\NormalFont\ShortTitle{Rodzaju}
{\MT Księga Rodzaju



\par }\ChapOne{1}{\MM \VerseOne{1}Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię.


\par }{\MM \VS{2}A ziemia była bezkształtna i pusta i ciemność była nad głębią, a Duch Boży unosił się nad wodami.


\par }{\MM \VS{3}I Bóg powiedział: Niech stanie się światłość. I stała się światłość.


\par }{\MM \VS{4}Bóg widział, że światłość
{\ADD{była}} dobra. I oddzielił Bóg światłość od ciemności.


\par }{\MM \VS{5}I nazwał Bóg światłość dniem, a ciemność nazwał nocą. I nastał wieczór i poranek, dzień pierwszy.


\par }{\MM \VS{6}Potem Bóg powiedział: Niech stanie się firmament pośrodku wód i niech oddzieli wody od wód.


\par }{\MM \VS{7}I uczynił Bóg firmament, i oddzielił wody, które
{\ADD{są}} pod firmamentem, od wód, które są nad firmamentem. I tak się stało.


\par }{\MM \VS{8}I Bóg nazwał firmament niebem. I nastał wieczór i poranek, dzień drugi.


\par }{\MM \VS{9}Potem Bóg powiedział: Niech się zbiorą w jednym miejscu wody,
{\ADD{które są}} pod niebem, i niech się ukaże sucha
{\ADD{powierzchnia}}. I tak się stało.


\par }{\MM \VS{10}I Bóg nazwał suchą
{\ADD{powierzchnię}} ziemią, a zbiorowisko wód – morzami. I Bóg widział, że
{\ADD{to było}} dobre.


\par }{\MM \VS{11}Potem Bóg powiedział: Niech ziemia zrodzi trawę, rośliny wydające nasiona i drzewo urodzajne przynoszące owoc według swego rodzaju, którego nasienie będzie w nim na ziemi. I tak się stało.


\par }{\MM \VS{12}I ziemia wydała trawę, rośliny wydające nasienie według swego rodzaju i drzewo przynoszące owoc, w którym było nasienie według swego rodzaju. I Bóg widział, że to było dobre.


\par }{\MM \VS{13}I nastał wieczór i poranek, dzień trzeci.


\par }{\MM \VS{14}Potem Bóg powiedział: Niech się staną światła na firmamencie nieba, by oddzielały dzień od nocy, i niech stanowią znaki, pory
{\ADD{roku}}, dni i lata.


\par }{\MM \VS{15}I niech będą światłami na firmamencie nieba, aby świeciły nad ziemią. I tak się stało.


\par }{\MM \VS{16}I Bóg uczynił dwa wielkie światła: światło większe, aby rządziło dniem, i światło mniejsze, aby rządziło nocą, oraz gwiazdy.


\par }{\MM \VS{17}I Bóg umieścił je na firmamencie nieba, aby świeciły nad ziemią;


\par }{\MM \VS{18}I żeby rządziły dniem i nocą, i oddzielały światłość od ciemności. I Bóg widział, że to było dobre.


\par }{\MM \VS{19}I nastał wieczór i poranek, dzień czwarty.


\par }{\MM \VS{20}Potem Bóg powiedział: Niech wody hojnie wydadzą żywe istoty, a ptactwo niech lata nad ziemią, pod firmamentem nieba.


\par }{\MM \VS{21}I Bóg stworzył wielkie wieloryby i wszelkie pływające istoty żywe, które hojnie wydały wody, według ich rodzaju oraz wszelkie ptactwo skrzydlate według jego rodzaju. I Bóg widział, że
{\ADD{to było}} dobre.


\par }{\MM \VS{22}Bóg błogosławił je, mówiąc: Bądźcie płodne i rozmnażajcie się, i wypełniajcie wody morskie, a ptactwo niech się rozmnaża na ziemi.


\par }{\MM \VS{23}I nastał wieczór i poranek, dzień piąty.


\par }{\MM \VS{24}Bóg powiedział też: Niech ziemia wyda istoty żywe według swego rodzaju: bydło, zwierzęta pełzające i zwierzęta ziemi według swego rodzaju. I tak się stało.


\par }{\MM \VS{25}I Bóg uczynił zwierzęta ziemi według swego rodzaju i bydło według swego rodzaju, i wszelkie zwierzęta, które pełzają po ziemi według swego rodzaju. I Bóg widział, że
{\ADD{to było}} dobre.


\par }{\MM \VS{26}Potem Bóg powiedział: Uczyńmy człowieka na nasz obraz według naszego podobieństwa; niech panuje nad rybami morskimi i ptactwem niebieskim, nad bydłem i całą ziemią oraz nad wszelkimi zwierzętami pełzającymi, które pełzają po ziemi.


\par }{\MM \VS{27}Stworzył więc Bóg człowieka na swój obraz, na obraz Boga go stworzył; stworzył ich mężczyzną i kobietą.


\par }{\MM \VS{28}I Bóg błogosławił im. Potem Bóg powiedział do nich: Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, napełniajcie ziemię i czyńcie ją sobie poddaną; panujcie nad rybami morskimi i nad ptactwem niebieskim, i nad wszelkimi zwierzętami, które poruszają się po ziemi.


\par }{\MM \VS{29}I Bóg powiedział: Oto dałem wam wszelkie rośliny wydające z siebie nasienie, które są na powierzchni całej ziemi, i wszelkie drzewo mające owoc drzewa, wydające
{\ADD{z siebie}} nasienie – będą one dla was pokarmem.


\par }{\MM \VS{30}I wszelkim zwierzętom ziemi, i wszelkiemu ptactwu niebieskiemu, i wszystkiemu, co pełza po ziemi i
{\ADD{ma}} w sobie życie, pokarmem
{\ADD{będą}} wszelkie rośliny zielone. I tak się stało.


\par }{\MM \VS{31}I Bóg widział wszystko, co uczynił, a
{\ADD{było}} to bardzo dobre. I nastał wieczór i poranek, dzień szósty.




\par }\Chap{2}{\MM \VerseOne{1}Tak ukończone zostały niebiosa i ziemia oraz wszystkie ich zastępy.


\par }{\MM \VS{2}W siódmym dniu Bóg ukończył swe dzieło, które uczynił; i odpoczął siódmego dnia od wszelkiego swego dzieła, które stworzył.


\par }{\MM \VS{3}I Bóg błogosławił siódmy dzień, i poświęcił go, bo w nim odpoczął od wszelkiego swego dzieła, które Bóg stworzył i uczynił.


\par }{\MM \VS{4}Takie
{\ADD{są}} dzieje stworzenia niebios i ziemi w dniu, w którym PAN Bóg uczynił ziemię i niebiosa;


\par }{\MM \VS{5}Wszelkie krzewy polne, zanim były na ziemi, i wszelkie rośliny polne, nim wzeszły. Bo PAN Bóg
{\ADD{jeszcze}} nie spuścił deszczu na ziemię i nie było człowieka, który by uprawiał ziemię.


\par }{\MM \VS{6}Ale z ziemi wychodziła para, która nawilżała całą powierzchnię ziemi.


\par }{\MM \VS{7}Wtedy PAN Bóg ukształtował człowieka z prochu ziemi i tchnął w jego nozdrza tchnienie życia. I człowiek stał się żywą duszą.


\par }{\MM \VS{8}PAN Bóg zasadził też ogród w Edenie, na wschodzie, i umieścił tam człowieka, którego ukształtował.


\par }{\MM \VS{9}I wywiódł PAN Bóg z ziemi wszelkie drzewa miłe dla oka i których
{\ADD{owoce}} były dobre do jedzenia oraz drzewo życia pośrodku ogrodu i drzewo poznania dobra i zła.


\par }{\MM \VS{10}A z Edenu wypływała rzeka, aby nawadniać ogród; i stamtąd dzieliła się na cztery główne
{\ADD{rzeki}}.


\par }{\MM \VS{11}Nazwa pierwszej – Piszon; to ta, która okrąża całą ziemię Chawila, gdzie
{\ADD{znajduje się}} złoto.


\par }{\MM \VS{12}A złoto tej ziemi
{\ADD{jest}} wyborne. Tam też jest bdellium i kamień onyksowy.


\par }{\MM \VS{13}Nazwa drugiej rzeki – Gichon; ta okrąża całą ziemię Kusz.


\par }{\MM \VS{14}Nazwa zaś trzeciej rzeki – Chiddekel; płynie ona na wschód ku Asyrii. A czwarta rzeka to Eufrat.


\par }{\MM \VS{15}PAN Bóg wziął więc człowieka i umieścił go w ogrodzie Eden, aby go uprawiał i strzegł.


\par }{\MM \VS{16}I rozkazał PAN Bóg człowiekowi: Możesz jeść do woli z każdego drzewa ogrodu;


\par }{\MM \VS{17}Ale z drzewa poznania dobra i zła jeść nie będziesz, bo tego dnia, kiedy zjesz z niego, na pewno umrzesz.


\par }{\MM \VS{18}PAN Bóg powiedział też: Niedobrze, by człowiek był sam; uczynię mu odpowiednią dla niego pomoc.


\par }{\MM \VS{19}I ukształtował PAN Bóg z ziemi wszelkie zwierzęta polne i wszelkie ptactwo niebieskie, i przyprowadził
{\ADD{je}} do Adama, aby zobaczyć, jak je nazwie; a jak Adam nazwał każdą istotę żywą,
{\ADD{taka}} była jej nazwa.


\par }{\MM \VS{20}I Adam nadał nazwy wszelkiemu bydłu i ptactwu niebieskiemu, i wszelkim zwierzętom polnym. Dla Adama jednak nie znalazła się pomoc odpowiednia dla niego.


\par }{\MM \VS{21}Wtedy PAN Bóg zesłał głęboki sen na Adama; a gdy zasnął, wyjął jedno z jego żeber i zapełnił ciałem miejsce po nim.


\par }{\MM \VS{22}I z tego żebra, które PAN Bóg wyjął z Adama, utworzył kobietę i przyprowadził ją do Adama.


\par }{\MM \VS{23}I Adam powiedział: To
{\ADD{teraz jest}} kość z moich kości i ciało z mojego ciała; dlatego będzie nazwana kobietą, bo z mężczyzny została wzięta.


\par }{\MM \VS{24}Dlatego opuści mężczyzna swojego ojca i swoją matkę i połączy się ze swoją żoną, i będą jednym ciałem.


\par }{\MM \VS{25}I oboje, Adam i jego żona, byli nadzy, a nie wstydzili się.




\par }\Chap{3}{\MM \VerseOne{1}A wąż był bardziej przebiegły niż wszystkie zwierzęta polne, które PAN Bóg uczynił. Powiedział on do kobiety: Czy Bóg rzeczywiście powiedział: Nie wolno wam jeść ze wszystkich drzew
{\ADD{tego}} ogrodu?


\par }{\MM \VS{2}I kobieta odpowiedziała wężowi: Możemy jeść owoce z drzew
{\ADD{tego}} ogrodu;


\par }{\MM \VS{3}Ale o owocu drzewa, które jest pośrodku ogrodu, Bóg powiedział: Nie będziecie z niego jeść ani go dotykać, abyście nie umarli.


\par }{\MM \VS{4}I wąż powiedział do kobiety: Na pewno nie umrzecie;


\par }{\MM \VS{5}Ale Bóg wie, że tego dnia, gdy z niego zjecie, otworzą się wasze oczy i będziecie jak bogowie znający dobro i zło.


\par }{\MM \VS{6}A gdy kobieta spostrzegła, że
{\ADD{owoc}} drzewa
{\ADD{był}} dobry do jedzenia i miły dla oka, a drzewo godne pożądania dla
{\ADD{zdobycia}} wiedzy, wzięła z niego owoc i zjadła; dała też swemu mężowi, który był z nią; i on zjadł.


\par }{\MM \VS{7}I otworzyły się im obojgu oczy i poznali, że są nadzy. Spletli więc liście figowe i zrobili sobie przepaski.


\par }{\MM \VS{8}{\ADD{Wtedy}} usłyszeli głos PANA Boga chodzącego po ogrodzie w powiewie dziennym. I Adam, i jego żona ukryli się przed obliczem PANA Boga wśród drzew ogrodu.


\par }{\MM \VS{9}I PAN Bóg zawołał na Adama, i zapytał go: Gdzie jesteś?


\par }{\MM \VS{10}On odpowiedział: Usłyszałem twój głos w ogrodzie i zląkłem się, gdyż jestem nagi, i ukryłem się.


\par }{\MM \VS{11}{\ADD{Bóg}} zapytał: Kto ci powiedział, że
{\ADD{jesteś}} nagi? Czy zjadłeś z drzewa, z którego zakazałem ci jeść?


\par }{\MM \VS{12}Adam odpowiedział: Kobieta, którą mi dałeś,
{\ADD{aby była}} ze mną, ona dała mi z tego drzewa i zjadłem.


\par }{\MM \VS{13}PAN Bóg zapytał kobietę: Co zrobiłaś? I odpowiedziała kobieta: Wąż mnie zwiódł i zjadłam.


\par }{\MM \VS{14}Wtedy PAN Bóg powiedział do węża: Ponieważ to uczyniłeś, będziesz przeklęty wśród wszelkiego bydła i wśród wszelkich zwierząt polnych. Na brzuchu będziesz się czołgać i proch będziesz jeść po wszystkie dni swego życia.


\par }{\MM \VS{15}I wprowadzę nieprzyjaźń między tobą a kobietą, między twoim potomstwem a jej potomstwem. Ono zrani ci głowę, a ty zranisz mu piętę.


\par }{\MM \VS{16}A do kobiety powiedział: Wielce pomnożę twoje cierpienia i twoje poczęcia, w bólu będziesz rodzić dzieci. Twoje pragnienie będzie ku twemu mężowi, a on będzie nad tobą panować.


\par }{\MM \VS{17}Do Adama zaś powiedział: Ponieważ usłuchałeś głosu swojej żony i zjadłeś z drzewa, o którym ci przykazałem, mówiąc: Nie będziesz z niego jadł – przeklęta
{\ADD{będzie}} ziemia z twego powodu, w trudzie będziesz z niej spożywać po wszystkie dni twego życia.


\par }{\MM \VS{18}{\ADD{Ona}} będzie ci rodzić ciernie i oset i będziesz spożywał rośliny polne.


\par }{\MM \VS{19}W pocie czoła będziesz spożywał chleb, aż wrócisz do ziemi, gdyż z niej zostałeś wzięty. Bo jesteś prochem i w proch się obrócisz.


\par }{\MM \VS{20}I Adam nadał swojej żonie imię Ewa, bo ona była matką wszystkich żyjących.


\par }{\MM \VS{21}I PAN Bóg sporządził dla Adama i jego żony odzienie ze skór i przyodział ich.


\par }{\MM \VS{22}Wtedy PAN Bóg powiedział: Oto człowiek stał się jak jeden z nas, znający dobro i zło.
{\ADD{Wygnajmy go}} więc, aby nie wyciągnął swej ręki i nie wziął z drzewa życia, by jeść i żyć na wieki.


\par }{\MM \VS{23}PAN Bóg wydalił go więc z ogrodu Eden, aby uprawiał ziemię, z której został wzięty.


\par }{\MM \VS{24}{\ADD{Tak}} wygnał człowieka i postawił na wschód od ogrodu Eden cherubinów i płomienisty miecz obracający się we wszystkie strony, aby strzegły drogi
{\ADD{do}} drzewa życia.




\par }\Chap{4}{\MM \VerseOne{1}Potem Adam obcował ze swoją żoną Ewą, a ta poczęła i urodziła Kaina. I powiedziała: Otrzymałam mężczyznę od PANA.


\par }{\MM \VS{2}I urodziła jeszcze jego brata Abla. Abel był pasterzem owiec, a Kain był rolnikiem.


\par }{\MM \VS{3}Z biegiem czasu zdarzyło się, że Kain przyniósł PANU ofiarę z plonów ziemi.


\par }{\MM \VS{4}Także Abel przyniósł z pierworodnych swej trzody i z ich tłuszczu. A PAN wejrzał na Abla i jego ofiarę.


\par }{\MM \VS{5}Lecz na Kaina i jego ofiarę nie wejrzał. Kain rozgniewał się bardzo i spochmurniała jego twarz.


\par }{\MM \VS{6}Wtedy PAN zapytał Kaina: Dlaczego się rozgniewałeś? Czemu spochmurniała twoja twarz?


\par }{\MM \VS{7}Jeśli będziesz dobrze czynił, czy nie zostaniesz wywyższony? A jeśli nie będziesz dobrze czynił, grzech leży u drzwi; a do ciebie
{\ADD{będzie}} jego pragnienie, a ty będziesz nad nim panować.


\par }{\MM \VS{8}I Kain rozmawiał ze swoim bratem Ablem. A gdy byli na polu, Kain powstał przeciwko swemu bratu Ablowi i zabił go.


\par }{\MM \VS{9}Wtedy PAN zapytał Kaina: Gdzie jest twój brat Abel? On odpowiedział: Nie wiem. Czy ja jestem stróżem mego brata?


\par }{\MM \VS{10}{\ADD{Bóg}} zapytał: Cóż uczyniłeś? Głos krwi twego brata woła do mnie z ziemi.


\par }{\MM \VS{11}Teraz więc przeklęty będziesz na ziemi, która otworzyła swe usta, aby przyjąć krew twego brata
{\ADD{przelaną}} przez twoją rękę.


\par }{\MM \VS{12}Gdy będziesz uprawiał ziemię, nie da ci już swego plonu. Tułaczem i zbiegiem będziesz na ziemi.


\par }{\MM \VS{13}Wtedy Kain powiedział do PANA: Zbyt ciężka jest moja kara, bym mógł ją znieść.


\par }{\MM \VS{14}Oto wyganiasz mnie dziś z powierzchni ziemi, a przed twoją twarzą będę ukryty. Będę tułaczem i zbiegiem na ziemi, a stanie się
{\ADD{tak, że}} ktokolwiek mnie spotka, zabije mnie.


\par }{\MM \VS{15}PAN mu odpowiedział: Zaprawdę, ktokolwiek zabije Kaina, poniesie siedmiokrotną zemstę. I nałożył PAN na Kaina piętno, aby nie zabił go nikt, kto by go spotkał.


\par }{\MM \VS{16}Wtedy odszedł Kain sprzed oblicza PANA i zamieszkał w ziemi Nod, na wschód od Edenu.


\par }{\MM \VS{17}I Kain obcował ze swoją żoną, a ona poczęła i urodziła Henocha. Zbudował też miasto i nazwał je imieniem swego syna – Henoch.


\par }{\MM \VS{18}Henochowi urodził się Irad, a Irad spłodził Mechujaela, a Mechujael spłodził Matuszaela, a Matuszael spłodził Lameka.


\par }{\MM \VS{19}I Lamek pojął sobie dwie żony. Imię jednej
{\ADD{było}} Ada, a drugiej – Silla.


\par }{\MM \VS{20}Ada urodziła Jabala, który był ojcem mieszkających w namiotach i pasterzy.


\par }{\MM \VS{21}Jego brat
{\ADD{miał}} na imię Jubal, a był on ojcem wszystkich grających na harfie i na flecie.


\par }{\MM \VS{22}Silla urodziła Tubalkaina,
{\ADD{który był}} rzemieślnikiem wszelkiej roboty od miedzi i żelaza. Siostrą Tubalkaina była Noema.


\par }{\MM \VS{23}I Lamek powiedział swym żonom, Adzie i Silli: Słuchajcie mego głosu, żony Lameka, posłuchajcie moich słów; zabiłem mężczyznę za zranienie mnie i młodzieńca za siniec.


\par }{\MM \VS{24}Jeśli Kain ma być pomszczony siedem razy, to Lamek siedemdziesiąt siedem razy.


\par }{\MM \VS{25}I Adam znów obcował ze swoją żoną, a ona urodziła syna i nadała mu imię Set,
{\ADD{mówiąc}}: Dał mi Bóg inne potomstwo za Abla, którego zabił Kain.


\par }{\MM \VS{26}Setowi też urodził się syn i nadał mu imię Enosz. Wtedy zaczęto wzywać imienia PANA.




\par }\Chap{5}{\MM \VerseOne{1}To jest księga rodu Adama. W dniu, w którym Bóg stworzył człowieka, uczynił go na podobieństwo Boga.


\par }{\MM \VS{2}Stworzył ich mężczyzną i kobietą; błogosławił ich i nadał im imię Adam w dniu, w którym zostali stworzeni.


\par }{\MM \VS{3}Adam żył sto trzydzieści lat i spłodził
{\ADD{syna}} na swoje podobieństwo, na swój obraz, i nadał mu imię Set.


\par }{\MM \VS{4}A dni Adama po spłodzeniu Seta było osiemset lat i spłodził synów i córki.


\par }{\MM \VS{5}A
{\ADD{tak}} wszystkich dni, które żył Adam, było dziewięćset trzydzieści lat i umarł.


\par }{\MM \VS{6}Set żył sto pięć lat i spłodził Enosza.


\par }{\MM \VS{7}Po spłodzeniu Enosza Set żył osiemset siedem lat i spłodził synów i córki.


\par }{\MM \VS{8}Wszystkich dni Seta było dziewięćset dwanaście lat i umarł.


\par }{\MM \VS{9}Enosz żył dziewięćdziesiąt lat i spłodził Kenana.


\par }{\MM \VS{10}Po spłodzeniu Kenana Enosz żył osiemset piętnaście lat i spłodził synów i córki.


\par }{\MM \VS{11}Wszystkich dni Enosza było dziewięćset pięć lat i umarł.


\par }{\MM \VS{12}Kenan żył siedemdziesiąt lat i spłodził Mahalaleela.


\par }{\MM \VS{13}Po spłodzeniu Mahalaleela Kenan żył osiemset czterdzieści lat i spłodził synów i córki.


\par }{\MM \VS{14}Wszystkich dni Kenana było dziewięćset dziesięć lat i umarł.


\par }{\MM \VS{15}Mahalaleel żył sześćdziesiąt pięć lat i spłodził Jareda.


\par }{\MM \VS{16}Po spłodzeniu Jareda Mahalaleel żył osiemset trzydzieści lat i spłodził synów i córki.


\par }{\MM \VS{17}Wszystkich dni Mahalaleela było osiemset dziewięćdziesiąt pięć lat i umarł.


\par }{\MM \VS{18}Jared żył sto sześćdziesiąt dwa lata i spłodził Henocha.


\par }{\MM \VS{19}Po spłodzeniu Henocha Jared żył osiemset lat i spłodził synów i córki.


\par }{\MM \VS{20}Wszystkich dni Jareda było dziewięćset sześćdziesiąt dwa lata i umarł.


\par }{\MM \VS{21}Henoch żył sześćdziesiąt pięć lat i spłodził Matuzalema.


\par }{\MM \VS{22}Po spłodzeniu Matuzalema Henoch chodził z Bogiem trzysta lat i spłodził synów i córki.


\par }{\MM \VS{23}Wszystkich dni Henocha było trzysta sześćdziesiąt pięć lat.


\par }{\MM \VS{24}Henoch chodził z Bogiem, a potem
{\ADD{już}} go nie było, bo Bóg go zabrał.


\par }{\MM \VS{25}Matuzalem żył sto osiemdziesiąt siedem lat i spłodził Lameka.


\par }{\MM \VS{26}Po spłodzeniu Lameka Matuzalem żył siedemset osiemdziesiąt dwa lata i spłodził synów i córki.


\par }{\MM \VS{27}Wszystkich dni Matuzalema było dziewięćset sześćdziesiąt dziewięć lat i umarł.


\par }{\MM \VS{28}Lamek żył sto osiemdziesiąt dwa lata i spłodził syna.


\par }{\MM \VS{29}I nadał mu imię Noe, mówiąc: Ten nas pocieszy w naszej pracy i w trudzie naszych rąk, z powodu ziemi, którą PAN przeklął.


\par }{\MM \VS{30}Po spłodzeniu Noego Lamek żył pięćset dziewięćdziesiąt pięć lat i spłodził synów i córki.


\par }{\MM \VS{31}Wszystkich dni Lameka było siedemset siedemdziesiąt siedem lat i umarł.


\par }{\MM \VS{32}A gdy Noe miał pięćset lat, spłodził Sema, Chama i Jafeta.




\par }\Chap{6}{\MM \VerseOne{1}Gdy ludzie zaczęli się mnożyć na ziemi i rodziły im się córki;


\par }{\MM \VS{2}Synowie Boży, widząc, że córki ludzkie były piękne, brali sobie za żony wszystkie, które sobie upodobali.


\par }{\MM \VS{3}I powiedział PAN: Mój duch nie będzie na zawsze się spierał z człowiekiem, bo jest on ciałem. Będzie więc jego dni sto dwadzieścia lat.


\par }{\MM \VS{4}A w tych dniach byli na ziemi olbrzymi; nawet i potem, gdy synowie Boży zbliżali się do córek ludzkich, a one rodziły im
{\ADD{synów}}. To
{\ADD{są}} mocarze, którzy od dawna
{\ADD{byli}} sławnymi mężczyznami.


\par }{\MM \VS{5}A gdy PAN widział, że wielka jest niegodziwość ludzi na ziemi i wszystkie zamysły
{\ADD{i}} myśli ich serca były tylko złe po wszystkie dni;


\par }{\MM \VS{6}Żałował PAN, że uczynił człowieka na ziemi, i ubolewał nad tym całym sercem.


\par }{\MM \VS{7}I PAN powiedział: Zgładzę z powierzchni ziemi człowieka, którego stworzyłem, zarówno człowieka, jak i bydło, zwierzęta pełzające i ptactwo niebieskie, bo żałuję, że ich uczyniłem.


\par }{\MM \VS{8}Ale Noe znalazł łaskę w oczach PANA.


\par }{\MM \VS{9}To są dzieje rodu Noego: Noe był człowiekiem sprawiedliwym i doskonałym w swoich czasach. I Noe chodził z Bogiem.


\par }{\MM \VS{10}A Noe spłodził trzech synów: Sema, Chama i Jafeta.


\par }{\MM \VS{11}Ale ziemia zepsuła się w oczach Boga i napełniła się nieprawością.


\par }{\MM \VS{12}Wtedy Bóg wejrzał na ziemię, a oto była zepsuta, bo wszelkie ciało wypaczyło swoją drogę na ziemi.


\par }{\MM \VS{13}I Bóg powiedział do Noego: Nadszedł koniec wszelkiego ciała przed moim obliczem, bo ziemia przez nie jest pełna nieprawości; wytracę je więc wraz z ziemią.


\par }{\MM \VS{14}Zbuduj sobie arkę z drewna gofer, zrobisz w arce przegrody i oblejesz ją wewnątrz i na zewnątrz smołą.


\par }{\MM \VS{15}A zbudujesz ją w ten
{\ADD{sposób}}: Długość arki
{\ADD{będzie}} na trzysta łokci, pięćdziesiąt łokci – jej szerokość, a trzydzieści łokci – jej wysokość.


\par }{\MM \VS{16}Zrobisz okno w arce, a zakończysz je na łokieć od góry. Drzwi umieścisz z boku arki, zrobisz w niej dolne, drugie i trzecie piętro.


\par }{\MM \VS{17}A ja, oto ja sprowadzę potop wód na ziemię, aby wytracić wszelkie ciało, w którym jest tchnienie życia pod niebem. Wszystko, co jest na ziemi, zginie.


\par }{\MM \VS{18}Ale z tobą zawrę moje przymierze; i wejdziesz do arki, ty i twoi synowie, i twoja żona, i żony twoich synów z tobą.


\par }{\MM \VS{19}I ze wszystkich zwierząt wszelkiego ciała po
{\ADD{jednej}} parze wprowadzisz do arki, aby uchowały się z tobą żywe, będą to samiec i samica.


\par }{\MM \VS{20}Z ptactwa według jego rodzaju i z bydła według jego rodzaju,
{\ADD{i}} z wszelkich ziemskich zwierząt pełzających według ich rodzaju, po parze z każdego
{\ADD{rodzaju}} wejdą z tobą, aby żywe zostały.


\par }{\MM \VS{21}A ty weźmiesz ze sobą wszelki pokarm, który się nadaje do jedzenia, i zabierzesz do siebie, i będzie tobie i im na pokarm.


\par }{\MM \VS{22}I Noe tak uczynił. Zrobił wszystko tak, jak mu Bóg rozkazał.




\par }\Chap{7}{\MM \VerseOne{1}Potem PAN powiedział do Noego: Wejdź ty wraz z całym twoim domem do arki, gdyż widziałem cię, że jesteś sprawiedliwy przede mną w tym pokoleniu.


\par }{\MM \VS{2}Z każdego zwierzęcia czystego weź sobie po siedem par, samca i samicę jego; ale ze zwierząt nieczystych – po
{\ADD{jednej}} parze, samca i samicę jego.


\par }{\MM \VS{3}Także z ptactwa niebieskiego po siedem par, samca i samicę, aby zachować przy życiu ich potomstwo na całej powierzchni ziemi.


\par }{\MM \VS{4}Pozostaje bowiem jeszcze siedem dni, a
{\ADD{potem}} spuszczę deszcz na ziemię, na czterdzieści dni i czterdzieści nocy, i zgładzę z powierzchni ziemi wszelkie stworzenie, które uczyniłem.


\par }{\MM \VS{5}Noe uczynił więc wszystko, co mu PAN rozkazał.


\par }{\MM \VS{6}Noe miał sześćset lat, gdy przyszedł potop wód na ziemię.


\par }{\MM \VS{7}I wszedł Noe, a z nim jego synowie, jego żona i żony jego synów do arki ze względu na wody potopu.


\par }{\MM \VS{8}Ze zwierząt czystych i nieczystych i z ptactwa, i ze wszystkiego, co pełza po ziemi;


\par }{\MM \VS{9}Po parze weszło do Noego do arki, samiec i samica, jak Bóg rozkazał Noemu.


\par }{\MM \VS{10}A po siedmiu dniach wody potopu spadły na ziemię.


\par }{\MM \VS{11}W sześćsetnym roku życia Noego, w drugim miesiącu, siedemnastego dnia
{\ADD{tego}} miesiąca, w tym właśnie dniu, przerwały się wszystkie źródła wielkiej głębi i otworzyły się okna nieba.


\par }{\MM \VS{12}I deszcz padał na ziemię czterdzieści dni i czterdzieści nocy.


\par }{\MM \VS{13}W tym właśnie dniu weszli do arki Noe oraz jego synowie – Sem, Cham i Jafet, a z nimi żona Noego i trzy żony jego synów.


\par }{\MM \VS{14}Oni i wszelkie zwierzęta według swego rodzaju, wszelkie bydło według swego rodzaju, wszelkie zwierzęta pełzające, które pełzają po ziemi według swego rodzaju, wszelkie ptaki według swego rodzaju
{\ADD{i}} wszelkie stworzenia skrzydlate.


\par }{\MM \VS{15}I tak weszły do Noego do arki, po parze z każdego ciała, w którym
{\ADD{było}} tchnienie życia.


\par }{\MM \VS{16}A te, które weszły, samiec i samica z każdego ciała weszły, jak mu Bóg rozkazał. I zamknął PAN za nim
{\ADD{drzwi}}.


\par }{\MM \VS{17}A potop trwał na ziemi czterdzieści dni i wody wezbrały, i podniosły arkę, i unosiła się nad ziemią.


\par }{\MM \VS{18}Wody wzmogły się i wezbrały bardzo nad ziemią, i pływała arka po wodach.


\par }{\MM \VS{19}I wody bardzo się wzmogły nad ziemią, i zakryły wszystkie wysokie góry, które
{\ADD{były}} pod całym niebem.


\par }{\MM \VS{20}Wody wezbrały na piętnaście łokci wzwyż i góry zostały zakryte.


\par }{\MM \VS{21}Zginęło więc wszelkie ciało poruszające się na ziemi: ptactwo, bydło, zwierzęta i wszelkie zwierzęta pełzające, które pełzają po ziemi, i wszyscy ludzie.


\par }{\MM \VS{22}Wszystko, co
{\ADD{miało}} w nozdrzach tchnienie życia, wszystko, co żyło na suchym lądzie, zginęło.


\par }{\MM \VS{23}Tak zostało zgładzone wszelkie stworzenie, które
{\ADD{było}} na powierzchni ziemi, od człowieka aż do bydła, zwierząt pełzających i ptactwa niebieskiego. Wszystko to zostało zgładzone z ziemi. Pozostał tylko Noe i ci, którzy z nim byli w arce.


\par }{\MM \VS{24}A wody wezbrały nad ziemią sto pięćdziesiąt dni.




\par }\Chap{8}{\MM \VerseOne{1}Bóg pamiętał jednak o Noem i wszystkich zwierzętach, i wszelkim bydle, które
{\ADD{było}} z nim w arce, i sprowadził Bóg wiatr na ziemię, a wody zaczęły opadać.


\par }{\MM \VS{2}I źródła głębi i okna nieba zamknęły się, i deszcz z nieba został zatrzymany.


\par }{\MM \VS{3}Wody stopniowo ustępowały z powierzchni ziemi, a po upływie stu pięćdziesięciu dni wody opadły.


\par }{\MM \VS{4}I arka osiadła na górach Ararat w siódmym miesiącu, siedemnastego dnia
{\ADD{tego}} miesiąca.


\par }{\MM \VS{5}A wody opadały nadal aż do dziesiątego miesiąca. I w dziesiątym miesiącu, pierwszego dnia, ukazały się szczyty gór.


\par }{\MM \VS{6}Po upływie czterdziestu dni Noe otworzył okno arki, które zrobił.


\par }{\MM \VS{7}I wypuścił kruka, który wylatywał i wracał, aż wyschły wody na ziemi.


\par }{\MM \VS{8}Potem wypuścił gołębicę, aby zobaczyć, czy wody opadły z powierzchni ziemi.


\par }{\MM \VS{9}A gdy gołębica nie znalazła dla siebie miejsca spoczynku, wróciła do niego do arki, bo wody
{\ADD{były}} jeszcze na całej powierzchni ziemi. Wyciągnął więc swoją rękę, pochwycił ją i wziął do siebie do arki.


\par }{\MM \VS{10}A gdy odczekał jeszcze drugie siedem dni, ponownie wypuścił gołębicę z arki.


\par }{\MM \VS{11}I gołębica wróciła do niego pod wieczór, a oto w dziobie zerwany liść oliwny. Tak Noe poznał, że wody opadły z powierzchni ziemi.


\par }{\MM \VS{12}Odczekał jeszcze drugie siedem dni i wypuścił gołębicę, ale już do niego nie wróciła.


\par }{\MM \VS{13}W sześćset pierwszym roku, w pierwszym miesiącu, pierwszego
{\ADD{dnia}}, wyschły wody na ziemi. Wtedy Noe zdjął przykrycie arki i zobaczył, że powierzchnia ziemi była sucha.


\par }{\MM \VS{14}A w drugim miesiącu, dwudziestego siódmego dnia
{\ADD{tego}} miesiąca, wyschła ziemia.


\par }{\MM \VS{15}I Bóg powiedział do Noego:


\par }{\MM \VS{16}Wyjdź z arki, ty i z tobą twoja żona, twoi synowie i żony twoich synów.


\par }{\MM \VS{17}Wyprowadź ze sobą wszystkie zwierzęta, które
{\ADD{są}} z tobą, z wszelkiego ciała, ptactwa, bydła i wszelkich zwierząt pełzających, które pełzają po ziemi, i niech się rozrodzą na ziemi, niech będą płodne i niech się rozmnażają na ziemi.


