bo wargi obcej kobiety ociekają miodem, a jej usta gładsze są niż oliwa;


\par }{\MM \VS{4}Lecz jej koniec jest gorzki jak piołun, ostry jak miecz obosieczny.


\par }{\MM \VS{5}Jej nogi zstępują do śmierci, jej kroki prowadzą do piekła.


\par }{\MM \VS{6}Abyś nie rozważał ścieżki życia, jej drogi są
{\ADD{tak}} niestałe,
{\ADD{że}} nie poznasz
{\ADD{ich}}.


\par }{\MM \VS{7}Teraz więc, synowie, słuchajcie mnie i nie odstępujcie od słów moich ust.


\par }{\MM \VS{8}Oddal od niej swą drogę i nie zbliżaj się do drzwi jej domu;


\par }{\MM \VS{9}Abyś nie oddał obcym twojej sławy, a twoich lat okrutnikowi;


\par }{\MM \VS{10}Aby obcy nie nasycili się twoim dobytkiem, a twój dorobek
{\ADD{nie został}} w cudzym domu;


\par }{\MM \VS{11}I abyś nie jęczał u kresu swych dni, gdy twoja skóra i ciało będą zniszczone;


\par }{\MM \VS{12}I nie musiał powiedzieć: O, jakże nienawidziłem karności i moje serce gardziło upomnieniem!


\par }{\MM \VS{13}Nie słuchałem głosu moich wychowawców i nie nakłaniałem ucha ku tym, którzy mnie nauczali!


\par }{\MM \VS{14}O mało co nie wpadłem we wszelkie nieszczęście wśród zebrania i zgromadzenia.


\par }{\MM \VS{15}Pij wodę z własnego zdroju i wody płynące z twojego źródła!


\par }{\MM \VS{16}Niech rozproszą się twoje źródła, a po ulicach strumienie wód.


\par }{\MM \VS{17}Niech należą tylko do ciebie, a nie do obcych wraz z tobą.


\par }{\MM \VS{18}Niech twój zdrój będzie błogosławiony i ciesz się żoną twojej młodości.


\par }{\MM \VS{19}{\ADD{Niech będzie jak}} wdzięczna łania i rozkoszna sarna; niech jej piersi zawsze cię nasycają, nieustannie zachwycaj się jej miłością.


\par }{\MM \VS{20}Dlaczego, synu mój, masz zachwycać się obcą kobietą i obejmować piersi cudzej?


\par }{\MM \VS{21}Gdyż drogi człowieka są przed oczami PANA
{\ADD{i}} waży
{\ADD{on}} wszystkie jego ścieżki.


\par }{\MM \VS{22}Niegodziwego schwytają jego własne nieprawości i uwikła się w powrozy swego grzechu.


\par }{\MM \VS{23}Umrze z braku karności i będzie błądził z powodu swojej wielkiej głupoty.




\par }\Chap{6}{\MM \VerseOne{1}Synu mój, jeśli poręczyłeś za swego bliźniego i dałeś porękę za obcego;


\par }{\MM \VS{2}Związałeś się słowami ust twoich, schwytany jesteś mową twoich ust.


\par }{\MM \VS{3}Uczyń więc tak, synu mój, uwolnij się, gdy wpadłeś w ręce swego bliźniego; idź, upokórz się i nalegaj na twego bliźniego.


\par }{\MM \VS{4}Nie daj snu swoim oczom i nie pozwól powiekom drzemać.


\par }{\MM \VS{5}Uwolnij się jak sarna z rąk
{\ADD{myśliwego}} i jak ptak z ręki ptasznika.


\par }{\MM \VS{6}Idź do mrówki, leniwcze, przypatrz się jej drogom i bądź mądry;


\par }{\MM \VS{7}Chociaż nie ma ona wodza ani przełożonego, ani pana;


\par }{\MM \VS{8}To w lecie przygotowuje swój pokarm i gromadzi w żniwa swą żywność.


\par }{\MM \VS{9}Jak długo będziesz leżał, leniwcze? Kiedy wstaniesz ze swego snu?


\par }{\MM \VS{10}Jeszcze trochę snu, trochę drzemania, trochę założenia rąk, aby zasnąć;


\par }{\MM \VS{11}A twoje ubóstwo przyjdzie jak podróżny i twój niedostatek jak mąż uzbrojony.


\par }{\MM \VS{12}Człowiek nikczemny i niegodziwy chodzi z przewrotnością na ustach;


\par }{\MM \VS{13}Mruga swymi oczyma, mówi swymi nogami, wskazuje swymi palcami;


\par }{\MM \VS{14}Przewrotność
{\ADD{jest}} w jego sercu, stale knuje zło
{\ADD{i}} sieje niezgodę.


\par }{\MM \VS{15}Dlatego nagle spadnie na niego nieszczęście; nagle zostanie złamany i pozbawiony ratunku.


\par }{\MM \VS{16}Jest sześć rzeczy, których nienawidzi PAN, siedem budzi w nim odrazę:


\par }{\MM \VS{17}Wyniosłe oczy, kłamliwy język i ręce, które przelewają krew niewinną;


\par }{\MM \VS{18}Serce, które knuje złe myśli; nogi, które spiesznie biegną do zła;


\par }{\MM \VS{19}Fałszywy świadek, który mówi kłamstwa, i ten, który sieje niezgodę między braćmi.


\par }{\MM \VS{20}Synu mój, strzeż przykazania twego ojca i nie odrzucaj prawa twojej matki.


\par }{\MM \VS{21}Przywiąż je na zawsze do serca twego i zawieś je sobie na szyi.


\par }{\MM \VS{22}Gdy będziesz chodził, poprowadzi cię; gdy zaśniesz, strzec cię będzie, a gdy się obudzisz, będzie mówić do ciebie;


\par }{\MM \VS{23}Bo przykazanie
{\ADD{jest}} pochodnią, prawo światłością, a upomnienia do karności są drogą życia;


\par }{\MM \VS{24}Aby cię strzegły przed złą kobietą
{\ADD{i}} przed gładkim językiem obcej kobiety.


\par }{\MM \VS{25}Nie pożądaj w twoim sercu jej piękności i niech cię nie łowi swymi powiekami.


\par }{\MM \VS{26}Bo dla kobiety nierządnej
{\ADD{zubożeje człowiek}} o kawałek chleba, a żona cudzołożna czyha na cenne życie.


\par }{\MM \VS{27}Czy może ktoś wziąć ogień w zanadrze, a jego szaty się nie spalą?


\par }{\MM \VS{28}Czy może ktoś chodzić po rozżarzonych węglach, a jego nogi się nie poparzą?


\par }{\MM \VS{29}Tak ten, kto wchodzi do żony swego bliźniego; ktokolwiek ją dotknie, nie będzie bez winy.


\par }{\MM \VS{30}Nie pogardza się złodziejem, jeśli kradnie, by nasycić swoją duszę, będąc głodnym;


\par }{\MM \VS{31}Ale
{\ADD{jeśli}} go złapią, zwróci siedmiokrotnie
{\ADD{albo}} odda cały dobytek swego domu.


\par }{\MM \VS{32}Lecz kto cudzołoży z kobietą, jest pozbawiony rozsądku; kto tak robi, gubi swoją duszę.


\par }{\MM \VS{33}Znajdzie chłostę i wstyd, a jego hańba nie będzie zmazana.


\par }{\MM \VS{34}Bo zazdrość rozpala gniew mężczyzny i nie będzie pobłażał w dniu zemsty.


\par }{\MM \VS{35}Nie będzie miał względu na żaden okup i nie przyjmie darów, choćbyś najwięcej mu dawał.




\par }\Chap{7}{\MM \VerseOne{1}Synu mój, strzeż moich słów i przechowuj u siebie moje przykazania.


\par }{\MM \VS{2}Strzeż moich przykazań, a będziesz żył;
{\ADD{strzeż}} mojego prawa jak źrenicy swych oczu.


\par }{\MM \VS{3}Przywiąż je do swoich palców, wypisz je na tablicy twego serca.


\par }{\MM \VS{4}Mów do mądrości: Jesteś moją siostrą, a roztropność nazywaj przyjaciółką;


\par }{\MM \VS{5}Aby cię strzegły przed cudzą żoną i przed obcą,
{\ADD{która}} mówi gładkie słowa.


\par }{\MM \VS{6}Bo z okna swego domu wyglądałem przez kratę;


\par }{\MM \VS{7}I zobaczyłem wśród prostych, zauważyłem wśród chłopców nierozumnego młodzieńca;


\par }{\MM \VS{8}Który przechodził ulicą blisko jej narożnika, idąc drogą do jej domu.


\par }{\MM \VS{9}O zmierzchu, pod wieczór, w ciemności nocnej i w mroku.


\par }{\MM \VS{10}A oto spotkała go kobieta w stroju nierządnicy, chytrego serca;


\par }{\MM \VS{11}Wrzaskliwa i nieopanowana, której nogi nie mogą pozostać w domu:


\par }{\MM \VS{12}Raz na dworze, raz na ulicach i czyha na każdym rogu.


\par }{\MM \VS{13}Chwyciła go i pocałowała, z bezczelną miną powiedziała do niego:


\par }{\MM \VS{14}U mnie są ofiary pojednawcze; spełniłam dzisiaj swoje śluby.


\par }{\MM \VS{15}Dlatego wyszłam ci naprzeciw, szukałam pilnie twojej twarzy i znalazłam cię.


\par }{\MM \VS{16}Obiłam kobiercami swoje łoże,
{\ADD{przystrojone}} rzeźbieniem i prześcieradłami z Egiptu.


\par }{\MM \VS{17}Skropiłam swoje posłanie mirrą, aloesem i cynamonem.


\par }{\MM \VS{18}Chodź, upójmy się miłością aż do rana, nacieszmy się miłością.


\par }{\MM \VS{19}Bo
{\ADD{mojego}} męża nie ma w domu; pojechał w daleką drogę.


\par }{\MM \VS{20}Wziął ze sobą worek pieniędzy; umówionego dnia wróci do domu.


\par }{\MM \VS{21}Nakłoniła go mnóstwem swoich słów i zniewoliła go pochlebstwem swoich warg.


\par }{\MM \VS{22}Wnet poszedł za nią jak wół prowadzony na rzeź i jak głupi na karę pęt.


\par }{\MM \VS{23}Aż strzała przebije mu wątrobę; spieszy jak ptak w sidła, nie wiedząc, że
{\ADD{chodzi}} o jego życie.


\par }{\MM \VS{24}Więc teraz słuchajcie mnie, synowie, i zważajcie na słowa moich ust.


\par }{\MM \VS{25}Niech twoje serce nie zbacza na jej drogi i nie tułaj się po jej ścieżkach.


\par }{\MM \VS{26}Bo wielu zranionych strąciła i wielu mocarzy pozabijała.


\par }{\MM \VS{27}Jej dom
{\ADD{jest}} drogą do piekła, która wiedzie do komnat śmierci.




\par }\Chap{8}{\MM \VerseOne{1}Czy mądrość nie woła i rozum nie wydaje swego głosu?


\par }{\MM \VS{2}Stoi na szczycie wysokich miejsc, przy drodze, na rozstajach dróg.


\par }{\MM \VS{3}Przy bramach, przy wjeździe do miasta, przy wejściu, u drzwi woła:


\par }{\MM \VS{4}Do was wołam, o mężowie, mój głos
{\ADD{kieruję}} do synów ludzkich.


\par }{\MM \VS{5}Prości, uczcie się rozwagi, a wy, głupi, bądźcie rozumnego serca.


\par }{\MM \VS{6}Słuchajcie, bo będę mówił o rzeczach wzniosłych, a wargi moje otworzą się, aby
{\ADD{głosić}} prawość.


\par }{\MM \VS{7}Moje usta bowiem mówią prawdę, a niegodziwością brzydzą się moje wargi.


\par }{\MM \VS{8}Sprawiedliwe są wszystkie słowa moich ust; nie ma w nich nic fałszywego ani przewrotnego.


\par }{\MM \VS{9}Wszystkie są jasne dla rozumnego i prawe dla tych, którzy znajdują wiedzę.


\par }{\MM \VS{10}Przyjmijcie moje pouczenie zamiast srebra i wiedzę
{\ADD{raczej}} niż wyborne złoto.


\par }{\MM \VS{11}Lepsza bowiem jest mądrość niż perły i żadna rzecz, której pragniesz, nie dorówna jej.


\par }{\MM \VS{12}Ja, mądrość, mieszkam z rozwagą i odkrywam wiedzę roztropności.


\par }{\MM \VS{13}Bojaźń PANA to nienawidzić zła. Ja nienawidzę pychy, wyniosłości, złej drogi i ust przewrotnych.


\par }{\MM \VS{14}Moja
{\ADD{jest}} rada i prawdziwa mądrość, ja
{\ADD{jestem}} roztropnością i moja jest moc.


\par }{\MM \VS{15}Dzięki mnie królowie rządzą i władcy stanowią sprawiedliwość.


\par }{\MM \VS{16}Dzięki mnie panują władcy i dostojnicy, wszyscy sędziowie ziemi.


\par }{\MM \VS{17}Miłuję tych, którzy mnie miłują, a ci, którzy szukają mnie pilnie, znajdą mnie.


\par }{\MM \VS{18}Przy mnie
{\ADD{jest}} bogactwo i chwała, trwałe bogactwo i sprawiedliwość.


\par }{\MM \VS{19}Mój owoc
{\ADD{jest}} lepszy niż złoto, nawet najczystsze złoto, a moje plony
{\ADD{lepsze}} niż wyborne srebro.


\par }{\MM \VS{20}Prowadzę ścieżką sprawiedliwości, pośród ścieżek sądu;


\par }{\MM \VS{21}Aby tym, którzy mnie miłują, dać w dziedzictwo majątek wieczny i napełnić ich skarbce.


\par }{\MM \VS{22}PAN posiadł mnie na początku swej drogi, przed swymi dziełami, przed wszystkimi czasy.


