<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?><verseFile>
<v b="GEN" c="1" v="1">Owakira itanta-nakari iwitsikan-taitzi, iriitakira Pawa owitsika-kirori inkiti aajatzi kipatsi. </v>
<v b="GEN" c="1" v="2">Tima tikatsi tzima-tsini kipatsiki, oyosiita inkaari, tsitiniki okantaka. Apatziro ikantakaaro Itasorinka Pawa, okinawaitzi inkaariki. </v>
<v b="GEN" c="1" v="3">Ari iñaa-waitanaki Pawa, ikantzi: “Onkitainkati”, mata-naka ikantakiri. </v>
<v b="GEN" c="1" v="4">Iñaatziiro Pawa kamiitha okantaka kitainkari. Inasi-takaro kitainkari, ti intsipatairo tsitinikiri. </v>
<v b="GEN" c="1" v="5">Ari ipai-takiro Pawa iroka kitainkari, “Kitaitiri”. Irooma tsitinkiri ipai-takiro “Tsitiniri”. Ari otsitini-tanaki ipoñaa okitai-tamanai. Iroo-taki aparo-nitain-tsiri iroka kitaitiri. </v>
<v b="GEN" c="1" v="6">Ipoñaa iñaa-waitanaji Pawa, ikantzi: “Ontzimi otziki-roni nijaa-payi, iroo-taki inasityaaroni.” </v>
<v b="GEN" c="1" v="7">Imata-kiro Pawa, tzima-naki otziki-rori nijaa. Tzimatsi nijaa saika-nain-tsiri jinokinta, pasini otapinaki. Mataka ikanta-kiri. </v>
<v b="GEN" c="1" v="8">Ipai-takiro Pawa otziki-rori nijaa “inkiti”. Ari otsitini-tanaki ipoñaa okitai-tamanai. Iroo-taki apiti-tanain-tsiri iroka kitaitiri. </v>
<v b="GEN" c="1" v="9">Ipoñaa iñaa-waitanaji Pawa, ikantzi: “Apatotyaa nijaa-payi okaratzi tzima-tsiri otapinaki inkiti, ontzimi tsika ompiryaa-pathati.” Mata-naka. </v>
<v b="GEN" c="1" v="10">Ipai-takiro Pawa tsika opiryaa-patha-tanaki “kipatsi”. Irooma tsika apatotanaka nijaa ipai-takiro “inkaari”. Ikanta yamina-kiro Pawa kamiitha okantaka. </v>
<v b="GEN" c="1" v="11">Ari ikantzi Pawa: “Oshooki kipatsiki nasiyita-chari inchato aajatzi pankirintsi, tzimatsini okithoki ithotaitziri aajatzi iwaityaari.” Matanaka ikantakiri. </v>
<v b="GEN" c="1" v="12">Ari oshookanaki kipatsiki nasiyita-chari inchato aajatzi pankirintsi. Tzimayi-tanaki okithoki inchato-payi. Ari okimitakari pankirintsi-payi. Yaminakiro Pawa iroka-payi kamiitha okantaka. </v>
<v b="GEN" c="1" v="13">Ari otsitini-tanaki ipoñaa okitai-tamanaji. Iro mawa-tanain-tsiri iroka kitaitiri. </v>
<v b="GEN" c="1" v="14">Ipoñaa ikantzi Pawa, ikantzi: “Intzimi inkitiki oorinta-chani, iriitaki inasi-takaityaa-roni kitaitiri aajatzi tsitiniri. Irootaki iyoi-tantyaa-rori kitaitiri-payi, osarintsi-payi, aajatzi kitaitiri yoimosirinkantaitari, </v>
<v b="GEN" c="1" v="15">Iriitaki oorintaachani inkitiki inkitainkatairo kipatsiki.” Matanaka inkantakiri Pawa. </v>
<v b="GEN" c="1" v="16">Ari iwitsika-kiri Pawa apiti oorinta-chari. Aparoni antariiti oorinta-chani kitaitiriki, iriima pasini kiripiri oorinta-chani tsitiniriki. Ari iwitsika-kiriri aajatzi maaroni impokiro-payi. </v>
<v b="GEN" c="1" v="17">Iwakiri Pawa inkitiki, iriitaki kitainka-takayi-roni maaroni kipatsi, </v>
<v b="GEN" c="1" v="18">kitaitiri aajatzi tsitiniri. Irootaki iyotan-taityaarori kitaitiri aajatzi tsitiniri. Ikanta yamina-kiri Pawa yoka-payi kamiitha ikantaka. </v>
<v b="GEN" c="1" v="19">Ari otsitini-tanaki ipoñaa okitai-tamanaji. Irootakira 4-tatsiri kitaitiri. </v>
<v b="GEN" c="1" v="20">Ipoñaa iñaa-waitanaji Pawa, ikantzi: “Ishikiti nijaaki nasiwai-tachari nijaawiri, aajatzi siwanki-ripayi arayi-tatsini kipatsiki.” </v>
<v b="GEN" c="1" v="21">Tima iwitsika-kiri Pawa antari-payi inkaari-wiri, aajatzi maaroni inasiwaitachari nijaawiri, oshiki-yitanaji, Iwitsika-kiri siwanki-tatsiri arayi-tatsiri. Ikanta yamina-kiri Pawa yoka-payi kamiitha ikantaka. </v>
<v b="GEN" c="1" v="22">Itasonka-nakiri Pawa, ikantziri: “Intzima-yitaji yanini-payi, ishikitan-tajyaari nijaaki-payi. Ari inkimitai-yaari aajatzi siwankiri-payi ishikiyitai kipatsiki.” </v>
<v b="GEN" c="1" v="23">Ari otsitini-tanaki ipoñaa okitai-tamanai. Irootaki 5-tatsi iroka kitaitiri. </v>
<v b="GEN" c="1" v="24">Ipoñaa iñaa-waitanaji Pawa, ikantzi: “Ishikitai kipatsiki ikaratzi nasitachari, piratsi-payi ipirai-tari, antami-wiri, konthaayi-tatsiri, maaroni tzimatsiri kipatsiki aajatzi.” Mata-naka ikantakiri. </v>
<v b="GEN" c="1" v="25">Ikanta iwitsika-yita-kiri Pawa yoka-payi kamiitha ikantaka. </v>
<v b="GEN" c="1" v="26">Ipoñaa iñaa-waitanaji Pawa, ikantzi: “Iroñaaka thami awitsiki atziri kimitaini aroka. Iri mati-roni yanairi nijaa-wiri, siwankiripayi, piratsi-payi ipiraitari, maaroni tzimatsiri kipatsiki, ari inkimi-tairiri ikaratzi konthaayitatsiri kipatsiki.” </v>
<v b="GEN" c="1" v="27">Imatakiri Pawa iwitsika-kiri atziri, ari ikimi-takiri tsika ikanta irirori. Iwitsikaki sirampari ipoñaa kooya. </v>
<v b="GEN" c="1" v="28">Ari itasonkanakiri Pawa ikantziri: “Piwaiyanti pishikitantyaari. Pinampi-taiyaaro maaroni kipatsiki, pimpinkathari-wintanti. Iyotani pinkantyaa panairi maaroni tzimatsini aka kipatsiki. Panairi siwankiri-payi, piratsi-payi ipirai-tari, antami-wiri, aajatsi ikaratzi konthaayitatsiri kipatsiki.” </v>
<v b="GEN" c="1" v="29">Ari ikanta-naki Pawa: “Nopi-miro okaratzi shookatsiri kipatsiki tzima-tsiri okithoki, aajatzi inchato-payi okaratzi kitho-yitatsiri. Iro piwa-yitajyaari awirokaiti. </v>
<v b="GEN" c="1" v="30">Iriima antami-wiripayi, konthaayitatsiri kipatsiki, siwanki-yita-tsiri, iwaitajyaaro incha-sipayi.” Mata-naka ikanta-kiri Pawa. </v>
<v b="GEN" c="1" v="31">Yamina-kiri Pawa ikaratzi iwitsika-kiri kamiitha ikantaka. Ari otsitini-tanaki ipoñaa okitai-tamanai. Iro 6-tatsiri iroka kitaitiri. </v>
<v b="GEN" c="2" v="1">Aritaki iwitsikai-takiro okaratzi tzimatsiri inkitiki aajatzi kipatsiki. </v>
<v b="GEN" c="2" v="2">Tima irootaki 7-tatsiri kitaitiri ithonkan-takarori Pawa maaroni iwitsika-yitakiri. Ari imakoryaa-paaki irirori. </v>
<v b="GEN" c="2" v="3">Itasonka-kiro Pawa iroka 7-tatsiri kitaitiri, ikantaki: “Tasonkaaro onatyii iroka kitaitiri.” Tima iroka kitaitiri irootaki imakoryaan-takari Pawa iwitsika-yitantaka-rori okaratzi tzimayi-tatsiri. </v>
<v b="GEN" c="2" v="4">Iroka ikinkitha-takoi-tziro owitsikan-takari inkiti aajatzi kipatsi. Tima pairani owakira iwitsika-kiro Pawa inkiti aajatzi kipatsi, </v>
<v b="GEN" c="2" v="5">tikatsi pankirintsi shooka-tsini, tikatsi aajatzi towari-payi. Ti iwaryiiro inkani kipatsiki, tikatsi antawai-tatsini. </v>
<v b="GEN" c="2" v="6">Apatziro ositowaatzi nijaa kipatsiki, irootaki tsinka-patha-tzirori maaroni. </v>
<v b="GEN" c="2" v="7">Ipoñaa yaaki Pawa kipatsi iwitsika-kiri atziri. Itasonka-kiri ikirimasiki, añaanaki. Aripaiti yañaanaki itanakarori atziri. </v>
<v b="GEN" c="2" v="8">Ikantakaa-karo Pawa ontzimi pankirin-tsimasi tsika isitowa-piintzi ooryaatsiri, ipaitakiro Posiñaarini. Ari imisaika-kiri yoka atziri iwitsika-kiri. </v>
<v b="GEN" c="2" v="9">Ari ishookakaaki Pawa inasiwai-tachari pankirin-tsipayi, owaniinka-yitachari, okaratzi iwaitari okithoki. Ishookakaaki aajatzi niyaankiniki pankirin-tsimasi apiti pankirintsi. Aparoni yañaantaitari, pasini iyotantai-tarori kamiithari aajatzi kaaripirori. </v>
<v b="GEN" c="2" v="10">Tzimatsi anta Posiñaariniki aparoni nijaa, irootaki tsinkirori pankirin-tsimasi. Tzimatsi iroka nijaa okaratzi 4 ochiwaa. </v>
<v b="GEN" c="2" v="11">Itanakarori ochiwaa ipaitai-tziro Sinchaari, irootaki tapotachari anta Tapotaariniki, ari itzimiri ooro. </v>
<v b="GEN" c="2" v="12">Iriipirori inatzi ooro tzimatsiri anta, tzimatsi iriipirori tziritatsiri, tzimatsi aajatzi mapipayi poriryaa-tatsiri. </v>
<v b="GEN" c="2" v="13">Irooma apiti-tatsiri ochiwaa ipaitai-tziro Sipopojaarini, irootaki tapotachari anta Kisaapororiniki. </v>
<v b="GEN" c="2" v="14">Iroka pasini mawatatsiri ochiwaa ipaitai-tziro Tampishaarini, irootaki tapotachari anta tsika isitowa-piintzi ooryaatsiri Aatzikawiniki. Pasini 4-tatsiri ochiwaa, irootaki ipaitai-tziri Antaraani. </v>
<v b="GEN" c="2" v="15">Aritaki imisaika-kiri Pawa yoka atziri pankirin-tsimasiki Posiñaariniki, iriitaki kaankiityaa-kotzirori pankirin-tsimasi, yaamaakowin-tyaaro aajatzi. </v>
<v b="GEN" c="2" v="16">Iroka ikantakiri: “Kamiitha-tatsi pinthotiro okaratzi tzimatsiri pankirin-tsimasiki. </v>
<v b="GEN" c="2" v="17">Irooma okithoki pankirintsi iyotantai-tarori kamiithari aajatzi kaaripirori, airo pithotziro. Aririka pinthotakiro, aritaki pinkamaki.” </v>
<v b="GEN" c="2" v="18">Ipoñaa ikantanaki Pawa: “Ti okamiithatzi isaikawaiti apaniroini atziri. Ontzimatyii nowitsiki-niri amitako-tirini.” </v>
<v b="GEN" c="2" v="19">Tima owakira iwitsikan-taka-riri Pawa maaroni ipiraitari-payi, aajatzi maaroni siwankiri-payi, kipatsi yaaki. Yamakiniri atziri ipaitai-tziri aajatzi Adán, iwiniri iwairo-payi. Okaratzi iwakiniriri iwairo-payi iwitsikani Pawa, irojatzi iwairoyitari iroñaaka. </v>
<v b="GEN" c="2" v="20">Imatakiro Adán iwakiniri iwairo maaroni antami-wiri-payi, maaroni siwankiri-payi, aajatzi ipiraitari-payi. Titzimaita iñii aparoni amitako-tirini irirori. </v>
<v b="GEN" c="2" v="21">Ikantakaa-karo Pawa impochokiti Adán. Ikanta imaapiro-tanaki Adán, yayitakiri imiriki, iwitana-jiri kamiitha iwathaki. </v>
<v b="GEN" c="2" v="22">Irootaki imiriki atziri iwitsika-kiri Pawa aparoni kooya. Yamakiro Pawa iñiiro atziri. </v>
<v b="GEN" c="2" v="23">Ikanta iñaawakiro Adán, ikantanaki: ¡Naaka asitaro nowatha iroka! Irootaki notonki. Kooya ompaityaa, Tima iwatha sirampari iwitsikai-taki. </v>
<v b="GEN" c="2" v="24">Irootaki airo isaikantaja mainari-payi asitaririki aririka yaawakaa-najyaa, tima aparoni inkanta-najyaa iwathaki osiyawaityaaro iwichaa-wakaa-jyaami. </v>
<v b="GEN" c="2" v="25">Tima kaanki-miriki ikantaka atziri aajatzi iina, titzimaita ipasikijii-tzi. </v>
<v b="GEN" c="3" v="1">Pairani yotani ikantawita maranki, yanairi maaroni antami-wiri ikaratzi iwitsika-kiri Pawa. Ikanta apaata maranki ari isampitakiro kooya, ikantziro: “¿Omaapiroma ikantzimi Pawa: ‘Airo pithotziro okaratzi pankitachari pankirin-tsimasiki?’ ” </v>
<v b="GEN" c="3" v="2">Akanakiri kooya, okantziri: “Kantacha nonthotiro okaratzi pankitachari anta, </v>
<v b="GEN" c="3" v="3">irooma satikainchari niyaanki-masiniki, airo nothotziro. Tima ikantakina Pawa: ‘Airo pithotziro ironta, airo pairikiro kapichiini, pikami = kari.’ ” </v>
<v b="GEN" c="3" v="4">Ikantzi maranki: “Thaiyaantsi, airo pikami. </v>
<v b="GEN" c="3" v="5">Tima iyotzi Pawa aririka pinthotakiro chochoki, ari piyotana-kiro kamiithari aajatzi kaaripirori, ari pinkimi-tanakyaari ikantara irirori.” </v>
<v b="GEN" c="3" v="6">Oñaatziiro kooya iroka chochoki kamiitha okantaka, oniwitana-karo onthotiro, onintzi ontzimi oyotani. Aakiro chochoki, othotakiro. Aanakiniri oimi, ithotakiro aajatzi irirori. </v>
<v b="GEN" c="3" v="7">Ari opisaityiimo-tanakiro, oñaatyaa osaika-miriki-jiitatzii. Aajiitaki osi pankirintsi, ositzikakiro, irootaki owasita-nakari. </v>
<v b="GEN" c="3" v="8">Okanta otampyiityaa-paaki tsitinii-tiini, ikimawaa-tziiri Pawa yaniitapaji pankirin-tsimasiki. Siyajii-tanaka imana-pithatari. </v>
<v b="GEN" c="3" v="9">Ikaimapaa-kiri Pawa, ikantziri: “¡Adán! ¿Tsikama pisaikika?” </v>
<v b="GEN" c="3" v="10">Ari yakanaki irirori, ikantzi: “Notharowakaatyaami, Pawa, nokimawaimi paniitapaji pankirin-tsimasiki, tima kaanki-miriki noñaaka, irootaki nomana-pitha-tantamiri.” </v>
<v b="GEN" c="3" v="11">Ari isampitana-kiri, ikantziri: “¿Paitama kantakimiri pisaika-mirikitatzii? ¿Pithotaki-roma chochoki nopinka-kaimiri?” </v>
<v b="GEN" c="3" v="12">Ari yakanaki atziri, ikantzi: “Kaarima kooya pipakinari nontsipa-tyaaro, irootaki opakinarori iroka chochoki nothotan-takarori.” </v>
<v b="GEN" c="3" v="13">Isampitana-kiro Pawa iroka kooya, ikantziro: “¿Paitama pantakiri?” Okantanaki iroori: “Tima yamatawi-takina naaka maranki, irootaki nothotan-takarori chochoki.” </v>
<v b="GEN" c="3" v="14">Ikantana-kiri Pawa yoka maranki: “Okantakaan-tziro pamatawi-takiro kooya, Misha-piro-taari pinatyii awiroka, panaajiri maaroni antami-wiri. Pasi piwiro pinkonthaan-tajyaaro pinii osaawiki, Kipatsi-yina pinkantajyaa piitoki. </v>
<v b="GEN" c="3" v="15">Nonkan-takai-yaaro onkisaniin-taimi kooya. Ari inkantajyaari osarintajyaari, Inkisaniin-tairi pasi awiroka. Iriitaki tsitokai-miniri piitoki, Ipatzi-kontaki patsi-kamatsi-tairi awiroka.” </v>
<v b="GEN" c="3" v="16">Ikantana-kiro kooya: “Antaro pinkimaatsi-taiyaa aririka piwaiyantai. Oshiki ayimataimi pinintzi yapititaiyaami piimi, Iro kantacha, oshiki impira-waitajyaami irirori.” </v>
<v b="GEN" c="3" v="17">Ikantana-kiri atziri: “Tima paawako-takiro piina, Pithotan-takarori nopinka-kaawitamiri. Awiroka kantakaan-taki-rori nomisha-tantyaarori iroka kipatsi. Oshiki pinkimaatsi-taiyaaro pantawaiti, Piñaantajyaarori piyaari kitaitiriki-payi. </v>
<v b="GEN" c="3" v="18">Tima oshiki onkantaiyaa kitoochii-masi kipatsiki. Irootaki piwankiri piwayitaiyaa awiroka. </v>
<v b="GEN" c="3" v="19">Ari pasi piwiro pamasawi-wintairo onkarati piwajyaari, Irojatzi pinkipatsi-pani-tantaiyaari, Tima kipatsi yaitaki iwitsikan-taitaka-miri, Ontzimatyii pinkipatsi-panitai aajatzi.” </v>
<v b="GEN" c="3" v="20">Aritaki ipaitakiro iina yoka Adán “Añaantsi”, tima irootaki irinirotyaari inkarati añaayi-tatsiniri. Ikantai-tziro iñaaniki irirori-payi “Eva”. </v>
<v b="GEN" c="3" v="21">Ipoñaa yaaki Pawa misinantsi iwitsikakiniri iithaari, irootaki ikithaa-takiriri atziri aajatzi iina. </v>
<v b="GEN" c="3" v="22">Ipoñaa ikantzi Pawa: “Ikimitakai arokaiti yoka atziri, iyotanakiro kamiithari aajatzi kaaripirori. Kimitaka aritaki inthotakiro chochoki yañaantaitari, aritaki yañaanitai.” </v>
<v b="GEN" c="3" v="23">Irootaki imisito-wantaka-riri isaikawitakara pankirin-tsimasiki Posiñaariniki. Ontzimatyii yantawaitaji aka kipatsiki, tima kipatsi yaitaki pairani iwitsikan-taitaka-riri. </v>
<v b="GEN" c="3" v="24">Aritaki imisitowai-takiri atziri pankirin-tsimasiki Posiñaarini, iwanaki Pawa aparoni maninkari tsika isitowa-piintzi ooryaatsiri. Ari osaikitakari wisa-mintotsi iroowaitaki opaamatzi paamari. Irootaki shiwatachari anta airo yariitan-taitaaro chochoki añaakaan-tatsiri. </v>
<v b="GEN" c="4" v="1">Okanta apaata imaantakaro iina Adán. Ari omotyaataki iroori, tzimaki otomi. Okanta-siritzi Eva: “Nowaiyantaki iroñaaka notomi. Iriitaki Pawa kantakaaro nowaiyantiri.” Irootaki opaitan-takariri otomi “Waiyantaantsi”. Tima iroka wairontsi Waiyantaantsi, irootaki ikantziri iñaaniki irirori “Caín”. </v>
<v b="GEN" c="4" v="2">Ipoñaa itzimanaji pasini otomi, opaitakiri Abel, iriitaki iririntzi-tanakari Caín. Pirawai-tachari inaki Abel, iriima Caín pankiwai-taniri inatzi. </v>
<v b="GEN" c="4" v="3">Ikanta apaata Caín, yaanaki iwankiri yasitakai-yaari Pawa impinkatha-tantyaariri. </v>
<v b="GEN" c="4" v="4">Ari ikimitakari irirori Abel, yaanakiniri Pawa itarori itzimi ipira, iriipiro-tatsiri iwathatzi. Oshiki yaakamiitha-takiri Pawa Abel, ari ikimitaa-kiro yasitakaa-kariri. </v>
<v b="GEN" c="4" v="5">Iriima Caín timachiini yaakamiithatiri, ari ikimitaa-kiro okaratzi yasitakaa-witakariri. Irootaki ikisantana-kari Caín. </v>
<v b="GEN" c="4" v="6">Ikantawi-takari Pawa: “¡Caín! ¿Paitama pikisawai-tantari? ¿Paitama pipasini-kyaatantari? </v>
<v b="GEN" c="4" v="7">Arimi pantiro kamiithari, airo pipasini-kyaawai-tzimi. Iro kantacha, aririka pantakiro pikinkithasiritari aritaki pinkaaripiro-siritaki. Ontzimatyii piitsinampairo iroka.” </v>
<v b="GEN" c="4" v="8">Ikanta apaata Caín, ikantakiri iririntzi Abel: “¡Iyí! Thami ankinawaiti owaantsiki.” Ari iwakiriri anta iririntzi. </v>
<v b="GEN" c="4" v="9">Isampitakiri Pawa, ikantziri: “¡Caín! ¿Tsikama ikinakika pirintzi?” Ikantzi Caín: “Ti noyoti. ¿Naakama kimpoyiiriri?” </v>
<v b="GEN" c="4" v="10">Ari yapiitziri ikantziri: “¿Paitama pantakiri? Tima nokimakiro iriraani pirintzi okimiwai-takaro onkaima-kaima-tatyiinami kipatsiki tsika piwakiri. </v>
<v b="GEN" c="4" v="11">Mishataari pinaatyii awiroka iroñaaka, airo pinampi-taaro aka tsika osiyakaro omiritakityii-yaaromi kipatsi iriraani pirintzi piwakiri. </v>
<v b="GEN" c="4" v="12">Pankiwai-rintzi pinawityaa, airomaita piñaayi-tairo onkitho-tzimo-taimi. Kinakina-waitaniri pinkantajyaa, airo pamita pisaikajiro pinampiki.” </v>
<v b="GEN" c="4" v="13">Yakanaki Caín, ikantzi: “Airo namawitziro okaratzi pikantaki-nari, pimapiro-takina. </v>
<v b="GEN" c="4" v="14">Pimisitowa-kina aka, kinakina-waitaniri nonkantajyaa, airo namitaja nosaikairo nonampiki. Inkarati ñaayitainani, aritaki iwaitajina.” </v>
<v b="GEN" c="4" v="15">Ikantzi Pawa: “Itzimi-rika owaji-mini awiroka, oshiki impiyatai-tyaari irirori.” Airo iwan-taitari Caín, ikimi-takaan-takari Pawa inkin-tawatha-tatyiirimi iyoitan-tyaariri. </v>
<v b="GEN" c="4" v="16">Jataki Caín ikinanakiro isitowa-piintzi ooryaatsiri ipaitai-tziro Kinawini. Ari inampitaka-rori anta, tira isaikairo Posiñaariniki tsika ikinkitha-waitakaa-kiri Pawa. </v>
<v b="GEN" c="4" v="17">Ari yaakiri iina anta Caín. Iwaiyan-takaa-kiro, ipaitakiri Enoc. Ari iwitsika-kiri inampi, ipaitakiro Enoc aakotakiri iwairo itomi. </v>
<v b="GEN" c="4" v="18">Iriitaki Enoc asitana-kariri Irad. Iriitaki Irad asitana-kariri Mehujael. Iriitaki Mehujael asitana-kariri Metusael. Iriitaki Metusael asitana-kariri Lamec. </v>
<v b="GEN" c="4" v="19">Iriima Lamec otzimaki irirori apiti iina. Opaita Ada, pasini opaita Zila. </v>
<v b="GEN" c="4" v="20">Itzimanaki otomi Ada opaitakiri Jabal, iriitaki ishininkai-titari pankothaantiwiri, aajatzi pirawai-nitachari. </v>
<v b="GEN" c="4" v="21">Tzimatsi Jabal pasini iririntzi paitachari Jubal, iriira ishininkai-titari piyompi-waitaniri aajatzi showiriwai-taniri. </v>
<v b="GEN" c="4" v="22">Owaiyantaki iroori Zila, opaitakiri Tubal-caín, iriitaki asiro-pakori, owitsika-yitzirori opaita-rika-payi asiro kitiri-tatsiri. Tzimatsi iritsiro Tubal-caín opaita Naama. </v>
<v b="GEN" c="4" v="23">Ikanta apaata Lamec ikinkitha-waitakaa-kiro apitiro iina, Ada aajatzi Zila, ikantziro: “Pinkimisantina nonkantimiri: Nowakiri atziri okantakaan-tziro ikichinka-kina. Nowamaaki awankari okantakaan-tziro imposakina. </v>
<v b="GEN" c="4" v="24">Oshiki impiyawin-taityaari Caín, Irooma naaka imaapiroiti impiyawin-taityaana. </v>
<v b="GEN" c="4" v="25">Ikanta yapiitajiro Adán imaantajaro iina, ari itzimaji pasini itomi opaitakiri “Opantaantsi”. Okanta-siri-tanaji iroori: “Ipajina Pawa pasini notomi iri impoyii-tyaarini notomini Abel, iwakiri Caín, iririntzi.” Tima iroka wairontsi Waiyantaantsi, irootaki ikantziri iñaaniki pairani iriroriiti “Set”. </v>
<v b="GEN" c="4" v="26">Ikanta iwaiyakaa-kiro iina irirori Set, tzimanaki itomi ipaitakiri Enós. Ari yitaitana-karo ipinkathatai-tziri Pawa. </v>
<v b="GEN" c="5" v="1">Yoka ikaratzi icharini-yita-nakari Adán. Tima owakira iwitsika-kiri Pawa yoka atziri, isiyakaa-kari tsika ikantawaita irirori. </v>
<v b="GEN" c="5" v="2">Iwitsikaki sirampari aajatzi kooya. Itasonka-wintakiri. Ipaitakiri “Atziri” owakira iwitsika-kiri. </v>
<v b="GEN" c="5" v="3">Tzimanaki Adán okaratzi 130 isarintsiti, ari itzimaji pasini itomi ipaitakiri Set. Iriitaki siyakariri tsika ikantawaita irirori. </v>
<v b="GEN" c="5" v="4">Aikiro yañaawaji Adán okaratzi 800 osarintsi. Tzimawaji itomi-payi aajatzi irisinto-payi. </v>
<v b="GEN" c="5" v="5">Iroka okaratzi yañaaki Adán 930 osarintsi, ari ikamajiri irirori. </v>
<v b="GEN" c="5" v="6">Tzimanaki irirori Set okaratzi 105 isarintsiti, ari itzimaki itomi ipaitakiri Enós. </v>
<v b="GEN" c="5" v="7">Aikiro yañaawaji Set okaratzi 807 osarintsi. Tzimawaji itomi-payi aajatzi irisinto-payi. </v>
<v b="GEN" c="5" v="8">Iroka okaratzi yañaaki Set 912 osarintsi, ari ikamajiri irirori. </v>
<v b="GEN" c="5" v="9">Tzimanaki irirori Enós okaratzi 90 isarintsiti, ari itzimaki itomi ipaitakiri Cainán. </v>
<v b="GEN" c="5" v="10">Aikiro yañaawaji Enós okaratzi 815 osarintsi. Tzimawaji itomi-payi aajatzi irisinto-payi. </v>
<v b="GEN" c="5" v="11">Iroka okaratzi yañaaki Enós 905 osarintsi, ari ikamajiri irirori. </v>
<v b="GEN" c="5" v="12">Tzimanaki irirori Cainán okaratzi 70 isarintsiti, ari itzimaki itomi ipaitakiri Mahalaleel. </v>
<v b="GEN" c="5" v="13">Aikiro yañaawaji Cainán okaratzi 840 osarintsi. Tzimawaji itomi-payi aajatzi irisinto-payi. </v>
<v b="GEN" c="5" v="14">Iroka okaratzi yañaaki Cainán 910 osarintsi, ari ikamajiri irirori. </v>
<v b="GEN" c="5" v="15">Tzimanaki irirori Mahalaleel okaratzi 65 isarintsiti, ari itzimaki itomi ipaitakiri Jared. </v>
<v b="GEN" c="5" v="16">Aikiro yañaawaji Mahalaleel okaratzi 830 osarintsi. Tzimawaji itomi-payi aajatzi irisinto-payi. </v>
<v b="GEN" c="5" v="17">Iroka okaratzi yañaaki Mahalaleel 895 osarintsi, ari ikamajiri irirori. </v>
<v b="GEN" c="5" v="18">Tzimanaki irirori Jared okaratzi 162 isarintsiti, ari itzimaki itomi ipaitakiri Enoc. </v>
<v b="GEN" c="5" v="19">Aikiro yañaawaji Jared okaratzi 800 osarintsi. Tzimawaji itomi-payi aajatzi irisinto-payi. </v>
<v b="GEN" c="5" v="20">Iroka okaratzi yañaaki Jared 962 osarintsi, ari ikamajiri irirori. </v>
<v b="GEN" c="5" v="21">Tzimanaki irirori Enoc okaratzi 65 isarintsiti, ari itzimaki itomi ipaitakiri Matusalén. </v>
<v b="GEN" c="5" v="22">Aikiro yañaatzii Enoc okarataki 300 osarintsi, yantapiin-tziro okaratzi inintziri Pawa. Tzimawaji pasini itomi-payi aajatzi irisinto-payi. </v>
<v b="GEN" c="5" v="23">Iroka okaratzi yañaaki Enoc 365 osarintsi. </v>
<v b="GEN" c="5" v="24">Tima yantapiin-takiro Enoc okaratzi inintziri Pawa, irojatzi yaantaariri Pawa, tira iñiitajiri. </v>
<v b="GEN" c="5" v="25">Tzimanaki irirori Matusalén okaratzi 187 isarintsiti, ari itzimaki itomi ipaitakiri Lamec. </v>
<v b="GEN" c="5" v="26">Aikiro yañaawaji Matusalén okaratzi 782 osarintsi. Tzimawaji itomi-payi aajatzi irisinto-payi. </v>
<v b="GEN" c="5" v="27">Iroka okaratzi yañaaki Matusalén 969 osarintsi, ari ikamajiri irirori. </v>
<v b="GEN" c="5" v="28">Tzimanaki irirori Lamec okaratzi 82 isarintsiti, ari itzimaki itomi irirori. </v>
<v b="GEN" c="5" v="29">Ikanta-siritzi Lamec: “Tima imapiro-takiro Pawa imishatakiro kipatsi, oshiki inkimaatsi-taityaaro yantawai-taiti, iro kantacha iriitaki yoka iinchaa-niki makoryaa-kaantaa-tsini.” Irootaki ipaitan-takariri itomi “Makoryaantsi”. Tima iroka wairontsi Makoryaantsi, irootaki ikantziri iñaaniki pairani irirori “Noé”. </v>
<v b="GEN" c="5" v="30">Aikiro yañaawaji Lamec okaratzi 595 osarintsi. Tzimawaji itomi-payi aajatzi irisinto-payi. </v>
<v b="GEN" c="5" v="31">Iroka okaratzi yañaaki Lamec 777 osarintsi, ari ikamajiri irirori. </v>
<v b="GEN" c="5" v="32">Tzimanaki irirori Noé okaratzi 500 isarintsiti, ari itzimaki itomi-payi, ipaitakiri: Sem, Cam, Jafet. </v>
<v b="GEN" c="6" v="1">Ikanta shikitanaji atziripayi aka kipatsiki, tzimayi-tanaki irisinto-payi. </v>
<v b="GEN" c="6" v="2">Ari iñaakiro itomiyaayi-payi Pawa kamiithaa-niki okantayita irisintoiti atziripayi, ikoyaayitaki okaratzi onimotaki-riri, iinanta-yitakaro. </v>
<v b="GEN" c="6" v="3">Irootaki ikantan-tanakari Pawa: “Airo yañaa-yitaji atziri, tima wathatsi inamatsi-tatzii irirori. Apatziro yañaa-matsitaji onkarati 120 osarintsi.” </v>
<v b="GEN" c="6" v="4">Ikanta iinantayitakaro itomiyaayi Pawa irisinto-payi atziripayi, iwaiyan-takaa-yitakiro. Iriitaki antari-tawato-payi itanakarori inampiyitaro pairani, ñaapirori ikantajiitakani, oshiki ikimakoi-takiri. </v>
<v b="GEN" c="6" v="5">Tima iñaakiri Pawa omaapiro ikaaripirotaki atziripayi aka kipatsiki, iro yaakowin-tapiintaka ikinkithasiritaro yantayitiro kaaripiro-yitatsiri. </v>
<v b="GEN" c="6" v="6">Antaro okantzimo-niinta-kari Pawa iwitsika-kiri atziri. </v>
<v b="GEN" c="6" v="7">Ikantanaki: “Ontzimatyii napirotairi atziri ikaratzi nowitsika-kiri kipatsiki, ari nonkimitairi antami-wiripayi, konthaa-yitatsiri osaawiki, aajatzi siwanki-ripayi. Tima antaro okatsi-tzimo-niintakina nowitsika-kiri.” </v>
<v b="GEN" c="6" v="8">Iriima Noé, kamiitha-siri ikantzimo-takari Pawa. </v>
<v b="GEN" c="6" v="9">Iroka ikinkitha-takoi-tziri Noé. Kamiitha-siri ikantaka irirori, ikimisan-tapiintziri Pawa. Tima tikatsi pairani kimityaa-riniri Noé yantapiin-takiro inintziri Pawa. </v>
<v b="GEN" c="6" v="10">Tima ikaratzi mawa itomi Noé, iroka ipaitakiri: Sem, Cam, Jafet. </v>
<v b="GEN" c="6" v="11">Tima oshiki ikaaripiro-tzimo-takiri Pawa osaawi-satziiti, oshiki imaimani-tawakaaka. </v>
<v b="GEN" c="6" v="12">Ari yasi iwakiro ikaaripiro-yitaki atziripayi. Ikanta iñaakiri Pawa ithonka ikaaripiro-yitaki atziripayi, </v>
<v b="GEN" c="6" v="13">ikantakiri Noé: “Nonintzi napirotairi atziripayi. Iriitaki kantakaan-tzirori imaimani-tawakaantari osaawiki. Nonintzi nonthonkairi atziripayi aajatzi maaroni kipatsi. </v>
<v b="GEN" c="6" v="14">Irooma awiroka pamini inchato tzimatsiri okasi, irootaki piwitsikiri pamaa-tako-minto. Pinasityaaro inthompointa pintanto-yitiro. Piwitsiñiiro maaroni intakiroini aajatzi inthompointa. </v>
<v b="GEN" c="6" v="15">Ari pinkantiro piwitsikiro. Onkarati pimonkaratiro osanthati 300 pikonaki, irooma oniiki onkarati 50 pikonaki, irooma tsika ojinokiti onkarati 30 pikonaki. </v>
<v b="GEN" c="6" v="16">Mawaminko pinkantiro piwitsikiro. Pimorontiro oshaawiini otapisiki inkini yaminaiti, onkarati okimiityaa aparoni pikonaki. Tima aparoni piwitsikaki asitakoro. </v>
<v b="GEN" c="6" v="17">Aritaki nowaryaaki antaro inkani, anairo maaroni kipatsi. Inthonka yapirotyaa inkami maaroni añaayi-tatsiri kipatsiki. </v>
<v b="GEN" c="6" v="18">Irooma awiroka Noé tzimatsi ankasiyakaa-wakaiyaari. Tima awiroka kyaatsi-ni amaatako-minto-tsiki pintsipa-tyaari pitomi-payi, piina, aajatzi paniro-payi. </v>
<v b="GEN" c="6" v="19">Piminkyii aajatzi apiti-payi nasiyitachari antami-wiriiti ikaratzi añaayi-tatsiri aka kipatsiki, aparoni sirampari aajatzi aparoni kooya, iriitaki tsipatyaa-mini yañaayiti aajatzi irirori. </v>
<v b="GEN" c="6" v="20">Tima apiti-payi piminkyii ikaratzi inasiyita siwanki-ripayi, ikaratzi inasiyita antami-wiripayi, ikaratzi inasiyita ipiraita-ripayi, aajatzi ikaratzi inasiyita konthaa-yitatsiri osaawiki, inkini yañaayiti irirori-payi. </v>
<v b="GEN" c="6" v="21">Ontzimatyii piwapithaantyaa oshiki piwariti. Irootaki piyaari awirokaiti aajatzi ikaratzi piminkyaa-yitiri.” </v>
<v b="GEN" c="6" v="22">Imatakiro Noé okaratzi ikantaki-riri Pawa. </v>
<v b="GEN" c="7" v="1">Ipoñaa ikantairi Pawa yoka Noé: “Tzimawi-tacha oshiki atziri aka kipatsiki, iro kantacha apatziro pikantakaa-karo awiroka pantapiin-takiro nonintziri naaka. Pinkyii amaatako-minto-tsiki awiroka, piina, pitomi-payi aajatzi paniro-payi. </v>
<v b="GEN" c="7" v="2">Piyosiitiri piminkyaa-yitiri aajatzi antami-wiri kaari ipinkai-tziri, inkarati 7 sirampari aajatzi 7 kooya. Iriima ikaratzi ipinkai-tziri piminkyaayiti inkarati apiti, aparoni sirampari aparoni kooya. </v>
<v b="GEN" c="7" v="3">Ari pinkimitaa-kiri aajatzi siwanki-ripayi, piminkyii inkarati 7 sirampari aajatzi 7 kooya. Airo ipyaanta tsika ikanta inasiyita irirori. </v>
<v b="GEN" c="7" v="4">Tima oyotapaaka 7 kitaitiri nowaryaan-tyaarori inkani, aakowin-tyaaro omparyii 40 kitaitiri aajatzi 40 tsitiniri. Napirotajiri kipatsiki maaroni añaayi-tatsiri nowitsikakiri.” </v>
<v b="GEN" c="7" v="5">Tima imatakiro Noé okaratzi ikantaki-riri Pawa. </v>
<v b="GEN" c="7" v="6">Aritaki tzimaki irirori Noé okaratzi 600 isarintsiti, oonkantyaari kipatsiki. </v>
<v b="GEN" c="7" v="7">Ari ikyaanaki Noé amaatako-minto-tsiki itsipatakaro iina, itomi-payi aajatzi iraniro-payi. </v>
<v b="GEN" c="7" v="8">Ikyaapaaki antami-wiripayi kaari ipinkaitzi aajatzi ipinkai-tziri, siwanki-ripayi, konthaa-yitatsiri kipatsiki, </v>
<v b="GEN" c="7" v="9">Itiyitaka amaatako-minto-tsiki itsipatakari Noé, apiti-payi ikaratzi kyaintsiri, aparoni sirampari aparoni kooya. Omataka okaratzi ikantakiri Pawa. </v>
<v b="GEN" c="7" v="10">Ikanta omonkara-tapaaka awisawaji 7 kitaitiri, ari itanakaro oparyaapaaki inkani kipatsiki. </v>
<v b="GEN" c="7" v="11">Tima aritaki tzimaki Noé okaratzi 600 isarintsiti, awisanaki aparoni kasiri, aajatzi 17 kitaitiri, aripaiti otonkako-tanaki inkaari tzimatsiri osaawiki, aajatzi tzimatsiri jinoki. </v>
<v b="GEN" c="7" v="12">Aakowin-takaro oparyaaki okaratzi 40 kitaitiri aajatzi 40 tsitiniri. </v>
<v b="GEN" c="7" v="13">Irootaki kitaitiri ikyaantana-kari irirori Noé amaatako-minto-tsiki, itsipatakaro iina, itomi-payi: Sem, Cam, Jafet, aajatzi mawa iraniro. </v>
<v b="GEN" c="7" v="14">Tima itsipatakari nasiyitachari antami-wiripayi, nasiyitachari ipiraita-ripayi, ikaratzi nasiyitachari konthaa-yitatsiri osaawiki, aajatzi ikaratzi nasiyitachari siwanki-ripayi. </v>
<v b="GEN" c="7" v="15">Mataka ikyaayitaki amaatako-minto-tsiki apiti-payi ikaratzi añaayi-tatsiri kipatsiki, itsipatakari Noé. </v>
<v b="GEN" c="7" v="16">Itiyitaka aparoni sirampari aparoni kooya. Mataka okaratzi ikantaki-riri Pawa yoka Noé. Iriitakira Pawa asitanaki-rori amaatako-mintotsi. </v>
<v b="GEN" c="7" v="17">Mataka oparyaaki okaratzi 40 kitaitiri. Antaro okantanaka oonkanaro kipatsiki. Owankatanaka amaatako-mintotsi. </v>
<v b="GEN" c="7" v="18">Aikiro opokaatatzii oonkaro. Aikiro owankatyaa amaatako-mintotsi. </v>
<v b="GEN" c="7" v="19">othonka anaanakiro jinokiyi-tatsiri otzisi, tima omaapiro oonkaka aka kipatsiki. </v>
<v b="GEN" c="7" v="20">Tima okaratzi 15 konakintsi anaakiro jinokiyi-tatsiri otzisi. </v>
<v b="GEN" c="7" v="21">Ari yapirotakari maaroni atziri aka kipatsiki, imataka siwanki-ripayi, antami-wiripayi, ipiraita-ripayi, aajatzi konthaa-yitatsiri osaawiki. </v>
<v b="GEN" c="7" v="22">Mataka yapirotaka ikaratzi aniinka-witachari aajatzi okaratzi tzimawi-tachari aka kipatsiki. </v>
<v b="GEN" c="7" v="23">Apatziro yawisakotaji Noé aajatzi ikaratzi itsipatakari amaatako-minto-tsiki. Tima ithonka yapiroi-takiri atziripayi saikawi-tachari kipatsiki, itsipatakari antami-wiripayi, siwanki-ripayi, konthaa-yitatsiri, maaroni. </v>
<v b="GEN" c="7" v="24">Tira ompiryaa-tzitajyaa oonkaro kipatsiki okaratzi 150 kitaitiri osamanitaki irojatzi opiryaa-tantajari. </v>
<v b="GEN" c="8" v="1">Tima isiriki iwiri Pawa Noé, aajatzi ikimitzi-takari maaroni antami-wiripayi, ipiraita-ripayi ikaratzi titainchari amaatako-minto-tsiki. Ikantakaa-karo Pawa ontasonkaa-tajiro tampyaa iroka oonkaro, irotaki ompiryaatan-tajyaari. </v>
<v b="GEN" c="8" v="2">Asitanaja tsika ositowa-yitanaki nijaa poñaayi-tanainchari inthompointa kipatsiki, ari okantzi-tanaari aajatzi poñaayi-tainchari jinoki inkitiki. Karataji oparyaaki inkani. </v>
<v b="GEN" c="8" v="3">Niitsikiroini okanta opyaata oonkaro. Tima awisaki okaratzi 150 kitaitiri opiryaa-tantaari oonkaro. </v>
<v b="GEN" c="8" v="4">Tima ikaratzi 5 kasiri awisaintsiri opiryaa-tako-tantaari amaatako-mintotsi tonkaariki otzisiki ipaitai-tziri Tasorintsii-toni. </v>
<v b="GEN" c="8" v="5">Aikiro opyaa-tatyaa oonkaro. Ari yawisawaji apiti kasiri, koñaayitaji maaroni otzisi jinokiyi-tatsiri. </v>
<v b="GEN" c="8" v="6">Okanta awisawaji aajatzi 40 kitaitiri, yasitaryaa-jiro Noé imorontakiro amaatako-mintotsi, </v>
<v b="GEN" c="8" v="7">iwaraakiri koontzi-niro. Ari ishonkawita koontzi-niro iyaawinta ompiryaataji kipatsi. </v>
<v b="GEN" c="8" v="8">Ipoñaa iwaraaki aajatzi Noé aparoni siro iyotantyaari piryaataji-rika kipatsi. </v>
<v b="GEN" c="8" v="9">Titzimaita iñii siro tsika yookyaa, piyaja amaatako-minto-tsiki. Imisitowairo irako Noé, ookapaja siro, iminkyaawa-jiri amaatako-minto-tsiki. </v>
<v b="GEN" c="8" v="10">Ari iyaawin-tawaja aajatzi Noé okaratzi 7 kitaitiri, yapiitakiro iwaraajiri siro. </v>
<v b="GEN" c="8" v="11">Ikanta ipiyaa siro otsitiniityaaki, yamaji ithowaki inchasimpoki. Ari iyotziri Noé piryaa-tzimataji oonkaro. </v>
<v b="GEN" c="8" v="12">Aajatzi yapiitawa-iro iyaawin-tawaja Noé okaratzi 7 kitaitiri, yapiitairo iwaraajiri siro. Tira ipiyaaro siro amaatako-minto-tsiki. </v>
<v b="GEN" c="8" v="13">Okanta okyaapaji owakirari osarintsi, irootaki itanaarori kitaitiri, aajatzi itanaarori kasiri, ari tzimanaji Noé okaratzi 601 isarintsiti. Aripaiti yookairo Noé iwankotan-takarori amaatako-mintotsi, iñaatziiro koñaayitaji kipatsi. </v>
<v b="GEN" c="8" v="14">Ikanta yawisawaji aparoni kasiri, aajatzi 27 kitaitiri, aripaiti opiryaa-pirotaji oonkaro aka kipatsiki. </v>
<v b="GEN" c="8" v="15">Ikantairi Pawa Noé: </v>
<v b="GEN" c="8" v="16">“Pisitowaji iroñaaka amaatako-minto-tsiki, pintsipa-tyaaro piina, pitomi-payi, aajatzi paniro-payi. </v>
<v b="GEN" c="8" v="17">Pimisitowairi maaroni antami-wiri ikaratzi pitsipa-takari: siwanki-ripayi, ipiraita-ripayi, aajatzi ikaratzi konthaa-yitatsiri osaawiki. Ijatai kipatsiki inampitapa-jyaaro, ishikitaita yokapayi anta.” </v>
<v b="GEN" c="8" v="18">Ari isitowanaji Noé amaatako-minto-tsiki itsipatakaro iina, itomi-payi, aajatzi iraniro-payi. </v>
<v b="GEN" c="8" v="19">Ari isitowana-iri aajatzi maaroni antami-wiripayi, ipiraita-ripayi, konthaa-yitatsiri osaawiki, siwanki-ripayi, maaroni. </v>
<v b="GEN" c="8" v="20">Ari iwitsika-paji Noé ipomi-pirini-minto ipinkatha-tapajiri Pawa. Yaaki aparoni-payi ikaratzi iwaitari, aajatzi siwanki-ripayi, kachaaryiinka ikanta ipomitapa-jiri ipomi-pirini-mintoki. </v>
<v b="GEN" c="8" v="21">Ikanta ikimainka-tawakiri Pawa iwosininka, ikantanaki: “Airo napirotzi-tantaja iroñaaka kipatsiki ikantakaan-tziro atziri-payi, tima iriintsi-takori iwiro ikinkithasirita yantayitiro kaaripirori. Aajatzi nonkimi-tajiri maaroni antami-wiripayi, airo napirotajiri nokimitaa-kiri iroñaaka. </v>
<v b="GEN" c="8" v="22">Ainiro iñaitiro iroka kipatsi, Irasi iwaitiro impanki-waitaiti, yawiitaiti iwankiri. Asi owajiro amasawirintsiti, onkatsinkaityii aajatzi. Asi owajiro onkyaarontsiti, osarintsiti aajatzi. Onkitaititi, ontsitinitai aajatzi.” </v>
<v b="GEN" c="9" v="1">Ari itasonkawinta-nakiri Pawa Noé aajatzi itomi-payi. Iroka ikantakiri: “Ishikitaji pitomi-payi, inthonkyaa inampitajyaaro kipatsiki. </v>
<v b="GEN" c="9" v="2">Oshiki intharowan-tyaami aajatzi maaroni antami-wiripayi, siwanki-ripayi, konthaa-yitatsiri kipatsiki, aajatzi nijaa-wiripayi. Tima awiroka noyotakaa-piroti panaayi-tairi maaroni yokapayi. </v>
<v b="GEN" c="9" v="3">Kamiitha-tatsi piwayitajyaari ikaratzi añaayi-tatsiri, aajatzi pankirin-tsipayi. Naaka opakimirori iroka-payi. </v>
<v b="GEN" c="9" v="4">Iriima añiinkari wathatsi, airo piwakowaitaro iriraani, irootaki añaakairiri. </v>
<v b="GEN" c="9" v="5">Tima omaapiro okowa-pirota iraantsi. Aririka pinkapathainkatakairi piwamairi pishininka, aritaki nomatakimi naaka. Ari nonkimi-tajiri pipira aririka iwamaanti, aajatzi nonkimi-tajiri atziri-payi owai-rini ishininka, nonkapathain-ka-takayiri irirori. </v>
<v b="GEN" c="9" v="6">Itzimi-rika owiriri atziri, Aritaki iwai-tairi irirori. Tima naaka owitsika-kiri atziri, Nokimi-takaan-takari tsika nokanta-waita naaka. </v>
<v b="GEN" c="9" v="7">Irooma awiroka, ishikitaji piwaiyani, Inthonka inampitajyaaro kipatsiki.” </v>
<v b="GEN" c="9" v="8">Aikiro ikinkitha-waitakaa-tziiri Pawa yoka Noé aajatzi itomi-payi, ikantziri: </v>
<v b="GEN" c="9" v="9">“¡Noé! Tzimatsi nonkasiya-kai-miri, irojatzi nonkasiyakai-riri inkarati pincharini-tajyaari. </v>
<v b="GEN" c="9" v="10">Irojatzi nokasiya-kayi-tyaariri antami-wiripayi ikaratzi pitsipa-yitaari pisitowaji amaatako-minto-tsiki: siwanki-ripayi, ipiraita-ripayi, maaroni inkarati tzimayi-taatsi-ni kipatsiki. </v>
<v b="GEN" c="9" v="11">Iroka nokasiya-kai-miri iroñaaka: Airo napiitziro nowasankitaan-tyaari oonkaro yoka atziri-payi aajatzi antami-wiripayi. Tima airo apiita oonkajyaa kipatsiki, iñiitaji yapirotajyaa ikaratzi tzimayi-tatsiri.” </v>
<v b="GEN" c="9" v="12">Aikiro ikinkitha-waitakaa-tziiri Pawa yoka Noé, ikantziri: “Tzimatsi iñaitairi iyotantai-tyaari tzimatsi akasiyakaa-wakaari. Iriitaki piñaapiin-tairi awiroka aajatzi antami-wiripayi. </v>
<v b="GEN" c="9" v="13">Tima aririka piñiiri inkatziyi oyi ooryiinkatzi, piyotaji tzimatsi akasiyakaa-wakaari. </v>
<v b="GEN" c="9" v="14">Aririka piñiiro ooriinkatai, ari piñiiriri inkatziyi oyi minkoriki. </v>
<v b="GEN" c="9" v="15">Tima osiriki nowajiro naaka nokasiyakai-miri, aajatzi nokasiyakaa-riri antami-wiripayi. Airo apiita iñaitairo oonkaro apirotai-roni kipatsi. </v>
<v b="GEN" c="9" v="16">Aririka noñiiri oyi inkatziyi minkoriki, osiriki nowairo okaratzi akasiyakaa-wakaari, irojatzi nokasiyakai-riri aajatzi ikaratzi añaayi-tatsiri kipatsiki. Asi owatyiiro, airo nowasiñaa-jiro. </v>
<v b="GEN" c="9" v="17">Iriitaki iñaayitairi maaroni añaayi-tatsiri kipatsiki, iyotai tzimatsi akasiyakaa-wakaari.” Irootaki iñaani Pawa iroka okaratzi ikamantaki-riri Noé. </v>
<v b="GEN" c="9" v="18">Yoka itomi-payi Noé ikaratzi sitowaa-tsiri amaatako-minto-tsiki: Sem, Cam, Jafet. Iriitakira Cam iririntana-kari Canaán. </v>
<v b="GEN" c="9" v="19">Ikaratakira mawa itomi Noé, iriitaki oshikitaa-tsiri aka kipatsiki. </v>
<v b="GEN" c="11" v="1">Pairani aparoni okanta ñaantsi iñaawai-taitziri kipatsiki. </v>
<v b="GEN" c="11" v="2">Ikanta ikinapajiro atziri-payi isitowa-piintzi ooryaatsiri, iñaapaakiro owintinitzi ipaitai-tziro Apijaari, ari inampitaka-rori anta. </v>
<v b="GEN" c="11" v="3">Ipoñaa ikantawakaajiitani atziri-payi: “Thami antayi kipatsi onkiso-nakiti.” Ari itanakaro itanto-taitaro kipatsi-naki, ti apatziro itantotaityaaro mapinaki. Aripaiti itanakaro aajatzi itsirikan-taitaro tziritatsiri, tira apatziro intsirikan-taityaaro pitzi-thatatsiri. </v>
<v b="GEN" c="11" v="4">Ipoñaa ikantawakajiitani aajatzi: “Thami awitsiki anampitsiti, awitsiki aajatzi antaroiti atiimintotsi ariitacha-ni inkitiki. Inthonkyaa inkimakoi-tajai. Aritapaaki akinakina-waiyitaki tsikari-payi.” </v>
<v b="GEN" c="11" v="5">Ikanta ipokaki Pawa yaminiro nampitsi aajatzi atiimintotsi iwitsika-kiri atziri-payi, </v>
<v b="GEN" c="11" v="6">ikanta-siri-tanaki: “Aparoni okanta inampi, aparoni okanta iñaani, irootaki imatantarori iwitsika-yitziro inintziri. Tima okaratzi ikinkithasiritari yantiri, tikatsi washaan-takai-rini. </v>
<v b="GEN" c="11" v="7">Thami ankompi-takai-yaari iñaani, airo ikimatha-tawakaanta iñaana-tawakaiyaarika.” </v>
<v b="GEN" c="11" v="8">Ari iwashaan-takaa-kiri Pawa yoka atziri-payi otzimawitaka antaroiti inampitsiti, yoiwaraa-kiri ikinayi-tanaki tsika-rikapayi. </v>
<v b="GEN" c="11" v="9">Ikompi-takaa-yita-nakari Pawa iñaani-payi atziripayi ikaratzi nampitarori kipatsiki. Irootaki owaitakaan-tzirori iroka inampi Kompijaari. Aripaiti yoiwaraa-kiri Pawa atziri-payi, jataki inampityaaro maaroni kipatsiki. </v>
<v b="GEN" c="11" v="10">Yoka icharini-payi Sem itomi Noé. Tima aritaki awisaki apiti osarintsi oonkantakari kipatsi, tzimaki Sem okaratzi 100 isarintsiti, ari itzimaki itomi irirori ipaitakiri Arfaxad. </v>
<v b="GEN" c="11" v="11">Aikiro yañaawaji Sem okaratzi 500 osarintsi. Tzimawaji itomi-payi aajatzi irisinto-payi. </v>
<v b="GEN" c="11" v="12">Ari tzimanaki irirori Arfaxad okaratzi 35 isarintsiti, ari itzimaki itomi ipaitakiri Sala. </v>
<v b="GEN" c="11" v="13">Aikiro yañaawaji Arfaxad okaratzi 403 osarintsi. Tzimawaji itomi-payi aajatzi irisinto-payi. </v>
<v b="GEN" c="11" v="14">Ari tzimanaki irirori Sala okaratzi 30 isarintsiti, ari itzimaki itomi ipaitakiri Heber. </v>
<v b="GEN" c="11" v="15">Aikiro yañaawaji Sala okaratzi 403 osarintsi. Tzimawaji itomi-payi aajatzi irisinto-payi. </v>
<v b="GEN" c="11" v="16">Ari tzimanaki irirori Heber okaratzi 34 isarintsiti, ari itzimaki itomi ipaitakiri Peleg. </v>
<v b="GEN" c="11" v="17">Aikiro yañaawaji Heber okaratzi 430 osarintsi. Tzimawaji itomi-payi aajatzi irisinto-payi. </v>
<v b="GEN" c="11" v="18">Ari tzimanaki irirori Peleg okaratzi 30 isarintsiti, ari itzimaki itomi ipaitakiri Reu. </v>
<v b="GEN" c="11" v="19">Aikiro yañaawaji Peleg okaratzi 209 osarintsi. Tzimawaji itomi-payi aajatzi irisinto-payi. </v>
<v b="GEN" c="11" v="20">Ari tzimanaki irirori Reu okaratzi 32 isarintsiti, ari itzimaki itomi ipaitakiri Serug. </v>
<v b="GEN" c="11" v="21">Aikiro yañaawaji Reu okaratzi 207 osarintsi. Tzimawaji itomi-payi aajatzi irisinto-payi. </v>
<v b="GEN" c="11" v="22">Ari tzimanaki irirori Serug okaratzi 30 isarintsiti, ari itzimaki itomi ipaitakiri Nacor. </v>
<v b="GEN" c="11" v="23">Aikiro yañaawaji Serug okaratzi 200 osarintsi. Tzimawaji itomi-payi aajatzi irisinto-payi. </v>
<v b="GEN" c="11" v="24">Ari tzimanaki irirori Nacor okaratzi 29 isarintsiti, ari itzimaki itomi ipaitakiri Taré. </v>
<v b="GEN" c="11" v="25">Aikiro yañaawaji Nacor okaratzi 119 osarintsi. Tzimawaji itomi-payi aajatzi irisinto-payi. </v>
<v b="GEN" c="11" v="26">Ari tzimanaki irirori Taré okaratzi 70 isarintsiti, ari itzimaki itomi-payi ipaitakiri Abram, Nacor, Harán. </v>
<v b="GEN" c="11" v="27">Yoka icharini-payi Taré. Iriitaki Taré tomintaka-riri Abram, Nacor aajatzi Harán. Iriitaki Harán tomintaka-riri Lot. </v>
<v b="GEN" c="11" v="28">Irijatzi Harán itakarori ikamaji Kitainkaariki iipatsitiki Kiyamori-wini-satzi. Ikamitaka irirori tikiramintha inkami asitariri. Ikamaji tsika itzimaki pairani. </v>
<v b="GEN" c="11" v="29">Ikanta Abram iinantakaro Sarai. Iriima Nacor iinantakaro Milca, irisinto Harán. Iroora Milca irintotarori Isca. </v>
<v b="GEN" c="11" v="30">Iro kantacha Sarai ti owaiyan-taniti iroori, omaaniro-tatzii. </v>
<v b="GEN" c="11" v="31">Ikanta apaata Taré, inintaki ijataimi Owintiniki, yookanajiro inampiwi-takaro Kitainkaariki iipatsiti Kiyamori-wini-satzi. Yaanajiri Abram, iraniro, aajatzi icharini Lot. Ikanta yariitaka niyaanki-thaki ipaitai-tziro Awotzini, ari inampitapaa-karo anta. </v>
<v b="GEN" c="11" v="32">Iroka okaratzi yañaaki Taré 205 osarintsi, irojatzi ikamantaari irirori anta Awotziniki. </v>
<v b="GEN" c="12" v="1">Ikanta apaata Pawa, iñaanatakiri Abram, ikantakiri: “¡Abram! Tzimatsi pasini kipatsi noñaakaimiri, pijati anta, pookanajiro pinampi awiroka, irasi piri, aajatzi pishininka-payi. </v>
<v b="GEN" c="12" v="2">Aritaki noshikyaa-kiri picharini-payi anta. Ari nontasonka-wintakimi awiroka, iriipirori nonkan-takai-yaami. Awiroka kantakai-yaaro-ni intasonka-wintantai-tyaariri pasini-payi atziri. </v>
<v b="GEN" c="12" v="3">Aritaki nontasonka-wintajiri inkarati tasonka-wintai-mini awiroka. Ari nomisha-tairi inkarati mishatai-mini awiroka. Tima awiroka kantakai-yaaroni nontasonka-wintan-tajyaariri maaroni nasiyitacha-niri ishininka-tawakajyaa kipatsiki.” </v>
<v b="GEN" c="12" v="4">Aritaki tzimaki Abram okaratzi 75 isarintsiti. Jataki tsika yookotaki-niri Pawa, yookanairo Awotzini tsika inampi-witakaro. </v>
<v b="GEN" c="12" v="5">Itsipatanaaro iina Sarai, aajatzi Lot itominthori. Ithonka yaanajiro tzimimo-tziriri, yaanajiri maaroni yatziriti yamanan-takiri Awotziniki. Iroka okanta yariitan-takari Abram Owintiniki. </v>
<v b="GEN" c="12" v="6">Tima osamani yaniitaki anta, irotaki yariitan-takari Sikochaariniki osaiki inchato ipaitai-tziri Yotaan-taniri. Iroora inampiiti Owintini-satzi anta. </v>
<v b="GEN" c="12" v="7">Ari iñaakakari Pawa anta, ikantakiri: “¡Abram! Iroka kipatsi, iro nompiriri inkarati pincharini-tajyaari.” Ari iwitsika-naki Abram pomipirini-mintotsi impinkathatiri Pawa. </v>
<v b="GEN" c="12" v="8">Aikiro ijatatzii Abram ikinakiro otzisi-masiki isitowa-piintzi ooryaatsiri, ari iwatzika-pairo iwankothaanti-payi, yamina-kotapairo Pawapankoni ikyaapiintzi ooryaatsiri. Irooma Porokaarini yamina-kotapairo isitowa-piintzi ooryaatsiri. Ari iwitsika-pairi pasini ipomi-pirini-minto, ipairyaapajiro iwairo Pawa ipinkatha-tapajiri. </v>
<v b="GEN" c="12" v="9">Aikiro yaniijii-tatziini Abram, iyatziro Piryaariniki. </v>
<v b="GEN" c="13" v="2">Ashaaranta-pirori inatzi Abram, itzimi-motziri ooro, kiriiki, oshiki ipira-payi. </v>
<v b="GEN" c="13" v="3">Ikanta ipoñaajaro Piryaariniki irojatzi Pawapankoniki. Ipoñaa yawisanaji irojatzi niyaanki-thaki awotsi tsika inampiwitaro pairani okaakitapaji Porokaarini, ari iwankothaanti-yitapaari, </v>
<v b="GEN" c="13" v="4">tsika iwitsika-naki pairani pomipirini-mintotsi. Ari ipairyaapa-jiro iwairo Pawa, ipinkatha-tapajiri. </v>
<v b="GEN" c="13" v="5">Ari ikantzi-takari aajatzi itominthori Lot, itzimi-motziri oshiki ipira-payi, aajatzi iwankothaanti-payi. </v>
<v b="GEN" c="13" v="6">Okanta anta tsika isaikajii-tapaji, ti onimotapa-jiri intsipa-tawakaiyaa, tima ti antitaiyaa iwariti ipira-payi. </v>
<v b="GEN" c="13" v="7">Tima ikaratzi aamawin-tariri ipira-payi Abram aajatzi irasi Lot, antawakaajiitakani. Aka tsika isaikajiitaki, irotaki inampiiti Owintini-satzi aajatzi Nampitsi-wini-satzi. </v>
<v b="GEN" c="13" v="8">Irootaki ikantan-takariri Abram itominthori Lot, ikantziri: “Notomithori nokashiimi awiroka, ti okamiithatzi ankisaniin-tawakaiyaa, ti okamiithatzi aajatzi yantawakaiyaa aamawin-tariri apira-payi. </v>
<v b="GEN" c="13" v="9">Tima antaro okanta kipatsi aka, pamini tsika pinampi-tyaaro. Aririka pinkinaki kirinka, nonkinanaki naaka katonko. Pinkinaki-rika katonko, nonkinaki naaka kirinka.” </v>
<v b="GEN" c="13" v="10">Yamina-kotakiro Lot Owintinitatsi othapyaaki Owaryiinkaarini, ari osaikiri anta nampitsi ipaitai-tziri Nampichaani. Oshiki okamiithataki anta, ari otzimapaji oshiki nijaa. Iroowaitaki Posiñaarini iwitsika-kiri pairani Pawa, iroowaitaki aajatzi nampitsi Apitantoni. Ari okantawita Paamajaari aajatzi Katsimaarini tikira intayiroota Pawa. </v>
<v b="GEN" c="13" v="11">Yookotakiro Lot inampityaaro isitowa-piintzi ooryaatsiri othapyaaki Owaryiinkaarini. Ari ikantakari Lot inasitan-takari isaikaji irirori, ti itsipatanajyaari iriri-thori Abram. </v>
<v b="GEN" c="13" v="12">Irojatzi isaikanaki Abram Owintiniki, jataki irirori Lot otaapiki iwankothaanti-yitaka, irojatzi inampitan-takyaarori apaata Paamajaa-riniki. </v>
<v b="GEN" c="13" v="13">Ari inampitapaarori anta atziri-payi antayitzirori kaaripirori kaari ininti Pawa. </v>
<v b="GEN" c="14" v="1">Okanta pairani anta Apijaariki ipinkatha-ritzi Amrafel, iriima Arioc ipinkatha-ritzi anta Owasankipawawiniki, iriima Quedorlaomer ipinkatha-ritzi anta Osamaniwiniki, aajatzi Tidal ipinkatha-ritzi irirori Pasinisawiniki. </v>
<v b="GEN" c="14" v="2">Kamiitha yaapatyaa-wakaa-jiita yokaiti pinkathari, iriiyitaki jataintsiri iwayiritakari Bera pinkatha-ritatsiri Paamaa-riniki, Birsa pinkatha-ritatsiri Katsimaariniki, Sinab pinkatha-ritatsiri Kityonkapathariniki, Semeber pinkatha-ritatsiri Maniraariniki, aajatzi pinkatha-ritatsiri Niyawiniki, ipaitai-tzitari aajatzi Nampichaani. </v>
<v b="GEN" c="14" v="3">Ikanta yokaiti 5 pinkathari-payi iwayiritai-takari, yaapatyaa-wakaanaka irirori, yapatotakiri iwayiriti anta Mamiripankawiniki tsika osaiki Inkaari Mirityaaro. </v>
<v b="GEN" c="14" v="4">Tima tzima-kotaki 12 osarintsi yoka 5 pinkathari-payi impira-waitakari pinkathari Quedorlaomer, iro kantacha pasini osarintsi 13-tapain-tsiri, ikinkithasiri-jiitaka inkisako-wintajyaa impira-waitakari pinkathari. </v>
<v b="GEN" c="14" v="5">Okanta pasini osarintsi 14-tapain-tsiri, pinkathari Quedorlaomer itsipatakari pasini pinkathari-payi aapatyaa-kariri, ijajiitaki nampitsiki Impokiromara Apichiinari, ari yapirotakiri iwayiritari Antari-tawato-payi. Imatanakiri aajatzi Saikawaitaniriiti anta Saawaariniki, imatanakiri aajatzi Oimiraawiniriiti anta Omamiri-pathati Apinampiwini. </v>
<v b="GEN" c="14" v="6">Imatanakiri Morowini-satzi anta otzisi-masiki osaiki Witzintzi-wini, ipatzimata-nakiri irojatzi Morontoniki tsipa-nampitarori otzisi-masiki. </v>
<v b="GEN" c="14" v="7">Ikanta ipiyajaro Quedorlaomer itsipataari pinkathari aapatyaariri, yariijiitaka Mishajaariniki ipaitai-tziri aajatzi Tasorinchaarini. Yapirota-nakiri ikaratzi iñaanakiri iipatsitiki Otinkanaawini-satzi, ari ikimita-nakiri aajatzi Tonkaarisatzi nampitarori Tsipana-jaariniki. </v>
<v b="GEN" c="14" v="8">Ikanta pinkatha-ritatsiri Paamaa-riniki, Katsimaariniki, Kityonkapathariniki, Maniraariniki, Niyawiniki (ipaitai-tziri aajatzi Nampichaani,) ijajiitaki iwayirityaa Mamiripankawiniki. </v>
<v b="GEN" c="14" v="9">Yokaiti 5 pinkathari, iwayiritakari pasini 4 pinkathari: Quedorlaomer pinkatha-ritatsiri Osamaniwiniki, Tidal pinkatha-ritatsiri Pasinisawiniki, Amrafel pinkatha-ritatsiri Apijaariki, Arioc pinkatha-ritatsiri Owasankipawawiniki. </v>
<v b="GEN" c="14" v="10">Irooma anta Mamiripankawiniki tzimatsi amithori-patha. Ikanta isiya-pitha-witaro pinkatha-ritatsiri Paamaa-riniki aajatzi Katsimaariniki, ithonka ititaka amithori-pathaki, yapirotaka ikamaki. Iriima pasini pinkathari-payi, siyajiitaka anta otzisi-masiki. </v>
<v b="GEN" c="14" v="11">Ikanta pinkathari-payi apirotan-taintsiri, yayitanakiri iwaritiki, iwaararo pinapirota-chari okaratzi tzimatsiri Paamaa-riniki aajatzi Katsimaariniki. Jaitijiitaji. </v>
<v b="GEN" c="14" v="12">Tima anta Paamaa-riniki, ari inampitarori Lot itomin-thori Abram. Yaitanakiri aajatzi irirori, ari okaratzi yaitanakiro iwaararo. </v>
<v b="GEN" c="14" v="13">Iro kantacha tzimatsi aparoni siyanain-chari, ikamantakiri Abram, Heber-iiti, isaikira irirori iwankiri-masiki aparoni atziri paitachari Mamre, Tonkaarisatzi. Yoka Mamre, tzimatsi pasini iririntzi ipaita Escol pasini ipaita Aner. Yaapatyaani-payi inatzii Abram. </v>
<v b="GEN" c="14" v="14">Ikanta ikimawaki Abram inosikai-takiri itomin-thori, yapatotakiri itomi yawiinta-pirotani impiratani-payi, ikarajiitzi 318 atziri. Iyaatzisita-nakiri pinkathari irojatzi iipatsitiki Dan-iiti. </v>
<v b="GEN" c="14" v="15">Okanta otsitinitanaki, itsiparyaa-yitakiri iwayiriti Abram, imapokakiri iwayiritari 4 pinkathari-payi. Imatakiri yiitsinampaakiri, ipatzimata-nakiri irojatzi Pitakawiniki katonko Ontyaamairiniki. </v>
<v b="GEN" c="14" v="16">Tima yaawajiro maaroni awaararontsi yaawitai-tanakari. Yaawajiriri itomin-thori Lot, yaawajiro okaratzi yasitari. Yaawajiro kooya-payi, aajatzi pasini atziri-payi ikaratzi yaitai-tanakiri. </v>
<v b="GEN" c="14" v="17">Ikanta ipiyajaro Abram, imatakirira yiitsinampaakiri pinkathari Quedorlaomer, aajatzi pasini pinkathari-payi ikaratzi aapatyaa-kariri. Ari ijataki pinkatha-ritatsiri Paamaa-riniki imonthaa-waari otaapiiki omamiri-pathatzi, ipaitai-tziro aajatzi Pinkatha-ryaari. </v>
<v b="GEN" c="14" v="18">Ikanta Melquisedec pinkatha-ritatsiri Aapatyaawiniki, Impira-tasorintsitaa-riti Pawa Jinoki-satzi, yaanakiro yatantaitari aajatzi imiritaitari. </v>
<v b="GEN" c="14" v="19">Iwithata-waari Abram intasonka-wintai-tantyaariri, ikantawajiri: “Tasonka-winta inkantimi Jinoki-satzi Pawa, Owitsika-kirori inkiti aajatzi kipatsi. </v>
<v b="GEN" c="14" v="20">Owisiryaawintaari inatzii Jinoki-satzi Pawa, Iri kantakaarori piitsinampaan-takariri owayiritamiri.” Ikanta Abram yaaki kapichiini okaratzi yaapithatan-tawajiri iwayiritaka, ipakiri Melquisedec. Ipoñaa yaminakiro tsika okaratzi awaararontsi yaapithata-wajiriri iwayiritari, ontzimi-rika onkarati 10, aparoni yasitakai-yaari Melquisedec. Ari ikantakirori okaratzi yaapithatan-tawajiri, ontzimi-rika 10, aparoni yasitakai-yaari. </v>
<v b="GEN" c="14" v="21">Ikanta pinkatha-ritatsiri Paamaa-riniki ikantakiri Abram: “Pimpinari atziri-payi ikaratzi paawairi, payiro awiroka awaararontsi.” </v>
<v b="GEN" c="14" v="22">Iro kantacha yakanakiri Abram yoka pinkathari, ikantziri: “Tima nokaman-takiri Jinoki-satzi Pawa owitsika-kirori inkiti aajatzi kipatsi, </v>
<v b="GEN" c="14" v="23">airo naawaitzi kapichiini okaratzi pasitari awiroka, airo naawaitzi aajatzi ompaityaa noosotan-tyaari nokyaa-piintari noitziki. Ari onkantyaa airo pikantanta apaata: ‘Nashaaranta-kaakari Abram.’ </v>
<v b="GEN" c="14" v="24">tikatsi noninti naaka, apatziro nonintziro okaratzi iwayitakari nompiratani-payi. Iriima ikaratzi tsipayita-kanari, yoka Aner, Escol, Mamre, yaayitaki okaratzi inintakiri irirori.” </v>
<v b="GEN" c="15" v="1">Ari iñaanatairi Pawa imisiri-kiini Abram, ikantairi: “¡Abram! Airo pipinka-waitziro anta, naakataki kisakowin-tyaamini. Antaroiti onkarati nompina-tajimiri.” </v>
<v b="GEN" c="15" v="2">Ari yakanaki Abram, ikantanaki: “¡Pawá! Piyotzi awiroka tikatsi notomi. ¿Paitama apantyaa-roni pimpinatina? Tima iriitaki nonampiri Eliezer Ontyaamairini-satzi asitajyaa-roni okaratzi tzimimo-tanari.” </v>
<v b="GEN" c="15" v="3">Aikiro ikanta-nakitzi Abram: “Ti pininti intzimi nontomi-tyaari, irootaki yasitan-tajyaarori yoka Eliezer nonampiri okaratzi tzimimo-tanari.” </v>
<v b="GEN" c="15" v="4">Yakanaki Pawa, ikantziri: “Iri piwaiyani awiroka asitajyaa-roni maaroni tzimimo-tzimiri, kaari pasini-satzi asitajyaa-roni.” </v>
<v b="GEN" c="15" v="5">Ari imisitowa-kiri intakiroini iwanko, ikantziri: “¡Abram! Pamini inkitiki, pithotyiiri piyotiri tsika ikaratzi impokiro. Ari inkantajyaari ishikiti pincharini-tajyaari, tima inkimitajyaari ishikitzi impokiro.” </v>
<v b="GEN" c="15" v="6">Aripaiti yawintaa-nakari Abram yoka Pawa, irootaki ikimita-kaantaariri itampatzika-siritani. </v>
<v b="GEN" c="15" v="12">Okanta otsitiniityaa-naki, opokimo-takiri Abram antaroiti iwochokini, maanaki. Ari omapokakiri antaro tsitinikiri anaapaakiri, antaroiti itharowan-tana-karo. </v>
<v b="GEN" c="15" v="13">Ari iñaanatakiri Pawa, ikantziri: “¡Abram! Ontzimatyii piyotiro nonkantiri, inampita-kyaaro apaata pincharini-tajyaari pasiniki kipatsi, onkarati 400 osarintsi isaiki anta. Ari impira-waitaityaari, oshiki isintsiwin-taitiri yantawai-takai-tiri. </v>
<v b="GEN" c="15" v="14">Iro kantacha, ari nowasankitaa-kiri naaka ompirawai-tyaarini. Aririka onkaratapaaki, aritaki isitowaji, ontzimi-motairi oshiki iwaararo. </v>
<v b="GEN" c="15" v="15">Irooma awiroka, tikatsi awishi-motimi-ni, kamiitha pinkamaji pantyasipari-tapaaki, pintsipa-tajyaari picharinii-tini. </v>
<v b="GEN" c="15" v="16">Aririka osamanitaki apaata, aritaki impiyaji picharini-payi aka, tikira nosamana-kyaaroota iyaaripironka Tonkaarisatzi nampitarori iroñaaka aka.” </v>
<v b="GEN" c="16" v="1">Ti onkanti iwaiyan-takairo Sarai oimi Abram. Iro kantacha tzimatsi ompiratani, opaita Agar, Apitantoni-sato onatzii. </v>
<v b="GEN" c="16" v="2">Okanta Sarai okantakiri oimi: “¡Pikimakí! Kimitaka ti ininta-kayinaro Pawa nowaiyanti. Iro kantacha nonintaki pimaantyaaro ampiratani Agar, piwaiyan-takairo, iriitaki nonkimita-kaantiri nowaiyani inatzii naaka.” Tima onimotakiri Abram okantakiriri iina Sarai. </v>
<v b="GEN" c="16" v="3">Aakiro Sarai onampiri iroka Apitantoni-sato, opakiri Abram iinantyaaro. Tima tzimaki 10 osarintsi inampitakaro Owintiniki. </v>
<v b="GEN" c="16" v="4">Ikanta imaantakaro Abram impiratani Agar, imotyaata-kaakiro. Okanta oñaaka omotyaataki Agar, okisaniinta-nakiro Sarai. </v>
<v b="GEN" c="16" v="5">Iro okantan-takariri Sarai oimi Abram, okantziri: “Awiroka kanta-sitakaro okisaniintan-tanari Agar. Naakawitaka opakimirori piinantyaaro, okanta oñaaka omotyaataki, ari onintzi anaakotina iroopiroti. Iro kantacha iri Pawa yotzirori ipaita-rika kanta-sita-karori naaka, aama awiroka-rika.” </v>
<v b="GEN" c="16" v="6">Ikantzi Abram: “¡Kimakí! Tima pimpiratani onatzii iroka kooya, awiroka yotironi tsika-rika pinkantiro.” Iroora owasankitaan-takarori ompiratani, irojatzi osiyantakari Agar. </v>
<v b="GEN" c="16" v="7">Iro kantacha iñaakiro Imaninkariti Pawa otzisi-masiki, osaiki-motakiro nijaatinka awotsiki jatachari Tantotsiwiniki. </v>
<v b="GEN" c="16" v="8">Isampitakiro Agar, ikantziro: “¿Tsikama pikinapaakika? ¿Tsika pijatika?” Ari akanakiri iroori, okantanakiri: “Nosiya-pithatyaaro Sarai ompiratanari.” </v>
<v b="GEN" c="16" v="9">Ikantanakiro Imaninkariti Pawa: “¡Agar! Pimpiyi owankoki ompiratamiri, pantiniro onkarati ompiratyaamiri.” </v>
<v b="GEN" c="16" v="10">Aikiro ikantana-kitziiro Imaninkariti Pawa: Ari noshikyaa-pirotajiri piwaiyani, tikatsi yomitairini tsika inkarati tzimatsini, ishiki-pirotaji. </v>
<v b="GEN" c="16" v="11">Ari motyaatakimi iroñaaka, intzimi aparoni pitomi, Iri pimpaitiri “Ikimi Pawa,” tima ikimakimi Pawa pikimaatsi-waitaka. </v>
<v b="GEN" c="16" v="12">Inkimityaari pitomi katsimari ikyaakoitari, masirinka inkantyaa. Imaimanitajiri atziri-payi, ari inkimita-jyaari atziri-payi imaimanitairi irirori. Oisokiro iwajiro inampi, onkanta-wityaa airo onimotziri ishininka-payi. </v>
<v b="GEN" c="16" v="13">Ari okinkitha-waita-kaakiri Agar yoka Pawa, iro ipaitai-tantarori: “Pawa Ñaantsi,” tima onkanta-nakitzii iroori: “Iñaana Pawa, ainirotatsi nañai.” </v>
<v b="GEN" c="16" v="14">Irootaki ipaitan-taita-karori iroka nijaatinka: “Inijaati Añaanita-tsiri Ñaakinari.” Tima iroka nijaatinka osaiki niyaanki-thaki awotsi jatachari Tasorinchaariniki irojatzi anta Sharakawiniki. </v>
<v b="GEN" c="16" v="15">Okanta owaiyan-takiri itomi Abram, ipaitakiri Ismael. (Tima ari ikantziri iñaaniki iriroriiti “Ikimi Pawa.”) </v>
<v b="GEN" c="16" v="16">Tzimaki Abram okaratzi 86 isarintsiti, arira itzimakiri Ismael. </v>
<v b="GEN" c="17" v="1">Ari tzimaki Abram okaratzi 99 isarintsiti, ari iñaakajari Pawa, ikantairi: “Pisaiki-motina kamiitha. Airo otzimawaitzi kaaripirori pantzimo-tinari, tima naakataki Pawa Sintsi-pirori. </v>
<v b="GEN" c="17" v="2">Aritaki ontzimaki ankasiyakaa-wakaiyaari. Tima aritaki nomapiro-takiro noshikyaa-jimiri pincharini-tajyaari.” </v>
<v b="GEN" c="17" v="3">Ari ityiirowa-naka Abram, oiyootanaka kipatsiki. Aikiro iñaanata-tziiri Pawa, ikantziri: </v>
<v b="GEN" c="17" v="4">“Iroka nokasiyakai-miri. Awiroka incharinitaiyaa oshiki atziri-payi inkarati nasiyitachaniri ishininka-tawakaiyaa tsikari-payi, onkimiwai-taiyaaro awirokami iriri. </v>
<v b="GEN" c="17" v="5">Iroñaaka pimpaitaiyaa “Abraham”, tima irootaki owaitakaan-taimini “Iriri Oshiki-tatsiri”, airo ipaitai-tajimi “Apá Jinoki-satzi”. </v>
<v b="GEN" c="17" v="6">Oshiki inkarataji pincharini-tajyaari, tzimatsi matacha-ni impinkathariti, inasiyi-taiyaaro impiyotaiyaa inkarati ishininka-tawakaiyaa. </v>
<v b="GEN" c="17" v="7">Iroka nonkasiyakai-miri awiroka, irojatzi nonkasiya-kaiyaariri inkarati pincharini-tajyaari apaata. Naaka-tapiintaki Piwawanitaiyaa, naakatzitaka Iwawanitaiyaari inkarati pincharini-tajyaari. </v>
<v b="GEN" c="17" v="8">Nompaimiro maaroni Owintini tsika pisaikaki iroñaaka, ari pinampi-taiyaaro. Awirokataki asitajyaa-roni, irojatzi yasitajyaari inkarati pincharini-tajyaari. Irasi iwatyiiro yasitajyaaro, naakataki Iwawanitajyaa.” </v>
<v b="GEN" c="17" v="9">Aikiro iñaawai-tatzii Pawa ikantziri Abraham: “Pimatiro akasiyakaa-wakaa-kari, imatzitajyaaro aajatzi inkarati pincharini-tajyaari. </v>
<v b="GEN" c="17" v="10">Irojatzitaka akasiyakaa-wakaa-kari, ontzimatyii imatairo inkarati pincharini-tajyaari. Tima maaroni siramparipayi intomisi-taani-tajyaa. </v>
<v b="GEN" c="17" v="11">Pintoyi-tajiro opatzi-misina pisirampari-tantari. Irootaki iyotantai-tyaari tzimatsi akasiyakaa-wakaari arokaiti. </v>
<v b="GEN" c="17" v="12">Iroñaaka itanakyaaro intomisitaanitajyaa piinchaa-nikiti tzimako-taintsiri 8 kitaitiri itzimaki. Imataitiri aajatzi owaiyaniiti pitzika-tani owakira tzimayi-tatsiri, impoña pimatakiri pitzika-tani owakira pamananta-yitziri kaari pishininkatyaa. </v>
<v b="GEN" c="17" v="13">Ontzimatyii intomisi-taanii-tiri apitiroiti: iinchaa-niti pitzika-tani, iinchaa-niti aajatzi pamanan-tani. Irootaki iñaitan-tyaarori piwathaki okaratzi akasiyakaa-wakaa-kari. Asi owaitaa-tyiiro iroka. </v>
<v b="GEN" c="17" v="14">Iriima ikaratzi kaari totamisi-taani-tacha-niri, ontzimatyii imisitowai-tiri airo pitsipa-taari pinampiki, okantakaan-tziro ti imatiro akasiyakaa-wakaa-kari.” </v>
<v b="GEN" c="17" v="15">Ikantana-kiri Pawa aajatzi Abraham: “Iroñaaka ompaitaiyaa piina Sara, tima iro ompaitan-tajyaari iroñaaka “Irisinto Pinkathari”, airo opaitaja Sarai. </v>
<v b="GEN" c="17" v="16">Antaroiti nontasonka-wintiro, ari owaiyantaji iroori, intzimaji pitomi. Omaapiro nontasonka-wintairo. Oshiki inkarataji owaiyani, tzimatsi pinkatha-ritatsi-ni. Tima oshiki-piro inkantajyaa osarintajyaari inasitajyaaro impiyotajyaa ikaratzi ishininkatawakaajyaa, onkimiwai-tajyaaro iroomi inirontajii-tyaa.” </v>
<v b="GEN" c="17" v="17">Tyiirowa-naka Abraham, oiyootanaka kipatsiki, isironta-sirita ikantzi: “¿Kantatsima iwaiyan-takaanti antyasipari tzimaintsiri 100 isarintsiti? ¿Arima onkantaki aajatzi owaiyantaji Sara antyasiparotaki otzimaki 90 osarintsiti?” </v>
<v b="GEN" c="17" v="19">Ikantzi Pawa: “Nokanta-tziimi naaka ari owaiyantaki piina Sara intzimi pitomi, iriitaki pimpaitiri Isaac. Iriitaki mapirotai-roniri akasiyakaa-wakaari, airo nowashaan-takaa-jiri inkarati incharini-tajyaari irirori. </v>
<v b="GEN" c="17" v="22">Ikanta ithonkana-kiro Pawa ikinkitha-waitakaa-kiri Abraham, ari ipyaa-pitha-tanaari. </v>
<v b="GEN" c="18" v="1">Ikanta apaata, isaikawaitzi Abraham ikyaapiintaitzi iwankothaantiki tampatzika-paiti ooryaatsiri, iñaakaajari Pawa anta inchato-masiki ipaitai-tziri Yiinkantomasi. </v>
<v b="GEN" c="18" v="2">Ikanta yaminaki Abraham iñaatzii mawa atziri. Sintsiini isiyanaka imonthaa-wakari, ityiirowa-sitawakari, yoiyotanaka kipatsiki. </v>
<v b="GEN" c="18" v="3">Ikantawa-kiri: “¡Nowinkatharití! Apaata pawishi, </v>
<v b="GEN" c="18" v="4">namawakimi kapichiini nijaa pinkiwa-kiitzityaari, pisaikimai-tyaa ontsimankira inchatosi pimakoryaa-waitanaki. </v>
<v b="GEN" c="18" v="5">Tima naakataki pimpira-tani pariitakari iwankoki. Apaata naminawaki piwapaakyaari inkini pisintsiti pawisanaki.” Ikantajiitzi irirori: “Ariwí, kamiithataki.” </v>
<v b="GEN" c="18" v="6">Kyaanaki Abraham iwankothaantiki, ikantapaa-kiro iina: “¡Kooyá! Sintsiini pinkantyaa pamini pankirin-tsipani, pijaikitaki onkarati mawa piwan-tapiintarori, piwitsiki ayaari pintasi-yitakiro.” </v>
<v b="GEN" c="18" v="7">Isiyapainta Abraham isaiki ipira-payi, yamaki awankiri vaca, watha-tatsiri. Ipakiri inampiri, iriitaki oowosantirini sintsiini iyaari. </v>
<v b="GEN" c="18" v="8">Tira apatziro awankari vaca yamaki Abraham, yamitaka-niri aajatzi iyaaki othomi vaca. Iwakotaki-niri otsimankakira pankirintsi tsika isaikajiitaki ariitariri, ari iwajiitakani. </v>
<v b="GEN" c="18" v="9">Ikanta ithonkakiro iwajiitakani, yokaiti ariitzinkari isampitakiri Abraham, ikantziri: “¿Tsikama piina Sara?” Ikantzi Abraham: “Osaiki inthompointa.” </v>
<v b="GEN" c="18" v="10">Ikantzi ariitzinkari: “Aririka nompiyaji pasini osarintsi noñaapajiro Sara tzimaki otomi.” Kimisantaki Sara ikinkitha-waijiitzi Abraham, osaikaki antaki-ronta ikyaapiintaitzira owankothaantiki, itaapii-takara oimi. </v>
<v b="GEN" c="18" v="11">Antyasipari-jiitaki apitiroiti Abraham aajatzi Sara. Karatapaaki oñaawaita okooya-tantari. </v>
<v b="GEN" c="18" v="12">Irootaki kaari amawitan-tanakaro osirontyaa, okanta-siri-tanaki: “Tima antyasiparo-takina naaka, aajatzi ikimitakari noimi. ¿Arima onkantaki nowaiyantaji?” </v>
<v b="GEN" c="18" v="13">Isampitana-kiri Pawa yoka Abraham, ikantziri: “¿Paitama osirontantari Sara? ¿Tima onkimisanti ari owaiyantaji okantawitaka antyasiparo-witaka? </v>
<v b="GEN" c="18" v="14">¿Tzimatsima pomirintsi-tzimo-tyaari-ni Pawa? Aririka nompiyaki pasini osarintsi nariityaami, ari noñaapajiro Sara tzimaki otomi.” </v>
<v b="GEN" c="18" v="15">Okanta okimawaki Sara, antaroiti otharowa-naki, okowawi-tanaka omaniro ikantai-takiri, okantanaki: “Ti nosirontyaa.” Ari ikantana-kiro irirori: “Noyotaki naaka pisirontaka.” </v>
<v b="GEN" c="18" v="33">Ikanta ithonkakiro Pawa ikinkitha-waitakairi Abraham, jataji. Piyaja irirori Abraham iwankothaantiki. </v>
<v b="GEN" c="19" v="1">Aritaki tsitini-tzimataki, ariijiitakani Paamaariniki apiti maninkari. Isaikaminthaitzi Lot okyaapiintzi awotsi anta nampitsiki, tsika ipiyo-tapiinta-jiita atziri-payi. Ikanta iñaawakiri, isiyanaka imonthaa-wakari, ityiirowa-sitawakari, yoiyootanaka kipatsiki, ipinkatha-tawakiri. </v>
<v b="GEN" c="19" v="2">Ikantawa-kiri: “¡Pinkatharí! Thami nowanko-thaantiki nonintzi pimai-motanakina. Iroka nijaa pinkiwa-kiitzityaa. Onkitaiti-tamanairika pawishi.” Ikantajiitzi iriroriiti: “Aritaki, nomayi aka.” </v>
<v b="GEN" c="19" v="3">Aikiro isintsi-tatzii Lot, irojatzi ikowantana-kari ariitzinkari iyaatana-kiri iwankoki. Inkotsi-takaan-taki oshiki owaritintsi, aajatzi yatantyaariri, yakyoo-jiitakirini ariitzinkari. </v>
<v b="GEN" c="19" v="4">Tikira imaajiitiniita, ipokajii-tapaaki Paamaarini-satzi, ishonkapaa-kiro pankotsi isaikajiitakira, oshiki awankariiti itsipatakari antari-konapayi, maaroni. </v>
<v b="GEN" c="19" v="5">Ikaimapaa-kiri Lot, ikantziri: “¿Tsikama isaikika ariitapain-chari otsitiniityaaki piwankoki? Pimisitowiri, nokowatzii nomaimanitiri.” </v>
<v b="GEN" c="19" v="6">Ari isitowana-kiri Lot ikinkitha-waitakairi atziri-payi, yasitako-piro-takiri ariitzinkari. </v>
<v b="GEN" c="19" v="7">Ikantziri: “¡Noyomparí! Paamaiyaa pantziro = kari kaaripirori. </v>
<v b="GEN" c="19" v="8">Tzimatsi apiti nosinto tikira oñiiriita sirampari. Pikowi-rika aritaki nomisitowa-kimiro, irootaki pimaimaniti pantiro pinintziri awiroka. Ti noninti pimaimanitiri ariitanari nowankoki, nokaimakaan-tani inatzii.” </v>
<v b="GEN" c="19" v="9">Kisajii-tanaka Paamajaa-risatzi ikimawakiri ikantaki Lot. Ikantawakaa-jiitanaka: “Paminiri yoka ayompari, owakira yariita irirori, ikowapaaki impira-tantapaa-kyaa.” Ikantajii-tanakiri aajatzi: “Pintainki, awirokataki nomapiroti nompasa-waitimi.” Ari itachaanka-nakiri Lot. Ipokajii-tapaaki okaakiini iwankoki, inintzi itanto-ryiiro yasitan-tarori iwanko. </v>
<v b="GEN" c="19" v="10">Ari yakotanaki ariitzinkari, yakatha-tajiri Lot iminkyaa-jiri iwankoki. Yasitana-kiro. </v>
<v b="GEN" c="19" v="11">Ithonka ikamaraakitanaki awankari-payi aajatzi antari-konapayi. Ari yamina-mina-witaaro asitakoro pankotsi isitowan-taiyaarimi, aasijii-takarini imakori. </v>
<v b="GEN" c="19" v="12">Iñaawai-tanaki ariitzinkari, ikantziri Lot: “¿Tzimatsima pasini pishininka aka? Paanakiri pitomi-payi, pisinto-payi, aajatzi pitziniri-payi. Paanakiri aajatzi pikarajiitzi pisaiki aka nampitsiki </v>
<v b="GEN" c="19" v="13">Tima napirotatyiiro iroka nampitsi. Okimiwai-takaro onkaima-kaima-tatyiimi iyaaripironka atziri-payi nampitarori aka. Irotaki ityaankan-takanari Pawa napirotiro.” </v>
<v b="GEN" c="19" v="14">Ari ijatanaki Lot iñiiri itziniri-payi okasiyari irisinto-payi oimintyaari, ikantapaa-kiri: “Pisitowi nampitsiki, yapirotatyiiro Pawa.” Titzimaita inkimisanta-jiiti itziniri-payi Lot, isiyakaantzi ikantawaisita. </v>
<v b="GEN" c="19" v="15">Okanta okitaiti-tzimataki, yapiitana-jiro maninkari, ikantziri Lot: “¡sintsiini pinkantyaa! Tirika pinintzi pinkami iwasankitai-tiro iroka nampitsi, pisiyakairo piina aajatzi apiti pisinto.” </v>
<v b="GEN" c="19" v="16">Niitsikiroini ikanta Lot ti intharokyaati, akotanaki maninkari-payi yakatha-wako-tanakiri, tima itakoki iwiri Pawa yoka Lot. Ari ikimitana-kirori iina aajatzi irisinto-payi. Yookakiro intakironta nampitsi, awisako-tantajyaari. </v>
<v b="GEN" c="19" v="17">Aritaki saikapaaki Lot intakiroini nampitsiki, ari yapiitana-jiri maninkari, ikantziri: “Pisiyi. Apatziro piwanakiro pijati tonkaariki, airo pisaika-waitanaki niyaanki-thaki awotsi, airo paminawaitzi aajatzi pitaapiiki, pawisako-tajiita.” </v>
<v b="GEN" c="19" v="18">Ari yakanaki Lot, ikantana-kiri: “Airo okantzi nowinkathariti. </v>
<v b="GEN" c="19" v="19">Oshiki kamiithari pantzimo-takinari, antaro pinisironka-takana piwawisaako-tajana. Kimitaka airo nomatziro nosiyi tonkaariki, aritaki nonkamaki ariitawa-kyaana yapiroi-tantyaarori nampitsi. </v>
<v b="GEN" c="19" v="20">Tzimatsi aka okaakiini, yanini nampitsi. Ari nosiyiri anta. Pisinitina nojati airo nokamanta. Tima yanini onatzii nampitsi.” </v>
<v b="GEN" c="19" v="21">Ari ikantzi maninkari: “Nokimakimi, aritaki nomatakiro pikowako-takinari. Airo napirotziro iyaaniini nampitsi. </v>
<v b="GEN" c="19" v="22">Pijatana-kiita iroñaaka. Airo napirotzitaro nampitsi tikiramintha pariityaata tsika pisiritakaro.” Irootaki ipaitan-taitarori anta Nampi-chaaniki. </v>
<v b="GEN" c="19" v="23">Ikanta okitaiti-tamanaki, ariitaka Lot anta Nampi-chaaniki. </v>
<v b="GEN" c="19" v="24">Iwaryaaki Pawa paamari kitiri-moito okantapaaka anta Paamaariniki aajatzi Katsimaariniki. </v>
<v b="GEN" c="19" v="25">Yapirotakiri saikantarori nampitsi, imatakiro maaroni shookayi-tatsiri anta otaapiki. </v>
<v b="GEN" c="19" v="26">Pokawitacha iina Lot, oyaatakiri oimi, ari aminapaintzi otaapiiki, opyaanakaro tziwithantha. </v>
<v b="GEN" c="19" v="27">Ikanta okitaityaa-manaji, ananinka-manaka Abraham anta ikinkitha-waitakaa-kiri chapinki Pawa. </v>
<v b="GEN" c="19" v="28">Yaminapaaki antó otaapiki osaiki nampitsi Paamaarini, aajatzi Katsimaarini, iñaatziiro okachaa-rinkataki, okimiwai-takaro okachaatzi pomitaantsi. </v>
<v b="GEN" c="19" v="29">Imatakiro Pawa yapirotziro nampitsi inampiwitaro Lot. Titzimaita ipyaakotari Pawa yoka Abraham, iwawisaako-tajiri itominthori Lot yapirotajyaami irirori. </v>
<v b="GEN" c="21" v="1">Tima osiriki iwiro Pawa iroka Sara, mataka ikasiyakaa-karori. </v>
<v b="GEN" c="21" v="2">Motyaataki, monkarataka ikantaki-rori tsika-paiti intzimi. Owaiyan-takiri otomi okantawitaka antyasipari-witaka Abraham. </v>
<v b="GEN" c="21" v="3">Imatakiro Abraham ipaitakiri itomi Isaac. </v>
<v b="GEN" c="21" v="4">Ikanta imaakotapaaki 8 kitaitiri, yaanakiri itomisi-taani-tziri, tima irootaki ikantaki-riri Pawa. </v>
<v b="GEN" c="21" v="5">Aritaki tzimaki Abraham okaratzi 100 isarintsiti itziman-takari Isaac. </v>
<v b="GEN" c="22" v="1">Okanta osamanitaki, inintaki Pawa iñiiro yawintaa-sirinka Abraham. Ikaimakiri ikantziri: “¡Abraham! Ari yakanaki irirori, ikantzi: “Ipaitaka, aka nosaiki.” </v>
<v b="GEN" c="22" v="2">Ikantzi Pawa: “Pijati Pawaitoniki, paanakiri pitakopiro-tani pitomi. Nonintzi pimpomi-tinari onkatziyiin-kati ikachaa-rinka anta otzisiki tsika nookotimiro. Pinkimi-takaan-tiri iriimi atsipi-tako-wintyaa-mini pikaaripirotaki” </v>
<v b="GEN" c="22" v="3">Ikanta okitaiti-tamanaji ipiriin-tamanaka Abraham, iwitsika-kiri imorani. Iriitaki intsipa-tanakyaa apiti impira-tani, itomi Isaac. Yaanaki itsima impomitan-tyaariri. Jataki tsika yookotaki-niri Pawa. </v>
<v b="GEN" c="22" v="4">Ari yaniitaki okaratzi mawa kitaitiri, yamina-kotapaa-kiro antó tsika yariityaa. </v>
<v b="GEN" c="22" v="5">Ikantakiri impira-tani: “Ari pisaikawaki aka paminiri mora. Nojatawaki naaka nontsipa-tanakyaari notomi. Aririka nomatakiro nompinkathatiri Pawa, ari nompiyajiri.” </v>
<v b="GEN" c="22" v="6">Yaakiro Abraham tsitsi impomitan-tyaariri, yanatakaa-nakiri itomi. Yaanakiro irirori paamari, aajatzi kotsiro. Jaitijiitanakini apitiroiti. </v>
<v b="GEN" c="22" v="7">Tikira osamaniti isampitakiri Isaac iriri, ikantziri: “Apaa.” Ari yakanaki Abraham, ikantzi: “Ipaita pinintziri notomí.” Ikantzi Isaac: “Tzimatsi tsitsi, paamari, ¿tsikama ayika apira ampomitiri?” </v>
<v b="GEN" c="22" v="8">Ikantzi asitariri: “¡Notomí! Iyotzi Pawa tsika yayiri ipira ampomitiri.” Aikiro ijajiitatziini. </v>
<v b="GEN" c="22" v="9">Ikanta yariitapaaka tsika yookotaki-niri Pawa, iwitsiki ipomi-pirini-minto Abraham, ipiwirika-kiro itsima. Yaakiri itomi yoosotakiri, inaryaakiri pomipirini-minto-tsiki ipiwirika-kiro itsima. </v>
<v b="GEN" c="22" v="10">Iro itzinaa-witanakaro kotsiraaniki isataantyaarimi itomi, </v>
<v b="GEN" c="22" v="11">ikaima-kotakiri imaninkariti Pawa, ikantziri: “¡Abraham! ¡Abraham!” Akanaki irirori ikantzi: “Ipaitaka, aka nosaiki.” </v>
<v b="GEN" c="22" v="12">Ikantzi maninkari: “Airo pisatairi iintsi, noyotakimi oshiki pipinkatha-tziri Pawa, tima ti pinthañaa-pitha-tyaari papintziti pitomi.” </v>
<v b="GEN" c="22" v="13">Ari yaminanaki Abraham, iñaatziiri ipiraitari yayiintaka ichiiki incha-maisiki. Yaakitziri, iriitaki impoyii-takariri itomi, kachaaryiinka ikantaka ipomitakiri. </v>
<v b="GEN" c="22" v="14">Irootaki ipaitan-tanakarori Abraham irontá otzisi: “Ipantzi Pawa.” Arira ikantapiin-taitanaki: “Impan-tapiintaiti kowityii-motairi itzisiti Pawa.” </v>
<v b="GEN" c="22" v="15">Ari yapiitakiro imaninkariti Pawa isaikakira inkitiki ikaima-kotajiri Abraham, </v>
<v b="GEN" c="22" v="16">ikantziri: “¡Abraham! Okantakaan-tziro ti pinthañiiyaari papintziti pitomi, naaka pinkima-jaanti nopaantiki iroñaaka. Iroka nokantzi: </v>
<v b="GEN" c="22" v="17">‘Omapiro nontasonka-wintimi Naaka. Naaka shikyaa-jirini pincharinita-jyaari inkimitajyaari ishikitzi impokiro, inkimitajyaaro oshikitzi impaniki nijaathapyaaki. Iriitaki iitsinampaa-jiri-niri iisaniin-tani. </v>
<v b="GEN" c="22" v="18">Iriitaki kantakaa-jyaaroni picharini-payi intasonka-wintantai-tyaariri maaroni nasiyitacha-niri ishininka-tawakaiyaa kipatsiki. Okamintha pikimisan-tajiro awiroka nokantzimiri.’ ” </v>
<v b="GEN" c="23" v="1">Okaratzi 127 osarintsi añaaki Sara. </v>
<v b="GEN" c="23" v="2">Ari okamajiri iroori anta ipaitai-tziro “4 Asitaro Inampitsiti”, irojatzi ipaitai-tziri “Aripiro-taarini” saikatsiri anta Owintiniki. Antaroiti iraako-waitakaro Abraham okamajira Sara. </v>
<v b="GEN" c="24" v="1">Ari mapirotaka antyasiparitaki Abraham, oshiki itasonka-wintakiri Pawa. </v>
<v b="GEN" c="24" v="2">Ikaimakiri antaripiro-taintsiri impira-tani, amininiriri okaratzi tzimimo-tziriri. Ikantakiri: “Pairika-chokitina”. </v>
<v b="GEN" c="24" v="3">Pinkantapirotina, pimpairyiiri Pawa Iwawani-taitari inkitiki aajatzi kipatsiki, airo pisinitanari notomi iinantyaaro Owintini-sato saikatsiri aka. </v>
<v b="GEN" c="24" v="4">Ontzimatyii pijati nonampii-tiki, pamininiri noshininka naaka iinantyaari.” </v>
<v b="GEN" c="24" v="5">Ari yakanakiri impira-tani, ikantziri: “Airorika onintzi ompoki mainaro, ¿tsikama nonkantyaaka? ¿Naanakirima pitomi pinampii-tiki pipoñaaka pairani?” </v>
<v b="GEN" c="24" v="6">Ikantzi Abraham: “Airo, okantzi payinari notomi anta. </v>
<v b="GEN" c="24" v="7">Tima Pawa, Iwawanitari inkiti-satzi, amajanari pairani iipatsitiki asitanari, iipatsitiki aajatzi nocharini. Ikantakina pairani: ‘Ari nompajiri iroka kipatsi inkarati pincharini-tajyaari.’ Tima irootaki ikasiyakaa-kinari, aritaki intyaan-takimi imaninkariti, tsipatyaa-miniri pamantyaari kooya iinantyaari notomi. </v>
<v b="GEN" c="24" v="8">Airorika onintzi oyaatimi kooya, pimonkara-tzimaitakaro nompira-takamiri naaka. Titzimaita noninti payinari notomi anta.” </v>
<v b="GEN" c="24" v="9">Imatakiro impira-tani, yairika-chokitakiri Abraham, ikantaki: “¡Omaapiro nowinkatharití! Airo namatawi-tzimi, aritaki nantakiro okaratzi pikantaki-nari.” </v>
<v b="GEN" c="24" v="10">Ikoyaana-kiro tzimimo-tziriri ompiratariri, irootaki impasitan-tyaari. Yaanaki 10 ipira ikyaakoi-tari, jataki inampitsitiki Nacor ipaitai-tziro Osampanaaki anta Tonkariniki. </v>
<v b="GEN" c="24" v="11">Ikanta yarii-tzimataka nampitsiki, imakoryaa-kaapaa-kiri ipira-payi osaiki nijaatinka. Aritaki tsitiniityaaki, irootaintsi intityaa ooryaatsiri opokapiin-tzira kooya-payi ayi nijaa. </v>
<v b="GEN" c="24" v="12">Amanapaaki, ikantzi: “Pawa, Iwawani ompiratanari Abraham, awiroka kantakai-yaaro-niri omatantyaari nonintziri, pinisironka-tiri ompiratanari. </v>
<v b="GEN" c="24" v="13">Ari nosaikawaki aka ikaapiin-taitzi, tsika opokayitzi awankaropayi ayi nijaa. </v>
<v b="GEN" c="24" v="14">Awiroka kantakai-yaaro-niri aririka nonkantakiro aparoni mainaro: ‘Pisinitinaro piyowitziti nirawakiita nijaa.’ Onkantanaki iroori: ‘Pirawaiti. Kantatsi nompiri nijaa ikyaakoi-tari-payi.’ Irootaki mainaro pikowakaa-kiriri pimpira-tani Isaac. Ari noyotiri pitakotari ompiratanari.” </v>
<v b="GEN" c="24" v="15">Tikira ithonkiroota yamani, pokapaaki aparoni mainaro anatakiro oyowitziti oshimpaki. Irootaki Rebeca irisinto Betuel. Tima yoka Betuel iriitaki otomi Milca iwaiyan-takaa-kirori Nacor iririntzi Abraham. </v>
<v b="GEN" c="24" v="16">Kamiithaanto onatzi Rebeca, titzimaita oyotiri sirampari. Oirinkapaaka nijaatinkaki, okaapaaki nijaa, iro ompiyana-kimi. </v>
<v b="GEN" c="24" v="17">Ari isiyasi-tawakaro ompirataari, ikantapaa-kiro: “Pimpina kapichiini nijaa payiri piyowitzitiki nirawa-kiita.” </v>
<v b="GEN" c="24" v="18">Okantzi iroori: “Pirawaiti nowinkatharití.” Sintsini owayiitana-kiro oyowitziti, oitakiri nijaa airika-kotaki-niri. </v>
<v b="GEN" c="24" v="19">Ithonkakiro iraki nijaa ompirataari, okantana-kiri Rebeca: ‘¡Jiwari! Naawaki pasini nijaa nompiriri ikyaakoi-tari-payi, irojatzi irantakyaa maaroni irirori.” </v>
<v b="GEN" c="24" v="20">Intsipayini osiyapainta okai nijaa osakiro yirapiintzi piratsi, oshiki opiyapiyataka, ojaikitaki-niri irajiititiri ikyaakoi-tari-payi. </v>
<v b="GEN" c="24" v="21">Ari yaminamintha-takiro ompirataari tikatsi inkantiro, tima ikowatzii iyoti iriirika Pawa kantakaa-rori omatantakari iñaakiri. </v>
<v b="GEN" c="24" v="22">Ikanta thonkaka irajiitaki ipira, inosikana-kiri iwitsikai-tziri ooro, pinapiro-tachari. Ithatakiniro okirimasiki. Ipakiro apiti omatyaari akoki, pinapiro-tachari aajatzi. </v>
<v b="GEN" c="24" v="23">Ikantana-kiro: “Pinkantina, ¿Ipaitama asitamiri? ¿Antitachama iwanko nomayi-motimi nontsipa-tyaari nokarajiitaki?” </v>
<v b="GEN" c="24" v="24">Okantanaki iroori: “Naakataki irisinto Betuel, owaiyan-tani Milca irisinto Nacor. </v>
<v b="GEN" c="24" v="25">Tzimatsi tsika pimaajiiti, tzimatsi aajatzi oshiki iyaari pipira-payi.” </v>
<v b="GEN" c="24" v="26">Ari ityiirowa-naka ompirataari, ipinkatha-tanakiri Pawa. </v>
<v b="GEN" c="24" v="27">Ikantanaki: “Kimosiri-wintaari pinatzi Pawa, Iwawani ompiratanari Abraham, ti pamatawi-tiri pinisironka-tani ompiratanari. Awiroka amakinari aka noñaantaka-rori iwanko ishininka-thori.” </v>
<v b="GEN" c="24" v="28">Ti osaikanaki Rebeca, osiya-piro-tanakityaa owankoki osaiki oniro, okamantapaa-kiro. </v>
<v b="GEN" c="24" v="29">Tzimatsi oyaariri Rebeca ipaita Labán, iriitaki siyanainchari ikaapiin-taitzira nijaa iñiiri atziri. </v>
<v b="GEN" c="24" v="30">Tima iñaawakiri othataniki okirimasiki aajatzi omarintsi iwitsikai-tziri ooro omayitakari iritsiro akoki, ikimawakiro aajatzi okamantan-tapaa-ki ikantaki-rori ompirataari. Ikanta yariitapaa-kari Labán impira-tani Abraham isaikakaakiri ipira-payi ikaapiin-taitzira. </v>
<v b="GEN" c="24" v="31">Ikantapaa-kiri: “Pimpoki itasonka-wintani Pawá. ¿Ipaitama pisaikantari intyaatsikaini? Tzimatsi tsika pimaapaaki, tzimatsi aajatzi tsika piwapaakiri pipira-payi.” </v>
<v b="GEN" c="24" v="32">Ari ijatanaki ompirataari anta pankotsiki. Iwayiitaarantawakiri Labán ipira-payi ompirataari, ipakiri iyaari. Ipoñaa yamaitaki-niri nijaa ariitzinka-ripayi inkiwa-kijiityaari. </v>
<v b="GEN" c="24" v="33">Ikanta ipaitawa-kiri iwapaakyaari, ikantanaki impira-tani Abraham: “Airo nowitzita airorika nokaman-tzimiro nokowiri.” Ikantanaki Labán: “Intsityaa pimatiro.” </v>
<v b="GEN" c="24" v="34">Ikantzi ompirataari: “Naakataki impira-tani Abraham. </v>
<v b="GEN" c="24" v="35">Antaroiti itasonka-wintakiri Pawa ompiratanari, oshiki yashaaran-takaa-kari, tzimatsi ipira-payi, iiriikiti, ooro, ikyaakoi-tari-payi, tzimatsi oshiki yatziriti impiratari, tzimatsi aajatzi oshiki kooya-payi. </v>
<v b="GEN" c="24" v="36">Ari okimitzi-takari Sara okantawitaka antaro-konataki, owaiyantaji otomi. Iriitaki yasitakaa-jyaari ompiratanari okaratzi tzimimo-tziriri. </v>
<v b="GEN" c="24" v="37">Tima inintatzii ompirataka-nari nomonkara-piro-tiniri, ikantaki-nari: ‘Airo pisinitanari notomi iinantyaaro Owintini-sato saikatsiri aka. </v>
<v b="GEN" c="24" v="38">Apatziro pijatasitiri ishininka-thori asitanari, pamininiri notomi awankaro noshininka-payi naaka. Tima irootaki kamiitha-tatsiri iinantyaaro.’ </v>
<v b="GEN" c="24" v="39">Nokantanaki naaka: ‘¡Nowinkatharití! Aamaasityaa airo onintzi oyaatina mainaro. ¿Tsika nonkantyaaka?’ </v>
<v b="GEN" c="24" v="40">Ikantana-kina irirori: ‘Tima kamiitha nokantzimo-takari Pawa, aritaki intyaan-takimi imaninkariti intsipa-tyaami pijati, ari omatakyaa okaratzi nokantaki-miri. Aritaki pamaki kooya iinantyaari notomi, ishininka-thori asitanari. </v>
<v b="GEN" c="24" v="41">Airorika inintzi noshininka-thori impimiro irisinto, pimonkara-maitakaro awiroka nompira-takamiri’. </v>
<v b="GEN" c="24" v="42">Ikanta nariitaka ikaapiin-taitzi, namanakiri Pawa Iwawani ompiratanari, nokantziri: ‘Omaapiro-rika pinisironkatana pimatakainaro nonintziri aka. </v>
<v b="GEN" c="24" v="43">Tima saikakina ikaapiin-taitzi, nonintzi pimatakainaro iroka mainaro pokaintsiri ayi nijaa, aririka nonkantawa-kiro: “Pimpina kapichiini nijaa piyowitzitiki, nirawakiita”, </v>
<v b="GEN" c="24" v="44">aririka akanakina, onkantina: “Pirawaki, ari naaki pasini nompiriri pipira-payi irawakiri irirori”, irootaki iroka kooya ikowakaa-kiriri Pawa itomi ompiratanari.’ </v>
<v b="GEN" c="24" v="45">Tikira nonthonkiroota namani, noñaawakiro opokaki Rebeca anatakiro oyowitziti oshimpaki. Oirinkapaaka nijaatinkaki, okaapaaki. Ari nokantziro: ‘Pimpina pinijaati nirawakiita.’ </v>
<v b="GEN" c="24" v="46">Sintsiini owayiitana-kiro oyowitziti, okantana-kina: ‘Pirawaki, aritaki naaki pasini irawakiri aajatzi pipira-payi.’ Opakina nijaa nirawakiri, opitakari aajatzi nopira-payi. </v>
<v b="GEN" c="24" v="47">Ari nosampi-tanakiro, nokantziro: ‘¿Ipaitaka asitamiri?’ Okantzi iroori: ‘Naakataki irisinto Betuel itomi Nacor owaiyani Milca.’ Ari nokyaan-takaa-karo thatanintsi okirimasiki, nomatan-takaro akoki omarintsi-payi. </v>
<v b="GEN" c="24" v="48">Ari notyiirowa-nakari nopinkatha-tanakiri Pawa, nopanthaa-wintanakiri Iwawani ompiratanari Abraham, iriitaki amakinari nariitan-takari iwankoki ishininka-thori, namininiri iina itomi. </v>
<v b="GEN" c="24" v="49">Nonintzi pinkantina kamiitharika inintziri ompiratanari, tirika onimotimi pinkantina noyotan-tyaari ompaityaa nantiri.” </v>
<v b="GEN" c="24" v="50">Ikanta Labán aajatzi iriri Betuel, ikantanaki: “Iriitaki Pawa kantakaa-rori, tikatsi nonkanti naaka. </v>
<v b="GEN" c="24" v="51">Jiiroka Rebeca, paanakiro. Irootaki iinantyaari itomi ompiratamiri, irootaki inintakiri Pawa.” </v>
<v b="GEN" c="24" v="52">Ikanta ikimawaki impira-tani Abraham, oiyootanaka kipatsiki ityiirowa-naka ipinkatha-tanakiri Pawa. </v>
<v b="GEN" c="24" v="53">Imisitowana-kiro yamayitakiri iwitsikai-tziri ooro, kiriiki, kithaarin-tsipayi. Ipakiro maaroni Rebeca. Ipasitakari oyaariri aajatzi oniro. </v>
<v b="GEN" c="24" v="54">Owaajiitaka iroñaaka ompirataari, irawaijiitaki itsipatari oyaataki-riri. Maajiitaki. Okanta okitaiti-tamanaki, ipiriin-tamanaja, ikantanaji ompirataari: “¡Jiwarí! Irootaintsi nompiyaji iwankoki ompiratanari.” </v>
<v b="GEN" c="24" v="55">Titzimaita inintzi iyaariri Rebeca aajatzi iniro, okantanaki: “Apaata ojatzita niintsiti, nonintatzii omaanaji onkarati 10 kitaitiri. Irojatzi oyaatan-tanakyaamiri.” </v>
<v b="GEN" c="24" v="56">Ikantanaki ompirataari: “Airo pisamani-takaana, iriitaki Pawa kantakaa-karo nariitan-takari aka. Ontzimatyii nompiyi iwankoki ompiratanari.” </v>
<v b="GEN" c="24" v="57">Ikantajii-tanaki irirori: “Thami ankaimiro iroori, ankimiro tsika okantzi.” </v>
<v b="GEN" c="24" v="58">Ikaimai-takiro Rebeca, ari isampitai-takiro, ikantai-tziro: “¿Pinintzima piyaatana-kiri ompirataari?” Akanaki iroori, okantzi: “Jii, nonintzi noyaatana-kiri.” </v>
<v b="GEN" c="24" v="59">Ari isinitana-kiro Labán ojati iritsiro Rebeca ontsipa-tanakyaaro aamaakowin-tapiintarori pairani ainiro iintsitapaaki. Oyaatana-kiri impira-tani Abraham itsipatanaari ikaratzi oyaayitaki-riri. </v>
<v b="GEN" c="24" v="60">Iwithatawaaro oyaariri, ikantawa-jiro: Pijati chooki, Onkamintha iriniro-tyaami oshiki atziri. Onkamintha yaapitha-tajiri piwaiyani-payi inampi-payi ikisaniin-tani. </v>
<v b="GEN" c="24" v="61">Ari okyaako-tanakari Rebeca ipiraitari otsipatanakaro ompira-tanipayi aamaakowin-takarori pairani, oyaatana-kiri impira-tani Abraham. Imatakiro ompirataari yaanakiro Rebeca, piyanaja. </v>
<v b="GEN" c="24" v="62">Aritaki ariitzimataja irirori Isaac ipoñaajaro nijaatinkaki ipaitai-tziro “Añaani-tatsiri Ñaakinari”, inampiitiki irirori ipaitai-tziri Piryaariniki. </v>
<v b="GEN" c="24" v="63">Iyaatzii irirori yaniiwaitzi tsitinii-tiini. Ari yaminaki antó, iñaatziiri ipokayitaji ipira-payi ikyaakoi-tari. </v>
<v b="GEN" c="24" v="64">Ari okimatzi-takari Rebeca aajatzi, aminaki antó oñaakiri Isaac, ayiitanaki. </v>
<v b="GEN" c="24" v="65">Osampitana-kiri ompira-taari, okantziri: “¿Itzimika yonta pokaintsiri?” Ikantanaki ompira-taari: “Iriitaki ompiratanari.” Ari aanakiro omanthaki, opasika-poro-pitha-tanakari. </v>
<v b="GEN" c="24" v="66">Tima ariitaja ompira-taari, ikamantapa-jiri Isaac okaratzi yantakiri tsika ijataitzi. </v>
<v b="GEN" c="24" v="67">Ari yaanakiro Isaac iroka Rebeca owankothaantiki irinironi, iinantakaro. Antaroiti yitakotakaro. Irootaki oimosirinka-pajiriri okamajira iriniro. </v>
<v b="GEN" c="25" v="7">Tima okaratzi 175 osarintsi yañaaki Abraham. </v>
<v b="GEN" c="25" v="8">Kamiitha ikamaji Abraham aakiri yantyasiparinka. </v>
<v b="GEN" c="25" v="11">Okanta ikamajira Abraham, itasonka-wintakiri Pawa Isaac. Inampitaaro Isaac ikaapiin-taitzi nijaa ipaitai-tziri “Añaani-tatsiri Ñaakinari.” </v>
<v b="GEN" c="25" v="21">Tima ti onkanti owaiyanti Rebeca, irootaki yamana-kotantaka-rori Isaac ikowako-tziri Pawa. Ikimakiniri yamanani Pawa, motyaataki Rebeca. </v>
<v b="GEN" c="25" v="22">Okanta okimakiri Rebeca yaatzika-wakaa iintsiti omotyaaki, okanta-siritzi: “Tima oshiki nokimaatsitakari iroñaaka, aririka onkantyaari apaata, ¿ipaitama nañaantyaari?” Jatanaki amaniri Pawa onintzi oyoti ipaita antiri. </v>
<v b="GEN" c="25" v="23">Ikantziro Pawa: Pimotyaatatziiri apiti shininka-tawakaacha-niri, Apiti oshiki-tatsi-niri maimani-tawakaacha-niri. Sintsi inkantyaa aparoni, iriima pasini airomachiini, Iriitaki ompiratan-tachaniri iyaapitsi, impiratyaari itarori itzimi. </v>
<v b="GEN" c="25" v="24">Okanta omonkarataka ontzimanintan-tyaari Rebeca, owaiyan-takiri otsipaa-niriiti. </v>
<v b="GEN" c="25" v="25">Itapaaka-rori itzimi kitisirinkari maaroni iwathaki, ithonka iwitzitaki. Irootaki ipaitan-takariri “Witzintzi”. Tima iroka wairontsi Witzintzi, irootaki ikantai-tziri iñaaniki pairani irirori “Esaú”. </v>
<v b="GEN" c="25" v="26">Ikanta itzimapaaki yoijatakirira pasini, airika iwakiri iitziki itapaaka-rori itzimi. Irootaki ipaitan-takariri “Airika-kiitzitantaniri”. Tima iroka wairontsi Airika-kiitzitantaniri, irootaki ikantai-tziri iñaaniki pairani irirori “Jacob”. Tima tzimaki 60 isarintsiti Isaac owaiyan-tanta-kari Rebeca. </v>
<v b="GEN" c="25" v="27">Ikanta apaata antarijiitaki iintsi-payi. Antawairintzi inanaki Esaú, kominthaantzi inaki aajatzi. Iriima Jacob apatziro onimowai-tziri irirori, yasi iwiro isaiki iwankothaantiki iriri. </v>
<v b="GEN" c="25" v="28">Oshiki yitakotakari Isaac yoka itomi, Esaú, tima oshiki iwakota-tapiinta-kari iyominthani. Irooma Rebeca otakopiro-tani owiri iroori Jacob. </v>
<v b="GEN" c="25" v="29">Okanta apaata, isaiki Jacob ikotsiwaitzi, ari yariitaari Esaú ipoñaajaro yantawairiki, makotaki. </v>
<v b="GEN" c="25" v="30">Ikantapaa-kiri: “¡Iyí! Pimpina kapichiini kityonka-pathari pikotsiri, aatyiina notashi.” (Irootaki owaitakaan-tziriri “Kitisiri” yoka Esaú) </v>
<v b="GEN" c="25" v="31">Ari ikantzi Jacob: “Pitawakyaaro awiroka pinkimi-takaan-tina naakami ityaaro-niri nontzimi.” </v>
<v b="GEN" c="25" v="32">Ari ikantzi Esaú: “¡Aatyiina notashiwí! Ti nomiraawintiro naaka nitawitakaro notzimaki.” </v>
<v b="GEN" c="25" v="33">Aikiro isintsi-tanakitzii Jacob, ikantziri: “Intsityaa pinkanta-pirotina iyí.” Ari inintanaki Esaú inkimi-takai-yaari Jacob iriitakimi ityaaro-niri intzimi, iriitaki ayiro-niri apaata maaroni tzimimo-tziriri iriri. </v>
<v b="GEN" c="25" v="34">Irootaki ipantaka-riri Jacob iwariti iririntzi, Esaú, ipitakari aajatzi yatantariri. Ikanta ithonkakiro iwaka Esaú, iranaki imiri. Katziyanaka, jatanaji. Ti imiraawin-tiro okaratzi ijiwawitakara itzimaki. </v>
<v b="GEN" c="26" v="2">Ari iñaakaari Pawa Isaac, ikantakiri: “¡Isaac! Airo pikinanaji Apitantoniki. Pinampi-tajyaaro tsika nookotimiro. </v>
<v b="GEN" c="26" v="3">Pisaiki aka pinkimi-tyaari kinakina-waitaniri. Tima aritaki ankarati asaiki, ari nontasonka-wintakimi. Aritaki nompakimiro maaroni iroka kipatsi, irootaki yasitajyaari apaata inkarati pincharini-tajyaari. Ari nomonkara-tajirori aka okaratzi nokasiyakaa-kiriri pairani piri Abraham. </v>
<v b="GEN" c="26" v="4">Aritaki noshikyaa-kimiri inkarati pincharini-tajyaari, inkimitajyaari ishikitzi impokiro inkitiki. Iriitaki nasitakaa-jyaari maaroni iroka kipatsi. Iriitaki kantakaa-jyaaroni picharini-payi intasonka-wintantai-tyaariri maaroni nasiyitacha-niri ishininka-tawakaiyaa kipatsiki. </v>
<v b="GEN" c="26" v="5">Tima imonkara-takiro pairani piri Abraham okaratzi nokantziriri. Ikimisan-takina nompiratariri, imatakiro nokantakaan-tani, nowinkakaan-tani, aajatzi okaratzi noyomitaayi-tziriri.” </v>
<v b="GEN" c="27" v="1">Aritaki antyasiparitaki Isaac, ti yokichaa-tapaji. Ikaimakiri yantariti itomi, ikantakiri: “¡Notomí!” Ikantzi Esaú: “¿Ipaita Apaá? Aka nosaiki.” </v>
<v b="GEN" c="27" v="2">Ikantzi Isaac: “¡Notomí! Aritaki antyasipari-takina, aamaasityaa irootaintsi nonkami. </v>
<v b="GEN" c="27" v="3">Nonintzi piyati pinkin-taitina posinirintzi. </v>
<v b="GEN" c="27" v="4">Pinkotsi-takinari, posini inkantyaa nonintziri, pamakinari nowawakyaata. Ari noyomitaa-najimi tikira nokamana-kiita, onkini intasonka-wintaitimi.” </v>
<v b="GEN" c="27" v="5">Kimaki iroori Rebeca ikantziriri itomi, Isaac. Ijaminthaitzi Esaú yaminaminatzi posinirintzi impiriri asitariri, </v>
<v b="GEN" c="27" v="6">okantakiri Rebeca pasini otomi, okantziri: “¡Notomí! Nokimakiri piri ikinkitha-waitakairi pirintzi Esaú, ikantziri: </v>
<v b="GEN" c="27" v="7">‘Pinkin-taitina posinirintzi pinkotsi-tinari, kamiitha imposiniti inkini noyaari, ari noyomitaa-najimi tikira nokamana-kiita onkini intasonka-wintimi Pawa.’ </v>
<v b="GEN" c="27" v="8">¡Notomí! Pikimiisa-tina okaratzi nonkantimiri. </v>
<v b="GEN" c="27" v="9">Pijati pairikaiti apiti awankiri apira, pamakinari, nonkotsi-tiniri piri tsika ikanta iñaamatari irirori. </v>
<v b="GEN" c="27" v="10">Awiroka aanakini-rini iwawakyaa. Ari iyomitai-miri tikira ikamanakiita intasonka-wintaiti-miita awiroka.” </v>
<v b="GEN" c="27" v="11">Ikantana-kiro Jacob iriniro: “Tima witzintzi inatzii iyi, irooma naaka ti nowitziti. </v>
<v b="GEN" c="27" v="12">Aritaki iyotawakina apaa aririka impampi-tawakina, ari inkinkithasiri-takyaa nothainka-tziiri, ampinaa-sityaa iyomita-wityaana intasonka-wintaitina, añaatyii oshiki imishatina.” </v>
<v b="GEN" c="27" v="13">Okantana-kiri iriniro: “¡Notomí! Naaka imishati piri. Pantiro awiroka nokantaki-miri, pamakinari apiti apira.” </v>
<v b="GEN" c="27" v="14">Jatanaki Jacob ipiyotaka ipira-payi, yamakiniro iriniro. Onkotsi-tawakiri iroori tsika ikanta oyotziro iroori iñaamatari Isaac. </v>
<v b="GEN" c="27" v="15">Aakiro iroopirori iithaari antariti otomi iwiro pankotsiki, okithaa-takiri Jacob. </v>
<v b="GEN" c="27" v="16">Okyaan-takaa-kari imisina opira irakoki, aajatzi ikintsiki tsika ti iwitziti. </v>
<v b="GEN" c="27" v="17">Oyiitakiri onkotsi-takiri, opakiri otomi Jacob otsipataa-kiro yatantyaariri. </v>
<v b="GEN" c="27" v="18">Ari yaakotana-kiro Jacob isaikaki iriri, ikantapaa-kiri: “¡Apaá!” Ikantzi Isaac: “¿Tsika pipaitaka awiroka notomi?” </v>
<v b="GEN" c="27" v="19">Ikantzi Jacob: “Naakataki Esaú pantariti pitomi. Nomatakiro okaratzi pikantaki-nari. Pimpiriinti, piyaa noyintani, piyomitanaina intasonka-wintantai-tyaanari.” </v>
<v b="GEN" c="27" v="20">Ikantzi Isaac: “¿Okatzimaitaka pikin-tapaintzi posinirintzi?” Ikantzi Jacob: “Tima ikantakaa-karo Pawa pipinkatha-tapiintziri, irootaki noñaan-tapaintari sintsiini.” </v>
<v b="GEN" c="27" v="21">Ari ikantzi Isaac: “Pimpoki okaakiini nompampi-tawakimi, noyotan-tyaamiri awiroka-rika Esaú.” </v>
<v b="GEN" c="27" v="22">Pokapaaki okaakiini Jacob impampi-tawakiri. Ikantzi Isaac: “Iriiwaanti-waitaki iñaawaitzi Jacob, irooma irakosampiki Esaú inatzii.” </v>
<v b="GEN" c="27" v="23">Ti iyotawakiri, tima iwitzi-pakotatzii iriiwaitaki Esaú. Irootaki iyomitantanaka-riri onkini intasonka-wintaitiri. </v>
<v b="GEN" c="27" v="24">Yapiitana-kiri isampitziri, ikantziri: “¿Omapirotatyaa awiroka Esaú?” Ari ikantzi Jacob: “Jii, naakataki.” </v>
<v b="GEN" c="27" v="25">Ikantanaki iriri: “¡Notomí! Piyii-tinari piyominthani nowawakyaata, ari noyomitanai-miri onkini intasonka-wintaitimi.” Iyii-takiro Jacob owaritintsi ipakiri iriri. Yamakiniri aajatzi irawakiri. Iwawakaro Isaac, iraki imiri aajatzi. </v>
<v b="GEN" c="27" v="26">Ikantzi Isaac: “Pimpoki okaakiini notomi, pintsitokyaana.” </v>
<v b="GEN" c="27" v="27">Ikanta itsitoka-paakari Jacob iriri, yasankawakiri iithaariki. Iyomitaa-kiri intasonka-wintaitan-tyaariri, ikantziri: Irootaki isankaani notomi. Okimiwai-takaro osankaani owaantsi itasonka-wintziri Pawa. </v>
<v b="GEN" c="27" v="28">Inkamintha Pawa owaryaa-piintaji-miro-niri inkani, Irootaki onkithoki-piro-tantajyaari pichochoki-tipayi. Aajatzi onkantajyaa piwanki-ripayi, aajatzi okaratzi pimiritari. </v>
<v b="GEN" c="27" v="29">Inkamintha intzimaji pimpira-waitani, Irootaki impinkatha-tantyaamiri poñaayi-tachari pasiniki nampitsi. Pijiwayi-tairi pirintzi-pirotari awiroka, Oshiki impinkathai-taimi irirori. Intzimi-rika mishataji-mini awiroka, aritaki imaitajiri irirori. Iriima inkarati kimosiriwinta-jiitii-mini awiroka, aritaki inkimii-tairi irirori. </v>
<v b="GEN" c="27" v="30">Ikaratakiro Isaac iyomitaa-kiri itomi Jacob onkini intasonka-wintaitiri. Iro isitowana-kitzii Jacob isaikira iriri, ariitapaaka Esaú ijatzi yamini posinirintzi. </v>
<v b="GEN" c="27" v="31">Ikotsitaki aajatzi irirori owaritintsi, yamakiniri iriri, ikantapaa-kiri: “¡Pimpiriinti, Apaá! Piyaa iyintani pitomi, piyomitairi intasonka-wintaitan-tyaariri.” </v>
<v b="GEN" c="27" v="32">Ari ikantanaki Isaac: “¿Tsikama pipaitaka awiroka?” Ikantzi: “Naakataki Esaú, pantariti pitomi.” </v>
<v b="GEN" c="27" v="33">Antaro oimiraana-kiri Isaac, ikantanaki: “¿Tsikama ipaitaka itakarori ipokaki amakinariri iyintani, nowakari tikira pariityaata awiroka? Noyomitaa-kiri, tasonka-wintaari inanaki irirori.” </v>
<v b="GEN" c="27" v="34">Ikanta ikimawakiro Esaú ikantakiri iriri, okatsi-tzimo-niintana-kiri, antaroiti iraawai-tanaka, ikantanaki: “¡Apaá! Piyomitanaina aajatzi naaka, intasonka-wintaiti-naata.” </v>
<v b="GEN" c="27" v="35">Ikantanaki Isaac: “Yamatawi-takina pirintzi, noyomitaa-kiri irirori, tima awiroka-witaka intasonka-wintaitimi.” </v>
<v b="GEN" c="27" v="36">Yakanaki Esaú, ikantzi: “Irootaki owaitakaan-tziriri Airika-kiitzitantaniri, tima apiti yaapithatakina. Itakaro yayitaki-naro nitantaka-rori notzimi, iroñaaka yayitaki-naro piyomitanai-narimi intasonka-wintaitan-tyaanari. ¿Airoma okantzi piyomitaina naaka?” </v>
<v b="GEN" c="27" v="37">Ikantzi Isaac: “Aritaki nomatakiri pirintzi Jacob ijiwataimi, iriitaki ompiratajyaa-ri-niri pincharini-tajyaari awiroka, noshikyaa-jiniri iwankiri, aajatzi imiri-payi. ¿Tikatsi nonkantajimi awiroka notomi?” </v>
<v b="GEN" c="27" v="38">Aikiro ikantana-kitzii Esaú: “¡Apaá! ¿Aparonima okaratzi piyomitaanti? Papiitiro, intasonka-wintaiti-naata naaka.” Yapiitana-kiro iiraawaita. </v>
<v b="GEN" c="27" v="39">Ikantzi Isaac: Pinampi-tajyaaro intaina, Airo pinampi-taaro otsinka-patha-tapajira kipatsi, aajatzi airo pinampi-taaro tsika ti omparyaapaji inkani. </v>
<v b="GEN" c="27" v="40">Piwisa-minto pimpiya-wintantajyaari. Impira-waitajyaami pirintzi. Irooma aririka piriipirotaji awiroka apaata, Aritaki pisaikasiwai-tajyaa. </v>
<v b="GEN" c="27" v="41">Ari yitanakaro Esaú ikisaniin-tziri iririntzi, okantakaan-tziro ikaminaa-kiri iriri intasonka-wintaitiri irirori. Ikanta-siri-tanaki: “Aririka inkamaki apaata apaa, aritaki nowajiri iyi.” </v>
<v b="GEN" c="27" v="42">Oyomaitaka Rebeca ipaita ikinkithasiritari Esaú, okaimakaan-takiri Jacob, okantakiri: “Ikowatziira pirintzi inkisawin-tajyaa, iwatyiimi. </v>
<v b="GEN" c="27" v="43">Pinkimisantina notomi nonkantimiri. Pijati intaina Awotziniki, ari isaiki anta pikonkiri Labán. </v>
<v b="GEN" c="27" v="44">Osamani pisaika-waiti anta awisawajiitaa imasirinka pirintzi. </v>
<v b="GEN" c="27" v="45">Impyaako-tawajiroota okaratzi pantakiri. Tima aritaki nonkaman-tajimi pimpiyan-tajyaari. Ti noninti impyaasityaa apiti notomi.” </v>
<v b="GEN" c="27" v="46">Okantakiri Rebeca oimi: “Oshiki nosamasiryaa-karo Tharowan-taari-nisato asitarori onampi aka iina Esaú. Irojatzi-rika Tharowan-taari-nisato iinantyaari aajatzi Jacob, aritaki nonkama-pitha-takiro.” </v>
<v b="GEN" c="28" v="1">Ikanta Isaac ikaimaikiri Jacob, iyomitaakiri intasonka-wintai-tantyaariri, ikantziri: “Airo piinantaro Owintini-sato. </v>
<v b="GEN" c="28" v="2">Pijati Owintinitzi Tonkaarini, inampiitiki picharinini Betuel, payi anta irisinto pikonkiri Labán. </v>
<v b="GEN" c="28" v="3">Iriitaki tasonka-winti-miniri Sintsi-pirori Pawa, ishikyaaji-miri piwaiyani-payi, iriitaki inasiyi-tajyaaro-niri ishininka-tawakaiyaa tsika-rikapayi. </v>
<v b="GEN" c="28" v="4">Irijatzi tasonka-wintaji-miniri awiroka, aajatzi inkarati pincharini-tajyaari, tima irootaki ikasiyakaa-kiriri pairani picharinini Abraham, pasitajyaaro maaroni kipatsi tsika asaikaki iroñaaka.” </v>
<v b="GEN" c="28" v="5">Ityaantakiri Isaac itomi, yoka Jacob, iwankoki irikonkiri Labán isaiki anta Owintinitzi Tonkaarini. Yoka Labán, iriitaki irikonkiri Jacob oyaariri Rebeca, iriitaki itomi Betuel Tonkaarini-satzi. Tima iroka Rebeca, irootaki iriniro Jacob aajatzi Esaú. </v>
<v b="GEN" c="28" v="6">Iñaakowintakiri Esaú iyomitai-tziri Jacob intasonka-wintaitan-tyaariri, ityaantai-takiri Owintinitzi Tonkaarini yayi iina. Iñaakowintaakiri aajatzi Esaú iririntzi iyomitairi iriri airo yaantaro Owintini-sato. </v>
<v b="GEN" c="28" v="7">Iñaakiri aajatzi Esaú ijatanaki iririntzi, Jacob, ikinanakiro Owintinitzi Tonkaarini, imatakiro okaratzi ikantaki-riri iriri. </v>
<v b="GEN" c="28" v="8">Antaroiti ikinkithasiri-waitanaka Esaú, tima ti onimotiri iriri iinantakaro apiti Owintini-sato. </v>
<v b="GEN" c="28" v="9">Jataki Esaú isaiki Ismael, iriitaki itomi Abraham, icharinini. Yaakiro Esaú irisinto Ismael paitachari Mahalat irinto Nebaiot, okantawitaka otzimi apiti iina, Owintini-sato. </v>
<v b="GEN" c="28" v="10">Tima aritaki jatanaki Jacob, ipoñaakaro Kanta-piro-jaariki ijatiro Awotziniki. </v>
<v b="GEN" c="28" v="11">Ikanta iwiraaka niyaanki-thaki awotsi, ari imaapaaki tima tsitini-tanaki. Inosikaki mapi, itziinatakaro, maanaki. </v>
<v b="GEN" c="28" v="12">Ari imisiwai-takiri, iñaaki atiimintotsi okinapaa-kiro inkitiki ayiitapaaki kipatsiki. Tzimatsi maninkari-payi ayiijii-tatsiri, pasini atiijii-tatsiri. </v>
<v b="GEN" c="28" v="13">Iñiitakari aajatzi Pawa ikatziyaka okaakiini, ikantziri: “Naakataki Pawa, Iwawani picharini Abraham, aajatzi piri Isaac. Aritaki nasitakaa-jyaamiro iroka kipatsi, ari nonkimitaa-kiriri aajatzi pincharini-tajyaari yasijii-tyaaro iroka kipatsi tsika pinaryaaka. </v>
<v b="GEN" c="28" v="14">Inkimitajyaaro pincharini-tajyaari oshikitzi kipatsi-pani. Inthonkyaa inampitajyaaro katonko aajatzi kiriinka, isitowa-piintzi ooryaatsiri aajatzi ikyaapiintzi. Tima awiroka aajatzi inkarati pincharinin-tajyaari, awirokaiti kantakai-yaaro-niri nontasonka-wintantajyaa-riri maaroni nasiyitachari ishininka-tawakaa-jiita aka kipatsiki. </v>
<v b="GEN" c="28" v="15">Naakataki tsipa-tapiintaka-miri, aritaki nonkimpoyaa-wintakimi tsika-rika pinkinayiti. Aritaki nomatakiro noipyaajimi aka pisaikaki. Ontzimatyii nomonkaratiro okaratzi nokantaki-miri, airo nookimi.” </v>
<v b="GEN" c="28" v="16">Ari isaakitanaki Jacob imisiwaitzi, ikanta-siritzi: “Omaapiroma isaiki Pawa aka, ti noyowityaa.” </v>
<v b="GEN" c="28" v="17">Antaroiti oimiraana-kiri, ikanta-siritzi: “Tasorintsi-patha onatzii aka. Irootaki iwanko Pawa. Iroowaitaki okyaapiintzi awotsi ajatantyaari inkitiki.” </v>
<v b="GEN" c="28" v="18">Ikanta ipiriin-tamanaka Jacob okitaityaaki, yaakiro mapi itziito-takari, ikatziya-thantha-tanakiro. Isaitan-tanakaro yiinkantsi, irootaki owaitakaan-tzirori tasorintsi-patha. </v>
<v b="GEN" c="28" v="19">Tzimawi-tacha anta nampitsi ipaitawi-taitaro Tirimpyaarini, iwanajiniro pasini owairo, ipaitana-jiro Pawapankoni. </v>
<v b="GEN" c="28" v="20">Ari iñaawai-tanaki Jacob, ontziman-tyaari inkasiya-kaiyaariri Pawa, ikantanaki: “Aririka intsipa-tapiintyaana Pawa, aririka inkimpoyaa-wintina tsika-rika nonkinayiti, aririka impina noyaari aajatzi nonkithaa-yityaari, </v>
<v b="GEN" c="28" v="21">tikatsi-rika awishi-motina-ni, nompiyaji-rika kamiitha iwankoki asitanari, aritaki niriipiro-wintajiri nowawani-tajyaari Pawa. </v>
<v b="GEN" c="28" v="22">Iroka mapi nokatziya-thantha-takiri, iwanko Pawa onatyii.” Ari yamananaki, ikantzi: “¡Pawá! Onkarati pasitakai-yaanari naaka, aritaki noipyaajimi kapichiini.” </v>
<v b="GEN" c="29" v="1">Aikiro ijatatzii Jacob yaniitzi, ariitaka iipatsitiki nampithajiitaroni isitowa-piintzi ooryaatsiri. </v>
<v b="GEN" c="29" v="2">Ikanta yariitapaaka owaantsiki osaiki nijaa ikaapiin-taitziri, iñaapaaki oshiki piratzi irajiitzini nijaa, mawa inasitaka ipiyojiitaka. Antaroiti onatzi mapi itatakoi-tantarori nijaa. </v>
<v b="GEN" c="29" v="3">Ari ipiyojiitakani aamaakowin-tariri ipira-payi, yaapitha-tawakaaro yasitakotantarori nijaa. Aririka inthonka-kiro irakairi ipira-payi, aajatzi yasitako-tanajiro nijaa. </v>
<v b="GEN" c="29" v="4">Isampitapaa-kiri Jacob aamaakowin-tariri ipira, ikantziri: “¿Tsikama pipoñaaka awiroka ashininká?” Ikantajiitzi irirori: “Awotzini-satzi nonajiitzi.” </v>
<v b="GEN" c="29" v="5">Yapiitana-kiri isampitziri: “¿Piñiirima awiroka Labán itomi Nacor?” Ikantajiitzini irirori: “Jii, noñiiri.” </v>
<v b="GEN" c="29" v="6">Aikiro ikantana-kitzii Jacob: “¿Saikatsima Labán, ti imantsiya-waiti?” Ikantajiitzini aamaakowin-tariri ipira: “Tikatsi ikanta Labán. Pamini antó, irootaki irisinto pokaintsiri amakiri opira, opaita Raquel.” </v>
<v b="GEN" c="29" v="7">Ari ikantanaki Jacob: “Ainiro okitaititzi tikira ontsitini-tiita. ¿Ipaitaka pasitako-tantyaariri pipira-payi? ¿Ipaitama kaari pirakaan-tanaari nijaa pipira-payi, impoña piwakaa-panaatyaari aajatzi?” </v>
<v b="GEN" c="29" v="8">Ikantajiitzi iriroriiti: “Airo nomatziro, ontzimatyii noyiiri pasini aamaakowin-tariri ipira naawyaan-tyaarori nosirinkiro asitakoro nijaa. Nompamai-tyaari nijaa nopira-payi.” </v>
<v b="GEN" c="29" v="9">Ikinkitha-waiminthaitzi Jacob, ariitakaa-paakari Raquel ipira iri, irootaki aamaakowin-taniriri. </v>
<v b="GEN" c="29" v="10">Ikanta iñaawakiro Jacob iinathori, Raquel, ariitakaa-paakari ipirapayi iri, jatanaki isirinkiro otatakoro nijaa ikaapiin-taitziri, ipakiri nijaa opira-payi. </v>
<v b="GEN" c="29" v="11">Iwithatawa-karo iinathori, Raquel, ithoporo-tawakiro, irai-motawakaaro. </v>
<v b="GEN" c="29" v="12">Ikamantakiro Jacob iinathori, ikantziro: “Naakataki otomi Rebeca, naaka itziniri piri.” Osiyasi-tanakari Raquel iri, okamantapaa-kiri. </v>
<v b="GEN" c="29" v="13">Ikanta ikimaki Labán otomi iritsiro, isiyasi-tanakari irirori, yawithano-tawakiri, inintatha-tawakiri, yaanakiri iwankoki. Ari ikinkitha-waitakaa-kiri Jacob irikonkiri, ikamantakiri okaratzi awishi-motakiriri. </v>
<v b="GEN" c="29" v="14">Ikantanaki Labán: “Awirokataki noshininka okaakiini.” Aparoni kasiri isaikawai-tapaaki Jacob iwankoki irikonkiri. </v>
<v b="GEN" c="29" v="15">Ipoñaa ikantakiri Labán: “Ti onimotina airorika nopinatzimi pantawairi, noshininka-thori pinatzi. Pinkantina onkarati pikowiri nompinatimiri.” </v>
<v b="GEN" c="29" v="16">Tzimatsi apiti irisinto Labán: yantaroti opaita Lea, pasini awankaro opaita Raquel. </v>
<v b="GEN" c="29" v="17">Tima ti onkamiithakiti iroori Lea, irooma Raquel kamiithaanto onatzi iroori. </v>
<v b="GEN" c="29" v="18">Irootaki ikowasiryaaki Jacob iroka Raquel, ikantanaki: “Kantatsi nantawaiti 7 osarintsi, nantawaiwintiro awankaro pisinto.” </v>
<v b="GEN" c="29" v="19">Ikantzi Labán: “Irootaki kamiitha-tatsi nompimiro awiroka, ti noninti nompiri pasini-satzi. Pisaikimo-waitina nowankoki.” </v>
<v b="GEN" c="29" v="20">Imatakiro Jacob yantawaiwin-takiro Raquel okaratzi 7 osarintsi, ti iñaamai-tyaaro osamani-tzimotiri yantawaiwin-takiro, tima ininta-piro-tatziiro Raquel. </v>
<v b="GEN" c="29" v="21">Okanta omonkarataka 7 osarintsi, ikantakiri Jacob irikonkiri: “Pimpinaro pisinto noinantyaaro, nomonkara-takiro nokantakiri pairani onkarati nantawaiwintiro.” </v>
<v b="GEN" c="29" v="22">Ikaimakaan-takiri Labán ikaratzi nampitarori anta, ipokajiitaki maaroni yoimosirinkiri aawakaiyaa irisinto. </v>
<v b="GEN" c="29" v="23">Iro kantacha Labán ipasitakari irisinto Lea kaari inintawita Jacob, irootaki imaantakari tsitiniriki. </v>
<v b="GEN" c="29" v="24">Ari ityaantaki-niro Labán impira-tani paitachari Zilpa, ontsipa-tyaari irisinto Lea, irootaki ompirawai-tyaari. </v>
<v b="GEN" c="29" v="25">Okanta okitaiti-tamanaki iñaatziiro Jacob imaan-tasi-takaro Lea. Ijatasi-tanakiri irikonkiri, ikantakiri: “¿Ipaitama pamatawi-tantanari? Kaari Lea nantawaiwinti, iro nantawaiwintaki Raquel.” </v>
<v b="GEN" c="29" v="26">Yakanaki Labán, ikantzi: “Ti yamitaitaro aka iimin-takai-tyaaro awankaro sintotsi tikira oimintyaata itakarori otzimaki. </v>
<v b="GEN" c="29" v="27">Ontzimatyii pimonkaratiro kitaitiri-payi poimosirinkiro paakiro Lea, aritaki nompakimiro Raquel. Iro kantacha ontzimatyii panta-waiwinta-wairo aajatzi onkarati 7 osarintsi.” </v>
<v b="GEN" c="29" v="28">Imatakiro Jacob. Ikanta imonkara-takiro yaakiro Lea, ipaitakiri aajatzi Raquel. </v>
<v b="GEN" c="29" v="29">Ari ityaantaki-niro Labán irisinto Raquel impira-tani opaita Bilha, irootaki ompirawai-tyaari. </v>
<v b="GEN" c="29" v="30">Imatakiro Jacob yaakiro Raquel. Irootaki yitako-pirotari, anaanakiro yitakotaro Lea. Aajatzi yantawai-tawainiri irikonkiri okaratzi 7 osarintsi. </v>
<v b="GEN" c="29" v="31">Ikanta iñaakiri Pawa imaninta-waitziro Jacob itarori iina Lea, itarori yaakiro, iwaiyan-takaa-kiro otomi-payi. Irooma Raquel ti owaiyanti iroori. </v>
<v b="GEN" c="29" v="32">Okanta omotyaataki Lea, tzimaki otomi, okanta-siritzi Lea: “Iñaakina Pawa nowasiri-waita, aritaki inintajina noimi.” Irootaki owaitakaan-tziriri otomi “Ñiitaantsi”. Tima iroka wairontsi Ñiitaantsi, irootaki ikantziri iñaaniki iriroriiti “Rubén”. </v>
<v b="GEN" c="29" v="33">Ikanta apiitajiro omotyaataji Lea, tzimaki otomi, okanta-siritzi Lea: “Ikimakina Pawa imanintaitana, irootaki itziman-takari pasini notomi.” Irootaki owaitakaan-tziriri otomi “Kimaantsi”. Tima iroka wairontsi Kimaantsi, irootaki ikantziri iñaaniki iriroriiti “Simeón”. </v>
<v b="GEN" c="29" v="34">Aajatzi apiitajiro omotyaatzi, tzimaki pasini otomi, okanta-siritzi Lea: “Intsipa-tajyaana noimi, tima nowaiyan-takiniri mawa itomi.” Irootaki owaitakaan-tziriri otomi “Tsipataantsi”. Tima iroka wairontsi Tsipataantsi, irootaki ikantziri iñaaniki iriroriiti “Leví”. </v>
<v b="GEN" c="29" v="35">Aajatzi itzimawaji pasini otomi, okanta-siritzi Lea: “Nompanthaa-wintajiri Pawa.” Irootaki owaitakaan-tziriri otomi “Panthaantsi.” Tima iroka wairontsi Panthaantsi, irootaki ikantziri iñaaniki iriroriiti “Judá”. Tima ari okaratapaaki owaiyan-taki iroori Lea. </v>
<v b="GEN" c="30" v="1">Okisaniin-tanakiro Raquel irinto Lea oñaakiro ti owaiyanti iroori, okantakiri oimi: “Nonintzi piwakaina naaka, airorika piwakaa-sitana ari nonkama-pitha-takimi.” </v>
<v b="GEN" c="30" v="2">Ari ikisanakiro Jacob iina, Raquel, ikantana-kiro: “¿Naakama Pawa pikantan-tanari? Iriitaki Pawa kantakaaro kaari itzimanta piintsiti.” </v>
<v b="GEN" c="30" v="3">Okantzi Raquel: “Payiro nompira-tani Bilha, piwakairo. Aririka intzimaki iintsiti, nonkimi-takaan-tiri naakami asityaarini.” </v>
<v b="GEN" c="30" v="4">Opakiri otzika-tani Bilha iinantyaaro. Imatakiro Jacob iwakaakiro Bilha. </v>
<v b="GEN" c="30" v="5">Tzimanaki itomi Jacob iwakaaki-rori ompira-tani iina. </v>
<v b="GEN" c="30" v="6">Okantzi Raquel: “Ikimakina Pawa nokowako-takiri, owakowin-taaro nonaki, ipakina aparoni notomi.” Irootaki owaitakaan-tziriri otomi “Owakowin-taari”. Tima iroka wairontsi Owakowin-taari, irootaki ikantziri iñaaniki iriroriiti “Dan”. </v>
<v b="GEN" c="30" v="7">Ari apiitakiro Bilha owaiyan-tziri pasini itomi Jacob. </v>
<v b="GEN" c="30" v="8">Okantanaji Raquel: “Iñaakina Pawa osiyawai-takaro nomaina-nitakiromi nirinto, noitsinampaa-kiro.” Irootaki owaitakaan-tziriri otomi “Maimani-taantsi”. Tima iroka wairontsi Maimani-taantsi, irootaki ikantziri iñaaniki iriroriiti “Neftalí”. </v>
<v b="GEN" c="30" v="9">Okanta oñaaka Lea ti itzimanaji iintsiti iroori, okantakiri oimi: “Payiro nompira-tani Zilpa.” Opakiri, yaakiro Jacob ompira-tani iina Lea. </v>
<v b="GEN" c="30" v="10">Owaiyan-takiri Zilpa otomi iwakaaki-rori Jacob. </v>
<v b="GEN" c="30" v="11">Okantanaki Lea: “Ikaminthaa-matsitaka.” Irootaki owaitakaan-tziriri otomi “Kaminthaan-tsi”. Tima iroka wairontsi Kaminthaan-tsi, irootaki ikantziri iñaaniki iriroriiti “Gad”. </v>
<v b="GEN" c="30" v="12">Ari apiitakiro Zilpa owaiyantaki pasini itomi Jacob. </v>
<v b="GEN" c="30" v="13">Ari okantanaji Lea: “Kimosiri nokanta naaka. Ompaitajina kooya-payi kimosiriri.” Irootaki owaitakaan-tziriri otomi “Kimosiri-taantsi”. Tima iroka wairontsi Kimosiri-taantsi, irootaki ikantziri iñaaniki iriroriiti “Aser”. </v>
<v b="GEN" c="30" v="14">Ikanta iyataki Rubén yawiitiro iwankiri. Ari iñaaki iwinki-niro, yamakiniro iriniro, Lea. Okanta oñaawakiro Raquel iwinki-niro, okantakiro irinto: “¡Iintyó! Pimpina kapichiini yamakiri notominthori.” </v>
<v b="GEN" c="30" v="15">Ari akanaki Lea, okantzi: “¡Iintyó! ¿Tima okantzimonintyami paapitha-takinari noimi? Aikiro pinintatzii payitinaro yamakinari notomi.” Okantzi Raquel: “Aririka pimpakina yamakimiri notominthori, ari nosinitakiri aimi imaantyaami tsitiniriki.” </v>
<v b="GEN" c="30" v="16">Aritaki tsitiniityaaki, ariitapaja oimi, Jacob, ipoñaajaro iwaniki, osiyasi-tawajari Lea, okantawa-jiri: “Ontzimatyii pimaantyaana tsitiniriki ompinatyaari iwinki-niro yamakinari atomi.” Imatakiro Jacob imaantakaro Lea. </v>
<v b="GEN" c="30" v="17">Ari owaiyan-takiri Lea 5-tatsiri otomi, iwaiyan-takaa-kirori Jacob, tima ikimakiro Pawa okowako-takiri. </v>
<v b="GEN" c="30" v="18">Okantanaki Lea: “Iriitaki ipinataki-nari Pawa, napathatari noimi notsipa-takaro nompira-tani.” Irootaki owaitakaan-tziriri iintsiti “Pinataantsi”. Tima iroka wairontsi Pinataantsi, irootaki ikantziri iñaaniki iriroriiti “Isacar”. </v>
<v b="GEN" c="30" v="19">Omotyaataki Lea pasini otomi, iriitaki 6-tatsiri. </v>
<v b="GEN" c="30" v="20">Okantanaji Lea: “Ikamintha ipakinari Pawa kamiithaantzi notomi. Imaantajyaana iroñaaka noimi, tima nowaiyan-takiniri 6 itomi.” Irootaki owaitakaan-tziriri iintsiti “Apititaantsi”. Tima iroka wairontsi Apititaantsi, irootaki ikantziri iñaaniki iriroriiti “Zabulón”. </v>
<v b="GEN" c="30" v="21">Ari owiraan-tawaaro Lea owaiyantzi, tzimaki osinto, opaitakiro Dina. </v>
<v b="GEN" c="30" v="22">Tima kinkithasiri iwiro Pawa Raquel, imatakiniro okaratzi okowako-tziriri, motyaataji iroori. </v>
<v b="GEN" c="30" v="23">Ari itzimakiri itanakarori otomi, okantanaki: “Ipyaakinaro Pawa nopasiki-waitzi ti nowaiyantzi. </v>
<v b="GEN" c="30" v="24">Inkamintha yapiitinaro, inkan-takai-yaaro nowaiyanti pasini.” Irootaki owaitakaan-tziriri yoka iintsiti “Apiitaantsi”. Tima iroka wairontsi Apiitaantsi, irootaki ikantziri iñaaniki iriroriiti “José”. </v>
<v b="GEN" c="30" v="25">Ikanta itzimaki José, ikantakiri Jacob irikonkiri: “¡Kokí! Iro nojataji nonampiki. </v>
<v b="GEN" c="30" v="26">Pisinitinari naanajiri maaroni notomi aajatzi noina-payi, tima irootaki nantawai-wintakiri. Piyotana tsika nokanta namitako-tapiintakimi.” </v>
<v b="GEN" c="30" v="27">Ari yakanaki Labán, ikantzi: “Noñaakiro itasonka-wintakina Pawa. Airo pijatzi, pisaiki-motina, thami anampityaarori aka. </v>
<v b="GEN" c="30" v="28">Pinkantina pininti-rika nompinatimi pantawai-tani, aritaki nompina-takimi.” </v>
<v b="GEN" c="30" v="29">Ikantzi Jacob: “Piyotzi awiroka tsika nokanta naamaakowin-tamiri pipira-payi. </v>
<v b="GEN" c="30" v="30">Ti ishiki-tzimotimi pairani. Irooma nariitaka naaka, aripaiti ishikitanaki pipira, tima itasonka-wintakimi Pawa. ¿Tsika-paitima ontzimi-motina naaka nowakai-yaariri picharini-payi?” </v>
<v b="GEN" c="30" v="31">Aikiro isintsi-tatzii Labán ikantziri: “¿Tsika ikaratzika pinintziri nompina-timiri?” Ikantzi Jacob: “Ti noninti pimpinatina. Aritaki napiitakiro naamaakowin-tyaamiri pipira. Iro kantacha, thami ankinkitha-waiti aririka onimotakimi nonkantimiri. </v>
<v b="GEN" c="30" v="32">Nonintzi nojati ipiyotaka pipira, noyosiitiri yanini pipira ikaratzi kisaa-tatsiri. Noyosiitiri aajatzi pipira-payi kaninayi-tatsiri, iriitaki nasityaari naaka pimpina-tinari naamaakowin-tyaamiri pipira-payi. </v>
<v b="GEN" c="30" v="33">Inkarati kisaari-payi tzimanaa-tsiniri, kaninayi-tatsi-ni aajatzi, iriitaki nasityaari naaka. Ari aminiro inkarati pimpina-tinari, tima airo nayitzimiri pasitari awiroka. Ari piñiiri nopira-payi iyosiityaa kisaari, aajatzi nasiwai-tachari iyaninanka. Iriima kitamaarori, aajatzi kaari kanina-tatsi-niri, iriitaki pasi awiroka. Pinasityaari, tima kaari nasi.” </v>
<v b="GEN" c="30" v="34">Ikantanaki Labán: “Ariwí, kamiithataki pikantanari.” </v>
<v b="GEN" c="30" v="35">Iro kantacha Labán, inintaki yamatawitiri. Tikira impiriita itziniri ipira-payi, yitzitakari irirori inasitakari ikaratzi kanina-tatsiri aajatzi kisaa-tatsiri. Ipakiri itomi-payi impiratyaari. </v>
<v b="GEN" c="30" v="36">Yaanakiri itomi-payi ipira intaina, okaratzi mawa kitaitiri yaniitaki. Irojatzi isaikanaki Jacob yaamaakowin-taniri ipira-payi irikonkiri. Titzimaita iyoti tzimatsi pasini imanakiri irikonkiri. </v>
<v b="GEN" c="30" v="37">Yaaki Jacob airitonki inchasi-thaki, imisiryaa-kiro iñaitan-tyaarori onkitamaarosithakiti. </v>
<v b="GEN" c="30" v="38">Iwakiniri iramintoki ipira-payi, ari iwanki-tawakaari ipokira irajiitzi nijaa. </v>
<v b="GEN" c="30" v="39">Ikanta iwaiyan-tanaki ipira-payi, inasiyi-tanaka iyaninanka. </v>
<v b="GEN" c="30" v="40">Inasitakari ipiyotakiri Jacob nasiwai-tachari iyaninanka, aajatzi ikaratzi kisaayi-tatsiri. Inasitakari irasi ikonkiri, aajatzi ikimitakiri irasi irirori. </v>
<v b="GEN" c="30" v="41">Ari ikantatziiro Jacob iwiniri inchasi-thaki ikaratzi wathayi-tatsiri ipira ipokajiitzi irí imiri. Irootaki yantantarori Jacob onkini iñaayitiro ipira-payi inchasi-thaki iwanki-tawakai-yaarika. </v>
<v b="GEN" c="30" v="42">Irooma ipokawi-jiita mathari-payi ipira, ti iwiniri inchasi-thaki. Irootaki yasitan-tariri Labán mathari-payi, iriima wathari-payi irasi Jacob. </v>
<v b="GEN" c="30" v="43">Ari okanta ishikyaan-takariri Jacob ipira-payi, ikyaakoi-tari-payi, oshiki aajatzi impira-tani: tzimatsi sirampari-payi aajatzi kooya-payi. Antariiti ashaaran-taniri ikantanaka. </v>
<v b="GEN" c="31" v="1">Ikimaki Jacob iñaawaitzi iraniri-payi, ikantajiitzi: “Yayitakairi aniri maaroni ipira asitairi, ashaarantaka irirori.” </v>
<v b="GEN" c="31" v="2">Iñaakiri Jacob ikisa-siryaawaita ikonkiri, ti yaakamiitha-tajiri ikimiwitari pairani. </v>
<v b="GEN" c="31" v="3">Ari iñaanatajiri Pawa Jacob, ikantairi: “Pimpiyaji inampiitiki picharinini tsika isaiki pishininka-payi. Ari ankarati anta, airo nowapintaimi.” </v>
<v b="GEN" c="31" v="17">Owitsika-naka Jacob, yaanakiri ipirapayi ikyaakotakaanaari itomipayi aajatzi iinapayi. </v>
<v b="GEN" c="31" v="18">Jataji Jacob Owintiniki isaikawita pairani iriri. Ari ikaratzi yamajiri maaroni ipira ipinaitaki-riri yantawaitaki anta Owintinitzi Tonkaarini. </v>
<v b="GEN" c="32" v="22">Okanta tsitiniriki tsika imaapaaki Jacob, piriintanaka, yaanakiro apiti iina, apiti impira-tani, aajatzi 11 itomi, yoimontyaa-kiro intatzikironta Sakochaaroni tsika imontyaapiin-taita. </v>
<v b="GEN" c="32" v="23">Tima ithonka yoimontyaa-kiro aajatzi okaratzi tzimimo-tziriri. </v>
<v b="GEN" c="32" v="24">Ari isaikanaki apaniroini Jacob, ari iñaasintsitakari aparoni atziri, irootaintsi inkitai-takotakairimi. </v>
<v b="GEN" c="32" v="25">Ikanta iñaakiro atziri ti yiitsinampaitiri Jacob, iposaikiri iporichokiki iñaasintsitakarira, ichokiryaa-kiri. </v>
<v b="GEN" c="32" v="26">Ari ikantzi atziri: “Papakaina, irootaintsi onkitaititi.” Ikantzi Jacob: “Airorika pitasonka-wintana, airo napakaimi.” </v>
<v b="GEN" c="32" v="27">Isampitana-kiri atziri, ikantziri: “¿Tsikama pipaitaka awiroka?” Ikantzi irirori: “Nopaita Jacob.” </v>
<v b="GEN" c="32" v="28">Ikantzi atziri: “Airo pipaitaja iroñaaka Jacob, pimpaitajyaa ‘Ñaasintsi-tasorintsiri’. Tima piñaasintsitakari Pawa, pikimitaa-piin-takiri atziri-payi, piitsinampaa-kiri.” Tima iroka wairontsi Ñaasintsi-tasorintsiri, irootaki ikantziri iñaaniki iriroriiti pairani “Israel”. </v>
<v b="GEN" c="32" v="29">Ari isampitana-kiri Jacob, ikantziri: “¿tsikama pipaitaka awiroka?” Ikantzi atziri: “¿Ipaitama pinintantarori piyotiro nowairo?” Ari itasonka-wintanakiri Jacob. </v>
<v b="GEN" c="32" v="30">Irootaki ipaitan-tanakarori Jacob anta “Pawaporoni,” tima ikantana-kitzii: “Noñaa-poro-takiri Pawa, titzimaita nokami.” </v>
<v b="GEN" c="32" v="31">Ikanta isitowapa-jira ooryaatsiri, awisanaki Jacob Pawaporoniki. Okantakaaro ichokiryaa-pori-takirira, ijashita-sitaka yaniitzi. </v>
<v b="GEN" c="32" v="32">Irootaki kaari iwantari icharini-payi Israel iporichoki posiniri, tima ari ichokiryai-takiri pairani Jacob. </v>
<v b="GEN" c="33" v="18">Ikanta ipiyajaro Jacob ipoñaajaro Okamiitha-pathatiki Tonkaarini, tikatsi awishimo-tirini, kamiitha yariitaka nampitsiki Sikochaarini saikatsiri Owintiniki. Ari iwanko-thaanti-yitapaari imontita-pajaro nampitsi Sikochaarini. </v>
<v b="GEN" c="33" v="19">Irootaki yamanan-takiniriri iipatsiti Siko-kintsi icharini-payi Hamor, owaitakaan-tziriri iñaaniki iriroriiti Siquem. Okaratzi ipinatakiro 100 ikithoki kiriiki, ari iwanko-thaanti-yitapaja. </v>
<v b="GEN" c="33" v="20">Ari iwitsika-pajiri pomipirini-mintotsi, ipaitakiro “Pawa iriitaki Iwawani Israel.” </v>
<v b="GEN" c="35" v="9">Ikanta ipiyaja Jacob ipoñaajaro Owintinitzi-pathati Tonkaarini, yapiitajiro Pawa iñaakaari, itasonka-wintairi. </v>
<v b="GEN" c="35" v="10">Ikantziri: “Piwairo onatzii Jacob, Airomaita pipaitaja tsika pipaitawita, Israel pimpaitajyaa.” Iwajiniri Pawa pasini iwairo Jacob. </v>
<v b="GEN" c="35" v="11">Ari ikantanajiri: “Naaka Pawa Sintsi-pirori. Ari noshikyaa-jiri pitomi aajatzi inkarati pincharini-tajyaari. Noshikyaa-jiri pincharinitajyaari inkarati shininka-tawakaacha-ni, aajatzi inkarati nasiyi-tajyaaro-ni ishininka-tawakaiyaa tsika-rikapayi. Nompinkatha-ritakaa-yitajiri inkarati pincharini-yitajyaari. </v>
<v b="GEN" c="35" v="12">Aritaki nasitakaa-jyaamiro kipatsi nopakiriri pairani picharinini Abraham aajatzi Isaac. Irojatzi nasitakaa-jyaariri inkarati pincharini-tajyaari.” </v>
<v b="GEN" c="35" v="13">Irojatzi ipiyantanajari Pawa tsika ikinkitha-waitakaa-kiri Jacob. </v>
<v b="GEN" c="35" v="14">Ari yaanaki irirori Jacob aparoni mapi, ikatziya-thantha-takiro tsika ikinkitha-waitakaa-kiri Pawa. Isaitan-tanakaro yiinkantsi, aajatzi imiritaitari ontasorintsi-tantyaari. </v>
<v b="GEN" c="35" v="15">Ipaitana-kiro Pawapankoni tsika ikinkitha-waitakaa-kiri Pawa. </v>
<v b="GEN" c="35" v="16">Ikanta yawisana-kiro Jacob Pawapankoni. Ariitzimataka Posini-pathaniki, ari okatsi-tako-tapaaki Raquel onintzi ontzimaa-niti. Oshiki okimaatsitaka owaiyantiri iintsiti. </v>
<v b="GEN" c="35" v="17">Okanta oñaakiro aminirori oshiki ikatsi-tzimo-takiro iintsiti, okantana-kiro: “Airo pitharowan-tari, tzimapaaki pitomi.” </v>
<v b="GEN" c="35" v="18">Aritaki kamimatanaki Raquel, opaitana-jiri otomi “Benoni”. Iriima asitariri ipaitakiri irirori “Benjamín.” </v>
<v b="GEN" c="35" v="19">Ari okanta okamantakari Raquel, ikitaitakiro awotsiki jatachari Posini-pathaniki, ipaitai-tziri aajatzi Tantapankoni. </v>
<v b="GEN" c="35" v="20">Ipiriintaki Jacob antaro mapi tsika ikitaitakiro. Irootaki iroka mapi iyoitantari ari okitataari Raquel. </v>
<v b="GEN" c="37" v="1">Aritaki saikapaji Jacob Owintiniki tsika inampitaro pairani iririni. </v>
<v b="GEN" c="37" v="2">Niroka ikinkitha-takoi-tziri itomi-payi Jacob. Aritaki mainaritaki José tzimanaki 17 isarintsiti. Iriitaki aminapiin-tziriri ipira-payi itsipatari iririntzi-payi, otomi Bilha aajatzi asi Zilpa, iinapayi iriri. Iriitaki José kaman-tapiintziriri iriri yantayi-tziro kaaripirori iririntzi-payi. </v>
<v b="GEN" c="37" v="3">Iriitaki José ininta-piro-tziri Israel, okantakaan-tziro itzimaki yantyasiparin-kakiini. Intyai-takiniri José aparoni waniinka-tachari iithaari. </v>
<v b="GEN" c="37" v="4">Ikanta iyojiitaki iririntzi iriitaki José ininta-piro-tziri iriri, ikisaniin-tanakiri ti iñaanatana-jiri. </v>
<v b="GEN" c="37" v="5">Okanta apaata, imisiwaitaki José, ikamantakiri iririntzi-payi. Irootaki ikisaniinta-piro-tantanaka-riri. </v>
<v b="GEN" c="37" v="6">Ikantaki José: “Pinkimi nonkaman-timiro nomisitakiri. </v>
<v b="GEN" c="37" v="7">Noñaakiro asaikajiitzi owaantsiki, oososinakitziro awankiri-payi. Omapoka-sitanaka opiriin-tanaka noosotakiri naaka, tampatzika okatziya-naka. Irooma pasipayi awiroka oshonkapaa-kiro nasi naaka, otsinkasi-tanakaro.” </v>
<v b="GEN" c="37" v="8">Ari yakanakiri iririntzi-payi, ikantziri: “¿Pimpinkatha-riwintatyii-nama? ¿Awirokama ompirawai-tyaana-niri?” Irootaki ikisaniinta-piro-tantanaka-riri, ikimakiri ikinkitha-takiro imisiri. </v>
<v b="GEN" c="37" v="9">Apiitaka imisiwaitzi José, ikamantajiri iririntzi-payi. Ikantziri: “Tzimatsi pasini nomisitakiri. Noñaakiri ishonkakina ooryaatsiri, kasiri aajatzi 11 impokiro, osiyawai-takaro impinkatha-tatyiinami.” </v>
<v b="GEN" c="37" v="10">Tima ti imanawityaaro José imisiri, ikamantakiri iriri aajatzi iririntzi-payi. Ari ikisatha-tanakiri iriri, ikantziri: “¿Ipaitama siyakaa-wintachari pimisitakiri? ¿Nompinkatha-taatyiimima naaka, piniro, aajatzi pirintzi-payi?” </v>
<v b="GEN" c="37" v="11">Tima kisaniinta iwakiri iririntzi-payi, iriima iriri pampitha-siri iwiro imisiri itomi. </v>
<v b="GEN" c="37" v="12">Okanta apaata, ijajiitaki iririntzi-payi José Sikochaariniki iwakaiyaari ipira-payi iriri. </v>
<v b="GEN" c="37" v="13">Ari ikantajiri Israel José, itomi, ikantziri: “¡Notomí! Nonintzi pijati Sikochaariniki, piñaatiri pirintzi-payi yaamaakowintari apira-payi anta.” Ikantzi José: “Aritaki nomatakiro.” </v>
<v b="GEN" c="37" v="14">Ikantzi Israel: “Pijati, piñaatiri pirintzi-payi tsika ikanta isaiki, aajatzi apira-payi. Impoña pimpiyi, pinkaman-tapajina.” Jatanaki José ipoñaakaro otaapiiki Aripiro-taariniki, irojatzi yariitan-takari Sikochaariniki. </v>
<v b="GEN" c="37" v="15">Ari itzimpinaka anta José, imonthaaka aparoni atziri, isampitawa-kiri, ikantziri: “¿Ipaita pikowakowa-tziri?” </v>
<v b="GEN" c="37" v="16">Ikantzi José: “Nokowakowa-tatziiri nirintzi-payi. ¿Tima piyotzi tsika isaiki yaamaakowintari ipira-payi?” </v>
<v b="GEN" c="37" v="17">Ikantzi atziri: “Jaitijiitaki, nokimakiri ikantzi ijajiiti Tsipajaariki.” Ari ijatanaki José ikowakowa-tajiri. Iñaajiri isaikajiitzi Tsipajaariki. </v>
<v b="GEN" c="37" v="18">Ikanta iririntzi-payi José iñaawakiri ipokaki, tikira yariityaata tsika isaikajiitaki, ikaman-tawakaa-jiitanaka intsitokiri. </v>
<v b="GEN" c="37" v="19">Ikantawakaa-jiita: “Awotsikitaki misiwai-tapiin-tatsiri. </v>
<v b="GEN" c="37" v="20">¡Pimpoki! Thami antsitokiri, antitiri omoronaki. Ankantzi-maityaa: ‘Iwakari owantachari.’ Añaamatsiti tsika onkantyaa imisi-tapiintziri.” </v>
<v b="GEN" c="37" v="21">Ikanta ikimaki Rubén, inintzi yookakaa-wintirimi José airo iwasinonkaan-tari iririntzi-payi. Ikantanaki: “Airo awiri. </v>
<v b="GEN" c="37" v="22">Apatziro pintitiri impirita-moroki saikaintsiri tonkaariki, tima ti okamiithatzi pakotasitiri. Airo paparaa-waitziniri iriraani.” Iro ikantanta-witari Rubén ti ininti iwai-tiri José, impiyajiita iririki. </v>
<v b="GEN" c="37" v="23">Ikanta yariitapaaka José isaikajiitaki iririntzi, isapoka-waki-niri waniinka-chari oyaninanka iithaari. </v>
<v b="GEN" c="37" v="24">Ititakiri omoro-nakiki opiryaa-nakitaki. </v>
<v b="GEN" c="37" v="25">Ari isaikajiitzi iwajiita. Irojatzi iñaantawa-kariri ipokajiitaki Ismael-iiti ipoñaakaro Wakaniki. Ikyaakaa-yitakiri ipirai-tani, yamayitaki kasankari, aawinta-rontsi, owaaki inchato, ijatakairo Apitantoniki. </v>
<v b="GEN" c="37" v="26">Ikantana-kiri Judá iririntzi-payi: “¿Tikatsira ayi awiri aririntzi, apatziro-machii amanakotiro awa-kiri? </v>
<v b="GEN" c="37" v="27">Iro kamiitha-tatsi ampimantiri yayiri Ismael-iiti. Airo awa-waitziri, tima iriitaki aririntzi.” Onimotana-kiri iririntzi-payi okaratzi ikantakiri Judá. </v>
<v b="GEN" c="37" v="28">Ikanta yariitapaaka Maimaniwini-satzi iyompari-taniri, inosikapa-jiri José omoro-nakiki. Iwawisaa-kiniriri Ismael-iiti, ipinatana-kiri ikaratzi 20 ipiwiryaa kiriiki. Irootaki yaantai-tanakariri José Apitantoniki. </v>
<v b="GEN" c="37" v="29">Ikanta Rubén yaminawi-tapajari iririntzi, José, omoronaki, ti iñaapajiri, isara-nakiro iithaari okatsi-tzimo-niintana-kiri. </v>
<v b="GEN" c="37" v="30">Ipiyasi-tanakari isaikaki pasini iririntzi-payi, ikantapaa-kiri: “¿Ti añaajiri aririntzi? ¿Tsikama nonkantyaaka naaka?” </v>
<v b="GEN" c="37" v="31">Ipoñaa yaajiitakironi iithaari José, iriranitantakaro iriraani ipira iwamaakiri. </v>
<v b="GEN" c="37" v="32">Ityaankaji-niri iriri, ikantai-tapajiri Jacob: “Paminiro iroka kithaarintsi noñaakiro, piyotiro iroorika iithaari pitomi.” </v>
<v b="GEN" c="37" v="33">Iyotawajiro asitariri irootaki iithaari itomi, ikantanaki: “Irootaki iithaari notomi. Kimitaka iwakari owantachari, ithonka ipitharyaawaitakiri.” </v>
<v b="GEN" c="37" v="34">Isaara-nakiro iithaari Jacob, antaro okatsi-tzimo-niintana-kiri, yooso-thaki-tanakaro mirimasi-tatsiri manthakintsi, osamani iwasiri-tako-waita-kari itomi ikamaki. </v>
<v b="GEN" c="37" v="35">Oshiki poshinka-witaari itomi-payi, ari okimiwi-takari irisinto, titzimaita inintzi imposhinkai-tyaari. Aikiro iiraako-waita-tyaari itomi, ikantzi: “Airo nokara-takaaro nowasiri-tako-waityaari notomi, irojatzi noñaantapa-jyaariri naaka kaminkari-masiki.” </v>
<v b="GEN" c="37" v="36">Ikanta yariijiitaka iyompari-tantaniri Apitantoniki, ipimantapa-jiri aajatzi José, yamanantawakiri jiwatziriri owayiri-payi ipaita Potifar. Iriitaki yoka Potifar inampinatari Faraón pinkatha-ritatsiri Apitantoniki. </v>
<v b="GEN" c="39" v="1">Ikanta yaanakiri yompari-tantaniri José anta Apitantoniki, yamanan-tawakiri Apitantoni-satzi ipaita Potifar. Yoka Potifar ijiwari owayiri-payi inatzii, inampina iwiri pinkathari Faraón. </v>
<v b="GEN" c="39" v="2">Iro kantacha Pawa itsipa-tapiinta-kari José, kamiitha isaikaki iwankoki Potifar, Apitantoniki. </v>
<v b="GEN" c="39" v="3">Iyotaki Potifar ompiratariri José itsipata-taari Pawa, tima itasonka-wintziri maaroni yantayi-tziri. </v>
<v b="GEN" c="39" v="4">Irootaki yaakamiitha-piro-tantanaka-riri, iwakiri yaminiri yatziriti iwankoki, inintakaa-kiri aajatzi yaamaakowin-tyaaniri maaroni tzimimo-tziriri. </v>
<v b="GEN" c="39" v="5">Ikanta yitanakaro José yaamaakowin-taniri Potifar tzimatsiri iwankoki. Ari itasonka-winta-piro-tanakiri Pawa iwankoki yoka jiwari Potifar aajatzi iwaniki. </v>
<v b="GEN" c="39" v="6">Ikanta imatakiro José yaamaakowin-taniri Potifar maaroni tzimimo-tziriri, ti okantzimo-waitanaari Potifar opaita-rikapayi, apatziro yaminayitzi opaita-rika iyaari. Tima kamiithaa-niki ikanta irirori José, oshiki iniwisiryai-takari. </v>
<v b="GEN" c="39" v="7">Okanta apaata, aminamina-takiri iina ompiratariri, okantakiri: “Pimaantyaana.” </v>
<v b="GEN" c="39" v="8">Iro kantacha José ti yaapatyiiyaaro, ikantana-kiro: “Pinkimi nonkantimi. Nosaikira iwankoki ompiratanari, airo otzimawaitzi ompaityaa-rika kantzimo-tyaari-niri irirori. Tima inintakaa-kinaro naamawin-tyaaniri maaroni tzimimo-tziriri. </v>
<v b="GEN" c="39" v="9">Naaka yawintaaka iwankoki piimi, tikatsi inthañaa-pitha-tyaana. Apatziro ithañaami awiroka, tima iina iwimi. ¿Ipaitama nonkaaripiro-tzimo-tantyaariri Pawa?” </v>
<v b="GEN" c="39" v="10">Oshiki oñaasirinka-kiri José iroka kooya onintzi imaantyaaro. Titzimaita imaantyaaro. </v>
<v b="GEN" c="39" v="11">Okanta apaata, ikyaapaji José iwankoki ompiratariri yantawaiti. Tima apaniroini osaikaki iina Potifar. </v>
<v b="GEN" c="39" v="12">Ari airika-kotakiri iithaariki, okantamaitari: “Pimpoki pimaantyaana.” Isiya-pitha-tanakaro José, yookanakiro ikithaatari airikakiro iroori. </v>
<v b="GEN" c="39" v="13">Okanta oñaakiri isiya-pitha-tanakaro, yookanakiro ikithaatari airikakiro iroori, </v>
<v b="GEN" c="39" v="14">okaimana-kiri ompira-tanipayi, okantakiri: “Yamaki noimi ishininka Heber-iiti inthainka-waitai. Ipokasi-takina inintzi imaantyaana, nokaima-kotakiri. </v>
<v b="GEN" c="39" v="15">Ikanta ikimaki nokaimanaki, siyanaka, niroka yookanakiro iithaari.” </v>
<v b="GEN" c="39" v="16">Ari owakiro iithaari José omaamintoki, irojatzi yariitan-tajari ompiratariri José iwankoki. </v>
<v b="GEN" c="39" v="17">Okamantawa-jiri oimi, okantziri: “Ikyaasi-takina amaapiintzi yoka ompira-tari ishininka Heber-iiti, inintawitaka ipinkatha-ryiinami. </v>
<v b="GEN" c="39" v="18">Ikanta nokaimanaki, siyanaka. niroka yookanakiro iithaari. </v>
<v b="GEN" c="39" v="19">Ari ikantawai-takinari pimpira-tani.” Antaro ikisanaka ompiratariri José ikimakiro okamantawa-jiriri iina. </v>
<v b="GEN" c="39" v="20">Yairikana-kiri José, yasitako-takaan-takiri tsika yasitakoi-tziri ityaan-tani irirori pinkatha-ripirori. Osamani isaikaki anta José. </v>
<v b="GEN" c="39" v="21">Okantawitaka yasitakoi-takiri, aikiro itasonka-winta-tziiri Pawa yoka José, oshiki ikawinthaa-kiri. Ikantakaa-karo Pawa yaapatyiiyaari ijiwari aamawin-tariri asitako-taari-payi. </v>
<v b="GEN" c="39" v="22">Ari inintakai-takiri José yaamaakowin-tyaari irirori asitako-taari-payi. Tima okaratzi inintakaan-tziri José, yantaitziro. </v>
<v b="GEN" c="39" v="23">Ti impomirintsi-waitanajyaa aamawin-tariri asitako-taari, tima iriitaki José aamaakowin-tanaa-riri maaroni. Tima ari yasi iwiro Pawa itsipatakari José, itasonka-wintapiin-takiri. </v>
<v b="GEN" c="40" v="1">Ikanta Pakotantaniri imiritaitari aajatzi kotsiwin-tziriri, iwatsimaa-kiri pinkatha-ritatsiri Apitantoniki. </v>
<v b="GEN" c="40" v="2">Tima yoka pinkathari Faraón, ikisakiri inampiri ijiwari pakotziriri imiri, aajatzi ijiwari kotsiwintziri. </v>
<v b="GEN" c="40" v="3">Ityaantaki-niri jiwatziriri asitako-taari, yasitako-tawakiri. Ari isaikitzitari irirori José yasitakoi-tziri. </v>
<v b="GEN" c="40" v="4">Ikanta jiwatziriri asitako-taari, iwawisaa-kiniri José yaamaakowin-tyaari yokapayi. Oshiki osarintsi yasitakoi-takiri anta. </v>
<v b="GEN" c="40" v="5">Okantaka apaata, yoka asitako-taari pakotan-tziri aajatzi kotsiwin-tantatsiri, imisiwaitaki. Onasitaka imisitakiri aparoni-payi, onasitaka aajatzi okaratzi osiyakaa-wintari. </v>
<v b="GEN" c="40" v="6">Okanta okitai-tamanaji, pokamanaji José iñiiri yokapayi, iñaapaa-tziiri antaro iwasiritaka. </v>
<v b="GEN" c="40" v="7">Isampitapaa-kiri yokapayi, ikantziri: “¿Ipaita piwasiri-tantari?” </v>
<v b="GEN" c="40" v="8">Ikantajiitaji irirori: “Tzimatsi nomisitakiri, tikatsi-maita yotiro-niri ipaita siyakaa-wintachari.” Ikantzi José: “Pinkaman-tinaro pimisitakiri. Tima Pawa iriitaki matzirori iyotakaan-tziro misirintsi.” </v>
<v b="GEN" c="40" v="9">Ari yitanaka-rori ijiwari pakotan-taniri ikamantziri José okaratzi imisitakiri, ikantziri: “Noñaaki nomisiriki aparoni pankirintsi. </v>
<v b="GEN" c="40" v="10">Tzimatsi mawa otiwa. Noñaatziiro otyaaki-tanaki, irakayitanaki okithoki. </v>
<v b="GEN" c="40" v="11">Ari nairikakiro naaka irira-minto Faraón. Naamaitaro okithoki pankirintsi, nokathowaa-takiro. Naakomai-taniri Faraón nopakotziri.” </v>
<v b="GEN" c="40" v="12">Ari ikantzi José: “Iroka siyakaa-wintachari pimisiri: Mawatatsiri otiwa pankirintsi, irootaki mawa kitaitiri. </v>
<v b="GEN" c="40" v="13">Aririka awisaki mawa kitaitiri yamina-kotajimiro Faraón okaratzi pantzimo-takiriri, inintzi papiitajiro pantawai-tajiniri. Aritaki pimpakotajiri imiri, pikimitziro pairani. </v>
<v b="GEN" c="40" v="14">Aririka omatakyaa nokantaki-miri, airo pipyaakotana naaka. Pinkamantiri Faraón nositowan-tajyaari naari. Pinkaminthaa-jataina. </v>
<v b="GEN" c="40" v="15">Tima piman-taari nonatzi naaka, nopoñaakaro inampiki Heber-iiti. Ti onkamiithati yasitakoi-tina, tima tikatsi kaaripirori nantiri.” </v>
<v b="GEN" c="40" v="16">Ikanta ikimaki ijiwari kotsiwai-tatsiri iroopirori ikamantan-takiri José. Ikantana-kiri irirori: “Nomisitaki aajatzi naaka nopiwirika-kiro noitoki mawa kantziri ojaikitaki kitamaarori owaritintsi. </v>
<v b="GEN" c="40" v="17">Irooma mawatatsiri kantziri nopiwirika-kiro, ari ojaikitakari nasiwai-yitachari owaritintsi nompiriri Faraón. Ikanta ipokapaaki tsimiri-payi iwapaakaro nowakotakiri noitoki.” </v>
<v b="GEN" c="40" v="18">Ikantzi José: “Iroka siyakaa-wintachari pimisiri awiroka. Mawatatsiri kantziri mawa kitaitiri onatzii. </v>
<v b="GEN" c="40" v="19">Aririka omonkara-tapaa-kyaa mawa kitaitiri, ari yamina-kotajimiro Faraón pantakiri pairani, intha-takaan-takimi inchatoki, impokamaityaa tsimiri-payi iyaaro piwatha.” </v>
<v b="GEN" c="40" v="20">Ari monkarataka mawa kitaitiri, ari yoimosirinkiro Faraón itziman-takari pairani. Antaro yoimosirinka-jiitaka itsipayi-takari inampiri-payi. Ari ikaimakaan-takiri ijiwari pakotatapiin-tziniriri imiritari aajatzi ijiwari kotsiwaintsiriri. </v>
<v b="GEN" c="40" v="21">Ikantajiri ijiwari pakotziriri imiritari: “Papiitajiro pimpakotajina nomiri.” Ari yapiitajiro ipakotajiri imiritari Faraón ikimitajiro pairani. </v>
<v b="GEN" c="40" v="22">Iriima ijiwari kotsiwai-taniri, ithatakaan-takiri. Tima monkarataka ikantaki-riri José siyakaa-wintachari imisiri. </v>
<v b="GEN" c="40" v="23">Iro kantacha yoka ijiwari pakotan-taniri, imaisan-takiri José, ti inkinkithasiri-tairi. </v>
<v b="GEN" c="41" v="1">Okanta awisaki apiti osarintsi. Ari imisitaki Faraón isaiki othapyaaki nijaa. </v>
<v b="GEN" c="41" v="2">Iñaatzii isitowapaaki nijaaki 7 wathantzi-payi vaca, owaniinka ikantayitaka. Ari iwajiitapaaka katarosi anta. </v>
<v b="GEN" c="41" v="3">Ipoñaa iñaaki isitowapaaki pasini 7 vaca, matha-poroki ikantayitaka, ikatziya-paaka tsika ikatziyaka pasini wathantzi-payi vaca. </v>
<v b="GEN" c="41" v="4">Ikanta mathari-payi vaca, iwanakari wathantzi-payi owaniinkatachari vaca. Ari isaakitanaki Faraón. </v>
<v b="GEN" c="41" v="5">Ikanta imaanaji aajatzi, imisitaki pasini. Iñaaki 7 opaki pankirintsi kamiitha okantayitaka, aparoni okanta owaato. </v>
<v b="GEN" c="41" v="6">Ipoñaa iñaaki pasini 7 opaki pankirintsi, tikatsi apantyaa-roniri, kamakiyitaki okantakaaro tampyaa kinapaintsiri isitowa-piintzi ooryaatsiri. </v>
<v b="GEN" c="41" v="7">Okanta pankirintsi kaari apantyaa-roniri opaki, owanakaro pasini 7 opaki kamiitha-tatsiri okithoki. Ari isaakitanaki Faraón, iñaatzii imisiwai-tatzii. </v>
<v b="GEN" c="41" v="8">Ikanta ipiriin-tamanaja okitai-tamanaji oshiki okantzimo-siri-takari, ikaimakaan-takiri ñaawyatan-tani-ripayi aajatzi yotan-tani-ripayi ikaratzi tzimatsiri Apitantoniki. Ikinkitha-takiro Faraón okaratzi imisitakiri, tikatsi yotiro-niri opaita-rika siyakaa-wintachari imisiri. </v>
<v b="GEN" c="41" v="9">Ikanta ijiwari pakotapiin-tziriri imiri Faraón, ikantakiri: “¡Pinkatharí! Tzimatsi nopyaako-takiri, owakira nokinkisiryaa-najiro. </v>
<v b="GEN" c="41" v="10">Tima pairani pikisakina, aajatzi pikimitaa-kiri jiwatziriri kotsiwai-tatsiri, pityaan-kakina isaiki jiwatziriri asitako-taari, pasitako-takaan-takina. </v>
<v b="GEN" c="41" v="11">Ari imisiwaitaki ijiwari kotsiwai-tatsiri, nomisitzitaka aajatzi naaka. Tzimatsi osiyakaa-wintari okaratzi nomisitakiri. </v>
<v b="GEN" c="41" v="12">Tzimatsi anta aparoni mainari ishininka Heber-iiti, impira-tani inawita jiwatziriri owayiri-payi. Iriitaki nokamantaki okaratzi nomisitakiri, ikamantaki-naro irirori opaita siyakaa-wintachari. </v>
<v b="GEN" c="41" v="13">Omonkarataka maaroni ikantaki-nari. Napiitajiro nantawai-tajimi, iriima pasini ithataitakiri.” </v>
<v b="GEN" c="41" v="14">Ikanta ikimaki Faraón, ikaimakaan-takiri José. Sintsiini imisitowai-takiri. Jatanaki yamii-takaan-tapainta José, ikithaa-tapainta pasini iithaari, jataki isaiki Faraón. </v>
<v b="GEN" c="41" v="15">Ikantawa-kiri Faraón: “Tzimatsi nomisitakiri, tikatsi-maita yotiro-niri opaita-rika siyakaa-wintachari. Iro kantacha nokimaki naaka pimatziro awiroka piyotziro siyakaa-wintachari misirintsi.” </v>
<v b="GEN" c="41" v="16">Ari yakanaki José, ikantanaki: “¡Pinkatharí! Ti noyotasi-tyaaro apaniroini, iriitaki Pawa yotakai-naroni osiyakaa-wintari pimisiri.” </v>
<v b="GEN" c="41" v="17">Ari ikinkitha-waitanaki Faraón, ikantana-kiri José: “Nomisitaki nosaiki othapyaaki nijaa. </v>
<v b="GEN" c="41" v="18">Noñaaki isitowapaaki nijaaki 7 wathantzi-payi vaca, owaniinka ikantayitaka. Ari iwawaijii-tapaaka katarosi anta. </v>
<v b="GEN" c="41" v="19">Ipoñaa noñaaki isitowapaaki pasini 7 vaca, matha-poroki ikantayitaka. Ti noñaapiinti aka Apitantoniki siyaari-niri yokapayi vaca. </v>
<v b="GEN" c="41" v="20">Ikanta mathari-payi vaca, iwanakari pasini wathantzi-payi. </v>
<v b="GEN" c="41" v="21">Okantawitaka iwawitakari wathantzi-payi vaca, aikiro imathatatzii. Ari nosaaki-tanakiri. </v>
<v b="GEN" c="41" v="22">Ipoñaa nomisitaki pasini, noñaaki 7 opaki pankirintsi, okitho-piro-tatzii iroori, owaniinka okantayitaka oshookantaro aparoni owaato. </v>
<v b="GEN" c="41" v="23">Noñaatzii pasini pankirintsi oshookanaki 7 opaki, tikatsi apantyaa-roniri, kamakiyitaki okantakaaro tampyaa kinapaintsiri isitowa-piintzi ooryaatsiri. </v>
<v b="GEN" c="41" v="24">Okanta pankirintsi kaari apantyaa-roniri opaki, owanakaro pasini 7 opaki kamiitha-tatsiri okithoki. Tima nokamanta-witakari niwya-tani-ripayi, tikatsi yotiro-niri ipaita siyakaa-wintachari nomisitakiri.” </v>
<v b="GEN" c="41" v="25">Ikantanaki José: “¡Pinkatharí! Apiti okarawita pimisiri, iro kantacha aparoni okanta ikamantzimiri Pawa yantiri. </v>
<v b="GEN" c="41" v="26">Tima ikarataki 7 wathantzi-payi vaca, 7 osarintsi onatzi. Karatatsiri 7 opaki pankirintsi, 7 osarintsi onatzi aajatzi. Aparoni okanta pimisiri. </v>
<v b="GEN" c="41" v="27">Ari ikimitakari 7 mathari-payi vaca, oyaatapaa-kiriri wathantzi-payi, 7 osarintsi onatzii. Karataintsiri 7 opaki kamakiyi-taintsiri okantakaaro tampyaa kinapaintsiri isitowa-piintzi ooryaatsiri, iro 7 osarintsi iñaitiro tashitsi. </v>
<v b="GEN" c="41" v="28">Okaratzi nokaman-takimiri pinkatharí, irojatzi ikamantzimiri aajatzi Pawa onkarati yantiri. </v>
<v b="GEN" c="41" v="29">Tima onkarati 7 osarintsi oshikiti pankiwai-rintsi maaroni Apitantoniki. </v>
<v b="GEN" c="41" v="30">Impoña onkarati 7 osarintsi airo oshookaji pankirintsi. Tima piyakoityaaka onkantajyaa oshiki-witapaintyaa pankirintsi Apitantoniki. Aritaki ayimatakiri itashi ikaratzi nampitarori aka. </v>
<v b="GEN" c="41" v="31">Tima antaro onkantyaa tashitsi, airo iñaitajiro owaritintsi oshikiwi-tapainchari pairani. </v>
<v b="GEN" c="41" v="32">¡Pinkatharí! Aparoni okanta osiyakaa-wintari apiti pimisitakiri. Sintsiini omatajyaa, tima irootaki ikowakiri Pawa yantiro. Irootaki yapiitan-takarori imisimpyiimi. </v>
<v b="GEN" c="41" v="33">¡Pinkatharí! Pamini yotaniri atziri jiwatiro-niri maaroni nampitsi Apitantoniki. </v>
<v b="GEN" c="41" v="34">¡Pinkatharí! Pamini jiwari-payi jatatsi-niri maaroni nampitsiki tzimatsiri aka Apitantoniki. Iriitaki piyotiro-ni pankirintsi, irojatzi omonkara-tantakyaari 7 osarintsi oshiki-tapainti. Tima tsika-rika ontzima-piroti pankirintsi, yayi kapichiini iwapithaan-tyaaro. </v>
<v b="GEN" c="41" v="35">Inthonka ikoyiiro okaratzi kithoki-tatsi-ni osarintsiki, impiri pinkatha-riyi-tatsiri nampitsiki iwapithaan-tyaaro, irootaki iyaari atziri-payi apaata. </v>
<v b="GEN" c="41" v="36">Pimatiro piwapithaan-tyaaro pankirintsi maaroni nampitsiki, airo aantari atziri-payi itashi ariitakyaa-rika 7 osarintsi intashaiti maaroni Apitantoniki.” </v>
<v b="GEN" c="41" v="37">Onimotana-kiri Faraón aajatzi inampina-payi okaratzi ikantakiri José. </v>
<v b="GEN" c="41" v="38">Ari ikantanaki Faraón: “¿Arima añaaki pasini atziri kimityaa-riniri José, isaikan-tasiri-tantari itasorinka Pawa?” </v>
<v b="GEN" c="41" v="39">Ipithoka-sitana-kari José, ikantana-kiri: “Tikatsi pasini yotaniri anaimi-ni awiroka, tima Pawa oyotani-takayimirori maaroni iroka. </v>
<v b="GEN" c="41" v="40">Awiroka jiwatatsi-niri nowinkatha-ripankotiki, inkimisan-tajimi maaroni atziri onkarati pinkantiriri. Apatziro nanaa-jimi naaka impinkathai-tina, tima pinkatha-ripirori nonatzii.” </v>
<v b="GEN" c="41" v="41">Aikiro ikanta-nakitzi faraón: “¡José! Naaka owakimi pijiwatiri maaroni Apitantoni-satzi.” </v>
<v b="GEN" c="41" v="42">Inothopaakiri Faraón iwiri irakoim-piki, iwakiniri irakoim-piki José. Ikithaa-taitakiri iroopirori, ithaano-takai-takari thatanintsi iwitsikai-tziri ooro. </v>
<v b="GEN" c="41" v="43">Ititaitakiri isiyako-mintoki inampiri pinkathari, ikantai-takiri atziri-payi inkaima-jiiti, inkanti: “Pintyiirowa-sityaari.” Ari yitanakaro José ijiwatziri maaroni Apitantoni-satzi. </v>
<v b="GEN" c="41" v="44">Ikantanaki aajatzi Faraón: “Okantawitaka naaka pinkatha-ritatsiri, iro kantacha awiroka inkimisanti maaroni Apitantoni-satzi, airo yantasi-waitaro inintziri irirori, onkarati pinkantiriri irootaki yantiri.” </v>
<v b="GEN" c="41" v="45">Iwakiniri Faraón pasini iwairo José, ipaitakiri Zafnat-panea. Ipakiri iinantyaaro Asenat irisinto Potifera antyawiyari-tatsiri nampitsiki Ñaapironiki. Ari yitanakaro José ipinkatha-riwintziri maaroni Apitantoni-satzi. </v>
<v b="GEN" c="41" v="46">Tima yaantai-tanakariri José iñiiri Faraón, aritaki tzimaki 30 isarintsiti. Ikanta iwithatana-kari José pinkathari Faraón, jataki yaniitiro maaroni Apitantoni. </v>
<v b="GEN" c="41" v="47">Oshikitaki pankirintsi okaratakira 7 osarintsi. </v>
<v b="GEN" c="41" v="48">Monkara-tapaaka 7 osarintsi. Ithonka ipiyo-takaan-takiro José okaratzi kithoki-taintsiri pankirintsi aka Apitantoniki. Iwapithaantaka maaroni nampitsiki okaratzi kithoki-yitaintsiri owaantsiki. </v>
<v b="GEN" c="41" v="49">Ipiyotaki José oshiki pankirintsi, osiyakaro impaniki tzimatsiri nijaaki. Omaapiro oshikitaki, ti iyotairo tsika-rika okaratzi. </v>
<v b="GEN" c="41" v="50">Tikira iñaitiro tashitsi, iwaiyan-takaa-kiro iina José paitachari Asenat, tzimaki apiti itomi. Iwaiyan-takaa-kirori irisinto antyawiyari-tatsiri nampitsiki Ñaapirorini. </v>
<v b="GEN" c="41" v="51">Itakarori itzimaki itomi ipaitakiri “Maisantaantsi”, tima ikantana-kitzii José: “Imaisan-takaa-kinaro Pawa nokimaatsi-waita, aajatzi inkimitajiri noshininka-payi.” Iroka wairontsi Maisan-taantsi, irootaki ikantziri iñaaniki iriroriiti “Manasés”. </v>
<v b="GEN" c="41" v="52">Iriima pasini itomi ipaitakiri “Kithotaantsi.”, tima aikiro ikantana-kitzii José: “Ikitho-takaa-kina Pawa nampitsiki tsika nokimaatsi-waitaka.” Iroka wairontsi Kithotaantsi, irootaki ikantziri iñaaniki iriroriiti “Efraín”. </v>
<v b="GEN" c="41" v="53">Aritaki monkara-tapaaki 7 osarintsi okithoki-piro-tanta-kari pankirintsi Apitantoniki. </v>
<v b="GEN" c="41" v="54">Itanakaro karatatsiri 7 osarintsi iñaantai-takarori itashaaniin-taitaki, tima irootaki ikantzi-takari pairani José. Ithonka itashaitaki maaroni nampitsiki, irooma Apitantoniki ti iñiitiro, tima tzimatsi oshiki owaritintsi ipiyo-takaan-taitakiri. </v>
<v b="GEN" c="41" v="55">Ikanta iñaakiro Apitantoni-satzi tashitsi, ijatasi-takiri Faraón inkampitiri owaritintsi. Ikantawa-kiri Faraón maaroni Apitantoni-satzi: “Pijatasitiri José, pantiro onkarati inkantimiri.” </v>
<v b="GEN" c="41" v="56">Aritaki antitanaka tashitsi maaroni nampitsiki, yasitaryaa-kaantaki José tsika iwapithaan-taitakaro owaritintsi impiman-tiniri Apitantoni-satzi, tima aikiro omaapiro-tatyaa tashitsi. </v>
<v b="GEN" c="41" v="57">Ari ipokajiitaki Apitantoniki oshiki atziri poñaachari pasiniki nampitsi saika-nampi-tzirori, inintzi yamananti owaritintsi ipiyo-takaan-tani José, tima ti ontzimaji owaritintsi pasiniki nampitsi-payi. </v>
<v b="GEN" c="42" v="1">Ikanta ikimaki Jacob tzimatsi owaritintsi Apitantoniki, ikantakiri itomi-payi: “¿Ipaitama paminamintha-tawakaantari? </v>
<v b="GEN" c="42" v="2">Nokimaki tzimatsi owaritintsi Apitantoniki. Pijati pamanan-takiti, aajai = kari atashi.” </v>
<v b="GEN" c="42" v="3">Ari ijajiitanaki 10 iririntzi-payi José, itomira Jacob, yamananti owaritintsi Apitantoniki. </v>
<v b="GEN" c="42" v="4">Iro kantacha, ti isinitiri Jacob ijati Benjamín, iririntzi okaakiini José. Tima itharowakaa-tyaari iriri awishi-motziri = kari kowiinkari. </v>
<v b="GEN" c="42" v="5">Ikanta ijajiitakini itomi-payi Israel, ari ikarajii-tanakiri pasini-payi atziri jatatsiri yamananti owaritintsi. Tima maaroni Owintiniki iñaitakiro tashitsi. </v>
<v b="GEN" c="42" v="6">Iriitakira José jiwatatsiri Apitantoniki, iriitaki pimantzi-niriri owaritintsi atziri-payi poñaayi-tachari pasiniki nampitsi. Ikanta yariijiitaka iririntzi José, ityiirowa-sitapaa-kari, yoiyootapaaka kipatsiki. </v>
<v b="GEN" c="42" v="7">Iyotawakiri José iririntzi-payi iñaawaki-rira. Ikimi-takaan-takari ti iyotiri, isinchiin-kata-tziiri isampitziri, ikantziri: “¿Tsikama pipoñaaka awirokaiti?” Ikantajiitzi irirori: “Nopoñaaro Owintiniki, nopoki namananti owaritintsi.” </v>
<v b="GEN" c="42" v="8">Tima iyowitawakari José iririntzi-payi, titzimaita iyotapajiri irirori-payi. </v>
<v b="GEN" c="42" v="9">Ari ikinkisiryaa-nakiro imisitakiri pairani José, ikantana-kiri iririntzi-payi: “¡Iitaimpyaa-wairintzi pinajiitzi! Pipokajii-tatzii paminiro tzimatsi-rika nonampiki kaari kisakowin-tachani piwayiri-tyaaro.” </v>
<v b="GEN" c="42" v="10">Ikantajiitzi iririntzi: “¡Ti pinkatharí! Apatziro nopokajiitzi namananti owaritintsi. </v>
<v b="GEN" c="42" v="11">Maaroni nokarataki aparoni ikanta asitanari. Kamiitha-siri nonajiitzi. Ti naaka iitaimpyaa-wairintzi.” </v>
<v b="GEN" c="42" v="12">Aikiro isintsi-tatzii José ikantziri: “Pithaiyaa, pipokajii-tatzii paminiro nonampi.” </v>
<v b="GEN" c="42" v="13">Ikantajiitzi iririntzi: “Naakaiti, nopoñaa Owintiniki, nokarawi-jiita 12 nirintzi-tawakaa, aparoni ikanta asitanari. Irojatzi isaikanaki pasini iyaapitsi nirintzi itsipatari asitanari. Pyaaka aparoni, ti noñaajiri.” </v>
<v b="GEN" c="42" v="14">Yapiitana-kiro José ikantziri: “Aritaki nokantakimi. Iitaimpyaa-wairintzi pinatzi. </v>
<v b="GEN" c="42" v="15">Iroka noyotan-tyaamiri: Tima airo pijajiitaji pinampiki airorika pamanari iyaapitsi pirintzi. ¡Omaapiro-tatyaa! </v>
<v b="GEN" c="42" v="16">Apatziro impiyaji aparoni pirintzi yaakitiri iyaapitsi. Irojatzi isaikawaki pasini-payi yasitakoi-tiri. Ari noñiirori omaapiro-rika pikantaki-nari. Aririka pinthaiya-kyaa, awiroka iitaimpyaa-wairintzi. ¡Omaapiro-tatyaa!” </v>
<v b="GEN" c="42" v="17">Yasitako-takaan-takiri José maaroni iririntzi-payi okaratzi mawa kitaitiri. </v>
<v b="GEN" c="42" v="18">Okanta omonkarataka mawa kitaitiri, ikantajiri: “Nopinkatha-tziri naaka Pawa. Aririka pinkimisantina, airo pikamajiitzi. </v>
<v b="GEN" c="42" v="19">Omaapiro-rika pikamiitha-siri-jiitzi, pookanaki aparoni pirintzi yasitakoi-tiri, pijataji awiroka-payi paanaji owaritintsi iyaari piwaiyani-payi. </v>
<v b="GEN" c="42" v="20">Aririka pamakiri iyaapitsi pirintzi, ari noyotiri omaapiro pikantaki-nari. Airorika, aritaki pinkamaki.” Imajiitakiro okaratzi ikantaki-riri iririntzi, José. </v>
<v b="GEN" c="42" v="21">Ari ikantawakaa-naka irirori: “Tima omaapiro ti anisironkatiri aririntzi, ti ankimisantiri ikantawi-takairi pairani: ‘Airo piwasinonkaa-waitana,’ añaawitakari ikimaatsi-waitaka. Irootaki añaantarori iroñaaka asinonkaa-waita aroka-payi.” </v>
<v b="GEN" c="42" v="22">Ari ikantanaki Rubén: “Tima nokantawitakami pairani airo piwasinonkaa-waitziri aririntzi. Ti pinkimisanta-jiitina. Ontzimatyii atsipityaaro iroñaaka iwasankitaa-wintaitajiri ikamakira.” </v>
<v b="GEN" c="42" v="23">Titzimaita iyojiiti ikimakiri José okaratzi ikinkitha-waijiitziri. Tima inkinkitha-waitakayiri José iririntzi-payi tzimatsi owaaka-kotziriri iñaani inkimatha-tantyaariri. </v>
<v b="GEN" c="42" v="24">Ari ijapitha-tapaintziri José iririntzi-payi, iraanaka. Ipoñaa ipiyapaaka isaikajiitaki, ikinkitha-waitakaa-pajiri. Yaakiri Simeón, yooso-takaan-takiri, maaroni iñaajii-takiri. </v>
<v b="GEN" c="42" v="25">Ikantakiri impira-tani ijaikitiniri owaritintsi, yoipyaaji-niri iiriikiti, intiyitainiri owaritintsiki. Impawajiri aajatzi iwanajyaari awotsiki. Imataikiro ikantakiri José. </v>
<v b="GEN" c="42" v="26">Ari ikyaakaa-najiri ipira-payi owaritintsi, jaitijiitaji. </v>
<v b="GEN" c="42" v="27">Ikanta ariijiitajani tsika imaajii-tapaaki, yaminakiro ititantarori owaritintsi aparoni iririntzi, inintzi impiri iyaari ipira. Iñaatzii ititaka iiriikiti, iwaitaki-niri opaantiki ititaminto. </v>
<v b="GEN" c="42" v="28">Ikantziri iririntzi-payi: “Piñiiri noiriikiti yoipyaaja-nari. Yoka aka.” Antaroiti itharowa-jiitanaki, piyonkawaitanaka, ikantawakaa-jiita: “¿Tsikama inkantajairika Pawa?” </v>
<v b="GEN" c="42" v="29">Ikanta yariijiitaja Owintiniki, ikamantapa-jiri asitariri okaratzi awishi-motakiriri, ikantapa-jiri: </v>
<v b="GEN" c="42" v="30">“Isinchiin-kawaitakina iñaanatana pinkatha-ritatsiri anta, isiyakaan-takina naakami iitaimpyaa-wairintzi, naminatziiro inampi. </v>
<v b="GEN" c="42" v="31">Ari nakanakiri naaka, nokantana-kiri: ‘Kamiithari atziri nonajiitzi, ti naaka iitaimpyaa-wairintzi. </v>
<v b="GEN" c="42" v="32">Nokarawi-jiita 12 nirintzi-tawaka, aparoni ikanta asitanari. Tzimatsi aparoni pyainchari, ti noñaajiri nontsipa-tajyaari. Iriima iyaapitsi irojatzi isaikanaki irirori Owintiniki itsipatari asitanari.’ </v>
<v b="GEN" c="42" v="33">Ikantana-kina irirori: ‘Ari noñaantakyaami omaapiro-rika pikantana kamiitha atziri pinajiitzi. Pookanakina aparoni pirintzi, pimpiyi awiroka-payi paanaji owaritintsi iyaari piwaiyani-payi. </v>
<v b="GEN" c="42" v="34">Ontzimatyii pamajinari iyaapitsi pirintzi. Ari noñiimiri omaapiro pikantanari kamiitha pinajiitzi, ti pikimityaari iitaimpyaa-wairintzi. Ari napakaajiri pirintzi, kantatsi pamananta-waiti nampitsiki tikatsi thañaa-pitha-tyaamironi.’ ” </v>
<v b="GEN" c="42" v="35">Ikanta isokapajiro owaritintsi, iñaatzii ititako-yitaka iiriikiti. Antaro itharowa-jiitanaki imatzitana-karo iriri, tima iñaakiri ititako-yitaka iiriikiti. </v>
<v b="GEN" c="42" v="36">Ikantzi Jacob: “Irootaintsi pinthonki-tinari pirintzi-payi. Ti añaajiri José, ari pikimitaa-kiri iroñaaka Simeón. Aikiro pikowatzii payitinari Benjamín. Antaro okantzimo-niintakana naaka.” </v>
<v b="GEN" c="42" v="37">Ikantana-kiri Rubén asitariri: “Pisinitinari Benjamín, naaka aamaakowin-tyaarini. Aritaki namajimiri. Airorika namajiri, piwamairi apitiroiti notomi naaka.” </v>
<v b="GEN" c="42" v="38">Yapiitana-kiro Jacob, ikantanaki: “Airo nosinitziri iyaatimi pirintzi. Tima kamaki José iririntzi okaakiini irirori, aparoni ikanta isaikanaji. Tzimatsi-rika awishi-motakirini, awiroka kantakaan-tironi nonkaman-tajyaari, kaari ayinani nantyasiparinka, nowasirinka aajinani. </v>
<v b="GEN" c="43" v="1">Aikiro ojatatzii itashaitzi maaroni nampitsiki. </v>
<v b="GEN" c="43" v="2">Tima inthonka-jiro Israel owaritintsi yaakitziri itomi-payi Apitantoniki. Ikantajiri itomi-payi: “Pijati, pamanan-taati kapichiini owaritintsi ayaari.” </v>
<v b="GEN" c="43" v="3">Ikantzi Judá: “¡Apaá! ikantawajana yoka atziri nopiyan-tajari: ‘Airorika pamanari iyaapitsi pirintzi, ti noninti pimpiya-sitajina.’ </v>
<v b="GEN" c="43" v="4">Aririka pisinitakiri naanakiri iyaapitsi, aritaki nojataki namanantaati owaritintsi. </v>
<v b="GEN" c="43" v="5">Airorika pisinitziri, airo nojatzi. Tima aritaki ikantzi-tawaana: ‘Airorika pamiri pirintzi, ti noninti pimpiya-sitajina.’ ” </v>
<v b="GEN" c="43" v="6">Ikantanaki Israel: “¿Ipaitama piwasinonkaan-tanari? ¿Ipaita pikaman-tantakariri tzimatsi iyaapitsi pirintzi?” </v>
<v b="GEN" c="43" v="7">Ari ikantajiitzi itomi: “Oshiki isampitakina tsika nokaratzi, ikantana: ‘¿Ainiro isaiki asitamiri? ¿Tzimatsima pasini pirintzi?’ Ti onkanti nonthaiyaa, ontzimatyii nakiri isampitanari. ¿Tsikama noyotan-takyaari inintatzii nayiniri iyaapitsi nirintzi?’ ” </v>
<v b="GEN" c="43" v="8">Ikantzi Judá: “¡Apaá! Anintzi-rika añaajiiti, pisinitiri iyaapitsi iyaatana-kina, naaka aamaakowin-tyaarini. Aritaki nojatanaki iroñaaka, ajai = kari atashi maaroni. </v>
<v b="GEN" c="43" v="9">Naaka pinatimini opaita-rika awishi-motakirini. Airorika noipyaaji-miri, naaka pooko-tapiintajiri irojatzi nonkama-kotajiri. </v>
<v b="GEN" c="43" v="10">¡Apaá! Apiti-mi nompiyakimi namananti ayaari, airomi atzimawin-tziro akinkitha-waitzi.” </v>
<v b="GEN" c="43" v="11">Ari ikantanaki asitariri: “Tikatsi nonkinakairo nonthañiiyaari iroñaaka pirintzi, pimatiro. Payitanakyaa tzimatsiri anampiki pimpasi-tyaariri atziri. Pintiti kapichiini itziritaitari, yaarato, kasankari, kipishaari aajatzi pasotziki. </v>
<v b="GEN" c="43" v="12">Paanaji pasini kiriiki panaakairi ikaratzi paanakiri chapinki, pimpapajiri iiriikiti ititakaa-waji-miri, aamaiyaa ipyaakotakityaari ititakaantawajamiriri. </v>
<v b="GEN" c="43" v="13">Pijati piñaajatiri atziri, paanakiri pirintzi. </v>
<v b="GEN" c="43" v="14">Onkamintha inkan-takai-yaaro Pawa Sintsi-pirori inisironka-tantawajyaa-miri, isinitan-tajyaariri pasini pirintzi aajatzi Benjamín. Iroorika inintzi Pawa yapirotyaa notomi-payi, omatyaata.” </v>
<v b="GEN" c="43" v="15">Imatakiro itomi-payi Israel yaanaki impasityaariri José, yaanajiri iiriikiti yoipyaaji-niri, yaanaji pasini kiriiki impinatirori owaritintsi yamajiri. Yaanakiri aajatzi Benjamín, jaitijiitaki Apitantoniki. Yariitaaro isaikira José. </v>
<v b="GEN" c="43" v="16">Ikanta iñaawakiri José yariitapaaka Benjamín, ikantana-kiri inampiri irirori: “Paanakiri ariitapain-chari nowankoki, piwamaakaanti nopira, pinkotsi-takaan-tiri, nonintatzii nakyootiri yokapayi intampatzika-tapaakirika ooryaatsiri.” </v>
<v b="GEN" c="43" v="17">Imatakiro inampiri José okaratzi ikantaki-riri. Irijatzi aanakiriri iwankoki. </v>
<v b="GEN" c="43" v="18">Antaro itharowa-jiitanaki iñaakiro ikinakai-takiri iwankoki José. Ikantawakaa-jiita: “Piñiiri iitaimpyaawaita yoka. Iitaimpyaa-tyaari iiriikiti yoipyaakairi chapinki. Kimitaka yantawai-takaa-tyai inkimi-takaan-tairi yatziriti, ari inkantzi-takyaari aajatzi apira-payi.” </v>
<v b="GEN" c="43" v="19">Ikanta yariitapaaka iwankoki, ikinkitha-waitakaa-paakiri inampiri José. </v>
<v b="GEN" c="43" v="20">Ikantziri: “¡Ñaamisa, Jiwarí! Ari nopokaitzi chapinki namanantzi owaritintsi. Ti nothaiya. </v>
<v b="GEN" c="43" v="21">Ikanta nopiyanajaro, ariijii-taana tsika nomaapaaki. Naminakiro nowantarori owaritintsi, noñaatziiri ititaka kiriiki. Titzimaita ipyaawaita, irojatzi ikaratzi noipyaaji-miri. </v>
<v b="GEN" c="43" v="22">Namaki pasini kiriiki nompina-tirori owaritintsi naanajiri. Ti noyomaityaa ipaita-rika otitajiriri kiriiki namitakari chapinki.” </v>
<v b="GEN" c="43" v="23">Ikantzi inampiri José: “Airo pitharowa-siwaita. Aamaiyaa iriitaki Piwawani, Iwawani Asitamiri otitajimiriri kiriiki. Tima naaka aawakiri kiriiki pipinataki-rori owaritintsi.” Ikanta inampina José, imisitowa-kaan-takiri Simeón, yamaitajiri isaikaki iririntzi-payi. </v>
<v b="GEN" c="43" v="24">Ari ikarajiitanaki ikyaanaki iwankoki José, ipapaakiri nijaa inkiwa-kiitzi-tyaari, ipakiri iwariti, aajatzi ipira-payi. </v>
<v b="GEN" c="43" v="25">Tima iyojiitaki aritaki inkarati iwajiityaa José, owitsika ikantajiitaka impawakiri ikaratzi yamakiniriri aririka yariitapaa-kyaa tampatzika ooryaatsiri. </v>
<v b="GEN" c="43" v="26">Ikanta yariitapaaka José iwankoki, ipakiri okaratzi yamayitakiri iririntzi inampiki. Ipinkatha-tanakiri, yoiyootanaka kipatsiki. </v>
<v b="GEN" c="43" v="27">Ari isampitana-kiri José, ikantziri: “¿Sintsijiitatsimi? ¿Saikatsi piri pikantaki-nari antyasiparitaki? ¿Katsi awishimotirini? ¿Irojatzima yañii irirori?” </v>
<v b="GEN" c="43" v="28">Ari yapiitana-kiro yoiyoo-tasitari ipinkatha-tziri, yakanakiri ikantziri: “¡Pinkatharí! Saikatsi pimpira-tani, asitanari. Ti imantsiya-waiti, irojatzi yañii.” </v>
<v b="GEN" c="43" v="29">Ari yaminanakiri José ikatziya-yitaka, iñaatziiri Benjamín iriitaki owaiyani iriniro irirori. Ikantanaki: “¿Iriima iyaapitsi pirintzi pikantanari?” Ari ipithoka-sitana-kari Benjamín, ikantana-kiri: “¡Mainarí! ¡Inkamintha Pawa tasonka-wintimini!” </v>
<v b="GEN" c="43" v="30">Antaro iraa-siri-tanaka José iñaawajiri iririntzi. Ikyaanaki shintsiini imaapiintzi, ari iraawai-takari. </v>
<v b="GEN" c="43" v="31">Ikanta itonkakiro iraaka, ikiwa-poro-tanaja, sitowapaji, ikantapaaki: “Piyiiti owaritintsi.” </v>
<v b="GEN" c="43" v="32">Onasita iwakoitaki-niri iwariti José, ari ikimitai-kiniri iririntzi-payi, aajatzi Apitantoni-satzi itsipa-tani José. Tima ipinkakaan-tani Apitantoni-satzi intzipatyari ishininka-payi Heber-iiti. </v>
<v b="GEN" c="43" v="33">Ari imisaika-kaan-takiri José iririntzi-payi, yitanakari itarori itzimi irojatzi iyaapitsiki. Okiryaantsi ikantajii-tanaka iririntzi-payi José, iñaakiri imisaika-kiri itarori itzimi irojatzi iyaapitsiki. </v>
<v b="GEN" c="43" v="34">Itsipa-takiri José iririntzi-payi okaratzi tzimatsiri iwamintoki. Iriitaki ipapiroi-taki Benjamín owaritintsi, anaanakiro okaratzi ipakiriri pasini-payi. Kimosiri ikantaka José itsipatakari iririntzi-payi, irawaijiitaki. </v>
<v b="GEN" c="44" v="1">Ari ikantajiri José inampiri: “Pintitawajiniri oshiki owaritintsi onkarati yaawyiiri ipira, pintitaji-niri aajatzi iiriikiti opaantiki itatiminto. </v>
<v b="GEN" c="44" v="2">Pintitakairi aajatzi opaantiki itiminto iyaapitsi niraminto kiriiki-naki, pintsipataa-kiniri iiriikiti ipinataki-rori owaritintsi.” Imatakiro inampiri José okaratzi ikantaki-riri. </v>
<v b="GEN" c="44" v="3">Okanta okitaiti-tamanaji, ityaantajiri José iririntzi-payi ikyaako-tanaari ipira-payi. </v>
<v b="GEN" c="44" v="4">Tikiramintha intainati ijataji, ikantajiri José inampiri: “Piyaatawa-jiri ananinka-naintsiri, pinkantiri: ‘¿Ipaitama pikositan-tanari, tima naakamiithatimi awiroka? ¿Ipaitama pikositan-tanakarori kiriiki-naki iramintotsi? </v>
<v b="GEN" c="44" v="5">Iriraa-minto onatzi nojiwariti, irootaki iñaawya-tantapiintari. ¡Kaaripirotakimi!’ ” </v>
<v b="GEN" c="44" v="6">Ikanta iyaatawa-jiri inampiri, ikantapaa-kiri okaratzi ikantawa-kiri José. </v>
<v b="GEN" c="44" v="7">Ikantajiitzi irirori: “¿Ipaitama pikantan-tanari? Ti namityaaro naaka pikantaki-nari. </v>
<v b="GEN" c="44" v="8">Tima piñaakina nopjyaaro Owintiniki, noipyaaji-miri kiriiki ikaratzi noñaakiri itita opaantiki notatiminto. ¿Ipaitama nonkosi-tantyaariri iiriikiti pijiwariti aajatzi yooroti? </v>
<v b="GEN" c="44" v="9">Paminiro irira-minto ompiratamiri, aririka piñaakiri itzimi amakironi, iwamaitiriita. Irooma naakapayi ompirataari nonatyii iwankoki pijiwariti.” </v>
<v b="GEN" c="44" v="10">Ikantzi inampina José: “Aritaki nomatakiro pikantakiri. Aririka noñaakiri amakirori iramintotsi, apatziro nompira-tyaari. Iriima pasini-payi tikatsi nonkantiri, ijatajiita.” </v>
<v b="GEN" c="44" v="11">Sintsiini iwayii-tanakiro itiminto, aparo-payi yosiryaa-yitanakiro. </v>
<v b="GEN" c="44" v="12">Tima yoka inampiri José ithonka yaminakiro itiminto-payi, yitanakari itakarori itzimi irojatzi iyaapitsiki. Iñaatziiro otitaka iramintotsi itimintoki Benjamín. </v>
<v b="GEN" c="44" v="13">Isaraa-nakiro iithaari-payi, tima oshiki okatsi-tzimo-siri-tanakiri. Ikyaakaa-najiri aparo-payi ipira, piyanaka nampitsiki. </v>
<v b="GEN" c="44" v="14">Ikanta ariitapaja Judá iwankoki José itsipatakari iririntzi-payi, ainiro isaiki José iwankoki. Ityiirowa-sitapaa-kari, yoiyootapaaka kipatsiki ipinkatha-tziri. </v>
<v b="GEN" c="44" v="15">Ari isampitawajiri José, ikantziri: “¿Ipaitama pantakiri? ¿Tima piyoti noyotziro naaka noñaawya-tantzi?” </v>
<v b="GEN" c="44" v="16">Ikantzi Judá: “¡Pinkatharí! Ti noyoti ipaita nonkantimiri ¿Tsika nonkantyaaka piyotan-tyaari? Apatziro iyotzi Pawa tzimatsirika nokinakaa-sita-kari. Yoka nokarajiitaki aka: naakataki pimpira-tyaa nontsipa-tyaari iñaakoi-takiri piraminto.” </v>
<v b="GEN" c="44" v="17">Ikantanaki José: “Airo omata pikowawitari awiroka. Apatziro nompira-tyaari iñaakoi-takiri niraminto. Irooma awiroka-payi tikatsi nonkantimi, kantatsi pijataji isaiki asitamiri. Tikatsi antawintha-timini.” </v>
<v b="GEN" c="44" v="18">Ikanta Judá itsitoka-paakari okaakiini José, ikantziri: “¡Ñaamisa, Pinkatharí! Nonintzi nonkantimi kapichiini. Ti noninti pinkishina, tima pikimitakari awirokami Faraón. </v>
<v b="GEN" c="44" v="19">Tima pisampi-takina chapinki, pikantakina: ‘¿Tzimatsi asitamiri? ¿Tzimatsi iyaapitsi nirintzi?’ </v>
<v b="GEN" c="44" v="20">Tima nokaman-takimi naaka: ‘¡Jii! Tzimatsi asitanari antari-kona-taintsiri, tzimatsi aajatzi iyaapitsi nirintzi owikaran-tarori itzimi irantyasiparin-kakiini asitanari. Iitako-tani iwiri asitanari, iriitaki owiraan-tarori itzimi pasiniki iina asitanari. Tzimawi-tacha pairani pasini nirintzi, kamaki irirori.’ </v>
<v b="GEN" c="44" v="21">Tima ari pikantana aajatzi: ‘Pamakiri nonintzi noñiiri.’ Tima pinintatzii piñiiri. </v>
<v b="GEN" c="44" v="22">Nokantaiyanakimi naakaiti: ‘¡Pinkatharí! Airo isinitziri asitanari impoki, aririka yookanakiri asitanari, aritaki inkamaki.’ </v>
<v b="GEN" c="44" v="23">Iro kantacha pikantakina awiroka: ‘Airorika pamiri pirintzi, airo okantzi papiitairo piñaajina.’ </v>
<v b="GEN" c="44" v="24">Okanta nojataji pairani, nokaman-tapajiri asitanari okaratzi pikantaki-nari. </v>
<v b="GEN" c="44" v="25">Ipoñaa ikantaana asitanari: ‘Pijati papiitiro pamanantaati kapichiini ayaari.’ </v>
<v b="GEN" c="44" v="26">Nokantana-kiri naaka: ‘Airorika nayiri iyaapitsi nirintzi, airo okantzi nojati. Airorika iyaatana irirori, airo isinitana atziri noñiiri.’ </v>
<v b="GEN" c="44" v="27">Ikantana-kina asitanari: ‘Piyotzi awirokaiti apitimachiini owaiyantaki piniro-thori. </v>
<v b="GEN" c="44" v="28">Aritaki ijapitha-takina aparoni, ti noñaajiri irojatzi iroñaaka. Tima nokantaki: “Omaapiro iwakari katsimari owantachari.” </v>
<v b="GEN" c="44" v="29">Aririka paanajiri pasini notomi, ompaityaa-rika awishi-motakirini, awiroka kantasi-tyaaroni nonkaman-tyaari, airo aajana nantyasiparinka, iro nowasirinka owamaajinani.’ </v>
<v b="GEN" c="44" v="30">Piñaakiro, oshiki yitakari asitanari iyaapitsi, airorika naanajiri yoka nirintzi mainari, </v>
<v b="GEN" c="44" v="31">ari inkamaki asitanari. Naakaiti kantasi-tyaaroni inkaman-tyaari, airo aajiri yantyasiparinka, irootaki wamairini iwasirinka. </v>
<v b="GEN" c="44" v="32">Nokantakiri aajatzi asitanari: ‘Naaka kantasi-tyaaroni ompaita-rika awishi-motakirini iyaapitsi. Airorika noipyaajiri nirintzika, naaka pooko-tapiintaji irojatzi nonkama-kotajiri.’ </v>
<v b="GEN" c="44" v="33">Irootaki nokowantari pinkimi-takaan-tina pimpira-tani. Naaka impoyii-tyaarini yoka mainari. Pisinitiri ijataji iyaatana-jiri nirintzi-payi. </v>
<v b="GEN" c="44" v="34">¿Paitama noñaakapajiriri asitanari airorika naanajiri nirintzi? Tima ti noninti noñiiri iwasiri-waityaa asitanari.” </v>
<v b="GEN" c="45" v="1">Ti yamawitapajiro José kantzimotakariri, ikaimanaki ipiyojiitaka yatziriti, ikantzi: “¡Pisitowawaki maaroni!” Tikatsi aparoni yatziriti saikanain-tsini. Ari ikamantakiri iririntzi-payi, ikantziri: “Naaka pirintzi.” </v>
<v b="GEN" c="45" v="2">Antaro iraanaka. Ikimakiri maaroni Apitantoni-satzi, ikimitzitakari aajatzi saikatsiri iwinkatha-ripankotiki Faraón. </v>
<v b="GEN" c="45" v="3">Ari ikantziri iririntzi-payi: “Naaka José. ¿Irojatzima yañai asitairi?” Antaro itharowanaki iririntzi-payi itsipatakari okaakiini. Ti yakanakiri. </v>
<v b="GEN" c="45" v="4">Aikiro ikantatziiri José: “Pimpoka-jiiti okaakiini.” Ikanta ipokajii-tapaaki, ikantziri: “Naaka José, pirintzi. Naakataki pipimantaki pairani, yamanantakina Apitantoni-satzi. </v>
<v b="GEN" c="45" v="5">Iro kantacha, airo okantzimo-waitami pipimantakina. Tima Pawa ontyaantakinari aka nowawisaakotaji oshiki atziri. </v>
<v b="GEN" c="45" v="6">Aritaki awisaki apiti osarintsi iñaitziro tashitsi nampitsiki. Ainirotatsi 5 osarintsi airo okithotzi pankiwai-rintsi, onkanta-wityaa impanki-witaityaaro. </v>
<v b="GEN" c="45" v="7">Tima iriitaki Pawa kantakaarori nitantakarori nopokaki naka aka, airo yapirotanta piwaiya-nipayi aka kipatsiki. Irootaki piñaantaarori awiroka-payi iroopirori awisako-taantsi. </v>
<v b="GEN" c="45" v="8">Aritaki okantari, iriitaki Pawa amakinari aka, kaari awirokaiti. Irijatzi owakinari nonkamantapiintajiri Faraón inkimi-takayina naakami iriri, nojiwatiri impiratani-payi, nopinkatha-riwintakiri maaroni Apitantoni-satzi. </v>
<v b="GEN" c="45" v="9">Pijatanaki sintsiini asitairiki, pinkantapajiri: ‘Iroka ikantzi pitomi José: “Ipinkatha-ritakaakina Pawa aka Apitantoniki. Pimpokanaki sintsiini, piñiina. </v>
<v b="GEN" c="45" v="10">Pinampitapajyaaro aka Okaakijaariki, pintsipa-tajyaari pitomi-payi aajatzi picharini-payi, ari piwapajiriri pipira-payi, maaroni tzimimo-tzimiri. Ari pintsipatapajyaanari aajatzi naaka. </v>
<v b="GEN" c="45" v="11">Aritaki nompawajimi piyaari awiroka, pitomi-payi, aajatzi ikaratzi saika-panko-tzimiri, airo okowityii-motanta-waitami. Tima ainirotatsi 5 osarintsi intashiniin-taiti.” ’ </v>
<v b="GEN" c="45" v="12">Piñaakina awiroka pitsipatakari aririntzi Benjamín, naakajaantaki ñaawaitzirori iroka ñaantsi. </v>
<v b="GEN" c="45" v="13">Pinkamantapajiri asitairi piñaakina nopinkatha-riwintantzi Apitantoniki. Pinkamantapajiri aajatzi tsika okanta piñaakiro aka. ¡Pisintsitanaki pijati pajaatiri asitairi!” </v>
<v b="GEN" c="45" v="14">Ari yawithanotanakiri José iririntzi Benjamín, oshiki iraawaitaka. Ari ikimitzitakari aajatzi Benjamín oshiki iraawaitaka yawithanotakiri José. </v>
<v b="GEN" c="45" v="15">Ipoñaa inintaporotanakiri José maaroni iririntzi, yawithanotanakiri, oshiki irayimotakari aparo-payi. Okanta awisayitaki iroka-payi, yaripiro-tanaari iririntzi-payi José. </v>
<v b="GEN" c="45" v="16">Okanta anta iwinkatha-ripankotiki Faraón, ikimaitaki ikantaitzi: “Ari yariijiita iririntzi José.” Ari ikimosiritanaki Faraón, ari ikimitakari ikaratzi itsipa-nampitari. </v>
<v b="GEN" c="45" v="17">Ikantzi Faraón: “¡José! Pinkantiri pirintzi-payi inkyaakaa-yitanairi imorani ijatai Owintiniki. </v>
<v b="GEN" c="45" v="18">Yaajatiri asitamiri aajatzi maaroni pishininkapayi. Aritaki nompakiri iroopirori kipatsi aka Apitantoniki. Yanintai-yaaro okaratzi tzimatsiri aka. </v>
<v b="GEN" c="45" v="19">Iroka pinkantiri pirintzi-payi: ¡Iyí! Paanaki siyako-minto-tsipayi tzimatsiri aka Apitantoniki, irootaki paman-tajyaariri iinchii-riki, kooya-payi aajatzi asitairi. Impokajiiti maaroni. </v>
<v b="GEN" c="45" v="20">Airo pitakowaitasitaro okaratzi tzimimo-tzimiri anta, tima okaratzi yashaaran-taita-kari aka Apitantoniki, awirokaitira asitajyaaroni.’ ” </v>
<v b="GEN" c="45" v="21">Imatakiro itomi-payi Israel ikantakiri Faraón. Ipawajiri José siyako-minto-tsipayi. Ipawajiri aajatzi owaritintsi iwanajyaari awotsiki. </v>
<v b="GEN" c="45" v="22">Ipawajiri aajatzi owakira-ripayi kithaarintsi inkithaatanajyaari. Iriima Benjamín ipawajiri 300 ikithoki kiriiki, aajatzi 5 kithaarintsi. </v>
<v b="GEN" c="45" v="23">Ipakaantakiri asitariri ikaratzi 10 mora, ikyaakaa-yitakiniri iroopirori tzimatsiri aka Apitantoniki. Imataki pasini 10 mora kooya, ikyaakaakiro opani pankirintsi, aajatzi pasini owaritintsi, irootaki iyaari asitariri awotsiki, impokana-kirika. </v>
<v b="GEN" c="45" v="24">Iwitha-tawaari José iririntzi-payi ijajiitaji, ikantawajiri: “Ti noninti pinkisa-wakaiyaa awotsiki.” </v>
<v b="GEN" c="45" v="25">Ikanta ipiyajiitaa ipoñaajaro Apitantoniki, irojatzi yariitan-taari Owintiniki isaikira iriri. </v>
<v b="GEN" c="45" v="26">Ikamantapajiri asitariri, ikantapajiri: “¡Apaá, irojatzira yañii iyi José! Ipinkatha-riwintantzi irirori Apitantoniki.” Tikatsi inkantanaki asitariri, ti inkimisanta-wityaari ikantziriri. </v>
<v b="GEN" c="45" v="27">Aikiro ikamantatziiri okaratzi ikantawakiriri José. Iñaawakitziiro siyako-minto-tsipayi okaratzi ityaan-takaantakiri José isiyako-tantanakyaari, antaro ikimosiritanaji. </v>
<v b="GEN" c="45" v="28">Ikantanaki: “¡Nokimaki ainiro yañii notomi José! Ontzimatyii nojati noñaapajiri tikira nokamana-kiita.” </v>
<v b="GEN" c="46" v="1">Ari ijatanaki Israel, yaanakiro maaroni tzimimo-tziriri. Ikanta iwiraaka Kantapiro-jaariki, ipomitapa-jiniri yatsipitakaani Iwawani iririni. </v>
<v b="GEN" c="46" v="2">Okanta otsitinitanaki iñaanatakiri Pawa imisiriki Israel, ikantajiri: “¡Jacob!” Ari yakanaki irirori, ikantzi: “Ipaitaka Pawá” </v>
<v b="GEN" c="46" v="3">Ikantziri: “Naaka Pawa, Iwawani pirini. Airo pitharowa-waitzi pijati Apitantoniki, aritaki noshikyaa-kimiri anta inkarati pincharini-tajyaari. </v>
<v b="GEN" c="46" v="4">Aritaki ankarati anta Apitantoniki, tima naaka oipyaajirini apaata picharini-payi isaikawi-takyaa anta. Tima iriitaki pitomi, José tsipatyaamini apaata pinkama-jirika anta.” </v>
<v b="GEN" c="46" v="5">Ikanta yawisaki Jacob isaikawitapaaka Kantapiro-jaariki. Titanaka siyakominto-tsiki ityaantakiri Faraón aakitiri, itsipatakari iinchii-riki aajatzi kooya-payi. </v>
<v b="GEN" c="46" v="6">Ari ikaratzi yaanakiri ipira-payi, aajatzi okaratzi tzimimotakiriri Owintiniki. Jataki Jacob Apitantoniki itsipatakari ishininka-payi okaakiini irirori. </v>
<v b="GEN" c="46" v="7">Ari ikaratzi yaanakiri maaroni itomi-payi irirori, irisinto-payi, icharini-payi, aajatzi irisaro-payi, maaroni. </v>
<v b="GEN" c="46" v="28">Tima tikira yariityaa Jacob Apitantoniki, ityaantakiri Judá inkantiri José: “Inintatzii apaa pimonthai-yaari Okaakijaariki.” Ikanta yariijiitaka Jacob Okaakijaariki, </v>
<v b="GEN" c="46" v="29">ikantanakiri José impiratani-payi: “Piwitsikinaro nosiyako-minto, pamakinaro.” Jatanaki José imonthaa-wajyaari asitariri Okaakijaariki. Ikanta iñaawajiri iriri, yawithanotawajiri, antaro iirayimotawaari. </v>
<v b="GEN" c="46" v="30">Ari ikantakiri Israel itomi: “¡José! Kantatsi iroñaaka nonkami, tima noñaaporotajimi, ainiro pañii!” </v>
<v b="GEN" c="46" v="31">Ari ikantanakiri José iririntzi-payi aajatzi icharini-payi iriri, ikantziri: “Ari pisaika-jiitawaki aka, nonkamantawakiri Faraón, nonkantiri: ‘Ariitaka nirintzi-payi, itsipatakari icharini-payi asitanari, ipoñaayitakaro Owintiniki, ipokajii-tatzii intsipatapajyaana naaka. </v>
<v b="GEN" c="46" v="32">Yamayitakiri ipira-payi, maaroni tzimimo-tziriri irirori. Tima irootaki yamijiitari iriroriiti yaamaakowintari ipira-payi.’ </v>
<v b="GEN" c="46" v="33">Aririka inkaimakimi Faraón isampitimi, inkantimi: ‘¿Ipaita pantawai-ritari pinampiki?’, </v>
<v b="GEN" c="46" v="34">pinkanta-jiiti awiroka: ‘Apatziro namijiitari naamaakowintari nopira, nosiyakotari ikantayita pairani nocharinini.’ Aritaki pimatakiro pinampityaaro Okaakijaariki. Tima ti inintziri Apitantoni-satzi intsipatyaari aamaakowin-tariri ipira-payi.” </v>
<v b="GEN" c="47" v="1">Jataki José ikamantziri Faraón, ikantakiri: “Ariitaka asitanari ipoñaakaro Owintiniki. Tima saikapaaki Okaakijaariki, itsipayitakari nirintzi-payi, yamayitakiri ipira-payi, aajatzi okaratzi tzimimo-yitziriri iriroripayi.” </v>
<v b="GEN" c="47" v="2">Ari iyoyaaki José 5 iririntzi, yamakiri isaiki Faraón iñiiri. </v>
<v b="GEN" c="47" v="3">Ikanta Faraón isampitawakiri iririntzi-payi José, ikantziri: “¿Ipaitama pantawaititari awiroka-payi?” Ikantajiitzi irirori: “¡Nowinkatharití! Pirawairintzi nonajiitzi naaka, nosiyakotari tsika ikanta pairani nocharinini.” </v>
<v b="GEN" c="47" v="4">Ikantzitanaka aajatzi: “¡Pinkatharí! Nopokatzii nonampityaaro aka, tima antaro okantaka tashitsi Owintiniki, tikatsi iwajyaa nopira-payi. Irootaki nonintantari pisinitina nonampityaaro Okaakijaariki.” </v>
<v b="GEN" c="47" v="5">Irootaki ikantantanakari Faraón ikantziri José: “Tima pokaki piri aajatzi pirintzi-payi intsipa-tajyaami. </v>
<v b="GEN" c="47" v="6">Tima maaroni kipatsi okaratzi tzimatsiri Apitantoniki, awirokataki aminakaan-tzirori. Piñaakiri Okaakijaari, ari inampityaaro irirori-payi, tima oshiki okamiithataki kipatsi anta, tikatsi siyaaroni. Tzimatsi-rika pishininka yotzirori yaamaakowintari ipiraitari, pinkantiri yaamaakowintyaanari nopira-payi naaka.” </v>
<v b="GEN" c="47" v="7">Ari yayitanakari aajatzi José asitariri iñiiri Faraón. Iwithatapaakari Jacob pinkathari Faraón. </v>
<v b="GEN" c="47" v="8">Isampitawakiri Faraón, ikantziri: “¿Tsikama okaratzika tzimain-tsiri pisarintsiti?” </v>
<v b="GEN" c="47" v="9">Ikantzi Jacob: “Tzimaki 130 nosarintsiti nokinakinataki tsikarika-payi. Tikira noñaamaitaro naaka ontzimi oshiki nosarintsiti ikimiyitaka nocharinini. Iro kantacha noñaamaitakaro kowiinka-yitatsiri.” </v>
<v b="GEN" c="47" v="10">Ikanta iwithatanaari Jacob pinkathari Faraón, ipiyapithatanaari. </v>
<v b="GEN" c="47" v="11">Ari ipakiri José ishininka-payi iroopirori kipatsi anta Apitantoniki, ari inampijiitakaro, imatakiro ikantakiriri Faraón. Ari okanta otzimantakari iipatsiti iriri aajatzi iririntzi-payi ipaitai-tziro ‘Itomyaani Ooryaatsiri’. </v>
<v b="GEN" c="47" v="12">Tima aikiro ipatziiri José iyaari iriri, iririntzi-payi aajatzi maaroni ishininka-payi, ipiri okaratzi kowityii-moyi-tariri. </v>
<v b="GEN" c="49" v="1">Ari ikaimakiri Jacob maaroni itomi-payi, ikantakiri: “¡Notomí! Pimpoka-jiiti okaakiini, tima nonkaman-tatyiimiro onkarati awishimo-timiri apaata. </v>
<v b="GEN" c="49" v="2">¡Itomi-payi Jacob! Pimpoka-jiiti okaakiini pinkiman-tyaari. Pinkimisantiri asitamiri Israel. </v>
<v b="GEN" c="49" v="3">Awiroka Rubén, nojiwari notomi, Nosintsinka nowimi, tima awirokataki jiwatapain-tsiri, Awiroka itakaro ipinkathai-tzimi, otzimimo-tzimi piñaapironka. </v>
<v b="GEN" c="49" v="4">Ari okaratapaaki piriipirotzi, tima pikimi-tapiinta-witaro osinchaatzi nijaa. Okantakaaro piwinka-tharyaa-kinaro nomaa-minto, piman-takanaro notsipatari. </v>
<v b="GEN" c="49" v="5">Awiroka Simeón aajatzi Leví, pirintzi piwawakaa-jiita, Tima piwamaa-minto piwayitajiro pichakopiti. </v>
<v b="GEN" c="49" v="6">Airo notsipa-taami tsika papato-tapiinta. Tima oshiki otyaanakami pairani pimasirinka, piwamaaki oshiki atziri. Oshiki pisamasiryaakari, pikaraa-kitzi-yitanakiri ipira. </v>
<v b="GEN" c="49" v="7">Kowiinka okantanaka piyatsimanka, Tima omaapiro pikisanaka. Naaka oiwaraa-jimini, pinampi-tajyaaro tsika aakotajiro iwairo Jacob, Tima nonasiyi-tajyaari pincharini-tajyaari anta tsika impaitaitiro Israel. </v>
<v b="GEN" c="49" v="8">Irooma awiroka Judá, kantakaapiro iwajimi pirintzi-payi. Pairika-kintsiyi-tajiri inkarati kisaniin-timini. Ipinkatha-yitajimi pirintzi-tajyaari. </v>
<v b="GEN" c="49" v="9">Awiroka notomi, Judá, pikimityaari yanini kashikari inkara-takiro iwari yatsikani. Inaryaa-waita kipatsiki, yoiyoota ikimi-takotari antari kashikari. ¿Ipaitama matironi iñaasirinkajiri? </v>
<v b="GEN" c="49" v="10">¡Notomí! ¡Judá! Ari intzimaji pincharini-tajyaari, irasi iwiro impinkatha-riwintanti, Tikatsi aapitha-tajirini iwinkatha-riminto yairikakiri, Irojatzi impokan-tajyaari asipiro-tyaaroni iwinkatha-riminto, Iriitaki inkimisan-tawajiri nasiyitachari ishininka-tawakaa. </v>
<v b="GEN" c="49" v="11">Iriitaki oosotako-tirini ipira anta oponkitziki pankirintsi imiritaitari, Ikiwantyaaro iithaari imiritaitari, tima oshiki-piro-tatzii chochoki. </v>
<v b="GEN" c="49" v="12">Tima kamiithaaki ikantaka, anaanakiro ochiinkaatzi imiritaitari. Kitamaaro okantayita iraiki anaanakiro okitamaarotzi oyaaki thomitsi. </v>
<v b="GEN" c="49" v="13">Iriima Zabulón inampi-tajyaaro inkaari-thapyaaki, Tsika aatapiintaji amaatako-mintotsi. Tsika anta owiraa-thapi-tajyaa Simaaki. </v>
<v b="GEN" c="49" v="14">Iriima Isacar inkimi-tajyaari sintsiri ipiraitari ikyaakai-tziri, Iriitaki otyiirowa-piintachani ikyaapiintaitzi airo inintzi yaniitaji. </v>
<v b="GEN" c="49" v="15">Ikanta iñaawakiro kamiitha okantanaka nampitsi, kamiitha imakoryaa-waitaitzi, Oiyootanaka yanatakaitiri. Tima mairi ikantaka ikimi-takai-takari ompirataari. </v>
<v b="GEN" c="49" v="16">Iriima Dan iwakowin-tajiri ishininka, Ikimitaakiro pasini-payi ipinkatha-riwin-tajiri ishininka-payi Israel-iiti. </v>
<v b="GEN" c="49" v="17">Inkimi-tajyaari Dan maranki isaiki awotsi-nampi, Iriitaki atsika-kitairini ikyaakoitari, Iwaryaa-maityaari kyaakotariri. </v>
<v b="GEN" c="49" v="18">¡Pawá! Nawintaami awiroka piwawisaako-tajina. </v>
<v b="GEN" c="49" v="19">Yoka Gad, oshiki imaimani-tajiri owayiri-payi. Iro kantacha, aritaki pipiya-takyaari. </v>
<v b="GEN" c="49" v="20">Yoka Aser, oshiki-tzimo-tajiri iwankiri iwajyaari, Iroopirori owaritintsi onatyii, onkimi-tajyaaro iwariti pinkatha-ripirori. </v>
<v b="GEN" c="49" v="21">Yoka Neftalí, inkimi-tajyaari maniro tikatsi asitako-waitirini, Owaniinka ikantayitya iwaiyani. </v>
<v b="GEN" c="49" v="22">Yoka José, ikimitaro pankirintsi oshooka-thapyaa-tziro nijaa. Oshiki okithonitzi, Ithonka atiiyi-takiro otanto nampitsi. </v>
<v b="GEN" c="49" v="23">Oshiki ikisaniin-tajiri asiwinthatarori piyaamini, Imanatantaro chakopi, Yasi iwiro iñaasirinkai-tziri. </v>
<v b="GEN" c="49" v="24">Tima yoka José sintsishimpa ikantaka irirori, Oisokiro iwakiro ipyaamini. Ikamintha Iwawani Jacob Sintsi-pirori, Okamintha iwairo aamaakowin-tantaniri, kisakowin-tariri Israel. </v>
<v b="GEN" c="49" v="25">Inkamintha Iwawani piri, iriitaki nisironka-tajimini. Iriitaki Pawa Sintsi-pirori, tasonka-wintajimini. Opoñaaro itasonka-wintani jinoki inkitiki. Opoñaaro itasonka-wintani inthopoyaaki inkaariki. Opoñaaro itasonka-wintani owaaki thomitsiki aajatzi yamaarin-tsiki. </v>
<v b="GEN" c="49" v="26">Tima okaratzi iyomitaanajamiri piri intasonka-wintantai-tyaamiri, Anaanakiro okaratzi iyomitaakinari asitanari naaka. Airo othonkaa, irojatzi apaata ompyaan-tajyaari otzisi. Osiyawai-takaro osaika-patziito-tantyaarimi José iroka-payi yomitaantsi, Tima iriitaki iyoshitaikiri ikarajiitaki iririntzi-payi, iriitaki iriipiro-taatsini. </v>
<v b="GEN" c="49" v="27">Yoka Benjamín, inkimi-tajyaari atsikan-taniri. Yananinka iwawai-tamanaja yatsikani, Okanta oshiityaaki yanti-tawakaari tzimaaran-tapaintsiri.” </v>
<v b="GEN" c="49" v="28">Iriitaki itomi-payi Israel, tsika impoñiiyaa inkarati 12 nasitachani ishininka-tawakaa-jiita. Irootaki iroka ñaantsi-payi ikaminaa-kiriri iriri intasonka-wintaitan-tyaariri aparo-payi ikarajiitakira. </v>
<v b="GEN" c="49" v="29">Ikantakiri itomi-payi: “Kapichiini-tapaaki nonkaman-tyaari. Nonintzi nontsipa-tajyaari nocharinini, pinki-tataina anta impiritanakiki iwaniki Efrón ishininka Tharowan-taari-nisatzi. </v>
<v b="GEN" c="49" v="30">Ipaitai-tziro anta Apitinaki, yaminakoi-tziri isitowa-piintzi ooryaatsiri, anta Yiinkantomasi Owintiniki. Tima irootaki yamanan-takiri pairani acharinini Abraham itsipataakiro iwani Efrón, aajatzi irasi Tharowan-taari-satzi tsika okitataaja iina. </v>
<v b="GEN" c="49" v="31">Tima ari ikitai-takiri nocharinini Abraham itsipataaro iinani Sara, aajatzi nirini Isaac itsipataaro asitanarini Rebeca. Aritaki noki-tatairori aajatzi naaka noinani Lea. </v>
<v b="GEN" c="49" v="32">Tima ironta kipatsi aajatzi omoronaki anta, iriitaki ishininka Tharowan-taari-satzi piman-taki-niriri pairani acharinini.” </v>
<v b="GEN" c="49" v="33">Ikanta ithonkakiro Jacob iyomiyi-tanajiri itomi-payi, onaryaanaka, kamanaki. Jataki itsipa-siri-tapaajari icharinipayi. </v>
<v b="GEN" c="50" v="15">Tima kamaji irirori Jacob, ari ikinkithasiri-jiitanaka itomipayi Jacob, ikanta-wakaajiita: “Kimitaka ari inkisaniin-tanakai iroñaaka José, ari impiyawin-tajyaa okaratzi awaaripiro-waitakiri pairani.” </v>
<v b="GEN" c="50" v="16">Irootaki ityaantantakari kantirini José: “Pinkimi okaratzi ikantaki piri tikira ikamiita, tima ikantaki: </v>
<v b="GEN" c="50" v="17">‘Pinkowakotiri Jose’, pinkantiri: “Paapatyaajiri pirintzipayi, pimaisantiro iwaaripirowaitakimi, tima oshiki ikimaantsitakaawaitakimi.” Irootaki nokowantari paapatyaajyaari pirintzipayi, tima iriitzitaka impiratani Iwawani asitamiri.” Tima iraacha irirori José ikinkitha-waitakairira ityaan-kani iririntzi-payi. </v>
<v b="GEN" c="50" v="18">Irojatzi yariitan-tapaa-kari iririntzi-payi José, ityiirowa-sitapaa-kari, yoiyoo-tapaaka kipatsiki, ikantapaakiri: “Naakayitaki pimpira-tani.” </v>
<v b="GEN" c="50" v="19">Ari ikantzi José: “Airo pitharowan-tawaitana iyí. ¿Naakama Pawa? </v>
<v b="GEN" c="50" v="20">Tima pininta-jiiwitaka pairani awiroka piwaaripiro-tinami, iro kantacha iyotzimai-takaro Pawa okaratzi kaaripiro-tatsiri pantawi-takari, ikantakaakaro irirori kamiitha okantzimo-tantaa. Tima okaratzi awishimowi-takanari naaka, irootaki añaantaarori iroñaaka yawisako-yitaji oshiki atziri. </v>
<v b="GEN" c="50" v="21">Airo pitharowan-tawaitana. Aritaki nompayi-takimi piyaari awiroka, aajatzi piwaiya-nipayi.” Irootaki ikantakiri José ikinkitha-waitakaakiri kamiitha iririntzi-payi, inimo-takaajiri. </v>
<v b="GEN" c="50" v="22">Irojatzi inampijiitaro José anta Apitantoniki, aajatzi maaroni icharini-payi iriri. Tima okaratzi 110 osarintsi yañaaki José. </v>
<v b="GEN" c="50" v="23">Iñaayi-tanajiri icharini-payi itomi-payi irirori Efraín. Iñaanajiri aajatzi itomi-payi Maquir. Yoka Maquir, iriitaki itomi Manasés pasini itomi José. </v>
<v b="GEN" c="50" v="24">Okanta apaata, ikantakiri José iririntzi-payi: “Oyotapaaka kapichiini nonkaman-tyaari, iro kantacha awotsikitaki Pawa inisironka-tajimi, imisitowa-yitaimi pisaika-witaka iroñaaka aka nampitsiki, imisaikajimi pasiniki kipatsi ikasiyakaa-kiriri pairani acharinini Abraham, Isaac aajatzi asitairini.” </v>
<v b="GEN" c="50" v="25">Aikiro ikantana-kitziiri José iririntzi-payi, ikantziri: “Imapirotatyaa, aritaki impokaki Pawa inisironka-tajimi. Iro kantacha, nonintzi pinkanta-pirotina awiroka-payi. Paanajinaro apaata notonki-poroki.” </v>
<v b="GEN" c="50" v="26">Ari ikamajiri irirori José anta Apitantoniki, okaratzi 110 isarintsiti. Itziritai-takiri yiinkantsi iwathaki, iwakoi-takiri.</v>
<v b="EXO" c="1" v="6">Okanta apaata, kamaji irirori José, iririntzi-payi, aajatzi ikaratzi itsipatakari ipokajiitaki pairani. </v>
<v b="EXO" c="1" v="7">Iro kantacha aikiro ijatatzii ishikijiitzi irirori Israel-iiti, tikatsi kantirini. Tima ithonka inampitan-takaro maaroni Apitantoniki. </v>
<v b="EXO" c="1" v="8">Okanta apaata tzimaji Apitantoniki owakirari pinkathari, titzimaita inkimakotiri José okaratzi yantakiri inampiki. Iriitaki kantapaa-kiriri ishininka-payi Apitantoniki, ikantziri: </v>
<v b="EXO" c="1" v="9">“¡Ashininká! Oshikitaki Israel-iiti anampiki, iriipiro ikantajiitaka, tima yanaanakai arokaiti. </v>
<v b="EXO" c="1" v="10">Ontzimatyii amini tsika ankinakairo airo ishikitanta, aamaiyaa ontzima-minthati owayiritaantsi, ari yaapatyaa-wakyaari ikaratzi kisaniintairi, impithoka-sitanakai arokaiti, aritaki ijayitaji isaikajiiwitakani anampiki.” </v>
<v b="EXO" c="1" v="11">Ari yitanakaro Apitantoni-satzi imapiro-tziri impira-waitari Israel-iiti, iwitsika-kaakiri apiti nampitsi, ipaitai-tziro “Manchakironi” pasini ipaitai-tziro “Itomyaani Ooryaatsiri”. Irootaki iwaaranta-pankoti pinkathari Faraón. Oshiki ikimaatsi-waitakaa-kari Israel-iiti impira-yitakari, iwayitaki aminayi-tirini tsika yantawai-takairi. </v>
<v b="EXO" c="1" v="12">Tima imapiro-witai-tatyaari Israel-iiti ikimaatsi-takaitari, aikiro ishikitatzii irirori. Tima itharowakaantatyaari Apitantoni-satzi yokaiti Israel-iiti. </v>
<v b="EXO" c="1" v="13">Aikiro imapiro-wita-tyaari Apitantoni-satzi impira-waitari Israel-iiti. </v>
<v b="EXO" c="1" v="14">Antaro iwatsimaakiri Israel-iiti impira-waitai-takari, yaakowin-takaro itaakaitziri kipatsi iwitsikan-taityaarori iwanko-payi, aajatzi yantawai-takai-tziri owaantsiki. Tima oshiki ikimaatsi-takaayi-takari. </v>
<v b="EXO" c="1" v="15">Ikanta pinkatha-ritatsiri Apitantoniki ikinkitha-waitakaakiro Sifra aajatzi Fúa, tima irootaki aminirori kooya-payi Heber-iiti owaiyantzi, ikantakiro: </v>
<v b="EXO" c="1" v="16">“Paminiro kooya-payi Heber-iiti aririka owaiyan-tayiti. Iriirika sirampari tzimatsini, piwamairi. Iroorika kooya airo piwamairo.” </v>
<v b="EXO" c="1" v="17">Titzimaita antiro kooya-payi ikantawi-takarori pinkatha-ritatsiri Apitantoniki. Tima pinkatha owiri iroori Pawa, ti owamaayitiri sirampari iinchaaniki. </v>
<v b="EXO" c="1" v="18">Irootaki ikaimakaan-tantakarori pinkatha-ritatsiri Apitantoniki, ikantakiro: “¿Ipaita kaari piwamaantari sirampari iinchaaniki?” </v>
<v b="EXO" c="1" v="19">Okantajiitzi iroori: “¡Pinkatharí! Tima ñaapiro onajiitzi kooya Heber-iiti, ti onkimi-tyaaro Apitantoni-sato, tikira nariityaa naminiro owaiyanti, aritaki tzimaanitaki.” </v>
<v b="EXO" c="1" v="20">Irootaki inisironka-tantakarori Pawa kooya-payi aminirori Heber-iiti otzimaa-niyitzi. Ari okanta ishiki-piro-tanta-kari Heber-iiti, tima aikiro ijatatzii otzimimo-tziri isintsinka. </v>
<v b="EXO" c="1" v="21">Tima okimisantziri Pawa iroori kooya-payi aminirori owaiyan-tayitzi Israel-iiti, irootaki ishikyaan-takanirori owaiyani-payi iroori. </v>
<v b="EXO" c="1" v="22">Ikanta Faraón, ikantajiri ishininka-payi Apitantoniki, ikantziri: “¡Pinkimi Noshininka-payi! Pookiri nijaaki maaroni sirampari owaiyani Heber-iiti, iroorika kooya airo pookayi-tziro iroori, añaayiti.” </v>
<v b="EXO" c="2" v="1">Ikanta aparoni ishininka Leví-iti yaaki iina. Tima iroka iina irojatzi ishininka Leví-iti. </v>
<v b="EXO" c="2" v="2">Ari itzimaki otomi. Tima kamiithaa-niki ikanta iinchaaniki. Irootaki omananta-kariri iriniro. Tima mawa kasiri omanawi-takari. </v>
<v b="EXO" c="2" v="3">Tima ti onkantapaji omaniri iinchaaniti, aaki tsiwoo owitsiñaantakaro pitsi. Otitakiri iinchaaniti, owamaata-kotakiri osimpina-thapyaataki nijaa. </v>
<v b="EXO" c="2" v="4">Ari otyaan-kakiro iritsiro iinchaaniki, okatziyaka intyaatsikaini aminako-wintiri opaita-rika awishimo-tirini iinchaaniki. </v>
<v b="EXO" c="2" v="5">Ari ojataki nijaaki irisinto Faraón okaata. Kinawai-tapaaki ompiritatani-payi nijaa-thapyaaki. Oñaatziiro irisinto Faraón anta tsiwoo osiimpina-thapyaataki nijaa, okaimakiro ompiratani, okantziro: “Pimpoki, pamakiro tsiwoo amaataintsiri nijaaki.” </v>
<v b="EXO" c="2" v="6">Okanta asitaryaa-wakiro tsiwoo, oñaatziiri ititaka iinchaaniki, ayimatakiri ishinka. Oshiki itako-siri-tanakari iroori, okantanaki: “Iriinchaaniti inatzi Heber-iiti yoka.” </v>
<v b="EXO" c="2" v="7">Ari okantanaki iritsiro iinchaaniki, okantziro irisinto Faraón: “¿Ti pininti nonkaimimi noshininka thotaimirini iinchaaniki?” </v>
<v b="EXO" c="2" v="8">Okantzi irisinto Faraón: “Jii, nonintzi. Pijati pinkaimaiti.” Jatanaki mainaro, okaimapain-tziro iriniro iinchaaniki. </v>
<v b="EXO" c="2" v="9">Okanta opokapaaki okantawakiro: “¡Kooyá! Paanakiri yoka iinchaaniki pikimotatakainari, aritaki nompina-takimi.” Aanajiri iriniro iinchaaniki, okimotatakaajiri. </v>
<v b="EXO" c="2" v="10">Ikanta ikimotataki iinchaaniki, opajiro irisinto Faraón. Okimita-kaan-tari iriirikami owaiyani iroori, irootaki owaitakaan-tziriri “Aajaawiri” tima onkanta-jiitzii iroori: “Nijaaki naakiri”. Tima iroka wairontsi Aajaawiri, irootaki ikantziri iñaaniki irirori “Moisés”. </v>
<v b="EXO" c="2" v="11">Ikanta yantari-piro-tanaki Moisés, jataki yariitari ishininka-payi, iñaapaa-tziiri oshiki yantawai-takayi-tziri. Imonthaa-kotantaka ishininka Moisés ipasawai-tziri Apitantoni-satzi. </v>
<v b="EXO" c="2" v="12">Ithonka yaminanaki tikatsi-rika ñiirini, iwakiri Apitantoni-satzi, ikitata-nakiri impanikiitiki. </v>
<v b="EXO" c="2" v="13">Okanta okitaiti-tamanaji yapiitakiro ijataji, iñaapaa-tziiri yanta-wakaa-jiita ishininka irirori. Ikantziri antanta-tsiri: “¡Ashininká! ¿Ipaita piwatsinaa-waitantariri ashininkatari?” </v>
<v b="EXO" c="2" v="14">Ari yakanaki, ikantzi: “¿Ipaitama owakimiri awiroka pimpira-tyaana? ¿Pikowatziima piwina, pikimitaakiri chapinki Apitantoni-satzi?” Ikanta ikimawaki Moisés, antaroiti itharowanaki, isiyakaantzi iyotakoi-takiri iwakiri chapinki Apitantoni-satzi. </v>
<v b="EXO" c="2" v="15">Ari ikimaki irirori Faraón, inintanaki iwiri Moisés. Irootaki isiyantakari Moisés ikinanakiro Maimaniwiniki. Ari inintzi inampityaaro anta. Thointapaaka ikaapiin-taitzi nijaa. </v>
<v b="EXO" c="2" v="16">Tima anta Maimaniwiniki ari inampitarori antyawiyari ipaita Reuel, tzimatsi 7 irisinto irirori. Ari ojajiitaki iroori ayi nijaa irajiitiri ipirapayi asitarori. </v>
<v b="EXO" c="2" v="17">Ari ipokajii-tapaaki ikaratzi aamaakowin-tariri ipira-payi anta, ithañaa-pitha-takaro ayimi nijaa. Irootaki ijatantanakari Moisés inkisako-wintyaaro, yaapaaki irirori nijaa ipakiri nijaa opira-payi. </v>
<v b="EXO" c="2" v="18">Okanta opiyajiitaja mainaro-payi owankoki, isampita-wajiro asitarori: “¿Ikatzimaitaka pipiyapaaka?” </v>
<v b="EXO" c="2" v="19">Okantajiitzi iroori: “¡Apaá! Noñaaki Apitantoni-satzi anta, iriitaki kisakowin-takanari ithañaa-pitha-tanaro nijaa aamaakowin-tariri ipira-payi anta. Iriitaki kitatakinarori nijaa, yoitakiri apira-payi.” </v>
<v b="EXO" c="2" v="20">Ari ikantanaki Reuel: “¿Tsika iroñaaka irirori? ¿Pinkaimiri impoki iyaa. Ipaitama pookanta-nakariri?” </v>
<v b="EXO" c="2" v="21">Ari okanta isaikan-tapaa-kari Moisés iwankoki Reuel. Okanta apaata yoka Reuel, ipakiri Moisés irisinto, opaita Séfora, iinantakaro. </v>
<v b="EXO" c="2" v="22">Ari owaiyan-takiri itomi, ikantanaki Moisés: “Pasini-satzi nonatzii naaka aka, kaari nonampi.” Irootaki owaitakaan-tziriri itomi “Pasini-satzi”, tima iroka wairontsi Pasini-satzi, irootaki ikantai-tziri iñaaniki irirori “Gersón”. </v>
<v b="EXO" c="2" v="23">Okanta apaata kamaji pinkatha-riwi-tachari Apitantoniki. Aikiro ikaminthaajiitatyaa Israel-iiti tima omapiro isintsiwin-taitziri yantawai-takai-tziri. Irootaki ikimanta-kariri Pawa jinoki iwasiri-waijiitaka. </v>
<v b="EXO" c="2" v="24">Tima ikimakiri ikaminthaajiitsi, osiriki iwakiro Pawa ikasiyakaa-kiriri pairani Abraham, Isaac, aajatzi Jacob. </v>
<v b="EXO" c="2" v="25">Tima iñiiri Pawa maaroni Israel-iiti, iyota-kotziri okaratzi awishimo-yitziriri. </v>
<v b="EXO" c="3" v="1">Iriitaki Moisés aamaako-wintakariri ipira-payi irikonkiri, ipaitai-tziri Jetro. Antyawiyari inatzi anta Maimani-winiki. Ikanta yaanakiri Moisés ipira-payi otzisi-masiki yaminakairi iyaari. Yariitaka ipaitai-tziro Mamirii-toni, irootaki itzi-siti Pawa. </v>
<v b="EXO" c="3" v="2">Ari iñaaka-kari anta Imaninkariti Pawa ipaamatzimo-takiri. Ikanta yamina-piro-tanaki Moisés, iñaatziiro kitoochii-masi opaamatsi, titzimaita onkarati omoriki. </v>
<v b="EXO" c="3" v="3">Ari ikanta-siri-tanaki Moisés: “Intsityaa naminawakiro okaakiini kaari othonkanta omoriki, ti noñaapiintiro kimityaaroni.” </v>
<v b="EXO" c="3" v="4">Ikanta iñaakiri Pawa ipokanaki Moisés yaminiro okaakiini, ñaawaitanaki omorikaki kitoochii-masi, okantziri: “¡Moisés!” Akanaki Moisés, ikantzi: “¿Paitaa?” </v>
<v b="EXO" c="3" v="5">Ikantzi Pawa: “Airo pitsitokaro okaakiini morikain-tsiri. Paakonta-tasityaa, tima pikatziyan-tatyaaro tasorintsi-patha-tatsiri.” </v>
<v b="EXO" c="3" v="6">Aikiro ikantana-kitzii Pawa: “Naakataki Iwawani picharini-payi, Iwawani Abraham, Isaac, aajatzi Jacob.” Ari itzikaa-poro-tanaka Moisés, tima itharowan-tana-kityaari Pawa yamina-porotiri. </v>
<v b="EXO" c="3" v="7">Aikiro iñaanata-naki-tziiri Pawa, ikantziri: “¡Moisés! Noñaakiri ikimaatsi-waita ikaratzi nasitari naaka saikatsiri Apitantoniki. Nokimakiri ikaminthaakaari aminayi-tziriri yantawai-jiitzini. Noñaakiri yasinonkaa-waita. </v>
<v b="EXO" c="3" v="8">Tima irootaki nopokan-takari kipatsiki, nookakaa-wintajiri yasiwita-kari Apitanto-nisatzi. Nomisitowajiri, naajiri pasiniki kipatsi posini-patha-tatsiri, kimoi-patha-tatsiri, tsika oshookapaji oshiki pankirintsi, aajatzi tsika itzimapaji oshiki ipiraitari. Tima irootaki inampitsi-witari iroñaaka Owintini-satzi, Tharowan-taari-nisatzi, Tonkaarisatzi, Nampitsi-wini-satzi, Thaantiwinisatzi aajatzi Kayaawinisatzi. </v>
<v b="EXO" c="3" v="9">¡Moisés! Nokimakiniri ikaminthaajiitani Israel-iiti, noñaakiri aajatzi Apitanto-nisatzi oshiki ikimaatsi-takaa-waita-kari. </v>
<v b="EXO" c="3" v="10">Ontzimatyii pijati Apitantoniki tsika ipinkatharitzi Faraón, pimisitowajiri impira-waitaitari Israel-iiti, nasitari naaka.” </v>
<v b="EXO" c="3" v="11">Ikantanaki Moisés: “Ti niriipiroti naaka nojatasi-tantyaariri Faraón, nomisitowajiri noshininka-payi isaiki Apitantoniki.” </v>
<v b="EXO" c="3" v="12">Ikantzi Pawa: “Aritaki ankarati, iroka piyotant-yaari naakataki otyaantzimiri: Aririka pimisitowa-yitajiri ikaratzi nasitari naaka isaiki Apitantoniki, aritaki pimpinkatha-tajinari maaroni awirokaiti aka tonkaariki.” </v>
<v b="EXO" c="3" v="13">Ikantzi Moisés: “¡Pawá! Tzimatsi pomirintsi-tzimo-tanari aririka nojawitakyaa, nonkantapaakiri Israel-iiti: ‘Naaka ityaantani Iwawani acharinini.’ Aririka isampita-nakina, inkantina: ‘¿Tsikama ipaitaka irirori?’ ¿Ipaitama nonkantiriri naaka?” </v>
<v b="EXO" c="3" v="14">Ari yakanaki Pawa, ikantzi: “NAAKATAKI NAAKATA-PIINTA-TSIRI.” Aikiro ikantana-kitzii Pawa: “Iroka pinkantiriri Israel-iiti: ‘Yoka paitachari NAAKATAKI, iriitaki tyaanta-kinari nopokantari noñiimi awirokaiti.’ ” </v>
<v b="EXO" c="3" v="15">Aikiro iñaawai-tana-kitzii Pawa ikantziri Moisés: “Pinkantiri pishininka Israel-iiti: ‘Iroka ikantzi Awinkathariti, Iwawani acharini Abraham, Isaac, Jacob, iriitaki otyaantanari noñiimi awirokaiti.’ Tima asi owaatyiiro nowairo. Ari impaitainari apaata pishininkapayi aajatzi inkarati incharinitajyaari apaata irirori. </v>
<v b="EXO" c="3" v="16">Pijati, papatotiri antari-konapayi Israel-iiti, pinkantiri: ‘¡Ashininká! Iñaakaana Awinkathariti, Iwawani acharini, Iwawani Abraham, Isaac, Jacob, ikamanta-kinaro tsika pikanta iñaakimi ikimaatsi-takaa-waitaitami Apitantoniki. </v>
<v b="EXO" c="3" v="17">Jiiroka pasini ikantakinari: “Aritaki nookakaa-wintajimi ikimaatsi-takaitakami Apitantoniki, nomisaikajimi inampiitiki icharinini Owintini-satzi, Tharowan-taari-nisatzi, Tonkaarisatzi, Nampitsi-wini-satzi, Thaantiwinisatzi, aajatzi Kayaawinisatzi, tsika oshookapaji oshiki pankirintsi, aajatzi tsika itzimapaji oshiki ipiraitari.” ’ </v>
<v b="EXO" c="3" v="18">Aririka piwintha-takaa-kyaari antari-konapayi, iriitaki pintsipa-tanakyaa pijatasitiri pinkathari Apitantoniki, pinkantapaakiri: ‘¡Pinkatharí! Iñaakaana Pawa, Iwawani noshininka-payi Heber-iiti. Ontzimatyii naniijiiti onkarati mawa kitaitiri, nojati otzisi-masiki nompomi-tajiniri natsipi-takaani Nowinkathariti Pawa.’ </v>
<v b="EXO" c="3" v="19">Noyomaitaka naaka, airo isinitzimi pijati pinkatha-ritatsiri Apitantoniki. Ontzimatyii nosintsiwintiri naaka. </v>
<v b="EXO" c="3" v="20">Iro kantacha, aritaki noñaaka-kimiro nosintsinka, nowamai oshiki Apitanto-nisatzi. Aririka iñaakiro onkarati nantiri inampiitiki, ari isinitaimi pinkathari Faraón pijataji. </v>
<v b="EXO" c="3" v="21">Naaka kantakai-yaarini Apitanto-nisatzi impasitan-tawa-jyaariri opaita-rikapayi pishininka-payi aririka ijajiitaji, tima airo ijataimpikiwaitasitanaja. </v>
<v b="EXO" c="3" v="22">Tima onthonka onkampi-tanajiro kooya osaika-nampi-tziri, onkampi-tanajiro otsipata-piintari, ompayita-wajiro ooro, kiriiki, aajatzi kithaarin-tsipayi. Irootaki pinkithaa-tiriri piwaiya-nipayi, tima paapitha-tanajiri maaroni iwaararo Apitanto-nisatzi.” </v>
<v b="EXO" c="4" v="1">Ari ikantanaki Moisés: “¡Pawá! Airo imatziro nonkantiriri, oshiki impiyatha-tyaana. Apatziro inkanta-jiitina: ‘¡Moisés! Ti iñaakaiyaami Pawa.’ ” </v>
<v b="EXO" c="4" v="2">Yapiita-nakiri Pawa, ikantziri: “¡Moisés! ¿Ipaitama pairikakiri pakoki?” Ikantzi Moisés: “Nokotziki.” </v>
<v b="EXO" c="4" v="3">Ikantzi Pawa: “Intsityaa pookiro osaawiki.” Yookakiro Moisés ikotzikiiri. Ari opyaana-kari maranki. Isiya-pitha-tanakaro ikotziki iñaakiro opyaana-kara maranki. </v>
<v b="EXO" c="4" v="4">Ikantzi Pawa: “Pairikiri ipatziki.” Imatakiri Moisés yairikakiri, aajatzi opyaanajaro ikotzikiiri. </v>
<v b="EXO" c="4" v="5">Ikantzi Pawa: “Piñaakiro. Irootaki iyotantai-tyaari omaapiro noñaakakami, tima naaka Iwawani picharini Abraham, Isaac, aajatzi Jacob.” </v>
<v b="EXO" c="4" v="6">Ipoñaa ikantanakiri aajatzi Pawa: “¡Moisés! Pisati-wakotyaa pichokitariki.” Imatakiro Moisés, iñaatziiro irako ithonka opathaanaki, kitamaaro-wako ikantanaka, okimiwai-takaro okitamaarotzi jiriniki. </v>
<v b="EXO" c="4" v="7">Ikantzi Pawa: “Papiitajiro pisati-wako-tajyaa.” Yapiitakiro Moisés isati-wakotanaja. Isitanaji iwathaaro, okimitanaaro tsika ikanta maaroni iwathaki. </v>
<v b="EXO" c="4" v="8">Ikantzi Pawa: “Airorika ikimisan-taitzimi iñaawitai-takyaaro pitakyaari piñaakantiri, aritaki inkimisan-taitakimi aririka iñaitakiro pasini piñaakantiri. </v>
<v b="EXO" c="4" v="9">Airorika ikimisan-taitzimi piñaakan-tawi-takyaaro iroka apiti kaari iñaapiin-taitzi, paaki kapichiini nijaa, pisakotiro osaawiki. Aritaki onkimita-nakyaaro iraantsi.” </v>
<v b="EXO" c="4" v="10">Ikantzi Moisés: “¡Ñaamisa, Pinkatharí! Oshiki opomirintsi-tzimotana noñaawaiti, tima ari nokantzita pairani, aajatzi iroñaaka piñaana-tantakanari pimpira-tyaana. Tima oshiki noninta-piintawita nonkinkitha-waitimi, oshiki nokisowaantitzi noñaawai-tirika.” </v>
<v b="EXO" c="4" v="11">Ari ikantzi Pawa: “¡Moisés! ¿Ipaitama opayitakiriri atziri-payi iñaani? ¿Kaarima naaka kisowaanti-takairiri, atsikimpitya-takairiri, mawityaaki-takairiri aajatzi? ¿Kaarima naaka aminakaa-yitziriri aajatzi? </v>
<v b="EXO" c="4" v="12">Ontzimatyii pijati, aritaki noyomitaakimi tsika pinkantiri, naaka tsipatyaamini.” </v>
<v b="EXO" c="4" v="13">Aikiro ikantana-kitzii Moisés: “¡Ñaamisa, Pinkatharí! Pintyaanti pasini atziri.” </v>
<v b="EXO" c="4" v="14">Ari ikisatha-tanakiri Pawa yoka Moisés, ikantanakiri: “Aritaki isaikiri anta pirintzi Aarón, ishininka Leví-iti. Iyotziro iñaawaitzi kamiitha irirori. Pokaki imonthai-yaami, antaro inkimo-siriti aririka iñaawajimi. </v>
<v b="EXO" c="4" v="15">Tima awiroka kamantirini onkarati inkinkitha-takaantiri, ari nosaikitzityaari naaka nontsipatyaami, ari noyomitaa-kimiro onkarati pantiri. </v>
<v b="EXO" c="4" v="16">Irootaki inkaman-tiriri Aarón maaroni atziripayi onkarati pikanta-kiriri awiroka. Tima onkarati pinkaman-tiriri Aarón onkimiwai-tyaaro naakami Pawa ñaanatirini atziripayi. </v>
<v b="EXO" c="4" v="17">Iroka pikotzikiiri pairikiri, irootaki pimatan-tyaarori kaari iñaapiin-taitzi.” </v>
<v b="EXO" c="4" v="18">Ari ipiyaaja Moisés iwankoki irikonkiri Jetro, ikantapajiri: “¡Kokí! Irootaintsi nojataji Apitantoniki tsika isaiki noshininka-payi. Nonintzi noñiiri ainiro-rika yañaayitzi.” Ikantzi Jetro: “Pimatiro ñotzí, onkamintha tikatsi awishimo-timini.” </v>
<v b="EXO" c="4" v="19">Tima ikantzi-takari Pawa yoka Moisés isaikantari Maimani-winiki, ikantakiri: “¡Moisés! Pimpiyi Apitantoniki, tima kamaji kowawita-chari iwimi.” </v>
<v b="EXO" c="4" v="20">Tima yaanajiro iina Moisés itsipataa-najiri itomi-payi, ikyaako-takaanaari ipira-payi, piyaaja Apitantoniki. Tima ti yookani iwiro ikotzikiiri Pawa. </v>
<v b="EXO" c="5" v="1">Ikanta Moisés itsipatari Aarón jataki ikinkitha-waitakairi Faraón, ikantapaakiri: “¡Pinkatharí! Pinkimiro iñaani Pawa, Iwawani Israel, ikantzimi: ‘Pisinitiri atziri nasitari naaka ijataji otzisi-masiki yoimosirinkajina.’ ” </v>
<v b="EXO" c="5" v="2">Ari yakanaki Faraón, ikantanaki: “¿Itzimika Pawa nonkimisantiri nosinitan-tyaariri pishininka-payi ijataji? Ti noyotiri tsika itzimi Pawatatsiri, airo nosinitziri ijataji pishininka-payi.” </v>
<v b="EXO" c="5" v="3">Ari ikantajiitzi irirori: “¡Pinkatharí! Iñaakaana Iwawani noshininka Heber-iiti. Ontzimatyii nojajiitini, onkarati mawa kitaitiri nariitan-tyaari otzisi-masiki. Ari nompomi-tajiniriri natsipi-takaani Nowawani, airo aantana mantsiya-rintsi, airo iwisai-tantana.” </v>
<v b="EXO" c="5" v="4">Ari yakanaki iwinkathariti Apitanto-nisatzi, ikantzi: “¡Moisés! ¡Aarón! ¿Ipaitama piwashaan-takaantyaariri yantawairi pishininka-payi? Ikantawa-kaajiita, ontzimatyii yantawaiti.” </v>
<v b="EXO" c="5" v="5">Aikiro ikantana-kitzii Faraón: “Oshiki pishininka Israel-iiti aka nampitsiki. ¿Kamiitha-tatsima piwashaan-takairi yantawairi?” </v>
<v b="EXO" c="5" v="6">Tima intsipayiini Faraón iyomitaakiri ikaratzi aminiriri Israel-iiti, jiwayitzirori antawai-rintsi, ikantziri: </v>
<v b="EXO" c="5" v="7">“Aritapaaki pipakiri katarosi owitsika-yitzirori kisonakiri kipatsi, ijati irirori yayi katarosi. </v>
<v b="EXO" c="5" v="8">Pisintsiwin-tzimai-tyaari pinkantiri: ‘Ti nonintzi piwitsiki kapichiini, tima nonintatzii piwitsiki tsika okaratzi piwitsika-piintziri.’ Tima ipirata-jiitatyaani, irootaki ikaiman-tajiitari, ikantzi: ‘¡Thamiwí. Ampomita-jiniri atsipita-kaani Awawani!’ </v>
<v b="EXO" c="5" v="9">Pishikyaa-piro-tiniri yantawairi, airo pisinitziri isaikasi-waityaa. Airo ikimisanta-waitziro thaiyaan-tsipayi ñaantsi.” </v>
<v b="EXO" c="5" v="10">Jataki aminiriri Israel-iiti, jiwatakaan-tzirori antawai-rintsi, ikantapaakiri: “Pinkimi ikantakinari Faraón: ‘Tima airo nopayitajimi katarosi. </v>
<v b="EXO" c="5" v="11">Awiroka jatatsini payi. Iro kantacha ontzimatyii piwitsiki kisonakiri kipatsi okaratzi piwitsika-piintziri.’ ” </v>
<v b="EXO" c="5" v="12">Ithonka ikinayi-tanaki Israel-iiti tsika-rikapayi anta Apitantoniki, yaminaminatzi katarosi. </v>
<v b="EXO" c="5" v="13">Ari ikantapiin-tana-kityaa iwayitakiri Faraón isintsiwin-tantzi iwitsiki kisonakiri kipatsi okaratzi iwitsika-piintziri Israel-iiti. </v>
<v b="EXO" c="5" v="14">Tima oshiki ipasawai-taikiri Israel-iiti iwakiri Faraón ijiwatiri ishininka-payi, ikantziri: “¿Ipaita kaari pimonkara-tantaro okaratzi piwitsika-piintziri? Ti pimatiro chapinki, aajatzi iroñaaka.” </v>
<v b="EXO" c="5" v="15">Jaitijiitaki jiwatziriri Israel-iiti, ikantapaakiri Faraón: “¡Pinkatharí! ¿Ipaita piwasinonkaan-tariri patziriti? </v>
<v b="EXO" c="5" v="16">Tima ti impai-tajina katarosi, aikiro isintsiwin-tatyaana, ikantana: ‘Piwitsiki oshiki kisonakiri kipatsi.’ Ipasatzimai-taitana. Iri kantakaan-tzirori pinampiri-payi.” </v>
<v b="EXO" c="5" v="17">Ikantanaki Faraón: “Tima pipirata-jiitatyaa awiroka. Irootaki pikantantari: ‘¡Ajatiwí. Ampomita-jiniri atsipita-kaani Awawani!’ </v>
<v b="EXO" c="5" v="18">Pimpiyanaki, pantawai-jiitini. Onkanta-wityaa airo ipaitzimi katarosi, ontzimatyii piwitsiki kisonakiri kipatsi okaratzi piwitsika-piintziri.” </v>
<v b="EXO" c="5" v="19">Oshiki opomirintsi-tzimo-tanakari Israel-iiti jiwatziriri ishininka-payi yantawaiti, isintsiwin-taitziri irirori iwitsiki kisonakiri kipatsi okaratzi iwitsika-piintziri kitaitiriki. </v>
<v b="EXO" c="5" v="20">Iro isitowa-naki-tzii ikinkitha-waitakairi Faraón, iñaapaakiri Moisés aajatzi Aarón iyaawin-takari. </v>
<v b="EXO" c="5" v="21">Ikantapaakiri: “Iriitaki Awawani owasankitaa-winti-mironi okaratzi pantakiri. Awiroka kantakaan-takiro ikisa-siri-tantairi Faraón aajatzi inampiri. Okimiwai-takaro awiroka opakinirimi ipathaka-minto iwantairi.” </v>
<v b="EXO" c="5" v="22">Ari yamananaki Moisés, ikantzi: “¡Asitanarí! ¿Ipaita piwasankitaan-tariri pasitari awiroka? ¿Ipaitama pityaan-tantakanari nopokan-takari noñiiri? </v>
<v b="EXO" c="5" v="23">Tima iwasankitaa-waitanakiri Faraón noshininka-payi noñaawin-tapaa-kiniri piwairo, tikatsi-maita panti pookakaa-wintan-tajyaariri pasitari awiroka.” </v>
<v b="EXO" c="6" v="1">Yakanakiri Pawa, ikantziri: “¡Moisés! Piñiiri nosintsiwintiri naaka Faraón isinitantajyaamiri pisitowaji inampiki, iriitaki sintsiwin-tajimini aajatzi awirokaiti pijataji.” </v>
<v b="EXO" c="6" v="2">Aikiro ikantana-kitziiri Pawa: “Tima naaka Pawa. </v>
<v b="EXO" c="6" v="3">Naaka oñaakakariri pairani Abraham, Isaac, Jacob, nokaman-takiri nowairo, nokantakiri: ‘Naaka Pawa Sintsi-pirori’, titzimaita nonkamantiri nowairo-pirori, nopaita ‘Naakataki.’ </v>
<v b="EXO" c="6" v="4">Tima tzimatsi nokasiya-kaakiriri irirori-payi, nonintaki inampita-jyaaro Owintiniki tsika ikimita-kaantai-takiri pasini-satziiti inatzii. </v>
<v b="EXO" c="6" v="5">Noyotzitaka aajatzi oshiki ikimaatsi-waitaka Israel-iiti, isintsiwinta-waitakiri Apitanto-nisatzi yantawai-takairi. Tima osiri nowiro nokasiya-kaakiriri. </v>
<v b="EXO" c="6" v="6">Irootaki pinkantan-tyaariri Israel-iiti, pinkantiri: ‘Pinkimi ikantzimi Pawa: “Naaka Pawa, aritaki nookakaa-wintajimi isintsiwin-tzimi yantawai-takaimi Apitanto-nisatzi. Ari piñaakiro nosintsinka, kamiitha nowawisaa-koyi-tajimi nonkisa-wintajyaami. </v>
<v b="EXO" c="6" v="7">Naaka asitajyaamini, naaka Piwawani-tajyaa. Ari onkantyaa piyotan-tajyaari naakataki Piwawani, naaka ookakaa-wintajimiri impira-waitami Apitanto-nisatzi. </v>
<v b="EXO" c="6" v="8">Naajimi nampitsiki nokasiya-kaakiriri pairani picharini Abraham, Isaac, Jacob. Irootaki nompajimiri, pasitajyaaro. Naakataki Pawa.” ’ ” </v>
<v b="EXO" c="6" v="9">Irootaki yapiitakiri Moisés ikamantziri ishininka-payi, titzimaita inkimisanta-jiitini, tima antaroiti okantzi-motakari isintsiwin-taitziri yantawaiti. </v>
<v b="EXO" c="6" v="10">Ari yapiitajiro Pawa ikantairi Moisés: </v>
<v b="EXO" c="6" v="11">“Pijati pinkantiri Faraón pinkatha-ritatsiri Apitantoniki, isinitiri ijataji pishininka-payi isaikawaitakira iipatsitiki.” </v>
<v b="EXO" c="6" v="12">Ari ikantanaki Moisés: “¡Pawá! Ti ininti inkimisantina noshininka-payi. Iri mapirotzirori Faraón airo ikimisantana, tima ti noyoti noñaawaiti kamiithaini.” </v>
<v b="EXO" c="7" v="1">Ari iñaanatajiri Pawa yoka Moisés, ikantairi: “¡Moisés! Naaka kantakai-yaaroni inkimita-kaan-tantyaamiri Faraón awirokami pawa. Iriima pirintzi Aarón, iriitaki pinkimi-takaantiri kamantan-tironi piñaani. </v>
<v b="EXO" c="7" v="2">Tima awiroka kamantirini Aarón onkarati nonkantimiri, iwawisayi-maityaaniri irirori Faraón isinitan-tajyaariri pishininka-payi isitowaji inampiki. </v>
<v b="EXO" c="7" v="3">Iro kantacha oshiki nonkiso-siri-takairi Faraón. Irojatzi noñaakan-tantyaarori kaari iñaapiin-taitzi Apitantoniki. </v>
<v b="EXO" c="7" v="4">Airo ikimimaitami Faraón. Iro kantacha aritaki noñaakajiri nosintsinka maaroni Apitanto-nisatzi. Tima kamiitha nonkisa-wintaiyaari pishininka Israel-iiti, nasitari naaka, nokimita-kaari nowayiriti. Aritaki naayitajiri maaroni isaikawai-witaka Apitantoniki. </v>
<v b="EXO" c="7" v="5">Aririka noñaakan-takiro nosintsinka Apitantoniki, aririka naajiri pishininka Israel-iiti anta, aripaiti iyoti Apitanto-nisatzi naaka Pawa.” </v>
<v b="EXO" c="7" v="6">Imatakiro Moisés aajatzi Aarón okaratzi ikantakiriri Pawa. </v>
<v b="EXO" c="7" v="7">Tima tzimaki Moisés okaratzi 80 isarintsiti ikinkitha-waitakaan-takariri Faraón. Iriima Aarón tzimaki irirori okaratzi 83 isarintsiti. </v>
<v b="EXO" c="7" v="8">Ari yapiitajiro Pawa iñaanatairi Moisés aajatzi Aarón, ikantziri: </v>
<v b="EXO" c="7" v="9">“Aririka inkantakimi Faraón: ‘Intsityaa piñaakaina kaari iñaapiin-taitzi,’ pinkan-tanakiri awiroka Aarón: ‘Pookiro pikotzikiiri ikatziyaka Faraón ompiyaari maranki.’ ” </v>
<v b="EXO" c="7" v="10">Jataki Moisés aajatzi Aarón iñiiri Faraón, imatakiro ikantakiriri Pawa. Yookakiro ikotzikiiri Aarón tsika ikatziyaka Faraón itsipayi-takari inampiri, opyaana-kari maranki ikotzikiiri. </v>
<v b="EXO" c="7" v="11">Ari ikaimakaan-takiri irirori Faraón yotaniri-payi aajatzi antyawiyari-payi Apitanto-nisatzi. Imawita-paakaro irirori-payi. </v>
<v b="EXO" c="7" v="12">Yookapaakiro ikotzikiiri aparo-payi irirori, opyaana-kari maranki. Iro kantacha ikotzikiiri Aarón oniyakiri irasi yokapayi yotaniri. </v>
<v b="EXO" c="7" v="13">Titzimaita inkimisanti Faraón, aikiro ikiso-siri-tana-kitzii. Tima mataka ikantzi-takari Pawa. </v>
<v b="EXO" c="7" v="14">Ari yapiitajiro Pawa ikantairi Moisés: “Oshiki ikiso-siritaki Faraón, ti isinitiri ijataji pishininka-payi. </v>
<v b="EXO" c="7" v="15">Pananinka-sitiri Faraón ijata-manaji irirori nijaaki. Pimonthai-yaari nijaa-thapyaaki pairikakiro pikotzikiiri pyaakariri maranki. </v>
<v b="EXO" c="7" v="16">Pinkantiri: ‘¡Pinkatharí! Tima ityaanta-witakana Pawa, Iwawani Heber-iiti, nonkaman-timiro iñaani ikantzimi: “Pisinitiri nasitari naaka ijataji otzisi-masiki impinkatha-tajina.” Iro kantacha titzimaita pinkimi awiroka, oshiki pipiyathataka. </v>
<v b="EXO" c="7" v="17">Irootaki ikantan-takari aajatzi Pawa: “Iroka piyotan-tyaanari naaka Pawa.” Piñaakina nairikakiro nokotzikiiri, irootaki nomposan-tyaarori nijaa, aritaki ompyaana-kyaaro iraantsi. </v>
<v b="EXO" c="7" v="18">Ari yapirotakyaa inkami maaroni nijaa-wiri, osityaati nijaa. Tima oshiki impinki-matiro Apitanto-nisatzi aririka irajiitiro.’ ” </v>
<v b="EXO" c="7" v="19">Ikantanakiri Pawa yoka Moisés: “Pinkantiri pirintzi Aarón iwaankiro ikotzikiiri tsika otzimayitzi nijaa, inkaari, tsika oonka-naayita, tsika iwapithaan-taitaro Apitantoniki, tima apirotatyiiyaa ompiyaa iraantsi okaratzi tzimayi-tatsiri inchato-naaki aajatzi mapinakiki, maaroni.” </v>
<v b="EXO" c="7" v="20">Tima imatakiro Moisés aajatzi Aarón okaratzi ikantakiriri Pawa. Iñaakakiri Faraón itsipata-kari inampiri-payi, iposan-takaro ikotzikiiri nijaa, apirotaka opyaanakaro iraantsi okaratzi tzimatsiri anta. </v>
<v b="EXO" c="7" v="21">Apirotaka ikamayitaki maaroni nijaa-wiri, ithonka osityaataki nijaa, ti onkamiithati irirajiro Apitanto-nisatzi. Apirotaka iraantsitaki maaroni nijaa anta Apitantoniki. </v>
<v b="EXO" c="7" v="22">Iro kantacha imatakiro aajatzi yantyawiyari-tipayi Apitanto-nisatzi okaratzi yantakiri Moisés. Irootaki ikiso-siri-tantari Faraón, ti inkimisanti, tima mataka ikantzi-takari Pawa. </v>
<v b="EXO" c="7" v="23">Piyaaja irirori Faraón iwankoki, apatziro onimowai-tziri, ti onkantzi-motyaari okaratzi iñaawita-kari. </v>
<v b="EXO" c="7" v="24">Tima ikiyako-jiitakini othapyaaki nijaa maaroni Apitanto-nisatzi inintzi yayi kitijaari nijaa, irootaki iriri, tima ti onkamiithati irajiro antaraani. </v>
<v b="EXO" c="7" v="25">Ari maakotaki okaratzi 7 kitaitiri ipyaan-takaajarori Pawa iroka nijaa iraantsi. </v>
<v b="EXO" c="8" v="1">Ari yapiitajiro Pawa ikantairi Moisés: “Pijati isaikira Faraón, pinkantiri: ‘Ikantzi Pawa: “Pisinitiri ikaratzi nasitari naaka ijati impinkatha-tajina. </v>
<v b="EXO" c="8" v="2">Airorika pisinita-jiitziri, aritaki nowasankitaan-takyaamiri mashiro-payi maaroni piipatsitiki. </v>
<v b="EXO" c="8" v="3">Ari intzimaki oshiki mashiro nijaaki, inkyaayiti piwankoki, aajatzi tsika pimaapiintzi. Tima inthonka inkyaapaaki iwankoki pinampiri-payi, aajatzi iwankoki maaroni pishininka. Ari inkyaayitaki pitasi-mintoki, piyowitzitikipayi, maaroni. </v>
<v b="EXO" c="8" v="4">Inthonka yatiita-paakimi mashiro-payi, aajatzi inkimitaa-paakiri maaroni pishininka-payi. Imatakiri pinampiri-payi aajatzi.” ’ ” </v>
<v b="EXO" c="8" v="5">Ipoñaa ikantanakiri Pawa Moisés: “Pinkantiri Aarón iwaankiro ikotzikiiri tsika otzimayitzi nijaa, tsika iwapithaan-taitaro aajatzi. Ari impoñiiyaari mashiro-payi iñiitiri Apitantoniki.” </v>
<v b="EXO" c="8" v="6">Ari iwaanka-nakiro Aarón ikotzikiiri tsika otzimayitzi nijaaki anta Apitantoniki. Tima tonkaapaaki oshiki mashiro, ithonkantapaakaro nampitsi anta Apitantoniki. </v>
<v b="EXO" c="8" v="7">Iro kantacha imatzitakaro antyawiyari-payi, itonkakaaki yantyawiyarin-kakiini irirori oshiki mashiro anta Apitantoniki. </v>
<v b="EXO" c="8" v="8">Irootaki ikaimakaan-tantakariri Faraón impoki Moisés aajatzi Aarón, ikantawakiri: “Pinkowa-kotairi Pawa impyaajiri mashiro-payi ikaratzi oñaasirinka-kinari naaka aajatzi noshininka-payi. Aritaki nosinitakiri pishininka-payi ijati impomita-jiniri yatsipi-takaani Piwawani.” </v>
<v b="EXO" c="8" v="9">Ari yakanakiri Moisés pinkathari Faraón, ikantziri: “Pinkantina tsika-paiti pinintzi namanako-tajimi awiroka, pinampiri-payi aajatzi pishininka-payi, airo iñaasirinkan-taami mashiro-payi piwankoki, apatziro isaiki nijaaki.” </v>
<v b="EXO" c="8" v="10">Ikantzi Faraón: “Onkitaiti-tamanaji.” Ikantzi Moisés: “Aritaki omatakyaa okaratzi pinintakiri, irootaki piyotan-tyaari tikatsi pasini monkara-tyaarini Nowawani. </v>
<v b="EXO" c="8" v="11">Tima airo itzimanaji mashiro-payi piwankoki, aajatzi iwankoki pinampiri-payi, imatakyaa iwankoki pishininka-payi, apatziro isaikayiti nijaaki.” </v>
<v b="EXO" c="8" v="12">Ikanta ipiyaaja Moisés aajatzi Aarón ipoñaajaro iwankoki Faraón. Ari yamananaki Moisés ikowako-tziri Pawa impyaajiri mashiro-payi ikaratzi oñaasirinka-kiriri Faraón. </v>
<v b="EXO" c="8" v="13">Imatakiro Pawa okaratzi inintakiri Moisés. Ithonka ikamanaki mashiro-payi kyaintsiri pankotsiki, piyotain-chari okaankiityiira pankotsi, aajatzi owaantsi-kipayi. </v>
<v b="EXO" c="8" v="14">Tima ithonka ipiyota-kaan-taitakiri mashiro ikaratzi kamaintsiri, sitziin-kamasitaki. </v>
<v b="EXO" c="8" v="15">Tima tikatsi kantzimo-tana-jyaarini Faraón, kamiitha isaikanaji. Ari yapiita-najiro ikiso-siri-tanaji, ti yantiro ikantawi-taitariri, mataka okaratzi ikantzi-takari Pawa. </v>
<v b="EXO" c="8" v="16">Ari yapiitajiro Pawa ikantairi Moisés: “Pinkantiri pirintzi Aarón: ‘Piwaankiro pikotzikiiri, pimposhiro kipatsi-pani, tima irootaki pyaanain-chani tsiito, inthonka iñaitiri maaroni Apitantoniki.’ ” </v>
<v b="EXO" c="8" v="17">Tima imatakiro Aarón okaratzi ikantai-takiriri. Iwaankakiro ikotzikiiri, iposan-takaro kipatsi-pani, pyaanaka tsiito. Iriitaki oshikita-naintsiri maaroni Apitantoniki. Tima ithonka iñaasirinka-paakiri atziri-payi aajatzi ipiraitari-payi. </v>
<v b="EXO" c="8" v="18">Ari imawitakaro aajatzi antyawiyari-payi impyiiri tsiito yantyawiyarin-kakiini, titzimaita imatiro. Tima oshiki ikantanaka ini atziri-payi aajatzi ipira-payi. </v>
<v b="EXO" c="8" v="19">Ikantawi-takari antyawiyari-payi pinkathari Faraón, ikantziri: “Okaratzi piñaakiri, Pawa kantakaaro.” Titzimaita inkimi Faraón ikantawi-taitariri, tima mataka okaratzi ikantzi-takari Pawa. </v>
<v b="EXO" c="8" v="20">Ari yapiitajiro Pawa ikantairi Moisés: “Pananinka-sitiri onkitaiti-tamanaji Faraón ijata-manaji nijaaki, pinkantiri: ‘Iroka ikantzi Pawa: “Pisinitiri ijataji nasitari naaka impinkatha-tajina. </v>
<v b="EXO" c="8" v="21">Tima airorika pisinitziri ijati, aritaki nontyaantaki oshiki nasitachani simpoki-payi, iriitaki oñaasirinka-paakimini piwankoki, iwankoki pinampiri-payi aajatzi iwankoki maaroni pishininka-payi. Inthonkairo maaroni iipatsiti tsika inampiyitaro. </v>
<v b="EXO" c="8" v="22">Airomaita itzimi simpoki-payi Okaakijaariki tsika isaiki Israel-iiti, ikaratzi nasitari naaka. Tima irootaki piyotan-tyaari naaka Pawa asitarori kipatsi. </v>
<v b="EXO" c="8" v="23">Tima naaka ookakaa-wintairini maaroni nasitari naaka, ikaratzi pasiwita-kari awiroka. Onkitaiti-tamanaji omatyaa iroka.” ’ ” </v>
<v b="EXO" c="8" v="24">Tima imatakiro Pawa okaratzi ikantakiri, pokapaaki oshiki simpoki iwankoki Faraón, iwankoki inampiri-payi, aajatzi iwankoki ishininka-payi, ithonkantapaakaro maaroni Apitantoni. Tima ithonka iyaaripiro-tantapaaki yokapayi simpoki. </v>
<v b="EXO" c="8" v="25">Irootaki ikaiman-takariri Faraón yoka Moisés aajatzi Aarón, ikantakiri: “Kantatsi pijati pimpomi-tajiniri patsipi-takaani Piwawani, iro kantacha airo pawishiro tsika owiraa nampitsi.” </v>
<v b="EXO" c="8" v="26">Ari ikantzi Moisés: “Ti onimotina pikantanari, tima piwinkani onatzii aririka nompomi-tiniri Nowawani. Aririka nomatakiro iwinkani Apitanto-nisatzi, aritaki iwa-wintakinaro. </v>
<v b="EXO" c="8" v="27">Ontzimatyii nojajiitini, tima onkarati mawa kitaitiri naniiti otzisi-masiki, nompomi-tajiniri natsipi-takaani Nowawani, nantajiro okaratzi ikantanari irirori.” </v>
<v b="EXO" c="8" v="28">Ikantzi Faraón: “Aritaki nosinitakimi pijati pimpomi-tajiniri patsipi-takaani Piwawani anta otzisi-masiki, airomaita pijapirotzi intaina. Pamanakotina aajatzi naaka.” </v>
<v b="EXO" c="8" v="29">Ikantzi Moisés: “¡Pinkathari! Aririka nositowanaji nokinkitha-waitakayimi, aritaki nonkowa-kotakiri Pawa impyaajiri onkitaiti-tamanaji yokapayi nasiyita-chari simpoki ikaratzi oñaasirinka-kimiri awiroka, pinampiri-payi aajatzi pishininka-payi. Onkamintha airo papiitziro pamatawitina, pinthañiiyaari noshininka-payi ijati impomita-jiniri yatsipi-takaani Nowawani.” </v>