\par }{\MM \VS{18}Wyszedł więc Noe i z nim jego synowie, jego żona i żony jego synów.


\par }{\MM \VS{19}Wyszły także z arki wszelkie bydlęta, wszelkie zwierzęta pełzające, wszelkie ptactwo oraz wszystko, co pełza po ziemi, według swoich rodzajów.


\par }{\MM \VS{20}Potem Noe zbudował ołtarz dla PANA i wziął z każdego czystego zwierzęcia i z każdego czystego ptactwa, i złożył całopalenia na tym ołtarzu.


\par }{\MM \VS{21}I PAN poczuł miłą woń, i PAN powiedział w swoim sercu: Nie będę więcej przeklinał ziemi z powodu człowieka, bo myśl serca człowieka
{\ADD{jest}} zła od jego młodości. Nie wytracę więcej wszystkiego, co żyje, jak
{\ADD{teraz}} uczyniłem.


\par }{\MM \VS{22}Póki ziemia będzie trwać, nie ustaną siew i żniwo, zimno i gorąco, lato i zima, dzień i noc.




\par }\Chap{9}{\MM \VerseOne{1}I Bóg błogosławił Noego i jego synów, i powiedział im: Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, i napełniajcie ziemię.


\par }{\MM \VS{2}A strach i lęk przed wami będzie nad wszelkim zwierzęciem ziemi, nad wszelkim ptactwem nieba, nad wszystkim, co się porusza na ziemi, i nad wszelkimi rybami morza; oddane są w wasze ręce.


\par }{\MM \VS{3}Wszystko, co się porusza
{\ADD{i}} żyje, będzie dla was pokarmem, podobnie jak rośliny zielone, daję wam to wszystko.


\par }{\MM \VS{4}Lecz nie będziecie jeść mięsa z jego życiem, to jest z jego krwią.


\par }{\MM \VS{5}A ja będę żądał waszej krwi, to jest waszego życia; od każdego zwierzęcia będę jej żądał, jak i od ręki człowieka; od ręki każdego brata jego będę żądał życia człowieka.


\par }{\MM \VS{6}Kto przeleje krew człowieka, przez człowieka będzie przelana jego krew, bo na obraz Boga człowiek został stworzony.


\par }{\MM \VS{7}Wy zaś bądźcie płodni i rozmnażajcie się; rozradzajcie się na ziemi i rozmnażajcie się na niej.


\par }{\MM \VS{8}Potem Bóg powiedział do Noego i do jego synów z nim:


\par }{\MM \VS{9}A ja, oto ja ustanawiam moje przymierze z wami i z waszym potomstwem po was;


\par }{\MM \VS{10}I z wszelką żywą istotą, która
{\ADD{jest}} z wami, z ptactwem, bydłem oraz z wszelkim zwierzęciem ziemi,
{\ADD{które jest}} z wami, od wszystkich, które wyszły z arki,
{\ADD{aż}} do każdego zwierzęcia ziemi.


\par }{\MM \VS{11}Ustanowię moje przymierze z wami. Nie będzie już więcej zgładzone wszelkie ciało wodami potopu ani nie będzie już więcej potopu, który miałby zniszczyć ziemię.


\par }{\MM \VS{12}I Bóg powiedział: To
{\ADD{jest}} znak przymierza, które ja ustanawiam między mną a wami i między wszelką żywą istotą, która jest z wami, na wieczne pokolenia.


\par }{\MM \VS{13}Kładę na obłoku mój łuk, który będzie
{\ADD{na}} znak przymierza między mną a ziemią.


\par }{\MM \VS{14}I stanie się, gdy wzbudzę obłok nad ziemią, że ukaże się łuk na obłoku;


\par }{\MM \VS{15}I wspomnę na moje przymierze, które
{\ADD{jest}} między mną a wami oraz wszelką żywą istotą cielesną. Nie będzie już więcej wód potopu, który miałby zniszczyć wszelkie ciało.


\par }{\MM \VS{16}Będzie więc
{\ADD{ten}} łuk na obłoku i spojrzę na niego, aby przypomnieć sobie wieczne przymierze między Bogiem a wszelką żywą istotą cielesną, która
{\ADD{jest}} na ziemi.


\par }{\MM \VS{17}I Bóg powiedział do Noego: To
{\ADD{jest}} znak przymierza, które ustanowiłem między mną a wszelkim ciałem, które
{\ADD{jest}} na ziemi.


\par }{\MM \VS{18}A synami Noego, którzy wyszli z arki, byli: Sem, Cham i Jafet. Cham jest ojcem Kanaana.


\par }{\MM \VS{19}To
{\ADD{są}} trzej synowie Noego, przez których napełniła się ludem cała ziemia.


\par }{\MM \VS{20}Wtedy Noe zaczął uprawiać ziemię i zasadził winnicę.


\par }{\MM \VS{21}Potem pił wino i upił się; i leżał odkryty w swoim namiocie.


\par }{\MM \VS{22}A Cham, ojciec Kanaana, zobaczył nagość swego ojca i opowiedział o tym dwom swoim braciom na dworze.


\par }{\MM \VS{23}Wtedy Sem i Jafet wzięli szatę, założyli ją sobie na ramiona, weszli tyłem i zakryli nagość swego ojca; a ich twarze
{\ADD{były}} odwrócone, tak że nie widzieli nagości swego ojca.


\par }{\MM \VS{24}A gdy Noe obudził się po winie, dowiedział się, co mu zrobił jego młodszy syn;


\par }{\MM \VS{25}I powiedział:
{\ADD{Niech będzie}} przeklęty Kanaan, będzie sługą sług swoich braci.


\par }{\MM \VS{26}Potem dodał:
{\ADD{Niech będzie}} błogosławiony PAN Bóg Sema, a niech Kanaan będzie jego sługą.


\par }{\MM \VS{27}Niech Bóg rozprzestrzeni Jafeta i niech mieszka
{\ADD{on}} w namiotach Sema, a niech będzie Kanaan jego sługą.


\par }{\MM \VS{28}I Noe żył po potopie trzysta pięćdziesiąt lat.


\par }{\MM \VS{29}I wszystkich dni Noego było dziewięćset pięćdziesiąt lat i umarł.




\par }\Chap{10}{\MM \VerseOne{1}Oto dzieje rodu synów Noego: Sema, Chama i Jafeta, którym po potopie urodzili się synowie.


\par }{\MM \VS{2}Synowie Jafeta: Gomer, Magog, Madaj, Jawan, Tubal, Meszek i Tiras.


\par }{\MM \VS{3}Synowie Gomera: Aszkenaz, Rifat i Togarma.


\par }{\MM \VS{4}Synowie Jawana: Elisza, Tarszisz, Kittim i Dodanim.


\par }{\MM \VS{5}Od nich rozdzielone zostały wyspy narodów po swych ziemiach; każdy według swojego języka i według swoich rodów, w swoich narodach.


\par }{\MM \VS{6}A synowie Chama: Kusz, Misraim, Put i Kanaan.


\par }{\MM \VS{7}Synowie zaś Kusza: Seba, Chawila, Sabta, Rama i Sabteka. Synowie Ramy: Szeba i Dedan.


\par }{\MM \VS{8}Kusz spłodził Nimroda, który zaczął być mocarzem na ziemi.


\par }{\MM \VS{9}Ten był mocarnym myśliwym przed PANEM. Dlatego mówi się: Tak jak Nimrod, mocarny myśliwy przed PANEM.


\par }{\MM \VS{10}Początkiem jego królestwa były Babel, Erek, Akkad i Kalne w ziemi Szinear.


\par }{\MM \VS{11}Z tej ziemi wyszedł Assur i zbudował Niniwę i miasto Rechobot, i Kalach.


\par }{\MM \VS{12}Także wielkie miasto Resan pomiędzy Niniwą i Kalach.


\par }{\MM \VS{13}Misraim zaś spłodził Ludima, Ananima, Lahabima i Naftuchima;


\par }{\MM \VS{14}Oraz Patrusyma, Kasluchima (z których pochodzą Filistyni) i Kaftoryma.


\par }{\MM \VS{15}Kanaan zaś spłodził Sydona, swego pierworodnego, i Cheta;


\par }{\MM \VS{16}I Jebusytów, Amorytów, i Girgaszytów;


\par }{\MM \VS{17}I Chiwwitów, Arkitów, i Sinitów;


\par }{\MM \VS{18}I Arwadytów, Semarytów, i Chamatytów. A potem rozproszyły się rody Kananejczyków.


\par }{\MM \VS{19}A granica Kananejczyków biegła od Sydonu w kierunku Gerary aż do Gazy, w kierunku Sodomy i Gomory, Adamy i Seboima aż do Leszy.


\par }{\MM \VS{20}To
{\ADD{są}} synowie Chama według ich rodów i języków, w ich ziemiach i narodach.


\par }{\MM \VS{21}A Semowi, ojcu wszystkich synów Ebera, bratu Jafeta, który był starszy, urodzili się synowie.


\par }{\MM \VS{22}{\ADD{Synowie}} Sema: Elam, Assur, Arpachszad, Lud i Aram.


\par }{\MM \VS{23}Synowie Arama: Us, Chul, Geter i Masz.


\par }{\MM \VS{24}Arpachszad zaś spłodził Szelacha, a Szelach spłodził Ebera.


\par }{\MM \VS{25}Eberowi urodzili się dwaj synowie: imię jednego – Peleg, gdyż za jego dni ziemia została rozdzielona; a imię jego brata – Joktan.


\par }{\MM \VS{26}Joktan spłodził Almodada, Szelefa, Chasarmaweta i Jeracha;


\par }{\MM \VS{27}Hadorama, Uzala i Diklę;


\par }{\MM \VS{28}Obala, Abimaela i Szeba;


\par }{\MM \VS{29}Ofira, Chawilę i Jobaba; ci wszyscy
{\ADD{byli}} synami Joktana.


\par }{\MM \VS{30}A obszar ich zamieszkania ciągnął się od Meszy w kierunku Sefar, wschodniej góry.


\par }{\MM \VS{31}To
{\ADD{są}} synowie Sema według ich rodów i języków, w ich ziemiach i narodach.


\par }{\MM \VS{32}To
{\ADD{są}} rody synów Noego według ich pokoleń i w ich narodach. Od nich
{\ADD{wywodzą się}} narody, które rozprzestrzeniły się na ziemi po potopie.




\par }\Chap{11}{\MM \VerseOne{1}Na całej ziemi był jeden język i jedna mowa.


\par }{\MM \VS{2}A gdy wędrowali od wschodu, znaleźli równinę w ziemi Szinear i tam mieszkali.


\par }{\MM \VS{3}I mówili jeden do drugiego: Chodźcie, zróbmy cegły i wypalmy je w ogniu; i mieli cegłę zamiast kamienia, a smołę zamiast zaprawy.


\par }{\MM \VS{4}Potem powiedzieli: Chodźcie, zbudujmy sobie miasto i wieżę, której szczyt
{\ADD{sięgałby}} do nieba, i uczyńmy sobie imię, abyśmy się nie rozproszyli po powierzchni całej ziemi.


\par }{\MM \VS{5}A PAN zstąpił, aby zobaczyć miasto i wieżę, które synowie ludzcy budowali.


\par }{\MM \VS{6}I PAN powiedział: Oto lud jest jeden i wszyscy mają jeden język, a
{\ADD{jest}} to dopiero początek ich dzieła. Teraz nic nie powstrzyma ich od wykonania tego, co zamierzają uczynić.


\par }{\MM \VS{7}Zstąpmy więc i pomieszajmy tam ich język, aby jeden nie zrozumiał języka drugiego.


\par }{\MM \VS{8}I tak PAN rozproszył ich stamtąd po całej powierzchni ziemi; i przestali budować miasto.


\par }{\MM \VS{9}Dlatego nazwano je Babel, bo tam PAN pomieszał język całej ziemi. I stamtąd PAN rozproszył ich po całej powierzchni ziemi.


\par }{\MM \VS{10}To
{\ADD{są}} dzieje rodu Sema: Gdy Sem miał sto lat, spłodził Arpachszada, dwa lata po potopie.


\par }{\MM \VS{11}Po spłodzeniu Arpachszada Sem żył pięćset lat i spłodził synów i córki.


\par }{\MM \VS{12}Arpachszad żył trzydzieści pięć lat i spłodził Szelacha.


\par }{\MM \VS{13}Po spłodzeniu Szelacha Arpachszad żył czterysta trzy lata i spłodził synów i córki.


\par }{\MM \VS{14}Szelach żył trzydzieści lat i spłodził Ebera.


\par }{\MM \VS{15}Po spłodzeniu Ebera Szelach żył czterysta trzy lata i spłodził synów i córki.


\par }{\MM \VS{16}Eber żył trzydzieści cztery lata i spłodził Pelega.


\par }{\MM \VS{17}Po spłodzeniu Pelega Eber żył czterysta trzydzieści lat i spłodził synów i córki.


\par }{\MM \VS{18}Peleg żył trzydzieści lat i spłodził Reu.


\par }{\MM \VS{19}Po spłodzeniu Reu Peleg żył dwieście dziewięć lat i spłodził synów i córki.


\par }{\MM \VS{20}Reu żył trzydzieści dwa lata i spłodził Seruga.


\par }{\MM \VS{21}Po spłodzeniu Seruga Reu żył dwieście siedem lat i spłodził synów i córki.


\par }{\MM \VS{22}Serug żył trzydzieści lat i spłodził Nachora.


\par }{\MM \VS{23}Po spłodzeniu Nachora Serug żył dwieście lat i spłodził synów i córki.


\par }{\MM \VS{24}Nachor żył dwadzieścia dziewięć lat i spłodził Teracha.


\par }{\MM \VS{25}Po spłodzeniu Teracha Nachor żył sto dziewiętnaście lat i spłodził synów i córki.


\par }{\MM \VS{26}Terach żył siedemdziesiąt lat i spłodził Abrama, Nachora i Harana.


\par }{\MM \VS{27}A to są rody Teracha: Terach spłodził Abrama, Nachora i Harana. Haran zaś spłodził Lota.


\par }{\MM \VS{28}I Haran umarł za życia swego ojca Teracha w ziemi swego urodzenia, w Ur chaldejskim.


\par }{\MM \VS{29}I Abram, i Nachor pojęli sobie żony: imię żony Abrama
{\ADD{było}} Saraj, a imię żony Nachora – Milka. Była ona córką Harana, ojca Milki i Jeski.


\par }{\MM \VS{30}A Saraj była niepłodna, nie miała dzieci.


\par }{\MM \VS{31}I Terach wziął swego syna Abrama i swego wnuka Lota, syna Harana, i swoją synową Saraj, żonę swego syna Abrama; i wyruszyli razem z Ur chaldejskiego, aby udać się do ziemi Kanaan. Gdy przybyli do Charanu, zamieszkali tam.


\par }{\MM \VS{32}I dni Teracha było dwieście pięć lat, i umarł w Charanie.




\par }\Chap{12}{\MM \VerseOne{1}I PAN powiedział do Abrama: Wyjdź z twojej ziemi i od twojej rodziny, i z domu twego ojca do ziemi, którą ci pokażę.


\par }{\MM \VS{2}A uczynię z ciebie wielki naród, będę ci błogosławił i rozsławię twoje imię, i będziesz błogosławieństwem.


\par }{\MM \VS{3}I będę błogosławił tym, którzy tobie będą błogosławić; a tych, którzy przeklinają ciebie, będę przeklinać. W tobie będą błogosławione wszystkie narody ziemi.


\par }{\MM \VS{4}Wyszedł więc Abram, jak mu PAN rozkazał, poszedł z nim też Lot. Abram miał siedemdziesiąt pięć lat, gdy wyszedł z Charanu.


\par }{\MM \VS{5}I Abram wziął swoją żonę Saraj, Lota, syna brata swego, i cały dobytek, który zgromadzili, i dusze, które nabyli w Charanie, i wyszli, aby udać się do ziemi Kanaan; i przybyli do ziemi Kanaan.


\par }{\MM \VS{6}Abram przeszedł tę ziemię aż do miejsca Sychem, do równiny More. Na tej ziemi
{\ADD{byli}} wówczas Kananejczycy.


\par }{\MM \VS{7}I PAN ukazał się Abramowi, i powiedział: Twemu potomstwu dam tę ziemię. I
{\ADD{Abram}} zbudował tam ołtarz dla PANA, który mu się ukazał.


\par }{\MM \VS{8}A stamtąd przeniósł się do góry na wschód od Betel i tam rozbił swój namiot
{\ADD{między}} Betel od zachodu i Aj od wschodu. Tam również zbudował ołtarz dla PANA i wzywał imienia PANA.


\par }{\MM \VS{9}Potem Abram wyruszył, idąc ku południu.


\par }{\MM \VS{10}A nastał głód na
{\ADD{tej}} ziemi. Abram zstąpił więc do Egiptu, aby tam gościć; ciężki bowiem był głód na ziemi.


\par }{\MM \VS{11}A gdy zbliżał się do Egiptu, powiedział do swej żony Saraj: Oto wiem, że jesteś piękną kobietą.


\par }{\MM \VS{12}Gdy Egipcjanie cię zobaczą, powiedzą: To jego żona; i zabiją mnie, a ciebie zostawią przy życiu.


\par }{\MM \VS{13}Mów, proszę,
{\ADD{że}} jesteś moją siostrą, aby mi się dobrze wiodło ze względu na ciebie i abym dzięki tobie pozostał przy życiu.


\par }{\MM \VS{14}Gdy Abram wszedł do Egiptu, Egipcjanie zobaczyli, że ta kobieta jest bardzo piękna.


\par }{\MM \VS{15}Ujrzeli ją też dostojnicy faraona i chwalili ją przed nim. I zabrano tę kobietę do domu faraona.


\par }{\MM \VS{16}Ten dobrze traktował Abrama ze względu na nią.
{\ADD{Abram}} miał więc owce, woły, osły, służących i służące, oślice i wielbłądy.


\par }{\MM \VS{17}PAN jednak dotknął faraona i jego dom wielkimi plagami z powodu Saraj, żony Abrama.


\par }{\MM \VS{18}Faraon wezwał więc Abrama i powiedział: Coś ty mi zrobił? Czemu mi nie powiedziałeś, że ona jest twoją żoną?


\par }{\MM \VS{19}Dlaczego mówiłeś: Ona jest moją siostrą, tak że mogłem ją wziąć sobie za żonę? A teraz – oto twoja żona, weź
{\ADD{ją}} i idź.


\par }{\MM \VS{20}I faraon rozkazał o nim swoim ludziom, i odprawili go wraz z żoną i wszystkim, co
{\ADD{było}} jego.




\par }\Chap{13}{\MM \VerseOne{1}Tak więc Abram wyszedł z Egiptu, on i jego żona, i wszystko, co miał, i Lot z nim,
{\ADD{i udali się}} ku południu.


\par }{\MM \VS{2}A Abram był bardzo bogaty w bydło, srebro i złoto.


\par }{\MM \VS{3}I szedł, robiąc postoje, od południa aż do Betel, do tego miejsca, gdzie poprzednio był jego namiot, między Betel a Aj;


\par }{\MM \VS{4}Do miejsca, gdzie poprzednio zbudował ołtarz. Tam wezwał Abram imienia PANA.


\par }{\MM \VS{5}Lot, który szedł z Abramem, również miał owce, woły i namioty.


\par }{\MM \VS{6}A ziemia ta nie
{\ADD{mogła}} ich pomieścić, żeby mieszkali razem, bo ich majątek był tak wielki, że nie mogli mieszkać razem.


\par }{\MM \VS{7}I wynikła sprzeczka między pasterzami stad Abrama a pasterzami stad Lota. Kananejczycy i Peryzzyci mieszkali wówczas na tej ziemi.


\par }{\MM \VS{8}Abram powiedział więc do Lota: Proszę, niech nie będzie sporu między mną a tobą, także między moimi pasterzami a twoimi pasterzami, bo jesteśmy braćmi.


\par }{\MM \VS{9}Czyż cała ziemia nie stoi przed tobą? Odłącz się, proszę, ode mnie. Jeśli
{\ADD{pójdziesz}} w lewo, ja pójdę w prawo, a jeśli
{\ADD{ty pójdziesz}} w prawo, ja pójdę w lewo.


\par }{\MM \VS{10}Wtedy Lot podniósł swe oczy i zobaczył, że cała równina nad Jordanem
{\ADD{była}} dobrze nawodniona – zanim PAN zniszczył Sodomę i Gomorę – jak ogród PANA, jak ziemia Egiptu, aż do Zoar.


\par }{\MM \VS{11}Lot wybrał więc sobie całą tę równinę nad Jordanem i udał się na wschód. I rozłączyli się bracia jeden od drugiego.


\par }{\MM \VS{12}Abram mieszkał w ziemi Kanaan, a Lot mieszkał w miastach tej równiny i rozbił swój namiot aż do Sodomy.


\par }{\MM \VS{13}Ale mężczyźni Sodomy
{\ADD{byli}} źli i wielkimi grzesznikami przed PANEM.


\par }{\MM \VS{14}I PAN powiedział do Abrama, gdy Lot już odłączył się od niego: Podnieś teraz swe oczy i spójrz z miejsca, na którym
{\ADD{teraz}} jesteś, na północ i na południe, na wschód i na zachód.


\par }{\MM \VS{15}Bo całą ziemię, którą widzisz, dam tobie i twemu potomstwu na wieki.


\par }{\MM \VS{16}I rozmnożę twoje potomstwo jak proch ziemi,
{\ADD{tak że}} jeśli ktoś będzie mógł zliczyć proch ziemi, to również twoje potomstwo będzie policzone.


\par }{\MM \VS{17}Wstań i przejdź tę ziemię wzdłuż i wszerz, bo dam ci ją.


\par }{\MM \VS{18}Abram zwinął więc namiot, przyszedł i mieszkał na równinach Mamre, które
{\ADD{są}} w Hebronie, i tam zbudował ołtarz dla PANA.




\par }\Chap{14}{\MM \VerseOne{1}Za dni Amrafela, króla Szinearu, Arioka, króla Ellasaru, Kedorlaomera, króla Elamu i Tidala, króla narodów;


\par }{\MM \VS{2}Prowadzili wojnę z Berą, królem Sodomy, z Birszą, królem Gomory, z Szinabem, królem Admy, z Szemeberem, królem Seboim, i z królem miasta Beli, czyli Soaru.


\par }{\MM \VS{3}Wszyscy oni połączyli się w dolinie Siddim, gdzie
{\ADD{dziś jest}} Morze Słone.


\par }{\MM \VS{4}Dwanaście lat służyli Kedorlaomerowi, a w trzynastym roku zbuntowali się.


\par }{\MM \VS{5}I tak w roku czternastym nadciągnął Kedorlaomer z królami, którzy z nim
{\ADD{byli}}, i pobił Rafaitów w Asztarot-Karnaim, Zuzytów w Ham, Emitów w Szawe-Kiriataim;


\par }{\MM \VS{6}I Chorytów na ich górze Seir aż do równiny Paran, która
{\ADD{jest}} przy pustyni.


\par }{\MM \VS{7}Potem zawrócili i przybyli do En-Miszpat, czyli Kadesz, i wybili całą krainę Amalekitów, a także Amorytów mieszkających w Chasason-Tamar.


\par }{\MM \VS{8}Wtedy wyruszyli król Sodomy oraz król Gomory, król Admy, król Seboim i król Beli, czyli Soaru, i ustawili się do bitwy z nimi w dolinie Siddim.


\par }{\MM \VS{9}Z Kedorlaomerem, królem Elamu, Tidalem, królem narodów, Amrafelem, królem Szinearu i Ariokiem, królem Ellasaru – czterech królów przeciw pięciu.


\par }{\MM \VS{10}A dolina Siddim
{\ADD{była}} pełna dołów ze smołą. Gdy uciekali królowie Sodomy i Gomory, wpadli tam, a pozostali uciekli na górę.


\par }{\MM \VS{11}A
{\ADD{tamci}} zabrali wszelkie mienie Sodomy i Gomory oraz całą ich żywność i odeszli.


\par }{\MM \VS{12}Zabrali też Lota, bratanka Abrama, wraz z jego mieniem i odeszli. Mieszkał on bowiem w Sodomie.


\par }{\MM \VS{13}I przyszedł jeden zbieg, i oznajmił
{\ADD{to}} Abramowi Hebrajczykowi, który mieszkał na równinach Mamrego Amoryty, brata Eszkola i Anera. Oni bowiem byli sprzymierzeni z Abramem.


\par }{\MM \VS{14}Gdy Abram usłyszał, że jego brat został pojmany, wyprawił swoich trzystu osiemnastu wyszkolonych sług, urodzonych w jego domu, i ścigał
{\ADD{ich}} aż do Dan.


\par }{\MM \VS{15}W nocy podzielili się, on i jego słudzy,
{\ADD{napadli}} na nich i pobili ich. Potem ścigali ich aż do Choby, która
{\ADD{leży}} po lewej stronie Damaszku.


\par }{\MM \VS{16}Odzyskał całe mienie i odbił swego brata Lota wraz z jego mieniem, a także kobiety i ludzi.


\par }{\MM \VS{17}Gdy wracał po pobiciu Kedorlaomera i królów, którzy z nim
{\ADD{byli}}, król Sodomy wyszedł mu na spotkanie w dolinie Szawe, czyli w dolinie królewskiej.


\par }{\MM \VS{18}A Melchisedek, król Salemu, wyniósł chleb i wino.
{\ADD{Był}} on kapłanem Boga Najwyższego.


\par }{\MM \VS{19}I błogosławił mu, mówiąc:
{\ADD{Niech będzie}} błogosławiony Abram
{\ADD{przez}} Boga Najwyższego, właściciela nieba i ziemi.


\par }{\MM \VS{20}I
{\ADD{niech będzie}} błogosławiony Bóg Najwyższy, który wydał twoich wrogów w twoje ręce. I
{\ADD{Abram}} dał mu dziesięcinę ze wszystkiego.


\par }{\MM \VS{21}A król Sodomy powiedział do Abrama: Oddaj mi ludzi, a mienie weź dla siebie.


\par }{\MM \VS{22}Lecz Abram odpowiedział królowi Sodomy: Podniosłem swą rękę do PANA Boga Najwyższego, właściciela nieba i ziemi;


\par }{\MM \VS{23}Że nie wezmę najmniejszej nitki ani rzemyka od obuwia, ani niczego, co należy do ciebie, abyś nie powiedział: Ja wzbogaciłem Abrama.


\par }{\MM \VS{24}Tylko to, co moi słudzy zjedli, oraz przydział mężczyzn, którzy poszli ze mną: Anera, Eszkola i Mamrego; niech oni wezmą swój przydział.




\par }\Chap{15}{\MM \VerseOne{1}Po tych wydarzeniach słowo PANA doszło do Abrama w widzeniu: Nie bój się, Abramie. Ja jestem twoją tarczą i twoją niezmiernie obfitą nagrodą.


\par }{\MM \VS{2}I Abram powiedział: Panie BOŻE, co mi dasz, skoro ja jestem bezdzietny, a szafarzem mego domu
{\ADD{jest}} ten Damasceńczyk Eliezer?


\par }{\MM \VS{3}Abram dodał: Oto nie dałeś mi potomka, a sługa
{\ADD{urodzony}} w moim domu będzie moim dziedzicem.


\par }{\MM \VS{4}A oto
{\ADD{dotarło}} do niego słowo PANA: Nie on będzie twoim dziedzicem, lecz ten, który wyjdzie z twego wnętrza, będzie twoim dziedzicem.


\par }{\MM \VS{5}Potem wyprowadził go na dwór i powiedział: Spójrz teraz na niebo i policz gwiazdy, jeśli będziesz mógł je policzyć; i powiedział mu: Takie będzie twoje potomstwo.


\par }{\MM \VS{6}I uwierzył PANU, i poczytano mu
{\ADD{to}} za sprawiedliwość.


\par }{\MM \VS{7}Potem powiedział do niego: Ja jestem PANEM, który cię wyprowadził z Ur chaldejskiego, aby ci dać tę ziemię w posiadanie.


\par }{\MM \VS{8}{\ADD{Abram}} zapytał: Panie BOŻE, po czym poznam, że ją odziedziczę?


\par }{\MM \VS{9}I odpowiedział mu: Weź dla mnie trzyletnią jałówkę, trzyletnią kozę i trzyletniego barana, a także synogarlicę i pisklę gołębia.


\par }{\MM \VS{10}Wziął więc to wszystko i rozciął na połowy; a jedną część położył naprzeciwko drugiej, ale ptaków nie rozcinał.


\par }{\MM \VS{11}Kiedy zleciało się ptactwo do tej padliny, Abram je odganiał.


\par }{\MM \VS{12}{\ADD{Gdy}} słońce zachodziło, głęboki sen ogarnął Abrama i oto groza wielkiej ciemności zapadła na niego.


\par }{\MM \VS{13}I
{\ADD{PAN}} powiedział do Abrama: Wiedz o tym dobrze, że twoje potomstwo będzie przybyszem w cudzej ziemi i wezmą je w niewolę, i będzie uciskane
{\ADD{przez}} czterysta lat.


\par }{\MM \VS{14}A ja osądzę ten naród, któremu będą służyć; a potem wyjdą
{\ADD{stamtąd}} z wielkim dobytkiem.


\par }{\MM \VS{15}Ale ty odejdziesz w pokoju do twoich ojców i będziesz pochowany w dobrej starości.


\par }{\MM \VS{16}A w czwartym pokoleniu wrócą tutaj, bo jeszcze nie dopełniła się nieprawość Amorytów.


\par }{\MM \VS{17}Gdy słońce zaszło i nastała ciemność, oto
{\ADD{ukazał się}} dymiący piec i ognista pochodnia, która przechodziła między tymi połowami
{\ADD{zwierząt}}.


\par }{\MM \VS{18}W tym właśnie dniu PAN zawarł przymierze z Abramem, mówiąc: Twemu potomstwu dam tę ziemię, od rzeki Egiptu aż do wielkiej rzeki, rzeki Eufrat;


\par }{\MM \VS{19}Kenitów, Kenizytów i Kadmonitów;


\par }{\MM \VS{20}Chetytów, Peryzzytów i Refaitów;


\par }{\MM \VS{21}Amorytów, Kananejczyków, Girgaszytów i Jebusytów.




\par }\Chap{16}{\MM \VerseOne{1}Saraj, żona Abrama, nie urodziła mu
{\ADD{dzieci}}. Miała zaś służącą Egipcjankę, która miała na imię Hagar.


\par }{\MM \VS{2}I powiedziała Saraj do Abrama: Oto PAN nie pozwolił mi urodzić. Wejdź, proszę, do mojej służącej, może z niej będę miała dzieci. I Abram usłuchał głosu Saraj.


\par }{\MM \VS{3}Wzięła więc Saraj, żona Abrama, swoją służącą Hagar, Egipcjankę, i dała ją swemu mężowi Abramowi za żonę po dziesięciu latach zamieszkania Abrama w ziemi Kanaan.


\par }{\MM \VS{4}Obcował więc z Hagar, a ona poczęła. A gdy spostrzegła, że poczęła, ze wzgardą patrzyła na swoją panią.


\par }{\MM \VS{5}I Saraj powiedziała do Abrama: Jesteś winien mojej krzywdy. Dałam moją służącą w twe ramiona.
{\ADD{Ona}} jednak, widząc, że poczęła, patrzyła na mnie ze wzgardą. Niech PAN rozsądzi między mną a tobą.


\par }{\MM \VS{6}Abram powiedział do Saraj: Oto twoja służąca jest w twoim ręku, zrób z nią, co uważasz za słuszne. I gdy Saraj dręczyła ją, uciekła od niej.


\par }{\MM \VS{7}I Anioł PANA znalazł ją u źródła wód na pustyni, u źródła przy drodze do Szur.


\par }{\MM \VS{8}I zapytał: Hagar, służąco Saraj, skąd przyszłaś i dokąd idziesz?
{\ADD{Ona}} odpowiedziała: Uciekam od swojej pani Saraj.


\par }{\MM \VS{9}Anioł PANA powiedział jej: Wróć do swojej pani i poddaj się pod jej władzę.


\par }{\MM \VS{10}Powiedział jej też Anioł PANA: Rozmnożę twoje potomstwo tak bardzo, że z powodu jego mnogości nie będzie go
{\ADD{można}} policzyć.


\par }{\MM \VS{11}Potem Anioł PANA powiedział jej: Oto poczęłaś i urodzisz syna, a nadasz mu imię Izmael, bo PAN usłyszał twoje cierpienie.


\par }{\MM \VS{12}Będzie on dzikim człowiekiem: jego ręka
{\ADD{będzie}} przeciwko wszystkim, a ręka wszystkich przeciwko jemu; i będzie mieszkać w obecności wszystkich swoich braci.


\par }{\MM \VS{13}I nazwała PANA, który mówił do niej: Ty jesteś Bogiem, który mnie widzi. Powiedziała bowiem: Czyż tu nie spoglądałam na tego, który widzi mnie?


\par }{\MM \VS{14}Dlatego nazwała
{\ADD{tę}} studnię studnią Żyjącego, który widzi mnie. Jest ona między Kadesz i Bered.


\par }{\MM \VS{15}Potem Hagar urodziła Abramowi syna. I nadał Abram swemu synowi, którego urodziła Hagar, imię Izmael.


\par }{\MM \VS{16}A Abram miał osiemdziesiąt sześć lat, gdy Hagar urodziła mu Izmaela.




\par }\Chap{17}{\MM \VerseOne{1}Gdy Abram miał dziewięćdziesiąt dziewięć lat, PAN ukazał się Abramowi i powiedział do niego: Ja
{\ADD{jestem}} Bogiem Wszechmogącym. Chodź przed moim obliczem i bądź doskonały.


\par }{\MM \VS{2}A zawrę moje przymierze między mną a tobą i rozmnożę cię bardzo obficie.


\par }{\MM \VS{3}Wtedy Abram upadł na twarz, a Bóg powiedział do niego:


\par }{\MM \VS{4}Oto ja
{\ADD{ustanawiam}} moje przymierze z tobą i będziesz ojcem wielu narodów.


\par }{\MM \VS{5}Nie będziesz już się nazywał Abram, ale twoje imię będzie Abraham, bo ustanowiłem cię ojcem wielu narodów.


\par }{\MM \VS{6}Uczynię cię niezmiernie płodnym i od ciebie wywiodę narody, i od ciebie będą pochodzić królowie.


\par }{\MM \VS{7}I utwierdzę moje przymierze między mną a tobą oraz twoim potomstwem po tobie przez wszystkie pokolenia jako wieczne przymierze, abym był ci Bogiem i twemu potomstwu po tobie.


\par }{\MM \VS{8}Dam tobie i twemu potomstwu po tobie ziemię, w której teraz przebywasz, całą ziemię Kanaan, jako własność na wieki, i będę ich Bogiem.


\par }{\MM \VS{9}Potem Bóg powiedział Abrahamowi: Ty zaś zachowuj moje przymierze, ty i twoje potomstwo po tobie przez wszystkie pokolenia.


\par }{\MM \VS{10}{\ADD{A}} takie
{\ADD{jest}} moje przymierze, które będziecie zachowywać, między mną a wami i między twoim potomstwem po tobie: Każdy mężczyzna wśród was ma być obrzezany.


\par }{\MM \VS{11}Obrzezacie więc ciało waszego napletka;
{\ADD{to}} będzie znakiem przymierza między mną a wami.