\par }{\MM \VS{23}Przed wiekami zostałam ustanowiona, od początku; zanim powstała ziemia;


\par }{\MM \VS{24}Gdy jeszcze nie było głębin, zostałam zrodzona, kiedy jeszcze nie było źródeł obfitujących w wody.


\par }{\MM \VS{25}Zanim góry zostały założone, nim były pagórki, zostałam zrodzona.


\par }{\MM \VS{26}Gdy jeszcze nie stworzył ziemi ani pól, ani początku prochu okręgu ziemskiego;


\par }{\MM \VS{27}Kiedy przygotowywał niebiosa, byłam tam; gdy odmierzał okrąg nad powierzchnią głębi;


\par }{\MM \VS{28}Gdy w górze utwierdzał obłoki i umacniał źródła głębin;


\par }{\MM \VS{29}Gdy wyznaczał morzu jego granice, by wody nie przekraczały jego rozkazu, kiedy ustalał fundamenty ziemi;


\par }{\MM \VS{30}Byłam wtedy przy nim
{\ADD{jak}} wychowanka i byłam
{\ADD{jego}} radością każdego dnia, ciesząc się zawsze przed nim;


\par }{\MM \VS{31}Radując się na okręgu jego ziemi, rozkoszując się synami ludzkimi.


\par }{\MM \VS{32}Teraz więc, synowie, słuchajcie mnie, bo błogosławieni są ci, którzy strzegą moich dróg.


\par }{\MM \VS{33}Słuchajcie pouczeń, nabądźcie mądrości i nie odrzucajcie jej.


\par }{\MM \VS{34}Błogosławiony człowiek, który mnie słucha, czuwając u moich wrót każdego dnia i strzegąc odrzwi moich bram.


\par }{\MM \VS{35}Bo kto mnie znajduje, znajduje życie i otrzyma łaskę od PANA.


\par }{\MM \VS{36}Ale kto grzeszy przeciwko mnie, wyrządza krzywdę swojej duszy; wszyscy, którzy mnie nienawidzą, miłują śmierć.




\par }\Chap{9}{\MM \VerseOne{1}Mądrość zbudowała sobie dom
{\ADD{i}} wyciosała siedem słupów;


\par }{\MM \VS{2}Zabiła swoje bydło, zmieszała wino i zastawiła stół;


\par }{\MM \VS{3}Rozesłała swoje służące, woła na szczytach najwyższych miejsc miasta:


\par }{\MM \VS{4}Ktokolwiek jest prostym, niech wstąpi;
{\ADD{a}} do nierozumnego mówi:


\par }{\MM \VS{5}Chodźcie, jedzcie mój chleb i pijcie wino, które zmieszałam.


\par }{\MM \VS{6}Porzućcie głupotę, a będziecie żyli, i chodźcie drogą roztropności.


\par }{\MM \VS{7}Kto upomina szydercę, ściąga na siebie hańbę, a kto strofuje niegodziwego, ten się plami.


\par }{\MM \VS{8}Nie strofuj szydercy, aby cię nie znienawidził; strofuj mądrego, a będzie cię miłował.


\par }{\MM \VS{9}Upomnij mądrego, a będzie mądrzejszy; poucz sprawiedliwego, a pomnoży swą wiedzę.


\par }{\MM \VS{10}Początkiem mądrości
{\ADD{jest}} bojaźń PANA, a wiedza o tym, co święte, to rozum.


\par }{\MM \VS{11}Bo dzięki mnie rozmnożą się twoje dni i przedłużą się lata
{\ADD{twojego}} życia.


\par }{\MM \VS{12}Jeśli będziesz mądry, tobie samemu będzie
{\ADD{służyła}} twoja mądrość; a jeśli szydercą, sam poniesiesz szkodę.


\par }{\MM \VS{13}Głupia kobieta
{\ADD{jest}} wrzaskliwa, prosta i nic nie rozumie;


\par }{\MM \VS{14}Siedzi u drzwi swego domu, na krześle, na wysokich miejscach w mieście;


\par }{\MM \VS{15}Aby wołać na przechodzących, którzy idą prosto swoimi ścieżkami:


\par }{\MM \VS{16}Ktokolwiek jest prosty, niech wstąpi; a do nierozumnego mówi:


\par }{\MM \VS{17}Kradzione wody są słodkie, a chleb jedzony pokątnie smaczny.


\par }{\MM \VS{18}Ale
{\ADD{on}} nie wie, że tam są umarli, że jej zaproszeni
{\ADD{są}} w głębinach piekła.




\par }\Chap{10}{\MM \VerseOne{1}Przysłowia Salomona. Mądry syn sprawia ojcu radość, a głupi syn
{\ADD{jest}} zgryzotą swojej matki.


\par }{\MM \VS{2}Skarby niegodziwości nie przynoszą pożytku, lecz sprawiedliwość uwalnia od śmierci.


\par }{\MM \VS{3}PAN nie pozwoli, by dusza sprawiedliwego cierpiała głód, a rozproszy majątek niegodziwych.


\par }{\MM \VS{4}Leniwa ręka prowadzi do nędzy, a ręka pracowita ubogaca.


\par }{\MM \VS{5}Kto zbiera w lecie, jest synem roztropnym; syn, który śpi w czasie żniwa, przynosi hańbę.


\par }{\MM \VS{6}Błogosławieństwa
{\ADD{są}} na głowie sprawiedliwego, a usta niegodziwych kryją nieprawość.


\par }{\MM \VS{7}Pamięć sprawiedliwego jest błogosławiona, a imię niegodziwych zgnije.


\par }{\MM \VS{8}{\ADD{Człowiek}} mądrego serca przyjmuje przykazania, a gadatliwy głupiec upadnie.


\par }{\MM \VS{9}Kto postępuje uczciwie, postępuje bezpiecznie, a kto jest przewrotny w swoich drogach, zostanie ujawniony.


\par }{\MM \VS{10}Kto mruga okiem, przynosi cierpienie, a gadatliwy głupiec upadnie.


\par }{\MM \VS{11}Usta sprawiedliwego są źródłem życia, a usta niegodziwych kryją nieprawość.


\par }{\MM \VS{12}Nienawiść wznieca kłótnie, a miłość zakrywa wszystkie grzechy.


\par }{\MM \VS{13}Na wargach rozumnego znajduje się mądrość, a kij na grzbiecie nierozumnego.


\par }{\MM \VS{14}Mądrzy gromadzą wiedzę, a usta głupiego grożą zniszczeniem.


\par }{\MM \VS{15}Majątek bogacza
{\ADD{jest}} jego warownym miastem, a zniszczeniem ubogich jest ich nędza.


\par }{\MM \VS{16}Praca sprawiedliwego
{\ADD{prowadzi}} do życia, a dochód niegodziwych do grzechu.


\par }{\MM \VS{17}Kto przestrzega karności,
{\ADD{idzie}} ścieżką życia, a kto gardzi upomnieniem, błądzi.


\par }{\MM \VS{18}Kto kryje nienawiść kłamliwymi wargami i kto rozgłasza oszczerstwo, jest głupcem.


\par }{\MM \VS{19}Wielomówność nie bywa bez grzechu, a kto powściąga swoje wargi, jest roztropny.


\par }{\MM \VS{20}Język sprawiedliwego jest wybornym srebrem,
{\ADD{a}} serce niegodziwych jest mało warte.


\par }{\MM \VS{21}Wargi sprawiedliwego żywią wielu, a głupi umierają przez brak rozumu.


\par }{\MM \VS{22}Błogosławieństwo PANA wzbogaca i nie przynosi z sobą zmartwień.


\par }{\MM \VS{23}Dla głupiego popełnić haniebny czyn to zabawa, a człowiek roztropny
{\ADD{trzyma się}} mądrości.


\par }{\MM \VS{24}Niegodziwego spotka to, czego się boi, a sprawiedliwym
{\ADD{Bóg}} daje to, czego pragną.


\par }{\MM \VS{25}Jak wicher przemija,
{\ADD{tak}} niegodziwy
{\ADD{nie przetrwa}}, a sprawiedliwy
{\ADD{ma}} wieczny fundament.


\par }{\MM \VS{26}Czym ocet dla zębów i dym dla oczu, tym
{\ADD{jest}} leniwy dla tych, którzy go posyłają.


\par }{\MM \VS{27}Bojaźń PANA przedłuża dni, a lata niegodziwego będą skrócone.


\par }{\MM \VS{28}Oczekiwanie sprawiedliwych przynosi radość, a nadzieja niegodziwych zginie.


\par }{\MM \VS{29}Droga PANA jest mocą dla prawego, a zgubą dla czyniących nieprawość.


\par }{\MM \VS{30}Sprawiedliwy nigdy się nie zachwieje, a niegodziwi nie będą mieszkać na ziemi.


\par }{\MM \VS{31}Usta sprawiedliwego wydają mądrość, a język przewrotny będzie wycięty.


\par }{\MM \VS{32}Wargi sprawiedliwego wiedzą, co wypada, a usta niegodziwych są przewrotne.




\par }\Chap{11}{\MM \VerseOne{1}Fałszywa waga budzi odrazę w PANU, ale podobają mu się uczciwe odważniki.


\par }{\MM \VS{2}Za pychą przychodzi hańba, a u pokornych jest mądrość.


\par }{\MM \VS{3}Uczciwość prawych poprowadzi ich, lecz grzeszników zgubi ich przewrotność.


\par }{\MM \VS{4}Bogactwa nie pomogą w dniu gniewu, ale sprawiedliwość ocala od śmierci.


\par }{\MM \VS{5}Sprawiedliwość nienagannego toruje mu drogę, a niegodziwy upadnie przez swoją niegodziwość.


\par }{\MM \VS{6}Sprawiedliwość prawych ocali ich, a przewrotni będą schwytani w swojej przewrotności.


\par }{\MM \VS{7}Gdy umiera niegodziwy, ginie
{\ADD{jego}} nadzieja, a oczekiwanie niesprawiedliwych znika.


\par }{\MM \VS{8}Sprawiedliwy bywa wybawiony z ucisku, a na jego miejsce przychodzi niegodziwy.


\par }{\MM \VS{9}Obłudnik ustami niszczy swego bliźniego, a sprawiedliwi bywają wybawieni dzięki wiedzy.


\par }{\MM \VS{10}Gdy sprawiedliwym się powodzi, miasto się cieszy, a gdy giną niegodziwi, panuje radość.


\par }{\MM \VS{11}Dzięki błogosławieństwu prawych wznosi się miasto, a usta niegodziwych je burzą.


\par }{\MM \VS{12}Nierozumny gardzi swym bliźnim, a człowiek roztropny milczy.


\par }{\MM \VS{13}Plotkarz wyjawia tajemnice, ale człowiek wiernego serca ukrywa
{\ADD{powierzoną}} sprawę.


\par }{\MM \VS{14}Gdzie nie ma dobrej rady, lud upada, a gdzie wielu radców, tam jest wybawienie.


\par }{\MM \VS{15}Bardzo sobie szkodzi, kto ręczy za obcego, a kto nienawidzi poręki, jest bezpieczny.


\par }{\MM \VS{16}Miła kobieta dostępuje chwały, a mocarze zdobywają bogactwa.


\par }{\MM \VS{17}Człowiek miłosierny czyni dobrze swej duszy, a okrutnik dręczy własne ciało.


\par }{\MM \VS{18}Niegodziwy czyni zwodnicze dzieło, a kto sieje sprawiedliwość,
{\ADD{ma}} zapłatę pewną.


\par }{\MM \VS{19}Jak sprawiedliwość
{\ADD{prowadzi}} do życia, tak do śmierci
{\ADD{zmierza}} ten, kto naśladuje zło.


\par }{\MM \VS{20}Ludzie przewrotnego serca budzą odrazę w PANU, a podobają mu się ci, których droga jest prawa.


\par }{\MM \VS{21}Zły nie uniknie kary, choćby
{\ADD{innych}} wezwał na pomoc, a potomstwo sprawiedliwych będzie ocalone.


\par }{\MM \VS{22}{\ADD{Czym}} złoty kolczyk w ryju świni,
{\ADD{tym}} piękna kobieta pozbawiona roztropności.


\par }{\MM \VS{23}Pragnieniem sprawiedliwych jest tylko dobro, oczekiwaniem zaś niegodziwych – gniew.


\par }{\MM \VS{24}Jeden hojnie rozdaje, a jednak mu przybywa,
{\ADD{drugi}} nad miarę skąpi, a ubożeje.


\par }{\MM \VS{25}Człowiek szczodry będzie bogatszy, a kto
{\ADD{innych}} syci, sam też będzie nasycony.


\par }{\MM \VS{26}Kto zatrzymuje zboże, tego lud przeklnie, a błogosławieństwo
{\ADD{będzie}} nad głową tego, który je sprzedaje.


\par }{\MM \VS{27}Kto pilnie szuka dobrego, zdobędzie przychylność, lecz kto szuka zła, przyjdzie ono na niego.


\par }{\MM \VS{28}Kto ufność pokłada w swych bogactwach, ten upadnie, a sprawiedliwi będą zielenić się jak latorośl.


\par }{\MM \VS{29}Kto niepokoi swój dom, odziedziczy wiatr, a głupi będzie sługą mądrego.


\par }{\MM \VS{30}Owoc sprawiedliwego
{\ADD{jest}} drzewem życia; a kto zyskuje dusze, jest mądry.


\par }{\MM \VS{31}{\ADD{Jeśli}} sprawiedliwy otrzyma zapłatę na ziemi, to tym bardziej niegodziwy i grzesznik.




\par }\Chap{12}{\MM \VerseOne{1}Kto kocha karność, kocha wiedzę, a kto nienawidzi upomnienia, jest głupi.


\par }{\MM \VS{2}Dobry
{\ADD{człowiek}} zdobędzie łaskę PANA, ale
{\ADD{PAN}} potępi podstępnego.