<v b="EXO" c="8" v="30">Ari isitowanaji Moisés ikinkitha-waitakairi iwankoki Faraón, yamanairi Pawa. </v>
<v b="EXO" c="8" v="31">Imatakiro Pawa okaratzi ikowakiri Moisés. Pyaanaja simpoki-payi ikaratzi oñaasirinka-kiriri Faraón, inampiri-payi aajatzi maaroni ishininka-payi, tikatsi aparoni tzimaaran-tanain-tsini. </v>
<v b="EXO" c="8" v="32">Iro kantacha Faraón, yapiita-najiro ikiso-siri-waitzi, ti inkimisanti ikantai-tziriri, ti isinitiri ijataji Israel-iiti. </v>
<v b="EXO" c="9" v="1">Ikanta Pawa yapiitajiri Moisés ikantairi: “Pijati piñiiri pinkathari Faraón, pinkantiri: ‘Ikantzi Pawa, Iwawani Heber-iiti: “Pisinitiri ikaratzi nasitari naaka, ijati impinkatha-taina. </v>
<v b="EXO" c="9" v="2">Tima airorika pisinitziri ijataji, irojatzi-rika pinthañiiyaari, </v>
<v b="EXO" c="9" v="3">aritaki nowasankitaan-takyaamiro kowiinkapirotatsiri mantsiya-rintsi, irootaki apirota-jirini ikaratzi pipiratari piwaniki, ikyaakoi-taripayi, maaroni. </v>
<v b="EXO" c="9" v="4">Iriima ipira-payi Israel-iiti, airo ikamaraantzi aparoni. Tima nonasita-jyaari ikaratzi yasitari Israel-iiti, aajatzi irasi Apitantoni-satzi.” ’ ” </v>
<v b="EXO" c="9" v="5">Ari yookotaki Pawa kitaitiri, ikantaki: “Onkitaiti-tamanaji nomatiro okaratzi nokantakiri.” </v>
<v b="EXO" c="9" v="6">Okanta okitaiti-tamanaji, imatakiro Pawa okaratzi ikantakiri. Yapirotaka ikamaki ipira-payi Apitanto-nisatzi, iriima irasi Israel-iiti ti inkami aparoni. </v>
<v b="EXO" c="9" v="7">Ari isampita-kowin-takiri Faraón ipira-payi Israel-iiti, ikimatzii ikantaitzi: “Ti inkami aparoni.” Iro kantacha Faraón, aikiro ikiso-siri-tana-kitzii, ti isinitiri ijataji Israel-iiti. </v>
<v b="EXO" c="9" v="8">Ari yapiitajiro Pawa ikantairi Moisés aajatzi Aarón, ikantziri: “Pawiijiiti pakoki samampo, iri Moisés ñaakairini Faraón yooka-wanitiro jinoki. </v>
<v b="EXO" c="9" v="9">Irootaki oshikita-naintsini iroka samampo maaroni Apitantoniki. Irootaki pathaakaa-yitirini maaroni Apitanto-nisatzi aajatzi ipiraitari-payi.” </v>
<v b="EXO" c="9" v="10">Imatakiro Aarón aajatzi Moisés, yaanaki osamampoti paamari, jataki isaikira Faraón. Yooka-wani-takiro Moisés samampo jinoki. Irootaki opoñaan-tanakari ipathaa-waiyi-tanaki maaroni atziri-payi aajatzi ikimita-nakari ipiraitari-payi. </v>
<v b="EXO" c="9" v="11">Ti imatanajiro antyawiyari-payi imatiro yantakiri Moisés, tima ithonka ipathaa-waiyi-tanaki irirori, ikimita-nakari tsika ikantayi-tanaka maaroni Apitanto-nisatzi. </v>
<v b="EXO" c="9" v="12">Iro kantacha, ikantakaaro Pawa aikiro ikiso-siri-tatzii Faraón, ti ininti inkimiro ikantai-tziriri, monkarataka ikantzi-takariri Pawa pairani Moisés. </v>
<v b="EXO" c="9" v="13">Ipoñaa yapiitajiri Pawa ikantairi Moisés: “Pananinki onkitaiti-tamanaji piñiiri Faraón, pinkantiri: ‘Ikantzi Pawa, Iwawani Heber-iiti: “Pisinitiri ijataji ikaratzi nasitari naaka, impinkatha-tajina. </v>
<v b="EXO" c="9" v="14">Tima nontyaan-katyii iroñaaka oshiki mantsiya-rintsi patsipi-tyaari awiroka, pinampiri-payi, aajatzi maaroni pishininka-payi. Irootaki piyotan-tyaari tikatsi pasini kimityaanani naaka aka kipatsiki. </v>
<v b="EXO" c="9" v="15">Tima iroñaaka nowasankitaan-tyaamiro awiroka mantsiya-rintsi, aajatzi nonkimitaakiri maaroni pishininka-payi, tima kamaityaantsi pinkan-tajyaa aka kipatsiki. </v>
<v b="EXO" c="9" v="16">Omapiro-tatyaa, tima naaka kantakaaro pañaayiti, irootaki iyotantai-tyaanari otzimi-motana naaka nosintsinka, ari onkantyaa inkinkithata-koitan-tajyaanari naaka maaroni kipatsiki. </v>
<v b="EXO" c="9" v="17">Tima ari piñaawi-takaro kantain-chari, aikiro pithañaa-tyaari ikaratzi nasitari naaka, ti pisinitiri ijayitaji </v>
<v b="EXO" c="9" v="18">Tima onkitaiti-tamanaji, onkimityaaro iroñaaka iwiraaka ooryaatsiri, ari piñaakiro omparyii jiriniki, ti iñaitiro pairani aka Apitantoniki kimityaaroni iroka, omapokakimi iroñaaka. </v>
<v b="EXO" c="9" v="19">Ontzimatyii pintyaanti aajatirini pipira-payi, aajatzi maaroni tzimatsiri piwaniki. Tima aririka omparyaa-paaki jiriniki, onthonka owamaapaakiri atziri-payi, aajatzi ipiraitari-payi kaari saikatsini pankotsiki.” ’ ” </v>
<v b="EXO" c="9" v="20">Tima tzimatsi aparo-payi inampiri Faraón pinkatha-tana-kiriri Pawa ikimakiro ikantakiri, yamayitajiri impiratani aajatzi ipira-payi iwankoki. </v>
<v b="EXO" c="9" v="21">Iriima ikaratzi piyatha-tarori iñaani Pawa, ti yamajiri iwankoki impiratani aajatzi ipira-payi. </v>
<v b="EXO" c="9" v="22">Ari yapiitajiri Pawa ikantajiri Moisés: “Piwaanka-wakotyaa inkitiki, omparyiita Apitantoniki jiriniki, apirotiri atziri, ipira-payi aajatzi maaroni iwankiri Apitanto-nisatzi.” </v>
<v b="EXO" c="9" v="23">Ari itzinaa-wako-tanaka Moisés inkitiki yairikakiro ikotzikiiri, ikantakaakaro Pawa ookathatyaa. Ithonka ojiriniki-tanaki maaroni Apitantoniki. </v>
<v b="EXO" c="9" v="24">Tima matanaka ojiriniki-tanaki, okonowakaro jiriniki ookatha-rontsi. Omaapiro okowiinkataki, ti iñaapiin-taitiro pairani Apitantoniki siyaaroni iroka. </v>
<v b="EXO" c="9" v="25">Tima ithonka owaaripiro-tapaakiro jiriniki iipatsiti Apitanto-nisatzi. Omatakiri maaroni atziri-payi, aajatzi ipiraitari-payi. Omatakiro owaaripiro-takiro pankirin-tsipayi shookatsiri owaantsiki, ochiworyaa-yitanakiro inchato-payi tzimatsiri nampitsiki. </v>
<v b="EXO" c="9" v="26">Irooma anta Okaakijaariki tsika inampijiitaro Israel-iiti, ti iñaitiro omparyii jiriniki. </v>
<v b="EXO" c="9" v="27">Ari ikaimakaan-tajiri Faraón yoka Moisés aajatzi Aarón, ikantairi: “Nokaaripirotaki naaka. Tima kamiithari inatzi irirori Pawa. Irooma naaka aajatzi maaroni nonampina-payi, kaari-pirori nonajiitzini. </v>
<v b="EXO" c="9" v="28">Pamaniri Pawa onkarata-jiita ookatha-rontsi, aajatzi jiriniki. Aritaki nosinitakimi pijayitaji, airo nothañaa-naami.” </v>
<v b="EXO" c="9" v="29">Ari yakanaki Moisés ikantanakiri: “Aririka noñaakiro nojapitha-tajiro pinampi, ari nowaanka-wako-tasi-tajyaari Pawa namanajiri. Aritaki onkarata-paaki ookathataka aajatzi jiriniki, irootaki piyotan-tyaari irasi Pawa onatzii iroka kipatsi. </v>
<v b="EXO" c="9" v="30">Iro kantacha noyotzi naaka, tikiramaita pimpinkathatiri awiroka Pawa, ari ikimita-kari aajatzi pinampiri-payi.” </v>
<v b="EXO" c="9" v="31">Tima apirotaka okamaki pankirintsi okaratzi paiki-ryaawi-tainchari, okaratzi aajatzi tyaakiwi-tainchari. </v>
<v b="EXO" c="9" v="32">Iro kantacha, titzimaita onkamayiti okaratzi osamani-yitatsiri oshooka-yitzi. </v>
<v b="EXO" c="9" v="33">Ikanta ijataki Moisés ikinkitha-waitakairi iwankoki Faraón, itzinaa-wako-tanaja yamanairi Pawa. Awisain-katanaki jiriniki, ti omparyaanaji inkani, ti ookatha-tanajyaa. </v>
<v b="EXO" c="9" v="34">Ikanta iñaakiro Faraón ti omparyaanaji inkani, awisanaki jiriniki, ti ookatha-tanajyaa, ari ikaaripiro-tanaji aajatzi. Tima yapiita-najiro ikiso-siri-tanaji, ari ikimitzi-tanaari inampiri-payi. </v>
<v b="EXO" c="9" v="35">Antaro ikiso-siri-waitanaji Faraón, ti isinitiri ijataji Israel-iiti. Tima omonkarataka ikantakiriri Pawa pairani Moisés. </v>
<v b="EXO" c="10" v="1">Ipoñaa yapiitajiri Pawa ikantairi Moisés: “Pijati piñiiri Faraón, tima naaka kantakaari ikiso-siri-waitantari irirori aajatzi inampiri-payi, irootaki iñaantai-tyaarori kaari iñaapiintaitzi. </v>
<v b="EXO" c="10" v="2">Irootaki pinkaman-tairiri pitomi-payi aajatzi picharini-payi onkarati nantayi-tajiri Apitantoniki, tima noñaaka-yitajiri kaari iñaapiin-taitzi. Ari piyoyitajiri awirokaiti naakataki Pawa.” </v>
<v b="EXO" c="10" v="3">Ari ijatanaki Moisés aajatzi Aarón iñiiri Faraón, ikantapaakiri: “Iroka ikantzi Pawa, Iwawani Heber-iiti: ‘¿Tsika-paitima piwashaantiro pikiso-siri-yitzi? Pisinitiri ijataji ikaratzi nasitari naaka, impinkatha-tajina. </v>
<v b="EXO" c="10" v="4">Aikiro-rika pinthañaatyiiyaari, ari namaki naaka onkitaiti-tamanaji oshiki tsitsiri pinampiki. </v>
<v b="EXO" c="10" v="5">Yanaapaakiro kipatsi, airo okaankitaji kapichiini. Yapirota-paakiro iyaaro tzimaraan-tanaintsiri owamairomi jiriniki, inthonka-paakiro iyaaro okaratzi shookatsiri inchato-payi. </v>
<v b="EXO" c="10" v="6">Impiyota-paakyaa piwankoki, ari inkimitakyaa iwankoki pinampiri-payi, aajatzi maaroni iwankoki Apitanto-nisatzi. Iñiitajiro kaari iñaayitzi pairani asitamiri aajatzi picharinipayi.’ ” Ithonkakiro ikinkitha-waitakairi Faraón, piyanaka. </v>
<v b="EXO" c="10" v="7">Ikantanakiri inampiri-payi Faraón: “¡Pinkatharí! ¿Tsika-paitima inkaratiro yasaryii-matai yoka atziri? Pisinitiri ijataji ishininka-payi, impinkatha-tairi Iwawani. ¿Tima piñiiro iyaaripiro-taitakiro anampi Apitantoni?” </v>
<v b="EXO" c="10" v="8">Ari yapiitakiro Faraón ikaimakaan-tziri Moisés aajatzi Aarón, ikantakiri: “Pijati pimpinkathatiri Piwawani. Iro kantacha nonintzi pinkantina tsika-rika itzimi jatatsini.” </v>
<v b="EXO" c="10" v="9">Ikantzi Moisés: “Nonthonkyaa maaroni nojajiiti: iintsi-payi aajatzi antari-konapayi, notomi-payi aajatzi nosinto-payi. Ari naanajiri maaroni nopira-payi. Tima antaro onkantyaa noimosirinkajiri Nowawani.” </v>
<v b="EXO" c="10" v="10">Ikantzi Faraón: “Tima ti omañaa pinintzi pantiro kaari-pirori. ¿Pisiyakaantzi ari nosinitakimi pijataji, ari paayita-najiri aajatzi piinchaa-nitipayi? Omawitakyaa intsipa-tyaami Pawa awirokaiti. </v>
<v b="EXO" c="10" v="11">Airo omata pinintziri. Pijajiiti awiroka antari-payi, pimpinkathatiri Pawa, tima irootaki pikowajii-takiri.” Yoipyaakiri Faraón ti ininti iñiiri. </v>
<v b="EXO" c="10" v="12">Ari yapiitajiro Pawa ikantairi Moisés: “Piwaanka-wako-tajyaa tsika osaiki Apitantoni, tima namatyii oshiki tsitsiri, yapirotiro pankirintsi tzimaraan-tanaintsiri kaari owamaanaki jiriniki.” </v>
<v b="EXO" c="10" v="13">Ari iwaanka-wako-tanaka Moisés tsika osaiki Apitantoni yairikakiro ikotzikiiri, ikantakaakaro Pawa otampyaataki kitaiti aajatzi tsitini. Okanta okitaiti-tamanaji, iñiitatzii oshiki tsitsiri amakiri tampyaa kinapain-tsiri isitowa-piintzi ooryaatsiri. </v>
<v b="EXO" c="10" v="14">Tima piyotapaaka tsitsiri-payi Apitantoniki. Ti ontzimaji tsika onkaankiti kapichiini. Omaapiro ishikita-paaki, ti iñaitiri pairani, airo iñiitaji apaata aajatzi. </v>
<v b="EXO" c="10" v="15">Ithonka yanaapaakiro maaroni nampitsi, tsitinipiriniki ikantapaaka kipatsiki. Ithonka iwapaakaro pankirintsi, maaroni okithoki-payi inchato okaratzi tzimaraan-tanaintsiri kaari owamai jiriniki. Ithonka yapirotakiro, ti iñaitaji Apitantoniki tsika onatsiryaati inchatosi, omataka owaantsiki aajatzi antami-masiki. </v>
<v b="EXO" c="10" v="16">Ari isintsi-tanaki Faraón ikaimakaan-takiri Moisés aajatzi Aarón, ikantakiri: “Nokaaripiro-tzimo-takiri Piwawani, ari nokimitzi-takamiri aajatzi awiroka. </v>
<v b="EXO" c="10" v="17">Iro kantacha, nonintzi pimpyaako-tajinaro nantzimo-takimiri, airo napiitajiro. Pinkowa-kotiri Pawa, impyaajiri nowankoki naaka yokapayi wamaan-taniri.” </v>
<v b="EXO" c="10" v="18">Ikanta isitowanaji Moisés iwankoki Faraón ikinkitha-waitakairi, yamanajiri Pawa. </v>
<v b="EXO" c="10" v="19">Ari ikantakaakaro Pawa ontampyaati sintsiini okinapaakiro ikyaapiintzi ooryaatsiri, ithonka aanakiri tsitsiri-payi ookakiri Inkaariki Kiraankaaro. Ti iñiitanaji tsitsiri maaroni nampitsiki Apitantoniki. </v>
<v b="EXO" c="10" v="20">Iro kantacha Pawa, aikiro ikiso-siri-takaa-tziiri Faraón, ti isinitiri ijataji Israel-iiti. </v>
<v b="EXO" c="10" v="21">Ari yapiitajiro Pawa ikantairi Moisés: “Pintzinaa-wakoti inkitiki, ontsitinikiti maaroni Apitantoniki, tima tontakyaa onkantyaa tsitinikiri kantacha yantaitiro.” </v>
<v b="EXO" c="10" v="22">Ari itzinaa-wako-tanaka Moisés inkitiki, tima mawa kitaitiri otsitinikitaki maaroni Apitantoniki. </v>
<v b="EXO" c="10" v="23">Tima tikatsi matajironi iñiiri ishininka, okaratzi mawa kitaitiri ti onkanti yaniiwai-taiti tsika-rikapayi. Iriima Israel-iiti kitainka ikantakoyita iwankoki irirori-payi. </v>
<v b="EXO" c="10" v="24">Ari yapiita-najiro Faraón ikaimakaan-takiri Moisés, ikantakiri: “Pijati iroñaaka pimpinkatha-tairi Pawa, paanakiri pitomi-payi. Apatziro pookanakiri pipira-payi.” </v>
<v b="EXO" c="10" v="25">Ikantzi Moisés: “Awiroka opawakinani ipiraitari nompomitiri, irijatzi kachaaryiin-katatsini nompomi-tiniri Pawa. </v>
<v b="EXO" c="10" v="26">Tima ontzimatyii naanajiri ikaratzi nopiratari naaka. Airo nookanaji aparoni, iriitaki noimosirinkan-tapiintariri Nowawani. Tima airorika nayiri, ti noyoti ompaityaa noimosirinkan-tyaariri Pawa aririka nariitakyaa tsika nosiritaro.” </v>
<v b="EXO" c="10" v="27">Tima iriitaki Pawa kantakaakaro ikiso-siri-tantari Faraón, ti isinitiri ijayitaji. </v>
<v b="EXO" c="10" v="28">Ikantanakiri Faraón yoka Moisés: “¡Pijati! Ti noninti pimpiyi piñiina. Aririka napiitakiro noñiimi, aritaki pinkamaki.” </v>
<v b="EXO" c="10" v="29">Ikantzi Moisés: “¡Kamiitha pikantakiri! Airo napiitajiro noñiimi.” </v>
<v b="EXO" c="11" v="1">Ipoñaa yapiitajiri Pawa ikantairi Moisés: “Naaka kantakaan-tironi iñaantyaarori pinkathari pasini kowiinkari, irojatzi iñiiri maaroni Apitanto-nisatzi. Aririka iñaakiro inkowiinka-tako-tanaki Faraón, aritaki isinitajimi pijataji. Iriitaki Faraón sintsiwin-timini pijatantajyaari. </v>
<v b="EXO" c="11" v="2">Pinkantiri pishininka-payi inkampitiri pinatachari isaika-nampi-tziri, ari onkimitzi-tyaari kooya-payi onkampitiro osaika-nampi-tziri ompayita-wajiro iwitsikai-tziri kiriiki, ooro.” </v>
<v b="EXO" c="11" v="3">Ikantakaakari Pawa Apitanto-nisatzi impasita-wajyaari Israel-iiti. Ari ikimitzi-taikari aajatzi Moisés, ikimita-kaitakari iriipirori. Oshiki ipinkatha-takiri inampiri-payi Faraón aajatzi maaroni atziripayi. </v>
<v b="EXO" c="11" v="4">Ari ikinkitha-waitakaakiri Moisés pinkathari Faraón, ikantakiri: “Pinkimi ikantzi Pawa: ‘Aririka oniyankiityaa-paaki tsitiniri, ari naniitiro maaroni nampitsi Apitantoni. </v>
<v b="EXO" c="11" v="5">Tima inthonka inkami yantari-tipayi itomi Apitanto-nisatzi, imatzityaa yantariti iwaiyani Faraón, okantawitaka iriipirori isaikawitaka iwinkatha-rimintoki. Imatzityaa yantariti iwaiyani asinonkainkari otzikataari tononka-waitatsiri. Ari inkami-takyaa yantariti iwaiyani ipira-payi. </v>
<v b="EXO" c="11" v="6">Tima akiwainka inkantaityaa yirajiityaa Apitantoniki, ti iñiitiro pairani kimityaaroni, airo apiitaja aajatzi apaata. </v>
<v b="EXO" c="11" v="7">Iro kantacha, tikatsi maimani-tirini Israel-iiti, airo itzimi otsitzi tharotirini. Irootaki piyotan-tyaari iyotziri Pawa Apitanto-nisatzi, iyotzitari Israel-iiti ikaratzi yasitari irirori. </v>
<v b="EXO" c="11" v="8">Ari impokanaki pinampiri-payi iñiina, intyiirowa-paaki, inkanti: ‘Pijataji awiroka, paanajiri pishininka-payi ikaratzi pitsipa-takari.’ Aririka onkarataki awisatsini, aripaiti nojataji.” Tima antaro ikisanaka Moisés isitowanaji ikinkitha-waitakairira Faraón. </v>
<v b="EXO" c="11" v="9">Ipoñaa yapiitakiro Pawa ikantziri Moisés: “Oshiki inthainkimi Faraón, irootaki kantakaan-tironi iñaantyaarori okaratzi kaari iñaapiin-taitzi pairani Apitantoniki.” </v>
<v b="EXO" c="11" v="10">Imatakiro Moisés aajatzi Aarón, tima iñaakayi-takiri Faraón kaari iñaapiintzi. Iriitaki Pawa kantakaaro ikiso-siri-tantanaari Faraón. Ti isinitiri ijataji Israel-iiti isaikakira inampiki. </v>
<v b="EXO" c="12" v="1">Ikanta Pawa iñaanatairi Moisés aajatzi Aarón anta Apitantoniki, ikantajiri: </v>
<v b="EXO" c="12" v="2">“Iriipirori inatyii yoka kasiri, iriitaki itapiin-tajyaaroni kasiri osarintsiki. </v>
<v b="EXO" c="12" v="3">Pinkinkitha-waitakairi maaroni Israel-iiti, pinkantiri: ‘Aririka ariityaa kitaitiri 10 yoka kasiri, ari piyosiitiri aparoni pipira iwankoitiki aparo-payi pishininkapayi awiroka. </v>
<v b="EXO" c="12" v="4">Tirika pishikiti piwankoki pinthonkan-tyaariri piyaari pipira, kantatsi pinkaimiri saika-nampitzimiri, pantityaari pipira, iriitaki iyaari ikaratzi isaikajiitzi irirori iwankoki. </v>
<v b="EXO" c="12" v="5">Tima kamiitha inkantyaa yoka pipira, sirampari inatyii ontzimi aparoni isarintsiti. </v>
<v b="EXO" c="12" v="6">Ari isaikawaki yoka pipira irojatzi kitaitiri 14 yoka kasiri. Iriitaki piwamaa-yitiri aririka ontsitiniityaanaki aparo-payi piwankoki. </v>
<v b="EXO" c="12" v="7">Payiro iriraani, pimpotho-tantyaaro apitiro otzinkami-panki aajatzi okonompi-panki pasitakoro tsika piwayityaari pipira. </v>
<v b="EXO" c="12" v="8">Tima tsitiniriki piyaari pintasi-takiri, patantyaari kaari iwaitai-tziri siñakairori, aajatzi inchasi kipishitatsiri. </v>
<v b="EXO" c="12" v="9">Airo piwari naakirari, aajatzi pinkimi-tajiri kotsirintsi, apatziro piyaari tasirintsi. Tima kantatsi piyaaro aajatzi okaratzi tzimantayitariri inthompointa imotyaaki. </v>
<v b="EXO" c="12" v="10">Pinthon-katiri piyaari, airo piwapithaantari piyaari onkitaiti-tamanaji. Aririka intzima-raantapaaki kapichiini, pintayiri. </v>
<v b="EXO" c="12" v="11">Iroka pinkantyaa piyaari. Piwathakityaa, airo panii-kontatasita, pairikiro pikotzikiiri, sintsipayini piyaa. Tima iroka kitaitiri ampaitajiro “Anankoryaantsi,” irasi Pawa. </v>
<v b="EXO" c="12" v="12">Tima iroñaaka tsitiniri nonkinanaki maaroni nampitsi Apitantoniki, ari nowamaakiri maaroni yantariti iwaiyani Apitantoni-satzi, aajatzi yantariti itomi-payi ipira-payi. Tima Pawa nonatzii naaka. Aritaki nowasankitaa-nakiniri iwawa-niroti Apitantoni-satzi. </v>
<v b="EXO" c="12" v="13">Tima irootaki iraantsi noyotan-tapaa-kyaarori piwanko tsika pisaika-yitzi awiroka. Aririka noñaapaakiro ompotho-takyaa iraantsi piwanko, nanankoryaa-nakiro. Airo piñiiro mantsiyarintsi wamaantatsiri yatsipi-tyaari Apitantonisatzi. </v>
<v b="EXO" c="12" v="14">Tima irootaki pinkinkithasiri-tapiin-tajiri iroka kitaitiri, antaro poimosirinkajiro pisirita-jyaari Pawa. Irootaki imatajiri inkarati pincharini-tajyaari. Irasi iwiro yoimosirinkajiro. </v>
<v b="EXO" c="12" v="15">Tima onkarati 7 kitaitiri piwapiin-tyaaro yatantaitari. Pookayitiro piwankoki okaratzi siñakairori itana-karori kitaitiri. Tzimatsi-rika atziri owakyaaroni siñatsiri yatantaitari itana-karori kitaitiri irojatzi omonkara-tantakyaa 7 kitaitiri, airo isinitai-tziri intsipa-tajyaari ishininka, yookaitakiri. </v>
<v b="EXO" c="12" v="16">Tima papatowintajyaana pimpinkathataina itana-karori kitaitiri. Ari pinkimi-tajirori aajatzi aririka omonkara-tapaakyaa 7 kitaitiri. Tikatsi antawai-tatsini, apatziro inkotsiti iyaari. </v>
<v b="EXO" c="12" v="17">Poimosirinkajiro iroka kitaitiri iwantai-takarori yatantaitari kaari iwaitai-tziri siñakairori, tima irootaki kitaitiri naantaamiri pisaika-witaka Apitantoniki. Ontzimatyii piyomitaajiri inkarati pincharini-tajyaari, irasi iwiro yoimosirinkajiro irirori nokantakiri. </v>
<v b="EXO" c="12" v="18">Piwapiin-tajyaaro yatantaitari kaari iwaitai-tziri siñakairori kitaitiri 14 irojatzi kitaitiri 21 aririka yitana-kyaaro owakirariki osarintsi. </v>
<v b="EXO" c="12" v="19">Tima airo otzimawaitzi kapichiini siñakairori yatantaitari piwankoki, irojatzi omonkara-tantakyaari 7 kitaitiri. Tzimatsi-rika owakota-kyaaroni siñakairori, airo inintaitajiri pinampiki, yookaitakiri. Onkanta-wityaa Israel-iiti inatyii, pasini-satzi-rika saikimo-tzimiri, ontzimatyii yookaitiri. </v>
<v b="EXO" c="12" v="20">Tima tsika-rika pinampi-yitajyaaro awiroka, airo piwako-waitaro siñakairori yatantaitari.’ ” </v>
<v b="EXO" c="12" v="21">Ari yapatotakiri Moisés maaroni antarikona-payi Israel-iiti, ikantakiri: “Pijati piyosiiyiti pipira piwamairi piwankoki, iriitaki oimosirinkyaari kitaitiriki ‘Anankoryaantsi.’ </v>
<v b="EXO" c="12" v="22">Payi inchasi, pashitan-tyaaro iriraani pipira piwako-takiri, pimpotho-tantyaaro apitiro otzinkami-panki aajatzi okonompi-panki pasitakoro. Aritaki pisaikawaki piwankoki, airo pisitowa-waitzi irojatzi osaikira. </v>
<v b="EXO" c="12" v="23">Tima inkinatyii Pawa iwamaanakiri yantariti iwaiyani Apitantoni-satzi. Aririka iñaapaakiro iraantsi pipotho-takiro apitiro otzinkami-panki aajatzi okonompi-panki pasitakoro, ari yawisanakiro piwanko-payi. Airo isinitziri Pawa inkyaa-pankotimi apirotan-tatsiri. </v>
<v b="EXO" c="12" v="24">Poimosirinka-piintajiro awiroka nokantakimiri, irasi iwiro aajatzi inkarati pincharini-tajyaari yoimosirinka-yitajiro irirori. </v>
<v b="EXO" c="12" v="25">Aririka pariitajyaa kipatsi-kinta ikasiya-kaakimiri Pawa, irojatzi poimosirinki-tajyaari aajatzi anta. </v>
<v b="EXO" c="12" v="26">Aririka isampitajimi inkarati pincharini-tajyaari, inkantimi: ‘¿Ipaitama siyakaa-wintachari iroka oimosirinkaantsi?’ </v>
<v b="EXO" c="12" v="27">Iroka pinkanti awirokaiti: ‘Ari yatsipi-takaitari ipiraitari yoimosirinkaitariri Pawa kitaitiriki Anankoryaantsi. Tima yanankoryaakiro pairani Pawa iwanko-payi ashininka Israel-iiti isaikan-tawitakari Apitantoniki, tima iwamaanakiri yantariti iwaiyani-payi Apitantoni-satzi, iriima ashininka-payi arokaiti ti iwamaanakiri.’ ” Ari ityiirowanaka Israel-iiti ipinkatha-tanakiri Pawa. </v>
<v b="EXO" c="12" v="28">Ikanta ijajiitaji Israel-iiti, imatakiro okaratzi ikantakiriri Pawa yoka Moisés aajatzi Aarón. </v>
<v b="EXO" c="12" v="29">Okanta niyaankiiti tsitiniri, ithonka iwamaakiri Pawa yantariti iwaiyani Apitantoni-satzi. Yitanakari yantariti iwaiyani pinkathari Faraón, imatzitakari yantariti iwaiyani yasitakoi-tziri. Ari ikimitaakiri itarori owaiyani ipira-payi. </v>
<v b="EXO" c="12" v="30">Ikanta isaakitanaki tsitiniriki Faraón, maaroni inampiri-payi, aajatzi Apitantoni-satzi, antaro okantaka iraantsi. Tima maaroni iwankoki ikamayitaki yantariti iwaiyani-payi. </v>
<v b="EXO" c="12" v="31">Ari ikaimakaan-takiri Faraón tsitini-paiti Moisés aajatzi Aarón, ikantakiri: “Pijataji, ti noninti pisaiki-motajina, paanajiri maaroni pishininka Israel-iiti, pimpinkathatiri Pawa, tima irootaki pikanta-piintakinari. </v>
<v b="EXO" c="12" v="32">Paanajiri maaroni pipira-payi. Pimatiro pinintapiin-takiri pantiri. Pijatana-kiita. Pamanako-wintajina aajatzi naaka.” </v>
<v b="EXO" c="12" v="33">Tima isinchinka-thatanakiri Apitantoni-satzi isintsi-tantyaari ijataji Israel-iiti, ikantziri: “¡Pijatanaki sintsiini! Ti noninti napirotyaa nonkami.” </v>
<v b="EXO" c="12" v="34">Ari yaanakiro Israel-iiti opatha yatanta-jiitantari kaari ikonowaitzi siñakairori, iponatan-tanakaro imanthaki, yanatanakiro. </v>
<v b="EXO" c="12" v="35">Imatakiro Israel-iiti okaratzi ikantakiriri Moisés, ikamita-nakiri Apitantoni-satzi ikaratzi iwitsikai-tziri kiriiki, ooro, aajatzi kithaarintsi. </v>
<v b="EXO" c="12" v="36">Iriitaki Pawa kantakaakari Apitantoni-satzi ipasitan-tawaariri Israel-iiti, ipayita-wajiri okaratzi inintziri. Ari ikantakirori Israel-iiti yaapithatan-tanaariri Apitantoni-satzi iwaararo. </v>
<v b="EXO" c="12" v="37">Ari ijajiitaji Israel-iiti ipoñaanakaro Itomyaani Ooryaatsiri ijajiitiro Pankojaaki. Tima iyosiityaa antari-payi, ikarajiitzi 600,000 atziri. Ti iyoitiro tsika okaratzi kooya-payi aajatzi iintsi-payi. </v>
<v b="EXO" c="12" v="38">Ti apatziro iyosiityaa Israel-iiti ijajiitaji, ikonowa-nakari nasiyita-chari atziri kaari ishininkayita. Tima yaayitanaji oshiki ipiraitari-payi. </v>
<v b="EXO" c="12" v="39">Tima sintsiini imisitowakiri inampiki Apitantoni-satzi, ti inkonowa-nakiro siñakairori opatha yatantaitari, ti inkotsi-tanaki iwariti, apatziro itasitanaki yatantaitari. </v>
<v b="EXO" c="12" v="40">Tima okaratzi 430 osarintsi isaikaki Israel-iiti anta Apitantoniki. </v>
<v b="EXO" c="12" v="41">Aripaiti isitowa-jiitaji maaroni iwayiri-takaani Pawa isaikawitaka anta Apitantoniki omonkara-tapaaka 430 osarintsi. </v>
<v b="EXO" c="12" v="42">Aamaako-winta iwakiri Pawa tsitiniriki Israel-iiti, tima aritaki imisitowajiri isaikawitakara Apitantoniki. Irootaki yaamaakowin-tantajyaariri Pawa iroka tsitiniriki Israel-iiti, irojatzi imaitajiri inkarati incharini-tajyaari. </v>
<v b="EXO" c="13" v="1">Ikanta yapiitajiro Pawa iñaanatairi Moisés, ikantziri: </v>
<v b="EXO" c="13" v="2">“Pasita-kaiyaanari yantariti-payi iwaiyan-taitani. Tima maaroni ojiwatani owaiyani pishininka-payi Israel-iiti, aajatzi asi ipiraitari-payi, nasi inayitatzii yokapayi.” </v>
<v b="EXO" c="13" v="3">Ari yapiitajiro Moisés ikantairi ishininka-payi Israel-iiti, ikantziri: “¡Noshininkaiti! Pinkinkithasiri-tajiro kitaitiri pisitowan-taari Apitantoniki, tsika Impira-witaitakami. Tima isintsinka Pawa imisitowan-taami. Irootaki airo piwantajaro ikonowai-tziro siñakairori yatantaitari. </v>
<v b="EXO" c="13" v="4">Tima yoka kasiri ipaitai-tziri “Iiriki”, iriitaki pisitowan-tayitajyaari. </v>
<v b="EXO" c="13" v="5">Iriitaki yoka kasiri poimosirinkan-tajyaari apaata aririka paajiro inampitsiti Owintini-satzi, Tharowan-taarini-satzi, Tonkaarisatzi, Thaantiwinisatzi, aajatzi Kayaawinisatzi. Tima irootaki ikasiya-kaakiriri Pawa pairani acharinini pasitajyaaro. Ari oshookapaji anta oshiki pankirintsi, aajatzi tsika itzimapaji oshiki ipiraitari. </v>
<v b="EXO" c="13" v="6">Tima onkarati 7 kitaitiri piwajyaaro yatantaitari kaari ikonowaitzi siñakaironi. Iro kantacha aririka omonkara-tapaakyaa 7-tatsini kitaitiri, poimosirinkajiri Pawa. </v>
<v b="EXO" c="13" v="7">Tima onkarati 7 kitaitiri iwaityaaro yatantaitari kaari ikonowaitzi siñakaironi. Airo otzimawaitzi kapichiini pinampiki opatha ikonowai-tzirori siñakairori. </v>
<v b="EXO" c="13" v="8">Ontzimatyii pinkaman-tajiri apaata pitomi, pinkantairi: ‘Opoñaantari aimosirinkiro iroka kitaitiri, tima tzimatsi yantzimota-kinari pairani Pawa nositowan-taari nosaika-witaka Apitantoniki.’ </v>
<v b="EXO" c="13" v="9">Pinkimi-takaan-tajiro iroka ñaantsi pinkinta-kotyaaromi pakoki aajatzi pitamakoki. Pinkinkitha-kotajiro iyotakaa-jimiri Pawa, tima isintsinka Pawa yaantaamiri pairani pisaika-witaka Apitantoniki. </v>
<v b="EXO" c="13" v="10">Ontzimatyii pamitajyaaro poimosirinkajiro osarintsiki-payi aririka omonkara-tapajyaa. </v>
<v b="EXO" c="13" v="11">Ari yariita-kaajyaami Pawa iipatsitiki Owintini-satzi, tsika otzimi ikasiya-kaakimiri awiroka aajatzi picharinini. Aririka yasitakaa-jyaamiro awiroka, </v>
<v b="EXO" c="13" v="12">pasita-kaajyaari awirokapayi Pawa maaroni ijiwaitziri iwaiyan-taitani. Ari pinkimi-tajiriri sirampari ojiwatziri owaiyani pipira-payi, tima iriitaki Pawa asitari. </v>
<v b="EXO" c="13" v="13">Iriima ojiwatziri owaiyani pipira ikyaakoitari, pimpoyii-tantyaari yanini pipira kaari ipinkaitzi. Airorika itzimi pimpoyii-tantyaariri, pinkatzikiri. Ari pinkimi-tajiriri aajatzi iwaiyani inkarati pincharini-tajyaari, pimpoyii-tantyaari yanini pipira iwaitari. </v>
<v b="EXO" c="13" v="14">Aririka isampitimi piwaiyani, inkantimi: ‘Ipaita kantakota-chari iroka?’, pinkantiri awiroka: ‘Irootaki kantakotacha isintsinka Pawa imisitowan-tairi asaikawita Apitantoniki, impira-waitajai. </v>
<v b="EXO" c="13" v="15">Okantakaakaro ikiso-siri-waitaki pinkathari Faraón, ti isinitina nojataji, irootaki iwamaan-takariri Pawa yantariti iwaiyani Apitantoni-satzi, ari ikimitaa-kiniri aajatzi ojiwatziri owaiyani ipira-payi. Irootaki nopomitan-taaniriri Pawa sirampari ojiwatziri owaiyani nopira. Ari nokimita-jiriri itarori iwaiyani notomi-payi. </v>
<v b="EXO" c="13" v="16">Pinkimi-takaan-tajiro awiroka pinkinta-kotatyiiyaaromi ñaantsi pakoki aajatzi pitamakoki, tima sintsi ikanta Pawa yamantairi pairani asaikawitaka Apitantoniki.’ ” </v>
<v b="EXO" c="13" v="17">Ikanta isinitajiri pairani Faraón ijataji Israel-iiti, ti inkinakaa-najiri Pawa iipatsitiki Kinawai-taniriiti, ari ithakiryaapiintaitziro. Tima inkanta-kitzii Pawa: “Aririka iñaakiro Israel-iiti manataantsi-payi, ari inintanaji impiyanajiro Apitantoniki.” </v>
<v b="EXO" c="13" v="18">Irootaki itapota-kaantakariri Pawa otzisi-masiki irojatzi Inkaariki Kiraankaaro. Tima owitsikyaa ikantajiitaka Israel-iiti iwayirityaa isitowan-taari Apitantoniki. </v>
<v b="EXO" c="13" v="19">Tima yamajiro Moisés itonki-poroki José, irootaki inintakiri pairani José, Ikantaki: “Aririka inisironka-tajimi apaata Pawa, nonintzi pinkantina kamiithaini, paana-jinaro apaata notonki-poroki.” </v>
<v b="EXO" c="13" v="20">Ikanta yawisanaki Israel-iiti isaikawi-tapaaka Pankoshaaki, ariijiitaka Shiwamin-taaki tsika itanakaro otonkaaro otzisi-masi. Ari imajiita-paaki. </v>
<v b="EXO" c="13" v="21">Iriitaki Pawa jiwatapiin-takiriri. Tima iñiiro okantasamata kitaipaiti minkori, iyotzi ari inkinajiiti. Irooma tsitini-paiti opaamatzi minkori, irootaki okoñaatantari tsika ikini yaniijiiti. Ari okanta yaniitan-takari kitaitiriki aajatzi tsitiniriki. </v>
<v b="EXO" c="13" v="22">Tima ti ookani owiri Israel-iiti kitaipaiti okantasamataka minkori, ari okimitakari tsitini-paiti okitainka-takotziri opaamasamataki. </v>
<v b="EXO" c="14" v="1">Ari iñaawaitaki Pawa, ikantziri Moisés: </v>
<v b="EXO" c="14" v="2">“Pinkantiri pishininka-payi Israel-iiti impiyajiita Kyaa-mori-winiki, tima ari oniyaanki-thatziri anta osaiki inkaari tsika omontita-paaro nampitsi ipaitai-tziri Iwaararo Inkaniwiri, ari Pankothanthaari anta. </v>
<v b="EXO" c="14" v="3">Irootaki inkantan-tyaari Faraón: ‘Tikatsi inkini isiyi Israel-iiti, otzikawakiri otzisi-masi.’ </v>
<v b="EXO" c="14" v="4">Ari nonkanta-kaakyaaro naaka yapiitiro inkiso-siri-tanaji Faraón, irootaki inintan-tyaari impatzima-tawajimi. Ari noñaakan-tirori nosintsinka, nontsipatairi iwayiriti-payi. Ari iyotiri Apitantoni-satzi naaka Pawa.” Imatakiro Israel-iiti okaratzi ikantakiriri Pawa. </v>
<v b="EXO" c="14" v="5">Ari ikamantai-takiri iwinkathariti Apitantoni-satzi, ikantai-tziri: “Siyaka Israel-iiti.” Antaro owatsimaa-nakiri Faraón ikimawaki, imatzita-nakaro inampiri-payi irirori, ikantajii-tanaki: “¿Ipaita asinitan-taariri ijataji Israel-iiti, tikatsi ampirata-jyaari?” </v>
<v b="EXO" c="14" v="6">Sintsiini iwitsika-nakiro isiyako-minto, ikaimakiri iwayiriti. </v>
<v b="EXO" c="14" v="7">Iyosiitaki iroopirori siyako-mintotsi okaratzi 600. Yaanaki aajatzi pasini isiyako-minto-payi Apitantoni-satzi, ari ititanakari jiwayitziriri iwayiriti. </v>
<v b="EXO" c="14" v="8">Iriitaki Pawa kantakaarori ikiso-siri-tanta-naari Faraón, pinkatha-ritatsiri Apitantoniki, ipatzima-tanakiri Israel-iiti. Iro kantacha Faraón ti inkinkithasiri-tajiro antaro okantaka sintsin-kantsi isitowan-taari Israel-iiti inampiki. </v>
<v b="EXO" c="14" v="9">Jaitijiitaki Apitantoni-satzi ipatzima-tziri Israel-iiti. Ari ikaratanakiri iwayiriti-payi ikyaako-yitakari ipira-payi, aajatzi isiyako-minto-payi Faraón. Iyaatawajiri iwanko-thaanti-yitapaaka inkaari-thapyaaki Kyaa-moriwini, omontitakari nampitsi Iwaararo Inkaniwiri. </v>
<v b="EXO" c="14" v="10">Ikanta okaaki-tapaaki Faraón, yaminajiitaki Israel-iiti, iñaatziiri ipokajiitaki Apitantoni-satzi ipatzima-takiri. Antaro itharowa-jiitanaki Israel-iiti, ikowako-tanakiri Pawa yamitakotiri. </v>
<v b="EXO" c="14" v="11">Ikantanakiri Moisés: “¿Tikatsima Apitantoniki tsika nonkitatyaa pamantanari otzisi-masiki nonkamayiti? ¿Tsikama pinkantinaka? ¿Paitama pamantaanari nosaikawita Apitantoniki? </v>
<v b="EXO" c="14" v="12">Aritaki nokantzi-takami Apitantoniki: ‘Piñaasi-tyaana isintsiwinta-waitana Apitantoni-satzi nantawai-tiniri, irootaki kamiitha-witacha impira-tyaana Apitantoni-satzi, airo noñiiromi iroñaaka nonkami otzisi-masiki.’ ” </v>
<v b="EXO" c="14" v="13">Ari yakanakiri Moisés ishininka-payi Israel-iiti, ikantziri: “Airo pitharowan-tajiitari. Pintonta-siriti. Aritaki iwawisaa-kotakimi Pawa. Tima inkarati Apitantoni-satzi piñiiri iroñaaka, airo piñaajiri apaata. </v>
<v b="EXO" c="14" v="14">Airo okantzi-mowaitami, iriitaki Pawa kisakowin-tyaamini awirokaiti.” </v>
<v b="EXO" c="14" v="15">Ari ikantanaki Pawa: “¡Moisés! ¿Ipaitama pikaimakaimatantanari? Pinkantiri pishininka-payi Israel-iiti: ‘Pijajiiti.’ </v>
<v b="EXO" c="14" v="16">Irooma awiroka piwaankiro pikotzikiiri inkaariki, aritaki ontinka-ryaanaki. Tima piryaasaanti onkanta-nakyaa, ari inkinajii-tanaki Israel-iiti yaniijiitanaki. </v>
<v b="EXO" c="14" v="17">Naaka oomasontyaasiritirini Apitantoni-satzi, inintan-tyaari impatzima-tanakimi. Ari iñiirori nosintsinka Faraón, aajatzi maaroni iwayiriti. Napirotiro isiyako-minto aajatzi ipira-payi ikyaako-yitari-payi. </v>
<v b="EXO" c="14" v="18">Tima ari iyoti Apitantoni-satzi naakataki Pawa, aririka iñaakiro nosintsinka tsika nonkantakiri pinkathari Faraón, napirotzitiri isiyako-minto, iwayiriti aajatzi ipira-payi ikyaakoitari-payi” </v>
<v b="EXO" c="14" v="19">Ikanta Imaninkariti Pawa, aajatzi minkori jiwatapiin-takiriri Israel-iiti, impoitanaki itaapiiki tsika ikinajii-tapaakiro. </v>
<v b="EXO" c="14" v="20">Satikanaka niyaankiniki ipokajiitzi Apitantoni-satzi ipatzima-tziri Israel-iiti. Tsitiniki okantzi-mojii-takari Apitantoni-satzi, iriima Israel-iiti koñiinka okanta iñiiro irirori tsitini-paiti. Irootaki kaari imatantaro Apitantoni-satzi iyaatiri Israel-iiti, tima tsitiniki ikantakotaka irirori. </v>
<v b="EXO" c="14" v="21">Ikanta iwaanka-nakiro Moisés irako inkaariki, ikantakaakaro Pawa ompoki antaro tampyaa tsitini-paiti okinapaakiro isitowa-piintzi ooryaatsiri, ari otinka-ryaanaki inkaari, awotsitanaki. </v>
<v b="EXO" c="14" v="22">Yaniitan-tanakaro Israel-iiti tsika opiryaa-tanaki inkaari, tima osiyawai-tanakaro impirita okatziya-tantaa-tanaka yampatiki aajatzi irako-piroki. </v>
<v b="EXO" c="14" v="23">Iyaataa-jiitakiri Apitantoni-satzi, itsipayi-takari iwayiriti Faraón ikyaako-yitakari ipira-payi, isiyako-yitaka isiyako-mintoki-payi, wiraajiitaka niyaankiniki inkaari. </v>
<v b="EXO" c="14" v="24">Ikanta okitaitzi-mataki, yaminaki Pawa isaikaki okitainkataki minkori oorintasamatainchari, iñaakiri iwayiriti Apitantoni-satzi, ikantakaakaro ayima-jiitiri itharowanka. </v>
<v b="EXO" c="14" v="25">Ikantakaaro aajatzi othopaa-yitanaki osiyantari isiyako-minto. Ari owatsi-pirotakiri itharowa-jiitanaki. Ikantajiitzi Apitantoni-satzi: “Thami ampiya-pithatiri Israel-iiti, tima inkisawin-tatyii-yaari Pawa.” </v>
<v b="EXO" c="14" v="26">Iro kantacha ikantakiri Pawa yoka Moisés: “Piwaankiro pako inkaariki, ompiyiita nijaa anairi maaroni Apitantoni-satzi, isiyako-minto-payi aajatzi ikaratzi kyaakotariri ipira-payi.” </v>
<v b="EXO" c="14" v="27">Aritaki kitaiti-tzimatanaki, iwaanka-nakiro irako Moisés inkaariki, sintsiini okantanaka inkaari osirinka-paaka. Isiyaminthaita Apitantoni-satzi, imonthaitaro inkaari. Ari ikantakirori Pawa yapirotan-takariri Apitantoni-satzi niyaankyaniki inkaari. </v>
<v b="EXO" c="14" v="28">Tima sintsiini osirinka-paaka inkaari, anaanakiro isiyako-minto-payi, ikaratzi kyaakotariri ipira-payi, aajatzi maaroni iwayiriti Faraón itsipatakari ipatzima-tziri Israel-iiti. Yapirotaka maaroni, tikatsi añaajatsini. </v>
<v b="EXO" c="14" v="29">Iriima irirori Israel-iiti kamiitha yaniitan-tanakaro inkaari tsika opiryaa-tanaki, osiyawai-takaro impirita okatziya-tantaa-tanaka yampatiki aajatzi irako-piroki. </v>
<v b="EXO" c="14" v="30">Ari ikantakirori Pawa iwawisaa-kotanta-kariri Israel-iiti impira-waitari Apitantoni-satzi. Iñaakiri Israel-iiti ikamajiitaki Apitantoni-satzi naryaa-masini inkaari-thapyaaki. </v>
<v b="EXO" c="14" v="31">Ikanta iñaakiro Israel-iiti iroopirori okantaka yantakiri Pawa yiitsinampaakiri Apitantoni-satzi, ipinkatha-tanakiri, yawintaa-nakari Pawa aajatzi ikimitaa-nakiriri Moisés, impiratani Pawa. </v>
<v b="EXO" c="15" v="1">Ari ipanthaa-kotanakiri Pawa yoka Moisés aajatzi ishininka-payi Israel-iiti. Iroka ikantzi ipanthaa-jiitzi: Nompanthaa-kotajiri Pawa, tima iriipirori ikantaka irirori yiitsinampaantaki. Iwiinkakiri ikyaakoitari aajatzi ikaratzi kyaakotariri. </v>
<v b="EXO" c="15" v="2">Nompanthaa-wintajiri Pawa, Tima iriitaki sintsita-kayinari, iriitaki owawisaa-kotaanari. Iriitaki Nowawani, ontzimatyii nowisiryaa-wintajiri, Iriitaki Iwawani asitanari, ontzimatyii nokimosiriwintairi. </v>
<v b="EXO" c="15" v="22">Ikanta yaanajiri Moisés ishininka-payi Israel-iiti yookanajiro Inkaari Kiraankaaro. Ikinanaki otzisi-masiki ipaitai-tziro Tantotsi-wini, tima mawa kitaitiri yaniijiitaki, ti iñaaji nijaa otzisi-masiki irajiri. </v>
<v b="EXO" c="15" v="23">Ikanta yariijiitaka ipaitai-tziro Kipishaa, ti onkanti irapaakiro nijaa, tima kipishaa okantaka. Irootaki owaitakaan-tzirori anta Kipishaa. </v>
<v b="EXO" c="15" v="24">Ari ikisima-tanakiri ishininka-payi Moisés, ikantajii-tziri: “¿Ipaitama iriri?” </v>
<v b="EXO" c="15" v="25">Irootaki yamanan-tanakari Moisés ikowako-takiri Pawa. Ari iñaakakiriri aparoni inchasimpoki. Yaakiro Moisés, iwiinkakiro nijaaki, kamiitha-tanaki iriro. Ari inintanaki Pawa iñaanta-kaajyaari, ikantakaan-taki onkarati yamitajyaari. Tima iñaanta-tyiiyaari. </v>
<v b="EXO" c="15" v="26">Ikantakiri: “Aririka pinkimisantiri Piwawani, tampatzika-siriri pinkantajyaa, pimonkara-tajiro ikantakaantani, noñaakimi piwashaan-tajiro okaratzi iwinkakaantani, airo patsipitaro awiroka mantsiyarintsi yatsipi-takari Apitantoni-satzi, tima naaka Pawa, wawisaako-tantziri.” </v>
<v b="EXO" c="15" v="27">Ikanta yariijiitaka Kompiro-jaariki, ari otzimiri anta okaratzi 12 nijaatinka, ari oshookiri aajatzi okaratzi 70 kompirosi. Ari iwanko-thaanti-jiitapaaka anta. </v>
<v b="EXO" c="16" v="1">Tima irootaki iroka kitaitiri 15 inkaran-tyaarimi apiti kasiri isitowan-tajari Israel-iiti Apitantoniki. Ari yawisajii-tanaki ipoñaanajaro Kompiro-jaariki irojatzi niyaanki-thakiniki otzisi-masi Kitoochiintoni. </v>
<v b="EXO" c="16" v="2">Okanta anta otzisi-masiki, maaroni Israel-iiti iñaanawai-tapaakiri Moisés aajatzi Aarón. </v>
<v b="EXO" c="16" v="3">Ikantajiitzi: “Ari okamiithawita iwamaayi-tinami Pawa Apitantoniki, tsika nopiyota-kotapiin-tziri wathatsi noyowitzitiki, tsika nokimatzii-tapiinta-jiita nowawai-jiita. Irooma pama-jiiwitakana awiroka aka otzisi-masiki ari paakainaro notashi maaroni nokarajiitaki.” </v>
<v b="EXO" c="16" v="4">Ari yapiitajiri Pawa, ikantairi Moisés: “Ari nowaryaa-kiniri owaritintsi. Irootaki iyoyairi Israel-iiti onkarati iyaari aparoni kitaitiri. Ari noyotiriri ikimisan-tziro-rika nokantziriri. </v>
<v b="EXO" c="16" v="5">Iro kantacha iroka 6-tatsiri kitaitiri, ontzimatyii yanaakairo okaratzi iyoyaapiin-tziri pasiniki kitaitiri, irootaki iwapithaan-tyaari.” </v>
<v b="EXO" c="16" v="6">Irootaki iroka ñaantsi iwawisaa-kiniriri maaroni ishininka-payi Moisés aajatzi Aarón, ikantakiri: “Iroñaaka tsitinii-tiini ari piyotiri iriitaki Pawa omisitowa-jimiri Apitantoniki. </v>
<v b="EXO" c="16" v="7">Irooma onkitaiti-tamanaji ari piñiirori iwaniinkaro Pawa, tima ikimakimi okaratzi pikisima-waitakiri. ¿Pisiyakaan-tzima naaka pikisima-waitzi?” </v>
<v b="EXO" c="16" v="8">Aikiro ikantana-kitzii Moisés: “Iroñaaka tsitinii-tiini impimi Pawa posiniri piyaari. Irooma onkitaityaa-manaji impimi oshiki yatantaitari, irootaki pinkima-niintyaari. Tima ikimakimi Pawa pikisima-waitakiri. ¿Pisiyakaantzi naaka pikisima-waitzi? Tima ti naaka pinkisimati, Pawa pikisimataki.” </v>
<v b="EXO" c="16" v="9">Ari ikantanakiri Moisés iririntzi Aarón, ikantziri: “Pinkaimiri maaroni ashininka-payi Israel-iiti, pinkantiri: ‘Pimpoki maaroni apatowin-tyaari Pawa, tima ikimakimi pikisima-waitakiri.” </v>
<v b="EXO" c="16" v="10">Iñaanaminthai-tziri Aarón maaroni Israel-iiti, iro yaminakimi otzisi-masiki, iñaatziiro iwaniinkaro Pawa anta minkoriki. </v>
<v b="EXO" c="16" v="11">Ari iñaanata-nakiri Pawa yoka Moisés, ikantziri: </v>
<v b="EXO" c="16" v="12">“¡Moisés! Nokimakiri pishininka-payi Israel-iiti ikisima-waitana. Nonintzi pinkantiri: ‘Pinkimiri ikantzi Pawa: “Aritaki piwakyaa posiniri tsitinii-tiini, irooma onkitaityaa-manaji piyaa oshiki yatantaitari, irootaki pinkima-niintyaari. Tima irootaki piyotan-tajyaari naakataki Piwawani.” ’ ” </v>
<v b="EXO" c="16" v="13">Okanta otsitiniityaanaki, ari itonka-jiitapaaki posiniri, aniimasi-tapaaki opiyotaka iwanko-thaanti-payi Israel-iiti. Irooma okitaiti-tamanaji iñaatzii ashimasi-tapaaki itsini impokiro kipatsiki. </v>
<v b="EXO" c="16" v="14">Ikanta okaratapaakira itsini impokiro, iñiitatzii piyowani-tapain-chari okaankitaki otzisi-masiki, yaaniiriki okantayitaka. </v>
<v b="EXO" c="16" v="15">Ti iyotiro Israel-iiti tsika opaita, ikanta-wakaa-jiita: “¿Ipaitama iroka?” Ikantzi Moisés: “Irootaki owaritintsi ipimiri Pawa piyaari. </v>
<v b="EXO" c="16" v="16">Iroka ikantzi Pawa: ‘Pinkoyaayiti onkarati pantityaari piyaari tsika pikarajiitzi piwankoki. Pijaikiti aparoni pachakaki inkimyaari aparoni atziri.” </v>
<v b="EXO" c="16" v="17">Imatakiro Israel-iiti ikantai-takiriri. Tzimatsi aintsiri oshiki, pasini kapichini iyoyaaki. </v>
<v b="EXO" c="16" v="18">Iro imonkara-tanta pachaka ijayitzi, ti yaparawaitiro aintsiri oshiki, ti onkowityii-motyaari aintsiri kapichiini. Yaayitaki okaratzi inintziri iyaari. </v>
<v b="EXO" c="16" v="19">Ipoñaa ikantaki Moisés: “Airo piwapithaanta-waitaro piwamanai-yaaro onkitaiti-tamanaji.” </v>
<v b="EXO" c="16" v="20">Iro kantacha, ipiyatha-takaro Israel-iiti ikantawi-takariri Moisés, tzimatsi owapithaan-tainchari iwamana-jyaari onkitaiti-tamanaji. Tima onthonka okini-tanaki, sitziinka okantanaka. Irootaki ikisanta-kariri Moisés ikaratzi piyatha-takariri. </v>
<v b="EXO" c="16" v="21">Ari ikantatyaa ikoyii kapichikitaiti, yayi okaratzi inintziri iyaari. Aririka isaawata-paaki ooryaatsiri, othonka owyaanaka. </v>
<v b="EXO" c="16" v="22">Irooma 6-tatsiri kitaitiri, ari yanaakairo okaratzi ikoyaapiin-tziri pasini kitaitiri, apiti pachaka yaayitzi iyaari aparoni atziri. Ijatzimaita jiwari-payi ikamantziri Moisés okaratzi yaayitakiri. </v>
<v b="EXO" c="16" v="23">Ari ikantzi Moisés: “¡Jiwari-payi! Irootaki ikantakiri Pawa, ikantzi: ‘Onkitaiti-tamanaji, irootaki kitaitiri imako-ryaan-taitari iita-tasorintsitani Pawa. Pinintzi-rika pinkotsiti, pimatiro. Pinintzi-rika pintasitiro, pimatiro. Aririka ontzima-raanti, kantacha piwapitha-tyaaro piyaari onkitaiti-tamanaji.’ ” </v>
<v b="EXO" c="16" v="24">Imatakiro okaratzi ikantakiriri Moisés, iwapithaan-takaro, irootaki iyaari onkitaiti-tamanaji, titzimaita onkiniti, ti ositziti aajatzi. </v>
<v b="EXO" c="16" v="25">Ipoñaa ikantzi Moisés: “Piyaaro iroñaaka, tima irootaki kitaitiri tsika inintaitziri Pawa. Airo piñiiro ompiyo-wanityaa okimita-piinta. </v>
<v b="EXO" c="16" v="26">Tima apatziro onkarati 6 kitaitiri piyoyaa-piinti, irooma kitaitiri 7-tatsiri imako-ryaan-taitari, airo piñii ompiyo-wanityaa.” </v>
<v b="EXO" c="16" v="27">Iro kantacha, tzimatsi Israel-iiti jatamana-jatsiri kitaitiri imako-ryaan-taitari inkoyii, titzimaita iñii. </v>
<v b="EXO" c="16" v="28">Irootaki ikantan-tanakariri Pawa yoka Moisés, ikantziri: “¿Tsika-paitika pinkaratiro pipiyatha-waitaro nokanta-kaantani, aajatzi noñaani? </v>
<v b="EXO" c="16" v="29">Pinkinkithasirityaa, naaka Pawa owitsika-kimirori kitaitiri imako-ryaan-taitari. Irootaki otzimantari 6-tatsiri kitaitiri paantyaari oshiki piyaari apitiki kitaitiri. Irooma kitaitiri imako-ryaan-taitari, pisaiki piwankoitiki airo pisitowa-waitzi tsika-rikapayi.” </v>
<v b="EXO" c="16" v="30">Ari ikantakiro Israel-iiti imairi-jiitaka kitaitiriki imako-ryaan-taitari. </v>
<v b="EXO" c="16" v="31">Ikanta yokaiti Israel-iiti ipaitakiro iroka owaritintsi “ipaitama”. Tima kitamaaro onayitzi, iroowaitaki iyaaniiriki okitho pankirintsi, pocha okanta iwaitaki ochiirinkaantsi ikonowai-tziro yaarato. </v>
<v b="EXO" c="17" v="1">Ikanta yawisajii-tanaki maaroni Israel-iiti isaikawi-tapaaka otzisi-masiki Kitoochiintoni, niitsikiroini ikanta ijajiitzi, kimisanta iwakiro ikantziriri Pawa. Irojatzi yariijii-tantakari Maamintowiniki, ari isaikajii-tapaaki anta tsika ti ontzimapaji nijaa iriri. </v>
<v b="EXO" c="17" v="2">Ari yapiita-najiro Israel-iiti iñaanamintha-tanajiri Moisés, ikantziri: “¡Moisés! Pimpina nijaa niriri.” Ari ikantzi irirori Moisés: “¿Ipaitama piñaana-mintha-tantanari naaka? ¿Ipaita pantawinthatan-tyaariri Pawa?” </v>
<v b="EXO" c="17" v="3">Tima antaaro imirijiitaki Israel-iiti, aikiro iñaanamintha-tatziiri Moisés, ikantziri: “¿Ipaitama pamanta-janari nosaikawita Apitantoniki? ¿Irooma pamantanari aayitina nomiri naaka, imiri nowaiyani-payi aajatzi nopira-payi?” </v>
<v b="EXO" c="17" v="4">Irootaki yamanan-tanajari Moisés ikowako-takiri Pawa, ikantzi: “¡Pawá! ¿Tsikama nonkanti-rika yokapayi noshininka? ¡Aririka awishimo-tawajiri kapichiini opaita-rika, ari ishimyaan-takyaanaro mapi!” </v>
<v b="EXO" c="17" v="5">Ikantzi Pawa: “¡Moisés! Pijati tsika ipiyojiitaka pishininka-payi Israel-iiti, pintsipa-tanakyaari antari-konapayi. Paanakiro pikotzikiiri piposan-takarori pairani nijaa. </v>
<v b="EXO" c="17" v="6">Ari nosaikiri aajatzi naaka anta otzisiki Mamirii-toni. Pimposhiro mapitanta, aritaki oyowanaki nijaa iriri pishininka-payi.” Tima imatakiro Moisés okaratzi ikantakiriri Pawa, iñaakiri antari-konapayi Israel-iiti yantakiro. </v>
<v b="EXO" c="17" v="7">Irootaki owaitakaan-tzirori anta Koshikaa-rini, irootaki ipaitai-tzitari aajatzi Kisima-jaari, tima oshiki ikisawaitaka Israel-iiti, ikisima-waitakiri Pawa, ikantaki: “¿Omaapiroma itsipatajai Pawa, ti yamatawitajai?” </v>
<v b="EXO" c="19" v="1">Aritaki awisanaki ikaratzi mawa kasiri imisitowai-tajiri Israel-iiti isaikawitaka Apitantoniki, ariijiitaka otzisi-masiki Kitoochiintoni. </v>
<v b="EXO" c="19" v="2">Tima ipoñaakaro Maamintowiniki yokaiti Israel-iiti, irojatzi otzisi-masiki Kitoochiintoni tsika isaikajii-tapaaki. Ari iwanko-thaanti-jiitapaaka imontita-paakaro otsisi. </v>
<v b="EXO" c="19" v="3">Ari itonkaanaki Moisés imonthai-yaari Pawa inkinkitha-waitakairi. Ari iñaawai-tanaki Pawa isaikaki otsisiki, ikantziri: “¡Moisés! Pinkamantiri icharini-payi Jacob pinkantiri: ‘¡Israel-iiti! Iroka iñaani Pawa, ikantzi: </v>
<v b="EXO" c="19" v="4">“Piñaayi-takiro tsika nokantakiri Apitantoni-satzi, tsika nokantakiro namanta-jamiri nosaiki naaka, tima osiyawai-takaro iriimi amajimini pakitha isiwankiki. </v>
<v b="EXO" c="19" v="5">Aririka pimonkara-tajiro okaratzi akasiyakaa-wakaari, airorika pipiyathatana, tima awirokaiti nitako-piro-tajyaa, ari anaanakiro okaratzi nitakotari pasini-satzi, tima naaka asitarori maaroni kipatsi. </v>
<v b="EXO" c="19" v="6">Ompira-tasorintsi-taari pinayitaji awiroka pikaratzi ipinkathari-wintaitakimi. Kitisiri pinkanta-yitajyaa.” Irootaki iroka ñaantsi pinkantiriri pishininka Israel-iiti.’ ” </v>
<v b="EXO" c="19" v="7">Ari ipiyapaaka Moisés, ikaimakiri antari-konapayi, ikamantakiri okaratzi ikantakiriri Pawa. </v>
<v b="EXO" c="19" v="8">Ikantajii-tanaki maaroni Israel-iiti: “Ari amatakiro okaratzi ikantakiri Pawa.” Aajatzi ipiyanaja Moisés, ikamanta-pajiri Pawa, ikantziri: “Inintajiitaki noshininka-payi.” </v>
<v b="EXO" c="19" v="9">Ari ikantzi Pawa: “¡Moisés! Ari nonkanta-kaakyaaro ontsitinikiti minkori, ari nompokiri noñiimi, tima ari inkimakina pishininka-payi noñaanatimi. Ari yasi iwiro inkimisantimi.” Tima yapiita-nakiro Moisés okaratzi inintakiri Israel-iiti, ikamantakiri Pawa, ikantziri: “Omaapiro inintajiitaki noshininka.” </v>
<v b="EXO" c="19" v="10">Ikantzi Pawa: “¡Moisés! Pijati, piwitsika-siri-takaa-jyaari pishininka-payi iroñaaka kitaitiri aajatzi onkitaiti-tamanaji. Inkiwayi-tairo aajatzi iithaari-payi. </v>
<v b="EXO" c="19" v="11">Aamawinta inkanta-yityaa aajatzi pasini kitaitiri. Tima ari nayiitiri otsisiki Kitoochiintoni, iñiiro maaroni pishininka-payi. </v>
<v b="EXO" c="19" v="12">Pookotiniri pishininka-payi tsika owiraiyaa yaniiti, pinkantiri: ‘Airo pawishiro kapichiini tsika nookotakiro. Pimpinkathatiro, airo pitonkaa-waitzi. Tzimatsi-rika awisakironi tsika nookotakiro, ontzimatyii impyaakai-tyaari.’ </v>
<v b="EXO" c="19" v="13">Ti osinitaan-tsiti kapichiini yairikaitiro, aritaki ishimyii-tanta-kyaari mapi, tirika ontzimatyii inkintaitiri. Iriirika atziri, iriirika ipiraitari, ontzimatyii iwamaitiri. Apatziro osinitaan-tsita intonkaiti aririka intyootaiti.” </v>
<v b="EXO" c="19" v="14">Ari yoirinkaja Moisés tsika isaikajiitaki ishininka-payi, iwitsika-siri-takaa-yitakari. Ikiwakaa-yitakiri iithaari aparo-payi. </v>
<v b="EXO" c="19" v="15">Ikantakiri aajatzi Moisés ishininka-payi, ikantziri: “¡Israel-iiti! Ontzima-tyiira paamawintyaa pasiniki kitaitiri, airo pimaantaro piinapayi.” </v>
<v b="EXO" c="19" v="16">Okanta okitaiti-tamanaji mawatatsiri kitaitiri, omapoka-sitaka omorikanaki sintsiini ookatha-rontsi, tsitiniki okantanaka minkori otzisiki. Ikimaji-tatzii tyootanain-tsiri sintsiini. Antaro itharowa-jiitanaki kimakirori. </v>
<v b="EXO" c="19" v="17">Ari yaanakiri Moisés maaroni ishininka-payi imonthaa-wakyaari Pawa. Katziya-jiitapaaka tsika itanakaro otonkaa otzisi. </v>
<v b="EXO" c="19" v="18">Tima kachaaryiinka okantanaka Kitoochiintoni yayiita-paakira Pawa. Iriiwaitaki ikachaa-ryiin-katzi opaama-pirotzi paamari. Ithonka ontziñaaka otzisi. </v>
<v b="EXO" c="19" v="19">Aikiro opoima-tatzii sintsiini tyoorintsi. Tima iñaawaitzira Moisés, akatsi irirori Pawa isiyakaro ookatha-taantsi. </v>
<v b="EXO" c="19" v="20">Yayiitaki Pawa otsisi Kitoochiintoni. Ari ikaimakiri Moisés impoki tonkaariki. Jatanaki Moisés tonkaariki. </v>
<v b="EXO" c="19" v="21">Ikantzi Pawa: “¡Moisés! Pimpiyi otaapiki, pinkantiri pishininka-payi airo yawishiro tsika nookotakiro ininti iñiina. Aamaiyaa aritaki inkamayitaki. </v>
<v b="EXO" c="19" v="22">Ontzimatyii iwitsika-siri-tajyaa aajatzi Impira-tasorintsi-taari, impokan-tyaari iñiina. Aamaiyaa ari inthonkyaa nowasankitaakiri.” </v>
<v b="EXO" c="19" v="23">Ari ikantzi Moisés: “¡Pawa! Airo imatziro noshininka-payi intonkajiro otsisi Kitoochiintoni, tima awiroka kantain-tsiri: ‘Pookoti tsika owiraiyaa yaniitaiti otzisiki, tasorintsi onkantyaa.” </v>
<v b="EXO" c="19" v="24">Ari ikantzi Pawa: “¡Moisés! Poirinkaji. Impoña pintonkaaji aajatzi pintsipa-tajyaari Aarón. Iriima Impira-tasorintsi-taari aajatzi pishininka-payi, airo yanitajiro tsika pookotakiro, aamaiyaa aritaki nowasankitaajiri.” </v>
<v b="EXO" c="19" v="25">Ikanta yoirinkaja Moisés, ikamanta-pajiri ishininka-payi. </v>
<v b="EXO" c="20" v="1">Ari iñaawai-takirori Pawa iroka ñaantsi, ikantaki: </v>
<v b="EXO" c="20" v="2">“Naaka Piwawani, naaka aajimiri impira-waitaitami Apitantoniki. </v>
<v b="EXO" c="20" v="3">Airo pipinkatha-waitziri pawaniro, apatziro pimpinkathatina naaka. </v>
<v b="EXO" c="20" v="4">Airo piwitsika-waitzi siyakaa-rontsi, airo piitatasorintsi-waitziri tzimatsiri inkitiki, kipatsiki, nijaaki aajatzi otapi-naki kipatsi. </v>
<v b="EXO" c="20" v="5">Airo pipinkatha-waitziri, airo pityiirowa-siwaitari aajatzi. Tima naaka Piwawani, Sintsi-pirori, Aamaako-wintamiri. Naaka owasankitairiri kisaniin-tanari, aajatzi itomi-payi, icharini-payi, itomi-payi icharini-payi. </v>
<v b="EXO" c="20" v="6">Iriima inkarati itakota-jiityaanani naaka, inkimisan-tajiro noñaani, oshiki nitakota-jyaari irirori, ari nonkimi-tajiriri maaroni incharini-tajyaari inkarati impoyii-tajyaarini apaata. </v>
<v b="EXO" c="20" v="7">Naaka Piwawani, airo pipairyaa-siwaitana. Tima nonthonkiri nowasankitairi naaka ikaratzi pairyaa-siwai-tanari. </v>
<v b="EXO" c="20" v="8">Pinkinkithasiri-tajiro kitaitiri imako-ryaan-taitari, piita-tasorintsi-tajiro. </v>
<v b="EXO" c="20" v="9">Tima tzimatsi 6 kitaitiri pantawai-tantyaari, pantajiro okaratzi pinintziri. </v>
<v b="EXO" c="20" v="10">Irooma kitaitiri 7, ari pinkinkithasiri-tajinari Naaka, Piwawani. Ti onkamiithati pantawai-tantyaaro iroka kitaitiri, aajatzi pitomi, pisinto, pimpiratani, pipira-payi, aajatzi pasini-satzi ikaratzi saikimo-tzimiri piwankoki. </v>
<v b="EXO" c="20" v="11">Tima okaratzi 6 kitaitiri nowitsikan-takarori inkiti, kipatsi, inkaari aajatzi okaratzi tzimatsiri. Irooma kitaitiri 7, nomako-ryaan-takaro. No-tasorintsi-takiro iroka kitaitiri. </v>
<v b="EXO" c="20" v="12">Pimpinkathatairi piri aajatzi piniro. Aritaki osamanitaki nañaakayimi kipatsiki nokasiya-kaakamiri nompajimiro. </v>
<v b="EXO" c="20" v="13">Airo piwamaantzi. </v>
<v b="EXO" c="20" v="14">Airo pimayimpitzi. </v>
<v b="EXO" c="20" v="15">Airo pikositzi. </v>
<v b="EXO" c="20" v="16">Airo pithaiya-kotanta. </v>
<v b="EXO" c="20" v="17">Airo ayimawaitzimi piniwityaaro okaratzi tzimimo-tziriri pishininka, iwanko, iina, impiratani-payi, ipira-payi, maaroni.” </v>
<v b="EXO" c="20" v="18">Iñaakiro maaroni Israel-iiti ookatha-rontsi, ikimakiro tyoorintsi, iñaakiro aajatzi okachaataki otzisiki. Ikanta iñaayitakiro iroka-payi, antaro itharowa-jiitaki, intaina ikatziya-yitaka. </v>
<v b="EXO" c="20" v="19">Ari ikantajii-tanakiri Moisés: “Piñaanatina awiroka, aritaki nantakiro onkarati pinkantinari. Ti noninti iñaanatina Pawa, iwamaanakari.” </v>
<v b="EXO" c="24" v="3">Jatanaki Moisés, ikamantakiri Israel-iiti okaratzi ikantakiriri Pawa, ikamantakiri Ikantakaantani. Ari yakajiitanaki maaroni Israel-iiti, ikantajiitzi: “Ari amatakiro okaratzi ikantakiri Pawa.” </v>
<v b="EXO" c="24" v="4">Ipoñaa isankinatakiro Moisés okaratzi ikantakiri Pawa. Okanta okitaitita-manaji, jataki iwitsikaki pomipirini-mintotsi tsika otonkai-matanaka otzisi, ipiwiryaaki okaratzi 12 mapithanthaa, imonkaratakiro ikaratzira 12 ishininka-mirinka Israel-iiti. </v>
<v b="EXO" c="24" v="5">Ipoñaa ityaantaki awankari-payi Israel-iiti, iriitaki pomitakiriri antari ipiraitari yatsipita-kaani onkantyaa yaapatyaan-tajyaariri Pawa. </v>
<v b="EXO" c="24" v="6">Yaakiro Moisés iriraani antari ipiraitari, isakiro niyankyaa iwajoniki. Yaakotakiro pasini niyankyaa iraantsi itsikiryaan-takaro pomipirini-mintotsi. </v>
<v b="EXO" c="24" v="7">Ipoñaa yaakiro tsika osankinata kasiyakaantsi, ikimajiitaki maaroni atziri iñaanatakiro, ikantajiitzi: “Aritaki amatakiro okaratzi ikantajairi Pawa.” </v>
<v b="EXO" c="24" v="8">Ari yaakotakiro Moisés iraantsi, itsikiryaan-takari Israel-iiti, ikantzi: “Iroka iraantsi irootaki ñaakanta-pirotironi ikasiya-kaantakiri Pawa, irootaki kinkithata-kota-chari maaroni aka.” </v>
<v b="EXO" c="24" v="12">Ikanta yapiitajiro Pawa ikantairi Moisés: “Pintonkaajiro otzisi, piyaajina anta. Ari nompimirori mapikota tsika nothapa-takiro noñaani aajatzi nokanta-kaantani, irootaki piyomitaa-yitajiriri pishininka-payi.” </v>
<v b="EXO" c="24" v="13">Ari ikatziyanaka Moisés itsipatakari Josué amitako-tziriri, owitsikanaka ijati yotzisitiki Pawa. </v>
<v b="EXO" c="24" v="14">Ikantanakiri antari-konapayi: “Ari piyaawakina aka irojatzi nompiyan-tajyaari. Iriitaki saikakayimini Aarón intsipa-tyaari Hur. Tzimatsi-rika kantzimaniinta-wakaa-chani, pinkowa-kotiri irirori yaminako-timiro.” </v>
<v b="EXO" c="24" v="15">Ari itonkaanaji Moisés otzisiki. Opyaawakiri otsitinikitaki minkori. </v>
<v b="EXO" c="24" v="16">Ari oshawiinka-paaki iwaniinkaro Pawa otsisiki otzisi-masi Kitoochiintoni. Okaratzi 6 kitaitiri ominkorikitaki. Okanta omonkarataka 7 kitaitiri, tzimatsi ñaanata-kiriri Moisés minkoriki. </v>
<v b="EXO" c="24" v="17">Tima koñaaro iñaayitakiro Israel-iiti iwaniinkaro Pawa, osiyawai-takaro opaamatzi paamari tonkaariki otsisiki. </v>
<v b="EXO" c="24" v="18">Ikyaanta-nakaro Moisés minkori, tonkaanaki otsisiki, ari isaikakiri okaratzi 40 kitaitiri aajatzi 40 tsitiniri. </v>
<v b="EXO" c="25" v="1">Ari yapiitajiro Pawa iñaanatairi Moisés, ikantziri: </v>
<v b="EXO" c="25" v="8">“Pamini matironi iwitsikina Tasorintsi-thaanti, ari nosaikiri nontsipatyaari pishininka-payi. </v>
<v b="EXO" c="25" v="9">Pimatiro maaroni tsika onkanta-jaantyaa noñaakaimiro. Pimatiro piwitsikiro Tasorintsi-thaanti, aajatzi onkarati tzimatsini inthompointa. </v>
<v b="EXO" c="25" v="10">Piwitsiki incha-moko, anaaniintiro apikonati osanthati, anaaniintiro aparoni akonaki okanta-chopinita, aajatzi onkarati ojinokiti. </v>
<v b="EXO" c="25" v="11">Pintziritan-tyaaro ooro inthompointa aajatzi intakiroki. Piwasi-nampitan-tyaaro ooro onampi-naki. </v>
<v b="EXO" c="25" v="16">Pintitiro incha-mokoki nopimiri nokanta-kaantani. </v>
<v b="EXO" c="25" v="17">Piwitsiki otataro piyosiitakiri ooro. Irootaki impaitaitiri iroka otataro Nisironka-mintotsi. Anaaniintiro apikonati osanthati, irooma okanta-chopinita anaaniintiro apakonati. </v>
<v b="EXO" c="25" v="18">Piwitsiki apiti isiyakaaro siwankiri Maninkari, iriitaki piwakiri apitiroki opatziki otataro. Iriitaki piyosiitiri ooro, niitsikiroini pinkanta-wintyaari pimposhiri piwitsikan-tyaariri. </v>
<v b="EXO" c="25" v="19">Apatharokyaa onkantyaa piwitsikiro. Ari inkatziyiri apitiroki opatziki apiti siwankiri Maninkari piwitsikakiri. </v>
<v b="EXO" c="25" v="20">Tima tzinaa siwanki inkatziya-yitaki imontita-wakaakyaa, iriitaki anaanta-kyaaroni isiwanki Nisironka-mintotsi, yaminaki osaawiki. </v>
<v b="EXO" c="25" v="21">Irootaki pintatan-tyaarori incha-moko, ari pititakirori nokanta-kaantani nopimiri. </v>
<v b="EXO" c="25" v="22">Ari noñiimiri awiroka anta, ari nonkinkitha-waita-kayimiri nosaikaki Nisironka-minto-tsiki, nosatikan-takyaari apiti siwankiri Maninkari saikain-tsiri otataroki Tasorintsi-moko. Ari nonkaman-timirori onkarati piyomitaa-yitairiri Israel-iiti.” </v>
<v b="EXO" c="25" v="23">“Piwitsiki minkonchaa-niki, incha-kota payi. Apikonati onkarati osanthati, irooma okanta-chopinita onkarati apakonati, aajatzi ojinokiti anaaniintiro apakonati. </v>
<v b="EXO" c="25" v="30">Piwayita-jinaro yatantaitari minkonchaa-nikiki, tima iro yatantaitari pasitakaa-piintyaanari kitaitiriki, nosaikapiintzira.” </v>
<v b="EXO" c="26" v="1">“Iroka onkarati payiri piwitsikan-tyaarori Tasorintsi-thaanti. Tima onkarati 10 iroopirori kithaarintsi, simasirimankitatsiri, jonkiro-maki-tatsiri, kityonka-manki-tatsiri aajatzi. Ari pintsirika-kotirori isiyakaaro siwankiri Maninkari. </v>
<v b="EXO" c="26" v="2">Iroka onkarati osanthayiti kithaarintsi-payi. Tima onkarati osanthati 28 konakintsi, irooma onii onkarati 4 konakintsi. </v>
<v b="EXO" c="26" v="3">Piwawiti 5 kithaarintsi, tima apamankiro onkanta-nakyaa, pimati piwawiti aajatzi pasini 5 kithaarintsi. </v>
<v b="EXO" c="26" v="7">Ari pinkanta-kirori aajatzi iwitzi pipira, piwitsiki onkarati 11 kithaarintsi, irootaki pimpasikan-tyaarori Tasorintsi-thaanti. </v>
<v b="EXO" c="26" v="8">Tima iroka onkarati osanthati aparoni kithaarintsi, onkarati 30 konakintsi. Irooma tsika oniita onkarati 4 konakintsi. </v>
<v b="EXO" c="26" v="9">Payi onkarati 5 kithaarintsi, piwawitakiro. Pimati pasini onkarati 6 kithaarintsi, piwawitakiro aajatzi. Irootaki pimpasikan-tyaarori Tasorintsi-thaanti. Pitzipiyiro tsika awisapaaki, irootaki pimpasikan-tyaarori tsika inkyaapiin-taitira Tasorintsi-thaantiki. </v>
<v b="EXO" c="26" v="14">Paaki aajatzi imisina ipiraitari pinthakan-takyaaro kityonkari, iriitaki pimpasikan-tyaarori tasorintsi-thaanti. Payitakyaa imisina nijaa-wiri, iriitaki piwiwiryaakotantyaarori pimpasikan-tyaaro. </v>
<v b="EXO" c="26" v="15">Payi aajatzi incha-kotapayi omiriki-tyaari tasorintsi-thaanti, tampatzika onkanta-yityaa. </v>
<v b="EXO" c="26" v="30">Ontzimatyii piwitsikiro tasorintsi-thaanti tsika okantajaanta noñaaka-kimiro otzisiki. </v>
<v b="EXO" c="26" v="31">Pinthata-sitiro iroopirori kithaarintsi. Intyaani oyotajaan-tziro inkanina-tantyaaro simasirithatatsiri, jonkiro-thatatsiri aajatzi kityonka-thatatsiri. Tima intyaa-kotiro isiyakaaro siwankiri Maninkari. </v>
<v b="EXO" c="26" v="32">Payi inchapanki piwatzika-sitirori onkarati 4, pitziri-tanta-kyaaro ooro. Piwitsiki aajatzi onkarati 4 ayiintironi tsika piwatzikiro, kiriiki inatyii. Piwitsikaki otsikonti-payi, ooro inatyii. Irootaki pisatikan-tyaarori kithaarintsi pinthata-sitirori. </v>
<v b="EXO" c="26" v="33">Tima iroka kithaarintsi pithata-sitakirori, irootaki nasityaaroni apinati tasorintsi-thaanti, aparoni tasorin-tsitatsiri, pasini tasorintsi-piro-tatsiri. Ari piwirori Tasorintsi-moko tsika otasorintsi-pirotaki. </v>
<v b="EXO" c="26" v="34">Pitatan-takyaaro tasorintsi-moko otataro nisironka-mintotsi piwakiri anta tsika otasorintsi-pirotaki. </v>
<v b="EXO" c="27" v="1">“Piwitsikiro aajatzi pomitai-rontsi paakiro incha-kota, onkarati 5 konakintsi osanthati aajatzi onkarati oniiki, irooma ojinokitzi onkarati 3 konakintsi. </v>
<v b="EXO" c="27" v="2">Piwitsiki onkarati 4 ochii onampi-naki. Airo payi pasini incha-kota piwitsikiri ochii, tima apakotatyaa onkantyaa. Pintziri-tantyaaro kitirita-tsiri asiro. </v>
<v b="EXO" c="28" v="1">“Pinkaima-kaantiri pirintzi Aarón aajatzi itomi-payi Nadab, Abiú, Eleazar, Itamar. Tima iriitaki noyosii-takiri ikarajiitaki pishininka Israel-iiti nompira-tasorintsi-tajyaari. </v>
<v b="EXO" c="28" v="2">Piwitsika-kaantiniri iithaari pirintzi Aarón inkasiya-kairori impira-tasorintsiti. Tima irootaki impinkatha-tantai-tyaariri, iwaniinka-tanakyaa-rika. </v>
<v b="EXO" c="28" v="31">Pintyaa-kaanti simasirikimaitatsiri kithaarintsi. Irootaki iwiwiryaakotyaari. </v>
<v b="EXO" c="28" v="33">Piwitsika-kithoyiti pinthata-sitirori opatzi-kiki wiwiryaakorontsi. Paayiti kityonka-thari kirithari, jonkiro-thatatsiri, simasirithatatsiri. Ari pinkimitaakiri aajatzi ooro, piwitsika-nakiyi-takiri, pinthayitiri opatzi-kiki. </v>
<v b="EXO" c="28" v="34">Pinthati aparoni piwitsika-nakitiri ooro, pinthati aajatzi aparoni piwitsika-kitho-takiri kirithari. Ari pinkanta-kirori maaroni opatzi-kiki, kamiitha pintharakyaa-kiniro. </v>
<v b="EXO" c="28" v="35">Irootaki inkithaa-tapiin-tyaari Aarón aririka yantajiro impira-tasorintsi-tantari. Aririka inkyii tasorintsi-thaantiki impinkathatiri Pawa, aririka isitowi aajatzi, irootaki inkimaitiri ompoimayiti ithanaki-yitakiri ooro, ari onkantyaa airo ikamanta. </v>
<v b="EXO" c="28" v="36">Piwitsiki aajatzi ooro-mironta. Iriitaki yosiita-chani ooro piwitsikan-tyaari. Ari pinthapa-takotirori ñaantsi, kantatsini: “Itasorintsiti Pawa”. </v>
<v b="EXO" c="28" v="37">Pinthato-tantyaaro simasirithatatsiri, piisantiniri yamathairiki, piwakiniri itamakoki. </v>
<v b="EXO" c="28" v="38">Ari osaikapiin-taatyii yamathairiki itamakoki Aarón, iro onimotakairini Pawa. Tima iriitaki Aarón atsipityaaroni okaratzi iyaaripiro-yitakiro Israel-iiti itasorintsi-takaani Pawa, aajatzi okaratzi yasitakai-tariri Pawa itasorintsi-takaakiri. </v>
<v b="EXO" c="29" v="38">“Iroka paakowin-tyaari kitaitiriki: Pintayi pomitai-rontsiki apiti ipiraitari tzimatsiri aparoni isarintsiti. Airo piwashaantziro. </v>
<v b="EXO" c="29" v="39">Pimpomiti aparoni onkitaityaa-manaji, iriima pasini pimpomitiri ontsitiniityaanaji. </v>
<v b="EXO" c="29" v="40">Yoka ipiraitari pityaari pimpomitiri, pintsipa-tairi yamiroka-pathaitani pankirintsi-pani ijaikitai-takiro apiti pamokoki, intsipa-taitiri aajatzi oyiinka inchakitho ijaikitai-takiri aparoni pachakaki, isaitan-takyaari aajatzi aparoni pachakaki iraitziri. </v>
<v b="EXO" c="29" v="41">Ari pinkantiriri aajatzi pasini pimpomitiri aririka ontsitiniityaanaki. Pintsipa-tairi itayiitziri pasita-kaariri pankirintsi-pani, aajatzi imiritaitari. Pintayiro okaratzi yasitakai-tariri Pawa onkachaa-ryainkati onkini iñaaposini-tyaaro Pawa. </v>
<v b="EXO" c="29" v="42">Ari irasi iwiro impomita-jinaro inkarati pincharini-tajyaari ikyaapiintaitzira Tasorintsi-thaanti, tsika anta nontsipa-tajyaami naaka, nonkinkitha-waitakayimi. </v>
<v b="EXO" c="29" v="43">Ari napatota-piintajyaari nontsipa-tyaari pishininka-payi Israel-iiti. Tima tasorintsi onkanta-kaiyaaro anta nowaniinkaro. </v>
<v b="EXO" c="29" v="44">Tima tasorintsi nonkanta-kaajiro tasorintsi-thaanti, aajatzi pomitai-rontsi. Ari nonkimitaa-jiriri Aarón aajatzi itomi-payi, tima iriitaki nompira-tasorintsi-taari naaka. </v>
<v b="EXO" c="29" v="45">Tima nasi nowiro nontsipa-tajyaari incharinin-tajyaari Israel-iiti, naakataki Iwawani-tajyaa. </v>
<v b="EXO" c="29" v="46">Ari iyotajiri Naaka Iwawani, naaka amajiriri isaikawitaka Apitantoniki nontsipa-tajyaari. Naaka Iwawani.” </v>
<v b="EXO" c="30" v="1">“Piwitsiki pasini pomitai-rontsi payi incha-kota, irootaki intaantai-tyaari kasankari. </v>
<v b="EXO" c="30" v="2">Omonkara-tawakaiyaa onampi-naki, onkarati aparoni konakintsi osanthati onampina-payi. Irooma ojinokiti onkarati apiti konakintsi. Airo payi pasini incha-kota piwitsikiri ochii, tima apakotatyaa onkantyaa. </v>
<v b="EXO" c="30" v="3">Iriitaki yosiita-chani ooro pintziri-tantyaaro ominkota, onampina, aajatzi ochii-payi. Piwasi-thapi-tantyaaro ooro onampi-naki-payi. </v>
<v b="EXO" c="30" v="6">Piwakiro pomitai-rontsi anta tsika ithatasii-takiro kithaarintsi tasorintsi-moko, omontityaaro otataro nisironka-mintotsi, tsika noñaapiin-timiri awiroka anta. </v>
<v b="EXO" c="30" v="7">Ari intaapiin-tajirori Aarón kapichikitaitiri kasankari, aririka ijati yaminiri ootamintotsi. </v>
<v b="EXO" c="30" v="8">Yapiita-panaatiro Aarón aririka ontsitiniityaanaji intayiro kasankari, aririka yoisa-panaatiri ootamintotsi. Irasi iwiro inkarati pincharini-tajyaari yantajinaro iroka. </v>
<v b="EXO" c="30" v="10">Aparo-satzi osarintsiki isaitan-tajyaaro Aarón iriraani yatsipi-takaani ochii-payi pomitai-rontsi, inkini impyaakoitiro ikaaripiroitaki. Aparo-satzi aajatzi osarintsiki impomitaiti yatsipi-takaani impyaakoi-tantyaarori iyaari-pironka inkarati pincharini-tajyaari. Tima tasorintsi ikantakaakaro Pawa iroka pomitai-rontsi.” </v>
<v b="EXO" c="31" v="12">Ari yapiitajiro Pawa ikantairi Moisés: </v>
<v b="EXO" c="31" v="13">“Pinkinkitha-waitakairi awiroka pishininka, pinkantiri: ‘Pimpinkathatiro kitaitiri imako-ryaan-taitari, tima irootaki pinkinkithasiri-tapiin-tajiri awirokaiti aajatzi naaka aririka awisayiti osarintsi-payi, iro iyoitan-tyaari naaka Pawa kitisiri-yitajimiri awirokaiti. </v>
<v b="EXO" c="31" v="14">Piita-tasorintsi-tajiro iroka kitaitiri imako-ryaan-taitari, pinkatha piwajiro. Inkarati thainka-kironi iroka kitaitiri, iwaitiri. Inkarati antawai-tantyaaroni iroka kitaitiri, airo itsipataari ikarajiitzi, impyaakai-takyiiyaari. </v>
<v b="EXO" c="31" v="15">Kantatsi pantawaiti onkarati 6 kitaitiri. Irooma kitaitiri 7, piita-tasorintsi-tajiro, pimairi-tanta-jyaaro pinkinkithasiri-tajina Naaka. Tzimatsi-rika antawai-tantyaaroni iroka kitaitiri, iwaitiri.’ </v>
<v b="EXO" c="31" v="16">Tima pinkatha iwajiro pishininka-payi iroka kitaitiri imairitan-taitari, irootaki imairi-minto. Irasi iwiro osarintsiki-payi inkasiyakainaro Naaka. </v>
<v b="EXO" c="31" v="17">Asi owajiro inkinkithasiri-tapiin-tajina pishininka-payi, isiri-tajyaana Naaka.” Tima 6 kitaitiri yantawaitaki Pawa iwitsikan-takarori inkiti aajatzi kipatsi, irooma kitaitiri 7, ari ithonkatakiro yantawaitaki, imako-ryaaki. </v>
<v b="EXO" c="31" v="18">Ikanta ithonkatakiro Pawa ikinkitha-waitakairi Moisés otsisiki Kitoochiintoni, ipakiri apiti mapikota tsika ithapatan-takaro Pawa irakoim-piki Ikantakaantani. </v>
<v b="EXO" c="32" v="1">Ikanta iñaakiro Israel-iiti osamani ikantaka Moisés ti yoirinkajiro otzisi, yapatowin-takari Aarón, ikantakiri: “Piwitsikina siyakaa-rontsi nowawani-tajyaari, iriitaki jiwatajinani. Tima ti ayojiiti opaita-rika antakiriri Moisés, amayitajairi asaikawita Apitantoniki.” </v>
<v b="EXO" c="32" v="2">Ari yakanaki Aarón, ikantanakiri: “Pamakinari aka maaroni ooro athayitiri oyimpitaki piinapayi, pitomipayi aajatzi pisintopayi.” </v>
<v b="EXO" c="32" v="3">Ithonka yaitakiri ooro ikaratzi ithatai-tziri iyimpitaki, yaana-kiniri Aarón. </v>
<v b="EXO" c="32" v="4">Tima iwiyaatakiri maaroni ooro. Iwinaa-sitakiri, ikimita-kaakari yanini ipiraitari. Ikantajiitzi Israel-iiti: “¡Ashininká! Yoka awawani amayitajairi asaikawitaka Apitantoniki.” </v>
<v b="EXO" c="32" v="5">Ikanta iñaakiro Aarón kantain-chari, iwitsikaki aajatzi Aarón pomitai-rontsi tsika isaikaki isiyakaaro yanini ipiraitari. Ikaimajiitzi sintsiini Israel-iiti, ikantzi: “Onkitaiti-tamanaji aimosirinkyaa ampinkathatiri Pawa.” </v>
<v b="EXO" c="32" v="6">Ikanta ipiriin-tamanaja okitaiti-tamanaji, ipomita-kiniri ipira-payi, aajatzi okaratzi yasitakaariri yaapatyaan-tajyaariri. Ari iwawaijiita atziri, yirawai-jiitzi, ikimosiriwinta-jiitaka. </v>
<v b="EXO" c="32" v="7">Ikantajiri Pawa yoka Moisés: “Pijataji otaapiki, tima kaaripirotaki pishininka-payi pamajiri isaikawitaka Apitantoniki. </v>
<v b="EXO" c="32" v="8">Tima sintsini iwashaan-tanakiro nokantziriri yantiro. Iwitsikaki isiyakaaro yanini ipiraitari. Iriitaki ipinkathatzi, ipomita-kiniri yatsipi-takaani-payi. Ikantajiitzi: ‘¡Ashininká! Yoka awawani amayitajiri asaikawita Apitantoniki.’ ” </v>
<v b="EXO" c="32" v="9">Aikiro iñaawai-tatzii Pawa ikantziri Moisés: “Noyosiri-takiri pishininka-payi, piyathari inayitatzii. </v>
<v b="EXO" c="32" v="10">¡Antaro iwatsimaakina iroñaaka, ontzimatyii napirotiri! Irooma awiroka aritaki noshikyaa-kimiri inkarati pincharini-tajyaari.” </v>
<v b="EXO" c="32" v="11">Irootaki yamanan-tanakari Moisés, ikantzi: “¡Pawá! ¿Ipaitama ayimatan-tamiri pimasirinka pinintzi papirotiri pasitari awiroka, tima iriitaki pamajiri awiroka isaikawitaka Apitantoniki, piñaakan-takiro pisintsinka pamantaariri? </v>
<v b="EXO" c="32" v="12">Tima ari inkanta-jiitanaki Apitantoni-satzi: ‘Tima iitaimpyatyaa Pawa yaantariri, inintzi yapirotiri iwamairi otzisi-masiki airo itzimantaja aka kipatsiki.’ Piitsimaryiiyaa, pinkaratiro okaratzi pikisakiri pasitari awiroka. </v>
<v b="EXO" c="32" v="13">Pinkinkithasiri-takotajiri pimpiratani-payi Abraham, Isaac, aajatzi Israel. Tima pimpairyaa-kityaa awiroka pikantakiri: ‘Omapiro noshikyaa-jimiri inkarati pincharini-tajyaari inkimita-jyaari impokiro-payi inkitiki, iriitaki asitajyaaroni maaroni iroka kipatsi nokasiya-kaakimiri, asi iwiro yasita-jyaaro iriroripayi.’ ” </v>
<v b="EXO" c="32" v="14">Ari iwashaan-tziro Pawa okaratzi ikantawi-takari yapirota-jirimi ikaratzi yasitari irirori. </v>
<v b="EXO" c="32" v="15">Ari yoirinkajari Moisés, yamaji apiti mapikota tsika osankinataka ñaantsi, tima apitiroiti osankinataka intakironta. </v>
<v b="EXO" c="32" v="16">Iriitaki Pawa witsikakiro mapikota, irijatzi Pawa thapatakiro okaratzi osankina-tainchari mapikotaki. </v>
<v b="EXO" c="32" v="17">Ikanta ikimapajiri Josué ikaimajiitzi ishininka-payi, ikantziri Moisés: “Pinkimi ikaimajiitzi ashininka-payi kimitaka iwayiri-taitatyaa anta awanko-thaantiki.” </v>
<v b="EXO" c="32" v="18">Ari yakanaki Moisés, ikantzi: “Ipanthaa-jiitatzii nokimakiri naaka. Tima kaari kaimaantsi yiitsinampaitiri iwayiri-taityaari, kaari aajatzi kaimaantsi yiitsinampairi iwayiritani.” </v>
<v b="EXO" c="32" v="19">Ikanta yariitapaja Moisés iwanko-thaanti-jiitaka ishininka-payi, iñaatziiri isiyakaaro yanini ipiraitari, iriitaki ikimosiriwinta-jiitziri. Antaro ikisanaka, yookapaakiro mapikota tsika otonkai-matanaka otzisi, othonka otankawai-tapaaki. </v>
<v b="EXO" c="32" v="20">Yaapaakiri isiyakaaro yanini ipiraitari, itaakiri. Ipoñaa itononkakiri ipoowi-pani-takiri, iwiinka-wani-takiri nijaaki. Irakaakiri ishininka-payi. </v>
<v b="EXO" c="32" v="21">Ari isampitakiri Aarón, ikantziri: “¡Iyí! ¿Tsikama ikantakimika awiroka yokaiti ashininka-payi panta-kaantariri iroka antaroiti kaari-pirotaantsi?” </v>
<v b="EXO" c="32" v="22">Akanaki Aarón ikantzi: “¡Jiwarí! Airo pikisana. Piyotziri awiroka ashininka-payi oshiki iniwiki-takaro kaari-pirori. </v>
<v b="EXO" c="32" v="23">Tima iriitaki kantakinari: ‘Piwitsikina siyakaa-rontsi nowawani-tajyaari, iriitaki jiwatajinani. Tima ti ayojiiti ipaita-rika antakiriri Moisés, amajairi asaikawita Apitantoniki.’ </v>
<v b="EXO" c="32" v="24">Nokanta-nakiri naaka: ‘Ikaratzi itzimimo-tziri ooro, yamakinari.’ Imatakiro ipakinari ooro, notaakiri paamariki, ari iwitsika-nakari isiyakaaro yanini vaca.” </v>
<v b="EXO" c="32" v="25">Ikanta iñaakiri Moisés ti inkanta-pirotaji ishininka-payi, oshiki ithain-kawai-takiri iisaniintani. Ti imatajiro Aarón iyomitaa-yitanajiri. </v>
<v b="EXO" c="32" v="26">Jataki tsika okyaapiinta awotsi inampi, ikantzi: “Ikaratzi awintaariri Pawa, impoki nokatziyaka naaka.” Tima iriitaki oyosiitaincha maaroni Leví-iti ijataki tsika ikatziyaka Moisés, itsipata-paakari. </v>
<v b="EXO" c="32" v="27">Ikantakiri Moisés: “¡Ashininká! Iroka ikantzi Pawa, Iwawani Israel: ‘Payi aparo-payi awiroka piwisa-minto, pimpiyi piwanko-thaantiki, pinkyaayiti maaroni pankotsiki, piwamairi pirintzi, paapatyaani, aajatzi pishininka-payi.’ ” </v>
<v b="EXO" c="32" v="28">Imatakiro Leví-iti ikantakiriri Moisés. Tima inkarati 3000 ishininka iwamaakiri. </v>
<v b="EXO" c="32" v="29">Ari ikantzi Moisés: “Pimajii-takiro awirokaiti piwitsika-siri-wintaari Pawa, irootaki intasonka-wintantyaamiri, tima pimatakiro pimpira-tasorintsi-yitantari aparoni-payi awiroka pikimisan-takiri Pawa pakota-siyitakiri pitomi-payi aajatzi pirintzi-payi.” </v>
<v b="EXO" c="32" v="30">Okanta okitaiti-tamanaji, ikantakiri Moisés ishininka-payi: “Tima antaroiti pikaaripirotaki awirokaiti. Iroñaaka nojati otsisiki isaiki Pawa, onkamintha yaripiro-taimi.” </v>
<v b="EXO" c="32" v="31">Jataki Moisés isaiki Pawa, ikantapajiri: “Antaroiti ikaaripirotaki noshininka-payi, iwitsikakiri ooro, iriitaki iwawani-takari. </v>
<v b="EXO" c="32" v="32">Nokowako-tzimi paripiro-tairi ikaaripirotaki. Airorika paripiro-tairi, pishita-jinaro nowairo tsika pisankina-takotakina.” </v>
<v b="EXO" c="32" v="33">Ari yakanakiri Pawa yoka Moisés, ikantziri: “Apatziro noshita-kotajiri ikaratzi kaaripiro-tzimotanari naaka. </v>
<v b="EXO" c="32" v="34">Pimpiyi awiroka, paanajiri pishininka-payi tsika nookota-kimiro. Iriitaki jiwatimini Nomanin-kariti. Iro kantacha, aririka omonkara-tajyaa apaata nowasankitaantaji, aripaiti nowasankitaa-wintajiri iyaari-pironka.” </v>
<v b="EXO" c="32" v="35">Tima ikantakaakaro Pawa, ithonka imantsiya-tanaki Israel-iiti okantakaaro ipinkatha-takiri isiyakaaro yanini ipiraitari iwitsikakiri Aarón. </v>
<v b="EXO" c="34" v="1">Ari iñaanatajiri Pawa yoka Moisés, ikantairi: “¡Moisés! Paminaji awiroka apiti mapikota osiyaaro nopawita-kamiri, ari nonthapa-ta-jirori noñaani nothapawi-takari itarori mapikota pikotaakiri. </v>
<v b="EXO" c="34" v="2">Pananinki onkitaiti-tamanaji pintonkajiro otzisi Kitoochiintoni. Pimpoki ojinoki-pirotzi otsisi tsika nosaiki naaka. </v>
<v b="EXO" c="34" v="3">Apaniroini pimpoki, airo itzimawaitzi aniitatsini anta otzisiki, airo ikiinawaitzi ipiraitari-payi.” </v>
<v b="EXO" c="34" v="4">Yaaki Moisés apiti mapikota, iroowai-witaka itakarori ipawitakari. Okanta okitaiti-tamanaji, ananinkanaka yaanakiro apiti mapikota, itonkaanaki otzisiki Kitoochiintoni, imatakiro okaratzi ikantakiriri Pawa. </v>
<v b="EXO" c="34" v="5">Ari yayiita-paaki Pawa minkoriki, itsipata-paakari Moisés, ipairyaa-paaka Pawa, ikantzi: “¡Naakataki!”. </v>
<v b="EXO" c="34" v="6">Tima ikatziyi-motapaakari okaakiini Moisés, ikaimapaaki sintsiini ikantzi: “¡Naakataki Pawa! Sintsi-pirori, kaminthaan-taniri, nisironka-tantaniri, tsinampari, itakoki-tantaniri, iriipirori. </v>
<v b="EXO" c="34" v="7">Nasi nowiro nitakotaari maaroni, nonthonkajiri nitakota-jyaari inkarati incharini-tajyaari. Nopyaako-tajiniri iyaari-pironka, ikinasi-waitaka, ipiyatha-waitani. Iro kantacha ti nomatiri nowasankitairi antzirori kaari-pirori, nothonkiri nowasankitaa-wintziri iyaari-pironka asitariri, icharini, itomi icharini-tanakari irirori, maaroni.” </v>
<v b="EXO" c="34" v="8">Tima sintsiini ityiirowanaka Moisés, oiyootanaka kipatsiki ipinkatha-tanakiri Pawa. </v>
<v b="EXO" c="34" v="9">Ikantanaki: “¡Pawá! Omapiro-rika paakamiithatina, pintsipa-tajyaana nokarajiitaki. Tima yoka noshininka-payi thainka-waitaniri inayitzi. Iro kantacha nonintzi pimpyaako-tajinaro nokaaripiro-yitaki. Pinkimi-takaan-tajina awirokami asitaanari.” </v>
<v b="EXO" c="34" v="10">Ikantzi Pawa: “Pinkimi nonkantimiri. Tzimatsi nonkasiyakairiri pishininka-payi Israel-iiti, aritaki iñaayitajiro maaroni iriroripayi. Tima nantatyiiro kaari iñiitzi pairani aka kipatsiki, kaari iñiitzi pasiniki nampitsi. Tima inthonka iñiiro atziri-payi pisaiki-motajiri onkarati yantajiri Pawa, antaro onatyii onkarati noñaaka-jimiri maaroni awirokapayi.” </v>
<v b="EXO" c="34" v="11">Aikiro ikantana-kitzii Pawa: “Pantiro onkarati nonkantimiri. Aritaki piñaakina nomisitowajiri Tonkaarisatzi, Owintini-satzi, Tharowan-taarini-satzi, Nampitsi-wini-satzi, Thaantiwinisatzi, Kayaawinisatzi. </v>
<v b="EXO" c="34" v="12">Paamaiyaa paapatyaari = kari nampiyi-tarori aka tsika nookota-kimiro, yamatawi-tzimi = kari, tima osiyakaro owiirintsi yamatawi-minto. </v>
<v b="EXO" c="34" v="13">Pimporoka-pithatiri ipomi-pirini-minto-payi, pimporoki-tiniri iwawa-niroti, pinthonkiri osiyakaaro-payi Inkaariwiro. </v>
<v b="EXO" c="34" v="14">Airo pipinkatha-waitziri pasini-yitatsiri pawaniro-payi, tima yoka Pawa aamaawai-taniri inatzii, irootaki owaitakaan-tziriri ikantan-taitariri Pawa Aamaako-tantaniri. </v>
<v b="EXO" c="34" v="15">Paamaiyaa aajatzi paapatyaari = kari nampiyi-tarori kipatsiki tsika pisiritakaro, imatakayimiro = kari yatsipirya-wajiita ipinkatha-tziri iwawa-niroti, ipomitziniri yatsipi-takaani-payi, pakyootziri = kari iyaari iwapithatari tzimaaran-tatsiri iwatha kaari ipomitzi. </v>
<v b="EXO" c="34" v="16">Paamaiyaari ikaimiri = kari pitomi-payi yaakairi irisinto-payi. Tima aririka omayimpi-waiti opinkatha-witari owawa-niroti-payi, ari imatanakiro aajatzi pitomi-payi yatsipi-ryaawai-tyaari impinkathatiri irirori pawaniro-payi.” </v>
<v b="EXO" c="34" v="28">Osamani isaikaki Moisés itsipatari Pawa okaratzi 40 kitaitiri aajatzi 40 tsitiniri. Ti iwajyaa, ti yiraji nijaa. Ari ithapata-kirori ñaantsi-payi mapikotaki tsika okantakota ikasiyakaa-wakaitani. Tima irootaki iroka Ñaantsi karatatsiri 10. </v>
<v b="EXO" c="34" v="29">Ipoñaa yoirinkaja Moisés ipoñaajaro otzisiki Kitoochiintoni yamajiro apikotati mapi osankinataka Ikantakaan-taitani. Ikanta yoirinkaja Moisés, ti iyoti siparyaa okantaka iworo okantakaaro ikinkitha-waita-kaakiri Pawa. </v>
<v b="EXO" c="34" v="30">Ikanta iñaawajiri Aarón aajatzi Israel-iiti, isiparyaaki, antaroiti itharowan-tajiitakari, ti yatzirin-tawajyaari. </v>
<v b="EXO" c="34" v="31">Iro kantacha ikaimapajiri Moisés. Ari ipokapaakiri Aarón aajatzi jiwari-payi isaikaki Moisés, ikinkitha-waita-kaawakiri. </v>
<v b="EXO" c="34" v="32">Iro osamanitaki kapichiini, ipokajiita-paaki Israel-iiti, ikamantakiri Moisés okaratzi yantiri tima irootaki ikamanta-kiriri Pawa otzisiki Kitoochiintoni. </v>
<v b="EXO" c="34" v="33">Ikanta ithonka-kiro Moisés ikamantziri Israel-iiti, ipasika-porota-nakaro jinta-masiri. </v>
<v b="EXO" c="34" v="34">Tima inkyaa-piintzira Moisés Tasorintsi-thaanti inkinkitha-waita-kairi Pawa, ipasikaryaa-porota irojatzi inthonkan-takyaarori ikinkitha-waitzi. Ikamanta-tzimaitari Moisés atziri-payi okaratzi ikantakiriri Pawa. </v>
<v b="EXO" c="34" v="35">Ikanta iñaawajiri Israel-iiti isiparyaa-porotzi Moisés, yapiita-najiro Moisés ipasika-porotaro jinta-masiri, irojatzi ikyaantakari inkinkitha-waita-kairi Pawa. </v>
<v b="EXO" c="40" v="1">Ikanta Pawa iñaanatajiri Moisés, ikantairi: </v>
<v b="EXO" c="40" v="2">“Aririka omonkarata-pajyaa itarori kitaitiri itapiintarori kasiri, aripaiti piwitsikirori Tasorintsi-thaanti. Tima iroka Tasorintsi-thaanti aritaki yapatowinta-piintyaanari Israel-iiti. </v>
<v b="EXO" c="40" v="9">Arira paakotiriri yiinkantsi piwitsikakiri pisaitan-tantyaari, iro iñiitan-tyaarori okaratzi nasitari naaka. Iro yiinkantsi pisaitan-tantyaarori Tasorintsi-thaanti, aajatzi okaratzi tzimayita-tsiri inthompointa. Tima tasorintsi onkanta-yityaa. </v>
<v b="EXO" c="40" v="10">Impoña pisaitan-tyaaro yiinkantsi pomitai-rontsi ikachaa-ryiinkata-kayi-tziri yatsipita-kaitani. Ari pinkimitaakiro okaratzi yasitakai-tarori. Irootaki pasitakai-yaanari, tima tasorintsi-piro onkantyaa. </v>
<v b="EXO" c="40" v="11">Ari pinkimitaa-kirori kiwamintotsi aajatzi osaikantari, pisaitan-tyaaro yiinkantsi. Irootaki pasitakai-yaanari. </v>
<v b="EXO" c="40" v="12">Impoña paanakiniri Aarón aajatzi itomi-payi ikyaa-piintai-tzira Apato-mintotsi, ari pinkiwaa-yityaari anta. </v>
<v b="EXO" c="40" v="13">Ari pinkithaatiriri anta Aarón iroopirori iithaari. Impoña pisai-patzii-totan-tyaari yiinkantsi, pasitakai-yaanari, tima iriitaki nompira-tasorintsitaa-riti. </v>
<v b="EXO" c="40" v="14">Ompoña pinkaimakiri itomi-payi, pinkithaa-yitakiri irirori kithaaritsi-payi. </v>
<v b="EXO" c="40" v="15">Ari pisaitan-tyaari yiinkantsi, pikimitaakiri iriri, iriiyitaki pasitakai-yaanari nompira-tasorintsitaa-riti. Tima pisaitan-tayitakari yiinkantsi, irasi iwiro inkarati incharinita-jyaari nompira-tasorintsitaa-rita-jyaari.” </v>
<v b="EXO" c="40" v="16">Yantakiro Moisés okaratzi ikantakiriri Pawa. Imatakiro maaroni. </v>
<v b="EXO" c="40" v="17">Tima awisaki aparoni osarintsi isitowantaitaari Apitantoniki, aripaiti ithonkai-takiro iwitsikai-takiro Tasorintsi-thaanti. </v>
<v b="EXO" c="40" v="34">Ari omapoka-sitaka itzikaapaakiro minkori Tasorintsi-thaanti, tima osaikan-tapaakaro iwaniinkaro Pawa.</v>
<v b="LEV" c="1" v="1">Ari iñaanatajiri Pawa yoka Moisés, isaikaki tasorintsi-thaantiki, ikantajiri: </v>
<v b="LEV" c="1" v="2">“¡Moisés! Pinkinkitha-waitakayiri pishininka-payi Israel-iiti, pinkantiri: ‘Aririka pimpiri Pawa pasita-kaariri, pamakiniri pi-vaca-ti, airorika pamakiniri poishati. </v>
<v b="LEV" c="1" v="3">Iriirika vaca pasita-kaariri katziyain-katatsini iyachaarinka pimpomitiri, sirampari inatyii, airo ikaari-piro-waitzi. Tima iriitaki ookimotyaarini Pawa pimpomi-takiniri ikyaapiintaitzira tasorintsi-thaantiki. </v>
<v b="LEV" c="1" v="4">Pairikai-natiri katziyain-katatsini iyachaarinka pipomitani, tima iriitaki ookimotyaarini Pawa impyaako-tanta-jyaamiri pikaaripirotaki. </v>
<v b="LEV" c="1" v="5">Piwamairi pipira tasorintsi-thaantiki. Yayimai-tyaaro itomi-payi Aarón, Ompira-tasorintsi-taari, iriraani pipira yasitakai-yaari Pawa, intsikiryaan-takyaaro onampi-naki-payi pomitai-rontsi osaikira ikyaapiintaitzira Tasorintsi-thaanti. </v>
<v b="LEV" c="1" v="6">Aririka piwamaakiri, piimiryiiri, pintoyitiro maaroni iwatha. </v>
<v b="LEV" c="1" v="7">Iriima itomi-payi Ompira-tasorintsi-taari Aarón, iriitaki oisatsini paamari pomitai-rontsiki, iriitaki piwiryiironi tsitsi-payi paamata-tsini. </v>
<v b="LEV" c="1" v="8">Irijatzi itomi-payi Aarón Ompira-tasorintsi-taari, wankita-kirini iwatha ipira opaamatanaki tsitsi, intsipataakiri iito, aajatzi iyiinka-payi. </v>
<v b="LEV" c="1" v="9">Awirokataki kiwironi ishiito-payi, aajatzi ipori-payi. Impomi-tzimai-tyaari Ompira-tasorintsi-taari pomitai-rontsiki. Katziyainka onkantyaa iyachaarinka itaara. Irootaki ookimotyaarini Pawa iñaaposini-tajyaari yasitakayi-tariri. </v>
<v b="LEV" c="1" v="10">Iriirika oisha, iriirika cabra pasita-kaariri Pawa katziyain-katatsini iyachaarinka pimpomi-takiri, sirampari inatyii, airo ikaaripirowaitzi. </v>
<v b="LEV" c="1" v="11">Piwamainiri Pawa tsika okatonko-tzira pomitai-rontsi. Yayimai-tyaaro itomi-payi Aarón, Ompira-tasorintsi-taari, iriraani ipiraitari intsikiryaan-takyaaro maaroni onampi-naki-payi pomitai-rontsi. </v>
<v b="LEV" c="1" v="12">Ari pintoyi-takiri maaroni iwatha, iito aajatzi iyiinka-payi. Yayimai-tyaari Ompira-tasorintsi-taari, iwankitakiri opaamataki paamari pomitai-rontsiki. </v>
<v b="LEV" c="1" v="13">Awirokataki kiwironi ishiito-payi, aajatzi ipori-payi. Impomi-tzimai-tyaari Ompira-tasorintsi-taari iwankitakiri pomitai-rontsiki. Katziyainka onkantyaa iyachaarinka itaara. Irootaki ookimotyaarini Pawa iñaaposini-tajyaari yasitakayi-tariri. </v>
<v b="LEV" c="1" v="14">Iriirika siwankiri pasita-kaiyaariri katziyain-katatsini iyachaarinka pimpomi-takiri, pamakiniri, tookitzi, airorika yanini siro. </v>
<v b="LEV" c="1" v="15">Iriitaki Ompira-tasorintsi-taari asitakai-yaariri Pawa. Inthatzinkakiri iitoki, impitinkan-takyaaro iriraani maaroni onampi-naki pomitai-rontsi, intaakiri pomitai-rontsiki. </v>
<v b="LEV" c="1" v="16">Paawakiro ishino-kitziro iwariti, aajatzi isiwanki-payi. Pookakiro onampi-naki pomitai-rontsi isitowakirotzira ooryaatsiri, tsika opiyotaka isamampori ipomitaitani. </v>
<v b="LEV" c="1" v="17">Pintankakiri iniiki, pimpishiiryaakiri airo pithatyaa-maitari. Impomi-tzimai-tyaari Ompira-tasorintsi-taari pomitai-rontsiki. Katziyainka onkantyaa iyachaarinka itaara. Irootaki ookimotyaarini Pawa iñaaposini-tajyaari yasitakayi-tariri. </v>
<v b="LEV" c="2" v="1">Iroorika pankirintsi-pani pamaki pasita-kaiyaari Pawa, pamaki iroopirori opani, pinkonowakiro yiinkantsi aajatzi kasankari. </v>
<v b="LEV" c="2" v="2">Pamakiniri itomi-payi Aarón, Ompira-tasorintsi-taari. Yawii-panitaki kapichi pikonowa-kirori yiinkantsi, aajatzi kasankari. Impomitakiro pomitai-rontsiki. Irootaki ookimotyaarini Pawa iñaaposini-tajyaaro ipomitai-takiniri yasitakayi-tariri. </v>
<v b="LEV" c="2" v="3">Onkarati tzimaa-rantanain-tsini opani pasita-kaariri Pawa, tasorintsi-pani onatzii. Iriitaki owajyaaroni Aarón aajatzi itomi-payi. </v>
<v b="LEV" c="11" v="1">Yapiitajiro Pawa iñaanatajiri Moisés aajatzi Aarón, ikantairi: </v>
<v b="LEV" c="11" v="2">“Pinkinkitha-waitakayiri pishininka-payi Israel-iiti, pinkantiri: ‘Yoka antami-wiri-payi ikaratzi tzimatsiri kipatsiki kamiitha-tatsiri piyaari. </v>
<v b="LEV" c="11" v="3">Tima maaroni posiniri tsipatzirori ishitaki, oipyiirori iwariti iniyawi-takaro, inaatajiro kamiitha onkini iniyajiro, ti impinkaitiri yokapayi, kamiitha-tatsi iwaityaari. </v>
<v b="LEV" c="11" v="4">Iriima ikaratzi ikyaakoitari, tsipawi-tarori ishitaki, kaari oipyiirori iwariti inaapirotiro iniyantyaarori, ti inkamiithati piyaari, piwinkani piwiri. </v>
<v b="LEV" c="11" v="5">Ari ikimitari osiyawi-tariri kochiro, kaari oipyiirori iwariti inaapirotiro iniyantyaarori, titzimaita ontsipati ishitaki, piwinkani piwiri. </v>
<v b="LEV" c="11" v="6">Ari ikimitzitari osiyawi-tariri samani, kaari oipyiirori iwariti inaapirotiro iniyantyaarori, ti ontsipati ishitaki, piwinkani piwiri. </v>
<v b="LEV" c="11" v="7">Aajatzi ikimitari chancho, tsipawi-tacha ishitaki, ti yoipyiiro iwariti inaapirotiro iniyantyaarori, piwinkani piwiri. </v>
<v b="LEV" c="11" v="8">Airo piwayitari yoka posiniri, airo okantaa-jatzi pairikiri inkami-rika, piwinkani piwiri. </v>
<v b="LEV" c="11" v="9">Yoka nijaa-wiri-payi saikantarori nijaa-payi, iriitaki kamiitha-tatsiri piyaari ti impinkaitiri. Tima maaroni tzimatsiri ipitaisi, aajatzi ipintaki, ikaratzi saikantarori inkaari aajatzi nijaa-payi, ti impinkaitiri yokapayi, kamiitha-tatsi piyaari. </v>
<v b="LEV" c="11" v="10">Iriima kaari tzimatsini ipitaisi-payi, ipintaki-payi saikantarori inkaari aajatzi nijaa-payi, ikaratzi saikantarori inthomoyaaki nijaa, piwinkani piwiri. </v>
<v b="LEV" c="11" v="11">Airo piwayitari yokapayi, piwinkani inatyii. Airo pairikiri aririka inkamayiti. </v>
<v b="LEV" c="11" v="12">Tima piwinkani piwayitajiri maaroni nijaa-wiri kaari tzimatsini ipitaisi-payi, aajatzi ipintaki-payi. </v>
<v b="LEV" c="11" v="13">Yoka siwankiri-payi inkarati pimpinka-yitajiri, kaari kamiitha-tatsini piyaari: pakitha, aro, simakowari, </v>
<v b="LEV" c="11" v="14">tziso, ikaratzi osiyayi-tariri sirontzi, </v>
<v b="LEV" c="11" v="15">ikaratzi nasiyita-chari koontzi-niro, </v>
<v b="LEV" c="11" v="16">ikaratzi kimiyitariri mamaro, oshitotsikoo, chiripito, ikaratzi kimiyitariri pakitha, </v>
<v b="LEV" c="11" v="17">poompootzi, tsipawairo, thoororo, </v>
<v b="LEV" c="11" v="18">sanantzi, pachaka, amimpori, </v>
<v b="LEV" c="11" v="19">thompari, ikaratzi kimiyitariri sanantzi, tsimpi, piiri. </v>
<v b="LEV" c="11" v="20">Tima piwinkani iinayitaji maaroni inarapaki tzimatsiri isiwanki, tzimatsiri iitzi-payi yaniitantari. </v>
<v b="LEV" c="11" v="21">Iriima maaroni osiyariri inarapaki tzimatsiri ipori, mitaachari, airo pipinka-yitziri piyaari. </v>
<v b="LEV" c="11" v="22">Yoka inkarati piyaari: ikaratzi kimiyitariri tsitsiri, pitziro, tsinaro, kintori. </v>
<v b="LEV" c="11" v="23">Iriima pasini-payi ikaratzi kaari apairyaaki inarapaki-witachari, arawita-chari, aniitatsiri, piwinkani piwiri. </v>
<v b="LEV" c="11" v="24">Iroka-payi pasini matironi owitsintimi. Itzimi-rika airikakirini ikamayitzi iwinkaitani antami-wiri, iwinkaitani inkantyaa irojatzi tsitiniriki. </v>
<v b="LEV" c="11" v="25">Itzimi-rika antakironi kapichiini iwatha kaminkari antami-wiri, ontzimatyii inkiwajiro iithaari, iwinkaitani inkantyaa irojatzi tsitiniriki. </v>
<v b="LEV" c="11" v="42">Tima ti inkamiithati piwayityaari ikaratzi konthaa-chari kipatsiki, konthaa-yitatsiri kipatsiki, ontzima-wityaa iitziiriki-payi, piwinkani iinayiti. </v>
<v b="LEV" c="11" v="43">Piwinkani inatyii ikaratzi konthaa-yitatsiri kipatsiki, ikaratzi kamatha-yitatsiri, tima aririka pairikakiri, iwinkaitani pinana-kitzii awiroka. </v>
<v b="LEV" c="11" v="44">Tima Naaka Piwawani. Kitisiri pinkantajyaa awiroka-payi, tima kitisiri nokanta naaka. Ti onkamiithati iyaaripiro-waitimi antami-wiri-payi ikaratzi konthaa-yitatsiri kipatsiki. </v>
<v b="LEV" c="11" v="45">Naakataki Pawa, naaka oimisitowa-jimiri Apitantoniki Piwawani-tajyaana. Kitisiri pinkantajyaa, tima kitisiri nokanta naaka.” </v>
<v b="LEV" c="11" v="46">Irootaki iroka ñaantsi iyomitaan-tziri Pawa tsika ikantakota antami-wiri-payi, tsimiri-payi, maaroni añaayita-tsiri nijaaki, maaroni konthaa-yitatsiri kipatsiki. </v>
<v b="LEV" c="11" v="47">Ari piyotajiriri ikaratzi ipinkai-tziri aajatzi ikaratzi kamiitha-yitatsiri. Ikaratzi iwaitari aajatzi kaari iwaitari. </v>
<v b="LEV" c="12" v="1">Ari iñaawaitaki Pawa, ikantziri Moisés: </v>
<v b="LEV" c="12" v="2">“¡Moisés! Piyomitairi pishininka-payi Israel-iiti, pinkantiri: ‘Aririka omotyaati kooya, sirampari iinchaa-niki owaiyan-takiri, iwinkaitani onatyii onkarati 7 kitaitiri. Ari osiyaaro ipinkai-tziro iyowapiintzi okooya-tantari iroori. </v>
<v b="LEV" c="12" v="3">Aririka imaakota-paaki 8 kitaitiri itziman-takari iinchaa-niki, intomisi-taani-taitakiri. </v>
<v b="LEV" c="12" v="4">Irooma kooya iriniro iinchaa-niki, ontzimatyii omairintyaa iroori onkarati 33 kitaitiri, irojatzi ompyaan-tajyaari iraani. Tima airo okamiithatzi airikajiro itasorintsi-takaitani-payi, airo okyaaji tasorintsi-thaantiki, irojatzi omonkaratan-takyaarori kitaitiri omairintyaa. </v>
<v b="LEV" c="12" v="5">Iroorika owaiyanti kooya iinchaa-niki, iwinkaitani onatyii onkarati 14 kitaitiri. Ari osiyaaro ipinkai-tziro iyowapiintzi okooya-tantari iroori. Tima ontzimatyii omairintyaa onkarati 66 kitaitiri, irojatzi omonkaratan-takyaarori kitaitiri omairinta. </v>
<v b="LEV" c="12" v="6">Aririka omonkaratairo omairi-wintari iinchaaniti sirampari, tirika kooya iinchaa-nikiti, ontzimatyii ayiniri Ompira-tasorintsi-taari aparoni ipiraitari tzimain-tsiri aparoni isarintsiti, ayiniri aajatzi yanini siro, tirika aparoni tookitzi. Iriitaki katziyain-katatsini iyachaarinka impomitakiri ikyaapiintaitzira tasorintsi-thaanti inkini yaripiroi-tajyaaro. </v>
<v b="LEV" c="12" v="7">Iriitaki yaanakiri Ompira-tasorintsi-taari, impomita-kiniri Pawa tasorintsi-thaantiki yaripiroi-tairo kooya. Ari omonkarataari okaratzi omairinta ositowaki iraani.’ ” Irootaki iñaani Pawa iroka. Irootaki asi kooya-payi tzimayi-tatsiri iinchaa-niki sirampari, tirika kooya. </v>
<v b="LEV" c="12" v="8">Airorika imonkarata amanantan-tyaari ipiraitari, kantatsi amananti apiti tookitzi, tirika apiti yanini siro. Iriitaki Ompira-tasorintsi-taari matironi yaripiro-takaan-tajiro iroori, kitisiri-tanaji. Tima impomitaki aparoni yaripiro-tantai-tyaarori kooya. Iriima pasini katziyainka iyachaarinka impomitai-takiri.” </v>
<v b="LEV" c="16" v="1">Ari yapiitajiro Pawa iñaanatajiri Moisés, tima aritaki kamaki apitiro itomi Aarón okantakaaro itsitokakaro tsika isaiki Pawa. </v>
<v b="LEV" c="16" v="2">Iroka ikantzi Pawa: “¡Moisés! Pinkantiri pirintzi Aarón, airo ipiya-piyata inkyii otasorintsi-pirotzi tasorintsi-thaanti tsika othataka tonta-masiri, osaikaki nisironka-mintotsi otataro tasorintsi-moko, ikami = kari. Tima ari noñaaka-kyaari nominko-ryiin-kataki nisironka-mintotsiki. </v>
<v b="LEV" c="16" v="3">Aririka inkyii Aarón tasorintsi-thaantiki, ontzimatyii yaanaki aparoni kiripiri vaca impyaakoi-tanta-jyaariri kaaripiro-yitatsiri. Yaanaki aajatzi aparoni ipiraitari, iriitaki katziyain-katatsini iyachaarinka impomitiri. </v>
<v b="LEV" c="16" v="11">Yamaita-kiniri Aarón kiripiri vaca, iriitaki iwamaakiri, impomiwin-takyaari impyaakoi-tantyaariri ikaaripirotaki irirori, aajatzi ikaratzi saikatsiri iwankoki. </v>
<v b="LEV" c="16" v="12">Ari yaanakiro taamintotsi ijaikitakiro owaamari-minkiti pomitai-rontsi tsika isaikaki Pawa. Apiti yawii-pani-tanaki irakoki opomiki kasankari. Yaanakiro otasorintsi-pirotzi tsika othataka tonta-masiri. </v>
<v b="LEV" c="16" v="13">Intaakiro opomiki kasankari tsika isaikaki Pawa. Inthonka onkachaarinkan-tanakiro nisironka-mintotsi otataro tasorintsi-moko. Irootaki airo ikamanta irirori Aarón. </v>
<v b="LEV" c="16" v="14">Impoña yaanaki kapichiini iriraani kiripiri vaca, intsikiryaan-takyaaro nisironka-mintotsi tsika isitowakirotziro ooryaatsiri, imatakiro tsika imontitakaro irirori intsikiryiiro nisironka-mintotsi onkarati 7 yapii-yapiitiro. </v>
<v b="LEV" c="16" v="15">Ari iwamaakiri pasini ipira, iriitaki impomiwin-taitiri iyaari-pironka atziri-payi. Yaanakiro iriraani inthompointa otasorintsi-pirotzira, intsikiryaan-takyaaro nisironka-mintotsi aajatzi intakiroini tsika imontitakaro. Imatakiro ikimitaan-takarora iriraani kiripiri vaca. </v>
<v b="LEV" c="16" v="16">Irootaki iroopiro-tanta-jyaari tsika otasorintsi-witakara yaiwinta-waitakarora pishininka-payi. Ari inkanta-kirori aajatzi maaroni tasorintsi-thaanti, satikain-chari iwanko-thaanti-yitaka ikaratzi kaaripiro-yitaintsiri. </v>
<v b="LEV" c="16" v="17">Aririka inkyii Aarón tsika otasorintsitaki yaripiro-takaan-tajiri kaaripiro-yitatsiri, airo isinitai-tziri isaiki pasini atziri anta tasorintsi-thaantiki, irojatzi isitowan-tajyaari Aarón. Tima imatakiro ipyaa-kotai-takiniri ikaaripirotakira irirori, ikaratzi saikatsiri iwankoki, aajatzi iyaari-pironka maaroni ishininka-payi Israel-iiti. </v>
<v b="LEV" c="16" v="18">Ari ijatanaki osaikaki pomitai-rontsiki omontitakari tsika isaiki Pawa, intasorintsi-takayiro pomitai-rontsi. Yaakotanaki kapichiini iriraani kiripiri vaca aajatzi irasi ipiraitari, intziri-takiro ochii-payi pomitai-rontsi. </v>
<v b="LEV" c="16" v="19">Intsikiryaan-takyaaro iraantsi pomitai-rontsi onkarati 7 yapii-yapiitiro. Inkitita-kaajiro ikaaripiro-waitakiro pishininka-payi Israel-iiti, intasorintsi-takaajiro. </v>
<v b="LEV" c="16" v="29">Iroka nosankinatani irootaki pisirita-piintajyaari. Aririka omonkara-tajyaa kitaitiri 10, kasiri 7, ontzimatyii pintzi-wintajyaana, airo pantawaitaji. Ari inkimita-jyaari pishininka, aajatzi pasini-satzi atziri saikimo-tzimiri piwankoki. </v>
<v b="LEV" c="16" v="30">Tima iroka kitaitiri aritaki impyaakoi-tajimiro pikaaripirotaki, kitisiri pinkantajyaa awiroka anta tsika isaikaki Pawa. </v>
<v b="LEV" c="16" v="31">Tima asi owajiro nosankina-takaantani, pasi piwajiro pimako-ryaan-tajyaaro. Pintziwin-tajyaaro aajatzi. </v>
<v b="LEV" c="16" v="32">Inkiti-siri-takaajimi Ompira-tasorintsi-taari isaipatzii-toitakiri, impoyii-takariri iriri impira-tasorintsitzi. Iriitaki matironi impyaako-tajiri kaari-piroripayi. Inkithaa-tajyaaro iroopirori iithaari tasorintsi-manki-tatsiri. </v>
<v b="LEV" c="16" v="33">Iriitaki iriipiro-takaa-jironi otasorintsi-naki-pirotzi aajatzi tasorintsi-thaanti. Ari inkimitaa-jirori pomitai-rontsi yaiwinta-waitaitakaro. Imatajiri aajatzi Ompira-tasorintsi-taari, aajatzi maaroni pishininka-payi tsika pikarajiitzi. </v>
<v b="LEV" c="16" v="34">Asi owajiro iroka nosankina-takaantani. Tima aparo-jatzi osarintsiki inkyiiti impyaakoi-tantyaarori ikaaripiro-yitaki Israel-iiti.” Tima imatakiro Moisés okaratzi ikantakiriri Pawa. </v>
<v b="LEV" c="19" v="1">Ari iñaawaitaki Pawa, ikantziri Moisés: </v>
<v b="LEV" c="19" v="2">Pinkinkitha-waita-kairi pishininka Israel-iiti, pinkantiri: “Kitisiri pinkantajyaa awiroka-payi, tima kitisiri nokanta naaka, piwinkathariti. </v>
<v b="LEV" c="19" v="17">Ti onkamiithati pinkisa-niintiri pishininka. Ontzimatyii pinkisa-thatiri pishininka yantiro-rika kaari-pirori. Airo pakakotziri iyaari-pironka. </v>
<v b="LEV" c="19" v="18">Ti onkamiithati pimpiyatantyaa, airo pisamawaitari pishininka-payi aajatzi. Pintakota-jyaari pishininka, pinkimita-kaantiri pitakota awiroka. Naaka Pawa kantzimiri. </v>
<v b="LEV" c="20" v="1">Ari iñaawaitaki Pawa, ikantziri Moisés: </v>
<v b="LEV" c="20" v="2">“Iroka pasini pinkantiriri pishininka-payi Israel-iiti: ‘Inkarati asitakai-yaarini iriinchaaniti pawaniro ipaitai-tziri “Pinkathari Itaawin-taitziri Iinchaa-niki-payi”, ontzimatyii iwamaitiri. Onkanta-wityaa iriirika Israel-iiti, iriirika pasini-satzi atsipatari anampiki, iwaitiri. </v>
<v b="LEV" c="20" v="3">Tima kisaniinta nowajiri naaka yokapayi, aritaki napirotajiri inampiki, tima iriitaki okaaripiro-takirori tasorintsi-thaanti, iwinka-tharyaakiro nowairo, okantakaan-tziro yasitakaakari iriinchaa-nikiti pawaniro ‘Pinkathari Itaawin-taitziri Iinchaa-niki-payi’. </v>
<v b="LEV" c="20" v="4">Aririka impiyatha-takyaa pasini-payi pishininka airorika iwiiri ikaratzi asitakaa-kariri iriinchaaniti pawaniro ‘Pinkathari Itaawin-taitziri Iinchaa-niki-payi’, </v>
<v b="LEV" c="20" v="5">kisaniinta nowajiri naaka, ari nonkimi-tajiriri maaroni ishininka-payi irirori. Ari napirotajiri nontsipa-tajiri ikaratzi aapatyaa-kariri ikaaripirotaki, ipinkatha-waitasitakari pawaniro ‘Pinkathari Itaawin-taitziri Iinchaa-niki-payi’. </v>
<v b="LEV" c="20" v="6">Ari nonkanta-jiriri atziri-payi inkarati awintyaarini antyawiyari-payi, aajatzi yotantaniri-payi, kaaripirotaki irirori yawintaakari. Tima kisaniinta nowiri naaka yoka atziri, aritaki napirotajiri inampiki. </v>
<v b="LEV" c="20" v="7">Pinkamiitha-siri-yitaji, kitisiri pinkantajyaa, tima naaka Piwawanitari. </v>
<v b="LEV" c="20" v="8">Pinkimisan-tajiro maaroni noñaani, pantayi-tajiro. Tima naaka Pawa, kitisiri-takayimini. </v>
<v b="LEV" c="20" v="9">Inkarati mishatirini iriri aajatzi iriniro, ontzimatyii iwamaitiri. Tima onkanta-kaantiro imishatakiri iriri aajatzi iriniro, irootaki iwai-tantyaariri. </v>
<v b="LEV" c="20" v="10">Inkarati mayimpi-tironi iinantsi-nintsi, ontzimatyii iwaitiri apitiro, kooya aajatzi sirampari.</v>
<v b="NUM" c="1" v="1">Okanta apitita-tsiri osarintsi isitowan-tajari Israel-iiti Apitantoniki, irootaki itarori kitaitiri, apitita-tsiri kasiri ithonkan-taita-karori tasorintsi-thaanti. Anta Kitoochiintoniki, ari yapiitajiro Pawa iñaanatajiri Moisés tasorintsi-thaantiki, ikantajiri: </v>
<v b="NUM" c="1" v="2">“¡Moisés! Pinthonka pisankina-takotiri maaroni pishininka-payi, maaroni tsika ikaratzi ishininka-tawakaajiita, aajatzi iwaisatziti-payi. Tima isankina-takotyaa aparo-payi iwairo maaroni sirampari-payi. </v>
<v b="NUM" c="1" v="3">Pitana-kyaari pisankina-takotiri tzimain-tsiri 20 isarintsiti, pinthonkiri maaroni. Pinasiyi-takyaari awiroka pisankina-takotiri jatatsini iwayirityaa. Pinkantiri Aarón yamitakotimi.” </v>
<v b="NUM" c="6" v="1">Ari iñaawaitaki Pawa, ikantziri Moisés: </v>
<v b="NUM" c="6" v="2">“Pinkamantiri Israel-iiti, pinkantiri: ‘Tzimatsi-rika aparoni sirampari, aajatzi aparoni kooya inkasiya-kayi-tyaanari naaka, impaitaitiri Kasiyakaa-wiri. </v>
<v b="NUM" c="6" v="3">Airo irakaiyitziri kachoyita-tsiri. Airo ithoyitajiro chochoki-payi kachokiyitatsiri, aajatzi okaratzi itasitaitziri </v>
<v b="NUM" c="6" v="4">Tima ainirora ikasiya-kaitanari naaka, intzita-kayi-tyaari okaratzi tzimatsiri iwitsikai-tziro chochoki-yitatsiri. </v>
<v b="NUM" c="6" v="5">Airo isinitai-tziro intotaitiro iisi, asi owiro osanthati iisi irojatzi onkaran-takyaari okaratzi ikasiya-kaitanari naaka, tima iriitaki yasitakai-takanari. </v>
<v b="NUM" c="6" v="6">Tima airo okantzi aajatzi intsitokyaari ikaratzi kamayita-tsiri.’ ” </v>
<v b="NUM" c="13" v="1">Ikanta Pawa iñaanatajiri Moisés, ikantajiri: </v>
<v b="NUM" c="13" v="2">“Pintyaanki aminai-tironi kipatsi Owintiniki, tima irootaki nasitakai-yaariri pishininka-payi Israel-iiti. Piyosiiti aparoni pikaratzi pishininka-tawakaa-jiita, jiwari iinayiti, iriitaki pintyaankiri”. </v>
<v b="NUM" c="13" v="3">Imatakiro Moisés ikantakiriri Pawa, ityaankakiri ikaratzi iyosiitakiri, ipoñaanakaro otzisi-masiki Morontoniki. Tima ijiwariti inayitzi Israel-iiti. </v>
<v b="NUM" c="13" v="4">Iroka iwairo-payi ikaratzi iyosiitakiri: Yaminakiri ikarajiitzi icharini-payi Rubén, iyosiitakiri Samúa, itomi Zacur. </v>
<v b="NUM" c="13" v="5">Yaminakiri ikarajiitzi icharini-payi Simeón, iyosiitakiri Safat, itomi Horí. </v>
<v b="NUM" c="13" v="6">Yaminakiri ikarajiitzi icharini-payi Judá, iyosiitakiri Caleb, itomi Jefone. </v>
<v b="NUM" c="13" v="7">Yaminakiri ikarajiitzi icharini-payi Isacar, iyosiitakiri Igal, itomi José. </v>
<v b="NUM" c="13" v="8">Yaminakiri ikarajiitzi icharini-payi Efraín, iyosiitakiri Oseas, itomi Nun. </v>
<v b="NUM" c="13" v="9">Yaminakiri ikarajiitzi icharini-payi Benjamín, iyosiitakiri Palti, itomi Rafú. </v>
<v b="NUM" c="13" v="10">Yaminakiri ikarajiitzi icharini-payi Zabulón, iyosiitakiri Gadiel, itomi Sodi. </v>
<v b="NUM" c="13" v="11">Yaminakiri ikarajiitzi icharini-payi José (aajatzi Manasés), iyosiitakiri Gadi, itomi Susi. </v>
<v b="NUM" c="13" v="12">Yaminakiri ikarajiitzi icharini-payi Dan, iyosiitakiri Amiel, itomi Gemali. </v>
<v b="NUM" c="13" v="13">Yaminakiri ikarajiitzi icharini-payi Aser, iyosiitakiri Setur, itomi Micael. </v>
<v b="NUM" c="13" v="14">Yaminakiri ikarajiitzi icharini-payi Neftalí, iyosiitakiri Nahbí, itomi Vapsi. </v>
<v b="NUM" c="13" v="15">Yaminakiri ikarajiitzi icharini-payi Gad, iyosiitakiri Geuel, itomi Maqui. </v>
<v b="NUM" c="13" v="16">Irootaki iwairo-payi ikaratzi ityaantakiri Moisés yaminaitiro kipatsi. Iriima Oseas, itomi Nun, iwajiniri pasini iwairo, ipaitajiri Josué. </v>
<v b="NUM" c="13" v="17">Ityaanta-jiitakiri Moisés yaminaitiro kipatsi Owintiniki. Ikantawakiri: “Pijajiiti pinkinanaki okatonkotzi Piryaarini, pintonkajiro anta otzisi-masi. </v>
<v b="NUM" c="13" v="18">Ari paminiro tsika okantawaita kipatsi. Piñiiri tsika ikantawaita nampitarori anta, sintsi-rika ikantajiita, oshiki-rika ikaratzi. </v>
<v b="NUM" c="13" v="19">Paminiri tsika ikanta iwankoyita, kamiitha-rika kipatsi, iroopiro-rika iwanko, oyosiitasita-rika iwanko-shita. </v>
<v b="NUM" c="13" v="20">Kamiitha-rika oshooki pankirintsi, tirika onkamayiti. Tzimatsi-rika inchato-payi. Tonta-siri pinkantyaa, kaari itharowaitzi. Pamayitajira chochoki okaratzi tzimatsiri anta.” Tima owakira itanaaro okitho-paitzi chochoki-payi iraitziri. </v>
<v b="NUM" c="13" v="21">Ari ijajiitanaki, ipoñaanakaro Kitoochiintoniki yaminiro kipatsi, irojatzi Kaankiiriniki tsika okyaapiinta awotsi jatachari Manawiniki. </v>
<v b="NUM" c="13" v="22">Ipampitha-tanakiro okatonkotzi Piryaarini, ariijiitaka nampitsiki Aripiro-taarini. Ari inampitarori anta Ahimán, Sesai aajatzi Talmai, icharini-payi Anac. Tima iroka nampitsi Aripiro-taarini, irootaki itarori inampitsi-taitaro, tzimakotaki okaratzi 7 osarintsi, ari yampoiwaitaji inampitsi-titaro Sitowaarini-satzi Apitantoniki. </v>
<v b="NUM" c="13" v="23">Tima ariijiitaka nijaatinkaki ipaitai-tziri Tsintakiraani, ari ichikakotanaki apatsintakiro chochoki iraitziri. Tima apiti ikarawin-takiro yanatakotakiro incha-pankiki. Yamaji aajatzi okithoki pasini pankirintsi-payi. </v>
<v b="NUM" c="13" v="24">Iriitaki paitana-kirori Tsintakiraani yoka Israel-iiti, tima ari ichikanaki apatsintakiro chochoki iraitziri. </v>
<v b="NUM" c="13" v="25">Imatakiro yaminayi-takiro kipatsi, okaratzi imaakotaki 40 kitaitiri ipiyanta-yitajari. </v>
<v b="NUM" c="13" v="26">Jaitijiitaki iñaapajiri Moisés aajatzi Aarón otzisi-masiki Morontoni saikatsiri anta Tasorinchaariniki. Tsika ipiyojiitaka aajatzi maaroni ishininka-payi. Ikamanta-pajiri tsika okanta yaminai-tziro, iñaakapajiri okithoki chochoki tzimatsiri anta. </v>
<v b="NUM" c="13" v="27">Ikantapajiri: “Nomatakiro nariitaita tsika pityaan-takina. Ari oshookapaji oshiki pankirintsi, aajatzi ari itzimapaji oshiki ipiraitari. Iroka okithoki pankirintsi okaratzi shookatsiri anta. </v>
<v b="NUM" c="13" v="28">Iro kantacha, antari-tawato-payi ikanta ikaratzi nampitarori anta, antaro-payi onatzii inampitsiti, iroopiro iwitsika-yitziro iwanko-payi. Noñaakiri aajatzi anta icharini-payi Anac. </v>
<v b="NUM" c="13" v="29">Irooma anta Piryaariniki, ari inampitarori Otinkanaawini-satzi. Irooma otzisi-masiki, ari inampiyitaro Tharowan-taarini-satzi, Kayaawinisatzi, aajatzi Tonkaarisatzi. Irooma anta inkaari-thapyaaki aajatzi Owaryiinkaariniki, ari inampitarori Owintini-satzi.” </v>
<v b="NUM" c="13" v="30">Ari itzinaa-wako-tanaka Caleb, imairitawakiri maaroni ishininka-payi yapatotakiri Moisés, ikantanaki: “¡Aritaki aakiro ironta kipatsi! ¡Aritaki amatakiro asitajyaaro!” </v>
<v b="NUM" c="13" v="31">Iro kantacha akanaki ikarajiitzi ijajiitaki anta, ikantzi: “¡Airowí! Airo aitsinampairi yonta atziri. Omapiro isintsi-yitzi irirori, tima yanaajai aroka-payi”. </v>
<v b="NUM" c="13" v="32">Tira inkinkitha-tapaji kamiitha Israel-iiti ityaantai-takiri yaminaitiro kipatsi, ikantapaji: “Oshiki okowiinkatzi kipatsi naminai-tziri, ti onkamithati. Tima antari-tawato-payi ikantajiita atziri-payi ikaratzi noñaaki-tziri anta. </v>
<v b="NUM" c="13" v="33">Ari noñaakiriri aajatzi antari-tawato-pirori-payi atziri, iriitaki icharini-payi Anac. Ti nomonkara-tyaari naaka ikatziya, nokimi-matsi-takari naaka tsitsiri iñaakina irirori.” </v>
<v b="NUM" c="14" v="1">Ari ikaimajii-tanaki Israel-iiti. Oshiki yiraawai-jiitaka tsitiniriki. </v>
<v b="NUM" c="14" v="2">Ari yitanaaro ikisima-tanajiri Moisés aajatzi Aarón, ikantajiitzi: “¡Tima onkawinthaa-witakai ankamajiitimi pairani Apitantoniki! ¡Tima onkawinthaa-witakai aajatzi ankamajiitimi aka otzisi-masiki! </v>
<v b="NUM" c="14" v="3">¿Paitaka yamantajairi Pawa aka yapiroitajai owayiri-taantsiki, inosika-nakiro owayiriiti ainapayi aajatzi awaiyani-payi? ¿Tima onkamiithati ampiyayitaji Apitantoniki?” </v>
<v b="NUM" c="14" v="4">Ari ikanta-wakaa-jiitanaka: “Thami amini pasini jiwatajaini. Thami ampiyayitaji Apitantoniki.” </v>
<v b="NUM" c="14" v="5">Ari ityiirowanaka Moisés aajatzi Aarón ipiyojiitaka ishininka-payi Israel-iiti, yoiyootanaka kipatsiki. </v>
<v b="NUM" c="14" v="6">Ikanta Josué aajatzi Caleb, jataintsiri yaminai-tziro kipatsi, isaranakiro iithaari-payi iyotantai-tyaari oshiki okantzimo-siri-tanakari. </v>
<v b="NUM" c="14" v="7">Ikantanakiri maaroni ishininka-payi: “¡Omapiro okamiithataki kipatsi naminai-tziri! </v>
<v b="NUM" c="14" v="8">Iriirika Pawa nintakaironi, aritaki inisironka-takai ariitan-tyaari nampitsiki, arokataki asitajyaaroni. Tima ari oshookapaji oshiki pankirintsi, aajatzi ari itzimapaji oshiki ipiraitari. </v>
<v b="NUM" c="14" v="9">Titzimaita onkamiithati pinkisima-waitiri Pawa. Airo pitharowan-tawaitari nampitarori anta, tima airo añaakaa-nakari arokaiti. Tikatsi kisakowin-tyaarini yokaiti, ti isiyai arokaiti tzimatsi Pawa kimpoyaa-wintairi. ¡Airo pitharowa-jiitzi!” </v>
<v b="NUM" c="14" v="10">Ari inintajii-witanaka ishininka-payi ishimyaa-tyaarimi mapi. Irojatzi okoñaatan-tanakari isintsinka Pawa tasorintsi-thaantiki, ithonka iñaayitakiro maaroni Israel-iiti. </v>
<v b="NUM" c="14" v="11">Ari iñaanatajiri Pawa yoka Moisés, ikantajiri: “¿Tsika-paitima inkaratiro yasaryii-matana pishininka-payi? ¿Tsika-paitima inkaratiro ithainka-waitana noñaaka-yiwitakari kaari iñaapiin-taitzi? </v>
<v b="NUM" c="14" v="12">Ari iñaakiro mantsiyarintsi wamaanta-tsiri, napirotajiri ikarajiitaki. Irooma awiroka, aritaki noshikyaa-jimiri inkarati pincharini-tajyaari, ñaapiroki inkantajyaa yanaajiri ikarajiitzi yokapayi.” </v>
<v b="NUM" c="14" v="13">Iro kantacha yakanaki Moisés ikantanakiri: “¡Pawá! Aritaki inkimako-takiro Apitantoni-satzi onkarati pantiri, tima maaroni iñaayitakiro pairani pisintsinka paantaariri noshininka-payi. </v>
<v b="NUM" c="14" v="14">Aritaki inkaman-takiri irirori ikaratzi nampiyi-tarori kipatsiki. Tima ikima-kota-jiitakimi tsika pikantaka pairani pitsipa-takari noshininka-payi, pikanta-kaakaro iñaaporotimi. ¡Pawá! Awiroka tsimankanta-kariri minkori, pijiwatakiri kitaipaiti, irooma tsitini-paiti pipaama-takaakiro minkori kitainka-takota-kiriri. </v>
<v b="NUM" c="14" v="15">Aririka papirotakiri piwamaa-yitiri yoka, aritaki iñaawai-tanaki atziri-payi ikaratzi kimakota-kimiri, okaratzi panta-yitakiri, inkanti: </v>
<v b="NUM" c="14" v="16">‘Piñaa-matsitiri Pawa, ti imatatyiiro yasitakai-yaari Israel-iiti kipatsi ikasiya-kaakiriri pairani, yapirota-sitakari iwamairi maaroni otzisi-masiki.’ </v>
<v b="NUM" c="14" v="17">¡Pawá! Nonintzi piñaakantiro pisintsinka, pimonkaratiro okaratzi piñaawai-takiri pairani, pikantaki: </v>
<v b="NUM" c="14" v="18">¡Naakataki Pawa! Tsinampari-tatsiri, Itako-piro-tantatyaari. Nopyaako-tziri kaaripiro-yitatsiri, kinasi-waiyi-tachari. Iro kantacha, airotzimaita nowawisaasitanaka nowasankitairi ikaratzi antayitzirori kaari-pirori, Nowasankitaa-wintajiri iyaari-pironka iriri, Itomi, icharini, aajatzi itomi icharini. </v>
<v b="NUM" c="14" v="19">Tima omapiro pinisironka-tanta awiroka, pimpyaako-tajiri iyaari-pironka yoka. Tima irootaki pimata-piintakiri pamantajariri yokaiti Apitantoniki irojatzi aka tsika isaikaki.” </v>
<v b="NUM" c="14" v="20">Ikantanaki Pawa: “Kamiithataki. Tima nomatakiro pinintakiri, aritaki naripiro-tajiri. </v>
<v b="NUM" c="14" v="21">Iro kantacha, tima omapiro-tatyiiyaa nañii naaka, omapiro-tatyaa aajatzi nanaantaro nosintsinka maaroni kipatsiki. </v>
<v b="NUM" c="14" v="22">Airotzimaita itzimaji aparoni ikaratzi ñaayita-kirori nosintsinka, ikaratzi ñaayita-kirori Apitantoniki kaari iñaapiin-taitzi, okaratzi nantayi-takiri aajatzi otzisi-masiki. Tima inkarati apiipii-takirori yasaryii-matana otzisi-masiki, kaari nintatsini inkimisan-tajiro nokanta-witariri, </v>
<v b="NUM" c="14" v="23">airo iñaayitajiro kipatsi nokasiya-kaakiriri pairani iwaisatziti. Tima inkarati asaryii-mawai-takanari airo itzimaji aparoni ñaayita-jironi. </v>
<v b="NUM" c="14" v="24">Iriitaki nompiratani Caleb ñaajironi. Tima iriitaki nasitachari ikinkithasiritari, yawintaa-piro-takana. Irootaki nosinitan-tyaariri irirori yariitajyaa kipatsiki yaminai-tziri. Ari inampita-jyaarori maaroni incharini-tajyaari irirori. </v>
<v b="NUM" c="14" v="25">Iro kantacha, nonintzi pimpiyanaki onkitaiti-tamanaji pinkina-najiro otzisi-masiki pijatiro Inkaariki Kiraankaaro. Tima anta otaapiki, ari inampitarori Otinkanaawini-satzi aajatzi Owintini-satzi.” </v>
<v b="NUM" c="14" v="26">Aikiro iñaawai-tatzii Pawa iñaanatziri Moisés aajatzi Aarón, ikantziri: </v>
<v b="NUM" c="14" v="27">“¿Aikiroma namawita-tyiiro ikisima-waitanari yokaiti kaari-pirori-payi Israel-iiti? Tima nokimakiri ikisima-waitakina. </v>
<v b="NUM" c="14" v="28">Pijati pinkamantiri pishininka-payi, pinkantiri: ‘Iroka iñaani Pawa, ikantzi: “Omapiro-tatyaa, tima ari nonkanta-kaakyaaro awishimotimi okaratzi nokimakimiri pikanta-jiitakiri pinkami. </v>
<v b="NUM" c="14" v="29">Inthonkyaa inkami otzisi-masiki maaroni antaritain-tsiri tzimain-tsiri 20 isarintsiti, ikaratzi sankina-takotain-chari, ikaratzi kisima-waitakinari aajatzi. Naryaa-masi inkantajyaa otzisiki inkamayiti. </v>
<v b="NUM" c="14" v="30">Iriima Caleb itomi Jefone. Aajatzi Josué itomi Nun, iriitaki ñaayita-jironi inampita-jyaaro anta. Irooma maaroni awirokaiti, tikatsi aparoni ariitaa-chani kipatsiki nokasiya-kaawi-takamiri pinampi-jiityaaromi. </v>
<v b="NUM" c="14" v="31">Iriima pitomi-payi pisiyakaan-tawitakari ari inosika-yitakiri owayiriiti, tima iriitaki nariita-kaayi-tajyaari kipatsiki pimanin-takiri awirokaiti. </v>
<v b="NUM" c="14" v="32">Tima naryaa-masini pinkantajyaa awirokaiti otzisi-masiki pinkama-yitaji-rika. </v>
<v b="NUM" c="14" v="33">Tima onkarati 40 osarintsi inkina-kina-waiyitaji piwaiyani-payi anta otzisi-masiki, yaamaakowin-tajyaari ipira-payi. Iriitaki atsipita-jyaaroni okaratzi pipiyatha-waitaka awirokaiti, irojatzi papirotan-takyaari pinkami awirokaiti aka otzisi-masiki. </v>
<v b="NUM" c="14" v="34">Tima 40 kitaitiri okaratzi paminan-taitarori kipatsi, ari onkarati aajatzi 40 osarintsi patsipi-yitajyaaro okantakaaro pikaaripiro-waitaki: aparoni osarintsi iroowaitaki aparoni kitaitiri. Ari piyotajinari tsika nokanta nowasankitaantzi naaka.” </v>
<v b="NUM" c="14" v="35">Tima Naaka Pawa, ñaawaita-tsiri. Aritaki nonkanta-jiriri maaroni kaari-piroriiti ikaratzi aapatyaa-wakaain-chari ikisima-waitana. Tima aka otzisi-masiki yapirotajyaa, ari inkamayi-tajiri maaroni.’ ” </v>
<v b="NUM" c="14" v="36">Tima iroka awishimo-takiriri ikaratzi ityaantakiri Moisés yaminaitiro tsika okantawaita kipatsi, ipiyayitaka irirori yamajiro kaari-pirori ñaantsi, irootaki opoñaan-tanakari Israel-iiti ikisima-waitanakiri Moisés, imaninta-nakiro kipatsi, ti ininti ijatiro anta. </v>
<v b="NUM" c="14" v="37">Irootaki iwamaan-takariri Pawa yokapayi omatanakiri mantsiyarintsi, okantakaan-tziro ithaiya-kota-pajaro kipatsi tsika okanta iñaakitziro. </v>
<v b="NUM" c="14" v="38">Iriima Josué itomi Nun aajatzi Caleb itomi Jefone, ti inkamajiiti irirori. Apatziro ikamajiitaki pasini ikaratzi ijataki yaminiro tsika okantawaita kipatsi. </v>
<v b="NUM" c="14" v="39">Ikamantakiri Moisés maaroni Israel-iiti okaratzi awisain-tsiri. Tima antaro iwasiri-jiitanaka maaroni Israel-iiti. </v>
<v b="NUM" c="14" v="40">Okanta okitaiti-tamanaji. Kapichikitaiti itonkaa-jiitanaki otzisiki, ikantajiitzi: “Kaari-piro nokanta-jiitaka, nonintzi nojajiiti tonkaariki ikasiya-kaakayiri Pawa.” </v>
<v b="NUM" c="14" v="41">Ikantzi Moisés: “¿Paitama pimpiya-thatantyaarori ikantakaantani Pawa? Tima airo okamiithatzi panta-wityaari aajatzi. </v>
<v b="NUM" c="14" v="42">Airo pijatzi, tima ti intsipa-tyaami Pawa. Paamaiyaa imatawakimi = kari piwayiri-minthatari. </v>
<v b="NUM" c="14" v="43">Tima ari pimonthaa-kyaari anta Otinkanaawini-satzi aajatzi Owintini-satzi, yapirotzimi = kari iwayiri-tyaami. Tima airo itsipatami Pawa anta, okantakaaro pipiyatha-takari awirokaiti.” </v>
<v b="NUM" c="14" v="44">Titzimaita inkimi yokaiti, inintzi intonkajiro otzisi. Iriima Moisés aajatzi itasorintsi-mokoti Pawa, irojatzi isaikaki tsika iwanko-thaanti-jiitaka. </v>
<v b="NUM" c="14" v="45">Ari yoirinka-jiitaka Otinkanaawini-satzi aajatzi Owintini-satzi nampiyi-tarori tonkaariki, tima oshiki ikintapaakiri, siyayitanaka pasini. Ipatzima-tanakiri irojatzi anta Sirijaariniki. </v>
<v b="NUM" c="16" v="1">Tzimatsi aparoni Leví-iti ishininka-mirinka Coat, ipaita Coré, itomi Izhar. Yoka Coré tzimatsi mawa yaapatyaani, iriitaki ishininka-mirinka Rubén-iiti, ipaita Datán, Abiram, itomi Eliab. Aajatzi On itomi Pelet. </v>
<v b="NUM" c="16" v="2">Ti inintajiiti ijiwariti Moisés, irootaki yapatotan-takari oshiki jiwari-payi Israel-iiti, iriiyitaki iwayitai-tziri ijiwata-kaanti, pinkathataari inayitatzii yokaiti. </v>
<v b="NUM" c="16" v="3">Ikanta yapatojiitaka yokaiti, ijata-sitakiri Moisés aajatzi Aarón, ikantapaakiri: “¡Asiryaa-paakina naakaiti pikimita-kaanta-waitaka awirokaiti nojiwariti! Tima ari itsipatajai Pawa maaroni arokaiti. Ari akaratzi iyosiitakai impira-yitaji. ¿Ipaitama pinintantari apatziro awiroka piriipiro-waiti pijiwawintairi ikaratzi yasitari Pawa?” </v>
<v b="NUM" c="16" v="4">Ikanta ikimawaki Moisés ikantakiriri, oiyootanaka, otsitoka-paakaro itamako kipatsiki. </v>
<v b="NUM" c="16" v="5">Iñaanata-nakiri Coré aajatzi ikarajiitaki, ikantziri: “Onkitaitita-manai kapichikitaiti ari iñaakantiro Pawa itzimi-rika yasitari, itzimi-rika impira-tasorintsitaa-ritaitari, itzimi-rika matironi impiri ikaratzi yasitakaariri. Tima apatziro imatiro itzimi-rika iyosiiyitakiri irirori. </v>
<v b="NUM" c="16" v="6">Awirokaiti ikarajiitziri Coré aajatzi irasi itsipa-minthari, pamayitaki onkitaitita-manai pitaa-minto-payi kasankainkari. </v>
<v b="NUM" c="16" v="7">Pintiyitaki paamari-minki, pintiyiti kasankainkari, pamakota-kiniri Pawa. Intzimi-rika iyosiitakiri Pawa, iriitakira impira-tasorintsitaa-ritaitari. ¡Tima paasiryaa-paakina awirokaiti!” </v>
<v b="NUM" c="16" v="8">Aikiro ikantana-kitziiri Moisés yoka Coré: “Pinkima-jiiti ishininka-mirinka Leví-iti. </v>
<v b="NUM" c="16" v="9">Tzimatsi oshiki ashininka-payi Israel-iiti, iro kantacha awirokaiti Leví-iti, imatakimi iyosiiyitakimi Pawa pisaiki-motan-tyaariri pantawaitainiri Tasorintsi-thaantiki. ¿Kapichima okantzi-motakami awirokaiti? </v>
<v b="NUM" c="16" v="10">Iyosiitakimi awiroka Pawa itsipataa-kimiri pirintzi aajatzi ishininka-payi, ari pisaiki-motairi okaakiini. ¿Ipaitama pikisako-niintan-tarori iroñaaka pimpira-tasorintsitaa-riti? </v>
<v b="NUM" c="16" v="11">Tira iri pimaimaniti Aarón, Pawa pikisima-waitaki pitsipa-yitakari pikarajiitzi. </v>
<v b="NUM" c="16" v="16">Ipoñaa ikantanajiri Moisés yoka Coré, ikantziri: “Airora pipyaa-kotaro awiroka aajatzi pikarajiitziri pimpoka-jiiti onkitaitita-manai isaiki-mota-kimira Pawa. Ari isaikityaari aajatzi Aarón anta. </v>
<v b="NUM" c="16" v="17">Tima aparo-payi yamayitaki itaaminto, intiyitaki kasankari. Ari inkantzi-takyaari irirori Aarón. Impoña pintsipata-nakyaari pikarajiitzi oshiki aajatzi Aarón anta isaiki-mota-kimira Pawa.” </v>
<v b="NUM" c="16" v="18">Ikanta yaayitanaki aparo-payi itaaminto-payi, itiyitanaki iwaamari-minkiti, ari itiyitakiro aajatzi kasankari, iwakoyita-paakiro ikyaa-piintai-tzira Tasorintsi-thaanti, itsipayitakari Moisés aajatzi Aarón. </v>
<v b="NUM" c="16" v="19">Iriima Coré apatojiitaka irirori itsipayitakari pasini oshikita-tsiri ishininka imontitakaro Tasorintsi-thaanti. Ari okoñaata-paakiri iwaniinkaro Pawa tsika ipiyojiitakara. </v>
<v b="NUM" c="16" v="20">Ari iñaanata-nakiri Pawa yoka Moisés aajatzi Aarón, ikantziri: </v>
<v b="NUM" c="16" v="21">“¡Pintainanintyaari yokaiti piyotain-chari. Tima airo noshinta-kaari napirotiri iroñaaka!” </v>
<v b="NUM" c="16" v="22">Iro kantacha yokaiti Moisés aajatzi Aarón, oiyoojiitanaka kipatsiki, ikantanakiri Pawa: “Asitanarí Pawa, awiroka opanaro nañaantari maaroni naakaiti. ¡Airo piwamairi maaroni yokaiti! ¿Irooma piwamaan-tyaariri ikantakaan-tziro aparoni atziri?” </v>
<v b="NUM" c="16" v="23">Ari yakanakiri Pawa yoka Moisés, ikantziri: </v>
<v b="NUM" c="16" v="24">“Pinkantiri maaroni pishininka-payi Israel-iiti yintainainintyaari iwanko-thaanti-payi tsika inampitaro Coré, Datán aajatzi Abiram.” </v>
<v b="NUM" c="16" v="25">Ari ikatziyanaka Moisés, ari itsipata-nakari jiwayitziriri Israel-iiti, jatanaki tsika isaikajiitaki Datán aajatzi Abiram. </v>
<v b="NUM" c="16" v="26">Ikantapaakiri maaroni Israel-iiti ikaratzi saikain-tsiri anta: “Pintainanintyaaro iwanko-thaanti-payi yokaiti kaari-pirori. Airo okantzi payitanakiri okaratzi yasiyitari irirori. Aamaa-sityaa aritaki okantakaan-takimi iyaari-pironka pinkaman-tyaari awirokaiti aajatzi.” </v>
<v b="NUM" c="16" v="27">Imajiitakiro Israel-iiti ikaratzi tsipa-nampitariri Datán, Abiram aajatzi Coré, yintaina-pithata-nakari. Ari isaikawitari yoka Datán aajatzi Abiram tsika ikyaa-piintai-tziro anta itsipayitakaro iinaiti aajatzi iwaiyani-payi. </v>
<v b="NUM" c="16" v="28">Aikiro ikantana-kitzii Moisés: “Iroka piyotan-tyaariri iroñaaka Pawa itzimi otyaanta-kinari nantayitiro iroka-payi. Tima ti nantasi-waityaaro noninta-kaani-kiini naaka. </v>
<v b="NUM" c="16" v="29">Aririka inkamayitaki yokaiti atziri-payi ikimita-piintara ikamasi-waita, tira naaka ityaantani Pawa. </v>
<v b="NUM" c="16" v="30">Iro kantacha tzimatsi-rika yantakiri Pawa kaari iñaapiintaitzi, aririka onkimita-nakyaaro oparaanka-tyiimi kipatsi, oniyayitakiri ikaratzi añaayita-tsiri jayitaki Sarinka-winiki, ari iyomitaitiri iriiyitakira kisimawaita-kiriri Pawa.” </v>
<v b="NUM" c="16" v="31">Ikanta ikaratakiro iñaawaitakiro iroka-payi yoka Moisés, tankanaki kipatsi tsika isaikajiitaki yokaiti. </v>
<v b="NUM" c="16" v="32">Okimiwaita-nakaro oparaanka-nakitziimi kipatsi. Tima ithonka oniyanakiri yokaiti, iwanko-payi, aajatzi ikaratzi aapatyaa-kariri Coré, maaroni okaratzi tzimimo-witariri. </v>
<v b="NUM" c="16" v="33">Tima ainiro yañaawi-jiita yokaiti, ithonka oniyayitakiri inthompoitatzi kipatsi. Ari ikanta ipyaantakari sarinka-winiki maaroni yokaiti atziri. </v>
<v b="NUM" c="16" v="34">Ikanta iñaakiro kantain-chari, isiyajiitanaka maaroni atziri, ikaimajiitanaki, ikantzi: “¡Thami ajapithatirowí! ¡Aama aritaki oniyanakai arokaiti aajatzi kipatsi!” </v>
<v b="NUM" c="16" v="35">Ari ositowa-nakiri paamari osaiki-mota-kirira Pawa, ithonka otaapaakiri atziri-payi ikaratzira taawita-karori kasankainkari. </v>
<v b="NUM" c="16" v="41">Okanta okitaitita-manaji, ikisi-mata-nakiri Israel-iiti yoka Moisés aajatzi Aarón, ikantziri: “Piwamaakiri awirokaiti ashininkaiti ikaratzi yasitari Pawa.” </v>
<v b="NUM" c="16" v="42">Ikanta yapatojiitaka maaroni Israel-iiti ikaratzi kaari ookimotari yantakiri Moisés aajatzi Aarón, yaminajiitaki Tasorintsi-thaantiki, iñaatziiro othonka anaapaakiri minkori, ari okoñaatzi-mota-nakiri iwaniinkaro Pawa. </v>
<v b="NUM" c="16" v="43">Ari ijata-sita-nakiro Moisés aajatzi Aarón apato-mintotsi. </v>
<v b="NUM" c="16" v="44">Ari iñaawaitaki Pawa, ikantziri Moisés: </v>
<v b="NUM" c="16" v="45">“Pintainanintyaari yokaiti atziri, airo noshinta-kaari napirotiri naaka.” Ari yoiyoojiitanaja aajatzi yokaiti. </v>
<v b="NUM" c="16" v="46">Ikantanakiri Moisés yoka Aarón: “Pamakiro taamintotsi, pintiti owaamari-minkiti pomitai-rontsi, pintiti aajatzi kasankainkari. Paanakiro sintsiini tsika ipiyojiitaka Israel-iiti. Pinkowa-kotiri Pawa inisironkai-tairi yokaiti, tima ontyaana-kityii-yaari iyatsimanka Pawa, itanakaro mantsiyarintsi inkimaatsitai-tyaari.” </v>
<v b="NUM" c="16" v="47">Imatakiro Aarón yaanakiro itaaminto tsika ikantakiri Moisés. Isiyanaka tsika ipiyojiitaka Israel-iiti. Aritaki itanakaro ikimaatsita-nakaro atziri-payi mantsiyarintsi. Iwapaakiro kasankainkari, ikowa-kotakiri Pawa inisironkata-jyaari Israel-iiti. </v>
<v b="NUM" c="16" v="48">Satikanaka niyaankiniki tsika Aarón inaryaa-yitanaka atziri kamanain-tsiri, tsika isaikayitaki añaatsiri atziri. Ari awisanakiri mantsiyarintsi owasankitaa-witana-kariri. </v>
<v b="NUM" c="16" v="49">Tima oshiki-piro ikaratzi owamaanakiri mantsiyarintsi, ti iyoitiri tsika ikaratzi kamaintsiri aapatyaa-kariri Coré. </v>
<v b="NUM" c="16" v="50">Okanta okarata-paaki ikamawi-jiitaka, piyaja Aarón itsipataari Moisés anta tsika ikyaa-piintai-tzira Tasorintsi-thaantiki. </v>
<v b="NUM" c="17" v="1">Ari iñaawaitaki Pawa, ikantziri Moisés: </v>
<v b="NUM" c="17" v="2">“Pinkanta-jiitiri ijiwariti ikaratzi ishininkata-wakaa Israel-iiti yamayitaki aparo-payi ikotzikiiri, isankina-yitakiro iwairo. Onkarati 12 kotzikiirintsi. </v>
<v b="NUM" c="17" v="3">Irooma kotzikiirintsi yasitari ishininka-mirinka Leví-iti, isankinatiro iwairo Aarón. Tima ontzimayiti aparo-payi ikotzikiiri jiwari. </v>
<v b="NUM" c="17" v="4">Paanakiro iroka-payi kotzikiirintsi Tasorintsi-thaantiki, piwayitiro osaikakira Tasorintsi-moko, tsika anta noñaakyaami awirokaiti. </v>
<v b="NUM" c="17" v="5">Aritaki nonkanta-kaakyaaro oshooki aparoni kotzikiirintsi. Iroka kotzikiirintsi shookatsini irootaki irasi noyosiitani jiwatairini Israel-iiti. Ari onkantyaa airo ikisima-waitan-taami Israel-iiti awiroka-payi.” </v>
<v b="NUM" c="17" v="6">Imatakiro Moisés ikantakiri Israel-iiti iroka ñaantsi. Yamayitaki ikotzikiiri aparo-payi ijiwari ikaratzi ishininkata-wakaa, isankina-yitakiro iwairo, onkarati 12 kotzikiirintsi. Arira osaikitakari irasi Aarón. </v>
<v b="NUM" c="17" v="7">Ikanta yamaitakiro kotzikiirintsi-payi, yaanakiro Moisés Tasorintsi-thaantiki, iwayitakiro tsika osaikaki Tasorintsi-moko. </v>
<v b="NUM" c="17" v="8">Okanta okitaitita-manaji, ikyaa-manaji Moisés Tasorintsi-thaantiki, iñaatziiro ari oshookanaki ikotzikiiri Aarón, tzimaki otyaaki, ari antaikiyitaki okithoki osiwaitakaro pasotziki. </v>
<v b="NUM" c="17" v="9">Ari yaajirori Moisés maaroni kotzikiirintsi-payi okaratzi iwayitakiri Tasorintsi-thaantiki, iñaakayitairi Israel-iiti. Ikanta yaminayita-wajiro ikotzikiiri jiwari-payi, yaayita-najiro aparo-payi. </v>
<v b="NUM" c="17" v="10">Ipoñaa iñaawaitanaji Pawa ikantajiri Moisés: “Papiitiro piwajiro ikotzikiiri Aarón tsika osaikaki Tasorintsi-moko, irootaki iyotanta-yityaari yokaiti thainkan-taniri-payi. Ari onkantyaa iwashaantan-tyaaro ikisima-waitzimi. Tima aririka inkimisanta-yitajina, airo ikamayitzi.” </v>
<v b="NUM" c="17" v="11">Tima imatakiro Moisés okaratzi ikantakiriri Pawa. </v>
<v b="NUM" c="20" v="22">Ikanta maaroni Israel-iiti, sitowajiitanaki Tasorinchaariniki tsika ipiyojiita, ariijiitaka Otzisiitoniki. </v>
<v b="NUM" c="21" v="4">Ikanta yawisajiitaki Israel-iiti ipoñaanaaro Otzisii-toniki inkinanajiro Inkaariki Kiraankaaro. Itapota-naatyaaro airo ikinantanaja iipatsitiki Kiraarini-satzi. Okanta niyaanki-thaki awotsi, ari okantzi-moniin-tapaakari Israel-iiti. </v>
<v b="NUM" c="21" v="5">Ari yitanaaro ithainka-matanajiri Pawa aajatzi ikimitaakiri Moisés. Ikantajiitzi: “¿Paita pamanta-waitanari nosaikawita Apitantoniki? ¿Irooma pamantanari piwamaina otzisi-masiki? Ti noñaajiro opaita nirayitajiri aajatzi noyaari. ¡Aasiryaakina okaratzi nowapiin-takari!” </v>
<v b="NUM" c="21" v="6">Ari ityaantaki Pawa oshiki kipiyari maranki, yatsika-paakiri. Tima oshiki Israel-iiti kamaintsiri. </v>
<v b="NUM" c="21" v="7">Ijajiitaki isaiki Moisés, ikantapaakiri: “¡Moisés! Nokaaripiro-tzimotakiri Pawa, okantakaaro nothainka-mawai-takiri aajatzi nokimitaakimi awiroka. Pinkantajiri impyaajiri maranki, ti noninti noñiiri.” Ari yamanako-tairi Moisés maaroni ishininka-payi. </v>
<v b="NUM" c="21" v="8">Ari ikantzi Pawa: “Piwitsiki kimityaarini kipiyari maranki, piwatzika-kotiri jinoki. Aririka yatsikanti maranki, yaminiri kimityaarini iwatzika-koitakiri, aritaki yawisako-yitanaji.” </v>
<v b="NUM" c="21" v="9">Yaaki Moisés asiro kitirita-tsiri iwitsikaki kimitariri maranki, iwatzika-kotakiri. Ikanta yatsikantzi maranki, yaminai-tziro iwatzika-koitakiro kimitariri, awisako-yitanaji. </v>
<v b="NUM" c="21" v="10">Ikanta yawisajiitaki Israel-iiti, iwanko-thaanti-jiitapaja Misinanchaariniki. </v>
<v b="NUM" c="21" v="21">Okanta apaata ityaantaki Israel-iiti jatatsini iñiiri iwinkathariti Tonkaarisatzi, paitachari Sehón, inkantiri: </v>
<v b="NUM" c="21" v="22">“¡Pinkatharí! Ari piñaayi-tawakina nonkina-jiitapaaki pipatsitiki. Ti iro nompokasiti piwankiri-payi, pichochokiti-payi, airo nirawai-tanaki aajatzi poonkanari pinijaati-payi. Apatziro nompampi-thatakiro awotsikitaki awotsi, irojatzi nawisan-tanakyaari tsika owiraa pipatsiti.” </v>
<v b="NUM" c="21" v="23">Titzimaita ininti pinkathari Sehón inkinimotiri Israel-iiti iipatsitiki. Yapatota-nakiri iwayiriti, jataki iwayiri-tawakyaari Israel-iiti otzisi-masiki. Imonthaakari Aatzikaitoniki, ari iwayiri-taitakari Israel-iiti. </v>
<v b="NUM" c="21" v="24">Ikanta ipiyawin-tanaka Israel-iiti, yapirota-nakiri iwisinakiri iwayiriti Sehón. Yayitakiri maaroni tsika owiraayita iipatsiti. Opoñaanakaro Poimaariniki irojatzi Sakochaaroniki. Ariitakaro owiraa-thapita iipatsiti ñaapiroriiti Pityaankaarini-satzi. </v>
<v b="NUM" c="21" v="25">Ari okanta yaanta-karori Israel-iiti maaroni inampiiti Tonkaarisatzi. Inampitakaro otzinkami inampiiti ipaitai-tziri Kaawini, tima ithonka-kiro inampiyi-tantakaro yanini-payi nampitsi-payi tzimatsiri anta. </v>
<v b="NUM" c="22" v="1">Awisajii-tanaki Israel-iiti, iwanko-thaanti-jiitapaja owintini-pathatzi iipatsitiki Athataa-wini-satzi, othapyaaki Owaryiinkaarini, imontita-paakaro Kasiryaari. </v>
<v b="NUM" c="22" v="2">Tima iñaakiro Balac, itomi Zipor, tsika ikanta Israel-iiti yapirotan-takariri Tonkaarisatzi. </v>
<v b="NUM" c="22" v="3">Antaro itharowanaki Athataa-wini-satzi itharowantari Israel-iiti, tima ishiki ikarajiitaki Israel-iiti. </v>
<v b="NUM" c="22" v="4">Ari ikinkitha-waitakaa-nakiri Athataa-wini-satzi yantari-konati-payi Maimani-wini-satzi, ikantziri: “Ari inthonki-takayiro aipatsiti yoka atziri-payi, isiyaari vaca ithonkiro iwaro katarosi.” Tima yoka Balac itomi Zipor, iriitaki iwinkathariti Athataa-wini-satzi. </v>
<v b="NUM" c="22" v="5">Ityaantaki jatatsini iñiiri Balaam itomi Beor, nampitarori Ñaawya-winiki othapyaaki Antaraani iipatsitiki Shininkawini, inkantiri: “Ikyaaki anampiki atziri-payi sitowaa-tsiri Apitantoniki, tima ithonka yanaapaakiro aipatsiti, imontita-paakaro nonampi iwanko-thaanti-yitapaaka. </v>
<v b="NUM" c="22" v="6">Pimpokanaki sintsiini, pintakishiri yokapayi atziri, omapiro-tatziiri otzimi isintsinka, yanaakina naaka-payi. Onkamintha nomisitowajiri naaka noipatsitiki, aririka nowayiri-takyaari. Iro kantacha, noyotzi naaka ikaratzi pintasonka-wintiri awiroka, aritaki omatakyaa. Iriima ikaratzi pitakisa-yitziri awiroka takisaari inkantyaa.” </v>
<v b="NUM" c="22" v="7">Jatanaki antari-kona-payi Athataa-wini-satzi, aajatzi antari-kona-payi Maimani-wini-satzi yaayitanaki impinatiriri ñaawyataniri. Ariijiitaka isaiki Balaam, ikamanta-paakiri ikantawa-kiriri Balac. </v>
<v b="NUM" c="22" v="8">Ari ikantzi Balaam: “¡Arí! Osaikira nonkantimi opaita-rika inkantinari Pawa. Pimaawaiti.” Ari imaajii-tapaaki inampiri-payi Athataa-wini-satzi iwankoki Balaam. </v>
<v b="NUM" c="22" v="9">Ari iñaakakari Pawa yoka Balaam, isampitakiri, ikantziri: “¿Paitama pitsipa-yitakari piwankoki?” </v>
<v b="NUM" c="22" v="10">Yakanaki Balaam, ikantzi: “Ityaantani inayitzi Balac itomi Zipor, iwinkathariti Athataa-wini-satzi, ipokatzii, ikantana: </v>
<v b="NUM" c="22" v="11">‘Yokapayi atziri-payi sitowaa-tsiri Apitantoniki ikyaaki anampiki ithonka yanaapaakiro aipatsiti. Pimpokanaki sintsiini, pintakishiri yokapayi. Onkamintha nomisitowajiri naaka noipatsitiki, aririka nowayiri-tyaari.’ ” </v>
<v b="NUM" c="22" v="12">Ari ikantzi Pawa: “¡Balaam! Airo piyaatziri pokaintsiri. Airo pimisha-waitziri yokaiti, notasonka-wintani naaka inayitzi yokapayi.” </v>
<v b="NUM" c="22" v="13">Okanta okitaiti-tamanaji ikantakiri Balaam inampiri-payi Balac: “¡Ayomparí! Pimpiyi pinampiki, ti ininti Pawa noyaata-nakimi.” </v>
<v b="NUM" c="22" v="14">Ari ipiyajiitaja inampiri-payi Athataa-wini-satzi inampiki tsika isaiki Balac, ikantapajiri: “¡Pinkatharí! Ti ininti iyaatina Balaam.” </v>
<v b="NUM" c="22" v="15">Yapiitakiro Balac ityaantzi pasini inampiri-payi, oshiki ikarajiitaki, omapiro yiriipirotzi yokaiti. </v>
<v b="NUM" c="22" v="16">Ijajiitanaki iñiiri Balaam, ikantapaakiri: “¡Ayomparí! Pinkimiro iñaani nowinkathariti Balac itomi Zipor, ikantzimi: ‘Nonintzi pimpoki piñiina. </v>
<v b="NUM" c="22" v="17">Aritaki nompina-takimi oshiki, ari nantakimiro onkarati pinkantinari. Pimpoki iroñaaka, pintakishiri yokaiti atziri-payi.’ ” </v>
<v b="NUM" c="22" v="18">Yakanakiri Balaam ityaantani-payi Balac, ikantziri: “Onkanta-wityaa impinaromi Balac iwinkathari-pankoti tsika ijaikitaki kiriiki, aajatzi ooro, airo nopiyathatari Pawa, airo nanaakayiro nantiro inintakayinari, ti onkamiithati kapichiini nanaakayiro. </v>
<v b="NUM" c="22" v="19">Iro kantacha, pimaawai-tapaaki awiroka, noñaawakiro opaita-rika inkanta-jinari tsitiniriki Pawa.” </v>
<v b="NUM" c="22" v="20">Okanta tsitiniriki, iñaakaajari Pawa yoka Balaam, ikantakiri: “Tima awiroka ipokasi-jiitzi yokapayi atziri yaanakimi, piyaata-nakiri. Iro kantacha ontzimatyii pantiro onkarati nonkantimiri naaka.” </v>
<v b="NUM" c="22" v="21">Okanta isaakita-manaji Balaam, iwankita-nakiniro saika-mintotsi ikyaakoitari. Iyaatanakiri inampiri-payi Athataa-wini-satzi. </v>
<v b="NUM" c="22" v="22">Iro kantacha antaro ikisanaka Pawa ijatanaki Balaam. Iyaawin-takiri awotsiki Imaninkariti Pawa impiyata-wakyaari. Pokaki irirori Balaam ikyaako-takaro ipira, itsipatakari apiti impiratani. </v>
<v b="NUM" c="22" v="23">Oñaapaakiri ikyaakoitari Imaninkariti Pawa, ikatziyaka awotsiki yairikakiro iwisa-minto, timpaawi-tanaka ikyaakoitari. Ipasata-nakiro Balaam ikyaakoitari inintzi ompampi-thatiro awotsi. </v>
<v b="NUM" c="22" v="24">Yapiitakiro Imaninkariti Pawa itzikawakiri tsika okaamanchakitzi awotsiki, tsika itanto-taitziro apitiroki onampi-naki. Irootaki awotsi jatachari pankirintsi-masiki iraitziri. </v>
<v b="NUM" c="22" v="25">Ari oñaapajiri aajatzi ikyaakoitari Imaninkariti Pawa, otzitanaka tantotsiki, anawyaakiri iporiki Balaam. Ari yapiita-nakiro ipasatziro ikyaakoitari. </v>
<v b="NUM" c="22" v="26">Aikiro iwaaniin-tanakityaa Imaninkariti Pawa okaamanchaki-pirotzi awotsi, tikatsi onkini ontimpai ikyaakoitari, ti onkanti onkini yampatiki aajatzi irako-piroki. </v>
<v b="NUM" c="22" v="27">Okanta oñaapajiri ikyaakoitari Imaninkariti Pawa, naryaanaka osaawiki. Antaro ikisanaka Balaam, ipasatan-tanakaro inchakii. </v>
<v b="NUM" c="22" v="28">Ikantakaakaro Pawa, ñaawaitanaki ikyaakoitari, okantanakiri Balaam: “¿Tsikama nokantzimika naaka pipasawai-tantanari, tima mawa papiitakiro pipasatakina?” </v>
<v b="NUM" c="22" v="29">Yakanakiro Balaam ipira, ikantziro: “Iro nopasatan-tamiri pithainkakina. Ari ontzimimi nosataa-minto, nosataa-kimimi.” </v>
<v b="NUM" c="22" v="30">Ari okantzi ikyaakoitari: “¿Kaarima naaka pipira pikyaakota-piintari? ¿Arima nokanta-piintzimi pikyaakotana?” Ikantzi Balaam: “Ti.” </v>
<v b="NUM" c="22" v="31">Ikantakaakaro Pawa iñiiri Balaam ikatziyaka Maninkari awotsiki yairikakiro iwisa-minto. Ari ityiirowanaka Balaam, yoiyootanaka osaawiki ipinkatha-tanakiri. </v>
<v b="NUM" c="22" v="32">Isampita-nakiri Imaninkariti Pawa, ikantziri: “¡Balaam! ¿Ipaitama pipasawai-tantarori pipira, tima mawa papiitakiro pipasawai-tziro? Tima naaka pokaintsi nompiya-tyaami, tima kaari-pirori pinkantzi-motakana noñaakimi. </v>
<v b="NUM" c="22" v="33">Iro pipira ñaapaakina, mawa apiitakiro otimpaa-pithatana. Airomi otimpaami, nowamaa-kimimi awiroka, irojatzi añii iroori.” </v>
<v b="NUM" c="22" v="34">Ari yakanakiri Balaam Imaninkariti Pawa, ikantziri: “¡Nokaaripiro-tzimotakimi! Ti noyoti awirokataki otzikanari awotsiki. Iro kantacha, kaari-piro-rika okantzi-motakami nantziri, iroñaaka nompiyanaji.” </v>
<v b="NUM" c="22" v="35">Ikantzi Imaninkariti Pawa: “¡Balaam! Piyaata-nakiri ityaantaitani-payi. Iro kantacha onkarati nonkanta-yitimiri naaka, irootaki piñaawaitiri awiroka.” Irootaki iyaatan-tanakiriri Balaam inampiri-payi Balac. </v>
<v b="NUM" c="22" v="36">Ikanta ikimaki Balac pokaki Balaam, jatanaki imonthaa-wakyaari otzinkamiki inampiki Athataa-wini-satzi, saikatsiri othapyaaki Poimaarini, tsika owiraa-thapita iipatsiti. </v>
<v b="NUM" c="22" v="37">Ikantawakiri: “¡Balaam! Nontyaantaki chapinki kaimimini. ¿Paitama kaari pipokanta piñiina? ¿Pisiyakaantzi airo noimosirinkimi? </v>
<v b="NUM" c="22" v="38">Yakanaki Balaam, ikantzi: “¡Pinkimi niyomparí! Aritaki pokakina noñiimi. Iro kantacha ti ontzimi-motina nosintsinka noñaawai-tantyaarori okaratzi nonintziri naaka. Apatziro noñaawaitiro onkarati inintziri Pawa.” </v>
<v b="NUM" c="22" v="39">Ikanta Balaam itsipatakari Balac jaitijiitaki Awotsiki-winiki. </v>
<v b="NUM" c="22" v="40">Ari iwamaakaan-tapaaki Balac ipiraitari-payi. Ityaantaki yaita-nakiniri Balaam aajatzi inampina-payi. </v>
<v b="NUM" c="22" v="41">Okanta okitaiti-tamanaji, yaanakiri Balac ikaimakaantani Balaam anta Inkani-wirii-toniki. Ari yaminako-takiro okoñaataki iwanko-thaanti-jiitaka Israel-iiti. </v>
<v b="NUM" c="23" v="1">Ari ikantanaki Balaam: “Piwitsikina aka 7 pomitai-rontsi. Piwamaina 7 kiripiri vaca aajatzi 7 pasini ipiraitari.” </v>
<v b="NUM" c="23" v="2">Imatakiro Balac okaratzi ikantakiriri Balaam. Ari itsipatakari Balac yoka Balaam ipomitakiri aparoni kiripiri vaca, aajatzi aparoni ipiraitari okaratakira 7 pomitai-rontsi. </v>
<v b="NUM" c="23" v="3">Ikantzi Balaam: “¡Pinkatharí! Ari pisaika-wintawakiri pipomitani. Nojatawaki naaka, onkamintha imonthai-yaana Pawa. Aritaki nonkaman-takimi awiroka onkarati inkantinari.” Jatanaki Balaam ikinakiro opitziryaa-masitaka otzisi. </v>
<v b="NUM" c="23" v="4">Ikanta imonthaakari Pawa yoka Balaam, ikantzi Balaam: “¡Pawá! Nokantaki iwitsikaiti 7 pomitai-rontsi, nopomitaki aparoni vaca aajatzi aparoni ipiraitari okaratakira 7 pomitai-rontsi.” </v>
<v b="NUM" c="23" v="5">Ari ikantakaakaro Pawa iyotiro Balaam iñaawaitiri, ikantakiri: “Pimpiyi isaikaki Balac, pinkamantiri okaratzi nokanta-kimiri naaka.” </v>
<v b="NUM" c="23" v="6">Ari ipiyaari Balaam iñaapajiri Balac isaikawin-tziri ipomitani, itsipayi-takari inampiri-payi Athataa-wini-satzi. </v>
<v b="NUM" c="23" v="7">Ari iñaawai-tanakiro Balaam iyotakayi-takiriri ñaantsi, ikantanaki: Nopoñaakaro Tonkaariitoniki yamakina Balac, Nokinapaakiro otzisi-masiki tsika isitowa-piintzi ooryaatsiri, ikaimakaan-takina Iwinkathariti Athataa-wini-satzi, ikantakina: “¡Pimpoki, pintakishiri Israel-iiti! ¡Pimpoki, pimishatiri icharini-payi Jacob!” </v>
<v b="NUM" c="23" v="8">¿Paitama nontakisan-tyaariri naaka kaari inintzi Pawa intakisaitiri? ¿Paitama nomisha-tantyaariri naaka kaari imishatzi irirori Pawa? </v>
<v b="NUM" c="23" v="19">Tima yoka Pawa, ti isiyaari atziri-payi thaiyawaari, Ti inasityaaro okaratzi ikinkithasiri-takari. Aririka inkanti: “Iroka nantiri.” Aritaki yantakiro. Imonkara-tziro maaroni ikasiya-kaantziri. </v>
<v b="NUM" c="23" v="20">Ikantai-takina naaka nontasonka-wintanti. Tima imatakiro Pawa itasonka-wintantaki irirori, airo nomatajiro naaka noipyaa-ñaani-tajiri. </v>
<v b="NUM" c="23" v="21">Ti iñiitajiro iyaari-pironka icharini-payi Jacob, Ti iñiitajiro aajatzi ikowiinka-takowaitzi ishininka-payi Israel-iiti. Tima yasi iwiro itsipata-piintakari Iwawani. Iriitaki itharowin-tapiin-takari iwinkathari-titaari. </v>
<v b="NUM" c="23" v="22">Tima yoka Pawa, amajiriri isaikawitaka Apitantoniki, Otzimimo-tziri isintsinka osiyaaromi isintsinka katsi-mari-payi. </v>
<v b="NUM" c="23" v="23">Tikatsi ompaitzi-motyaarini icharini-payi Jacob takisaantsi, Tikatsi ompaitzi-motyaari Israel-iiti mishataantsi. Iroñaaka ankanta-taitiri Israel-iiti: ¡Oshiki yantzimota-kimiri Pawa kaari iñaapiin-taitzi! </v>
<v b="NUM" c="23" v="24">Ikimitakari kashikari yokaiti, Ikatziya yasaryaanta. Airo imorinka irojatzi yatsikan-takyaariri yatsikani. Iiranakiro iriraani iwamaani-payi. </v>
<v b="NUM" c="23" v="25">Ari ikantanaki Balac: “¡Balaam! Ti pinintatyii pimishatiri, airo pitasonka-wintairi aajatzi.” </v>
<v b="NUM" c="23" v="26">Ikantzi Balaam: “¡Balac! Tima nokantzi-takami: ‘Onkarati inkantinari Pawa, irootaki nantiri.’ ” </v>
<v b="NUM" c="25" v="1">Ari isaikajii-tapaaki Israel-iiti anta Inchatoniki. Imayimpi-waiyi-takiro Athataa-wini-sato. </v>
<v b="NUM" c="25" v="2">Okaimakiri Israel-iiti intsipa-tyaaro opomitziniri atsipita-kaari pawaniro-payi. Yakyoo-tapiin-takiro Israel-iiti. Ipinkatha-waitakiri owawa-niroti-payi. </v>
<v b="NUM" c="25" v="3">Ari okantakari ikimisan-tantakariri Israel-iiti pawaniro Inkaniwiri anta Paraankaitoniki. Irootaki ikisanta-nakariri Pawa yoka Israel-iiti. </v>
<v b="NUM" c="25" v="4">Ari iñaanata-jiriri Pawa yoka Moisés, ikantajiri: “¡Moisés! Papatotiri maaroni ijiwariti-payi Israel-iiti, pisitzika-yitiri yokapayi osaikira, intaina-ryaajyaari nomasirinka maaroni Israel-iiti.” </v>
<v b="NUM" c="25" v="5">Ipoñaa ikaimakiri Moisés pasini ijiwariti-payi Israel-iiti, ikantakiri: “Piwamairi ashininka-payi ikaratzi aapatyaa-kariri pawaniro Inkaniwiri saikatsiri Paraankaitoniki.” </v>
<v b="NUM" c="25" v="6">Ikanta aparoni ishininka Israel-iiti yamaki Maimani-wini-sato tsika yapatojiitaka ishininka-payi, iñaawakiri Moisés, aajatzi maaroni Israel-iiti isaikajiitzi iraako-waijiita iriroriiti ikyaapiin-taitzira Tasorintsi-thaanti. </v>
<v b="NUM" c="25" v="7">Ikanta iñaawakiri irirori Finees itomi Eleazar icharini Ompira-tasorintsi-taari Aarón, isitowa-sitanakiri ipiyojiitaka ishininka, yaanakiro iwisa-minto. </v>
<v b="NUM" c="25" v="8">Ijatasitakiri yoka ishininka tsika iwanko-thaanti-yitaka ishininka-payi, isataakiri imotyaaki apitiroiti, sirampari aajatzi kooya. Aripaiti okarata-paaki mantsiyarintsi owamaayi-takiriri Israel-iiti. </v>
<v b="NUM" c="25" v="9">Tima oshiki-piro ikaratzi Israel-iiti owamaakiri mantsiyarintsi. </v>
<v b="NUM" c="31" v="1">Ari iñaanatajiri Pawa yoka Moisés, ikantajiri: </v>
<v b="NUM" c="31" v="2">“Paanakiri maaroni Israel-iiti inkisawin-tajyaa, ijati iwayiri-tajyaari Maimani-wini-satzi. Aririka pimatakiro, aritaki pintsipa-siri-tajyaari piwaisatziti-payi.” </v>
<v b="NUM" c="31" v="3">Ikaimakiri Moisés maaroni ishininka-payi, ikantakiri: “Piwitsika-yitajyaa awirokaiti, pijati pinkisa-wintajyaa piwayiri-tyaari Maimani-wini-satzi, tima irootaki inintakiri Pawa.” </v>
<v b="NUM" c="31" v="7">Imatakiro iwayiritari Maimani-wini-satzi, yapirotakiri iwamaakiri maaroni, imatakiro okaratzi ikantakiriri Pawa yoka Moisés. </v>
<v b="NUM" c="31" v="8">Ari ikaratzi iwamaanakiri iwinkathariti-payi Maimani-wini-satzi. Yoka ipaitawi-jiita: Evi, Requem, Zur, Hur, Reba. Tima inkarati 5 pinkathari iwamaakiri. Iwisa-nakiri aajatzi Balaam itomi Beor. </v>
<v b="NUM" c="31" v="9">Ithonka-nakiro Israel-iiti inosika-nakiro kooya-payi Maimani-wini-sato, yaayita-nakiri iinchii-rikiti. Ari ikaratzi yaanakiri ipira-payi, i-vaca-ti aajatzi iwaararo-payi, maaroni. </v>
<v b="NUM" c="31" v="15">Ari ikantawajiri Moisés ishininka-payi: “¡Ashininká! Ipaitama kaari piwamaantaro iroka-payi kooya? </v>
<v b="NUM" c="31" v="16">Irooyitaki iyomitaa-naari Balaam kantakaan-takirori ikaaripiro-tzimotan-takariri ashininka-payi Pawa anta Paraankaitoniki. Irootaki iwasankitaan-takariri Pawa ashininka-payi ikamanta-yitakari.”</v>
<v b="DEU" c="1" v="1">Iroka ikinkitha-waita-kaakiriri Moisés ishininka-payi Israel-iiti isaikan-tawitari otzisi-masiki isitowa-piintzi ooryaatsiri anta Owaryiinkaariniki, ipaitai-tziro Mamiriwini, omontitakaro Inkaari Kiraankaaro. Osaika-nampitziro Morontoni, Isiko-wini, Kitamaaro-jaari, Otantaarini aajatzi Oorowini. </v>
<v b="DEU" c="6" v="1">Iroka ikantakaantani, iwinkakaantani aajatzi isinita-kaantani Awawani. Ikantakina noyomitaa-jimiro, irootaki pimonkara-tapiin-tajiri anta kipatsiki pasitajyaari awirokaiti. </v>
<v b="DEU" c="6" v="2">Irootaki pimpinkatha-tanta-jyaariri Pawa, pimonkara-tajiro iwinkakaantani, aajatzi ikantakaantani okaratzi nokaman-tzimiri. Irasi iwiro yantapiin-tairo pitomi-payi, aajatzi inkarati pincharini-tajyaari. Irootaki pañaanta-jyaari oshiki osarintsi. </v>
<v b="DEU" c="6" v="3">¡Pinkimi Israel-iiti! Ontzimatyii pimonkara-tajiro nokanta-kimiri. Irootaki pisaikan-tajyaari kamiitha anta kipatsiki, tsika oshookapaji oshiki pankirintsi, tsika itzimapaji aajatzi oshiki ipiraitari. Aritaki noshikyaa-jimiri pishininka anta. Irootaki iñaani Piwinkathariti, Iwawani piwaisatziti. </v>
<v b="DEU" c="6" v="4">¡Pinkimi Israel-iiti! Yoka Awinkathariti Pawa, aparoni ikanta Ipinkatharitzi irirori. </v>
<v b="DEU" c="6" v="5">Pininta-piro-tajiri, pininta-siri-tajiri, pininta-sintsi-tajiri aajatzi. </v>
<v b="DEU" c="6" v="6">Osiriki piwapiin-tairo maaroni ñaantsi okaratzi nokanta-kimiri. </v>
<v b="DEU" c="6" v="7">Irootaki piyomitaa-najiriri awirokaiti pitomi-payi. Piñaawai-tapiin-tajiro piwankoitiki, aririka paniiti awotsiki, aririka piwitsika-najyaa pimaanta-najyaari, aririka pimpiriin-tamanaji. </v>
<v b="DEU" c="6" v="8">Poosota-kotyaaro pakoki pisankina-takiro, aajatzi pipankainaki. </v>
<v b="DEU" c="6" v="9">Pisankina-yitairo pitzinkamiki, aajatzi asitakoroki piwanko-payi. </v>
<v b="DEU" c="7" v="1">Aririka inkanta-kaakyaaro Piwawani, pinkyaaki-rika kipatsiki pasitajyaari awirokaiti, ari piñaakiri Pawa imisitowiri 7 iriipirori ishininkata-wakaa-jiita anta: Tharowan-taarini-satziiti, Pitzitharini-satziiti, Tonkaarisatziiti, Owintini-satziiti, Nampitsi-wini-satziiti, Thaantiwinisatziiti, aajatzi Kayaawinisatziiti. </v>
<v b="DEU" c="7" v="2">Aririka imatakiro Piwawani iitsinampaa-kayimiri yokaiti, pimapiro-tatyiiri papirotiri, airo paapatyaa-waitari, airo piwawisaako-waitzi aparoni. </v>
<v b="DEU" c="7" v="3">Airo pishininka-waita aparoni, pininti paakayiri pisintoiti itomiiti irirori, airo iinanta-waitaro irisintoiti irirori pitomiiti awirokaiti. </v>
<v b="DEU" c="7" v="4">Tima airo imiraawin-taana naaka pitomiiti, apatziro ininti impinkatha-waitiri pawaniro-payi. Irootaki nonkisan-tyaamiri awirokaiti, intsipaiti napiroo-tajimi. </v>
<v b="DEU" c="7" v="5">Irootaki pimporokan-tyaaniriri awirokaiti maaroni ipomi-pirini-minto, ari pinkimitaa-kiniri osiyakaaro iwawa-niroti Inkaariwiro. Papirotiri pintayi-tajiri isiyakaa-rontsiti-payi. </v>
<v b="DEU" c="7" v="6">Tima tasorintsi pinkantzi-motajyaari awirokaiti Piwawani. Iriitaki oyosiita-jimiri yasitajyaami maaroni, ti pisiyaari pasini-satzi atziri-payi ikaratzi saikatsiri aka kipatsi, panaajiri awirokaiti iyosiitajimi Pawa. </v>
<v b="DEU" c="8" v="1">Ontzimatyii pinthotyaajiro ikantakaan-taitani okaratzi nokanta-kimiri, aritaki pisaika-yitaji kamiitha. Aritaki piñaajiro pishiki-pirotaji. Irootaki pasitan-tajyaarori kipatsi ikasiya-kaakiriri Pawa pairani awaisatziti-payi. </v>
<v b="DEU" c="8" v="2">Osiriki piwiro otzisi-masi tsika ikinakaa-paakimi pairani Pawa, tima 40 osarintsi iñaanta-siri-takami, ikisa-siri-takaa-waitakami aajatzi. Iro iyotantyaari tsika pikanta-waita, aririka pimonkara-takiniri maaroni ikantakaantani. </v>
<v b="DEU" c="8" v="3">Tima oshiki ikisa-siri-takaa-waitakami, itashaaniin-takaa-waitakami. Iro kantacha ipakimi piwariti pipaitakiri ‘paitama’. Ti piñaawi-tapiin-tyaaro iroka owaritintsi aajatzi piwaisatziti-payi ti iñiiro irirori pairani. Ari iyomitaimiri Pawa ti apatziro owañaantzi okaratzi iwaitari, tima irootaki owañaa-pirotan-tatsiri ankimisantajirori okaratzi ikantairi Pawa. </v>
<v b="DEU" c="8" v="4">Tima okaratzi 40 pisarintsi-takotaki pairani otzisi-masiki, titzimaita pinthon-kakotyaa piithaari, ti pijaaniya-waiti piitzi aajatzi. </v>
<v b="DEU" c="8" v="5">Ontzimatyii piyotaji iriitaki Pawa otampatzika-siritzimiri. Ari isiyari iriritaitari, itampatzikatziri itomi. </v>
<v b="DEU" c="18" v="9">Aririka pinkyaaki kipatsiki ipimiri Pawa, paamaiyaa piyotziro = kari okaratzi yamiyitari nampitarori anta yantayitziro kowiinkari iisaniin-taitani. </v>
<v b="DEU" c="18" v="10">Airo itzimawaitzi aparoni pishininka nintatsini impomitiri iwaiyani paamariki yasitakai-yaari iwawani, nintatsini iñaawya-tantyaa, nintatsini yathataantyaa, nintatsini iyotanti, nintatsini yantyawiyariti, </v>
<v b="DEU" c="18" v="11">nintatsini imishatanti, nintatsini imatsikanti, nintatsini iniwyatantyaa, nintatsini inkinkitha-waita-kayiri kamatsiri. </v>
<v b="DEU" c="18" v="12">Tima oshiki okowiinkatzi-motziri Pawa ikaratzi antayitzirori akantakiri. Irootaki imisitowan-takariri Pawa asiwitarori inampi airo pitsipa-tantari yantayitziro kowiinkari-payi. </v>
<v b="DEU" c="18" v="13">Kamiitha-siri pinkantzi-motajyaari awirokaiti Piwawani. </v>
<v b="DEU" c="18" v="14">Tima yokapayi atziri-payi, asitarori iipatsiti pasitajyaari awirokaiti, ikimisantziri yotantaniri-payi, antyawiyari-payi. Irooma awirokaiti, ti isinitimi Piwawani pimayitajiro iroka-payi. </v>
<v b="DEU" c="18" v="15">Ari intyaankaki apaata Piwinkathariti Pawa pasini Kamantan-tzinkari, ari isiya-kota-paakyaanaro naaka ityaankakina. Ashininka inatyii. Ontzimatyii pinkimisan-tajiri. </v>
<v b="DEU" c="18" v="16">Irootaki pikampi-takiriri pairani Pawa Mamirii-toniki, papatojiitaka, pikantaki: “Ti noninti napiitiro nonkimiri iñaawaiti Pawa. Ti noninti noñiiro antaroiti paamari. Nokami = kari.” </v>
<v b="DEU" c="18" v="17">Irootaki ikantan-takanari naaka Pawa: “Kamiithataki ikantakiri pishininka-payi. </v>
<v b="DEU" c="18" v="18">Tima naaka kantakai-yaaroni iñiitaji Kamantan-tzinkari kimityaamini awiroka, ishininka inatyii pincharini-tajyaari. Nowajiniri noñaani ipaantiki. Iriitaki kinkitha-taironi onkarati nonkantiriri. </v>
<v b="DEU" c="18" v="19">Iro kantacha, itzimi-rika kaari kimisan-tairini Kamantan-tzinkari ipairyaajiro nowairo, aritaki nowasankitaajiri yokaiti.” </v>
<v b="DEU" c="19" v="15">Intzimi-rika mishakowintaari, impoña inintajiiti jiwari-payi tsika inkantiri iwasankitairi, ontzimatyii intzimi apiti ñaakotirini ikinakaa-sitakari. Iro kamiitha-pirota-tsiri intzimi-rika mawa atziri ñaakotirini. Irooma inkantyaa aparoni ñaakotirini, airo okanta-pirota. </v>
<v b="DEU" c="25" v="1">Ipoñaa iñaanatairi Moisés ishininka-payi, ikantziri: “Aririka pimaimanita-wakaiyaa, ontzimatyii pijata-sitiri jiwari, iriitaki amina-kotimini itzimi-rika tzimatsiri ikinakaa-sitani, irima kaari tzimatsini ikinakaa-sitani tikatsi inkantaitiri. </v>
<v b="DEU" c="25" v="2">Aririka inintaiti impasaitiri tzimatsiri ikinakaa-sitani, iriitakira kantatsini jiwari inaryiitiri osaawiki impasaitiri. Arira omonkaratyaaro impasaitiri tsika-rika okaratzi ikinakaa-sitakari. </v>
<v b="DEU" c="25" v="3">Onkarati 40 impasaitiri, airo yanaakai-tziro. Aririka yanaakai-takiro tira ari onkantyaa iwasankitai-tanti, iwasinonkai-tantatzii. </v>
<v b="DEU" c="25" v="4">Aririka pantawaita-kairi pipira, tima ti pintashi-niinta-kaawaitiri.” </v>
<v b="DEU" c="25" v="5">Aikiro ikantatzii Moisés: “Aririka pintsipatyaari pirintzi-payi piwankoki, ompoña ikamaki aparoni titzimaita iwaiyan-takairo iina. Iroka kinankaro kooya, airo osinitaa-ntsitzi aminaji pasini sirampari kaari yirintzita oimini. Iriitaki aajironi iririntzi okaakiini iroka kinankaro. Tima iriitaki oimithori iroori. </v>
<v b="DEU" c="25" v="6">Aririka intzimaji ityaaroni otomi, yaakotairi iwaironi kamaintsiri iririntzi, ari onkantyaa airo opyaakotanta iwairo ikarajiitzi ishininkata-wakaa Israel-iiti. </v>
<v b="DEU" c="31" v="1">Ari ikamanta-jiriri Moisés ishininka-payi iroka ñaantsi, </v>
<v b="DEU" c="31" v="2">ikantajiri: “Aritaki tzimaki 120 nosarintsiti, ti nosintsitaji naniitaji. Tima ikantakina Pawa: ‘Airo pimontyaaro awiroka Owaryiinkaarini.’ </v>
<v b="DEU" c="31" v="3">Iro kantacha, iriitaki Pawa jiwatajimini awiroka-payi. Iriitaki apirotairini atziri-payi tsika pinkinayiti, onkini paajiro iipatsiti. Iriima Josué, iriitaki pijiwariti-tajyaari awirokaiti. Tima ari ikantzi Piwawani.” </v>
<v b="DEU" c="34" v="5">Aritaki kamaji irirori Moisés, impiratani Pawa. Ikamajiro iipatsitiki Athataa-wini-satzi, tima irootaki ikantakiriri Pawa. </v>
<v b="DEU" c="34" v="6">Ikitaitajiri owintini-pathatzi anta Athataa-winiki, omontitakari otzisi Paraankaitoni-panko. Tikatsi ñiironi tsika ikitaitakiri irojatzi iroñaaka. </v>
<v b="DEU" c="34" v="7">Tima tzimaki 120 isarintsiti Moisés ikamantajari. Ainiro yokichaawita kamiitha, ainiro iñaapirowita kamiitha. </v>
<v b="DEU" c="34" v="8">Oshiki iiraawai-jiitaka Israel-iiti ikamajira Moisés anta iwintini-pathatiki Athataa-wini-satzi. Tima okaratzi 30 kitaitiri iraakoi-takari, irojatzi imonkara-tanta-karori iwasiri-takowai-taitari. </v>
<v b="DEU" c="34" v="9">Tima pairani tikira ikami Moisés, iwasi-patzii-totanajiri Josué, itomi Nun, iyomitaa-naanajiri intasonka-wintai-tantyaariri irirori. Irootaki ipinkatha-tanta-nakariri ishininka-payi Josué, yantayitziro okaratzi ikantayi-takiriri pairani Pawa Moisés.</v>
<v b="JOS" c="1" v="1">Tima aritaki kamaji irirori Moisés, impiratani Pawa. Ari iñaanatajiri Pawa yoka Josué, itomi Nun, itsipata-piintari Moisés. Ikantajiri: </v>
<v b="JOS" c="1" v="2">“¡Josué! Tima aritaki kamaji nompiratani Moisés. Awiroka montyaakairini maaroni pishininka-payi intatzikiro Owaryiinkaariniki, pijati anta kipatsiki nasitakaajyaamiri maaroni awirokaiti. </v>
<v b="JOS" c="1" v="3">Naakataki opayitaki-mirori, tima irootaki nokantzi-takariri pairani Moisés, nokantakiri: ‘Naaka opimironi maaroni kipatsi tsika-rika pinkina-yitaki’. </v>
<v b="JOS" c="1" v="4">Iroka onkarataji pipatsiti. Ompoñaa-nakyaaro aka otzisi-masiki, Kitiniitoniki irojatzi Antaraa-niki, maaroni iipatsiti Tharowan-taarini-satzi, irojatzi anta Inkaariki Antaro tsika ikyaapiintzi ooryaatsiri. </v>
<v b="JOS" c="1" v="5">Airo itzimaji iitsinampaimini tsika-rika pisaika-yitaji. Naakataki tsipata-piintyaamini nokimitaakiri pairani Moisés notsipatakari. Airo nowapintaimi, nasi nowatyiiro nontsipata-jyaami. </v>
<v b="JOS" c="1" v="6">Piriipiroti, ñaapiroki pinkantyaa. Tima awiroka aakaajirini kipatsi maaroni pishininka-payi. Irootaki nokasiya-kaakiriri pairani piwaisatziti-payi. </v>
<v b="JOS" c="1" v="7">Apatziro nonintzi piriipiroti, ñaapiroki pinkantyaa. Pinkimisanta-najiro noñaani okaratzi iyomitaa-kimiri nompiratanini Moisés. Oisokiro piwajiro, irootaki ojatzimotan-tajyaamiri kamiitha onkarati pantayitajiri. </v>
<v b="JOS" c="1" v="8">Amiwaanti piñaawaita-piintairo sankinarintsi iñaani Pawa, tima osiriki piwairo kitaitiri aajatzi tsitiniri, irootaki pimatan-tajyaarori pantayitajiro okaratzi osankinatain-chari. Tima ari ojatzimotakimi kamiitha onkarati pantayitairi. </v>
<v b="JOS" c="1" v="9">Naakataki kantzimiri piriipiroti, ñaapiroki pinkantyaa. Airo ayimawaitzimi pitharowanka, airo piwashaanta-waita, tima naaka Piwawani, nasi nowajiro nontsipatyaami tsika-rika pinkina-yitaji.” </v>
<v b="JOS" c="2" v="1">Ikanta Josué ityaantaki manaan-tsikiini apiti atziri ipoñaanakaro Inchatoniki, ikantawakiri: “Pijati Owintiniki paminiro tsika okantawaita nampitsi Kasiryaari.” Ikanta ijajiitaki, ariitaka owankoki aparoni kooya mayimpiro paitachari Rahab, ari imaajiita-paaki. </v>
<v b="JOS" c="2" v="2">Iro kantacha tzimatsi kamanta-kiriri pinkatha-ritatsiri Kasiryaariki, ikantai-takiri: “Ari ipokiri Israel-iiti yaminiro tsitiniri anampi.” </v>
<v b="JOS" c="2" v="3">Ari ikaimakaan-takiro pinkathari iroka kooya, Rahab, ikantakiro: “Pimisitowiri ariitain-chari piwankoki, ipokatzii yaminiro anampi.” </v>
<v b="JOS" c="2" v="4">Iro kantacha omanakiri iroori yoka apiti atziri, okantanakiri pinkathari: “Omapiro yariitakana apiti atziri, iro kantacha ti noyoti tsika-rika ipoñaa. </v>
<v b="JOS" c="2" v="5">Jaitijiitaji otsitiniityaanaki, yasitai-tanajiro nampitsi, tira noyoti tsika-rika ikinanaji. Pinintzi-rika pimpatzimatiri, pimpatzimata-nakiri, aritaki piyaata-wajiri.” </v>
<v b="JOS" c="2" v="6">Iro kantacha iroka kooya, owatiitakiri ariitzinkari jinoki owankoki, omanakiri tsika owankita-kotziro owankiri-payi. </v>
<v b="JOS" c="2" v="7">Ikanta yokapayi ityaantani pinkathari, iyaatasita-nakiri ikinajiitanaki Owaryiinkaariniki, irojatzi montyii-rontsiki. Ikanta isitowa-jiita-nakira ityaantani pinkathari, yasitai-tanakiro nampitsi. </v>
<v b="JOS" c="2" v="8">Tikira imaajiiti, atiitapaaki Rahab, okantapaakiri: </v>
<v b="JOS" c="2" v="9">“Noyotzi iriitaki Pawa opajimirori iroka kipatsi, iri kantakaarori notharowa-kaantamiri. Ari ikantakari maaroni, oshiki itharowan-takami. </v>
<v b="JOS" c="2" v="10">Tima nokima-kotakimi tsika okantaka pisitowan-taari Apitantoniki, ikantakaakaro Pawa ompiryaati Inkaari Kiraankaaro otzikawakiri pawishimi. Nokima-kotakimi aajatzi piwa-nakiri Sehón aajatzi Og, papitiro-ryaanakiri iwinkathariti Tonkaarisatzi. Pimatanakiri ikaratzi nampitarori intatzikiro Tonkaarisatzi. </v>
<v b="JOS" c="2" v="11">Antaroiti notharowa-jiitanaki nokima-kotakimi, tikatsi matironi impiyatyaami awirokaiti. Tima yoka Piwawanitari awirokaiti, irijatzi Pawatatsiri inkitiki aajatzi aka kipatsiki. </v>
<v b="JOS" c="2" v="12">Irootaki nonintantari paakamiithatiri noshininka-mirinka naaka, pimatiri nokimitaa-wakimi awiroka. Pimpairyiiri iwairo Pawa noyotan-tyaari omapiro pimonkaratiro nonkampitimiri. </v>
<v b="JOS" c="2" v="13">Iroka nonintziri: Airo piwana nokarajiitaki! Asitanari, noyaariri, nirinto-payi, maaroni.” </v>
<v b="JOS" c="2" v="14">Ikantajiitzi irirori: “Aririka nawisakotaki naaka ari pawisakotzi-takyaa awirokaiti, airorika pikamanta-kotana. Aririka yasitakaa-kyaanaro Pawa iroka kipatsi, aritaki nonisironkatakimi, omapiro.” </v>
<v b="JOS" c="2" v="15">Tima otanto-nampiki nampitsi osaiki owanko Rahab, owaryaa-thataki siwitha intakiroki, ari inkinanakiri isoronka-najiro ijataji. </v>
<v b="JOS" c="2" v="16">Okantawajiri: “Pinkinanaji otzisi-masiki, airo iñaanta-waami amina-minatzimiri. Mawa kitaitiri pimañaa anta, irojatzi impiyan-tajyaari amina-minatzimiri. Aripaiti pijataji awiroka.” </v>
<v b="JOS" c="2" v="17">Ikantanakiro irirori: “Aritaki nomatakimiro pikowa-kota-kinari, airo namatawitzimi. </v>
<v b="JOS" c="2" v="18">Aririka nompiya-paaki nampitsiki, papiitiro piwaryaa-thatiro siwitha kityonka-tharo nosoronkan-tanajyaari. Papatotiri piwankoki piri, piniro, piyaariri, maaroni ishininka-payi asitamiri. </v>
<v b="JOS" c="2" v="19">Iriima kaari apatota-chani piwankoki aritaki iwai-takiri, iriitaki kanta-sityaaroni, tira naaka. Irooma iwai-takiri saikain-tsiri piwankoki, naaka kanta-sityaaroni. </v>
<v b="JOS" c="2" v="20">Aririka pikamantantaki awiroka, airo nomonkaratzimiro nokanta-kimiri naaka.” </v>
<v b="JOS" c="2" v="21">Ari okantanaki iroori: “Kamiithataki.” Aakiro kityonka-thari siwitha owaryaa-thatakiro tantotsiki, owithata-waari, jaitijiitaji apiti atziri. </v>
<v b="JOS" c="2" v="22">Ikanta ijajiitaki, ariitaka otzisi-masiki, okaratzi mawa kitaitiri imanajiitaka, irojatzi ipiyantaari amina-minatziriri. Oshiki yamina-mina-witakari awotsiki, titzimaita iñiiri. </v>
<v b="JOS" c="2" v="23">Ikanta yoirinka-jiitaja apiti atziri, imontyaa-naaro Owaryiinkaarini, ariijiitaja isaiki Josué, ikamanta-pajiri okaratzi awishi-mota-kiriri. </v>
<v b="JOS" c="2" v="24">Ikantapaji Josué: “Isinita-kairo Pawa maaroni kipatsi. Ayimatakiri itharonka maaroni nampitarori anta, oshiki itharowa-kaakai arokaiti.” </v>
<v b="JOS" c="3" v="1">Okanta okitaitita-manaji, yananinkanaka Josué itsipata-naari maaroni ishininka-payi yookanajiro isaikawita-paaka Inchatoniki, ariijiitaka Owaryiinkaarini. Ari imaajiita-paaki tikira imontyiiyaata intatzikiro. </v>
<v b="JOS" c="3" v="2">Okanta isaikapaaki mawa kitaitiri, ithotyaakiro ijiwariti Israel-iiti yaminakiro iwanko-thaanti-payi ishininka. </v>
<v b="JOS" c="3" v="3">Iyomitaakiri maaroni ishininka-payi, ikantakiri: “Aririka piñaakiri Ompira-tasorintsitaari Leví-iti yanatanakiro itasorintsi-mokoti Pawa, yashaata-kayiro, pijajiiti awirokaiti, piyaata-nakiri. </v>
<v b="JOS" c="3" v="4">Onkini piñiiro tsika pinkina-jiiti, tima tikatsi kinatsini pairani awirokaiti aka. Airotzimaita pitsitokaro tasorintsi-moko, intaina pinkantyaa pampoijiiti.” </v>
<v b="JOS" c="3" v="5">Ari ikantanakiri Josué ishininka-payi: “¡Piwitsika-siri-jiityaa maaroni, tima onkitaititamanaji iñaakaimiro Pawa kaari piñaapiintzi!” </v>
<v b="JOS" c="3" v="6">Ikantakiri aajatzi Ompira-tasorintsitaari-payi: “Paanakiro tasorintsi-moko, pijiwatiri maaroni ashininka-payi pashaa-jiiti.” Yaanakiro Ompira-tasorintsitaari-payi tasorintsi-moko, ijiwata-nakiri maaroni ishininka-payi ashaajiitanaka. </v>
<v b="JOS" c="3" v="7">Iñaanata-nakiri Pawa yoka Josué, ikantziri: “Iroñaaka nonkanta-kaiyaaro iñiimi pishininka-payi iriipirori pinatzii. Iro iyotantyaari ari notsipatami naaka nokimitaakiri pairani Moisés notsipatakari. </v>
<v b="JOS" c="3" v="8">¡Josué! Pinkantiri awiroka Ompira-tasorintsitaari-payi anatakirori tasorintsi-moko, pinkantiri: ‘Aririka paatzikaa-paakiro nijaa Owaryiinkaarini, ari paatzin-kajiita-paaki.’ ” </v>
<v b="JOS" c="3" v="9">Imatakiro Josué, ikantakiri ishininka-payi: “¡Noshininkaiti! Pimpoka-jiiti maaroni, pinkimi ikantzi Awawani. </v>
<v b="JOS" c="3" v="10">Iro piyotan-tyaari ari itsipatami awirokaiti Pawa Añaanita-tsiri, aritaki piñaayitajiri yapirotajiri Owintini-satzi, Tharowan-taarini-satzi, Thaantiwini-satzi, Nampitsiwini-satzi, Pitzitharini-satzi, Tonkaarisatzi aajatzi Kayaawinisatzi. </v>
<v b="JOS" c="3" v="11">Ari piñaajiitakiro yashaata-kaitiro Owaryiinkaariniki itasorintsi-mokoti Pinkatha-wintzirori maaroni kipatsi. </v>
<v b="JOS" c="3" v="12">Piyosiiti inkarati 12 ashininka, paayiti aparo-payi akaratzi ashininkata-wakaa-jiita. </v>
<v b="JOS" c="3" v="13">Tima aririka yashitanaki iitziki-payi Ompira-tasorintsitaari anatakirori itasorintsi-mokoti Pinkathari-wintzirori maaroni kipatsi, ari ompiryaatanaki Owaryiinkaarini. Airo osiyaatanaja nijaa, antaro oonkanakyaa katonko.” </v>
<v b="JOS" c="3" v="14">Ikanta isitowa-jiitanaki Israel-iiti iwanko-thaanti-yitaka yashaatiro Owaryiinkaarini, jiwajiitaki Ompira-tasorintsitaari yanatakiro tasorintsi-moko. </v>
<v b="JOS" c="3" v="15">Ikanta yaatzikaa-paakiro nijaa Ompira-tasorintsitaari anatakirori tasorintsi-moko, ashiyitanaki iitziki-payi. Tima okimaatatzii Owaryiinkaarini ikoyaan-tapiintai-tarori okithoki pankirintsi. </v>
<v b="JOS" c="3" v="16">Iro oonkanta-nakari, antaro okantanaka nijaa irojatzi katonko ariitaka Potsitaariki osaika-nampitziri Kimaantsi-jaari. Irooma kirinka Mamiriwiniki omontitari Inkaari Mirityaaro, piryaatanaki. Ari ikinajiitanaki Israel-iiti ijajiiti intatzikiro Kasiryaariki. </v>
<v b="JOS" c="3" v="17">Iriima Ompira-tasorintsitaari anatakirori itasorintsi-mokoti Pawa, irojatzi ikatziya-jiitaka tsika opiryaatanaki Owaryiinkaarini. Irojatzi ithonkan-takari imontyaa-jiita maaroni Israel-iiti opiryaatanaki Owaryiinkaarini. </v>
<v b="JOS" c="6" v="1">Tikatsi mataironi inkyaaji Kasiryaariki, tikatsi aajatzi matajironi isitowaji, tima yasitai-tanakiro sintsiini nampitsi, onkini impiyawintyaa aririka iwayirita-paakyaari Israel-iiti. </v>
<v b="JOS" c="6" v="2">Iro kantacha iñaanatajiri Pawa yoka Josué, ikantajiri: “¡Josué! Nosinita-kimiri papirotiri Kasiryaari-satzi, iwinkathariti aajatzi iwayiriti-payi. </v>
<v b="JOS" c="6" v="3">Pishonkiro nampitsi pintsipata-kyaari pishininka-payi owayirita-chani, aparo-satzi pishonkiro kitaitiriki. Tima onkarati 6 kitaitiri pishonkyaaro. </v>
<v b="JOS" c="6" v="4">Ijiwati 7 Ompira-tasorintsitaari yairika-yitaki ichii ipiraitari intyootan-tyaari. Iyaatzimaityaari ompira-tasorintsitaari-payi anatakirori tasorintsi-moko. Aririka omonkaratakyaa 7-tatsiri kitaitiri, 7 papiitiro pishonkiro nampitsi. Intyoojiitanaki Ompira-tasorintsitaari irirori. </v>
<v b="JOS" c="6" v="5">Aririka pinkima-wakiro opoimainka-tanaki tyoorintsi, pinkaima-jiiti sintsiini. Aritaki omporokanaki otantotari Kasiryaari. Ari pinkyaa-jiitanaki anta.” </v>
<v b="JOS" c="6" v="6">Ikaimakiri Josué Ompira-tasorintsitaari, ikantakiri: “Paanakiro itasorintsi-mokoti Pawa. Ijiwati 7 Ompira-tasorintsitaari yairika-yitaki ichii ipiraitari intyootan-tyaari. Iyaatzimaityaari Ompira-tasorintsitaari anatakirori tasorintsi-moko.” </v>
<v b="JOS" c="6" v="7">Iyomitaakiri ishininka-payi, ikantziri: “Pijajiiti, paniitiro Kasiryaari, pishonkiro. Iriima inkarati owayirita-chani iriitaki jiwatironi itasorintsi-mokoti Pawa.” </v>
<v b="JOS" c="6" v="8">Yantakiro Israel-iiti okaratzi ikantakiriri Josué. Jiwatanaki 7 Ompira-tasorintsitaari, ityoojiitzi. Pokakotatsi itasorintsi-mokoti Pawa itaapiiki. </v>
<v b="JOS" c="6" v="9">Jiwataki inkarati owayirita-chani, pokajiitatsi itaapiiki Ompira-tasorintsitaari ityoojiitaki. Tzimatsi pasini owayiri-payi ampoita-tsiri iyaatako-wintziro itasorintsi-mokoti Pawa. Ti omairitapainti tyoorintsi. </v>
<v b="JOS" c="6" v="10">Tima iyomitaa-yitakiri Josué ishininka-payi, ikantakiri: “Santzikoi-tiini paniijiiti, irojatzi nonkantan-takyaamiri: ‘¡Pinkaima-jiiti sintsiini!’ Aripaiti pinkaima-jiiti” </v>
<v b="JOS" c="6" v="11">Imatakiro ishonka-jiitakiro nampitsi yanatako-jiitakiro itasorintsi-mokoti Pawa. Ari ipiyajiitaja iwanko-thaantiki, irojatzi pasini kitaitiri. </v>
<v b="JOS" c="6" v="12">Ikanta ipiriinta-manaja Josué, yaanajiro Ompira-tasorintsitaari-payi itasorintsi-mokoti Pawa. </v>
<v b="JOS" c="6" v="13">Jiwatanaji 7 Ompira-tasorintsitaari yairika-yitakiri ityoori-payi, pokakotatsi itasorintsi-mokoti Pawa itaapiiki. Ti imakoryaa-painti yaniijiitzi, yaakowintakaro ityoojiitzi. Jiwatatsi inkarati owayirita-chani. Tzimatsi pasini owayiri-payi ampoita-tsiri iyaatako-wintziro itasorintsi-mokoti Pawa. Tima kapiniinka okantaka ityoojiitzi. </v>
<v b="JOS" c="6" v="14">Ari yapiitakiro ishonkaro nampitsi Kasiryaari, irootaki apitita-tsiri kitaitiri. Ari ipiyajiitaja iwanko-thaantiki. Irootaki yantapiintakiri okaratzi 6 kitaitiri yapiitakiro ishonkakaro. </v>
<v b="JOS" c="6" v="15">Okanta 7-tatsiri kitaitiri, ananinka-jiitanaka ishonkaro nampitsi, ikimita-piintakiro. Iroka kitaitiri, 7 yapiitakiro ishonkaro nampitsi. </v>
<v b="JOS" c="6" v="16">Okanta 7-tatsiri ityootaki Ompira-tasorintsitaari-payi, ikaimakota-nakiri Josué ishininka-payi, ikantziri: “¡Pinkaima-jiiti sintsiini! ¡Tima isinita-kimiri Pawa ikaratzi nampitarori aka!” </v>
<v b="JOS" c="6" v="20">Ari ikaimajiitanaki sintsiini ishininka-payi, poimatanaki ityootani Ompira-tasorintsitaari-payi. Ikanta ikimawakiri maaroni ishininka-payi opoimatanaki tyoorintsi, isintsipirotanakitzii ikaimanaki, irootaki oporokan-tanakari otantotari nampitsi Kasiryaari. Tampatzika iwanakiro ikyaajiitanaki nampitsiki. </v>
<v b="JOS" c="6" v="21">Yapirotakiri iwisakiri maaroni sirampari, kooya, mainari, antari-kona-payi, imatanakiri ipira-payi, maaroni. Ari ikaratzi ithonkakiri. </v>
<v b="JOS" c="6" v="22">Ikaimakiri Josué amina-itzirori chapinki kipatsi, ikantakiri: “Pinkyii owankoki mayimpiro, pimisitowiro iroori aajatzi okaratzi asitari, paanakiro, pimonkaratiniro okaratzi pikanta-kirori chapinki.” </v>
<v b="JOS" c="6" v="23">Ari ikyaajiitanaki apitika atziri, yaapaintziro Rahab, aajatzi iri, oniro, iyaariri-payi, oshininka-thori-payi iroori, yaanakiro tsika osaiki iwanko-thaanti-payi Israel-iiti. </v>
<v b="JOS" c="6" v="24">Ipoñaa itaanakiro owayiri-payi nampitsi Kasiryaari, yapirotakiro itaakiro okaratzi tzimatsiri. Apatziro yaakiri ooro, kiriiki, okaratzi iwitsikai-tziri yaitziri kitiriri kiriiki, asiro, ipiyotakiro tsika osaikayitzi okaratzi yasitakai-tariri Pawa. </v>
<v b="JOS" c="6" v="25">Iro kantacha iwawisaa-kotajiro Josué iroka kooya Rahab, ari ikimitaakiri oshininka-thori-payi. Tima irootaki omanakiriri ityaantani Josué yaminaitiro nampitsi Kasiryaari. Ari onampitaarori Rahab irojatzi iroñaaka otsipayitaari Israel-iiti tsika inampitaro irirori. </v>
<v b="JOS" c="6" v="26">Tima inthonkyaa iporokai-takiro nampitsi Kasiryaari, iroka ikantzi Josué iñaanatziri Israel-iiti: “Imishatani iwiri Pawa nintatsini iwitsikajiro nampitsi Kasiryaari. Tzimatsi-rika nintatsini iwitsikajiro, aritaki inkanta-kaakyaaro Pawa inkami maaroni iwaiyani yoka atziri.” </v>
<v b="JOS" c="6" v="27">Tima maaroni ikimakoi-tanakiri Josué anta, tima iriitaki Pawa tsipata-kariri. </v>
<v b="JOS" c="8" v="1">Ari iñaanatajiri Pawa yoka Josué, ikantajiri: “Ñaapiro pinkantyaa, airo pitharowa-waitzi. Paanajiri pishininka-payi inkarati owayirita-chani, pijati piwayirityaari Porokaarini-satzi, naaka kantakai-yaaroni piitsinampairi iwinkathariti, pinthonkiri papirotiri maaroni. Awiroka asitajyaaroni inampi aajatzi iipatsiti. </v>
<v b="JOS" c="8" v="2">Tima ari pimatakiri Porokaarini-satzi aajatzi iwinkathariti pikimitaakiri Kasiryaari-satzi aajatzi iwinkathariti. Nosinitakimi iroñaaka payiro okaratzi tzimimotziriri, payiri aajatzi ikaratzi ipirayitari. Piwitsikyaa, onkini pimapokiri pinkina-sitakiri itaapiiki.” </v>
<v b="JOS" c="8" v="3">Ari iwitsikanaka Josué aajatzi ikimitakari ishininka-payi jatatsini iwayirityaari Porokaarini-satzi. Iyosiitaki ikaratzi 30,000 ñaapirori ishininka-payi, ityaantakiri tsitini-paiti. </v>
<v b="JOS" c="8" v="4">Ikantawakiri: “Itaapiiki pinkina-sitakiri, pimanajiitakyaa okaakiini. Owitsika pinkanta-yitakyaa piwayiritiri. </v>
<v b="JOS" c="8" v="5">Iriima pasini ashininka owayirita-chani iyaatina naaka nojati nampitsiki. Aririka isitowanaki ininti imanata-wakina, nosiya-pitha-tzimaityaari, akimitajiro chapinki. </v>
<v b="JOS" c="8" v="6">Aririka impatzimata-nakina Porokaarini-satzi, yookanakiro intaina inampi, inkanta-jiiti: “Isiya-pithatatyai yokaiti ikimitajiro chapinki.” Nonkimita-kaanta-tzimaityaaro naaka-payi nosiya-pithata-tyiirimi. </v>
<v b="JOS" c="8" v="7">Irojatzi pisitowan-tanakyaari awiroka-payi tsika pimanajiitaka, pinkyaa-jiita-paaki inampiki. Tima isinita-kairi Pawa awayirityaari yokaiti. </v>
<v b="JOS" c="8" v="8">Aririka pinkyaaki inampiki, pintayiro. Pimatiro ikantakairi Pawa. Irootaki inintziri irirori.” </v>
<v b="JOS" c="8" v="9">Imatakiro Josué ityaantakiri owayirita-chani. Ikinajiitaki ishininka-payi ikyaapiintzi ooryaatsiri, manajiitaka niyaanki-thaki awotsi poñaachari Pawapankoniki irojatzi Porokaa-riniki. Iriima Josué, ti ijati irirori, aajatzi imaanaji iwanko-thaantiki. </v>
<v b="JOS" c="8" v="10">Okanta okitaitita-manaji, yananinkanaka Josué yaminiri ishininka-payi, inkarati owayirityaarini Porokaarini-satzi. Ipiyotakiri maaroni ishininka-payi, aajatzi antari-kona-payi. </v>
<v b="JOS" c="8" v="11">Ari itonkaa-jiitanaki owayirita-chani ikaratzi itsipata-nakari Josué. Tima imontita-paakaro nampitsi Porokaa-rini, ari iwanko-thaanti-yitapaaka okatonkotzi nampitsi. </v>
<v b="JOS" c="8" v="12">Ityaantaki 5,000 ishininka owayirita-chani ikyaapiintzi ooryaatsiri, manayitaka niyaanki-thaki awotsi poñaachari Pawapankoniki irojatzi Porokaa-riniki. </v>
<v b="JOS" c="8" v="13">Iroka ikanta itsiparyaakiri ishininka-payi Josué: Tzimatsi aparo-payi manajiitaka owayirita-chani ikyaapiintzi ooryaatsiri. Iriima pasini-payi iwanko-thaanti-yitaka okatonkotzi nampitsi. Irojatzi ijiwatan-tanakari Josué tsitini-paiti anta otinkanaaki. </v>
<v b="JOS" c="8" v="14">Ikanta iyotaki pinkatharita-tsiri Porokaa-riniki, sintsiini ikaimanakiri iwayiriti-payi, aninka-jiitanaka, ikamanta-wakaa-jiitaka tsika iwayiritantyaa. Ari ikaratzi yaanakiri iwayiriti impiyata-wakyaari Israel-iiti iwiraapaaka intatzikiro Mamiriwiniki. Ti iyojiiti manajiitaka pasini Israel-iiti nampitsiki tsika ikinapaakiro. </v>
<v b="JOS" c="8" v="15">Ikanta Josué itsipatakari iwayiriti, ikimita-kaakaro intharowa-nakityiimi, isiya-pithata-nakari Porokaarini-satzi ikinajiitanaki otzisi-masiki. </v>
<v b="JOS" c="8" v="16">Ari ikaimakotakiri iwayiriti-payi iwinkathariti Porokaarini-satzi, ikantziri: “¡Pimpatzimatiri!” Ikanta ipatzimai-tanakiri Josué, yookanakiro intaina inampi. </v>
<v b="JOS" c="8" v="17">Tikatsi aparoni owayiri saikanain-tsini kisakowintyaarini Porokaarini-satzi aajatzi Pawapankoni-satzi, tima maaroni ijatanaki iwayiriti ipatzimata-nakiri Israel-iiti. </v>
<v b="JOS" c="8" v="18">Ari yapiitakiro Pawa iñaanatziri Josué, ikantziri: “Piwaankiro pipathaka-minto pookotan-tyaaro Porokaa-rini, tima nosinita-kimiri naaka papirotiri.” Iwaanka-nakiro Josué iwisa-minto yairikakiri, yookotan-takaro nampitsi. </v>
<v b="JOS" c="8" v="19">Imapoka-sitanaka isitowa-jiitanaki owayiriiti ikaratzi omanain-chari, jatanaki Porokaa-riniki, kyaapaaki nampitsiki, itaapaakiro. </v>
<v b="JOS" c="8" v="20">Ari ipithoka-painta itaapiiki iwayiriti Porokaarini-satzi, iñaatziiro okachaaryii-nkataki otaa inampi. Tikatsi inkini isiyanaki otzisi-masiki, tima itzikakiri Israel-iiti isiyakaan-tziri inkaaranki imisiya-tziiri. Iriitaki pithoka-sitana-kariri iwayiritari. </v>
<v b="JOS" c="8" v="21">Iñaakiri Josué ikyaaki nampitsiki iwayiriti ikaratzi omanain-chari, imatakiro itaakiro nampitsi, ipiyasi-jiita-paakari Porokaarini-satzi, iwayirita-paakari. </v>
<v b="JOS" c="8" v="22">Ari isitowa-jiitanaki owayiri-payi kyaapain-tsiri nampitsiki, isatikai-tanakiri Porokaarini-satzi, tikatsi inkinaji isiyi, iwamaitakiri maaroni. </v>
<v b="JOS" c="8" v="23">Apatziro iwinkathariti Porokaarini-satzi yañaaki, ti iwamairi. Yairikai-takiri, yaanakiri isaikaki Josué. </v>
<v b="JOS" c="8" v="24">Yapiroi-takiri Porokaari-satzi ikaratzi jatanain-tsiri otzisi-masiki ipatzimatan-tawita. Ari ipiyapaaka maaroni Israel-iiti nampitsiki Porokaa-rini, yapirotakiri iwisakiri ikaratzi añaawita-nainchari. </v>
<v b="JOS" c="8" v="25">Tima apirotakaa ikamaki Porokaarini-satzi. Ikamayitaki sirampari aajatzi kooya. Ikarajiitzi 12,000 kamaintsiri. </v>
<v b="JOS" c="8" v="26">Ti inkaratiro Josué iwaankiro iwisa-minto yookotantaro nampitsi, irojatzi yapirotan-takariri ikaratzi nampitarori Porokaa-riniki. </v>
<v b="JOS" c="8" v="27">Tima yayitakiri Israel-iiti maaroni yasitari Porokaarinini-satzi aajatzi ipira-payi. Imatakiro Josué ikantakiriri Pawa. </v>
<v b="JOS" c="8" v="28">Itaakiro Josué nampitsi Porokaa-rini. Asi owiro iñiitziro iroñaaka opiyo-porokita tsika okanta iporokai-takiro pairani. </v>
<v b="JOS" c="8" v="29">Yaakiri Josué iwinkathariti Porokaarini-satzi, ithatakiri otiwaki inchato, irojatzi tsitinii-tiini. Ikanta ikyaanaji ooryaatsiri, ikantaki Josué: “Posiryaa-kotiri kaminkari, pookaitiri okyaapiintaki awotsi, panawyaan-tyaari oshiki mapi.” Asi owatyiiro iñiitziro iroñaaka mapi okaratzi yanawyaan-taita-kariri. </v>
<v b="JOS" c="9" v="1">Ari kimajiitaki okaratzi awisain-tsiri iwinkathariti-payi Tharowan-taarini-satzi, Tonkaarisatzi, Owintini-satzi, Nampitsi-wini-satzi, Thaantiwinisatzi aajatzi Kayaawinisatzi. Tima yokapayi pinkathari iriitaki saika-nampi-yitzirori Owaryiinkaariniki, othapyaaki Antaroiti Inkaari aajatzi Kitiniitoniki. </v>
<v b="JOS" c="9" v="2">Ari iyomitaa-wakaa-jiitaka yokaiti pinkathari, ikanta-wakaa: “Thami aapatyaa-wakaityaa, inkini ampiyata-wakyaari Josué jiwatziriri Israel-iiti.” </v>
<v b="JOS" c="9" v="3">Iriima Thaantiwinisatzi nampitarori Nampitsii-toniki, ikimakotakiri Josué tsika ikantakiri Kasiryaari-satzi aajatzi Porokaarini-satzi. </v>
<v b="JOS" c="9" v="4">Ikinkithasiri-jiitanaka yamatawitiri. Yaaki antyasiparo-payi itiminto aajatzi paisatori misinantsi, wawi-poroki ikantayitaka, ikithaa-yitanakaro, ikyaa-kota-nakari ipira-payi jaitijiitanaki. </v>
<v b="JOS" c="9" v="5">Tima wawi-poroki ikantajiitaka, ikyaanta-yitakari iitziki paisato-porokiri. Yaanaki kiso-porokiri iwariti, othonka opowaki. </v>
<v b="JOS" c="9" v="6">Ariijiitaka Pinaironchaariniki tsika iwanko-thaantitaka Josué aajatzi ishininka-payi, ikantapaakiri: “Awiroka nopokasitzi, tima intaina nopoñaa-yitaka. Nonintzi paapatyii-yaana.” </v>
<v b="JOS" c="9" v="7">Ari yakajiitanaki Israel-iiti ikantziri Thaantiwinisatzi pokaintsiri: “Kimitaka ti intaina pimpoñiiyaaro, okaakiini pisaiki. ¿Tsika inkini aapatyaa-wakaityaa?” </v>
<v b="JOS" c="9" v="8">Aikiro isintsita-nakitzii, ikantziri: “Nonintzi pimpiratyaana.” Ikantziri Josué: “¿Tsikama pipoñaaka? ¿Tsika pipaitaka? ¿Tsika osaiki pinampi?” </v>
<v b="JOS" c="9" v="9">Ikantajiitzi iriroriiti: “Intaina nopoñaaro, nokimakotakiri Piwawani. Ithonka nokimakiro aajatzi okaratzi yantakiri Piwawani Apitantoniki. </v>
<v b="JOS" c="9" v="11">Irootaki ityaantan-takanari nojiwari-payi, aajatzi noshininka-payi, ikantakina: ‘Pijati tsika isaikajiitzi Israel-iiti. Paanaki piyaari awotsiki. Aririka piñaakiri, pinkantiri: “Naaka pompiratani. Nonintzi aapatyaa-wakaityaa.” </v>
<v b="JOS" c="9" v="12">Tima owakira nopokajiitanaki namina-minatzimi, ainiro osaawawita nowariti. Irooma iroñaaka kiso-poroki okantaka, ithonka opowaki. </v>
<v b="JOS" c="9" v="13">Ari ikimiwitaka aajatzi misinantsi-naki owakirari inawita. Tima sanaryaaki iroñaaka. Ari okimitzi-takari aajatzi noithaari, noyaantakari noitziki, thonkaka tima intaina nopoñaa-yitaka.’ ” </v>
<v b="JOS" c="9" v="14">Yaakiro Israel-iiti iwariti Nampitsiitoni-satzi yamakiri inampiki, iwaka kapichiini. Titzimaita inkowakotiri Pawa opaita-rika yantiri. </v>
<v b="JOS" c="9" v="15">Imatakiro Josué isankinata-kotakiro okantakota yaapatyaa-wakaan-tyaari airo iwayirita-wakaanta. Ikantakiri: “Airo nowamaimi.” Irojatzi imatzitakari ijiwari-payi Israel-iiti ikantaki irirori-payi. </v>
<v b="JOS" c="9" v="16">Ikanta awisaki mawa kitaitiri, ikamantai-takiri Israel-iiti, ikantai-tziri: “Ti intaina isaikajiitzi Nampitsii-toni-satzi, iriitaki pitsipa-nampitari”. </v>
<v b="JOS" c="9" v="17">Jaitijiitaki Israel-iiti yamina-minatziri Nampitsiitoni-satzi. Ikanta awisaki mawa kitaitiri, yariitakari inampiki. Iroka ipaitziro inampi-payi: Nampitsii-toni, Manityaarini, Kaaronchaarini, Antami-jaari. </v>
<v b="JOS" c="9" v="18">Titzimaita iwayirita-paakyaari, tima yaapatyaa-wakari chapinki, inkantakiri: “Airo nowayiritami. Aririka nonthaiyakyaa nokantzimiri, iwasankitaina Pawa, Iwawani Israel.” Irootaki ikisima-waitan-tanakariri Israel-iiti yokapayi ijiwariti-payi. </v>
<v b="JOS" c="9" v="19">Iro kantacha, iroka ikantajiitzi ijiwariti yakayitziri Israel-iiti: “Airo nowayiritari. Tima aritaki nokantzi-takari chapinki: ‘Airo nowayiritami. Aririka nonthaiyakyaa nokantzimiri, iwasankitaina Pawa, Iwawani Israel.’ ” </v>
<v b="JOS" c="9" v="20">Aikiro ikantana-kitzii ijiwariti-payi Israel-iiti: “Airo amaimanitziri, isaikawaiti. Tima airorika amonkaratziniri akantakiriri Pawa, aritaki inkisakai. </v>
<v b="JOS" c="9" v="21">Airo piwamaa-kaanta-waitzi aparoni, apatziro pimpira-waityaari iwapiinti tsitsi, yayi aajatzi nijaa.” Ari ikinakayirori jiwari-payi imonkaratziro ikantakiriri Nampitsii-toni-satzi, yaapatyii-yaari. </v>
<v b="JOS" c="9" v="22">Ari ikaimakaan-takiri Josué Nampitsii-toni-satzi, isampitakiri ikantziri: “¿Paitama pamatawitan-tanari pikantaki: ‘Intaina osaiki nonampi.’? Tima okaakiini pisaika-jiiwita. </v>
<v b="JOS" c="9" v="23">¡Mishataari piinayitaji! Pasi piwairo nompira-waijiityaami. Ontzimatyii pintsimata-piintaji, paapiintaji nijaa asi iwanko Nowawani.” </v>
<v b="JOS" c="9" v="24">Yakanaki irirori ikantanaki: “Tima antaaro notharowan-takami piwamaana = kari, irootaki namatawitan-tamiri. Tima nokimakotakiri Piwawani okaratzi ikantakiriri pairani Moisés, ikantziri: ‘Ari napirotajiri ikaratzi nampitarori aka, nompajimiro awirokaiti maaroni iroka iipatsiti.’ </v>
<v b="JOS" c="9" v="25">Iro kantacha, pimatiro pimpira-waityaana awiroka-payi. Pantakayinaro okaratzi kamiithatzi-motimini.” </v>
<v b="JOS" c="9" v="26">Imatakiro Josué, ti isinitiri Israel-iiti iwayiritai-tyaari Nampitsiitoni-satzi. </v>
<v b="JOS" c="9" v="27">Iriijiitaki iwaki tsimata-piinta-tsini, irijatzi aapiinta-tsini nijaa irasi maaroni Israel-iiti, asi ipomitairontsiti Pawa tsika-rika anta yookotiniri Pawa. Irootaki yanta-wairi yamitanakari yantiro irojatzi iroñaaka. </v>
<v b="JOS" c="10" v="1">Ikanta Adonisedec pinkatharita-tsiri Aapatyaawiniki, ikimakotakiri Josué yaapithatakiri iipatsiti Porokaarini-satzi. Yapirotakiri maaroni, itsipataakiri iwinkathariti, ikimitaakiri pairani Kasiryaari-satzi, yapirotakiri itsipataakiri iwinkathariti. Tima ikimakotzi-takari yaapatyaakari Nampitsiitoni-satzi, itsipatakari iipatsitiki isaikan-tyaari kamiitha. </v>
<v b="JOS" c="10" v="2">Antaro itharowanaki. Tima ñaapirori ikantajiita. Antaro okanta iipatsiti, anairo irasi Porokaarini-satzi. Tima otzinkami nampitsi onatzi iroka Nampitsii-toni. </v>
<v b="JOS" c="10" v="3">Irootaki ityaantan-takari Adonisedec jatatsini iñiiri Hohan pinkatharita-tsiri Aripirotaa-riniki, iñiiri Piream pinkatharita-tsiri Watha-winiki, iñiiri Jafía pinkatharita-tsiri Kisosiryaa-riniki, iñiiri Debir pinkatharita-tsiri Waakaanikiki, ikantakiri: </v>
<v b="JOS" c="10" v="4">“Pimpoki pamitakotina awayirityaari Nampitsiitoni-satzi, tima yaapatyaakari Josué ijiwariti Israel-iiti, itsipata-wakari.” </v>
<v b="JOS" c="10" v="5">Ikanta yoka 5 pinkathari saikatsiri iipatsitiki Tonkaarisatzi. Pinkatharita-tsiri Aapatyaawiniki, Aripirotaa-riniki, Watha-winiki, Kisosiryaa-riniki, aajatzi Waakaanikiki, yaapatyaa-wakaanaka irirori, yaayita-nakiri iwayiriti. Jataki intzi-masitiri Nampitsiitoni-satzi iwayiri-tyaari. </v>
<v b="JOS" c="10" v="6">Ari ikimitakari aajatzi Nampitsiitoni-satzi, ityaantaki jatatsini isaikaki Josué iwanko-thaantiki Pinaironchaariniki, ikantapaakiri: “Pimpoki sintsiini, pinkisa-kowintyaari pimpiratani. Tima yaapatyaa-wakaa-kityaa pinkathari-payi saikatsiri tonkaariki iipatsitiki Tonkaarisatzi, inintzi iwayirityaana.” </v>
<v b="JOS" c="10" v="7">Ikanta ikimawaki Josué, pokanaki irirori itsipayitakari ñaapirori iwayiriti ipoñaakaro Pinaironchaariniki. </v>
<v b="JOS" c="10" v="8">Ari iñaanata-jiriri Pawa, ikantairi: “¡Josué! Airo pitharowan-tawaitari, nosinita-kimiri papirotiri. Tima tikatsi matimini yiitsinampaimi awiroka.” </v>
<v b="JOS" c="10" v="9">Ikanta ipokanaki Josué tsitini-paiti ipoñaakaro Pinaironchaariniki, imapokakiri iwayiritakari. </v>
<v b="JOS" c="10" v="10">Tima ikantakaakaro Pawa intharowan-taityaari Israel-iiti, iñiitakiri yapirotantaki iwamaantaki Nampitsii-toniki. Ipatzimata-nakiri ikinawitanaka awotsiki jatachari tonkaariki Moropankoniki, ari iwamaawaji oshiki, irojatzi yariitantaka Kiyaronchaariniki aajatzi Pirataironiki. </v>
<v b="JOS" c="10" v="11">Ikanta yoirinka-jiitaaro Moropankoniki isiya-pitha-witari Israel-iiti, iwaryaaki Pawa antaro jiriniki osiyakaro mapi, irojatzi anta Kiyaronchaariniki, apirotakiri owamaakiri anaanakiri ikaratzi iwamaayitakiri Israel-iiti. </v>
<v b="JOS" c="10" v="12">Ari ikowakota-kiriri Josué yoka Pawa yapirotiriri iwayiritiri Tonkaarisatzi. Tima ikimakiri maaroni ishininka-payi, ikantaki: “¡Ooryaatsiri! Paatzinki aka Nampitsii-toniki. ¡Kasirí! Paatzinki anta otaapiki Maniro-jaariki.” </v>
<v b="JOS" c="10" v="13">Ari imatzimaitaka yaatzinka-paaki ooryaatsiri aajatzi kasiri. Irojatzi ikaranta-karori Israel-iiti ipiyawinta iwayiritari iisaniintani. Irootaki osankinatain-chari pairani isankinariki Jaser, kantatsiri: “Osamani yaatzinkaka ooryaatsiri inkitiki, iroowitaincha omonkarata-jyaami aparoni kitaitiri.” </v>
<v b="JOS" c="10" v="14">Tira iñiiti pairani siyaaroni iñaakan-takiri Pawa yantakiro inintziri aparoni atziri, tima inkisako-winta-tyiiyaari Israel-iiti. </v>
<v b="JOS" c="10" v="15">Ari ipiyaari Josué itsipataari ishininka-payi iwanko-thaantiki anta Pinaironchaariniki. </v>
<v b="JOS" c="24" v="29">Okanta apaata, kamaki Josué itomi Nun, impiratani Pawa. Okaratzi 110 isarintsiti ikamantakari. </v>
<v b="JOS" c="24" v="30">Ikitaitakiri inampiki, ipaitai-tziri “Oshiki-piro Antitaantsi” saikatsiri otzisi-masiki iipatsitiki Efraín-payi, tsika okatonkotzi otzisi Onikariitoniki. </v>
<v b="JOS" c="24" v="31">Tima yoka Israel-iiti oshiki ipinkathata-piintakiri Pawa ainiro yañaawita Josué. Ari ikantzi-takarori aajatzi ikamajira Josué, tima ainiro yañaayitzi antari-kona-payi yotakotzirori okaratzi yantzimota-kiriri pairani Pawa. </v>
<v b="JOS" c="24" v="32">Ikanta yamajiro Israel-iiti itonki-porokini José anta Apitantoniki, ikitata-pajiri Sikochaariniki. Irootaki iipatsiti Jacob, iwaisatzitini, yamanantakiri pairani yasiwitaro icharini-payi Hamor, ipinatakiri ikaratzi 100 ikithoki kiriiki. Tima yoka Hamor iriri inatzii owaita-kaantai-tziri Siko-kintsi, ikantziri iñaaniki iriroriiti Siquem. Okanta apaata, iriitaki icharini-payi José asitaarori maaroni iroka kipatsi.</v>
<v b="JDG" c="1" v="1">Aritaki kamaki Josué, inintaki Israel-iiti iyoti itzimi-rika ityaaroni iwayirityaa, ikowako-takiri Pawa, ikantziri: “¿Itzimika ityaaroni itonkairo iwayiri-tyaari Owintini-satzi?” </v>
<v b="JDG" c="1" v="2">Ari yakakiri Pawa ikantziri: “Iriitaki ityaaroni iwayiri-tyaari icharini-payi Judá, naaka kantakai-yaarini yaapitha-tantyaariri iipatsiti, iriitaki asitajyaaroni.” </v>
<v b="JDG" c="1" v="3">Ikanta icharini-payi Judá ikaimakiri maaroni icharini-payi Simeón, tima ishininka-thori inajiitzi, ikantakiri: “Thami antsipata-wakaiyaa antonkairo kipatsi ipaitakinari. Thami awayiri-tyaari Owintini-satzi. Ari nonkimi-tajirori naakaiti, aritaki noyaatakimi pipatsitiki ipaitakimiri awiroka.” Imatakiro icharini-payi Simeón, iyaataa-jiita-nakiri ishininka-thori-payi. </v>
<v b="JDG" c="1" v="4">Tonkajii-tanaki Judá-iti. Ikantakaakaro Pawa yapirotiri maaroni Owintini-satzi, aajatzi maaroni Nampitsi-wini-satzi. Tima oshiki-piro ikaratzi atziri iwamaakiri anta Poriryaarii-toniki. </v>
<v b="JDG" c="1" v="8">Ikanta iwayiri-takari Judá-iti yokaiti Aapatyaawini-satzi. Ikyaaki inampiki, yapirotakiri iwisakiri maaroni, itaanakiro inampitsiti. </v>
<v b="JDG" c="1" v="9">Ikanta yawisanaki Judá-iti iwayiri-tanakari Owintini-satzi nampiwi-tarori otzisi-masiki, Piryaariniki, aajatzi otaapiki owintini-pathatzi. </v>
<v b="JDG" c="1" v="10">Ikanta yawisanaki Judá-iti iwayiri-tanakari Owintini-satzi nampiwi-tarori Aripiro-taariniki, ipaitawi-taitari pairani “4 Asitarori Inampitsiti”, iwa-nakiri Sesai, Ahimán aajatzi Talmai, jiwari-payi inayitzi irirori. </v>
<v b="JDG" c="1" v="22">Ari ikantakari aajatzi icharini-payi José, iwayiri-takari Pawapankoni-satzi. Tima itsipatani iwiri Pawa yokaiti. </v>
<v b="JDG" c="1" v="23">Ityaantaki icharini-payi José jatatsini yaminaitiro Pawapankoniki, ipaitai-tziri pairani Tirimpyaari. </v>
<v b="JDG" c="1" v="24">Ikanta ijajiitanaki aminirori nampitsi, imonthaaka poñaanain-chari nampitsiki, ikantawakiri: “¡Ayomparí! Pinisironka-tyaana, nonintzi piyomitainaro tsika ikyaa-piintai-tziro nampitsiki, aritaki nomatakimi awiroka naakamiithatimi.” </v>
<v b="JDG" c="1" v="25">Imatakiro iñaakai-takiri tsika ikinaitzi ikyaantaitari nampitsiki, ithonka yapirotakiri iwisakiri nampitarori anta. Iriima atziri yomitaa-kiriri ikyaantakari nampitsiki, isinitakiri isiyi aajatzi ikaratzi ishininka-yitari irirori. </v>
<v b="JDG" c="1" v="27">Iriima Israel-iiti icharini-payi Manasés ti imatiri imisitowiri nampitarori Maranki-pankoniki, Impanikyaariki, Chariñaariki, Niyaitoniki aajatzi Owayirii-toniki. Irojatzi ikanta inampijiitaro Owintini-satzi anta. </v>
<v b="JDG" c="1" v="28">Ikanta ishikitanaki apaata Israel-iiti tzimanaki isintsinka, isintsiwintajiri yantawai-takairi Owintini-satzi, titzimaita imisitowiri inampiki. </v>
<v b="JDG" c="1" v="29">Ari ikimitakari aajatzi Israel-iiti icharini-payi Efraín ti imatiri imisitowiri Owintini-satzi nampitarori Pithatoniki. Iro inintaki intsipa-tyaari inampityaaro inampiki. </v>
<v b="JDG" c="1" v="30">Ari ikimitakari aajatzi Israel-iiti icharini-payi Zabulón ti imatiri imisitowiri Owintini-satzi nampitarori Sankaariniki, aajatzi ikaratzi nampitarori Katarosi-taariniki, irojatzi inampiyi-takaro Owintini-satzi inampiki itsipatakari icharini-payi Zabulón. Isintsiwintziri yantawai-takairi. </v>
<v b="JDG" c="1" v="31">Aajatzi ikimitaka Israel-iiti icharini-payi Aser ti imisitowiri nampitarori Tampatzikaariniki, Simaaki, Waiya-jaariki, Amatawyaariniki, Waiyajaaroki, Asitakotaariniki aajatzi Kaankiiriniki. </v>
<v b="JDG" c="1" v="32">Itsipatakari icharini-payi Aser inampitaro Owintini-satzi asitarori inampi anta, ti yoimisitowiri. </v>
<v b="JDG" c="1" v="33">Ari ikimitakari aajatzi Israel-iiti icharini-payi Neftalí ti imatiri imisitowiri nampitarori Ooryaa-pankoniki aajatzi Akapankoniki. Ari itsipatakari Owintini-satzi inampitaro iipatsitiki. Oshiki isintsiwintakiri impira-yitari Ooryaa-pankoni-satzi aajatzi Akapankoni-satzi. </v>
<v b="JDG" c="1" v="34">Iriima Tonkaarisatzi imisiyakiri Israel-iiti icharini-yitari Dan, inampiyi-tyaaro tonkaariki otzisi-masiki, ti isinitajiri yoirinki otaapiki owintini-pathatzi. </v>
<v b="JDG" c="2" v="6">Ikanta iwithata-kaanajari Josué maaroni ishininka-payi, jatayitanaki yaayitiro iipatsiti okaratzi ipayita-kiriri. </v>
<v b="JDG" c="2" v="7">Tima oshiki ipinkathata-piintakiri Israel-iiti yoka Pawa ainiro yañaawita Josué. Ari ikantzi-takarori ikamajira, tima ainiro yañaayitzi antaripiro-payi yotakotzirori tsika ikanta inisironka-takari pairani Pawa. </v>
<v b="JDG" c="2" v="10">Ikanta ikamayitaki ikaratzi tsipayi-takariri pairani Josué. Ari ikantzi-takari ikaratzi owakira tzimayi-witaa-chari, kaari yotako-piro-tirini Pawa tsika ikanta inisironkatari pairani ishininka-payi. </v>
<v b="JDG" c="2" v="11">Tima kowiinka okantzi-motari Pawa okaratzi yantayi-tanajiri Israel-iiti, ipinkatha-waita-sitakari isiyakaaro pawaniro Inkaniwiri. </v>
<v b="JDG" c="2" v="12">Ti imiraawinta-najiri Pawa, Iwawani pairani iwaisatzitini owawisaa-kotairiri isaikawitaka Apitantoniki. Ipinkatha-waita-sitakari iwawani asitarori inampi itsipataari inampijii-taaro. Irootaki iwatsimaan-takariri Pawa. </v>
<v b="JDG" c="2" v="13">Tima ipinkatha-waitakiri isiyakaaro pawaniro Inkaniwiri, aajatzi osiyakaaro pawaniro Impokiromara. Ti imiraawintajiri Pawa. </v>
<v b="JDG" c="2" v="14">Antaro ikisanaka Pawa, yooka-nakiri Israel-iiti. Ikantakaakaro impoki kosintzi-payi inampiki, ikositakiri okaratzi tzimimo-tziriri. Ipokapaaki owayiri-payi, ti onkanti impiyata-wakyaari. </v>
<v b="JDG" c="2" v="15">Ijatawijiitaka iwayirityaa, ti intsipa-tanajyaari Pawa imatantyaariri iwayirityaari. Irootaki ikantzi-takariri, imonkara-takiro Pawa okaratzi ikantakiriri. Tima oshiki ikimaatsi-waitaka Israel-iiti. </v>
<v b="JDG" c="2" v="16">Irootaki ikantakaan-takarori Pawa intzimi jiwari-payi, iriitaki saikakaa-yitajirini Israel-iiti. Iri ookakaa-witairini aririka inintaitimi yaapithaitiri iipatsiti. </v>
<v b="JDG" c="2" v="17">Titzimaita inkimisantiri ijiwariti-payi, iri ininta-pirotaki impinkatha-waitakiri pawaniro. Ti ishintanaki iwashaantziro tsika ikantayita pairani iwaisatziti ikimisantziro ikantakaantani Pawa. Iwashaanta-nakiro irirori-payi. </v>
<v b="JDG" c="2" v="18">Aririka inkanta-kaiyaaro Pawa intzimi ijiwariti Israel-iiti, tima iriitaki jiwayitziriri. Ainiro yañaayitzi ijiwariti, itsipata-piintari Pawa yoka jiwari, ikisako-wintari iwayiriyita. Tima oshiki inisironka-takari Pawa yokapayi Israel-iiti, ikimiri ikaminthaa-jiita okantakaaro impira-waitaitari, aririka inkimaatsita-kayi-tyaari aajatzi. </v>
<v b="JDG" c="2" v="19">Iro kantacha, aririka inkami-rika ijiwariti-payi Israel-iiti, yapiita-najiro ikaaripiro-waitzi, imapiro-tatziiro ikaaripiro-waitzi, yanaakiri ikaaripirotaki pairani iwaisatziti, ipinkatha-waita-sitari isiyakaaro pawaniro-payi. Ti ininti iwashaantajiro, oshiki ayimawai-tziri yantayitiro. </v>
<v b="JDG" c="2" v="20">Tima antaaro iwatsimaakiri Pawa yoka Israel-iiti, ikantanaki: “Ikantakaan-tziro Israel-iiti ithainka-kiro nokasiya-kayiriri pairani iwaisatziti-payi, ti ininti inkimisantajina, </v>
<v b="JDG" c="2" v="21">irootaki airo nomisitowan-taari asitarori pairani inampipayi, kaari itsinampai yoimisitowiri pairani Josué ainiro yañaawita.” </v>
<v b="JDG" c="2" v="22">Tima inintzi Pawa iñiirimi Israel-iiti impiya-siritaji inkimisantajiri, isiya-kota-jiityaari iwaisatziti ikimisantakiri pairani irirori. </v>
<v b="JDG" c="2" v="23">Irootaki ikantan-takari Pawa intsipa-tyaari Israel-iiti asitarori pairani inampi anta. Ti yoimisitowiri sintziini, tima ti isininitiri yapirotiri Josué. </v>
<v b="JDG" c="3" v="7">Imapirotakiro Israel-iiti ikaaripirotaki ti ookimota-jyaari Pawa, yooka-nakiri. Iwawani-waita-sitakari Inkaniwiri, aajatzi isiyakaaro Inkaari-wiri. </v>
<v b="JDG" c="3" v="8">Antaroiti iwatsimaakiri Pawa yokaiti Israel-iiti, isinita-nakiri imapirotiri impira-waityaari Cusan-risataim pinkatha-ritatsiri Osampanaaki saikatsiri Tonkaironiki. Tima osamani impira-waitakari okaratzi 8 osarintsi isaikawaitaki. </v>
<v b="JDG" c="3" v="9">Ari ikowa-kotairi Pawa yokaiti Israel-iiti intzimaji kisakowinta-jyaarini. Iriitakira itomi Cenaz, paitachari Otoniel, iyaapitsi iririntzi Caleb. </v>
<v b="JDG" c="3" v="10">Inampi-siritan-tanakari Itasorinka Pawa yoka Otoniel, itanakaro ijiwatziri Israel-iiti, jataki iwayirityaa. Isinita-kiniri Pawa iitsinampairi Cusan-risataim pinkatha-ritatsiri Tonkaironiki. </v>
<v b="JDG" c="3" v="11">Osamani isaikawaitaji kamiitha Israel-iiti okaratzi 40 osarintsi, irojatzi ikamantajari Otoniel itomi Cenaz. </v>
<v b="JDG" c="3" v="12">Yapiitajiro Israel-iiti ikaaripirotzi-motairi Pawa, ari ikantakaakaro Pawa ontzimi-motiri isintsinka Eglón pinkatha-ritatsiri Athataa-winiki, iriitaki owayirita-kariri Israel-iiti. Okantakaan-tzirori ikaaripirotzi-motakiri Pawa. </v>
<v b="JDG" c="3" v="13">Ikanta iwinkathariti Athataa-wini-satzi yaapatyaakari iwinkathariti Pityaankaarini-satzi, aajatzi Otinkanaawini-satzi, ipokajiitaki iwayiritari Israel-iiti, yaapithatakiri inampitsiti ipaitai-tziri Kapashaa. </v>
<v b="JDG" c="3" v="14">Tima okaratzi 18 osarintsi impiratai-takari Israel-iiti impiratari iwinkathariti Athataa-wini-satzi. </v>
<v b="JDG" c="3" v="15">Ikanta Israel-iiti ikowa-kotairi Pawa. Ikantakaakaro Pawa intzimaji pasini kisakowinta-jyaarini, iriitaki Aod itomi Gera, ishininka-mirinka Benjamín-iiti, ampatintsi inatzii. Ikanta ityaanta-kiniri Israel-iiti isintsiwintakiri yamaitiniri kiriiki yoka Eglón iwinkathariti Athataa-wini-satzi. </v>
<v b="JDG" c="3" v="16">Iwitsikaki Aod iyotsiro-miniti, apimini ithoyimpitakiro, ti osantha-piroti. Yoosota-kotakaro irakoki imana-kotan-takaro iithaariki. </v>
<v b="JDG" c="3" v="17">Ipoñaa ijataki yaanakiniri sintsiwintan-tziri yaitiniri kiriiki yoka Eglón iwinkathariti Athataa-wini-satzi. Iriipirori wathantzi ikanta atziri Eglón. </v>
<v b="JDG" c="3" v="18">Tima imatakiro ipakiri isintsitan-tziri yaitiniri kiriiki, ari iwithata-waari Aod ikaratzi itsipayitakari. </v>
<v b="JDG" c="3" v="19">Ikanta yariitaka isaikira iwawani-waita-sitari saikatsiri okaakitapaji Pinaironchaarini, ipiyaja Aod isaikinta Eglón, ikantapajiri: “Pinkatharí, tzimatsi ñaantsi nonintziri nonkaman-timiro apaniroini.” Ari yakanaki irirori, ikantzi: “¡Pisitowa-jiiti!” Sitowajiitanaki inampiri-payi irirori. </v>
<v b="JDG" c="3" v="20">Itsitoka-paakari okaakiini Aod isaiki yamasawiryaa-wajiita. Ikantzi Aod: “Namatziimi iñaani Pawa.” Ari ikatziyanaka Eglón. </v>
<v b="JDG" c="3" v="21">Iwaanka-nakiro Aod yampati irako, yaakiro kotsiro-mini imanakiri owiraari iithaari irako-piroki, isatairi imotyaaki, </v>
<v b="JDG" c="3" v="22">iponkitzita-kiniri, othonka okyaa-kotanaki okawi iyotsiro-mini, ti ositowajiro, jataki ishiito-thatoki. </v>
<v b="JDG" c="3" v="23">Ari isitowanaki Aod intakiroki, yasitanakiro kamiithaini, isatika-najiro asitako-rontsi. </v>
<v b="JDG" c="3" v="24">Ikanta isitowanaji, ari ipokajiita-paaki impiratani-payi pinkathari, iñaapaa-tziiro asitaka pankotsi, ikantajiitzi: “Aama isapokatyaa isita.” </v>
<v b="JDG" c="3" v="25">Ikanta iyaawinta ti iyoti opaita yantziri kaari yasitaryaan-taaro, yasitaryaa-kotakiri, iñaatziiri inaryaaka iwinkathariti, kamaki. </v>
<v b="JDG" c="3" v="26">Ikanta yaminajiitakiro opaita ikamantakari, siyanaka Aod. Ikinanaki isaikayitzi isiyakaaro pawaniro-payi, awisakotaji anta ipaitai-tziro Yawotsiti Witzintziwini. </v>
<v b="JDG" c="3" v="27">Ikanta yariitaja iipatsitiki ishininkaiti Efraín-iiti, ityoota-paaki. Oirinka-jiitaja Israel-iiti, iriitaki jiwatajirini maaroni. </v>
<v b="JDG" c="3" v="28">Ikantakiri: “Piyaatina, tima isinitakiri Pawa awayirityaari Athataa-wini-satzi.” Iyaataa-jiita-nakiri, ithonka yaapaakiro imontyiita-piinta Owaryiinkaariniki, ti isiniti aparoni awisatsini anta. </v>
<v b="JDG" c="3" v="29">Tima omapiro ishikitzi Athataa-wini-satzi iwamaitaki aajatzi iriipirori owayiriiti. Tima tikatsi aparoni siyatsini. </v>
<v b="JDG" c="3" v="30">Ari okanta yapiroi-tanta-kariri Athataa-wini-satzi, iriitaki apirotakiri Israel-iiti. Okaratzi 80 osarintsi isaikawaitaji kamiitha tikatsi maimanitirini. </v>
<v b="JDG" c="3" v="31">Ikanta imatantaki Aod, iriira matanajirori Samgar itomi Anat, iwamaaki irirori oshiki Kinawaita-niriiti imintharowan-takari ipira-payi. Irijatzi kisakowintaariri Israel-iiti. </v>
<v b="JDG" c="4" v="1">Aritaki kamaki Aod, ari yapiita-najiro Israel-iiti ikaaripirotzi-mota-najiri Pawa. </v>
<v b="JDG" c="4" v="2">Irootaki isinitan-takariri imaimanitiri Jabín pinkatha-ritatsiri nampitsiki Kaankiityaa-winiki saikatsiri Owintiniki. Tima tzimatsi jiwatziriri iwayiriti Jabín ipaita Sísara, iriitaki nampitarori anta ipaitai-tziro Oshironka-wini Irasi Pasini-satziiti. </v>
<v b="JDG" c="4" v="3">Ikanta yokaiti Israel-iiti ikowa-kotairi Pawa inkisako-winta-jyaari, tima iñaakiro otzimi-motziri pinkathari Jabín oshiki isiyako-minto asirota-tsiri iwayiritan-tyaari. Tima oshiki iwasinonkaa-waitakiri aajatzi Israel-iiti okaratzi 20 osarintsi. </v>
<v b="JDG" c="4" v="4">Ari opinkathari-wintziriri Israel-iiti aparoni kooya opaita Débora, Kamantantzinkaro onatzii, irootaki iina paitachari Lapidot. </v>
<v b="JDG" c="4" v="5">Iro amita-piintari Débora osaiki kompiro-tapisiki, irootaki ipaitai-tziri anta oyompirositi Débora, saikatsiri niyaanki-thaki awotsi jatachari Tonkaironiitoniki irojatzi Pawapankoniki iipatsitiki ishininka-mirinka Efraín-iiti. Ari ijata-sitzirori Israel-iiti amina-kotiniri imaimanita-wakaa-jiita. </v>
<v b="JDG" c="4" v="6">Okanta apaata pinkatharo Débora otyaantaki inkaimaitiri Barac itomi Abinoam, nampitarori Tasorintsiwiniki iipatsitiki ishininkaiti Neftalí-iti, okantziri: “¿Tima pinkimi ikantakaan-takimi Pawa, Iwawani Israel, ikantzimi: ‘Pijati, papatotiri pishininka tonkaariki ipaitai-tziro Piyopathaitoni, piyosiiti oshiki owayiriiti inkarati paanakiri, iriira ishininka-mirinka Neftalí-iti aajatzi ishininka-mirinka Zabulón-iiti. </v>
<v b="JDG" c="4" v="7">Ari nonkaima-siritakiri naaka Sísara nijaatinkaki Tirimpyaaroki, tima iriitaki jiwatziriri iwayiriti Jabín, tzimatsiri isiyako-minto-payi. Tima nosinita-kimiri naaka papirotiri.’ ” </v>
<v b="JDG" c="4" v="8">Ari yakanaki Barac ikantzi: “Aritaki nojataki aririka piyaatakina awiroka. Airorika piyaatana, airora nojatzi.” </v>
<v b="JDG" c="4" v="9">Okantzi Débora: “Aritaki noyaatakimi. Iro kantacha airora itharowintaitami awiroka, tima iro kooya isinitakiri Pawa owamairi Sísara.” Ari okatziyanaka Débora, jataki Tasorintsiwiniki, otsipata-nakari Barac. </v>
<v b="JDG" c="4" v="10">Ari yapatotakiri Barac ishininka-mirinka Zabulón-iiti aajatzi Neftalí-iti, oshiki ikarajiitzi owayiriiti ijiwatziri irirori. Ari otsipatakari Débora yoka Barac otonkaanaki. </v>
<v b="JDG" c="4" v="11">Ari isaikiri anta aparoni atziri paitachari Heber, iriitaki ishininka Asiropakoriiti, icharinita-nakari Hobab, irikonkiri Moisés, ti intsipatyaari ikarawi-jiitari ishininkaiti, iwitsika-jiitzi iwanko-thaanti otaapiki ipaitai-tziro Owayii-winiki, otsipa-nampitari Tasorintsiwini. </v>
<v b="JDG" c="4" v="12">Ari ikamantai-takiri Sísara, ikantai-takiri: “Ipoka-sita-tziimi Barac, itomi Abinoam, jiirinta itonkajiitaki otzisiki Piyopathaitoniki.” </v>
<v b="JDG" c="4" v="13">Ari yapatota-nakiro Sísara isiyako-minto-payi asirota-tsiri, yapatotakiri iwayiriti aajatzi ikaratzi aapatyaariri, nampitarori anta Oshironka-wini Irasi Pasini-satziiti, jaitijiitaki irojatzi nijaatinkaki Tirimpyaaroki. </v>
<v b="JDG" c="4" v="14">Okantanakiri Débora yoka jiwari Barac: “Pijati, irootaki iroka kitaitiri inintakaa-kimiri Pawa piitsinampairi Sísara. Tima iriitaki Pawa jiwatirini piwayiriti-payi.” Ari yoirinkanaka Barac ipoñaakaro otzisiki Piyopathaitoniki, yaanakiri maaroni iwayiriti. </v>
<v b="JDG" c="4" v="15">Ikanta yariitaka Barac itsipatakari owayiriti-payi imanata-paakiri Sísara, antaro ikompita-kaanakari Pawa iwayiriti Sísara, ti iyotanajiro otzimi isiyako-minto. Irootaki yayiitan-tanakari isiyako-mintoki Sísara, siyanaka. </v>
<v b="JDG" c="4" v="16">Iro kantacha Barac iyaariki iwanakiro isiyako-minto-payi aajatzi iwayiriti-payi Sísara, iyaatawajiri anta Oshironka-wini Irasi Pasini-satziiti. Ari yapirotakiri iwamaakiri maaroni iwayiriti Sísara. Tima tikatsi aparoni awisakotaa-tsini. </v>
<v b="JDG" c="4" v="17">Ikanta isiyawitaka Sísara ariiwitaka owanko-thaantiki Jael, iina Heber, ishininka Asiropakoriiti, tima kamiitha yaapatyaari Jabín yoka Asiropakoriiti. </v>
<v b="JDG" c="4" v="18">Okanta ojatanaki Jael omonthaa-wakari Sísara, owithata-wakari, okantziri: “Pimpoka-waiti nowinkathariti, airo pitharowa-waitzi.” Irootaki ikyaanta-paakari owanko-thaantiki, omanawakiri iroori opasikan-takari manthakintsi-masi. </v>
<v b="JDG" c="4" v="19">Ipoñaa ikantakiro irirori: “Nonintzi pimpina kapichiini nijaa, aatyiina nomiri.” Ashipiryaa-kota-kiniri misinantsi-nakiki ipyaatai-tziri owaaki thomitsi, opakiri irawaki. Aajatzi opasikan-tanaari manthakintsi-masi. </v>
<v b="JDG" c="4" v="20">Ipoñaa ikantziro Sísara iroka Jael: “Arira pinkatziyatyii ikyaa-piintai-tzira piwanko-thaanti, tzimatsi-rika pokatsini, isampita-paakimi inkantimi: ‘¿Tzimatsima saikatsiri aka?’ Pinkanti awiroka: ‘Tikatsi saikatsini.’ ” </v>
<v b="JDG" c="4" v="21">Tima ayimata-kitziri imakori Sísara, imaa-pirota-nakitzii imaanaki. Okanta Jael, iina Heber, aaki osataa-minto, aaki inchaki iwatzika-koitan-tarori owanko-thaanti, onosika-sita-nakari tsika inaryaaka imayira Sísara, opaikakiniri inchaki iitoki, owatzika-kotakiri kipatsiki. Ari okantakari ikamantakari Sísara. </v>
<v b="JDG" c="4" v="22">Ikanta yariita-paaka Barac yamina-minatziri Sísara, omonthaa-wakari Jael, okantawakiri: “Pimpoki, jiirinta atziri pamina-minatziri.” Ikanta ikyaapaaki Barac owanko-thaantiki Jael, iñaapaa-tziiri Sísara inaryaaka kipatsiki, owikakari iitoki inchaki, kamaki. </v>
<v b="JDG" c="4" v="23">Ari ikinakaa-kirori Pawa imatanta-karori Israel-iiti yiitsinampaakiri iwayiriti Jabín pinkatha-ritatsiri Owintiniki. </v>
<v b="JDG" c="4" v="24">Tima oshiki iñaasintsi-waitaka Israel-iiti imatanta-karori yiitsinampairi Jabín pinkatha-ritatsiri Owintiniki, irojatzi yapirotan-takariri. </v>
<v b="JDG" c="6" v="1">Ari yapiita-najiro Israel-iiti ikaaripirotzi-motairi Pawa, ikantakaari Pawa yokaiti Maimani-wini-satzi impira-waityaari Israel-iiti, okaratzi 7 osarintsi. </v>
<v b="JDG" c="6" v="2">Tima aikiro ijatakaa-tziiro Maimani-wini-satzi imapirotziri impira-waitari Israel-iiti. Oshiki itharowan-takari yokaiti, yaminajiitaki Israel-iiti tsika omorontayita impirita otzisi-masiki, omanajiitaka anta. </v>
<v b="JDG" c="6" v="3">Okanta otzimawita-piintara iwankiwairi Israel-iiti, ipokajiitzi Maimani-wini-satzi, Otinkanaawini-satzi, aajatzi poñaayita-chari isitowa-kirotzi ooryaatsiri, iwayiri-minthatari Israel-iiti. </v>
<v b="JDG" c="6" v="4">Inkyaayitaki iipatsitiki ithonki-tziri maaroni iwankiri, ithotyiiro ijayitaki okaratzi tzimayita-tsiri nampitsi anta Sintsi-winiki. Ithonki-tziri maaroni iwankiri, tikatsi iwajyaa, ithonki-tziri yayitziri ikaratzi ipirayitari, aajatzi ikyaakoitari. </v>
<v b="JDG" c="6" v="5">Tima oshiki ikaratzi ipokajiitzi, yamayitaki iwanko-thaanti-payi, ipira-payi, ti iyoitiri tsika-rika ikaratzi oshiki-piro ikarajiitzi. Iriiwaitaki tsitsiri-payi thonkirori owaantsiki iwaro pankirintsi. </v>
<v b="JDG" c="6" v="6">Irootaki ikowityaa-waitan-tajiitari Israel-iiti ikantakaan-tziro Maimani-wini-satzi. Ari ikowa-kotairi Israel-iiti inkisawinta-jyaari Pawa. </v>
<v b="JDG" c="6" v="7">Ikanta ikowa-kotairi Israel-iiti yookakaa-wintairi Pawa imaimani-waitziri Maimani-wini-satzi, </v>
<v b="JDG" c="6" v="8">ityaantaki Pawa aparoni Kamantan-tzinkari, iriitaki kamanta-paakiriri, ikantziri: “Iroka ikantzi Pawa, Iwawani Israel: ‘Naaka omisitowaimi Apitantoniki, naaka aajimiri impira-waitaitami. </v>
<v b="JDG" c="6" v="9">Tira apatziro nookakaa-wintajimi impira-waitami Apitantoni-satzi, nookakaa-wintzi-taami inintawi-jiita impira-waityaami pasini-payi. Piñaayitakina awirokaiti tsika ikanta nomisitowan-takariri naaka yokaiti, nasitakaa-jamiro maaroni iipatsiti. </v>
<v b="JDG" c="6" v="10">Iroka nokantaki: Naaka Piwinkathariti, Piwawani. Airo pipinkatha-waitziri iwawa-niroti-payi Otsisi-wini-satzi, aritaki saikajimi kipatsiki yasiwitari iriroriiti pairani. Iro kantacha ti pinkimisanta-jiitina awirokaiti.’ ” </v>
<v b="JDG" c="6" v="11">Ari ipokakiri Imaninkariti Pawa, isaikapaaki okanta-tapi-sitaka inchato anta Maniraaniki, iroka inchato irasi aparoni atziri paitachari Joás, ishininka-mirinka Abiezer. Tzimatsi aparoni itomi ipaita Gedeón, iriitaki saikain-tsiri ikawirinkaita-piintziro chochoki iraitziri, itikaki-waitzi iwankiri imananikiini, airo iñaantari Maimani-wini-satzi. </v>
<v b="JDG" c="6" v="12">Arira iñaakakari Imaninkariti Pawa yoka Gedeón, ikantapaakiri: “¡Ñaapirori pinatzii awiroka, irootaki itsipatan-tamiri Pawa!” </v>
<v b="JDG" c="6" v="13">Ari yakanaki Gedeón, ikantziri: “Ñaamisa, nowinkathariti, arimi intsipatyaana Pawa, ¿ipaitama awishi-motan-tanari iroka-payi? ¿Ipaitama kaari itasonka-wintantari ikimitaakiro pairani yookakaa-wintan-tairi Apitantoniki? Ikinkithata-kotakiro nowaisatzitini-payi okaratzi kaari iñaapiintaitzi imayitakiri pairani Pawa. Irooma iroñaaka, ti imiraawintajina, isinitakiri Maimani-wini-satzi impira-waityaana.” </v>
<v b="JDG" c="6" v="14">Ari yamina-nakiri Pawa, ikantanakiri: “Pijati, tima sintsiri pinatzii, aritaki piwawisaa-kotairi pishininka Israel-iiti impira-waitakari Maimani-wini-satzi. Naaka otyaantzimiri.” </v>
<v b="JDG" c="6" v="15">Iro kantacha Gedeón, yapiita-najiri ikantziri: “Ñaamisa pinkathari, ¿tsika nonkinika nowawisaa-kotajiri naaka noshininka Israel-iiti? Tima ti niriipiroti nokaratzi noshininkai-titari Manasés, naaka iyaapitsi.” </v>
<v b="JDG" c="6" v="16">Ikantzi Pawa: “Aritaki pimatakiro, tima naakataki tsipatyaamini. Aritaki piitsinampaakiri Maimani-wini-satzi pinkimita-kaantiri yiitsinampai-tziri aparoni atziri.” </v>
<v b="JDG" c="6" v="17">Ikantzi Gedeón: “Iriirika Pawa ninta-kayi-narori, nonintzi piñaakainaro noyotan-tyaari iriita-jaantaki kinkitha-waita-kayinari. </v>
<v b="JDG" c="6" v="18">Nonintzi piyaa-kota-wakina aka irojatzi nompiyan-takyaari, nonintzi naakitimi piyaari.” Ikantzi Pawa: “Ari nosaikawaki aka, irojatzi pimpiyan-takyaari.” </v>
<v b="JDG" c="6" v="19">Jataki Gedeón, iwamaaki kiripiri ipira, ikotsitakiri. Ipoñaa yaaki iwankiri-pani, irootaki yatantani kaari ikonowi siñatsini. Ititanakiri iwatha kantziriki, irooma iyaaki yookanakiro kowitziki. Yaakota-nakiri okanta-tapisita inchato, yasitakai-yaari Pawa. </v>
<v b="JDG" c="6" v="20">Ari ikantanaki Imaninkariti Pawa: “Payiri wathatsi aajatzi patantari kaari siñatsini, piwiri mapiki, pisaitan-tyaari iyaaki.” Imatakiro Gedeón ikantakiriri. </v>
<v b="JDG" c="6" v="21">Iwaanka-nakiro ikotzikiiri Imaninkariti Pawa, itzinkan-takari wathatsi, imatakiro yatantani kaari ikonowaitzi siñakaironi. Apatha-kiro opaamatanaki mapiki, apirotakiri otaakiri wathatsi aajatzi yatantani. Ari ipyaanakari Maninkari ti iñaawajiri tsika ikinanaki. </v>
<v b="JDG" c="6" v="22">Ikanta iyotanaki Gedeón omapiro iñaakiri Imaninkariti Pawa, itharowanaki, ikantanaki: “¡Ñaamisa Pawa, noñaa-porotajiri Pimaninkariti!” </v>
<v b="JDG" c="6" v="23">Ari ikantanakiri Pawa: “Airo pitharowan-tawaitari, airo pikami. Aritaki pisaika-waitaji kamiitha.” </v>
<v b="JDG" c="6" v="24">Arira ipiriintanaki Gedeón pomipirini-mintotsi ipinkathata-nakiri Pawa, ipaitanakiro Kamiitha Isaikakaantaji Pawa. Irojatzi okanta iñiitziro ipomi-pirini-minto anta Maniraaniki, inampitsitiki ishininkaiti Abiezer. </v>
<v b="JDG" c="6" v="25">Okanta otsitinitanaki, iñaanatajiri Pawa, ikantairi: “Payi iriipirori ipiratari piri. Pijati pimporokiro ipomi-pirini-minto pawaniro Inkaniwiri iwawani-waita-sitari piri, pintowa-pithatiri aajatzi osiyakaaro pawaniro Inkaariwiro otsipa-nampitari. </v>
<v b="JDG" c="6" v="26">Piwitsikaji awiroka anta tonkaariki pasini pomipirini-mintotsi tsika pimpinkathatairi Pawa. Paanakiri iriipirori ipiraitari, pimpomitiniri Pawa pintaan-tyaari osiyakaaro pawaniro Inkaariwiro pitowakiri.” </v>
<v b="JDG" c="6" v="27">Ari yaanaki Gedeón ikaratzi 10 impiratani, imatakiro ikantakiriri Pawa. Iro kantacha tira imatiro kitaipaiti, tsitini-paiti imatakiro, tima itharowan-tatyaari ishininka-payi iriri, aajatzi pasini-payi atziri nampitarori anta. </v>
<v b="JDG" c="6" v="28">Okanta okitaitita-manaji, ipiriinta-manaja atziri-payi, iñaatziiro ithonka oporokaki ipomi-pirini-minto pawaniro Inkaniwiri, ari okimitakari osiyakaaro pawaniro Inkaariwiro tsipa-nampitarori pomipirini-mintotsi, tyaaki. Iñiitatziiri ipomitai-takiri ipiraitari owakirariki pomipirini-minto-tsiki. </v>
<v b="JDG" c="6" v="29">Ari isampita-wakaa-jiita, ikantajiitzi: “¿Ipaitama matakirori iroka?” Ikanta ikaratakiro isampitako-winta-yitziro, ari iyotaki iriitaki Gedeón, itomi Joás matakirori. Ari ijata-sitai-tanakiri Joás, ikantai-tapaakiri: </v>
<v b="JDG" c="6" v="30">“Pamakiri pitomi, nonintatzii nowiri. Tima iporokakiro ipomi-pirini-minto nowawani Inkaniwiri, imatzitakaro osiyakaaro Inkaariwiro tsipa-nampita-karori anta.” </v>
<v b="JDG" c="6" v="31">Iro kantacha yakanakiri Joás maaroni yokaiti, ikantziri: “¿Iriima pikisa-kotari awirokaiti Inkaniwiri? Itzimi-rika kisakowaityaarini Inkaniwiri, inkamataiti onkitaititzi-mataki. Iriimi mapirotzirori ipawatzi inkisako-wintyaami apaniroini, tima iriitaki asitaro ipomi-pirini-minto iporoki-taita-kiriri.” </v>
<v b="JDG" c="6" v="32">Aripaiti iwaitai-tanakiri Gedeón, ikantai-tziri “Inkisako-wintyaa Inkaniwiri”, tima iriitaki Gedeón porokita-kiriri ipomi-pirini-minto Inkaniwiri. </v>
<v b="JDG" c="6" v="33">Ikanta Maimani-wini-satzi, Otinkanaawini-satzi, aajatzi pasini-payi atziri-payi poñainchari isitowa-kirotzi ooryaatsiri, yapatojiitaka, montyaa-paaka intatzikiro Owaryiinkaariniki, ari iwanko-thaanti-jiita-paaka otaapiki inampiitiki Panki-Pawa-wini. </v>
<v b="JDG" c="6" v="34">Iro kantacha isaika-siritan-tanakari Itasorinka Pawa yoka Gedeón. Ikanta ityootan-tanakaro ichii ipiraitari yaapatyaan-tyaariri maaroni ishininka-payi Abiezer. </v>
<v b="JDG" c="6" v="35">Ari ityaantaki aajatzi kaimirini ishininka-payi Manasés, impokiita yapatotyaa maaroni. Ityaantaki aajatzi kaimirini ishininka-payi Aser-iiti, Zabulón-iiti aajatzi Neftalí-iti, ari ikaratziri yapatojiitaka itsipatakari Gedeón. </v>
<v b="JDG" c="6" v="36">Ari ikowa-kotakiri Gedeón Pawa, ikantziri: “Omapiro-rika pintyaantina nowawisaa-kotajiri noshininka-payi Israel-iiti, okaratzi pikanta-kinari awiroka, </v>
<v b="JDG" c="6" v="37">iroka nowiri iwitzi-mampo ipiraitari anta tsika itikaita-piintai-tziro pankirintsi. Aririka noñaa-manajiri inthonka yashitaki iwitzi-mampo, irooma kipatsiki piryaa onkantyaa airo ashiwaitzi, ari noyoti omapiro pininta-kayinaro nowawisaa-kotajiri noshininka-payi Israel-iiti.” </v>
<v b="JDG" c="6" v="38">Tima omataka okaratzi ikantakiri. Ikanta isaakita-manaji Gedeón, ichoowairo iwitzi-mampo ipiraitari, ijaikitaki aparoni pajoki ichoowakiri nijaa. </v>
<v b="JDG" c="6" v="39">Iro kantacha Gedeón, ikantajiri Pawa: “Ti noninti nowatsimaimi aririka napiitiro nonkantimi. Nonintzi napiitiri noñiiri iroñaaka iwitzi-mampo ipiraitari. Apatziro ashiti maaroni kipatsiki, irooma maaroni iwitzi-mampo irojatzi impiryaati airo yashiwaitzi.” </v>
<v b="JDG" c="6" v="40">Okanta otsitinitanaki imatakiro Pawa inintakiri Gedeón. Ikanta ipiriinta-manaja, iñaatziiro ithonka ashitaki kipatsi, irooma iwitzi-mampo ipiraitari opiryaatzi kamiithaini ti ashiwaiti kapichiini. </v>
<v b="JDG" c="7" v="1">Ikanta Gedeón, ipaitakaantai-tziri Inkisako-wintyaa Inkaniwiri, itsipatakari ikaratzi oyaatakiriri, ananinkaka ainiro otsitiniin-katzi jataki iwankothaantiyityaa nijaatinkaki Piyonkawaitinkaariniki. Iriima Maimani-wini-satzi iwanko-thaanti-jiitaka irirori katonkoki otonkai-mata otzisi ipaitai-tziri Manatzinkai-toni. </v>
<v b="JDG" c="7" v="2">Ari iñaanatajiri Pawa yoka Gedeón, ikantairi: “Oshiki-piro ikaratzi atziri oyaatakimiri, airo piñaakaa-nakari Maimani-wini-satzi papirotiri, kimitaka ari intharowinta-nakyaa Israel-iiti isiyakaantzi iriitaki wawisaa-kotacha apaniroini. </v>
<v b="JDG" c="7" v="3">Papatotiri maaroni, inthonka inkimajiiti pinkantiri: ‘Tzimatsi-rika tharowa-sirita-tsiri, piyonkawaita-chari, impiyi ishininkaki anta Wakaniki.’ ” Ari ikinakairori Gedeón iñaantari atziri-payi. Iñaatziiri ikaratzi piyanain-chari ikarajiitzi 22000 atziri, apatziro isaikanaki ikarajiitzi 10000 atziri. </v>
<v b="JDG" c="7" v="4">Iro kantacha aikiro isintsitatzii Pawa, ikantziri Gedeón: “Ainiro ishikitzi atziri. Paanakiri nijaaki pirakairi nijaa, ari noñaantyaariri anta. Tima naaka kantimini itzimi-rika pintsipatyaari.” </v>
<v b="JDG" c="7" v="5">Yaanakiri Gedeón atziri-payi irakairi nijaa. Ikantzi Pawa: “Pinasiyityaari siyakotyaarini otsitzi irantarori inini. Piinasita-kyaari aajatzi oiyoota-painchani irapaakiro nijaa.” </v>
<v b="JDG" c="7" v="6">Tima inkarati awishaata-paakirori irakoki nijaa irapaaki, osiya-kota-kariri otsitzi iranta-karori inini nijaa, ikarajiitzi 300 atziri. Iriima pasini-payi ithonka yoiyoota-paaka irajiita-paaki nijaa. </v>
<v b="JDG" c="7" v="7">Ari yapiitziro Pawa ikantziri Gedeón: “Yokaiti karatain-tsiri 300 atziri, iriiyitakira nonkanta-kaiyaari yapirotajiri Maimani-wini-satzi, iriitaki wawisaa-koyita-jimini maaroni awirokaiti. Iriima pasini-payi, kantatsi ijayitaji ishininkaki” </v>
<v b="JDG" c="7" v="8">Imatakiro Gedeón ityaantajiri pasini-payi ijayitaji iwanko-thaantiki, apatziro imisaika-wajiri karatain-tsiri 300 atziri. Ikampita-wajiri jatayitaa-tsiri yookana-jiniri irira-minto-payi, aajatzi ityoo-minto-payi yaitziro ichii-payi ipiraitari. Tima panko-thaanti-jiitaka iriroriiti Maimani-wini-satzi otaapiki. </v>
<v b="JDG" c="7" v="9">Okanta otsitinitanaji, iñaanatajiri Pawa jiwari Gedeón, ikantairi: “Pimpiriinti, poirinki piwayirityaari Maimani-wini-satzi, nosinita-kimiri naaka. </v>
<v b="JDG" c="7" v="10">Ainiro-rika pitharowantari, pijata-sitiri iwanko-thaantiki pintsipata-nakyaari pimpiratani Furá. </v>
<v b="JDG" c="7" v="11">Pinkimisantiri opaita inkanta-wakai-yaari. Aririka piñaa-pirota-nakyaa, pimatiro piwayirityaari.” Imatakiro jiwari Gedeón oirinkanaka itsipata-nakari Furá, impiratani, yariitakari isaikaki iwayiri-minthatani. </v>
<v b="JDG" c="7" v="12">Ikanta Maimani-wini-satzi, Otinkanaawini-satzi aajatzi atziri-payi poñaayitain-chari isitowa-kirotzi ooryaatsiri, ithonka iwaraaka anta, ikimita-kotakari ishikitzi inarapakita-tsiri. Tzimatsi oshiki ipiraitari ikyaa-kotari, ikimiwaitakaro oshikitzi impaniki nijaa-thapyaaki. </v>
<v b="JDG" c="7" v="13">Ikanta yariita-paaka Gedeón iwanko-thaanti-jiita iisaniintani, ikimapaa-kitziiri ikinkitha-waitzi aparoni owayiri ikamantziri imisitakiri pasini, ikantziri: “Nomisitaki yatantaitari opinaapaaka tonkaariki irojatzi awanko-thaantiki, othonka anawyaa-paakiro maaroni.” </v>
<v b="JDG" c="7" v="14">Ikantzi = ya pasini: “Kimitaka isataa-minto onatzii Gedeón, itomi Joás, icharini Israel. Iriitaki Pawa sinitakiri Gedeón yapatoyitaji arokaiti Maimani-wini-satzi, yapirotairo maaroni awanko-thaantiki.” </v>
<v b="JDG" c="7" v="15">Ikanta ikimakiri Gedeón ikamanta-wakaa-jiita imisitakiri, ipaasoonkita-nakiri Pawa. Piyanaka iwanko-thaantiki Israel-iiti, ikaimapaaki, ikantzi: “¡Pimpiriinti, isinita-kairi Pawa maaroni Maimani-wini-satzi!” </v>
<v b="JDG" c="7" v="16">Inasita-nakari ikarajiitzira 300 atziri. Tima inkarati mawa ipiyotakiri, ipayitakiri ityoo-minto, ipayitakiri kowitzi yoisayitakiri ootamintotsi inthompointa. </v>
<v b="JDG" c="7" v="17">Ikantakiri: “Aririka nariitakyaa intatzikironta iwanko-thaantitaka owayiritani, naaka pitzika-natyaa, pimatiro onkarati nantiri. </v>
<v b="JDG" c="7" v="18">Aririka nontyootanaki nontsipata-kyaari ikaratzi oyaatakinari, irojatzi pimatiri awirokaiti, ashonkamaityaaro iwanko-thaanti-yitaka, pinkaima-jiiti, pinkanti: ‘¡Antyoowintiri Pawa itsipatari Gedeón!’ ” </v>
<v b="JDG" c="7" v="19">Imatakiro Gedeón ikarata-kirira 100 iwayiriti, ariijiitaka intatzikiro, niyaankiitiki, iroowitaincha yimpoyiitajyaa owayiri aamaako-winta-chari. Ari ityoojiitanaki, isataayita-nakiro kowitzi-naki yamayitakiri, </v>
<v b="JDG" c="7" v="20">imatzita-nakaro inasitakari inkaaranki, ityootanaki, isataayita-nakiro kowitzi-naki yairika-yitakiri. Pasiniki irako yairika-yitakiri iroota-minto, irako-piroki yairikakiri ityoo-minto, ikaimajiitzi, ikantzi: “¡Awayiri-wintyaari Pawa, itsipatakari Gedeón!” </v>
<v b="JDG" c="7" v="21">Ti ishiwajiityaa Israel-iiti, irojatzi ikatziyaka itapotakiro iwanko-thaanti-payi iwayiri-minthatanti, ithonka isiyanaka Maimani-wini-satzi, ikaimawaita-sitanaka. </v>
<v b="JDG" c="7" v="22">Aikiro ityoojiitatzii 300 Israel-iiti, ikantakaaro Pawa, irijatzi pithoka-sita-wakaa-naincha Maimani-wini-satzi. Ithonka isiyajiitanaka Inchapankoniki, saikatsiri awotsiki Ompirawiniki, irojatzi yariitantaka owiraa-thapitaka Amashaitaa-riniki, otsipa-nampitari Otipitokiwini. </v>
<v b="JDG" c="7" v="23">Ikaimakiri ishininka-mirinka Israel-iiti, yokaiti Neftalí-iti, Aser-iiti aajatzi icharini-payi Manasés, iriitaki patzi-matirini iwatsita-wajiri siyanain-chari Maimani-wini-satzi. </v>
<v b="JDG" c="7" v="24">Ityaantaki Gedeón kamantirini nampitarori iipatsitiki Efraín-iiti, ikantaki: “Poirinkayiti, piwayirityaari Maimani-wini-satzi, panaa-kotiri awirokaiti paayitajiro montyii-rontsi, irojatzi anta Awisapankoniki, aajatzi Owaryiinkaariniki.” Imatakiro ishininka-mirinka Efraín-iiti, okaratzi ikamantai-takiriri. </v>
<v b="JDG" c="7" v="25">Yairikaitaki apiti ijiwari Maimani-wini-satzi, ipaita Oreb, pasini Zeeb. Yaanakiri osaikira siranta, iwakiri. Anta tsika iwai-takiri, ipaitai-takiro Isirantaati Oreb. Irooma tsika iwai-takiri Zeeb, aakotajiro iwairoki irirori. Ari ikawirinkaita-piintziro chochoki iraitziri. Ikanta ipatzimaminthai-tziri Maimani-wini-satzi, yaanajiniri Gedeón iito Oreb aajatzi irasi Zeeb, isaikira irirori intatzikironta Owaryiinkaariniki. </v>