\par }{\MM \VS{12}Każdy syn wśród was w ósmym dniu
{\ADD{życia}} będzie obrzezany, każdy mężczyzna przez wszystkie pokolenia, tak narodzony w domu,
{\ADD{jak}} i nabyty za pieniądze od jakiegokolwiek cudzoziemca, który nie pochodzi z twego potomstwa.


\par }{\MM \VS{13}Urodzony w twoim domu i nabyty za twoje pieniądze musi być obrzezany. A moje przymierze będzie na waszym ciele jako wieczne przymierze.


\par }{\MM \VS{14}A nieobrzezany mężczyzna, któremu nie obrzezano ciała jego napletka, ta dusza będzie wykluczona ze swego ludu,
{\ADD{bo}} złamała moje przymierze.


\par }{\MM \VS{15}Potem Bóg powiedział do Abrahama: Twojej żony Saraj nie będziesz już nazywał imieniem Saraj, ale jej imię będzie Sara.


\par }{\MM \VS{16}I będę jej błogosławił, i dam ci z niej syna. Będę jej błogosławił i będzie
{\ADD{matką}} narodów, i od niej będą pochodzić królowie narodów.


\par }{\MM \VS{17}Wtedy Abraham upadł na twarz i roześmiał się, i mówił w swoim sercu: Czy stuletniemu człowiekowi urodzi się
{\ADD{syn}}? I czy Sara w wieku dziewięćdziesięciu lat urodzi?


\par }{\MM \VS{18}I Abraham powiedział do Boga: Oby
{\ADD{tylko}} Izmael żył przed twoim obliczem!


\par }{\MM \VS{19}A Bóg powiedział: Naprawdę, twoja żona Sara urodzi ci syna i nadasz mu imię Izaak. I utwierdzę moje przymierze z nim jako wieczne przymierze
{\ADD{i}} z jego potomstwem po nim.


\par }{\MM \VS{20}Co do Izmaela też cię wysłuchałem. Oto błogosławiłem mu i uczynię go płodnym, i rozmnożę go bardzo obficie. Spłodzi on dwunastu książąt i uczynię go wielkim narodem.


\par }{\MM \VS{21}Ale moje przymierze utwierdzę z Izaakiem, którego Sara urodzi ci za rok o tej porze.


\par }{\MM \VS{22}Gdy skończył z nim rozmowę, Bóg wzniósł się nad Abrahama.


\par }{\MM \VS{23}Wtedy Abraham wziął swego syna Izmaela, wszystkich urodzonych w swym domu oraz wszystkich nabytych za pieniądze, wszystkich mężczyzn wśród domowników Abrahama, i obrzezał ciała ich napletków tego samego dnia, jak Bóg mu mówił.


\par }{\MM \VS{24}Abraham miał dziewięćdziesiąt dziewięć lat, gdy obrzezano ciało jego napletka.


\par }{\MM \VS{25}A jego syn Izmael miał trzynaście lat, gdy obrzezano ciało jego napletka.


\par }{\MM \VS{26}Tego samego dnia obrzezano Abrahama i jego syna Izmaela.


\par }{\MM \VS{27}I wszyscy mężczyźni jego domu, urodzeni w domu i nabyci za pieniądze od cudzoziemców, zostali obrzezani z nim.




\par }\Chap{18}{\MM \VerseOne{1}Potem PAN ukazał mu się na równinie Mamre, a on siedział u wejścia do
{\ADD{swego}} namiotu w najgorętszej porze dnia.


\par }{\MM \VS{2}I podniósł swe oczy, i zobaczył, że naprzeciwko niego stanęli trzej mężczyźni. Gdy ich ujrzał, pobiegł od wejścia do namiotu na ich spotkanie i skłonił się do ziemi.


\par }{\MM \VS{3}I powiedział: Mój Panie, jeśli znalazłem teraz łaskę w twoich oczach, nie omijaj, proszę, swego sługi.


\par }{\MM \VS{4}Pozwól, by przyniesiono trochę wody, abyście mogli obmyć sobie nogi, potem odpoczniecie pod drzewem.


\par }{\MM \VS{5}I przyniosę kęs chleba, abyście posilili swoje serca. Potem odejdziecie, po to bowiem przyszliście do
{\ADD{mnie}}, swego sługi. A oni powiedzieli: Uczyń tak, jak powiedziałeś.


\par }{\MM \VS{6}Abraham pospieszył do namiotu, do Sary, i powiedział: Przygotuj szybko trzy miarki najlepszej mąki i zrób podpłomyki.


\par }{\MM \VS{7}Abraham zaś poszedł do stada, wziął młode i wyborne cielę i dał je słudze, który szybko je przyrządził.


\par }{\MM \VS{8}Wziął też masło, mleko i cielę, które przyrządził, i postawił przed nimi. A gdy oni jedli, on stał przy nich pod drzewem.


\par }{\MM \VS{9}I zapytali go: Gdzie
{\ADD{jest}} twoja żona Sara? A on odpowiedział:
{\ADD{Jest}} w namiocie.


\par }{\MM \VS{10}Wtedy powiedział
{\ADD{PAN}}: Na pewno wrócę do ciebie
{\ADD{za rok}} o tej porze, a oto twoja żona Sara
{\ADD{będzie miała}} syna. A Sara przysłuchiwała się u wejścia do namiotu, które było za nim.


\par }{\MM \VS{11}Abraham i Sara byli starzy, w podeszłym wieku. I przestało już u Sary bywać według zwyczaju kobiet.


\par }{\MM \VS{12}Sara roześmiała się więc w sobie, mówiąc: Teraz, gdy się zestarzałam i mój pan jest starcem, mam doznawać rozkoszy?


\par }{\MM \VS{13}Wtedy PAN powiedział do Abrahama: Dlaczego Sara roześmiała się, mówiąc: Czy naprawdę urodzę, gdy się zestarzałam?


\par }{\MM \VS{14}Czy jakakolwiek rzecz jest za trudna dla PANA? W przyszłym roku o tej porze wrócę do ciebie, a Sara będzie miała syna.


\par }{\MM \VS{15}I Sara zaparła się, mówiąc: Nie śmiałam się – bo się bała. A on powiedział: Przeciwnie, śmiałaś się.


\par }{\MM \VS{16}Potem ci mężczyźni wstali stamtąd i skierowali wzrok ku Sodomie. Abraham zaś szedł z nimi, aby ich odprowadzić.


\par }{\MM \VS{17}Wtedy PAN powiedział: Czy mam zataić przed Abrahamem, co zamierzam uczynić?


\par }{\MM \VS{18}Przecież Abraham na pewno
{\ADD{rozmnoży się}} w lud wielki i możny, a w nim będą błogosławione wszystkie narody ziemi.


\par }{\MM \VS{19}Znam go bowiem
{\ADD{i wiem}}, że będzie nakazywał swoim synom i swemu domowi po sobie, aby strzegli drogi PANA oraz czynili sprawiedliwość i sąd; aby PAN sprowadził na Abrahama to, co mu powiedział.


\par }{\MM \VS{20}Potem PAN powiedział: Ponieważ okrzyk Sodomy i Gomory jest wielki i ich grzech jest bardzo ciężki;


\par }{\MM \VS{21}Zstąpię teraz i zobaczę, czy postępują według tego okrzyku, który doszedł do mnie. A jeśli nie, dowiem się.


\par }{\MM \VS{22}Wtedy ci mężczyźni odwrócili wzrok i poszli stamtąd do Sodomy, ale Abraham jeszcze stał przed PANEM.


\par }{\MM \VS{23}I Abraham zbliżył się, i powiedział: Czy wytracisz sprawiedliwego razem z niegodziwym?


\par }{\MM \VS{24}Jeśli będzie pięćdziesięciu sprawiedliwych w tym mieście, czy je wytracisz i nie oszczędzisz
{\ADD{tego}} miejsca ze względu na pięćdziesięciu sprawiedliwych, którzy w nim
{\ADD{są}}?


\par }{\MM \VS{25}Niech to będzie dalekie od ciebie, byś miał uczynić coś takiego i zabić sprawiedliwego z niegodziwym, żeby sprawiedliwy był jak niegodziwy. Niech to będzie dalekie od ciebie! Czy Sędzia całej ziemi nie postąpi sprawiedliwie?


\par }{\MM \VS{26}Wtedy PAN odpowiedział: Jeśli znajdę w Sodomie pięćdziesięciu sprawiedliwych w samym mieście, oszczędzę całe miejsce ze względu na nich.


\par }{\MM \VS{27}A Abraham odpowiedział: Oto ośmielam się teraz mówić do mojego Pana, choć jestem prochem i popiołem.


\par }{\MM \VS{28}Gdyby do tych pięćdziesięciu sprawiedliwych zabrakło pięciu, czy z powodu braku tych pięciu zniszczysz całe miasto? I odrzekł: Nie zniszczę, jeśli znajdę tam czterdziestu pięciu.


\par }{\MM \VS{29}Odezwał się ponownie do niego i powiedział: A gdyby znalazło się tam czterdziestu? I odpowiedział: Nie uczynię
{\ADD{tego}} ze względu na tych czterdziestu.


\par }{\MM \VS{30}I
{\ADD{Abraham}} powiedział: Niech się nie gniewa mój Pan, że zapytam: A gdyby znalazło się tam trzydziestu? Odpowiedział: Nie uczynię
{\ADD{tego}}, jeśli znajdę tam trzydziestu.


\par }{\MM \VS{31}Rzekł
{\ADD{jeszcze}}: Oto ośmielam się teraz mówić do mego Pana:
{\ADD{A}} gdyby znalazło się tam dwudziestu? Odpowiedział: Nie zniszczę
{\ADD{go}} ze względu na tych dwudziestu.


\par }{\MM \VS{32}Powiedział: Niech się nie gniewa mój Pan, że jeszcze tylko raz przemówię: A gdyby znalazło się tam dziesięciu? Odpowiedział: Nie zniszczę
{\ADD{go}} ze względu na tych dziesięciu.


\par }{\MM \VS{33}Gdy PAN skończył rozmowę z Abrahamem, odszedł. Abraham zaś wrócił do siebie.




\par }\Chap{19}{\MM \VerseOne{1}I dwaj aniołowie przyszli wieczorem do Sodomy, a Lot siedział w bramie Sodomy.
{\ADD{Gdy}} Lot
{\ADD{ich}} zobaczył, wstał i wyszedł im naprzeciw, i skłonił się twarzą do ziemi.


\par }{\MM \VS{2}I powiedział: Oto proszę, moi panowie, wstąpcie teraz do domu swego sługi, przenocujcie i umyjcie sobie nogi. Potem rano wstaniecie i pójdziecie w swoją drogę. Oni odpowiedzieli: Nie, przenocujemy na ulicy.


\par }{\MM \VS{3}Gdy bardzo na nich nalegał, zboczyli do niego i weszli do jego domu. Wtedy wyprawił im ucztę i napiekł przaśnego
{\ADD{chleba}}, i jedli.


\par }{\MM \VS{4}Lecz zanim się położyli, mężczyźni z miasta, mężczyźni z Sodomy, młodzi i starzy, mieszkańcy ze wszystkich stron, otoczyli dom.


\par }{\MM \VS{5}I wołali do Lota, i zapytali go: Gdzie
{\ADD{są}} ci mężczyźni, którzy przyszli do ciebie w nocy? Wyprowadź ich do nas, abyśmy z nimi obcowali.


\par }{\MM \VS{6}Wtedy Lot wyszedł do nich do wejścia i zamknął za sobą drzwi.


\par }{\MM \VS{7}I powiedział: Moi bracia, proszę
{\ADD{was}}, nie czyńcie
{\ADD{tak}} niegodziwie.


\par }{\MM \VS{8}Mam dwie córki, które jeszcze nie obcowały z mężczyzną. Pozwólcie, że wyprowadzę je do was, a czyńcie z nimi, co się wam podoba. Tylko tym mężczyznom nic nie czyńcie, bo dlatego weszli pod cień mego dachu.


\par }{\MM \VS{9}A
{\ADD{oni}} odpowiedzieli: Odsuń się! I dodali:
{\ADD{Ten}} przyszedł tu jako przybysz, a nas chce sądzić? Z tobą postąpimy gorzej niż z nimi. I napierali gwałtownie na tego mężczyznę, na Lota, i przybliżyli się, aby wyważyć drzwi.


\par }{\MM \VS{10}Ale ci mężczyźni wysunęli ręce, wciągnęli Lota do siebie, do domu, i zamknęli drzwi.


\par }{\MM \VS{11}Mężczyzn zaś, którzy byli u drzwi domu, od najmniejszego aż do największego, porazili ślepotą,
{\ADD{tak}} że na próżno usiłowali znaleźć drzwi.


\par }{\MM \VS{12}Potem ci mężczyźni powiedzieli do Lota: Jeśli masz tu kogoś jeszcze, zięcia, synów i córki lub kogokolwiek innego w mieście, wyprowadź ich z
{\ADD{tego}} miejsca.


\par }{\MM \VS{13}Zniszczymy bowiem to miejsce, ponieważ ich okrzyk wzmógł się przed PANEM i PAN posłał nas, abyśmy je zniszczyli.


\par }{\MM \VS{14}Lot wyszedł więc i powiedział do swoich zięciów, którzy mieli poślubić jego córki: Wstańcie, wyjdźcie z tego miejsca, bo PAN zniszczy
{\ADD{to}} miasto. Ale jego zięciom wydawało się, że żartuje.


\par }{\MM \VS{15}A gdy już zaczynało świtać, aniołowie ponaglali Lota, mówiąc: Wstań, weź swoją żonę i swoje dwie córki, które tu są, abyś nie zginął z powodu nieprawości
{\ADD{tego}} miasta.


\par }{\MM \VS{16}A gdy się ociągał, ci mężczyźni chwycili jego rękę, rękę jego żony i ręce jego dwóch córek – PAN bowiem ulitował się nad nim – i wyprowadzili go, i pozostawili go poza miastem.


\par }{\MM \VS{17}I gdy wyprowadzili ich stamtąd,
{\ADD{on}} powiedział: Uciekaj, abyś ocalił swoje życie. Nie oglądaj się wstecz ani nie zatrzymuj się nigdzie na tej równinie. Uciekaj na górę, abyś nie zginął.


\par }{\MM \VS{18}A Lot powiedział do nich: O nie, Panie!


\par }{\MM \VS{19}Oto twój sługa znalazł łaskę w twoich oczach i pomnożyłeś swoje miłosierdzie, które mi wyświadczyłeś, ratując mi życie; ale ja nie mogę uciec na tę górę, bo może dosięgnie mnie jakieś nieszczęście i zginę.


\par }{\MM \VS{20}Oto
{\ADD{jest tu}} w pobliżu miasto, do którego mógłbym uciec, i jest małe. Proszę, pozwól mi tam uciec (czyż nie jest ono małe?), a moja dusza będzie żyć.


\par }{\MM \VS{21}Odpowiedział mu: Oto wysłuchałem cię w tej sprawie. Nie zniszczę tego miasta, o którym mówiłeś.


\par }{\MM \VS{22}Spiesz się i uchodź tam, bo nie będę mógł nic uczynić, dopóki tam nie dojdziesz. Dlatego dano temu miastu nazwę Soar.


\par }{\MM \VS{23}Słońce wzeszło nad ziemią, gdy Lot wszedł do Soaru.


\par }{\MM \VS{24}Wtedy PAN spuścił deszcz siarki i ognia od PANA z nieba na Sodomę i Gomorę.


\par }{\MM \VS{25}I zniszczył te miasta, całą tę równinę i wszystkich mieszkańców tych miast, a także roślinność tej ziemi.


\par }{\MM \VS{26}Lecz żona Lota, idąc za nim, obejrzała się wstecz i stała się słupem soli.


\par }{\MM \VS{27}Abraham zaś wstał rano i udał się na to miejsce, gdzie stał przed PANEM.


\par }{\MM \VS{28}Gdy spojrzał w stronę Sodomy i Gomory, i całej ziemi tej równiny, zobaczył, że dym unosił się nad tą ziemią jak dym z pieca.


\par }{\MM \VS{29}A gdy Bóg zniszczył miasta tej równiny, pamiętał Bóg o Abrahamie i wybawił Lota z samego środka zagłady, kiedy zniszczył te miasta, w których Lot mieszkał.


\par }{\MM \VS{30}Potem Lot wyszedł z Soaru i mieszkał na górze ze swoimi dwiema córkami, bo bał się mieszkać w Soarze. Zamieszkał więc w jaskini, on i jego dwie córki.


\par }{\MM \VS{31}I starsza powiedziała do młodszej: Nasz ojciec
{\ADD{jest}} stary, a nie ma na ziemi mężczyzny, który by obcował z nami według zwyczaju całej ziemi.


\par }{\MM \VS{32}Chodź, upójmy naszego ojca winem i położymy się z nim, abyśmy zachowały potomstwo naszego ojca.


\par }{\MM \VS{33}Upoiły więc swego ojca winem tej nocy. I starsza weszła i spała ze swym ojcem, ale on nie spostrzegł ani kiedy się położyła, ani kiedy wstała.


\par }{\MM \VS{34}Nazajutrz starsza powiedziała do młodszej: Oto zeszłej nocy spałam ze swym ojcem, upójmy go winem także tej nocy, wtedy wejdź ty i połóż się z nim, a tak zachowamy potomstwo naszego ojca.


\par }{\MM \VS{35}Upoiły więc swego ojca winem także i tej nocy. Wtedy młodsza poszła i spała z nim, ale on nie spostrzegł ani kiedy się położyła, ani kiedy wstała.


\par }{\MM \VS{36}Tak obie córki Lota poczęły ze swego ojca.


\par }{\MM \VS{37}Gdy starsza urodziła syna, nadała mu imię Moab. On
{\ADD{jest}} ojcem dzisiejszych Moabitów.


\par }{\MM \VS{38}Młodsza również urodziła syna i nadała mu imię Ben-Ammi.
{\ADD{On}} jest ojcem synów dzisiejszych Ammonitów.




\par }\Chap{20}{\MM \VerseOne{1}Potem Abraham wyruszył stamtąd do ziemi południowej i zamieszkał między Kadesz a Szur, i był przybyszem w Gerarze.


\par }{\MM \VS{2}Tam Abraham powiedział o swej żonie Sarze: Ona jest moją siostrą. Dlatego Abimelek, król Geraru, posłał po Sarę i wziął ją.


\par }{\MM \VS{3}Lecz Bóg przyszedł do Abimeleka we śnie w nocy i powiedział mu: Umrzesz z powodu tej kobiety, którą wziąłeś, bo ona ma męża.


\par }{\MM \VS{4}Ale Abimelek jeszcze nie zbliżył się do niej i powiedział: Panie, czy zabijesz też lud sprawiedliwy?


\par }{\MM \VS{5}Czy on sam nie mówił mi: Ona jest moją siostrą? I czy ona również nie mówiła: On jest moim bratem? Uczyniłem to w prostocie mego serca i z czystymi rękami.


\par }{\MM \VS{6}Wtedy Bóg powiedział mu we śnie: Wiem, że uczyniłeś to w prostocie swego serca. Dlatego powstrzymałem cię, abyś nie zgrzeszył przeciwko mnie, i nie dopuściłem, abyś jej dotknął.


\par }{\MM \VS{7}Teraz więc zwróć żonę mężowi, bo on jest prorokiem i będzie się modlił za ciebie, a będziesz żył. Jeśli jej nie zwrócisz, wiedz, że na pewno umrzesz, ty i wszystko, co jest twoje.


\par }{\MM \VS{8}Abimelek wstał zatem wcześnie rano, zwołał wszystkie swoje sługi i do ich uszu opowiedział wszystko. Gdy ci mężczyźni to usłyszeli, bardzo się przestraszyli.


\par }{\MM \VS{9}Potem Abimelek wezwał Abrahama i powiedział mu: Co nam uczyniłeś? W czym zgrzeszyłem przeciwko tobie, że sprowadziłeś na mnie i na moje królestwo tak wielki grzech? Postąpiłeś ze mną tak, jak nie należy postępować.


\par }{\MM \VS{10}Abimelek zapytał
{\ADD{jeszcze}} Abrahama: Co widziałeś, że tak postąpiłeś?


\par }{\MM \VS{11}Abraham odpowiedział: Bo myślałem – na pewno nie ma w tym miejscu bojaźni Bożej i zabiją mnie z powodu mojej żony.


\par }{\MM \VS{12}Zresztą ona naprawdę
{\ADD{jest}} moją siostrą, córką mego ojca, choć nie córką mojej matki. I została moją żoną.


\par }{\MM \VS{13}Gdy więc Bóg wyprawił mnie na wędrówkę z domu mego ojca, powiedziałem do niej: Oto przysługa, jaką mi wyświadczysz – w każdym miejscu, do którego przyjdziemy, mów o mnie:
{\ADD{To}} jest mój brat.


\par }{\MM \VS{14}Wtedy Abimelek wziął owce i woły oraz służących i służące i dał Abrahamowi, i zwrócił mu jego żonę Sarę.


\par }{\MM \VS{15}I Abimelek powiedział: Oto moja ziemia jest przed tobą. Zamieszkaj, gdzie ci się podoba.


\par }{\MM \VS{16}A do Sary powiedział: Dałem twemu bratu tysiąc srebrników. Oto on
{\ADD{jest}} zasłoną twoich oczu u wszystkich, którzy
{\ADD{są}} z tobą, i u wszystkich innych. O tym
{\ADD{Sara}} została pouczona.


\par }{\MM \VS{17}Wtedy Abraham modlił się do Boga i Bóg uzdrowił Abimeleka, a także jego żonę i jego służące, i one rodziły.


\par }{\MM \VS{18}PAN bowiem zamknął wszystkie łona domu Abimeleka z powodu Sary, żony Abrahama.




\par }\Chap{21}{\MM \VerseOne{1}A PAN nawiedził Sarę, jak powiedział, i uczynił PAN Sarze, jak zapowiedział.


\par }{\MM \VS{2}Sara poczęła bowiem i urodziła Abrahamowi syna w jego starości w tym czasie, który przepowiedział mu Bóg.


\par }{\MM \VS{3}Abraham nadał swemu synowi, który mu się urodził, którego mu urodziła Sara, imię Izaak.


\par }{\MM \VS{4}I Abraham obrzezał swego syna Izaaka, gdy ten miał osiem dni, jak Bóg mu rozkazał.


\par }{\MM \VS{5}A Abraham miał sto lat, gdy mu się urodził jego syn Izaak.


\par }{\MM \VS{6}Wtedy Sara powiedziała: Bóg dał mi powód do śmiechu; ktokolwiek
{\ADD{o tym}} usłyszy, będzie się śmiał ze mną.


\par }{\MM \VS{7}I dodała: Kto by powiedział Abrahamowi, że Sara będzie karmiła piersią dzieci? Gdyż urodziłam mu syna w jego starości.


\par }{\MM \VS{8}Dziecko rosło i zostało odstawione od piersi. I Abraham wyprawił wielką ucztę w dniu odstawienia Izaaka.


\par }{\MM \VS{9}Gdy Sara zobaczyła syna Egipcjanki Hagar, którego ta urodziła Abrahamowi, szydzącego;


\par }{\MM \VS{10}Powiedziała do Abrahama: Wyrzuć tę niewolnicę i jej syna, bo syn tej niewolnicy nie będzie dziedziczyć z moim synem Izaakiem.


\par }{\MM \VS{11}Słowa te wydały się Abrahamowi bardzo przykre ze względu na jego syna.


\par }{\MM \VS{12}Wtedy Bóg powiedział do Abrahama: Niech ci nie będzie przykro z powodu chłopca i twojej niewolnicy. Posłuchaj wszystkiego, co Sara mówi do ciebie, bo w Izaaku będzie nazwane twoje potomstwo.


\par }{\MM \VS{13}Syna zaś
{\ADD{tej}} niewolnicy również uczynię narodem, bo jest on twoim potomstwem.


\par }{\MM \VS{14}Abraham wstał więc wcześnie rano, wziął chleb i bukłak wody i dał Hagar, wkładając jej to na ramię, oraz
{\ADD{wziął}} dziecko i odprawił ją. Ona zaś odeszła i błąkała się po pustyni Beer-Szeby.


\par }{\MM \VS{15}A gdy skończyła się woda w bukłaku, porzuciła dziecko pod jednym z krzewów.


\par }{\MM \VS{16}Potem odeszła i usiadła naprzeciw niego w odległości strzału z łuku. Mówiła bowiem: Nie będę patrzyła na śmierć dziecka. Usiadła więc naprzeciw niego i zaczęła głośno płakać.


\par }{\MM \VS{17}I Bóg usłyszał głos chłopca, i Anioł Boga zawołał na Hagar z nieba: Co ci jest, Hagar? Nie bój się, bo Bóg usłyszał głos chłopca
{\ADD{tam}}, gdzie jest.


\par }{\MM \VS{18}Wstań, podnieś chłopca i weź go za rękę, bo uczynię go wielkim narodem.


\par }{\MM \VS{19}Wtedy Bóg otworzył jej oczy i zobaczyła studnię z wodą. Poszła więc, napełniła bukłak wodą i dała chłopcu pić.


\par }{\MM \VS{20}I Bóg był z chłopcem. Urósł i mieszkał na pustyni, i stał się łucznikiem.


\par }{\MM \VS{21}A mieszkał na pustyni Paran. I jego matka wzięła dla niego żonę z ziemi Egiptu.


\par }{\MM \VS{22}W tym czasie Abimelek wraz z dowódcą swego wojska Pikolem powiedział do Abrahama: Bóg jest z tobą we wszystkim, co czynisz.


\par }{\MM \VS{23}Teraz
{\ADD{więc}} przysięgnij mi tu na Boga, że nie postąpisz zdradliwie wobec mnie ani mego syna, ani mego wnuka.
{\ADD{Ale}} według miłosierdzia, które ci okazałem, postąpisz ze mną i z ziemią, w której jesteś przybyszem.


\par }{\MM \VS{24}Abraham odpowiedział: Przysięgam.


\par }{\MM \VS{25}I Abraham poskarżył się Abimelekowi z powodu studni z wodą, którą mu przemocą zabrali słudzy Abimeleka.


\par }{\MM \VS{26}Abimelek powiedział: Nie wiem, kto to uczynił. Ani nie powiedziałeś mi o tym, ani nie słyszałem o tym aż dopiero dziś.


\par }{\MM \VS{27}Abraham wziął więc owce i woły i dał je Abimelekowi, i obaj zawarli przymierze.


\par }{\MM \VS{28}I Abraham wydzielił z trzody siedmioro jagniąt.


\par }{\MM \VS{29}Abimelek zapytał Abrahama: Po co te siedmioro jagniąt, które postawiłeś osobno?


\par }{\MM \VS{30}A
{\ADD{on}} odpowiedział: Te siedem owiec weźmiesz z moich rąk, aby były świadectwem, że wykopałem tę studnię.


\par }{\MM \VS{31}Dlatego nazwano to miejsce Beer-Szeba, bo tam obaj sobie przysięgli.


\par }{\MM \VS{32}Tak zawarli przymierze w Beer-Szebie. Potem Abimelek i Pikol, dowódca jego wojska, wstali i wrócili do ziemi Filistynów.


\par }{\MM \VS{33}{\ADD{Abraham}} zaś zasadził drzewa w Beer-Szebie i wzywał tam imienia PANA, Boga wiecznego.


\par }{\MM \VS{34}I Abraham gościł w ziemi Filistynów przez wiele dni.




\par }\Chap{22}{\MM \VerseOne{1}Po tych wydarzeniach Bóg wystawił Abrahama na próbę i powiedział do niego: Abrahamie! A on odpowiedział: Oto jestem.


\par }{\MM \VS{2}I
{\ADD{Bóg}} powiedział: Weź teraz swego syna, twego jedynego, którego miłujesz, Izaaka, idź do ziemi Moria i tam złóż go na ofiarę całopalną na jednej górze, o której ci powiem.


\par }{\MM \VS{3}Abraham wstał więc wcześnie rano, osiodłał swego osła i wziął ze sobą dwóch służących i swego syna Izaaka, narąbał drew na ofiarę całopalną, wstał i poszedł na miejsce, o którym mu Bóg powiedział.


\par }{\MM \VS{4}A trzeciego dnia Abraham podniósł swe oczy i zobaczył z daleka to miejsce.


\par }{\MM \VS{5}Wtedy Abraham powiedział do swoich służących: Zostańcie tu z osłem, a ja i chłopiec pójdziemy tam, oddamy cześć
{\ADD{Bogu}} i wrócimy do was.


\par }{\MM \VS{6}Wziął więc Abraham drwa na ofiarę całopalną i włożył je na swego syna Izaaka,
{\ADD{a sam}} wziął do ręki ogień i nóż i poszli obaj razem.


\par }{\MM \VS{7}I Izaak powiedział do swego ojca Abrahama: Mój ojcze! A
{\ADD{on}} odpowiedział: Oto jestem, mój synu. I
{\ADD{Izaak}} zapytał: Oto ogień i drwa, a gdzie jest baranek na ofiarę całopalną?


\par }{\MM \VS{8}Abraham odpowiedział: Bóg sobie upatrzy baranka na ofiarę całopalną, mój synu. I szli obaj razem.


\par }{\MM \VS{9}A gdy przyszli na miejsce, o którym mu Bóg powiedział, Abraham zbudował tam ołtarz, ułożył na nim drwa, związał swego syna Izaaka i położył go na ołtarzu na drwach.


\par }{\MM \VS{10}Potem Abraham wyciągnął rękę i wziął nóż, aby zabić swego syna.


\par }{\MM \VS{11}Lecz Anioł PANA zawołał do niego z nieba: Abrahamie, Abrahamie! A
{\ADD{on}} odpowiedział: Oto jestem.


\par }{\MM \VS{12}{\ADD{Anioł}} powiedział: Nie podnoś ręki na chłopca i nic mu nie czyń, bo teraz wiem, że boisz się Boga i nie odmówiłeś mi swego jedynego syna.


\par }{\MM \VS{13}A Abraham podniósł swe oczy i spojrzał, a oto za nim baran zaplątał się rogami w zaroślach. Abraham poszedł więc i wziął barana, i złożył go na ofiarę całopalną zamiast swego syna.


\par }{\MM \VS{14}I Abraham nadał temu miejscu nazwę: PAN upatrzy. Dlatego po dziś dzień mówią: Na górze PANA będzie upatrzony.


\par }{\MM \VS{15}Wtedy Anioł PANA ponownie zawołał z nieba na Abrahama:


\par }{\MM \VS{16}Przysiągłem na siebie samego, mówi PAN: Ponieważ to uczyniłeś i nie odmówiłeś mi swego syna, twego jedynego;


\par }{\MM \VS{17}Błogosławiąc, będę ci błogosławić, a rozmnażając, rozmnożę twoje potomstwo jak gwiazdy na niebie i jak piasek na brzegu morza; a twoje potomstwo odziedziczy bramy swoich nieprzyjaciół.


\par }{\MM \VS{18}I w twoim potomstwie będą błogosławione wszystkie narody ziemi, dlatego że posłuchałeś mojego głosu.


\par }{\MM \VS{19}Abraham wrócił więc do swoich służących i wstali, i wspólnie udali się do Beer-Szeby. Abraham bowiem mieszkał w Beer-Szebie.


\par }{\MM \VS{20}Po tych wydarzeniach doniesiono Abrahamowi: Oto Milka również urodziła dzieci twemu bratu Nachorowi;


\par }{\MM \VS{21}Usa, jego pierworodnego, Buza, jego brata, i Kemuela, ojca Arama;


\par }{\MM \VS{22}I Keseda, Chazo, Pildasza, Jidlafa i Betuela.


\par }{\MM \VS{23}Betuel zaś spłodził Rebekę. Tych ośmiu urodziła Milka Nachorowi, bratu Abrahama.


\par }{\MM \VS{24}A jego nałożnica, której imię było Reuma, urodziła też Tebacha, Gachama, Tachasza i Maakę.




\par }\Chap{23}{\MM \VerseOne{1}A Sara dożyła stu dwudziestu siedmiu lat.
{\ADD{Tyle było}} lat życia Sary.


\par }{\MM \VS{2}Sara umarła w mieście Kiriat-Arba, czyli w Hebronie, w ziemi Kanaan. I Abraham przyszedł, aby odbyć żałobę po Sarze i opłakiwać ją.


\par }{\MM \VS{3}Potem Abraham wstał od swej zmarłej i powiedział do synów Cheta:


\par }{\MM \VS{4}Jestem wśród was przybyszem i przychodniem. Dajcie mi na własność grób między wami, abym pogrzebał moją zmarłą sprzed mojego oblicza.


\par }{\MM \VS{5}Synowie Cheta odpowiedzieli Abrahamowi:


\par }{\MM \VS{6}Słuchaj nas, mój panie:
{\ADD{Jesteś}} księciem Boga wśród nas. Pochowaj swoją zmarłą w naszych najlepszych grobach. Nikt z nas nie odmówi ci swego grobu, abyś pochował swoją zmarłą.


\par }{\MM \VS{7}Wtedy Abraham wstał, pokłonił się ludowi tej ziemi, czyli synom Cheta;


\par }{\MM \VS{8}I powiedział do nich: Jeśli zgadzacie się, abym pochował moją zmarłą sprzed mojego oblicza, posłuchajcie mnie i wstawcie się za mną do Efrona, syna Sochara;


\par }{\MM \VS{9}Aby mi ustąpił swą jaskinię Makpela, która znajduje się na końcu jego pola. Niech mi ją odda za odpowiednią cenę jako grób na własność wśród was.


\par }{\MM \VS{10}A Efron siedział wśród synów Cheta. Odpowiedział więc Efron Chetyta Abrahamowi w obecności synów Cheta i wszystkich, którzy wchodzili w bramę jego miasta:


\par }{\MM \VS{11}Nie, panie mój, posłuchaj mnie. Daję ci to pole i jaskinię, która na nim
{\ADD{jest}}. Daję ją tobie w obecności synów mego ludu. Pochowaj swoją zmarłą.


\par }{\MM \VS{12}Wtedy Abraham pokłonił się przed ludem tej ziemi;


\par }{\MM \VS{13}I powiedział do Efrona w obecności ludu tej ziemi: Raczej jeśli
{\ADD{się da}}, proszę, posłuchaj mnie. Dam ci pieniądze za pole, weź
{\ADD{je}} ode mnie, a pochowam tam moją zmarłą.


\par }{\MM \VS{14}Efron odpowiedział Abrahamowi:


\par }{\MM \VS{15}Mój panie, posłuchaj mnie. Ta ziemia jest warta czterysta syklów srebra, ale cóż to jest między mną a tobą? Pochowaj swoją zmarłą.


\par }{\MM \VS{16}I Abraham wysłuchał Efrona. Odważył więc Abraham Efronowi srebro, które ten wymienił w obecności synów Cheta: czterysta syklów srebra, jakie były w obiegu u kupców.


\par }{\MM \VS{17}Tak więc pole Efrona, które
{\ADD{jest}} w Makpelu naprzeciw Mamre, pole i jaskinia, która na nim
{\ADD{jest}}, i wszystkie drzewa, które
{\ADD{były}} na polu i wkoło na wszystkich jego granicach, przeszły;


\par }{\MM \VS{18}Na własność Abrahama w obecności synów Cheta i wszystkich, którzy wchodzili w bramę tego miasta.


\par }{\MM \VS{19}Potem Abraham pochował swoją żonę Sarę w jaskini pola w Makpelu naprzeciwko Mamre, czyli Hebronie, w ziemi Kanaan.