\par }{\MM \VS{3}Człowiek nie umocni się niegodziwością, lecz korzeń sprawiedliwych nie będzie poruszony.


\par }{\MM \VS{4}Żona cnotliwa
{\ADD{jest}} koroną swego męża, ale ta, która go hańbi,
{\ADD{jest}} jak zgnilizna w jego kościach.


\par }{\MM \VS{5}Myśli sprawiedliwych są prawe, a rady niegodziwych zdradliwe.


\par }{\MM \VS{6}Słowa niegodziwych czyhają na krew, lecz usta prawych ocalą ich.


\par }{\MM \VS{7}Niegodziwi zostają powaleni i już ich nie ma, a dom sprawiedliwych się ostoi.


\par }{\MM \VS{8}Człowiek będzie chwalony za jego mądrość, a kto jest przewrotnego serca, zostanie wzgardzony.


\par }{\MM \VS{9}Lepszy
{\ADD{jest człowiek}} wzgardzony, który ma sługę, niż ten, kto się chwali, a któremu brak chleba.


\par }{\MM \VS{10}Sprawiedliwy dba o życie swego bydła, a serce niegodziwych jest okrutne.


\par }{\MM \VS{11}Kto uprawia swoją ziemię, nasyci się chlebem, a kto naśladuje próżnujących, jest nierozumny.


\par }{\MM \VS{12}Niegodziwy pragnie sieci złych, a korzeń sprawiedliwych wydaje
{\ADD{owoc}}.


\par }{\MM \VS{13}Zły zostaje usidlony przez grzech swoich warg, a sprawiedliwy wyjdzie z ucisku.


\par }{\MM \VS{14}Człowiek nasyci się dobrem z owocu swoich ust, a za
{\ADD{dzieła}} swoich rąk otrzyma zapłatę.


\par }{\MM \VS{15}Droga głupiego
{\ADD{wydaje się}} słuszna w jego oczach, ale kto słucha rady, jest mądry.


\par }{\MM \VS{16}Gniew głupiego objawia się od razu, a roztropny skrywa hańbę.


\par }{\MM \VS{17}Kto mówi prawdę, wyraża sprawiedliwość, ale fałszywy świadek – oszustwo.


\par }{\MM \VS{18}Znajdzie się taki, którego
{\ADD{słowa}} są jak miecz przeszywający, lecz język mądrych
{\ADD{jest}} lekarstwem.


\par }{\MM \VS{19}Prawdomówne wargi będą trwać na wieki, ale język kłamliwy
{\ADD{trwa}} króciutko.


\par }{\MM \VS{20}Podstęp
{\ADD{jest}} w sercu tych, którzy knują zło, lecz u doradzających pokój
{\ADD{jest}} radość.


\par }{\MM \VS{21}Sprawiedliwego nie spotka żadne zło, ale niegodziwi będą pełni nieszczęścia.


\par }{\MM \VS{22}Wargi kłamliwe budzą odrazę w PANU, a ci, którzy postępują w prawdzie, podobają mu się.


\par }{\MM \VS{23}Człowiek roztropny ukrywa wiedzę, a serce głupich rozgłasza głupotę.


\par }{\MM \VS{24}Ręka pracowitych będzie panowała, a leniwa będzie płaciła daninę.


\par }{\MM \VS{25}Troska w sercu człowieka przygnębia je, a dobre słowo je rozwesela.


\par }{\MM \VS{26}Sprawiedliwy jest zacniejszy od swego bliźniego, a droga niegodziwych prowadzi ich na manowce.


\par }{\MM \VS{27}Leniwy nie upiecze tego, co upolował, ale mienie człowieka pracowitego
{\ADD{jest}} cenne.


\par }{\MM \VS{28}Na ścieżce sprawiedliwości jest życie, na jej drodze nie ma śmierci.




\par }\Chap{13}{\MM \VerseOne{1}Mądry syn
{\ADD{przyjmuje}} pouczenie ojca, a szyderca nie słucha strofowania.


\par }{\MM \VS{2}Człowiek będzie spożywać dobro z owocu swoich ust, a dusza przewrotnych
{\ADD{będzie spożywać}} przemoc.


\par }{\MM \VS{3}Kto strzeże swych ust, strzeże swojej duszy; kto
{\ADD{szeroko}} otwiera swe wargi, będzie zniszczony.


\par }{\MM \VS{4}Dusza leniwego pragnie, a nic nie ma, a dusza pracowitych zostanie obficie nasycona.


\par }{\MM \VS{5}Sprawiedliwy nienawidzi kłamliwego słowa, a niegodziwy staje się obrzydliwy i zhańbiony.


\par }{\MM \VS{6}Sprawiedliwość strzeże tego, który postępuje uczciwie, a niegodziwość powala grzesznika.


\par }{\MM \VS{7}Znajduje się taki, który czyni siebie bogatym, a nie ma nic; inny czyni siebie ubogim, choć ma wiele bogactw.


\par }{\MM \VS{8}Okupem za życie człowieka jest jego bogactwo, a ubogi nie słucha strofowania.


\par }{\MM \VS{9}Radośnie błyszczy światło sprawiedliwych, a pochodnia niegodziwych zgaśnie.


\par }{\MM \VS{10}Spór powstaje tylko dzięki pysze, a mądrość jest przy tych, co przyjmują radę.


\par }{\MM \VS{11}Łatwo zdobyte bogactwo zmniejsza się, a kto je gromadzi
{\ADD{swą}} ręką, pomnaża je.


\par }{\MM \VS{12}Przedłużająca się nadzieja sprawia ból sercu, a spełnione pragnienie
{\ADD{jest}} drzewem życia.


\par }{\MM \VS{13}Kto gardzi słowem
{\ADD{Bożym}}, ten zginie, a kto się boi przykazania, dostanie nagrodę.


\par }{\MM \VS{14}Prawo mądrego jest źródłem życia, by uniknąć sideł śmierci.


\par }{\MM \VS{15}Prawdziwy rozum daje łaskę, a droga przewrotnych jest ciężka.


\par }{\MM \VS{16}Każdy roztropny postępuje rozważnie, a głupi ujawnia głupotę.


\par }{\MM \VS{17}Niegodziwy posłaniec popada w zło, a wierny wysłannik jest lekarstwem.


\par }{\MM \VS{18}Ubóstwo i hańba
{\ADD{spadną na}} tego, który odrzuca karność, a kto szanuje upomnienia, dozna czci.


\par }{\MM \VS{19}Spełnione pragnienie jest słodkie dla duszy, a odwrócenie się od zła budzi odrazę w głupcach.


\par }{\MM \VS{20}Kto przestaje z mądrymi, będzie mądry, a towarzysz głupców będzie zniszczony.


\par }{\MM \VS{21}Nieszczęście ściga grzeszników, a sprawiedliwych
{\ADD{Bóg}} nagrodzi dobrem.


\par }{\MM \VS{22}Dobry
{\ADD{człowiek}} zostawia dziedzictwo dzieciom
{\ADD{swoich}} dzieci, a majątek grzesznika jest zachowany dla sprawiedliwego.


\par }{\MM \VS{23}Obfita żywność jest na roli ubogich, lecz i ta może niszczeć przez nieroztropność.


\par }{\MM \VS{24}Kto oszczędza swą rózgę, nienawidzi swego syna, a kto go kocha, karze w porę.


\par }{\MM \VS{25}Sprawiedliwy je i syci swoją duszę, a żołądek niegodziwych cierpi niedostatek.




\par }\Chap{14}{\MM \VerseOne{1}Mądra kobieta buduje swój dom, a głupia burzy go własnymi rękami.


\par }{\MM \VS{2}Kto postępuje w sposób prawy, boi się PANA, a przewrotny na swoich drogach gardzi nim.


\par }{\MM \VS{3}W ustach głupiego jest rózga pychy, a mądrych strzegą ich wargi.


\par }{\MM \VS{4}Gdzie nie ma wołów, żłób jest pusty, lecz dzięki sile wołów mnoży się obfitość zboża.


\par }{\MM \VS{5}Wierny świadek nie kłamie, a fałszywy świadek mówi kłamstwa.


\par }{\MM \VS{6}Szyderca szuka mądrości, a nie
{\ADD{znajduje}}, lecz rozumnemu wiedza
{\ADD{przychodzi}} łatwo.


\par }{\MM \VS{7}Odsuń się od głupiego, gdyż nie znajdziesz
{\ADD{u niego}} warg rozumnych.


\par }{\MM \VS{8}Mądrość roztropnego
{\ADD{to}} poznanie swojej drogi, a głupotą głupich
{\ADD{jest}} oszustwo.


\par }{\MM \VS{9}Głupcy szydzą z grzechu, a u prawych
{\ADD{jest}} przychylność.


\par }{\MM \VS{10}Serce zna własną gorycz, a obcy nie wtrąca się w jego radość.


\par }{\MM \VS{11}Dom niegodziwych będzie zgładzony, a mieszkanie prawych zakwitnie.


\par }{\MM \VS{12}Jest droga, która człowiekowi wydaje się słuszna, lecz końcem jej jest droga do śmierci.


\par }{\MM \VS{13}Nawet w śmiechu serce boleje, a końcem
{\ADD{takiej}} wesołości
{\ADD{jest}} smutek.


\par }{\MM \VS{14}Serce odstępcy nasyci się jego drogami, a dobry człowiek – swoimi.


\par }{\MM \VS{15}Prosty wierzy każdemu słowu, a roztropny zważa na swoje kroki.


\par }{\MM \VS{16}Mądry boi się i odwraca się od zła, ale głupi w swym szaleństwie jest pewny siebie.


\par }{\MM \VS{17}{\ADD{Człowiek}} porywczy popełnia głupstwa, a podstępny jest znienawidzony.


\par }{\MM \VS{18}Prości ludzie dziedziczą głupotę, a roztropni są koronowani wiedzą.


\par }{\MM \VS{19}Źli kłaniają się przed dobrymi, a niegodziwi u bram sprawiedliwego.


\par }{\MM \VS{20}Ubogi jest znienawidzony nawet przez swego bliźniego, a bogaty ma wielu przyjaciół.


\par }{\MM \VS{21}Kto gardzi swym bliźnim, ten grzeszy, a kto lituje się nad ubogimi, jest błogosławiony.


\par }{\MM \VS{22}Czyż nie błądzą ci, którzy obmyślają zło? Ale miłosierdzie i prawda są z tymi, którzy obmyślają dobro.


\par }{\MM \VS{23}Każda praca
{\ADD{przynosi}} pożytek, a
{\ADD{puste}} słowa
{\ADD{prowadzą}} do nędzy.


\par }{\MM \VS{24}Koroną mądrych
{\ADD{jest ich}} bogactwo, ale głupota głupich
{\ADD{pozostaje}} głupotą.


\par }{\MM \VS{25}Prawdomówny świadek ocala dusze, a fałszywy mówi kłamstwa.


\par }{\MM \VS{26}W bojaźni PANA jest mocne zaufanie, a jego synowie będą mieć ucieczkę.


\par }{\MM \VS{27}Bojaźń PANA jest źródłem życia, by uniknąć sideł śmierci.


\par }{\MM \VS{28}Liczny lud to chwała króla, a brak ludu to zguba władcy.


\par }{\MM \VS{29}Nieskory do gniewu jest bardzo roztropny, lecz porywczy wywyższa głupotę.


\par }{\MM \VS{30}Zdrowe serce jest życiem ciała, a zazdrość jest zgnilizną kości.


\par }{\MM \VS{31}Kto gnębi ubogiego, uwłacza jego Stwórcy, a czci go ten, kto lituje się nad ubogim.


\par }{\MM \VS{32}Niegodziwy zostaje wygnany z powodu swojego zła, a sprawiedliwy ma nadzieję
{\ADD{nawet}} w
{\ADD{czasie}} swojej śmierci.


\par }{\MM \VS{33}Mądrość spoczywa w sercu rozumnego, a
{\ADD{co jest}} w sercu głupich, wychodzi na jaw.


\par }{\MM \VS{34}Sprawiedliwość wywyższa naród, a grzech jest hańbą narodów.


\par }{\MM \VS{35}Król jest przychylny dla roztropnego sługi, lecz gniewa się
{\ADD{na tego}}, który
{\ADD{przynosi}} hańbę.




\par }\Chap{15}{\MM \VerseOne{1}Łagodna odpowiedź uśmierza zapalczywość, a przykre słowa wzniecają gniew.


\par }{\MM \VS{2}Język mądrych zdobi wiedzę, ale usta głupich tryskają głupotą.


\par }{\MM \VS{3}Oczy PANA są na każdym miejscu, upatrują złych i dobrych.


\par }{\MM \VS{4}Zdrowy język
{\ADD{jest}} drzewem życia, a jego przewrotność
{\ADD{jest}} zniszczeniem dla ducha.


\par }{\MM \VS{5}Głupi gardzi pouczeniem swego ojca, a kto przyjmuje upomnienia, jest roztropny.


\par }{\MM \VS{6}W domu sprawiedliwego
{\ADD{jest}} wielki dostatek, a w dochodach niegodziwego jest zamieszanie.


\par }{\MM \VS{7}Wargi mądrych szerzą wiedzę, a serce głupich nie.


\par }{\MM \VS{8}Ofiara niegodziwych budzi odrazę w PANU,
{\ADD{a}} modlitwa prawych mu się podoba.


\par }{\MM \VS{9}Droga niegodziwego wzbudza odrazę w PANU, a miłuje on tego, kto podąża za sprawiedliwością.


\par }{\MM \VS{10}Sroga kara
{\ADD{należy się}} temu, kto zbacza z drogi, a kto nienawidzi upomnień, umrze.


\par }{\MM \VS{11}Piekło i zatracenie
{\ADD{są}} przed PANEM; o ileż bardziej serca synów ludzkich.


\par }{\MM \VS{12}Szyderca nie miłuje tego, który go strofuje, ani nie pójdzie do mądrych.