<v b="JDG" c="11" v="1">Tzimatsi aparoni ishininka Israel-iiti ipaita Jefté, iriipirori owayiri inatzi, iriitaki nampitarori Wakaniki, otomi aparoni mayimpiro, iwaiyan-takairo ipaitai-tziri Waka, ikantai-tziri iñaaniki iriroriiti Galaad. </v>
<v b="JDG" c="11" v="2">Iro kantacha yoka Waka tzimatsi pasini iina, irootaki iwaiyan-takaaki aajatzi. Ikanta yantari-yitanaki iwaiyani, imisitowai-takiri Jefté iwankoki asitariri, ikantai-takiri: “Pisitowi pisaiki iwankoki asitairi, awiroka owaiyani kooya mayimpiro.” </v>
<v b="JDG" c="11" v="3">Irootaki isiya-pithatan-takariri Jefté iririntzi-payi, jataki inampitaro Kamiithaariniki. Ari yapatotaki anta oshiki pirantziiti atziri, iriitaki itsipa-minthatari. </v>
<v b="JDG" c="11" v="4">Okanta apaata pokaki Pityaankaarini-satzi iwayiritari Israel-iiti. </v>
<v b="JDG" c="11" v="5">Ikanta iwayiri-jiitara, ari ityaantai-takiri jiwari-payi Wakani-satzi yaakitiri Jefté isaikira irirori Kamiithaarini. </v>
<v b="JDG" c="11" v="6">Ikantai-tapaakiri: “Pimpoki, nonintzi pijiwatina awiroka ankarajiiti owayirityaari Pityaankaarini-satzi.” </v>
<v b="JDG" c="11" v="7">Iroka ikantzi Jefté yakawakiri jiwari-payi poñaachari Wakaniki: “Airo okantzi, tima oshiki pikisa-niinta-jiitakina awirokaiti, pimisitowakina iwankoki asitanari. ¿Ipaitama pipoka-sitan-tanari piñaakiro imaimanitai-tzimi?” </v>
<v b="JDG" c="11" v="8">Ikantajiitzi jiwari-payi poñaachari Wakaniki: “Irootaki nopoka-sitan-tamiri iroñaaka. Pimpoki antsipata-wakaiyaa owayirityaari Pityaankaarini-satzi. Tima awiroka jiwatairini ikaratzi nampitarori anta Wakaniki.” </v>
<v b="JDG" c="11" v="9">Ikantzi Jefté: “Awiroka-rika nintatsi nojati owayirityaari Pityaankaarini-satzi, iriirika Pawa kantakai-yaaroni, aritaki nomatakiro nojiwatimi.” </v>
<v b="JDG" c="11" v="10">Ikantzi jiwari-payi: “Iriitaki Pawa yotatsi, aritaki nomatakimiro onkarati pinkantinari.” </v>
<v b="JDG" c="11" v="11">Jataki Jefté iyaatanakiri pokasita-kiriri, iwakiri atziri-payi iwinkathari-titajyaari aajatzi ijiwatairi iwayiriiti. Okanta anta Aminaironi, ari yapiitakiro Jefté okaratzi ikantakiriri owakira ipokanaki, iro inkiman-tyaariri pasini-payi owayiriiti. </v>
<v b="JDG" c="11" v="12">Ikanta ikaratakiro ikantayitakiri, ityaantaki jatasitirini iwinkathariti Pityaankaarini-satzi, isampitiri, inkantiri: “¿Ipaitama pikisako-niintari pinintantari piwayirityaana?” </v>
<v b="JDG" c="11" v="13">Iroka ikantzi iwinkathariti Pityaankaarini-satzi yakawakiri ityaantani Jefté: “Nopokatzii naajiro noipatsiti, opoñaanakaro katonko osaikira nijaa Poimarini irojatzi kiriinka osaikira nijaa Sakochaaroni. Ari okimitari isitowa-kirotziro ooryaatsiri, opoñaanakaro otzisi-masiki irojatzi tsika ikyaa-kirotziro ooryaatsiri osaikira nijaa Owaryiinkaarini. Tima irootaki yayitakinari pairani piwaisatziti isitowan-taari Apitantoniki. Nonintzi iroñaaka poipyaa-jinaro kamiitha-piroini.” </v>
<v b="JDG" c="11" v="14">Ipoñaa ityaantaki Jefté pasini jatasitirini iwinkathariti Pityaankaarini-satzi, </v>
<v b="JDG" c="11" v="15">ikantapaakiri: “Ikantakaan-tzimi Jefté: ‘Naakaiti-witaka icharini-payi Israel-iiti, tira noñaajiro yaapithatan-takariri iipatsiti Athataa-wini-satzi, aajatzi awirokaiti Pityaankaarini-satzi. </v>
<v b="JDG" c="11" v="16">Tima pairani isitowan-taari Apitantoniki nowaisatzitini, ikinanajiro otzisi-masiki irojatzi Inkaariki Kityonkaari, yawisanaki irojatzi yariitan-takari Tasorinchaariniki. </v>
<v b="JDG" c="11" v="17">Ityaanta-witaka jatasita-kiriri iwinkathariti Kiraarini-satzi, inkantiri: ‘Pisinitina nonkinanaki pipatsitiki.’ Iro kantacha ti isinitiri inkini-mota-nakiri. Ikantawitakari aajatzi iwinkathariti Athataa-wini-satzi, ti isinitiri aajatzi inkini-motiri. Irootaki isaikan-tapaakari Tasorinchaariniki. </v>
<v b="JDG" c="11" v="18">Ikinawaitaki otzisi-masiki, itapota-nakiro iipatsiti Kiraarini-satzi, ari ikimita-kirori iipatsiti Athataa-wini-satzi. Okanta iwiraaka anta Kamiñaariniki, iwitsika-paaki iwanko-thaanti intatzikiro. Titzimaita ijati intatzikiro, tima irootaki iipatsiti Athataa-wini-satzi. </v>
<v b="JDG" c="11" v="19">Ityaanta-witaka jatasitirini Sehón, iwinkathariti Tonkaarisatzi nampitarori anta Karawiniki, ikantawitakari isinitiri inkinanaki iipatsiti ijatantyaari iipatsitiki irirori. </v>
<v b="JDG" c="11" v="20">Ti ininti Sehón inkini-mota-nakiri iipatsitiki, yapatotaki iwayiriti, itzima-sitakiri Aatzikaitoniki, iwayirita-wakari. </v>
<v b="JDG" c="11" v="21">Iro kantacha ikamintha Pawa, Iwawani Israel, iriitaki kantakaa-karori, iwanakiri Sehón, yapirota-nakiri iwayiriti. Ari ikinakairori Pawa yaapithatan-tanakariri iipatsiti Tonkaarisatzi. </v>
<v b="JDG" c="11" v="22">Opoñaanakaro katonko osaikira nijaa Poimarini irojatzi kiriinka osaikira nijaa Sakochaaroni. Ari okimitakari isitowa-kirotziro ooryaatsiri, opoñaanakaro otzisi-masiki irojatzi tsika ikyaa-kirotziro ooryaatsiri osaikira nijaa Owaryiinkaarini. </v>
<v b="JDG" c="11" v="23">¿Pininta-tziima paapithainaro noipatsiti ipakinari pairani Pawa yaapithata-kiriri Tonkaarisatzi? </v>
<v b="JDG" c="11" v="24">Tima otzimi-rika yasitakai-yaamiri piwawa-niroti Kitsirinkan-taniri, pasi onatzi awiroka. Aritaki okanta. Ari nokimitari naakaiti aajatzi, nasiyitaro okaratzi yasita-kayinari Nowawani Pawa. </v>
<v b="JDG" c="11" v="25">¿Pisiyakaantzima panairi piriipirotzi yoka Balac, itomi Zipor, iwinkathariti Athataa-wini-satzi? Ti impokajiiti irirori, iwayirityaana. </v>
<v b="JDG" c="11" v="26">Tima awisaki oshiki osarintsi nonampitaro anta Karawiniki, Sapokaariniki, maaroni okaratzi otsipa-nampi-yitari anta, aajatzi anta othapyaaki Poimarini. ¿Ipaitama kaari paantaro pairani iroka kipatsi? </v>
<v b="JDG" c="11" v="27">Tira naakaiti poñaakaan-tyaamini, awirokaiti poñaakaantasitaro pinintzi piwayirityaana. Iro kantacha apatziro iyotzi Pawa, iriitaki amina-kota-jinani naakaiti aajatzi awirokaiti.’ ” </v>
<v b="JDG" c="11" v="28">Titzimaita inkimisanti iwinkathariti Pityaankaarini-satzi ikantawita-kariri Jefté. </v>
<v b="JDG" c="11" v="29">Ikanta Itasorinka Pawa, ikantakaa-nakari Jefté, jataki yaminiro iipatsiti Wakani-satzi, aajatzi irasi icharini-payi Manasés. Ari yapatotanaki ishininka-payi inintzi yaapithatantiro intsipatakyaa-rika irirori. Ipoñaa ipiyaaro ikinapajiro Aminaironiki saikatsiri anta Wakaniki. Ipoñaa yawisanaki Jefté ikinaki iipatsitiki Pityaankaarini-satzi. </v>
<v b="JDG" c="11" v="30">Tzimatsi ikasiya-kaakiriri Jefté Pawa, ikantakiri: “¡Pawa! Aririka pinkanta-kaakyaaro napirotiri Pityaankaarini-satzi, </v>
<v b="JDG" c="11" v="31">ari nompomita-kimiri itawajyaaroni iwithatyaana nowankoki aririka nariitajyaa nowayirityaa.” </v>
<v b="JDG" c="11" v="32">Ari ijatanaki Jefté yaapithatiri iipatsiti Pityaankaarini-satzi, iwayiritakari, ikantakaakaro Pawa yapirotakiri iwayiritani. </v>
<v b="JDG" c="11" v="33">Tima oshiki iwamaaki Jefté ikisaniintani, yasitaaro okaratzi 20 nampitsi tzimayita-tsiri anta ipaitai-tziro: Sapokaarini, Kashitaarini, aajatzi Chochokitinkaarini. Aripaiti impira-waitakari Israel-iiti maaroni Pityaankaarini-satzi. </v>
<v b="JDG" c="11" v="34">Ikanta ipiyaaro Jefté iwankoki anta Aminaironiki, osiya-sita-waari yapintoti irisinto, omitaa-mitaa-waita owisiryaa-winta-waari okampinita-kaakiro owisiryaa-minto-payi. Aparoni okanta irisinto, tikatsi pasini. </v>
<v b="JDG" c="11" v="35">Tima antaroiti iwasiritanaka iñaakiro irisinto, isara-nakiro iithaari, ikantziro: “¡Ñaamisa, nosinto, antaroiti piwasirita-kaana! ¡Awirokataki owaaripirotakaantinani, tima tzimatsi nokasiya-kaakiriri Pawa, ontzimatyii nomonkaratiniri nokanta-kiriri!” </v>
<v b="JDG" c="11" v="36">Akanakiri iroori, okantzi: “Apaá, pimatina okaratzi pikasiya-kaaki-niriri Pawa, tima imatakimiro irirori yiitsinampaa-kaakimiri Pityaankaarini-satzi piwayiritani. </v>
<v b="JDG" c="11" v="37">Apatziro nonintzi pisinitina apiti kasiri nojati otzisi-masiki, nonkarata-nakiri naapatyaa-minthatani, ari niraako-waityaa, tima nonkamatyii, airo noñiiro intzimi notsipatari.” </v>
<v b="JDG" c="11" v="38">Isinitakiro Jefté irisinto ojati apiti kasiri onkinawaiti otzisi-masiki, ari okaratanakiri otsipa-minthatani, antaroiti iraakowaitaka tima onkamatyii airo oñiiro ayi iroori oimi. </v>
<v b="JDG" c="11" v="39">Okanta apaata, piyaja owankoki, imatakiro asitarori okaratzi ikasiya-kaaki-niriri Pawa. Kamaki irisinto Jefté, tira oñaajiri iroori sirampari. </v>
<v b="JDG" c="11" v="40">Irootaki amitantarori mainaroiti Israel-iiti ojata-piintzi osarintsiki iraakowaita-jyaaro irisinto Jefté, Wakani-satzi, onkarati 4 kitaitiri osaikawaiti otzisi-masiki. </v>
<v b="JDG" c="13" v="1">Ikanta yapiita-najiro Israel-iiti ikaaripirotanaji, ikantakaakaro Pawa impirana-waityaari Kinawaita-niriiti onkarati 40 osarintsi. </v>
<v b="JDG" c="13" v="2">Ari isaikiri aparoni atziri anta Sanii-winiki, ishininka-mirinka inatzii Dan-iiti, ipaita Manoa. Ti owaiyanta-niti iina. </v>
<v b="JDG" c="13" v="3">Okanta aparoni kitaitiri iñaakakaro Imaninkariti Pawa, ikantakiro: “Ti intzima-wityaa piwaiyani, maaniro pinatzii, iro kantacha iroñaaka pimotyaati, aritaki intzimaki pitomi. </v>
<v b="JDG" c="13" v="4">Iro kantacha airo pirawaitziro awiroka kachori, airo piwayitari ikaratzi ipinkai-tziri. </v>
<v b="JDG" c="13" v="5">Tima piwaiyan-tatyiiri iinchaa-niki kaari isinitaiti intotaitiro iisi. Pasitakai-yaari Pawa yoka iintsi, tima Kasiyakaawiri inatyii tikira intzima-paaki. Iriitaki itanakyaaroni yookakaa-wintajiri ishininka-payi Israel-iiti impira-waitakari Kinawaita-niriiti.” </v>
<v b="JDG" c="13" v="24">Okanta omonkarata-paaka, tzimaki otomi iroka kooya, opaitakiri Sansón. Kamiitha ikanta ikimotatzi iinchaa-niki, itasonka-wintakiri Pawa. </v>
<v b="JDG" c="13" v="25">Okanta aparoni kitaitiri isaiki Sansón iwanko-thaantiki ishininka-mirinka Dan-iiti, anta niyaanki-thaki awotsiki jatachari Sanii-winiki irojatzi Amana-winiki, ari inampi-siritan-tanakariri Itasorinka Pawa. </v>
<v b="JDG" c="14" v="1">Ikanta ijataki Sansón nampitsiki ipaitai-tziri Antiwini, ari iñaaki aparoni kooya Kinawaitaniri-sato, inintasiryaakiro. </v>
<v b="JDG" c="14" v="2">Ikanta ipiyaaro iwankoki ikamanta-pajiri asitariri. Ikantapajiri: “Nonintzi paakainaro kooya Kinawaita-niriiti noñaakiri anta Antiwiniki.” </v>
<v b="JDG" c="14" v="3">Ikantanaki asitariri: “¿Ipaitama paantyaarori kooya Kinawaita-niriiti kaari yotakotirini Pawa? ¿Tikatsima kooya ashininka aroka-payi? ¿Tikatsima kooya aka anampiki?” Iro kantacha ikantzi irirori Sansón: “Irootaki nonintakiri ironta kooya, noninta-pirota-tziiro paakainaro.” </v>
<v b="JDG" c="14" v="4">Tira iyojiiti asitariri iriira Pawa kantakaarori omatyaa, yamina-minatatzii tsika inkinakairo iwayiritan-tyaari Kinawaitaniri-satzi impira-waita-karira Israel-iiti. </v>
<v b="JDG" c="14" v="5">Iro ijatantakari Sansón aajatzi asitariri anta Antiwiniki. Ikanta yariitzi-mataka Sansón nampitsiki, iwiraapaaka tsika ipankitai-tziro chochoki-masi, ari ikimapaakiri ikaimi kashikari, imitaa-sitakari inintzi yatsikiri. </v>
<v b="JDG" c="14" v="6">Iro kantacha ikantakaakari Sansón Itasorinka Pawa ontzimi-motiri isintsinka, yairikakiri kashikari, ikimita-kaantakiri isaraii-tziri kiripiri ipiraitari. Titzimaita inkamantiri asitariri okaratzi awisain-tsiri. </v>
<v b="JDG" c="14" v="7">Ikanta yariitaka osaiki inintakiri kooya, ikinkitha-waita-kaakiro. </v>
<v b="JDG" c="14" v="8">Okanta pasini kitaitiri, ipiyaaro Sansón yaantyaarori mainaro, ari itimpaa-painta awotsiki yamina-panaatiri kashikari iwamaakiri chapinki, iñaapaa-tziiri isaikan-takari yaarato iwatha kashikari. </v>
<v b="JDG" c="14" v="9">Yaakiri Sansón iyaaki yaarato, iriitaki ithotziri yaniitzira awotsiki. Ikanta yariita tsika isaikajiitzi asitariri, ipapaakiri iyaaki yaarato, ithotawakiri irirori. Iro kantacha ti inkamantiri iriitaki yaarato yaakiri saikanta-kariri kashikari iwamaakiri chapinki. </v>
<v b="JDG" c="14" v="10">Ari ijatzitaka aajatzi asitariri Sansón owankoki mainaro. Ari yoimosirinka-waitakari Sansón, tima irootaki yamijiitari mainariiti. </v>
<v b="JDG" c="14" v="11">Ikanta iñaakiri Kinawaita-niriiti yoka Sansón, yaanakiniri ikaratzi 30 mainariiti intsipatyaari. </v>
<v b="JDG" c="14" v="12">Ikantawakiri Sansón yokaiti mainariiti: “Tzimatsi aparoni kompitarintsi. Aririka piyotakiro omonkarata-paakyaa 7 kitaitiri noimosirinka-waityaa, aritaki nompakimi aparo-payi awirokaiti iroopirori ipiwiryaa-koitari, nompimi aajatzi okaratzi ikithaataitari yoimosirinka-jiita. </v>
<v b="JDG" c="14" v="13">Irooma airorika piyotziro kompitarintsi, awirokaiti opayitinani aparo-payi iroopirori ipiwiryaa-koitari, aajatzi okaratzi ikithaataitari karini-mankita-tsiri yoimosirinka-jiita.” Ikantajiitanaki mainariiti: “Pinkantinaro kompitarintsi, nonintzi nonkima-jiitiro.” </v>
<v b="JDG" c="14" v="14">Iroka ikantzi Sansón iñaawaitanaki: “Ipiyaaro owaritintsi yoka owantawita-chari. Ipyaaro pochari yoka tzimawita-chari isintsinka.” Okanta awisaki mawatatsiri kitaitiri, ti iyojiitiro kompitarintsi. </v>
<v b="JDG" c="14" v="15">Awisanaki pasini kitaitiri, oyotapaaka apiti kitaitiri, ikantai-takiro iina Sansón: “Pisampitiri piimi tsika okanta-kota iroka kompitarintsi. Ari onkantyaa airo notaa-kotantami piwankoki awiroka, aajatzi asitamiri. ¿Irooma pikaiman-tanari pinintzi paapitha-tinaro okaratzi nokithaatari naaka?” </v>
<v b="JDG" c="14" v="16">Jataki iroori oñiiri Sansón, irayi-mota-paakari, okantziri: “¡Ti pinintina awiroka! ¡Kisaniinta piwakina! Pikantakiri noshininka-payi iyotiro kompitarintsi. Titzimaita pinkaman-tinaro naaka opaita-rika kanta-kota-chari.” Ari yakanakiro Sansón, ikantziro: “Tima ti nonkaman-tanitiri apaa aajatzi ina, aajatzi awiroka airo nokaman-tzimiro.” </v>
<v b="JDG" c="14" v="17">Aikiro irayimo-waita-tyaari, irojatzi omonkaratan-tapaakari 7-tatsiri kitaitiri yoimosirinka-jiita, ikamantakiro kanta-kota-chari, tima oshiki oñaasirinkakiri. Jatanaki iroori okamantakiri mainariiti oshininka-payi. </v>
<v b="JDG" c="14" v="18">Okanta ontsitiniityaanaki 7-tapain-tsiri kitaitiri, jaitijiitaki Kinawaita-niriiti, ikantapaakiri Sansón: “Tikatsi anairini ipochanka yaarato, Tikatsi anairini isintsitzi aparoni kashikari.” Ikantzi irirori Sansón: “Okaminthaa nokasiyakari noinantyaaro, Irootaki piyotan-takarori kompitarintsi.” </v>
<v b="JDG" c="14" v="19">Ari ikantakaa-naari Sansón Itasorinka Pawa, tzimanaki isintsinka. Jataki ipaitai-tziro Jatashaariniki, ari iwakiri anta ikaratzi 30 atziri, yaapithatakiri iithaari-payi. Irootaki ipakiriri ikaratzi yotakirori kompitarintsi. Jataji iwankoki asitariri, oshiki owatsimaakiri okaratzi awishi-mota-kiriri. </v>
<v b="JDG" c="14" v="20">Irooma kooya ikasiya-witakari iinantyaaromi Sansón, yaakaakiro asitarori aparoni yaapatyaani Sansón. </v>
<v b="JDG" c="15" v="1">Okanta omonkara-paititaja, yawiikitan-taitarori pankirintsi, jataki Sansón yariityaaro iina, yaanaki kiripiri ipira. Ikanta yariitaka, ikanta-siritzi: “Nomaanta-wakyaaro noina.” Iro kantacha ti ininti asitarori kooya inkyaa-sitiro. </v>
<v b="JDG" c="15" v="2">Ikantakiri: “Nosiyakaantzi ti pinintajiro nosinto, iro nopanta-kariri pitsipa-minthari. Iro kantacha tzimatsi pasini awaankaro irinto, kamiithaa-niki okanta iroori, irootaki paajiri impoyiita-jyaaro irinto.” </v>
<v b="JDG" c="15" v="3">Ikantzi Sansón: “¡Tira naaka kanta-sityaaroni iroñaaka nowasankitaan-tyaariri pishininka-payi Kinawaita-niriiti!” </v>
<v b="JDG" c="15" v="4">Ikanta ipiyanaka Sansón, yamaki oshiki osiyariri kowincha, yoosoyitakiri apiti-payi itzinkoki, yoosota-kota-kiniri ootamintotsi opatziki itzinko. </v>
<v b="JDG" c="15" v="5">Yoisaiyitakiri ootamintotsi, imisiyakiri iwankiri-masiki Kinawaita-niriiti. Apirotaka otaaka iwankiri, otaaka ichochoki-masiti, maaroni. </v>
<v b="JDG" c="15" v="6">Ikanta isampita-kowintakiri Kinawaita-niriiti ipaita antakirori kantain-chari, ikimatzii ikantaitzi: “Iriitaki Sansón matakirori, iwatsimaa-tziiri irikonkiri Antiwini-satzi, tima yaapithatajiri irisinto, yaakaakiri itsipa-minthatari Sansón.” Ari ijajiitanaki Kinawaita-niriiti, itaakiro iina Sansón, aajatzi asitarori. </v>
<v b="JDG" c="15" v="7">Iro kantacha Sansón yasaryii-matakari Kinawaita-niriiti, ikantzi: “Okaratzi pantzi-mota-kinari awirokaiti, airora nokarata-kaaro naaka irojatzi napirotan-takyaamiri pikarajiitzi.” </v>
<v b="JDG" c="15" v="8">Ti ishintanaki Sansón, antaro ikisanaka, jataki imaimanitziri Kinawaita-niriiti. Tima oshiki iwamaaki. Ikanta ikaratakiro yantakiri, jataki impirita-moroki saikatsiri anta Shiwamintaaki. Ari isaikawaitzi. </v>
<v b="JDG" c="15" v="9">Ari ipokajiitanaki Kinawaita-niriiti, iwanko-thaanti-jiita-paaka iipatsitiki Judá-iti, oshiki-piro ikarajiitzi yaaritakaro iwanko-thaanti-jiita anta Tapinoitoniki. </v>
<v b="JDG" c="15" v="10">Ari isampita-wakiri Judá-iti, ikantziri: “¿Ipaitama pinintantari piwayirityaana?” Ikantajiitzi irirori: “Iri nopoka-sitzi Sansón nairikiri, nonintzi nonkisako-wintajyaa okaratzi yantzi-mota-kinari irirori.” </v>
<v b="JDG" c="15" v="11">Ikanta ikimaki Judá-iti, apatojiitanaka ikaratzi 3000 atziri, jaitijiitaki iñiiri Sansón isaiki impirita-moroki Shiwamintaaki. Ikantapaakiri Sansón: “Pimaimanita-kaantakina. ¿Tima piyoti ikimita-kaantai Kinawaita-niriiti impiratani?” Ikantzi Sansón: “Tikatsi nonkantiri naaka Kinawaita-niriiti, apatziro nokisako-winta okaratzi yantzi-mota-kinari naaka.” </v>
<v b="JDG" c="15" v="12">Ikantajiitzi iriroriiti: “Nopokajiitzi iroñaaka naanakimi isaiki Kinawaita-niriiti.” Ari ikantanaki Sansón: “Intsityaa pinkantina, airorika piwina awirokaiti.” </v>
<v b="JDG" c="15" v="13">Ikantajiitzi pokasita-kiriri: “Airo pikinkisiryaa-siwaita nopokatzii nowimi. Apatziro nonintzi naanajimi tsika isaikajiitaki Kinawaita-niriiti.” Ikanta yoosotan-takari apiti owakirari siwitha, inosikajiri tsika isaiki imanawitaka. </v>
<v b="JDG" c="15" v="14">Ikanta yariitzi-mata-kaajari Tapinoitoniki, pokajiitanaki Kinawaita-niriiti imonthaa-wakyaari Sansón, antaro ikaimajiitanaki kimosiritanaki. Iro kantacha ikantakaakaro Itasorinka Pawa, omakarata-siwaitanaka siwitha yoosotan-tawitai-takariri ishimpaki, iroowaitaki intayii-tiromi paamariki. Ari okimitakari yoosotan-tawitai-takariri irakoki. </v>
<v b="JDG" c="15" v="15">Iñaatziiro Sansón itapinoma ikyaakoitari, ainiro onaatzirotzi, yaakiro. Irootaki iwamaan-takari oshiki Kinawaita-niriiti. </v>
<v b="JDG" c="15" v="16">Ikantanaki: “Iro itapinoma ikyaakoitari nomatantaka oshiki. Irojatzi itapinoma ikyaakoitari nowamaantaka ikaratzi 1000 atziri.” </v>
<v b="JDG" c="15" v="17">Ikanta ikaratakiro iñaawaitaki, imanaitakiro itapinoma ikyaakoitari. Ari ipaitanakiro anta Tapinoitoni. </v>
<v b="JDG" c="15" v="18">Tima ayimatakiri imiri Sansón, ikowa-kotakiri Pawa, ikantziri: “Awiroka matakaa-kinarori noitsinampaan-tantakari, ¿kamiithama pisinitina nonkami ayina nomiri? ¿Pisinita-tyiinama imaimani-waitina yokaiti kaari yotimini Pawa?” </v>
<v b="JDG" c="15" v="19">Ikantakaakaro Pawa, sitowaatanaki nijaa omoro-nakiki anta Tapinoitoniki. Ikanta ikaratakiro iraki nijaa sintsitanaji Sansón. Irootaki ipaitan-taitarori Inijaati Kowakotan-tatsiri. </v>
<v b="JDG" c="15" v="20">Tima ijiwatakiri Sansón Israel-iiti okaratzi 20 osarintsi, impira-waitan-tariri Kinawaita-niriiti anta. </v>
<v b="JDG" c="16" v="1">Ikanta ijataki Sansón Sintsi-winiki. Ari iñaakiro aparoni mayimpiro, ikyaa-sitakiro tsitiniri owankoki imaantyaaro. </v>
<v b="JDG" c="16" v="2">Ikanta ikimajiitaki Sintsi-wini-satzi, ikantaitzi: “Ari ipokiri Sansón anampiki.” Pokajiita-paaki ikarajiitzi ithonka itzikapaakiri pankotsiki airo isitowanta, yaakowintakaro tsitini-paiti iyaawintari isitowa-piintai-tzira nampitsiki, ikantajiitzi: “Ari oyaawintyaari aka. Aririka añaawakiri onkitaititzi-matanaki, ari awiriri.” </v>
<v b="JDG" c="16" v="3">Iro kantacha yoka Sansón ti imaapiroti, piriintanaka niyaankiiti tsitiniri, jataki tsika ikyaa-piintaitzi, itatsinka-nakiro asitako-rontsi, ithopaa-kotakiro otzinkamitari. Yanatanakiro, yaanakiro tonkaariki otzisiki omontitakari nampitsi Aripirotaarini. </v>
<v b="JDG" c="16" v="4">Ikanta iñaaki Sansón pasini kooya paitachari Dalila, inintakiro. Iroka kooya onampitaro otaapiki ipaitai-tziro Shookaroni. </v>
<v b="JDG" c="16" v="5">Ari ijajiitaki ijiwariti Kinawaita-niriiti iñiiro Dalila, ikantakiro: “Pamatawitiri Sansón, pinkowa-kotiri opaita isintsitantari, tsika ankantiri aitsinampaan-tyaariri. Onkini oosotiri, airo apakaajiri. Aririka pimatakiri, oshiki kiriiki nompinatimiri.” </v>
<v b="JDG" c="16" v="6">Okanta Dalila osampitakiri Sansón, okantziri: “Pinkamantina, ¿tsikatyaa nonkantimika noosotimi airo posiryaa-kotanta? Aririka noninti noosotimi, airo poosoryaako-tzimaita.” </v>
<v b="JDG" c="16" v="7">Yakanakiro Sansón ikantziro: “Aririka yoosotan-taityaanaro owakirari osiwithati piyaamini onkarati 7, airo otzimanaji nosintsinka nonkimityaari pasini-payi atziri kaari tzimatsini isintsinka.” </v>
<v b="JDG" c="16" v="8">Ikanta ijiwariti-payi Kinawaita-niriiti yaanakiniro Dalila owakirari osiwithati piyaamini okaratzi 7, iro oosowitan-takariri Sansón. </v>
<v b="JDG" c="16" v="9">Tima omanaki Dalila omaapiintzi oshininka-payi, ari okaima-kotziri okantziri: “¡Sansón! ¡Yairika-tyiimi Kinawaita-niriiti!” Iro kantacha Sansón itzimpisa-nakiro yoosowitai-tanta-kariri, ikimita-kaantakiro ti onkisoti makarathataki. Ti iyojiiti Kinawaita-niriiti tsika opoñaaro isintsitantari Sansón. </v>
<v b="JDG" c="16" v="10">Opoñaa okantajiri Dalila yoka Sansón: “¡Pamatawitakina! ¡Ipaita pisiyakaan-tziri! Pinkamantina tsika nonkantyaa noosotan-tyaamiri.” </v>
<v b="JDG" c="16" v="11">Ikantzi Sansón: “Aririka yoosotan-taityaanaro sintsiini owakirari siwitha tikira yoosotan-taitaro, ari ompyaanakyaa nosintsinka, nonkimita-nakyaari atziri kaari tzimatsini isintsinka.” </v>
<v b="JDG" c="16" v="12">Okanta Dalila aaki owakirari siwitha ikantakirori Sansón, oosotan-takari. Ipoñaa okaima-kotziri okantzi: “¡Sansón, yairika-tyiimi Kinawaita-niriiti!” Apiiwitakaro omanaki oshininka-payi omaapiintzi. Itzimpisa-najiro Sansón oosowitan-takariri, ikimita-kaantakiro kiripithami onatyii siwitha. </v>
<v b="JDG" c="16" v="13">Okantziri Dalila yoka Sansón: “¡Aikiro pijatatzii pamatawitana! ¡Pinkamantina tsika onkantyaa noosotan-tyaamiri!” Iyomitaakiro Sansón, tsika onkantiri Dalila, ikantziro: “Pampithatiro noisi pintsipataakiro kirithari onkarati 7 pampithatakiro. Piwatzikaki inchaki, ari poosotirori noisi. Aritaki ompyaanakyaa nosintsinka nonkimita-nakyaari ikanta pasini atziri.” </v>
<v b="JDG" c="16" v="14">Ikanta imaanaki Sansón, ampithata-kiniri Dalila iisi otsipataakiro okaratzi 7 kirithari. Owatzikaki inchaki, oosotakiro iisi, okaimako-tzimaitari: “¡Sansón, yairika-tyiimi Kinawaita-niriiti!” Ikanta isaakitanaki Sansón, ithopaa-nakiro owatzika-witakari inchaki tsika oosowitakaro iisi. </v>
<v b="JDG" c="16" v="15">Ari apiitanajiri Dalila okantziri Sansón: “¡Thaiyawaari pinatzii! ¿Ipoñaa pikanta-piintana pinintana? Tima mawataki pamatawitakina, ti pininti pinkantina. Nonintzi noyoti tsika opoñaa pisintsitantari.” </v>
<v b="JDG" c="16" v="16">Oshiki osampi-sampitakiri Dalila, ti owashaanta-paintiri kapichiini osampitziri, oñaasirinkakiri Sansón, inintaki inkama-pithatiro. </v>
<v b="JDG" c="16" v="17">Okanta apaata Sansón, ikamantakiro Dalila, ikantakiro: “Tira namiita-nitiro noisi, tima pairani tikira notzima-paaki, okasiya-kaakari asitanari yasityaana Pawa, Kasiyakaawiri nonatyii. Aririka yamiitaitina, airo nosintsitanaji, nonkimita-nakyaari kaari sintsita-tsini.” </v>
<v b="JDG" c="16" v="18">Ari oyotanaki Dalila ti yamatawitiro iroñaaka Sansón, okaimakaan-takiri ijiwari Kinawaita-niriiti, okantziri: “¡Pimpoka-jiiti, tima ikamanta-kinaro iroñaaka Sansón!” Ikanta ipokajiitaki Kinawaita-niriiti yaanakiri iiriikiti. </v>
<v b="JDG" c="16" v="19">Okantajiri Dalila imayi Sansón intzii-tota-kyaaro oporiki. Ari okaimaki amiitirini iisiki, onkarati 7 yampitaisiro intotaitiri. Arira itanakari iroñaaka omaimanitziri. </v>
<v b="JDG" c="16" v="20">Okaima-kotakiri, okantziri: “¡Sansón, yairika-tyiimi Kinawaita-niriiti!” Ari isaakiwitanaja Sansón, isiyakaantaki airo yiitsinampai-tziri ikimita-piinta-witaro, ti iyoti yooka-nakiri Pawa. </v>
<v b="JDG" c="16" v="21">Ari ipokajiita-paaki Kinawaita-niriiti yairika-paakiri, ikithoryii-takiri irooki yaitanakiri nampitsiki Sintsi-winiki, yoosotan-taitakari asirotha kitiriri, yaitanakiri yantawaiti isaikayitzi asita-kotaari, ari isintsiwintai-tziri intononki pankirintsi-pani iwitsikaitiri yatantaitani. </v>
<v b="JDG" c="16" v="22">Iro kantacha itanaaro osanthatanaji iisi. </v>
<v b="JDG" c="16" v="23">Ari yapatojiitaka ijiwari Kinawaita-niriiti yoimosirinkyaa yiitsinampaakiri Sansón, inintzi impomitiniri yatsipita-kaani iwawa-niroti Kyaatsi. Iroka ikantzi ipanthaa-jiitzi: “Iriira awawani sinitakairi akisaniintani Sansón.” </v>
<v b="JDG" c="16" v="24">Ikanta iñaajiitakiro atziri-payi, imatanakiro irirori ipanthai, itharowinta-wintari iwawa-niroti, ikantajiitzi: “Iriitaki awawani sinitakairiri aisaniintani Sansón, Iriitaki iriipiro-witachari iyaaripirotzi-tairo awankiri, Iwamaaki oshiki ashininka-payi.” </v>
<v b="JDG" c="16" v="25">Okanta ikimo-siri-jiitanaki, ikantajiitaki: “Pamakiri Sansón asironta-mintha-waityaari.” Ikanta yaita-paintziri Sansón isaikira tsika yasitakoi-tziri, oshiki isironta-winta-waitakari. Ikanta ikaratakiro isironta-winta-waitakari, ikatziyakiri okatziyaka apiti otzinkami pankotsi. </v>
<v b="JDG" c="16" v="26">Ikanta iñaakiro Sansón oshiki isirontzita-winta-waitai-takari, ikantanakiri mainari akathata-kiriri: “Pisirinkina tsika okatziya-yitaka otzinkamiki karapapanko nairikiro. Nonintzi nontzityaaro.” </v>
<v b="JDG" c="16" v="27">Ari ipiyojiitakani oshiki ijiwari Kinawaita-niriiti karapapankoki, piyotaka aajatzi oshiki atziri-payi sirampari aajatzi kooya. Tzimitacha atziri jinoki pankotsi ikaratzi 3,000, iriitaki amina-minthatziri isironta-minthai-tarira Sansón. </v>
<v b="JDG" c="16" v="28">Ari yamanairiri Sansón, ikantzi: “¡Pawá Sintsi-pirori, apatziro nonintzi piwiraantyaaro pinkisa-wintyaana! Tima oshiki ithainka-mawaitakina Kinawaita-niriiti ikithoryaakiro apitiroiti noki, nonintzi iroñaaka Pawa pinkanta-kaiyaaro ontzimi-motina nosintsinka, nonkisa-winta-wajyaata.” </v>
<v b="JDG" c="16" v="29">Ikanta ikaratakiro ikowa-kotakiri Pawa, itzitanakaro apitira otzinkami otzitzirori maaroni pankotsi, </v>
<v b="JDG" c="16" v="30">ikaimanaki sintsiini, ikantzi: “¡Ari inkaratina naaka maaroni Kinawaita-niriiti inkami!” Itatsinka-maita-nakaro sintsiini tzinkamitsi, tyaanaki pankotsi anawyaa-paakiri atziri-payi piyotain-chari. Oshiki ikaratzi iwamaaki Sansón, anaanakiro ikaratzi iwamaa-piintakiri ainiro yañaawita. </v>
<v b="JDG" c="16" v="31">Ikanta ipokajiitaki iririntzi-payi Sansón itsipayitakari ikaratzi ishininka-yitari, yaitanajiri, inkitaitiri tsika ikitaita-kirira pairani Manoa, iriri Sansón, anta Sanii-winiki otsipa-nampitari Amanawiniki. Tima yoka Sansón osamani ijiwatakiri ishininka Israel-iiti okaratzi 20 osarintsi. </v>
<v b="JDG" c="21" v="25">Pairani tikira intzimanaki iriipirori iwinkathariti Israel-iiti, yantasi-yitakaro aparo-payi okaratzi inintayi-tziri.</v>
<v b="1SA" c="1" v="1">Tzimatsi pairani aparoni atziri nampitarori kiriinka Apitonkaironiki, iriitaki icharini Yaaratowini-satzi saikatsiri iipatsitiki Efraín-iti. Yoka atziri ipaita Elcana. Itomi Jeroham, icharini Eliú, asitaririni Eliú ipaita Tohu, asitaririni Tohu ipaita Zuph, ikantai-tziri aajatzi Yaarato. Iriitaki ishininka Efraín-iti. </v>
<v b="1SA" c="1" v="2">Apiti okaratzi iina Elcana. Opaita Ana pasini opaita Penina. Waiyantaniro onatzii iroori Penina, irooma Ana ti owaiyan-taniti. </v>
<v b="1SA" c="1" v="3">Ari ikanta-piintatyaa osarintsiki-payi Elcana, ipoñaaro inampiki irirori ijatziro tonkaariki nampitsiki Makoryiironi ipinkatha-tziri Ñaapirori Pawa, ipomitziniri yatsipi-takaani. Ari isaikiri anta itomi-payi Impira-tasorintsi-taari paitachari Elí, apiti ikaratzi, ipaita Ofni, pasini ipaita Finees. Impira-tasorintsiti inatzi Pawa. </v>
<v b="1SA" c="1" v="4">Okanta omonkarata-piinta kitaitiri ipomitan-tariri Elcana yatsipi-takaani, yasitakaaro kapichiini iina Penina, ari ikimi-tzitari iwaiyani-payi yasitakaari kapichiini irirori-payi. </v>
<v b="1SA" c="1" v="5">Irooma Ana ininta-pirotani onatzii irirori, yasitakaaro kamiitha-tatsiri, okantawitaka ti inkanta-kaiyaaro Pawa intzimi owaiyani. </v>
<v b="1SA" c="1" v="6">Irootaki okisantari iroori Penina, okisawai-tziro Ana, owaasikyaa-waitziro ti inkanta-kaiyaaro Pawa owaiyanti. </v>
<v b="1SA" c="1" v="7">Ari okanta-piintatyaa Penina osarintsiki, aririka ojati itasorintsi-pankotiki Pawa, okisa-niinta-waitziro. Irootaki iraawai-tantari Ana, ti owanajyaa. </v>
<v b="1SA" c="1" v="8">Ari isampitakiro oimi, ikantziro: “¡Ana! ¿Paitama piraantari? ¿Paitama piwasiri-tantari kaari piwanta? ¿Tima naaka pasi awiroka anairi intzimimi 10 atomi?” </v>
<v b="1SA" c="1" v="9">Okanta apaata anta Makoryiironiki, owakira apakaakiro owawaita Ana, iraki omiri aajatzi, okatziyanaka. Ari ithointakari Ompira-tasorintsi-taari Elí saika-mintotsiki ikyaa-piintai-tzira itasorintsi-pankotiki Pawa. </v>
<v b="1SA" c="1" v="10">Oshiki okantzimo-siri-takaro Ana, ayimatakiro oshinka, amananakiri Pawa. </v>
<v b="1SA" c="1" v="11">Okantzi: “¡Ñaapirori Pawá! Pinisironka-tajyaana, tima naaka pimpiratani, airo piwasinonkaana, nonintatzii intzimaji aparoni notomi. Iriitaki nasitakai-yaamiri awiroka, yantajimiro okaratzi pinintziri. Iroka iyoitan-tyaariri awiroka nasitakaari, tima airo nototziniri iisi.” </v>
<v b="1SA" c="1" v="12">Osamani okantaka Ana amaniri Pawa, yamina-mintha-takiro Elí opaantiki. </v>
<v b="1SA" c="1" v="13">Tima amana-siri-tatzii iroori, tikatsi kimironi oñaawaiti, oshiwa-chira-tasita. Isiyakaantzi Elí osinkitatyaa Ana. </v>
<v b="1SA" c="1" v="14">Ikantanakiro: “¿Tsika-paitima awishimotimi pisinkiro? ¡Aritapaaki pirakiro kipishaari!” </v>
<v b="1SA" c="1" v="15">Ari akanakiri Ana, okantziri: “¡Jiwarí. Ti ari onkantyaa! Tikatsi niri, ti nosinkityaa. Nosiri-piro-tatyaari naaka Pawa, okantakaan-tziro ayimawaitana nowasirinka. </v>
<v b="1SA" c="1" v="16">Airo pikinkithasiri-waitasita pinkanti: ‘Kaari-pirori onatzii iroka kooya’, naakowinta-taaro namani, tima tzimatsi kantzimo-siri-waita-kanari, antaro nowasiri-waitaka.” </v>
<v b="1SA" c="1" v="17">Ari yakanakiro Elí, ikantanakiro: “¡Pijataji kamiitha! Onkamintha imatimiro Iwawani Israel okaratzi pikampi-takiriri.” </v>
<v b="1SA" c="1" v="18">Okantzi iroori: “¡Ariwí Jiwarí! Onkamintha omatyaa okaratzi pikanta-kinari.” Jataji Ana tsika opoñaakaro, owawaitapaja kamiitha, ti owasiri-waita-pajyaa. </v>
<v b="1SA" c="1" v="19">Okanta apaata opiriinta-manaka kapichikitaiti, aritaki apakaakiro amana-manairi Pawa. Piyaja Tonkaironiitoniki osaikira owanko. Ari imaantakaro oimi. Imatakiro Pawa okaratzi okowako-takiriri. </v>
<v b="1SA" c="1" v="20">Motyaataki Ana. Okanta apaata owaiyan-takiri otomi. Ari okantanaki “Iriitaki nokampi-takiriri Pawa.” Irootaki owaitakaan-tziriri otomi “Kamitaantsi”. Tima iroka wairontsi Kamitaantsi, irootaki ikantziri iñaaniki iriroriiti “Samuel”. </v>
<v b="1SA" c="1" v="21">Ikanta Elcana, yapiitajiro itonkaji nampitsiki, ari yaanakiro iina tzimatsiri owaiyani-payi yantiro okaratzi yamita-piintari ipomitziniri Pawa yatsipi-takaani. </v>
<v b="1SA" c="1" v="22">Ti ojati iroori Ana, tima okantakiri oimi: “Airo nojatzi naaka nookakaa-wakiriita nothotairi iintsi. Inkini naanakiri nasitakai-yaari Pawa, irasi iwiro isaiki anta airo ipiyaja.” </v>
<v b="1SA" c="1" v="23">Ari ikantanakiro oimi: “Pantiro okaratzi kamiitha-tzimo-tzimiri awiroka. Aritaki pisaikawaki pookakaa-wakiri pithotairi iintsi. Onkamintha imatiro Pawa okaratzi inintakiri yantiri.” Aritaki okantaka, ti ojati Ana. Irojatzi ikimotan-takari intsiti, ookakaakiri ithotzi othomi. </v>
<v b="1SA" c="1" v="24">Tima aritaki ookakaakiri intsiti ithotzi, ainiro iyaanitzi irirori, aanakiri Makoryiironiki osaiki itasorintsi-pankoti Pawa. Aanaki mawa kiripiri vaca, aanaki opani pankirintsi, aajatzi iraitziri owantakari misinantsi-naki. </v>
<v b="1SA" c="1" v="25">Ikanta opomitakiri kiripiri vaca, aanakiri otomyaa-niki isaikaki Elí. </v>
<v b="1SA" c="1" v="26">Okantapaakiri Ana: “¡Jiwarí! Omapiro-tatyaa nonkantimiri. Naakataki kooya piñaaki pairani namaniri Pawa aka. </v>
<v b="1SA" c="1" v="27">Oshiki namanaki intzimi notomi, imatakinaro Pawa nokowakotakiriri. </v>
<v b="1SA" c="1" v="28">Iriitaki nasitakai-yaariri, irasi iwatyiiro yasityaari Pawa ainiro yañii aka kipatsiki.” Ari ityiirowanaka ipinkatha-tanakiri Pawa. </v>
<v b="1SA" c="2" v="18">Iriima iintsi Samuel, aikiro ijatakaa-tziiro yantayi-tziro inintziri Pawa. Ikithaata-piintaro yapitisamaatari karini-manki-tatsiri. </v>
<v b="1SA" c="2" v="19">Ari okanta-piintatyaa osarintsiki ontyiiniri iriniro yanini kithaarintsi, irootaki aminiriri, aririka ompoki tonkaariki otsipatari oimi antziro amita-piintari opomitziri atsipita-kaani. </v>
<v b="1SA" c="2" v="20">Tima oshiki yamanakota-piintziri Elí yoka Elcana aajatzi Ana intasonka-wintai-tantyaariri, ikantzi yamani: “Onkamintha inkanta-kaiyaaro Pawa intziman-tyaari pasini pitomi-payi, piwaiyan-takairo piina, impoyii-tajyaarini pasitakaa-kariri Pawa.” Ikanta okaratakiro opinkatha-takiri Pawa, opiya-maitaja owankoki. </v>
<v b="1SA" c="2" v="21">Ari ikantakaakaro Pawa omotyaataji Ana. Itzimaji mawa otomi, apiti osinto. Iriima Samuel aikiro ijatatzii ikimotatzi, kamiitha ikanta isaikimo-tziri Pawa. </v>
<v b="1SA" c="3" v="19">Aikiro ikimota-tatzii Samuel, itsipatani iwiri Pawa, ikantakaakaro omatayityaa okaratzi ikantziri Samuel. </v>
<v b="1SA" c="3" v="20">Tima ithonkaa ikimakoi-tanakiri Samuel, iriitaki iriipiro-tatsi ikamantan-takiro inintakiri Pawa. Ikimaki maaroni Israel-iiti, tima ikimaitaki intaina iipatsitiki Dan-iti aajatzi anta Kanta-piro-jaariki. </v>
<v b="1SA" c="3" v="21">Ari yapiita-jirori Pawa iñaakaari Samuel anta Makoryiironiki, ari ikamanta-piinta-kiriri iñaani. </v>
<v b="1SA" c="8" v="1">Aritaki antaripiro-tapaaki Samuel, iwakiri itomi-payi ijiwatairi ishininka-payi. </v>
<v b="1SA" c="8" v="2">Itarori itomi, ipaita Joel, pasini ipaita Abías. Tima jiwari inaki apitiro nampitsiki Kanta-piro-jaari. </v>
<v b="1SA" c="8" v="3">Titzimaita isiya-kota-jiityaari asitariri, oshiki imasitha-waitaki, iniwiki-takari kiriiki, ti intampatzika-siriti. </v>
<v b="1SA" c="8" v="4">Irootaki yapatotan-takari maaroni antari-kona-payi Israel-iiti, pokajiitaki Tonkaironiitoniki iñiiri Samuel. </v>
<v b="1SA" c="8" v="5">Ikantapaakiri: “¡Jiwarí! Antaripiro-tapaakimi awiroka, ti isiyako-tajyaamiro pitomi-payi. Ontzimatyii pamini iriipirori pinkathari-winta-jinani, ikimitai-tziro pasiniki nampitsi tzimatsi iriipirori iwinkathariti.” </v>
<v b="1SA" c="8" v="6">Ti onimota-nakiri Samuel ikantai-takiri yamini iriipirori pinkathari-wintan-taatsini. Yamananakiri Pawa. </v>
<v b="1SA" c="8" v="7">Ari yakakiri Pawa, ikantziri: “Pimatiro inintako-tzimiri pishininka-payi. Ti awiroka imanintaiti, naaka imanintaitzi, tima ti ininti nompinkathari-wintajiri. </v>
<v b="1SA" c="8" v="8">Ti yookiro ikanta pairani namantaariri Apitantoniki, irojatzi ikantziro yantayi-tziro inintasi-yitari irirori. Ti imiraawintina, apatziro ipinkatha-waita-sitari isiyakaaro pawaniro-payi. Ari ikantzi-takamiri awiroka. </v>
<v b="1SA" c="8" v="9">Pimatiniri okaratzi ikowako-takimiri. Iro kantacha, ontzimatyii pisintsi-thata-wakiri, pinkantiri: ‘¡Ari piñaa-mai-takyaaro tsika inkanta-paakimi pinkathari-wintimini!’ ” </v>
<v b="1SA" c="8" v="10">Imatakiro Samuel, ikamantakiri ishininka-payi iñaani Pawa ikowako-takiri yamini pinkathari-winta-jirini. </v>
<v b="1SA" c="8" v="11">Ikantziri: “Iroka inkantyaa pinkathari-winta-jimini. Yaapaakiri pitomi-payi, intitakiri siyako-mintotsiki iyomitairi iwayirityaa, pasini inkyaa-kotanakyaari ipira-payi, iriima pasini iriitaki aamaako-wintyaarini. </v>
<v b="1SA" c="8" v="12">Pasini iwakiri iriipiro inkantyaa ijiwariti, iriitaki jiwatajirini oshiki owayiri, iriima pasini inampiri-payi inatyii. Inkaimaki pankiwai-tatsini, iyoyaayi-tajiro iwankiri, pasini witsika-tsini iwayiri-minto, pasini witsika-tsini inkasiya-kairori isiyako-minto-payi iwayiri-tantari. </v>
<v b="1SA" c="8" v="13">Yaanakiro aajatzi pisinto-payi yantawai-takairo, owitsika-yitiro kasanka-yitatsiri, pasini kotsiwai-tatsini, pasini amiroka-pitha-tironi iwariti. </v>
<v b="1SA" c="8" v="14">Ari yasitapaa-kyaaro iroopirori pipatsiti, piwankiri-masi, aajatzi paapiintziri oyiinka. Impayitakiri inampiri-payi irirori. </v>
<v b="1SA" c="8" v="15">Aririka oshookanaki piwankiri yatantaitari, isintsiwinta-piintajimi pimpiri kapichiini irirori. Ari inkimi-tzi-tyaamiri aririka oshookanaki okaratzi pajiri pirajiri, </v>
<v b="1SA" c="8" v="16">Yasitajyaari pimpiratani-payi, sirampari aajatzi kooya. Yayiri iriipirori pipira pikyaakaa-piintziri tinari, yantawai-takairi irirori. </v>
<v b="1SA" c="8" v="17">Aririka intzimi pipira-payi, isintsiwintajimi pimpiri aparoni-payi. Imatzita-jiityaami awirokaiti impira-jiityaami. </v>
<v b="1SA" c="8" v="18">Airo ikisako-wintaami apaata Pawa tsika-rika inkanta-paakimi iriipirori pinkathari pinintakiri, onkanta-wityaa piraawai-jiityaa.” </v>
<v b="1SA" c="8" v="19">Titzimaita inkimajiiti ishininka-payi Samuel ikantawi-tariri, ikantajiitzi: “Onkanta-wityaa, nonintzi intzimi iriipirori nowinkathariti. </v>
<v b="1SA" c="8" v="20">Tima nonintatzii nosiyaari pasini-satzi atziri itzimi iwinkathariti, iriitaki jiwayitziriri iwayirita.” </v>
<v b="1SA" c="8" v="21">Ikimakiri Samuel okaratzi ikantakiri ishininka-payi. Irootaki ikamanta-kiriri irirori Pawa. </v>
<v b="1SA" c="8" v="22">Ikantzi Pawa: “Pantiniri inintziri, pamini pinkathari-wintirini.” Imatakiro Samuel, ikantairi ishininka-payi: “Pimpiya-yitaji pinampiki.” </v>
<v b="1SA" c="9" v="1">Tzimatsi ishininka Benjamín-iti ipaita Cis, itomi Abiel, icharini Zeror, tomitariri Zeror ipaita Becorat, tomitariri Becorat ipaita Afía, itomi ishininka-payi Benjamín-iti. Yoka Cis iriipirori inatzi. </v>
<v b="1SA" c="9" v="2">Tzimatsi itomi, kamiitha ikanta imainaritzi, ipaita Saúl. Ti intzimi pasini ishininka siyaarini yoka mainari, antari-tawato ikatziya tikatsi anairini. </v>
<v b="1SA" c="9" v="3">Okanta apaata, ipyaa-pitha-takari ipira Cis. Ikantakiri itomi: “¡Saúl! Pintsipa-tanakyaari ompiratani, pijati paminaatiri apira.” </v>
<v b="1SA" c="9" v="4">Jatanaki Saúl yaminairi ipira, yawisanakiro otzisi-masi iipatsiti Efraín-iti, ariitaka Mawaariniki, titzimaita iñaajiri ipira. Yawisanakiro Kowinchawini, ti iñiiri aajatzi anta. Ikanta ikinapajiro iipatsitiki Benjamín-iti, ti iñiiri aajatzi anta. </v>
<v b="1SA" c="9" v="5">Ariitaka Yaarato-winiki, ikantakiri impiratani: “Thami ampiyi, kimitaka oshiki okantzi-motakari asitanari iñaakiro ti ampiyaji, anaanakiro okantzi-motari ipyaaka nopira.” </v>
<v b="1SA" c="9" v="6">Yakanakiri impiratani, ikantziri: “Tzimatsi itomiyaayi Pawa aka nampitsiki, oshiki ipinkathai-tziri. Okaratzi ikantziri irirori, aritaki omatakyaa. Thami añaapaintiri, iriitaki kantawa-kaini tsika ankini aminairi pipira.” </v>
<v b="1SA" c="9" v="7">Ikantzi Saúl: “Thami. Iro kantacha, ¿Paitama aanakiniriri? Athonka-kiro awariti. Tikatsi ampapaa-kiriri.” </v>
<v b="1SA" c="9" v="8">Ikantzi impiratani: “Tzimatsi aparoni noiriikiti. Iriitaki ampinatiriri itomiyaayi Pawa iñaakan-tairori tsika ankini.” </v>
<v b="1SA" c="9" v="9">(Pairani, yamitari Israel-iiti aririka ininti ijati inkampitiri Pawa, ikantzi: “Thami añiiri ñaawyataniri”, iriitaki ipaitai-tziri iroñaaka “Kamantan-tzinkari”, pairani ipaitai-tziri “ñaawyataniri”.) </v>
<v b="1SA" c="9" v="10">Ikantzi Saúl: “Thami añiiri.” Jatanaki nampitsiki iñiiri itomiyaayi Pawa. </v>
<v b="1SA" c="9" v="11">Ikanta itonkaa-jiitzi ijatziro nampitsiki, imonthaakaro mainaro-payi ayi nijaa, isampitawakiro, ikantziro: “¿Arima isaiki aka ñaawyataniri?” </v>
<v b="1SA" c="9" v="12">Okantajiitzi iroori: “Jii, aritaki isaiki. Pijatanaki sintsiini ari pimonthaa-kyaari ipoki irirori ikaimakaan-tziri noshininka-payi impomitiniri yatsipi-takaani karapapankoki. </v>
<v b="1SA" c="9" v="13">Aririka pariita-paakyaa nampitsiki, pamina-mina-tapaakiri, tikira ijatanaki tonkaariki karapapankoki iyaa. Tima airo iwitajiita ashininka-payi airorika yariita irirori. Iriitaki paasoonki-wintirini iyaari tzimaraanta-tsiri ipomitani yatsipi-takaani, yakyootiri ikaratzi ikaimayi-takiri. Pisintsiti pijati, aritaki piñaapaakiri.” </v>
<v b="1SA" c="9" v="14">Aikiro itonkajiita-naki-tziini ijatiro nampitsiki. Ikanta yariitzi-matapaaka, pokanaki irirori Samuel ijati karapapankoki. </v>
<v b="1SA" c="9" v="15">Tima chapinki tikira yariityaata Saúl, maakotaki aparoni tsitiniri, iñaakakari Pawa yoka Samuel, ikantakiri: </v>
<v b="1SA" c="9" v="16">“Onkitaitita-manaji inkimita-kyaari ikaratakira iroñaaka ooryaatsiri, ari nontyaantimiri aparoni ishininka Benjamín-iti, iriitaki pisai-patzii-totiri inkini ijiwatairi pishininka-payi nasitari naaka. Iriitaki ookakaa-winta-jimini imaimani-yitzimi Kinawai-taniriiti. Tima antaaro nonisironka-takari, ariitako-takana ikaminthaa-waitzi ikimaatsi-takaitari.” </v>
<v b="1SA" c="9" v="17">Ikanta iñaawakiri Samuel yariita-paaka Saúl, yapiita-nakiri Pawa, ikantziri: “Yoka pishininka pokaintsiri, iriitaki nokanta-kimiri chapinki. Iriitaki pinkathari-winta-jirini pishininka-payi nasitari naaka.” </v>
<v b="1SA" c="9" v="18">Ariitapaaka Saúl nampitsiki, ipokasi-tapaakiri okaakiini Samuel, ikantziri: “¡Jiwarí! ¿Tsikama osaiki iwanko ñaawyataniri?” </v>
<v b="1SA" c="9" v="19">Yakanaki Samuel, ikantzi: “Naakataki ñaawyataniri, pimpoki tonkaariki pakyootina. Onkitaitita-manaji nonkantimiro okaratzi pinintziri pisampi-tinari, pijatzimai-tajyaa pinampiki. </v>
<v b="1SA" c="9" v="20">Tima iñiitajiri pipira pyaawitain-chari, tikatsi impaita-matsityaa onkantzi-motan-tyaamiri. Tzimatsi ninta-piro-tachari ayimatziriri ashininka-payi Israel-iiti. ¿Tzimatsima pishininka okaakiini ininta-piroi-tziri? Awirokataki.” </v>
<v b="1SA" c="9" v="21">Ikantzi Saúl: “¿Paitama pikantan-tanari? Naakama-chiini ishininka Benjamín-iti, tima ti noshiki-jiiti. Yanaakina ishikijiitzi pasini Israel-iiti. Iri owatsipiro noshininka okaakiini naaka, ti niriipiro-jiiti ti isiyaari pasini-payi Benjamín-iti.” </v>
<v b="1SA" c="9" v="22">Ikantzi Samuel: “Thami ankyii inthompointa.” Yaanakiri yapatojiita ikaratzi 30 atziri, itsipata-nakari impiratani. Imisaika-paakiri iwapiinta iriipirori ariitzinkari. </v>
<v b="1SA" c="9" v="23">Ikantapaakiri Samuel kotsita-tsiri: “Pamakinari wathatsi nokanta-kimiri piinasi-tyaari.” </v>
<v b="1SA" c="9" v="24">Akotanaki kotsiwai-tatsiri, yaakiro ipori wathatsi irasi Saúl. Ikantzi Samuel: “Yoka nowapithaan-takimiri, piyaari. Iriitaki nowakimiri awiroka, itsipatana yakyootana ashininka-payi saikatsiri aka.” Imatakiro Saúl, yakyoo-takiri Samuel. </v>
<v b="1SA" c="9" v="25">Ikanta yoirinkajaro otaapikii nampitsi, ikinkitha-waita-kaakiri Samuel yoka Saúl pankotsi-pankaaki. </v>
<v b="1SA" c="9" v="26">Ikanta okitaitita-manaji, ikaimajiri Samuel yoka Saúl anta pankotsi-pankaaki, ikantairi: “Pisaakiti, pawishi tsika pisiritaro.” Piriintanaka Saúl. Aniitanaki itsipata-nakari Samuel. </v>
<v b="1SA" c="9" v="27">Ikanta yoirinka-jiitaka, iwiraaka othapiki nampitsi, ikantakiri Samuel yoka Saúl: “Pintyaantiri pimpiratani ijiwati, pinkatziyawaki kapichiini, nonkaman-timiro okaratzi ikantakinari Pawa.” </v>
<v b="1SA" c="10" v="1">Ari yaakotakiri Samuel yiinkantsi, isaipatzii-totakiri Saúl, inintaa-takiri, ikantziri: “Iriitaki Pawa saipatzii-totzimi, iñaakan-tatziimi awirokataki iyosiitaki pimpinkathari-wintajiri ashininka-payi yasitari irirori.” </v>
<v b="1SA" c="10" v="17">Okanta apaata, ikaimakaan-takiri Samuel maaroni ishininka-payi, impinkathatiri Pawa Aminaironiki. </v>
<v b="1SA" c="10" v="18">Ari ikamantakiri, ikantziri: “¡Ashininká! Pinkimi ikantzi Pawa, Iwawani Israel: ‘Naaka amajimi pisaika-witaka Apitantoniki, nookakaa-wintajimi impira-waitami Apitantoni-satzi, nookakaa-wintajimi aajatzi inintawita pasini pinkathari-payi jiwatziriri ishininka-payi iwayiri-waityaami. </v>
<v b="1SA" c="10" v="19">Iro kantacha, ti pimiraawintajiri Piwawani owawisaa-kotajimiri okantzimo-siri-waitami, pasinonkaa-waitaka aajatzi. Pikanta-jiitaki: “Nonintzi paminina iriipirori pinkathari-winta-jinani.” Pimatiro pijajiiti iroñaaka pimpinkatha-tairi Pawa, maaroni jiwari-payi aajatzi pikarajiitzi pishininkata-wakaa-jiita.’ ” </v>
<v b="1SA" c="10" v="20">Ikanta yapatotakiri Samuel maaroni ikaratzi ishininkata-wakaa-jiita, ikimita-kaantakaro iñaariwintyaarimi. Ari iñaakiro iriitaki ishininka-payi Benjamín-iti inintakai-takiri. </v>
<v b="1SA" c="10" v="21">Ikanta ipokajii-tapaaki okaakiini ishininka-payi Benjamín-iti, yapiitakiro ikimitaakiro inkaaranki, iñaatzii iriitaki inintakaitaki ishininkaiti Matri. Ari yapiitakiro, iñaatzii iriitaki Saúl, itomi Cis, inintakai-takiri. Ari yamina-mina-witai-takari tsika-rika isaiki, ti iñiitiri. </v>
<v b="1SA" c="10" v="22">Yapiitakiro ikowakoi-tziri Pawa, ikantziri: “¿Tikirama impoki naminakiri?” ’ Ikantzi Pawa: “Pamina-minatiri tsika iwaarantaita, ari isaiki imanaka.” </v>
<v b="1SA" c="10" v="23">Ari ijajiitanaki, yamaitakiri imanawitaka, ikatziyakiri ipiyojiitaka ishininka-payi, katziya-tawato-tapaaka, ishimpaki iwiraa-matsi-yitari pasini-payi ishininka. </v>
<v b="1SA" c="10" v="24">Ikantanakiri Samuel maaroni ishininka piyotain-chari: “¿Piñaakiri inintakiri Pawa impinkathari-wintimi? Tikatsi pasini ashininka kimityaarini yoka.” Ari ikantajiitzi ishininka: “¡Inkamintha osamaniti impinkathari-wintanti!” </v>
<v b="1SA" c="13" v="1">Antaripirotaki Saúl yitanta-nakarori ipinkathari-wintziri ishininka-payi. Okanta awisanaki apiti osarintsi ipinkatharitzi, </v>
<v b="1SA" c="13" v="2">iyosiitaki 3,000 ishininka-payi iyomitairi iwayirityaa. Yookanaki 2,000 intsipa-tyaari Pitakaariniki otsipa-nampitari Pawapankoni. Ityaantaki 1,000 intsipa-tyaari Jonatán Otzisiwiniki iipatsitiki Benjamín-iti. Iriima pasini ishininka-payi, yoipyaajiri Saúl ijayitaji iwanko-thaantiki. </v>
<v b="1SA" c="13" v="3">Ikanta irirori Jonatán, yapirotakiri iwayiritari Kinawai-taniriiti panko-thaanti-tachari omitzithaki otzisi. Ikimajiitaki ishininka Kinawai-taniriiti. Irootaki ikantan-takari Saúl intyootaiti iyotantyaari maaroni ishininka-payi, ikantakiri: “¡Pinkimi noshininkaiti Heber-iiti!” </v>
<v b="1SA" c="13" v="4">Ikanta iyotaki Israel-iiti yapirotakiri Saúl iwayiriti Kinawai-taniriiti, ikantajiitzi: “Yapirotakiri Saúl iwayiritari Kinawai-taniriiti panko-thaanti-tachari omitzithaki otzisi.” Irootaki ikisanta-nakari Kinawai-taniriiti, tima kisaniinta iwanakiri Israel-iiti. Irootaki yapatotan-takariri Saúl maaroni ishininka Pinaironchaariniki </v>
<v b="1SA" c="13" v="5">Imatakiro aajatzi Kinawai-taniriiti, yapatojiitaka iwayiri-tyaari Israel-iiti. Tzimatsi 30,000 isiyako-minto, 6,000 kyaakota-kariri ipira-payi, itsipatakari iwayiriti-payi kinatsiri osaawiki, isiyakaro oshikitzi impaniki. Ikanta itonkaa-jiitaki Pitakaa-riniki iwatzika-yitapajiro iwanko-thaanti ikyaa-piintzi ooryaatsiri tsika yaminakoi-tapajiro Kaaripiropankoniki. </v>
<v b="1SA" c="13" v="6">Ikanta iñaakiro Israel-iiti ikowiinka-takotanaki, inintatzii Kinawai-taniriiti iwayiri-tyaari. Irootaki imananta-jiita-nakari Israel-iiti impirita-moroki, sirantaa-tapiki, otinkanaaki aajatzi owaanka-naata nijaa. </v>
<v b="1SA" c="13" v="7">Tzimatsi Heber-iiti siyayitain-chari intatzikiro Owaryiinkaariniki, ikinaki iipatsitiki Gad-iti irojatzi Wakaniki. Iriima Saúl irojatzi isaiki Pinaironchaariniki, tima tharowa ikantajiitaka iwayiriti ikaratzi tsipata-kariri. </v>
<v b="1SA" c="13" v="8">Tima okaratzi 7 kitaitiri yooyawintziri Saúl yariityaa Samuel, tima ari okaratzi kitaitiri yookotakiri Samuel yariitan-tyaari Pinaironchaariniki. Titzimaita yariityaa, irootaki ijatanta-yitanaari ishininka-payi. </v>
<v b="1SA" c="13" v="9">Ari ikantzi Saúl: “Pamakinari pasitakaariri Pawa ampomitiniri Pawa yaapatyaan-tairi akaaripirotaki.” Iriitaki Saúl kachaaryiin-katakaa-kiriri ipomitziri. </v>
<v b="1SA" c="13" v="10">Iro ithonka-kitziiri Saúl ipomitziri ipira, iñaatziiri Samuel ipokaki awotsiki. Jatanaki Saúl imonthaa-wakyaari. </v>
<v b="1SA" c="13" v="11">Ikantapaakiri Samuel: “¿Paita pipomitan-tariri awiroka?” Ikantzi Saúl: “Iro nopomitan-tariri noñaakiri ashininka-payi ijayitaji, ti pariityaa awiroka pikanta-witaka. Tima apatojiitakaa irirori Kinawai-taniriiti anta Pitakaa-riniki. </v>
<v b="1SA" c="13" v="12">Nosiyakaantzi ari impokaki Kinawai-taniriiti iwayiri-tyaana Pinaironchaariniki, irootaki nopomitan-takariri. Tima ti nitakaa-wakyaari Pawa. </v>
<v b="1SA" c="13" v="13">Ikantzi Samuel: “¡Pisinki-wintatyaa pantanta-karori! Ari pinkimisantiromi ikantakaan-tziri Pawa, ari pasi piwiromi pimpinkathari-wintiri ashininka-payi. </v>
<v b="1SA" c="13" v="14">Airotzimaita piñiiro iroñaaka osamaniti pimpinkathariti. Aritaki yaminaji Pawa pasini inimotakiri irirori, iriitaki iwajiri ijiwatairi yasitari. Tima pipiyatha-takari awiroka ikantawi-takamiri.” </v>
<v b="1SA" c="15" v="1">Okanta apaata ikantajiri Samuel jiwari Saúl: “Pairani, ityaantakina Pawa nosai-patzii-totimi pimpinkathari-wintiri ashininka-payi. Tima, ontzimatyii pinkimiro iroñaaka iñaani Pawa. </v>
<v b="1SA" c="15" v="2">Iroka ikantzi Ñaapirori Pawa: ‘Ari nowasankitaakiri Otinkanaawini-satzi imaimani-takiri Israel-iiti isitowan-taari Apitantoniki.’ </v>
<v b="1SA" c="15" v="3">Pijati awiroka, piwayiri-tyaari Otinkanaawini-satzi, papirotiro okaratzi tzimimo-tziriri, airo pinisironkatari. Pinthonkiri piwiri, sirampari, kooya, iintsi, aajatzi owakira tzimatsiri. Pimatanakiri ipira-payi, ikyaakoitari-payi, maaroni.” </v>
<v b="1SA" c="15" v="4">Ikaimakaan-takiri Saúl maaroni ishininka-payi. Yapatojiitaka Pirataariniki. Ikaratzi 200,000 owayiri apatotain-chari. Tima tzimatsi 10,000 ishininka-payi Judá-iti. </v>
<v b="1SA" c="15" v="5">Jatanaki Saúl iipatsitiki Otinkanaawini, itzimasi-tapaakiri anta otinkanaaki. </v>
<v b="1SA" c="15" v="6">Ikamantakiri Saúl Asiropakoriiti, ikantziri: “Pisitowi, airo pitsipatari Otinkanaawini-satzi, notsipataimiri = kari napirotiri. Tima awiroka nisironka-takari pairani noshininka-payi isitowan-taari Apitantoniki.” Imatakiro Asiropakoriiti, ti intsipa-tanajyaari Otinkanaawini-satzi. </v>
<v b="1SA" c="15" v="7">Imatakiri Saúl iwayiritari Otinkanaawini-satzi, yitanakari Tapotaa-riniki irojatzi Tantotsiwini, saikatsiri tsika yaminakoi-tziro Apitantoni isitowa-piintzi ooryaatsiri. </v>
<v b="1SA" c="15" v="8">Yairikakiri Agag iwinkathariti Otinkanaawini-satzi. Ithonka iwisakiri maaroni ishininka-payi. </v>
<v b="1SA" c="15" v="9">Okanta itsipatakari Saúl maaroni ishininka-payi, inisironka-takari Agag, ti iwiri. Ari ikimitaakiri wathayi-tatsiri ipirayitari, ti iwamairi. Aajatzi maaroni okaratzi pinayita-chari iwaararo. Apatziro yapirotakiro kaari apantyaaroni kaari pinatachani. </v>
<v b="1SA" c="15" v="10">Ari iñaanatajiri Pawa Samuel, ikantairi: </v>
<v b="1SA" c="15" v="11">“Oshiki okantzi-motakana nopinkathari-takaakiri Saúl, oshiki ipiyathataka, ti yantiro nokantziriri.” Antaro okantzi-motanakari Samuel, yaakowintakaro tsitini-paiti yamaniri Pawa. </v>
<v b="1SA" c="15" v="12">Okanta okitaitita-mani, ananinkanaka Samuel imonthai-yaari Saúl. Ikamantai-takiri Samuel, ikantai-tziri: “Ijatatzii Saúl Owaantsii-toniki. Tima ikatziya-paintzi mapithantha tsika isankina-takiro okaratzi yantayi-takiri yoka ñaapirori. Aritaki awisanaki, oirinkaja anta Pinaironchaariniki.” </v>
<v b="1SA" c="15" v="13">Ari ijatanaki Samuel tsika isaikaki Saúl. Ikanta iñaawakiri Saúl ipokaki Samuel, ikantawakiri: “Onkamintha intasonka-wintimi Pawa, tima nomonkara-takiro naaka ikantakinari.” </v>
<v b="1SA" c="15" v="14">Ikantzi Samuel: “¿Paita asitariri ipira nokimiri ikaimi?” </v>
<v b="1SA" c="15" v="15">Ikantzi Saúl: “Iriitaki namakiri ipira-payi Otinkanaawini-satzi. Tima iriitaki onimota-kiriri ashininka-payi iriipirori ipirayi-takari, iriitaki ampomiti-niriri Piwawani. Iriima pasini-payi napirotakiri.” </v>
<v b="1SA" c="15" v="16">Ikantzi Samuel: “¡Pimairi-tawaki! Pinkimi nonkamantimi ikantakinari tsitiniriki Pawa.” Ikantzi Saúl: “Pinkantinaro.” </v>
<v b="1SA" c="15" v="17">Ikantanaki Samuel: “Pisiyakaantzi awiroka ti ampantyaami. ¿Tima pijiwatiri ashininka-payi Israel-iiti? ¿Tima isaipatzii-totimi Pawa pimpinkathari-wintairi? </v>
<v b="1SA" c="15" v="18">¿Kaarima Pawa ontyaantakimi, ikantakimi: ‘Pijati, papirotiri kaari-piroriiti Otinkanaawini-satzi. Pimapirotiri piwayiri-tyaari pinthonkiri piwamairi.’? </v>
<v b="1SA" c="15" v="19">¿Paitama pipiyatha-tanta-rori ikantzimiri Pawa? ¿Paitama paantarori yasitari piwayiritani? Kaari-piro pikanta iñaakimi Pawa.” </v>
<v b="1SA" c="15" v="20">Ari yakanaki Saúl ikantanaki: “Nantakiro ikantakinari Pawa, nomatakiro okaratzi inintakaanari, namakiri Agag, iwinkathariti Otinkanaawini-satzi, napirotakiri nowamaakiri ishininka-payi nampitarori anta. </v>
<v b="1SA" c="15" v="21">Apatziro-machii yamaki owayiri-payi iriipirori ipirayitari inkarati apirotirimi. Yamakiri Pinaironchaariniki, iriitaki ampomiti-niriri Piwawani.” </v>
<v b="1SA" c="15" v="22">Ikantzi Samuel: “¿Tima inintziro Pawa inkimisantaitiri ikantayi-tziri? ¿Iriima ininta-pirotzi ipomitai-tziniri yatsipi-takaani, iriima ininta-pirotzi onkatziyainkati iyachaarinka ipomitai-tziniriri? Irootaki kowa-piro-tacha inkimisantaitiri, airo ipiyatha-taitari, Irootaki anairori okaratzi ipomitai-tziniriri, anairo iyiinka ipiraitari-payi. </v>
<v b="1SA" c="15" v="23">Kaari-pirori ikanta piyathari, isiyawai-takari ñaawyatan-taniri. Kowiinka ikanta pinkatha-waitziriri pawaniro, isiyawai-takari kaari aamawinta-chani. Ari pikantakari awiroka, piwashaantakiro iñaani Pawa, Ari iwashaantakimi irirori, aritaki okarata-paaki pimpinkatharitaki.” </v>
<v b="1SA" c="15" v="24">Ari yapiitziro ikantzi Saúl: “¡Ñaamisa! Nokaaripirotaki. Nopiyatha-takaro ikantakaan-tziri Pawa, aajatzi nokimitaakimi awiroka. Nantasi-takaniri ikowako-takinari ashininka-payi, oshiki notharowan-takari. Paripiro-tajina nokaaripirotaki. </v>
<v b="1SA" c="15" v="25">Pintsipa-tajyaana, nonintzi nompiya-sitajiri Pawa nompinkatha-tajiri.” </v>
<v b="1SA" c="15" v="26">Ikantzi Samuel: “Airo nayimi, tima pipiyatha-takaro ikantawi-takamiri Pawa. Tima piwashaantakiro iñaani. Aritaki iwashaantajimi irirori, airo piñiiro pimpinkathari-wintairi ashininka-payi.” </v>
<v b="1SA" c="15" v="27">Iro impiyan-tanajyaarimi Samuel, akotanaki Saúl yairika-kotawakiri opatziki iithaari, isaraa-kotakiri. </v>
<v b="1SA" c="15" v="28">Ari ikantanaki Samuel: “Pikimitaakina naaka pimanka-ryaako-takina, ari inkimitai-tiriri pishininka-payi pipinkathari-wintziri, onkimiwai-tajyaaro imankaryii-tajirimi. Yaapitha-tajimiri impajiri pasini pishininka, iriipirori inatzii irirori, yanaimi awiroka. </v>
<v b="1SA" c="15" v="29">Tima yoka Waniinka-tachari Awawani arokaiti Israel-iiti, ti inthaiya-nityaa, ti iyotiro iwashaanta-waiti, tima kaari atziri iwashaantan-tyaari.” </v>
<v b="1SA" c="15" v="30">Ari yapiita-nakiro Saúl, ikantzi: “Omapiro-tatyaa nokaaripirotaki. Nonintzi pintsipa-tajyaana ampinkatha-tajiri Piwinkathariti Pawa. Nonintzi aajatzi iñiimi antari-kona-payi ashininka, iñiimi aajatzi maaroni ashininka-payi pimpinkathata-kayinari Piwinkathariti Pawa.” </v>
<v b="1SA" c="15" v="31">Ari yapiitajiro Samuel itsipata-naari Saúl, jataki ipinkatha-tziri Pawa. </v>
<v b="1SA" c="15" v="32">Ari ikantzi Samuel: “Pamakinari Agag, iwinkathariti Otinkanaawini-satzi.” Kimosiri ipokaki Agag isaikaki Samuel, ikantapaakiri: “¿Tima awisako-tajina inintaitzi iwaitina?” </v>
<v b="1SA" c="15" v="33">Ikantzi Samuel: “Tima oshiki iwamaitakiro owaiyani noshininka-payi iroka piwisa-minto, ari onkanta-jyaari aajatzi asitamiri airo oñaajiri owaiyani.” Ichikakiri Samuel pinkathari Agag Pinaironchaariniki. Tima ithonka ichikapithairikitakiri iwathaki, imatakiro okaratzi ikantakiriri Pawa. </v>
<v b="1SA" c="15" v="34">Irojatzi ikinanta-nakari Samuel anta Tonkaironiitoniki. Iriima Saúl tonkaanaki iwankoki Otzisiwiniki. </v>
<v b="1SA" c="15" v="35">Tima ti yapiitajiro Samuel iñiiri Saúl. Oshiki yiraako-waitakari. Oshiki okantzi-motakari Pawa isiniwi-takari Saúl impinkathari-wintiri Israel-iiti. </v>
<v b="1SA" c="16" v="1">Ari yapiitajiro Pawa ikantairi Samuel: “¿Tsika-paiti pishiki piraakotari Saúl? Ti noninti naaka impinkathari-wintairi pishininka-payi. Paanaki yiinkantsi pichiinaki-tsitiki, piyaata-sitiri Isaí nampitarori Tantapankoniki, iriitaki noyosii-takiri itomi impinkathariti.” </v>
<v b="1SA" c="16" v="2">Ikantzi Samuel: “¿Tsika nonkinika nojatan-tyaari isaiki irirori? Aririka iyotaki Saúl, aritaki iwakina.” Ikantzi Pawa: “Paanaki kiripiri vaca, pinkanta-paakiri: ‘Nopokatzii nompomi-tiniri natsipi-takaani Pawa.’ </v>
<v b="1SA" c="16" v="3">Pinkaimamai-tyaari Isaí pintsipa-tyaari pimpomitiri patsipi-takaani vaca, naaka kantimini paita-rika pantiri. Naaka kantimini itzimi-rika nonintziri pisai-patzii-totiri impinkathari-tantyaari.” </v>
<v b="1SA" c="16" v="4">Imatakiro Samuel ikantakiriri Pawa. Ikanta yariitaka Tantapankoniki, imonthaa-wakari jiwari-payi. Titzimaita yatzirin-tawakyaari, itharonkan-kiini isampitakiri, ikantziri: “¿Kamiithama pipoki pariitana?” </v>
<v b="1SA" c="16" v="5">Ikantzi Samuel: “Ari okanta. Nopokatzii nompomi-tiniri Pawa natsipi-takaani. Piwitsika-sirityaa awiroka. Thami ampomitiri atsipita-kaani.” Imatakiro Samuel iwitsika-siri-takaari Isaí, aajatzi ikimitaakiri itomi-payi, itsipatakari ipomitziniri Pawa yatsipi-takaani. </v>
<v b="1SA" c="16" v="6">Ikanta ipokajiitaki itomi-payi Isaí, imonthaakari Samuel itarori itomi Isaí paitachari Eliab, ikanta-siri-tanaki: “Jiirinta inintakiri Pawa nosai-patzii-totiri.” </v>
<v b="1SA" c="16" v="7">Ikantzi Pawa: “¡Samuel! Airo iwapyii-motasitami tsika ikantawaita iwathaki, ikara-tawatotzi ikatziya, ti nonintiri naaka. Tima ti naminiri yaminiri atziri-payi. Tima apatziro yaminiro atziri-payi okaratzi iñaayitziri. Irooma naaka apatziro naminiri isiriki.” </v>
<v b="1SA" c="16" v="8">Ari ikaimakiri Isaí pasini itomi paitachari Abinadab iñaawakiri Samuel. Ikantzi Samuel: “Ti inintiri Pawa.” </v>
<v b="1SA" c="16" v="9">Yamaki Isaí pasini itomi paitachari Sama. Ikantzi Samuel: “Ti inintiri aajatzi Pawa yoka.” </v>
<v b="1SA" c="16" v="10">Tima ikaratzi 7 itomi Isaí yamawitakari iñiiri Samuel, ikantzi Samuel: “¡Isaí! Ti inintiri Pawa yokapayi pitomi.” </v>
<v b="1SA" c="16" v="11">Isampitakiri Samuel ikantziri Isaí: “¿Arima ikaratzi pitomi?” Ikantzi Isaí: “Ainiro aparoni iyaapitsi, ijatatzii yaminiri nopira.” Ikantzi Samuel: “Pinkaima-kaantiri, airo awita irojatzi yariitan-takyaa irirori aka.” </v>
<v b="1SA" c="16" v="12">Ityaantaki kaimirini. Pokaki iñiiri Samuel. Iñaatziiri kamiitha ikiraa-porotzi, kamiitha ikantaka irooki, kamiithaa-niki ikantaka maaroni. Iñaana-siri-tanakiri Pawa Samuel, ikantziri: “Iriitaki pisai-patzii-totiri yoka.” </v>
<v b="1SA" c="16" v="13">Ari yaakotakiri Samuel yiinkantsi, ithonka iñaakiri iririntzi-payi isaipatzii-toitakiri. Aripaiti isaika-siri-tanta-nakari Itasorinka Pawa David. Ikanta ithonka-kiro Samuel isaipatzii-totakiri David, jataji inampiki Tonkaironiitoniki. </v>
<v b="1SA" c="16" v="14">Titzimaita isaika-siri-tanta-najyaari itasorinka Pawa yoka Saúl. Ikantakaa-nakaro Pawa ikamaari-siriti Saúl. </v>
<v b="1SA" c="16" v="15">Ikantawi-takari impiratani Saúl: “Pawa kantakaakaro pikamaari-siri-tantakari. </v>
<v b="1SA" c="16" v="16">Tima naaka pimpiratani, pintyaantina namini yotzirori ipiyompi-waitzi. Aririka pinkamaari-siri-waiti, pinkantiri impiyompi-wintimi, aritaki pawisako-siritaji.” </v>
<v b="1SA" c="16" v="17">Ari ikantziri Saúl impiratani: “Pamini awiroka yotzirori, aririka piñaaki pamakinari.” </v>
<v b="1SA" c="16" v="18">Ikantzi pasini impiratani: “Noñiiri naaka itomi Isaí poñaachari Tantapankoniki, iyotziro irirori ipiyompitzi, ñaapirori ikanta, sintsiri, iriipirori owayiri, yotaniri, kamiithaa-niki atziri, itasonka-wintziri Pawa. </v>
<v b="1SA" c="16" v="19">Ityaantaki Saúl kamantirini Isaí, inkantiri: “Pintyaantinari pitomi David, aamaako-wintariri pipira-payi.” </v>
<v b="1SA" c="16" v="20">Imatakiro Isaí, yaaki ikyaakoitari ikyaakaakiri oshiki yatantaitari, aajatzi iraitziri, wathatsi. Ipawakiri David yaanakiniri Saúl. </v>
<v b="1SA" c="16" v="21">Jataki David iñiiri Saúl, yaawakiri impira-tyaari. Oshiki itakotakari Saúl yoka David. Tima onimotakiri Saúl, inkimita-kaantiri inampiri yoka David. </v>
<v b="1SA" c="16" v="22">Ityaantaji Saúl ñaantsi inkaman-taitiri Isaí, ikantaki: “Nonintzi intsipa-tyaana pitomi David aka, oshiki inimotakina.” </v>
<v b="1SA" c="16" v="23">Tima aririka ompokimo-tapajiri Saúl ikamaari-siri-waitzi, ipiyompi-wintziri David. Aririka inkimiro ipiyompi-waitzi, awishimo-tziri Saúl ikamaari-siri-waitzi, tharowinta ikanta ikimiri David. </v>
<v b="1SA" c="17" v="1">Okanta apaata yapatotakiri iwayiriti Kinawai-taniriiti, ipiyojiitaka Incha-jaariki iipatsitiki Judá-iti. Iwanko-thaanti-jiitaka omontitakaro Kiyaronchaari saikatsiri Santzikoitoniki. </v>
<v b="1SA" c="17" v="2">Imatakiro Saúl yapatotakiri irirori ishininka-payi, iwanko-thaanti-jiitaka otaapiki Pasotzii-toniki, owithainka ikantajiitaka iwayiri-tyaari Kinawai-taniriiti. </v>
<v b="1SA" c="17" v="3">Tima tonkaariki otzisi isaikajiitaki Kinawai-taniriiti. Imatzitakaro aajatzi irirori Israel-iiti saikaki intatzikiro pasiniki otzisi imontita-kotakari. </v>
<v b="1SA" c="17" v="4">Ari isitowiri iwanko-thaanti-yitaka Kinawai-taniriiti aparoni owayiri ñaapirori ipaitai-tziri Goliat poñaachari Inchatonaariki, antari-pinthakii ikatziya. </v>
<v b="1SA" c="17" v="8">Katziya-paaka Goliat, ikaimako-takiri ipiyojiitaka intatzikiro iwayiriti Israel-iiti, ikantziri: “¿Paitama piwithain-kasitari piwayiri-tyaari? Aparoni nokanta naaka Kinawai-taniri, irooma awiroka oshiki pikarajiitzi impiratani Saúl. Nonintzi pamini aparoni pikarajiitzi, impoki iwayiri-tyaana. </v>
<v b="1SA" c="17" v="9">Aririka imatakina iwayiri-tyaana, awirokaiti ompirata-jyaanani naakaiti. Irooma naaka-rika matakimini, awirokaiti nompira-tajyaa, nantawai-takaa-yitajimi.” </v>
<v b="1SA" c="17" v="10">Aikiro ikantana-kitzii Kinawai-taniri: “Nopokatzii nonthainka-mawaitimi Israel-iiti. ¡Pintyaanti aparoni pishininka iwayiri-tyaana!” </v>
<v b="1SA" c="17" v="11">Tima ikimaki Saúl aajatzi maaroni ishininka-payi ikantakiri Kinawai-taniri. Ontsinka-siryaa-nakiri, antaro itharowan-tajii-tanakari. </v>
<v b="1SA" c="17" v="12">Tima yoka David itomi inatzii Isaí poñaachari Tantapankoniki saikatsiri Posinipathaniki iipatsitiki Judá-iti. Irojatzi ijiwariwita Saúl, antari-kona-tapaaki irirori Isaí. Tzimatsi 8 itomi yoka Isaí. </v>
<v b="1SA" c="17" v="13">Aritaki isaikajiitzi aajatzi mawa itomi Isaí iyaatiri Saúl iwayirityaa. Iroka iwairo-payi ikaratzi pokaintsiri: Eliab itarori itzimi. Pasini ipaita Abinadab. Pasini ipaita Sama. </v>
<v b="1SA" c="17" v="14">Iriima David iyaapitsi inatzii. Ari ipokajii-tziri yantariti-payi itomi Isaí iyaatakiri Saúl. </v>
<v b="1SA" c="17" v="15">Ari ijawita-painta irirori David, aajatzi ipiyaaro. Tima iro ipiyantaari David yaamaakowi-tapajyaari ipira iriri anta Tantapankoniki. </v>
<v b="1SA" c="17" v="16">Tima oshiki ipiya-piyataka Kinawai-taniri iñaasirinkiri Israel-iiti, ipoki kapichikitaiti aajatzi tsitinii-tiini. Ari yasi iwakiro ipiya-piyata, okarataki 40 kitaitiri ipiya-piyataka. </v>
<v b="1SA" c="17" v="17">Okanta apaata ikantakiri Isaí yoka David: “¡Notomí! Pijati isaiki pirintzi-payi, paanakiniri posari pankirintsi-pani, aajatzi 10 yatantaitari. Sintziini paanakiniri isaikajiitzi pirintzi-payi. </v>
<v b="1SA" c="17" v="18">Paanakiniri jiwatziriri owayiri inkarati 10 ikiso-pithatzi oyaaki othomi vaca. Nonintzi piñaajatiri tsika-rika ikanta pirintzi. Pamajina yasitari irirori, iro noyotan-tyaari tikatsi awishimo-tirini pirintzi.” </v>
<v b="1SA" c="17" v="19">Irojatzi isaikaki Saúl otaapiki Pasotziitoniki itsipatakari iririntzi-payi David aajatzi maaroni ishininka-payi iwayiritari Kinawai-taniriiti. </v>
<v b="1SA" c="17" v="20">Ari yananinkanaka David, yookanakiri ipira-payi yaamaako-wintyaari pasini atziri. Jataki irirori yaanakiro okaratzi ikantakiriri iriri. Ikanta yariita-paaka David iwanko-thaanti-jiitaka, ari imonthaa-paakari ijati iwithai-nkajiitaa. Ikaimajii-tatzii ijajiitzi intharowintan-tyaari pasini ikarajiitaki. </v>
<v b="1SA" c="17" v="21">Taromaaka irirori Kinawai-taniriiti intatzikiro, imontita-kotakari Israel-iiti. </v>
<v b="1SA" c="17" v="22">Tima ipanakiri David aamaako-winta-rori owayiri-mintotsi okaratzi yamakiri. Ti ishintanaki, osatika-paaka itaromaa-jiitaka. Iwithata-paakari iririntzi. </v>
<v b="1SA" c="17" v="23">Ikinkithawai-minthaitzi, sitowanaki Kinawai-taniri Inchatonaarini-satzi paitachari Goliat. Yapiita-pajiro ikaimi ikimita-piintziro, ithainka-waitziri Israel-iiti. Ikimaki David ikantakiri. </v>
<v b="1SA" c="17" v="24">Ari isiyajii-tanaka maaroni Israel-iiti iñaawakiri ipokaki. Tima ayimatakiri itharonka. </v>
<v b="1SA" c="17" v="25">Ikantajiitzi: “¿Piñaakiri pokaintsiri? ¡Ipokatzii inthainka-matai arokaiti! Tzimatsi-rika matakirini iwamairi, oshiki awaararontsi impiriri ajiwariti, impiri aajatzi irisinto iinantyaaro. Ikantzitaka aajatzi ajiwariti: ‘Itzimi-rika wamaakirini, ari okarata-paaki isintsiwintziri pinkathari intyaantiniri kiriiki, aajatzi ishininka okaakiini ikaratzi inampijiitaro inampiitiki iwaisatzitini, ari okarata-paaki impinawintyaa.’ ” </v>
<v b="1SA" c="17" v="26">Ari isampita-nakiri David itsipatakari ikatziya, ikantziri: “¿Omapiroma impaitiriri wamairini yoka Kinawai-taniri, aririka impyaajyaa thainkama-waitairi? ¿Tsikama ipaimatsitaka yoka kaari-pirori Kinawai-taniri inthainka-matan-tyaariri iwayiriti Pawa Añaanita-tsiri?” </v>
<v b="1SA" c="17" v="27">Yakajii-tanaki ishininka-payi, irootaki yapii-yapii-takiri okaratzi ikanta-wakaa-jiitari, ikantzi: “Irootaki impaitiriri atziri wamairini Goliat.” </v>
<v b="1SA" c="17" v="28">Ikimaki Eliab yantariti David ikantziri ishininka-payi, ikisanakiri David, ikantanakiri: “¿Paitama pipokantari awiroka aka? ¿Paitama pookanakiri aminirini pipira-matsiti anta otzisi-masiki? Noyotzimi tsika pikanta awiroka opaita pikinkithasiritari, pinintasita piñiiri owayiri-tachari.” </v>
<v b="1SA" c="17" v="29">Akanaki David, ikantziri: “¿Paitama nantakiri? Apatziro noñaawai-matsitaki. </v>
<v b="1SA" c="17" v="30">Ipiya-pitha-tanakari iririntzi, isampitakiri pasini. Irojatzi ikantzi-tariri ikantai-takiriri inkaaranki. </v>
<v b="1SA" c="17" v="31">Ikanta ikimaitakiri ikantakiri David, ikamantai-takiri Saúl. Ikaimakaan-takiri irirori. </v>
<v b="1SA" c="17" v="32">Ikinkitha-waita-kaakiri David jiwari Saúl, ikantziri: “¡Jiwarí! Airo atharowan-tawaitari yonta. Naaka pimpiratani jatasitirini, aritaki nowayiri-takyaari Kinawai-taniri.” </v>
<v b="1SA" c="17" v="33">Ikantzi Saúl: “¡David! Airo okantzi pijati apaniroini piwayiri-tyaari yonta Kinawai-taniri, tikira pantari-piro-tita. Yitzitakaro pairani irirori iwayirita ainiro imainari-tapaaki.” </v>
<v b="1SA" c="17" v="34">Ikantzi David: “Pimpiratani nonatzi, aamaako-tariri ipira-payi asitanari. Ipokawita kashikari, maini, yatsika-witari aparoni tsika ipiyojiita ipiraitari. </v>
<v b="1SA" c="17" v="35">Ikanta nopatzima-takota-nakiri, naapitha-tawajiri ipaantiki. Inintzi yatsikinami naaka, nairikakiri itapinomaki, noposakiri. Kamanaki. </v>
<v b="1SA" c="17" v="36">Inkanta-wityaa iriirika kashikari, maini, aritaki nowamaakiri. Ari nonkantzi-takyaari yonta’ kaari-pirori Kinawai-taniri. Tima oshiki ithainka-mawai-takiri iwayiriti Pawa Añaanita-tsiri. </v>
<v b="1SA" c="17" v="37">Aikiro ikantatzii David: “Iriitaki Pawa ookakaawinta-kinari inkisawaraan-tyaanaromi irako-pako kashikari, inkisaraan-tyaanaromi irako-pako maini. Aritaki yookakaa-wintakina aajatzi inintawityaa inkisaraan-tyaanaromi irako-pako yoka Kinawai-taniri.” Ari ikantanaki Saúl: “Pijati, onkamintha yookakaa-wintimi Pawa.” </v>
<v b="1SA" c="17" v="38">Ikantakaantaki Saúl yamaitakiro kithaarintsi inkithaa-takai-tyaari David. Yamathai-taitiri iwitsikai-tziro asiro kitirita-tsiri, inkyaanta-kayi-tyaari kisotaki-tatsiri iniiki. </v>
<v b="1SA" c="17" v="39">Ikithaa-takowi-takaro David ithatzinka-minto, iñaanta-witakaro yaniiti. Tima ti imata-piintiro inkithaa-tyaaro. Ikantanakiri Saúl: “Ti onkanti naniita-kayiro, ti namityaaro.” Isapokajiro maaroni. </v>
<v b="1SA" c="17" v="40">Yaanakiro ikotzikiiri, iyoyaanaki 5 kamiithakiri mapiki piyotachari nijaatinkaki, ititanakiro itharatiki. Yairikakiro iwaraka-thati, ijatasi-tanakiri Kinawai-taniri. </v>
<v b="1SA" c="17" v="41">Nosikaka irirori Kinawai-taniri imonthai-yaari David. Iriitaki jiwatatsi impiratani. </v>
<v b="1SA" c="17" v="42">Ikanta yaminaki Kinawai-taniri iñaatziiri ipokaki David, ithainka-wakiri. Tima awankari ikanta iñaakiri, kiraa-poro ikantaka, kamiithaa-nikitaki. </v>
<v b="1SA" c="17" v="43">Ari ipairyaa-nakiri Kinawai-taniri iwawa-niroti, ikamaari-tanakiri David, ikantawakiri: “¿Naakama otsitzi pamasi-tantanari inchaki?” </v>
<v b="1SA" c="17" v="44">Aikiro ikantana-kitzii Kinawai-taniri: “¡Pimpoki. Iroñaaka iyaami tziso, aajatzi katsikaniri antami-wiri!” </v>
<v b="1SA" c="17" v="45">Yakanaki David, ikantziri: “Pamasi-takina awiroka piwisa-minto, pichakopiti aajatzi pithatzinka-minto. Irooma naaka nopoki nawintaari Pawa Ñaapirori, owayiri-takaariri Israel-iiti. Pithainka-piintakiri. </v>
<v b="1SA" c="17" v="46">Tima isinitakimi iroñaaka Pawa noitsinampaimi, aritaki nowisakimi. Tima maaroni piwayiriti ari iwajyaari tziso, iwajyaari aajatzi katsikaniri antami-wiri. Aritaki iyotaki maaroni nampitarori kipatsiki tzimatsi Iwawani Israel-iiti. </v>
<v b="1SA" c="17" v="47">Ari iyoti ikaratzi piyotain-chari aka ti apatziro iwawisaa-kotantaro Pawa chakopi, wisa-mintotsi. Tima iroka owayiri-taantsi irasi Pawa onatzii, iriitaki sinitakimiri awirokaiti nowamaimi.” </v>
<v b="1SA" c="17" v="48">Ari isiyapaaka Kinawai-taniri, ipokasi-tziri David. Ti itsinampa-tanaki David, ijatzitanaka irirori impiyatyaari. </v>
<v b="1SA" c="17" v="49">Ipampitanaki itharatiki David, yaanaki imapikiti, iwaraka-thatakiri, iposakiri ipankainaki Kinawai-taniri. Tyaanaki, naryaa-paaka kipatsiki, irojatzi owikapaaka mapiki ipankainaki. </v>
<v b="1SA" c="17" v="50">Ari ikantakirori David yiitsinampaan-takariri Kinawai-taniri. Apatziro yaanaki iwaraka-thati aajatzi imapikiti, iwamaakiri. Ti ontzimi-mowityaari irirori David iwisa-minto. </v>
<v b="1SA" c="17" v="51">Isiyasi-tapaakari David okaakiini Kinawai-taniri. Inosiki-tapaakiri iwisa-minto, iwisakiri iitoki. Ikanta iñaakowintakiri Kinawai-taniriiti iwamaitakiri iriipirori iwayiriti, siyajii-tanaka. </v>
<v b="1SA" c="17" v="52">Ipatzimariki iwanakiri Judá-iti imatzita-nakaro aajatzi pasini-payi Israel-iiti, ikaima-kotanakiri sintsiini. Ipatzima-jiita-nakiri irojatzi otaapiiki. Iwamaaki oshiki iwayiriti Kinawai-taniriiti, yitanakaro nampitsiki Apitatakowiniki irojatzi yariitan-takari Inchatonaariki aajatzi Thokairoshaariki. </v>
<v b="1SA" c="18" v="5">Tima inthonkiro David ijayitziro tsika-rika ityaantziri Saúl, ti impiyatha-waityaa. Irootaki inintan-tanakari Saúl ijiwatiri iwayiriti-payi. Tima oshiki onimotakiri iwayiriti aajatzi inampiri-payi Saúl. </v>
<v b="1SA" c="18" v="6">Ikanta ipiyajaro owayiri-payi iwamaan-takariri David Kinawai-taniri, osiyasi-tawajari kooya-payi poñaayi-tainchari inampiki-payi Israel-iiti. Owithata-waari pinkathari Saúl, kimosiri opanthaa-jiitanaki, tharowinta otziron-kajiita amashai-jiitzi. poimainka ikantanaka othatani-payi. </v>
<v b="1SA" c="18" v="7">Iroka okantzi owanthaani kooya-payi: Iwamaaki Saúl oshiki akisaniintani, Iriima David, iwamaakiri irirori oshiki-piro-tatsiri. </v>
<v b="1SA" c="18" v="8">Irootaki owatsimaa-nakiriri Saúl ikimakiro panthaantsi. Ikantanaki irirori: “Tima ikantaitaki, iwamaakiri David oshiki-piro-tatsiri. Irooma naaka nowamaa-matsitaki oshiki. ¡Apatziro kapichiini iwinkatharititaitakyaarimi David!” </v>
<v b="1SA" c="18" v="9">Aripaiti ikatsima-kyaawai-tanakiri Saúl yoka David. </v>
<v b="1SA" c="18" v="10">Okanta pasini kitaitiri, ikantakaakaro Pawa ikamaari-siriti Saúl, tima sinkiwintaka iwinkathari-pankotiki. Pokaki David ipiyompi-wintziri ikimita-piintziro apatha-kiroini. Yairikakiro irirori Saúl iwisa-minto. </v>
<v b="1SA" c="18" v="11">Yaanakiro Saúl iwisa-minto, inintzi iyontaa-kotirimi David tanto-tsiki, apiti-satzi ikominkakiro David wisa-mintotsi. </v>
<v b="1SA" c="18" v="12">Oshiki itharowan-takari Saúl yoka David, tima inisironkatani inatzii Pawa. Iriima Saúl yooka-nakiri irirori Pawa. </v>
<v b="1SA" c="18" v="13">Irootaki yookanta-kariri Saúl yoka David, ityaantakiri ijiwatiri oshiki iwayiriti. Iriitaki piyapiya-tachani iwayiri-tantyaa. </v>
<v b="1SA" c="18" v="14">Iriitaki Pawa tsipata-kariri David, tima okaratzi yantayi-tziri kamiitha okantaka. </v>
<v b="1SA" c="18" v="15">Irootaki ipinkan-tanakariri Saúl yoka David, tima iñaakiri kamiitha okanta yantayi-tziri. </v>
<v b="1SA" c="18" v="16">Tima oshiki itakojii-takari David maaroni Judá-iti aajatzi ikimitaakiri pasini-payi Israel-iiti, iriitaki jiwatakiriri tsika-rika ikinayitzi iwayirita. </v>
<v b="1SA" c="19" v="1">Ari ikinkitha-waita-kaakiri Saúl itomi aajatzi maaroni impiratani, ikantakiri itomi: “¡Jonatán! Nonintzi piwamairi David.” Iro kantacha Jonatán, oshiki itakotakari David. </v>
<v b="1SA" c="19" v="2">Ikamantakiri David, ikantziri: “Inintatzii iwamaimi asitanari. Paamaiyaari onkitaitita-manaji, pijati pamini tsika pimañaa. </v>
<v b="1SA" c="19" v="3">Ari nojataki naaka nontsipa-tyaari asitanari tsika-rika pisaikaki. Ari nonkanta-kowintakimi, nonkimiri tsika-rika inkanti. Aritaki nonkaman-takimiro onkarati inkantinari. </v>
<v b="1SA" c="19" v="4">Ikinkitha-waita-kaakiri Jonatán iriri, ikantako-wintakiri David. Ikantziri: “¡Pinkatharí! Ti onkamiithati piwaaripirotiri pimpiratani David. Tikatsi inkantimi irirori, yanta-piinta-kimiro kamiitha-tatsiri. </v>
<v b="1SA" c="19" v="5">Tima isinitakiro yañaan-tari imatanta-kariri iwamairi Kinawai-taniri. Ari ikinakairori Pawa ikisawintari maaroni ashininka Israel-iiti. Piñaakiro awiroka antaro pikimo-siri-tanaki. ¿Paitama pinkaaripiro-tantyaari pimaimanitiri kaari tzimatsini ikinakaa-sitani? Tikatsi yanti irirori.” </v>
<v b="1SA" c="19" v="6">Ikanta ikimaki Saúl ikantakiriri Jonatán, ikantanaki: “¡Omapiro-tatyaa nonkantimiri, tima añaatsi Awawani. Airo ikami David!” </v>
<v b="1SA" c="19" v="7">Ari ikaimajiri Jonatán yoka David, ikamantakiri okaratzi ikinkitha-waita-kaakiriri iriri. Irijatzi Jonatán aanajiriri isaiki iriri, saikapaji David ikimita-piintziro pairani. </v>
<v b="1SA" c="19" v="8">Ari apiitanaja owayiri-taantsi. Jataki David iwayiritari Kinawai-taniriiti, yiitsinampaakiri. Imapiro-takiri imisiyakiri. </v>
<v b="1SA" c="19" v="9">Ari ikantakaa-najaro Pawa ikamaari-siriti Saúl. Tima saikaki iwankoki yairikakiro iwisa-minto, ikima-mintha-tziri David ipiyompi-waitzi. </v>
<v b="1SA" c="19" v="10">Ari yapiiwi-takaro Saúl inintzi iyontaa-kotirimi David tanto-tsiki. Ikominka-najiro David iwisa-minto Saúl, oshitaa-sitapaaka tanto-tsiki. Ti ishintanaki David, siyaka tsitini-paiti. </v>
<v b="1SA" c="19" v="11">Irootaki ityaantan-takari Saúl iwayiriti, ikantakiri: “Pijati paminiri David anta iwankoki. Tima onkitaitita-manaji piwamairi.” Iro kantacha, okimaki iina David paitachari Mical, okamantakiri, okantziri: “Airorika pisiya iroñaaka tsitiniri, onkitaitita-manaji iwamaitimi.” </v>
<v b="1SA" c="19" v="12">Aaki Mical siwitha, iro owayiita-kotan-takariri intakiroini David, siyaka. </v>
<v b="1SA" c="21" v="1">Ikanta David jataki nampitsiki Omitzithai-toni iñiiri Ompira-tasorintsitaari paitachari Ahimelec. Imapokakiri isitowa-sitakiri iwankoki, ikantawakiri Ompira-tasorintsitaari: “Tikatsi pintsipatyaa pipoki, ¿ipaitama pipokantari apaniroini?” </v>
<v b="1SA" c="21" v="2">Ari yakanakiri David yoka Ahimelec, ikantziri: “Iriira pinkathari otyaantanari, ikantakina: ‘Ti noninti iyoiti opaita notyaan-tantamiri, opaita nokantzimiri.’ Irootaki nokaima-kaantan-takari yokaiti atziri tsika anta noñiiri. </v>
<v b="1SA" c="21" v="3">¿Ipaitama pimpawa-kinari? Nonintzi noyaa.” </v>
<v b="1SA" c="21" v="4">Ikantzi Ompira-tasorintsitaari: “Tikatsi nowariti, apatziro otzimi yatantaitari tasorin-tsita-tsiri anta Tasorintsi-thaantiki. Ari nompakimi piyaaro, tirika imaantyaaro kooya ikaratzi pitsipa-yitakari.” </v>
<v b="1SA" c="21" v="5">Ikantzi David: “Chapinkitaki ti noñaajiro kooya. Kaarira opitsintaari yokaiti notsipatakari. Tima ti noñaanakiro notsipatari-payi nopokayita-nakira nokina-kina-yitaki, owatsipiro iroñaaka aka ti noñaajiro nompitsintaa-riti.” </v>
<v b="1SA" c="21" v="6">Ipakiri yatantaitani Ompira-tasorintsitaari yasitakai-tariri Pawa. Irootaki iroka yatantaitani yaitairi minkontsitaa-niki Tasorintsi-thaantiki, onkini iwaiti owakirari saawata-tsiri. </v>
<v b="1SA" c="28" v="3">Aritaki kamaki Samuel. Oshiki iwasiri-takotakari maaroni ishininka-payi. Ikitatakiri Tonkaironiitoniki inampiitiki Israel-iiti. Aritaki imisitowakiri irirori Saúl maaroni antyawiyaripayi, aajatzi ñaawyatan-taniri-payi. </v>
<v b="1SA" c="28" v="4">Ikanta yapatojiitaka Kinawai-taniriiti, pokajiitaki iwanko-thaanti-yitaka Apimakoryaariniki. Iriima Saúl yapatotakiri maaroni ishininka-payi irirori, iwanko-thaanti-yitaka Jaaniya-piyoi-toniki. </v>
<v b="1SA" c="28" v="5">Ikanta iñaakiro iwanko-thaanti-payi Kinawai-taniriiti, antaro oimiraa-siri-tanakiri, ayimatakiri itharonka. </v>
<v b="1SA" c="28" v="6">Ari yamanawi-tanaka Saúl, titzimaita yakiri Pawa, ti imisimpyaa-najiri aajatzi. Ti oyotakaa-najiri mapiki poriryaari aajatzi Kamantan-tzinkari-payi, ti yakiri. </v>
<v b="1SA" c="28" v="7">Irootaki ikantan-takariri Saúl impiratani, ikantziri: “Pijati, paminaiti ñaawyatan-taniro, irotaki nojatasiti nosampitiro.” Yakanakiri impiratani, ikantziri: “Tzimatsi ñaawyatan-taniro anta Chariñaariki.” </v>
<v b="1SA" c="28" v="8">Ikithaa-tanaka Saúl pasini iithaari, airo iyotantaitari, itsipata-nakari pasini apiti ishininka, jatanaki tsitiniriki iñiiro kooya. Ikantapaakiro: “¡Ayomparó! Awiroka nopokasitzi piñaawya-tyaana. Nonintzi pinkaima-siritiri nonkantimiri naaka.” </v>
<v b="1SA" c="28" v="9">Akanakiri kooya, okantziri: “Piyotzi awiroka opaita yantakiri Saúl aka. Tima ithonka ipyaakaa-sitakari yotantaniri-payi aajatzi ñaawyatan-taniri. ¿Irooma pikoshikan-tanari pinintzi iwamaitina aajatzi naaka?” </v>
<v b="1SA" c="28" v="10">Ikantanakiro Saúl: “¡Omapiro-tatyaa nonkantimiri! Tikatsi kowiinkari awishimo-timini.” </v>
<v b="1SA" c="28" v="11">Nintanaki kooya okantzi: “¿Paitama pinintziri nonkaima-siri-timiri impoki?” Ikantzi Saúl: “Nonintzi pinkaiminari jiwarini Samuel.” </v>
<v b="1SA" c="28" v="12">Oñaatziiri kooya kaminkarini Samuel, antaroiti okaimanaki. Okantanakiri Saúl: </v>
<v b="1SA" c="28" v="13">“¿Paitama pamatawi-tantanari? Saúl pinatzii awiroka.” Ikantanakiro irirori: “Airo pitharowantari. ¿Paitama piñaakiri?” Okantzi iroori: “Noñaakiri siritsi isitowa-paakiro kipatsiki.” </v>
<v b="1SA" c="28" v="14">Ikantzi Saúl: “¿Tsika ikantawaitaka?” Okantzi iroori: “Antyasipari inatzii, ikithaataro yapitisamaatari.” Ari iyotanaki Saúl iriitaki jiwarini Samuel, ityiirowanaka ipinkatha-tanakiri, yoiyootanaka. </v>
<v b="1SA" c="28" v="15">Ari iñaawai-tanaki kaminkarini Samuel, ikantziri: “¡Saúl! ¿Paita piñaasirinkan-tanari pikaima-kaantana?” Ikantzi Saúl: “Tima antaaro okantzimo-siri-takana, tima oshiki iwayiri-mintha-takana Kinawai-taniriiti. Yookanakina Pawa, ti yakajina nokowako-witari, ti imisimpyiina aajatzi. Nokanta-witari Kamantan-tzinkari, tikatsi akinani. Irootaki nokaima-kaantan-tamiri awiroka pinkantina paita-rika nantiri.” </v>
<v b="1SA" c="28" v="16">Ikantzi jiwarini Samuel: “¿Paitama pisampi-tantanari naaka? Aritaki yooka-nakimi Pawa, kisaniinta iwanakimi. </v>
<v b="1SA" c="28" v="17">Imatakimi Pawa okaratzi ikamanta-kinari naaka tsika inkantimi. Yookakaa-jimiro pipinkathariwita, ipinkathari-takaajiri David, pitsipa-minthatani. </v>
<v b="1SA" c="28" v="18">Tima ti pinkimisantiri awiroka Pawa ikantawi-takamiri, ti pimonkaratiro papirotiri Otinkanaawini-satzi. Irootaki piñaantarori awiroka okaratzi awishimo-tzimiri iroñaaka. </v>
<v b="1SA" c="28" v="19">Inintaki Pawa inthonkanti Kinawai-taniriiti. Iwamaajimi awiroka intsipataimiri pishininka-payi. Ari pintsipa-tajyaana naaka onkitaitita-manaji, aajatzi pitomi-payi. Tima isinitakiri Pawa Kinawai-taniriiti yiitsinampairi iwayiriti ashininka Israel-iiti.” </v>
<v b="1SA" c="28" v="20">Antaro itharowanaki Saúl, ikimakiri jiwarini Samuel. Ithonka isipita-waitanaki, tyaanaki osaawiki, naryaa-tawato-tapaaka. Tima ti iwajyaa, maakotaki aparoni kitaitiri aajatzi aparoni tsitiniri. </v>
<v b="1SA" c="28" v="21">Okanta oñaakiri kooya itharowanaki Saúl, opokasi-takiri, okantziri: “¡Pinkatharí! Nokimisanta-kimiro okaratzi pikowako-takinari, nosiniwintakami naaka, </v>
<v b="1SA" c="28" v="22">ontzimatyii pinkimisantina awiroka. Nonintzi namimi piwawakyaari kapichiini, onkini pisintsitaji, pijatan-tajyaari.” </v>
<v b="1SA" c="28" v="23">Ti inintawityaa iyaa Saúl, ikantzi: “Ti noninti noyaa.” Ari osintsiwintziri kooya aajatzi impiratani-payi iyaa. Irojatzi inintan-tanakari. Piriintanaka, thointaka imaapiintaitzi. </v>
<v b="1SA" c="28" v="24">Owamaaki kooya wathantzi opira, otasitaki yatantaitari. </v>
<v b="1SA" c="28" v="25">Aanakiniri Saúl iwawakyaa. Ari ikaratzi yakyoo-takiri impiratani-payi. Ikanta ithonka-kiro iwajiitaka, jaitijiitaji tsitini-paiti. </v>
<v b="1SA" c="31" v="1">Ikanta Kinawai-taniriiti, iwayiri-mintha-takari Israel-iiti. Ari isiyanaka Israel-iiti iñaakiro oshiki ishininka iwamaitaki otzisiki Jaaniyapiyoitoniki. </v>
<v b="1SA" c="31" v="2">Ipatzima-tanakiri Kinawai-taniriiti yoka Saúl aajatzi itomi-payi. Ari iwai-takiri Jonatán, Abinadab aajatzi Malquisúa itomi-payi Saúl. </v>
<v b="1SA" c="31" v="3">Ari yapathawintai-tanakari Saúl imanaitziri, ikintaitakiri. Oshiki itharokan-taitakari. </v>
<v b="1SA" c="31" v="4">Ikantanakiri iwayiriti inampiritari Saúl: “Pinosikiro piwisa-minto, pinthatzinkan-tyaanaro. Ti noninti iwisan-tyaanaro irasi kaari-piro-siriri-payi, ti noninti inthainka-mawaitina.” Titzimaita ininti iwayiriti inampiritari, tima oshiki itharowakan-takari aajatzi irirori. Yaakiro Saúl iwisa-minto irirori, isataakaro. </v>
<v b="1SA" c="31" v="5">Ikanta owayiri inampiritari iñaakiri kamaki Saúl, isataanakaro irirori iwisa-minto. Ari itsipatakari ikamaki. </v>
<v b="1SA" c="31" v="6">Ari okanta ikamantajari irirori Saúl, tima ari ikaratairi mawa itomi, inampiri, aajatzi maaroni iwayiriti-payi.</v>
<v b="2SA" c="5" v="1">Ikanta maaroni inasiyitachari icharini-payi Israel ijatasi-takiri David isaiki irirori Aripiro-taariniki, ikantapaakiri: “¡Pinkimi, naaka pishininkaiti okaakiini! </v>
<v b="2SA" c="5" v="2">Tima awiroka jiwatakinari pairani awayirita ipinkathari-tantari pinkatharini Saúl. Irijatzi Pawa ñaanata-kimiri, ikantakimi: ¡David! Awiroka jiwatairini pishininka Israel-iiti, Pimpinkathari-wintajiri nasitari naaka.” </v>
<v b="2SA" c="5" v="3">Imatakiro aajatzi antari-konaiti Israel-iiti, ijatasi-takiri David anta Aripiro-taariniki, ikantakiri: “¡Thami aapatyaa-wakaityaa! ¡Iriitaki yotatsi Pawa airo amatawita-wakaa!” Ari isaipatzii-totanakiri David impinkathari-wintairi maaroni ishininka-payi Israel-iiti. </v>
<v b="2SA" c="5" v="4">Tima tzimaki David okaratzi 30 isarintsiti yitanta-nakarori ipinkatharitzi. Onkarati 40 osarintsi impinkathari-wintanti. </v>
<v b="2SA" c="5" v="5">Tima anaanakiro 7 osarintsi ipinkathari-wintakiri Judá-iti Aripiro-taariniki. Irooma Aapatyaawiniki onkarati 33 osarintsi impinkathari-wintiri maaroni ishininka-payi Judá-iti aajatzi pasini-payi ishininka Israel-iiti. </v>
<v b="2SA" c="5" v="6">Ikanta ijataki David Aapatyaawiniki itsipata-nakari iwayiriti imanatiri Kayaawinisatzi asitarori inampi anta. Isiyakaantzi Kayaawinisatzi airo imatziro David inkyii inampiki, ikantawakiri: “Airo pimatziro pinkyii nonampiki. Iri owayiri-matsi-tawakimini mawityaakiri-payi intsipa-takyaari kisoporokiri-payi.” </v>
<v b="2SA" c="5" v="9">Iro kantacha David, imatakiro ikyaaki owayiri-pankoki tsika isaiki inkisako-wintyaaro nampitsi, ipaitakiro “Inampi David”. Itanto-takaan-takiro nampitsi, itanakaro otaapiki Tamakopathaniki irojatzi tonkaariki. </v>
<v b="2SA" c="5" v="10">Tima aikiro otzimimo-tanaki-tziiri isintsinka David. Ari yasi iwiro Ñaapirori Pawa itsipatakari David. </v>
<v b="2SA" c="7" v="1">Aritaki saikaki iwankoki pinkathari David. Ikantakaakaro Pawa imakoryaawaki kapichiini iwayiri-minthatari iisaniintani. </v>
<v b="2SA" c="7" v="2">Ikinkitha-waita-kaakiri pinkathari David Kamantan-tzinkari Natán, ikantakiri: “Piñaakiro awiroka nowanko oyosiita santari-kota, irooma itasorintsi-mokoti Pawa iwanko-matsi-taitan-takaro misinantsi aajatzi manthakintsi.” </v>
<v b="2SA" c="7" v="3">Ikantanaki Natán: “¡Pinkatharí! Pantiro awiroka okaratzi pikinkithasiritari, tima Pawa kantakai-yaaroni omatantyaari kamiithaini pantiri.” </v>
<v b="2SA" c="7" v="4">Okanta otsitini-tanaki, iñaanatakiri Pawa Kamantan-tzinkari Natán, ikantziri: </v>
<v b="2SA" c="7" v="5">“Pijati piñiiri nompiratani David, pinkantiri: ‘Pinkimi ikantzi Pawa. ¿Awirokama witsikainani pankotsi nosaikan-tyaari? </v>
<v b="2SA" c="7" v="6">Tima irojatzi pairani naantaariri pishininka-payi isaikawitaka Apitantoniki, ti nosaikan-tyaaro pankotsi, apatziro nosaikanta-matsi-takaro tasorintsi-thaanti nokina-kina-waitaki tsika-rika-payi. </v>
<v b="2SA" c="7" v="7">Tima oshiki notsipa-takari pishininka-payi, ti nonkowa-kotiri ikaratzi nowakiri ijiwatiri pishininka-payi iwitsikina santari-panko nosaikan-tyaari.’ </v>
<v b="2SA" c="7" v="8">Pinkantiri iroñaaka nompiratani David: ‘Ikantzimi Ñaapirori Pawa: “Naakataki amakimiri pisaikawita paamaako-wintari pipira-payi, pipinkathari-wintairi pishininka-payi nasitari naaka. </v>
<v b="2SA" c="7" v="9">Nasi nowiro notsipatami tsika-rika pikinayitzi, nasiryaakari ikaratzi owayiri-mintha-takamiri. Tima naaka kantakai-yaaroni inthonka inkimakoi-tantyaamiri tsika-rika-payi, pisiyako-taari iriipiroriiti saikatsiri aka kipatsiki. </v>
<v b="2SA" c="7" v="10">Noñaaki tsika nowiriintajiri pishininka-payi nasitari naaka. Ari inampita-jyaaro, tikatsi oñaasirinkairini. Airo itzimaji kaari-pirori maimani-waitairini ikimitai-tziri pairani, </v>
<v b="2SA" c="7" v="11">owakira nowayitakiri ikaratzi jiwayita-kiriri pishininka-payi Israel-iiti. Aritaki nonkanta-kaakyaaro pimakoryaa-waitaji awiroka iwayiri-mintha-waitami pikisaniintani.” ’ Ikantzi aajatzi Pawa: ‘Naaka witsikaimini piwanko pasi awiroka. </v>
<v b="2SA" c="7" v="12">Niroka nosiyakaa-winta-kimiri piwanko: Aririka omonkara-tajyaa onkarati pantiri, pimakoryaaki-rika, aritaki intzimaji pitomi awiroka, iriitaki impoyii-tajyaamini impinkathariti irirori. </v>
<v b="2SA" c="7" v="13">Iriitaki witsikinani nowanko tsika impinka-thaitairo nowairo. Aritaki nonkanta-kaakyaaro naaka, irasi iwiro impinkatha-wintanti incharini-tanajyaari. </v>
<v b="2SA" c="7" v="14">Naaka tomitajyaarini, iriritajyaana irirori. Yantakiro-rika kaari-pirori, naakataki wasankitairini nosiyaari tsika ikanta atziri ipasatziri itomi. </v>
<v b="2SA" c="7" v="15">Airotzimaita nokarata-kaaro nonisironka-tajyaari irirori. Airo nosiyakaari Saúl nokaratakiro nonisironkatari. Tima naaka pinkatharitakaakimiri pairani awiroka pimpoyii-tajari iroñaaka. </v>
<v b="2SA" c="7" v="16">Irootaki nosiyakaa-wintzimiri piwanko. Tima iriitaki pitomi aajatzi pincharini-tajyaari pinkathari-taatsini. Inkimita-jyaami awiroka pipinkathari-wintantzi. Irasi iwiro ontzimi iwanko aajatzi iwinkathari-minto.’ ” </v>
<v b="2SA" c="7" v="17">Imatakiro Natán, ikamantakiri David okaratzi ikantai-takiriri, okaratzi iñaakai-takiri aajatzi. </v>
<v b="2SA" c="11" v="1">Okanta pasini osarintsi, ari omonkara-paititaja ijatanta-piintari pinkathari-payi imanatyaa. Ari ityaantakiri David jiwatziriri iwayiriti-payi ipaita Joab, itsipataakiri impiratani-payi aajatzi maaroni Israel-iiti. Tima ithonka yasiryaakari Pityaankaarini-satzi, itzimasi-takiri anta Oshikiwiniki. Iriima David irojatzi isaikaki irirori Aapatyaawiniki. </v>
<v b="2SA" c="11" v="2">Okanta itainkaki ooryaatsiri, ipiriintanaka David inaryaa imaamintoki. Jataki okanta-pankaataka iwinkathari-pankoti yaminawaiti. Yaminaki antó, iñaaki okaawaita kooya, kamiithaa-niki okantaka. </v>
<v b="2SA" c="11" v="3">Ityaantaki David sampiko-wintironi iroka kooya. Ikimatzii ikantaitzi: “Iroka kooya opaita Betsabé, irisinto Eliam. Iina Urías ishininka Tharowan-taarini-satzi.” </v>
<v b="2SA" c="11" v="4">Ityaantaki David aakitironi kooya. Yakitai-tziro. Okanta ariitaka, imaanta-waitakaro David. Ikanta omonkara-takiro iroori omairinta, jataji owankoki. </v>
<v b="2SA" c="11" v="5">Ari omotyaataki iroka kooya. Ontyaantaki kantirini David: “Motyaatakina.” </v>
<v b="2SA" c="11" v="6">Ityaantaki David kantirini Joab: “Ikantzi pinkathari: ‘Paakitiri Urías, ishininka Tharowan-taarini-satzi.’ ” Imatakiro Joab, yaakitziri. </v>
<v b="2SA" c="11" v="7">Ikanta yariitaka Urías isaiki pinkathari David, isampita-wakiri, ikantziri: “¿Saikatsi Joab, ti imantsiya-waiti? ¿Ti imantsiya-waiti owayiri-payi? ¿Tsika okantakotaka owayiri-taantsi?” </v>
<v b="2SA" c="11" v="8">Aikiro ikantatzii David: “¡Urías! Pijati piwankoki, pimakoryaapaji kapichiini.” Ikanta isitowanaji Urías pinkathari-pankoki, ikantziri David impiratani: “Paanakiniri Urías iroopirori owaritintsi iwankoki.” </v>
<v b="2SA" c="11" v="9">Titzimaita ijati Urías iwankoki, ari imaaki pinkathari-pankoki itsipayitari aamaako-wintariri pinkathari tsitini-paiti. </v>
<v b="2SA" c="11" v="10">Ikamantai-takiri David, ikantai-tziri: “Ti imaapaji Urías iwankoki.” Ari isampitakiri David, ikantziri: “¡Urías! Owakira pariita awiroka. ¿Tsikapaitama kaari pijatanta pimaapaji piwankoki?” </v>
<v b="2SA" c="11" v="11">Yakanaki Urías, ikantzi: “¡Pinkatharí! Atsipiryaantsi panko-thaantintsi osaikantari tasorintsi-moko, ari okantzitaka isaikantari owayiri-payi Judá-iti aajatzi pasini-payi Israel-iiti. Ari okantzitaka isaikantari Joab jiwatziriri piwayiriti. Tima aritaki nonkantzi-tyaari naaka. Irootaki kaari onimotantana nowawai-tapajyaa naaka nowanko, nomaapaji nomaanta-pajyaaro noina. ¡Omapiro-tatyaa nokantzimiri, tima awiroka pinkatharí. Airo nantzimiro pikanta-witanari!” </v>
<v b="2SA" c="11" v="12">Ikantzi David: “Kamiithataki. Pimaanaji aajatzi iroñaaka, onkitaitita-manaji pijatai.” Imatakiro Urías, aajatzi imaanaji Aapatyaawiniki irojatzi pasini kitaitiri. </v>
<v b="2SA" c="11" v="13">Ikantakiri David yoka Urías: “Pakyootina.” Ikaratakiro iwakaa, ipakotakiri oshiki iraitziri, isinkitakiri. Ikanta otsitini-tanaki, jatanaki Urías imayi tsika imaayitzi iwayiriti pinkathari, titzimaita ijataji iwankoki. </v>
<v b="2SA" c="11" v="14">Okanta okitaitita-manaji, isankinataki David intyaantiniri Joab, iriitaki aanakirori Urías. </v>
<v b="2SA" c="11" v="15">Iroka okantzi isankinari: “Iriitaki pijiwati Urías piwithainkiri tsika okowiinka-pirotzi owayiri-taantsi. Ari pikatziyiri apaniroini inkini inkintaitiri, inkamiita.” </v>
<v b="2SA" c="11" v="16">Imatakiro Joab. Isonkakiro nampitsi itzimasi-tziri iwayiri-tyaari, iwakiri Urías tsika isaikaki iriipirori iwayiritani. </v>
<v b="2SA" c="11" v="17">Ikanta isitowa-jiitanaki kisakotarori inampi, yitanakari imanatziri iwayiriti Joab. Ikintaitaki jiwayitziriri iwayiriti David, ikintai-takiriri aajatzi Urías. </v>
<v b="2SA" c="11" v="18">Ityaantaki Joab ñaantsi iyotan-tyaari David ipaita awisain-tsiri manataantsiki. </v>
<v b="2SA" c="11" v="19">Ikantawakiri aanakirori ñaantsi: “Aririka pinthonkakiro pinkamantiri pinkathari awisain-tsiri manataantsiki, </v>
<v b="2SA" c="11" v="20">aamaasityaa ari inkisanakyaa. Ari inkanta-nakimi: ‘¿Paita pijatasi-tantariri okaakiini piwayiritari? ¿Tima piyoti kantatsi imanatimi atiitakaa-kirori ichakopiti otantoki nampitsi? </v>
<v b="2SA" c="11" v="21">¿Pimaisanta-kiroma awisain-tsiri pairani Kitamaaro-winiki iwantai-takariri Abimelec, itomi Jerobaal? ¿Tima ookimotakiri kooya opitoki tononka-mintotsi osaikaki jinoki otantoki nampitsi? ¿Paitama pijatasi-tantariri okaakiini otantota inampi piwayiritani?’ Aririka imatiro inkantimi, pinkanta-nakiri aajatzi: ‘Kamaki Urías ishininka Tharowan-taarini-satzi jiwatziriri piwayiriti.’ ” </v>
<v b="2SA" c="11" v="22">Tima jataki kamantirini pinkathari. Ikanta yariitaka, ikamantakiri David okaratzi ikantakiriri Joab ontyaanta-kiriri. </v>
<v b="2SA" c="11" v="23">Ikantapaakiri: “¡Pinkatharí! Yanaako-takina isitowa-jiitanaki owayiriiti kisakotarori inampi. Iriitaki itawakaro imanata-wakina. Ikanta nopiyata-nakari, nomisiyakiri. Nopatzima-tanakiri, ariitakana ikyaa-piintzi inampiki. </v>
<v b="2SA" c="11" v="24">Imanata-wakina saikain-tsiri jinoki otantoki inampi. Ari ikintai-takiri jiwatziriri piwayiriti. Imatzitai-takari aajatzi Urías ishininka Tharowan-taarini-satzi, kamaki.” </v>
<v b="2SA" c="11" v="25">Ikantanakiri David amakirori ñaantsi: “Iroka noñaani pinkantiriri Joab. Pinkantiri, ikantzi pinkathari: ‘Airo okantzimo-siri-waitami. Ari asi owiro manataantsi. Ontzimatyii pijatakairo piwayiri-tyaari, irojatzi papirotan-takyaariri akisaniintani.’ Piwintha-takai-yaari awiroka ijatakairo iwayirityaa.” </v>
<v b="2SA" c="11" v="26">Ari okimaki iina Urías, ikantai-takiro: “Kamaki piimi.” Antaro owasiri-takowai-takari. </v>
<v b="2SA" c="11" v="27">Okanta okaratzi-motakiro omairi-wintari oimini, ikaimakaan-takiro David, imisaikairo iwinkathari-pankotiki, iinantakaro. Owaiyan-takiri itomi. Iro kantacha, ti onimotiri Pawa okaratzi yantakiri David. </v>
<v b="2SA" c="12" v="1">Ikanta Pawa ityaantakiri Natán iñiiri David. Ikanta yariitaka Natán isaiki pinkathari, ikinkitha-waita-kaakiri, ikantziri: “Tzimatsi apiti atziri isaikiro nampitsiki. Ashaarantaniri inatzi aparoni, iriima pasini asinonkai-nkari inatzi. </v>
<v b="2SA" c="12" v="2">Itzimimo-tziri oshiki ipira-payi yoka ashaarantaniri. </v>
<v b="2SA" c="12" v="3">Iriima asinonkai-nkari apatziro yamanantaki aparoni yanini ipira. Ipiratakari. Ti yookani iwiri iintsiti-payi, yakyoo-tziri iwariti, yirakotziri imiri, ari itsipatari imaapiintzi, ikimita-kaantakari iroomi irisinto. </v>
<v b="2SA" c="12" v="4">Okanta apaata, ipokaki ariitariri iwankoki ashaarantaniri. Ti ininti iwamai ipira iwapaakyaari ariitariri iwankoki. Iri yayitakiri ipira asinonkai-nkari. Iwamaakiri iwakaiyaari ariitariri.” </v>
<v b="2SA" c="12" v="5">Antaro ikisanaka David ikimako-takiri yantakiri ashaarantaniri, ikantanakiri Natán: “¡Omapiro-tatyaa nonkantimi, ontzima-tyiira iwamaitiri antakirori iroka! </v>
<v b="2SA" c="12" v="6">Ontzimatyii yoipyaaji 4 ipira, impinatan-tajyaariri asitariri, tima omapiro iwasinonkaakiri.” </v>
<v b="2SA" c="12" v="7">Ari ikantzi Natán: “¡Pinkatharí! Awirokataki yoka atziri. Iroka iñaani Pawa, Iwawani Israel, ikantzimi: ‘Naaka owakimi pimpinkathari-wintiri pishininka-payi Israel-iiti, naaka ookakaa-winta-kimiri iwimimi Saúl. </v>
<v b="2SA" c="12" v="8">Nopakimiro pinkathari-panko isaikan-tawitari piwinkathariti pairani, nopajii-takamiro iinanta-witari irirori. Nowakimi pimpinkathari-wintairi Judá-iti aajatzi pasini-payi Israel-iiti. Ti ari onkarati iroka, ari nompajimimi pasini anaironi iroka. </v>
<v b="2SA" c="12" v="9">¿Paitama pipiyatha-tanta-kanari? ¿Paitama pikaaripiro-tzimo-tanta-kanari? Pikinta-kaantakiri Urías ishininka Tharowan-taarini-satzi piwayiri-tanta-kariri Pityaankaarini. Payitakiri iina. </v>
<v b="2SA" c="12" v="10">Asi owatyairo iroñaaka iwamaan-taiti piwankoki, okantakaan-tziro pipiyatha-takana, payitzitakiri iina Urías, piinantakaro awiroka.” </v>
<v b="2SA" c="12" v="11">Ikantaki aajatzi Pawa: “Naaka kantakai-yaaroni intzimi piwaiyani maimani-timini. Naaka kantakai-yaarini pishininka-payi yaapitha-tajimiro piina-payi. Iñaakawai-tajimiro imaantawai-tyaaro kitaipaiti. </v>
<v b="2SA" c="12" v="12">Pimanani-kiini pantawi-takaro awiroka. Irooma naaka, airo nomanakaaro nantayi-tajiro, inthonka iñaayitajiro pishininka-payi Israel-iiti, kitaipaiti nantajiro.” </v>
<v b="2SA" c="12" v="13">Ikantanaki David: “¡Omapiro-tatyaa! ¡Nokaaripiro-tzimo-takiri Pawa!” Ikantzi Natán: “Ipyaako-tajimiro awiroka Pawa piyaari-pironka, airo pikami. </v>
<v b="2SA" c="12" v="14">Iriitaki kamatsini piinchaaniti owakira tzimain-tsiri. Okantakaan-tziro pantakiro kaari-pirori, ikisima-waita-nakiri iisaniintani Pawa.” </v>
<v b="2SA" c="12" v="15">Ikanta ipiyaaro irirori Natán iwankoki, ikantakaakaro Pawa, omapoka-sitanaka imantsiya-tanaki yiinchaaniti David iwaiyan-takaakirori iina Urías. </v>
<v b="2SA" c="12" v="16">Oshiki yamanawi-tanaka David ikowako-tziri Pawa airo ikamanta yiinchaaniti. Imashika-wintakiri. Ti imaaji tsika imaapiintzi, inaryaa-waitaka kipatsiki. </v>
<v b="2SA" c="12" v="17">Ipokawitaka antari-kona-payi saika-panko-tziri iwiriintairi inaryaa-waitaka kipatsiki, ti ininti impiriinti. Ti yakyoo-tiri iwajiita antari-kona-payi. </v>
<v b="2SA" c="12" v="18">Okanta omonkarataka 7 kitaitiri, kamaki iinchaa-niki. Ti inkaman-taitiri David, tima intharowa-kaita-tyiiyaari. Ikanta-wakaa-jiita impiratani: “Ainiro yañaawita iinchaa-niki, ti ininti inkimisantai akantawi-tariri. Ari imapirotyaa iroñaaka onkantzimo-siri-tyaari, ikamakira yiinchaaniti.” </v>
<v b="2SA" c="12" v="19">Iro kantacha David, iñaakiri ikamanta-wakaa-jiita impiratani, iyotanaki kamaki yiinchaaniti. Isampitakiri, ikantziri: “¿Kamakima iinchaa-niki?” Ikantajiitzi impiratani: “Jii, kamaki.” </v>
<v b="2SA" c="12" v="20">Ari ipiriintanaja David inaryaa-waitaka kipatsiki, ikaataka, itziritaka kasankari, ikithaataka pasini iithaari. Jataki itasorintsi-pankotiki Pawa, ipinkatha-takiri. Ipiyapaaka iwankoki, ikantapaaki: “Pimpina noyaari.” Ipaitakiri owaritintsi, owaka. </v>
<v b="2SA" c="12" v="21">Ikanta impiratani-payi David, isampitakiri ikantziri: “¿Paitama pantziri? Ainiro yañaawita iinchaa-niki, ti pininti piwajyaa, oshiki piraawaitaka. Irooma piñaakiri ikamaki, ari pipiriintanaja, owawaita-najami.” </v>
<v b="2SA" c="12" v="22">Yakanaki David, ikantzi: “Ainiro yañaawita iinchaa-niki, oshiki nomashika-wintakiri, niraawaitaka, nokanta-siritzi: ‘Inkamintha inisironka-tajyaana Pawa, airo ikami iinchaa-niki.’ </v>
<v b="2SA" c="12" v="23">Iro kantacha, kamaki iroñaaka, ¿paitama nomashika-wintiri? ¿Arima nopiriintajiri? ¡Apatziro noyaawintyaa nojati noñaapajiri. Tima airo ipiyaja irirori iñaapajina!” </v>
<v b="2SA" c="12" v="24">Ikanta iwoshinkaaro David iina Betsabé, imaantajaro. Ari itzimairi pasini itomi, ipaitakiri Salomón. Oshiki inisironka-takari Pawa. </v>
<v b="2SA" c="12" v="25">Ityaantajiri Pawa yoka Natán, ikantairi David: “Iriitaki Pawa owaitakaan-takiriri pitomi ‘Nisironka-taari’ ”. Tima iroka wairontsi Nisironka-taari, irootaki ikantziri iñaaniki iriroriiti “Jedidías”.</v>
<v b="1KI" c="1" v="1">Tima antari-kona-piro-tapaaki pinkathari David, oshikitaki isarintsiti. Ipiwiryaa-kowitaitari oshiki iithaari, titzimaita isaawati. </v>
<v b="1KI" c="1" v="2">Ikantakiri impiratani: “¡Pinkatharí! ¿Pinintzi naminimi mainaro? Irootaki aminimini, ompasikaimi, ontsipa-tyaami pimayi osaawantimi.” </v>
<v b="1KI" c="1" v="3">Jataki yamina-minatzi kamiithaa-niki mainaro maaroni inampiki Israel-iiti. Iñaaki mainaro paitachari Abisag poñaachari Apimakoryaariniki. Irootaki yamakiniriri pinkathari. </v>
<v b="1KI" c="1" v="4">Omapiro okamiithaa-nikitzi Abisag. Irootaki aminapaa-kiniriri okaratzi inintayi-tziri pinkathari, titzimaita iinantyaaro. </v>
<v b="1KI" c="1" v="32">Ipoñaa ikantaki pinkathari David: “Pinkaiminari Ompira-tasorintsi-taari Sadoc, Kamantan-tzinkari Natán, Benaía itomi Joiada.” Ari ipokajiitaki irirori iñiiri pinkathari. </v>
<v b="1KI" c="1" v="33">Ikantawakiri: “¡Ashininká! Pintsipa-tanakyaari nompiratani-payi, inkyaakai-yaari nopira notomi Salomón, paanakiri Sipopo-jaariniki. </v>
<v b="1KI" c="1" v="34">Awiroka Sadoc Ompira-tasorintsi-taari aajatzi Kamantan-tzinkari Natán, pisai-patzii-totiri notomi Salomón omatantyaari impinkathari-wintairi ashininka-payi Israel-iiti. Pintyoo-jiiti anta, pinkaima-jiiti aajatzi, pinkanti: ‘¡Yokawí pinkathari Salomón!’ </v>
<v b="1KI" c="1" v="35">Impoña piyaataa-jiitiri itaapiiki impiyi, irojatzi isaikan-tapaa-kyaari nowinkathari-mintoki, tima iriitaki impoyii-tajyaanani. Tima iriitaki noyosii-takiri impinkathari-wintairi ashininka-payi Judá-iti, aajatzi pasini-payi Israel-iiti.” </v>
<v b="1KI" c="1" v="36">Ari yakanaki Benaía itomi Joiada, ikantzi: “¡Pinkatharí! Aritaki onkantyaari. Iriitaki Piwawani nintakaan-tzirori. </v>
<v b="1KI" c="1" v="37">Iriitaki Pawa tsipata-piintakami awiroka, onkamintha ari inkimitairiri aajatzi Salomón, inkanta-kaiyaaro imapirotiro impinkatharitai irirori.” </v>
<v b="1KI" c="1" v="38">Ikanta Ompira-tasorintsi-taari Sadoc, Kamantan-tzinkari Natán, Benaía itomi Joiada, Piyakaasitaniri-payi, Shintsiri-payi, ikyaakaakari Salomón ipira pinkathari David, yaanakiri Sipopo-jaariniki. </v>
<v b="1KI" c="1" v="39">Ari yaaki Ompira-tasorintsi-taari Sadoc chiitsi aajatzi yiinkantsi, saikatsiri tasorintsi-thaantiki, isaipatzii-totakiri Salomón. Ari ikaratzi ityoojii-tanaki maaroni anta, ikaimajii-tanaki ikantajiitzi: “¡Yokawí pinkathari Salomón!” </v>
<v b="1KI" c="2" v="1">Tima irootaintsi inkami pinkathari David, ikaimakaan-takiri Salomón, ikantziri: </v>
<v b="1KI" c="2" v="2">“¡Notomí! Kimitaka irootaintsi nomoronki, nojatatyii tsika ikinayitzi maaroni atziri. Tonta-siri pinkantyaa awiroka, sirampari pinatyii. </v>
<v b="1KI" c="2" v="3">Panta-piintairo impira-tamiri Pawa, pinthotyaa-yitairo iwinkakaantani, ikantakaantani, isinita-kaantani aajatzi isintsi-thatan-tziri, okaratzi osankina-tainchari ñaantsi iyomitaajairi awaisatzitini Moisés, irootaki ojatan-tyaari kamiitha opaita-rika pantayi-tajiri, tikatsi awishimo-timini tsika-rika pinkinayiti. </v>
<v b="1KI" c="2" v="4">Ari imonkara-tirori Pawa okaratzi ikasiya-kaakinari, ikantakina: “Iriipiro-rika inkimisantajina inkarati pincharini-tajyaari, kamiitha-rika isirita-jyaana, yawintaa-siri-tajyaana, irasi iwiro inkarati pincharini-tajyaari impinkathari-wintairi pishininka-payi Israel-iiti.” </v>
<v b="1KI" c="2" v="10">Aritaki makoryaaki David. Ikitaitakiri ipaitai-tziro “Inampi David”. </v>
<v b="1KI" c="2" v="11">Osamani ipinkathari-wintakiri David pairani ishininka-payi Israel-iiti okaratzi 40 osarintsi. Yitakaro ipinkatharitaki nampitsiki Aripiro-taariniki okaratzi 7 osarintsi, aajatzi nampitsiki Aapatyaawiniki okaratzi 33 osarintsi. </v>
<v b="1KI" c="2" v="12">Ikanta yitanakaro ipinkathari-tanaki Salomón, impoyii-taari iriri. Iriitaki matakirori isaikakaantaki kamiitha. </v>
<v b="1KI" c="5" v="1">Ari ikimakiri Hiram pinkathari-tatsiri Mapiniki ikantaitzi: “Isaipatzii-toitakiri Salomón, impoyii-taari iriri.” Tima yoka Hiram oshiki itakota-piintakari pinkatharini David, ityaantaki inampiri-payi iñiiri Salomón. </v>
<v b="1KI" c="5" v="2">Ikanta Salomón irirori, ityaantaki kamantirini Hiram, inkantiri: </v>
<v b="1KI" c="5" v="3">“Piyotzi awiroka ti imatiro asitanarini David iwitsikiniri itasorintsi-pankoti Pawa tsika impinka-thaitiro iwairo, okantakaan-tziro imana-mintha-tziri iisaniintani. Iro kantacha, Pawa kantakaarori yiitsinampaan-takariri maaroni owayirita-piintariri. </v>
<v b="1KI" c="5" v="4">Irootaki isaikakaan-taanari Pawa kamiitha. Tikatsi owayiri-tajinani, ti natsipi-tajyaaro kowiinkari-payi. </v>
<v b="1KI" c="5" v="5">Irootaki nonintantari nowitsikiniri itasorintsi-pankoti Pawa tsika impinka-thaitairo iwairo, tima ikasiya-kaakiri pairani asitanari, ikantakiri: ‘Iriitaki pitomi impoyii-tajyaamini apaata impinkathari-wintanti, iriitaki witsikai-naroni notasorintsi-pankoti, tsika impairyai-tairo nowairo anta.’ </v>
<v b="1KI" c="5" v="6">¡Pinkatharí! Pinkantiri patziriti-payi intowina inchato-payi tzimatsiri anta Kitiniitoniki, aritaki yamitako-takiri natziriti-payi naaka. Tsika-rika onkarati pinintiri nompinatimi yanta-wairi patziriti, aritaki nomatakiro. Piyotzi awiroka tikatsi noshininka-payi yotironi intowiro kamiitha isiyako-tyaari pisaika-nampi-tziri Simaa-satziiti.” </v>
<v b="1KI" c="6" v="1">Aritaki imatakiro Salomón ipinkathari-wintziri ishininka-payi Israel-iiti okaratzi 4 osarintsi, iriitaki apitita-tsiri kasiri, ipaitai-tziri “Sipakiryaari”. Aripaiti yitanakaro Salomón iwitsikiniri itasorintsi-pankoti Pawa. Tima aritaki osamanitaki okaratzi 480 osarintsi isitowan-taari Israel-iiti Apitantoniki. </v>
<v b="1KI" c="6" v="38">Ikanta awisaki 11 osarintsi ipinkatharitzi Salomón, iriitaki 8-tatsiri kasiri ipaitai-tziri “Awiitaantsi”, ithonkai-takiro iwitsikai-tziro tasorintsi-panko, iwitsikai-takiro tsika okanta ikinkitha-siri-taitaka iwitsikaitiro. Tima okaratzi 7 osarintsi osamanitaki ithonkan-taita-karori iwitsika-kaantakiro pinkathari Salomón. </v>
<v b="1KI" c="10" v="1">Okanta pinkatharo poñaachari ipaitai-tziro Sabá okima-kotakiri ikinkithata-koitziri pinkathari Salomón, tima okaratzi iyota-nitari irirori irootaki kantakaarori iroopirori isintsinka Pawa. Irootaki onintan-tanakari oñiiri. Onintzi onkompita-kaiyaari onkarati osampiyitiriri, oñaantyaariri omapiro-rika iyota-nita. </v>
<v b="1KI" c="10" v="2">Okanta ariitaka nampitsiki Aapatyaawini otsipayitakari onampiri-payi, amayitaki oshiki ikyaakoitari-payi okyaakaa-yitakiri owaararo, amaki kasankari, oshiki ooro, aajatzi pinapiro-yitachari mapi. Okanta oñaapaakiri Salomón, omatakiro osampita-paakiri Salomón okaratzi okinkithasiritzi-takari osampitiriri. </v>
<v b="1KI" c="10" v="3">Tima ithonkaa yakakiro Salomón okaratzi osampita-paakiriri. Tikatsi aparoni kompitzi-motyaarini. </v>
<v b="1KI" c="10" v="4">Okanta iroñaaka iroka pinkatharo poñaachari Sabá, oñaakiri omapiro iyota-nitaka Salomón, oñaakiro aajatzi iwinkathari-pankoti okaratzi iwitsika-kaantakiri. </v>
<v b="1KI" c="10" v="5">Tima añaakiro aajatzi okaratzi iwayitari, okaratzi isaikan-tayitari inampiri-payi, tsika ikantayita impiratani-payi okaratzi ikithaa-yitari aajatzi, ikaratzi kitapiintzi-niriri iraitziri. Añaakiro ipomitai-tziri yatsipita-kayitani katziyain-kata-chari anta Tasorintsi-pankoki. Tima okiryaantsi okantanaka iroori. </v>
<v b="1KI" c="10" v="6">Ari okantanakiri pinkathari: “Okaratzi nokima-kotzimiri nonampiki okaratzi pantayitakiri, okaratzi piyota-nitari, omapirotatyaa. </v>
<v b="1KI" c="10" v="7">Tira nonkimisanta-wityaaro, iro kantacha noñaakiro iroñaaka, nokitakaro naaka, ari noyotzi omapirotatyaa. Tira ithotyii-tinaro inkaman-taitinaro maaroni. ¡Omapiro piyota-nitaka awiroka, omapiro otzimi-motzimi piwaararo okaratzi nokima-kota-kimiri! </v>
<v b="1KI" c="11" v="1">Okanta apaata, yoka pinkathari Salomón oshiki kooya inintaki. Inintakiro irisinto iwinkathariti Apitantoni-satzi. Imatzitakaro inintakiro Athataa-wini-sato, Pityaankaarini-sato, Kiraarini-sato, Simaa-sato, Tharowan-taarini-sato. </v>
<v b="1KI" c="11" v="2">Irootaki ipinkakaa-witakariri Pawa pairani Israel-iiti, ikantakiri: “Piwinkani piwiro maaroni kooya poñaachari pasiniki nampitsi, omata-kayimiro = kari pimpinkathatiri awiroka pawaniro-payi.” Iro kantacha Salomón, oshiki inintakiro iroka-payi kooya, iinantakaro. </v>
<v b="1KI" c="11" v="3">Okaratzi 700 iinapiro-takari, pasini okaratzi 300 kaari iinapirota, irootaki iinapayi oitzinampa-siri-takiriri. </v>
<v b="1KI" c="11" v="4">Ikanta yantyasipari-tapaaki Salomón, oitzinampa-siri-takiri iinapayi impinkatha-waitiri pawaniro-payi. Ti inkamiitha-siri-tzimo-tajiri Pawa, ti isiyaari David, iririni. </v>
<v b="1KI" c="11" v="5">Ipinkatha-waitakiri Salomón pawaniro Impokiromara, iwawa-niroti Simaa-satzi. Ipinkatha-waitakiri aajatzi pawaniro ipaitai-tziri “Pinkathari Itaawintai-tziri Iinchaa-niki-payi”, iriitaki iwawa-niroti Pityaankaarini-satzi. Iriiyitaki pawaniro-payi impinka-yitimi. </v>
<v b="1KI" c="11" v="6">Yantasi-takaro Salomón kaari onimotirini Pawa, ti yiriipiroti isirityaari, ti isiyaari David, iririni. </v>
<v b="1KI" c="11" v="7">Iwitsikaki Salomón iyarapapankoti pawaniro ipaitai-tziri “Oitsinampaan-taniri” anta tonkaariki Aapatyaawiniki tsika isitowa-piintzi ooryaatsiri. Tima pinkaari inatzii iwawa-niroti Athataa-wini-satzi. Ipoñaa iwitsikakiri aajatzi isiyakaaro pawaniro ‘Pinkathari Itaawintai-tziri Iinchaa-niki-payi’, tima pinkaari inatzii aajatzi iwawa-niroti Pityaankaarini-satzi. </v>
<v b="1KI" c="11" v="8">Ari ikimitaakiri aajatzi asi maaroni iinapayi poñaayi-tachari pasiniki nampitsi, iriitaki otaapiintziniri kasankai-nkari, opomiyi-tziniriri owawa-niroti atsipita-kaani-payi. </v>
<v b="1KI" c="11" v="9">Ari ikisanakiri Pawa yoka pinkathari Salomón, okantakaan-tziro ti imiraawinta-jyaari, ti inkinkithasiri-tairi Iwawani Israel, iwashaantakiri ikimisantziri, tsika itzimi oñaakawi-takariri apiti-satzi. </v>
<v b="1KI" c="11" v="10">Ikantawi-takari: “Airo pipinkatha-tziri pawaniro-payi.” Iro kantacha Salomón, ipiyatha-takari Pawa ikantawi-tariri. </v>
<v b="1KI" c="11" v="11">Irootaki ikantan-takariri Pawa, ikantziri: “¡Salomón! Omapiro pipiyathataka, ti pinthotyiiro nokasiyakaimiri, ari pikimitaakiro nosankina-takaantani nokanta-witakamiri. Ari okarata-paaki nopinkathari-takaakimi, iriitaki nompinkathari-takaaji iroñaaka pimpiratani. </v>
<v b="1KI" c="11" v="12">Iro kantacha, airo nooka-kayi-tamiro awiroka, oshiki notakotakari asitamiri David, iriitakira pitomi nooka-kayiri ipinkatharitzi tikira-mintha imonkaratiro. </v>
<v b="1KI" c="11" v="13">Airotzimaita nowashaanta-kairi maaroni ipinkathariti. Aritaki nookanaki aparoni ikaratzi ishininkata-wakaiyita, iriitaki Judá-iti. Irootaki nantiri tima oshiki notakotakari pairani David, nompiratani. Notakotzi-takaro aajatzi inampi, Aapatyaawini.” </v>
<v b="1KI" c="11" v="26">Imatakiro Jeroboam, itomi Nabat, poñaachari Posini-pathaniki. Tima yoka Jeroboam, impiratani Salomón, ipoñaaro nampitsiki Katsinkawiniki, ishininka inatzii icharini-payi Efraín. Kinankaro onatzii asitariri opaita Zerúa. </v>
<v b="1KI" c="11" v="27">Iroka opoñaantari Jeroboam imaimani-tziri pinkathari: Tima itanto-takitziiro Salomón maaroni inampi David, iririni, iwitsikakiro Tamako-pathani. </v>
<v b="1KI" c="11" v="28">Yoka Jeroboam, sintsiri inatzii atziri, tikatsi pomirintsi-tzimo-tyaarini. Ikanta iñaakiri Salomón yoka mainari siritha ikantaka, impira-takari yaminayitiro okaratzi yasiyitari icharini-payi José, iwaisatzitini. </v>
<v b="1KI" c="11" v="29">Okanta apaata, jataki Jeroboam ikinawaitzi ipoñaanakaro Aapatyaawiniki. Ari imonthaakari Kamantan-tzinkari Ahías, poñaachari Makoryiironiki. Iñaakiri ipokaki ipasikakaro owakira-mairi ipasika-minto. Apaniro imonthaa-wakaaka, tikatsi intsipatyaa. </v>
<v b="1KI" c="11" v="30">Yaakiro Ahías owakirari ipasikakari, isaraakiro, okaratzi 12-kotamasiti. </v>
<v b="1KI" c="11" v="31">Ikantziri Jeroboam: “Payi awiroka 10 okota, tima irootaki ikantakiri Pawa, Iwawani Israel, ikantzi: ‘Ari nosaraajiro naaka iwinkathari-minto Salomón, tima awiroka nonintaki pimpinkathari-wintairi inkarati 10 ishininkata-wakaa-jiita Israel-iiti. </v>
<v b="1KI" c="11" v="32">Iriima Salomón, apatziro aparoni impinkathari-wintairi irirori ikantakaan-tziro notakotani nompiratani David, impinkathari-wintairo aajatzi Aapatyaawini, tima irootaki nampitsi nonintakiri. Ti osiyaaro pasini inampitsiti ishininka-payi Israel-iiti. </v>
<v b="1KI" c="11" v="33">Tima ipiyatha-takana Salomón, itharowinta-sitaka ipinkatha-waitziri Impokiromara, iwawa-niroti Simaa-satzi, Oitsinampaan-taniri, iwawani Athataa-wini-satzi. Imatzitakari “Pinkathari Itaawintai-tziri Iinchaa-niki-payi”, iwawani Pityaankaarini-satzi. Okaratzi yantakiri Salomón, ti onimo-tina noñaakiro, ti inthotyaa-kotina nosankina-takaantani aajatzi nosinita-kaantani, ti isiyaari David, iririni. </v>
<v b="1KI" c="11" v="34">Iro kantacha, airo naapitha-tziri ipinkatharitzi. Tima tikira iñiiro inkami, aikiro ijiwari-tatyii, okantakaaro notakotari pairani asitaririni, David, nompiratani, tsika itzimi nasitakari naaka, tsika itzimi othotyaa-kirori nokanta-kaantani aajatzi nosankina-takaantani. </v>
<v b="1KI" c="11" v="35">Airotzimaita ipinkatharitaji itomi Salomón, awiroka nonintaki pimpinkathari-wintairi inkarati 10 ishininkata-wakaa-jiita Israel-iiti. </v>
<v b="1KI" c="11" v="36">Apatziro nosinita-wajiri itomi impinkathari-wintiri aparoni ikaratzi ishininkata-wakaa-jiita, airo otsiwakanta itaa-minto David Aapatyaawiniki, tima irootaki nampitsi nasitakari tsika osaikakotaki nowairo.’ ” </v>
<v b="1KI" c="11" v="40">Irootaki kantakaan-tzirori, inintantari Salomón iwiiri Jeroboam. Iro kantacha siyaka Jeroboam ikinaki Apitantoniki tsika ipinkatharitzi Sisac. Ari isaikakiri anta irojatzi ikamantaari Salomón. </v>
<v b="1KI" c="11" v="42">Iroka okaratzi ipinkathari-wintakiri Salomón maaroni Israel-iiti nampitsiki Aapatyaawini okaratzi 40 osarintsi. </v>
<v b="1KI" c="11" v="43">Ikanta imakoryaaji irirori, ikitaitakiri inampitsitiki asitaririni, David. Iimpoyiitari ipinkatharitaji itomi, ipaita Roboam. </v>
<v b="1KI" c="12" v="1">Jataki Roboam anta Sikochaariniki, ari ithonka ijayitaki maaroni ishininka-payi irirori iwinkathariti-tyaari anta. </v>
<v b="1KI" c="12" v="2">Oyotzimaitaka Jeroboam itomi Nabat, isaikakira irirori Apitantoniki isiya-pithatari pinkathari Salomón, ari inampita-karori anta. </v>
<v b="1KI" c="12" v="3">Ari ityaantaitaki kaimirini Jeroboam. Pokaki tsika yapatojiitaka maaroni ishininka-payi irirori. Ari isampitai-takiri Roboam, itomi pinkatharini Salomón, ikantai-tziri: </v>
<v b="1KI" c="12" v="4">“Oshiki imapiro-takina iwasinonkaa-waitana asitamirini. Nonintzi piwatsinaryaa-kotajina okaratzi isintsiwinta-waitana impiratana. Aririka pimatakinaro, awiroka ompirata-jyaanani.” </v>
<v b="1KI" c="12" v="5">Yakanaki Roboam, ikantziri: “Pimpiyanaki maaroni awirokaiti ashininká. Aririka awisaki mawa kitaitiri, ari nonintzi pimpoki piñiina.” Piyajii-tanaka maaroni ishininka-payi. </v>
<v b="1KI" c="12" v="6">Ikanta pinkathari Roboam, inintaki iyomitaa-najiri antari-kona-payi inampinatari pairani Salomón, iririni, ainiro yañaawita irirori. Ikantakiri: “¡Ashininká! ¿Paitama piyomitaa-najinari awirokaiti nonkantiriri atziri-payi?” </v>
<v b="1KI" c="12" v="7">Ikantajiitzi antari-kona-payi: “Aririka pisiyako-tyaari tsika ikantayita impiratani pishininka-payi, aritaki pantinirimi inintayi-tziri, ari pakakirimi kamiithaini isampitakimi, pasi piwiromi pimpira-jiityaarimi iriroriiti.” </v>
<v b="1KI" c="12" v="8">Iro kantacha Roboam, ti inkimisantiri antari-kona-payi iyomitaa-witanaariri. Iri inintaki iyomitaa-najiri mainari-payi ikaratzi ikimota-jiitaki pairani, tsika itzimi inampina-yitari irirori. </v>
<v b="1KI" c="12" v="9">Isampiyi-takiri, ikantziri: “¿Paitama piyomitaa-najinari awiroka-payi nonkantiriri ashininka-payi ikantakina: ‘Piwatsinaryaa-kotajina okaratzi impira-waitakana pairani asitamirini.’?” </v>
<v b="1KI" c="12" v="10">Yakanaki mainari-payi ikaratzi pairani Roboam ikimota-jiitaki, ikantzi: “Iroka pinkantiri pakiri ashininka-payi kantzimiri: ‘Imapiro-takina asitamiri impira-waitakana pairani.’ Pinkantiri awiroka: ‘Isintsiwintakimi pairani asitanarini impiratami, naaka mapirotimini nompira-tyaami. </v>
<v b="1KI" c="12" v="11">Imapiro-takimi asitanarini ikima-tina-takaami, aikiro nonkima-tina-takaa-tyiiyaami naaka. Ipasawai-tanta-kamiri asitanarini wathaki-rontsi, irooma naaka nompasa-tanta-jyaamiro opatzitha asiro.’ ” </v>
<v b="1KI" c="12" v="12">Okanta awisaki mawa kitaitiri piyaja Jeroboam itsipataari maaroni ishininka-payi tsika isaiki pinkathari Roboam, tima aritaki ikantzi-takari chapinki, ikantakiri: “Aririka awisaki mawa kitaitiri, pimpiyi piñiina.” </v>
<v b="1KI" c="12" v="13">Iro kantacha, titzimaita yaki kamiitha Roboam itomi pinkatharini Salomón, ikowako-witariri ishininka-payi, ti inkimisantiri ikampinaa-witakariri antari-kona-payi. </v>
<v b="1KI" c="12" v="14">Yakanta-sitakari okaratzi iyomitaa-nakiriri mainari-payi, ikantakiri: “Imapiro-takimi asitanari ikima-tina-takaami, aikiro nonkima-tina-takaa-tyiiyaami naaka. Ipasawai-tanta-kamiri asitanari wathaki-rontsi, irooma naaka nompasa-tanta-jyaamiro opatzitha asiro.” </v>
<v b="1KI" c="12" v="15">Ti inkimi pinkathari ikowako-witariri ishininka-payi, tima irootaki inintakiri Pawa awishi omonkara-tantyaari ikantzi-takari Jeroboam, itomi Nabat, ikamanta-kiriri Ahías Makoryiironi-satzi. </v>
<v b="1KI" c="12" v="16">Ikanta maaroni Israel-iiti, iñaakiri pinkathari ti inkimi, yakanakiri, ikantziri: Ti noshininka-piro-tyaari naakaiti pirini David. Airo naapatyaami pikarajiitzi icharinitami itomi Isaí. Aikiro ikantajii-tanakitzii: ¡Israel-iiti anaajiitzi aroka, thami ampiyi awanko-thaantiki-payi! ¡Iriima ishininka-payi pinkatharini David, impinkatha-matsita-wakaiyaa ikaratzi ishininkata-wakaa irirori! Ari ipiyajii-tanaka Israel-iiti iwanko-thaantiki-payi. </v>
<v b="1KI" c="12" v="17">Irootaki ipinkathari-wintan-tariri Roboam ishininka-payi Israel-iiti ikaratzi nampitarori iipatsitiki Judá-iti. </v>
<v b="1KI" c="12" v="18">Ari ityaanta-witakari pinkathari Roboam inampina, Adoram, inkowakotiri ishininka-payi yasitakaariri iwinkathariti. Isitowanaki maaroni Israel-iiti ishimyaan-takari mapi, iwamaakiri. Ari ititanakiri sintzini pinkathari Roboam isiyako-mintoki, siyanaka Aapatyaawiniki. </v>
<v b="1KI" c="12" v="19">Ari okantakari yooka-wakaan-takari Israel-iiti, ti intsipa-tajyaari ikaratzi icharini-yitari pinkatharini David irojatzi iroñaaka. </v>
<v b="1KI" c="12" v="20">Ikanta ikimaki pasini ishininka-payi Israel-iiti, ikantaitzi: “Piyaja Jeroboam.” Ikaimakaan-takiri impoki tsika ipiyotaka maaroni ishininka-payi. Ari iwakiri impinkathari-wintairi maaroni ishininka Israel-iiti. Tira impinkatha-wintairi pasini ikarajiitzi ishininkata-wakaa-jiita icharini-yitari David, apaniro ikanta isaikawaitzi Judá-iti. </v>
<v b="1KI" c="12" v="21">Ikanta yariitaka Roboam Aapatyaawiniki yapatota-paakiri Judá-iti aajatzi Benjamín-iti, oshiki-pirori ikarajiitzi iwayiriti iyosiitakiri. Inintzi iwayiri-tyaari pasini ishininka-payi Israel-iiti, imatanta-jyaa-rorimi Roboam, itomi Salomón impinkathari-wintairi maaroni ishininka-payi. </v>
<v b="1KI" c="12" v="22">Iro kantacha, iñaanatakiri Pawa itomiyaayi paitachari Semaías, ikantakiri: </v>
<v b="1KI" c="12" v="23">“Pinkinkitha-waita-kairi Roboam, itomi pinkatharini Salomón, iwinkathariti Judá-iti aajatzi Benjamín-iti. Pimatzi-tyaari pinkamantiri maaroni nampitarori anta, pinkantiri: </v>
<v b="1KI" c="12" v="24">‘Iroka ikantzi Pawa: Ti onkamiithati pijati piwayirita-wakaiyaa pikaratzi pishininkata-wakaa-jiita awiroka Israel-iiti. Pimpiyi maaroni piwanko-thaantiki, tima irootaki nantawairi naaka.’ ” Ikanta ikimajii-takiro ñaantsi ikantziriri Pawa, piyayitanaka iwanko-thaantiki-payi, imatakiro tsika ikantakiri Pawa. </v>
<v b="1KI" c="12" v="25">Yapiitajiro Jeroboam iwiriintairo nampitsi Sikochaarini saikatsiri tonkaariki iipatsitiki Efraín-iti. Ari inampitaarori irirori. Ikanta apaata yookanajiro inampiwi-takaro Sikochaarini, jataji, iwiriintajiro nampitsi Pawaporoni. </v>
<v b="1KI" c="12" v="26">Ari ikinkithasiri-tanaka Jeroboam, ikantzi: “Kimitaka aritaki yapiitajiro impinkathari-wintajina Roboam, icharini pinkatharini David, </v>
<v b="1KI" c="12" v="27">tima irojatzi ijata-piinta-jiitzi Aapatyaawini noshininka-payi impomitiri yatsipi-takaani itasorintsi-pankotiki Pawa, kimitaka aritaki inisironka-takiri Roboam, pinkathari-tatsiri iipatsitiki Judá-iti. Aamaiyaa aritaki iwa-kaantakina naaka, impiyasi-tairi Roboam iwinkathariti Judá-iti.” </v>
<v b="1KI" c="12" v="28">Ari yaminaki pinkathari impaityaa yomitaa-najirini, iwitsika-kaantaki apiti isiyakaaro kiripiri vaca iyosiita ooro, ikantakiri maaroni ishininka: “¡Ashininka Israel-iiti! Aritapaaki pipiyapiyataka Aapatyaawiniki. Yoka piwawani-tajyaari aka, iriitaki amajimiri pisaika-witaka pairani Apitantoniki.” </v>
<v b="1KI" c="12" v="29">Iwaki aparoni isiyakaaro vaca Pawapankoniki, iriima pasini iwakiri iipatsitiki Dan-iti. </v>
<v b="1KI" c="12" v="30">Irootaki inkaaripiro-waitan-tyaari Israel-iiti, ijayitaji Pawapankoniki aajatzi iipatsitiki Dan-iti impinkatha-tairi isiyakaaro kiripiri vaca. </v>
<v b="1KI" c="12" v="31">Iwitsika-kaanta-yitaki aajatzi tonkaariki iyarapapankoti. Iyosiiyitaki ishininka impira-tasorintsi-tyaari, kaari-tzimaita ishininka-payi Leví-iti. </v>
<v b="1KI" c="15" v="9">Tima awisaki oshiki osarintsi ipinkathari-wintakiri Jeroboam maaroni pasini ishininka-payi Israel-iiti. Iriima ishininka-payi Judá-iti yaminaji iriroriiti pasini pinkathari-witairini, ipaita Asa. </v>
<v b="1KI" c="16" v="23">Aritaki tzimaki 31 osarintsi ipinkatharitzi irirori Asa iipatsitiki Judá-iti. Aripaiti yitanakaro irirori Omri ipinkathari-wintziri pasini ishininka-payi Israel-iiti. Okaratzi 12 osarintsi ipinkatharitaki. Irooma anta nampitsiki Aakamiithawiniki ipinkatharitaki okaratzi 6 osarintsi. </v>
<v b="1KI" c="16" v="24">Yamanantakiro Omri iipatsiti Ositikii-toni-satzi, ikaratzi apikithoti kiriiki opinatakari. Ari iwiriintakiri inampitsiti ipaitakiro Ositikii-toni, tima iro owaitakaan-tzirori iwairo asitarori iipatsiti pairani ipaita Ositiki, ikantai-tziri iñaaniki irirori ‘Semer’. </v>
<v b="1KI" c="16" v="25">Ti onimotiri Pawa okaratzi yantziri pinkathari Omri. Omapiro ikaaripirotaki yanaakiri ikaaripirotaki itakarori pairani ipinkatharitzi. </v>
<v b="1KI" c="16" v="26">Isiyako-taari ikaaripirotaki Jeroboam itomi Nabat, tima ikaaripiro-takaakiri aajatzi maaroni ishininka-payi Israel-iiti, iwatsimaakiri Iwawani Israel iñaakiri ipinkatha-waitziri siyakaa-rontsi. </v>
<v b="1KI" c="16" v="28">Ikanta imakoryaaji irirori Omri, ikitaitakiri Ositikii-toniki. Iimpoyii-taari ipinkatharitaji Acab, itomi irirori. </v>
<v b="1KI" c="16" v="30">Tima okaratzi 22 osarintsi ipinkathari-wintakiri Acab ishininka-payi Israel-iiti anta Ositikii-toniki. Titzimaita onimotiri Pawa ipinkathari-witaka Acab itomi Omri, omapiro ikaaripirotaki, yanaanakiri ikaratzi itakarori pairani ipinkatharitzi. </v>
<v b="1KI" c="16" v="31">Ti yookiro yantayi-tziro kaari-pirori isiyako-taari pinkatharini Jeroboam, itomi Nabat, tima iinantakaro Jezabel, irisinto pinkathari-tatsiri Simaaki, ipaitai-tziri “Itsipa-minthari Inkaniwiri”. Tima ijataki pairani Jeroboam, ipinkatha-waitakiri pawaniro Inkaniwiri. </v>
<v b="1KI" c="16" v="32">Iwitsika-kaantaki pomipirini-mintotsi anta Ositikii-toniki, iwitsika-kaantzitaka iyarapapankoti tsika impomiwintaitiri pawaniro Inkaniwiri. </v>
<v b="1KI" c="16" v="33">Imatakiro aajatzi pinkathari Acab iwitsika-kaantaki osiyakaaro pawaniro Inkaariwiro, irootaki iwatsimaa-piro-tanta-kariri Iwawani Israel, tima yanaanakiri itayita-karori pairani ipinkathari-yitzi iwatsimairi Pawa. </v>
<v b="1KI" c="17" v="1">Ikanta Elías Onimowini-satzi poñaachari Wakaniki, ikinkitha-waita-kaakiri pinkathari Acab, ikantziri: “¡Pinkatharí! Omapiro-tatyaa nonkantimiri, tima Iwawani Israel, iriitaki ompiratanari naaka. Ari awisaki osarintsi-payi airo omparyaaji inkani, airo iñiitaji kapichiini itsini impokiro irojatzi nonkantan-tajyaari naaka: ‘Omparyaaji.’ ” </v>
<v b="1KI" c="17" v="2">Ari iñaanata-kiriri Pawa irirori Elías, ikantziri: </v>
<v b="1KI" c="17" v="3">“¡Elías! Pisiyi, pinkinaki isitowa-piintzi ooryaatsiri. Pimañaa nijaatinkaki Chikaaroniki, saikatsiri intatzikiro Owaryiinkaariniki. </v>
<v b="1KI" c="17" v="4">Irootaki pimirityaari nijaatinka. Ari nonkanta-kaakyaari koontzi-niro yayimiro piyaari anta.” </v>
<v b="1KI" c="17" v="5">Imatakiro Elías ikantakiriri Pawa, jataki, isaikaki nijaatinkaki Chikaaroniki saikatsiri intatzikiro Owaryiinkaariniki. </v>
<v b="1KI" c="17" v="6">Pokatsi koontzi-niro yaminiri posiniri iyaari aajatzi yatantyaariri. Yaminiri okitaityaa-manaji aajatzi tsitinii-tiini. Irootaki iriri nijaatinka. </v>
<v b="1KI" c="17" v="7">Okanta awisaki tsika okaratzi kitaitiri, piryaatanaki nijaatinka, tima ti iñiitairo omparyaaji kipatsiki. </v>
<v b="1KI" c="17" v="8">Opoñaa iñaanatairi Pawa yoka Elías, ikantajiri: </v>
<v b="1KI" c="17" v="9">“Pijati Wiyaaroniki otsipa-nampitari Simaani, aritaki pisaikiri anta. Tima ari nonkanta-kaakyaaro kooya kinankaro ompimi piyaari.” </v>
<v b="1KI" c="17" v="10">Jataki Elías Wiyaaroniki. Ikanta yariitzi-mataka nampitsiki, imonthaakaro kooya kinankaro aawaitzi saimpiki. Ikaimako-tapaakiro, ikantziro: “¡Ayomparó! Nonintzi pimpakotina kapichiini nijaa nirawaki.” </v>
<v b="1KI" c="17" v="11">Irootaintsi ojatanaki ayiniri imiri, yapiita-nakiro, ikantziro: “¡Pamaki aajatzi kapichiini noyaari!” </v>
<v b="1KI" c="17" v="12">Akanakiri iroori, okantziri: “¡Omapiro-tatyaa nonkantimi, tima añaatsi Piwawani, tikatsi yatantaitari nompimiri! Apatziro otzimi opanikiini pankirintsi-pani kowitziki, aajatzi yiinkantsi tzimatsi kapichiini. Irootaki naantari kapichiini saimpiki nonkotsitiro nakyootiri notomi, aririka nonthonkakiro, ari noyaawintyaa ayina notashi.” </v>
<v b="1KI" c="17" v="13">Ikantzi Elías: “Airo pitharowa-waitzi. Pijati pimatiro pikantakiri. Iro kantacha naaka pitawakyaa pintasi-tinaro, pamakinaro nowawakyaa. Impoña pampoiti pintasiti pasi awiroka pakyootiri pitomi. </v>
<v b="1KI" c="17" v="14">Tima ikantakina Pawa, Iwawani Israel, airo othonka pankirintsi-pani aajatzi yiinkantsi, irojatzi iwaryaan-tajyaarori Pawa inkani kipatsiki.” </v>
<v b="1KI" c="17" v="15">Tima omatakiro kinankaro ikantakirori Elías. Oshiki kitaitiri awisaintsi ti onkowityiiyaa owariti otsipatakari Elías aajatzi otomi. </v>
<v b="1KI" c="17" v="16">Ti onthonkyaa pankirintsi-pani oyowitzitiki aajatzi ikimitakari yiinkantsi, tima monkarataka iñaani Pawa ikantakiriri Elías. </v>
<v b="1KI" c="17" v="17">Okanta apaata imapoka-sitaka imantsiyataki otomi kinankaro, mapirokitaka, ti onkanti yaniinka-tanaji. </v>
<v b="1KI" c="17" v="18">Oñaanata-nakiri kinankaro yoka Elías, okantziri: “¡Itomiyaayi Pawá! ¿Paitama pipokasi-tantanari? ¿Irooma pipokantari pinkinkithasirita-kayinaro noyaaripironka inkaman-tajyaari notomi?” </v>
<v b="1KI" c="17" v="19">Ari yakanakiro Elías, ikantziro: “Pamakinari aka pitomi.” Yaawakiri Elías othomaakiri iriniro, yatiita-kaanakiri imaapiintzi inaryaa-paakiri imaamintoki. </v>
<v b="1KI" c="17" v="20">Ichiraanaki Elías, ikantzi: “¡Pawá! ¡Asitanarí! ¿Pimatzi-tyaaroma piwasinonkairo kinankaro nomayimo-tziri piwamaitiro otomi?” </v>
<v b="1KI" c="17" v="21">Tima mawa yapiitakiro Elías iwanki-sipanii-takari iintsi. Yapiita-nakiro ichiraanaki, ikantzi: “¡Pawá! ¡Asitanarí! Poipyaa-siri-tairi iintsi.” </v>
<v b="1KI" c="17" v="22">Ikimakiri Pawa ikantakiriri Elías, yoipyaa-siri-tairi iintsi, añaanaji. </v>
<v b="1KI" c="17" v="23">Ithomaa-najiri, yayiita-kaanajiri osaawiki, ipapajiro asitariri, ikantziro: “Yoka pintsiti, añaaji.” </v>
<v b="1KI" c="17" v="24">Okantzi kooya: “Ari noyotziri iroñaaka awiroka itomiyaayi Pawa, tima omapiro-tatyiiyaa iñaani Pawa okaratzi piñaawai-tziri awiroka.” </v>
<v b="1KI" c="18" v="1">Tima osamanitaki, awisaki okaratzi mawa osarintsi, yapiitajiro Pawa iñaanatairi Elías, ikantairi: “Pijati, piñiiri pinkathari Acab, tima irootaa-tsi nowaryaajiro inkani tsinkaironi kipatsi.” </v>
<v b="1KI" c="18" v="2">Jataki Elías iñiiri pinkathari Acab. Tima antaroiti okantaka tashitsi Ositikii-toniki. </v>
<v b="1KI" c="18" v="3">Ikaimakiri Acab inampiri paitachari Abdías, tima imapiro-tatziiro irirori ipinkatha-tziri Pawa. </v>
<v b="1KI" c="18" v="4">Tima owakaantan-takariri Jezabel Kamantan-tzinkari-payi, yoka Abdías iriitaki omanakiriri impirita-moro-nakiki ikaratzi 100 Kamantan-tzinkari, inasitaka apipiyoti ikaratzi 50 Kamantan-tzinkari, ari ipiriri iwari aajatzi iriri. </v>
<v b="1KI" c="18" v="5">Ikinkitha-waita-kaakiri Acab yoka Abdías, ikantakiri: “Thami aniitiro maaroni nampitsi amini tsika owaapathata, amini aajatzi nijaatinka tsika oshooki katarosi yañaantyaari apira-payi ikyaakoitari. Airorika añaasita, ari inthonka-kyaari inkami apira-payi.” </v>
<v b="1KI" c="18" v="6">Tima ikinanaki Acab pasiniki awotsi, iriima Abdías ikinakiro irirori pasiniki awotsi tikatsi intsipa-tanakyaa. </v>
<v b="1KI" c="18" v="7">Ikanta ijatanaki Abdías awotsiki, imonthaakari Elías. Tima iyotawajiri, ityiirowa-sitawaari, ikantziri: “¿Tima awiroka Elías?” </v>
<v b="1KI" c="18" v="8">Yakanaki Elías, ikantzi: “Naakataki. Pimpiyanaki, pinkantiri piwinkathariti: ‘Noñaajiri Elías.’ ” </v>
<v b="1KI" c="18" v="9">Ikantzi Abdías: “¿Tzimatsima nokinakaa-sitani pityaantan-tanari nonkamantiri pinkathari Acab iwan-tyaanari? </v>
<v b="1KI" c="18" v="10">¡Omapiro-tatyaa nonkantimiri, tima añaatsi Piwawani! Oshiki yamina-mina-takaan-takimi pinkathari Acab maaroni nampitsiki. Ikaratzi kantatsiri: ‘Ti noñaajiri,’ isintsiwintziri ikantziri: ‘Pinkanta-piro-tina tirika piñaajiri’! </v>
<v b="1KI" c="18" v="11">Aikiro pikanta-tyaana awiroka iroñaaka: ‘Pijati pinkamantiri piwinkathariti, pinkantiri: “Noñaajiri Elías.” ’ </v>
<v b="1KI" c="18" v="12">Kimitaka aririka nojatanaki, yaanajimi itasorinka Pawa, airo noyotzi tsika pisaiki. Aririka nonkaman-tawita-kyaari pinkathari Acab, airorika iñaasitami irirori, aritaki iwakina. Tima naaka, nasi nowiro nopinkatha-tziri Pawa owakira nomainari-tapaaki. </v>
<v b="1KI" c="18" v="13">¿Tima inkaman-taitimiro okaratzi nantakiri otsitoka-kaantan-tariri Jezabel Kamantan-tzinkari-payi? Tima nomanaki impirita-moro-nakiki ikaratzi 100. Nonasitaka apipiyoti ikaratzi 50 Kamantan-tzinkari, ari nopiriri iwari aajatzi irirí. </v>
<v b="1KI" c="18" v="14">Aikiro pikanta-tyaana awiroka iroñaaka: ‘Pijati pinkamantiri piwinkathariti, pinkantiri: “Noñaajiri Elías.” ’ ¿Pininta-tziima iwina?” </v>
<v b="1KI" c="18" v="15">Ikantzi Elías: “¡Omapiro-tatyaa nokantzimiri, tima añaatsi Pawa Ñaapirori ompiratanari naaka. Iroñaaka nojati noñiiri Acab!” </v>
<v b="1KI" c="18" v="16">Ikanta Abdías yamina-mina-tairi pinkathari Acab, ikamantakiri. Jatanaki irirori Acab imonthai-yaari Elías. </v>
<v b="1KI" c="18" v="17">Ikanta iñaawajiri, ikantawakiri: “¿Awirokama ñaasirin-kayitakiriri ashininka-payi Israel-iiti? </v>
<v b="1KI" c="18" v="18">Ikantzi Elías: “Tira naaka ñaasirin-kirini. Awiroka pitsipatari ishininka-payi piwaisatzitini, okantakaaro piwashaantairo ikantakaantani Pawa, pipinkatha-waita-sitakari osiyakaaro Inkaniwiri-payi. </v>
<v b="1KI" c="18" v="19">Pinkaima-kaantiri maaroni ashininka-payi Israel-iiti yapatojiityaa Owaantsii-toniki. Pinkaimiri anta iñaawya-takaani Inkaniwiri inkarati 450, pinkaimiri oñaawya-takaani Inkaariwiro inkarati 400, aajatzi ikarajiitzi akyoota-piintzirori Jezabel.” </v>
<v b="1KI" c="18" v="20">Ikaimakaan-takiri Acab maaroni ishininka-payi Israel-iiti, yapatotakiri maaroni ñaawyawai-taniri-payi Owaantsii-toniki. </v>
<v b="1KI" c="18" v="21">Ari ipokakiri irirori Elías tsika ipiyotaka ishininka-payi, ikantapaakiri: “¿Tsika-paiti piwashaantairo pipitho-pitho-waitaka okantakaami otzimi apiti pikinkithasiritani? Iriirika iriipirori Pawa pinkimisantiri, pimatiro. Iriirika Inkaniwiri, pinkimisantiri irirori.” Ari imairijiitaki ishininka-payi tikatsi akatsini. </v>
<v b="1KI" c="18" v="22">Aikiro iñaanata-tziiri Elías ishininka-payi, ikantziri: “Aparoni nokanta naaka iyamanta-niriti Pawa, iriima Inkaniwiri ikaratzi 450 iñaawya-taniriti. </v>
<v b="1KI" c="18" v="23">Pamajiiti aka apiti ipiraitari. Iyosiitaki ñaawyariiti aparoni ipiraitari inintiri, intopitha-yitakiri, iwankitakiri itsimaki, airo itaan-tzimaitari paamari. Ari nonkimitaakiri naaka pasini ipiraitari, nowanki-takiri tsitsiki, airo nowaama-tantari aajatzi paamari. </v>
<v b="1KI" c="18" v="24">Impoña pinkowa-kotiri piwawani-payi awirokaiti, pimpairyiiro iwairo. Irooma naaka nompairyiiro iwairo Nowawani. Itzimi-rika Pawa kimatsini, owayiita-kironi paamari, iriitaki mapirotzirori Ipawatzi.” Ikantajiitzi maaroni Israel-iiti: “¡Ariwí!” </v>
<v b="1KI" c="18" v="25">Ikantanakiri Elías iñaawya-takaani Inkaniwiri: “Piyoyii pinintziri ipiraitari, pityaari awiroka piwamairi, tima oshiki pikarajiitzi. Pinkowa-kotiri piwawani pimpairyaajiro iwairo, airotzimaita poisantari paamari.” </v>
<v b="1KI" c="18" v="26">Imatakiro ikantakiriri, yaakiri ipiraitari, iwamaakiri. Yitanakaro kapichikitaiti, tampatzika-takotaki ikowako-witari iwawani Inkaniwiri, ikantziri: “¡Inkaniwirí, pakina!” Tikatsi-tzimaita akirini. Aikiro imitaa-jiiwitatyaa ishonka-shonkawintziro iwitsikakiri ipomi-pirini-minto. </v>
<v b="1KI" c="18" v="27">Tampatzika-takotaki, oshiki isironta-wintari Elías yokaiti, ikantziri: “Pisintsiti pinkaimiri piwawani. Aamaasityaa tzimatsi yantziri, ijatatzii ikiwan-tawaitzi. Piwasaakiryiiri aamaasityaa imaatzii.” </v>
<v b="1KI" c="18" v="28">Aikiro ikaimajii-tatzii, itotakaa-waiyi-takaro kotsiraa-niki, ipathakawai-takaro thoyimpi-thowa-yitatsiri, iyowayitaki iriraani, aritaki okanta yamijiitari iriroriiti. </v>
<v b="1KI" c="18" v="29">Irootzi-mataki omonkaratyaa tsika owiraa kitaitiri ipomitanta-piintariri yatsipi-takaani, aikiro ikaimawi-jiitatyaa sintsiini, titzimaita yakaitiniri yamanani. Tikatsi akirini, tikatsi kimirini aajatzi. </v>
<v b="1KI" c="18" v="30">Ikaimanakiri Elías maaroni ishininka-payi, ikantziri: “Pimpoka-jiiti maaroni aka.” Pokajii-tapaaki ishininka-payi. Ari iwitsikajiri Elías ipomi-pirini-minto Pawa iporoki-taitakiri pairani. </v>
<v b="1KI" c="18" v="31">Yaaki mapipayi okaratzi 12. Ikaratzira pairani aajatzi itomi-payi Jacob 12. Tima irijatzi Jacob ikantakiri pairani Pawa, ikantziri: “Israel pimpaitajyaa.” </v>
<v b="1KI" c="18" v="32">Ipiwirikairo mapipayi iwitsikaji itaapirini-minto Pawa, antaro ikiya-thapi-takiro, kantacha impanki-taitimi oshiki okitho pankirintsi. </v>
<v b="1KI" c="18" v="33">Itaromaakiro tsitsi, itowatha-yitakiri ipiraitari, iwankitakiri tsitsiki. </v>
<v b="1KI" c="18" v="34">Ikantzi Elías: “Pamakiro antaro 4 kowitzi owantakari nijaa, pisaitiro pomitai-rontsi aajatzi tsitsi.” Aikiro ikantatzii Elías: “Papiitiro pisaitiro.” Yapiitziro ikantzi: “Papiitiro pisaitiro.” Imataitakiro okaratzi ikantakiri Elías. </v>
<v b="1KI" c="18" v="35">Jaikita-paaka nijaa ikiya-thapi-taitakiro pomipirini-mintotsi, siyaata-paaka nijaa. </v>
<v b="1KI" c="18" v="36">Aritaki monkara-tapaaka owiraa kitaitiri ipomita-piintziri ipira pomipirini-mintotsiki, pokanaki Elías. Ichiraa-paaki, ikantzi: “¡Pawá! Iwawani Abraham, Isaac aajatzi Israel. Pimatiro nokowako-tzimiri, irootaki iyotantai-tyaari awiroka Iwawani Israel-iiti, naakataki aajatzi pimpiratani. Okaratzi nantziri naaka, awirokataki ompiratanari nantimiro. </v>
<v b="1KI" c="18" v="37">Pimatiro Pawa, pimatinaro nokowako-tzimiri. Irootaki iyotantyaari atziri-payi awirokataki Pawa, awiroka kaima-siri-yitziriri inkimisantaimi.” </v>
<v b="1KI" c="18" v="38">Omapoka-sitanaka ookatha-tanaka, otaapaakiri wathatsi, tsitsi, mapi, samampo, maaroni, paamatanaki aajatzi nijaa jaikitain-chari ikiya-thapi-tasitai-takiro. </v>
<v b="1KI" c="18" v="39">Ikanta iñaakiro maaroni Israel-iiti opaamatanaki, oiyotanaka, otsitoka-paaka itamako kipatsiki, ikantajiitzi: “¡Pawa inatzi yokawí! ¡Iriitaki Pawá!” </v>
<v b="1KI" c="18" v="40">Ari ikantzi Elías: “Pairikiri iñaawyataniriti Inkaniwiri. Tikatsi aparoni siyatsini.” Ari yairikai-tanakiri maaroni, yaanakiri Elías nijaatinkaki Tirimpyaaroki, iwisakiri maaroni. </v>
<v b="1KI" c="18" v="41">Ari ikinkitha-waita-kaakiri Elías pinkathari Acab, ikantziri: “Pijati piwankoki, piwapajyaa, pirapaji aajatzi iraitziri. Tima poimainkata-paaki antaro inkani.” </v>
<v b="1KI" c="18" v="42">Ari itonkaanaki kapichiini pinkathari Acab, owawaitaka, iraki aajatzi iraitziri. Ari itonkaa-piro-tanaki irirori Elías omitzithaki Owaantsii-toniki, thointa-paaka yoiyoota-paaka anta, itsitoka-kaakaro iworo iyirito. </v>
<v b="1KI" c="18" v="43">Ikantziri impiratani: “Pinkatziya-niinti jinokiini, pamini inkaari-kinta.” Jatanaki, yaminaki inkaariki, ikantzi: “Tikatsi noñii.” Aikiro isintsi-tatzii Elías, ikantziri: “Papii-piitiro pamini, onkarati 7 papiitiro.” </v>
<v b="1KI" c="18" v="44">Irotaki 7-tatsiri ipiya-piyataka impiratani, ikantziri: “Noñaaki inkaari-kinta yanini minkori, osiyaro akotsi.” Ikantzi Elías: “Pijati isaiki pinkathari Acab pinkantiri: ‘Paanajiro pisiyako-minto, tikira oparyaa-paaki inkani.’ ” </v>
<v b="1KI" c="18" v="45">Ari otsitini-kitanaki inkiti, antaro otampyaa-tanaki, paryaapaaki antaro inkani. Titanaka Acab isiyako-mintoki, jataki Panki-pawa-winiki. </v>
<v b="1KI" c="18" v="46">Iriima Elías, ikantakaakari Pawa ontzimi isintsinka, yooso-thaki-tanakaro iithaari. Isiyana-kityaa ijatanaki, iriitaki itakaro yariitaka Panki-pawawiniki tikira-mintha yariityaa irirori Acab.</v>
<v b="2KI" c="5" v="1">Tzimatsi aparoni atziri ipaita Naamán, iriitaki jiwatziriri iwayiriti pinkatha-ritatsiri Tonkaironiki. Itakotani iwiri pinkathari, yantziniri opaita-rika inintziri, tima iriitaki kantakaarori Naamán ikaminthaan-takariri Pawa yoitsinampaan-takariri iwayiri-minthatani-payi. Iro kantacha yoka ñaapirori atziri, omatatziiri kowiinkari pathaa-rontsi. </v>
<v b="2KI" c="5" v="2">Ikanta ijajiitaki Tonkaironi-satzi imaimanitziri Israel-iiti, ari inosikaki aparoni iintsi, irootaki ipimantaitaki ompirawaityaaro iina Naamán. </v>
<v b="2KI" c="5" v="3">Okanta iroka iintsi okantakiro iina Naamán: “Aririka ijatimi jiwari iñiiri Kamantan-tzinkari saikatsiri anta Ositikii-toniki, aritaki yisita-kotaji aakiri kowiinkari pathaa-rontsi.” </v>
<v b="2KI" c="5" v="4">Ikanta ikimaki Naamán okantakiri iintsi, ijata-sitakiri pinkathari, ikamantakiri irirori okaratzi okantakiri iintsi. </v>
<v b="2KI" c="5" v="5">Ari ikantanaki pinkatha-ritatsiri Tonkaironiki: “Kamiithataki. Pijati piñaa-kitiri. Aritaki notyaantaki naaka sankinarintsi paanakiniri iwinkathariti Israel-iiti.” Ikanta Naamán, yaanaki oshiki ikaratzi impinatiriri aajatzi kithaarintsi-payi, jataki iñiiri iwinkathariti Israel-iiti. </v>
<v b="2KI" c="5" v="6">Iriitaki aanakirori sankinarintsi ityaantai-tziniriri iwinkathariti Israel-iiti, ikantai-tziri: “Iroka sankinarintsi nontyaan-timiri onkantyaa piyotan-tyaariri yoka Naamán, jiwatziriri nowayiriti, naakataki otyaantziriri, nonintatzii pisita-kota-kaajiri omatakiri kowiinkari pathaa-rontsi.” </v>
<v b="2KI" c="5" v="7">Ikanta iñaanata-wakiro iwinkathariti Israel-iiti iroka sankinarintsi, isaraa-nakiro iithaari tima oshiki okatsitzimo-sirita-nakiri, ikantanaki: “¡Ti naaka Pawa! Ti nomatiro nowañaanti, aajatzi nowamaanti. ¿Ipaitama ityaantan-tanariri iwinkathariti Tonkaironi-satzi yoka atziri nisitakotaajiri omatakiri kowiinkari pathaa-rontsi? Kimitaka iitaimpyaa-waitatyaa ompoñaan-tyaari iwayirityaana.” </v>
<v b="2KI" c="5" v="8">Ikanta ikimaki Kamantan-tzinkari Eliseo, ikantaitzi: “Oshiki okantzimo-siri-waitakari pinkathari.” Ityaanta-kiniri irirori sampitirini, inkantiri: “¿Ipaitama pisaraan-tanakarori pithaari? Piwawisaa-najiri naaka yoka atziri iñaajina, ari onkantyaa iyotantyaari tzimatsi Kamantan-tzinkari aka inampiki Israel-iiti.” </v>
<v b="2KI" c="5" v="9">Irootaki ijatanta-nakari Naamán, yaanaki isiyako-minto-payi, aajatzi ipira-payi ikyaakoitari. Ikatziya-kaapaakari tsika ikyaita-piintzi iwankoki Eliseo. </v>
<v b="2KI" c="5" v="10">Ikanta yoka Kamantan-tzinkari Eliseo, ityaantaki irirori kantirini Naamán: “Pijati, pintsitsiyi Owaryiinkaariniki onkarati 7 papiitiro pintsitsiyi. Aritaki ompiyajyaa opathaa-kaakimi kowiinkari pipathaaro.” </v>
<v b="2KI" c="5" v="11">Ari ikisanaka Naamán, iñaawaita-tziira ijatanaki, ikantzi: “Nosiyakaantzi ari isitowa-sita-wakina, katziya-paaka inkowa-kotiri Pawa. Ari intzinaa-wakota-nakyaa, yantakinaro nopathaaro, isitanaki. </v>
<v b="2KI" c="5" v="12">Tima tzimatsi apiti nijaa anta nonampiki Ontyaamairini, iroka Kyaaryoshaari aajatzi Maasinchaarini. Irootaki kamiitha-pirota-tsiri anta, anairo nijaa-payi okaratzi tzimatsiri aka iipatsitiki Israel-iiti. Aririka nonkiwakyaa-rika anta, ¿airoma opyaaja nopathaaro?” Oshiki otyaanakari iyatsimanka ipiyanaka. </v>
<v b="2KI" c="5" v="13">Iro kantacha ipoka-sita-paakiri impiratani-payi irirori, ikantapaakiri: “¡Nowinkathariti! Aririka intyaan-timimi Kamantan-tzinkari pantiromi kompita-pirota-chari, ¿tima aritaki pantakiromi? ¿Kaarima pantantaro iroñaaka, ikantakimira: ‘Pijati pinkiwyaa nijaaki, aritaki ompiyajyaa piwathaaro?’ ” </v>
<v b="2KI" c="5" v="14">Ari yoirinka-nakari iroñaaka Naamán, tsitsiya-paaki Owaryiinkaariniki, okaratzi 7 yapiitakiro itsitsiyaataki, imonkaratakiro okaratzi ikantakiriri itomiyaayi Pawa. Matanaka ikantai-takiriri, osiyawaita-naaro iwatha aparoni iintsi, pyaanaja okaratzi ipathaa-waiwitaka. </v>
<v b="2KI" c="5" v="15">Ikanta ipiyaaro Naamán itsipayii-taari ikarata-nakiri anta isaikira itomiyaayi Pawa, iñaakapajiri Kamantan-tzinkari, ikantapajiri: “Ari noyotzi iroñaaka tikatsira pasini Pawa maaroni kipatsiki, apatziro itzimi aka iipatsitiki Israel-iiti. Nonintzi paawakotina nopasitamiri, naakataki iroñaaka pimpiratani.” </v>
<v b="2KI" c="5" v="16">Iro kantacha akanaki Kamantan-tzinkari Eliseo, ikantanakiri Naamán: “¡Omapirotatyaa nonkantimiri! Airo naawakotzimiro pimpinari.” Okantawitaka opomirinchaa-witakari yaawakotiro opawitariri, tira inintiro Eliseo. </v>
<v b="2KI" c="17" v="6">Okanta apaata, aritaki awisaki okaratzi 9 osarintsi ipinkatharitzi Oseas, ipokaki pinkathari-tatsiri Aatzika-winiki ikyaaki Ositikii-toniki. Tima ithonka inosikakiri Israel-iiti yaanakiri Aatzika-winiki. Tzimatsi Israel-iiti yookakiri Kamiithawiniki saikatsiri Apatotaa-riniki omontitari Mapishitani. Pasini Israel-iiti yookakiri inampiki Niyanki-wini-satzi. </v>
<v b="2KI" c="17" v="7">Irootaki awishimo-tanta-kariri Israel-iiti, tima ti onimotiri Pawa yantayi-takiro kaari-pirori. Tima iwawisaa-kowitakari pairani impira-waitari Faraón, iwinkathariti Apitantoni-satzi. Aikiro ijatatzii ipinkatha-waitziri pawaniro-payi. </v>
<v b="2KI" c="17" v="8">Yantasi-takaro yamiyitari asiwitarori pairani iipatsiti, yantasi-takaro kaaripiro-yitatsiri yamiyitari ikaratzi pinkathari-winta-kiriri Israel-iiti. </v>
<v b="2KI" c="17" v="9">Iroka pasini yantayi-takiri Israel-iiti imananikiini, ikisima-waitakiri Iwawani. Iwitsika-yitaki iyarapapankoti maaroni nampitsiki-payi. Imatakiro antaroki-payi nampitsi, aajatzi nampichaanikiki-payi tsika itzimasita-piintziri owayiri-payi. </v>
<v b="2KI" c="17" v="10">Imatzitakaro maaroni omitzitha otzisi aajatzi oponkitziki antaro-payi inchato, iwitsika-yitaki antaropayi mapithantha aajatzi osiyakaaro pawaniro Inkaariwiro. </v>
<v b="2KI" c="17" v="11">Yantakiro yamiyitari pasini-satzi atziri imisitowakiri pairani Pawa, yantayi-takiro aajatzi kaari kamiithatatsini. Itaayitziro kasankai-nkari tonkaariki-payi. Irootaki iwatsimaa-piro-tanta-kariri Pawa. </v>
<v b="2KI" c="17" v="12">Tima ipinkatha-waitakiri aajatzi pawaniro. Ikamanta-witakari pairani Pawa, ikantziri: “Airo pimatziro awiroka iroka, piwinkani piwiro.” </v>
<v b="2KI" c="17" v="13">Yapiiwi-takari Pawa ikamantziri Judá-iti aajatzi pasini ishininka-payi Israel-iiti, ityaanta-kiniri oshiki Kamantan-tzinkari-payi, oshiki ñaawyataniri, ikantziri: “Pimpiya-siri-yitaji, pimonkara-tairo nokanta-kaantani aajatzi nosinita-kaantani, pimonkara-tairo maaroni noñaani nosankina-takaa-kiriri pairani piwaisatziti, okaratzi ikamanta-yitajimiri Kamantan-tzinkari-payi.” </v>
<v b="2KI" c="17" v="14">Titzimaita inkimajiiti, oshiki ikiso-siri-jiitaki, isiyako-taari tsika ikantaka pairani iwaisatziti-payi, ti yawintyaari Pawa. </v>
<v b="2KI" c="17" v="15">Yaparatakiro ikasiya-kaita-kiriri pairani iwaisatziti-payi, ti inthotyiiro isankinata-kaantaitani isintsi-thawi-takariri imonkaratiro. Ipinkatha-waita-sitakari pawaniro tikatsi apantyaarini, ari ikimitakari irirori-payi tikatsi apantajyaarini. Isiyako-takari atziri-payi itsipa-nampi-takari, tima iro ikantawi-takariri pairani Pawa: “Ti noninti pisiyako-tyaari asitarori inampi anta.” </v>
<v b="2KI" c="17" v="16">Iwashaantakiro okaratzi ikantakaan-takiri Pawa. Yaaki kitiriri kiriiki, iriitaki iwitsikaki apiti isiyakaaro kiripiri ipiraitari, iwitsikaki aajatzi osiyakaaro pawaniro Inkaariwiro. Ipinkatha-waitakiri aajatzi ikaratzi oorinta-chari inkitiki, imatzitakari pawaniro Inkaniwiri. </v>
<v b="2KI" c="17" v="17">Itaakaan-tziri iwaiyani pomitai-rontsiki, isiyasitari niwyatan-taniri, aajatzi yotantaniri. Tima iñaakiri Pawa omapiro ikaaripiro-waitaki, irootaki iwatsimaa-piro-tanta-kariri. </v>
<v b="2KI" c="17" v="18">Imatakiro Pawa itsimaakari pasini-payi Israel-iiti, yooka-nakiri. Ti ininti iñiiri. Apatziro inintziri Judá-iti. </v>
<v b="2KI" c="17" v="19">Ti imatzimai-tyaaro aajatzi Judá-iti inthotyiiro ikantakaantani Pawa, yantasi-yitakaro iyomitaan-takiri pasini-payi Israel-iiti. </v>
<v b="2KI" c="17" v="20">Irootaki yookan-tanakariri Pawa maaroni Israel-iiti. Oshiki iwasankitaa-yitakiri, isinitakiri inosika-yitakiri ikaratzi kisaniintziriri, tima imatakiri yookanakiri ti ininti iñiiri. </v>
<v b="2KI" c="17" v="21">Ikanta itsiparyaa-wakaaka icharini-payi pinkatharini David. Yaminaki pasini ishininka-payi Israel-iiti iwinkathariti, iwakiri Jeroboam, itomi Nabat. Iriitaki Jeroboam mapirota-kiriri itzimpina-siri-takiri Israel-iiti ti impinkatha-tajiri Pawa, omapiro ikaaripirotaki. </v>
<v b="2KI" c="17" v="22">Yantasi-waitakaro Israel-iiti okaratzi kaaripiro-yitatsiri ikimitakari Jeroboam, ti ininti iwashaantairo, </v>
<v b="2KI" c="17" v="23">irootaki yookan-tanakariri Pawa yoka Israel-iiti. Tima imonkara-takiro Pawa ikantzi-takariri pairani impiratani, Kamantan-tzinkari-payi. Irootaki inosikai-tanta-kariri Israel-iiti anta Aatzika-winiki. Irojatzi isaikayitzi iroñaaka. </v>
<v b="2KI" c="17" v="24">Ikanta iwinkathariti Aatzika-wini-satzi, yaanaki ishininka-payi nampitarori Kompi-jaariki, Tharowa-winiki, Poroka-winiki, Owayiri-winiki aajatzi Apisankinaniki. Iriitaki yosiita-paincha inampita-paakaro Ositikii-toniki, iriiyitaki impoyii-tapaa-kariri Israel-iiti. Irootaki yasitan-tarori kipatsi Ositikii-toni, tima inthonka inampitakaro okaratzi nampitsi tzimatsiri anta. </v>
<v b="2KI" c="17" v="25">Iro kantacha, titzimaita impinkathatiri Pawa yokaiti atziri. Ikanta itawitapaakaro inampiyitaro anta, ityaantaki Pawa owantaniri, yatsika-yitakiri. </v>
<v b="2KI" c="17" v="26">Irootaki ikamantan-takariri iwinkathariti Aatzika-wini-satzi, ikantziri: “Ikaratzi pamakiri atziri-payi inampityaaro Ositikii-toniki, ti iyotakotiro iñaani Iwawani asitarori inampi anta. Ityaantaki Pawa owantaniri, oshiki ashininka yatsikakiri, okantakaan-tziro ti iyotakotiro iñaani Pawa asitarori kipatsi.” </v>
<v b="2KI" c="17" v="27">Ari ikantanaki iwinkathariti Aatzika-wini-satzi, ikantzi: “Paanaji inampiki aparoni Impira-tasorintsi-taari isaikapaji anta, iriitaki yomitaa-pajirini ashininka-payi iñaani Pawa anta.” </v>
<v b="2KI" c="17" v="28">Ikanta aparoni Impira-tasorintsi-taari yamaitakiri Ositikii-toniki, ipiyanaaro inampiitiki, saikapaji Pawapankoniki. Iyomitaa-yitapajiri tsika inkantyaa impinkathatiri Pawa. </v>
<v b="2KI" c="17" v="29">Iro kantacha anta Ositikii-toniki, iwitsika-yitaki iwawa-niroti-payi tsika inampiyi-takaro, iwayitakiri tonkaariki tsika iwitsika-sitakiri karapapanko-payi. </v>
<v b="2KI" c="17" v="32">Imatziwitaro aajatzi ipinkatha-tziri Pawa. Iwayitaki ikarajiitzi irirori ompira-tasorintsi-tatsini, iriitaki antawai-tatsini iyarapapankotiki pawaniro-payi anta tonkaariki-payi tsika iwitsika-sitakiri. </v>
<v b="2KI" c="17" v="33">Tima onkanta-witakyaa ipinkatha-witakari Pawa, imatzitari aajatzi pawaniro ipinkatha-tziri. Yantasi-yitaro okaratzi yamitari asitarori inampi tsika inosikai-takiri. </v>
<v b="2KI" c="24" v="1">Ikanta Nabucodonosor pinkathari-wintziriri Kompijaari-satzi, jataki iwayiri-minthatyaari Judá-iti. Ari impira-waitai-takari iwinkathariti Judá-iti, paitachari Joacim. Arira impira-waitai-tariri Judá-iti okaratzi mawa osarintsi, iro kantacha apaata, imatajiro irirori Joacim imaimanitairi Nabucodonosor. </v>
<v b="2KI" c="24" v="2">Ipoñaa ikantakaakaro Pawa, ipokayitaki kapichiini owayiri poñaachari Kiyamoriwiniki, Tonkaironiki, Athataa-winiki aajatzi Pityaankaariniki. Iriitaki maimani-waitirini Judá-iti, yapirotiri. Ari imonkaratzirori iñaani Pawa ikamantantakiri Kamantan-tzinkariiti. </v>
<v b="2KI" c="24" v="6">Ikanta ikamajira Joacim, impoyiitaari itomi ipinkatha-ritai, ipaita irirori Joaquín. </v>
<v b="2KI" c="24" v="8">Okanta apaata, tzimaji pasini pinkathari, ipaita Joaquín. Tima tzimaki okaratzi 18 isarintsiti yitanta-nakarori ipinkatharitzi Aapatyaawiniki. Ikaratzi mawa kasiri ipinkatharitaki. Opaita iriniro Nehusta, irootaki irisinto Elnatán, poñaachari Aapatyaawiniki. </v>
<v b="2KI" c="24" v="9">Titzimaita onimotiri Pawa, iñiiri Joaquín yantayi-tziro kaari-pirori. Ari isiyako-taari tsika ikanta pairani iriri. </v>
<v b="2KI" c="24" v="10">Ipinkathari-minthaitzi Joaquín, aripaiti ipokajiitaki iwayiriti Nabucodonosor, pinkathari-tatsiri Kompi-jaariki, iwayiri-tyaari Aapatyaawini-satzi. Tima inthonka ishonka-paakiro nampitsi. </v>
<v b="2KI" c="24" v="11">Ari yariita-paakari irirori Nabucodonosor, pinkathari-tatsiri Kompi-jaariki, itapota-paakiro iwayiriti-payi nampitsi Aapatyaawini. </v>
<v b="2KI" c="24" v="12">Ikanta Joaquín, iwinkathariti Judá-iti, ti imatiri impiyatyaari iwinkathariti Kompi-jaari-satzi. Isinitanaka inosikiri yaanakiri inampiki, itsipatakaro iriniro, jiwatziriri iwayiriti-payi, pasini jiwari-payi, maaroni inampiri-payi. Tima tzimaki 8 osarintsi ipinkathari-wintantzi irirori Nabucodonosor anta Kompi-jaariki. </v>
<v b="2KI" c="24" v="13">Tima ithonka yaanakiri maaroni kiriiki ikaratzi tzimatsiri itasorintsi-pankotiki Pawa, aajatzi okaratzi tzimatsiri iwankoki pinkathari. Ari omonkaratari okaratzi ikantakiri pairani Pawa. Tima ithonka isataanakiri ooronaki yasitakai-tarori itasorintsi-pankoti Pawa, iwitsika-kaantakiri pairani Salomón, iwinkathariti Israel-iiti. </v>
<v b="2KI" c="24" v="14">Tima inosikai-tanakiri Aapatyaawini-satzi, jiwari-payi, ñaapirori-payi owayiri, ikaratzi 10,000. Inosikai-tanakiri ikaratzi yotzirori iwitsika-waitzi, asiro-pakori-payi. Iroowitaincha yapirotirimi inosikiri maaroni, apatziro yooka-matzii-tanakiri asinonkai-nkari-payi. </v>
<v b="2KI" c="24" v="15">Tima imataitakiri inosikai-takiri pinkathari Joaquín, itsipatai-tanakiri iinapayi, iriniro, inampiri-payi, aajatzi ñaapirori-payi nampitarori Aapatyaawiniki. Yaitanakiri Kompi-jaariki. </v>
<v b="2KI" c="24" v="16">Yoka ikaratzi ñaapirori owayiri-payi inosikakiri iwinkathariti Kompi-jaari-satzi, ikaratzi 7,000. Iriima asiro-pakori-payi, witsika-waitaniri-payi ikaratzi 1,000. Tima ari ikaratzi inosikakiri ñaapirori-payi tharowinta-chari iwayirityaa. </v>
<v b="2KI" c="24" v="17">Ikanta iwinkathariti Kompi-jaari-satzi iwakiri Matanías impinkathariti, impoyii-taari itomi-thori Joaquín, iwainiri pasini iwairo, ipaitajiri Sedequías. </v>
<v b="2KI" c="24" v="18">Tima tzimaki okaratzi 21 isarintsiti Sedequías yitanta-nakarori ipinkatharitzi. Ipinkatharitaki Aapatyaawiniki okaratzi 11 osarintsi. Tima opaita iriniro Hamutal, irisinto Jeremías, poñaachari anta Kitamaroitoniki. </v>
<v b="2KI" c="24" v="19">Titzimaita onimotiri Pawa iñiiri Sedequías yantayi-tziro kaari-pirori. Ari isiyako-taari tsika ikanta pairani irirori Joacim. </v>
<v b="2KI" c="24" v="20">Irootaki ikisa-piro-tanta-nakariri Pawa yokaiti Aapatyaawini-satzi aajatzi maaroni Judá-iti. Ti ininti iñiiri. Ikanta apaata Sedequías, ipithoka-sitaari iwinkathariti Kompi-jaari-satzi, iwayiri-taari irirori. </v>
<v b="2KI" c="25" v="1">Okanta awisaki 9 osarintsi ipinkathari-tantari Sedequías. Irootaki 10-tatsiri kitaitiri, kasiri 10, ari yariitakari Nabucodonosor pinkathari-tatsiri Kompi-jaariki, yamaki oshiki iwayiriti iwayiri-tyaari Aapatyaawini-satzi. Tima ithonka ishonka-paakiro nampitsi, iwitsika-yitapaaki yatii-minto-payi. </v>
<v b="2KI" c="25" v="2">Tima aparoni osarintsi iwayiri-taitakiri Aapatyaawini-satzi, irojatzi okaranta-paakari ipinkatharitzi Sedequías. </v>
<v b="2KI" c="25" v="3">Tima inkarati 6 kasiri iwayiri-jiitaka, ayimatakiri itashi maaroni Aapatyaawini-satzi, ti ontzimapaji iwajyaari. </v>
<v b="2KI" c="25" v="4">Ari imoronta-jiitakiro Aapatyaawini-satzi apitantoti inampitsiti. Itzimasi-witakari iwayiriti Kiyamori-wini-satzi. Imatzimai-takaro isiyayitaka iwayiriti Aapatyaawini-satzi tsitini-paiti, aajatzi pinkathari. Ikinajiitaki iwankiri-masiki pinkathari, ipampitha-tanakiro awotsi jatachari Mamiriwiniki. </v>
<v b="2KI" c="25" v="5">Ikanta iwayiriti Kiyamori-wini-satzi ipatzima-tanakiri, iyaatawajiri owintini-pathatzi Kasiryaari. Tima ithonka yoiwaraa-jiitanaka iwayiriti pinkathari-tatsiri Aapatyaawiniki, yooka-nakiri apaniroini. </v>
<v b="2KI" c="25" v="6">Yairikai-takiri pinkathari, yaanakiniri iwinkathariti Kompi-jaari-satzi isaiki irirori Owaiyawiniki. Ari imishakowintakiri Nabucodonosor iwasankitaitiri Sedequías. </v>
<v b="2KI" c="25" v="7">Tima iñaakowintakiri pinkathari Sedequías tsika ikanta iwisai-takiri itomi-payi. Ipoñaa ikantanaki pinkathari Nabucodonosor: “Pinkitho-ryiitiri irooki Sedequías. Poosotiri, paanakiri Kompi-jaariki.” </v>
<v b="2KI" c="25" v="8">Okanta awisaki 19 osarintsi, irootaki 7-tatsiri kitaitiri, kasiri 5, ipinkathari-wintantzi Nabucodonosor Kompi-jaariki. Aripaiti yariitakari Nabuzaradán Aapatyaawiniki. Tima yoka Nabuzaradán iriitaki jiwatziriri owayiri-payi, inampina inatzi pinkathari Nabucodonosor. </v>
<v b="2KI" c="25" v="9">Tima ithonka itaapaakiro tasorintsi-panko, iwanko pinkathari, yapirotakiro itaakiro maaroni iwanko Aapatyaawini-satzi. Itaakiro aajatzi iwanko-payi ñaapiroriiti inampiri-payi pinkathari. </v>
<v b="2KI" c="25" v="10">Imatakiro iwayiriti-payi Kiyamori-wini-satzi oyaatakiriri Nabuzaradán, ithonka iporoka-paakiro otantotari nampitsi Aapatyaawini. </v>
<v b="2KI" c="25" v="11">Tima inosikakiri Aapatyaawini-satzi yoka Nabuzaradán, yaanakiri Kompi-jaariki. Ari ikaratzi yaanakiri yamaawi-taitakari nampitsiki, akawita-kariri iwinkathariti Kompi-jaari-satzi. </v>
<v b="2KI" c="25" v="12">Apatziro yookaita-nakiri asinonkai-nkari-payi. Iriitaki impira-tajiita yantawaiti owaantsiki, inthamai-takotiro pankirintsi-payi. </v>
<v b="2KI" c="25" v="13">Tima ithonkakiri Kiyamori-wini-satzi iporokakiri kitirita-tsiri asiro iwitsikan-taitarori tasorintsi-panko: otzinkami, owankyaaro-payi, antaro iwantai-tarori nijaa. Ithonka yaanakiro iroka-payi Kompi-jaariki. </v>
<v b="2KI" c="25" v="14">Yaanakiro aajatzi Kiyamori-wini-satzi samampo-mintotsi, itsikotan-taitarori samampo, iwantai-tarori paamari-minki, ikitantai-tarori samampo, maaroni okaratzi iwitsikai-tziri asiro kitirita-tsiri saikatsiri anta ipinkatha-taita-piintziri Pawa. </v>
<v b="2KI" c="25" v="15">Tima ithonka yaanakiri ijiwariti owayiri iwitsikai-tziri ooro aajatzi kiriiki, taamintotsi-naki aajatzi iramintotsi-naki-payi. </v>
<v b="2KI" c="25" v="18">Ikanta ijiwari owayiri, yairikakiri aajatzi Seraías iriipirori Impira-tasorintsi-taari, ari ikimitaakiri Sofonías pasini iriipirori Impira-tasorintsi-taari, ari ikimitaakiri aajatzi mawa aamaako-winta-rori ikyaapiintaitzira tasorintsi-panko. </v>
<v b="2KI" c="25" v="19">Inosikakiri aajatzi ijiwariti owayiri-payi, ari ikimitaa-kiriri 5 inampiri pinkathari saikatsiri, sankina-takoyi-tziriri atziri-payi saikatsiri nampitsiki. Imatakiri inosikai-takiri aajatzi 60 iriipirori atziri asitarori inampi anta. </v>
<v b="2KI" c="25" v="20">Ikanta Nabuzaradán, ijiwariti owayiri-payi, yaanakiri maaroni inosikani-payi Owaiyawiniki tsika isaiki iwinkathariti Kompi-jaari-satzi. </v>
<v b="2KI" c="25" v="21">Ikanta yaawakiri yamaita-kiniriri iwinkathariti Kompi-jaari-satzi, itsitoka-kaantakiri Owaiyawiniki iipatsitiki Owayiriwini-satzi. Ari okanta awishimo-takiriri Judá-iti inosikan-taita-kariri pasiniki kipatsi. Tima ithonka yaitakiri intaina iipatsitiki pasini-satzi atziri.</v>
<v b="2CH" c="24" v="1">Okanta apaata anta Aapatyaawiniki, yitanakaro ipinkathari-wintantzi Joás. Apatziro okara-matsitaki 7 isarintsiti Joás itanta-nakarori ipinkatharitzi. Tima oshiki osarintsi ipinkatharitaki Aapatyaawiniki, okaratzi 40 osarintsi. Sibia opaita iriniro, opoñaaro iroori Kanta-piro-jaariki. </v>
<v b="2CH" c="24" v="2">Tima onimotakiri Pawa okaratzi yantayi-takiri Joás, ainiro yañiira Joiada, Impira-tasorintsi-taari. </v>
<v b="2CH" c="24" v="4">Okanta osamanitaki apaata, ikinkithasiritaka Joás iwitsikairo itasorintsi-pankoti Pawa. </v>
<v b="2CH" c="24" v="5">Yapatotakiri Ompira-tasorintsi-taari-payi aajatzi maaroni Leví-iti. Ikantakiri: “Pijatiro maaroni inampitsitiki Judá-iti, pinkampitiri kiriiki pishininka-payi. Iriitaki awitsikan-tyaarori itasorintsi-pankoti Pawa. Aritaki ankanta-tyiiro osarintsiki awitsika-yitairo. Tharowinta pinkantyaa, airo pisamanitzi.” Iro kantacha, ti intharowintyaa Leví-iti, ti inthaanki-wintiro ikantakiriri Pawa. </v>
<v b="2CH" c="24" v="6">Ikanta pinkathari Joás, ikaimakiri iriipirori Ompira-tasorintsi-taari paitachari Joiada, ikantakiri: “¿Ipaita kaari piwintha-takaantari Leví-iti impiyota-kairi Aapatyaawini-satzi inkarati yasitakai-tyaariri Pawa, irojatzi imatakiri maaroni Judá-iti? Tima irootaki inintakaantani pairani Moisés, impiratani Pawa, ikantakiri Israel-iiti iyosiiti kiriiki inkasiya-kairo tasorintsi-thaanti.” </v>
<v b="2CH" c="24" v="7">Tima okotaawai-takiro itasorintsi-pankoti Pawa kaari-pirori kooya Atalía, otsipatakari otomi-payi. Aanakiniri isiyakaaro owawa-niroti maaroni itasorintsi-takai-tziri itasorintsi-pankotiki Pawa. </v>
<v b="2CH" c="24" v="8">Ari iwitsika-kaantaki pinkathari incha-moko, ithointakiro ikyaa-piintai-tzira itasorintsi-pankotiki Pawa. </v>
<v b="2CH" c="24" v="9">Ipoñaa ikamantai-takiri maaroni Aapatyaawini-satzi aajatzi pasini-payi Judá-iti, yamayitiri yasitakaariri Pawa, imonkara-tairo ikantakiriri pairani Moisés maaroni Israel-iiti, isaikan-takari otzisi-masiki. </v>
<v b="2CH" c="24" v="10">Ari ipokajiitaki maaroni jiwari, maaroni atziri, tharowinta ikanta yamayitaki yasitakaariri Pawa, itiyitakiri incha-mokoki, ijaikitakiro. </v>
<v b="2CH" c="24" v="11">Iriitaki Leví-iti ayirori incha-moko isaiki pinkathari, yaminiri kiriiki. Ikanta iñaakiri ishikitaki kiriiki, ikaimakaan-tziri inampina pinkathari, aajatzi osankina-ryaantzi, irijatzi inampiri iriipirori Ompira-tasorintsi-taari. Iriitaki sokirini kiriiki jaikitain-chari, yaanakiri. Iwaitanajiro incha-moko tsika osaiki. Tima irootaki yaakowinta maaroni kitaitiri, oshiki kiriiki yayiri kitaitiriki-payi. </v>
<v b="2CH" c="24" v="12">Ikanta pinkathari itsipatari Ompira-tasorintsi-taari, ipapiintakiri kiriiki jiwatziriri witsikaironi tasorintsi-panko. Impoña yamini yotzirori iwitsikairo, yaminaki irirori kiriipakori aajatzi asiro-pakori, inkarati owitsikaironi tasorintsi-panko. </v>
<v b="2CH" c="24" v="13">Ari yitanakaro yantawai-tanaki maaroni antawai-rintzi-payi. Ti ishinta-kaiyaaro iwitsikairo, iwakira-tajiro itasorintsi-pankoti Pawa, imatairo tsika okanta iwitsikai-takiro pairani. Kamiitha okanta iwitsikai-tairo. </v>
<v b="2CH" c="24" v="14">Ikanta ithonkai-takiro iwitsikai-tziro, yaitanajiri kiriiki tzimaraanta-paintsiri isaiki pinkathari itsipatakari Ompira-tasorintsi-taari. Iriitaki iwitsikai-takiri okaratzi kowityaa-chari itasorintsi-pankotiki Pawa. Iriitaki yasitakai-tarori tsika yapatowinta-piintaitari Pawa. Yaitaki ooro aajatzi kiriiki iwitsikaitaki iramintotsi aajatzi owamintotsi. Tima ainiro yañii irirori Joiada, oshiki yaakowintai-takaro ipomitai-tziri yatsipi-takaitani itasorintsi-pankotiki Pawa. </v>
<v b="2CH" c="24" v="15">Aritaki antyasipari-tapaaki Joiada, kamaki. Tima oshiki yañaaki okaratzi 130 osarintsi. </v>
<v b="2CH" c="24" v="16">Ikitaitakiri Inampi David, itsipa-siri-taari pinkathari-payi, tima kamiitha isaikimo-takiri Israel-iiti, aajatzi Pawa. Iriitaki owitsika-kaantairori tasorintsi-panko. </v>
<v b="2CH" c="24" v="17">Tima kamaki Joiada, ari yariijiitaka ijiwariti Judá-iti. Oshiki ipinkatha-tapaakiri pinkathari, irootaki inintan-tanakari pinkathari iyomitaa-najiri ikaratzi ariitain-chari. </v>
<v b="2CH" c="24" v="18">Aripaiti iwashaanta-nakiro itasorintsi-pankoti Pawa, imatzitakari Iwawanitari pairani iwaisatziti-payi. Ipinkatha-tasitakari osiyakaaro pawaniro Inkaariwiro aajatzi isiyakaaro pasini-payi pawaniro. Ari iwatsimaa-piro-tanakiriri Pawa yokaiti Aapatyaawini-satzi aajatzi Judá-iti iñaakirira ikaaripirotaki. </v>
<v b="2CH" c="24" v="19">Ari ityaanta-witai-takaniri Kamantan-tzinkari-payi, iriitaki kantakai-yaaroni inkimisantan-tajyaari impiyasi-tanta-jyaariri Pawa. Titzimaita inkimisanta-jiiti iyomitaawi-tariri Kamantan-tzinkari-payi. </v>
<v b="2CH" c="24" v="20">Yoka aparoni Kamantan-tzinkari ityaantakiri Pawa, iriitaki Zacarías, itomi Ompira-tasorintsi-taari Joiada, isaikasiri-tanta-nakari itasorinka Pawa, ikatziyaka tonkaariki, ikinkitha-waita-kaakiri ishininka-payi, ikantziri: “Jiroka ikantzi Pawa: ‘¿Paitaka kaari pikimisantantaro noninta-kaantani? ¿Paita pinintantari pasinonkaa-waitajyaa? Awiroka itakaro pookanakina, aritaki nonkimitaimiri aajatzi naaka, aritaki nookanakimi.’ ” </v>
<v b="2CH" c="24" v="21">Iro kantacha, ikamanta-wakaa-jiitaka ishininka-payi imaimanitiri. Irootaki ikantan-takari pinkathari iwaitiri Kamantan-tzinkari ikyaa-piintai-tzira itasorintsi-pankotiki Pawa.</v>
<v b="EZR" c="1" v="1">Aritaki tzimaki aparoni osarintsi ipinkatharitzi Ciro inampiki irirori Kyaakowiniki. Ari omonkara-tyaari iñaani Pawa ikamantan-takiri pairani Jeremías. Ikantakaakari Pawa pinkathari Ciro, inkamantanti maaroni tsika ipinkathari-wintantzi, isankinatiro isinita-kaantani irirori, inkanti: </v>
<v b="EZR" c="1" v="2">“Naaka Ciro, iwinkathariti Kyaakowini-satzi, iroka noñaani nokantzi: Iriitaki Pawa, Inkiti-satzi, nintakaa-kinarori nojiwatiri pinkathari-payi kipatsiki. Isinitakina aajatzi nopiriintajiro itasorintsi-pankoti Aapatyaawiniki saikatsiri iipatsitiki Judá-iti. </v>
<v b="EZR" c="1" v="3">Tzimatsi-rika yasitari Pawa, aritaki inisironka-takiri. Ijati Aapatyaawiniki iipatsitiki Judá-iti, yamitako-tantiro impiriintaitiro itasorintsi-pankoti Pawa, Iwawani Israel, saikatsiri anta Aapatyaawiniki. </v>
<v b="EZR" c="1" v="4">Tzimatsi-rika awisako-taintsiri iwayiri-taitan-takariri, ainiro-rika yañaayitzi tsika-rika-payi, yamitako-tawajiri isaika-nampitziri, impayitiri: kiriiki, ooro, ipira, pasini ipasitan-taitari inkasiya-kairori itasorintsi-pankoti Pawa witsika-chani Aapatyaawiniki.” </v>
<v b="EZR" c="1" v="5">Ikanta iwitsika-jiitanaka ishininka-payi Judá-iti aajatzi Benjamín-iti, jiwari-payi, Impira-tasorintsi-taari-payi, Leví-iti, tima iriiyitaki iwintha-takaakari Pawa iwitsikairo itasorintsi-pankoti Pawa anta Aapatyaawiniki. </v>
<v b="EZR" c="1" v="6">Yamitako-tawajiri ikaratzi isaika-nampi-yitziri anta, ipawajiri kiriiki, ooro, ipira, okaratzi pinayita-chari, aajatzi pasini okaratzi ipasitan-taitakari. </v>
<v b="EZR" c="1" v="7">Iriima pinkathari Ciro, yamajiri okaratzi asitari itasorintsi-pankoti Pawa, yaanakiri pairani Nabucodonosor iwayiri-tanta-karori Aapatyaawini. Ikaratzi ipiyotakiri iyarapapankotiki iwawa-niroti irirori. </v>
<v b="EZR" c="1" v="8">Tima ithonka yoipyaa-yitairi pinkathari Ciro, ipakiri Mitrídate kimpoyiiriri kiriiki yaminayitiro kamiitha-rika okantayita, onkini yamayitairo. Ipapajiri irirori Sesbasar, ijiwariti Judá-iti. </v>
<v b="EZR" c="1" v="11">Iroka ikaratzi ipiyotaka kiriiki aajatzi ooro, ikaratzi 5400. Tima iriitaki yamajiri Sesbasar yoipyaajiri Aapatyaawiniki, itsipayi-taari nosikaari-payi impira-waitaitari Kompi-jaariki. </v>
<v b="EZR" c="2" v="68">Ikanta ipokajiitaki jiwari-payi iñaapaakiro itasorintsi-pankoti Pawa anta Aapatyaawiniki, yapatoyi-tapaaki impasiyi-tyaarori iwitsikan-taita-jyaarori itasorintsi-pankoti Pawa tsika osaikaki. </v>
<v b="EZR" c="2" v="70">Ari isaikajii-tapaji yokaiti Impira-tasorintsi-taari-payi, Leví-iti, maaroni ishininka-payi, panthaa-waitaniri, aamaako-winta-rori ikyaa-piintaitzi, aajatzi ikaratzi antawai-tatsini Tasorintsi-pankoki. Ari isaikajii-tapaji maaroni Israel-iiti inampiitiki irirori. </v>
<v b="EZR" c="3" v="8">Tima awisanaki aparoni osarintsi, iriitaki apitita-tsiri kasiri isaikajii-tapaji itasorintsi-pankotiki Pawa Aapatyaawiniki, ari itaita-nakaro yantawai-jiitzi Zorobabel itomi Salatiel, Jesúa itomi Josadac, aajatzi iririntzi-payi, Impira-tasorintsi-taari-payi, aajatzi Leví-iti. Maaroni ikaratzi piyayitaa-chari Aapatyaawiniki inosika-witai-takari. Ari iwaitakiri maaroni Leví-iti, yitaita-nakari tzimayi-taintsiri 20 isarintsiti, tima iriiyitaki jiwatakaan-tironi iwitsikai-tajiro itasorintsi-pankoti Pawa. </v>
<v b="EZR" c="6" v="14">Ari ikantakari maaroni yantari-konati Judá-iti, aikiro ijatakaa-nakitziiro yanta-wairi iwitsika-yitairo, imonkara-tziro okaratzi ikantziri Kamantan-tzinkari Hageo aajatzi Zacarías itomi Iddo. Tima imatajiro iwitsika-yitajiro, irojatzi ithonkan-takarori yanta-wairi, imatakiro ikantakiriri Pawa Iwawani Israel. Imatakiro aajatzi ikantakiriri pinkathari Ciro, Dario, aajatzi Artejerjes, pinkathari-wintan-tatsiri Kyaakowiniki. </v>
<v b="EZR" c="6" v="15">Tima inthonkai-tajiro iwitsikai-tairo tasorintsi-panko kitaitiri mawa, kasiriki ipaitai-tziri “Sipakiryaari”. Tima irootaki 6-tatsiri osarintsi ipinkathari-wintantari Dario Kyaakowiniki. </v>
<v b="EZR" c="6" v="16">Tima antaro yoimosirinka-jiitakiro maaroni Israel-iiti, itasorintsi-pankoti Pawa, itsipayi-takari ishininka-payi nosikaari-payi ikaratzi piyayitaa-chari, aajatzi Impira-tasorintsi-taari-payi, Leví-iti, tharowinta ikanta-winta-jiitakaro.</v>
<v b="JOB" c="1" v="1">Tzimatsi anta Kaminaa-winiki aparoni atziri ipaita Job. Kamiitha-siri ikantaka yoka atziri, tampatzika-siriri inaki, pinkatha iwiri Pawa, iwinkani iwiro kaaripirori. </v>
<v b="JOB" c="1" v="2">Tzimatsi ikaratzi 7 itomi, mawa irisinto. </v>
<v b="JOB" c="1" v="3">Iriipirori inatzi yoka atziri yanairi ikaratzi nampitajiitaroni isitowa-piin-tzira ooryaatsiri. Itzimi-motziri oshiki ipira-payi, oshiki aajatzi impira-tanipayi. </v>
<v b="JOB" c="1" v="4">Tima yaakowin-takaro iwawaijiitani itomi-payi iwankoki, itanakaro aparoni itomi, pasini kitaitiri pasini itomi, imatakiro maaroni itomi. Ikaimakaan-tziro mawa iritsiro akyootiri yoimosirinkajiitani, irawaitaiyini aajatzi. </v>
<v b="JOB" c="1" v="5">Ikanta imonkara-takiro yoimosirinka-waita ikarajiitaiyakini, ikaimiri Job itomi-payi, iwitsika-siri-takaa-yityaari. Kapichikitaiti ipiriinta. Kachaaryiinka ikanta ipomiwin-tziri itomi, itanakari aparoni, imatakiri pasini, ari ikantziri maaroni tsika ikarataiyini. Tima ikanta-siri-tatzii Job: “Aamaasityaa kaaripirotaki notomi-payi, ikisima-waitakiri Pawa.” Aritaki ikantapiin-tatziiro Job. </v>
<v b="JOB" c="1" v="6">Okanta apaata ijajiitakini maninkari-payi inkimiri Pawa opaitarika inkantiriri, ari imatzitakaro Mishatantaniri ijataki irirori. </v>
<v b="JOB" c="1" v="7">Isampitawa-kiri Pawa yoka Mishatantaniri, ikantziri: “¿Tsikama pipoñaana-karoka?” Ikantzi Mishatantaniri: “Nopoñaakaro anta nokinakina-waitzi naniitziro maaroni kipatsi.” </v>
<v b="JOB" c="1" v="8">Ikantzi Pawa: “¿Piñaakirima nompira-tani Job? Tikatsi osiyaari-ní irirori anta kipatsiki, kamiitha-siri inatzi yoka notomiyaayi, tampatzika-siriri ikantaka, pinkatha iwana naaka, iwinkani iwiro kaaripirori.” </v>
<v b="JOB" c="1" v="9">Yakanaki Mishatantaniri, ikantzi: “¡Jhí! ¿Pisiyakaan-tzima, ipinkatha-waitasitami Job?” </v>
<v b="JOB" c="1" v="10">¿Tima piñiiro oshiki paamaakowin-takari irirori, aajatzi ikaratzi saika-wanko-tziriri, maaroni tzimimo-tziriri? Pitasonka-wintakiniri maaroni yantawairi, irootaki oshikitan-takari otzimi-motziri opaiyita-rika anta kipatsi-kinta. </v>
<v b="JOB" c="1" v="11">Intsityaa pakotasitiri iroñaaka, paapithatiri okaratzi tzimimo-takiriri, aritaki piñaakiri inkisima-waitanakimi awiroka.” </v>
<v b="JOB" c="1" v="12">Ikantzi Pawa: “Piñaakiro awiroka okaratzi tzimimo-takiriri, intsityaa pimatiro okaratzi pikowakiri awiroka. Airomaita pantziri iwathaki irirori.” Piyanaka Mishatantaniri ikinkitha-waitakairi Pawa. </v>
<v b="JOB" c="1" v="13">Ikanta isaikajiitzi itomi-payi Job itsipayi-taro iritsiro iwawaijiita, irawaitaiyini imiri iwankoki yantariti iririntzi. </v>
<v b="JOB" c="1" v="14">Ari yaritapaakari kamanti-rini Job tsika isaiki irirori, ikantapaa-kiri: “Nosaika-minthaitzi owaantsiki noshiwa-takairi kipatsi pivacati, ari iwawaijiita aajatzi pimorani-payi okaakiini. </v>
<v b="JOB" c="1" v="15">Ari imapoka-sitapaaka yarii-jiitapaakani kosintzipayi, ithonka iwapaakiri pimpira-tanipayi, yaanakiri maaroni pipira-payi. Apatziro nosiyanaka naaka namimiro iroka ñaantsi.” </v>
<v b="JOB" c="1" v="16">Tikiramintha inthonkiroota ikinkitha-waiti siyainchari ikamantantzi, ariitapaaka pasini, ikantapaakiri: “Ayiitaki ookatha-rontsi, othonka otaapaakiri pipira-payi aajatzi ikaratzi aamaakowin-tariri, othonkakiri owamaakiri maaroni. Apatziro nosiyaka naaka namimiro iroka ñaantsi. </v>
<v b="JOB" c="1" v="17">Tikiraata inthonkiro inkinkitha-waiti siyainchari ikamantantzi, ariitapaaka pasini, ikantapaakiri: “Ipokajiitaki mawa ipiyo-tani Kiyamori-wini-satzi, iwayiri-tapaa-kina, ithonka yaanakiri ikyaakoi-tari pipira-payi, iwamaana-kiri ikaratzi aamaakowin-tariri iwisayi-tapaakiri. Apatziro nosiyaka naaka namimiro iroka ñaantsi. </v>
<v b="JOB" c="1" v="18">Aikiro ikinkitha-waitatzii siyainchari ikamantantzi, ariitapaaka pasini, ikantapaakiri: “Isaikajiitzini pitomi-payi itsipayi-taro iritsiro iwawaijiita, irawai-jiitzi imiri iwankoki pantariti pitomi. </v>
<v b="JOB" c="1" v="19">Ari omapoka-sitaka antaro tampyaa okinapaa-kiro otzisi-masiki, othonka oshiwatapaa-kiro pankotsi, osintaryaana-kiro, anawyaakiri maaroni pitomi-payi, kamaki. Apatziro nosiyaka naaka namimiro iroka ñaantsi.” </v>
<v b="JOB" c="1" v="20">Katziyanaka Job, isaraa-nakiro iithaari okatsi-tzimo-niintana-kiri, yamiitana-kiro iisi. Ipoñaa ityiirowa-naka kipatsi, amananaki, </v>
<v b="JOB" c="1" v="21">ikantzi: “Kaanki-miriki nokanta iwaiyantakina asitanari, Sapoka-miriki nonkantajyaa aajatzi nompiyajiro anta. Iriitaki Pawa opakinarori, irijatzi Pawa aapitha-tajinarori. ¡Kimosiri inkanta-wintaityaaro iwairo Pawa! </v>
<v b="JOB" c="1" v="22">Okantawitaka awishimotakari maaroni iroka-payi, ti inkaaripiro-waitanaki Job, ti iñaawaiti aparoni ñaantsi kowiinka-tatsiri inkisimatiri Pawa. </v>
<v b="JOB" c="2" v="1">Okanta pasini kitaitiri yapiitakiro ijajiitzini maninkari-payi inkimiri Pawa opaita inkantiriri, ari imatzitanaaro aajatzi Mishatantaniri ijataki irirori inkimiri Pawa inkantiriri. </v>
<v b="JOB" c="2" v="2">Ikantawa-jiri Pawa yoka Mishatantaniri: “¿Tsikama pipoñaana-jaroka?” Ikantzi Mishatantaniri: “Nopoñaajaro anta nokinakina-waitzi naniitziro maaroni kipatsi.” </v>
<v b="JOB" c="2" v="3">Ikantziri Pawa yoka Mishatantaniri: “¿Piñaakirima nompira-tani Job? Tikatsi siyaari-ni irirori anta kipatsiki, kamiitha-siri inatzi yoka notomiyaayi, tampatzika-siriri ikantaka, pinkatha iwana, iwinkani iwiro kaaripirori, aamawinta ikanta ti ininti iyaaripiro-tanti. Ainiromaita ikamiitha-siritzi, okantawitaka pinintakaa-witakana awiroka nosinitimiri pinkaaripiro-takairimi.” </v>
<v b="JOB" c="2" v="4">Yakanaki Mishatantaniri, ikantzi: “Airorika yantaitsiniri iwathaki aparoni atziri, apatziro onimowaitiri. Tima kantacha isinitiro aparoni atziri maaroni tzimimo-tziriri iwawisaako-tantyaarori yañaan-tari airo ikamanta. </v>
<v b="JOB" c="2" v="5">Intsityaa pantiniri itonki-payi aajatzi iwatha. Ari piñaakiri inkisima-waitanakimi awiroka.” </v>
<v b="JOB" c="2" v="6">Ikantzi Pawa: “Piñaakiri awiroka pimatiri tsika okanta pikowakiri. Airomaita pantsitiniri yañaa-mintoki.” </v>
<v b="JOB" c="2" v="7">Piyanaka mishatantaniri ikinkitha-waitakairi Pawa, ikantakaa-karo omatiri kowiinka-piro-tatsiri mantsiya-rintsi, ithonka ipathaa-waitanaki iwathaki itanakaro iitziki irojatzi ipatziitoki. </v>
<v b="JOB" c="2" v="8">Jataki Job kaarasi-masiki, saikawaitaki samampoki. Yaaki kowitzishitaki, irootaki ikaintantari iwathaki. </v>
<v b="JOB" c="2" v="9">Okantakiri iina: “¿Irojatzima pikantziro pikamiitha-siritzi? ¡Pinkisimatiri Pawa, pinkami!” </v>
<v b="JOB" c="2" v="10">Ikantanaki irirori: “¡Kooyá! Pisiya-kotakaro piñaawaitaki aparoni kooya kaari iyowai-matsi-tatsini. ¿Tima ipairo Pawa okaratzi kamiitha-tzimo-tairi, airoma ipairo aajatzi okaratzi kowiinka-tzimo-yitai-ni?” Okantawitaka awishimotakiri Job maaroni iroka-payi, ti inkaaripiro-waiti, ti iñaawaiti aparoni ñaantsi kowiinka-tatsiri. </v>
<v b="JOB" c="3" v="1">Ikanta iñaakiro Job okaratzi awishimo-yitakiriri, tira imairitanaji, ñaawaitanaki imishatziro kitaitiri itziman-takari pairani. </v>
<v b="JOB" c="3" v="2">Iñaawai-tanaki sintsiini, ikantanaki: </v>
<v b="JOB" c="3" v="11">¿Paitama kaari ookantana pairani asitanari ainiro omotyaatana? ¿Paitama kaari nokaman-tapaaka owakira notzimapaaki? </v>
<v b="JOB" c="19" v="25">Iro kantacha, noyotzi naaka añaatsi Owawisaakotaanari. Iriitaki kisakowin-tajyaana-ni apaata aka kipatsiki. </v>
<v b="JOB" c="19" v="26">Onkanta-witakyaa omparyaa-pithayiti iroka nomisina, Aritaki noñaajiri Pawa koñaaroini nowathaki. </v>
<v b="JOB" c="27" v="1">Aikiro iñaawai-tanakitzii Job, ikantanaki: </v>
<v b="JOB" c="27" v="6">“Nasi nowiro nokamiitha-siritzi, tikatsi ookakai-naro-ni, Noyotzi naaka, ti ontzimi kaaripirori nantzimo-tantiri inkantakoitinari.” </v>
<v b="JOB" c="30" v="26">Nosiyakaa-minthai-tzi oshiki nonkimo-siri-waiti, opokimo-tasi-takana kaaripirori. Noyaako-minthai-tziro nonkitainka-takoti, opokimo-tasi-takana tsitinikiri. </v>
<v b="JOB" c="30" v="27">Ti onkarati oimiraa-siritana, Tima oshiki kitaitiri nonkimaantsiwaityaa. </v>
<v b="JOB" c="30" v="28">Owasiri nokantaka, ti noñaajiri ooryaatsiri, Nokatziyaka yapato-tapiinta ashininka-payi, nokowako-witakari inisironkatina. </v>
<v b="JOB" c="31" v="2">¿Tsikama inkantinaka Pawa Inkiti-satzi? ¿Paitama yantzimo-tinari Sintsi-pirori poñaachari jinoki? </v>
<v b="JOB" c="31" v="3">¿Tima iwasankitairi irirori antzirori kowiinkari? ¿Tima iwasinonkairi antzirori kaaripirori? </v>
<v b="JOB" c="31" v="4">¿Tima iyotziro Pawa okaratzi nantziri? ¿Tima iñiiro okaratzi naatzika-yitzi tsika-rikapayi naniitzi? </v>
<v b="JOB" c="31" v="5">“¿Nokinkisiritama naaka nonthaiya-waityaa? ¿Nosiyatyaama nojayiti namatawi-tanti?” </v>
<v b="JOB" c="31" v="6">¡Yaajina Pawa imonkarata-mintoki, Irootaki tampatzika-tatsiri omonkaratantzi, otinatziro okaratzi nantziri kamiitha-tatsiri! </v>
<v b="JOB" c="38" v="1">Ari yakanakiri Pawa yoka Job isaikantakaro tampyaa, ikantziri: </v>
<v b="JOB" c="38" v="4">“¿Tsikama pisaikika awiroka owakira nowitsikan-taka-rori kipatsi? ¡Pakina, omaapiro-rika piyotanita! </v>
<v b="JOB" c="38" v="5">¿Kaarima naaka nintaintsi tsika owiraa-thapi-yityaa kipatsi? ¿Kaarima naaka monkara-tantakarori siwitha iroka kipatsi? </v>
<v b="JOB" c="38" v="6">¿Kaarima naaka kisotakaa-kirori kipatsi nowitsikan-taka-rori? ¿Osiyawai-takaro nowakiromi mapipayi onampinaki pankotsi onkisotan-tyaari? </v>
<v b="JOB" c="38" v="7">Tima irootaki nantakiri pairani nowitsikan-taka-rori iroka kipatsi, yakiwainka-jiitara ipanthaa-jiitzi kitaitakori impokiropayi, Tima kimosiri ikantajiita yokaiti imaninkariti Pawa. </v>
<v b="JOB" c="42" v="1">Yakanaki Job ikantana-kiri Pawa: </v>
<v b="JOB" c="42" v="2">Noyotzimi naaka pithonkiro pantayitziro maaroni, Noyotzimi awiroka asitarori maaroni kinkisiryantsi. </v>
<v b="JOB" c="42" v="3">¿Tsikama nopaitaka naaka, airo otzimi-motantana noyotani, nonkiso-siri-wintantyaarori piyomitaa-nari? Noñaawai-tasi-waitaka naaka, titzimaita nonkima-thatiro noñaawai-tziri, Tima omapokakina ti noñaapiintiro naaka awisi-mota-kinari, oshiki okompi-tzimo-takana. </v>
<v b="JOB" c="42" v="4">Pinkimi, nonintzi noñaanatimi. Pakina onkarati nosampi-timiri. </v>
<v b="JOB" c="42" v="5">Apatziro nokima-sitami piñaawaitzi, ti noñaa-maityaami, Irooma iroñaaka noñaakimi, naminakimi koñaaroini. </v>
<v b="JOB" c="42" v="6">Irootaki nokisa-siryaawaitan-takari naaka, Noñiiro nosaika-waimatsitaki samampoki, aajatzi kaarasi-masiki iñaantai-tyaanari nowashaan-tajiro noñaawai-tasi-waitakari. </v>
<v b="JOB" c="42" v="10">Ikanta yamana-kotairi Job itsipamintha-tanipayi, ikantakaa-karo Pawa awishi-motairi ikimaatsi-waita-kari. Imaapiro-takiniri ishikyaaji-niri tzimimo-tairi-ni Job, anaanakiro oshiki-pirotzi okaratzi tzimimo-witariri owakiraini. </v>
<v b="JOB" c="42" v="11">Ipokajiitakini iririntzi, iritsiro-payi, aajatzi ikaratzi ñiiriri pairani. Yakyoo-jiitapajirini iwankoki. Oshiki oimosirinka-yitakiriri, ikantziri: “¡Ñaamisa! Oshiki iwasinonkaa-kimi Pawa, patsipi-takaro pikimaatsi-waita-kari.” Oshiki ipasiyi-takari ikaratzi ariitaka-riri iwankoki, tzimatsi opakiriri kiriiki, pasini ipayitakiri ikantatipoyita ooro. </v>
<v b="JOB" c="42" v="12">Itasonka-wintajiri Pawa yoka Job, yanaakaa-kiri tsika ikantawita owakiraini. Oshiki-piro-tanaji ipirayitari. </v>
<v b="JOB" c="42" v="13">Itzimaji 7 itomi, aajatzi mawa irisinto.</v>
<v b="PSA" c="5" v="4">Iwaamthaani David ¡Pawá! Ti piniwityaaro awiroka kowiinka-tatsiri, Airo okantzi yaapatyaa-jimi kaaripiro-tatsiri. </v>
<v b="PSA" c="5" v="5">Airo okantzi intsipa-tyaami kanta-pirowairitsi-payi. Tima kisaniinta piwiri awiroka ikaratzi antzirori kaari-pirori. </v>
<v b="PSA" c="22" v="1">¡Pawá! ¡Pawá! ¿Paitama pookantanakanari? ¿Paita kaari pipokanta piwawisaa-kotajina? ¿Paita kaari pikimantana nasinonkaa-waita? </v>
<v b="PSA" c="22" v="2">¡Pawá! Nokaima-witami kitaitiri, titzimaita pakina. Nomawitakaro tsitini-paiti, titzimaita nisitakoti, </v>
<v b="PSA" c="22" v="3">Iro kantacha, tasorintsi pinatzii awiroka, Tima pisaiki awiroka tsika ipanthaa-jiitzi Israel-iiti. </v>
<v b="PSA" c="22" v="4">Awiroka yawintaaka pairani nowaisatziti-payi. Yawintaa-yitakami, pookakaa-winta-yitakiri awiroka. </v>
<v b="PSA" c="22" v="5">Ikowako-takimi pinkisa-wintyaari, pimatakiro pookakaa-winta-yitakiri awiroka. Yawintaa-yitakami awiroka, tikatsi owasiwintaa-waitairini. </v>
<v b="PSA" c="22" v="6">Tima atziri nonawitaka naaka, iro kantacha ikimita-kaita-kanari kinitsi. Oshiki imaninta-waitakina atziri-payi, ithainka-siri-waitakina. </v>
<v b="PSA" c="22" v="7">Isironta-winta-waitakana ikaratzi ñaayitanari, Ithainka-mawai-taitakina, itikaina-waita, ikanta-wakaa-jiitaka: </v>
<v b="PSA" c="22" v="8">“Piñaa-matsitiri awintaariri Pawa. Añaawakiri aririka yamitako-tairi. Tima inkanta-wakaa-jiitajaa oshiki inisironkatari, añaawakiri aririka iwawisaa-kotairi.” </v>
<v b="PSA" c="22" v="9">Tima awiroka kantakaakaro notziman-takari imotyaa-taitakina. Awiroka kantakaakaro nawintaan-tamiri ainiro nothotziro owaaki othomi asitanari. </v>
<v b="PSA" c="22" v="10">Awiroka asitakanari tikira-mintha nontzimiita. Ainiro nosaiki omotyaaki asitanari, awiroka Nowawani. </v>
<v b="PSA" c="22" v="11">Airo pisaika-pithatana intaina, tima okaakitaki nonkimaatsi-waityaa. Tikatsi kisakowintyaanani. </v>
<v b="PSA" c="22" v="12">Tima ithonka itzikakina kisaniintanari, ikimitakari ipiyojiita ipiraitari, Isiyakari iyatsimanka poñaachari Kithoki-jaariki, ithonka ishonkasijii-takina. </v>
<v b="PSA" c="22" v="13">Paraanka ikantajiitaka ikaratzi kisaniintanari, Ikimitakari kashikari iwari iwathatsiti, iraikithanthaiki. </v>
<v b="PSA" c="22" v="14">Tima nokimitakaro naaka nijaa isakoitziri, Tima ithonka okithoryaa-yitaki notonki. Okimiwai-takaro nasankani owyaata-tyiiyaa, tima ithonka owyaataka inthompointa. </v>
<v b="PSA" c="22" v="15">Tima piryaa-kintsi nokantaka, osiyawai-takaro opiryaa-pitokitzi kowitzi. Otsirikaka nonini nopanti-waantiki. Tima pookakina tsika opiryaa-panitzi kipatsi nonkami. </v>
<v b="PSA" c="22" v="16">Tima ikimitakari otsitzi ipiyo-winta-jiitakana kaari-pirori, ithonka ishonka-paakina. Imorontawai-takina nakoki aajatzi noitziki. </v>
<v b="PSA" c="22" v="17">Oyosiita-sitaka nomisina, koñaa-porokitaki notonki. Oshiki yamina-mintha-takina kisaniintanari. </v>
<v b="PSA" c="22" v="18">Ipawakaakaro nomanthaki. Iñaariwintakaro noithaari. </v>
<v b="PSA" c="22" v="19">¡Irooma awiroka Pawa, airo pookana! Awiroka sintsi-takaa-janari. Pimpoki sintziini pinkisa-winta-jyaana. </v>
<v b="PSA" c="51" v="1">¡Pawá! Awiroka nisironka-taniri, pinkaminthaajina. Kaminthaan-taniri pinatzii, pimpyaako-tajinaro nokinakaasitani. </v>
<v b="PSA" c="51" v="2">Piwashaanta-kainaro nantakiro kaari kamiitha-tatsiri. Pinkimi-takairo pishita-jinaromi nokaaripirotaki. </v>
<v b="PSA" c="51" v="3">Noyotzi oshiki nopiyatha-waitakami. Ti onkanti nomaisantiro nokaaripirotaki. </v>
<v b="PSA" c="51" v="4">Apatziro nokaaripiro-tzimo-takimi awiroka. Nantasi-takaro okaratzi pipinka-kaanari. Tima onkarati pinkantajiri awiroka, tampatzika onkantyaa, Kitisiriri pinatzii awiroka pimatan-tarori pikisawintanta. </v>
<v b="PSA" c="51" v="5">Kaari-pirori nokantaka, nasi nowiro owakira notzimaki. Tima omotyaa-takina asitanari tsika yantayi-taitziro kaari kamiithatatsini. </v>
<v b="PSA" c="51" v="6">Pinisironkatari awiroka kaari amatawi-tanta-tsini kapichiini. Pikanta-kaakaro awiroka noyotani-siri-tajyaa. </v>
<v b="PSA" c="51" v="7">Pinkimi-takajyaana pinkaatan-tajyaa-naromi kaasi-rontsi, airo noipatsi-siri-waitanta. Pisiyakairo pinkiwa-jinaromi nañaa-minto, kitii onkantajyaa osiyaaro sharaka. </v>
<v b="PSA" c="51" v="8">Pinkanta-kaiyaaro nonkimajiro tsika inkimo-siri-taiti, aajatzi tsika intharowintaityaa. Piwiriinta-poroki-tajina piwatsi-naawai-takina. </v>
<v b="PSA" c="51" v="9">Pinkimi-takaan-tairo pintzikaa-pitha-jiityaaromi noyaaripironka airo piñaantaaro, Pinkimi-takaantiro pishi-pitha-tajinaromi okaratzi owaaripiro-takinari. </v>
<v b="PSA" c="51" v="10">¡Pawá! Piiti-siri-tajina. Pisiyakaantiro piwakira-tajinaromi nosiri, tampatzika-siri nonkantajyaa. </v>
<v b="PSA" c="51" v="11">Airo pookana. Airo paapitha-tanaro kitikiri pitasorinka. </v>
<v b="PSA" c="51" v="12">Papiitajiro panintaa-kaiyaana pikimitajiro owakira piwawisaa-kotaana. Piwasi-tapii-tanta-jyaanaro iroopirori pitasorinka. </v>
<v b="PSA" c="51" v="13">Irootaki noyomitaan-tajyaariri ikaratzi kisimawai-tzimiri ikimisantajimi, Impiyasi-tajimi ikaratzi kaaripiro-witain-chari. </v>
<v b="PSA" c="51" v="14">¡Ñaamisa Pawá, owawisaa-kotaanarí! Pimpyaako-tajinaro nowakantaki. Kamini-waanti nompanthaa-wintajimi awiroka pitampatzika-siri-tzira. </v>
<v b="PSA" c="51" v="15">¡Pawá! Piwinthachiratakaina. Pinkatha-waanti nonkantajyaa nompanthaa-wintajimi. </v>
<v b="PSA" c="51" v="16">Tima ti onimotajimi namasi-waityaamiri nompomitiri natsipi-takaani. Ti pinintajiri okatziyainkati iyachaaryiinka nopomita-siwai-tamiri. </v>
<v b="PSA" c="51" v="17">Iro pininta-piro-tajiri awiroka Pawa piñiina onkatsi-tzimo-siri-tajina okaratzi nantzimo-tzimiri. Tima inkarati ikimita-kaantaitari iriipirori yatsipi-takaitani ipomitai-tziniriri Pawa, iriitaki atziri okatsitzimo-siri-tziri iyaari-pironka. </v>
<v b="PSA" c="51" v="18">Pinkimi-takaantiro paakamiitha-tairimi Kisakowintoni-satzi, pinisironka-tairi. Pisiyakaantiro papiita-jiromi pimpiriintairo otanto-payi Aapatyaawini. </v>
<v b="PSA" c="51" v="19">Ari inimota-jimiri ipomitai-tziri yatsipi-takaitani kamiitha-piro-tatsiri, Iriitaki mapirotaironi onkatziyainkati iyachaaryiinka impomitai-timiri, maaroni ikaratzi yasitakai-tamiri ipomitai-tziri. Aritaki impomitai-tajimiri ipiraitari pomitai-rontsiki. </v>
<v b="PSA" c="89" v="1">Ari nasi nowajiro nompanthai, nompanthaa-wintajiro inisironka-taana Pawa. Panthaa-waanti nonkanta-winta-jyaami, nonkantajiri inkarati incharini-tajyaari: “Ti yookantaniti Pawa.” </v>
<v b="PSA" c="89" v="2">Nonkantaji aajatzi: “Pasi piwatziiro pitakotanta. Ti pimpasini-taniti, pikimitakaro inkiti asi owiro tsika okanta iroori.” </v>
<v b="PSA" c="89" v="3">Ikantzi Pawa: “Tzimatsi nokasiyakairiri ikaratzi noyosii-tajiri naaka. Nokanta-piro-tajiri nompiratani David, nokantziri: </v>
<v b="PSA" c="89" v="4">‘Airo nookanajiri inkarati pincharini-tajyaari, Naaka kantakai-yaaroni irasi iwiro impinkathari-wintantaji.’ ” (Pishowiri-jiiti, pimpiyompi-jiiti kapichiini.) </v>
<v b="PSA" c="89" v="5">¡Pawá! Oshiki ikimo-siri-wintakiro inkiti-satzi okaratzi pitasonka-wintantzi. Oshiki ikinkitha-takotakimi kitisiririiti pasi piwiro awiroka ti pookantaniti. </v>
<v b="PSA" c="89" v="6">¿Tzimatsima inkiti-satzi monkara-tyaarini Pawa? ¿Tzimatsima siyaarini Pawa? Tima yanairi iriipirori jinoki-satzi.’ </v>
<v b="PSA" c="89" v="7">Tima yapatojiityaa tasorintsi-payi ipinkatha-tziri Pawa. Omapiro yiriipirotzi irirori yanaanakiri ikaratzi piyowintariri. </v>
<v b="PSA" c="89" v="8">¡Pawá Ñaapirorí! ¿Tzimatsima kimityaamini awiroka? Sintsi-pirori pinatzii. Pasi piwatziiro piriipiro-wintantzi. </v>
<v b="PSA" c="89" v="9">Otzimimo-tzimi awiroka pisintsinka pimairyan-tarori otamakaani inkaari. Pimatzitaro aajatzi osinkyaa-takaani tampyaa. </v>
<v b="PSA" c="89" v="10">Piitsinampaakiri Tharowintaa-rini, pikimita-kaantakari kaminkari. Sintsi-shimpa pikantaka, pimisiyakiri pimaimanitani. </v>
<v b="PSA" c="89" v="11">Tima awiroka asitaro maaroni inkiti aajatzi kipatsi. Awiroka owitsikakiro kipatsi, aajatzi maaroni tzimatsiri. </v>
<v b="PSA" c="89" v="12">Awiroka owitsikakiro okaratzi tzimatsiri tsika okatonkotzi aajatzi tsika okirinkatzi. Kimiwaitaka ompanthaa-tyiimi otzisi Piyopathaitoni aajatzi Pinkaitoni, opairyiiro piwairo. </v>
<v b="PSA" c="89" v="13">Tima sintsi-shimpa pikantaka, aajatzi okimitaka pako. Tima oshiki oitsinampaantaki pakopiro. </v>
<v b="PSA" c="89" v="14">Kamiitha-siri pikanta pipinkathari-wintantzi, tampatsika-siri pinatzii. Oshiki pitakotanta, osiyawaitaro iroomi jiwata-piinta-jimini piriipirotani. </v>
<v b="PSA" c="89" v="15">¡Pawá! Tima kimosiri ikanta atziri tharowinta-chari ipanthaa-wintzimi, Osiyawai-takaro yaniitajimi tsika pikoñiin-katako-tairi awiroka. </v>
<v b="PSA" c="89" v="16">Ari yasi iwairo ikimo-siritzi ipairyiiro piwairo. Tharowinta iwajimi, tima awiroka tampatzika-siriri. </v>
<v b="PSA" c="89" v="17">Omapiro, tsika pikanta awiroka, ari okanta pisintsinka, aajatzi piwaniinkaro. Tima apatziro pikanta-kaaro awiroka, aririka pininti, pimatziro pisintsita-kayina. </v>
<v b="PSA" c="89" v="18">Ikimitaro Pawa iriimi tzikaako-mintotsi. Iriitaki Itasorintsiti Israel, Awinkathariti. </v>
<v b="PSA" c="89" v="19">Pairani pikinkitha-waita-kaakiri piitisiririti, ikimakimi isiriki. Pikantziri: “Nonisironka-takari ñaapirori. Nopinkathari-takaakiri ikaratzi noyosii-takiri nasitari naaka.” </v>
<v b="PSA" c="89" v="20">Noñaakiri nompiratani David. Nosai-patzii-totan-takari notasorintsijaati. </v>
<v b="PSA" c="89" v="21">Nasi nowiro notapi-wako-tanta-jyaari nako. Sintsi-shimpa onkanta-kaiyaari noshimpa. </v>
<v b="PSA" c="89" v="22">Airo imatziri yitsinampairi ikaratzi maimani-tziriri. Ari inkimita-jyaari kaari-pirori, airo yiitsinampairi. </v>
<v b="PSA" c="89" v="23">Naaka apirotirini inkarati owayiri-tyaarini. Nonthonkajiri inkarati kisaniintirini. </v>
<v b="PSA" c="89" v="24">Tima kisokiro nonkantajyaa nonisironka-tajiri, Okantakaaro ipairyaa-piintajiro nowairo ontzimi-motan-tajyaariri isintsinka. </v>
<v b="PSA" c="89" v="25">Ari nonkanta-kaakyaaro impinkathari-wintantaji isaiki inkaariki. Imatiro aajatzi impinkathariti isaiki nijaaki-payi. </v>
<v b="PSA" c="89" v="26">Ari inkantai-tajina: “¡Pawá! Awiroka asitanari, Awiroka Nowawani, pisiyaro mapi nopitakaminto omatantari nawisakotaji.” </v>
<v b="PSA" c="89" v="27">Nonkimi-takaan-tajiri naaka nantariti notomi. Iriitaki anairini inkarati pinkatha-wintaironi kipatsi. </v>
<v b="PSA" c="89" v="28">Irasi iwiro nonisironka-tajiri irirori. Airo ampinaasita okaratzi nokasiya-kaakiriri. </v>
<v b="PSA" c="89" v="29">Tima irasi iwiro impinkathari-yitaji inkarati incharini-tajyaari. Ari inkanta-jitatyiiro ainiro iñiitziri ooryaatsiri inkitiki. </v>
<v b="PSA" c="89" v="30">Aririka iwashaantakiro itomi noñaani, Airorika ijatakairo inthotyiiro noyomitaa-kiriri, </v>
<v b="PSA" c="89" v="31">Aririka impiyatha-takyaaro nowinka-kaantani, Airorika ikimisantziro nokanta-kaantani, </v>
<v b="PSA" c="89" v="32">Ari nowasankitaakiri ipiyatha-takana, Nompasa-wintajiri ikaaripirotaki. </v>
<v b="PSA" c="89" v="33">Airotzimaita nowashaantziro nontako-tajyaari. Noisokiro nowajiri, nasi nowiro nontsipa-tajyaari. </v>
<v b="PSA" c="89" v="34">Airo nomaisantziro okaratzi nokasiya-kaakiriri. Airo noshiki nonkantiri okaratzi nokaman-takiriri. </v>
<v b="PSA" c="89" v="35">Tima Naaka Tasorintsi kasiyakaa-kiriri, Airo namatawi-tziri David, nokantakiriri: </v>
<v b="PSA" c="89" v="36">“Irasi iwiro picharini impinkatharitaji pinampiki, Ari inkanta-jitatyiiro impinkatharitaji ainiro iñiitziri ooryaatsiri aajatzi kasiri. </v>
<v b="PSA" c="89" v="37">Ari inkantai-tatyiiro isaiki, isiyaari kasiri, Irasi iwiro isaiki inkitiki. (Pishowiri-jiiti, pimpiyompi-jiiti kapichiini.) </v>
<v b="PSA" c="91" v="9">Panthaantsi Tima pisiyakaakari Pawa iriimi itikatsi-tantaitari, iro pawisako-tantaari. Pisiyakaakari Pawa Jinoki-satzi iriimi pinampi. </v>
<v b="PSA" c="91" v="10">Airo othonkaimi kaari-pirori, Airo omataimi imantsiyari ikaratzi saika-nampi-tzimiri. </v>
<v b="PSA" c="91" v="11">Ari intyaan-takimiri Pawa Imaninkariti, yaamaako-wintyaami tsika-rika pinkinayiti. </v>
<v b="PSA" c="91" v="12">Tima iriitaki thomaimini airo pantziwa-tantaro mapi piitziki. </v>
<v b="PSA" c="95" v="6">Panthaantsi Thami antyiirowa-sityaari Pawa. Thami ampinkathatiri owitsika-kairi. </v>
<v b="PSA" c="95" v="7">Tima iriitaki Awawani, iriitaki asitairi aroka-payi. Aroka osiyariri ipiratari, yaaji iwakaayitai. Pinkimairi iroñaaka Pawa iñaawaitzi, ikantzi: </v>
<v b="PSA" c="95" v="8">Airo pikiso-siri-waitzi. Pikimitari = kari pithoka-sita-kanari pairani Kisimajaariniki, iñaanta-siri-waitakana otzisi-masiki Tainkariniki. </v>
<v b="PSA" c="95" v="9">Arira ithainka-siritakina piwaisatzitini, iñaanta-siri-waitakana, iñaawijiitakaro nonisironkatakari. </v>
<v b="PSA" c="95" v="10">Okaratzi 40 osarintsi nokisakiri piwaisatziti, Nokantaki: Irasi iwiro intzipina-siri-waiti, Ti yanta-piintajiro nokowakairiri. </v>
<v b="PSA" c="95" v="11">Noyatsima-nikiini nokantanaki: Airora nariita-kaayitaari nomakoryaa-mintoki. </v>
<v b="PSA" c="103" v="20">Iwanthaani David ¡Maninkariiti, tzimatsiri isintsinka, pintharowinta-jyaari Pawa! Tima awirokaiti antzirori okaratzi ikantzimiri. Aamawinta pikanta, ti pimpiyatha-tyaari impira-tamiri. </v>
<v b="PSA" c="103" v="21">¡¡Awirokaiti maaroni iwayiriti, pinkimo-siri-wintairi Pawa! ¡¡Awirokaiti impiratani, panta-piintainiri inintziri irirori! </v>
<v b="PSA" c="103" v="22">¡Awirokaiti maaroni iwitsikani Pawa, Pintharowinta-jyaari maaroni tsika-rika-payi ipinkathari-wintantzi! ¡Tima nontharowintyaari naaka Pawa nosiriki! </v>
<v b="PSA" c="110" v="1">Iwanthaani David Iñaawaitanaki Pawa, ikantawajiri Nowinkathariti: Pisaikapaji nakopiroki ampinkathari-wintanti, Irojatzi noitsinampaan-tajyaariri kisaniintzimiri, Aripaiti intyiirowa-sita-jyaami, pimakoryaa-kitzitan-tajyaari. </v>
<v b="PSA" c="110" v="2">Iriitaki Pawa kantakai-yaaroni piitsinampaan-tajyaariri kisaniintzimiri. Pisitowa-najiro Kisakowintoniki pairikakiro owaniinkari pikotzikiiri iyotantai-tyaamiri pinkathari pinatzii. </v>
<v b="PSA" c="110" v="3">Inkimisantaimi piwayiriti, Aririka pijiwatajiri piwayirita-kaiyaari. Sintsiri pinkantajyaa irirowaitaki ikanta aparoni awankari, Osiyawaitajyaa pisintsinka amapoka-sita-jyaami, okantaranki iñiitziro itsini impokiro aririka isitowa-manaji ooryaatsiri. </v>
<v b="PSA" c="110" v="4">Iriitaki Pawa pairyii-wintzimiri, ti yoipithoka-nitiro iñaani. Awiroka asi owaironi pimpira-tasorintsitai, Ari pinkimityaari ikanta pairani Melquisedec. </v>
<v b="PSA" c="110" v="5">Isaikaki Pawa pakopiroki. Aririka inkisanakyaa, aritaki yapirotajiri pinkathari-payi. </v>
<v b="PSA" c="118" v="19">Panthaantsi Pasitaryiinaro Tasorintsi-panko, Nonkyaan-tyaari nompaasoonkitiri Pawa. </v>
<v b="PSA" c="118" v="20">Irootaki omoro iroka tsika ikyaa-piintaitzi impinka-thaitiri Pawa. Ari inkyaayitajiri tampatzika-siriri. </v>
<v b="PSA" c="118" v="21">¡Pawá! Oshiki nopaasoonkitakimi, pakakina nokowa-kotakimi. Awiroka owawisaa-kotanari. </v>
<v b="PSA" c="118" v="22">Imaninta-witakaro kipayi witsikirori pankotsi, Iro kantacha irojatzi yaitairi iroka otzinkami-pirori. </v>
<v b="PSA" c="118" v="23">Iriitaki Awinkathariti Pawa matajirori, Irootaki okiryaa-wintan-tariri. </v>
<v b="PSA" c="118" v="24">Irootaki iroka kitaitiri iwitsikakiri Pawa, Thami awisiryaawinta-jyaari, ankimo-siri-wintajiri iroñaaka iroka kitaitiri. </v>
<v b="PSA" c="118" v="25">¡Pawá! ¡Piwawisaa-kotajina! Pinkaminthayina Pawa, ari onkantyaa ojatantyaari kamiitha onkarati nantayitiri! </v>
<v b="PSA" c="118" v="26">¡Tasonka-wintaari ikantaja, tima Pinkathari inatzii otyaanka-kiriri! Ari nosaika-jiitaki Tasorintsi-pankoki namanako-wintzimi intasonka-wintaitimi. </v>
<v b="PSA" c="118" v="27">Pinkathari inatzii Pawa, iriitaki oorinta-kota-kairi. Ajati antsipata-jyaari airikayita-kirori kompiro-pina-payi. Thami ajajiiti irojatzi pomitai-rontsiki tzimatsiri ochii onampi-naki. </v>
<v b="PSA" c="148" v="1">Panthawintaantsi ¡Pinpathawintajiri Pawa inkitiki! ¡Pintharowinta-jyaari jinokinta! </v>
<v b="PSA" c="148" v="2">¡Pimatajiro awirokaiti maninkariiti, pintharowinta-jyaari! ¡Awirokaiti iwayiriti inkiti-satzi, pintharowintyaari! </v>
<v b="PSA" c="148" v="3">¡Aajatzi awiroka ooryaatsiri, kasiri, pintharowintyaari Pawa! ¡Pimatajiro awiroka ikaratzi oorinta-chari, pintharowintyaari! </v>
<v b="PSA" c="148" v="4">¡Pintharowinta-jyaari awiroka, Jinoki-piro-satzi, Pimatajiro awiroka, nijaa saikatsiri inkitiki! </v>
<v b="PSA" c="148" v="5">Pintharowinta-jyaaro iwairo Pawa, Tima apatziro iñaawaitaki irirori, owitsika-yitanakami awiroka-payi.</v>
<v b="ISA" c="1" v="1">Iroka ikinkitha-takiri Isaías, itomi Amós, iñaakai-takiri onkarati awisatsini Aapatyaawiniki, aajatzi pasiniki inampitsiti-payi Judá-iti, ainiro ipinkatharitzi Uzías, Jotam, Acaz aajatzi Ezequías. </v>
<v b="ISA" c="6" v="1">Ikanta ikamaji pinkathari Uzías, ari iñaakakana Pawa ithointaka jinoki iwinkathari-mintoki, yanaantakaro opatzi iithaari Tasorintsi-panko. </v>
<v b="ISA" c="6" v="2">Tzimatsi inkiti-wiri-payi paamathai-taintsiri yaatzinkaka ipatziitoki Pawa. Otzimimo-tziri 6 isiwanki. Apiti isiwanki ipasika-poro-tantari, apiti ipasikantaka iitziki, apiti yarantari. </v>
<v b="ISA" c="6" v="3">Iriitaki apiiyapii-tzirori ikaimajiitzi, ikantzi: “¡Tasorintsí! ¡Tasorintsí! ¡Tasorintsi inatzii Pawa Ñaapirori! Iñiitairo maaroni kipatsiki iwaniinkaro.” </v>
<v b="ISA" c="6" v="4">Okanta ikampini-tanaki iñaawaitzi, antaroiti onikanaka asitakoro Tasorintsi-panko, kachaaryiinka okantanaka. </v>
<v b="ISA" c="6" v="5">Ari nokanta-siri-tanaki: ¡Ikanta-machiitana, kamakina! Tima noñaajiri Nowinkathariti Pawa Ñaapirori. Kaari-piro-waantiri nonatzii, nosaiki-motziri kaari-piro-waantiri.” </v>
<v b="ISA" c="6" v="6">Ari ipokasi-tapaakina aparoni inkiti-wiri. Yamakina paamari-minki yaakiri pomitai-rontsiki yairikan-takari yawita-minto. </v>
<v b="ISA" c="6" v="7">Itzinkan-takanaro paamari-minki nopaantiki, ikantana: “Pamini, itsitokakami pipaantiki paamari-minki. Iriitaki apirota-jimironi pikowiinkataki, Ipyaako-tajimiro pikaaripiro-witaka.” </v>
<v b="ISA" c="6" v="8">Nokimatzii iñaawai-tanaki Awinkathariti, ikantzi: “¿Paitama nontyaantiri? ¿Paitama antyaantiri inkamantanti?” Ari nakanakiri naaka, nokantziri: “Naaka pintyaanti.” </v>
<v b="ISA" c="6" v="9">Ari ikantanakina: “Pimatiro, pinkamantiri atziri-payi, pinkantiri: ‘Ari pinkima-wityaa, airotzimaita pikimathatziro. Ari paminawityaa, airotzimaita piñiiro.’ </v>
<v b="ISA" c="6" v="10">Awiroka kantakai-yaaroni inkiso-siri-tajitan-tyaari, Atsikimpitya inkantaityaa, imawityaakiyiti. Irootaki airo yokichaa-tanta, Airo ikimi, Airo ikimatha-tantaro, Tima airo ikimisantai, airo yawisakotai aajatzi.” </v>
<v b="ISA" c="6" v="11">Nokantziri: “¡Nowinkatharití! ¿Onkaratika osamaniti pikantakiri?” Ikantzi irirori: “Oshiki osamanitaki, ari asi owiro irojatzi apaata yapiroi-tanta-jyaariri ikaratzi saikatsiri nampitsiki, Tima kaanki-panko onkantajyaa pankotsi-payi, Miritzi-patha onkantajyaa kipatsiki tikatsi tzimatsini. </v>
<v b="ISA" c="6" v="12">Nosikaari inkantajyaa atziri-payi, tima naaka Pawa kantakai-yaaroni. Kaanki onkantajyaa nampitsi-payi tikatsi nampita-jyaaroni. </v>
<v b="ISA" c="6" v="13">Intzimi-rika añaanain-tsini, kapichiini inkarati, Ari yapiroi-tajiri aajatzi yokaiti, inkimitai-yaaro itowaitziro inchato, Intowawi-taita-kyaaro inchato irojatzi osaikimaityaa oponkitzi, Irootaki opirini oshootiki-yaanta-jyaari, osiyakaa-wintaro okithoki tasorintsi-tatsiri.” </v>
<v b="ISA" c="7" v="1">Okanta inampitsiti Judá-iti ipinkathari-tantari Acaz, itomi Jotam, icharini Uzías, ikinkithasiritaka Rezín, iwinkathariti Tonkaironisatzi, yaapatyii-yaari Peka, itomi Remalías, iwayiri-tyaari Aapatyaawini-satzi. Inintzi inkyii inampitsitiki, titzimaita imatiri. </v>
<v b="ISA" c="7" v="2">Ari ikamantai-takiri pinkathari Acaz aajatzi icharini pinkatharini David, ikantai-tziri: “Yaapatyaakari Tonkaironisatzi ashininka-thori Efraín-iti.” Antaro oimiraa-nakiri pinkathari, piyonkawaitanaka, ari ikantakari aajatzi saika-panko-tziriri, ikimita-kotanakaro otasonkiro tampyaa inchatosi. </v>
<v b="ISA" c="7" v="3">Ikanta Pawa iñaanatairi Isaías, ikantajiri: “Paanakiri pitomi Sear-jasub, pimonthai-yaari pinkathari Acaz othapiki owaanka-naata nijaa, pinkina-nakiro anta Kiwaaronchaaki. </v>
<v b="ISA" c="7" v="4">Pinkanta-wakiri: ‘Piriipiroti, tikatsi pintharowantyaa. Tonta-siri pinkantyaa, airo pitharowantari apiti kimitakariri ikachaatzi paamari. Yokapayi Rezín, Tonkaironisatzi, aajatzi itomi Remalías. Tima katsimaki-witaka ayimatziri imasirinka. </v>
<v b="ISA" c="7" v="5">Tima yaapatyaakari Tonkaironisatzi ashininka-payi Efraín-iti, aajatzi itomi Remalías, inintajiitaki iwasinonkaimi. Ikantajiitaki: </v>
<v b="ISA" c="7" v="6">“Thami ajati iipatsitiki Judá-iti. Thami amintharowiri onkini ankyaayiti. Aririka amatakiri aitsinampairi, iriitaki itomi Tabeel awiri impinkathari-wintairi.” </v>
<v b="ISA" c="7" v="7">Iro kantacha, ikantzi irirori Pawa: ¡Airo omata irokawí! </v>
<v b="ISA" c="7" v="8">Tima yoka Rezín apatziro impinkathari-matsiti Ontyaamairiniki, Otzinkami nampitsi Tonkaarini. Aririka awisaki 65 osarintsi, yapiroitiri Efraín-iti airo iñiitairo inampitsiti. </v>
<v b="ISA" c="7" v="9">Tima iriitaki itomi Remalías pinkathari-matsi-tatsi Ositikii-toniki, otzinkami inampi Efraín-iti. Airorika piriipiro-jiitzi, ari yapiroi-takimi aajatzi awirokaiti.” </v>
<v b="ISA" c="7" v="10">Ari yapiitakiro Pawa iñaanatziri Acaz, ikantziri: </v>
<v b="ISA" c="7" v="11">“Iroka pimatan-tyaarori pawintaa-jyaana, pinkampitina noñaakaimiro kaari piñaa-piintzi. Kantacha noñaakaimiro osaawikinta, aajatzi ojinoki-piro-tzinta.” </v>
<v b="ISA" c="7" v="12">Ari yakanaki Acaz, ikantzi: “Ti onkamiithati noñaanta-waityaari Pawa nonkowa-kotiri iñaakaina kaari noñaa-piintzi.” </v>
<v b="ISA" c="7" v="13">Ikantzi Isaías: “¡Awiroka icharini pinkatharini David! Pinkimina. Tima aasiryiimi piñaasirinkiri atziri-payi. ¿Aikiro pinintatzii piñaasirinkiri aajatzi Awawani? </v>
<v b="ISA" c="7" v="14">Ti pinintatyii awiroka pinkowa-kotiri kaari piñaa-piintzi, iriita-jaantaki Awinkathariti ñaakaimironi inintziri irirori. Iroka iñaakaimiri: Ari owaiyantaki kooya kaari yotirini sirampari, Intzimi otomi, ipaitaitiri “Itsipatai Pawa”. Tima iroka wairontsi, irootaki ikantziri iñaaniki iriroriiti “Emanuel”. </v>
<v b="ISA" c="8" v="1">Ari ikantakina Pawa: “Payi antaro incha-kota pisankinatiro, kamiitha onkoñaati pisankinari, onkanti: ‘Mahersalal-hasbaz’. Ikantai-tziro: ‘Irootaintsi inosikan-taiti, yapirotan-taiti’. </v>
<v b="ISA" c="8" v="2">Pawintyaari Ompira-tasorintsi-taari Urías aajatzi Zacarías itomi Jeberequías, iriitaki kantatsini: ‘Jii, ari okanta.’ ” </v>
<v b="ISA" c="8" v="3">Okanta osamanitaki, naaki noina ñaawyawai-taniro. Nowaiyan-takaakiro, itzimaki otomi. Ikantakina Pawa: “Pimpaitiri wairontsi pisankina-takiri: ‘Mahersalal-hasbaz’. </v>
<v b="ISA" c="8" v="4">Tikira iyotanaki iinchaa-niki inkanti: ‘apaa,’ ‘ina,’ yapiroi-takiro nampitsi Ontyaamairini aajatzi Ositikii-toni. Yaitakiro owaararontsi tzimawi-tachari anta yasityaari pinkathari-tatsini Aatzika-winiki.” </v>
<v b="ISA" c="8" v="5">Yapiitakiro Pawa, ikantana: </v>
<v b="ISA" c="8" v="6">“Yoka atziri-payi imanintakiro nijaa Tyaantaa-riniki amatsinka-chari osiyaata, Okantakaan-tziro itharowa-kaari Rezín, aajatzi itomi Remalías, </v>
<v b="ISA" c="8" v="7">Irootaki ityaantan-tyaariri Pawa ñaapirori iwinkathariti Aatzika-wini-satzi, Intsipa-takyaari iwayiriti, inkimita-paakyaaro antaroiti amaraniti nijaa Antaraani. Otarankayiti tsika okinaayitzi. Anonkaayiti tsika owiraa-chiraata nijaa. </v>
<v b="ISA" c="8" v="8">Anonkaati irojatzi iipatsitiki Judá-iti, onthonkiro anairo maaroni tsika owiraayita. ¡Ñaamisa Emanuel! Yoka pinkathari pokaintsiri, inkimityaari siwanki-tatsiri yaagatziri iyominthani. Irootaki siyakaa-wintacha tsika onkantyaa yapiroitiro apaata maaroni pipatsiti.” </v>
<v b="ISA" c="8" v="9">¡Pasini-satziiti! Papatojiityaa, antaroiti pintharowa-jiiti. ¡Intaina-satziiti! Pinkimisantiro iroka: Ontzimi-mowityaami pitonka-mintoiti, antaroiti pintharowa-jiiti, Omaa-piro, ontzimi-mowityaami pitonka-minto, pasi piwatyiiro pintharowa-jiiti. </v>
<v b="ISA" c="8" v="10">Pinkinkithasiri-wityaa pantiri, tikatsi ompai-tzimaityaa. Pininta-wityaa pantirimi airo omatzimaita, tima iriitaki Pawa tsipayitajairi arokaiti. </v>
<v b="ISA" c="8" v="11">Isintsiwintakina Pawa ti okamiithatzi nonkimita-kotyaari ikinkithasiritari pasini-satzi atziri-payi. Ikantakina: </v>
<v b="ISA" c="8" v="12">“Ti okamiithatzi pinkanta-waiti awiroka: ‘Kamanta-wakaantsi onatzi.’ Okantawitaka irootaki ikantayitakiri atziri-payi. Airo pitharowa-kaawaitaro awiroka itharowa-kaari iriroriiti. </v>
<v b="ISA" c="8" v="13">Intaini pintharowa-kaiyaari Pawa Ñaapirori matzirori otzimi-motziri isintsinka, matzirori Itasorintsitzi. Iriitaki pintharowa-kaiyaa, iriitaki pintharowa-kaiyaa intsipata-tyaami. </v>
<v b="ISA" c="8" v="14">Iriitaki kimitzi-motyaamini yoka anta isaikaitzi tikatsi awishi-motimini. Iriima Israel-iiti, ikarataki apiti ipinkathari-wintantzi, Iriitaki kimityaaroni kisotatsiri yantziwataitari, soompikintsi owaryaan-tatsiri. Iriima Aapatyaawini-satziiti, onkimitzi-motyaari iriroriiti owasirintsi. </v>
<v b="ISA" c="8" v="15">Oshiki antziwatan-tyaarini, imparyaa-yitan-tyaari, inkamayiti. Oshiki aachani owasirin-tsiki, ari isitsikayityaari.” </v>
<v b="ISA" c="9" v="1">Iroñaaka ikimaatsi-takaa-waitari Pawa yonta ashininka-payi nampitarori iipatsitiki Zabulón-iti aajatzi Neftalí-iti. Airo osamani-tzimaita inkimaatsi-waityaa. Tima ari iñiitaki apaata iroopirori waniinka-taantsi anta Tapowiniki, inampiitiki iriroriiti, tsika impiyota-jyaari pasini-satziiti, anta inkaari-thapyaaki, aajatzi intatzikironta Owaryiinkaariniki. </v>
<v b="ISA" c="9" v="2">Ikaratzi kimiwita-kariri inkinaki-tyiimi otsitini-kitzi, Ari iñaayitajirori iroopirori ootamintotsi. Otsiman-kakowi-takari yaampari kathatayiri inkinajimi sarinkawiniki. Okimiwai-taaro isaikajimi okitainkatzi. </v>
<v b="ISA" c="9" v="3">Tima pishikyaa-yitakiri atziri-payi, Poimosirinka-piro-tairi irirori. Oshiki inkimo-siri-winta-jiitimi, osiyawai-tajyaaro ikimo-siri-wintai-tziro yawiitai-tziro pankirintsi, Onkimiwai-tajyaaro ikimo-siri-wintai-tziro ipawakaaro owayiri-payi iwaararo. </v>
<v b="ISA" c="9" v="4">Tima pintsiparyaa-kowintairi awiroka impira-waitaitari, Piwatsinaryaa-kotajiri isintsiwinta-waitai-tziri, Ikaratzi ikimaatsi-takaitaka ijiwawintai-tziri, Osiyawai-takaro papirotan-takariri pairani Maimani-wini-satzi. </v>
<v b="ISA" c="9" v="5">Aritaki isaikaji kamiitha, tikatsi owayiri-tajyaarini, intaayi-tairi ikyaantari iitziki owayiriiti. Impomitainiri iithaari-payi iwayiri-tantari, okaratzi iriraanitakiri iraantsi. Inkimita-kaita-jyaaro itayiitziro katarosi-masi. </v>
<v b="ISA" c="9" v="6">Tima tzimataiki iinchaa-niki, Iriitaki ikasiya-kaakairi Pawa. Sintsinkantsi impinkathari-wintanti. Iwaitakiniri iwairo impaitaitiri Yomitaa-naantaniri Pampoyaari, Pawa Ñaapirori, Añaanita-tsiri Asitaaniri, Pinkathari-wintan-tatsiri isaikan-taitari kamiitha. </v>
<v b="ISA" c="9" v="7">Irijatzi pinkathari-wintairini incharini-yitajyaari David, Inthonka inkimakoi-tairo isintsinka. Ari onkanta-jitatyiiro isaikaitaji kamiitha, Asi owatyiiro ijiwawintantaji, Tampatzika-siri inatyii, kamiitha-siri inkantanti, Ari onkantaitatyiiyaani itanakyaaro iroñaaka. Tharowinta imatairo, Pawa Ñaapirori. </v>
<v b="ISA" c="13" v="1">Iroka ikamantai-takiriri Isaías, itomi Amós, onkarati awisatsini apaata Kompi-jaariki. </v>
<v b="ISA" c="13" v="5">Ipoñaajiita intaina pasiniki kipatsi, Tsika othapiki-tapaaja inkiti, Iriitaki yokaiti imonkara-tanta-jyaarori Pawa iyatsimanka, Tima yapirotajiro maaroni tzimatsiri aka kipatsiki. </v>
<v b="ISA" c="14" v="3">¡Israel-iití! Apaata aririka iwatsinaryaa-kotaimi Pawa pikimaatsi-waitaka, piwasiri-niinta-waita, isintsiwintai-tzimi impira-taitami pantawaiti, </v>
<v b="ISA" c="14" v="4">aritaki piñaawai-tairo iroka kinkithasiri-taantsi pinthain-kawai-tairi pinkathari-tatsiri Kompi-jaariki, pinkanti: ¡Piñaa-matsitiri aisaniintani, ari okarata-paaki ikimaatsi-takaanta! ¡Ari owiraapaaka ikantakaa-piro-waitari irirori! </v>
<v b="ISA" c="14" v="12">¡Awiroka ipaitawi-taitaka Parya, kitaitita-kori! Tima inkitiki pipoñaaka iwaryii-takimi. Awiroka iitsinampaan-tawita-chari, Itziryii-takimi kipatsiki. </v>
<v b="ISA" c="14" v="13">Pikanta-siri-witaka: “Natiiti inkitiki, Nowitsiki nowinkathari-minto, nawisanakiri impokiro-payi isaiki Pawaki. Ari nosaikiri antó okatonko-tziro, otzisiki tsika yapatota-piinta tasorintsi-tatsiri. </v>
<v b="ISA" c="14" v="14">Nojapiroti jinoki nawisanakiro ojinokitzi minkori, Nonkimi-tajyaari Jinoki-piro-satzi.” </v>
<v b="ISA" c="14" v="15">¡pijatasitaka inthopointapirotzi tsika ipinkathari-wintai-tziri kaminkariiti! </v>
<v b="ISA" c="29" v="1">¡¡Ñaamisa! ¡Iyashikariti Pawá! ¡Owaitakaantani pomitai-rontsi saikatsiri inampiki pinkatharini David! Ari awisa-matsitaji pasini osarintsi yoimosirinka-waitaityaa. </v>
<v b="ISA" c="29" v="2">Ari nowasinonkaakiri Noyashikariti, Oshiki iraawai-tachani, owasiri-niinta inkanta-jityaa, Ari onkantajyaa Aapatyaawiniki onkimita-jyaaro pomitai-rontsi, impomitaitiri maaroni. </v>
<v b="ISA" c="29" v="13">Ikantakina Pawa: “Okaratzi ichirachiraa-waitzi atziri-payi nasitari, iñaajaantaitzi okaaki-siri iwana. Ipinkatha-waanti-tasitana atziri-payi, Titzimaita isirityaana kamiitha, intaina-siri iwana. Ampinaasi-waita ipinkatha-witana, Iyomitaan-tasiwaitaro yamitari irirori. </v>
<v b="ISA" c="29" v="14">Irootaki napiitan-tajyaarori, Noñaakairi kaari iñaapiintzi atziri-payi, Pampoyaa-mintha inkanta-jiitiro kowiinka-tatsiri. Naapithatiri iyotani ikaratzi yotaniwita-chari. Nomaisanta-kayiri ikinkithasiritani kinkithasiri-witachari.” </v>
<v b="ISA" c="40" v="1">Jiroka ikantzi Piwawani: “Poimosirinka-jiri nasiyitari. Poimosirinka-jiri. </v>
<v b="ISA" c="40" v="2">Pininta-thatiri piñaanatiri Aapatyaawini-satzi. Pinkaman-tairi, pinkantiri: ‘Ari okarata-paaki impira-taitami, ipinako-wintai-takiro pikowiinkataki, Tima imapiro-takimi iwasankitaa-wintzimiro pikaaripirotaki.’ ” </v>
<v b="ISA" c="40" v="3">Tzimatsi kaimapain-tsini otzisi-masiki, inkantan-tapaaki: Piwamiithatainiri Awinkathariti tsika inkinapaaki. Pinkimi-takaan-tainiri Pawa itampatzikai-tziro awotsi. </v>
<v b="ISA" c="40" v="4">Omamiri-pathatai otinkanaa-yitzi, Owintini-yitaji otzisi, Okaratzi otzisiyitzi iroñaaka Kamitha-pathani onkantajyaa. </v>
<v b="ISA" c="40" v="5">Tima iñaakan-tajiro Pawa iwaniinkaro, inthonka yapatotajyaa atziri-payi iñaajiro. Tima iriitaki Pawa ñaawaitzirori iroka ñaantsi.” </v>
<v b="ISA" c="40" v="6">Ikantaitana: Pinkaimi. Nokantzi naaka: ¿Tsika nonkanti nonkaimi? Pinkanti: Ikimitaro atziri-payi towarisi. Tzimawitacha owaniinkaro, ikimiwaitaro towari otzimi otyaaki. </v>
<v b="ISA" c="40" v="7">Iro kantacha okama-sitzi towari, ipoñaa oparyaa-tyaakitzi, intasonkiro-rika Pawa. Iro isiyari atziri-payi towarisi. </v>
<v b="ISA" c="40" v="8">Okama-sitzi towari ipoñaa oparyaa-tyaakitzi. Irooma iñaani Pawa, asi owairo. </v>
<v b="ISA" c="40" v="9">Kisakowintoni-satzí, pintonkaji otzisiki, pikamantantiro kamiithari ñaantsi. Aapatyaawini-satzí, airo pitharowantaro piñaawaita-nakiro kamiithari ñaantsi. Pinkamantiri nampitarori iipatsitiki Judá-iti, pinkantiri: ¡Yokataki Piwawanitari awirokaiti! </v>
<v b="ISA" c="40" v="10">Ariitaka Pawa tzimatsiri isintsinka, Sintsi-pirori inatzi pinkathari Pawa. Yamajiri ikaratzi yasiyitari, yookakaa-wintakiri. </v>
<v b="ISA" c="40" v="11">Pokaki ikimitakari aamaako-wintariri ipira, ithomaa-yitajiri kiripiri, Iwajiri iniiki, kamiitha yaminajiri owakira yaninita-tsiri. </v>
<v b="ISA" c="52" v="13">Paminiri nompiratani, kamiitha onkantzi-motajyaari, Oshiki impinkatha-piro-taitiri, Impiriintai-tairi isaikaji jinoki. </v>
<v b="ISA" c="52" v="14">Oshiki tharowa-kaakariri iñaaporo-takiri, Tima kowiinka-porotaki, ti inkimitai-yaari atziri, </v>
<v b="ISA" c="52" v="15">Tima ari yokiryaa-winthajiitajiri pasini-satzi-payi, Aririka iñaayitakiri iwinkathariti, tikatsi inkanti iñaanatiri, Ari iñaajiro kaari ikinkitha-tako-witaita pairani, Inkimatha-tairo kaari ikimako-witaita pairani. </v>
<v b="ISA" c="53" v="1">¿Itzimima kimisantironi añaani? ¿Itzimima iñaakakiri isintsinka Pawa? </v>
<v b="ISA" c="53" v="2">Inkimota-tzimo-tairi Pawa inkimita-jyaaro owakira oshooki pankirintsi. Tsika okanta oparithatzi opiryaa-patha-tzira kipatsi. Ti yiriipiroti kamiitha, tikatsi miraawintyaarini, Ti iwaniinka-tzimo-tantyaa. </v>
<v b="ISA" c="53" v="3">Tima maninta iwakiri maaroni atziri, ti inintiri. Oshiki iwatsinaa-waitai-takiri, yamitakaro ikimaatsi-waita. Ikimitakari kaari inintaitzi iñiitiri. Manintaari inatzi, tikatsi nisironka-tyaarini. </v>
<v b="ISA" c="53" v="4">Iro kantacha, iriitaki aanakiro amantsiyari, Irijatzi aanakiro okaratzi akimaatsi-yitari. Asiyakaantzi arokaiti iriitaki Pawa owatsinaa-waitziriri, Iriitaki owasankitaa-waitziriri, iriitaki atsipita-kaawai-tariri. </v>
<v b="ISA" c="53" v="5">Ikintakoi-takiri okantakaan-tziro apiyatha-waiyitaka, Ikimaatsi-takai-takari okantakaan-tziro ayaari-pironka. Oshiki ikimaatsi-takai-takari, irootaki kaari añaantaaro arokaiti atsipityaarimi. Oshiki iwatsinaa-waitai-takiri, irootaki añaantaarori aroka-payi atikatsitaji. </v>
<v b="ISA" c="53" v="6">Tima maaroni arokaiti akina-waita-sitaka, Asiyakari ipiraitari ikinasi-waita. Iro kantacha Pawa, ikantakaakari yatsipi-tyaaro ayaaripironka maaroni arokaiti. </v>
<v b="ISA" c="53" v="7">Ipasawai-taitakiri, titzimaita impiyawintyaa. Ti inkimaitiri iñaawaita-painti. Ikimita-kaitakari yaitziri ipiraitari iwamaitiri. Mairi ikantaka, ti inkaima-waiti, Isiyakari ipiraitari yamiitai-tziro iwitzi. </v>
<v b="ISA" c="53" v="8">Tima yaakaan-tasitai-takari, ti ontzima-wityaa ikinakaa-sitani. Tikatsi kisakowintyaarini. Tikatsi miraawintyaarini aajatzi. Iriitaki iwamaitakiri aka kipatsiki, akantakaan-tziro arokaiti akaaripiro-yitaki. </v>
<v b="ISA" c="53" v="9">Itsipatai-takiri kaari-piro-siriri-payi itaitakiri, Isaikimowita-paintari ashaarantaniri-payi ikamawita-paintara. Tikatsi kimakotirini yantiro kaari-pirori. Tikatsi aparoni yamatawita-painti. </v>
<v b="ISA" c="53" v="10">Iriitaki Pawa nintaintsi inkimaatsi-waityaa impiratani. Iriitaki nintasi-taincha yatsipi-tyaaro kaari-pirori, Tima osamani yaminawaiti, ari iñaayita-najiri icharini-payi. Iriitaki kantakai-yaaroni omatanta-jyaari kamiitha okaratzi ikinkitha-siri-takari Pawa. </v>
<v b="ISA" c="53" v="11">Oshiki inkimaatsi-waiwityaa, ari iñaamai-tajyaaro kitainkari, Irootaki onimoniintairini. Iriitaki nompiratani tampatzika-siriri, iriitaki wawisaa-kotajirini oshiki atziri, Irijatzi atsipita-jyaaroni inkima-tina-tajyaaro iyaari-pironka-payi. </v>
<v b="ISA" c="53" v="12">Irootaki nomisaikan-tajyaariri saika-mintotsiki irasi iriipirori-payi. Intsipa-yitajyaari ñaapirori-payi owayiri yoimosirinkyaa yiitsinampaantaki. Iriitaki sinitachani inkamimo-tanti, Ari inkimita-kaitairi iriimi kaari-pirori. Tima iriitaki mataironi inkima-tina-tyaaro iyaari-pironka oshiki atziri, Irijatzi kantako-wintairini maaroni kaari-piro-siriri. </v>
<v b="ISA" c="54" v="11">¡Iwasinonkaitani nampitsí! Atsipitarori tampyaa. Tikatsi poshinkyaamini. Tima naaka witsikai-mironi pinampi, Nowitsikan-tajyaaro poriryaata-kiri mapi. Oshiki ompinata-jyaari iroka-payi mapi piyotain-chari. </v>
<v b="ISA" c="54" v="12">Nowitsikan-tajyaaro pinapiro-tachari mapi iroka atiimintotsi tsika yaminako-tantaitzi, Ari nonkanta-jirori aajatzi ikyaa-piintaitzi, nowitsikan-tajyaaro poriryaata-kiri mapi. Ari nonkimitaa-jirori aajatzi otanto nowitsikan-tajyaaro pinapiro-tachari mapi. </v>
<v b="ISA" c="54" v="13">Iriitaki Pawa yomitairiri piwaiyani-payi nampitarori anta. Ari isaikayitaji kamiitha. </v>
<v b="ISA" c="54" v="14">Tonta-siri pinkantajyaa pintampatzika-siri-yitaji. Pisaika-siwai-tajyaa, airo isintsiwinta-waitai-tzimi, Airo pitharowa-siwaita, airo okantzimo-siri-waitami tharowan-taantsi. </v>
<v b="ISA" c="54" v="15">Aririka imaimanitaitimi, ti naaka kantakai-yaaroni, Iro kantacha, aritaki piitsinampaakiri awiroka nintawi-tachani iwayiri-tyaami. </v>
<v b="ISA" c="61" v="1">Isaikantana Itasorinka Pawa, Tima Pawa saipatzii-totakinari. Ityaankakina nonkinkithata-kaajiri asinonkainkari Kamiithari Ñaantsi. Nowatsinaryaa-kotajiri okantzimo-siri-waitari. Nonkaman-tajiri inosikaitani nonkantajiri: “Aritaki pisaika-siwaitajyaa yasitako-witai-takami. Aritaki imisitowai-taimi yaakaan-tawitai-takami.” </v>
<v b="ISA" c="61" v="2">Ityaankakina nonkinkithati: “Iroñaaka osarintsiki ari inkaminthaajairi aroka-payi Pawa. Irootaki iroka kitaitiri inkisawintan-tairi Awawani.” Ityaantakina noimosirinkajiri iraakowai-tariri iyaminkariti. </v>
<v b="ISA" c="61" v="3">Ityaantakina namathai-tajiri Kisakowintoni-satzi okantzimo-siri-waitakari, Airo isaikawai-tanta samampoki. Kimosiri inkantajyaa yaniinka-tairo kasankai-nkari, airo iwasiri-waita, Kampinainka impanthaa-jiiti, airo isintsi-waitzi. Impaitaitiri ‘inchato tampatzika-siriri’, Pawa pankitakiri, iriitaki ñaakantaironi iwaniinkaro.</v>
<v b="JER" c="23" v="23">Jiroka ikantaki Pawa iñaawaitzi, ikantzi: “¿Kaarima naaka Pawa saikatsiri intaina, saikita-chari aajatzi okaakiini? </v>
<v b="JER" c="23" v="24">¿Tzimatsima matironi imanapithatyaana? Apatziro naaka nothotyiiro nosaikantaro maaroni, nosaiki kipatsiki aajatzi inkitiki. Tima naaka Pawa ñaawaitzirori iroka ñaantsi.” </v>
<v b="JER" c="25" v="1">Ari tzimakotaki 4 osarintsi ipinkatharitaki inampiki Judá-iti yoka Joacim, itomi Josías. Ari iñaanatakiri Pawa Jeremías ikamantakiri opaita awishimo-tirini ishininka-payi Judá-iti. Tima owakira otzimi aparoni osarintsi ipinkatharitzi Nabucodonosor Kompi-jaariki. </v>
<v b="JER" c="25" v="2">Ikamantan-takiro Jeremías iñaani Pawa, ithonka ikimayitaki Aapatyaawini-satzi, aajatzi pasiniki inampiki-payi Judá-iti, ikantaki: </v>