\par }{\MM \VS{20}I zostały oddane Abrahamowi pole i jaskinia, która
{\ADD{była}} na nim, jako grób na własność, przez synów Cheta.




\par }\Chap{24}{\MM \VerseOne{1}A Abraham był stary, w podeszłym wieku, a PAN błogosławił mu we wszystkim.


\par }{\MM \VS{2}I Abraham powiedział do swego starszego sługi w swym domu, który zarządzał wszystkim, co miał: Połóż, proszę, swą rękę pod moje biodro;


\par }{\MM \VS{3}I przysięgnij mi na PANA, Boga nieba i Boga ziemi, że nie weźmiesz dla mego syna żony z córek Kananejczyków, wśród których mieszkam;


\par }{\MM \VS{4}Ale pójdziesz do mojej ziemi i do mojej rodziny i
{\ADD{stamtąd}} weźmiesz żonę dla mego syna Izaaka.


\par }{\MM \VS{5}Sługa mu odpowiedział: A jeśli kobieta nie zechce pójść ze mną do tej ziemi, czy wtedy mam zaprowadzić twego syna do ziemi, z której wyszedłeś?


\par }{\MM \VS{6}Abraham mu odpowiedział: Strzeż się, abyś tam nie zaprowadził mego syna.


\par }{\MM \VS{7}PAN Bóg nieba, który mnie wziął z domu mego ojca i z ziemi mojej rodziny i który mówił ze mną, i przysiągł mi: Twemu potomstwu dam tę ziemię; on pośle przed tobą swego anioła i weźmiesz stamtąd żonę dla mego syna.


\par }{\MM \VS{8}A jeśli ta kobieta nie zechce pójść z tobą, będziesz zwolniony z mojej przysięgi. Tylko nie prowadź tam mego syna.


\par }{\MM \VS{9}Wtedy sługa podłożył rękę pod biodro swego pana Abrahama i przysiągł mu to.


\par }{\MM \VS{10}Potem ów sługa wziął dziesięć wielbłądów z wielbłądów swego pana i poszedł – bo
{\ADD{miał}} w swych rękach wszystkie dobra swego pana. Wstał i udał się do Aram-Naharaim, do miasta Nachora.


\par }{\MM \VS{11}I dał wielbłądom odpocząć przy studni poza miastem w wieczornej porze,
{\ADD{w tym}} czasie, kiedy kobiety zwykły wychodzić czerpać wodę.


\par }{\MM \VS{12}I powiedział: PANIE, Boże mego pana Abrahama, daj mi, proszę, pomyślne spotkanie i okaż łaskę mojemu panu Abrahamowi.


\par }{\MM \VS{13}Oto stoję przy studni, a córki mieszkańców tego miasta wyjdą czerpać wodę;


\par }{\MM \VS{14}Niech dziewczyna, której powiem: Przechyl, proszę, twój dzban, abym mógł się napić, a ona odpowie: Pij i napoję także twoje wielbłądy –
{\ADD{będzie tą}}, którą przeznaczyłeś dla twego sługi Izaaka; a po tym poznam, że okazałeś łaskę mojemu panu.


\par }{\MM \VS{15}I zanim przestał mówić, oto wyszła Rebeka, która się urodziła Betuelowi, synowi Milki, żony Nachora, brata Abrahama, z dzbanem na ramieniu.


\par }{\MM \VS{16}Była ona bardzo piękną dziewczyną, dziewicą, z którą nie obcował żaden mężczyzna. Zeszła do studni, napełniła swój dzban i wracała.


\par }{\MM \VS{17}Wtedy ów sługa wybiegł do niej i powiedział: Proszę, pozwól mi się napić trochę wody z twego dzbana.


\par }{\MM \VS{18}A
{\ADD{ona}} odpowiedziała: Pij, panie mój. I szybko pochyliła swój dzban na swoją rękę, i dała mu pić.


\par }{\MM \VS{19}A gdy dała mu się napić, powiedziała: Naczerpię
{\ADD{wody}} także dla twoich wielbłądów, aby napiły się do woli.


\par }{\MM \VS{20}Wylała prędko
{\ADD{wodę}} ze swego dzbana w koryto i pobiegła znowu do studni czerpać
{\ADD{wodę}}, i naczerpała dla wszystkich jego wielbłądów.


\par }{\MM \VS{21}A ów mężczyzna zdumiewał się nią, zastanawiając się w milczeniu, czy PAN poszczęścił jego podróży, czy nie.


\par }{\MM \VS{22}Gdy więc wielbłądy się napiły, ów mężczyzna wyjął
{\ADD{i dał}} na jej ręce złoty kolczyk ważący pół sykla i dwie bransolety ważące dziesięć syklów złota.


\par }{\MM \VS{23}I zapytał: Czyją jesteś córką? Powiedz mi, proszę. Czy jest w domu twego ojca miejsce
{\ADD{dla}} nas na nocleg?


\par }{\MM \VS{24}A ona mu odpowiedziała: Jestem córką Betuela, syna Milki, którego urodziła Nachorowi.


\par }{\MM \VS{25}Po czym dodała: Jest u nas dosyć słomy i paszy oraz miejsce na nocleg.


\par }{\MM \VS{26}I ów mężczyzna uklęknął i oddał pokłon PANU;


\par }{\MM \VS{27}I powiedział: Błogosławiony PAN, Bóg mego pana Abrahama, który nie oddalił swego miłosierdzia i swojej prawdy od mego pana,
{\ADD{bo}} gdy byłem w drodze, PAN przyprowadził mnie do domu braci mego pana.


\par }{\MM \VS{28}I dziewczyna pobiegła, i w domu swej matki oznajmiła, co się stało.


\par }{\MM \VS{29}A Rebeka miała brata imieniem Laban. I Laban wybiegł do tego człowieka, do studni.


\par }{\MM \VS{30}Gdy zobaczył kolczyk i bransolety na rękach swej siostry i usłyszał słowa swej siostry Rebeki: Tak mówił do mnie ten człowiek, podszedł do tego człowieka, a oto on stał przy wielbłądach u studni.


\par }{\MM \VS{31}I powiedział
{\ADD{do niego}}: Wejdź, błogosławiony przez PANA. Czemu stoisz na dworze? Przygotowałem już dom i miejsce dla wielbłądów.


\par }{\MM \VS{32}Wszedł więc ów człowiek do domu. I
{\ADD{Laban}} rozsiodłał wielbłądy, i dał słomy i paszy wielbłądom, i wody do umycia jego nóg oraz nóg tych mężczyzn, którzy z nim byli.


\par }{\MM \VS{33}I położył przed nim jedzenie, aby jadł, ale on powiedział: Nie będę jadł, dopóki nie przedstawię swojej sprawy. Laban powiedział: Mów.


\par }{\MM \VS{34}I powiedział: Jestem sługą Abrahama.


\par }{\MM \VS{35}PAN pobłogosławił bardzo mego pana i stał się on zamożny. Dał mu bowiem owce i woły, srebra i złota, służących i służące, wielbłądy i osły.


\par }{\MM \VS{36}A Sara, żona mego pana, urodziła memu panu w jego starości syna, któremu dał wszystko, co ma.


\par }{\MM \VS{37}I mój pan kazał mi przysiąc, mówiąc: Nie weźmiesz dla mego syna żony z córek Kananejczyków, w których ziemi mieszkam;


\par }{\MM \VS{38}Ale pójdziesz do domu mego ojca i do moich krewnych i
{\ADD{stamtąd}} weźmiesz żonę dla mojego syna.


\par }{\MM \VS{39}I zapytałem mego pana: A jeśli ta kobieta nie zechce pójść ze mną?


\par }{\MM \VS{40}Odpowiedział mi: PAN, przed którym chodzę, pośle swego anioła z tobą i poszczęści twojej drodze; i weźmiesz dla mego syna żonę spośród moich krewnych i z domu mego ojca.


\par }{\MM \VS{41}Będziesz jednak zwolniony z mojej przysięgi, jeśli przyjdziesz do moich krewnych, a oni ci jej nie dadzą. Wtedy będziesz wolny od mojej przysięgi.


\par }{\MM \VS{42}Przyszedłem więc dziś do studni i powiedziałem: PANIE, Boże mego pana Abrahama, jeśli teraz chcesz poszczęścić mojej podróży, którą odbywam;


\par }{\MM \VS{43}Oto stoję przy studni wody. Niech panna, która wyjdzie czerpać wodę, a której powiem: Daj mi, proszę, napić się trochę wody z twego dzbana;


\par }{\MM \VS{44}A ona odpowie mi: I ty pij, naczerpię też dla twoich wielbłądów –
{\ADD{niech}} ona
{\ADD{będzie}} żoną, którą przeznaczył PAN dla syna mego pana.


\par }{\MM \VS{45}Zanim przestałem mówić w swym sercu, oto przyszła Rebeka, niosąc swój dzban na ramieniu, i zeszła do studni, i czerpała. Powiedziałem do niej: Proszę, daj mi pić.


\par }{\MM \VS{46}A ona szybko zdjęła swój dzban i powiedziała: Pij, a twoje wielbłądy też napoję. Piłem więc, a
{\ADD{ona}} napoiła też wielbłądy.


\par }{\MM \VS{47}I zapytałem ją: Czyją jesteś córką? Odpowiedziała:
{\ADD{Jestem}} córką Betuela, syna Nachora, którego urodziła mu Milka. Wtedy włożyłem kolczyk na jej twarz i bransolety na jej ręce.


\par }{\MM \VS{48}Potem uklęknąłem i oddałem pokłon PANU, i błogosławiłem PANA, Boga mego pana Abrahama, który mnie prowadził właściwą drogą, abym wziął córkę brata mego pana dla jego syna.


\par }{\MM \VS{49}Teraz więc, jeśli chcecie postąpić życzliwie i właściwie wobec mojego pana, powiedzcie mi. A jeśli nie, to też mi powiedzcie, żebym zwrócił się w prawo lub w lewo.


\par }{\MM \VS{50}Wtedy Laban i Betuel odpowiedzieli: Ta sprawa pochodzi od PANA. My nie możemy ci powiedzieć ani dobrze, ani źle.


\par }{\MM \VS{51}Oto przed tobą Rebeka, weź
{\ADD{ją}} i idź, niech będzie żoną syna twego pana, jak powiedział PAN.


\par }{\MM \VS{52}Gdy sługa Abrahama usłyszał ich słowa,
{\ADD{uklęknął}} na ziemi i oddał pokłon PANU.


\par }{\MM \VS{53}Następnie ów sługa wyjął srebrne i złote klejnoty, i szaty i oddał je Rebece. Dał też kosztowności jej bratu i matce.


\par }{\MM \VS{54}Potem jedli i pili, on i mężczyźni, którzy z nim byli, i zostali tam na noc. A gdy wstali rano, on powiedział: Odprawcie mnie do mego pana.


\par }{\MM \VS{55}Jej brat i matka powiedzieli: Niech dziewczyna zostanie z nami chociaż dziesięć dni, a potem pójdzie.


\par }{\MM \VS{56}A
{\ADD{on}} powiedział do nich: Nie zatrzymujcie mnie, skoro PAN poszczęścił mojej drodze; odprawcie mnie, abym jechał do mego pana.


\par }{\MM \VS{57}Odpowiedzieli: Zawołajmy dziewczynę i spytajmy, co na to powie.


\par }{\MM \VS{58}Zawołali więc Rebekę i zapytali ją: Czy chcesz jechać z tym człowiekiem? A ona odpowiedziała: Pojadę.


\par }{\MM \VS{59}Wtedy wyprawili swoją siostrę Rebekę, jej mamkę, sługę Abrahama i jego ludzi.


\par }{\MM \VS{60}I błogosławili Rebece, mówiąc jej: Jesteś naszą siostrą, rozmnóż się w tysiąc tysięcy, a twoje potomstwo niech posiądzie bramy swych nieprzyjaciół.


\par }{\MM \VS{61}Potem Rebeka ze swymi służącymi wstała i wsiadła na wielbłądy, i jechały za tym mężczyzną. Sługa ów wziął Rebekę i odjechał.


\par }{\MM \VS{62}A Izaak właśnie wracał od studni Lachaj-Roj, bo mieszkał w ziemi południowej.


\par }{\MM \VS{63}I wyszedł Izaak na pole pod wieczór, aby rozmyślać. Gdy podniósł swe oczy, zobaczył zbliżające się wielbłądy.


\par }{\MM \VS{64}Rebeka też podniosła swe oczy i zobaczyła Izaaka, i zsiadła z wielbłąda;


\par }{\MM \VS{65}Bo zapytała sługę: Kim jest ten mężczyzna, który idzie do nas przez pole? I sługa odpowiedział: To jest mój pan. A ona wzięła zasłonę i nakryła się.


\par }{\MM \VS{66}I opowiedział ów sługa Izaakowi o wszystkim, co zrobił.


\par }{\MM \VS{67}A Izaak wprowadził ją do namiotu swojej matki Sary i wziął Rebekę za żonę, i kochał ją. I Izaak pocieszył się po
{\ADD{śmierci}} swojej matki.




\par }\Chap{25}{\MM \VerseOne{1}Potem Abraham pojął
{\ADD{drugą}} żonę, której było na imię Ketura.


\par }{\MM \VS{2}Ona urodziła mu Zimrana, Jokszana, Medana, Midiana, Jiszbaka i Szuacha.


\par }{\MM \VS{3}Jokszan spłodził Szebę i Dedana. A synami Dedana byli Aszszurim, Letuszim i Leummim.


\par }{\MM \VS{4}Synami Midiana byli: Efa, Efer, Henoch, Abida i Eldaa. Wszyscy oni
{\ADD{byli}} synami Ketury.


\par }{\MM \VS{5}I Abraham dał Izaakowi wszystko, co miał.


\par }{\MM \VS{6}A synom nałożnic, które miał, Abraham dał upominki i jeszcze za swojego życia wyprawił ich z dala od swego syna Izaaka ku wschodowi, do ziemi wschodniej.


\par }{\MM \VS{7}Oto liczba lat życia, których dożył Abraham: sto siedemdziesiąt pięć lat.


\par }{\MM \VS{8}Abraham oddał ducha i umarł w dobrej starości, podeszły w latach i syty
{\ADD{życia}}; i został przyłączony do swego ludu.


\par }{\MM \VS{9}I jego synowie, Izaak i Izmael, pochowali go w jaskini Makpela, na polu Efrona, syna Sochara Chetyty, które
{\ADD{było}} naprzeciwko Mamre;


\par }{\MM \VS{10}Na polu, które Abraham kupił od synów Cheta. Tam zostali pochowani Abraham i Sara, jego żona.


\par }{\MM \VS{11}A po śmierci Abrahama Bóg błogosławił jego synowi Izaakowi, a Izaak mieszkał przy studni Lachaj-Roj.


\par }{\MM \VS{12}To są dzieje rodu Izmaela, syna Abrahama, którego urodziła Abrahamowi Hagar, Egipcjanka, służąca Sary.


\par }{\MM \VS{13}I to są imiona synów Izmaela według ich rodów: Nebajot, pierworodny Izmaela, po nim Kedar, Abdeel i Mibsam;


\par }{\MM \VS{14}Miszma, Duma i Massa;


\par }{\MM \VS{15}Chadar, Tema, Jetur, Nafisz i Kedma.


\par }{\MM \VS{16}To są synowie Izmaela, a to ich imiona według ich miasteczek i zamków; dwunastu książąt w ich narodach.


\par }{\MM \VS{17}A lat życia Izmaela było sto trzydzieści siedem. Oddał ducha i umarł, i został przyłączony do swego ludu.


\par }{\MM \VS{18}I mieszkali od Chawila aż do Szur, który leży naprzeciwko Egiptu, na drodze do Asyrii. I umarł w obecności wszystkich swych braci.


\par }{\MM \VS{19}To zaś są dzieje rodu Izaaka, syna Abrahama: Abraham spłodził Izaaka.


\par }{\MM \VS{20}Izaak miał czterdzieści lat, gdy pojął za żonę Rebekę, córkę Betuela Syryjczyka, z Paddan-Aram, siostrę Labana, Syryjczyka.


\par }{\MM \VS{21}A Izaak modlił się do PANA za swoją żonę, gdyż była niepłodna. I PAN go wysłuchał, i jego żona Rebeka poczęła.


\par }{\MM \VS{22}A
{\ADD{gdy}} dzieci walczyły ze sobą w jej łonie, powiedziała: Jeśli tak
{\ADD{się zdarza}}, dlaczego
{\ADD{poczęłam}}? Poszła więc, aby zapytać PANA.


\par }{\MM \VS{23}I PAN jej odpowiedział: Dwa narody są w twoim łonie i dwa ludy wyjdą z twego wnętrza. Jeden lud będzie mocniejszy niż drugi i starszy będzie służył młodszemu.


\par }{\MM \VS{24}A gdy nadszedł czas porodu, okazało się, że w jej łonie
{\ADD{były}} bliźnięta.


\par }{\MM \VS{25}I wyszedł pierwszy
{\ADD{syn}} czerwony
{\ADD{i}} cały pokryty owłosieniem jak szatą; i nadali mu imię Ezaw.


\par }{\MM \VS{26}A potem wyszedł jego brat, trzymając swą ręką za piętę Ezawa, i nadano mu imię Jakub. Izaak miał sześćdziesiąt lat, gdy oni mu się urodzili.


\par }{\MM \VS{27}A
{\ADD{gdy}} dzieci urosły, Ezaw został człowiekiem biegłym w myślistwie i człowiekiem pola. Jakub zaś był człowiekiem spokojnym, mieszkającym w namiotach.


\par }{\MM \VS{28}I Izaak kochał Ezawa, bo jadał z jego łowu, Rebeka zaś kochała Jakuba.


\par }{\MM \VS{29}I Jakub ugotował
{\ADD{sobie}} potrawę, a
{\ADD{w tym czasie}} przyszedł Ezaw z pola spracowany.


\par }{\MM \VS{30}Ezaw powiedział więc do Jakuba: Daj mi jeść, proszę cię, z tej czerwonej
{\ADD{potrawy}}, bo jestem spracowany. Dlatego nadano mu imię Edom.


\par }{\MM \VS{31}Jakub powiedział: Sprzedaj mi dziś twoje pierworództwo.


\par }{\MM \VS{32}A Ezaw odpowiedział: Oto jestem bliski śmierci, na cóż mi pierworództwo?


\par }{\MM \VS{33}Jakub powiedział: Przysięgnij mi dziś. Przysiągł mu więc i sprzedał Jakubowi swoje pierworództwo.


\par }{\MM \VS{34}Jakub dał więc Ezawowi chleba i potrawę z soczewicy, a on jadł i pił, a potem powstał i poszedł. W ten sposób Ezaw pogardził
{\ADD{swoim}} pierworództwem.




\par }\Chap{26}{\MM \VerseOne{1}Potem nastał głód na ziemi, po tym pierwszym głodzie, który był za dni Abrahama. Izaak udał się więc do Abimeleka, króla Filistynów, do Geraru.


\par }{\MM \VS{2}Wtedy PAN ukazał mu się i powiedział: Nie idź do Egiptu,
{\ADD{ale}} mieszkaj w ziemi, którą ci wskażę.


\par }{\MM \VS{3}Bądź przybyszem w tej ziemi, a ja będę z tobą i będę ci błogosławił. Tobie bowiem i twemu potomstwu dam te wszystkie krainy i dotrzymam przysięgi, którą złożyłem twemu ojcu Abrahamowi.


\par }{\MM \VS{4}I rozmnożę twoje potomstwo jak gwiazdy na niebie, i dam twemu potomstwu wszystkie te krainy. A będą błogosławione w twoim potomstwie wszystkie narody ziemi;


\par }{\MM \VS{5}Dlatego że Abraham posłuchał mego głosu i strzegł mego nakazu, moich przykazań, moich ustaw i moich praw.


\par }{\MM \VS{6}Izaak zamieszkał więc w Gerarze.


\par }{\MM \VS{7}A gdy mężczyźni tego miejsca pytali o jego żonę, odpowiedział: To moja siostra. Bał się bowiem mówić: To moja żona, by mężczyźni tego miejsca nie zabili go z powodu Rebeki, bo była bardzo piękna.


\par }{\MM \VS{8}Gdy mieszkał tam już dłuższy czas, król Filistynów Abimelek wyjrzał przez okno i zobaczył, że Izaak pieścił swą żonę Rebekę.


\par }{\MM \VS{9}Abimelek wezwał więc Izaaka i powiedział: To jest na pewno twoja żona. Dlaczego mówiłeś: To moja siostra? Izaak mu odpowiedział: Bo mówiłem
{\ADD{sobie}}: Abym nie umarł z jej powodu.


\par }{\MM \VS{10}Abimelek powiedział: Coś ty nam zrobił? Mało brakowało, a ktoś z ludu spałby z twoją żoną i tak sprowadziłbyś na nas grzech.


\par }{\MM \VS{11}Rozkazał więc Abimelek całemu ludowi: Kto by dotknął tego człowieka albo jego żony, na pewno umrze.


\par }{\MM \VS{12}Wówczas Izaak posiał w tej ziemi i zebrał w tym roku stokrotny plon, bo PAN mu błogosławił.


\par }{\MM \VS{13}I wzbogacił się ów człowiek, i rozwijał się coraz bardziej, aż stał się bardzo zamożny.


\par }{\MM \VS{14}Miał trzody owiec i stada wołów oraz wiele sług, tak że Filistyni mu zazdrościli.


\par }{\MM \VS{15}I wszystkie studnie, które wykopali słudzy jego ojca, za dni jego ojca Abrahama, Filistyni zasypali i napełnili je ziemią.


\par }{\MM \VS{16}I Abimelek powiedział do Izaaka: Odejdź od nas, bo jesteś dużo zamożniejszy od nas.


\par }{\MM \VS{17}Izaak odszedł więc stamtąd i rozbił namioty w dolinie Gerar, i tam zamieszkał.


\par }{\MM \VS{18}Potem Izaak na nowo odkopał studnie, które wykopali za dni jego ojca Abrahama, a które Filistyni zasypali po śmierci Abrahama, i nadał im
{\ADD{te same}} nazwy, jakie nadał im jego ojciec.


\par }{\MM \VS{19}Wtedy słudzy Izaaka kopali w tej dolinie i znaleźli tam studnię ze źródlaną wodą.


\par }{\MM \VS{20}Lecz pasterze z Geraru kłócili się z pasterzami Izaaka, mówiąc: To nasza woda. Nazwał więc tę studnię Esek, bo spierali się z nim.


\par }{\MM \VS{21}Gdy wykopali drugą studnię, również kłócili się o nią. Dlatego nazwał ją Sitna.


\par }{\MM \VS{22}Potem przeniósł się stamtąd i wykopał kolejną studnię, o którą już nie było sporu. Nazwał ją więc Rechobot i mówił: Oto teraz PAN dał nam miejsce, abyśmy się rozmnażali na ziemi.


\par }{\MM \VS{23}I wyruszył stamtąd do Beer-Szeby.


\par }{\MM \VS{24}Tej nocy ukazał mu się PAN i powiedział: Ja
{\ADD{jestem}} Bogiem twego ojca Abrahama. Nie bój się, bo jestem z tobą. Będę ci błogosławił i rozmnożę twoje potomstwo ze względu na mego sługę Abrahama.


\par }{\MM \VS{25}Zbudował więc tam ołtarz i wzywał imienia PANA, i rozbił tam swój namiot. Tam też słudzy Izaaka wykopali studnię.


\par }{\MM \VS{26}Wtedy przybyli do niego z Geraru Abimelek i Achuzat, jeden z jego przyjaciół, oraz dowódca jego wojska Pikol.


\par }{\MM \VS{27}Izaak zapytał ich: Po co przybyliście do mnie, skoro mnie nienawidzicie i wypędziliście mnie od siebie?


\par }{\MM \VS{28}A oni odpowiedzieli: Zobaczyliśmy naprawdę, że PAN jest z tobą, więc powiedzieliśmy: Niech będzie teraz przysięga między nami, między nami a tobą, i ustanowimy przymierze z tobą;


\par }{\MM \VS{29}Abyś nam nie czynił nic złego, jak i my też nie dotknęliśmy ciebie i tylko dobrze ci czyniliśmy, i pozwoliliśmy ci odejść w pokoju;
{\ADD{a}} ty teraz jesteś błogosławiony przez PANA.


\par }{\MM \VS{30}Wtedy wyprawił im ucztę; jedli więc i pili.


\par }{\MM \VS{31}Nazajutrz wstali wcześnie rano i złożyli sobie wzajemnie przysięgę. Potem Izaak pożegnał się z nimi i odeszli od niego w pokoju.


\par }{\MM \VS{32}Tego samego dnia słudzy Izaaka przyszli i opowiedzieli mu o studni, którą wykopali: Znaleźliśmy wodę.


\par }{\MM \VS{33}I nazwał ją Szibea. Dlatego to miasto nazywa się Beer-Szeba aż do dzisiaj.


\par }{\MM \VS{34}Gdy Ezaw miał czterdzieści lat, pojął sobie za żonę Judytę, córkę Beeriego Chetyty, i Bosmat, córkę Elona Chetyty.


\par }{\MM \VS{35}Były one przyczyną utrapień Izaaka i Rebeki.




\par }\Chap{27}{\MM \VerseOne{1}A gdy Izaak się zestarzał i jego oczy osłabły, tak że nie mógł widzieć, wezwał swego starszego syna Ezawa i powiedział do niego: Synu mój! A on odpowiedział: Oto jestem.


\par }{\MM \VS{2}{\ADD{Izaak}} powiedział: Oto zestarzałem się już i nie znam dnia swojej śmierci.


\par }{\MM \VS{3}Teraz więc weź, proszę, swoją broń, kołczan i łuk, wyjdź na pole i upoluj mi zwierzynę.


\par }{\MM \VS{4}I przygotuj mi smaczną potrawę, jaką lubię, i przynieś mi ją, a będę jadł, aby moja dusza błogosławiła ci, zanim umrę.


\par }{\MM \VS{5}A Rebeka słyszała, gdy Izaak mówił do swego syna Ezawa. I Ezaw wyszedł na pole, aby upolować zwierzynę i
{\ADD{ją}} przynieść.


\par }{\MM \VS{6}I Rebeka powiedziała do swego syna Jakuba: Słyszałam, jak twój ojciec mówił do twego brata Ezawa:


\par }{\MM \VS{7}Przynieś mi zwierzynę i przygotuj mi smaczną potrawę, abym jadł i błogosławił ci przed PANEM, zanim umrę.


\par }{\MM \VS{8}Teraz więc, mój synu, posłuchaj mego głosu w tym, co ci każę.


\par }{\MM \VS{9}Idź do trzody i przynieś mi stamtąd dwoje dobrych koźląt, a przygotuję z nich dla twego ojca smaczną potrawę, jaką lubi.


\par }{\MM \VS{10}I zaniesiesz twemu ojcu, i będzie jadł, aby ci błogosławił, zanim umrze.


\par }{\MM \VS{11}Wtedy Jakub powiedział do swej matki Rebeki: Przecież mój brat Ezaw jest człowiekiem owłosionym, a ja jestem człowiekiem gładkim;


\par }{\MM \VS{12}Jeśli mój ojciec mnie dotknie, okażę się w jego oczach oszustem, ściągnę na siebie przekleństwo, a nie błogosławieństwo.


\par }{\MM \VS{13}Jego matka odpowiedziała mu: Mój synu,
{\ADD{niech}} na mnie
{\ADD{spadnie}} twoje przekleństwo. Tylko posłuchaj mego głosu, idź i przynieś mi
{\ADD{je}}.


\par }{\MM \VS{14}Poszedł więc, wziął i przyniósł
{\ADD{je}} swej matce, a ona przygotowała smaczną potrawę, jaką lubił jego ojciec.


\par }{\MM \VS{15}Potem Rebeka wzięła szaty swego starszego syna Ezawa, najcenniejsze, jakie
{\ADD{miała}} u siebie w domu, i ubrała w nie swego młodszego syna Jakuba.


\par }{\MM \VS{16}A skórkami koźląt owinęła mu ręce i gładką szyję.


\par }{\MM \VS{17}I dała chleb i smaczną potrawę, którą przygotowała, w ręce swego syna Jakuba.


\par }{\MM \VS{18}A
{\ADD{on}} poszedł do swego ojca i powiedział: Mój ojcze! A on odpowiedział: Oto jestem. Kto ty
{\ADD{jesteś}}, mój synu?


\par }{\MM \VS{19}Jakub odpowiedział swemu ojcu: Ja
{\ADD{jestem}} Ezaw, twój pierworodny. Zrobiłem, jak mi kazałeś. Podnieś się, proszę, siądź i jedz z mojej zwierzyny, aby mi błogosławiła twoja dusza.


\par }{\MM \VS{20}Izaak zapytał swego syna: Jakże tak szybko to znalazłeś, mój synu? A on odpowiedział: To PAN, twój Bóg, sprawił, że mi się udało.


\par }{\MM \VS{21}Potem Izaak powiedział do Jakuba: Zbliż się, proszę, abym cię dotknął, mój synu, czy ty jesteś moim synem Ezawem, czy nie.


\par }{\MM \VS{22}Jakub podszedł więc do swego ojca Izaaka, który dotknął go i powiedział: Głos jest głosem Jakuba, ale ręce są rękami Ezawa.


\par }{\MM \VS{23}I nie rozpoznał go, bo jego ręce były owłosione jak ręce jego brata Ezawa. I błogosławił mu.


\par }{\MM \VS{24}I zapytał: Czy ty jesteś moim synem Ezawem? A
{\ADD{on}} odpowiedział: Jestem.


\par }{\MM \VS{25}Potem powiedział: Podaj mi, żebym jadł ze zwierzyny mego syna, aby błogosławiła ci moja dusza. Wtedy podał mu i jadł. Przyniósł mu też wina, a on pił.


\par }{\MM \VS{26}Jego ojciec Izaak powiedział mu: Podejdź teraz i pocałuj mnie, mój synu.


\par }{\MM \VS{27}Podszedł więc i pocałował go.
{\ADD{Gdy}} poczuł zapach jego szat, błogosławił mu, mówiąc: Oto zapach mego syna jak zapach pola, które PAN błogosławił.


\par }{\MM \VS{28}Niech Bóg da ci z rosy nieba i żyzność ziemi oraz obfitość zboża i wina.


\par }{\MM \VS{29}Niech ludzie ci służą i niech ci się kłaniają narody. Bądź panem twoich braci i niech ci się kłaniają synowie twojej matki. Niech będzie przeklęty, kto cię przeklina, a niech będzie błogosławiony, kto cię błogosławi.


\par }{\MM \VS{30}Gdy Izaak skończył błogosławić Jakuba i ledwie Jakub odszedł sprzed oblicza swego ojca Izaaka, jego brat Ezaw wszedł z łowów.


\par }{\MM \VS{31}On także przygotował smaczną potrawę, przyniósł ją swemu ojcu i powiedział mu: Podnieś się, mój ojcze, i jedz ze zwierzyny twego syna, aby błogosławiła mi twoja dusza.


\par }{\MM \VS{32}Jego ojciec Izaak zapytał go: Kim jesteś? A on odpowiedział:
{\ADD{Jestem}} twoim synem, twoim pierworodnym, Ezawem.


\par }{\MM \VS{33}Wtedy Izaak bardzo się przeraził i zapytał: Któż
{\ADD{to}}? A gdzie jest ten, co ułowił zwierzynę i przyniósł mi, a ja jadłem ze wszystkiego, zanim ty przyszedłeś, i błogosławiłem mu? Będzie więc błogosławionym.


\par }{\MM \VS{34}A gdy Ezaw usłyszał słowa swego ojca, podniósł donośny krzyk pełen goryczy i powiedział swemu ojcu: Błogosław też
{\ADD{i}} mi, mój ojcze.


\par }{\MM \VS{35}A on mu powiedział: Twój brat podstępnie przyszedł i wziął twoje błogosławieństwo.


\par }{\MM \VS{36}Ezaw powiedział: Czy nie słusznie nadano mu imię Jakub? Podszedł mnie bowiem już dwukrotnie: wziął moje pierworództwo, a teraz zabrał moje błogosławieństwo. I zapytał: Czy nie zachowałeś dla mnie błogosławieństwa?


\par }{\MM \VS{37}Izaak odpowiedział Ezawowi: Ustanowiłem go panem nad tobą i wszystkich jego braci dałem mu za sługi, i zapewniłem mu zboże i wino. Cóż więc mogę dla ciebie zrobić, mój synu?


\par }{\MM \VS{38}I Ezaw powiedział do swego ojca: Czy masz
{\ADD{tylko}} jedno błogosławieństwo, mój ojcze? Błogosław także
{\ADD{i}} mnie, mój ojcze. I Ezaw podniósł głos i zapłakał.


\par }{\MM \VS{39}I jego ojciec Izaak odpowiedział mu: Twoje mieszkanie będzie z żyznej ziemi i z rosy nieba z góry.


\par }{\MM \VS{40}A będziesz żył z twego miecza i będziesz służył twemu bratu. Ale gdy stanie się, że będziesz panował, zrzucisz jego jarzmo z twojej szyi.


\par }{\MM \VS{41}Dlatego Ezaw nienawidził Jakuba z powodu błogosławieństwa, którym mu błogosławił jego ojciec. I Ezaw mówił w swym sercu: Zbliżają się dni żałoby po moim ojcu, wtedy zabiję mego brata Jakuba.


\par }{\MM \VS{42}I doniesiono Rebece o słowach jej starszego syna Ezawa. Kazała więc przywołać swego młodszego syna Jakuba i powiedziała do niego: Oto twój brat Ezaw pociesza się tym, że cię zabije.


\par }{\MM \VS{43}Teraz więc, mój synu, posłuchaj mego głosu, wstań i uciekaj do mego brata Labana, do Charanu;


\par }{\MM \VS{44}Pozostań u niego przez pewien czas, aż ucichnie gniew twego brata;


\par }{\MM \VS{45}Aż ustąpi zapalczywość twego brata na ciebie i zapomni o tym, co mu zrobiłeś. Wtedy każę cię stamtąd sprowadzić. Czemu mam być pozbawiona was obu w jednym dniu?


\par }{\MM \VS{46}I Rebeka powiedziała do Izaaka: Obrzydło mi życie z powodu córek Cheta. Jeśli Jakub
{\ADD{też}} weźmie sobie żonę z córek Cheta, jakie są na tej ziemi, po co mi życie?




\par }\Chap{28}{\MM \VerseOne{1}Wtedy Izaak wezwał Jakuba i błogosławił mu, i rozkazał: Nie bierz sobie żony z córek Kanaanu.


\par }{\MM \VS{2}{\ADD{Ale}} wstań i idź do krainy Paddan-Aram, do domu Betuela, ojca twojej matki, i weź sobie stamtąd żonę z córek Labana, brata twojej matki.


\par }{\MM \VS{3}A Bóg Wszechmogący niech ci błogosławi i niech cię uczyni płodnym i rozmnoży, abyś stał się licznym ludem;


\par }{\MM \VS{4}I niech ci da błogosławieństwo Abrahama, tobie i twemu potomstwu z tobą, abyś odziedziczył ziemię, na której jesteś przybyszem, którą Bóg dał Abrahamowi.


\par }{\MM \VS{5}I tak Izaak wysłał Jakuba, który udał się do krainy Paddan-Aram, do Labana, syna Betuela, Syryjczyka, brata Rebeki, matki Jakuba i Ezawa.