\par }{\MM \VS{13}Radosne serce rozwesela twarz,
{\ADD{ale}} gdy smutek w sercu, duch jest przygnębiony.


\par }{\MM \VS{14}Serce rozumne szuka wiedzy, a usta głupich karmią się głupotą.


\par }{\MM \VS{15}Wszystkie dni strapionego
{\ADD{są}} złe, ale kto jest wesołego serca, ma nieustanną ucztę.


\par }{\MM \VS{16}Lepiej
{\ADD{mieć}} mało z bojaźnią PANA niż wielki skarb z kłopotem.


\par }{\MM \VS{17}Lepsza jest potrawa z jarzyn, gdzie miłość, niż tuczny wół, gdzie panuje nienawiść.


\par }{\MM \VS{18}Człowiek gniewny wszczyna kłótnie, a nieskory do gniewu łagodzi spory.


\par }{\MM \VS{19}Droga leniwego jest jak płot cierniowy, a ścieżka prawych jest wyrównana.


\par }{\MM \VS{20}Mądry syn jest radością ojca, a człowiek głupi gardzi własną matką.


\par }{\MM \VS{21}Głupota
{\ADD{jest}} radością dla nierozumnego, a człowiek roztropny postępuje uczciwie.


\par }{\MM \VS{22}Gdzie nie ma rady, nie udają się zamysły; powiodą się zaś przy mnóstwie doradców.


\par }{\MM \VS{23}Człowiek cieszy się z odpowiedzi swoich ust, a słowo powiedziane we właściwym czasie jakże jest dobre!


\par }{\MM \VS{24}Droga życia dla mądrego
{\ADD{jest}} w górze, aby uniknął głębokiego piekła.


\par }{\MM \VS{25}PAN zniszczy dom pysznych, a utwierdzi granicę wdowy.


\par }{\MM \VS{26}Myśli złego budzą odrazę w PANU, a słowa czystych
{\ADD{są}} przyjemne.


\par }{\MM \VS{27}Kto jest chciwy zysku, ściąga kłopoty na własny dom, a kto nienawidzi darów, będzie żył.


\par }{\MM \VS{28}Serce sprawiedliwego rozmyśla nad odpowiedzią, a usta niegodziwych tryskają złymi rzeczami.


\par }{\MM \VS{29}PAN jest daleko od niegodziwych, ale wysłuchuje modlitwy sprawiedliwych.


\par }{\MM \VS{30}Światło oczu rozwesela serce, a dobra wieść tuczy kości.


\par }{\MM \VS{31}Ucho, które słucha upomnienia życia, będzie mieszkać pośród mądrych.


\par }{\MM \VS{32}Kto odrzuca karność, gardzi własną duszą, a kto przyjmuje upomnienie, nabiera rozumu.


\par }{\MM \VS{33}Bojaźń PANA
{\ADD{jest}} pouczeniem w mądrości, a pokora poprzedza chwałę.




\par }\Chap{16}{\MM \VerseOne{1}W człowieku są zamysły serca, ale odpowiedź języka jest od PANA.


\par }{\MM \VS{2}Wszystkie drogi człowieka są czyste w jego oczach, ale PAN waży duchy.


\par }{\MM \VS{3}Powierz PANU swe dzieła, a twoje zamysły będą utwierdzone.


\par }{\MM \VS{4}PAN uczynił wszystko dla samego siebie, nawet niegodziwego na dzień zła.


\par }{\MM \VS{5}Każdy, który jest wyniosłego serca, budzi odrazę w PANU; choć weźmie innych do pomocy, nie uniknie kary.


\par }{\MM \VS{6}Dzięki miłosierdziu i prawdzie oczyszcza się nieprawość, a w bojaźni PANA oddalamy się od zła.


\par }{\MM \VS{7}Gdy drogi człowieka podobają się PANU, to godzi z nim nawet jego nieprzyjaciół.


\par }{\MM \VS{8}Lepiej mieć mało ze sprawiedliwością niż wiele dochodów nieprawnych.


\par }{\MM \VS{9}Serce człowieka obmyśla swe drogi, ale PAN kieruje jego krokami.


\par }{\MM \VS{10}Wyrok Boży
{\ADD{jest}} na wargach króla; jego usta nie błądzą w sądzie.


\par }{\MM \VS{11}Sprawiedliwa waga i szale
{\ADD{należą do}} PANA i wszystkie odważniki w worku są jego dziełem.


\par }{\MM \VS{12}Popełnienie niegodziwości budzi odrazę w królach, bo sprawiedliwością tron jest umocniony.


\par }{\MM \VS{13}Wargi sprawiedliwe są rozkoszą królów, kochają oni tego, który mówi to, co słuszne.


\par }{\MM \VS{14}Gniew króla jest posłańcem śmierci, ale mądry człowiek przebłaga go.


\par }{\MM \VS{15}W jasności twarzy króla
{\ADD{jest}} życie, a jego przychylność jest jak obłok z późnym deszczem.


\par }{\MM \VS{16}O wiele lepiej jest nabyć mądrość niż złoto; a nabyć rozum lepiej niż srebro.


\par }{\MM \VS{17}Droga prawych
{\ADD{to}} odstąpić od zła; kto strzeże swojej drogi, strzeże swej duszy.


\par }{\MM \VS{18}Pycha poprzedza zgubę, a wyniosły duch – upadek.


\par }{\MM \VS{19}Lepiej być uniżonego ducha z pokornymi, niż dzielić łup z pysznymi.


\par }{\MM \VS{20}Kto zważa na słowo, znajdzie dobro, a kto ufa PANU,
{\ADD{jest}} błogosławiony.


\par }{\MM \VS{21}Kto
{\ADD{jest}} mądrego serca, zwie się rozumnym, a słodycz warg pomnaża wiedzę.


\par }{\MM \VS{22}Rozum
{\ADD{jest}} zdrojem życia dla tych, którzy go mają, a pouczenie głupich jest głupotą.


\par }{\MM \VS{23}Serce mądrego czyni jego usta roztropnymi i dodaje nauki jego wargom.


\par }{\MM \VS{24}Miłe słowa są
{\ADD{jak}} plaster miodu, słodycz dla duszy i lekarstwo dla kości.


\par }{\MM \VS{25}Jest droga, która
{\ADD{wydaje się}} człowiekowi słuszna, ale jej końcem jest droga do śmierci.


\par }{\MM \VS{26}Robotnik pracuje dla siebie, bo usta pobudzają go
{\ADD{do tego}}.


\par }{\MM \VS{27}Człowiek nikczemny wykopuje zło, a na jego wargach jakby ogień płonący.


\par }{\MM \VS{28}Człowiek przewrotny rozsiewa spory, a plotkarz rozdziela przyjaciół.


\par }{\MM \VS{29}Człowiek gwałtowny zwabia swego bliźniego i wprowadza go na drogę niedobrą.


\par }{\MM \VS{30}Mruga swymi oczami, by knuć podstępy; rusza wargami i popełnia zło.


\par }{\MM \VS{31}Siwa głowa
{\ADD{jest}} koroną chwały, zdobywa się ją na drodze sprawiedliwości.


\par }{\MM \VS{32}Lepszy jest nieskory do gniewu niż mocarz, a kto panuje nad swym duchem,
{\ADD{jest lepszy}} niż ten, kto zdobywa miasto.


\par }{\MM \VS{33}Losy wrzuca się w zanadrze, ale całe rozstrzygnięcie ich zależy od PANA.




\par }\Chap{17}{\MM \VerseOne{1}Lepszy
{\ADD{jest}} kęs suchego
{\ADD{chleba}}, a przy tym spokój, niż dom pełen bydła ofiarnego z kłótnią.


\par }{\MM \VS{2}Sługa roztropny będzie panował nad synem, który przynosi hańbę, i wraz z
{\ADD{jego}} braćmi będzie miał udział w dziedzictwie.


\par }{\MM \VS{3}Tygiel dla srebra, piec dla złota, ale serca bada PAN.


\par }{\MM \VS{4}Zły zważa na wargi fałszywe, a kłamca słucha przewrotnego języka.


\par }{\MM \VS{5}Kto naśmiewa się z ubogiego, uwłacza jego Stwórcy, a kto się cieszy z nieszczęścia, nie uniknie kary.


\par }{\MM \VS{6}Koroną starców są synowie synów, a chlubą synów są ich ojcowie.


\par }{\MM \VS{7}Poważna mowa nie przystoi głupiemu, tym mniej kłamliwe usta dostojnikowi.


\par }{\MM \VS{8}Dar jest
{\ADD{jak}} drogocenny kamień w oczach tego, kto go posiada; gdziekolwiek
{\ADD{z nim}} zmierza, ma powodzenie.


\par }{\MM \VS{9}Kto kryje grzech, szuka miłości, a kto wyjawia sprawę, rozdziela przyjaciół.


\par }{\MM \VS{10}Nagana lepiej działa na rozumnego niż sto razów na głupiego.


\par }{\MM \VS{11}Zły szuka jedynie buntu; dlatego zostanie wysłany przeciw niemu okrutny posłaniec.


\par }{\MM \VS{12}{\ADD{Lepiej}} człowiekowi spotkać się z niedźwiedzicą, której zabrano młode, niż z głupim w jego głupocie.


\par }{\MM \VS{13}Kto odpłaca złem za dobro, temu zło z domu nie ustąpi.


\par }{\MM \VS{14}Kto zaczyna kłótnię,
{\ADD{jest jak}} ten, co puszcza wodę;
{\ADD{dlatego}} zaniechaj sporu, zanim wybuchnie.


\par }{\MM \VS{15}Kto usprawiedliwia niegodziwego i kto potępia sprawiedliwego, obaj budzą odrazę w PANU.


\par }{\MM \VS{16}Na cóż w ręku głupiego pieniądze, by zdobyć mądrość,
{\ADD{skoro}} nie ma rozumu?


\par }{\MM \VS{17}Przyjaciel kocha w każdym czasie, a brat rodzi się w nieszczęściu.


\par }{\MM \VS{18}Nierozumny człowiek daje porękę i ręczy na oczach przyjaciela.


\par }{\MM \VS{19}Kto kocha grzech, kocha spór, a kto podwyższa swoją bramę, szuka zagłady.


\par }{\MM \VS{20}Przewrotny w sercu nie znajduje dobra, a kto ma przewrotny język, wpadnie w zło.


\par }{\MM \VS{21}Kto spłodzi głupca,
{\ADD{zrobi to}} na swój smutek, a ojciec głupiego nie doznaje radości.


\par }{\MM \VS{22}Wesołe serce działa dobrze
{\ADD{jak}} lekarstwo, a przygnębiony duch wysusza kości.


\par }{\MM \VS{23}Niegodziwy bierze dar z zanadrza, aby wypaczać ścieżki sądu.


\par }{\MM \VS{24}Mądrość
{\ADD{jest}} przed obliczem rozumnego, a oczy głupca są aż na krańcu ziemi.


\par }{\MM \VS{25}Głupi syn jest zmartwieniem dla ojca i goryczą dla rodzicielki.


\par }{\MM \VS{26}Zaprawdę to niedobrze wymierzyć karę sprawiedliwemu ani bić władców za prawość.


\par }{\MM \VS{27}Kto ma wiedzę, powściąga swoje słowa, człowiek roztropny
{\ADD{jest}} zacnego ducha.


\par }{\MM \VS{28}Nawet głupi, gdy milczy, uchodzi za mądrego,
{\ADD{a}} kto zamyka swoje wargi – za rozumnego.




\par }\Chap{18}{\MM \VerseOne{1}Samolub szuka tego, co mu się podoba, i wtrąca się w każdą sprawę.


\par }{\MM \VS{2}Głupi nie ma upodobania w rozumie, lecz w tym, co serce mu objawia.


\par }{\MM \VS{3}Gdy przychodzi niegodziwy, przychodzi też pogarda, a z hańbą urąganie.


\par }{\MM \VS{4}Słowa ust człowieka są jak głębokie wody, a źródło mądrości jak płynący potok.


\par }{\MM \VS{5}Niedobrze przez wzgląd na osobę niegodziwą krzywdzić sprawiedliwego w sądzie.


\par }{\MM \VS{6}Wargi głupiego wchodzą w spór, a jego usta wołają o razy.


\par }{\MM \VS{7}Usta głupiego
{\ADD{są}} jego zgubą, a jego wargi sidłem jego duszy.


\par }{\MM \VS{8}Słowa plotkarza są jak rany i przenikają do głębi wnętrzności.


\par }{\MM \VS{9}Kto jest niedbały w pracy, jest bratem marnotrawcy.


\par }{\MM \VS{10}Imię PANA
{\ADD{jest}} potężną wieżą, sprawiedliwy ucieka do niej i jest bezpieczny.


\par }{\MM \VS{11}Zamożność bogacza
{\ADD{jest}} jego warownym miastem i jak wysoki mur w jego wyobrażeniu.


\par }{\MM \VS{12}Przed upadkiem serce człowieka jest wyniosłe, a chwałę poprzedza pokora.


\par }{\MM \VS{13}Kto odpowiada, zanim wysłucha,
{\ADD{ujawnia}} głupotę i
{\ADD{ściąga na}} siebie hańbę.


\par }{\MM \VS{14}Duch człowieka zniesie jego chorobę, ale któż zniesie strapionego ducha?


\par }{\MM \VS{15}Serce rozumnego zdobywa wiedzę, a ucho mądrych szuka wiedzy.


\par }{\MM \VS{16}Dar człowieka toruje mu drogę i prowadzi go przed wielkich.


\par }{\MM \VS{17}Ten, który jest pierwszy w swojej sprawie,
{\ADD{zdaje się}} sprawiedliwy, ale przychodzi jego bliźni i sprawdza go.


\par }{\MM \VS{18}Los kładzie kres sporom i rozstrzyga między możnymi.