<v b="JER" c="25" v="3">“Pairani awisaki okaratzi 23 osarintsi yitanta-nakarori Pawa ikamantanaro iñaani. Tima owakira yitanta-nakarori Pawa ikamantana irootaki osarintsi 13 ipinkathari-tantari Josías, itomi Amón anta inampiitiki Judá-iti. Irootaki iñaani nowawisayimiri awiroka-payi, oshiki napiita-kimiro nokaman-tzimiro. Iro kantacha, ti pinkima-jiiti. </v>
<v b="JER" c="25" v="4">Tima ityaantaki impiratani Pawa, iyamanta-niriti, titzimaita pinkimisantiri awirokaiti, oshiki pipiyatha-takari. </v>
<v b="JER" c="25" v="5">Iroka ikamantai-takiriri, ikantai-tziri: ‘Piwashaantiro pikaaripiro-waitzi, ti ampantyaaro. Aririka piwashaantairo, aritaki pisaikaji kamiitha anta kipatsiki ikasiya-kaakimiri Pawa, pasi piwairo pisaikaji anta. Tima irootaki ikasiyakai-takimiri awirokaiti, aajatzi inkarati pincharini-tajyaari. </v>
<v b="JER" c="25" v="6">Airo pipinkatha-waitziri pawaniro. Airo impira-waitami aajatzi. Airo payimata-kairi imasirinka Pawa, pipinkatha-waitziri piwitsikani-payi awiroka. Aririka pinkimisantakiro iroka, airo iwasankitaimi.’ </v>
<v b="JER" c="25" v="7">Pinkimi ikantzi Pawa: ‘Oshiki pipiyatha-takana awiroka-payi. Omapiro piwatsimaakina pipinkatha-waitakiri piwawa-niroti. Tima onkanta-kaiyaaro pipinkatha-waitakiri, aritaki piñaakiro opaita awishimo-timini.’ </v>
<v b="JER" c="25" v="8">Irootaki ikantantari Pawa Ñaapirori, ikantzi: ‘Tima pipiyatha-takana nokanta-witamiri, </v>
<v b="JER" c="25" v="9">piñiina nonkaimiri maaroni nampitarori katonkonta, nonkaimiri nompiratani Nabucodonosor, pinkathari-tatsiri Kompi-jaariki, impoki, yapirotimi iwayiri-tyaami pinampiki, yapirota-nakiri aajatzi nampitsi-payi saika-nampi-tzimiri. Pasi piwiro inthonkai-taimi, irootaki intharowa-kaita-piintyaa, oshiki impinkaitiro. </v>
<v b="JER" c="25" v="10">Naaka kantakai-yaaroni inkyaan-tyaari yokapayi pinampiki, airo ikimaitai tharowinta-waita-chani inkimo-siriti, tikatsi aawakaa-chani, airo ikimaitaji tononka-waita-tsini, tikatsi nampita-jyaaroni ootajachani tsitiniri. </v>
<v b="JER" c="25" v="11">Kaanki onkantajyaa nampitsi, tikatsi iñiitaji inthonkairo maaroni. Onkarati 70 osarintsi impira-waityaami pinkathari-tatsiri Kompi-jaariki. </v>
<v b="JER" c="25" v="12">Aririka omonkara-takyaa 70 osarintsi Kompi-jaariki, ari nonkimitairi maaroni nampitarori Kiyamori-winiki, nomatiri napirotajiri, ari napirotajiri airo iñiitajiri. Naaka Pawa, asitarori iñaani iroka. </v>
<v b="JER" c="29" v="1">Iroka isankinari Kamantan-tzinkari Jeremías. Irootaki isankina-takiri isaiki Aapatyaawiniki, ityaantziniri antarikona-payi inosikai-takiri. Ityaantziniri aajatzi Impira-tasorintsi-taari, Kamantan-tzinkari, aajatzi Aapatyaawini-satzi inosikakiri pairani Nabucodonosor yaanakiri Kompi-jaariki. </v>
<v b="JER" c="29" v="2">Aripaiti ityaantaki sankinarintsi isitowan-taari pinkathari Jeconías inosikai-tantariri pasiniki nampitsi, aajatzi ikimitai-takiro iina pinkathari, ikaratzi inampinatari iwankoki pinkathari, jiwayita-tsiri Aapatyaawiniki, maaroni Judá-iti, yotzirori iwitsika-waitzi aajatzi asiro-pakori-payi. </v>
<v b="JER" c="29" v="3">Iriitaki amakirori sankinarintsi Elasa, itomi Safán, itsipatakari Gemarías, itomi Hilcías. Iriitaki ityaantaki Sedequías, iwinkathariti Judá-iti, ijatiro Kompi-jaariki iñiiri Nabucodonosor. Iroka okantzi sankinarintsi: </v>
<v b="JER" c="29" v="4">“Iroka iñaani Pawa Ñaapirori, Iwawani Israel. Irootaki inintawi-takari inkamantiri nampiwi-tarori Aapatyaawiniki, ikantakaakaro inosikaitiri Kompi-jaariki, ikantairi: </v>
<v b="JER" c="29" v="5">‘Piwitsiki piwanko-payi, pinampi-tyaaro anta. Pimpankiti piwayityaari. </v>
<v b="JER" c="29" v="6">Paawakaiyaa, intzimi pitomi-payi aajatzi pisinto-payi, ari inkimityaa irirori-payi yaawakaiyaa intzimi iwaiyani. Pishikiti, airo pisinita inthonkaitimi. </v>
<v b="JER" c="29" v="7">Pantawaiti airo pimaimani-tantzi tsika pisaikaki, pinkantina nonisironka-tyaami. Aririka nonisironka-tyaari asitarori inampi, irootaki nisironka-taantsi piñiiri awirokaiti. </v>
<v b="JER" c="29" v="8">Naaka Pawa Ñaapirori, Iwawani Israel, pinkimi nonkanti: Paamaiyaa yamatawi-tzimi = kari kamantan-tanirori, ñaawyataniri-payi ikaratzi pisatikan-takari. Airo pakakotziri imisiri. </v>
<v b="JER" c="29" v="9">Aririka inkinkithati impairyiiro nowairo, thaiyaantsi inatzi. Ti naaka tyaantirini.’ Irootaki ikantakiri Pawa. </v>
<v b="JER" c="29" v="10">Yapiitakiro Pawa, ikantzi: ‘Aririka pimonkara-takiro awirokaiti pisaika-jiiti Kompi-jaariki onkarati 70 osarintsi, aripaiti nonisironka-tajimi, aritaki noipyaajimi pinampiitiki, irootaki nokantzi-takamiri pairani.’ </v>
<v b="JER" c="29" v="11">Ikantzi aajatzi Pawa: ‘Tima noyotzi naaka nokinkithasirita tsika nonkantimi pisaika-yitan-tajyaari kamiitha, airo pasinonkaa-waitanta, aritaki panintaajyaa apaata. </v>
<v b="JER" c="29" v="12">Aripaiti pinkampi-tajina, pamanaana, aritaki nonkimakimi pinkowa-kotinari. </v>
<v b="JER" c="29" v="13">Pamina-mina-taina, aritaki piñaajina. Tima omapiro piriipiro-winta-siri-tajina. </v>
<v b="JER" c="29" v="14">Aritaki, piñaajina. Airo apiita okaratzi piñiiri iroñaaka. Ithonka naajimi tsika pisaika-yitaki nampitsiki. Napatotajimi. Aritaki pimpiyi tsika pinampitaro pairani inosikan-taita-kamiri. Naaka Pawa, kantatsi.’ Irootaki iñaawaitakiri Pawa. </v>
<v b="JER" c="30" v="4">Iroka iñaani Pawa ikinkithata-kotziri Israel-iiti aajatzi Judá-iti. </v>
<v b="JER" c="31" v="15">Iroka ikantzi Pawa: Ikimaitaki Tonkaironiitoniki antaro iraajiita-chari. Irootaki osaro-payi kaminkaroni Raquel iraakotariri intsiti-payi. Tima tikatsi mataironi yoimosirinka-jyaaro, tima ithonka iwamai-tzitai-takiro iinchaaniti-payi. </v>
<v b="JER" c="31" v="31">Ikantzi Pawa: Paminiro onkarati awisatsini apaata, Tzimatsi owakira nonkasiya-kaajiriri Judá-iti, aritaki nomatajiro nasitakaa-jyaari maaroni Israel-iiti. </v>
<v b="JER" c="31" v="32">Airo okimitaaro nokasiya-kaakiri iwaisatzitini. Tima pairani nokimita-kaantaari nakathata-tyiirimi, Naaka jiwatairiri nomisitowan-taariri Apitantoniki. Ti imonkara-tzimaityaaro nokasiya-kaariri. Ari nosaika-witaka naaka nokimiwaitakari naakami iimi. Ari ikantaki iñaawaitaki Pawa. </v>
<v b="JER" c="31" v="33">Yapiitakiro iñaawaitaki, ikantzi: Iroka owakirari nokasiya-kaakiriri apaata incharinita-jyaari Israel: Ari noyosirita-kaayitajiri kamiithari onkarati yantayitairi. Onkimiwaityaaro nosankina-siritaa-tyiinirimi Nokanta-kaantani, Naaka inkimita-kaantai Iwawani, Iriiyitaki nasitajyaari Naaka. </v>
<v b="JER" c="31" v="34">Ti onkowa-jaantajyaa iyomitaa-wakaa-waitajyaa, Apatziro ikantayitairi ishininka: Piyosiri-pirotairi Awinkathariti. Tima maaroni iyotaitajina. Ari iyoyitajina iriipiroriiti aajatzi asinonkain-kariiti, maaroni. Oshiki naripirotajiri ikaaripiro-siri-yiwitaka, Ari nompyaakota-jiniri. </v>
<v b="JER" c="32" v="1">Okanta osarintsi 10 ipinkathari-tantari Sedequías iipatsitiki Judá-iti, ari iñaanatairi Pawa yoka Kamantan-tzinkari Jeremías. Tzimaki 18 osarintsi ipinkatharitzi irirori Nabucodonosor. </v>
<v b="JER" c="32" v="2">Tima ishonkakaro Aapatyaawini iwayiriti-payi pinkathari Kompi-jaari-satzi, yasitakoi-takiri irirori Kamantan-tzinkari Jeremías ikaankiirin-tsitiki pinkathari-tatsiri iipatsitiki Judá-iti. </v>
<v b="JER" c="32" v="3">Tima iriitaki Sedequías pinkathari-tatsiri iipatsiti Judá-iti asitako-takaan-takiriri, ikantziri: “¿Paitama pikamantantari awiroka pikantzi: ‘Iroka ikantzi Pawa: Nosinitakiro iroka nampitsi imaimani-waitiro iwinkathariti Kompi-jaari-satzi, aritaki inkyaaki aka nampitsiki.’ ” </v>
<v b="JER" c="33" v="1">Ari yapiitajiro Pawa iñaanatairi Jeremías, isaiki owaankiirintsiki tsika yasitakoi-takiri, ikantairi: </v>
<v b="JER" c="33" v="14">“Apaata aritaki nontyaantajimi kamiithari ñaantsi okaratzi nokasiya-kaakiriri pairani iwinkathariti Israel-iiti, aajatzi iwinkathariti Judá-iti. </v>
<v b="JER" c="33" v="15">Apaata aritaki nonkanta-kaakyaaro intzimi incharini-tyaari David, siyaaroni oshooka-pirinitzi inchato kamawitain-chari. Kamiitha-siri inkantajyaa impinkathari-wintantai irirori, tampatzika-siri inatyii. </v>
<v b="JER" c="33" v="16">Aripaiti yawisako-yitaji ishininka-payi Aapatyaawini-satzi ari inkanta-jyaari aajatzi maaroni Judá-iti, airo itharowa-waitaji inampiki. Irootaki owaitakaan-tirini inkantaitiri: ‘Pawa tampatzika-siri-tanta-tsiri’.” </v>
<v b="JER" c="33" v="17">Ari ikantzi Pawa iñaawaitaki, ikantzi: “Aritaki intzimaji icharini David irasi iwiro impinkathari-wintajiri ishininka Israel-iiti.”</v>
<v b="EZK" c="28" v="12">Iroka iñaani Pawa, ikantzi: Awiroka oñaakan-tzirori ikamiitha-siri-taitzi, Awiroka matzirori piyotanita, waniinka-kitachari. </v>
<v b="EZK" c="28" v="13">Pinampi inawitaka Posiñaariniki, iwankiri-masiki Pawa. Pikithaa-takowitaro awiroka poriryaari mapiki nasiyita-chari oyaninanka. Pithata-nitari ooro ipaitakimiri owakira iwitsikai-takimi. </v>
<v b="EZK" c="28" v="14">Awiroka, iriipirori siwankiri kimpoyaa-wintanirí, Nowakimi tonkaariki tsika notasori-tsita-kaakiro. Iriitaki impokiro-payi pitsipata paniiwaitzi. </v>
<v b="EZK" c="28" v="15">Tikatsi pinkina-kaasityaa. Pasi piwiro owakira iwitsikai-takimi, Irojatzi pantanta-karori kaari-pirori.</v>
<v b="DAN" c="1" v="3">Ikanta pinkathari Nabucodonosor ikamantakiri inampiri paitachari Aspenez, ijiwari aamaako-wintarori pinkathari-panko, ikantziri: “Pinosikiri ishininkaiti iriipirori Israel-iiti, aajatzi irasi jiwari-payi. </v>
<v b="DAN" c="1" v="4">Iriira pinosika-yitiri mainari-payi kaari amasiwaita-chani, kamiitha-yitatsiri, yotayitzirori okaratzi iyomitai-tziri, inintai-tziri pinkathari-pankoki yaamaako-wintyaaro. Iriiyitaki piyomitaa-kaantiri añaani arokaiti Kiyamoriwini-satzi, aajatzi osankinari-payi.” </v>
<v b="DAN" c="1" v="5">Ikantaki aajatzi pinkathari: “Pimpiri maaroni kitaitiri iwariti aajatzi imiri yokaiti okaratzi nowari naaka. Iriitaki iyomitaitiri onkarati mawa osarintsi. Aririka onkarataki iyomitaa-yitiri, iriira impiratani-payi iwinkathari-pankotiki.” </v>
<v b="DAN" c="1" v="6">Yoka 4 tsipata-kariri ikaratzi yaitanakiri iwinkathari-pankotiki pinkathari, ipaiyita: Daniel, Ananías, Misael aajatzi Azarías. Iriira ishininka-mirinka Judá-iti. </v>
<v b="DAN" c="1" v="17">Yokaiti mainari-payi ikantakaakari Pawa iyota-nityaa, kantatsi iyota-kotiro okaratzi isankinai-tziri anta, okaratzi iyota-nitaitari. Tima kantatsi Daniel iyota-kotiro opaita osiyakaa-wintari misirintsi-payi. </v>
<v b="DAN" c="1" v="18">Okanta omonkarataka ikantakiriri pinkathari iñaantai-tyaariri mainari-payi, yoka ijiwari aamaako-wintarori pinkatharitsi-panko, yaanakiri mainari-payi iñiiri pinkathari. </v>
<v b="DAN" c="1" v="19">Ikinkitha-waita-kaawakiri pinkathari yokaiti mainari, aajatzi ikimitaakiri maaroni mainariiti. Ti iñaamaityaa pasini-payi siyaarini Daniel, Ananías, Misael aajatzi Azarías. Irootaki isaikan-takari iwankoki pinkathari yompiratyaari. </v>
<v b="DAN" c="1" v="20">Tima inthotyiiro iyoyitziro okaratzi ikowa-kotziriri pinkathari. Yanaakiri ikaratzi saikatsiri iwankoki pinkathari yotaniyita-chari, yotantaniri aajatzi antyawiyari. </v>
<v b="DAN" c="5" v="1">Ikanta pinkathari Belsasar ikaimakiri ikaratzi iriipirota-tsiri inampiri-payi yoimosirinkyaa iwinkathari-pankotiki. Tima oshiki jataintsiri yoimosirinka-jiita, yirajiitaki oshiki iraitziri. </v>
<v b="DAN" c="5" v="2">Ikanta isinkitanaka Belsasar, ikantaki: “Pamakiri ooronaki, kiriiki-naki ikaratzi yaakiri pairani nowaisatzitini Nabucodonosor Itasorintsi-pankotiki Aapatyaawini-satzi.” Irootaki ikantantari tima inintatziiri inkitan-tyaari iraitziri, impakotan-tyaariri jiwari-payi, iinapayi aajatzi inintani-payi. </v>
<v b="DAN" c="5" v="3">Ikanta yamaita-kiniri Belsasar ooronaki-payi ikaratzi yamaitakiri pairani Itasorintsi-pankotiki Pawa, saikatsiri Aapatyaawiniki. Imatakiro ikitantari iraitziri, ipakoyitakiri ikaratzi jiwari-payi, iinapayi aajatzi inintani-payi. </v>
<v b="DAN" c="5" v="4">Tima maaroni yirajiitaki iraitziri. Ipinkatha-waitakiri iwawani-payi iwitsikai-tziri ooro, kiriiki, asiro, inchato aajatzi mapipayi. </v>
<v b="DAN" c="5" v="5">Ari omapoka-sitaka okoñaata-paaki osiyarori akotsi osankinata-paaki tantotsiki. Tima kamiitha ikoñaataki ootamintotsi, koñaaro iñiitakiro okaratzi isankinai-tziri. Ikanta iñaakiro pinkathari osiyakarori akotsi, </v>
<v b="DAN" c="5" v="6">kitiryaa-niki ikantanaka. Tima antaro itharowanaki, piyonkawaitanaka maaroni iwathaki. </v>
<v b="DAN" c="5" v="7">sintsiini ikaimanakiri yotantaniri, antyawiyari aajatzi ñaawyataniri-payi saikatsiri Kompijaari. Ikantawakiri: “Tzimatsi-rika matironi iñaanatiro sankinatain-chari, aririka ikamantantakinaro siyakaa-winta-chari, ari inkithaatan-taita-kyaari waniinkata-chari ikithaatari pinkathari-payi, inthaa-taitakiri oorotatsiri thatanintsi. Iriitaki nowajiri nonampina. Tikatsi pasini anairini yiriipiroti, apatziro yanairi nonampiri-pirori, aajatzi naaka.” </v>
<v b="DAN" c="5" v="8">Iro kantacha tikatsira yotironi sankinatain-chari, tikatsi kantirini pinkathari opaita-rika siyakaa-winta-chari. </v>
<v b="DAN" c="5" v="9">Irootaki imapirotan-tanakari okantzimo-siri-waitari pinkathari, aikiro itharowan-tanaki-tyaaro. Ari ikimitakari inampiri-payi, ti iyoti opaita-rika awisatsiri. </v>
<v b="DAN" c="5" v="10">Okanta okimakiri iina pinkathari ikaimanaki itsipatakari inampiri-payi, kyaapaaki iroori tsika yoimosirinka-jiita, okantapaakiri: “¡Pinkatharí! ¡Aritapaaki okantzimo-siri-waitami, aritapaaki pitharowa-waitaki! </v>
<v b="DAN" c="5" v="11">Tzimatsi aka Kompijaariki aparoni mainari oshiki iyota-nita. Iriitaki inampi-siritantari Itasorinka aparoi-nita-tsiri Pawa. Iyotziri pairani awaisatzitini awinkathariti Nabucodonosor. Iriitaki iwaki pairani ijiwatiri ikaratzi yotaniri-payi. </v>
<v b="DAN" c="5" v="12">Yoka mainari kantatsi iyotiro kompiyita-chari misirintsi, kaari iyotako-witaita. Ipaita Daniel. Iriitaki iwajiniri pairani Nabucodonosor pasini iwairo, ipaitajiri Aamaa-kotariri Pinkathari. Iriitaki pinkaimiri iroñaaka, aritaki inkantakimi ipaita siyakaa-winta-chari piñaakiri. </v>
<v b="DAN" c="5" v="13">Ikanta ikaimakaan-taitakiri Daniel. Ti ishintanaki ijatanaki irirori, ariitaka isaikaki pinkathari, isampita-wakiri, ikantziri: “Ari, ¿awirokatakima ishininka-payi Judá-iti inosikakiri pairani nowaisatzitini? </v>
<v b="DAN" c="5" v="14">Nokimaki ikantaitana inampi-siritantami Itasorinka Pawa. Iriitaki matakayi-mirori piyota-nitantari. </v>
<v b="DAN" c="5" v="15">Tima namakaan-tawitakari maaroni yotaniri-payi, ñaawyawaitaniri, nonintawita inkantinaro opaitari sankinata-chari otantotsiki, iro kantacha ti imatiro. </v>
<v b="DAN" c="5" v="16">Tima nokimaki aritaki pimatakiro awiroka pinkantinaro okaratzi kompitan-tachari. Aririka pinkaman-takinaro siyakaa-winta-chari sankinatain-chari otantotsiki, ari inkithaatan-taita-kyaamiro waniinkata-chari ikithaa-yitari pinkathari-payi, inthaano-taita-kyaamiri oorotatsiri thatanintsi. Awiroka nowaji nonampiri. Tikatsi pasini anaimini piriipiroti, apatziro yanaimi nonampina-pirori, aajatzi naaka. </v>
<v b="DAN" c="5" v="17">Ari yakanaki Daniel, ikantanakiri: “Pinkatharí. Aritaki nonkanta-kimiro opaita-rika siyakaa-winta-chari sankinatain-chari otantotsiki. Iro kantacha ti nonintiro pimpasityaanari, airo pininta-siwaita pinkimita-kaantina iriipirori. </v>
<v b="DAN" c="5" v="18">Iriira Pawa Jinoki-satzi oyotakaa-kiriri piwaisatzitini Nabucodonosor, ipinkatha-ritaki, iriipirori ikantaka, otzimi-motziri isintsinka aajatzi iwaniinkaro. </v>
<v b="DAN" c="5" v="19">Tima ikantakaakaro Pawa ontzimi-motiri isintsinka, irootaki ipinkathatan-takariri maaroni atziri-payi, piyonkawaitaka nampiyitarori tsikari-payi, kimathata-wakaarori iñaani tsika-rika-payi. Tima inkarati inintziri irirori airo iwamairi, airorika inintziri kantatsi iwamairi. Ikaratzi inintziri yiriipirota-kairi, aritaki imatakiro. Airorika inintziri, airo imatziniri. </v>
<v b="DAN" c="5" v="20">Iro kantacha yoka pinkathari Nabucodonosor itharowinta-waitanaka, yitanakaro iwasankitaa-waitziri atziri. Irootaki kaari ipinkatha-ritantaja, yaapithai-tairi okaratzi iwaniinkatan-tawitakari. </v>
<v b="DAN" c="5" v="21">Tima yookaitakiri Nabucodonosor, ti isaiki-motairi atziri. Ti onkamiithatanaji okaratzi yantayitziri, ikimita-kota-nakari antami-wiri kaari kimatsini. Isaikawaitzi itsipayitari katsimari, iwayitakaro katarosi ikimitakari ipiraitari. Ashiwaitakiri itsini impokiro. Ari ikantakari isaikawaitaki, irojatzi iyotantaari aparoni ikanta Pawa Jinoki-satzi ipinkathari-wintziro maaroni nampitsi-payi. Apatziro inintziri itzimi-rika ininta-kayiri impinkathariti. </v>
<v b="DAN" c="5" v="22">Pinkatharí, Belsasar, awiroka icharini Nabucodonosor, yotzirori opaita awisain-tsiri, titzimaita pintsinampa-siri-waiti. </v>
<v b="DAN" c="5" v="23">pipithoka-sitakari Pawa Inkiti-satzi, pamakaan-takiro ooronaki-payi saikawita-chari Tasorintsi-pankoki, pitsipatakari pikarajiitzi pijiwari, piinaiti, aajatzi pinintani-payi. Ari omapirotari pipinkatha-waitakiri pawaniro-payi. Pimatzi-takaro pipinkatha-waitziri piwawanitari ooro, kiriiki, asiro, kitiriri asiro, inchato, mapi, ti iñaanti, ti inkima-niti. Titzimaita pimpinkathatiri Pawa, tzimatsiri isintsinka, matzirori yañaakaa-yitzimi. </v>
<v b="DAN" c="5" v="24">Irootaki ityaantan-takarori irirori kimitakarori akotsi isankinaiti. </v>
<v b="DAN" c="5" v="25">Iroka ikantaitzi aka: ‘Mene, Mene, Tekel, Parsin’. </v>
<v b="DAN" c="5" v="26">Kanta-kota-chari ‘Mene’. Ikantai-tatzii: ari okarata-paaki inintzi Pawa pipinkatha-ritzi. </v>
<v b="DAN" c="5" v="27">Kanta-kota-chari ‘Tekel’. Ikantai-tatzii: tzimatsi isiniwitai-takamiri, paparatakiro pinkatharí. </v>
<v b="DAN" c="5" v="28">Kanta-kota-chari ‘Parsin’. Ikantai-tatzii: iporoka-tyiiro Pawa piwinkathari-pankoti, yasitakai-yaari kashitani Niyanki-wini-satzi pasini kashitani yasitakai-yaari Kyaakowini-satzi, ikantai-tziro iñaaniki pairani iriroriiti Parsin. </v>
<v b="DAN" c="5" v="29">Ti ishintanaki pinkathari Belsasar, ikantakaantaki inkithaataitiri Daniel jonkiro-masita-tsiri osiyarori irasi pinkathari, ithaanota-kaitakari thatanintsi iwitsikai-tziri ooro. Ikamantai-takiri maaroni nampitarori anta, iriitaki iwairi yoka inampiri. Tikatsi pasini anairini yiriipiroti, apatziro yanairi inampina-pirori, aajatzi irirori. </v>
<v b="DAN" c="5" v="30">Okanta otsitinitanaki, ari iwamaitakiri Belsasar iwinkathariti Kiyamoriwini-satzi. </v>
<v b="DAN" c="5" v="31">Iriira Darío poñaachari Niyanki-winiki yimpoyiitaari ipinkatha-ritai, okaratzi 62 isarintsiti yitanta-nakarori ipinkatha-ritzi. </v>
<v b="DAN" c="6" v="1">Ari inintaki pinkathari Darío iwayiti inampiri-payi inkarati 120, iriitaki amita-kotirini impinkathari-wintanti. </v>
<v b="DAN" c="6" v="2">Ikaratakira 120 inampiri-payi, tzimatsi ikaratzi mawa jiwatirini yokaiti, ari onkantyaa imatantyaarori pinkathari inintziri yantakaantiri. Iriitakira Daniel karatirini mawa jiwatirini 120 inampiri-payi Darío. </v>
<v b="DAN" c="6" v="3">Iro kantacha omapirota-tziiri irirori Daniel ikamaitaro inintziri pinkathari yantiro, yanaanakiri pasini-payi, iwakiri pinkathari ijiwatiri maaroni. Ikinkisiryaaka aajatzi pinkathari kantacha Daniel impinkathari-wintiri maaroni atziri-payi. </v>
<v b="DAN" c="6" v="4">Irootaki inintan-takari pasini inampiri-payi pinkathari iñiiri Daniel opaita-rika inkinakaa-sityaari, iro ompoñaan-tyaari inkamanta-kotiri pinkathariki. Iro kantacha ti ontzimi ompaityaa inkanta-kotiriri, tima imapirota-tyiiro Daniel ithotyiiro okaratzi yantayitziri. </v>
<v b="DAN" c="6" v="5">Iro kantacha ikanta-wakaaka pasini inampiri-payi pinkathari, ikantzi: “Tira ontzimatyii ompaityaa ankamanta-kotiriri Daniel, apatziro ankanta-kotiri ipinkatha-waitzirira iwawani irirori.” </v>
<v b="DAN" c="6" v="6">Ikanta yokaiti jiwatziriri inampiri-payi jatanaki iñiiri pinkathari Darío, iwithata-paakari ipinkathata-paakiri, ikantziri: </v>
<v b="DAN" c="6" v="7">“Pinkatharí. Maaroni jiwari-payi, aajatzi pinampiri-payi, ikinkisiryaaka ontzimi pikanta-kaantani. Airo oshinta imatantai-tyaarori pinkanta-kaantiri, onkarati aparoni kasiri, airo itzimaji aparoni pinkathatairini iwawa-niroti, aajatzi aparoni atziri, apatziro impinka-thaitajimi awiroka. Tzimatsi-rika piyathata-kyaamini, intitaitiri omoro-naki tsika ipiyota kashikari. </v>
<v b="DAN" c="6" v="8">Pinkatharí, ontzimatyii pakina noninta-kotzimiri. Pisankinatiro piwairo airo ipyaakotan-taitaro yantaitiro pikanta-kaantakiri. Tima iro okantziri ikantakaantani Niyanki-wini-satzi, aajatzi irasi Kyaakowini-satzi, tikatsira wasiñaa-jironi.” </v>
<v b="DAN" c="6" v="9">Tima isankinatakiro iwairo pinkathari Darío ikantakaan-taniki. </v>
<v b="DAN" c="6" v="10">Ikanta iyotaki Daniel isankinatakiro iwairo pinkathari Darío ikantakaan-taniki, jataki iwankoki, yasitaryaa-paakiro yaminawaita-piintzi, tsika yamina-kotai-tziro Aapatyaawini. Ari ityiirowari yamaniri Pawa, tima mawa yapiitziro kitaitiri, imatakiro tsika ikanta-piintziro. </v>
<v b="DAN" c="6" v="11">Ikanta yapatojiitaka jiwari-payi, iñaakiri yamani Daniel, oshiki iwisiryaawintakari Iwawani. </v>
<v b="DAN" c="6" v="12">Sintsiini ijatanaki yokaiti inkamantiri pinkathari, ikantapaakiri: “Pinkatharí, pisankinatakiro piwairo airo ipyaakotan-taitaro yantaitiro pikanta-kaantakiri. Tima tikira ontzima-kotanaki aparoni kasiri airo itzimawaitzi aparoni pinkathata-jirini iwawa-niroti, aajatzi aparoni atziri, apatziro impinka-thaitaimi awiroka. Tzimatsi-rika piyathata-kyaamini, yookaitiri omoro-naki tsika ipiyota kashikari. ¿Tima ari?” Ikantzi pinkathari: “Ari okanta. Ontzimatyii imataitiro, tima iro okantziri ikantakaantani Niyanki-wini-satzi, aajatzi irasi Kyaakowiniki, tikatsira wasiñaa-jironi.” </v>
<v b="DAN" c="6" v="13">Aikiro ikantajiitatzii: “Yoka Daniel, Judá-iti, inosikai-takiri pairani, ti inkimisantiro pikanta-kaantani, tima noñaakiri yaakowintakaro yamani, mawa yapiitziro yamani maaroni kitaitiri.” </v>
<v b="DAN" c="6" v="14">Ikanta ikimaki pinkathari ikantai-takiriri, antaro iwasiritanaka, ikamaitakaro irojatzi ititan-tanakari ooryaatsiri, ikinkisiryaa-waitaka tsika inkinakairo iwawisaa-kotan-tyaariri Daniel. </v>
<v b="DAN" c="6" v="15">Iro kantacha yokaiti jiwari-payi, yapiitakiro yapatojiita, ijata-sitakiri pinkathari, ikantapajiri: “Pinkatharí, piyopirotzi awiroka aririka isankinatakiro iwairo pinkathari, tikatsira matironi iwasiñaajiro.” </v>
<v b="DAN" c="6" v="16">Iroora ikantan-tanakari pinkathari: “Pijati, paakitiri Daniel, pintitiri omoroki tsika ipiyota kashikari.” Ikanta yamaita-paakiri Daniel, ikantawakiri pinkathari: “Daniel, onkamintha yookakaa-wintimi Piwawani, pipinkathata-piintziri.” </v>
<v b="DAN" c="6" v="17">Ikanta yaitanakiri Daniel, ititaitakiri omoro-naki tsika ipiyota kashikari. Yasitakoi-tanta-nakari antaro mapi, iwitsiña-koita-nakiri. Ari ikantzi-taikari pasini mawa inampiri-payi pinkathari, ari onkantyaa airo itzimanta impaityaa nintatsini inosikairi Daniel ititaitakiri omoro-naki. </v>
<v b="DAN" c="6" v="18">Ikanta ijatajira pinkathari otsitinitanaki iwinkathari-pankotiki, titzimaita iwapajyaa. Ti ininti inkimiro panthaa-mintotsi. Awisanaki iwochokini ti onkanti imayi. </v>
<v b="DAN" c="6" v="19">Ikanta isaakita-manaji kapichikitaiti pinkathari, sinsitsinira ijatanaki omoroki tsika ipiyota kashikari. </v>
<v b="DAN" c="6" v="20">Ariitapaaka osaiki omorona, iwasirin-kakiini ikaimapajiri, ikantziri: “¡Daniel! ¡Impiratani Pawa Añaanita-tsiri! ¿Yookakaa-wintakimi Piwawani pikamaita-piintari pamaniri? ¿Ti iwyaami kashikari? </v>
<v b="DAN" c="6" v="21">Arira iwithata-waari ipinkathata-wajiri, ikantziri: </v>
<v b="DAN" c="6" v="22">“Tima ityaantakina Imaninkariti Pawa, ishipika-waantitakiri kashikari, ti yatsikina. Tima iyotzi Pawa tikatsi nonkinakaa-sityaa, ti nompithoka-siwaityaami awiroka pinkathari.” </v>
<v b="DAN" c="6" v="23">Ikanta ikimaki pinkathari ikantakiri Daniel, antaro ikimo-siritanaji, ikantaki inosikai-tajiri omoro-naki. Ikanta imisitowai-tajirira, ithonka iñaakiri atziri-payi ti inkisaraawaitiri kashikari, tima omapiro yawintaakari Iwawani. </v>
<v b="DAN" c="6" v="24">Ipoñaa ikaimakaan-takiri pinkathari ikaratzi kantako-waita-kiriri Daniel, ititaita-kiriri irirori ipiyota kashikari, ari itsipatai-takiri iina aajatzi iwaiyani-payi. Tira ishintanaki kashikari, yaa-wakiri, ikaraawaita-wakiniri itonki tikira-mintha yariityaa kipatsiki, ithonka ipitharyaa-wakiri. </v>
<v b="DAN" c="6" v="25">Ari isankinataki pinkathari Darío aparoni ñaantsi inkimaitiri maaroni kipatsi, inkimiri aajatzi ikaratzi ipinkathari-wintziri. Iroka okantzi ñaantsi: “Onkamintha isaikaitai kamiitha maaroni. </v>
<v b="DAN" c="6" v="26">Nokanta-yitziri ikaratzi nampitarori tsika nopinkathari-wintantzi, inkimisantairi, impinkathatairi aajatzi Iwawani Daniel. Yasi iwiro yañaanitzi, tikatsi matajirini yiitsinampairi. Asi owajiro isintsinka. </v>
<v b="DAN" c="6" v="27">Tima kantatsi Iwawani Daniel iwawisaa-kotanti, yookakaa-wintanti aajatzi. Yantayitziro kaari iñaapiintaitzi inkitiki aajatzi kipatsiki. Tima añaakiri yoka Daniel iriitaki Iwawani ookakaa-winta-kiriri kaari yatsikantari kashikari.” </v>
<v b="DAN" c="6" v="28">Ari ikanta-kotakari Daniel, tima aikiro ijatatzii yiriipirotzi ipinkatha-ritantari Darío. Ari ikimitakari aajatzi ipinkatha-ritantari Ciro anta Kyaakowiniki. </v>
<v b="DAN" c="7" v="1">Owakira yitanakaro ipinkatharitzi Belsasar Kompi-jaariki. Ari imisiwai-takiri Kamantan-tzinkari Daniel. Tima isankina-takotakiro okaratzi imisitakiri. </v>
<v b="DAN" c="7" v="2">Iroka ikantzi isankinataki: “Noñaakiro nomisiriki osinkyaatzi antaro inkaari. Irootaki tampyaa sinkyaa-takairori inkaari okinapaakiro kirinka, katonko, isitowa-piintzi ooryaatsiri, aajatzi tsika ikyaa-piintzi. </v>
<v b="DAN" c="7" v="3">Imapoka-sitaka isitowanaki antariiti inkaari-wiri, ikarajiitzi 4. Inasiyita aparo-payi, ti isiya-wakaiyaa. </v>
<v b="DAN" c="7" v="9">Ari namina-piro-tanaki, Noñaatzii yamaitaki saika-mintotsi waniinka-tachari, Ari isaikapaaki Antaripiro-taintsiri. Kitamaaroiniki okantaka iithaari, iroowaitaki okitamaarotzi jiriniki. Kitamaaro-powainka okantaka iisi, iroowaitaki okitamaarotzi iwitzi ipiraitari. Tima paama-porinthataki saika-mintotsi, ari okantzitari aajatzi osiyantari. </v>
<v b="DAN" c="7" v="10">Osiyawai-takaro omorikaa-tyiimi nijaa sitowain-tsiri isaikakira. Ari ipiyotakari oshiki oshiki-piro-tatsiri impiratani, Jataki intaina ikaratzi katziyain-chari tsika isaikaki. Ari yitaita-nakaro yapatojiita, Ipanaryaitanakiro tsika isankina-taitaki. </v>
<v b="DAN" c="7" v="13">Aikiro noñaatziiro noñaawya-takari tsitiniriki. Omapokasita: Koñaata-naintsiri minkoriki, Isiyakari itomi atziri, Iriitaki jataintsiri isaikaki Antari-kona-taintsiri. Isinitai-takiri yokaaki-tyaari irirori. </v>
<v b="DAN" c="7" v="14">Ipaitakiri iwinkathari-minto, ipasankyii-takiri sintsi-nkantsi, aajatzi waniinka-taantsi. Irootaki opoñaantari ipinkathari-wintziri maaroni atziri saikayi-tatsiri tsika-rika-payi, ikaratzi kimathata-wakaarori iñaani tsika-rika-payi. Ari inkantai-tatyiiyaani irirori, Tikatsi matairini iwashaanta-kairi ipinkatharitaki. </v>
<v b="DAN" c="9" v="1">Okanta owakira yitanta-nakarori ipinkatha-ritzi Kiyamoriwiniki pinkathari Darío, itomi Asuero, iriitaki ishininka-mirinka Niyanki-wini-satzi. </v>
<v b="DAN" c="9" v="2">Ikanta yitanakarori Darío ipinkatha-ritzi, ari noñaanatzirori naaka Daniel isankinari Kamantan-tzinkari Jeremías, tsika okanta-kota omonkaratajyaa 70 osarintsi imporokai-takirora Aapatyaawini, tima iro ikantakiriri pairani Pawa yoka Kamantan-tzinkari. </v>
<v b="DAN" c="9" v="3">Ari nokowa-kotakiri Pawa namananiki, notziwintakari. Nokithaata-nakaro mirimasita-tsiri manthakintsi, saikawaitakina samanpoki. </v>
<v b="DAN" c="9" v="4">Nokamaitakari namaniri Pawa, nokamanta-kotakiro noyaaripironka, nokantzi: “Asitanarí, awirokataki iriipirori, tzimatsi pisintsinka. Pimata-piintziro okaratzi pikasiya-kaantziri, poiñaarontziro pitakotanta, pitakota-piintari ikaratzi nintzimiri awiroka, ikaratzi kimisantzimiri. </v>
<v b="DAN" c="9" v="5">Oshiki nokaaripiro-waijiitaki, nantasi-waijiitakaro nonintziri ti nosirita-kota-jyaami awiroka, nowashaanta-nakiro piñaani aajatzi pininta-kaantani. </v>
<v b="DAN" c="9" v="6">Ti nonkimisanta-jiitiri pimpiratani-payi Kamantan-tzinkari-payi, iriitaki kinkithata-kowita-kamiri, ikimayi-witakari nowinkathariti, jiwari-payi aajatzi nowaisatziti-payi, maaroni naakaiti Israel-iiti. Iro kantacha oshiki nopiyatha-yitakami. </v>
<v b="DAN" c="9" v="11">Tima maaroni Israel-iiti ipiyathatakaro piñaani, ti ininti inkimayitiro pikantziriri. Irootaki noñaanta-yitakarori naakaiti imishatai-takina, tima irootaki isankina-yitakiri pairani Moisés, pimpiratani. Tima oshiki nokaaripirotzi-mowaitakimi. </v>
<v b="DAN" c="9" v="16">Pawá, pimatziro awiroka pikamiitha-siritzi pantzirora kamiitha-yitatsiri, pimpyaajiro piyatsimati okaratzi pitsimaa-waitakari Aapatyaawini-satzi, tima irootaki pinampi, irootaki pitasorintsita-kaani otzisi. Tima maaroni atziri ikaratzi saika-nampitzirori, ithainkima-waitakiro Aapatyaawini, okantakaan-tziro nokaaripiro-yitaki, aajatzi irasi nowaisatzitini-payi. </v>
<v b="DAN" c="9" v="19">¡Pinkimajina, Asitanari! ¡Pimpyaakota-jinaro nokaaripiro-waitaki! ¡Pinkimajina, pimpokanaki pinkisa-winta-jyaana! ¡Pantiro awiroka Asitanarí, tima awirokataki anintaa-waita-chani!” </v>
<v b="DAN" c="9" v="20">Namanako-minthaitziro Aapatyaawini, nokanta-kowinta impyaakoi-tajinaro noyaaripironka, aajatzi irasi ashininka-payi, </v>
<v b="DAN" c="9" v="21">tima aritaki siityaanaki, ari noñaakiri Maninkari ipaitai-tziri Gabriel yarapaaki, iriitaki noñiitakari chapinki nomisiriki. </v>
<v b="DAN" c="9" v="22">Ari ikantanakina Maninkari Gabriel: “Pinkimisanta-wakina Daniel, nopokatzii namitakotimi ontzimi piyotani pikimathatairo iroka-payi. </v>
<v b="DAN" c="9" v="23">Oshiki ikowa-pirotakimi Asitairi, tima owakira pitanakaro pamani, ti ishintyaa yakakimi Pawa. Irootaki nopokantari noyotakaa-jimiro. Oninta-pirota pinkimisantawaki, ari onkantyaa piyotan-tyaari opaita-rika siyakaa-winta-chari pimisiri: </v>
<v b="DAN" c="9" v="24">Ontzimatyii osamaniti onkarati 7, iro kantacha apiita-piintiro onkarati 70, ari piñiirori onkarataji iwasankitai-tziri pishininka pinampi-tsitiki tasorin-tsita-tsiri. Ari piñiirori onkarataji pipiyatha-waitaka, aajatzi pikaaripiro-waitaki. Ari impyaakota-jimirori Pawa pikaaripiro-waitaki. Tampatzika-siri inkantajyaa pinkatha-ritaa-tsini, ari inkanta-jita-tyiironi irirori, Ari omonkarata-jyaari okaratzi piñaawya-yitakari, okaratzi ikasiya-kaantakiri Pawa. Tzimatsi isaitaitiri, Tasoritsi-pirota-tsini. </v>
<v b="DAN" c="9" v="25">Ontzimatyii pikimathatiro kamiithaini iroka: Tima awisaki osamaniti onkarati 7, itanakyaaro aririka inintaitaki iwitsikai-tairo nampitsi Aapatyaawini, Irojatzi yariitan-tajyaari iyosiitai-takiri Jiwari. Tima inthonkai-tajiro owaankiiri-tsiti Aapatyaawini, Aajatzi ikimitai-tajiro otanto-payi ithonka iwitsikai-tairo, Osamaniti onkarati 7, iro kantacha apiita-piintiro onkarati 62. ¡Oshiki iñiitiro yasinonkaityaa, antaro owasiritaantsi onkantyaa! </v>
<v b="DAN" c="9" v="26">Aririka awisanaki onkarati 7, iro kantacha apiita-piintiro onkarati 62. Ari impokajiri pinkathari inkaratajiri iwayiriti, Ari intsitoka-pajiri jiwari iyosiitai-takiri. ¡Yapiitajiro imporokaitiro Aapatyaawini aajatzi Tasorintsi-panko, Yapiroi-tajiro airo iñiitairo, Omapoka-sitajyaa onthonkajyaa, Iroowaitaki omapokantzi amarani, ¡Manataantsi aajatzi apirotan-tatsiri, Okaratzi ikamanta-jitzi-tantakari Aikiro ijatakai-tatyiiro irojatzi onkaran-tapaa-kyaari! </v>
<v b="DAN" c="9" v="27">Tima awisawaji onkarati 7, Yoka kaari-pirori pinkathari tzimatsi ikasiya-kaantakiri irirori, Tima oshiki tzimatsi yatziriti, Iro kashitani awisawaji onkarati 7, Airo isinitai-tantai ampajiri Pawa asitakaariri. Anta pomitai-rontsiki itayiitziri atsipita-kaantsi, Aritaki asitakaa-jyaari mapirotzirori ipinkai-tziri Pawa. Ari onkarata-paaki iroka-payi, yapirotairi Pawa ipaitai-tziri Pinkaari Apirotan-taniri.”</v>
<v b="JON" c="1" v="1">Ikanta Pawa iñaanatakiri Jonás, itomi Amitai, ikantziri: </v>
<v b="JON" c="1" v="2">“Pijati Inawiniki, pinkamantiri atziri-payi nonintzi napirotiri, tima nokimaki naaka tsika ikanta ikaaripirotaki.” </v>
<v b="JON" c="1" v="3">Iro kantacha Jonás, ti inkimisanti. Ikinkitha-siritaka isiya-pithatiri Pawa inkinaki Owaniinkaariniki. Ari iñaaki antaro amaatako-mintotsi, irootzi-mataki ojati Makaariniki. Ipinatakiro intitan-tyaari, jataki. </v>
<v b="JON" c="1" v="4">Iro kantacha, ikantakaakaro Pawa ontampyaati inkaariki, antaro osinkyaa-tanaki. Tima iro onkotaimi amaatako-mintotsi. </v>
<v b="JON" c="1" v="5">Antaro itharowanaki aminirori amaatako-mintotsi, yamanawi-takari atziri-payi iwawa-niroti. Iwiinkaki iwaararo airo otsitsiyanta amaatako-mintotsi. Tima ikyiitzitapaaka inkaaranki Jonás inthompoi-ki amaatako-mintotsi. Imaapiro-tapaa-kitzii anta. </v>
<v b="JON" c="1" v="6">Jatanaki ijiwariti aminirori amaatako-mintotsi tsika inaryaaka Jonás, ikantapaakiri: “¡Ipaita pantziri aka pochokintzí! ¡Pimpiriinti! Pinkowa-kotiri Piwawani. Inisironka-taita, apiinki = kari.” </v>
<v b="JON" c="1" v="7">Ari ikantanaki aminirori amaatako-mintotsi, ikantzi: “Pimpoki, thami añaarityaa ayotant-yaari ipaita kantasi-tarori añaantarori iroka kowiinkari.” Imatakiro iñaarijiita. Iñaatziiri iriitaki Jonás kantakaan-tzirori. </v>
<v b="JON" c="1" v="8">Isampitakiri, ikantziri: “Pinkamantina, ¿Ipaita añaantarori kowiinkari? ¿Ipaitama pipokantari aka? ¿Tsika pipoñaa-nakari? ¿Tsika ipaitaka pishininka?” </v>
<v b="JON" c="1" v="9">Akanaki Jonás, ikantziri: “Naaka ishininka Heber-iiti, nopinkatha-tziri Inkiti-satzi Pawa, iriitaki owitsikakiro inkaari aajatzi kipatsi.” </v>
<v b="JON" c="1" v="10">Antaroiti itharowanaki, ikantajiitzi: “¿Tsika pinkanta-taitinaka?” Tima yotanaki isiya-pitha-tatyaari Pawa, tima aritaki ikantzi ikamantaki. </v>
<v b="JON" c="1" v="11">Aikiro ikantai-tanaki-tziiri: “¿Tsika nonkantimika oshikan-tajyaari otamakaani?” Tima aikiro omapiro-tanakityaa osinkyaatzi inkaari. </v>
<v b="JON" c="1" v="12">Ari ikantanaki Jonás: “Pookina inkaariki, aritaki oshikanaki otamakaani. Naaka kantasitaro añaantarori okowiinkatzi otampyaatzi.” </v>
<v b="JON" c="1" v="13">Ari iyomajiitzi sintsiini inintzi yaatakoti othapyaaki inkaari. Titzimaita imatiro. Ainiro omapiro-tanakityaa osinkyaatzi inkaari. </v>
<v b="JON" c="1" v="14">Ikowako-tanakiri Pawa, ikantajiitzi: “¡Pawá! Airo pisinitana nompiinki ikantakaan-tziro yoka atziri. Tikatsi-rika iyaari-piroriti, ti noninti piwasankitaa-wintinari ikamaki. Pimatziro awiroka Pawa okaratzi pinintziri.” </v>
<v b="JON" c="1" v="15">Ithonka-kiro ikowako-tziri Pawa, yookaitakiri Jonás inkaariki. Tima awisanaki otamakaani inkaari. </v>
<v b="JON" c="1" v="16">Ikanta iñaakiro atziri-payi, antaroiti ipinkatha-tanakiri Pawa. Ipomita-kiniri iratsipi-takaani, ikantajiitzi: “¡Pawá! Omapiro nonkimisantajimi.” </v>
<v b="JON" c="1" v="17">Iwaki Pawa antari nijaa-wiri niyawakirini Jonás. Mawa kitaitiri aajatzi mawa tsitiniri saikaki imotyaaki nijaa-wiri. </v>
<v b="JON" c="2" v="1">Ikanta yamanaji Jonás isaikaki imotyaaki nijaa-wiri, </v>
<v b="JON" c="2" v="2">ikantzi: ¡Pawá! Noñaakiro nokimaatsi-waitaka, nokampi-takimi. Pikaminthaakina awiroka. Pikimakina nokaimi kaminkari-masiki. </v>
<v b="JON" c="2" v="3">Pookawi-takana osaankanatzi inkaari, Onosika-nakina osinchaari. Aanakina omoitonkari. </v>
<v b="JON" c="2" v="4">Ari nokantziri: ¡Pawá! Pookakina. Airo noñaajiro pitasorintsi-pankoti. </v>
<v b="JON" c="2" v="5">Othonka anaakina nijaa, Opyaakina osaankanatzi inkaari. Tima inthonkyaa ankowiinatakina samantosha. </v>
<v b="JON" c="2" v="6">Notsitsiyanaki inthompointa nariita-paintaro kipatsi. Kimiwaitaka nasi nowiro nosaikimi tsika yasitakoi-takinami. Iro kantacha Nowinkathariti Pawa, awiroka owawisaa-kotaana nonkamimi. </v>
<v b="JON" c="2" v="7">Ikanta nokamimataki, nokinkithasiri-tanajimi awiroka, Pawa. Pikimakiro namanani pitasorintsi-pankotiki. </v>
<v b="JON" c="2" v="8">Ikaratzi pinkatha-waitziriri isiyakaaro pawaniro, Ti itsipatzimaityaami. </v>
<v b="JON" c="2" v="9">Irooma naaka, kaminiinka nompaasoonkitimi, Nompomi-tajimiri natsipi-takaani nasitakaamiri. Aritaki nantajimiro nokantzimiri. Tima apatziro pikanta-kaaro Pawa, piwawisaa-kotantzi. </v>
<v b="JON" c="2" v="10">Ari ikantakaajari Pawa yoka nijaa-wiri, ikamarankairi Jonás othapyaaki inkaari. </v>
<v b="JON" c="3" v="1">Ari yapiitajiro Pawa iñaanatairi Jonás, ikantziri: </v>
<v b="JON" c="3" v="2">“Pijati Inawiniki, pinkamantantiro onkarati nonkantimiri.” </v>
<v b="JON" c="3" v="3">Jataki Jonás Inawiniki, imatakiro ikantakiriri Pawa. Tima antaro nampitsi Inawini, mawa kitaitiri aniitan-tyaarori maaroni. </v>
<v b="JON" c="3" v="4">Ariitaka Jonás nampitsiki, aniitaki aparoni kitaitiri, ikantzi ikinkithatzi: “Oyotapaaka 40 kitaitiri, yapiroi-tantyaariri ikaratzi nampitarori Inawiniki.” </v>
<v b="JON" c="3" v="5">Ikanta ikimaki nampitarori Inawiniki: antari-payi aajatzi iinchirii-riki, ikimisanta-nakiri Pawa, ikanta-wakaa-jiita: “Thami antziwintyaa.” Ikithaa-tanakaro paisato-poroki iithaari, irootaki iyotanta-jyaari iwasiri-tatyaa. </v>
<v b="JON" c="3" v="6">Ikanta ikimaki pinkathari-tatsiri Inawiniki, yookanakiro iwinkathari-minto, ikithaa-tanakaro paisato-poroki iithaari, saikanaki samampoki. </v>
<v b="JON" c="3" v="7">Ikamantantaki inampina-payi pinkathari, iyotantyaari maaroni nampitarori, ikantzi: “Intziwintyaa maaroni atziri, tikatsi owaachani. Ari inkimitairiri ipira-payi, airo ipiri kapichiini iyaari aajatzi imiri. </v>
<v b="JON" c="3" v="8">Ontzimatyii inkithaa-porokityaa atziri-payi aajatzi ipira-payi. Inchiraa-piro-tatyii yamanairi Pawa. Iwashaantairo ikaaripiro-waitzi aajatzi imaimani-tantzi. </v>
<v b="JON" c="3" v="9">Aamaasityaa aritaki inisironkatai Pawa, intsimaryaa-siri-tajyaa. Airo añaantaro yapathakirotai.” </v>
<v b="JON" c="3" v="10">Iñaakiri Pawa tsika ikantanaja Inawini-satzi, tima iwashaanta-najiro ikaaripiro-witaka. Ti inintanaji Pawa iwasankitairi. </v>
<v b="JON" c="4" v="1">Ti onimotiri Jonás iñaakiri Pawa ti iwasankitairi Inawini-satzi, otyaanakari imasirinka. </v>
<v b="JON" c="4" v="2">Ikowako-takiri Pawa, ikantzi: “¡Pawá! Ari noyotzitaka pantiri ainiro nosaiki nonampiki. Irootaki nonintantari noyaatimi Makaariniki. Tima noyotzi awiroka Pawa nithaan-tatsiri, nisironka-tantatsiri, ti pinkisa-nityaa. Antaro pitakotanta, pinkanta-wityaa: ‘Ari nowasankitaakimi’, iro osamaniitaki ti pinintanaji piwasankitaanti. </v>
<v b="JON" c="4" v="3">Irootaki noñaasirinkan-tamiri Pawa, nonintzi nonkami. Irootaki noninta-pirotzi nonkami, ti noninti nañai.” </v>
<v b="JON" c="4" v="4">Ari yakanaki Pawa, ikantzi: “¡Jonás! ¿Irooma kamiitha-tzimo-tzimiri pikisawaita?” </v>
<v b="JON" c="4" v="5">Jatanaki Jonás isitowa-piintziro ooryaatsiri owiraa-thapita nampitsi. Iwitsika-paaki iwanko-shita. Ari isaiki yaimpyaa, iyaawinta paita awisatsini nampitsiki. </v>
<v b="JON" c="4" v="6">Ikantakaakaro Pawa omapoka-sityaa oshooki siwitha-maisi, anaakotakiri Jonás. Irootaki tsimanka-kiriri iitoki, ari yaimpyaari airo iñaasirinkantari ooryaatsiri. Oshiki ikimo-siri-winta-nakiro Jonás shookain-tsiri. </v>
<v b="JON" c="4" v="7">Ikanta okitaitita-manaji, ikantakaakaro Pawa yapiyiro chapitzi shookain-tsiri, sampiyasi-tanaki. </v>
<v b="JON" c="4" v="8">Ikanta isintsi-tapaaki ooryaatsiri, itampyaa-takaakiro Pawa sintsiini okinapaakiro tsika isitowiro ooryaatsiri. Iriitaki taakiriri sintsiini iitoki Jonás, iwamaima-takiri. Ikantzi: “Irootaki nokowa-pirotzi nonkami, ti noninti nañii.” </v>
<v b="JON" c="4" v="9">Iroka ikantzi Pawa yakiri Jonás: “¿Irooma kamiitha-tzimo-tzimiri pikisakotaro okamaki incha-maisi?” Ikantzi Jonás: “Jii, tima kamiitha noñaakiro ayimawaitana nomasirinka.” </v>
<v b="JON" c="4" v="10">Ikantzi Pawa: “Ti awiroka pankitironi siwita-maisi, ti awiroka shookakaironi aajatzi. Apatziro-machii piñaakiro oshookaki, piñaakiro okamaki aajatzi. Irootaki pitako-waitari. </v>
<v b="JON" c="4" v="11">¿Airoma nonisironkatari naaka Inawini-satzi? Oshiki ikarajiitzi. Tzimatsi aajatzi oshiki iinchirii-riki, ikaratzi 120,000, tikira iyotziro tsika otzimi yampati aajatzi irako-piro. Tzimatsi aajatzi oshiki ipiraitari anta.”</v>
<v b="MIC" c="1" v="1">Iroka iñaani Pawa ikamantziriri Miqueas Kasiya-kaarini-satzi, ikantziri: “Noñaakimiro opaita awisatsini apaata Ositikii-toniki aajatzi Aapatyaawiniki.” Aripaiti iñaakiri ipinkathari-tantari Jotam, Ahaz aajatzi Ezequías anta Judá-iti-ki. </v>
<v b="MIC" c="5" v="1">¡Irisinto owayiriiti! Pinkisa-winta-jyaaro tapotakimiri otantotsi, Tima iwayiri-taitatyai. Antaroiti iwasankitaitiri ijiwariti ashininka Israel-iiti, Imposawai-tantyaari pasamintotsi iporoki. </v>
<v b="MIC" c="5" v="2">Irooma awiroka, Tantapankoni saikatsiri Posini-pathaniki, Yanaakimi ishikijiitzi pishininka Judá-iti. Ari impoñii-yaami pinkathari-wintairini Israel-iiti. Iriitaki itakarori itzimaki pairani, Itziman-tayitakari añaanita-tsiri. </v>
<v b="MIC" c="5" v="3">Kapichiini yooka-paintziri yasiyitari, Irojatzi apaata ontzimaa-nitan-takyaari kooya yaminai-takiri owaiyanti. Iyosiitaitani kooya owaiyanti. Aripaiti impokayitaji ishininka, Intsipa-yitajyaari Israel-iiti. </v>
<v b="MIC" c="5" v="4">Ari yitanakyaarori pinkathari yaamaako-winta-jyaari ishininka-payi, Irootaki imatanta-jyaari isintsinka Pawa. Ari inkantzi-taityaari impinkatha-taitiro iwairo Iwawani. Aritaki isaikawaitaji kamiitha, Tima antaroiti impinka-thaitairi Pawa, Imaitairo maaroni tsika-rika owiraa-thapi-tapaja kipatsi.</v>
<v b="MAL" c="1" v="1">Iroka iñaani Pawa ikantakiriri Kamantan-tzinkari Malaquías, irootaki iyotajiri maaroni Israel-iiti. </v>
<v b="MAL" c="3" v="1">Ikantzi Pawa Ñaapirori: Ari nontyaantaki ityaaroni inkaman-takotina, Iriitaki witsikironi tsika nonkina-paaki. Omapoka-sityaa inkyii itasorintsi-pankotiki, Piwinkathariti pamina-mina-tziri. Ariitzi-mataka pikowajii-tziri, iriitaki nontyaantiri inkinkitha-takoyi-tairo kasiyakaa-wakaantsi. </v>
<v b="MAL" c="4" v="1">Iroka iñaani Pawa Ñaapirori, ikantzi: Okaakitaki kitaitiri iñiitiro siyariri opaamatzi paamari, Ari intaajyaari kantakaa-pirori aajatzi kaari-pirori, inkimitai-yaaro opaamatzi tsipanasi. Ari inthonkyaari intaajyaa, isiyaaro ipomitai-tziro inchato, Tima inthonkaitiro maaroni ochiwo aajatzi oparitha. </v>
<v b="MAL" c="4" v="2">Irooma awirokaiti pikaratzi pipinkatha-tajiro nowairo, Ari onkoñaa-tzimo-taimi kamiitha-siri-taantsi osiyaari isiparyii ooryaatsiri, Irootaki isiparyaani wawisaako-tajimini osiyawai-tajyaaro iroomi isiwanki iwaankakiri tsika pisaikaki awiroka. Antaro pinkimo-siri-yitai, pinkimi-tyaari itharowinta yanini pipira aririka isitowi kapichikitaiti tsika pasitako-tziri. </v>
<v b="MAL" c="4" v="3">Aritaki paatzika-yitairi kaari-piro-siriri, Pinkimi-takaan-tajiri yaatzika-waitai-tziro samampo-pani, Aririka omonkara-tapaakyaa kitaitiri nomatan-tajyaarori onkarati nantayitiri. Ari ikantzi iñaawaitzi Pawa Ñaapirori. </v>
<v b="MAL" c="4" v="4">Pinkinkithasiri-tairo noñaani, Nopakiriri pairani nompiratani anta Mamirii-toniki. Irootaki nosinita-kaantani, irootaki noñaani irasiiti maaroni Israel-iiti! </v>
<v b="MAL" c="4" v="5">Aritaki nontyaanta-kimiri Kamantan-tzinkari Elías, Tikira omonkara-tapaakya kitaitiri inintziri Pawa, tima kowiinka onkantajyaa, omapiro-kitajyaa onkaaripiro-paititai. </v>
<v b="MAL" c="4" v="6">Aritaki yoipyaa-siri-tairi Pawa ikaratzi iriritaitari, oshiki imiraawintairi itomi-payi. Ari ikantajyari itomitaitari, oshiki inkaminthaa-siri-tairi asitariri-payi. “Paamaiyaa, nompiyaki-rika, nowasankitairi = kari ikaratzi saikantarori kipatsi.”</v>
<v b="MAT" c="1" v="1">Iroka iwairo-payi ikaratzi icharini-takari Jesús, Saipatzii-totaari. Tima yoka Jesús iriitaki icharini David aajatzi Abraham. </v>
<v b="MAT" c="1" v="2">Ikanta pairani Abraham, itzimaki itomi ipaitakiri Isaac. Ikanta Isaac tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Jacob. Ikanta Jacob tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Judá. Tima oshiki iririntzi tzimain-tsiri Judá. </v>
<v b="MAT" c="1" v="3">Ikanta Judá itzimakaakiro Tamar, ipaitakiri Fares, iriima pasini ipaitakiri Zara. Ikanta Fares tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Esrom. Ikanta Esrom tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Aram. </v>
<v b="MAT" c="1" v="4">Ikanta Aram tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Aminadab. Ikanta Aminadab tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Naasón. Ikanta Naasón tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Salmón. </v>
<v b="MAT" c="1" v="5">Ikanta Salmón itzimakaakiro Rahab, ipaitakiri Booz. Ikanta Booz itzimakaakiro Rut, ipaitakiri Obed. Ikanta Obed tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Isaí. </v>
<v b="MAT" c="1" v="6">Ikanta Isaí tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri David. Tima yoka David iriitaki pinkathari-taintsiri. Ikanta pinkathari David itzimakaakiro iina Urías, ipaitakiri Salomón. </v>
<v b="MAT" c="1" v="7">Ikanta Salomón tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Roboam. Ikanta Roboam tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Abías. Ikanta Abías tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Asa. </v>
<v b="MAT" c="1" v="8">Ikanta Asa tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Josafat. Ikanta Josafat tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Joram. Ikanta Joram tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Uzías. </v>
<v b="MAT" c="1" v="9">Ikanta Uzías tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Jotam. Ikanta Jotam tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Acaz. Ikanta Acaz tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Ezequías. </v>
<v b="MAT" c="1" v="10">Ikanta Ezequías tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Manasés. Ikanta Manasés tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Amón. Ikanta Amón tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Josías. </v>
<v b="MAT" c="1" v="11">Ikanta Josías tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Jeconías. Tima ti aparoni ikanta Jeconías oshiki iririntzi tzimain-tsiri. Aripaiti inosikai-tanakiri yaitanakiri maaroni anta Kompi-jaariki. </v>
<v b="MAT" c="1" v="12">Ikanta ipiyajaara inosikan-taita-karira Kompi-jaariki. Ari itzimapajiri itomi Jeconías, ipaitakiri Salatiel. Ikanta Salatiel tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Zorobabel. </v>
<v b="MAT" c="1" v="13">Ikanta Zorobabel tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Abiud. Ikanta Abiud tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Eliaquim. Ikanta Eliaquim tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Azor. </v>
<v b="MAT" c="1" v="14">Ikanta Azor tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Sadoc. Ikanta Sadoc tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Aquim. Ikanta Aquim tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Eliud. </v>
<v b="MAT" c="1" v="15">Ikanta Eliud tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Eleazar. Ikanta Eleazar tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Matán. Ikanta Matán tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri Jacob. </v>
<v b="MAT" c="1" v="16">Ikanta Jacob tzimanaki itomi irirori, ipaitakiri José. Iriitaki José oimithori María. Tima iroka María irootaki tzimakiriri Jesús, irijatzi ipaitai-tziri Saipatzii-totaari. </v>
<v b="MAT" c="1" v="17">Iriitaki yokapayi iwaisatzititakari yitanakaro Abraham irojatzi David, ikarajiitzi 14. Ipoñaanaro David irojatzi inosikan-taitana-kariri Kompi-jaariki, ikarajiitzi 14. Ikanta ipiyajara inosikan-taita-kariri Kompi-jaariki, irojatzi itziman-takari Saipatzii-totaari, ikarajiitzi 14. </v>
<v b="MAT" c="1" v="18">Iroka okanta itziman-takari pairani Jesús, Saipatzii-totaari. Tzimatsi iinathori José opaita María, irootaki ikasiyakari iinantyaaro. Titzimaita iñiiro itsipa-tyaaro. Iro kantacha, motyaataki María ikantakaakaro Tasorinkantsi. </v>
<v b="MAT" c="1" v="19">Tima tampatzika-siri inatzii José irirori, inintawitaka iwashaantiro María imananikiini, ti ininti iwasinonkairo inkimakoi-takiro itzimasi-waitaka iintsiti. </v>
<v b="MAT" c="1" v="20">Ikanta ikinkisiryaa-waita José tsitiniriki, iñaakakari Imaninkariti Pawa imisiri-kii, ikantakiri: “José, icharini pinkatharini David. ¿Paitama pikinkisiryaa-tantari piwashaantiro María? Payiro, tima Tasorinkantsi kantakaarori omotyaa-tantakari. </v>
<v b="MAT" c="1" v="21">Aririka intzimaki iinchaa-niki, pimpaitiri “Iwawisaa-kotajai Pawa”. Tima iriitaki wawisaa-kotairini ishininka-payi ikaaripirotaki. Tima iroka wairontsi “Iwawisaa-kotajai Pawa”, irootaki ikantziri iñaaniki iriroriiti “Jesús”. </v>
<v b="MAT" c="1" v="22">Tima omatanta-yitakari iroka-payi, ari omonkaratari okaratzi isankina-takaakiri Pawa pairani Kamantan-tzinkari, ikantaki: </v>
<v b="MAT" c="1" v="23">Ari otzimanitaki kooya kaari ñiirini sirampari, intzimi otomi, Impaitaitiri Emanuel, irootaki paitakaan-tairini inkantaitiri: “Itsipatai Pawa.” </v>
<v b="MAT" c="1" v="24">Ikanta isaakitanaji José, imatakiro okaratzi ikantakiriri Imaninkariti Pawa, iinantakaro María. </v>
<v b="MAT" c="1" v="25">Titzimaita imaantyaaro irojatzi itziman-takari itakari otzimakiri otomi. Ipaitai-takiri JESÚS. </v>
<v b="MAT" c="2" v="1">Tima tzimaki Jesús nampitsiki Tantapankoniki, iipatsitiki Judá-iti tsika ipinkathari-wintantzi Herodes. Ari yariijiitaka yotanikiri-payi Aapatyaawiniki ikinapaakiro isitowa-piintzi ooryaatsiri. </v>
<v b="MAT" c="2" v="2">Isampitan-tapaaki, ikantzi: “¿Tsika isaikika iwinkathariti Judá-iti owakira tzimain-tsiri? Tima anta nonampiki tsika nopoñaaka, noñaaki impokiro noyotan-takari tzimaki. Irootaki nopokan-tanakari nompinkathatiri.” </v>
<v b="MAT" c="2" v="3">Ikanta ikimaki pinkathari Herodes antaro okantzimo-siryaa-nakari, ari ikimi-tzita-nakari maaroni Aapatyaawini-satzi. </v>
<v b="MAT" c="2" v="4">Ikaimakaan-takiri Herodes maaroni ijiwariti Ompira-tasorintsi-taari, aajatzi maaroni Yomitaan-taniri, isampitakiri, ikantziri: “¿Tsikama intzimika Saipatzii-totaari?” </v>
<v b="MAT" c="2" v="5">Ari ikantajii-tanaki irirori: “Ari intzimiri anta Tantapankoniki iipatsitiki Judá-iti, tima ari okantzi isankinari Kamantan-tzinkari, ikantaki: </v>
<v b="MAT" c="2" v="6">Irooma awiroka Tantapankoni saikatsiri iipatsitiki Judá-iti, Tikatsi thainkimini, inkantaitimi: ‘Ti piriipiroti awirokaiti, anaimi pasini pinkathari-wintziriri ashininka Judá-iti.’ Tima aritaki impoñii-yaari pinkathari-pirori anta. Iriitaki jiwatajirini Israel-iiti nasitari naaka.” </v>
<v b="MAT" c="2" v="7">Tima imananikiini ikaimakaan-takiri Herodes pokaintsiri yotanikiri-payi, isampitakiri, ikantziri: “¿Tsika-paitika piñaakiri impokiro piyotan-takari tzimaki pinkathari?” </v>
<v b="MAT" c="2" v="8">Ari ikamantakiri tsika-paiti iñaakiri. Ikantzi Herodes: “Kamiithataki, pimatiro pijati Tantapankoniki paminiri tsika isaiki iinchaa-niki. Aririka piñaakiri aajatzi pinkinapaji aka pinkaman-tanajina, nojatiita naaka nompinkathatiri.” </v>
<v b="MAT" c="2" v="9">Ikanta ikimaki yotanikiri-payi ikantakiri pinkathari, awisajii-tanaki. Aajatzi iñaanajiri impokiro iñaakiri chapinki inampiki. Ikanta yariitzi-matapaaka, iñaatziiri yaatzinka-paaki tsika isaikaki iinchaa-niki. </v>
<v b="MAT" c="2" v="10">Ikanta iñaakiri yaatzinka-paaki impokiro, antaro ikimo-siri-jiitanaki. </v>
<v b="MAT" c="2" v="11">Ari ikyaajii-tapaaki pankotsiki, iñaapaa-kitziiri iinchaa-niki aajatzi María, iriniro. Otyiirowa-jiita-paaka, ipinkatha-tapaakiri. Ipoñaa iwayiitapaakiro okaratzi yamakiniriri, ipapaakiri ooro, kasankari, aajatzi kipishaari. Oshiki owinaro iroka-payi. </v>
<v b="MAT" c="2" v="12">Ikanta imaajii-tapaaki, ari imisimpyai-takiri, ikantai-tziri: “Airo pikinasi-tanajiri Herodes.” Irootaki ikinanta-naari pasiniki awotsi ipiyanta-naari inampiki. </v>
<v b="MAT" c="2" v="13">Aritaki piyajiitaja yotanikiri-payi. Yapiitajiro Imaninkariti Pawa iñaanatairi José imisiriki, ikantziri: “¡José! Pisiyakairi iinchaa-niki aajatzi iriniro, pijati nampitsiki Apitantoniki. Ari pisaikiri anta irojatzi nonkantan-tajyaamiri: ‘Pimpiyaji.’ Tima awotsikitaki Herodes inintzi iwiiri iinchaa-niki.” </v>
<v b="MAT" c="2" v="14">Ikanta isaakitanaki José, ikamantakiro María, tima tsitiniki isiyaka Apitantoniki yaanakiri iinchaa-niki. </v>
<v b="MAT" c="2" v="15">Ari isaikakiri anta, irojatzi ikamantaari Herodes. Ari omonkaratari isankina-takiri pairani Kamantan-tzinkari, ikantaki: Isaikawitaka notomi nampitsiki Apitantoni, tima nonkaimajiri impiyaji. </v>
<v b="MAT" c="2" v="16">Ikanta iyotaki Herodes yamatawi-takiri yotanikiri-payi, otyaanakari imasirinka. Ari ityaankaki apirotirini iwiiri intsi-payi, ikantakiri: “Pijati Tantapankoniki aajatzi maaroni nampitsi okaratzi otsipa-nampitari, piwiiri maaroni iinchaa-niki owakira tzimain-tsiri, aajatzi ikaratzi tzimain-tsiri apiti isarintsiti.” Tima ikamantakiri chapinki yotaniriki-payi tsika-paiti iñaanta-kariri impokiro. </v>
<v b="MAT" c="2" v="17">Ari omonkaratari ikamantan-takiri pairani Kamantan-tzinkari Jeremías, ikantaki: </v>
<v b="MAT" c="2" v="18">Ikimaitaki Tonkaironiitoniki antaro iraajiita-chari. Irootaki osaro-payi kaminkaroni Raquel iraakotariri intsiti-payi. Tima tikatsi mataironi yoimosirinka-jyaaro, tima ithonka iwamai-tzitai-takiro iinchaaniti-payi. </v>
<v b="MAT" c="2" v="19">Okanta apaata, kamaji irirori Herodes. Irojatzi isaikaki José Apitantoniki. Ari yapiitajiro Imaninkariti Pawa iñaanatairi imisiriki. </v>
<v b="MAT" c="2" v="20">Ikantajiri: “¡José! Kantacha pimpiyi iipatsitiki Israel-iiti, paanajiri pintsiti aajatzi iriniro. Tima kamaji nintawi-tachari iwiiri.” </v>
<v b="MAT" c="2" v="21">Ikanta isaakitanaki José, jataji iipatsitiki Israel-iiti, yaanajiri iinchaa-niki aajatzi iina. </v>
<v b="MAT" c="2" v="22">Iro kantacha, ikimaki José ikantaitzi: “Iriitaki pinkathari-taatsi Arquelao inampiitiki Judá-iti, yimpoyii-taari Herodes, iririni.” Oshiki itharowanaki, ti ininti isaikapaji anta. Ari yapiitai-tziri iñaanai-tajiri imisiriki, ikantai-tziri: “Paamaiyaari Arquelao.” Irootaki ikinanta-najari Tapowiniki. </v>
<v b="MAT" c="2" v="23">Ari inampita-pajaro nampitsiki Kasiyakaa-wini. Tima ari omonkaratari ikantakiri pairani Kamantan-tzinkari-payi, ikantaki: Ikasiyakaitaitakiriri impaitaitiri. </v>
<v b="MAT" c="3" v="1">Okanta pairani anta iipatsitiki Judá-iti, ari ipokaki Juan Kiwaatantatsiri, ikamantantzi. </v>
<v b="MAT" c="3" v="2">Iroka ikantan-tapaaki: “Piwashaantairo pikaaripiro-siri-waitaki, tima irootaintsi impinkathari-wintantaji aka Inkiti-satzi.” </v>
<v b="MAT" c="3" v="3">Tima irootaki ikinkitha-takotaki pairani Kamantan-tzinkari Isaías, ikantzi: Tzimatsi kaimapain-tsini otzisi-masiki, inkantan-tapaaki: Piwamiithatainiri Awinkathariti tsika inkinapaaki. Pinkimita-kaantiro itampatzikai-tziro awotsi. </v>
<v b="MAT" c="3" v="4">Irootaki ithaaritari pairani Juan, intyii-tziro iwitzi ikyaakoitari, iwathata-kitari misinantsi-masi. Iwari kintori, iriri iyaaki pitsi. </v>
<v b="MAT" c="3" v="5">Oshiki pokaintsiri pairani iñiiri Juan, Aapatyaawini-satzi, aajatzi poñaanain-chari pasiniki inampi-payi Judá-iti, ipokanaki ikaratzi nampi-thapyaa-tarori Pariñaa. </v>
<v b="MAT" c="3" v="6">Ikinkitha-takoyi-takiro ikaaripiro-siri-waitzi, irootaki ikiwaatantakariri Juan yokapayi anta Pariñaaki. </v>
<v b="MAT" c="3" v="7">Ikanta iñaawakiri Juan ipokajiitaki Nasitantaniri aajatzi Sadoc-iti, inintzi inkiwaatiri iyotaitan-tyaariri kitisiritaji, ikantawakiri: “Ti pinkamiitha-siri-jiiti awiroka, pikimita-sitakari maranki. ¿Piñaa-jaantzi airo iwasankitaitajimi? </v>
<v b="MAT" c="3" v="8">Omapiro-rika piwashaantajiro pikaaripiro-siri-waitzi, pinkamiitha-siritaji, pisiyako-tajyaaro pankirintsi kithota-tsiri. </v>
<v b="MAT" c="3" v="9">Airo pikanta-siri-waitzi: ‘Naaka icharini nowaisatzitini Abraham.’ Pinkimi nonkantimi: ‘Airo pikantakaa-piro-waitasita pinkimi-takaantyaa awiroka ininta-pirotani Pawa, kantatsi yatziri-takairo iroka mapi, irootaki impoyii-tajyaarini incharini-yitajyaari awaisatzitini Abraham.’ </v>
<v b="MAT" c="3" v="10">Airorika pisiyaaro pankirintsi kithoki-tatsiri, ichikakai-tatyiiyaro shiicha pankirintsi-ponkitziki kaari kithoki-tatsini, yaitakiro intaitiro. </v>
<v b="MAT" c="3" v="11">Aririka iwashaantajiro ikaaripiro-siriwita atziri, aritaki nonkiwaatantaiyaari nijaa. Iro kantacha, awotsikitaki matzirori ipinkathari-tsitzi, nopinkatha-tzitaikari naaka, ti onkanti inkimita-kaantina impiratani nonthopaan-tyaaniriri ikyaantari iitziki. Tima iriitaki kimitakaan-tyaaroni inkiwaatantaityaarimi Tasorinkantsi, yoiti-siri-tantyaairimi paamari. </v>
<v b="MAT" c="3" v="12">Tima yairikakiro irirori itikaiki-minto, irootaintsi inkaratiro intikai-kiwaiti. Iwakoyi-tairo kamiithari okithoki pankirintsi, intaimai-tajyaaro otakii-riki.” </v>
<v b="MAT" c="3" v="13">Ipoñaa ipokaki Jesús anta Pariñaaki, ipoñaakaro Tapowiniki. Ipokasi-takiri Juan inkiwaatiri. </v>
<v b="MAT" c="3" v="14">Ti inintawityaa Juan inkiwaatiri Jesús, ikantawakiri: “¿Paitama pipokasi-tantanari naaka nonkiwaatimi? Awiroka kiwaatinani naaka.” </v>
<v b="MAT" c="3" v="15">Yakanaki Jesús, ikantzi: “Noninta-piro-tatzii pinkiwaatina. Irootaki inintakaa-kinari Pawa.” Ari inintanaki Juan, ikantziri: “Aritaki nonkiwaatakimi.” </v>
<v b="MAT" c="3" v="16">Yaanakiri, ikiwaatakiri. Isitowanajiira nijaaki Jesús, kimiwaitaka asitaryaa-nakyaami inkiti, iñiitatzii ipokasi-takiri Tasorinkantsi ikinapaaki inkitiki ikimita-paakari siro. </v>
<v b="MAT" c="3" v="17">Ikimaitatzii inkitiki ikantai-tanaki: “Nitakokitani inatzii yoka notomi, oshiki nokimo-siri-wintakiri.” </v>
<v b="MAT" c="4" v="1">Ikantakaa-nakari Jesús Tasorinkantsi jatanaki otzisi-masiki, ari inintawi-takari Kamaari inkaaripiro-siri-takairimi. </v>
<v b="MAT" c="4" v="2">Oshiki kitaitiri isaikawaitaki, tikatsi iwajyaari, ayimatakiri itashi. Tima onkaratzi 40 kitaitiri isaikawaitaki anta. </v>
<v b="MAT" c="4" v="3">Ikanta Kamaari, ipokasi-takiri Jesús inkaaripiro-siri-takairimi. Ikantapaakiri: “Omapiro-tatyaa-rika Itomitami Pawa, pimpyiiro owaritintsi iroka mapi, piyaaro.” </v>
<v b="MAT" c="4" v="4">Ari yakanaki Jesús, ikantanakiri: “Tzimatsi sankinarintsi kantatsiri: Ti apatziro owañaantzi okaratzi iwaitari, tima irootaki owañaa-pirotan-tatsiri ankimisantajirori okaratzi ikantairi Pawa.” </v>
<v b="MAT" c="4" v="5">Ikanta Kamaari yaanakiri nampitsiki tasorintsi-tatsiri, yatiita-kaapaakiri jinoki otawantoki tasorintsi-panko. </v>
<v b="MAT" c="4" v="6">Ikantawi-tapajari: “Omapiro-rika Itomitami Pawa, pimitayi osaawikinta. Pinkinkithasiritiro isankinai-takiri pairani okantzi: Ari intyaan-takimiri Pawa Imaninkariti yaamaako-wintyaami. Iriitaki thomaimini airo pantziwa-tantaro mapi piitziki.” </v>
<v b="MAT" c="4" v="7">Ari yakanajiri Jesús, ikantziri: “Okantzi aajatzi isankinai-takiri pairani: Ti onkamiithati piñaan-tyaari Piwinkathariti Pawa.” </v>
<v b="MAT" c="4" v="8">Yapiiwi-takari Kamaari yaanajiri Jesús tonkaariki otzisiki. Iñaakakiri maaroni nampitsi ipinkathari-yitzi atziri, tima kamiitha okanta owaniinka-yitaka. </v>
<v b="MAT" c="4" v="9">Ikantapajiri: “Piñiiro okaratzi tzimatsiri anta. Aririka pintyiirowa-sitakyaana pimpinkathatina, aritaki nompakimiro maaroni.” </v>
<v b="MAT" c="4" v="10">Ari yakanajiri Jesús, ikantziri: “¡Pijati intaina! Kamaari pinatzii awiroka. Tima isankinaitaki pairani, kantatsiri: Ampinkatha-tajiri Awinkathariti, apatziro ankimisantajiri irirori.” </v>
<v b="MAT" c="4" v="11">Ari yintainainiwita-paintari Kamaari. Pokajii-tapaaki Imaninkariti Pawa, yaminapaa-kiniri inintziri Jesús. </v>
<v b="MAT" c="4" v="12">Ari ikimakiri Jesús yasitakoi-takiri Juan. Irootaki ipiyanta-naari irirori Tapowiniki. </v>
<v b="MAT" c="4" v="13">Ti isaikapaji Kasiyakaa-winiki, ikinanaji Capernaum-ki, ari isaikapajiri. Tima inkaari-thapyaaki osaiki Capernaum, inampiitiki iwaisatzitini Zabulón-iti aajatzi Neftalí-iti. </v>
<v b="MAT" c="4" v="14">Ari omonkaratari okaratzi ikinkitha-takiri pairani Kamantan-tzinkari Isaías, ikantaki: </v>
<v b="MAT" c="4" v="15">Osaiki inkaari-thapyaaki inampitsiti Zabulón-iti aajatzi Neftalí-iti, Intatzikironta Pariñaaki, Saikatsiri Tapowiniki, tsika impiyota-jyaari pasini-satziiti. </v>
<v b="MAT" c="4" v="16">Ikaratzi kimiwita-kariri inkinaki-tyiimi otsitini-kitzi, Ari iñaayitajirori iroopirori ootamintotsi. Otsiman-kakowi-takari yaampari ñaawakai-nkari inkinaimi sarinkawiniki. Okimiwai-taaro isaikajimi okitainkatzi. </v>
<v b="MAT" c="4" v="17">Aripaiti yitanakaro Jesús ikinkitha-takairi atziri-payi, ikantziri: “Piwashaantairo pikaaripiro-siri-waitzi, tima irootaintsi impinkathari-wintantaji aka Inkiti-satzi.” </v>
<v b="MAT" c="4" v="18">Ikanta isiri-thapyaa-tanakaro inkaari anta Tapowiniki, irojatzi iñaanta-pajariri Simón, ipaitai-tziri aajatzi Pedro, itsipatari iririntzi ipaita Andrés, ikithajiitzi. Tima simaatzinkari inajiitzi. </v>
<v b="MAT" c="4" v="19">Ikantapaakiri: “Piyaatina, osiyawai-tajyaaro iroñaaka iriimi atziri nosimaa-takaa-jiityaami.” </v>
<v b="MAT" c="4" v="20">Tima ti ishintanaki, yookanakiro iithari iyaatanakiri. </v>
<v b="MAT" c="4" v="21">Iro yawisanintanakimi, iñaapaa-tziiri Jacobo aajatzi Juan, iririntzi. Ari isaikajiitzi irirori iwitoki iwawithai-tziro iithari-minto itsipatakari iriri paitachari Zebedeo. Yamiñanakiri aajatzi irirori, </v>
<v b="MAT" c="4" v="22">yookanakiri iriri iwitoki, iyaatanakiri Jesús. </v>
<v b="MAT" c="4" v="23">Ithonka-kiro yaniitakiro Jesús anta Tapowiniki, iyomitaantaki maaroni nampitsiki tsika yapatota-piintaita, ikamantan-takiro Kamiithari Ñaantsi tsika okantakota ipinkathari-wintantaji Pawa. Yisitako-takaa-yitaji ikaratzi mantsiya-yitatsiri nampitsiki. </v>
<v b="MAT" c="4" v="24">Tima ithonka ikima-kotai-tanakiri Jesús anta. Ikimajiitaki aajatzi Tonkaironisatzi, yamayitakiri ishininka ikaratzi mantsiya-tatsiri, yisitako-takaa-yitawakiri. Yamakiri ikaratzi aayitziri kantasi-waita-chari mantsiyarintsi, katsiwai-tatsiri, kamanawai-tatsiri, kisoporoki-waita-tsiri. Yamakiri aajatzi ikyantasiritari piyari. Tima inthonkiri iwawisakota-wakiri Jesús. </v>
<v b="MAT" c="4" v="25">Tima iyaataa-jiitakiri oshiki Tapowini-satzi, Apipakowinisatzi, Aapatyaawini-satzi, poñaayi-tanain-chari pasiniki inampiki-payi Judá-iti, aajatzi intatzikiro Pariñaaki. </v>
<v b="MAT" c="5" v="1">Ikanta iñaakiri Jesús oshiki apatowinta-kariri, tonkaanaki otzisiki, ari isaikapaaki anta. Pokapaaki iyomitaani-payi, ipiyotzi-minta-paakari. </v>
<v b="MAT" c="5" v="2">Ari iyomitaa-yitakiri, ikantziri: </v>
<v b="MAT" c="5" v="3">“Kimosiri inkantajyaa sipita-siriri, tima iriitaki ñaajironi ipinkathari-wintantaji Inkiti-satzi. </v>
<v b="MAT" c="5" v="4">Kimosiri inkantajyaa iraaniinta-waita-chari, tima iriitaki yoimosirinkai-tajiri. </v>
<v b="MAT" c="5" v="5">Kimosiri inkantajyaa tsinampa-siriri, tima iriitaki saikaatsini kamiitha kipatsiki ikasiya-kaita-kiriri. </v>
<v b="MAT" c="5" v="6">Kimosiri inkantajyaa amina-mina-tzirori inkamiitha-siriti, tima aritaki iñaajiro inintziri. </v>
<v b="MAT" c="5" v="7">Kimosiri inkantajyaa nisironka-tantatsiri, tima aritaki inisironkai-tairi irirori. </v>
<v b="MAT" c="5" v="8">Kimosiri inkantajyaa kitisiriri, tima iriitaki ñaajirini Pawa. </v>
<v b="MAT" c="5" v="9">Kimosiri inkantajyaa oitsimaryaan-taniri, tima iriitaki inkantaitiri: “itomiyaayi Pawa inajiitzi.” </v>
<v b="MAT" c="5" v="10">Kimosiri inkantajyaa inkimaatsita-kayi-tyaari ikamiitha-siritzi, tima iriitaki ñaajironi ipinkathari-wintantaji Inkiti-satzi. </v>
<v b="MAT" c="5" v="11">Kimosiri pinkantajyaa imaninta-waitaitimi, inkimaatsi-takai-tyaami, inthaiya-kowai-taityaami okantakaan-tziro pikimisantaana. </v>
<v b="MAT" c="5" v="12">Tharowinta pinkanta-yityaa, tima Pawa pinatajimini inkitiki. Pinkinkithasiritiro tsika ikantai-takiri pairani ikimaatsi-takaitari itanakarori Kamantan-tzinkari-payi.” </v>
<v b="MAT" c="5" v="13">“Pisiyakaro awiroka-payi tziwi. Aririka inkonowaitiro tziwi tsika ompaityaa, airo apatanaaro inkatyokan-taityaaro. Ontzimatyii imanintaitiro, yookaitakiro osaawiki yaatzika-waitaitiro.” </v>
<v b="MAT" c="5" v="14">“Aririka osaiki nampitsi tonkaariki, okoñaatzi maaroni aririka ootyaa tsitini-paiti, ti omañaa nampitsi. Tima kitainka-takotaniri pinatzii, awiroka yomitaa-najirini maaroni atziri, airo pimanimo-tziri okaratzi piyotanajiri. </v>
<v b="MAT" c="5" v="15">Ari okimitari aajatzi, aririka oishiri ootamintotsi, ti antatakotiri. Tima owakotziri jinoki inkitainka-takotan-tyaari ikaratzi saikatsiri pankotsiki. </v>
<v b="MAT" c="5" v="16">Ari pinkanta-najyaari awiroka, pisaika-yitanaji kamiitha iñaantyaamiri pishininka-payi okamiithatzi okaratzi pantayi-tanajiri. Irootaki impinkatha-tanta-jyaariri irirori Asitairi Inkiti-satzi.” </v>
<v b="MAT" c="5" v="17">“Airo pikinkithasiri-tasita nopokatzii nowashaanta-kayimiro Ikantakaan-taitsiri, airo nowashaanta-kayimiro aajatzi ikinkitha-takotakiri pairani Kamantan-tzinkari. Apatziro nopoki nomonkara-takaa-yitajyaaro okaratzi ikinkitha-takoi-takiri pairani. </v>
<v b="MAT" c="5" v="18">Omapiro onthonkajyaa kipatsi aajatzi inkiti, airotzimaita awisasita Ikantakaan-taitsiri irojatzi omonkara-tanta-kyaari maaroni. </v>
<v b="MAT" c="5" v="19">Airorika pithotyiiro Ikantakaan-taitsiri, airorika pikaman-tajiri pishininka inkiman-tajyaarori irirori, airo panintaajaro ipinkathari-wintantaji Inkiti-satzi. Iriima matakirori ithotyiiro iyomitaan-tajiro, iriitaki iriipiro-taatsini tsika impinkathari-wintantaji Inkiti-satzi. </v>
<v b="MAT" c="5" v="20">¿Pisiyakaan-tzima kamiitha-siri ikanta Yomitaan-taniri aajatzi Nasitantaniri? Airorika panaajiri awiroka pinkamiitha-siritaji, airo piñaajiro ipinkathari-wintantaji Inkiti-satzi.” </v>
<v b="MAT" c="5" v="21">“Piyojii-tziro awiroka okaratzi ikantai-takiriri pairani awaisatzitini, ikantai-tziri: Airo piwamaantzi. Aririka piwamaantaki, aritaki iwasankitai-takimi awirori. </v>
<v b="MAT" c="5" v="22">Iroka nokantzi naaka: Airo pikishiri pishininka, iwasankitai-tzimi = kari. Airo pikanta-waitziri: ‘Ti piyowaiti awiroka.’ Aritaki iwasankitai-takimi pinkatharintsiki. Ti onkamiithati pinkisa-niinta-waitiri pishininka piitamasontzi-waitiri, patsipitaro = kari pintaajyaa sarinkawiniki. </v>
<v b="MAT" c="5" v="23">Tima paapiintziri pipira pasitakaari Pawa pimpomi-tiniri, iro kantacha aririka pinkinkithasiri-tapaakiro tzimatsi kisanitzimiri pishininka, </v>
<v b="MAT" c="5" v="24">pookanakiri pipira pasitakaariri, pijatasitiri kisakimiri. Pinkantairi: ‘Ashininká, thami aakamiithata-wakaajyaa.’ Aririka paapatyaa-wakaajyaa, pimpiyi pomitai-rontsiki, pimpomi-tapajiniri Pawa pasitakaariri pipira. </v>
<v b="MAT" c="5" v="25">Tzimatsi-rika kishimini, piñaatyiiri yaanakimi pinkatharintsiki, pintharo-wakoti awotsiki, pinkantiri: ‘Airo pikisawaita, thami aakamiithata-wakaajyaa.’ Tima aririka yariita-kaakyaami pinkatharintsiki, inkantakiri impiratani: ‘Paanakiri yoka.’ Aritaki yaitanakimi yasitakoitimi. </v>
<v b="MAT" c="5" v="26">Airorika pipinata-sitari ikaratzi ikowako-takimiri, airo yoimisitowa-kaantajimi. Omapiro.” </v>
<v b="MAT" c="5" v="27">“Piyotziro awirokaiti ikantakaan-taitakiri pairani, ikantaitzi: Airo pimayimpitzi. </v>
<v b="MAT" c="5" v="28">Iroka nokantzi naaka: Aririka piñiiro kooya, ompoña ayimawaitimi piniwi-siri-tyaaro, pimayimpi-siri-takiro. </v>
<v b="MAT" c="5" v="29">Iroka nosiyakaan-timiro. Iroorika pokipiro kaaripirota-kayimiri, piwashaantajiro, pinkimi-takaantiro pinkitho-ryaatyiiromi, piroki. Tima ti pininti patsipi-tajyaaro sarinkawini onkanta-kaantiro poki, tima irootaki kamiitha-tatsi pisaika-pityaakitaji. </v>
<v b="MAT" c="5" v="30">Iroorika pakopiro kaaripirota-kayimiri, piwashaantajiro, pinkimitaan-tairo pinchika-tyiiromi pako, pookiro. Tima ti pininti patsipi-tajyaaro sarinkawini okantakaan-tziro pako, tima irootaki kamiitha-tatsi pisaikaponthokitai. </v>
<v b="MAT" c="5" v="31">“Ikantaitaki aajatzi pairani: Aririka yookawa-kaityaa, ontzimatyii impaitiri tsika osankina-takota yooka-wakaan-tyaari. </v>
<v b="MAT" c="5" v="32">Iroka nokantzi naaka. Kaaripiro-siritaki ikaratzi ookasitarori iina, irooma iñiiro-rika omayimpitaki kantacha yookiro. Aririka aawitajyaa iroori pasini oimi, omayimpi-tzimo-takiri itawitari oimintari. Ari inkanta-jyaari aajironi, mayimpitaki irirori.” </v>
<v b="MAT" c="5" v="33">“Piyojii-tziro ikantai-takiriri pairani awaisatzitini: Airo pipairyaa-siwaitari Pawa. Tima aririka ontzimi pinkasiya-kairiri Pawa, ontzimatyii pimonkara-tiniri. </v>
<v b="MAT" c="5" v="34">Iroka nokantzi naaka: Ti onkamiithati pimpairyaa-siwai-tyaari Pawa pimatan-tyaarori pikanta-yitziri. Airo pipairyaa-siwaitaro inkiti, tima ari isaikiri Pawa anta. </v>
<v b="MAT" c="5" v="35">Airo pipairyaa-waitziro kipatsi, tima iriitaki asitaro Pawa, irootaki ikatziya-chinti-tanta-piintari. Airo pipairyaa-siwaitaro Aapatyaawini, tima aritaki ipinkathari-wintantaji Pinkathari-pirori. </v>
<v b="MAT" c="5" v="36">Airo pipairyaa-siwaitaro piito, pinkanti: ‘Airorika nomatziro nokantziri, inthatzinkai-tinaro noito.’ Tima ti awiroka matironi pishooka-kairo pipai, ipoñaa pinkisaisitakaajiro. </v>
<v b="MAT" c="5" v="37">Airo pamatawi-tantzi. Omapiro-rika pantiro pikanta-yitziri, pinkanti: ‘Jii, nomatiro.’ Airorika pantziro, pinkanti: ‘Airo nomatziro.’ Tima ti onkamiithati pishikyiiro piñaani.” </v>
<v b="MAT" c="5" v="38">“Piyojii-tziro awiroka ikantai-takiri pairani: Aririka pinkitho-ryiitiri irooki pasini atziri, okamiithatzi inkisako-wintai-tyaari, inkitho-ryiitai-timiro poki awiroka. Aririka pinkiryaa-kotiri pasini atziri, okamiithatzi inkisako-wintai-tyaari ikiryaakoitimi awiroka. </v>
<v b="MAT" c="5" v="39">Iroka nokantzi naaka. Ti onkamiithati pimpiya-tyaari kisaniintzimiri. Aririka impasaitimi kashita-poroni, pisinitiniri imonti-porotimi impasatimi. </v>
<v b="MAT" c="5" v="40">Aririka yaitimi pinkatharintsiki ininti yaapithai-timiro pithaari, pisinitiniri yaanakiro aajatzi piwiwiryakota-piintari. </v>
<v b="MAT" c="5" v="41">Aririka impirai-tyaami paanakiro owaararontsi pookiro niyaanki awotsi, paanakiro owaararontsi panaakairo tsika ikantai-takimi pookiromi. </v>
<v b="MAT" c="5" v="42">Aririka inkantaitimi: ‘Pimpina,’ okamiithatzi pimpiri. Aririka inkantaitimi: ‘Pimpawakina, ari noipyaajimi,’ okamiithatzi pimpiri airo pithañaa-pithatari. </v>
<v b="MAT" c="5" v="43">Piyojii-tziro awiroka ikantaitaki pairani: Pintakota-jyaari pishininka. Iriima ikaratzi kishimiri, pinkishiri irirori. </v>
<v b="MAT" c="5" v="44">Iroka nokantzi naaka: ‘Pintako-tyaari kishimiri. Pamana-kotairi maaroni inisironka-tanta-jyaariri Pawa. Airo pipiyatari kisaniintzimiri, paakamiitha-tairi.’ </v>
<v b="MAT" c="5" v="45">Irootaki ikowa-kayi-takiriri itomiyi-taari Asitairi Inkiti-satzi. Tima iriitaki owitsika-kiriri ooryaatsiri kitaityaa-kotziriri maaroni atziri: kamiitha-siriri, aajatzi kaari-piro-siriri. Irijatzi owitsika-kirori inkani, iwaryiiniri maaroni atziri: tampatzika-siriri aajatzi kowiinka-siriri. </v>
<v b="MAT" c="5" v="46">Apatziro-rika pitakotari ikaratzi otakotamiri awiroka, ¿pisiyakaantzi aritaki impinataimi Pawa? Tima airo, irootaki yanta-piintakiri sintsiwintziriri atziri impinatiri iriitaki yasitakai-yaari iwinkathariti wirakocha. </v>
<v b="MAT" c="5" v="47">Apatziro-rika piwitha-tapaa-kyaari pishininka, ¿aminaasi-waitaantsi iroka? Tima irootaki imata-piintakiri pasini-satzi atziri. </v>
<v b="MAT" c="5" v="48">Pinkamiitha-siri-yitaji awiroka, pisiyako-tajyaari Asitairi Pawa, omapiro ikamiitha-siritaki irirori.” </v>
<v b="MAT" c="6" v="1">“Piwashaantajiro piwapyii-motari atziri-payi pikamiithasiri-taimi. Aikiro-rika pijatakaa-tyiiro, tikatsi impinata-jimiri Asitairi Inkiti-satzi. </v>
<v b="MAT" c="6" v="2">Aririka pimpasi-tantyaa, airo pikanta-kanta-waitzi: ‘Nopasitantaka naaka.’ Apatziro ikanta-kanta-waitzi owapyiimo-tantaniri tsika yapatota-piintaita aajatzi tsika ikinaita-piintzi, irootaki impinka-thaitan-tyaariri irirori. Tzimaki pinkatha-matsi-takiriri irirori. </v>
<v b="MAT" c="6" v="3">Aririka pimpasi-tyaari awiroka asinonkai-nkari, airo pikanta-kanta-waitzi, </v>
<v b="MAT" c="6" v="4">omanani-kiini onkantyaa pipasitan-takari. Apatziro iyotzi Pawa, tima iriitaki pinatajimini.” </v>
<v b="MAT" c="6" v="5">“Aririka pamaniri Pawa, airo pisiyakotari kantasiwairintzi. Tima inkatziya-piinta irirori yapatota-piintaita aajatzi niyaankiniki nampitsi iñaantyaariri ishininka-payi. Tzimaki pinkatha-matsi-takiriri irirori. Omapiro. </v>
<v b="MAT" c="6" v="6">Irooma awiroka aririka pamani, pasitakotyaa piwankoki pinkowa-kotiri Asitairi tsipata-kamiri. Iriitaki ñiimini apaniroini, aritaki inisironka-takyaami, iriitaki pinatajimini. </v>
<v b="MAT" c="6" v="7">Aririka pamani, airo papii-pii-tziro okaratzi pikantakiri. Apatziro yapii-pii-tziro pasini-satzi atziri. Iñaajaantzi yapii-yapii-tziro ikantakiri aritaki inkimakiri Pawa. </v>
<v b="MAT" c="6" v="8">Paamawintyaa pisiyakotari = kari awiroka. Tima tikira pinkowa-kotiriita Asitairi kowityii-motamiri, iyotzita-waitakaro irirori okaratzi kowityii-motamiri. </v>
<v b="MAT" c="6" v="9">Iroka pinkanti pamana-piinti awiroka: Asitanarí, nampitarori inkitiki, Tasorintsi onatzii piwairo awiroka. </v>
<v b="MAT" c="6" v="10">Pimpinkathari-wintajina naaka. Pantakainaro aka kipatsiki okaratzi pininta-kainari awiroka, Pinkimi-takaan-tajinari inkiti-wiri, pantakairi irirori maaroni pininta-kairiri awiroka. </v>
<v b="MAT" c="6" v="11">Pimpa-piintina kowityii-motanari noyaari. </v>
<v b="MAT" c="6" v="12">Pimpyaako-tajinaro nokaaripiro-siri-waitaki, Tima nomatakiro naaka, nopyaako-tajiri ikaratzi owaaripiro-siri-tanari. </v>
<v b="MAT" c="6" v="13">Airo pisinitana iñaantai-tyaana, inintaiti yanta-kayi-tinaro kaari-pirori. Tima pasi piwajiro pimpinkathari-wintantaji awiroka. Ari pikanta-jitatziiro otzimimo-tzimi pisintsinka, aajatzi piwaniinkaro. Aritaki okantari. </v>
<v b="MAT" c="6" v="14">Aririka paripiro-tajyaari ikaratzi kishimiri, aritaki yaripiro-taimi awiroka Asitairi Inkiti-satzi. </v>
<v b="MAT" c="6" v="15">Irooma airorika paripirotari ikaratzi kishimiri, tima airo yaripiro-taami awiroka Asitairi.” </v>
<v b="MAT" c="6" v="16">“Aririka pintziwintyaa pisirita-kotyaari Pawa, airo pikanta-kanta-waitzi: ‘Notziwinta-tyaari Pawa.’ Paamaiyaa pisiyari = kari awiroka kantasiwaitsinkari. Itziwinta-piintawita irirori mantsiya ikantayita, irootaki iyoitan-tariri itziwintatyaa. Tzimaki pinkatha-matsi-takiriri irirori. Omapiro. </v>
<v b="MAT" c="6" v="17">Irooma awiroka aririka pintziwin-tyaari Pawa, pinkiwa-porotyaa, pinkisityaa kamiitha, </v>
<v b="MAT" c="6" v="18">airo iyotantaitami pitziwintatyaa. Apatziro iyotimi Asitairi Inkiti-satzi, tima iriitaki pinatajimini.” </v>
<v b="MAT" c="6" v="19">“Airo pashaaranta-siwaita aka kipatsiki, oshiki opirikitanaki, ompowanaki, tima tzimatsi oshiki kosintzi aka. </v>
<v b="MAT" c="6" v="20">iro kamiitha-tatsi pantayi-tairo pisaikan-tajyaari kamiitha inkitiki. Irootaki kimitajyaaroni pashaarantaa-tyiiyaami inkitiki tsika ti opiriniki-tapaji, opowani-tapaji aajatzi, tima ti intzimapaji kosintzi anta. </v>
<v b="MAT" c="6" v="21">Tima tsika-rika piwaa-rantaka, aritaki pisirita-piinta-jyaaro.” </v>
<v b="MAT" c="6" v="22">“Irootaki oki osiyariri ootamintotsi awathaki. Kamiitha-rika okanta poki, piñaantaro kamiitha, okimiwai-takaro pinkoñiityaa-kotatyiimi. </v>
<v b="MAT" c="6" v="23">Tirika ampantyaaro poki, airo piñaantaro kamiitha, okimiwai-takaro pintsitini-kitako-tatyiimi.” </v>
<v b="MAT" c="6" v="24">“Tikatsi matironi yantawai-tiniri apiti opiratan-tachari. Tima aparoni ininta-piroti imonkara-tiniri ompira-tantachari, iriima pasini inkisaniinta-nakiri. Ari okantari aajatzi: Tikatsi matironi yantiniri Pawa inintziri irirori, aririka inkinkithasiri-takotai-tyaaro awaararontsi onkimiwai-tanakyaaro iroomi ompiratyaarini.” </v>
<v b="MAT" c="6" v="25">“Pinkimi nonkanti: Airo okantzimo-siri-waitami pinkanti: ‘¿Paitama noyaari, opaitama niriri, opaitama nonkithaa-tyaari?’ Tima tzimatsi ankinkithasirita-piintajiri, irootaki kowapiro-tachari, anairo okaratzi awayita-piintari, aajatzi akithaayita-piintari. </v>
<v b="MAT" c="6" v="26">Thami ankinkisiryaa-takotiri tsimiri-payi. Ti impankitiro iyaari, ti iwitsiki iwanko iwantyaarori iwankiri. Iro kantacha, Pawa opapiintziriri okaratzi iwayitari. ¿Tima intako-piro-tyaami awirokaiti Pawa? </v>
<v b="MAT" c="6" v="27">Aikiro-rika pijatakaa-tyiiro onkantzimo-siri-waityaami ¿arima pinkantakiro piwawi-niinta-wairo pisarintsiti? </v>
<v b="MAT" c="6" v="28">Thami ankinkithasiri-takotiro incha-tyaaki-payi, ti añiiro antawaiti, ti ontyaawintyaa onkithaa-tyaari. Titzimaita onkantzimo-siri-waityaaro, onkanti: ‘¿Opaitama nonkithaa-tyaari?’ </v>
<v b="MAT" c="6" v="29">Owaniinka kamiitha, anairi iwaniinkata Salomón, pinkathari-tatsiri pairani. </v>
<v b="MAT" c="6" v="30">Tima iriitaki Pawa owaniinka-tzirori. Okantawita kapichiini añaawitaro owaniinkata-painta, iro osamani tikatsi apantyaaroni aririka onkama-tyaa-tanaki, inchikai-takiro, intayii-takiro. ¿Airoma ikimpoyaa-wintzimi awiroka Pawa? Aritaki, airo pikiso-siritzi. </v>
<v b="MAT" c="6" v="31">Aritapaaki okantzimo-siri-waitami, pikantzi: ‘¿Paitama noyaari, opaitama niriri, opaitama nonkithaa-tyaari?’ </v>
<v b="MAT" c="6" v="32">Apatziro okantzimo-siri-waitari pasini-satzi-payi. Irooma awirokaiti, iyotako-tzimiro Asitairi Inkiti-satzi opaita-rika kowityii-motamiri. </v>
<v b="MAT" c="6" v="33">Tima irootaki kowapiro-tachari impinkathari-wintajimi Pawa, iwamiitha-siri-taimi aajatzi, aritaki impayita-jimiro okaratzi kowityii-motamiri. </v>
<v b="MAT" c="6" v="34">Aritaki okantari, airo okantzimo-siri-waitami opaita-rika awishimo-timini onkitaitita-manaji, aritaki piñaakiro. Tima maaroni kitaitiriki-payi piñaa-piintakiro okaratzi kantzimo-siri-yitamiri.” </v>
<v b="MAT" c="7" v="1">“Ti onkamiithati pimishakowintanti, paamaiyaa imishakowintai-tzimi = kari awiroka. </v>
<v b="MAT" c="7" v="2">Aririka pinkanta-kotiri pishininka, aritaki inkanta-kota-nakimi awiroka. Ontzimatyii paamaiyaa, otzimi-kari pantzi-motantani, imapiroi-tajimi = kari apaata impiyatai-tyaami. </v>
<v b="MAT" c="7" v="3">Tima osiyawaitakaro aririka ontyaa-kitimi antaro incha-pitoki pokiki, ¿kantachama paminiri pasini tyaakita-chari kapichiini irokiki? </v>
<v b="MAT" c="7" v="4">¿Kantachama pinkantiri: ‘Pimpoki naajimiro otyaa-kita-kimiri?’ Otyaaki-taikimi awiroka antaro incha-pitoki. </v>
<v b="MAT" c="7" v="5">Tima pisiyakari awiroka kantasiwaitsinkari. Ontzimatyii pitawakyaaro awiroka paawairo antaro inchato otzikaa-kimiri pokiki, paminaji kamiitha paanta-jyaaniriri otyaakita-chari kapichiini. </v>
<v b="MAT" c="7" v="6">Ti impaitiri otsitzi okaratzi tasorin-tsita-tsiri yasitari Pawa. Ti impaitiri aajatzi chancho okaratzi poriryaa-yitatsiri pinapirota-chari, ti iyoti inithaa-wainiti oshiki yoipatsi-waitiro yaatzika-waitakiro. Ti impaita-tyiiri inintawitari, oshiki inkatsimati, aritaki yatsikantaki.” </v>
<v b="MAT" c="7" v="7">“Pikamiti, pamina-minatai aajatzi, aritaki impaita-jimiro pinintziri. Pisiyakaantiro aririka pariityaa pankotsiki, pinkanta-paakiri asitarori: ‘Pasitaryiinaro piwanko.’ Aritaki yasitaryaa-kimiro iwanko. </v>
<v b="MAT" c="7" v="8">Tima aritaki impaitajiri kamitan-tatsiri. Inkarati amina-minataironi, aritaki iñaakai-tairi. Aririka inkantanti: ‘Pasitaryiinaro.’ Aritaki yasitaryaaitakiniri. </v>
<v b="MAT" c="7" v="9">Aririka inkamitimi pitomi, inkantimi: ‘Apaá, pimpina noyaari.’ ¿Arima pimpakiri mapi? </v>
<v b="MAT" c="7" v="10">Aririka inkantimi: ‘Pimpina sima.’ ¿Arima pimpakiri maranki iyaari? </v>
<v b="MAT" c="7" v="11">Tima piyotziro pitakotari awiroka pitomi-payi, kaari-piro-siri pinawita. Iriitaki mapirotzirori Asitairi Inkiti-satzi, itakotari maaroni amanayitairiri. </v>
<v b="MAT" c="7" v="12">Aririka pininti intakoi-tajyaami, pitawakyaaro awiroka pintakotantyaa. Tima irootaki kanta-kota-chari Ikantakaan-taitani, irojatzi ikantakiri pairani Kamantan-tzinkari-payi.” </v>
<v b="MAT" c="7" v="13">“Aririka pininti pinkyaa-pankotairi Pawa, pisiya-kayiro pimpampi-thata-tyiiromi awotsi-manchaki. Tima tzimatsi pasini awotsipirori, kaari pomirintsita-chani inkinan-taityaaro. Tima oshiki pampithata-kirori, iriitaki asinonkaa-chani sarinka-winiki. </v>
<v b="MAT" c="7" v="14">Irooma awotsi-manchaki, ti ishikiti kinantyaaroni, iriitaki ariitaa-chani anta tsika irasi iwiro yañaaji.” </v>
<v b="MAT" c="7" v="15">“Paamawinta-jiityaa awirokaiti yamatawitzimi = kari osiyawitariri Kamantan-tzinkari, isiyapaa-kyaari ipiraitari ti ikatsima-waiti. Iro kantacha kaari-piro-siriri inatzii, isiyakari owantaniri. </v>
<v b="MAT" c="7" v="16">Ontzimatyii ayotiiri kamiitha-rika okaratzi yantayitziri, irootaki ayotantyaari kamiitha-siriri inatzii. ¿Añiiroma chochoki iraitsiri onkitho-kitan-tyaaro owaato kitoochii? Tima ti. ¿Kantachama onkitho-kitan-tyaaro pasini chochoki-payi iroori? Tima airo. </v>
<v b="MAT" c="7" v="17">Iroorika inchato saankanata-tsiri oshooki, okitho-kitzi kamiitha. Irooma inchato karipirori, ti ampantyaaro okithoti. </v>
<v b="MAT" c="7" v="18">Tima maaroni inchato saankanata-tsiri oshooki, ti onkaaripiroti okithoki. Ari okantari aajatzi inchato sampiya-sita-tsiri osi, ti onkamiithati okithoki. </v>
<v b="MAT" c="7" v="19">Tima intowaitatyiiro inchato kaari kithokita-tsini kamiitha, yaitziro intayiitiro. </v>
<v b="MAT" c="7" v="20">Aritaki piyojiita-wakiri awiroka-payi amatawiriri aririka piñaayitakiro okaratzi yantayitiri.” </v>
<v b="MAT" c="7" v="21">“Tzimawitacha oshiki kantanari: ‘Nowinkathariti pinatzii awiroka, nopinkathatzimi.’ Airotzimaita ikyaaji inkitiki tsika ipinkathari-wintantai Pawa. Apatziro inkyaaji ikaratzi antanajirori inintziri Asitanari Inkiti-satzi. </v>
<v b="MAT" c="7" v="22">Apaata aririka namina-kotajiri maaroni yantayitakiri, tzimayitatsi kantayita-jinani: ‘Nowinkathariti, nopairyaa-kimiro piwairo nokinkithata-kotzimi. Nopairyaakimi nisita-kota-kayiri isakasiritantari piyari. Ari nokimita-jiriri aajatzi noshininka-payi, oshiki notasonka-winta-yitaki nopairyiiniri piwairo.’ </v>
<v b="MAT" c="7" v="23">Nonkan-tzimaityaari naaka: ‘Ti noyotimi. Pijati intyaatsikaini, omapiro pikaaripiro-siritaki.’ ” </v>
<v b="MAT" c="7" v="24">“Pinkimi. Aririka pinkinkithasiritiro maaroni nokanta-kimiri, aririka pinkimisanta-najiro maaroni, ari okamiithatzi. Irootaki piyota-nityaari. Pisiyaari witsika-tsiri iwanko okiraawiro-pathatzi kipatsi. </v>
<v b="MAT" c="7" v="25">Oparyaa-witaka antaroiti inkani, amaraaniwitaka. Antaro otampyaa-witaka, ookanta-witapaakaro pankotsi, ti aawyiiro. Tima owatzika-pirotyaa kamiitha okiraawiro-pathataki kipatsi. </v>
<v b="MAT" c="7" v="26">Ari okimitari aajatzi airorika pikinkithasiritziro okaratzi nokanta-yitakimiri, airorika pinkimisanta-najiro, airo piyota-nita. Pisiya-kotakari witsika-tsiri iwanko impaniki-pathatzi. </v>
<v b="MAT" c="7" v="27">Okanta oparyaa-paaki inkani, amaaranita-paaki. Ari otampyaata-paaki, ookanta-paakaro pankotsi, tyaanaki. Ti iñiitajiro.” </v>
<v b="MAT" c="7" v="28">Irootaki iyomitaa-kiriri Jesús ikaratzi apatowinta-kariri. Okiryaantzi ikantajiita atziri-payi ikimiri. </v>
<v b="MAT" c="7" v="29">Tima ti omañaa isintsinka iyomitaantzi, yanairi iyomitaantzi Yomitaan-taniri-payi. </v>
<v b="MAT" c="8" v="1">Ikanta yoirinkajaro Jesús ikinkithatakira tonkaariki, iyaatajiri oshiki atziri. </v>
<v b="MAT" c="8" v="2">Ari ipoka-sitakiri omatziri pathaa-rontsi, ityiirowa-sita-paakari, ikantapaakiri: “Pinkatharí, pinintzi-rika, aritaki onkantaki pisita-kota-kaajina.” </v>
<v b="MAT" c="8" v="3">Irootaki yakotan-tanakari Jesús, itzinkakiri kapichiini, ikantziri: “Nonintzi, pisita-kotaji.” Isitanaki ipathaa-waiwita. </v>
<v b="MAT" c="8" v="4">Ikantawita-waari Jesús pathaa-waiwita-chari: “Airo pikamanta-kotana. Apatziro piwanakiro pijata-sitiri Ompira-tasorintsitaari, pimatan-tyaarori Ikantakaantani pairani Moisés, paanakiniri Pawa pasitakaariri pipira, irootaki iyotantai-tyaari isita-kotajimi.” </v>
<v b="MAT" c="8" v="5">Ikanta yawisanaki Jesús, ariijiitaka nampitsiki Capernaum. Ari ipokaki ijiwari iwayiriti wirakocha iñiiri Jesús, </v>
<v b="MAT" c="8" v="6">ikantapaakiri: “Nowinkatharití, tzimatsi naaka nompiratani nowankoki, omapiro imantsiyataki, kisoporokitaki.” </v>
<v b="MAT" c="8" v="7">Ari yakanakiri ikantziri: “Aritaki nojataki nowawisaakotajiri.” </v>
<v b="MAT" c="8" v="8">Ikantanaki irirori: “Oshiki nopinkathatakimi awiroka, tima tikatsi miraawintyaanani naaka, airo okantzi pinkyaa-wankotina. Apatziro nonintzi pinkanta-kaantiri yisita-kotai, aritaki omatakyaa pinkantiri. </v>
<v b="MAT" c="8" v="9">Tzimatsi ompiratanari naaka, tzimatsi aajatzi owayiri-payi nompiratari naaka. Aririka nonkantiri: ‘Pijati,’ aritaki ijataki. Aririka nonkanti pasini: ‘Pimpoki,’ aritaki impokaki. Aririka nonkantiri nompiratani: ‘Pantiro iroka,’ imatziro yantziro.” </v>
<v b="MAT" c="8" v="10">Okiryaantzi ikantanaka Jesús ikimakiri ikantaki ijiwariti owayiri. Ikantanakiri ikaratzi oyaatakiriri: “Iriitaki matakirori yoka ikimisantzi, tima aka inampiitiki Israel-iiti tikira noñii aparoni siyaarini. Omapiro. </v>
<v b="MAT" c="8" v="11">Pinkimi, aririka impinkathari-wintantai Inkiti-satzi, aritaki intzimaki oshiki pasini-satzi poñaachani pasiniki nampitsi, yanintaajyaa isaikakaajiri awaisatzitini Abraham, Isaac aajatzi Jacob. </v>
<v b="MAT" c="8" v="12">Airotzimaita itzima-pirotaji ashininka saikaatsini anta. Iriitaki inintawitaitari impinkathari-wintairi maaroni anta, tima oshiki ipiyathataka, irootaki yookanta-jyaariri otsitini-kitaki. Ari iraawaita-jyaari, yatsikai-kiwaitajyaa inkimaatsitajyaa.” </v>
<v b="MAT" c="8" v="13">Ipithoka-sita-naari ijiwariti owayiri, ikantziri: “Pimpiyi piwankoki. Pimatakiro pikimisantzi awiroka, irootaki yisita-kotan-tajyaari pimpiratani.” Apatha-kiro yisita-kotanaki impiratani iwankoki. </v>
<v b="MAT" c="8" v="14">Ikanta ikinanaki Jesús iwankoki Pedro. iñaapaa-tziiro irayiro onaryaaka, omatatziiro okatsirinkawaitsi. </v>
<v b="MAT" c="8" v="15">Itzinka-paakiro kapichiini irakoki, isita-kotanaki. Piriintanaka, aminayita-wakiniri ompaita opawakiriri. </v>
<v b="MAT" c="8" v="16">Okanta otsitiniityaanaki, yamaita-paakiniri oshiki yaayiri piyari. Yisita-kota-kaayitairi ikisatha-yitakiri iwiyariti. Yisita-kota-kaaki aajatzi ikaratzi mantsiyayita-tsiri. </v>
<v b="MAT" c="8" v="17">Ari omonkaratari ikamantantakiri pairani Kamantan-tzinkari Isaías, ikantaki: Iriitaki aanakiro amantsiyari, Irijatzi aanakiro okaratzi akimaatsi-yitari. </v>
<v b="MAT" c="8" v="18">Ikanta iñaakiri Jesús ishiki-pirota-paaki atziri apato-tawintariri, ikantanakiri iyomitaani: “Thami amontyaaji intatzikironta.” </v>
<v b="MAT" c="8" v="19">Ikantawita-waari Yomitaan-taniri: “Yomitaanarí, nonintzi noyaata-nakimi tsika pinkinayiti awiroka.” </v>
<v b="MAT" c="8" v="20">Yakanaki Jesús, ikantziri: “Tzimatsi imoro kowincha imaanta-piintari, aajatzi ikimita tsimiri-payi tzimatsi imayiro. Iriima yoka Itomi Atziri ti ontzimi iwanko imaanta-piintyaari irirori.” </v>
<v b="MAT" c="8" v="21">Ari ikantanaki iyomitaani: “Yomitaanarí, noninta-witaka naaka noyaata-nakimi, airotzimaita iroñaaka, nonintatzii noñiiro nonkitata-najiri asitanari, aripaiti noyaatimi.” </v>
<v b="MAT" c="8" v="22">Ikantanaki Jesús: “Piyaatina. Tima inkarati kamasirita-tsiri, aritaki inkitatairi irirori kaminkari-payi.” </v>
<v b="MAT" c="8" v="23">Ari ititanaka Jesús pitotsiki, itsipatakari iyomitaani-payi. </v>
<v b="MAT" c="8" v="24">Ikanta imontyaa-kotanaka, maanaki Jesús pitotsiki. Iro iwiraako-witaka niyankyaaki, omapokakiri iyomitaani-payi antaro tampyaa, otitapaaka nijaa pitotsiki otamaakata-nakira inkaari. </v>
<v b="MAT" c="8" v="25">Ijata-sitai-takiri Jesús, iwakiryii-paakiri, ikantai-tziri: “¡Yomitaanarí, ampiinkatyii! ¡Piwawisaa-kotajina!” </v>
<v b="MAT" c="8" v="26">Ikantanakiri irirori: “¿Paitama pitharowantari? ¿Tikirama pikimisanta-pirotzi?” Piriintanaka, imairintakiro tampyaa aajatzi otamakaani inkaari, awisanaki, mairyaatanaji kamiitha. </v>
<v b="MAT" c="8" v="27">Okiryaantzi ikantawinta-nakari Jesús, antaro ipinkathata-nakiri, ikanta-wakaa-jiita: “¿paitama atzirita-tsiri yoka? Imairintziro tampyaa, aajatzi inkaari.” </v>
<v b="MAT" c="8" v="28">Ariijiitaka intatzikiro, aatakota-paaki nampitsiki ipaitai-tziri Gadara. Ari isiya-sita-wakari apiti atziri yaakiri piyari ipoñaakaro kitataari-masiki. Katsima ikantakaakari piyari, oshiki itharowakaitari, ti onkanti inkinaiti anta. </v>
<v b="MAT" c="8" v="29">Ikaimaa-pirotatzii ikantzi: “¡Jesús, Itomi Pawá! ¿Piwasankita-tyiinama tikirata omonkaratyaata? ¿Tsikama nokanta-kimika awiroka?” </v>
<v b="MAT" c="8" v="30">Ari isimoka-waijiitzi oshiki chancho anta. </v>
<v b="MAT" c="8" v="31">Ñaawaitanaki iwiyariti, ikantzi: “Aririka pisita-kota-kaajiri naaka, pintyaantina ipiyotaka chancho.” </v>
<v b="MAT" c="8" v="32">Ikantzi Jesús: “¡Pijati piyarí!” Jatanaki piyari-payi chanchoki, isaikantapaakiri, irootaki isiyanta-nakari impiritaki, mitaajiita-paaka maaroni inkaariki, apirotaka ipiinkaki. </v>
<v b="MAT" c="8" v="33">Ikanta iñaakiro aamaako-wintariri chancho okaratzi kantain-chari, siyanaka nampitsiki, ikamanta-paakiri maaroni atziri okaratzi iñaakiri. </v>
<v b="MAT" c="8" v="34">Irootaki iyatanta-nakariri atziri-payi, iñaapaakiri Jesús, ikantapaakiri: “Ti noninti pisaiki nonampiki, pamini tsika pinkini.” </v>
<v b="MAT" c="9" v="1">Ikanta ititanaaro Jesús pitotsiki, imontyaaja inampiki. </v>
<v b="MAT" c="9" v="2">Ari yamaita-kiniri kisoporokiri, yanatakoi-takiri inaryaa-mintoki. Iyosirita-wakiri Jesús ikaratzi anata-kota-kiriri oshiki yawintaa-paakari, iñaanata-wakiri mantsiyari, ikantziri: “Pinkimo-siriwintyaa ashininká, tima impyaakoi-takimiro pikaaripiro-siri-witaka.” </v>
<v b="MAT" c="9" v="3">Kimawaki Yomitaan-taniri-payi, ikanta-siritanaki: “Ithainka-tasorintsitatzii yoka.” </v>
<v b="MAT" c="9" v="4">Yotaki Jesús tsika ikanta-siritzi, isampita-nakiri, ikantziri: “¿Opaita pikaaripiro-siritantari? </v>
<v b="MAT" c="9" v="5">¿Tima onkamiithati nonkanti: ‘Ipyaakoi-tajimiro pikaaripiro-siri-witaka?’ ¿Irooma pinintzi nonkantiri: ‘Pinkatziyi, pijatai?’ </v>
<v b="MAT" c="9" v="6">Iroñaaka piyotiri Itomi Atziri otzimi-motziri isintsinka aka kipatsiki, aritaki impyaakotairi kaaripiro-siri-witachari.” Ipithoka-sita-nakari kisoporokiri, ikantziri: “Pinkatziyi, paanajiro pinaryaa-minto, pijatai piwankoki.” </v>
<v b="MAT" c="9" v="7">Ari ikatziyanaja mantsiya-witachari, jataji iwankoki. </v>
<v b="MAT" c="9" v="8">Tima iñaakiri maaroni piyotain-chari, okiryantzi ikantajiitanaka iñaawajiri ijataji. Ikantajiitanaki: “Imapirota-tziiro Pawa, iriitaki matakirori otzimi-motan-tariri itasorinka yoka atziri.” </v>
<v b="MAT" c="9" v="9">Ikanta yawisanaki Jesús, irojatzi iñaanta-paariri Mateo, iriitaki yoka sintsiwintan-tatsiri yamaitiniri kiriiki. Ikantapajiri: “Piyaatina.” Ari ikatziyanaka Mateo iyaatanakiri. </v>
<v b="MAT" c="9" v="10">Ariitaka iwankoki Mateo iwakaiyaari Jesús, ari itsipatakariri iyomitaani-payi. Tima oshiki sintsiwintan-tatsiri yamaitiri kiriiki jatanain-tsiri, ijatzitaka aajatzi oshiki antayitzirori kaari-pirori. Ari ikaratzi itsipajiitakari Jesús. </v>
<v b="MAT" c="9" v="11">Ikanta iñaakiri Nasitantaniri, ikaimakiri iyomitaani Jesús, isampitakiri, ikantziri: “¿Paitama itsipatan-tariri Jesús sintsiwintan-tatsiri yamaitiniri kiriiki aajatzi antayitzirori kaari-pirori? Ti onkamiithati.” </v>
<v b="MAT" c="9" v="12">Ikimaki irirori Jesús, ikantzi: “Aririka imantsiyati atziri ipoka-sitziri aawintan-tzinkari, iriima atziri kaari mantsiyatatsi tikatsi ininti irirori. </v>
<v b="MAT" c="9" v="13">Ontzimatyii pinkinkithasiritiro Ikantakaantani Pawa, kantatsiri: Ti apatziro nonintzi pamayitajina patsipita-kaani. Iro nokowa-pirotajiri pinisironkatairi pishininka. Tima ti nompoka-sitiri ikimita-kaantai-tziri kamiitha-siriri inawita, nopoka-sita-tziiri kaari-piro-siriri nonkaima-siritajiri iwashaantairo kaari-pirori.” </v>
<v b="MAT" c="9" v="14">Ari ipokajiitaki iyomitaani Juan, isampita-paakiri Jesús, ikantziri: “¿Ipaitama kaari itziwintanta piyomitaani? Tima nontziwinta-piintyaa naaka, ari ikimi-tzitari iyomitaani Nasitantaniri.” </v>
<v b="MAT" c="9" v="15">Ari yakanakiri Jesús, ikantanakiri: “Aririka ajati aawakaan-tsiki, ¿arima awasirita-paakyaa? Aryaajaini apaata, aririka yaitakiri iimintaitari, aripaiti intziwintaityaa. </v>
<v b="MAT" c="9" v="16">Tima aparoni paisatori ikithaataitari, aririkami iwapatankai-tantyaaro owakirari manthakintsi, aritaki osaraa-pirotanaki aririka ampithata-nakyaa owakirari manthakintsi. </v>
<v b="MAT" c="9" v="17">Ari okimitari aajatzi, ti inkanta-pirotyaa paisatori misinantsi-naki iwantai-tyaari airyaari iraitsiri. Aririka iwantai-tyaari, aritaki isanaryaanaki, aparata-siwaitakyaa iraitsiri aajatzi misinantsi-naki. Iriitaki kamiithatatsi owakirari misinantsi-naki iwantai-tyaari, apitiro inithaa-wakaa airo oyaaripirota-wakaa.” </v>
<v b="MAT" c="9" v="18">Ikinkithawai-minthaitzi Jesús, ariitapaaka ijiwariti Judá-iti, ityiirowa-paaka impinkathata-paakiri, ikantziri: “Kamaki nosinto, irootaki nopokantari pijati nowankoki pantanta-jyaaro kapichiini pako, añaajiita.” </v>
<v b="MAT" c="9" v="19">Ari ijatanaki Jesús, aajatzi iyomitaani-payi, iyaatanakiri. </v>
<v b="MAT" c="9" v="20">Ari opokapaaki kooya mantsiyata-tsiri, tima oshiki osarintsi asinonkaawaitaka, tzima-kotaki 12 osarintsi, okina-sita-paakiri itaapiiki Jesús, antakiro kapichiini opatziki iithaari. </v>
<v b="MAT" c="9" v="21">Okanta-siritzi: “Aririka notzinki-takiri kapichiini iithaari, aritaki nisita-kotaji.” </v>
<v b="MAT" c="9" v="22">Ari ipithoka-sita-nakaro Jesús, ikantziro: “Kimosiri pinkanta-najyaa noshininka, irootaki isitakotaa-jimiri pawintaajana.” Apatha-kiro isitanaki omantsiyari kooya. </v>
<v b="MAT" c="9" v="23">Ikanta yariita-paaka Jesús iwankoki ijiwariti Judá-iti, iñaapaa-tziiri showiriwintzirori kamaintsiri, oshiki atziri akiwai-nkatain-chari iraajiita. </v>
<v b="MAT" c="9" v="24">Ikantapaakiri: “Pishikajiiti, ti onkami piraako-jiitakari, omakoryaatzii.” Tima thainkaitakiri Jesús. </v>
<v b="MAT" c="9" v="25">Imisitowa-paakiri maaroni, kyaapaaki Jesús, yairika-wakota-paakiro, piriintanaja iintsi. </v>
<v b="MAT" c="9" v="26">Tira imanakoitanakiri Jesús, ikimakoi-tanakiri maaroni anta. </v>
<v b="MAT" c="9" v="27">Ikanta yawisanaki Jesús, iyaatanakiri apiti mawityaakiri, ikantzi ikaimi: “¡Ikasiya-kaitani pinkatharini David, pinisironkata-jyaana!” </v>
<v b="MAT" c="9" v="28">Irojatzi yariitan-tapaakari pankotsiki. Ipokapaaki okaakiini mawityaakiri, ari isampitakiri Jesús, ikantziri: “¿Tima pawintaakana awiroka aritaki nomatakiro pinintziri?” Ikantajiitzi irirori: “Jii, ari pimatakiro Nowinkathariti.” </v>
<v b="MAT" c="9" v="29">Akotanaki Jesús, itzinkakiri kapichiini irokiki, ikantziri: “Isita-kota-kaajimi pawintaana.” </v>
<v b="MAT" c="9" v="30">Apatha-kiro yaminanaji kamiitha. Isintsi-thawita-waari, ikantziri: “Airo pikamanta-kotana nisita-kota-kaajimi.” </v>
<v b="MAT" c="9" v="31">Iro kantacha jaitijiitanaki yokapayi ikamantantanaki, ithonka ikimakoi-tanakiri Jesús anta. </v>
<v b="MAT" c="9" v="32">Ikanta yamaita-paakiniri Jesús yaayiri piyari, kisowaanti ikantaka. </v>
<v b="MAT" c="9" v="33">Tima yisita-kota-kaawakiri Jesús yoka atziri, ñaawaitanaji, imisitowainiri iwiyariti. Okiryaantzi ikantanaka atziri-payi, ikanta-siri-jiitzi: “Tira añaapiintiri ashininka-payi imatiro kimityaaroni yantakiri yoka.” </v>
<v b="MAT" c="9" v="34">Iriima Nasitantaniri-payi, ikantajiitzi irirori: “Ipajiinkatyaari ijiwariti piyari yisita-kota-kaantariri yayiri.” </v>
<v b="MAT" c="9" v="35">Tima ithonka yaniitakiro Jesús maaroni nampitsi, iyomitaan-tayitaki tsika yapatota-piintaita. Ikinkithata-piintakiro Kamiithari Ñaantsi, tsika okanta ipinkathari-wintantai. Yisita-kota-kaayitakiri maaroni, tikatsi aparoni mantsiyarintsi pomirintsitzi-motyaarini. </v>
<v b="MAT" c="9" v="36">Ikanta iñaakiri Jesús oshiki apatowinta-kariri, antaro itako-sirita-nakari, ikantanaki: “Omapiro yasinonkaayita yoka atziri-payi. Ikimitakari ipiraitari airorika itzimi aamaako-wintyaarini.” </v>
<v b="MAT" c="9" v="37">Aikiro ikantana-kitziiri iyomitaani-payi: “Isiyakaro yokapayi atziri osampai-nkatzi pankirintsi, titzimaita intzima-piroti atziri koyaajironi. </v>
<v b="MAT" c="9" v="38">Pamanairi awirokaiti Awinkathariti, intyaankiita oshiki jatasitirini atziri-payi, tima tzimatsi oshiki kimisantaa-tsini.” </v>
<v b="MAT" c="10" v="1">Ipoñaa iyoyaaki Jesús 12 iyomitaani, ipajiinkakiri isintsinka. Imatanakiro irirori yisita-kota-kaayitziri maaroni kantasi-waita-chari imantsiyari aajatzi ikaratzi ikyaantasiritari piyari. </v>
<v b="MAT" c="10" v="2">Yoka ikaratzi 12 iyoyaakiri Jesús, iriiyitaki ipaitakiri Tyaantaariiti: Itanakarori Simón, ipaitakiri Pedro. Ipoñaapaaka Andrés, iririntzi Pedro. Ipoñaapaaka Jacobo itomi Zebedeo itsipatakari Juan iririntzi. </v>
<v b="MAT" c="10" v="3">Ipoñaapaaka Felipe, Bartolomé, Tomás, Mateo sintsiwintan-tawita-chari yamaitiniri kiriiki, ipoñaapaaka Jacobo itomi Alfeo, Tadeo, </v>
<v b="MAT" c="10" v="4">ipoñaapaaka Simón, ipaitai-tziri aajatzi Kisakotan-taniri. Ipoñaapaaka owiraanta-paakarori Judas Nampitsiwiri, iriitakira pithoka-sita-kariri Jesús. </v>
<v b="MAT" c="10" v="5">Ipoñaa ityaankakiri Jesús karatatsiri 12, iyomitaa-yitawakiri, ikantziri: “Airo pikini isaiki pasini-satzi atziri, airo pikinanaki aajatzi inampiki Ositikii-toni-satzi. </v>
<v b="MAT" c="10" v="6">Apatziro pinkina-yitanaki inampiki Israel-iiti, osiyakariri ipiraitari ipyaawitaka. </v>
<v b="MAT" c="10" v="7">Aririka pijatanaki, iroka pinkanti pikamantanti: ‘Irootaintsi impinkathari-wintantaji Inkiti-satzi aka.’ </v>
<v b="MAT" c="10" v="8">Pisita-kota-kaayitajiri mantsiyari, pañaakaa-yitairi kamatsiri, pisita-kota-kaajiri pathaa-waita-tsiri, aajatzi ikyaantasiritari piyari. Tima Pawa nisironkataami awirokaiti, ti ininta-kotimi. Irootaki pimatanajiri awiroka airo pikowa-kotantzi, pinisironkatan-tajyaa. </v>
<v b="MAT" c="10" v="9">Airo paanaki nasiyita-chari piiriikiti, </v>
<v b="MAT" c="10" v="10">aajatzi piyaari awotsiki. Airo paanaki pasini pithaari, aajatzi pasini pinkyaan-tyaari piitziki, pikotzikiiri. Tikatsi pasini paanakiri. Tima inkantaiti: Ipaitziri antawaita-tsiri iwariti. </v>
<v b="MAT" c="10" v="11">Aririka pariitakyaa nampitsiki, paminapaaki aakamiithata-wakimini, iriitaki pisaiki-mota-paaki, irojatzi pawisan-takyaari pasiniki nampitsi. </v>
<v b="MAT" c="10" v="12">Aririka pariitakyaa pankotsiki, piwithatan-tapaakyaa. </v>
<v b="MAT" c="10" v="13">Aririka yaakamiithata-wakimi piwithata-paakari, aritaki isaikaji kamiitha. Airorika yaakamiithata-wakimi, aminaa-sitaka piwitha-witapaakari. </v>
<v b="MAT" c="10" v="14">Airorika yaakamiithatzimi, airorika ikimisantzimi aajatzi, pawisa-pithatiri, pintika-najiro pipatsi-kitziti. </v>
<v b="MAT" c="10" v="15">Iriitaki imapiroiti apaata aririka yaminakoi-tairi maaroni yantayitakiri. Aritaki anaanakiro ikantai-takiri pairani Paamaarini-satzi aajatzi Katsimaarini-satzi. Omapiro.” </v>
<v b="MAT" c="10" v="16">“Notyaan-tzimira iroñaaka, pikimitakari ityaantai-tziri ipiraitari tsika ipiyota owantaniri. Iro kantacha, ontzimatyii pisiya-kotyaari awiroka-payi kokintzi maranki, pisiya-kotyaari aajatzi siro itsinampa-siri-waitzi. </v>
<v b="MAT" c="10" v="17">Paamaiyaa. Tima yaitatyiimi jiwariki, impasawaitaitimi tsika yapatota-piintaita. </v>
<v b="MAT" c="10" v="18">Ompoña yaitanakimi isaiki pinkathari-piroriki okantakaan-tziro pawintaajana. Ari pinkinkithata-koyita-jinari anta, inkimayitaji aajatzi pasini-satzi atziri-payi. </v>
<v b="MAT" c="10" v="19">Aririka piñaakiro yaitanakimi, airo pikanta-siri-waitzi: ‘¿Opaitama noñaawaita-paakiri?’ Tima tzimatsi iyosirita-kayi-mironi opaita piñaawaitiri. </v>
<v b="MAT" c="10" v="20">Airo piyota-sitaro awiroka ompaityaa piñaawaitiri, iriitakira Tasorinkantsi poñaachari Asitamiriki yotakayi-mironi onkarati piñaawaitiri. </v>
<v b="MAT" c="10" v="21">Aritaki iñiitaki aakaantirini iririntzi iwa-kaantiri. Aakaantirini itomi. Tzimatsi owa-kaantirini asitariri ikisaniinta-nakiri. </v>
<v b="MAT" c="10" v="22">Oshiki kisaniintimini okantakaaro pikimisantaana. Iro kantacha, ikaratzi oijatanari yawintaajana, iriitaki awisakotaa-tsini. </v>
<v b="MAT" c="10" v="23">Aririka inkisaniintai-tanakimi anta, pawisa-pithatiri. Tima tikira pinthotyiiro pijayiti inampiki Israel-iiti, piyapaaka yoka Itomi Atziri. Omapiro. </v>
<v b="MAT" c="10" v="24">Tira iñiiti aparoni iyomitaai-tziri yanairi yomitairiri. Tira iñiiti aajatzi aparoni ompirataari yanairi ompiratariri impinka-thaitiri. </v>
<v b="MAT" c="10" v="25">Apatziro añiiri aparoni iyomitaai-tziri inkimita-jyaari yomitairiri pairani. Ari ikantari aajatzi ompirataari. Tima oshiki ikisaniintai-takina iroñaaka naaka, ikimita-kaitakina naakami Nantatsiri. Awiroka imapiroiti inkisaniintaitimi pikimisantaana.” </v>
<v b="MAT" c="10" v="26">“Airo pitharowan-tawaitari yokapayi, tima ontzimatyii onkoñaata-koyitai okaratzi manakowitain-chari, oiñaarontairo kaari ikimatha-witaita pairani. </v>
<v b="MAT" c="10" v="27">Tzimatsi-rika nonkaman-timiri tsitiniriki, pikamantantairo awiroka kitaipaiti. Tzimatsi-rika nonkinkithata-kayimiri awirokaiti nomananikiini, pinkaman-tairi awiroka maaroni atziri. </v>
<v b="MAT" c="10" v="28">Airo pitharowan-tawaitari nintatsini iwimi, tima airo imatziro yooka-siritimi irirori sarinka-winiki. Apatziro pintharowan-tyaari Pawa matzirori yapirotantzi, yooka-siritantzi sarinka-winiki. </v>
<v b="MAT" c="10" v="29">Tima ti impina-piro-wityaa tsimiri-payi, iro kantacha iyotzi Pawa aririka inkamakaranti aparoni. </v>
<v b="MAT" c="10" v="30">Tima iyotzityaaro Pawa tsika okaratzi tzimatsiri aisi. </v>
<v b="MAT" c="10" v="31">Piñaakiro, tima yaamaa-kotyaari Pawa tsimiri-payi, awiroka imapirotzi yaamaako-wintami. Airo pitharowan-tawaitari kisaniintzimiri. </v>
<v b="MAT" c="10" v="32">Aririka pinkantiri pishininka: ‘Nopinkathatajiri Jesús,’ aritaki nonkantajiri Asitanari Inkiti-satzi: ‘Apaá, ipinkathataana yoka.’ </v>
<v b="MAT" c="10" v="33">Irooma pinkantiri-rika pishininka: ‘Ti nompinkathatiri Jesús,’ aritaki nonkantzi-tyaari naaka, nonkantajiri Asitanari: ‘Apaá, ti impinkathatina yoka.’ ” </v>
<v b="MAT" c="10" v="34">“Airo pikinkithasiri-waita awirokaiti, ti apatziro nopoki noyomitaa-yitajiri atziri-payi yaakamiithata-wakaiyaa aka kipatsiki, okimiwaitakaro namatyiimi wisa-mintotsi imaimanita-wakaan-taityaari. </v>
<v b="MAT" c="10" v="35">iroka nopokan-takari: Inkisaniintajiri atziri iriri, Onkisaniintajiro kooya iniro, Onkisaniintajiro kooya ayiro. </v>
<v b="MAT" c="10" v="36">Impithoka-sita-wakaiyaa atziri-payi inkisaniinta-wakajyaa ikaratzi isaikajiitzi iwankoki. </v>
<v b="MAT" c="10" v="37">Irootaki kamiitha-witacha pintakotyaari piri, piniro, pintsiti-payi. Iro kantacha, iroorika paakowinta-nakyaa pintakotyaari pishininka-payi, anaanakiro-rika okaratzi pitakotana naaka, airo nokimita-kaami naapatyaani. </v>
<v b="MAT" c="10" v="38">Airorika patsipita-kowintaana pinkimisantajina awiroka, pinkimita-kaantairomi ipaikakoi-tatyiimimi, tira pinkamiithati nasitajyaami naaka. </v>
<v b="MAT" c="10" v="39">Tima inkarati itakowaita-chari apaniroini irootaki yantantarori inintasi-waitari irirori, aritaki impyaa-sitajyaa. Iriima ikaratzi atsipiwintarori yantanajiro nonintziri naaka irootaki ikamawintan-takanari, aritaki yawisako-siritai.” </v>
<v b="MAT" c="10" v="40">“Tzimatsi-rika aapatyii-yaamini, naaka yaapatyaaka. Ari okantari aajatzi, tzimatsi-rika aapatyii-yaanani naaka, iriitaki yaapatyaaka Asitanari otyaanka-kinari aka. </v>
<v b="MAT" c="10" v="41">Tzimatsi-rika yotimini Kamantan-tzinkari pinatzii irootaki yaapatyaan-tamiri, aritaki pinkaratairi apaata impinatajimi Pawa. Ari okanta aajatzi, tzimatsi-rika yotakimini kamiithasiriri pikanta pikimisantai irootaki yaakamiithatan-tamiri, aritaki pintsipatyari apaata impinataimi Pawa. </v>
<v b="MAT" c="10" v="42">Aririka iyoitimi awiroka noyomitaani, irootaki ipantai-tamiri piriri okantawitaka ti piriipiro-wityaa awiroka, aritakira impinai-tajiri apaata yoka itakota-kamiri. Omapiro.” </v>
<v b="MAT" c="11" v="1">Ikaratakiro Jesús iyomitaakiri 12 iyomitaani. Awisanaki ikamantanti maaroni nampitsiki okaratzi tzimatsiri anta. </v>
<v b="MAT" c="11" v="2">Tima yasitakoi-takiri irirori Juan kiwaatan-tsiri, ari ikima-kotakiri Saipatzii-totaari okaratzi yantayitakiri. Ityaankaki apiti iyomitaani, </v>
<v b="MAT" c="11" v="3">isampitiri, inkantiri: “¿Awirokama ipaitai-tziri, ‘Pokatsini?’ Kaari-rika awiroka, ¿Tzimatsima pasini noyaa-kotiri?” </v>
<v b="MAT" c="11" v="4">Ikanta yariijiitaka, isampita-paakiri Jesús. Ari yakanaki irirori, ikantzi: “Aririka pimpiyanaji, pinkaman-tapajiri Juan okaratzi pikimakiri awiroka, okaratzi piñaakiri nantayitakiri. </v>
<v b="MAT" c="11" v="5">Tima naminakaa-yitajiri mawityaakiri, naniita-kaayitajiri kisoporokiri, nisita-kota-kaayitairi pathaa-waita-tsiri, nokimakaa-yitajiri atsikimpityari, nañaakaa-yitajiri kaminkari, nokinkithata-kota-jiniri Kamiithari Ñaantsi asinonkainkari-payi. </v>
<v b="MAT" c="11" v="6">Kimosiri inkantajyaa inkarati kaari kisosiri-wintainani.” </v>
<v b="MAT" c="11" v="7">Ikanta ipiyaaro iyomitaani Juan, isampita-nakiri Jesús ikaratzi piyowinta-kariri, ikinkithata-kotziri Juan, ikantzi: “¿Paitama piñaakiri chapinki otzisi-masiki? ¿Iriima piñaaki kimitarori saworo opiyonka-tonkita-kaaro tampyaa? </v>
<v b="MAT" c="11" v="8">¿Piñaakirima iwaniinkata ikithaata? Ti. Tima inkarati waniinkata-chari ikithaata, isaika-pankotziri pinkathari. </v>
<v b="MAT" c="11" v="9">Irootaki pijata-sitan-tariri piyotzi Kamantan-tzinkari inatzii. Tima imapirota-tziiro irirori yanaanakiri pasini Kamantan-tzinkari-payi. </v>
<v b="MAT" c="11" v="10">Tima iriitaki isankinata-koitakiri pairani, ikantaitaki: Pamini, aritaki nontyaantaki ityaaroni inkamanta-kotimi, Iriitaki witsikaan-timini tsika pinkina-paaki. </v>
<v b="MAT" c="11" v="11">Pinkimi nokantzi naaka: Pairani oshiki atziri tzimawitain-chari, tikatsi anairini Juan Kiwaatan-tatsiri okaratzi iyota-nitakari. Iriima inkarati tsinampa-siritaa-tsini, impinkathari-wintairi Pawa inkitiki, aritaki yanaa-kotairi irirori Juan. Omapiro. </v>
<v b="MAT" c="11" v="12">Tima owakira yitanta-nakarori Juan ikinkithata-kaimi irojatzi iroñaaka, tzimatsi oshiki nintatsiri sintsiini iñiiro impinkathari-wintairi Inkiti-satzi. Osiyawaitakaro isintaitzi aririka iwayiritaityaa. </v>
<v b="MAT" c="11" v="13">Pairani tzimayitatsi Kamantan-tzinkari-payi aajatzi Ikantakaan-taitani, irootaki ikamantantai-takiri irojatzi itziman-takari Juan. </v>
<v b="MAT" c="11" v="14">Iriitakira Juan ikinkithata-koitakiri pairani, tima iriitaki Elías-tatsiri pokatsini. ¿Pikimisantziroma? </v>
<v b="MAT" c="11" v="15">Kowirori inkimathatiro, inkimisanti. </v>
<v b="MAT" c="11" v="16">¿Ipaitama nosiyakaan-tiriri yokaiti atziri? Isiyakari washaantawai-rintzi iintsi aririka isiyakaa-waityaa owaankiirin-tsiki, ikaima-kota-wakaa-jiita, </v>
<v b="MAT" c="11" v="17">ikanta-wakaa-jiita: ‘Thami ashowiriti amashaitan-tyaari.’ Ti ininti. Ikantawita: ‘Thami ampanthai awasiritan-tyaari.’ Ti ininti. </v>
<v b="MAT" c="11" v="18">Aritaki pikanta-jiitaka awirokaiti. Piñaawitakari Juan, itziwinta-paaka, ti imirityaaro kachori, pikanta-jiitakiri: ‘Ikyantasirityaari piyari, irootaki itziwaitantari.’ </v>
<v b="MAT" c="11" v="19">Ipokawitaka Itomi Atziri, ti intzityaaro irirori owaritintsi, iriro kachori. Pikanta-jiitakiri: ‘Kaari-pirori inatzii, niyawai-rintzi, sinki-ryaantzi. Yaapatyaari sintsiwintan-tatsiri yamaitiniri kiriiki, yaapatyaari aajatzi kaari-piro-siriri.’ Tikatsi ompaityaa, tima aririka iñiitairo onkarati awisatsini apaata, ari iyoitairi omapiro iyota-nita.” </v>
<v b="MAT" c="11" v="20">Ipoñaa ikinkithata-kota-nakiri Jesús ikaratzi ñaawita-karori itasonka-wintantzi nampitsiki, titzimaita iwashaantiro ikaaripiro-siri-jiitzi. Ikantzi: </v>
<v b="MAT" c="11" v="21">“Ikanta-machiitzimi Simapankoni-satzi aajatzi nampitarori Corazín. Oshiki piñaawitakaro notasonka-wintantaki, titzimaita pinkimisanta-jiiti. Iriimi ñaakinani Mapini-satzi aajatzi Simaa-satzi, aritaki inkithaata-nakyaaromi mirimasita-tsiri kithaarintsi, saikawaita-nakimi samanpoki iwasirita-kotyaa ikaaripiro-siri-yitaki, inkimisantajimi maaroni iriroriiti. </v>
<v b="MAT" c="11" v="22">Awirokataki imapiroiti iwasankitaitiri apaata aririka yaminakoi-tairi maaroni yantayitakiri. Aritaki anaanakiro ikantai-takiri pairani Mapini-satzi aajatzi Simaa-satzi. </v>
<v b="MAT" c="11" v="23">Aajatzi awirokaiti nampitarori Capernaum, pikinkithasiriwita pijatai inkitiki, apatziro pijamatsitaji tsika ikinayitzi kaminkari. Iriimi ñaakinani pairani Paamaarini-satzi okaratzi piñaawitakari awirokaiti, irojatzi osaikimi inampiiti. </v>
<v b="MAT" c="11" v="24">Awirokataki imapiroiti iwasankitaitimi apaata aririka yaminakoi-tairi maaroni yantayitai-takiri. Aritaki anaanakiro ikantai-takiri pairani Paamaarini-satzi aajatzi Katsimaarini-satzi.” </v>
<v b="MAT" c="11" v="25">Irootaki yamananta-nakari Jesús, ikantzi: “Apaá, tima awiroka pinkathari-wintziriri inkiti-satzi aajatzi kipatsi-satzi, oshiki notharowintakami. Tima awiroka omani-motakiri yotaniriiti iroka-payi, iriitaki piyotakaa-yitai osiyariri iintsi itsinampa-siritzi. </v>
<v b="MAT" c="11" v="26">Ari okanta, tima irootaki onimota-kimiri awiroka Asitanarí.” </v>
<v b="MAT" c="11" v="27">Ikantanakiri piyowinta-kariri: “Iriitaki Asitanari oyotakaa-narori maaroni. Apatziro iyotana irirori, tima Itomi iwana. Ari nokimitari naaka apatziro noyotziri Asitanari, kantacha noyotakaa-yitajiri nonintziri naaka iyotajiri. </v>
<v b="MAT" c="11" v="28">Aririka piñiiro onkantzimo-siri-waityaami, ompomirintsitzi-mowaityaami, pimpoki nosaiki naaka, aritaki nomakoryaa-sirita-kaayitaimi. </v>
<v b="MAT" c="11" v="29">Okimiwaitakaro ontzimi-rika opaita nonkima-tinata-kaiyaamiri. Tima tzimatsi nonintziri noyomitaimiri: tima naaka tsinampa-siri. Aritaki piñaajiro nomakoryaa-sirita-kaajimi. </v>
<v b="MAT" c="11" v="30">Tima okaratzi nokima-tinata-kaamiri naaka, ti ompomirintsi-pirotyaa.” </v>
<v b="MAT" c="12" v="1">Okanta kitaitiriki imakoryaan-taitari, ikini-mota-nakiro Jesús pankirintsi-masi. Ari isapiryanaki okithoki pankirintsi iyomitaani Jesús, tima intashaa-jiitatzii. </v>
<v b="MAT" c="12" v="2">Iñaakiri Nasitantaniri, ikantanakiri Jesús: “Paminiri piyomitaani isapirya-kiwaitatzii kitaitiriki imakoryaan-taitari, tima ti osinitaa-ntsiti isapirya-waitaiti.” </v>
<v b="MAT" c="12" v="3">Akanaki Jesús ikantziri: “Tima piñaanata-kotiri pinkatharini David aantawita-kariri itashi itsipatari ikarajiitzini. </v>
<v b="MAT" c="12" v="4">Ikyaaki tasorintsi-pankoki, iwakaro tasorin-tsita-tsiri owaritintsi, ipakiri ikarajiitzi. Ti osinitaan-tsiwityaa, apatziro iwapiintaro Ompira-tasorintsitaari. </v>
<v b="MAT" c="12" v="5">Tima piñaanatiro Ikantakaan-taitsiri, tima yantawaita-piinti Ompira-tasorintsitaari kitaitiri imakoryaan-tairi tasorintsi-pankoki, tikatsi kisantyaarini. </v>
<v b="MAT" c="12" v="6">Nokantzi naaka, tzimatsi aka ipinkatha-piroi-tziri, iriitaki anairori tasorintsi-panko. </v>
<v b="MAT" c="12" v="7">Irootaki isankinata-koitakiri pairani, ikantaitzi: Ti noninti pamajina pipira pintaajinari, Irootaki noninta-pirotajiri pintakota-jyaari pishininka. Aririka pikimathatiromi iroka, airo pikisan-tarimi yokapayi, tima ti inkaaripiro-siriti. </v>
<v b="MAT" c="12" v="8">Tima yoka Itomi Atziri pinkathari-pirori inatzii, yanairo kitaitiri imakoryaan-taitari.” </v>
<v b="MAT" c="12" v="9">Ipoñaa yawisanaki Jesús, kyaapaaki yapatota-piintaita. </v>
<v b="MAT" c="12" v="10">Ari isaikakiri anta kisowakori. Ikanta Nasitantaniri-payi, isampitakiri Jesús, ikantziri: “¿Sinitaa-ntsita-tsima yisita-kota-kaantaiti kitaitiri imakoryaan-taitari?” Irootaki isampitan-tariri okantantyaari inkanta-kotiri. </v>
<v b="MAT" c="12" v="11">Yakanaki Jesús, ikantziri: “Tira pamina-sityaari awiroka pipira aririka intityaa omoro-naki kitaitiri imakoryaan-taitari, pitakotari, pinosikiri. </v>
<v b="MAT" c="12" v="12">Iriitaki itako-piroitari atziri, yanairi ipiraitari. Tima sinitaa-ntsitatsi anisironkatantyaa kitaitiri imakoryaan-taitari.” </v>
<v b="MAT" c="12" v="13">Iñaanata-nakiri kisowakori, ikantziri: “Pintharyaawakotai.” Kantanaka ikantakiri, akotanaji kamiitha atziri, okimita-naaro pasini irako. </v>
<v b="MAT" c="12" v="14">Ari isitowa-jiitanaki Nasitantaniri yapatojiitaka, ikinkitha-tawakaa-jiitakani, ikanta-wakaa-jiita: “¿Tsikama ankanti-rika Jesús ampyaakaan-tyaariri?” </v>
<v b="MAT" c="12" v="15">Yotaki Jesús ikowaitatzii iwaitiri, irootaki yawisan-tanakari. Iyaatanakiri oshiki atziri, yisita-kota-kaayitaki oshiki mantsiyari. </v>
<v b="MAT" c="12" v="16">Isintsi-thawitakari ikantziri: “Airo pikamanta-kotana.” </v>
<v b="MAT" c="12" v="17">Ari omonkaratari ikinkithatakiri pairani Kamantan-tzinkari Isaías, ikantzi: </v>
<v b="MAT" c="12" v="18">Yoka nompiratani, iriitaki noyoyaakiri. Notakotani inatzii, iriitaki oimosirinkanari. Oisokiro iwiro Notasorinka, Ikinkithata-kaajiri pasini-satziiti atziri ikamantairi tampatzika-siritan-tatsiri. </v>
<v b="MAT" c="12" v="19">Airo ikaima-waitzi irirori, Airo ikimaitziri isinchii-nkawaiti inkinkithata-kotyaa owaankiirin-tsiki-payi. </v>
<v b="MAT" c="12" v="20">Airo iwatsi-piroitziro isatairo sonkari sataawita-chari, Airo iitsiwakiro paamari-minki tsiwaki-matain-tsiri, Irojatzi imatanta-jyaarori yitsinampairi iñiitairo iroopirori. </v>
<v b="MAT" c="12" v="21">Iriitaki iyaakoniintairi pasini-satziiti atziri. </v>
<v b="MAT" c="12" v="22">Ari yamaita-kiniri Jesús yaakiri piyari. Tima mawityaaki ikantakaakari, ikiso-waantita-kaakiri. Imatawajiri yisita-kota-kaawajiri, aminanaji kamiitha, ñaawaitanaji. </v>
<v b="MAT" c="12" v="23">Okiryaantzi ikantanaka maaroni atziri, ikantajiitzi: “¿Iriima yoka ikasiya-kaita-kiriri pinkatharini David?” </v>
<v b="MAT" c="12" v="24">Kimajiitaki irirori Nasitantaniri, ikantajiitzi: “Yoka atziri isintsitakaa-tziiri Nantatsiri, irootaki yisita-kota-kaantariri ikaratzi yaakiri piyari.” </v>
<v b="MAT" c="12" v="25">Yotzimaitaka irirori Jesús ikinkithasiritakari Nasitantaniri, ikantanakiri: “Aririka imaimanita-wakaiyaa atziri tsika ipinkathari-wintai-tziri, aritaki yooka-wakaanakyaa. Aririka imaimanita-wakaiyaa atziri inampiki, aritaki yooka-wakaanakyaa. Aririka imaimanita-wakaiyaa atziri tsika isaika-wankota-wakaa, aritaki yooka-wakaanakyaa. </v>
<v b="MAT" c="12" v="26">Ari ikantzitari aajatzi piyari aririka imaimanita-wakai-yaami. Aritaki yooka-wakaanakyaa, ¿airoma ithonka yooka-wakaanakyaa? </v>
<v b="MAT" c="12" v="27">Iriirikami Kamaari Nantatsiri osintsitakainari naaka, ¿irijatzima sintsitakairiri piyomitaani awiroka yisita-kota-kaantariri ikaratzi yaakayitziri? Aririka okanta pikamanta-kota-tziiri piyomitaani, aritaki inkisan-takyaamiro okaratzi pikantakiri. </v>
<v b="MAT" c="12" v="28">Irooma naaka ipanaro isintsinka Tasorinkantsi poñaachari Pawaki, irootaki nomatan-tariri nisita-kota-kaayitziri ikaratzi yaakiri piyari. Tima imapokakimi awiroka-payi Pawa ipinkathari-wintantai. </v>
<v b="MAT" c="12" v="29">Tima aririka inintaiti inkositaitiri atziri sintsita-tsiri kamiitha, ontzimatyii yitaita-wakyaari yoosotaitiri, airo ikantanaja inkisako-wintyaaro yasiyiwitari yayitaitiri. </v>
<v b="MAT" c="12" v="30">Tima inkarati kaari aapatyaanari naaka, iriitaki kisaniintanari. Ikaratzi kaari amitakotinari inkoyaa-kotina, yaparata-kota-tyaana. </v>
<v b="MAT" c="12" v="31">Pinkimi nokantzimiri naaka: Kantatsi Pawa yaripirotyaari antayitzirori kaari-pirori, ari inkimitairiri ñaawaitzirori kaari-pirori-payi. Iriima kisimata-kirini Tasorinkantsi, airo yaripiroi-taari. </v>
<v b="MAT" c="12" v="32">Ari okantari aajatzi: Kantatsi yaripirotyaari Pawa kisimatirini Itomi Atziri, iriima kisimata-kirini Tasorinkantsi, airo yaripirotaari. </v>
<v b="MAT" c="12" v="33">Tima osiyawaitakaro aririka iñiitiro kamiithari chochoki, iyotaitzi kamiitha okanta owaato. Irooma piyanta-tsiri chochoki, iyotaitzi kaari-pirori onatzii owaato. </v>
<v b="MAT" c="12" v="34">Tima pisiyakari maranki awirokaiti, kaari-piro-siri pikanta-jiitaka. Tikatsi pinkantyaa piñaawaitiro kamiithari, ti onkamiithati okaratzi pikinkithasiri-yitari, irootaki okaaripirotantari piñaawai-yitziri. </v>
<v b="MAT" c="12" v="35">Tima aparoni kamiithasiriri ikinkithasiritaro kamiithari, irootaki okamiithatantari yantayitziri. Iriima kaari-piro-siriri ti inkinkithasirityaaro kamiithari, irootaki okaaripirotantari yantayitziri. </v>
<v b="MAT" c="12" v="36">Iro kantacha nokantantari naaka, apaata aritaki yaminakoi-tairo kowiinka-yitatsiri ñaantsi okaratzi iñaawai-yitziri atziri-payi. </v>
<v b="MAT" c="12" v="37">Kamiitha-rika okanta piñaawai-yitziri, aritaki yaakamiithai-tajimi. Tirika onkamiithati, inkantai-taimi: ‘Kaari-pirori pinatzii, oshiki pinkimaatsi-waitajyaa.’ ” </v>
<v b="MAT" c="12" v="38">Ari yakanaki Nasitantaniri aajatzi Yomitaan-taniri, ikantzi: “¡Yomitaanarí! Nonintzi noñaajimi pintasonka-wintanti.” </v>
<v b="MAT" c="12" v="39">Ikantzi Jesús: “Tima kaari-piro-siriri pinajiitzi awiroka, oshiki pithainkakiri Pawa pinintzira piñiina nontasonka-wintanti. Airotzimaita nomatziro, apatziro piñiiro awishi-mota-kiriri pairani Kamantan-tzinkari Jonás. </v>
<v b="MAT" c="12" v="40">Tima iniyakiri antari kyaatsi, okaratzi mawa kitaitiri aajatzi mawa tsitiniri isaikaki imotyaaki. Aritaki inkanta-jyaari yoka Itomi Atziri inkitawita-paintyaa kipatsiki onkarati mawa kitaitiri aajatzi mawa tsitiniri. </v>
<v b="MAT" c="12" v="41">Apaata aririka yaminakoi-tajiro okaratzi yantaitziri, aritaki imishakowintaimi Inawini-satzi, tima ikimisantakiri pairani irirori Jonás, iwashaanta-najiro yantayitziro kaari-pirori. Tima yoka saiki-mota-kimiri awiroka-payi yanairi Jonás. </v>
<v b="MAT" c="12" v="42">Apaata aririka yaminakoi-tajiro okaratzi yantaitziri, aritaki omishakowintaimi kooya pinkatha-rotatsiri pairani kirinkanta, tima opokaki pairani iroori isaiki yotaniri pinkathari Salomón, okimisantakiri. Tima yoka saiki-mota-kimiri awiroka yanairi Salomón.” </v>
<v b="MAT" c="12" v="43">“Tima osiyawaitakaro isaika-siritan-tyaarimi piyari aparoni atziri, iwankotsi-titakaro yañaa-minto. Aririka yookawitai-takyaari, isitako-witaja atziri. Jatanaki piyari inkinawaiti otzisi-masiki, ti iñii tsika isaiki. </v>
<v b="MAT" c="12" v="44">Ari inkanta-siritai piyari: ‘Nompiyaji nowankoki tsika nopoñaaka.’ Piyaaja piyari, iñaapaa-tziiro kamiitha opisitaka isiri atziri, owaniinka okantaka, tikatsi saikantyaaroni. </v>
<v b="MAT" c="12" v="45">Ijata-sita-nakiri mapirotzirori ipiyaritzi, ikantakiri: ‘Thami ajati nowankoki, pintsipatyaana ampinkathariti.’ Yamaki ikaratzi 7 piyari. Aritaki yasinonkaa-pirotyaari atziri, anaanakiro yasinonkaawita pairani. Aritaki pinkanta-jyaari awirokaiti.” </v>
<v b="MAT" c="12" v="46">Aikiro ikinkithata-kaatziiri Jesús atziri-payi piyowinta-kariri, ariitapaaka iriniro otsipatakari iririntzi-payi, okatziya-paaka intakiroki, okaimakaan-tapaakiri. </v>
<v b="MAT" c="12" v="47">Ikantawitai-takari Jesús: “Ari opoki piniro otsipatari pirintzi-payi, onintzi oñiimi.” </v>
<v b="MAT" c="12" v="48">Yakanaki Jesús, ikantzi: “¿Otzimikama nonirotari, itzimi nirintzitari?” </v>
<v b="MAT" c="12" v="49">Yookota-nakiri ikaratzi iyomitaa-piintakiri, ikantzi: “Yokaiti, iriitaki nokimita-kaajari nirintzi, irojatzi nokimita-kaajari noniro. </v>
<v b="MAT" c="12" v="50">Tima inkarati antanajirori inintziri Asitanari Inkiti-satzi, iriitaki nirintzitaari, irootaki notsirotaari aajatzi noniron-taari.” </v>
<v b="MAT" c="13" v="1">Ipoñaa yawisanaki Jesús isaikawita-paaka pankotsiki, ikinanaki inkaari-thapyaaki. Ari isaikapaaki. </v>
<v b="MAT" c="13" v="2">Ari ipiyowinta-paari oshiki atziri. Ari ititanta-nakari irirori pitotsiki, saikapaaki. Katziya-jiitaka atziri-payi inkaari-thapyaaki. </v>
<v b="MAT" c="13" v="3">Isiyakaa-winta-tziiniri okaratzi ikinkithata-kairiri, ikantziri: “Tzimatsi pankiwai-rintzi jatatsiri impanki-waiti. </v>
<v b="MAT" c="13" v="4">Ikanta yookaikitakiro iwankiri, tzimatsi ooka-painchari awotsiki, ipokapaaki tsimiri, iwapaakaro. </v>
<v b="MAT" c="13" v="5">Tzimatsi pasini ookaikita-painchari omapi-poro-kitzi ti ontzima-piroti kipatsi, sintsiini oshooka-witanaka. Ti ontonta-pathatatyii kipatsi, </v>
<v b="MAT" c="13" v="6">sampiya-sitanaki pankirintsi isintsita-paaki ooryaatsiri, tima ti ontzima-piroti oparitha. </v>
<v b="MAT" c="13" v="7">Tzimatsi pasini ookaikita-painchari kitoochii-masiki, anaanakiro kitoochii oshookanaki, kamanaki pankirintsi. </v>
<v b="MAT" c="13" v="8">Irooma pasini ookaikita-painchari okamiitha-pathatzi kipatsi, saankana oshookanaki, kithotanaki maaroni. Tzimanaji okithoki shookapain-tsiri. Aparoni otzima-pirotatzii okithoki, pasini oshikiniintzi okithoki, pasini kapichiini okitho-kitzi. </v>
<v b="MAT" c="13" v="9">Kowirori inkimathatiro, inkimisanti.” </v>
<v b="MAT" c="13" v="10">Ari isampita-nakiri iyomitaani, ikantziri: “¿Paitama pisiyakaa-wintan-taniriri atziri-payi pikinkithata-kairi?” </v>
<v b="MAT" c="13" v="11">Yakanaki Jesús, ikantzi: “Isinitai-takimiro awiroka piyota-kotairo ipinkathari-wintantai Inkiti-satzi, iriima yokaiti ti isinitai-tanitiri irirori. </v>
<v b="MAT" c="13" v="12">Ikaratzi otzimi-motakiri, aritaki ontzimimo-pirotairi. Iriima kaari otzimi-motzi, imapiroi-tairi yaapithai-tajiri okaratzi tzimimo-witariri. </v>
<v b="MAT" c="13" v="13">Irootaki nosiyakaa-wintan-tarori okaratzi nokinkithatziri, aririka yaminawityaa yokaiti, airo iñaamaitaro. Ari inkimawityaaro, airo ikimathata-wakiro nokanta-witariri. </v>
<v b="MAT" c="13" v="14">Iriitaki ikinkithata-kotaki pairani Kamantan-tzinkarini Isaías, ikantaki: Pinkima-jiiwityaa, airotzimaita pikimathatziro. Paminaa-jiiwityaa, airotzimaita piñiiro. </v>
<v b="MAT" c="13" v="15">Kisosiri ikanta yokaiti. Atsikimpitya ikantajiitaka. Mawityaaki-yitaki. Irootaki airo yokichaa-tanta, Airo ikimi, Airo ikimatha-tantaro, Tima airo ikimisantai, airo nowawisaakotajiri aajatzi. </v>
<v b="MAT" c="13" v="16">Irooma awirokaiti pinkimo-siri-wintairo poki aajatzi piyimpita, tima piñaayitajiro, pikimayitairo aajatzi. </v>
<v b="MAT" c="13" v="17">Irootaki inintawitakari pairani Kamantan-tzinkari-payi aajatzi kamiithasiriri-payi iñiiromi okaratzi piñaakiri, okaratzi pikimayitairi awirokaiti. Titzimaita inkimajiitiro. Omapiro.” </v>
<v b="MAT" c="13" v="18">“Pinkimi nonkaman-timiro nosiyakaa-wintakiri pankiwai-rintzi. </v>
<v b="MAT" c="13" v="19">Tzimatsi kimirori nokinkithata-kotziro ipinkathari-wintantai Pawa, titzimaita inkimathatiro. Aritaki pokaki Kaari-pirori, iwashaanta-kaapaakiri ikimisantawita. Iriitaki kimitakarori ookaikita-painchari awotsiki. </v>
<v b="MAT" c="13" v="20">Tzimatsi nintawitarori ñaantsi, ikimisantzi sintsiini owakira ikimawakiro. Iriitaki kimitakarori ookaikita-painchari omapi-poro-kitzi. </v>
<v b="MAT" c="13" v="21">Ti iyotako-pirota-tyiiro ñaantsi, ti inkisa-sityaaro ikimaatsi-winta-nakaro ikimisantzi, iwashaanta-nakiro. Isiyakaro pankirintsi sampisitain-tsiri kaari tzima-pirota-tsini oparitha. </v>
<v b="MAT" c="13" v="22">Tzimatsi kimirori ñaantsi, iro kantacha oshiki iniwitaro yoimosirinkawaitya, ikinkithasirita-kotaro iwaararo, irootaki ipyaakotan-takarori ñaantsi, ti inkimisanti. Ikimitakaro ookaikita-painchari kitoochii-masiki, kaari kithota-tsini. </v>
<v b="MAT" c="13" v="23">Tzimatsi pasini kimirori ñaantsi, ikimisanta-nakiro. Yiriipiro-winta-nakiro. Iriitaki osiyakarori pankirintsi shookapain-tsiri okamiitha-pathatzi kipatsi, oshiki-pirotanaki okithoki, pasini amataja oshikiniintzi, pasini kapichiini okithotanaki.” </v>
<v b="MAT" c="13" v="24">Yapiitakiro Jesús isiyakaa-wintziniri, ikantzi: “Iroka osiyari aajatzi ipinkathari-wintantai Inkiti-satzi, osiyari atziri pankitzirori kamiithakiri pankirintsi. </v>
<v b="MAT" c="13" v="25">Ikanta imaajiitzi tsitini-paiti aamaako-wintarori, pokaki ikisaniintani yamaki towarisi, ipankitakiro itsipataakiro pankirintsi, piyanaka. </v>
<v b="MAT" c="13" v="26">Okanta oshookanaki pankirintsi, kithokitanaki. Ari okimitakari aajatzi towarisi itsipatai-takirori pankirintsi. </v>
<v b="MAT" c="13" v="27">Ikanta iñaakiro impiratani, ikamantakiri asitarori, ikantakiri: ‘Tira onkanti okithoti pankirintsi apankitakiri piwaniki, ¿paitama tsipataa-kirori towarisi?’ </v>
<v b="MAT" c="13" v="28">Ikantanaki asitarori iwani: ‘Iriitaki pankita-kirori kisaniintanari.’ Ikantzi impiratani: ‘¿Pinintzima nojati nonthoka-yitajiro?’ </v>
<v b="MAT" c="13" v="29">Ikantzi asitarori: ‘Airo, kimitaka ari pinthoka-kotakiro pankirintsi. </v>
<v b="MAT" c="13" v="30">Ari onkakarati ontsipatyaaro oshooki, irojatzi osampatan-takyaari pankirintsi. Aripaiti nonkantimi: Pichikiro towarisi, pintayiro. Pawiikitairo pankirintsi, piwakoyitairo.’ ” </v>
<v b="MAT" c="13" v="31">Ari yapiitakiro Jesús isiyakaa-wintziro ikinkithatziri, ikantzi: “Iroka ikanta ipinkathari-wintantai Inkiti-satzi, ikimitakari pankitzirori yaninikita-tsiri okithoki. </v>
<v b="MAT" c="13" v="32">Tima yanini okantawita okithoki, aririka oshookanaki, anaanakiro pasini iwankiri iwaniki, antaro ochiwotanaki, aritaki imawosi-yityaari tsimiri-payi.” </v>
<v b="MAT" c="13" v="33">Yapiitakiro isiyakaa-wintziro Jesús ikinkithata-kaantziri, ikantzi: “Iroka ikanta ipinkathari-wintantai Inkiti-satzi, isiya-kotaro kooya amiroka-pathatzirori yatantaitari. Aakotakiro pankirintsi-pani okaratzi mawa matzitaki, okonowakiro siñakairori, irojatzi osiñanta-kyaari maaroni opatha.” </v>
<v b="MAT" c="13" v="34">Ari ikanta-piintatyaa Jesús ikinkithata-kairi atziri-payi okaratzi iyomitairiri. Airorika otzimi kinkitharintsi tikatsira iyomitairi. </v>
<v b="MAT" c="13" v="35">Ari omonkaratari ikantakiri pairani Kamantan-tzinkari ikinkithata-kotziri Pawa, ikantaki: Nosiyakaa-winta-tyiiniri atziri-payi onkarati nonkinkithati-niriri. Noyomitaajiri kaari iyowita pairani owakira owitsikan-takari kipatsi irojatzi iroñaaka. </v>
<v b="MAT" c="13" v="36">Ikanta iwithata-naari Jesús ikaratzi piyowinta-kariri, kyaapaaki pankotsiki. Ipiyowinta-paakari iyomitaani, ikantziri: “Piyomitainaro okaratzi pisiyakaa-wintakiri. ¿Paitama osiyakaa-wintari towarisi itsipatai-takirori pankirintsi ipankitai-tziro?” </v>
<v b="MAT" c="13" v="37">Ari yakanaki Jesús, ikantzi: “Yoka Itomi Atziri iriitaki osiyariri pankita-kirori pankirintsi iwaniki. </v>
<v b="MAT" c="13" v="38">Irooma owaantsi irootaki osiyarori kipatsi asaikantari. Irooma pankirintsi osiyakaa-wintari ikaratzi ipinkathari-wintairi Pawa. Irooma towarisi osiyakaa-wintari ikaratzi yasiyitari Kaari-pirori. </v>
<v b="MAT" c="13" v="39">Iriima kisaniintan-tsiri pankita-kirori towarisi isiyakaa-wintari Kamaari. Irooma ikoyaitairo okithoki pankirintsi, osiyakaa-wintaro onthonkajyaa apaata kipatsi. Ikaratzi koyaajirori okithoki pankirintsi isiyakaa-wintari Maninkariiti. </v>
<v b="MAT" c="13" v="40">Piñaakiro tsika ikantai-takiro ithokai-takiro towarisi, yaitanakiro itayiitziro. Osiyakaa-wintaro tsika inkantai-tajiro apaata kipatsi aririka onthonkajyaa. </v>
<v b="MAT" c="13" v="41">Intyaan-kairi Imaninkariti Itomi Atziri, yapatotairi kaaripiro-yitatsiri, aajatzi kaaripiro-sirita-kairiri pasini, airo itsipataari ikaratzi ipinkathari-wintairi Inkiti-satzi. </v>
<v b="MAT" c="13" v="42">Yookairi tsika opaamataki pomitaantsi. Ari iraawaitajyaa, yatsikai-kiwaityaa. </v>
<v b="MAT" c="13" v="43">Iriima kamiitha-siri-yitain-tsiri isaiki-motairi Asitariri tsika ipinkatha-ritzi, siparyaa inkantajyaa inkimita-jyaari ooryaatsiri. Kowirori inkimathatiro, inkimisanti.” </v>
<v b="MAT" c="13" v="44">Yapiitakiro Jesús, ikantzi: “Iroka ikanta ipinkathari-wintantai Inkiti-satzi, isiya-kotari kiriiki imanaitziri owaantsiki. Tzimatsi atziri ñaakiriri, ti onkanti yaanakiri, aajatzi imananajiri, tikatsi inkamanti. Antaro ikimo-siri-winta-nakiri kiriiki, jataki ipimantziro okaratzi tzimi-motziriri, yamanantakiro owaantsi.” </v>
<v b="MAT" c="13" v="45">Ikantzi aajatzi Jesús: “Iroka ikanta aajatzi ipinkathari-wintantai Inkiti-satzi, ikimitari nintatsiri yamananti iriipirori poriryaari. </v>
<v b="MAT" c="13" v="46">Iñaaki iriipirori poriryaari, inintaki yamanantiri. Piyaja inampiki, ipimanta-paakiro okaratzi tzimi-motziriri, yamanantakiri poriryaari.” </v>
<v b="MAT" c="13" v="47">Ikantaki aajatzi Jesús: “Iroka ikanta aajatzi ipinkathari-wintantai Inkiti-satzi, isiyari kithata-tsiri. Yaaki oshiki kantasiwaita-chari sima. </v>
<v b="MAT" c="13" v="48">Inosika-kotakiri othapyaaki, ikoyaakiri kamiithata-tsiri itiyitakiri kantziriki. Ikaratzi kaari kamiithata-tsini, yookayitakiri. </v>
<v b="MAT" c="13" v="49">Aritaki onkanta-jyaari apaata aririka onthonkajyaa kipatsi. Impokaki Maninkariiti, iyosiitairi kamiithasiriri aajatzi kaari-piro-siriri. </v>
<v b="MAT" c="13" v="50">Yookairi kaari-piro-siriri tsika opaamataki paamaripirori, ari iraawaita-jyaari, yatsikai-kiwaitajyaa.” </v>
<v b="MAT" c="13" v="51">Ari ikantzi Jesús: “¿Pikimathatakiro okaratzi nokantakiri?” Ikantajiitzi iyomitaani: “Nokimathatakiro.” </v>
<v b="MAT" c="13" v="52">Aikiro ikantana-kitzii Jesús: “Nosiyakaa-wintiri iriritaitari tzimatsiri iwaararo pinapirota-chari. Tima yaapiintzi paisatori iwaararo, yaapiintzi aajatzi owakirari. Ari inkantyaari aajatzi yomitaantani-payi ipinkathari-wintairi Inkiti-satzi, iyomitaan-tairo okaratzi itarori iyomitaan-taitziro pairani, iyomitaan-tairo aajatzi owakirata-tsiri.” </v>
<v b="MAT" c="13" v="53">Ikaratakiro Jesús isiyakaa-wintakiro okaratzi ikinkithata-kotakiri, awisanaki. </v>
<v b="MAT" c="13" v="54">Ariitaja inampiki. Iyomitaan-tapaji yapatota-piintaita. Okiryaantzi ikanta ikaratzi kimiriri, ikantajiitzi: “¿Paitama kantakaa-kiriri yoka iyota-nitantari, itasonka-wintantaki aajatzi? </v>
<v b="MAT" c="13" v="55">¿Kaarima itomi oshironkirori incha-kota? ¿¿Kaarima otomi María? ¿Kaarima iririntzi Jacobo, José, Simón, aajatzi Judas? </v>
<v b="MAT" c="13" v="56">¿Kaarima atsipatari iritsiro-payi aka? ¿Tsikama yaakiroka okaratzi iyota-nitakari?” </v>
<v b="MAT" c="13" v="57">Tima oshiki ithainkai-takiri, ikisaniintai-tanakiri. Irootaki ikantan-tanakari Jesús: “Asi owiro ti impinkathataitiri Kamantan-tzinkari inampiki aajatzi iwankoki irirori. Irooma pasiniki nampitsi, oshiki impinkathataitiri.” </v>
<v b="MAT" c="13" v="58">Tima oshiki ithainka-matai-takiri Jesús inampiki, irootaki kaari imatantaro intasonka-wintanti. </v>
<v b="MAT" c="14" v="1">Ikanta pinkathari Herodes, ikima-kotakiri Jesús. </v>
<v b="MAT" c="14" v="2">Ikantakiri impiratani: “Yoka Jesús iriitakira Juan Kiwaatan-taniri. Iriitaki añaatsi, irootaki otzimantari itasorinka.” </v>
<v b="MAT" c="14" v="3">Tima iriitaki Herodes aakaantzi-takariri chapinki-paiti Juan, yoosota-kaantakiri, iminkyaa-kaantakiri, okantakaan-tziro Herodías iinanta-witari Felipe, iririntzi irirori. </v>
<v b="MAT" c="14" v="4">Tima iyomitaa-witana-tyaari pairani Juan yoka Herodes, ikantawitari: “Ti onkamiithati payitiri iina pirintzi.” </v>
<v b="MAT" c="14" v="5">Ari inintawitaka Herodes iwa-kaantiri, iro kantacha oshiki itharowakaakari atziri-payi, tima iyojiitzi atziri-payi Kamantan-tzinkari inatzii Juan. </v>
<v b="MAT" c="14" v="6">Okanta apaata, irootaki kitaitiri yoimosirinka-witaro itzimantari Herodes. Ipiyojiitaka ishininka, yoimosirinka-jiita. Ari opokapaaki osinto Herodías, owisiryaa-paaka. Oshiki okamiithatzi-motakiri Herodes. </v>
<v b="MAT" c="14" v="7">Ikantanakiro: “Tzimatsi-rika pinkampitinari, aritaki nompakimiro. Omapiro, iyotzi Pawa airo namatawitzimi.” </v>
<v b="MAT" c="14" v="8">Tima oyomitaakiro iniro tsika onkanti. Irootaki okantan-takariri: “Nonintziro pimpinaro iito Juan Kiwaatan-taniri, piwakinaro matzitaki.” </v>
<v b="MAT" c="14" v="9">Ari iwasirita-nakari Herodes, ti inintawityaa. Iro kantacha, tima ikimajiitakiri inkaaranki ishininka ikantakirori, ikantanakiri impiratani-payi: “Pamakiniro onintakiri mainaro.” </v>
<v b="MAT" c="14" v="10">Iwisai-takiri Juan anta tsika yasitakoi-takiri. </v>
<v b="MAT" c="14" v="11">Yamakoi-takiro iito matzitaki, ipaitakiro mainaro, aanakiniro iniro. </v>
<v b="MAT" c="14" v="12">Ikanta ipokajiita-paaki iyomitaani Juan, ikitatairi. Jaitijiitanaki isaiki Jesús, ikamantakiri. </v>
<v b="MAT" c="14" v="13">Ikanta ikima-kotakiri Jesús iwamaitakiri Juan, titanaka pitotsiki, ijati yositaa-waityaa. Iro kantacha ikimajiitaki atziri-payi tsika ijati, iyaatzisita-nakiri ikinajiitanaki awotsiki. </v>
<v b="MAT" c="14" v="14">Iro yaata-kota-paaki-tzii Jesús, iñaapaa-tziiri oshiki oyaawinta-kariri. Itako-sirita-paakari, yisitakotaaki oshiki mantsiyari. </v>
<v b="MAT" c="14" v="15">Okanta otsitiniityaanaki, ipokapaaki iyomitaani, ikantziri: “¡Yomitaanarí! Asaikatziira otzisi-masiki, aritaki tsitiniityaaki. Pinkaratiro pikinkithatzi, ijataita atziri-payi nampitsiki yamananti iyaari.” </v>
<v b="MAT" c="14" v="16">Ari yakanaki Jesús, ikantziri: “¿Paitama yatsipitan-tyaarori ijayitaji? Pimpiri awiroka iyaari.” </v>
<v b="MAT" c="14" v="17">Ikantzi iyomitaani: “Tikatsi nopiriri naaka apatziro itzimi apiti sima aajatzi okaratzi 5 yatantari.” </v>
<v b="MAT" c="14" v="18">Ikantzi Jesús: “Pamakinari.” </v>
<v b="MAT" c="14" v="19">Ipoñaa ikantakiri maaroni atziri-payi piisaikajiiti katarosi-masiki. Yaakiri sima aajatzi yatantari, aminanaki inkitiki, ipaasoonki-wintakiro. Ipitoryaakiro, ipayitakiri iyomitaani, iwawisaa-kiniri irirori atziri-payi piyotain-chari. </v>
<v b="MAT" c="14" v="20">Tima maaroni iwajiitaka, kimaniinta-jiitaka. Iyoyaajiro okaratzi tzimaraanta-naintsiri, itiyitajiro okaratzi 12 kantziri jaikitaa-tyari. </v>
<v b="MAT" c="14" v="21">Kimitaka ikaratzi 5000 sirampari-payi owainchari, titzimaita iyoitiro tsika-rika okaratzi kooya-payi aajatzi intsi-payi owainchari. </v>
<v b="MAT" c="14" v="22">Ipoñaa ikantanajiri Jesús iyomitaani: “Pitajyaaro pimontyaaji intatzikiro.” Iwithayita-waari ikaratzi piyowinta-kariri, ikantawajiri: “Kantatsi pijayitai iroñaaka.” </v>
<v b="MAT" c="14" v="23">Ikanta ithonkakiri iwithata-waari atziri-payi, tonkaanaki Jesús otzisiki yamani. Ari isaikakiri irirori tonkaariki yamani irojatzi otsitinitan-tanakari. </v>
<v b="MAT" c="14" v="24">Owiraa-kota-jiitaka iyomitaani-payi niyankyaani inkaari, antaro okantaka osinkyaatani inkaari, tima imonthaa-kityii-yaaro tampyaa. </v>
<v b="MAT" c="14" v="25">Okanta okitaititzi-mataki, ipoka-sitajiri Jesús iyomitaani-payi yaniitan-taaro inkaari. </v>
<v b="MAT" c="14" v="26">Ikanta iñaawajiri iyomitaani yaniitan-taaro inkaari, ti iyotawajiri, itharowan-tawaari, ikaimajiitanaki, ikantzi: “¡Koraakitaki siritsiwí!” </v>
<v b="MAT" c="14" v="27">Iro kantacha, iñaanata-pajiri Jesús iyomitaani-payi, ikantziri: “Naaka pokaatsi, tonta-siri pinkantyaa airo pitharowan-tawaitana.” </v>
<v b="MAT" c="14" v="28">Ari yakanaki Pedro, ikantziri: “Nowinkatharití, awiroka-rika, pinkanta-kaiyaaro naniitan-tyaaro naaka inkaari nomonthaa-waami.” </v>
<v b="MAT" c="14" v="29">Ikantzi Jesús: “Pimpokanaki.” Ayiitanaki Pedro, yaniitan-tanakaro inkaariki jataki isaikaki Jesús. </v>
<v b="MAT" c="14" v="30">Iro kantacha, ikinkithasirita-nakiro Pedro antaro-payi otamakaani inkaari, itharowan-tanakaro, tsitsiyanaki. Ari ikaimanaki, ikantzi: “Pinkatharí, paawajina.” </v>
<v b="MAT" c="14" v="31">Yakota-sita-nakiri Jesús, yairika-wajiri. Ikantziri: “Kapichiini pawintaana. ¿Paitama pikiso-siritantari?” </v>
<v b="MAT" c="14" v="32">Ikanta itijiitapaja pitotsiki, awisai-nkatanaki tampyaa. </v>
<v b="MAT" c="14" v="33">Tima antaro ipinkathata-nakiri ikaratzi titainchari pitotsiki, ikantajiitziri: “Omapirotatyaa awiroka Itomi Pawa.” </v>
<v b="MAT" c="14" v="34">Ariijiitaka intatzikiro, osaiki nampitsi ipaitai-tziri Piyompi-jaari. </v>
<v b="MAT" c="14" v="35">Tima iyotawakiri atziri-payi ikaratzi nampitarori anta iriitaki Jesús, ikamantakiri maaroni atziri saikatsiri anta, yamayita-paakiniri ikaratzi mantsiya-yitatsiri. </v>
<v b="MAT" c="14" v="36">Ikantai-takiri Jesús: “Pisinitiri mantsiyari-payi yantawakiro kapichiini opatzi-kaaki pithaari.” Tima inkarati antzita-kiriri iithaari Jesús, isitako-yitaji. </v>
<v b="MAT" c="15" v="1">Ikanta Nasitantaniri-payi aajatzi Yomitaan-taniri-payi poñaayitain-chari Aapatyaawiniki, isampita-nakiri Jesús, ikantziri: </v>
<v b="MAT" c="15" v="2">“¿Paitama kaari ikantantaro piyomitaani-payi okaratzi amiyitari arokaiti iyomitaairi awaisatzitini? Tima ti inkiwaa-kotyaa aririka iwajiityaa.” </v>
<v b="MAT" c="15" v="3">Yakanakiri Jesús, ikantziri: “¿Paitama pipiyathatan-tarori awiroka Ikantakaantziri Pawa, apatziro paako-wintaro okaratzi iyomitaajairi pairani awaisatzitini? </v>
<v b="MAT" c="15" v="4">Iroka ikantzi Pawa: Pimpinkathatairi piri aajatzi piniro. Ikantaki aajatzi: Inkarati mishatirini iriri aajatzi iriniro, ontzimatyii iwamaitiri. </v>
<v b="MAT" c="15" v="5">Iro kantacha, pikanta-piinta-jiitzi awiroka: ‘Kamiithatatsi ankantiri asitairi: “¡Apaá! Nasitakaakari Pawa maaroni noiriikiti, airo okanta nonisironkatyaami.” ’ </v>
<v b="MAT" c="15" v="6">piyomitaa-sitakari okaratzi yamitaitari pairani, ti piyomitaantiro inintziri Pawa. Irootaki kaari inisironkatan-taari ashininka-payi iriri. Piñaakiro. </v>
<v b="MAT" c="15" v="7">Tima owapyiimotan-taniri pinajiitzi. Awiroka ikinkithata-kotaki pairani Isaías, ikantaki: </v>
<v b="MAT" c="15" v="8">Ipinkatha-waanti-tasitana atziri-payi, Titzimaita isirityaana kamiitha, intaina-siri iwana. </v>
<v b="MAT" c="15" v="9">Aminaa-sita ityiirowayita ipinkathatana, Iyomitaanta-sitakaro yamiyitari irirori.” </v>
<v b="MAT" c="15" v="10">Ikaimakiri Jesús maaroni piyowinta-kariri, ikantziri: “Piwakimpita-yityaa, pikimathatan-tyaanari: </v>
<v b="MAT" c="15" v="11">Tima inkarati awayitari ti okaaripiro-siritanti, irooma okaratzi añaawai-yitziri, irootaki kaaripirosiritantatsiri.” </v>
<v b="MAT" c="15" v="12">Ikanta iyomitaani-payi Jesús ipoka-sita-paakiri okaakiini, ikantapaakiri: “Tira onimotiri Nasitantaniri-payi ikimakimi pikantaki.” </v>
<v b="MAT" c="15" v="13">Ikantanaki Jesús: “Aritaki inthokairo Asitanari Inkiti-satzi maaroni pankirintsi kaari ipankitzi irirori. </v>
<v b="MAT" c="15" v="14">Pamina-sityaari. Tima inkimitatyaari aparoni mawityaakiri akathata-wakaa-chari. Aririka yakathata-wakaiyaa mawityaakiri, ti iyoti tsika inkini, tima apitiroiti intijiityaa omoro-nakiki.” </v>
<v b="MAT" c="15" v="15">Ikantzi Pedro: “Piyomitainaro okaratzi pisiyakaa-wintakiri.” </v>
<v b="MAT" c="15" v="16">Ikantzi Jesús: “¿Pimatzi-takama awiroka-payi ti ontzimi-motimi piyotani? </v>
<v b="MAT" c="15" v="17">¿Tima piyoti okaratzi awapiintari okini ashiitoki, irojatzi ositowan-tajyaari? </v>
<v b="MAT" c="15" v="18">Iro kantacha aririka añaawai-yitiro kaari-pirori akinkithasiritari, irootaki kaaripirosiritantatsiri. </v>
<v b="MAT" c="15" v="19">Tima asiriki akinkithasiri-yitaro kaari-pirori, owan-taantsi, mayimpitaantsi, kaaripirori ñathatantachari, kositaantsi, thaiya-kotaantsi, kisimataantsi. </v>
<v b="MAT" c="15" v="20">Irootaki kaaripirosiritantatsiri iroka-payi. Irooma airorika akiwaa-kota aririka ayaa, ti okaaripiro-siritanti iroori.” </v>
<v b="MAT" c="15" v="21">Ikanta yawisanaki Jesús, jataki anta Mapiniki aajatzi Simaaki. </v>
<v b="MAT" c="15" v="22">Ari osiya-sita-wakari Owintini-sato nampitarori anta, okaimapaa-kitzii iroori, okantziri: “¡¡Pinkatharí, Ikasiya-kaitani pinkatharini David. Nonintzi pinisironkatyaana! Tima mapirotaka nosinto okimaatsi-waita yaakiro piyari.” </v>
<v b="MAT" c="15" v="23">Titzimaita yakiro Jesús. Ari ipokapaaki iyomitaani, ikantapaakiri: “Pintyaan-tairo, oshiki oñaasirinkai okaima-kaimatzi oyaata-kayira.” </v>
<v b="MAT" c="15" v="24">Ari yakanakiro Jesús, ikantzi: “Apatziro ityaantai-takina nonisironkatajiri noshininka Israel-iiti osiyakariri ipiraitari ipyaawai-yitaka.” </v>
<v b="MAT" c="15" v="25">Ari otyiirowa-sita-nakari Jesús iroka kooya, okantanakiri: “¡Pinkatharí, pinisironkatyaana!” </v>
<v b="MAT" c="15" v="26">Ari ikantzi Jesús: “Tima ti aapithatiri iwariti intsiti apiri otsitzi iyaaro.” </v>
<v b="MAT" c="15" v="27">Akanakiri iroori, okantziri: “Omapiro pikantaki Pinkatharí. Iro kantacha, iwapiintaro otsitzi okaratzi iwaryiiri otapinaki piratariri.” </v>
<v b="MAT" c="15" v="28">Aikiro ikantana-kitziiro Jesús: “¡Kooyá, omapiro pawintaakana! Irootaki nomatan-tyaarori pikowa-kota-kinari.” Apatha-kiro isita-kotanaji isinto. </v>
<v b="MAT" c="15" v="29">Ikanta yawisanaki Jesús, ikinanaki inkaari-thapyaaki saikatsiri Tapowiniki. Ipoñaa itonkaanaki otzisiki, ari isaikapaakiri anta. </v>
<v b="MAT" c="15" v="30">Ari ijatakiri oshiki atziri, yamayitaki kantawai-yitachari imantsiyariti: kisoporiwaita-tsiri, mawityaakiri, kisowaantiri, pisaponthokiri, maaroni. Ipiyota-kiniri ikatziyaka Jesús, tima inthonkiri yisita-kota-kaayitairi. </v>
<v b="MAT" c="15" v="31">Okiryaantzi ikantawintai-takari Jesús iñaawaita-kaajirira kisowaantiri, isitako-yitaji pisaponthokiri, yaniita-kaayitairi kisoporokiri aajatzi kisoporiwaita-tsiri, yaminakaa-yitairi mawityaakiri. Ikantajiitzi atziri: “Omapiro ikamiithataki Iwawani Israel.” </v>
<v b="MAT" c="15" v="32">Yapatotakiri Jesús iyomitaani, ikantakiri: “Oshiki nonisironkatakari atziri-payi, tima okaratzi mawa kitaitiri isaikajiitaki ikimisantana, tikatsi iwajyaa. Ti noninti ijata-sitajyaa airo iwanaja, ayiri = kari itashi awotsiki.” </v>
<v b="MAT" c="15" v="33">Ikantajiitzi iyomitaani: “¿Tsikama ayika yatantaitari awakaiyaariri aka otzisi-masiki? Oshiki ikarajiitzi.” </v>
<v b="MAT" c="15" v="34">Ari isampitziri Jesús iyomitaani, ikantziri: “¿Tsikama okaratzi yatantaitari tzimatsiri?” Ikantzi iyomitaani: “Tzimatsi okaratzi 7, tzimatsi aajatzi kapichiini simaa-niki.” </v>
<v b="MAT" c="15" v="35">Ipoñaa ikantakiri ikaratzi piyotain-chari isaikajiiti osaawiki. </v>
<v b="MAT" c="15" v="36">Yaakiro 7 yatantaitari aajatzi simaa-niki, ipaasoonki-wintakiro. Ipitoryaa-yitakiro, ipayitakiri iyomitaani, iwawisaa-kiniri piyotain-chari atziri. </v>
<v b="MAT" c="15" v="37">Owaajiitaka maaroni, kimajiitaka. Yawiitajiro tzimaraanta-paintsiri, ijaikitaji okaratzi 7 kantziri. </v>
<v b="MAT" c="15" v="38">Ikaratzi 4000 sirampari owainchari. Ti iyotaitiro tsika okaratzi kooya-payi aajatzi intsi-payi owainchari. </v>
<v b="MAT" c="15" v="39">Ikanta iwithata-waari Jesús ikaratzi owainchari, titanaja pitotsiki, montyaanaka Pankothanthaariki. </v>
<v b="MAT" c="16" v="1">Ikanta Nasitantaniri-payi aajatzi Tampatzika-wiri-payi, inintajiitaki inkompita-kaiyaarimi Jesús. Ikantakiri: “Intsityaa pintasonka-wintanti noyotan-tyaari omapiro ityaantakimi Pawa aka.” </v>
<v b="MAT" c="16" v="2">Yakanakiri Jesús ikantzi: “Aririka piñiiro onkirainkaitzii tsitinii-tiini, pikanta-piinta-jiiti: ‘Oryaa-manaatyii onkitaitita-manaji.’ </v>
<v b="MAT" c="16" v="3">Irooma piñiiro-rika kapichikitaiti onkityonkaityii minkori inkitiki, pikantzi: ‘Omparyaatyii inkani.’ Tima piyotako-wityaaro inkiti, piyotako-witaro aririka omparyii inkani. Titzimaita piyoyitiro okaratzi piñaayi-witakari iroñaaka aka. </v>
<v b="MAT" c="16" v="4">Ti pinkamiitha-siri-jiiti awiroka, oshiki pithainkakiri Pawa, pininta-sijiita piñiina nontasonka-wintanti, airotzimaita noñaakimiro. Apatziro piñiiro siyaaroni awishi-mota-kiriri pairani Kamantan-tzinkari Jonás.” Yapakaakiro Jesús ikantayitakiri, awisanaki. </v>
<v b="MAT" c="16" v="5">Ikanta yariijiitaka iyomitaani Jesús intatzikiro, ti yaanaki yatantaitari, imaisanta-nakiro. </v>
<v b="MAT" c="16" v="6">Ikantzi Jesús: “Paamaiyaaro siñakairori yatantari Nasitantaniri aajatzi irasi Tampatzika-wiri.” </v>
<v b="MAT" c="16" v="7">Ikanta-wakaa-jiita iyomitaani: “¿Paitama ikantan-tairi Jesús? ¿Irooma ikantan-tairi tira amaki yatantaitari?” </v>
<v b="MAT" c="16" v="8">Yotaki Jesús ikanta-wakaari iyomitaani, ikantziri: “Tikira pisiri-piro-tyana awiroka-payi, irootaki pikinkithasiri-waitantari, pikanta-jiitzi: ‘Tira amaki yatantaitari.’ </v>
<v b="MAT" c="16" v="9">¿Tikirama pikimatha-jiitziro? Chapinki otzimawita yatantaitari okaratzi 5, iro kantacha nowakaaka ikaratzi 5000 atziri. Pikoyaajiro tzimaraanta-paintsiri. ¿Tsikama okaratzika kantziri pijaikitajiri? </v>
<v b="MAT" c="16" v="10">Aajatzi nokimitaakiro karatatsiri 7 yatantaitari, nowakaaka ikaratzi 4000 atziri. ¿Tsikama okaratzika kantziri pijaikitajiri? </v>
<v b="MAT" c="16" v="11">¿Paitama kaari pikimathatantaro awiroka-payi? Tira nonkinkithata-kotiro iwaitari yatantaitari. Nokanta-tziimi: ‘Paamaiyaaro siñakairori yatantatari Nasitantaniri aajatzi irasi Tampatzika-wiri.’ ” </v>
<v b="MAT" c="16" v="12">Ari iyotanaki iyomitaani, tira inkinkithata-kotiro Jesús siñakairori yatantaitari, isiyakaa-winta-tziiro okaratzi iyomitaan-tayitziri Nasitantaniri aajatzi Tampatzika-wini. </v>
<v b="MAT" c="16" v="13">Ikanta yariitaka Jesús Cesarea-ki, inampitsitiki Filipo. Ari isampitakiri iyomitaani, ikantziri: “¿Paitama ikinkithasirita-koitariri Itomi Atziri?” </v>
<v b="MAT" c="16" v="14">Akaajiitanaki iyomitaani, ikantzi: “Tzimatsi atziri kantatsiri, ‘Juan Kiwaatan-taniri pinatzii.’ Ikantzi pasini, ‘iriitaki koñaataatsi Elías.’ Ikantzi pasini ‘iriitaki Jeremías.’ Tzimatsi kantayita-tsiri aajatzi, pasini Kamantan-tzinkari pinatzii.” </v>
<v b="MAT" c="16" v="15">Ikantzi Jesús: “¿Tsikama pikanta-jiitzi awiroka?” </v>
<v b="MAT" c="16" v="16">Ari yakanaki Simón Pedro, ikantzi: “Awiroka Saipatzii-totaari Itomi Pawa Añaanita-tsiri.” </v>
<v b="MAT" c="16" v="17">Ikantzi Jesús: “Kimosiri-wintaari pinatyii Simón itomi Jonás, kaari atziri oyota-kayi-mirori, iriitaki Asitanari Inkiti-satzi oyotakaa-kimirori. </v>
<v b="MAT" c="16" v="18">Nompaitajimi Kisopathari, tima pisiyakaro awiroka okiso-pathatzi kipatsi, aritaki nowitsikairori nowanko. Inkarati kimisantaa-tsini apaata, iriitaki siyayita-jyaaroni pankotsi. Airo imataitziri yitsinampairi impyaakaa-sitai-tyaari sarinka-winiki. </v>
<v b="MAT" c="16" v="19">Pisiyaari aamaako-wintarori asitakoro pankotsi, kantatsi yasitaryiiro, yasitiro, yantsiriitiro sintsiini. Irootakira pankotsi siyakaa-winta-chari impinkathari-wintantai Inkiti-satzi. Tima inkarati pisinitairi awiroka aka kipatsiki, iriitaki isinitaiti inkitiki. Iriima kaari pisiniyitaji awiroka aka kipatsiki, airo isinitai-tziri aajatzi anta inkitiki.” </v>
<v b="MAT" c="16" v="20">Aikiro ikantana-kitziiri Jesús maaroni iyomitaani: “Apaata pikamantantzi, pinkanti: ‘Iriitaki Saipatzii-totaari yoka Jesús.’ ” </v>
<v b="MAT" c="16" v="21">Ari yitanakaro Jesús ikamantziri iyomitaani-payi, ikantziri: “Oninta-pirotatyaa ajati Aapatyaawiniki, tima antaro inkimaatsita-kaiyaana antari-kona-payi, ijiwa-piroriti Ompira-tasorintsitaari, aajatzi ijiwari Yomitaan-taniri-payi, aritaki iwa-kaantinari. Iro awisawitakyaa mawa kitaitiri añaajana.” </v>
<v b="MAT" c="16" v="22">Ikanta Pedro, yaanakiri Jesús intyaatsikaini, ikantakiri: “Pinkatharí, ti onimo-tina pikantziri, ti noninti awishi-motimi pikantakiri.” </v>
<v b="MAT" c="16" v="23">Ari ipithoka-pithata-nakari Jesús yoka Pedro, ikantanakiri: “Pijati Kamaarí. Ti pisirityaaro awiroka inintakaanari Pawa, apatziro pisiritaro ininta-piintziri atziri-payi.” </v>
<v b="MAT" c="16" v="24">Ikantanakiri Jesús pasini-payi iyomitaani: “Tzimatsi-rika nintatsiri intsipatyaana, iwashaantajiro inintasi-yitari yantiro, onkanta-wityaa ipaikakoi-tirimi, intsipatyaana. </v>
<v b="MAT" c="16" v="25">Tima inkarati itakowaita-chari yantayitziro inintayitziri irirori, aritaki impyaa-sitajyaa. Iriima ikaratzi atsipiwintarori yantanajiro nonintziri naaka irootaki ikamawintan-tanari, aritaki yawisako-siritai. </v>
<v b="MAT" c="16" v="26">Aminaasi-waita otzimi-motantzi owaararontsi aka kipatsiki, aritaki ompyaakaa-sita-jyaari. ¿Kantatsima impinako-wintaityaa airo ipyaasi-waitan-taita? </v>
<v b="MAT" c="16" v="27">Aririka impiyi apaata yoka Itomi Atziri yamajiro iwaniinkaro Asitariri, intsipata-jyaari Maninkariiti, iriitaki pinatapa-jironi okaratzi yantaitakiri. </v>
<v b="MAT" c="16" v="28">Omapirotatyaa, tzimatsi pikaratziri aka, tikira pinkamiita aritaki piñaakiri Itomi Atziri tsika inkantyaa impinkathari-wintanti.” </v>
<v b="MAT" c="17" v="1">Okanta awisaki 6 kitaitiri, yaanajiri Jesús Pedro, Jacobo, Juan iririntzi Jacobo. Tonkaanaki otzisiki. </v>
<v b="MAT" c="17" v="2">Ari isiparyaa-porotzi-motakiri iyomitaani, isiyanakari ooryaatsiri, omatzitanaka iithaari kitamaarokini okantanaka. </v>
<v b="MAT" c="17" v="3">Iñaatziiri Moisés itsipatakari Elías ikinkitha-waita-kairi Jesús. </v>
<v b="MAT" c="17" v="4">Ari ikaimanaki Pedro, ikantzi: “¡Pinkatharí! Omapiro okamiithatzi pamakina aka. Kamiitha nowitsikimi mawa panko-shitantsi: Aparoni pasityaa awiroka, aparoni yasityaa Moisés, yasityaa aparoni Elías.” </v>
<v b="MAT" c="17" v="5">Iñaawai-minthaitzi, anaapaakiri oorinta-chari minkori. Ikimatzii iñaawaitai-tanaki minkoriki, ikantaitzi: “Notomi inatzii yoka nitakokitari, oshiki nokimo-siri-wintakiri. Pinkimisantairi.” </v>
<v b="MAT" c="17" v="6">Ikanta ikimajiitaki ikantai-takiri, oiyojiitanaka osaawiki, antaro itharowanaki. </v>
<v b="MAT" c="17" v="7">Ari ipokapaaki Jesús, itzinka-paakiri iyomitaani-payi, ikantziri: “Pinkatziyi, airo pitharowa-jiitzi.” </v>
<v b="MAT" c="17" v="8">Ari yaminawita-naari, tikatsi iñaanaji, apaniro ikatziyaka Jesús. </v>
<v b="MAT" c="17" v="9">Ikanta yoirinka-jiitaja, ikantakiri Jesús iyomitaani: “Airo pikamantantziro piñaakiri irojatzi apaata aririka yañaaji yoka Itomi Atziri inkamawitakyaa-rika.” </v>
<v b="MAT" c="17" v="10">Isampita-nakiri iyomitaani, ikantziri: “¡Yomitaanarí! ¿Paitama ikanta-kotziri Yomitaan-taniri-payi, ikantzi: ‘Aririka impoki-mataki Saipatzii-totaari, iriitaki jiwatapain-tsini Elías impoki?’ ” </v>
<v b="MAT" c="17" v="11">Yakanaki Jesús, ikantzi: “Omapiro ikantziri, iriitakii jiwatapain-tsini Elías impoki, itampatzika-siritan-tapaaki. </v>
<v b="MAT" c="17" v="12">Pinkimi nonkanti naaka: Ariiwitaka Elías, tikatsi yotawakirini, oshiki iwasankitai-takiri. Ari inkantai-tiriri Itomi Atziri, oshiki iwasankitaitiri irirori.” </v>
<v b="MAT" c="17" v="13">Ari iyojiitanaki iyomitaani iriitaki Juan Kiwaatan-taniri ikinkithata-kotziri. </v>
<v b="MAT" c="17" v="14">Ikanta yariijiitapaja ipiyojiita atziri. Pokapaaki aparoni atziri iñiiri Jesús. Ityiirowa-sita-paakari, ikantapaakiri: </v>
<v b="MAT" c="17" v="15">“¡Pinkatharí! Pinisironkata-jyaanari notomi, oshiki ikamana-waitzi, antaro ikimaatsi-waitaka, itaawaita-piintaka, ipiinka-waitzi nijaaki. </v>
<v b="MAT" c="17" v="16">Namawita-kaniri piyomitaani yaawinta-jinari. Titzimaita ikantiri.” </v>
<v b="MAT" c="17" v="17">Ari yakanaki Jesús, ikantanaki: “Ti pinkimisanta-jiiti awiroka, pikinasi-waitaka. ¿Tsika-paitima piyoti? Pamakiri aka pitomi.” </v>
<v b="MAT" c="17" v="18">Ikanta ikisawakiri Jesús piyari, iwashaanta-najiri mainari. Isita-kotanaji. </v>
<v b="MAT" c="17" v="19">Ikanta iyomitaani-payi Jesús yaanakiri intyaatsikaini, isampitakiri, ikantziri: “¡Yomitaanarí! ¿Paitama kaari nomatantari naaka nomatiri noitsinampairi piyari?” </v>
<v b="MAT" c="17" v="20">Ikantzi Jesús: “Tima tikira pawintyaarita kamiitha Pawa, irootaki kaari paawyaantari. Pinkimi nonkanti: Onkanta-wityaa kapichiini pawintyaari Pawa, aritaki pisirinkakiro otzisi, pinkantiro: ‘Pisirinki.’ Aritaki osirinkanaki. Tima tikatsi kompitzi-motyaamini aririka pinkimisanta-piroti. Omapiro. </v>
<v b="MAT" c="17" v="21">Iro kantacha, aririka pininti pisita-kota-kairi kimitariri yoka mainari, ontzimatyii pamani iro-piroini, pintziwintyaari.” </v>
<v b="MAT" c="17" v="22">Ikanta yariijiitaka Jesús anta Tapowiniki, yapiitakiri ikantziri iyomitaani: “Impimantai-tatyiiri </v>
<v b="MAT" c="17" v="23">Ari iwaitiri. Iro awisawitakyaa mawa kitaitiri, aritaki yañaaji.” Antaro iwasiritanaka iyomitaani-payi ikimakiri ikantaki. </v>
<v b="MAT" c="17" v="24">Ikanta yariitaka Jesús nampitsiki Capernaum, ari ipokaki sintsiwintanta-tsiri impaitiri kiriiki yasita-kayi-tarori tasorintsi-panko, isampita-paakiri Pedro, ikantziri: “¿Ipinata-piintziro yomitaimiri ikasiya-kaitarori Tasorintsi-panko?” </v>
<v b="MAT" c="17" v="25">Ikantanaki Pedro: “Ipinata-piintziro.” Ikanta ipiyaaro tsika isaikajiitzi, iriitaki tharo-wakota-waincha Jesús isampita-wajiri Pedro, ikantziri: “¿Paitama pikinkithasiritari Simón? ¿Paitama isintsiwintziri pinkathari-payi impinatiri kiriiki? ¿Iriima isintsiwintziri ishininka-piro-payi irirori? ¿Iriima isintsiwintzi pasini-satziiti ariitzinkari-payi?” </v>
<v b="MAT" c="17" v="26">Ari yakanaki Pedro, ikantzi: “Iriitaki isintsiwin-tziri ariitzinkari-payi.” Ikantzi Jesús: “Ari okanta. Tima ti onkowa-pirotyaa impinatiro ishininkatari irirori. </v>
<v b="MAT" c="17" v="27">Iro kantacha, ti noninti inkisawaityaa sintsiwintanta-tsiri impaitiri kiriiki. Pijati inkaariki pinkachaati. Aririka pinosikaki, pamina-waantitiri, aritaki piñaajiri kiriiki. Paanakiniri sintsiwintanta-tsiri impaitiri kiriiki. Iriitaki pimpina-wintyaari awiroka aajatzi naari.” </v>
<v b="MAT" c="18" v="1">Ikanta iyomitaani-payi Jesús ipiyowinta-paakari, ari isampitakiri, ikantziri: “¡Yomitaanarí! Aririka impinkathari-wintantai Inkiti-satzi. ¿Itzimikama iriipirotatsi intsipatyaari impinkathariti?” </v>
<v b="MAT" c="18" v="2">Ari ikaimaki Jesús aparoni iintsi, ikatziyakiri tsika isaikajiitaki irirori, </v>
<v b="MAT" c="18" v="3">ikantziri: “Airorika piwashaantairo tsika pikanta pairani, airorika pikimitaari tsika ikanta yoka iintsi, airo ipinkathari-wintaimi Inkiti-satzi. Omapirotatyaa. </v>
<v b="MAT" c="18" v="4">Tima inkarati tsinampa-sirita-tsini inkimita-jyaari yoka iintsi, iriitaki iriipirota-tsini tsika ipinkatha-ritai Inkiti-satzi. </v>
<v b="MAT" c="18" v="5">Ikaratzi aakamiithatairiri osiyakariri iintsi yawintaajana, naaka yaakamiithataki.” </v>
<v b="MAT" c="18" v="6">“Tzimatsi-rika antakairini kaari-pirori osiyakariri iintsi yawintaajana, onkamintha inthatai-tiniri mapi ikintsiki, iwiinkai-takiri osaankanaatzi inkaari. </v>
<v b="MAT" c="18" v="7">Omapirotatyaa onkowiinkati kipatsiki. Ari intzimaki antakaan-tayitironi kaari-pirori. Inkanta-machiitiri antakaan-tironi kaari-pirori. </v>
<v b="MAT" c="18" v="8">Iroorika pako, piitzi pikaaripirotanta, piwashaantiro, pinkimita-kaantiro pinthatzinkairomi, tima irootaki kamiithatatsi pawisakoritaji, ti ampantyaaro otzimawita apiti pako, apiti piitzi, ompoña onkanta-kaantaimi apaata pasi piwanta-jyaarori pintaajyaa. </v>
<v b="MAT" c="18" v="9">Iroorika poki pikaaripirotanta, piwashaantiro, pinkimita-kaantiro pisorya-kita-jyaami, tima irootaki kamiithatatsi pawisako-pityaakitai, ti onkanti otzimawita apiti poki, ompoña onkanta-kaantaimi apaata yookaitaimi opaamataki sarinka-wini.” </v>
<v b="MAT" c="18" v="10">“Paamaiyaa pimaninta-waitziri = kari osiyayita-kariri iintsi. Tima yaamaa-kowintani inatzii Maninkari itsipata-piintari Asitanari Inkiti-satzi. </v>
<v b="MAT" c="18" v="11">Tima irootaki ipokantari Itomi Atziri iwawisaa-koyitairi ikaratzi pyaawitain-chari. </v>
<v b="MAT" c="18" v="12">Pinkimi nosiyakaa-wintimiro. Tzimatsi piratachari ikaratzi 100 ipiraitari. Ikanta ipyaaraantaka aparoni, ikaratanaji 99 ipira. Yookanakiri 99 ipira otzisi-masiki, jataki yamina-minatairi pyainchari. </v>
<v b="MAT" c="18" v="13">Ikanta iñaajiri, antaro ikimo-siritaji yaajirira pyaawitain-chari, tima anaanakiro ikimo-siri-wintziri pasini 99 ipira kaari pyaachani. </v>
<v b="MAT" c="18" v="14">Ari ikantari aajatzi Asitairi Inkiti-satzi, ti ininti impyaa aparoni osiyakariri yoka iintsi.” </v>
<v b="MAT" c="18" v="15">“Aririka inkaaripirotzi-motimi kimisantzinkari, pijata-sitiri isaiki apaniroini, ari pinkinkitha-waita-kairi, iyotantyaari opaita ikaaripirotakari. Aririka inkimimi piyomitaa-najiriri, pinkimita-kaantairi pirintzi okaakiini inatyiimi. </v>
<v b="MAT" c="18" v="16">Irooma airorika ikimimi piyomitaa-witanariri, paanaki pasini kimisantzinkari, airorika apiti, iriitaki pintsipatyaari piyomitaa-najiri. Tima ontzimatyii inkarati apiti, airorika mawa iriitaki akakotimini piyomitaa-najiri. </v>
<v b="MAT" c="18" v="17">Airorika ikimimi piyomitaa-witanari, pinkamantiri maaroni kimisantzinkari. Aikiro-rika ijatakaa-tyiiro, pinkimita-kaantiri pasini-satzi atziri kaari pishininkatyaa, tima isiyakari sintsiwintanta-tsiri impaitiri kiriiki. </v>
<v b="MAT" c="18" v="18">Tima inkarati pisinitairi awiroka aka kipatsiki, iriitaki isinitaiti inkitiki. Iriima kaari pisiniyitaji awiroka aka kipatsiki, airo isinitai-tziri aajatzi anta inkitiki. Omapirotatyaa. </v>
<v b="MAT" c="18" v="19">Napiitiro nonkantimi: Aririka pinkarati apiti paapatyaa-kota-wakai-yaaro pikinkithasiritari pikamitantiri, impoña pikamitiri Asitanari Inkiti-satzi, aritaki imatakaa-kimiro irirori. </v>
<v b="MAT" c="18" v="20">Tsika-rika yapatota apiti, tirika mawa atziri ipinkathataana naaka, aritaki nosaikitari naaka anta notsipatari.” </v>
<v b="MAT" c="18" v="21">Ikanta Pedro isampita-nakiri Jesús, ikantziri: “¡Pinkatharí! Aririka iwaaripirotina nokaratzi nokimisanta-jiitzi, ¿tsikama onkarati nompyaakotiri naripirotan-tajyaariri? ¿Apatziroma onkarati 7?” </v>
<v b="MAT" c="18" v="22">Ari yakanaki Jesús, ikantanakiri: “Tira apatziro pimpyaakotiri onkarati 7, tima oshiki papiitiri pimpyaakotairi.” </v>
<v b="MAT" c="18" v="23">“Iroka ikanta ipinkathari-wintantai Inkiti-satzi, tima isiya-kotyaari pinkathari ikowa-kotziri impiratani impinatairi iriiwitziri. </v>
<v b="MAT" c="18" v="24">Ikanta yitanakaro pinkathari ikowa-kotziri iriiwitziriri, yamaita-paakiri iriiwi-pirota-tsiri. </v>
<v b="MAT" c="18" v="25">Tima tikatsi yayi impinawinta-jyaari. Ikantanaki pinkathari: ‘Paanakiri yoka atziri, iina, itomi-payi, aajatzi okaratzi tzimi-motziriri, pimpimantiri. Ari naajiri naaka kiriiki ikaratzi iriiwitanari.’ </v>
<v b="MAT" c="18" v="26">Ari ityiirowanaka ompirataari, ikantanakiri pinkathari: ‘Airo pipimantana, piyaa-kota-wakina kapichiini, aritaki nompinatajimi.’ </v>
<v b="MAT" c="18" v="27">Ari inisironkata-nakari pinkathari yoka impiratani, ikantziri: ‘Kamiithataki, ti piriiwitajina.’ Tima ipyaakotakiri okaratzi iriiwitziriri. </v>
<v b="MAT" c="18" v="28">Ikanta ijatanaji ompirataari, imonthaakari iriiwitziriri irirori kapichiini. Yairika-kintsita-wakiri, ikantziri: ‘Pimpinatajina piriiwitanari.’ </v>
<v b="MAT" c="18" v="29">Ari ityiirowa-siwita-nakari, ikantziri: ‘Piyaawakina kapichiini, aritaki nompinatajimi.’ </v>
<v b="MAT" c="18" v="30">Titzimaita ininti iyaawintyaa, yaanakiri, iminkyaa-kaantakiri, ikantziri: ‘Aritaki nomisitowa-kaantajimi aririka pimpinatajina.’ </v>
<v b="MAT" c="18" v="31">Iñaakiri ikarajiitzi, ti onimota-nakiri, jatanaki ikamantziri iwinkathariti. </v>
<v b="MAT" c="18" v="32">Ikanta pinkathari, ikaimakaan-takiri impiratani, ikantawakiri: ‘Kaari-pirori pinatzii awiroka. Nopyaakota-kimiro piriiwitanari awiroka, pikantakina: piyaawinta-wakyaana.’ </v>
<v b="MAT" c="18" v="33">Ari pinkantantimi awiroka, pinisironkatantyaa. </v>
<v b="MAT" c="18" v="34">Tima antaro ikisanaka pinkathari, ipasata-kaantakiri, iminkyaa-kaantakiri, ikantziri: ‘Aririka pimpinatajina awiroka, aritaki nomisitowa-kaantajimi.’ </v>
<v b="MAT" c="18" v="35">Ari inkanta-jimiri apaata Asitanari Inkiti-satzi, airorika pipyaakotairi iriipiroini owari-pirotzimiri pikaratzi pikimisantzin-karitzi.” </v>
<v b="MAT" c="19" v="1">Ari ithonka-nakiro Jesús iyomitaantzi Tapowiniki, awisanaki intatzikiro Owaryiinkaariniki iipatsitiki Judá-iti. </v>
<v b="MAT" c="19" v="2">Ipiyotzi-wintai-tawaari. Yisita-kota-kaapaji oshiki mantsiyari-payi anta. </v>
<v b="MAT" c="19" v="3">Ari ipoka-sitakiri Nasitantaniri-payi inintzi inkompita-kaiyaarimi Jesús, isampita-paakiri, ikantziri: “¡Jesús! ¿Sinitaa-ntsita-tsima yookasi-waityaaro iina atziri?” </v>
<v b="MAT" c="19" v="4">Ari yakanaki Jesús, ikantziri: “¿Tima piñaanata-kotiri owakira iwitsikan-taita-kariri atziri? Tima iwitsikaitaki sirampari aajatzi kooya. </v>
<v b="MAT" c="19" v="5">Ikantaitaki: Irootaki airo isaikantaja mainari-payi asitaririki aririka yaawakaa-najyaa, tima aparoni inkanta-najyaa iwathaki osiyawaityaaro iwichaa-wakaa-jyaami. </v>
<v b="MAT" c="19" v="6">Tima inkarati aawakaa-naachari tira apiti inkanta-najyaa, aparoni ikantana iwathaki. Irootaki airo okantanta yookajiro atziri iina itsipata-kaakariri Pawa.” </v>
<v b="MAT" c="19" v="7">Yapiitakiri Nasitantaniri isampitziri, ikantziri: “¿Opaitama ikanta-kotziri pairani Moisés, ikantaki: Aririka yooka-wakaityaa, ontzimatyii impaitiri tsika osankinata-kota yooka-wakaan-tyaari?” </v>
<v b="MAT" c="19" v="8">Ikantzi Jesús: “Okantakaaro pipiyatha-waita, irootaki isinitan-tamirori Moisés pookiro piina. Tima pairani owakira iwitsikan-taita-karori maaroni, ti ari onkantyaa. </v>
<v b="MAT" c="19" v="9">Nokantzi naaka: Kaaripiro-siritaki ikaratzi ookasitarori iina, irooma iñiiro-rika omayimpitaki kantacha yookiro. Aririka aawitajyaa iroori pasini oimi, omayimpitzi-motakiri itawitari oimintari. Ari inkanta-jyaari aajironi, mayimpitaki irirori.” </v>
<v b="MAT" c="19" v="10">Ikantzi iyomitaani: “Aririka okanta, airo yaawakaitami.” </v>
<v b="MAT" c="19" v="11">Ikantzi Jesús: “Iriirika Pawa kowakai-mironi aritaki pinkima-thatakiro. Tira maaroni inkimathaitiro tsika-rika okanta-kota aawakaantsi. </v>
<v b="MAT" c="19" v="12">Tzimatsi atziri ari ikantzita itzimapaaki ti onkanti yayi iina. Tzimatsi pasini yaithokitai-tziri, ti onkanti yayi iina. Tzimatsi pasini nintatsiri isaikasi-waityaa, tima yiriipiro-winta-tyiiri pinkatha-ritatsiri inkitiki. Nintatsiri inkimathatiro nokantakiri, imatiro.” </v>
<v b="MAT" c="19" v="13">Ari yamaita-paakiniri Jesús intsi-payi, ikantai-tapaakiri: “Nonintzi pamana-kotinari nintsiti, piwasi-patzii-totiri pintasonka-wintiri.” Ikantzi iyomitaani Jesús: “Airo piñaasirinkiri Awinkathariti.” </v>
<v b="MAT" c="19" v="14">Ikantzi Jesús: “Airo pitzikiri, nonintzi naaka yamaitinari iintsi. Tima inkarati osiya-kota-naariri iintsi, iriitaki ñaajironi tsika ipinkathari-wintantai Inkiti-satzi.” </v>
<v b="MAT" c="19" v="15">Ikanta ithonkakiri Jesús iwasi-patzii-totakiri intsi-payi, jatanaji irirori. </v>
<v b="MAT" c="19" v="16">Ari ipokapaaki aparoni mainari iñiiri Jesús, ikantapaakiri: “¡Kamiithari yomitaan-taniri!. ¿Paitama nantajiri nasi nowanta-jyaarori nañaaji?” </v>
<v b="MAT" c="19" v="17">Ari yakanaki Jesús, ikantzi: “¿Paitama pikantan-tanari ‘kamiithari?’ Tira intzimi aparoni kamiithari, apatziro ikantakaaro Pawa ikamiithatzi. Pinintzi-rika pasi piwiro pañaaji, pimonkara-yitairo ikantai-takiri Ikantakaan-taitaniki.” </v>
<v b="MAT" c="19" v="18">Inintanaki mainari iyota-kotiro, ikantziri: “¿Otzimikama pikantziri?” Ikantzi Jesús: Airo piwamaantzi. Airo pimayimpitzi. Airo pikositzi. Airo pithaiya-kotanta. </v>
<v b="MAT" c="19" v="19">Pimpinkathatairi piri aajatzi piniro. Pintakota-jyaari pishininka pinkimita-kaantiri pitakota awiroka. </v>
<v b="MAT" c="19" v="20">Ikantzi mainari: “Nomatakiro maaroni iroka, irojatzi nitanakaro pairani ainiro nintsita-paaki. ¿Paitama kowityaa-chari iroñaaka?” </v>
<v b="MAT" c="19" v="21">Ikantzi Jesús: “Pinintzi-rika pintampatzika-siriti, pijati, pimpimantiro maaroni tzimi-motzimiri, pimpiri asinonkainkari, tima osiyawaitakaro piwaa-ranta-jyaami inkitiki. Aririka pimatakiro pimpoki, piyaatina.” </v>
<v b="MAT" c="19" v="22">Ikanta ikimaki mainari, owasiri ikanta ipiyanaka, tima ashaarantzinkari inatzii. </v>
<v b="MAT" c="19" v="23">Ikantanakiri Jesús iyomitaani: “Oshiki ompomirintsitzi-motyaari ashaarantaniri ijatai ipinkatha-ritai Inkiti-satzi. Omapiro.” </v>
<v b="MAT" c="19" v="24">Yapiita-nakiro Jesús, ikantzi: “Tima oshiki ipomirintsitaro ikyaakoitari inkyaan-tyaaro yanini omoro. Iri mapirota-chani ashaarantaniri impomirintsita-jyaaro inkyaaji ipinkathari-wintantzi Pawa.” </v>
<v b="MAT" c="19" v="25">Ikanta ikimaki iyomitaani-payi, okiryaantzi ikantanaka, ikanta-wakaa-jiita: “¿Paitama awisakotaa-tsini?” </v>
<v b="MAT" c="19" v="26">Ari itsikanatakari Jesús iyomitaani-payi, ikantziri: “Airo imatziro yitsinampairi atziri-payi, iriima Pawa tikatsi pomirintsitzi-motyaarini irirori.” </v>
<v b="MAT" c="19" v="27">Ari yakanaki Pedro, ikantzi: “Yoka nokarajiitzi nonintzi noyaatakimi, tima nookayita-nakiro okaratzi tzimi-motanari. ¿Paitama impinai-tajinari apaata?” </v>
<v b="MAT" c="19" v="28">Ikantzi Jesús: “Aririka owakirataji apaata maaroni, impinkatha-ritai Itomi Atziri isaikan-tajyaaro waniinkata-chari isaika-minto. Aritaki pinkimita-jyaari awirokaiti pikaratzi piyaatakina, pimpinkathari-wintairi maaroni inkarati incharinita-jyaari Israel, ikaratzira 12 inasiyita. Omapiro. </v>
<v b="MAT" c="19" v="29">Tima tzimayitatsi awintaa-janari, irootaki yookanta-nakarori iwanko, iririntzi, iritsiro, asitariri, iina, iintsiti, iipatsiti. Aritaki iñaajiro ontzimi-motairi oshiki, irasi iwiro yañaayitaji. </v>
<v b="MAT" c="19" v="30">Iro kantacha, tzimatsi iroñaaka oshiki itayiwitarori, iriitakira ampoita-tsini iñaayitairo. Tzimatsi pasini ampoiyita-tsiri iroñaaka, iriitakira itayita-jyaaroni iñaayitairo.” </v>
<v b="MAT" c="20" v="1">“Iroka okanta-kota impinkathari-wintantai Inkiti-satzi, osiyari atziri tzimatsiri ichochoki-masiti. Yananinkanaki yamini antawaita-tsini iwankiri-masiki. </v>
<v b="MAT" c="20" v="2">Ikanta iñaaki nintatsiri yantawaiti, ikantakiri: ‘Pitanakyaaro iroñaaka pantawaiti irojatzi tsitiniiti, nompinatimi aparoni kiriiki ikaratzi ipinatanta-piintai-tziri yantawaitaiti aparoni kitaitiri.’ Ikantajiitzi antawai-rintzi: ‘Kamiithataki.’ Ityaantakiri iwankiri-masiki. </v>
<v b="MAT" c="20" v="3">Ikanta ijinokita-paaki ooryaatsiri aajatzi ipiyanaja asitarori iwankiri-masi nampitsiki. Iñaapaji pasini ikatziya-jiita tikatsi yantawairi. </v>
<v b="MAT" c="20" v="4">Ikantapaakiri: ‘Pijati pantawaiti nowankiri-masiki, aritaki nompinatakimi okaratzi ipinatanta-piintaitzi.’ Jaitijiitaki yantawaiti. </v>
<v b="MAT" c="20" v="5">Ari ikantakiro itampatzikata-paaki ooryaatsiri, aajatzi itainkanaki ooryaatsiri. </v>
<v b="MAT" c="20" v="6">Ari ikantakirori aajatzi otsitiniityaanaki, iñaapaji atziri isaikajiitzi, tikatsi yantawairi, isampita-paakiri: ‘¿Tikatsima pantawairi pisaika-siwaitantari kitaitiriki?’ </v>
<v b="MAT" c="20" v="7">Yakajiitanaki, ikantzi: ‘Tikatsi antawaita-kayinani.’ Ikantzi irirori: ‘Pijati pantawaiti nowankiri-masiki, aritaki nompinatakimi okaratzi ipinatanta-piintaitzi.’ </v>
<v b="MAT" c="20" v="8">Okanta otsitinitanaki, ikantakiri asitarori iwankiri-masi kimpoyii-niriri iiriikiti, ikantziri: ‘Pinkaimiri maaroni antawai-rintzi pimpinatiri aparoni kiriiki ikaratzi ipinatanta-piintai-tziri yantawaitaiti aparoni kitaitiri. Iriitaki pitawakyaa pimpinatiri ampoita-paintsiri yantawaitaki, irojatzi pimatan-takyaariri itakarori kapichikitaiti yantawaitaki.’ </v>
<v b="MAT" c="20" v="9">Ari ipokajiita-paaki ampoita-paintsiri yantawaitaki, kapichiini yantawai-witaka ipinaitakiri aparoni kiriiki. </v>
<v b="MAT" c="20" v="10">Ipokajiita-paaki itakarori yantawaitaki kapichikitaiti, isiyakaantzi iriitaki impina-piroiti. Ti, ari ikimitakari pasini-payi tsika ikaratzi ipinaita-kiriri. </v>
<v b="MAT" c="20" v="11">Ikanta ipinawitai-takari, ikisanakiri asitarori yantawairi, </v>
<v b="MAT" c="20" v="12">ikantanakiri: ‘Ti yantawai-piroti ampoita-paintsiri, iro kantacha imonkaratakana pipinata-kinari, naaka atsipiwita-kariri ooryaatsiri.’ </v>
<v b="MAT" c="20" v="13">Ikantzi asitarori iwankiri-masi: ‘Ashininká, nopinatakimi kamiitha, ¿tima nokantzi-takami kapichikitaiti nompinatimi aparoni kiriiki? </v>
<v b="MAT" c="20" v="14">Yoka aparoni kiriiki nopinatzimiri, pijatai. Tima naaka ninta-sitacha nompinatiri aparoni kiriiki ampoita-paintsiri yantawaitzi, </v>
<v b="MAT" c="20" v="15">¿Airoma okantzi nompinatanti nonintziri naaka? ¿Pikisako-niinta-tyaaroma nonisironkatantzi naaka?’ </v>
<v b="MAT" c="20" v="16">Tima oshiki jiwatatsiri iñaayitajiro, iriitaki ampoita-tsini. Tzimatsi oshiki ampoiyita-tsiri iñaayitajiro, iriitaki jiwatatsini. Tima oshiki inkaima-witaityaa, iro kantacha kapichiini inkarati iyosiitaitiri.” </v>
<v b="MAT" c="20" v="17">Ikanta itonkaanaji Jesús ijatiro Aapatyaawiniki, iriitaki itsipatanaja 12 iyomitaani, ikantakiri awotsiki: </v>
<v b="MAT" c="20" v="18">“Ajatatziira Aapatyaawiniki. Ari yaakaan-taitiriri Itomi Atziri, yayiri ijiwari Ompira-tasorintsitaari, intsipata-kyaari Yomitaan-taniri, iriitaki mishakowintirini iwaitiri. </v>
<v b="MAT" c="20" v="19">Iwawisaa-kiniri pasini-satziiti atziri iwashaya-mintha-waityaari, impasawaitiri, ipaika-kotakiri. Iro awisawitakyaa mawa kitaitiri, aritaki yañaaji.” </v>
<v b="MAT" c="20" v="20">Okanta iina Zebedeo opoka-sitakiri Jesús, otsipatakari otomi-payi, yoka Jacobo aajatzi Juan. Otyiirowa-paaka, okantapaakiri: “Nonintzi pinisironkatyaana.” </v>
<v b="MAT" c="20" v="21">Ari isampita-nakiro Jesús, ikantziro: “¿Paitama pikowa-kotanari?” Okantzi iroori: “Tima irootaintsi pimpinkatharin-tsiti awiroka, nonintzi intsipatyaami notomi impinkathari-wintanti, isaiki-motimi aparoni pakopiroki, iriima pasini isaiki pampatiki.” </v>
<v b="MAT" c="20" v="22">Ikantzi Jesús: “Tira piyotiro opaita pikowa-kotanari. Tima oshiki nonkimaatsityaari naaka. ¿Arima pamawitakiro awiroka onkarati pinkimaatsityaari? ¿Arima pisiyakyaana nonkami naaka?” Ikantajiitzi irirori: “Aritaki nomatakiro.” </v>
<v b="MAT" c="20" v="23">Ikantzi Jesús: “Omapiro, tima irootaintsi pinkimaatsityaaro onkarati nonkimaatsityaari naaka. Irooma pintsipatyaana ampinkathari-wintanti pisaiki aparoni nakopiroki, pasini nampatiki, tira naaka nintakai-yaaroni itzimi nontsipatyaari, apatziro iyotzi Asitanari tsika itzimi ikasiya-kaakiri.” </v>
<v b="MAT" c="20" v="24">Ikanta ikimajiitaki pasini iyomitaani, ikisaita-nakiri Juan aajatzi Jacobo. </v>
<v b="MAT" c="20" v="25">Yapatota-najiri Jesús iyomitaani-payi, ikantziri: “Piyojiitzi awiroka tsika ikanta iwinkathariti pasini-satziiti, oshiki impiratanta. Ari ikimitari aajatzi iriipirota-tsiri ipinkathatai-tziri irirori. </v>
<v b="MAT" c="20" v="26">Irooma awiroka-payi, aririka pininti piriipiroti, pisiya-kotyaari tsika ikanta ompirataari. </v>
<v b="MAT" c="20" v="27">Iroorika pinintzi pijiwata-kaanti, pisiya-kotyaari ompirataari. </v>
<v b="MAT" c="20" v="28">Ti iro impokan-tyaari Itomi Atziri impiratantyaa, iro ipokantakari isiya-kotyaari ompirataari, inkamawintanti, iriitaki pinakowintan-tatsini, yookakaa-wintairi maaroni.” </v>
<v b="MAT" c="20" v="29">Ikanta yawisajiitanaki Kasiryaariki, oshiki atziri oyaatana-kiriri. </v>
<v b="MAT" c="20" v="30">Ari isaiki awotsi-nampiki apiti mawityaakiri. Kimaki irirori, ikantaitzi: “Ari inkinapaaki Jesús aka awotsiki.” Irootaki ikaiman-tanakari, ikantzi: “¡Pinkatharí, Ikasiya-kaitani pinkatharini David, pinisironkata-jyaana naaka!” </v>
<v b="MAT" c="20" v="31">Oshiki ikisatha-witai-takari. Ti imairiti, aikiro ikaimatzi sintsiini: “¡Pinkatharí, Ikasiya-kaitani pinkatharini David, pinisironkata-jyaana naaka!” </v>
<v b="MAT" c="20" v="32">Katziya-paaka Jesús, ikaimakiri ikantziri: “¿Paitama pinintziri?” </v>
<v b="MAT" c="20" v="33">Ikantajiitzi irirori: “Pinkatharí, nonintzi naminawaitaji kamiitha.” </v>
<v b="MAT" c="20" v="34">Antaro inisironkata-nakari Jesús yoka mawityaakiri, ipampita-kiniri irooki. Apatha-kiro yaminawaitanaji kamiitha, iyaatanakiri Jesús. </v>
<v b="MAT" c="21" v="1">Aritaki okaakitzi-mata-paaki yariitan-tyaari Jesús Aapatyaawiniki. Tima ariijiitaka Chochokipankoniki omontitakari otzisi Yinkaitoni. Ari ityaantakiri Jesús apiti iyomitaani, </v>
<v b="MAT" c="21" v="2">ikantakiri: “Pijati nampitsiki amontitakari, ari piñiiro onthata-kotyaa ikyaakoitari ontsipata-kyaari yanini. Pinthataryaa-kotiro, pamakinaro. </v>
<v b="MAT" c="21" v="3">Tzimatsi-rika sampitimini, pinkantiri awiroka: ‘Inintatziiro pinkathari. Aritaki yoipyaa-jimiro.’ ” </v>
<v b="MAT" c="21" v="4">Ari omonkaratari isankinatakiri pairani Kamantan-tzinkari, ikantaki: </v>
<v b="MAT" c="21" v="5">Pinkaman-tairo maaroni Kisakowintoni-sato, pinkantiro: Awotsikitaki Piwinkathariti ipoka-sitakimi, Tsinampa-siri ikanta ipokaki ikyaa-kotaka, Kiripiri inatzii owaiyani yaakaitziri tinari. </v>
<v b="MAT" c="21" v="6">Ikanta ijatanaki apiti iyomitaani, imatakiro okaratzi ikantawa-kiriri Jesús. </v>
<v b="MAT" c="21" v="7">Yamakiro ikyaakoitari otsipataakari oyaaniti. Iwankita-kiniri manthakintsi imitzikaraki, ikyaa-kota-nakari Jesús. </v>
<v b="MAT" c="21" v="8">Ikanta atziri-payi saikain-tsiri anta, imaaronka-sita-nakiri imanthaki awotsiki tsika inkinanaki. Tzimatsi pasini chikanain-tsiri inchasi imaaronka-sitziri. </v>
<v b="MAT" c="21" v="9">Tima inkarati atziri jiwatain-tsiri, ikaratzi oyaatakiriri itaapiiki, ikaimajiitzi, ikantzi: ¡Korakitataiki awinkathariti, Ikasiya-kaitani pinkatharini David! ¡Tasonka-wintaari ikantaja, tima Pinkathari inatzii otyaanka-kiriri! ¡Korakitataiki awinkathariti, awisiryaawinta-jyaari Inkiti-satziwí! </v>
<v b="MAT" c="21" v="10">Ikanta yariita-paaka Jesús Aapatyaawiniki, isampita-wakaanaka ikaratzi nampitarori, ikantajiitzi: “¿Tsikama ipaitaka yoka?” </v>
<v b="MAT" c="21" v="11">Tzimatsi kantanain-tsiri: “Iriitaki Jesús, Kamantan-tzinkari inatzii, iriitaki poñaachari Kasiyakaawiniki saikatsiri Tapowiniki.” </v>
<v b="MAT" c="21" v="12">Tima kyaapaaki Jesús tasorintsi-pankoki, imisitowa-paakiri pimanta-waita-tsiri, aajatzi ikaratzi amananta-waita-tsiri. Yooka-yitapaakiro iwantariri kiriiki, ari ikimitaakiro tsika iwaitziri siropayi. </v>
<v b="MAT" c="21" v="13">Ikantapaakiri: “Isankinai-takiro pairani iñaawaitzi Pawa, ikantzi: Nowanko onatzii iroka, aritaki yamana-piintai-tinari. Iro kantacha awirokaiti, aritaki pamatawitanta-piintaki pipimanta-yitzi, pikimita-kaantakiro kosintzi-panko.” </v>
<v b="MAT" c="21" v="14">Ari ipokajiita-paaki tasorintsi-pankoki oshiki mawityaakiri, kisoporokiri, maaroni yisita-kota-kaayitairi. </v>
<v b="MAT" c="21" v="15">Tima okiryaantzi ikantawintai-tanakaro okaratzi yantakiri Jesús. Ari ikaimajiitanaki intsi-payi, ikantajiitzi: ¡Thami apinkathatajiri Ikasiya-kaitani pinkatharini David! Iro kantacha ijiwari-payi Ompira-tasorintsitaari, aajatzi Yomitaan-taniri, ikisajiitanaka irirori, tima ti onimotiri. </v>
<v b="MAT" c="21" v="16">Isampitai-tanakiri Jesús, ikantai-tziri: “¿Pikimakiro ikantajiitziri mainari-payi?” Ikantzi Jesús: “Nokimakiri. ¿Tima piñaanatiro awiroka sankinarintsi? kantatsiri: Iriitaki intsi-payi aajatzi thotatsiri ithomi, Pimatakaakiri ipinkatha-yitaimi.” </v>
<v b="MAT" c="21" v="17">Ari yawisanaki Jesús, ikinanakiro Asinonkaa-pankoniki. Ari imaakiri anta. </v>
<v b="MAT" c="21" v="18">Okanta okitaitita-manaji, piyaja Jesús nampitsiki. Ari itashaa-paaki niyaanki-thakiniki awotsi. </v>
<v b="MAT" c="21" v="19">Iñaapaaki awotsi-nampiki pankirintsi, ijata-sita-nakiro, iñaatziiro ti onkithokiti, oyosiita-sita osi. Ikantanakiro: “Pasi piwiro airo pikitho-kitai.” Okanta pankirintsi, kamasitanaki. </v>
<v b="MAT" c="21" v="20">Ikanta iñaakiro iyomitaani, okiryaantzi ikantajiitanaka, isampita-nakiri, ikantziri: “¿Paitama okama-sitan-tanakari pankirintsi?” </v>
<v b="MAT" c="21" v="21">Yakanaki Jesús, ikantziri: “Omapiro nonkantimi, iroopiro-rika pawintyaana, airorika pikiso-siri-waitzi, aritaki pimatajiro awiroka, aritaki anaanakiro tsika okanta piñaakiro pankirintsi. Kantatsi piñaanatiro otzisi, pinkanti: ‘Osirinki otzisi, ompiinki inkaariki.’ Aritaki omatakyaa. </v>
<v b="MAT" c="21" v="22">Tima onkarati pinkowako-tairi pamana-nikii, aririka pawintaa-nakyaari Pawa, aritaki impakimiro.” </v>
<v b="MAT" c="21" v="23">Ikanta yariitaaro Jesús Tasorintsi-pankoki, iyomitaan-tapaji. Ari ipokakiri ijiwari Ompira-tasorintsitaari, aajatzi antari-kona-payi, isampita-paakiri: “¿Paitama ontyaan-kakimiri piñaakantiro pitasorinka?” </v>
<v b="MAT" c="21" v="24">Ari yakanaki Jesús, ikantziri: “Aajatzi naaka tzimatsi nosampitimiri. Aririka pakakinaro, aritaki nonkantakimi ipaita otyaanka-kinari. </v>
<v b="MAT" c="21" v="25">Ikiwaatantaki pairani Juan, ¿Paitama otyaanka-kiriri? ¿Iriima Pawa? ¿Atzirima?” Ari ikanta-wakaa-jiitanaka: “Aririka ankantiri Pawa otyaankakiri, aritaki inkanta-nakai: ‘¿Paita kaari pikimisantantari?’ </v>
<v b="MAT" c="21" v="26">Aririka ankanti: ‘Atziri ontyaan-kakiri,’ aritaki inkisanakai atziri-payi.” Tima inkanta-jiiti atziri-payi Kamantan-tzinkarini inatzii Juan. </v>
<v b="MAT" c="21" v="27">Ari ikantajiitzi: “Ti noyotiro.” Ikantzi Jesús: “Pikimitaka awirokaiti ti pininti pinkaman-tinaro, aajatzi naaka airo nokaman-tzimiro paita otyaanka-kinari.” </v>
<v b="MAT" c="21" v="28">Ikantzi Jesús: “¿Tsikama okantzi-motami awiroka-payi iroka? Tzimatsi atziri tzimatsiri apiti itomi. Okanta apaata ikantakiri itomi: ‘Notomí, pijati pantawaiti pankirintsi-masiki.’ </v>
<v b="MAT" c="21" v="29">Ikantzi itomi: ‘Ti noninti.’ Iro osamaniitaki, opiyi-motaari itomi, jataki yantawaitzi. </v>
<v b="MAT" c="21" v="30">Ipoñaa ikantakiri pasini itomi. Ikantanaki irirori: ‘Ari nomatakiro Apaá.’ Titzimaita ijati. </v>
<v b="MAT" c="21" v="31">¿Itzimikama itomi antakirori ikowakiri iriri?” Ari ikantajiitzi: “Iriitaki antakirori yitakari impiratari.” Ikantzi Jesús: “Irootaki anaakota-jimini impinkathari-wintairi Pawa mayimpiro-payi aajatzi sintsiwintanta-piinta-tsiri opiri iriikiti intyaan-tiniri wirakocha-payi. Omapiro. </v>
<v b="MAT" c="21" v="32">Tima impokawi-taka pairani Juan, ikamanta-witakami pikamiithasiritan-tajyaari, iro kantacha ti pinkimisanta-wakiri. Iriima ikaratzi sintsiwintanta-piinta-tsiri opiri iriikiti aajatzi mayimpiro-payi, okimisantanaki. Piñaawitakari awirokaiti, titzimaita piwashaantiro tsika pikanta-jiita, pinkimisantan-tajyaariri.” </v>
<v b="MAT" c="21" v="33">“Pinkimi napiitiro nosiyakaa-wintimiro: Tzimatsi atziri pankitzirori chochoki-masi, itantota-kotakiro maaroni othapiki, iwitsika-sitakiro iwiro owaaki apaata, iwitsikaki aajatzi pankotsipinthaki yaminakoi-tantyaarori pankirintsi jinoki. Yaminaki atziri aminironi iwankiri-masi. Jataki irirori intaina. </v>
<v b="MAT" c="21" v="34">Okanta okithoki-paititaki chochoki, ityaantaki impiratani yaajati. </v>
<v b="MAT" c="21" v="35">Ikanta antawai-rintzi-payi aminirori pankirintsi-masi, iñaawakiri ipokaki ompirataari, ipasawaitaki aparoni, iwakiri pasini, ishimyaakiri pasini. </v>
<v b="MAT" c="21" v="36">Ityaantaki pasini impiratani, oshiki ikaratzi. Ari ikimitaa-wakiri aajatzi irirori. </v>
<v b="MAT" c="21" v="37">Ari iwiraantaro ityaantakiri itomi-piro irirori, ikantzi: ‘Aritakima impinkathata-wakiri notomi naaka.’ </v>
<v b="MAT" c="21" v="38">Ikanta iñaawakiri antawai-rintzi ipokaki itomi, ikanta-wakaa-jiita: ‘Yoka asitajyaaroni apaata pankirintsi-masi. Thami awiri, ayiroota aroka.’ </v>
<v b="MAT" c="21" v="39">Yairika-wakiri, yaanakiri othapiki pankirintsi-masi, iwakiri. </v>
<v b="MAT" c="21" v="40">Aririka impokanaki asitarori iwankiri-masi, ¿tsikama inkanti-rika antawai-rintzi-payi?” </v>
<v b="MAT" c="21" v="41">Ikantajiitzi irirori: “Ontzimatyii iwamaitiri kaari-pirori, yaminaji pasini iriipirori aminaironi pankirintsi-masi, iriitaki tyaanta-piinti-niriri okithoki iwankiri.” </v>
<v b="MAT" c="21" v="42">Ikantzi Jesús: “Tima piñaanatiro Sankinarintsi, ikantaitzi: Imaninta-witakaro kipayi witsikirori pankotsi, Iro kantacha irojatzi yaitairi iroka otzinkami-pirori. Iriitaki Awinkathariti Pawa matajirori, Irootaki okiryaa-wintan-tariri.” </v>
<v b="MAT" c="21" v="43">“Irootaki nonkantan-tyaari naaka: Airo ipinkathari-wintaimi awiroka Pawa, iriira impinkathari-wintai pasini-satzi-payi tsika itzimi osiyaarori pankirintsi okitho-kitzi ikimisantaira. </v>
<v b="MAT" c="21" v="44">Tima inkarati siraryanta-tajyaaroni mapi, aritaki intanka-paaki. Iriima inkarati anawyaajiri mapi, aritaki opowitakiri.” </v>
<v b="MAT" c="21" v="45">Ikanta ijiwari Ompira-tasorintsitaari aajatzi Nasitantaniri, iyotaki iriitaki ikimakaitaki. </v>
<v b="MAT" c="21" v="46">Ari inintawitanaka yaakaan-tirimi, titzimaita imatiro, oshiki itharowan-takari atziri-payi. Tima inkanta-siri-jiiti atziri Kamantan-tzinkari inatzii Jesús. </v>
<v b="MAT" c="22" v="1">Ari yapiita-najiro Jesús isiyakaa-wintziro iyomitaan-tziri. Ikantzi: </v>
<v b="MAT" c="22" v="2">“Iroka ikanta ipinkathari-wintantai Inkiti-satzi, isiyari pinkathari oimosirinkiriri itomi yaawakaa. </v>
<v b="MAT" c="22" v="3">Ityaankakiri impiratani, inkamantiri pokatsini yoimosirinkyaa. Titzimaita impokajiiti ikaimakaantani. </v>
<v b="MAT" c="22" v="4">Ityaanka-witaka pasini impiratani, ikantawakiri: ‘Pinkantiri noyaimani impoki iyaa, nowamaaki wathayita-tsiri nopira, noimosirinka-tziiri notomi yaawakaiyaa. Aritaki owitsikaka maaroni.’ </v>
<v b="MAT" c="22" v="5">Iro kantacha yokaiti ikaimakaantani, aikiro ipiyatha-jiitatyaa. Jatayitaki iwaniki, pasini ikinaki ipimanta-waitzi. </v>
<v b="MAT" c="22" v="6">Tzimatsi pasini owasankitaa-kiriri ompirataari, iwakiri. </v>
<v b="MAT" c="22" v="7">Ikanta ikimaki pinkathari, antaro ikisanaka, ityaankaki iwayiriti, yapirotakiri owantain-tsiri, itaitakiniri inampi. </v>
<v b="MAT" c="22" v="8">Ikantajiri pasini impiratani: ‘Aritaki owitsikaka maaroni oimosirinkan-tyaari, ti imiraawintaitiri impokajiiti ikaratzi nokaima-kaanta-witakari. </v>
<v b="MAT" c="22" v="9">Pijati awotsiki-payi, pinkantiri inkarati piñiiri impokiita oimosirinkyaa.’ </v>
<v b="MAT" c="22" v="10">Jataki ompirataari, yapatotaki ikaratzi iñaakiri: kamiithata-tsiri aajatzi kaaripirota-tsiri. Piyojiita-paaka oimosirinka-chani. </v>
<v b="MAT" c="22" v="11">Ikanta yaminakiri pinkathari ikaratzi pokaintsiri. Iñaatzii satikain-chari ti inkithaatyaaro iwaniinkata-sityaari aawakaa-chani. </v>
<v b="MAT" c="22" v="12">Ikantakiri: ‘Ashininká, ¿tsikama pikanta pikyaan-takari aka ti pinkithaatyaaro piwaniinkata-sitan-tyaariri notomi?’ Ari imairitaki, ti yaki. </v>
<v b="MAT" c="22" v="13">Ikantakiri impiratani: ‘Pooso-wakotiri, pooso-kitzitiri, pookiri otsitini-kitaki, ari yiraawaityaari, yatsikai-kiwaityaa, inkimaatsitajyaa.’ </v>
<v b="MAT" c="22" v="14">Tima oshiki inkaima-witaityaa, iro kantacha kapichiini iyosiitaiti.” </v>
<v b="MAT" c="22" v="15">Ikanta ijajiitaji Nasitantaniri. Ari ikinkitha-waijiitzi, ikantajiitzi: “¿Tsikama ankinakairoka ankompita-kaantyaariri Jesús?” </v>
<v b="MAT" c="22" v="16">Ityaankaki iyomitaani Nasitantaniri itsipatakari yaapatyaani Herodes, ikantapaakiri Jesús: “Yomitaan-tanirí, okaratzi piyomitaan-tziri iroopiro okanta, irootaki iyotakoi-tantyaariri iriipirori Pawa. Ti pinkimisantiro ikantayitziri atziri, ti piñaawaitiro pinimota-kaantyaariri. </v>
<v b="MAT" c="22" v="17">Pinkantina ipaita pikinkithasiritari awiroka: ¿Kamiithata-tsima ampiri kiriiki ikaratzi sintsiwintanta-tziri iwinkathariti wirakocha-payi?” </v>
<v b="MAT" c="22" v="18">Iyotawakiri Jesús ikinkithasiritari, ikantziri: “Owapyiimotan-tanirí. ¿Paitama piñaantan-tanari? </v>
<v b="MAT" c="22" v="19">Piñaakajiitinari kiriiki pasitakaariri Pinkathari.” Ari yamaita-paakiniri kiriiki. </v>
<v b="MAT" c="22" v="20">Isampita-nakiri, ikantziri: “¿Paitama asitarori iwairo aka? ¿Paitama asitarori isiyakaaro?” </v>
<v b="MAT" c="22" v="21">Ikantajiitzi: “Irasi iwinkathariti wirakocha.” Ikantzi Jesús: “Tima iriitaki iwinkathariti wirakocha asitari, pantantyaanari isintsitzimiri, pimpinatiri. Iriima ikaratzi yasitari Pawa, pantantyaanari isintsitzimiri irirori.” </v>
<v b="MAT" c="22" v="22">Ikanta ikimajiitaki ikantakiri Jesús, okiryaantzi ikantajiitanaka, iwashaanta-nakiri. Jaitijiitaji. </v>
<v b="MAT" c="22" v="23">Tikira awishi iroka kitaitiri, ipokajiitaki Tampatzika-wiri iñiiri Jesús. Iriitaki Tampatzika-wiri-payi kantatsiri: “Airo yañaaji kamayita-tsiri.” Isampita-paakiri Jesús, </v>
<v b="MAT" c="22" v="24">ikantziri: “Yomitaan-tanirí, isankinataki pairani Moisés, ikantzi: ‘Aririka inkami atziri, airorika iwaiyan-takairo iina, kantatsi yaajiro iririntzi, iwaiyan-takaajiro irirori. Inkimita-kaantiri iriimi asityaarini iririntzi kamaintsiri.’ </v>
<v b="MAT" c="22" v="25">Thami ankantawaki: Tzimatsi karatatsiri 7 iririntzi. Itarori itzimi yaaki iina, tikira itsima-kayiro iina kamaki, yaajiro pasini iririntzi. </v>
<v b="MAT" c="22" v="26">Ari ikantakari aajatzi apitita-tsiri iririntzi. Aajatzi pasini mawatatsiri. Ari ikantakari maaroni ikaratzira 7. </v>
<v b="MAT" c="22" v="27">Okanta apaata kamaji iroori kooya. </v>
<v b="MAT" c="22" v="28">Aririkami yañaayitaji apaata kamayita-tsiri, ¿itzimikama oiminta-pirotyaari kooya? Tima maaroni ikaratzira 7 iinanta-witakaro.” </v>
<v b="MAT" c="22" v="29">Yakanaki Jesús, ikantziri: “Pikinakaa-sitakaro awiroka, ti piyota-kotiro Sankinarintsi-pirori, ti piyota-kotiro itasorinka Pawa. </v>
<v b="MAT" c="22" v="30">Aririka yañaayitaji kamayita-tsiri, airo itzimi aawakai-yitaa-chani. Isiyapa-jyaari Imaninkariti Pawa anta inkitiki. </v>
<v b="MAT" c="22" v="31">¿Tima piñaanata-kotiro tsika onkantyaa aririka yañaaji kamayita-tsiri? Iroka ikantzi Pawa, iñaawaitzi: </v>
<v b="MAT" c="22" v="32">Naakataki Iwawani Abraham, Isaac, aajatzi Jacob. Ari ayotziri irirori, tima ti imatiro kaminkari impinkathatiri Pawa, apatziro ipinkathatziri añaayita-tsiri.” </v>
<v b="MAT" c="22" v="33">Ikanta ikimajiitakiri Jesús ikantaki, okiryaantzi ikantawinta-nakari, ikantajiitzi: “Omapiro okamiithatzi iyomitaan-tziri.” </v>
<v b="MAT" c="22" v="34">Ikanta ikimaki Nasitantaniri kamiitha yakakiri Tampatzika-wiri isampita-kiriri, apatojiitaka irirori. </v>
<v b="MAT" c="22" v="35">Ikanta aparoni apatotain-chari, irijatzi yotakotzirori Ikantakaan-taitziri, ipoka-sitakiri Jesús isampitiri, inintzi inkompita-kaiyaarimi, ikantapaakiri: </v>
<v b="MAT" c="22" v="36">“Yomitaan-tanirí, ¿otzimikama otzinkami-piro Ikantakaan-taitziri?” </v>
<v b="MAT" c="22" v="37">Yakanaki Jesús, ikantziri: “Piwinkathariti inatzi Pawa, ontzimatyii pininta-piro-tajiri, pininta-siri-tajiri. Isiriki piwairi. </v>
<v b="MAT" c="22" v="38">Irootaki iroka otzinkami-pirori Ikantakaan-taitani. </v>
<v b="MAT" c="22" v="39">Ari osiyaro apitita-naintsiri, kantatsiri: Pintakota-jyaari pishininka, pinkimita-kaantiri pitakota awiroka. </v>
<v b="MAT" c="22" v="40">Tima iroka apiti nokanta-kimiri, otzinkami-piro onatzii, irootaki poñaachari pasiniki Ikantakaan-taitani aajatzi okaratzi isankinatakiri pairani Kamantan-tzinkari-payi.” </v>
<v b="MAT" c="22" v="41">Imatanakiri irirori Jesús, isampita-nakiri Nasitantaniri ikarajiitaki yapatojiita, </v>
<v b="MAT" c="22" v="42">ikantziri: “¿Paitama pikinkithasirita-kotariri awiroka Saipatzii-totaari? ¿Tsikama itzimika awaisatziti ikasiya-kayi-takiri pairani incharinityaari?” Ikantajiitzi Nasitantaniri: “Iriitaki pinkatharini David ikasiya-kayi-takiri.” </v>
<v b="MAT" c="22" v="43">Ikantzi Jesús: “¿Paitama iñaawaita-kaantariri pairani Tasorinkantsi pinkatharini David, isiyakaan-tziri Iwinkathariti? Ikantaki pairani: </v>
<v b="MAT" c="22" v="44">Iñaawaitanaki Pawa, ikantawajiri Nowinkathariti: Pisaikapaji nakopiroki ampinkathari-wintanti, Irojatzi noitsinampaan-tajyaariri kisaniintzimiri, Aripaiti intyiirowa-sita-jyaami, pimakoryaa-kitzitan-tajyaari. </v>
<v b="MAT" c="22" v="45">Imatzitakaro David ikantaki: ‘Nowinkathariti inatzii.’ ¿Tsika inkini incharinityaari?” </v>
<v b="MAT" c="22" v="46">Ari imairijiitanaki ti yaki. Tharowa-siri ikantajiitaka, tikatsi nintatsini isampita-najiri. </v>
<v b="MAT" c="23" v="1">Ari ikinkithata-kaakiri Jesús apatowinta-kariri, aajatzi iyomitaani-payi, ikantzi: </v>
<v b="MAT" c="23" v="2">“Piñiiri Yomitaan-tziri aajatzi Nasitantaniri, iriitaki iyotako-pirotzirori Ikantakaantziri pairani Moisés. </v>
<v b="MAT" c="23" v="3">Pinkimisantiri okaratzi inkantimiri, ti pinkan-tzimaityaaro pinkimita-kotyaari okaratzi yantayitziri, ti imonkaratiro irirori okaratzi ikantziri. </v>
<v b="MAT" c="23" v="4">Omapiro opomirintsita okaratzi ininta-kayimiri pantairomi. Titzimaita impomirintsityaaro irirori imayitairo. </v>
<v b="MAT" c="23" v="5">Yantasi-yitaro inintzi iñaantai-tyaariri. Oshiki yasiminthatari misinantsi-monki tsika ititaitziro Osankinaritsi-pirori intsirika-kotziro ishimpaki, aajatzi itamakoki. Iwaniinka-ponkitzi-yitziro iithaari isitsiikaki manthakintsi. </v>
<v b="MAT" c="23" v="6">Yasiminthataro isatikaitiri niyaanki tsika iwajiitaja ishininka. Ari ikimitari aririka ijati pankotsiki yapatota-piintaita. </v>
<v b="MAT" c="23" v="7">Inintzi ñaapinkatha iwithata-piintai-tyaari aririka iñiitiri. Inintzi inkantiri atziri-payi: ‘¡Yomitaan-tanirí!’ </v>
<v b="MAT" c="23" v="8">Ti onkamiithati pininti awiroka inkantaitimi: ‘¡Yomitaan-tanirí!’ Apatziro ikanta yomitaan-tatsiri, iriitaki Saipatzii-totaari tikatsi pasini. Irooma maaroni awiroka-payi osiyawaitakaro pirintzita-wakaiyaami. </v>
<v b="MAT" c="23" v="9">Tima aka kipatsiki ti onkamiithati pinkanta-siwaityaari pishininka: ‘¡Asitanarí!’ Tima apatziro ikanta Asitamiri Inkiti-satzi. </v>
<v b="MAT" c="23" v="10">Ti onkamiithati aajatzi inkantaitimi: ‘¡Nowinkatharití!’ Tima apatziro ikanta piwinkathariti, iriitaki Saipatzii-totaari. </v>
<v b="MAT" c="23" v="11">Ikaratzi nintatsiri yiriipiroti, isiya-kotyaari impirataitani. </v>
<v b="MAT" c="23" v="12">Ikaratzi nintasi-waita-chani impinka-thaitiri, aritaki intsinampa-sirita-kaitairi. Iriima tsinampa-waiwita-chari iriitaki impinkatha-ritakai-tairi. </v>
<v b="MAT" c="23" v="13">¡Ikanta-machiitzimi Yomitaan-taniri aajatzi Nasitantaniri, owapyiimotan-tanirí! Pintzika-yitakiri kowirori impinkathari-wintairi Inkiti-satzi. Airo pikyaaji awiroka tsika impinkathari-wintantai Pawa, titzimaita pisinitiri pasini inkyaayitaji irirori. </v>
<v b="MAT" c="23" v="14">¡Ikanta-machiitzimi Yomitaan-taniri aajatzi Nasitantaniri, owapyiimotan-tanirí! Pawiinta-sitakaro paapithatziro owanko kinankaro, irootaki pisamaninkan-tarori pamana-piintawita airo iyotantaitami. Tima antaro iwasankitaaitaimi. </v>
<v b="MAT" c="23" v="15">¡Ikanta-machiitzimi Yomitaan-taniri aajatzi Nasitantaniri, owapyiimotan-tanirí! Oshiki pisintsitakiri pasini-satzi-payi isiya-kotai aroka Judá-iti, piyomitaakiri iwapyii-motantyaa irirori. Aritaki isiya-kota-jyaami awiroka yatsipita-jyaaro sarinka-wini. </v>
<v b="MAT" c="23" v="16">¡Ikanta-machiitzimi osiyakariri mawityaakiri yakathata-wakaa-jiitaá! Kantatsiri: ‘Aririka impairyaitiro tasorintsi-panko, inkantaiti: iwasankitaina Tasorintsi-panko-wiri airorika nomatziro nokantziri. Pikantzi: tikatsi ompaityaa airorika imonkaratai-tziro. Irooma aririka impairyaitiri ooro saikatsiri tasorintsi-pankoki, pikanta-piintaki: Ontzimatyii yantaitiro ikantai-takiri.’ </v>
<v b="MAT" c="23" v="17">¡Masontzi-sirirí, mawityaaki-sirirí! ¿Iriima ooro kowapirota-chari? Kaari, iro kowapirotacha tasorintsi-panko otasorintsita-kairi ooro. </v>
<v b="MAT" c="23" v="18">Pikantzi aajatzi: ‘Aririka impairyaitiro pomitai-rontsi, inkantaiti: ‘Iwasankitaitina Ataapiintziniri pomitai-rontsiki airorika nomonkaratziro nokantziri. Tirika imonkarataitiro, tikatsi pinkanti. Irooma aririka impairyaitiri ipiraitari itayiitziri pomitai-rontsiki, pikanta-jiitzi: Ontzimatyii yantaitiro ikantai-takiri.’ </v>
<v b="MAT" c="23" v="19">¡Masontzi-sirirí, mawityaaki-sirirí!, ¿Iriima ipiraitari kowapirota-chari? Kaari, iro kowapirotacha pomitai-rontsi otasorintsita-kairi itayiitziri. </v>
<v b="MAT" c="23" v="20">Ikaratzi pairyiirori pomitai-rontsi, ithonkiri ipairyaakiri ikaratzi itayiitziri anta. </v>
<v b="MAT" c="23" v="21">Ari ikanta ikaratzi pairyiirori tasorintsi-panko, ithonkiri ipairyaakiri ikaratzi tzimantarori. </v>
<v b="MAT" c="23" v="22">Ikaratzi pairyiirori inkiti, ithonkiro ipairyiiro isaikinta Pawa, isiyakaakaro iriimi Pawa ipairyaaki. </v>
<v b="MAT" c="23" v="23">¡Ikanta-machiitzimi Yomitaan-taniri aajatzi Nasitantaniri, owapyiimotan-tanirí! Pipapiintziri Pawa iwosinikan-taitari. Titzimaita pantiro kowapirota-chari inintakai-tzimiri: Pinkamiitha-siriti, pinisironkatantyaa, pawintaa-sirita-jyaari. Irootaki kowapirota-chari pantayitairo, airo piwashaanta-tzimaitaro pantiniri kowapirota-chari. </v>
<v b="MAT" c="23" v="24">¡Mawityaakiri akathata-wakaa-charí. Osiyakariri tzimawintziriri sikiryaa-niki airo yirakotantari, iro kantacha yirakowaitakiri ipira ikyaakoitari. </v>
<v b="MAT" c="23" v="25">¡Ikanta-machiitzimi Yomitaan-taniri aajatzi Nasitantaniri, owapyiimotan-tanirí! Pikimitakaro iraamintotsi aajatzi owamintotsi, okitiwita intakiroki, irooma inthompointa kipatsi okantaka. Aritaki pikantakari awiroka iñiitzimi kamiithasiri pinawita, kosintzi pinatzii, pikowa-piintakiro panintaa-waityaa apaniroini. </v>
<v b="MAT" c="23" v="26">¡Mawityaakiri Nasitantanirí! Pinkimita-kaantyaa pishita-piintziro inthompointa piraa-minto aajatzi piwaminto, onkitita-jiita intakiroki. </v>
<v b="MAT" c="23" v="27">¡Ikanta-machiitzimi Yomitaan-taniri aajatzi Nasitantaniri, owapyiimotan-tanirí! Pikimitakaro okitamaarowita iwantai-tariri kaminkari, owaniinka okantawita intakiroki. Irooma inthompointa, ari osaikiri itonki-poroki kaminkari, sitzii-nkataki. </v>
<v b="MAT" c="23" v="28">Ari pikantakari awiroka, iñaawitakami atziri pantakiro kamiithari, owapyiimotan-taniri pinatzii, kaaripiro-siritakimi. </v>
<v b="MAT" c="23" v="29">¡Ikanta-machiitzimi Yomitaan-taniri aajatzi Nasitantaniri, owapyiimotan-tanirí! Tima piwitsika-pirinitiro ikitaitziri Kamantan-tzinkari, piwaniinka-yitziro tsika ikitaitziri kamiithasiriri. </v>
<v b="MAT" c="23" v="30">Pikanta-jiitzi: ‘Ari atzimi-tyaami pairani airo awamaawaitzirimi arokaiti, airo asiya-kotari awaisatzitini owamaayita-kiriri Kamantan-tzinkari.’ </v>
<v b="MAT" c="23" v="31">Apaniroini pikamanta-kota, pisiya-kotakari piwaisatzitini ikaratzi owamaakiriri pairani Kamantan-tzinkari. </v>
<v b="MAT" c="23" v="32">¡Intsityaa pinthotyiiro okaratzi yitanakari pairani piwaisatzitini-payi! </v>
<v b="MAT" c="23" v="33">¡Ti pinkamiitha-siri-jiiti, pikimita-sitakari maranki! ¿Piñaa-matsitaki airo iwasankitai-tzimi sarinka-winiki? </v>
<v b="MAT" c="23" v="34">Irootaki nontyaan-tantyaamiri Kamantan-tzinkari, Yomitaan-taniri, aajatzi Yotzinkari. Iriitaki piwamaa-kaanti aparo-payi, pipaika-kota-kaantiri. Iriima pasini, pimpasata-kaanta-waitiri yapatota-piintaita, oshiki piwasankitaa-yitiri nampitsiki. </v>
<v b="MAT" c="23" v="35">Irootaki piñaantyaarori awiroka iwasankitaa-wintai-timiri ikaratzi iwamaitakiri pairani, yitanakaro kamiithasiriri Abel irojatzi Zacarías itomini Berequías. Iriitaki iwamaitaki pairani ijatajiromi pomitai-rontsiki ipoñaajaro tasorintsi-pankoki. </v>
<v b="MAT" c="23" v="36">Ari iwasankitaa-wintai-takiri yokapayi okaratzi awisain-tsiri pairani. Omapiro.” </v>
<v b="MAT" c="23" v="37">“¡Aapatyaawini-satzí! Oshiki piwantaki Kamantan-tzinkari. Pishimyaakiri ikaratzi ityaanta-witai-takamiri. Tima nonintawita-piinta nosiya-kotyaarimi waaripa osamoonkiitziri yaniriki, ari nonintzi nonkanta-jirimi ikaratzi notomitaari. Titzimaita inintajiiti. </v>
<v b="MAT" c="23" v="38">Kaanki-panko onkantajyaa piwanko. </v>
<v b="MAT" c="23" v="39">Airo piñaa-piintaana aka irojatzi apaata pinkantan-tajyaari: ¡Tasonka-wintaari ikantaja, tima Pinkathari inatzii otyaanka-kiriri!” </v>
<v b="MAT" c="24" v="1">Ikanta isitowanaji Jesús tasorintsi-pankoki, iro ijatanajimi. Ari ikantzi iyomitaani: “Paminirotyaa tsika okanta iwitsikai-tziro tasorintsi-panko.” </v>
<v b="MAT" c="24" v="2">Yakanakiri Jesús, ikantzi: “Piñaakiro awiroka maaroni mapipayi okaratzi opiwiryaaka, airo piñaayitajiro apaata inthonkaitiro imporokaitiro. Omapiro.” </v>
<v b="MAT" c="24" v="3">Ikanta yariijiitaka tonkaariki Yinkai-toniki, saikapaaki Jesús. Ari ipokajiita-paaki iyomitaani, isampita-paakiri: “¿Tsika-paitima omonkaratyaa okaratzi pikantakiri? ¿Paitama noñiiri noyotan-tyaari? ¿Aripaitima onthonkajyaa aririka pimpiyi-matai?” </v>
<v b="MAT" c="24" v="4">Ari yakanaki Jesús, ikantanakiri: “Paamaiyaa yamatawitai-tzimi = kari. </v>
<v b="MAT" c="24" v="5">Tima oshiki pokatsini apaata impairyaa-paakiro nowairo, inkanti: ‘Naaka Saipatzii-totaari.’ Oshiki yamatawiti. </v>
<v b="MAT" c="24" v="6">Tima ari pinkima-koyitakiro oshiki manataantsi. Paamaiyaa oimiraa-siritzimi = kari, ontzimatyii omatyaa iroka-payi, tikira-tzimaita omonkarata onthonkan-tajyaari maaroni. </v>
<v b="MAT" c="24" v="7">Imaimanita-wakaityaa nampitsiki, iwayirita-wakaiyaa pinkathari-payi. Iñiiti mantsiyarintsi, tashitsi, onikayityaa tsika-rika-payi. </v>
<v b="MAT" c="24" v="8">Irootaki itanakyaaroni inkimaatsitai-tyaaro maaroni iroka-payi. </v>
<v b="MAT" c="24" v="9">Yaakaan-taitakimi, ari imaimani-waitaitimi irojatzi iwamaan-taityaamiri. Oshiki inkisaniinta-nakimi pasini-satziiti okantakaan-tziro poijatana naaka. </v>
<v b="MAT" c="24" v="10">Oshiki washaantironi apaata ikimisantawita. Yaakaanta-wakaiyaa ikarajiitzi. Airo yaripirota-wakaa kisaniinta inkanta-wakajyaa. </v>
<v b="MAT" c="24" v="11">Iñiiti oshiki pokapain-tsini isiya-kotyaarimi Kamantan-tzinkari, yamatawita-paakiri inkarati kimisanta-wakirini. </v>
<v b="MAT" c="24" v="12">Ari yanta-piroi-tirori kaari-pirori, airo itakota-wakai-yitaja. </v>
<v b="MAT" c="24" v="13">Ikaratzi oijatanainari awiintajanari, iriitakira awisakotaa-tsini. </v>
<v b="MAT" c="24" v="14">Aririka omonkaratajyaa inkimakoi-tairo maaroni kipatsiki Kamiithari Ñaantsi kinkithata-kotzirori ipinkathari-wintantai Pawa, aripaiti omonkaratajyaa onthonkan-tajyaari maaroni. </v>
<v b="MAT" c="24" v="15">Aritaki piñaakiri ipaitai-tziri ‘Pinkaari Apirotan-taniri’, iriitaki ikinkithata-kotakiri pairani Kamantan-tzinkari Daniel, isaikapaaki otasorintsitzi. (Inkarati ñaanataironi iroka, ontzimatyii inkimathatiro.) </v>
<v b="MAT" c="24" v="16">Ikaratzi nampitarori iipatsitiki Judá-iti, ontzimatyii isiyi otzisiki. </v>
<v b="MAT" c="24" v="17">Pisaiki-rika intakiroki piwanko, ari pimpoñiiyaa pisiyanaki, airo pikyaa-panaatzi paapanaati ompaityaa-rika. </v>
<v b="MAT" c="24" v="18">Piwaniki-rika pisaiki, pisiyi airo paapanaatziro pithaari. </v>
<v b="MAT" c="24" v="19">¡Inkanta-matsitaitiro onkarati motyaata-tsini, aajatzi tzimayita-tsini intsiti ainiro ithoyitzi ithomi! </v>
<v b="MAT" c="24" v="20">Pamaniri Pawa, pinkantiri: ‘Pookaa-wintajina airo nosiyan-tawaitanaka kyaarontsi-paitiki, aajatzi kitaitiri imakoryaan-taitari.’ </v>
<v b="MAT" c="24" v="21">Tima antaro onkantyaa yasinonkaityaa apaata. Tima pairani owakira iwitsikai-takiro kipatsi irojatzi iroñaaka, ti iñiiti siyaaroni iroka asinonkaantsi. Airo apiita iñiiti siyaaroni. </v>
<v b="MAT" c="24" v="22">Airo itharokyatai-tzimi yoimairintaitiro iroka asinonkaantsi, tikatsi awisakotaa-tsinimi. Ikamintha iyosiitai-takiri ikaratzi awintaa-jariri Pawa, irootaki yoimairintan-taita-karori sintsiini asinonkaantsi. </v>
<v b="MAT" c="24" v="23">Aririka pinkimi inkantaitimi: ‘Yoka Saipatzii-totaari.’ Pasini kantatsini: ‘Jiirinta Saipatzii-totaari,’ airo pikimisantziri. </v>
<v b="MAT" c="24" v="24">Ari impokaki siyakotyaarini Saipatzii-totaari, siyakotyaarini Kamantan-tzinkari. Iñaakan-tapaaki kaari iñaapiintaitzi. Intasonka-wintan-tayita-paaki. Aamaa-sityaa, ari yamatawiti aajatzi ikaratzi iyosiitakiri Pawa. </v>
<v b="MAT" c="24" v="25">Tima nokaman-tzita-kamiro pairani. </v>
<v b="MAT" c="24" v="26">Aririka inkantaitimi: ‘Ariitapaaka otzisiki’, airo pijata-sitziri. Inkanti pasini: ‘Inthompointa pankotsiki isaiki,’ airo pikimisantziri. </v>
<v b="MAT" c="24" v="27">Tima aririka impiyi Itomi Atziri, isiyapa-jyaaro ookatha-rontsi. Itanakyaaro omorikanaki isitowa-piintzi ooryaatsiri irojatzi tsika ikyaa-piintzi. </v>
<v b="MAT" c="24" v="28">Tima tsika-rika isaiki sitziwari, ari ipiyotzi-wintari amimpori.” </v>
<v b="MAT" c="24" v="29">“Aririka onkarata-paaki apaata antaro yasinonkaityaa, aritaki intsiwakaki ooryaatsiri, airo yoorinta kasiri. Inthopiryaayiti impokiro, aajatzi ikaratzi tzimawita-chari isintsinka inkitiki. </v>
<v b="MAT" c="24" v="30">Aripaiti iñiitaji inkitiki iyotantai-tyaari irootaatsi impiyaji Itomi Atziri. Antaro intharowa-jiiti ikaratzi shininkata-wakaa-chari aka kipatsiki. Iñiitawajiro iwaniinkaro aajatzi itasorinka, inkinan-tapajyaaro minkori. </v>
<v b="MAT" c="24" v="31">Tima sintsiini intyoota-paaki maninkariiti, yapatota-pajiri ikaratzi iyosiitai-takiri nampitarori tsika-rika-payi owiraapaja kipatsiki, tsika owachintitapaja. </v>
<v b="MAT" c="24" v="32">Tima onkimita-jyaaro tsika okanta piñaa-piintziro pankirintsi: aririka piñaakiro iirisiti, irootaatsi osarintsitaji. </v>
<v b="MAT" c="24" v="33">Irootaki piyotiri awirokaiti, aririka piñaakiro okaratzi nokanta-kimiri, pokimatajana. </v>
<v b="MAT" c="24" v="34">Airo ikamita yoka ashininka-payi, irojatzi iñaanta-kyaarori okaratzi nokanta-kimiri. Omapiro. </v>
<v b="MAT" c="24" v="35">Ari onthonka-jyaari inkiti aajatzi kipatsi, irooma okaratzi nokaman-takimiri ontzimatyii omonkara-yitajyaa. </v>
<v b="MAT" c="24" v="36">Tikatsi yotironi kitaitiri, tsika iwiraiyaa ooryaatsiri nompiyan-tajyaari, imatzitaro inkiti-wiri Maninkari ti iyoti. Apatziro iyotziro Asitanari irirori. </v>
<v b="MAT" c="24" v="37">Onkimita-jyaaro pairani ainiro yañaawita Noé, ari onkanta-jyaari aajatzi impiyaji-rika Itomi Atziri. </v>
<v b="MAT" c="24" v="38">Tima pairani tikira ariitya oonkaro, onimowaitziri atziri, iwajiita, yirawai-jiitzi, yaawakaiyita iina. Irojatzi ititanta-nakari Noé amaatako-minto-tsiki. </v>
<v b="MAT" c="24" v="39">Ari onimowaitziri tikatsi inkinkithasirita-koti irojatzi omapokan-takariri oonkaro, ithonka ipiinkaki. Ari onkanta-jyaari aajatzi impiyaji-rika Itomi Atziri. </v>
<v b="MAT" c="24" v="40">Isaiki apiti antawaita-tsiri iwaniki, yaitaji aparoni inkitiki. Iriima pasini yookaita-najiri. </v>
<v b="MAT" c="24" v="41">Osaiki apiti kooya ontononka-waitzi, yaitaji aparoni inkitiki. Irooma pasini yookaita-najiro. </v>
<v b="MAT" c="24" v="42">Pisakisiritai awiroka, tima ti piyoti tsika-paiti impiyi Piwinkathariti. </v>
<v b="MAT" c="24" v="43">Pinkinkithasirita-kotiri tsika inkantyaa atziri, aririka iyotimi impokatyii kosintzi tsitiniri, aritaki isakisiritakimi airo ikositan-taitari iwankoki. </v>
<v b="MAT" c="24" v="44">Ontzimatyii paamaiyaa awiroka. Owitsika pinkantyaa, tima tikatsi yotatsini tsika-paiti impiyi Itomi Atziri. </v>
<v b="MAT" c="24" v="45">Pisiya-kotyaari antawai-ryaantzi ompirataari, yotasirita-tsiri kamiitha. Yookanakiri iwankoki ompiratariri, ikantanakiri: ‘Paminiri ikaratzi saikatsiri pankotsiki, pimpa-piintiri iyaari.’ </v>
<v b="MAT" c="24" v="46">Tima kimosiri inkantyaa yoka ompirataari aririka impiyi ompiratariri, aririka iñaapajiri imonkaratakiro ikantana-kiriri. </v>
<v b="MAT" c="24" v="47">Aritaki isinitainiri yaamawinta-jyaaniri okaratzi yasitari. Omapiro. </v>
<v b="MAT" c="24" v="48">Iriima kaari-pirori ompirataari, ikantzi: ‘Airo ipiyita ompiratanari.’ </v>
<v b="MAT" c="24" v="49">Iwasankitaa-waitakiri pasini ompirataari. Jataki itsipatyaari sinki-ryaantzi. </v>
<v b="MAT" c="24" v="50">Ari onimowaitziri ompirataari, ti iyotiro kitaitiri, tsika iwiraiyaa ooryaatsiri impiyi, imapoka-sitajyaa yariitajyaa. </v>
<v b="MAT" c="24" v="51">Oshiki iwasankitaa-pajiri, yookajiri tsika ikasiya-kaitakiri owapyiimotan-taniri. Ari yiraawaityaa, yatsikai-kiwaityaa, inkimaatsitajyaa.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="1">“Iroka ikanta ipinkathari-wintantai Inkiti-satzi, isiya-kotaro 10 mainaro jatatsiri tsitiniri omonthai-yaari aawakaa-chani. Aayitanaki ootaminto. </v>
<v b="MAT" c="25" v="2">Tzimatsi 5 mainaro yotasirita-tsiri, tzimatsi aajatzi 5 mainaro kaari yotasirita-tsini. </v>
<v b="MAT" c="25" v="3">Iroka 5 mainaro kaari yotasirita-tsini, aawitanaka ootaminto, iro kantacha kapichiini aanaki iyaaki. </v>
<v b="MAT" c="25" v="4">Irooma pasini yotasirita-tsiri, aanaki iroori ootaminto, aanaki aajatzi oshiki iyaaki. </v>
<v b="MAT" c="25" v="5">Ti impoki sintsiini aawakaa-chani, aapaakiro owochokini, maajiitanaki. </v>
<v b="MAT" c="25" v="6">Okanta niyaankiiti tsitiniri, okimatzii ikaimaitzi, ikantaitzi: ‘¡Korakitaki aawakaa-chani, pimonthaa-wakyaari!’ </v>
<v b="MAT" c="25" v="7">Saakitanaki mainaro-payi, ojaikita-najiri iyaaki ootaminto-payi. </v>
<v b="MAT" c="25" v="8">Okanta mainaro-payi kaari yotasirita-tsini, okamiwita-nakaro yotasirita-tsiri, okantziro: ‘Pimpina iyaaki poota-minto, irootaintsi intsiwaki nasi naaka.’ </v>
<v b="MAT" c="25" v="9">Okantanaki yotasirita-tsiri: ‘Airo, ari inthaata-nakyaa nasi naari, pijati pamananta-painti awiroka.’ </v>
<v b="MAT" c="25" v="10">Ojaminthaita-paintzi amanantzi, ariitapaaka aawakaa-chani. Jatanaki okaratzi aamawintain-chari, omonthaa-wakari, yaanakiro tsika yoimosirinkaitiri. Yasitai-tanakiro ikyaa-piintaitzi. </v>
<v b="MAT" c="25" v="11">Okanta opiyawita-paaka mainaro jatatsiri amanantzi, okaima-kaima-witapaaka, okantzi: ‘¡Pasitaryiinaro naari!’ </v>
<v b="MAT" c="25" v="12">Okimatzii yakaita-nakiro, ikantai-tziro: ‘Ti noyotimi. Omapiro.’ </v>
<v b="MAT" c="25" v="13">Pisakisiri-yitaji awiroka, tima ti piyotiro kitaitiri, tsika inkarati ooryaatsiri impiyi Itomi Atziri.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="14">‘Iroka ikanta Inkiti-satzi ipinkathari-wintantai, isiya-kotari atziri jatatsini intaina, yapatotakiri impiratani, ipanakiri okaratzi yasitari yaamaako-wityaaniri. </v>
<v b="MAT" c="25" v="15">Tima ipanakiri aparoni-payi tinatatsiri ijaikitaki iiriikiti. Yoka impiratani yotasirita-tsiri kamiitha ipanakiri ikaratzi 5 tinatatsiri ijaikitaki kiriiki, pasini impiratani amataachari iyotasiritzi ipanakiri ikaratzi apiti tinatatsiri ijaikitaki kiriiki, iriima owiraanta-paakarori ipanakiri aparoni. Jataki irirori intaina. </v>
<v b="MAT" c="25" v="16">Ikanta impirataitani ipaitakiri 5 kiriiki, yantawaita-kaakiri iiriikiti, ishikyaakiri, yaaji pasini ikaratzi 5 kiriiki. </v>
<v b="MAT" c="25" v="17">Ari ikantakari pasini ipaitakiri apiti tinari ijaikitaki kiriiki, ishikyaajiri irirori, yaaji ikaratzi apiti tinari ijaikitaki kiriiki. </v>
<v b="MAT" c="25" v="18">Iriima pasini ipaitakiri aparoni, yaanakiri iiriikiti, ikitatakiri kipatsiki. </v>
<v b="MAT" c="25" v="19">Okanta osamanitaki piyaja ompiratariri asitariri kiriiki, ikaimakaan-tapajiri impiratani-payi iyotzi tsika ikantakiri iiriikiti. </v>
<v b="MAT" c="25" v="20">Pokapaaki ipaitakiri 5 tinari ijaikitaki kiriiki, iñaakapajiri pasini 5 tinari ijaikitaki kiriiki ishikyaakiri, ikantapaaki: ‘Pinkatharí, 5 tinari ijaikitaki kiriiki pipakinari pairani, yoka pasini 5 tinari ijaikitaki noshikyaajiri.’ </v>
<v b="MAT" c="25" v="21">Ikantzi Pinkathari: ‘Ariwí nompiratani, yotasiriri pinatzii. Kapichiini kiriiki pikimpoyaakina, aritaki pinkimpoyaaji oshiki pasini kiriiki. Pimpoki, pintsipatyaana anintaajyaa.’ </v>
<v b="MAT" c="25" v="22">Ariitapaaka ipaitakiri apiti tinari ijaikitaki kiriiki, ikantapaaki: ‘Pinkatharí, apiti itinatzi ijaikitaki kiriiki pipakina, yoka pasini apiti itinatzi ijaikitaki noshikyaajiri.’ </v>
<v b="MAT" c="25" v="23">Ikantzi Pinkathari: ‘Ariwí nompiratani, amataachari iyosiritzi. Kapichiini kiriiki pikimpoyaakina, aritaki pinkimpoyaaji pasini oshiki kiriiki. Pimpoki, pintsipatyaana anintaajyaa.’ </v>
<v b="MAT" c="25" v="24">Ipokapaaki ipaitakiri aparoni itinatzi ijaikitaki kiriiki, ikantapaaki: ‘Pinkatharí, noyotzi naaka masiryaantzi pinatzii, sintsiini pantawaita-kaantziri piiriikiti, ari okanta pishikyaan-tariri.’ </v>
<v b="MAT" c="25" v="25">Irootaki notharowa-kaanta-kamiri, naanakiri piiriikiti, nokitatakiri kipatsiki. Yoka namajimiri. </v>
<v b="MAT" c="25" v="26">Yakanaki asitariri kiriiki, ikantziri: ‘Kaari-piro-siriri pinatzii awiroka, oshiki pipira-nita. Piyowitaka aritaki nonkisakimi airorika pishikyiiri kiriiki, </v>
<v b="MAT" c="25" v="27">piñaawitaka airo pimatziro awiroka, paminimi antawaita-kayi-mirini, aritaki ishikiniintakimi kiriiki, iriitaki pimpawa-jinarimi nopiyaka iroñaaka.’ </v>
<v b="MAT" c="25" v="28">Ikantai-tanakiri ikaratzi saikain-tsiri: ‘Paapithatiri tinatatsiri ijaikitaki kiriiki, pimpairi pasini impirataitani oshikyaa-kiriri ikaratzi 10 itinatzi ijaikitaki kiriiki.’ </v>
<v b="MAT" c="25" v="29">Tima inkarati otzimi-motakiri, aritaki ontzimimo-pirotairi. Iriima kaari otzimi-motzi, imapiroi-tairi yaapithai-tairi okaratzi tzimimo-witariri. </v>
<v b="MAT" c="25" v="30">Paanakiri yoka kaari-piro-siriri, pookiri otsitini-kitzi. Ari yiraawaityaari, yatsikai-kiwaitajyaa inkimaatsi-waitajyaa.” </v>
<v b="MAT" c="25" v="31">“Aririka impiyaji Itomi Atziri omapiro impinkatharin-tsitapaji. Intsipata-jyaari maninkariiti, isiya-kota-jyaari pinkathari isaikantaro waniinkata-chari isaika-minto. </v>
<v b="MAT" c="25" v="32">Yapatotajiri maaroni atziri tsika-rika isaikaji irirori. Inasita-jyaari imisaika-yitajiri. Inkimita-kotyaari atziri nasitariri ipiraitari ti ininti inkonowyaa. </v>
<v b="MAT" c="25" v="33">ikatziya-yitairi ipira itako-pirotani irako-piroki, iriima ipira imaninta-yitziri yampatiki ikatziya-yitairi. </v>
<v b="MAT" c="25" v="34">Tima iñaanatairi Pinkathari inasitakari ipira irako-piroki, inkantiri: ‘Pimpoka-jiiti maaroni, oshiki inkimosiritakajiimi Asitanari, pinampita-jyaaro tsika ipinkathari-wintantzi irirori, tima pairani iwitsika-yitzi-takamiro owakira iwitsikan-takarori kipatsi. </v>
<v b="MAT" c="25" v="35">Tima piñaakina pairani aawitana notashi, pipakina nowariti. Piñaakina ayimatana nomiri, pipakina niriiri. Piñaakina nariitami pinampiki, pinisironkatakina piwankoki. </v>
<v b="MAT" c="25" v="36">Piñaakina nosaraa-kowaitzi, pipakina nokithaatakari. Piñaakina nomantsiyataki, pamitakotakina nisita-kotan-taari. Iminkyaa-kaantai-takina, pipoka-sitakina paminana.’ </v>
<v b="MAT" c="25" v="37">Ari inkanta-jiiti kamiithasiriri: ‘Pinkatharí. ¿Tsika-paiti noñiimi pitasha-niintzi, nopantamiri piwariti? ¿Tsika noñiimi pimiriniintzi, nopantamiri pimiri? </v>
<v b="MAT" c="25" v="38">¿Tsika-paiti noñiimi, naakamiithatan-tamiri nowankoki? ¿Tsika noñiimika pisaraa-kowaitzi, nopantamiri pithaari? </v>
<v b="MAT" c="25" v="39">¿Tsika-paiti noñiimi pimantsiyatzi, yasitakoi-tzimi, nojatantari noñiimi?’ </v>
<v b="MAT" c="25" v="40">Inkanti Pinkathari: ‘Tima pinisironka-yityaari ikaratzi awintaa-yitaanari nokimita-kaantajiri iyiki, naakataki pinisironkatzi. Omapiro.’ </v>
<v b="MAT" c="25" v="41">Impithoka-sita-nakiri inasitakari yampatiki, inkantiri: ‘¡Kaari-pirorí! Pijati pinkimaatsita-jyaari paamari kaari tsiwaka-nitaa-tsini ikasiya-kaita-kiriri Kamaari intsipata-jyaari maaroni imaninkariti irirori. </v>
<v b="MAT" c="25" v="42">Piñaawitakana notashi-niintzi, ti pimpina noyaari. Ayimatakina nomiri, ti pimpina niriiri. </v>
<v b="MAT" c="25" v="43">Piñaawitana nariita pinampiki, ti pinisironkatyaana piwankoki. Piñaawitakana nosaraa-kowaitzi, ti pimpina nonkithaatyaari. Piñaawitakana nomantsiyatzi, iminkyaaitakina, ti pimpoki piñiina.’ </v>
<v b="MAT" c="25" v="44">Ari inkanta-witanakyaa kaari-piro-siriri: ‘Nowinkatharití, ¿tsika-paiti noñaawitami pitashi-niintzi, pimiriniintzi, pipoki nonampiki, pisaraa-kowaitzi, pimantsiyatzi, iminkyaaitzimi, titzimaita nonisironkatyaami?’ </v>
<v b="MAT" c="25" v="45">Inkanti Pinkathari: ‘Tima piñaakiri yasinonkaa-waita yokaiti kaari iriipirota-tsini, tira pinisironka-yityaari, naakataki pantzi-motaki. Omapiro.’ </v>
<v b="MAT" c="25" v="46">Irootaki yatsipitan-tyaarori kanta-jitaa-chani owasankitaantsi. Iriima inkarati kamiithasiritaa-tsini, irasi iwiro yañaayitaji.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="1">Ikanta ithonka-nakiro Jesús okaratzi ikinkithata-kotakiri, ikantanakiri iyomitaani: </v>
<v b="MAT" c="26" v="2">“Piyojiitzi awiroka oyotapaaka apiti kitaitiri yoimosirinkai-tairo Anankoryaantsi. Ari yaakaan-taitiri Itomi Atziri ipaikakoitiri.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="3">Ikanta ijiwari Ompira-tasorintsitaari-payi, Yomitaan-taniri-payi aajatzi Antari-kona-payi, ipiyojiitaka iwankoki Caifás ijiwari-piroti Ompira-tasorintsitaari. </v>
<v b="MAT" c="26" v="4">Ari ikamanta-wakaa-jiitaka, ikantzi: “Thami amatawitiri Jesús ayiri awa-kaantiri. </v>
<v b="MAT" c="26" v="5">Iro kantacha, airo amaimanitziri kitaitiri yoimosirinkaita, ikisako-wintari = kari atziri-payi.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="6">Ikanta yariitaka Jesús nampitsiki Asinonkaa-pankoniki, ikyaapaaki iwankoki Simón omawitari pairani pathaa-rontsi. </v>
<v b="MAT" c="26" v="7">Ari ariitapaaka kooya amakotaki kasankari, kamiitha okantaka onaki iwitsikai-tziro mapi, oshiki owinaro. Osaitan-tapaakari iitoki Jesús isaikaki iwajiita. </v>
<v b="MAT" c="26" v="8">Ikisajiitanaka iyomitaani iñaakiro, ikantajiitanaki: “¿Paitama aparawaitan-tarori? </v>
<v b="MAT" c="26" v="9">Aritaki aakimi oshiki kiriiki aririka ampimanta-kiromi, iriitaki ampasityaaririmi asinonkainkari.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="10">Iyota-kotakiri Jesús ikinkithasiritari, ikantziri: “¿Paitama pikisan-tarori kooya? Kamiitha noñaakiro naaka antakiri. </v>
<v b="MAT" c="26" v="11">Irasi iwatyiiro pintsipatyaari asinonkainkari, irooma naaka airo piñiiro pintsipata-piintyaana. </v>
<v b="MAT" c="26" v="12">Tima ojiwatatzii iroka kooya osaitan-tanaro kasankaari omishata-tyaana tsika onkantyaa ipaikakoitina apaata. </v>
<v b="MAT" c="26" v="13">Tsika-rika ikamantantai-tairo Kamiithari Ñaantsi, aritaki inkinkithata-koitajiro aajatzi iroka kooya, inkinkithasiritan-taityaarori antakiri iroori. Omapiro.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="14">Ikanta Judas Nampitsiwiri karawitariri 12 iyomitaani Jesús, ijata-sitakiri ijiwari Ompira-tasorintsitaari. </v>
<v b="MAT" c="26" v="15">Ikinkitha-waita-kaakiri, ikantziri: “¿Paitama pimpinari aririka namakimiri?” Iñaakai-takiri ikaratzi 30 ipiwiryaa kiriiki impaitiriri. </v>
<v b="MAT" c="26" v="16">Aripaiti yitanakaro Judas yamina-minatziro tsika-paiti yaakaantiri. </v>
<v b="MAT" c="26" v="17">Tima monkarata-paja itarori kitaitiri iwanta-piintai-tarori yatantaitari kaari ikonowaitzi siñakaironi, pokajiita-paaki iyomitaani Jesús, isampita-paakiri: “¿Tsika ankotsita-kaantika ayaari oimosirinkan-tyaarori Anankoryaantsi?” </v>
<v b="MAT" c="26" v="18">Ari ikantzi irirori: “Pijati nampitsiki. Ari pimonthaakyaa atziri, pinkantiri: ‘Ikantzi oyomitaanari: “Noyotzi irootaintsi nompyaakotyaa, nonintzi nojati piwankoki noimosirinkyaa kitaitiri Anankoryaantsi, nontsipatyaari noyomitaani-payi.” ’ ” </v>
<v b="MAT" c="26" v="19">Imatakiro iyomitaani okaratzi ikantakiriri Jesús. Ikotsita-kaantaki iyaari kitaitiri Anankoryaan-tsiki. </v>
<v b="MAT" c="26" v="20">Aritaki tsitiniityaanaki yariita-paaka Jesús, saikapaaki iwajiityaa itsipata-paakari iyomitaani ikarajiitzi 12. </v>
<v b="MAT" c="26" v="21">Ikanta iwajiita, ikantzi Jesús: “Pikarajiitaki pakyootana aka, tzimatsi aparoni aakaantinani. Omapiro.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="22">Owasiri ikantajiitanaka. Aparo-payi yitanakaro isampitziri, ikantziri: “¿Naakama Pinkathari?” </v>
<v b="MAT" c="26" v="23">Ikantzi Jesús: “Itzimi-rika oochaantakironi yatantaitari tsika noochaantziro naaka, iriitaki aakaantinani. </v>
<v b="MAT" c="26" v="24">Omapirotatyaa impyaakotyaa Itomi Atziri, tima irootaki isankinata-koitakiri pairani. Iro kantacha nokantzi naaka: ‘Airo itzimaa-jatzimi yoka, aakaantirini Itomi Atziri.’ ” </v>
<v b="MAT" c="26" v="25">Ari ikantanaki Judas pithoka-sitan-taniri: “¿Naakama Yomitaanarí?” Ikantzi Jesús: “Irootaki pikantakiri awiroka.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="26">Tima ainiro isaiki iwajiita, yaakiro Jesús yatantaitari, ipaasoonki-wintakiro, ipitoryaakiro, ipayitakiri iyomitaani, ikantziri: “Iroka, piyaaro, nowatha onatzii.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="27">Yaakotakiro iraitziri, ipaasoonki-wintakiro, ipakotakiri iyomitaani, ikantziri: “Pirajiiti maaroni, </v>