\par }{\MM \VS{6}A Ezaw widział, że Izaak błogosławił Jakubowi i posłał go do krainy Paddan-Aram, aby stamtąd wziął sobie żonę,
{\ADD{i że}} błogosławiąc mu, przykazał: Nie weźmiesz żony z córek Kanaanu;


\par }{\MM \VS{7}I że Jakub był posłuszny swemu ojcu oraz swojej matce, i poszedł do krainy Paddan-Aram;


\par }{\MM \VS{8}Widział też Ezaw, że córki Kanaanu nie podobają się jego ojcu Izaakowi;


\par }{\MM \VS{9}Wtedy Ezaw poszedł do Izmaela i oprócz żon, które już miał, wziął za żonę Machalat, córkę Izmaela, syna Abrahama, siostrę Nebajota.


\par }{\MM \VS{10}A Jakub wyszedł z Beer-Szeby i udał się do Charanu.


\par }{\MM \VS{11}Przyszedł na pewne miejsce i tam nocował, bo słońce już zaszło. Wziął
{\ADD{jeden}} z kamieni z tego miejsca, podłożył go sobie pod głowę i zasnął na tym miejscu.


\par }{\MM \VS{12}I śniło mu się, że na ziemi stała drabina, a jej szczyt sięgał nieba. A oto aniołowie Boży wstępowali i zstępowali po niej.


\par }{\MM \VS{13}A PAN stał nad nią i powiedział: Ja jestem PAN, Bóg twego ojca Abrahama i Bóg Izaaka. Ziemię, na której leżysz, dam tobie i twemu potomstwu.


\par }{\MM \VS{14}A twoje potomstwo będzie jak proch ziemi i rozprzestrzenisz się na zachód i na wschód, na północ i na południe. A w tobie i w twoim potomstwie będą błogosławione wszystkie narody ziemi.


\par }{\MM \VS{15}Oto ja
{\ADD{jestem}} z tobą i będę cię strzegł, gdziekolwiek pójdziesz, i przyprowadzę cię z powrotem do tej ziemi. Bo nie opuszczę cię, aż spełnię to, co ci obiecałem.


\par }{\MM \VS{16}Gdy Jakub zbudził się ze snu, powiedział: Naprawdę PAN jest na tym miejscu, a ja
{\ADD{o tym}} nie wiedziałem.


\par }{\MM \VS{17}I przestraszył się, i powiedział: O, jakie straszne to miejsce! To nie może być nic
{\ADD{innego}} jak dom Boży i brama nieba.


\par }{\MM \VS{18}I Jakub wstał wcześnie rano, wziął kamień, który podłożył sobie pod głowę i postawił go na znak, i nalał oliwy na jego wierzch.


\par }{\MM \VS{19}I nadał temu miejscu nazwę Betel, lecz przedtem miasto nazywało się Luz.


\par }{\MM \VS{20}Wtedy Jakub złożył ślub, mówiąc: Jeśli Bóg będzie ze mną i będzie mnie strzegł na tej drodze, którą idę,
{\ADD{jeśli}} da mi chleb do jedzenia i odzież do ubrania;


\par }{\MM \VS{21}I
{\ADD{jeśli}} wrócę w pokoju do domu mego ojca, to PAN będzie moim Bogiem.


\par }{\MM \VS{22}A ten kamień, który postawiłem
{\ADD{na}} znak, będzie domem Bożym. I ze wszystkiego, co mi dasz, będę ci na pewno oddawał dziesięcinę.




\par }\Chap{29}{\MM \VerseOne{1}Wtedy Jakub wyruszył w drogę i poszedł do ziemi ludów Wschodu.


\par }{\MM \VS{2}I spojrzał, a oto w polu studnia i trzy stada owiec leżących przy niej. Z tej studni pojono bowiem stada, a wielki kamień
{\ADD{przykrywał}} wierzch tej studni.


\par }{\MM \VS{3}A gdy schodziły się wszystkie stada, odsuwano kamień z wierzchu studni i pojono owce. Potem znów zasuwano kamień na wierzch studni na jego miejsce.


\par }{\MM \VS{4}Jakub zapytał ich: Moi bracia, skąd jesteście? I odpowiedzieli: Jesteśmy z Charanu.


\par }{\MM \VS{5}Zapytał ich: Czy znacie Labana, syna Nachora? Odpowiedzieli: Znamy.


\par }{\MM \VS{6}Potem zapytał: Czy dobrze się miewa? A oni odpowiedzieli: Dobrze. Oto właśnie jego córka Rachela nadchodzi ze stadem.


\par }{\MM \VS{7}Wtedy powiedział: Oto jeszcze jest jasny dzień i nie czas zganiać stada. Napójcie owce i idźcie, popaście je.


\par }{\MM \VS{8}Oni odpowiedzieli: Nie możemy, dopóki nie zbiorą się wszystkie stada i nie odsuną kamienia z wierzchu studni. Wtedy napoimy stada.


\par }{\MM \VS{9}A gdy jeszcze tak z nimi rozmawiał, nadeszła Rachela z owcami swego ojca, bo
{\ADD{je}} pasła.


\par }{\MM \VS{10}I gdy Jakub ujrzał Rachelę, córkę Labana, brata swej matki, z owcami Labana, brata swej matki, podszedł, odsunął kamień z wierzchu studni i napoił owce Labana, brata swojej matki.


\par }{\MM \VS{11}Potem Jakub pocałował Rachelę i głośno zapłakał.


\par }{\MM \VS{12}I Jakub powiedział Racheli, że jest bratem jej ojca i że jest synem Rebeki. Ona pobiegła więc i oznajmiła to swemu ojcu.


\par }{\MM \VS{13}A gdy Laban usłyszał wieść o Jakubie, synu swojej siostry, wybiegł mu naprzeciw, objął go, ucałował i zaprowadził do swego domu. A
{\ADD{on}} opowiedział Labanowi o wszystkim.


\par }{\MM \VS{14}Wtedy Laban powiedział mu: Ty naprawdę
{\ADD{jesteś}} z moich kości i z mojego ciała. I
{\ADD{Jakub}} mieszkał u niego przez cały miesiąc.


\par }{\MM \VS{15}Potem Laban powiedział do Jakuba: Czyż dlatego, że jesteś moim bratem, będziesz mi służyć za darmo? Powiedz mi, jaka
{\ADD{ma być}} twoja zapłata.


\par }{\MM \VS{16}A Laban miał dwie córki: starsza miała na imię Lea, młodsza zaś Rachela.


\par }{\MM \VS{17}Lea miała czułe oczy, Rachela zaś była piękna i miła dla oka.


\par }{\MM \VS{18}Jakub kochał Rachelę i powiedział: Będę ci służył siedem lat za twoją młodszą córkę Rachelę.


\par }{\MM \VS{19}Laban odpowiedział: Lepiej mi ją dać tobie niż innemu mężczyźnie. Zamieszkaj ze mną.


\par }{\MM \VS{20}I Jakub służył za Rachelę siedem lat, które wydawały mu się jak kilka dni, bo ją kochał.


\par }{\MM \VS{21}Potem Jakub powiedział do Labana: Daj mi moją żonę, bo wypełniły się moje dni, abym z nią obcował.


\par }{\MM \VS{22}Wtedy Laban zebrał wszystkich mężczyzn tego miejsca i wyprawił ucztę.


\par }{\MM \VS{23}A gdy nastał wieczór, wziął swoją córkę Leę i wprowadził ją do
{\ADD{Jakuba}}, a on obcował z nią.


\par }{\MM \VS{24}Laban dał też swoją służącą Zilpę swej córce Lei za służącą.


\par }{\MM \VS{25}Rano okazało się, że to była Lea. Powiedział więc do Labana: Cóż mi zrobiłeś? Czy nie za Rachelę ci służyłem? Dlaczego mnie oszukałeś?


\par }{\MM \VS{26}Laban odpowiedział: Nie ma u nas zwyczaju, aby młodszą wydawać za mąż przed starszą.


\par }{\MM \VS{27}Dopełnij jej tydzień, a dam ci i tę za służbę, którą mi odsłużysz drugie siedem lat.


\par }{\MM \VS{28}I Jakub tak zrobił, i dopełnił jej tydzień. Potem
{\ADD{Laban}} dał mu swoją córkę Rachelę za żonę.


\par }{\MM \VS{29}Laban dał też swoją służącą Bilhę swej córce Racheli za służącą.


\par }{\MM \VS{30}Wtedy
{\ADD{Jakub}} obcował też z Rachelą i kochał Rachelę bardziej niż Leę,
{\ADD{i}} służył mu jeszcze drugie siedem lat.


\par }{\MM \VS{31}A gdy PAN widział, że Lea była znienawidzona, otworzył jej łono. Rachela zaś
{\ADD{była}} bezpłodna.


\par }{\MM \VS{32}Lea poczęła więc i urodziła syna, i nadała mu imię Ruben. Powiedziała bowiem: PAN naprawdę wejrzał na moje utrapienie. Dlatego teraz mój mąż będzie mnie kochać.


\par }{\MM \VS{33}Gdy znów poczęła i urodziła syna, powiedziała: PAN usłyszał, że byłam znienawidzona. Dlatego dał mi także tego
{\ADD{syna}}. I nadała mu imię Symeon.


\par }{\MM \VS{34}Potem znów poczęła i urodziła syna, i powiedziała: Tym razem mój mąż przywiąże się do mnie, bo urodziłam mu trzech synów. Dlatego nadała mu imię Lewi.


\par }{\MM \VS{35}Gdy jeszcze raz poczęła i urodziła syna, powiedziała: Teraz już będę chwalić PANA. Dlatego nadała mu imię Juda. I przestała rodzić.




\par }\Chap{30}{\MM \VerseOne{1}Gdy Rachela widziała, że nie rodzi dzieci Jakubowi, zazdrościła swej siostrze i powiedziała do Jakuba: Daj mi dzieci, bo inaczej umrę.


\par }{\MM \VS{2}Jakub rozgniewał się na Rachelę i powiedział: Czy ja jestem Bogiem, który odmówił ci owocu twego łona?


\par }{\MM \VS{3}A
{\ADD{ona}} odpowiedziała: Oto moja służąca Bilha. Obcuj z nią i urodzi na moich kolanach, i będę miała z niej dzieci.


\par }{\MM \VS{4}Dała mu więc swoją służącą Bilhę za żonę, a Jakub z nią obcował.


\par }{\MM \VS{5}Bilha poczęła i urodziła Jakubowi syna.


\par }{\MM \VS{6}I Rachela powiedziała: Bóg mnie osądził i usłyszał mój głos, i dał mi syna. Dlatego nadała mu imię Dan.


\par }{\MM \VS{7}Potem Bilha, służąca Racheli, znowu poczęła i urodziła Jakubowi drugiego syna.


\par }{\MM \VS{8}Wtedy Rachela powiedziała: Dzielnie walczyłam z moją siostrą i zwyciężyłam. I nadała mu imię Neftali.


\par }{\MM \VS{9}A gdy Lea widziała, że przestała rodzić, wzięła swoją służącą Zilpę i dała ją Jakubowi za żonę.


\par }{\MM \VS{10}I Zilpa, służąca Lei, urodziła Jakubowi syna.


\par }{\MM \VS{11}Wtedy Lea powiedziała: Przyszedł oddział. I nadała mu imię Gad.


\par }{\MM \VS{12}Potem Zilpa, służąca Lei, urodziła Jakubowi drugiego syna.


\par }{\MM \VS{13}I Lea powiedziała: To na moje szczęście, bo kobiety będą mnie nazywać szczęśliwą. I nadała mu imię Aszer.


\par }{\MM \VS{14}A w czasie żniwa pszenicznego Ruben wyszedł i znalazł na polu mandragory, i przyniósł je do swojej matki Lei. Wtedy Rachela powiedziała do Lei: Daj mi, proszę, z mandragor twego syna.


\par }{\MM \VS{15}A ona jej odpowiedziała: Mało ci, że zabrałaś mi mojego męża, to teraz chcesz też zabrać mandragory mego syna? Wtedy Rachela powiedziała: Niech śpi z tobą tej nocy za mandragory twego syna.


\par }{\MM \VS{16}A gdy Jakub wracał wieczorem z pola, Lea wyszła mu naprzeciw i powiedziała: Masz do mnie przyjść, bo nabyłam cię za mandragory mego syna. I spał z nią tej nocy.


\par }{\MM \VS{17}A Bóg wysłuchał Leę i poczęła, i urodziła Jakubowi piątego syna.


\par }{\MM \VS{18}I Lea powiedziała: Bóg
{\ADD{mi}} oddał moją zapłatę za to, że dałam moją służącą swemu mężowi. I nadała mu imię Issachar.


\par }{\MM \VS{19}Potem Lea znowu poczęła i urodziła Jakubowi szóstego syna.


\par }{\MM \VS{20}I Lea mówiła: Bóg obdarzył mnie wspaniałym darem. Teraz mój mąż będzie ze mną mieszkał, bo urodziłam mu sześciu synów. I nadała mu imię Zebulon.


\par }{\MM \VS{21}Potem urodziła córkę i nadała jej imię Dina.


\par }{\MM \VS{22}Bóg wspomniał też na Rachelę i wysłuchał ją Bóg, i otworzył jej łono.


\par }{\MM \VS{23}Poczęła więc i urodziła syna, i powiedziała: Bóg zabrał moją hańbę.


\par }{\MM \VS{24}Nadała mu imię Józef i powiedziała: Niech PAN da mi drugiego syna.


\par }{\MM \VS{25}Gdy Rachela urodziła Józefa, Jakub powiedział do Labana: Puść mnie, abym wrócił do mego miejsca i do mojej ziemi.


\par }{\MM \VS{26}Daj mi moje żony i moje dzieci, za które ci służyłem, abym mógł iść. Wiesz przecież, jak ci służyłem.


\par }{\MM \VS{27}I Laban powiedział do niego: Proszę, jeśli znalazłem łaskę w twoich oczach,
{\ADD{zostań ze mną}}. Doznałem
{\ADD{bowiem}} tego, że PAN mi błogosławił ze względu na ciebie.


\par }{\MM \VS{28}Mówił dalej: Wyznacz swoją zapłatę, a dam ci ją.


\par }{\MM \VS{29}Wtedy
{\ADD{Jakub}} mu odpowiedział: Ty wiesz, jak ci służyłem i jaki stał się przy mnie twój dobytek.


\par }{\MM \VS{30}Miałeś bowiem niewiele przed moim przyjściem, a bardzo się to pomnożyło i PAN błogosławił ci, odkąd tu jestem. Kiedy jednak mam się starać o swój dom?


\par }{\MM \VS{31}I
{\ADD{Laban}} zapytał: Cóż mam ci dać? Jakub odpowiedział: Nic mi nie dasz. Ale jeśli zrobisz to,
{\ADD{co ci powiem}}, wtedy wrócę i będę pasł twoje stado, i strzegł go.


\par }{\MM \VS{32}Obejdę dziś wszystkie twoje stada i odłączę z nich każde bydło pstre i nakrapiane i każde bydło ciemne wśród owiec, a nakrapiane i pstre wśród kóz. To będzie moja zapłata.


\par }{\MM \VS{33}Potem moja sprawiedliwość da świadectwo o mnie, gdy przyjdzie czas, abyś mi zapłacił. Wszystko, co nie będzie pstre i nakrapiane wśród kóz, a ciemne wśród owiec, niech będzie mi
{\ADD{poczytane}} za kradzież.


\par }{\MM \VS{34}Laban powiedział: Niech się stanie według twego słowa.


\par }{\MM \VS{35}W tym dniu odłączył kozły prążkowane i nakrapiane i wszystkie kozy pstre i nakrapiane, i wszystkie, które miały jakąś białą plamkę, także i czarne wśród owiec, i oddał
{\ADD{je}} w ręce swych synów.


\par }{\MM \VS{36}I
{\ADD{Laban}} odłączył się od Jakuba na odległość trzech dni drogi. A Jakub pasł resztę stada Labana.


\par }{\MM \VS{37}Wtedy Jakub nabrał zielonych prętów topolowych, laskowych i kasztanowych i
{\ADD{miejscami}} poobdzierał je z kory do białego, obnażając białość, która
{\ADD{była}} na prętach.


\par }{\MM \VS{38}Gdy stada przychodziły pić, przed stadami nakładł do rynien i koryt z wodą tych prętów, które poobdzierał z kory, aby parzyły się stada, przychodząc pić.


\par }{\MM \VS{39}I stada parzyły się przy tych prętach i rodziły jagnięta prążkowane, pstre i nakrapiane.


\par }{\MM \VS{40}I Jakub odłączył jagnięta, a owce stawiał przodem do
{\ADD{jagniąt}} prążkowanych i do wszystkich ciemnych w stadzie Labana, a swoje stada stawiał osobno i nie łączył ich ze stadem Labana.


\par }{\MM \VS{41}A gdy silniejsze zwierzęta się parzyły, Jakub kładł pręty w koryta, przed oczy zwierząt, aby parzyły się przed prętami.


\par }{\MM \VS{42}Lecz gdy przychodziły słabsze zwierzęta, nie kładł
{\ADD{ich}}. I słabsze były Labana, a silniejsze Jakuba.


\par }{\MM \VS{43}I tak wzbogacił się bardzo ten człowiek, i miał wiele stad, a także służące i służących oraz wielbłądy i osły.




\par }\Chap{31}{\MM \VerseOne{1}Potem
{\ADD{Jakub}} usłyszał, jak synowie Labana mówili: Jakub zabrał wszystko, co należało do naszego ojca, i z tego, co było naszego ojca, zdobył całe to bogactwo.


\par }{\MM \VS{2}Jakub widział też oblicze Labana, że nie było w stosunku do niego takie jak wcześniej.


\par }{\MM \VS{3}Wtedy PAN powiedział do Jakuba: Wróć do ziemi swoich ojców i do swojej rodziny, a będę z tobą.


\par }{\MM \VS{4}Jakub kazał więc przywołać Rachelę i Leę na pole do swojego stada.


\par }{\MM \VS{5}I powiedział im: Widzę oblicze waszego ojca, że nie jest w stosunku do mnie takie jak wcześniej, ale Bóg mego ojca był ze mną.


\par }{\MM \VS{6}Wy też same wiecie, że ze wszystkich moich sił służyłem waszemu ojcu;


\par }{\MM \VS{7}Ale wasz ojciec oszukał mnie i dziesięć razy zmieniał moją zapłatę. Bóg jednak nie pozwolił mu skrzywdzić mnie.


\par }{\MM \VS{8}Jeśli powiedział: Pstre będą twoją zapłatą, to wszystkie stada rodziły pstre; a gdy mówił: Prążkowane będą twoją zapłatą, to wszystkie stada rodziły prążkowane.


\par }{\MM \VS{9}W ten sposób Bóg odebrał dobytek waszemu ojcu i dał
{\ADD{go}} mnie.


\par }{\MM \VS{10}Gdy bowiem był czas parzenia się stad, podniosłem swe oczy i widziałem we śnie, że samce łączyły się z bydłami prążkowanymi, pstrymi i biało nakrapianymi.


\par }{\MM \VS{11}Wtedy Anioł Boga powiedział mi we śnie: Jakubie! A ja odpowiedziałem: Oto jestem.


\par }{\MM \VS{12}Potem powiedział: Podnieś teraz swe oczy i zobacz wszystkie samce łączące się z owcami prążkowanymi, pstrymi i biało nakrapianymi. Widziałem bowiem wszystko, co Laban ci uczynił.


\par }{\MM \VS{13}Ja jestem Bogiem z Betel, gdzie namaściłeś kamień i gdzie złożyłeś mi ślub. Teraz więc wstań, wyjdź z tej ziemi i wróć do ziemi twojej rodziny.


\par }{\MM \VS{14}I Rachela, i Lea odpowiedziały mu: Czy mamy jeszcze
{\ADD{jakąś}} cząstkę i dziedzictwo w domu naszego ojca?


\par }{\MM \VS{15}Czy nie jesteśmy uważane u niego za obce? Sprzedał nas bowiem i jeszcze przejadł nasz majątek.


\par }{\MM \VS{16}Bo całe bogactwo, które Bóg odebrał naszemu ojcu, jest nasze i naszych synów. Dlatego teraz zrób wszystko, co ci Bóg rozkazał.


\par }{\MM \VS{17}Jakub wstał więc i wsadził swych synów i swe żony na wielbłądy.


\par }{\MM \VS{18}I zabrał całe swoje stado i cały swój majątek, który zdobył, swój dobytek, który nabył w Paddan-Aram, aby wrócić do swego ojca Izaaka, do ziemi Kanaan.


\par }{\MM \VS{19}Gdy Laban odszedł strzyc swoje owce, Rachela ukradła posążki należące do jej ojca.


\par }{\MM \VS{20}I Jakub wykradł się potajemnie od Labana Syryjczyka, nie oznajmiając mu, że ucieka.


\par }{\MM \VS{21}Uciekł więc ze wszystkim, co miał. Wstał i przeprawił się przez rzekę, i udał się
{\ADD{ku}} górze Gilead.


\par }{\MM \VS{22}A trzeciego dnia doniesiono Labanowi, że Jakub uciekł.


\par }{\MM \VS{23}Wziął więc ze sobą swoich braci, gonił go przez siedem dni i doścignął go na górze Gilead.


\par }{\MM \VS{24}Lecz Bóg przyszedł do Labana Syryjczyka tej nocy we śnie i powiedział mu: Strzeż się, abyś nie mówił do Jakuba ani dobrze, ani źle.


\par }{\MM \VS{25}Laban dogonił Jakuba, gdy Jakub rozbił swój namiot na górze. Laban ze swoimi braćmi też rozbił namiot na górze Gilead.


\par }{\MM \VS{26}Wtedy Laban powiedział do Jakuba: Coś ty zrobił, że się wykradłeś potajemnie ode mnie i uprowadziłeś moje córki jak pojmane mieczem?


\par }{\MM \VS{27}Dlaczego potajemnie uciekłeś i wykradłeś się ode mnie, i nic mi nie powiedziałeś, abym mógł wyprawić cię z radością, z pieśniami, z bębnem i harfą?


\par }{\MM \VS{28}I nie pozwoliłeś mi ucałować moich synów i moich córek? Naprawdę głupio postąpiłeś.


\par }{\MM \VS{29}Jest to w mocy mojej ręki, aby zrobić wam coś złego, ale Bóg waszego ojca powiedział mi zeszłej nocy: Strzeż się, abyś nie mówił do Jakuba ani dobrze, ani źle.


\par }{\MM \VS{30}A teraz, gdy chciałeś odejść, bo bardzo tęskniłeś za domem twego ojca, dlaczego ukradłeś moje bożki?


\par }{\MM \VS{31}I Jakub odpowiedział Labanowi: Bałem się, bo myślałem, że siłą odbierzesz mi twoje córki.


\par }{\MM \VS{32}Lecz ten, u kogo znajdziesz twoje bożki, niech umrze. Sprawdź w obecności naszych braci, czy coś twojego jest u mnie, i weź sobie. Jakub nie wiedział bowiem, że Rachela je ukradła.


\par }{\MM \VS{33}Laban wszedł więc do namiotu Jakuba i do namiotu Lei, a także do namiotu obu służących, ale
{\ADD{nic}} nie znalazł. Gdy wyszedł z namiotu Lei, wszedł do namiotu Racheli.


\par }{\MM \VS{34}A Rachela wzięła posążki, włożyła je pod siodło wielbłądzie i usiadła na nich. Laban przeszukał cały namiot, ale
{\ADD{nic}} nie znalazł.


\par }{\MM \VS{35}Powiedziała do swego ojca: Niech się mój pan nie gniewa, że nie mogę wstać przed tobą, bo
{\ADD{mam}} kobiecą przypadłość. I szukał, ale nie znalazł posążków.


\par }{\MM \VS{36}Wtedy Jakub rozgniewał się i zganił Labana. I Jakub powiedział do Labana: Jakie jest moje przestępstwo i jaki mój grzech, że goniłeś mnie w gniewie?


\par }{\MM \VS{37}Oto przeszukałeś wszystkie moje rzeczy. Co znalazłeś z rzeczy należących do twego domu? Połóż
{\ADD{to}} tutaj przed moimi i twoimi braćmi i niech rozsądzą między nami dwoma.


\par }{\MM \VS{38}Dwadzieścia lat mieszkałem z tobą. Twoje owce i twoje kozy nie roniły, a baranów z twego stada nie jadłem.


\par }{\MM \VS{39}Rozszarpanego
{\ADD{przez zwierzę}} nie przynosiłem do ciebie, wynagradzałem ci szkodę; z mojej ręki domagałeś się tego, co było ukradzione we dnie i co było ukradzione w nocy.


\par }{\MM \VS{40}Bywało,
{\ADD{że}} we dnie męczył mnie upał, a mróz w nocy, tak że sen odchodził od moich oczu.


\par }{\MM \VS{41}Dwadzieścia lat ci służyłem w twoim domu: czternaście lat za twoje dwie córki, a sześć lat za twoje bydło. A po dziesięć razy zmieniałeś moją zapłatę.


\par }{\MM \VS{42}Gdyby Bóg mojego ojca, Bóg Abrahama i bojaźń Izaaka, nie był ze mną, pewnie byś mnie teraz odprawił z niczym.
{\ADD{Ale}} Bóg wejrzał na moje utrapienie i na pracę moich rąk i przestrzegł cię zeszłej nocy.


\par }{\MM \VS{43}Wtedy Laban odpowiedział Jakubowi: Córki te są moimi córkami i dzieci te są moimi dziećmi, i dobytek
{\ADD{ten}} to mój dobytek, i wszystko, co widzisz, jest moje. Ale cóż mogę dziś uczynić tym moim córkom albo dzieciom, które urodziły?


\par }{\MM \VS{44}Chodź więc, zawrzyjmy przymierze, ja i ty, i niech to będzie świadectwem między mną a tobą.


\par }{\MM \VS{45}I Jakub wziął kamień, i postawił go jako pomnik.


\par }{\MM \VS{46}Potem Jakub powiedział do swoich braci: Nazbierajcie kamieni. Wzięli więc kamienie i zrobili stos, i jedli tam na tym stosie.


\par }{\MM \VS{47}I Laban nazwał go Jegar Sahaduta, a Jakub go nazwał Galed.


\par }{\MM \VS{48}Bo Laban mówił: Ten stos
{\ADD{niech będzie}} dziś świadkiem między mną a tobą. Dlatego
{\ADD{Jakub}} nazwał go Galed;


\par }{\MM \VS{49}I Myspa, bo
{\ADD{Laban}} powiedział: Niech PAN czuwa nade mną i nad tobą, gdy się oddalimy od siebie.


\par }{\MM \VS{50}Jeśli będziesz krzywdził moje córki i jeśli pojmiesz inne żony oprócz moich córek,
{\ADD{to choć}} nie ma tu z nami nikogo, patrz: Bóg
{\ADD{jest}} świadkiem między mną a tobą.


\par }{\MM \VS{51}I Laban mówił dalej do Jakuba: Oto ten stos
{\ADD{kamieni}} i oto ten pomnik, który postawiłem między mną a tobą.


\par }{\MM \VS{52}Ten stos jest świadkiem i ten pomnik
{\ADD{jest}} świadkiem
{\ADD{tego}}, że ja do ciebie nie pójdę dalej za ten stos i ty też nie pójdziesz do mnie za ten stos i pomnik w złym
{\ADD{zamiarze}}.


\par }{\MM \VS{53}Bóg Abrahama i Bóg Nachora, Bóg ich ojca, niech rozsądzi między nami. Jakub przysiągł więc przez bojaźń swego ojca Izaaka.


\par }{\MM \VS{54}Potem Jakub złożył na wzgórzu ofiarę i wezwał swych braci do jedzenia chleba. Jedli więc chleb i nocowali na
{\ADD{tym}} wzgórzu.


\par }{\MM \VS{55}Nazajutrz wcześnie rano Laban wstał, ucałował swoich synów i swoje córki i błogosławił im. A Laban odszedł i wrócił na swoje miejsce.




\par }\Chap{32}{\MM \VerseOne{1}Jakub też poszedł swoją drogą i spotkali go aniołowie Boga.


\par }{\MM \VS{2}Gdy Jakub ich ujrzał, powiedział: To obóz Boga. I nadał temu miejscu nazwę Machanaim.


\par }{\MM \VS{3}Potem Jakub wysłał przed sobą posłańców do swego brata Ezawa, do ziemi Seir, do krainy Edomu.


\par }{\MM \VS{4}I rozkazał im: Tak powiecie do mego pana Ezawa: To mówi twój sługa Jakub: Byłem gościem u Labana i przebywałem z nim aż do tego czasu.


\par }{\MM \VS{5}Mam woły, osły i owce, służących i służące, a posyłam oznajmić to memu panu, żebym znalazł łaskę w twoich oczach.


\par }{\MM \VS{6}Posłańcy wrócili do Jakuba i mówili: Przyszliśmy do twego brata Ezawa, a on też idzie naprzeciwko ciebie, a z nim czterystu mężów.


\par }{\MM \VS{7}Jakub bardzo się przestraszył i ogarnęła go trwoga. Podzielił więc lud, który z nim
{\ADD{był}}, oraz owce, woły i wielbłądy na dwa obozy.


\par }{\MM \VS{8}I powiedział: Jeśli Ezaw przyjdzie do jednego obozu i uderzy na niego, to drugi obóz ocaleje.


\par }{\MM \VS{9}Potem Jakub powiedział: Boże mego ojca Abrahama i Boże mego ojca Izaaka, PANIE, który do mnie powiedziałeś: Wróć do twojej ziemi i do twojej rodziny, a będę ci wyświadczał dobro.


\par }{\MM \VS{10}Nie jestem godzien wszelkiego miłosierdzia i całej wierności, które okazałeś swemu słudze. Bo tylko o lasce przeszedłem ten Jordan, a teraz mam dwa obozy.


\par }{\MM \VS{11}Wyrwij mnie, proszę, z ręki mego brata, z ręki Ezawa, bo się go boję, że przyjdzie i zabije mnie
{\ADD{i}} matki z dziećmi.


\par }{\MM \VS{12}Ty bowiem powiedziałeś: Na pewno będę ci wyświadczał dobro i rozmnożę twoje potomstwo jak piasek morski, który nie może być zliczony z powodu jego mnóstwa.


\par }{\MM \VS{13}I przenocował tam tej nocy, i wziął z tego, co miał pod ręką, dar dla swego brata Ezawa;


\par }{\MM \VS{14}Dwieście kóz i dwadzieścia kozłów, dwieście owiec i dwadzieścia baranów;


\par }{\MM \VS{15}Trzydzieści karmiących wielbłądzic z młodymi, czterdzieści krów i dziesięć wołów, dwadzieścia oślic i dziesięcioro ośląt.


\par }{\MM \VS{16}I oddał
{\ADD{je}} w ręce swoich sług, każde stado oddzielnie, i powiedział do swoich sług: Idźcie przede mną i zachowajcie odstęp między stadami.


\par }{\MM \VS{17}I rozkazał pierwszemu: Gdy spotka cię mój brat Ezaw, a spyta cię: Czyj jesteś? I dokąd idziesz? A czyje to
{\ADD{stado}} przed tobą?


\par }{\MM \VS{18}Wtedy odpowiesz: To jest dar od twego sługi Jakuba, posłany memu panu Ezawowi. A oto on sam
{\ADD{idzie}} za nami.


\par }{\MM \VS{19}Tak też rozkazał drugiemu i trzeciemu, i wszystkim idącym za tymi stadami: Tymi słowy mówcie do Ezawa, gdy go spotkacie.


\par }{\MM \VS{20}Powiecie
{\ADD{mu}} też: Oto twój sługa Jakub
{\ADD{idzie}} za nami. Myślał bowiem: Przebłagam go darem, który idzie przede mną, a potem zobaczę jego oblicze. Może mnie przyjmie łaskawie.


\par }{\MM \VS{21}I poszedł przed nim ten dar, a sam przenocował tej nocy ze
{\ADD{swoim}} obozem.


\par }{\MM \VS{22}Wstał tej nocy, wziął obie swe żony i dwie swoje służebnice oraz jedenastu swoich synów i przeszedł przez bród Jabboku.


\par }{\MM \VS{23}I wziął ich, przeprawił przez tę rzekę i przeprowadził
{\ADD{wszystko}}, co miał.


\par }{\MM \VS{24}Jakub zaś został sam. I walczył z nim
{\ADD{pewien}} mężczyzna aż do wzejścia zorzy.


\par }{\MM \VS{25}A widząc, że nie może go pokonać, dotknął go w staw biodrowy i wytrącił biodro Jakubowi ze stawu, gdy się z nim mocował.


\par }{\MM \VS{26}I powiedział: Puść mnie, bo już wzeszła zorza. Odpowiedział: Nie puszczę cię, aż mi pobłogosławisz.


\par }{\MM \VS{27}Wtedy mu powiedział: Jakie jest twoje imię? I odpowiedział: Jakub.


\par }{\MM \VS{28}I powiedział: Twoim imieniem nie będzie już Jakub, ale Izrael, bo mężnie zmagałeś się z Bogiem i z ludźmi i zwyciężyłeś.


\par }{\MM \VS{29}I Jakub spytał: Powiedz mi, proszę, twoje imię. A on odpowiedział: Czemu pytasz o moje imię? I tam mu błogosławił.


\par }{\MM \VS{30}Jakub nadał więc temu miejscu nazwę Penuel,
{\ADD{mówiąc}}: Widziałem bowiem Boga twarzą w twarz, a moja dusza została zachowana.


\par }{\MM \VS{31}I kiedy minął
{\ADD{miejsce}} Penuel, wzeszło słońce, a on utykał z powodu swojego biodra.


\par }{\MM \VS{32}Dlatego do dziś synowie Izraela nie jadają ścięgna, które jest w stawie biodrowym, gdyż dotknął Jakuba w staw biodrowy, w ścięgno, które się skurczyło.




\par }\Chap{33}{\MM \VerseOne{1}Potem Jakub podniósł oczy i zobaczył, że Ezaw nadchodzi, a z nim czterystu mężczyzn. Podzielił więc dzieci między Leę, Rachelę a dwie służące.


\par }{\MM \VS{2}I postawił na przodzie służące i ich dzieci, za nimi Leę i jej dzieci, a na końcu Rachelę z Józefem.


\par }{\MM \VS{3}Sam zaś wyszedł przed nich i pokłonił się siedem razy aż do ziemi, zanim doszedł do swego brata.


\par }{\MM \VS{4}Ale Ezaw wybiegł mu naprzeciw, objął go, rzucił mu się na szyję i całował go. I płakali.


\par }{\MM \VS{5}Potem podniósł oczy, zobaczył żony i dzieci i zapytał:
{\ADD{A}} kim
{\ADD{są}} ci przy tobie? I odpowiedział:
{\ADD{To są}} dzieci, które Bóg w swej łaskawości dał twemu słudze.


\par }{\MM \VS{6}Wtedy przybliżyły się służące ze swoimi dziećmi i pokłoniły się.


\par }{\MM \VS{7}Przybliżyła się też Lea ze swoimi dziećmi i pokłoniły się. Potem przybliżyli się Józef i Rachela i pokłonili się.


\par }{\MM \VS{8}I
{\ADD{Ezaw}} zapytał: Co znaczy cały ten obóz, z którym się spotkałem?
{\ADD{Jakub}} odpowiedział: Abym znalazł łaskę w oczach mego pana.


\par }{\MM \VS{9}Wtedy Ezaw powiedział: Ja mam dosyć, mój bracie, zatrzymaj to, co twoje.