\par }{\MM \VS{19}Brat obrażony
{\ADD{trudniejszy do zdobycia}} niż warowne miasto, a spory są jak rygle w zamku.


\par }{\MM \VS{20}Owocem swoich ust nasyci człowiek swoje wnętrze, nasyci się plonem swych warg.


\par }{\MM \VS{21}Śmierć i życie są w mocy języka, a kto go miłuje, spożyje jego owoc.


\par }{\MM \VS{22}Kto znalazł żonę, znalazł coś dobrego i dostąpił łaski od PANA.


\par }{\MM \VS{23}Ubogi prosi pokornie, ale bogaty odpowiada surowo.


\par }{\MM \VS{24}Człowiek, który ma przyjaciół, musi obchodzić się z nimi po przyjacielsku, a jest przyjaciel, który przylgnie bardziej niż brat.




\par }\Chap{19}{\MM \VerseOne{1}Lepszy jest ubogi, który postępuje uczciwie, niż człowiek o przewrotnych wargach, który jest głupcem.


\par }{\MM \VS{2}Nie jest też dobrze, by dusza nie miała wiedzy, a kto jest prędkich nóg, grzeszy.


\par }{\MM \VS{3}Głupota człowieka wypacza jego drogę, a jego serce zapala się gniewem przeciwko PANU.


\par }{\MM \VS{4}Bogactwo przyciąga wielu przyjaciół, ale ubogi zostaje odłączony od przyjaciela.


\par }{\MM \VS{5}Fałszywy świadek nie uniknie kary, a
{\ADD{kto}} mówi kłamstwa, nie ujdzie.


\par }{\MM \VS{6}Wielu uprasza o przychylność dostojnika i każdy jest przyjacielem człowieka hojnego.


\par }{\MM \VS{7}Wszyscy bracia ubogiego nienawidzą go, tym bardziej oddalają się od niego
{\ADD{jego}} przyjaciele; ściga ich słowami, ale ich nie ma.


\par }{\MM \VS{8}Kto zdobywa rozum, miłuje swoją duszę, a
{\ADD{kto}} strzeże roztropności, znajdzie dobro.


\par }{\MM \VS{9}Fałszywy świadek nie uniknie kary, a kto mówi kłamstwa, zginie.


\par }{\MM \VS{10}Głupiemu nie przystoi życie w rozkoszach, tym mniej słudze panować nad książętami.


\par }{\MM \VS{11}Roztropność człowieka powściąga jego gniew, a jego chwałą
{\ADD{jest}} darować wykroczenie.


\par }{\MM \VS{12}Gniew króla jest jak ryk lwa, a jego przychylność jak rosa na trawie.


\par }{\MM \VS{13}Głupi syn jest utrapieniem dla swego ojca, a kłótliwa żona jest jak nieustanne kapanie z dachu.


\par }{\MM \VS{14}Dom i bogactwo
{\ADD{są}} dziedzictwem po ojcach, ale roztropna żona jest od PANA.


\par }{\MM \VS{15}Lenistwo pogrąża w twardym śnie, a leniwa dusza będzie cierpieć głód.


\par }{\MM \VS{16}Kto przestrzega przykazania, zachowuje swoją duszę,
{\ADD{ale}} kto gardzi swymi drogami, zginie.


\par }{\MM \VS{17}Kto lituje się nad ubogim, pożycza PANU, a on mu odpłaci za jego dobrodziejstwo.


\par }{\MM \VS{18}Karz swego syna, dopóki jest nadzieja, i niech twoja dusza mu nie pobłaża z powodu jego płaczu.


\par }{\MM \VS{19}{\ADD{Człowiek}} wielkiego gniewu poniesie karę, a jeśli
{\ADD{go}} uwolnisz, znowu będziesz musiał
{\ADD{to zrobić}}.


\par }{\MM \VS{20}Posłuchaj rady i przyjmij pouczenie, abyś był mądry u kresu swych dni.


\par }{\MM \VS{21}Wiele jest zamysłów w sercu człowieka, ale rada PANA się ostoi.


\par }{\MM \VS{22}Pragnienie człowieka to jego dobroczynność i lepszy jest ubogi niż kłamca.


\par }{\MM \VS{23}Bojaźń PANA
{\ADD{prowadzi}} do życia, a kto ją ma, spocznie syty i nie nawiedzi go zło.


\par }{\MM \VS{24}Leniwy kryje swą rękę pod pachę i do ust jej nie podnosi.


\par }{\MM \VS{25}Uderz szydercę, a prosty będzie roztropniejszy; strofuj rozumnego, a pojmie wiedzę.


\par }{\MM \VS{26}Kto trwoni
{\ADD{dobra}} ojca i wypędza matkę, ten jest synem, który przynosi wstyd i hańbę.


\par }{\MM \VS{27}Synu mój, przestań słuchać pouczeń, które cię odwodzą od słów rozumnych.


\par }{\MM \VS{28}Nikczemny świadek naśmiewa się z sądu, a usta niegodziwych pożerają nieprawość.


\par }{\MM \VS{29}Sądy są przygotowane dla szyderców, a razy na grzbiet głupców.




\par }\Chap{20}{\MM \VerseOne{1}Wino
{\ADD{jest}} szydercą, mocny trunek – wrzaskliwy, a każdy, kto zostaje zwiedziony przez nie, jest niemądry.


\par }{\MM \VS{2}Strach,
{\ADD{który budzi}} król, jest jak ryk lwa; kto go rozgniewa, grzeszy przeciwko swojej duszy.


\par }{\MM \VS{3}Zaprzestać sporu jest zaszczytem dla człowieka, ale
{\ADD{każdy}} głupiec się w niego wdaje.


\par }{\MM \VS{4}Leniwy nie orze z powodu zimna; dlatego będzie żebrać we żniwa, ale nic nie
{\ADD{otrzyma}}.


\par }{\MM \VS{5}Rada w sercu człowieka jest jak głęboka woda, lecz człowiek roztropny zaczerpnie jej.


\par }{\MM \VS{6}Większość ludzi przechwala się swoją dobrocią, ale wiernego człowieka któż znajdzie?


\par }{\MM \VS{7}Sprawiedliwy postępuje uczciwie, błogosławione
{\ADD{są}} po nim jego dzieci.


\par }{\MM \VS{8}Król siedzący na swoim sędziowskim tronie rozprasza swoimi oczami wszelkie zło.


\par }{\MM \VS{9}Któż może powiedzieć: Oczyściłem swoje serce, jestem czysty od swego grzechu?


\par }{\MM \VS{10}Dwojakie odważniki i dwojaka miara – obydwa budzą odrazę w PANU.


\par }{\MM \VS{11}Nawet dziecko poznaje się po uczynkach, czy jego czyn jest czysty i prawy.


\par }{\MM \VS{12}Ucho, które słyszy, i oko, które widzi, oba uczynił PAN.


\par }{\MM \VS{13}Nie kochaj spania, byś nie zubożał; otwórz oczy, a nasycisz się chlebem.


\par }{\MM \VS{14}{\ADD{To}} liche,
{\ADD{to}} liche, mówi kupujący, ale chwali się, gdy odchodzi.


\par }{\MM \VS{15}Istnieje złoto i obfitość pereł, ale wargi rozumne są kosztownym klejnotem.


\par }{\MM \VS{16}Zabierz szatę tego,
{\ADD{który ręczył}} za obcego, a od tego,
{\ADD{który ręczył}} za cudzą kobietę, zabierz zastaw.


\par }{\MM \VS{17}Chleb oszustwa smakuje człowiekowi, ale potem jego usta będą napełnione piaskiem.


\par }{\MM \VS{18}Zamysły są utwierdzone dzięki radzie, a wojnę prowadź z rozwagą.


\par }{\MM \VS{19}Plotkarz zdradza tajemnice; dlatego nie zadawaj się z tym, który pochlebia wargami.


\par }{\MM \VS{20}Kto złorzeczy swemu ojcu albo matce, tego pochodnia zgaśnie w gęstych ciemnościach.


\par }{\MM \VS{21}Dziedzictwo prędko nabyte na początku nie będzie błogosławione na końcu.


\par }{\MM \VS{22}Nie mów: Odpłacę złem. Czekaj na PANA, a wybawi cię.


\par }{\MM \VS{23}Dwojakie odważniki budzą odrazę w PANU, a fałszywa waga nie jest dobra.


\par }{\MM \VS{24}Od PANA pochodzą drogi człowieka; jakże może człowiek zrozumieć własną drogę?


\par }{\MM \VS{25}Sidłem dla człowieka jest pożreć to, co święte, i zastanowić się dopiero po złożeniu ślubów.


\par }{\MM \VS{26}Mądry król rozprasza niegodziwych i wywiera na nich zemstę.


\par }{\MM \VS{27}Duch człowieka
{\ADD{jest}} pochodnią PANA,
{\ADD{która}} bada wszystkie skrytości wnętrza.


\par }{\MM \VS{28}Miłosierdzie i prawda strzegą króla, a jego tron oparty jest na miłosierdziu.


\par }{\MM \VS{29}Chlubą młodzieńców jest ich siła, a ozdobą starców – sędziwość.


\par }{\MM \VS{30}Siność ran oczyszcza zło, a razy – głębię wnętrza.




\par }\Chap{21}{\MM \VerseOne{1}Serce króla
{\ADD{jest}} w ręku PANA
{\ADD{jak}} potoki wód; kieruje je, dokąd chce.


\par }{\MM \VS{2}Wszelka droga człowieka jest słuszna w jego oczach, ale PAN waży serca.


\par }{\MM \VS{3}Czynienie sprawiedliwości i sądu bardziej się podobają PANU niż ofiara.


\par }{\MM \VS{4}Wyniosłe oczy, pyszne serce
{\ADD{i}} praca niegodziwych są grzechem.


\par }{\MM \VS{5}Myśli pracowitego
{\ADD{przynoszą}} pewny dostatek, a
{\ADD{myśli}} każdego spieszącego się – niedostatek.


\par }{\MM \VS{6}Gromadzenie skarbów kłamliwym językiem jest przemijającą marnością tych, którzy szukają śmierci.


\par }{\MM \VS{7}Grabież niegodziwych zniszczy ich, bo nie chcą czynić tego, co sprawiedliwe.


\par }{\MM \VS{8}Droga człowieka jest przewrotna i obca, ale dzieło czystego jest prawe.


\par }{\MM \VS{9}Lepiej mieszkać w kącie dachu niż z kłótliwą żoną w przestronnym domu.


\par }{\MM \VS{10}Dusza niegodziwego pragnie zła, a jego bliźni nie znajduje łaski w jego oczach.


\par }{\MM \VS{11}Gdy się karze szydercę, prosty mądrzeje, a gdy uczą mądrego, przyjmuje wiedzę.


\par }{\MM \VS{12}Sprawiedliwy zważa na dom niegodziwego, ale
{\ADD{Bóg}} powala niegodziwych za
{\ADD{ich}} nieprawość.


\par }{\MM \VS{13}Kto zatyka swe ucho na wołanie ubogiego, ten sam będzie wołał, a nie zostanie wysłuchany.


\par }{\MM \VS{14}{\ADD{Potajemny}} dar łagodzi zapalczywość i upominek w zanadrzu uspokaja wielki gniew.


\par }{\MM \VS{15}Radością jest dla sprawiedliwego czynić sąd, a na czyniących nieprawość przyjdzie zniszczenie.


\par }{\MM \VS{16}Człowiek, który zbacza z drogi mądrości, odpocznie w zgromadzeniu umarłych.


\par }{\MM \VS{17}Kto kocha zabawę, zubożeje, a kto kocha wino i olejek, nie wzbogaci się.


\par }{\MM \VS{18}Niegodziwy
{\ADD{będzie}} okupem za sprawiedliwego, a przewrotny – za prawych.


\par }{\MM \VS{19}Lepiej mieszkać na pustyni niż z kłótliwą i gniewliwą żoną.


\par }{\MM \VS{20}Pożądany skarb i olej
{\ADD{są}} w mieszkaniu mądrego, ale głupiec je trwoni.


\par }{\MM \VS{21}Kto podąża za sprawiedliwością i miłosierdziem, znajduje życie, sprawiedliwość i chwałę.


\par }{\MM \VS{22}Mądry wdziera się do miasta mocarzy i burzy potęgę ich ufności.


\par }{\MM \VS{23}Kto strzeże swoich ust i języka, strzeże swojej duszy przed utrapieniem.


\par }{\MM \VS{24}Hardy i pyszny szyderca – oto imię tego, kto działa w pysznym gniewie.


\par }{\MM \VS{25}Pragnienie leniwego zabija
{\ADD{go}}, bo jego ręce nie chcą pracować.


\par }{\MM \VS{26}Przez cały dzień pożąda on zachłannie, a sprawiedliwy daje i nie szczędzi.


\par }{\MM \VS{27}Ofiara niegodziwych budzi odrazę, a cóż dopiero, gdy ją w niegodziwości ofiarują.


\par }{\MM \VS{28}Fałszywy świadek zginie, lecz kto słucha, będzie mówił nieustannie.


\par }{\MM \VS{29}Niegodziwy ma upór na twarzy, ale prawy wytycza swoją drogę.


\par }{\MM \VS{30}Nie ma mądrości ani rozumu, ani rady przeciwko PANU.


\par }{\MM \VS{31}Konia przygotowują na dzień bitwy, ale wybawienie zależy od PANA.




\par }\Chap{22}{\MM \VerseOne{1}Cenniejsze
{\ADD{jest}} dobre imię niż wielkie bogactwa, a przychylność lepsza niż srebro i złoto.


\par }{\MM \VS{2}Bogaty i ubogi spotykają się, PAN jest stwórcą obydwu.


\par }{\MM \VS{3}Roztropny dostrzega zło i ukrywa się, ale prości idą dalej i ponoszą karę.


\par }{\MM \VS{4}Owocem pokory i bojaźni PANA jest bogactwo, chwała i życie.