<v b="MAT" c="26" v="28">tima niraani onatzii iroka, irootaki ñaakanta-pirotironi aapatyaa-wakaan-tajyaari, irootaki sitowaa-tsini yaripiroi-tantyaariri kaari-piro-siriri. </v>
<v b="MAT" c="26" v="29">Pinkimi nonkanti, airo niritaaro iroka irojatzi apaata aririka impinkathari-wintantai Asitanari, aripaiti apiitairori.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="30">Ikanta ithonka-nakiro ipanthaa-kotziri Pawa, jaitijiitanaki yinkai-toniki. </v>
<v b="MAT" c="26" v="31">Ikantanakiri Jesús iyomitaani: “Irootaintsi pookina iroñaaka tsitiniri. Tima irootaki isankinata-koitakiri pairani ikantaitzi: Nowiri aamaako-wintariri ipiraitari, aritaki inthonkakyaa yoiwaraa-nakyaa ipira. </v>
<v b="MAT" c="26" v="32">Iro kantacha aririka nañaaji, Tapowinikira piñaapajina.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="33">Ari yakanaki Pedro, ikantzi: “Aritakima yookajiitakimi pasini-payi, airo nomatziro naaka.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="34">Ikantziri Jesús: “Iroñaaka tsitiniri tikira iñiita waripa, mawasatzi pinkantaki: ‘Ti noñiiri Jesús.’ Omapiro.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="35">Ikantzi Pedro: “Airo nookimi, aritaki ankarati ankami.” Ari ikantajiitaki aajatzi maaroni iyomitaani. </v>
<v b="MAT" c="26" v="36">Ikanta yariitaka Jesús itsipatakari iyomitaani ipaitai-tziro Tononkaitoniki, ikantapaakiri iyomitaani-payi: “Ari pisaikawaki aka, nojaniintawaki naaka anta, namani.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="37">Apatziro yaanakiri Pedro aajatzi apiti itomi Zebedeo. Tima oshiki yiraako-sirita-paakari Jesús. </v>
<v b="MAT" c="26" v="38">Ikantziri: “Owamai-mata-tyaana nowasirinka. Ari pisaikawaki awiroka aka, thami asakisiriti.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="39">Awisanaki kapichiini irirori Jesús. Tyiirowa-paaka, amanapaaki. Ikantzi: “Asitanarí, pinintzi-rika awiroka, pokakaakowintina onkarati nonkimaatsityaari. Airo panta-kayinaro noninta-witari naaka, apatziro pimata-kayinaro pininta-kaakinari awiroka.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="40">Ipiya-sita-pajari iyomitaani, iñaapaa-tziiri imaajiitzi. Ikantapaakiri Pedro: “¿Tima pinkisa-sityaaro kapichiini piwochoki, pintsipatyaana asakisiriti? </v>
<v b="MAT" c="26" v="41">Pisaakiti, pamani, paamaiyaa otsimikari pikinakaa-sitani. Oshiki okaratzi kamiithata-tsiri pikowawitari pantirimi, iro kantacha ti pinkisa-siwai-nityaa.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="42">Aajatzi ipiyanaja Jesús, amanapaji, ikantzi: “Asitanarí, iroorika natsipityaari nonkimaatsityaaro iroka, aritaki nomatakiro pininta-kaakinari.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="43">Ikanta ipiyapaja, aajatzi iñaapajiri imaajiitzi, tima antaro okantaka iwochokini. </v>
<v b="MAT" c="26" v="44">Ipiya-pithata-naari, mawa ipiyaka yamani. Irojatzi yapiitapaji ikantakiri inkaaranki. </v>
<v b="MAT" c="26" v="45">Ari ipiya-sita-paakari iyomitaani, ikantapaakiri: “¿Irojatzima pimaajiitzi? Monkarata-paaka yaakaan-tantai-tyaariri Itomi Atziri, yaitanakiri kaari-piro-siririki atziri. </v>
<v b="MAT" c="26" v="46">Pimpiriinti, thami ajataji. Okaakitzi-mata-paaki pimantinani.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="47">Iñaawai-minthaitzi Jesús ariitapaaka Judas, ikarata-piintziri 12 iyomitaani. Oshiki atziri itsipata-paaka, yamayitaki iwisa-minto, ipasa-minto. Ityaantani inatzii ijiwari-piroti Ompira-tasorintsitaari, irasi aajatzi antari-kona-payi. </v>
<v b="MAT" c="26" v="48">Tima ikamantzi-takari yamayitakiri yoka pithoka-sitan-taniri, ikantakiri: “Itzimi-rika nowithata-paakyaari nonintaata-paakiri, iriitaki, pairikiri.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="49">Ari itsitoka-paakari Judas okaakiini Jesús, ikantapaakiri: “Yomitaanarí.” Inintaata-paakiri iwithata-paakari. </v>
<v b="MAT" c="26" v="50">Ari isampitziri Jesús, ikantzi: “Ashininká, aritaki ariitakami aka, pimatirotyaa pipoka-sitziri.” Pokajiita-paaki itsipayita-paakari, yairika-paakiri Jesús, yoosota-nakiri. </v>
<v b="MAT" c="26" v="51">Ikanta tsipata-kariri okaakiini Jesús, inosika-nakiro iyotsiroti, itotzitakiri iyimpita inanpiri ijiwari-piroti Ompira-tasorintsitaari. </v>
<v b="MAT" c="26" v="52">Ikantzi Jesús: “Piwajiro piyotsiroti tsika paakiro. Tima inkarati owisantan-tarori iroka kotsiro, aritaki iwisaitakiri irirori. </v>
<v b="MAT" c="26" v="53">Piyotzi awiroka, kantacha namaniri Asitanari, aritaki intyaan-kakimi oshiki-pirota-tsiri maninkariiti kisakowintyaa-nanimi. </v>
<v b="MAT" c="26" v="54">Iro kantacha ari omonkaratari okaratzi isankinata-koita-kinari pairani.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="55">Ipithoka-sita-nakari Jesús ikaratzi pokaintsiri, ikantziri: “¿Naakama kosintzi pamasitan-tanari piwisa-minto aajatzi pipasa-minto? ¿Tima piñaa-piintina noyomitaantzi maaroni kitaitiri aka tasorintsi-pankoki, kaarima paantana anta? </v>
<v b="MAT" c="26" v="56">Ari onkantyaari, irootaki omonkaratan-tyaari okaratzi isankinatakiri pairani Kamantan-tzinkari.” Ari isiyayitanaka maaroni iyomitaani-payi, yooka-nakiri Jesús apaniroini. </v>
<v b="MAT" c="26" v="57">Tima inkarati airikapaa-kiriri inkaaranki Jesús, irijatzi aanakiriri iwankoki Caifás ijiwari-piroti Ompira-tasorintsitaari. Ari yapatojiita Yomitaan-taniri-payi aajatzi Antari-kona-payi. </v>
<v b="MAT" c="26" v="58">Nosikacha niitsiinikiroini Pedro iyaatako-wintziri Jesús, irojatzi yariitan-tapaakari iwankoki ijiwari-piroti Ompira-tasorintsitaari. Kyaapaaki owaankiiri-tsitiki pankotsi, itsipata-paakari kimpoyaan-taniri, inintzi Pedro inkimako-wintiri tsika inkantaitiri Jesús. </v>
<v b="MAT" c="26" v="59">Ikanta ijiwari-piroti Ompira-tasorintsitaari itsipatakari ikaratzi apatotain-chari, yaminawitaka ipaita thaiya-kotyaarini Jesús ompoñaan-tyaari iwa-kaantiri. </v>
<v b="MAT" c="26" v="60">Ti iñaamaityaa, ipokawitaka oshiki nintatsiri inthaiya-kotyaarimi. Irojatzi ikatziyan-tanakari apiti thaiya-kota-nakariri, </v>
<v b="MAT" c="26" v="61">ikantanaki: “Nokimiri naaka chapinki iñaawaitzi ikantzi: ‘Ari nomporokakiro tasorintsi-panko, iro awisawitakyaa mawa kitaitiri, nonthonkajiro nowitsikairo.’ ” </v>
<v b="MAT" c="26" v="62">Ari ikatziyanaka ijiwari-piroti Ompira-tasorintsitaari, ikantanakiri Jesús: “¿Paitama kaari pakanta? ¿Tima piyota-kotiro okaratzi ikantakoi-tzimiri?” </v>
<v b="MAT" c="26" v="63">Irojatzi imairitaki Jesús, ti yaki. Ari isintsi-thata-nakiri, ikantziri: “Pimpairyiiri Añaanita-tsiri Pawa, noyotan-tyaari omapiro onkarati pinkantinari. ¿Awirokama Saipatzii-totaari Itomi Pawa?” </v>
<v b="MAT" c="26" v="64">Ari yakanaki Jesús, ikantziri: “Irootaki pikantakiri awiroka. Iroñaaka piñiiri Itomi Atziri isaiki-motairi irako-piroriki Pawa Sintsi-pirori impinkatha-ritai. Ari piñaajiri impiyi inkinapaji minkoriki.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="65">Ikanta ikimawakira Ijiwari-piroti Ompira-tasorintsitaari, isaraanakiro iithaari ikisanaka, ikantanaki: “Ñaakiro, ipairyaa-sitakari Pawa. Tikatsi aninti pasini inkanta-koitiri. Pikimajiitaki awiroka ithainkakiri Pawa. </v>
<v b="MAT" c="26" v="66">¿Tsikama pikanta-jiitzika awiroka?” Ari ikantajiitzi ikarajiitzi: “¡Tzimaki ikinakaa-sitani! ¡Ontzimatyii inkami!” </v>
<v b="MAT" c="26" v="67">Ari ichoonta-poro-waita-nakiri. Tzimatsi pasini kaposa-poro-waita-nakiriri. Tzimatsi pasini pasaporo-waita-nakiriri. </v>
<v b="MAT" c="26" v="68">Ikantziri: “¡Saipatzii-totaari! ¿Kamantan-tzinkari pinatzii, intsityaa pinkantina ipaita pasawaitzimiri?” </v>
<v b="MAT" c="26" v="69">Irojatzi isaikaki Pedro intakiroki, ari oñaapaakiri otzikataaro, okantapaakiri: “¿Tima awiroka itsipata pairani Jesús Tapowini-satzi?” </v>
<v b="MAT" c="26" v="70">Oshiki ñaakiriri Pedro itikanakiro, ikantzi: “Tityaa, ti noyotiri ipaita pikantanari.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="71">Ari isitowa-paintzi Pedro itantotai-takiro kaankirin-tsiki. Aajatzi oñaapajiri pasini ompirataaro, okantapaakiri itsipayitakari: “Irijatzi yoka itsipata-piintari Jesús, Kasiyakaawini-satzi.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="72">Ari yapiita-nakiro Pedro itikanakiro, ikantzi: “Omapirotatyaa, iyotzi Pawa, ti noyotiri naaka yoka atziri pikantanari.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="73">Tikira osamaniti, yapiitakiri ikaratzi itsipatakari ikantziri: “Awirokataki itsipata-piintari Jesús, tima Tapowini-satzi pinatzii, iriiwaitaki iñaawaita-piintzi irirori.” </v>
<v b="MAT" c="26" v="74">Ikantanaji Pedro: “Timachiini, ti noyotiri yoka atziri pikantanari. Apatziro iyotzi Pawa nothaiya-rika, iriitaki wasankitainani.” Ari iñaanaki waripa. </v>
<v b="MAT" c="26" v="75">Ari ikinkithasirita-najiro Pedro ikantakiriri Jesús: “Tikira iñiita waripa, mawasatzi pinkanti: ‘Ti noñiiri Jesús.’ ” Sitowanaki Pedro, antaroiti yiraawaitanaka. </v>
<v b="MAT" c="27" v="1">Okanta okitaitita-manaji, apatota-manaka ijiwariti Ompira-tasorintsitaari aajatzi antari-kona-payi, ikamanta-wakaa-jiitaka iwiri Jesús. </v>
<v b="MAT" c="27" v="2">Ari yoosoita-nakiri Jesús, yaitanakiri isaiki ijiwari wirakocha ipaita Poncio Pilato, jiwari-pirori inatzii irirori. </v>
<v b="MAT" c="27" v="3">Ikanta Judas pithoka-sitan-taniri, iyotanaki iwamaakaanta-sitai-takari Jesús. Antaroiti ikinkithasiritanaka, yaanajiri 30 kiriiki yoipyaa-jiniri ijiwari Ompira-tasorintsitaari aajatzi antari-konaiti, </v>
<v b="MAT" c="27" v="4">ikantapajiri: “Yoka piiriikiti. Ti onkamiithati okaratzi nantakiri. Tikatsi yanti Jesús naakaanta-sitakari.” Ikantajiitanaki irirori: “Taanitya, piyotziro awiroka.” </v>
<v b="MAT" c="27" v="5">Yookanakiri kiriiki tasorintsi-pankoki, isiya-pirota-nakityaa ipiyanaka, sitsikapaaka. </v>
<v b="MAT" c="27" v="6">Ikanta ijiwari-piroti Ompira-tasorintsitaari, yaajiri kiriiki, ikanta-wakaa-jiita: “Ti osinitaa-ntsiti ankimpoyaajiri kiriiki, tima iriitaki apinawinta-kiriri iwan-taityaariri.” </v>
<v b="MAT" c="27" v="7">Ikanta-wakaa-jiita: “¿Tsika ankanti-rika kiriiki?” Ikantajiitzi: “Thami amanantan-tyaaro pitzithari-pathata-tsiri, tsika inkitaitiri inkamayiti pasini-satziiti atziri.” </v>
<v b="MAT" c="27" v="8">Irojatzi iroñaaka ipaitai-tziro iroka kipatsi: “Iraantsi-patha.” </v>
<v b="MAT" c="27" v="9">Ari omonkaratari isankinatakiri pairani Kamantaniri Jeremías, ikantaki: Yaitakiri 30 kiriiki, Iriitaki inintajiitakiri Israel-iiti impinaitiri, </v>
<v b="MAT" c="27" v="10">Irootaki yamanantan-taitakari pitzithari-patha, Irootaki inintakaa-kinari Pinkathari namanantiro. </v>
<v b="MAT" c="27" v="11">Ariitaka Jesús isaiki jiwari wirakocha, isampita-wakiri, ikantziri: “¿Awiroka iwinkathariti Judá-iti?” Yakanaki Jesús, ikantzi: “Irootaki pikantakiri awiroka.” </v>
<v b="MAT" c="27" v="12">Ikanta ijiwari-piroti Ompira-tasorintsitaari aajatzi Antari-kona-payi, oshiki ithaiya-kowita-paakari Jesús. Ti yakamaityaa irirori. </v>
<v b="MAT" c="27" v="13">Ikantzi Pilato: “¿Tima pinkimi okaratzi ikantakoi-tzimiri?” </v>
<v b="MAT" c="27" v="14">Irojatzi imairitaki, ti yaki. Oshiki okantzimosiryaa-nakiri Pilato yoka Jesús. </v>
<v b="MAT" c="27" v="15">Tzimatsi yamita-piintari ijiwariti wirakocha: Maaroni osarintsi aririka yoimosirinkyaa Judá-iti, imisitowa-kaantziri yasitakoi-tziri ishininka itzimi-rika inintajiitakiri irirori. </v>
<v b="MAT" c="27" v="16">Tzimatsi aparoni Judá-iti yaakaan-taitziri ipaita Barrabás, ikimakoitani inatzii yoka yantakiro kowiinkata-tsiri. </v>
<v b="MAT" c="27" v="17">Ikanta yapatojiitaka atziri, isampitantaki Pilato, ikantzi: “¿Ninkama pinintziri nomisitowa-kaantiri? ¿Iriima Barrabás? ¿Iriima pinintziri Jesús ipaitai-tziri Saipatzii-totaari?” </v>
<v b="MAT" c="27" v="18">Iyotzi Pilato isamaitari Jesús, irootaki yaakaan-taitan-tariri. </v>
<v b="MAT" c="27" v="19">Tima otyaankaki inkaaranki iina Pilato kamantirini, ikantakiri: “Airo pantawinthatziri awiroka kamiithasiriri. Tima oshiki imisimpyaakina tsitiniri, antaro omintharowa-siryaakina.” </v>
<v b="MAT" c="27" v="20">Iro kantacha yokapayi ijiwari-piroti Ompira-tasorintsitaari aajatzi antari-kona-payi, itsimaakiri piyotain-chari atziri, ikantziri: “Irootaki kamiithatatsi imisitowaitiri Barrabás, iriima Jesús iwamaitiri.” </v>
<v b="MAT" c="27" v="21">Yapiita-nakiro jiwari wirakocha isampitantzi: “¿Ninkama pinintziri nomisitowa-kaantajiri?” Ikantajiitzi maaroni: “¡Iriitaki Barrabás!” </v>
<v b="MAT" c="27" v="22">Ikantzi Pilato: “¿Tsikama nonkanti-rika Jesús ipaitai-tziri Saipatzii-totaari?” Ikantajiitzi atziri: “¡Pipaika-kota-kaantiri!” </v>
<v b="MAT" c="27" v="23">Ari ikantzi ijiwari wirakocha: “¿Tzimatsima kaari-pirori yantakiri?” Aikiro isintsitatzii ikaimajiitzi atziri, ikantzi: “¡Pipaikakota-kaantiri!” </v>
<v b="MAT" c="27" v="24">Ari iyotanaki Pilato ampinaasi-waita isampitziri, tima omapiro ikatsima-jiitaki atziri. Ikaimakaantaki nijaa, iñiitakiri maaroni ikiwaakotanaka, ikantzi: “Tira naaka kanta-sityaaroni iwamaitakiri-rika kamiithasiriri. Awiroka kanta-sityaaroni.” </v>
<v b="MAT" c="27" v="25">Ikantajiitzi atziri piyotain-chari: “Irootaki nokowajiitziri, naaka yookoiti ipaita-rika awisain-tsini, imaitajiri aajatzi inkarati noncharini-yitajyaari, yookoitairi irirori.” </v>
<v b="MAT" c="27" v="26">Ari imisitowa-kaantai-takiri Barrabás. Iriima Jesús ipasata-kaanta-nakiri, imishakowintakiri ipaikakoitiri. </v>
<v b="MAT" c="27" v="27">Ikanta owayiri-payi, ikyaakaa-nakiri Jesús iwayiri-pankotiki. Ari yapatowinta-kariri. </v>
<v b="MAT" c="27" v="28">Isapokai-tapaakiri Jesús, ikithaatan-takari kityonka-masita-tsiri osiyarori ikithaata-piintari pinkathari-yitatsiri. </v>
<v b="MAT" c="27" v="29">Yamathaitan-takari kitoochii-tapo, yairika-kaakiri irako-piroki saworo-karaki. Ityiirowasi-tzimaitari ithainka-mawaitziri, ikantajiitzi: “¡Apinkathatziri iwinkathariti Judá-iti!” </v>
<v b="MAT" c="27" v="30">Oshiki ichoonta-poro-waitakiri, iposaina-waitantari saworo-karakiki. </v>
<v b="MAT" c="27" v="31">Ikanta ikaratakiro isironta-winta-waitari. Isapokainiri ikithaata-kiriri inkaaranki, ikithaatainiri iithaari, yaanakiri ipaika-kotiri. </v>
<v b="MAT" c="27" v="32">Ikanta ijajiitanaki, imonthaakari Simón poñaachari Cirene, ikanta-nakiri yanatiro ipaikakoi-tantyaariri Jesús. </v>
<v b="MAT" c="27" v="33">Irojatzi yariitan-takari tonkaariki ipaitai-tziro Atzirii-toni. </v>
<v b="MAT" c="27" v="34">Ari ipakoitakiri Jesús kachori ikonowai-takiro iyipitintsi, ikanta ithotawakiro kapichiini, ti iriro. </v>
<v b="MAT" c="27" v="35">Ikanta ipaikakoi-takiri. Yaakiro owayiri-payi iithaatari Jesús, yooki-mota-wakai-yitakaro, ikimita-kaantakiro iñaary-taita iyotantyaari itzimi ayironi. Ari omonkaratari ikinkithatakiri pairani Kamantan-tzinkari, ikantaki: Ipawakaakaro nomanthaki. Iñaariwintakaro iyotantyaari itzimi-rika ayironi. </v>
<v b="MAT" c="27" v="36">Ari isaikajiitaki yaminako-wintziri. </v>
<v b="MAT" c="27" v="37">Isankinaitaki ipaikakoi-tanta-kariri, okantzi: YOKA JESÚS, IRIITAKI IWINKATHARITI JUDÁ-ITI. Intsirika-koita-kiniri jiñokiini ipatziinaki. </v>
<v b="MAT" c="27" v="38">Itsipatai-takiri apiti kosintzi ipaikakoi-tziri, iwatzika-koitaki irako-piroki, pasini yampatiki. </v>
<v b="MAT" c="27" v="39">Ithainka-mawaitakiri ikaratzi awisayita-tsiri anta, itikai-nata. </v>
<v b="MAT" c="27" v="40">Ikantai-tziri: “Awiroka porokironi tasorintsi-panko, iro awisaki mawa kitaitiri piwitsikairo. Awirokami Itomi Pawa piwawisaa-kotajyaa. ¿Paitama kaari payiitanta ipaikakoi-takimi?” </v>
<v b="MAT" c="27" v="41">Ari imatzitakaro ijiwari-piroriti Ompira-tasorintsitaari, Yomitaan-taniri-payi, Nasitantaniri-payi, aajatzi antari-kona-payi, ikantajiitzi: </v>
<v b="MAT" c="27" v="42">“Iwawisaa-kotziri pasini, ¿kaari imatantaro iwawisaa-kotajyaa irirori iriimi iwinkathariti Israel-iiti? Ari iwawisaa-kota-jyaami ipaikakoi-takiri, aritaki ankimisanta-kirimi </v>
<v b="MAT" c="27" v="43">Yawintaari Pawa, intsityaa añiiri omapiro-rika itakotari ari iwawisaa-kotajiri. Tima inkanta-piintzi: ‘Naaka Itomi Pawa.’ ” </v>
<v b="MAT" c="27" v="44">Ari imatzitakaro kosintzi itsipatakari ipaika-kota, ithainkima-waitakiri. </v>
<v b="MAT" c="27" v="45">Ikanta itampatzikata-paaki ooryaatsiri, omapoka-sitanaka otsitinitanaki, irojatzi osihityaan-tanaka. </v>
<v b="MAT" c="27" v="46">Ari ikaimanaki Jesús sintsiini, ikantanaki: “¡Elí! ¡Elí! ¿Lama sabactani?” (Iro akantziri añaaniki aroka: “¡Pawá! ¡Pawá! ¿Paitama pookan-tanakanari?”) </v>
<v b="MAT" c="27" v="47">Ikanta saikawinta-kiriri, ikimawakiri ikaimanaki, ikantajiitzi: “Pinkimiri, ikaimatziiri Elías.” </v>
<v b="MAT" c="27" v="48">Isiya-painta, imitzitziya-paintzi manthakintsi kipishaariki, yankowii-takiniri saworo-pankiki, iwaan-kakota-kiniri yatsimiyaata-wakiro. </v>
<v b="MAT" c="27" v="49">Ikantajiitzi pasini: “¡Piwashaantiri! Añaawakiri ari impokaki Elías yookakaa-wintairi.” </v>
<v b="MAT" c="27" v="50">Yapiita-nakiro Jesús ikaimanaki sintsiini, pyaakotanaka. </v>
<v b="MAT" c="27" v="51">Okanta tasorintsi-pankoki, saraanaki niyaankiki ithatasii-tzirori, apimanki okantanaka, itanakaro jinoki irojatzi osaawiki. Antaroiti onikanaka kotaayitanaki mapi. </v>
<v b="MAT" c="27" v="52">Ithonka iporoka-kotanaki kaminkari, oshiki añaajatsi kamiithasiriri kamawitain-chari. </v>
<v b="MAT" c="27" v="53">Tima yañaajira pairani Jesús, ikaratzi añaajatsiri isitowa-najiro omoroki jatayitaji nampitsiki tasorin-tsita-tsiri, oshiki atziri iñaakayitaari. </v>
<v b="MAT" c="27" v="54">Ikanta ijiwari owayiriiti aajatzi ikaratzi ikatziya-wintari Jesús, iñaakiro onikaro, iñaakiro okaratzi awisain-tsiri, antaroiti itharowanaki, ikantanaki: “¿Omapiro-witatyaama Itomitari Pawa yoka?” </v>
<v b="MAT" c="27" v="55">Amina-kotakiri anta oshiki kooya. Irootaki poñainchari Tapowiniki oyaatziri Jesús, oshiki amitakota-piintakiri. </v>
<v b="MAT" c="27" v="56">Iroka okarajiitzi: María Pankothanthaari-sato, María iriniro Jacobo aajatzi José, aritaki osaikakiri aajatzi iriniro itomi-payi Zebedeo. </v>
<v b="MAT" c="27" v="57">Okanta otsitiniityaanaki, ari ipokaki ashaaranta-chari poñaachari Tonkaironiitoniki, ipaita José. Irijatzi iyomitaani Jesús. </v>
<v b="MAT" c="27" v="58">Ijata-sitakiri Pilato, ikantapaakiri: “Pisinitinari nonkitatajiri Jesús.” Nintaki Pilato yaanajiri inkitatairi. </v>
<v b="MAT" c="27" v="59">Ikanta José, iponatan-taari Jesús kitiri manthakintsi. </v>
<v b="MAT" c="27" v="60">Iwakota-paintziri owakiranataki imoronta-kaantziri José siranta ikasiya-kaari kaminkari, ipinaa-kaantaki antaroiti mapi, ishipita-kotan-takari. Piyanaka José. </v>
<v b="MAT" c="27" v="61">Okanta María Pankothanthaari-sato, aajatzi pasini María, aminajiitaki tsika ikitaitakiri. </v>
<v b="MAT" c="27" v="62">Okanta awisanaki iwitsika-winta-piintaitaro kitaitiri imakoryaan-taitari, ari ijataki ijiwari Ompira-tasorintsitaari aajatzi Nasitantaniri anta iwankoki Pilato, </v>
<v b="MAT" c="27" v="63">ikantapaakiri: “Pinkatharí, chapinki ainiro yañaawita kamatawiri, nokimiri ikantzi: ‘Aririka nonkama-witakyaa, iro awisawitakyaa mawa kitaitiri, aritaki nañaaji.’ </v>
<v b="MAT" c="27" v="64">Pintyaanki aamaakowintyaarini irojatzi omonkaratan-takyaari mawatapaintsiniri kitaitiri. Aamaa-sityaa ijataki tsitiniri iyomitaani-payi, yaajatiri. Inkantiri atziri-payi: ‘¡Añaaji Jesús!’ Aririka imatakiro, aritaki owatsi-pirotakyaa yamatawitanti.” </v>
<v b="MAT" c="27" v="65">Ikantanaki Pilato: “Yoka owayiri-payi, paanakiri, pinkantiri yaamaako-wintyaari tsika okanta pinintziro awiroka.” </v>
<v b="MAT" c="27" v="66">Jaitijiitaki tsika iwakoitakiri Jesús, iwitziñaaka-kota-paakiri omoroki. Ari isaika-winta-jiitziri. </v>
<v b="MAT" c="28" v="1">Okanta awisanaki kitaitiri imakoryaan-taitari, aritaki kitaitita-manaji itapiintarori kitaitiri. Ananinkanaka María Pankothanthaari-sato aajatzi pasini María aminiro tsika ikitaitakiri Jesús. </v>
<v b="MAT" c="28" v="2">Omapoka-sitanaka onika sintsiini, tima yayiita-paakitzii Imaninkariti Awinkathariti, katziya-paaka kitataari-moroki, isirinka-paakiro mapi yasitan-taita-karori, ari isaikapaaki. </v>
<v b="MAT" c="28" v="3">Siparyaa ikantapaaka iroowaitaki oorinta ookatha-rontsi. Kitamaaroki okantaka iithaari iroowaitaki okitamaaro-tzi sharaka. </v>
<v b="MAT" c="28" v="4">Ikanta owayiri aamaako-wintariri kitataari, antaro itharowanaki, piyonkawaitanaka iñaawakiri maninkari, tyaanaki osiyawaitakaro inkamana-kityiimi. </v>
<v b="MAT" c="28" v="5">Ari iñaanata-nakiro maninkari kooya-payi saikain-tsiri, ikantziro: “Airo pitharowan-tajiitana awiroka. Noyotaki iriitaki pipoka-sitzi Jesús ipaikakoi-takiri. </v>
<v b="MAT" c="28" v="6">Ti isaiki aka, añaaji, aritaki ikantzi-takami chapinki. Pimpoki, paminiro tsika inaryaa-witaka. </v>
<v b="MAT" c="28" v="7">Pimpiyanaki, pinkamantiri iyomitaani-payi añaaji Jesús ikamawitaka, ijiwataimi Tapowiniki, aritaki piñaajiriri anta. Irootaki ikantai-takinari nonkamantimi.” </v>
<v b="MAT" c="28" v="8">Ti oshintanaki kooya-payi opiya-pithata-nakaro kaminkari-moroki, oimiraa-nakiro, iro kantacha oshiki otharowintanaka, osiyana-kityaa kooya-payi ojati onkamantiri iyomitaani. Osiya-minthaita onkamantiri iyomitaani, </v>
<v b="MAT" c="28" v="9">imonthaakaro Jesús awotsiki, iwithata-wakaro. Ojata-sita-nakiri ikatziyaka, otyiirowa-sita-paakari, awithano-kitakiri. </v>
<v b="MAT" c="28" v="10">Ari ikantziro Jesús: “Airo pitharowan-tasiwaitana. Pijati, pinkamantiri ikaratzi nirintzitari, ijati Tapowiniki, aritaki iñaayita-jinari anta.” </v>
<v b="MAT" c="28" v="11">Okanta opiyajiitanaka kooya, jatanaki aajatzi owayiri-payi nampitsiki, ikamantakiri ijiwari Ompira-tasorintsitaari okaratzi awisain-tsiri. </v>
<v b="MAT" c="28" v="12">Ari yapatojiitanaka aajatzi antari-kona-payi, ikanta-wakaa-jiitaja: “¿Tsika ankantyaaka amanakotan-tyaariri?” Ikaimakiri owayiri, iyomitaa-naakiri ikantziri: “Yoka oshiki kiriiki nompinatimiri, </v>
<v b="MAT" c="28" v="13">pinkantiri atziri-payi: ‘Ipokajiitaki niyaankiiti tsitiniri iyomitaani, nomaa-minthaitzi naaka, ikosita-paintziri.’ </v>
<v b="MAT" c="28" v="14">Aririka inkimaki ijiwari wirakocha, naaka kantako-wintimini airo iwasankitaantami.” </v>
<v b="MAT" c="28" v="15">Yaakiri owayiri-payi ipinaita-kiriri, imatakiro ikamantanta-yitakiro ñaantsi okaratzi ikantai-takiriri. Irootaki imatzita-nakari aajatzi aparo-payi Judá-iti ikamantantziro iroka ñaantsi irojatzi ikantziro iroñaaka. </v>
<v b="MAT" c="28" v="16">Ikanta 11 iyomitaani Jesús jataki Tapowiniki, osaikira otzisi ikantzi-takariri Jesús tsika iñaajiri. </v>
<v b="MAT" c="28" v="17">Ikanta iñaawajiri Jesús, ityiirowa-sita-waari. Tzimatsi kisosirita-tsiri, ikanta-siritzi: “Iriitaa-jataki Jesús.” </v>
<v b="MAT" c="28" v="18">Ari ipokapaaki Jesús okaakiini, ikantapaakiri: “Tima inthonkyaa ipinkathai-taana inkitiki aajatzi kipatsiki. </v>
<v b="MAT" c="28" v="19">Irootaki nonkantan-tyaamiri awirokaiti: Pijati pinthonkiro maaroni nampitsi, pinkimisanta-kaayitairi atziri-payi. Aririka inkimisanta-yitaji, pinkiwaa-yitairi, tima iriitaki isiniyitairi Asitairi, Itomi, aajatzi Tasorinkantsi. </v>
<v b="MAT" c="28" v="20">Piyomitaa-yitairi yantairo okaratzi noyomitaa-yitakimiri awiroka. Irooma naaka nasi nowatyiiro nontsipata-jyaami, irojatzi apaata onthonkan-tajyaari kipatsi.” Ari onkantyaari.</v>
<v b="MRK" c="1" v="1">Iroka okanta opoñaan-tanakari Kamiithari Ñaantsi tsika ikanta-kota Itomi Pawa, yoka Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="MRK" c="1" v="2">Iriitaki isankinata-kotakiri Kamantan-tzinkari Isaías, ikantzi: Pamini, aritaki nontyaantaki ityaaroni inkamanta-kotimi, Iriitaki witsikaan-timini tsika pinkina-paaki. </v>
<v b="MRK" c="1" v="3">Tzimatsi kaimapain-tsini otzisi-masiki, inkantan-tapaaki: Piwamiithatainiri Awinkathariti tsika inkinapaaki. Pinkimita-kaantiro itampatzikai-tziro awotsi. </v>
<v b="MRK" c="1" v="4">Tima pokaki Juan otzisi-masiki, ikamantantzi, ikinkithata-kota-paakiro tsika okanta-kota kiwaataantsi, ikantan-tapaaki: “Piwashaantajiro kaari-pirori, aritaki impyaakoi-tajimiro pikaaripiro-siri-witaka.” </v>
<v b="MRK" c="1" v="5">Oshiki pokaintsiri iñiiri Juan, Aapatyaawini-satzi, aajatzi poñaanain-chari pasiniki inampiki-payi Judá-iti. Ikinkithata-koyitakiro ikaaripiro-siri-waitzi, irootaki ikiwaatan-takariri Juan yokapayi anta Owaryiinkaariniki. </v>
<v b="MRK" c="1" v="6">Irootaki iithaaritari Juan, yontyii-tziro iwitzi ikyaakoitari, iwathakitakari misinantsi-masi. Iriira iwari kintori, iriiri iyaaki pitsi. </v>
<v b="MRK" c="1" v="7">Iroka ikantaki Juan ikinkithatzi: “Awotsikitaki matzirori ipinkathari-tsitzi, nopinkathatzi-tataikari naaka. Ti onkanti inkimita-kaantina impiratani noiyootan-tyaari nonthopainiri ikyaantari iitziki. </v>
<v b="MRK" c="1" v="8">Apatziro-machiini nokiwaatantaro naaka nijaa. Iro kantacha, iriitaki kimitakaan-tyaaroni inkiwaatan-tairimi Tasorinkantsi.” </v>
<v b="MRK" c="1" v="9">Ikanta ipokaki Jesús ipoñaakaro nampitsiki Kasiyakaawini saikatsiri anta Tapowiniki. Ikiwaata-wakiri Juan anta Owaryiinkaariniki. </v>
<v b="MRK" c="1" v="10">Iro isitowan-tanakyaarimi Jesús, iñaatziiro asitaryaa-nakityii-yaami inkiti, isaawiin-kasita-paakari Tasorinkantsi ikinapaaki jinoki isiyapaakari siro. </v>
<v b="MRK" c="1" v="11">Ikimaitatzii inkitiki ikantai-tanaki: Awirokatakira Notomi notako-pirotani. Oshiki nokimo-siri-wintakimi. </v>
<v b="MRK" c="1" v="12">Ikanta Tasorinkantsi yaanakiri Jesús otzisi-masiki. </v>
<v b="MRK" c="1" v="13">Ari inintawitakari Kamaari inkaaripiro-sirita-kairimi. Tima oshiki kitaitiri isaikaki anta itzimayitzira kowiinkari atsikan-taniri, okaratzi 40 kitaitiri. Irojatzi ipokanta-paakari Maninkariiti yaminayita-paakiniri inintziri. </v>
<v b="MRK" c="1" v="14">Ipoñaa ikinanaki Jesús Tapowiniki ikamantantiro Kamiithari Ñaantsi tsika okanta-kota ipinkathari-wintantai Pawa. Aritaki yasitakoi-takiri irirori Juan. </v>
<v b="MRK" c="1" v="15">Ikantan-tapaaki Jesús, ikamantantzi: “Monkarataka iñiitan-tyaariri Pawa impinkathari-wintantai, pinkimisantajiro Kamiithari Ñaantsi. Piwashaanta-yitairo pikaaripiro-siri-waitzi.” </v>
<v b="MRK" c="1" v="16">Ikanta isirithapyaata-nakaro Jesús inkaari anta Tapowiniki, iñaapaa-tziiri paitachari Simón itsipatakari iririntzi Andrés iikithajiitzi. Tima simaatzinkari inajiitzi. </v>
<v b="MRK" c="1" v="17">Ikantapaakiri: “Piyaatina, osiyawaita-jyaaro iroñaaka iriimi atziri nosimaata-kaajyaami.” </v>
<v b="MRK" c="1" v="18">Tima ti ishintanaki, yookanakiro isimaa-minto iyaatanakiri. </v>
<v b="MRK" c="1" v="19">Iro iwaana-kityaa, iñaapaa-tziiri Jacobo, itomi Zebedeo, aajatzi Juan, iririntzi. Ari isaikajiitzi irirori iwitoki iwaipatziro isimaa-minto. </v>
<v b="MRK" c="1" v="20">Yamiñaa-nakiri aajatzi, iyaatanakiri. Ainiro isaikanaki iriri itsipayitari iratziriti. </v>
<v b="MRK" c="1" v="21">Aritaki ariijiitaka Jesús nampitsiki Capernaum. Okanta aparoni kitaitiri imakoryaan-taitari, ikyaapaaki yapatota-piintaita, ari iyomitaan-tapaaki. </v>
<v b="MRK" c="1" v="22">Okiryaantzi ikantajiita atziri-payi ikimiri. Tima ti omaantyaa isintsinka iyomitaantzi, yanairi iyomitaantzi Yomitaan-taniri-payi. </v>
<v b="MRK" c="1" v="23">Ari isaikakiri atziri yaakiri piyari anta karapapankoki, kaimanaki irirori, </v>
<v b="MRK" c="1" v="24">ikantzi: “Jesús, Kasiyakaawini-satzi, noyotzimi naaka, awirokataki Itasorintsiti Pawa. Iro pipokantari aka papirojiitina.” </v>
<v b="MRK" c="1" v="25">Ari ikisathata-nakiri Jesús, ikantanakiri: “¡Pimairiti piyarí, pijatai! </v>
<v b="MRK" c="1" v="26">Kaimanaki sintsiini atziri, impiyon-kawaitakaa-nakari iwiyariti, iwashaanta-najirira. </v>
<v b="MRK" c="1" v="27">Okiryaantzi ikantanaka atziri-payi, ikanta-wakaanaka: “¿Paitakama iroka? ¿Owakirama yomitaantsi onatzii? Imatziri yitsinampairi yisita-kota-kairi yaakiri piyari.” </v>
<v b="MRK" c="1" v="28">Ikimakoi-tanakiri sintsiini Jesús maaroni anta Tapowiniki. </v>
<v b="MRK" c="1" v="29">Ikanta isitowa-najira Jesús karapapankoki, yaanakiri Juan aajatzi Jacobo, ikinajiitanaki iwankoki Simón, isaikaki aajatzi Andrés iririntzi Simón. </v>
<v b="MRK" c="1" v="30">Iro yariita-paaki-tyaa, ikantai-tawakiri: “Omatatziiro katsirinkantantsi irayiro Simón.” </v>
<v b="MRK" c="1" v="31">Aikiro ipithoka-sita-nakaro, yakatha-wakotakiro, imisaikakiro. Isita-kotanaki. Piriintanaka aminayita-wakiniri ompaityaa opawakiriri. </v>
<v b="MRK" c="1" v="32">Okanta otsitiniityaanaki, yamaita-paakiniri Jesús oshiki mantsiyari, yamaita-kiniri aajatzi oshiki yaakiri piyari. </v>
<v b="MRK" c="1" v="33">Ipiyotzi-mintai-tapaakari Jesús pankotsiki. </v>
<v b="MRK" c="1" v="34">Yisita-kota-kaayitairi maaroni. Tira isiniti aparoni piyari iñaawaiti yisita-kota-kaayitzirira ikaratzi yaakayitziri. Tima iyotzi piyari tsika ipaita Jesús. </v>
<v b="MRK" c="1" v="35">Okanta okitaititzi-mataki, ananinkanaka Jesús apaniroini, ijatiro otzisi-masiki, ari yamanapaaki. </v>
<v b="MRK" c="1" v="36">Ikanta Simón itsipatakari ikaratzi iyaajiitziri, yamina-minatairi. </v>
<v b="MRK" c="1" v="37">Ikanta iñaapajiri, ikantapajiri: “¡Yomitaanarí! Yamina-minai-tatziimi.” </v>
<v b="MRK" c="1" v="38">Yakanakiri irirori ikantzi: “Thami ajati, tira iro nompokan-tyaari nosaiki aka, ontzimatyii noyomitaan-tayiti pasiniki nampitsi.” </v>
<v b="MRK" c="1" v="39">Ari okanta-tzimaitaka, ithonka-kiro Jesús yaniitakiro Tapowini, iyomitaantaki tsika otzimayitzi karapapanko-payi maaroni nampitsiki, yisita-kota-kaayitaji oshiki yaakayi-witari piyari. </v>
<v b="MRK" c="1" v="40">Ipoñaa ipokaki omatziri pathaa-rontsi, ityiirowa-sita-paakari Jesús, ikowa-kota-paakiri ikantziri: “Pinintzi-rika, aritaki onkantaki pisita-kota-kaajina.” </v>
<v b="MRK" c="1" v="41">Yaminanakiri Jesús, itako-sirita-nakari. Irootaki yakotan-tanakari Jesús, itzinkakiri kapichiini, ikantziri: “Nonintzi, pisita-kotai.” </v>
<v b="MRK" c="1" v="42">Isitanaki ipathaa-waiwita. Tikatsitanaki. </v>
<v b="MRK" c="1" v="43">Ikantawita-waari ijatajira inampiki, </v>
<v b="MRK" c="1" v="44">ikantziri: “Airo pikamanta-kotana. Apatziro piwanakiro pijata-sitiri Ompira-tasorintsitaari, pantantyaarori Ikantakaantani pairani Moisés, paanakiniri Pawa pipira patsipita-kaani, irootaki iyotantai-tyaari isita-kotajimi.” </v>
<v b="MRK" c="1" v="45">Iro kantacha ikamantantanaki pathaa-waiwita-chari anta nampitsiki tsika okanta yisita-kotan-taari. Iro kaari okamithantanta isaikanaji Jesús nampitsiki. Jataki otzisi-masiki, ari isaikakiri. Aritzimaitaka ipoka-sitziriri oshiki atziri. </v>
<v b="MRK" c="2" v="1">Awisaki tsika okaratzi kitaitiri, aajatzi ipiyaja Jesús nampitsiki Capernaum. Ikimayitawaji atziri-payi, ikantaitzi: “Ariitaja Jesús.” </v>
<v b="MRK" c="2" v="2">Ipiyotzi-winta-waari, ti yantita-paakyaaro pankotsi. Iyomitaa-yitapajiri maaroni. </v>
<v b="MRK" c="2" v="3">Tzimatsi 4 atziri pokasita-kiriri Jesús yanata-kotakiri kisoporokita-tsiri. </v>
<v b="MRK" c="2" v="4">Ti onkanti iñiiri, itzikakiri oshiki atziri piyotain-chari. Atiitanaki jinoki pankotsiki, iwinaakiro pankotsi tsika isaikaki Jesús, ari iwaniiryaa-kotakiri kisoporokiri. </v>
<v b="MRK" c="2" v="5">Ikanta iyosirita-wakiri Jesús oshiki yawintaa-jiita-paakari, iñaanata-wakiri kisoporokiri, ikantziri: “¡Notomí! Ipyaakoi-tajimiro pikaaripiro-siri-witaka.” </v>
<v b="MRK" c="2" v="6">Kimajiitaki Yomitaan-taniri, ikanta-siri-jiitanaki irirori: </v>
<v b="MRK" c="2" v="7">“Ithainka-tasorintsitatzii yoka. Tima tikatsi kantironi impyaakotantiro kaari-pirori, apatziro imatziro Pawa.” </v>
<v b="MRK" c="2" v="8">Yotaki Jesús ikinkithasiritakari, isampitakiri, ikantziri: “¿Paitama pikinkithasiri-waita-sitantari? </v>
<v b="MRK" c="2" v="9">¿Tima onkamiithati nonkantiri kisoporokiri: ‘Ipyaakoi-tajimiro pikaaripiro-siri-witaka?’ ¿Irooma pinintzi nonkantiri: ‘Pinkatziyi, paanajiro pinaryaa-minto, pijatai?’ </v>
<v b="MRK" c="2" v="10">Iroñaaka piyotiri Itomi Atziri otzimi-motziri isintsinka aka kipatsiki, aritaki impyaakotairi kaaripiro-siri-witachari.” Ipithoka-sita-nakari kisoporokiri, ikantziri: </v>
<v b="MRK" c="2" v="11">“Nokantzimi Naaka, pinkatziyi, paanajiro pinaryaa-minto, pijatai piwankoki.” </v>
<v b="MRK" c="2" v="12">Katziyanaka kisoporokiriwitachari, yaanajiro inaryaan-tawitari, sitowanaki. Maaroni atziri iñaakiri, okiriryaantzi ikantajiitanaka iñaawajiri ijatai. Iwisiryaawinta-nakari Pawa, ikantajiitanaki: “Tira añaapiinti siyaaroni iroka.” </v>
<v b="MRK" c="2" v="13">Ipoñaa yapiita-pajiro Jesús iyomitaa-yitapajiri atziri inkaari-thapyaaki. Ari ipiyotzi-wintai-tawaari. </v>
<v b="MRK" c="2" v="14">Ikanta yawisanaki Jesús, irojatzi iñaanta-paariri itomi Alfeo paitachari Leví. Isaiki irirori, iwakiri jiwari wirakocha isintsitantzi yamaitiniri kiriiki, ikantapaakiri: “Piyaatina.” Ari ikatziyanaka irirori iyaatanakiri. </v>
<v b="MRK" c="2" v="15">Ikanta yariita-kaakari iwankoki iwakaiyaari Jesús, ari itsipatakari iyomitaani-payi aajatzi pasini ikaratzi oyaata-piintziriri. Tima oshiki sintsitan-tatsiri yamaitiniri kiriiki jatanain-tsiri, ijatzitanaka oshiki kaari-piro-siririiti. Tima maaroni yakyootakiri Jesús ikaratzi oyaatakiriri. </v>
<v b="MRK" c="2" v="16">Ikanta Nasitantaniri-payi aajatzi Yomitaan-taniri-payi, iñaakiri Jesús yakyootziri ikaratzi sintsitan-tatsiri yamaitiniri kiriiki, oshiki aajatzi kaari-piro-siririiti. Isampitakiri iyomitaani Jesús, ikantziri: “¿Paitama itsipatan-tariri kaari-piro-siririiti, itsipatakari aajatzi sintsiwintan-tatsiri yamaitiniri kiriiki?” </v>
<v b="MRK" c="2" v="17">Ikimaki irirori Jesús, ikantzi: “Aririka imantsiyati atziri ipoka-sitziri aawintan-tzinkari, iriima atziri kaari mantsiyatatsi tikatsi ininti irirori. Tima ti nompoka-sitiri naaka ikimita-kaantai-tziri kamiithasiriri inawita, nopoka-sita-tziiri kaari-piro-siriri nonkaima-siritajiri iwashaantairo kaari-pirori.” </v>
<v b="MRK" c="2" v="18">Tzimatsi pokasita-kiriri Jesús, isampita-paakiri ikantziri: “Itzita-piintakaro iyomitaani Juan iwariti, ari ikimitari iyomitaani Nasitantaniri-payi. ¿Paitama kaari itzitantaro piyomitaani awiroka?” </v>
<v b="MRK" c="2" v="19">Ari yakanakiri Jesús, ikantanakiri: “Aririka intsipatai-tyaari aawakaa-chari, ¿arima intziwintai-tapaakyaa? Kimitaka airo, kimosiri inkantaityaa iwawaitaityaa. </v>
<v b="MRK" c="2" v="20">Iroma apaata, aririka yaitakiri iimintaitari, aripaitira intziwintaityaa. </v>
<v b="MRK" c="2" v="21">Tima aparoni paisatori ikithaataitari, aririkami iwapatankai-tanta-kyaaro owakirari osapiki, aritaki osaraa-pirotanaki aririka ampithata-nakyaa owakirari osapiki. </v>
<v b="MRK" c="2" v="22">Ari okimitari aajatzi, ti inkanta-pirotyaa paisatori misinantsi-naki iwantai-tyaari airyaari iraitsiri. “Aririka iwantai-tyaari, aritaki isanaryaanaki, aparaata-siwaitakyaa iraitsiri aajatzi misinantsi-naki. Tima apatziro ikamiithatzi owakirari misinantsi-naki iwantai-tyaari.” </v>
<v b="MRK" c="2" v="23">Okanta kitaitiriki imakoryaan-taitari, ikinanaki Jesús pankirintsi-masiki. Ari isapirya-nakiri iyomitaani okithoki pankirintsi. </v>
<v b="MRK" c="2" v="24">Ti onimotiri Nasitantaniri-payi, isampitakiri Jesús, ikantanakiri: “¿Paitama isapiryan-tarori piyomitaani? Tima ti osinitaa-ntsiti yantawaitaiti kitaitiriki imakoryaan-taitari.” </v>
<v b="MRK" c="2" v="25">Yakanaki Jesús ikantzi: “¿Tima piñaanata-kotiri pinkatharini David ikowityaa-waitan-takari aantawityaariri itashi, itsipayitakari ikarajiitzi? </v>
<v b="MRK" c="2" v="26">Tima ikyaaki David tasorintsi-pankoki impira-tasorintsi-piro-paititantari Abiatar, iwakaro yatantaitani tasorin-tsita-tsiri, ipakiri aajatzi itsipayitakari. Tima ti osinitaan-tsiwityaa iwaityaaro, intaini iwapiinta-yitaro Ompira-tasorintsitaari.” </v>
<v b="MRK" c="2" v="27">Aikiro ikantana-kitzii Jesús: “Tima iriitaki atziri-payi kantakaan-tzirori otziman-takari kitaitiri imakoryaan-taitari. Tima ti kari kitaitiri imakoryaan-taitari kantakaan-tironi itziman-takari atziri-payi. </v>
<v b="MRK" c="2" v="28">Tima yoka Itomi Atziri pinkathari-pirori inatzii, yanairo kitaitiri imakoryaan-taitari.” </v>
<v b="MRK" c="3" v="1">Ipoñaa ikyaapaji Jesús karapapankoki. Ari isaikakiri atziri kisowakori. </v>
<v b="MRK" c="3" v="2">Inintai-tatziira iñiitiri yisita-kota-kairi mantsiyari kitaitiri imakoryaan-taitari. Yamaakowintari, omatantyaari inkanta-koitiri. </v>
<v b="MRK" c="3" v="3">Ari ikaimakiri Jesús kisowakori, ikantziri: “Pimpoki, pisatikyaa niyaanki.” </v>
<v b="MRK" c="3" v="4">Isampitakiri ikaratzi piyotzi-winta-kariri, ikantziri: “¿Otzimikama sinitaa-ntsita-tsiri antiri kitaitiri imakoryaan-taitari? ¿Tima onkamiithati anisironkatantyaa, irooma kamiithatatsi awamaanti? ¿Tima onkamiithati antiro iroopirori, irooma kamiithatatsi ankaaripiro-waiti?” Tikatsi akatsini. </v>
<v b="MRK" c="3" v="5">Yamina-nakiri Jesús piyotzi-minta-kariri, owatsimaa-sirita-nakiri iñaayitakiri kisosiri ikantajiitzi, ikantanakiri kisowakori: “Pitharyaa-wakotai.” Matanaka, akotsitanaji kamiitha. </v>
<v b="MRK" c="3" v="6">Ari isitowa-jiitanaki Nasitantaniri yapatojiitaka, jataki ikinkitha-waita-kairi aapatyaariri Herodes, ikantajiitzi: “¿Tsikama ankanti-rika Jesús ampyaakaan-tyaariri?” </v>
<v b="MRK" c="3" v="7">Ikanta isitowanaji Jesús, ikinanaji inkaari-thapyaaki itsipata-naari iyomitaani. Iyaariki iwanakiri Tapowini-satzi, nampiyitarori iipatsitiki Judá-iti, </v>
<v b="MRK" c="3" v="8">Aapatyaawini-satzi, Kiraarini-satzi, maaroni nampiyitarori intatzikiro Owaryiinkaarini. Ikimajiitaki aajatzi Mapini-satzi, Simaa-satzi, ikantaitzi: “Iñaakantaki Jesús oshiki kaari iñaapiintaitzi.” Pokajiitanaki iñiiri. </v>
<v b="MRK" c="3" v="9">Irootaki ikantan-tanakariri Jesús iyomitaani yamininiri pitotsi, airo yanawyaan-taitari. </v>
<v b="MRK" c="3" v="10">Tima imatakiro Jesús yisita-kota-kaayitaki oshiki. Itatyaanka-pirinikita-wakaaka mantsiyari inintzi yantanta-wakyaari kapichiini irako. </v>
<v b="MRK" c="3" v="11">Ipoka-piinta-yitzi ikyaantasiritari piyari, ityiirowa-sitari Jesús, ikaima-tzimaita sintsiini, ikantzi: “¡Awiroka Itomi Pawa!” </v>
<v b="MRK" c="3" v="12">Airo iyotzitan-taitari Jesús, ikisatha-yitziri. </v>
<v b="MRK" c="3" v="13">Ipoñaa itonkaanaki Jesús otzisiki. Ari ikaimakaan-takiri ikaratzi ookimota-kariri. Jaitijiitaki ikaratzi ikaimakaan-takiri. </v>
<v b="MRK" c="3" v="14">Aripaiti iyosiitaki 12 intsipata-piintyaari, iriiyitaki ipaitakiri Tyaantaariiti, iriitaki intyaankiri inkinkithata-kaantayiti. </v>
<v b="MRK" c="3" v="15">Ipasankyaakari yisita-kota-kaayitairi irirori mantsiyari, ikaratzi ikyaantasiritari piyari. </v>
<v b="MRK" c="3" v="16">Yoka ikaratzi iyosiitakiri: Simón, ipaitakiri “Pedro,” (akantziri añaaniki aroka: “Kiraawiro.”) </v>
<v b="MRK" c="3" v="17">Ipoñaapaaka Jacobo itomi Zebedeo aajatzi Juan, irijatzi iririntzi Jacobo. Ipaitakiri “Boanerges,” (akantziri añaaniki aroka: “Otomi ookatha-rontsi.”) </v>
<v b="MRK" c="3" v="18">Ipoñaapaaka Andrés, Felipe, Bartolomé, Mateo, Tomás, Jacobo itomi Alfeo, Tadeo, ipoñaapaaka Simón, Kisakotan-taniri. </v>
<v b="MRK" c="3" v="19">Ipoñaapaaka Judas Nampitsiwiri, pithoka-sityaarini. Ipoñaa ipokaji Jesús pankotsiki. </v>
<v b="MRK" c="3" v="20">Ari ipiyotzi-minta-waari oshiki atziri-payi, ti onkanti ijata-painti iwajyaa Jesús. </v>
<v b="MRK" c="3" v="21">Tzimatsi kantain-tsiri: “Sinkiwintaka Jesús.” Irootaki ipokanta-witakari ishininka-payi okaakiini, yaanajirimi. </v>
<v b="MRK" c="3" v="22">Ariijiita-paaka aajatzi Yomitaan-taniri ipoñaayitaka Aapatyaawiniki, ikantapaaki irirori: “Yoka atziri isintsitakaa-tziiri Nantatsiri, irootaki yisita-kota-kaantariri ikaratzi yaakiri piyari.” </v>
<v b="MRK" c="3" v="23">Ikanta ikimaki Jesús, yapatojiitakiri, isiyakaa-winta-tziiniri okaratzi ikinkithata-kairiri, ikantziri: “¿Tzimatsima Kamaari yomitaa-wakaanaa-chari airo ikamaaritanta? </v>
<v b="MRK" c="3" v="24">Aririka imaimanita-wakaiyaa atziri tsika ipinkathari-wintai-tziri, aritaki yooka-wakaanakyaa. </v>
<v b="MRK" c="3" v="25">Aririka imaimanita-wakaiyaa atziri tsika isaika-wankota-wakaa, aritaki yooka-wakaanakyaa. </v>
<v b="MRK" c="3" v="26">Ari ikantari aajatzi Kamaari aririka imaimanita-wakai-yaami, aritaki yooka-wakaanakyaa, airo isintsitzi, ari inthonkyaari. </v>
<v b="MRK" c="3" v="27">Tima aririka inintaiti inkositaitiri atziri sintsita-tsiri kamiitha, ontzimatyii yitaita-wakyaari yoosotaitiri, airo imatanajiro inkisako-wintyaaro yasiwitari, yayitai-takiri. </v>
<v b="MRK" c="3" v="28">Pinkimi iriipirota-tsiri nonkantiri: Kantatsi yaripirotairi Pawa antayitzirori kaari-pirori, aritaki inkimitairiri aajatzi thainka-tasorintsita-tsiri. Omapiro. </v>
<v b="MRK" c="3" v="29">Iriima kisimata-kirini Tasorinkantsi, irasi iwiro airo yaripiroi-tairi.” </v>
<v b="MRK" c="3" v="30">Irootaki ikantan-takari Jesús, tima inkantai-takitziiri: “Kamaari inatzii.” </v>
<v b="MRK" c="3" v="31">Ari ariitapaakari iriniro Jesús otsipatakari iririntzi-payi, okaimakaan-tapaakiri, okatziya-paaka intakiroki. </v>
<v b="MRK" c="3" v="32">Ikantawitakari ikaratzi apatowinta-kariri: “Ari opokiri piniro aajatzi pirintzi-payi, onintzi oñiimi.” </v>
<v b="MRK" c="3" v="33">Ikantanaki Jesús: “¿Otzimikama nonirotari, itzimika nirintzitari?” </v>
<v b="MRK" c="3" v="34">Ari yamina-nakiri ikaratzi apatowinta-kariri, ikantzi: “Yokaiti, iriitaki nokimita-kaajari nirintzi, irojatzi nokimita-kaari noniro. </v>
<v b="MRK" c="3" v="35">Ikaratzi antanajirori inintziri Pawa, iriitaki nirintzitaari, irootaki notsirotaari aajatzi noniron-taari.” </v>
<v b="MRK" c="4" v="1">Ipoñaa ipiyanaja aajatzi Jesús inkaari-thapyaaki, iyomitaan-tapaji. Ipiyotzi-wintai-tawaari. Titanaka pitotsiki, saika-kotaki niyankyaaki kapichiini, katziya-jiitaka atziri-payi oparaitiki ikimisanta-jiitziri. </v>
<v b="MRK" c="4" v="2">Tima okaratzi iyomitaa-yitziriri, isiyakaa-winta-tziiniri, ikantzi: </v>
<v b="MRK" c="4" v="3">“Tzimatsi pankiwai-rintzi jatatsiri impanki-waiti. </v>
<v b="MRK" c="4" v="4">Ikanta yookaiki-takiro iwankiri, tzimatsi ookakita-painchari awotsiki, ipokapaaki tsimiri, iwapaakaro. </v>
<v b="MRK" c="4" v="5">Tzimatsi pasini ookakita-painchari omapi-poro-kitzi ti ontzima-piroti kipatsi, sintsiini oshooka-witanaka. Tira ontonta-pathatatyii kipatsi, </v>
<v b="MRK" c="4" v="6">sampiya-sitanaki pankirintsi isintsita-paaki ooryaatsiri, tima ti ontzima-piroti oparitha. </v>
<v b="MRK" c="4" v="7">Tzimatsi pasini ookaikita-painchari kitoochii-masiki, anaanakiro kitoochii oshookanaki. Ti onkithoti, kamanaki pankirintsi. </v>
<v b="MRK" c="4" v="8">Irooma pasini ookaikita-painchari okamiitha-pathatzi kipatsi, saankana oshookanaki, kithokitanaki maaroni. Tzimayitaji okitho aparoni-payi okaratzi shookain-tsiri. Aparoni shookapain-tsiri, kapichiini okithokitanaki, pasini oshiki piyokiniinta-naintsiri, pasini oshiki-pirota-naintsiri okitho.” </v>
<v b="MRK" c="4" v="9">Aikiro ikantana-kitzii Jesús: “Okowa-pirotatyaa iroka, ontzimatyii pinkimisanta-jiitawaki maaroni.” </v>
<v b="MRK" c="4" v="10">Tima jaitijiitaji maaroni atziri, ari isaikaki Jesús itsipayitakari ikaratzi oyaayita-piinta-kiriri, aajatzi 12 iyomitaani. Ari isampita-nakiri Jesús ikaratzi itsipatakari, ikantziri: “¿Tsikama okanta-kotaka okaratzi pisiyakaa-wintakiri inkaaranki?” </v>
<v b="MRK" c="4" v="11">Yakanakiri Jesús, ikantziri: “Isinitai-takimiro awiroka piyota-kotairo tsika okanta-kota ipinkathari-wintantai Pawa. Iriima pasini-payi, airo nokaman-tzitari irirori, apatziro nosiyakaa-winta-yitiniri, </v>
<v b="MRK" c="4" v="12">ari onkantyaa Airo iñaantaro ikimayi-witari. Onkanta-witakyaa inkimisanti, airo ikimathatziro, Ari onkantyaa airo ipiya-siritantaja, tima airo ipyaakoi-tairi irirori.” </v>
<v b="MRK" c="4" v="13">Aikiro isampita-tziiri Jesús ikaratzi itsipatakari, ikantziri: “¿Tima piyotawakiro nosiyakaa-wintakiri? Aririka nosiyakaa-winta-kimiro pasini, ¿tsikatyaa pinkantyaa piyotan-tyaarori? </v>
<v b="MRK" c="4" v="14">Tima yoka atziri ookaikita-kirori iwankiri, iriira siyakaa-wintacha kamantantzirori iñaani Pawa. </v>
<v b="MRK" c="4" v="15">Tzimatsi kimawitarori ñaantsi, ipokapaaki Kamaari, imaisanta-kaapaakiri. Iriiyitakira osiyakaa-wintziri ookaikita-painchari awotsiki. </v>
<v b="MRK" c="4" v="16">Tzimatsi kimawitarori ñaantsi, ikimisantawita sintsiini. Isiyako-witakaro ookaikita-painchari omapi-poro-kitzi, oshooka-witanaka sintsiini. </v>
<v b="MRK" c="4" v="17">Ti iyotako-pirota-tyiiro ñaantsi, ti inkisa-sityaaro ikimaatsi-winta-nakaro ikimisantzi, iwashaanta-nakiro. Isiyakaro pankirintsi sampisitain-tsiri kaari tzima-pirota-tsini oparitha. </v>
<v b="MRK" c="4" v="18">Tzimatsi pasini kimawitarori ñaantsi, osiyakaa-wintakiri ookaikita-painchari kitoochii-masiki. </v>
<v b="MRK" c="4" v="19">Okantakaan-tziro ayimatziri ontzimi-motairi osaawi-sato, ikinkisiryaa-kotaro yashaarantyaa, iro ikowa-pirotaki ontzimi-motairi maaroni. Anaanakiro ñaantsi ikimawita-wakari, isiyakaro pankirintsi kaari kithota-tsini. </v>
<v b="MRK" c="4" v="20">Tzimatsi kimawakirori ñaantsi, osiyakaa-wintakiri ookaikita-painchari okamiitha-pathatzi kipatsi. Ikimisantanaji, isiya-kotakaro aparoni shookapain-tsiri, tzimanain-tsiri iipiyokiini okithokitanaki, pasini oshiki piyokiniinta-naintsiri, pasini oshiki-pirota-naintsiri okitho.” </v>
<v b="MRK" c="4" v="21">Ipoñaa ikantaki aajatzi: “Aninti-rika ootyaari ootaminto, ¿arima antata-kotakiri? ¿Awakotzirima otapinaki? Tira. Awakotziri jinoki. </v>
<v b="MRK" c="4" v="22">Ari onkantyaa onkoñaata-kotan-tajyaari aajatzi manakoyi-witain-chari, oiñaarontairo kaari ikimatha-witaitya pairani. </v>
<v b="MRK" c="4" v="23">Okowa-pirotatyaa iroka, ontzimatyii pinkimisanta-jiitawaki maaroni.” </v>
<v b="MRK" c="4" v="24">Ikantanakiri aajatzi: “Paamaiyaaro okaratzi pikimakiri. Tzimatsi-rika pantzi-motantani, imapiroi-taimi apaata awiroka. </v>
<v b="MRK" c="4" v="25">Ikaratzi otzimi-motakiri, ari ontzimimo-pirotairi oshiki. Iriima kaari otzimi-motzi, imapiroi-tajiri yaapithai-tairi okaratzi tzimimo-witariri.” </v>
<v b="MRK" c="4" v="26">Ipoñaa ikantanaki aajatzi Jesús: “Tzimatsira okimitari ipinkathari-wintantai Pawa. Okimita-tyaari aparoni atziri pankitzirori pankirintsi, </v>
<v b="MRK" c="4" v="27">imayi tsitiniri, ipoñaa isaakita-manaji. Titzimaita iyotiro tsika okanta oshookan-tanakari iwankiri. </v>
<v b="MRK" c="4" v="28">Apaniro oshooka-waitzi, itanakyaaro ositowanaki yanini osi, impoña opairyanaki, tzimanaki oshiki okithoki. </v>
<v b="MRK" c="4" v="29">Aririka osampataki, monkara-paitita-paaka yawiikitan-taityaarori.” </v>
<v b="MRK" c="4" v="30">Ikantanaki aajatzi Jesús: “¿Paitama osiyari aajatzi ipinkathari-wintantai Pawa? ¿Paitama nosiyakaa-winti-mirori? </v>
<v b="MRK" c="4" v="31">Osiyatyaaro aririka ampankitiro yaninikita-tsiri okithoki. Okantawita yanini onawita, </v>
<v b="MRK" c="4" v="32">aririka ampankitakiro, oshookanaki, anaanakiro pasini pankirintsi, antaro onkanta-yityaa ochiwo, ari imawosi-yityaari tsimiri otsimanka-tapi-sitaki.” </v>
<v b="MRK" c="4" v="33">Ari ikanta-piintatyaa Jesús isiyakaa-winta-yitziniri atziri okaratzi iyomitaa-yitziriri. Kapichiini-rika inkimatha-yitiro atziri-payi, kapichiini iyomitaa-yitiri. Oshiki-rika inkimatha-yitiro atziri-payi, oshikira iyomitaa-yitiri. </v>
<v b="MRK" c="4" v="34">Tikatsi aparoni okaratzi ikamantantziri kaari isiyakaa-wintzi. Iriima iyomitaani-payi, ikimathata-kaakiri okaratzi iyomitaa-yitakiriri. </v>
<v b="MRK" c="4" v="35">Okanta otsitiniityaanaki, ikantanajiri iyomitaani: “Thami amontyaaji intatzikironta.” </v>
<v b="MRK" c="4" v="36">Tima jaitijiitaji maaroni piyotzi-winta-kariri. Ari isaikaki irirori pitotsiki, montyaa-kota-jiitajaani. Tzimatsi oyaatana-kiriri ikinako-yitanaki pasiniki pitotsi. </v>
<v b="MRK" c="4" v="37">Ari omapoka-paakari antaroiti tampyaa, antaro osinkyaatanaki, otitaata-paaka nijaa pitotsiki. </v>
<v b="MRK" c="4" v="38">Iro kantacha Jesús, maatsi irirori opataki pitotsi, itzii-totaka. Ari ijatasii-tanakiri iwakiryii-tapaakiri, ikantai-tziri: “¡Yomitaanarí! ¡Antsitsiya-kotatyii! ¿Tikatsima ompaitzi-motyaami?” </v>
<v b="MRK" c="4" v="39">Piriintanaka Jesús, iñaanata-nakiro tampyaa, ikantziro: “¡Aritapaaki pitampyaataki!” Ikantzi-tanakaro inkaari aajatzi: “¡Pimairyaati!” Awisanaki tampyaa, mairyaatanaji inkaari. </v>
<v b="MRK" c="4" v="40">Ikantziri iyomitaani: “¿Paitama pitharowan-tanakari? ¿Tikirama pawintaa-pirotyana?” </v>
<v b="MRK" c="4" v="41">Oshiki impinkathata-nakiri, ikamanta-wakaa-jiitanaka itharowan-kakiini: “¿Ipaitatyaakama yoka imairintan-tarori tampyaa, imairintziro aajatzi inkaari?” </v>
<v b="MRK" c="5" v="1">Ariijiitaka intatzikironta inkaari, aatakota-paaki nampitsiki ipaitai-tziri Gadara. </v>
<v b="MRK" c="5" v="2">Iro yaata-kota-paaki-tziini, isiya-sita-wakari yaakiri piyari ipoñaakaro kitataariki, </v>
<v b="MRK" c="5" v="3">ari isaikawaitziri irirori. Ti yaawyiitiri yoosiwitai-tantari asirotha. </v>
<v b="MRK" c="5" v="4">Itzimpishiro yoosiwitai-tantari iitziki aajatzi irakoki. Tikatsira iitsinampairini. </v>
<v b="MRK" c="5" v="5">Yasi iwiro maaroni kitaitiri aajatzi tsitiniri, ikinayitzi otzisiki, kitataariki, ikaimawaitzi, itotakaa-yitaro mapishita-payi. </v>
<v b="MRK" c="5" v="6">Ikanta iñaawakirira ipokaki Jesús, isiya-sita-wakari, ityiirowa-sita-paakari. </v>
<v b="MRK" c="5" v="7">Ikaimapaaki sintsiini, ikantzi: “¡Jesús! ¡Itomi Pawapirorí! ¿Tsikama pinkantinaka? ¡Ti noninti piwasinonkaina!” </v>
<v b="MRK" c="5" v="8">Tima inkisathata-paaki-tziiri Jesús, ikantapaakiri: “¡Pijati piyari!” </v>
<v b="MRK" c="5" v="9">Ikanta isampita-nakiri, ikantziri: “¿Tsikama pipaitaka?” Ari yakanaki piyari, ikantzi: “Nopaita ‘Oshikyaantzi,’ tima oshiki nokarajiitzi.” </v>
<v b="MRK" c="5" v="10">Aikiro isintsiwinta-nakityaari piyari, ikantziri: “Ti noninti piityaankina pasiniki nampitsi.” </v>
<v b="MRK" c="5" v="11">Ari ipiyotaka tyonkaarikiini oshiki chancho isimoka-jiitzi. </v>
<v b="MRK" c="5" v="12">Ikantajiitzi piyari: “Pimityaankina anta chanchoki.” </v>
<v b="MRK" c="5" v="13">Ikantzi Jesús: “Pimatiro.” Jatanaki piyari-payi chanchoki, yaakapaakiri, irootaki isiyanta-nakari impiritaki, mitaajiita-paaka maaroni inkaariki, apirotaka ipiinkaki. Aamaaka ikarawita 2000 chancho. </v>
<v b="MRK" c="5" v="14">Ari isiyajiitanaka aamaako-wintariri chancho-payi, ikamantanta-paaki nampitsiki, ikamantakiri aajatzi maaroni saikayita-tsiri iwaniki. Pokajiitanaki yaminiro awisain-tsiri. </v>
<v b="MRK" c="5" v="15">Ipoka-sita-paakiri Jesús. Iñaapaa-tziiri yaawitari oshikyaantzi piyari. Isaikaki, kamiitha ikantanaja, ikithaataja. Itharowa-jiitanaki. </v>
<v b="MRK" c="5" v="16">Ikaratzi ñaakiriri inkaaranki ikamanta-wakiri okaratzi awishi-mota-kiriri yaawitari piyari aajatzi chancho-payi.” </v>
<v b="MRK" c="5" v="17">Ikantai-tanakiri Jesús: “Ti noninti pisaiki nonampiki, pamini tsika pinkini.” </v>
<v b="MRK" c="5" v="18">Ipoñaa ititanaja Jesús pitotsiki, isintsiwinta-witawaari yisita-kota-kaajiri, ikantawita-waari: “Nonintzi noyaata-nakimi.” </v>
<v b="MRK" c="5" v="19">Yakanaki Jesús, ikantzi: “Airo piyaatana, pijatai pishininkaki. Pinkanta-pajiri: ‘Iwawisaa-kotaana Pawa, inisironkataana Pinkathari.’ ” </v>
<v b="MRK" c="5" v="20">Ari ikantakiro yoka yisita-kota-kaitairi, jataji inampiki paitachari Apipakowini, ikamanta-pajiri maaroni atziri, ikantapajiri: “Yisita-kota-kaajana Jesús.” Yamina-winthai-tanakiri ikimaitziri ikantayita-pajiri. </v>
<v b="MRK" c="5" v="21">Ikanta ipiyaja Jesús ipoñaajaro intatzikiro. Ipiyotzi-winta-waari oshiki atziri inkaari-thapyaaki. </v>
<v b="MRK" c="5" v="22">Ari yariita-paaka jiwatatsiri karapapankoki ipaita Jairo. Iñaapaakiri Jesús, ityiirowa-sita-paakari, </v>
<v b="MRK" c="5" v="23">ikantapaakiri: “Onkamatyii nosinto. Nonintzi pijati pantanta-jyaaro kapichiini pako, isita-kota-jiita.” </v>
<v b="MRK" c="5" v="24">Ikanta ijatanaki Jesús, iro kantacha iyaakanakiri oshiki atziri, yanawyii-mata-nakiri. </v>
<v b="MRK" c="5" v="25">Okanta aparoni kooya sokaawaita-chari, tzima-kotaki 12 osarintsi omantsiya-waitaki, </v>
<v b="MRK" c="5" v="26">oshiki yaawinta-witai-takaro, apirotakiro tzimimo-witarori opinawinta. Aminaasi-waitaka, aikiro omapirotatyaa omantsiyatzi. </v>
<v b="MRK" c="5" v="27">Okimaki iroori ikinkithata-koitziri Jesús. Okina-sita-nakiri itaapiiki, antzita-paakiri kapichiini iithaari. </v>
<v b="MRK" c="5" v="28">Okanta-siritzi: “Aririka nontzinki-takiri kapichiini iithaari, aritaki nisita-kotai.” </v>
<v b="MRK" c="5" v="29">Apatha-kiro isitanaki osokaawaiwita. Okimawakiro owathaki iroori ti onkatsi-waitanaji. </v>
<v b="MRK" c="5" v="30">Tima yotaki Jesús tzimatsi isita-kotakaa-sitakari isintsinka, ipithoka-sita-nakaro, isampita-nakiri ikaratzi oyaatakiriri, ikantziri: “¿Paitama antzita-kinarori noithaari?” </v>
<v b="MRK" c="5" v="31">Yakanakiri iyomitaani, ikantzi: “¿Tima piñaajiri yanawyii-matakimi atziri? Aikiro pikantatzii: ‘¿Paita antzita-kinarori?’ ” </v>
<v b="MRK" c="5" v="32">Aikiro yamina-minata-nakitzii Jesús, iñiiri antzita-kiriri iithaari. </v>
<v b="MRK" c="5" v="33">Okanta iroka kooya opinkathata-nakiri Jesús, piyonkawaitanaka. Tima oyotzi irootaki isita-kota-kaaji. Ojata-sita-nakiri, otyiirowa-sita-paakari, okamanta-kota-paaka. </v>
<v b="MRK" c="5" v="34">Ikantanakiro irirori: “Kooyá, irootaki isita-kota-kaajimiri pawintaajana. Kantatsi pijatai, kimosiri pinkanta-najyaa, aritaki isita-kotaimi.” </v>
<v b="MRK" c="5" v="35">Tikira-mintha inthonkiro Jesús iñaanatziro kooya, ariitapaaka poñainchari iwankoki jiwari, ikantapaakiri: “Kamaki pisinto. ¿Aritaki piñaasirinkakiri yomitaan-taniri?” </v>
<v b="MRK" c="5" v="36">Ikanta ikimawaki Jesús ikantai-tapaakiri, ikantanakiri jiwatakaan-tziri karapapankoki, ikantziri: “Airo pitharowa-siwaita. Pawintyaana.” </v>
<v b="MRK" c="5" v="37">Tikatsi isiniti iyaatanakiri. Intaini yaanakiri Pedro, Jacobo, Juan. Iriitaki Juan iririntzi Jacobo. </v>
<v b="MRK" c="5" v="38">Ikanta ijataki, ariitaka iwankoki jiwari. Iñaapaa-tziiri yakiwaa-masitaka atziri-payi, sintsiini yiraa-kota-jiitakaro. </v>
<v b="MRK" c="5" v="39">Kyaapaaki Jesús, ikantapaakiri: “¿Paitama piraanta-jiitari? Ti onkami iintsi, omakoryaatzii.” </v>
<v b="MRK" c="5" v="40">Thainka-siri iwawitai-takari Jesús. Imisitowa-paakiri maaroni. Intaini isaikanaki asitarori aajatzi iyomitaani-payi. Ikyaa-sita-nakiro inaryii-takiro iintsi. </v>
<v b="MRK" c="5" v="41">Yairika-wakota-paakiro, iñaanata-paakiro, ikantziro: “¡Talita cumi!” (Akantziri aroka: “Iintsi, pimpiriinti.”) </v>
<v b="MRK" c="5" v="42">Piriintanaja intsika, aniitanaji. Tima tzimaki 12 osarintsiti, irootaki aniiwaitan-tanaari. Tima okiryaantzi ikantajiitanaka ikaratzi ñaakirori. </v>
<v b="MRK" c="5" v="43">Ikantzi Jesús: “Pimpiroota owariti.” Ipoñaa ikantanakiri aajatzi: “Tira noninti pinkaman-tayitiri atziri-payi.” </v>
<v b="MRK" c="6" v="1">Ikanta ipiyaja Jesús inampiki, ari iyaatajiri iyomitaani. </v>
<v b="MRK" c="6" v="2">Okanta aparoni kitaitiri imakoryaan-taitari, iyomitaantaki Jesús karapapankoki. Okiryaantzi ikanta ikaratzi kimiriri, ikantajiitzi: “¿Paitama matakaa-kiriri yoka iyota-nitantari, itasonka-wintantaki aajatzi? </v>
<v b="MRK" c="6" v="3">¿Kaarima itomi oshironkirori incha-kota? ¿Tima iriitaki otomi María? Oñiiri Jacobo, José, Judas aajatzi Simón, iriitaki iririntzi-payi. ¿Kaarima atsipatari iritsiro-payi aka?” Oshiki ithainkima-waitai-takiri. </v>
<v b="MRK" c="6" v="4">Irootaki ikantan-tanakari Jesús: “Asi owiro ti impinkathataitiri Kamantan-tzinkari inampiki isaikayitzira ishininka, aajatzi iwankoki irirori. Irooma pasiniki nampitsi, aritaki impinkathatai-takiri.” </v>
<v b="MRK" c="6" v="5">Ari okanta kaari okantan-tanaja Jesús iñaakantiro isintsinka anta. Apatziro yisita-kotakai aparoni-payi mantsiyari, yantanta-nakari kapichiini irako. </v>
<v b="MRK" c="6" v="6">Tima okiryaantzi iwakiri Jesús ikaratzi kisosiri-waita-tsiri, kaari nintatsini inkimisantiri. Irootaki ikinanta-nakari iyomitaan-tayitzi pasiniki nampitsi okaratzi tzimayita-tsiri anta. </v>
<v b="MRK" c="6" v="7">Ipoñaa yapatotakiri Jesús 12 iyomitaani. Ipajiinkaakiri isintsinka. Imatanakiro irirori yisita-kota-kaayitziri ikyaantasiritari piyari. Ityaantakiri, intsipata-wakai-yitanakyaa inkarati apiti. </v>
<v b="MRK" c="6" v="8">Ikantawakiri: “Airo paanaki tsika ompaityaa, airo paanaki piwariti, pitharati, aajatzi piiriikiti, intaini paanaki pikotziikiri. </v>
<v b="MRK" c="6" v="9">Airo paanaki aajatzi pasini pithaari. Apatziro pinkyaan-tanakyaa pisaantari piitziki.” </v>
<v b="MRK" c="6" v="10">Ikantzi-tawakari aajatzi: “Aririka pariitakyaa aparoni pankotsi, ari pimaapaaki, irojatzi pawisan-takyaari pasiniki nampitsi. </v>
<v b="MRK" c="6" v="11">Airorika yaakamiithai-tzimi, airorika ikimisantai-tzimi, pawisa-pithatiri. Pitikanajiro pipatsi-kiitziti, irootaki iyotantai-tyaari ti inkimisantiri Pawa. Iriitaki imapiroiti apaata aririka yaminakoi-tajiri maaroni yantayitakiri. Aritaki anaajiro apaata ikantai-takiri Paamaarini-satzi aajatzi Katsimaarini-satzi. Omapiro.” </v>
<v b="MRK" c="6" v="12">Ikanta ijajiitaki iyomitaani Jesús ikamanta-yitakiri atziri iwashaantajiro ikaaripiro-siri-waitzi. </v>
<v b="MRK" c="6" v="13">Yisita-kota-kaayitaki ikyaantasiritari piyari, ari ikimitaakiri oshiki mantsiyari itziritan-takari yiinkantsi. </v>
<v b="MRK" c="6" v="14">Ikanta pinkathari Herodes ikima-kotakiri Jesús okaratzi yantayitziri. Tima ikantaitaki: “Yoka Jesús iriitaki Juan Kiwaatantaniri. Iriitaki añaajatsi, irootaki otzimantari itasorinka.” </v>
<v b="MRK" c="6" v="15">Pasini kantayita-tsiri: “Elías inatzii.” Ikantaitzi aajatzi: “Aamaa iriitaki osiyariri Kamantan-tzinkari tzimita-chari pairani.” </v>
<v b="MRK" c="6" v="16">Ikanta ikimaki Herodes ikantai-takiri, ikantanaki irirori: “Iriitaki añaajatsi Juan nowisa-kaantakiri.” </v>
<v b="MRK" c="6" v="17">Tima iriitaki Herodes aakaantzi-takariri chapinki-paiti Juan, yoosita-kaantakiri, iminkyaa-kaantakiri, okantakaan-tziro Herodías iinanta-witari Felipe, iririntzi irirori. Irootaki iinantaari Herodes. </v>
<v b="MRK" c="6" v="18">Tima iyomitaa-wita-tyaari pairani Juan yoka Herodes, ikantawitari: “Ti onkamiithati payitiri iina pirintzi.” </v>
<v b="MRK" c="6" v="19">Irootaki opoñaantari okisaniintziri Herodías, onintawitaka owamaakaan-tirimi. </v>
<v b="MRK" c="6" v="20">Ari okanta yasita-kota-kaantan-tariri Herodes. Iro kantacha Herodes antaroiti ipinkathatakiri Juan, iyotzi kamiithasiriri inatzi, itasorintsita-kaani Pawa. Ti ininti iwakaantiri. Tima okaratzi iyomitaa-witariri, okompitzimo-siritakari Herodes. Ari iyosiryaawinta-witaro ikimisantziri. </v>
<v b="MRK" c="6" v="21">Okanta aparoni kitaitiri, yoimosirinka-witaro Herodes itziman-takari pairani. Ipokajiitaki inampiri-payi, ijiwari owayiriiti, aajatzi ikaratzi jiwayita-tsiri Tapowiniki. Owajiitaka. </v>
<v b="MRK" c="6" v="22">Ari okyaapaaki osinto Herodías iwajiitara, amashaita-paaki, ookimotakari kamiitha Herodes amashaitani, ari ikimiyitakari ikaratzi itsipatakari iwajiita. Ikantanakiro Herodes: “Ari nompakimi opaita-rika pinkamitinari. </v>
<v b="MRK" c="6" v="23">Airo namatawitzimi, iyotzi Pawa iriipiro nokantzi. Iroorika pinintimi okaratzi nopinkathari-wintziri, aritakimi nompakimi kashitani.” </v>
<v b="MRK" c="6" v="24">Ojata-sita-nakiro iniro, okantapaakiro: “¿Paitama nokamitiriri?” Okantanaki iniro: “Pikamiitiri iito Juan Kiwaatantaniri.” </v>
<v b="MRK" c="6" v="25">Piyapaaka mainaro, okantapaakiri: “Nonintzi pimpinaro iito Juan, piwakinaro matzitaki.” </v>
<v b="MRK" c="6" v="26">Antaro iwasiritanaka pinkathari. Iro kantacha, tima maaroni ikimaitakiri inkaaranki ikantakirori mainaro, tikatsi inkinakaa-najiro, ontzimatyii impiro okowa-kota-kiriri. </v>
<v b="MRK" c="6" v="27">Ityaankaki owayiri yamakiniri iito Juan. Jatanaki owayiri tsika yasitakoi-takiri Juan, iwisa-paakiri, </v>
<v b="MRK" c="6" v="28">yamakotakiro iito matzitaki. Ipaitakiro mainaro, aanakiniro iniro. </v>
<v b="MRK" c="6" v="29">Ikanta ikimajiitaki iyomitaani Juan. Pokajiitaki, ikitatajiri. </v>
<v b="MRK" c="6" v="30">Tima ariijiitajani ityaankani, apatotapaja maaroni tsika isaiki Jesús, ikamanta-pajiri okaratzi yantayitakiri, okaratzi iyomitaan-takiri. </v>
<v b="MRK" c="6" v="31">Aikiro ipoka-minthatatzii atziri, piyayitacha pasini. Ti onkanti ijata-painti kapichiini Jesús iwajyaa. Irootaki ikantan-tanakariri Jesús iyomitaani: “Thami ajati otzisi-masiki, amakoryaa-wakiita kapichiini.” </v>
<v b="MRK" c="6" v="32">Otijiitanaka pitotsiki, jaitijiitaki. </v>
<v b="MRK" c="6" v="33">Iro kantacha, oshiki amina-kota-wakiriri ijatanaki, iyotawakiri iriitaki. Siyajiitanaka ikinajiitaki awotsiki, ipoñaanakaro nampitsiki-payi. Iriitaki itajiitakaro yariitaka, apatojiita-paaka. </v>
<v b="MRK" c="6" v="34">Ikanta yariita-paaka Jesús, iñaapaa-tziiri ipiyojiitaka. Itakosiryaa-paakari. Tima inkimita-tyaari ipiraitari airorika itzimi aamaako-wintyaarini. Iyomitaa-yitapajiri aajatzi. </v>
<v b="MRK" c="6" v="35">Aritaki tsitiniityaanaki, ipokapaaki iyomitaani, ikantziri: “¡Yomitaanarí! Asaikatziira otzisi-masiki, aritaki tsitiniityaaki. </v>
<v b="MRK" c="6" v="36">Pinkaratiro piyomitaantzi, ijatajiita atziri-payi nampitsiki yamananti iyaari, ijayiti aajatzi yamina-minati owaritintsi owaantsiki-payi.” </v>
<v b="MRK" c="6" v="37">Yakanaki Jesús, ikantanakiri: “Pimpiri awiroka iyaari.” Ikantzi: “¿Pininta-tziima nojati namanantaiti nowakai-yaariri? Ontzima-tyiira antawaitimi inkarati 6 kasiri aantyaari oshiki kiriiki amanantan-tyaari owaritintsi, awakaan-tyaariri maaroni.” </v>
<v b="MRK" c="6" v="38">Ikantzi Jesús: “¿Tsika okaratzika owaritintsi yamarontakari atziri-payi? Pijati paminaitiro.” Ikanta yaminaitziro, ikantziri: “Tzimatsi ikaratzi apiti sima aajatzi okaratzi 5 yatantari.” </v>
<v b="MRK" c="6" v="39">Ikantzi Jesús: “Pimisaikiri maaroni atziri onatsiryaa-masitaki katarosi, pinasiyityaari pimisaika-yitiri.” </v>
<v b="MRK" c="6" v="40">Ari imatakiri. Tzimatsi nasiyitain-chari isaikayitaki aamaaka ikaratzi 100 atziri, imataka aajatzi pasini aamaaka ikaratzi 50 atziri. Ari ikantayita-kiriri, imisaikakiri maaroni. </v>
<v b="MRK" c="6" v="41">Ipoñaa yaakiri Jesús yoka sima aajatzi yatantari, aminanaki inkitiki, ipaasoonki-wintakiro. Ipitoryaakiro yatantari, ipayitakiri iyomitaani, iwawisaa-kiniri irirori atziri-payi. Ari ikimitaa-kiriri aajatzi apiti sima, yantitaakari maaroni. </v>
<v b="MRK" c="6" v="42">Tima maaroni iwajiitaka, kimaniinta-jiitaka. </v>
<v b="MRK" c="6" v="43">Iyoyaajiro okaratzi tzimaraanta-naintsiri, itiyitajiri sima aajatzi yatantari okaratzi 12 kantziri jaikitaa-chari. </v>
<v b="MRK" c="6" v="44">Aamaaka ikaratzi 5000 sirampari owainchari. </v>
<v b="MRK" c="6" v="45">Ipoñaa ikantanajiri Jesús iyomitaani: “Pitajyaaro pimontyaaji intatzikiro nampitsiki Simapankoniki.” Iwithayita-waari ikaratzi piyowinta-kariri, ikantawajiri: “Kantatsi pijayitaji iroñaaka.” </v>
<v b="MRK" c="6" v="46">Ikanta ijajiitaji maaroni atziri, tonkaanaki Jesús otzisiki yamani. </v>
<v b="MRK" c="6" v="47">Aritaki tsitinitanaki, owiraa-kota-jiitaja iyomitaani niyankyaaki inkaari imontyaa-kota-jiita. Apaniro isaikaki Jesús otzisiki, </v>
<v b="MRK" c="6" v="48">yamina-kotakiri iyomitaani, sintsiini ikomajiitzi oipiya-piyata-kotakiri tampyaa. Okanta okitaititzi-mataki, ipoka-sitajiri Jesús iyomitaani-payi yaniitan-taaro inkaari, ikina-sita-pajiri itaapiiki, iro yawisan-tanakyaaririmi iyomitaani-payi. </v>
<v b="MRK" c="6" v="49">Iñaawajiri irirori, isiyakaantzi siritsi inatzi, kaimajiitanaki, </v>
<v b="MRK" c="6" v="50">tima maaroni otsinka-siryaa-nakiri iñaawajirira. Iro kantacha, iñaanata-pajiri Jesús irirori, ikantapajiri: “Naaka pokaatsi, tonta-siri pinkantyaa airo pitharowan-tawaitana.” </v>
<v b="MRK" c="6" v="51">Titapaja pitotsiki, awisain-katanaki tampyaa. Okiryaantzi ikantajiitanaka iyomitaani. </v>
<v b="MRK" c="6" v="52">Tima tikiraata inkimathatiro ishikyaan-takarori Jesús owaritintsi, okantakaan-tziro ikiso-siri-waijiitzi. </v>
<v b="MRK" c="6" v="53">Ariijiitaka intatzikiro, osaiki nampitsi ipaitai-tziri Piyompishaariki, yoosita-paakiro pitotsi oparaitiki. </v>
<v b="MRK" c="6" v="54">Iro yayiijiita-paakitzii pitotsiki, iyoitawakiri Jesús. </v>
<v b="MRK" c="6" v="55">Ikamanta-wakaanaka maaroni nampitarori anta, yamakoi-tapaakiri mantsiyari inaryaa-mintoki. Tsika-rika isaiki Jesús, ari yamakoi-tziniriri. </v>
<v b="MRK" c="6" v="56">Omataka ikinayitaki kiripiriki nampitsi, otzinkamiki nampitsi, aajatzi owaantsiki, iwakoitziniri mantsiyari-payi awotsiki tsika iyomparita-piintaita, ikantai-tziri: “Pisinitiri mantsiyari-payi yantawakiro kapichiini opatzi-kaaki pithaari.” Tima inkarati antzita-kiriri iithaari Jesús, isitako-yitaji. </v>
<v b="MRK" c="7" v="1">Ipoñaa ipokajiitaki Nasitantaniri itsipatakari Yomitaan-taniri-payi, ipoñaayitaka Aapatyaawiniki. Yapatojiita-paaka tsika isaikakira Jesús. </v>
<v b="MRK" c="7" v="2">Tima iñaapaa-kitziiri iyomitaani ti yantiro yamita-piintaitari ikiwaakota aririka iwajiityaa. Ikisi-mata-paakiri. </v>
<v b="MRK" c="7" v="3">Tima okaratzi yanta-piintziri Nasitantaniri-payi aajatzi pasini Judá-iti, airorika ikiwaakota, airo iwaja. Irootaki yamita-piintakari pairani iwaisatzitini, aririka ininti iyaa, ontzimatyii inkiwaa-kotawakyaa. </v>
<v b="MRK" c="7" v="4">Aririka yariitajyaa yamananta-waitzi, tikira iwapajyaata, inkiwaako-pirota-pajyaa. Tira aparoni onkantyaa yamiyitari, ikiwayitzitaro aajatzi iriraa-minto, iyowitziti, iyotsi-minto, imaaminto, maaroni. </v>
<v b="MRK" c="7" v="5">Irootaki isampitan-takariri Jesús, ikantziri: “¿Paitama ipyaakotan-takarori piyomitaani iyomitaa-yitairi pairani awaisatzitini? Noñaapaakiri iwajiita, ti inkiwaa-kotyaa.” </v>
<v b="MRK" c="7" v="6">Yakanaki Jesús, ikantzi: “Tima owapyiimotan-taniri pinajiitzi. Awiroka ikinkithata-kotaki pairani Isaías, ikantaki isankinariki: Ipinkatha-waanti-tasitana atziri-payi, Titzimaita isirityaana kamiitha. </v>
<v b="MRK" c="7" v="7">Aminaa-sita ityiirowayita ipinkathatana, Iyomitaanta-sitakaro yamiyitari irirori. </v>
<v b="MRK" c="7" v="8">Pipyaakotakaro awiroka Ikantakaantani Pawa, pantasi-yitakaro yamiyitari atziri-payi. Pikiwayitziro piyowitziti, piraa-minto. Oshiki okaratzi pantasi-yitakari.” </v>
<v b="MRK" c="7" v="9">Ikantanakiri aajatzi: “Iro panta-pirotaki yamiyitari awaisatzitini, pithain-kawaitakiro Ikantakaantani Pawa. </v>
<v b="MRK" c="7" v="10">Iroka ikantaki pairani Moisés isankinariki: Pimpinkathatairi piri aajatzi piniro. Ikantaki aajatzi: Inkarati mishatirini iriri aajatzi iriniro, ontzimatyii iwamaitiri. </v>
<v b="MRK" c="7" v="11">Iro kantacha, pikanta-piinta-jiitzi awiroka: ‘Kamiithatatsi ankantiri asitairi: “¡Apaá! Nasitakaakari Pawa maaroni noiriikiti, airo okanta nonisironkatyaami.” ’ </v>
<v b="MRK" c="7" v="12">Ari pikantakari awiroka, okaratzi piyomitairi pishininka iro kantakaariri kaari inisironka-yitan-taariri asitariri. </v>
<v b="MRK" c="7" v="13">Intaini pantasi-yitakaro yamitaitari pairani, irootaki pampinaa-sita-kaanta-karori iñaani Pawa. Ari pikanta-piintatyaa pantayitziro kimitakarori iroka.” </v>
<v b="MRK" c="7" v="14">Yapiitakiro ikaimajiri Jesús maaroni piyowinta-kariri, ikantziri: “Pikimajiitina, pinkima-thatan-tyaanari maaroni. </v>
<v b="MRK" c="7" v="15">Tima okaratzi iwaitari, ti akaaripiro-siritanti. Irooma okaratzi añaawai-yitziri, amisitowa-yitziri inthompointa, irootakira owaaripirosiritantatsiri. </v>
<v b="MRK" c="7" v="16">Okowa-pirotatyaa iroka, ontzimatyii pinkimisanta-jiitawaki.” </v>
<v b="MRK" c="7" v="17">Ikanta ijajiitaji atziri, kyaapaji Jesús pankotsiki. Ari isampitakiri iyomitaani, ikantziri: “Paitama pisiyakaa-wintakiri?” </v>
<v b="MRK" c="7" v="18">Yakanaki Jesús, ikantzi: “¿Pimatzi-takama awiroka-payi ti ontzimi-motimi piyotani? ¿Tima piyoti awiroka ti okaaripiro-siritanti okaratzi iwaitari? </v>
<v b="MRK" c="7" v="19">Tikatsira onkantiro asiri, intaini okiniro ashiitoki, irojatzi ositowan-tanajyaari.” Iro iyomitaan-takiri Jesús, tima ti onkaaripiroti okaratzi iwaitari. </v>
<v b="MRK" c="7" v="20">Ipoñaa ikantanaki aajatzi: “Irooma aririka ankinkithasirityaa antakairi pasini atziri kaari-pirori, irootakira owaaripirosiritantatsiri. </v>
<v b="MRK" c="7" v="21">Tima inthompointa asiriki akinkisiryaa-koyitaro kaari-pirori, kaari kinataantsi, mayimpitaantsi, owan-taantsi. </v>
<v b="MRK" c="7" v="22">kositaantsi, masithataantsi, kaari-piro-siritaantsi, amatawitaantsi, mayimpi-ryaantsi, samakoniintaantsi, kisimataantsi, tharowintaantsi, masontzi-siritaantsi. </v>
<v b="MRK" c="7" v="23">Tima okaratzi ikinkisiryaa-piintakari atziri kaari-pirori onatzi, irootaki iñaantarori owaaripiro-siri-waitziri. Tima inthompointa isiriki opoñaayitaka iroka-payi.” </v>
<v b="MRK" c="7" v="24">Ikanta yawisanaki Jesús, jataki Mapiniki aajatzi Simaaki. Ari isaikapaaki aparoniki pankotsi, ti inintawityaa inkimakoi-tirimi. Titzimaita onkanti imanakotyaa. </v>
<v b="MRK" c="7" v="25">Tima tzimatsi anta aparoni kooya, ikyaantasiritari piyari osinto. Okima-kota-wakiri iroori Jesús, ojata-sita-nakiri, otyiirowa-sita-paakari. </v>
<v b="MRK" c="7" v="26">Kaari Judá-iti iroka kooya, Owintini-sato onatzii. Okantapaakiri: “Pinkatharí, pisita-kota-kaajinaro nosinto, ikyaantasiritatyaaro piyari.” </v>
<v b="MRK" c="7" v="27">Ikantanakiro irirori: “Tira aapithatiri iwariti intsiti ampiri otsitzi iyaaro, apaniro iwaro irirori irojatzi inkimatziitan-takyaari.” </v>
<v b="MRK" c="7" v="28">Ipoñaa akanaki kooya, okantziri: “Omapiro pikantaki Pinkatharí. Iro kantacha, iwapiintaro otsitzi okaratzi yookaraan-tayitziri iinchaa-niki.” </v>
<v b="MRK" c="7" v="29">Ikantzi Jesús: “Ari okanta, omapiro pikantakiri. Kantatsi pijatai, ari piñaapajiro pisinto, isita-kotaji iroori.” </v>
<v b="MRK" c="7" v="30">Okanta ojataji kooya owankoki, oñaapajiro osinto onaryaaka omaamintoki, isita-kotaji. </v>
<v b="MRK" c="7" v="31">Ipoñaa iwaanaja Jesús isaikawita-paaka Mapiniki ikinanajiro Simaaki, irojatzi yariitan-taari Tapowiniki. Irootaki kipatsi ipaitai-tziri anta Apipakowini. </v>
<v b="MRK" c="7" v="32">Ari yamaita-kiniriri atsikimpityari, kisowaantiri ikanta aajatzi. Ikantai-tapaakiri: “Jesús, pantanta-wakyaari kapichiini pako.” </v>
<v b="MRK" c="7" v="33">Ipoñaa yaanakiri Jesús intyaatsikaini, isaantan-takari irakoi-mpiki iyimpitaki, itziritan-takari ichoori ininiki. </v>
<v b="MRK" c="7" v="34">Aminanaki inkitiki, isintsitanaki iwiniinkatanaka, ikantziri: “¡Efata!” (Akantziri añaaniki aroka: “asitaryaa-jyaa.”) </v>
<v b="MRK" c="7" v="35">Apatha-kiro asitaryaanaka iyimpita, ti inkiso-waantitanaji aajatzi, kantanaji iñaawaitzi. </v>
<v b="MRK" c="7" v="36">Ikantawitakari Jesús ikarajiitzi atziri-payi: “Airo pikamanta-kotana.” Iro kantacha ipiyathatakari, ikamanta-nakiri maaroni atziri. </v>
<v b="MRK" c="7" v="37">Tima okiryaantzi ikantawintai-tanakari Jesús, ikantaitzi: “¿Paitama okamiithatantari yantziri yoka? Ikimakaajiri atsikimpitya-witachari, iñaawaita-kaajiri aajatzi kisowaantiri.” </v>
<v b="MRK" c="8" v="1">Ikanta yapatojiita oshiki atziri, thonkapaaka iwariti. Ikaimakiri Jesús iyomitaani ikantziri: </v>
<v b="MRK" c="8" v="2">“Oshiki nonisironkatakari atziri-payi, tima okaratzi mawa kitaitiri isaikajiitaki ikimisantana, tikatsi iwajyaa. </v>
<v b="MRK" c="8" v="3">Aririka notyaan-tajiri, ari aakiri itashi awotsiki, tima tzimayitatsi poñaachari intaina.” </v>
<v b="MRK" c="8" v="4">Yakanaki iyomitaani, ikantziri: “¿Tsikama ayika awakaiyaariri aka otzisi-masiki?” </v>
<v b="MRK" c="8" v="5">Ari isampitziri Jesús iyomitaani, ikantziri: “¿Tsikama okaratzi yatantaitari tzimatsiri?” Ikantzi iyomitaani: “Tzimatsi okaratzi 7.” </v>
<v b="MRK" c="8" v="6">Ipoñaa ikantakiri ikaratzi piyotain-chari isaikajiiti osaawiki. Yaakiro 7 yatantaitari, ipaasoonki-wintakiro. Ipitoryaa-yitakiro, ipayitakiri iyomitaani, ipayitakiri irirori ikaratzi piyotain-chari atziri. </v>
<v b="MRK" c="8" v="7">Tzimitacha tsika-rika ikaratzi simaa-niki. Ipaasoonki-wintakiri aajatzi, iriitaki impaita-kiriri aajatzi atziri-payi. </v>
<v b="MRK" c="8" v="8">Owajiitaka maaroni, kimajiitaka. Yawiitajiro tzimaraanta-paintsiri, ijaikitaji okaratzi 7 kantziri. </v>
<v b="MRK" c="8" v="9">Maaroni owainchari aamaaka ikaratzi 4000 sirampari. Ari ityaanta-yitajiriri ijataji. </v>
<v b="MRK" c="8" v="10">Ipoñaa ititanaja Jesús pitotsiki itsipata-naari iyomitaani, montyaa-kotanaja intatzikironta opaitara Dalmanuta. </v>
<v b="MRK" c="8" v="11">Ikanta ipokajiitaki Nasitantaniri, iñaana-minthata-paakiri Jesús, inintzi iñiiro intasonka-wintanti, iro iyotantai-tyaari omapiro opoñaaro itasorinka inkitiki, iñaanta-tyaari. </v>
<v b="MRK" c="8" v="12">Iwiniinkatanaka Jesús, ikantzi: “¿Paitama inintantari iñiina nontasonka-wintanti yokapayi? Airo noñaaka-tzimaitari. Omapiro.” </v>
<v b="MRK" c="8" v="13">Piyanaka Jesús, montyaa-kotanaja. </v>
<v b="MRK" c="8" v="14">Ari ipyaakota-nakaro iyomitaani yaaronta-nakyaami yatantaitari, intaini yaamatsitanaki aparoni anta iwitoki. </v>
<v b="MRK" c="8" v="15">Ari ikantzi Jesús: “Paamaiyaaro siñakairori yatantari Nasitantaniri aajatzi irasi Herodes.” </v>
<v b="MRK" c="8" v="16">Ari iñaanata-wakaa-jiita iyomitaani, ikanta-wakaa: “¿Irooma ikantan-tairi tira amaki yatantaitari?” </v>
<v b="MRK" c="8" v="17">Yotaki Jesús ikanta-wakaari iyomitaani, ikantziri: “Tikira pikinkisiriyaajiitya awiroka, irootaki pikinkithasiri-waitantari, pikanta-jiitzi: ‘Tira amaki yatantaitari.’ ¿Tikirama pikimatha-jiitziro? Kisosiri pikantaka. </v>
<v b="MRK" c="8" v="18">Tzimawitacha poki ti piñaanti. Tzimawitacha piyimpita ti pinkimi. ¿Tima pinkinkithasiritiro noshikyaan-takarori owaritintsi? </v>
<v b="MRK" c="8" v="19">Chapinki otzimawita yatantaitari okaratzi 5, iro kantacha nowakaaka ikaratzi 5000 atziri. Pikoyaajiro tzimaraan-tapain-tsiri. ¿Tsikama okaratzika kantziri pijaikitajiri?” Ikantajiitzi: “12 kantziri.” </v>
<v b="MRK" c="8" v="20">“Aajatzi nokimitakiro karatatsiri 7 yatantaitari, nowakaaka ikaratzi 4000 atziri. ¿Tsikama okaratzika kantziri pijaikitajiri?” Ikantajiitzi: “7 kantziri.” </v>
<v b="MRK" c="8" v="21">Ipoñaa ikantziri: “¿Tikirama pinkima-thati-roota?” </v>
<v b="MRK" c="8" v="22">Ariitaka Jesús Simapankoniki. Yamaita-kiniri mawityaakiri, ikantai-tapaakiri: “Pantanta-nakyaari kapichiini pako.” </v>
<v b="MRK" c="8" v="23">Ipoñaa yakatha-wakota-nakiri Jesús yoka mawityaakiri. Yaanakiri othapiki nampitsi. Ichoontakiri irokiki, yantantakari kapichiini irako. Isampi-tzimaitari: “¿Kantatsi pamini?.” </v>
<v b="MRK" c="8" v="24">Ari yaminanaki, ikantzi: “Aminawitaana, noñaawitaari atziri yaniijiitzi, iro kantacha ti inkoñaa-piroti, isiyakaro inchato.” </v>
<v b="MRK" c="8" v="25">Ipoñaa yapiitakiri ipampitziri irokiki, yaminakaajiri aajatzi. Ari yisita-kotanaki, koñaatanaji yamini intaina, iñaanajiro maaroni. </v>
<v b="MRK" c="8" v="26">Ityaantajiri yisita-kota-kaajiri, ikantawajiri: “Airo pikinanaji nampitsiki, ti noninti pinkamanta-kotina.” </v>
<v b="MRK" c="8" v="27">Ipoñaa iwaanaja Jesús, itsipata-naari iyomitaani, ijatiro maaroni nampitsi saikatsiri Cesarea-ki inampitsitiki Filipo. Okanta niyaanki awotsi isampitakiri iyomitaani, ikantziri: “¿Paitama ikinkisiryaa-kotanari atziri-payi?” </v>
<v b="MRK" c="8" v="28">Akajiitanaki iyomitaani, ikantzi: “Tzimatsi atziri kantatsiri Juan Kiwaatantaniri pinatzii. Ikantzi pasini Elías pinatzii awiroka. Tzimatsi kantayita-tsiri aajatzi, pasini Kamantan-tzinkari pinatzii.” </v>
<v b="MRK" c="8" v="29">Ipoñaa isampita-nakiri irirori, ikantziri: “¿Tsikama pikanta-jiitzi awiroka?” Ari yakanaki Pedro: “¡Saipatzii-totaari pinatzi!.” </v>
<v b="MRK" c="8" v="30">Ikantzi Jesús: “Airo pikamanta-kotana.” </v>
<v b="MRK" c="8" v="31">Ari yitanakaro Jesús ikamantziri iyomitaani onkarati awishi-motirini Itomi Atziri. Ikantziri: “Antaro inkimaatsita-kaiyaana Antari-konaiti, ijiwari-payi Ompira-tasorintsitaari, aajatzi Yomitaan-taniri-payi, ari iwaka-kaantinari. Iro mawatapain-tsiri kitaitiri, añaajana.” </v>
<v b="MRK" c="8" v="32">Ari ikantakiriri, ti imaniro. Ari yaanakiri Pedro intyaatsikaini Jesús inintawita iyomitaa-najirimi. </v>
<v b="MRK" c="8" v="33">Ipithoka-pithata-nakari, yaminanakiri pasini iyomitaani-payi, ikisathata-nakiri Pedro, ikantziri: “Pijati Kamaari. Ti pisirityaaro awiroka inintakaanari Pawa, apatziro pisiritaro ininta-piintziri atziri-payi.” </v>
<v b="MRK" c="8" v="34">Ipoñaa ikaimakiri Jesús ikaratzi piyotzi-minta-kariri, ikaimakiri aajatzi iyomitaani, ikantakiri: “Tzimatsi-rika nintatsiri intsipatyaana, iwashaantairo inintasi-yitari yantiro, onkanta-wityaa ipaikakoi-tirimi, intsipatyaana. </v>
<v b="MRK" c="8" v="35">Tima inkarati itakowaita-chari yantayitziro inintayitziri irirori, ari impyaa-sitajyaa. Iriima ikaratzi atsipiwintarori yantanajiro nonintziri naaka, okantakaan-tziro ikimisantziro Kamiithari Ñaantsi, irootaki ikamawintan-takanari aritaki yawisako-siritai. </v>
<v b="MRK" c="8" v="36">Ampinaasi-waita otzimi-motantzi waararontsi aka kipatsiki, aritaki ompyaakaa-sitan-tajyaa. </v>
<v b="MRK" c="8" v="37">¿Kantatsima impinako-wintaityaa airo ipyaasi-waitan-taita? </v>
<v b="MRK" c="8" v="38">Tima inkarati pasikiko-wintyaanani naaka aajatzi okaratzi nokinkithata-koyitakiri, ari imatapajiri aajatzi Itomi Atziri impasiki-kowinta-pajiri apaata aririka impiyi yamajiro iwaniinkaro Asitariri, aajatzi irasi Maninkariiti tasorin-tsitaa-tsiri.” </v>
<v b="MRK" c="9" v="1">Ipoñaa ikantanaki aajatzi Jesús: “Iriipirora, tzimayitatsi pikaratzi aka, tikiraata pinkamiita, ari piñaakiro isintsinka Pawa tsika ikanta ipinkathari-wintantzi.” </v>
<v b="MRK" c="9" v="2">Okanta awisanaki 6 kitaitiri. Tonkaanaki Jesús otzisiki, yaanakiri Pedro, Juan, ipoñaa Jacobo. Ari isiparyii-mota-kiriri. </v>
<v b="MRK" c="9" v="3">Kitamaro okantanaka iithaari, tikatsi ankimitakaantya okitamarotanakira. </v>
<v b="MRK" c="9" v="4">Iñaatziiri Elías itsipata-paakari Moisés, ikinkitha-waita-kaapaakiri Jesús. </v>
<v b="MRK" c="9" v="5">Iñaawaitasitanaka Pedro, ikantanakiri Jesús: “Yomitaanarí, omapiro okamiithatzi pamaiyakinani aka. Kamiitha nowitsikaiyimi mawa panko-shitantsi: Aparoni pashitya awiroka, aparoni yashitya Moisés, yashitya aparoni Elías.” </v>
<v b="MRK" c="9" v="6">Tima intharowa-jiita-nakitzii, irootaki iñaawaitasiwaitantanakari. </v>
<v b="MRK" c="9" v="7">Ipoñaa opokapaaki minkori otsiman-kakota-paakiri. Ikimatzi ikantaitzi: “Notomi inatzira yoka nitakokitari, pinkimisantiri.” </v>
<v b="MRK" c="9" v="8">Ipoñaa yamina-piro-wijiitanaja, tikatsi iñaanaji, intaini Jesús. </v>
<v b="MRK" c="9" v="9">Ikanta yoirinka-jiitaara otzisiki, ikowa-kotakiri airo ikamantantziro iñaakiri irojatzi apaata aririka yañaaji. Tima yoka Itomi Atziri ari yañaaji inkamawita-kyaara. </v>
<v b="MRK" c="9" v="10">Irootaki airo ikamanta-kotantari, iro kantacha oshiki isampita-wakaa-jiitaka irirori tsika opaita ikanta-kotziri Jesús, ari yañaaji inkamawitakyaa. </v>
<v b="MRK" c="9" v="11">Ipoñaa isampitaiyakiri, ikantziri: “¿Paitaka ikanta-kotziri yotzinkariiti iriira jiwatapain-tsini Elías impoki?” </v>
<v b="MRK" c="9" v="12">Ari yakanaki Jesús, ikantziri: “Omapiro, iriitakira jiwatapain-tsini Elías impoki, intampatzikatan-tapaaki. ¿Tsikama okantzika isankinata-koyii-takina pairani? Tima onkanti: ‘Yoka Itomi Atziri, oshiki inthain-kawaitaitiri.’ </v>
<v b="MRK" c="9" v="13">Pinkimi, aritakira pokaki Elías. Oshiki imaimanita-wakiri, imonkaratakiro okaratzi isankinata-koita-kiriri.” </v>
<v b="MRK" c="9" v="14">Ikanta yariitaja Jesús yookanakiri iyomitaani, iñaapaatziiri ipiyotzi-wintakari oshiki atziri itsipatakari yotzinkariiti iñaanaminthatziri. </v>
<v b="MRK" c="9" v="15">Ikanta iñaawairira ipokaji Jesús, yokiryaa-jiitanaki, isiyajitanaka iwithata-wajyaari. </v>
<v b="MRK" c="9" v="16">Isampita-paakiri Jesús, ikantzi: “¿Paitama piñaana-minthatantariri?.” </v>
<v b="MRK" c="9" v="17">Akanaki aparoni, ikantanaki: “Yomitaanarí, namatziimiri notomi ikyaantasiritari piyari, ti onkantaji iñaawaitaji. </v>
<v b="MRK" c="9" v="18">Impoka-sita-pajiri-rika, oshiki iposakaa-waitari kipatsiki. Isimori-waanti-waita-kaari, yatsikai-kiwaita, ikisota-kairi. Nokanta-witakari piyomitaani iwawisaa-kota-jinari, ti imatiri.” </v>
<v b="MRK" c="9" v="19">Yakanaki Jesús, ikantanaki: “Titya pinkimisanta-jiiti awiroka. ¿Tsika-paitima piyoti? Pamakiri aka intsi.” </v>
<v b="MRK" c="9" v="20">Yamaita-paakiniri. Ikanta piyari iñaapaakirira Jesús, ipiyon-kaanakari sintsiini iintsika, tyaanaki, ipinaawaita kipatsiki, isimori-waanti-waitanaki. </v>
<v b="MRK" c="9" v="21">Isampita-nakiri Jesús iriri iintsi, ikantzirii: “¿Tsika-paitima yitanta-nakari pintsiti?” Ikantzi: “Ari ikantzita owakira yintsita-paaki. </v>
<v b="MRK" c="9" v="22">Itaakaa-waitakari paamariki, ipiinka-waitzi aajatzi nijaaki, inintzi iwamairimi. Kantatsi-rika pinisironkatyaana, pimatiro.” </v>
<v b="MRK" c="9" v="23">Ikantziri Jesús: “¿Paitama pikantan-tarori ‘Kantatsi-rika...?’ aririka pinkimisantanaji, aritaki omatakyaa maaroni.” </v>
<v b="MRK" c="9" v="24">Ipoñaa ikaimanaki sintsiini iriri iintsi, ikantanaki: “Kimisanta-witachana, tirika nonkimisanta-piroti, pinkimisantakaa-pirotajina awiroka.” </v>
<v b="MRK" c="9" v="25">Aikirora iñaatzi Jesús ipokajiita-paaki atziri, ikisathata-nakiri piyari, ikantanakiri: “Pintainariyaari iintsi, airora pipiya-sitaari aajatzi.” </v>
<v b="MRK" c="9" v="26">Ikaimanaki sintsiini piyari. Ikamanata-kaanakiri iintsika. Oshiki kantanain-tsiri: “Kamaki iintsika.” </v>
<v b="MRK" c="9" v="27">Ipoñaa yakatha-wakota-nakiri Jesús, ikatziyakiri. Añaanaji. </v>
<v b="MRK" c="9" v="28">Ikanta ikyaapaakira Jesús pankotsi, ari isampita-kiriri iyomitaani apaniroini, ikantziri: “¿Paitaka kaari nomatantari naaka nowawisaa-kotiri?” </v>
<v b="MRK" c="9" v="29">Ikantzi Jesús: “Omapiro isintsitzi yoka piyari, okowatya aakowintyaaro amani, antzi-wintyaari aajatzi.” </v>
<v b="MRK" c="9" v="30">Ipoñaa iwaanaja Jesús, ikinayitanaji Tapowiniki. Tira ininti inkima-kotiri atziri-payi. </v>
<v b="MRK" c="9" v="31">Tima iyomitaa-yitatziiri iyomitaani, ikantayitziri: “Irootaintsira yaakaan-taitiri Itomi Atziri, iwaitiri. Awisawitakyaa, mawa kitaitiri, aritaki yañaaji aajatzi.” </v>
<v b="MRK" c="9" v="32">Iro kan-tzimaita-chari ti iyojiita-wakiro okaratzi ikamanta-witariri. Tikatsi nintatsini isampitiri. </v>
<v b="MRK" c="9" v="33">Ariijiitaja Capernaum-ki. Ikanta isaikajiita-pajira pankotsi, isampitakiri Jesús, ikantziri: “¿Paitaka pikanta-wakaari inkaaranki awotsiki?” </v>
<v b="MRK" c="9" v="34">Ari imairijiitaki irirori. Tima inkanta-wakaa-winta-tyaaro inkaaranki awotsiki tsika-rika itzimi iriipirota-tsiri. </v>
<v b="MRK" c="9" v="35">Saikanaki Jesús, yapatotakiri 12 iyomitaani, ikantziri: “aririka pininti piriipiroti, pisiya-kotyaari ikanta otzikataari, ti impinkathari-wintanti irirori.” </v>
<v b="MRK" c="9" v="36">Yamaki aparoni iintsi isaikajiitakira, ithomaakiri, ikantzi: </v>
<v b="MRK" c="9" v="37">“Inkarati pairyiirori nowairo ikimisantaana, impoña yaakamiithatairi aparoni kimitariri yoka iintsi, naakara yaakamiithataki. Ari okimitari aajatzi, aririka paakamiithatakina naaka, osiyawaitakaro iriitaki paapatyaanaja otyaanta-kinari aka.” </v>
<v b="MRK" c="9" v="38">Ari ikantanaki Juan: “Yomitaanarí, noñaaki chapinki aparoni atziri pairyiirori piwairo, iwawisaako-tzimaitari ikyaantasiritari piyari. Tira añaajiri ankaratiri aka, nowashaanta-kaakiri.” </v>
<v b="MRK" c="9" v="39">Ikantzi Jesús: “Airo piwashaanta-kairimi. Tima inkarati tasonka-wintan-tatsiri ipairyiirora nowairo, airora ikisi-mataana osamaniitaki. </v>
<v b="MRK" c="9" v="40">Tima ari akaratziri itzimi kaari kisaniintaini. </v>
<v b="MRK" c="9" v="41">aririka inkaminthayiitimi impairyiitiro nowairo, inkantaiti: ‘Nopakotiri nijaa yasitaari Saipatziitotaari.’ Iriitaki impinai-tajiri apaata. Omapiro.” </v>
<v b="MRK" c="9" v="42">“Tsika-rika itzimi antakaa-kironi kaari-pirori aparoni iintsi awintaanari, osiyakariri yoka aka, ari iwasankitaa-yiitairi. Iro kamiithata-tsimi inthayii-tiniri mapi ikintsiki, iwiinkai-tiri inkaariki. </v>
<v b="MRK" c="9" v="43">Iroorika pako panta-piintan-tyaami kaari-pirori, piwashaantiro onkantyaa pawisakotan-tajyaari, pinkimita-kaantiro pithatyaa-tyiiromi pako. Irojatzi pijaponthokitantajyaari inkitiki. Tima ti okantya otzimawita apiti pako ompoña piñaajiro apaata yookaitaimi sarinka-winiki tsika pinkanta-jyaa pintaajya, </v>
<v b="MRK" c="9" v="44">tsika anta ti inkaamanitapaji kinitsi, tsika ti intsiwaka-nitapaji paamari. </v>
<v b="MRK" c="9" v="45">Iroorika piitzi panta-piintan-tyaami kaari-pirori, piwashaantiro onkantyaa pawisakotan-tajyaari, pinkimita-kaantiro pichiika-tyiiromi piitzi. Irojatzi pijaponthokitantajyaari inkitiki. Tima ti okanti otzimawita apiti piitzi ompoña piñaajiro apaata yookaitajimi sarinka-winiki tsika pinkanta-jyaa pintaajya, </v>
<v b="MRK" c="9" v="46">tsika ti anta inkaamanitapaji kinitsi, tsika ti intsiwaka-nitapaji paamari aajatzi. </v>
<v b="MRK" c="9" v="47">Iroorika piroki panta-piintan-tyaami kaari-pirori, piwashaantiro onkantyaa pawisakotan-tajyaari, pinkimita-kaantiro pinkitho-ryaatyiiromi pooki. Irojatzi pijapityaakin-tajyaari inkitiki. Tima ti okanti otzimawita apiti poki ompoña piñaajiro apaata yookaitajimi sarinka-winiki tsika pinkanta-jitajya pintaajya, </v>
<v b="MRK" c="9" v="48">tsika ti anta inkaamanitaji kinitsi, tsika ti intsiwaka-nitaji paamari aajatzi. </v>
<v b="MRK" c="9" v="49">Tima paamarikira iñaantaityaami maaroni, inkimita-kaantai-timiro aajatzi okanta katyori. </v>
<v b="MRK" c="9" v="50">Kamiitha okanta tziwi okatyotzi, aririka inkonowaitiro tsika ompaitya, airo apantaaro inkatyokan-taityaaro. Ari pinkanta-najyaari awiroka ontzimatyii pinkimita-kota-jyaaro tziwi-pirori, paapatyawakaiya, tima ti okanti pintzimawintawakaiya.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="1">Ikanta iwaanaja Jesús ijatiro iipatsitiki Judá-iti, ikinanakiro intatzikiro Owaryiinkaarini. Yapatotzi-winta-waari oshiki atziri. Yitapaaro iyomitaa-yitapajiri ikimita-piintzirora. </v>
<v b="MRK" c="10" v="2">Ari ipokakiri Nasitantaniri, isampita-paakiri Jesús inintzi inkompita-kaiyaarimi, ikantapaakiri: “¿Sinitaa-ntsita-tsima yookiro iina aparoni atziri?” </v>
<v b="MRK" c="10" v="3">Yakanaki Jesús, ikantanakiri: “¿Paitama ikantakiri awaisatzitini Moisés?” </v>
<v b="MRK" c="10" v="4">Ikantajiitzi irirori: “Isinitantzi awaisatzitini Moisés ookiro ina aririka impaitairo tsika osankinata-kota ookawakaantsi.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="5">Ari yakanakiri Jesús, ikantanakiri: “Okantakaan-tziro ti pinkimisanta-niti, irootaki isinitan-tamirori. </v>
<v b="MRK" c="10" v="6">Tima pairani owakira itantanakari iwitsikantzi Pawa, Iwitsikakiri sirampari aajatzi kooya. </v>
<v b="MRK" c="10" v="7">Irootaki airo isaikantaja mainari-payi asitaririki aririka yaawakaa-najyaa, </v>
<v b="MRK" c="10" v="8">tima aparoni inkanta-najyaa iwathaki osiyawaityaaro iwichaa-wakaa-jyaami. Tima inkarati aawakaa-naachari tira apiti inkanta-najyaa, aparoni ikantana iwathaki. </v>
<v b="MRK" c="10" v="9">Irootaki airo okantanta yookajiro atziri iina itsipata-kaakariri Pawa.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="10">Ikanta isaikajiitzi pankotsiki, isampitairi iyomitaani okaratzi ikantakiri, </v>
<v b="MRK" c="10" v="11">ikantanaki Jesús: “Itzimi-rika ookironi iina, aririka yaaji pasini kooya, imayimpi-wintakiro itawitarori. </v>
<v b="MRK" c="10" v="12">Ari okimita kooya aririka ookiri oimi, aajirika pasini sirampari, omayimpitaki aajatzi.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="13">Ari yamaita-paakiniri Jesús intsi-payi, ikantai-tapaakiri: “Nonintzi piwasi-patzii-totiri nintsiti, pintasonka-wintiri.” Ikantzi iyomitaani Jesús: “Airo piñaasirinkiri Awinkathariti.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="14">Ti onimota-nakiri Jesús iñaakirira, ikantziri: “Pisinitiri intsi-payi impoka-siti-naata. Airo pithañaana. Tima inkarati kimitajyaarini irirori, iriitaki ñaajironi ipinkathari-wintantzi Pawa. </v>
<v b="MRK" c="10" v="15">Airorika ipinkathai-tziri Pawa inkimitai-tyaari ikantara intsi-payi, airo iñiitajiro tsika ipinkatha-ritaji. Omapiro.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="16">Ithomaa-wakiri intsi-payi, iwasi-patzii-toyitakiri, itasonka-winta-yitakiri. </v>
<v b="MRK" c="10" v="17">Iro yawisan-tanajyaarimi Jesús, isiya-sitakari aparoni atziri, ityiirowa-sita-paakari, isampita-paakiri: “¡Kamiithari yomitaan-taniri!. ¿paitama nantajiri naaka nowanta-jyaarori nañaaji?” </v>
<v b="MRK" c="10" v="18">Ari yakanakiri Jesús, ikantziri: “¿Paitama pikantan-tanari: ‘Kamiithari pinatzi?’ Apanirora ikantakaaro Pawa ikamiithatzi, tikatsi pasini. </v>
<v b="MRK" c="10" v="19">Piyota-kota-kiroma Ikantakaan-taitziri: Airo pimayimpitzi. Airo piwamaantzi. Airo pikositzi. Airo pithaiya-kotanta. Airo pamatawitantzi. Pimpinkathatairi piri aajatzi piniro.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="20">Yakanaki irirori, ikantzi: “Yomitaanarí, Nomatakiro maaroni irojatzi nitanakaro pairani ainiro nintsita-paaki.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="21">Ikanta yaminanakiri Jesús, itakota-nakari, ikantziri: “Tzimatsi aparoni kowityaa-painchari kaari panti. Pimpimantiro maaroni tzimi-motzimiri, pimpiri asinonkainkari, tima osiyawaitakaro piwaa-ranta-jyaami inkitiki. Aririka pimatakiro pimpoki, piyaatina.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="22">Ikanta ikimawakira, okantzi-moniinta-nakari. Owasiri ikanta ipiyanaja, tima ashaarantzinkari inatzii. </v>
<v b="MRK" c="10" v="23">Ikanta yaminanaki Jesús maaroni inampi-naki, ikantziri iyomitaani: “Oshiki ompomirintsitzi-motyaari ashaarantaniri ijatai ipinkatha-ritaji Pawa.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="24">Okiryaantzi ikantanaka iyomitaani ikimakirira ikantakiri. Ipoñaa yapiita-nakiro ikantzi: “Notomiiti. ¡Oshiki ompomirintsitzi-motyaari ijataji tsika ipinkathari-wintantzi Pawa awintaarori iwaararo! </v>
<v b="MRK" c="10" v="25">Oshiki ipomirintsitaro ikyaakoitari inkyaan-tyaaro yanini omoro. Iri mapirota-chani ashaarantaniri impomirintsita-jyaaro inkyaaji ipinkathari-wintantzi Pawa.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="26">Aikiro yokiryaa-nakitzii iyomitaani, ikantanakiri: “¿Paitama awisakotaa-tsini?” </v>
<v b="MRK" c="10" v="27">Ari itsikanatanakari Jesús iyomitaani-payi, ikantziri: “Airora imatziro apaniro atziri, iriitakira Pawa matakairini. Tima tikatsi pomirintsitzi-motyaarini irirori.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="28">Ikantanaki Pedro: “Yoka nokarajiitzi nonintzi noyaatakimi, tima nookayita-nakiro okaratzi tzimi-motanari.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="29">Yakanaki Jesús, ikantanakiri: “Omapiro, tzimayitatsi kimisanta-najirori Kamiithari Ñaantsi, kinkithata-koyita-najirori aajatzi, irootaki yookan-tanakarori iwanko, iririntzi, iritsiro, asitariri, iina, itomi, iipatsiti. </v>
<v b="MRK" c="10" v="30">Aritaki iñaajiro ontzimi-motajiri oshiki, anaanakiro okaratzi yooka-nakiri. Tima oshiki onkarati iwanko, iririntzi, iritsiro, asitariri, itomi, iipatsiti. Onkanta-witakyaa oshiki inkisa-niinta-waitaitiri, tima apaata aritaki iñaajiro irasi iwiro yañaayitaji. </v>
<v b="MRK" c="10" v="31">Iro kantacha, tzimatsi iroñaaka oshiki itayiwitarori, iriitakira ampoita-tsini iñaayitajiro. Tzimatsi pasini ampoiyita-tsiri iroñaaka, iriitakira itayita-jyaaroni iñaayitajiro.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="32">Ikanta itonkaa-jiitzi ipampithatziro awotsi ijatziro Aapatyaawiniki. Iriitaki jiwatatsi Jesús yaniijiitzi. Okiryaantzi ikantajiitakiri iyomitaani, tharowa-siri ikantajiita iyaatziri. Ipoñaa yapiitakiro Jesús yapatotziri 12 iyomitaani, inkamantiri onkarati awishi-motirini, ikantakiri: </v>
<v b="MRK" c="10" v="33">“Ajatatziira Aapatyaawiniki. Arira yaakaan-taitiriri Itomi Atziri, yayiri ijiwari Ompira-tasorintsitaari, intsipata-kyaari Yomitaan-taniri, iriitaki mishakowintirini iwaitiri. Impoña iwawisaa-kiniri wirakocha-payi, </v>
<v b="MRK" c="10" v="34">ithainkimawaitaitiri, impasawaitaitiri, inchoonta-waitaitiri, iwamaitakiri. Iro mawatapain-tsiri kitaitiri, aritaki yañaaji aajatzi.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="35">Ikanta itomi-payi Zebedeo yoka Jacobo aajatzi Juan, itsitoka-paakari okaakiini Jesús, ikantakiri: “Yomitaanarí, nonintzi pantinaro nonkampitimiri.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="36">Ari isampita-nakiri ikantziri: “¿Paitama pinintziri nantimiri?” </v>
<v b="MRK" c="10" v="37">Ikantajiitzi: “Tima irootaintsi pimpinkathari-wintanti, pisinitina nontsipatyaami ampinkathari-wintanti piwaniinkaroki, nosaikaki aparoni pakopiroki pasini pampatiki.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="38">Ikantanakiri Jesús: “Tira piyotiro opaita pikowa-kotanari. Tima oshiki nonkimaatsityaari naaka. ¿Arima pamawitakiro awiroka onkarati pinkimaatsityaari? ¿Arima pinkimita-kyaana nonkami naaka?” </v>
<v b="MRK" c="10" v="39">Ikantajiitzi irirori: “Aritaki nomatakiro.” Ikantzi Jesús: “Omapiro, irootaintsira pimatiro onkarati nonkimaatsityaari, </v>
<v b="MRK" c="10" v="40">Irooma pintsipatyaana ampinkathari-wintanti pisaiki aparoni nakopiroki, pasini nampatiki, tira naaka nintakaan-tironi itzimi-rika nontsipatyaari, irasi itzimi-rika ikasiyakai-tzitai-takari.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="41">Ikanta ikimajiitaki pasini iyomitaani, ikisanakiri Jacobo aajatzi Juan. </v>
<v b="MRK" c="10" v="42">Ipoñaa yapatota-najiri aajatzi, ikantziri: “Piyojiitzi awiroka tsika ikanta iwinkathariti pasini-satzi atziri-payi, oshiki impiratanta. Ari ikimitari aajatzi iriipirota-tsiri, isintsiwintantzi inkimisantaitiri. </v>
<v b="MRK" c="10" v="43">Irooma awiroka-payi, aririka pininti piriipiroti, pisiya-kotyaari tsika ikanta ompirataari. </v>
<v b="MRK" c="10" v="44">Iroorika pinintzi pijiwata-kaanti, pisiya-kotyaari ompirataari. </v>
<v b="MRK" c="10" v="45">Ti iro impokan-tyaari Itomi Atziri impiratantyaa, iro ipokantakari isiya-kotyaari ompirataari, ikamawintanti, iriitaki pinakowintan-tatsini, yookakaa-wintairi maaroni.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="46">Ikanta yariitaka Jesús Kasiryaariki. Ipoñaa iwaanaja itsipata-naari iyomitaani aajatzi ikaratzi apatotzi-winta-kariri. Okanta anta awotsi-nampikira, iñaapaakiri atziri paitachari Bartimeo, itomi Timeo, ikowako-yitantzi impasitai-tyaari. </v>
<v b="MRK" c="10" v="47">Ikanta ikimaki irirori, iriitaki Jesús poñaachari Kasiyakaawiniki, ikaima-kota-wakiri, ikantziri: “¡Jesús! Ikasiya-kaitani pinkatharini David, pinisironkata-jyaana!” </v>
<v b="MRK" c="10" v="48">Oshiki ikisatha-witai-takari, imairitan-tyaari, aikiro ikaimana-kitzii sintsiini: “¡Ikasiya-kaitani pinkatharini David, pinisironkata-jyaana!” </v>
<v b="MRK" c="10" v="49">Katziya-paaka Jesús, ikantzi: “Pinkaiminari.” Ari ikaimai-takiri ikantai-tziri: “Pinkatziyi, kimosiri pinkanta-nakyaa, ikaimatziimi.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="50">Yookanakiro iwiryakaro, katziyanaka, ipoka-sita-paakiri Jesús. </v>
<v b="MRK" c="10" v="51">Isampita-wakiri irirori, ikantziri: “¿Tsikama pinintzi nonkanta-jimika?” Yakanaki irirori, ikantzi: “Yomitaanarí, nonintzi nonkiryaaji.” </v>
<v b="MRK" c="10" v="52">Ikantanaki Jesús: “Kantatsi pijataji, irootaki isitakotaa-jimiri pawintaajana.” Apatha-kirotanaka yaminawaitanaji kamiitha, iyaatanakiri Jesús awotsiki. </v>
<v b="MRK" c="11" v="1">Aritaki okaakitzi-mata-paaki yariitan-tyaari Jesús Aapatyaawiniki. Tima ariijiitaka Chochokipankoniki aajatzi Asinonkaa-pankoniki, omontitakari otzisi Yiinkakii-toni. Ari ityaankakiri Jesús apiti iyomitaani, </v>
<v b="MRK" c="11" v="2">ikantakiri: “Pijati nampitsiki amontitakari, ari piñiiro onthata-kotyaa kiripiri ipiraitari, tikira ikyaakoitari. Pinthataryaa-kotiri, pamakiri. </v>
<v b="MRK" c="11" v="3">Aririka isampii-tawakimi: ‘¿Pinkanti-rika pithataryaa-kotan-tariri ipiraitari?’ Pinkanta-nakiri awiroka: ‘Ikowatziiri Pinkathari. Aritaki yoipyaa-jimiri.’ ” </v>
<v b="MRK" c="11" v="4">Jaitijiitaki, iñaapaakiri ithata-kotaka kiripiri ikyaakoitari pankotsi-nampiki. Ithataryaa-kota-paakiri. </v>
<v b="MRK" c="11" v="5">Tzimatsi atziri ñaawakiriri, ikaima-kotakiri, ikantzi: “¿Pinkanti-rika pithataryaa-kotan-tariri?” </v>
<v b="MRK" c="11" v="6">Ikantanakiri irirori okaratzi ikantawa-kiriri Jesús. Isinitai-takiniri yaanakiri kiripiri ikyaakoitari. </v>
<v b="MRK" c="11" v="7">Yamaita-kiniri Jesús. Iwankita-kiniri manthakintsi imitzikaraki, ikyaa-kota-nakari Jesús. </v>
<v b="MRK" c="11" v="8">Tzimatsi omaaronka-sitakiriri manthakintsi, pasini chikanaintsi inchasi imaaronkiro onkantyaa owaniinkatan-tyaari awotsiki tsika ikinanakira. </v>
<v b="MRK" c="11" v="9">Tima inkarati atziri jiwatain-tsiri, ikaratzi oyaatakiriri itaapiiki, ikaimajiitzi, ikantzi: ¡Korakitataiki awinkathariti! ¡Tasonka-wintaari ikantaja, tima Pinkathari inatzii otyaanka-kiriri! </v>
<v b="MRK" c="11" v="10">Tasonka-wintaari ikantaja pinkatha-ritain-tsini, ikasiya-kayitani awaisatzitini David. ¡Korakitataiki awinkathariti, awisiryaawinta-jyaari Inkiti-satziwí! </v>
<v b="MRK" c="11" v="11">Ariitapaaka Jesús Aapatyaawiniki, kyaapaaki Tasorintsi-pankoki, yaminayita-paakiro maaroni. Tima tsitiniityaanaki, piyanaka Asinonkaa-pankoniki itsipata-naari 12 iyomitaani. </v>
<v b="MRK" c="11" v="12">Okanta okitaitita-manaji, piyaja Jesús ipoñaajaro Asinonkaa-pankoniki, itashaa-paaki niyaanki-thaki awotsi. </v>
<v b="MRK" c="11" v="13">Yaminaki antó iñaaki okatziya pankirintsi, owaniinka okanta oisi. Ijata-sita-nakiro, yamini tzimatsi-rika okitho. Tikatsi-tzimaita, oyosiita oisi, tima tikira onkitho-paititaji. </v>
<v b="MRK" c="11" v="14">Ikantanakiro: “Pasi piwiro airo pikithotai.” Ikimajiitakiri maaroni iyomitaani. </v>
<v b="MRK" c="11" v="15">Ikanta yariijiitapaja Aapatyaawiniki. Kyaapaaki Jesús Tasorintsi-pankoki, imisitowa-paakiri pimanta-yitatsiri aajatzi ikaratzi amananta-yitatsiri. Yoka-yitapaakiro iwantariri kiriiki, ari ikimitaakiro tsika iwaitziri siropayi. </v>
<v b="MRK" c="11" v="16">Tira isinitanaji aparoni yawisakairo iwaararo osaikira Tasorintsi-panko. </v>
<v b="MRK" c="11" v="17">Ipoñaa iyomitaan-tanaki, ikantzi: “Isankinai-takiro pairani iñaawaitzi Pawa, ikantzi: Nowanko onatzii iroka, aritaki yamana-piintinari poñaayita-chari maaroni nampitsiki. Iro kantacha awirokaiti, aritaki pamatawitanta-piintaki pipimanta-yitzi, pikimita-kaantakiro kosintzi-panko.” </v>
<v b="MRK" c="11" v="18">Ikanta ikimajiitaki ijiwari Ompira-tasorintsitaari itsipatakari Yomitaan-taniri, yaminajiitaki tsika inkinakairo iwamaakaantiri. Iro kantacha itharowan-tayitakari Jesús, tima oshiki amina-kiriri iñiirira kamiitha okanta iyomitaan-tayitziri. </v>
<v b="MRK" c="11" v="19">Tima ari tsitiniityaaki, piyanaka Jesús. </v>
<v b="MRK" c="11" v="20">Ikanta ikina-manaji osaiki pankirintsi, iñaatziiro sampisitanaki, kamanaki maaroni oparitha. </v>
<v b="MRK" c="11" v="21">Ikinkisiryaa-najiro Pedro ikantakiri chapinki Jesús. Ikantziri: “Yomitaanarí, paminiro pankirintsi pimishata-nakiri, sampisitanaki.” </v>
<v b="MRK" c="11" v="22">Yakanaki Jesús, ikantzi: “Pawintyaari awiroka Pawa. </v>
<v b="MRK" c="11" v="23">Omapiro nonkantimi, kantatsi piñaanatiro otzisi, pinkanti: ‘Osirinki otzisi, ompiinki inkaariki.’ Airorika pikiso-siryaa-waitanaki, iriirika pawintaa-nakyaa, aritaki ikantakimiro. </v>
<v b="MRK" c="11" v="24">Iroora nokantan-tamiri, tima aririka pamaniri Pawa pikamitiri tsika ompaityaa, pawintaa-nakyaari-rika, aritaki imatakimiro pikowa-kotziriri. </v>
<v b="MRK" c="11" v="25">Aririka pamaniri Pawa, paripirotajiri tzimatsi-rika kaari onimota-kayimini, aritaki imatajimi Asitairi Inkiti-satzi yaripirotaimi awiroka tzimatsi-rika pikinakaa-sitakari. </v>
<v b="MRK" c="11" v="26">Airorika paripirotari ikaratzi kishimiri, tima airo yaripirotaami awiroka Asitairi Inkiti-satzi.” </v>
<v b="MRK" c="11" v="27">Ikanta yariijiitaka Aapatyaawiniki, aniiwaitapaji Jesús Tasorintsi-pankoki. Ipoka-sita-paakiri ijiwari Ompira-tasorintsitaari, itsipatakari Yomitaan-taniri-payi aajatzi Antari-konaiti. </v>
<v b="MRK" c="11" v="28">Isampita-paakiri, ikantziri: “¿Paitama ontyaan-kakimiri piñaakantiro pitasorinka?” </v>
<v b="MRK" c="11" v="29">Ari yakanaki Jesús, ikantanakiri: “Tzimatsi naaka nosampitimiri. Aririka pakakinaro, aritaki nonkantakimi ipaita otyaanka-kinari. </v>
<v b="MRK" c="11" v="30">Tima ikiwaatantaki pairani Juan, ¿Paitama otyaanka-kiriri? ¿Iriima Pawa? ¿Atzirima?” Pakajiitityaa.” </v>
<v b="MRK" c="11" v="31">Ari ikanta-wakaa-jiitanaka: “Aririka ankantiri Pawa otyaankakiri, aritaki inkanta-nakai: ‘¿Paita kaari pikimisantantari?’ </v>
<v b="MRK" c="11" v="32">Aamaa-sityaa ankanti: ‘Atziri otyaankakiri.’ ” Iro kantacha itharowantari inkisanakiri atziri-payi. Tima inkanta-jiiti atziri-payi Kamantan-tzinkarini inatzii Juan. </v>
<v b="MRK" c="11" v="33">Ari ikantajiitzi: “Ti noyotiro.” Ikantzi Jesús: “Pikimitaka awirokaiti ti pininti pinkaman-tinaro, aajatzi naari airo nokaman-tzimiro paita otyaanka-kinari.” </v>
<v b="MRK" c="12" v="1">Ari yitanaaro Jesús isiyakaa-wintziro okaratzi iyomitaan-tayitziri, ikantzi: “Tzimatsi atziri pankitzirori chochoki-masi, itantota-kotakiro maaroni othapiki, iwitsika-sitakiro iwiro owaaki apaata, iwitsikaki atiimintotsi yaminakoi-tantyaarori pankirintsi isaikaitaki jinoki. Yaminaki atziri aminironi iwankiri-masi. Jataki irirori intaina. </v>
<v b="MRK" c="12" v="2">Okanta okithoki-paititaki chochoki, ityaankaki impiratani yaajati. </v>
<v b="MRK" c="12" v="3">Ikanta iñaawakiri antawai-rintzi, yaawakiri ipasawaita-wakiri, yoipyaajiri tikatsi yaanaji. </v>
<v b="MRK" c="12" v="4">Ityaanka-witaka aajatzi pasini impiratani. Itsitonkai-nawaitakiri, ikawiya-waitakiri. </v>
<v b="MRK" c="12" v="5">Ityaantaki aajatzi pasini, iwai-takiri. Tima oshiki ikaratzi ityaanta-witakari, tzimayitatsi ipasawaitai-takiri, iwai-takiri pasini-payi. </v>
<v b="MRK" c="12" v="6">Aparoni ikantapaaka itomi irirori, yitakoki-pirotari, ityaantakiri, ikanta-siritzi: ‘Iriirika notomi naaka, ari impinka-thaitakiri.’ </v>
<v b="MRK" c="12" v="7">Iro kantacha yokapayi antawai-rintzi, ikanta-wakaa-jiita: ‘Yoka asitajyaaroni apaata pankirintsi-masi. Thami awiri, ayiroota aroka.’ </v>
<v b="MRK" c="12" v="8">Yairika-wakiri, iwakiri. Yookakiri othapikita-paaka pankirintsi-masi. </v>
<v b="MRK" c="12" v="9">¿Paitama yantiri asitarori pankirintsi-masi? ¿Tima ari impokanaki irirori, iwakiri aamawinta-witarori iwankiri-masi, yaminanaji pasini? </v>
<v b="MRK" c="12" v="10">¿Tima piñaanatiro sankinarintsi? Ikantaitzi: Imaninta-witakaro kipayi witsikirori pankotsi, Iro kantacha irojatzi yaitairi iroka otzinkami-pirori. </v>
<v b="MRK" c="12" v="11">Iriitaki Awinkathariti Pawa matajirori. Irootaki okiryaa-wintan-tariri.” </v>
<v b="MRK" c="12" v="12">Ari inintawi-jiitanaka yaakaan-tanakirimi Jesús, iyotawakiro iriitaki ikinkithata-kotziri. Ti onkanti, tima intharowan-tatyii-yaari atziri piyotzi-minta-kariri. Iwashaanta-nakiri, ijapithatajiri. </v>
<v b="MRK" c="12" v="13">Ipoñaa ityaantaitaki Nasitantaniri itsipatakari ikaratzi aapatyaa-yitariri Herodes, inintajiiwita inkompita-kaiyaarimi Jesús. </v>
<v b="MRK" c="12" v="14">Ikanta yariijiitaka, ikantapaakiri: “Yomitaan-tanirí, okaratzi piñaa-nitari awiroka iroopiro onatzii. Ti pinkimisantiro ikantayitziri atziri, ti piñaawaitiro pinimota-kaantyaariri. Piyomitaan-tziro awiroka iroopirori inintakaan-tziri Pawa. ¿Kamiithata-tsima ampiri kiriiki isintsitan-tziri iwinkathariti wirakocha-payi? ¿Ampinatirima? ¿Airoma apinatziri?” </v>
<v b="MRK" c="12" v="15">Iyotakiri Jesús, owapyiimotan-taniri inatzii ikaratzi sampita-kiriri, ikantanakiri: “¿Paitama piñaantan-tanari? Pamakinari kiriiki, naminawakiri.” </v>
<v b="MRK" c="12" v="16">Yamaita-paakiniri. Ikantzi Jesús: “¿Paitama asitarori isiyakaaro aka? ¿Paitama asitarori iwairo?” Ikantajiitzi irirori: “Irasi César.” </v>
<v b="MRK" c="12" v="17">Ikantzi Jesús: “Tima iriitaki iwinkathariti wirakocha asitari, pantantyaaniri isintsiwintzimiri, pimpinatiri. Iriima ikaratzi yasitari Pawa, pantantyaaniri isintsitzimiri irirori.” Okiryaantzi ikantajiitanaka ikimirira Jesús. </v>
<v b="MRK" c="12" v="18">Ipoñaa ipokajiitaki Tampatzikawiri iñiiri Jesús. Iriitaki Tampatzikawiri kantatsiri: “Airo yañaaji kamayita-tsiri.” Isampita-paakiri Jesús, ikantziri: </v>
<v b="MRK" c="12" v="19">“Yomitaan-tanirí, isankinataki pairani Moisés, ikantzi: ‘Aririka inkami atziri, airorika iwaiyan-takairo iina, kantatsi yaajiro iririntzi, iwaiyan-takaajiro irirori. Inkimita-kaantiri iriimi asityaarini iririntzi kamaintsiri.’ </v>
<v b="MRK" c="12" v="20">Thami ankantawaki: Tzimatsi karatatsiri 7 iririntzi. Itarori itzimi yaaki iina, tikira iwaiyan-takairo iina, kamaki. </v>
<v b="MRK" c="12" v="21">Ipoñaa yaawitaaro pasini iririntzi apitita-tsiri itzimi. Ari ikimitakari irirori, kamaki, ti iwaiyan-takairo. Ipoñaawita-paaka mawatatsiri itzimi, aajatzi ikimitakari irirori. </v>
<v b="MRK" c="12" v="22">Ari ikantakari maaroni ikarajiitzira 7 iririntzi. Tikatsi aparoni waiyanta-kaironi. Ari owiraantarori kamaji aajatzi iroori kooya. </v>
<v b="MRK" c="12" v="23">Aririkami yañaayitaji apaata kamayita-tsiri, ¿itzimikama oiminta-pirotyaari kooya? Tima maaroni ikaratzira 7 iinanta-witakaro.” </v>
<v b="MRK" c="12" v="24">Yakanakiri Jesús, ikantziri: “¿Paitama kaari pikimathatantaro Sankinarintsi-pirori? ¿Paitama kaari piyota-kotantaro itasorinka Pawa? </v>
<v b="MRK" c="12" v="25">Tima aririka yañaayitaji kamayita-tsiri, airo itzimaji aawakai-yitaa-chani. Isiyapa-jyaari Maninkariiti anta inkitiki. </v>
<v b="MRK" c="12" v="26">Irooma okanta-kota yañaayitaji kamayitain-tsiri, ¿tima piñaanatiro isankinatakiri Moisés tsika ikanta Pawa iñaanatan-takariri otaara kitoochii-masi? Ikantakiri: Naakataki Iwawani Abraham, Isaac, aajatzi Jacob. </v>
<v b="MRK" c="12" v="27">Ari ayotziri irirori, tima ti imatiro kaminkari inkimita-kaantai-tyaari iwawani, apatziro ikaratzi añaatsiri ¿Ñaakiro? Pikinakaa-sitakaro awiroka.” </v>
<v b="MRK" c="12" v="28">Ari ipokapaaki aparoni Yomitaan-taniri, ikimapaakiri iñaanata-wakaa. Iyotapaaki kamiitha iyomitaakiri Jesús yoka Tampatzikawiri-satzi, isampita-paakiri irirori: “¿Tsikama otzimika itarori oninta-pirota Ikantakaan-taitani?” </v>
<v b="MRK" c="12" v="29">Yakanaki Jesús, ikantzi: “Iroka ninta-pirota-chari, okantzi: ¡Pinkimi Israel-iiti! Yoka Awinkathariti Pawa, aparoni ikanta Ipinkatharitzi irirori. </v>
<v b="MRK" c="12" v="30">Piwinkathariti inatzi Pawa, ontzimatyii pininta-piro-tajiri, pininta-siri-tajiri, pininta-sintsi-tajiri. Isiriki piwairi. Irootaki iroka otzinkami Ikantakaan-taitani. </v>
<v b="MRK" c="12" v="31">Ari osiyaro apitita-naintsiri, kantatsiri: Pintakota-jyaari pishininka pinkimita-kaantiri pitakota awiroka. Tikatsira pasini Ikantakaan-taitani anairori iroka-payi.” </v>
<v b="MRK" c="12" v="32">Ikantanaki Yomitaan-taniri: “Kamiithataki, omapiro pikantakiri: Aparoni inatzi Pawa tikatsi pasini. </v>
<v b="MRK" c="12" v="33">Oshiki okamiithataki aninta-pirotajiri, aninta-siritajiri, aninta-sintsitajiri, isiriki awairi. Aajatzi ankimita-wakaa-najyaa aroka, antakota-wakai-yitajyaa. Iroora ikowakaa-pirotairi Pawa, anairo ipomitai-tziniriri yatsipi-wintaitari Pawa.” </v>
<v b="MRK" c="12" v="34">Ikanta iñaakiri Jesús kamiitha okaratzi ikantakiri, ikantanakiri: “Irootaintsimi piñiiro pimpinkathatairi Pawa, omatantyaari impinkathari-wintaimi irirori.” Tikatsira nintanaa-tsini isampita-najiri Jesús. </v>
<v b="MRK" c="12" v="35">Ipoñaa iyomitaantaki Jesús Tasorintsi-pankoki, ikantzi: “Pikimakiri Yomitaan-taniri, ikantzi: ‘Yoka Saipatzii-totaari incharinita-jyaari pinkatharini David.’ ¿Tsikama inkantyaaka?” </v>
<v b="MRK" c="12" v="36">Tima Tasorinkantsi ñaawaita-kaakiri pairani pinkatharini David, ikantaki pairani: Iñaawaitanaki Pawa, ikantawajiri Nowinkathariti: Pisaikapaji nakopiroki ampinkathari-wintanti, Irojatzi noitsinampaan-tajyaariri kisaniintzimiri, Aripaiti intyiirowa-sita-jyaami, pimakoryaa-kitzitan-tajyaari. </v>
<v b="MRK" c="12" v="37">Imatzitakaro David ikantaki: ‘Nowinkathariti inatzii Saipatzii-totaari.’ ¿Tsika inkini incharinityaari?” Ikanta maaroni atziri piyotain-chari, onimoyitakiri ikimiri ikantayitziri Jesús. </v>
<v b="MRK" c="12" v="38">Ipoñaa ikantaki aajatzi Jesús: “Paamaiyaari Yomitaan-taniri. Oshiki iniwitaro iwaniinka-tziityaa, ishamita-kaayityaaro iithaari-thanthanaa. Inintzi pinkatha iwithata-piintai-tyaari aririka iñiitiri tsika iyomparita-piintaita. </v>
<v b="MRK" c="12" v="39">Yasiminthataro isatikaitiri niyaanki karapapankoki impinka-thaitiri. Ari okimitari aririka ijati tsika yakyoota-wakaa-jiita. </v>
<v b="MRK" c="12" v="40">Yathawaa-yitaro aajatzi kinankaro yaapithatziro owanko. Iro isanthatakantarori yamanayita-piintzi airo iyotantaitari. Iro kantacha oshiki iwasankitaitairi.” </v>
<v b="MRK" c="12" v="41">Okanta aparoni kitaitiri isaiki Jesús Tasorintsi-pankoki, ari isaiki-mota-paakiro ititaita-piintziri ipasitan-taitari kiriiki. Iñaatziiri ipokajiitaki atziri ikaratzi tiyitatsiri iiriikiti. Tzimatsi oshiki ashaarantaniri titayitatsiri oshiki kiriiki. </v>
<v b="MRK" c="12" v="42">Ari opokapaaki kooya kinankaro, asinonkainkaro onatzii, otitapaaki iroori apimintyaki-tiini kiriiki, tikatsi antitachani yamanantai-tantyaari. </v>
<v b="MRK" c="12" v="43">Ikaimanakiri Jesús iyomitaani, ikantziri: “Anaantaki iroka kooya, anaakiri pasini atziri ikaratzi tiyiwitain-chari. Omapiro. </v>
<v b="MRK" c="12" v="44">Tima inkarati titayiwitain-chari oshiki yasitakaa-witakariri Pawa, itita-sitakari tzimaraanta-tsiri iiriikiti. Irooma iroka kinankaro, apintzi-ryaakiri otitakiri oiriikiti amanantan-tyaarimi owariti.” </v>
<v b="MRK" c="13" v="1">Ikanta isitowanaji Jesús Tasorintsi-pankoki, ikantzi aparoni iyomitaani: “Yomitaanarí, pamini-rotyaa mapi iwitsikan-taitarori, antaro onayitzi, owaniinka-waitaka pankotsi.” </v>
<v b="MRK" c="13" v="2">Ikantzi Jesús: “Maaroni pankotsi okaratzi piñii-rika, airo piñaayitajiro okaratzi opiwiryaaka apaata, inthonkaitiro imporokaitiro.” </v>
<v b="MRK" c="13" v="3">Ikanta yariijiitaka tonkaariki Yiinkai-toniki, imontita-paakaro Tasorintsi-panko. Ari isaikapaaki Jesús. Ikanta Pedro, Juan, Jacobo aajatzi Andrés, isampijiitakiri Jesús tikatsi pasini-payi kimirini, ikantziri: </v>
<v b="MRK" c="13" v="4">“Pinkamantina. ¿Tsika-paitama omonkaratyaa okaratzi pikantakiri? ¿Paitama noñiiri noyotan-tyaari?” </v>
<v b="MRK" c="13" v="5">Ari yakanaki Jesús, ikantanakiri: “Paamaiyaa yamatawitai-tzimi = kari. </v>
<v b="MRK" c="13" v="6">Tima oshiki pokatsini apaata impairyaa-paakiro nowairo, inkanti: ‘Naaka Saipatzii-totaari.’ Oshiki yamatawiti. </v>
<v b="MRK" c="13" v="7">Tima ari pinkima-koyitakiro oshiki manataantsi. Paamaiyaa oimiraa-siritzimi = kari, ontzimatyii omatyaa iroka-payi, tikira-tzimaita omonkaratyaata onthonkan-tajyaari maaroni. </v>
<v b="MRK" c="13" v="8">Imaimanita-wakaityaa nampitsiki, iwayirita-wakaiyaa pinkathari-payi. Onikayityaa tsika-rika-payi. Iñiiti tashitsi. Irootaki itanakyaaroni inkimaatsitai-tyaaro maaroni iroka-payi. </v>
<v b="MRK" c="13" v="9">Ontzima-tyiira paamaayityaa. Tima yaakaan-taita-tyiimi jiwari-payiki impasawaitaitimi karapapankoki. Impoña yaitanakimi isaikayitzira pinkatharintsi okantakaan-tziro pawintaana, ari pinkinkithata-koyita-jinari anta. </v>
<v b="MRK" c="13" v="10">Iro ninta-pirotacha itawakyaaro inkima-kotairo atziri-payi Kamiithari Ñaantsi maaroni nampitsiki. </v>
<v b="MRK" c="13" v="11">Aririka yaitanakimi, airo okantzimo-siri-waitami, pinkanti: ‘¿Paitama nonkantiriri?’ Tima Tasorinkantsi yotakayi-mironi opaita pinkantiri, tira awiroka ñaawaita-sita-chani. </v>
<v b="MRK" c="13" v="12">Ari iñiitaki aakaantirini iririntzi iwa-kaantiri. Piñii aakaantirini itomi. Piñii wamaakaan-tirini asitariri ikisaniinta-nakiri. </v>
<v b="MRK" c="13" v="13">Oshiki inkisaniinta-nakimi okantakaan-tziro pawintaajana naaka. Iro kantacha ikaratzi oijatanari yawintaajana, iriitakira awisakotaa-tsini. </v>
<v b="MRK" c="13" v="14">Aririka piñaakiri ipaitai-tziri ‘Pinkaari Apirotan-taniri’ isaikapaaki tsika ti inintakaitiri, inkarati nampita-jyaaroni aka iipatsitiki Judá-iti, ontzimatyii isiyi otzisiki. Tima iriitaki ikinkithata-kotakiri pairani Kamantan-tzinkari Daniel. (Inkarati ñaanataironi iroka, ontzimatyii ikimathatiro.) </v>
<v b="MRK" c="13" v="15">Pisaiki-rika intakiroki piwanko, ari pimpoñiiyaa pisiyanaki, airo pikyaa-panaatzi paapanaati tsika ompaityaa. </v>
<v b="MRK" c="13" v="16">Piwaniki-rika pisaiki, airo paapanaatziro pithaari. </v>
<v b="MRK" c="13" v="17">¡Inkanta-matsitaitiro onkarati motyaata-tsini, aajatzi tzimayita-tsini intsiti ainiro ithoyitzi otomi! </v>
<v b="MRK" c="13" v="18">Pamaniri Pawa, pinkantiri: ‘Pookakaa-wintajina airo nosiyan-tawaitanaka kyaarontsi-paitiki.’ </v>
<v b="MRK" c="13" v="19">Tima antaaro onkantyaa yasinonkaityaa apaata. Tima pairani owakira iwitsikai-takiro kipatsi irojatzi iroñaaka, ti iñiiti siyaaroni iroka asinonkaantsi. Airo apiita iñiiti siyaaroni. </v>
<v b="MRK" c="13" v="20">Airo itharokyaatzimi Pawa imairintziro iroka asinonkaantsi, tikatsi awisakotaa-tsinimi. Ikamintha iyosiitai-takiri ikaratzi awintaa-jariri Pawa, irootaki yoimairintan-takarori sintsiini asinonkaantsi. </v>
<v b="MRK" c="13" v="21">Aririka pinkimi inkantaitimi: ‘Yoka Saipatzii-totaari.’ Pasini kantatsini: ‘Jiirinta Saipatzii-totaari,’ airo pikimisantziri. </v>
<v b="MRK" c="13" v="22">Ari impokaki siyakotyaarini Saipatzii-totaari, siyakotyaarini Kamantan-tzinkari. Iñaakan-tapaaki kaari iñaapiintaitzi. Inintawita-paakyaa yamatawitiri ikaratzi iyosiitakiri Pawa, kantatsira. </v>
<v b="MRK" c="13" v="23">Paamawinta-yityaara awiroka, aritakira nokaman-tzita-yitakamiro.” </v>
<v b="MRK" c="13" v="24">“Aririka onkarata-paaki apaata antaro yasinonkaityaa, aritaki intsiwakaki ooryaatsiri, airo yoorinta kasiri. </v>
<v b="MRK" c="13" v="25">Inparyaayiti impokiro, aajatzi ikaratzi tzimawita-chari isintsinka inkitiki, oshiki inkanta-kanta-yitanakyaa. </v>
<v b="MRK" c="13" v="26">Aripaitira impokaji Itomi Atziri inkinan-tapajyaaro minkori, iñiitawajiro isintsinka aajatzi iwaniinkaro. </v>
<v b="MRK" c="13" v="27">Impoña intyaan-kakiri Maninkariiti, yapatota-pajiri ikaratzi iyosiitai-takiri nampitarori tsika-rika-payi owiraapaja kipatsiki, tsika owirathapitapaja. </v>
<v b="MRK" c="13" v="28">Tima onkimita-jyaaro tsika okanta piñaa-piintziro pankirintsi, aririka piñaakiro airisiyitanaji, piyotzi irootaatsi osarintsitzi-mataji. </v>
<v b="MRK" c="13" v="29">Irootaki piyotiri awirokaiti, aririka piñaakiro okaratzi nokanta-kimiri, pokimataana. </v>
<v b="MRK" c="13" v="30">Airo ikamita yoka ashininka-payi, irojatzi iñaanta-kyaarori okaratzi nokanta-kimiri. Omapiro. </v>
<v b="MRK" c="13" v="31">Arira onthonka-jyaari inkiti aajatzi kipatsi, irooma noñaani-yitakari omapirotatyaa iroori. </v>
<v b="MRK" c="13" v="32">Tikatsi yotironi kitaitiri, tsika iwiraiyaa ooryaatsiri nompiyan-tajyaari. Tira iyotiro Itomi, iri mapirotzirori inkiti-wiri Maninkari. Apatziro iyotziro Asitanari irirori. </v>
<v b="MRK" c="13" v="33">Paamaiyaa, aamawinta pinkantyaa, pamani. Tira piyoti tsika-paiti omonkaratan-tyaari. </v>
<v b="MRK" c="13" v="34">Okimityaaro aririka ijati aparoni atziri intaina. Yookanakiro iwanko, inkanta-yitanakiri maaroni impiratani onkarati yantiniriri. Aajatzi inkimitaakiri aamaako-wintarori pankotsi, inkanta-nakiri: ‘Paamawinta-jyaana nompiyi.’ </v>
<v b="MRK" c="13" v="35">Pisakisiriti awiroka, tima ti piyoti tsika-paiti impiyi asitarori iwanko, tsitinii-tiini, niyaankiiti-paiti, iñaaki-rika waripa, onkitaitita-manaji-rika, </v>
<v b="MRK" c="13" v="36">onkantyaama aririka imapokajiro impiyi, airo iñaapajimi pimayi. </v>
<v b="MRK" c="13" v="37">Okaratzi nokanta-yitzimiri awiroka, irootakira nokanta-yitzi-tariri aajatzi maaroni: Paamaiyaa.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="1">Ari oyotapaaka apiti kitaitiri yoimosirinka-piintai-tziro Anankoryaantsi, iwanta-piintai-tarori yatantaitari kaari ikonowaitzi siñakaironi. Ari ikamanta-wakaakari ijiwari-payi Ompira-tasorintsitaari itsipatakari Yomitaan-taniri-payi, ikanta-wakaa-jiita: “Thami amatawitiri Jesús ayiri awa-kaantiri. </v>
<v b="MRK" c="14" v="2">Iro kantacha, airo amaimanitziri kitaitiri yoimosirinkaita, ikisako-wintari = kari atziri-payi.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="3">Ikanta ikinanaji Jesús Asinonkaa-pankoniki, osaiki iwanko Simón omawitari pairani kowiinkari pathaa-rontsi. Ari isaikaki iwajiita. Ariitapaaka aparoni kooya amakotaki kasankaari. Oyosiita owaaki incha-tyaaki, oshiki owinaro, kamiitha okantaka onaki iwitsikai-tziro mapi. Osataa-kotakiro opatziki, osaitan-takari ipatziinaki Jesús. </v>
<v b="MRK" c="14" v="4">Kisanaka ikaratzi ñaakirori, ikanta-wakaanaka: “¿Paitama aparaatan-tarori kasankaari? </v>
<v b="MRK" c="14" v="5">“¿Paitama kaari ipimantai-tantaro kasankaari? Ari aakimi oshiki kiriiki, iriitaki ampasityaaririmi asinonkainkari-payi.” Ikisanakiro kooya. </v>
<v b="MRK" c="14" v="6">Ari ikantzi Jesús: “Piñaa-sityaaro. ¿Paitama pikisan-tarori? Kamiitha noñaakiro naaka antakiri. </v>
<v b="MRK" c="14" v="7">Iriima asinonkain-kariiti irasi iwiro isaiki-motimi, pininti-rika pintakotyaari, ari pimpasita-kyaari. Irooma naaka, kapichinita-paaki nosaiki-mota-najimi. </v>
<v b="MRK" c="14" v="8">Tima antatziiro iroka kooya aawyiiri iroori, jiwataki osaitan-tanaro kasankaari omishata-tyaana tsika onkantyaa inkitaitina apaata. </v>
<v b="MRK" c="14" v="9">Tsika-rika ikamantai-tairo Kamiithari Ñaantsi, aritaki inkinkithata-koitairo aajatzi iroka kooya, inkinkithasiritan-taityaarori antakiri iroori. Omapiro.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="10">Ikanta Judas Nampitsiwiri, ijata-sitakiri ijiwari-payi Ompira-tasorintsitaari yaakaantiri Jesús. Iriiwitaka itsipawitari 12 iyomitaani. </v>
<v b="MRK" c="14" v="11">Antaro ikimo-siri-jiitanaki jiwari, isinitaakiri impiri kiriiki. Yamina-minata-nakiro Judas tsika inkinakairo yaakaantiri Jesús. </v>
<v b="MRK" c="14" v="12">Iroora itarori kitaitiri iwanta-piintai-tarori yatantaitari kaari ikonowaitzi siñakaironi, iwamaa-piintaitzi aajatzi ipira yatsipitaitari iwaitari kitaitiri Anankoryaan-tsiki. Isampitakiri iyomitaani Jesús, ikantziri: “¿Tsika ankotsita-kaantika ayaari oimosirinkan-tyaarori Anankoryaantsi?” </v>
<v b="MRK" c="14" v="13">Ipoñaa ikantanakiri apiti iyomitaani: “Pijati nampitsiki, ari pimonthai-yaari atziri yaakotziro inijaati kowityaa-niki. Piyata-nakiri, </v>
<v b="MRK" c="14" v="14">tsika-rika inkyaapaji, pinkantiri asitarori iwanko: ‘Inintzi iyoti Yomitaanari tsika yakyootiri iyomitaani yoimosirinkiro kitaitiri Anankoryaantsi.’ </v>
<v b="MRK" c="14" v="15">Ari iñaakana-kimiro jinoki iwanko, antaro okantaka iwitsikai-takiro onkini iwaityaa. Ari pinkotsita-kaantiri ayaari.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="16">Jaitijiitaki iyomitaani ariitaka nampitsiki. Iñaakiro okaratzi ikantakiriri, ari ikotsita-kaantakiri iyaari kitaitiri Anankoryaantsi. </v>
<v b="MRK" c="14" v="17">Okanta otsitiniityaanaki yariita-paaka Jesús, itsipata-paakari 12 iyomitaani. </v>
<v b="MRK" c="14" v="18">Ikanta iwajiitara, ikantzi Jesús: “Pikaratakira pakyootana, tzimatsira aparoni pithoka-sityaanani. Omapiro.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="19">Owasiri ikantajiitanaka. Aparoni-payi yitanakaro isampitziri, ikantziri: “¿Naakama?” </v>
<v b="MRK" c="14" v="20">Ikantzi Jesús: “Iriitaki aparoni pikaratakira, ochaanta-kirori yatantari tsika noochaantziro naaka. </v>
<v b="MRK" c="14" v="21">Omapirotatyaa impyaakotyaa Itomi Atziri, tima irootaki isankinata-koitakiri pairani. Iro kantacha nokantzi naaka: ¡Ikanta-machiitziri! Airo itzimaa-jatzimi yoka, aakaantirini Itomi Atziri.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="22">Tima ainiro isaiki iwajiita, yaakiro Jesús yatantari, ipaasoonki-wintakiro, ipitoryaakiro, ipayitakiri iyomitaani, ikantziri: “Iroka, piyaaro, nowatha onatzii.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="23">Ipoñaa yaakotakiro iraitziri, ipaasoonki-wintakiro, ipakotakiri iyomitaani, irayitaki ikarajiitzi. </v>
<v b="MRK" c="14" v="24">Ikantziri: “Niraani onatzii, iro ñaakanta-pirotironi ikasiya-kaantaitani. Irootaki sitowaa-tsini, ari onkantyaa yawisako-siritan-tajyaari oshiki atziri. </v>
<v b="MRK" c="14" v="25">Airo niritaaro iroka, irojatzi apaata aririka impinkathari-wintantai Pawa, aripaiti apiitajirori. Omapiro.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="26">Ikanta ithonka-nakiro ipanthaa-kotziri Pawa, jaitijiitanaki Yiinkai-toniki. </v>
<v b="MRK" c="14" v="27">Ikantanakiri Jesús iyomitaani: “Irootaintsi pooka-jiitina awirokaiti iroñaaka tsitiniri. Tima irootaki isankinata-koitakiri pairani ikantaitzi: Nowiri aamaako-wintariri ipiraitari, aritaki inthonkakyaa iwaraa-nakyaa ipira. </v>
<v b="MRK" c="14" v="28">Iro kantacha, aririka nañaaji, naaka itajyaaroni nojataji Tapowiniki.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="29">Ari yakanaki Pedro, ikantzi: “Aritakima yookajiitanakimi pasini-payi, airo nomatziro naaka.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="30">Ikantziri Jesús: “Iroñaaka tsitiniri, tikira apititanaki iñii waripa, mawasatzi pimanakotina, pinkanti: ‘Ti noñapiintiri Jesús.’ Omapiro.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="31">Aikiro isintsitatzii Pedro, ikantzi: “Airo nooki-mii, aritaki ankarati ankami.” Ari ikantajiitaki aajatzi ikarajiitzi. </v>
<v b="MRK" c="14" v="32">Ikanta yariijiitaka ipaitai-tziro Toonkaitoni, ikantapaakiri iyomitaani-payi: “Ari pisaikawaki aka, namanawaki.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="33">Iri itsipatanaka Pedro, Jacobo aajatzi Juan. Antaro yiraa-sirita-kota-paakari. </v>
<v b="MRK" c="14" v="34">Ikantziri: “Owamai-mata-tyaana nowasirinka. Ari pisaikawaki awiroka aka, pisakijiiti.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="35">Iwaaniintanaka kapichiini irirori. Tyiirowa-paaka, yamanapaaki, onkantyaa airo ikimaatsitan-taromi awishi-motirini. </v>
<v b="MRK" c="14" v="36">Ikantzi: “Asitanarí, tikatsi pomirintsitzi-motyaamini awiroka. Nonintawita pookakaa-winti-naromi onkarati nonkimaatsityaari. Iro kantacha airo pimatanaro okaratzi nokowawitakari naaka, iro pimati paita pininta-kaakinari awiroka.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="37">Ikanta ipiyapaaka, iñaapaa-tziiri imaajiitzi. Ikantapaakiri Pedro: “Simón, ¿pimaatzii? ¿Tima pinkisa-sityaaro kapichiini piwochoki?. </v>
<v b="MRK" c="14" v="38">Pisaaki-jiiti, pamani iñaantaitami = kari, inintaiti yantakai-timiro kaari-pirori. Oshiki okaratzi kamiithata-tsiri pininta-witari pantirimi, iro kantacha ti pinkisa-siwai-nityaa.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="39">Aajatzi ipiyanaja, amanapaji. Irojatzi yapiitapaji ikantakiri inkaaranki. </v>
<v b="MRK" c="14" v="40">Ikanta ipiyapaja, aajatzi iñaapajiri imaajiitzi, tima ayimata-tziiri iwochokini. Ipasiki-waitzi iyomitaani, ti iyoti tsika inkanti. </v>
<v b="MRK" c="14" v="41">Iro mawatatsiri ipiyaka, ikantapaakiri: “¿Irojatzima pimaajiitzi? Monkarata-paaka yaakaan-tantai-tyaariri Itomi Atziri, yaitanakiri kaari-piro-siririki atziri. </v>
<v b="MRK" c="14" v="42">Pimpiriinti, thami ajataji. Okaakitzi-mata-paaki pimantinani.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="43">Iñaawai-minthaitzi Jesús, imapoka-sitaka yariita-paaka Judas ikarata-piintziri 12 iyomitaani. Oshiki atziri itsipata-paaka, yamayitaki iwisa-minto, ipasa-minto. Ityaankani inatzii ijiwari-payi Ompira-tasorintsitaari, Yomitaan-taniri, aajatzi Antari-konaiti. </v>
<v b="MRK" c="14" v="44">Tima ikamantzi-takari yamayitakiri yoka pithoka-sityaarini, ikantakiri: “Itzimi-rika nowithata-paakyaari noninta-porota-paakiri, iriitaki, pairikiri, paanakiri.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="45">Ari itsitoka-paakari Judas okaakiini Jesús, ikantapaakiri: “Yomitaanarí.” Ininta-porota-paakiri iwithata-paakari. </v>
<v b="MRK" c="14" v="46">Yairikai-tapaakiri Jesús, yoosoita-paakiri. </v>
<v b="MRK" c="14" v="47">Ikanta tsipata-kariri okaakiini Jesús, inosika-nakiro iyotsiroti, itotzitakiri iyimpita impiratani Ompira-tasorintsi-pirori. </v>
<v b="MRK" c="14" v="48">Ipoñaa ikantzi Jesús: “¿Naakama kosintzi pamasitan-tanari piwisa-minto aajatzi pipasa-minto pairikan-tyaanari? </v>
<v b="MRK" c="14" v="49">¿Tima piñaa-piintina noyomitaantzi kitaitiri-payi Tasorintsi-pankoki, kaarima paantana anta? Ari onkantyaa, irootaki omonkaratan-tyaari ikantai-takiri Sankinarintsi-piroriki.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="50">Siyajiitanaka iyomitaani, yookanakiri apaniroini. </v>
<v b="MRK" c="14" v="51">Tzimatsi mainari oyaatako-winta-nakiriri Jesús. Ikithaa-witaka manthakintsi karini-masita-tsiri. Iro kantacha yairikawii-takari irirori, </v>
<v b="MRK" c="14" v="52">yookanakiro iithaari ithañaanaka, isiya-mirikita-sitanaka. </v>
<v b="MRK" c="14" v="53">Ipoñaa yaitanakiri Jesús Ompira-tasorintsi-piroki. Ari yapatojiitaka maaroni ijiwari-payi Ompira-tasorintsitaari, Antari-konaiti, aajatzi Yomitaan-taniri. </v>
<v b="MRK" c="14" v="54">Ikanta Pedro nosikaka ipoki intainaini, iyaatako-winta-tziiri Jesús, irojatzi yariitan-tapaaka iwankoki Ompira-tasorintsi-pirori. Kyaapaaki owaankiiri-tsitiki pankotsi, ari isaikapaakiri itsipata-paakari kimpoyaan-taniri, yakitsi-jiita paamariki. </v>
<v b="MRK" c="14" v="55">Ikanta ijiwari-payi Ompira-tasorintsitaari itsipatakari ikaratzi apatotain-chari, yaminawitaka ipaita thaiya-kotyaarini Jesús ompoñaan-tyaari iwa-kaantiri. </v>
<v b="MRK" c="14" v="56">Tzimawitaka oshiki thaiyako-witapaa-kariri, ti omonkarata-wakaa-tzimaityaa okaratzi ikantayi-witakari pasini-payi. </v>
<v b="MRK" c="14" v="57">Ari ikatziya-jiiwitanaka, ithaiya-kota-nakari Jesús, ikantzi: </v>
<v b="MRK" c="14" v="58">“Nokimiri naaka chapinki ikantzi: ‘Ari nomporokakiro Tasorintsi-panko, iwitsikani atziri, iro mawatatsiri kitaitiri nonthonkajiro nowitsikainiri naaka pasini, kaari ipomirintsita atziri iwitsikairo.’ ” </v>
<v b="MRK" c="14" v="59">Iro kantacha ti onkanti yaapatyaa-wakaa-wintyaaro okaratzi ikantako-witariri Jesús. </v>
<v b="MRK" c="14" v="60">Ipoñaa ikatziyanaka Ompira-tasorintsi-pirori, isampita-nakiri Jesús, ikantziri: “¿Paitama kaari pakanta? ¿Tima piyota-kotiro okaratzi ikantakoi-tzimiri?” </v>
<v b="MRK" c="14" v="61">Irojatzi imairitaki, ti yaki. Yapiitakiri isampitziri: “¿Awirokama Saipatzii-totaari, Itomi Thasonkawintaari?” </v>
<v b="MRK" c="14" v="62">Yakanaki Jesús, ikantzi: “Naakataki. Irootaintsi piñiiri Itomi Atziri isaiki-motairi irako-piroriki Pawa Sintsi-pirori impinkatha-ritai. Ari piñaajiri impiyi inkinapaji minkoriki.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="63">Ikanta ikimawakira Ompira-tasorintsi-pirori, isara-nakiro iithaari ikisanaka, ikantanaki: “Tikatsi aninti pasini inkanta-koitiri. </v>
<v b="MRK" c="14" v="64">Pikimajiitaki awirokaiti thainkakiri Pawa. ¿Tsikama pikanta-jiitzika awiroka?” Ikantajiitzi maaroni: “¡Tzimataiki ikinakaa-sitani! ¡Ontzimatyii inkami!” </v>
<v b="MRK" c="14" v="65">Tzimatsi ikarajiitzi choonta-poro-waita-nakiriri. Tzimatsi pasini owasi-porota-nakiriri ikaposa-poro-tzimaitari, ikantziri: “¡Intsityaa piyoti, Kamantan-tzinkarí!” Imatzitakaro aajatzi aamaako-wintaniri, ipasa-poro-waitakiri. </v>
<v b="MRK" c="14" v="66">Ikanta isaikakira Pedro intakiroki, sitowapaaki kooya impiratani Ompira-tasorintsi-pirori. </v>
<v b="MRK" c="14" v="67">Oñaapaakiri Pedro yakitsita, okantziri: “¿Tima awiroka itsipata pairani Jesús Kasiyakaawini-satzi?” </v>
<v b="MRK" c="14" v="68">Imanakotanakiri Pedro, ikantanaki: “Tityaa, ti nokimathatimi ipaita pikantanari.” Ari isitowa-paintzi kapichiini. Irojatzi iñaanta-nakari waripa. </v>
<v b="MRK" c="14" v="69">Okanta osamaniitaki, oñaajiri aajatzi, okamantakiri ikaratzi akitsita-chari, okantziri: “Irijatziitara yoka.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="70">Yapiita-nakiro Pedro imanakotsiri. Tikira osamaniti, yapiita-nakiro ikaratzi saikain-tsiri isampitziri, ikantziri: “Awirokataki itsipata-piintari Jesús, tima Tapowini-satzi pinatzii, iriiwaitaki iñaawaita-piintzi irirori.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="71">Ikantzi Pedro: “Tima, ti noyotiro pikantanari. Iyotzi Pawa omapiro nokantzi, nothaiya-rika iwasankitai-naata.” </v>
<v b="MRK" c="14" v="72">Tikira osamaniti ari yapiita-nakiro iñaanaki waripa, kantanaka apiti yapiitakiro iñii. Ari ikinkisiryaa-nakiro Pedro ikantakiriri Jesús: “Tikira apititi iñii waripa, mawasatzi pimanakotina, pinkanti: ‘Ti noñiiri Jesús.’ ” Iraanaka ikinkisiryaa-nakiro. </v>
<v b="MRK" c="15" v="1">Okanta okitaitita-manaji, yapatojiita-manaja maaroni pinkathari: ijiwari Ompira-tasorintsitaari, Antari-konaiti, aajatzi Yomitaan-taniri-payi, oshiki iñaawintakiri Jesús. Ipoñaa yoosoita-nakiri, yaitanakiri isaikira Pilato, ijiwari wirakocha. </v>
<v b="MRK" c="15" v="2">Isampita-wakiri Pilato, ikantziri: “¿Awirokama iwinkathariti Judá-iti?” Yakanaki Jesús, ikantzi: “Irootaki pikantakiri awiroka.” </v>
<v b="MRK" c="15" v="3">Ikanta ijiwari Ompira-tasorintsitaari, ikisaniinta-nakiri, oshiki ikantako-waiwita-nakari. </v>
<v b="MRK" c="15" v="4">Yapiita-nakiri Pilato isampitziri: “¿Tikatsima pinkanti awiroka? ¿Tima pinkimi okaratzi ikantakoi-tzimiri?” </v>
<v b="MRK" c="15" v="5">Ti yaki Jesús. Okiryaantzi iwanakiri Pilato yoka Jesús. </v>
<v b="MRK" c="15" v="6">Tzimatsi yamita-piintari ijiwariti wirakocha. Tima aririka yoimosirinkaityaa, imisitowa-piintzi aparoni Judá-iti yasitakoi-tziri, itzimi-rika inintakiri ishininka-payi. </v>
<v b="MRK" c="15" v="7">Tzimatsi paitachari Barrabás, yasitakoi-tziri itsipatari ikarajiitzi iwakantaki, imaimanitakiri iwinkathariti wirakochaiti. </v>
<v b="MRK" c="15" v="8">Ikanta ipokajiita-paaki atziri, ikowa-kota-paakiri Pilato yantiro yamita-piintari. </v>
<v b="MRK" c="15" v="9">Yakanaki Pilato, ikantzi: “¿Iriima pinintzi nomisitowa-kaantiri ipaitai-tziri ‘Iwinkathariti Judá-iti?’ ” </v>
<v b="MRK" c="15" v="10">Iyotzi Pilato isamatyaari ijiwari Ompira-tasorintsitaari yaakaan-tanta-kariri Jesús. </v>
<v b="MRK" c="15" v="11">Iro kantacha yoka ijiwari-payi Ompira-tasorintsitaari, ikisaakakari atziri-payi inkanti: “Iro kamiithatatsi imisitowaitiri Barrabás.” </v>
<v b="MRK" c="15" v="12">Yapiita-nakiri Pilato isampitziri: “Yoka ipaitai-tziri Iwinkathariti Judá-iti, ¿Tsikama nonkanti-rika?” </v>
<v b="MRK" c="15" v="13">Ikantzi ikaimajiitzi atziri: “¡Pipaika-kota-kaantiriwí!” </v>
<v b="MRK" c="15" v="14">Ikantzi Pilato: “¿Tzimatsima kaari-pirori yantakiri?” Aikiro isintsitatzii ikaimajiitzi atziri, ikantzi: “¡Pipaika-kota-kaantiriwí!” </v>
<v b="MRK" c="15" v="15">Iro inintan-tanakari Pilato yantiniri ookimotziriri atziri-payi, imisitowa-kaantakiri Barrabás. Iri ipasata-kaantanaki Jesús, isinitakiri ipaikaakoitiri. </v>
<v b="MRK" c="15" v="16">Ikanta owayiriiti ikyaakaa-nakiri Jesús owaankiiri-tsitiki iwayiri-pankotiki iwinkathariti wirakocha. Ari yapatota-kaantai-takiriri maaroni owayiri. </v>
<v b="MRK" c="15" v="17">Ikithaata-paakiri kithaarintsi kityoonka-masita-tsiri osiyarori ikithaata-piintari pinkathari-yitatsiri. Ipoñaa yamathaita-kaitakari kitoochii-tapo. </v>
<v b="MRK" c="15" v="18">Iro yantantarori iroka, tima inthainka-mawaita-tziiri. Ikaimako-tzimaitari, ikantzi: “¡Yokaja iwinkathariti Judá-iti!” </v>
<v b="MRK" c="15" v="19">Ipoñaa ipasaina-waitan-takari saworo-karaki. Ichoonta-poro-waitakiri. Ityiirowasi-tzimaitari impinkathatiri ikantzi. </v>
<v b="MRK" c="15" v="20">Ikanta ikaratakiro isironta-winta-waitari. Isapokainiri kityoonka-masita-tsiri ikithaata-kiriri inkaaranki, ikithaatainiri iithaari, yaanakiri ipaika-kotiri. </v>
<v b="MRK" c="15" v="21">Ikanta Simón, poñaachari Cirene, iriri Alejandro aajatzi Rufo, imonthaaitakari yariita irirori nampitsiki, isintsiiwinta-nakiri yanatanakiro ipaikaa-kotan-taityaariri Jesús. </v>
<v b="MRK" c="15" v="22">Yaitanakiri tonkaariki ipaitai-tziro Atzirii-toni. </v>
<v b="MRK" c="15" v="23">Ipakoita-paakiri kachori ikonowai-takiro owaaki inchato, ti iriro. </v>
<v b="MRK" c="15" v="24">Ipoñaa ipaikakoi-tanakiri. Yaitakiro ikithaa-yitari Jesús ipaa-wakai-takaro, ikimita-kaantakiro iñaaritaita iyotantyaari intzimi ayironi. </v>
<v b="MRK" c="15" v="25">Tima jinokita-paaki ooryaatsiri, ipaika-kotai-takiri Jesús. </v>
<v b="MRK" c="15" v="26">Isankinaitaki kantakaan-takirori ipaikakoi-tanta-kariri, okantzi: “Iwinkathariti Judá-iti.” </v>
<v b="MRK" c="15" v="27">Ari itsipatai-takiri ipaikakoi-tziri apiti kosintzi, iwatzika-koitaki irako-piroki, pasini yampatiki. </v>
<v b="MRK" c="15" v="28">Ari omonkaratakari isankinata-koita-kiriri pairani, ikantaitzi: Ari inkimita-kaitairi iriimi kaari-pirori. </v>
<v b="MRK" c="15" v="29">Ithainkima-waitakiri ikaratzi awisayita-tsiri anta, itikai-nata. Ikantziri: “Tima awiroka porokironi Tasorintsi-panko, iro mawatapain-tsiri kitaitiri piwitsikairo aajatzi. </v>
<v b="MRK" c="15" v="30">¿Paitama kaari payiitanta ipaika-kotai-takimi piwawisaa-kotajyaa?” </v>
<v b="MRK" c="15" v="31">Ari imatzitakaro ijiwari-payi Ompira-tasorintsitaari aajatzi Yomitaan-taniri-payi, iwashaa-winthawaitaari, ikanta-wakaa-jiita: “Iwawisaa-kotziri pasini, ¿kaari imatantaro iwawisaa-kotajyaa irirori? </v>
<v b="MRK" c="15" v="32">¡Intsityaa Saipatzii-totaari-witachari Iwinkathariti Israel-iiti, yayiiti ipaikakoi-takiri onkantyaa ankimisantantyariri!” Imatzitakaro aajatzi itsipatakari ipaika-kota, ithainka-mawaitakiri. </v>
<v b="MRK" c="15" v="33">Ikanta itampatzikata-paaki ooryaatsiri, omapoka-sitanaka otsitinitanaki, irojatzi oshiityaan-tanaka. </v>
<v b="MRK" c="15" v="34">Ari ikaimanaki Jesús sintsiini, ikantanaki: “¡Eloí! ¡Eloí! ¿Lama sabactani?” (Iro akantziri añaaniki aroka: “¡Pawá! ¡Pawá! ¿Paitama pookan-tanakanari?”) </v>
<v b="MRK" c="15" v="35">Ikanta ikimawakiri saikawinta-kiriri ikaimanaki, ikantajiitzi: “Pinkimiri, ikaimatziiri Elías.” </v>
<v b="MRK" c="15" v="36">Isiyapaaka aparoni, imitsiya-paintzi manthakintsi kachoriki kipishaari, yankowii-takiniri saworo-pankiki, iwaan-kakota-kiniri yatsimiyaata-wakiro. Ikantzi: “Añaawakiriita ari impokaki Elías iwayiitajiri.” </v>
<v b="MRK" c="15" v="37">Ipoñaa yapiita-nakiro ikaimanaji sintsiini, ti yaniinkatanaji. </v>
<v b="MRK" c="15" v="38">Okanta anta Tasorintsi-pankoki, saraanaki niyaankiki ithata-sitai-tzirori, apimankiti okantanaka. Itanakaro jinoki irojatzi osaawiki. </v>
<v b="MRK" c="15" v="39">Ikanta ijiwari owayiriiti katziya-winta-kariri Jesús, ikimakiri ikaimanaki sintsiini ikamanta-nakari, ikantanaki irirori: “¿Omapiro-witatyaama Itomitari Pawa yoka?” </v>
<v b="MRK" c="15" v="40">Amina-kotakiri intyaatsikaini kooya-payi, iroka okarajiitzi: María Pankothanthaari-sato, Salomé, María iriniro iyaapitsi Jacobo aajatzi José. </v>
<v b="MRK" c="15" v="41">Iroka-payi kooya irootaki tsipata-kariri pairani Jesús Tapowiniki, oshiki amitakota-piintakiri. Otsipatakaro aajatzi pasini kooya-payi oyaatapaa-kiriri Jesús ipokakira Aapatyaawiniki. </v>
<v b="MRK" c="15" v="42">Tima tsitiniityaanaki. Irootaki kitaitiri yamina-ronta-piintaita iyaari onkitaitita-manaji kitaitiri imakoryaan-taitari. </v>
<v b="MRK" c="15" v="43">Ikanta José poñaachari Tonkaironiitoniki, ikarata-piintziri yapatota jiwari-payi Judá-iti, iriitaki oyaawintziriri Pawa impinkathari-wintantaji. Ti intharowanaki, ijata-sitakiri Pilato, ikantapaakiri: “Pisinitinari nonkitatajiri Jesús.” </v>
<v b="MRK" c="15" v="44">Tima imapoka-paakiri Pilato, ti iyowityaa kamakira Jesús. Ikaimakaan-takiri ijiwari owayiri-payi, isampitakiri omapiro-rika ikamaki Jesús. </v>
<v b="MRK" c="15" v="45">Ari ikamantai-takiri Pilato, isinitainiri José yaanajiri. </v>
<v b="MRK" c="15" v="46">Yamananta-sitakiri kithaarintsi karini-masita-tsiri. Ipaikaryaa-kotajiri, iponatakiri. Iwakotakiri imorontai-tziro siranta ikasiya-kaitari kaminkari. Yoipinaa-kaantaki antaroiti mapi, ishipita-kotan-takari. </v>
<v b="MRK" c="15" v="47">Okanta María Pankothanthaari-sato otsipatakaro María iriniro José, aminako-jiitakiri iroori tsika iwaitakiri. </v>
<v b="MRK" c="16" v="1">Awisanaki kitaitiri imakoryaan-taitari. Okanta María Pankothanthaari-sato, otsipatakaro pasini María iriniro Jacobo, aajatzi Salomé, amananta-jiitaki kasankaari ontziritan-tajyaaririmi Jesús. </v>
<v b="MRK" c="16" v="2">Aritaki sitowi-mata-paaki ooryaatsiri itapiintarori kitaitiri. Ananinkanaki iroori ojajiiti omoroki iwawi-takarira Jesús. </v>
<v b="MRK" c="16" v="3">Okanta-wakaa-jiita: “¿Ninkatyaa sirinkajaironi mapi yasita-kotan-taita-kariri?” </v>
<v b="MRK" c="16" v="4">Iro kantacha aminawita-paakari tsika iwawii-takari, oñaatzii isirinkai-takiro mapi, tima antaro mapi onatzii. </v>
<v b="MRK" c="16" v="5">Kyaapaaki omoroki iwawii-takarira. Oñaasita-paaka aparoni mainari isaikaki akopiroki, okitamaarotaa-nikitaki iithaari. Otharowa-jiitanaki. </v>
<v b="MRK" c="16" v="6">Ari iñaanata-nakiro irirori, ikantziro: “Airo pitharowantana. Iriima pipokasiwita Jesús Kasiyakaawini-satzi, ipaika-kotai-takiri chapinki. Añaajira, ti isaiki aka. Paminiro iwawii-takarira. </v>
<v b="MRK" c="16" v="7">Pimpiyanaki, pinkaman-tayitairi iyomitaani, pinkantairi Pedro ijiwataimi Tapowiniki, aritaki piñaajiriri anta. Tima iro ikamantzi-takamiri.” </v>
<v b="MRK" c="16" v="8">Ari osiya-pithata-nakaro kaminkari-moro, piyonkawaitanaka. Tikatsi pasini atziri onkaman-tanaki, tima otharowa-nakitzi. </v>
<v b="MRK" c="16" v="9">Tima añaaji Jesús kapichikitaiti itapiintarori kitaitiri awisanakira kitaitiri imakoryaan-taitari, iroora yitanaja iñaakajaro María Pankothanthaari-sato yisita-kota-kaajiri pairani ikyaantasiritaro karatatsiri 7 piyari. </v>
<v b="MRK" c="16" v="10">Iroora ojata-sitan-tanakariri iroori ikaratzi itsipatakari pairani Jesús, oñaapaa-tziiri yiraawai-jiita, okamanta-paakiri oñaajirira Jesús. </v>
<v b="MRK" c="16" v="11">Ikanta ikimawi-jiita-wakiro oñaajiri Jesús yañaaji, ti inkimisanta-jiitiro. </v>
<v b="MRK" c="16" v="12">Ikanta iñaakaari Jesús apiti iyomitaani yaniijiitzi awotsiki, ipasini-porotzi-mota-pajiri kapichiini. </v>
<v b="MRK" c="16" v="13">Ari ipiyajiitanaka irirori, ikamanta-witapaakari ikarajiitzi. Ari ikimitai-takiriri aajatzi, ti inkimisantaitiri. </v>
<v b="MRK" c="16" v="14">Iwawai-minthaita 11 iyomitaani Jesús, ari iñaakakari, ikisathata-pajiri iñaakirira kisosiri ikantajiitaka, ti inkimisantiri ikaratzi ñaayita-jiriri yañaaji. </v>
<v b="MRK" c="16" v="15">Ikantapajiri: “Pijati pinthotyiiro maaroni nampitsi-payi. Pinkinkithatainiri atziri-payi Kamiithari Ñaantsi. </v>
<v b="MRK" c="16" v="16">Tzimatsi-rika kimisantaironi, aririka inkiwaata-najyaa, iriitakira awisako-siritaa-tsini. Iriima kaari kimisanta-wakironi, iwasankitai-tayiiri. </v>
<v b="MRK" c="16" v="17">Iroka inkanta-yitanakyaa inkarati kimisanta-naatsini: yisita-kota-kaayitairi ikyaantasiritari piyari, inkantiri: ‘Nawintaari naaka Jesús Saipatzii-totaari.” Iñaawai-yitairo kantasi-waiyita-chari ñaantsi. </v>
<v b="MRK" c="16" v="18">Aririka yairika-wityaari maranki, aririka irawityaaro piyanta-tsiri, tikatsi onkantiri, airo ikami. Ari onkantaki yisita-kota-kaayitairi mantsiyari-payi yantantyaari kapichiini irako.” </v>
<v b="MRK" c="16" v="19">Ithonka-kiro Awinkathariti ikamanta-yitakiri, irojatzi iwajinokan-taari inkitiki, itsipata-paari Pawa ipinkathari-wintan-tapaji. Isaiki-mota-pajiri irako-piroki. </v>
<v b="MRK" c="16" v="20">Ikanta ijajiitanaki iyomitaani, ikamantantaki maaroni nampitsiki. Iriira Awinkathariti matakaa-yitakiriri, yantakaa-yitakiri kaari iñaapiintaitzi, ari onkantyaa iyotantai-tyaari omapiro ikamantantai-tziri. Omapirowí.</v>
<v b="LUK" c="1" v="1">Oshiki nintawitaincha isankinatiromi okaratzi awishimo-yitakairi. </v>
<v b="LUK" c="1" v="2">Inintaitaki ithotyaaitiro okaratzi iyomitaa-yitakairi ñaayita-jaanta-kirori owakiraini ikaratzi kamanta-kairori iroka ñaantsi. </v>
<v b="LUK" c="1" v="3">Ari nokimitakari aajatzi naaka Teófilo. Tima namanpakaro niitsikiroini tsika okanta opoñaan-tanakari, irootaki nosankinatan-tamirori awiroka okaratzi awisayitain-tsiri. </v>
<v b="LUK" c="1" v="4">Ari onkantyaa piyota-kotan-tyaarori iroopirori okaratzi iyomitaa-witai-takamiri. </v>
<v b="LUK" c="1" v="5">Pairani, ipinkatha-ritantari Herodes iipatsitiki Judá-iti, ari isaikiri aparoni Ompira-tasorintsitaari ipaita Zacarías, iriitaki icharinini Abías. Irooma iina opaita Elisabet, irootaki irisaroni Aarón. </v>
<v b="LUK" c="1" v="6">Kamiithasiri ikantajiita apitiroiti ipinkathatziri Pawa. Yanta-piintziro maaroni Ikantakaantani aajatzi iwinkakaantani, ti ontzima-waiti ikinakaa-sitani. </v>
<v b="LUK" c="1" v="7">Iro kantacha ti intzimi iintsiti, tima maaniro onatzi Elisabet. Antyasipari ikantajiitaka apitiroiti. </v>
<v b="LUK" c="1" v="8">Okanta apaata, monkaratapaja kitaitiri imatajiro ikarajiitzi impira-tasorintsitaa-ritzi Zacarías. </v>
<v b="LUK" c="1" v="9">Tima iro yamijiita-piintari Ompira-tasorintsitaari, ikimita-kaantaro iñaaritaita, ari iyotaitzi iriitaki Zacarías kyaatsini tasorintsi-pankoki intayiniri Pawa kasankainkari. </v>
<v b="LUK" c="1" v="10">Piyojiitacha ikarajiitzi intakiroki yamanajiitzi itayiitzirora kasankainkari. </v>
<v b="LUK" c="1" v="11">Ari iñaakakariri Zacarías Imaninkariti Pawa, ikatziyi-mota-paakari irako-piroki itayirora kasankainkari. </v>
<v b="LUK" c="1" v="12">Ikanta iñaawakiri, antaro yokiryaantsi-tanaki itharowan-tanakari. </v>
<v b="LUK" c="1" v="13">Ari iñaawaitanaki Maninkari, ikantzi: “Zacarías, airo pitharowantana. Tima ikimaita-kimiro pamanani. Aritaki piñaakiro piina Elisabet, intsimi iintsiti. Iriitaki pimpaitiri Juan. </v>
<v b="LUK" c="1" v="14">Aririka intzimaki pitomi, oshiki pinkimo-siri-wintiri, ari inkantzi-tyaari aajatzi atziri-payi. </v>
<v b="LUK" c="1" v="15">Tima iriipirori inkanta-kaiyaari Pawa. Airo pira-kairi kachoyita-tsiri isinkitaitari. Tima isaikan-tzitakari Tasorinkantsi tikira-mintha intzimiita. </v>
<v b="LUK" c="1" v="16">Inkinkithasirita-kaayita-jyaari oshiki Israel-iiti impiya-siri-yitaji inkimisantairi Awinkathariti Pawa. </v>
<v b="LUK" c="1" v="17">Iriitaki jiwatairini Awinkathariti. Inkanta-kaakyaari itasorinka Kamantan-tzinkarini Elías, aritaki yoipyaa-siritairi ikaratzi iriritaitari, oshiki ipyaakotakaiyari itomi-payi. Aritaki intsimaryaa-sirita-kairi katsima-siriri, iwitsika-sirita-kaantajyaa inkimisantaitiri Awinkathariti.” </v>
<v b="LUK" c="1" v="18">Yakanakiri Zacarías yoka Maninkari, ikantziri: “¡Arí! ¿Tsikama onkantyaa noyotan-tyaarori pikanta-kinari? Tima antyasiparitakina naaka, aajatzi okimitakari noina.” </v>
<v b="LUK" c="1" v="19">Ikantzi Maninkari: “Naakataki Gabriel, saiki-motziriri Pawa. Iriitaki tyaanka-kinari nonkaman-timiro iroka Kamiithari Ñaantsi. </v>
<v b="LUK" c="1" v="20">Iro kantacha, okantakaaro pithain-kañaanitakina, kisowaanti pinkantyaa iroñaaka irojatzi omonkaratan-takyaari okaratzi nokanta-kimiri.” </v>
<v b="LUK" c="1" v="21">Saikajiitatsi ishininka-payi intakiroki iyaawinta-jiitari Zacarías. Ikanta-wakaa-jiita: “¿Paitama ipyaawintari Zacarías tasorintsi-pankoki?” </v>
<v b="LUK" c="1" v="22">Ikanta isitowa-witapaara Zacarías, ti onkanti iñaawaitapaji, ookoookowaitasitapaja. Ari iyotanaki ikarajiitzi tzimatsi iñaakiri tasorintsi-pankoki. Yasi iwanakiro ikiso-waantitanaki. </v>
<v b="LUK" c="1" v="23">Irojatzi imonkaratan-taarori kitaitiri isaiki tasorintsi-pankoki, jataji iwankoki irirori. </v>
<v b="LUK" c="1" v="24">Okanta apaata, motyaataki Elisabet iina Zacarías. Antaroiti okinkisiryaaka, ti ositowaji owankoki ikaratzi 5 kasiri omairintaka, okanta-siritzi: </v>
<v b="LUK" c="1" v="25">“Irootaki inintakaa-kinari Pawa, airo imaninta-siri-waitana noshininka-payi.” </v>
<v b="LUK" c="1" v="26">Ikanta imonkarata-paaka kasiri 6, ityaankajiri Pawa Maninkari Gabriel nampitsiki Kasiyakaawiniki saikatsiri Tapowiniki, </v>
<v b="LUK" c="1" v="27">iñiiro kooya kaari yotirini sirampari, paitachari María, tima irootaki ikasiyakari iinantyaari mainari José, iriitaki icharini pinkatharini David. </v>
<v b="LUK" c="1" v="28">Ikanta ikyaapaaki Maninkari osaiki María, ikantapaakiro: “¡Nowithatami kooyá, itsipataami awiroka Awinkathariti. Panaako-yitairo pasini kooya-payi inisironka-pirotaimi!” </v>
<v b="LUK" c="1" v="29">Okanta oñaawakiri Maninkari iroka María, antaro okiryaatziitanaki, osiriki owanakiro okaratzi ikantapaa-kirori iwithata-paakaro. </v>
<v b="LUK" c="1" v="30">Ipoñaa ikantziro Maninkari: “María, airo pitharowakaana, ikawinthaani pinatzi awiroka Pawa. </v>
<v b="LUK" c="1" v="31">Aritaki piñaakiro pimotyaati, intzimi pintsiti. Iriitaki pimpaitiri Jesús. </v>
<v b="LUK" c="1" v="32">Iriitaki matironi iriipiroti, impaitaitiri Itomi Jinoki-satzi. Tima iriitaki impinkatha-ritakairi Pawa, ikimitaakiri pairani icharinini David ipinkatha-ritakaakiri. </v>
<v b="LUK" c="1" v="33">Iriitaki pinkathari-winta-jirini ikaratzi icharini-yitaari picharinini Jacob, irasi iwiro impinkathari-wintantai irirori.” </v>
<v b="LUK" c="1" v="34">Ari osampita-nakiri María, okantziri: “¿Tsikama onkini nomotyaati, tikirata noñiirita sirampari?” </v>
<v b="LUK" c="1" v="35">Yakanakiro Maninkari, ikantziro: “Iriitaki kantakai-yaaroni Tasorinkantsi. Tima isaika-tatyiiyaamiro isintsinka Jinoki-satzi, osiyapaa-kyaaromi anaantzi aamparintsi. Irootaki impaitan-tyaari piwaiyani Tasorintsi Itomi Pawa. </v>
<v b="LUK" c="1" v="36">Ari okimitakari pishininka-thori Elisabet, ipaiwitaitaro maaniro, okantawitaka antyasiparo-witaka iroori, motyaataji. Tzima-kotaki 6 kasiri. </v>
<v b="LUK" c="1" v="37">Tima tikatsi kompitzi-motyaarini irirori Pawa.” </v>
<v b="LUK" c="1" v="38">Ari okantanaki María: “Naakataki impiratani Pinkathari, yantinaro okaratzi pikanta-kinari.” Irojatzi ipiyanta-naari Maninkari. </v>
<v b="LUK" c="1" v="39">Ipoñaa pasini kitaitiri, sintsiini ojatanaki María tonkaariki osaikayitzira inampitsiti Judá-iti, </v>
<v b="LUK" c="1" v="40">irojatzi ariitan-takari iwankoki Zacarías, owithata-paakaro Elisabet. </v>
<v b="LUK" c="1" v="41">Okanta okimawakiro Elisabet owithata-paakaro María, ishiwatanaka omotyaatakiri. Tima inkanta-kaana-kityaaro Elisabet Tasorinkantsi, </v>
<v b="LUK" c="1" v="42">oñaawaitanaki sintsiini, okantanaki: “Awirokataki anairori pasini kooya-yitatsiri itasonka-wintai-takimi. Ari inkimityaari aajatzi piwaiyani. </v>
<v b="LUK" c="1" v="43">¿Paitama pipoka-sitan-tanari iriniron-tyaari Nowinkathariti? </v>
<v b="LUK" c="1" v="44">Tima nokimawakimi piwithata-paakana, ishiwatanaka nomotyaatakiri ikimo-siritanaki. </v>
<v b="LUK" c="1" v="45">Kimosirira pinkantajyaa aajatzi awiroka pikimisantakira, tima aritaki omonkaratajyaa okaratzi inintakaa-kimiri Awinkathariti.” </v>
<v b="LUK" c="1" v="46">Opoñaa okantanaki María: Antaroiti nowisiryaa-winta-jyaari Nowinka-thariti, </v>
<v b="LUK" c="1" v="47">Kimosiri nonkanta-wintyaari Pawa wawisaako-sirita-jinani. </v>
<v b="LUK" c="1" v="48">Tima iñaakina okantawita nasinonkaa-waita, tima naaka impiratani, Inkantai-tajina naaka: Antaroiti intasonka-wintai-takiro. </v>
<v b="LUK" c="1" v="49">Tima antaroiti yantzi-mota-kinari matzirori otzimi isintsinka. ¡Tasorintsi onatzi iwairo! </v>
<v b="LUK" c="1" v="50">Irasi iwiro inisironka-yitairi inkarati incharinin-taityaari apaata, Intzimi-rika pinkatha-yitajirini. </v>
<v b="LUK" c="1" v="51">Iro isintsinka imatanta-yitakari. Yapirotzi-tairi ikinkisiryaa-witari yantirimi kantakaapiro-waita-chari. </v>
<v b="LUK" c="1" v="52">Ikaratzi pinkathari-witachari, ikantakaan-takiro Pawa airo ijatakaantaro impinkathariti, Iriitaki iñaapirota-kaari ikaratzi tsinampa-siryaa-witachari. </v>
<v b="LUK" c="1" v="53">Yashaaranta-kaayitari ikaratzi tashaa-niinta-waita-tsiri, Iriima ikaratzi ashaaranta-witachari yaapitha-yitairi tzimimo-witariri imisitowai-takiri. </v>
<v b="LUK" c="1" v="54">Inisironkatairi Israel-iiti, tima impiratani inayitaki. Ti impyaakotyaari inisironka-yitziri, </v>
<v b="LUK" c="1" v="55">Tima iro ikasiya-kaakiriri pairani awaisatzitini, Yitanari Abraham aajatzi inkarati incharinin-tayita-jyaari kanta-jitaa-chani. </v>
<v b="LUK" c="1" v="56">Ari osaikimo-waita-paintziro María iroka Elisabet ikaratzi mawa kasiri, irojatzi opiyantajari owankoki iroori. </v>
<v b="LUK" c="1" v="57">Okanta apaata, tzimaki Elisabet otomi. </v>
<v b="LUK" c="1" v="58">Ari ipokajiitaki oshininka-payi ikimo-siri-winta-jiitziro, tima iyojiitaki antaro inisironkatakiro Pawa. </v>
<v b="LUK" c="1" v="59">Ikanta imaakota-paaki 8 kitaitiri iinchaa-niti, yaanakiri intomisitaa-nitaitiri. Ari inintawitaitaka impaitai-tirimi Zacarías, yaakotiri iwairo iriri. </v>
<v b="LUK" c="1" v="60">Titzimaita oninti iriniro, okantanaki iroori: “Airo ipaita Zacarías, impaityaa Juan.” </v>
<v b="LUK" c="1" v="61">Ari ikantai-tanakiro: “¿Paitaka kantakotachari? Tima tikatsi pishininka paitachani Juan.” </v>
<v b="LUK" c="1" v="62">Tima yookota-sitai-takaniri Zacarías isampitai-tziri tsika inintzi impaitiri. </v>
<v b="LUK" c="1" v="63">Ari yookotanaki Zacarías incha-kota yamaitiniri. Ari isankinatakiri, okantzi: “Juan impaityaa.” Ari yokiryaawinta-jiitanaki ikaratzi sampita-kiriri. </v>
<v b="LUK" c="1" v="64">Ari imapoka-sitanaja iñaawaitanaji Zacarías. Antaroiti ipinkathata-nakiri Pawa, iwisiryaa-winta-nakiri. </v>
<v b="LUK" c="1" v="65">Tima antaaro inkiryaapiro-jiitanaki maaroni ishininka-payi Zacarías. Ithonka ikimakoi-tanakiri maaroni tonkaariki-payi iipatsitiki Judá-iti. </v>
<v b="LUK" c="1" v="66">Pampitha-siri ikantajiita ikaratzi kimakowinta-kiriri, ikantajiitzi: “¿Tsikama impaityaaka apaata yoka iinchaa-niki?” Tima kimpoyaa-winta iwakiri Awinkathariti yoka iinchaa-niki.” </v>
<v b="LUK" c="1" v="67">Ikanta Zacarías, asitariri iinchaa-niki, ikantakaa-nakari Tasorinkantsi ikamantantanaki, ikantzi: </v>
<v b="LUK" c="1" v="68">Kimosiriwintaari inatzii Awinkathariti Pawa, iwawani Israel-iiti, Ipokaki iwatsinaryaa-koyitairi ikaratzi yasitari irirori. </v>
<v b="LUK" c="1" v="69">Ityaanka-kairi iriipirori Owawisaa-kotan-tatsiri, Iriitaki ishininka-mirinka icharini David, impiratani. </v>
<v b="LUK" c="1" v="70">Irootaki ikamantantakiri pairani tasorin-tsita-tsiri Kamantan-tzinkari-payi. </v>
<v b="LUK" c="1" v="71">Iriitaki owawisaa-koyitainiri itzimawita oshiki kisaniintairi. </v>
<v b="LUK" c="1" v="72">Tima inisironkatai imonkaratajiro ikantakiri pairani awaisatzitini, Osiriki iwakiro tasorin-tsita-tsiri ikasiya-kaakiriri pairani. </v>
<v b="LUK" c="1" v="73">Tima ikanta-pirotakiri pairani acharinini Abraham, Onkarati inkasiya-kaiyaariri. </v>
<v b="LUK" c="1" v="74">Yookakaa-wintai itzimayiwita kisaniinta-yitairi, Tikatsi antharowan-tawaitajyaa ankimisantajiri irirori. </v>
<v b="LUK" c="1" v="75">Kitisiri ankantajyaa. Kamiithasiri ankanta-winta-jyaari maaroni kitaitiri. </v>
<v b="LUK" c="1" v="76">Irooma awiroka notomi, impaitaitimi Iyamanta-niriti Jinoki-satzi. Tima awirokataki jiwatairini Awinkathariti, piwamiithatainiri tsika inkinayitanaki. </v>
<v b="LUK" c="1" v="77">Awiroka kamantairini ashininka-payi, iyotanta-jyaari iriitaki owawisaa-kotan-tsiri. Iriitaki pyaakotairini ikaaripiro-siri-waiwitaka. </v>
<v b="LUK" c="1" v="78">Tima antaroiti okantaka inisironkatai Pawa, Ityaanta-kairi poñaachari inkitiki ikimita-kota-paakaro owakira okitaityaa-manaji. </v>
<v b="LUK" c="1" v="79">Ikitainkata-kotairi saikayita-tsiri otsitini-kitzi. Ikitainkata-kotairi ikaratzi otsiman-kakowitakari yaampari yotakaan-tatsiri ijata-jitatyii sarinka-winiki. Iriitaki kimosiriwinta-kaayitaini aniitan-tajyaaro awotsi isaikan-taitari kamiitha. </v>
<v b="LUK" c="1" v="80">Tima kamiitha ikimotatzi iinchaa-niki, ñaapirosiri ikanta. Ari isaikawaitzi otzisi-masiki, irojatzi omonkaratan-takari iñaakajyaari ishininka-payi Israel-iiti. </v>
<v b="LUK" c="2" v="1">Ikanta apaata César Augusto, iwinkathariti wirakocha-payi, ikantakaantaki isankinata-kotyaa maaroni atziri-payi. </v>
<v b="LUK" c="2" v="2">Aripaiti omapokaka isankinata-koityaa ijiwatantari Cirenio anta Tonkaironiki. </v>
<v b="LUK" c="2" v="3">Ari ijajiitaki maaroni atziri isankinata-koyityaa inampiki tsika ipoñaayita pairani icharini. </v>
<v b="LUK" c="2" v="4">Irootaki isitowa-tanakari irirori José, ipoñaanaka Kasiyakaawini saikatsiri Tapowiniki, ijatiro tsika itzimaki pairani pinkatharini David, ipaitai-tziri Tantapankoni saikatsiri iipatsitiki Judá-iti. Tima yoka José icharini inatzi pinkatharini David. </v>
<v b="LUK" c="2" v="5">Ari isankinata-kotyaari irirori aajatzi iinathori María ikasiyakari iinantyaaro, otzimi motyaatain-tsiri. </v>
<v b="LUK" c="2" v="6">Ikanta yariijiitakara Tantapankoniki, ari omonkarataka ontzimaa-nitan-tyaari María. </v>
<v b="LUK" c="2" v="7">Ari itzimakiri itakarori otomi. Oponatakiri, onaryaakiri iwamintoki ipiraitari, tima ti oñaapaaki tsika omaapaaki. </v>
<v b="LUK" c="2" v="8">Tzimatsi aamaako-wintariri ipira-payi intyaatsikaini nampitsiki Tantapankoniki, yaakowintaro tsitini-paiti isaakiwintziri ipira-payi. </v>
<v b="LUK" c="2" v="9">Iriitaki iñaakakari Imaninkariti Pawa. Tima ikitainkata-kotan-tapaakari iwaniinkaro Pawa. Antaro itharoka-tajiita-nakari. </v>
<v b="LUK" c="2" v="10">Ari iñaanata-nakiri, ikantziri: “Airo pitharowakana, namatziimi Kamiithari Ñaantsi, irootaki oimosirinkairini maaroni atziri. </v>
<v b="LUK" c="2" v="11">Tzimataiki iroñaaka Owawisaa-kotan-tsiri inampiki pinkatharini David, iriitaki Saipatzii-totaari Awinkathariti. </v>
<v b="LUK" c="2" v="12">Iroka piyotan-tyaariri: Ari piñaakiri imponaitiri iinchaa-niki inaryii-takiri iwamintoki ipiraitari.” </v>
<v b="LUK" c="2" v="13">Imapoka-sita ikoñaata-paaki oshiki inkiti-wiri itsipata-paakari Maninkari, iwisiryaawinta-paakari Pawa, ikantajiitzi: </v>
<v b="LUK" c="2" v="14">¡Oshiki okamiitha-taitzi otzimi-motziri iwaniinkaro Pawa saikatsiri ojinoki-pirotzi inkiti! ¡Isaikayitaji kamiitha iyaminthaani aka kipatsiki! </v>
<v b="LUK" c="2" v="15">Ikanta ipiyanaja Maninkariiti inkitiki, ikanta-wakaanaka aamaako-wintariri ipira-payi: “Thami ajati Tantapankoniki, aminaitiro opaita awisain-tsiri. Aritaki añiirori ikamanta-kairi Pawa.” </v>
<v b="LUK" c="2" v="16">Tima sintsiini ijajiitanaki, irojatzi iñaanta-paakarori María aajatzi José, onaryaakiri iinchaa-nikiti iwamintoki ipiraitari. </v>
<v b="LUK" c="2" v="17">Ikanta iñaapaakiri, ikamantanta-paakiro okaratzi ikamanta-kiriri Maninkari. </v>
<v b="LUK" c="2" v="18">Tima okiryaantzi ikantajiitanaka ikaratzi kimayita-kiriri aamaako-wintariri ipira-payi ikinkitha-waitzi. </v>
<v b="LUK" c="2" v="19">Irooma María, osiriki owiro iroori okaratzi ikantai-tapaa-kirori. </v>
<v b="LUK" c="2" v="20">Ari ipiyanaari yokaiti aamaako-wintariri ipira-payi, iwisiryaawinta-nakari Pawa, ikimosiriwintanakiri, tima iñaakiro okaratzi ikimakiri ikamantai-takiri. </v>
<v b="LUK" c="2" v="21">Ari maakota-paaki 8 kitaitiri iinchaa-niki, yaitanakiri intomisitaa-nitaitiri. Ari ipaitai-takiri “Jesús,” tima aritaki ikantzi-takari Maninkari tsika impaityaa tikira-mintha omotyaatiriita María. </v>
<v b="LUK" c="2" v="22">Okanta omonkarataka imairinta-jiita imonkaratan-tyaarori Ikantakaantani jiwarini Moisés. Ari yaitanakiri iinchaa-niki Aapatyaawiniki yasita-kayi-tyaari Pawa. </v>
<v b="LUK" c="2" v="23">Irootaki imonkaratan-tyaarori Iñaani Pawa, kantatsiri: Iriirika sirampari ojiwatziri kooya, yasita-kayi-tyaari Awinkathariti, itasorintsiti inatyii. </v>
<v b="LUK" c="2" v="24">Imatantyaarori imonkaratiro Iñaani Pawa, ontzimatyii yasitakai-yaari yatsipita-kaani: Apiti tookitzi, airorika inkarati apiti yanini siro. </v>
<v b="LUK" c="2" v="25">Tzimatsi anta Aapatyaawiniki paitachari Simeón. Tampatzika-siriri inatzi irirori, pinkatha-tasorintsitsiri inatzi, isaika-siritan-takari Tasorinkantsi. Iriitaki oyaawintarori yoimosirinkai-tairi ishininka-payi Israel-iiti. </v>
<v b="LUK" c="2" v="26">Iriitaki iyosirita-kaakiri Tasorinkantsi, airo ikamita irirori irojatzi iñaanta-kyaariri Isaipatzii-totani Pawa. </v>
<v b="LUK" c="2" v="27">Ikantakaakari Tasorinkantsi, pokaki tasorintsi-pankoki. Ikanta yariita-kaapaakari iriri Jesús tasorintsi-pankoki imonkaratan-tyaarori Ikantakaan-taitsiri, </v>
<v b="LUK" c="2" v="28">ithomaa-wakiri Simeón yoka iinchaa-niki, iwisiryaawinta-nakari Pawa, ikantzi: </v>
<v b="LUK" c="2" v="29">Monkarataka Nowinkathariti okaratzi pikanta-kinari, Pisinitina nonkami, tima pimpiratani piwakina. </v>
<v b="LUK" c="2" v="30">Tima noñaanajiri owawisaa-kotan-taniri, </v>
<v b="LUK" c="2" v="31">Iriitaki pityaan-takiri iñaayitairi maaroni atziri-payi, </v>
<v b="LUK" c="2" v="32">Iriitaki kitainkata-kotairini atziri-payi kaari noshininkata, Iriitaki kantakai-yaaroni impinka-thaitan-tyaariri noshininka Israel-iiti pasitari awiroka. </v>
<v b="LUK" c="2" v="33">Tima okiryaantzi ikantanaka José aajatzi María okimiro ikantai-tziriri iinchaa-nikiti. </v>
<v b="LUK" c="2" v="34">Ikanta Simeón yamana-kota-nakiri iriri iinchaa-niki intasonka-wintai-takiri. Ipoñaa ikantanakiro iriniro: “¡María! Yoka iinchaa-niki iriitaki kantakai-yaaroni iwasankitaan-taityaari oshiki ashininka Israel-iiti. Irijatzi kantakai-yaaroni yawisako-siritan-tajyaari aajatzi oshiki ashininka-payi. Iñaakan-tayita-paakiri kaari iñaapiintaitzi. Iro kantacha oshiki maimanitirini. </v>
<v b="LUK" c="2" v="35">Tima yoka iinchaa-niki iriitaki ñaakantironi okaratzi ikinkitha-siritzi-takari. Iro kantacha, antaro piwasiritajyaa awiroka osiyawaityaaromi awisari-tatyiimi wisamintotsi.” </v>
<v b="LUK" c="2" v="36">Ari osaiki aajatzi kooya paitachari Ana, Kamantantzinkaro onatzi iroori, irisinto Fanuel icharinini Aser. Antyasiparotaki iroori. Aawitaka oimi ainiro omainarota-paaki, okaratzi 7 osarintsi otsipawitakari oimi. </v>
<v b="LUK" c="2" v="37">Tzima-kotaki okaratzi 84 osarintsiti okinankarotaki iroori. Asi owiro osaiki tasorintsi-pankoki, aakowintaro kitaitiri aajatzi tsitiniri amani, omashika-wintakiro. </v>
<v b="LUK" c="2" v="38">Ari opokapaakiri aajatzi iroori, owisiryaawinta-paakari Pawa. Ari okinkithata-kota-nakiri iinchaa-niki, ithonka ikimajiitakiro ikaratzi oyaawintarori yookakaa-wintai-tairi Aapatyaawini-satzi. </v>
<v b="LUK" c="2" v="39">Aritaki imonkaratakiro Ikantakaantsiri Pawa, piyaja Tapowiniki osaikira inampi Kasiyakaawiniki. </v>
<v b="LUK" c="2" v="40">Tima kimosiri ikanta ikimotatzi iinchaa-niki, aikiro ijatatzii isintsitzi, yotaniki ikanta. Kaminthaa iwakiri Pawa. </v>
<v b="LUK" c="2" v="41">Yasi iwiro asitariri Jesús ijatzi osarintsiki-payi anta Aapatyaawiniki yoimosirinkiro Anankoryaantsi. </v>
<v b="LUK" c="2" v="42">Aritaki tzimaki Jesús okaratzi 12 isarintsiti, jaitijiitaki Aapatyaawiniki, tima irootaki yamijiitari yoimosirinkyaa. </v>
<v b="LUK" c="2" v="43">Aritaki karataki yoimosirinka-jiita, piyajiitaja asitariri, irojatzi isaikanaki irirori Jesús Aapatyaawiniki, titzimaita iyoti iriri aajatzi iriniro. </v>
<v b="LUK" c="2" v="44">Isiyakaantzi jiwataji itsipayitanaari ikarajiitzi. Aniitaki aparoni kitaitiri, ari isampiwitakari ishininka-payi ikaratzi ipiyajiitaja. </v>
<v b="LUK" c="2" v="45">Titzimaita iñaajiri. Irootaki ipiyanta-naari Aapatyaawiniki yamina-panatiri. </v>
<v b="LUK" c="2" v="46">Tima okaratzi mawa kitaitiri iñaantaariri isaiki Tasorintsi-pankoki, ikinkitha-waita-kairi ikaratzi yotakotzirori Ikantakaan-taitani, isatikai-takiri niyaanki, isampi-minthatziri. </v>
<v b="LUK" c="2" v="47">Tima inkarati kimakiriri yakayitakiro okaratzi isampitai-tziriri, okiryaantzi ikantajiita iñaakiri omapiro iyota-nita. </v>
<v b="LUK" c="2" v="48">Ikanta iñaapajiri asitariri, okiryaantzi ikantapaaka aajatzi irirori, oñaanata-paakiri iriniro, okantziri: “Notomí, ¿tsikama pinkantinaka? Oshiki namina-minatakimi notsipatari piri, antaroiti pimintharowakina.” </v>
<v b="LUK" c="2" v="49">Ari yakanaki irirori, ikantanaki: “¿Paitama pamina-minatan-tanari? ¿Tima piyoti okowa-pirotatyaa nosaiki iwankoki Asitanari?” </v>
<v b="LUK" c="2" v="50">Titzimaita ikimathatiro asitariri okaratzi ikantakiri. </v>
<v b="LUK" c="2" v="51">Yaanajiri, jaitijiitaji Kasiyakaawiniki. Ti impiyatha-waityaa okaratzi impiratai-tariri. Irooma iriniro Jesús osiriki owakotziri okaratzi yantziri. </v>
<v b="LUK" c="2" v="52">Aikiro ijatatsi ikimotatzi Jesús, yotaniki ikantaka. Iyaminthaani iwakiri Pawa. Ari ikimitaa-kiriri aajatzi atziri-payi iyaminthaani iwiri. </v>
<v b="LUK" c="3" v="1">Aritaki tzimaki okaratzi 15 osarintsi ipinkathari-wintantzi wirakocha Tiberio César maaroni anta. Iwakiri inampiri paitachari Poncio Pilato ijiwariti iipatsitiki Judá-iti. Iriitaki owakiriri Herodes ijiwariti Tapowiniki. Ari ikimitaakiri Felipe iririntzi Herodes, iwakiri ijiwariti Iturea-ki aajatzi Traconite-ki. Aajatzi ikimitakiri Lisanias, iwakiri ijiwariti Abilinia-ki. </v>
<v b="LUK" c="3" v="2">Iriira Impira-tasorintsi-piroriiti anta yoka Anás aajatzi Caifás. Aripaiti ikinkitha-waita-kaakiri Pawa itomi Zacarías paitachari Juan anta otzisi-masiki. </v>
<v b="LUK" c="3" v="3">Irootaki ijatantakari Juan intatzikiro Owaryiinkaarini, ithonka yaniitakiro nampitsi okaratzi tzimatsiri anta, ikinkithata-kotakiro kiwaataantsi, ikantzi: “Piwashaantairo pantayitziro kaari-pirori, pinkiwaa-winta-jyaari Awinkathariti Pawa, aritaki impyaakoi-tajimiro pikaaripiro-waitaki.” </v>
<v b="LUK" c="3" v="4">Ari omonkaratari isankinatakiri pairani Kamantan-tzinkari Isaías, ikantaki: Tzimatsi kaimapain-tsini otzisi-masiki, inkantan-tapaaki: Piwamiithatainiri Awinkathariti tsika inkinapaaki, Pinkimita-kaantiro itampatzikai-tziro awotsi. </v>
<v b="LUK" c="3" v="5">Omamiri-pathatai otinkanaa-yitzi, Owintini-yitaji otzisi, Tampatzika onkantajyaa awotsi okaratzi tzipiwita-chari, Tima owintini-pankaa onkanta-yitajyaa. </v>
<v b="LUK" c="3" v="6">Ari iñaajiro maaroni atziri tsika ikanta Pawa iwawisaa-kotantzi. </v>
<v b="LUK" c="3" v="7">Ikantayita-wakiri atziri pokayitain-tsiri inkiwaatyaa: “Ti pikamiithasiri-jiiti awiroka, pikimita-sitakari maranki. ¿Pisiyakaantaki airo iwasankitaaitaimi? </v>
<v b="LUK" c="3" v="8">Omapiro-rika piwashaantajiro pikaaripiro-siri-waitzi, pikamiithasiri-yitaji, pinkimityaaro pankirintsi kithota-tsiri. Airo pikanta-siri-waitzi: ‘Naaka icharini nowaisatzitini Abraham.’ Pinkimi nonkantimi: Airo pikantakaapiro-waita-sita pinkimita-kaantyaa awiroka ikowa-pirotani Pawa, kantatsi yatzirita-kairo iroka mapi, irootaki impoyiita-jyaarini incharini-yitajyaari awaisatzitini Abraham. </v>
<v b="LUK" c="3" v="9">Airorika osiyaaro pankirintsi kithokita-tsiri, ichikakai-takaro shiicha pankirintsi-ponkitziki kaari kithokita-tsini, yaitakiro iitaitiro. </v>
<v b="LUK" c="3" v="10">Ikanta atziri-payi isampita-nakiri, ikantziri: “¿Paitama nantajiri?” </v>
<v b="LUK" c="3" v="11">Ari yakanakiri, ikantzi: “Tzimatsi-rika apiti piithaari, pimpiri aparoni kaari otzimi-motzi. Tzimatsi-rika piwariti, ari pinkimitakiro aajatzi.” </v>
<v b="LUK" c="3" v="12">Ipoñaa ipokajiitaki sintsiwintan-tatsiri yamaitiniri kiriiki inintzi inkiwaatyaa, ikantapaakiri: “Yomitaan-tanirí, ¿paitama nantajiri naaka?” </v>
<v b="LUK" c="3" v="13">Ikantakiri: “Airo panaakairo ikantai-takimiri onkarati pinkowa-kotantiri.” </v>
<v b="LUK" c="3" v="14">Ipoñaa ikantaki owayiriiti irirori: “Naaka, ¿paitama nantajiri?” Yakanakiri, ikantzi: “Airo pasaryii-matanta, airo pithaiya-kotanta onkantyaa paapithatan-tyaariri atziri tsika-rika ompaityaa. Pinkimo-siri-wintiri ikaratzi ipinaitzimiri awiroka.” </v>
<v b="LUK" c="3" v="15">Tima oshiki ikinkithasirita-kaakari Juan maaroni atziri-payi, ikanta-siri-jiitzi: “¿Kaarima yoka Saipatzii-totaari?” </v>
<v b="LUK" c="3" v="16">Irootaki ikantan-tanakariri Juan maaroni atziri, ikantziri: “Apatziro-machiini nokiwaatantaro naaka nijaa. Iro kantacha, awotsikitaki matzirori ipinkathari-pirotzi, nopinkathatzi-tataikari naaka. Ti onkanti inkimita-kaantina impiratani nonthopaan-tyaaniriri ikyaantari iitziki. Tima iriitaki kimitakaan-tyaaroni inkiwaatan-tairimi Tasorinkantsi, yoiti-siritan-tairimi paamari. </v>
<v b="LUK" c="3" v="17">Tima yairikakiro irirori itikaiki-minto, irootaintsi inkaratiro intikai-kiwaiti. Iwakoyitairo kamiithari okithoki pankirintsi, intayi-maita-jyaaro otakii-riki.” </v>
<v b="LUK" c="3" v="18">Irootaki iroka-payi ñaantsi ikantakiri Juan ikinkithata-kairi maaroni atziri-payi Kamiithari Ñaantsi. </v>
<v b="LUK" c="3" v="19">Ari ikimitaa-kiriri aajatzi Herodes pinkatha-ritatsiri, iyomitaa-witakari, yaakirora Herodías iinanta-witari Felipe iririntzi. Tima tzimatsi aajatzi oshiki pasini kaari-piro yantayitakiri. </v>
<v b="LUK" c="3" v="20">Iroora owatsi-pirota-kirori yantakiri Herodes yasita-kota-kaantakiri Juan. </v>
<v b="LUK" c="3" v="21">Ikanta ikiwaatziri Juan maaroni atziri-payi, ari ikiwaata-kiriri aajatzi Jesús. Yamana-minthaitzi Jesús, kimiwaitaka asitaryaa-nakityii-yaami inkiti. </v>
<v b="LUK" c="3" v="22">Ari iñiitaki isaawiin-kasita-paakari Tasorinkantsi ikimita-paakari siro. Ikimaitatzii inkitiki ikantai-tanaki: “Awirokatakira Notomi nitako-pirotani. Oshiki nokimo-siri-wintakimi.” </v>
<v b="LUK" c="3" v="23">Ikanta itanta-nakarori Jesús yantayitakiri, ari tzimaki 30 isarintsiti. Ikantaitzi iri tomintakari José. Tominta-nakariri José ipaita Elí, </v>
<v b="LUK" c="3" v="24">tominta-nakariri Elí ipaita Matat, tominta-nakariri Matat ipaita Leví, tominta-nakariri Leví ipaita Melqui, tominta-nakariri Melqui ipaita Jana, tominta-nakariri Jana ipaita José, </v>
<v b="LUK" c="3" v="25">tominta-nakariri José ipaita Matatías, tominta-nakariri Matatías ipaita Amós, tominta-nakariri Amós ipaita Nahum, tominta-nakariri Nahum ipaita Esli, tominta-nakariri Esli ipaita Nagi, </v>
<v b="LUK" c="3" v="26">tominta-nakariri Nagai ipaita Maat, tominta-nakariri Maat ipaita Matatías, tominta-nakariri Matatías ipaita Semei, tominta-nakariri Semei ipaita José, tominta-nakariri José ipaita Judá, </v>
<v b="LUK" c="3" v="27">tominta-nakariri Judá ipaita Joana, tominta-nakariri Joana ipaita Resa, tominta-nakariri Resa ipaita Zorobabel, tominta-nakariri Zorobabel ipaita Salatiel, tominta-nakariri Salatiel ipaita Neri, </v>
<v b="LUK" c="3" v="28">tominta-nakariri Neri ipaita Melqui, tominta-nakariri Melqui ipaita Adi, tominta-nakariri Adi ipaita Cosam, tominta-nakariri Cosam ipaita Elmodam, tominta-nakariri Elmodam ipaita Er, </v>
<v b="LUK" c="3" v="29">tominta-nakariri Er ipaita Josué, tominta-nakariri Josué ipaita Eliezer, tominta-nakariri Eliezer ipaita Jorim, tominta-nakariri Jorim ipaita Matat, </v>
<v b="LUK" c="3" v="30">tominta-nakariri Matat ipaita Leví, tominta-nakariri Leví ipaita Simeón, tominta-nakariri Simeón ipaita Judá, tominta-nakariri Judá ipaita José, tominta-nakariri José ipaita Jonán, tominta-nakariri Jonán ipaita Eliaquim, </v>
<v b="LUK" c="3" v="31">tominta-nakariri Eliaquim ipaita Melea, tominta-nakariri Melea ipaita Mainán, tominta-nakariri Mainán ipaita Matata, tominta-nakariri Matata ipaita Natán, </v>
<v b="LUK" c="3" v="32">tominta-nakariri Natán ipaita David, tominta-nakariri David ipaita Isaí, tominta-nakariri Isaí ipaita Obed, tominta-nakariri Obed ipaita Booz, tominta-nakariri Booz ipaita Salmón, tominta-nakariri Salmón ipaita Naasón, </v>
<v b="LUK" c="3" v="33">tominta-nakariri Naasón ipaita Aminadab, tominta-nakariri Aminadab ipaita Aram, tominta-nakariri Aram ipaita Esron, tominta-nakariri Esron ipaita Fares, tominta-nakariri Fares ipaita Judá, </v>
<v b="LUK" c="3" v="34">tominta-nakariri Judá ipaita Jacob, tominta-nakariri Jacob ipaita Isaac, tominta-nakariri Isaac ipaita Abraham, tominta-nakariri Abraham ipaita Taré, tominta-nakariri Taré ipaita Nacor, </v>
<v b="LUK" c="3" v="35">tominta-nakariri Nacor ipaita Serug, tominta-nakariri Serug ipaita Ragau, tominta-nakariri Ragau ipaita Peleg, tominta-nakariri Peleg ipaita Heber, tominta-nakariri Heber ipaita Sala, </v>
<v b="LUK" c="3" v="36">tominta-nakariri Sala ipaita Cainán, tominta-nakariri Cainán ipaita Arfaxad, tominta-nakariri Arfaxad ipaita Sem, tominta-nakariri Sem ipaita Noé, tominta-nakariri Noé ipaita Lamec, </v>
<v b="LUK" c="3" v="37">tominta-nakariri Lamec ipaita Matusalén, tominta-nakariri Matusalén ipaita Enoc, tominta-nakariri Enoc ipaita Jared, tominta-nakariri Jared ipaita Mahalaleel, tominta-nakariri Mahalaleel ipaita Cainán, </v>
<v b="LUK" c="3" v="38">tominta-nakariri Cainán ipaita Enós, tominta-nakariri Enós ipaita Set, tominta-nakariri Set ipaita Adán, tominta-nakariri Adán iriitaki Pawa. </v>
<v b="LUK" c="4" v="1">Tima isaika-siritan-tanakari Jesús Tasorinkantsi, ipiyaja ipoñaajaro Owaryiinkaariniki. Tima ikantakaakari Tasorinkantsi jataki otzisi-masiki. </v>
<v b="LUK" c="4" v="2">Ari isaikakiri anta okaratzi 40 kitaitiri, inintawitaka Kamaari inkaaripiro-sirita-kairimi. Tima tikatsi iyaari anta, ayimatakiri itashi. </v>
<v b="LUK" c="4" v="3">Ikantawita-paakari: “Omapirota-tyaarika Itomintami Pawa, pimpyiiro owaritintsi iroka mapi.” </v>
<v b="LUK" c="4" v="4">Ari yakanakiri Jesús, ikantanakiri: “Tzimatsi sankinarintsi kantatsiri: Ti apatziro owañaantzi okaratzi iwaitari, tima irootaki owañaa-pirotan-tatsiri ankimisantajirori okaratzi ikantairi Pawa.” </v>
<v b="LUK" c="4" v="5">Ikanta Kamaari yaanakiri Jesús tonkaariki. Ari ikoñaatakaa-paintziro maaroni nampitsi ipinkathari-yitzi atziri. </v>
<v b="LUK" c="4" v="6">Ikantapajiri: “Ari nonkanta-kaakyaaro impinkathatimi piñaayitakiri, ari nompakimiro aajatzi iwaniinkaro. Tima naaka yasitakaitaka maaroni, ari onkantaki nopiri itzimi-rika nonintziri. </v>
<v b="LUK" c="4" v="7">Aririka pimpinkathatakina, maaroni ikaratzi piñaakiri, awiroka asitana-jyaaroni.” </v>
<v b="LUK" c="4" v="8">Ari yakanakiri Jesús, ikantziri: “Tzimatsi isankinaitaki pairani, kantatsiri: Pimpinkathatiri Piwawani, iriitaki pinkimisantiri apaniro.” </v>
<v b="LUK" c="4" v="9">Ikanta Kamaari yaanakiri Aapatyaawiniki, yatiita-kaapaakiri jinoki otawantoki tasorintsi-panko. Ikantawita-paari: “Omapiro-rika Itomintami Pawa, pimitayi osaawikinta. </v>
<v b="LUK" c="4" v="10">Pinkinkithasiritiro isankinai-takiri pairani okantzi: Ari intyaan-takimiri Pawa Imaninkariti yaamaako-wintyaami, </v>
<v b="LUK" c="4" v="11">Iriitaki thomaimini airo pantziwa-tantaro mapi piitziki.” </v>
<v b="LUK" c="4" v="12">Ari yakanakiri Jesús, ikantziri: “Iroka ikantaitaki aajatzi pairani: Ti onkamiithati piñaantyaari Piwinkathariti Pawa.” </v>
<v b="LUK" c="4" v="13">Tira imatasityaari yitsinampairi Kamaari inkaaripiro-sirita-kairi Jesús, yintainainitaa-paintari kapichiini. </v>
<v b="LUK" c="4" v="14">Ikanta ijatairo Jesús Tapowiniki, okyaantapakari isintsinka Tasorinkantsi. Ithonka ikimakoi-tanakiri anta inampiitiki. </v>
<v b="LUK" c="4" v="15">Iyomitaan-tayitaki tsika yapatota-piintaita. Oshiki kimosiriwintana-kiriri anta. </v>
<v b="LUK" c="4" v="16">Ikanta ipiyaaro Jesús Kasiyakaawiniki, ariitaja inampiki tsika yantaritaki pairani. Ari omonkaratapaja kitaitiri imakoryaan-taitari, jataki yapatota-piintaita, irootaki yamita-piintakari irirori. Ari ikatziyanaka iñaanatiro sankinarintsi. </v>
<v b="LUK" c="4" v="17">Ipaitakiri isankinari Kamantan-tzinkarini Isaías. Ikanta yampinai-ryaakiro sankinarintsi, yaminakiro tsika osankinataka, kantatsiri: </v>
<v b="LUK" c="4" v="18">Isaikantana Itasorinka Pawa, Tima iriitaki saipatzii-tota-kinari. Ityaankakina nonkinkithata-kaajiri asinonkainkari Kamiithari Ñaantsi. Nowatsinaryaa-kotajiri okantzimo-siri-waitari. Nonkaman-tajiri inosikaitani nonkantajiri: “Aritaki pisaika-siwaitajyaa yasitako-witai-takami.” Aritaki naminakaa-yitajiri mawityaakiri-payi, Aritaki nookakaa-wintajiri ikaratzi impira-waitaitari. </v>
<v b="LUK" c="4" v="19">Ityaankakina nonkinkithati: “Iroñaaka osarintsiki ari inkaminthaajairi aroka-payi Pawa.” </v>
<v b="LUK" c="4" v="20">Ipoñaa yampinaita-najiro Jesús sankinarintsi, ipanajiri jiwatzirori kinkitharintsi, saikanaki. Tima okiryaantzi iwakiri maaroni atziri ikaratzi saikain-tsiri yapatota-piintaita. </v>
<v b="LUK" c="4" v="21">Ari yitanakaro ikantanaki: “Omonkaratzi-motakami iroñaaka iroka Sankinarintsi okaratzi pikimakiri noñaanata-kimiro.” </v>
<v b="LUK" c="4" v="22">Tima okiryaantzi ikantajiitanaka ikaratzi kimakiriri inkinkithataki Jesús kamiithaini. Ikantajiitzi: “¿Kaarima yoka itomi José?” </v>
<v b="LUK" c="4" v="23">Irojatzi ikantan-tanakariri: “Kimitaka ari pinkantakina: ‘Intsityaa aawintan-tzinkari paawintyaa awiroka. Tima oshiki nokimako-wintakimi pantayitakiri Capernaum, intsityaa pantapajiro aajatzi aka pinampiki.’ ” </v>
<v b="LUK" c="4" v="24">Aikiro ikantana-kitzii Jesús: “Omapirotatyaa nonkantimiri, asi owiro ti impinkathataitiri Kamantan-tzinkari inampiki irirori. </v>
<v b="LUK" c="4" v="25">Tima omapirotyaa iroka, pairani ainiro isaikawitani Elías, ti omparyaa-jiranki inkani okaratzi mawa osarintsi aajatzi 6 kasiri anta inampitsitiki Israel-iiti, antaroiti itashiniintaitaki. Oshiki kinankaro tzimawita-chari anta, </v>
<v b="LUK" c="4" v="26">iro kantacha, ti intyaan-taitiri Elías ijata-sitiro kinankaro ishininka, apatziro ityaantai-takiri ijata-sitiro pasini-sato kaari ishininkatyaa anta nampitsiki Sarepta saikatsiri Simaaki </v>
<v b="LUK" c="4" v="27">Ari okimitakari aajatzi ainiro isaikawita Kamantan-tzinkari Eliseo, tzimawita-charanki inampitsitiki Israel-iiti oshiki mantsiyari pathaa-waita-tsiri. Iro kantachari ti intyaan-taitiri Eliseo yisita-kota-kaaji aparoni, iri ityaantaitaki Naamán kaari ishininkatyaa poñaachari Tonkaironiki, yisita-kota-kaajiri.” </v>
<v b="LUK" c="4" v="28">Ikanta ikimajiitaki ikaratzi saikain-tsiri yapatota-piintaita, antaroiti ikisajiitanaka. </v>
<v b="LUK" c="4" v="29">Ikatziya-jiitanaka, yaitanakiri Jesús owiraa-thapita nampitsi tsika osaiki impirita inintajiitzi intziryiirimi. </v>
<v b="LUK" c="4" v="30">Iro kantacha Jesús, isiya-pithata-nakari isatikan-tanakari niyaanki, jataji. </v>
<v b="LUK" c="4" v="31">Ikanta yoirinkaja Jesús nampitsiki Capernaum saikatsiri Tapowiniki. Iyomitaa-yitapajiri atziri kitaitiri imakoryaan-taitari. </v>
<v b="LUK" c="4" v="32">Tima ti omañaa isintsinka iyomitaantzi, okiryaantzi ikantajiitaka ikaratzi kimirori iyomitaan-tziri. </v>
<v b="LUK" c="4" v="33">Okanta anta tsika yapatota-piintaita, ari isaikakiri atziri yaakiri piyari, kaimanaki sintsiini, </v>
<v b="LUK" c="4" v="34">ikantzi: “Jesús, Kasiyakaawini-satzi, noyotzimi naaka, awirokataki Itasorintsiti Pawa. Iro pipokantari aka papirojiitina.” </v>
<v b="LUK" c="4" v="35">Ari ikisathata-nakiri Jesús, ikantanakiri: “¡Pimairiti piyarí, pijatai! Ari ityaanaki atziri iwashaanta-najiri iwiyariti, titzimaitya iwasinonkaa-nakiri.” </v>
<v b="LUK" c="4" v="36">Okiryaantzi ikantanaka atziri-payi, ikanta-wakaanaka: “¿Paitakama iroka ñaantsi? Tzimatsi isintsinka yiitsinampaan-tairi imisiyiri piyari ikisathatakiri.” </v>
<v b="LUK" c="4" v="37">Tima ithonka ikimakoi-tanakiri Jesús maaroni anta inampiitiki. </v>
<v b="LUK" c="4" v="38">Ikanta isitowanaki Jesús yapatota-piintaita, kyaapaaki iwankoki Simón. Ikantai-tawakiri: “Omatatziiro irayiro Simón antaroiti katsirinkataantsi.” </v>
<v b="LUK" c="4" v="39">Ari yoiyoota-sita-nakaro onaryaaka iroori, kimiwaitaka inkisathata-kityiiromi katsirinkataantsi. Isita-kotanaki osaawaki-witaka. Apatha-kiro opiriintanaja, aminayita-kiniri opawakiriri. </v>
<v b="LUK" c="4" v="40">Okanta otsitiniityaanaki, yamaita-paakiniri Jesús oshiki atziri nasiwai-yitachari imantsiyari. Ikanta iñaawakiri Jesús, apatziro yantantakari kapichiini irako, isitako-yitanaji. </v>
<v b="LUK" c="4" v="41">Oshiki atziri yaakiri piyari imisitowaki iwiyariti, antaroiti ikaimayitzi piyari, ikantzi: “¡Itomi Pawa pinatzi!” Titzimaita isinitiri iñaawaijiiti piyari, ikisatha-yitakiri, tima iyojiitzi piyari-payi iriitaki Saipatzii-totaari yoka Jesús. </v>
<v b="LUK" c="4" v="42">Okanta okitaititzi-mataki, ananinkanaka Jesús apaniroini, isitowanaki ijatiro otzisi-masiki. Oshiki amina-minatairiri tsika-rika ikinaki. Ikanta iñiitajiri tsika isaiki, ti inintaiti ijataji. </v>
<v b="LUK" c="4" v="43">Irojatzi ikantan-tanakari Jesús: “Ontzimatyii inkimaitiro aajatzi pasiniki nampitsi Kamiithari Ñaantsi tsika okanta-kota ipinkathari-wintantai Pawa. Tima irootaki ityaankan-taita-kanari.” </v>
<v b="LUK" c="4" v="44">Aikiro ijatakaa-nakitziiro Jesús ikinkithatanaki pankotsi tsika yapatotapintaita okaratzi tzimatsiri anta Tapowiniki. </v>
<v b="LUK" c="5" v="1">Okanta aparoni kitaitiri, isaiki Jesús inkaari-thapyaaki anta Piyompi-jaariki. Yatsinaki-matakiri atziri ikaratzi piyotzi-winta-kariri ikimisantziro iñaani Pawa. </v>
<v b="LUK" c="5" v="2">Ari iñaaki apiti pitotsi oowaataka oparaitiki. Ti intitan-tajiita-jyaaro asitarori, tima inkiwajiita-tziiro iithari-minto. </v>
<v b="LUK" c="5" v="3">Titapaaka Jesús pitotsiki. Iriitakira asitaro Simón iroka pitotsi, ikantakiri intyaankiro kapichiini niyankyaaki. Ari isaikan-tanakaro Jesús pitotsi, yitanaaro iyomitaa-yitanajiri atziri. </v>
<v b="LUK" c="5" v="4">Ikanta ithonka-nakiro iyomitaantzi, ikantzi: “Simón, paanakiro piwito niyankyaaki inkaari, ari pisimaatyaari.” </v>
<v b="LUK" c="5" v="5">Ari yakanaki Simón, ikantzi: “Nomawitakaro nosimaata tsitiri-paiti, tikatsi nayi. Awiroka kantanari, aritaki nokantakiro.” </v>
<v b="LUK" c="5" v="6">Imatakiro isimaata Simón, yaaki oshiki sima, iro onthatyiimi iithari-minto. </v>
<v b="LUK" c="5" v="7">Ikaima-wakotairi ikarata-piintziri isimaata yamitakotajiri. Ikanta ijata-sita-nakiri, ikinako-jiitaki pasiniki pitotsi, ijaikitakiro apitiroiti iwito, iroowitain-chami itsitsiya-kota-jiiti. </v>
<v b="LUK" c="5" v="8">Ikanta iñaakiro Simón Pedro kantain-chari, ityiirowa-sita-nakari Jesús, ikantanakiri: “Pintainanintyaana Pinkatharí, kaari-piro-siriri nonatzi naaka.” </v>
<v b="LUK" c="5" v="9">Tima antaroiti itharowanaki Simón iñaakiro yaaki oshiki sima. Ari ikantakari aajatzi itsipajiitakari. </v>
<v b="LUK" c="5" v="10">Imatzita-nakaro Jacobo aajatzi Juan, itomi-payi Zebedeo, tima irijatzi itsipatakari Simón. Iro kantacha Jesús ikantanakiri Simón: “Airo pitharowa-siwaita, onkimita-jyaaro iroñaaka iriimi atziri nosimaata-kaajyaami.” </v>
<v b="LUK" c="5" v="11">Ikanta yaatako-jiitapaji, yooka-nakiro maaroni, iyaataa-jiita-nakiri Jesús. </v>
<v b="LUK" c="5" v="12">Ikanta yariitaka Jesús pasiniki nampitsi, ari ipokakiri antziri pathaa-rontsi. Ari iñaapaakiri Jesús, ityiirowa-sita-paakari, ikantapaakiri: “Pinkatharí, pinintzi-rika, aritaki okantaki pisita-kota-kaajina.” </v>
<v b="LUK" c="5" v="13">Irootaki yakotan-tanakari Jesús, itzinkakiri kapichiini, ikantziri: “Nonintzi, pisita-kotai.” Isitanaki ipathaa-waiwita. </v>
<v b="LUK" c="5" v="14">Ikantawita-waari: “Airo pikamanta-kotana. Apatziro piwanakiro pijata-sitiri Ompira-tasorintsitaari, pantantyaarori Ikantakaantani pairani Moisés, paanakiniri Pawa patsipita-kaani pipira, irootaki iyotantai-tyaari isita-kotaimi.” </v>
<v b="LUK" c="5" v="15">Iro kantacha ithonka ikimakoi-tanakiri Jesús intaina. Oshiki atziri piyotzi-winta-kariri ikimisantziri. Inintajiitzi yisita-kota-kaayitainiri aajatzi imantsiyariti-payi. </v>
<v b="LUK" c="5" v="16">Iro kantacha yintainaryaa-piinta irirori Jesús otzisi-masiki, ari yamaniri. </v>
<v b="LUK" c="5" v="17">Okanta pasini kitaitiri iyomitaantzi Jesús, ari isaikajiitaki Nasitantaniri aajatzi Yomitaan-taniri, iriitaki poñaayitain-chari nampitsiki-payi tzimatsiri anta Tapowiniki, iipatsitiki Judá-iti, poñaayitain-chari aajatzi nampitsiki Aapatyaawini. Tima otsimatakari Jesús isintsinka Pawa, kantatsi yisita-kota-kaayitiri mantsiyari. </v>
<v b="LUK" c="5" v="18">Ari yamaita-paakiri kisoporokiri yanatakoi-takiri inaryaa-mintoki. Inintzi inkyaakaa-paakirimi pankotsiki, inaryaa-kotiri tsika isaikaki Jesús. </v>
<v b="LUK" c="5" v="19">Titzimaita onkanti inkyaakairi, tima oshiki atziri piyotaincha. Yatiita-kaanakiri jinoki pankotsiki, imorontakiro pankotsi, iwayiita-kotakiri tsika ipiyotzi-wintai-takari Jesús. </v>
<v b="LUK" c="5" v="20">Iyotzi Jesús omapiro yawintaakari yokapayi, ikantanakiri kisoporokiri: “¡Ashininká! Ipyaakoi-tajimiro pikaaripiro-siri-witaka.” </v>
<v b="LUK" c="5" v="21">Ikanta ikimajiitaki Yomitaan-taniri aajatzi Nasitantaniri, ikanta-siri-jiitanaki: “Ithainka-tziiri Pawa yokawí. Tima tikatsi kantironi impyaakotantiro kaari-pirori, apatziro Pawa ipyaakotan-tziro.” </v>
<v b="LUK" c="5" v="22">Iyotzimaitaka Jesús ikinkithasiritari yokapayi, isampita-nakiri, ikantziri: “¿Paitama pikinkithasiri-waita-sitantari? </v>
<v b="LUK" c="5" v="23">¿Tima onkamiithati nonkanti: ‘Ipyaakoi-tajimiro pikaaripiro-siri-witaka?’ Irooma pinintziri nonkantiri: ‘Pinkatziyi, pijatai.’ </v>
<v b="LUK" c="5" v="24">Iroñaaka piyotiri Itomi Atziri otzimi-motziri isintsinka aka kipatsiki, aritaki impyaakotairi kaaripiro-siri-witachari.” Ipithoka-sita-nakari kisoporokiri, ikantziri: “Nokantzimi Naaka, pinkatziyi, paanajiro pinaryaa-minto, pijatai piwankoki.” </v>
<v b="LUK" c="5" v="25">Apatha-kiro ipiriintanaka kisoporokiri, yaanajiro inaryaan-tawitari. Tima iwisiryaa-winta ikantawinta-nakari Pawa ijataji iwankoki. </v>
<v b="LUK" c="5" v="26">Tima okiryaantzi ikantajiitanaka ikaratzi ñaakiriri, iwisiryaawinta-yitanakari aajatzi irirori Pawa. Itharon-kakiini ikantajiitzi: “Tira añaapiintiro kimityaaroni iroka.” </v>
<v b="LUK" c="5" v="27">Ikanta isitowa-najira Jesús, iñaapaakiri paitachari Leví. Isaiki irirori, tsika iwakiri jiwari wirakocha isintsiwintantzi yamaitiniri kiriiki, ikantapaakiri: “Piyaatina.” </v>
<v b="LUK" c="5" v="28">Katziyanaka Leví, yookanakiro maaroni, iyaatanakiri. </v>
<v b="LUK" c="5" v="29">Ipoñaa Leví yaanakiri Jesús yoimosirinkyaa iwankoki itsipata-nakari iyomitaani. Ari ijatakiri aajatzi oshiki sintsitan-tatsiri yamaitiniri kiriiki, oshiki pasini-payi jatayitain-tsiri. Ari ikarajiitakiri iwajiita. </v>
<v b="LUK" c="5" v="30">Ikanta Nasitantaniri itsipatakari Yomitaan-taniri, iñaana-minthatakiri iyomitaani Jesús, ikantziri: “¿Paitama pitsipatan-tariri piwajiita aajatzi pirajiitzi kaari-piro-siriri, pintsipatari aajatzi sintsiwintan-tatsiri yamaitiniri kiriiki?” </v>
<v b="LUK" c="5" v="31">Ari yakanaki Jesús, ikantanakiri: “Aririka imantsiyati atziri ipoka-sitziri aawintan-tzinkari, iriima atziri kaari mantsiyatatsi tikatsi ininti irirori. </v>
<v b="LUK" c="5" v="32">Tima ti nompoka-sitiri ikimita-kaantai-tziri kamiithasiriri inawita, nopoka-sita-tziiri kaari-piro-siriri nonkaima-siritajiri iwashaantairo kaari-pirori.” </v>
<v b="LUK" c="5" v="33">Ipoñaa isampitai-takiri Jesús, ikantai-tziri: “¿Paitama kaari itziwintanta piyomitaani? Iriima irasi Juan, aajatzi irasi Nasitantaniri-payi, oshiki itziwinta-piinta-jiita, yamanajiitzi aajatzi. Noñiiri piyomitaani awiroka, ti intzi-winta-nityaa, owawaiyitacha, irawaijiitatsi.” </v>
<v b="LUK" c="5" v="34">Ari yakanaki Jesús, ikantzi: “Aririka intsipayii-tyaari aawakaa-chari, ¿arima intziwintai-tapaakyaa? </v>
<v b="LUK" c="5" v="35">Irooma apaata, aririka yaitakiri iimintaitari, aripaitira intziwintaityaa.” </v>
<v b="LUK" c="5" v="36">Ari isiyakaa-winta-nakiniri Jesús, ikantziri: “Aparoni paisatori ikithaataitari, arimaa okantaki iwawi-tantaityaaro yaapatanka owakirari, ari omapirota-nakyaa osaraanaki aririka ampithata-nakyaa owakirari. Tira aripirota-kayiro paisatori ikithaataitari iwawi-tantaityaaro owakirari. </v>
<v b="LUK" c="5" v="37">Ari okimitari aajatzi, ti inkamithatzi paisatori misinantsi-naki iwantai-tyaari airyaari iraitsiri. Aririka iwantai-tyaari, aritaki isanaryaanaki, aparaata-siwaitakyaa iraitsiri aajatzi misinantsi-naki. </v>
<v b="LUK" c="5" v="38">Tima apatziro ikamiithatzi owakirari misinantsi-naki iwantai-tyaari. </v>
<v b="LUK" c="5" v="39">Ikaratzi amitarori iriro poitatsiri, airo yamitaaro irajiro airyaari. Inkanta-piinti: ‘Iro kamiithatatsi iriro poiri.’ ” </v>
<v b="LUK" c="6" v="1">Okanta aparoni kitaitiri imakoryaan-taitari, ikinaki Jesús pankirintsi-masiki. Ikanta iyomitaani-payi isapirya-kitanaki okithoki, yamirokaki-tzimaitaro inkini iyaaro. </v>
<v b="LUK" c="6" v="2">Ti onimotiri Nasitantaniri-payi, isampitakiri ikantziri: “¿Paitama pisapirya-kitan-tarori? Tima ti osinitaa-ntsiti yantawaitaiti kitaitiriki imakoryaan-taitari.” </v>
<v b="LUK" c="6" v="3">Ari yakanaki Jesús, ikantanaki: “¿Tima piñaanata-kotiri pinkatharini David aantawita-kariri itashi itsipayitakari ikarajiitzi? </v>
<v b="LUK" c="6" v="4">Ikyaaki tasorintsi-pankoki, yaakiro yatantaitari tasorin-tsita-tsiri, iwakaro irirori, ipakiri aajatzi itsipayitakari. Tima ti osinitaan-tsiwityaa iwaityaaro, intaini iwapiinta-yitaro Ompira-tasorintsitaari.” </v>
<v b="LUK" c="6" v="5">Ipoñaa ikantaki aajatzi: “Yoka Itomi Atziri ipinkathari-pirotzi irirori, yanairo kitaitiri imakoryaan-taitari.” </v>
<v b="LUK" c="6" v="6">Okanta pasini kitaitiri imakoryaan-taitari, ikyaaki Jesús yapatotapintaita, iyomitaan-tapaji aajatzi. Ari isaikakiri kisowakota-tsiri irako-piroki. </v>
<v b="LUK" c="6" v="7">Tima aamaiyaa ikantayitaka Yomitaan-taniri aajatzi Nasitantaniri, inintzi iñiiri Jesús yisita-kota-kairi kisowakori kitaitiri imakoryaan-taitari ontziman-tyaari inkanta-kotiriri. </v>
<v b="LUK" c="6" v="8">Yotzimaitaka Jesús opaita ikinkithasiritari yokapayi. Ikaimakiri kisowakori, ikantziri: “Pimpoki, pisatikyaa nopiyojiitaka naaka.” Pokanaki kisowakori, katziya-paaka. </v>
<v b="LUK" c="6" v="9">Ari ikantzi Jesús: “Nonintzi nosampi-jiitimi: ¿Otzimikama sinitaa-ntsita-tsiri antiri kitaitiri imakoryaan-taitari? ¿Tima onkamiithati anisironkatantyaa, irooma kamiithatatsi awamaanti? ¿Tima onkamiithati antiro iroopirori, irooma kamiithatatsi ankaaripiro-waiti?” </v>
<v b="LUK" c="6" v="10">Yamina-nakiri Jesús piyotzi-minta-kariri, iñaanata-nakiri kisowakori, ikantziri: “Pitharyaa-wakotai.” Kantanaki ikantakiri, akotsitanaji kamiitha. </v>
<v b="LUK" c="6" v="11">Tima antaro ikisajiitanaka jiwari-payi. Ikamanta-wakaa-jiitaka tsika inkinakairo imaimanitiri Jesús. </v>
<v b="LUK" c="6" v="12">Ari itonkaanaki Jesús otzisiki yamani. Tima yaakowintakaro maaroni tsitiniri yamaniri Pawa. </v>
<v b="LUK" c="6" v="13">Okanta okitaitita-manaji, yapatotakiri maaroni iyomitaani. Ari iyoshaakiri ikaratzi 12, iriitaki ipaitakiri Otyaankaari. </v>
<v b="LUK" c="6" v="14">Jirika ikaratzi iyoshaakiri: Simón, iriitaki ipaitakiri Pedro, (akantziri añaaniki aroka Kiraawiro.) Iyoshaakiri Andrés iririntzi Simón. Iyoshaakiri Jacobo, Juan, Felipe, Bartolomé, </v>
<v b="LUK" c="6" v="15">Mateo, Tomás, Jacobo itomi Alfeo. Iyoshaakiri Simón ipaitai-tziri aajatzi Kisakotan-taniri. </v>
<v b="LUK" c="6" v="16">Iyoshaakiri Judas iririntzi Jacobo. Iyoshaakiri aajatzi Judas Nampitsiwiri, iriitaki pithoka-sityaarini apaata. </v>
<v b="LUK" c="6" v="17">Ipoñaa yoirinka-jiitaja Jesús itsipataari iyomitaani. Ari isaikajiita-paaki owintini-pankatzi. Oshiki atziri piyotzi-winta-wakaariri, Aapatyaawini-satzi, aajatzi ikaratzi nampiyitarori iipatsitiki Judá-iti. Tzimatsi poñaayitain-chari inkaari-thapyaaki nampitsiki Mapiniki aajatzi Simaaki. Ipokajiitaki yokapayi inkimiro ikinkithatziri Jesús, inintajiitatzii iriroriiti yisitakoi-tainiri imantsiyariti-payi. </v>
<v b="LUK" c="6" v="18">Tima inkarati ikyaantasiritari piyari, yisita-kota-kaayitajiri. </v>
<v b="LUK" c="6" v="19">Inintajiitaki maaroni atziri yanta-wakiri kapichiini irako, tima ontzimi-motziri Jesús isintsinka, yisita-kota-kaayitziri maaroni. </v>
<v b="LUK" c="6" v="20">Ipoñaa yamina-nakiri Jesús iyomitaani, ikantziri: “Tasonka-wintaari iwaitimi awirokaiti asinonkainkari, tima awirokataki ñaajironi impinkathari-wintantaji Pawa. </v>
<v b="LUK" c="6" v="21">Tasonka-wintaari iwaitimi piñaawitaro pitashaa-niinta-waitzi iroñaaka, tima irootaintsi piñiiro pinkima-niintajyaa. Tasonka-wintaari iwaitimi piñaayi-witaro piraa-niinta-waita iroñaaka, tima irootaintsi piñaajiro pisironta-waitajyaa. </v>
<v b="LUK" c="6" v="22">Tasonka-wintaari iwaitimi onkanta-witakyaa piñaayi-witaro iroñaaka inkisaniintaitimi, ikisimatimi, inkawiya-waitaitimi, imaninta-waitaitimi, okantakaan-tziro pawintaari Itomi Atziri. </v>
<v b="LUK" c="6" v="23">Tharowinta pinkanta-yitajyaa, pinkimo-siri-yitaji, tima Pawa pinayita-jimini inkitiki. Pinkinkithasiritiro okaratzi yantakiri piwaisatzitini ikimaatsita-kaawaitakari Kamantan-tzinkari-payi. </v>
<v b="LUK" c="6" v="24">¡Inkanta-machiitimi ashaarantzinkari! Tima piñaayitakiro iroñaaka panintaa-waiyitaka. </v>
<v b="LUK" c="6" v="25">¡Inkanta-machiitimi pikaratzi piñiiro iroñaaka pikima-niintayita! Tima aritaki piñaajiro apaata awiroka pintashaa-niintaji. ¡Inkanta-machiitimi pikaratzi piñaayitziro iroñaaka pisironta-waita! Ari piñaajiro apaata pinkimaatsi-waitajyaa, ari piraawaita-jyaari aajatzi. </v>
<v b="LUK" c="6" v="26">¡Inkanta-machiitimi pikaratzi iwisiryaawintaitami iroñaaka! Tima ari ikantawitai-takari pairani kimitako-witariri Kamantan-tzinkari-payi.” </v>
<v b="LUK" c="6" v="27">“Iro kantacha pinkimi nokantzi naaka: Pintakota-jyaari ikaratzi kisaniinta-yitzimiri, paakamiitha-yitairi. </v>
<v b="LUK" c="6" v="28">Airo pipiyatari kisimawaitzimiri. Pamanako-yitajiri thaiyako-witamiri. </v>
<v b="LUK" c="6" v="29">Aririka impasaitimi kashita-poroki, pisinityaari yapitiroryaa-porotimi impasatimi. Aririka inintaiti yaitiro piithaari pisaawanta-piintari, pisinitiniri yaanakiro pikithaatakari. </v>
<v b="LUK" c="6" v="30">Aririka inkantaitimi: ‘Pimpina,’ okamiithatzi pimpimanta-niti. Aririka yayitai-timiro pasitari, okamiithatzi airo piiñaa-wintziro. </v>
<v b="LUK" c="6" v="31">Pinintzi-rika intakoi-tyaami, pitawakyaaro awiroka pintakotantyaa. </v>
<v b="LUK" c="6" v="32">Iriirika pitakota-sitakyaa ikaratzi itakoyitamiri awiroka, ¿Kamiithatakima iroka? Ti, tima iro yanta-piintakiri kaari-piro-siriri. </v>
<v b="LUK" c="6" v="33">Iriirika paakamiithata-sitakyaa ikaratzi aakamiithatzimiri awiroka ¿Kamiithatakima iroka? Ti, tima iro imata-piintakiri kaari-piro-siriri. </v>
<v b="LUK" c="6" v="34">Aririka inkantaitimi: ‘Pimpawa-kinaro, ari noipyaajimi,’ impoña pimpawakiri tima piyotzi ari imatajimi awiroka apaata. ¿Kamiithatakima iroka? Ti, tima iro imata-piintziri kaari-piro-siriri. </v>
<v b="LUK" c="6" v="35">Pintako-yitajyaari awiroka kisayitzimiri, airo pipiyatari. Pimpimanta-niti aririka inkampitaitimi, airo piyaawinta imayitajimi awiroka. Antaroiti impinai-tajimi, itomintaamira Jinoki-satzi. Omapiro itakoyitakari irirori maaroni atziri kaari paasoonkitan-tatsini aajatzi kaari-piro-siriri-payi. </v>
<v b="LUK" c="6" v="36">Ikimitairo Asitairi itakotanta, ari pinkimita-najyaari awiroka.” </v>
<v b="LUK" c="6" v="37">“Ti onkamiithati pimishakowintanti, paamaiyaa imishakowintai-tzimi = kari awiroka. Airo pikantzi-matantzi, imaitajimi = kari awiroka apaata. Aririka pimpyaakotanti, ari imaitajimi awiroka apaata. </v>
<v b="LUK" c="6" v="38">Pimpimanta-nitaji, tima ari imaitajimi awiroka apaata, yanaakai-tajimiro awiroka okaratzi pipimantakiri. Tzimatsi-rika pantzi-motantani, ari imapiroi-taimi apaata awiroka.” </v>
<v b="LUK" c="6" v="39">Ipoñaa isiyakaa-winta-nakiniri Jesús, ikantzi: “¿Kantatsima yakathata-wakaiyaa mawityaakiri? Tima ti iyoti tsika inkini, ari imparyaaki apitiroiti omoro-naki. </v>
<v b="LUK" c="6" v="40">Tira iñiiti aparoni iyomitai-tziri yanairi yomitairiri. Irooma apaata aririka iyomitaa-piroi-takiri aritaki inkimita-jyaari yomitairiri pairani. </v>
<v b="LUK" c="6" v="41">Tima osiyawaitakaro aririka ootyaakitimi antaro incha-pitoki pirokiki, ¿kantachama paminiri pasini tyaakita-chari kapichiini irokiki? </v>
<v b="LUK" c="6" v="42">¿Kantachama pinkantiri: ‘Pimpoki naajimiro otyaakita-kimiri?’ Otyaaki-taikimi awiroka antaro incha-pitoki. Tima pisiyakari awiroka owapyiimotan-taniri. Ontzimatyii pitawakyaaro awiroka paawajiro antaro inchapitoki otzikaa-kimiri pirokiki paminaji kamiitha paanta-jyaaniiriri otyaakita-chari kapichiini.” </v>
<v b="LUK" c="6" v="43">“Aparoni inchato saankanata-tsiri oshooki, ti iñiitiro onkaaripiroti okithoki. Irooma inchato sampiya-sita-tsiri, ti omkanti okithoti. </v>
<v b="LUK" c="6" v="44">Ontzimatyii ankimpoyiiri kamiitha-rika okaratzi yantayitziri, irootaki ayotantyaari kamiithasiriri inatzii. ¿Añiiroma chochoki onkitho-kitan-tyaaro owaato kitoochii? Tima ti. ¿Kantachama onkitho-kitan-tyaaro pasini chochoki-payi iroori? Tima airo. </v>
<v b="LUK" c="6" v="45">Arira ikimiyita-naari kamiithasiriri ikinkithasirita-piintaro kamiithari, irootaki okamiithatantari yantayitziri. Iriima kaari-piro-siriri ti inkinkithasirita-piintyaaro kamiithari, irootaki okaaripirotantari yantayitziri. Tima okaratzi ikinkisiryaayitari, irootaki iñaaniyitakari aajatzi.” </v>
<v b="LUK" c="6" v="46">“¿Paitama ikantai-tantanari: ‘Pinkatharí, pinkatharí?’ Titzimaita yantaitinaro okaratzi nokanta-yitziri. </v>
<v b="LUK" c="6" v="47">Tzimayitatsi matanajirori okaratzi nokanta-yitziri. Yoka osiyanaari: </v>
<v b="LUK" c="6" v="48">Tima isiyaari aparoni atziri witsika-tsiri iwanko, ikiya-sitakiro itzinkami okiraawiro-pathatzi kipatsi, iwatzikakiro. Ipoñaa opokaki antaroiti amaarani, ookanta-paakaro sintsiini pankotsi, ti oshiwatiro. Tima iwatzikai-takitziiro kamiithaini okiraawiro-pathatzira. </v>
<v b="LUK" c="6" v="49">Iriima ikaratzi pyaakotarori nokanta-yitziriri, kaari antanajironi. Ikimitakari aparoni atziri witsika-witachari iwanko, titzimaita inkiya-sitiro inthompointa. Okanta opokaki antaroiti amarani, ookanta-paakaro sintsiini, tyaanaki. Ti iñiitairo.” </v>
<v b="LUK" c="7" v="1">Tima ithonka-nakiro Jesús ikinkithata-kairi atziri-payi, jataji nampitsiki Capernaum. </v>
<v b="LUK" c="7" v="2">Ikanta imantsiyataki itako-pirotani impiratani ijiwari owayiriiti wirakocha, irootaintsi inkamimi. </v>
<v b="LUK" c="7" v="3">Ari ikimako-winta-kiriri Jesús, ityaantaki yantari-konati Judá-iti, inkaimiri Jesús, yisita-kota-kaajiriita impiratani. </v>
<v b="LUK" c="7" v="4">Ikanta ijata-sitakiri Jesús, ikantapaakiri: “Oshiki onkamiithatzi pamita-kotiri yoka ijiwari owayiriiti, </v>
<v b="LUK" c="7" v="5">tima yaakamiithata-piintakina, iwitsika-kaantakina yapatotapintaita.” </v>
<v b="LUK" c="7" v="6">Ikanta Jesús iyaatanakiri pokasita-kiriri. Iro yariitan-tyaarimi iwankoki, imonthaakari itsipa-winthari ijiwari owayiri, iriitaki pasini ityaantakiri, ikantawakiri irirori: “Pinkatharí, ikantakaan-tzimi nojiwariti, ikantzi: ‘Oshiki nopinkathatakimi awiroka, airo okantzi pinkyaa-pankotina, tima tikatsi miraawintyaanani naaka. </v>
<v b="LUK" c="7" v="7">Irootaki kaari nojata-sitantami noñiimi naaka. Intaini nonintziro piñaani pinkanta-kaanta-wakiri nompiratani, aritaki yisita-kotaji. </v>
<v b="LUK" c="7" v="8">Tzimatsi ompiratanari naaka, tzimatsi aajatzi owayiri-payi nompiratari naaka. Aririka nonkantiri: ‘Pijati,’ aritaki ijataki. Aririka nonkantiri pasini: ‘Pimpoki,’ aritaki impokaki. Aririka nonkantiri nompiratani: ‘Pantiro iroka,’ yantziro.” </v>
<v b="LUK" c="7" v="9">Okiryaantzi ikantanaka Jesús ikimakiri ikantaki ijiwariti owayiri. Ipithoka-sita-nakari ikaratzi oyaatakiriri, ikantziri: “Iriitaki kantakirori ikimisantzi yoka, tima inkarati tzimatsiri noshininka-payi Israel-iiti tikira noñiita aparoni siyaarini yoka.” </v>
<v b="LUK" c="7" v="10">Ikanta ipiyanaaro iwankoki jiwari ikaratzi ityaantai-takiri, iñaapaa-tziiri impiraitari isita-kotaji imantsiya-witaka. </v>
<v b="LUK" c="7" v="11">Ipoñaa ijataki Jesús nampitsiki ipaitai-tziri Owaniinkawini, itsipayitakari iyomitaani. Oshiki aajatzi atziri-payi oyaatakiriri. </v>
<v b="LUK" c="7" v="12">Ikanta yariitzi-mataka nampitsiki, imonthaa-kotantaka yaitziri kaminkari inkitaitiri, apintzi inatzi otomintari kooya kinankaro. Oshiki atziri oyaatakirori iroka kooya. </v>
<v b="LUK" c="7" v="13">Ikanta iñaawakirora Jesús kinankaro kooya, antaroiti itako-sirita-nakaro. Ikantziro: “Aritapaaki piraawaitaka.” </v>
<v b="LUK" c="7" v="14">Ipokapaaki okaakiini, ipampita-paakiro iwantai-takariri kaminkari. Katziya-jiita-paaka anata-kotziriri. Ikantzi Jesús: “Mainarí, awiroka noñaanatzi, pimpiriintaji.” </v>
<v b="LUK" c="7" v="15">Piriintanaja kamawitain-chari ñaawaitanaji. Yakathata-najiri Jesús irojatzi iriniroki. </v>
<v b="LUK" c="7" v="16">Antaroiti itharowa-jiitanaki ikaratzi ñaakiriri. Ipoñaa iwisiryaawinta-nakari Pawa, ikantajiitanaki: “Pokataiki iriipirori Kamantan-tzinkari.” Ikantajiitzi aajatzi: “Iriitaki Pawa kawinthaa-yitairi.” </v>
<v b="LUK" c="7" v="17">Ithonka ikimakoi-tanakiro yantakiri Jesús maaroni iipatsitiki Judá-iti, aajatzi pasiniki nampitsi okaratzi isaika-nampi-yitziri anta. </v>
<v b="LUK" c="7" v="18">Ikanta ikimaki Juan okaratzi awisain-tsiri, ikamantakiri iyomitaani-payi. Ari iyoshiitaki apiti iyomitaani, </v>
<v b="LUK" c="7" v="19">ityaantakiri isampitiri Jesús, inkantiri: “¿Awirokama ipaitai-tziri, ‘Pokatsini?’ Kaari-rika awiroka, ¿Tzimatsima pasini noyaa-kotiri?” </v>
<v b="LUK" c="7" v="20">Ikanta iyajiitanakini, iñaapaakiri Jesús, ikantapaakiri: “Ityaankakina Juan Kiwaatan-taniri nosampitimi: ¿Awirokama ipaitaitzi ‘Pokatsini?’ Kaari-rika awiroka, ¿Tzimatsima pasini noyaa-kotiri?” </v>
<v b="LUK" c="7" v="21">Tima aikiro yisita-kota-kaayitatzii Jesús kantasiwayita-chari imantsiyaritipayi, ikaratzi ikyaantasiritari piyari, yokiryaa-kaayitaji oshiki mawityaakiri. </v>
<v b="LUK" c="7" v="22">Irojatzi ikantan-tanakariri ikaratzi pokaintsiri: “Aririka pimpiyanaji, pinkaman-tapajiri Juan okaratzi piñajantakiri awiroka nantakiri, okaratzi pikima-jaanta-kinari aajatzi. Tima naminakaa-yitajiri mawityaakiri, naniita-kaayitajiri kisoporokiri, nisita-kota-kaayitairi pathaa-waita-tsiri, nokimakaa-yitajiri atsikimpityari, nañaakaa-yitajiri kaminkari, nokinkithata-kota-jiniri Kamiithari Ñaantsi asinonkainkari-payi. </v>
<v b="LUK" c="7" v="23">Tima tasonka-wintaari inkantai-tajiri inkarati kaari kisosiri-winta-jinani.” </v>
<v b="LUK" c="7" v="24">Ikanta ipiyajiitanaja ityaantani Juan, isampita-nakiri Jesús ikaratzi piyowinta-kariri, ikinkithata-kotziri Juan, ikantzi: “¿Paitama piñaakiri chapinki otzisi-masiki? ¿Iriima piñaaki kimitarori saworo opiyonka-tonkita-kaaro tampyaa? </v>
<v b="LUK" c="7" v="25">¿Piñaakirima iwaniinkata ikithaata? Ti. Tima inkarati waniinkata-chari ikithaata, isaika-pankotziri pinkathari. </v>
<v b="LUK" c="7" v="26">Tima irootaki pijata-sitan-takariri piyojiitaki Kamantan-tzinkari inatzii. Tima imapirota-tziiro irirori yanaanakiri pasini Kamantan-tzinkari-payi. </v>
<v b="LUK" c="7" v="27">Tima iriitaki isankinata-koitakiri pairani, ikantaitaki: Pamini, aritaki nontyaantaki ityaaroni inkamanta-kotimi, Iriitaki witsikaan-timini tsika pinkina-paaki. </v>
<v b="LUK" c="7" v="28">Pinkimi nokantzi naaka: Pairani oshiki atziri tzimawitain-chari, tikatsi anairini Juan okaratzi iyota-nitakari. Iriima inkarati tsinampa-siritaa-tsini, impinkathari-wintairi Pawa, aritaki yanaa-kotairi Juan.” </v>
<v b="LUK" c="7" v="29">Ikaratzi kimakiriri ikantayitakiri Juan, ikantanakiri: “Nonintzi pinkiwaatina.” Ari imatzita-nakaro inintzi inkiwaataitiri ikaratzi sintsiwintan-tatsiri yamaitiniri kiriiki. Ari imonkaratzirori okaratzi inintakaan-takiri Pawa. </v>
<v b="LUK" c="7" v="30">Irima Nasitantaniri-payi aajatzi Yomitaan-taniri-payi ti isinityaa inkiwaa-yitiri Juan, ari yaparatzirori okaratzi ikasiya-kaantziri Pawa. </v>
<v b="LUK" c="7" v="31">Ipoñaa ikantzi Jesús: “¿Paitama nosiyakaawin-tiriri yokaiti atziri? </v>
<v b="LUK" c="7" v="32">Nonkimita-kaantiri washaantawai-rintzi iintsi owaankiirin-tsiki aririka isiyakaa-waityaa ikaratzi yintsijiitzi, inkanta-wakaa-jiityaa: ‘Thami ashowiriti amashaitan-tyaari.’ Ti ininti. Ikantawita: ‘Thami ampanthai awasiritan-tyaari.’ Ti ininti. </v>
<v b="LUK" c="7" v="33">Aritaki pikanta-jiitaka awirokaiti. Piñaawitakari Juan itzitapaakaro owaritintsi, ti iriro kachori, pikanta-jiitakiri: ‘Ikyaantasiritari piyari, irootaki itziwaitantari.’ </v>
<v b="LUK" c="7" v="34">Ikanta ipokaki Itomi Atziri, ti intziwityaaro irirori owaritintsi, iriro kachori. Ikantai-takiri: ‘Kaari-pirori inatzi, niyawai-rintzi, sinki-ryaantzi, yaapatyaari sintsiwintan-tatsiri yamaitiniri kiriiki, yaapatyaari aajatzi kaari-piro-siriri.’ </v>
<v b="LUK" c="7" v="35">Tikatsi ompaityaa ikantai-takiriri, tima aririka iñiitairo onkarati awisatsini apaata, ari iyoitajiri omapiro iyota-nita.” </v>
<v b="LUK" c="7" v="36">Ikanta aparoni Nasitantaniri yaanakiri Jesús iwakaiyaari. Ariijiitaka iwankoki, saikapaaki Jesús iwapiintaita. </v>
<v b="LUK" c="7" v="37">Okanta aparoni kaari-piro-siriri kooya nampitarori anta, okimako-wintakiri Jesús ariitaka iwankoki Nasitantaniri iwajiityaa, jataki iroori aakotanaki kasankaari owantaro onaki iwitsikai-tziro mapinaki. </v>
<v b="LUK" c="7" v="38">Okatziyi-mota-paakari iitziki Jesús, irayi-mota-paakari. Okanta othaatanaka ooyaaki okiki ashitapaakiri iitziki, oshitanta-tzimaitari oisi. Ipoñaa onintaa-kitzi-waitakiri, osaitan-tanakari kasankaari. </v>
<v b="LUK" c="7" v="39">Ikanta iñaakiri Nasitantaniri amakiriri Jesús, ikanta-siritanaki: “Omapiro-rikami Inkamantantzinkariti yoka, ari iyotakiromi tsika okantawaita iroka kooya antakiri, tima kaari-piro-siriri onatzi.” </v>
<v b="LUK" c="7" v="40">Ipoñaa ikantanakiri Jesús yoka Nasitantaniri: “Simón, tzimatsi nonintziri nonkantimi.” Ikantzi irirori: “Intsityaa pinkantinaro yomitaan-tanirí.” </v>
<v b="LUK" c="7" v="41">Ikantzi Jesús: “Tzimatsi atziri pinatziriri pasini apiti atziri. Aparoni ipina-pirotaki oshiki kiriiki, iriima pasini ipinatakiri kapichiini. </v>
<v b="LUK" c="7" v="42">Okanta apaata, ti onkanti yoka apiti atziri yoipyaajiri kiriiki, ipiyaakoi-tairi iririiwitani apitiroiti. Intsityaa pinkantina, ¿Itzimikama itako-pirotan-tachani?” </v>
<v b="LUK" c="7" v="43">Ikantzi Simón: “Iriira itako-pirotan-tacha atziri ipyaako-piroi-takiri iriiwitani.” Ikantzi Jesús: “Pimatakiro awiroka pikantakiri.” </v>
<v b="LUK" c="7" v="44">Yaminanakiro Jesús osaikaki kooya, ikantziri Simón: “¿Piñaakiro antakiri iroka kooya? Tima nokyaa-wanko-witakami awiroka, titzimaita pimpina nijaa nonkiwa-kitzita-paakyaari. Irooma iroka kooya, okiwa-kitzitan-takanaro ooyaaki sitowanain-tsiri okiki, ipoñaa oshitan-takanaro oisi. </v>
<v b="LUK" c="7" v="45">Ti pininta-porota-wakina piwithata-wakyaana awiroka, irooma iroka kooya oshiki onintaa-kiitakina. </v>
<v b="LUK" c="7" v="46">Ti pisai-patzii-totan-tyaanari awiroka yiinkantsi pimpinkathatina, irooma iroka kooya, osaitan-takanaro kasankaari noitziki. </v>
<v b="LUK" c="7" v="47">Oshiki okaaripiro-siri-witaka iroka kooya, impyaakoi-tajiniro okantakaaro oshiki otakotantaka. Iriima ikaratzi ipyaakoi-tziri kapichiini, kapichiini itakotanta.” </v>
<v b="LUK" c="7" v="48">Ipoñaa ikantanakiro kooya: “Ipyaakoi-tajimiro okaratzi pikaaripiro-siri-witaka.” </v>
<v b="LUK" c="7" v="49">Ikantajiitanaki ikaratzi itsipajiitari: “¿Paitatyaakama yoka ikantantyaarori kaari-pirori impyaakotantiro?” </v>
<v b="LUK" c="7" v="50">Aikiro ikantana-kitziiro Jesús iroka kooya: “Pijatai kamiitha, iro pawisako-siritan-taari pawintaana.” </v>
<v b="LUK" c="8" v="1">Ikanta itsipayitakari Jesús 12 iyomitaani, yapirotakiro maaroni nampitsi ikinkithataki tsika ikanta-kota Pawa ipinkathari-wintantai. </v>
<v b="LUK" c="8" v="2">Ari itsipatakaro kooya-payi okaratzi yisita-kota-kaajiri ikyaantasiritaro piyari, okaratzi mantsiya-yiwita-chari aajatzi. Iroka okaratzi oyaatakiriri: María, ipaitai-tziri Pankothanthaari-sato, ikyaantasiritari ikaratzi 7 piyari, </v>
<v b="LUK" c="8" v="3">opoñaapaaka Juana iina Chuza impiratani Herodes, opoñaapaaka Susana. Tzimatsi aajatzi pasini-payi kooya okaratzi opapiinta-kiriri kiriiki Jesús. </v>
<v b="LUK" c="8" v="4">Ikanta ipiyotzi-winta-paakari Jesús oshiki atziri. Iriitaki poñaayitain-chari pasiniki-payi nampitsi inintzi iñiiri. Isiyakaa-winta-tziiniri okaratzi iyomitaa-yitziriri, ikantziri: </v>
<v b="LUK" c="8" v="5">“Tzimatsi pankiwai-rintzi jatatsiri impanki-waiti. Ikanta yookai-kitakiro iwankiri, tzimatsi ookaikita-painchari awotsiki, ithonka yaatzikaikii-takiro. Ikanta ipokajiitaki tsimiri, iwapaakaro. </v>
<v b="LUK" c="8" v="6">Tzimatsi pasini ookaikita-painchari omapi-poro-kitzi kipatsi. Okanta oshooka-witanaka, sintsiini osampisitanaki, tima ti otsinka-pathati kipatsi. </v>
<v b="LUK" c="8" v="7">Tzimatsi pasini ookaikita-painchari kitoochii-masiki. Okonowa-nakaro kitoochii-masi oshooka-witanaka. Okanta anaanakiro kitoochii oshookanaki, kamanaki pankirintsi. </v>
<v b="LUK" c="8" v="8">Irooma pasini ookaikita-painchari okamiitha-pathatzi kipatsi, saankana okanta oshooka-paaki, kithokitanaki. Tima tzimatsi shookapain-tsiri kamiitha.” Ikanta ikaratakiro ikinkithataki, ari ikaimanaki ikantanaki: “Okowa-pirotatyaa iroka, ontzimatyii pinkimisanta-jiitawaki maaroni.” </v>
<v b="LUK" c="8" v="9">Ari isampita-nakiri iyomitaani-payi, ikantziri: “¿Paitama siyakaa-winta-chari okaratzi piyomitaan-takiri?” </v>
<v b="LUK" c="8" v="10">Ikantzi Jesús: “Isinitai-takimiro awiroka piyota-kotairo tsika okanta-kotaka ipinkathari-wintantai Pawa. Iriima pasini-payi, airo nokaman-tziri, apatziro nosiyakaa-wintiniri. Ari yaminawi-jiityaa, airo iñaamaitaro. Ari inkimawi-jiita-kyaaro, airo ikimatha-tzimaitaro. </v>
<v b="LUK" c="8" v="11">Iroka okanta-kota nosiyakaa-wintakiri: Iroka okithoki ipankitai-takiri, irootaki siyakaa-wintacha iñaani Pawa. </v>
<v b="LUK" c="8" v="12">Okaratzi ookaikita-painchari awotsiki, osiyakaa-wintari kimawitarori ñaantsi, ipokapaaki Kamaari imaisanta-kaapaakiri, ti inkimisanti, airo yawisako-siritai. </v>
<v b="LUK" c="8" v="13">Ari okimita ookaikita-painchari omapi-poro-kitzi, osiyakaa-wintari kimawitarori ñaantsi, intsipayini ikimisantawita. Ti iyotako-pirota-tyiiro ñaantsi, iwashaanta-nakiro ikimisantzi. Ti inkisa-sityaaro yantakai-takiri kaari-pirori, tima ikimitakaro pankirintsi ti ontzima-piroti oparitha. </v>
<v b="LUK" c="8" v="14">Ari okimita ookaikita-painchari okitoochii-masitzi, osiyakaa-wintari kimawitarori ñaantsi. Okantakaan-tziro okantzimo-siri-waitari, ikinkithasiri-waita yashaarantyaa, iniwiwaitaro intharowinta-waityaa. Irootaki anaanakiro ñaantsi ikimawitakari, isiyakaro pankirintsi kaari kithota-tsini. </v>
<v b="LUK" c="8" v="15">Irooma okitho ookaikita-painchari okamiitha-pathatzi kipatsi, osiyakaa-wintari kimisanta-najirori ñaantsi, kamiithasiri ikantanaja, amawiwaini ikanta, isiya-kotakaro pankirintsi saankana oshookanaki, oshiki okithotanaki.” </v>
<v b="LUK" c="8" v="16">“Aninti-rika ooshiri ootamintotsi, ti antata-kotiri. Ti awakotiri otapinaki. Owakotziri jinoki inkini inkoñiinkata-koti ikaratzi kyaintsiri. </v>
<v b="LUK" c="8" v="17">Ari onkimityaari aajatzi, ontzimatyii onkoñaata-koyitai omanako-yiwitain-chari, oiñaarontajiro kaari ikimatha-witaita pairani. </v>
<v b="LUK" c="8" v="18">Paamawintyaaro okaratzi pikimakiri. Tsika-rika itzimi otzimi-motakiri, ari ontzimimo-pirotairi oshiki. Iriima kaari otzimi-motzi, imapiroi-tajiri yaapithai-tairi okaratzi tzimimo-witariri.” </v>
<v b="LUK" c="8" v="19">Okanta opoka-sitakiri iriniro Jesús otsipatakari iririntzi-payi oñiiri. Titzimaita onkanti oñiiri itzikakiro atziri piyotzi-winta-kariri. </v>
<v b="LUK" c="8" v="20">Ari ikamantai-takiri, ikantai-tziri: “Ari opoki piniro otsipatakari pirintzi-payi, onintzi oñiimi.” </v>
<v b="LUK" c="8" v="21">Ikantanaki irirori: “Ikaratzi kimairori iñaani Pawa, yantanajiro aajatzi okaratzi inintakairiri, iriitaki nirintzitari, irootaki nonirontari.” </v>
<v b="LUK" c="8" v="22">Ari ititanaka Jesús pitotsiki itsipata-naari iyomitaani-payi, ikantanajiri: “Thami amontyaaji intatzikironta.” Jaitijiitaki. </v>
<v b="LUK" c="8" v="23">Ikanta imontyaa-kojiita, maanaki Jesús. Ari itampyaata-kotaki niyankyaa-niki inkaari, antaro osinkyaatanaki, titaata-paaka nijaa pitotsiki, irootaintsi itsitsiya-kota-jiiti. </v>
<v b="LUK" c="8" v="24">Ijata-sitai-tanakiri Jesús, iwakiryii-tapaakiri, ikantai-tziri: “¡Yomitaanarí! ¡Yomitaanarí! ¡Atsitsiya-kotatyii!” Piriintanaka Jesús, iñaanata-nakiro tampyaa, ikantziro: “¡Aritapaaki pitampyaataki!” Ikantziro otamakaani inkaari: “¡Pimairyaatí!” Awisanaki tampyaa, mairyaatanaji inkaari. </v>
<v b="LUK" c="8" v="25">Ikantziri iyomitaani-payi: “¿Tsikama okinakika pawintaani?” Tima okiryaantzi ikantajiitanaka iyomitaani, antaro itharowan-tanakari, ikanta-wakaa-jiita: “¿Paitatyaakama yoka yomairintan-tarori tampyaa, aajatzi inkaari?” </v>
<v b="LUK" c="8" v="26">Ikanta imontyaakaro Jesús intatzikiro inkaari Tapowini, ariijiitaka nampitsiki Gadara. </v>
<v b="LUK" c="8" v="27">Iro yaata-kota-paaki-tziini, isiya-sita-wakari yaakiri piyari. Osamanitaki ikyaantasiritari, ti inkithaatajyaa, ti yamitajyaa isaikaji pankotsiki, yasi iwiro isaikawaitzi kitataari-masiki. </v>
<v b="LUK" c="8" v="28">Ikanta iñaawakiri Jesús, ityiirowa-sita-wakari. Kaimanaki sintsiini, ikantzi: “¡Jesús! ¡Itomi Pawapirorí! ¿Tsikama pinkantinaka? ¡Ti noninti piwasinonkaina!” </v>
<v b="LUK" c="8" v="29">(Tima inkisathata-wakitziiri Jesús yoka piyari iwashaantairi yoka atziri. Pairanitaki isaika-siritan-takari. Oshiki yoositan-tawitaitari asirotha, ithatyiiro. Isiya-siya-waita otzisi-masiki ikantakaari piyari.) </v>
<v b="LUK" c="8" v="30">Ipoñaa isampita-nakiri: “¿Tsikama pipaitaka?” Ikantajiitzi piyari: “Nopaita ‘Oshikyaantzi.’ ” Tima oshiki piyari saika-siritan-takariri yoka atziri. </v>
<v b="LUK" c="8" v="31">Aikiro ikantana-kitzii piyari: “Ti noninti papirojiitina.” </v>
<v b="LUK" c="8" v="32">Ari ipiyotaka tyonkaarikiini oshiki chancho isimokaa-jiitzi. Ikantajiitzi piyari: “Pimintyankina chanchoki.” Ikantzi Jesús: “Pimatiro.” </v>
<v b="LUK" c="8" v="33">Jatanaki piyari-payi chanchoki, ikyaantasiritapaakiri, irootaki isiyanta-nakari impiritaki, mitaajiita-paaka maaroni inkaariki, apirotaka ipiinkaki. </v>
<v b="LUK" c="8" v="34">Ikanta iñaakiro aamaako-wintariri chancho-payi okaratzi awisain-tsiri, siyajiitanaka, ikamantanta-paaki nampitsiki, ikamanta-nakiri aajatzi ikaratzi saikayita-tsiri iwaniki. </v>
<v b="LUK" c="8" v="35">Ari ipokajiitanaki atziri yaminiro okaratzi awisain-tsiri. Ikanta yariijiita-paaka isaikaki Jesús, iñaapaa-tziiri ikyaantasiritari piyari isaikaki itsipatakari Jesús, ikithaataka, kamiitha ikantanaja. Itharowa-jiitanaki. </v>
<v b="LUK" c="8" v="36">Tima inkarati ñaakirori awisain-tsiri, ikamanta-wakiri ikaratzi pokayitain-tsiri, ikantziri: “Iriitaki yoka isita-kota-kaajiriri ikyaantasiritari piyari.” </v>
<v b="LUK" c="8" v="37">Ikanta nampiyitarori iipatsitiki Gadara-satzi, oshiki isintsiwinta-jiitakari Jesús, ikantziri: “Pijatai, ti noninti pisaiki-motina.” Irootaki ikantan-tariri, tima antaroiti itharowan-tanakari. Ari ititanaja Jesús pitotsiki, piyanaka. </v>
<v b="LUK" c="8" v="38">Isintsiwinta-witawaari yisita-kota-kaajiri, ikantziri: “Nonintzi noyaata-nakimi.” Yakanakiri Jesús, ikantziri: </v>
<v b="LUK" c="8" v="39">“Airo piyaatana, pijatai pinampiki pikamantantai, pinkantapaji: ‘Iwawisaa-kotaana Pawa.’ ” Imatakiro yoka atziri, jataji inampiki, ikamanta-pajiri maaroni atziri, ikantapajiri: “Iwawisaa-kotaana Jesús.” </v>
<v b="LUK" c="8" v="40">Ikanta ipiyaja Jesús, kimosiriwinta ipiyotzi-winta-waari atziri, tima iriitaki iyaakoniintakiri. </v>
<v b="LUK" c="8" v="41">Tzimatsi aparoni atziri ipaita Jairo, iriitaki jiwatakaan-tatsiri karapapankoki. Iñaapaakiri Jesús, ityiirowa-sita-paakari, ikantapaakiri: “Pinkatharí, nonintzi pijati nowankoki.” </v>
<v b="LUK" c="8" v="42">Tima onkami-matatzii yapintoti irisinto. Ari tzimaki iroori okaratzi 12 osarintsiti. Iyaatanakiri Jesús pokasita-kiriri. Ikanta iyaatzirira atziri-payi yoka Jesús, yatsinaki-matakiri. </v>
<v b="LUK" c="8" v="43">Okanta aparoni kooya sokaawaita-chari iraani, tzima-kotaki 12 osarintsi omantsiya-waitaki, tikatsi-tzimaita kantironi yaawintiro. Tima thonka-kotaka oiriikiti aawinta-kaanta-witaka. </v>
<v b="LUK" c="8" v="44">Okina-sita-paakiri itaapiiki Jesús, antzitakiri kapichiini opatziki iithaari. Apatha-kiro isita-kotanaki osokaawaita iraani. </v>
<v b="LUK" c="8" v="45">Ipoñaa isampitan-tanaki Jesús, ikantzi: “¿Ninkama antakinari?” Tikatsi kamanta-tsini ipaita antzita-kiriri. Ari iñaawaitanaki Pedro itsipatakari ikarajiitzi, ikantzi: “Yotanarí, tima piñaakiri yatsinaki-matakimi oshiki atziri.” </v>
<v b="LUK" c="8" v="46">Aikiro isintsita-nakitzii Jesús ikantzi: “Ninkama antakinari. Tima nokimawakiro nosintsinka tzimatsi isita-kotanaintsiri.” </v>
<v b="LUK" c="8" v="47">Okanta oñaakiro iroka kooyaka ti omana-kotyaa okaratzi antakiri, piyonkawaitanaka, opoka-sita-paakiri Jesús, otyiirowa-sita-paakari, maaroni ikimaitakiro okamanta-kota, ikimaitakiro tsika okanta omapoka-sitanaka isita-kotanaji osokaawaita iraani. </v>
<v b="LUK" c="8" v="48">Ikantanakiro irirori: “Kooyá, irootaki isitakotaa-jimiri pawintajana. Kantatsi pijatai, kimosiri pinkanta-najyaa.” </v>
<v b="LUK" c="8" v="49">Tikira-mintha inthonkiro Jesús iñaanatziro kooya, ariitapaaka poñainchari iwankoki jiwari, ikantapaakiri: “Kamakira pisinto, aritapaaki piñaasirinkiri yomitaan-taniri.” </v>
<v b="LUK" c="8" v="50">Ikanta ikimakiri Jesús ariitapain-chari, ikantanakiri irirori: “Airo pitharowa-siwaita. Pawintyaana, aritaki isita-kotaji.” </v>
<v b="LUK" c="8" v="51">Ikanta yariijiita-paaka pankotsiki, tikatsi isiniti inkyaapaaki, intaini Pedro, Jacobo, Juan, asitarori irisinto aajatzi iniro. </v>
<v b="LUK" c="8" v="52">Oshiki iraakota-jiitaro kamaintsiri. Ikantapaaki Jesús: “Airo piraajiita, ti onkami, omakoryaatzii.” </v>
<v b="LUK" c="8" v="53">Thainka-siri iwawitai-takari Jesús, tima omapiro iñiitakiro okamaki iintsi. </v>
<v b="LUK" c="8" v="54">Ikanta yairika-wakota-paakiro Jesús, iñaana-tzimaitaro sintsiini, ikantziro: “¡Iintsi, pimpiriinti!” </v>
<v b="LUK" c="8" v="55">Piyasirin-katapaaka iintsi, piriintanaja. Ari ikantzi Jesús: “Pimpiro oyaari.” </v>
<v b="LUK" c="8" v="56">Okiryaantzi ikantawinta-nakari Jesús yoka asitarori iintsi. Aikiro ikantana-kitzii Jesús: “Ti noninti pikamantantiro okaratzi piñaakiri.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="1">Ipoñaa yapatotakiri Jesús 12 iyomitaani ipajiinkaakiri isintsinka. Imatanakiro irirori yisita-kota-kaayitziri ikyaantasiritari piyari aajatzi mantsiyarintsi-payi. </v>
<v b="LUK" c="9" v="2">Ityaankakiri ikamantantiro tsika okanta-kota ipinkathari-wintantai Pawa, yisita-kota-kaayitairi mantsiyata-tsiri. </v>
<v b="LUK" c="9" v="3">Ikantayitakiri: “Airo paanaki tsika ompaityaa, airo paanaki pikotzikiiri, pitharati, piwariti, piiriikiti, airo paanaki aajatzi pasini pithaari. </v>
<v b="LUK" c="9" v="4">Aririka pariitakyaa pankotsiki, ari pimaapaki irojatzi pawisan-takyaari. </v>
<v b="LUK" c="9" v="5">Airorika yaakamiithai-tzimi anta, pawisa-pithatiri, pitikanajiro pipatsi-kitziti, iro iyotantai-tyaari ti inkimisanti.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="6">Ikanta ijajiitaki iyomitaani, ithonka ikamantantakiro nampitsiki Kamiithari Ñaantsi, oshiki mantsiyari yisita-kota-kaayitaki. </v>
<v b="LUK" c="9" v="7">Ikanta pinkathari Herodes ikima-kotakiri Jesús okaratzi yantayitakiri, okantzimo-sirita-nakari, tima tzimatsi kantatsiri: “Añaajira Juan Kiwaatantaniri.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="8">Pasini kantatsiri: “Elías inatzii.” Ikantaitzi aajatzi: “Aamaasitya iri piriintaacha pasini Kamantan-tzinkari tzimita-chari pairani.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="9">Irojatzi ikantan-tanakari Herodes: “Nowisa-kaantakiri Juan. ¿Tsikama itzimi nokima-kotziri iroñaaka?” Oshiki inintawitaka iñiirimi Jesús. </v>
<v b="LUK" c="9" v="10">Ikanta ipiyayitaara Otyaankaari. </v>
<v b="LUK" c="9" v="11">Iro kantacha iyojiitaki atziri tsika ikinaki, iyaakanakiri. Yaawakiri Jesús kamiitha yokaiti, ikamantakiri tsika okanta-kota impinkathari-wintantai Pawa, yisita-kota-kaayitakiri mantsiya-yitatsiri. </v>