\par }{\MM \VS{10}I Jakub powiedział: Nie, proszę, jeśli znalazłem teraz łaskę w twoich oczach, przyjmij dar z mojej ręki, bo gdy zobaczyłem twoje oblicze, to jakbym widział oblicze Boga, i ty łaskawie mnie przyjąłeś.


\par }{\MM \VS{11}Przyjmij, proszę, mój dar, który ci przyniosłem, bo Bóg hojnie mi błogosławił, a mam dość wszystkiego. I tak nalegał na niego, że to przyjął.


\par }{\MM \VS{12}{\ADD{Ezaw}} powiedział: Ruszajmy w drogę i chodźmy, a ja pójdę przed tobą.


\par }{\MM \VS{13}I
{\ADD{Jakub}} mu odpowiedział: Mój pan wie, że mam ze sobą dzieci wątłe, a owce i krowy karmią młode. Jeśli popędzi się je przez cały dzień, zginie całe stado.


\par }{\MM \VS{14}Niech mój pan, proszę, idzie przed swoim sługą, a ja będę szedł powoli, jak nadąży stado, które jest przede mną, i jak nadążą dzieci, aż przyjdę do mego pana do Seiru.


\par }{\MM \VS{15}Wtedy Ezaw powiedział: Zostawię więc przy tobie
{\ADD{część}} ludzi, którzy są ze mną. A on odpowiedział: A na cóż to? Obym znalazł łaskę w oczach mego pana.


\par }{\MM \VS{16}I tego dnia Ezaw wrócił swą drogą do Seiru.


\par }{\MM \VS{17}A Jakub wyruszył do Sukkot i zbudował sobie dom, i zrobił szałasy dla swoich stad. Dlatego nazwał to miejsce Sukkot.


\par }{\MM \VS{18}I Jakub przyszedł szczęśliwie do miasta Sychem, które było w ziemi Kanaan, gdy wrócił z Paddan-Aram, i rozbił obóz przed miastem.


\par }{\MM \VS{19}I za sto monet kupił od synów Hemora, ojca Sychema, część pola, na którym rozbił swój namiot.


\par }{\MM \VS{20}Tam też postawił ołtarz i nazwał go: Mocny Bóg Izraela.




\par }\Chap{34}{\MM \VerseOne{1}I Dina, córka Lei, którą urodziła Jakubowi, wyszła, aby zobaczyć córki tej ziemi.


\par }{\MM \VS{2}A gdy zobaczył ją Sychem, syn Chamora Chiwwity, książę tej ziemi, porwał ją, spał z nią i ją zhańbił.


\par }{\MM \VS{3}I przylgnęła jego dusza do Diny, córki Jakuba, a zakochał się w dziewczynie i czule do niej mówił.


\par }{\MM \VS{4}Potem Sychem powiedział do swego ojca Chamora: Weź mi tę dziewczynę za żonę.


\par }{\MM \VS{5}A Jakub usłyszał, że jego córka Dina została zhańbiona, a jego synowie byli przy jego stadach na polu. Jakub więc milczał aż do ich przyjścia.


\par }{\MM \VS{6}Wtedy Chamor, ojciec Sychema, wyszedł do Jakuba, aby z nim porozmawiać.


\par }{\MM \VS{7}A
{\ADD{gdy}} synowie Jakuba przyszli z pola
{\ADD{i to}} usłyszeli, ubolewali nad tym i bardzo się rozgniewali, że dopuścił się haniebnego czynu w Izraelu, śpiąc z córką Jakuba, czego nie wolno robić.


\par }{\MM \VS{8}I Chamor powiedział do nich: Mój syn Sychem przylgnął duszą do waszej córki. Dajcie mu ją, proszę, za żonę.


\par }{\MM \VS{9}Spowinowaćcie się z nami. Dajcie nam wasze córki i bierzcie sobie nasze córki.


\par }{\MM \VS{10}I będziecie z nami mieszkać, a ziemia będzie przed wami. Mieszkajcie i handlujcie w niej, i osadzajcie się w niej.


\par }{\MM \VS{11}I Sychem mówił też do jej ojca i braci: Niech znajdę łaskę w waszych oczach, a co mi powiecie, to dam.


\par }{\MM \VS{12}Zażądajcie ode mnie jak największego wiana i darów, a dam, jak mi powiecie; tylko dajcie mi tę dziewczynę za żonę.


\par }{\MM \VS{13}Wtedy synowie Jakuba odpowiedzieli Sychemowi i jego ojcu Chamorowi, mówiąc podstępnie, bo zhańbił ich siostrę Dinę.


\par }{\MM \VS{14}I powiedzieli im: Nie możemy dać naszej siostry nieobrzezanemu mężczyźnie, gdyż
{\ADD{byłaby to}} dla nas hańba.


\par }{\MM \VS{15}Zgodzimy się z wami tylko w ten sposób, jeśli zechcecie być do nas podobni i każdy z waszych mężczyzn będzie obrzezany.


\par }{\MM \VS{16}Wtedy damy wam nasze córki, a wasze córki weźmiemy sobie. Zamieszkamy z wami i staniemy się jednym ludem.


\par }{\MM \VS{17}Ale jeśli nas nie usłuchacie i nie dacie się obrzezać, weźmiemy naszą córkę i odejdziemy.


\par }{\MM \VS{18}I słowa ich spodobały się Chamorowi i jego synowi Sychemowi.


\par }{\MM \VS{19}Młodzieniec nie odkładał więc tego, bo zakochał się w córce Jakuba. A był on ze wszystkich najbardziej szanowany w domu swego ojca.


\par }{\MM \VS{20}Gdy Chamor i jego syn Sychem przyszli do bramy swego miasta, powiedzieli do mężczyzn swego miasta:


\par }{\MM \VS{21}Ci mężczyźni spokojnie z nami żyją. Niech więc mieszkają w tej ziemi i handlują w niej, bo oto
{\ADD{nasza}} ziemia jest dość przestronna dla nich. Będziemy brać sobie ich córki za żony, a nasze córki będziemy im dawać.


\par }{\MM \VS{22}Zgodzą się ci mężczyźni mieszkać z nami, byśmy byli jednym ludem, ale pod warunkiem, że każdy mężczyzna u nas będzie obrzezany, tak jak i oni
{\ADD{są}} obrzezani.


\par }{\MM \VS{23}Czyż ich stada i dobytek oraz wszelkie ich bydło nie będą nasze?
{\ADD{Na to}} tylko im pozwólmy, a zamieszkają z nami.


\par }{\MM \VS{24}I usłuchali Chamora i jego syna Sychema wszyscy wychodzący z bramy swego miasta. I został obrzezany każdy mężczyzna, który wychodził z bramy swego miasta.


\par }{\MM \VS{25}A trzeciego dnia, gdy
{\ADD{najbardziej}} cierpieli, dwaj synowie Jakuba, Symeon i Lewi, bracia Diny, wzięli swoje miecze i śmiało weszli do miasta, i pomordowali wszystkich mężczyzn.


\par }{\MM \VS{26}Zabili ostrzem miecza także Chamora oraz jego syna Sychema i zabrali Dinę z domu Sychema, i odeszli.


\par }{\MM \VS{27}Synowie Jakuba wpadli do pomordowanych i złupili miasto
{\ADD{za to}}, że zhańbili ich siostrę.


\par }{\MM \VS{28}Zabrali ich owce, woły i osły oraz to, co było w mieście i na polu.


\par }{\MM \VS{29}Cały ich majątek, wszystkie ich dzieci i żony wzięli do niewoli i zrabowali wszystko, co było w domach.


\par }{\MM \VS{30}Wtedy Jakub powiedział do Symeona i Lewiego: Zaniepokoiliście mnie, czyniąc mnie obrzydliwym u mieszkańców tej ziemi, u Kananejczyków i Peryzzytów. Ja mam niewielką liczbę ludzi, a oni zbiorą się przeciwko mnie i uderzą na mnie. I
{\ADD{tak}} zginę ja i mój dom.


\par }{\MM \VS{31}A
{\ADD{oni}} odpowiedzieli: Czyż miał traktować naszą siostrę jak nierządnicę?




\par }\Chap{35}{\MM \VerseOne{1}Potem Bóg powiedział do Jakuba: Wstań, wstąp do Betel i tam zamieszkaj. Zbuduj tam ołtarz Bogu, który ci się ukazał, gdy uciekałeś przed swoim bratem Ezawem.


\par }{\MM \VS{2}Wtedy Jakub powiedział do swych domowników i do wszystkich, którzy z nim
{\ADD{byli}}: Usuńcie obcych bogów, którzy są wśród was, oczyśćcie się i zmieńcie swoje szaty.


\par }{\MM \VS{3}Wstańmy i pójdźmy do Betel; tam zbuduję ołtarz Bogu, który mnie wysłuchał w dniu mego utrapienia i był ze mną w drodze, którą chodziłem.


\par }{\MM \VS{4}Oddali więc Jakubowi wszystkich obcych bogów, których mieli, i kolczyki, które
{\ADD{mieli}} w uszach, i Jakub zakopał je pod tym dębem, który
{\ADD{był}} niedaleko Sychem.


\par }{\MM \VS{5}Potem wyruszyli
{\ADD{w drogę}}. A strach Boży padł na okoliczne miasta i nie ścigali synów Jakuba.


\par }{\MM \VS{6}Jakub przyszedł więc do Luz, które jest w ziemi Kanaan, czyli do Betel, on i cały lud, który z nim był.


\par }{\MM \VS{7}I zbudował tam ołtarz, a nazwał to miejsce El-Betel, bo tam ukazał mu się Bóg, gdy uciekał przed swoim bratem.


\par }{\MM \VS{8}Wtedy umarła Debora, mamka Rebeki, i została pogrzebana przy Betel pod dębem. I nazwano go Allon-Bachut.


\par }{\MM \VS{9}I Bóg znowu ukazał się Jakubowi, gdy ten wracał z Paddan-Aram, i błogosławił mu.


\par }{\MM \VS{10}I powiedział mu Bóg: Twoje imię
{\ADD{jest}} Jakub. Nie będziesz już
{\ADD{jednak}} zwany Jakubem, ale twoim imieniem będzie Izrael. I nadał mu imię Izrael.


\par }{\MM \VS{11}I Bóg mu powiedział: Ja
{\ADD{jestem}} Bóg Wszechmogący. Bądź płodny i rozmnażaj się. Z ciebie powstanie naród i wiele narodów, a z twoich bioder wyjdą królowie.


\par }{\MM \VS{12}Ziemię, którą dałem Abrahamowi i Izaakowi, dam tobie i twemu potomstwu po tobie dam tę ziemię.


\par }{\MM \VS{13}I Bóg odszedł od niego z miejsca, na którym z nim rozmawiał.


\par }{\MM \VS{14}Potem Jakub postawił pomnik na
{\ADD{tym}} miejscu, gdzie
{\ADD{Bóg}} z nim rozmawiał, pomnik kamienny, i wylał na nim ofiarę z płynów, i polał go oliwą.


\par }{\MM \VS{15}I Jakub nadał temu miejscu, gdzie Bóg z nim rozmawiał, nazwę Betel.


\par }{\MM \VS{16}Potem wyruszyli z Betel i gdy mieli kawałek drogi do Efraty, Rachela zaczęła rodzić, a poród miała ciężki.


\par }{\MM \VS{17}Gdy rodziła w wielkich bólach, położna powiedziała do niej: Nie bój się, bo i tego syna będziesz miała.


\par }{\MM \VS{18}Kiedy uchodziła z niej dusza, bo
{\ADD{tam}} umarła, nadała mu imię Benoni; ale jego ojciec nazwał go Beniamin.


\par }{\MM \VS{19}{\ADD{Tak}} to umarła Rachela i została pogrzebana na drodze do Efraty, czyli Betlejem.


\par }{\MM \VS{20}I Jakub postawił pomnik na jej grobie. To
{\ADD{jest}} pomnik grobu Racheli aż do dziś.


\par }{\MM \VS{21}Potem Izrael wyruszył
{\ADD{stamtąd}} i rozbił swój namiot za wieżą Eder.


\par }{\MM \VS{22}A gdy Izrael mieszkał w tej krainie, Ruben poszedł i spał z Bilhą, nałożnicą swego ojca, i Izrael usłyszał
{\ADD{o tym}}. A synów Jakuba było dwunastu.


\par }{\MM \VS{23}Synowie Lei: Ruben, pierworodny Jakuba, potem Symeon, Lewi, Juda, Issachar i Zebulon.


\par }{\MM \VS{24}Synowie Racheli: Józef i Beniamin.


\par }{\MM \VS{25}A synowie Bilhy, służącej Racheli: Dan i Neftali.


\par }{\MM \VS{26}Synowie Zilpy, służącej Lei: Gad i Aszer. To
{\ADD{są}} synowie Jakuba, którzy mu się urodzili w Paddan-Aram.


\par }{\MM \VS{27}I Jakub przyszedł do swego ojca Izaaka, do Mamre, do miasta Arba, czyli Hebronu, gdzie przebywali Abraham i Izaak.


\par }{\MM \VS{28}A dni Izaaka było sto osiemdziesiąt lat.


\par }{\MM \VS{29}I Izaak oddał ducha, i umarł, i został przyłączony do swego ludu, stary i syty dni; a pogrzebali go jego synowie, Ezaw i Jakub.




\par }\Chap{36}{\MM \VerseOne{1}To są dzieje rodu Ezawa, czyli Edomu.


\par }{\MM \VS{2}Ezaw pojął swoje żony z córek Kanaanu: Adę, córkę Elona Chetyty, Oholibamę, córkę Any, córki Sibeona Chiwwity;


\par }{\MM \VS{3}I Basmat, córkę Izmaela, siostrę Nebajota.


\par }{\MM \VS{4}I Ada urodziła Ezawowi Elifaza, a Basmat urodziła Rehuela.


\par }{\MM \VS{5}Oholibama urodziła Jeusza, Jalama i Koracha. To
{\ADD{są}} synowie Ezawa, którzy mu się urodzili w ziemi Kanaan.


\par }{\MM \VS{6}I Ezaw wziął swoje żony, synów, córki i wszystkich domowników, swoje stada, wszystkie bydła i całe swoje mienie, które zdobył w ziemi Kanaan, i odszedł od swego brata Jakuba do
{\ADD{innej}} ziemi;


\par }{\MM \VS{7}Bo ich majątek był tak wielki, że nie mogli mieszkać razem, i ziemia, na której przebywali, nie mogła ich utrzymać z powodu
{\ADD{mnóstwa}} ich stad.


\par }{\MM \VS{8}I Ezaw zamieszkał na górze Seir. Ezaw to Edom.


\par }{\MM \VS{9}A to są dzieje rodu Ezawa, ojca Edomitów, na górze Seir.


\par }{\MM \VS{10}I to są imiona synów Ezawa: Elifaz, syn Ady, żony Ezawa, Rehuel, syn Basmat, żony Ezawa.


\par }{\MM \VS{11}Synami zaś Elifaza byli: Teman, Omar, Sefo, Gatam i Kenaz.


\par }{\MM \VS{12}A Timna była nałożnicą Elifaza, syna Ezawa, i urodziła Elifazowi Amaleka. To
{\ADD{są}} synowie Ady, żony Ezawa.


\par }{\MM \VS{13}To
{\ADD{są}} synowie Rehuela: Nachat, Zerach, Szamma i Mizza. Byli oni synami Basmat, żony Ezawa.


\par }{\MM \VS{14}A ci byli synami żony Ezawa Oholibamy, córki Any, córki Sibeona. Urodziła ona Ezawowi Jeusza, Jalama i Koracha.


\par }{\MM \VS{15}To
{\ADD{są}} książęta spośród synów Ezawa, synowie Elifaza, pierworodnego Ezawa: książę Teman, książę Omar, książę Sefo, książę Kenaz.


\par }{\MM \VS{16}Książę Korach, książę Gatam, książę Amalek. Ci książęta
{\ADD{pochodzą}} z Elifaza, w ziemi Edom, to
{\ADD{są}} synowie Ady.


\par }{\MM \VS{17}To
{\ADD{są}} synowie Rehuela, syna Ezawa: książę Nachat, książę Zerach, książę Szamma, książę Mizza. Ci książęta
{\ADD{pochodzą}} z Rehuela, w ziemi Edom. Oni
{\ADD{są}} synami Basmat, żony Ezawa.


\par }{\MM \VS{18}A to
{\ADD{są}} synowie Oholibamy, żony Ezawa: książę Jeusz, książę Jalam, książę Korach. Ci książęta
{\ADD{pochodzą}} z Oholibamy, córki Any, żony Ezawa.


\par }{\MM \VS{19}To
{\ADD{są}} synowie Ezawa, czyli Edom, i to
{\ADD{są}} ich książęta.


\par }{\MM \VS{20}A to
{\ADD{są}} synowie Seira, Choryty, mieszkańcy tej ziemi: Lotan, Szobal, Sibeon i Ana;


\par }{\MM \VS{21}Diszon, Eser i Diszan. To
{\ADD{są}} książęta Chorytów, synowie Seira w ziemi Edom.


\par }{\MM \VS{22}Synami Lotana byli: Chori i Hemam; a siostrą Lotana była Tamna.


\par }{\MM \VS{23}Synowie zaś Szobala: Alwan, Manachat, Ebal, Szefo i Onam.


\par }{\MM \VS{24}Synami Sibeona
{\ADD{są}} Ajja i Ana. To ten Ana, który znalazł muły na pustyni, gdy pasł osły swego ojca Sibeona.


\par }{\MM \VS{25}A to
{\ADD{są}} dzieci Any: Diszon i Oholibama, córka Any.


\par }{\MM \VS{26}I synowie Diszona: Chemdan, Eszban, Jitran i Keran.


\par }{\MM \VS{27}To są synowie Esera: Bilhan, Zaawan i Akan.


\par }{\MM \VS{28}I synowie Diszana: Us i Aran.


\par }{\MM \VS{29}To są książęta Chorytów: książę Lotan, książę Szobal, książę Sibeon, książę Ana.


\par }{\MM \VS{30}Książę Diszon, książę Eser, książę Diszan.
{\ADD{Są}} to książęta Chorytów, według ich księstw, w ziemi Seir.


\par }{\MM \VS{31}To
{\ADD{są}} królowie, którzy panowali w ziemi Edom, zanim panował król nad synami Izraela.


\par }{\MM \VS{32}W Edomie panował Bela, syn Beora, a nazwa jego miasta – Dinhaba.


\par }{\MM \VS{33}I Bela umarł, a w jego miejsce panował Jobab, syn Zeracha z Bosry.


\par }{\MM \VS{34}Jobab umarł, a w jego miejsce panował Chuszam z ziemi Temanitów.


\par }{\MM \VS{35}Chuszam umarł, a w jego miejsce panował Hadad, syn Bedada, który pokonał Midianitów na polu Moab, a nazwa jego miasta – Awit.


\par }{\MM \VS{36}Hadad umarł, a w jego miejsce panował Samla z Masreki.


\par }{\MM \VS{37}Samla umarł, a w jego miejsce panował Saul z Rechobot nad Rzeką.


\par }{\MM \VS{38}Saul umarł, a w jego miejsce panował Baalchanan, syn Akbora.


\par }{\MM \VS{39}Baalchanan, syn Akbora, umarł, a w jego miejsce panował Hadar, a nazwa jego miasta – Pahu, a imię jego żony
{\ADD{to}} Mehetabel,
{\ADD{była to}} córka Matredy, córki Mezahaba.


\par }{\MM \VS{40}To
{\ADD{są}} imiona książąt Ezawa, według ich rodów i miejscowości i według ich imion: książę Timna, książę Alwa, książę Jetet.


\par }{\MM \VS{41}Książę Oholibama, książę Ela, książę Pinon.


\par }{\MM \VS{42}Książę Kenaz, książę Teman, książę Mibsar.


\par }{\MM \VS{43}Książę Magdiel, książę Iram. To
{\ADD{są}} książęta Edomu według miejsca ich zamieszkania w ziemi ich posiadłości. To
{\ADD{jest}} Ezaw, ojciec Edomitów.




\par }\Chap{37}{\MM \VerseOne{1}Jakub mieszkał w ziemi, gdzie jego ojciec był przybyszem, w ziemi Kanaan.


\par }{\MM \VS{2}To są dzieje rodu Jakuba: Gdy Józef miał siedemnaście lat, pasł stada ze swoimi braćmi; młodzieniec był z synami Bilhy i z synami Zilpy, żony swego ojca. I Józef donosił ojcu o ich złej sławie.


\par }{\MM \VS{3}A Izrael kochał Józefa najbardziej ze wszystkich swoich synów,
{\ADD{bo}} urodził mu się w starości. I zrobił mu szatę wielobarwną.


\par }{\MM \VS{4}Gdy jego bracia widzieli, że ojciec kocha go bardziej niż wszystkich jego braci, znienawidzili go i nie potrafili przyjaźnie z nim rozmawiać.


\par }{\MM \VS{5}Pewnego razu Józefowi przyśnił się sen, a
{\ADD{gdy}} opowiedział go swoim braciom, tym bardziej go znienawidzili.


\par }{\MM \VS{6}Bo powiedział im: Posłuchajcie, proszę, snu, który mi się przyśnił.


\par }{\MM \VS{7}Wiązaliśmy snopy na polu, a oto mój snop podniósł się i stanął, a wasze snopy otoczyły go i pokłoniły się mojemu snopowi.


\par }{\MM \VS{8}I odpowiedzieli mu jego bracia: Czyżbyś miał królować nad nami? Czyż miałbyś nami rządzić? I jeszcze bardziej go znienawidzili z powodu snów i słów jego.


\par }{\MM \VS{9}Śnił mu się jeszcze drugi sen i opowiedział go swoim braciom: Znowu śnił mi się sen, a oto słońce, księżyc i jedenaście gwiazd pokłoniły mi się.


\par }{\MM \VS{10}Gdy opowiedział
{\ADD{to}} swemu ojcu i swoim braciom, jego ojciec zgromił go i powiedział mu: Cóż to za sen, który ci się śnił? Czy ja i twoja matka przyjdziemy z twoimi braćmi, aby ci się kłaniać aż do ziemi?


\par }{\MM \VS{11}I jego bracia zazdrościli mu, ale jego ojciec rozważał tę sprawę.


\par }{\MM \VS{12}Potem jego bracia odeszli, aby paść trzody swego ojca w Sychem.


\par }{\MM \VS{13}I Izrael powiedział do Józefa: Czy twoi bracia nie pasą
{\ADD{trzody}} w Sychem? Chodź, a poślę cię do nich. A on odpowiedział: Oto jestem.


\par }{\MM \VS{14}Wtedy powiedział mu: Idź teraz i dowiedz się, jak się mają twoi bracia i co się dzieje z trzodami, i daj mi znać. Wysłał go więc z doliny Hebronu, a on przyszedł do Sychem.


\par }{\MM \VS{15}I spotkał go
{\ADD{pewien}} człowiek, gdy błąkał się po polu. I człowiek ten zapytał go: Czego szukasz?


\par }{\MM \VS{16}A on odpowiedział: Szukam moich braci. Powiedz mi, proszę, gdzie oni pasą trzody.


\par }{\MM \VS{17}Człowiek ten odpowiedział: Odeszli stąd, bo słyszałem, jak mówili: Pójdźmy do Dotan. I Józef poszedł za swoimi braćmi i znalazł ich w Dotan.


\par }{\MM \VS{18}Gdy ujrzeli go z daleka, zanim do nich przyszedł, naradzali się, aby go zabić.


\par }{\MM \VS{19}I mówili jeden do drugiego: Oto idzie mistrz od snów.


\par }{\MM \VS{20}Teraz więc chodźcie, zabijmy go i wrzućmy do jakiejś studni, i powiemy: Pożarł go zły zwierz. I zobaczymy, co będzie z jego snów.


\par }{\MM \VS{21}Ruben, gdy to usłyszał, chciał go wybawić z ich rąk i powiedział: Nie zabijajmy go.


\par }{\MM \VS{22}Ruben powiedział też do nich: Nie wylewajcie krwi,
{\ADD{ale}} wrzućcie go do tej studni, która
{\ADD{jest}} na pustyni, i nie podnoście na niego ręki.
{\ADD{A mówił to}}, aby go wybawić z ich rąk i przywrócić go swemu ojcu.


\par }{\MM \VS{23}Gdy Józef przyszedł do swoich braci, obdarli go z jego szaty, z szaty wielobarwnej, którą
{\ADD{miał}} na sobie.


\par }{\MM \VS{24}Następnie chwycili go i wrzucili do studni, która
{\ADD{była}} pusta, bez wody.


\par }{\MM \VS{25}Potem usiedli, aby jeść chleb, a gdy podnieśli swoje oczy, zobaczyli grupę Izmaelitów idących z Gileadu. Ich wielbłądy niosły wonne korzenie, kadzidło i mirrę, a szły, aby to zanieść do Egiptu.


\par }{\MM \VS{26}Wtedy Juda powiedział do swoich braci: Jaki pożytek będzie z tego, że zabijemy naszego brata i zataimy jego krew?


\par }{\MM \VS{27}Chodźcie, sprzedajmy go Izmaelitom, a nie podnośmy na niego naszej ręki, bo to jest nasz brat i nasze ciało. I bracia go usłuchali.


\par }{\MM \VS{28}A gdy przechodzili Midianici, kupcy, wyciągnęli Józefa ze studni i sprzedali go Izmaelitom za dwadzieścia srebrników, a oni zaprowadzili Józefa do Egiptu.


\par }{\MM \VS{29}Gdy Ruben wrócił do tej studni, Józefa już w studni nie było. I rozdarł swoje szaty.


\par }{\MM \VS{30}Potem wrócił do swoich braci i powiedział: Nie ma chłopca, a ja dokąd pójdę?


\par }{\MM \VS{31}Wtedy wzięli szatę Józefa, zabili kozła i umoczyli szatę we krwi.


\par }{\MM \VS{32}I posłali tę wielobarwną szatę, aby ją zaniesiono do jego ojca, i powiedzieli: Znaleźliśmy to. Zobacz, czy to szata twego syna, czy nie.


\par }{\MM \VS{33}A
{\ADD{on}} rozpoznał ją i powiedział: To
{\ADD{jest}} szata mego syna, pożarł go zły zwierz. Józef na pewno został rozszarpany.


\par }{\MM \VS{34}Wtedy Jakub rozdarł swoje szaty, włożył wór na biodra i opłakiwał swego syna przez wiele dni.


\par }{\MM \VS{35}I zeszli się wszyscy jego synowie i wszystkie jego córki, aby go pocieszyć, lecz nie dał się pocieszyć, ale mówił: Naprawdę zstąpię za moim synem do grobu. I opłakiwał go jego ojciec.


\par }{\MM \VS{36}A Midianici sprzedali Józefa do Egiptu Potifarowi, dworzaninowi faraona, dowódcy straży.




\par }\Chap{38}{\MM \VerseOne{1}W tym czasie Juda odszedł od swoich braci i wstąpił do
{\ADD{pewnego}} mieszkańca Adullam, który miał na imię Chira.


\par }{\MM \VS{2}I Juda zobaczył tam córkę Kananejczyka, który miał na imię Szua; pojął ją i obcował z nią.


\par }{\MM \VS{3}A
{\ADD{ona}} poczęła i urodziła syna, i nadał mu imię Er.


\par }{\MM \VS{4}I znów poczęła i urodziła syna, i nadała mu imię Onan.


\par }{\MM \VS{5}Potem znowu urodziła syna i nadała mu imię Szela. A
{\ADD{Juda}} był w Kezib, gdy mu go urodziła.


\par }{\MM \VS{6}I Juda wziął dla swojego pierworodnego syna Era żonę imieniem Tamar.


\par }{\MM \VS{7}A Er, pierworodny Judy, był zły w oczach PANA, więc PAN go zabił.


\par }{\MM \VS{8}Wtedy Juda powiedział do Onana: Obcuj z żoną twego brata i ożeń się z nią, i wzbudź twemu bratu potomstwo.


\par }{\MM \VS{9}Lecz Onan wiedział, że to potomstwo nie miało być jego; gdy obcował z żoną swego brata, wyrzucał swoje
{\ADD{nasienie}} na ziemię, aby nie wzbudzić potomstwa swemu bratu.


\par }{\MM \VS{10}I nie podobało się PANU to, co
{\ADD{Onan}} robił, dlatego i jego PAN zabił.


\par }{\MM \VS{11}Wtedy Juda powiedział do swojej synowej Tamar: Mieszkaj w domu twego ojca jako wdowa, aż dorośnie mój syn Szela. Powiedział bowiem: Oby on też nie umarł jak jego bracia. I Tamar odeszła, i mieszkała w domu swego ojca.


\par }{\MM \VS{12}Po długim czasie umarła córka Szuy, żona Judy. Gdy Juda już pocieszył się, poszedł wraz ze swoim przyjacielem Chirą Adullamitą do Timny, do tych, co strzygli jego owce.


\par }{\MM \VS{13}I powiedziano o tym Tamarze: Oto twój teść idzie do Timny, aby strzyc swoje owce.


\par }{\MM \VS{14}Zdjęła więc z siebie wdowie szaty, okryła się welonem i tak zasłonięta usiadła na rozstaju drogi, która prowadziła do Timny. Widziała bowiem, że Szela dorósł, a ona nie została mu dana za żonę.


\par }{\MM \VS{15}A gdy Juda zobaczył ją, pomyślał, że to nierządnica, bo zakryła swoją twarz.


\par }{\MM \VS{16}Zszedł więc do niej z drogi i powiedział: Proszę, pozwól mi obcować z tobą. Nie wiedział bowiem, że to była jego synowa. I powiedziała: Co mi dasz, abyś mógł ze mną obcować?


\par }{\MM \VS{17}I odpowiedział: Poślę ci koźlątko ze stada. A ona rzekła: Dasz mi zastaw, dopóki nie przyślesz?


\par }{\MM \VS{18}I powiedział: Cóż mam ci dać w zastaw? A ona odpowiedziała: Twój pierścień, twój sznur i twoją laskę, którą masz w ręce. Dał jej więc i obcował z nią; a ona poczęła z niego.


\par }{\MM \VS{19}Potem wstała, odeszła, zdjęła z siebie welon i włożyła wdowie szaty.


\par }{\MM \VS{20}A Juda posłał koźlątko przez swego przyjaciela Adullamitę, aby odebrał zastaw z ręki tej kobiety, ale ten jej nie znalazł.


\par }{\MM \VS{21}I pytał ludzi w tym miejscu: Gdzie jest ta nierządnica, która
{\ADD{była}} na rozstaju tej drogi? Oni odpowiedzieli: Nie było tu
{\ADD{żadnej}} nierządnicy.


\par }{\MM \VS{22}Wrócił więc do Judy i powiedział: Nie znalazłem jej. I ludzie w tym miejscu powiedzieli: Nie było tu
{\ADD{żadnej}} nierządnicy.


\par }{\MM \VS{23}Wtedy Juda powiedział: Niech sobie zatrzyma ten
{\ADD{zastaw}}, abyśmy nie stali się pośmiewiskiem. Oto posyłałem to koźlątko, a ty jej nie znalazłeś.


\par }{\MM \VS{24}Po upływie około trzech miesięcy powiedziano Judzie: Twoja synowa Tamar stała się nierządnicą i oto jest brzemienna z nierządu. Wtedy Juda powiedział: Wyprowadźcie ją i niech będzie spalona.


\par }{\MM \VS{25}A gdy została wyprowadzona, posłała do swego teścia
{\ADD{wiadomość}}: Jestem brzemienna z mężczyzny, do którego należą te rzeczy. Powiedziała przy tym: Rozpoznaj, proszę, czyj to pierścień, sznur i laska.


\par }{\MM \VS{26}Wtedy Juda rozpoznał
{\ADD{je}} i powiedział: Ona jest sprawiedliwsza ode mnie, ponieważ nie dałem jej memu synowi Szeli. I więcej z nią nie obcował.


\par }{\MM \VS{27}Gdy nadszedł czas jej porodu, okazało się, że w jej łonie
{\ADD{są}} bliźnięta.


\par }{\MM \VS{28}A gdy rodziła,
{\ADD{jedno dziecko}} wytknęło rękę, a położna ujęła ją i zawiązała na ręce czerwoną nić, mówiąc: Ten wyszedł pierwszy.


\par }{\MM \VS{29}Gdy
{\ADD{on}} cofnął swoją rękę, oto wyszedł jego brat i powiedziała: Jak się przedarłeś? Na tobie
{\ADD{niech będzie}} rozerwanie. I nadała mu imię Peres.


\par }{\MM \VS{30}A potem wyszedł jego brat, na którego ręce była czerwona nić. I nadała mu imię Zerach.




\par }\Chap{39}{\MM \VerseOne{1}A Józef został zaprowadzony do Egiptu. I Potifar, dworzanin faraona, dowódca straży, Egipcjanin, kupił go od Izmaelitów, którzy go tam zaprowadzili.


\par }{\MM \VS{2}PAN był z Józefem, tak że stał się człowiekiem, któremu się dobrze powodziło, i mieszkał w domu swego pana Egipcjanina.


\par }{\MM \VS{3}Jego pan widział, że PAN jest z nim i że PAN szczęści mu we wszystkim, co on czyni.


\par }{\MM \VS{4}I Józef znalazł łaskę w jego oczach, i służył mu. Uczynił go zarządcą swego domu i wszystko, co miał, oddał w jego ręce.


\par }{\MM \VS{5}A od tego czasu, gdy uczynił go zarządcą swego domu i wszystkiego, co miał, PAN błogosławił domowi Egipcjanina ze względu na Józefa. I błogosławieństwo PANA było nad wszystkim, co miał w domu i na polu.


\par }{\MM \VS{6}Dlatego oddał wszystko, co miał, w ręce Józefa i o niczym u siebie nie wiedział, tylko o chlebie, który spożywał. A Józef był przystojny i miły dla oka.


\par }{\MM \VS{7}Po tych wydarzeniach żona jego pana zwróciła swe oczy na Józefa i powiedziała: Połóż się ze mną.


\par }{\MM \VS{8}Ale odmówił i powiedział do żony swego pana: Mój pan nie wie tak dobrze jak ja, co
{\ADD{jest}} w jego domu, bo wszystko, co miał, oddał w moje ręce.


\par }{\MM \VS{9}I nie ma w tym domu nikogo większego ode mnie, i nie zabronił mi niczego oprócz ciebie, bo ty jesteś jego żoną. Jak więc mógłbym popełnić tak wielkie zło i zgrzeszyć przeciwko Bogu?


\par }{\MM \VS{10}I chociaż namawiała Józefa dzień w dzień, on nie zgadzał się z nią położyć
{\ADD{ani}} z nią być.


\par }{\MM \VS{11}Pewnego dnia, gdy wszedł do domu, aby wykonać swoje obowiązki, a nie było tam nikogo z domowników;


\par }{\MM \VS{12}Uchwyciła go za szatę i powiedziała: Połóż się ze mną. Ale on zostawił swoją szatę w jej ręku, uciekł i wyszedł na zewnątrz.


\par }{\MM \VS{13}A gdy ona zobaczyła, że zostawił szatę w jej ręku i uciekł na zewnątrz;


\par }{\MM \VS{14}Zawołała swoich domowników i powiedziała do nich: Patrzcie,
{\ADD{pan}} sprowadził do nas Hebrajczyka, aby nas zelżył. Przyszedł
{\ADD{bowiem}} do mnie, aby się ze mną położyć, ale krzyknęłam donośnym głosem.