\par }{\MM \VS{5}Ciernie i sidła
{\ADD{są}} na drodze przewrotnego; kto strzeże swej duszy, trzyma się z dala od nich.


\par }{\MM \VS{6}Pouczaj dziecko w drodze, którą ma iść, a gdy się zestarzeje, nie odstąpi od niej.


\par }{\MM \VS{7}Bogaty panuje nad ubogimi, a ten, co pożycza, jest sługą tego, który mu pożycza.


\par }{\MM \VS{8}Kto sieje nieprawość, będzie żąć cierpienie, a rózga jego gniewu przepadnie.


\par }{\MM \VS{9}Kto ma dobrotliwe oko, będzie błogosławiony, bo dzieli się swym chlebem z ubogim.


\par }{\MM \VS{10}Wyrzuć szydercę, a ustanie spór, owszem, zakończy się kłótnia i zniewaga.


\par }{\MM \VS{11}Kto kocha czystość serca, tego wdzięk warg sprawi, że król
{\ADD{będzie}} jego przyjacielem.


\par }{\MM \VS{12}Oczy PANA strzegą wiedzy, a on obala słowa przewrotnego.


\par }{\MM \VS{13}Leniwy mówi: Lew jest na dworze, będę zabity na środku ulicy.


\par }{\MM \VS{14}Usta obcych
{\ADD{kobiet są}} głębokim dołem; wpadnie tam ten, na kogo PAN się gniewa.


\par }{\MM \VS{15}Głupota jest przywiązana do serca dziecka, ale rózga karności wypędzi ją z niego.


\par }{\MM \VS{16}Kto ciemięży ubogiego, aby przysporzyć sobie
{\ADD{bogactwa, i}} kto daje bogatemu, pewnie zubożeje.


\par }{\MM \VS{17}Nadstaw ucha i słuchaj słów mędrców, i skłoń swe serce do mojej wiedzy;


\par }{\MM \VS{18}Bo to miło, jeśli zachowasz je w swoim sercu, będą razem ułożone na wargach.


\par }{\MM \VS{19}Oznajmiłem to dzisiaj właśnie tobie, abyś pokładał ufność w PANU.


\par }{\MM \VS{20}Czy nie napisałem ci znamienitych rzeczy zawierających rady i wiedzę;


\par }{\MM \VS{21}Aby dać ci poznać pewność słów prawdy; abyś umiał odpowiedzieć słowami prawdy tym, którzy do ciebie posyłają?


\par }{\MM \VS{22}Nie okradaj nędzarza, ponieważ jest ubogi, ani nie uciskaj w bramie biednego.


\par }{\MM \VS{23}PAN bowiem będzie bronił ich sprawy i wydrze duszę tym, którzy im wydzierają.


\par }{\MM \VS{24}Nie przyjaźnij się z człowiekiem gniewliwym i nie obcuj z człowiekiem porywczym.


\par }{\MM \VS{25}Byś nie przywykł do jego dróg i nie zastawił sideł na swą duszę.


\par }{\MM \VS{26}Nie bądź z tych, którzy dają porękę, ani z tych, którzy ręczą za długi;


\par }{\MM \VS{27}Jeśli nie masz czym zapłacić, dlaczego miałby ktoś zabrać spod ciebie posłanie?


\par }{\MM \VS{28}Nie przesuwaj dawnej granicy, którą ustalili twoi ojcowie.


\par }{\MM \VS{29}Widzisz człowieka pilnego w swoich sprawach? On będzie stał przed królami, nie będzie stał przed podłymi.




\par }\Chap{23}{\MM \VerseOne{1}Gdy usiądziesz do posiłku z władcą, zważaj pilnie, co jest przed tobą;


\par }{\MM \VS{2}I przyłóż nóż do gardła, jeśli jesteś łakomy.


\par }{\MM \VS{3}Nie pragnij jego przysmaków, bo to pokarm zwodniczy.


\par }{\MM \VS{4}Nie zabiegaj o bogactwo, porzuć swoją mądrość.


\par }{\MM \VS{5}Czy obrócisz swoje oczy na to, co jest niczym? Bo bogactwa robią sobie skrzydła i ulatują do nieba jak orzeł.


\par }{\MM \VS{6}Nie jedz chleba człowieka, który ma złe oko, ani nie pożądaj jego przysmaków.


\par }{\MM \VS{7}Bo jak myśli w swym sercu, taki
{\ADD{on jest}}. Jedz i pij – mówi do ciebie, ale jego serce nie jest z tobą.


\par }{\MM \VS{8}Kęs, który zjadłeś, zwrócisz i utracisz swoje wdzięczne słowa.


\par }{\MM \VS{9}Nie mów do uszu głupca, bo wzgardzi mądrością twoich słów.


\par }{\MM \VS{10}Nie przesuwaj dawnej granicy i nie wchodź na pole sierot.


\par }{\MM \VS{11}Bo ich obrońca jest mocny, przeprowadzi ich sprawę przeciwko tobie.


\par }{\MM \VS{12}Nakłoń swoje serce na pouczenie, a swe uszy na słowa rozumne.


\par }{\MM \VS{13}Nie szczędź dziecku karcenia,
{\ADD{bo}} jeśli je bijesz rózgą, nie umrze.


\par }{\MM \VS{14}Będziesz je bił rózgą, a jego duszę ocalisz od piekła.


\par }{\MM \VS{15}Synu mój, jeśli twoje serce będzie mądre, moje serce będzie się radowało, właśnie moje;


\par }{\MM \VS{16}I moje nerki będą się weselić, gdy twoje usta będą mówiły to, co jest prawe.


\par }{\MM \VS{17}Niech twoje serce nie zazdrości grzesznikom, lecz każdego dnia
{\ADD{postępuj}} w bojaźni PANA;


\par }{\MM \VS{18}Bo koniec jest pewny i twoja nadzieja nie będzie zawiedziona.


\par }{\MM \VS{19}Słuchaj, synu mój, i bądź mądry, i skieruj swoje serce na drogę.


\par }{\MM \VS{20}Nie bywaj wśród pijaków ani wśród obżerających się mięsem;


\par }{\MM \VS{21}Bo pijak i żarłok zubożeją, a ospały będzie chodził w łachmanach.


\par }{\MM \VS{22}Słuchaj ojca, który cię spłodził, a nie gardź matką, gdy się zestarzeje.


\par }{\MM \VS{23}Kupuj prawdę i nie sprzedawaj
{\ADD{jej}};
{\ADD{kupuj}} mądrość, karność i rozum.


\par }{\MM \VS{24}Ojciec sprawiedliwego będzie się wielce radował, a kto spłodzi mądrego, będzie się z niego cieszył.


\par }{\MM \VS{25}Niech się weseli twój ojciec i matka i niech się raduje ta, która cię rodziła.


\par }{\MM \VS{26}Synu mój, daj mi swoje serce, a niech twoje oczy strzegą moich dróg.


\par }{\MM \VS{27}Bo nierządnica
{\ADD{jest}} głębokim dołem, a cudza
{\ADD{kobieta jest}} ciasną studnią.


\par }{\MM \VS{28}Ona też czyha jak zbój i pomnaża przewrotnych wśród ludzi.


\par }{\MM \VS{29}U kogo biada? U kogo żal? U kogo kłótnie? U kogo szemranie? Kto ma rany bez powodu? Kto ma zaczerwienione oczy?


\par }{\MM \VS{30}Ci, którzy przesiadują przy winie; ci, którzy idą szukać zmieszanego wina.


\par }{\MM \VS{31}Nie patrz na wino, gdy się czerwieni; gdy wydaje łunę swą w kielichu, a samo się przesuwa.


\par }{\MM \VS{32}Na koniec ugryzie jak wąż i ukąsi jak żmija;


\par }{\MM \VS{33}Twoje oczy będą patrzeć na cudze kobiety, a twoje serce będzie mówiło rzeczy przewrotne;


\par }{\MM \VS{34}I będziesz jak ten, który leży na środku morza, i jak ten, który śpi na szczycie masztu;


\par }{\MM \VS{35}{\ADD{Powiesz}}: Bili mnie, a nie bolało, uderzyli mnie, a
{\ADD{nic}} nie czułem. Gdy się obudzę, znów go poszukam.




\par }\Chap{24}{\MM \VerseOne{1}Nie zazdrość złym ludziom ani nie pragnij z nimi przebywać;


\par }{\MM \VS{2}Ich serce bowiem obmyśla przemoc, a ich wargi mówią o krzywdzie.


\par }{\MM \VS{3}Dom buduje się mądrością, a umacnia się rozumem.


\par }{\MM \VS{4}Dzięki wiedzy komory będą napełnione wszelkimi kosztownymi i przyjemnymi bogactwami.


\par }{\MM \VS{5}Mądry człowiek jest silny, a mąż, który ma wiedzę, dodaje siły.


\par }{\MM \VS{6}Bo dzięki mądrej radzie poprowadzisz wojnę, a mnóstwo doradców
{\ADD{da ci}} wybawienie.


\par }{\MM \VS{7}Mądrość jest dla głupca zbyt wzniosła; nie otwiera ust swoich w bramie.


\par }{\MM \VS{8}Kto knuje zło, będzie zwany złośliwym.


\par }{\MM \VS{9}Obmyślanie głupoty
{\ADD{jest}} grzechem, a szyderca budzi odrazę w ludziach.


\par }{\MM \VS{10}Jeśli w dniu ucisku ustaniesz, twoja siła jest słaba.


\par }{\MM \VS{11}{\ADD{Jeśli}} odmówisz ratunku prowadzonym na śmierć i tym, którzy idą na stracenie;


\par }{\MM \VS{12}Jeśli powiesz: Nie wiedzieliśmy o tym; czy ten, który waży serca, nie rozumie? A ten, który strzeże twojej duszy, nie pozna? I czy nie odda człowiekowi według jego uczynków?


\par }{\MM \VS{13}Synu mój, jedz miód, bo jest dobry, i plaster miodu słodki dla twojego podniebienia.


\par }{\MM \VS{14}Tak
{\ADD{będzie}} poznanie mądrości dla twojej duszy; jeśli ją znajdziesz, będzie nagroda, a twoja nadzieja nie będzie zawiedziona.


\par }{\MM \VS{15}Nie czyhaj, niegodziwcze, przed mieszkaniem sprawiedliwego, nie burz miejsca jego odpoczynku;


\par }{\MM \VS{16}Bo sprawiedliwy upada siedem razy, jednak znowu powstaje; a niegodziwi popadną w nieszczęście.


\par }{\MM \VS{17}Nie ciesz się, gdy twój nieprzyjaciel upadnie, i niech twoje serce się nie raduje, gdy się potknie;


\par }{\MM \VS{18}Aby PAN tego nie widział i nie uznał za zło, i nie odwrócił od niego swojego gniewu.


\par }{\MM \VS{19}Nie gniewaj się z powodu złoczyńców ani nie zazdrość niegodziwym;


\par }{\MM \VS{20}Bo zły nie otrzyma nagrody, pochodnia niegodziwych zostanie zgaszona.


\par }{\MM \VS{21}Synu mój, bój się PANA i króla, a nie przestawaj z chwiejnymi;


\par }{\MM \VS{22}Bo ich nieszczęście nastąpi nagle, a któż zna upadek obydwóch?


\par }{\MM \VS{23}I to też
{\ADD{należy}} do mądrych. Niedobrze jest mieć wzgląd na osobę w sądzie.


\par }{\MM \VS{24}Kto mówi niegodziwemu: Jesteś sprawiedliwy, tego będą ludzie przeklinać, a narody będą się nim brzydzić.


\par }{\MM \VS{25}A ci, którzy
{\ADD{go}} strofują, będą szczęśliwi i przyjdzie na nich obfite błogosławieństwo.


\par }{\MM \VS{26}Pocałują wargi tego, który daje słuszną odpowiedź.


\par }{\MM \VS{27}Przygotuj swoją pracę na zewnątrz, a wykonuj ją na swoim polu, a potem buduj swój dom.


\par }{\MM \VS{28}Nie bądź bez powodu świadkiem przeciw swemu bliźniemu ani nie oszukuj swymi wargami.


\par }{\MM \VS{29}Nie mów: Zrobię mu, jak on mi zrobił, oddam temu człowiekowi według jego uczynku.


\par }{\MM \VS{30}Szedłem koło pola leniwego i koło winnicy nierozumnego;


\par }{\MM \VS{31}A oto wszystko zarosło cierniem, pokrzywy pokryły wszystko, a kamienny mur był zburzony.


\par }{\MM \VS{32}Spojrzałem i rozważałem w sercu; obejrzałem i wyciągnąłem naukę.


\par }{\MM \VS{33}Trochę snu, trochę drzemania, trochę założenia rąk, by odpocząć;


\par }{\MM \VS{34}A twoje ubóstwo przyjdzie jak podróżny, a niedostatek – jak mąż uzbrojony.




\par }\Chap{25}{\MM \VerseOne{1}To również są przysłowia Salomona, które przepisali mężowie Ezechiasza, króla Judy.


\par }{\MM \VS{2}Chwałą Boga jest sprawę taić, ale chwałą królów – dociekać sprawy.


\par }{\MM \VS{3}Wysokość niebios i głębia ziemi, i serca królów są niezbadane.


\par }{\MM \VS{4}Usuń żużel ze srebra, a wyjdzie naczynie dla złotnika.


\par }{\MM \VS{5}Usuń niegodziwego sprzed króla, a jego tron umocni się w sprawiedliwości.


\par }{\MM \VS{6}Nie wywyższaj się przed królem i nie stawaj na miejscu wielkich;


\par }{\MM \VS{7}Bo lepiej, żeby ci powiedziano: Podejdź tu, niż żeby cię poniżono przed księciem, którego twoje oczy widziały.


\par }{\MM \VS{8}Nie spiesz się do kłótni, bo na końcu
{\ADD{nie będziesz wiedział}}, co zrobić, gdy cię zawstydzi twój bliźni.