<v b="LUK" c="9" v="12">Aritaki tsitiniityaanaki, ipokapaaki iyomitaani ikaratzi 12, ikantapaakiri: “Pityaan-tajiri atziri-payi nampitsiki, yamini tsika imayi, tsika iyaa aajatzi, aamaa-sityaa tzimatsi-rika owaantsiki. Tima asaikatzii otzisi-masiki.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="13">Ari ikantzi Jesús: “Pimpiri awiroka iyaari.” Ari ikantajiitzi: “Tikatsi nopiriri, apatziro itzimi ikaratzi apiti sima aajatzi okaratzi 5 yatantari. ¿Pinintzima nojati namananta-kitiniri iyaari maaroni atziri?” </v>
<v b="LUK" c="9" v="14">Aamaaka ikarajiitzi 5000 sirampari apatotain-chari. Ipoñaa Jesús ikantziri iyomitaani: “Papatoyitiri inkarati 50 atziri pimisaika-yitiri, ari pinkimita-kiriri maaroni.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="15">Ari ikantakiro, imisaikakiri maaroni atziri. </v>
<v b="LUK" c="9" v="16">Ipoñaa yaakiri Jesús yoka sima aajatzi yatantari, aminanaki inkitiki, ipaasoonki-wintakiro. Ipitoryaakiro, ipayitakiri iyomitaani, iwawisaa-kiniri irirori atziri-payi piyotain-chari. </v>
<v b="LUK" c="9" v="17">Tima maaroni iwajiitaka, kimaniinta-jiitaka. Iyoyaajiro okaratzi tzimaraanta-naintsiri, itiyitajiro okaratzi 12 kantziri jaikitaa-tsiri. </v>
<v b="LUK" c="9" v="18">Ikanta isaiki Jesús yamanajiitzi itsipatari iyomitaani. Ari isampita-kiriri ikantziri: “¿Paitama ikinkithasirita-kotanari atziri-payi?” </v>
<v b="LUK" c="9" v="19">Akajiitanaki iyomitaani, ikantzi: “Tzimatsi atziri kantatsiri, Juan Kiwaatantaniri pinatzii. Ikantzi pasini Elías pinatzii awiroka. Tzimatsi kantayita-tsiri aajatzi, iriitaki itarori Kamantan-tzinkari añaajatsiri’ ” </v>
<v b="LUK" c="9" v="20">Ipoñaa ikantzi Jesús: “¿Tsikama pikanta-jiitzi awiroka?” Ari yakanaki Pedro, ikantzi: “Awirokataki Saipatzii-totaari poñaachari Pawaki.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="21">Ari ikantanakiri Jesús: “Airo pikamanta-kotana.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="22">Aikiro ikantana-kitzii: “Antaro inkimaatsita-kaiyaana Antari-konaiti, ijiwari-payi Ompira-tasorintsitaari, aajatzi Yomitaan-taniri-payi, aritaki iwa-kaantakina. Iro mawatapain-tsiri kitaitiri, añaajana.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="23">Ipoñaa ikantanakiri maaroni: “Tzimatsi-rika nintatsiri intsipatyaana, iwashaantairo inintasi-yitari yantiro, onkanta-wityaa ipaikakoi-tirimi, intsipata-piintyaana kitaitiriki. </v>
<v b="LUK" c="9" v="24">Tima inkarati itakowaita-chari yantayitziro inintayitziri irirori, ari impyaa-sitajyaa. Iriima ikaratzi atsipiwintarori yantanajiro nonintziri naaka irootaki ikamawintan-tanari, aritaki yawisako-siritai. </v>
<v b="LUK" c="9" v="25">Aminaasi-waita otzimi-motantzi waararontsi aka kipatsiki, aritaki ompyaakaa-sitan-tajyaa. </v>
<v b="LUK" c="9" v="26">Tima inkarati pasikiko-wintyaanani naaka aajatzi okaratzi nokinkithata-koyitakiri, ari imatapajiri aajatzi Itomi Atziri impasiki-kowinta-pajiri apaata aririka impiyi yamajiro iwaniinkaro, irasi Asitariri, aajatzi irasi Maninkariiti tasorin-tsitaa-tsini.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="27">Ipoñaa ikantanaki aajatzi Jesús: “Omapirotatyaa, tzimatsi pikaratziri aka, tikira pinkamiita aritaki piñaakiro tsika inkantyaa Pawa impinkathari-wintanti.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="28">Okanta awisaki 8 kitaitiri, tonkaanaki Jesús otzisiki yamani, ari itsipata-nakari Pedro, Jacobo aajatzi Juan. </v>
<v b="LUK" c="9" v="29">Ikanta yamanira, ari ipasini-porotanaki Jesús, kitamaaro okantanaka iithaari osiparyaanaki. </v>
<v b="LUK" c="9" v="30">Iñiitatzii apiti katziya-painchari itsipata-paakari Jesús, Moisés inatzi itsipatakari Elías. </v>
<v b="LUK" c="9" v="31">Otapotakari iwaniinkaro tsika ikatziya-jiita-paaka, ari ikinkitha-kojiitziro tsika inkantaitiri Jesús impyaakai-tyaari Aapatyaawiniki. </v>
<v b="LUK" c="9" v="32">Tima ayimata-kirira Pedro iwochokini aajatzi ikimitakari ikaratzi itsipatakari. Okanta awishi-mota-nakiri iwochokini, iñaatziiro iwaniinkaro Jesús itsipata-karira apiti koñaata-paintsiri. </v>
<v b="LUK" c="9" v="33">Iro ipiyi-matanaka apitira tsipata-paintariri Jesús, ikantzi Pedro: “¡Yomitaanarí! Omapiro okamiithatzi pamakina aka. Kamiitha nowitsikimi mawa panko-shitantsi: Aparoni pasityaa awiroka, aparoni yasityaa Moisés, yasityaa aparoni Elías.” Iñaawaita-sitanaka Pedro, ti iyoti opaita ikantziri. </v>
<v b="LUK" c="9" v="34">Iñaawai-minthaitzi Pedro, anaapaakiri minkori, antaro itharowanaki. </v>
<v b="LUK" c="9" v="35">Ikimatzii iñaawaitai-tanaki minkoriki, ikantaitzi: “Notomi inatzii yoka noyosiitakiri. Pinkimisantairi.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="36">Okarata-paakira ñaantsi iñaawaitai-takiri, iñiitatzii apaniro ikantanaja Jesús ikatziya. Tira ikamantantzi-tyaaro iyomitaani tsika ikanta iñaakiri, imanani iwakiro. </v>
<v b="LUK" c="9" v="37">Okanta okitaitita-manaji, oirinka-jiitaja Jesús ipoñaajaro tonkaariki otzisiki, oshiki pokapain-tsiri imonthaa-wajyaari. </v>
<v b="LUK" c="9" v="38">Ari isatikaka aparoni atziri, kaimanaki sintsiini ikantzi: “¡Yomitaan-tanirí, nonintzi pamininari napintziti notomi! </v>
<v b="LUK" c="9" v="39">Ikyaantasiritari piyari, oshiki ikaimakaa-waitziri, isimori-waantita-kairi ikamana-waitzi, iposakaa-waitari, ti iwashaantiri kapichiini. </v>
<v b="LUK" c="9" v="40">Nokanta-witakari piyomitaani yisita-kota-kayinari, ti imatiri.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="41">Yakanaki Jesús ikantanaki: “Ti pinkimisanta-jiiti awiroka, pikinasi-waitaka. ¿Tsikama onkarati nosaiki-mota-najimi noñiiro namawitimi? Pamakiri aka pitomi.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="42">Ikanta yamaita-paakiri iintsi, isinkiwinta-kaanakari piyari, tyaanaki osaawiki, antaroiti ipiyonka-waitanaka. Ipoñaa Jesús ikisathatakiri piyari, isita-kotanaji iintsi, yaanajiri asitariri. </v>
<v b="LUK" c="9" v="43">Tima okiryaantsi ikantajiitanaka atziri iñaakiro isintsinka Pawa. Ipoñaa yapiitakiro Jesús ikantziri iyomitaani: </v>
<v b="LUK" c="9" v="44">“Piwakimpityatyaaro awiroka iroka ñaantsi, okowa-pirotatyaa. Irootaintsi yaakaan-taitiri Itomi Atziri” </v>
<v b="LUK" c="9" v="45">Iro kantacha ti ikimatha-jiitiro okaratzi ikantawitariri, tima imana-pithai-tatziiri airo ikimathatantaro. Irootakira itharowan-tajiitari tikatsi sampitirini opaita ikinkithata-kotziri. </v>
<v b="LUK" c="9" v="46">Ikanta iyomitaani Jesús ikanta-wakaa-mintakaro ipaita-rika iriipirota-tsini. </v>
<v b="LUK" c="9" v="47">Iro kantacha iyotaki Jesús opaita ikinkithasiritari iyomitaani-payi. Yaaki aparoni iintsi, imisaikakiri tsika isaikajiitzi. </v>
<v b="LUK" c="9" v="48">Ipoñaa ikantzi: “Ikaratzi aakamiithatairiri osiyakariri iintsi yawintaajana, naaka yaakamiithataki. Ari okimitari aajatzi, aririka paakamiithatakina naaka, osiyawaitakaro iriitaki paakamiithatanaji otyaanta-kinari aka. Ikaratzi kaari iriipirota-tsini iroñaaka aka, iriitaki iriipirotaa-tsini apaata.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="49">Ipoñaa ikantanaki Juan: “Yomitaanarí, noñaaki chapinki aparoni atziri pairyiirori piwairo, yisita-kota-kayi-maitari ikyaantasiritari piyari. Tira añaajiri ankaratiri aka, nowashaanta-kaakiri.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="50">Ikantanaki Jesús: “Airo piwashaanta-kairimi, tima ari akaratziri kaari kisaniintaini.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="51">Aritaki monkaratzi-mata-paaka iwajinokan-tajyaari Jesús, tonta-siri ikantanaka ijati Aapatyaawiniki. </v>
<v b="LUK" c="9" v="52">Ityaankaki amina-rontirini Ositikii-toniki. </v>
<v b="LUK" c="9" v="53">Iro kantacha ti inintajiiti Ositikii-toni-satzi inkini-motiri, tima iyojiiti ijatatyii Aapatyaawiniki. </v>
<v b="LUK" c="9" v="54">Ikanta Jacobo aajatzi Juan, ikantanakiri Jesús: “Pinkatharí, thami ankaima-kaanti ookatha-rontsi ompoñaakyaa inkitiki, ikimitaakiro pairani Elías, yapirotyaata intajyaa yokaiti.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="55">Ari ipithoka-sita-nakari Jesús, ikisathata-nakiri, ikantziri: “Tityaa pinkamiitha-siriti awiroka. </v>
<v b="LUK" c="9" v="56">Tira iro impokan-tyaari Itomi Atziri aka impyaasi-waitajyaa atziri, ontzimatyii iwawisaa-koyitairi.” Irojatzi ikinanta-nakari pasiniki nampitsi. </v>
<v b="LUK" c="9" v="57">Ikanta yawisanakira Jesús, ikantawitai-tawaari awotsiki: “Yomitaanarí, nonintzi noyaata-nakimi tsika pinkinayiti awiroka.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="58">Yakanaki Jesús, ikantziri: “Tzimatsira imoro kowincha imaanta-piintari, aajatzi ikimita tsimiri-payi tzimatsi imayiro. Iriima yoka Itomi Atziri ti ontzimi iwanko imaanta-piintyaari irirori.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="59">Ipoñaa ikantawita-nakari Jesús pasini: “Piyaatina awiroka.” Ikantzi irirori: “Pinkatharí, noninta-witaka naaka noyaata-nakimi, airotzimaita iroñaaka, nonintatzii noñiiro nonkitata-najiri asitanari, aripaiti noyaatimi.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="60">Ikantanakiri Jesús: “Tima inkarati kamasirita-tsiri, aritaki inkitatairi irirori kaminkari-payi. Ontzimatyii pinkinkithata-kotajiro awiroka tsika okanta-kota impinkathari-wintantai Pawa.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="61">Ari ikantawitanaka pasini: “Pinkatharí, nonintzi naaka noyaatimi, iro kantacha pisinitina nowithata-panaatyaari noshininka nonampiki.” </v>
<v b="LUK" c="9" v="62">Yakanaki Jesús, ikantziri: “Apatziro okanta pamina-piintziro pikiya-sitziro piwankiri, tikatsi paminayitanaji pasini. Ari ikimitari kaari washaantaironi yantayita-piintziri, tira iñiiro apanta-pirotzi-motyaari impinkathari-wintairi Pawa.” </v>
<v b="LUK" c="10" v="1">Okanta okarata-paaki iroka-payi, ari yaminaki Jesús pasini intyaantiri ikaratzi 70, apiti-payi ityaankakiri, ijiwatiri nampitsiki tsika inkinayitanaki irirori. </v>
<v b="LUK" c="10" v="2">Ikantakiri: “Isiyakaro yokapayi atziri osampain-katzi pankirintsi, titzimaita intzima-piroti atziri koyaajironi. Pamanajiri awirokaiti Awinkathariti, intyaan-tiita oshiki jatasitirini atziri-payi, tima tzimatsi oshiki kimisantaa-tsini. </v>
<v b="LUK" c="10" v="3">Pijajiiti awiroka, naakataki otyaankimiri, pikimitakari ityaankai-tziri ipiraitari tsika ipiyota katsimari owantachari. </v>
<v b="LUK" c="10" v="4">Airo paanaki piiriikiti, piwariti, piijakontata-sityaa. Airo piwithatari piñaanakiri awotsiki pisamanitzi = kari. </v>
<v b="LUK" c="10" v="5">Aririka pariitakyaa pankotsiki, piwithata-paakyaari saikatsiri. Pinkanta-paakiri: ‘Onkamintha pisaika-waiti kamiitha piwankoki.’ </v>
<v b="LUK" c="10" v="6">Tzimatsi-rika aakamiithata-wakimini, aritaki isaikaji kamiitha. Irooma airorika yaakamiithatzimi, ampinaa-sita piwitha-witapaakari. </v>
<v b="LUK" c="10" v="7">Ari pimaa-paaki pankotsiki tsika pariitaka, airo pamina-minatzi pasini pankotsi. Ari piyaari, pirayitiro impaitimiri. Tima ontzimatyii impinaitiri antawaita-tsiri. </v>
<v b="LUK" c="10" v="8">Aririka yaakamiithataitimi nampitsiki tsika pariitakyaa, piyaaro onkarati impaitimiri anta. </v>
<v b="LUK" c="10" v="9">Pisita-kota-kaayitiri mantsiyari anta, pinkantiri: ‘Irootaintsi impinkathari-wintantaji Pawa.’ </v>
<v b="LUK" c="10" v="10">Irooma pariiwitakyaa pasiniki nampitsi, airorika yaakamiithai-tzimi, pawisa-pithatiri, pinkanta-nakiri: </v>
<v b="LUK" c="10" v="11">‘Ari notikanajiro noipatsi-kitziti aka, irootaki iyotaitan-tyaari ti pinkimisanti. Iro kantacha, ontzimatyii piyoti irootaintsi impinkathari-wintantaji Pawa.’ </v>
<v b="LUK" c="10" v="12">Iro kantacha, apaata owiraantyaaroni kitaitiri, imapiroi-tairi iwasankitaitiri irirori nampitarori anta, aritaki anaajiro inkantai-tajiri Paamaarini-satzi.” </v>
<v b="LUK" c="10" v="13">“Ikanta-machiitzimi Simapankoni-satzi aajatzi nampitarori Corazín. Oshiki piñaawitakaro notasonka-wintantaki, titzimaita pinkimisanta-jiiti. Iriimi ñaakinani Mapini-satzi aajatzi Simaa-satzi, aritaki inkithaata-nakyaaromi mirimasita-tsiri kithaarintsi, saikawaita-nakimi samampoki iwasirita-kotyaa ikaaripiro-siri-yitaki, inkimisantaimi maaroni iriroriiti. </v>
<v b="LUK" c="10" v="14">Awirokataki imapiroiti iwasankitaitiri apaata aririka yaminakoi-tairi maaroni yantaitakiri. Aritaki anaajiro inkantaitiri Mapini-satzi aajatzi Simaa-satzi. </v>
<v b="LUK" c="10" v="15">Aajatzi awirokaiti nampitarori Capernaum, pikinkithasiriwita pijatai inkitiki, apatziro pijamatsitaji tsika ikinayitzi kaminkari. </v>
<v b="LUK" c="10" v="16">Tzimatsi-rika kimisantimini, naakataki ikimisantaki. Itzimi-rika maninta-sirita-kimini, naaka imaninta-siritaki. Itzimi-rika maninta-sirita-kinari naaka, imanintakiri tsika itzimi otyaanka-kinari aka.” </v>
<v b="LUK" c="10" v="17">Tima kimosiri ipiyajiitaja ityaankai-takiri karatatsiri 70, ikantayitapaji: “Pinkatharí, tima awiroka otyaanka-kinari, yantziro piyari nokanta-yitziriri.” </v>
<v b="LUK" c="10" v="18">Ari ikantzi Jesús: “Noñaakiri Kamaari iwaryii-takiri inkitiki ikimiwaitakaro oporiryaatzi ookatha-rontsi. </v>
<v b="LUK" c="10" v="19">Tima naaka kantakaaro otzimi-motan-tamiri pisintsinka, aritaki onkantaki pisatikan-tyaari maranki aajatzi kitoniro-payi. Ari piitsinampaakiri piyari kisaniintzimiri, tikatsi-tzimaita awishi-motimini. </v>
<v b="LUK" c="10" v="20">Airotzimaita pikimo-siri-winta-sitaro yantakiro piyari pikanta-kiriri. Apatziro pinkimo-siri-wintiro isankinai-tajiro piwairo-payi inkitiki.” </v>
<v b="LUK" c="10" v="21">Irojatzi ikimo-siritan-tanakari Jesús, ikantanaki: Mt 11.25-26 “Apaá, tima awiroka pinkathari-wintziriri inkiti-satzi aajatzi kipatsi-satzi, oshiki nowisiryaawintakami. Tima awiroka omanitzi-motakiri yotaniriiti iroka-payi, iriitaki piyotakaa-yitaji osiyariri iintsi itsinampa-siritzi. Ari okanta, tima irootaki onimota-kimiri awiroka Asitanarí.” </v>
<v b="LUK" c="10" v="22">Ikantanakiri piyotsiwinta-kariri: “Iriitaki Asitanari oyota-kayi-narori maaroni. Apatziro iyotana irirori, tima Itomi iwana. Ari nokimitari naaka apatziro noyotziri Asitanari, kantacha noyotakaa-yitajiri nonintziri naaka iyotajiri.” </v>
<v b="LUK" c="10" v="23">Ipoñaa yapatotakiri Jesús maaroni iyomitaani, yaanakiri intyaatsikaini, ikantakiri: “Tasonka-wintaari iwaitiri inkarati ñaayita-jironi okaratzi piñaayitajiri awiroka. </v>
<v b="LUK" c="10" v="24">Tima tzimawitacha oshiki Kamantan-tzinkari, aajatzi pinkathariiti nintawitain-chari iñiiromi okaratzi piñaakiri, okaratzi pikimayitajiri aajatzi awirokaiti. Titzimaita inkimajiitiro.” </v>
<v b="LUK" c="10" v="25">Ari isaikakiri Yomitaan-tzirori ikantakaan-taitsiri, inintzi inkompita-kaiyaari Jesús, ikantakiri: “¡Yomitaan-tanirí! ¿Paitama nantiri naaka nañaanitan-tajyaari?” </v>
<v b="LUK" c="10" v="26">Ikantzi Jesús: “¿Paitama isankinai-takiri Ikantakaan-taitsiriki? ¿Tsikama okanta piyota-kotziro awiroka?” </v>
<v b="LUK" c="10" v="27">Ari ikantzi Yomitaan-taniri: “Piwinkathariti inatzi Pawa, ontzimatyii pininta-piro-tajiri, pininta-siri-tajiri, pininta-sintsi-tajiri. Osiriki piwairi. Pintakota-jyaari pishininka, pinkimita-kaantiri pitakota awiroka.” </v>
<v b="LUK" c="10" v="28">Ikantzi Jesús: “Omapiro pikantakiri. Pantiro iroka, aritaki pañaanitai.” </v>
<v b="LUK" c="10" v="29">Ari ininta-jaantzi intzikaa-winta-nakyaa, isampita-nakiri Jesús, ikantziri: “¿Tsikama itzimika nonkimita-kaantiri ashininka?” </v>
<v b="LUK" c="10" v="30">Ikantzi Jesús: “Tzimatsi ashininka poñaachari Aapatyaawiniki inintzi ijatiro Kasiryaariki. Okanta niyaanki-thaki awotsi, imonthaakari kosintzi, yaapithatakiri okaratzi tzimi-motziriri, iposawaitanakiri, yookanakiri awotsi-nampiki ikami-mataki. </v>
<v b="LUK" c="10" v="31">Ari ipokaki Ompira-tasorintsitaari, ishininka inawita, iñaawita-paakari inaryaaka, ti yaminanakiri yawisa-pithata-nakiri. </v>
<v b="LUK" c="10" v="32">Ari ikimitakari aajatzi Leví-iti, irijatzi ishininka, iriitaki amita-kotanta-piinta-tsiri Tasorintsi-pankoki. Iñaawita-paakari inaryaa, ti yaminanakiri yawisa-pithata-nakiri. </v>
<v b="LUK" c="10" v="33">Ikanta ipokaki Ositikii-toni-satzi, kaari ishininka irirori. Iñaapaakiri inaryaa, inisironkata-paakiri. </v>
<v b="LUK" c="10" v="34">Yaawinta-paakiri itziritan-takari aawinta-rontsi, ipoñaa ikyaa-kota-kaanakari ipiraki, yaanakiri nampitsiki. Iriitaki amina-kiriri. </v>
<v b="LUK" c="10" v="35">Okanta okitaitita-manaji, yaaki apiti kiriiki, ipinako-winta-nakiri, ikantanaki: ‘Pamininari yoka. Aririka nompiyaki apaata, nompinata-pajimi okaratzi paminakinari.’ ” </v>
<v b="LUK" c="10" v="36">Ari isampitziri Jesús yoka Yomitaan-taniri, ikantziri: “Mawa ikaratzi ñaakiriri ikositai-tziri. ¿Tsikama itzimika kimitakaan-takariri ishininka?” </v>
<v b="LUK" c="10" v="37">Yakanaki irirori, ikantzi: “Iriitaki yoka nisironkata-paakariri.” Ikantzi Jesús: “Pijatai, irojatzi pimatapajiri awiroka.” </v>
<v b="LUK" c="10" v="38">Ikanta yawisanaki Jesús ariitaka pasiniki nampitsi. Ari osaikiri kooya paitachari Marta, iro isaiki-mota-paaki owankoki. </v>
<v b="LUK" c="10" v="39">Iroka kooya tzimatsi irinto opaita María. Irootaki tsipata-wakariri Jesús okimisantziri ikinkitha-waitzi. </v>
<v b="LUK" c="10" v="40">Irooma Marta oshiki okantzi-motakaro amina-mina-waitzi opawakiriri Jesús. Iroora opoka-sitan-takariri, okantapaakiri: “Pinkatharí, owapintaakina nirinto. ¿Pinkantinaro amitakota-wakina?” </v>
<v b="LUK" c="10" v="41">Iro kantacha ikantanakiro Jesús: “Marta, ¿paitama okantzimo-siritan-tamiri onkarati pantayitiri? </v>
<v b="LUK" c="10" v="42">Aparoni okanta ninta-pirota-chari, irootaki onintakiri iroori María tikatsira kantironi yaapithatajiro.” </v>
<v b="LUK" c="11" v="1">Ipoñaa ijataki Jesús yamani. Ikanta ithonka-kiro, ari ikantakiriri aparoni iyomitaani: “Pinkatharí, piyomitainaro yamanaitzi, ikimitairo Juan iyomitaakiri iyomitaani irirori.” </v>
<v b="LUK" c="11" v="2">Ari ikantzi Jesús: “Iroka pinkanti pamana-piinti awiroka: Asitanarí, nampitarori inkitiki, Tasorintsi onatzii piwairo. Pimpinkathari-wintantaji. Pantakaan-tajiro aka kipatsiki okaratzi pininta-kaantairi awiroka. Pinkimita-kaantairi saikatsiri inkitiki, yantayitziro okaratzi pininta-kairiri. </v>
<v b="LUK" c="11" v="3">Pimpa-piintinaro kowityii-motanari noyaari. </v>
<v b="LUK" c="11" v="4">Pimpyaakota-jinaro nokaaripiro-siri-waitaki, Tima nomatakiro naaka, nopyaakotajiri ikaratzi awaaripiro-sirita-kinari. Airo pisinitaana iñaantai-tyaana, inintaiti yanta-kayi-tinaro kaari-pirori.” </v>
<v b="LUK" c="11" v="5">Ipoñaa ikantanakiri aajatzi: “Aririka intzimi aparoni pitsipa-winthari, impokaki niyaankiiti, inkantimi: ‘Pimpawakina mawa yatantaitari, </v>
<v b="LUK" c="11" v="6">tzimatsi ariitachari nowankoki, tikatsi tzimatsini nopawakiriri.’ </v>
<v b="LUK" c="11" v="7">Impoña pinkanta-wityaari: ‘Airo piñaasirinkana nomaakaa-tziiri nintsiti-payi, tima nasitakiro nowanko, irootaki airo okantanta nompimi.’ </v>
<v b="LUK" c="11" v="8">Kimiwaitaka airo pinintawita pimpiri onkanta-witakyaa iriiwitakami pitsipa-minthari. Iro kantacha aikiro isintsitatzii ikampitzimi, ari pisiwinta-nakiro pintzinai, pimpawakiri okaratzi inintziri.” </v>
<v b="LUK" c="11" v="9">Ikantzi Jesús: “Pinkampitanti, pamina-minatai aajatzi, aritaki impaita-jimiro pinintziri. Pisiyakaantiro aririka pariityaa pankotsiki, pinkanta-paakiri asitarori: ‘Pasitaryiinaro piwanko.’ Aritaki yasitaryaa-kimiro iwanko. </v>
<v b="LUK" c="11" v="10">Tima aritaki impaitairi kampitan-tatsiri. Inkarati amina-minataironi, aritaki iñaakai-tairi. Aririka inkantanti: ‘Pasitaryiinaro.’ Aritaki yasitaryaitakiniri. </v>
<v b="LUK" c="11" v="11">Tima aririka inkampitimi pitomi, inkantimi: ‘Apaá, pimpina yatantaitari’ ¿Arima pimpakiri mapi? Aririka inkantimi: ‘Pimpina sima.’ ¿Arima pimpakiri maranki iyaari? </v>
<v b="LUK" c="11" v="12">Aririka inkantimi: ‘Pimpina kithokintsi.’ ¿Arima pimpakiri kitoniro? </v>
<v b="LUK" c="11" v="13">Tima piyoti pitakotari pitomi-payi awiroka, kaari-pirori pinawita. Iriira mapirotzirori Asitairi Inkiti-satzi, itakotari irirori ikaratzi amanayita-piintziriri, inampi-sirita-kaayityaari Tasorinkantsi.” </v>
<v b="LUK" c="11" v="14">Ipoñaa yisita-kota-kaakiri Jesús aparoni kisowaantiri ikyaantasiritari piyari. Ikanta yisita-kota-kaajirira, ñaawaitanaji kisowaanti-witachari. Tima okiryaantsi ikantawintai-tanakari Jesús. </v>
<v b="LUK" c="11" v="15">Tzimatsi kantayita-naintsiri: “Yoka atziri isintaka-tziiri Nantatsiri, irootaki yisita-kota-kaantariri ikaratzi ikyaantasiritari piyari.” </v>
<v b="LUK" c="11" v="16">Tzimatsi pasini nintatsiri iñiiro intasonka-wintanti Jesús, iro iyotantai-tyaari omapiro opoñaa itasorinka inkitiki, ininta-jitatzii iñaantai-tyaari. </v>
<v b="LUK" c="11" v="17">Ikanta iyotaki Jesús okaratzi ikinkisiryaayitari atziri-payi, ikantanaki: “Aririka imaimanita-wakaiyaa atziri tsika ipinkathari-wintai-tziri, aritaki yooka-wakaanakyaa. Aririka imaimanita-wakaiyaa atziri tsika isaika-pankota-wakaa, aritaki yooka-wakaanakyaa. </v>
<v b="LUK" c="11" v="18">Ari ikantzitari aajatzi Kamaari aririka imaimanita-wakai-yaami. Aritaki yooka-wakaanakyaa, ¿airoma ithonka yooka-wakaanakyaa? ¿Paitama pikantantari iriira owawisaakotanari Aantatsiri? </v>
<v b="LUK" c="11" v="19">Iriirikami Kamaari Nantatsiri sintsitakaanari naaka, ¿irijatzima sintsitakairiri piyomitaani awiroka yisita-kota-kaantariri ikaratzi ikyaantasiritari piyari? Aririka okanta pikamantakota-tziiri piyomitaani, aritaki inkisan-takyaamiro okaratzi pikantakiri. </v>
<v b="LUK" c="11" v="20">Irooma naaka ipanaro isintsinka Pawa, irootaki nomatan-tariri nisita-kota-kaayitziri ikaratzi ikyaantasiritari piyari. Tima imapokakimi awiroka-payi Pawa ipinkathari-wintantai. </v>
<v b="LUK" c="11" v="21">Aparoni atziri sintsita-tsiri tzimatsiri imana-minto, aamaako-winta-chari, tikatsira matirini inkyaa-sitiri iwankoki yayitiri okaratzi yasitari. </v>
<v b="LUK" c="11" v="22">Irooma ipoka-sitakiri pasini atziri anairiri isintsitzi, yaapithatakiri yawintaa-witari, yaapithatakiri yasitari, yantitaa-kyaaro. </v>
<v b="LUK" c="11" v="23">Tima inkarati kaari aapatyaanari naaka, iriitaki kisaniintanari. Ikaratzi kaari amita-kotinari inkoyaa-kotina, iiwara-kota-tyaana.” </v>
<v b="LUK" c="11" v="24">“Tima osiyawaitakaro isaika-siritan-tyaarimi piyari aparoni atziri, iwankotsi-titakari yañaa-minto. Aririka yookawitai-takyaari, isitako-witaja atziri. Jatanaki piyari inkinawaiti otzisi-masiki, ti iñii tsika isaiki. Ari inkanta-siritai piyari: ‘Nompiyaji nowankoki tsika nopoñaaka.’ </v>
<v b="LUK" c="11" v="25">Piyaaja piyari, iñaapaa-tziiro kamiitha opisitaka isiri atziri, owaniinka okantaka. </v>
<v b="LUK" c="11" v="26">Ijata-sita-nakiri mapirotzirori ipiyaritzi, ikantakiri: ‘Thami ajati nowankoki, pintsipatyaana ampinkathariti.’ Yamaki ikaratzi 7 piyari. Ari yasinonkaa-pirotyaari atziri, anaanakiro yasinonkaawita pairani.” </v>
<v b="LUK" c="11" v="27">Tikira inkaratiro iñaawaitzi Jesús, okaimanaki aparoni kooya satikain-chari ipiyotaka atziri, okantzi: “Tasonka-wintaaro onatzii kooya owaiyan-takimiri, antarin-takaakimi othotaimi.” </v>
<v b="LUK" c="11" v="28">Ipoñaa yakanakiro Jesús, ikantzi: “Iriira tasonka-winta-pirotaa-chani inkarati matajironi inkimisantairo iñaani Pawa.” </v>
<v b="LUK" c="11" v="29">Ikanta ipiyota-paaka oshiki atziri, ikantanaki Jesús: “Tima kaari-piro-siriri pinajiitzi awiroka, oshiki pithainkakiri Pawa pinintzira piñiina nontasonka-wintanti onkantyaa pinkimisanta-pirotan-tyaanari. Airotzimaita nomatziro, apatziro piñiiro awishi-mota-kiriri pairani Kamantan-tzinkari Jonás. </v>
<v b="LUK" c="11" v="30">Tima tsika ikantaka pairani Jonás iñaajiitakiri Inawini-satzi, ari inkimita-jyaari aajatzi Itomi Atziri iñiiri yokaiti. </v>
<v b="LUK" c="11" v="31">Apaata aririka yaminakoi-tajiro okaratzi yantaitziri, aritaki omishakowintaimi kooya pinkatha-rotatsiri pairani kirinkanta, tima opokaki pairani iroori isaiki yotaniri pinkathari Salomón, okimisantakiri. Tima yoka saiki-mota-kimiri awiroka yanairi Salomón. </v>
<v b="LUK" c="11" v="32">Apaata aririka yaminakoi-tairo okaratzi yantaitziri, aritaki imishakowintaimi Inawini-satzi, tima ikimisantakiri pairani irirori Jonás, iwashaanta-najiro yantayitziro kaari-pirori. Tima yoka saiki-mota-kimiri awiroka-payi yanairi Jonás.” </v>
<v b="LUK" c="11" v="33">“Aninti-rika ooshiri ootamintotsi, ti antata-kotiri. Awakotziri jinoki inkini inkoñiinkata-koti kyaintsiri. </v>
<v b="LUK" c="11" v="34">Irootaki piroki osiyariri ootamintotsi piwathaki. Kamiitha-rika okanta piroki, piñaantaro kamiitha, okimiwaitakaro pinkoñiityaa-kota-tyiimi. Tirika apantyaaro piroki, airo piñaantaro kamiitha, okimiwaitakaro pintsitinikita-kota-tyiimi. </v>
<v b="LUK" c="11" v="35">Paamawinta-pirotyaa piitsiwakirikari ootamintotsi saikanta-kamiri. </v>
<v b="LUK" c="11" v="36">Omapiro-rika isaikan-takami ootamintotsi, tirika pantanajiro kaari-pirori, aritaki piñaakan-tairo iroopirori kamiithari, pinkimita-najyaari aparoni ootamintotsi yoota-kotantzi.” </v>
<v b="LUK" c="11" v="37">Tima ikaratakiro ikinkithataki Jesús, ipoka-sita-paakiri Nasitantaniri sintsiwinta-kiriri yakyootiri. Ikanta yariita-paaka Jesús iwankoki, saikapaaki iwapiintaita. </v>
<v b="LUK" c="11" v="38">Oshiki okompitzi-motakari Nasitantaniri, iñaakiri Jesús ti imatajiro okaratzi yamijiitari ikiwaakota iwantyaari. </v>
<v b="LUK" c="11" v="39">Irootaki ikantan-tanakari Jesús: “Awirokaiti Nasitantaniri, pikimita-kotakaro piraa-minto aajatzi piwaminto okitiwita kamiitha intakiroki, irooma inthompointa, kipatsi okantaka. Ari pikimiyitakari awiroka, kantatsi iñiitimi kamiithasiri pinatzi, oshiki pikositantzi, kaari-piro-siriri pinajitzi. </v>
<v b="LUK" c="11" v="40">¡Masontzí! ¿Tima piyoti tzimatsi owitsika-kimiri piwathaki koñaayita-tsiri. Irijatzi owitsika-sirita-kimiri inthompointa pañaantariki? </v>
<v b="LUK" c="11" v="41">Ontzimatyii pipasitan-tajyaaro tzimatsiri inthompointa pañaantariki, aritaki pinkiti-siri-yitai. </v>
<v b="LUK" c="11" v="42">¡Ikanta-machiitzimi Nasitantaniri! Pasitakaa-piintari Pawa iwosinikan-taitari. Titzimaita pintampatzika-yitajyaa, ti pintako-sirita-jyaari Pawa. Irootaki ninta-piro-witachari pantayitairomi, airo piwashaanta-tzimaitaro pasini. </v>
<v b="LUK" c="11" v="43">¡Ikanta-machiitzimi Nasitantaniri! Oshiki pininta-piintaki pisatikyaa niyaankiniki karapapankoki tsika impinkathataitimi, pinintzi aajatzi pinkatha iwithata-piintai-tyaami aririka iñiitimi. </v>
<v b="LUK" c="11" v="44">¡Ikanta-machiitzimi Yomitaan-taniriiti, Nasitantaniri, owapyiimotan-taniri pinatzi! Pikimita-sitakaro kaari iyoitzi ari ikitaitziri kaminkari. Inthonka yaatzika-kowaitakiri atziri-payi, titzimaita iyoti yaatzika-kotakiri kaminkari.” </v>
<v b="LUK" c="11" v="45">Ari yakanaki yomitaan-tzirori Ñaantsi, ikantanakiri Jesús: “¡Yomitaanarí! Oshiki pikimakaa-kinaro naaka okaratzi pikantakiri.” </v>
<v b="LUK" c="11" v="46">Ikantzi Jesús: “¡Ikanta-machiitzimi aajatzi yomitaan-tzirori Ikantakaan-taitani! ¿Paitama pikima-tinata-kaantariri atziri-payi? Titzimaita piñaayitiro awirokaiti pinkima-tinatyaaro. </v>
<v b="LUK" c="11" v="47">¡Ikanta-machiitzimi awirokaiti! Piwaniinka-pirini-yitakiro piwitsika-sitziri tsika ikitaitziri itayita-karori Kamantan-tzinkari ikaratzi iwamaakiri pairani piwaisatzitini. </v>
<v b="LUK" c="11" v="48">Tima awirokaiti owitsika-siyitakiri tsika ikitaitakiri, ari opaka-kotziri awirokaiti okaratzi yantayitakiri pairani piwaisatzitini. </v>
<v b="LUK" c="11" v="49">Iro kantacha, yotaaniri inatzi Pawa, ikantaki: ‘Ari notyaankaki Kamantan-tzinkari aajatzi Tyaankaariiti. Iriiyitaki imaimanitaiti, pasini iwai-taki.’ </v>
<v b="LUK" c="11" v="50">Ari onkantyaa iwasankitaa-wintan-tyaamiriri Pawa ikaratzi iwamaitakiri Kamantan-tzinkari owakira itantanakari iwitsikai-takiro pairani kipatsi. </v>
<v b="LUK" c="11" v="51">Awirokaiti atsipita-jyaaroni impiyawintai-tyaari awaisatzitini Abel irojatzi Zacarías, itzimi iwamaitakiri ipoñaawitaaro pomitai-rontsiki irojatzi tasorintsi-pankoki. </v>
<v b="LUK" c="11" v="52">¡Ikanta-machiitzimi yomitaan-tzirori Ikantakaan-taitani! Ti pikantairo awiroka piyota-nitajyaa, awiroka kantakaan-tziro kaari ikimathatantaro pasini-payi.” </v>
<v b="LUK" c="11" v="53">Ikanta isitowanaji Jesús iyomitaantzi yapatojiita, otyaanakari imasirinka Nasitantaniri aajatzi Yomitaan-taniri-payi. Yapatowintakari Jesús inintaki inkompita-kaiyaari, irootaki inkiman-tyaariri inkantiri. </v>
<v b="LUK" c="11" v="54">Isintsi-thawaitakiri, inintzi iñaawaita-kairi ñaantsi kaari-pirori, inkanta-kotan-tyaariri. </v>
<v b="LUK" c="12" v="1">Ipoñaa ipiyotzi-mintai-tapaakari Jesús, anawyaa-pirinikitaka ikantaka atziri-payi. Irojatzi ikantan-tanakari iyomitaani: “Ontzimatyii paamawintyaaro siñakairori yatantari Nasitantaniri, iroora isiyakaa-wintai-tziri iwapyii-motanta irirori. </v>
<v b="LUK" c="12" v="2">Tima ontzimatyii onkoñaata-koyitai okaratzi manakowitain-chari, oiñaarontajiro kaari ikimatha-witaita pairani. </v>
<v b="LUK" c="12" v="3">Okaratzi pimanakaa-witari tsitiniriki, ari ikamantantai-tajiro kitaitiriki. Okaratzi piñaawaitziri piwankoki pimanani-kiini, ari inkima-kotairo maaroni atziri.” </v>
<v b="LUK" c="12" v="4">Ikantzi Jesús: “Ashininká, airo pitharowa-kaawaitari nintatsini iwimi, tima ari owiraa-matsitari yaawyiiri irirori. </v>
<v b="LUK" c="12" v="5">Yoka intzimi pintharowakai-yaari: Iriitakira Pawa matzirori iwamaantzi, matzirori intyaankimi sarinka-winiki. Apatziro pintharowakai-yaari irirori. </v>
<v b="LUK" c="12" v="6">Tima ti impina-piro-wityaa tsimiri-payi, iro kantacha iyotzi Pawa aririka inkamakaanti aparoni. </v>
<v b="LUK" c="12" v="7">Iyotzitaro Pawa okaratzi tzimayita-tsiri aisi. Tima piñaakiro yaamaa-kotari tsimiri-payi, awiroka imapirotzi yaamaa-kotami, airo pitharowan-tawaitari.” </v>
<v b="LUK" c="12" v="8">“Intzimi-rika kantirini ishininka: ‘Nopinkathatajiri Jesús,’ aajatzi inkimitajyaa Itomi Atziri inkantajiri Imaninkariti Pawa: ‘Ipinkathataana yoka.’ </v>
<v b="LUK" c="12" v="9">Iriima tsika intzimi kantairini ishininka: ‘Ti nompinkathatiri Jesús,’ ari inkimitaitairi irirori, inkantaitiri Imaninkariti Pawa: ‘Ti impinkathatina yoka.’ </v>
<v b="LUK" c="12" v="10">Kantatsi yaripirotairi Pawa kisimatirini Itomi Atziri, iriima kisimata-kirini Tasorinkantsi, airo yapatyaari. </v>
<v b="LUK" c="12" v="11">Aririka yaitimi karapapankoki, aajatzi tsika isaikayitzi pinkathari-payi, jiwari-payi, airo okantzimo-siri-waitami, pinkanti: ‘¿Paitama nonkantiriri?’ </v>
<v b="LUK" c="12" v="12">Tima Tasorinkaantsi yotakayi-mironi paita-rika piñaawaitiri anta.” </v>
<v b="LUK" c="12" v="13">Ipoñaa iñaawaitanaki aparoni piyotzi-winta-kariri, ikantzi: “Yomitaanarí, pinkantinari nirintzi impajinaata kashitani yookanajiri asitanarini.” </v>
<v b="LUK" c="12" v="14">Ikantzi Jesús: “Ashininká, tira naaka aminako-yitzirori tzimawinta-wakaantsi nonkantan-tyaariri pirintzi.” </v>
<v b="LUK" c="12" v="15">Aikiro ikantana-kitzii Jesús: “Paamawintyaa ayimatzimi-rika pishikyiiro piwaararo. Tira iro owañaayitimini.” </v>
<v b="LUK" c="12" v="16">Ipoñaa isiyakaa-winta-nakiniri, ikantzi: “Tzimatsi aparoni ashaarantzinkari kithokitain-tsiri oshiki iwankiwairi iwaniki. </v>
<v b="LUK" c="12" v="17">Ipampitha-siri-waitaka, ikantzi: ‘¿Tsikatyaa nowiroka oshikitain-tsiri nowankiri?’ </v>
<v b="LUK" c="12" v="18">Ari ikanta-siritanaki: ‘Iroka nantiri. Notanto-ryiiro nowanta-piintari nowankiri. Impoña nowitsika-kaanti antaroiti, ari nowirori okaratzi nowanki-ritari, aajatzi nowaararo. </v>
<v b="LUK" c="12" v="19">Ari onimowai-tinari, tima oshiki nowarontakari. Oshiki osarintsi nomakoryaa-waiti, nowatzii-waityaa, nirawaiti niriri, noimosirinka-waityaa.’ </v>
<v b="LUK" c="12" v="20">Iro kantacha, ikantzi Pawa: ‘Masontzí, iroñaaka tsitiniri yaasirin-kaitajimi, tira piyoti impaityaa aajironi okaratzi pasitari.’ </v>
<v b="LUK" c="12" v="21">Arira ikanta-kotari oshikyaa-waita-sitarori iwaararo, ti ishikyaa-tzimaityaaro okaratzi yasitari Pawa.” </v>
<v b="LUK" c="12" v="22">Ipoñaa ikantanajiri iyomitaani: “Pinkimi nonkanti: Airo okantzimo-siri-waitami pinkanti: ‘¿Paitama noyaari, paitama nonkithaatyaari?’ </v>
<v b="LUK" c="12" v="23">Tima tzimatsi ankinkithasirita-piintajiri, irootaki ninta-pirota-chari, anairo okaratzi awayita-piintari, aajatzi akithaayita-piintari. </v>
<v b="LUK" c="12" v="24">Thami ankinkithasirita-kotiri tsimiri-payi. Ti impankitiro iyaari, ti iwitsiki iwanko iwantyaarori iwankiri. Iro kantacha, Pawa opapiintziriri okaratzi iwayitari. Awirokaitira imapirotzi itakotami Pawa. </v>
<v b="LUK" c="12" v="25">Aririka paakowintyaaro onkantzimo-siri-waityaami, ¿arima pinkanta-kaakyaaro piwawi-niinta-wairo kapichiini pisarintsiti? </v>
<v b="LUK" c="12" v="26">Tira onkantatyii piwawiniintiro kapichiini, ¿paitama okantzimo-siritan-tamiri? </v>
<v b="LUK" c="12" v="27">Thami ankinkithasirita-kotiro incha-tyaaki-payi, ti añaajiro antawaiti, ti ontyaawintyaa onkithaatyaari. Titzimaita onkantzimo-siri-waityaaro, onkanti: ‘¿Paitama nonkithaatyaari?’ Owaniinkata kamiitha, anajiri iwaniinkata Salomón, pinkatha-ritatsiri pairani. </v>
<v b="LUK" c="12" v="28">Tima iriitaki Pawa owaniinkatzirori. Okantawita kapichiini añaawitaro owaniinkata-painta, iro osamani tikatsi apantyaaroni aririka onkama-tyaakitanaki, inchikai-takiro, intayii-takiro. Awiroka imapiroti inkimpoyaa-wintaimi Pawa, aritaki, airo pikiso-siri-waitzi. </v>
<v b="LUK" c="12" v="29">Aritapaaki okantzimo-siri-waitakami awiroka, pikantzi: ‘¿Paita noyaari, paita niriri?’ </v>
<v b="LUK" c="12" v="30">Apatziro okantzimo-siri-waitari pasini-satzi-payi. Irooma awirokaiti, iyota-kotzimiro Asitairi ipaita-rika kowityii-motamiri. </v>
<v b="LUK" c="12" v="31">Tima irootaki kowapirota-chari impinkathari-wintaimi Pawa, aritaki impayita-jimiro okaratzi kowityii-motamiri.” </v>
<v b="LUK" c="12" v="32">“Awirokaiti kimitakariri nopira, airo pitharowa-sijiita, tima iriitaki Pawa kantakai-yaaroni impinkatha-ritakaajimi. </v>
<v b="LUK" c="12" v="33">Pimpimanta-yitiro tzimi-motzimiri, pimpasitan-tyaaro. Iro kamiithatatsi pantayitairo pisaikan-tajyaari kamiitha inkitiki. Irootaki kimitajyaaroni pashaarantaa-tyiiyaami inkitiki tsika ti intzimapaji kosintzi, tsika ti opirikinitapaji. </v>
<v b="LUK" c="12" v="34">Tima tsika-rika piwaa-rantaka, aritaki pisirita-piinta-jyaaro.” </v>
<v b="LUK" c="12" v="35">“Piwathakita-nakyaaro piithaari. Poisayitiri poota-minto. </v>
<v b="LUK" c="12" v="36">Pinkimityaari ompirataari oyaawintariri yariitajyaa iwinkathariti yoimosirinka, inkini yasitaryaa-wajiniri inkyaan-tapajyaari sintsiini impirata-pajyaari. </v>
<v b="LUK" c="12" v="37">Tasonka-wintaari inkantajyaa ompirataari itzimi iñaapajiri iwinkathariti aamawinta ikantaka. Omapiro nonkanti, aritaki imisaikajiri iwapiintaita iriitaki oyiitai-nirini iwariti. </v>
<v b="LUK" c="12" v="38">Tasonka-wintaari inkanta-yitajyaa inkarati iñiitapajiri aamawinta ikanta, onkanta-wityaa ti iyoti tsika-paiti yariitaityaa, niyaankiiti-rika, tirika onkitaititzi-mataki. </v>
<v b="LUK" c="12" v="39">Pinkinkithasirita-kotiri tsika inkantyaa atziri, aririka iyotimi impokatyii kositirini, ari yaamawinta-kyaami airo ikositan-taitari iwankoki. </v>
<v b="LUK" c="12" v="40">Ontzimatyii paamaiyaa awiroka. Owitsika pinkantyaa, tima tikatsi yotatsini tsika-paiti impiyi Itomi Atziri.” </v>
<v b="LUK" c="12" v="41">Ari ikantanaki Pedro: “Pinkatharí. ¿Arima nokaratziri maaroni atziri pisiyakaa-wintakina?” </v>
<v b="LUK" c="12" v="42">Ikantzi Jesús: “Pisiya-kotyaari antawai-ryaantzi ompirataari, yotasirita-tsiri kamiitha. Yookanakiri iwankoki ompiratariri, ikantanakiri: ‘Paminiri ikaratzi saikatsiri pankotsiki, pimpa-piintiri iyaari.’ </v>
<v b="LUK" c="12" v="43">Tima kimosiri inkantyaa yoka ompirataari impiyi-rika ompiratariri, aririka iñaapajiri imonkaratakiro ikantana-kiriri. </v>
<v b="LUK" c="12" v="44">Aritaki isinitainiri yaamawinta-jyaaniri okaratzi yasitari. Omapiro. </v>
<v b="LUK" c="12" v="45">Irooma inkanta-siritakimi ompirataari: ‘Airo ipiyitaja ompiratanari.’ Impoña yantawaitakiri ikaratzi impiraitari aajatzi inkimitaakiro kooya impiraitari. Jataki iwatzii-waityaa, isinkiwaityaa. </v>
<v b="LUK" c="12" v="46">Ari onimowaitziri ompirataari, ti iyotiro kitaitiri, tsika iwiraiyaa ooryaatsiri impiyi iwinkathariti, imapoka-sita-jyaari yariitajyaa. Oshiki iwasankitaa-pajiri, yookajiri tsika ikasiya-kaitakiri kisosiririiti. </v>
<v b="LUK" c="12" v="47">Tima yoka ompirataari iyowitakaro okaratzi inintakaa-witariri iwinkathariti, titzimaita yaamawinta-jyaari impiyi. Irootaki impasa-piroi-tantyaariri. </v>
<v b="LUK" c="12" v="48">Iriima kaari yotakotironi okaratzi inintakairiri, airo ipasa-piroi-tairi. Tima inkarati isinitai-tziri yanta-piro-yitiromi inintai-tziri, oshiki impirai-tyaari. Intzimi-rika oshiki yawiinta-jita-piintakari, oshiki inkowakoi-tairi irirori.” </v>
<v b="LUK" c="12" v="49">“Iro nopokantari nowasankitairi kaari-piro-siriri, okimiwaitakaro iriimi paamari namakimi kipatsiki. Oshiki noninta-taiki itataityaami iwasankitaan-taiti, yapirota-jyaami kaari-pirori. </v>
<v b="LUK" c="12" v="50">Iro kantacha ontzimatyii nitanakyaaro naaka nonkimaatsita-nakyaa, irojatzi nomonkaratan-takyaarori. </v>
<v b="LUK" c="12" v="51">Pisiyakaantaki iro nopokantari iñaamatsitan-tajyaarori isaiki kamiitha kipatsi-satziiti. Nopokakira, namatziiro maimanita-wakaantsi. </v>
<v b="LUK" c="12" v="52">Iroñaaka iñiitiro imaimanita-wakaiyaa atziri ikaratzi isaika-pankota-wakaa-jiita, apiti atziri imaimanitiri pasini atziri karatatsiri mawa. </v>
<v b="LUK" c="12" v="53">Inkisaniintajiri atziri itomi, imatzityaaro itomi impiyatyaari iriri. Onkisaniintairo kooya osinto, omatzityaaro osinto ompiyatyaaro iniro. Onkisaniintairo kooya owatayiro, omatzityaaro owatayiro ompiyatzi-tyaaro ayiro.” </v>
<v b="LUK" c="12" v="54">Ipoñaa ikantziri Jesús ikaratzi piyotzi-winta-kariri: “Tima aririka piñiiro minkori ikyaa-piintziro ooryaatsiri, pikanta-piintzi: ‘Omparyaatyii inkani.’ Omata pikantakiri. </v>
<v b="LUK" c="12" v="55">Tima aririka pinkimiro tampyaa ompoñiiyaa katonko, pikanta-piintzi: ‘Oryaatyii kamiitha iroka kitaitiri.’ Omata okaratzi pikantziri. </v>
<v b="LUK" c="12" v="56">¡Owapyiimotan-tanirí! Piyowitaro awiroka tsika okanta piñaayita-piintziro inkiti, aajatzi kipatsi. ¿Paitama kaari piyota-kotantaro okaratzi kantachari iroñaaka?” </v>
<v b="LUK" c="12" v="57">“¿Paitama kaari paminantaro awiroka okaratzi kamiithata-tsiri? </v>
<v b="LUK" c="12" v="58">Aririka intzimi kishimini, impoña yaanakimi pinkatharin-tsiki, pintharo-wakoti awotsiki, pinkantiri: ‘Airo pikisawaita, thami aakamiithata-wakaajyaa.’ Tima aririka yariita-kaakyaami pinkatharin-tsiki, inkantakiri impiratani: ‘Paanakiri yoka.’ Aritaki yaitanakimi yasitakoitimi. </v>
<v b="LUK" c="12" v="59">Airorika pipinata-sitari ikaratzi ikowa-kota-kimiri, airora yoimisitowa-kaantajimi.” </v>
<v b="LUK" c="13" v="1">Ari itsipajiitakari Jesús kinkithata-kotzirori awishi-mota-kiriri Tapowini-satzi iwamaakaan-takiri pinkathari wirakocha Pilato anta ipomita-piintai-tziri yatsipita-kayitani. </v>
<v b="LUK" c="13" v="2">Ikantanaki Jesús: “¿Pisiyakaantzima awirokaiti iro yantantai-tarori iroka tsika ikantai-takiri iwamaitakiri, tima yanaatyiiri ikaaripiro-siritzi pasini Tapowini-satzi? </v>
<v b="LUK" c="13" v="3">Nokantzi naaka: Ti ari onkantyaa. Airorika piwashaantziro pamiyitari awiroka, ari pinkimita-kota-jyaari irirori. </v>
<v b="LUK" c="13" v="4">Ari ikimitakari karatatsiri 18 kamaintsiri atsinakakiri antaro atiimintotsi anta Tyaantaariniki, ¿pisiyakaantzima iri mapirotzirori ikaaripiro-siritzi yanairi pasini Aapatyaawini-satzi? </v>
<v b="LUK" c="13" v="5">Nokantzi naaka: Tira ari onkantyaa. Tima airorika piwashaantziro awirokaiti pamiyitari, ari pinkimita-kota-jyaari.” </v>
<v b="LUK" c="13" v="6">Ipoñaa isiyakaa-winta-nakiniri Jesús, ikantzi: “Otzimi iwankiri aparoni atziri iwaniki. Ari ijataki aparoni kitaitiri yaminiro tzimaki-rika okitho, titzimaita iñaapaaki. </v>
<v b="LUK" c="13" v="7">Ikantakiri aamaako-winta-niriri: ‘Tzimaki mawa osarintsi nopokawita naminiro nowankiri onkithoti, titzimaita noñaaji. Pinchikiro, ampinaasi-waita okatziya aka.’ </v>
<v b="LUK" c="13" v="8">Ari yakanakiri irirori, ikantzi: ‘Airo nowinkatharití, añaawairo iroka osarintsi airorika okithotzi, nonkiya-kota-wakiro oponkitziki onkini nontyaa-kitiro onkitho-kitan-tajyaari. </v>
<v b="LUK" c="13" v="9">Aririka onkithotaji, kamiitha onatzi. Irooma airorika, aripaitira pintowa-kaantiro.’ ” </v>
<v b="LUK" c="13" v="10">Ikanta iyomitaantzi Jesús kitaitiri imakoryaan-taitari karapapankoki, </v>
<v b="LUK" c="13" v="11">ari osaiki aparoni kooya tzima-kotain-tsiri 18 osarintsi ikyaantasiriitaro. Tsinka-mitzitaki, ti onkanti onkatziyi kamiitha. </v>
<v b="LUK" c="13" v="12">Ikanta iñaapaakiro Jesús, ikaimapaakiro, ikantziro: “Kooyá, isita-kotajimi pimantsiyawita.” </v>
<v b="LUK" c="13" v="13">Yantzitakiro kapichiini otsinka-mitzitaki. Tampatzikatanaji kamiitha. Oshiki otharowinta-nakari Pawa. </v>
<v b="LUK" c="13" v="14">Iro kantacha ti onimotiri jiwatatsiri karapapankoki, antaroiti ikisanaka iñaakiri yisita-kota-kaantaki Jesús kitaitiri imakoryaan-taitari. Ikantanakiri atziri-payi: “Tzimatsi 6 kitaitiri yantawaitan-taitari, ari pimpokiri yisita-kota-kaitimi. Tima ti osinitaa-ntsiti kitaitiri imakoryaan-taitari.” </v>
<v b="LUK" c="13" v="15">Irojatzi yakanta-nakari Jesús, ikantzi: “¡Owapyiimotan-tanirí! Kitaitiri imakoryaan-taitari pithataryaa-kota-piintziri awiroka pipira, pasitako-yitziri pirakairi nijaa. </v>
<v b="LUK" c="13" v="16">Tima iroka kooya ashininka onatzi, iro isarontari awaisatzitini Abraham, tzima-kotaki 18 osarintsi iñaasita-kaakaro piyari. ¿Tima onkamiithati nisita-kota-kayiro kitaitiri imakoryaan-taitari?” </v>
<v b="LUK" c="13" v="17">Ikantakira Jesús, antaroiti ipasikitanaki ikaratzi kisaniintziriri. Iro kantacha kimosiri ikantajiitanaka atziri ikaratzi ñaakirori yantakiri Jesús. </v>
<v b="LUK" c="13" v="18">Ipoñaa ikantanaki Jesús: “¿Paitama osiyari ipinkathari-wintantaji Pawa? ¿Paitama nosiyakaa-winti-mirori? </v>
<v b="LUK" c="13" v="19">osiyaatyaaro aririka impankitaitiro yaniinikita-tsiri okithoki. Tima tzimatsi aparoni atziri pankita-kirori iwankiri-masiki, oshookanaki, antaro ochiwotanaki, aritaki imawosi-yityaari tsimiri-payi.” </v>
<v b="LUK" c="13" v="20">Ipoñaa yapiitakiro ikantzi Jesús: “¿Paitama nosiyakaa-winti-mirori ipinkathari-wintantaji Pawa? </v>
<v b="LUK" c="13" v="21">okimita-tyaaro siñakairori yatantaitari. Tima aparoni kooya, aakotakiro pankirintsi-pani okaratzi mawa matzitaki, okonowakiro siñakairori, irojatzi osiñanta-kyaari maaroni opatha.” </v>
<v b="LUK" c="13" v="22">Ithonka ikinayitaki Jesús nampitsiki iyomitaan-tayitzi. Irojatzi ikinanta-nakari Aapatyaawiniki. </v>
<v b="LUK" c="13" v="23">Ari isampitai-takiriri, ikantai-tziri: “Pinkatharí, ¿kapichima awisakotaa-tsini?” Ikantzi Jesús: </v>
<v b="LUK" c="13" v="24">“Ontzimatyii piñaasintsityaa pinkimita-kaantyaaro pinkyaa-jatyiimi yani-tinka-kiini ikyaa-piintaitzi. Tima oshiki nintawita-chani inkyaan-tajyaaro, airotzimaita imatziro. </v>
<v b="LUK" c="13" v="25">Aririka yasitanakiro iwanko asitarori, irojatzi-rika pisaikaki intakiroki, pinkanta-wityaa: ‘Pinkatharí, pasitaryiinaro.’ Yakanakimi irirori, inkanti: ‘Ti noyotimi tsika pipoñaa awiroka.’ </v>
<v b="LUK" c="13" v="26">Impoña pinkanta-witanakyaa awiroka: ‘¿Tima piyotina akaratzi-ranki awajiita, irawaijiitzi aajatzi? Piyomitaanta-piintaki nonampiki.’ </v>
<v b="LUK" c="13" v="27">Inkanti irirori: ‘Omapiro, ti noyotimi tsika pipoñaa. Pijatawiiti akowintzirori kaari-pirori.’ </v>
<v b="LUK" c="13" v="28">Arira piraawaityaari, patsikai-kiwaita-jyaari okantakaan-tziro patsipityaari, aririka piñaayitairi piwaisatzitini-payi Abraham, Isaac, Jacob intsipata-jyaari Kamantan-tzinkariiti isaikaji ipinkathari-wintantaji Pawa. Irooma awiroka intakiroki pisaikaji. </v>
<v b="LUK" c="13" v="29">Tima inkarati awisako-siri-yitaa-tsini impoñaa-yitajyaa tsika owiraayitapaja kipatsi, aritaki intzimaki oshiki pasini-satzi poñaachani pasiniki nampitsi, yakyoo-yitairi Pawa tsika ipinkathari-wintantai. </v>
<v b="LUK" c="13" v="30">Tzimatsira ampoiyita-tsiri iroñaaka, iriira ñaayita-jironi yitayita-jyaaro. Tzimatsira itayitarori iroñaaka, iriira ñiironi yampoiyitaji.” </v>
<v b="LUK" c="13" v="31">Ari yariiyita-paaka Nasitantaniri, ikantapaakiri Jesús: “Pijataji, korakitaintsi pinkathari Herodes inintzi iwa-kaantimi.” </v>
<v b="LUK" c="13" v="32">Ikantzi Jesús: “Pijati, pimpiyanaki, pinkantiri kimitakariri saari, nisita-kota-kaayitziri yaakiri piyari, nisita-kota-kaayitziri mantsiyari. Intaini iyotapaaka mawa kitaitiri nonkaran-tyaarori nantziri. </v>
<v b="LUK" c="13" v="33">Iro kantacha, aikirora nojatatyii irojatzi mawatapain-tsini kitaitiri, tima anta Aapatyaawiniki aritaki iwaita-piintziriri Kamantan-tzinkariiti. </v>
<v b="LUK" c="13" v="34">¡Aapatyaawini-satzí! Oshiki piwamakaantaki Kamantan-tzinkari. Piwa-kaantakiri ikaratzi ityaanta-witai-takamiri. Tima nonintawita-piintyaa nosiya-kotyaarimi waaripa osatitziri yanini, ari nonintzi nonkanta-jirimi ikaratzi notomitaari. Titzimaita pininta-jiiti. </v>
<v b="LUK" c="13" v="35">Iroka pinampi tsika pisaika-piinta-yiwita, airo iñiitaji impaityaa nampita-jyaaroni. Pinkimi nonkanti: Airo piñaa-piintaana aka irojatzi apaata pinkantan-tajyaari: ‘¡Tasonka-wintaari ikantaja, tima Pinkathari inatzii otyaanka-kiriri!’ ” </v>
<v b="LUK" c="14" v="1">Okanta aparoni kitaitiri imakoryaan-taitari, ikinaki Jesús iwankoki ijiwari Nasitantaniri yakyootiri. Oshiki kimpoyaa-kiriri ompaityaa yantiri. </v>
<v b="LUK" c="14" v="2">Ari isaikakiri anta aparoni mantsiyari jaaniya-waita-tyari. </v>
<v b="LUK" c="14" v="3">Ipoñaa isampitakiri Jesús yomitaan-tayitzirori Ikantakaan-taitsiri aajatzi Nasitantaniri, ikantziri: “Kitaitiri imakoryaan-taitari onatzii iroñaaka, ¿tima osinitaa-ntsiti yisita-kota-kaantaiti?” </v>
<v b="LUK" c="14" v="4">Ti yakajiiti, irojatzi imairijiitaki. Yaakiri Jesús mantsiyari, yisita-kota-kaajiri, ityaankairi. </v>
<v b="LUK" c="14" v="5">Ipithoka-sita-nakari yokapayi, ikantziri: “Aririka intityaa pipira omoroki kitaitiri imakoryaan-taitari, ¿tima ari pinosikajiri intsipayini?” </v>
<v b="LUK" c="14" v="6">Tikatsi inkanti yakanakiri. </v>
<v b="LUK" c="14" v="7">Ari isaiki Jesús ipampoyiiri inkarati akyootirini ijiwari Nasitantaniri, tharo-wako ikantajiita inintzi isatika-yityaa intsipatan-tyaariri jiwari iyaa. Ari isiyakaa-winta-nakiniri Jesús, ikantanakiri: </v>
<v b="LUK" c="14" v="8">“Aririka inkaimaitimi poimosirinkyaa aawakaan-tsiki, airo pininta-sita pisasatikatyaa pininti pintsipatyaari jiwari, tima tzimatsi pasini pokatsini anaakotzimiri yiriipirotziri irirori. </v>
<v b="LUK" c="14" v="9">Aririka yariita-paakyaa, inkantakimi kaimakaan-tzimiri: ‘Airo pisasatikata awiroka, pijati pisaiki intyaatsikaini.’ Antaroitira pimpasiki-winta-waityaa. </v>
<v b="LUK" c="14" v="10">iro kamiithatatsi aririka pijati airo pisasatika-waita, pisaika-paaki othapiki pankotsi. Impoña impokaki kaimakimiri, inkantimi: ‘Ashininká, pimpoki pisatikyaa awiroka anta.’ Aripaitira impinka-thaitimiri. </v>
<v b="LUK" c="14" v="11">Tima inkarati nintasi-waita-chani impinka-thaitiri, aritaki intsinampa-sirita-kaitairi. Iriima tsinampa-waiwita-chari iriitaki impinkatha-ritakai-tajiri.” </v>
<v b="LUK" c="14" v="12">Ipoñaa ipithoka-sita-nakari Jesús aanakiriri yakyootiri, ikantziri: “Aririka pinkaimi atziri piwakai-yaari, airo pikaima-sitari pishininka-pirori awiroka, pirintzi, aajatzi ikaratzi ashaaranta-chari, tima ari onkantaki impiyata-jyaami awiroka yakyootaimi. </v>
<v b="LUK" c="14" v="13">Aririka poimosirinkyaa, iri pinkaimayiti asinonkainkari, pisa-pontho-yitatsiri, kisoporokiri, mawityaakiri. </v>
<v b="LUK" c="14" v="14">Aritaki piñaajiro intasonka-wintaitimi, tima yokapayi, airo okantzi impiyata-jyaami apaata yoimosirinkyaa. Iro kantacha ari impinai-tajimi pantakiri awiroka aririka yañaayitaji apaata kamiithasiriri.” </v>
<v b="LUK" c="14" v="15">Ikanta ikimawakira aparoni ikaratzi isaiki iwajiita, ikantanaki: “Tasonka-wintaari inkantyaa inkarati owaachani impinkatha-ritanaki-rika Pawa.” </v>
<v b="LUK" c="14" v="16">Ipoñaa ikantzi Jesús: “Tzimatsi aparoni atziri, inintaki yoimosirinkyaa antaroiti, ari yakyoota-wakaa-jiityaa. Ithonka ikaimakiri ikarajiitzi. </v>
<v b="LUK" c="14" v="17">Ikanta omonkarata-paaka iwantyaari ityaantakiri impiratani, ikantakiri: “Pinkaimaitiri maaroni nokaima-kaantani, tima irootaintsi awaajiityaa.” </v>
<v b="LUK" c="14" v="18">Ti ininti impokajiiti ikaratzi ikaimakaan-tawitakari. Yitanakaro aparoni, ikantzi: ‘Airo okantzi nojati, nojatatyii naminiro nowani namanantakiri. Irootaki airo okantanta nojati.’ </v>
<v b="LUK" c="14" v="19">Ikantaki pasini: ‘Nojatatyii noñaantyaari namanantakiri nopira-payi, irootaki airo okantanta nojati.’ </v>
<v b="LUK" c="14" v="20">Ari ikantaki pasini: ‘Airo okantzi nojati, tima owakira naawakaaka.’ </v>
<v b="LUK" c="14" v="21">Ikanta ipiya ompirataari, ikamanta-pajiri iwinkathariti. Antaroiti otsimaa-nakari, ikantanakiri impiratani: ‘Pijati, paniitiro awotsi-payi aajatzi kaankiirintsikipayi nampitsiki, pamakiri asinonkainkari, pisa-pontho-yitatsiri, mawityaakiri, kisoporokiri, maaroni inkarati piñiiri anta.’ </v>
<v b="LUK" c="14" v="22">Ari imatakiro impiratani. Ikantapajiri iwinkathariti: ‘Nomatakiro okaratzi pikanta-kinari. Iro kantacha ainiro okaankityii pankotsi.’ </v>
<v b="LUK" c="14" v="23">Ipoñaa ikantziri impiratani: ‘Pinthonkiro paniitiro awotsi, pijayiti tsika-rika-payi, pisintsitiri inkarati piñiiri anta, impokiita ojaikityaata nowanko. </v>
<v b="LUK" c="14" v="24">Pinkimi nonkanti: Oshikira nitawitakari nokaima-kaantziri, airotzimaita iñaajiitziro iyaa kapichiini nowitsika-kaantakiri owaritintsi.’ ” </v>
<v b="LUK" c="14" v="25">Oshiki ikaratzi oyaatakiriri Jesús. Ari ipithoka-sita-nakari, ikantziri: </v>
<v b="LUK" c="14" v="26">“iro onimotzimiri pitakoyitari piri, piniro, piina, pitomi, pirintzi, pitsiro, pitakota aajatzi apaniro awiroka. Iro kantacha aririka anaanakiro okaratzi pintakotyaanami naaka pawintaajana, airora nokimita-kaantaami noyomitaani. </v>
<v b="LUK" c="14" v="27">Ontzimatyii piriipiro-wintiro nokinkithata-kaayita-kimiri, onkanta-witakyaa ipaikakoitimi. Aririka piwashaantakiro, airora nokimita-kaantami noyomitaani. </v>
<v b="LUK" c="14" v="28">Aparoni nintatsiri iwitsiki pankotsi-pinthakii, yitawakyaaro inkinkisiryaa-wakyaa tzimatsi-rika ikantantyaarori iwitsikiro. </v>
<v b="LUK" c="14" v="29">Ari onkantyaa inthonkan-tyaarori yitanakyaaro iwitsikiro, tima aririka yookanakiro ari isironta-winta-kyaari inkarati ñiirini. </v>
<v b="LUK" c="14" v="30">Inkanta-jiiti: ‘Piñaa-matsitiri yoka, ti yaawyiiro, yooka-sitakaro.’ </v>
<v b="LUK" c="14" v="31">Ari ikimitari aajatzi, aparoni pinkathari tzimatsiri oshiki iwayiriti, yoiwinthatyaa iwayirityaari pasini pinkathari oshiki-pirota-tsiri iwayiriti. Ontzimatyii yitawakyaaro inkinkisiryaa-wakyaa, aririka yiitsinampaakiri. </v>
<v b="LUK" c="14" v="32">Iñaakiro-rika airo yiitsinampairi, ainirora iwiraa intaina pasini pinkathari pokatsiri iwayirityaari, intyaankaki kantirini: ‘¿Tsikama ankantyaaka airo owayirita-wakaanta?’ </v>
<v b="LUK" c="14" v="33">Ari okimitari aajatzi ontzimatyii pitawakyaaro pinkinkisiryaa-wakyaa awirokaiti, tima airorika piwashaantziro pitakoyitaro okaratzi pasiyitari, airora nokimita-kaantaami noyomitaani.” </v>
<v b="LUK" c="14" v="34">“Tima kamiitha okanta tziwi okatyotzi. Iro kantacha aririka inkonowaitiro tsika ompaityaa, ¿arima akantairo antziwi-pirota-kaajiro iroka tziwi? </v>
<v b="LUK" c="14" v="35">Tima tikatsi kantajironi, airo okamiithatai isaiponkitzitan-taityaaro pankirintsi, ontzimatyii yookaitiro. Okowa-pirotatyaa iroka, ontzimatyii pinkimisanta-jiitawaki maaroni.” </v>
<v b="LUK" c="15" v="1">Oshiki sintsitan-tatsiri yamaitiniri kiriiki itsipayitakari atziri-payi kaari-piro-siriri, ikimisanta-jiitzi iyomitaan-tzira Jesús. </v>
<v b="LUK" c="15" v="2">Ikanta Nasitantaniri aajatzi Yomitaan-taniri, ikisi-mata-nakiri Jesús, ikantzi: “Paminiri yoka, itsipatakari atziri-payi kaari-piro-siriri, itsipatari iwapiinta-jiita.” </v>
<v b="LUK" c="15" v="3">Ipoñaa isiyakaa-winta-nakiniri Jesús, ikantziri: </v>
<v b="LUK" c="15" v="4">“Tzimatsi piratachari oshiki ipiraitari. Okanta aparoni kitaitiri, ipyaaka aparoni ipira, yookanakiri pasini ipiraitari otzisi-masiki, jataki yamina-minatairi pyainchari. ¿Tima pimatiro awiroka iroka? </v>
<v b="LUK" c="15" v="5">Ikanta iñaapajiri ipira, kimosiri ikanta yanatapajiri. </v>
<v b="LUK" c="15" v="6">Ikanta yariitara iwankoki, yapatota-pajiri ishininka, ikantapajiri: ‘Pimpoki pintsipatyaana oimosirinkyaa, tima noñaajiri nopira pyaawitain-chari.’ ” </v>
<v b="LUK" c="15" v="7">Aikiro ikantatzii Jesús: “Arira onkimitaa-jyaari inkitiki, antaroiti inkimo-siri-wintaitiri aparoni owashaantairori ikaaripiro-siriwita anaajiro ikimo-siri-wintai-tziri oshiki-pirori kamiithasiririiti.” </v>
<v b="LUK" c="15" v="8">Ipoñaa ikantzi: “Nosiyakaa-wintimiro kooya tzimatsiri oshiki oiriikiti. Okanta aparoni kitaitiri ipyaa-pithatakaro aparoni oiriikiti, owaamataki ootaminto, opisitakiro maaroni owanko amina-minatairi oiriikiti. </v>
<v b="LUK" c="15" v="9">Okanta oñaajiri, okaimakiri oshininka, okantakiri: ‘Pimpoki, pintsipatyaana noimosirinkyaa, tima noñaajiri noiriikiti pyaawitain-chari.’ ” </v>
<v b="LUK" c="15" v="10">Aikiro ikantatzii Jesús: “Arira inkimitaajyaa Imaninkariti Pawa antaroiti inkimo-siritaji iñaaki-rika aparoni atziri iwashaantajiro ikaaripiro-siri-waitzi.” </v>
<v b="LUK" c="15" v="11">Ipoñaa ikantanaki aajatzi Jesús: “Nosiyakaa-wintimiri aparoni atziri tzimatsiri apiti itomi. </v>
<v b="LUK" c="15" v="12">Ikanta iyaapitsi itomi, ikantakiri iriri: ‘Apaá, pipinaro okaratzi pasitakai-yaanari.’ Imatakiro asitariri, itsiparyaa-kiniri itomi okaratzi yasitakai-yaariri aparoni-payi. </v>
<v b="LUK" c="15" v="13">Tikira osamaniti, yoka iyaapitsi itomi ipimantakiro okaratzi yasita-kayi-takariri, jataki intaina pasiniki nampitsi. Ari yaparawaita-sitakari iiriikiti, yantasi-waiyitakaro kaaripiro-yitatsiri. </v>
<v b="LUK" c="15" v="14">Ikanta ithonkakiri iiriikiti yaparawaitakiri, iñiitaki antaroiti tashitsi anta nampitsiki. Ari ikowityaa-nakiriri ikaratzi yaparata-siwaitakari. </v>
<v b="LUK" c="15" v="15">Ipoñaa ijata-sitakiri nampitarori anta inintzi antawairintsi, ityaankai-takiri yaamiri chaancho. </v>
<v b="LUK" c="15" v="16">Antaroiti ayimatakiri itashi, inintaki yakyootiri chaancho, tima tikatsi opirini iyaari. </v>
<v b="LUK" c="15" v="17">Ipoñaa ikanta-siritanaki mainari: ‘Oshiki yanintaa-waitaka iwatziita antawaita-tsiri iwankoki asitanari, ¿paitama nasinonkaa-waitantari naaka aka notashi-niintzi? </v>
<v b="LUK" c="15" v="18">Ontzimatyii nojataji asitanariki, nonkanta-pajiri: “Apaá, tzimatsi kaari-pirori nantzi-mota-kimiri, aajatzi nokimitaakiri Inkiti-satzi. </v>
<v b="LUK" c="15" v="19">Ti onkamiithati pinkimita-kaantajina pitomi, apatziro nonintzi pinkimita-kaantinari ikaratzi antawaitzimotzimiri.” ’ </v>
<v b="LUK" c="15" v="20">Ari ikatziyanaka mainari, piyaaja iwankoki asitariri. Tima aminaaki ikanta asitariri, iñaawajiri ipokaji isiya-sita-waari, yawithanota-wajiri, ininta-porota-wajiri. </v>
<v b="LUK" c="15" v="21">Ikantapaji itomi: ‘Apaá, tzimatsi kaari-pirori nantzi-mota-kimiri, aajatzi nokimitaakiri Inkiti-satzi. Ti onkamiithati pinkimita-kaantajina pitomi.’ </v>
<v b="LUK" c="15" v="22">Iro kantacha ikantakiri asitariri impiratani: ‘Pamaki iroopirori kithaarintsi, pinkithaata-wajiri notomi. Piwiniri irakoki poriryaata-tsiri, pinkyaan-takai-yaari iitziki ikyaantaitari. </v>
<v b="LUK" c="15" v="23">Impoña paminaki kiripiri ipiraitari, kamiitha iwathati, piwiiri. Nonintzi aimosirinkyaa. </v>
<v b="LUK" c="15" v="24">Tima yoka notomi kamawitaka, iro kantacha añaaji iroñaaka. Pairani ipyaaka, iñiitajiri iroñaaka.’ Ari yitanakaro yoimosirinka-jiita. </v>
<v b="LUK" c="15" v="25">Ikanta yantariti itomi, saikatsiri owaantsiki yantawaitzi. Pokaji pankotsiki, ikimapaa-tziiri yoimosirinka-jiita. </v>
<v b="LUK" c="15" v="26">Isampita-paakiri aparoni impiratani paita ikimo-siritan-taitari. </v>
<v b="LUK" c="15" v="27">Ikantanakiri: ‘Ariitaja pirintzi, irootaki iwamaakaan-tantakari piri iriipirori piratzi, tima kamiitha yariitaja pirintzi, tikatsi awishi-motirini.’ </v>
<v b="LUK" c="15" v="28">Ari ikisanaka, ti ininti inkyaapaji pankotsiki. Ipoñaa ijata-sitakiri iriri, oshiki isintsiwintakiri intsipatan-tyaariri yoimosirinkya. </v>
<v b="LUK" c="15" v="29">Irojatzi ikantan-tanakariri iriri: ‘Piñaawitana naaka oshiki nosaiki-motakimi, tikatsi nantzi-motimi. Tityaa pimpa-matsityaana aparoni apira noimosirinkyaa. </v>
<v b="LUK" c="15" v="30">Irooma ipokaira iyira thonkita-kimiriri piiriikiti ipiro mayimpiro-payi, iriira piwamainiri wathata-tsiri piratzi poimosirinka-wajiri.’ </v>
<v b="LUK" c="15" v="31">Ari yakanaki iriri, ikantziri: ‘Notomí, pasi piwiro pisaiki-motakina awiroka, maaroni okaratzi nasitari, awiroka asitaro maaroni. </v>
<v b="LUK" c="15" v="32">Irootaki ankimo-siritan-tyaari iroñaaka, tima yoka pirintzi, kamawitaka, iro kantacha añaaji iroñaaka. Ipyaawitaka iñiitairi iroñaaka.’ ” </v>
<v b="LUK" c="16" v="1">Ipoñaa ikantakiri aajatzi iyomitaani: “Tzimatsi atziri ashaaranta-chari. Itzimi impiratani-payi. Okanta aparoni kitaitiri tzimatsi pokaintsiri, ikantai-takiri ashaaranta-chari: ‘Yoka ijiwari pimpiratani, yaparata-kimiro piwaararo.’ </v>
<v b="LUK" c="16" v="2">Ikanta yoka ashaarantaniri ikaimakiri impiratani, isampitakiri: ‘¿Paitama pantakiri? Nokimaki ikantaitana. Nonintzi piñaakainaro okaratzi pantawaita-kinari. Tima ari okarata-paaki pijiwatziri nompiratani-payi.’ </v>
<v b="LUK" c="16" v="3">Ari ikanta-siritanaki yoka impirataari: ‘¿Tsika nonkantyaaka iroñaaka? Imisitowa-tyiina impiratanari. Ti noyotiro nompanki-waiti, aririka nonkamitanti impasitai-tyaana, oshiki nompasiki-wintyaa.’ </v>
<v b="LUK" c="16" v="4">Ikanta-siritzi: ‘Noyotaki paita nantiri yaakamiithatan-taityaanari pankotsiki-payi aririka imisitowai-takina.’ </v>
<v b="LUK" c="16" v="5">Yapatotakiri ikaratzi iriiwitziriri iwinkathariti, ikantakiri itarori: ‘¿Tsikama ikaratzi piriiwitziri nowinkathariti?’ </v>
<v b="LUK" c="16" v="6">Ikantzi irirori: ‘Oshiki inchatonaa okaratzi niriiwitziriri tsika iwaitzi yiinkantsi.’ Ipoñaa ikantziri: ‘Iroka piriiwitsiri, sintsiini pisankinati, apatziro kashitani onkaratai inchatonaa piriiwitiri.’ </v>
<v b="LUK" c="16" v="7">Ipoñaa isampitakiri pasini ikantziri: ‘¿Awiroka tsikama okaratzi piriiwitziri?’ Ikantzi: ‘Oshiki ipiyota-koitziri pankirintsi niriiwitziri.’ Ipoñaa ikantziri aajatzi: ‘Iroka piriiwitziri, pisankinati, apatziro kapichiini onkarataji ipiyota-koitziro pankirintsi piriiwitziri.’ </v>
<v b="LUK" c="16" v="8">Ikanta yoka pinkathari, iñaakan-takiri impiratani iñaakirira omatatziiri iyotzi tsika ikinakairo kantain-chari. Arira ikantayitari atziri-payi iroñaaka, oshiki iyotzi tsika ikinakairo yaakamiithatan-tyaariri ishininka, yanairi tsika ikanta kimisantzin-kariiti.” </v>
<v b="LUK" c="16" v="9">Iro ikantan-tanakari Jesús: “Ontzima-tyiira piyoti paakamiithatan-tyaaro pashaaranta-yitari iroñaaka onkanta-wityaa ti apanta-pirotyaaro, irootaki yaakamiithatan-taityaamiri apaata awiroka inkitiki. </v>
<v b="LUK" c="16" v="10">Itzimi-rika yawiintaitari kapichiini, iriitaki yawiinta-piroi-tajyaa. Itzimi-rika kaari yawiintaitari, iriitaki mapirotaironi airo yawiinta-piroi-taari. </v>
<v b="LUK" c="16" v="11">Tirika yawiintai-tyaami impaitimiro owaararontsi kaari kantapirotatsini aka, tikatsira awiintyaamini impimiro iroopirota-tsiri. </v>
<v b="LUK" c="16" v="12">Tirika pawiintyaari awiroka asinintsi, tikatsira opimini awiroka pasityaari. </v>
<v b="LUK" c="16" v="13">Tikatsi matironi yantawaitiniri apiti ompiratan-taniri. Tima aparoni ininta-piroti imonkaratiniri impiratariri, iriima pasini inkisaniinta-nakiri. Ari okantari aajatzi: Tikatsi matironi yantiniri Pawa inintziri irirori, aririka inkinkithasirita-kotai-tyaaro awaararontsi onkimiwaita-nakyaaro iroomi ompiratyaarini.” </v>
<v b="LUK" c="16" v="14">Ari ikaratzi ikimajiitaki Nasitantaniri, tima irijatzi niwitarori awaararontsi, isironta-wintakari Jesús ikimiri ikantayitakiri. </v>
<v b="LUK" c="16" v="15">Ipoñaa ikantanakiri: “Piyotzi pitzikaa-winta-jiita awiroka airo iyotantami atziri, iro kantacha iyotzimiro Pawa okaratzi pikinkisiryaayitakari. Tima okaratzi iroopirotzi-mowitariri atziri, ipinki-matziro Pawa.” </v>
<v b="LUK" c="16" v="16">“Tima pairani ikinkithata-koitakiro Ikantakaan-taitani aajatzi isankinari Kamantan-tzinkari-payi. Opoñaa ikinkithataki Juan. Ari ikimawa-kirori iroñaaka atziri-payi Kamiithari Ñaantsi tsika okanta-kota ipinkathari-wintantaji Pawa. Oshiki inintajiitaki iñiiro okimiwaitakaro isintziiti aririka iwayiritaityaa. </v>
<v b="LUK" c="16" v="17">Ti ompomirintsityaa apirotajyaa apaata kipatsi aajatzi inkiti, iro kantacha airo apiro-tzimaitaa Ikantakaan-taitziri okaratzi yaniini-yitatsiri.” </v>
<v b="LUK" c="16" v="18">“Itzimi-rika ookironi iina, aririka yaaji pasini kooya, imayimpi-wintakiro itawitarori. Ari ikimitari aajatzi aajironi kooya yookiri oimi, imayimpitaki irirori.” </v>
<v b="LUK" c="16" v="19">“Tzimatsi aparoni atziri ashaaranta-chari, owaniinkaki okanta ikithaata-piintari. Yaakowintaro kitaitiriki yoimosirinka yanintaa-waita iwatzii-waita. </v>
<v b="LUK" c="16" v="20">Tzimatsi aparoni asinonkainkari ipaita Lázaro, ithonka ipathaa-waitaki yoka. Ari inaryaa-piintaka intakiroki iwanko ashaarantaniri. </v>
<v b="LUK" c="16" v="21">Iriitaki nintatsiri iyoyajiro iwaryaa-yitziri iwariti ashaarantzinkari. Ari ipokiri otsitzi-payi ithotzi-tziri iwathaaro. </v>
<v b="LUK" c="16" v="22">Okantaka apaata kamaki asinonkainkari, yaanakiri Imaninkariti Pawa, jataki isaikira Abraham. Ari ikimitakari ashaarantaniri kamaki aajatzi irirori, ikitaitakiri. </v>
<v b="LUK" c="16" v="23">Ikanta anta sarinka-winiki, oshiki ikimaatsi-waitaka yoka ashaaranta-witachari. Yaminaki intaina iñaatziiri Abraham itsipatakari Lázaro. </v>
<v b="LUK" c="16" v="24">Ari ikaimawitakari, ikantziri: ‘Chariní, Abraham, pinisironkata-jyaana. Pintyaankiri Lázaro yamaa-jaitakina kapichiini nijaa nirawakiita, tima imapirotakina otasiniintakina paamari.’ </v>
<v b="LUK" c="16" v="25">Ikantanaki Abraham: ‘Nochariní, pisirityaaro piwaararo pairani, aajatzi ikimita Lázaro isirityaaro ikimaatsi-waitakari. Iro kantacha kimosiri ikanta irirori aka, irooma awiroka ontzimatyii pinkimaatsi-waitajyaa. </v>
<v b="LUK" c="16" v="26">Tikatsi pinkini pimpoki, tzimatsi antaroiti impirita otzikairi, airo okantzi naaka nojata-sitimi.’ </v>
<v b="LUK" c="16" v="27">Ari ikantawita irirori: ‘Pinkimi nokantzimi chariní, pintyaanti jatatsini isaiki noshininka-payi. </v>
<v b="LUK" c="16" v="28">Tzimatsi anta nirintzi-payi, pinkamantiri airo ipokanta irirori aka, oshiki ikimaatsi-waitaita aka.’ </v>
<v b="LUK" c="16" v="29">Ari ikantzi Abraham: ‘Tzimatsi ikantaki isankinariki Moisés, tzimatsi aajatzi ikantayitakiri Kamantan-tzinkari-payi, irootaki inkimisantiri.’ </v>
<v b="LUK" c="16" v="30">Ikantzi ashaaranta-witachari: ‘Airotyaami, chariní, Abraham. Tzimatsi-rika aparoni kamatsiri kamantairini añaatsiri atziri, ari iwashaantairo kaari-pirori yamiyitari.’ </v>
<v b="LUK" c="16" v="31">Aikiro ikantana-kitzii Abraham: ‘Tima ti inkimisantaitiro isankinari Moisés aajatzi Kamantan-tzinkari-payi, airotyaa ikimisantaa-jitziri inkaman-tawityaari piriinta-chani kaminkari.’ ” </v>
<v b="LUK" c="17" v="1">Ipoñaa ikantanakiri Jesús iyomitaani: “Ari intzima-piintatyii tzinpina-siririiti. Iriima antakaan-tironi kaari-pirori, inkanta-machiitiri yoka. </v>
<v b="LUK" c="17" v="2">Mt 18.6, Iro kamiithatatsi inthata-kaiti-nirimi mapi ikintsiki, iwiinkai-takiri inkaariki, ari onkantyaa airo ikaaripirota-kaantanta. Tima Mt 18.6, itzimi-rika antakaa-kirini kaari-pirori kimitaariri iintsi yawintaa-janara, aritaki iwasankitai-tajiri. </v>
<v b="LUK" c="17" v="3">Ontzimatyii paamawintyaa awiroka. Tima intzimi-rika aparoni pikarajiitzi antzi-motimini kaari-pirori, piyomitairi. Aririka iwashaanta-najiro yantayi-witakari, pimpyaakotiro yantzimo-witakamiri. </v>
<v b="LUK" c="17" v="4">Ari okimitari aajatzi. Aparoni atziri tzimatsiri oshiki yantzi-mota-piinta-kimiri, oshiki yapii-yapiitiro aparoniki kitaitiri, ontzima-tyiira papii-papiitiri pimpyaakotiri aririka impoka-sita-piintimi inkowa-kotimi pimpyaakotairi.” </v>
<v b="LUK" c="17" v="5">Ari ikantanakiri Tyaantariiti yoka Jesús: “Pinkatharí, nonintzi pawintaa-pirota-kaiyaana.” </v>
<v b="LUK" c="17" v="6">Ikantzi Jesús: “Onkanta-wityaa kapichiini pawintyaari Pawa, aritaki pisirinkakiro antaroiti pankirintsi katziyain-chari, pinkantiro: ‘Pisirinki, pinkatziyi anta inkaariki.’ Aritaki osirinkanaki.” </v>
<v b="LUK" c="17" v="7">“Aririka intzimi pimpiratani, piñaawajiri yariitajyaa ikyaawani-waitzi piwaniki, yaamaako-wintari pipira ¿arima pinkanta-wajiri: ‘Pakyoota-pajina?’ </v>
<v b="LUK" c="17" v="8">airo, apatziro pinkanta-wajiri: ‘Pinkotsitapaji owaritintsi. Pintharokyaati piyiitina, nowawakyaata, nirawakiita aajatzi. Ompoña pampoiti awiroka piwajyaa.’ </v>
<v b="LUK" c="17" v="9">¿Arima pimpaasoonkitakiri okaratzi yantiri pimpiratani? Airo. </v>
<v b="LUK" c="17" v="10">Arira pinkimityaari aajatzi awiroka, aririka pimonkaratakiro okaratzi inintakaimiri Pawa, pinkanti: ‘Airo akimosiriwinta-waita impiraitai, tima apatziro amonkara-matsitiro okaratzi ininta-kayi-takairi antiro.’ ” </v>
<v b="LUK" c="17" v="11">Ipoñaa iwaanaka Jesús ijatiro Aapatyaawiniki, ikinanakiro tsika owiraa-thapi-yitaro iipatsiti Ositikii-toni-satzi aajatzi Tapowini-satzi. </v>
<v b="LUK" c="17" v="12">Ikanta yariitaka nampitsiki, ari imonthaakari ikaratzi 10 antziri pathaa-rontsi, intaina ikatziya-jiitaka. </v>
<v b="LUK" c="17" v="13">Ikaimajiitzi, ikantzi: “¡Yomitaanarí Jesús, pinisironkatyaana naaka!” </v>
<v b="LUK" c="17" v="14">Ari yaminanakiri irirori, iñaatziiri ikatziya-jiitaka, ikantziri: “Pijata-sitiri Ompira-tasorintsitaari yaminawa-kimiro piwathaaro.” Ikanta ijajiitanaki, omapoka-sitaka opyaanaka ipathaaro, isitako-yitanaji. </v>
<v b="LUK" c="17" v="15">Ikanta iñaakiro yisita-kotaji aparoni pathaa-waiwita-tsiri, kimosiriwintaka ipiyaja irirori, antaro iwisiryaawintakari Pawa. </v>
<v b="LUK" c="17" v="16">Ityiirowa-sita-paakari Jesús, ipaasoonkita-paakiri. Yoka piyajachari Ositikii-toni-satzi inatzii. </v>
<v b="LUK" c="17" v="17">Isampita-wakiri Jesús, ikantziri: “¿Tima 10 ikaratzi isita-kotaatsi, tsikama ikinakika pasini? </v>
<v b="LUK" c="17" v="18">Tikatsira aparoni noshininka piyajatsini impaasoonkitajiri Pawa, apatziro ipiyajaro noshininka-niro.” </v>
<v b="LUK" c="17" v="19">Ari ikantanakiri Jesús pathaa-waiwita-chari: “Pinkatziyanaji, pijatai. Iroora isitakotaa-jimiri pawintaajana.” </v>
<v b="LUK" c="17" v="20">Ikanta Nasitantaniri isampita-nakiri Jesús, ikantziri: “¿Tsika-paiti itantana-kyaarori impinkathari-wintantaji Pawa?” Yakanakiri irirori, ikantziri: “Aririka impinkathari-wintantaji Pawa, tira osiyaaro okaratzi koñaanita-tsiri.” </v>
<v b="LUK" c="17" v="21">Airo ikantaitzi: ‘Iroka aka. Jironta anta.’ Tima aritaki pinkathari-siri-wintantai Pawa.” </v>
<v b="LUK" c="17" v="22">Ipoñaa ipithoka-sita-nakari iyomitaani, ikantziri: “Ari pininta-witajyaa apaata piñiirimi kapichiini yoka Itomi Atziri, airo okanta-tzimaita. </v>
<v b="LUK" c="17" v="23">Ari pinkimaki inkantaiti: ‘Yoka aka.’ Pasini kantatsini: ‘Jiirinta anta.’ Airora pijata-sitziri, airo piyaatziri aajatzi. </v>
<v b="LUK" c="17" v="24">Aririka impiyi Itomi Atziri, inkimita-pajyaaro omoriki ookatha-rontsi, itanakyaaro tsika owiraaro kipatsi irojatzi tsika anta othapikitapaja. </v>
<v b="LUK" c="17" v="25">Iro itawakyaaroni iñiitawakiro inkimaatsitaityaa antaroiti, imaninta-waitiri yokaiti atziri-payi tzimayita-tsiri iroñaaka. </v>
<v b="LUK" c="17" v="26">Tima onkimityaaro tsika okanta pairani ainiro isaikawita Noé. Ari onkimitzi-tajyaari aajatzi aririka impoki-mataji Itomi Atziri. </v>
<v b="LUK" c="17" v="27">Onimowaitziri atziri iwawaiyita, yirawai-jiitzi, yaawakaiyita. Irojatzi ikyaanta-nakari Noé pitotsiki iwitsikakiri. Okanta oonkanaka kipatsiki, apirotakiri ipiinkaki atziri. </v>
<v b="LUK" c="17" v="28">Ari onkimita-jyaaro isaikawita pairani Lot. Onimotziri atziri iwajiita, yirawai-jiitzi, iyompari-waijiita, ipankiwai-jiitzi, iwitsika-jiitzi iwanko. </v>
<v b="LUK" c="17" v="29">Iro kantacha monkarata-paaka kitaitiri isitowan-tanakari Lot nampitsiki Paamaa-riniki, omapoka-sitaka oparyaa-paaki antaroiti paamari kitiri-moito okantaka, apirotakiri maaroni atziri itaaja. </v>
<v b="LUK" c="17" v="30">Ari onkimitaa-jyaari aajatzi aririka impiyi Itomi Atziri. </v>
<v b="LUK" c="17" v="31">Pisaiki-rika intakiroki piwanko, ari pimpoñiiyaa pisiyanaki, airo pikyaa-panaatzi paapanaati piwaararo. Piwaniki-rika pisaiki, airo pipiya-panaata. </v>
<v b="LUK" c="17" v="32">Pinkinkisiryaa-kotiro okaratzi awishi-mota-kirori iina pairani Lot. </v>
<v b="LUK" c="17" v="33">Ikaratzi yantasiwaitari apaniroini yawisakotan-tajyaari, aritaki impyaasi-waitajyaa. Iriima inkarati kamawintinani, aritaki yawisako-siritai.” </v>
<v b="LUK" c="17" v="34">Aikiro ikantatzii Jesús: “Tzimatsi tsipata-wakaa-chani imayi, yaitaji aparoni inkitiki. Iriima pasini yookaita-najiri. </v>
<v b="LUK" c="17" v="35">Tzimatsi apiti kooya tsipata-wakaa-chani ontononka-waiti, yaitaji aparoni inkitiki, irooma pasini yookaita-najiro. </v>
<v b="LUK" c="17" v="36">Isaiki apiti antawaita-tsiri iwaniki, yaitaji aparoni inkitiki, iriima pasini yookaita-najiri.” </v>
<v b="LUK" c="17" v="37">Opoñaa isampita-nakiri ikantzi: “¿Tsikatyaa anta omatajyaa-rika Pinkatharí?” Ikantzi Jesús: “Ikimitara añaapiintziri amimpori ishonka-jiita, ayotzi tzimatsi kamaintsiri. Ari okimitari aajatzi aririka piñaayitakiro okaratzi nokinkithata-koyita-kimiri, piyotzira irootaintsi nompiyi-mataji.” </v>
<v b="LUK" c="18" v="1">Ipoñaa isiyakaa-winta-nakiro Jesús onkantyaa yamana-piintan-taityaari, airo okantzimo-niinta-waitantari. </v>
<v b="LUK" c="18" v="2">Ikantzi: “Tzimatsi aparoni nampitsi, ari isaikiri kaari-pirori jiwari, ti impinkathatiri irirori Pawa, aajatzi atziri-payi ti impinkathatiri. </v>
<v b="LUK" c="18" v="3">Ari osaikiri aajatzi aparoni kooya kinankaro. Opoka-sita-piintakiri kaari-pirori jiwari, okantziri: ‘Nonintzi pinkaiminari kisaniintanari, piwitsikinaro awishi-mota-kinari.’ </v>
<v b="LUK" c="18" v="4">Ti inintawityaa jiwarika. Ipoñaa ikanta-siritaki: ‘Ti nompinkathatiri Pawa, aajatzi nokimitajiri atziri. </v>
<v b="LUK" c="18" v="5">Iro kantacha ontzimatyii nantiniro kamiithari onintziri iroka kinankaro. Nosamaro = kari aririka oñaasirinkina ompiya-piyata-sitina.’ ” </v>
<v b="LUK" c="18" v="6">Ikantzi Jesús: “Pikimakiro ikanta-siritakiri kaari-pirori jiwari. </v>
<v b="LUK" c="18" v="7">Iriira mapirotzirori Pawa, airo ishinta yantainiri kamiitha-yitatsiri ikaratzi iyosiiyitairi irirori, itzimi aakowinta-naarori yamanairi kitaitiri aajatzi tsitiniri.” </v>
<v b="LUK" c="18" v="8">Aikiro ikantatzii Jesús: “Airora oshiintanaki yantantai-tyaarori kamiithari. Iro kantacha aririka impiyapaaki Itomi Atziri, ¿aikiroma iñaapaatyii awintaa-piintyaarini kipatsiki?” </v>
<v b="LUK" c="18" v="9">Tzimatsi kinkisiryaayitachari kamiithasiriri inatzii. Iro kantacha imaninta-siri-waitziri pasini atziri. Irootaki isiyakaa-wintan-tanakariri Jesús, ikantzi: </v>
<v b="LUK" c="18" v="10">“Tzimatsi apiti atziri jatatsiri Tasorintsi-pankoki yamani. Nasitantaniri inatzii aparoni, iriima pasini iriitaki sintsiwintan-tatsiri yamaitiniri kiriiki. </v>
<v b="LUK" c="18" v="11">Ikatziya-paaka Nasitantaniri yamani, ikantzi: ‘Pawa, antaroiti nopaasoonkitzimi, tima ti nonkimityaari naaka pasini atziri, kosintzi inatzii, kaari-piro-siri ikantaka, mayimpiri inatzii, ari ikimitakari yoka sintsiwintan-tatsiri yamaitiniri kiriiki. </v>
<v b="LUK" c="18" v="12">Apiti napiitziro notzita-piintaro nowariti tikira ariitapajyaa pasini kitaitiri imakoryaan-taitari, nasitakaa-piintari Pawa kiriiki ikaratzi ipinaitanari.’ </v>
<v b="LUK" c="18" v="13">Ikanta sintsiwintan-tatsiri yamaitiniri kiriiki, ikatziya-paaka irirori intyaatsikaini, oiyoota-paaka yamani ti yamini jinoki. Tima antaro okantsi-mosiryaa-nakari, ikantzi: ‘Pawá, pinkawinthayina naaka, kaari-piro-siri nonatzii.’ ” </v>
<v b="LUK" c="18" v="14">Ikantzi Jesús: “Iriitakira yaakamiithai-tajiri yoka, kamiithasiri ikanta ijataji iwankoki, ti inkimityaari pasini. Tima inkarati nintasi-waita-chani impinka-thaitiri, aritaki intsinampa-sirita-kayi-tairi. Iriima tsinampa-waiwita-chari iriitaki impinkatha-ritakai-tajiri.” </v>
<v b="LUK" c="18" v="15">Ari yamaita-paakiniri Jesús intsi-payi, ikantai-tapaakiri: “Nonintzi piwasi-patzii-totiri nintsiti, pintasonka-wintiri.” Ikantzi iyomitaani Jesús: “Airo piñaasirinkiri Awinkathariti.” </v>
<v b="LUK" c="18" v="16">Iro kantacha ikaima-kota-nakiri Jesús, ikantziri: “Pisinitiri intsi-payi impoka-siti-naata. Airo pithañaana. Tima inkarati kimitajyaarini irirori, iriitaki ñaajaironi ipinkathari-wintantai Pawa. </v>
<v b="LUK" c="18" v="17">Airorika ipinkathai-tziri Pawa inkimita-koityaari ikantaka intsi-payi, airo iñiitajiro ipinkatha-ritai. Omapiro.” </v>
<v b="LUK" c="18" v="18">Ikanta aparoni jiwari isampitakiri Jesús, ikantziri: “¡Kamiithari yomitaan-tanarí!. ¿paitama nantajiri nasi nowanta-jyaarori nañaaji?” </v>
<v b="LUK" c="18" v="19">Ari yakanakiri Jesús, ikantzi: “¿Paitaka pikantan-tanari: ‘Kamiithari pinatzi?’ Apanirora ikantakaaro Pawa ikamiithatzi, tikatsi pasini. </v>
<v b="LUK" c="18" v="20">Piyota-kota-kiroma Ikantakaan-taitziri: Airo pimayimpitzi. Airo piwamaantzi. Airo pikositzi. Airo pithaiya-kotanta. Pimpinkathatairi piri aajatzi piniro.” </v>
<v b="LUK" c="18" v="21">Yakanaki irirori, ikantzi: “Yomitaanarí, Nomatakiro maaroni irojatzi nitanakaro pairani ainiro nintsita-paaki.” </v>
<v b="LUK" c="18" v="22">Ikanta ikimakirira, ikantzi Jesús: “Tzimatsi aparoni kowityaa-painchari kaari panti. Pimpimantiro maaroni tzimi-motzimiri, pimpiri asinonkainkari, tima osiyawaitakaro piwaa-ranta-jyaami inkitiki. Aririka pimatakiro pimpoki, piyaatina.” </v>
<v b="LUK" c="18" v="23">Ikanta ikimawakira jiwari, owasiri ikantanaka, tima ashaaranta-pirotzinkari inatzii. </v>
<v b="LUK" c="18" v="24">Ikanta iñaakirira Jesús antaroiti iwasiritanaka, ikantanaki: “Oshiki ompomirintsitzi-motyaari ashaarantzinkari ijataji ipinkatha-ritajinta Pawa. </v>
<v b="LUK" c="18" v="25">Tima oshiki ipomirintsitaro ikyaakoitari inkyaan-tyaaro yanini omoro. Iri mapirota-chani ashaarantzinkari impomirintsita-jyaaro inkyaaji ipinkathari-tzinta Pawa.” </v>
<v b="LUK" c="18" v="26">Ari ikantayitanaki ikaratzi kimakiriri, ikantzi: “¿Niinkama awisakotaa-tsini?” </v>
<v b="LUK" c="18" v="27">Ikantzi Jesús: “Tzimayitatsi opaita pomirintsitzi-moyitariri atziri, iriima Pawa ti ompomirintsitzi-motyaari.” </v>
<v b="LUK" c="18" v="28">Ipoñaa ikantanaki Pedro: “Yoka nokarajiitzi nonintzi noyaatajiitimi, tima nookayita-nakiro okaratzi tzimi-motanari.” </v>
<v b="LUK" c="18" v="29">Ikantanaki Jesús: “Omapiro, tzimayitatsi nintana-jirori impinkathari-wintairi Pawa, irootaki yookan-tanakarori iwanko, asitariri, iririntzi, iina, itomi. </v>
<v b="LUK" c="18" v="30">Aritaki iñaajiro ontzimi-motairi oshiki, anaanakiro okaratzi yookawita-nakari. Tima apaata aritaki iñaajiro irasi iwiro yañaayitaji.” </v>
<v b="LUK" c="18" v="31">Ikanta yapatotajiri Jesús 12 iyomitaani, ikantajiri: “Ajatatziira iroñaaka Aapatyaawiniki. Ari omonkaratyaari okaratzi isankinatakiri pairani Kamantan-tzinkari tsika inkantaitiri yoka Itomi Atziri. </v>
<v b="LUK" c="18" v="32">Tima iwawisaa-kiniri wirakocha-payi. Ari iithainkimaawaitaitiri, inkimaatsita-kaityaari, inchoonta-poro-waitaitiri. </v>
<v b="LUK" c="18" v="33">Aririka ithonkakiro impasawaitaitiri, iwamaitakiri. Iro mawatapain-tsiri kitaitiri, aritaki yañaaji aajatzi.” </v>
<v b="LUK" c="18" v="34">Titzimaita inkimatha-jiitiro ikaratzi kimawita-kariri, ti iyojiiti opaita-rika iñaawintziri, tima ti inintaiti ikimathata-kaitiri iroka-payi. </v>
<v b="LUK" c="18" v="35">Ikanta yariitzi-mataka Jesús nampitsiki Kasiryaari. Ari isaiki aparoni mawityaakiri awotsi-nampiki ikampitantzi impasitai-tyaari. </v>
<v b="LUK" c="18" v="36">Ari ikimaki mawityaakiri, isampitakiri ikaratzi awisayita-tsiri atziri, ikantziri: “¿Paita awisatsiri?” </v>
<v b="LUK" c="18" v="37">Ikantai-tanakiri: “Ipokatzii Jesús poñaachari Kasiyakaawiniki.” </v>
<v b="LUK" c="18" v="38">Iroora ikaiman-tanakari, ikantzi: “¡Jesús! Ikasiya-kaitani pinkatharini David, pinisironkatyaana!” </v>
<v b="LUK" c="18" v="39">Ikisatha-witanakari ikaratzira jiwatanain-tsiri imairitan-tyaari. Aikiro ikaima-nakitzi sintsiini, ikantzi: “¡Ikasiya-kaitani pinkatharini David, pinisironkata-jyaana!” </v>
<v b="LUK" c="18" v="40">Katziya-paaka Jesús, ikantzi: “Pamakinari aka.” Ikanta yamaita-paakiniri, isampita-wakiri. </v>
<v b="LUK" c="18" v="41">Ikantziri: “¿Tsikama pinintzi nonkantajimi?” Yakanaki mawityaakiri, ikantzi: “Pinkatharí, nonintzi nonkiryaaji.” </v>
<v b="LUK" c="18" v="42">Ikantzi Jesús: “Kantatsi pinkiryaaji, irootaki isitakotaa-jimiri pawintaajana” </v>
<v b="LUK" c="18" v="43">Apatha-kirotanaji yaminawaitanaji kamiitha, iyaatanakiri Jesús, kimosiriwinta ikantawinta-nakari Pawa. Ikanta iñaakiri atziri-payi, imatanakiro iriroriiti iwisiryaawinta-nakari Pawa. </v>
<v b="LUK" c="19" v="1">Ikanta yariita-paaka Jesús Kasiryaariki, yaniita-paakiro maaroni nampitsi. </v>
<v b="LUK" c="19" v="2">Ari isaikiri anta aparoni atziri ipaita Zaqueo. Iriitaki ijiwari sintsiwintan-tatsiri yamaitiniri kiriiki, iwakiri jiwari wirakochaiti, ashaarantzinkari inatzii Zaqueo. </v>
<v b="LUK" c="19" v="3">Ininta-pirotaki irirori iñiiri Jesús. Iro kantacha ti onkanti iñiiri, oshiki atziri otzikaa-kiriri, tima ikaa-porityaakitsini. </v>
<v b="LUK" c="19" v="4">Ikanta ijiwatanaki Zaqueo, atiitapaaki inchatoki onkini iñiiri Jesús, aririka inkinapaaki tsika isaikaki. </v>
<v b="LUK" c="19" v="5">Ikanta yariita-paaka Jesús yatiita-paakira Zaqueo, yaminapaaki isaikakira jinoki, iñaapaakiri, ikantziri: “Zaqueo, payiiti sintsiini, tima nosiritatyaaro nomayi-motimi piwankoki.” </v>
<v b="LUK" c="19" v="6">Sintsiini yayiitanaki Zaqueo. Kimosiri ikanta yaanakiri iwankoki. </v>
<v b="LUK" c="19" v="7">Ikanta iñiitakiri, ikisi-mata-nakiri atziri-payi yoka Jesús, ikantajiitzi: “¿Paitama ikyaa-wankotan-tariri kaaripiro-sirita-tsiri?” </v>
<v b="LUK" c="19" v="8">Ipoñaa ikantzi Zaqueo: “Pinkatharí, ari nopakiri asinonkainkari kashitani nowaararo. Tzimatsi-rika namatawitakiri nokositziri, aritaki noipyaa-jiniri okaratzi nayitakiriri onkarati 4.” </v>
<v b="LUK" c="19" v="9">Ikantanaki Jesús: “Iroñaaka piñiiro pawisako-siritaji awiroka aajatzi ikaratzi saika-wankotzimiri. Tima awirokataki iriipirori icharini Abraham. </v>
<v b="LUK" c="19" v="10">Tima irootaki ipokantakari Itomi Atziri yamina-minatairi ikaratzi pyaawitain-chari iwawisaako-siri-yitajiri.” </v>
<v b="LUK" c="19" v="11">Irojatzi ikimisanta-jiitaki atziri ikinkithata-kairira Jesús. Ipoñaa isiyakaa-winta-nakiniri, isiyakaantaki atziri-payi koñaaroini impinkathari-wintantaji Pawa, tima irootaintsi yariitzi-majiityaa Aapatyaawiniki. </v>
<v b="LUK" c="19" v="12">Ikantanaki: “Tzimatsi aparoni iriipirori atziri ijataki pasiniki nampitsi, impinkatha-ritakaitiri, ompoña impiyi inampiki. </v>
<v b="LUK" c="19" v="13">Yapatota-nakiri 10 impiratani, ipanakiri ikaratzi 10 kiriiki, ikantanakiri: ‘Pantawaita-kairi kiriiki nopayita-kimiri, irojatzi nompiyan-tapaa-kyaari.’ </v>
<v b="LUK" c="19" v="14">Iro kantacha tzimatsi ishininka kaari nintirini impinkathari-wintanti. Ityaankaitaki kantirini: ‘Ti noninta-jiitiri impinkathariti.’ </v>
<v b="LUK" c="19" v="15">Iro kantacha, tima ipinkatha-ritakai-takiri ipiyajara. Yapatota-pajiri impiratani-payi ipanakiri kiriiki, inintzi iñiiri tsika ikanta yantawaita-kaakiri iiriikiti. </v>
<v b="LUK" c="19" v="16">Yitapaakaro ipokaki aparoni, ikantapaaki: ‘Pinkatharí, noshikyaakiri piiriikiti, naaji pasini ikaratzi 10.’ </v>
<v b="LUK" c="19" v="17">Ikantanaki irirori: ‘Ariwí nompirataní, yotasiriri pinatzii. Kapichiini ikarawita kiriiki pikimpoyaakiri, aritaki piñaakiro pijiwawintiro onkarati 10 nampitsi.’ </v>
<v b="LUK" c="19" v="18">Ari ipokapaaki pasini impiratani, ikantapaaki: ‘Pinkatharí, noshikyaakiri piiriikiti, naaji pasini ikaratzi 5.’ </v>
<v b="LUK" c="19" v="19">Aajatzi ikantanakiri irirori: ‘Ari pinkimityaari awiroka, ari pijiwawintai onkarati 5 nampitsi.’ </v>
<v b="LUK" c="19" v="20">Ipokapaaki pasini, ikantapaaki: ‘Pinkatharí, yoka piiriikiti kamiitha noponata-kimiri. </v>
<v b="LUK" c="19" v="21">Tima antaroiti notharowakakami pimapirota-tziiro pimasirinkata, sintsiini pantawaita-kaantziri piiriikiti, ari okanta pishikyaan-tariri.’ </v>
<v b="LUK" c="19" v="22">Ikantanaki irirori: ‘Kaari-pirori nompiratani pinatzii. Awiroka atsipityaaroni okaratzi pikanta-kinari. Piyowitaka aritaki nonkisakimi airorika pishikyiiri kiriiki, </v>
<v b="LUK" c="19" v="23">piñaawitaka airo pimatziro pishikyiiri awiroka, paminimi antawaita-kayi-rinimi, ari ishikiniintakimi kiriiki, iriitaki pimpawa-jinarimi nopiyaka iroñaaka.’ </v>
<v b="LUK" c="19" v="24">Ipoñaa ikantziri piyotain-chari atziri: ‘Paapithatiri kiriiki, pimpiri oshikyaa-kiriri ikaratzi 10.’ </v>
<v b="LUK" c="19" v="25">Ikantajiitanaki atziri: ‘Pinkatharí, ¿paitama impantai-tyaariri, tima tzimaki irirori ikaratzi 10 kiriiki pipakiriri?’ </v>
<v b="LUK" c="19" v="26">Aikiro ikantatzii asitariri iiriikiti: ‘Itzimi-rika otzimi-motakiri, ari ontzimi-motajiri oshiki. Iriima kaari otzimi-motzi, imapiroi-tairi yaapithai-tairi okaratzi tzimimo-witariri.’ </v>
<v b="LUK" c="19" v="27">Ikantaki aajatzi: ‘Pamakiri ikaratzi kisaniintanari kaari nintatsini nompinkathari-wintiri, nonintzi noñiiri piwishiri.’ ” </v>
<v b="LUK" c="19" v="28">Ithonka-kiro Jesús ikantakiri, jiwatanaki ijatziro Aapatyaawiniki. </v>
<v b="LUK" c="19" v="29">Ikanta yariitzi-mataka nampitsiki Chochokipankoniki aajatzi Asinonkaa-pankoni omontitakari otzisi Yiinkakiiroi-toni. Ari ityaantakiri apiti iyomitaani, </v>
<v b="LUK" c="19" v="30">ikantakiri: “Pijati nampitsiki amontitakari, ari piñiiro inthata-kotyaa kiripiri piratzi, tikira ikyaakoi-tariita. Pinthataryaa-kotiri, pamakinari aka. </v>
<v b="LUK" c="19" v="31">Aririka isampii-tawakimi: ‘¿Pinkanti-rika pithataryaa-kotan-tariri ipiraitari?’ Pinkanta-nakiri awiroka: ‘Inintatziiri Pinkathari.’ ” </v>
<v b="LUK" c="19" v="32">Jaitijiitanaki ityaantai-takiri, iñaakiro okaratzi ikantai-takiriri. </v>
<v b="LUK" c="19" v="33">Ithataryaa-kota-paakiri kiripiri ikyaakoitari. Isampita-wakiri asitariri, ikantziri: “¿Pinkanti-rika pithataryaa-kotan-tariri?” </v>
<v b="LUK" c="19" v="34">Ikantanaki irirori: “Inintatziiri Awinkathariti.” </v>
<v b="LUK" c="19" v="35">Irootaki yamanta-kariri. Iwankita-kiniri manthakintsi imitzikaraki, ikyaa-kota-nakari Jesús. </v>
<v b="LUK" c="19" v="36">Ikanta yaniita-kaanakiri Jesús kiripiri ikyaakoitari, imaaronka-sitai-tanakiri manthakintsi onkantyaa owaniinkatan-tyaari awotsiki tsika inkinanakira. </v>
<v b="LUK" c="19" v="37">Ikanta yoirinki-mataja otzisi Yiinkakiiroi-toni, ari ikaimajiitanaki iyomitaani-payi Jesús ikaratzi piyowinta-kariri. Ikimosiri-winta-nakiri Pawa, iwisiryaa-winta-nakari, iñaayita-piinta-kirora itasonka-wintantaki Jesús. </v>
<v b="LUK" c="19" v="38">Ikantajiitzi: ¡Korakitataiki awinkathariti! ¡Tasonka-wintaari ikantaja, tima Pinkathari inatzii otyaanka-kiriri! ¡Isaikakaa-yitai kamiitha nampitarori inkitiki! ¡Iro kamiithata-jitatsi otzimi-motziri iwaniinkaro Pawa nampitarori ojinoki-pirotzi inkiti! </v>
<v b="LUK" c="19" v="39">Ikanta Nasitantaniri saikayitain-tsiri aajatzi anta, ikantakiri Jesús: “Yomitaan-tantanirí, pinkisa-thatiri piyomitaani.” </v>
<v b="LUK" c="19" v="40">Yakanaki Jesús, ikantzi: “Aririka noimairintakiri ikaratzi kaimayitain-tsiri, kimitaka ari onkantakimi onkaimanakimi mapi.” </v>
<v b="LUK" c="19" v="41">Ikanta yariitzi-mata-paaka Jesús Aapatyaawiniki, iraa-kota-paakaro iñaapaakiro. </v>
<v b="LUK" c="19" v="42">Ikantzi: “¡Oshiki okamiithataki pikimathatan-tyaarori, iroora kitaitiri piñaanta-jyaarori pisaiki kamiitha! Iro kantacha airo okanta tima mawityaaki ikantakai-takami. </v>
<v b="LUK" c="19" v="43">Tima irootaintsi impoki kisaniintzimiri, iwitsikayita-sita-paakimi yapirotan-tyaamiri. Inthonka intapota-paakimi tsika owiraa pitanto, airo piñiiro tsika pinkini pisiyi. </v>
<v b="LUK" c="19" v="44">Ari imporokai-takimi, yasitaiyii-tyaari maaroni. Airo iñiitajiro mapipayi okaratzi wiwirya-yitachari iroñaaka, okantakaan-tziro ti piyotawakiri itzimi pokasita-kimiri.” </v>
<v b="LUK" c="19" v="45">Kyaapaaki Jesús Tasorintsi-pankoki, imisitowa-paakiri pimanta-yitatsiri ikaratzi amananta-yitatsiri aajatzi. </v>
<v b="LUK" c="19" v="46">Ikantai-tziri: “Isankinai-takiro pairani iñaawaitzi Pawa, ikantzi: Nowanko onatzii iroka, aritaki yamana-piintai-tinari. Iro kantacha awirokaiti, aritaki pamatawitanta-piintaki pipimanta-yitzi, pikimita-kaantakiro kosintzi-panko.” </v>
<v b="LUK" c="19" v="47">Ari ikantapaa-kityaa Jesús iyomitaantzi maaroni kitaitiri Tasorintsi-pankoki. Iro kantacha yoka ijiwari Ompira-tasorintsitaari, Yomitaan-taniri aajatzi Antari-konaiti, yamina-minatakiro tsika inkinakairo iwamaakaantiri. </v>
<v b="LUK" c="19" v="48">Ti onkanta-tzimaityaa iñii tsika inkinakairo, tima aamawintaa ikantajiitaka atziri-payi ikimisantziri Jesús. </v>
<v b="LUK" c="20" v="1">Ikanta iyomitaakiri Jesús maaroni atziri anta Tasorintsi-pankoki tsika okanta-kota Kamiithari Ñaantsi. Ipoka-sita-paakiri ijiwari Ompira-tasorintsitaari, itsipatakari Yomitaan-tzinkari-payi aajatzi Antari-konaiti. </v>
<v b="LUK" c="20" v="2">Isampita-paakiri Jesús, ikantziri: “Pinkantina, ¿ninkama tyaanka-kimiri piñaakantiro pitasorinka?” </v>
<v b="LUK" c="20" v="3">Ari yakanaki Jesús, ikantziri: “Tzimatsi aajatzi nosampitimiri naaka, ontzimatyii pakina. </v>
<v b="LUK" c="20" v="4">Tima ikiwaatantaki pairani Juan, ¿Paitama otyaanka-kiriri? ¿Iriima Pawa? ¿Atzirima?” </v>
<v b="LUK" c="20" v="5">Ari ikanta-wakaa-jiitanaka: “Aririka ankantiri, ‘Pawa tyaankakiri,’ aritaki inkanta-nakai: ‘¿Paita kaari pikimisantantari?’ </v>
<v b="LUK" c="20" v="6">Aririka ankanti: ‘Atziri tyaankakiri,’ aritaki ishimyaakai atziri-payi. Tima inkanta-jiitzi atziri-payi Kamantan-tzinkarini inatzii Juan.” </v>
<v b="LUK" c="20" v="7">Ari ikantajiitzi irirori: “Ti noyotiro. </v>
<v b="LUK" c="20" v="8">Ikantzi Jesús: “Pikimitaka awirokaiti ti pininti pinkaman-tinaro, aajatzi naaka airo nokaman-tzimiro paita tyaanka-kinari.” </v>
<v b="LUK" c="20" v="9">Ipoñaa Jesús isiyakaa-winta-nakiniri atziri-payi, ikantzi: “Tzimatsi atziri pankitzirori chochoki-masi. Ipoñaa yaminaki impaityaa aminironi iwankiri-masi, jataki irirori intaina oshiki ipyaaka. </v>
<v b="LUK" c="20" v="10">Okanta okithoki-paititaki chochoki, ityaankaki impiratani yaajati. Ikanta iñaawakiri antawai-rintzi, yaawakiri ipasawaita-wakiri, yoipyaajiri tikatsi yaanaji. </v>
<v b="LUK" c="20" v="11">Ityaantaki pasini. Ari ikimitakiri, ipasa-waitakiri, ikawiya-waitakiri, yoipyaajiri tikatsi yaanaji. </v>
<v b="LUK" c="20" v="12">Ipoñaa ityaankaki mawatanain-tsiri impiratani. Ari ikimitai-takiriri, yantawaita-wakiri, yookakiri othapiki pankirintsi-masi. </v>
<v b="LUK" c="20" v="13">Ikantzi asitarori iwankiri-masi: ‘¿Tsikatyaa nonkantyaaka? Iriirika notyaankaki notakotani notomi, ari impinkathatakiri.’ </v>
<v b="LUK" c="20" v="14">Ikanta iñaawakiri antawai-rintzi ipokaki itomi, ikanta-wakaa-jiita: ‘Yoka asitajyaaroni apaata pankirintsi-masi. Thami awiri, ayiroota aroka.’ </v>
<v b="LUK" c="20" v="15">Yairika-wakiri, yaanakiri othapiki pankirintsi-masi, iwakiri. ¿Paitama yantiri asitarori pankirintsi-masi? </v>
<v b="LUK" c="20" v="16">¿Tima ari impokanaki irirori, iwamaitiri aamawinta-witarori iwankiri-masi, yaminanaji pasini?” Ikanta yokaiti ikaratzi kimakirori ikantakiri Jesús, ikantajiitanaki: “¡Onkamintha airo okanta!” </v>
<v b="LUK" c="20" v="17">Yamina-nakiri Jesús maaroni atziri-payi, ikantanakiri: “¿Paitama ikantai-takiri sankinarin-tsiki? Imaninta-witakaro kipayi owitsikirori pankotsi, Iro kantacha irojatzi yaitairi iroka otzinkami-pirori. </v>
<v b="LUK" c="20" v="18">Tima inkarati siraryaan-tajyaaroni kipayi, aritaki imporoka-paaki. Iriima inkarati anawyaajiri kipayi, aritaki opowitapaakiri.” </v>
<v b="LUK" c="20" v="19">Ari inintawitanaka ijiwari Ompira-tasorintsitaari itsipatakari Yomitaan-tatsiri yaakaan-tirimi Jesús, tima iyotaki iriitaki ikinkithata-kotziri. Titzimaita onkanti, oshiki itharowan-tayitakari atziri-payi. </v>
<v b="LUK" c="20" v="20">Ipoñaa ityaankaitaki amaminawai-rintzi, inkimita-paakyaari atziri kamiithasiriri, inintajiitzi inkompita-kaiyaarimi Jesús, inkamantakotiri pinkathariki yaakaan-taitan-tyaariri. </v>
<v b="LUK" c="20" v="21">Ikantapaakiri Jesús: “Yomitaan-tanirí, okaratzi piñaa-nitari awiroka iroopirori onatzi, kaarira inintakaanta-sitari atziri. Piyomitaan-tziro awiroka iroopirori inintakaan-tziri Pawa. </v>
<v b="LUK" c="20" v="22">¿Kamiithata-tsima ampiri kiriiki ikaratzi isintsitan-tziri iwinkathariti wirakocha-payi?” </v>
<v b="LUK" c="20" v="23">Iro kantacha iyotawaki Jesús inintatzii yamatawitiri ikaratzi sampita-kiriri, ikantanakiri irirori: “¿Paitama piñaantan-tanari? </v>
<v b="LUK" c="20" v="24">Intsityaa piñaakainari kiriiki. “¿Paitama asitarori isiyakaaro aka? ¿Paitama asitarori iwairo?” Ikantajiitzi irirori: “Irasi César.” </v>
<v b="LUK" c="20" v="25">Ikantzi Jesús: “Tima iriitaki iwinkathariti wirakocha asitari, pantantyaanari sintsiwntzimiri, pimpinatiri. Iriima ikaratzi yasitari Pawa, pantantyaanari isintsitzimiri irirori.” </v>
<v b="LUK" c="20" v="26">Ti yiitsinampairi inkompita-kaiyaari, okiryaantzi ikantajiitanaka ikimakirira ikantaki, tikatsi inkantanaki. </v>
<v b="LUK" c="20" v="27">Ipoñaa ipokajiitaki Tampatzikawiri iñiiri Jesús. Iriitaki Tampatzikawiri kantatsiri: “Airo yañaaji kamayita-tsiri.” Isampita-paakiri Jesús, </v>
<v b="LUK" c="20" v="28">ikantziri: “Yomitaan-tatsirí, isankinataki pairani Moisés, ikantzi: ‘Aririka inkami atziri, airorika itsimakairo iina, kantatsi yaajiro iririntzi, iwaiyan-takaajiro irirori. Inkimita-kaantiri iriimi asityaarini iririntzi kamaintsiri.’ </v>
<v b="LUK" c="20" v="29">Thami ankantawaki: Tzimatsiri karatatsiri 7 iririntzi. Itarori itzimi yaaki iina, tikira itzimakairo iina, kamaki. </v>
<v b="LUK" c="20" v="30">Ipoñaa yaawitaaro pasini iririntzi apitita-tsiri itzimi. </v>
<v b="LUK" c="20" v="31">Ipoñaawita-paaka mawatanain-tsiri itzimi, aajatzi ikimitaka irirori. Ari ikantakari maaroni ikarajiitakira 7 iririntzi. Tikatsi aparoni tsima-kaironi kooya. </v>
<v b="LUK" c="20" v="32">Okanta osamanitaki kamaji aajatzi iroori. </v>
<v b="LUK" c="20" v="33">Aririkami yañaayitaji apaata kamayita-tsiri, ¿itzimikama oiminta-pirotyaari kooya? Tima maaroni ikaratzira 7 iinanta-witakaro.” </v>
<v b="LUK" c="20" v="34">Ari yakanaki Jesús, ikantanakiri: “Apatziro yaayitzi iina atziri-payi añaayitziri iroñaaka aka, yaakaa-wakai-yitaro iina aajatzi. </v>
<v b="LUK" c="20" v="35">Iriima inkarati matajironi itsinampairi yañaayitaji apaata ikamayi-witaka, airo yaayita-jiitsi iina, airo yaakaa-wakai-yitaaro iina aajatzi. </v>
<v b="LUK" c="20" v="36">Tima airo iñaapajiro inkaamanitapaji anta, inkimita-pajyaari Maninkariiti, tima itomi Pawa inayitaatzii yañaayitajira. </v>
<v b="LUK" c="20" v="37">Irooma ikanta-kota yañaayitaji kamayitain-tsiri, iñaakanta isankinari Moisés tsika ikanta Pawa iñaanatan-takariri otaara kitoochii-masi, ipaitakiri: Iwawani Abraham, Isaac, aajatzi Jacob. </v>
<v b="LUK" c="20" v="38">Ari ayotziri irirori, tima ti imatiro kaminkari impinkathatiri Pawa, apatziro ipinkathatziri añaayita-tsiri. ¿Ñaakiro? Tima inkarati kamayiwita-chari, irojatzi yañai-motziri Pawa.” </v>
<v b="LUK" c="20" v="39">Ari ikantanaki aparoni Yomitaan-tatsiri: “Pikantakiro.” </v>
<v b="LUK" c="20" v="40">Tikatsira nintanaa-tsini isampita-najiri. </v>
<v b="LUK" c="20" v="41">Ipoñaa isampitantaki Jesús, ikantzi: “Pikimakiri Yomitaan-tatsiri, ikantzi: ‘Yoka Saipatzii-totaari incharinita-jyaari pinkatharini David.’ ¿Tsikama inkantyaaka? </v>
<v b="LUK" c="20" v="42">iri pinkatharini David sankinata-kirori Panthaantsi kantatsiri: Iñaawaitanaki Pawa, ikantawajiri Nowinkathariti: Pisaikapaji nakopiroki ampinkathari-wintanti, </v>
<v b="LUK" c="20" v="43">Irojatzi noitsinampaan-tajyaariri kisaniintzimiri, Aripaiti intyiirowa-sita-jyaami, pimakoryaa-kitzitan-tajyaari. </v>
<v b="LUK" c="20" v="44">Imatzitakaro David ikantaki: ‘Nowinkathariti inatzii Saipatzii-totaari.’ ¿Tsika inkini incharinityaari?” </v>
<v b="LUK" c="20" v="45">Maaroni atziri-payi ikimakiri Jesús ikantakiri iyomitaani: </v>
<v b="LUK" c="20" v="46">“Paamaiyaari Yomitaan-tatsiri. Oshiki iniwitaro iwaniinka-tziityaa, ishamita-kaayityaaro iithaari-thanthanaa. Inintzi pinkatha iwithata-piintai-tyaari aririka iñiitiri tsika iyomparita-piintaita. Yasiminthataro isatikaitiri niyaanki karapapankoki tsika impinkathatai-tirimi. Ari ikimitari aririka ijati tsika yakyoota-wakaa-jiita. </v>
<v b="LUK" c="20" v="47">Yathanaa-yitaro aajatzi kinankaro yaapithatziro owanko. Iro isamanika-tantayitarori yamanayita-piintzi airo iyotantaitari. Iro kantacha oshiki iwasankitaaitairi.” </v>
<v b="LUK" c="21" v="1">Ari yamina-winthatziri Jesús ashaarantzinkari-payi itiyitziri ipasitan-taitari kiriiki anta Tasorintsi-pankoki. </v>
<v b="LUK" c="21" v="2">Opoñaa opokapaaki kooya kinankaro asinonkainkaro onatzi, otitapaaki iroori apimintyaki-tiini kiriiki. </v>
<v b="LUK" c="21" v="3">Ikantzi Jesús: “Anaantaki iroka kooya, anaakiri ikaratzi titayiwitain-chari. Omapiro. </v>
<v b="LUK" c="21" v="4">Tima inkarati titayiwitain-chari oshiki yasitakaa-witakariri Pawa, itita-sitakari tzimaraan-tatsiri iiriikiti. Irooma iroka kinankaro, apintzi-ryaakiri otitakiri oiriikiti amanantan-tyaarimi owariti.” </v>
<v b="LUK" c="21" v="5">Tzimatsi kantayitain-tsiri: “Kamiitha okantayita mapi iwitsikan-taitarori Tasorintsi-panko, owaniinka okantaka.” Ipoñaa ikantanaki Jesús: </v>
<v b="LUK" c="21" v="6">“Okaratzi piñiiri witsika-yitain-chari, airo piñaayitairo okaratzi opiwiryaaka apaata, inthonkaitiro imporokaitiro.” </v>
<v b="LUK" c="21" v="7">Ipoñaa isampitai-tanakiri Jesús, ikantai-tziri: “¡Yomitaanarí, ¿Tsika-paitima omonkaratyaa okaratzi pikantakiri? ¿Paitama noñaajiri noyotan-tyaari?” </v>
<v b="LUK" c="21" v="8">Ari yakanaki Jesús, ikantanakiri: “Paamaiyaa yamatawitai-tzimi = kari. Tima oshiki pokatsini apaata impairyaa-paakiro nowairo, inkanti: ‘Naaka Saipatzii-totaari. Irootaintsira omonkaratzi-matajyaa.’ Airora pikimisanta-jiitziri. </v>
<v b="LUK" c="21" v="9">Tima ari pinkima-koyitakiro oshiki manataantsi. Paamaiyaa oimiraa-siritzimi = kari, ontzimatyii okantyaa iroka-payi, tikira-tzimaita omonkaratya onthonkan-tajyaari maaroni. </v>
<v b="LUK" c="21" v="10">Imaimanita-wakaityaa nampitsiki, iwayirita-wakaiyaa pinkathari-payi. </v>
<v b="LUK" c="21" v="11">Antaroiti onikayityaa tsika-rika-payi. Iñiiti tashitsi, mantsiyarintsi. Iñiiti aajatzi oshiki intharowan-taityaari, iñiiti inkitiki kaari iñiita-piintzi. </v>
<v b="LUK" c="21" v="12">Iroora itayita-nakyaaroni yaakaan-tanakimi atziri, imaimani-waita-nakimi. Impoña impasata-kaanta-waitaitimi karapapankoki, yasita-kota-kaanta-waitimi. Yaayita-nakimi isaikayitzi pinkatharintsi-pirori okantakaan-tzirora pawintaana. </v>
<v b="LUK" c="21" v="13">Iro okantayitan-tyaari iroka onkantyaa pinkinkithata-kotan-tyaanari anta. </v>
<v b="LUK" c="21" v="14">Ontzima-tyiira pawintyaana naaka, airo pipomirintsitantaro ompaityaa pinkanta-paakiriri. </v>
<v b="LUK" c="21" v="15">Tima naaka yotakayi-mironi, ari onkantyaa airo piñaantaro impiyatyaami onkarati pinkantiriri. </v>
<v b="LUK" c="21" v="16">Ari piñaakiro yaakaantimi asitamiri, pirintzi, pishininka-thori, pitsipa-winthari. Tzimayita-tsira iwamaakaan-taitiri. </v>
<v b="LUK" c="21" v="17">Oshiki inkisaniinta-nakimi okantakaan-tziro pawintaajana naaka. </v>
<v b="LUK" c="21" v="18">Iro kantacha airo opyaakaanta-tsikaita aparoni piisi. </v>
<v b="LUK" c="21" v="19">Aririka pamawitakiro, iro piñaanta-yitajyaarori pawisako-siri-yitaji. </v>
<v b="LUK" c="21" v="20">Aririka piñaaki ishonka-paakiro owayiriiti Aapatyaawini, ari piyoti monkarata-paaka yapiroi-tantyaarori. </v>
<v b="LUK" c="21" v="21">Inkarati nampita-jyaaroni aka iipatsitiki Judá-iti, ontzimatyii isiyi otzisiki. Inkarati saikatsini nampitsiki, ari impoñiiyaa isiyanaki. Inkarati saikatsini iwaniki, airo ipiya-panaata iwankoki. </v>
<v b="LUK" c="21" v="22">Tima inkisako-wintai-tatyii-yaari yokaiti, ari omonkara-yityaari okaratzi isankinai-takiri pairani. </v>
<v b="LUK" c="21" v="23">¡Inkanta-matsitaitiro onkarati motyaata-tsini, aajatzi tzimayita-tsini intsiti ainiro ithoyitzi ithomi! Tima antaro onkantyaa yasinonkaityaa aririka iwasankitai-tajiri. </v>
<v b="LUK" c="21" v="24">Yapiroi-tairi Aapatyaawini-satzi. Impiratani iwayitairi atziri poñaayita-chari pasiniki nampitsi. Iriira oipatsita-kironi nampitsi Aapatyaawini kaari ashininkata, irojatzi omonkaratan-tajyaari okaratzi inintakaa-kiriri Pawa yokaiti pasini-satziiti.” </v>
<v b="LUK" c="21" v="25">“Ari iñiitaki apaata kaari iñiita-piintzi inkitiki, impasini-yitaji ooryaatsiri, kasiri, aajatzi impokiro. Ari onkimityaari kipatsiki, antaroiti yasinonkaa-yitajyaa atziri-payi, airo iyotaji ompaityaa yantayitajiri okantakaaro owaimanka osinkyaani inkaari. </v>
<v b="LUK" c="21" v="26">Ari owamai-matakiri itharonka atziri-payi inkinkisiryaa-kotiro onkarati awisatsini aka kipatsiki. Ari imatzita-kyaaro tzimawita-chari isintsinka inkitiki, oshiki inkanta-kanta-yitanakyaa. </v>
<v b="LUK" c="21" v="27">Aripaitira impokaji Itomi Atziri inkinan-tapajyaaro minkori, iñiitawajiro isintsinka aajatzi iwaniinkaro. </v>
<v b="LUK" c="21" v="28">Aririka piñaayitakiro itanakyaaro kantayita-chani, tzinaatamako pinkantyaa, tima irootaa-tsityaa yookakaa-wintai-taimi.” </v>
<v b="LUK" c="21" v="29">Ipoñaa isiyakaa-winta-nakiniri Jesús, ikantzi: “Pinkinkisiryaa-kotiro tsika okanta piñaayita-piintziro pankirintsi aajatzi maaroni inchato-payi. </v>
<v b="LUK" c="21" v="30">Aririka piñaakiro airisiyitaji, piyotzi irootaatsi osarintsitzi-mataji. </v>
<v b="LUK" c="21" v="31">Irootaki piyotiri awirokaiti, aririka piñaakiro okaratzi nokanta-kimiri, irootaatsi impinkathari-wintantaji Pawa. </v>
<v b="LUK" c="21" v="32">Airo ikamita yoka ashininka-payi, irojatzi iñaanta-kyaarori okaratzi nokanta-kimiri. Omapiro. </v>
<v b="LUK" c="21" v="33">Arira onthonka-jyaari inkiti aajatzi kipatsi, irooma noñaani-yitakari omapirotatyaa iroori. </v>
<v b="LUK" c="21" v="34">Aamawinta pinkanta-yitajyaa awirokaiti, airo otyaami piyaari-pironka, ayimawaitimi pisinkityaa, onkantzi-mowaityaami. imapokai-tzimi = kari. </v>
<v b="LUK" c="21" v="35">Inkimitai-tapaa-kyaaro owirintsi. Ari yiwitajyaari ikaratzi saikayita-tsiri kipatsiki. </v>
<v b="LUK" c="21" v="36">Paamaiyaa, pinkamaityaaro pamani, pinkanti: ‘Pookakaa-wintina airo nokimaatsitantaro okaratzi kinkithata-koyitain-chari. Piwitsika-sirita-kaiyaana nomonthaan-tawajyaariri Itomi Atziri.’ ” </v>
<v b="LUK" c="21" v="37">Tima kitaitiri iyomitaantzi Jesús Tasorintsi-pankoki. Irooma tsitiniri, ijatzi Yiinkai-toniki, ari imayiri. </v>
<v b="LUK" c="21" v="38">Ananinka-yitacha oshiki atziri ikimisantziri Jesús iyomitaan-tzira Tasorintsi-pankoki. </v>
<v b="LUK" c="22" v="1">Irootaatsi yoimosirinkai-tairo Anankoryaantsi, iwanta-piintai-tarori yatantaitari kaari ikonowaitzi siñakaironi. </v>
<v b="LUK" c="22" v="2">Ari yamina-minatakiro ijiwari-payi Ompira-tasorintsitaari, aajatzi Yomitaan-tsinkari-payi, tsika inkinakairo iwan-tyaariri Jesús. Oshiki itharowanta-takari ishininka-payi. </v>
<v b="LUK" c="22" v="3">Ikanta Judas ipaitai-tziri aajatzi Nampitsiwiri, ikarawita-piintari 12 iyomitaani Jesús, ikamaari-sirita-kaanakiri Kamaari. </v>
<v b="LUK" c="22" v="4">Irootaki ijata-sitan-takariri ijiwari-payi Ompira-tasorintsitaari, aajatzi ijiwari aamaako-wintarori Tasorintsi-panko, ikinkitha-waita-kaakiri tsika inkinakairo yaakaantiri Jesús. </v>
<v b="LUK" c="22" v="5">Oshiki ikimo-siri-jiitanaki jiwari-payi, ikamanta-wakaa-jiitaka impiri kiriiki. </v>
<v b="LUK" c="22" v="6">Tima nintaki Judas impaitiri kiriiki. Aripaiti yamina-minata-nakiro tsika inkinakairo yaakaantiri Jesús, airo iyotzimaita ishininka-payi. </v>
<v b="LUK" c="22" v="7">Aritaki monkarata-paaka kitaitiri iwanta-piintai-tarori yatantaitari kaari ikonowaitzi siñakaironi, ari iwamaa-piintai-tziri aajatzi ipira yatsipita-kaitani iwaitari kitaitiri Anankoryaantsi. </v>
<v b="LUK" c="22" v="8">Ari ityaankakiri Jesús yoka Pedro aajatzi Juan, ikantakiri: “Pijati pinkotsita-kaanti ayaari kitaitiri Anankoryaan-tsiki.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="9">Ikantajiitzi irirori: “¿Tsika anta pinintzika nonkotsita-kaanti?” </v>
<v b="LUK" c="22" v="10">Ikantzi Jesús: “Aririka pariitzi-matakyaa nampitsiki, ari pimonthai-yaari atziri yaakotziro inijaati kowityaa-niki. Piyaatzimaita-nakyaari, irojatzi pankotsiki tsika inkyaapaaki. </v>
<v b="LUK" c="22" v="11">Pinkantiri asitarori iwanko: ‘Inintzi iyoti Yomitaanari tsika yakyootiri iyomitaani, yoimosirinkiro kitaitiri Anankoryaantsi.’ </v>
<v b="LUK" c="22" v="12">Ari iñaakana-kimiro jinoki iwanko, antaro okantaka iwitsikai-takiro inkini iwaityaa. Ari pinkotsita-kaantiri anta.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="13">Jaitijiitaki iyomitaani, iñaakiro okaratzi ikantakiriri, ari ikotsita-kaantakiri iyaari kitaitiri Anankoryaantsi. </v>
<v b="LUK" c="22" v="14">Okanta omonkarataka iwantyaari, saikapaaki Jesús itsipata-paakari Tyaantaariiti. </v>
<v b="LUK" c="22" v="15">Ikantziri: “¡Antaroiti nokimo-siritzi notsipatami awajiita Anankoryaan-tsiki tikira iwamaita-nakinaata! </v>
<v b="LUK" c="22" v="16">Tima nowiraanta-tyiiyaaro nowanaja irojatzi apaata omonkaratan-tajyaari impinkathari-wintantaji Pawa, aripaiti napiita-pajiro.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="17">Ipoñaa yaakotakiro iraitsiri, ipaasoonki-wintakiro, ipakotakiri iyomitaani, ikantziri: “Piriro iroka, pantityaaro pikarajiitzi. </v>
<v b="LUK" c="22" v="18">Tima airo niritaaro naaka, irojatzi apaata aririka omonkaratajyaa impinkathari-wintantai Pawa.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="19">Ipoñaa yaanakiro yatantari, ipaasoonki-wintakiro, ipitoryaakiro, ipayitakiri iyomitaani, ikantziri: “Piyaaro, nowatha onatzii, tima iro kamawintimini. Irootaki pisirita-kota-piintan-tyaanari.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="20">Ikanta ithonka-kiro iwajiita, yaakotakiro iraitsiri, ikantzi: “Niraani onatzii, irootaki sitowatsini yawisakotan-tajyaari oshiki atziri. Tima irootaki ñaakantaironi owakirari Ikasiya-kaantaitsiri. </v>
<v b="LUK" c="22" v="21">Omapiro nokantzi: Pikarajiitaki pakyootana, tzimatsira aparoni pithoka-sityaanani yaakaantina. </v>
<v b="LUK" c="22" v="22">Tima omapiro impiyaa-kotyaa Itomi Atziri, ari matzimaitaka inintai-takiri pairani. Iro kantacha, ¡Inkanta-machiitiri pithoka-sityaarini!” </v>
<v b="LUK" c="22" v="23">Ari ikanta-wakaa-jiitanaka iyomitaani: “¿Itzimikama kantironi?” </v>
<v b="LUK" c="22" v="24">Tima ikaratakiro ikanta-wakaa-jiita iyomitaani, ikantzi: “¿Tsikama itzimi iriipirota-tsini apaata?” </v>
<v b="LUK" c="22" v="25">Ipoñaa ikantanaki Jesús: “Piyojiitzi awiroka tsika ikanta iwinkathariti pasini-satziiti, oshiki impiratanta. Tima iriipiro ikantayita ipasitanta ikantakaro impiratan-tyaari. </v>
<v b="LUK" c="22" v="26">Airo pimatziro awirokaiti aririka piriipiroyiti, pinkimita-kotyaari iyaapitsi itsimai-takiri. Aririka pijiwata-kaanti, pisiya-kotyaari tsika ikanta ompirataari. </v>
<v b="LUK" c="22" v="27">¿Itzimikama iriipirota-tsiri? ¿Tima iriitaki iriipirota-tsiri osiyariri yaawinta-chari yantawaitai-tiniri? Irooma naaka nonkimita-kaantyaa pantawaita-kaanimi piwina. </v>
<v b="LUK" c="22" v="28">Iro kantacha awirokaiti tsipata-piinta-kanari noñaayitziro okaratzi pomirintsitzi-moyitanari. </v>
<v b="LUK" c="22" v="29">Irootaki nosinitan-tyaamirori pimpinkathari-wintanti, ikimitaa-kinaro Asitanari naaka isinitaa-kinaro. </v>
<v b="LUK" c="22" v="30">Ari piñiirori ankarati akyoota-wajyaa, irawaitaji anta tsika nompinkatha-ritaji. Pinkimita-jyaari ikantara aparoni pinkathari isaikantaro waniinkata-chari isaika-minto, pimpinkathari-wintairi maaroni inkarati incharinita-jyaari Israel, ikaratzira 12 inasiyita.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="31">Ipoñaa ikantanakiri Jesús iyomitaani: “Simón, ikamitan-takimi Kamaari iñaanta-siri-yityaami, inkimita-kaantimi intikai-timimi oyosiita-nakyaa otakii-riki kaari apantyaaroni. </v>
<v b="LUK" c="22" v="32">Iro kantacha oshiki namana-kotakimi airo piwashaantantaro pikimisanta-najiri. Tima aririka pimpiya-sirita-paaki, awirokataki aawyaasirita-kaapaa-kirini kimisanta-jinani pikimita-kaantairi pirintzi.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="33">Ari yakanaki Pedro ikantanaki: “Ayimatakina Pinkatharí ankarati yasitakoitai, aritaki ankarati iwamaitaji.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="34">Ikantzi Jesús: “Pedro, iroñaaka tsitiniri tikiraata iñii waripa, mawasatzi pinkantaki: ‘Ti noñiiri Jesús.’ ” </v>
<v b="LUK" c="22" v="35">Ipoñaa isampita-nakiri Jesús iyomitaani-payi, ikantziri: “Notyaan-kakimi chapinki ti paanaki pitharati, ti paanaki pikyaantari piitziki. ¿Tzimatsima kowityii-mota-kamiri?” Ikantajiitzi irirori: “Tikatsityaa.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="36">Aikiro ikantatziiri: “Kantatsi payiro iroñaaka pitharati. Iriima kaari tzimatsini isataa-minto, impimantiro iithaari, yamanantan-tyaari. </v>
<v b="LUK" c="22" v="37">Tima omapiro omonkaratyaa okaratzi isankinata-koita-kinari pairani, ikantaitzi: Ari inkimita-kaitairi iriimi kaari-pirori. Tima airo awisa-sita iroka, ontzimatyii omonkaratyaa.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="38">Ikantajiitanaki iyomitaani: “Pinkatharí, tzimatsi aka apiti sataa-mintotsi.” Ikantzi Jesús: “Aritapaaki.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="39">Ari ijatanaki Jesús otzisiki Yiinkai-toniki, itsipata-nakari iyomitaani-payi. Ari ijata-piinta-jiitzi anta. </v>
<v b="LUK" c="22" v="40">Ikanta yariijiitaka anta, ikantapaakiri iyomitaani: “Pamani iñaantaitami = kari, inintaiti yanta-kayi-timiro kaari-pirori.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="41">Ari yawisaniintanaki irirori. Otyiirowa-paaka yamani. </v>
<v b="LUK" c="22" v="42">Ikantzi: “Asitanarí, iroorika pininta-kayinari, paawyaa-kainaro pookakaa-winti-naromi onkarati nonkimaatsityaari. Airotzimaita pantanaro noninta-witari naaka, apatziro pantiro okaratzi pininta-kaakinari awiroka.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="43">Ari imapoka-paakari aparoni Maninkari ikinapaaki inkitiki, yaawyaa-sirita-kaapaakiri. </v>
<v b="LUK" c="22" v="44">Tima antaroiti okatsitzimo-sirita-nakiri, ari yamana-pirotanaki. Iro ositowan-tanakari yamasawitani, iroowaitakimi iriraani thaatanain-chani, opitinka-paaka kipatsiki. </v>
<v b="LUK" c="22" v="45">Ikanta ikaratakiro yamanaki, piyapaaka, iñaapaa-tziiri imaajiitzi iyomitani-payi okantakaaro iwasiri-jiita. </v>
<v b="LUK" c="22" v="46">Ikantapaakiri: “¿Paitama pimaantari? Pisaaki-jiiti, pamani iñaantaitami = kari, inintaiti yantakai-timiro kaari-pirori. </v>
<v b="LUK" c="22" v="47">Iñaawai-minthaitzii Jesús, iñaatziiri pokaintsiri. Iriitaki jiwatapain-tsiri Judas ikarata-piintziri 12 iyomitaani. Ininta-porota-paakiri Jesús iwithata-paakari. </v>
<v b="LUK" c="22" v="48">Ikantzi Jesús: “¡Judas! ¿Arima pipithoka-sitakiri Itomi Atziri pininta-porota-paakiri?” </v>
<v b="LUK" c="22" v="49">Ikanta yokaiti tsipata-kariri Jesús, ikantanaki: “¡Pinkatharí! ¿Airoma apiyatantari osataa-minto?” </v>
<v b="LUK" c="22" v="50">Akotanaki aparoni, itotzitakiri irako-piroriki iyimpita impiratani Ompira-tasorintsi-pirori. </v>
<v b="LUK" c="22" v="51">Ikantzi Jesús: “Aritapaaki, airo pimaimanitziri.” Ipampitzi-tairi iyimpita, isita-kotanaji itowitai-takari. </v>
<v b="LUK" c="22" v="52">Ikantanakiri ikaratzi pokaintsiri, ijiwari-payi Ompira-tasorintsitaari, aamaako-wintarori Tasorintsi-panko, aajatzi Antari-konaiti, ikantziri: “¿Naakama kosintzi pamasitan-tanari piwisa-minto aajatzi pipasa-minto? </v>
<v b="LUK" c="22" v="53">¿Tima piñaa-piintina kitaitiri-payi Tasorintsi-pankoki, kaarima paantana anta? Aritaki onkantyaa, tima iroñaaka imata-kayimiro tsitini-wiri kaari pantzi pairani.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="54">Ikanta yaitanakiri Jesús iwankoki Ompira-tasorintsi-pirori. Ampoitatsi Pedro iyaatako-wintziri intainaini Jesús. </v>
<v b="LUK" c="22" v="55">Ipoñaa iwaamataitaki paamari pankotsi-nampiki, yakitsi-jiita. Ari isaikita-paaka aajatzi Pedro yakitsita. </v>
<v b="LUK" c="22" v="56">Okanta aparoni ompirataaro, oñaapaakiri Pedro isaiki yakitsita. Aminaa-paakiri, ari okantzi: “¿Tima irijatzi yoka itsipata-piintariri Jesús?” </v>
<v b="LUK" c="22" v="57">Iro kantacha ikantanaki Pedro: “kooyá, tira noñiiri naaka.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="58">Okanta osamaniitaki, ikinapaaki pasini, ikantapajiri Pedro: “¿Tima aajatzi awiroka ari pikaratziri Jesús?” Ikantanaji Pedro: “Ashininká, tira naaka.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="59">Iro osamanitaki kapichiini, tzimatsi pasini kantapain-tsiri: “Omapiro itsipatari Jesús chapinki yoka, tima Tapowini-satzi inatzii.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="60">Ipoñaa ikantanaji Pedro: “Ashininká, ti noyotiri pikantanari.” Iñaawai-minthaitzi, omapoka-sitaka iñaanaki waripa. </v>
<v b="LUK" c="22" v="61">Ari ipithoka-painta Jesús, yamina-paintziri Pedro. Irojatzi ikinkisiryaan-tanakari Pedro ikantakiriri: “Tikira iñii waripa, mawasatzi pinkanti: ‘Ti noñiiri Jesús.’ ” </v>
<v b="LUK" c="22" v="62">Sitowanaki Pedro, antaroiti iraawaitanaka. </v>
<v b="LUK" c="22" v="63">Ikanta ikaratzi aamaako-winta-kariri Jesús, isironta-winta-waitakari, ipoñaa ipasawaitakiri. </v>
<v b="LUK" c="22" v="64">Iwasi-porotakiri, ikaposa-poro-tzimaitari, ikantziri: “¿Tima Kamantan-tzinkari pinatzi, intsityaa piyoti ninka pasaporotzimiri?” </v>
<v b="LUK" c="22" v="65">Tzimatsi oshiki ikantayitziriri kaari-pirori ñaantsi. </v>
<v b="LUK" c="22" v="66">Okanta okitaitita-manaki, apatojiitaka Antari-konaiti, ijiwari-payi Ompira-tasorintsitaari itsipatakari Yomitaan-taniri. Ari yamaita-kiriri Jesús, isampitai-tawakiri, ikantai-tziri: </v>
<v b="LUK" c="22" v="67">“Pinkantina, ¿Awirokama Saipatzii-totaari?” Ikantzi irirori: “Aririka nonkantakimi, airo pikimisantana. </v>
<v b="LUK" c="22" v="68">Tzimatsi-rika nosampitimiri, airo pakana, airo papakaana aajatzi. </v>
<v b="LUK" c="22" v="69">Iro kantacha, iroñaaka itanakyaaro, ari iñiiro Itomi Atziri isaiki-motairi irako-piroriki Pawa Sintsi-pirori impinkatha-ritai.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="70">Ikantajiitanaki ikaratzi apatowinta-kariri: “¿Awirokama Itomi Pawa?” Ikantzi Jesús: “Awiroka kantatsi, Naakataki.” </v>
<v b="LUK" c="22" v="71">Iro ikantan-tanakari apatowintariri: “¿Paitama anintiri iroñaaka? Arokataki kimajiitakiri ikantakiri.” </v>
<v b="LUK" c="23" v="1">Ari ikatziya-jiitanaka ikaratzi apatotain-chari, yaanakiri Jesús isaiki Pilato, ijiwari wirakocha. </v>
<v b="LUK" c="23" v="2">Ikantapaakiri: “Yoka atziri oshiki iyaaripirotakiro nonampi, iyomitaa-naakiri noshininka-payi airo ipantaari kiriiki piwinkathari-piroti César. Ikantaki Saipatzii-totaari inatzii, iriitaki pinkatha-ritatsi.” </v>
<v b="LUK" c="23" v="3">Ari isampita-nakiri irirori Pilato, ikantziri: “¿Awirokama iwinkathariti Judá-iti?” Yakanaki Jesús, ikantzi: “Irootaki pikantakiri awiroka.” </v>
<v b="LUK" c="23" v="4">Ikantanakiri Pilato yoka ijiwari-payi Ompira-tasorintsitaari, aajatzi ikaratzi piyowinta-kariri, ikantziri: “Ti noñaajiro inkinakaa-sityaari yoka atziri.” </v>
<v b="LUK" c="23" v="5">Aikiro isintsita-nakitzii Judá-iti, ikantajiitzi: “Oshiki iyomitaa-naakiri ashininka-payi imaimanitanti anampiki, yitanakaro Tapowiniki irojatzi aka.” </v>
<v b="LUK" c="23" v="6">Ikanta ikimaki Pilato, ikantaitzi: “Iyomitaa-ntaki Tapowiniki.” Ari isampita-kowinta-nakiri iriirika Tapowini-satzi. </v>
<v b="LUK" c="23" v="7">Ikimatzii Pilato ikantajiitzi, ari ipoñaarori Jesús tsika ijiwata-kaantzi Herodes. Ityaankakiri tsika isaikapaaki Herodes ipoki yariitanta Aapatyaawiniki. </v>
<v b="LUK" c="23" v="8">Ikanta iñaawakiri Herodes yamaitakiri Jesús, ikimo-siritanaki, tima oshiki ininta-piintaki iñiiri, oshiki ikima-kotakiri okaratzi yantayitakiri, ininta-pirotaki iñiiri irirori intasonka-wintanti. </v>
<v b="LUK" c="23" v="9">Tima osamani isampita-wakiri. Titzimaita yaki Jesús. </v>
<v b="LUK" c="23" v="10">Ari isaikitakari ijiwari Ompira-tasorintsitaari aajatzi Yomitaan-taniri-payi, tima oshiki ikantako-waiwita-kariri Jesús. </v>
<v b="LUK" c="23" v="11">Ikanta Herodes aajatzi iwayiriti irirori, itsinampaa-waita-nakiri, ikawiya-waita-nakiri aajatzi. Ikithaatan-takari iroopirori kithaarintsi, yoipyaajiri isaikira Pilato. </v>
<v b="LUK" c="23" v="12">Aripaitira yaapatyaa-wakaa-nakari Herodes aajatzi Pilato, tima pairani oshiki ikisaniinta-wakaa-witaka. </v>
<v b="LUK" c="23" v="13">Ikanta yapatotakiri Pilato maaroni ijiwari-payi Ompira-tasorintsitaari, pasini jiwari-payi, aajatzi atziri-payi ikaratzi piyowintariri. </v>
<v b="LUK" c="23" v="14">Ikantakiri: “Pamawita-kanari yoka atziri ñaasirin-kairori anampitsiti, nosampi-sampi-witakari, tityaa noñiiro onkaaripiroti pikanta-kotziriri. </v>
<v b="LUK" c="23" v="15">Ari ikimitaka Herodes, tima notyaan-kawita-kaniri irirori. Tikatsi yanti yoka atziri awakantan-tyaariri. </v>
<v b="LUK" c="23" v="16">Apatziro nompasata-kaantakiri naaka, napakaajiri.” </v>
<v b="LUK" c="23" v="17">Irootaki yamita-piintari Pilato yoimisitowa-kaantzi yaakaan-taitziri kitaitiri yoimosirinkaita. </v>
<v b="LUK" c="23" v="18">Titzimaita onimotiri Judá-iti, ari ikaimajiitanaki ikarajiitzi, ikantzi: “¡Ti nonintiri yoka! ¡Iriitaki pimisitowa-kaanti Barrabás!” </v>
<v b="LUK" c="23" v="19">Yoka Barrabás iriitaki yasitakoi-tziri iwantaki imaimanitakiri iwinkathariti wirakocha nampitsiki. </v>
<v b="LUK" c="23" v="20">Ari yapiiwitakaro Pilato ikantziri Judá-iti, tima inintawita-tyaa yapakai-tajirimi Jesús. </v>
<v b="LUK" c="23" v="21">Ari yapiita-nakiro Judá-iti ikaimajiitzi: “¡Pipaika-kota-kaantiriwí! ¡Pipaika-kota-kaantiriwí!” </v>
<v b="LUK" c="23" v="22">Irootaki mawatatsiri yapiiwitakaro Pilato isampitantzi, ikantzi: “¿Paitama kaari-pirori yantakiri yoka? Tikatsi yanti, airo awawai-siwaitari. Apatziro nompasata-kaantakiri, ijatajiita.” </v>
<v b="LUK" c="23" v="23">Aikiro isintsita-nakitzii Judá-iti ikaimajiitzi, inintzi ipaikakoitiri Jesús. Iro yapii-yapii-jiitzi ijiwari Ompira-tasorintsitaari, ari okantari inintakiri. </v>
<v b="LUK" c="23" v="24">Imatakiro Pilato okaratzi inintakiri Judá-iti. </v>
<v b="LUK" c="23" v="25">Imisitowai-tajiri yasita-koitsiri owantsinkari maimanitakiriri iwinkathariti wirakocha, tima iriitaki inintajiitakiri Judá-iti. Isinita-nakiri Pilato yoka Jesús yantiro Judá-iti inintziri irirori. </v>
<v b="LUK" c="23" v="26">Ikanta yaitanakiri Jesús, imonthaaitakari paitachari Simón poñaachari Cirene, owakira yariita irirori nampitsiki, isintsiwin-takiri yanatanakiro ipaika-kotan-taityaariri Jesús. </v>
<v b="LUK" c="23" v="27">Oshiki atziri oyaatako-winta-nakiriri Jesús. Tzimatsi kooya iraakota-nakariri. </v>
<v b="LUK" c="23" v="28">Ari yamina-paintziro Jesús okaratzi kooya iraakota-kariri, ikantziro: “Aapatyaawini-sato, airo piraako-waita-sitana naaka, piraa-kotajyaa awiroka, aajatzi piwaiyani-payi. </v>
<v b="LUK" c="23" v="29">Tima irootaintsi piñiiro inkantaiti: ‘Tasonka-wintaaro okanta kooya kaari tsimatsini iintsiti, kaari = thotaa-nitachani.’ </v>
<v b="LUK" c="23" v="30">Ompoña inkaimaitaji, inkantaiti: “Pintaranka-sitina otzisi, pinkitati-naata.” ’ </v>
<v b="LUK" c="23" v="31">Tima piñaakiro tsika ikantai-takiro añiinkaro inchato, iro imapiroiti kaminkaro.” </v>
<v b="LUK" c="23" v="32">Ari yaitanaki aajatzi apiti kaari-piro-siriri, iriitaki tsipatyaarini Jesús iwamaitiri. </v>
<v b="LUK" c="23" v="33">Ikanta yariita-kayi-tapaakari ipaitai-tziro Atzirii-toni, ari ipaikakoi-takiriri. Iwatzika-koitaki aparoni kaari-piro-siriri yampatiki, iriima pasini irako-piroki. </v>
<v b="LUK" c="23" v="34">Ikantzi Jesús: “Asitanarí, ti iyoti paita yantziri kimaatsita-kaakanari, pimpyaakotiri.” Ipoñaa yaitakiro ikithaa-yitari Jesús itsiparyaa-wakai-takaro, ikimita-kaantakiro iñaaritaita. </v>
<v b="LUK" c="23" v="35">Irojatzi yaminajiitaki atziri-payi. Imatzitakaro jiwatatsiri nampitsiki, itsinampaa-waita-nakiri Jesús, ikantzi: “Iwawisaa-kotziri pasini, ¿kaarima ikantantaro iwawisaa-kotyaa irirori? Iriimi Saipatzii-totaari iyosiitani Pawa, ari ikantakiromi.” </v>
<v b="LUK" c="23" v="36">Ari ikantzitakaro aajatzi owayiriiti, ithainkakiri Jesús, ipoñaa yamakota-kiniri kachori kipishaari. </v>
<v b="LUK" c="23" v="37">Ikantapaakiri: “Intsityaa piwawisaa-kotyaa, omapiro-rika awiroka iwinkathariti Judá-iti.” </v>
<v b="LUK" c="23" v="38">Tzimatsi sankinarintsi ipaikakoi-takiri jiñokiini ipatziitoki, iñaaniki Judá-iti, iñaaniki wirakocha, aajatzi iñaaniki iyomparita-piintari, okantzi: “Yoka Jesús, Iwinkathariti Judá-iti.” </v>
<v b="LUK" c="23" v="39">Ari imatzitakaro iñaana-minthatziri aparoni kaari-piro-siriri itsipatakari ipaika-kota, ikantziri: “Awiroka-rika Saipatzii-totaari, piwawisaa-kotyaa, impoña piwawisaa-kotajina naaka aajatzi.” </v>
<v b="LUK" c="23" v="40">Iro yakanta-nakari pasini kaari-piro-siriri, ikisathata-nakiri ñaanata-kiriri Jesús, ikantziri: “Pimatzi-taroma awiroka ti pimpinkathatiri Pawa, ari akaratakiri iwasankitaitajai. </v>
<v b="LUK" c="23" v="41">Tima tzimatsi antakiri aroka añaanta-karori iwasankitaitajai. Iriima yoka iwasankitaa-siitakari, tikatsi kaari-pirori yanti.” </v>
<v b="LUK" c="23" v="42">Ari yaminanakiri Jesús, ikantziri: “Pinkatharí, airora pipyaakotana apaata aririka pimpinkathari-wintantai.” </v>
<v b="LUK" c="23" v="43">Yakanaki Jesús, ikantzi: “Omapiro nonkantimi, aritakira pintsipata-pajyaana iroñaaka awiroka tsika ikimo-sirii-tapaji.” </v>
<v b="LUK" c="23" v="44">Ikanta itampatzikata-paaki ooryaatsiri, omapoka-sitanaka otsitinitanaki, irojatzi oshiityaan-tanaka. </v>
<v b="LUK" c="23" v="45">Ari itsiwaka-nakiri ooryaatsiri. Okanta anta Tasorintsi-pankoki, saraanaki niyaanki ithata-sitai-tzirori, apimankiti okantanaka. </v>
<v b="LUK" c="23" v="46">Irojatzi ikaiman-tanakari Jesús sintsiini, ikantzi: “Asitanarí, paawakinaro nosiri.” Arira ikantanaki, ti yaniinkatanaji. </v>
<v b="LUK" c="23" v="47">Ikanta iñaakiro ijiwari owayiri katziya-winta-kariri, antaroiti ikimosiriwinta-nakari Pawa, ikantanaki: “Omapiroma ikamiithasiritzi yoka atziri.” </v>
<v b="LUK" c="23" v="48">Ari ikantzi-takari maaroni Judá-iti ikaratzi ñaayita-kirori awisain-tsiri, oshiki okatsitzi-moniinta-nakiri ijayitaira. </v>
<v b="LUK" c="23" v="49">Iriima ikaratzi ñaapiinta-kiriri, aajatzi kooya-payi tsipata-kariri ipoñaan-takari Tapowiniki, intaina ikatziya-jiitaka yamina-kotakiri paita awisain-tsiri. </v>
<v b="LUK" c="23" v="50">Ikanta José poñaachari Tonkaironiitoniki saikatsiri iipatsitiki Judá-iti, kamiithasiri inatzi yoka, iriitaki itsipata-piintari yapatota jiwari-payi Judá-iti. </v>
<v b="LUK" c="23" v="51">Ti onimotiri irirori tsika ikantai-takiriri Jesús. Tima yoka José iriitaki oyaawintziriri Pawa impinkathari-wintantai. </v>
<v b="LUK" c="23" v="52">Ijata-sitakiri Pilato, ikantapaakiri: “Pisinitinari nonkitatajiri Jesús.” </v>
<v b="LUK" c="23" v="53">Ari ipaikaryaa-kotairi, iponatan-takari manthakintsi karini-masita-tsiri. Iwakotakiri imorontai-tziro siranta, tikira inkitai-tantyaaro kaminkari. </v>
<v b="LUK" c="23" v="54">Irootaki kitaitiri yaminanta-piintaitari iyaari onkitaitita-manaji kitaitiri imakoryaan-taitari. </v>
<v b="LUK" c="23" v="55">Okanta kooya-payi tsipata-kariri Jesús ipoñaan-takari Tapowiniki, oyaatako-winta-nakiri, oñaakiro tsika ikanta inaryiita-paintziri ikitaitakiri. </v>
<v b="LUK" c="23" v="56">Okanta opiyajiita-paaka owitsika-yitaki kasankaari. Omakoryaa-jiitaki, tima irootaki kitaitiri ikantakaan-taitziri imakoryaan-taityaaro. </v>
<v b="LUK" c="24" v="1">Okanta awisanaki kitaitiri imakoryaan-taitari, aritaki kitaitita-manai itapiintarori kitaitiri. Ananinkanaka kooya-payi ojati tsika iwakoitakiri Jesús, aanakiro kasankari owitsikakiri. Ari otsipatanakaro pasini-payi kooya. </v>
<v b="LUK" c="24" v="2">Okanta aminawita-paaka, oñaatzii osirinkanaka mapi yasitan-taita-karori omoro-naki. </v>
<v b="LUK" c="24" v="3">Kyaapaaki inthompointa, ti oñaapajiri tsika iwakowitai-takari. </v>
<v b="LUK" c="24" v="4">Ti oyojiiti paita-rika awisain-tsiri, paita-rika antiri. Oñaatzii ikatziyi-mota-paakaro apiti mainari, siparyaa okantaka iithaari. </v>
<v b="LUK" c="24" v="5">Tima ontharowakanaki-tyaari, otyiirowa-sita-nakari. Ari ikantziro: “¿Paitama pamina-minatan-tariri añaajatsiri aka kaminkari-moroki? </v>
<v b="LUK" c="24" v="6">Ti isaiki aka, tima añaaji. Pinkinkithasiritiro ikantakiri isaikan-tawitari Tapowiniki. </v>
<v b="LUK" c="24" v="7">Ikantzi: ‘Irootaintsi yaakaan-taitiri Itomi Atziri, iwawisaa-kiniri kaari-piro-siriri, ipaika-koitiri. Iro mawatapain-tsiri kitaitiri, aritaki yañaaji aajatzi.’ ” </v>
<v b="LUK" c="24" v="8">Ari okinkithasirita-nakiro iroori ikantakiri Jesús. </v>
<v b="LUK" c="24" v="9">Opiya-pithata-nakaro kaminkari-moro, okamanta-paakiri 11 iyomitaani Jesús aajatzi pasini-payi. </v>
<v b="LUK" c="24" v="10">Iroka okaratzi kooya: María Pankothanthaari-sato, Juana, María iriniro Jacobo, aajatzi pasini kooya-payi, irootaki kamanta-paakiriri Tyaantaariiti. </v>
<v b="LUK" c="24" v="11">Titzimaita inkimisantiro ikaratzi okamanta-witapaakari, isiyakaantzi okantasi-waita iroka kooya-payi. </v>
<v b="LUK" c="24" v="12">Iro kantacha jatanaki irirori Pedro omoro-naki, isiya-pirota-nakityaa. Yaminawita-paaka inthompointa, iñaapaa-tziiro naryaaka manthakintsi iponatai-tanta-kariri. Okiryaantsi ikanta iñaapaakiro, irojatzi ipiyanta-paakari pankotsiki. </v>
<v b="LUK" c="24" v="13">Tikira imaakoti aparoni tsitiniri yañaantaari Jesús, ari yaniijiitzi apiti iyomitaani ijatziro nampitsiki Saawaarini. Ti osamani-piroti osaiki Aapatyaawini. </v>
<v b="LUK" c="24" v="14">Iroora ikinkitha-waijiitziri okaratzi awisain-tsiri. </v>
<v b="LUK" c="24" v="15">Yanii-minthaitzi ikinkitha-waijiitzi, pokapaaki Jesús itsipata-paakari. </v>
<v b="LUK" c="24" v="16">Titzimaita iyotawajiri iyomitaani, kimiwaitaka ipasikai-tatyiirimi irokiki airo iyotanta-waari. </v>
<v b="LUK" c="24" v="17">Ikantapaakiri: “¿Paitama pikinkitha-waitziri paniijiitzi? ¿Paitama piwasiritantari?” </v>
<v b="LUK" c="24" v="18">Ikanta aparoni yomitaari, paitachari Cleofas, ikantanaki: “¿Awirokama aparoni yotachari kaari yotakotironi okaratzi awisain-tsiri Aapatyaawiniki?” </v>
<v b="LUK" c="24" v="19">Ikantzi Jesús: “¿Paitama awisain-tsiri?” Ari ikantajiitzi iyomitaani: “Tima yoka Jesús Kasiyakaawini-satzi, ityaankakiri Pawa Inkamantantzinkariti, iriitaki iyotawakiri atziri-payi. Tima okaratzi yantayitakiri, okaratzi ikantayitakiri, ari iñaakan-tzirori isintsinka. </v>
<v b="LUK" c="24" v="20">Iro kantacha yaakaan-takiri ijiwari Ompira-tasorintsitaari itsipatakari ajiwari-payi, imishakowintakiri anta, ipaikakoi-takiri. </v>
<v b="LUK" c="24" v="21">Nosiyakaanta-witaka naaka iriitaki ookakaa-wintairini maaroni ashininka Israel-iiti. Irootaki mawatatsiri kitaitiri iwamaitakiri. </v>
<v b="LUK" c="24" v="22">Iro kantacha omapokakina kooya-payi nokarajiitziri, ojata-manaji kapichikitaiti kaminkari-moroki. </v>
<v b="LUK" c="24" v="23">Ti oñaapajiri iwakowitai-takari Jesús, opiyaja okamantapaji: ‘Noñaaki Maninkari, ikantakina: “Añaaji Jesús.” ’ </v>
<v b="LUK" c="24" v="24">Ari ijajiitanaki nokarajiitzi anta kaminkari-moroki, iñaapaakiro okaratzi okantajiitakiri kooya, ti iñaamai-tapajyaari Jesús.” </v>
<v b="LUK" c="24" v="25">Ari yakanakiri irirori, ikantanakiri: “¡Kisosirirí, oshiki pithainka-siritakiro okaratzi ikamantantakiri Kamantan-tzinkariiti! </v>
<v b="LUK" c="24" v="26">Irootaki ninta-pirotacha awishi-motiri Saipatzii-totaari iroka-payi, irootaki isaikan-tajyaari iwaniinkaroki.” </v>
<v b="LUK" c="24" v="27">Ari yitanakaro iyomitairi okaratzi isankinai-takiri tsika ikinkithata-koitziri Saipatzii-totaari. Yitanakaro isankinariki Moisés ithonka-kaakiri okaratzi isankina-yitakiri maaroni Kamantan-tzinkari-payi. </v>
<v b="LUK" c="24" v="28">Ariijiitaka nampitsiki tsika isiritaro. Ari inintzi Jesús yawisanakimi, kimiwaitaka ijatatyiimi intaina. </v>
<v b="LUK" c="24" v="29">Ikantajiitzi yoka apiti iyomitaani: “Airo pawishi, ari pimaanaki aka, tima tsitiniityaaki.” Irojatzi ikyaanta-paakari Jesús pankotsiki, ari isaikapaaki itsipatari iyomitaani. </v>
<v b="LUK" c="24" v="30">Ikanta isaikajiitzi iwajiityaa, yaakiro Jesús yatantari, ipaasoonki-wintakiro, ipitoryaakiro, ipayitakiri. </v>
<v b="LUK" c="24" v="31">Ari opisaityimo-tanajiri iriitaki Jesús. Tima impyaasi-tanaka Jesús, ti iñaawajiri tsika ikinaki. </v>
<v b="LUK" c="24" v="32">Ikanta-wakaa-jiita: “¿Tima kimosiriwinta-siri pikanta ikinkitha-waitakai awotsiki, ikinkitha-waita-kairo sankinarintsi?” </v>
<v b="LUK" c="24" v="33">Ti isaikanaki, piyanaka Aapatyaawiniki. Iñaapaa-tziiri yapatojiitaka 11 yomitaari, itsipayitakari pasini-payi ikarata-piinta-jiitziri. </v>
<v b="LUK" c="24" v="34">Ikantajiita-pajiri: “Omapiro yañaaji Awinkathariti. Tima iñaakajari Simón.” </v>
<v b="LUK" c="24" v="35">Ari ikamantantakiro iñaakiri awotsiki, tsika okanta iyotantaariri ipaasoonki-winta-pajiro yatantari. </v>
<v b="LUK" c="24" v="36">Ikinkithawai-minthaitzi iyomitaani, satikapaaka Jesús, iwithata-paakari ikantziri: “Pisaikaji kamiitha.” </v>
<v b="LUK" c="24" v="37">Tima antaaro itharowa-jiitanaki, isiyakaantzi siritsi ñaanatziriri. </v>
<v b="LUK" c="24" v="38">Ikantzi Jesús: “¿Paitama pitharojiitantari? ¿Paitama pikiso-sirijiitantari? </v>
<v b="LUK" c="24" v="39">Naakataki, paminiro nako, aajatzi noitzi. Pimpampitina, paminapirotina. Tima ti ontzimi iwatha siritsi, ti ontzimi aajatzi itonki. Irooma naaka tzimatsi.” </v>
<v b="LUK" c="24" v="40">Ari iñaakanakiri irako aajatzi iitzi. </v>
<v b="LUK" c="24" v="41">Tima onkanta-kaiyaari itharowintanaka iyomitaani-payi, antaro yokiryaa-ntsitanaki, ti iyotiri iriitaki Jesús. Ari ikantzi Jesús: “¿Tzimatsi ayaari?” </v>
<v b="LUK" c="24" v="42">Ari yamaita-kiniri tasirintsi sima aajatzi iyaaki yaarato. </v>
<v b="LUK" c="24" v="43">Ikanta yaawakiri Jesús, iñaakiri iyomitaani-payi iwakari. </v>
<v b="LUK" c="24" v="44">Ari ikantzi: “Irootaki nokantzi-takamiri ainiro notsipa-yitami. Ontzimatyii omonkara-yityaa okaratzi isankinata-kota-kinari awaisatzitini Moisés, Kamantan-tzinkariiti, aajatzi Panthaan-tsiki.” </v>
<v b="LUK" c="24" v="45">Ari iyomitaakiri Jesús iyomitaani-payi ikimathata-kaakiri Sankinarintsi-pirori. </v>
<v b="LUK" c="24" v="46">Ikantziri: “Irootaki isankinai-takiri. Ontzimatyii inkimaatsita-kaityaari Saipatzii-totaari, iro mawatatsiri kitaitiri aritaki yañaaji. </v>
<v b="LUK" c="24" v="47">Ontzimatyii inkinkithata-koitiro nowairo maaroni kipatsiki, ari yitaita-nakyaaro Aapatyaawiniki. Irootaki iwashaantan-taityaarori kaari-pirori yantaitziri, impyaakoi-tajiri aajatzi. </v>
<v b="LUK" c="24" v="48">Awirokataki ñaayitironi iroka. </v>
<v b="LUK" c="24" v="49">Ari piñaakiro nontyaan-kimiro okaratzi ikasiya-kaaki-miriri Asitanari. Ari pisaika-jiitawaki aka Aapatyaawiniki, irojatzi isintsita-kaanta-kyaamiri poñaachani inkitiki.” </v>
<v b="LUK" c="24" v="50">Ipoñaa yaanakiri Jesús iyomitaani-payi anta Asinonkaa-pankoniki. Ari itzinaa-wakotanaka, itasonka-winta-najiri. </v>
<v b="LUK" c="24" v="51">Ikanta itasonka-wintakiri, imapoka-sita iwajinokai-tairi inkitiki. </v>
<v b="LUK" c="24" v="52">Ikanta ipinkathata-nakiri iyomitaani. Piyajiitaja Aapatyaawiniki, antaroiti ikimo-siri-jiitanaki. </v>
<v b="LUK" c="24" v="53">Ari ikanta-jita-nakityaa iwisiryaawinta-naari Pawa anta Tasorintsi-pankoki. Omapirowí.</v>
<v b="JHN" c="1" v="1">Owakira itantanakari iwitsikan-taitzi pairani, aritaki tzimaki ipaitai-tziri “Ñaantsi.” Ari itsipatari Pawa. Tima Pawa inatzii irirori. </v>
<v b="JHN" c="1" v="2">Iriitaki itsipatakari pairani Pawa owakira itantanakari. </v>
<v b="JHN" c="1" v="3">Iriitaki owitsika-jaanta-kirori maaroni tzimayi-tatsiri. Tikatsira aparoni okaratzi tzimayi-tatsiri kaari iwitsika-jaanti irirori. </v>
<v b="JHN" c="1" v="4">Isiyawai-takari kitainkari ikitainka-takotairi atziri-payi okantanta-jyaari yañaayi-tantajyaari. </v>
<v b="JHN" c="1" v="5">Isiya-paakari kitainka-takotan-tatsiri otsitini-kitzi. Titzimaita ikantiri yitsinampairi yoitsiwaka-wakiri osiyakarori tsitinikiri. </v>
<v b="JHN" c="1" v="6">Pairani ityaankaki Pawa aparoni atziri, ipaita Juan. </v>
<v b="JHN" c="1" v="7">Iriitaki kinkitha-takotapaa-kiriri ipaitai-tziri “Kitainkari,” omatantyaari inkimisantaitiro maaroni iyomitaantiri. </v>
<v b="JHN" c="1" v="8">Yoka Juan kaarira ipaitai-tziri “Kitainkari.” Iriitaki kinkitha-takotirini pokatsini. </v>
<v b="JHN" c="1" v="9">Tima pokaki aka kipatsiki mapirotzirori ikimita-kotari kitainkari, iriitaki kitainka-takota-jiriri maaroni atziri-payi. </v>
<v b="JHN" c="1" v="10">Isaika-paintzi kipatsiki. Tima iriitaki owitsika-kirori kipatsi. Iro kantacha ti iyotawakiri atziri-payi ikaratzi saikatsiri kipatsiki. </v>
<v b="JHN" c="1" v="11">Isaikimowita-paintari ikaratzi ishininkata-wakaa-jiita. Titzimaita yaakamiitha-tawakiri. </v>
<v b="JHN" c="1" v="12">Iriima ikaratzi aakamiitha-tawakiriri, awintaa-naariri, iriiyitaki itomiyi-taari Pawa. </v>
<v b="JHN" c="1" v="13">Itomi iwayitajiri Pawa yokapayi. Ti osiyaaro itominta-piinta-tajai atziri-payi, tira iniwinka-kiini iwaiyan-tayi-tai. Iriitaki Pawa nintasi-tainchari intomitantyaa. </v>
<v b="JHN" c="1" v="14">Yoka ipaitai-tziri “Ñaantsi,” yatziritaki, isaikimoyita-paintai. Kaminthaa-pirotan-taniri inatzii. Iroopirori onatzii iñaanitari. (Naaka-payi ñaajaanta-kirori itasorinka, ari osiya-jaantaro itasorinka yapintziti itomi Asitariri.) </v>
<v b="JHN" c="1" v="15">Iriitaki ikinkithatakota-paaki pairani Juan, ikantapaaki: “Yoka nokinkitha-takotziri pairani, nokantaki: ‘Awotsikitaki impoyii-tyaanani, yanaakotana naaka, tima iriitaki itakarori pairani tikira-mintha nontzimi naaka.’ ” </v>
<v b="JHN" c="1" v="16">Tima kamiitha-piro-waitaki irirori, irootaki añaanta-yitaarori maaroni aroka-payi yaakamiithaa-piro-piintai. </v>
<v b="JHN" c="1" v="17">Pairani iriitaki Moisés isankina-takai-takiri Ikantakaan-taitziri. Iriima Jesús Saipatzii-totaari, iriita-jaantaki nisironka-yitairi, irijatzi ñaawaita-paintzirori iroopirori. </v>
<v b="JHN" c="1" v="18">Tikatsi matironi iñiiri Pawa. Iriima yapintziti itomi Asitairi, saikamotziriri, iriitaki kamanta-yitairi arokaiti ayotantaari tsika ikanta Asitairi. </v>
<v b="JHN" c="1" v="19">Ikanta Judá-iti nampitarori Aapatyaawiniki, ityaankaki ijiwariti-payi Impira-tasorintsi-taari aajatzi Leví-iti isampitiri Juan, inkantiri: “¿Tsikama pipaitaka awiroka?” </v>
<v b="JHN" c="1" v="20">Iroka ikantanaki Juan, ti imanakotyaa, ikantzi: “Ti naaka Saipatzii-totaari.” </v>
<v b="JHN" c="1" v="21">Aikiro isampita-jitatziiri, ikantai-tziri: “¿Tsikama pipaitaka? ¿Awirokama Kamantan-tzinkari Elías?” Ikantzi Juan: “Ti naaka.” Aikiro ikantaji-tatziiri: “¿Awirokama Kamantan-tzinkari pokatsini?” Ikantzi: “Ti.” </v>
<v b="JHN" c="1" v="22">Ari ikantai-tziri: “¿Tsikama pipaitaka awiroka? Pinkamantina, irootaki nonkanta-pajiriri naari tyaanka-kinari. Intsityaa pinkaman-takotyaa.” </v>
<v b="JHN" c="1" v="23">Ikantzi Juan: “Naakataki kaimapain-tsini otzisi-masiki, inkanti: ‘Piwamiithatainiri Awinkathariti tsika inkinapaaki, pinkimi-takaantiro itampatzikai-tziro awotsi.’ Irootaki ikamantan-tzitakari pairani Kamantan-tzinkari Isaías.” </v>
<v b="JHN" c="1" v="24">Yokapayi pokaintsiri isampitziri Juan, ityaankani inayitzi Nasitantaniri-payi. </v>
<v b="JHN" c="1" v="25">Aikiro isampita-tziiri, ikantziri: “Ti Saipatzii-totaari pinatyii awiroka, ti awiroka Elías, ti Kamantan-tzinkari pinatyii. ¿Paitama pikiwaatantantari?” </v>
<v b="JHN" c="1" v="26">Ikantzi Juan: “Apatziro-machiini nokiwaatantaro naaka nijaa. Iro kantacha tzimatsi aparoni aka pikarajiitziri, kaari piyojiitzi. </v>
<v b="JHN" c="1" v="27">Iriitaki impoyii-tyaanani naaka, yanaako-waitakina naaka. Ti onkanti inkimita-kaantina naaka impiratani noiyootan-tyaari nosiriniri ikyaantari iitziki.” </v>
<v b="JHN" c="1" v="28">Irootaki awisayi-taintsiri pairani intatzikironta Pariñaaki ipaitai-tziro Asinonkaa-pankoniki tsika ikiwaatantzi Juan. </v>
<v b="JHN" c="1" v="29">Okanta okitaitita-manaji, iñaawajiri Juan ikinapaji Jesús, ikantzi: “¡Yoka ipira Pawa, iriitaki atsipita-jyaaroni iyaari-pironka maaroni atziri-payi, impyaakoi-tanta-jyaariri! </v>
<v b="JHN" c="1" v="30">Iriitaki nokinkitha-takotakiri pairani nokantaki: ‘Awotsikitaki atziri impoyii-tyaanani naaka, yanaakotana, tima iriitaki itakarori tikira-mintha notzimiita naaka.’ </v>
<v b="JHN" c="1" v="31">Ti noyowityaari naaka. Irootaki nopokan-takari nonkiwaatantyaaro nijaa, irootaki iyotantyaanari maaroni Israel-iiti.” </v>
<v b="JHN" c="1" v="32">Aikiro ijatakaa-nakitziiro Juan ikamantantzi, ikantzi: “Noñaakiri naaka Tasorinkantsi ikinapaaki jinoki isiyakari siro, yookanta-paakari irirori. </v>
<v b="JHN" c="1" v="33">Ti noyowityaari naaka. Iro kantacha yoka iri tyaanka-kinari nonkiwaantyaaro nijaa, ikantakina: ‘Aririka piñaakiri yayiita-sitakiri Tasorinkantsi, itzimi-rika yookanta-paakyaari, iriitaki kimitakaan-tyaaroni inkiwaatantairimi Tasorinkantsi.’ </v>
<v b="JHN" c="1" v="34">Naakataki ñaajaantakiri, irootaki nokinkitha-takotan-tariri iriitaki Itomi Pawa.” </v>
<v b="JHN" c="1" v="35">Okanta okitaitita-manaji ari isaika-manaji Juan aajatzi apiti iyomitaani. </v>
<v b="JHN" c="1" v="36">Ikanta iñaawajiri Jesús ikinapaji, ikantzi Juan: “Jiirinta ipira Pawa.” </v>
<v b="JHN" c="1" v="37">Ikanta ikimawaki apiti iyomitaani Juan, iyaakanakiri Jesús. </v>
<v b="JHN" c="1" v="38">Ari ipithokanaka Jesús, iñaatziri ikaratzi oyaatakiriri, ikantziri: “¿Tsikama pijatika?” Ikantajiitzi irirori: “¡Yomitaanarí! ¿Tsikama pinampi?” </v>
<v b="JHN" c="1" v="39">Ikantzi Jesús: “Pimpoki piñiiro.” Ikanta iyaataa-jiita-nakiri, iñaakiro tsika inampitaro. Ari imaimota-paintziri, tima aritaki tsitiniityaaki. </v>
<v b="JHN" c="1" v="40">Tima yoka kimakiriri Juan, oyaatana-kiriri Jesús, iriitaki Andrés iririntzi Simón Pedro. </v>
<v b="JHN" c="1" v="41">Tima apatziro Andrés ijatasi-tanakiri Simón, iririntzi ikantapaakiri: “Noñaakiri Saipatzii-totaari (iri ikantai-tziri aajatzi, ‘Cristo.’)” </v>
<v b="JHN" c="1" v="42">Ikanta Andrés yaanakiri Simón isaiki Jesús. Ikanta iñaawakiri Jesús iririntzi Andrés, ikantawakiri: “Awiroka Simón, itomi Jonás. Iroñaaka pimpaitajyaa ‘Kiraawiro’.” (Iro ikantai-tziri aajatzi, Pedro.) </v>
<v b="JHN" c="1" v="43">Okanta okitaitita-manaji, jataki Jesús Tapowiniki. Ari iñaapaa-kiriri Felipe, ikantapaakiri: “Piyaatina.” </v>
<v b="JHN" c="1" v="44">Tima yoka Felipe, Simapankoni-satzi, irootaki inampi Andrés aajatzi Pedro. </v>
<v b="JHN" c="1" v="45">Ikanta Felipe, ijatasi-tanakiri Natanael, ikantapaakiri: “Noñaataikiri isankina-takotakiri Moisés Ikantakaan-taitaniki, irijatzi isankina-takotzitaka aajatzi Kamantan-tzinkariiti. Iriitaki Jesús, itomi José, Kasiyakaa-wini-satzi.” </v>
<v b="JHN" c="1" v="46">Ikantzi Natanael: “¿Tzimatsima kamiitha-siriri anta Kasiyakaa-winiki?” Ikantzi Felipe: “Pimpoki, piñiiri.” </v>
<v b="JHN" c="1" v="47">Ikanta iñaawakiri Jesús ipokaki Natanael, ikantanaki: “Korakitaki iriipirori ishininka Israel, ti inthaiya-nityaa.” </v>
<v b="JHN" c="1" v="48">Ari ikantzi Natanael: “¿Tsikama anta piñaanaka piyotan-tanari?” Ikantzi Jesús: “Noñiitakami tikira-mintha inkaimimi Felipe pisaiki pankirintsi-tapiiki.” </v>
<v b="JHN" c="1" v="49">Ikantanaki Natanael: “¡Yomitaanarí! ¡Awirokataki Itomi Pawa, awirokataki Iwinkathariti Israel-iiti!” </v>
<v b="JHN" c="1" v="50">Ikantzi Jesús: “Irootaki pikimisantanta-matsi-tanakari nokantakimi noñaakimi pisaiki pankirintsi-tapiiki. Iro kantacha, aritaki piñaaki pasini anaironi iroka.” </v>
<v b="JHN" c="1" v="51">Aikiro ikantana-kitzii Jesús: “Ari piñaakiro asitaryiiyaa inkiti. Ari impiya-piya-jiiti maninkariiti yayiita-sitiri Itomi Atziri.” </v>
<v b="JHN" c="2" v="1">Okanta mawatapain-tsiri kitaitiri ari yaawakai-takari nampitsiki paitachari Mawosi-wini, saikatsiri Tapowiniki. Ari osaikakiri aajatzi iriniro Jesús anta. </v>
<v b="JHN" c="2" v="2">Ari ikaimakaan-taitakiri Jesús aajatzi iyomitaani-payi anta aawakaan-tsiki. </v>
<v b="JHN" c="2" v="3">Ikanta yoimosirinka-jiita, thaatapaaka iraitsiri. Okanta iriniro Jesús, okantakiri otomi: “Thaatapaaka iraitsiri.” </v>
<v b="JHN" c="2" v="4">Ikantzi irirori: “¡Kooya! ¿Tsikapaitama pikantan-tanari naaka? Tikira omonkara-paiti-tyaata noñaakan-tantyaa.” </v>
<v b="JHN" c="2" v="5">Okantanakiri iroori ikaratzi kitanta-tsiri: “Pantiro onkarati inkantimiri notomi.” </v>
<v b="JHN" c="2" v="6">Ari owayitaka anta 6 kowitzi mapinatatsiri, irootaki iwanta-piintari Juda-iti nijaa, irojatzi ikiwayi-tantari yantakiro-rika ipinkai-tziri. Iroka kowitzi, tzimayi-tatsi antitachari apiti ikaantaitari nijaa, pasini mawa ikaantaitari. </v>
<v b="JHN" c="2" v="7">Ikantanakiri Jesús ikaratzi kitanta-tsiri: “Pijaikiti nijaa maaroni kowitzi.” Imatakiro ijaiki-piro-yitakiro kowitzi. </v>
<v b="JHN" c="2" v="8">Ipoñaa ikantzi Jesús: “Pinkitira kapichiini iraitsiri, paanakiniri aminakaan-tzirori oimosirinkaantsi.” Ikantakiro ikantai-takiriri. </v>
<v b="JHN" c="2" v="9">Ikanta yoka aminakaan-tzirori oimosirinkaantsi ikimaan-tawakaro kapichiini iraitsiri nijaawi-tachari, ti iyoti tsika okinako-tapaaki iroopirori iraitsiri. Apatziro iyojiitzi kitanta-tsiri, tima iriiyitaki jaikita-kirori nijaa. Ikanta aminakaan-tzirori oimosirinkaantsi, ikaimakiri aawakaa-chari, </v>
<v b="JHN" c="2" v="10">ikantziri: “Irootaki yamiyitari atziri-payi yitapiintaro ipakotan-tziro iroopirori iraitsiri, aririka inkimatzii-jiitakyaa oimosirinka-chari, ari impakotan-taitiro jintaakyaari. Irooma awiroka piwapithaan-takaro iroopirori iraitsiri irojatzi iroñaaka.” </v>
<v b="JHN" c="2" v="11">Irootaki itanakarori iñaakan-tziro Jesús nampitsiki Mawosi-winiki anta Tapowiniki, ari yitanakarori itasonka-wintantzi ñaakan-tzirori isintsinka. Ari ikimisanta-piro-tanakiri iyomitaani-payi. </v>
<v b="JHN" c="2" v="12">Ikanta okarata-paaki yoimosirinka-jiita, jatanaki nampitsiki Capernaum, itsipata-naaro iriniro, iririntzi-payi, aajatzi iyomitaani-payi. Ti osamani isaika-painti anta. </v>
<v b="JHN" c="2" v="13">Okaakitzi-mataji yoimosirinka-piintan-tarori Judá-iti Anankoryaantsi. Jataki Jesús Aapatyaawiniki. </v>
<v b="JHN" c="2" v="14">Iñaapaakiri tasorintsi-pankoki piman-tsiriri ipira-payi, aajatzi isironi-payi. Ari isaikayi-takiri piman-tsiriri kiriiki. </v>
<v b="JHN" c="2" v="15">Ikanta iñaapaakiri, yampithataki Jesús ipasa-minto, imisitowakiri maaroni pimantasiri tasorintsi-pankoki, itsipataakiri ipira-payi. Isokitakiri iiriikiti ikaratzi pimantsiriri kiriiki, itatsinki-takiri okaratzi iwantayi-tariri. </v>
<v b="JHN" c="2" v="16">Ikantakiri Jesús pimantziriri isironi: “¡Paanajiri pipira! ¡Ti onkamiithati pinkimi-takaantiro iwanko Asitanari pimantari-panko!” </v>
<v b="JHN" c="2" v="17">Ari ikinkitha-siri-tanakiro iyomitaani okaratzi isankinai-takiri pairani, ikantaitzi: Antaroiti nonkisa-kotyaaro piwanko. </v>
<v b="JHN" c="2" v="18">Ikanta Juda-iti ikantanakiri Jesús: “Intsityaa piñaakanti kaari iñaapiintaitzi noyotan-tyaari omapiro otzimi pisintsinka pikantan-takarori pimisitowantzi.” </v>
<v b="JHN" c="2" v="19">Ikantzi Jesús: “Pimporokiro iroka tasorintsi-panko, iro awisawi-takyaa mawa kitaitiri, aritaki nompiriintajiro aajatzi.” </v>
<v b="JHN" c="2" v="20">Ikantajiitzi Juda-iti: “Tima okaratzi 46 osarintsi yantawai-taitaki iwitsikan-taita-karori iroka tasorintsi-panko, ¿arima pintzinaajiro awiroka onkarati mawa kitaitiri?” </v>
<v b="JHN" c="2" v="21">Iroka “tasorintsi-panko” ikinkitha-takotakiri Jesús, iro ikantakowita iwatha irirori. </v>
<v b="JHN" c="2" v="22">Ikanta yañaajira pairani Jesús, ikinkitha-siri-tanajiro iyomitaani-payi ikinkitha-takotzi-takari. Irootaki ikimatha-piro-tanta-nakarori Sankinarintsi, aajatzi okaratzi ikantayi-takiri Jesús. </v>
<v b="JHN" c="2" v="23">Tima ainiro isaiki Jesús Aapatyaawiniki yoimosirinkai-tziro Anankoryaantsi, oshiki kimisanta-nakiriri iñaayitakiri itasonka-wintantaki. </v>
<v b="JHN" c="2" v="24">Iro kantacha Jesús, ti yawintaa-yityaari yokaiti atziri-payi, tima iyosiritiri maaroni. </v>
<v b="JHN" c="2" v="25">Ti oninta-jaantyaa inkaman-taitiri Jesús tsika ikanta-siriyita atziri, iyoyitziri irirori isiriki. </v>
<v b="JHN" c="3" v="1">Tzimatsi Nasitantaniri ipaita Nicodemo, iriipirori Judá-iti inatzii. </v>
<v b="JHN" c="3" v="2">Ikanta ijataki tsitiniri Nicodemo iñiiri Jesús. Ikantapaakiri: “¡Yomitaanarí! Noyojiitzi naaka iriitaki Pawa ontyaankakimi piyomitaa-yitina, tima tikatsi matironi okaratzi piñaakan-takiri awiroka, airorika itsipa-siritari Pawa.” </v>
<v b="JHN" c="3" v="3">Ari yakanaki Jesús, ikantziri: “Pinkimi nonkantimi. Itzimi-rika kaari apiitajironi intzimaji, airo iñaajiro impinkathari-wintantaji Pawa. Omapiro.” </v>
<v b="JHN" c="3" v="4">Ikantzi Nicodemo: “¿Kantatsima yapiitajiro intzimaji atziri antyasipari-taintsiri? ¿Arima onkantaki inkyaaji omotyaaki iriniro, yapiitan-tajyaarori intzimaji?” </v>
<v b="JHN" c="3" v="5">Ikantzi Jesús: “Itzimi-rika kaari kimitakaan-tironi intziman-tajyaaromi nijaa, kaarira intzi-masiri-takaa-yitajiri Tasorinkantsi, airo iñaajiro ipinkathari-wintantaji Pawa. </v>
<v b="JHN" c="3" v="6">Ikaratzi itzima-kaan-tziri atziri, atziri inatzi. Iriima ikaratzi kimitakaan-taarori itziman-tyaarimi Tasorinkantsi, tasorintsi-siri ikantanaja. </v>
<v b="JHN" c="3" v="7">Airo pikiryaa-wintha-tziro okaratzi nokanta-kimiri: ‘Okowa-piro-tatyaa papiitajiro pintzima-yitaji.’ </v>
<v b="JHN" c="3" v="8">Osiyakaaro tampyainka otasonka-piintzi tsika onintayi-tziro. Pikimawitaro opoimanka, titzimaita piyoti tsika-rika okinapaaki, tsika-rika ojatziro. Ari ikimitaari aajatzi ikaratzi intzi-masiri-takaa-yitajiri Tasorinkantsi.” </v>
<v b="JHN" c="3" v="9">Ari yapiita-nakiro Nicodemo isampitziri, ikantziri: “¿Tsikama okantakotaka iroka?” </v>
<v b="JHN" c="3" v="10">Ikantzi Jesús: “Awiroka oyomitaa-yitziriri Israel-iiti, ¿tima piyoti tsika okantakota iroka? </v>
<v b="JHN" c="3" v="11">Nokinkitha-jiita-tziimiro okaratzi noyotako-yitziri. Nokinkitha-jiita-tziimiro okaratzi noñaayita-piintziri nokiki, titzimaita pinkimisanta-jiiti okaratzi nokanta-yitzimiri. Omapiro. </v>
<v b="JHN" c="3" v="12">Ti pinkimisantina nokinkitha-takotzimiro osaawi-sato, irootaki mapirota-chani airo pikimisantana aririka noñaawintimiro inkiti-sato. </v>
<v b="JHN" c="3" v="13">Tikatsira aparoni jataintsini inkitiki, apatziro ikantakaaro poñainchari inkitiki. Iriitaki akinkitha-takotziri, Itomi Atziri. </v>
<v b="JHN" c="3" v="14">Pairani iwatzika-kotakiri maranki awaisatzitini Moisés anta otzisi-masiki, ari inkimitai-tiriri aajatzi Itomi Atziri, ontzimatyii iwatzika-koitiri irirori, </v>
<v b="JHN" c="3" v="15">yañaani-tanta-jyaari inkarati kimisanta-jirini”. </v>
<v b="JHN" c="3" v="16">“Tima itako-pirotani iwiri Pawa osaawi-satzi, isinitakiri yapintziti Itomi inkamawintajiri, irootaki airo ikaamani-tantaja inkarati kimisanta-jirini, irasi iwiro yañaani-yitaji. </v>
<v b="JHN" c="3" v="17">Tima Pawa ti intyaantiri Itomi aka kipatsiki imishakowintajiri osaawi-satzi, inintatzii iwawisaa-koyitajiri. </v>
<v b="JHN" c="3" v="18">Inkarati kimisanta-jirini Itomi Pawa, airo imishakowintai-tziri. Iriima kaari kimisantairini, tima imishakowintai-takiri, okantakaan-tziro ti inkimisantajiri yapintziti Itomi Pawa. </v>
<v b="JHN" c="3" v="19">Maaroni kaari kimisanta-tsini, aritaki imishakowintai-takiri, tima yanta-piintakiro kaari-pirori. Tima impokawita-painta pairani kipatsiki ipaitai-tziri ‘Kitainkari,’ iro ininta-piro-taitanaki tsitiniri, imaninta-wakiri ‘Kitainkari’, </v>
<v b="JHN" c="3" v="20">maaroni antayitzirori kaari-pirori ikisaniinta-tziiri ipaitai-tziri ‘Kitainkari.’ Imanako-waita airo iyotakoi-tantari yantayi-tziro kaari-pirori. </v>
<v b="JHN" c="3" v="21">Iriima antapiinta-najirori iroopirori, yawintaa-piro-tanaari ‘Kitainkari,’ irootaki iñiitan-tyaariri yantawai-winta-naatziiri Pawa.” </v>
<v b="JHN" c="3" v="22">Ikanta ikinanaji Jesús iipatsitiki Judá-iti itsipayi-tanaari iyomitaani, ari itsipatakari ikiwaatantzi. </v>
<v b="JHN" c="3" v="23">Matzitacha Juan ikiwaatantzi irirori Apinijaatiniki, tsika okaakitapaji Aapatyaarini, tima anta ari otzima-piro-tziri nijaa. Ikaratzi jatayitain-tsiri anta, ikiwaayitawakiri. </v>
<v b="JHN" c="3" v="24">Tima tikira yaakaan-taitiriita Juan yasitakoitiri. </v>
<v b="JHN" c="3" v="25">Ikanta iyomitaani-payi Juan iñaana-wintha-takiri Judá-iti tsika okantakota inkiti-watha-tanta-jyaari yantayi-tziro ipinkai-tziri. </v>
<v b="JHN" c="3" v="26">Ari ijajiitaki isaiki Juan, ikantapaakiri: “Yomitaan-tanirí, jiirinta tsipatamiri intatzikiro nijaa Pariñaa, pikinkitha-takota-kinari, ikiwaatantatzii irirori, oshiki atziri pokasitziriri.” </v>
<v b="JHN" c="3" v="27">Ari yakanaki Juan, ikantzi: “Tsika ikanta piñaakiri yoka, tira ompoñaa-siwaityaa, iriitaki Pawa iriipiro-takaakiriri. </v>
<v b="JHN" c="3" v="28">Tima awiroka-payi kimajaantakina nokantaki pairani: ‘Ti naaka Saipatzii-totaari, apatziro ityaantai-takina nojiwata-paakiri nokinkitha-takotiri.’ </v>
<v b="JHN" c="3" v="29">Thami nosiyakaan-tawakiro aawakaa-chari, iriitaki aapiintziro kooya iimintaitari. Iriima itsipa-winthatani, airo ikantapiro-waisita irirori, apatziro inkimo-siri-tanaki inkimakiri-rika iñaawai-tanaki iimintaitari. Ari nokantari naaka, ti niriipiro-waiti, iro kantacha antaro nonkimo-siritaki. </v>
<v b="JHN" c="3" v="30">Tima aikiro ijatatyii yiriipiroti yoka, irooma naaka ari nompairanii-tyaakotiri.” </v>
<v b="JHN" c="3" v="31">“Itzimi poñainchari jinoki yanairi maaroni. Iriima nampitarori kipatsiki, osaawi-satzi inatzi, ikinkitha-tasita-piintaro osaawi-sato. Iriima poñainchari inkitiki yanairi maaroni, </v>
<v b="JHN" c="3" v="32">ikinkitha-takotziro okaratzi iñiiri, okaratzi ikimiri. Iro kantacha airo ikimisantai-tziro okaratzi ikinkitha-takotziri. </v>
<v b="JHN" c="3" v="33">Iro kantacha inkarati kimisanta-najirini yoka, aritaki imatanakyaa irirori inkinkitha-takota-nakiri Pawa iriipirori inatzii. </v>
<v b="JHN" c="3" v="34">Yoka ityaantakiri Pawa, iñaani Pawa inkinkitha-takoti. Tima Pawa ithonkiro inampi-siri-takaan-tantaro Itasorinka. </v>
<v b="JHN" c="3" v="35">Yoka Asitairi itakotari Itomi, ipinkathari-takaakiri maaroni tzimayi-tatsiri. </v>
<v b="JHN" c="3" v="36">Itzimi-rika kimisanta-najirini Itomi, aritaki yañaanitaji. Iriima kaari kimisanta-jirini Itomi, airo yañaanitaji irirori, apatziro yatzipi-tajyaaro iwasankitaajiri Pawa.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="1">Okanta apaata iyotaki Jesús ikimajiitaki Nasitantaniri-payi, ikantaitzi: “Tzimaki oshiki iyomitaani Jesús, ikiwaataki oshiki atziri, yanaanakiri Juan.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="2">(Kaari-machiini Jesús kiwaatantatsini, iyomitaani-payi kiwaatantatsiri.) </v>
<v b="JHN" c="4" v="3">Irootaki ipiyantaari Jesús Tapowiniki isaikawitaka iipatsitiki Judá-iti. </v>
<v b="JHN" c="4" v="4">Ontzimatyii inkinanajiro Ositikii-toniki tsikarika yathakiryaitziro. </v>
<v b="JHN" c="4" v="5">Irojatzi yariitan-takari nampitsiki ipaitai-tziri Sikochaarini. Iro tsipa-nampi-tarori iipatsiti Jacob, ipanajiriri itomi José ikamajira irirori Jacob. </v>
<v b="JHN" c="4" v="6">Ari otzimiri anta nijaa iiyakotani pairani Jacob. Tima ayimatakiri imakori Jesús yaniitakira, isaikimo-tapaakiro nijaa. Aritaki tampatzikataki ooryaatsiri. </v>
<v b="JHN" c="4" v="7">Ari opokakiri Ositikii-toni-sato onkai nijaa. Ikantawakiro Jesús: “Pimpina nijaa nirawakiita.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="8">Ijajiitatzii iyomitaani nampitsiki yamananti owaritintsi. </v>
<v b="JHN" c="4" v="9">Ari akanakiri kooya okantanakiri: “¿Tsika pinkina-kayiroka? Judá-iti pinatzii awiroka, pimapokina pikampitana nompimi nijaa, naaka Ositikii-toni-sato.” Tima maaroni Judá-iti ti yaapatyii-yaari kamiitha Ositikii-toni-satzi. </v>
<v b="JHN" c="4" v="10">Ari yakanakiro Jesús, ikantziro: “Arimi piyoti paita ipantziri Pawa, arimi piyotakirimi kamita-kimiri nijaa, awiroka kamitirinimi irirori. Aritaki impakimiromi irirori nijaa añaakaan-tatsiri.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="11">Okantanaki kooya: “Pinkatharí, tikachaa-jaini pinkitan-tyaari nijaa, inthompointa osaiki, ¿tsikatyaa payiroka pimpinari nijaa añaakaan-tatsiri? </v>
<v b="JHN" c="4" v="12">¿Panairima awiroka awaisatzitini Jacob, opanajairori iroka nijaa, ira-jiitakiri pairani irirori, itomi-payi, aajatzi ipira-payi?” </v>
<v b="JHN" c="4" v="13">Ikantzi Jesús: “Maaroni irirori iroka nijaa, airo opyaaja imiri. </v>
<v b="JHN" c="4" v="14">Iriima inkarati irironi nijaa nopantziri naaka, airo iñaajiro imiritaji. Tima iroka nijaa nompajiriri naaka onkimita-jyaaro nijaatinka osiyaa-siri-tanta-jyaarimi, irasi iwiro yañaani-yitaji.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="15">Okantzi kooya: “Pinkatharí, pimpinaro naaka iroka nijaa, airo nomiritantaja, airo nopiya-piya-waitanta nonkayi nijaa.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="16">Ikantziro Jesús: “Pijati, pinkaimiri piimi, pimpiyamai-tajyaa aka.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="17">Okantzi kooya: “Tikatsi noimi.” Ikantziro Jesús: “Kamiitha pikantaki, ti intzimi piimi. </v>
<v b="JHN" c="4" v="18">Tima pairani tzimawi-tacha ikaratzi 5 piimi. Iriima pitsipatari iroñaaka kaari piimi. Omapiro pikantakiri.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="19">Ari okantanaki kooya: “Pinkatharí, kimitaka awiroka Kamantan-tzinkari. </v>
<v b="JHN" c="4" v="20">Pairani nowaisatziti-payi Ositikii-toni-satzi ipinkathata-piintakiri irirori Pawa aka otzisiki. Irooma awirokaiti Judá-iti pikanta-jiitzi anta Aapatyaawiniki apinkathata-piinta-jiri.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="21">Ikantanakiro Jesús: “¡Pinkimi kooya! Irootaintsi pimpinkatha-yitajiri awirokaiti Asitairi, ti onkowa-jaantyaa pimpoki aka otzisiki, ti onkowa-jaantyaa aajatzi pijati Aapatyaawiniki. </v>
<v b="JHN" c="4" v="22">Omapiro, ti piyojii-wityaa awiroka ipaita pipinkathata-piintziri. Irooma naaka-payi Judá-iti noyotziri nopinkatha-tziri. Tima ishininka Judá-iti inatyii wawisaa-kotan-tatsini. </v>
<v b="JHN" c="4" v="23">Tima irootzi-mataintsi piñaajiro. Iroñaaka impinkatha-siri-tairi Asitairi ikaratzi pinkatha-pirotariri. Tima iriitaki inintairi aajatzi irirori Asitairi impinkatha-yitairi. </v>
<v b="JHN" c="4" v="24">Tima yoka Pawa iriitaki aajatzi Tasorinkantsi, kaari koñaata-tsini. Inkarati pinkatha-yitairini, ontzimatyii impinkatha-siri-pirotairi, ti onkowa-jaantajyaa yantayi-tairo koñaayi-tatsiri.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="25">Okantzi kooya: “Noyotzi naaka ari impokaki Saipatzii-totaari, (ipaitai-tziri Cristo.) Aririka yariitakyaa, iriitaki kamanta-paakaironi maaroni tsika okantakota iroka-payi.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="26">Ikantzi Jesús: “Naakataki, kinkitha-waita-kaakimiri.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="27">Ari yariijii-tapaja iyomitaani. Okiryaantsi ikantajii-tapaaka iñaapaakiri ikinkitha-waita-kairo kooya. Iro kantacha tikatsi aparoni sampita-paakirini, inkantiri: “¿paita osampitzimiri kooya? ¿Paita pikinkitha-waita-kairori?” </v>
<v b="JHN" c="4" v="28">Ookanakiro kooya oyowitziti, jataki nampitsiki, okantapaakiri oshininka-payi: </v>
<v b="JHN" c="4" v="29">“Pimpoka-jiiti, piñiiri atziri yotakirori maaroni nantayi-takiri pairani. ¿Kaarima Saipatzii-totaari?” </v>
<v b="JHN" c="4" v="30">Ari isitowa-jiitanaki atziri-payi saikatsiri nampitsiki, pokajii-tanaki isaikakira Jesús. </v>
<v b="JHN" c="4" v="31">Ari isintsiwinta-jiitziri iyomitaani, ikantziri: “¡Yomitaanarí, piyaa!” </v>
<v b="JHN" c="4" v="32">Ikantzi Jesús: “Tzimatsi nowariti nowari naaka, ti piñaajiitiro awiroka.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="33">Ari isampita-wakaanaka iyomitaani: “¿Tzimatsima ninka amakiniriri iwariti?” </v>
<v b="JHN" c="4" v="34">Ikantzi Jesús: “Irootaki nokimita-kaantari nowariti nantiniri inintziri tyaanka-kinari. Ontzimatyii amonkara-tajiniri inintziri antainiri irirori. </v>
<v b="JHN" c="4" v="35">Iroka pikanta-piinta-jiitzi awiroka: ‘Iyotapaaka 4 kasiri osampatan-tyaari pankirintsi.’ Iro kantacha, pinkimi nokantzimi. Pamini pankirintsi-masiki, aritaki kantaka osampayitaki awiitan-tyaarori. </v>
<v b="JHN" c="4" v="36">Inkarati awiitaironi impinai-tajiri. Tima yawiitajiro okithoki pankirintsi osiyakaa-wintziriri añaaniyi-tatsini. Irootaki intharowintan-tajyaari pankita-kirori intsipa-tajyaari awiikita-jironi. </v>
<v b="JHN" c="4" v="37">Tima omapiro isiyakaa-wintai-takiri, ikantaitzi: ‘Tzimatsi aparoni pankita-kirori, tzimatsi pasini awiitajironi.’ </v>
<v b="JHN" c="4" v="38">Tima nontyaanka-yitakimi awirokaiti pawiiyi-tajiro kaari pipomirintsi-winta pantawai-wintiro. Tima tzimatsi pasini pomirintsi-winta-kirori yantawai-wintakiro. Awirokaiti anintaa-waitaarori yantawaitani.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="39">Tima oshiki Ositikii-toni-satzi, asitarori inampi anta ikimisanta-nakiri Jesús okamanta-paakiri kooya, okantzi: “Iyotakiro okaratzi nantayi-takiri pairani.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="40">Ikanta yariijii-tapaaka Ositikii-toni-satzi isaikaki Jesús, isintsiwinta-paakari isaikimo-tanakiri inampiki. Irojatzi isaikan-tanakari Jesús, okaratzi apiti kitaitiri isaikanaki. </v>
<v b="JHN" c="4" v="41">Aikiro ishikita-nakitzii pasini kimisanta-naintsiri, tima iriitaki ikima-jaanta-kiriri okaratzi ikantayi-tziri Jesús. </v>
<v b="JHN" c="4" v="42">Ari ikantai-tanakiro kooya: “Kimisanta-yitaana naaka, tira apatziro nokimisantajiri pikaman-tapaakina awiroka, tima naaka kimajaantajiri okaratzi ikantayi-tziri. Noyojii-takiri iriitaki matzirori iwawisaa-kotairi atziri-payi, iriitaki Saipatzii-totaari.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="43">Ikanta omonkarataka apiti kitaitiri isaikapaaki Jesús Ositikii-toniki, awisanaki ijatiro Tapowiniki. </v>
<v b="JHN" c="4" v="44">Tima iriitaki Jesús kanta-jaantaintsi: “Aparoni Kamantan-tzinkari ti impinkatha-taitiri inampi-piroriki.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="45">Ikanta yariitaja Tapowiniki, oshiki yaakamiitha-taita-wajiri anta, tima ari ikarataki ijajiitaki Aapatyaawini yoimosirinkiro Anankoryaantsi, iñaakiro maaroni yantayi-takiri Jesús anta. </v>
<v b="JHN" c="4" v="46">Ari yariitaari Jesús anta Mawosi-winiki saikatsiri Tapowiniki, tsika ipyaakiro nijaa okimiwai-tanakaro iraitsiri. Tzimatsi anta iriipirori jiwari, mantsiya-taintsiri itomi anta nampitsiki Capernaum. </v>
<v b="JHN" c="4" v="47">Ikanta yoka jiwari ikimako-takiri Jesús ari yariita Tapowiniki ipoñaakaro iipatsitiki Judá-iti, ijatasi-tanakiri iñiiri. Isintsiwinta-paakiri, ijati iwankoki iwawisaako-tairi itomi, irootaintsi inkamaki. </v>
<v b="JHN" c="4" v="48">Ari ikantanaki Jesús: “¿Paitama kaari pikimisantantana awirokaiti? Pininta-jaantzi noñaakaimiro kaari piñaa-piintzi, pininta-jaantzi notasonka-wintan-tawaki.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="49">Iro kantacha ikantanakiri jiwari: “Pinkatharí, thamiita iroñaaka, tikira ikamana-kiita notomi.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="50">Ipoñaa ikantzi Jesús: “Pimpiyi piwankoki. Awisakotaji pitomi.” Ikimisantanaki atziri okaratzi ikantakiriri Jesús, piyanaka. </v>
<v b="JHN" c="4" v="51">Ipiya-winthaita iwankoki, imonthaakari impiratani-payi, ikantawajiri: “¡Awisakotaji pitomi!” </v>
<v b="JHN" c="4" v="52">Isampita-nakiri tsika iwiraaka ooryaatsiri yamataa-koniintan-tanaari itomi, ikantajiitzi impiratani: “Chapinki, itainkanaki ooryaatsiri, aritaki awisanakiri ikatsirinka-waitzi.” </v>
<v b="JHN" c="4" v="53">Ari ikinkithasiri-tanakiro asitariri aritaki iwiraakari ooryaatsiri chapinki ikantakiri Jesús: “Awisakotaji pitomi.” Irootaki ikimisantan-tanakari irirori, ari ikimita-nakari aajatzi maaroni ishininka-payi irirori ikimisanta-nakiri Jesús. </v>
<v b="JHN" c="4" v="54">Irootaki apititain-tsiri iñaakan-tziro Jesús itasonka-wintantzi yariitaja Tapowiniki ipoñaajaro iipatsitiki Judá-iti. </v>
<v b="JHN" c="5" v="1">Okanta apaata, yoimosirinka-jiita Judá-iti Aapatyaawiniki. Ari ijatzitakari aajatzi Jesús. </v>
<v b="JHN" c="5" v="2">Ari osaikiri Aapatyaawiniki iwaankanai-tziro nijaa ipaitai-tziro “Nisironka-pankoni.” Tzimatsi okaratzi 5 owanko-shita-payi. Iro otsipa-nampitari asitako-rontsi ipaitai-tziri “Ipiraitari.” </v>
<v b="JHN" c="5" v="3">Ari ipiyotari oshiki mantsiyari, mawityaakiri, kisoporokiri, achoriwai-tatsiri. Tima naryaa-yita kipatsiki iyaawintaro oshiwaatyaa nijaa. </v>
<v b="JHN" c="5" v="4">Ikantaitzi inatziira ipoki maninkari-payi ishiwaa-takairo nijaa, intzimi-rika itanakyaaroni impiinkaa-tantyaaro nijaa oshiwaata, aritaki yisitakotaji imantsiya-waitzi. </v>
<v b="JHN" c="5" v="5">Tzimatsi anta aparoni mantsiyari okaratzi 38 osarintsi imantsiya-waitaki. </v>
<v b="JHN" c="5" v="6">Ikanta iñaapaakiri Jesús inaryaaka yoka mantsiyari, iyotapaakiri osamani imantsiya-waitaki, isampita-paakiri, ikantziri: “¿Pinintzi pisitakotaji?” </v>
<v b="JHN" c="5" v="7">Ikantzi mantsiyari: “Tikatsi wiinkinani nijaaki aririka oshiwaa-paitityaa. Tima nokowawita-piinta nopiinkaatimi, yanaako-waitakina pasini ipiinkaataki irirori.” </v>
<v b="JHN" c="5" v="8">Ikantzi Jesús: “Pintzinai, paanajiro pinaryaa-minto, pijatai.” </v>
<v b="JHN" c="5" v="9">Apatha-kiro yisitako-tanaji yoka atziri, yaanajiro inaryaa-minto, aniitanaji. Tima kitaitiri imakoryaan-taitari onatziira, </v>
<v b="JHN" c="5" v="10">ikantakiri Judá-iti yoka atziri isitako-taatsiri: “Kitaitiri imakoryaan-taitari onatzii iroñaaka, ti osinitaan-tsiti paanajiro pinaryaa-minto.” </v>
<v b="JHN" c="5" v="11">Ikantzi isitako-taatsiri: “Ikantatyaana isitako-takaa-janari: ‘Paanajiro pinaryaa-minto, pijataji.’ ” </v>
<v b="JHN" c="5" v="12">Ari isampita-nakiri Judá-iti, ikantziri: “¿Itzimika kantakimiri: ‘Paanajiro pinaryaa-minto, pijataji?’ ” </v>
<v b="JHN" c="5" v="13">Iro kantacha yoka isitakotaatsiri, ti iyoti tsika itzimi isitako-takaa-jiriri, ti iñaawajiri tsika ikinanaki Jesús, tima oshiki atziri piyotain-chari anta. </v>
<v b="JHN" c="5" v="14">Okanta anta tasorintsi-pankoki iñaajiri Jesús yisitako-takaajiri, ikantziri: “Aritaki isitako-tajimi iroñaaka, airo papiitairo pantajiro kaari-pirori, omapiro-tzimi = kari kowiinka-piro-tatsiri.” </v>
<v b="JHN" c="5" v="15">Ari ijatanaki isitako-taatsiri, ikamantakiri Judá-iti iriitaki Jesús isitako-takaa-jiriri. </v>
<v b="JHN" c="5" v="16">Irootaki yitanta-nakarori ikisaniintziri Jesús, okantakaan-tziro yisitako-takaantaki kitaitiri imakoryaan-taitari. </v>
<v b="JHN" c="5" v="17">Iro kantacha ikantzi Jesús: “Yasi iwiro yantawaitzi Asitanari, ari nokimitari naaka nantawaitzi.” </v>
<v b="JHN" c="5" v="18">Irootaki ininta-piro-tantari Judá-iti iwiiri Jesús, tima ti apatziro yantawai-tantaro kitaitiri imakoryaan-taitari, isiyako-takari Pawa, ikantaki Jesús: “Iriitaki Pawa asitanari.” </v>
<v b="JHN" c="5" v="19">Ari yakanaki Jesús, ikantzi: “Yoka Itomi Pawa, ti yantiro ikowasi-yitari irirori. Apatziro yantziro okaratzi iñaakotziriri Asitariri. Tima okaratzi yantziri Asitariri, irojatzi yantziri Itomi. Omapiro. </v>
<v b="JHN" c="5" v="20">Tima intakotaari Asitariri yoka Itomi, iñaakiri maaroni yantayi-tziri irirori. Aikiro iñaakatziiri opaiyita-rika antaroyi-tatsiri, tima okiryaantsi pinkanta-wintyaaro awirokaiti. </v>
<v b="JHN" c="5" v="21">Ikimitara Asitariri ipiriinta-yitziri kaminkari, yañaani-takairi, aritaki ikimi-tzitari Itomi irirori, yañaakaa-yitajiri inintziri. </v>
<v b="JHN" c="5" v="22">Ti imishatanti Asitanari, iriira inintakaaki Itomi imishakowintantaji, </v>
<v b="JHN" c="5" v="23">irootaki impinkatha-tantai-tyaariri irirori Itomi, ikimitai-tziri Asitariri. Itzimi kaari pinkatha-tirini Itomi, ti impinkatha-tzityaari Asitariri, ontyaanka-kiriri aka. </v>
<v b="JHN" c="5" v="24">Inkarati kimaironi nokanta-yitakiri, aririka yawintaa-najyaari ontyaanka-kinari, aritaki yañaa-siri-yitaji. Airo iwasankitai-tziri, aritaki okarata-paaki ikaamani-waitzi, irasi iwiro yañaaji. Omapiro. </v>
<v b="JHN" c="5" v="25">Tima irootaintsi omonkara-tajyaa, iroñaakataki inkimayi-tairo kamasiriri-payi iñaani Itomi Pawa. Tima inkarati kimaironi, aritaki yañaa-siri-yitaji. Omapiro. </v>
<v b="JHN" c="5" v="26">Ikimita Asitariri yañaakaantzi, aritaki ikantzi-taari Itomi yañaakaantaji irirori, </v>
<v b="JHN" c="5" v="27">ipakiri isintsinka imishakowintantaji, tima iriitaki Itomi Atziri. </v>
<v b="JHN" c="5" v="28">Airo pikiryaa-wintha-tasitaro nokantakiri. Irootaintsi omatajyaa inkiman-tajyaarori kaminkari-payi iñaani, </v>
<v b="JHN" c="5" v="29">ari impiriinta-yitanaki tsika ikitayitaka. Ikaratzi antapiinta-kirori kamiithari, yañaani-yitaji. Iriima antapiinta-kirori kaari-pirori, ari yañaawi-tajyaa iwasankitaitairi.” </v>
<v b="JHN" c="5" v="30">“Ti nantasi-tyaaro noninta-sitari naaka, iriitakira Asitanari nintatsiri naminako-yitajimi. Okaratzi nomishakowintan-tziri naaka, tampatzika onatzii, tima ti nantasi-waityaaro noninta-sitari naaka, irootaki inintziri Asitanari ontyaanka-kinari. </v>
<v b="JHN" c="5" v="31">Naakami kinkitha-takota-chanimi apaniroini, tikatsi apantyaaroni nokinkitha-takotziri. </v>
<v b="JHN" c="5" v="32">Iro kantacha tzimatsi pasini kinkitha-takotanari, tima noyotzi naaka omapiro okaratzi ikinkitha-takotanari irirori. </v>
<v b="JHN" c="5" v="33">Tima omapiro ikantakiri pairani Juan pityaankan-takari sampitai-tirini. Tima okaratzi ikinkitha-takota-wakinari irirori omapiro-tatyaa. </v>
<v b="JHN" c="5" v="34">Iro kantacha ti nonkowa-waitiri naaka atziri kinkitha-takotinani, inkanti: “Kamiithari inatzii yoka.” Nosiritanta-rori ikinkitha-takota-kinari pairani Juan, irootaki pinkimisantan-tajyaariri awiroka Pawa, pawisako-tajiita. </v>
<v b="JHN" c="5" v="35">Tima okaratzi ikamantan-takiri pairani Juan okimita-paintari ootamintotsi kitainka-tatsiri. Irootaki pikowawita-paintari awirokaiti panintaa-wakyaaromi kitainkari. </v>
<v b="JHN" c="5" v="36">Iro kantacha tzimatsi anairiri Juan ikinkitha-takotana. Okaratzi nantziri naaka, irootaki ikantanari Asitanari, irootaki omapiro-tzirori oñaakan-tzirori iriitaki Asitanari ontyaanka-kinari. </v>
<v b="JHN" c="5" v="37">Iriitaki Asitanari ontyaanka-kinari. Irijatzi kamantan-taintsiri inkimisantan-taityaanari naaka. Titzimaita pinkimiro awirokaiti iñaawai-tziri. Tima ti piñaa-poro-tanitiri. </v>
<v b="JHN" c="5" v="38">Ti pinkimisantiro awirokaiti iñaani, okantakaan-tziro ti pinkimisantina naaka, tima naaka ityaantani. </v>
<v b="JHN" c="5" v="39">Amatsinka pikantawita piñaana-tziro Iñaani Pawa, pisiyakaantzi aritaki pañaani-yitaji. Tima naakawitaka okinkitha-takotziri Iñaani Pawa, </v>
<v b="JHN" c="5" v="40">titzimaita pininta-jiiti awiroka pawintaa-jyaana pasi piwanta-jyaarori pañaayitaji. </v>
<v b="JHN" c="5" v="41">Ti namina-mina-tasityaaro naaka intharowinta-waityaana atziri-payi. </v>
<v b="JHN" c="5" v="42">Tima noyoyitzimi naaka tsika pikanta-jiita awiroka-payi, ti pimiraawintiri Pawa. </v>
<v b="JHN" c="5" v="43">Naaka ityaankaki Asitanari nompoki, ti pinkimisantina awirokaiti. Iro kantacha aririka impoki pasini yantayi-tapaakiro inintasitari irirori, aritaki paakamiitha-jiitakiri. </v>
<v b="JHN" c="5" v="44">¿Tsikama pinkini pinkimisanta-jiiti, oshiki piniwiwaitaro inkimo-siri-takaa-waitimi atziri ishamiwintzimi? Airo pininta-waitasita inkimo-siri-wintajimi Pawa? </v>
<v b="JHN" c="5" v="45">Airo pikinkithasiri-waitasita naaka mishakowinta-jimini Asitanariki. Iriitakira Moisés mishakowinta-yitajimini awirokaiti, tima iriitaki pawintaa-piintakari. </v>
<v b="JHN" c="5" v="46">Tima iriimi pinkimisantakimi Moisés, ari pinkimisanta-kinami naaka, tima naaka isankina-takotaki pairani Moisés. </v>
<v b="JHN" c="5" v="47">Tira pinkimisanta-tyiiri Moisés isankina-takowi-takana, ¿tsikama pinkini pinkimisantiro onkarati nonkanta-yitimiri naari?” </v>
<v b="JHN" c="6" v="1">Ipoñaa imontyaanaka Jesús intatzikiro inkaari saikatsiri Tapowiniki, irojatzi ipaitai-tziri Tiberias. </v>
<v b="JHN" c="6" v="2">Oshiki atziri oyaatakiriri, tima iñaakiri okaratzi yantayi-takiri, itikatsi-takaa-yitaji oshiki mantsiyari-payi. </v>
<v b="JHN" c="6" v="3">Irojatzi itonkaan-tanakari Jesús otzisiki. Ari isaikapaaki itsipayi-takari iyomitaani-payi. </v>
<v b="JHN" c="6" v="4">Tima ariitzi-matakaa kitaitiri Anankoryaantsi, yoimosirinkanta-piintari Judá-iti. </v>
<v b="JHN" c="6" v="5">Ikanta yaminaki Jesús, iñaatziiri oshiki atziri oyaatakiriri, ikantanakiri Felipe: “¿Tsikama amanantika owaritintsi awakaiyaariri maaroni yokaiti atziri?” </v>
<v b="JHN" c="6" v="6">Tima iyotaki irirori Jesús paita-rika yantiri. Iro kantacha isampita-sitari Felipe inkiman-tyaariri paita-rika inkantiri. </v>
<v b="JHN" c="6" v="7">Ari yakanaki Felipe, ikantzi: “Ontzimatyii antawaiti inkarati 6 kasiri aantyaari oshiki kiriiki amanantan-tyaari owaritintsi, ari iwamatsi-tyaari kapichiini atziri-payi.” </v>
<v b="JHN" c="6" v="8">Akanaki pasini iyomitaani Jesús, iriitaki Andrés iririntzi Simón Pedro, ikantzi: </v>
<v b="JHN" c="6" v="9">“Yoka aparoni iintsi amaintsiri 5 yatantaitari, apiti sima. ¿Arima yantita-kyaari oshiki atziri?” </v>
<v b="JHN" c="6" v="10">Ari ikantzi Jesús: “Pinkantiri isaikajiiti.” Ari otzimiri anta katarosi-masi, ari isaikajii-tanaki. Tima apatziro iyomitai-takiri sirampari-payi ikarajiitzi 5000. </v>
<v b="JHN" c="6" v="11">Ikanta yaakotakiro Jesús yatantaitari, ikaratakiro ipaasoonki-takiri Pawa, ipayitakiri ikaratzi saikayi-taintsiri. Ari ikimitaakiri sima, ipakiri ikaratzi nintayi-tatsiri iyaa. </v>
<v b="JHN" c="6" v="12">Ikanta ikimaajiitaka maaroni atziri, ikantajiri Jesús iyomitaani: “Paayitajiro opitokiiriki okaratzi tzimaraan-tapain-tsiri, airo aparaawai-tanta.” </v>
<v b="JHN" c="6" v="13">Ari iyoyaayi-tajiro iyomitaani-payi, ijaikitaji okaratzi 12 kantziri tzimaraan-tapain-tsiri karawita-chari 5 yatantaitari. </v>
<v b="JHN" c="6" v="14">Ikanta iñaakiro atziri-payi itasonka-wintakiro Jesús owaritintsi, ikantajii-tanaki: “Iriitaki yoka akimakotani Kamantan-tzinkari pokatsini aka kipatsiki. Omapiro.” </v>
<v b="JHN" c="6" v="15">Iro kantacha iyotaki Jesús impokajii-tatyii atziri-payi yaapaintiri, iwinkathariti-tyaari. Irootaki ipiyanta-naari tonkaariki isaikawaitzi apaniroini. </v>
<v b="JHN" c="6" v="16">Ikanta otsitiniityaanaki, oirinka-jiitaja inkaariki iyomitaani Jesús, </v>
<v b="JHN" c="6" v="17">otijiita-paaka pitotsiki, montyaa-kotanaka intatzikironta inkaari ijatairo nampitsiki Capernaum. Aritaki tsitini-piro-tanaki, tikira yariityaata irirori Jesús tsika isaikajiitaki iyomitaani-payi. </v>
<v b="JHN" c="6" v="18">Antaro okantaka otamakaani inkaari, tima ontampyaa-tatzii sintsiini. </v>
<v b="JHN" c="6" v="19">Tima santhataki imontyaa-kota-jiita iyomitaani inkaariki, iñaatziiri ipokaji Jesús yaniitan-taaro inkaari. Antaro itharowa-jiitanaki iyomitaani. </v>
<v b="JHN" c="6" v="20">Iro kantacha ikantapajiri Jesús yokapayi iyomitaani: “¡Naakataki, airo pitharowan-tawaitana!” </v>
<v b="JHN" c="6" v="21">Tima kimosiri ikantajiita ititawajiri pitotsiki, tikira-mintha osamaniti aatakojii-tapaaki tsika isiritaro yariityaa. </v>
<v b="JHN" c="6" v="22">Okanta okitaitita-manaji, iyotaki atziri-payi saikain-tsiri intatzikiro apinto onatzi pitotsi imontyaan-tanaari iyomitaani-payi Jesús, apaniroini imontyaa-kotanaka iyomitaani-payi, ti ijati irirori Jesús. </v>
<v b="JHN" c="6" v="23">Iro kantacha, yamaita-paaki pasini pitotsi poñaayi-tainchari nampitsiki Tiberias, aatajii-paaki tsika ipaasoonki-wintakiro Awinkathariti yatantaitari iwajiitakari. </v>
<v b="JHN" c="6" v="24">Ikanta iñaakiro atziri-payi ti isaiki Jesús aajatzi iyomitaani-payi, otijiitanaka pitotsiki, jaitijiitaki nampitsiki Capernaum, yamina-mina-tairi Jesús. </v>
<v b="JHN" c="6" v="25">Ikanta yariijiitaka intatzikironta inkaari iñaapajiri Jesús, isampita-pajiri, ikantziri: “Yomitaanarí. ¿Tsika-paitima pariitaka awiroka aka?” </v>
<v b="JHN" c="6" v="26">Ikantzi Jesús: “Ti iro pamina-mina-tantyaanari pikimatha-tanajiro notasonka-wintakiro owaritintsi. Iro pamina-mina-matsi-tantanari pikima-niinta-jiitaka chapinki piwajiitaka. Omapiro. </v>
<v b="JHN" c="6" v="27">Airo pantawaiwintziro owaritintsi thonkani-tachari, ontzimatyii pantawintairo owaritintsi kaari thonkachani añaanita-kayimini. Irootaki owaritintsi ipantziri Itomi Atziri, tima iriitaki iñaakan-takiri Pawa, Asitariri, tzimatsiri itasorinka.” </v>
<v b="JHN" c="6" v="28">Ari isampitai-tanakiri, ikantai-tziri: “¿Tsikama nonkant-yaaka nantant-yaarori okaratzi inintziri Pawa nantiniri?” </v>
<v b="JHN" c="6" v="29">Ikantzi Jesús: “Iroka inintziri Pawa pantajiri, ontzimatyii pinkimisantairi yoka ityaantakiri.” </v>
<v b="JHN" c="6" v="30">Aikiro isampitai-tatziiri, ikantai-tziri: “¿Paitama pintasonka-wintantiri awiroka nonkimisantan-tyaamiri? ¿Paitama pantayi-tziri? </v>
<v b="JHN" c="6" v="31">Tima pairani iwayitakaro awaisatzitini ipaitai-tziri ‘Paitamá’ anta otzisi-masiki, iroka ikantaitzi isankina-takoi-tziro: Pawa ipakiri iyaaro owaritintsi paryain-tsiri inkitiki.” </v>
<v b="JHN" c="6" v="32">Ari yakanaki Jesús, ikantzi: “Okaratzi owaritintsi poñainchari pairani inkitiki, kaarira awaisatzitini Moisés opantironi. Iro kantacha iriitaki opajaironi Asitanari iroopirori owaritintsi. Omapiro. </v>
<v b="JHN" c="6" v="33">Tima okaratzi owaritintsi ipantziri Pawa, iriitaki yoka poñainchari inkitiki, iriitaki añaakaa-yitajirini maaroni osaawi-satzi.” </v>
<v b="JHN" c="6" v="34">Ari ikantai-tanakiri: “Pinkatharí, irootaki nonintziri pimpa-piintinaro iroka owaritintsi.” </v>
<v b="JHN" c="6" v="35">Ikantzi Jesús: “Naakataki owaritintsi añaanita-kaantatsiri. Inkarati oija-siri-tainani naaka, airo itashaa-waitaji. Inkarati kimisanta-najinani naaka, airo imiriwaitaji. </v>
<v b="JHN" c="6" v="36">Tima nokantakimi, piñaawi-jiitakana awiroka, ti pinkimisantina. </v>
<v b="JHN" c="6" v="37">Ikaratzi ikowakiri Asitanari itsipa-siri-tyaana aritaki imatakiro, airo nomaninta-wakiri naaka. </v>
<v b="JHN" c="6" v="38">Ti iro nompokan-tyaari aka nopoñaaka inkitiki nantayitiro noninta-sitari naaka, apatziro nanta-piintiro inintziri Asitanari ontyaanka-kinari aka. </v>
<v b="JHN" c="6" v="39">Iroka inintziri Asitanari ontyaanka-kinari, airo nopyaakaan-tawaitzi aparoni ikaratzi tsipa-siri-takaa-kanari, ontzimatyii nowañaa-yitajiri apaata owiraant-yaaroni kitaitiri. </v>
<v b="JHN" c="6" v="40">Iroka inintziri Asitanari ontyaanka-kinari aka, inkarati yomitairini iriitaki Itomi, inkimisanta-najiri, aritaki yañaani-takaa-yitairi. Naaka owiriintairini apaata owiraan-tyaaroni kitaitiri.” </v>
<v b="JHN" c="6" v="41">Irootaki opoñaantari ikisima-waita-nakiri Judá-iti yoka Jesús, ikimakiri ikantaki: “Naakataki owaritintsi poñainchari inkitiki.” </v>
<v b="JHN" c="6" v="42">Ari ikanta-wakaa-jiitanaka: “¿Kaarima yoka Jesús, itomi José? Noyomitaa-jiitziri naaka asitariri. ¿Paitama ikantantari: ‘Nopoñaaro inkitiki?’ ” </v>
<v b="JHN" c="6" v="43">Ikantzi Jesús: “Aritapaaki pikisima-waitakina. </v>
<v b="JHN" c="6" v="44">Tikatsi tsipa-siri-tasit-yaanani naaka airorika yamasiri-tairi Asitanari tyaanta-kinari. Tima naaka owiriinta-jirini apaata owiraant-yaaroni kitaitiri. </v>
<v b="JHN" c="6" v="45">Irootaki isankina-takotaki Kamantan-tzinkari-payi, ikantaki: Iriita-jaantaki Pawa yomitaa-jirini maaroni. Tima inkarati kimairiri Asitanari, yomitairini irirori, aritaki itsipa-siri-tajyaana naaka. </v>
<v b="JHN" c="6" v="46">Tima tikatsi ñaaporo-takirini Asitanari, apatziro poñainchari Pawaki, iriitaki ñaaporo-tziriri. </v>
<v b="JHN" c="6" v="47">Inkarati kimisanta-jinani naaka, aritaki yañaanitaji. Omapiro. </v>
<v b="JHN" c="6" v="48">Naakataki owaritintsi añaakaan-tatsiri. </v>
<v b="JHN" c="6" v="49">Iwawitakaro piwaisatzitini ikantai-tziri ‘Paitamá’ anta otzisi-masiki, iro kantacha kamayitaji irirori. </v>
<v b="JHN" c="6" v="50">Iriima yoka osiyakarori owaritintsi poñainchari inkitiki, airo ikaamanitaji inkarati owakyaarini. </v>
<v b="JHN" c="6" v="51">Naakataki añaanita-tsiri owaritintsi poñainchari inkitiki. Itzimi-rika owakyaaroni iroka owaritintsi, aritaki yañaanitaji. Iroka owaritintsi nopantziri naaka, nowatha-piro onatzii. Iriitaki natsipi-winta osaawi-satzi-payi yañaani-tanta-jyaari irirori.” </v>
<v b="JHN" c="6" v="52">Ari ikanta-wakaa-jiita Judá-iti: “¿Tsikama inkinakairoka yoka iwakaan-tairori iwatha?” </v>
<v b="JHN" c="6" v="53">Ikantzi Jesús: “Airorika piwaro iwatha Itomi Atziri, airorika piriro iriraani, airo pañaani-yitaji. Omapiro. </v>
<v b="JHN" c="6" v="54">Itzimi-rika owakyaaroni nowatha, itzimi-rika irakironi niraani, aritaki yañaani-yitaji. Naakataki opiriinta-jirini owiraant-yaaroni kitaitiri. </v>
<v b="JHN" c="6" v="55">Tima owaritintsi-pirori onatzii iroka nowatha, irooma niraani irootaki ira-piroitsiri. </v>
<v b="JHN" c="6" v="56">Itzimi-rika owakyaaroni nowatha, itzimi-rika irakironi niraani, itsipa-siri-taana naaka, nomatzitari naaka notsipa-siri-taari irirori. </v>
<v b="JHN" c="6" v="57">Tima yoka Asitanari ontyaanka-kinari naaka añaanita-tsiri inatzii, iriitaki añaakaanari naaka. Ari okantzitari aajatzi, itzimi-rika owajyaanani naaka, aritaki nañaakaa-yitajiri. </v>
<v b="JHN" c="6" v="58">Nokinkitha-takota-tziiro owaritintsi poñainchari inkitiki. Iroka owaritintsi ti osiyaaro ipaitai-tziri ‘Paitamá’ iwayitakari pairani piwaisatzitini, iwayiwi-takaro, ikamayitaki irirori. Iriima inkarati owakyaarini yoka osiyarori owaritintsi, irasi iwiro yañaanitaji.” </v>
<v b="JHN" c="6" v="59">Irootaki iyomitaan-takiri Jesús tsika yapatota-piintaita anta nampitsiki Capernaum. </v>
<v b="JHN" c="6" v="60">Ikanta ikimaitakiro iroka yotaantsi, oshiki ikaratzi kimisanta-kiriri Jesús, kantanain-tsiri: “Oshiki okompitataka okaratzi ikantayi-takiri Jesús. ¿Paitama kimisanta-matsi-tirini?” </v>
<v b="JHN" c="6" v="61">Tima yotaki Jesús iñaawai-poroki-tatzii ikaratzi ikinkitha-takaakiri, isampita-nakiri: “¿Tima onimotimi okaratzi nokaman-takimiri? </v>
<v b="JHN" c="6" v="62">¿Tsikama pinkantika aririka piñiirimi yoka Itomi Atziri iwajinokajyaa tsika ipoñaaka pairani? </v>
<v b="JHN" c="6" v="63">Okaratzi nokinkitha-takoyi-takimiri, irootaki kantako-tachari okaratzi añaasiri-takaan-tatsiri, kaari awatha-piro nokinkitha-takotzi, tikatsi ompaita-jaantyaa awatha. Nokinkitha-takota-tziiro awintaa-siri-taantsi kaari koñaani-tatsi, añaakaan-tatsiri. </v>
<v b="JHN" c="6" v="64">Iro kantacha tzimayi-tatsi pikarajiitaki awirokaiti kaari kimisanta-tsini.” Tima iyotzitakari Jesús inkarati kimisantairini, aajatzi tsika itzimi pithoka-sityaarini. </v>
<v b="JHN" c="6" v="65">Aikiro ikantana-kitzii Jesús: “Irootaki nokantzi-tanta-kamiri: ‘Tikatsira aparoni tzipa-siri-tajyaanani naaka, airorika inintakaanari Asitanari.’ ” </v>
<v b="JHN" c="6" v="66">Aripaiti iñiitziro, oshiki owashaanta-nakirori ikimisantawita-piintari Jesús, ti intsipa-tanajyaari. </v>
<v b="JHN" c="6" v="67">Ari isampita-nakiri Jesús karatatsiri 12 iyomitaani, ikantziri: “¿Pinintzima pijayitaji awiroka-payi?” </v>
<v b="JHN" c="6" v="68">Ari yakanaki Simón Pedro, ikantzi: “Pinkatharí, ¿Tzimatsima pasini nompiya-sitajiri naaka-payi? Apatziro pikanta awiroka pikinkitha-takotziro añaakaan-tatsiri. </v>
<v b="JHN" c="6" v="69">Aritaki nokimisanta-jiitakimi naaka-payi, noyojii-takimi awirokataki Saipatzii-totaari, Itomi Pawa Añaanita-tsiri.” </v>
<v b="JHN" c="6" v="70">Ari yakanaki Jesús, ikantziri: “¿Kaarima naaka oyoyaakimiri pikaratakira 12? Iro kantacha tzimatsi aparoni pikarataki kamaari inatzii.” </v>
<v b="JHN" c="6" v="71">Tima inkinkitha-takota-tziiri Judas, Itomi Simón Nampitsi-wiri. Iriitaki Judas pithoka-sityaarini, tima iriiwitaka aparoni ikaratzira 12 iyomitaani. </v>
<v b="JHN" c="7" v="1">Ipoñaa ijataki Jesús yariitan-tawaiyita Tapowiniki, ti ininti inkinanaji iipatsitiki Judá-iti, tima yamina-mina-tatziiri Judá-iti iwiiri. </v>
<v b="JHN" c="7" v="2">Iro kantacha monkara-tzimataja kitaitiri yoimosirinkanta-piintarori Judá-iti ipaitai-tziri “Panko-shitantsi.” </v>
<v b="JHN" c="7" v="3">Imatanakiro iririntzi okaakiini Jesús, ikantanakiri: “Airo pimana aka, pijati inampiitiki Judá-iti iñaantyaamiri anta piyomitaani-payi onkarati pantayitiri. </v>
<v b="JHN" c="7" v="4">Tima inkarati nintatsiri iyoitiri, ti imanakaayaaro yantayi-tziri. Piyotziro awiroka pantayi-tziro opaiyita-rika, piñaakantiro tsika ipiyojiita atziri-payi.” </v>
<v b="JHN" c="7" v="5">Tima imatzitakaro iririntzi-payi irirori ithainka-siri-waitakiri. </v>
<v b="JHN" c="7" v="6">Ari ikantanaki Jesús: “Tikira omonkaratyaata noñaakan-tantyaari naaka, irooma awiroka ti onasityaa piñaayi-tziro kitaitiri-payi. </v>
<v b="JHN" c="7" v="7">Ti inkisaniintimi awiroka-payi osaawi-satziiti. Irooma naaka oshiki ikisaniintakina, tima koñaaro nokinkitha-takotziro naaka, kaari-pirori onatzii okaratzi yantayi-takiri. </v>
<v b="JHN" c="7" v="8">Pijajiiti awiroka yoimosirinka-jiita, airo nojatzita naaka, tima tikira omonkaratyaata noñaakan-tantyaa.” </v>
<v b="JHN" c="7" v="9">Ikaratakiro iñaawai-yitakiro iroka ñaantsi, irojatzi isaikanaki Tapowiniki. </v>
<v b="JHN" c="7" v="10">Iro kantacha, tima jaitijiitaki iririntzi-payi, ari yampoitanaki irirori Jesús, imananiki ijataki, tikatsi yotatsini. </v>
<v b="JHN" c="7" v="11">Oshiki yamina-mina-takiri Judá-iti anta yoimosirinka-jiita, ikantajiitzi: “¿Tsikama isaikika yoka atziri?” </v>
<v b="JHN" c="7" v="12">Tima oshiki atziri thainka-waita-kiriri Jesús. Tzimatsi kantatsiri: “Kamiithari inatzii yoka atziri.” Tzimatsi pasini kantatsiri: “Ti inkamiithati, yamatawi-takiri atziri-payi.” </v>
<v b="JHN" c="7" v="13">Iro kantacha, omanaan-tsikiini ithainka-mawai-takiri Jesús, tima itharowanta-tyaari ijiwariti-payi Judá-iti. </v>
<v b="JHN" c="7" v="14">Iro kantacha, aritaki niyaankitaki yoimosirinka-jiita, ari ikyaapaaki Jesús tasorintsi-pankoki, iyomitaan-tapaji. </v>
<v b="JHN" c="7" v="15">Tima okiryantzi ikantajii-tanaka Judá-iti, ikantajiitzi: “¿Tsikama iyotani-tantari yoka, ti inkyaawityaa tsika iyomitaan-taitzi?” </v>
<v b="JHN" c="7" v="16">Ari yakanaki Jesús, ikantzi: “Tima okaratzi noyomitaa-yitakimiri ti naaka yotasityaaroni, iriitaki oyota-kayi-narori ontyaanka-kinari. </v>
<v b="JHN" c="7" v="17">Inkarati kowapiro-taironi inintziri Pawa, aritaki iyotairo iriitaki Pawa oyota-kayi-narori okaratzi noyomitaan-tziri, tima ti naaka yotasiwai-tyaaroni. </v>
<v b="JHN" c="7" v="18">Tima inkarati oyomitaan-tzirori iyotasi-waitari, yamina-mina-tatzii impinkatha-taitiri. Iriima amina-mina-tzirori impinkatha-tairi ontyaanka-nari, iriitaki ñaawaitzirori iroopirori. Tira intzipi-siri-waiti irirori. </v>
<v b="JHN" c="7" v="19">¿Tima isankina-witakami pairani Moisés Ikantakaan-taitani? Iro kantacha, ti pimonkara-jiitiro. ¿Paitama pasaryaan-tanari piwiina?” </v>
<v b="JHN" c="7" v="20">Ari ikantajii-tanaki atziri-payi: “¡Kamaarí! ¿Paitama asaryaamiri iwimi?” </v>
<v b="JHN" c="7" v="21">Ikantzi Jesús: “Maaroni awirokaiti oshiki pikiryaa-wintha-takiro piñaakina nantakiri kitaitiri imakoryaan-taitari. </v>
<v b="JHN" c="7" v="22">Ikantakaantaki pairani Moisés pinto-misi-taani-tajyaa. (Tima kaari Moisés itakaan-tyaaroni intomisi-taani-tajityaa, awaisatziitini-payi itakaan-tanakarori pairani tikira-mintha intzimi Moisés.) Irootaki pitomisi-taanita-piintantari awiroka-payi kitaitiri imakoryaan-taitari. </v>
<v b="JHN" c="7" v="23">Piñaakiro, pitomisi-taanita-piintantaki awiroka-payi kitaitiri imakoryaan-taitari pimatan-tyaarori Ikantakaantani pairani Moisés. ¿Paitama pikisaniintan-tanari naaka nisitako-takaajiri maaroni iwathaki aparoni atziri kitaitiri imakoryaan-taitari? </v>
<v b="JHN" c="7" v="24">Paamawintyaa owapyii-motami = kari pimishakowintanti. Tampatzika-siri pinkanta-wintan-tajyaa.” </v>
<v b="JHN" c="7" v="25">Ari isampita-wakaanaka Aapatyaawini-satzi, ikanta-wakaa: “¿Kaarima yoka yamina-mina-taitziri iwaitiri? </v>
<v b="JHN" c="7" v="26">Jiirinta isaikaki, maaroni ikimaitakiri iñaawaitzi, tikatsi akirini. ¿Iyotatziima pinkatharipayi iriitaki Saipatzii-totaari jiirinta? </v>
<v b="JHN" c="7" v="27">Iro kantacha, ayojiitziri yoka atziri tsika ipoñaaro. Irooma apaata aririka impokaki matzirori ipaita Saipatzii-totaari, tikatsi yotatsini tsika ipoñaaro.” </v>
<v b="JHN" c="7" v="28">Tima irojatzi isaikaki Jesús tasorintsi-pankoki iyomitaantzi, ari isinchinkatanaki, ikantanaki: “¡Arimá! ¡Piyotanama awiroka-payi tsika nopoñaaro! Iro kantacha, ti naaka nintasi-tachani nompoki, ityaankani nonatzii yawintaa-piro-taitari. Kaari piyotako-tajiitzi awirokaiti. </v>
<v b="JHN" c="7" v="29">Iro kantacha noyotziri naaka, tima aritaki nokarajiitzi, iriitaki ontyaanka-kinari.” </v>
<v b="JHN" c="7" v="30">Ari inintawi-tanaka yaakaan-tirimi, iro kantacha tikatsi akotasi-tirini, tima tikira omonkara-paititya. </v>
<v b="JHN" c="7" v="31">Tima oshiki kimisanta-nakiriri Jesús, ikantajiitzi: “Aamaa iriitaki yoka Saipatzii-totaari, tima oshiki itasonka-wintantzi. ¿Pikinkisiryaama anairo onkarati intasonka-wintantiri Saipatzii-totaari?” </v>
<v b="JHN" c="7" v="32">Ikanta Nasitantaniri ikimakiri atziri-payi ikinkitha-waita-kotziri Jesús. Yaapatyaa-nakari ijiwari-payi Ompira-tasorintsi-taari, ityaantaki aamaako-winta-rori tasorintsi-panko airikai-tirini. </v>
<v b="JHN" c="7" v="33">Ikantzi Jesús: “Airo osamanitzi nosaiki-motanajimi, irootaintsi nompiyi isaikira ontyaanka-kinari. </v>
<v b="JHN" c="7" v="34">Oshiki pamina-mina-witajyaana, iro kantacha airo piñaajana, tima airo pitsipatana tsika nosaikapaji naaka.” </v>
<v b="JHN" c="7" v="35">Ari isampita-wakaa-jiita Judá-iti, ikantzi: “¿Tsikama ijamatsitika yoka airo añaantari? ¿Ijatatyiima pasiniki nampitsi yoiwaraa-yitaka ashininka-payi Judá-iti, iyomitaa-yitairi wirakochaiti? </v>
<v b="JHN" c="7" v="36">¿Paitama ikantako-tziri: ‘Pamina-mina-witajyaana, airotzimaita piñaajana, tima airo pitsipatana tsika nosaikapaji naaka?’ ” </v>
<v b="JHN" c="7" v="37">Okanta owiraanta-paakarori kitaitiri yoimosirinka-piroi-tantyaari. Ari ikatziyanaka Jesús, iñawaitanaki sintsiini, ikantanaki: “Tzimatsi-rika miriniinta-waita-tsiri, intsipa-siritajyaana naaka, irawaitaji. </v>
<v b="JHN" c="7" v="38">Tima isankinaitaki Sankinarintsi-pirori, ikantaitaki: Inkarati kimisanta-jinani naaka, onkimiwai-tyaaro osiyaa-siri-tanta-jyaarimi nijaa añaakaan-tatsiri.” </v>
<v b="JHN" c="7" v="39">Iriitaki isiyakaa-wintzi Jesús inkarati kimisantairini inampi-siri-tanta-jyaari Tasorinkantsi. Tima tikira intyaantai-tiriita Tasorinkantsi, tikira iwajinoka-sitajyaaro Jesús iwaniinkaro. </v>
<v b="JHN" c="7" v="40">Tzimatsi atziri-payi kimakirori ikantakiri Jesús, ikantajii-tanaki: “Omapiro-tatya yoka atziri Kamantan-tzinkari inatzii.” </v>
<v b="JHN" c="7" v="41">Tzimatsi pasini kantanain-tsiri: “Saipatzii-totaari inatzii yoka.” Iro kantacha tzimatsi pasini kantatsiri: “Kaari, tima airo ipoñaaro Saipatzii-totaari Tapowiniki. </v>
<v b="JHN" c="7" v="42">Tima isankinaitaki Sankinarintsi-pirori, ikantaitaki: Icharini inatyii pinkatharini David Saipatziitotaritatsini, impoñii-yaaro Tantapankoniki, inampiki pairani David.” </v>
<v b="JHN" c="7" v="43">Ari iporoka-jiitanaki atziri ikisa-wakaa-winta-nakari Jesús. </v>
<v b="JHN" c="7" v="44">Tzimatsi nintawi-tanain-chari yaakaan-tirimi, iro kantacha tikatsi akotasi-tirini. </v>
<v b="JHN" c="7" v="45">Ikanta ipiyapaaka aamaako-winta-rori tasorintsi-panko tsika isaiki Nasitantaniri aajatzi ijiwari Ompira-tasorintsi-taari, isampita-wajiri, ikantziri: “¿Paitama kaari pamantakari?” </v>
<v b="JHN" c="7" v="46">Ikantajiitzi irirori: “¡Tira iñiiti kimityaarini iñaawaiti!” </v>
<v b="JHN" c="7" v="47">Ikantajiitzi Nasitantaniri: “¿Yamatawi-tzita-kamima awiroka-payi? </v>
<v b="JHN" c="7" v="48">¿Tzimatsima ajiwariti kimisanta-kiriri yoka atziri? ¿Tzimatsima nokaratziri Nasitantaniri kimisanta-kiriri? </v>
<v b="JHN" c="7" v="49">Apatzirora ikimisanta-matsi-tziri atziri-payi kaari yotakotironi Ikantakaan-taitani, tima mishataari iinayitaji.” </v>
<v b="JHN" c="7" v="50">Ikanta Nasitantaniri Nicodemo, pokaintsiri pairani tsitiniriki iñiiri Jesús, ikantanaki: </v>
<v b="JHN" c="7" v="51">“Isankinaitaki pairani Ikantakaan-taitsiri, ikantaitzi, ti osinitaan-tsiti imishakowintaitiri aparoni atziri airorika akimiri aroka-payi, irootaki ayotantyaari opaita yantakiri.” </v>
<v b="JHN" c="7" v="52">Ikantai-tanakiri: “¿Awirokama Tapowini-satzi? Piñaana-pirotiro Sankinarintsi, aritaki piñaakiro, tikatsi Kamantan-tzinkari poñaachani Tapowiniki.” </v>
<v b="JHN" c="7" v="53">Ipoñaa ijayitaji aparo-payi iwankoki. </v>
<v b="JHN" c="8" v="1">Iro kantacha tonkaanaki Jesús otzisiki Yiinkai-toniki. </v>
<v b="JHN" c="8" v="2">Okanta okitaitita-manaji, ipiyaja tasorintsi-pankoki. Oshiki atziri piyotzi-winta-waari, saikapaji Jesús iyomitaa-pajiri atziri-payi. </v>
<v b="JHN" c="8" v="3">Ikanta Yomitaan-tsinkari-payi itsipatakari Nasitantaniri-payi yamakiniri aparoni kooya imonthaaitakari omayimpitzi. Ikatziya-paakiro niyaankiniki ipiyojiita. </v>
<v b="JHN" c="8" v="4">Ikantapaakiri Jesús: “Yomitaan-tatsirí, iroka kooya imonthaaitakari omayimpi-waitzi. </v>
<v b="JHN" c="8" v="5">Ikantakaantaki pairani Moisés iwaiitiro mayimpi-tatsiri kooya. ¿Tsikatyaa pikantzika awiroka?” </v>
<v b="JHN" c="8" v="6">Irootaki isampitan-tariri inintzi inkompita-kayi-tyaari Jesús, onantyaari inkanta-koitiriri. Iro kantacha oiyootanaka Jesús isankina-waitantaro irako kipatsi. </v>
<v b="JHN" c="8" v="7">Aikiro isampitai-tatziiri, ari ikatziyanaka yoiyoowitaka, ikantanakiri: “Tzimatsi-rika aparoni pikarajiitaki kaari antironi kaari-pirori, iriitaki itakaan-tyaaroni ishimyaan-tyaaro mapi iroka kooya.” </v>
<v b="JHN" c="8" v="8">Aajatzi yoiyootanaja, yapiita-najiro isankina-waitziro kipatsi. </v>
<v b="JHN" c="8" v="9">Ikanta ikimajiitaki ikantakiri Jesús, aparo-payi ipiyayi-tanaka, tima ikinkithasiri-yitanakiro tsika ikantayita irirori. Iriitaki itataita-nakaro ipiyanaka antari-kona-payi. Ikanta isaikanaki apitiroini Jesús aajatzi kooya, </v>
<v b="JHN" c="8" v="10">katziyanaka yoiyootaka, ari isampitziro ikantziro: “Kooyá, ¿Tsikama ikinajii-takika? ¿Tikatsima jatakaironi imishakowintimi?” </v>
<v b="JHN" c="8" v="11">Akanakiri iroori okantziri: “Tikatsi Nowinkathariti.” Ikantzi Jesús: “Aajatzi naaka airo nomishakowintzimi. Pijatai, airo papiitziro pinkaaripirotaji.” </v>
<v b="JHN" c="8" v="12">Ari yapiita-najiro Jesús iyomitairi atziri-payi, ikantziri: “Naaka kitainka-takotziriri osaawi-satziiti. Inkarati oshinta-jinani naaka, aritaki nonkitainka-takotajiri, airo ikinawaitaji otsitini-kitzi.” </v>
<v b="JHN" c="8" v="13">Ari ikantzi Nasitantaniri: “Piwakowinta-siwaita pikinkitha-takota apaniroini, tikatsi apantyaaroni okaratzi pikinkitha-takowai-witaka.” </v>
<v b="JHN" c="8" v="14">Ari yakanaki Jesús, ikantzi: “Kamiitha okaratzi nokamantan-tziri, okantawitaka nokinkitha-takowitaka apaniroini naaka. Tima noyotzi tsika nopoñaakaro, tsika anta nojataji. Iro kantacha ti piyojiitiro awirokaiti. </v>
<v b="JHN" c="8" v="15">Pamitasi-jiitakaro pikimita-kotari atziri-payi imishakowintantzi. Irooma naaka tikatsi nomishakowinti. </v>
<v b="JHN" c="8" v="16">Aririka nomishakowintanti naaka, omapiro-tatyaara okaratzi nokanta-yitziri, tima ti apaniroini nomishakowintanti, ari nokaratziri Asitanari ontyaanka-kinari naaka. </v>
<v b="JHN" c="8" v="17">Iroka okantzi Ikantakaan-taitsiri ipaitakimiri awirokaiti: Aririka osiya-wakaiyaa inkinkitha-takiri apiti kamantakotantatsini, omapiro-tatyaa okaratzi ikinkitha-tziri. </v>
<v b="JHN" c="8" v="18">Naaka kinkitha-takotaincha. Ari ikantakari Asitanari ontyaanka-kinari irijatzi kinkitha-takota-kinari. Apiti nokaratzi nokinkitha-takota.” </v>
<v b="JHN" c="8" v="19">Ikantzi Nasitantaniri: “¿Tsikama isaikiri Asitamiri?” Ikantzi Jesús: “Ti piyojiitina awiroka, ari pikimitairiri Asitanari ti piyotiri. Arimi piyojiitina naaka, ari piyotakirimi Asitanari.” </v>
<v b="JHN" c="8" v="20">Ari ikamantan-takirori Jesús iroka-payi ñaantsi tasorintsi-pankoki tsika iwaita-piintziri kiriiki yasitakai-tariri Pawa. Iro kantacha tikatsi aakaantirini, tima tikira omonkara-paititya yaantai-tyaariri. </v>
<v b="JHN" c="8" v="21">Ari yapiita-nakiro Jesús ikantzi: “Aririka nojataji oshiki pamina-mina-witajyaana, iro kantacha aritaki pinkama-koyitairo pikaaripiro-yitaki. Tsika-rika nojatajiro naaka, airo pariiyitaja anta awiroka.” </v>
<v b="JHN" c="8" v="22">Ari ikanta-wakaa-jiita Judá-iti: “¿Isiniwai-tatyaa yoka. Irootaki ikantantari airo ariita arokaiti tsika ijati irirori?” </v>
<v b="JHN" c="8" v="23">Ikantzi Jesús: “Osaawi-satzi pinayitzi awiroka, irooma naaka jinoki-satzi nonatzii. Iro pinampi awirokaiti aka kipatsiki, irooma naaka nonampitaro inkitiki. </v>
<v b="JHN" c="8" v="24">Irootaki nokantan-tamiri: ‘Aritaki pinkama-koyitairo piyaari-pironka. Airorika pikimisantana nokaman-takowitaka tsika nopaita naaka, irootaki pinkama-kotan-tajyaarori piyaari-pironka.’ ” </v>
<v b="JHN" c="8" v="25">Ikantzi Judá-iti: “¿Tsikama pipaitaka awiroka?” Ikantzi Jesús: “Aritaki nokaman-takimi. </v>
<v b="JHN" c="8" v="26">Tima tzimawi-tacha oshiki nonkantimiri, tzimatsi oshiki nomishakowinta-kimiri aajatzi. Tima okaratzi iñaawai-tziri ontyaanta-kinari iriipirori onatzii. Okaratzi nokaman-tayitzimiri osaawi-satziiti, irootaki ikamantanari irirori.” </v>
<v b="JHN" c="8" v="27">Iro kantacha ti inkimathatiri ikinkitha-takowi-takari Asitairi. </v>
<v b="JHN" c="8" v="28">Irootaki ikantan-tanakari Jesús: “Aririka pipaika-kotakaan-takiri Itomi Atziri, aripaiti piyoti tsika nopaita. Tima ti naaka antasiwai-tyaaroni noninta-kaari. Apatziro noyomitaan-tziro okaratzi iyomitaanari Asitanari. </v>
<v b="JHN" c="8" v="29">Itzimi ontyaanka-kinari ari itsipa-siritana naaka. Ti yookina Asitanari, tima nanta-piintzi-niri okaratzi ookimotariri.” </v>
<v b="JHN" c="8" v="30">Ikanta ikamanta-koyitakiro Jesús iroka-payi, oshiki kimisanta-nakiriri. </v>
<v b="JHN" c="8" v="31">Ikantakiri Jesús maaroni Judá-iti ikaratzi kimisanta-nakiriri, ikantziri: “Aririka poisokiro-tanakyaaro noñaani, awirokataki iriipirori noyomitaani. </v>
<v b="JHN" c="8" v="32">Aritaki piyotairo iriipirori, irootaki iriipirori ookakaa-winta-jimini pisaika-siwai-tanta-jyaari.” </v>
<v b="JHN" c="8" v="33">Akaajii-tanaki Judá-iti, ikantzi: “Icharini-payi Abraham nonayitatzii naaka. Tikatsi ompirawai-tyaanani. ¿Paitama pikantan-tanari awiroka: ‘Aritaki yookakaa-wintai-tajimi.’?” </v>
<v b="JHN" c="8" v="34">Ikantzi Jesús: “Ikaratzi antapiintzirori kaari-pirori, osiyawai-takaro ompiratatyaarimi. Omapiro. </v>
<v b="JHN" c="8" v="35">Aparoni ompirataari kapichiini ishininka-taitari, iriima aparoni itomitaitari yasi iwiro ishininka-taitari. </v>
<v b="JHN" c="8" v="36">Aririka yookakaa-wintajimi Itomitaitari, aritaki piyotaji omapiro yookakaa-wintajimi. </v>
<v b="JHN" c="8" v="37">Noyoyitzimi awirokaiti icharini-yitari Abraham. Iro kantacha pininta-jiitaki piwiina, tima ti onimotimi nokanta-yitzimiri. </v>
<v b="JHN" c="8" v="38">Irootaki nokamantan-tziri naaka okaratzi iñaakanari Asitanari. Irooma awirokaiti pantasitaro okaratzi pikimako-tziriri asitamiri.” </v>
<v b="JHN" c="8" v="39">Ari ikantajiitzi Judá-iti: “¡Iriitaki nowaisatzitini naaka Abraham!” Ikantzi Jesús: “Awirokami icharini-payi Abraham, aritaki pantakiromi okaratzi yantayi-takiri pairani irirori. </v>
<v b="JHN" c="8" v="40">Iro kantacha, pininta-jiitaki awiroka piwiina nokaman-tawita-kamiro okaratzi iyotakaanari Pawa. ¡Tima ti ari inkantyaa pairani Abraham! </v>
<v b="JHN" c="8" v="41">Irojatzi pantayi-tziro okaratzi yantziri asitamiri.” Ari ikantajiitzi Nasitantaniri: “¡Tira naaka iirintsiti thainka-tasorintsi-taniri. Tima apatziro ikanta Asitanari, iriitaki Pawa!” </v>
<v b="JHN" c="8" v="42">Ikantzi Jesús: “Iriitakimi Pawa asityaamini, aritaki pintako-takyaanami, tima nopoñaakaro naaka Pawaki, naakataki. Ti naaka pokasita-chani noninta-kaani-kiini, tima iriitaki Pawa ontyaanka-kinari. </v>
<v b="JHN" c="8" v="43">¿Paitama kaari pikimatha-tantaro nokanta-yitzimiri? Tima ti pininta-jiiti pinkimisantiro noñaani. </v>
<v b="JHN" c="8" v="44">Iriitaki asitakamiri Kamaari, panta-piinta-kiniri okaratzi inintziri. Yasi iwiro kamaari owakira itantana-karori, iwamaa-siri-tantzi. Iriri thaiyawaari-payi inatzii, ti iñaawaitiro iroopirori. Aririka ininti yamatawi-tanti, iñaawai-tziro thaiyaantsi. </v>
<v b="JHN" c="8" v="45">Irooma naaka, noñaawai-tziro iroopirori ñaantsi, titzimaita pinkimisanta-jiitina awirokaiti. </v>
<v b="JHN" c="8" v="46">¿Tzimatsi aka pikarajiitaki, kantinani: ‘Kaari-piro-siriri inatzii Jesús?’ Tima okaratzi noñaawai-tziri, iroopirori onatzii. ¿Paitama kaari pikimisantantana? </v>
<v b="JHN" c="8" v="47">Itzimi-rika yasitari Pawa, ikimisantziro iñaani. Irooma awirokaiti ti yasityaami Pawa, ti pinkimisanta-jiiti.” </v>
<v b="JHN" c="8" v="48">Ikantajiitzi Judá-iti: “Omapiro nokantakimi Ositikii-toni-satzi pinatzii, tima kamaari pinatzii.” </v>
<v b="JHN" c="8" v="49">Ikantzi Jesús: “Ti nonkamaariti, nopinkatha-tziri naaka Asitanari. Irooma awirokaiti, ti pimpinkatha-jiitina. </v>
<v b="JHN" c="8" v="50">Ti naaka nintasi-tachani pimpinkathatina, tzimatsi pasini nintatsiri impinkatha-taitina, iriitaki mishakowintan-tatsini apaata. </v>
<v b="JHN" c="8" v="51">Tzimatsi-rika kimisantaironi noñaani, airo ikamayitaji apaata. Omapiro.” </v>
<v b="JHN" c="8" v="52">Ikantajiitzi Judá-iti: “Ari noyojiitzi omapiro pikamaaritzi. Tima kamaki Abraham, ari ikimitakari Kamantan-tzinkari-payi, kamayitaki maaroni. Ipoñaa pikantzi awiroka: ‘Tzimatsi-rika kimisantaironi noñaani, airo ikamayitaji.’ </v>
<v b="JHN" c="8" v="53">¿Panairima awiroka nowai-satzitini Abraham? Kamaki irirori, ari ikimiyi-takari Kamantan-tzinkari. ¿Tsikama pipai-matsitaka awiroka?” </v>
<v b="JHN" c="8" v="54">Ikantzi Jesús: “Naakami nintasi-tachani impinkatha-taitinami, tikatsi apantyaaroni. Iro kantacha tzimatsi pinkathatakaantanari, iriitaki Asitanari. Irijatzi pikinkitha-takota-piintziri awiroka, pikantzi: ‘Iriitaki Nowawani.’ </v>
<v b="JHN" c="8" v="55">Titzimaita piyojiitiri awirokaiti. Irooma naaka noñiiri. Aririka nonkantimi ‘ti noñiiri,’ thaiyawaari nonatzii, nosiyako-takami awirokaiti. Iro kantacha omapiro noñiiri naaka. Nokimisantziro iñaani. </v>
<v b="JHN" c="8" v="56">Tima yoka Abraham, piwaisatzi-titari awiroka-payi, ikimo-siritaki pairani iñiiro nompoka-paititi. Imatzimai-takaro iñaakina, antaro ikimo-siritaki.” </v>
<v b="JHN" c="8" v="57">Ikantzi Judá-iti: “Tikira-mintha ontzimi onkarati 50 pisarintsiti. Ari pikantzi piñiiri Abraham.” </v>
<v b="JHN" c="8" v="58">Ikantzi Jesús: “Tikira-mintha intzimiita pairani Abraham, ‘Naakataki.’ Omapiro.” </v>
<v b="JHN" c="8" v="59">Ikanta yaayiwi-tanaka mapi Judá-iti inintzi ishimiirimi Jesús. Omananaka irirori, sitowanaki tasorintsi-pankoki. </v>
<v b="JHN" c="9" v="1">Ikanta yawisanaki Jesús iñaapaakiri aparoni atziri kamaraaki-tatsiri, itzima-kori ikamaraakitzi. </v>
<v b="JHN" c="9" v="2">Ikantzi iyomitaani-payi: “¡Yomitaanarí! ¿Paitama ikamaraaki-tantari owakira itzimapaaki yoka atziri? ¿Irooma kantakaaro ikaaripirotzi iriri? ¿Irooma kantakaaro ikaaripirotzi irirori?” </v>
<v b="JHN" c="9" v="3">Ikantzi Jesús: “Ti iro kantakaan-tironi iyaari-pironka irirori, ti iro kantakaan-tironi iyaari-pironka iriri. Iro kantakaan-tzirori iñaakan-taitan-tyaarori isintsinka Pawa. </v>
<v b="JHN" c="9" v="4">Tima ainiro okitaititzi, oninta-piro-tatyaa nantiniri yanta-wairi ontyaanka-kinari. Irooma aririka ontsitini-tanaki, tikatsi kantironi yantawaiti. </v>
<v b="JHN" c="9" v="5">Tima ainiro nosaiki naaka aka kipatsiki, naakataki kitainka-takotziri osaawi-satzi.” </v>
<v b="JHN" c="9" v="6">Ikaratakiro ikinkitha-waitaki Jesús, ichoontanaki kipatsiki, yamirokaki kapichiini kipatsi, itziritakiri irokiki kamaraakiri. </v>
<v b="JHN" c="9" v="7">Ikantziri: “Pijati pinkiwyaa owaanka-naariki ipaitai-tziri Tyaantaa-rini.” Ari ikinanaki kamaraakiri, ikiwapaaka. Ikanta ipiyapaaka, aminawai-tanaji kamiitha. </v>
<v b="JHN" c="9" v="8">Ikanta ishininka-payi ikaratzi ñaapiintziriri ikampitantzi impasitai-tyaari, isampita-wakaa-jiitaka, ikantzi: “¿Kaarima yoka saika-piinta-tsiri ikampitantzi impasitai-tyaari?” </v>
<v b="JHN" c="9" v="9">Tzimatsi kantatsiri: “Iriitaki.” Pasini kantatsi: “Kaari, iriiwai-witaka.” Ikantzi irirori: “Naakataki piñaa-piintzi.” </v>
<v b="JHN" c="9" v="10">Ari isampitai-tanakiri, ikantai-tziri: “¿Tsikama pikantaaka paminan-taari kamiitha?” </v>
<v b="JHN" c="9" v="11">Ikantzi irirori: “Jiirinta atziri paitachari Jesús, itziritan-takanaro kipatsi nokiki, ikanta-tamaitana: ‘Pijati owaanka-naariki ipaitai-tziri Tyaantaa-rini. Ari pinkiwyaari.’ Ikanta nojatanaki, nokiwapaaka anta, ari okantanajiri naminanaji.” </v>
<v b="JHN" c="9" v="12">Ikantai-tziri: “¿Tsikama iroñaaka yoka atziri?” Ikantzi irirori: “Ti noyoti.” </v>
<v b="JHN" c="9" v="13">Ikanta yaitanakiri kamaraaki-witachari isaiki Nasitantaniri-payi. </v>
<v b="JHN" c="9" v="14">Tima irootaki kitaitiri imakoryaan-taitari, ikantanta-karori Jesús itziritan-takariri irooki kipatsi, iro yokichaa-tantaari kamiitha. </v>
<v b="JHN" c="9" v="15">Ari yapiitakiri Nasitantaniri-payi isampitziri tsika okanta yokichaa-tantaari kamiitha. Ikantanaki irirori: “Itziritan-takanaro nokiki kapichiini kipatsi, ari nojatanaki naaka nokiwaakita. Ari nokichaa-tanaji kamiitha.” </v>
<v b="JHN" c="9" v="16">Ari ikantzi pasini Nasitantaniri: “Yoka atziri antakirori kaari irasi Pawa, tima ti imairintyaaro kitaitiri imakoryaan-taitari.” Tzimatsi pasini kantatsiri: “¿Iriimi kaari-piro-siriri, airo yantziromi añaakiri?” Tima onasiyitaka ikantajii-takiri Nasitantaniripayi, ti yaapatyaa-wakaiyaa. </v>
<v b="JHN" c="9" v="17">Ari yapiitakiri isampitziri kamaraaki-witachari, ikantziri: “¿Paita pikinkithasiritari awiroka, paitama okichaa-takaa-jimiri kamiitha?” Ikantzi irirori: “Kamantan-tzinkari inatzii.” </v>
<v b="JHN" c="9" v="18">Iro kantacha, ti inkimisanta-jiiti Judá-iti iriitaki kamaraaki-witachari yoka, iriitaki yokichaa-takai-tajiri kamiitha. Irootaki ikaiman-takariri iriri yokichaa-takai-tajiri. </v>
<v b="JHN" c="9" v="19">Isampita-wakiri, ikantziri: “¿Iriima pitomi yoka? Pinkamantina, ¿irooma itzima-kori ikamaraakitzi? ¿Tsikama okanta yokichaa-tantaari kamiitha?” </v>
<v b="JHN" c="9" v="20">Ikantanaki iriri: “Apatziro noyotzi iriitaki notomi, itzima-kori ikamaraakitzi. </v>
<v b="JHN" c="9" v="21">Iro kantacha, tira noyoti tsika okanta yokichaa-tantaari kamiitha, ti noyoti aajatzi ninka okichaa-takaa-jiriri. Pisampitiri irirori, aritaki antaritaki irirori, iriitaki kamantimini.” </v>
<v b="JHN" c="9" v="22">Iro ikantantari asitariri tima itharowan-tatyaari Judá-iti, ikantajiitaki irirori: “Itzimi-rika kantain-tsini Saipatzii-totaari inatzii yoka Jesús, airo nosinitairi inkyaaji apatota-piinta-jiita.” </v>
<v b="JHN" c="9" v="23">Irootaki ikantantari iriri: “Pisampitiri notomi, antaritaki irirori.” </v>
<v b="JHN" c="9" v="24">Ari yapiitakiro Judá-iti ikaimajiri kamaraaki-witachari, ikantziri: “Pimpinkathatiri Pawa, pinkamantina kamiitha, airo pipinkatha-waitziri yoka atziri kaari-piro-siriri inatzii.” </v>
<v b="JHN" c="9" v="25">Ikantzi irirori: “Ti noyoti naaka kaari-piro-siri-rika inatzii. Apatziro noyotzi kamaraakiri nonawita, yokichaa-takaajana kamiitha.” </v>
<v b="JHN" c="9" v="26">Yapiitziri isampitziri, ikantziri: “¿Tsika ikantakimika? ¿Paita yantakiri yokichaa-takaan-taamiri?” </v>
<v b="JHN" c="9" v="27">Ikantzi kamaraaki-witachari: “Aritaki nokantakimi, ti pinkimisantina. ¿Paitama pinintantari napiitimiro? ¿Pininta-tziima pinkimisanta-jiitiri awiroka?” </v>
<v b="JHN" c="9" v="28">Ari ikawiya-waitai-tanakiri kamaraaki-witachari, ikantai-tanakiri: “Pawintyaari awiroka yoka atziri, irooma naakaiti nawintyaaro Ikantakaantani awaisatzitini Moisés. </v>
<v b="JHN" c="9" v="29">Tima noyojiitzi naaka ikinkitha-waita-kaakiri Pawa pairani Moisés. Iriima yoka atziri, tikatsi yotirini tsika ikinapaaki.” </v>
<v b="JHN" c="9" v="30">Ari yakanaki kamaraaki-witachari, ikantzi: “¡Arimá! Ti piyotiri awirokaiti tsika ikinapaaki. Irooma naaka yokichaa-takaajana kamiitha. </v>
<v b="JHN" c="9" v="31">Tima ayojiitzi maaroni ti inkimiri Pawa antzirori kaari-pirori. Apatziro ikimiro yamanani pinkatha-tziriri, ikaratzi antanajirori inintziri. </v>
<v b="JHN" c="9" v="32">Tikatsi ankimakoti tzimatsi okichaa-takaa-jiriri tzimako-tzirori ikamaraakitzi. </v>
<v b="JHN" c="9" v="33">Airomi ipoñaakaro yoka atziri Pawakinta, airo imatziromi yantakiri.” </v>
<v b="JHN" c="9" v="34">Ikantai-tanakiri kamaraaki-witachari: “Kaari-pirori pikanta pitzima-paaki awiroka. ¿Impoña pinintzi piyomitaa-yitajina naaka?” Imisitowai-takiri. </v>
<v b="JHN" c="9" v="35">Aritaki kimaki Jesús imisitowai-takiri kamaraaki-witachari. Ikanta iñaajiri ikinapaji, isampitakiri, ikantziri: “¿Pawintaarima awiroka Itomi Atziri?” </v>
<v b="JHN" c="9" v="36">Ikantzi irirori: “¡Pinkatharí! Pookotinari tsika itzimi, nonintzi nawintyaari naaka.” </v>
<v b="JHN" c="9" v="37">Ikantzi Jesús: “Aritaki piñaakiri, iriitaki kinkitha-waita-kaakimiri.” </v>
<v b="JHN" c="9" v="38">Ari ityiirowanaka yoka atziri impinkatha-tanakiri Jesús, ikantziri: “Nawintaami Pinkatharí.” </v>
<v b="JHN" c="9" v="39">Ikantzi Jesús: “Irootaki nopokan-takari naaka naminayi-tajiri osaawikisatzi, irootaki yokichaa-tanta-jyaari kamaraaki-witachari. Iriima ikaratzi okichaa-witachari, kamaraaki inkantajyaa.” </v>
<v b="JHN" c="9" v="40">Ikanta ikimaki Nasitantaniri ikaratzi tsipatakari Jesús, ikantakiri: “¿Pikanta-tziima naaka-payi kamaraakiri?” </v>
<v b="JHN" c="9" v="41">Ari ikantzi Jesús: “Omapiromi pinkimi-tyaari mawityaakiri awirokaiti, tikatsi mishawinti-mironi piyaari-piro-siritani. Irooma pikanta-jiitzi ti pimawityaakiti, aritaki imishakowintan-taita-kimiro pipiyatha-takana.” </v>
<v b="JHN" c="10" v="1">Ipoñaa ikantzi Jesús: “Tzimatsi-rika kaari kyaatsini ikyaa-piintai-tzira piratantotsiki, inkyaasi-takyaa-rika onampina-tantoki, kosintzi inatzii, kaari-pirori inatzii. Omapiro. </v>
<v b="JHN" c="10" v="2">Iriima ikaratzi kyaatsiri tsika ikyaa-piintaitzi, iriitaki aamaako-winta-piintariri ipiraitari. </v>
<v b="JHN" c="10" v="3">Tima iriitaki asitaryaa-kotziriri ipiraitari aamaako-winta-rori asitako-rontsi. Inkaima-pajiri aamaako-wintariri tsika ipaiyitziri ipiraitari, aritaki iyowaanti-tawajiri irirori. Iriitaki misitowa-pajirini ipiraitari. </v>
<v b="JHN" c="10" v="4">Aririka imisitowakiri maaroni intakiroki, iriitaki jiwatirini aamaako-wintariri, iyaatzimai-tyaari ipiraitari, tima iyowaantitziri iriitaki aamaako-wintariri. </v>
<v b="JHN" c="10" v="5">Iro kantacha tira iyaatiri kaari iñaapiintzi, oshiki isiya-pithatari, tima ti iyowaantitiri.” </v>
<v b="JHN" c="10" v="6">Ari ikantakiri Jesús isiyakaa-wintziniri, iro kantacha ti inkimatha-jiitiri yokaiti opaita ikantako-tziri. </v>
<v b="JHN" c="10" v="7">Ari yapiita-nakiro Jesús ikantziri: “Naakataki osiyarori asitakoro piratantotsi. Omapiro. </v>
<v b="JHN" c="10" v="8">Tima inkarati itakarori ipokaki tikira-mintha nompoki naaka, isiyasi-takari kosintzi, kaari-pirori inayitzi yokaiti. Iro kantacha tira inkimisantan-tajiitiri ipiraitari. </v>
<v b="JHN" c="10" v="9">Naakataki osiyarori asitako-rontsi. Tzimatsi-rika kyaajatsini nokimitakaro naaka asitakoro, aritaki yawisako-siritaji. Tima inkimita-kotajyaari ipiraitari ipiya-piyata ikyaa-piintzi aajatzi isitowa-piintzi. Ti onkowityaa-waityaa iwariti. </v>
<v b="JHN" c="10" v="10">Iriima kosintzi apatziro ipoki inkositi, iwanti, yapirotanti. Irooma naaka nopokaki nañaakaa-siri-tziitantaji. </v>
<v b="JHN" c="10" v="11">Naakataki osiyariri kamiithari aamaako-wintariri ipiraitari. Tima inkarati kamiithari aamaako-wintariri ipiraitari, isiniwintari ipira. </v>
<v b="JHN" c="10" v="12">Iro kantacha ikaratzi ipinaitziri yaamaako-wintari asinintsi ipiraitari, aririka iñaawakiri owamintha-tariri ipiraitari, isiya-pithatari ipiraitari, ari iwaityaari ipiraitari yookanakiri aamaako-wintariri, oiwarayi-tanaka pasini ipiraitari. </v>
<v b="JHN" c="10" v="13">Irootaki isiyantari aamaako-wintariri ipiraitari, tima apatziro inintzi impinaitiri. Tira inkowa-pirotiri ipiraitari yaamaako-wintyaari. </v>
<v b="JHN" c="10" v="14">Naakataki osiyariri kamiithari aamaako-wintariri ipiraitari. Noyoyitziri naaka nopira-payi. Iyotana irirori. </v>
<v b="JHN" c="10" v="15">Okimita iyopirotana naaka Asitanari, ari nokimi-tzitari naaka noyopiro-tziri irirori. Nosiniwintari naaka nopira-payi. </v>
<v b="JHN" c="10" v="16">Tzimatsi pasini nopira kaari saikatsini aka. Ontzimatyii namayitajiri irirori aka. Aritaki inkimisanta-yitajina irirori. Tima aparoni inkantajyaa impiyotajyaa. Aparoni inkantajyaa aamaako-winta-jyaarini. </v>
<v b="JHN" c="10" v="17">Tima nosinitakiro naaka nañaa-ntari napiitan-tajyaarori nañaaji. Irootaki itakotan-tanari Asitanari. </v>
<v b="JHN" c="10" v="18">Tikatsi sintsitinani, naakataki sinitasi-taincha. Otzimimotana nosintsinka nosinitan-takari, irootaki napiitan-tyaarori nañaaji. Iro ikantakinari Asitanari nantiro.” </v>
<v b="JHN" c="10" v="19">Ikanta ikimajiitaki Judá-iti okaratzi ikantakiri Jesús, tsiparyaa-wakajiitanaka ikarawi-jiitara. </v>
<v b="JHN" c="10" v="20">Tzimatsi oshiki kantanain-tsiri: “¿Paitama pikimisantan-tariri? Ikamaari-tatzii, irootaki isinkiwintantari.” </v>
<v b="JHN" c="10" v="21">Tzimatsi pasini, kantatsiri: “Inkamaari-tatyiimi yoka airo iñaawai-tziromi iroka ñaantsi. ¿Kantatsima kamaari yisitako-takairi mawityaaki-witachari?” </v>
<v b="JHN" c="10" v="22">Aritaki kyaarontsi-tapaji. Ari yoimosirinkai-tzirori tasorintsi-panko anta Aapatyaawiniki. </v>
<v b="JHN" c="10" v="23">Ari isaikitakari irirori Jesús tasorintsi-pankoki, yaniiwaitzi awisa-tapi-sitzi tasorintsi-panko ipaitai-tziro “Salomón-tapi-si.” </v>
<v b="JHN" c="10" v="24">Ari ipiyotzi-winta-paakari Judá-iti, ikantapaakiri: “¿Tsika-paitima pinkaratiro piñaa-sirin-kayitakina? Awiroka-rika Saipatzii-totaari, intsityaa piiñaarontinaro.” </v>
<v b="JHN" c="10" v="25">Yakanaki Jesús ikantzi: “Aritaki nokaman-tawitakami awirokaiti, ti pinkimisantina. Okaratzi antakaa-yitakinari itasorinka Asitanari, añaakanta-piro-waitakiro kamiitha. </v>
<v b="JHN" c="10" v="26">Iro kantacha ti pinkimisanta-jiiti awirokaiti, ti pinkimi-takaantyaa awirokami nopira. </v>
<v b="JHN" c="10" v="27">Inkarati siyanajyaarini iyowaantitana nopira, noyotzitari naaka. Iyaayitana irirori-payi. </v>
<v b="JHN" c="10" v="28">Naakataki añaakaa-yitairini. Airo ipyaawaita, tikatsi aapitha-tinarini. </v>
<v b="JHN" c="10" v="29">Ikaratzi ipakinari Asitanari, tikatsira aapitha-tajinarini, iriitaki matairori yiriipirotzi, iriitaki anaako-piro-tanta-tsini. </v>
<v b="JHN" c="10" v="30">Itsipa-siritana Asitanari, kimiwaitaka aparonimi nonkantyaa.” </v>
<v b="JHN" c="10" v="31">Ari yapiiwi-takaro Judá-iti yaawitanaja mapi inintzi ishimiirimi, </v>
<v b="JHN" c="10" v="32">ikantanaki Jesús: “Tima oshiki kamiithari piñaako-takinari awirokaiti antakaa-kinari itasorinka Asitanari. ¿Tsikama otzimika pishimyaa-wintinari?” </v>
<v b="JHN" c="10" v="33">Ikantajiitzi Judá-iti: “Ti iro nonintan-tyaari noshimyaa-wintimiro kamiithari okaratzi pantayi-takiri, iro noshimyaa-wintimi pithainka-tasorintsi-takiri Pawa. Tikatsi pimpaita-matsityaa awiroka, atziri pinatzii, iro kantacha pikimita-kaanta-waitaka Pawami pinatyii.” </v>
<v b="JHN" c="10" v="34">Ikantzi Jesús: “Iroka osankina-takota Ikantakaan-taitsiri, Naaka kantatsi: ‘Pawaiti pinajiitzi awirokaiti.’ </v>
<v b="JHN" c="10" v="35">Ari ayojiitziro Sankinarintsi-pirori, airo okanta antainkañaanitiro. Iriita-jaantaki Pawa paitakiri atziri-payi ‘Pawaiti’ ikaratzi iyotakaa-yitakiri iñaani. </v>
<v b="JHN" c="10" v="36">¿Paitama pikantan-tanari awiroka-payi nothainka-tasorintsitaki nokantaki naaka Itomi Pawa? Naakataiki iyoyaaki, ityaantakina nompoki kipatsiki. </v>
<v b="JHN" c="10" v="37">Airorika nantayi-tziro naaka okaratzi yantziri Asitanari, airo pikimisanta-jiitzi. </v>
<v b="JHN" c="10" v="38">Iro kantacha piñaakina nantayi-tziro, onkanta-wityaa airo pikimisantana naaka, iro pinkimisanti okaratzi notasonka-wintan-tayitaki, irootaki piyopiro-tanta-jyaari nowichaajari naaka Asitanari, iwichaajana aajatzi irirori.” </v>
<v b="JHN" c="10" v="39">Ari yapiiwi-tanaaro Judá-iti inintzi yaakaan-tirimi, iro kantacha Jesús isiya-pitha-tanakari. </v>
<v b="JHN" c="10" v="40">Piyanaka Jesús katonkonta Pariñaaki. Ari isaikapaji tsika ikiwaatantaki pairani Juan. </v>
<v b="JHN" c="10" v="41">Oshiki atziri jatasita-kiriri iñiiri Jesús. Ikantajiitzi: “Okantawitaka ti intasonka-wintan-tawityaa irirori Juan, iro kantacha okaratzi ikinkitha-takota-kiriri yoka atziri, iriipirori onatzii.” </v>
<v b="JHN" c="10" v="42">Tima oshiki kimisanta-kiriri Jesús anta. </v>
<v b="JHN" c="11" v="1">Tzimatsi aparoni mantsiyari paitachari Lázaro, iriitaki nampitarori Asinonkaa-pankoniki, itsipataro iritsiro, María aajatzi Marta. </v>
<v b="JHN" c="11" v="2">(Iroka María iritsiro Lázaro, irootaki saitanta-kariri kasankaari iitziki Awinkathariti, oshitan-tanaari oisi.) </v>
<v b="JHN" c="11" v="3">Okanta iritsiro-payi Lázaro, okaimakaan-takiri Jesús, okantziri: “Pinkatharí, imantsiya-tatzii pitsipa-winthatani.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="4">Ikanta ikimawaki Jesús, ikantanaki irirori: “Iroka mantsiyarintsi ti owamaanti, ari iñiitirori itasorinka Pawa, aajatzi irasi Itomi.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="5">Tima itako-pirotani onatzii Jesús iroka Marta, María, aajatzi Lázaro. </v>
<v b="JHN" c="11" v="6">Ikimawitaka ikamantai-tziri imantsiya-tatzii Lázaro, aikiro isaikana-kitzii okaratzi apiti kitaitiri anta. </v>
<v b="JHN" c="11" v="7">Ipoñaa ikantanajiri iyomitaani-payi: “Thami ampiyaji iipatsitiki Judá-iti.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="8">Ikantajiitzi iyomitaani: “¡Yomitaanarí! Owakira inintzi ishimimi Judá-iti anta, aikiro pinintatzii pimpiyanaji anta.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="9">Ikantzi Jesús: “¿Tima osamani okanta aparoni kitaitiri? Ikaratzi aniitatsiri kitaipaiti, ti yantziwa-waityaa, tima tzimatsi kitainkari aka kipatsiki. </v>
<v b="JHN" c="11" v="10">Iriima aniitatsiri tsitini-paiti, yantziwa-waita, tima tikatsi kitainkari.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="11">Aikiro ikantana-kitzii Jesús: “Makoryaaki atsipa-winthatani Lázaro, iro kantacha ontzimatyii nojati nopiriintajiri.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="12">Ari ikantajiitzi iyomitaani: “Pinkatharí! Kimitaka iro yisitakotaji, tima imakoryaatzii.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="13">ikantawi-tatyaa Jesús kamaki Lázaro, iro kantacha ikinkithasiri-jiita iyomitaani iñaawinta-tziiro makoryaantsi. </v>
<v b="JHN" c="11" v="14">Ari yoiñaaronta-nakiro Jesús, ikantzi: “Kamaki Lázaro. </v>
<v b="JHN" c="11" v="15">Oshiki nonkimo-siritaki ti nosaiki anta, irootaki pinkimisanta-piro-tantyaari awiroka. Iro kantacha ontzimatyii ajati aminiri.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="16">Ikanta Tomás ipaitai-tziri “Tsipari”, iñaanatziri pasini iyomitaani-payi Jesús, ikantziri: “Thami ayaatanakiri, añaamatsiti airorika iwamaitajai aroka.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="17">Ikanta yariita-paaka Jesús, ikimapaaki tzimaki okaratzi 4 kitaitiri ikitaitan-takariri Lázaro. </v>
<v b="JHN" c="11" v="18">Ti intaina-piro owiro Asinonkaa-pankoni nampitsi Aapatyaawini. </v>
<v b="JHN" c="11" v="19">Tima oshiki Judá-iti pokayitain-tsiri yoimosirinkaro Marta aajatzi María ikamakira oyaariri. </v>
<v b="JHN" c="11" v="20">Okimaki Marta ariitapaaka Jesús, jatanaki omonthaa-wakari. Irooma María irojatzi osaikaki pankotsiki. </v>
<v b="JHN" c="11" v="21">Okantawakiri Jesús iroka Marta: “¡Pinkatharí! Arimi pisaikimi awiroka aka, airomi ikami aarini. </v>
<v b="JHN" c="11" v="22">Iro kantacha noyotzi naaka onkarati pinkampi-tiriri awiroka Pawa, aritaki imatakimiro.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="23">Ikantziro Jesús: “Aritaki impiriintaji piyaariri.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="24">Okantzi Marta: “Noyotzi naaka aritaki impiriintaji apaata owiraantyaaroni kitaitiri impiriintai-rika ikaratzi kamayitain-tsiri.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="25">Ikantzi Jesús: “Naakataki opiriintan-tatsiri, naakataki añaakaan-tatsiri. Ikaratzi kimisanta-jinani naaka, onkanta-wityaa inkami, aritaki yañaaji. </v>
<v b="JHN" c="11" v="26">Tima inkarati añaayita-tsiri iroñaaka, ikaratzi kimisantaanari naaka, aritaki yañaaji inkamawi-tajyaa-rika. ¿Pikimisantziroma iroka?” </v>
<v b="JHN" c="11" v="27">Okantzi Marta: “Nokimisantzimi Pinkatharí, tima awiroka Saipatzii-totaari, Itomi Pawa, pokaintsiri aka kipatsiki.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="28">Ari okaratzi okinkithawaitakaayiri Marta, jatanaki okaimiro María, irinto, okamanta-thata-paakiro, okantziro: “Ariitapaaka yomitaan-taniri, ikaimimi.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="29">Okanta okimawaki iroori, sintziini okatziyanaka, osiyasi-tanakari oñaawakiri Jesús. </v>
<v b="JHN" c="11" v="30">Tikiraata yariityaa Jesús nampitsiki, irojatzi isaikaki tsika omonthaa-wakari Marta. </v>
<v b="JHN" c="11" v="31">Ikanta Judá-iti ikaratzi tsipata-karori owankoki María yoimosirinkiro, tima iñaawakiro sintziini okatziyanaka ojatanaki, iyaataa-jiita-nakiro isiyakaantzi iraawai-tatyiiyaa kitataariki. </v>
<v b="JHN" c="11" v="32">Okanta ariitapaaka María isaikaki Jesús, otyiirowa-sitapaakari okantapaakiri: “¡Pinkatharí! Arimi pisaiki awiroka aka, airomi ikami aarini.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="33">Ikanta iñaakiro Jesús irayimo-tapaakari María, ari ikantzi-tapaakari Judá-iti ikaratzi oyaatapaa-kirori, othonka-siryaa-nakiri irirori, antaro okatsitzimo-siri-tanakari. </v>
<v b="JHN" c="11" v="34">Ari isampita-nakiro, ikantziro: “¿Tsikama anta pikitataki-rika?” Ari ikantai-tanakiri: “Pimpoki Pinkatharí, piñiiri.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="35">Ari Iiraapaakari irirori Jesús. </v>
<v b="JHN" c="11" v="36">Ari ikantajii-tanaki Judá-iti: “¡Piñiiri, oshiki itakotakari irirori!” </v>
<v b="JHN" c="11" v="37">Tzimatsi pasini Judá-iti kantanain-tsiri: “Iriiwitaka yoka aminakairiri mawityaakiri, ¿paitama kaari yaminanta tsika inkinakairo airo ikamanta Lázaro?” </v>
<v b="JHN" c="11" v="38">Ari yapiita-nakiro Jesús okatsitzimo-siri-tanakiri, ijatasi-tanakiri tsika ikitaitakiri. Tima omoro-naki onatzii, antaro mapi ishipita-koitan-takariri. </v>