\par }{\MM \VS{15}A gdy usłyszał, że podnoszę swój głos i wołam, zostawił szatę u mnie, uciekł i wyszedł na zewnątrz.


\par }{\MM \VS{16}I zatrzymała u siebie jego szatę, aż przyszedł do domu jego pan;


\par }{\MM \VS{17}I powiedziała do niego te słowa: Przyszedł do mnie sługa, ten Hebrajczyk, którego przyprowadziłeś do nas, aby mnie zelżyć.


\par }{\MM \VS{18}A gdy podniosłam swój głos i zawołałam, zostawił szatę u mnie i uciekł na zewnątrz.


\par }{\MM \VS{19}Gdy jego pan usłyszał słowa swojej żony, które do niego powiedziała: Tak mi uczynił twój sługa, rozgniewał się bardzo.


\par }{\MM \VS{20}Potem pan Józefa wziął go i oddał do więzienia, tam gdzie sadzano więźniów królewskich. I przebywał tam w więzieniu.


\par }{\MM \VS{21}A PAN był z Józefem, okazał mu miłosierdzie i dał mu łaskę w oczach przełożonego więzienia.


\par }{\MM \VS{22}Przełożony więzienia oddał więc pod władzę Józefa wszystkich więźniów, którzy byli w więzieniu; a wszystkim, co tam się działo, on zarządzał.


\par }{\MM \VS{23}A przełożony więzienia nie doglądał tego, co mu powierzył, bo PAN był z nim, i co on czynił, to PAN szczęścił.




\par }\Chap{40}{\MM \VerseOne{1}Po tych wydarzeniach podczaszy króla Egiptu i
{\ADD{jego}} piekarz dopuścili się wykroczenia przeciwko swojemu panu, królowi Egiptu.


\par }{\MM \VS{2}Faraon więc rozgniewał się na obu swoich dworzan, na przełożonego podczaszych i na przełożonego piekarzy.


\par }{\MM \VS{3}I oddał ich do więzienia w domu dowódcy straży, na miejsce, gdzie Józef był więźniem.


\par }{\MM \VS{4}A dowódca straży oddał ich
{\ADD{pod nadzór}} Józefa, który im służył. I przebywali jakiś czas w więzieniu.


\par }{\MM \VS{5}Pewnej nocy obydwaj – podczaszy i piekarz króla Egiptu, którzy byli więźniami w więzieniu – mieli sen, każdy inny, według swego tłumaczenia.


\par }{\MM \VS{6}A Józef przyszedł do nich rano i spostrzegł, że są smutni.


\par }{\MM \VS{7}I zapytał dworzan faraona, którzy
{\ADD{byli}} z nim w więzieniu, w domu jego pana: Czemu macie dziś tak smutne twarze?


\par }{\MM \VS{8}I odpowiedzieli mu: Śnił się nam sen, a nie ma nikogo, kto by go wytłumaczył. Józef powiedział do nich: Czy nie do Boga
{\ADD{należą}} wytłumaczenia? Opowiedzcie mi, proszę.


\par }{\MM \VS{9}Wtedy przełożony podczaszych opowiedział swój sen Józefowi: Śniło mi się, że przede mną była winorośl;


\par }{\MM \VS{10}I na winorośli
{\ADD{były}} trzy gałązki. A ona jakby wypuszczała pąki i wychodził jej kwiat, i jej grona wydały dojrzałe winogrona.


\par }{\MM \VS{11}A kubek faraona był w mojej ręce. Wziąłem więc winogrona i wyciskałem je do kubka faraona, i podawałem kubek w ręce faraona.


\par }{\MM \VS{12}Wtedy Józef powiedział mu: Takie
{\ADD{jest}} wytłumaczenie tego snu: Trzy gałązki to trzy dni.


\par }{\MM \VS{13}Po trzech dniach faraon wywyższy twą głowę i przywróci cię na twój urząd, i będziesz podawał kubek faraona w jego rękę jak dawniej, gdy byłeś jego podczaszym.


\par }{\MM \VS{14}Tylko wspomnij na mnie, gdy się będziesz miał dobrze, i wyświadcz mi, proszę, tę przysługę i wspomnij o mnie faraonowi, i uwolnij mnie z tego domu;


\par }{\MM \VS{15}Bo siłą uprowadzono mnie z ziemi hebrajskiej, a do tego nic
{\ADD{złego}} tu nie zrobiłem, żeby mnie wrzucono do tego więzienia.


\par }{\MM \VS{16}A przełożony piekarzy, widząc, że dobrze wytłumaczył
{\ADD{sen}}, powiedział do Józefa: Ja też
{\ADD{miałem}} sen, a oto trzy białe kosze na mojej głowie;


\par }{\MM \VS{17}A w najwyższym koszu były wszelkie rodzaje pieczywa dla faraona, a ptaki jadły je z kosza,
{\ADD{który był}} na mojej głowie.


\par }{\MM \VS{18}Wtedy Józef odpowiedział: Takie jest wytłumaczenie
{\ADD{snu}}: Trzy kosze to trzy dni.


\par }{\MM \VS{19}Po trzech dniach faraon zetnie ci głowę i powiesi cię na drzewie, a ptaki będą jadły twoje ciało.


\par }{\MM \VS{20}A trzeciego dnia, w dniu urodzin faraona, urządził on ucztę dla wszystkich swoich sług i w ich obecności kazał sprowadzić przełożonego podczaszych i przełożonego piekarzy.


\par }{\MM \VS{21}I przywrócił przełożonego podczaszych na jego urząd, aby podawał kubek do rąk faraona.


\par }{\MM \VS{22}A przełożonego piekarzy powiesił, jak im Józef wytłumaczył.


\par }{\MM \VS{23}Jednak przełożony podczaszych nie pamiętał o Józefie, ale zapomniał o nim.




\par }\Chap{41}{\MM \VerseOne{1}Po upływie dwóch lat śniło się faraonowi, że stał nad rzeką.


\par }{\MM \VS{2}A oto z rzeki wychodziło siedem pięknych i tłustych krów, które się pasły na łące.


\par }{\MM \VS{3}Oto też za nimi wychodziło z rzeki siedem innych krów, brzydkich i chudych, które stanęły obok
{\ADD{pierwszych}} krów nad brzegiem rzeki.


\par }{\MM \VS{4}I te brzydkie i chude krowy pożarły siedem pięknych i tłustych krów. Wtedy faraon się obudził.


\par }{\MM \VS{5}A gdy usnął, śnił po raz drugi. A oto siedem pełnych i cudnych kłosów wyrastało z jednego źdźbła.


\par }{\MM \VS{6}Oto też siedem kłosów cienkich i wysuszonych od wiatru wschodniego wyrastało za nimi.


\par }{\MM \VS{7}I te cienkie kłosy pożarły siedem pięknych i pełnych kłosów. Wtedy faraon się obudził, a
{\ADD{był}} to sen.


\par }{\MM \VS{8}A gdy nastał ranek, był zaniepokojony w duchu i kazał wezwać wszystkich wróżbitów i mędrców Egiptu. I opowiedział im faraon swoje sny, ale nie było nikogo, kto by potrafił je faraonowi wytłumaczyć.


\par }{\MM \VS{9}Wtedy przełożony podczaszych powiedział do faraona: Przypominam
{\ADD{sobie}} dziś moje grzechy.


\par }{\MM \VS{10}Faraon rozgniewał się na swoje sługi i oddał mnie pod straż w domu dowódcy straży, mnie i przełożonego piekarzy.


\par }{\MM \VS{11}Tam jednej nocy śnił się nam sen, mnie i jemu; każdemu śnił się sen według jego wytłumaczenia.


\par }{\MM \VS{12}A był tam z nami młodzieniec, Hebrajczyk, sługa dowódcy straży, któremu opowiedzieliśmy nasze sny, a on wytłumaczył je nam, każdemu według jego snu.


\par }{\MM \VS{13}I stało się tak, jak nam wytłumaczył: Mnie
{\ADD{faraon}} przywrócił na moje miejsce, a tamtego powiesił.


\par }{\MM \VS{14}Faraon kazał więc wezwać Józefa i prędko go wyprowadzono z więzienia. Ostrzygł się, zmienił szaty i przyszedł do faraona.


\par }{\MM \VS{15}I faraon powiedział do Józefa: Śnił mi się sen, a nie ma nikogo, kto potrafi mi go wytłumaczyć. Ale słyszałem, jak mówiono o tobie, że gdy usłyszysz sen, umiesz go wytłumaczyć.


\par }{\MM \VS{16}Józef odpowiedział faraonowi: To nie ja, ale Bóg da faraonowi szczęśliwą odpowiedź.


\par }{\MM \VS{17}Faraon powiedział więc do Józefa: Oto w moim śnie stałem na brzegu rzeki.


\par }{\MM \VS{18}A z rzeki wychodziło siedem tłustych i pięknych krów i pasły się na łące.


\par }{\MM \VS{19}Za nimi zaś wychodziło siedem innych krów, nędznych, szpetnych i chudych; w całej ziemi Egiptu nie widziałem tak brzydkich.


\par }{\MM \VS{20}I chude i szpetne krowy pożarły siedem pierwszych tłustych krów.


\par }{\MM \VS{21}A choć je zjadły, nie było widać, że zjadły,
{\ADD{ale}} były szpetne jak i przedtem. I obudziłem się.


\par }{\MM \VS{22}Potem widziałem we śnie, jak oto siedem kłosów, pełnych i dorodnych, wyrastało z jednego źdźbła.


\par }{\MM \VS{23}A za nimi wyrastało siedem kłosów suchych, cienkich i wyschniętych od wschodniego wiatru.


\par }{\MM \VS{24}I te cienkie kłosy pożarły tych siedem dorodnych kłosów. I opowiedziałem
{\ADD{to}} wróżbitom, ale nie było nikogo, kto by potrafił mi to wytłumaczyć.


\par }{\MM \VS{25}Wtedy Józef powiedział do faraona: Sen faraona jest jeden – Bóg oznajmił faraonowi, co uczyni.


\par }{\MM \VS{26}Siedem pięknych krów to siedem lat, a siedem dorodnych kłosów to
{\ADD{też}} siedem lat. Jest to jeden sen.


\par }{\MM \VS{27}Siedem zaś chudych i szpetnych krów, które wychodziły za nimi, to siedem lat; a siedem pustych kłosów i wyschniętych od wschodniego wiatru to będzie siedem lat głodu.


\par }{\MM \VS{28}{\ADD{A}} oto, co powiedziałem faraonowi: Bóg ukazał faraonowi, co uczyni.


\par }{\MM \VS{29}Nadchodzi siedem lat wielkiej obfitości w całej ziemi Egiptu.


\par }{\MM \VS{30}A po nich nastąpi siedem lat głodu i cała obfitość ziemi Egiptu pójdzie w zapomnienie, i głód wytrawi ziemię;


\par }{\MM \VS{31}Tak że obfitość ziemi nie będzie znana z powodu przyszłego głodu, bo będzie bardzo ciężki.


\par }{\MM \VS{32}A skoro sen śnił się faraonowi dwukrotnie,
{\ADD{oznacza}} to, że ta rzecz jest postanowiona przez Boga i Bóg śpieszy ją wykonać.


\par }{\MM \VS{33}Teraz więc niech faraon znajdzie roztropnego i mądrego człowieka i postawi go nad ziemią Egiptu.


\par }{\MM \VS{34}Niech faraon tak postąpi i ustanowi urzędników nad ziemią, i zbierze piątą część
{\ADD{plonów}} ziemi Egiptu przez
{\ADD{te}} siedem lat obfitości.


\par }{\MM \VS{35}Niech zbierają wszelką żywność w tych nadchodzących dobrych latach i zgromadzą zboża do dyspozycji faraona, i niech przechowują żywność w miastach.


\par }{\MM \VS{36}Żywność ta będzie zapasem dla ziemi na te siedem lat głodu, które będą w ziemi Egiptu, aby ziemia nie niszczała od głodu.


\par }{\MM \VS{37}I podobało się to faraonowi i wszystkim jego sługom.


\par }{\MM \VS{38}Faraon zapytał więc swoje sługi: Czy znajdziemy człowieka mu podobnego, w którym jest Duch Boży?


\par }{\MM \VS{39}Potem faraon powiedział do Józefa: Skoro Bóg oznajmił ci to wszystko, nie ma żadnego tak rozumnego i mądrego jak ty.


\par }{\MM \VS{40}Ty będziesz nad moim domem, a cały mój lud będzie postępować według rozkazu twoich ust. Tylko tronem będę większy od ciebie.


\par }{\MM \VS{41}Faraon powiedział jeszcze do Józefa: Oto ustanowiłem cię nad całą ziemią Egiptu.


\par }{\MM \VS{42}Zdjął więc faraon pierścień z ręki i włożył go na rękę Józefa, oblekł go też w szatę bisiorową, a na szyję włożył mu złoty łańcuch.


\par }{\MM \VS{43}I kazał go wozić na swoim drugim rydwanie, i wołano przed nim: Na kolana! I ustanowił go
{\ADD{rządcą}} całej ziemi Egiptu.


\par }{\MM \VS{44}Potem faraon powiedział do Józefa: Ja jestem faraonem, a bez twego pozwolenia nikt na całej ziemi Egiptu nie podniesie ani ręki, ani nogi.


\par }{\MM \VS{45}I faraon nadał Józefowi imię Safnat Paneach, i dał mu za żonę Asenat, córkę Poti-Fery, kapłana z On. I Józef wyjechał na
{\ADD{całą}} ziemię Egiptu.


\par }{\MM \VS{46}Józef miał trzydzieści lat, gdy stanął przed faraonem, królem Egiptu. Potem Józef odszedł od faraona i objechał całą ziemię Egiptu.


\par }{\MM \VS{47}A przez tych siedem urodzajnych lat ziemia rodziła obficie.


\par }{\MM \VS{48}I
{\ADD{Józef}} zgromadził całą żywność tych siedmiu lat, która była w ziemi Egiptu, i składał żywność w miastach. Składał w miastach urodzajne plony z otaczających je pól.


\par }{\MM \VS{49}Józef więc nagromadził zboża tak wiele jak piasku morskiego, aż przestano je liczyć, bo
{\ADD{było}} go bez liku.


\par }{\MM \VS{50}A zanim nastały lata głodu, Józefowi urodzili się dwaj synowie, których mu urodziła Asenat, córka Poti-Fery, kapłana z On.


\par }{\MM \VS{51}Józef nadał pierworodnemu imię Manasses, gdyż
{\ADD{mówił}}: Bóg dał mi zapomnieć o całej mojej udręce i o całym domu mego ojca.


\par }{\MM \VS{52}A drugiemu nadał imię Efraim,
{\ADD{gdyż}} mówił: Bóg rozmnożył mnie w ziemi mego utrapienia.


\par }{\MM \VS{53}I skończyło się siedem lat obfitości, która była w ziemi Egiptu.


\par }{\MM \VS{54}I nadeszło siedem lat głodu, tak jak Józef przepowiedział. I głód był we wszystkich krainach, ale w całej ziemi Egiptu był chleb.


\par }{\MM \VS{55}Gdy
{\ADD{jednak}} na całej ziemi Egiptu był głód, lud wołał do faraona o chleb. I faraon powiedział wszystkim Egipcjanom: Idźcie do Józefa, a co wam powie, zróbcie.


\par }{\MM \VS{56}I na całej ziemi był głód. Józef otworzył więc wszystkie spichlerze, w których
{\ADD{było zboże}}, i sprzedawał Egipcjanom, bo głód wzmógł się w ziemi Egiptu.


\par }{\MM \VS{57}I ze wszystkich krajów przyjeżdżano do Egiptu, by kupować
{\ADD{żywność}} od Józefa, bo wzmógł się głód na całej ziemi.




\par }\Chap{42}{\MM \VerseOne{1}Gdy Jakub dowiedział się, że w Egipcie jest zboże, powiedział do swoich synów: Czemu się patrzycie jeden na drugiego?


\par }{\MM \VS{2}I mówił
{\ADD{im}}: Oto słyszałem, że w Egipcie jest zboże. Jedźcie tam i kupcie
{\ADD{je}} nam stamtąd, abyśmy żyli, a nie pomarli.


\par }{\MM \VS{3}Dziesięciu braci Józefa wyruszyło więc do Egiptu, aby kupić zboże.


\par }{\MM \VS{4}Ale Jakub nie posłał Beniamina, brata Józefa, z jego braćmi, bo powiedział: By nie spotkało go jakieś nieszczęście.


\par }{\MM \VS{5}Synowie Izraela przybyli więc wraz z innymi, aby kupić
{\ADD{zboże}}, gdyż był głód w ziemi Kanaan.


\par }{\MM \VS{6}A Józef był rządcą tej ziemi i to on sprzedawał
{\ADD{zboża}} całej ludności tej ziemi. A gdy przyszli bracia Józefa, pokłonili mu się twarzą do ziemi.


\par }{\MM \VS{7}Gdy Józef ujrzał swych braci, poznał ich, lecz udawał przed nimi obcego i rozmawiał z nimi surowo. Zapytał ich: Skąd przyszliście? Odpowiedzieli: Z ziemi Kanaan, aby nakupić żywności.


\par }{\MM \VS{8}Józef rozpoznał swoich braci, ale oni go nie poznali.


\par }{\MM \VS{9}I Józef przypomniał sobie sny, które mu się śniły o nich, i powiedział im: Jesteście szpiegami i przyszliście, aby wypatrzyć nieobronne miejsca tej ziemi.


\par }{\MM \VS{10}A
{\ADD{oni}} mu odpowiedzieli: Nie, mój panie. Twoi słudzy przyszli, aby nakupić żywności.


\par }{\MM \VS{11}Wszyscy jesteśmy synami jednego człowieka.
{\ADD{Jesteśmy}} uczciwi. Twoi słudzy nie są szpiegami.


\par }{\MM \VS{12}A
{\ADD{on}} powiedział do nich: Nie, ale przyszliście wypatrzyć nieobronne miejsca tej ziemi.


\par }{\MM \VS{13}Powiedzieli:
{\ADD{Było}} nas, twoich sług, dwunastu braci, synów jednego człowieka w ziemi Kanaan. Najmłodszy
{\ADD{jest}} z naszym ojcem
{\ADD{w domu}}, a jednego już nie ma.


\par }{\MM \VS{14}Józef rzekł im:
{\ADD{Jest}} tak, jak wam powiedziałem – jesteście szpiegami.


\par }{\MM \VS{15}Zostaniecie co do tego wybadani: Na życie faraona, nie wyjdziecie stąd, dopóki nie przyjdzie tu wasz młodszy brat.


\par }{\MM \VS{16}Wyślijcie jednego z was, aby przyprowadził waszego brata, a wy zostaniecie w więzieniu, aż wasze słowa się potwierdzą, czy mówicie prawdę. A jeśli nie, na życie faraona, jesteście szpiegami.


\par }{\MM \VS{17}I oddał ich pod straż na trzy dni.


\par }{\MM \VS{18}A trzeciego dnia Józef powiedział do nich: Zróbcie tak, a będziecie żyć,
{\ADD{bo}} ja się boję Boga.


\par }{\MM \VS{19}Jeśli jesteście uczciwi, niech jeden z waszych braci pozostanie związany tu w więzieniu; a wy jedźcie i odnieście zboże, aby się pozbyć głodu z waszych domów.


\par }{\MM \VS{20}I przyprowadźcie do mnie waszego najmłodszego brata, a wasze słowa sprawdzą się i nie umrzecie. I tak zrobili.


\par }{\MM \VS{21}Mówili jeden do drugiego: Naprawdę zgrzeszyliśmy przeciwko naszemu bratu, bo widząc strapienie jego duszy, gdy nas błagał, nie wysłuchaliśmy go. Dlatego przyszło na nas to utrapienie.


\par }{\MM \VS{22}Wtedy Ruben odpowiedział im: Czyż nie mówiłem wam: Nie grzeszcie przeciw chłopcu? A nie usłuchaliście. Oto teraz żąda się odpowiedzialności za jego krew.


\par }{\MM \VS{23}Lecz oni nie wiedzieli, że Józef rozumie, bo rozmawiał z nimi przez tłumacza.


\par }{\MM \VS{24}Wtedy odwrócił się od nich i zapłakał. Potem obrócił się do nich i rozmawiał z nimi. Wziął spośród nich Symeona i związał go na ich oczach.


\par }{\MM \VS{25}Potem Józef rozkazał, aby napełniono ich wory zbożem i każdemu z nich wrzucono do jego wora pieniądze, i
{\ADD{żeby}} dano im żywność na drogę. I tak zrobiono.


\par }{\MM \VS{26}Wtedy oni włożyli zboża na swoje osły i odjechali stamtąd.


\par }{\MM \VS{27}I gdy
{\ADD{jeden z nich}} rozwiązał swój wór, aby w gospodzie dać karmę swemu osłu, zobaczył swoje pieniądze; były bowiem na wierzchu jego wora.


\par }{\MM \VS{28}I powiedział do swoich braci: Zwrócono mi pieniądze, oto są w moim worze. Wtedy zamarło im serce i przerazili się, mówiąc jeden do drugiego: Cóż to nam Bóg uczynił?


\par }{\MM \VS{29}Potem przyszli do swego ojca Jakuba, do ziemi Kanaan, i opowiedzieli mu wszystko, co im się przydarzyło:


\par }{\MM \VS{30}Ten człowiek, pan tej ziemi, rozmawiał z nami surowo i wziął nas za szpiegów ziemi;


\par }{\MM \VS{31}Powiedzieliśmy mu: Jesteśmy uczciwi, nie jesteśmy szpiegami;


\par }{\MM \VS{32}Było nas dwunastu braci, synów naszego ojca; jednego już nie ma, a najmłodszy
{\ADD{jest}} teraz z naszym ojcem w ziemi Kanaan.


\par }{\MM \VS{33}I ten człowiek, pan tej ziemi, powiedział do nas: Po tym poznam, że jesteście uczciwi; zostawcie jednego z waszych braci u mnie, weźcie zboże, aby pozbyć się głodu z waszych domów, i idźcie;


\par }{\MM \VS{34}Potem przyprowadźcie waszego najmłodszego brata do mnie, abym poznał, że nie jesteście szpiegami, ale
{\ADD{ludźmi}} uczciwymi. Wtedy oddam wam waszego brata, a w tej ziemi będziecie mogli handlować.


\par }{\MM \VS{35}A gdy opróżniali swoje wory, każdy
{\ADD{znalazł}} w swoim worze węzeł pieniędzy. Gdy wraz ze swoim ojcem zobaczyli węzły z pieniędzmi, przerazili się.


\par }{\MM \VS{36}Wtedy ich ojciec Jakub powiedział im: Osierociliście mnie. Nie ma Józefa i Symeona, a weźmiecie Beniamina; całe
{\ADD{zło}} się na mnie zwaliło.


\par }{\MM \VS{37}Ruben powiedział do swego ojca: Zabij moich dwóch synów, jeśli go z powrotem nie przyprowadzę. Oddaj go pod moją opiekę, a ja ci go zwrócę.


\par }{\MM \VS{38}Ale on powiedział: Mój syn nie pójdzie z wami, gdyż jego brat umarł i tylko on jeden został. Jeśli przydarzy mu się nieszczęście na drodze, którą pójdziecie, w żalu doprowadzicie mnie, osiwiałego, do grobu.




\par }\Chap{43}{\MM \VerseOne{1}A ciężki głód
{\ADD{panował}} w tej ziemi.


\par }{\MM \VS{2}I gdy zużyli zboże, które przynieśli z Egiptu, ich ojciec powiedział do nich: Idźcie znowu
{\ADD{i}} kupcie nam trochę żywności.


\par }{\MM \VS{3}Juda powiedział do niego: Ten człowiek uroczyście nam oświadczył: Nie zobaczycie mojej twarzy, jeśli nie będzie z wami waszego brata.


\par }{\MM \VS{4}Jeśli
{\ADD{więc}} poślesz naszego brata z nami, pojedziemy i nakupimy ci żywności;


\par }{\MM \VS{5}Ale jeśli nie poślesz, nie pojedziemy, bo ten człowiek mówił do nas: Nie zobaczycie mojej twarzy, jeśli nie będzie z wami waszego brata.


\par }{\MM \VS{6}Izrael zapytał: Dlaczego sprawiliście mi ból, mówiąc temu człowiekowi, że macie jeszcze brata?


\par }{\MM \VS{7}Odpowiedzieli: Ten człowiek dokładnie się wypytał o nas i naszą rodzinę: Żyje jeszcze wasz ojciec? Macie
{\ADD{jeszcze jakiegoś}} brata? I odpowiedzieliśmy mu na jego pytania. Skąd mogliśmy wiedzieć, że powie: Przyprowadźcie mi tu waszego brata?


\par }{\MM \VS{8}I Juda powiedział do swego ojca Izraela: Poślij chłopca ze mną. Powstaniemy i pojedziemy, abyśmy żyli, a nie pomarli
{\ADD{z głodu}}, tak my, jak i ty, i nasze dzieci.


\par }{\MM \VS{9}Ja biorę odpowiedzialność za niego, ode mnie się go domagaj. Jeśli nie przyprowadzę go do ciebie i nie stawię go przed tobą, na zawsze będę ponosił
{\ADD{za to}} winę.


\par }{\MM \VS{10}Gdybyśmy bowiem nie zwlekali, wrócilibyśmy już dwa razy.


\par }{\MM \VS{11}Wtedy Izrael, ich ojciec, powiedział do nich: Jeśli tak
{\ADD{musi być}}, zróbcie w ten sposób: weźcie z najlepszych owoców ziemi w wasze naczynia i zanieście je temu człowiekowi w darze – trochę balsamu, trochę miodu, wonności, mirry, orzechów i migdałów.


\par }{\MM \VS{12}Weźcie też ze sobą podwójną sumę pieniędzy, a pieniądze wrzucone na wierzch waszych worów zabierzcie ze sobą, bo może to była pomyłka.


\par }{\MM \VS{13}Weźcie także waszego brata, wstańcie i jedźcie znowu do tego człowieka;


\par }{\MM \VS{14}A niech Bóg Wszechmogący da wam miłosierdzie przed tym człowiekiem, aby wam wypuścił waszego drugiego brata i Beniamina. A jeśli mam stracić swoje dzieci, to je stracę.


\par }{\MM \VS{15}Mężczyźni wzięli więc ten dar, zabrali ze sobą podwójną sumę pieniędzy oraz Beniamina, wstali i pojechali do Egiptu, i stanęli przed Józefem.


\par }{\MM \VS{16}A gdy Józef zobaczył z nimi Beniamina, powiedział do zarządcy jego domu: Wprowadź tych ludzi do domu, zabij
{\ADD{bydlę}} i przyrządź, bo ci ludzie w południe będą jedli ze mną.


\par }{\MM \VS{17}Człowiek ten zrobił, jak mu Józef rozkazał, i wprowadził tych ludzi do domu Józefa.


\par }{\MM \VS{18}Gdy zostali wprowadzeni do domu Józefa, bali się i mówili: Wprowadzono nas tu z powodu tych pieniędzy, które za pierwszym razem włożono do naszych worów, aby rzucić na nas
{\ADD{oszczerstwo}}, napaść na nas i wziąć w niewolę nas i nasze osły.


\par }{\MM \VS{19}Podeszli do zarządcy domu Józefa i rozmawiali z nim w drzwiach domu.


\par }{\MM \VS{20}I powiedzieli:
{\ADD{Pozwól}}, panie. Przyjechaliśmy za pierwszym razem kupić żywności.


\par }{\MM \VS{21}A gdy przyjechaliśmy do gospody i rozwiązaliśmy nasze wory, pieniądze każdego
{\ADD{były}} na wierzchu jego wora, nasze pieniądze w pełnej wadze. Przywieźliśmy je więc ze sobą.


\par }{\MM \VS{22}Przywieźliśmy też inne pieniądze ze sobą, aby nakupić żywności. Nie wiemy, kto włożył nasze pieniądze do naszych worów.


\par }{\MM \VS{23}A
{\ADD{on}} powiedział: Pokój wam, nie bójcie się. Bóg wasz, Bóg waszego ojca, dał wam skarb do waszych worów. Wasze pieniądze doszły do mnie. I wyprowadził do nich Symeona.


\par }{\MM \VS{24}Człowiek ten wprowadził tych ludzi do domu Józefa, dał im wody, aby umyli sobie nogi; dał też karmę ich osłom.


\par }{\MM \VS{25}Potem przygotowali dar, zanim Józef przyszedł w południe. Słyszeli bowiem, że tam mieli jeść chleb.


\par }{\MM \VS{26}A gdy Józef wszedł do domu, przynieśli mu dar, który
{\ADD{mieli}} ze sobą w tym domu, i pokłonili mu się aż do ziemi.


\par }{\MM \VS{27}I dowiadywał się, jak się im powodzi, i zapytał: Czy wasz ojciec jest zdrowy, ten starzec, o którym mi opowiadaliście? Czy jeszcze żyje?


\par }{\MM \VS{28}A oni odpowiedzieli: Twój sługa, nasz ojciec, jest zdrowy, jeszcze żyje. I uklękli, i pokłonili mu się.


\par }{\MM \VS{29}Wtedy podniósł swe oczy i zobaczył swego brata Beniamina, syna swej matki, i zapytał: Czy to
{\ADD{jest}} wasz najmłodszy brat, o którym mi opowiadaliście? I powiedział mu: Niech Bóg będzie ci miłosierny, miły synu.


\par }{\MM \VS{30}I nagle Józef
{\ADD{wyszedł}}, bo wzruszył się do głębi swym bratem, i szukał
{\ADD{miejsca}}, gdzie mógłby zapłakać. Wszedł więc do komnaty i tam płakał.


\par }{\MM \VS{31}Potem umył swoją twarz, wyszedł i gdy się opanował, powiedział: Kładźcie chleb.


\par }{\MM \VS{32}Położono jemu osobno, im osobno i osobno Egipcjanom, którzy z nim jedli. Egipcjanie bowiem nie mogą jeść chleba z Hebrajczykami, gdyż to budzi odrazę u Egipcjan.


\par }{\MM \VS{33}I usiedli przed nim, pierworodny według swego pierworództwa, a młodszy według swej młodości. I dziwili się ci mężczyźni,
{\ADD{patrząc}} jeden na drugiego.


\par }{\MM \VS{34}Potem brał potrawy sprzed siebie i kazał im zanieść. A porcja Beniamina była pięciokrotnie większa od porcji ich wszystkich. Pili i podpili sobie z nim.




\par }\Chap{44}{\MM \VerseOne{1}Wtedy
{\ADD{Józef}} rozkazał zarządcy swego domu: Napełnij wory tych ludzi zbożem, ile tylko mogą unieść, a pieniądze każdego włóż na wierzch jego wora.


\par }{\MM \VS{2}Mój kielich też, kielich srebrny, włóż na wierzch wora najmłodszego razem z pieniędzmi za zboże. I zrobił według słów Józefa, jak mu rozkazał.


\par }{\MM \VS{3}O świcie wyprawiono tych ludzi razem z ich osłami.


\par }{\MM \VS{4}Gdy wyszli z miasta i byli niedaleko, Józef powiedział do zarządcy swego domu: Wstań, goń tych ludzi, a gdy ich dogonisz, powiedz do nich: Czemu oddaliście złem za dobro?


\par }{\MM \VS{5}Czy to nie jest
{\ADD{kielich}}, z którego pija mój pan i z którego wróży? Źle postąpiliście, dopuszczając się tego.


\par }{\MM \VS{6}{\ADD{Ten}} dogonił ich więc i powiedział do nich te słowa.


\par }{\MM \VS{7}Ale
{\ADD{oni}} mu odpowiedzieli: Dlaczego mój pan mówi takie słowa? Nie daj Boże, aby twoi słudzy mieli tak postąpić.


\par }{\MM \VS{8}Przecież pieniądze, które znaleźliśmy na wierzchu naszych worów, przynieśliśmy do ciebie z powrotem z ziemi Kanaan. Jakże mielibyśmy kraść z domu twego pana srebro lub złoto?


\par }{\MM \VS{9}U którego z twoich sług to się znajdzie, niech umrze, a my będziemy niewolnikami mego pana.


\par }{\MM \VS{10}{\ADD{On}} powiedział: Niech będzie tak, jak mówicie. Przy którym znajdzie się kielich, ten będzie niewolnikiem, a wy będziecie niewinni.


\par }{\MM \VS{11}Wtedy każdy szybko zdjął swój wór na ziemię i rozwiązał go.


\par }{\MM \VS{12}I szukał, zaczynając od starszego, a kończąc na najmłodszym. I znalazł kielich w worze Beniamina.


\par }{\MM \VS{13}Wtedy rozdarli swoje szaty, każdy załadował swego osła i wrócili do miasta.


\par }{\MM \VS{14}Przyszedł więc Juda i jego bracia do domu Józefa, który tam jeszcze był. I upadli przed nim na ziemię.


\par }{\MM \VS{15}I Józef zapytał ich: Co zrobiliście? Czy nie wiedzieliście, że
{\ADD{taki}} człowiek jak ja potrafi wróżyć?


\par }{\MM \VS{16}Wtedy Juda odpowiedział: Cóż możemy odpowiedzieć memu panu? Co możemy mówić i jak mamy się usprawiedliwić? Bóg znalazł nieprawość u twoich sług. Oto jesteśmy niewolnikami mego pana, zarówno my, jak i ten, u którego znalazł się kielich.


\par }{\MM \VS{17}A on odpowiedział: Nie daj Boże, abym miał tak uczynić. Człowiek, w którego ręku znaleziono kielich, będzie moim niewolnikiem. Wy zaś jedźcie w pokoju do waszego ojca.


\par }{\MM \VS{18}Wtedy Juda podszedł do niego i powiedział: Mój panie!
{\ADD{Pozwól}} twemu słudze mówić słowo do uszu mego pana, a niech nie zapala się twój gniew na twego sługę, gdyż ty jesteś jak sam faraon.


\par }{\MM \VS{19}Mój pan pytał swoich sług: Czy macie ojca albo brata?


\par }{\MM \VS{20}Wtedy odpowiedzieliśmy memu panu: Mamy ojca, starca, i chłopca małego
{\ADD{spłodzonego}} w jego starości. Jego brat umarł i tylko on został
{\ADD{po}} swej matce, i jego ojciec go kocha.


\par }{\MM \VS{21}Potem mówiłeś
{\ADD{do nas}}, swoich sług: Przyprowadźcie go do mnie, abym mógł go zobaczyć własnymi oczyma.


\par }{\MM \VS{22}I mówiliśmy do mego pana: Chłopiec nie będzie mógł opuścić swego ojca, bo gdyby opuścił swego ojca, ten by umarł.


\par }{\MM \VS{23}Wtedy powiedziałeś do swoich sług: Jeśli nie przyjdzie z wami wasz najmłodszy brat, więcej nie zobaczycie mojej twarzy.


\par }{\MM \VS{24}Gdy więc przyszliśmy do twego sługi, mego ojca, powtórzyliśmy mu te słowa mego pana.


\par }{\MM \VS{25}Wtedy nasz ojciec powiedział: Jedźcie znowu i kupcie nam trochę żywności.


\par }{\MM \VS{26}I powiedzieliśmy: Nie możemy
{\ADD{tam}} iść. Lecz jeśli
{\ADD{będzie}} z nami nasz najmłodszy brat, wtedy pojedziemy. Bo nie będziemy mogli zobaczyć twarzy tego człowieka, jeśli nie będzie z nami naszego najmłodszego brata.