\par }{\MM \VS{9}Załatw sprawę ze swoim bliźnim i nie zdradzaj tajemnicy drugiemu;


\par }{\MM \VS{10}By ten, który słucha, nie zawstydził cię, a twoja niesława nie przylgnęła do ciebie.


\par }{\MM \VS{11}Odpowiednio wypowiedziane słowo
{\ADD{jest jak}} złote jabłko w srebrnych rzeźbach.


\par }{\MM \VS{12}Jak złoty kolczyk i klejnot ze szczerego złota tak jest dla uszu posłusznego ten, który mądrze strofuje.


\par }{\MM \VS{13}Czym chłód śniegu w czasie żniwa,
{\ADD{tym}} wierny posłaniec dla tych, którzy go posyłają, bo pokrzepia dusze swych panów.


\par }{\MM \VS{14}Człowiek, który się chlubi zmyślonym darem, jest jak chmury i wiatr bez deszczu.


\par }{\MM \VS{15}Cierpliwością można przekonać władcę, a łagodny język łamie kości.


\par }{\MM \VS{16}Czy znalazłeś miód? Zjedz tyle, ile trzeba, byś objadłszy się, nie zwrócił go.


\par }{\MM \VS{17}Oddal nogę od domu bliźniego, by nie miał cię dość i cię nie znienawidził.


\par }{\MM \VS{18}Kto mówi fałszywe świadectwo przeciw swemu bliźniemu,
{\ADD{jest}} młotem i mieczem, i ostrą strzałą.


\par }{\MM \VS{19}Ufność w człowieka niewiernego w dniu ucisku jest
{\ADD{jak}} złamany ząb i zwichnięta noga.


\par }{\MM \VS{20}{\ADD{Jak}} ten, kto zabiera odzienie w czasie zimy i jak ocet na saletrze taki
{\ADD{jest ten}}, kto śpiewa pieśni smutnemu sercu.


\par }{\MM \VS{21}Jeśli twój nieprzyjaciel jest głodny, nakarm go chlebem, a jeśli jest spragniony, napój go wodą;


\par }{\MM \VS{22}Bo zgarniesz rozżarzone węgle na jego głowę, a PAN cię nagrodzi.


\par }{\MM \VS{23}{\ADD{Jak}} północny wiatr przepędza deszcz, tak gniewna twarz
{\ADD{przepędza}} plotkarski język.


\par }{\MM \VS{24}Lepiej mieszkać w kącie pod dachem niż z kłótliwą żoną w przestronnym domu.


\par }{\MM \VS{25}{\ADD{Jak}} zimna woda dla pragnącej duszy,
{\ADD{tak}} dobra wieść z dalekiej ziemi.


\par }{\MM \VS{26}{\ADD{Jak}} zmącone źródło i zepsuty zdrój,
{\ADD{tak}} sprawiedliwy, który upada przed niegodziwym.


\par }{\MM \VS{27}Niedobrze jest jeść za dużo miodu, a szukanie własnej chwały nie jest chwałą.


\par }{\MM \VS{28}Człowiek, który nie panuje nad swoim duchem, jest
{\ADD{jak}} miasto zburzone
{\ADD{i}} bez muru.




\par }\Chap{26}{\MM \VerseOne{1}Jak śnieg w lecie i jak deszcz we żniwa, tak głupiemu nie przystoi chwała.


\par }{\MM \VS{2}Jak ptak się tuła
{\ADD{i}} jak jaskółka lata, tak nie przyjdzie niezasłużone przekleństwo.


\par }{\MM \VS{3}Bicz na konia, wędzidło na osła, a kij na grzbiet głupiego.


\par }{\MM \VS{4}Nie odpowiadaj głupiemu według jego głupoty, abyś i ty nie był do niego podobny.


\par }{\MM \VS{5}Odpowiedz głupiemu według jego głupoty, aby nie był mądry we własnych oczach.


\par }{\MM \VS{6}Kto powierza głupiemu posłannictwo, odcina sobie nogi i pije na własną szkodę.


\par }{\MM \VS{7}{\ADD{Jak}} nierówne są nogi chromego, tak przysłowie w ustach głupich.


\par }{\MM \VS{8}Jaki jest ten, kto przywiązuje kamień do procy, taki ten, kto oddaje cześć głupiemu.


\par }{\MM \VS{9}Jak cierń wbija się w rękę pijaka, tak przysłowie w ustach głupców.


\par }{\MM \VS{10}Wielki
{\ADD{Bóg}} stworzył wszystko i odpłaca głupiemu, odpłaca również przestępcom.


\par }{\MM \VS{11}{\ADD{Jak}} pies powraca do swoich wymiocin, tak głupi powtarza swoją głupotę.


\par }{\MM \VS{12}Widzisz człowieka, co mądry w swoich oczach? Więcej nadziei dla głupca niż dla niego.


\par }{\MM \VS{13}Leniwy mówi: Lew na drodze, lew na ulicach.


\par }{\MM \VS{14}Jak drzwi się obracają na swoich zawiasach, tak leniwy na swoim łóżku.


\par }{\MM \VS{15}Leniwy kryje rękę pod pachę, a ciężko mu ją podnosić do ust.


\par }{\MM \VS{16}Leniwy uważa się za mądrzejszego niż siedmiu odpowiadających rozsądnie.


\par }{\MM \VS{17}Kto przechodzi i wtrąca się w cudzy spór, jest jak ten, który łapie psa za uszy.


\par }{\MM \VS{18}Jak szalony wypuszcza iskry, strzały i śmierć;


\par }{\MM \VS{19}Taki jest każdy, kto zwodzi swego bliźniego i mówi: Czy nie żartowałem?


\par }{\MM \VS{20}Gdy nie ma drew, ogień gaśnie; tak gdy nie ma plotkarza, ustaje spór.


\par }{\MM \VS{21}Jak węgiel dla żaru i drwa do ognia, tak kłótliwy człowiek do wzniecenia sporu.


\par }{\MM \VS{22}Słowa plotkarzy są
{\ADD{jak}} rany; przenikają do głębi wnętrzności.


\par }{\MM \VS{23}Palące wargi i złe serce
{\ADD{są jak}} gliniana skorupa pokryta żużlem srebrnym.


\par }{\MM \VS{24}Ten, kto nienawidzi, udaje wargami, lecz w sercu knuje podstęp.


\par }{\MM \VS{25}Gdy mówi miłym głosem, nie wierz mu, bo siedem obrzydliwości ma w swoim sercu.


\par }{\MM \VS{26}Nienawiść
{\ADD{człowieka}} bywa pokryta podstępem,
{\ADD{ale}} jego niegodziwość będzie odkryta na zgromadzeniu.


\par }{\MM \VS{27}Kto kopie dół, wpadnie w niego; kto kamień toczy, na niego się on obróci.


\par }{\MM \VS{28}Kłamliwy język nienawidzi
{\ADD{tych, których}} uciska, a usta pochlebcze prowadzą do zguby.




\par }\Chap{27}{\MM \VerseOne{1}Nie chlub się dniem jutrzejszym, bo nie wiesz, co dzień przyniesie.


\par }{\MM \VS{2}Niech inny cię chwali, a nie twoje usta; ktoś obcy, a nie twoje wargi.


\par }{\MM \VS{3}Ciężki jest kamień i piasek waży, ale gniew głupca cięższy od obu.


\par }{\MM \VS{4}Okrutny jest gniew i straszliwa zapalczywość, lecz któż się ostoi przed zazdrością?


\par }{\MM \VS{5}Lepsza jest jawna nagana niż skryta miłość.


\par }{\MM \VS{6}Rany przyjaciela
{\ADD{są}} wierne, ale pocałunki wroga
{\ADD{są}} zwodnicze.


\par }{\MM \VS{7}Dusza nasycona podepcze plaster miodu, a dla głodnej duszy wszystko, co gorzkie, jest słodkie.


\par }{\MM \VS{8}Jak ptak odlatuje od swego gniazda, tak człowiek odchodzi od swego miejsca.


\par }{\MM \VS{9}Maść i kadzidło radują serce, tak słodycz przyjaciela dzięki radzie od serca.


\par }{\MM \VS{10}Nie opuszczaj swego przyjaciela ani przyjaciela twego ojca, a w dniu twego nieszczęścia nie wchodź do domu twego brata, bo lepszy
{\ADD{jest}} sąsiad bliski niż brat daleki.


\par }{\MM \VS{11}Bądź mądrym, synu mój, rozwesel moje serce, abym mógł odpowiedzieć temu, który mi urąga.


\par }{\MM \VS{12}Roztropny dostrzega zło i ukrywa się, a prości idą dalej i ponoszą karę.


\par }{\MM \VS{13}Zabierz szatę temu, kto
{\ADD{ręczył za}} obcego, i od tego, który ręczył za cudzą kobietę, weź zastaw.


\par }{\MM \VS{14}Kto wczesnym rankiem błogosławi swemu przyjacielowi donośnym głosem, temu będzie to poczytane za przekleństwo.


\par }{\MM \VS{15}Nieustające kapanie w dniu rzęsistego deszczu i kłótliwa żona są sobie podobne;


\par }{\MM \VS{16}Kto ją ukrywa, ukrywa wiatr i w prawej ręce
{\ADD{wonny}} olejek, który sam siebie wydaje.


\par }{\MM \VS{17}Żelazo ostrzy się żelazem, tak człowiek zaostrza oblicze swego przyjaciela.


\par }{\MM \VS{18}Kto strzeże drzewa figowego, spożyje jego owoc; tak kto posługuje swemu panu, dozna czci.


\par }{\MM \VS{19}Jak w wodzie odbija się twarz, tak w sercu człowieka – człowiek.


\par }{\MM \VS{20}Piekło i zatracenie są nienasycone, tak oczy człowieka są niesyte.


\par }{\MM \VS{21}Czym dla srebra jest tygiel, a dla złota piec, tym dla człowieka pochwała.


\par }{\MM \VS{22}Choćbyś zmiażdżył głupca w moździerzu tłuczkiem razem z ziarnami, nie opuści go głupota.


\par }{\MM \VS{23}Doglądaj pilnie swego dobytku
{\ADD{i}} troszcz się o
{\ADD{swe}} stada.


\par }{\MM \VS{24}Bo bogactwo nie
{\ADD{trwa}} na wieki ani korona przez wszystkie pokolenia.


\par }{\MM \VS{25}Trawa wyrasta, pojawia się zieleń, z gór zioła zbierają.


\par }{\MM \VS{26}Owce są na twoje szaty, a kozły
{\ADD{są}} zapłatą za pole.


\par }{\MM \VS{27}I dosyć mleka koziego na pokarm dla ciebie, na wyżywienie twego domu i na utrzymanie twoich służebnic.




\par }\Chap{28}{\MM \VerseOne{1}Niegodziwi uciekają, choć nikt ich nie goni, ale sprawiedliwi są dzielni jak lew.


\par }{\MM \VS{2}Z powodu grzechu ziemi wielu
{\ADD{jest}} jej władców, ale dzięki człowiekowi roztropnemu i rozumnemu będzie trwała.


\par }{\MM \VS{3}Ubogi człowiek, który gnębi biednych,
{\ADD{jest jak}} gwałtowny deszcz, po którym nie ma chleba.


\par }{\MM \VS{4}Ci, którzy odstępują od prawa, chwalą niegodziwych, lecz ci, którzy przestrzegają prawa, zwalczają ich.


\par }{\MM \VS{5}Źli ludzie nie rozumieją sądu, ale ci, którzy szukają PANA, rozumieją wszystko.


\par }{\MM \VS{6}Lepszy jest ubogi, który postępuje uczciwie, niż człowiek przewrotny w
{\ADD{swych}} drogach, chociaż jest bogaty.


\par }{\MM \VS{7}Kto przestrzega prawa, jest rozumnym synem, a towarzysz rozwiązłych hańbi swego ojca.


\par }{\MM \VS{8}Kto pomnaża swój majątek lichwą i odsetkami, zbiera go dla tego, kto zlituje się nad ubogimi.


\par }{\MM \VS{9}Kto odwraca swe ucho, aby nie słyszeć prawa, nawet jego modlitwa budzi odrazę.


\par }{\MM \VS{10}Kto sprowadza prawych na złą drogę, sam wpadnie we własny dół, ale nienaganni odziedziczą dobro.


\par }{\MM \VS{11}Bogacz jest mądry w swoich oczach, ale rozumny biedak go bada.


\par }{\MM \VS{12}Gdy sprawiedliwi się radują, jest wielka chwała, a gdy niegodziwi powstają, człowiek się kryje.


\par }{\MM \VS{13}Kto ukrywa swe grzechy, nie będzie miał szczęścia, ale kto
{\ADD{je}} wyznaje i porzuca, dostąpi miłosierdzia.


\par }{\MM \VS{14}Błogosławiony człowiek, który się zawsze boi, ale kto zatwardza swoje serce, wpada w nieszczęście.


\par }{\MM \VS{15}Jak lew ryczący i zgłodniały niedźwiedź, tak niegodziwy władca panujący nad ubogim ludem.


\par }{\MM \VS{16}Władca bezrozumny jest wielkim ciemięzcą,
{\ADD{a}} kto nienawidzi chciwości, przedłuży swoje dni.


\par }{\MM \VS{17}Człowiek, który przeleje krew ludzką, ucieknie aż do dołu;
{\ADD{niech}} nikt go nie zatrzymuje.


\par }{\MM \VS{18}Kto postępuje uczciwie, będzie wybawiony, a przewrotny na
{\ADD{swoich}} drogach nagle upadnie.


\par }{\MM \VS{19}Kto uprawia swoją ziemię, nasyci się chlebem, a kto naśladuje próżniaków, nasyci się nędzą.


\par }{\MM \VS{20}Wierny człowiek będzie opływał w błogosławieństwa, a kto chce się szybko wzbogacić, nie będzie bez winy.