<v b="JHN" c="11" v="39">Ikantzi Jesús: “Pisirinkiro mapi.” Ari okantzi Marta, iritsiro kamaintsiri: “¡Pinkatharí! Kimitaka aritaki sankaaki, tima tzimaki okaratzi 4 kitaitiri ikamantakari.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="40">Ikantzi Jesús: “¿Tima nonkantimi aririka pinkimisantina aritaki piñaakiro itasorinka Pawa?” </v>
<v b="JHN" c="11" v="41">Tima isirinkai-takiro mapi. Ari yaminanaki Jesús inkitiki, ikantanaki: “Asitanarí, nopaasoonki-tzimi awiroka, tima pikimakina. </v>
<v b="JHN" c="11" v="42">Noyotzi ari pikanta-piintatyaa pikimana. Irootaki nokantan-tamiri inkiman-tyaari atziri-payi ikaratzi piyotain-chari aka, irootaki inkimisantan-tyaari awiroka ontyaanka-kinari.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="43">Ikanta iñaawai-takiro iroka ñaantsi, ikaimanaki sintsiini ikantzi: “¡Lázaro! ¡Pisitowaji!” </v>
<v b="JHN" c="11" v="44">Tima sitowapaji kamawitain-chari yoosatakaro manthakintsi irakoki aajatzi iitziki, irojatzi ipona-poro-takaro yankowi-tantai-tawakariri. Ikantzi Jesús: “Pankowi-ryaakotiri, ijataita.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="45">Irootaki ikimisantan-tanakari oshiki Judá-iti ikaratzi jataintsiri itzipataro María, ikaratzi ñaakirori yantakiri Jesús. </v>
<v b="JHN" c="11" v="46">Iro kantacha tzimatsi pasini Judá-iti jatasita-kiriri Nasitantaniri-payi. Ikamanta-paakiri okaratzi yantakiri Jesús. </v>
<v b="JHN" c="11" v="47">Irootaki yapatotan-tanakari Nasitantaniri-payi, aajatzi ijiwari Impira-tasorintsi-taari, tima iyosiitaa ipiyojiitaka iriipiroriiti, ikanta-wakaa-jiita: “¿Tsikama ankantyaaka? Oshiki iñiitakiri itasonka-wintantaki yoka atziri. </v>
<v b="JHN" c="11" v="48">Aririka añaasi-mintha-tasityaari, aritaki inthonkakyaa inkimisantaitiri maaroni. Ari impokaki ijiwariti-payi wirakocha, imporoka-paakiro tasorintsi-panko, yapirotakai maaroni arokaiti.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="49">Tima iriiwitaka pairani ijiwari-piroti Impira-tasorintsi-taari paitachari Caifás, ikantanaki irirori: “Kimitaka ti piyojiiti awiroka. </v>
<v b="JHN" c="11" v="50">Ti pinkinkithasiri-jiityaa irootaki kamiitha-tatsini inkama-winta-tajai aparoni atziri, airo yapiroi-tantai anampiki.” </v>
<v b="JHN" c="11" v="51">Ikanta Caifás Impira-tasorintsi-pirori, iñaawai-takaakiri Pawa. Okantawitaka ti iyoti, iriitaki Jesús ikinkitha-takotaki inkamawintiri ishininka-payi. </v>
<v b="JHN" c="11" v="52">Ti apatziro inkamawintairi Judá-iti, irootaki yapatotan-tajyaari maaroni itomiiti Pawa ikaratzi saikayi-taintsiri tsika-rika-payi aka kipatsiki. </v>
<v b="JHN" c="11" v="53">Aripaiti inintajiitaki ijiwariti Judá-iti iwa-kaantiri Jesús. </v>
<v b="JHN" c="11" v="54">Irootaki kaari inintan-tanaja Jesús intzipatanajyaari Judá-iti. Sitowanaki tsika inampiwi-takaro, jataki otzisi-masiki osaiki nampitsi paitachari Efraín. Ari isaikakaa-pajiri anta itsipayi-takari iyomitaani-payi. </v>
<v b="JHN" c="11" v="55">Irootaintsi yoimosirinka-paiti-tairo Judá-iti Anankoryaantsi, oshiki atziri jatatsiri Aapatyaawiniki iwitsika-siri-yityaa. </v>
<v b="JHN" c="11" v="56">Oshiki yamina-mina-witai-takari Jesús, isampita-wakaa-jiita tasorintsi-pankoki, ikantzi: “¿Tsikama pikanta-jiitzi awiroka? ¿Arima impokaki irirori yoimosirinkajiita?” </v>
<v b="JHN" c="11" v="57">Ikanta Nasitantaniri-payi aajatzi ijiwari Impira-tasorintsi-taari-payi, ikantan-tayitaki: “Tzimatsi-rika yotaintsini tsika isaiki Jesús, inkamanti, naakaan-tiriita.” </v>
<v b="JHN" c="12" v="1">Tima oyotapaa-kityaa 6 kitaitiri yoimosirinkan-taityaarori Anankoryaantsi, jataki Jesús Asinonkaa-pankoniki, inampiki Lázaro yañaakaajiri. </v>
<v b="JHN" c="12" v="2">Okanta otsitiniityaanaki ari ikaimai-takiri Jesús yakyootiri itsipa-winthari-payi. Irootaki oyiitan-tatsiri Marta. Ari isaikitakari aajatzi Lázaro itsipatakari Jesús iwajiita. </v>
<v b="JHN" c="12" v="3">Amakota-paaki María kasankaari. Oshiki owinaro iroka. Osaitan-takari iitziki Jesús. Oshitanta-tzimaitari oisi. Kasankainka okantanaka maaroni pankotsiki. </v>
<v b="JHN" c="12" v="4">Ikanta Judas Nampitsi-wiri, iyomitaani Jesús pithoka-sityaarini apaata, ikantanaki irirori: </v>
<v b="JHN" c="12" v="5">“¿Paitama kaari ipimantai-tantaro iroka kasankaari? Ari aakimi oshiki kiriiki, iriitaki ampasityaaririmi asinonkai-nkari-payi.” </v>
<v b="JHN" c="12" v="6">Tira iro inkantan-tyaari Judas itakota-tyaari asinonkai-nkari-payi, kosintzi inatzii. Iriitaki owiiriri kiriiki, iro kantacha ikosita-piintziri kapichiini. </v>
<v b="JHN" c="12" v="7">Ikantzi Jesús: “Piñaasi-tyaaro, irootaki okasiya-kaawintakinari aririka inkitai-takina apaata. </v>
<v b="JHN" c="12" v="8">Iriima asinonkain-kariiti irasi iwiro isaikimotimi, irooma naaka kapichi-tapaaki nosaiki-motanajimi. </v>
<v b="JHN" c="12" v="9">Tima oshiki Judá-iti yotaintsiri ari isaiki Jesús anta Asinonkaa-pankoniki. Ijajiitanaki anta. Ti apatziro yaminiri Jesús aajatzi Lázaro, yañaakaajiri Jesús. </v>
<v b="JHN" c="12" v="10">Iro kantacha ikamanta-wakaa-jiitaka ijiwari Impira-tasorintsi-taari inwiiri Lázaro. </v>
<v b="JHN" c="12" v="11">Iriitaki Lázaro kantakaan-takirori kaari yaripiro-tanta-naari Judá-iti ikaratzi kimisanta-najiriri Jesús. </v>
<v b="JHN" c="12" v="12">Okanta okitaitita-manaji, oshiki atziri jataintsiri Aapatyaawiniki yoimosirinkiro Anankoryaantsi. Ari ikimajiitaki ikantaitzi: “Ariitapaaka Jesús Aapatyaawiniki.” </v>
<v b="JHN" c="12" v="13">Ichikajii-tanaki osiyarori kompirosi. Jaitijii-tanaki imonthaa-wakyaari, ikaimajiitzi ikantzi: ¡Korakitataiki awinkathariti! ¡Tasonka-wintaari ikantaja, tima Pinkathari inatzii otyaanka-kiriri! ¡Iriitaki Awinkatharipirotajyaari arokaiti Israel-iiti! </v>
<v b="JHN" c="12" v="14">Ari iñaapaaki Jesús kiripiri ikyaakoitari, ikyaako-tanakari, tima iriitaki ikinkitha-takoi-tzitakari pairani Sankinarintsiki, ikantaitaki: </v>
<v b="JHN" c="12" v="15">Kisakowintoni-sató, airo pitharowa-jiitzi, Pokataiki Piwinkathariti, Ikyaako-takari kiripiri ikyaakoitari. </v>
<v b="JHN" c="12" v="16">Tira inkimatha-wityaaro iyomitani-payi Jesús owakira ikimawakiro. Iro kantacha iwajinoka-sitan-taarori Jesús iwaniinkaro, aripaiti ikinkithasiri-jiitanaka, iriiwitaka Jesús isankina-takoitzi. </v>
<v b="JHN" c="12" v="17">Tima oshiki ikinkitha-takoyi-tanajiro okaratzi iñaakiri atziri-payi itsipatakari pairani Jesús yañaakaan-taariri Lázaro. </v>
<v b="JHN" c="12" v="18">Irootaki ijatanta-yitanakari atziri-payi imonthaa-wakari Jesús, tima ikimako-takiri yañaakairi kamawita-chari. </v>
<v b="JHN" c="12" v="19">Iriima Nasitantaniri-payi ikanta-wakaa-jiitanaka irirori: “Piñaakiro, kimitaka airo imatziri itsinampairi. Paminiri, irootaintsi ijatasitiri maaroni.” </v>
<v b="JHN" c="12" v="20">Tzimatsi wirakocha-payi ikonowakari ikaratzi jataintsiri yoimosirinka-jiita. </v>
<v b="JHN" c="12" v="21">Ikanta wirakocha-payi itsitoka-paakari Felipe, poñaachari Simapankoniki nampitsi saikatsiri Tapowiniki. Ikantapaakiri: “¡Pinkatharí! Nonintzi noñiiri Jesús.” </v>
<v b="JHN" c="12" v="22">Jatanaki irirori Felipe, ikamanta-paakiri Andrés. Apitiroiti ijatanaki, ikamantakiri Jesús. </v>
<v b="JHN" c="12" v="23">Ari ikantzi Jesús: “Monkara-tapaaka iwajinoka-sitan-tajyaarori iwaniinkaro Itomi Atziri. </v>
<v b="JHN" c="12" v="24">Tima aparoni okithoki kaari sampiiki-tatsini aririka impanki-taitiro, asi owiro onkara-matsiti aparoni okithoki. Irooma aririka osampiikita-painti impanki-taitiro, aritaki iñiitajiro onkithoki-pirotaji. Omapiro. </v>
<v b="JHN" c="12" v="25">Tzimatsi-rika itakota-siwai-tachari yantayi-tziro ayimaniinta-siyitari, aritaki impyaasi-tajyaa. Iriima ikaratzi manintaironi ayimatan-tziri yantasi-waithaari aka kipatsiki, ikamawinta-naatyiiro yañaani-tanta-jyaari. </v>
<v b="JHN" c="12" v="26">Tzimatsi-rika nintatsini nonkimi-takaantiri nompiratani, inkimita-kotyaanaro naaka. Tsika-rika nosaikaji naaka, aritaki isaikita-jyaari irirori nompiratani. Tzimatsi-rika nokimita-kaari nompiratani naaka, iriitaki Asitanari kantakai-yaaroni impinka-thaitan-tyaariri apaata.” </v>
<v b="JHN" c="12" v="27">“¡Antaroiti okantzimo-siri-takana iroñaaka! ¿Tsikama nonkantika? ¿Nonkantima: ‘Asitanarí, piwatsinaryaako-siri-tajina?’ ¡Irootaki nopokan-takari, nomonkara-tajiro! </v>
<v b="JHN" c="12" v="28">Asitanarí, piñaakantiro pitasorinka.” Ikimaitatzii ñaawaita-naintsiri inkitiki, ikantaitzi: “Noñaakan-takiro, iroñaaka napiitiro.” </v>
<v b="JHN" c="12" v="29">Ikimaki atziri-payi piyotain-chari, ikantajii-tanaki: “Ookatha-rontsi onatzii.” Iro kantacha ikantzi pasini-payi: “Aparoni Maninkari ñaanata-kiriri.” </v>
<v b="JHN" c="12" v="30">Ikantanaki Jesús: “Ti apatziro naaka iñaanati, awiroka-payi iñaawaiwintaki. </v>
<v b="JHN" c="12" v="31">Irootaintsi iñiitiri iwasankitaan-taiti aka kipatsiki, yiitsinampai-tairi pinkathari-wintziriri osaawi-satziiti. </v>
<v b="JHN" c="12" v="32">Iro kantacha aririka iwatzika-koitakina aka kipatsiki, aritaki nonkaima-siri-tajiri maaroni.” </v>
<v b="JHN" c="12" v="33">Ari iiñaarontzirori Jesús tsika onkantyaa aririka iwamaitakiri. </v>
<v b="JHN" c="12" v="34">Ari yakajii-tanaki atziri-payi, ikantzi: “Ayojiitziro ikantai-tziri Ikantakaan-taitsiri: ‘Añaanita-tsiri inatzii Saipatzii-totaari.’ ¿Paitama pikantantari awiroka ontzimatyii iwatzika-koitairi Itomi Atziri? ¿Paitama Itomi Atziri?” </v>
<v b="JHN" c="12" v="35">Ikantzi Jesús: “Ainiro isaikimo-tanajimi ikantai-tziri ‘Kitainkari,’ apatziro isaikanaji kapichiini. Pinkimi-takaantiro paniitajimi okitainkatzi, airo omapokantami osiyarori tsitiniri. Tima inkarati aniitatsiri otsitini-kitzi, ti iñiiro tsika ikini. </v>
<v b="JHN" c="12" v="36">Pinkimisantajiri ipaitai-tziri ‘Kitainkari’ ainiro isaikimo-yitzimi, pinkimi-takotyaari irirori.” Ithonka-nakiro iñaawai-takiro iroka, sitowanaki Jesús. Ti iñaakan-tanajyaa. </v>
<v b="JHN" c="12" v="37">Okantawitaka oshiki itasonka-wintantaki Jesús inampiki ishininkapayi, ti inkimisanta-jiiti. </v>
<v b="JHN" c="12" v="38">Ontzimatyii omonkaratyaa isankina-takiri Kamantan-tzinkari Isaías, kantatsiri: ¡Pinkatharí! ¿Itzimima kimisantironi añaani? ¿Itzimima iñaakakiri isintsinka Pawa? </v>
<v b="JHN" c="12" v="39">Iroka pasini isankina-takiri Isaías, irootaki kaari ikimisantan-tajiita, ikantakiri pairani: </v>
<v b="JHN" c="12" v="40">Iriitaki Pawa mawityaaki-takaa-kiriri, Imasontzi-takaa-yitakiri, Irootaki airo yokichaa-tanta, Airo ikimatha-tantaro. Tima airo ikimisantai, airo nowawisaa-kotairi aajatzi. </v>
<v b="JHN" c="12" v="41">Iro iñaawai-tanta-karori iroka Isaías, tima iñaasiritakitziro iwaniinkaro Jesús, irootaki ikinkitha-takotan-takariri. </v>
<v b="JHN" c="12" v="42">Okantawitaka okaratzi kantain-chari, oshiki Judá-iti kimisanta-najiriri Jesús, imatzita-nakaro pinkatharipayi. Iro kantacha ti inkamantakotiro itharowantari Nasitantaniri-payi, airo imisitowan-taari ikyaa-piintzi tsika yapatota-piinta-jiita. </v>
<v b="JHN" c="12" v="43">Ari okanta-tzimaitaka. Iriitaki ininta-pirotaki yaapatyii-yaari Nasitantaniri-payi, iriima Pawa, tira. </v>
<v b="JHN" c="12" v="44">Ari ikaimanaki sintsiini Jesús, ikantanaki: “Inkarati kimisanta-jinani naaka, ti apaniro ikimisantina, ikimisantzi-takari otyaankanari. </v>
<v b="JHN" c="12" v="45">Ikaratzi okitanari naaka, okimiwai-takaro iriimi yokityaami ontyaanka-kinari. </v>
<v b="JHN" c="12" v="46">Irootaki nopokan-takari naaka, nonkimi-tajyaari ‘Kitainkari,’ nonkitainka-takotajiri osaawi-satzi. Airo isaikayitaji otsitini-kitzi inkarati kimisanta-jinani. </v>
<v b="JHN" c="12" v="47">Ti iro nompokan-tyaari aka kipatsiki nowasankitaanti, nopokatzii nowawisaa-kotanti. Iro kantacha ikaratzi kimawitarori noñaani, ti inkimisanti, kaari naaka wasankitairini. </v>
<v b="JHN" c="12" v="48">Tzimatsi-rika maninta-kinari, kaari kimisantaironi noñaani, tzimaki owasankitairini. Kimiwaitaka iroka ñaantsi-payi okaratzi noñaawai-yitakiri atzirimi onatyiimi, irootaki wasankitaan-tatsini apaata, ipiyatha-waanti-taitakana. </v>
<v b="JHN" c="12" v="49">Tima ti noñaawai-tasiwaityaa noninta-kaaniki. Iriitaki Asitanari ontyaanka-kinari, iriitaki kantakinari okaratzi nokanta-yitakiri aajatzi noyomitaan-tayitakiri. </v>
<v b="JHN" c="12" v="50">Noyotziro naaka ikantakaan-tziri Asitanari, irootaki añaanita-kaanta-tsiri. Ari okantari, okaratzi nokanta-yitziri naaka, nothotyaa-tziiro okaratzi ikanta-jaanta-kinari Asitanari.” </v>
<v b="JHN" c="13" v="1">Ari oyotapaaka aparoni kitaitiri yoimosirinkai-tziro Anankoryaantsi. Tima iyotaki Jesús monkara-tapaaka yookan-tyaarori kipatsika, irootaatsi ijataji intsipa-tapajyaari Asitariri. Antaro itakotakari ikaratzi kimisanta-kiriri, tima ari ikanta-piintatya itakotari irojatzi omonkara-tanta-paakari maaroni. </v>
<v b="JHN" c="13" v="2">Tikira-mintha iwajiityaa, ikaaripiro-sirita-kai-takari Kamaari yoka Judas, itomi Simón Nampitsi-wiri, inintaki impithoka-sityaari Jesús. </v>
<v b="JHN" c="13" v="3">Tima iyotzi Jesús iriitaki Pawa ontyaanka-kiriri. Iyotzitaka aritaki ijatai intsipa-tapajyaari Pawa, tima iriitaki Iriri, iriitaki sintsi-piro-takairiri. </v>
<v b="JHN" c="13" v="4">Ikanta iwajiitara, ari ikatziya-nakari Jesús, isapoka-nakiro iithaari, iwathaki-tanakaro aparoni manthakintsi. </v>
<v b="JHN" c="13" v="5">Ipoñaa yaaki nijaa isaitakiro kiwaako-mintotsiki. Ikiwa-kiiyitakiri iyomitaani, ishitanta-tzimaitari iitziki manthakintsi iwathaki-takari. </v>
<v b="JHN" c="13" v="6">Iro inkiwakii-tantyaaririmi Simón Pedro, ikantanakiri: “¡Pinkatharí! ¿Awirokama kiwakii-tinani?” </v>
<v b="JHN" c="13" v="7">Ikantzi Jesús: “Ti pinkima-thatiro iroñaaka okaratzi nantziri, iro kantacha aritaki pinkima-thatairo apaata.” </v>
<v b="JHN" c="13" v="8">Ikantzi Pedro: “¡Ti noninta-tzimaityaa pinkiwa-kiitina!” Ikantzi Jesús: “Airorika nokiwakii-tzimi, tira paapatyiina.” </v>
<v b="JHN" c="13" v="9">Ikantzi Simón Pedro: “¡Pinkatharí! Airo pikiwakii-tasitana, pinkiwina maaroni nakoki aajatzi noitoki.” </v>
<v b="JHN" c="13" v="10">Ikantzi Jesús: “Ikaratzi thonkakirori ikaata apatziro inintziro inkiwakii-tyaa, tima aritaki kitijiitaki maaroni. Aritaki kitijii-takimi awiroka-payi, okantawitaka ti maaroni pinkiti-siri-jiiti.” </v>
<v b="JHN" c="13" v="11">Tima iyotakiri Jesús itzimi pithoka-sityaarini, irootaki ikantan-takari: “Ti maaroni pinkiti-siri-jiiti.” </v>
<v b="JHN" c="13" v="12">Tima ithonkakiro ikiwakii-yitakiri iyomitaani-payi, ikithaa-tanaaro iithaari, saikapaji tsika iwajiita, ikantziri: “¿Pikimatha-takiroma awiroka-payi okaratzi nantakiri? </v>
<v b="JHN" c="13" v="13">Tima pikanta-piintakina awiroka-payi ‘Yomitaanarí, Pinkatharí.’ Omapiro pikantanari awiroka-payi, naakataki. </v>
<v b="JHN" c="13" v="14">Tima naaka ‘Yomitaan-tatsiri,’ naaka ‘Jiwari’. Iro kantacha nosiyakari ompirataari nokiwakii-yitakimi, ari pinkimi-tanajyaari awiroka-payi pinkiwakiita-wakaa-jiityaa. </v>
<v b="JHN" c="13" v="15">Aritaki noñaaka-kimirori naaka tsika ikantai-tziro, irootaki pimayita-najiri awiroka-payi. </v>
<v b="JHN" c="13" v="16">Tira añii pinkatha-tirini ompirataari yanaakotiri ompiratariri impinka-thaitiri. Tira añii aajatzi tyaankaari yanaakotiri otyaankiriri. Omapiro. </v>
<v b="JHN" c="13" v="17">Aririka pinkima-thata-najiro iroka, aririka pantayi-tanajiro, kimosiri-wintaari pinatyii. </v>
<v b="JHN" c="13" v="18">Iroka nonkantimiri, iro kantacha, ti maaroni nonkanta-kotimi. Tima noyotziri naaka ikaratzi noyosii-yitajiri. Ari omonkara-tyaari Sankinarintsi-pirori, ikantaitaki: Yoka akyoota-kinari naaka, iriitaki pithoka-sityaanani. </v>
<v b="JHN" c="13" v="19">Nojiwatatziimiro iroñaaka nokaman-tzimiro, tima aririka omatakyaa, irootaki pinkimisanta-piro-tantyaanari ‘Naakataki’. </v>
<v b="JHN" c="13" v="20">Tzimatsi-rika aapatyii-yaarini notyaankani, naaka yaapatyaaka. Tzimatsi-rika aapatyii-yaanani naaka, iriitaki yaapatyaaka ontyaanka-kinari.” </v>
<v b="JHN" c="13" v="21">Ari ikaratakiro iñaawintakiro iroka-payi, antaro okatsitzimo-siri-tanakiri Jesús. Ikantzi: “Pikarajiitaki awiroka aka tzimatsi aparoni pithoka-sityaanani. Omapiro.” </v>
<v b="JHN" c="13" v="22">Ari yamina-wakaanaka iyomitaani-payi, ti iyoti itzimi iñaawintziri. </v>
<v b="JHN" c="13" v="23">Ikanta itako-pirotani iyomitaani Jesús, oshinta-kiriri isaikaki iwajiita. </v>
<v b="JHN" c="13" v="24">Ikamanta-thatanakiri Simón Pedro, ikantziri: “Pisampitiri itzimi iñaawinta-kotziri.” </v>
<v b="JHN" c="13" v="25">Ari itsitoka-nakari okaakiini Jesús, ikantziri: “¡Pinkatharí! ¿Tsikama itzimika pithoka-sityaamini?” </v>
<v b="JHN" c="13" v="26">Ikantzi Jesús: “Itzimi-rika aawakironi nashitakiri kapichiini yatantaitari, iriitaki.” Yashitaki Jesús kapichiini yatantaitari, ipakiri Judas Nampitsi-wiri, itomi Simón. </v>
<v b="JHN" c="13" v="27">Ikanta iwawakaro Judas yatantaitari. Ari ikaaripiro-siri-takaa-nakiri Kamaari. Ikantziri Jesús: “¡Judas! Pantiro sintziini pikinkisirii-tzitakari.” </v>
<v b="JHN" c="13" v="28">Iro kantacha tikatsi aparoni ikaratzi iwajiita kimatha-tirini Jesús opaita ikantan-tariri. </v>
<v b="JHN" c="13" v="29">Isiyakaan-tatzii ikantatziiri: “Pijati pamananti aimosirinkyaari.” Tima iriitaki Judas owiriri kiriiki. Isiyakaantzi pasini-payi, ikantatziiri: “Pijati pamananti ampayitiriri asinonkai-nkari.” </v>
<v b="JHN" c="13" v="30">Ikanta ithonka-nakiro iwanakaro Judas yatantaitari, jatanaki. Aritaki tsitini-tanaki. </v>
<v b="JHN" c="13" v="31">Aritaki jatanaki Judas, ikantzi Jesús: “Monkara-tapaaka iroñaaka iwajinoka-sitan-tajyaarori iwaniinkaro Itomi Atziri. Ari iñiitairori aajatzi iwaniinkaro Pawa. </v>
<v b="JHN" c="13" v="32">Aririka iñiitajiro iwaniinkaro Pawa, iñiitai-tyaaro aajatzi iwaniinkaro itomi, iriitaki Pawa ñaakantaironi. Iroñaakata-jaantaki iñaakantiro. </v>
<v b="JHN" c="13" v="33">Notomiiti, kapichi-tapaaki nosaiki-moyita-najimi. Oshiki pamina-mina-witajyaana, airo piñaajina. Iro kantacha aritaki nokantzi-takari ashininka-payi Judá-iti, irojatzi napiitzi-tyaamiri nonkantimiro awirokaiti: ‘Airo pimatziro pijatai tsika nosaikai naaka.’ </v>
<v b="JHN" c="13" v="34">Iroka owakirari nokanta-kaantsiri: ‘Ontzimatyii pintakota-wakai-yitajyaa. Nokimita naaka notakoyitami, ari pinkimi-tanajyaari awirokaiti, pintakota-wakai-yitajyaa.’ </v>
<v b="JHN" c="13" v="35">Aririka pintakota-wakaa-najyaa awirokaiti, ari iyoitaimi maaroni awiroka-yitaki noyomitaani.” </v>
<v b="JHN" c="13" v="36">Ikanta Simón Pedro isampita-nakiri Jesús: “¡Pinkatharí! ¿Tsikama pijatika?” Ikantzi Jesús: “Tsika anta nojati naaka, airo okantzi piyaatina iroñaaka, irooma apaata aritaki onkantaki piyaatina.” </v>
<v b="JHN" c="13" v="37">Aikiro isintsi-tatzii Pedro, ikantzi: “¡Pinkatharí! ¿Paitama airo okantanta noyaatimi iroñaaka? ¡Aritaki nosiniwinta-kyaami naaka!” </v>
<v b="JHN" c="13" v="38">Ikantzi Jesús: “¿Omapiroma pisiniwintyaana? Tikira-mintha iñiita waripa, mawasatzi pinkanti: ‘Ti noyotiri Jesús.’ Omapiro.” </v>
<v b="JHN" c="14" v="1">“Airo piwasiri-waijiita. Pawintyaari Pawa, pawintyaana aajatzi naaka. </v>
<v b="JHN" c="14" v="2">Anta iwankoki Asitanari tzimatsi oshiki tsika anampita-pajyaaro. Airomi otzimi, airo nokantzimi nojataji nowitsika-pajimi tsika pinampi-yitapa-jyaaro awirokaiti. </v>
<v b="JHN" c="14" v="3">Aririka nojataji, nowitsika-yitajimi tsika pisaikaji. Impoña nompiya-sitajimi, naakata-jaantaki aanajimini. Pisaika-yitaji tsika-rika nosaika-jaantaji naaka. </v>
<v b="JHN" c="14" v="4">Piyojii-tziro awirokaiti awotsi ijatantaitari tsika nojataji naaka.” </v>
<v b="JHN" c="14" v="5">Iro kantacha ikantanaki Tomás: “Pinkathari, ti noyojiiti tsika pijati. ¿Tsikama nonkantyaa noyotan-tyaarori awotsi?” </v>
<v b="JHN" c="14" v="6">Ikantzi Jesús: “Naakataki Awotsi, Iriipirori, Añaantsi. Apatziro impampitha-wooki-taitina naaka, aritaki yariitai-takyaa isaiki Pawa, Asitairi. </v>
<v b="JHN" c="14" v="7">Ari piyopiro-tajinami naaka, aritaki piyotairimi Asitanari. Ari piyomai-tyjari iroñaaka, tima iriitaki piñakiri.” </v>
<v b="JHN" c="14" v="8">Ikantzi Felipe: “Pinkatharí, intsityaa piñaakainari Asitamiri. Tima tikatsi pasini nonintziri.” </v>
<v b="JHN" c="14" v="9">Ikantziri Jesús: “Felipe, aritaki osamanitaki notsipa-yitakami awiroka-payi, ¿tikirama piyotina? Ikaratzi ñaakinari naaka, iñaakiri Asitanari. ¿Paitama pikantantari: ‘piñaakainari Asitairi’? </v>
<v b="JHN" c="14" v="10">¿Tima pinkimisantina ari nokaratziri Asitanari, ari ikaratana irirori? Okaratzi nokanta-yitziri, tira naaka nintakaa-sityaaroni noñaawintimiro. Iriitaki Asitanari tsipa-siri-tanari, iriitaki antakaa-yitanarori yanta-wairi. </v>
<v b="JHN" c="14" v="11">Pinkimisantina nokantakimi ari nokaratziri Asitanari, ari ikaratana irirori. Okompitzi-motami-rika nokanta-kimiri, pinkimisantinami piñaakina notasonka-wintan-tayitaki. </v>
<v b="JHN" c="14" v="12">Inkarati kimisanta-jinani naaka, ari inkimita-jyaana naaka intasonka-wintan-tayitaji. Aritaki imapiro-tanakiro intasonka-wintanti, anaanakiro okaratzi iñaakoi-takinari naaka, tima irootaintsi nojataji naaka nontsipa-tapajyaari Asitanari. Omapiro. </v>
<v b="JHN" c="14" v="13">Onkarati pinkami-yitajinari awirokaiti pawintaajana, aritaki nokantakimiro. Irootaki ikimosiriwintan-taityaariri Asitanari, iñiitiro-rika okaratzi itasonka-wintan-tayitaki Itomi. </v>
<v b="JHN" c="14" v="14">Onkarati pinkami-yitajinari awirokaiti pawintaajana, aritaki nokantakimiro.” </v>
<v b="JHN" c="14" v="15">“Aririka pintako-tajyaana, aritaki pinkimisantairo nokanta-yitzimiri. </v>
<v b="JHN" c="14" v="16">Aritaki nonkampi-tajiri Asitanari intyaankaimi pasini Ookaka-win-taimini, </v>
<v b="JHN" c="14" v="17">Tasorinkantsi-pirori inatyii, iriitaki tsipata-piinta-jyaamini. Iriima osaawi-satziiti airo itsipatari irirori, tima ti iñiiri, ti iyotiri. Irooma awirokaiti piyojii-tziri, isaikimo-taimi, iriitaki tsipa-siri-tajyaamini. </v>
<v b="JHN" c="14" v="18">Airo pikimitari miritzi yookai-tziri, aritaki nompiyi nontsipa-tajyaami. </v>
<v b="JHN" c="14" v="19">Irootaintsi, airo iñaayitaana osaawi-satziiti. Iro kantacha awirokaiti aritaki piñaayi-tajina, añaanita-tsiri pinkanta-yitajyaa, tima añaanita-tsiri nonatzi naaka. </v>
<v b="JHN" c="14" v="20">Aripaiti piyojiitaji notsipa-siritari Asitanari, aajatzi awirokaiti pitsipa-siritana, ari nokimitari naaka notsipa-siri-tajami awirokaiti. </v>
<v b="JHN" c="14" v="21">Inkarati kimisanta-jinani, iñaakan-tziro iroopirori itakotana. Irootaki intakotan-tajyaariri Asitanari, aajatzi naaka nontako-tajyaari, aritaki noñaaka-yitajyaari.” </v>
<v b="JHN" c="14" v="22">Ikanta Judas (kaari Nampitsi-wiri) isampita-nakiri: “Pinkatharí, ¿Paitama piñaakan-tajyaanari naakaiti, airo piñaaka-yitaari pasini-payi?” </v>
<v b="JHN" c="14" v="23">Yakanaki Jesús: “Ikaratzi itakotanari naaka, ikimisanta-waantitana. Irootaki intakotan-tajyaari Asitanari. Ari nokaratziri Asitanari nontsipa-siri-yitajyaari yokapayi. </v>
<v b="JHN" c="14" v="24">Iriima kaari itakotyaanani, ipiyatha-waanti-takana. Ti naaka yotasiwai-tyaaroni okaratzi nokanta-yitakimiri, Tima asitanari ontyaanka-kinari iriitaki oyotakaa-yitaki-narori. </v>
<v b="JHN" c="14" v="25">Nokaman-tatziimiro iroka-payi ainiro nosaiki-moyitzimi. </v>
<v b="JHN" c="14" v="26">Iriima Tasorinkantsi, Ookakaa-wintimini, intyaankimiri Asitanari impoyii-tyaanani, iriitaki yomitaa-paaki-mironi maaroni, inkinkithasirita-kayimiro okaratzi nokanta-yitakimiri. </v>
<v b="JHN" c="14" v="27">Kamiitha pisaika-yitaji. Iro kantacha ti noñaawinta-tyiiro tsika okanta isaikakaantzi osaawi-satzi-payi. Naaka matzirori pisaikan-tajyaari kamiitha. Airo piwasiri-waitasita, airo pitharowa-siwaita. </v>
<v b="JHN" c="14" v="28">Aritaki pikimayi-takina nokantaki: ‘Irootaatsi nojataji, iro kantacha aritaki nompiya-sitajimi awiroka-payi, ari ankarataji asaikayitaji.’ Ari pintako-piro-tyaanami, airomi piwasiri-waitami nookayi-tanajimira, aritakimi pinkimo-siri-winta-kinami piyotaki nojatatyii Asitanariki, anaatai-kinari natzirita-paintzira. </v>
<v b="JHN" c="14" v="29">Nokaman-tzita-tyaamiro iroñaaka, aririka omayitakyaa, pawintyaana naaka. </v>
<v b="JHN" c="14" v="30">Airo nokinkitha-waita-kayi-taami, tima awotsikitaki Kamaari pinkathari-wintan-tatsiri kipatsiki. Tima ti impinkathari-wintina naaka. </v>
<v b="JHN" c="14" v="31">Iro kantacha ontzimatyii nonkimisantajiri Asitanari, irootaki iyotantyaari atziri-payi notakotari naaka Asitanari, nantziniri okaratzi ikantanari irirori. Pinkatziya-yitanaji. Thami ajataji.” </v>
<v b="JHN" c="15" v="1">Aikiro ikantana-kitziri Jesús iyomitaani-payi: “Naaka kimitarori oponkitzi-pirori pankirintsi. Iriima Asitanari ikimitari pankitzirori. </v>
<v b="JHN" c="15" v="2">Airorika okitho-kitzi nochiwotha, ichikiro asitarori. Irooma kithoki-tatsiri, iwamiitha-chiwo-tziro, ikaankiityaa-kotziro onkithoki-piro-tantyaari. </v>
<v b="JHN" c="15" v="3">Tima kaankiityaa-koyitakimi iroñaaka awirokaiti, okantakaami ñaantsi-payi nokaman-tayita-kimiri. </v>
<v b="JHN" c="15" v="4">Tima ti okithokitzi aparoni ochiwotha pankirintsi chiworyaa-thata-tsiri, ontzimatyii oshookan-tyaaro oponkitzitha. Ari okimitari airorika poisokirotana naaka, airora okantzi pantayi-tajiro kamiithari. </v>
<v b="JHN" c="15" v="5">Naaka kimitakarori oponkitzi pankirintsi, irooma awirokaiti pikimitakaro nochiwotha-payi. Tima inkarati oisokiro-tanari naaka, ari nokimi-tzita-kariri irirori, kimiwaitaka onkithoki-piro-taimi. Airorika pitsipa-siritana naaka, airo pimatziro pantirimi. </v>
<v b="JHN" c="15" v="6">Ikaratzi kaari oisokiro-tyaanani naaka, ari nookayitanajiri. Ari inkimita-jyaaro kamachiwo-thata-tsiri pankirintsi, yaitziro intayiitiro. </v>
<v b="JHN" c="15" v="7">Oisokiro-rika piwayitajina, piriipiro-winta-najiro okaratzi noyomitaa-yitakimiri, aritaki ikantakimiro Asitanari onkarati pinkami-tajiriri. </v>
<v b="JHN" c="15" v="8">Aririka pisiya-kota-kyaaro kithoki-piro-tatsiri pankirintsi, aritaki iyoitajimi awiroka noyomitaani. Irootaki impinka-thaitan-tyaariri Asitanari. </v>
<v b="JHN" c="15" v="9">Oshiki notakoyi-takami awirokaiti, nosiyakari Asitanari itakotana naaka. Panintaa-waita-jyaaro notakoyi-taami. </v>
<v b="JHN" c="15" v="10">Aririka pinkamai-tanajyaaro pinkimisantairo nokanta-yitakiri, ari panintaa-waita-jyaaro nitakotami, nokimitajiro naaka nokimisantziri Asitanari nanintaa-waitaro itakotana. </v>
<v b="JHN" c="15" v="11">Iro nokamantan-tamirori iroka-payi pinkimo-siritan-tajyaari maaroni awirokaiti, nokimitajiro naaka. </v>
<v b="JHN" c="15" v="12">Iroka noñaani nokantzi: Ontzimatyii pintakota-wakai-yitajyaa nokimitajiro naaka nitakoyi-taami awirokaiti. </v>
<v b="JHN" c="15" v="13">Tzimatsi-rika atsipiwintariri inkamawintiri yaapatyaani, iñaakan-tatziiro itako-piro-tanta. </v>
<v b="JHN" c="15" v="14">Naapatyaani piinayitaji awirokaiti, aririka pantayi-tanajiro okaratzi nokantzimiri. </v>
<v b="JHN" c="15" v="15">Ari okarata-paaki nokimita-kaantami ompirataari, tima aparoni ompirataari ti iyotiro okaratzi yantziri ompiratariri. Awiroka naapatyaani-payi iroñaaka, tima nonkaman-tajimiro maaroni ikamanta-kinari Asitanari. </v>
<v b="JHN" c="15" v="16">Ti awirokaiti yosiitinani, naaka oyosiiyi-tajimi awirokaiti. Naakataki ontyaanka-yitakimi tsika-rika-payi, pinkimi-takota-jyaaro pankirintsi kithoki-piro-tatsiri. Irootaki imatantyaamirori Asitanari ompaityaa-rika pinkami-tinari pawintaajana. </v>
<v b="JHN" c="15" v="17">Iroka noñaani nokantzimiri: Ontzimatyii pintakota-wakai-yitajyaa.” </v>
<v b="JHN" c="15" v="18">“Aririka piñaayi-takiro inkisa-niinta-yitanakimi osaawi-satziiti, pinkinkithasiritiro ari ikantai-takina naaka ikisa-niinta-waitai-takina. </v>
<v b="JHN" c="15" v="19">Irojatzimi pisiyakoyityaari osawi-satziiti, aritaki intakoyi-takyaamimi, ikimita-wakaa irirori itakota-wakaa-jiita. Iro kantacha noyosi-yitajimi naaka, irojatzi pikimiyi-witari osaawi-satziiti, irootaki ikisaniintan-tamiri. Osiyawai-takaro iroñaaka kaarimi awiroka osaawi-satziiti. </v>
<v b="JHN" c="15" v="20">Pinkinkithasiritiro nokantzi-takamiri: Tira añii pinkatha-tirini ompirataari yanaakotiri ompiratariri impinka-thaitiri. Ari inkantai-timiri awirokaiti inintaiti iwaitimi, ikimitai-takina naaka. Ikaratzi kimisanta-waanti-takinari naaka, aritaki inkimisanta-yitaimi awirokaiti. </v>
<v b="JHN" c="15" v="21">Irootaki inintai-tantyaari iwaitimi, tima awirokaiti noyomitaani-payi. Tima onkanta-kaantiro aajatzi ti iyotajina Pawa ontyaanka-kinari aka. </v>
<v b="JHN" c="15" v="22">Airo otzimayi-tzimi iyaaripirotani yokaiti, airo nopokimi noyomitaa-yitajiri. Iro kantacha airo okantaji iroñaaka yookakaa-winta-jyaaro iyaari-pironka. </v>
<v b="JHN" c="15" v="23">Ikaratzi kisaniinta-kinari naaka, ikisaniintzi-takari Asitanari. </v>
<v b="JHN" c="15" v="24">Airo otzimimi iyaaripirotani, airo notasonka-wintzi-motzirimi iñaanta-karori kaari iñaapiintaitzi. Okantawitaka iñaayitakiro, aikiro ikisaniinta-tyaana naaka, ikisaniintzi-takari aajatzi Asitanari. </v>
<v b="JHN" c="15" v="25">Iro kantacha, irootaki omonkara-tantyaari sankinarintsi, kantatsiri: Ikisaniinta-siwai-taitakana. </v>
<v b="JHN" c="15" v="26">Iro kantacha aritaki notyaanka-jimiri Tasorinkantsi ‘Ookaka-wintatsiri’ poñaachari tsika isaiki Asitanari. Iriitaki iyosirita-kaimini, irijatzi kinkitha-takota-jinani kamiitha naaka. </v>
<v b="JHN" c="15" v="27">Tima kamiitha pinkinkitha-takoyi-tajina awirokaiti, tima pitsipata-piintakana owakira itantana-karori.” </v>
<v b="JHN" c="16" v="1">“Iro nokanta-yitan-tamirori iroka-payi, airo piwashaantantaro pawintaa-siri-tyaana. </v>
<v b="JHN" c="16" v="2">Tima airo isinitai-tzimi pinkyaa-yitaji tsika yapatota-piintaita. Aritaki iwamaitakimi, iñaajaanti yantatziiniri Pawa kamiithari. </v>
<v b="JHN" c="16" v="3">Irootaki yantantarori, tima ti iyotajiri Asitanari, ti iyotina aajatzi naaka. </v>
<v b="JHN" c="16" v="4">Iro kantacha nokaman-tzita-tyaamiro iroka, tima aririka omayitakyaa apaata, pinkinkithasirityaa aritaki nokaman-tzita-kamiro.” “Tira nonkaman-tzityaamiro owakiraini, tima irojatzi notsipa-yitami. </v>
<v b="JHN" c="16" v="5">Iro kantacha jatakina iroñaaka nontsipa-tapajyaari ontyaanka-kinari. Tikatsi aparoni sampitinani, inkanti: “¿Tsikama pijatajika?” </v>
<v b="JHN" c="16" v="6">Apatziro piwasiri-jiita pikimakina nokaman-takimi. </v>
<v b="JHN" c="16" v="7">Pinkimi nonkaman-timiro iroopirori. Iro kamiitha-tzimo-timini awirokaiti nojataji. Tima airorika nojataji, airo ipoki paitachari ‘Ookakaa-wintatsiri’ intsipa-siri-tajyaami. Irooma aririka nojataji, naaka tyaanka-pajirini. </v>
<v b="JHN" c="16" v="8">Aririka impokapaaki Tasorinkantsi, iriitaki oiñaaronta-paaki-niriri ikinkithasiri-waitari osaawi-satzi, tima inkina-waitashitaka ikinkithasiri-takotziro tsika okantakota kaari-pirori, tsika okantakota kamiitha-siri-taantsi, tsika okantakota mishakowintaantsi. </v>
<v b="JHN" c="16" v="9">Ari iyotakaa-yitajiri kaari-pirori onatzii airorika ikimisantaitana naaka. </v>
<v b="JHN" c="16" v="10">Ari iyotakaa-yitajiri irootaki kamiitha-siri-taantsi, nowamiitha-siri-tantzi naaka, tima aririka nojataji isaiki Asitanari airo iñiitaana. </v>
<v b="JHN" c="16" v="11">Ari iyotakaa-yitajiri tsika okantakota mishakowintaantsi, tima aritaki imishakowintakiri Asitanari pinkathari-wintziriri osaawi-satzi. </v>
<v b="JHN" c="16" v="12">Tzimatsi oshiki nonkantimiri, iro kantacha aritaki anaanakimi okaratzi nokanta-yitakimiri, airo pikimatha-tziro iroñaaka. </v>
<v b="JHN" c="16" v="13">Aririka impokaki Tasorinkantsi, iriitaki yotakaa-paaki-mironi maaroni iroopirori. Airo iñaawai-tasitaro inintayi-tziri irirori, ikamantan-tairo okaratzi ikantziriri Asitariri. Iyotakaa-jimiro onkarati awisatsini apaata. </v>
<v b="JHN" c="16" v="14">Iriitaki kimajinani noñaawaitiro, iwawisayi-maityaamiro awirokaiti, ari iyoitajirori nowaniinkaro. </v>
<v b="JHN" c="16" v="15">Tima okaratzi iyotanitari Asitanari, irojatzi noyotanitari naaka. Irootaki nokantantari: ‘Iriitaki kimajinani noñaawaitiro, iwawisayi-maityaamiro awirokaiti.’ ” </v>
<v b="JHN" c="16" v="16">“Kapichi-tapaaki airo piñaayi-taana, iro kantacha aririka osamani-witakyaa kapichiini aritaki piñaajina. Tima nojatatyii naaka isaikira Asitanari.” </v>
<v b="JHN" c="16" v="17">Ari isampita-wakaanaka iyomitaani, ikantzi: “¿Paitama ikantako-tziri? Ikantayi-takai kapichi-tapaaki airo añaayitairi, iro kantacha aririka osamani-witakyaa kapichiini aritaki añaajiri, tima ijatatyii isaikira Asitariri. </v>
<v b="JHN" c="16" v="18">¿Paitama ikantako-tziri ‘kapichi-tapaaki?’ Ti ankimathatiro paita ikantako-tziri.” </v>
<v b="JHN" c="16" v="19">Ari iyotaki Jesús inintajii-tatzii isampitiri iyomitani-payi, ikantanakiri: “Nokanta-jiitakimi: ‘Kapichi-tapaaki, airo piñaayi-taana, iro osamani-witakyaa kapichiini aritaki piñaajina.’ ¿Irootakima pisampita-wakaa-wintari? </v>
<v b="JHN" c="16" v="20">Pinkimi nonkantimi. Oshikira piraawai-tajyaa, piwasiri-waitajyaa awiroka-payi. Iriima osaawi-satzi-payi oshiki inkimo-siri-jiiti. Omawitakyaa piwasiri-jiityaa awiroka-payi, aritaki piñaajiro apaata pinkimo-siri-yitaji. Omapiro. </v>
<v b="JHN" c="16" v="21">Aririka ontzimaa-nitzimati aparoni kooya, okimaatsi-waita. Iro kantacha aririka intzimaki iinchaaniti, ompyaako-tanakiro okimaatsi-waitaka, oshiki onkimo-siri-wintiri iinchaa-nikiti. </v>
<v b="JHN" c="16" v="22">Ari pikantakari awirokaiti iroñaaka, oshiki piwasiri-waitaka. Iro kantacha aririka nompiya-sitajimi, oshiki pinkimo-siri-tanaji, tikatsi owasiri-takaa-jyaamini. </v>
<v b="JHN" c="16" v="23">Apaata aririka omonkara-tajyaa nokantakiri tikatsi pisampi-tinari naaka. Tima iriitaki Asitanari opayitaji-mironi ompaityaa-rika pinkami-tajiriri, tima pawintajana naaka. </v>
<v b="JHN" c="16" v="24">Pamana-piintziri Asitanari pikowako-tziri opaiyita-rika, pikampi-tasiwai-takari. Irooma iroñaaka aririka pinkowa-kotajiri, pawintaa-jyaana naaka. Aritaki pinkantyaa pinkowakota-piintajiri, aritaki imatakimiro, irootaki pinkimo-siri-pirotan-tajyaari.” </v>
<v b="JHN" c="16" v="25">“Nosiyakaa-winta-tziimiro okaratzi nokinkithata-kayimiri. Iro kantacha irootaintsi omonkara-tajyaa airo nosiyakaa-winta-jimiro, koñaaroini noñaawinta-jimiri Asitairi. </v>
<v b="JHN" c="16" v="26">Apaata awiroka-payi kamitairini Asitanari opaiyita-rika, tima naaka pawintaa-yitaja. Tira naaka kamita-kowinta-jimini awiroka-payi. </v>
<v b="JHN" c="16" v="27">Tima intakoyi-taami Pawa. Irootaki itakotan-taamiri, tima pintako-yitajana naaka, pikimisantakina nopoñaaro naaka isaiki Pawa. </v>
<v b="JHN" c="16" v="28">Nopoñaaka isaiki Asitairi nopokan-takari aka kipatsiki. Iroñaaka nooka-najiro kipatsi nojataji isaiki Asitairi.” </v>
<v b="JHN" c="16" v="29">Ikantajiitzi iyomitaani: “Iroñaaka koñaatanaki pikinkitha-takotziri, ti pisiyakaa-winta-waitiro. </v>
<v b="JHN" c="16" v="30">Noñaakimi iroñaaka piyotziro maaroni, ti onkowa-jaantyaa impaityaa sampitimini, piyotziro ikinkithasiri-taitari. Irootaki nokimisantantari omapiro pipoñaaka isaiki Pawa.” </v>
<v b="JHN" c="16" v="31">Ikantzi Jesús: “¿Kimisanta-yitajimima iroñaaka? </v>
<v b="JHN" c="16" v="32">Irootzi-mataki iroñaaka pisiyayi-tanaki aparo-payi, pinkinayiti tsika-rika, ari pooka-nakina apaniroini. Iro kantacha titzimaita nosaiki apaniro, itsipatana Asitanari. </v>
<v b="JHN" c="16" v="33">Nokaman-tatziimiro iroka-payi piñaantyaarori kamiitha pisaiki pintsipa-tyaana naaka. Aka osaawiki, oshiki pinkimaatsi-waityaari awirokaiti. Iro kantacha, pisintsi-siriyiti. Tima noitsinampaakiro naaka osaawi-sato-payi.” </v>
<v b="JHN" c="17" v="1">Ikaratakiro Jesús ikinkitha-waita-kairi iyomitaani-payi, aminanaki inkitiki, ikantanaki: “Asitanarí, monkarata-paaka piñaakan-tajyaariri atziri-payi iwaniinkaro pitomi, iñaakan-tairo irirori pitomi piwaniinkaro awiroka. </v>
<v b="JHN" c="17" v="2">Awirokataki owakiriri ipinkathari-wintan-takariri maaroni atziri-payi, irootaki yañaayitan-tajyaari ikaratzi pasita-kaakariri. </v>
<v b="JHN" c="17" v="3">Aririka iyotajimi apatziro Pipawa-pirotzi awiroka, aririka iyotajiri pintyaankakiri Saipatzii-totaari Jesús, aritaki yañaayitaji. </v>
<v b="JHN" c="17" v="4">Nomatakiro noñaakan-takiro piwaniinkaro aka kipatsiki, nothotyaakiro pikanta-kinari nantiro. </v>
<v b="JHN" c="17" v="5">Asitanarí, nonintzi nontsipata-jyaami iroñaaka, aritaki ankarati añaayitairo awaniinkaro, akimita pairani tikira-wintha awitsikiro kipatsi. </v>
<v b="JHN" c="17" v="6">Tima piyosiitajiri osaawi-satzi ikaratzi pasita-kaajanari naaka, noyomitaa-yitajiri tsika pipaita awiroka. Awiroka asitzi-takariri pairani, iriitaki pasita-kaajanari naaka. Nomatakiri nokimisanta-kaajiri piñaani. </v>
<v b="JHN" c="17" v="7">Irootaki iyotantari iroñaaka, okaratzi noyota-nitari naaka, awirokataki oyotakaa-yitanarori. </v>
<v b="JHN" c="17" v="8">Tima noyomitaa-yitajiri okaratzi piyota-kayinari, ikimisanta-yitanaji iriroriiti. Ikinkithasiritanaja omapiro nopoñaaro pisaiki awiroka, ikimisanta-yitanaji awirokataki ontyaanka-kinari. </v>
<v b="JHN" c="17" v="9">Irootaki nokamita-kowintan-tariri naaka yokaiti. Kaari nonkamita-kowinti nampita-siwaitarori kipatsiki, apatziro nokamita-kowintziri ikaratzi pasita-kaanari, tima awirokataki asiyitariri. </v>
<v b="JHN" c="17" v="10">Tima inkarati nasitari naaka irijatzi pasitari awiroka. Ikaratzi pasitari awiroka irojatzi nasitari naaka. Iriiyitaki oñaakan-tayitairori nowaniinkaro. </v>
<v b="JHN" c="17" v="11">Airo nosaikanaji aka osaawiki, nojataji nontsipata-pajyaami awiroka, irooma yokapayi aikiro isaikana-kitzii. Asitanarí Tasorintsi, paamaako-wintyaanari, pimatan-tyaari pisintsinka pipakinari naaka pairani, irootaki iwichaa-wakaan-tyaari, akimita-wakaa aroka. </v>
<v b="JHN" c="17" v="12">Tima ainiro notsipa-yitari aka osaawiki, naamaako-wintantari pisintsinka pipakinari. Tikatsi pyaasi-waita-chani. Apatziro inkanta-kaiyaaro ipaitai-tziri ‘Otomi pyaasi-itaantsi,’ iriitaki monkarata-kaiyaaroni ikinkithatai-takiri Sankinarintsi-piroriki. </v>
<v b="JHN" c="17" v="13">Iro kantacha iroñaaka nojataji pisaikinta awiroka. Irootaki nokantan-tayitarori iroka-payi ainiro nosaiki aka osaawiki, irootaki inkimitan-tyaanari inkimo-siri-jiiti kamiitha yokapayi. </v>
<v b="JHN" c="17" v="14">Noyomitaa-yitajiri piñaani, irootaki ikisaniintai-tanta-nakariri, tima ti isiya-najyaari osaawi-satzi-payi. Nokimita naaka ti osaawi-satzi nonatyii. </v>
<v b="JHN" c="17" v="15">Ti nonkowa-kotimi paayitajiri isaikira aka osaawiki, apatziro paamaako-winta-jyaari ikaaripirota-kaitziri = kari. </v>
<v b="JHN" c="17" v="16">Nokimita naaka ti osaawi-satzi nonatyii, aajatzi yokapayi ti isiyana-jyaari osaawi-satziiti. </v>
<v b="JHN" c="17" v="17">Pinkanta-kaiyaaro awiroka pasitan-tajyaariri iroopiroini. Tima iriipirori onatzii piñaa-nitari awiroka. </v>
<v b="JHN" c="17" v="18">Pikimitaakina naaka pintyaankakina nosaiki-moyitiri osaawi-satziiti, ari nonkimitzi-tyaari naaka nontyaanka-yitiri isaikimo-yitiri osawisatziti. </v>
<v b="JHN" c="17" v="19">Okowa-pirotatyaa iroñaaka natsipi-winta-jyaari yokaiti pasita-kaiyaanari naaka. Ari onkantyaa pasitan-tajyaariri awiroka yokapayi. </v>
<v b="JHN" c="17" v="20">Ti apatziro nonkampita-kowintiri yokaiti, nokamita-kowintziri inkarati kimisanta-jinani aririka inkinkithata-kaayitairi yokaiti. </v>
<v b="JHN" c="17" v="21">Namanako-wintziri maaroni yokaiti iwichaa-wakaan-tajyaari, aparoni inkantajyaa iwichaa-najyaami awiroka. Asitanarí, akimita aroka awichaa-wakaa-jiityaa, ari inkimiyita-jyaari irirori iwichaa-wakaa-pirotajyaa, irootaki inkimisantan-tajyaari osaawi-satzi-payi awirokataki ontyaanka-kinari. </v>
<v b="JHN" c="17" v="22">Iroka nowaniinkaro, okaratzi piñaaka-yitakinari awiroka, irojatzi nomatairi naaka noñaaka-yitajiri iriroriiti. Ari iwichaa-wakaa-pirotyaari, akimita-wakaa aroka. </v>
<v b="JHN" c="17" v="23">Tima pintsipa-sirityaana awiroka, ari nonkimi-tzita-jyaari naaka nontsipa-sirita-jyaari iriroriiti, irootaki iwichaa-wakaanta-pirotyaari. Irojatzi inkinkithasiritan-tyaari osaawi-satziiti awirokataki ontyaankakina, antaroiti pitakoyitakari pikimitaakina naaka antaroiti pitakotakana. </v>
<v b="JHN" c="17" v="24">Asitanarí, awirokataki asitakaa-kanariri yokaiti, nonintzi intsipa-yitajyaana tsika nosaikaji naaka, ari iñaayitairori nowaniinkaro. Awirokataki owaniinkata-kaakanari, tima pitakotzi-takana awiroka tikira-mintha owitsikyaa kipatsi. </v>
<v b="JHN" c="17" v="25">Asitanari tampatzika-siriri, ti iyoitimi osaawi-satzi-payi. Iro kantacha noyotzimi naaka, aajatzi ikimitaka yokaiti iyotzi awirokataki ontyaanka-kinari. </v>
<v b="JHN" c="17" v="26">Noyomitaa-yitajiri tsika pipaita awiroka, aikiro nojatakaa-tyiiro noyomitairi, tima nontsipa-sirita-jaari, nontako-yitajaari pikimitaakina naaka pitakotana.” </v>
<v b="JHN" c="18" v="1">Aritaki ithonka-nakiro Jesús yamanaki, sitowanaki itsipata-naari iyomitaani ijatiro intatzikironta Chiinkaariniki. Ari isaikapaaki Jesús aajatzi iyomitaani-payi anta pankirintsi-masiki. </v>
<v b="JHN" c="18" v="2">Iñiiro anta irirori Judas pithoka-sitan-taniri, tima ari isaikaa-piintziri Jesús maaroni iyomitaani anta. </v>
<v b="JHN" c="18" v="3">Ari yariita-paaka Judas itsipata-paakari owayiri-payi aajatzi aamaako-wintan-tatsiri, iriitaki ityaankakiri ijiwari Ompira-tasorintsitaari, aajatzi irasi Nasitantaniri-payi. Yamayitaki ipasa-minto, yamaki aajatzi yoota-minto. </v>
<v b="JHN" c="18" v="4">Iro kantacha Jesús iyotzitaka onkarati awishii-motirini, isitowa-sita-nakiri, isampita-wakiri: “¿Paitama pamina-minatziri?” </v>
<v b="JHN" c="18" v="5">Ikantajiitzi yokaiti: “Namina-minata-tziiri Jesús Kasiyakaa-wini-satzi.” Ari ikantzi Jesús: “Naakataki.” Arira itsipatakari Judas pithoka-sitantaniri ikaratzi pokasita-kiriri Jesús. </v>
<v b="JHN" c="18" v="6">Ikantawa-kirira Jesús: “Naakataki” ipiya-pontho-jiitanaka itaapiiki, tyaajiitanaki. </v>
<v b="JHN" c="18" v="7">Yapiita-nakiro Jesús, ikantziri: “¿Paitama pamina-minatziri?” Ari ikantajiitzi irirori: “Namina-minata-tziiri Jesús Kasiyakaa-wini-satzi.” </v>
<v b="JHN" c="18" v="8">Ari yapiita-nakiri Jesús, ikantziri: “Aritaki nokantakimi naakataki. Naaka-rika pamina-minatzi, pintyaantairi notsipa-yitakari, ijayita-jiita.” </v>
<v b="JHN" c="18" v="9">Ari omonkaratari ikantzi-takari Jesús: “Asitanarí, ikaratzi pasita-kaakanari, airo ipyaakaan-tawaita aparoni.” </v>
<v b="JHN" c="18" v="10">Ikanta Simón Pedro, otzimi-motziri irirori isataa-minto, inoshika-nakiro, itotzitakiri iyimpita-piro-nampi paitachari Malco, impiratani Ompira-tasorintsi-pirori. </v>
<v b="JHN" c="18" v="11">Ikantziri Jesús yoka Pedro: “Piwajiro pisataa-minto. Iriitaki Asitanari sinita-kinari nonkimaatsi-waityaa, ¿airoma okantzi nomonkaratiniri?” </v>
<v b="JHN" c="18" v="12">Ikanta owayiri-payi itsipatakari ijiwari, aajatzi aamaako-wintan-tatsiri ityaantani Judá-iti, yairika-nakiri Jesús, yoosita-nakiri. </v>
<v b="JHN" c="18" v="13">Ari yitapaintaro ikinakaa-nakiri iwankoki Anás. Tima iriiwitaka irikonkiri Caifás. ompira-tasorintsi-pirori. </v>
<v b="JHN" c="18" v="14">Yoka Caifás iriitaki kantakiri pairani Judá-iti: “Irootaki kamiithata-tsini inkama-winta-yitai aparoni atziri.” </v>
<v b="JHN" c="18" v="15">Ikanta Simón Pedro aajatzi pasini oyomitaari, iyaatako-winta-nakiri Jesús. Yoka pasini oyomitaari, iñaapiintani inatzii Ompira-tasorintsi-pirori, irootaki ikyaanta-paakari iyaatako-wintakiri Jesús. </v>
<v b="JHN" c="18" v="16">Ari ikatziya-paaka Pedro intakiroki otantorintsi. Tima yoka pasini oyomitaari iñaapiintani inatzii Ompira-tasorintsi-pirori, ikinkitha-waita-kaakiro aamaako-wintarori asitako-rontsi, ominkyaakiri aajatzi Pedro. </v>
<v b="JHN" c="18" v="17">Okanta aamaako-wintarori asitako-rontsi, isampitakiri Pedro: “¿Tima awiroka iyomitaani atziri?” Akanaki Pedro, ikantzi: “Ti naaka.” </v>
<v b="JHN" c="18" v="18">Tima onkatsinkaityaatzii anta, ari iwaamajiitaki paamari yokapayi ompirataari itsipayitakari aamaako-wintan-tatsiri. Ari ikatziyaka yakitsi-jiita. Ari ikaratzitari aajatzi Pedro, yakitsi-jiita paamariki. </v>
<v b="JHN" c="18" v="19">Ikanta ijiwari Ompira-tasorintsitaari yitanakari Jesús isampita-kowintziniri iyomitaani-payi, opaita iyomitaan-tayitziri. </v>
<v b="JHN" c="18" v="20">Ikantzi Jesús: “Nokinkithatakaa-piintakiri maaroni atziri. Noyomitaanta-piintaki yapatota-piintaita aajatzi anta tasorintsi-pankoki, tsika yapatota-piinta-jiita maaroni Judá-iti. Tityaa nomanakaiyaaro okaratzi nokinkitha-yitziri. </v>
<v b="JHN" c="18" v="21">¿Paitama pisampitan-tanari naaka? Pisampitiri ikaratzi kimakinari. Iriitaki yotzirori nokanta-yitakiriri.” </v>
<v b="JHN" c="18" v="22">Ikanta ikaratakiro Jesús ikinkitha-waitaki, aparoni aamaako-wintan-taniri ipasa-porota-nakiri, ikantziri: “¿Arima pinkantiri pakiri Ompira-tasorintsi-pirori?” </v>
<v b="JHN" c="18" v="23">Ikantzi Jesús: “Tzimatsi-rika kaari-pirori noñaawaitakiri, pinkantinaro tsika otzimi. Irooma kamiitha-rika okaratzi noñaawaitakiri. ¿Paitama pipasa-porotan-tanari?” </v>
<v b="JHN" c="18" v="24">Ikanta Anás ti yoosiryaakotakantiri Jesús, ityaankakiri isaikira Caifás ompira-tasorintsi-pirori. </v>
<v b="JHN" c="18" v="25">Irojatzi ikatziyaka Pedro yakitsi-waita paamariki. Ari isampitai-takiri, ikantai-tziri: “¿Kaarima awiroka iyomitaani yoka atziri?” Imanakonataka Pedro, ikantzi: “Ti naaka.” </v>
<v b="JHN" c="18" v="26">Okanta osamaniitaki isampitairi aajatzi impiratani Ompira-tasorintsi-pirori, iriitaki ishininka-thori itotzitakiri inkaaranki Pedro iyimpita, ikantziri: “¿Kaarima awiroka noñaaki itsipatami anta pankirintsi-masiki?” </v>
<v b="JHN" c="18" v="27">Yapiita-nakiro Pedro imanakota, aripaiti iñaanaki waripa. </v>
<v b="JHN" c="18" v="28">Aritaki kitaititzi-mataki, imisitowai-tanajiri Jesús iwankoki Caifás, yaitanakiri isaiki Pilato ijiwari wirakocha-payi. Ti inkyaajiita-paaki Judá-iti iwankoki Pilato, tima aririka inkyaa-wankotiri ipiyathatakaro Ikantakaan-taitatsiri ipinkakaantaitsiri, airo okantzi yoimoshirinkiro kitaitiri Anankoryaantsi. </v>
<v b="JHN" c="18" v="29">Irootaki isitowan-tapaakari intakiroki Pilato, ikinkitha-waita-kairi, ikantziri: “¿Paitakama yantakiri yoka atziri?” </v>
<v b="JHN" c="18" v="30">Ikantajiitzi: “Airomi ikaaripirotzimi yoka, airotyaa namirimi aka.” </v>
<v b="JHN" c="18" v="31">Ikantzi Pilato: “Paanajiri awiroka-payi, piyotziro ikantakaan-taitzimiri tsika pinkantiri piwasankitairi.” Ikantajiitanaki Judá-iti: “Tima ti pisinitina nowiiri noshininka-payi.” </v>
<v b="JHN" c="18" v="32">Ari omonkaratakari ikantzi-takari Jesús tsika onkantyaa iwamaitiri. </v>
<v b="JHN" c="18" v="33">Ikanta ikyaa-panaatzi Pilato inthompointa iwankoki, ikaimapaakiri Jesús, isampitakiri: “¿Awirokama Iwinkathariti Judá-iti?” </v>
<v b="JHN" c="18" v="34">Ikantzi Jesús: “¿Piyota-sitaroma pisampitanari? Kimitaka tzimatsi kantakimiri tsika nopaita naaka.” </v>
<v b="JHN" c="18" v="35">Ikantzi Pilato: “¿Naakama ishininka Judá-iti? Tima iriitaki pishininka-payi amakimiri itsipatakari ijiwari Ompira-tasorintsitaari. ¿Paitama pantakiri?” </v>
<v b="JHN" c="18" v="36">Ikantzi Jesús: “Ti nompinkathari-wintanti naaka aka osaawiki. Ari onkantyaami, aritaki piñaakimi oshiki nowayiriti inkisako-wintyaana, airo yaakaantana Judá-iti. Iro kantacha ti nompinkathari-wintanti naka aka.” </v>
<v b="JHN" c="18" v="37">Yapiitakiri Pilato isampitziri: “¿Ari, awirokama Pinkathari?” Ikantzi Jesús: “Awirokataki kantain-tsiri. Irootaki notziman-takari, irootaki nopokan-takari aka kipatsiki noñaawintajiro iroopirori. Tima inkarati oisokirotarori iroopirori, ikimisanta-waantitana.” </v>
<v b="JHN" c="18" v="38">Ikantzi Pilato: “Irojatzi-machiini, iroopirori.” Ikantanakiri, sitowanaki ipiyojiitaka Judá-iti, ikantapajiri: “Ti noñiiro inkinakaa-sityaari yoka atziri. </v>
<v b="JHN" c="18" v="39">Poimosirinka-piintziro Anankoryaantsi, pamijiitaro nomisitowi aparoni yaakaan-taitziri. ¿Nomisitowa-kaanta-jirima ipaitai-tziri ‘Piwinkathariti?’ ” </v>
<v b="JHN" c="18" v="40">Ari ikaimajiitanaki maaroni, ikantajiitzi: “¡Airo pimisitowiri yoka! ¡Iriitaki pimisitowi Barrabás!” Tima yoka Barrabás, kosintzi inatzii. </v>
<v b="JHN" c="19" v="1">Ikanta Pilato ipasata-kaanta-nakiri Jesús. </v>
<v b="JHN" c="19" v="2">Iriima iwayiriti-payi wirakocha yampitataki kitoochii ikimita-kaantakiro amathairintsi, irootaki yamathaitan-takariri Jesús. Ipoñaa ikithaatan-takari kityonka-mankita-tsiri kithaarintsi. </v>
<v b="JHN" c="19" v="3">Ipiyotzi-winta-paakari, isironta-minta-waitari ikantajiitziri: “¡Yoka Iwinkathariti Judá-iti!” Ipasa-poro-tzimaitari. </v>
<v b="JHN" c="19" v="4">Ari yapiitakiro isitowapaji Pilato, ikantapajiri Judá-iti: “Paminiri, yoka nomisitowakiri, ti noñaajiro inkinakaa-sityaari yoka.” </v>
<v b="JHN" c="19" v="5">Ari isitowa-kaapaakiro Jesús yamathaita-kayi-takari kitoochii, ikithaatai-takiri kityonkamankita-tsiri kithaarintsi. Ikantzi Pilato: “¡Yoka atziri!” </v>
<v b="JHN" c="19" v="6">Ikanta iñaawakiri ijiwari Impira-tasorintsitaari, aajatzi aamaako-wintarori tasorintsi-panko, ikaimajiitanaki, ikantzi: “¡Pimpaika-kota-kaantiri! Pimpaika-kota-kaantiri!” Ikantzi Pilato: “Yoka, paanakiri awirokaiti Pimpaikaa-kotiri, tima naaka ti noñii ompaita inkinakaa-sityaari yoka. </v>
<v b="JHN" c="19" v="7">Ikantajiitzi Judá-iti: “Tzimatsi ikantakaan-taitakiri pairani ikantaitzi, ontzimatyii iwamaitiri yoka, tima inkimita-kaanta-siwai-tyaa Itomi Pawa.’ ” </v>
<v b="JHN" c="19" v="8">Ikimawaki okaratzi ikantaitatakiri, Pilato antaro itharowanaki. </v>
<v b="JHN" c="19" v="9">Aajatzi ikyaanaji iwinkathari-pankotiki, ikaimakaan-takiri Jesús, isampitakiri, ikantziri: “¿Tsikama pipoñaa-pirotaka awiroka?” Iro kantacha Jesús ti yakiri. </v>
<v b="JHN" c="19" v="10">Ikantzi Pilato: “¿Airoma pakana? ¿Tima piyoti pinkathari-pirori nonatzii naaka, aritaki onkantaki nopaikaa-kota-kaantimi, ari onkantaki aajatzi nomishitowa-kaantajimi?” </v>
<v b="JHN" c="19" v="11">Akanaki Jesús, ikantzi: “Airo ikowa-kayi-miromi Jinoki-satzi, airotyaa pipinkathari-piro-wintanami. Irootaki imapirotan-takari ikaaripirotaki yoka amakinari aka, tima anaanakiro okaratzi pikaaripirotzi awiroka.” </v>
<v b="JHN" c="19" v="12">Aripaiti yamina-mina-witanaka Pilato imisitowa-kaanta-jirimi Jesús, iro kantacha aikiro ikaimajiitatzii Judá-iti ikantajiitzi: “¡Aririka papakaajiri yoka, tira paapatyii-yaari pinkathari-pirori César! ¡Tima inkarati kimitakaan-tawaita-chari pinkathari inatzii, ikisaniinta-tziiri César!” </v>
<v b="JHN" c="19" v="13">Ikanta ikimaki Pilato, yamakaan-tairi Jesús intakiroki, imisaikai-takiri yaminakoita-piintziri yakowintaari, ipaitai-tziro “Mapipankaa,” iñaaniki Heber-iiti ipaitai-tziro “Gabata.” </v>
<v b="JHN" c="19" v="14">Irootaki kitaitiri iwitsika-wintai-tantarori Anankoryaantsi yoimoshirinkaitiro, aritaki tampatzikataki ooryaatsiri. Ikantziri Pilato yokaiti Judá-iti: “¡Yoka Piwinkathariti!” </v>
<v b="JHN" c="19" v="15">Iro kantacha kaimajiitanaki Judá-iti, ikantzi: “¡Piwamairi! ¡Piwamairi! ¡Pimpaikaa-kota-kaantiri!” Ari ikantzi Pilato: “¿Kantatsima nompaikaa-kota-kaantiri piwinkathariti?” Ikantzi ijiwari Ompira-tasorintsitaari: “¡Apatziro César nowinkathari-titari, tikatsi pasini!” </v>
<v b="JHN" c="19" v="16">Ikanta Pilato, yoipyaajiri Jesús yaanajiri Judá-iti impaikaa-kotiri. Ari yaanajiri. </v>
<v b="JHN" c="19" v="17">Iriitaki anatana-kirori Jesús incha-kota impaikaa-kotan-tyaari, jataki ipaitai-tziro “Atzirii-toni,” irojatzi ipaitai-tziri iñaaniki Heber-iiti “Gólgota.” </v>
<v b="JHN" c="19" v="18">Ari impaikaakoi-takiri Jesús anta, itsipatai-takiri apiti pasini atziri, aparoni iwatzika-koitaki irako-piroki, pasini iwatzika-koitakiri yampatiki. </v>
<v b="JHN" c="19" v="19">intzirika-kaantaki Pilato impaikaakoi-takirira Jesús aparoni sankinarintsi, kantatsiri: “JESÚS KASIYAKAA-WINI-SATZI, IWINKATHARITI JUDÁ-ITI.” </v>
<v b="JHN" c="19" v="20">Oshiki Judá-iti ñaanata-kirori iroka sankinarintsi, tima ti intaina-piroti nampitsi tsika impaikaakoi-takiri Jesús. Tima isankinai-takiro iroka iñaaniki Heber-iiti, iñaaniki griego, aajatzi iñaaniki wirakocha. </v>
<v b="JHN" c="19" v="21">Irootaki ipokantakari ijiwari Impira-tasorintsitaari ikantakiri Pilato: “Airo pisankinatziro: ‘Iwinkathariti Judá-iti.’ Onkanta-tyiimi: ‘Kimitakaan-tawaita-chari iwinkathariti Judá-iti.’ ” </v>
<v b="JHN" c="19" v="22">Ari ikantzi Pilato: “Okaratzi nosankinatakiri, asi owatyiiro osankinataka.” </v>
<v b="JHN" c="19" v="23">Ikanta imatakiro iwayiriti-payi wirakocha impaika-kotakiri Jesús, yayitanakiri iwiwiryaakoro, isaraakiro okaratzi 4 okota, ipawakai-yitakaro aparoni-payi. Ipoñaa yayitakiri iithaari, ti owawikota-tyaa iroori, aparoni okanta intyii-tziro irojatzi opatzi-kaaki. </v>
<v b="JHN" c="19" v="24">Ikanta-wakaa-jiita owayiri-payi: “Airo amankaryaa-waitziro iithaari, apatziro añaariwintyaaro, ari añiiro ipaita ayironi.” Ari omonkaratari Sankinarintsi-pirori, kantatsiri: Ipawakaakaro nomanthaki. Iñaariwintakaro noithaari. Irootaki yantajiitakiri owayiri-payi. </v>
<v b="JHN" c="19" v="25">Tima ari osaikitakari iriniro Jesús tsika ipaikaakoi-takiri otsipatakaro iririnto, María iina Cleofas, aajatzi María Pankothanthaari-sato. </v>
<v b="JHN" c="19" v="26">Ikanta iñaakiro iriniro Jesús okatziyaka anta otsipatakari iyomitaani itako-pirotari, ikantziro: “Kooyá, iriitaki pintomin-tajyaari yoka.” </v>
<v b="JHN" c="19" v="27">Ikantanakiri iyomitaani: “Irootaki piniron-tajyaari iroka.” Ari itanakaro María osaika-pankotziri yoka iyomitaani. </v>
<v b="JHN" c="19" v="28">Tima iyotaki Jesús imonkaratakiro okaratzi ikantakiriri Pawa, ikantanaki: “¡Nomiriwí!” Ari omonkaratari ikinkithata-koita-kiriri Sankinarintsi-piroriki. </v>
<v b="JHN" c="19" v="29">Ari osaika-kotakiri kipishaari anta kowitziki. Yaitaki incha-tiwa, yankowiitaitaki atsimiyaatironi kipishaari, iwaanka-koita-kiniri ipaantiki Jesús. </v>
<v b="JHN" c="19" v="30">Yatsimiya-witawakaro Jesús kipishaari, ikantanaki: “Mataka maaroni.” Ari yoiyotanaka, jatasirin-katanaki. </v>
<v b="JHN" c="19" v="31">Tima irootaki kitaitiri iwitsika-wintaitaro kitaitiri imakoryaan-taitari. Ti inintajiiti ijiwari Judá-iti inkatziya-koti impaikakoi-tziri kitaitiriki imakoryaan-taitari, tima iroka kitaitiri irootaki ipinkatha-pirotziri iriroriiti. Irootaki ikantan-takariri Pilato inkaraa-porita-kaantiri paika-kotaari inkaman-tyaari sintziini, iwatzikaryaa-kota-jiriita. </v>
<v b="JHN" c="19" v="32">Ikanta ijajiitanaki owayiri-payi, ikaraa-porita-paakiri aparoni ikaratakiri Jesús ipaikakoi-tziri, ipoñaa imatakiri pasini. </v>
<v b="JHN" c="19" v="33">Ari inintzi imatirimi Jesús, Iñaatzii aritaki kamaki. Irootaki kaari ikaraa-poritan-taitari irirori. </v>
<v b="JHN" c="19" v="34">Iro kantacha aparoni owayiri isataa-mirikitan-takari isataa-minto yoka Jesús, ari oyowanakiri iriraani okonowakaro nijaa. </v>
<v b="JHN" c="19" v="35">Yoka kinkithatzirori iroka, iriitaki ñaajaanta-kirori. Omapirotatyaa ikamantzimiri irootaki pinkimisantan-tyaari awirokaiti. </v>
<v b="JHN" c="19" v="36">Irootaki omatanta-yitakari iroka-payi omonkaratan-tyaari Sankinarintsi-pirori, ikantaitaki: Airo ikaraawaitai-tziniri aparoni itonki irirori. </v>
<v b="JHN" c="19" v="37">Ikantzi-taitaka aajatzi Sankinarintsi-pirori: Ari yaminakoi-takiri isataa-mirikitaitiri. </v>
<v b="JHN" c="19" v="38">Ikanta José, Tonkaironiitoni-satzi, ikampitajiri Pilato, ikantziri: “Pisinitinari naanajiri Jesús.” Yoka José irijatzi kimisanta-kiriri Jesús, imananikiini ikimisantzi tima itharowan-tatyaari Judá-iti. Ari isinita-kiniri Pilato. Jataki José, yaanajiri. </v>
<v b="JHN" c="19" v="39">Ari ipokapaakiri aajatzi Nicodemo jatasita-kiriri pairani Jesús tsitiniri, yamakota-paaki kipishaari ikonowai-tziro kasankaari, oshiki otinanka iroka. </v>
<v b="JHN" c="19" v="40">Ikanta yoka José aajatzi Nicodemo yaanajiro iwatha Jesús, iponatan-takari manthakintsi yashitan-takaro kasankaari. Tima irootaki yamijiitari Judá-iti ikitata-piintziri kaminkari-payi. </v>
<v b="JHN" c="19" v="41">Tima anta tsika ipaikaakoi-takiri Jesús, ari otzimiri pankirintsi-masi, ari otzimiri owakirari omorona tsika inkitaitiri kaminkari, tikira inkitatan-tyaaro kamatsiri. </v>
<v b="JHN" c="19" v="42">Ari iwaitakiriri Jesús, tima okaakiini osaiki iroka omorona. Irootaintsi ariityaa kitaitiri imakoryaanta-piintatari Judá-iti. </v>
<v b="JHN" c="20" v="1">Okanta awisanaki kitaitiri imakoryaan-taitari, ananinkanaka María Pankothanthaari-sato ojati omoro-naki tsika iwakoitakiri Jesús. Oñaapaa-tziiro osirinkaaka mapi yasitan-tawitai-takarori omorona. </v>
<v b="JHN" c="20" v="2">Piyanaka oñiiri Simón Pedro aajatzi pasini oyomitaari itako-pirotani Jesús, osiya-pirota-nakityaa, okantapaakiri: “¡Yaitakiri Awinkathariti, ti ayoti tsika-rika iwaitajiri!” </v>
<v b="JHN" c="20" v="3">Ikanta Simón Pedro aajatzi pasini oyomitaari, jaitijiitanaki kitataariki. </v>
<v b="JHN" c="20" v="4">Isiya-piro-witana-kityaa ijajiitanaki. Iro kantacha isiya-pirota-nakityaa pasini oyomitaari, iriitaki itapaakaro yariitaka kitataariki. </v>
<v b="JHN" c="20" v="5">Yaminapi-witapaaka omoro-naki, iñaapaa-tziiro onaryaa-maitaka iponawita-jitan-takariri, iro kantacha ti inkyaapaaki inthompointa. </v>
<v b="JHN" c="20" v="6">Irojatzi yariitan-tapaakari irirori Simón Pedro, ikyaapaaki inthompointa, iñaapaa-kitziiro irirori onaryaa-maitaka iponawita-jitan-takariri. </v>
<v b="JHN" c="20" v="7">Iñiitapaakaro aajatzi manthakintsi yankowitan-tawitai-takariri iitoki, onasita iwaitanajiro ti ontsipatyaaro iponawitai-tanta-kariri, kamiitha itzipyai-tanajiro. </v>
<v b="JHN" c="20" v="8">Ari ityaapaaki pasini oyomitaari itapaakarori yariitaka kitataariki. Iñaapaakiro irirori okaratzi kantain-chari, ari ikimisanta-pirota-nakiri. </v>
<v b="JHN" c="20" v="9">Tima tikira ikimatha-wityaro okantziri Sankinarintsi-pirori, aritaki yañaaji Jesús. </v>
<v b="JHN" c="20" v="10">Ipoñaa ipiyayitaja iwankoki yoka apiti oyomitaari. </v>
<v b="JHN" c="20" v="11">Ari osaiki María ikyaa-piintai-tzira kitataari iraawaita. Okanta iraawaitaka, amini inthompointa omoro-naki, </v>
<v b="JHN" c="20" v="12">oñaatzii apiti maninkari kitamaaro-ki iithaari, isaikajiitaki tsika inaryaa-witai-takari Jesús. Aparoni isaikaki iitowitai-takari, pasini isaikaki tsika iitziwitai-takari. </v>
<v b="JHN" c="20" v="13">Isampita-nakiro maninkari-payi, ikantziro: “kooyá, ¿paitama piraantari?” Okantzi iroori: “Niraa-kota-tyaari Nowinkathariti, tzimatsi aakiriri, ti noyoti tsika iwakiri.” </v>
<v b="JHN" c="20" v="14">Iro okantaki-tzii, ari opithokanaka, oñaatziiri Jesús, iro kantacha ti oyotawajiri iriitaki. </v>
<v b="JHN" c="20" v="15">Ari isampitziro ikantziro: “¿Paitama piraantari kooyá? ¿Paitama pamina-minatziri?” Osiyakaantzi iroori iriitaki ñaanatzirori aamaako-wintarori pankirintsi-masi, okantanakiri: “Jiwarí, awiroka-rika aakiri, pinkamantina tsika piwakiri, nonintzi nojati naminajiri.” </v>
<v b="JHN" c="20" v="16">Ikantziro Jesús: “¡María!” Ari aminanakiri iroori, okantzi: “¡Raboní!” (iro ikantai-tziri iñaaniki Heber-iiti “Yomitaaniri.”) </v>
<v b="JHN" c="20" v="17">Ikantzi Jesús: “Airo pairikana, tima tikira nojatajiita nontsipata-pajyaari Asitanari. Iro kantacha pijati pinkamantiri iyikiiti, irootaatsi nojatai nontsipata-pajyaari Asitanari, irijatzi Asi-tamiri awirokaiti. Iri Nowawanitari naaka, irijatzi Piwawanitzitari awirokaiti.” </v>
<v b="JHN" c="20" v="18">Okanta ojatanaki María Pankothanthaari-sato, okamanta-paakiri maaroni oyomitaari oñaajiri Awinkathariti, okamanta-paakiri aajatzi okaratzi ikantakirori. </v>
<v b="JHN" c="20" v="19">Okanta otsitinitanaki awisanaki kitaitiri imakoryaan-taitari, apatojiitaka yomitaari-payi. Okantakaaro itharowan-tajiitari ijiwariti Judá-iti, asitako-jiitaka sintsiini. Kyaapaaki irirori Jesús, katziya-paaka ipiyojiitaka, iwithata-paari ikantapajiri: “¡Pisaika-yitaji kamiitha!” </v>
<v b="JHN" c="20" v="20">Ikanta iwithata-pajari, iñaakapaakiri irako, aajatzi imiriki. Ikimo-siri-yijiitanaki yokaiti iñaawajiri Awinkathariti. </v>
<v b="JHN" c="20" v="21">Ari yapiita-nakiro Jesús iwithatari, ikantziri: “¡Pisaika-yitaji kamiitha! Ikimitaakina Asitanari naaka ityaantakina aka, ari nonkimi-tzityaamiri awiroka-payi nontyaanka-yitimi.” </v>
<v b="JHN" c="20" v="22">Ipoñaa itasonkakiri yomitaari-payi, ikantziri: “Isaika-siritan-tajyaami Tasorinkantsi. </v>
<v b="JHN" c="20" v="23">Tzimatsi-rika pimpyaako-yitajiri awiroka aka, aritaki impyaakoi-tairi anta. Iriima kaari pipyaakotzi awiroka aka, airo ipyaakoi-tajiri aajatzi anta.” </v>
<v b="JHN" c="20" v="24">Ikanta Tomás ikarata-piintziri 12 oyomitaari, ipaitai-tziri aajatzi “Tsipari,” ti isaiki irirori yariitan-tapaari Jesús. </v>
<v b="JHN" c="20" v="25">Ikanta yariitaaro irirori Tomás, ikamanta-wajiri pasini-payi oyomitaari, ikantziri: “Noñaajiri Awinkathariti.” Iro kantacha ikantzi Tomás: “Airorika noñiiri naaka tsika isataa-wakotai-takiri, airorika nokyaanta-wakotari, airorika nokyaanta-mirikitari aajatzi, airo nokimisantzi.” </v>
<v b="JHN" c="20" v="26">Okanta apaata awisanaki 8 kitaitiri, yapiitajiro yomitaari-payi yapatojiita. Ari isaikitakari irirori Tomás. Yasijiitakiro sintsiini asitako-rontsi, iro kantacha kyaapaaki Jesús, katziya-paaka ipiyojiitaka, iwithata-paari ikantapajiri: “¡Pisaika-yitaji kamiitha!” </v>
<v b="JHN" c="20" v="27">Ipoñaa ikantziri Tomás: “Iroka nako, pinkyaanta-wakotyaana, pinkyaanta-mirikityaana aajatzi. Kaari ikiso-siritaitzi, ¡Pinkimisanti!” </v>
<v b="JHN" c="20" v="28">Ari ikaimanaki Tomás, ikantanaki: “¡Nowinkatharití, Nowawaní!” </v>
<v b="JHN" c="20" v="29">Ikantzi Jesús: “Iro pikimisantanta-matsita-nakari piñaawaana. ¡Kimosiri inkantajyaa inkarati kimisantaa-tsini kaari ñaajatinani!” </v>
<v b="JHN" c="20" v="30">Tima oshiki iñaapiintakiro yomitaari-payi yapii-yapiitakiro Jesús itasonka-wintantaki, titzimaita osankinata-koyityaa aka. </v>
<v b="JHN" c="20" v="31">Iro kantacha isankinai-takiro iroka-payi pinkimisantan-tajyaari, tima yoka Jesús iriitaki Saipatzii-totaari, Itomi Pawa. Aririka pawintaa-piinta-jyaari irirori pinkimisanta-najiri, aritaki yañaanita-kaayitajimi. </v>
<v b="JHN" c="21" v="1">Okanta okarata-paaki iroka-payi, yapiitakiro Jesús iñaakari iyomitaani, inkaari-thapyaaki ipaitai-tziri Tiberias. Iroka okantaka. </v>
<v b="JHN" c="21" v="2">Ari ikarajiitzi isaiki oyomitaari Simón Pedro, Tomás, ipaitai-tziri aajatzi “Tsipari,” Natanael, poñaachari Mawosi-winiki anta Tapowiniki, itomi-payi Zebedeo, aajatzi apiti pasini oyomitaari. </v>
<v b="JHN" c="21" v="3">Ikantzi Simón Pedro: “Nojatatyii nosimaatyaa.” Ikantajiitzi pasini oyomitaari: “Ari ankaratanaki.” Jaitijiitanaki, otijiita-paaka pitotsiki. Iro kantacha, tikatsi-machii yayi isimaa-wijiitaka tsitiniriki. </v>
<v b="JHN" c="21" v="4">Okanta okitaititzi-mataki, katziya-paaka Jesús oparaitiki inkaari. Iro kantacha ti iyotawajiri iyomitaani-payi iriitaki. </v>
<v b="JHN" c="21" v="5">Ikaima-kota-pajiri, ikantziri: “¡Mainari-payí! ¿Paajiitaki?” ikantajiitzi irirori: “¡Tiraawí!” </v>
<v b="JHN" c="21" v="6">Ikantzi Jesús: “Piwiinkiro pakopiroriki piithari-minto, aritaki paaki.” Iwiinkakiro ikantai-takiriri. Tima yaaki oshiki sima, ti yaawyaajiri inosika-kotairi iithari-mintoki. </v>
<v b="JHN" c="21" v="7">Ikanta oyomitaari itako-pirotani Jesús, ikantanakiri Pedro: “¡Iriitaki Awinkathariti jiirinta!” Ikanta ikimawaki Simón Pedro, ikithaatanaka, mitaanaka inkaariki. </v>
<v b="JHN" c="21" v="8">Iriima pasini yomitaari-payi pitotsiki ikinako-yitanaji inosikaata-kotajiri isimani, irojatzi yaata-kotan-tapaari oparaitiki. Tima isaika-kota-kitzii niyankyaa-kiini. </v>
<v b="JHN" c="21" v="9">Ikanta yayiijiitapaji, iñaapaatzii yoisaitaki paamari, ari itasitakari sima, yatantaitari. </v>
<v b="JHN" c="21" v="10">Ikantzi Jesús: “Pamaki sima owakira paakiri.” </v>
<v b="JHN" c="21" v="11">Ititapaja Simón Pedro pitotsiki, yoosiryaa-kotakiri isimani, inosika-kotakiri irojatzi oparaitiki. Antari-payi ikantayitaka sima, ikaratzi 153. Titzimaita ontzimpishi iithari-minto. </v>
<v b="JHN" c="21" v="12">Ari ikantzi Jesús: “Thami ayaa.” Tima tikatsi aparoni oyomitaari sampitirini tsika-rika ipaita, tima iyopirota-wajiri iriitaki Iwinkathariti. </v>
<v b="JHN" c="21" v="13">Ari ipokapaaki irirori Jesús, yaakiro yatantaitari, ipayitakiri aparoni-payi, ari ikimitaakiri sima. </v>
<v b="JHN" c="21" v="14">Irootaki mawatatsiri iñaakari Jesús iyomitaani-payi yañaajira irirori. </v>
<v b="JHN" c="21" v="15">Ikanta ikaratakiro iwajiita-manaja, isampita-nakiri Jesús yoka Simón Pedro, ikantziri: “Simón, itomi Jonás, ¿Pitako-pirotanama awiroka?” Ikantzi Pedro: “Piyotzi awiroka Pinkathari, nonintakimi.” Ikantzi Jesús: “Aririka okanta paamaako-wintyaanari nokimita-kaantaari nopira.” </v>
<v b="JHN" c="21" v="16">Yapiitakiri isampitziri: “Simón, itomi Jonás, ¿notakotami?” Ikantzi Pedro: “Piyotzi awiroka pitakotama.” Ikantzi Jesús: “Aririka okanta paamaako-winta-jyaanari nokimita-kaantaari nopira.” </v>
<v b="JHN" c="21" v="17">Iro mawatatsiri isampitziri, ikantziri: “Simón, itomi Jonás, ¿pitakopirota-nama?” Ari iwasiritanaka Pedro, tima mawa yapiitakiri isampitziri, ikantzi: “Pinkatharí, awirokataki yotzirori maaroni, piyotzi awiroka nonintzimi-rika.” Ikantzi Jesús: “Aririka okanta paamaako-winta-jyaanari nokimita-kaantaari nopira. </v>
<v b="JHN" c="21" v="18">Tima ainiro pawankari-pirowita, pikithaata-piinta, pijayitzi tsika pininta-kaaro. Iro kantacha aririka pantari-konata-paaki, apatziro piwaanka-wakotajyaa, pasini kithaata-jimini, yaayitajimi tsika ti pinintziro pijatimi. Omapiro.” </v>
<v b="JHN" c="21" v="19">Ikantan-takarori Jesús iroka, inintatzii inkimatha-yiitiro tsika inkantyaa inkamaji apaata Pedro impinkathatairira Pawa. Ari ikantziri Jesús yoka Pedro: “¡Piyaatina!” </v>
<v b="JHN" c="21" v="20">Ikanta ipithokanaka Pedro, iñaatziiri iyaatakiri oyomitaari itako-pirotani Jesús, otsitoka-kariri Jesús iwiraanta-naaro iwajiita, osampita-kiririranki, ikantziri: “¿Pinkatharí, itzimikama pithoka-sityaamini?” </v>
<v b="JHN" c="21" v="21">Ikanta iñaawakiri Pedro yoka ampoita-paintsiri, isampita-nakiri Jesús: “Pinkatharí, ¿paitama awishi-motirini yoka?” </v>
<v b="JHN" c="21" v="22">Ikantzi Jesús: “Arimi nonintimi ari onkantaki yañaimi yoka, irojatzi nompiyan-tajyaari apaata, ¿titzimaita onkowa-jaantyaa piyotiro iroka? Piyaatina awiroka.” </v>
<v b="JHN" c="21" v="23">Okanta apaata ithonka oiwaraa-kotanaka iroka ikantakiri Jesús, ikimayitakiro maaroni iyikiiti, isiyakaantzi airo ikamitaja yoka oyomitaari. Iro kantacha ti inkanti: “Ari nonintzi.” ikantatzii: “Arimi nonintimi, aritaki onkantaki yañaimi yoka, irojatzi nompiyan-tajyaari apaata, ¿titzimaita oninta-jaantyaa piyotiro iroka?” </v>
<v b="JHN" c="21" v="24">Naakataki ñaawinta-kotain-chari nokantaki “yoka oyomitaari,” tima naaka osankinata-kirori iroka sankinarintsi. Irootaki ayopirotan-taari omapirotatyaa iroka. </v>
<v b="JHN" c="21" v="25">Ti nonkinkithata-kotiro maaroni yantayitakiri Jesús, tima oshiki okaratzi. Arimi osankinata-koyityaami maaroni, kimitaka arimi anaanakiro maaroni kipatsi ompiyotyaa sankinarintsi-payi. Ari onkantyaari.</v>
<v b="ACT" c="1" v="1">Teófilo, pairani notyaanka-kimiro nitakari nosankinari, ari nokinkithata-kayimiro okaratzi yantayi-takiri Jesús, nokaman-takimiro okaratzi yitanakari iyomitaan-tziri, </v>
<v b="ACT" c="1" v="2">irojatzi iwajinokan-taari inkitiki. Tima tikira iwajinoka-jyaata, iyosiitaki Tyaantaariiti, ikantakaakaro Tasorinkantsi, iyotakaakiri yantayitiri. </v>
<v b="ACT" c="1" v="3">Ikanta ikamawitaka Jesús, iñiitawajiri koñaaroini, ari iyojiitzi iyomitaani añaaji. Okaratzi 40 kitaitiri iñaaka-panaatari iyomitaani-payi, iyomitaa-panaa-tziri tsika ikanta ipinkathari-wintantaji Pawa. </v>
<v b="ACT" c="1" v="4">Pairani ainiro itsipayitari Tyaantaariiti, ikamantzi-takari irojatzi isaikayi-tawaki Aapatyaawiniki, ikantakiri: “Ari piyaawinta-wakyaari ikasiya-kaakimiri Asitanari, nokinkitha-takotzi-takamiri. </v>
<v b="ACT" c="1" v="5">Tima omapiro Juan ikiwaa-tantaro nijaa, iro kantacha airo osamanitzi piñaayi-tantyaariri Tasorinkantsi isaika-siri-tantyaami osiyawai-tyaaromi inkiwaa-tantai-tyaamiromi.” </v>
<v b="ACT" c="1" v="6">Ikanta pairani yapatojiita ikaratzi tsipata-kariri Jesús, isampitakiri, ikantziri: “Pinkatharí, ¿Irootaintsima pookakoo-wintairi noshininka-payi Israel-iiti?” </v>
<v b="ACT" c="1" v="7">Ari yakanakiri Jesús, ikantziri: “Ti oninta-jaantyaa piyotiro awiroka-payi tsika-paiti, apaniro iyotzi Asitanari tsika-paiti-rika, iriitaki otzimimotziri isintsinka imatantyaarori. </v>
<v b="ACT" c="1" v="8">Iro kantacha aririka impokaki Tasorinkantsi isaika-siri-yitan-tyaami awirokaiti, iriitaki aawyaa-sirita-kayimini, aritaki pinkinkitha-takotajina Aapatyaawiniki, maaroni iipatsitiki Judá-iti aajatzi Ositikii-toniki, pijayitaki intaina tsika owiraayita kipatsi.” </v>
<v b="ACT" c="1" v="9">Ikanta ithonka-kiro Jesús iyomitaa-najiri iyomitaani, iñaatziiri iwajinokai-tairi, irojatzi ipyaanta-paakari minkoriki. Tira iñaanairi. </v>
<v b="ACT" c="1" v="10">Yamina-minthaitzi iyomitaani tsika ikanta Jesús iwajinoka inkitikinta, apiti atziri katziyi-motapaakari okitamaarokitaki iithaari. </v>
<v b="ACT" c="1" v="11">Ikantapaakiri: “Tapowini-satzi, ¿Paitama paminawinthajiitsiri inkitiki? Piñaakiri tsika ikanta Jesús iwajinokaja ijatai, ari inkanta-jaanta-pajyaa apaata aririka impiyai.” </v>
<v b="ACT" c="1" v="12">Ikanta ipiyayitaja oyomitaari Aapatyaawiniki ipoñaajaro Yiinkakii-toniki, ti intaina-piroti, osinitaan-tsitzi yaniitaiti kitaitiri imakoryaan-taitari. </v>
<v b="ACT" c="1" v="13">Ikanta yariijiitaja nampitsiki, atiijii-tapaji jinokinta pankotsi tsika imaapiinta-jiitzi. Yoka ikarajiitzi: Pedro, Jacobo, Juan, Andrés, Felipe, Tomás, Bartolomé, Mateo, Jacobo itomi Alfeo, Simón ipaitai-tziri “Kisakotaniri,” aajatzi Judas iririntzi Jacobo. </v>
<v b="ACT" c="1" v="14">Maaroni yokaiti ari ikanta-piintatyaa yapatojiita yamanamana-jiitzi itsipayi-takari iririntzi Jesús, itsipataro María iriniro, aajatzi pasini-payi kooya. </v>
<v b="ACT" c="1" v="15">Ikanta yapatojiita kimisantzin-kariiti, ikarajiitzi 120 atziri. Ari ikatziyanaka Pedro, ikinkitha-waitanaki ikantanaki: </v>
<v b="ACT" c="1" v="16">“Iyikiiti, monkarataka okaratzi isankina-takaa-kiriri Tasorinkantsi pairani pinkatharini David, ikinkitha-takotziri Judas jiwatapain-tsiri yaakaan-tziri Jesús. </v>
<v b="ACT" c="1" v="17">Yoka Judas iriitaki atsipata-piintakari, ari akarawitari antawairiki. </v>
<v b="ACT" c="1" v="18">Tima yaakiri kiriiki ipinatai-takiriiri iyaari-pironka, yamanantantaka kipatsi. Iro kantacha iparyaaki iipatsitiki Judas, ipatzii-totanaka, ithonka itankawai-tapaaki, ookaporinthai-waita-paaka ishiito. </v>
<v b="ACT" c="1" v="19">Ikanta ikimajiitaki Aapatyaawini-satzi, ipaitakiro ironta kipatsi ‘Iraantsi-patha,’ irojatzi ikantai-tziri iñaaniki iriroriiti ‘Acéldama.’ </v>
<v b="ACT" c="1" v="20">Ari omonkaratari isankina-taitakiri Panthaantsi, ikantaitaki: Kaanki-thaanti onkanta-wityaa iwanko, Tikatsi nampitan-tajyaaroni. Ikantaitaki aajatzi: Intzimi pasini impoyii-tajyaarini yanta-wairiki. </v>
<v b="ACT" c="1" v="21">Tzimatsi pasini atziri-payi tsipata-piinta-kairi pairani ainiro itsipawitajai Awinkathariti Jesús, </v>
<v b="ACT" c="1" v="22">ikaratzi atsipawi-takari ikiwaa-tantakari pairani Juan yoka Jesús, irojatzi iwajinokan-taari inkitiki. Tima oninta-piro-tatyaa aminaji aparoni ankaratajiri iriitaki kinkitha-takota-jirini Jesús yañaajira.” </v>
<v b="ACT" c="1" v="23">Ari yookoitakiri apiti: José, ipaitai-tziri Barsabás, ipaitai-tzitari Justo, aajatzi Matías. </v>
<v b="ACT" c="1" v="24">Ari yamanako-wintakiri, ikantzi: “Pinkatharí, awiroka oyosiri-tziriri maaroni, yoka apiti nookotakiri, piñaakainari aparoni tsika itzimi pinintakiri awiroka, </v>
<v b="ACT" c="1" v="25">iriitaki nontsipa-tajyaari Nontyaantaariti, impoyii-tajyaari Judas opyaakaa-sitakari iyaari-pironka. Tima Judas jataki irirori tsika ijati.” </v>
<v b="ACT" c="1" v="26">Ikimita-kaantakaro yokaiti iñaarita-jiita. Iñaatzii iriitaki Matías. Iriitaki tsipata-nakariri yokaiti 11 Tyaantaariiti. </v>
<v b="ACT" c="2" v="1">Okanta omonkarataja yoimosirinkai-tziro kitaitiri “Awiitaantsi.” Ari yapatojiitaja ikaratzi tsipata-piinta-kariri Jesús. </v>
<v b="ACT" c="2" v="2">Ari omapoka-sitaka antaroiti poimata-paintsiri osiyapaakaro antaro tampyaa, okinapaakiro jinoki inkitiki, ookanta-paakaro pankotsi tsika yapatojiitaka. </v>
<v b="ACT" c="2" v="3">Iñaasita-taika paama-sitha-kiiriki-tapain-tsiri, okaanta-paakari ikaratzi apatotain-chari. </v>
<v b="ACT" c="2" v="4">Ari ithonka isaika-siri-tanta-paakari Tasorinkantsi. Iñaawai-tanakiro pasiniyi-tatsiri ñaantsi, iriitaki Tasorinkantsi oyotakaa-nakiriri iñaawai-tanta-nakarori. </v>
<v b="ACT" c="2" v="5">Okanta anta Aapatyaawiniki ari isaikayitzitakari Juda-iti poñaitaintyari intaina pasiniki nampitsi. Iriitaki pinkatha-tasorintsi-taniri-payi. </v>
<v b="ACT" c="2" v="6">Ikanta ikimaitakiro poimata-paintsiri, ipokajii-tapaaki oshiki atziri, ti iyotawakiro opaita kantachari, tima ikimatha-takiro aparoni-payi ñaantsi okaratzi iñaawai-yitziri, irootaki iñaani. </v>
<v b="ACT" c="2" v="7">Tima okiryantzi ikantayi-tanaka, ikanta-wakaa-jiita: “¿Tima Tapowini-satzi inatzii ikaratzi ñaawaita-kirori pasinita-tsiri ñaantsi? </v>
<v b="ACT" c="2" v="8">¿Tsikama okantaka akimantariri iñaawai-tziro añaani-payi aroka? </v>
<v b="ACT" c="2" v="9">Tima akarayi-takiri aka Parto-satzi, Niyanki-wini-satzi, Elam-satzi, Osampanaaki-satzi, Judá-iti, Capadocia-satzi, Ponto-satzi, Asia-satzi, </v>
<v b="ACT" c="2" v="10">Frigia-satzi, Panfilia-satzi, Apitantoni-satzi, aajatzi Africa-satzi ananakirori osaiki Cirene. Tima akaratakiri ajatzi wirakochapayii, Judá-iti-tatsi-ri aajatzi kaari Judá-itiwitachani pairani. </v>
<v b="ACT" c="2" v="11">Atsipatakari Creta-satzi, aajatzi Arabia-satzi. Ari akarayi-takiri akimiri iñaawai-yitziro añaani-payi, ikinkitha-takotziri Pawa itasonka-wintantzi.” </v>
<v b="ACT" c="2" v="12">Okiryantzi ikanta atziri-payi, ti iyoti opaita iñiiri. Ikanta-wakaa-jiita: “¿Paitama iroka?” </v>
<v b="ACT" c="2" v="13">Iro kantacha tzimatsi pasini thainka-waitakiriri Tyaantaariiti, ikantajiitzi irirori: “¡Isinkijii-tatyaa yokaiti!” </v>
<v b="ACT" c="2" v="14">Iro kantacha ikatziyanaka Pedro itsipatakari 11 Tyaantaariiti, sintzini iñaawai-tanaki, ikantzi: “¡Ashininká! ¡Aapatyaawini-satzí! Pinkimisantina nonkantimi piyotan-tyaari. </v>
<v b="ACT" c="2" v="15">Pisiyakaantzi awiroka-payi isinkitatyaa yokapayi. Ti ari onkantyaa, owakira ijinokiityaapaji ooryaatsiri. </v>
<v b="ACT" c="2" v="16">Omonkara-tatyaa okaratzi isankina-takiri pairani Kamantan-tzinkarini Joel, ikantaki: </v>
<v b="ACT" c="2" v="17">Ikantzi Pawa: Tzimatsi awisatsini owiraantyaaroni kitaitiri. Ari nontyaankiniri atziri-payi Notasorinka okimiwai-takaro isako-piro-tatyii-nirimi. Ari inkinkitha-takoyi-tajina itomi-payi aajatzi irisinto-payi. Ari iñaawya-yitajyaa awankari-payi, Ari imisiyitaki antari-kona-yitain-tsiri. </v>
<v b="ACT" c="2" v="18">Ari nonkimitaakiriri nompirataanipayi: awankari-payi aajatzi awankaro-payi. Nontyaanta-jiniri apaata Notasorinka, ari inkinkitha-yitaji. </v>
<v b="ACT" c="2" v="19">Aritaki iñiitaki inkitiki kaari iñaapiintaiti. Iñiitiro kipatsiki iraantsi, paamari, antaro oyachaaryiinka. </v>
<v b="ACT" c="2" v="20">Iñiitiri intsiwakimati ooryaatsiri, Iñiitiri kasiri inkimityaaro iraantsi, Irootaki awisayi-tatsini irootaa-tsira omonkara-tajyaa kitaitiri impokan-tajyaari Pinkathari. Tima antaaro iwaniinkaro onkantajyaa. </v>
<v b="ACT" c="2" v="21">Inkarati awintaa-jyaarini Pinkathari, iriiyitaki awisako-siri-taatsini. </v>
<v b="ACT" c="2" v="22">¡Noshininká! ¡Israel-iiti! Pinkima-jiiti nonkantimi. Piñaakiri awiroka-payi pairani Jesús, Kasiyakaa-wini-satzi, iriitaki ityaanka-kimiri Pawa. Oshiki itasonka-wintakimi, iñaakayi-takimiro kaari piñaawi-jiitari pairani. </v>
<v b="ACT" c="2" v="23">Ikanta yamaita-kimiri yoka Jesús, paakaan-takiri, ipaikako-takiri kaari-piro-siririiti. Ari omonkara-takari okaratzi awishimo-takiriri, tima irootaki ikinkithasiri-tzitakari pairani Pawa. </v>
<v b="ACT" c="2" v="24">Ikanta iwiriintajiri Pawa ikamawitaka, ti isinita-najiri inkimaatsi-waitajyaa. Tima ti aawyaajiri kaamani-taantsi. </v>
<v b="ACT" c="2" v="25">Tima iriitaki isankina-takotakiri pairani pinkatharini David, ikantaki: Noñaa-piintziri Nowinkathariti itsipatana. Isaiki nakopiroki, tikatsi matajirini itsinampairi. </v>
<v b="ACT" c="2" v="26">Irootaki nokimo-siri-tantari, Kamini-waanti nokanta notharowintari. Iriitaki noyaako-piro-tajiri, nawintaa-jyaari. </v>
<v b="ACT" c="2" v="27">Tima airo pookinaro nosiri sarinka-winiki nonkama-witakyaa-rika. Airo pisinitziro nowatha ompathai, pitasorin-tsiti nonatzii. </v>
<v b="ACT" c="2" v="28">Piyotaa-kinaro nañaa-siri-tanta-jyaari. Oshiki poimosirinkajina aririka nontsipa-tajyaami. </v>
<v b="ACT" c="2" v="29">Iyikiiti, ayojiitzi kaari awaisatzitini David kinkitha-takota-chani, kamawaitaki pairani irirori, ayojiitzi iroñaaka tsika anta ikitaitakiri. </v>
<v b="ACT" c="2" v="30">Iro kantacha Kamantan-tzinkari inaki irirori, iyotzitaka ikasiya-kaakariri Pawa impinkathari-takairi aparoni incharinin-tyaari. </v>
<v b="ACT" c="2" v="31">Tima osiyawai-takaro iñaakityiiromi pinkatharini David, ikinkitha-takotakiro yañaaji Saipatzii-totaari, ikinkitha-takotakiri airo isaiki sarinka-winiki, airo opathai aajatzi iwatha. </v>
<v b="ACT" c="2" v="32">Tima maaroni naaka-payi noñaakiri Pawa iwañaajiri Jesús. Omapiro-tatyaa. </v>
<v b="ACT" c="2" v="33">Aritaki owajinokaja, isaikimo-tapajiri irako-piroriki Pawa ipinkathari-wintan-tapaji. Ari omonkaratari okaratzi ikasiya-kaakiriri pairani Asitariri, intyaankiniri Tasorinkantsi osiyawai-tyaaro isako-piroi-tatyii-nirimi. Irootaki piñiiri awirokaiti iroñaaka. </v>
<v b="ACT" c="2" v="34">Tima kaari pinkatharini David owajinokaa-chani inkitiki, iriitaki ñaawaita-kirori pairani iroka ñaantsi, ikantaki: Iñaawaitanaki Pawa, ikantawajiri Nowinkathariti: Pisaikapaji nakopiroki ampinkathari-wintanti. </v>
<v b="ACT" c="2" v="35">Irojatzi noitsinampaan-tajyaariri kisaniintzimiri, Aripaiti intyiirowa-sita-jyaami, pimakoryaa-kitzitan-tajyaari. </v>
<v b="ACT" c="2" v="36">¡Ashininká! ¡Israel-iiti! Irootaki ninta-piro-tachari ayojiiti maaroni. Yoka Jesús pipaika-kotakaan-takiri awirokaiti, iriitaki Ipinkathari-takaakiri Pawa, iriitaki Saipatzii-totaari.” </v>
<v b="ACT" c="2" v="37">Ikanta ikimajiitaki ikaratzi apatotain-chari, antaro oimiraa-siri-tanakiri, isampita-nakiri Pedro, aajatzi pasini-payi Tyaantaariiti, ikantanakiri: “Iyikiiti, ¿tsika nonkanta-jyaaka naaka?” </v>
<v b="ACT" c="2" v="38">Ikantzi Pedro: “Pimpiya-siri-yitai, pinkiwaa-winta-jyaari Jesús Saipatzii-totaari. Irootaki iyotantai-tyaari ipyaako-tajimiro Pawa pikaaripirotaki, inampi-siri-tanta-jyaami Tasorinkantsi. </v>
<v b="ACT" c="2" v="39">Irootaki ikasiya-kaita-kimiri awiroka, irojatzi ikasiya-kayi-takariri pitomi-payi, aajatzi ikaratzi nampiyi-tarori intaina. Tima maaroni ikaima-siri-taitakiri iriitaki ikasiya-kaitzi-takariri irirori.” </v>
<v b="ACT" c="2" v="40">Oshiki okaratzi ikinkitha-takiri Pedro, isintsi-thatakiri, ikantziri: “¡Piwawisaako-siri-tajyaa! ¡Pintainaryai-tyaari atziri-payi kinasiwai-tainchari!” </v>
<v b="ACT" c="2" v="41">Irootaki ikimisantan-tanakari oshiki atziri, ikiwaayi-takiri Tyaantaariiti. Ikaratzi 3,000 atziri kimisanta-naintsiri. </v>
<v b="ACT" c="2" v="42">Oisokiro iwanakiro okaratzi iyomitaa-yitakiriri Tyaantaariiti, kamiitha yaapatyaa-wakaana. Ari ipitoryaa-piinta-jiitziro yatantaitari, yaakowinta-nakaro yamana-jiitzi. </v>
<v b="ACT" c="2" v="43">Okiryantzi ikantanaka iñaayitakiro itasonka-wintantaki Tyaantaariiti, imatakiro kaari iñiita-piintzi. </v>
<v b="ACT" c="2" v="44">Oshiki yaapatyaa-wakaanaka ikaratzi kimisanta-naatsiri, yantitaa-wakaanaro okaratzi tzimimo-yitziriri. </v>
<v b="ACT" c="2" v="45">Ikaratzi yayiri kiriiki ipimanta-yitziro tzimimo-tziriri. Itsiparyaa-yitziniri asinonkaa-chari kimisanta-naatsiri. </v>
<v b="ACT" c="2" v="46">Yasi iwiro kitaitiriki yaapatyaa-wakaana, yapatojiita tasorintsi-pankoki. Ti iwashaanta-nakiro yakyoota-wakaa-jiita iwankoki, ari ipitoryiirori yatantaitari. Kimosiri ikanta intzipatasirita-wakaa-jiita, tsinampa-siri ikantajiita. </v>
<v b="ACT" c="2" v="47">Ikimosiriwinta-piinta-nakiri Pawa. Irootaki onimotziriri atziri-payi iñiiro tsika ikantayi-tanaja. Yasi iwiro kitaitiriki ishikyaa-najiri Awinkathariti kimisanta-naatsiri inkarati awisako-siri-taatsini. </v>
<v b="ACT" c="3" v="1">Okanta pasini kitaitiri, aritaki shiityaanaki yamana-piintai-tantari. Ari itonkaa-nakiri Pedro aajatzi Juan, ijatiro tasorintsi-pankoki. </v>
<v b="ACT" c="3" v="2">Ari imonthaakari yamaitziri aparoni atziri kisoporoki-tatsiri. Ari ikantzi-tatyaa owakira itzimapaaki. Maaroni kitaitiri yamaita-piintziri ikyaa-piintai-tzira tasorintsi-panko ipaitai-tziro “Waniinkaanto.” Ari isaika-piintziri kisoporokiri impasitai-tyaari kiriiki ikampiyi-tziri ikaratzi kyaayita-tsiri. </v>
<v b="ACT" c="3" v="3">Ikanta iñaawakiri Pedro aajatzi Juan inkyaapaakimi tasorintsi-pankoki, ikampita-wakiri impasita-nakyaari kiriiki. </v>
<v b="ACT" c="3" v="4">Ari yamina-nakiri. Ikantziri: “¡Paminina!” </v>
<v b="ACT" c="3" v="5">Ikimisantatzii kisoporokiri, isiyakaantzi impatyiiri opaita-rika. </v>
<v b="ACT" c="3" v="6">Iro kantacha ikantanaki Pedro: “¡Noshininká! Tikatsi noiriikiti aajatzi ooro, iro kantacha tzimatsi nantiri. Pawintyaari Jesús Saipatzii-totaari Kasiyakaa-wini-satzi, iriitaki matironi. ¡Pinkatziyi! ¡Paniitaí!” </v>
<v b="ACT" c="3" v="7">Yakatha-takiri, ikatziyakiri. Ari omapoka-sitanaka isintsi-tanaji iitziki aajatzi ishoonkitziki. </v>
<v b="ACT" c="3" v="8">Tima miyaanaka ikatziyanaja, aniitanaji. Ari ikarata-nakiri Pedro ikyaapaaki tasorintsi-pankoki, aniinii-waitanaji kamiitha, imiyaa-miyaa-waitanaja ipanthawintanakiri Pawa. </v>
<v b="ACT" c="3" v="9">Maaroni atziri iñaakiri yaniitanaji, ikimakiri ipanthawintanakiri Pawa. </v>
<v b="ACT" c="3" v="10">Okiryantzi ikantanaka iñaakiri, ti inkompi-taityaari yoka kisoporoki-witachari, iriitaki kampitanta-piinta-tsiri impasitai-tyaari ikyaa-piintai-tzira tasorintsi-panko “Waniinkaanto.” </v>
<v b="ACT" c="3" v="11">Tima ti yookani iwanakiri kisoporoki-witachari itsipatari Pedro aajatzi Juan. Okiryaantsi ikantayi-tanaka maaroni ishininka, ipiyotzi-winta-paakari awisa-tapi-sitzi tasorintsi-pankoki ipaitai-tziro “Salomón-tapi-si.” </v>
<v b="ACT" c="3" v="12">Ikanta iñaawakiri Pedro, ikantawakiri: “¡Ashininká! ¡Israel-iiti! ¿Paitama pokirya-wintan-tanari? Airo pikinkithasiri-waitasita naaka asitaro notasorinka, ti nontasorintsiti naaka naniita-kaajiri yoka ashininka. </v>
<v b="ACT" c="3" v="13">Iriitaki matakirori Iwawani awaisatzitini Abraham, Isaac, Jacob, irijatzi iwawanitari ikaratzi icharini-yitaari irirori, irootaki impinka-thaitan-tyaariri Jesús, paakaan-takiri awirokaiti jiwari-tiiki. Inintawitaka Pilato imisitowa-kaanta-jirimi, titzimaita pininta-jiiti awirokaiti. </v>
<v b="ACT" c="3" v="14">iriiwitaka pimisitowa-kaanta-jirimi Tasorintsi-tatsiri, tampatzika-siriri. Pimisitowa-kaanta-sitakari owantzinkari. </v>
<v b="ACT" c="3" v="15">Ari piwamaa-kaantziri awirokaiti owañaa-siri-tanta-tsiri. Iro kantacha, iwañaajiri Pawa. Noñaayi-tajiri naakaiti yañaaji. </v>
<v b="ACT" c="3" v="16">Irootaki yisitako-tantaari yoka kisoporoki-witachari yawintaa-naari Jesús. Tima piñaakiro omapiro yisitakotaji. </v>
<v b="ACT" c="3" v="17">¡Iyikiiti! Noyotzi naaka, ti piyoti opaita pantayi-takiri, ari ikimitakari aajatzi pijiwari-payi. </v>
<v b="ACT" c="3" v="18">Ari ikina-kayirori Pawa imonkara-tajiro okaratzi ikinkitha-takoyi-takiri pairani maaroni Kamantan-tzinkari, ikantaki: ‘Aritaki inkimaatsi-takai-takyaari Saipatzii-totaari.’ </v>
<v b="ACT" c="3" v="19">Iro pimpiya-sitan-tajyaariri awirokaiti Pawa, piwashaanta-yitairo pantayi-tziro kaari-pirori, osiyawai-tajyaaro ishitairomi irirori pikaaripiro-witaka. Ari piñaayi-tairo intsipa-siri-tajyaami Awinkathariti, iwatsinaryaa-koyitaimi. </v>
<v b="ACT" c="3" v="20">Aritaki ityaanka-jimiri Pawa yoka Jesús Saipatzii-totaari ikasiya-kaakimiri pairani. </v>
<v b="ACT" c="3" v="21">Onkowa-piro-tatyaa isaiki Jesús Saipatzii-totaari inkitiki irojatzi ininta-paiti-tanta-jyaari Pawa iwakira-tairo maaroni okimiwita pairani. Tima irootaki ikinkitha-takaa-yitakiriri Tasorintsi-siriri Kamantan-tzinkariiti. </v>
<v b="ACT" c="3" v="22">Irojatzi ikamantan-takiri pairani awaisatzitini Moisés, ikantaki: Ari intyaankaki apaata Pawa pasini Kamantan-tzinkari, ari isiyako-tapaa-kyaana naaka ityaankakina. Ashininka inatyii. Ontzimatyii pinkimisan-tajiri. </v>
<v b="ACT" c="3" v="23">Inkarati piyatha-takyaarini yoka Kamantan-tzinkari, aritaki yapiroi-takiri airo iñaajiri ishininka-payi. </v>
<v b="ACT" c="3" v="24">Ari ikima-takari jiwarini Samuel, ikinkitha-takotakiro okaratzi añaayitakiri iroñaaka, irojatzi ikamantan-takiri pasini-payi Kamantan-tzinkari. </v>
<v b="ACT" c="3" v="25">Awirokaiti ñiironi okaratzi ikasiya-kaantakiri Pawa ikinkitha-takotakiri Kamantan-tzinkari-payi. Awirokaiti ñiironi okaratzi ikasiyakaa-wakaari pairani Pawa itsipatari awaisatzitini. Tima ikantakiri pairani Pawa awaisatzitini Abraham: Iriitaki kantakaa-jyaaroni picharini-payi intasonka-wintantai-tyaariri maaroni nasiyitacha-niri ishininka-tawakaiyaa kipatsiki. </v>
<v b="ACT" c="3" v="26">Iwañaajiri Pawa itomi, awirokaiti yitaka ityaanka-jimiri, ari intasonka-wintimiri, irootaki piwashaantan-tajyaarori pantayi-tziro kaari-pirori.” </v>
<v b="ACT" c="4" v="1">Ainiro ikinkithata-kayiri atziri-payi yoka Pedro itsipatari Juan, ariijii-tapaaka Impira-tasorintsi-taari, ijiwari aamaako-winta-rori tasorintsi-panko, aajatzi Tampatzika-riiti. </v>
<v b="ACT" c="4" v="2">Ikisajiita-tyaa, tima iyomitaa-tziiri atziri-payi yoka Pedro itsipatari Juan, ikantziri: “Omapiro yañaayitaji kamawita-chari, ari okanta iñaakanta-paintziro Jesús.” </v>
<v b="ACT" c="4" v="3">Yairika-paakiri, tima aritaki tsitiniityaanaki, yasitako-takaan-takiri irojatzi onkitaitita-manaji. </v>
<v b="ACT" c="4" v="4">Iro kantacha oshiki ikaratzi kimawakirori kinkitharintsi, ikimisanta-jiitanaki. Ikaratzi 5000 atziri kimisanta-naintsiri. </v>
<v b="ACT" c="4" v="5">Okanta okitaitita-manaji, yapatojiitaka Aapatyaawiniki maaroni ijiwariti Judá-iti, antari-konaiti, aajatzi Yomitaan-tatsiri-payi. </v>
<v b="ACT" c="4" v="6">Ari isaikakiri Anás Impira-tasorintsi-pirori, Caifás, Juan, Alejandro, aajatzi ishininkaiti-payi Impira-tasorintsi-pirori. </v>
<v b="ACT" c="4" v="7">Ikaimakaan-takiri yamaitiri Pedro aajatzi Juan. Isatikai-tawakiri niyaankiniki yapatojiitaka, isampitakiri: “¿Paitama sintsita-kayimiri pimatan-tarori piñaakan-takiri? ¿Paitama sinitaki-mirori piyomitairi atziri-payi?” </v>
<v b="ACT" c="4" v="8">Ari yakanaki Pedro, ikan-takaa-nakari Tasorinkantsi, ikantanaki: “Pinkathariiti, Antari-konaiti. </v>
<v b="ACT" c="4" v="9">¿Irooma pimaimani-tantanari nisitako-takaajirira mantsiyari? ¿Pininta-tziima piyo-jiiti tsika ikanta yisitako-tantaari? </v>
<v b="ACT" c="4" v="10">Ari nonkaman-takimiro iyotantyaari maaroni ashininka Israel-iiti. Yoka atziri atsipatakari aka, iriitaki isitako-takaa-jiriri Jesús Saipatzii-totaari, Kasiyakaa-wini-satzi. Iriitaki nawintaani naaka, irijatzi pipaika-kotakaan-takiri. Iro kantacha iwañaajiri Pawa. </v>
<v b="ACT" c="4" v="11">Yoka Jesús iriitaki osiyakarori mapi pimanintakiri awirokaiti, pikimitakari witsikirori pankotsi. Iro kantacha irojatzi yaitairi iroka otzinkami-pirori. </v>
<v b="ACT" c="4" v="12">Tikatsi pasini kimityaarini Jesús iwawisaa-kotantzi. Tikatsi awintaajyaa aka osaawiki kipatsi, apatziro ikantakaaro Jesús.” </v>
<v b="ACT" c="4" v="13">Ipampoyii-tanakiri Pedro, aajatzi Juan, ikantajii-tanaki piyotzi-winta-kariri: “Piñiiri yoka, ti iyomitaa-piinta-piro-wityaari, iro kantacha pinkatha-ñaani iwaitziri. ¿Iriima oyomitaa-kiriri Jesús itsipatakari pairani?” </v>
<v b="ACT" c="4" v="14">Tima oisokiro iwanakiri yisitako-tajairi yoka Pedro aajatzi Juan. Ti ontzimi inkanta-kotana-kiriri. </v>
<v b="ACT" c="4" v="15">Ari imisitowa-kaantairi yapatojiita, irojatzi isaikajii-tanaki ikinkita-waitaiyini. </v>
<v b="ACT" c="4" v="16">Ikanta-wakaa-jiita: “¿Tsikama ankanti-rika yokapayi atziri? Tima iyojiitaki maaroni Aapatyaawini-satzi itasonka-wintantaki. Airo okantzi amanako-tairi. </v>
<v b="ACT" c="4" v="17">Thami asaryii-matasi-tyaari airo ijatakaantaro inkinkitha-takotiri yawintaityaari Jesús.” </v>
<v b="ACT" c="4" v="18">Yapiitakiro ikaimajiri, ikantakiri: “Airo pikamantan-tziro okaratzi awisain-tsiri. Aritapaaki piyomitaantzi tsika okantakota isintsinka Jesús.” </v>
<v b="ACT" c="4" v="19">Iro kantacha Pedro aajatzi Juan, ikantanakiri irirori: “Intsityaa pinkantina awirokaiti ¿Awirokama nompinkathati nompiyatha-tantyaariri Pawa? </v>
<v b="ACT" c="4" v="20">Tima airo nowashaantziro nonkinkitha-takoyitiro okaratzi noñaa-jaantakiri, ajatsi nokima-jaantakiri.” </v>
<v b="ACT" c="4" v="21">Ikanta yasaryii-mawai-witakari, yapakaajiri, tira ontzimatyii ompaityaa iwasankitaa-wintiriri. Maaroni atziri ipanthawinta-nakiri Pawa iñaakiro okaratzi awisain-tsiri. </v>
<v b="ACT" c="4" v="22">Tima yoka atziri yisitako-takaajiri, anaanakiro okaratzi 40 isarintsiti. </v>
<v b="ACT" c="4" v="23">Ikanta yapakayii-tajiri Pedro aajatzi Juan, jatanaki yapatojiita ikarajiitzi, ikamanta-paakiri okaratzi ikantakiriri ijiwari Ompira-tasorintsi-taari itsipatakari antari-kona-payi. </v>
<v b="ACT" c="4" v="24">Ikanta ikimajii-takiri ikamantakiri, yamanajii-tanakiri maaroni Pawa, ikantziri: “Pinkathari-pirori, awirokataki owitsikakiro inkiti, kipatsi, inkaari, aajatzi ikaratzi tzimanta-yitarori. </v>
<v b="ACT" c="4" v="25">Awirokataki kinkitha-takaa-kiriri pairani impira-tanini David, ikantaki: ¿Paitama iiñaa-winta-jiitziri atziri-payi? ¿Paitama ikinkithasiri-waita-sitantari? </v>
<v b="ACT" c="4" v="26">Apatojiitaka pinkathari-wintan-tatsiri aka kipatsiki, Ipiyoyitaka jiwari-payi, Imaimani-tantyaariri Pinkathari, aajatzi iyosiitani Saipatzii-totaari. </v>
<v b="ACT" c="4" v="27">Tima omapiro yaapatyaa-wakaa-jiitaka Herodes aajatzi Poncio Pilato yapatojiitaka aka nampitsiki, aajatzi Israel-iiti ipiyojiitaka itsipatakari pasini-satzi atziri, imaimani-takiri Jesús, pitasorintsiti Pitomi, piyosiitani. </v>
<v b="ACT" c="4" v="28">yantatziiro yokaiti okaratzi pikinkithasiri-tzitakari pairani pantiri. </v>
<v b="ACT" c="4" v="29">¡Pinkathari! Piñiiri iroñaaka yasaryii-matana. Pinkanta-kaiyaaro airo notharowan-tantari nonkinkitha-tajiro piñaani. </v>
<v b="ACT" c="4" v="30">Pinkanta-kaiyaaro nisitako-takaa-yitan-tyaariri mantsiya-yitatsiri. Noñaakan-tantyaarori kaari iñaita-piintzi. Irootaki iñaantyaarori atziri-payi Itasorinka Pitomi, Jesús.” </v>
<v b="ACT" c="4" v="31">Ikanta ikaratakiro yamanajiitzini, oninakanaka tsika yapatojiitaka. Iriitaki Tasorinkantsi kantakaa-nakariri, tikatsi intharowan-tanakyaa ikamantan-tanakiro iñaani Pawa. </v>
<v b="ACT" c="4" v="32">Ikaratzi kimisanta-najiriri Jesús, aparoni okantanaja ikinkithasiri-tanaari. Ti imasithata-wakaa-jiityaa, ipawakai-yitaro okaratzi kowityii-motariri. </v>
<v b="ACT" c="4" v="33">Aikiro ijatakaa-nakitziiro Tyaantaariiti ikinkitha-takotziro tsika ikanta yañaantaari Awinkathariti Jesús. Antaro ikawinthaakiri Pawa maaroni yokaiti. </v>
<v b="ACT" c="4" v="34">Ti intzima-waiti aparoni kowityaa-waita-tsini. Ikaratzi tzimatsiri iipatsiti, iwanko, ipimanta-yitziro. Yaakiri kiriiki, </v>
<v b="ACT" c="4" v="35">impakiri Tyaantaariiti, iriitaki antitariri maaroni, yaantyaari aparoni-payi inintziri. </v>
<v b="ACT" c="4" v="36">Irootaki imatakiri aparoni ishininka Leví-iti ipaitai-tziri José, Chipre-satzi. Tima iriitaki Tyaantaariiti owaitakaanta-kiriri “Otomi Oimosirinkaantsi”. (Tima iroka wairontsi, irootaki ikantziri iñaaniki iriroriiti “Bernabé”.) </v>
<v b="ACT" c="4" v="37">Yoka Bernabé tzimatsi iipatsiti, ipimantakiro. Yaanakiri owinaro iipatsiti, ipakiri Tyaantariiti. </v>
<v b="ACT" c="5" v="1">Iro kantacha tzimatsi awishi-mota-kiriri pasini atziri ipaita Ananías itsipatakaro iina opaita Safira, ipimantakiro irirori iipatsiti. </v>
<v b="ACT" c="5" v="2">Yoka atziri yaapatyaakaro iina, imanaki kiriiki owinaro iipatsiti. Yamakiri tzimaraan-tanain-tsiri, ipapaakiri Tyaantaariiti. </v>
<v b="ACT" c="5" v="3">Ikantawakiri Pedro: “Ananías, ¿paitama pisinitan-takariri Mishatantaniri inthaiya-kaiyaami? Pimanaki owinaro pipatsiti, pisiya-kaantzi aritaki pamatawitakiri Tasorinkantsi. </v>
<v b="ACT" c="5" v="4">¿Kaarima awiroka asiwityaaroni kipatsika? ¿Kaarima awiroka asityaarini owinaro? ¿Paitama pantanta-karori kantachari? Ti naaka-payi pamatawiti, Pawa pamatawiwitaka.” </v>
<v b="ACT" c="5" v="5">Ikanta ikimawaki Ananías ikantai-takiri, tyaanaki, kamanaki. Antaroiti itharowa-jiitanaki ikaratzi kimakota-kiriri. </v>
<v b="ACT" c="5" v="6">Ikanta aparoni-payi mainari, iponatakiro iwatha Ananías, yaanakiri, ikitatakiri. </v>
<v b="ACT" c="5" v="7">Tikira osamaniti, opokapaaki iina Ananías, ti oyoti iroori opaita awisain-tsiri. </v>
<v b="ACT" c="5" v="8">Isampita-wakiro Pedro, ikantziro: “Pinkantina, ¿Arima ikaratzi owinaro pipatsiti?” Akanaki iroori: “Jii, ari ikaratzi.” </v>
<v b="ACT" c="5" v="9">Ikantziro Pedro: “¿Paitama paapatyaa-wakaan-takari pinintzi pamatawitiri Itasorinka Awinkathariti? Yoka ipiyayitaja aanakiriri piimi ikitatziri, iroñaaka yayitana-kyaami awirori.” </v>
<v b="ACT" c="5" v="10">Apatha-kiro otyaanaki Safira ikatziyaka Pedro, kamanaki. Ikanta ikyaajiitapaji mainari-payi, iñaapaa-tziiro kamaki. Yaanakiro, itsipata-kajiro oimi tsika ikitataka irirori. </v>
<v b="ACT" c="5" v="11">Tima antaaro itharowa-jiitanaki kimisantzin-kariiti, ari ikimitakari ikaratzi kimakoyita-kirori awisain-tsiri. </v>
<v b="ACT" c="5" v="12">Aikiro ijatakaa-nakitziiro Tyaantaariiti yapatojiita awisa-tapi-sitzi tasorintsi-panko ipaitai-tziro “Salomón-tapi-si.” Aikiro itasonka-winta-nakitziiri ishininka-payi. </v>
<v b="ACT" c="5" v="13">Iriima pasini ishininka-payi, iwinkani iwanakiri ti ininti intsipatyaari. Iro kantacha, tzimatsi oshiki pasini ishininka-payi mapirota-nakirori itakota-nakari. </v>
<v b="ACT" c="5" v="14">Aikiro ishikita-nakitzii kimisanta-najiriri Pinkathari. Tima ipokayitzi sirampari aajatzi kooya-payi. </v>
<v b="ACT" c="5" v="15">Tzimatsi amayita-kiriri imantsiyariti, inaryaa-koyitakiri isitasiki tsika inkinapaaki Pedro. Ikantayitzi: “Aririka inkinapaaki Pedro aka, aririka intsimankan-tanakyaari kapichiini yaampari, aritaki yisita-kotaji.” </v>
<v b="ACT" c="5" v="16">Ari ikimiyitakari poñaayitain-chari nampitsiki saika-nampitzirori Aapatyaawini, yamayitaki oshiki mantsiyari aajatzi oshiki yaayitziri piyari. Ithonkiri yisita-kota-kaayitziri. </v>
<v b="ACT" c="5" v="17">Ikanta Impira-tasorintsi-pirori itsipatakari Ipaita-tampatzika-riniti, ikisaniinta-nakiri Tyaantaariiti. </v>
<v b="ACT" c="5" v="18">Yaakaan-takiri, yasita-kota-kaantakiri. </v>
<v b="ACT" c="5" v="19">Okanta tsitini-paiti, pokaki Imaninkariti Awinkathariti, yasita-ryaapaakiro asitako-rontsi, imisitowa-yitairi, ikantawajiri: </v>
<v b="ACT" c="5" v="20">“Pijati tasorintsi-pankoki, pinkinkithata-kairi pishininka-payi tsika okanta-kota awisakotaantsi.” </v>
<v b="ACT" c="5" v="21">Okanta okitaitita-manaji, ariijiita-paaka kapichikitaiti tasorintsi-pankoki, kinkithata-paaki. Titzimaita iyojiiti Impira-tasorintsi-pirori, apatojiitainchari itsipayitakari yaapatyaani, aajatzi maaroni yantari-konati Israel-iiti. Ari ityaankaki yamaitiri Tyaantaariiti yasita-kowitakari. </v>
<v b="ACT" c="5" v="22">Ikanta ijatasi-witakari yasita-kotani, ti iñaapajiri. Ari ipiyapaaka, </v>
<v b="ACT" c="5" v="23">ikantapaji: “Ti añaajiri. Irojatzi okanta noñaawita-paakaro asita kamiithaini, irojatzi ikatziyayita aamaako-wintariri. Nasita-ryaako-witapaakari, ti noñaapajiri.” </v>
<v b="ACT" c="5" v="24">Ikanta ikimawaki Impira-tasorintsi-pirori, aajatzi ijiwari aamaako-wintarori tasorintsi-panko, isampita-wakaa-jiitanaka opaita-rika awisatsini. </v>
<v b="ACT" c="5" v="25">Irojatzi yariitan-tapaakari kamanta-paakiriri, ikantziri: “Noñaakiri pasita-kota-kaantani isaikajiitzi tasorintsi-pankoki ikinkithata-kairi ashininka-payi.” </v>
<v b="ACT" c="5" v="26">Irootaki ijatanta-nakari ijiwari aamaako-wintan-tatsiri, yaanaki oshiki iratziriti, yamajiri. Titzimaitya iwatsinaa-waitiri, tima inthawowan-tyaari ishininka-payi ishimyaan-tyaari mapi. </v>
<v b="ACT" c="5" v="27">Ikanta yariita-kaapaajari, iwawisaa-paakiri yapatojiitaka jiwari-payi. Ikanta Impira-tasorintsi-pirori isampita-wakiri, </v>
<v b="ACT" c="5" v="28">ikantziri: “¿Tima pinkimi nokantzi chapinki: ‘Aritapaaki pikinkithata-kotziri Jesús?’ Aikiro piyomitaa-tziiri ashininka-payi Aapatyaawini-satzi. Pikanta-kotakina naaka-payi, pikantzi: ‘Iriitaki jiwari-payi owamaakaan-takiriri Jesús.’ ” </v>
<v b="ACT" c="5" v="29">Ari yakanaki Pedro aajatzi pasini-payi Tyaantaariiti, ikantanaki: “Iriitaki nonkimisanta-piroti naaka Pawa, airo nokimisanta-waitziri atziri. </v>
<v b="ACT" c="5" v="30">Tima omapiro piwamaa-kaantakiri awirokaiti Jesús, pipaikaa-kota-kaantakiri. Iro kantacha, iwañaajiri Pawa ikimisantakiri pairani awaisatzitini. </v>
<v b="ACT" c="5" v="31">Iwajinokairi Pawa, imisaikajiri irako-piroriki, itsipataari ipinkathari-wintantzi. Iriitaki owawisaa-kotaini aroka-payi. Inintzi ampiya-sirita-sitajiri maaroni arokaiti Israel-iiti, impyaakotan-tairori antayitakiro kaari-pirori. </v>
<v b="ACT" c="5" v="32">Tima naakaiti ñaakiro okaratzi yantayitakiri Jesús, ontzimatyii nonkinkithata-kotiro. Iriitaki Tasorinkantsi matakayi-naroni, tima iriitaki ityaanka-kinariri Pawa isaika-siritan-tajyaana nawintaajari.” </v>
<v b="ACT" c="5" v="33">Antaro ikisajiitanaka ikimakiri ikantaki, ari inintawitanaka iwiiri. </v>
<v b="ACT" c="5" v="34">Ari ikatziyanaka aparoni Nasitantaniri, paitachari Gamaliel. Irijatzi Yomitaan-tatsiri. Ipinkathatziri maaroni ishininka. Ikantanaki: “Ashininká, thami amisitowa-wakiri kapichiini yokapayi.” </v>
<v b="ACT" c="5" v="35">Ikantzi: “¡Ashininká! ¡Israel-iiti! Ontzimatyii pinkinkithasirita-wakyaa tsika-rika pinkantiri yoka ashininka. </v>
<v b="ACT" c="5" v="36">Pinkinkithasirita-kotiri paitachari Teudas, ishamiwaitaki pairani irirori. Yapatotaki ikaratzi 400 iratziriti. Ikanta iwai-takiri Teudas, ithonka yoiwaranaka ikaratzi tsipawita-kariri, ari ipyaakari ti inkimakoi-tairi. </v>
<v b="ACT" c="5" v="37">Aajatzi okimitaka pairani isankinata-kotantakari maaroni ashininka, tzimatsi paitachari Judas, poñaachari Tapowiniki. Yapatotaki ashininka. Ikanta iwai-takiri irirori, ithonka yoiwaranaka ikaratzi tsipayi-witakariri, ari ipyaari aajatzi irirori. </v>
<v b="ACT" c="5" v="38">Pinkimi nonkantimi naaka: Airo pimaimanitziri, piñaasi-minthatyaari. Iriirika antasi-waitaro ininta-sitari, aritaki impyaa-sitajyaa. </v>
<v b="ACT" c="5" v="39">Iriirika Pawa matakairiri okaratzi yantayitziri, airo pimatziri piitsinampairi awirokaiti. Paamawintyaa pimaimanitziri = kari Pawa.” </v>
<v b="ACT" c="5" v="40">Onimota-nakiri ikaratzi yapatojiita. Ikaimajiri Tyaantaariiti, ipasata-kaantakiri, ikantziri: “Aritapaaki pikinkithata-kotziri Jesús.” Yapakaajiri. </v>
<v b="ACT" c="5" v="41">Ikanta isitowa-jiitanaji Tyaantaariiti yapatowintai-takari. Kimosiri ikantajiita, ikantajiitzi: “Piñaakiro, ikimita-kaantai-takai iriipirori iwasankitaa-wintai-takairo awintaa-naari Jesús.” </v>
<v b="ACT" c="5" v="42">Ari ikanta-piinta-nakityaa iyomitaantzi maaroni kitaitiri, ikinkithata-kaantzi tasorintsi-pankoki, ikantzi: “Saipatzii-totaari inatzii Jesús.” Imatakiro ikinkithata-kaantanaki maaroni pankotsiki okaratzi tzimatsiri anta. </v>
<v b="ACT" c="6" v="1">Ikanta ishiki-pirotanaki kimisantzinkari, ñaawaiyitanaki wirakocha-ñaaniri, ikantzi: “Paminiri Heber-iiti nampitarori anta tsika ikanta ipapiintziro owaritintsi kinankaro, tima ti imariwintiro pasini-sato-payi.” </v>
<v b="ACT" c="6" v="2">Ikanta 12 Tyaantaariiti, yapatotakiri maaroni kimisantzinkari, ikantakiri: “Ti onkamiithati nowashaantiro nokinkithata-kota-najiri Pawa, nompanta-yityaamiri piyaari. </v>
<v b="ACT" c="6" v="3">Iyikiiti, pamini aka akarajiitzi inkarati 7 atziri, iriitaki jiwatironi impaitimi owaritintsi. Piyoshiiti kamiitha-siriri, yotanita-chari, isaika-siri-tantari Tasorinkantsi. </v>
<v b="ACT" c="6" v="4">Ari naakowintyaarori naaka-payi namananati, nonkinkithata-kaanti, noyomitaan-tayiti.” </v>
<v b="ACT" c="6" v="5">Onimota-nakiri ikaratzi apatotain-chari ikantai-takiri. Ari iyosiitai-takiri Esteban, awintaariri kamiitha Pawa, isaika-siri-tantari Tasorinkantsi. Iyosiitai-takiri aajatzi Felipe, Prócoro, Nicanor, Timón, Parmenas, aajatzi Nicolás Antioquía-satzi, kimita-kotaariri Judá-iti, kaari ishininkawita Judá-iti. </v>
<v b="ACT" c="6" v="6">Ipoñaa yaitanakiri ikaratzi iyosiitai-takiri isaikaki Tyaantaariiti, yamana-kota-wakiri, iwasi-patzii-toyitakiri itasonka-wintziri. </v>
<v b="ACT" c="6" v="7">Aikiro ojatanakitzi iñaani Pawa. Aikiro ishiki-pirota-nakitzii kimisantzinkari anta Aapatyaawiniki. Imatzitakaro ikimisanta-yitanaki oshiki Impira-tasorintsitaari. </v>
<v b="ACT" c="6" v="8">Itasonka-wintaki Esteban oshiki ishininka-payi, iriitaki nisironkata-kariri Pawa, ipakiri itasorinka. </v>
<v b="ACT" c="6" v="9">Iro kantacha, tzimatsi Judá-iti apatota-piinta-chari ipaitai-tziri “Itzikawitaitari.” Ipoñaayitaro Cirene, Alejandría, Cilicia, Asia. Iriitaki katziya-nainchari iñaana-winthata-nakiri Esteban. </v>
<v b="ACT" c="6" v="10">Iro kantacha ti yiitsinampaitiri Esteban, tima omapiro iyota-nita-kaakari Tasorinkantsi. </v>
<v b="ACT" c="6" v="11">Ikanta ikaratzi ñaana-winthata-kiriri Esteban, imananikiini ipinatakiri ishininka, ikantakiri: “Nonintzi pinthaiya-kotyaari Esteban. Pinkanti: ‘Nokimakiri Esteban ithainka-waitziri awaisatzitini Moisés, ari ikimitaa-kiriri aajatzi Pawa.’ ” </v>
<v b="ACT" c="6" v="12">Irootaki owatsimaa-pirota-nakiriri ishininka-payi ikisaniinta-nakiri Esteban, imatanakiro antari-kona-payi, aajatzi Yomitaan-taniriiti. Yaakaan-taitakiri Esteban, yaitanakiri yapatojiita jiwariti-payi. </v>
<v b="ACT" c="6" v="13">Ari yamaitakiri thaiya-kota-kariri Esteban, ikantapaaki: “Yoka ashininka oshiki ithainka-kiro tasorintsi-panko, ithainka-kiro Ikantakaan-taitsiri. </v>
<v b="ACT" c="6" v="14">Nokimakiri ikantaki: ‘Ari imporokakiro tasorintsi-panko Jesús Kasiyakaa-wini-satzi. Aritaki iwasiñaa-yitajiro okaratzi amitari iyomitaa-yitajairi awaisatzitini Moisés.’ ” </v>
<v b="ACT" c="6" v="15">Ari yamina-nakiri jiwari-payi yoka Esteban, iñaatziiri iporoki ikimita-nakari Maninkari. </v>
<v b="ACT" c="7" v="1">Ikanta Impira-tasorintsi-pirori isampitakiri Esteban, ikantziri: “¿Omapiroma ikantakoi-tzimiri?” </v>
<v b="ACT" c="7" v="2">Ikantzi Esteban: “¡Iyikiiti! ¡Jiwari-payi! Pinkimi nonkantimi. Pairani isaikan-tawitari awaisatzitini Abraham anta Osampanaaki, iñaakakari iwaniinkaro, Pawa, tikira ijatanaki inampityaaro Awotziniki. </v>
<v b="ACT" c="7" v="3">Ikantakiri: ‘¡Abram! Tzimatsi pasini kipatsi noñaakaimiri, pijati anta, pookanajiro pinampi awiroka, aajatzi pishininka-payi.’ </v>
<v b="ACT" c="7" v="4">Ikanta Abraham yookanajiro inampitsiti Kiyamori-wini-satzi, jataki inampita-jyaaro Awotziniki. Okanta apaata ikaimajiri iriri, ityaantajiri Pawa aka tsika anampitaro iroñaaka aroka-payi. </v>
<v b="ACT" c="7" v="5">Okantawitaka inampiwitakaro Abraham aka, ti yasi-pirota-kaiyaari Pawa. Iro kantacha ikasiya-kaakiri apaata aririka inkamaki, iriitaki asitajyaaroni inkarati incharinin-tajyaari. Irootaki ikasiya-kaita-kiriri awaisatzitini Abraham tikira-mintha intzimi itomi. </v>
<v b="ACT" c="7" v="6">Yapiitajiro Pawa ikantairi Abraham: ‘Ari inampita-kyaaro apaata pincharini-tajyaari pasiniki kipatsi, onkarati 400 osarintsi isaiki anta. Ari impira-waitaityaari, oshiki isintsiwin-taitiri yantawai-takai-tiri. </v>
<v b="ACT" c="7" v="7">Iro kantacha ari nowasankitaa-kiri naaka ompirawai-tyaarini. Aririka onkaratapaaki, aritaki isitowaji. Impinkatha-yitajina maaroni yokaiti aka.’ </v>
<v b="ACT" c="7" v="8">Aritaki tzimaki ikasiya-kaakiriri, ikantajiri Pawa yoka Abraham: ‘Ontzimatyii pinto-misitaa-nityaa, tima tzimatsi akasiyakaa-wakaari.’ Imatakiro pairani awaisatzitini Abraham. Imatakiri itomi irirori owakira imaakota-paaki 8 kitaitiri, itomisitaa-nitakiri. Ari ikimitaakiri Isaac itzimaki Jacob. Ari ikimitaa-kiriri aajatzi Jacob 12 itomi-payi, awaisatzi-titaari arokaiti. </v>
<v b="ACT" c="7" v="9">Ikanta yokaiti awaisatzi-titaari arokaiti, ipimantakiri José, iririntzi, okantakaan-tziro ikisaniintziri. Ari okanta yariitan-takari inampiki Apitantoni-satzi. Iro kantacha, itsipata-piintakari Pawa, </v>
<v b="ACT" c="7" v="10">inisironkatakari okaratzi ikimaatsi-waitakari. Iyota-nita-kaakari, irootaki yaakamiithatan-takariri Faraón, iwinkathariti Apitantoni-satzi. Ipinkathari-wintakiri irirori maaroni Apitantoni-satzi, aajatzi maaroni ishininka-payi Faraón. </v>
<v b="ACT" c="7" v="11">Okanta apaata, ariitaka antaro tajyitsi anta. Oshiki ikowityaa-niinta-jiitaki Apitantoni-satzi. Ari okimitakari aajatzi anta inampiki Owintini-satzi. Ti iñiiro pairani awaisatzitini iyaari. </v>
<v b="ACT" c="7" v="12">Iro kantacha ikima-kotakiro Jacob tzimatsi owaritintsi anta Apitantoniki. Ityaantakiri itomi-payi yamananta-kiti. Irootaki itakanarori ijajiitaki itomi-payi Jacob. </v>
<v b="ACT" c="7" v="13">Ikanta yapiitajiro ijajiitzi, ari iyotakaajari José iririntzi-payi. Ari okanta iyotantakari Faraón ipaita ishininka-yitari José. </v>
<v b="ACT" c="7" v="14">Ikanta apaata José ikaimakaan-tajiri iriri, Jacob aajatzi maaroni ishininka-payi impokai Apitantoniki. Ikaratzi 75 atziri-payi pokaintsiri. </v>
<v b="ACT" c="7" v="15">Ari okantakari yariitan-takari Jacob Apitantoniki. Ari ikamajiri irirori anta. Ari ikimitakari aajatzi ikaratzi icharinin-tayitaari. </v>
<v b="ACT" c="7" v="16">Iriitaki yaatonkitai-tanajiri anta Sikochaariniki, ari ikitaita-kiriri maaroni anta yamananta-kiniriri pairani awaisatzitini Abraham itomi-payi Hamor. </v>
<v b="ACT" c="7" v="17">Okantaka apaata, monkaratzi-mataka okaratzi ikasiya-kaakiriri pairani Pawa awaisatzitini Abraham. Oshiki-pirotanaki irintsiti ashininka-payi anta Apitantoniki, </v>
<v b="ACT" c="7" v="18">irojatzi itziman-takari pasini pinkathari anta Apitantoniki, kaari yotakotirini José. </v>
<v b="ACT" c="7" v="19">Yoka pinkathari oshiki yamatawitakiri ashininka-payi, iwasinonkaa-waitakiri. Isintsi-waitakiri yookaitiri iriinchaa-nikiti, inkaman-tyaari airo ishikitanta. </v>
<v b="ACT" c="7" v="20">Aripaiti itzimakiri Moisés. Iriitaki ookimota-kariri Pawa. Ikaratzi mawa kasiri imanawitakari iwankoki iriri. </v>
<v b="ACT" c="7" v="21">Okanta omonkarata-paaka yookantaitariri Moisés inkamimi, oñaakiri irisinto Faraón, aakiri, okimotatakajiiri okimita-kaantakari iriirikami iintsiti iroori. </v>
<v b="ACT" c="7" v="22">Irootaki iyotanta-karori Moisés okaratzi iyota-nitari Apitantoni-satzi. Iriipirori inatzii, iroopiro okantayitaka okaratzi yantayitakiri. </v>
<v b="ACT" c="7" v="23">Ikanta otzimaki 40 isarintsiti Moisés, jataki yariityaari ishininka-payi Israel-iiti. </v>
<v b="ACT" c="7" v="24">Ari iñaakiri Apitantoni-satzi iwasankitairi ishininka. Ikisako-winta-paakari ishininka, iwakiri Apitantoni-satzi. </v>
<v b="ACT" c="7" v="25">Isiyakaantzi Moisés ari iyotaki ishininka-payi iriitaki ityaankaki Pawa yookakaa-wintairi impira-waitaitari. Iro kantacha ti iyojiiti ishininka-payi. </v>
<v b="ACT" c="7" v="26">Okanta okitaitita-manaji, iñaatzii Moisés yanta-wakaa-jiita ishininka. Ari inintawitaka yooka-kayirimi, ikantawita-paakari: ‘Pishininka piwiri yoka. ¿Paitama pantantariri?’ </v>
<v b="ACT" c="7" v="27">Ikanta yoka antziriri ishininka, ipithoka-sita-nakari Moisés, itatsinkakiri. Ikantziri: ‘¿Paitama pinintziri awiroka? ¿Paitama kantakimiri awiroka nojiwariti kisakowintan-tyaanari? </v>
<v b="ACT" c="7" v="28">¿Pininta-tziima piwina naaka pikimitaakiri Apitantoni-satzi piwanta-kariri?’ </v>
<v b="ACT" c="7" v="29">Ikanta ikimawaki Moisés ikantakiriri ishininka, isiyaka. Jataki iipatsitiki Maimani-wini-satzi. Ari isaikakiri nampitsi-nintsiki, irojatzi itziman-takari apiti itomi. </v>
<v b="ACT" c="7" v="30">Okanta awisaki okaratzi 40 osarintsi. Jataki otzisi-masiki okaakitapaji Kitoochiintoni, ari iñaakakariri Imaninkariti Pawa, ipaamata-kayiro kitoochii-masi. </v>
<v b="ACT" c="7" v="31">Ikiryaawinta-nakiro Moisés iñaakiri. Ikowa-jaantzi yaminiro okaakiini, ari ikimakiri iñaanatziri Pawa, ikantziri: </v>
<v b="ACT" c="7" v="32">‘Naakataki Iwawani picharini-payi, Iwawani Abraham, Isaac, aajatzi Jacob.’ Ari itharowaka-nakiri Moisés, piyonkawaitanaka, ti ininti yaminanajiro paamatain-tsiri. </v>
<v b="ACT" c="7" v="33">Iro kantacha aikiro ikantatziiri Pawa: ‘¡Moisés! Paakonta-tasityaa, tima pikatziyan-tatyaaro tasorintsi-patha-tatsiri. </v>
<v b="ACT" c="7" v="34">Noñaakiri yasinonkaa-waitaka pishininka-payi anta Apitantoniki. Nokimakiri ikamintha-waijiita. Irootaki nopokan-takari nookakaa-wintajimi. Awirokataki nontyaanti anta pantayitiro nonintakiri.’ </v>
<v b="ACT" c="7" v="35">Pairani imaninta-witai-takari Moisés, ikantai-tziri: ‘¿Paitama kantakimiri awiroka nowinkathariti?’ Iro kantacha iriitaki Pawa ontyaantakiri ijiwatairi ishininka-payi, iriitaki ookakaa-wintairini. Imaninkariti Pawa matakaa-kiriri iñaakiri ipaamata-kayiro kitoochii-masi. </v>
<v b="ACT" c="7" v="36">Iriitaki Moisés omisitowa-jiriri pairani ashininka-payi Apitantoniki, oshiki itasonka-wintantzi anta. Ari ikimitaa-kirori aajatzi Inkaariki Kiraankaaro. Imatakiro isaikawaitan-takari okaratzi 40 osarintsi otzisi-masiki. </v>
<v b="ACT" c="7" v="37">Tima irijatzi Moisés kantakiriri pairani ashininka-payi: ‘Ari intyaankaki apaata Pawa pasini Kamantan-tzinkari, ari isiya-kota-paakyaanaro naaka ityaankakina. Ashininka inatyii.’ </v>
<v b="ACT" c="7" v="38">Irijatzi Moisés apatota-kiriri pairani ashininka-payi anta otzisi-masiki, ikinkitha-waita-kaakiri Maninkari Kitoochiintoni itsipayitakari ashininka-payi. Iriitaki aakiro añaakaan-tatsiri ñaantsi, irojatzi iwawisaan-takairori aroka-payi. </v>
<v b="ACT" c="7" v="39">Iro kantacha ti ininti awaisatzitini inkimisantiri Moisés, oshiki ipiyathatakari. Iro inintajiitaki impiyajimi Apitantoniki. </v>
<v b="ACT" c="7" v="40">Irootaki ikantan-takariri Aarón: ‘Piwitsikina siyakaa-rontsi nowawani-tajyaari, iriitaki jiwatajinani. Tima ti ayojiiti ipaita-rika antakiriri Moisés, amayitajairi asaikawita Apitantoniki.’ </v>
<v b="ACT" c="7" v="41">Ari iwitsikai-takiniri isiyakaaro kiripiri vaca. Iriitaki ipinkatha-waitakiri. Iwamaakiniri ipira-payi yoimoshirinkiri iwawa-niroti iwitsikai-takiniriri. </v>
<v b="ACT" c="7" v="42">Irootaki yookanta-nakariri Pawa yokaiti, isinita-nakiri impinkatha-waitiri oorinta-yitachari inkitiki, tima iriitaki isankinata-kotakiri pairani Kamantan-tzinkari-payi, ikantaki: ¡Israel-iiti! ¿Naakama pipinkathatantaka pipira-payi pipomita-piintziri? Iro panta-piintakiri okaratzi 40 osarintsi anta otzisi-masiki. </v>
<v b="ACT" c="7" v="43">pipinkathata-sitakari pawaniro ipaitai-tziri “Pinkathari Itaawintai-tziri Iinchaa-niki”, pikina-kinatakaa-piintakiri iyarapapankotiki. Ari pikimita-piinta-kiriri pawaniro impokiro ipaitai-tziri Ampithataari, Pipinkathata-siwaitakari piwitsika-yitani awirokaiti. Irootaki nosinitan-tyaamiri yaitimi intaina panaanakiro Kompijaari. </v>
<v b="ACT" c="7" v="44">Pairani isaikawaitan-takari awaisatzitini otzisi-masiki, tzimatsi tasorintsi-thaanti. Ari iwirori isankinari Moisés. Iroka tasorintsi-thaanti, iriita-jaantaki Moisés owitsika-kaanta-kirori tsika okanta iyomitaakiri Pawa. </v>
<v b="ACT" c="7" v="45">Irootaki ikina-kinatakaa-piintakiri awaisatzitini irojatzi yariitzi-matan-takari kipatsiki yasita-jyaari. Irojatzi yamajiri irirori Josué ijiwatan-taariri ashininka-payi, yiitsinampaan-takariri asiwitarori iipatsiti, ikantakaari Pawa. Yasi iwiro yoisokirotakaro tasorintsi-thaanti, irojatzi itziman-takari pairani David. </v>
<v b="ACT" c="7" v="46">Ikanta pinkatharini David, oshiki yaakamiithatakiri Pawa, irootaki ikantan-takari irirori: ‘¡Pawá! Pisinitina naaka nowitsikimi pankotsi tsika impinkathatimi Israel-iiti.’ </v>
<v b="ACT" c="7" v="47">Iro kantacha iriitaki Salomón owitsika-kiniriri Pawa tasorintsi-panko. </v>
<v b="ACT" c="7" v="48">yoka Pawa, Jinoki-satzi ti isaikan-tyaaro pankotsi iwitsikani atziri. Irootaki ikinkithata-kotakiri pairani Kamantan-tzinkari, ikantaki: </v>
<v b="ACT" c="7" v="49">Iroka ikantzi Pawa: Irootaki inkiti nosaikantari nopinkathari-wintantzi. Irooma kipatsi irootaki nomakoryiaki-tanta-piintari. ¿Tsikama onkaratika pankotsi iwitsikai-tinari? Airo nantitaro nomakoryaan-tyaaro. </v>
<v b="ACT" c="7" v="50">¿Kaarima naaka owitsika-yitakirori maaroni iroka-payi? </v>
<v b="ACT" c="7" v="51">Aikiro ikanta-nakitzi Esteban: ‘Iro kantacha awirokaiti, ari pikanta-piintatya pikiso-siritzi, ti pinkimisanta-niti, pisiya-kotakari kaari-piro-siriri-payi. Pasi piwiro pipiyathatari Tasorinkantsi pisiya-kotaari piwaisatzitini.’ </v>
<v b="ACT" c="7" v="52">¿Tzimatsima pairani Kamantan-tzinkari kaari ikimaatsita-kaawaita piwaisatzitini? Tima oshiki iwamaitaki ikaratzi kinkithatain-tsiri, ikantaki: ‘Awotsikitaki matzirori itampatzika-siritzi.’ Aritaki pokaki itampatzika-siritzi, iriitaki pipithoka-sitakari awirokaiti, piwamaa-wakiri. </v>
<v b="ACT" c="7" v="53">Tima awiroka-payi oyotako-witarori Ikantakaan-taitsiri iyomitaa-witakairi Maninkari, titzimaita pinthokiro pimonkaratiro.” </v>
<v b="ACT" c="7" v="54">Ikanta ikimajiitaki ikaratzi apatotain-chari, antaro ikisanakiri Esteban, yatsikai-kita-sita-nakari. </v>
<v b="ACT" c="7" v="55">Iro kantacha isaika-siri-pirotan-tanakari Tasorinkantsi yoka Esteban, yaminanaki inkitiki, iñaakiro iwaniinkaro Pawa, iñaakiri aajatzi Jesús ikatziyaka irako-piroki Pawa. </v>
<v b="ACT" c="7" v="56">Irootaki ikantan-tanakari: “¡Pamini! Noñaakiro asitaryaa inkiti, noñaakiri Itomi Atziri ikatziyaka irako-piroki Pawa.” </v>
<v b="ACT" c="7" v="57">Ishipi-kimpita-jiitanaka jiwari-payi. Ikaimajiitanaki sintsiini, isiya-sita-paakari Esteban. Yairika-paakiri. </v>
<v b="ACT" c="7" v="58">Yaitanakiri othapitapaka nampitsi, ishimyaan-takari mapi. Tima isaporya-yitanakiro irithaari owiriri Esteban, yookakiniri mainari paitachari Saulo, yaamaako-winta-wakyaaniri.” </v>
<v b="ACT" c="7" v="59">Ikanta yooka-sitziri mapipayi Esteban, amananaki irirori, ikantzi: “¡Pawá! ¡Nowinkathariti Jesús! Jatasirin-katakina noñaapajimi.” </v>
<v b="ACT" c="7" v="60">Ari ityiirowanaka Esteban, ikaimanaki sintsiini, ikantanaki: “Nowinkathariti, airo poipyiiniri kaari-pirori okaratzi yantakiri.” Ikanta ithonka-nakiro iñaawaitakiro iroka ñaantsi, kamaanaki. </v>
<v b="ACT" c="8" v="1">Ikanta Saulo yamina-kotakiri Esteban iwai-tziri, ikantanaki irirori: “Ariwí, kamaki Esteban.” Aripaiti yitaita-nakaro imaimani-minthai-tziri kimisantzin-kariiti anta Aapatyaawiniki. Irootaki isiyan-tayitakari ikinayitanaki maaroni inampitsitiki Judá-iti, ikinayitaki aajatzi inampitsitiki Ositikii-tonisatzi. Apatziro isaikanaki Tyaantaariiti anta Aapatyaawiniki. </v>
<v b="ACT" c="8" v="2">Ikanta pinkatha-tasorintsitaniri-payi ikitatakiri Esteban, oshiki yiraako-waijiitakari. </v>
<v b="ACT" c="8" v="3">Iriima Saulo inintawitanaka irirori yapirotiri kimisanta-naatsiri. Ijata-piintaki iwankoki, inosika-yitziri sirampari, kooya, maaroni. Iminkyaa-kaanta-yitakiri. </v>
<v b="ACT" c="8" v="4">Iro kantacha ikaratzi siyayita-nainchari, jatayitaki pasiniki nampitsi. Ari ikinkithata-kotakiro Kamiithari Ñaantsi. </v>
<v b="ACT" c="8" v="5">Ikanta aparoni siyanain-chari paitachari Felipe, ariitaka Ositikii-toniki. Ikinkithata-kota-paakiri Saipatzii-totaari. </v>
<v b="ACT" c="8" v="6">Tima oshiki atziri apatotain-chari, iwakimpiyiitakaro ikinkithatziri Felipe, iñaayitakiro itasonka-wintan-tapaaki. </v>
<v b="ACT" c="8" v="7">Yisita-kota-kaayitakiri yaawitari piyari. Antaro ikaimayitzi piyari isiyayita. Imatakiro yisita-kota-kaayitziri kisoporokiri, aajatzi tzipi-kitzita-tsiri, maaroni. </v>
<v b="ACT" c="8" v="8">Irootaki ikimo-siritan-tanakari ikaratzi nampitarori anta. </v>
<v b="ACT" c="8" v="9">Iro kantacha tzimatsi anta paitachari Simón, antyawiyari inawita pairani. Yamatawitaki oshiki atziri anta Oshitikii-toniki. Oshiki ishamiwaitaki. </v>
<v b="ACT" c="8" v="10">Ipinkatha-witakari oshiki atziri, oshiki jiwari, maaroni, ikantajiitzi: “Thami ankimisantiri Simón, imatakiro iñaawyatari Pawa.” </v>
<v b="ACT" c="8" v="11">Okaratzi ikantayitziri Simón yantyawiyarin-kakiini, ikimisantziri atziri-payi ikaratzi yamatawi-yitakiri. </v>
<v b="ACT" c="8" v="12">Iro kantacha ariitapaaka Felipe, ikamantan-tapaakiro Kamiithari Ñaantsi kinkithata-kotziriri Jesús Saipatzii-totaari, ikinkithata-kotziriri aajatzi Pawa tsika ikantaja ipinkathari-wintantaji. Ikiwaa-yitanaka sirampari-payi, aajatzi kooya-payi. </v>
<v b="ACT" c="8" v="13">Ari imatzitakaro Simón, ikimisanta-witanaja, kiwaawitaka irirori. Oisokiro iwanakiri Felipe iñaakiri itasonka-wintan-tayitaki. Okiryantzi iwanakiri. </v>
<v b="ACT" c="8" v="14">Ikanta Tyaantaariiti saikatsiri Aapatyaawiniki, ikima-kotakiri Oshitikii-toni-satzi ikimisanta-yitairo iñaani Pawa. Irootaki ityaankan-takariri Pedro aajatzi Juan. </v>
<v b="ACT" c="8" v="15">Ikanta yariijiitaka Oshitikii-toniki, yamana-kota-paakiri kimisantzin-kariiti, isaika-siritan-tyaari Tasorinkantsi. </v>
<v b="ACT" c="8" v="16">Tima apatziro ikiwaatai-takiri yawintaa-naari Awinkathariti Jesús. Tikira isaika-siritan-tyaari Tasorinkantsi. </v>
<v b="ACT" c="8" v="17">Ikanta Pedro aajatzi Juan, iwasi-patzii-totan-takari irako aparoni-payi. Aripaiti isaika-siri-yitan-tanakari Tasorinkantsi irirori-payi. </v>
<v b="ACT" c="8" v="18">Iñaakiri Simón yantakiri Tyaantaariiti, ikaratzi iwasi-patzii-totan-takari irako, isaika-siritan-tanakari Tasorinkantsi, ipinawita-nakari irirori Tyaantaariiti, </v>
<v b="ACT" c="8" v="19">ikantziri: “Yoka kiriiki, pimpina naaka pisintsinka, nonkimitan-tyaamiri awiroka, nosaika-sirita-kaantyaariri Tasorinkantsi noshininka, nowasi-patzii-totan-tyaari nako.” </v>
<v b="ACT" c="8" v="20">Ikantzi Pedro: “¡Ari pinkaratairi piiriikiti pimpyaa-sitajyaa! ¿Pisiya-kaantzi ari pamanantan-takyaaro piiriikiti ipasitantari Pawa? </v>
<v b="ACT" c="8" v="21">Airo pimatziro pinkimita-kotyaanaro naaka, tima ti pintampatzika-siriti iñaakimi Pawa. </v>
<v b="ACT" c="8" v="22">Piwashaantairo pikaaripirotaki, pinkowa-kotairi Pawa, añaamatsiti aririka impyaakota-jimiro okaratzi pikinkithasiri-witakari. </v>
<v b="ACT" c="8" v="23">Noyotakimi naaka, oshiki pikisa-siri-waitaka. Ari pikanta-piintatyaa pikaaripiro-siri-waitzi.” </v>
<v b="ACT" c="8" v="24">Ari yakanaki Simón, ikantzi: “Pinkanta-kowintaina Pawaki airo awishi-motantana okaratzi pikanta-kinari.” </v>
<v b="ACT" c="8" v="25">Ikanta Pedro aajatzi Juan, ikaratakiro ikinkithata-kotakiri Pawa. Awisanaki pasini nampitsi okaratzi saikatsiri Oshitikii-toniki, ikamantan-takiro Kamiithari Ñaantsi. Ipiyajiitaja Aapatyaawiniki. </v>
<v b="ACT" c="8" v="26">Ikanta Imaninkariti Pawa, iñaanatakiri Felipe, ikantziri: “Pijati pinkinaki kiriinka, pimpampi-thatiro awotsi poñaachari Aapatyaawiniki irojatzi nampitsiki Sintsi-winiki.” Tima iroka awotsi irootaki kinachari otzisi-masiki. </v>
<v b="ACT" c="8" v="27">Ari ijatanaki Felipe. Okanta niyaanki awotsi, imonthaakari Kisaapororini-satzi. Iriipirori inatzii. Iriitaki kimpoyiiri kiriiki inampiki opinkathari-wintantzi kooya paitachari Candace. Ipoñaaja-tyaaro irirori Aapatyaawiniki ipinkathatziri Pawa. </v>
<v b="ACT" c="8" v="28">Ipiyaatyaa irirori inampiki, isaikan-takaro isiyako-minto, iñaanatziro isankinari Kamantan-tzinkarini Isaías. </v>
<v b="ACT" c="8" v="29">Ari iñaana-sirita-nakiri Tasorinkantsi Felipe, ikantziri: “Pijati, pimontaiyaari siya-kotain-chari.” </v>
<v b="ACT" c="8" v="30">Ikanta ijatanaki Felipe, ikimatziiri Kisaapororini-satzi iñaanatziro isankinarini Isaías. Ari isampitziri, ikantziri: “¿Pikimathatziroma piñaanatziri?” </v>
<v b="ACT" c="8" v="31">Ikantzi Kisaapororini-satzi: “¿Tsikama onkini nonkima-thatiro tikatsi yomitai-naroni? Pimpoki, pintsipatyaana.” </v>
<v b="ACT" c="8" v="32">Iroka Sankinarintsi iñaanatziri: Ikimita-kaitakari yaitziri ipiraitari iwamaitiri. Mairi ikantaka, ti inkaima-waiti, Isiyakari ipiraitari yamiitai-tziro iwitzi. </v>
<v b="ACT" c="8" v="33">Tsinampasiri inkantakaitakari, ti iroopiroti okaratzi ikantakowitaitakariri. Iriima ishininkapayi, ¿kantatsima iyotaitiri tsika ikantawaitaiyani? Tima yasi-ryiitakari isaikawita-painta aka kipatsiki. </v>
<v b="ACT" c="8" v="34">Ikanta iriipirori Kisaapororini-satzi, isampita-nakiri Felipe, ikantziri: “Pinkantina. ¿Paitama ikinkithata-kotziri Kamantan-tzinkari? ¿Iriitakima kinkithata-kotacha? ¿Pasinima ikinkithata-kotzi?” </v>
<v b="ACT" c="8" v="35">Ari yitanakaro Felipe ikinkithata-kaanakiri isankinari Isaías, ikinkithata-kaanakiri Kamiithari Ñaantsi tsika ikanta-kota Jesús. </v>
<v b="ACT" c="8" v="36">Ikini-mota-paakiro nijaa, ikantzi Kisaapororini-satzi: “Iroka nijaa. ¿Airoma okantzi nokiwaatyaa naaka?” </v>
<v b="ACT" c="8" v="37">Ikantzi Felipe: “Omapiro-rika pikimisantanaji, aritaki onkantaki.” Ikantzi Kisaapororini-satzi: “Nokimisantzi, iriitaki Jesús Saipatzii-totaari, Itomi Pawa.” </v>
<v b="ACT" c="8" v="38">Ari ikatziya-kaanta-paakiro isiyako-minto Kisaapororini-satzi. Ayiitanaki apitiroiti, jatanaki nijaaki. Ari ikiwaatakari. </v>
<v b="ACT" c="8" v="39">Ikanta itonkaanaji nijaaki, yaanajiri Felipe Tasorinkantsi. Ti iñaanajiri iriipirori Kisaapororini-satzi tsika ikinanaki Felipe. Iro kantacha yoka atziri oshiki ikimo-siritanaki, jataji. </v>
<v b="ACT" c="8" v="40">Iriima Felipe, iñaasitaaro isaikapaji Azoto-ki. Ikanta yawisaki pasiniki nampitsi ikamantan-tayitakiro Kamiithari Ñaantsi, irojatzi yariitan-taari Cesarea-ki. </v>
<v b="ACT" c="9" v="1">Ikanta Saulo, ti iwashaantiro yasaryii-matari iwiiri kimisanta-najiriri Awinkathariti. Irootaki ijata-sitan-takariri Impira-tasorintsi-pirori, </v>
<v b="ACT" c="9" v="2">ikantakiri: “Pisankinatiniri Impira-tasorintsitaari saikatsiri Ontyaamairiniki, pinkantiri: ‘Pisinitiri Saulo yaayitiri tzipatananariri ipaitai-tziri “Awotsi.” Inkyaayiti yapatota-piintaita, yoosoyitiri sirampari aajatzi kooya, yamakiri aka Aapatyaawiniki.’ ” </v>
<v b="ACT" c="9" v="3">Ikanta yariitzi-mataka Saulo Ontyaamairiniki, ari imapokakiri morikanain-tsiri inkitiki, yoorintakiri tsika ikatziyaka. </v>
<v b="ACT" c="9" v="4">Tyaanaki Saulo. Ikimatzii ñaawaita-naintsiri inkitiki, ikantaitzi: “¡Saulo! ¡Saulo! ¿Paitama pimaimanitan-tanari?” </v>
<v b="ACT" c="9" v="5">Yakanaki Saulo, ikantzi: “¡Pinkatharí! ¿Tsikama pipaitaka awiroka?” Ari ikantai-tziri: “Naakataki Jesús pimaimanitzi. Awiroka wasankitaa-waitacha, osiyawaitakaro pimpaikatyiiyaaromi thoyimpi-thowari.” </v>
<v b="ACT" c="9" v="6">Tima piyonkawaitanaka Saulo tharowawai-tanakaki, ikantanaki: “¡Pinkatharí! Paitama pinintziri nantajiri naaka.” Ikantzi Awinkathariti: “Pinkatziyii, pijati nampitsiki. Ari inkaman-taitimiro opaita-rika pantiri.” </v>
<v b="ACT" c="9" v="7">Oshiki itharowanaki ikaratzi oyaatakiriri Saulo, tima ikimakiro ñaantsi, ti iñaamai-tyaari ñaawaita-tsiri. </v>
<v b="ACT" c="9" v="8">Ari ikatziya-witanaja Saulo. Inintzi yokiryaa-najimi, ti onkanti yaminanaji. Irootaki yakathatan-tanakariri itsipayitakari, yaanakiri Ontyaamairiniki. </v>
<v b="ACT" c="9" v="9">Ari isaikakiri anta okaratzi mawa kitaitiri, ti onkanti yaminaji, ti iwajyaa, ti yiraji nijaa. </v>
<v b="ACT" c="9" v="10">Ari isaikiri Ontyaamairiniki aparoni kimisantzinkari ipaita Ananías. Iriitaki iñaanatakiri Awinkathariti imisiri-ki, ikantziri: “¡Ananías!” Ikantzi irirori: “¡Paita Pinkatharí! Aka nosaiki.” </v>
<v b="ACT" c="9" v="11">Ikantziri: “Pijati awotsiki ipaitai-tziri ‘Tampatzikari.’ Ari osaiki iwanko paitachari Judas, ari pisampita-kowintiri paitachari Saulo, iriitaki poñaachari nampitsiki Tarso. Ari isaikiri irirori anta yamani. </v>
<v b="ACT" c="9" v="12">Nomisita-kaakiri irirori. Iñaakimi pikyaa-sita-paakiri, piwasi-patzii-totan-takari pako, irojatzi yokiryaan-tanaari kantanaji yaminanaji.” </v>
<v b="ACT" c="9" v="13">Ikanta ikimaki Ananías, ikantanaki irirori: “¡Pinkatharí! Oshiki nokima-kotziri yoka atziri, oshiki okowiinkataki okaratzi yantayitakiri Aapatyaawiniki, iwasankitaa-yitakiri kimisanta-najimiri. </v>
<v b="ACT" c="9" v="14">Irootaki ipokantari aka, ityaanta-tziiri Ompira-tasorintsi-pirori yaayitiri ikaratzi awintaa-naamiri.” </v>
<v b="ACT" c="9" v="15">Ikantzi Pinkathari: “¡Pijati Ananías! Tima yoka atziri iriitaki noyoshiitakiri naaka inkinkithata-kotajina maaroni nampitsiki. Inkinkithata-kairi Israel-iiti ishininkatari irirori, inkinkithata-kaajiri aajatzi pasini-satzi atziri kaari ishininkatyaa, aajatzi inkimitaakiri iwinkathariti-payi. </v>
<v b="ACT" c="9" v="16">Aritaki nonkanta-kaakyaaro naaka inkimaatsi-winta-jyaana irirori.” </v>
<v b="ACT" c="9" v="17">Ikanta ijatanaki Ananías, kyaapaaki pankotsiki tsika isaikaki Saulo. Ari iwasi-patzii-totan-takari irako. Ikantziri: “¡Iyikí Saulo! Ityaankakina Awinkathariti Jesús, oñaakakamiri awotsiki tsika pikinapaaki. Nopoki nokiryaa-kaajimi, isaika-siritan-tanjyami Tasorinkantsi.” </v>
<v b="ACT" c="9" v="18">Ari oparyaanaki irokiki osiyawitariri simapin-taki, aminanaji kamiitha Saulo. Katziyanaka, jataki ikiwaataitiri. </v>
<v b="ACT" c="9" v="19">Ikanta iwawaitanaja, irojatzi isintsitan-taari kamiitha. Tima osamani kapichiini isaiki-mota-paintziri kimisantzinkari-payi Ontyaamairiniki. </v>
<v b="ACT" c="9" v="20">Ari yitanakaro Saulo ikinkithatanaki yapatota-piinta Judá-iti, ikantzi: “Iriitaki Itomi Pawa paitachari Jesús.” </v>
<v b="ACT" c="9" v="21">Tima okiryantzi ikantajiita ikaratzi kimiriri, ikanta-wakaa-jiita: “¿Kaarima yoka kisaniintziri Aapatyaawiniki ikaratzi awintaa-nariri Jesús? ¿Tima iriitaki pokaintsiri aka yayiri kimisantzinkari anta Ompira-tasorintsi-piroriki?” </v>
<v b="ACT" c="9" v="22">Aikiro isintsitatzii Saulo ikinkithatanaki irirori tikatsi intharowantanakyaa. Tikatsi inkanti Judá-iti nampitarori Ontyaamairiniki ikimiri Saulo ikantzi: “Yokaranki Jesús Saipatzii-totaari inatzii.” </v>
<v b="ACT" c="9" v="23">Okanta imaakotanaki oshiki kitaitiri, ikanta-wakaa-jiitaka Judá-iti: “Thami awiiri Saulo.” </v>
<v b="ACT" c="9" v="24">Ari iyotzimaitaka Saulo ikowaitatzii iwaitiri. Tima kitaitiriki aajatzi tsitiniriki iyaawintaitziri Saulo okyaa-piintzi awotsi iwaitiri. </v>
<v b="ACT" c="9" v="25">Ikanta kimisantzin-kariiti, ititakiri antaroki kantziri, iwayiita-kotakiri tsitini-paiti intaakiroki itantotai-tziro nampitsi. Ari isiyajari Saulo. </v>
<v b="ACT" c="9" v="26">Ikanta yariitaja Saulo Aapatyaawiniki, inintawitaka intsipata-pajyaarimi iyomitaani Awinkathariti. Iro kantacha maaroni kimisantzinkari itharowan-takari, isiyakaantzi ti inkimisanta-pirotai irirori. </v>
<v b="ACT" c="9" v="27">Ikanta Bernabé, yaapatyaa-nakari Saulo, jataki iñaakan-tajiri ipiyota Tyaantaariiti. Ikantapaakiri: “Yoka Saulo iñaajiri Awinkathariti awotsiki jatachari Ontyaamairiniki, ikinkitha-waita-kaakiri. Tima anta nampitsiki Ontyaamairiniki yitanakaro Saulo ikinkithata-kota-najiri Jesús. Tikatsi intharowan-tanakyaa.” </v>
<v b="ACT" c="9" v="28">Irootaki isaikan-tapaari Saulo Aapatyaawiniki, onimowaitziri yaniiwaitapaji nampitsiki itsipayita-paari Tyaantaariiti. </v>
<v b="ACT" c="9" v="29">Ikinkithata-kota-pajiri Jesús Awinkathariti, tikatsi intharowantyaa. Tima inkinkithata-kaayitajiri Judá-iti ñaawaitzirori iñaani wirakocha. Iro kantacha inintajiitaki irirori iwiiri. </v>
<v b="ACT" c="9" v="30">Ikanta iyojiitaki kimisantzin-kariiti, yaanakiri Saulo nampitsiki Cesarea. Ityaantairi inampiki Tarso. </v>
<v b="ACT" c="9" v="31">Ikanta kimisantzin-kariiti, nampiyitarori iipatsitiki Judá-iti, Tapowiniki aajatzi Ositikii-toniki, kamiitha isaikayitanaji, aikiro iwitsika-siri-pirota-nakityaa, pinkatha iwanajiri Awinkathariti. Aikiro ijatana-kitzii ishiki-pirotanaki, ikantakaakaro Tasorinkantsi. </v>
<v b="ACT" c="9" v="32">Ikanta ijayitaki Pedro yariitan-tayita nampitsiki-payi, ariitaka Tzimaani-winiki tsika inampiyitaro kimisantzinkari. </v>
<v b="ACT" c="9" v="33">Ari iñaapaa-kiriri paitachari Eneas, kisoporokiri inatzii, tzima-kotaki 8 osarintsi inaryaa-waitaka. </v>
<v b="ACT" c="9" v="34">Iñaanata-paakiri, ikantziri: “¡Eneas, yisita-kota-kaajimi Jesús Saipatzii-totaari. Pinkatziyi, paanajiro pinaryaa-minto!” Ari ikatziya-nakari Eneas. </v>
<v b="ACT" c="9" v="35">Ikaratzi nampitarori Tzimaani-winiki aajatzi Owaapatha-riniki, iñaayitajirira ikatziya-waitaja Eneas, irootaki ikimisantan-tanakariri Awinkathariti. </v>
<v b="ACT" c="9" v="36">Okanta nampitsiki Owaniinkaarini, tzimatsi aparoni kimisantzinkaro opaita Tabita, iñaaniki wirakocha ikantai-tziro “Dorcas.” Iroka kooya okaminthaanta-piintaki, onisironkatanta-piintaki aajatzi. </v>
<v b="ACT" c="9" v="37">Okanta aparoni kitaitiri, omantsiyataki Dorcas, kamaki. Yaitanakiro, ikaataikiro, inaryiita-paintziro jinoki owankoki. </v>
<v b="ACT" c="9" v="38">Okanta anta Owaniinkaariniki ti intaina-piroti osaiki nampitsi Tzimaani-winiki tsika yariitaka Pedro. Ikanta ikimajiitaki kimisantzinkari ari isaikiri Pedro anta, ityaankaki apiti atziri inkaimakitiri, inkantiri: “Pimpokanaki siintziini Owaniinkaariniki.” </v>
<v b="ACT" c="9" v="39">Jatanaki Pedro. Ikanta yariita-paaka anta, yaitanakiri jinoki tsika inaryii-takiro. Otapota-paakiri maaroni kinankaro, iraajiita-paaka, oñaakayita-paakiri kithaarintsi ositzika-piintani Dorcas. </v>
<v b="ACT" c="9" v="40">Imisitowakiro Pedro maaroni kooya-payi, ityiirowanaka, amananaki. Ipithoka-sitaro kaminkaro, ikantzi: “¡Tabita, pintzinaí!” Okiryaanaji iroori, aminanakiri Pedro, thointanaka. </v>
<v b="ACT" c="9" v="41">Yakatha-wakotakiro irirori, ikatziyakiro. Ikaimayijiitakiro kinankaro-payi aajatzi ikaratzi kimisantanatziri, iñaayitajiiro añaaji. </v>
<v b="ACT" c="9" v="42">Ikanta ikimakoi-takiro nampitsiki Owaniinkaariniki, oshiki kimisanta-nakiriri Pinkathari. </v>
<v b="ACT" c="9" v="43">Oshiki kitaitiri isaikawaitanaki Pedro Owaniinkaariniki, isaiki-motziri paitachari Simón, misinantsi-pakori. </v>
<v b="ACT" c="10" v="1">Tzimatsi Cesarea-ki aparoni atziri paitachari Cornelio, iriitaki ijiwariti iwayiriti wirakocha ipaitai-tziri “Italia-satzi.” </v>
<v b="ACT" c="10" v="2">Yoka atziri ipinkathatziri Pawa aajatzi ikimita ishininka-payi. Ipapiintziri asinonkainkari oshiki iiriikiti okantawitaka ti ishininkatyaari. Oshiki yamana-piintakiri Pawa. </v>
<v b="ACT" c="10" v="3">Okanta aparoni kitaitiri, aritaki shiityaanaki, ari imapoka-kiriri Imaninkariti Pawa ikyaa-sita-paakiri tsika isaikaki, iñaawakiri koñaaroini, ikantapaakiri: “¡Cornelio!” </v>
<v b="ACT" c="10" v="4">Okiryantzi ikantanaka Cornelio, itharon-kakiini isampitakiri, ikantziri: “¡Pinkatharí! ¿Paitama pikowa-kotanari?” Ikantzi Maninkari: “Ikimakimiro Pawa pamanani, iñaakimi pinisironkatanta-piintaka. </v>
<v b="ACT" c="10" v="5">Pintyaanti pinpiratani nampitsiki Owaniinkaariniki yamantyaariri Simón, ipaitai-tziri aajatzi Pedro. </v>
<v b="ACT" c="10" v="6">Iriitaki mayimotziriri pasini Simón, misinantsi-pakori, saika-thapyaatzirori inkaari. Iriitaki kamantimini opaita pantiri.” </v>
<v b="ACT" c="10" v="7">Ikanta ipiyanaja Maninkari, ikaimaki Cornelio apiti impiratani. Ikaimaki aparoni owayiri yawiintani inatzii yoka, ipinkathatziri irirori Pawa. </v>
<v b="ACT" c="10" v="8">Ikamantakiri okaratzi ikantakiriri Maninkari. Ityaankakiri Owaniinkaariniki. </v>
<v b="ACT" c="10" v="9">Okanta okitaitita-manaji, ari tampatzikataki ooryaatsiri, ariitzi-majiitaka Owaniinkaariniki. Ari yatiitanaki Pedro yamani jinoki okanta-pankaata iwanko. </v>
<v b="ACT" c="10" v="10">Ikima-winthatakiro itashi, inintaki iyaa, owakira ikotsitaitzi iyaari, ari iñaawya-waitakari. </v>
<v b="ACT" c="10" v="11">Iñaakiro asitaryaanaka inkiti, iwayiitai-takiro osiyawitarori antaro manthakintsi-masi, othatoyitaka onampinakipayi. </v>
<v b="ACT" c="10" v="12">Tzimatsi oshiki nasiyita-chari antami-wiri manthakintsi-masiki. Tzimitacha aajatzi ikaratzi konthaa-yitatsiri kipatsiki, aajatzi tsimiri-payi. </v>
<v b="ACT" c="10" v="13">Ikimatzii ñaanata-nakiriri, ikantziri: “Pedro, piwamairi yokapayi, piyaari.” </v>
<v b="ACT" c="10" v="14">Ari ikantzi Pedro: “Airo Pinkatharí. Ti nowapiintyaari naaka yokapayi ipinkai-tziri.” </v>
<v b="ACT" c="10" v="15">Yapiitai-tanakiri Pedro ikantai-tziri: “Ikaratzi nokititakajiri naaka, airo pipaita-siwaitari awiroka ‘Ipinkaitani.’ ” </v>
<v b="ACT" c="10" v="16">Mawa apiitaka iñaakai-takiri. Ari iipiyai-tanajiro inkitiki manthakintsi-masi. </v>
<v b="ACT" c="10" v="17">Antaro okantzimo-sirita-nakari Pedro, ikinkithasiri-waita opaita siyakaa-winta-chari okaratzi iñaakiri. Ari yariijiita-paaka ityaankani Cornelio, isampiko-winta-paakiro iwanko Simón. </v>
<v b="ACT" c="10" v="18">Ikantajiita-paaki: “¿Ari imayiri aka Simón, ipaitai-tziri Pedro?” </v>
<v b="ACT" c="10" v="19">Ikinkitha-siritako-minthaitziro Pedro okaratzi iñaakiri, ari iñaana-sirita-nakiri Tasorinkantsi, ikantziri: “Ariitapaaka mawa atziri amina-minatzimiri. </v>
<v b="ACT" c="10" v="20">Payiiti, pintsipatyaari. Airo pikiso-siri-waitzi, tima naakataki otyaantziri.” </v>
<v b="ACT" c="10" v="21">Ari yayiita-paaki Pedro, ikantapaakiri atziri-payi: “Naakataki pamina-minatzi. ¿Paitama pamina-minatan-tanari?” </v>
<v b="ACT" c="10" v="22">Ikantajiitzi irirori: “Ari nopoki ityaantana Cornelio, ijiwari owayiri-payi. Tampatzika-siriri inatzii irirori, ipinkathatziri Pawa. Yaakamiithatani inatzii pishininka-payi Judá-iti. Iriitaki iñaakaka Imaninkariti Pawa, ikantakiri: ‘Pinkaima-kaantiri Pedro impoki piwankoki, ari pinkimiri onkarati inkaman-timiri.’ ” </v>
<v b="ACT" c="10" v="23">Ikantzi Pedro: “Pinkyii pankotsiki, pimaawaiti.” Okanta okitaitita-manaji, jatanaki Pedro iyaatanakiri ikaratzi pokasita-kiriri. Iyaatanakiri aajatzi kimisantzinkari poñaachari Owaniinkaariniki. </v>
<v b="ACT" c="10" v="24">Ari maakotaki aparoni kitaitiri ariijiitaka Cesarea-ki. Oyaawintaka irirori Cornelio itsipayitakari ishininka-payi, aajatzi yaapatyaani-payi ikaratzi ikaimayitakiri. </v>
<v b="ACT" c="10" v="25">Ikanta yariita-paaka Pedro pankotsiki, isitowa-sita-nakiri Cornelio, ityiirowa-sita-wakari, impinkathata-wakirimi. </v>
<v b="ACT" c="10" v="26">Iro kantacha ikantzi Pedro: “Pinkatziyi Cornelio, atziri nonatzii naaka, ari nosiyami awiroka.” </v>
<v b="ACT" c="10" v="27">Ari ikinkitha-waita-kaapaakiri, irojatzi ikyaakaan-tanakariri iwankoki, iñaapaa-kitzii Pedro oshiki atziri apatotain-chari iyaawintziri. </v>
<v b="ACT" c="10" v="28">Ikantzi Pedro: “Piyojiitzi awiroka naaka Judá-iti, ti isinitaitina nontzipatyaami awirokaiti kaari noshininkata, ti onkamiithati nonkyaa-pankotimi. Iro kantacha owakira iyomitaakina Pawa, ti onkamiithati nonkanta-yitimi: ‘Nowinkani pinatzii.’ </v>
<v b="ACT" c="10" v="29">Irootaki kaari nosamanitan-tanaka nopokanaki pikaima-kaantakina. Iroñaaka nonintzi noyoti opaita pikaima-kaantan-tanari.” </v>
<v b="ACT" c="10" v="30">Ikantzi Cornelio: “Chapinki, maakotaki okaratzi 4 kitaitiri, aritaki shiityaanaki ikimitakari iroñaaka. Nosaiki naaka nowankoki notzi-wintaro namani. Ari noñaaki aparoni atziri, shiparyaa okantapaaka iithaari. </v>
<v b="ACT" c="10" v="31">Ikantapaakina: ‘Cornelio, ikimakimi Pawa pamaniri, iyotziro okaratzi pinisironkatantaka awiroka. </v>
<v b="ACT" c="10" v="32">Pintyaanti jatatsini Owaniinkaariniki yaminaitiri Simón, ipaitai-tziri aajatzi Pedro. Iriitaki mayimotziriri pasini Simón, misinantsi-pakori nampitarori inkaari-thapyaaki.’ </v>
<v b="ACT" c="10" v="33">Sintzi-paiti nontyaankaki jatatsini iñiimi, pimatakiro awiroka pipokanaki sintziini. Yoka iroñaaka nokaratzi ipiyota-kaakana Pawa. Intsityaa pinkantinaro okaratzi ikantakimiri Awinkathariti.” </v>
<v b="ACT" c="10" v="34">Ari yitanakaro Pedro ikantanakiri: “Ari noyotziri iroñaaka omapirotatyaa Pawa ti imanintanitiri atziri-payi. </v>
<v b="ACT" c="10" v="35">Yaakamiithatziri ikaratzi pinkathata-najiriri, tampatzika-sirita-tsiri, onkanta-wityaa tsika-rika inampiyityaaro, kaari noshininkawita. </v>
<v b="ACT" c="10" v="36">Tima irootaki ñaantsi iyomitaa-kiriri Pawa noshininka-payi Israel-iiti ityaankakiri Jesús Saipatzii-totaari, iriitaki Pawa kantakaarori nokinkithata-kotan-taariri Jesús. Iriitaki pinkathari-wintairini maaroni, iriitaki saikakaa-yitaini kamiitha. </v>
<v b="ACT" c="10" v="37">Piyojiitzi awiroka okaratzi awisain-tsiri iipatsitiki noshininka-payi Judá-iti. Itanakaro Tapowiniki ikiwaatan-takariri pairani Juan </v>
<v b="ACT" c="10" v="38">yoka Jesús, Kasiyakaa-wini-satzi. Iriitaki Pawa opakiriri Itasorinka. Tima itsipatani iwiri Pawa yoka Jesús, irootaki ijatanta-nakari irirori inisironkatan-tayita, yisita-kota-kaayitaki oshiki ikyaantasiritari piyari. </v>
<v b="ACT" c="10" v="39">Naaka-payi ñaayita-kiriri okaratzi yantayitakiri Jesús anta Aapatyaawiniki aajatzi maaroni iipatsitiki Judá-iti. Noñaakiri aajatzi iwamaitan-takariri, ipaikakoi-takiri incha-kotakiki. </v>
<v b="ACT" c="10" v="40">Okanta mawatapain-tsiri kitaitiri iwañaajiri Pawa, ikantakaakaro irirori noñaawajiri naaka-payi. </v>
<v b="ACT" c="10" v="41">Ti iñaaka-panaatyaari maaroni atziri, apatziro naaka-payi ikaratzi iyosiitakiri pairani Pawa kinkithata-kotairini. Tima añaaji Jesús, notsipata-waari nowaajiita nirawai-jiitzi aajatzi. </v>
<v b="ACT" c="10" v="42">Iriitaki ontyaanka-kinari nonkaman-tayitajiri maaroni atziri, nonkantiri: ‘Iriitaki Jesús iwakiri Pawa mishakowintairini maaroni añaayita-tsiri, aajatzi ikaratzi kamayitain-tsiri.’ </v>
<v b="ACT" c="10" v="43">Iriitaki yoka Jesús ikinkithata-kotzi-takari pairani Kamantan-tzinkari-payi, ikantaki: ‘Inkarati awintaa-jyaarini, aritaki impyaakota-jiniri yantayi-witakaro kaari-pirori.’ ” </v>
<v b="ACT" c="10" v="44">Ikinkitha-minthaitzi Pedro, omapoka-sitaka isaika-siritan-tapaakari Tasorinkantsi ikaratzi kimisanta-kiriri ikinkithatzi. </v>
<v b="ACT" c="10" v="45">Okiryantzi ikantajiitanaka ikaratzi itsipatakari Pedro iñaakiro isaika-siritan-tapaakari Tasorinkantsi kaari ishininkatyaa, okimiwaitakaro isako-pirotai-tatyii-nirimi, </v>
<v b="ACT" c="10" v="46">ikimatha-yitakiri iñaawai-yitanakiro pasinita-tsiri ñaantsi, ikimosiriwinta-nakiri Pawa. </v>
<v b="ACT" c="10" v="47">Ikantanakiri Pedro ikarajiitzi: “¿Kantatsima anthañaa-pithatyaari ikiwaatyaa yokaiti atziri isiyanajai arokaiti isaika-siritan-tatai Tasorinkantsi?” </v>
<v b="ACT" c="10" v="48">Ari ityaankakiri ikiwaataitiri yokapayi okantakaaro yasiyitaari Jesús Saipatzii-totaari. Oshiki ikanta-kanta-witakari ikaratzi ikinkithata-kairi Pedro, ikantzi: “Airo pijatzita, pisaiki-mowaita-nakina.” </v>
<v b="ACT" c="11" v="1">Tima kimaki pasini Tyaantaariiti aajatzi pasini iyikiiti nampitarori iipatsitiki Judá-iti, ikantaitzi: “Ikimisantajiro Iñaani Pawa kaari ashininkayita.” </v>
<v b="ACT" c="11" v="2">Ikanta yariiwitaja Pedro Aapatyaawiniki, oshiki iñaanawinthata-wajiri Judá-iti ikaratzi kimisanta-tsiri. </v>
<v b="ACT" c="11" v="3">Ikantawajiri: “¿Paitama pariitan-tariri kaari ashininkata, pakyoo-yitakiri?” </v>
<v b="ACT" c="11" v="4">Ari yitanakaro Pedro ikamantziri tsika okanta opoñaantari. Ikantanakiri: </v>
<v b="ACT" c="11" v="5">“Okanta aparoni kitaitiri anta nampitsiki Owaniinkaarini nosaiki namani, ari noñaawyatakari. Noñaaki kimiwitarori antaroiti manthakintsi-masi, ithatotai-takiro onanpinakipayi, okinapaakiro inkitiki iwayiitai-takiro irojatzi tsika nosaikaki naaka. </v>
<v b="ACT" c="11" v="6">Ari namina-pirota-nakiro, noñaaki oshiki nasiyita-chari ipiraitari, antami-wiri-payi, ikaratzi konthaa-yitatsiri kipatsiki, aajatzi siwankiri-payi. </v>
<v b="ACT" c="11" v="7">Nokimatzii ñaanata-kinari, ikantana: ‘Pedro, piwamairi yokapayi, piyaari.’ </v>
<v b="ACT" c="11" v="8">Nokantzi naka: ‘Airo Pinkatharí, tima ti onkanti kapichini namonkoitiri naaka yokapayi ipinkaitsiri inayitzi.’ </v>
<v b="ACT" c="11" v="9">Ari yapiitai-tanakina, ikantaitana: ‘Ikaratzi noitintajiri naaka, airo pipaita-siwaitari awiroka ‘Ipinkaitani.’ </v>
<v b="ACT" c="11" v="10">Mawa apiitaka noñaakiri. Ari iwajinokai-tairo inkitiki okaratzi noñaakiri. </v>
<v b="ACT" c="11" v="11">Irojatzi yariitan-tapaakari mawa atziri amina-minatanari, ipoñaakaro Cesarea-ki. </v>
<v b="ACT" c="11" v="12">Ari iñaana-sirita-nakina Tasorinkantsi, ikantana: ‘Piyaata-nakiri yokaiti, airo pikiso-siri-waitanaki.’ Irootaki nomatakiri. Yoka 6 iyikiiti notsipata-nakari. Iriitaki nokaratakiri nokyaa-wankotakiri aparoni atziri kaari ashininkata. </v>
<v b="ACT" c="11" v="13">Ikamanta-wakina, ikantana: ‘Chapinki, noñaaki Maninkari ikatziya-paaka nowankoki, ikantakina: “Pintyaanti jatatsini nampitsiki Owaniinkaarini iriitaki amirini Simón, ipaitai-tziri aajatzi Pedro. </v>
<v b="ACT" c="11" v="14">Iriitaki kamanti-mironi tsika pinkantyaa pawisakotan-tajyaari, pintsipata-jyaari ikaratzi pishininka-payi awiroka.” ’ </v>
<v b="ACT" c="11" v="15">Ikanta nokinkitha-waita-kaapaakiri, ari omapoka-sitakari isaika-siritan-tapaakari Tasorinkantsi irirori-payi, iroowaitaki isaika-siritan-takairi pairani aroka-payi. </v>
<v b="ACT" c="11" v="16">Ari nokinkithasirita-nakiro ikantakiri pairani Awinkathariti: ‘Omapiro Juan ikiwaatantaro nijaa, iro kantacha ari piñaayitakiro awirokaiti isaika-siritan-tyaami Tasorinkantsi kimiwaitakami ikiwaatan-taityaa-mirimi.’ </v>
<v b="ACT" c="11" v="17">Tima iriitaki Pawa nisironkata-kariri aajatzi irirori-payi ikimitaakai aroka-payi akimisantajiri Pinkathari Jesús Saipatzii-totaari. ¿Paitama nonintan-tyaari naaka nomaimanitiri Pawa?” </v>
<v b="ACT" c="11" v="18">Ikanta ikimajiitaki iyikiiti nampitarori Aapatyaawiniki, tikatsi inkanta-jiitanaki. Ipanthawinta-nakiri Pawa, ikantajiitzi: “¡Ariwí! ¡Inisironkatairi Pawa kaari ashininkata! ¡Kantatsi iwashaantairo irirori yantayitziro kaari-pirori, yañaa-siri-yitajita irirori!” </v>
<v b="ACT" c="11" v="19">Tima iwamaitakiri Esteban, ari yitaita-nakaro imaimanitai-tziri kimisantzin-kariiti. Irootaki isiyan-tanakari aparoni-payi kimisantzinkari anta Fenicia-ki, Chipre-ki aajatzi Antioquía-ki. Apatziro ikinkithata-kairi ikaratzi ishininkata-wakaa Judá-iti tsika okanta-kota Kamiithari Ñaantsi. Ti ininti inkinkithata-kairi kaari ishininkatyaa. </v>
<v b="ACT" c="11" v="20">Iro kantacha ari yariijiitaka Antioquía-ki kimisantzinkari-payi poñaachari Chipre-ki aajatzi Cirene-ki. Ikinkithata-kaapaakiri kaari ishininkatyaa, ikamantakiri Kamiithari Ñaantsi tsika ikanta-kota Jesús, Awinkathariti. </v>
<v b="ACT" c="11" v="21">Okantakaakari isintsinka Awinkathariti yokapayi, iwashaanta-kaakiri pasini-satzi atziri yamitasi-yitakari. Oshiki kimisanta-nakiriri Awinkathariti. </v>
<v b="ACT" c="11" v="22">Kimajiitaki kimisantzin-kariiti Aapatyaawiniki okaratzi awisatsiri Antioquía-ki, ityaankakiri Bernabé iñaakitiri. </v>
<v b="ACT" c="11" v="23">Ikanta yariitaka Bernabé, iñaapaakiri ikaratzi inisironkatairi Pawa, antaroiti ikiimo-sirita-paaki. Iyomitaa-paakiri maaroni yoisokiro-siritan-tyaariri Awinkathariti. </v>
<v b="ACT" c="11" v="24">Tima nisironkatan-tatsiiri inatzii Bernabé, yawintaa-siritari Awinkathariti, isaika-siritantari Tasorinkantsi. Irootaki ishiki-pirotan-tanakari kimisanta-najiriri Awinkathariti. </v>
<v b="ACT" c="11" v="25">Ikanta yawisanaki Bernabé, jataki Tarso-ki iñiiri Saulo. </v>
<v b="ACT" c="11" v="26">Iñaapajiri Saulo anta, yamajiri Antioquía-ki. Ari isaikimo-waitakiri ikimisanta-kaani-payi aparoni osarintsi, iyomitaa-yitaki oshiki atziri. Ari itanakaro Antioquía-ki ipaitai-tziri kimisantzinkari-payi “Saipatziito-wiri.” </v>
<v b="ACT" c="11" v="27">Okanta aparoni kitaitiri, ariijiitaka Antioquía-ki Kamantan-tzinkari-payi ipoñaakaro Aapatyaawiniki. </v>
<v b="ACT" c="11" v="28">Ikanta aparoni Kamantan-tzinkari paitachari Agabo, ikatziyanaka yapatojiita, ikantanaki: “Ari iñiitaki antaroiti tashitsi maaroni nampitsiki.” Tasorinkantsi ñaana-sirita-kiriri iyotanta-karori. Irootaki iñiitakiri ipinkathari-wintantari Claudio. </v>
<v b="ACT" c="11" v="29">Irootaki ikinkithasiritan-tanakari Antioquía-satzi inisironkatyaari iyikiiti saikatsiri iipatsitiki Judá-iti intyaantiniri okaratzi inintakairiri aparoni-payi. </v>
<v b="ACT" c="11" v="30">Irootaki yantajiitakiri, yaminai-takiri Bernabé aajatzi Saulo iriitaki aminakaan-tironi. Ityaanka-kiniri antari-kona-payi anta inampiitiki Judá-iti. </v>
<v b="ACT" c="12" v="1">Ikanta pinkathari Herodes ipatzima-winthatakiri kimisantzinkari-payi. </v>
<v b="ACT" c="12" v="2">Ikantakaantaki iwisaitiri Jacobo, iririntzi Juan. </v>
<v b="ACT" c="12" v="3">Ikanta iñaakiro Herodes kamiitha onimotakiri Judá-iti, yaakaan-takiri Pedro. Ari awisayitakiri iroka-payi yoimosirinkai-tziro iwanta-piintajii-tantarori yatantaitari kaari ikonowaitzi siñakaironi. </v>
<v b="ACT" c="12" v="4">Ikanta yasita-kota-kaantakiri Pedro, iwaki ikaratzi 16 owayiri aamaako-wintyaarini. Ikinkithasiri-witaka Herodes iñaakairimi atziri-payi onthonkakyaa-rika yoimoshirinkaitaro kitaitiri Anankoryaantsi. </v>
<v b="ACT" c="12" v="5">Isaika-minthaitzi Pedro tsika yasita-koitakiri, ikamaitakaro kimisantzinkari-payi yamana-kotziri Pedro inisironkatairi Pawa. </v>
<v b="ACT" c="12" v="6">Okanta omonkaratzi-mata-paaka yaantyaariri Herodes yoka Pedro iñaakiri atziri-payi. Ikanta imayira Pedro tsitiniri isatikakiri apiti owayiri, yoosotai-tantakari apiti asirotha. Saikajiitatsi pasini owayiri ikyaa-piintaitzi yaamaako-wintari. </v>
<v b="ACT" c="12" v="7">Ari imapokaka ipokaki Imaninkariti Awinkathariti, kitaiti-saanti ikantakaa-paakaro. Itzinka-mirikita-paakiri Pedro, iwasaakiryaakiri, ikantziri: “¡Pintzinai!” Tima omparyaa-siwai-tanaka asirotha yoosotai-tanta-kariri irakoki. </v>
<v b="ACT" c="12" v="8">Yapiitakiri Maninkari, ikantziri: “Piwatha-kityaa, pinkyaan-tyaari piwiri piitziki.” Imatakiro ikantai-takiriri Pedro. Aikiro ikantatzii Maninkari: “Piwiwirya-kotyaa, thami ajatai.” </v>
<v b="ACT" c="12" v="9">Sitowanaki Pedro iyaatanakiri Maninkari, ti iyoti iriipiro-rika okaratzi iñiiri, osiyawaitakaro iñaawyata-tyiiyaami. </v>
<v b="ACT" c="12" v="10">Ikanta yawisanakiri aparoni aamaako-wintariri, yawisanakiri pasini. Yariita-paakaro asirota-tsiri asitako-rontsi, asitaryaa-siwaitanaka. Sitowa-jiitanaki. Ikanta yaniijiitanaki, irootaintsi ishonka-nakyaami, ari yookanajiri Maninkari, apaniro yaniitanaji. </v>
<v b="ACT" c="12" v="11">Ari ikinkithasirita-nakari Pedro, ikantanaki: “Ari noyotziri omapirota-tziiri Pawa ityaankakiri Imaninkariti yookakaa-wintajina imaimanitinami Herodes, aajatzi Judá-iti.” </v>
<v b="ACT" c="12" v="12">Jatanaki Pedro owankoki María, iriniro Juan, ipaitai-tziri aajatzi Marcos, ari yapatojiita kimisantzinkari-payi yamanajiitzi. </v>
<v b="ACT" c="12" v="13">Ariitapaaka Pedro ikyaa-piintaitzi, kaimapaaki. Okanta aparoni mainaro paitachari Rode, jatanaki aminiri ipaita-rika kaimatsiri. </v>
<v b="ACT" c="12" v="14">Ari oyowaantita-wajiri Pedro inatzii, antaro okimo-siritanaki, ti asitaryaa-nakiniri inkyaan-tapaa-kyaari, apatziro opiyanaka inthompointa okamanta-paaki, okantzi: “Pedro inatzii kaimatsiri.” </v>
<v b="ACT" c="12" v="15">Ikantai-tziro mainaro: “¡Ti pisinki-wintyaa!” Iro kantacha aikiro osintsitatzii mainaro, okantzi: “Omapirotatyaa.” Ikantajiitzi irirori: “Aamasityaa Maninkari inatzii, kaari Pedro.” </v>
<v b="ACT" c="12" v="16">Aikiro isintsitatzii Pedro ikaimi. Ikanta yasitaryaaitakiniri, iñaatziiri Pedro inatzii, tima okiryantzi ikantawinta-waari. </v>
<v b="ACT" c="12" v="17">Ari iwaanka-nakiro irako Pedro imairitan-taityaari. Ikinkithata-kota-nakiro tsika ikanta Pawa imisitowan-taariri. Aikiro ikantana-kitzii Pedro: “Pinkamantiri Jacobo aajatzi pasini iyikiiti.” Ari isitowanaji, jatanaki pasiniki nampitsi. </v>
<v b="ACT" c="12" v="18">Okanta okitaitita-manaki, oshiki okantzi-mojiitakari aamaako-winta-witariri, tima ti iyojiiti tsika ikinaki Pedro. </v>
<v b="ACT" c="12" v="19">Ikantakaantaki Herodes yamina-minaitiri, iro kantacha ti iñiitajiri. Irootaki yookoitan-tanakariri aamaako-winta-witariri, ityaankaki owiirini. Ikanta apaata, sitowaji Herodes inampiitiki Judá-iti, jataki inampita-paintyaaro Cesarea-ki. </v>
<v b="ACT" c="12" v="20">Ari ikantana-kityaa Herodes imaimanitziri nampitarori Mapiniki aajatzi Simaaki. Irootaki ijajiitan-takari iñiiri Blasto, inampiri Herodes, inintzi yaapatyii-yaari, tima ari iyomparita-piinta-jiita. Ikanta yoka Blasto iwinthata-kaakari Herodes yaakamiithata-wakiri. </v>
<v b="ACT" c="12" v="21">Monkarata-paaka kitaitiri ikaimakaan-takiri Herodes inkinkitha-waita-kairi. Ipasika-nakaro owaniinkaro iithaari ikinkitha-waitanta-piintari, thointa-paaka isaika-mintoki yapatojiitaka, ikinkitha-waitanaki. </v>
<v b="ACT" c="12" v="22">Ari ikaima-kotziri atziri-payi, ikantzi: “¡Jiirinta ñaawaitain-tsiri, Pawa inatzii, kaari atziri!” </v>
<v b="ACT" c="12" v="23">Ti onkantzi-mowaityaari Herodes ikimita-kaantai-takari Pawa, ikimosiriwin-taitakiri. Irootaki omapoka-sitan-tanakari imantsiyaakiri Imaninkariti Pawa, kiniwaitanaki, kamaki. </v>
<v b="ACT" c="12" v="24">Iro kantacha, aikiro ojata-kota-nakitzii iñaani Pawa, aikiro ishiki-pirota-nakitzii kimisantzin-kariiti. </v>
<v b="ACT" c="12" v="25">Ikanta Bernabé aajatzi Saulo imonkaratakiro ityaankan-taita-kariri Aapatyaawiniki, piyajiitaja Antioquía-ki, ari itsipatajari Juan ipaitai-tziri aajatzi Marcos. </v>
<v b="ACT" c="13" v="1">Tzimatsi kamantan-tzinkari-payi anta Antioquía-ki tsika yapatota-piinta-jiita kimisantzinkari-payi, tzimatsi aajatzi yomitaantsinkarii-payi. Yoka ikarajiitzi: Bernabé, Simón ipaitai-tziri aajatzi Kisaakiri, Lucio Cirene-satzi, Manaén itsipa-minthatani pairani Herodes imainarita-paaki, aajatzi Saulo. </v>
<v b="ACT" c="13" v="2">Okanta yapato-winta-jiitari Awinkathariti, itziwinta-jiitari, iñaana-siritakiri Tasorinkantsi, ikantakiri: “Piyosiitinari Bernabé aajatzi Saulo, iriitaki naminakiri nantawaita-kayiri.”” </v>
<v b="ACT" c="13" v="3">Ikanta ithonkakiro yamanajiitzi aajatzi itziwinta-jiita, iwasi-patzii-toyitan-takari irako yokapayi, ityaanka-jiitakiri. </v>
<v b="ACT" c="13" v="4">Ikanta ityaantani Tasorinkantsi, jaitijiitanaki Seleucia-ki, ari itijiitanaka ijatiro Chipre-ki. </v>
<v b="ACT" c="13" v="5">Aatako-jiita-paaki Salamina-ki. Yitapaakaro ikinkithata-paakiro iñaani Pawa tsika yapatota-piinta-jiita Judá-iti. Arira ijatzita-nakari aajatzi Juan yamitako-waitiri. </v>
<v b="ACT" c="13" v="6">Ikanta yaathaki-ryaanakiro ojinta-thakitzi othampisi, ariijiitaka nampitsiki Pafos. Ari iñaapaakiri paitachari Barjesús, iriitaki antyawiyari Judá-iti, amatawiri kamantan-tzinkari inatzii. </v>
<v b="ACT" c="13" v="7">Yoka antyawiyari yaapatyaani inatzii pinkathari Sergio Paulo. Yotaniri inatzii yoka pinkathari. Ikaimakaan-takiri Bernabé aajatzi Saulo, tima ininta-pirotatzii inkimiro iñaani Pawa. </v>
<v b="ACT" c="13" v="8">Iro kantacha yoka antyawiyari Barjesús paitachari aajatzi iñaaniki wirakocha Elimas, oshiki itzika-tzikatakiri pinkathari airo ikimisantantaro iñaani Pawa. </v>
<v b="ACT" c="13" v="9">Ikanta Saulo, ipaitai-tziri aajatzi Pablo, ikantakaa-nakari Tasorinkantsi, yamina-nakiri antyawiyari, </v>
<v b="ACT" c="13" v="10">ikantanakiri: “¡Thaiwaarí! ¡Kaari-pirorí! Itomi kamaari pinatzii. Pimanintakiro kamiithari. ¿Airoma piwashaantairo pitzika-tzika-yitziro okaratzi tampatzikatzi-motziriri Nowinkathariti? </v>
<v b="ACT" c="13" v="11">Iroñaaka iwasankitaimi Pawa, kamaraaki pinkantajyaa, airo paminawaitaji.” Apatha-kiro ikantanaka, ti yokichaatanaji. Yamina-mina-waitzi akathatairini. </v>
<v b="ACT" c="13" v="12">Ikanta iñaakiro pinkathari awishi-mota-kiriri antyawiyari, okiryantzi ikanta irirori ikimiro ikamantan-taitziro tsika ikanta-kota Awinkathariti Jesús, ikimisanta-pirotanaki irirori. </v>
<v b="ACT" c="13" v="13">Ikanta yawisanaji Pablo nampitsiki Pafos itsipayitakari ikarajiitzi, ititanaka ijatiro Perge-ki saikatsiri anta Panfilia-ki. Iriima Juan, ti iyaatanajiri, piyanaka irirori Aapatyaawiniki. </v>
<v b="ACT" c="13" v="14">Ikanta Pablo aajatzi pasini-payi aikiro yaniijiitatzii irojatzi yariitan-tajiitakari Antioquía-ki anta Pisidia-ki. Okanta kitaitiri imakoryaan-taitari, ikyaajiitaki yapatota-piinta Judá-iti, saikajiita-paaki. </v>
<v b="ACT" c="13" v="15">Ikanta ithonkai-takiro iñaanai-tziro isankinari Kamantan-tzinkari-payi aajatzi Ikantakaan-taitani, ikantaki jiwatakaan-tatsiri yapatota-piinta-jiita: “¡Iyikiiti! ¿Tzimatsima pinkantiri awiroka-payi intharowintan-tyaari ashininka-payi?” </v>
<v b="ACT" c="13" v="16">Ari ikatziyanaka Pablo, itzinaa-wakotanaka imairitan-taityaari, ikantanaki: “¡Pinkimi noshininká! ¡Israel-iiti! ¡Ikaratzi pinkathatairiri Pawa! </v>
<v b="ACT" c="13" v="17">Iriitakira Pawa oyoshiita-kiriri pairani awaisatzitini, Israel-iiti. Ishikyaakiri isaikan-tawitakari Apitantoniki. Oshiki impira-waitai-takari anta, iro kantacha Pawa iñaakan-takiro itasorinka, yookakaa-wintajiri. </v>
<v b="ACT" c="13" v="18">Osamani ikina-kina-waitaki otzisi-masiki okaratzi 40 osarintsi. Iro kantacha inisironkata-piintakari Pawa anta. </v>
<v b="ACT" c="13" v="19">Okanta apaata, yapirotakiri Pawa ikaratzi 7 shininkata-wakaa-chari anta Owintiniki. Irootaki yasita-kaajariri awai-satzitini iroka kipatsi. </v>
<v b="ACT" c="13" v="20">Tima okaratzi nokinkithata-kimiri awisaki okaratzi 450 osarintsi osamanitaki. Ari ityaankakiri Pawa jiwayitairini awaisatzitini. Aikiro ijatakaa-tziiro Pawa ityaankaki jiwari-payi irojatzi iwiraanta-paakarori Kamantan-tzinkari Samuel. </v>
<v b="ACT" c="13" v="21">Iro kantacha ikowa-kota-jiitakiri Pawa intzimi iwinkathariti-piro-tityaari. Irootaki yaminan-takariri Pawa ashininkani Saúl, itomi Cis, ishininka Benjamín-iiti. Iriitaki pinkathari-winta-kiriri okaratzi 40 osarintsi. </v>
<v b="ACT" c="13" v="22">Ikanta apaata Pawa ti ipinkathatakajiiri Saúl, impoyiitaari ipinkatha-ritakaajiri David. Tima iriitaki David ikinkithata-kotakiri pairani Pawa, ikantzi: Noñaakiri David itomi Isaí, inimotakina, Iriitaki matironi yantiro nonintziri naaka. </v>
<v b="ACT" c="13" v="23">Tzimatsi ikasiya-kaakairi pairani Pawa intyaantajairi incharinityaari pinkatharini David, iriitaki wawisaa-koyitaini arokaiti Israel-iiti. Tima yoka incharinityaari David iriitaki Jesús. </v>
<v b="ACT" c="13" v="24">Tikira impokiita Jesús, ikinkithata-kotzi-takari Kamantan-tzinkari Juan, ikantaki: ‘¡Israel-iiti! Ontzimatyii pimpiya-siri-yitaji, pikiwaa-winta-jyaari Pawa.’ </v>
<v b="ACT" c="13" v="25">Tima kapichita-paaki iwamaitan-tyaariri pairani Juan, ikantanaki: ‘Ti naaka yoka Saipatzii-totaari ikasiya-kaakimiri pairani Pawa. Awotsikitaki impoki, nopinkatha-pirotzitari naaka, ti onkantaa-janti inkimita-kaantyaana impiratani naantyaa-niriri ikyaantyari iitziki.’ </v>
<v b="ACT" c="13" v="26">¡Iyikiiti! ¡Ishininkaiti Abraham! ¡Maaroni awirokaiti pasini-satzi pinkathata-jiriri Pawa! Maaroni aroka-payi ityaantakairo iroka Ñaantsi awisakotan-tajyaari. </v>
<v b="ACT" c="13" v="27">Ikaratzi nampitarori Aapatyaawiniki aajatzi jiwari-payi, ti iyojiita-wakiri Jesús. Maaroni kitaitiri imakoryaan-taitari iñaanawita-piintakaro tsika isankinata-kotakiri pairani Kamantan-tzinkari, iro kantacha ti iyota-kotiro sankinarintsi iriiwitaka ikinkithata-koitziri Jesús. Iriitaki amishakowinta-kiriri iwamaitiri Jesús, ti iyotzimaityaa, imonkarata-kaatyaaro okaratzi ikamantan-takiri pairani Kamantan-tzinkari-payi. </v>
<v b="ACT" c="13" v="28">Ipoñaa ikowa-kotakiri Pilato iwamaakaantiri Jesús, okantawitaka tikatsi inkinakaa-sita-paintyaa irirori. </v>
<v b="ACT" c="13" v="29">Ikanta imonkarata-kaayitakaro isankinata-koita-kiriri pairani, iwatzikaryaa-kotairi Jesús tsika ipaikakoi-takiri, yaitanakiri ikitaitziri. </v>
<v b="ACT" c="13" v="30">Iro kantacha Pawa iwañaajiri. </v>
<v b="ACT" c="13" v="31">Ari yitanakaro Jesús iñaaka-panaatari ikaratzi tsipata-kariri pairani ipoñaan-takari Tapowiniki irojatzi Aapatyaawiniki. Oshiki okaratzi kitaitiri iñaaka-panaatari. Iriitaki kinkithata-koyitairiri iroñaaka tsika-rika-payi tsika isaikayitzi atziri. </v>
<v b="ACT" c="13" v="32">Irijatzi nokinkithata-kotzimiri iroñaaka awiroka-payi, nokinkithata-tziimiro Kamiithari Ñaantsi tsika okanta-kota ikasiya-kaakiriri pairani Pawa awaisatzitini. </v>
<v b="ACT" c="13" v="33">Tima imonkaratakiro Pawa okaratzi ikasiya-kaantziri, tima iwañaajiri Jesús. Mataka okaratzi isankinata-koita-kiriri Panthaan-tsiki apitita-tsiri, ikantaitzi: Notomi nowimi awiroka. Naaka pirintanaja iroñaaka. </v>
<v b="ACT" c="13" v="34">Aritaki ikamantzi-tantaka Pawa iwañaajiri Jesús, ti ininti ositziti iwatha tsika ikitaitakiri. Iroka ikantaki: Tima awiroka ñiironi okaratzi nokasiya-kaakiriri David. </v>
<v b="ACT" c="13" v="35">Tzimatsi pasini Panthaantsi ikantaitaki: Airo pisinitziri ositziti iwatha Pitasorintsiti. </v>
<v b="ACT" c="13" v="36">Omapiro, kaari David inkinkithata-koiti aka, tima yañaakaa-paintziri Pawa, ipoñaa imakoryaaki, itsipataari iwaisatzitini ikitayitaja, ari ositzi-tajiri iwatha. </v>
<v b="ACT" c="13" v="37">Iriima kanta-kota-chari aka, iwañaajiri Pawa, ti ositziti iwatha irirori. </v>
<v b="ACT" c="13" v="38">Iyikiiti, ontzimatyii piyojiitaji awiroka-payi, nokinkithata-kota-tziiri Jesús, iriitaki matairori ipyaakota-jimiro pantayi-witakaro kaari-pirori. </v>
<v b="ACT" c="13" v="39">Ikaratzi kaari awamiitha-siriti Ikantakaantani awaisatzitini Moisés, aritaki impyaakotakajiri Jesús aririka inkimisanta-najiri irirori. </v>
<v b="ACT" c="13" v="40">Paamawintajyaa awiroka-payi, patsipitaro = kari owasankitaantsi isankinata-kotakiri pairani Kamantan-tzinkari-payi, ikantaki: </v>
<v b="ACT" c="13" v="41">Pithain-kawaitakiri awiroka-payi Pawa, okiryantzi pinkanta-paintyaa iroñaaka, irojatzi pimpyaan-takyaari. Tima omapiro onkowiinkati apaata ompaityaa nantzi-mota-jimiri, Airotzimaita pikimisantziro, intzima-witakyaa kamanti-mironi.” </v>
<v b="ACT" c="13" v="42">Ikanta isitowanaji yapatota-piintaita yoka Pablo itsipatakari ikarajiitzi, oshiki atziri kantawa-jiriri: “Pimpiyaji pasiniki kitaitiri imakoryaan-taitari, papiitiro pinkinkithata-kayinaro iroka ñaantsi.” </v>
<v b="ACT" c="13" v="43">Iyaajiita-nakiri oshiki Judá-iti aajatzi kaari ishininkatyaa kimisanta-witarori iyomitaan-tziri Judá-iti, ikimisanta-jiitanaki irirori. Iriitaki iyomitaitziri Pablo aajatzi Bernabé, ikantziri: “Poisokirotiro ikaminthaa-yitajimi Pawa.” </v>
<v b="ACT" c="13" v="44">Okanta pasini kitaitiri imakoryaan-taitari, ipiyojiitaka oshiki atziri inkimisantiro iñaani Pawa inkamantantiri Pablo aajatzi Bernabé. </v>
<v b="ACT" c="13" v="45">Iro kantacha iñaakiri Judá-iti ipiyojiita-paaka atziri-payi, ikisa-siri-jiitanaka. Ari yitanakaro imaimani-waita-nakiri Pablo, ithainki-mawaita-nakiri. </v>
<v b="ACT" c="13" v="46">Tikatsi intharowan-tanakyaa Pablo aajatzi Bernabé, ikantanakiri: “Iroowitaka kamiithatatsiri nitawakyaami awiroka-payi nonkaman-timiro iñaani Pawa, tima Judá-iti pinayi-tziita. Irooma pimaninta-jiitakiro, airo piñiiro yañaa-sirita-kaitaimi. Irootaki nonkinkithata-kaantyaariri iroñaaka kaari ashininkata. </v>
<v b="ACT" c="13" v="47">Tima irootaki ininta-kayinari Pawa, ikantakina: Awiroka nowaki pinkitainkata-koyitairi kaari pishininkata, Pinkinkithata-kaajiri tsika okanta-kota awisakotaantsi. Pinthotyaajiro maaroni kipatsiki.” </v>
<v b="ACT" c="13" v="48">Ikanta ikimajiitawaki kaari ishininkayita, antaro ikimo-siri-jiitanaki, ikantanaki: “Oshiki okamiitha-tataitzi iñaani Pawa.” Tima inthonkaka ikimisanta-jiitaki ikaratzi iyosiitai-takiri yañaa-siri-yitaji. </v>
<v b="ACT" c="13" v="49">Tima ithonkaa ikinkithata-kota-nakiro iñaani Pawa maaroni nampitsi okaratzi tzimatsiri anta. </v>
<v b="ACT" c="13" v="50">Iro kantacha tzimatsi Judá-iti yomitaa-naakirori pinkathataaro kooya-payi tsipata-piintariri Judá-iti yapatojiita, ari ikimitaakiri iriipirori-payi jiwatakaan-tatsiri nampitsiki, iwinthata-kaakari imaimanitiri Pablo aajatzi Bernabé, yoimisitowiri isaikapaaki inampiki. </v>
<v b="ACT" c="13" v="51">Irootaki itikanta-naarori iipatsi-tiki Pablo aajatzi Bernabé iyotantai-tyaari ti inkimisantaitiri Pawa. Awisanaki anta Iconio-ki. </v>
<v b="ACT" c="13" v="52">Tima antaaro ikimo-siri-jiitaki kimisantzin-kariiti saikanain-tsiri, tima omapiro isaika-siri-yitan-tanakari irirori Tasorinkantsi. </v>
<v b="ACT" c="14" v="1">Ikanta yariitaka Pablo aajatzi Bernabé anta Iconio-ki, ikyaajiitaki yapatota-piinta-jiita Judá-iti. Ikinkithata-kaapaakiri atziri-payi tsika ikanta-kota Jesús. Tima oshiki Judá-iti aajatzi pasini-satzi atziri kimisanta-naintsiri. </v>
<v b="ACT" c="14" v="2">Iro kantacha tzimatsi Judá-iti kaari kimisanta-tsini, iyomitaa-naakiri kaari ishininkatyaa inkatsimatan-tyaari. Iriitaki maimanita-kiriri kimisantzinkari-payi. </v>
<v b="ACT" c="14" v="3">Irootaki isaikan-tanakari osamani yoka Pablo aajatzi Bernabé anta Iconio-ki. Tima omapiro yawintaa-nakari Pawa. Ikinkithata-kaanakiri atziri-payi tsika okanta-kota itakotanta Pawa. Iriitaki Awinkathariti matakairiri itasonka-wintantari, irootaki iyotantyaari atziri-payi omapirotayaa okaratzi ikinkithata-kotziri. </v>
<v b="ACT" c="14" v="4">Iro kantacha imaimanita-wakaanaka ikaratzi nampitarori anta. Tzimatsi aapatyaa-nakariri Judá-iti, pasini yaapatyaa-nakari Tyaankaariiti. </v>
<v b="ACT" c="14" v="5">Ikanta Judá-iti itsipayitakari kaari ishininkatyaa, ikinkitha-waita-kaakiri jiwari-payi iwasankitairi Pablo aajatzi Bernabé irojatzi ishimyaan-takyaariri. </v>
<v b="ACT" c="14" v="6">Iro kantacha yotaki irirori-payi, siyaka ikinajiitaki Listra-ki irojatzi Derbe-ki, irootaki nampitsi saikayita-tsiri Licaonia-ki. Tima ithonka yaniitakiro okaratzi tzimatsiri nampitsi anta. </v>
<v b="ACT" c="14" v="7">Ari ikamantan-takirori Kamiithari Ñaantsi anta. </v>
<v b="ACT" c="14" v="8">Okanta anta Listra-ki tzimatsi aparoni atziri ti yaniita-niti. Yasi iwiro ikiso-porokitzi owakira itzimapaaki. Ari isaikaki yoka atziri, </v>
<v b="ACT" c="14" v="9">ikimisantziri Pablo. Ikanta yaminapaakiri Pablo, iyotanaki yawintaa-sirita-taari yoka atziri aritaki yisita-kota-kaajiri. </v>
<v b="ACT" c="14" v="10">Ari iñawaitanaki, ikantziri: “¡Pinkatziyi, paniitaji!” Apatha-kiro imitaanaka yoka atziri, katziyanaka, aniitanaji. </v>
<v b="ACT" c="14" v="11">Ikanta iñaayitakiro Licaonia-satzi yantakiri Pablo, ikaimajiitanaki iñaaniki, ikantajiitzi: “¡Yayiitzi-motakai pawa isiyakari atziriwí!” </v>
<v b="ACT" c="14" v="12">Ikimita-kaanakari Bernabé iriitakimi iwawa-niroti ipaitai-tziri “Júpiter,” iriima Pablo ikimita-kaanakari iriitakimi iwawa-niroti ipaitai-tziri “Mercurio,” tima iriitaki Pablo ñaawaitatsi ikinkithatzira. </v>
<v b="ACT" c="14" v="13">Ikanta yantyawiyariti Júpiter, saikatsiri iyarapapankoti okyaa-piintzi awotsi nampitsiki, yamaki ipira-payi aajatzi incha-tyaaki-payi. Itsipatakari pasini-payi atziri inintajiitzi iwamairi ipira-payi, impomitiniri impinkathatiri Tyaankaariiti. </v>
<v b="ACT" c="14" v="14">Ikanta iyotaki Bernabé aajatzi Pablo okaratzi ikinkithasiritari, imankaryaa-nakiro iithaari iyotantyaari atziri-payi okowiinkatzi inintziri yantiri. Ari isatikan-tanakari atziri-payi, ñawaitanaki, </v>
<v b="ACT" c="14" v="15">ikantzi: “¿Paitama pantantyaarori iroka? Atziri nonatzii naaka, ari nosiyami awiroka-payi. Airo pantasi-waitaro pinintziri, pinkimisantairi Pawa Añaanita-tsiri. Tima iriitaki owitsika-kirori inkiti, kipatsi, inkaari, aajatzi okaratzi tzimanta-yitarori. </v>
<v b="ACT" c="14" v="16">Irijatzi sinita-kiriri pairani piwaisatzitini yantayitiro iniwita-siyitari irirori-payi. </v>
<v b="ACT" c="14" v="17">Iro kantacha ti imanapithatyaari tsika ikantawaita irirori. Tima iriitaki Pawa nisironkata-piinta-kairi aroka, iwaryiiro inkani onkithotan-tyaari awankiri-payi, iriitaki opayitairori maaroni awayitari, ari okanta akimo-siritantari.” </v>
<v b="ACT" c="14" v="18">Okantawitaka ikantayi-witakari atziri-payi iroka, oshiki opomirintsitaka iwashaanta-kaantyaariri iwamainiri ipira-payi impomitiniri. </v>
<v b="ACT" c="14" v="19">Ari yariijiita-paaka Judá-iti ipoñaayitaka Antioquía-ki aajatzi Iconio-ki. Iyomitaa-yita-paakiri atziri imaimanitiri Pablo. Irootaki ishimyaan-takariri. Inosika-nakiri yookakiri othapiki nampitsi, isiyakaantzi iwamaakiri. </v>
<v b="ACT" c="14" v="20">Ikanta yapatowinta-paakari iyomitaani-payi Pablo, ari ipiriinta-naari aajatzi ipiyanaja nampitsiki. Ikanta okitaitita-manaki jataki Derbe-ki itsipata-naari Bernabé. </v>
<v b="ACT" c="14" v="21">Ari ikamantan-tapajiro Kamiithari Ñaantsi anta Derbe-ki, ikimisanta-kaaki oshiki atziri. Ipoñaa ipiyaaro Listra-ki, Iconio-ki irojatzi Antioquía-ki. </v>
<v b="ACT" c="14" v="22">Ari yariita-naariri ikaratzi ikimisanta-kaakiri, iyomitaa-naajiri kisokiro iwajiri Jesús, yawintyaari. Ikantanajiri aajatzi: “Ontzimatyii añiiro oshiki ankimaatsi-waityaari ankyaan-tajyaari tsika ipinkathari-wintantaji Pawa.” </v>
<v b="ACT" c="14" v="23">Tima yaminaki inkarati jiwayita-tsini tsika yapatoyita-piinta, iriitaki jiwayitairini ikaratzi kimisanta-najiriri Jesús. Ikanta yamanako-yitanajiri yokapayi jiwari-payi, itziwinta-yitakari, ikowa-kotakiri Pawa, ikantzi: “Nowinkatharití, paamaako-winta-jyaari yokaiti ikaratzi awinta-yitanaamiri.” </v>
<v b="ACT" c="14" v="24">Tima aikiro yaniitatzii Pablo aajatzi Bernabé, yawisanakiro Pisidia-ki irojatzi yariitan-takari Panfilia-ki. </v>
<v b="ACT" c="14" v="25">Ari ikamantan-tanakiro Kamiithari Ñaantsi anta, yitanakari nampiyitarori Perge-ki, ipoñaapaaka Atalia-ki. </v>
<v b="ACT" c="14" v="26">Ari ititanaja irojatzi Antioquía-ki. Tima ari iyosiitai-takiri pairani ijatantyaari inkamantantiro tsika okanta-kota ikaminthaantaji Pawa. Irootaki imonkaratakiri iroñaaka yantayitakiro. </v>
<v b="ACT" c="14" v="27">Ikanta yariitaja Antioquía-ki, yapatota-pajiri kimisantzinkari-payi, ikamanta-pajiri okaratzi yantakaa-yitakiriri Pawa, tsika ikanta yawintaa-kaayitaari kaari ishininkatyaa. </v>
<v b="ACT" c="14" v="28">Ari isaikapajiri Pablo aajatzi Bernabé itsipayita-paari ikaratzi kimisanta-naatsiri. </v>
<v b="ACT" c="15" v="1">Ari yariijiitaka atziri-payi anta Antioquía-ki ipoñaayitakaro iipatsitiki Judá-iti, iyomitaa-paakiri kimisantzinkari-payi, ikantapaakiri: “Iyikiiti, airorika pimonkaratziro Ikantakaantani Moisés pinto-misitaa-nityaa, airo pawisako-siri-yitaji.” </v>
<v b="ACT" c="15" v="2">Ti onimotiri Pablo aajatzi Bernabé okaratzi iyomitaan-tziri ariitapain-chari, oshiki iñaana-minthatakiri yokapayi. Irootaki inintan-tanakari kimisantzinkari-payi Antioquía-satzi ijataji Pablo aajatzi Bernabé Aapatyaawiniki. Apatziro iwitsikajiro irirori-payi kantain-chari intsipatyaari Tyaankaariiti aajatzi jiwatziriri kimisantzinkari inampiki. </v>
<v b="ACT" c="15" v="3">Ikanta ijajiitaji Pablo aajatzi Bernabé ikinanajiro Fenicia-ki irojatzi Ositikii-toniki. Ari ikamanta-yitanajiri Judá-iti ikaratzi kimisantaa-tsiri, ikantziri: “Ikimisanta-yitaji pasini-satzi kaari ishininkatyaa.” Tima oshiki ikimo-siri-jiitanaki iyikiiti Judá-iti. </v>
<v b="ACT" c="15" v="4">Ariijiitaja anta Aapatyaawiniki. Yaakamiithata-wajiri kimisantzin-kariiti, Tyaankaariiti aajatzi jiwatziriri kimisantzinkari. Ikamanta-pajiri irirori okaratzi yantakaa-yitakariri Pawa. </v>
<v b="ACT" c="15" v="5">Iro kantacha tzimatsi Nasitantaniri-payi kimisantaa-tsiri, ikantanaki: “Ikaratzi kimisantaa-tsiri kaari ashininkata, okowaa-pirotatyaa imonkaratairo Ikantakaantani Moisés, intomitaa-nitajyaa.” </v>
<v b="ACT" c="15" v="6">Ari yapatojiitanaka Tyaankaariiti aajatzi jiwari-payi ikinkitha-waita-kojiitziro tsika okanta-kota iroka. </v>
<v b="ACT" c="15" v="7">Ikanta osamanitaki ikinkitha-waijiitaki, ari ikatziyanaka Pedro, ikantanaki: “Iyikiiti, piyojiitzi awiroka, naaka ityaankaki pairani Pawa nokinkithata-kaayitajiri Kamiithari Ñaantsi kaari ashininkata, irootaki inkimisantan-tajyaari irirori-payi. </v>
<v b="ACT" c="15" v="8">Tima Pawa iyotzitairo okaratzi akinkithasiri-yitari, iñaakan-takiro inintziri aajatzi isaika-siritan-tajyaari Tasorinkantsi pasini-satzi kaari ashininkata ikimitaakai arokaiti. </v>
<v b="ACT" c="15" v="9">Tima yaakamiithatajiri Pawa yokaiti ikimita-kaira aajatzi arokaiti, tikatsi imaaninti Pawa. Yoitinta-siri-yitajiri ikaratzi awintaa-siritaariri Jesús. </v>
<v b="ACT" c="15" v="10">¿Kamiithata-tsima pinthainkiro yantakiri Pawa? ¿Opaitama pinintantari pisintsitiri kimisanta-naatsiri imonkaratiro ikantakaan-taitani kaari aawyaa-jatzi arokaiti, kaari yaawyaa-jatzi aajatzi awaisatzitini? </v>
<v b="ACT" c="15" v="11">Tima irootaki inisironkatani Awinkathariti Jesús owawisaako-siri-yitajiri arokaiti. Ari ikantzi-yitaari aajatzi iriroriiti.” </v>
<v b="ACT" c="15" v="12">Mairi ikantajiitanaka maaroni. Ikimaitziiri aajatzi Bernabé, Pablo ikinkithata-kotziro okaratzi yantakaa-yitakiriri Pawa inampiki-payi pasini-satzi atziri kaari ishininkatyaa. </v>
<v b="ACT" c="15" v="13">Ikanta ithonka-kiro ikamantakiri, ikantanaki Jacobo: “Iyikiiti, pinkimisanta-wakina: </v>
<v b="ACT" c="15" v="14">Ikamanta-kairo Simón tsika ikanta Pawa yitanta-nakarori iyoyaayitakiri pasini-satzi atziri inkimisantan-tajyaariri irirori-payi. </v>
<v b="ACT" c="15" v="15">Tima irootaki ikinkithata-kaakiriri Pawa pairani Kamantan-tzinkari-payi, ikantaki: </v>
<v b="ACT" c="15" v="16">Aririka awisayitaki iroka-payi, aritaki nompiyaji. Nowiriintajiro iwanko David. Nompinkatharita-kayiri incharinityaari ari inkimita-jyaari tsika ikanta irirori nopinkatha-ritakaakiri. </v>
<v b="ACT" c="15" v="17">Aririka omatakyaa iroka, ari yamina-minatajina pasini-satzi atziri, inkanta-yitaina: ‘Nowinkatharití,’ Ari onkantyaa nasiyitan-tajyaariri kaari pishininkata. </v>
<v b="ACT" c="15" v="18">Ari ikantzi iñaawaitzi Awinkathariti Pawa. Tima iriitaki kasiya-kaayita-kayirori iroka-payi pairani owakira itantana-karori. </v>
<v b="ACT" c="15" v="19">Irootaki nonkantan-tyaari naaka, ti onkamiithati añaakai-yaari pasini-satzi kaari ashininkata ikaratzi kimisanta-yitairiri Pawa. </v>
<v b="ACT" c="15" v="20">Apatziro antyaankiniri sankinarintsi airo iwantari wathatsi yasita-kaitariri pawaniro-payi, airo imayimpi-waitzi, airo iwakoyitaro iriraani posiniri-payi. </v>
<v b="ACT" c="15" v="21">Tima irooyitaki iroka isankinari Moisés ikinkithata-kota-piintai-tziri tsika-rika-payi yapatota-piinta Judá-iti kitaitiriki imakoryaan-taitari. Irootaki yitanakari pairani. Irootaki iwashaantan-tyaarori iroka-payi airo okantzimo-sirita-kaantari ashininka-payi.” </v>
<v b="ACT" c="15" v="22">Ikanta Tyaankaariiti aajatzi jiwari-payi, itsipayitakari kimisantzinkari-payi, ikoyaaki intyaankiri Antioquía-ki intsipata-nakyaari Pablo aajatzi Bernabé. Yoka ikaratzi ikoyaakiri: Judas ipaitai-tziri Barsabás, aajatzi Silas. Iriitaki jiwatakaa-yitakiriri kimisantzinkari-payi anta. </v>
<v b="ACT" c="15" v="23">Iriiyitaki aanakironi sankinarintsi. Iroka okantzi osankinata: “Iyikiiti, naakaiti Tyaankaariiti aajatzi jiwari-payi. Nowitha-jiitami awiroka kaari noshininkayita nampiyitarori Antioquía-ki, Tonkaironiki, aajatzi Cilicia-ki. </v>
<v b="ACT" c="15" v="24">Noyojiitaki tzimatsi poñaayita-nainchari aka, iriitaki oñaasirinka-kimiri anta, inintzi pimonkara-yitairo Ikantakaan-taitsiri, pinto-misitaa-nitajyaa. Kaarira notyaantani naaka-payi. </v>
<v b="ACT" c="15" v="25">Irootaki nokinkitha-waitan-takari aka, ari nokoyakiri akarajiitziri aka, iriitaki jatatsini iñaajimi intsipata-nakyaari itakokitani Pablo aajatzi Bernabé. </v>
<v b="ACT" c="15" v="26">Iriijitaki atsipiwinta-kariri yawintaa-naari Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="ACT" c="15" v="27">Nontyaanka-kimiri Judas aajatzi Silas. Iriitaki kamanta-paakimini maaroni anta. </v>
<v b="ACT" c="15" v="28">Tima ti onkamiithati noñaakaa-waityaami awirokaiti, tima ti onimotiri Tasorinkantsi aajatzi naaka-payi. Apatziro pantayita-najiro okaratzi nintachari. Iroka nokantzi: </v>
<v b="ACT" c="15" v="29">Airo piwayitari wathatsi yasita-kayi-tariri pawaniro-payi. Airo piwakoyitaro iriraani posiniri. Airo pimayimpi-waitzi. Aririka pimonkara-yitanakiro iroka, kamiithataki. Ari okaratzi.” </v>
<v b="ACT" c="15" v="30">Ikanta ijajiitanaki ikaratzi iyoyaakiri, ariijiitaka Antioquía-ki. Yapatota-paakiri kimisantzinkari-payi, ipapaakiri sankinarintsi. </v>
<v b="ACT" c="15" v="31">Ikanta iñaanata-wakiro, ikimo-siri-jiitanaki. </v>
<v b="ACT" c="15" v="32">Tima Kamantan-tzinkari inatzi Judas aajatzi Silas, itharowinta-kaapaakari iyikiiti yoisokirotyaari Pawa, onimoyita-najiri. </v>
<v b="ACT" c="15" v="33">Okanta osamanitaki isaikimo-waitakiri kamiitha, ityaankajiri tsika ipoñaakaro pairani. </v>
<v b="ACT" c="15" v="34">Iro kantacha inintaki Silas isaikanaki irirori Antioquía-ki. </v>
<v b="ACT" c="15" v="35">Ari ikimitakari Pablo aajatzi Bernabé irojatzi isaikanaki irirori Antioquía-ki, itsipatakari pasini-payi kimisantzinkari, aikiro ikamantan-tanaki-tziiro iñaani Awinkathariti. </v>
<v b="ACT" c="15" v="36">Okanta apaata, ikantairi Pablo yoka Bernabé: “Thami apiitajiro ariityaari inampiki iyikiiti tsika akamantan-takiro iñaani Awinkathariti. Aminajiri tsika ikantayita.” </v>
<v b="ACT" c="15" v="37">Ari inintawitaka Bernabé yaanakirimi Juan, ipaitai-tziri aajatzi Marcos. </v>
<v b="ACT" c="15" v="38">Iro kantacha Pablo ti onimotiri yaanajiri, tima yooka-kitziiri pairani Marcos anta Panfilia-ki, ti ithotyiiro Marcos intsipatyaari tsika ikinkithata-kaanta-yitzi. </v>
<v b="ACT" c="15" v="39">Ari iñaana-minthata-wakaa-jiitaka. Ari itsiparyaa-wakaa-nakari. Yaanakiri Bernabé yoka Marcos, ititanaka ikinanaki Chipre-ki. </v>
<v b="ACT" c="15" v="40">Iriima Pablo, yaminakiri Silas iriitaki intsipatyaari irirori. Ikanta yamana-kota-wajiri iyikiiti, ikantzi: “Nowinkathariti, nawintaami awiroka, pinkawinthayiri yoka.” Ari ijajiitanaki. </v>
<v b="ACT" c="15" v="41">Ikanta ikinanaki Tonkaironiki irojatzi Cilicia-ki, ipintha-sirita-kaayitakari yawintyaari Jesús ikaratzi kimisanta-yitaa-tsiri. </v>
<v b="ACT" c="16" v="1">Aikiro ijatatzii yariitanta Pablo, ithonka yariitantaka Derbe-ki aajatzi Listra-ki. Ari isaikiri aparoni mainari ipaita Timoteo, kimisantzinkari inatzii. Otomi Judá-iti, kimisantzinkaro onatzii aajatzi, wirakocha inatzii iriri. </v>
<v b="ACT" c="16" v="2">Ikanta kimisantzinkari-payi nampitarori Listra-ki aajatzi Iconio-ki, kamiitha ikinkithata-kotakiri yoka Timoteo. </v>
<v b="ACT" c="16" v="3">Irootaki inintan-tanakari Pablo intsipatyaari Timoteo tsika yariitan-tayita. Iro kantacha iyojiitzi maaroni Judá-iti wirakocha inatzii iriri. Irootaki yaantana-kariri Pablo intomisitaa-nitiri yoka Timoteo. </v>
<v b="ACT" c="16" v="4">Ikanta ikinayita-nakira nampitsi-payi, ikamanta-yitanakiri kimisantzin-kariiti yantayitajiro okaratzi isankinatakiri Tyaankaariiti itsipatakari jiwari-payi anta Aapatyaawiniki. </v>
<v b="ACT" c="16" v="5">Irootaki yawintaa-pirotan-tanakariri Jesús ikaratzi kimisanta-naatsiri anta. Tima aikiro ishiki-pirota-nakitzii ikaratzi kimisanta-naatsiri maaroni kitaitiri. </v>
<v b="ACT" c="16" v="6">Ikanta Pablo isinampita-nakiro Frigia aajatzi Galacia, tima ti isinitairi Tasorinkantsi inkinkithata-kaanti anta Asia-ki. </v>
<v b="ACT" c="16" v="7">Irojatzi yariitan-takari anta Misia-ki. Ari ikinkithasiri-witaka inkinana-kiromi Bitinia-ki, iro kantacha ti isinitiri Itasorinka Jesús ijatiro anta. </v>
<v b="ACT" c="16" v="8">Awisanaki nampitsiki Misia, oirinka-jiita-paaka anta nampitsiki Troas. </v>
<v b="ACT" c="16" v="9">Okanta otsitinitanaki, ari imisiwaitakiri Pablo, iñaaki aparoni Macedonia-satzi, ikantziri: “Pariityaana nonampiki, pinisinonka-yitajyaana.” </v>
<v b="ACT" c="16" v="10">Ikanta imisimpyii-takiri Pablo, ari nowitsika-jiitanaka nojajiiti Macedonia-ki. Tima noyojiitzi iriitaki Pawa nintatsiri nojati anta, nonkaman-tajiri Kamiithari Ñaantsi ikaratzi nampitarori anta. </v>
<v b="ACT" c="16" v="11">Ari notijiitanaja anta nampitsiki Troas, apatziro nowanakiro nojatziro Samotracia-ki. Okanta okitaitita-manaji irojatzi naata-kotan-tapaakari Owakira-winiki. </v>
<v b="ACT" c="16" v="12">Ikanta nawisanaki irojatzi nampitsiki Filipos. Tima iroka nampitsi irootaki otzinkami nampitsi Macedonia. Ari inampiyitarori wirakocha poñaayita-chari Roma-ki. Ari nosaika-waita-paakiri anta. </v>
<v b="ACT" c="16" v="13">Okanta aparoni kitaitiri imakoryaanta-piintari Judá-iti, nojataki nijaa-thapyaaki. Nosiya-kaantzi ari yapatojiita Judá-iti yamanajiiti. Ikanta nariita-paaka anta, saikajiita-paakina, nokinkitha-waita-kaapaakiro kooya-payi apatojiita-chari anta. </v>
<v b="ACT" c="16" v="14">Tzimatsi aparoni kooya kimisanta-kinari nokinkitha-waitzi opaita Lidia. Irootaki poñaachari nampitsiki Tiatira. Ari opoki iroori opimantawaitzi manthakintsi jonkiro-masita-tsiri. Opinkathata-piintakiri iroori Pawa. Tima ikantakaakaro Awinkathariti opintha-sirityaa onkimisantiri Pablo okaratzi ikantziri. </v>
<v b="ACT" c="16" v="15">Okanta ikiwaatai-takiro iroori aajatzi ikaratzi saika-wankotzirori, okantajiita-nakina: “Thami ajati nowankoki, pimayi-motina.” Ari nomajiitakiri, tima oshiki apiiapiitakina iroori okantana. </v>
<v b="ACT" c="16" v="16">Okanta apaata, nojajiitaki namani notsipatari Pablo, ari nomonthaakaro awotsiki aparoni mainaro impirataitani. Tima iroka mainaro yaaka-sirita-tziiro piyari, irootaki iyotakaan-tarori opaita-rika awishi-motziriri atziri. Ari ipinaitziriri oshiki kiriiki ompiratarori iroka mainaro. </v>
<v b="ACT" c="16" v="17">Tima oyaataa-nakina iroka mainaro, okaima-tzimaita okaima-kotziri atziri-payi, okantzi: “¡Yoka atziri-payi impiratani inatzii Pawa Jinoki-satzi, iriitaki kamanta-jimini pawisakotan-tajyaari!” </v>
<v b="ACT" c="16" v="18">Ari okantatyaa okaimaa-waitzi maaroni kitaitiri iroka mainaro, irojatzi owatsimaan-takariri Pablo, iñaanatakiri piyari aakasirita-kirori, ikantziri: “Piyaapi-thatairo iroka mainaro, tima nawintaari Jesús Saipatzii-totaari, iriitaki matakayi-mironi.” Apatha-kiro ikantanaka piyari ijapithata-najiro. </v>
<v b="ACT" c="16" v="19">Iro kantacha yoka ompiratarori mainaro, iyotanaki airo yaantaaro oshiki kiriiki, yaanakiri Pablo aajatzi Silas isaikajiitzi jiwari-payi, tsika ipiyojiita atziri. </v>
<v b="ACT" c="16" v="20">Ikantapaakiri jiwatatsiri: “Yokaiti Judá-iti iñaasirin-kakiri ashininka-payi aka anampiki. </v>
<v b="ACT" c="16" v="21">Iyomitaa-sitakari okaratzi yamijiitari irirori, ti anintajiitiro arokaiti yantaitiro, tima aroka-payi isankinata-kotani pinkatha-ritatsiri Roma-ki. </v>
<v b="ACT" c="16" v="22">Imatzita-nakaro atziri-payi asitarori inampi imaimanitakiri Pablo aajatzi Silas. Ikantzi jiwari: “Pisapoka-yitiri, pimpasa-waitiri.” </v>
<v b="ACT" c="16" v="23">Ikanta itonkakiro ipasawaitziri, yaanakiri iwayiriti wirakocha yasita-kotakiri. Ikantanakiri aamaako-wintariri asita-kotaari-payi: “Paamaako-winta-pirotyaari yokapayi isiyakari.” </v>
<v b="ACT" c="16" v="24">Ikanta ikimaki aamaako-wintan-taniri ikantai-tanakiri, iminkyaa-pirotakiri inthompointa, yawikitzitan-takari tinari-payi incha-kota. </v>
<v b="ACT" c="16" v="25">Okanta niyaankiiti tsitiniri, amanajiitatsi, panthaa-jiitatsi Pablo itsipatakari Silas, kimajiitatsi pasini asita-kotaari-payi. </v>
<v b="ACT" c="16" v="26">Ari omapoka-sitaka onikanaka, oshiwata-paakiro yasita-koitakiri. Apatha-kiro asitaryaanaka asitako-rontsi, osiryaa-siwaitanaka asirotha yoosotan-taitariri asita-kotaari. </v>
<v b="ACT" c="16" v="27">Ikanta isaakitanaki aamaako-wintariri asita-kotaari, iñaatziiro asitaryaanaka asitako-rontsi, inosika-nakiro iwisa-minto inintzi isataiyaa, isiyakaantzi siyayitaka asita-kotaari-payi. </v>
<v b="ACT" c="16" v="28">Iro kantacha ikaima-kota-nakiri Pablo, ikantziri: “¡Airo piwasinonkaa-waita, ainiro nosaika-jiitzi maaroni aka!” </v>
<v b="ACT" c="16" v="29">Ari ikaima-kaantaki ootamintotsi, isiya-pirotatya ikyaapaaki aamaako-wintariri asita-kotaari. Ikanta iñaapaakiri Pablo aajatzi Silas, antaro itharowan-tanakari, piyonkawaitanaka, ityiirowa-sita-nakari </v>
<v b="ACT" c="16" v="30">Imisitowakiri Pablo aajatzi Silas, isampitakiri, ikantziri: “Pinkathari, ¿paitama nantiri naaka nawisakotan-tajyaari?” </v>
<v b="ACT" c="16" v="31">Ikantajiitzi irirori: “Pinkimisantajiri Awinkathariti Jesús, aritaki pawisako-siritai awiroka, aajatzi ikaratzi saikatsiri piwankoki.” </v>
<v b="ACT" c="16" v="32">Ari ikinkithata-kaanakiri tsika ikanta-kota Awinkathariti. Tima ikimajiitaki ikaratzi saikatsiri iwankoki. </v>
<v b="ACT" c="16" v="33">Tima ainiro oniyaankii-titzi tsitiniri, yaanakiri Pablo aajatzi Silas pasiniki pankotsi. Ari ikiwainiri yaawyaaitakiri ipasawaitai-tziri. Ikanta ikiwaatai-takiri irirori imatzitakari ikaratzi ishininka-yitari. </v>
<v b="ACT" c="16" v="34">Ari yaanakiri iwankoki, ipapaakiri iwariti. Tima kimosiri ikantajiitanaka ikimisantairi Pawa itsipayitakari ishininka-payi. </v>
<v b="ACT" c="16" v="35">Okanta okitaitita-manaji, ityaantaki jiwari aamaako-wintariri asita-kotaari, ikantziri: “Pimisitowajiri Pablo aajatzi Silas.” </v>
<v b="ACT" c="16" v="36">Ikanta aamakotan-taniri, ikantakiri Pablo: “¡Noshininká! Ikantakina nojiwariti nomisitowajiitaimi kantacha pijataji kamitha’ </v>
<v b="ACT" c="16" v="37">Iro kantacha Pablo, ikantanaki irirori: “Naaka isankinata-kotani iwinkathariti Roma-satzi. nomisitowa-yitajimi. Kantatsi pijayitaji kamiitha.” Tima ipasata-kaantakina pijiwariti tsika ipiyojiita atziri-payi, yasita-kota-kaantakina. Ti yaminawakiro tzimatsi-rika nokinakaa-sitani. ¿Ipaitama inintantari imisitowa-yitajina imananikiini? ¡Ti noninti! Pinkantiri impokanaki irirori, iriitaki misitowa-jinani.” </v>
<v b="ACT" c="16" v="38">Ikanta ipiyanaka aamaako-wintan-taniri, ikamanta-paakiri jiwari-payi. Ikanta ikimawaki isankinata-kotani inatzii iwinkathariti Roma-satzi, antaroiti itharowa-jiitanaki. </v>
<v b="ACT" c="16" v="39">Jatanaki jiwari-payi, ikantapaakiri Pablo aajatzi Silas: “Pimpyaakotajina nowasankitaa-kaantakimi.” Imisitowa-kaantajiri, ikantawajiri: “Pijayitaji, ti noninti pisaiki nonampiki.” </v>
<v b="ACT" c="16" v="40">Ikanta isitowanaji yasita-kowaitai-takiri, jataki owankoki Lidia. Ari ipokajiitzi kimisanta-naatsiri, ipintha-sirita-kaayitakari yawintaa-pirotyaari Jesús. Ikanta ithonkakiro, jaitijiitaji. </v>
<v b="ACT" c="17" v="1">Aikiro ijatatzii Pablo aajatzi Silas yariitanta. Ikinayitaki nampitsiki-payi Anfípolis aajatzi Apolonia-ki irojatzi yariitan-takari Tesalónica-ki tsika yapatota-piinta-jiita Judá-iti. </v>
<v b="ACT" c="17" v="2">Irootaki yamita-piintakari Pablo, ikyaa-piintzi tsika yapatota-piinta Judá-iti. Tima mawa imakoryaan-taitari kitaitiri ijata-piintaki anta. Oshiki ikinkithata-kaakiri Judá-iti. </v>
<v b="ACT" c="17" v="3">Yookoyitziniri Sankinarintsi-pirori tsika ikinkithata-koitziri Saipatzii-totaari inkami-motanti, aritaki yañaaji aajatzi. Ikantziri: “Yoka Jesús nokinkithata-kotzimiri, iriitaki Saipatzii-totaari.” </v>
<v b="ACT" c="17" v="4">Tzimatsi Judá-iti kimisanta-nakirori ikamantan-tziri Pablo, irootaki yawintaan-tanaariri Jesús, itsipayita-nakari Pablo aajatzi Silas. Ikimisanta-jiitanaki aajatzi oshiki kaari Judá-iti pinkatha-witariri Pawa. Ari okimitakari aajatzi iroopirori-payi kooya-payi. </v>
<v b="ACT" c="17" v="5">Iro kantacha tzimatsi pasini-payi Judá-iti kaari kimisanta-tsini, ti onimota-nakiri irirori. Yaminaki kaari-piro-siriri-payi atziri. Ityaankakiri iyomitairi atziri-payi nampitsiki imaimanitan-tyaariri Pablo aajatzi Silas. Yokapayi kaari-piro-siriri ikyaaki iwankoki Jasón inosikiri Pablo aajatzi Silas, imaimanitan-tyaariri nampitarori anta. </v>
<v b="ACT" c="17" v="6">Tira iñiiri yamina-mina-witakari pankotsiki, inosika-nakiri Jasón itsipataa-nakiri pasini-payi kimisantzinkari, yaanakiri isaiki jiwatatsiri nampitsiki, ikantapaakiri: “¡Ariitaka iroñaaka aka anampiki ñaasirin-katan-taintsiri nampitsiki-payi. </v>
<v b="ACT" c="17" v="7">Iriitaki Jasón omisaika-wakiriri iwankoki! Ithainka-yitziro inintakaantani awinkathariti Roma-ki, ikantajiitzi: ‘Tzimatsi pasini pinkathari, ipaita Jesús.’ ” </v>
<v b="ACT" c="17" v="8">Ikanta ikimaki maaroni atziri-payi aajatzi jiwari-payi, ti onimota-nakiri. </v>
<v b="ACT" c="17" v="9">Iro kantacha ikowa-kotakiri Jasón impinawintyaa aajatzi pasini-payi kimisantzinkari, irootaki yapakaan-taariri. </v>
<v b="ACT" c="17" v="10">Okanta otsitinitanaki yokapayi kimisantzin-kariiti, ityaankajiri Pablo aajatzi Silas anta Berea-ki. Ikanta yariijiitaka anta, ikyaapaji yapatota-piinta-jiita Judá-iti. </v>
<v b="ACT" c="17" v="11">Tima yokaiti Judá-iti nampitarori Berea-ki, nisironkan-taniri inajiitzi ti inkimityaari Tesalónica-satzi. Kimosiri ikanta ikimisantziro Kamiithari Ñaantsi tsika ikanta-kota Jesús. yaakowinta-nakiro maaroni kitaitiri iñaanata-nakiro Sankinarintsi-pirori iñaantyaarori omapiro-rika ikamantai-tziriri. </v>
<v b="ACT" c="17" v="12">Tima tzimatsi oshiki Judá-iti kimisanta-najiriri Jesús. Ari ikimitzi-takari aajatzi kaari Judá-iti, sirampari-payi aajatzi kooya-payi. Tima iriipirori inayitatzii yokaiti inampiki. </v>
<v b="ACT" c="17" v="13">Iro kantacha ikima-kotakiri Judá-iti nampitarori Tesalónica-ki, ikamantan-tziro Pablo Kamiithari Ñaantsi anta Berea-ki, pokajiitanaki, iyomitaapaakiri atziri-payi imaimanitan-tyaariri Pablo. </v>
<v b="ACT" c="17" v="14">Ikanta kimisantzinkari-payi anta, sintsiini ityaankajiri Pablo inkaari-thapyaaki. Iriima Silas aajatzi Timoteo irojatzi isaikanaki irirori Berea-ki. </v>
<v b="ACT" c="17" v="15">Ikanta yokapayi aanajiriri Pablo itsipata-nakari irojatzi yariitan-takari nampitsiki Atenas. Iro kantacha Pablo ikantakiri kimisantzinkari-payi oyaatakiriri: “Aririka pimpiyaji Berea-ki, pikanta-pajiri Silas aajatzi Timoteo: ‘Ikantakaan-tzimi Pablo, sintsiini pijati.’ ” </v>
<v b="ACT" c="17" v="16">Ikanta isaiki Pablo nampitsiki Atenas iyaawitari Silas aajatzi Timoteo, antaro iwasiritanaka iñaayitziri nampitarori Atenas ipinkatha-waitziri pawaniro-payi. </v>
<v b="ACT" c="17" v="17">Irootaki ikinkitha-waita-kaanta-kariri Judá-iti tsika yapatota-piinta-jiita, aajatzi pasini-satzi atziri kaari ishininkatyaa pinkathatairiri Pawa. Maaroni kitaitiri ijatzi tsika iyomparitaita, ari ikinkitha-waita-kaayitakiri atziri-payi ikaratzi iñaayitziri anta. </v>
<v b="ACT" c="17" v="18">Tima iñaana-minthatakiri yotaniri-payi ikantai-tziri Kimosiri-wiri-payi, pasini ikantai-tziri Ñaako-wiri-payi. Irootaki isampita-wakaantari yokapayi, ikantzi: “¿paitama iyomitaan-tziri yoka kiñaaniri?” Ikantajiitzi pasini: “Kimitaka ikinkithata-kota-tziiri iwawa-niroti pasini-satzi atziri.” Iro ikantan-tayitari tima inkamantan-tatziiro Pablo Kamiithari Ñaantsi tsika ikanta-kota Jesús, yañaantaari. </v>
<v b="ACT" c="17" v="19">Ari yaanakiri anta tsika yapatota-piinta-jiita yotaniri-payi, ipaitai-tziro “Areópago”. Isampitakiri, ikantziri: “Intsityaa pinkaman-tinaro tsika okanta-kota owakirari pikinkithata-kotziri. </v>
<v b="ACT" c="17" v="20">Tima pikamantan-takiro nonampiki kaari nokima-piinta-jiitzi. Nonintzi noyojiiti opaita-rika kanta-kota-chari.” </v>
<v b="ACT" c="17" v="21">(Tima yokaiti nampitarori Atenas aajatzi ariitzinkari-payi anta, oshiki iniwitakaro inkimisantiro owakirata-tsiri ñaantsi, imatzimaityaaro irirori inkamantantiro.) </v>
<v b="ACT" c="17" v="22">Ari ikatziyanaka Pablo ipiyotzi-wintai-takari, ikantanaki: “Ayomparí, noñaakimi naaka tzimatsi oshiki piwawanitari pipinkathata-piintakiri. </v>
<v b="ACT" c="17" v="23">Naniitakiro maaroni pinampi, noñaakiro pipomi-pirini-minto-payi. Tzimatsi aparoni pisankinatakiri, pikantzi: ‘PAWA KAARI IYOTAITZI.’ Irijatzi nokinkithata-kotzimiri naaka yoka Pawa pipinkathatziri awiroka-payi, kaari piyojiitzi aajatzi. </v>
<v b="ACT" c="17" v="24">Iriitaki yoka Pawa owitsika-kirori kipatsi aajatzi ikaratzi tzimanta-yitarori. Iriitaki asitarori inkiti aajatzi kipatsi. Ti isaikan-tyaaro tasorintsi-panko iwitsikani atziri-payi. </v>
<v b="ACT" c="17" v="25">Ti inkowityaa-waiti irirori iwitsikai-tantyaa-niriri ompaityaa-rika. Iriitaki añaakairiri maaroni atziri, iriitaki owiniinkata-kaariri, ipantziro maaroni ikowityaa-niintai-tziri. </v>
<v b="ACT" c="17" v="26">Iriitaki owitsika-kiriri itanakarori atziri, iriitaki ishikyaa-kiriri, ithonka inampita-nakaro maaroni kipatsiki. Ikamantzi-takari Pawa tsika onkarati yañaayiti, tsika-rika-payi inampiyityaaro. </v>
<v b="ACT" c="17" v="27">Iro yantanta-yitakarori iroka, yamina-minai-tanta-jyaariri. Kimiwaitakami impapipampi-waita-tyiimi yamina-mina-waitziri. Aritaki iñaayitajiri. Tima ti intaina isaiki Pawa ari itsipayitai maaroni aroka-payi. </v>
<v b="ACT" c="17" v="28">Iriitaki añaakaa-yitairi iroñaaka, ishiwata-kaayitaji, irijatzi tzimakaa-yitairi. Irootaki ikantzi-takari pairani kinkithata-kaanta-tsiri pishininka, ikantaki: ‘Omapiro, itomiyaayi Pawa anatzii.’ </v>
<v b="ACT" c="17" v="29">Tima omaapiro yasiyitaji Pawa, ti onkamiithati isiyaari yoka osiyakaarontsi iwitsikani atziri-payi, iwitsika-yitziri ooro, kiriiki, mapi, aajatzi okaratzi ikinkithasiritari iwitsika-yitiri. </v>
<v b="ACT" c="17" v="30">Tima pairanitaki ipyaako-yitairi Pawa ikaratzi antasi-waita-karori iroka-payi, okantakaan-tziro ti iyojiiti okaratzi yantziri. Iro kantacha ikantairi iroñaaka Pawa maaroni nampitarori kipatsiki, ikantziri: ‘Piwashaantairo kaari-pirori pamisi-yitari.’ </v>
<v b="ACT" c="17" v="31">Tima iyosiitaki Pawa aparoni atziri, iriitaki intyaankairi yaminako-yitairo okaratzi antayitakiri. Aritaki iyotaki irirori Pawa tsika-paiti imatairo. Aritaki iñaakakairi Pawa yoka atziri iwañaajiri ikamawitaka.” </v>
<v b="ACT" c="17" v="32">Ikanta ikimaki ikinkithata-kotakiri kaminkari yañaaji, tzimayitatsi thainkana-kiriri. Iriima pasini-payi, ikantanakiri: “Ari apiitiro apaata pinkinkithata-kotinaro iroka.” </v>
<v b="ACT" c="17" v="33">Ari isitowa-pithata-nakiri Pablo yokapayi. </v>
<v b="ACT" c="17" v="34">Iro kantacha tzimatsi kimisanta-najiri Jesús. Iriitaki oyaatana-kiriri Pablo. Tzimatsi aparoni kooya tsipata-kariri ikaratzi kimisanta-naatsiri, opaita Dámaris. Ikimisantzitanaka Dionisio, irijatzi aparoni itsipawitari yapatota-piinta Areópago. </v>
<v b="ACT" c="18" v="1">Ikanta yawisaki Pablo isaikawita-paaka nampitsiki Atenas, jataki Corinto-ki. </v>
<v b="ACT" c="18" v="2">Ari iñaapaakiri aparoni ishininka Judá-iti paitachari Aquila, Ponto-satzi inatzi. Owakira yariiwaita Aquila itsipataro Priscila, iina, ipoñaakaro Italia-ki. Tima ikanta-kaanta-kitzi iwinkathariti Roma-satzi, paitachari Claudio, isitowi maaroni Judá-iti inampiki. Ari ijataki Pablo yariityaari Aquila aajatzi Priscila. </v>
<v b="ACT" c="18" v="3">Iñaapaakiri ikamaitaro isitsika-yitziro tonta-masita-tsiri manthakintsi, iwankoitari. Irootaki isaikan-tapaakari Pablo intsipatyaari yantawaiti. Tima irootaki yantawaititari pairani Pablo. </v>
<v b="ACT" c="18" v="4">Ari ikanta-piintatya Pablo ijatzi yapatota-piintaita kitaitiri imakoryaan-taitari, ikinkithatakaa-piintakiri Judá-iti aajatzi kaari Judá-iti, nintatsiri inkimisantairi Jesús. </v>
<v b="ACT" c="18" v="5">Ari ipokakiri Silas itsipatakari Timoteo irojatzi Macedonia-ki. Ikanta yariijiitapakani, ikinkithata-kaakiri Pablo yokapayi Judá-iti Kamiithari Ñaantsi, ikantziri: “Yoka Jesús, iriitaki Saipatzii-totaari.” </v>
<v b="ACT" c="18" v="6">Iro kantacha tzimatsi Judá-iti kaari onimotiri ikisaniinta-nakiri Pablo, ikawiya-waita-nakiri. Ari itikanairo iithaari Pablo iyotantyaari iwashaantanaki-tziiri, ikantanairi: “Ariri7ka iwasankitaakimi Pawa, awiroka kanta-sityaaroni, tira naaka. Iroñaaka nomatiri kaari ashininkata nonkinkithata-kaayitairi.” </v>
<v b="ACT" c="18" v="7">Awisanaki Pablo iwankoki aparoni atziri paitachari Justo, ipinkathata-piintakiri Pawa irirori. Yoka Justo isaika-nampitziro yapatota-piinta-jiita Judá-iti. </v>
<v b="ACT" c="18" v="8">Ikanta Crispo jiwatatsiri yapatota-piinta Judá-iti, ikimisanta-nakiri Awinkathariti Jesús, imatanakiro aajatzi ikaratzi saikatsiri iwankoki. Ari ikimitakiro oshiki Corinto-satzi, tima ikimakiro okaratzi ikantayitakiri Pablo, ikimisantanaki, ikiwaatai-takiri. </v>
<v b="ACT" c="18" v="9">Okanta aparoni tsitiniri iñaanatakiri Pablo Awinkathariti, imisimpyaakiri, ikantziri: ‘Tikatsi pintharowantya pinkaman-tairi atziri-payi iroka ñaantsi, airo pimairitzi. </v>
<v b="ACT" c="18" v="10">Tima naaka tsipatyaamini, tikatsi kimaatsita-kaawaityaamini aka. Aka nampitsiki tzimatsi oshiki nasiyitari naaka.” </v>
<v b="ACT" c="18" v="11">Irootaki isaikan-tanakari Pablo anta Corinto-ki iyomitaan-tziro iñaani Pawa, tima awisaniintanaki aparoni osarintsi. </v>
<v b="ACT" c="18" v="12">Tima iriitaki Galión jiwatatsiri anta antaroki kipatsi ipaitai-tziri Acaya, aripaiti yitanakaro Judá-iti imaimanitziri Pablo. Yaanakiri pinkathariki. </v>
<v b="ACT" c="18" v="13">Ikantapaakiri: “Yoka atziri ikinakaa-sitakaro iyomitai-tziri atziri-payi impinkathatairi Pawa, ipiyathatakaro ikantakaan-taitziri.” </v>
<v b="ACT" c="18" v="14">Inintzi iñaawaita-nakimi Pablo, ikantanakiri Galión yoka Judá-iti: “Iroorika pikinkithata-kotzi iwantaki yoka atziri, aritaki nonkimisantakimi pinkantinari. </v>
<v b="ACT" c="18" v="15">Iro kantacha iroorika pikanta-wakaa-wintari okaratzi piñaawai-yitziri, pipairyaa-waitziro wairontsi, iroorika pikanta-wakaa-wintari pipaita-siwaitari: ‘Ikantakaan-taitani.’ Apatziro piyojiitziro awiroka tsika pinkantiro, ti nomiraawinta-waitiro naaka.” </v>
<v b="ACT" c="18" v="16">Imisitowa-kaantairi jiwari Galión maaroni. </v>
<v b="ACT" c="18" v="17">Ikanta ñaawaita-tsiri jiwariki yairika-nakiri Sóstenes, iriitaki jiwatakaan-tatsiri yapatota-piinta Judá-iti. Ipasawaita-nakiri. Iro kantacha Galión, ti imiraawintiro kantachari. </v>
<v b="ACT" c="18" v="18">Oshiki kitaitiri isaikawaitanaji Pablo anta Corinto-ki. Ikanta iwithata-naari kimisantzinkari-payi, jataji Tonkaironiki. Iyaatanakiri Aquila aajatzi Priscila. Ikanta yariitaka Cencrea-ki, irootaki awochaati nampitsi Corinto. Ari yamiita-nakiro iisi Pablo, tima tzimatsi ikasiya-kaariri Pawa. Otijiitanaka amaatako-minto-tsiki, jataji Tonkaironiki. </v>
<v b="ACT" c="18" v="19">Ikanta yariita-paaka awochaatiki Efeso, ti intsipata-paiyaari Pablo yoka Aquila aajatzi Priscila. Jataki apaniroini yapatota-piinta Judá-iti. Ari ikamanta-paakiri Judá-iti tsika ikanta-kota Jesús. </v>
<v b="ACT" c="18" v="20">Ikowako-witakari Judá-iti osamani isaikanaki, iro kantacha Pablo ti ininti. </v>
<v b="ACT" c="18" v="21">Iwithata-naari ikarajiitzi, ikantanairi: “Iriirika Pawa nintatsini, ari nompiyaji noñaajatimi. Tima onkowa-pirotatyya nariitaiya Aapatyaawiniki yoimosirinkaita.” Ari ititanaari anta Efeso-ki, jataji. </v>
<v b="ACT" c="18" v="22">Ikanta yariitaka Cesarea-ki, awisapaaki iwithatari kimisantzinkari-payi. Ipoñaa yawisanaki irojatzi nampitsiki Antioquía-ki. </v>
<v b="ACT" c="18" v="23">Ti osamanitaki isaikapai Pablo Antioquía-ki. Jataki yariitanta Galacia-ki aajatzi Frigia-ki, ipintha-sirita-kaapaari kimisantzinkari-payi yoisokirotyaari Jesús. </v>
<v b="ACT" c="18" v="24">Okanta anta Efeso-ki, ari yariitaka aparoni Judá-iti paitachari Apolos, ipoñaakaro Alejandría-ki. Iyotziro ikinkitha-waitzi kamiitha, iwinthata-kaayitari atziri. Tima iyota-kotziro kamiitha Sankinarintsi-pirori. </v>
<v b="ACT" c="18" v="25">Iyotako-pirotziri Apolos tsika ikanta-kota Jesús. Tharowinta ikamanta-yitziri atziri, iyomitairi kamiitha okaratzi ikima-kota-kiriri Jesús. Ari owiraari iyota-kotziri. Iro kantacha, ti iyotako-pirotiro tsika okanta-kota kiwaataantsi, apatziro iyotziro okaratzi iyomitaan-takiri Juan. </v>
<v b="ACT" c="18" v="26">Okanta aparoni kitaitiri, yawintaakaro okaratzi iyota-kota-nairi, yitanakaro ikinkithata-kaantzi Apolos yapatota-piinta Judá-iti. Iro kantacha okimakiri Priscila aajatzi Aquila, yaanakiri Apolos, iyomitaakiri tsika ikanta-kota ipaitziri irirori-payi “Yawotsiti Pawa”. </v>
<v b="ACT" c="18" v="27">Tima inintatzi Apolos yariitantya maaroni anta Acaya, ikantakiri kimisantzinkari-payi Efeso-satzi impawakiri aparoni sankinarintsi yaakamiithatan-tyaariri nampitarori kipatsiki Acaya. Ikanta yariitaka Apolos anta, oshiki itharowinta-kaapaakari kimisantzinkari-payi ikaratzi ikoyayitairi Pawa ikimisantan-taariri Jesús. </v>
<v b="ACT" c="18" v="28">Tima oshiki imaimanitakiri Apolos yokapayi Judá-iti kaari kimisanta-tsini, yiitsinampaakiri, tima iñaakakiri Sankinarintsi-pirori tsika ikinkithata-koitziri Saipatzii-totaari. Irootaki iyotaan-taariri yoka Jesús, iriitaki Saipatzii-totaari. </v>
<v b="ACT" c="19" v="1">Ikanta isaiki Apolos anta Corinto-ki, anankorianaki Pablo otzisi-masi, ariitaka Efeso-ki. Ari iñaapaaki kimisanta-witaa-chari. </v>
<v b="ACT" c="19" v="2">Isampita-paakiri: “¿Isaika-siritan-takami Tasorinkantsi owakira ikimisanta-kaitakimi?” Ikantajiitzi irirori: “Ti. ¿paitama kanta-kota-chari? ¿paitama ikantai-tziri Tasorinkantsi?” </v>
<v b="ACT" c="19" v="3">Ari ikantzi Pablo: “¿paitama pikiwaa-wintakari pikimisantaira?” Ikantajiitzi irirori: “Iro nokiwaa-winta okaratzi iyomitaan-takiri Juan.” </v>
<v b="ACT" c="19" v="4">Ikantzi Pablo: “Pairani ikiwaatakiri Juan atziri-payi ikaratzi owashaanta-nairori kaari-pirori. Iro kantacha ikantaki aajatzi Juan: ‘Pinkimisantairi pokatsini impoyiita-paakyaana.’ ” Iriitakira Jesús ikinkithata-kotakiri. </v>
<v b="ACT" c="19" v="5">Ikanta ikimajiitaki yokapayi, ikiwaa-winta-nakari Awinkathariti Jesús, yawintaa-nakari. </v>
<v b="ACT" c="19" v="6">Ipoñaa Pablo iwasi-patzii-toyitakiri, isaika-siritan-tanakari irirori-payi Tasorinkantsi. Iñaawaita-nakiro pasini-yitatsiri ñaantsi. Ikamantan-tanakiro ñaantsi iyotakaa-nairiri Pawa. </v>
<v b="ACT" c="19" v="7">Tima inkarajiiti 12 atziri iwasi-patzii-toitakiri. </v>
<v b="ACT" c="19" v="8">Ari ikanta-piintatya Pablo ikyaayitzi yapatota-piinta-jiita Judá-iti kitaitiri imakoryaan-taitari, ikaratzi mawa kasiri ikinkithata-kaantaki. Tikatsi intharowantya, iyomitaan-tayitaki tsika ikanta Pawa ipinkathari-wintantai. </v>
<v b="ACT" c="19" v="9">Iro kantacha tzimatsi Judá-iti kisosiri-waita-tsiri, ti ininti inkimisanta-jiiti. Iriitaki yomitaa-naakiriri atziri-payi inkisima-waitiri kimisanta-nairiri “Awotsi.” Ikanta iyotaki Pablo, ti intsipata-naiyaari yapatota-piinta-jiita yokapayi. Apatziro itsipayita-naari ikaratzi ikimisanta-kaayitairi. Ari yitanakaro yapatojiita iyarapapankotiki ipaitai-tziri “Tiranno.” Ari iyomitaa-piintakiri maaroni kitaitiri. </v>
<v b="ACT" c="19" v="10">Ari ikanta-piinta-tziiro iyomitaa-yitakiri, awisaki okaratzi apiti osarintsi. Tima oshiki ikaratzi kimakotairiri Awinkathariti Jesús nampitsikipayi tzimatsiri anta Asia-ki, Judá-iti aajatzi kaari Judá-iti, maaroni. </v>
<v b="ACT" c="19" v="11">Ikantakaakari Pawa yoka Pablo, oshiki itasonka-wintantaki Efeso-ki. </v>
<v b="ACT" c="19" v="12">Tzimatsi atziri aanakirori manthakintsi yairika-piintziri Pablo, itziritan-takari mantsiyari-payi, isitakaa-yitairi imantsiyari. Omatzitakari isita-kota-kaayitairi isaikasiritantakari piyari. </v>
<v b="ACT" c="19" v="13">Iro kantacha tzimatsi Judá-iti jatanain-tsiri nampitsiki Efeso, inintawita yisita-kota-kaayitairimi isaikasiritantakari piyari. Iroka ikantziri iñaanatziri piyari: “¡Tima tzimatsi itasorinka Jesús yawintaari Pablo, nonintzi piyaapi-thatairi pisaikasiritantakari!” </v>
<v b="ACT" c="19" v="14">Irootaki imawitakari ikaratzi 7 Judá-iti, itomi paitachari Esceva, jiwawitariri ompira-tasorintsitaari. </v>
<v b="ACT" c="19" v="15">Iro kantacha yakanakiri piyari-payi, ikantziri: “Noyota-kotziri Jesús, noyota-kotziri Pablo. Irooma awiroka-payi, ti noyotimi.” </v>
<v b="ACT" c="19" v="16">Ari yakotanaki isaikasiritantantakari piyari, yairika-nakiri nintawita-chari yisita-kotairi, iposawaitakiri. Imapirotakiri iposawaitakiri, ontzimatyii isiyi, kaankimiriki yariijiitaja iwankoki, antaro iwatsinaa-waitakiri iwathaki. </v>
<v b="ACT" c="19" v="17">Ithonka ikimajiitaki nampitarori Efeso-ki, Judá-iti aajatzi kaari ishininkatyaa. Oshiki itharowan-tanakari. Irootaki ikimisantan-tanakariri Awinkathariti Jesús maaroni anta. </v>
<v b="ACT" c="19" v="18">Ari ipokanaki ikaratzi kimisanta-nairiri Jesús, ikamanta-koyita-paakiro iyaari-pironka. </v>
<v b="ACT" c="19" v="19">Iriima ikaratzi antyawiyari-witachari, yamayita-paakiro tsika iñaanata-kota-piintziro, iñaakiri maaroni atziri itaayita-paakiro. Ikanta yaminai-takiro tsika-rika okaratzi opinatari itaayitakiri, ariitaka ikaratzi: 50,000 ikithoki kiriiki. </v>
<v b="ACT" c="19" v="20">Aikiro ikimako-piroi-tanaki-tziiri Awinkathariti. </v>
<v b="ACT" c="19" v="21">Okanta iñiitakiro iroka-payi, ari iwinthata-naari Pablo yariitantya Macedonia-ki aajatzi anta Acaya-ki. Ipoñaa yawisanaki irojatzi Aapatyaawiniki. Ikanta-siritzi: “Aririka nojataki Aapatyaawiniki impoña nawisanaki Roma-ki.” </v>
<v b="ACT" c="19" v="22">Irootaki ityaankan-tanakariri Timoteo aajatzi Erasto ijati Macedonia-ki, iriitaki yoka apiti amitakota-piinta-kiriri. Irojatzi isaikanaki irirori Asia-ki. </v>
<v b="ACT" c="19" v="23">Okanta Efeso-ki imaimanitai-takiri ikaratzi awintaa-naariri ipaitai-tziri “Awotsi.” </v>
<v b="ACT" c="19" v="24">Ipoñaakaantaro paitachari Demetrio, asiropakori inatzi. Tzimatsi oshiki iratziriti, iriitaki owitsikiriri osiyakaaro yanini oyarapapankoti pawaniro “Diana.” Iriitaki yaantari oshiki kiriiki. </v>
<v b="ACT" c="19" v="25">Yapatotakiri Demetrio maaroni iratziriti Asiropakori-payi aajatzi pasini-payi osiyariri irirori iwitsika-waiyitzi. Ikantaki Demetrio: “¡Atziri-payi! Piyojiitzi awiroka irootaki añaantari arokaiti iroka antawairi. </v>
<v b="ACT" c="19" v="26">Iro kantacha akima-kotakiri ipaitai-tziri Pablo, iñaasirin-kaki oshiki atziri aka Efeso-ki aajatzi maaroni nampitsi okaratzi tzimatsiri Asia-ki, ikantayitziri: ‘Pawaniro inayitzi iwitsikani atziri, ti iriipiroti.’ Tima oshiki atziri kimisanta-kiriri. </v>
<v b="ACT" c="19" v="27">Ti apatziro iñaasirin-kayitai aroka airo yamananta-piroi-tairi awitsikani, irootaki ñaasirinka-pirotairi ompyaakotaiya iroopirori awawani Diana, ikimakoi-tziiro maaroni nampitsiki okaratzi tzimatsiri aka Asia-ki. Aama aritaki iwashaantai-tanakiro ipokaitzi oyarapapankotiki.” </v>
<v b="ACT" c="19" v="28">Ikanta ikimajiitaki iratziriti, antaro ikisajiitanaka, ikaimajiitanaki ikantzi: “¡Antaroiti onatzi Diana, awawani aroka-payi Efeso-satzi!” </v>
<v b="ACT" c="19" v="29">Ari yakiwai-nkajiitanaka atziri ikaimajiitanaki. Yairika-paakiri itsipata-piintari Pablo paitachari Gayo aajatzi Aristarco, Macedonia-satzi. Yaanakiri tsika yapatota-piinta-jiita atziri. </v>
<v b="ACT" c="19" v="30">Inintawitaka inkyaapaakimi Pablo, titzimaita isinitiri ikimisanta-kaani-payi inkyi. </v>
<v b="ACT" c="19" v="31">Tzimatsi jiwari-payi yaapatyaani Pablo, ikantakiri: “Airo pimatzitaro pinkyi awiroka anta.” </v>
<v b="ACT" c="19" v="32">Okanta anta tsika ipiyojiitaka, oshiki ikaima-jiitaki, titzimaita iyojiiti opaita yapato-winta-jiitari. Ikaima-kaima-waita-sijiita. </v>
<v b="ACT" c="19" v="33">Tzimatsi Judá-iti ñaakiriri Alejandro isatikaka ipiyojiitaka, isintsitakiri iñaawaiti. Ari yakotanaki Alejandro imairitan-tawakyaari atziri-payi, ikinkitha-waita-kaawitakari. </v>
<v b="ACT" c="19" v="34">Iro kantacha iyojiitaki atziri-payi ishininka Judá-iti inatzi Alejandro, aikiro ijatakaa-nakitziiro ikaimajiitzi, osamani ikantaka ikaimi, ikantajiitzi: “¡Antaroitiwí onatzi Diana, awawani arokaiti Efeso-satzi!” </v>
<v b="ACT" c="19" v="35">Ari ikatziyanaka isankina-ryaan-tziti nampitarori anta, imairintakiri, ikantziri: “Efeso-satzí, naaka-payi kimpoyaa-kowintzirori oyarapapankoti awawani Diana, aajatzi osiyakaaro poñainchari inkitiki. </v>
<v b="ACT" c="19" v="36">Maaroni ayojiitzi, airo pikaima-kaimata-siwaita. Pimairitawaki, pinkinkithasiri-jiitya kamiitha. </v>
<v b="ACT" c="19" v="37">Tima yokapayi atziri pamayitakiri aka, ti iyaaripirotiro oyarapapankoti awawani, aajatzi ti inkisima-waitiro. </v>
<v b="ACT" c="19" v="38">Inintzi-rika iwasankitaa-kaantiri Demetrio aajatzi iratziriti, yaanakiri inkinkitha-waita-kairi jiwari, iriitaki amina-kotirini okaratzi ñaasirin-kakiriri. </v>
<v b="ACT" c="19" v="39">Tzimatsi-rika pasini kowachari ayota-kotiro aroka-payi, kimitaka kantatsi apatotiri maaroni jiwari-payi, yamina-kotan-tyaarori. </v>
<v b="ACT" c="19" v="40">Ti onkamiithati yakiwai-nkawaitya atziri-payi iroñaaka. Aritaki iwasankitaa-winta-kairo amaimanitantaki. Airo otzimi ankantiri ankisako-wintan-tyaari.” </v>
<v b="ACT" c="19" v="41">Ikanta ithonka-nakiro iñaawai-yitakiro iroka, ityaankairi maaroni atziri. </v>
<v b="ACT" c="20" v="1">Okanta okarata-paaki yakiwai-nkajiita atziri, yapatotakiri Pablo ikaratzi kimisanta-naintsiri, iyomitaa-yita-nairi. Ari iwithata-naari maaroni, jataki Macedonia-ki. </v>
<v b="ACT" c="20" v="2">Tima ithonka yariitakari inampiki-payi ikaratzi kimisanta-naatsiri anta, iyomitaa-yita-nairi. Irojatzi ikinanta-nakari Grecia-ki. </v>
<v b="ACT" c="20" v="3">Ari isaika-paakiri anta ikaratzi mawa kasiri. Ikanta ititzi-matanaja ijatantai-yaari Tonkaironiki, ari ikimaki, ikantaitzi “Yasaryaa-tyaami Judá-iti iwimi aririka pariitakya anta.” Irootaki ipiyanta-naari Macedonia-ki. </v>
<v b="ACT" c="20" v="4">Tzimatsi tsipata-naakariri: Sópater, itomi Pirro poñaachari Berea-ki; Aristarco, aajatzi Segundo poñaachari Tesalónica-ki; Gayo, poñaachari Derbe-ki; Timoteo, Tíquico, aajatzi Trófimo poñaachari Asia-ki. </v>
<v b="ACT" c="20" v="5">Ari ijiwajiitanaki yokapayi anta nampitsiki Troas, iyaawinta-paakiri Pablo itsipatakana naaka. </v>
<v b="ACT" c="20" v="6">Okanta okarata-paaki yoimosirinkai-tziro kitaitiri iwapiintaitan-tarori yatantaitani kaari ikonowaitzi siñakairori. Ari notitanaari notsipatari Pablo aajatzi pasini-payi nopoñaa-naaro nampitsiki Filipos. Iro awisaki 5 kitaitiri, noñaapairi itakarori ijiwajiitaki nampitsiki Troas, ari nosaika-jiita-paaki okaratzi 7 kitaitiri. </v>
<v b="ACT" c="20" v="7">Okanta omonkarataja kitaitiri yapatotanta-piintaitari, ari napatojiitaka ojinokitzi pankotsi, nokinkithasiritaa-tziiro owiraantarori iwakaanaari Jesús iyomitaani-payi. Tima yawisatzi Pablo onkitaitita-manai, irootaki yaakowintan-tarori ikinkithata-kotziri Jesús. Niyaankii-tita-kotakina tsitiniri. </v>
<v b="ACT" c="20" v="8">Tzimatsi oshiki ootamintotsi oisainchari jinoki pankotsiki tsika napatojiita. </v>
<v b="ACT" c="20" v="9">Ikinkitha-minthaitzi Pablo, tzimatsi aparoni mainari ipaita Eutico, iriitaki saikain-tsiri ikyaa-piintai-tzira pankotsi. Tima osamanitaki ikinkithataki Pablo, ayimatakiri iwochokini mainari, paryaanaki osaawiki, kamapaaki. Tima mawa owiwirya iwitsikai-tziro pankotsi, ojinoki-pirotatzi, ari ipoñaakari iparyaanaki irojatzi osaawiki. </v>
<v b="ACT" c="20" v="10">Iro kantacha ayiitanaki Pablo, yoiyoota-sita-paakari mainari, ithomaa-paakiri. Ikantzi: “Airo pitharowa-jiitzi.” </v>
<v b="ACT" c="20" v="11">Ipoñaa ipiyapaja Pablo jinoki, ithonkakiro ikinkithasiritaaro iwiraanta-naaro Jesús iwakaanari iyomitaani-payi. Aikiro ikinkithata-nakitzi, kitaititanaki. Irojatzi notsipatakari nawisan-tanakari. </v>
<v b="ACT" c="20" v="12">Iriima mainari, yaitanairi yañaajira. Irootaki ikimosiri-pirotan-taita-nakari. </v>
<v b="ACT" c="20" v="13">Ari nojiwajiitanaki naaka, notijiitanaka irojatzi nampitsiki Asón. Ari nokinkithasiritakari naanairi Pablo, tima inintakitzi irirori inkinanaki kipatsiki. </v>
<v b="ACT" c="20" v="14">Ikanta noñaapairi Pablo nampitsiki, ari ititanaari irirori amaatako-minto-tsiki, jaitijiitaki Mitilene-ki. </v>
<v b="ACT" c="20" v="15">Ikanta nawisajiitaki anta, nokitaitita-kota-paaki Quío-ki, okanta namaata-kotanaji aparoni kitaitiri awochaatiki nampitsi Samos, ari naata-kota-paintzi anta Trogilio-ki. Okanta nawisanaki pasini kitaitiri, ariijiitaka Mileto-ki. </v>
<v b="ACT" c="20" v="16">Tima ti ininti Pablo naata-kota-painti Efeso-ki, airo isamanitan-tanaka nampitsiki-payi tzimatsiri Asia-ki. Inintatzi yariitaiya sintsiini Aapatyaawiniki, tikira yoimosirinkai-tanaki-roota kitaitiri Awiitaantsi. </v>
<v b="ACT" c="20" v="17">Ikanta nariitaka Mileto-ki, ikaimakaan-tapaakiri Pablo ijiwariti kimisantzinkari Efeso-satzi. </v>
<v b="ACT" c="20" v="18">Ikanta ipokajiitaki, ikantawakiri: “Piyojiitzi awiroka tsika nokanta nosaiki-mojiitakimi owakira nariitan-takari nampitsiki-payi tzimatsiri aka Asia-ki. </v>
<v b="ACT" c="20" v="19">Ari nokanta-piintatya nantawaitziniri Awinkathariti, tsinampa-siri nokanta, oshiki niraawaitaka noñaayitziro imaimani-waitakina Judá-iti. </v>
<v b="ACT" c="20" v="20">Iro kantacha ti nowashaantiro nokinkithata-kayimiro panintaa-waityaari, noyomitaa-naayita-piintakimi piwankoitiki, aajatzi tsika-rika ipiyota-piinta-jiita atziri-payi. </v>
<v b="ACT" c="20" v="21">Nokinkithata-kaayitakiri noshininka-payi Judá-iti aajatzi kaari Judá-iti, nokanta-yitziri: “Pimpiya-siyitairi Pawa, pawintaa-yaari Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="ACT" c="20" v="22">Ontzimatyiira nojati Aapatyaawiniki, tima iriitaki Tasorinkantsi pintha-sirita-kaanari. Ti noyotzi-maitya ompaitaa-rika awishimotinari anta. </v>
<v b="ACT" c="20" v="23">Tsika-rika nojayitaki, iyosirita-kaana Tasorinkantsi, ikantana: ‘Oshiki inkimaatsita-kaityaami anta, ari yasitakoi-timiri.’ </v>
<v b="ACT" c="20" v="24">Iro kantacha ti onkantzimo-siritina nonkami. Tima irootaki kowapirotacha nonkimo-siri-winta-pirotairo, irootaintsi nomatakiro nanaanti nariitya tsika owiraiya nosiyi. Tima irootaintsi nonthotyiiro ikantakinari Awinkathariti Jesús nonkamantan-tairo Kamiithari Ñaantsi tsika okanta-kota inisironkatantai Pawa. </v>
<v b="ACT" c="20" v="25">Nokinkithata-kaayitakimi aajatzi awiroka-payi tsika okanta-kota ipinkathari-wintantai Pawa. Noyotzi naaka airo papiitairo piñaayitaana. </v>
<v b="ACT" c="20" v="26">Irootaki nonkantan-tyaamiri, ti naaka kantakaa-sityaaroni intziman-tyaari pyaasitaa-chani, </v>
<v b="ACT" c="20" v="27">tima nokaman-takimiro maaroni ikinkithasiritzi-takari Pawa yantiri, tikatsi aparoni nomani-motimi. </v>
<v b="ACT" c="20" v="28">Paamaako-wintaiya awiroka, ari pinkimitairiri ikaratzi kimisanta-yitaa-tsiri. Pinkinkithasiritaiya awiroka iwayitaki Tasorinkantsi pijiwayitairi kimisantairiri Pawa. Paamaako-wintai-yaari ikaratzi iwawisaa-koyitairi Pawa xxxikapathain-kawintairixxxxxx Awinkathariti ipina-winta-yitairi. </v>
<v b="ACT" c="20" v="29">Tima noyoti naaka aririka nomakoryaaki, aritaki impokapaaki pasini inkimita-paakyaari katsimari owantaniri yapirotiri ipiraitari, tima inintapaaki yoka pokatsini yapirotiri kimisantzinkari. </v>
<v b="ACT" c="20" v="30">Aamasitya aritaki yamatawitanaki pikarajiitaki awiroka pikimisantzin-karitzi, iwashaanta-kaanakiri ikimisanta-witari. </v>
<v b="ACT" c="20" v="31">Irootaki pinkinkithasiritan-tyaari awiroka-payi. Tima mawa osarintsi nosaiki-mowaita-paintzimi, ti nowashaanta-paintiro noyomitaa-yitzimi maaroni, niraako-yitakami. </v>
<v b="ACT" c="20" v="32">¡Iyikiiti! Nokowa-kotziri naaka Pawa iriitaki aamaako-wintyaamini iroñaaka, iriitaki kaminthayimiri, tima irootaki ikantayita-kairi. Aritaki iwitsika-siritaimi, aritaki imataimiro okaratzi ikasiya-kaakariri ikaratzi yasitai-yaari. </v>
<v b="ACT" c="20" v="33">Ti piñiina noniwityaaro naaka pithaari, piiriikiti, pasita-rika ooro. </v>
<v b="ACT" c="20" v="34">Piyojiitzi awiroka-payi, naakataki antawai-wintain-chari naantari kowityii-moyitanari, ari nokimi-tajaari ikaratzi amitako-yitakinari. </v>
<v b="ACT" c="20" v="35">Ari nokina-kayirori noyomitaan-takamirori tsika ankantya antawai-piro-yitai, anisironka-yitan-tyaariri kowityaa-waita-tsiri. Nosirita-kaamiro ikinkithata-kota-paintziri Awinkathariti Jesús, ikantaki: ‘Kimosiri-piro-wintaari inatzi ikaratzi opasitan-tachari, ti ari inkantaitiri ipasitaitari.’ ” </v>
<v b="ACT" c="20" v="36">Ikanta ithonka-nakiro Pablo ikamantan-takiro iroka-payi, ityiirowanaka yamanakaa-naari ikaratzi piyotain-chari. </v>
<v b="ACT" c="20" v="37">Maaroni iraajiitaka, yawithanota-wakai-yitaka, ari iwithata-waari Pablo ijataira. </v>
<v b="ACT" c="20" v="38">Owasiri ikantajiitanaka, tima inkanta-kitzi Pablo airo yapiitajiro iñaajiri. Tima maaroni iyaataa-jiita-nakiri Pablo irojatzi ititanta-naari amaatako-minto-tsiki. </v>
<v b="ACT" c="21" v="1">Ikanta nookanajiri, otijiita-naana, tampatzika nowanakiro nojataki nampitsiki Cos. Okanta okitaitita-manaki ariitakana pasiniki nampitsi Rodas, ikanta nawisanaki irojatzi Pátara-ki. </v>
<v b="ACT" c="21" v="2">Ari noñaapaakiri anta antaro amaatako-mintotsi jatatsiri Fenicia-ki, ari notijiitanaka. </v>
<v b="ACT" c="21" v="3">Ikanta namaata-kojiitzi, namina-kota-nakiro othampisi Chipre, nokina-kotanaki naakaiti nakopiroki irojatzi Tonkaironiki. Tima tzimatsi owaararontsi yookaita-nakiri Mapiniki, ari naatako-jiita-paaki. </v>
<v b="ACT" c="21" v="4">Ari noñaapaaki kimisantzinkari-payi, ari nosaiki-mowaita-nakiri okaratzi 7 kitaitiri. Ikantawakiri Pablo: “Airo pijatzi Aapatyaawiniki.” Iro ikantan-tariri, tima Tasorinkantsi oyosirita-kairiri. </v>
<v b="ACT" c="21" v="5">Okanta nomaapaaki 7 tsitiniri, iro nawisan-tanakyaarimi. Iyaataa-jiitakina maaroni iyikiiti, itsipayitakaro iinaiti, aajatzi irintsiti. Irojatzi tsika owiraa-thapita nampitsi, ari notyiirowa-jiita-paaka impanikiiti, amanaiyapakina. </v>
<v b="ACT" c="21" v="6">Ipoñaa nowitha-yitanaari maaroni, otijiita-naana amaatako-minto-tsiki. Piyajiitanaja irirori-payi iwankoitiki. </v>
<v b="ACT" c="21" v="7">Ikanta namaata-kojiitzi nopoñaanaro Mapiniki irojatzi Tolemaida-ki. Ari nowitha-yitapaakari iyikiiti, tima aparoni kitaitiri nosaiki-mowaita-nakiri irirori-payi anta. </v>
<v b="ACT" c="21" v="8">Okanta okitaitita-manaki, nokinajiitaki awotsiki irojatzi Cesarea-ki. Nosaiki-mota-paakiri iwankoki Felipe, kamantan-tanajirori Kamiithari Ñaantsi, iriitaki aparoni ikaratziri 7 ikoyita-kiri pairani yamitako-yitiri Tyaankaariiti. </v>
<v b="ACT" c="21" v="9">Tzimatsi Felipe okaratzi 4 mainaro irisinto, kamantan-tzinkaro onayitatzii. </v>
<v b="ACT" c="21" v="10">Tima awisaki oshiki kitaitiri nosaika-paaki Cesarea-ki, ari yariitakari aparoni Kamantan-tzinkari, ipaita Agabo, ipoñaakaro iipatsitiki Judá-iti. </v>
<v b="ACT" c="21" v="11">Ipokapaaki nosaika-jiitaki naakaiti. Yaapaakiri iwathakiro Pablo, yoosotakari irakoki aajatzi iitziki. Ikantzi: “Ari inkantiri Judá-iti yoosotiri asitariri yoka iwathakiro anta Aapatyaawiniki, yaanakiri iwinkatharitiki wirakocha-payi. Irootaki iyotakaa-kinari naaka Tasorinkantsi.” </v>
<v b="ACT" c="21" v="12">Tima nokimajiitaki nokaratzi notsipatakari Pablo, nokanta-kanta-witanakari: “Airo pijatzi Aapatyaawiniki.” Ikantzi-tawitakari aajatzi kimisantzinkari-payi nampitarori anta. </v>
<v b="ACT" c="21" v="13">Iro kantacha ikantanakai: “¡Airo piraawai-jiita, oshiki piwasirita-kaana! Tima pinthatakana naaka. Aririka onkantyaa yoosotaitina irojatzi nonkama-wintan-tyaariri Awinkathariti Jesús anta Aapatyaawiniki, omawaityaata.’ </v>
<v b="ACT" c="21" v="14">Tira nomatayri noitsinampairi nokanta-yiwitakari, apatziro nokanta-nakiri: “Omatyaata inintziri Awinkathariti.” </v>
<v b="ACT" c="21" v="15">Okanta pasini kitaitiri, owitsika-jiita-naana, jaitijiitakina Aapatyaawiniki. </v>
<v b="ACT" c="21" v="16">Tzimatsi kimisantzinkari-payi Cesarea-satzi oyaatakinari. Iriitaki aanakinari iwankoki atziri paitachari Mnasón, Chipre-satzi inatzii irirori. Tima pairani ikimisantajiri Jesús irirori. Iriitaki nomayimo-jiitakiri. </v>
<v b="ACT" c="21" v="17">Ikanta nariijiita-paaka Aapatyaawiniki, kimosiri ikantajiita iyikiiti iñaawakina. </v>
<v b="ACT" c="21" v="18">Okanta okitaitita-manaki, yaayitanakina Pablo nariityaari Jacobo, iririntzi Jesús. Ari noñaapaakiri aajatzi jiwayitziriri iyikiiti. </v>
<v b="ACT" c="21" v="19">Iriitaki iwithayita-paakari Pablo, ikamanta-paakiri okaratzi yantakaa-yitakiriri Pawa inampiki-payi pasini-satzi atziri. </v>
<v b="ACT" c="21" v="20">Ikanta ikimajiitaki, itharowinta-nakari Pawa. Irootaki ikantan-tanakariri Pablo: “Iyikí, tzimatsi oshiki ashininka Judá-iti kimisanta-najiriri Jesús. Iro kantacha ainiro isintsi-yitziri kimisantzinkari-payi imonkaratiro Ikantakaantani Moisés. </v>