\par }{\MM \VS{27}I twój sługa, mój ojciec, powiedział do nas: Wy wiecie, że moja żona urodziła mi dwóch
{\ADD{synów}}.


\par }{\MM \VS{28}Jeden wyszedł ode mnie i powiedziałem: Na pewno został rozszarpany
{\ADD{przez zwierzę}} i nie widziałem go do dziś.


\par }{\MM \VS{29}A jeśli zabierzecie mi też tego i spotka go nieszczęście, wtedy w żalu doprowadzicie mnie, osiwiałego, do grobu.


\par }{\MM \VS{30}Dlatego jeśli przyjdę do twego sługi, mojego ojca, a nie będzie z nami chłopca, z którym jest bardzo związany;


\par }{\MM \VS{31}Stanie się tak, że jak tylko zobaczy, że chłopca nie ma, umrze. A twoi słudzy doprowadzą twego sługę, naszego ojca, osiwiałego, z żalu do grobu.


\par }{\MM \VS{32}Bo twój sługa wziął na siebie odpowiedzialność przed ojcem i mówił: Jeśli go nie przyprowadzę, będę po wszystkie dni winien grzechu przeciw mojemu ojcu.


\par }{\MM \VS{33}Teraz więc, proszę, niech twój sługa zostanie niewolnikiem mego pana zamiast tego chłopca, a niech chłopak idzie ze swymi braćmi.


\par }{\MM \VS{34}Bo jak ja mam wrócić do mego ojca, gdy nie będzie ze mną tego chłopca? Nie chciałbym patrzeć na rozpacz, która by dotknęła mego ojca.




\par }\Chap{45}{\MM \VerseOne{1}Wtedy Józef nie mógł się dalej powstrzymać przed wszystkimi, którzy stali przed nim, i zawołał: Wyprowadźcie wszystkich ode mnie. I nikt przy nim nie został, gdy Józef dał się poznać swoim braciom.


\par }{\MM \VS{2}I wybuchnął tak głośnym płaczem, że słyszeli to Egipcjanie, słyszał też dom faraona.


\par }{\MM \VS{3}I Józef powiedział do swoich braci: Ja
{\ADD{jestem}} Józef. Czy mój ojciec jeszcze żyje? A
{\ADD{jego}} bracia nie mogli mu odpowiedzieć, bo zatrwożyli się wobec niego.


\par }{\MM \VS{4}Wtedy Józef powiedział do swoich braci: Zbliżcie się, proszę, do mnie. A gdy zbliżyli się, powiedział: Ja
{\ADD{jestem}} Józef, wasz brat, którego sprzedaliście do Egiptu.


\par }{\MM \VS{5}Jednak teraz nie smućcie się ani się nie bójcie, że sprzedaliście mnie tutaj. Bóg bowiem posłał mnie przed wami dla zachowania waszego życia.


\par }{\MM \VS{6}Bo już dwa lata
{\ADD{trwa}} głód na ziemi, a jeszcze pięć lat
{\ADD{zostaje}}, w których nie będzie ani orki, ani żniwa.


\par }{\MM \VS{7}Bóg posłał mnie więc przed wami, aby zachować wam potomność na ziemi i żeby ocalić wam życie dzięki wielkiemu wybawieniu.


\par }{\MM \VS{8}Tak więc nie wy mnie tu posłaliście, ale Bóg, który mnie ustanowił ojcem dla faraona i panem całego jego domu oraz władcą nad całą ziemią Egiptu.


\par }{\MM \VS{9}Idźcie więc szybko do mego ojca i powiedzcie do niego: Tak mówi twój syn Józef: Bóg uczynił mnie panem całego Egiptu, przyjedź do mnie, nie zwlekaj.


\par }{\MM \VS{10}Będziesz mieszkał w ziemi Goszen i będziesz blisko mnie, ty, twoi synowie i synowie twoich synów, twoje owce i woły, i wszystko, co masz.


\par }{\MM \VS{11}Będę cię tam żywił, bo
{\ADD{będzie}} jeszcze pięć lat głodu, byś nie zginął z niedostatku ty, twój dom i wszystko, co masz.


\par }{\MM \VS{12}A oto wasze oczy i oczy mego brata Beniamina widzą, że moje usta do was mówią.


\par }{\MM \VS{13}Opowiedzcie też memu ojcu o całej mojej chwale w Egipcie i o wszystkim, co widzieliście; spieszcie się więc i przyprowadźcie tu mego ojca.


\par }{\MM \VS{14}Potem rzucił się na szyję swemu bratu Beniaminowi i zapłakał. Beniamin też płakał na jego szyi.


\par }{\MM \VS{15}I pocałował wszystkich swoich braci, i płakał nad nimi. Potem jego bracia rozmawiali z nim.


\par }{\MM \VS{16}I rozgłoszono tę wieść w domu faraona: Przyjechali bracia Józefa. I podobało się to faraonowi i jego sługom.


\par }{\MM \VS{17}Wtedy faraon powiedział do Józefa: Powiedz swoim braciom: Zróbcie tak: Załadujcie swoje zwierzęta i idźcie, wróćcie do ziemi Kanaan.


\par }{\MM \VS{18}Zabierzcie waszego ojca i waszych domowników i przyjedźcie do mnie. A dam wam dobre miejsce w ziemi Egiptu i będziecie się żywić tym, co najlepsze z tej ziemi.


\par }{\MM \VS{19}I rozkaż im: Tak zróbcie: Weźcie sobie z ziemi Egiptu wozy dla waszych dzieci i dla waszych żon, weźcie też waszego ojca i przyjedźcie tutaj.


\par }{\MM \VS{20}Nie żałujcie waszych sprzętów, gdyż dobro całej ziemi Egiptu będzie wasze.


\par }{\MM \VS{21}Tak zrobili więc synowie Izraela. Józef dał im wozy zgodnie z rozkazem faraona, dał im też żywności na drogę.


\par }{\MM \VS{22}Dał każdemu z nich szaty na zmianę, a Beniaminowi dał trzysta srebrników i pięć szat na zmianę.


\par }{\MM \VS{23}Posłał też swemu ojcu takie rzeczy: dziesięć osłów niosących najlepsze płody Egiptu i dziesięć oślic niosących zboże, chleb i żywność na drogę dla jego ojca.


\par }{\MM \VS{24}Wyprawił więc swoich braci i gdy odjeżdżali, powiedział do nich: Nie kłóćcie się po drodze.


\par }{\MM \VS{25}Wyjechali z Egiptu i przyjechali do ziemi Kanaan, do swego ojca Jakuba.


\par }{\MM \VS{26}I oznajmili mu: Józef jeszcze żyje i jest władcą nad całą ziemią Egiptu. I zasłabło jego serce, bo im nie wierzył.


\par }{\MM \VS{27}Lecz
{\ADD{oni}} powtórzyli mu wszystkie słowa Józefa, które im powiedział. A kiedy zobaczył wozy, które Józef posłał, aby go
{\ADD{na nich}} przywieziono, ożył duch ich ojca Jakuba.


\par }{\MM \VS{28}I Izrael powiedział: To mi wystarczy. Mój syn Józef jeszcze żyje. Pójdę i zobaczę go, zanim umrę.




\par }\Chap{46}{\MM \VerseOne{1}Tak więc Izrael wyruszył
{\ADD{w drogę}} ze wszystkim, co miał; a gdy przybył do Beer-Szeby, złożył ofiary Bogu swego ojca Izaaka.


\par }{\MM \VS{2}Wtedy Bóg powiedział do Izraela w nocnym widzeniu: Jakubie, Jakubie! A on odpowiedział: Oto jestem.


\par }{\MM \VS{3}I powiedział: Ja
{\ADD{jestem}} Bogiem, Bogiem twego ojca. Nie bój się zejść do Egiptu, bo tam cię rozmnożę w wielki naród.


\par }{\MM \VS{4}Pójdę z tobą do Egiptu i wyprowadzę cię stamtąd
{\ADD{z powrotem}}, a Józef położy swoją rękę na twoje oczy.


\par }{\MM \VS{5}I Jakub wyruszył z Beer-Szeby. I synowie Izraela wzięli swego ojca Jakuba, swoje dzieci i swe żony na wozy, które faraon posłał, aby go przywieziono.


\par }{\MM \VS{6}Zebrali też swe stada i swój dobytek, który zdobyli w ziemi Kanaan, i przyjechali do Egiptu, Jakub i całe jego potomstwo razem z nim;


\par }{\MM \VS{7}Swych synów i synów swoich synów, swoje córki i córki swoich synów oraz całe swoje potomstwo prowadził ze sobą do Egiptu.


\par }{\MM \VS{8}A to
{\ADD{są}} imiona synów Izraela, którzy weszli do Egiptu – Jakub i jego synowie: pierworodny Jakuba, Ruben.


\par }{\MM \VS{9}Synowie Rubena: Henoch, Pallu, Chesron i Karmi.


\par }{\MM \VS{10}Synowie Symeona: Jemuel, Jamin, Ohad, Jakin, Sochar i Szaul, syn
{\ADD{kobiety}} Kananejki.


\par }{\MM \VS{11}Synowie Lewiego: Gerszon, Kehat i Merari.


\par }{\MM \VS{12}Synowie Judy: Er, Onan, Szela, Peres i Zerach. Lecz Er i Onan umarli w ziemi Kanaan. A synami Peresa byli: Chesron i Chamul.


\par }{\MM \VS{13}Synowie Issachara: Tola, Puwwa, Job i Szimron.


\par }{\MM \VS{14}Synowie Zebulona: Sered, Elon i Jachleel.


\par }{\MM \VS{15}A to są synowie Lei, których – jak i córkę Dinę, urodziła Jakubowi w Paddan-Aram. Wszystkich dusz jego synów i córek było trzydzieści trzy.


\par }{\MM \VS{16}Synowie Gada: Sifion, Chaggi, Szuni, Esbon, Eri, Arodi i Areli.


\par }{\MM \VS{17}Synowie Aszera: Jimna, Jiszwa, Jiszwi, Beria i siostra ich Serach. A synowie Berii: Cheber i Malkiel.


\par }{\MM \VS{18}To
{\ADD{są}} synowie Zilpy, którą Laban dał swej córce Lei, których ona urodziła Jakubowi – szesnaście dusz.


\par }{\MM \VS{19}Synowie Racheli, żony Jakuba: Józef i Beniamin.


\par }{\MM \VS{20}Józefowi zaś urodzili się w ziemi Egiptu Manasses i Efraim, których urodziła Asenat, córka Poti-Fery, kapłana z On.


\par }{\MM \VS{21}Synowie Beniamina: Bela, Beker, Aszbel, Gera, Naaman, Echi, Rosz, Muppim, Chuppim i Ard.


\par }{\MM \VS{22}To
{\ADD{są}} synowie Racheli, którzy się urodzili Jakubowi. Wszystkich dusz – czternaście.


\par }{\MM \VS{23}Synowie Dana: Chuszim.


\par }{\MM \VS{24}Synowie Neftalego: Jachseel, Guni, Jeser i Szillem.


\par }{\MM \VS{25}To
{\ADD{są}} synowie Bilhy, którą Laban dał swej córce Racheli, i których urodziła Jakubowi. Wszystkich dusz – siedem.


\par }{\MM \VS{26}Wszystkich, którzy przyszli z Jakubem do Egiptu, pochodzących z jego lędźwi, oprócz żon synów Jakuba, wszystkich dusz było sześćdziesiąt sześć.


\par }{\MM \VS{27}A synów Józefa, którzy mu się urodzili w Egipcie, były dwie dusze.
{\ADD{I tak}} wszystkich dusz z domu Jakuba, które weszły do Egiptu,
{\ADD{było}} siedemdziesiąt.


\par }{\MM \VS{28}I
{\ADD{Jakub}} posłał przed sobą Judę do Józefa, aby go uprzedził, zanim przybędzie do Goszen. I przybyli do ziemi Goszen.


\par }{\MM \VS{29}I Józef zaprzągł swój wóz, i wyjechał naprzeciw swemu ojcu Izraelowi do Goszen. A gdy go zobaczył, rzucił mu się na szyję i długo płakał na jego szyi.


\par }{\MM \VS{30}Wtedy Izrael powiedział do Józefa: Mogę już umrzeć, skoro ujrzałem twoją twarz, że jeszcze żyjesz.


\par }{\MM \VS{31}Józef powiedział do swoich braci i do domu swego ojca: Pójdę zawiadomić faraona i powiem mu: Moi bracia i dom mego ojca, którzy byli w ziemi Kanaan, przyjechali do mnie;


\par }{\MM \VS{32}A
{\ADD{ci}} mężczyźni
{\ADD{są}} pasterzami, bo zajmowali się hodowlą bydła. Przyprowadzili więc swoje owce i woły, i wszystko, co mieli.


\par }{\MM \VS{33}A gdy wezwie was faraon i zapyta: Czym się zajmujecie?


\par }{\MM \VS{34}Odpowiecie: Twoi słudzy od swego dzieciństwa aż do dziś są pasterzami, my i nasi ojcowie.
{\ADD{W ten sposób}} będziecie mogli mieszkać w ziemi Goszen, bo Egipcjanie brzydzą się każdym pasterzem.




\par }\Chap{47}{\MM \VerseOne{1}Józef więc przyszedł i powiedział faraonowi: Mój ojciec i moi bracia ze swymi owcami, wołami i ze wszystkim, co mają, przybyli z ziemi Kanaan; oto są w ziemi Goszen.


\par }{\MM \VS{2}A spośród swych braci wziął pięciu mężczyzn i przedstawił ich faraonowi.


\par }{\MM \VS{3}I faraon zapytał jego braci: Czym się zajmujecie? A
{\ADD{oni}} odpowiedzieli faraonowi: Twoi słudzy
{\ADD{są}} pasterzami, my i nasi ojcowie.


\par }{\MM \VS{4}Powiedzieli jeszcze do faraona: Przyszliśmy, aby przebywać w tej ziemi, bo nie ma paszy dla stad, które
{\ADD{mają}} twoi słudzy, gdyż ciężki głód
{\ADD{panuje}} w ziemi Kanaan. Teraz prosimy, pozwól, aby twoi słudzy mieszkali w ziemi Goszen.


\par }{\MM \VS{5}Wtedy faraon powiedział do Józefa: Twój ojciec i twoi bracia przybyli do ciebie.


\par }{\MM \VS{6}Ziemia Egiptu jest przed tobą. W najlepszym
{\ADD{miejscu}} tej ziemi osadź twego ojca i twoich braci, niech mieszkają w ziemi Goszen. A jeśli wiesz, że są wśród nich dzielni ludzie, uczyń ich przełożonymi nad moimi stadami.


\par }{\MM \VS{7}I Józef przyprowadził swego ojca Jakuba, i postawił go przed faraonem. A Jakub błogosławił faraona.


\par }{\MM \VS{8}Faraon zapytał Jakuba: Ile lat życia sobie liczysz?


\par }{\MM \VS{9}Jakub odpowiedział faraonowi: Liczba lat mego pielgrzymowania to sto trzydzieści. Krótkie i złe były lata mego życia i nie osiągnąłem wieku moich ojców podczas ich pielgrzymowania.


\par }{\MM \VS{10}Potem Jakub pobłogosławił faraona i odszedł sprzed jego oblicza.


\par }{\MM \VS{11}Wtedy Józef osiedlił swego ojca i swoich braci i dał im posiadłość w ziemi Egiptu, w najlepszym
{\ADD{miejscu}} tej krainy, w ziemi Ramses, jak rozkazał faraon.


\par }{\MM \VS{12}I Józef żywił chlebem swego ojca i swoich braci, i cały dom swego ojca, aż do najmniejszego.


\par }{\MM \VS{13}A w całej ziemi nie
{\ADD{było}} chleba, bo panował bardzo ciężki głód i była utrapiona przez głód ziemia Egiptu i ziemia Kanaan.


\par }{\MM \VS{14}Józef zebrał więc wszystkie pieniądze, które znajdowały się w ziemi Egiptu i w ziemi Kanaan, za żywność, którą kupowano. I Józef wniósł te pieniądze do skarbu faraona.


\par }{\MM \VS{15}A gdy zabrakło pieniędzy w ziemi Egiptu i w ziemi Kanaan, wszyscy Egipcjanie przyszli do Józefa i powiedzieli: Daj nam chleba. Dlaczego mamy umierać na twoich oczach? Gdyż nam już zabrakło pieniędzy.


\par }{\MM \VS{16}Józef na to odpowiedział: Dajcie wasze bydła, a dam wam
{\ADD{żywność}} za wasze bydła, skoro zabrakło
{\ADD{wam}} pieniędzy.


\par }{\MM \VS{17}Przyprowadzili więc swoje bydła do Józefa; i Józef dał im chleb za konie, za trzody owiec, za stada wołów i za osły. W tym roku zaopatrywał ich w żywność w zamian za wszelkie ich bydło.


\par }{\MM \VS{18}A gdy minął ten rok, przyszli do niego w następnym roku i powiedzieli: Nie ukryjemy przed naszym panem, że już skończyły się nam pieniądze, a stada bydła
{\ADD{należą}} do naszego pana. Nie zostaje
{\ADD{nam}} nic przed naszym panem jak tylko nasze ciała i nasze pole.


\par }{\MM \VS{19}Dlaczego mamy umierać na twoich oczach, zarówno my, jak i nasza ziemia? Kupuj za chleb nas i nasze pole, a my i nasza ziemia będziemy w niewoli u faraona. Daj
{\ADD{nam}} tylko ziarno, abyśmy żyli, a nie pomarli, i by ziemia nie opustoszała.


\par }{\MM \VS{20}I tak kupił Józef
{\ADD{całą}} ziemię Egiptu dla faraona, bo każdy Egipcjanin sprzedał swoje pole, gdyż wzmógł się wśród nich głód. I cała ziemia stała się
{\ADD{własnością}} faraona.


\par }{\MM \VS{21}I przeniósł lud do miast, od jednego krańca Egiptu do drugiego.


\par }{\MM \VS{22}Nie kupił tylko ziemi kapłanów, bo kapłani mieli
{\ADD{żywność}} przydzieloną im przez faraona i żywili się swoją żywnością, którą dał im faraon. Dlatego nie sprzedali swej ziemi.


\par }{\MM \VS{23}Potem Józef powiedział do ludu: Oto teraz kupiłem was i waszą ziemię dla faraona. Macie tu ziarno, obsiejcie nim pola.


\par }{\MM \VS{24}A piątą część
{\ADD{waszych}} plonów oddacie faraonowi, cztery zaś części będą wasze – na obsianie pól i na żywność dla tych, którzy są w waszych domach, i na żywność
{\ADD{dla}} waszych dzieci.


\par }{\MM \VS{25}Wtedy odpowiedzieli: Uratowałeś nam życie! Obyśmy znaleźli łaskę w oczach swego pana, a będziemy niewolnikami faraona.


\par }{\MM \VS{26}I Józef ustanowił to jako prawo aż do dziś w ziemi Egiptu, aby faraonowi
{\ADD{oddawano}} piątą część
{\ADD{plonów}}. Tylko ziemia samych kapłanów nie stała się
{\ADD{własnością}} faraona.


\par }{\MM \VS{27}Izrael mieszkał w ziemi Egiptu, w ziemi Goszen. Nabywali w niej posiadłości na własność, byli płodni i bardzo się rozmnożyli.


\par }{\MM \VS{28}I Jakub żył w ziemi Egiptu siedemnaście lat. A w sumie Jakub przeżył sto czterdzieści siedem lat.


\par }{\MM \VS{29}I zbliżył się czas śmierci Izraela. Wezwał więc swego syna Józefa i powiedział do niego: Jeśli teraz znalazłem łaskę w twoich oczach, połóż, proszę, twoją rękę pod moje biodro, a wyświadcz mi tę łaskę i wierność: Proszę, nie chowaj mnie w Egipcie;


\par }{\MM \VS{30}Ale
{\ADD{gdy}} zasnę z moimi ojcami, wywieziesz mnie z Egiptu i pochowasz mnie w ich grobie. A on powiedział: Uczynię według twego słowa.


\par }{\MM \VS{31}A
{\ADD{Jakub}} powiedział: Przysięgnij mi. I przysiągł mu. Potem Izrael pokłonił się na wezgłowie łoża.




\par }\Chap{48}{\MM \VerseOne{1}Gdy to się stało, dano znać Józefowi: Oto twój ojciec zachorował. Wziął więc ze sobą swoich dwóch synów, Manassesa i Efraima.


\par }{\MM \VS{2}I powiedziano Jakubowi: Oto twój syn Józef idzie do ciebie. A Izrael zebrał siłę i usiadł na łożu.


\par }{\MM \VS{3}Wtedy Jakub powiedział do Józefa: Bóg Wszechmogący ukazał mi się w Luz, w ziemi Kanaan, i błogosławił mi.


\par }{\MM \VS{4}I powiedział do mnie: Oto ja uczynię cię płodnym i rozmnożę cię, i wywiodę z ciebie wielki lud. I dam tę ziemię twemu potomstwu po tobie w wieczne dziedzictwo.


\par }{\MM \VS{5}Dlatego teraz twoi dwaj synowie, Efraim i Manasses, którzy urodzili ci się w ziemi Egiptu, zanim przyszedłem tu do ciebie do Egiptu, są moimi. Będą moi jak Ruben i Symeon.


\par }{\MM \VS{6}Ale twoje dzieci, które spłodzisz po nich, będą twoje; będą zwane w swych posiadłościach imieniem swoich braci.


\par }{\MM \VS{7}A gdy wracałem z Paddan, umarła mi Rachela w ziemi Kanaan, w drodze, gdy byłem jeszcze w niewielkiej odległości od Efraty, i pogrzebałem ją tam przy drodze do Efraty, czyli Betlejem.


\par }{\MM \VS{8}A gdy Izrael zobaczył synów Józefa, zapytał: Czyi oni są?


\par }{\MM \VS{9}Józef odpowiedział swemu ojcu: To są moi synowie, których Bóg dał mi tutaj. A
{\ADD{on}} powiedział: Proszę, przyprowadź ich do mnie, abym im błogosławił.


\par }{\MM \VS{10}A oczy Izraela były tak słabe ze starości, że nie mógł widzieć. I przyprowadził ich do niego, a
{\ADD{Jakub}} ich pocałował i uścisnął.


\par }{\MM \VS{11}Potem Izrael powiedział do Józefa: Nie spodziewałem się, że będę jeszcze oglądał twoją twarz, a oto Bóg dał mi widzieć nawet twoje potomstwo.


\par }{\MM \VS{12}Wtedy Józef odsunął ich od jego kolan i pokłonił się twarzą aż do ziemi.


\par }{\MM \VS{13}Potem Józef wziął obydwu i
{\ADD{postawił}} Efraima po swojej prawej ręce, czyli po lewej stronie Izraela; a Manassesa po swojej lewej ręce, czyli po prawej stronie Izraela, i przyprowadził ich do niego.


\par }{\MM \VS{14}Izrael wyciągnął swoją prawą rękę, położył ją na głowę Efraima, który był młodszy, a swoją lewą rękę na głowę Manassesa, umyślnie pokładając swoje ręce, choć pierworodny był Manasses.


\par }{\MM \VS{15}I błogosławił Józefowi, mówiąc: Bóg, przed którego obliczem chodzili moi ojcowie, Abraham i Izaak, Bóg, który mnie żywił od mej młodości aż do dziś;


\par }{\MM \VS{16}Anioł, który wybawił mnie ze wszelkiego zła, niech błogosławi tym chłopcom i niech będą nazywani
{\ADD{od}} mego imienia i od imienia moich ojców, Abrahama i Izaaka, i niech się rozmnożą na ziemi.


\par }{\MM \VS{17}A gdy Józef zobaczył, że jego ojciec położył swoją prawą rękę na głowę Efraima, nie podobało mu się to. Wziął więc rękę swego ojca, aby ją przenieść z głowy Efraima na głowę Manassesa.


\par }{\MM \VS{18}I Józef powiedział do swego ojca: Nie tak, mój ojcze. Ten bowiem
{\ADD{jest}} pierworodny, połóż swoją prawą rękę na jego głowę.


\par }{\MM \VS{19}Ale jego ojciec wzbraniał się i powiedział: Wiem, mój synu, wiem. Ten też stanie się ludem i on też urośnie, ale jego młodszy brat go przewyższy, a z jego potomstwa wyjdzie mnóstwo narodów.


\par }{\MM \VS{20}Błogosławił im więc tego dnia, mówiąc: Przez ciebie Izrael będzie błogosławił, mówiąc: Niech Bóg cię uczyni jak Efraim i jak Manasses. Tak wyróżnił Efraima przed Manassesem.


\par }{\MM \VS{21}Potem Izrael powiedział do Józefa: Oto ja umieram, ale Bóg będzie z wami i przywróci was do ziemi waszych ojców.


\par }{\MM \VS{22}Oto daję ci jedną część więcej niż twoim braciom, którą nabyłem moim mieczem i moim łukiem z ręki Amorytów.




\par }\Chap{49}{\MM \VerseOne{1}Potem Jakub wezwał swoich synów i powiedział: Zbierzcie się, a oznajmię wam, co was spotka w
{\ADD{waszych}} ostatnich dniach.


\par }{\MM \VS{2}Zbierzcie się i słuchajcie, synowie Jakuba, a słuchajcie waszego ojca Izraela.


\par }{\MM \VS{3}Rubenie, mój pierworodny, ty jesteś moją mocą i początkiem mojej siły, pierwszy dostojeństwem i pierwszy męstwem.


\par }{\MM \VS{4}Niestabilny jak woda, nie będziesz przodować, bo wstąpiłeś do łoża twego ojca; wstępując do mojego posłania, zbezcześciłeś je.


\par }{\MM \VS{5}Symeon i Lewi, bracia, ich miecze to narzędzia przemocy.


\par }{\MM \VS{6}Niech moja dusza nie wchodzi w ich radę, niech moja sława nie jednoczy się z ich zgromadzeniem, bo w swej zapalczywości zabili człowieka, a w samowoli wywrócili mur.


\par }{\MM \VS{7}Przeklęta ich zapalczywość, bo uparta, i ich gniew, bo zatwardziały. Rozdzielę ich w Jakubie, a rozproszę ich w Izraelu.


\par }{\MM \VS{8}Judo, to ciebie będą chwalić twoi bracia, twoja ręka będzie na karku twoich nieprzyjaciół, synowie twego ojca będą ci się kłaniać.


\par }{\MM \VS{9}Judo, szczenię lwie, wróciłeś od łupu, mój synu. Skłonił się i położył się jak lew i jak lwica. Któż go obudzi?


\par }{\MM \VS{10}Nie będzie odjęte berło od Judy ani prawodawca spomiędzy jego nóg, aż przyjdzie Szylo i jemu będą posłuszne narody.


\par }{\MM \VS{11}Przywiąże do winorośli swoje oślę, a do wybornej winorośli – oślątko swojej oślicy. Wypierze w winie swoją szatę, a we krwi winogron – swoje odzienie.


\par }{\MM \VS{12}Jego oczy czerwone od wina, a zęby białe od mleka.


\par }{\MM \VS{13}Zebulon
{\ADD{będzie}} mieszkać na morskim brzegu, przy porcie okrętów, a jego granice
{\ADD{będą}} aż do Sydonu.


\par }{\MM \VS{14}Issachar
{\ADD{jak}} osioł kościsty leżący między dwoma brzemionami.


\par }{\MM \VS{15}Zobaczył, że spoczynek jest dobry i ziemię, że
{\ADD{jest}} urocza, nachylił swe ramię, by dźwigać, i stał się sługą składającym daninę.


\par }{\MM \VS{16}Dan będzie sądzić swój lud jako jedno z pokoleń Izraela.


\par }{\MM \VS{17}Dan będzie wężem na drodze, żmiją na ścieżce kąsającą końskie pięty, tak że jeździec spadnie do tyłu.


\par }{\MM \VS{18}Oczekuję twego zbawienia, PANIE!


\par }{\MM \VS{19}Gad będzie zwyciężony przez wojsko, ale on na koniec zwycięży.


\par }{\MM \VS{20}Od Aszera
{\ADD{będzie}} tłusty chleb, a on dostarczy przysmaków królewskich.


\par }{\MM \VS{21}Neftali
{\ADD{jak}} wypuszczona łania, mówiący piękne słowa.


\par }{\MM \VS{22}Józef, latorośl płodna, latorośl płodna przy źródle, a
{\ADD{jej}} szczepy rozchodzą się po murze.


\par }{\MM \VS{23}Choć napoili go goryczą i strzelali do niego, i nienawidzili go strzelcy;


\par }{\MM \VS{24}Jednak jego łuk został potężny i wzmocniły się ramiona jego rąk dzięki rękom mocnego
{\ADD{Boga}} Jakuba, stamtąd pasterz i opoka Izraela.


\par }{\MM \VS{25}Od Boga twego ojca, który
{\ADD{będzie}} cię wspomagał, i od Wszechmogącego, który ci pobłogosławi błogosławieństwami nieba z wysoka
{\ADD{i}} błogosławieństwami głębin leżących na dole,
{\ADD{i}} błogosławieństwami piersi i łona.


\par }{\MM \VS{26}Błogosławieństwa twego ojca będą mocniejsze niż błogosławieństwa moich przodków aż do granic pagórków wiecznych. Będą nad głową Józefa i nad wierzchem głowy odłączonego od swych braci.


\par }{\MM \VS{27}Beniamin
{\ADD{jak}} drapieżny wilk, rano będzie jeść zdobycz, a wieczorem będzie dzielił łupy.


\par }{\MM \VS{28}Oto wszystkich dwanaście pokoleń Izraela i to, co im powiedział ich ojciec, gdy im błogosławił. Każdemu według jego błogosławieństwa błogosławił.


\par }{\MM \VS{29}Potem im nakazał: Ja będę przyłączony do mojego ludu. Pogrzebcie mnie z moimi ojcami w jaskini, która jest na polu Efrona Chetyty;


\par }{\MM \VS{30}W jaskini, która
{\ADD{jest}} na polu Makpela naprzeciwko Mamre w ziemi Kanaan. Kupił ją wraz z polem Abraham od Efrona Chetyty jako grób na własność.


\par }{\MM \VS{31}Tam pogrzebano Abrahama i jego żonę Sarę, tam pogrzebano Izaaka i jego żonę Rebekę. Tam też pogrzebałem Leę.


\par }{\MM \VS{32}Pole to i jaskinię na nim kupiono od synów Cheta.


\par }{\MM \VS{33}A gdy Jakub przestał mówić do swoich synów, złożył swoje nogi na łoże i umarł, i został przyłączony do swego ludu.




\par }\Chap{50}{\MM \VerseOne{1}Wtedy Józef przypadł do twarzy swego ojca i płakał nad nim, i całował go.


\par }{\MM \VS{2}Potem Józef rozkazał swoim sługom, lekarzom, aby zabalsamowali jego ojca. I lekarze zabalsamowali Izraela.


\par }{\MM \VS{3}I minęło czterdzieści dni, bo tyle trwa balsamowanie. Egipcjanie opłakiwali go przez siedemdziesiąt dni.


\par }{\MM \VS{4}Po upływie dni żałoby Józef powiedział do domowników faraona: Jeśli znalazłem teraz łaskę w waszych oczach, powiedzcie, proszę, do uszu faraona:


\par }{\MM \VS{5}Mój ojciec zobowiązał mnie przysięgą i powiedział: Oto ja umieram. Pogrzebiesz mnie w moim grobie, który sobie wykopałem w ziemi Kanaan. Teraz, proszę, pozwól mi pojechać i pogrzebać mego ojca, a potem wrócę.


\par }{\MM \VS{6}Faraon powiedział: Jedź i pogrzeb twego ojca, jak cię zobowiązał przysięgą.


\par }{\MM \VS{7}Józef pojechał więc, aby pogrzebać swego ojca. Jechali też z nim wszyscy słudzy faraona, także starsi jego domu i wszyscy starsi ziemi Egiptu;


\par }{\MM \VS{8}I cały dom Józefa, jego bracia i dom jego ojca. Tylko swoje dzieci, swoje owce i swoje woły zostawili w ziemi Goszen.


\par }{\MM \VS{9}Wyruszyły też z nimi wozy i wyruszyli jeźdźcy. A orszak był bardzo wielki.


\par }{\MM \VS{10}I przyjechali aż do klepiska Atad, które jest za Jordanem, i tam opłakiwali go wielkim i bardzo głębokim lamentem. Józef przez siedem dni obchodził żałobę po swym ojcu.


\par }{\MM \VS{11}A gdy obywatele ziemi Kanaan zobaczyli tę żałobę na klepisku Atad, mówili: To ciężka żałoba Egipcjan. Dlatego nazwano to miejsce Ebel-Misraim; leży ono za Jordanem.


\par }{\MM \VS{12}Jego synowie uczynili więc z nim tak, jak im rozkazał.


\par }{\MM \VS{13}Jego synowie zawieźli go do ziemi Kanaan i pogrzebali go w jaskini na polu Makpela naprzeciwko Mamre, którą kupił Abraham wraz z polem od Efrona Chetyty jako grób na własność.


\par }{\MM \VS{14}Po pogrzebie swego ojca Józef wrócił do Egiptu wraz ze swymi braćmi i ze wszystkimi, którzy pojechali z nim na pogrzeb jego ojca.


\par }{\MM \VS{15}A bracia Józefa, widząc, że ich ojciec umarł, mówili: Może Józef będzie nas nienawidził i odpłaci nam sowicie za to wszystko zło, które mu uczyniliśmy.


\par }{\MM \VS{16}Kazali więc powiedzieć do Józefa: Twój ojciec, zanim umarł, nakazał:


\par }{\MM \VS{17}Tak powiedzcie Józefowi: Proszę, wybacz teraz przestępstwo twoich braci i ich grzech, że wyrządzili ci zło. Proszę, wybacz teraz występek sługom Boga twego ojca. I Józef płakał, gdy to mówili do niego.


\par }{\MM \VS{18}I jego bracia podeszli, i upadli przed nim, mówiąc: Oto jesteśmy twoimi sługami.


\par }{\MM \VS{19}Józef powiedział do nich: Nie bójcie się. Czyż ja jestem na miejscu Boga?


\par }{\MM \VS{20}Obmyśliliście zło przeciwko mnie, ale Bóg obrócił to w dobro, żeby sprawić to, co się dziś dzieje, aby zachować tak wielki lud.


\par }{\MM \VS{21}Teraz więc nie bójcie się. Ja będę żywić was i wasze dzieci. I tak ich pocieszał, i serdecznie z nimi rozmawiał.


\par }{\MM \VS{22}I Józef mieszkał w Egipcie, on sam i dom jego ojca. A Józef żył sto dziesięć lat.


\par }{\MM \VS{23}Józef oglądał synów Efraima aż do trzeciego pokolenia. Także synowie Makira, syna Manassesa, wychowali się na kolanach Józefa.


\par }{\MM \VS{24}Potem Józef powiedział do swoich braci: Ja umrę, ale Bóg na pewno was nawiedzi i wyprowadzi z tej ziemi do ziemi, którą przysiągł Abrahamowi, Izaakowi i Jakubowi.


\par }{\MM \VS{25}Józef zobowiązał więc przysięgą synów Izraela i powiedział: Bóg na pewno was nawiedzi, a wtedy zabierzcie stąd moje kości.


\par }{\MM \VS{26}I Józef umarł, mając sto dziesięć lat. Zabalsamowano go i złożono do trumny w Egipcie.


\par }