\par }{\MM \VS{21}Niedobrze jest mieć wzgląd na osobę, bo dla kęsa chleba niejeden popełni przestępstwo.


\par }{\MM \VS{22}Kto chce szybko się wzbogacić, ma złe oko, a nie wie, że przyjdzie na niego bieda.


\par }{\MM \VS{23}Kto strofuje człowieka, znajdzie potem
{\ADD{więcej}} przychylności niż ten, który pochlebia językiem.


\par }{\MM \VS{24}Kto kradnie ojcu lub matce i mówi: To nie grzech, jest towarzyszem zbójcy.


\par }{\MM \VS{25}Człowiek wyniosły wszczyna spór, ale kto pokłada ufność w PANU, będzie nasycony.


\par }{\MM \VS{26}Kto ufa własnemu sercu, jest głupi, a kto mądrze postępuje, będzie ocalony.


\par }{\MM \VS{27}Kto daje ubogiemu, nie zazna braku, a
{\ADD{na tego}}, kto odwraca swe oczy
{\ADD{od niego}}, spadnie wiele przekleństw.


\par }{\MM \VS{28}Gdy niegodziwi powstają, ludzie się kryją, ale gdy giną, sprawiedliwi się mnożą.




\par }\Chap{29}{\MM \VerseOne{1}Człowiek, który czyni twardym
{\ADD{swój}} kark mimo częstych nagan, zostanie nagle zniszczony i pozbawiony ratunku.


\par }{\MM \VS{2}Gdy sprawiedliwi są u władzy, lud się weseli, a gdy panują niegodziwi, lud wzdycha.


\par }{\MM \VS{3}Kto miłuje mądrość, raduje swego ojca, a kto zadaje się z nierządnicami, trwoni majątek.


\par }{\MM \VS{4}Król utwierdza ziemię sądem, ale kto przyjmuje dary, burzy ją.


\par }{\MM \VS{5}Człowiek, który pochlebia swemu bliźniemu, rozciąga sieć przed jego nogami.


\par }{\MM \VS{6}Grzech złego człowieka jest jego sidłem, ale sprawiedliwy śpiewa i weseli się.


\par }{\MM \VS{7}Sprawiedliwy zważa na sprawę ubogich,
{\ADD{a}} niegodziwemu nie zależy na jej poznawaniu.


\par }{\MM \VS{8}Szydercy prowadzą miasto w sidła, ale mądrzy odwracają gniew.


\par }{\MM \VS{9}Jeśli mądry człowiek spiera się z głupim, czy się gniewa, czy się śmieje, nie
{\ADD{ma}} pokoju.


\par }{\MM \VS{10}Krwiożercy nienawidzą prawego, ale sprawiedliwi szukają jego duszy.


\par }{\MM \VS{11}Głupi ujawnia cały swój umysł, a mądry zachowuje go na później.


\par }{\MM \VS{12}Jeśli władca słucha kłamstw, to wszyscy jego słudzy są niegodziwi.


\par }{\MM \VS{13}Ubogi i zdzierca spotykają się, a PAN obu oświeca oczy.


\par }{\MM \VS{14}Tron króla, który sądzi ubogich według prawdy, będzie umocniony na wieki.


\par }{\MM \VS{15}Rózga i upomnienia dają mądrość, a samowolne dziecko przynosi wstyd swojej matce.


\par }{\MM \VS{16}Gdy niegodziwi się mnożą, to mnoży się i przestępstwo, lecz sprawiedliwi ujrzą ich upadek.


\par }{\MM \VS{17}Karć swego syna, a da ci odpocząć i przyniesie rozkosz twojej duszy.


\par }{\MM \VS{18}Gdy nie ma proroctwa, lud ginie, a kto przestrzega prawa, jest błogosławiony.


\par }{\MM \VS{19}Sługi nie poprawi się słowami, bo choć rozumie, jednak nie odpowiada.


\par }{\MM \VS{20}Widzisz człowieka, który jest pochopny w swoich słowach? Więcej nadziei dla głupca niż dla niego.


\par }{\MM \VS{21}Kto czule wychowuje sługę od młodości, na ostatek będzie go miał za syna.


\par }{\MM \VS{22}Człowiek gniewliwy wszczyna spór, a człowiek porywczy mnoży grzechy.


\par }{\MM \VS{23}Pycha człowieka poniża go, ale pokorny w duchu dostąpi chwały.


\par }{\MM \VS{24}Wspólnik złodzieja nienawidzi swojej duszy; słyszy przekleństwa, a nie wydaje
{\ADD{go}}.


\par }{\MM \VS{25}Strach przed człowiekiem zastawia sidła, ale kto ufa PANU, będzie bezpieczny.


\par }{\MM \VS{26}Wielu zabiega o względy władcy, ale sąd każdego człowieka pochodzi od PANA.


\par }{\MM \VS{27}Bezbożny budzi odrazę w sprawiedliwych, a kto postępuje uczciwie, budzi odrazę w niegodziwych.




\par }\Chap{30}{\MM \VerseOne{1}Słowa Agura, syna Jake, proroctwo tego człowieka do Itiela, do Itiela i Ukala.


\par }{\MM \VS{2}Zaprawdę jestem najgłupszym z ludzi i nie mam ludzkiego rozumu.


\par }{\MM \VS{3}Ani nie nauczyłem się mądrości, ani nie mam wiedzy o tym, co święty.


\par }{\MM \VS{4}Któż wstąpił do nieba i zstąpił? Któż zebrał wiatr w swoje garście? Któż zgarnął wody do
{\ADD{swej}} szaty? Któż utwierdził wszystkie krańce ziemi? Jakie
{\ADD{jest}} jego imię? A jakie
{\ADD{jest}} imię jego syna? Czy wiesz?


\par }{\MM \VS{5}Każde słowo Boga jest czyste; on
{\ADD{jest}} tarczą dla tych, którzy mu ufają.


\par }{\MM \VS{6}Nie dodawaj nic do jego słów, aby cię nie strofował i abyś nie okazał się kłamcą.


\par }{\MM \VS{7}Proszę cię o dwie rzeczy; nie odmawiaj mi
{\ADD{ich}}, zanim umrę.


\par }{\MM \VS{8}Oddal ode mnie marność i słowo kłamliwe; nie dawaj mi ani ubóstwa, ani bogactwa; żyw mnie odpowiednim dla mnie pokarmem;


\par }{\MM \VS{9}Abym będąc syty, nie zaparł się
{\ADD{ciebie}} i nie mówił: Kim jest PAN? Albo zubożawszy, nie kradł i nie brał imienia mego Boga
{\ADD{nadaremnie}}.


\par }{\MM \VS{10}Nie oczerniaj sługi przed jego panem, aby ci nie złorzeczył i byś nie okazał się winny.


\par }{\MM \VS{11}{\ADD{Jest}} pokolenie, które złorzeczy swemu ojcu i nie błogosławi swojej matce.


\par }{\MM \VS{12}{\ADD{Jest}} pokolenie, które we własnych oczach jest czyste, lecz nie jest obmyte ze swego plugastwa.


\par }{\MM \VS{13}{\ADD{Jest}} pokolenie, którego oczy są wyniosłe i powieki wzniesione.


\par }{\MM \VS{14}{\ADD{Jest}} pokolenie, którego zęby
{\ADD{są jak}} miecze, a zęby trzonowe
{\ADD{jak}} noże, by pożreć ubogich na ziemi i nędzarzy spośród ludzi.


\par }{\MM \VS{15}Pijawka ma dwie córki,
{\ADD{które mówią}}: Daj, daj. Trzy są rzeczy, które nie mogą się nasycić; cztery, które nie mówią: Dość.


\par }{\MM \VS{16}Grób, niepłodne łono, ziemia niesyta wody i ogień,
{\ADD{który}} nie mówi: Dość.


\par }{\MM \VS{17}Oko,
{\ADD{które}} wyśmiewa ojca i gardzi posłuszeństwem matce, wydziobią kruki
{\ADD{nad}} potokami i wyjedzą orlęta.


\par }{\MM \VS{18}Trzy
{\ADD{są}} rzeczy dla mnie zbyt zdumiewające, czterech nie znam:


\par }{\MM \VS{19}Drogi orła w powietrzu, drogi węża na skale, drogi okrętu na środku morza i drogi mężczyzny z młodą kobietą.


\par }{\MM \VS{20}Taka
{\ADD{jest}} droga kobiety cudzołożnej: je i obciera swoje usta, i mówi: Nie zrobiłam nic złego.


\par }{\MM \VS{21}Pod trzema rzeczami drży ziemia, czterech nie może znieść:


\par }{\MM \VS{22}Sługi, kiedy panuje, głupca, kiedy syci się chlebem;


\par }{\MM \VS{23}Obmierzłej
{\ADD{kobiety}}, kiedy wychodzi za mąż,
{\ADD{i}} służącej, kiedy dziedziczy po swojej pani.


\par }{\MM \VS{24}Cztery są rzeczy najmniejsze na ziemi, jednak mędrsze nad mędrców:


\par }{\MM \VS{25}Mrówki, lud słaby, a jednak w lecie przygotowują pokarm;


\par }{\MM \VS{26}Króliki, lud słaby, a jednak budują swój dom w skale;


\par }{\MM \VS{27}Szarańcze nie mają króla, a jednak wszystkie wyruszają chmarą;


\par }{\MM \VS{28}Pająk pracuje rękoma, a bywa w pałacach królewskich.


\par }{\MM \VS{29}Trzy są rzeczy, które poruszają się wspaniale, cztery kroczą dostojnie:


\par }{\MM \VS{30}Lew, najsilniejszy wśród zwierząt, który przed nikim nie ustępuje;


\par }{\MM \VS{31}Chart i kozioł, i król, przeciw któremu nikt nie powstaje.


\par }{\MM \VS{32}Jeśli głupio postąpiłeś, wynosząc się, albo jeśli pomyślałeś źle,
{\ADD{połóż}} rękę na ustach.


\par }{\MM \VS{33}Jak ubijanie mleka daje masło i wycieranie nosa wywołuje krew, tak kto wzbudza gniew, wszczyna kłótnię.




\par }\Chap{31}{\MM \VerseOne{1}Słowa króla Lemuela, proroctwo, którego nauczyła go jego matka.


\par }{\MM \VS{2}Cóż, synu mój? Cóż, synu mojego łona? I cóż, synu moich ślubów?


\par }{\MM \VS{3}Nie oddawaj kobietom swej siły ani twoich dróg temu, co
{\ADD{prowadzi}} do zguby królów.


\par }{\MM \VS{4}Nie królom, o Lemuelu, nie królom wypada pić wina i nie książętom bawić się mocnym napojem;


\par }{\MM \VS{5}By pijąc, nie zapomnieli praw i nie wypaczyli sprawy wszystkich ludzi uciśnionych.


\par }{\MM \VS{6}Dajcie mocny napój ginącym, a wino strapionym na duchu.


\par }{\MM \VS{7}Niech się napiją i zapomną o swoim ubóstwie, i niech nie pamiętają więcej swego utrapienia.


\par }{\MM \VS{8}Otwórz swe usta dla niemych w sprawie wszystkich osądzonych na śmierć.


\par }{\MM \VS{9}Otwórz swe usta, sądź sprawiedliwie i broń sprawy ubogiego i nędzarza.


\par }{\MM \VS{10}Któż znajdzie kobietę cnotliwą? Jej wartość przewyższa perły.


\par }{\MM \VS{11}Serce męża jej ufa i zysku mu nie zabraknie.


\par }{\MM \VS{12}Dobro mu będzie wyświadczać, a nie zło, po wszystkie dni swego życia.


\par }{\MM \VS{13}Szuka wełny i lnu i chętnie pracuje swymi rękami.


\par }{\MM \VS{14}Podobna jest do okrętów handlowych; przywozi żywność z daleka.


\par }{\MM \VS{15}Wstaje, gdy jeszcze jest noc, i daje pokarm swoim domownikom i odpowiednią porcję swym służącym.


\par }{\MM \VS{16}Myśli o polu i kupuje je; z zarobku swych rąk sadzi winnice.


\par }{\MM \VS{17}Przepasuje swe biodra siłą i umacnia swoje ramiona.


\par }{\MM \VS{18}Dostrzega, że jej dorobek jest dobry, a jej pochodnia w nocy nie gaśnie.


\par }{\MM \VS{19}Wyciąga ręce po kądziel, a dłonią chwyta wrzeciono.


\par }{\MM \VS{20}Otwiera dłoń przed ubogim i wyciąga swe ręce do nędzarza.


\par }{\MM \VS{21}Nie boi się śniegu dla swych domowników, bo wszyscy jej domownicy są ubrani w szkarłat.


\par }{\MM \VS{22}Robi sobie kobierce; jej ubiór jest z jedwabiu i purpury.


\par }{\MM \VS{23}Jej mąż jest znany w bramach, gdy siedzi wśród starszyzny ziemi.


\par }{\MM \VS{24}Wyrabia płótno i sprzedaje je, dostarcza pasy kupcowi.


\par }{\MM \VS{25}Siła i godność są jej strojem; będzie się cieszyła jeszcze w przyszłości.


\par }{\MM \VS{26}Otwiera swe usta mądrze i na jej języku
{\ADD{jest}} prawo miłosierdzia.


\par }{\MM \VS{27}Dogląda spraw swego domu i nie je chleba próżniactwa.


\par }{\MM \VS{28}Jej dzieci powstają i błogosławią jej, mąż także ją chwali:


\par }{\MM \VS{29}Wiele kobiet poczynało sobie cnotliwie, ale ty przewyższasz je wszystkie.


\par }{\MM \VS{30}Wdzięk
{\ADD{jest}} zwodniczy i piękność próżna,
{\ADD{lecz}} kobieta, która się boi PANA, jest godna pochwały.


\par }{\MM \VS{31}Dajcie jej z owocu jej rąk i niech jej czyny chwalą ją w bramach.


\par }