<v b="ACT" c="21" v="21">Ikimako-wintakimi awiroka piyomitaa-yitakiri ashininka Judá-iti saikatsiri pasiniki nampitsi, pinkanta-yitirimi: ‘Ti onkowa-jaantyaa pimonkaratairo Ikantakaantani Moisés, ti onkowa-jaantyaa pinto-misitaa-nitairi pitomi-payi, ti onkowa-jaantyaa antayitairo okaratzi amiyitari pairani.’ </v>
<v b="ACT" c="21" v="22">¿Tsikama ankantyaaka iroñaaka aririka iyotaki ashininka-payi ariitaami aka? </v>
<v b="ACT" c="21" v="23">Noyotzi paita pantiri. Tima tzimatsi akarajiitziri aka ikaratzi 4 atziri, iriitaki nintatsiri imonkaratiro ikasiya-kaariri Pawa. </v>
<v b="ACT" c="21" v="24">Pintsipata-nakyaari yokapayi, ari pinkarati pantiro kitiwa-thata-kaajimini. Awiroka pinakowintirini inkarati impomiyitiri, yamiitai-tiniri iisi. Irootaki iyotantai-tyaari thaiyaantsi okaratzi ikantakoi-takimiri awiroka. Pimatzitakaro awiroka pimonkara-yitziro Ikantakaan-taytziri </v>
<v b="ACT" c="21" v="25">Iriima pasini-satzi kaari ashininkata, ikaratzi kimisanta-najiriri Jesús, notyaanka-kiniri pairani sankinarintsi. Nokantakiri: ‘Airo piwayitari tzimaraan-tatsiri posiniri ipomitai-tziniriri pawaniro. Airo piwakoyitaro iriraani posiniri. Airo pimayimpi-waitzi, tima iwinkaitani yantaitirorika.” </v>
<v b="ACT" c="21" v="26">Ikanta Pablo yaanakiri yoka 4 atziri. Imawitakaro okitaitita-manaji itsipayitakari inkiti-watha-yitan-tajyaari. Ipoñaa ikyaaki tasorintsi-pankoki inkamantanti tsika onkarati kitaitiri onthonkan-tyaari ikasiya-kaantziri irirori, inkantan-tyaari tsika-paiti yamayitiri yasitakai-yaariri Pawa. </v>
<v b="ACT" c="21" v="27">Ikanta omonkaratzi-mata-paaka 7 kitaitiri, tzimatsi Judá-iti poñaayita-chari ikipatsitiki Asia-satzi, iñaakiri Pablo tasorintsi-pankoki. Sintsii-piroini iyomitaa-naakiri atziri-payi imaimanitiri Pablo, </v>
<v b="ACT" c="21" v="28">ikaimajiitanaki, ikantzi: “¡Ashininká, Israel-iiti! ¡Pamitakotina! Iriitaki yoka atziri ayitain-tsiri tsika-rika-payi iyomitaa-yitziri atziri imaimanitiri ashininka-payi, ithainka-waitziro Ikantakaantani Moisés, ithainka-waitakiro aajatzi iroka tasorintsi-wanko. Iro watsi-pirotacha ikyaakaakiri tasorintsi-pankoki pasini-satzi atziri kaari ashininkata, ithainka-tasorintsi-waitakiro.” </v>
<v b="ACT" c="21" v="29">Iro ikantantari, tima iñaakitziiri Pablo anta Aapatyaawiniki itsipatari Trófimo poñaachari Efeso-ki, isiyakaan-tajiitzi ikyaakaa-kitziiri tasorintsi-pankoki. </v>
<v b="ACT" c="21" v="30">Tima sintsiini ipiyojiita-paaka oshiki atziri. Yairika-paakari Pablo, inosika-nakiri intakiroki tasorintsi-pankoki, yasitai-tanakiro. </v>
<v b="ACT" c="21" v="31">Iroowitaincha iwaitirimi, ari ikamantai-takiri jiwatziriri iwayiriti wirakocha, ikantai-tziri: “Imaimanita-wakaatyaa atziri.” </v>
<v b="ACT" c="21" v="32">Ari yapatota-nakiri aajatzi iwayiriti inampina-payi irirori jiwari, isiyana-kityaa ipiyojiitaka atziri. Ikanta iñaawakiri ipokaki, iwashaanta-nakiri ipasawaitaitziri Pablo. </v>
<v b="ACT" c="21" v="33">Yairika-paakiri Pablo, ikantanakiri iwayiriti: “Poosotan-tyaari apiti asirotha.” Isampita-nakiri atziri-payi: “¿paitaka yoka? ¿paitama yantakiri?” </v>
<v b="ACT" c="21" v="34">Iro kantacha tzimatsi kaimaa-siwaita-nainchari, iro kantacha tzimatsi pasini-payi kaari akakotirini ikantawitakari. Ti inkimathatiro ijiwariti owayiri paita awisatsiri. Ityaankakiri iwayiriti yaanakiri Pablo tsika inaapiinta-jiitzi owayiri-payi. </v>
<v b="ACT" c="21" v="35">Ikanta yoirinka-kaawitari Pablo ijatakairi imaapiintzi owayiri-payi, aikiro isintsitatzii atziri-payi inintzi impasawaitiri, irootaki yanatan-tanakariri owayiri-payi inkini intzikaa-wintiri. </v>
<v b="ACT" c="21" v="36">Tima aikiro iyaatako-winta-tziiri atziri-payi, ikaimajiitzi, ikantzi: “¡Piwamairiwí!” </v>
<v b="ACT" c="21" v="37">Iroowitaincha inkyaakaitiri Pablo imaapiintzi owayiri-payi, isampita-nakiri Pablo ijiwariti owayiri-payi, ikantziri: “Kantatsima nonkinkitha-waita-kayimi kapichiini.” Ari ikantanaki jiwari: “¡Tsikama piyotziroka noñaani! </v>
<v b="ACT" c="21" v="38">¿Tima awiroka Apitantoni-satzi, awiroka poñaakaan-takarori chapinki maimanitaantsi, kinapain-tsiri otzisi-masiki, pamaki 4000 piwayiriti?” </v>
<v b="ACT" c="21" v="39">Ikantzi Pablo: “Naaka ishininka Judá-iti, nopoñaaro Tarso-ki saikatsiri anta Cilicia-ki. Otzinkami onatzii nonampi, nonintzi nokinkitha-waita-kayiri noshininka-payi.” </v>
<v b="ACT" c="21" v="40">Isinitai-takiri Pablo. Katziyanaka pawitsiki, itzinaa-wakotanaka imairitan-tawakyaari ishininka-payi. Okiryaantzii ikantajiitanaka imairijiitanaki. Ari yitanakaro iñaawaitan-tanakiro iñaani, kamiitha ikinkitha-waita-kaanakiri maaroni ishininka-payi Heber-iiti, ikantanakiri: </v>
<v b="ACT" c="22" v="1">“¡Iyikiiti Israel-iitii! ¡Jiwari-payi! Pinkimi nonkantawaki naaka.” </v>
<v b="ACT" c="22" v="2">Tima Okiryaantzii ikantajiitanaka imairijiitanaki. Ari yitanakaro Pablo iñaawaitan-tanakiro iñaani, kamiitha ikinkitha-waita-kaanakiri ishininka-payi, ikantanakiri: </v>
<v b="ACT" c="22" v="3">“Pishininka nonatzii naaka. Notzimaki nampitsiki Tarso saikatsiri Cilicia-ki, iro kantacha nokimotataki naaka aka Aapatyaawiniki, iyomitaani nonatzii Gamaliel. Iyomitaa-kinaro noyotako-pirotiro ikantakaantani awaisatzitini. Nokowa-piinta-witaka nosiri-pirotyaari Pawa, pikimijjita awirokaiti iroñaaka. </v>
<v b="ACT" c="22" v="4">Pairani namina-minatziri awintaa-naariri ipaitai-tziri ‘Awotsi’, nonintzi nowirimi. Tima oshiki nonosika-yitaki sirampari aajatzi kooya, nasita-kota-kaanta-yitakiri. </v>
<v b="ACT" c="22" v="5">Iñaayitakina maaroni Impira-tasorintsi-pirori aajatzi Antari-kona-payi. Iriitaki opayitakinari sankinarintsi ipakaan-tziri ashininka Judá-iti anta Ontyaamairiniki. Ipoñaa nojatanaki namina-mina-yitziri kimisantzinkari-payi, namayitziri aka Aapatyaawiniki, iwasankitaitiri.” </v>
<v b="ACT" c="22" v="6">“Okanta naniijiitzi awotsiki, iroowitaka nariityaa Ontyaamairiniki, tampatzikataki ooryaatsiri, ari imapoka-kinari morikanain-tsiri inkitiki, yoorinta-kota-paakina tsika nokatziyaka. </v>
<v b="ACT" c="22" v="7">Ari notyaanaki kipatsiki. Nokimatzii ñaanatanari, ikantana: ‘¡Saulo! ¡Saulo! ¿Paitama pimaimanitan-tanari?’ </v>
<v b="ACT" c="22" v="8">Ari nosampita-nakiri, nokantziri: “¡Pinkatharí! ¿Tsikama pipaitaka awiroka?” Ari yakaita-nakina, ikantaitana: ‘Naakataki Jesús Kasiyakaa-wini-satzi pimaimanitziri.’ </v>
<v b="ACT" c="22" v="9">Tima iñaakiri oorinta-painchari ikaratzi notsipa-yitakari, itharowa-jiitanaki. Iro kantacha ti inkimajiitiro irirori iñaanataitana naaka. </v>
<v b="ACT" c="22" v="10">Ari nosampita-nakiri, nokantziri: ‘Pinkatharí. ¿paitama pinintziri nantajiri naaka?’ Ari ikantanakina Pinkathari: ‘Pintzinai, pijati nampitsiki Ontyaamairiniki. Ari inkaman-taitimiro paitaa pantiri.’ </v>
<v b="ACT" c="22" v="11">Yakathata-naana ikaratzi notsipatakari irojatzi Ontyaamairiniki, tima mawityaaki ikantakaa-nakana oorinta-paakinari. </v>
<v b="ACT" c="22" v="12">Ari isaikiri anta aparoni atziri ipaita Ananías, ipinkathatziri irirori Pawa, imonkaratziro Ikantakaantani Moisés. Pinkatha iwiri maaroni Judá-iti nampitayitarori Ontyaamairiniki. </v>
<v b="ACT" c="22" v="13">Pokanaki Ananías iñiina. Ikanta yariita-paaka, ikantapaakina: ‘Iyiki Saulo, pikiryaaji.’ Apatha-kiro nokantanaka nokiryaanaji, aminawaita-naana. </v>
<v b="ACT" c="22" v="14">Aikiro ikantana-kitziina Ananías: ‘Awiroka ikoyajimi Iwawani awaisatzitini. Ikoyitakimi piyomitaan-tairo ininta-kayimiri irirori, tima piñaajiri Saipatzii-totaari tampatzika-sirita-tsiri, pikimakiri iñaanatakimi. </v>
<v b="ACT" c="22" v="15">Awiroka kinkithata-kajiirini maaroni atziriki. Pinkamantan-tayitairo okaratzi piñaakiri, okaratzi pikimakiri. </v>
<v b="ACT" c="22" v="16">Tikatsi pasini piyaawintyaari iroñaaka. Pintzinai, pijati pinkiwaatyaa, pawintaa-jyaari Awinkathariti pinkowa-kotairi impyaakotan-tajyaa-mirori pantayi-witakaro kaari-pirori.’ ” </v>
<v b="ACT" c="22" v="17">“Ikanta nopiyaaro Aapatyaawiniki, nojataki tasorintsi-pankoki namanapaji, ari noñaawyatakari anta. </v>
<v b="ACT" c="22" v="18">Noñaakiri Awinkathariti, ikantakina: ‘Airo pisamanitzi, pisitowi Aapatyaawiniki, tima airo ikimisantai-tzimi pinkinkithata-kowityaana aka.’ </v>
<v b="ACT" c="22" v="19">Nokanta-nakiri naaka: ‘Pinkatharí, iyojiitzi maaroni nojata-piintaki tsika yapatota-piinta-jiita, nominkyaa-kaanta-yitakiri ikaratzi awintaa-naamiri awiroka, oshiki nopasata-kaanta-waitakiri. </v>
<v b="ACT" c="22" v="20">Ikanta iwamaitakiri pairani kinkithata-kotzimiri, Esteban, ari nokaratzi-takari naaka anta, naapatyaakari owamaakiriri, naamaako-winta-kaniri iithaari-payi.’ </v>
<v b="ACT" c="22" v="21">Iro kantacha ikantanakina Pawa: ‘Pijati, tima naaka tyaankimini intaina tsika inampiyitaro pasini-satzi kaari pishininkata.’ ” </v>
<v b="ACT" c="22" v="22">Ikanta ikimawaki atziri-payi, yapiita-nakiro ikaimajiitzi ikantzi: “¡Yoka atziri ti onkamiithati yañai! ¡Pasiryii-yaari!” </v>
<v b="ACT" c="22" v="23">Aikiro isintsitatzii ikaimajiitzi, itika-kota-jiita iithaariki, yooka-wanitziro kipatsi tsika ipiyojiitaka, tima inkisajiita-tyaa. </v>
<v b="ACT" c="22" v="24">Ikanta ijiwari iwayiriti wirakocha, ikantanakiri aparoni iwayiriti: “Paanakiri inthompointa yoka, ampasata-wakiri inkamantan-tajirori opaita iñaawaitakiri iwatsimaan-takariri ishininka-payi.” </v>
<v b="ACT" c="22" v="25">Iro yoosowitai-takari impasatan-taityaariri, isampita-nakiri Pablo pasini ijiwari owayiri, ikantziri: “Isankinata-kotani iwinkathariti Roma-satzi nonatzii naaka. ¿Sinitaa-ntsita-tsima impasataitina, tikira yaminakoi-tawakinaro paita-rika nokinakaa-sitakari?” </v>
<v b="ACT" c="22" v="26">Ikanta ikimaki ijiwari owayiri, ipiya-sita-nakari ijiwari-piroti irirori, ikantapaakiri: “Nowinkatharití, ¿Piyotakima paita antakiri? Isankinata-kotani inatzii Awinkathari-piroti arokaiti Roma-satziiti.” </v>
<v b="ACT" c="22" v="27">Ikanta ikimawaki ijiwari-piroti owayiri, ipoka-sita-paakiri Pablo, isampita-paakiri: “¿Omapiroma awiroka isankinata-kotani nowinkathariti?” Ikantzi Pablo: “Jii.” </v>
<v b="ACT" c="22" v="28">Ikantzi ijiwari owayiri: “Oshiki nopinako-wintakari naaka nosankinata-kotan-tyaari.” Ikantzi Pablo: “Ti nompina-wintyaa naaka. Isankinata-koitzi-takana owakira notzima-paaki.” </v>
<v b="ACT" c="22" v="29">Ikanta ikimajiitaki oosotawi-kariri Pablo impasawaitiri, yoosiryaa-kota-nakiri, ijapithata-nakiri. Tima antaro itharowanaki ijiwari owayiri oosotakaan-takiriri isankinata-kotani iwinkathariti Roma-satzi. </v>
<v b="ACT" c="22" v="30">Okanta okitaitita-manaki, inintzi iyota-jaanti ijiwari owayiri opaita imaimanitan-tariri Judá-iti yoka Pablo. Yapatota-kaantakiri ijiwari-payi Impira-tasorintsitaari, aajatzi maaroni Antari-konaiti Judá-iti. Yamaitakiri Pablo yasitako-witai-takari, saikapaaki tsika yapatojiita jiwari-payi. </v>
<v b="ACT" c="23" v="1">Yaminapaakiri Pablo jiwari-payi apatotain-chari, ikantapaakiri: “¡Noshininká! Naamaako-winta-piintaka naaka airo otzimanta nantzi-motantiri, tima nonkimisanta-piintziri Pawa okaratzi ikantanari.” </v>
<v b="ACT" c="23" v="2">Ikanta Impira-tasorintsi-pirori paitachari Ananías, ipasa-waantita-kaantakiri Pablo. </v>
<v b="ACT" c="23" v="3">Iro kantacha Pablo, ikantanakiri: “¡Taiyawarí! Pikimitakaro okitamaarowita iwantai-tariri kaminkari. Pawa pasatimini awiroka. Saikawitakami aka pamina-kotan-tyaanaro Ikantakaan-taitani, ¿Tima pimpiyathatyaaro awiroka pipasata-kaantakina?” </v>
<v b="ACT" c="23" v="4">Ikanta ikaratzi apatotain-chari, ikantanakiri Pablo: “¿Arima pinkantiri pikawiiri Impira-tasorintsi-piroti Pawa?” </v>
<v b="ACT" c="23" v="5">Ikantzi Pablo: “Iyikiiti, ti noyowityaa naaka Impira-tasorintsi-pirori inatzii, tima onkantzi Sankinarintsi-pirori: ‘Airo pikawiiri jiwatakaan-tatsiri.’ ” </v>
<v b="ACT" c="23" v="6">Iñaatzii Pablo tzimatsi Judá-iti ikaratakiri apatotain-chari Tampatzika-wiri inayitatzii, iriima pasini-payi Nasitantaniri inatzii, ikantanakiri: “¡Noshininká! Nasitantaniri nonatzii naaka, aajatzi noshininka-payi. Irootaki imishakowintan-taitanari iroñaaka, tima nonkimisantaji naaka aritaki yañaayitaji kamayita-tsiri.” </v>
<v b="ACT" c="23" v="7">Ikanta ikimajiitawaki ikantaki Pablo, iñaana-minthata-wakaanaka Nasitantaniri aajatzi Tampatzika-wiri. </v>
<v b="ACT" c="23" v="8">Tima iriitaki Tampatzika-wiri-payi, kanta-piinta-tsiri: “Airo yañaayitaji kamayita-tsiri, ti intzimi Maninkariiti, ti intzimi siritsi.” Iriima Nasitantaniri, ikantajiitzi irirori ti ari onkantakotya iroka-payi. </v>
<v b="ACT" c="23" v="9">Ari ikaima-jiitanaki maaroni. Tzimatsi Yomitaan-taniri Nasitantaniri katziya-yitanain-chari, ikantanaki: “Yoka atziri ti ontzimi ikinakaa-sitani. Aamaa-sityaa iñaana-sirita-tziiri Maninkari, tirika iñaana-sirita-tziiri siritsi.” </v>
<v b="ACT" c="23" v="10">Aikiro isintsitatzii ikaimaa-jiitzi. Irootaki itharowan-tanakari ijiwari owayiri-payi iwamaitiri Pablo. Ikaimakaan-tairi iwayiriti yaanajiri inthompointa tsika imaapiinta-jiitzi. </v>
<v b="ACT" c="23" v="11">Okanta otsitinitanaji, iñaakaari Awinkathariti yoka Pablo, ikantairi: “Airo pitharowantari, aritaki pinkinkithata-kotakyaa Roma-ki pikimitaakiro aka Aapatyaawiniki.” </v>
<v b="ACT" c="23" v="12">Okanta okitaitita-manaki, ikinkitha-waijiitaki pasini Judá-iti, ikantajiitzi: “Thami amashika-winta-jiitiri Pablo irojatzi awamaan-takyaariri.” </v>
<v b="ACT" c="23" v="13">Yanaanakiro ikarajiitzi 40 atziri kamanta-wakain-chari. </v>
<v b="ACT" c="23" v="14">Iriitaki jatasita-kiriri ijiwari-payi Impira-tasorintsitaari, aajatzi Antari-kona-payi, ikantapaakiri: “Noninta-jiitaki nomashika-wintiri Pablo irojatzi nowamaan-takyaariri. </v>
<v b="ACT" c="23" v="15">Irootaki nokinkithasiritakari naaka-payi, nonintzi paapatyaa-wakaiyaa awiroka pikaratzi papatota-piinta-jiita, pinkinkitha-waita-kairi ijiwari owayiriiti, pinkantiri: ‘Pamajinari Pablo onkitaitita-manaki naminako-pirotiri ikinakaa-sitakari.’ Tima aamawintaa nonkanta-jiityaa naaka, irojatzi nowan-tawakyaariri tikira yariita-paakyaa aka.” </v>
<v b="ACT" c="23" v="16">Iro kantacha ikimaki itziniri Pablo ikamanta-wakaa-jiita, jatanaki tsika imaajiitzi owayiri-payi, ikamanta-paakiri Pablo. </v>
<v b="ACT" c="23" v="17">Ipoñaa ikaimaki Pablo aparoni ijiwari owayiri, ikantakiri: “Paanakiri yoka awankari anta pijiwa-piroritiki, tzimatsi opaita inkaman-tiriri.” </v>
<v b="ACT" c="23" v="18">Ikanta ijiwari owayiri yaanakiri itziniri Pablo ijiwa-piroritiki owayiri, ikantapaakiri: “Jiwarí, ikowa-kotakina Pablo namakimiri yoka mainari, tzimatsi inintziri inkaman-timiri.” </v>
<v b="ACT" c="23" v="19">Ikanta jiwari-pirori, yaanakiri mainari intyaatsikaini, isampitakiri: “¿paita pinkaman-tinari?” </v>
<v b="ACT" c="23" v="20">Ikantanaki mainari: “Ikinkitha-siri-jiitaka Judá-iti inkowa-kotimi onkitaitita-manaji paanajiri Pablo tsika yapatota-piinta-jiita Antari-konaiti, ari yaminako-pirotiro ikinakaa-sitani. </v>
<v b="ACT" c="23" v="21">Airo pikimisantziri, tima omanajiitaka 40 atziri-payi. Ikantajiitaki: ‘Thami amashika-winta-jiitiri Pablo irojatzi awamaan-takyaariri.’ Aritaki owitsika-jiitaka iroñaaka, iyaawinta-jiitatya tsika pinkanti awiroka.” </v>
<v b="ACT" c="23" v="22">Ikanta ityaantajiri yoka mainari, ikantawajiri: “Airo pikamantan-tziro iroka-payi.” </v>
<v b="ACT" c="23" v="23">Ikanta ijiwari owayiri ikaimaki apiti inampina, ikantakiri: “Papatoti 200 piwayiriti, aajatzi 70 owayiri-payi kyaakota-chani, pasini 200 aayitatsini iwisa-minto. Iriitaki jatatsini tsitini-paiti anta Cesarea-ki. </v>
<v b="ACT" c="23" v="24">Impoña paminaki pasini inkyaa-kota-nakyaari Pablo, paamaako-wintyaari kamiitha. Paanakiri pinkathariki Félix.” </v>
<v b="ACT" c="23" v="25">Ari ityaanta-kiniri isankinari pinkathari, iroka ikantziri: </v>
<v b="ACT" c="23" v="26">“Isankinari Claudio Lisias ityaantziniri pinkathari Félix: Oshiki nowithatami. </v>
<v b="ACT" c="23" v="27">Yoka atziri notyaanta-kimiri, yairika-kaanta-witakari Judá-iti aka, iroowitain-chami iwirimi. Ikanta noyotaki isankinata-kotani inatzii awinkathariti Roma-ki, naanaki nowayiriti, nookakaa-wintakiri. </v>
<v b="ACT" c="23" v="28">Nokowaki noyoti paita ikinakaa-sitakari, paita imaimanitan-taitariri, naanakiri yapatota-piinta-jiita irantari-konati-payi. </v>
<v b="ACT" c="23" v="29">Noñaatzii imaimani-winta-sitari ikantakaan-taitani irasi iriroriiti. Ti onkamiithati iwamaitiri, ti onkamiithati aajatzi yasitako-waitaitiri. </v>
<v b="ACT" c="23" v="30">Nokimaki aajatzi inintajiitatzii Judá-iti iwamairi, irootaki notyaankan-tamiriri awiroka. Nokantzi-takari ikaratzi maimani-waitziriri inkaman-timiro paita itzimawintan-tariri yoka.” </v>
<v b="ACT" c="23" v="31">Imatakiro owayiri-payi. Yaanakiri tsitini-paiti Pablo nampitsiki ipaitai-tziro Antípatris. </v>
<v b="ACT" c="23" v="32">Okanta okitaitita-manaki, piyajiitaja owayiri-payi aniita-sita-nainchari. Iriima ikaratzi kyaakota-nainchari aikiro iyaata-kota-nakitziiri Pablo. </v>
<v b="ACT" c="23" v="33">Ikanta yariita-kaakari Cesarea-ki, ipapaakiri sankinarintsi pinkatharika, ikantapaakiri: “Pinkatharí, yoka Pablo.” </v>
<v b="ACT" c="23" v="34">Ikanta ithonka-kiro pinkathari iñaanata-wakiro sankinarintsi, isampita-nakiri Pablo, ikantziri: “¿Tsika pipoñaaka?” Ikantzi Pablo: “Nopoñaaro Cilicia-ki.” </v>
<v b="ACT" c="23" v="35">Ikantzi Claudio: “Ari nonkimakimi apaata aririka yariita-paakyaa ikaratzi maimanitzimiri.” Ikantakaantaki yaitanakiri iwinkathari-pankotiki Herodes, ari yaamaako-wintyaariri anta. </v>
<v b="ACT" c="24" v="1">Okanta awisanaki 5 kitaitiri, ariitapaaka Cesarea-ki Impira-tasorintsi-pirori Ananías itsipayitakari Antari-konaiti aajatzi ookaako-wintan-taniri ipaita Tértulo. Yawisa-sita-paakiri pinkathari imaimanitiri Pablo. </v>
<v b="ACT" c="24" v="2">Ikanta yamaita-paakiri Pablo, ñaawaitanaki Tértulo, ikantanakiri Félix: “Paasoonki pinkatharí, tima kamiitha noñaayitakiro nosaiki, oshiki piyota-nita, pantakiniri kamiithata-tsiri noshininka-payi. </v>
<v b="ACT" c="24" v="3">Nowinkatha-pirorití Félix, oshiki ipaasoonkita-piintakimi maaroni noshininka. </v>
<v b="ACT" c="24" v="4">Iro kantacha airo osamanitanta, nonintzi pinkimisanta-wakina kapichiini nonkantimiri. </v>
<v b="ACT" c="24" v="5">Noñaakiri naaka yoka atziri, owaari-pirotaniri inatzii. Ithonka ikina-kina-yitaki nampitsiki, ti apatziro imaimanitakiri noshininka Judá-iti, irijatzi jiwatakaa-najiriri ikaratzi paitasi-waita-chari ‘Isirita-naariri Kasiyakaa-wini-satzi.’ </v>
<v b="ACT" c="24" v="6">Inintaki aajatzi iyaaripirotiromi notasorintsi-pankoti, irootaki nairika-kaanta-kariri, noninta-jiiwitaka namina-kotan-tyaarimi Ikantakaan-taitanari naakaiti. </v>
<v b="ACT" c="24" v="7">Iro kantacha ipokapaaki jiwari Lisias, sintsiini ikantapaaka, yaapithata-kinari. </v>
<v b="ACT" c="24" v="8">Ikantanakina: ‘Ontzimatyii pijati pinkathariki iwitsikimiro kantain-chari.’ Intsityaa pisampi-pirotiri awiroka ayotantyaarori omapiro-rika nomaimanitan-takariri.” </v>
<v b="ACT" c="24" v="9">Irojatzi ikantzi-tajiitakari Judá-iti ikaratzi pokaintsiri. </v>
<v b="ACT" c="24" v="10">Ari itzinaa-wakotanaka pinkathari iñaawaitan-tyaari Pablo. Ikantanaki Pablo: “Oshiki nokimo-siri-wintakimi, tima awirokataki kiminani nonkinkithata-kotyaari, tima noyotzi awirokataki owitsika-piinta-kiniriri noshininka-payi imaimanita-wakaa. </v>
<v b="ACT" c="24" v="11">Kantatsi pisampita-kowintina awiroka, tima owakira nariitaja Aapatyaawiniki, okaratzi 12 kitaitiri nariitan-taari, nonintawita nopinkathata-pajirimi Pawa. </v>
<v b="ACT" c="24" v="12">Tikatsi ñiinani noñaana-minthati, ti nomaimanitiri atziri-payi tasorintsi-pankoki, ari nokantakari pasiniki nampitsi, tikatsi nomaimaniti yapatota-piinta-jiita. </v>
<v b="ACT" c="24" v="13">Yokaiti kamanta-kota-kinari iroñaaka aka, tima airo iñiitziro omapirotatya ikanta-kotanari. </v>
<v b="ACT" c="24" v="14">Ari okantari, nawintaajari naaka ipaitai-tziri ‘Awotsi.’ Irootaki ikantayitziri amishakowintanari noyimisanta-siwaitani onatzii. Nawintaa-jatyari naaka Pawa ipinkathatziri pairani nowaisatzitini. Nokimisantziro ikantakaantani, aajatzi isankinari-payi Kamantan-tzinkariiti. </v>
<v b="ACT" c="24" v="15">Ari nosiyari irirori-payi iyaawintari Pawa iwañaa-yitajiri kamayitain-tsiri, ti apatziro yañaayitaji kamiitha-siriri imatzita-jyaaro maaroni kaari-pirori-payi. </v>
<v b="ACT" c="24" v="16">Irootaki nokowanta-piintakari airo otzimawaitzi kaari-pirori nantzi-motiriri Pawa, aajatzi atziri-payi. </v>
<v b="ACT" c="24" v="17">Tima awisaki oshiki osarintsi nokina-kina-waitaki, nopiyaja nonampiki namaji nompasita-pajyaariri noshininka kowityaa-waita-tsiri, nokowawitapaja aajatzi nompomita-pajinirimi Pawa. </v>
<v b="ACT" c="24" v="18">Irootaki nantziri tasorintsi-pankoki, ari namiitakiro noisi nonki-tiwa-thatan-tajyaari, ti oshiki nonkara-jiiti, tikatsi nomaimaniti anta. Aripaitira iñaapaakina Judá-iti poñaayita-chari Asia-ki. </v>
<v b="ACT" c="24" v="19">Iriitaki pokatsinimi aka inkinkithata-kotina opaita-rika iñaakota-kinari. </v>
<v b="ACT" c="24" v="20">Ti impokatyii irirori, yokayitaki pokaintsiri iriitaki Antari-konaiti apatowinta-kanari chapinki, intsityaa inkantimi tzimatsi-rika iñaakota-kinari anta nokinakaasi-takari. </v>
<v b="ACT" c="24" v="21">Aamaaka iro ikanta-kotanari nokanta-kiriri chapinki yapatowintan-tanari, nokantakiri: ‘Irootaki imishakowintai-tanari nokimisantajiro yañaayitaji kamayita-tsiri.’ ” </v>
<v b="ACT" c="24" v="22">Tima iyotako-pirotzi-tari pinkathari Félix ipaitai-tziri “Awotsi-wiri,” irootaki iwashaantan-tanakariri, ikantanakiri: “Aririka impokaki jiwari Lisias, ari inkamanta-pirota-paakinaro.” </v>
<v b="ACT" c="24" v="23">Ikantanakiri Félix ijiwari owayiri-payi: “Irojatzira paamawinta-wakyaari Pablo, iro kantacha pisinitiri yariityaari iraapatyaani-payi impantyaariri kowityii-motariri.” </v>
<v b="ACT" c="24" v="24">Okanta pasini kitaitiri, ipokaji pinkathari Félix itsipatakaro iina Drusila, oshininka Judá-iti onatzii iroori. Ikaimakaan-tapajiri Pablo inkimiri inkinkithatiniri tsika okanta-kota yawintaajari Jesús, Saipatzii-totaari. </v>
<v b="ACT" c="24" v="25">Iro kantacha yitanakaro Pablo ikinkithata-kiniri tampatzika-siritaantsi, ñaako-siritaantsi, iwasankitaan-taiti apaata. Itharowan-tanakaro Félix, ikantanakiri: “¡Aritapaaki, pijatai! Ari napiitajiro nonkaima-kaantajimi apaata nosaika-siwaityaa-rika.” </v>
<v b="ACT" c="24" v="26">Tima iyaawinta-witatyaari Félix impinako-wintyaami Pablo, yookakaa-wintan-tajyaariri. Irootaki yapii-yapiitan-tawitarori ikaimakaan-tziri inkinkitha-waita-kairi. </v>
<v b="ACT" c="24" v="27">Awisaki okaratzi apiti osarintsi. Ari okarata-paaki ipinkatha-ritzi Félix. Inintzi yaapatyaa-piintyaari Judá-iti, yasita-kota-kaanta-nakiri Pablo. Yimpoyiitaari pasini pinkathari paitachari Porcio Festo. </v>
<v b="ACT" c="25" v="1">Aritaki pinkathari-wintantaji Festo. Ari maakotanaki mawa tsitiniri, jataki Aapatyaawiniki ipoñaanakaro Cesarea-ki. </v>
<v b="ACT" c="25" v="2">Ikanta ijiwari-payi Impira-tasorintsitaari aajatzi iriipirori-payi Judá-iti, ikamanta-kota-wakiri Pablo. </v>
<v b="ACT" c="25" v="3">Ikowa-kotakiri Festo intyaantajiri Pablo Aapatyaawiniki. Ikinkithasiri-jiitaka iwamaakaantiri niyaanki-thakiniki awotsi. </v>
<v b="ACT" c="25" v="4">Iro kantacha ikantanaki Festo: “Yasitakoi-takiri Pablo anta Cesarea-ki, irootzi-mataki nojataji anta. </v>
<v b="ACT" c="25" v="5">Intsityaa iyaatanakina pijiwariti, tzimatsi-rika ikinakaa-sitani yoka atziri, aritaki pimishakowintiriri anta.” </v>
<v b="ACT" c="25" v="6">Ti osamani-piroti isaikawaita-painti Festo Aapatyaawiniki, piyaja Cesarea-ki. Okanta okitaitita-manaki, isaikaki iwinkathari-mintoki, ikaimakaan-takiri Pablo. </v>
<v b="ACT" c="25" v="7">Ikanta ikyaapaaki Pablo, ari ipokajiita-paaki Judá-iti poñainchari Aapatyaawiniki, oshiki kaari-pirori ikantako-waita-paakiriri. Iro kantacha ti iñiiro omapiro-rika okaratzi ikantakoi-tziriri. </v>
<v b="ACT" c="25" v="8">Ari ikisako-winta-nakari Pablo, ikantanaki: “Tikatsi kaari-pirori nantaki naaka, ti nompiyathatyaaro Ikantakaan-taitani, ti noyaaripirotiro tasorintsi-panko, ti nonkawiya-waitiri César ijiwari-piroti Roma-satzi.” </v>
<v b="ACT" c="25" v="9">Tima inkowatziri pinkathari Festo yaapatyaa-piintyaari Judá-iti, isampita-nakiri Pablo: “¿Pinintzi pijati Aapatyaawiniki, namina-kotan-tyaamiri anta?” </v>
<v b="ACT" c="25" v="10">Ikantanaki Pablo: “Ari okamiithatzi paminako-tinaro aka, tima awiroka iwaki César, pijiwari-piroti. Aritaki piyojiitaki tikatsi kaari-pirori nantzi-motiriri noshininka-payi Judá-iti. </v>
<v b="ACT" c="25" v="11">Ari ontzimimi nokinakaa-sitani, kantatsi iwasankitai-tantyaanaro kaamanitaantsi. Iro kantacha tikatsi nonkinakaa-sityaari, ti onkamiithati pintyaankina anta. Nokowatzii iriitaki pinkathari César amina-kotinani.” </v>
<v b="ACT" c="25" v="12">Ari ikinkitha-waita-kaanakiri Festo inampina-payi. Ikantakiri: “Pikowatzii yamina-kotimi César, aritaki pijataki.” </v>
<v b="ACT" c="25" v="13">Ikanta pinkathari Agripa aajatzi iina Berenice pokajiitaki Cesarea-ki, iwithatyaari Festo. </v>
<v b="ACT" c="25" v="14">Ikanta isaikawaita-paintzi Cesarea-ki, ikinkitha-waita-kaakiri Festo tsika ikanta-kota Pablo, ikantakiri: “Tzimatsi aka aparoni atziri yookanajiri pinkathari Félix yasitakoi-tziri. </v>
<v b="ACT" c="25" v="15">Tima nojata-kitzi chapinki Aapatyaawiniki, oshiki ikantako-waita-wakiri ijiwari-payi Impira-tasorintsitaari aajatzi Antari-konaiti, inintaki naaka tsitoka-kaantirini. </v>
<v b="ACT" c="25" v="16">Nokanta-nakiri naaka: ‘Iroka namijiitari inampiitiki Roma-satzi: Ontzimatyii yapatojiityaa ikaratzi maimanita-wakaa-chari, inkisako-wintan-tyaari omishakowintaari. Omapiro-rika otzimi ikinakaa-sitani, aritaki onkantaki iwaitiri.’ </v>
<v b="ACT" c="25" v="17">Irootaki nomatakiri ipokajiitaki mishakowintan-taniri, ti noshintanaki, jatakina nosaika-mintoki, nokaima-kaantakiri yoka atziri. </v>
<v b="ACT" c="25" v="18">Iro kantacha ti onkanta-pirotyaa ikantako-witapaa-kariri imishakowintziri, ti noñiiro onkaaripiroti okaratzi nokinkithasirita-kowita-kariri. </v>
<v b="ACT" c="25" v="19">Apatziro ikinkithatakiro ikimisanta-siwaitari, ikinkithata-kotakiri aajatzi Jesús iwamaitakiri, iriitaki ikantziri Pablo añaaji. </v>
<v b="ACT" c="25" v="20">Ti noyoti naaka tsika nonkantiro kantachari, nosampitakiri Pablo inintzi-rika ijati Aapatyaawiniki yaminakoi-tantyaariri anta. </v>
<v b="ACT" c="25" v="21">Iro kantacha ininta-pirotatzii Pablo iriita-jaantaki amina-kotirini awinkathari-piroti, César Augusto. Irootaki nokantan-takari yasitakoi-tawakiri irojatzi nontyaankan-takyaariri anta.” </v>
<v b="ACT" c="25" v="22">Ikanta Agripa ikantanakiri Festo: “Nonintzi nonkimiri naaka yoka atziri.” Ikantzi Festo: “Aritaki pinkimakiri onkitaitita-manaki.” </v>
<v b="ACT" c="25" v="23">Okanta okitaitita-manaki, ikyaaki Agripa itsipatakaro Berenice, iina, owaniinka ikantayitaka. Itsipatakari ijiwari owayiri-payi, aajatzi iriipirori-payi atziri saikayita-tsiri anta. Ikantaki Festo yamaitiri Pablo. </v>
<v b="ACT" c="25" v="24">Ari iñaawaitanaki Festo, ikantzi: “Pinkathari Agripa, iriipiroriiti ikaratzi apatotain-chari aka, yokataki yoka atziri. Oshiki imishakowinta-waitakiri Judá-iti Aapatyaawiniki aajatzi aka Cesarea-ki. Ikaima-piinta-jiitzi inintzi iwamaakaantiri. </v>
<v b="ACT" c="25" v="25">Iro kantacha ti noñii naaka ikaaripirotakari iwamaan-taityaariri. Iriitaki ninta-sitain-chari yamina-kotiri Augusto, irootaki okowa-pirotantari nontyaankiri anta. </v>
<v b="ACT" c="25" v="26">Ti noñii naaka ompaityaa nosankinati-niriri pinkathari-pirori tsika okanta-kota, irootaki namakaan-takariri piñaayitiri awirokaiti, awirokata-jaantakira pinkathari Agripa namakiniri, aririka pithonkakiro pisampi-winthatiri, tzimataiki nosankinatiri. </v>
<v b="ACT" c="25" v="27">Tima ti onkamiithatzi-motina naaka nontyaanki aparoni asita-kotaari, airorika otzimi tsika osankinata-kotyaa okaratzi ikinakaa-sitakari.” </v>
<v b="ACT" c="26" v="1">Ikanta Agripa ikantanakiri Pablo: “Kantatsi piñaawaiti awiroka.” Ari itzinaa-wakotanaka Pablo, ñaawaitanaki, ikantzi: </v>
<v b="ACT" c="26" v="2">“Pinkatharí Agripa, oshiki nokimo-siritaki nonkinkitha-waita-kayimi iroñaaka, nonintzi nonkinkithata-kotiro okaratzi ikantako-waita-kinari Judá-iti. </v>
<v b="ACT" c="26" v="3">Tima piyopirotziro awiroka okaratzi yamitari ashininka-payi Judá-iti añaawinta-kotiri iroñaaka. Irootaki nokowantari pinkimisanta-wakina nonkantimiri.” </v>
<v b="ACT" c="26" v="4">“Iyojiitzi Judá-iti tsika nokanta pairani nomainarita-paaki, ainiro nosaikawita nonampiki, aajatzi nosaiki-moyitan-takariri Aapatyaawini-satzi. </v>
<v b="ACT" c="26" v="5">Tima naakata-piintaki Nasitantaniri sintsitan-taniri, nomonkara-yitziro Ikantakaan-taitani. Ininti-rikami noshininka-payi, kantatsi inkinkithata-kotina, tima iyotina tsika nokanta-waita. </v>
<v b="ACT" c="26" v="6">Irooma iroñaaka ikantakoi-tataanaro nokinkithata-kota-najiro iyaakoniintaitani ikasiya-kaakiriri Pawa pairani awaisatzitini. </v>
<v b="ACT" c="26" v="7">Pinkatharí Agripa, irojatzi noyaako-niintzi-takari naaka, irootaki ikantako-yitanari ashininka-payi iroñaaka. Irojatzi iyaakotzi-taari ashininka-payi karatatsiri 12 icharinini Israel, inintzi imonkaratairo Pawa ikasiya-kaantakiri. Irootaki iñaasintsitantari ikamaiwintaari Pawa maaroni kitaitiri. </v>
<v b="ACT" c="26" v="8">¿paitama kaari pikimisantanta awiroka-payi kantatsi iwañaajiri Pawa kamawita-chari?” </v>
<v b="ACT" c="26" v="9">“Nomatzi-tawitakaro naaka pairani noñaa-sintsi-waita, nosiyakaantzi irootaki nantawairi nomaimanitiri ikaratzi awintaa-naariri Jesús Kasiyakaa-wini-satzi. </v>
<v b="ACT" c="26" v="10">Irootaki nantakiri Aapatyaawiniki. Iriitaki sinitaki-narori ijiwari-payi Impira-tasorintsitaari, tima oshiki kimisantzin-kariiti nasita-kota-kaantakiri. Ikanta noñaayitziri iwamaitziri onimotakina naaka. </v>
<v b="ACT" c="26" v="11">Oshiki nowasankitaa-piintakiri tsika yapatota-piinta-jiita iwashaantan-tyaarori ikimisantziri. Omapiro nokisaniintakiri irootaki nomaimanitan-tariri, nomatzi-takari saikayita-tsiri pasiniki nampitsi.” </v>
<v b="ACT" c="26" v="12">“Irojatzi nojatan-takari Ontyaamairiniki, iriitaki otyaanka-kinari ijiwari-payi Impira-tasorintsitaari. </v>
<v b="ACT" c="26" v="13">Iro kantacha tzimatsi awisain-tsiri niyaanki-thaki awotsi, iwiraaka tampatzika ooryaatsiri, ari noñaaki oorinta-nainchari inkitiki, yanaanakiri isiparyaani ooryaatsiri, yoorinta-kota-paakina nokatziyaka naaka aajatzi ikaratzi tsipata-kanari. </v>
<v b="ACT" c="26" v="14">Notyaajiitanaki maaroni kipatsiki. Nokimatzii iñaanatai-tanakina iñaaniki noshininka Heber-iiti, ikantana: ‘¡Saulo! ¡Saulo! ¿paitama pimaimanitan-tanari? Awiroka wasankitaa-waita-chari apaniroini, okimiwaitakaro pimpaikatyiyaaromi thoyimpi-thowari.’ </v>
<v b="ACT" c="26" v="15">Ari nakanakiri naaka, nokantziri: ‘¡Pinkatharí! ¿Tsikama pipaitaka awiroka?’ Ikantzi Awinkathariti: ‘Naakataki Jesús pimaimanitziri. </v>
<v b="ACT" c="26" v="16">¡Pinkatziyi! Tzimatsi opaita noñaakan-timiri iroñaaka, tima nonintatzii nompira-tyaami. Ontzimatyii pinkinkithatajiro okaratzi piñiiri iroñaaka, aajatzi onkarati nanta-kayimiri apaata. </v>
<v b="ACT" c="26" v="17">Aritaki piñaakiro nookakaa-wintajimi imaimanitimi pishininka-payi Judá-iti, aritaki nookakaa-wintajimi aajatzi nontyaankimira inampiki pasini-satzi atziri kaari pishininkata. </v>
<v b="ACT" c="26" v="18">Osiyawaita-jyaaro pikiryaa-kaayita-jirimi. Aritapaaki ikinasi-waitaka otsitini-kitzi, tima yaniiyitaji tsika okitainkatzi. Aritapaaki ipinkatha-waitakiri Mishatan-taniri, Pawa pinkathari-winta-jirini. Aritaki nompyaakotajiri yantayi-witakaro kaari-pirori, nasiyita-jyaari awintaa-jyaanari. Tima irootaki nokasiya-kaakiriri.’ ” </v>
<v b="ACT" c="26" v="19">“Pinkatharí Agripa, ti nopiyathatanaka noñaakiro iñaakai-takinari Inkiti-satzi. </v>
<v b="ACT" c="26" v="20">Nitanakaro nokinkithata-kaanakiri Ontyaamairini-satzi, Aapatyaawini-satzi, nomatanakiri ikaratzi nampiyitarori iipatsitiki Judá-iti, aajatzi nokimitaa-nakiri pasini-satzi ikaratzi kaari ashininkata, nokanta-yitziri: ‘Pimpiya-sitajiri Pawa, pantayitairo ñaakantaironi piwashaantajiro pantawitakaro kaari-pirori.’ </v>
<v b="ACT" c="26" v="21">Irootaki kantakaan-tzirori yairika-kaantan-takanari noshininka-payi tasorintsi-pankoki, inintawi-jiitaka iwinami. </v>
<v b="ACT" c="26" v="22">Iro kantacha inisironkatakana Pawa aikiro nojatakaa-tziiro nokinkithata-kotziri iroñaaka. Nokinkithata-kayiri maaroni, iriipirori-payi aajatzi kaari iriipiro-yitatsini. Tima ti nontika-paintiro okaratzi isankina-yitakiri pairani Moisés aajatzi Kamantan-tzinkari-payi tsika nokinkithata-piintaki. Tima isankinata-koyitakiro onkarati awisayita-tsini, ikantayitaki: </v>
<v b="ACT" c="26" v="23">Ontzimatyii inkami Saipatzii-totaari, iro kantacha aririka inkamawitakyaa iriitaki itakaan-tajyaaroni yañaaji. Irootaki inkinkithata-koitan-tyaaniriri awisakotaantsi ashininka-payi, inkinkithai-tainiri aajatzi pasini-satzi kaari ashininkata.” </v>
<v b="ACT" c="26" v="24">Ikanta ithonka-kiro Pablo ikamanta-yitakiri, ari ikaimanaki Festo, ikantzi: “¡Pablo, pisinki-wintatya! Okantakaami pikamaitaro piñaanatziro osankinaritsi-payi.” </v>
<v b="ACT" c="26" v="25">Ikantzi Pablo: “Pinkatharí. Ti nosinki-wintyaa, tima omapirota-tyaa okaratzi nokanta-yitakiri. </v>
<v b="ACT" c="26" v="26">Iyota-kotziro pinkathari Agripa okaratzi nokaman-takimiri. Noyotzi naaka iyota-kotziro maaroni, tima ti omanako-yityaa. </v>
<v b="ACT" c="26" v="27">Pinkatharí Agripa, ¿tima pinkimisantiro okaratzi isankina-yitakiri Kamantan-tzinkari-payi? Noyotzi naaka pikimisantziro.” </v>
<v b="ACT" c="26" v="28">Ikantzi Agripa: “¿Pisiyakaan-tzima pikantakina kapichiini aritaki pinkimisanta-kaakina, nonkimitan-tajyaariri ‘Saipatzii-totaari-wiri?’ ” </v>
<v b="ACT" c="26" v="29">Ikantzi Pablo: “Okantawitaka kapichiini-rika nokanta-kimiri, oshiki-rika, onkamintha iriitaki Pawa kantakai-yaaroni pinkimita-kota-jyaanaro nokantaka naaka, ti apatziro awiroka pinkatharí, maaroni pikaratzi pikimayitakina iroñaaka, onkanta-wityaa airo yoosotan-taitamiro awiroka asirotha.” </v>
<v b="ACT" c="26" v="30">Ari ikatziyanaka pinkathari Agripa aajatzi Berenice. Imatzita-nakaro pinkathari Festo, aajatzi maaroni ikaratzi itsipatakari. </v>
<v b="ACT" c="26" v="31">Jaitijiitanaki intyaatsikaini, ikinkitha-waita-kotziro ikantakiriri Pablo. Ikantanta-wakaa-jiita: “Airo yasitakoi-tzirimi yoka atziri, tima tikatsi inkinakaa-sityaa iwamaitan-tyaariri.” </v>
<v b="ACT" c="26" v="32">Ikantanakiri Agripa pinkathari Festo: “Aritaki apakaajirimi yoka atziri, airo inintakimi irirori yamina-kotiri awinkathari-piroti.” </v>
<v b="ACT" c="27" v="1">Ikanta inintajiitaki intyaankiri Pablo anta Italia-ki, itsipatai-takiri pasini-payi asita-kotaari, ari nojatzi-tyaari aajatzi naaka. Iri aanakirini jiwatziriri iwayiriiti pinkathari-pirori Augusto, ipaita Julio. </v>
<v b="ACT" c="27" v="2">Ikanta notita-kota-nakari Adramitio-satzi jatakina Asia-ki. Ari nokarata-nakiri Aristarco poñaachari Tesalónica-ki, nampitsi saikatsiri Macedonia-ki. </v>
<v b="ACT" c="27" v="3">Okanta okitaitita-manaki ariitakana Simaaki. Ari yaripirota-paakari Julio yoka Pablo, isinitakiri yariita-paintyaari yaapatyaani-payi impanta-wakyaariri kowityii-motariri. </v>
<v b="ACT" c="27" v="4">Ikanta nawisanakiro Simaa, ari nomonthaakaro antaro tampyaa, ti onkanti namaata-kotanaji, irootaki nokina-kotan-tanakari othampisiki, ipaitai-tziri Chipre. </v>
<v b="ACT" c="27" v="5">Noothaki-ryaanakiro inkaari nokinanakiro Cilicia-ki aajatzi Panfilia-ki. Irojatzi nariitan-takari Mira-ki, nampitsi saikatsiri anta Licia-ki. </v>
<v b="ACT" c="27" v="6">Ari iñaapaaki ijiwari owayiriiti pasini notitan-tanajyaari opoñaakaro Alejandría-ki ojatiro Italia-ki, ari itijiitanaja. </v>
<v b="ACT" c="27" v="7">Oshiki kitaitiri namatsinka-kota namaata-kotzi. Oshiki opomirintsitaka nariitan-takari Gnido-ki. Aikiro omonthaa-kotatyaana tampyaa, irootaki nomontyaa-kotanta-nakari Salmón-ki, nosinampita-nakiro othampisi Creta. </v>
<v b="ACT" c="27" v="8">Oshiki opomirintsitaka namaata-kotzi, irojatzi nariitan-takari nampitsiki ikantai-tziro “Kamiithawochaaki” tsika okaakitapaji nampitsi Lasea. </v>
<v b="ACT" c="27" v="9">Tima awisaki oshiki kitaitiri namaata-kotaki, kyaaron-tsitzi-matapaji, ari okowiinka-pirotanaki namaata-kotzi. Irootaki iyomitaanta-witakariri Pablo yoka jiwari, </v>
<v b="ACT" c="27" v="10">ikantzi: “Pinkimisanta-wakina, kimitaka akowiinkata-kotatzii amaata-kotzira, aritaki ampyaakiro amaatako-mintotsi, aajatzi waararontsi-payi, aritaki ankamakaan-tayitaki aajatzi.” </v>
<v b="ACT" c="27" v="11">Iro kantacha ti inkimisanti ijiwari owayiri-payi, apatziro ikimisantakiri asitarori amaatako-mintotsi aajatzi antakotzirori. </v>
<v b="ACT" c="27" v="12">Tira onkamiithatatyii inkyaarontsita-koti tsika yaatako-witaka, inintajiitaki ijaniintimi Fenice-ki saikatsiri Creta-ki, airo oñaasirin-kantari tampyaa kinayita-tsiri kirinka aajatzi katonko. Ari inintajiitaki iwawisayiro kyaarontsi. </v>
<v b="ACT" c="27" v="13">Isiyakaantzi ari onkantaki yamaata-koti, tima owakira itapaakaro otampyaatzi kapichiini. Ari namaata-kojiitanaki othapyaaki Creta. </v>
<v b="ACT" c="27" v="14">Tikira osamanitaki antarota-paaki tampyaa poñaanain-chari kirinkanta, ookanta-paakaro amaatako-mintotsi. </v>
<v b="ACT" c="27" v="15">Onosika-kota-nakina. Tikatsi inkanta-najiro iyamaatako-minto, onosika-kota-nakina tampyaa. </v>
<v b="ACT" c="27" v="16">Oshiki nopomirintsitakaro pitotsi thatayitain-chari amaatako-minto-tsiki. Nokina-kotanaki othampisi ipaitai-tziri Clauda, ti ontampyaa-piroti anta. </v>
<v b="ACT" c="27" v="17">Notiyitakiro amaatako-minto-tsiki okaratzi tzimatsiri pitotsi. Tima tharowa nokanta-jiitaka nayiinta-kotyaaro impaniki tsika ojintatzi inkaari, tima yoosoitakiro onampi-naki amaatako-mintotsi airo okotaanta. Isinita-nakiro onosika-kotina tampyaa. </v>
<v b="ACT" c="27" v="18">Okanta okitaitita-manaki, aikiro otampyaatatzii sintsiini, yitanakaro iwiinka-kaantanaki iwaararo. </v>
<v b="ACT" c="27" v="19">Okanta pasini kitaitiri, iwiinka-yitanakiro okaratzi yasitakai-tarori amaatako-mintotsi. </v>
<v b="ACT" c="27" v="20">Oshiki kitaitiri awisain-tsiri ti noñaayitajiri ooryaatsiri aajatzi impokiro. Antaroiti nontampyaata-koti ti noyojiiti aririka nawisako-yitaji. </v>
<v b="ACT" c="27" v="21">Tima awisaki oshiki kitaitiri ti nowajyaa, ikantanaji Pablo: “Pinkimisanta-wakina, ari okamiithawita pinkimisanta-kinami chapinki irojatzi asaikakimi Creta-ki. Airo añaayitziromi okaratzi awishimota-yitakairi. </v>
<v b="ACT" c="27" v="22">Iro kantacha airo okantzi-moniintami iroñaaka, tima airo pikamakaan-tawaitzi aparoni, onkanta-witakyaa ompyiiyaa iroka amaatako-mintotsi. </v>
<v b="ACT" c="27" v="23">Tima iñaakakana tsitiniri aparoni maninkari, ityaankani Asitanari Pawa, ompiratanari. </v>
<v b="ACT" c="27" v="24">Ikantakina: ‘Pablo, airo pitharowantaro piñaakiri, ontzimatyii pariityaa iñiimi iwinkathari-piroti Roma-satzi. Aritaki inisironkatakimi Pawa, aritaki piwawisaa-koyitakiri pikaratakiri aka amaatako-minto-tsiki.’ </v>
<v b="ACT" c="27" v="25">Ari ikantakinari. Pintharowinta-jiityaa, tima nawintaa-sirityaari naaka Pawa, noyotzi aritaki omatakyaa okaratzi ikamanta-kinari Maninkari. </v>
<v b="ACT" c="27" v="26">Iro kantacha ontzimatyii omposa-kotyaa othampisi.” </v>
<v b="ACT" c="27" v="27">Aritaki awisanaki 14 kitaitiri, ariitakana inkaariki omontitakari Adria onosika-kota-kinara tampyaa. Niyaankii-titaki tsitiniri, ari ikaimajiitanaki antakotzirori amaatako-mintotsi isiyakaantzi iro yariitajyaa kipatsiki. </v>
<v b="ACT" c="27" v="28">Imonkara-jiitakiro tsika owira osaankanaatzi, iñaatziiro ti osaankanaa-piroti, ikanta yapiita-nakiro, iñaatzii ojintaata-paaki inkaari. </v>
<v b="ACT" c="27" v="29">Antaro notharowa-jiitanaki nomposa-kotyaa, iwiinkaki 4 ayiintironi amaatako-mintotsi othowaki, amanajiitanaki onkitaititan-tyaari sintziini. </v>
<v b="ACT" c="27" v="30">Iro kantacha ikaratzi antakotzirori ikinkithasiri-jiitaka isiyi, intitan-tanakyaaromi pitotsi thatayitain-chari, yamaminata-nakaro iwiinka-jiitiro ayiintironi othowaki amaatako-mintotsi. </v>
<v b="ACT" c="27" v="31">Iro kantacha ikamantakiri Pablo yoka jiwari aajatzi iwayiriti, ikantziri: “Aririka isiyayitaki yokaiti, airo pawisakotai awiroka-payi.” </v>
<v b="ACT" c="27" v="32">Ari itota-kota-nakiro owayiri-payi pitotsi, iwamaatakiro. </v>
<v b="ACT" c="27" v="33">Tima irootaintsi onkitaititzi-mati, ikantantaki Pablo: “Aritaki awisaki 14 kitaitiri ayaawinta opaita awisatsini, ti piwayitajyaa. </v>
<v b="ACT" c="27" v="34">Okowa-pirotatya iroñaaka piwayityaa pañaanta-yityaari, tima tikatsi aparoni kamakaan-tatsini.” </v>
<v b="ACT" c="27" v="35">Ikanta ithonka-kiro ikantaki Pablo, yaanakiro iratantaitani, ipaasoonkitakiri Pawa. Ipitoryaakiro, owanaka. </v>
<v b="ACT" c="27" v="36">Ari ipintha-jiitanaka maaroni, owajiitanaka aajatzi. </v>
<v b="ACT" c="27" v="37">Iroka nokarajiitzi notijiita 276 atziri. </v>
<v b="ACT" c="27" v="38">Okanta ithonka-kiro iwajiitaka, iwiinka-koyitakiro owaritintsi othomaka-niintan-tyaari tinari. </v>
<v b="ACT" c="27" v="39">Okanta okitaitita-manaki okompitzi-mota-paakari kipatsi antakotzirori amaatako-mintotsi, iñaapaakiro oparaiti. Ari inintanaki yaatako-jiiti anta. </v>
<v b="ACT" c="27" v="40">Itotako-yitanakiro oosatantari ayiintzirori amaatako-mintotsi, yookanakiro, itzinaa-koyita-najiro antaro manthakintsi, yaayita-najiro iyomaro ikoman-tyaari inkini yaata-koti oparaitiki. </v>
<v b="ACT" c="27" v="41">Iro kantacha ayiinta-paaka othowaki amaatako-mintotsi ojintaatzi inkaari, ti onkanti noshiwata-kotanaji. Tankataitanaki opataki ookanta-pirota-paakaro otamakaani inkaari. </v>
<v b="ACT" c="27" v="42">Ari inintawitanaka owayiri-payi iwanakirimi asita-kotaari-payi, airo isiyanta yamaayitanaki. </v>
<v b="ACT" c="27" v="43">Iro kantacha ijiwari owayiri-payi, inintaki irirori iwawisaa-kotiri Pablo, ti isinitiri iwamaitiri, apatziro ikantanakiri: “Ikaratzi yotzirori yamaatzi, yamaati ijati kipatsiki. </v>
<v b="ACT" c="27" v="44">Iriima kaari yotironi yamaati, inpataka-yityaa incha-kotaki yamaayiti.” Ari okanta naatantakari maaroni kipatsiki, tikatsi awishimotinani, awisako-yitaana maaroni. </v>
<v b="ACT" c="28" v="1">Okanta nawisako-yitaji maaroni, ari noyojiitzi iroka othampisi opaita Malta. </v>
<v b="ACT" c="28" v="2">Yaakamiithata-wakina maaroni nampitarori anta. Tima omparyaatzii inkani, katsinkaiti okantaka, iwaamataki paamari, ikaimajiitakina. </v>
<v b="ACT" c="28" v="3">Ari ijatanaki Pablo yayi tsitsi, iro ipiyawita-paaka iwapajiro itsima, imitaa-sitakari maranki, yatsikakiri irakoki. </v>
<v b="ACT" c="28" v="4">Ikanta iñaakiri nampitarori anta iwikan-tapaakari maranki, ikanta-wakaa-jiitanaka: “Yoka atziri owantzinkari inatzii, okantawitaka yawisako-witaka impiinkimi, titzimaita isinitiri yañai pawa wasankitaan-taniri.” </v>
<v b="ACT" c="28" v="5">Iro kantacha itikanakiri Pablo paamariki yoka maranki. Tikatsi awishi-motirini. </v>
<v b="ACT" c="28" v="6">Ari iyaawinta-jiita ijaaniya-kairi irojatzi inkaman-tanakyaari. Ikanta osamanitaki iñaatziiri tikatsi awishi-motirini, ikantajiitzi: “Yoka atziri, pawa inatzii irirori.” </v>
<v b="ACT" c="28" v="7">Tzimatsi jiwari nampitarori othampisiki ipaita Publio. Otzimi-motziri okaakiini iwani. Yaakamiitha-yitakina maaroni, yaanakina inampiki. Mawa kitaitiri nosaiki-mowaitakiri. </v>
<v b="ACT" c="28" v="8">Ari nokima-kotakiri iriri Publio ikatsinkaaki-waitatzii, isiwaitatya. Ikyaa-sita-nakiri Pablo. Ikanta yamana-kota-paakiri, yantantakari kapichiini irako, apatha-kiro yisita-kotanaji. </v>
<v b="ACT" c="28" v="9">Ikanta yisita-kota-kaakiri iriri Publio, pokayita-paaki maaroni mantsiyari ikaratzi nampitarori anta othampisiki, yisita-kota-kaayitakiri. </v>
<v b="ACT" c="28" v="10">Ari ipasita-nakairi oshiki opaiyita-rika. Ikanta notitanaja nojatan-tajyaari, ipayita-waana naayita-najiri. </v>
<v b="ACT" c="28" v="11">Okanta nosaikaki mawa kasiri anta othampisiki, ari notitanaari pasiniki amaatako-minto-tsiki irotaki owawisaa-kirori anta kyaarontsi. Opoñaaro iroka amaatako-mintotsi Alejandría-ki. Iwitsikai-takiro othowaki isiyakaaro pawaniro “Tsipantsi”. </v>
<v b="ACT" c="28" v="12">Ari nariijiitaka Siracusa-ki, mawa kitaitiri nosaikanaki anta. </v>
<v b="ACT" c="28" v="13">Ipoñaa nawisanaki irojatzi nariitan-takari Regio-ki. Okanta okitaitita-manaki, okamintha otasonka-kotakina tampyaa kinatsiri katonko, irojatzi nariitan-takari Puteoli-ki pasiniki kitaitiri. </v>
<v b="ACT" c="28" v="14">Tzimatsi kimisantzinkari-payi anta, iriitaki kantawa-kinari nosaika-waitanaki. Irootaki nosaiki-mowaitan-tanakariri okaratzi 7 kitaitiri. Ari nopoñaa-naari irojatzi nariitan-takari otzinkamiki nampitsi Roma. </v>
<v b="ACT" c="28" v="15">Ikanta ikima-kota-jiitakina kimisantzinkari-payi nampitarori anta, imonthaa-wakana awotsiki ipaitai-tziro “Apio” tsika iyompari-jiita-piinta. Okanta anta Mawapankoniki, ari iyaawinta-kinari pasini kimisantzinkari-payi. Ikanta iñaayita-paakiri Pablo, ipaasoonkita-nakiri Pawa, tharowinta-siri ikantanaka. </v>
<v b="ACT" c="28" v="16">Ari nariita-paaka Roma-ki. Ikanta ijiwari owayiri-payi iwawisaa-paakiniri asita-kotaari-payi pasini jiwari. Iriima Pablo inintaki isaikawaita-paaki tsika-rika inintziro irirori, aparoni owayiri aamakowintariri. </v>
<v b="ACT" c="28" v="17">Okanta awisanaki mawa kitaitiri nariita-paaka, yapatota-paakiri Pablo iriipirori-payi Judá-iti nampitarori Roma-ki. Ikantakiri: “¡Ashininká! Pairanitaki yaakaan-tawaitakina ashininka-payi Aapatyaawiniki, ipoñaa iwawisaakina ijiwariki wirakocha. Irootaki yantakiri, okantawitaka tikatsi nantzimo-wityaariri, ti nonthain-kawityaaro okaratzi yamiyitari pairani awaisatzitini. </v>
<v b="ACT" c="28" v="18">Oshiki isampiwitakari ijiwariti wirakocha anta, ti iñii nonkinakaa-sityaari iwamaitan-tyaanari, inintawitaka yapakaa-kaanta-jinami. </v>
<v b="ACT" c="28" v="19">Iro kantacha ti inintajiiti ashininka-payi Judá-iti, irootaki nonintan-takari iriita-jaantaki amina-kotinani iwinkathari-piroti wirakocha, okantawitaka tikatsi ashininka nomishakowinti naaka. </v>
<v b="ACT" c="28" v="20">Irootaki napatotan-tamiri nonkamantimi awirokaiti, piñaakina yoosotan-taitanaro asirotha okantakaan-tziro ayaakoniintani maaroni arokaiti Israel-iiti.” </v>
<v b="ACT" c="28" v="21">Ari ikantajiitanaki irirori: “Ti noñii isankinata-kotimi poñaayita-chari inampiitiki ashininka Judá-iti. Ti nonkima-kotimi aajatzi yariiyita ashininka-payi aka. </v>
<v b="ACT" c="28" v="22">Apatziro nokima-kotziri kimisanta-waita-sita-chari. Nonintzi nonkimimi tsika pikanta-jiitzi awiroka.” </v>
<v b="ACT" c="28" v="23">Ari ikinkithasiri-jiitaka yapatotyaa pasini kitaitiri. Tima oshiki atziri apato-winta-jiitakari Pablo tsika imaapiintzi. Ikinkithata-kiniri tsika ikanta Pawa ipinkathari-wintantaji, iñaakayitakiri tsika isankinata-koitzi-takari Jesús, yitanakaro isankinariki Moisés irojatzi okaratzi isankina-yitakiri Kamantan-tzinkari-payi. Yaakowintakaro okitaityaa-manaki irojatzi tsitinii-tiini. </v>
<v b="ACT" c="28" v="24">Tzimatsi kimisanta-nakiriri Pablo, iriima pasini-payi ti inkimisanti. </v>
<v b="ACT" c="28" v="25">Ti yaapatyaa-wakai-yityaa, irojatzi ipiyayitan-tanakari. Iro kantacha iwiraanta-waari Pablo ikantawajiri: “Omapirotatya ikantai-takiriri pairani awaisatzitini. Tima Tasorinkantsi ñaawaita-kaakiriri Kamantan-tzinkari Isaías, ikantaki: </v>
<v b="ACT" c="28" v="26">Pijati, pinkamantiri atziri-payi, pinkantiri: Pinkima-jiiwitakyaa, airotzimaita pikimatha-jiita-wakiro. Paminajii-wityaa, airotzimaita piñaajiitziro. </v>
<v b="ACT" c="28" v="27">Tima kisosiri ikantajiitaka yokaiti. Atsikimpitya inajiitaki. Mawityaaki inajiitaki aajatzi. Irootaki airo yokichaa-tanta, Airo ikimi, Airo ikimatha-tantaro, Tima airo ikimisantai, airo nowawisaa-kotajiri. </v>
<v b="ACT" c="28" v="28">Piyojiitaki awirokaiti, aritaki iwawisaa-koyitairi Pawa kaari ashininkata. Aritaki inkimisanta-yitaji iriroriiti.” </v>
<v b="ACT" c="28" v="29">Ikanta ithonka-kiro Pablo iroka ñaantsi, jaitijiitanaki Judá-iti, oshiki iñaana-winthata-wakaanaka. </v>
<v b="ACT" c="28" v="30">Ari isaikapajiri Pablo okaratzi apiti osarintsi anta pankotsiki ipinatziri. Tima ari yaakamiithata-piintakiri ikaratzi ariiyitariri. </v>
<v b="ACT" c="28" v="31">Ari ikinkithatakaa-piintakiri tsika ikanta ipinkathari-wintantaji Pawa, ikinkithata-kota-kiniri aajatzi Awinkathariti Jesús, Saipatzii-totaari. Tikatsi tzika-tzika-waitirini ikinkithata-kaantzi.</v>
<v b="ROM" c="1" v="1">Naaka Pablo osankinatzi-mirori iroka, impiratani nonatzii Jesús Saipatzii-totaari, iriitaki kaima-sirita-kinari nontyaankaa-riti, ikoyakina nonkamantan-tajiro Kamiithari Ñaantsi tsika ikanta-kota Pawa. </v>
<v b="ROM" c="1" v="2">Iroka Kamiithari Ñaantsi irootaki ikasiya-kaantakiri pairani Pawa, irootaki ikinkithata-kaakiriri Kamantan-tzinkari-payi Sankinarintsi-pirori. </v>
<v b="ROM" c="1" v="3">Tima iroka Kamiithari Ñaantsi, ari ikinkithata-kotari Itomi Pawa, Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, kimitapaakariri iinchaa-niki itzimaki icharinitakari pinkatharini David. </v>
<v b="ROM" c="1" v="4">Ikanta yañaaji pairani, aripaiti iñaakan-takari Itomi Pawa inatzii, otzimi-motziri Itasorinka. </v>
<v b="ROM" c="1" v="5">Ikaminthaa Saipatzii-totaari ikaminthaan-taanari Pawa. Iriitaki koya-kinari nontyaankaa-ritaji, nonkaman-tayitajiri pasini-satzi atziri kaari ashininkata, inkimisanta-yitaji iriroriiti. </v>
<v b="ROM" c="1" v="6">Aajatzi awirokaiti, aritaki akaratzi ikaima-siritaji Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="ROM" c="1" v="7">Awirokaiti nosankinatzini pikaratzi pinampitaro Roma-ki. Itakotani Pawa pinayi-tzii, ikaima-siri-yitaimi yasiyita-jyaami. Onkamintha inisironkataimi Asitairi Pawa, aajatzi inkimitajimi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, irootaki pisaikan-tajyaari kamiitha. </v>
<v b="ROM" c="1" v="8">Iroka nitawakyaari nonkanti: Nopaasoonkitziri Pawa, okantakaaro yantayitajiri Jesús Saipatzii-totaari. Tima ithonka ikimakoi-takimi tsika-rika-payi tsika pikantanaja pikimisanta-yitanaji. </v>
<v b="ROM" c="1" v="9">Ari nokanta-piinta-naatya namana-kotzimi. Iriitaki Pawa yotatsi noñaa-sintsi-wintari nantawaita-jiniri nokinkithata-najiro Kamiithari Ñaantsi kamanta-kotziriri Itomi. </v>
<v b="ROM" c="1" v="10">Aririka namaniri, nokowa-kotziri inkanta-kaiyaaro nojati pisaika-jiitzi awiroka, iroorika ininta-kayinari naaka. </v>
<v b="ROM" c="1" v="11">Tima ayimatakina noñaayitajimi. Nonintzi nonkaminthaa-yitajimi paawyaa-siri-waitan-tyaari. </v>
<v b="ROM" c="1" v="12">Irootaki nontharowinta-kaantyaamiri pikarajiitzi awiroka, piñaawajina-rika tsika nokanta nawintaa-siritari Pawa. Irootaki pintharowinta-ntyaanari naaka, noñaakimi-rika awirokaiti tsika pikanta pawintaa-sirita-naa. </v>
<v b="ROM" c="1" v="13">Iyikiiti, nonintzi piyojiiti oshiki nosirita-piintakaro nojati tsika pisaika-jiitzi awiroka, nonintzi noñiimi piwapyaa-yitajyaa, nokimitaakiri pasini-satzi atziri. Iro kantacha oshiki tzika-tzikata-piinta-kinari. </v>
<v b="ROM" c="1" v="14">Iro kantacha ontzimatyii nojata-sitajiri yowaita-niriiti, aajatzi kaari yowaiyita-tsini, iriipiroriiti, aajatzi kaari iriipirori. </v>
<v b="ROM" c="1" v="15">Irootaki, nonintantari nonkamantan-tajiro Kamiithari Ñaantsi anta pinampi-yitaro awirokaiti Roma-satzi. </v>
<v b="ROM" c="1" v="16">Tima ti nompasiki-wintiro naaka nonkamantan-tajiro Kamiithari Ñaantsi. Tima irootaki itasorinka Pawa, kantatsi awawisaako-siri-yitajiri inkarati kimisantaa-tsini. Yitanakyaaro Judá-iti inkimisantaji, ari yampoiyita-paaki kaari Judá-iti. </v>
<v b="ROM" c="1" v="17">Tima iroka Kamiithari Ñaantsi okamanta-kotziri Pawa tsika ikanta itampatzika-sirita-kairi ikaratzi awintaa-sirita-naariri Jesús. Tima irootaki isankinata-koitakiri, kantatsiri: Tampatzika-siri inatyii awintaa-siritanariri, irasi iwiro yañaayitaji. </v>
<v b="ROM" c="1" v="18">Iro kantacha tzimayitatsi atziri kaari tampatzika-sirita-tsini, thainka-waitaniri, oshiki itzika-tzika-yitziro iroopirori airo iyotakoi-tantari Pawa. Iriitaki owatsimaa-piro-taikiriri Pawa saikatsiri inkitiki. </v>
<v b="ROM" c="1" v="19">Tima iyotako-witari iriroriiti Pawa. Iriitaki Pawa kantakaarori iyotako-witan-tariri. </v>
<v b="ROM" c="1" v="20">Tima owakira iwitsikan-takarori Pawa kipatsi, ari iyotimi atziri-payi tzimatsi Pawa iñaawitakaro iwitsikani-payi. Ari inkinkithasirityaami tzimatsi Pawa itasorinka, yasi iwiro yañaanitzi irirori. Tikatsi tikañaanita-chani iroñaaka, inkantayiti: “Ti noyota-kotiri.” </v>
<v b="ROM" c="1" v="21">iyotako-wijiitari Pawa, titzimaita impinkathata-piintiri, ti impaasoonkita-piintairi. Apatziro ikinkithasirita-koyitaro kaaripirota-tsiri, irootaki kaari ikinkisiryaanta kamiitha. </v>
<v b="ROM" c="1" v="22">Ikanta-wijiita: “Yotaniri nonatzii,” tikatsi iyomata-jiiti. </v>
<v b="ROM" c="1" v="23">Irootaki iwashaantan-tanakarori ipinkatha-witari Ñaapirori Pawa, añaanita-tsiri. Ari yitanakaro ipinkatha-waitziro iwitsikani atziri, siyakaa-rontsi, tsimiri, ipiraitari, aajatzi ikaratzi kontha-yitatsiri kipatsiki. </v>
<v b="ROM" c="1" v="24">Irootaki iñaasi-minthatan-tariri Pawa ayimawaitiri yantayitiro kaari-pirori. Irootaki yantanta-piintan-tarori okaratzi impasiki-wintirimi. </v>
<v b="ROM" c="1" v="25">Iwashaanta-siwaita-nakaro ikimisanta-waantitziri Pawa iroopirota-tsiri, apatziro ikimisanta-yitanakiro thaiyaantsi. Ipinkatha-waita-nakiro iwitsikaitani. Titzimaita impinkathata-najiri Pawa owitsika-yitakirori maaroni tzimayita-tsiri, apinkathata-piintziri arokaiti. ¡Omapirowí! </v>
<v b="ROM" c="1" v="26">Irootaki iñaasi-minthatan-tariri Pawa ayimatiri iniwita-siwaitari. Tima yantayita-nakiro okaratzi impasiki-wintirimi. Tzimanaki kooya-payi pithoka-wakaasi-waita-chari. </v>
<v b="ROM" c="1" v="27">Ari ikimiyita-nakari sirampari-payi, tzimatsi pithokasi-thawaka-chari, irootaki ayimawaitziriri ipithoka-kaasi-tawaityaa isiramparin-kakiini, yanta-sitakaro impasiki-wintirimi. Apaniroini iwasankitaa-waita okantakaan-tziro ikinakaa-siwaitakari. </v>
<v b="ROM" c="1" v="28">Irootaki iñaasi-minthatan-tariri Pawa ikaratzi ayimawaitziri yantayitiro kaari-pirori, yantanta-yitakiro kaari kamiithata-tsini. Ti inkinkithasirita-piintairi Pawa. </v>
<v b="ROM" c="1" v="29">Irootaki yanta-piinta-nakiri kaari tampatzika-sirita-tsini, imayimpi-waitzi, ipithoka-wakaa-wasita, iniwi-piro-waitari kiriiki, yantayitziro karipiro-yitatsiri, iniwitan-takowaita, iwan-tayitzi, imaimanita-wakaa-waita, yamatawitan-tawaitzi, ikawiyan-tawaitzi, </v>
<v b="ROM" c="1" v="30">ikisi-matan-tawaitzi, ithaiya-kota-wakaa-waita, ikisa-niinta-waitziri Pawa, ikawiya-porotan-tawaitzi, ishami-winta-waita, ikantakaa-piro-waita, iyotasi-waiyitaro kaaripirota-tsiri, ipiyatha-waitari asitariri, </v>
<v b="ROM" c="1" v="31">imasontzi-siri-waitzi, ti imonkara-wainiti, ti ithakotantanitya, ti yaripirotan-tayiti, ti inisironkatan-tayityaa. </v>
<v b="ROM" c="1" v="32">Iyowijiitaro okaratzi ikantakaan-takiri Pawa, ikantaki: “Ikaratzi antayitironi kaari-pirori, aritaki inkamayitaji.” Iro kantacha, aikiro ijatakaa-tziiro yanta-pirota-nakiro, yoiminthata-kaayitari pasini-payi imayitiro. </v>
<v b="ROM" c="2" v="1">Kimitaka pikanta-siri-jiitzi: “Ontzimatyii iwasankitaitiri antayitzirori kaari-pirori.” Airo pikanta-siri-waitzi. Tima aririka paminakowintiri pasini atziri, apaniroini pikamanta-kowaitaka awiroka. ¿Tima panta-piintziro awiroka kaari-pirori? </v>
<v b="ROM" c="2" v="2">Tima ayojiitzi tampatzika-siriri inatzii Pawa aririka yaminakowintanti irirori. Iriitaki owasankitaa-yitziriri ikaratzi antayitzirori kaari-pirori. </v>
<v b="ROM" c="2" v="3">Pikanta-piinta-jiitzi awirokaiti, “Ontzimatyii iwasankitaitiri ikaratzi antzirori kaari-pirori.” ¿Pisiyakaantzi airo iwasankitaajimi awiroka Pawa? </v>
<v b="ROM" c="2" v="4">¿Tima pimiraawintiri Pawa nisironka-pirotamiri, oyaakotzimiri, amatsin-kawintamiri? ¿Tima piyoti irootaki yamatsinka-wintan-tamiri iwashaanta-kaantyaa-mirori pantayitziro kaari-pirori? </v>
<v b="ROM" c="2" v="5">Iro kantacha aikiro-rika pimpiyathata-tyiiyaari, airorika pinintzi piwashaantajiro pantayitziro kaari-pirori, aritaki patsipita-jyaaro iyatsimanka Pawa. Tima apaata aririka iñiitajiro iyatsimanka Pawa, yaminako-yitajiro-rika maaroni, tampatzika inkantyaa iwasankotaan-tayitaji. </v>
<v b="ROM" c="2" v="6">Tima osiyawaita-jyaaro impinayitairimi Pawa okaratzi yantayitakiri. </v>
<v b="ROM" c="2" v="7">Iriitaki Pawa añaakaa-yitajirini ikaratzi kamayita-kakirori yantayitziro kamiithari, irootaki inisampyan-takarori iwaniinkaro, inisampyaakaro impinka-thaitairi, inisampyaakaro irasi iwiro yañaayitaji. </v>
<v b="ROM" c="2" v="8">Iro kantacha katsimaki inkantajyaa Pawa iwasankitaajiri ikaratzi kamaita-piinta-karori iniwita-siwaitari, ikaratzi piyatha-waita-kariri, kaari miraawintaironi iroopirori. </v>
<v b="ROM" c="2" v="9">Inkimaatsi-waitajyaa, iwasiri-tajyaa maaroni kamayita--kakirori antayitziro kaari-pirori. Iriitaki itanakyaaroni iñiiro noshininka-payi Judá-iti, impoña yampoita-paaki kaari Judá-iti. </v>
<v b="ROM" c="2" v="10">Iriima kamayita--kakirori yantayitziro kamiithari, iwaniinka-yitajyaa irirori, impinka-thaitairi, kamiitha isaikayitaji. Iriitaki itanakyaaroni iñiiro noshininka-payi Judá-iti, impoña yampoiyita-paaki kaari Judá-iti. </v>
<v b="ROM" c="2" v="11">Tima tikatsi atziri imaniti Pawa. </v>
<v b="ROM" c="2" v="12">Maaroni kaari kimakotironi Ikantakaan-taitani, aritaki ompyaakaa-sita-jyaari iyaari-pironka, tima airo yaminakoi-tairi imonkaratakiro-rika Ikantakaan-taitani. Iriima ikaratzi kimakowita-karori, aritaki yaminakoi-tairi imonkaratakiro-rika. </v>
<v b="ROM" c="2" v="13">Tima kaari tampatzika-siritzi-motirini Pawa ikaratzi kimakowita-karori Ikantakaan-taitani, iriitaki tampatzika-siritzi-mota-kiriri ikaratzi monkara-yitakirori. </v>
<v b="ROM" c="2" v="14">Tima yokapayi kaari noshininkata, kaari kimakowityaaroni Ikantakaan-taitani, kaari ñaawityaaroni tsika osankinata, iro kantacha imonkara-mintha-waita-sitakaro. Okimiwaitakaro ontzima-tyiimi pasini ikantakaan-taitani yasityaarimi irirori-payi. </v>
<v b="ROM" c="2" v="15">Okimiwaitakaro iroka Ikantakaan-taytziri osankina-siritan-takyaarimi, tima iyotzi paita yantiri. Aririka imonkaratairo, kimosiri inkantyaa. Airorika imonkaratziro, okimiwaitakaro apaniroini ikamantako-waityaa, tima iyotzi yantakiro kaari-pirori. </v>
<v b="ROM" c="2" v="16">Irootaki yantaitiri apaata aririka inkantajiri Pawa yoka Jesús Saipatzii-totaari: “Pamina-kotainiri okaratzi yantakiri imananikiini atziri-payi.” Irootaki nokinkithata-kota-piintakiri nokamantan-tziro Kamiithari Ñaantsi. </v>
<v b="ROM" c="2" v="17">Pinkimi nonkantimi noshininka Judá-iti. Kimitaka pikanta-jiitaki awiroka: “Noyota-kotziro Ikantakaan-taitani. Noyotziri Pawa. </v>
<v b="ROM" c="2" v="18">Noyotziro okaratzi inintziri. Noyotziro tampatzikata-tsiri, tima iyomitaai-takinaro Ikantakaan-taitani. </v>
<v b="ROM" c="2" v="19">Aritaki nomatakiro noyomitairi kaari yotironi, osiyakariri imawityaakita-tyiimi, nonkimita-kaantiro nonkitainkata-kota-tyiirimi saikayita-tsiri otsitini-kitzi. </v>
<v b="ROM" c="2" v="20">Aritaki noyomitaa-yitajiri masontzi-siriri. Kantatsi noyomitairi kaari yowaita-tsini, kimiwaitariri iinchaa-niki. Tima ontzimi-motina naaka Ikantakaan-taitani. Irootaki yotani-pirota-kaanta-tsiri.” </v>
<v b="ROM" c="2" v="21">Aririkami pimatiro piyomitaa-yitairi pasini-satzi, ¿Piyomatsitakima awiroka? Tima pinkanta-piintzi awiroka: “Airo pikositzi.” ¿Tima pinkosiniti awiroka? </v>
<v b="ROM" c="2" v="22">Pikanta-piintaki: “Airo pimayimpitzi.” ¿Tima pimayimpiti awiroka? Pikanta-piintzi: “Airo pipinkathatziri siyakaa-rontsi.” ¿Tima pinkosita-piintziri awiroka yasitakai-tariri pawaniro? </v>
<v b="ROM" c="2" v="23">Pishami-waitaka awiroka piyota-kotziro Ikantakaan-taitani. ¿Tima pimpiyathatyaaro awiroka? Pithainkakiri Pawa. </v>
<v b="ROM" c="2" v="24">Iroka isankinatai-takiri, kantatsiri: Awiroka-payi kantakaan-takirori ithainka-tasorintsitan-takari pasini-satzi atziri ikisima-waita-sitakari Pawa. </v>
<v b="ROM" c="2" v="25">Ikaratzi monkaratzirori Ikantakaan-taitani, kamiitha-witacha itomisitaa-nitaka, tima irootaki osiyakaa-wintzirori yasiyitari Pawa. Iro kantacha tirika imonkara-yitiro maaroni Ikantakaan-taitani, aminaasi-waitaka itomisitaa-nita. </v>
<v b="ROM" c="2" v="26">Iriima pasini-satzi kaari ashininkata, kaari totamisitaa-nita-chani, aririka imonkarata-sita-kyaaro Ikantakaan-taitani, iriitaki osiya-pirota-jyaariri totamisitaaniri, tima yasipirota-tyaari Pawa. </v>
<v b="ROM" c="2" v="27">Yokapayi kaari totamisitaa-nita-chani monkara-winthata-sita-karori Ikantakaan-taitani, iriitaki amina-kota-jimini apaata iroopiro-rika pimonkaratziro okaratzi piyota-kotziri, pipiyathatakaro-rika, iriitaki wasankitaa-kaanta-jimini, onkanta-witakyaa totamisitaaniri pinawita awiroka-payi. </v>
<v b="ROM" c="2" v="28">Tsika akantayita koñaaroini awathaki, ti iro impaitan-taitairi “Judá-iti.” Ari okimitari atomintha-waita-sita-piintaka awathaki, ti iro apaitan-tayitari “totamisitaari.” </v>
<v b="ROM" c="2" v="29">Tima ompoñaan-taari ikantaitaji Judá-iti tsika akanta-siri-yitanaara. Ari okimi-tzitari atomisitaa-niyitaka, irootaki kantakaan-tzirori asiritakari. Ti iro amonkara-winthatan-tyaarori sankinata-chari, intharowintan-tairi ashininka-payi, irootaki kowa-pirota-chari intharowinta-wintai irirori Pawa. </v>
<v b="ROM" c="3" v="1">Kimitaka pikantaki awiroka-payi: “¿Tikatsima apantaini arokaiti Judá-iti? ¿paitama atomisitaa-nitantari?” </v>
<v b="ROM" c="3" v="2">Nokantzi naaka: Oshiki apantairi arokaiti. Iroka itanakarori, iriitaki awaisatzitini yitakari iñaanatakiri Pawa. </v>
<v b="ROM" c="3" v="3">Tima tzimatsi awaisatzitini ti yoisokiro-yityaari Pawa, ¿Irooma iwashaantan-tyaarori Pawa yoisokiro-yitanta? </v>
<v b="ROM" c="3" v="4">Ti ari onkantyaa. Okantawitaka ithaiya-witaka maaroni atziri, ti inthaiya-nityaa Pawa irirori. Ari okantzi isankinai-takiri, ikantaitsiri: Ari pikantatya awiroka, tampatzika-ñaaniri pinatzii, Awirokami yaminakoi-tajimi, ari panaa-kotan-takimi. </v>
<v b="ROM" c="3" v="5">Tima antapiinta-yitziro kaari-piro-taantsi, oñaakan-tzirori tampatzika-siri inatzii Pawa. Kimiwaitaka aritaki ankantakimi: “Irootaki noyaaripiro-sirinka oñaakan-tzirori oshiki ikamiitha-pirotaki Pawa, ¿paitama iwasankitaa-wintan-tyaanarori okaratzi oñaakan-tzirori ikamiitha-pirotzi irirori? Kaari tampatzika-siriri.” (Ari okanta akinkithasiri-waitari arokaiti atzirin-kakiini.) </v>
<v b="ROM" c="3" v="6">Ti ari onkanta-tzimaityaa. Kaarimi tampatzika-siriri Pawa, airotyaa yamina-kotairimi osaawi-satziiti, iwasankitaa-yitajiri. </v>
<v b="ROM" c="3" v="7">Kimitaka ankantimi aajatzi: “¿paitama iwasankitaan-tyaanari Pawa nothaiyaka, tima nonthaiya-piinta-kityaa irootaki ipinkathaitan-tariri Pawa ti inthaiya-nityaa irirori?” </v>
<v b="ROM" c="3" v="8">Kimitaka ankantimi aajatzi: “¡Thami ankaaripiroti! tima irootaki ñaakantironi kamiithari.” (Irojatzi imishakowintai-takinari naaka nokinkithatakiro kimitakarori iroka, omapirotatya.) Iro kantacha irootaki kamiithatatsi iwasankitaitiri ikaratzi ñaawaitzirori iroka. </v>
<v b="ROM" c="3" v="9">¿Irooma kanta-kotacha aka, Judá-iti anayitzi arokaiti ti ampanta-pirotai, airo okantzi anaakoyitiri pasini-satzi? Aritaki okantari, tima nokantzi-takari maaroni akarajiitaki, kimiwaitaka ompyaakaa-siwaita-kaimi ayaaripironka, okantawitaka Judá-iti anayitzi aajatzi pasini-satzi atziri anayitzi. </v>
<v b="ROM" c="3" v="10">Aritaki osankina-kotaka, kantatsiri: Tikatsi tampatzika-siriri, ti intzimaa-jati aparoni. </v>
<v b="ROM" c="3" v="11">Ti intzimi kimatha-waitaniri. Tikatsi amina-minatairini iyotajiri Pawa. </v>
<v b="ROM" c="3" v="12">Ithonka ipiya-siri-jiitaka, tikatsi apantyaarini. Ti intzimi impaityaa mataironi kamiitha-siriri. Ti intzimaa-jati aparoni. </v>
<v b="ROM" c="3" v="13">Kaaripiro-ñaani-waitaki, okimiwaitakaro ithano iroomi omorona tsika ikitatai-tziri kaminkari. Amininitaka ithaiya, Kipiya-waanti-waitaki isiyakari ikanta maranki. </v>
<v b="ROM" c="3" v="14">Tima ikisima-waitanta-piintaki, ikawiyan-tayitzi. </v>
<v b="ROM" c="3" v="15">Amikii-tzitaka ijayitzi iwakanti, inintzi inkapathai-nkata-kaanti. </v>
<v b="ROM" c="3" v="16">Ipampitha-wokita-piintakiro ikinaitzi yapirotan-taitzi, inintzi inkimaatsita-kaanta-waityaa. </v>
<v b="ROM" c="3" v="17">Ti impampitha-wokita-piintairo jatachari isaikaitzi kamiitha. </v>
<v b="ROM" c="3" v="18">Ti impinkathaakitajiri Pawa. </v>
<v b="ROM" c="3" v="19">Ayotzi ari yaminakotairi Pawa ikaratzi sintsiwinta-waita-karori Ikantakaan-taitani. Airo okantaji intikañaanitajyaa inkanti: “Ti namaawaitiro.” Imairiyitaji maaroni osaawi-satzi-payi. </v>
<v b="ROM" c="3" v="20">Tima tikatsi matironi imonkaratiro Ikantakaan-taytziri, irootaki inkantan-tyaariri Pawa: “Tampatzika-siri nonatzii.” Aririka ayotako-pirota-najiro Ikantakaan-taitani, ari ayopirotiri oshiki akaaripiro-kitaki. </v>
<v b="ROM" c="3" v="21">Iro kantacha owakira iñaakairo iroñaaka Pawa antampatzika-siritan-tajyaari. Ti osiyaaro pairani, asintsiwinta-siwaitakaro Ikantakaan-taytziri antampatzika-siritan-tajyaari. Irootaki isankinata-kotakiri Kamantan-tzinkari-payi, irojatzi isankinata-koitakiri Ikantakaan-taitaniki. </v>
<v b="ROM" c="3" v="22">Iriitaki Pawa otampatzika-siritaini, aririka awintaa-sirita-najyaari Jesús Saipatzii-totaari, ankimisanta-najiri irirori. Ti anasiyityaa, aajatzi asiyari pasini-payi. </v>
<v b="ROM" c="3" v="23">Tima maaroni akaaripiro-siritaki. Irootaki airo okantanta añaayitairo iwaniinkaro Pawa. </v>
<v b="ROM" c="3" v="24">Iro kantacha itampatzika-siri-yitai Pawa, inisironka-pirotaji irirori ityaankairi Saipatzii-totaari Jesús ipina-winta-yitai arokaiti. </v>
<v b="ROM" c="3" v="25">Irootaki ityaankan-takariri Pawa inkapathain-kawintai Saipatzii-totaari iwamaitakiri, itsimaryaan-tajyaari Pawa aririka awintaa-sirita-jyaari Saipatzii-totaari. Iro imatanta-karori Pawa iñaantai-tyaariri yasi iwiro itampatzika-siritzi irirori. Tima pairani oshiki ikisasi-witakaro Pawa iyaari-pironka atziri-payi, amawiki ikanta-piintakiro. </v>
<v b="ROM" c="3" v="26">Irooma iroñaaka, iñaakayitai iriitaki kamiitha-siriri. Tima tampatzika-siri ikanta irirori, itampatzika-sirita-kairi ikaratzi awintaa-sirita-naariri Jesús. </v>
<v b="ROM" c="3" v="27">¿Tzimatsima iroñaaka ashamiwintajiri? Tikatsi. ¿paitakama? ¿Irooma kantakaan-tziro ti intzimi ipaita monkarata-ironi Ikantakaan-taitani? Tityaa, iro kantakaan-tzirori awintaa-siritani. </v>
<v b="ROM" c="3" v="28">Airo okantzi ishamiwaityaa tampatzika-siriri, tima ti imatiro yitsinampairi yakowintawitakaro Ikantakaan-taytziri. Apatziro imataitziro yawintaa-siritaitari Saipatzii-totaari. </v>
<v b="ROM" c="3" v="29">¿Apatziroma arokaiti Judá-iti yantzimo-yitairo Pawa? Ti. Ari akaratajiri kaari ashininkayita, yantzimo-yitairo maaroni. </v>
<v b="ROM" c="3" v="30">Tima aparoni ikanta Pawa. Tsika ikantakaa-yitaji arokaiti itampatzika-siri-yitai, ari inkimitaa-yitairi aajatzi kaari totamisitaa-nita-chani. </v>
<v b="ROM" c="3" v="31">¿Tima nomiraawintiro naaka Ikantakaan-taitani nokinkithata-kotakiro awintaa-sirin-kantsi? ¡Ti ari onkantyaa! Nokantatzii: “Iroopiro onatzii Ikantakaan-taitani.” </v>
<v b="ROM" c="4" v="1">Thami ankinkithasirita-kotiri awaisatzitini Abraham. ¿Tsikama ikantai-takiriri irirori itampatzika-siritan-taari? </v>
<v b="ROM" c="4" v="2">Iroomi yakowintyaaromi Abraham tampatzika-sirita-kairinimi, aritaki ishami-winta-waita-kyaami irirori. Airo ishamiwinta-jirimi Pawa. </v>
<v b="ROM" c="4" v="3">Iroka ikantai-tziri Osankinaritsi-piroriki: Tima yawintaakari Abraham yoka Pawa, irootaki ikimita-kaantaariri itampatzika-siritani. </v>
<v b="ROM" c="4" v="4">Thami asiyakaa-winta-wakiro: Aririka yantawaiti aparoni atziri, ipinaitziri. Ti inisironkata-sitai-tyaari, ipinaita-tziiri yantawaitaki. </v>
<v b="ROM" c="4" v="5">Iriima kaari antawaita-tsini, aririka iñiiro impinata-sitai-tyaari, inisironkai-tatziiri yoka. Ari ikantari atziri-payi ikaratzi thainka-tasorintsi-waita-tsiri pairani, yawintaa-siritaari Pawa, aritaki iñaajiro intampatzika-siritairi. Aritaki inisironkatairi yawintaa-sirita-naari, ti yakowintawasityaaro. </v>
<v b="ROM" c="4" v="6">Irojatzi ikinkithata-kotakiri pinkatharini David inkimo-sirita-kaayitairi Pawa itampatzika-sirita-kaani, kaari ñaasintsi-waiwintyaaroni, ikantaki: </v>
<v b="ROM" c="4" v="7">Kimosiri inkantajyaa atziri ipyaakoi-tajiri yantawitakaro kaari-pirori, Okimiwaitaaro imanakoi-tatyii-nirimi iyaari-pironka. </v>
<v b="ROM" c="4" v="8">Kimosiri inkantajyaa atziri, kaari yaminakotanti Pawa iyaari-pironka. </v>
<v b="ROM" c="4" v="9">Iriitaki inkarati kimosiritaa-tsini, ¿Apatziroma arokaiti akaratzi ipaitaitajai “totamisitaari?” Kimitaka ti, ari isiyayitajai aajatzi kaari totamisita-chani. Pinkinkithasiritiro akantakiri: Yawintaanaka Abraham, irootaki ikimita-kaantai-taariri itampatzika-sirita-kaani. </v>
<v b="ROM" c="4" v="10">¿Tsika-paitima ikimita-kaantaari Pawa awaisatzitini Abraham itampatzika-siritani? ¿Aripaitima imatakiro itomisitaa-nitaka? ¡Tira! Iro yampoiwaitaji itomisitaa-nitaja. </v>
<v b="ROM" c="4" v="11">Tima aririka ompiro-tanaji itomisitaa-nitaka irootaki iyotaitantari yawintaa-naari Pawa. Iriima Abraham yitzitakaro yawintaakari irirori Pawa, itampatzika-siritzi-takari tikira-wintha intomisitaa-nityaa. Ari ikantakari Abraham yitanta-karori itampatzika-sirita-kaitziri. Irootaki ikimita-kaantai-takariri iriitakimi charinin-tajyaaririmi maaroni tampatzika-siriri-payi, ti onkowa-jaantajyaa intomisitaa-nitaityaa. </v>
<v b="ROM" c="4" v="12">Omapiro-witatya ipaitaitajai aroka-payi “totamisitaaniri” arokataki icharini-pirotani Abraham, tima ari akaratziri atomisitaa-nita. Iro kantacha ti iro asiyanta-jyaariri ikanta irirori itomisitaa-nita, iro asiyantaariri awintaa-sirita-naari Pawa, ikimitaakiro irirori Abraham, yitakaro yawintaa-siritari tikira-wintha itomisitaa-nita. </v>
<v b="ROM" c="4" v="13">Tima ikasiya-kaitzi-takari pairani Pawa awaisatzitini Abraham aajatzi inkarati incharinin-tajyaari yasitajyaaro maaroni kipatsi, ikasiya-kaitzi-takari tikira-wintha osankinatyaa Ikantakaan-taitani. Apatziro yawintaa-siritanaka Abraham. </v>
<v b="ROM" c="4" v="14">Tima inkarati ñaayita-jironi ikasiya-kaani Pawa, kaari yokaiti sintsiwinta-siwaitarori Ikantakaan-taitani. Arimi onkantyaami, ampinaasi-waityaami awintaa-siritari Pawa, tikatsi apantyaaroni ikasiya-kaakairi. </v>
<v b="ROM" c="4" v="15">Ikaratzi sintsiwinta-waitarori Ikantakaan-taitani, apatziro iñiiro iwatsimairi Pawa ti imatatyiiro yitsinampairi. Tima airo otzimakimi Ikantakaan-taitani, airo otzimimi ikinakaa-sitaitani. </v>
<v b="ROM" c="4" v="16">Iriitaki ñaayita-jironi ikasiya-kaani Pawa ikaratzi awintaa-naariri inisironka-pirotanta Pawa. Ari iñaayitajiro inkarati incharinin-tajyaari, tira apatziro añaayitajiro arokaiti Judá-iti, ipajiinkai-takiri Ikantakaan-taitani, maaroni inkarati awintaa-sirita-jyaarini Pawa, osiya-kotaariri Abraham. Osiyawaitaaro incharini-yitaimi Abraham maaroni arokaiti. </v>
<v b="ROM" c="4" v="17">Irootaki isankinatan-taita-karori, ikantaitaki: Aritaki noshikyaa-jimiri pincharinin-tajyaari, iinasiyita-jyaaro impiyotajyaa inkarati ishininkata-wakaa-jiitaja. Irootaki ikasiya-kaani Pawa. Irootaki yawintaa-siritan-takariri Abraham. Omapirotatya imonkaratairo Pawa, kantatsi irirori yañaakaa-yitairi kamayita-tsiri, tima iriitaki owitsika-yitakirori kaari tzimayi-witachani pairani. </v>
<v b="ROM" c="4" v="18">Iroka ikantakiriri awaisatzitini Abraham: “Inasiyita-jyaaro pincharinin-tajyaari, impiyotajyaa inkarati ishininkata-wakaa-jiitaja.” Ikantzi-takari aajatzi: “Tima ari inkantajyaa ishikitaji irirori.” Irootaki ikimisantan-tanakari Abraham, okantawitaka oshiki opomirintsitzi-motakari inkimisantan-tyaariri. </v>
<v b="ROM" c="4" v="19">Yaakowinta-piintakaro yawintaa-sirita. Yasi iwiro ikinkithasirita-kotaro, ikantzi: “¿Tsikama onkantyaaka? Tzimataiki naaka 100 nosarintsiti, irootaintsi nonkami. Ti owaiyanta-niti noina Sara.” </v>
<v b="ROM" c="4" v="20">Ari okantawitaka ikinkithasiri-waita, ti inkiso-siri-wintiro ikasiya-kaakiriri Pawa, ti onkantzi-moniintyaari yawintaa-siritari. Aikiro imapirota-nakitziiro yawintaa-siritari, ari ikanta-piinta-nakitziiro itharowinta. </v>
<v b="ROM" c="4" v="21">Iyopirotzi Abraham ari imatakiro Pawa okaratzi ikasiya-kaakiriri. </v>
<v b="ROM" c="4" v="22">Irootaki ikimita-kaantaariri itampatzika-siritani. </v>
<v b="ROM" c="4" v="23">Irootaki isankinata-kaantan-takarori Pawa tsika okanta-kota. Ti isankinata-kaanta-sityaaro ampinkathatan-tyaariri Abraham. </v>
<v b="ROM" c="4" v="24">Iro isankinata-kaantan-takarori ayotanta-jyaari ikimita-kaantai itampatzika-siritani aroka-payi, aririka awintaa-sirita-najyaari owañaajiriri Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari ikamawitaka. </v>
<v b="ROM" c="4" v="25">Tima iriitaki kamaminta-yitairi arokaiti, okantakaan-tziro akaaripiro-waitaki. Irijatzi añaajatsi itampatzika-sirita-kaantairi. </v>
<v b="ROM" c="5" v="1">Iroka okantaka. Irootaki awintaa-siritari tampatzika-sirita-kaayitairi. Irootaki aripirotan-taariri Pawa. Iriitaki Jesús Saipatzii-totaari matakaa-yitairori iroka. </v>
<v b="ROM" c="5" v="2">Tima awintaa-siritaari Jesús Saipatzii-totaari, iyotakaa-yitairo inisironkatani Pawa anayitaji. Kimosiri ankantyaa añaayitajiro apaata iwaniinkaro Pawa. </v>
<v b="ROM" c="5" v="3">Ti apatziro ankimo-siri-wintajiro añaayitairi apaata, ankimo-siri-wintzi-tyaaro awishimo-yitajainiri iroñaaka. Tima ayojiitzi aririka añaayitiro ankimaatsi-waityaa, irootaki akowintanin-tyaari. </v>
<v b="ROM" c="5" v="4">Aririka akowintapiintiro, aritaki aawyaa-sirita-nitai. Aririka aawyaa-sirita-nitaji, aritaki awintaa-pirota-najyaari ayaakoniintani. </v>
<v b="ROM" c="5" v="5">Airo yaminaakaa-siwaitai ayaakoniintani. Tima añaataikiro itako-pirotakai Pawa, ityaanka-kairi Itasorinka okimiwaitakaro isako-pirotai-tatyii-nirimi. </v>
<v b="ROM" c="5" v="6">Okanta ininta-paititaki Pawa, aripaiti ikama-winta-yitai Saipatzii-totaari, okantawitaka athainka-tasorintsi-waiwitaka, ti aawyaawaita-niti. </v>
<v b="ROM" c="5" v="7">Tikatsi matapiintironi inkamawintiri pasini atziri. Tima tzima-witacha kamawintirini atziri kamiitha-siriri. </v>
<v b="ROM" c="5" v="8">Iro kantacha okantawitaka akaaripiro-siri-witaka arokaiti, ikamawintakai Saipatzii-totaari. Oshiki itako-pirotakai Pawa, ityaankakiri Saipatzii-totaari inkamawintai. </v>
<v b="ROM" c="5" v="9">Ityaankakiri Saipatzii-totaari inkapathain-kawintajai intampatzika-sirita-kaantairi. Ari imatakirori ainiro akaaripiro-siri-wijiita, ¿Kantatsima iroñaaka antharowan-tyaari yapirotai itampatzika-siri-yitajaira? </v>
<v b="ROM" c="5" v="10">Tima pairani ainiro akisa-niinta-witari Pawa, ityaanka-kairi Itomi inkama-winta-yitajai, ari okanta aripirotan-taariri. Ari okanta ayopirotan-taari aritaki awisako-siri-yitai, tima yañaawintajai Saipatzii-totaari. </v>
<v b="ROM" c="5" v="11">Ari okantakari, ikimo-siritakaa-piro-yitajai Pawa, tima iriitaki Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari aripirota-kaajiriri. </v>
<v b="ROM" c="5" v="12">Pairani aparoni ikanta atziri itakaan-tanakarori ikaaripirotaki. Iro wasankitaantsi iñaakiri, ikaamani-yitai. Irojatzi antitanain-chari maaroni icharinita-naari, ikaaripiro-yitanaki maaroni osaawi-satziiti, ikaamani-yitanaki. </v>
<v b="ROM" c="5" v="13">Irootaki awisain-tsiri tikira-mintha isankinaitiro Ikantakaan-taitsiri. Tima yokaiti añaayitain-tsiri pairani tikira-mintha isankinataitiro Ikantakaan-taitsiri, onasitajyaa imishakowintai-tairi. Iriima yokaiti ampoiyita-tsiri itzimayitaji ikaratzi piyathata-karori Ikantakaan-taitsiri onasiyitajyaa aajatzi yaminakowin-tairi. </v>
<v b="ROM" c="5" v="14">Ikanta ikamaji pairani Adán, ikamitaka aajatzi ikaratzi icharini-yitanaari irirori okantawitaka onasiyitaka iyaari-pironka. Irootaki jatakota-naintsiri irojatzi itziman-takari pairani Moisés. Iriitaki Adán osiyakaa-winta-kariri pasini atziri pokaintsiri. </v>
<v b="ROM" c="5" v="15">Iriitaki Jesús Saipatzii-totaari yoka. Iroka okanta isiyakaa-wintai-takiri: Tima atziri inawiita Adán, ikaaripiro-waitaki, iriitaki kantakaan-takirori ikamayitan-takari oshiki atziri. Ari ikimi-tzitakari Jesús Saipatzii-totaari, atziri inaki irirori, ikamawintantaki, irootaki yañaa-siritan-taari oshiki pasini atziri, ikantakaakaro Pawa inisironkatantzi. </v>
<v b="ROM" c="5" v="16">Iro kantacha inasitakaro Pawa inisironkatantaki irirori, ti isiya-kotyaari itakaan-tanakarori ikaaripirotaki. Tima iyaari-pironka aparoni atziri, irootaki kantakaan-takirori iwasankitaan-taitaari oshiki atziri. Irooma inisironka Pawa irootaki kantakaan-takirori itampatzika-siritan-taariri oshiki kaaripiro-waiwita-chari. </v>
<v b="ROM" c="5" v="17">Ikanta ikaaripirotaki pairani aparoni atziri, yoka Adán, okimiwaita-nakaro “Kaamanitaantsi” atzirita-nakityiimi, irootaki opirawaita-kyaarini atziri-payi. Irooma iroñaaka aririka yañaaji atziri-payi, okimiwaitaaro yiitsinampaajiro kaamanitaantsi. Tima aparoni atziri, yoka Jesús Saipatzii-totaari, inisironka-pirotairi atziri-payi, itampatzikatakiri, tikatsira yanti imatantaarori tsika ikantaja iroñaaka. </v>
<v b="ROM" c="5" v="18">Iroka nosiyakaa-wintziri: Aparoni atziri kaaripirotaintsiri, iriitaki kantakaan-takirori iwasankitaan-taitakari oshiki atziri. Iriima pasini kamiitha-siriri atziri inatzii, iriitaki kantakaa-karori yawisako-siritan-tajyaari oshiki atziri-payi, yañaa-siri-yitaji. </v>
<v b="ROM" c="5" v="19">Aparoni piyathari atziri, iriitaki kantakaa-karori ikaaripiro-siritan-tanakari oshiki atziri. Iriima pasini kaari piyathata-chani atziri, iriitaki kantakaa-karori itampatzika-siritan-taari oshiki atziri. </v>
<v b="ROM" c="5" v="20">Irootaki opoñaantari isankinatai-tziro pairani Ikantakaan-taitsiri, iyotanta-jyaari atziri-payi kaari-pirori inayitzi. Okantawitaka oshiki ipiyatha-waiwitaka, antaro inisironkatairi Pawa. </v>
<v b="ROM" c="5" v="21">Pairani kimiwaitaka atzirita-tyiimi “Kaari-piron-tantsi,” irootaki opirawaityaarimi atziri-payi, irojatzi owamaan-tayita-kariri. Iro kantacha iroñaaka kimiwaitaka atziritaa-tyiimi “Nisironkataantsi,” irootaki pinkathari-wintan-taatsinimi. Aritaki inisironka-yitai Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, itampatzika-sirita-kaayitajai asi owantajyaarori añaayitaji. </v>
<v b="ROM" c="6" v="1">¿Kamiithama ankanti: Thami ankaaripiro-waiti inisironka-pirotan-tairi Pawa? </v>
<v b="ROM" c="6" v="2">¡Ti ari onkantyaa! Osiyawaita-naaro ankama-pithata-kityiiromi ayaaripironka. ¿Kantatsima aparoni kaminkari ijatakairo inkaaripiroti iyaamanin-kakiini? </v>
<v b="ROM" c="6" v="3">Aamaa-sityaa pipyaakotakaro awirokaiti akiwaawintaari Saipatzii-totaari Jesús, akimita-kowaitaari tsika ikanta iwamaitakiri irirori. </v>
<v b="ROM" c="6" v="4">Irootaki siyakaa-wintacha ankamakaa-jiromi tsika akantawita pairani. Ikitaitakai. Opoñaa iwañaaitakai aajatzi, akimita-kotaari Saipatzii-totaari. Tima itasorinka Pawa owiriintairiri Saipatzii-totaari, ikimita-kaayitai arokaiti owakirarimi atziri añaayitaa-tsini. </v>
<v b="ROM" c="6" v="5">Tima asiya-kota-jyaari irirori, kimiwaitaka ankamayita-kityiimi, tima iwañaaitajai ikimitaakiro irirori. </v>
<v b="ROM" c="6" v="6">Tima kimiwaitaka tsika akantayitara pairani atzirin-kakiini, ari intsipatai-takairimi Saipatzii-totaari ipaikakoi-takaimi. Ari akama-pithatajiro akaaripiro-waiwitaka. Irootaki kaari asiyayitan-taari iroñaaka impiratani “Kaari-pirotaantsi.” </v>
<v b="ROM" c="6" v="7">Tima aparoni kaminkari tikatsi yantayitai iyaamanin-kakiini, ti inkaaripirotaji. </v>
<v b="ROM" c="6" v="8">Tima antsipa-yitaari Saipatzii-totaari iwamaitakiri, awintaa-siri ankantyaa antsipa-yitajyaari ikaratzi yañaa-sirita-kaayitairi. </v>
<v b="ROM" c="6" v="9">Tima ayojiitzi airo yapiitajiro Saipatzii-totaari inkamawintantaji. Aparoni okaratzi ikamaki, añaaji. Ti opirawaita-jyaari irirori “Kaamanitaantsi.” </v>
<v b="ROM" c="6" v="10">Aparoni okaratzi ikamawintakiri irirori antayitzirori kaari-pirori. Tima yañai-motajiri iroñaaka Pawa. </v>
<v b="ROM" c="6" v="11">Ari pinkimita-jyaari awirokaiti, pinkimita-kaantajyaa pinkama-pitha-yitairomi piyaari-pironka, iriitaki Saipatzii-totaari Jesús kantakaan-tairori iroñaaka pañii-motan-taariri Pawa. </v>
<v b="ROM" c="6" v="12">Irootaki airo pinintanta ompyaakaa-sita-jyaami piyaari-pironka. Ontzimatyii piitsinampaajiro piniwitari. </v>
<v b="ROM" c="6" v="13">Tima pimatakiro pikimita-kaantaaro pinkama-kityiimi, añaajimi, pisiyakaantiro aritakimi jatakimi Pawaki, pikanta-pajiri: “Iroka nowatha, nantanta-piintyaarori kamiithata-tsiri.” Aritapaaki pikimita-kaantaro piwatha irootaki pikaaripiro-waitanta-piintaa. </v>
<v b="ROM" c="6" v="14">Aritapaaki pikimita-kaantakiro “Kaari-piron-kantsi” atziri onatyiimi, irootaki ompirawaityaamini. Tima ti pañai-motajiro awiroka Ikantakaan-taitsiri, apatziro pañaimo-yitajiro nisironkataantsi. </v>
<v b="ROM" c="6" v="15">¿Kamiithama ankanti iroñaaka: “Thami ankaaripiro-siriti, airo añiimotantaro Ikantakaan-taitsiri, apatziro añiimotajiro nisironkataantsi?” ¡Ti ari onkantyaa! </v>
<v b="ROM" c="6" v="16">¿Tima piyotzi aririka impiratai-tyaami, ontzimatyii pinkimisanta-piintiri ompiratamiri? Pikimita-kaantakiro atziritimi piyaari-pironka, irootaki ompirawaityaamini, aritaki pinka-masi-ritaji. Irooma pinkimita-kaanta-najiro iriitaki Pawa pinkimisanta-piintaji, aritaki pintampatzika-siritaji. </v>
<v b="ROM" c="6" v="17">Tima pairani, pikimita-kaantakiro iroomi “Piyaari-pironka” ompiratyaamini. Irooma iroñaaka pakowintaaro pikimisanta-najiro okaratzi iyomitaa-yitzi-taita-kamiri. </v>
<v b="ROM" c="6" v="18">Iroñaaka ti ompiratyaami “Piyaari-pironka,” apatziro opirataami “Tampatzika-sirin-kantsi”. </v>
<v b="ROM" c="6" v="19">Nosiyakaa-winta-tziimiro ayota-kota-piintziro arokaiti aririka impiraitajai, irootaki ankimathatan-tyaarori okaratzi kompitzi-mowaitairi aroka-payi. Tima pairani pisiyakaan-tawaitakiro atzirita-tyiimi “Karipiro-yitatsiri” irootaki opirawaityaamini, aritaki okimiwita-kamiri “Piyathataantsi,” tima oshiki pipiyathata-piintaka. Iro kantacha iroñaaka opirataami “Tampatzika-siritaantsi,” aritaki piñaayitairo pintasorintsi-siri-yitaji. </v>
<v b="ROM" c="6" v="20">Pairani ainiro opirawaitami “Karipirota-tsiri,” ari pisaika-mintha-waita-sitari, tikatsi sintsiwintimini pintampatzika-siriti. </v>
<v b="ROM" c="6" v="21">Iro kantacha piyotai iroñaaka tikatsi apantyaaroni iroka. Iro kamiithatatsi pimpasiki-wintairo iroñaaka tsika pikantawita pairani. Piyomitaajiri ikaratzi antayitzirori iroka-payi aritaki inkama-siri-yitaji. </v>
<v b="ROM" c="6" v="22">Iro kantacha ti onkimita-kaantaimi ‘Piyaari-pironka” awirokami opiratani. Iriitaki Pawa opirataamiri. Iriitaki kamiitha-pirota-kaajimiri. Aritaki yasitajyaami, tima pasi piwairo pañaa-nitaji. </v>
<v b="ROM" c="6" v="23">Iroka “Kaamanitaantsi” okimiwaitakaro iroomi impinai-tairirimi antawaita-piinta-kiirori kaari-pirotaantsi, kimiwaitaka iriimi opiratani. Irooma “Añaanitantsi” okimiwaitakaro iroomi inisironka Pawa ipasiyitaariri ikaratzi tsipa-siri-yitaariri Jesús Saipatzii-totaari, Awinkathariti. </v>
<v b="ROM" c="7" v="1">Iyikiiti, awiroka-payi noñaanatzi pikaratzi piyotako-yitziro Ikantakaan-taitani. ¿Tima piyojiiti aririka inkami atziri ikama-pithatakiro Ikantakaan-taitani? </v>
<v b="ROM" c="7" v="2">Ikimiwaitakaro kooya tzimatsiri oimi. Ainiro yañai-motziro oimi, ontzimatyii ontsipata-piintyaari. Irooma aririka inkama-pithatakiro, aripaiti osaikasi-waitajyaa </v>
<v b="ROM" c="7" v="3">Irooma oñaaji-rika pasini sirampari ainiro yañai-motziro oimi, omayimpitaki. Irooma inkamaki-rika, ari osaikasi-waita-jyaari, kantatsi oimintajyaa pasini, airo ikimita-kaantaitaro mayimpiro. </v>
<v b="ROM" c="7" v="4">Iyikiiti, siyakaa-winta-chari aka kimiwaitaka atzirita-tyiimi “Ikantakaan-taitsiri,” irootaki piiminta-kyaarimi pairani. Iro kantacha pikama-pithatakiro awiroka-payi Ikantakaan-taitsiri, tima pikaratakiri Saipatzii-totaari iwamaitakiri pairani. Okimiwaita-naaro iroñaaka pisaika-sita-jyaami piimintaari pasini, iriitakira iwañaaitairi. Irootaki okamiithatantari pantawaitainiri awiroka-payi iroñaaka Pawa. </v>
<v b="ROM" c="7" v="5">Tima tikira añiiro siyakaa-wintain-chari “Kaamanitaantsi,” oshiki apiyathata-piintakaro Ikantakaan-taitsiri, antapiintakiro karipi-rota-tsiri. Irootaki owamaa-sirita-kairi. </v>
<v b="ROM" c="7" v="6">Okimiwaitakaro iroñaaka ankama-pithata-jiromi, asaikasi-waitaja. Añaayitajiri owakirari, iriitaki Tasorinkantsi kantakaan-taarori impiratan-tairi Pawa. Ti onkimita-jyaaro pairani, asintsiwinta-waitaro paisatori isankinai-takiri. </v>
<v b="ROM" c="7" v="7">¿Kamiithama ankanti: “Tikatsi apantyaaroni Ikantakaan-taitsiri?” ¡Tira! Irootaki oyota-kayinari nokaaripirota-piintzi. Tima iroka ikantaitaki Ikantakaan-taitaniki: Airo ayimawaitzimi piniwitantyaa. Iro kantacha, airo noyota-kota-jiromi kanta-kota-chari, airo noyotaa-jatzimi tzimatsi nokinakaa-sitakari noniwi-siri-waita-piintaka. </v>
<v b="ROM" c="7" v="8">Irooma noyota-kotajiro Ikantakaan-taitsiri, ti nonkisa-siwai-nitaiyaa, oshiki noniwiwaita-piintaka. Airo noyota-kota-jiromi ikantakaan-taitsiri, airotyaa okaaripirotzimi nantayitziri. </v>
<v b="ROM" c="7" v="9">Pairani ti noyowityaa kaari-pirori onatzii noniwisiryaari nokinkithasiritaniki. Nosaika-siwaita-piinta, tikatsi sintsitinani. Irooma noyota-kotajiro Ikantakaan-taitsiri, aripaiti noyotanaki nokaaripiro-waitatzii, aritaki nonkama-siritaji aajatzi. </v>
<v b="ROM" c="7" v="10">Irootaki owamaa-siritaanari iroka Ikantakaan-taitsiri. Iro opoñaanta-jaanta-witari isankinai-tziro iroka Ikantakaan-taitisiri, irootaki kantakaan-tironimi yañaanitan-taityaarimi. </v>
<v b="ROM" c="7" v="11">Nokimita-kaantajiro naaka atzirita-tyiimi “noyaaripironka,” irootaki oñasirinkinami nitanakaro noyota-kota-nakiro Ikantakaan-taitsiri. Amatawi-waitakina, irojatzi owamaan-takanari. </v>
<v b="ROM" c="7" v="12">Iro kantacha iroka Ikantakaan-taitsiri tasorintsi onatzii, tampatzikari onatzii, kamiithari. </v>
<v b="ROM" c="7" v="13">¿Irooma owamiithanka, kantakaarori nonkaman-tajyaari? ¡Tira! Kaari Ikantakaan-taitsiri wamainani, irootaki noyaaripironka wamainani. Tima apatziro oyotakaa-matsitaanaro noyaaripironka iroka Ikantakaan-taitsiri. </v>
<v b="ROM" c="7" v="14">Ayojiitzi irootaki asiri okinkithata-kotziri Ikantakaan-taitsiri. Iro kantacha osiyawaitakaro impimantai-tatyiiromi awatha impiraa-waitai-tyaaro, irootaki “Kaari-pirotaantsi” opirawaitaini. </v>
<v b="ROM" c="7" v="15">Irootaki kaari noyotanta opaita nokaaripiro-siritantari. Tima ti naaka ninta-wintha-waita-sita-chani. Otsimaa-siri-waitakina. </v>
<v b="ROM" c="7" v="16">Ti onimotaa-jaitina okaratzi nanta-piintakiri, ari noyotziri kamiithari onatzii Ikantakaan-taitsiri. </v>
<v b="ROM" c="7" v="17">Okimiwaitakaro ti naaka antasityaaroni, “Kaari-pirotaantsi” atzirin-takanari, irootaki sintsitanari nomatan-tarori. </v>
<v b="ROM" c="7" v="18">Okantawita nonintzi nantiromi kamiithari, ti nomatiro. Okimiwaitakaro irootakimi nowatha kaari kamiithata-tsini. </v>
<v b="ROM" c="7" v="19">Ti nomatiro noitsinampairi nomatiro kamiithari noninta-witari. Apatziro nomata-piintziro kaari-pirori kaari noniwitari. </v>
<v b="ROM" c="7" v="20">Irootaki osiyanta-karori atzirita-kityiimi “Kaari-pirotaantsi” atzirin-takana, irootaki antakaa-piinta-kinarori kaari-pirori. </v>
<v b="ROM" c="7" v="21">Irootaki sintsiwinta-piinta-kinari nonkaaripiro-waiti, okantawitaka nonintzi naaka nantiromi kamiithari. </v>
<v b="ROM" c="7" v="22">nosiriki nokanta-siritzi: “Iroopirori onatzii Ikantakaantsiri Pawa.” </v>
<v b="ROM" c="7" v="23">Irooma nowathaki koñaaroini, okimiwaitakaro oñaasintsityaaromi nosiri. Okimiwaitakaro aajatzi iroomi nowatha asita-kota-kaantiromi nosiri, ari osintsi-waitiromi onkaaripiro-siriti. </v>
<v b="ROM" c="7" v="24">¡Ikanta-machiitana! ¿Paitama misitowa-kaantaironi nosiri ominkyaa-kaantakiro nowatha, irojatzi owamaa-siritan-tyaanarimi? </v>
<v b="ROM" c="7" v="25">Iriitakira Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari matajironi. Nopaasoonkitajiri Pawa otyaanka-kiriri imatantaarori. Arira okanta, iro nosiri nomatan-tajyaarori nonkimisantajiro Ikantakaantsiri Pawa. Irooma nowatha koñaaroini irootaki nantanta-piintari okantakaantsiri “Kaari-pirotaantsi.” </v>
<v b="ROM" c="8" v="1">Tima antsipa-sirita-jyaari Saipatzii-totaari Jesús, airo iwasankitaa-yitai. </v>
<v b="ROM" c="8" v="2">Tima ti añiimotajiro Ikantakaan-taitsiri kamanta-kotzirori kaari-pirotaantsi, wamaa-siritan-tatsiri. Apatziro añiimotajiro iroñaaka pasini ikantakaan-taitsiri kamanta-kotzirori añaasiri-yitai atsipa-siritaari Saipatzii-totaari Jesús. </v>
<v b="ROM" c="8" v="3">Tikatsi matironi itsinampairi intampatzika-siriti yaakowinta-witaro Ikantakaan-taitsiri, tima maaroni arokaiti otzimi-motai awatha kaari aawyaawaita-tsini. Iriima Pawa iriitaki matairori itampatzika-sirita-kaayitairi atziri-payi, irootaki ityaantan-takariri Itomi-pirori yatziritzi-motanti, otzimimo-witakari iwatha osiyaro awatha aroka. Iriitaki atsipita-karori iwasankitaa-wintakiri Pawa iyaari-pironka maaroni atziri. </v>
<v b="ROM" c="8" v="4">Irootaki aawyaan-tayitaarori atampatzika-siri-piro-yitaji iroñaaka, tima iroopiro onatzii ikantakaan-taitakiri. Irootaki amata-piintaji okaratzi imatakaa-yitairi Tasorinkantsi. Airo antapiinta-sitaaro okaratzi aniwita-siwaitari aroka-payi. </v>
<v b="ROM" c="8" v="5">Ikaratzi osiriwaitarori yantayitiro iniwita-sitari, okimiwaitakaro atzirita-tyiimi “Niwitaantsi,” irootaki opirawaityaarinimi. Iriima ikaratzi osirita-piintarori inkimisantairi Tasorinkantsi, iriitaki ijiwaritaari. </v>
<v b="ROM" c="8" v="6">Ikaratzi osiriwaitarori yantiro iniwita-siwaitari, airo ishinta inkama-siriti. Iriima osirita-piinta-nakariri Tasorinkantsi, kamiitha yañaayitaji. </v>
<v b="ROM" c="8" v="7">Ikaratzi osiriwaita-sitarori yantayitiro iniwita-siwaitari, airo ishinta iñaantyaarori inkisaniintiri Pawa, airo ikimisantairo okaratzi ikantakaan-tziri Pawa, airo imatajiro yitsinampairi inkimisantairi. </v>
<v b="ROM" c="8" v="8">Tima inkarati matakirori iroka-payi, kimiwaitaka tikatsi yantajiri irirori-payi onimotan-tajyaariri Pawa. </v>
<v b="ROM" c="8" v="9">Iro kantacha tira pimatiro awiroka-payi iroka, apatziro pisirita-piinta-naaro okaratzi ininta-kayimiri Tasorinkantsi, tima iriitaki saika-siritan-tamiri. Ikaratzi kaari yotairini Itasorinka Saipatzii-totaari, ti yasitajyaari Saipatzii-totaari. </v>
<v b="ROM" c="8" v="10">Tima kaamani pikanta-witaka okantakaaro piyaari-pironka. Iro kanta-tzimaitacha iroñaaka isaika-siritan-taami Saipatzii-totaari, añaasiritaimi, itampatzika-siritaimi. </v>
<v b="ROM" c="8" v="11">Tima isaika-siritan-taami Tasorinkantsi, iriitaki añaanita-kaajimini, ikimitaajiri Saipatzii-totaari Jesús, yañaa-wathata-kaajiri. </v>
<v b="ROM" c="8" v="12">Ari okantari iyikiiti, ti onkamiithati antayitairo okaratzi aniwita-siwaitari. </v>
<v b="ROM" c="8" v="13">Iroorika panta-piinta-najiri, aritaki pinka-masi-ritai. Irooma pisirita-piinta-najyaaro-rika okaratzi ininta-kayimiri Tasorinkantsi, onkimiwaityaaro atziritimi “Piniwinka,” irootaki piwamaa-kirimi, aritaki pañaa-siritai. </v>
<v b="ROM" c="8" v="14">Ikaratzi antanajirori inintziri Tasorinkantsi, aritaki intomin-tajyaari Pawa. </v>
<v b="ROM" c="8" v="15">Tima yoka Tasorinkantsi ityaankakiri Pawa, airo yookaimi, papiitajiro = kari pinkimita-kota-jyaari opirataari itharowan-tawaitzi. Tasorinkantsi kantakai-yaaroni intomin-tantyaamiri Pawa. Irootaki omatantari ankimita-kaantajiri apaa yoka Pawa. </v>
<v b="ROM" c="8" v="16">Iriitaki Tasorinkantsi yotakaajaini aroka itomi Pawa. </v>
<v b="ROM" c="8" v="17">Tima itomi Pawa anayitai, aritaki atsipataari Saipatzii-totaari asiyitaaro okaratzi yasitakaa-kariri Pawa. Tima antsipataari Saipatzii-totaari akimaatsi-waitaka, aritaki antsipata-jyaari tsika otzimapaji iwaniinkaro. </v>
<v b="ROM" c="8" v="18">Nokinkithasirita kapichiini akimaatsi-waita iroñaaka, tikatsi ompaita-matsitajyaa aririka añaajiro apaata iwaniinkaro. </v>
<v b="ROM" c="8" v="19">Maaroni iwitsikani Pawa iyaakoniintairi yapato-tairi itomi-payi. </v>
<v b="ROM" c="8" v="20">Yaminaa-siwaitaka iwitsikani, ti yaawyiiro inintawitari, tima Pawa kantakaarori okantanta-paintari. Iro kantacha oyaawintaka yokaiti, </v>
<v b="ROM" c="8" v="21">iñaayitajiro iwaniinkaro, aririka isaikasi-waitajyaa itomitaari Pawa. Ari okarata-paaki atziritimi “Sitzitaantsi,” irootaki opiratan-tachanimi. </v>
<v b="ROM" c="8" v="22">Kimitaka inkaminthaa-jiitatyiini ikaratzi iwitsikai-takiri ikimiwaitakaro ontzimaa-niti kooya. </v>
<v b="ROM" c="8" v="23">Aajatzi aroka-payi, okantawitaka añaawitakari Tasorinkantsi itsipa-siri-yitai, kimiwaitaka ainiro atikawai-jiitzi anintzi awisakoti airo akimaatsi-waitanta, amina-mina-yitziro tsika-paiti intomi-piro-yitai Pawa. </v>
<v b="ROM" c="8" v="24">Irootaki ayaakoniintani kantakaan-tzirori awisako-siritan-tajyaari, okantawitaka tikira añaayitiro iroka. Aririkami añaayita-kiromi, ¿Aikiroma ayaakoniinta-tyiiro? </v>
<v b="ROM" c="8" v="25">Aritaki okanta ayaakoniintari, ontzimatyii amatsinka-siritajyaa, ayaakotiro okaratzi kaari añiiri. </v>
<v b="ROM" c="8" v="26">Tima ti aawyaa-sirita-niti aroka, Tasorinkantsi nisironka-yitaini. Tima ti ayoyiti tsika ankantyaa amanayiti. Iro kantacha iriitaki Tasorinkantsi amanako-wintaini, okimiwaitakaro inkawinthaa-winta-tyiimi. </v>
<v b="ROM" c="8" v="27">Ikimathatziri Pawa yoka Tasorinkantsi aririka yamana-kotai. Tima iriitaki yotako-pirotziriri Pawa opaita-rika inintakairiri ikaratzi yasiyitaari irirori. </v>
<v b="ROM" c="8" v="28">Tima iroka ayotziri: tsika-rika ompaityaa awishi-motainiri, aritaki inkanta-kaakyaaro Pawa onkamiithatzi-moyitai. Irootaki ikaima-siritan-tairi antayitainiri inintakairi. </v>
<v b="ROM" c="8" v="29">Ikaratzi iyotzitakari Pawa aritaki inkimisantajiri, iriitaki inkimita-kaantajiri itomi-pirori. Ikanta Ijiwariti Itomi, ari ikantziri pasini ampoita-tsiri, iyikiiti inatyii. </v>
<v b="ROM" c="8" v="30">Yoka ikaratzi itomitaari Pawa, iriitaki ikaima-siritajiri, itampatzika-siri-yitairi, irootaki iñaantaarori iwaniinkaro. </v>
<v b="ROM" c="8" v="31">¿Tsikama ikantai-tziroka iroka? Inithaa-piro-waitakai Pawa, ¿arima intzimaji ipaita matajirini itsinampairi? </v>
<v b="ROM" c="8" v="32">Tima ti inthañii-yaari Pawa Itomi-pirori, isinitakiri iwamaitiri ikamawintan-takairi arokaiti. Aritaki yantzi-mota-kairo Pawa kantachari, ¿airoma yantzimo-yitaji opaita-rika kowityii-motaini? </v>
<v b="ROM" c="8" v="33">Tima añakiro itampatzika-siritai, ¿arima intzimaji aminakowintainiri? Tima iriitaki Pawa oyosiiyita-kairi. </v>
<v b="ROM" c="8" v="34">Iriitaki Jesús Saipatzii-totaari kamawintairi, añaaji aajatzi, saikapaji irako-piroriki Pawa itsipataari ipinkathari-wintantzi. Iriitaki kantako-wintajairi arokaiti. Aritaki okanta, ¿arima intzimaji owasankitairini? </v>
<v b="ROM" c="8" v="35">¿Tzimatsima matironi okakairini Saipatzii-totaari, iwashaantan-tyaarori itakoyitai? Okantawitaka añaayitziro opomirintsitzi-mowaitai, aikiro ijatatzii itakoyitai. Ari inkimitairori aririka ontzimi owasinonkaa-waitaini, ininti imaimanitaiti, antasha-niinta-waiti, anthonka-kowaityaa akithaatari, ankowiinkata-kowaiti, yapatha-kiro-ryiitai. </v>
<v b="ROM" c="8" v="36">Ari okanta osankinata-kotaka, ikantaitaki: Asi owiro iwamaakaan-taitina nawintaajami awiroka. Ikimita-kaanta-kinari iwamaitziri ipiraitari. </v>
<v b="ROM" c="8" v="37">Okantawitaka añaayitiro iroka-payi, aritaki amatayitakiro aitsinampairi, tima itakotai Pawa, aritaki imatakaakairo aitsinampairi. </v>
<v b="ROM" c="8" v="38">Iroka nawintaakari naaka: Onkanta-witakyaa añaawityaaro iroka-payi: kaamanitaantsi, añaantarintsi, Maninkari-payi, pinkathari-payi, awishi-motairi iroñaaka, awishi-motainiri apaata, tzimatsiri isintsinka, </v>
<v b="ROM" c="8" v="39">jinoki-sato, osaawi-sato, opaita-rika iwitsikai-tziri. Iro kan-tzimaitacha, tikatsira aparoni iroka-payi kantakai-yaarini Pawa iwashaantan-tairi intakoyitai, okantakaan-tziro yantzimo-yitakairi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="ROM" c="9" v="1">Iyotziro Saipatzii-totaari iroopirori onatzii nonkantimiri. Tima iriitaki Tasorinkantsi pinkathari-winta-siritanari, iriitaki oyota-kayinari, ti nonthaiyaa nonkantimiro iroka: </v>
<v b="ROM" c="9" v="2">Oshiki nowasirita-kotakari noshininka-payi Judá-iti kaari kimisanta-tsini, oshiki okatsitzimo-siritakina. </v>
<v b="ROM" c="9" v="3">Oshiki noninta-witaka yawisako-siritai noshininka-payi, noninta-witaka nosiniwinta-jyaari yawisakotan-tajyaari. Aritaki onkantakimi iwashanta-jinami Saipatzii-totaari, aririka noyotimi irootaki yawisako-siritan-tajyaari noshininka-payi, </v>
<v b="ROM" c="9" v="4">ikaratzi icharinitakari Israel. Tima iriitaki itomiwitakari Pawa yokaiti, iñaakayi-witakari iwaniinkaro. Tzimatsi ikanta-wakaari yaripirotanta-wakai-yaari, isankina-witakaniri Ikantakaantsiri, yanintaa-waiwitaka ipinkathatziri, tzimawitaka ikasiya-kaakiriri. </v>
<v b="ROM" c="9" v="5">Irimirinka ishininka-payi awaisatzitini. Irijatzi ishininka-mirinka Saipatzii-totaari, Pawatatsiri anairiri maaroni, irasi iwaitiro intharowintai-tyaari. ¡Omapirowí! </v>
<v b="ROM" c="9" v="6">Okantawitaka ti inkimisantaitiri, ¿kamiithama ankanti airo omonkarata ikasiya-kaantziri Pawa? ¡Tira! Tima inkarati ipaitai-tziri iroñaaka “Israel-iiti,” pasini-satzi inatyii, kaari icharini-piro Israel. </v>
<v b="ROM" c="9" v="7">Ari okanta awishi-mota-kiriri Abraham. Tima tzimaki apiti itomi, iro kantacha aparoni ikimita-kaantaka kaarimi ishininka. Iriitaki ikinkithata-koitziri aka, ikantaitaki: Iriitaki Isaac iwaiyani-pirori. </v>
<v b="ROM" c="9" v="8">Arira ikimi-tzitakari Pawa ti inkimita-kaantairi iriimi itomi-pirori ikaratzi iwaiyan-takaan-takiri awaisatzitini Abraham, apatziro itomita-kaitaari ikaratzi ikasiya-kaita-kiriri incharini-yitajyaari. </v>
<v b="ROM" c="9" v="9">Iroka okaratzi ikasiya-kaakiriri, ikantakiri: Pasiniki osarintsi onkimita-jyaaro iroñaaka, aririka nompiyaki, noñaapajiro Sara tzimaki otomi. </v>
<v b="ROM" c="9" v="10">Ari okanta awishi-mota-kirori Rebeca, itsipaa-nita-kaantakarori awaisatzitini Isaac. </v>
<v b="ROM" c="9" v="11">Tikira intzimanaki otomi-payi, tikira yantayitiro kamiithari aajatzi kaari-pirori, aritaki tzimaki inintakiri Pawa yantiri. Ari omonkaratari onkarati yantiri. Tira iri nintasi-waita-chani yantiro, tima Pawa kantakaarori yantayitan-tarori opaita-rika, ikaima-siri-yitajiri. </v>
<v b="ROM" c="9" v="12">Iroka ikantzi-taita-karori Rebeca: Iriitaki ompiratan-tachaniri iyaapitsi, impiratyaari itarori itzimi. </v>
<v b="ROM" c="9" v="13">Iroka pasini isankinai-takiri, ikantzi Pawa: Noyosiitakiri Jacob, iriima Esaú nomanintakiri irirori. </v>
<v b="ROM" c="9" v="14">¿Irooma ankantan-tyaari: “Akimakiro ikantakiri Pawa, ti intampatzika-siriti irirori?” Airo piñaawaitziro iroka, pinkamanta-kotirimi. </v>
<v b="ROM" c="9" v="15">Tima pairani iñaawaitaki Pawa, ikantziri Moisés: Itzimi-rika nonintziri nonisironkatyaari, aritaki nonisironkata-kyaari. Itzimi-rika nonintziri nonkawinthayiri, aritaki nonkawinthaakiri. </v>
<v b="ROM" c="9" v="16">Ñaakiro, kaari atziri-payi ninta-sityaaroni yantayitiro opaita-rika, iriitaki Pawa kantakaarori yantantarori opaiyita-rika ikaratzi ikaminthaa-yitairi irirori. </v>
<v b="ROM" c="9" v="17">Ari ikantai-takiriri aajatzi Faraón, iroka isankinata-koitakiri, ikantaitzi: Irootaki nopinkatha-ritakaan-takamiri iyotantai-tyaanari otzimi-motana naaka nosintsinka, ari onkantyaa inkinkithata-koitan-tajyaanari naaka maaroni kipatsiki. </v>
<v b="ROM" c="9" v="18">Ari ikantari Pawa, ikawinthaa-yitziri ikaratzi inintziri irirori. Irijatzi kantakaarori ikiso-siri-yitantari ikaratzi inintziri irirori. </v>
<v b="ROM" c="9" v="19">Kimitaka ari pinkantajina: ¿Paitama iwasankitaan-tariri Pawa ikaaripirota-kaayitziri, airoma okantzi iwasiñaajiro inintakiri Pawa yantiri? </v>
<v b="ROM" c="9" v="20">Iro kantacha nonkantimi naaka: Tikatsi piyomatsiti patziritzika awiroka pinkantan-tyaari. Ti pimpinkathatiri Pawa. Thami ankinkithasirita-kotiri owitsika-yitzirori kowitzi. ¿Kantatsima oñaanatiri iyowitziti, onkantiri kowitzi-pakori: “Ti apantyaana piwitsikakina”? </v>
<v b="ROM" c="9" v="21">¿Airoma okamiithatzi iwitsiki waniinkata-chari, ipoñaa iwitsikaki pasini kaari apantyaaroni? Kamiithatatsi, iriitaki asitarori iyowitziti. </v>
<v b="ROM" c="9" v="22">Ari ikantakari irirori Pawa, iwitsika-yitakiri ikaratzi osiyakarori kowitzi. Tima tzimayitatsi atsipita-jyaaroni iyatsimanka, yatsipita-jyaaro isintsinka yapirotan-tajyaari. Iro kantacha Pawa, amawi ikantawinta-paintari yokapayi. </v>
<v b="ROM" c="9" v="23">Ari ikinakaakiro iyotakaan-tairori oshiki itako-pirotakai, imata-jaantakiro tsika okanta ikinkithasiritzi-takaro pairani, iyosiitai antsipata-jyaari irirori añaayitajiro iwaniinkaro. </v>
<v b="ROM" c="9" v="24">Arokayitaki iyosiiyitairi ikaima-siri-yitai. Ti apatziro aroka-payi Judá-iti, akarayitajiri pasini-satzi kaari ashininkata. </v>
<v b="ROM" c="9" v="25">Irootaki ikinkithata-kaakiriri Pawa pairani Kamantan-tzinkari Oseas, ikantaki: Ikaratzi kaari noshininkawita, nonkimita-kaantajiri, “Noshininka.” Ikaratzi kaari notakoyiwita pairani, nonkimita-kaantajiri, “Notakotani.” </v>
<v b="ROM" c="9" v="26">Irooma anta tsika ikanta-witaka, “Ti pishininkatyaana awiroka-payi,” Aritaki inkantaitaji, “Itomi-payi pinatzii Pawa, Añaanita-tsiri.” </v>
<v b="ROM" c="9" v="27">Iroka ikantzi-takari Kamantan-tzinkari Isaías, ikinkithata-kotakiri inkarati incharini-yitajyaari Israel, ikantzi: Onkanta-witakyaa oshiki inkarati incharinityaari, inkimiwaityaaro oshikitzi impaniki nijaa-thapyaaki, Kapichiini awisakotaa-tsini. </v>
<v b="ROM" c="9" v="28">Tima imapokajiri Pinkathari maaroni kipatsi-satzi, tampatzika inkantyaa iwasankitaa-kaantajiri. </v>
<v b="ROM" c="9" v="29">Ikantaki aajatzi Isaías: Ikamintha Pawa Sintsi-pirori iwawisaa-kotaji kapichiini ashininka. Airo iwawisaa-kotzimi, aritaki añaayitairomi okaratzi iñaakiri pairani Paamaarini-satzi, aajatzi Katsimaarini-satzi </v>
<v b="ROM" c="9" v="30">Irooma ankantan-tyaari: “Ti yamina-mina-wityaaro pasini-satzi intampatzika-siritai, iro kantacha itampatzika-siritairi Pawa yawintaa-matsitaari irirori-payi. </v>
<v b="ROM" c="9" v="31">Iro kantacha naaka-payi Israel-iiti, ti imatiro noitsinampairo noñaayitiro yaakamiithatakina Pawa, okantawitaka nosintsiwinta-witakaro Ikantakaantsiri.” </v>
<v b="ROM" c="9" v="32">¿Paitama kaari imatantaro yitsinampairi? Iro kaari imatantaro yitsinampairi isirita-kotaro yakowinta-waitakari irirori. Ti isirita-kotyaaro inintakairiri Pawa yawintaa-siritari. Osiyawaitakaro yantziwa-waityaaromi mapi. </v>
<v b="ROM" c="9" v="33">Irootaki isankinata-koitakiri pairani, ikantaitzi: Nowakiro ikowa-piroitani mapi Kisakowintoniki. Owaryaantzi iroka mapi aririka yantziwai-tyaaro. Inkarati awintaa-sirita-jyaarini kimitakarori mapi, airo yaminaa-siwaitaja apaata. </v>
<v b="ROM" c="10" v="1">Iyikiiti, nonintziri naaka yawisako-siri-yitai noshininka-payi Israel-iiti. Irootaki namanantariri Pawa. </v>
<v b="ROM" c="10" v="2">Noyotzi naaka itharowinta-siwaitari Pawa yokapayi, yantasi-waitaro ti inkimatha-piro-tzimaityaaro. </v>
<v b="ROM" c="10" v="3">Ti iyojiiti inintatziira Pawa intampatzika-sirita-kairi, ti inkimisanti, apatziro ininta-sita intampatzika-siritan-tyaaro yakowinta-waita-sitari apaniroini. </v>
<v b="ROM" c="10" v="4">Tima ithotyaakiro Saipatzii-totaari okanta-kota Ikantakaan-taitsiri, iriitaki tampatzika-sirita-kaajiriri ikaratzi awintaa-sirita-naariri. </v>
<v b="ROM" c="10" v="5">Iroka isankinari Moisés okanta-kota Ikantakaan-taitsiri intampatzika-siritan-taityaarimi, ikantaki: Inkarati monkarataironi, iriitaki añaasiritaa-tsini. </v>
<v b="ROM" c="10" v="6">Iro kantacha onasita, ti osiyaaro iroka akantakiri aririka awintaa-jyaari Pawa aritaki itampatzika-siritajai. ¿Kantatsima akowinta-waita-sita-chari ijati inkitiki isintsiwintiri Saipatzii-totaari iwawisaako-siritantai? </v>
<v b="ROM" c="10" v="7">¿Kantatsima ijati aajatzi sarinka-winiki iwiriintairi Saipatzii-totaari ikamawita-painta? </v>
<v b="ROM" c="10" v="8">Iroka ikantaitaki: Aritaki pinkimairo ñaantsi, aritaki pinkima-thatajiro aajatzi. Kanta-kota-chari aka “ñaantsi,” irootaki nokinkithata-piinta-kiriri awintaa-siritantsi. Iroka okanta: </v>
<v b="ROM" c="10" v="9">Aririka piñaawaitaji pinkanti, “Nowinkathariti inatzii Jesús,” aririka pawintaa-sirita-jyaari Pawa iriitaki owiriintajiri ikamawitaka, aritaki pawisako-siritai. </v>
<v b="ROM" c="10" v="10">Tima pawintaa-siritaari irirori, irootaki itampatzika-siritan-taamiri. Ari okantzita, aririka piñaawai-yitairo, irootaki iwawisaako-siri-yitan-taamiri. </v>
<v b="ROM" c="10" v="11">Ari ikantaitaki Sankinaritsi-piroriki: Inkarati awintaa-sirita-jyaarini irirori, airo yaminaa-siwaitaja. </v>
<v b="ROM" c="10" v="12">Onkanta-wityaa aroka-rika Judá-iti, kaari ishininkaiti, iriira Saipatzii-totaari Awinkathariti maaroni. Tzimatsi-rika amanairini, aritaki inisironka-pirotakiri. </v>
<v b="ROM" c="10" v="13">Tima iroka ikantaitaki: Intzimi-rika amanairini Pinkathari yawintaa-jyaari, aritaki yawisakotaji. </v>
<v b="ROM" c="10" v="14">¿Kantatsima yamanaitiri Pawa tirika yawintaa-siritai-tyaari? ¿Kantatsima yawintaa-siritai-tyaari Pawa, tirika inkima-kotaitiri? ¿Kantatsima inkima-kotaitiri, tirika intzimi kinkithata-kaanta-tsini? </v>
<v b="ROM" c="10" v="15">¿Kantatsima inkinkithata-kotaitiri, tirika intzimi tyaankaari-payi? Irootaki isankinai-tanta-karori, kantatsiri: ¡Oshiki inkamiitha-kitziti amakironi Kamiithari Ñaantsi isaikan-taitari kamiitha! </v>
<v b="ROM" c="10" v="16">Iro kantacha, tira maaroni inkimisantaitiro Kamiithari Ñaantsi. Irootaki ikantan-takari Kamantan-tzinkarini Isaías: Pinkatharí, ¿Itzimima kimisantironi añaani? </v>
<v b="ROM" c="10" v="17">Okowa-pirotatya yitaita-wakyaaro inkimai-tawakiro iñaani Pawa yawintaa-siritan-taityaari. </v>
<v b="ROM" c="10" v="18">Nokantzi naaka, “¿Aritakima ikimaitakiro?” Aritaki, tima iroka isankinai-takiri ikantaitzi: Ikinkithai-takiro nampitsiki-payi, Ikimaitakiro tsika-rika-payi isaikaitzi aka kipatsiki. </v>
<v b="ROM" c="10" v="19">Napiitiro nonkanti, “Ikaratzi icharini-yitaari Israel, ¿Ikimatha-pirota-kiroma?” Iriitaki Moisés oiñaaronta-kirori isankinari, ikantaki: Ari nonkanta-kaakyaaro pisamawaityaari pasini-satzi atziri kaari shininkata-wakaa-chani. Oshiki pinkisa-siri-waitiri ikaratzi pipaiyitziri “masontzi-siriri.” </v>
<v b="ROM" c="10" v="20">Iroka pasini ikantakiri Kamantan-tzinkarini Isaías: Iñaayitaana kaari othotyaakota-jinani. Noñaaka-yitaari kaari amina-minatinani. </v>
<v b="ROM" c="10" v="21">Iro kantacha iroka ikinkithata-kotakiri Isaías ikanta-kota Israel-iiti, ikantaki: Nowaanka-wakota-siwita-piintakari, titzimaita inkimisanta-jiitina, piyathari inajiitaki. </v>
<v b="ROM" c="11" v="1">¿Nokanta-tziima imanintziri Pawa yoka Israel-iiti yasiyitari? ¡Tira ari nonkanti! Tima naakatzitaka ikaratziri Israel-iiti, icharini Abraham nonatzii, icharini nonatzii aajatzi Benjamín-iiti. </v>
<v b="ROM" c="11" v="2">Ti imanintina Pawa, iriitaki oyosiita-kinari. Pinkinkithasiritiro Sankinarintsi-pirori, tsika ikinkithata-koitziri Elías yamanako-wintziri ishininka-payi, ikantaki: </v>
<v b="ROM" c="11" v="3">Pinkatharí, iwamaitakiri Kamantan-tzinkari-payi, Iporokai-takiro pomipirini-mintotsi. Aparoni nokanta-kaaro nañai, inintai-tatzii iwamaitina aajatzi naaka. </v>
<v b="ROM" c="11" v="4">Ari yakanakiri Pawa ikantziri: Tira aparoni awiroka yotapain-chani. Naamaako-winta-taikari pasini ikaratzi 7000 atziri kaari tyiirowa-chani impinkathatiri pawaniro Inkaniwiri. </v>
<v b="ROM" c="11" v="5">Ari okantari, tzimatsi kapichiini noshininka iyosiitakiri Pawa inisironkata-jyaari. </v>
<v b="ROM" c="11" v="6">Ti iro kantakaan-tironi isintsiwinta-waitani inisironkatan-taariri Pawa, inisironkata-sitaari Pawa. Ari okanta-kotari nisironkataantsi. </v>
<v b="ROM" c="11" v="7">Ari okantari, ti imatiro yitsinampairi maaroni Israel-iiti okaratzi inintawi-jiitari. Iro kantacha tzimatsi Israel-iiti matakirori itsinampairi, ari ikantakari iyosiiyitakiri Pawa. Iriima pasini-payi ikiso-siritaki. </v>
<v b="ROM" c="11" v="8">Irootaki isankinai-tantakari, ikantaitzi: Pawa kantakaaro ijimpa-siritan-taitari. Tzimawitacha irooki titzimaita iñaanti. Tzimawitacha iyimpita titzimaita inkimi. Irojatzi ikanta-tzimaitaro iroñaaka. </v>
<v b="ROM" c="11" v="9">Iroka isankinata-kotakiri aajatzi pinkatharini David, ikantaki: ¡Onkamintha yaitiri tsika oritai-takiri! ¡Onkamintha yantziwatyaa! ¡Onkamintha iwasankitaitiri! </v>
<v b="ROM" c="11" v="10">¡Onkamintha imawityaakita-taiti! ¡Onkamintha intsika-mitziyiti! </v>
<v b="ROM" c="11" v="11">Tima ikantaitaki “Onkamintha yantziwatyaa” noshininka-payi, ¿irooma siyakaa-winta-chari yapirotaitiri? ¡Kaari! Irootaki siyakaa-winta-chari ikinakaa-siyita-paintari, iwawisaako-winthatairi Pawa pasini-satzi atziri, irootaki imatanta-taita-karori Pawa iñaantyaariri noshininka-payi, irootaki inkowanta-pirota-jyaari yawisako-yitaji irirori. </v>
<v b="ROM" c="11" v="12">Tima inkinasi-waiyi-taka irirori, irootaki inisironkai-tantaariri pasini-satzi atziri nampitarori maaroni kipatsi. Irootaki kamiitha-piro-taita-tsini aririka yapiitaitiro inisironkai-tairi noshininka-payi apaata. </v>
<v b="ROM" c="11" v="13">Iroñaaka nonkantimi awirokaiti kaari noshininkata. Naakataki iyosiitaitaki nontyaantaa-riti nonkinkithata-kaayitajimi pikaratzi ti noshininkatyaami. Siritha nokanta-winta-piinta-nakaro nantawairi. </v>
<v b="ROM" c="11" v="14">Irootaki namina-mina-taitziri isama-niintaaina noshininka-payi, ari yawisako-siritairi irirori-payi. </v>
<v b="ROM" c="11" v="15">Tima ti imiraawintairi irirori Pawa, irootaki yaripirotan-taariri Pawa maaroni osaawi-satzi. Irooma apaata aririka yaripiro-siritairi Pawa noshininka-payi, onkimita-jyaaro impiriintaa-tyiimi ikamayi-witaka. </v>
<v b="ROM" c="11" v="16">Tzimatsi-rika amakiniriri Pawa tasirintsi yantan-taitani, yasitanaaro Pawa maaroni opatha iwitsikai-takiri yatantaitari. Tzimatsi-rika amakiniriri Pawa oparitha-payi inchato, arira okaratzi yasitaro maaroni osipayi aajatzi. </v>
<v b="ROM" c="11" v="17">Iroka osiyakaa-wintari incha-paritha, iriiyitaki nowaisatziti-payi itayita-karori pairani. Siyakaa-winta-chari otiwa, iriiyitaki noshininka-payi Judá-iti tzimayitaa-tsiri iroñaaka. Kimiwaitaka inchikai-takiromi otiwa, oshooka-tiwatan-tajyaari pasini intsirikai-takiri, kamiitha onkantyaa oshooki okantakaaro oparitha. Ikaratzi osiyakaa-wintziri otiwa itzirikai-takiri, iriiyitaki atziri-payi kaari noshininkata. </v>
<v b="ROM" c="11" v="18">Irootaki airo okantanta pinkantakapirowasitanta. Pinkinkithasirityaa, tima awiroka-matsitaki otiwa inchato, awirokataki añaakaa-yitzi oparitha. </v>
<v b="ROM" c="11" v="19">Kimitaka aritaki pakakimi awiroka-payi, pinkanta-jiiti: “Ichikai-takiro otiwa noshooka-tiwatan-taari naaka.” </v>
<v b="ROM" c="11" v="20">Ari okantawitari, iro kantachari pinkinkithasiritiro kimiwaitaka noshininka-payi Judá-iti inchika-tiwai-tajirimi okantakaaro ti inkimisanti. Irooma awirokaiti kaari noshininkata, awiroka impoyiitariri okantakaan-tziro pawintaa-siritaja. Ti onkamiithati pinkantakapiro-waityaa, pimpinkathatiri Pawa. </v>
<v b="ROM" c="11" v="21">Iriitaki Pawa chikakirori itayitarori otiwa, paamawintyaa imatajimi = kari aajatzi awirokaiti. </v>
<v b="ROM" c="11" v="22">Ari piñiirori oshiki ikatsimatzi Pawa, iro kantacha nisironkataniri inatzii aajatzi. Ikaratzi antziwa-siritain-chari iñaakiro ikatsimatzi Pawa. Irooma awirokaiti, asi owiro piñaa-piintiro inisironka-yityaami aikiro poisokirota-tyiiri Pawa. Irooma airorika poisokirotari, aritaki inkimita-kaantaimi otiwa ichikai-takiri. </v>
<v b="ROM" c="11" v="23">Ikaratzi ichika-tiwai-takiri pairani, aritaki intsirikai-tairi, aririka iwashaantajiro ithainka-waitziri Pawa. Tima Pawa kantatsi imatiro. </v>
<v b="ROM" c="11" v="24">Awiroka kimitakarori otiwa pankirintsi-niro intzirikai-takiri pankirintsi-piroriki. Oshiki okamiitha-pirotaki iroorika intsirikaitaji otiwa-pirori oponkitzi-piroki. </v>
<v b="ROM" c="11" v="25">Iyikiiti, nonintzi piyotiro kaari ikimathataitzi pairani onkarati yantiri Pawa. Airo pikinkithasiri-waita-sita aritaki piyotakiro maaroni. Añaayitakiro iroñaaka yokaiti noshininka Israel-iiti, tzimatsi kisosirita-kaayita-kiriri. Iro kantacha, onapaintatzii irojatzi imonkaratan-takyaari inkarati awisako-siritaa-tsini kaari noshininkata. </v>
<v b="ROM" c="11" v="26">Ari omatajyaa apaata, yawisako-siri-yitaji aajatzi Israel-iiti. Irootaki isankinata-koitakiri pairani, ikantaitzi: Ari impoñii-yaari Kisakowintoniki ookakaa-wintaniri, Iriitaki kantakantironi iwashaantan-tyaarori icharini-payi Jacob ithainka-tasorintsi-waitzi. </v>
<v b="ROM" c="11" v="27">Tima irootaki nokasiya-kaakiriri, Naakataki apirotaironi iyaari-pironka. </v>
<v b="ROM" c="11" v="28">Tima yokaiti noshininka Judá-iti kaari miraawintironi Kamiithari Ñaantsi, ikimita-kaantari Pawa iisaniintani, ari okanta inisironkatan-taamiri Pawa awirokaiti. Iro kantacha Pawa iyosiitzi-takari noshininka-payi, aikiro ijatatzii intakoi-tyaari, irootaki iñaantyaarori ikasiya-kaakiriri itayita-nakarori nowaisatzitini. </v>
<v b="ROM" c="11" v="29">Aririka inkaima-siritanti Pawa, inisironka-yitantzi. Airo iwashaantajiro. </v>
<v b="ROM" c="11" v="30">Pipiyathatzi-takari pairani awiroka-payi Pawa. Ipoñaa ipiyathatanaka noshininka-payi, irootaki opoñaan-takari inisironka-yitaimi awirokaiti. </v>
<v b="ROM" c="11" v="31">Tima yokaiti ikaratzi piyatha-waiwita-chari iroñaaka, aritaki iñaayitairo apaata inisironkai-tairi ikimitai-tzimi awiroka-payi iroñaaka. </v>
<v b="ROM" c="11" v="32">Ari okanta, ikantakaakaro Pawa maaroni apiyatha-waiyitaka, ari iñaakan-takirori oshiki inisironka-yitai maaroni aroka-payi. </v>
<v b="ROM" c="11" v="33">Tima okiryaantzi nokanta-wintaari Pawa iyotani-pirotaka, ikimathatziro maaroni. Tikatsi yotironi yantayitiri, tsika-rika inkantairo. </v>
<v b="ROM" c="11" v="34">Iroka isankinata-koitakiri, ikantaitaki: ¿Tzimatsima yotzirori ikinkithasiritari Pinkathari? ¿Tzimatsima impaityaa matironi iyomitaa-iri? </v>
<v b="ROM" c="11" v="35">¿Tzimatsima mapokakirini impanakiri irirori, iriitaiki itakarori ipayitan-tataiki? </v>
<v b="ROM" c="11" v="36">Iriitaki Pawa kantakaa-karori otzimayitantari opaiyitarika, iriitaki poñaakaan-tayitarori, iriitaki asitarori. Irasi iwiro impinka-thaitajiri. ¡Omapirowí! </v>
<v b="ROM" c="12" v="1">Iyikiiti, tima inisironkataami Pawa, nonintzi pinkimita-kaantairo piwatha iroomi patsipita-kaani pasitakai-yaariri Pawa, kitisiri pinkantyaa pañaayitaji awirokaiti, irootaki onimotziriri Pawa. Ari okantataita inintziri Pawa apinkathatajiri. </v>
<v b="ROM" c="12" v="2">Airo pisiyako-waita-sitari osaawi-satziiti. Pisinitajiri Pawa iwakira-sirita-kaimi. Irootaki piyotan-tajyaarori inintakayimiri, kamiithatzi-motziriri, onimotziriri, tikatsi kowitzii-motyaarini. </v>
<v b="ROM" c="12" v="3">Iriitaki Pawa nisironkataanari naaka, irootaki noyomitaa-yitan-taamiri, nokanta-yitajimi: Airo pikimita-kaanta-siwaita iriipirori. Pinkinkithasirita-kotyaa kamiitha. Irootaki pimatan-tyaarori ininta-kayimiri Pawa aikiro pijatana-kitzii pawintaa-nakyaari. </v>
<v b="ROM" c="12" v="4">Pinkinkithasirita-kotiro tsika akantayita awathaki. Tima tsika akanta-wathayita arokaiti, irootaki antakaa-yitairori opaiyita-rika. </v>
<v b="ROM" c="12" v="5">Arokayitaki isiyakaa-wintaitzi awintaa-siritaari Saipatzii-totaari. Akimiwaitaja arokami iwatha Saipatzii-totaari. Okantawitaka anasiyita aparoni-payi, iro kantacha aparoni akantaja, kimiwaitaka awichaa-wakaa-tyiiyaami. </v>
<v b="ROM" c="12" v="6">Maaroni arokaiti itasonka-winta-yitakai amonkaratan-tyaarori antayitairi. Tzimatsi-rika aparoni kamantan-tzinkari, yantayitiro inintakairiri Pawa, aikiro yawintaa-nakityii-yaari. </v>
<v b="ROM" c="12" v="7">Tzimatsi-rika amitakotan-tatsiri, imonkaratiro irirori. Tzimatsi-rika yomitaan-tatsiri, imonkaratiro irirori. </v>
<v b="ROM" c="12" v="8">Tzimatsi-rika pinthata-kaanta-chari, imonkaratiro irirori. Tzimatsi-rika opasitan-tachari, ipanta-pirotai oshiki. Tzimatsi-rika jiwatakaan-tatsiri, isiritha-wintyaaro yantawairi. Tzimatsi-rika nisironkataniri, kimosiri inkantyaa imonkara-yitairo. </v>
<v b="ROM" c="12" v="9">Ontzimatyii pitakotan-tajyaa kamiitha, airo pamamina-waita. Pikisanintiro piwairo kaari-pirori, irooma kamiithari oisokiro piwanajiro. </v>
<v b="ROM" c="12" v="10">Pakowintyaaro pintako-yitantyaa, pinkimita-kaantiro pintakotyaarimi pirintzi okaakiini. Pimpinkathatiri pasini-payi. </v>
<v b="ROM" c="12" v="11">Siritha pinkanta-yityaa, airo pipirawaita pantawaitainiri Awinkathariti. </v>
<v b="ROM" c="12" v="12">Kimosiri pinkantyaa piyaa-kotairi Saipatzii-totaari. Amawi pinkanta-yityaa aririka piñaayitiro pomirintsitzi-motyaamini. Pamana-piintaji. </v>
<v b="ROM" c="12" v="13">Pimpasita-jyaari kimisantzin-kariiti ikaratzi kowityii-mowaitariri. Pimaanta-piinta-yitaji piwankoki. </v>
<v b="ROM" c="12" v="14">Pamana-kotajiri ikaratzi owatsinaa-waitzimiri, irootaki inisironkai-tantyaariri irirori. Airo pimishakowinta-waitziri. </v>
<v b="ROM" c="12" v="15">Pintsipatyaari pinkimo-siriti ikaratzi kimosiri-waita-tsiri. Pintsipatyaari piraawaityaa ikaratzi iraawaita-chari. </v>
<v b="ROM" c="12" v="16">Aapatyaa pinkanta-wakai-yitajyaa. Airo pimanintan-tawaitzi, pintsipa-yityaari kowityaa-waita-tsiri. Airo pikimita-kaanta-siwaita yotaniri pinatzii. </v>
<v b="ROM" c="12" v="17">Tzimatsi-rika owaaripirowaitimini, airo pipiyatari. Piñaakantiro tampatzika pikantzi-motari awiroka atziri-payi. </v>
<v b="ROM" c="12" v="18">Piriipiro-wintairo pisaikan-tajyaari kamiithaini maaroni. </v>
<v b="ROM" c="12" v="19">Notakotaní, airo pikisako-winta-waita awiroka, apatziro iyotziro Pawa, iriitaki kisakowintyaamini. Tima iroka isankinai-takiri pairani, ikantaitaki: Ikantzi Awinkathariti: Naakataki wasankitaan-tatsini, Naakataki kisakowintan-tachani. </v>
<v b="ROM" c="12" v="20">Aririka intasha-niinti pikisaniintani, pimpiri iyaari. Aririka imiriwaiti, pimpiri yiriri. Aririka pimayita-najiro, oshiki impasiki-waiti yoka iñaakiro-rika pantakiri. </v>
<v b="ROM" c="12" v="21">Paamawintajyaa otsinampaimi = kari kaari-piron-tantsi. Iro kamiithatatsi panta-piintairo kamiithari pimatantyaarori pitsinampairi kaari-pirori. </v>
<v b="ROM" c="13" v="1">Ontzimatyii pinkimisantajiri awirokaiti pinkathari-wintzimiri pinampiki. Ti ipinkathari-waita-sityaa irirori, Pawa kantakaarori ipinkatha-ritantari. </v>
<v b="ROM" c="13" v="2">Tzimatsi-rika nintatsini imaimanitiri pinkatha-yitatsiri, okimiwaitakaro iriimi Pawa imaimanitaki, irootaki iwasankitaan-taityaariri. </v>
<v b="ROM" c="13" v="3">Ikaratzi antayitzirori kamiithari, airo itharowan-tawaitari pinkatharintsi. Iriima antayitzirori kaari-pirori, itharowantari irirori. Ari okanta, pantziro-rika awiroka kamiithari, airo pitharowan-tawaitari pinkatharintsi, iriitaki tharowinta-jyaamini. </v>
<v b="ROM" c="13" v="4">Tima iriitaki Pawa pinkatha-ritakairiri yokapayi yaamaako-wintan-tyaamiri. Aririka pantiro kaari-pirori, pintharowan-tyaari pinkathari, tima ti ontzimi-mota-sityaari irirori iwisa-minto. Tima iriitaki Pawa pinkatha-ritakairiri yokaiti, irijatzi Pawa owasankitaa-kaantziriri ikaratzi antzirori kaari-pirori. </v>
<v b="ROM" c="13" v="5">Ontzimatyii pimpinkathatairi pinkathari-payi. Ti apatziro pintharowan-tyaari imasirinka. Irootaki tampatzikata-tsiri pimayitairo. </v>
<v b="ROM" c="13" v="6">Tima irootaki pimpinatan-tajyaariri sintziwintzimiri jiwawintzimiri pinampiki, irootaki yañaantaari irirori, tima imonkarata-tyiiro inintziri Pawa. </v>
<v b="ROM" c="13" v="7">Pimpina-yitairi maaroni pinkathari-pirori, aajatzi ikaratzi aamaako-wintan-tachari nampitsi. Ontzimatyii pinkimisantiri, pinkatha piwiri. </v>
<v b="ROM" c="13" v="8">Airo piriiwi-waitantzi, pintakota-wakai-yitajyaa. Pinkimita-kaantajiro iroka itakonkantsi okaratzi piñaa-sintsitari, irootaki piñaa-sintsitami pimpina-wintyaa piriiwitaki. Tima inkarati itakotan-tachari, imonkarata-tziiro Ikantakaan-taitani. </v>
<v b="ROM" c="13" v="9">Iroka isankinai-takiri Ikantakaan-taitani, ikantaitzi: Airo pimayimpitzi. Airo piwamaantzi. Airo pikositzi. Airo pithaiya-kotanta. Airo ayimawaitzimi piniwitantyaa. Tzimatsi oshiki pasini ikantakaan-taitani. Iro kantacha iroka iroopirota-jaanta-tsiri ikantakaan-taitani, ikantaitzi: Pintakota-jyaari pishininka pinkimita-kaantiri pitakota awiroka. </v>
<v b="ROM" c="13" v="10">Opoñaantari iroopirota-jaantzi iroka Ikantakaan-taitani, irootaki apatotzirori maaroni ikantakaan-taitakiri. Tima inkarati itakota-naariri ishininka, ti iyaaripiro-waitiri. </v>
<v b="ROM" c="13" v="11">Ontzimatyii anta-piintairo iroka, irootaintsi awisako-siri-yitai. Tima okimiwaitakaro iroñaaka amaatyiimi, iro kantacha ontzimatyii asaakiyitaji. </v>
<v b="ROM" c="13" v="12">Irootaintsi onthonkajyaa tsitinikiri, irootaintsi onkitainkataji. Irootaki awashaantan-tyaarori antayitziro kaari-pirori, okaratzi yanta-piintai-tziri tsitiniriki. Irootaki kamiithata-tsiri ankimita-kaantajiro ankithaata-tyiiyaaromi ankisako-wintan-tyaari, </v>
<v b="ROM" c="13" v="13">antanta-jyaarori kamiithari okaratzi yanta-piintai-tziri okitainkatzi. Ari onkantyaa airo aniyawai-nitanta, airo asinkiwaitanta, airo amayimpi-waitanta, airo antanta-yitaro karipiro-yitatsiri, airo amaimani-waita-wakaanta, airo asama-wakaan-tawaita. </v>
<v b="ROM" c="13" v="14">pisiya-kota-jyaari Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, pinkimita-kaantiro iriimi pinkithaata-kotajyaa. Airo pantasi-waitaro okaratzi piniwita-siwaitari awiroka. </v>
<v b="ROM" c="14" v="1">Paakamiitha-yitairi sipita-siriri. Airo pamamina-waitaro isipita-siritzi piñaana-winthatan-tyaariri. </v>
<v b="ROM" c="14" v="2">Thami asiyaka-wintiro iroka: tzimatsi kimisantzinkari kinkithasirita-chari kamiithatatsi iwaityaaro opaiyita-rika-payi. Iro kantacha tzimatsi pasini sipita-siriri, apatziro iwayitaro pankirintsi. </v>
<v b="ROM" c="14" v="3">Yoka kimisantzinkari owayitarori opaiyita-rika, airo imaninta-waitziri pasini kaari owayityaaroni. Ari inkimi-tzityaari kaari owayityaaroni airo imanintziri pasini owayitarori, tima Pawa ti imanintiri irirori. </v>
<v b="ROM" c="14" v="4">¿Kantatsima inkisathataitiri opirata-nintsi? Airo, tima iriitaki kisathatirini opiratariri, irijatzi kimosiriwintirini. Ari okantari, tima Pawa iriitaki onampiyitariri maaroni owayitarori opaiyita-rika, irijatzi kimosiriwintirini. </v>
<v b="ROM" c="14" v="5">Iroka pasini osiyakaa-wintirori: Tzimatsi kimisantzinkari omairintan-tarori kitaitiri. Tzimatsi pasini kaari ompasinitzi-motiri kitaitiri. Ontzimatyii inkinkithasirita-koyitajyaa maaroni, ti onkamiithati intzika-tzika-yitiri pasini opaita-rika ikinkithasiritari. </v>
<v b="ROM" c="14" v="6">Ikaratzi pinkathatzirori kitaitiri, iriita-jaantaki Awinkathariti ipinkathatzi. Ari okimitzitari aajatzi, ikaratzi owayitarori maaroni opaiyita-rika, iriitaki Awinkathariti ipinkathatzi iwayitan-tarori, tima impaasoonkita-piinta-tziiri. Ari ikantari ikaratzi pinkayitzirori owaritintsi, iriitaki Awinkathariti ipinkathatzi ipaasoonkita-piintziri. </v>
<v b="ROM" c="14" v="7">Ti añaawinthata-siwaityaa arokaiti, ti ankama-winthata-siwaityaa aajatzi. </v>
<v b="ROM" c="14" v="8">Ainiro añaayitzi, iriitaki Awinkathariti añiimoyitairi. Aririka ankamaki, iriitaki Awinkathariti akami-motzi. Ari okantari, iriitaki Awinkathariti asiyitairi ainiro añaayitzi, ari okimi-tzitari aririka ankamayitaki. </v>
<v b="ROM" c="14" v="9">Tima ikamaki Saipatzii-totaari, aajatzi yañaaji irojatzi yasitan-tairi ainiro añaayi-tzii, aajatzi aririka ankamayitaki. </v>
<v b="ROM" c="14" v="10">¿paitama pikisi-matan-tariri pishininka? ¿paitama pimanintan-tariri? Iriitaki Saipatzii-totaari amina-kotan-taironi apaata okaratzi yantaitakiri. </v>
<v b="ROM" c="14" v="11">Irootaki isankinata-koitakiri pairani, ikantaitzi: Iroka ikantakiri Awinkathariti: “Maaroni intyiiro-waitaji impinka-thaitajina. Omapiro.” Aritaki inkimosiriwinta-jiiri maaroni Pawa. </v>
<v b="ROM" c="14" v="12">Aripaiti ankinkithata-kota-jyaari maaroni anta Pawaki. </v>
<v b="ROM" c="14" v="13">Irootaki awashaantan-tyaarori akisi-mata-wakaiyita. Ontzimatyii ankanta-siriyiti: “Airo nokantzi-moniinta-kaari pasini kimisantzinkari, notzika-siritziri = kari.” </v>
<v b="ROM" c="14" v="14">Noyotzi naaka ti inthañaa-pithatan-tyaaro Pawa awayityaaro opaita-rika. Iro kantacha tzimatsi-rika kinkithasiri-waita-chani kamiithatatsi impinka-waitaiti, imatiro impinka-waiti irirori. </v>
<v b="ROM" c="14" v="15">Aririka piñaakyaari pasini kimisantzinkari piwayityaaro ipinkiri irirori, ti pintako-sirityaari. ¿Kamiithama pinkantzi-moniinta-kaiyaari pasini piwamatsitakaro owaritintsi? ¿Pininta-tziima pikaaripiro-siritairi? Irijatzi kimisantsiri, ikamawintairi Saipatzii-totaari. </v>
<v b="ROM" c="14" v="16">Ari okanta, ti onkamiithati piñaakantiri piwayitari pikinkithasiritari awiroka kamiithari inatzii, ari inkantaitimi: “Pantakiro awiroka kaari-pirori.” </v>
<v b="ROM" c="14" v="17">Aroka-payi akaratzi ipinkathari-wintajai Pawa, ti onkowa-pirota-jaantyaa okaratzi owayitari, okaratzi iraitsiri. Iro kowapirota-chari antampatzika-siri-yitaji, asaikayitaji kamiitha, ankimo-siri-yitaji, tima iriitaki kantakaarori Tasorinkantsi. </v>
<v b="ROM" c="14" v="18">Iroorika amayita-nairi aririka antawaitainiri Saipatzii-totaari, aritaki animota-kaajiri Pawa, ari inkantzi-tajyaari atziri-payi, yaakamiithatajai. </v>
<v b="ROM" c="14" v="19">Ari okanta, ontzimatyii panta-piintairo isaikan-taitari kamiitha, piwitsika-sirita-wakaan-tyaari. </v>
<v b="ROM" c="14" v="20">Aririka pamina-minati piwayityaaro opaita-rika, paamawintyaa paparatziro = kari imatakaa-kiriri Pawa pasini-payi kimisantzinkari. Ti onthañaa-ntsityaa awayitari. Iro kantacha tzimatsi-rika owayitarori opaita-rika iro inkantzi-moniinta-kaantyaariri pasini, yantakiro kaari-pirori yoka. </v>
<v b="ROM" c="14" v="21">Ti onkamiithati pinkantzi-moniinta-kaiyaari pasini pikimita-kaantajiri iyiki, okantakaaro piwayitari wathatsi, pirayitsiro kachori, pantayitziro opaiyita-rika. </v>
<v b="ROM" c="14" v="22">Tima okaratzi piyotako-siri-tairo awiroka, apatziro Pawa yotakota-jimironi. Tzimatsi-rika kaari sipita-siri-wintaironi, aritaki imatajiro inkimo-siri-yitai. </v>
<v b="ROM" c="14" v="23">Iro kantacha tzimatsi-rika sipita-siri-waita-tsini, aririka iwakyaaro opaiyita-rika, ari onkimitzi-mota-jyaari yantakiro kaari-pirori. Tima ti yantajiro okaratzi iyotako-siri-witari, kaari-piro onatzii iroka. </v>
<v b="ROM" c="15" v="1">Arokaiti kimisantzinkari aawyaa-siriri, ontzimatyii antsinampa-siritzi-motajiri sipita-siriri, ti apatziro antayitiro onimoyitairi aroka-payi. </v>
<v b="ROM" c="15" v="2">Ontzimatyii antayitajiro onimotairini ashininka, onkarati wintha-sirita-kaiyaarini yantayitajiro irirori kamiithari. </v>
<v b="ROM" c="15" v="3">Tima irootaki yantakiri Saipatzii-totaari, ti yamina-minatiro onimotairi irirori. Tima isankinaitaki pairani, ikantaitzi: Ikaratzi kawiyawaitzimiri awiroka, naaka ikawiyaki. </v>
<v b="ROM" c="15" v="4">Tima okaratzi sankinata-kotain-chari pairani kimitakarori iroka, isankinai-takiro iyomitaai-tantairori, isankinai-takiro ompoñaan-tyaari akowintyaaro. Tima iro Sankinarintsi-pirori oñaakajairori tzimatsira ayaakoniintani, irootaki akantapiro-siritan-taari. </v>
<v b="ROM" c="15" v="5">Iriita-jaantaki Pawa kantakaarori añaantarori atsinampa-siritzi, irijatzi kantaka-sirita-kaini. Oshiki nokowa-kota-piintakiri inkanta-kaiyaaro paakamiithata-wakaan-tyaari, pinkimita-kota-jyaari Saipatzii-totaari Jesús. </v>
<v b="ROM" c="15" v="6">Onkimiwaita-jyaaro pintsipata-wakai-yaami maaroni awirokaiti pimpanthaa-wintairi Pawa, asitariri Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="ROM" c="15" v="7">Tima oshiki yaakamiithatai Saipatzii-totaari, ari pinkimita-jyaari awirokaiti, paakamiitha-yitajiri pasini atziri, tima irootaki impinka-thaitan-tyaariri Pawa. </v>
<v b="ROM" c="15" v="8">Irootaki nokanta-piintakiri: Ityaankai-takiri Saipatzii-totaari yantawai-wintiri noshininka-payi Judá-iti. Irootaki imatanta-karori iñaantai-tyaaro omapirotatya okaratzi ikasiya-kaakiriri Pawa pairani awaisatzitini. </v>
<v b="ROM" c="15" v="9">Irojatzi yantzi-mota-kiriri ikaratzi kaari noshininkata, irootaki ipinkathatan-taariri irirori-payi, inisironkatairi Pawa. Iroka isankinai-takiri pairani, ikantaitzi: Nokantakapirowintaami isaikayitzi pasini-satzi atziri. Nopanthaa-wintajimi nawintaajami. </v>
<v b="ROM" c="15" v="10">Iroka ikantzi-taitakari aajatzi: ¡Pasini-satziití! Pinkantakapirotajyaana awiroka pintsipata-jyaari yasiyitaari Pawa. </v>
<v b="ROM" c="15" v="11">Ikantaitaki aajatzi: ¡Pasini-satziití! Pinkantapirowinta-jyaari Awinkathariti. ¡Maaroni atziri-payi pinkantakapirowinta-jyaari! </v>
<v b="ROM" c="15" v="12">Opoñaa ikantaki aajatzi Kamantan-tzinkarini Isaías: Ari intzimaki incharinin-tajyaari Isaí. Iriitaki pinkathari-wintairini pasini-satzi atziri-payi. Iriitaki iyaakoniintajiri kaari ashininkata. </v>
<v b="ROM" c="15" v="13">¡Iriitaki kimosiriwinta-kaimini Pawa, iriitaki saikakaa-yitimini kamiitha pikimisantajiri! Tima iriitaki kantakai-yaaroni ayaakoniintan-tyaariri. ¡Iriitaki Tasorinkantsi kantakai-yaamironi piyaako-pirotan-tajyaariri! </v>
<v b="ROM" c="15" v="14">Iyikiiti. Noyotzi naaka omapiro pinisironkayita-wakaa awirokaiti, oyotani-pirori pinayi-tziita, pimatajiro piyomitaa-wakai-yitaja. </v>
<v b="ROM" c="15" v="15">Iro kantacha nosintsi-thatzimiro nosankinatzimiro iroka airo pipyaakotantaro. Tima inkaminthaa-pirotajina Pawa, </v>
<v b="ROM" c="15" v="16">ityaankakina nonkinkithata-kota-jiniri Jesús Saipatzii-totaari ikaratzi kaari noshininkayita. Nokaman-tayitajiri Kamiithari Ñaantsi kinkithata-kotziriri Pawa, okimiwaitaaro naakami Ompira-tasorintsitaari. Iriima yoka kaari noshininkata, ikimiwaitakari nasitakaariri Pawa, namayita-jiniri Pawa iriitaki ookimotaariri. Iriitaki Tasorinkantsi tampatzika-siri-yitairini. </v>
<v b="ROM" c="15" v="17">Okaratzi yantakaa-janari Saipatzii-totaari Jesús, kantawita-chari nontharowintyaaromi naaka, nonkinkithata-kotiro nantawaita-jiniri Pawa. </v>
<v b="ROM" c="15" v="18">Iro kantacha nokinkithata-kotajiro okaratzi imatakaa-janari Saipatzii-totaari. Tima noñaayitakiri kaari noshininkata ikimisanta-yitairo okaratzi nokinkithata-kaakiriri, okaratzi nantzi-mota-kiriri. </v>
<v b="ROM" c="15" v="19">Iriitaki Tasorinkantsi matakaa-kinarori notasonka-wintan-takari, irootaki nomayitan-takarori kaari iñaapiintaitzi pairani. Irootaki nomatan-tarori nokinkithatajiro Kamiithari Ñaantsi kamanta-kotziriri Saipatzii-totaari nitanakaro Aapatyaawiniki nokinayitanaki tsika-rika-payi irojatzi Ilírico-ki. </v>
<v b="ROM" c="15" v="20">Ari okanta nonintan-takari nonkinkithatiro Kamiithari Ñaantsi tsika ti inkimakoitiri Saipatzii-totaari. Ti apatziro nojatiro tsika ti inkinkithata-kaantaitaki pairani. </v>
<v b="ROM" c="15" v="21">Tima iroka isankinai-takiri, ikantaitzi: Ari iñaajiro kaari ikinkitha-tako-witaita pairani, Inkimatha-tairo kaari ikimako-witaita pairani. </v>
<v b="ROM" c="15" v="22">Irootaki kaari okantanta nojati pisaika-jiitzi awiroka, okantawitaka oshiki noninta-piinta-witaka. </v>
<v b="ROM" c="15" v="23">Iro kantacha aritaki nomatakiro iroñaaka, tima tikatsi nantanajiri aka nampitsiki. Aritaki oshikitaki osarintsi nokowa-piintawita nariityaamimi. </v>
<v b="ROM" c="15" v="24">Aririka nojaminthataki nampitsiki ipaitaitziri España-ki, ari nokinkithasiritaka nariita-nakyaami pinampiki. Aririka nosaiki-mowaita-nakimi, nonintzi pamitakotina pintyaankina pasiniki nampitziki. </v>
<v b="ROM" c="15" v="25">Iro kantacha notapaintyaaro nojati Aapatyaawiniki namitako-yitiri kimisantzin-kariiti. </v>
<v b="ROM" c="15" v="26">Tima yokaiti Macedonia-satzi, aajatzi Acaya-satzi, ityaankakina kiriiki iriroriiti nompayitiriri asinonkainkari kimisantzin-kariiti nampiyitarori Aapatyaawiniki. </v>
<v b="ROM" c="15" v="27">Iriiyitaki ninta-sitain-chari impasitan-tayityaa, tikatsi sintsitirini. Osiyawaitakaro ampinata-jirimi, okantakaaro ikimisanta-kaakiri yoka kaari ishininkatyaa isiriki kaari iñaitzi. </v>
<v b="ROM" c="15" v="28">Aririka nomonkaratakiro nompayitakiri Aapatyaawini-satzi ikaratzi ityaantai-takiniriri, ari nariita-nakyaami pinampi-yitaro awirokaiti nojatira España-ki. </v>
<v b="ROM" c="15" v="29">Noyotzi iriitaki Saipatzii-totaari tasonka-winta-pirotinari aririka nariita-kyaami anta. </v>
<v b="ROM" c="15" v="30">Iyikiiti, nokowa-kotzimi pamana-kota-piintajina awirokaiti, pinkimityaana tsika nokanta-piintziro naaka. Irootaki nokowa-kotzimiri, noyotzi pipinkathatziri awirokaiti Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, iriitaki Tasorinkantsi kantakaa-mirori pitakotan-takanari. </v>
<v b="ROM" c="15" v="31">Pamana-kotajina airo yaakaan-tantana thainka-siriri nampiyitarori iipatsitiki Judá-iti. Pamanako-yitajina yaawakotan-tyaanariri kamiitha ipakaan-taitziriri kimisantzin-kariiti Aapatyaawiniki, irootaki onimoyitan-tyaariri irirori-payi. </v>
<v b="ROM" c="15" v="32">Ari onkantyaa nonkimo-siritan-tyaari nojati pisaika-jiitzi awiroka, iroorika inintakaa-kinari Pawa. Ari nonintzi nomakoryaa-waitanaki pinampiki awirokaiti. </v>
<v b="ROM" c="15" v="33">¡Onkamintha iriitaki Pawa tsipa-sirityaamini, iriitaki saikakaa-yitimini kamiitha! ¡Omapirowí! </v>
<v b="ROM" c="16" v="1">Irootaki Febe aanakironi iroka sankinaritsi. Irootaki nokimita-kaantaja iroomi notsiro. Oshiki antawaitaki iroori tsika yapatota-piinta-jiita Cencrea-ki, irootaki amitakotziriri ijiwariti kimisantzinkari. </v>
<v b="ROM" c="16" v="2">Paakamiithata-wakiro iroori, irootaki yasitaari aajatzi Awinkathariti, kamiithatatsi paakamiithatiro pikimita-piintziri paakamiithatziri pasini kimisantzin-kariiti. Pamitakotiro opaita-rika onkowityaayiti. Tima oshiki amitakotantaki iroori. Ari okimitaa-kinari naaka oshiki amitako-yitakina. </v>
<v b="ROM" c="16" v="3">Piwithatyaanaro Priscila aajatzi Aquila. Irootaki tsipayita-kanari impiratana Saipatzii-totaari Jesús, </v>
<v b="ROM" c="16" v="4">irootaki siniwinta-kanari owawisaa-kotakina. Oshiki nopaasoonkitakiro irokaiti, ari nokimita-kaari nopaasoonki-yitakiri pasini-payi kimisantzinkari kaari noshininkata. </v>
<v b="ROM" c="16" v="5">Piwithatyaanari aajatzi ikaratzi apatota-piinta-chari owankoki. Piwithatyaanari notakotani Epeneto, iriitaki itanakarori nokimisanta-kayiri Saipatzii-totaari anta Acaya-ki. </v>
<v b="ROM" c="16" v="6">Piwithatyaanaro María, irootaki antawai-winta-kimiri oshiki awirokaiti. </v>
<v b="ROM" c="16" v="7">Piwithatyaanari Andrónico, aajatzi Junias noshininka-payi inatzii, iriitaki notsipatakari yasitakoitana. Iriitaki itakarori ikimisantaji tikira-mintha naaka, irijatzi ipinkathatakiri tyaantaariiti. </v>
<v b="ROM" c="16" v="8">Piwithatyaanari notakotani Amplias, iriitaki yasitaari Awinkathariti. </v>
<v b="ROM" c="16" v="9">Piwithatyaanari Urbano, iriitaki notsipata-piintakari nantawaitziniri Saipatzii-totaari Jesús. Piwithatyaanari notakotani Estaquis. </v>
<v b="ROM" c="16" v="10">Piwithatyaanari Apeles, yaakamiithatairi Saipatzii-totaari. Piwithatyaanari ikaratzi saika-pankotziriri Aristóbulo. </v>
<v b="ROM" c="16" v="11">Piwithatyaanari noshininka Herodión. Piwithatyaanari saikatsiri iwankoki Narciso, ikaratzi antawaitziriri Awinkathariti. </v>
<v b="ROM" c="16" v="12">Piwithatyaanaro Trifena, aajatzi Trifosa. Irojatzi antawaitzi-niriri Awinkathariti. Piwithatyaanaro notakotani Pérsida. Irojatzi antawaitzi-niriri Awinkathariti. </v>
<v b="ROM" c="16" v="13">Piwithatyaanari Rufo, iriitaki iyosiitairi Awinkathariti. Piwithatyaanaro aajatzi iriniro, irootaki nokimita-kaantari iroomi noniro. </v>
<v b="ROM" c="16" v="14">Piwithatyaanari Asíncrito, Flegonte, Hermas, Patrobas, Hermes, aajatzi itsipata-piinta-yitari iriroriiti, apaiyitziri “iyikiiti.” </v>
<v b="ROM" c="16" v="15">Piwithatyaanari Filólogo, Julia, Nereo aajatzi iritsiro, Olimpas, aajatzi ikaratzi tsipayitariri apaitajiri kitisiriri. </v>
<v b="ROM" c="16" v="16">Itakora pinkantyaa piwithatawakaanaiya. Iwithayitami awirokaiti ikaratzi apatowinta-piinta-kariri Saipatzii-totaari. </v>
<v b="ROM" c="16" v="17">Iyikiiti, iroka nokowa-kotzimiri: Paamawintyaari ñaana-minthata-wakaa-chari iriitaki otzika-tzikata-wakaarori iyomitai-takimiri pairani. Airo pitzipa-yitari awirokaiti. </v>
<v b="ROM" c="16" v="18">Tima kaari Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari opirayita-najyaarini. Yanta-piintziro ininta-sitari irirori. Iriiyitaki nintathatziriri sipita-siririiti yamatawi-waitzirira. </v>
<v b="ROM" c="16" v="19">Nokimaki naaka-payi kamiitha pikanta-jiita awirokaiti, ti pimpiyatha-waityaa, irootaki oimosirinka-kinari. Nonintzi naaka pinkamiitha-siri-piroti, onkimiwaityaaro ti piyoyitiromi tsika okanta-kota kaari-pirori. </v>
<v b="ROM" c="16" v="20">Iriitaki Pawa saikakaa-yitajimini kamiitha, irootaintsi inkanta-kaiyaaro piitsinampaan-tyaariri Mishatantaniri, onkimiwaita-jyaaro piwichoryaa-tyiirimi paatzikakiri. ¡Onkamintha inisironkataimi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari! </v>
<v b="ROM" c="16" v="21">Iwithatami Timoteo, tsipatanari yantawaitzi, aajatzi noshininka-payi Lucio, Jasón, aajatzi Sosípater. </v>
<v b="ROM" c="16" v="22">Naakataki Tercio osankinatzi-niriri Pablo. Naakataki aajatzi owithatamiri, naaka yasiyitaja aajatzi Awinkathariti. </v>
<v b="ROM" c="16" v="23">Iwithatami Gayo. Iriitaki nosaiki-motziri iroñaaka iwankoki. Iwithayitami aajatzi ikaratzi nampiyitarori aka. Iwithatami Erasto, owiriri kiriiki asitari nampitsi. Iwithatami aajatzi Cuarto, akantajiri iyiki. </v>
<v b="ROM" c="16" v="24">¡Onkamintha inisironka-yitaimi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari! ¡Omapirowí! </v>
<v b="ROM" c="16" v="25">Thami awisiryaawinta-jyaari Pawa. Iriitaki matzirori yaawyaa-sirita-kayimi piriipiro-wintan-tyaarori Kamiithari Ñaantsi ikinkithata-koitziri Jesús Saipatzii-totaari, kaari ikimatha-witaita pairani. </v>
<v b="ROM" c="16" v="26">Iro kantacha iñaakayitantaja iroñaaka, iyomitaan-tayitaki maaroni nampitsiki inkimisantai-tantyaari anta. Irootaki isankinata-kaakiriri Kamantan-tzinkari-payi yoka Pawa, Añaanita-tsiri. </v>
<v b="ROM" c="16" v="27">Thami antharowinta-jyaari aparonita-tsiri Pawa, Yotaniri. Tima iriitaki Jesús Saipatzii-totaari kantakai-yaaroni asi owantajyaarori antharowinta-jyaari. ¡Omapirowí!</v>
<v b="1CO" c="1" v="1">Naaka Pablo otyaantzi-mirori iroka sankinarintsi. Intyaantaa-riti Jesús Saipatzii-totaari nonatzii, tima iriitaki Pawa nintakaa-kinarori, ikaima-siritakina. Ari notsipatakari Sóstenes nosankinatzimiro. Iriitaki nokimita-kaantajiri iyiki. </v>
<v b="1CO" c="1" v="2">Awiroka nosankina-yitzini pikaratzi papatowintaari Pawa anta Corinto-ki, pikaratzi yasitaami Saipatzii-totaari Jesús. Iriitaki kaima-siri-yitaimi ikiti-siritan-tyaamiri. Pikimitaari pasini-satzi nampiyitarori tsika-rika-payi, awintaariri Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, tima irijatzi Pinkathari-wintairi irirori. </v>
<v b="1CO" c="1" v="3">Onkamintha inisironka-yitaimi Asitairi Pawa, kamiitha isaikakaa-yitaimi. Aritaki inkimitzi-tyaamiri aajatzi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1CO" c="1" v="4">Nopaasoonkita-piintziri naaka Pawa, tima antaaro inisironka-yitaimi, itsipa-sirita-kaajamiri Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1CO" c="1" v="5">Iriitaki kantakaarori piyotako-pirotan-taariri, ari okanta pikinkithata-kotan-taariri. </v>
<v b="1CO" c="1" v="6">Irootaki poisokirotan-tarori okaratzi nitakari nokinkithata-kotzimiri Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1CO" c="1" v="7">Pikanta piyaawintari impiyi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, tikatsi kowitzii-motyaamini itasonka-winta-siritzimi pantawaitan-tyaaniriri. </v>
<v b="1CO" c="1" v="8">Iriitaki kantakai-yaaroni piriipiro-wintan-tyaariri irojatzi impiyan-tajyaari, airo otzimawaitzi ompaityaa imishakowinta-paajimiri. </v>
<v b="1CO" c="1" v="9">Oisokiro iwimi Pawa, iriitaki kaima-sirita-jimiri paapatyaan-taariri Itomi, yoka Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1CO" c="1" v="10">Iyikiiti, tzimatsi pasini nonintziri nosintsi-thatimiri, tima naaka intyaantaa-riti Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. Nokowa-kotzimi paapatyaa-wakai-yitajyaa, onkimiwaityaaro aparoni onkantyaami pikinkithasiritari, airo pikanta-wakaa-winta-waitaro opaiyita-rika. </v>
<v b="1CO" c="1" v="11">Tima nokimakiri ishininkaiti Cloé ikamanta-paakina ti paapatyaa-wakaityaa kamiitha. </v>
<v b="1CO" c="1" v="12">Tzimatsi pitsipa-yitari anta kantatsiri: “Nokimisantziri naaka Pablo.” Pasini kantatsi: “Nokimisantziri naaka Apolos.” Pasini kantatsi: “Nokimisantziri naaka Pedro.” Tzimatsi pasini kantanain-tsiri: “Nokimisantziri naaka Saipatzii-totaari.” </v>
<v b="1CO" c="1" v="13">¿Ishiki-tziima pairani Saipatzii-totaari? ¿Naakama paikako-winta-kamiri? Tima pinkiwaa-yitaka pairani awirokaiti, ¿Naakama ipairyaaitaki, inkantaiti: “Pinkiwaa-mintyaari Pablo?” </v>
<v b="1CO" c="1" v="14">Irootaki nopaasoonkitan-tariri Pawa okamintha ti naaka kiwaayitimini. Apatziro nokiwaa-matsitakiri pairani Crispo, aajatzi Gayo. </v>
<v b="1CO" c="1" v="15">Irootaki airo itzimanta anta kantawaita-tsini: “Nokiwaa-wintakari Pablo.” </v>
<v b="1CO" c="1" v="16">¡Jaa! Irijatzi nokiwaatzi-takari pairani Estéfanas aajatzi ishininka-payi irirori. Ti nonkinkithasiritajiro tzimatsi-rika pasini nokiwaatakiri anta. </v>
<v b="1CO" c="1" v="17">Ti intyaankina Saipatzii-totaari nonkiwaatanti, apatziro ityaankakina nonkamantan-tajiro Kamiithari Ñaantsi. Ti nosiya-kota-paakyaari yotaniri nokinkithata-koyitziro. Tima ti noninti aminaasi-waityaa iroopirota-tsiri ipaikakoi-takiri Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1CO" c="1" v="18">Aririka ankinkithata-kaawityaari pyaasita-chani ankantiri: “Ipaikakoi-takiri Saipatzii-totaari,” ikimita-kaantajai masontzi-siriri anayitimi. Irooma arokaiti awisako-siriri anayitaji, ayoyitaji omapirotatya iñaakan-takiro itasorinka. </v>
<v b="1CO" c="1" v="19">Tima isankinataitaki pairani, ikantaitzi: Naapithatiri iyotani ikaratzi yotaniwita-chari. Nomaisanta-kayiri ikinkithasiritani kinkithasiri-witachari. </v>
<v b="1CO" c="1" v="20">¿Tsikama inkantajyaa-rika yotaniri? ¿Tsikama inkantajyaa-rika yotzinkari ikaratzi yomitaan-tasiwaitarori iroopirotzi-motziriri irirori-payi? Pawa omasontyaa-yitajiriri osaawi-satziiti, ikaratzi yotaniwita-chari pairani. </v>
<v b="1CO" c="1" v="21">Tima inkarati yotaniwaita-sita-chari, ti imatiro iyotajiri Pawa. Iriima Pawa matzirori iyota-nita, onimotakiri irirori iwawisaako-siri-yitairi ikaratzi kimisantairori iñaani, okantawitaka itzimayitzi okimitzi-mowitakari masontzi-sirin-kantsi onatzii iñaani Pawa. </v>
<v b="1CO" c="1" v="22">Aririka iñiiro noshininka-payi Judá-iti intasonka-wintan-taiti, irootaki inkimisantan-tyaari iriroriiti. Iriima pishininka-payi awiroka, aririka inkimiri ikimita-kaantari iriroriiti yotaniri inatzii, iriitaki ikimisantziri. </v>
<v b="1CO" c="1" v="23">Irooma naaka, nokinkithata-kota-najiri Saipatzii-totaari ipaikako-wintantaka. Oshiki okompitzi-motakari noshininka-payi. Iriima pishininka-payi awiroka ikimita-kaantakina nomasontzi-waita-tyiimi. </v>
<v b="1CO" c="1" v="24">Iro kantacha ayojiitzi arokaiti, iñaakan-tajiro Saipatzii-totaari itasorinka Pawa, aajatzi iyotani. Irootaki iyoyitajiri ikaratzi ikaima-siri-yitairi Pawa, onkanta-wityaa Judá-iti inatzii, kaari Judá-iti, maaroni. </v>
<v b="1CO" c="1" v="25">Tima Pawa yanairi iyotani-waita-sitari atziri-payi, okantawitaka yoka atziri-payi okimitzi-mowitakari masontzin-kantsi onatzii ikantayitakiri Pawa. Tima Pawa yanairi atziri-payi otzimi-motziri isintsinka, okantawitaka yoka atziri-payi okimitzi-motakari ti aawyaan-taniti okaratzi ikantawitakari Pawa. </v>
<v b="1CO" c="1" v="26">Iyikiiti, ontzimatyii pikinkithasirita-kota-wakiro tsika-rika pikanta-jiita pairani tikira inkaima-siritaitimi. Ti intzima-piroti yotaniri pikarajiitzi, ti intzima-piroti pijiwariti, ti intzima-piroti iriipiroriiti. </v>
<v b="1CO" c="1" v="27">Iro kantacha iyosiiyitajiri Pawa ikaratzi ikimita-kaanta-witai-takari masontzi inatzii, irootaki impasiki-wintairi apaata iyotani-waita-sitari. Iyosiiyitajiri ikaratzi ikimita-kaanta-witai-takari kaari aawyaawaitaniri, irootaki impasikitan-tajyaari apaata iriipiroriiti. </v>
<v b="1CO" c="1" v="28">Ari ikinakairori Pawa iyosiitan-taariri kaari imiraawintzi atziri-payi, kaari iriipirotzi-motirini. Ari okanta opoñaan-taari iniwitaitaro okaratzi imaninta-witai-takari. </v>
<v b="1CO" c="1" v="29">Ari ikinakairori Pawa airo itzimanta tharowintzi-motyaarini. </v>
<v b="1CO" c="1" v="30">Iriitaki Pawa tsipa-sirita-kaaja-miriri Saipatzii-totaari Jesús, ityaankajiri irirori iyotakaa-yitajimi, iwamiitha-siri-yitaimi, yoiti-siri-yitajimi. Iriitaki piinako-wintaimi pisaika-siwaitan-taari. </v>
<v b="1CO" c="1" v="31">Irootaki isankinatzi-taitan-takarori pairani, ikantaitzi: Ti onkamiithati intharowinta-waitaityaa apaniroini. Iro kamiitha-pirota-tsiri antharowinta-jyaaro yantayitajiri Awinkathariti. </v>
<v b="1CO" c="2" v="1">Iyikiiti, nojataki pairani nariitami nonkinkithata-kotimiri Pawa, tima ti nonkimita-kota-paakyaari yotaniwaita-sitaniri, ti noninta-thawaita-sita-paakyaami. </v>
<v b="1CO" c="2" v="2">Apatziro nokowa-pirota-nakiro nokinkithata-kota-piinta-jimiri Jesús Saipatzii-totaari, ipaikakoi-takiri. </v>
<v b="1CO" c="2" v="3">Ti noñiiro onimo-tina kamiitha nosaiki-moyitakimi, tharowa-siri nokantaka. </v>
<v b="1CO" c="2" v="4">Irootaki kaari napirotantami itsinampairi okaratzi noñaawai-yitakiri, ti osiyaaro iñaani yotaniwaita-sitaniri. Iro kantacha okaratzi noñaawai-yitakiri, imatakiro iñaakan-takiro Tasorinkantsi, oñaakan-takirori isintsinka. </v>
<v b="1CO" c="2" v="5">Ari okantari, irootaki isintsinka Pawa ikimisanta-kaantaamiri, kaari iyotani atziri-payi matakamironi. </v>
<v b="1CO" c="2" v="6">Iro kantacha, aririka ankinkithata-kayiri antaiki-siritaniri, ari okamiithatziri ankinkithata-kotiniri yotanitaantsi. Iro kantacha iroka yotanitaantsi, ti osiyaaro iyotani-waita-sitari osaawi-satzi, iyotani-waita-sitari pinkathari-witachari iroñaaka. Tira irasi iwiro yokaiti. </v>
<v b="1CO" c="2" v="7">Iroka yotanitaantsi nokinkithata-kotziri naaka, ti iyotako-piroitiro pairani. Okimiwaitakaro imanaita-tyiiromi. Irootaki inintzi-tataikari Pawa, ari onkantyaa añaanta-jyaarori apaata iwaniinkaro. </v>
<v b="1CO" c="2" v="8">Yokaiti pinkathari-witachari iroñaaka, tikatsi aparoni yotako-pirotironi iroka yotanitaantsi. Ari iyotakiromi, airomi ipaika-kota-kaantzirimi Awinkathariti, otzimimo-piro-taitziri iwaniinkaro. </v>
<v b="1CO" c="2" v="9">Iro kantacha irootaki isankinata-koitzi-takari pairani, ikantaitaki: Okaratzi ikasiya-kaariri Pawa otakotaariri irirori, Anaapirotairo ikita-piintaitari, ikima-piintai-tziri, Anaapirotziro okaratzi aniisampyaakari. </v>
<v b="1CO" c="2" v="10">Irooma arokaiti, ityaanka-kairi Itasorinka Pawa iyotakaan-tairi. Tima iriitaki Tasorinkantsi oyotziriri Pawa okaratzi ikinkithasiritari irirori, kaari iyotako-witaita. </v>
<v b="1CO" c="2" v="11">Tima tikatsi oyotinirini ikinkithasiritani pasini atziri, apatziro iyotziro isiriki irirori. Ari ikimitari aajatzi Pawa, tikatsi oyotinirini ikinkithasiritani, apaniro iyotziro isiriki. Yoka Tasorinkantsi, isiri Pawa inatzii. </v>
<v b="1CO" c="2" v="12">Irootaki isaika-siritan-tairi asiriki Itasorinka Pawa, irootaki ayopirotan-tajyaarori okaratzi ikasiya-kaita-kairi arokaiti akimisanta-yitajiri. Irootaki kaari kantaa-jata-tsini iyotajiro osaawi-satzi, </v>
<v b="1CO" c="2" v="13">ikaratzi oyomitaan-takirori iyotasi-wintha-waitari irirori. Okaratzi akinkithata-kotakiri arokaiti irootaki iyotakaa-yitairi Tasorinkantsi. Irootaki akinkithata-kaayita-jiriri antaiki-siritaniri tsika okantako-pirota asiri. </v>
<v b="1CO" c="2" v="14">Iriima kaari antaiki-sirita-tsini, ti inkimisantiro iyotakaan-tawitari Tasorinkantsi, okimitzi-mowaitakari masontzi-siritaantsi. Ti onkantaa-jati iyota-kotajiro irirori, tima ti isaika-siritan-tyaari Tasorinkantsi iyotakaan-tayityaariri. </v>
<v b="1CO" c="2" v="15">Irooma arokaiti antaiki-siritaniri, aritaki amayitairo ampampitha-siritako-pirotajiro maaroni tsika-rika opaiyita. Ari okantari, okantawitaka ti inkimatha-piro-yitai osaawi-satzi tsika akantayitanaja arokaiti. </v>
<v b="1CO" c="2" v="16">Irootaki isankinata-koitzi-takari pairani aka, ikantaitzi: ¿Tzimatsima yotako-pirotairini ikinkisiryaari Awinkathariti? ¿Tzimatsima matirini iyomitairi? Irooma arokaiti, iyotakaa-yitairo okanta-kota ikinkithasiritani Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1CO" c="3" v="1">Iyikiiti, tityaa nomatiro nonkinkithata-kayimi nokimitairi nokinkithata-kayiri antaiki-siritaniri. Okimiwaitakaro owakirami pitanakyaaro pawintaa-jyaari Saipatzii-totaari. Okimiwaitakaro ainiro piinchaa-nikitimi, </v>
<v b="1CO" c="3" v="2">ainiro ithotaai-tzimi, tikira impaitimiro kiso-yitatsiri owaritintsi. Tima tikiraata pinkimatha-yitairo okaratzi noyomitaa-witakamiri, irojatzi pikantayita iroñaaka. </v>
<v b="1CO" c="3" v="3">Tikiraata pantaiki-siriti. Ainiro pikisa-wakaa-wintaro opaiyita-rika, panta-wakaa-waita. ¿Kaarima iroka yantayita-piintakiri osaawi-satziiti? </v>
<v b="1CO" c="3" v="4">Tima tzimatsi anta, kantatsiri: “Nokimisantziri naaka Pablo.” Pasini kantatsi: “Nokimisantziri naaka Apolos.” ¿Kaarima iroka osiyarori iñaana-minthata-wakaa osaawi-satziiti? </v>
<v b="1CO" c="3" v="5">¿Tsikama nopaitaka naaka? ¿Tsikama ipaitaka Apolos? Naakataki apiti impiratani Pawa, ityaankakina nonkinkithata-kaayitajimi pinkimisantan-tajyaari awirokaiti. Tima intyaantayita-kayi Awinkathariti maaroni arokaiti onasiyitaka onkarati antayitajiri. </v>
<v b="1CO" c="3" v="6">Tima naaka osiyariri pankita-tsiri. Iriima Apolos osiyawaitakaro iriitaki oyaatapaa-kinari ithamaita-kotziro nopankitakiri. Iriima Pawa iriitaki matzirori yantai-kita-kaayitziro pankirintsi. </v>
<v b="1CO" c="3" v="7">Ti yiriipiro-waiti pankita-kirori, ari ikimitari thamaita-kota-kirori. Iriitakira iriipirota-tsiri Pawa, yantaiki-sirita-kaayitaimi. </v>
<v b="1CO" c="3" v="8">Osiyawaitakaro intzimimi yantawaita-kaani. Intyaantakiri impanki-waiti, intyaantakiri pasini inthamaita-kotiro. Apatziro impinai-takiri okaratzi yantawai-matsitaki, intyaantairi inampiki, tima ti inkowa-pirota-jaantyaa irirori. </v>
<v b="1CO" c="3" v="9">Ari nokantakari naaka, osiyawaitakaro naaka antawaitzi-niriri Pawa. Irooma awirokaiti pisiyakaro awirokami pankirintsi-masi. Pisiyawaitakaro aajatzi awirokami pankotsi. </v>
<v b="1CO" c="3" v="10">Naaka kimitakariri yotzirori iwitsikiro. Naaka itanakarori nowitsikiro pankotsi, iriitaki Pawa nisironkata-kanari nitanta-nakarori nowitsikiro. Ipoñaa impokayiti pasini thonkatironi iwitsikiro. Iro kantacha ontzimatyii initsikiro-wintyaaro inthonkan-tyaarori kamiitha. </v>
<v b="1CO" c="3" v="11">Iriitaki Jesús Saipatzii-totaari osiyarori itapiintarori yaitziri iwitsikan-taitarori pankotsi. Airo itzimawaitzi pasini impoyiityaarini. </v>
<v b="1CO" c="3" v="12">Aririka iwaitakiro itapiintarori iwitsikan-taitaro pankotsi, aritaki inthonkai-takiro iwitsikaitiro pankotsi. Kantatsi iwitsikai-tantyaaro ooro, kiriiki, mapipayi poriryaa-tsiri. Ari onkantaki aajatzi iwitsikan-taityaaro incha-panki, inchasi-pana, saworosi. </v>
<v b="1CO" c="3" v="13">Iro kantacha aririka ontayaa pankotsi, ari iñiitiro opaita-rika iwitsikan-taita-karori iroka pankotsi. </v>
<v b="1CO" c="3" v="14">Iroorika iwitsikan-taityaa mapipayi airo apirota ontayaa, omapiro okisotzi okaratzi iwitsikan-taitakari. Oshiki impina-piroitiri owitsika-kirori iroka pankotsi. Ari inkanta-jyaari isiyakaa-wintai-takiri owitsikirori pankotsi, impina-piroi-tairi aajatzi. </v>
<v b="1CO" c="3" v="15">Iriima owitsikan-takarori pankotsi kaari shintatsini ontaayityaa, kapichiini ipinaitairi. Ari inkimitaaitairiri isiyakaa-wintai-takiri witsikirori iroka pankotsi, kapichiini onkantajyaa yawisako-siritan-tajyaari, isiyako-waita-jyaari awisakota-tsiri intaawityaami. </v>
<v b="1CO" c="3" v="16">¿Tima piyojiiti awiroka osiyakaa-winta pankotsi? Tima kimiwaitaka awirokami itasorintsi-pankoti Pawa, awiroka isaika-siritantari Tasorinkantsi. </v>
<v b="1CO" c="3" v="17">Tzimatsi-rika owaaripirotakironi osiyakaa-wintari itasorintsi-pankoti Pawa, aritaki iyaaripirotairi Pawa irirori, tima tasorintsi onatzii iwanko. Ari okanta isiyakaa-wintai-tzimi aajatzi awiroka-payi. </v>
<v b="1CO" c="3" v="18">Paamaiyaa yamatawitai-tzimi = kari. Kimitaka tzimatsi anta kantayita-tsiri: “Yotaniri nonatzii.” Irootaki kamiitha-witachari inkinkithasirita-kotiromi yokaiti okaratzi osiyi-motariri osaawi-satzi masontzi-sirin-kantsi onatzii. Tima iroka, irootaki kantakai-yaaroni iyota-nitan-tajyaari. </v>
<v b="1CO" c="3" v="19">Tima ti apantzi-motyaari Pawa okaratzi ikimita-kaanta-waitari osaawi-satzi yotanitaantsi onatzii. Irootaki isankinata-koitakiri pairani, ikantaitaki: Iriitaki Pawa airikakiriri yotaniwai-witachari, iyotanin-kakiini. </v>
<v b="1CO" c="3" v="20">Isankinataitaki aajatzi pairani ikantaitaki: Iyotzitakaro Pawa okaratzi ikinkithasiri-waitari yotaniwai-witachari. </v>
<v b="1CO" c="3" v="21">Irootaki airo piyosiitanta awirokaiti aparoni intzimi yomitaa-jimini. Airo pikimosiriwinta-waitsiri pinkanti: “Iriipirori inatzii yoka.” Tima inkarati tzimain-tsiri, pinkimita-kaantairi awiroka asitari, ikimiyitatyaa yokapayi: </v>
<v b="1CO" c="3" v="22">Pablo, Apolos, Cefas, osaawi-sato-payi, añaantarintsi, kaamanitaantsi, awisayita-tsiri iroñaaka, awisayita-tsini apaata. Maaroni iroka, kimiwaitaka awiroka asityaa-ronimi maaroni, </v>
<v b="1CO" c="3" v="23">tima awiroka-payi yasiyitaari Saipatzii-totaari, iriima Saipatzii-totaari yasitari irirori Pawa. </v>
<v b="1CO" c="4" v="1">Ari okantari, ontzimatyii inkimita-kaantaitina impiratani Saipatzii-totaari, naaka-payi iwaki noyomitaan-tajiro kaari iyotako-witaita pairani. </v>
<v b="1CO" c="4" v="2">Iro kantacha tzimatsi-rika iyosiitaitaki yantayitairo opaiyita-rika, okowa-pirotatya imayitajiro yantiri omatantyaari yawintai-tyaari. </v>
<v b="1CO" c="4" v="3">Noyotzi naaka pimonkaratan-tanari nokarajiitzi. Tikatsi ompaitzi-motyaana pinintzi-rika paminako-tinaro nantaki-rorika kamiithaini. Tikatsi ompaitzi-motyaana ininti-rika imishakowintina jiwayita-tsiri nampitsiki. Tima ti nosirita-kowaityaaro naaka nomonkaratyaari nokarajiitzi. </v>
<v b="1CO" c="4" v="4">Aririka namina-kotyaami naaka, kimiwaitaka ti ontzimi-motina nokinakaa-siritani. Iro kantacha ti naaka aminako-waita-chani, iriitakira Awinkathariti amina-kota-jinani. </v>
<v b="1CO" c="4" v="5">Irootaki airo pimatantaro awiroka-payi pimonkaratyaari impaityaa-rika. Iriitaki Awinkathariti aminako-yitairini maaroni aririka impiyapaakiri. Iriitaki ñaakanta-pajironi okaratzi antayitakiri omanani-kiini. Ari iñaakan-tapajiro okaratzi asiriwaitari antayitirimi. Ari inkanta-jyaari Awinkathariti kimosiri-wintaini apaata. </v>
<v b="1CO" c="4" v="6">Okaratzi nokinkithata-kota-kimiri aka, naaka siyakaa-wintacha notsipatari Apolos. Irootaki nokantan-tamirori poisokirotan-tyaarori Sankinaritsi-pirori, tima irootaki ikantaita-piintakiri: “Airo piwanaa-pirotziro sankinatain-chari.” Aritaima piwashaantairo pimonkarata-wakaa-piinta, pikimosiriwinta-piintana pikanta-jiitzi, “Iriitaki yoka anairiri pasini.” </v>
<v b="1CO" c="4" v="7">Okaratzi pikanta-yitakira, ¿Piñaa-jaantakima panaako-yitairi awiroka pasini-payi? ¿Piyota-sita-karoma apaniroini kaari iyomitaai-tzimiri? ¿Paitakama pitharowintantari pinkimita-kaanta-waijiita apaniroini piyota-nita-sita? </v>
<v b="1CO" c="4" v="8">Okaratzi pikimosiriwinta-waitaka awiroka-payi, pikimitakari pinkathari-payi, ashaarantaniri-payi, aasiryaa-niinta-waitziri iwariti. Kimiwaitakami ti noyomitaajimi naaka-payi. Onkamintha pimpinkathari-wintan-tayiti, aritaki ankarajiiti tsika-rika pimpinkathari-wintanti. </v>
<v b="1CO" c="4" v="9">Tima Tyaantaariiti nonayitzi naaka-payi, tira niriipiro-jiiti. Ari ikantakaakana Pawa. Nosiyako-waitaari yasita-koitani ikowaitziri iwamaitiri. Oshiki ikowaitaki maaroni atziri-payi iñaakowintina, imatzitaikaro aajatzi Maninkari-payi inintaki iñaakowintina. </v>
<v b="1CO" c="4" v="10">Ikinkithasirita-koitana naaka tikatsi apantyaanani nokinkithata-kotajiri Saipatzii-totaari. Irooma awiroka-payi pikinkithasirita-kota yotaniri pinayi-tzii pikinkithata-koyitairi Saipatzii-totaari. Irooma naaka-payi ikinkithasirita-koitana ti naawyaa-siri-piro-wainiti. Irooma awirokaiti ikinkithasirita-koitzimi aawyaa-siri-waitaniri pinatzii. Oshiki ipinkathai-takimi awiroka-payi, irooma naaka-payi, timachiini. </v>
<v b="1CO" c="4" v="11">Aikiro nojatatzii nokimaatsi-waitaro, irojatzi nokantziro iroñaaka, notashi-niinta-waitzi, nomiri-niinta-waitzi, thonkako-waitakana, iwatsinaa-waitai-takina, ti ontzimi-motina nowanko, </v>
<v b="1CO" c="4" v="12">oshiki nantawaitaki, naakataki antawai-wintacha. Tzimatsi-rika kisaniintanari, nonisironkatari naaka. Aririka iwatsinaa-waitaitina, namawitziro. </v>
<v b="1CO" c="4" v="13">Aririka inkawiya-waitaitina, notsima-ryaakaa-yitari. Ikimita-kaantai-takina tikatsi apantyaanani, kaarasi nonayitakimi. Irojatzi ikantaitana iroñaaka. </v>
<v b="1CO" c="4" v="14">Ti iro nosankinatan-tyaarori iroka nonintzi nowaañaimi awiroka-payi, nonintatzii noyomitaa-yitimi, nokimita-kotari iirintaitari iyomitaa-najiri itakotani itomi. </v>
<v b="1CO" c="4" v="15">Kimitaka tzimawitacha oshiki nintatsini iyomitaimimi, iro kantacha ti noyoti tzimatsi-rika nintatsini yaakamiithatimi isiya-kotyaari yirintaitari. Irootaki nosiyakaa-wintziri naaka iriimi Jesús Saipatzii-totaari matakaa-kinaroni nosiya-kotyaari asitamiri, nokinkithata-kaapaa-kimiro pairani Kamiithari Ñaantsi. </v>
<v b="1CO" c="4" v="16">Irootaki nosankinatan-tamirori iroka: Pinkimita-kota-jyaanaro naaka. </v>
<v b="1CO" c="4" v="17">Irootaki notyaantan-takamiriri iroñaaka Timoteo, nokimita-kaantziri iriimi notakotani notomi, iriitaki iriipiro-winta-kiriri Awinkathariti. Iriitaki siritakai-yaamironi tsika ikantakaakana Saipatzii-totaari, tsika nokanta noyomitaa-yitajiri kimisantzin-kariiti tsika-rika-payi isaikayitzi. </v>
<v b="1CO" c="4" v="18">Tzimayitatsi pikarajiitziri anta kosiriwinta-waita-chari, inintajiitzi pinkimisantiri irirori. Isiyakaantzi airo napiitziro nariita-jyaami. </v>
<v b="1CO" c="4" v="19">Iro kantacha sintsinira nompiyaki, iriirika Pawa nintain-tsini. Ari noñiirori omapiro-rika yaawyaa-siri-waita-nitzi ikaratzi kimosiriwinta-waitain-chari anta. Kimitaka iñaawai-wintha-waita-sitaka. </v>
<v b="1CO" c="4" v="20">Tima inkarati ipinkathari-piro-wintairi Pawa, iriitaki ñaakantironi yaawyaa-siri-waita-nitzi. Ti iñaawai-wintha-waita-sityaa. </v>
<v b="1CO" c="4" v="21">¿Arima onimotakimi nariita-jyaami nowasankitaa-waita-paakimi? Iro pininta-taiki nonisironka-yitapaakimi, airo nosintsi-waita-paakimi. </v>
<v b="1CO" c="5" v="1">Tima nokimaki tzimatsi aparoni pikaratziri anta imayimpi-waitaki. Yantakiro kowiinka-pirota-tsiri kaari ikimakoitzi yantiro kaari kimisanta-tsini. Tima inanta-waitakaro iriniro-thori, iinantari iriri. </v>
<v b="1CO" c="5" v="2">¿Paitama pikimosiriwinta-waitantari itzimatai-tzira pikaratziri anta antakirori iroka? Ti piwasirita-kowaityaari piñaakiri yantakiro. Tima iro kamiitha-witacha pimisitowa-kaantirimi yoka atziri. </v>
<v b="1CO" c="5" v="3">Okantawitaka ti nosaiki-motimi pinampiki, iro kantacha aririka nosirita-piintyaami kimiwaitaka arimi ankarati asaiki anta. Irootaki pinkimita-kaantan-tyaarori iroñaaka arimi ankarati anta, nomishakowintakiri yoka atziri. </v>
<v b="1CO" c="5" v="4">Ontzimatyii papatotyaa, pawintyaari Awinkathariti Jesús, pinkimita-kaantiro arimi nonkaatimi anta. Pimatiro iroñaaka okaratzi inintziri Awinkathariti, </v>
<v b="1CO" c="5" v="5">pimisitowiri atziri, iwasankitairiita Mishatantaniri. Aamaa-sityaa aritaki onkantaji yawisako-siritai apaata impiyaji-rika Awinkathariti Jesús. </v>
<v b="1CO" c="5" v="6">Ti ampantyaaro pinkimosiriwinta-waityaa. ¿Tima piyotiro okaratzi ikantai-takiri pairani: “Kapichiini onawitaka siñakayirori yatantaitari, iro kantacha osiña-kayiro maaroni opatha yatantaitari?” </v>
<v b="1CO" c="5" v="7">Pinkimita-kaantajiro awiroka pisokaa-tyiiromi siñapathata-kairori yatantaitari, pishiyitairo kamiitha. Irootaki pantayitiri, pimisitowiri antapiinta-kirori karipirota-tsiri, yantitaan-taro = kari. Pinkimita-jyaaro yatantaitari kaari siñatsini, iwapiintaitari yoimosirinkai-tziro kitaitiri Anankoryaantsi. Tima inkamawintaji Saipatzii-totaari isiyakaa-wintari ipiraitari iwamaitakiri yoimosirinkai-tziro Anankoryaantsi. </v>
<v b="1CO" c="5" v="8">Irootaki antantyaarori okaratzi isiyakaa-wintai-takiri. Ontzimatyii awashaantajiro karipi-rota-tsiri, kaari-kamithata-tsiri, osiyakaa-wintzirori siñakayirori yatantaitayi. Ontzimatyii ankamiitha-siritaji, añaawaitajiro iroopirota-tsiri, osiyakaa-wintakari yatantaitari kaari siñatsini. </v>
<v b="1CO" c="5" v="9">Tima nosankinatzi-takami pairani, nokantakimi: “Airo paapatyaa-winthatari ikaratzi antapiinta-kirori karipi-rota-tsiri.” </v>
<v b="1CO" c="5" v="10">Okaratzi nokanta-yitakimiri, ti iri nonkanta-koti kaari awintaa-jyaarini Jesús, antayitzirori karipi-rota-tsiri, kisakowaitaniri, amatawitaniri, pinkatha-waitziriri pawaniro. Iriimi nonkanta-kotimi, airo pisaika-yitaimi kipatsikika. </v>
<v b="1CO" c="5" v="11">Iriitaki nokanta-kotzi awintaa-naariri Jesús, paitasi-waita-chari “Iyiki.” Airora paapatyaari yoka yanta-piintzirora karipi-rota-tsiri, kisakowaitaniri, pinkatha-waita-sitari osiyakaarontsi, ikawiyan-tawaitaki, isinkiwaita-piinta, yamatawitanta-piintaki. Ti onkamiithati pintsipatajyaari yoka. </v>
<v b="1CO" c="5" v="12">Tira iyoyiitajai aroka-payi amishakowintajiri ikaratzi kaari awintaariri Jesús. Iriima kimisanta-tsiri akarata-piintziri kamiithatatsi amishakowinta-yitajiri yantayitiro-rika kaaripirota-tsiri. </v>
<v b="1CO" c="5" v="13">Irootaki pookantyaariri yoka atziri antapiinta-kirori iroka kaari-pirori. Iriitaki Pawa aminako-yitairini ikaratzi kaari awintaa-yitariri Jesús. </v>
<v b="1CO" c="6" v="1">Aririka pimaimanita-wakaiyaa pikaratzi pikimisanta-jiitzi, ti onkamiithati pijati yamina-kotimiro jiwayita-tsiri nampitsiki, kaari kimisantzin-karita-tsini. Iro kamiithatatsi pijata-sitiri pikaratzi pikimisanta-jiitzi. </v>
<v b="1CO" c="6" v="2">¿Tima piyojiiti awiroka aminako-yitairini apaata maaroni osaawi-satziiti? ¿Airoma pimatziro piwitsika-yitairo okaratzi pomirintsitzi-moyitamiri kapichiini awiroka-payi? </v>
<v b="1CO" c="6" v="3">Tima arokaiti aminako-yitairini aajatzi Maninkariiti. ¿Airoma okantzi amina-kotiro ikaratzi maimanita-wakaa-chari iroñaaka? </v>
<v b="1CO" c="6" v="4">¿paitama pinintantari yaminako-yitaimi atziri-payi kaari pikarata-piintziri papatowintyaari Pawa? </v>
<v b="1CO" c="6" v="5">Tima ontzimatyii pimpasiki-wintiromi iroka-payi. ¿Tikatsima yotaniri pikarajiitzi witsiki-mironi? </v>
<v b="1CO" c="6" v="6">Iroka pikanta-piintaka, pisiya-sitari jiwari kaari kimisanta-tsini, pikowa-kotakiri iwitsika-yitajimiro pimaimanita-wakaa-jiita, pikaratzi pikanta-wakaawita “iyikiiti.” </v>
<v b="1CO" c="6" v="7">Irootaki oñaakan-tzirori ainiro pikinasi-waiyita, pimishakowinta-waitakiri pikarajiitzi anta. ¿Paitama kaari pamawitantaro kapichiini inkawiya-waitaitimi, aajatzi yamatawi-waitaitimi? </v>
<v b="1CO" c="6" v="8">Irootaki pimayitirimi. Awiroka-payi kantzimo-niinta-wakaacha, pamatawita-wakaa-jiitaka pikaratzi pikanta-wakaawita “iyikiiti.” </v>
<v b="1CO" c="6" v="9">¿Tima piyojiiti, airo iñaayitairo apaata impinkathari-wintairi Pawa ikaratzi kaaripirota-tsiri? Paamawintajyaa, otzimi-kari pikinakaa-sitani. Ari ikantari ikaratzi antapiintzirori karipiro-yitatsiri, pinkatha-yitziriri isiyakaaro pawaniro, mayimpiri-payi, ñathatha-wakaa-waita-chari isiramparin-kakiini, </v>
<v b="1CO" c="6" v="10">kosintzi-payi, kisakowaitaniri, sinki-ryaantzi, kawiyan-taniri, amatawitaniri. Airo iñaayitairo impinkathari-wintairi Pawa yokapayi. </v>
<v b="1CO" c="6" v="11">Pairani, ari pikanta-yiwitakari awirokaiti. Irooma iroñaaka okimiwaitakaro tzimatsi kiwajimini, ikiti-sirita-kayi-taimi, itampatzika-siritajimi, tima pawintaa-piinta-jyaari Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. Iriitaki Tasorinkantsi kantakaa-yitaamiri. </v>
<v b="1CO" c="6" v="12">Tzimatsi kantayita-tsiri: “Isinitai-tanaro nantayitiro opaiyita-rika.” Iro kantacha tira ampantyaaro yantaitiro maaroni. Aritaki okantawita, isinitai-takairo antayitiro ompaiyitaa-rika. Iro kantacha tira anintataitiro atzirin-tanta-yitai opaita-rika-payi isinitaitairi. </v>
<v b="1CO" c="6" v="13">Tzimatsi kantayita-tsiri aajatzi: “Irootaki otzimantari owaritintsi onimoniintan-tairi amotyaaki. Irootaki otzimantari amotyaa, ankimaniintan-tyaarori owaritintsi.” Ari okantawitari, iro kantacha ari yapitiro-ryaajairo Pawa yapirotairo. Irootaki airo pikanta-waitanta awiroka: “Irootaki otzimantari awatha añaatha-waitan-tyaari.” Tira ari onkantyaa. Iro otzimantari awatha ampinkathatan-tajyaari Awinkathariti. Irootaki itzimantari Awinkathariti onimota-kaanta-jyaari awathaka. </v>
<v b="1CO" c="6" v="14">Tima airo yapirota-jaantairo Pawa awatha, ari iwiriinta-yitaji, iñaakan-tayitairo isintsinka, ankimita-jyaari tsika ikantaja ipiriintaaro pairani irirori Awinkathariti. </v>
<v b="1CO" c="6" v="15">¿Tima piyojiiti iriitaki Saipatzii-totaari asitaaro piwatha? ¿Kantatsima aapithatajiri awatha yasitaari irirori ompoña asiniwaitajiro amayimpi-waitan-tyaaro? ¡Tira ari onkantyaa! </v>
<v b="1CO" c="6" v="16">¿Tima piyojiiti ikaratzi mayimpi-waita-tsiri, kimiwaitanaka iwichaa-najyaaromi, aparoni ikantanaja iwathaki? Irootaki isankinai-takiri pairani, ikantaitaki: tima aparoni inkanta-najyaa iwathaki osiyawaityaaro iwichaa-wakaa-jyaami. </v>
<v b="1CO" c="6" v="17">Iriima ikaratzi tsipata-naariri Awinkathariti, iwichaa-sirita-naari irirori, kimiwaitaka aparoni ikantakaa-naarimi. </v>
<v b="1CO" c="6" v="18">Ontzimatyii pinkoki-pithatairo ñaathawaisita-wakaantsi. Tima okaratzi nasiyita-chari kaari-pirori yantaitziri, ti iri wasinonkaa-chani antakirori, pasini iwasinonkaaki. Iroorika imataki ñaathataawakantsi, iriitaki wasinonkaa-waitaincha apaniroini iwathaki. </v>
<v b="1CO" c="6" v="19">¿Tima piyojiiti irootaki piwatha osiyarori pankotsi isaikantari Tasorinkantsi? Iriitaki Pawa otyaanta-kimiriri, iriitaki ompirayitamiri. Ti awiroka añaasiwaita-chani apaniroini, </v>
<v b="1CO" c="6" v="20">iriitaki Pawa pinako-winta-pirota-jimiri yasitan-taamiri irirori. Irootaki pimpinkathatan-tajyaariri Pawa, ari pinkimitaa-jirori pantayitiro opaiyita-rika, aajatzi okaratzi pikinkithasiritari. </v>
<v b="1CO" c="7" v="1">Iroñaaka nakimiro okaratzi pisampitanari pisankinariki: Irootaki kamiitha-witacha airo yayimi iina atziri. </v>
<v b="1CO" c="7" v="2">Iro kantacha, ontzimatyii yaayiiti iina imayimpi-waitzi-kari. Ari onkimiyita-jyaari aajatzi kooya-payi, ontzimatyii aayiiti oimi. </v>
<v b="1CO" c="7" v="3">Ari okamiithatzi piñaa-wakaa-piintajyaa paawakai-yitaka. </v>
<v b="1CO" c="7" v="4">Okaratzi iinataitari, ti apaniroini asitaaro owatha, irijatzi asitaaro oimitari. Ari okimitari aajatzi, ikaratzi iimitaitari, ti apaniroini yasitaaro iwatha, irojatzi asitaaro iinatakari. </v>
<v b="1CO" c="7" v="5">Irootaki, airo okamiithatanta papakapaintiro piñaa-wakaa-piintajyaa paawakai-yitaka. Iro kantacha, kantatsi pinkinkitha-waita-wakaiyaa pintziwintan-tyaarori opaita-rika pamana-koyitziri. Ompoña pitanajyaaro piñaawakaanaiya, ari onkantyaa airo yathataantami Kamaari, ti piñaakota-nityaa awiroka-payi. </v>
<v b="1CO" c="7" v="6">Irootaki iroka nosinitan-tziri naaka, titzimaita nosintsi-thatiri maaroni yantayitajiro iroka-payi. </v>
<v b="1CO" c="7" v="7">Noninta-taawita naaka inkimita-kota-jyaanaromi maaroni sirampari tsika nokanta naaka. Iro kantacha airo omata iroka. Tima inasiyitakaro Pawa itasonka-winta-yitakai aparoni-payi arokaiti. Itasonka-wintaki Pawa ikaratzi kaari tzimayita-tsini iina, iriima pasini-payi tzimayitaki iina. </v>
<v b="1CO" c="7" v="8">Nokantzi noñaanatziri kaari aawakaa-chani, nokantziri: Iro kamiithatatsi pisaika-siwaityaa airo otzimi pitsipatari, pisiyaana naaka. Irojatzi nokantzi-tariri ikaratzi kamayita-tsiri itsipatari. </v>
<v b="1CO" c="7" v="9">Irooma tirika piñaako-nityaa, ontzimatyii pintsipatyaa. Tima irootaki kamiithatatsi ontzimi pitsipatari airo ayimawaitantami. </v>
<v b="1CO" c="7" v="10">Noñaanatziro kooya tzimain-tsiri oimi, nokantziro: Ti onkamiithati pooka-wakai-yitajyaa. Ti naaka asityaaroni noñaani iroka, iriitaki Awinkathariti asitarori. </v>
<v b="1CO" c="7" v="11">Aririka pooka-wakaiyaa, irootaki kamiithatatsi pisaika-siwaitajyaa apaniroini airo paaji pasini piimi. Irooma airorika, kantatsi pimpiya-sitairi piimi. Noñaanatzimi awirokaiti iimitaitari, nokantzimi: ti onkamiithati pookiro piina. </v>
<v b="1CO" c="7" v="12">Noñaanatziri pasini-payi, nokantziri: Iyikiiti, aririka piinantyaaro kaari kimisanta-tsini, ontzimatyii poisokirotyaaro, aapatyaakami-rika iroori airo ookaimi. Ari nokantziri naaka, iro kantacha kaari Awinkathariti sintsithati-mironi iroka. </v>
<v b="1CO" c="7" v="13">Ari okimitzitari aajatzi kooya oimintariri kaari kimisanta-tsini, ontzimatyii oisokirotyaari irirori, yaapatyaakaro-rika kamiitha. </v>
<v b="1CO" c="7" v="14">Okantawitaka ti inkimisantzin-kariti oimi, yasitaari Pawa irirori okantakaan-takiro iina. Ari ikantzitari aajatzi iinantarori kaari kimisanta-tsini. Irooma aririka yooka-wakaiyaa, kimitaka airo yawisako-siritai iwaiyani-payi. Irooma aririka yaawakaiyaa, yasiyitaari Pawa aajatzi iwaiyani-payi. </v>
<v b="1CO" c="7" v="15">Iro kantacha ininti-rika yooka-wakaiyaa, kaari kimisanta-tsini, kantatsi imatiro. Tikatsi-maita sintsithatirini airo yooka-wakaa akantayitajiri “Iyikiiti,” aajatzi akantayitajiri “Chookiiti,” aayitziriri kaari kimisanta-tsini. Irooma aririka yaapatyaa-wakaajyaa kamiithaini, irootaki inintziri Pawa. </v>
<v b="1CO" c="7" v="16">Nokantzimi awiroka iinantaitari, ti piyoti aamaa awiroka kantakaan-taironi yawisako-siritan-tajyaari piimi. Nokantzimi aajatzi awiroka iimintaitari, ti piyoti aamaa awirokataki kantakaan-tironi awisako-siritan-tajyaari piina. </v>
<v b="1CO" c="7" v="17">Ari okantari. Tsika akanta asaikayitzi, airo athataaro awasiñairo tsika akanta-piinta. Irootaki inintakairi Awinkathariti, tima ari akantzitari owakira ikaima-siri-yitai Pawa. Irootaki nokanta-piintakiri naaka yantaitiro nariiyitarira kimisantzinkari-payi tsika-rika yapatojiita. </v>
<v b="1CO" c="7" v="18">Thami asiyakaa-winta-wakiri aparoni atziri totamisitain-chari, irasi iwiro tsika ikantaka. Tirika intomisitaa-nityaa yitanta-nakarori ikimisantai, tikatsi ompaityaa intomisitaa-nitan-tyaari iroñaaka. </v>
<v b="1CO" c="7" v="19">Tikatsi ompaityaa aroka-rika totamisitaaniri, tirika antomisitaa-nityaa. Irootaki kowapirotacha antayitajiro inintakaajairi Pawa amayitairo. </v>
<v b="1CO" c="7" v="20">Ari ankanta-yitajyaari maaroni, airo athataaro awasiñaa-yitiro tsika-rika akantayita owakira ikaima-siritan-tairi Pawa. </v>
<v b="1CO" c="7" v="21">Ari okantari aajatzi. Awiroka-rika ompirataari ikaima-siritan-taamiri Pawa, airo okantzimo-siri-waitami. Irooma yathatajiro-rika ompiratamiri ininti pisitowaji, pimatiro. </v>
<v b="1CO" c="7" v="22">Tzimatsi-rika ompirataari ikaima-siritajiri Awinkathariti, ontzimatyii inkinkithasirityaa saikasi-waitaja. Iriima kaari ompirataari ikaima-siritajiri Awinkathariti okimiwaitaaro impiratanimi inatzi Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1CO" c="7" v="23">Tima Pawa pinako-winta-pirota-jimiri yasiyitaami, irootaki kamiithatatsi airo pikimita-kotaari ompirataari isintsi-waitai-tziri imonkaratiro inintasi-waitari pasini atziri. </v>
<v b="1CO" c="7" v="24">Iyikiiti, airo athataa-waitaro tsika akantayita maaroni owakira ikaima-siritan-tairi Pawa atsipa-siri-yitan-taariri. </v>
<v b="1CO" c="7" v="25">Iroñaaka nakayitiri ikaratzi sampita-kowintzirori mainaro-payi. Ti ontzimi ikantakaan-tairi Awinkathariti ayota-kotan-tyaarori iroka, iro kantacha naaka kantimini okaratzi nokinkithasirita-kotarori. Tima iriitaki Awinkathariti nisironkataanari pawintaa-jyaana naaka. </v>
<v b="1CO" c="7" v="26">Iroka okaratzi nokinkithasiritari: Tima asaikayitatyii iroñaaka tsika yasinonkaita, iro kamiithatatsi pasi piwajiro tsika pikanta pisaika-yitzi iroñaaka. </v>
<v b="1CO" c="7" v="27">Thami asiyakaa-winta-wakiro: tzimatsi-rika awiroka piina, ti onkamiithati pookajiro. Tirika ontzimi piina, airo pamina-minatzi payi. </v>
<v b="1CO" c="7" v="28">Irooma aririka paaki piina, tira pinkaaripiroti. Ari okimitzitari aajatzi mainaro ikampitan-taitakiri aantyaariri sirampari, tira onkaaripiroti. Iro kantacha ikaratzi aayitatsiri iina, aritaki iñaakiro onkarati pomirintsitzi-motyaarini. Apatziro nokanta-sitami naaka airo pipomirintsi-waitanta awiroka-payi. </v>
<v b="1CO" c="7" v="29">Iyikiiti, kimitaka irootaintsi omonkara-paitityaa. Itanakyaaro iroñaaka, ikaratzi tzimayita-tsiri iinapayi, ontzimatyii inkimita-kaantairo tirikami ontzimayiti. </v>
<v b="1CO" c="7" v="30">Ikaratzi iraawaita-chari, ontzimatyii inkimita-kaantairo tikatsi ompaityaa yiraawaitan-tyaari. Ikaratzi kimosiri-waita-tsiri, ontzimatyii inkimita-kaantairo tikatsi ompaityaa inkimo-siri-waitan-tyaari. Ikaratzi amananta-yitatsiri opaiyita-rika, ontzimatyii inkimita-kaantairo ti iriimi asiyityaaroni. </v>
<v b="1CO" c="7" v="31">Itzimi-rika otzimimo-yitziri osaawi-sato-payi, inkimita-kaantairo ti ampanta-pirotyaaro. Tima irootzi-mataki ompyaasi-waitajyaa osaawi-sato-payi. </v>
<v b="1CO" c="7" v="32">Irootaki nokowa-kota-jimiri awiroka-payi airo okantzimo-siri-waitami iroka-payi. Mainari-payi, kaari tzimatsini iinapayi, yakowin-tyaaro yantanajiro inintziri Awinkathariti inimota-kaantyaariri. </v>
<v b="1CO" c="7" v="33">Iriima ikaratzi aintsiri iina, ontzimatyii inimota-kaayitajiro iina, isirita-piinta-jyaaro osaawi-sato-payi. </v>
<v b="1CO" c="7" v="34">Ñaakiro, apiti onkantyaa isirita-kota-piinta-jyaari. Ari okimitzitari kooya-payi saikasi-waita-chari, mainaro aajatzi tzimawita-chari oimi. Kantatsi akowintyaaro inintziri Awinkathariti, tsika-rika opaiyitari antayitziri aajatzi okaratzi okinkithasiri-yitari. Irooma okaratzi aintsiri oimi, ontzimatyii onimota-kayiri oimi, osirita-jyaaro osaawi-sato-payi. </v>
<v b="1CO" c="7" v="35">Ti nosintsi-thatimiro nokaman-tzimiro iroka. Irootaki kamiithatatsi nonkaman-timiro nowinthata-kaantyaamiri pantayitajiro kamiithatzi-motimini, ari onkantyaa pakowintan-tyaariri Awinkathariti. </v>
<v b="1CO" c="7" v="36">Tzimatsi-rika asityaaroni imainaroti antarokitain-tsiri, iñaakiro-rika aritaki nintaki ontzimi oimi, kantatsi omatiro, ti onkaaripiroti aawakaiyaa. </v>
<v b="1CO" c="7" v="37">Iriima asitarori mainaro, kaari nintatsini ayi oimi, kamiithataki aajatzi okaratzi yantakiri, tima irootaki inintakiri yantiri irirori. </v>
<v b="1CO" c="7" v="38">Ari okantari. Aririka aawakaakyaa imainaroti, kamiithataki. Irooma airorika yaitziro, irootaki kamiitha-pirota-tsiri. </v>
<v b="1CO" c="7" v="39">Iroka antajiri iinantaitari: okowa-pirotatya ontsipata-piintyaari oimi ainiro aawakaa. Irooma aririka inkami-motakiro, osaikasi-waitaja iroori, kantatsi aaji pasini oimi. Iro kantacha ontzimatyii inkimisantzin-kariti irirori. </v>
<v b="1CO" c="7" v="40">Iro kantacha tzimatsi nokinkithasiritari naaka, aritaki onkimo-siri-pirotiri osaikasi-waitajyaa, airorika aaji pasini. Kimitaka Itasorinka Pawa ñaawaita-kayi-narori iroka. </v>
<v b="1CO" c="8" v="1">Iroñaaka nakiri ikaratzi sampita-kowintzirori owaritintsi yasita-kayi-tariri osiyakaa-rontsi. Tzimatsi ayotako-yitzirori aroka, kantawitacha ontharowintyaaro. Airotzimaita amatziro iroka, irootaki kamiithatatsi antakoyita-jyaari yokapayi, amina-minatajiro antharowinta-sirita-kaiyaari. </v>
<v b="1CO" c="8" v="2">Ari okanta itzimantari tharowinta-waita-chari, kantatsiri: “Naaka oyopirotaniri.” Tikira iyota-nityaa ikaratzi kantayita-tsiri. </v>
<v b="1CO" c="8" v="3">Iriima Pawa iyotziri irirori ikaratzi itakotaariri. </v>
<v b="1CO" c="8" v="4">Nakawakiri ikaratzi sampita-kowintzirori owaritintsi yasitakai-tariri osiyakaa-rontsi. Tima ayojiiti aroka ikantai-tziriri osiyakaa-rontsi, ti ontzimi-motiri yañaantari. Ti intzimi pasini pawatatsini, apatziro ikanta Pawapirori. </v>
<v b="1CO" c="8" v="5">Noyotzi tzimatsi aka kipatsiki osiyakaa-rontsi iwawa-niro-titari, aajatzi ikaratzi tzimatsiri inkitiki iwawa-niro-titaitari. Iriitaki ipaita-sita-piintakari, ikantziri: “pawa,” ikantajiitzi pasini “nowinkathariti.” </v>
<v b="1CO" c="8" v="6">Irooma arokaiti, aparoni ikanta apaitziri “Pawa.” Iriitaki asitairi, owitsika-kirori maaroni. Iriitaki kantakaarori atzimayitantari aroka-payi. Ari okimitari aajatzi, aparoni apaitziri “Nowinkathariti.” Iriitakira Jesús Saipatzii-totaari, iwitsika-kaitakiri pairani maaroni. Iriitaki kantakaarori añaanta-yitaari. </v>
<v b="1CO" c="8" v="7">Iro kantacha tzimatsi oshiki kaari yotakotironi iroka. Irootaki itzimantari amita-piinta-karori yasitakaari owaritintsi osiyakaa-rontsi, iwatzimaitaro owaritintsi. Yokaiti atziri ikaratzi matapiinta-kirori, kimisantzinkari inawitaka, sipita-siri ikantajiitaka. Aririka iwayityaaro owaritintsi onkimitzi-motyaari yantakiro kaari-pirori. </v>
<v b="1CO" c="8" v="8">Iro kantacha kaari owaritintsi kantakai-yaaroni yaakamiithatan-tairi Pawa. Aririka ontzimi owaritintsi apinka-piintziri, tira antakayiro kaari-pirori. Aririka antziwai-wityaaromi aajatzi, ti awamiitha-siritaji. </v>
<v b="1CO" c="8" v="9">Iro kantacha ontzimatyii paamaako-wintajyaa, pitzika-siri-waitziri = kari sipita-siriri-payi, pinkanti: “Saikasi-waitaana naaka, kantatsi nowayityaari ipaiyita-rika.” </v>
<v b="1CO" c="8" v="10">Pinkinkithasirita-kotiro opaita awisatsini yaminimi-rika sipita-siriri. Okimiwaitakaro iñiimimi piyaaro owaritintsi yasita-kayi-tariri osiyakaa-rontsi. Okantawitaka pikanta-piinta-jiitzi awiroka: “Noyotzi naaka, ti ontzimi yañaantari osiyakaa-rontsi,” kimitaka kantatsi imatanakiro iyaari irirori. </v>
<v b="1CO" c="8" v="11">Irootaki yantantyaarori irirori sipita-siriri kaaripirotzi-motziriri. Awiroka kantakaa-sityaaroni. ¿Tima pinkanta-piinta-witaari “Iyiki?” ¿Tima inkama-winta-yitajiri irirori Saipatzii-totaari? </v>
<v b="1CO" c="8" v="12">Arira pikina-kayirori pikaaripirota-kaanta-kariri yokapayi. Piwatsi-pirotakiri irirori, pikaaripirotzi-motakiri aajatzi awiroka Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1CO" c="8" v="13">Irootaki airo nowantaarimi naaka wathatsi, airo noitzinampa-siritantari ikaratzi nokantajiri “Iyikiiti.” </v>
<v b="1CO" c="9" v="1">¿Airoma okantzi nosaika-siwaityaa naaka? ¿Kaarima naaka Tyaankaari ñaapirota-kiriri Jesús, Awinkathariti? ¿Kaarima naaka kimisantakaa-pirota-jimiriri Awinkathariti? </v>
<v b="1CO" c="9" v="2">Kimitaka tzimatsi kaari yotinani naaka Tyaankaari. Irooma awirokaiti piyojiitzi, tima awiroka-yitaki ikimisanta-kaayitai Awinkathariti nokinkithata-koyita-jimiri, irootaki oñaakan-tzirori naaka-pirotaki Tyaankaari. </v>
<v b="1CO" c="9" v="3">Iroka nonkantiriri ikaratzi ñaawinta-kowaitanari: </v>
<v b="1CO" c="9" v="4">¿Tima onkamiithati impaitina naaka ipaita-rika-payi iriitaki nowantyaari, nirantyaari aajatzi nomiri? </v>
<v b="1CO" c="9" v="5">¿Airoma okantzi ontzimi noina naaka kimisantzinkaro? Aririka ontzimimi, ¿airoma okamiithatzi naanakiro anta pisaika-jiitzi awiroka-payi? Irootaki imata-piintakiri pasini Tyaankari-payi, irojatzi imata-piintakiri ikaratzi yirintzitari Awinkathariti, aajatzi Cefas. </v>
<v b="1CO" c="9" v="6">Piyojiitzi awiroka, aikiro nantawaitatzii naaka nañaantyaari, irojatzi yantziri Bernabé. ¿Apatziroma nokanta-kaaro naaka-payi ti isinitai-tinaro nowashaantiro nantawairi nonkinkithatan-tyaari? </v>
<v b="1CO" c="9" v="7">Pisirita-kotyaari tsika ikanta owayiri tzimatsiri ijiwari. ¿Kamiithama impinatiri ijiwari impantyaariri iwariti? Ari ikimi-tzitari pankiwaita-tsiri, ¿airoma okantzi iwajyaaro iwankiri? Aajatzi ikimi-tzitari pirawaita-chari, ¿airoma okantzi yanintai-yaari ipira? </v>
<v b="1CO" c="9" v="8">¿Pikinkithasiritama awiroka-payi okaratzi nokanta-yitakimiri irootaki yamitasi-jiitari atziri-payi? Irojatzi iyomitaan-taitakiri Ikantakaan-taitaniki. </v>
<v b="1CO" c="9" v="9">Tima isankinata-kotakiro pairani Moisés kantatsiri: Aririka pantawaita-kairi pipira, tima ti pintashi-niinta-kaawaitiri. ¿Pikinkithasiritama apatziro pipira isirita-kotari Pawa ikantan-takari? </v>
<v b="1CO" c="9" v="10">¡Tira! Arokaiti isiyakaa-wintai-takiri. Irojatzi isiyakaa-wintzi-taitakari ikantaitaki: Tzimatsi-rika pankiwai-rintzi, tzimatsi tikakiwaitaniri. Irootaki omatantari iroka ontziman-tyaari iwayita-jyaari. </v>
<v b="1CO" c="9" v="11">Ari okantari aajatzi, naaka-payi kimisanta-kaayita-jimiri, ¿airoma okantzi pimpayitajina nañaantyaari? Osiyawaitakaro tzimatsi ampankita-kirimi pisiriki. ¿Airoma okantzi awiikitajiro pasitari nasitakai-yaarori nowatha? </v>
<v b="1CO" c="9" v="12">Irootaki panta-piinta-kiniriri pasini-payi anta. Naakawitaka kowapirotatsi pimpayita-jinami. Iro kantacha, tira nosintsita-piintimi nonkantimi. Amawi nokanta-jiita. Tima ti noninti nomanonkimi pitanakaro pikimisantairo Kamiithari Ñaantsi nokinkithata-kota-kimiri Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1CO" c="9" v="13">¿Tima piyojiiti iwapiintaro Impira-tasorintsitaari tzimaraan-tatsiri yasitakai-tarori tasorintsi-panko? ¿Tima piyojiiti isinitaa-ntsitzi ipiraitari yasita-kayi-tariri Pawa pomitai-rontsiki iwayityaari Impira-tasorintsitaari? </v>
<v b="1CO" c="9" v="14">Ari okantari aajatzi okaratzi ikantakinari Awinkathariti nokinkitha-yitajiro Kamiithari Ñaantsi, ontzimatyii impinai-tajina nantantyaarori. </v>
<v b="1CO" c="9" v="15">Tira nosintsiwintimi pairani nosaiki-motan-takamiri pimatinaro. Ti nosintsiwintimi aajatzi iroñaaka nosankinatan-tamirori iroka. Apatziro noninta-taiki nonkamimi naaka, tikira intzima-nakiita kantatsini: “Kaari iriipirori okaratzi ikimosiriwinta-waitari Pablo.” </v>
<v b="1CO" c="9" v="16">Tira nonkimosiriwinta-waityaaro nokinkithata-kaayita-jimiro Kamiithari Ñaantsi. Osiyawaitaaro iriimi Pawa sintsiwintanari nantajiro, okantawitaka ti naaka pinthata-sityaaroni. Airorika nomatajiro, ¡ikanta-machiitana naaka! </v>
<v b="1CO" c="9" v="17">Naakami ninta-sita-kyaaroni nantiro, ari nosintsitan-takimi impinataitina. Pawa owataikinari nantayitajiro iroka. </v>
<v b="1CO" c="9" v="18">Ari okanta, tikatsi ompaityaa noyaawintan-tyaari pimpina-yitajina awiroka-payi. Tima nonkimita-kaantajiro iroomi impinai-tinarimi noñaayitajiro-rika nokimo-siritaji. Irootaki nokimo-siritantari iroñaaka tira nonintiro pimpinatajina nokinkithata-kaayita-jimiro Kamiithari Ñaantsi. </v>
<v b="1CO" c="9" v="19">Ari nokina-kayirori nosaika-siwaitan-taari, tikatsi sintsitha-waitinani ipinatana. Iro kantacha naaka kimitakaan-tawaitacha ompirataari. Irootaki nawisako-sirita-kaanta-jyaari oshiki atziri. </v>
<v b="1CO" c="9" v="20">Ari nokantzitaro aririka nontsipatyaari noshininka-payi Judá-iti, nantzitaro okaratzi yamijiitari irirori, ari onkantyaa yawisako-siritan-tajyaari irirori. Irojatzi nomatzitari nontzipatyaari sintsiwintarori Ikantakaan-taitani, nomonkaratziro naaka aajatzi, okantawitaka noyowitaka tikatsi sintsitinani nosintsiwintyaaro, ari onkantyaa yawisako-siritan-tajyaari irirori. </v>
<v b="1CO" c="9" v="21">Ari okantzitari, aririka nontzipatyaari kaari kimakotaa-jatironi Ikantakaan-taitsiri, nokimita-kotari irirori-payi, ari onkantyaa yawisako-siritan-tajyaari irirori. Iro kantacha ti nompiyathata-jaantyaari Pawa, tima ontzimatyii nomonkaratiro ikantanari Saipatzii-totaari nantayitiro. </v>
<v b="1CO" c="9" v="22">Ari okimi-tzitari, aririka nontzipatyaari sipita-siri-waitaniri, nokimita-kotari yantayitziri irirori, ari onkantyaa yawisako-siri-yitan-tajyaari irirori. Ari nokimita-jiriri maaroni nasiyita-chari atziri-payi, ari onkantyaa yawisako-siritan-tajyaari irirori-payi. </v>
<v b="1CO" c="9" v="23">Irootaki nantanta-yitarori iroka-payi nomatan-tyaarori nonkinkithata-kaanta-yitajiro Kamiithari Ñaantsi, nontzipatan-tajyaariri yokapayi nokaratzira itasonka-wintai-taana naaka. </v>
<v b="1CO" c="9" v="24">¿Tima pisirita-kotaari tsika ikanta monkarata-wakaa-chari isiyajiita iñiitan-tyaariri ityaaroni yariityaa? Aparoni ityaaroni yariityaa, iriitaki impinataitiri. Ari pinkimita-najyaari awiroka-payi. </v>
<v b="1CO" c="9" v="25">Tima inkarati ñaanta-piintarori imonkarata-wakaan-tyaari, ontzimatyii inkimpoyaa-najyaa, yatsipitaro itziyitaro okaratzi iniwiyitari. Irootaki yantantarori iroka impinai-tantyaariri apaata, yamathaita-kaitairi siwitha-tapo. Iro kantacha sampiya-nitatsi iroka. Irooma okaratzi siyakaa-winta-chari impinai-tairi aroka-payi, airo othonka-nitaja. </v>
<v b="1CO" c="9" v="26">Irootaki nokimita-kaanta-piintan-tarori naaka nosiyatyiimi, ti nontimpaa-waiti. Nokimita-kaantaro nosintsi-waita-tyiimi nonkaposanti, tira nonkaposa-siwaityaaro tampyainka. </v>
<v b="1CO" c="9" v="27">Tima okaratzi natsipi-waitakaro notzi-winta-waitaka, nosiyakaa-waitakiro nompirata-tyiiyaaromi nowatha. Irootaki nantantarori airo ikimita-kaantai-tantanari yanakoi-tziri, airo ampinaasi-waitanta nokinkithata-kaanta-piintaki. </v>
<v b="1CO" c="10" v="1">Iyikiiti, airo apyaa-kotaro okaratzi iñaakiri awaisatzitini. Ipampithatakiro minkori otzisi-masiki. Imontyaa-nakaro iwiryaataita-paintziro. </v>
<v b="1CO" c="10" v="2">Ari iñaakan-takiro yawintaa-siritakari Moisés, ipampithatakiro minkori, imontyaakaro inkaari, okimiwaitakaro ari inkiwaatai-takirimi irirori-payi anta. </v>
<v b="1CO" c="10" v="3">Iwajiitakaro awaisatzitini okaratzi itasonka-wintai-takiri. </v>
<v b="1CO" c="10" v="4">Irajiitakiro nijaa itasonka-wintai-takiri ositowaatzi-motakiri sirantaaki. Tima iriitaki Saipatzii-totaari tsipa-sirita-kariri, iriitaki oñaakakiriri nijaa sirantaaki. Tima iriitaki Saipatzii-totaari kimitakarori siranta. </v>
<v b="1CO" c="10" v="5">Iro kantacha tzimatsi oshiki kaari onimotirini Pawa, irootaki ikamaraan-tantakari otzisi-masiki. </v>
<v b="1CO" c="10" v="6">Tzimatsi osiyakaa-winta-kairi okaratzi awisain-tsiri, aamaiyaa airo akimitantari yokapayi, aniwiyityaaro antiro kaari-pirori. </v>
<v b="1CO" c="10" v="7">Irootaki kaari okantanta antzipatyaari pasini-satzi itharowinta-waita ipinkathata-siwaitari siyakaa-rontsi. Tima irootaki imayitakiri awaisatzitini pairani, iroka ikinkithata-koita-kiriri: Ari iwawaijiita atziri, yirawai-jiitzi, ikimosiriwinta-jiitaka. </v>
<v b="1CO" c="10" v="8">Ari okimitari aajatzi, ti onkamiithati antayitiro kaaripi-rota-tsiri. Irojatzi yantakiri awaisatzitini, irootaki iñaanta-yitakarori ikamakaantaki aparoni kitaitiri ikaratzi 23,000 atziri. </v>
<v b="1CO" c="10" v="9">Ari okimitzi-takari aajatzi ti onkantyaa añaanta-waityaari Pawa. Irojatzi imayitakiri pairani yokapayi, irootaki yatsikan-takariri maranki. </v>
<v b="1CO" c="10" v="10">Ari okantari aajatzi ti onkamiithati ankiñaanita-kotanti. Irojatzi imatzitakari pairani yapirotan-takariri ipaitai-tziri “Apirotan-tsiri.” </v>
<v b="1CO" c="10" v="11">Okaratzi awisain-tsiri irootaki isiyakaa-wintai-takairi, isankinata-koitakiro iyomitaai-tairo iroñaaka aroka-payi, tima asaikatyii othonkima-paititaja kipatsi. </v>
<v b="1CO" c="10" v="12">Paamawinta-yitajyaa awiroka-payi. Airo pikanta-waitzi “Airo nomatziro naaka iroka kaaripirota-tsiri,” omapoka-sita = kari pimatanakiro awiroka. </v>
<v b="1CO" c="10" v="13">Iro kantacha aririka piñiiro piniwi-siri-waityaaro, pinkinkithasirityaa ti apaniroini pikanta awiroka, imatakiro yitsinampakiro pasini atziri-payi. Tima iinataniri inatzii Pawa, airo isinitzimi irirori ayimatimi piniwi-siri-waityaaro kaari piitsinampai awiroka. Aririka piñiiro piniwi-siri-waityaa, iriitaki Pawa ñaakaimironi pimatantyaarori piitsinampairo, onkimiwaita-nakyaaro pisiya-pithata-tyiiromi. </v>
<v b="1CO" c="10" v="14">Notakotani-payi, pinkimita-kaantiro pisiya-pithata-tyiirimi piñaayitiri-rika pasini-payi ipinkatha-waitziri siyakaa-rontsi. </v>
<v b="1CO" c="10" v="15">Tzimatsi nonkantimiri iroñaaka, nonkimita-kaantimi yotaniri pinatyiimi nonkantimiro. Pisirita-koyityaaro. </v>
<v b="1CO" c="10" v="16">Aririka apatota-piinta-jiita irawaijiitzi, asirita-kotaro yamana-kota-najiri pairani Saipatzii-totaari, irajiita-kairi iyomitaani-payi, ¿kaarima wichaa-wakaantsi, apatotaja asiritaari Saipatzii-totaari ikapathain-kamintakai? Aririka ampitoryiiro yatantaitari, ¿Kaarima iroka wichaa-wakaantsi, osirita-kotaro iwatha Saipatzii-totaari, osirita-kotaro ikama-winta-yitai? </v>
<v b="1CO" c="10" v="17">Aririka awayita-kyaaro, intzima-yiwitakyaa oshiki ankarati apatojiita, maaroni awaajiitakaro yatantaitari iwitsikai-takiri apapatha-roini. Ari akantayita-naari aroka-payi, akimita-naaro apathata-tsiri. </v>
<v b="1CO" c="10" v="18">Ari ikimitakari aajatzi noshininka-payi Israel-iiti, iwichaa-wakaiyita aajatzi irirori-payi, itaayitairo yasitakaariri Pawa pomitai-rontsiki. </v>
<v b="1CO" c="10" v="19">Irootaki osiyakarori okaratzi yanta-piinta-yitakiri pasini-satzi-payi atziri ipomitziniri iwawa-niroti. ¿Pisiyakaantzi nokantatzii añaanitatsi iwawa-niroti? </v>
<v b="1CO" c="10" v="20">¡Tira! Iro kantacha tzimatsi piyari amamina-waita-chari, iriitaki ikimita-kaantakiri iwawa-niroti, iriitaki yasitakaa-piintari iwariti. Tima kaari Pawa yasitakaa-yityaa iwariti. Irootaki kaari noninta-kayimiri awiroka-payi pintzipatyaari piwayityaaro okaratzi yasitakaa-waitariri piyari-payi, piwichaajari = kari irirori. </v>
<v b="1CO" c="10" v="21">Ti onkamiithati piriiro irapiintsiri asirita-kotari Awinkathariti, pirakiro-rika okaratzi yasita-kayi-tariri piyari. Ari okimi-tzitari, ti onkamiithati piyaaro owapiintari asirita-kotari Awinkathariti, piwakaro-rika okaratzi yasita-kayi-tariri piyari. </v>
<v b="1CO" c="10" v="22">¿Anintatziima awatsimairi Awinkathariti? ¿Anairima irirori? </v>
<v b="1CO" c="10" v="23">Iroka ikantaitzi: “Isinitai-tanaro nantayitiro opaiyita-rika.” Iro kantacha tira ampantyaaro yantaitiro maaroni. Ari okantawitaka, isinitai-tantziro antayitiro opaiyita-rika. Iro kantacha tzimatsi opaita antayitziri kaari winthata-kaiyaarini pasini-payi yantayitajiro kamiithari. </v>
<v b="1CO" c="10" v="24">Tira apatziro asirita-kowaityaaro anintayitziri aroka-payi, irootaki kamiithata-tsiri añaasintsi-winta-jyaaro onkarati onimotairini pasini-payi. </v>
<v b="1CO" c="10" v="25">Aririka pijati pamananti wathatsi, airo pisampita-kowintziri, pinkanti: “¿Ipoñaatyaama wathatsi ipomitai-tziniri siyakaarontsi?” Pamanantiri, piyaari. </v>
<v b="1CO" c="10" v="26">Tima iriitaki Awinkathariti asitari ikaratzi tzimayita-tsiri kipatsiki. </v>
<v b="1CO" c="10" v="27">Ari okimi-tzitari, aririka inkaimimi pakyootiri kaari kimisanta-tsini, pakyootiri pinintzi-rika. Airo pisampitziri pinkantiri: “¿Ipoñaatyaama wathatsi ipomitai-tziniri osiyakaarontsi?” Piyaari. </v>
<v b="1CO" c="10" v="28">Irooma tzimatsi-rika kamantimini, inkantimi: “Yoka wathatsi ipoñaatyaa ipomitai-tziniri siyakaarontsi,” airo piwari. Irootaki pantantarori pisirita-kota-nakari kantakimiri, pikinkithasiritanaka kantatsi iyaaripiro-siritanti. </v>
<v b="1CO" c="10" v="29">Nokantakimi “kantatsi iyaaripiro-siritanti,” ti iro nonkanta-koti iyaaripiro-siritimi awiroka, iriitaki nokanta-kotzi kamanta-kimiri, kantatsi iyaaripiro-siritiri irirori. Aamaa aritaki pisampita-nakina, pinkantina: “¿Paitama nontzitan-tawaityaariri apatziro-machiini isirita-kotana pasini atziri? </v>
<v b="1CO" c="10" v="30">Tima nompaasoonkitiri Pawa noñaayitziro nowari, ¿paitama nosiritan-tyaarori onkarati inkisimai-tinari?” </v>
<v b="1CO" c="10" v="31">Iroka nakimiro: Aririka piwawaityaa, pinkinkithasiri-waiti, pinkanti: “Tzimatsi-rika ñiinani nowawaityaa, ¿arima nontzika-siri-waitakiri impinkathatairi Pawa?” Ari pinkimi-tzityaarori pirawaitirika, aririka pantayitajiro opaita-rika. </v>
<v b="1CO" c="10" v="32">Ontzimatyii paamawintajyaa airo poitzinapa-siritantari Judá-iti, aajatzi kaari Judá-iti, ikaratzi pikarata-piintziri papatowintari Pawa, maaroni. </v>
<v b="1CO" c="10" v="33">Irootaki nantziri naaka, natsipi-wintaro nonimota-kaantyaariri maaroni atziri-payi okaratzi nantayitziri. Ti apatziro nantiro onimotanari naaka, nantziro onkarati kamiithatzi-motirini pasini-payi, ari onkantyaa yawisakotan-tajyaari irirori. </v>
<v b="1CO" c="11" v="1">Pinkimita-kota-jyaanaro naaka. Irootaki nomatziri naaka nokimita-kotari Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1CO" c="11" v="2">¡Iyikiiti! Oshiki nokimosiriwintiimi iroñaaka, tima pakowintakaro okaratzi namitakaa-kamiri, okaratzi noyomitaa-kimiri. </v>
<v b="1CO" c="11" v="3">Iro kantacha, iroka nonintziri piyotiro: Iriitaki Saipatzii-totaari ijiwaritari sirampari-payi. Iriima sirampari-payi iriitaki ojiwaritari kooya-payi. Iriima Saipatzii-totaari iriitaki ijiwaritari Pawa. </v>
<v b="1CO" c="11" v="4">Okaratzi amita-piintari asiramparitzi, ti ampasikai-natyaa aririka amani, aririka ankinkithata-kaanti. Aririkami ampasikai-natyaami, awinkatha-ryaakiro ikimita-kaantai-takiri aito. </v>
<v b="1CO" c="11" v="5">Irooma kooya-payi kaari pasikai-nata-chani amanayitzi, okinkithata-kaanta-yitzi, owinkatha-ryaantaki. Okimita-kowaitakaro kooya-payi amiitzirori oisi. </v>
<v b="1CO" c="11" v="6">Tzimatsi-rika kooya kaari nintatsini ompasikai-natyaa, yamii-piroi-tiniro oisi. Tima maaroni iyotaitzi oshiki ompasiki-winta-waityaa, irootaki ompasikai-natan-tyaari. </v>
<v b="1CO" c="11" v="7">Iriima sirampari-payi airo ipasikai-nawaita irirori, tima inkimita-kotaari Pawa, iriitaki Pawa owaniinkata-kaariri. Irooma kooya, iriitaki sirampari owaniinkata-kaarori. </v>
<v b="1CO" c="11" v="8">Tima pairani owakira iwitsikan-takarori Pawa itanakarori kooya, irootaki yaaki iwatha sirampari iwitsikan-takarori. Irooma owakira iwitsikan-takariri Pawa itanakarori sirampari, ti iro yayi owatha kooya. </v>
<v b="1CO" c="11" v="9">Ari okantzi-takari, owakira iwitsikan-tarori Pawa kooya iriitaki sirampari iwitsika-kiniri, tima tikatsi intsipatyaa. Iriima sirampari, ti iwitsikai-tiniro kooya. </v>
<v b="1CO" c="11" v="10">Irootaki ompasikai-natan-tyaari kooya añaakan-tantyaarori tzimatsi opinkathatani iroori, irootaki onimota-kaantyaariri Maninkariiti. </v>
<v b="1CO" c="11" v="11">Tira ontzi-masityaa kooya, ti intzi-masityaa sirampari, apiti-payi yasitari Awinkathariti, ikowityaa-wakaa apitiro. </v>
<v b="1CO" c="11" v="12">Tima itanakarori kooya iwatha sirampari iwitsikaitaki. Iro kantacha ikaratzi siramparita-tsiri iroñaaka, irootaki kooya tsimayitajairi. Tima iriitaki Pawa kantakaarori itzimantari apiti-payi. </v>
<v b="1CO" c="11" v="13">¿Paitama pikinkithasirita-kotarori iroñaaka okaratzi nokanta-kimiri? ¿Kamiithama kooya-payi amaniri Pawa airo opasikai-nata? </v>
<v b="1CO" c="11" v="14">Aroka-payi asiramparitzika iroñaaka, ti amityaaro asanthatiro aisi, oshiki ampasiki-wintiro. </v>
<v b="1CO" c="11" v="15">Irooma kooya-payi, irootaki oisi owaniinkata-kaarori. Kimiwaitaka iroomi oisi opasikaainaro. </v>
<v b="1CO" c="11" v="16">Tzimatsi-rika anta nintatsiri inkisako-waityaaro, okaratzi nokantakiri: Irootaki namita-piintakari naaka noyomitaan-tziro. Irojatzi ikanta-piintziri apatowintariri Pawa tsika-rika-payi anta. </v>
<v b="1CO" c="11" v="17">Iro kantacha tzimatsi pasini nonkantimiri, airo nokimosiriwintsimiro. Tima ti onkamiithatzi-motina panta-piintakiri papatojiita. Onkarati kamiithatzi-motimini, irootaki iwasankitaa-wintai-timiri. </v>
<v b="1CO" c="11" v="18">Tima nokimaki ikamantai-takina pinasiyita-wakaaka anta papatota-piinta-jiita. Iroowitaincha nonkimisantirimi, </v>
<v b="1CO" c="11" v="19">tima irootaki awisa-piinta-tsini iroka. Kimitaka tzimatsi kowasiwaita-chani inkanta-koitiri “Iriitaki iriipirori yoka.” </v>
<v b="1CO" c="11" v="20">Ari okimita-piintari papatojiita awiroka-payi pakyoota-wakaa-jiita, aminaasi-waita poimosirinkiro apaitziri “Yakyootani Awinkathariti.” </v>
<v b="1CO" c="11" v="21">Tima piwapiintakaro sintzini pasitari. Tashaniinta ikantayita pasini-payi. Tzimatsi pasini sinkiwaita-chari. </v>
<v b="1CO" c="11" v="22">¿Arima onkantyaari? ¿Tikatsima piwanko-payi tsika piwapiinta-yityaaro pasitari, tsika pirawaita-piinti? ¿Pimaninta-tziirima ikaratzi apatota-piinta-chari ipinkathatziri Pawa? ¿Pithainka-tziirima kowityaa-waita-tsiri? ¿Pisiyakaan-tzima ari noshami-winta-kimiro? Airo. </v>
<v b="1CO" c="11" v="23">Okaratzi noyomitaa-kimiri pairani okanta-kota itantanakari “Yakyootani Awinkathariti,” iriitaki Awinkathariti oyomitaa-kinarori. Iroka okanta-kota: Okanta pairani tsitini-paiti tikira ipithoka-sitaitari Awinkathariti Jesús, yaakiro yatantaitari, </v>
<v b="1CO" c="11" v="24">ipaasoonki-wintakiro, ipitoryaakiro, ikantzi: “Piyaaro, nowatha onatzii, tima iro kamawintimini. Irootaki pisirita-kota-piintan-tyaanari.” </v>
<v b="1CO" c="11" v="25">Ari ikimitaakiro aajatzi ikaratakiro iwajiita, yaakotakiro iraitsiri, ikantzi: “Niraani onatzii, irootaki sitowaa-tsini yawisako-siritan-tajyaari oshiki atziri. Irootaki panta-piintajiri aririka piriiro, aririka pisirita-piinta-jyaana.” </v>
<v b="1CO" c="11" v="26">Aririka piwapiinta-jyaaro, pirapintajiiro awiroka, piyomitaa-piintajiri atziri-payi ikama-winta-yitai Awinkathariti. Irootaki pimata-piinta-yitairi irojatzi impiyan-tajyaari Awinkathariti. </v>
<v b="1CO" c="11" v="27">Tzimatsi-rika owaminthata-sityaaroni, iraminthata-sityaaro, kimiwaitaka iriita-jaantaki Awinkathariti ithainka-wathataki, ithainka-kiro aajatzi iriraani. </v>
<v b="1CO" c="11" v="28">iro kamiithatatsi, tikira ayaaro, tikira iriro, ontzima-tyiira ankinkithasirita-wakyaa kamiitha-siritakai-rika. </v>
<v b="1CO" c="11" v="29">Tzimatsi-rika owasiwaita-kyaaroni, irasiwaita-kyaaroni kaari osirita-kotyaaroni siyakaa-witachari “iwatha,” aritaki iwasankitai-takiri. </v>
<v b="1CO" c="11" v="30">Irootaki itziman-tayitari sipita-waita-tsiri, mantsiya-waita-tsiri, tzimayitatsi makoryaa-yitain-tsiri. </v>
<v b="1CO" c="11" v="31">Irooma asiri-pirota-nakyaa-rika tikira awanakyaaro, airo añaajaantziro iwasankitaa-waitai Pawa. </v>
<v b="1CO" c="11" v="32">Iro kantacha aririka iwasankitaa-waitakai, iñaanta-kaawaita-tiro inkimita-kaanta-waityaa arokatakimi itomi-pirori. Ari onkantyaa airo iwasankitaa-pirotantai apaata, ikimita-kaanta-yitairi tsika inkanta-yitairi osaawi-satzi-payi. </v>
<v b="1CO" c="11" v="33">Iyikiiti, irootaki onintantari piyaa-kota-wakai-yitajyaa awiroka-payi, airo pisatika-waita aririka papatojiitakyaa pakyoota-wakaiyaa. </v>
<v b="1CO" c="11" v="34">Pitashaatzii-rika, piwanakyaa piwankoki tikira pijatana-kiita, onkantyaama airo iñaakaan-taitami papatotakyaa. Aririka nariitakyaa nariitan-tyaamiri, aritaki nothotyaakiro noyomitaa-yitimiro iroka-payi. </v>
<v b="1CO" c="12" v="1">Iroñaaka nonkaman-timiro tsika okanta-kota tasonka-winta-siritaantsi. Iyikiiti, ti noninti onkompitzi-motyaami. </v>
<v b="1CO" c="12" v="2">Piyojiitzi awiroka, pairani tikira pinkimisantanaki, tzima-piintatsi pikinakaa-sitari, wintha-siri pikanta-piinta pijata-sitziri siyakaarontsi kaari ñaawaitaatsini. </v>
<v b="1CO" c="12" v="3">Irootaki nokamantantyaamiri iroñaaka: Tzimatsi-rika anta kinkithata-kaanta-tsini, inkanta-paaki “¡Kamaari inatzii Jesús!” kaarira Itasorinka Pawa ñaawaita-kayirini yoka. Irooma aririka inkanti, “¡Awinkathariti inatzii Jesús!” iriitaki Tasorinkantsi ñaawaita-kayiriri. </v>
<v b="1CO" c="12" v="4">Tima aparoni inatzii Tasorinkantsi, iro kantacha tzimatsi oshiki tsika ikinakairo itasonka-winta-yitakai antanta-yitarori opaiyita-rika. </v>
<v b="1CO" c="12" v="5">Aparoni inatzii Awinkathariti, iro kantacha tzimatsi oshiki tsika ankina-kayiro antawaita-jiniri irirori. </v>
<v b="1CO" c="12" v="6">Aparoni ikanta Pawa, iro kantacha tzimatsi oshiki tsika okanta opoñaan-takari yantakaa-yitairo opaiyita-rika. </v>
<v b="1CO" c="12" v="7">Maaroni aroka-payi, tzimatsi opaiyita yantakaa-yitairi Tasorinkantsi iñaakantari, irootaki awinthata-kaantyaariri pasini kimisantzinkari-payi yantayitajiro irirori kamiithari. </v>
<v b="1CO" c="12" v="8">Thami asiyakaa-winta-wakiro. Tzimatsi atziri ikantakaakari Tasorinkantsi ontzimi-motiri iyotani inkinkithatan-tyaari. Tzimatsi pasini ikantakaakari Tasorinkantsi ikinkithata-kotajiro okaratzi iyotakai-takiriri. </v>
<v b="1CO" c="12" v="9">Tzimatsi pasini ikantakaakari Tasorinkantsi yawintaa-siri-pirotyaari. Tzimatsi pasini ikantakaakari Tasorinkantsi yisita-kota-kaantantari. </v>
<v b="1CO" c="12" v="10">Tzimatsi pasini ikantakaakari tasonkawintantaniri inatzi, pasini ikantakaakari inkamantantzinkariti, pasini ikantakaakari yapiitajiro okaratzi ikamantantakiri Kamantan-tzinkari, irootaki iñaantyaarori iriirika Tasorinkantsi kantakaariri ikamantantiro. Tzimatsi pasini ikantakaakari iñaawai-yitiro pasiniyita-tsiri ñaantsi, tzimatsi pasini ikantakaakari iwawisayiiro iñaaniki irirori okaratzi ikinkithatai-takiri. </v>
<v b="1CO" c="12" v="11">Maaroni iroka-payi iriitaki Tasorinkantsi kantakaa-karori yantantai-takarori tsika-rika opaiyita-rika. Aparoni ikanta Tasorinkantsi. Iriitaki matzirori itasonka-winta-yitakai aroka-payi, imatakaa-yitairo okaratzi inintziri irirori. </v>
<v b="1CO" c="12" v="12">Ari okanta awichaa-wakaan-taari, ikimita-kaanta-yitai arokami iwatha Saipatzii-totaari. Tima tsika akantawaiyita awathaki-payi, irootaki antakaa-yitairori opaiyita-rika. Ari akimitzi-yitaari aajatzi aroka-payi, onasiyita antayitajiro opaiyita-rika. </v>
<v b="1CO" c="12" v="13">Tima aparoni ikanta Tasorinkantsi kiwaayitajiri, irootaki awichaa-wakaan-taari, tikatsi ompaitajyaa aroka-rika Judá-iti, kaari Judá-iti, ompirataari, saikasi-waitatyaari, maaroni. Okimiwaitaaro maaroni antsipata-wakaajyaa aroka-payi irapiintairo isiyakaa-wintai-takari Tasorinkantsi. </v>
<v b="1CO" c="12" v="14">Pisirita-kotyaaro tsika okanta awatha. Aparoni akanta awathaki, iro kantacha tzimatsi oshiki onasiyita okaratzi antayitiri. </v>
<v b="1CO" c="12" v="15">¿Kantatsima oñaawaitima aitzi, oñaanatiro ako, onkantiro: “Ti niriipiroti naaka, ti nonkimityaami awiroka pimatziro pairika-yitziro opaiyita-rika?” ¿Tima iroopiroti aitzika? </v>
<v b="1CO" c="12" v="16">¿Kantatsima oñaawaiti ayimpita, oñaanatiro oki, onkantiro: “Ti niriipiroti naaka, ti nonkimityaami awiroka piñaayitziro opaiyita-rika?” ¿Tima iroopiroti ayimpita? </v>
<v b="1CO" c="12" v="17">Iroomi yosiita-chanimi oki awathaki, ¿arima onkantaki ankimi? Iroomi yosiita-chanimi ayimpita, ¿arima onkantakimi ankimainkawaiti? </v>
<v b="1CO" c="12" v="18">Ari okantari awatha. Tima iriitaki Pawa owitsika-kirori tsika okanta-jaanta inintaki iwitsikiro, irootaki onasiyitantari opaita-rika antayitziri. </v>
<v b="1CO" c="12" v="19">Arimi osiya-wakai-yaami maaroni tsika okantayita awatha, airotyaa awathataromi. </v>
<v b="1CO" c="12" v="20">Tima aparoni onatzii awatha, iro kantacha tzimatsi oshiki onasiyita okaratzi antakaa-yitzirori awatha. </v>
<v b="1CO" c="12" v="21">¿Kantatsima oñaawaiti oki, oñaanatiro ako, onkantiro: “Naaka kowapirota-jaantacha, irooma awiroka, ti inkowaitimi”? ¿Kantatsima oñaawaiti aito, oñaanatiro aitzi, onkantiro: “Ti inintaitimi awiroka”? </v>
<v b="1CO" c="12" v="22">¡Airo omatziro! Tima okaratzi tzimatsiri awathaki kaari amiraawinta-pirotzi aroka, irootaki kowapirota-jaanta-chari. </v>
<v b="1CO" c="12" v="23">Irootaki akithaatanta-piintari, omaniro awatha-payi, akimita-kaantaro pinkatharintsi onatyiimi. Okaratzi omanako-yitziri awathaki, akimita-kaantaro iroopiromi onayitzi. </v>
<v b="1CO" c="12" v="24">Irooma okaratzi kaari amanayita-piintziri awathaki iñiita-piintziri, tira amiraawintiro ipaita-rika antayiti-nirori. Ari ikantzitari Pawa iwitsikakiro awatha, ontzimatyii anintajiro kimitzi-mowitairi ti imiraawintaitiro. </v>
<v b="1CO" c="12" v="25">Tima airo okantzi ampitha-ryiiro okaratzi awathatari. Apatziro anintzi anithaa-yitajiro maaroni awatha. </v>
<v b="1CO" c="12" v="26">Aririka awatsinaa-waityaa kapichiini awathaki, kimiwaitaka owatsinaa-kyaami maaroniki awatha. Aririka awaniinka-waityaa kapichiini awathaki, kimosiri ankantyaa maaroni awathaki. </v>
<v b="1CO" c="12" v="27">Ari akantayitari aroka-payi akaratzi awintaa-siritaari Saipatzii-totaari, kimiwaitaka aparoni iwatha anayitaimi Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1CO" c="12" v="28">Iroka tsika ikantakaa-yitaari Pawa ikaratzi kimisantairiri: Itanakaro, tzimatsi Tyaantaari-payi. Apitita-naintsiri, tzimatsi Kamantan-tzinkari-payi. Mawatanain-tsiri, tzimatsi yomitaan-tataniri-payi. Ipoñaa itzimayitanaki tasonka-wintan-tsiri, isita-kota-kaantaniri, amitakotaniri, jiwatakaan-taniri, ñaawaitzirori pasiniyita-tsiri ñaantsi. </v>
<v b="1CO" c="12" v="29">¿Maaronima Tyaantaari-payi anayitzi? ¿Maaronima akamantantzinkaritzi? ¿Maaronima ayomitaan-taniritzi? ¿Maaronima atasonka-wintan-taniritzi? </v>
<v b="1CO" c="12" v="30">¿Maaronima isita-kota-kaanta-niritzi? ¿Maaronima añaawai-yitziro pasinita-tsiri ñaantsi? ¿Maaronima awawisayiro pasinita-tsiri ñaantsi añaaniki aroka? </v>
<v b="1CO" c="12" v="31">irootaki pinkowa-piroti inkanta-kaiyaaro Tasorinkantsi pantanta-jyaarori kowapirota-jaanta-chari. Iro kantacha, tzimatsi anairori iroka-payi. Aritaki nonkaman-takimiro iroka. </v>
<v b="1CO" c="13" v="1">Thami ankanta-sita-wakyaa, kantatsi noñaawaitiro naaka pasiniyita-tsiri ñaantsi iñaawai-yitziri pasini atziri, nomatzi-takyaaromi okaratzi iñaawaitziri Maninkari-payi. ¿Tima kamiitha-waiwitaka iroka? Iro kantacha tirika nontakotantyaa nomatan-tawita-karori iroka-payi, nopoima-wintha-waita-sitakara. </v>
<v b="1CO" c="13" v="2">Ari okimitari aajatzi, naakami kamantan-tzinkari, noyota-kotziro okaratzi kaari iyotako-witaita pairani, nawintari Pawa, ari onkantakimi isirinkinaro otzisi ikatziyiro tsika-rika nonintziro naaka. ¿Tima kamiitha-waiwitaka iroka? Iro kantacha tirika nontakotantyaa nomatan-tawita-karori iroka-payi, tikatsi-machiini nomonkarati. </v>
<v b="1CO" c="13" v="3">Ari okimitari aajatzi, arimi nompasitan-tyaaro maaroni tzimi-motanari irootaki ontziman-tyaari iyaari kowityaa-waita-tsiri. Aririkami natsipita-kowintyaari pasini, notaa-winta-waitakari. ¿Tima kamiitha-waiwitaka iroka? Iro kantacha tirika nontakotantyaa nomatan-tawita-karori iroka-payi, tikatsira nanintaajyaa. </v>
<v b="1CO" c="13" v="4">Tzimatsi-rika itakotan-tachari, tsinampa ikanta, kaminthaan-taniri, ti inkisako-waita-nityaa, ti intharowinta-wainityaa, ti inkantakaa-piro-waityaa. </v>
<v b="1CO" c="13" v="5">Tzimatsi-rika itakotan-tachari ti inkaaripiro-waantiniti, ti inthañaa-wainityaa, ti inkisawai-nityaa, ti yamawitziitiro inkisaniintanti. </v>
<v b="1CO" c="13" v="6">Tzimatsi-rika itakotan-tachari ti intharowinta-waityaaro yantiro-rika kaari-pirori, apatziro ikimo-siri-wintziro iyotakoi-tajiro iroopirori. </v>
<v b="1CO" c="13" v="7">Tzimatsi-rika itakotan-tachari iyotziro ikisasi-waita-nita, ikimisanta-piinta-nitzi, tzimatsi iyaakota-piintani, oisokirota-piintan-taniri inatzii. </v>
<v b="1CO" c="13" v="8">Tira onthonka-nityaa antakotantyaa. Irooma iroka-payi othonka-nita, kamantan-tzinkari-taantsi, iñaawaitan-taitaro pasiniyita-tsiri ñaantsi, iyotaitziro opaiyita-rika. </v>
<v b="1CO" c="13" v="9">Tikiraata iyotaitziro maaroni, tikiraata ikamantantai-tziro okantakoyita maaroni tzimayita-tsiri. </v>
<v b="1CO" c="13" v="10">Irooma aririka onkarata-paaki monkara-yitachani apaata, airo anintanajiro iroka-payi onkarati pyaayitaa-chani. </v>
<v b="1CO" c="13" v="11">Iroowaitaki akimiyita atziritzika. Ainiro-rika iinchaa-nitzi, akimitari iinchaa-niki, tsika ikanta iñaawaitzi, tsika ikanta ikinkithasirita, tsika okanta ipampitha-siryaari. Irooma aririka antarita-paaki, airo akimita-kota-naari tsika ikantayitara iintzi. </v>
<v b="1CO" c="13" v="12">Kantatsi asiyakaantiro aajatzi tsika akanta aminaatyaarorika asiro-taki. Airo akoñaatzi kamiitha-ini, airo ayota-jaantzi tsika akantawaita. Irooma apaata aririka ayotako-pirotajiri tsika ikanta-kota Pawa, aritaki ankimitai-yaari irirori iyoyitai aroka-payi. </v>
<v b="1CO" c="13" v="13">Iroka karatatsiri mawa tsika otzimi asi owaironi osaiki, airo othonka-nitaja: awintaa-siritani, ayaakoniintani, otakotantani. Irootaki kowapirota-chari iroka otakotantani. </v>
<v b="1CO" c="14" v="1">Piriipiroti pimatan-tyaarori pitakotantyaa. Pinkowako-pirotajiri Tasorinkantsi intasonka-wintimi inkanta-kaiyaami pantawaitan-tyaaniriri Pawa. Irootakira pimata-jaantajiri pinkamantan-tzinkaritai. </v>
<v b="1CO" c="14" v="2">Aririka apatojiityaa ankaratiri kimisantzinkari-payi, tzimatsi-rika inkanta-kaakyaa Tasorinkantsi iñaawaitan-tanakyaaro pasinita-tsiri ñaantsi kaari ikima-jita-piintziri, airo akimathatziri, airo ayotziro opaita ikantziri. Tira iro iñaawaitantari ankimathatiri aroka-payi, Pawa kimathatirini. </v>
<v b="1CO" c="14" v="3">Irooma intzimi-rika inkanta-kaakyaa Tasorinkantsi inkinkithata-kaanti, iriitaki kinkithata-kajaini maaroni aroka-payi, iwitsika-sirita-kaantairi, intharowinta-kaantairi, yoimosirinka-siritan-tairi. </v>
<v b="1CO" c="14" v="4">Ikaratzi ñaawaitzirori pasinita-tsiri ñaantsi, apaniro itharowinta-siri-waita. Iriima kamantan-tzinkari-tatsiri, iriitaki owitsika-sirita-kaayitariri maaroni kimisantzinkari-payi ikaratzi apatoyita-chari. </v>
<v b="1CO" c="14" v="5">Oshiki onimo-tinami aririka piñaawaitan-tyaaro pasiniyita-tsiri ñaantsi maaroni awiroka-payi. Irootaki onimo-pirota-jinanimi aririka pinkaman-taniritaji maaroni awiroka-payi. Tima irootaki kowapirota-chari anairori piñaawaitan-tyaaromi pasiniyita-tsiri ñaantsi. Iro kantacha tzimatsi-rika oowaa-koñaanitaniri, iriitaki witsika-sirita-kaayityaarini kimisantzinkari-payi ikaratzi apatota-chari. </v>
<v b="1CO" c="14" v="6">Iyikiiti, pinkimi nosiyakaa-wintimiro. Aririka nariityaami pinampiki, apatziro noñaawaitan-tapaakaro pasinita-tsiri ñaantsi, ¿nomatakiroma nokimo-sirita-kaami? Irooma aririka nokinkithata-kota-kimiro ikimathata-kaajanari Pawa, nonkinkithasirita-kaajimi, nokaman-tayita-imiro, noyomitaa-yitaimiro aajatzi. Irootaki piñaantaarori pitharowinta-siritanaja. </v>
<v b="1CO" c="14" v="7">Intsityaa nosiyakaa-wintimiro aajatzi, okimitakaro aririka ashowiriwaiti, aririka ampiyompi-waiti. Airorika anasitaro oyamininka, irojatzi apiiyapiiti, tikatsira yotironi opaita-rika anintziri ashowiritiri. </v>
<v b="1CO" c="14" v="8">Ari okimitari aajatzi aririka antyooti. Airorika oyaminii-nkatzi kamiitha, tikatsira yotatsini akaimatziiri awayirityaa. </v>
<v b="1CO" c="14" v="9">Ari pikantari aajatzi awiroka-payi. Airorika piñaawaitantaro inkimathaitiri, piñaawai-wintha-waita-sitaka. </v>
<v b="1CO" c="14" v="10">Tima aka kipatsiki tzimatsi oshiki nasiyita-chari ñaantsi iñaawaitai-tziri. Tzimatsi oshiki opaiyita-rika ikantai-tziri iñaawaitaitzi. </v>
<v b="1CO" c="14" v="11">Tzimatsi-rika ñaanatanari iñaaniki irirori kaari nokimathatzi naaka, nokimita-kaantari pasini-satzi inatzii, ari ikimitzi-tanari aajatzi irirori. Ti noshininkatyaari kamiitha. </v>
<v b="1CO" c="14" v="12">Noyotzi naaka, pininta-pirotatzii awirokaiti intasonka-wintaitimi anta. Iro kantacha ontzimatyii pamina-mina-pirotairo piwitsika-sirita-kaayita-jyaari maaroni apatota-piinta-chari anta. </v>
<v b="1CO" c="14" v="13">Tzimatsi-rika ñaawaitzirori pasinita-tsiri ñaantsi, ontzimatyii inkowa-kotajiri Pawa imatakaan-tajyaariri iwaako-ñaanitairo iñaawaitziri. </v>
<v b="1CO" c="14" v="14">Aririka namanantyaaro pasinita-tsiri ñaantsi kaari nokimathatziri noñaawaitziro, kimitaka nokimosiriwinta-sitakaro, okantawitaka ti nokimathatiro okaratzi namaniri. </v>
<v b="1CO" c="14" v="15">iro kamiithatatsi namanantyaaro ñaantsi noyotziri, kimosiriwinta-kaiyaanari. Ari nonkantirori aajatzi nompanthaa-wintajiri Pawa. </v>
<v b="1CO" c="14" v="16">Thami ankantawaki, tzimatsi piyotain-chari yapatojiita, ari pipaasoonkitziri awiroka Pawa, apaniroini pikimosiriwinta-waita, iriima pikarajiitzi ti inkimathatimi piñaawaitakiri. ¿Arima ikimosiriwintakyaa irirori pinkanta-yitakiri? Airo, tima ti iyojiiti irirori-payi kamiitha-rika inkantantyaari “¡Omapirowí!” </v>
<v b="1CO" c="14" v="17">Kamiitha-witaka pipaasoonkitaki awiroka. Iriima pasini-payi ti piwitsika-sirita-kaayityaari. </v>
<v b="1CO" c="14" v="18">Oshiki nopaasoonkita-piintakiri naaka Pawa namanantaro pasinita-tsiri ñaantsi, kimiwaitaka nanaakimimi pamana-piintzi awiroka-payi. </v>
<v b="1CO" c="14" v="19">Irooma aririka nontsipatyaari noyomitairi yapatotaa pasini-payi kimisantzinkari, ti nomatiro. Irootyaami noninta-piro-taitimi naaka noñaawaitimi kapichiini onkantyaa inkimathatan-tyaanari, tityaami nonintaa-jatiro noñaawai-piro-taiti kaari inkimathatai-tinari. </v>
<v b="1CO" c="14" v="20">Iyikiiti, airo pisiyari ipampitha-sirita iintsi, apatziro okamiithatzi pisiyaari ipampitha-sirita antari. Kamiitha-witaka pinkimita-kotyaari iintsi airo pantanta-yitaro kaari-pirori. </v>
<v b="1CO" c="14" v="21">Pinkinkithasirita-kotiro Ikantakaan-taitani isankinatai-takiri, ikantaitzi: Iroka ikantakiri Awinkathariti: Tzimatsi nonintziri nonkantiriri yoka atziri-payi, Inkarati nontyaankiri, pasini-satzi inatyii, ñaawaitzirori pasinita-tsiri ñaantsi, iriitaki kamanta-yitaini. Iro kantacha airo ikimisantai-tawakiri. </v>
<v b="1CO" c="14" v="22">Iroka siyakaa-winta-chari. Aritaki okantaki itasonka-wintai-tajai añaawaitan-tyaaro pasinita-tsiri ñaantsi, irootaki iñaakai-tziriri kaari kimisanta-tsini. Irootaki itasonka-wintan-takairi ankamantantantyaari, irojatzi iñaakai-tairi arokaiti akimisanta-yitajira. </v>
<v b="1CO" c="14" v="23">Thami ankantawaki, papatojiityaa maaroni awiroka-payi, maaroni pamananta-jiitaro pasinita-tsiri ñaantsi. Ari ikyaapaaki kaari kimisanta-tsini, kaari iyomitaaitzi. ¿Airoma ikantapaaki: “¡Isinkiwintatyaa yoka!?” </v>
<v b="1CO" c="14" v="24">Aajatzi ankantawaki, papatojiita awirokaiti anta pikamantantzi. Ari ikyaapaaki kaari iyomitaaitzi, kaari kimisanta-tsini. Inkimiiro maaroni pikanta-jiitziri yokaiti, irootaki inkinkithasiritan-tanajyaari, </v>
<v b="1CO" c="14" v="25">iro opoñaantyari ikamanta-kota-najiro okaratzi ikinkithasiri-waita-sitari imananiki, ari intyiirowanaki impinkathata-najiri Pawa, inkanti: “Omapirotatyaa itsipa-siritami Pawa awiroka-payi aka.” </v>
<v b="1CO" c="14" v="26">Iyikiiti, iroka pantayitairi aririka papatota-piintajyaa. Kantatsi impanthai-tajyaaro panthaantsi, pasini yomitaan-tatsiri, pasini kinkithataironi okaratzi ikimathata-kaajiriri Pawa, pasini iñaawai-yitairo pasiniyita-tsiri ñaantsi, intzima-yitaji owaako-ñaanitaniri. Tima okaratzi pantayitairi irootaki piwitsika-sirita-kaanta-jyaari pasini-payi. </v>
<v b="1CO" c="14" v="27">Tzimatsi-rika ñaawaitan-tarori pasinita-tsiri ñaantsi, airo ishiki-pirotzi, apatziro inkanti apiti, tirika inkarati mawa. Airo yakiwaa-jiita yokapayi inkinkithati, iyaawintyaa imatantyaarori pasini. Ontzimatyii intzimi owaako-ñaanitirini. </v>
<v b="1CO" c="14" v="28">Tikatsi-rika owaako-ñaanitirini, ontzimatyii imairiti tsika papatojiita. Apatziro iñaañaa-siritiri Pawa, ari onkarati. </v>
<v b="1CO" c="14" v="29">Iriima kamantan-tzinkari-payi, osinitaan-tsitzi inkinkithata-kaanti apiti, tirika mawa. Iriima pasini-payi ontzimatyii inkinkisirya-kotiro kamiitha-rika okaratzi ikamantantziri. </v>
<v b="1CO" c="14" v="30">Irooma intzimi-rika ikimathata-kaanajiri Pawa, ainiro-rika ikamantantzi pasini, kamiithatatsi imairitawaki inkinkithata-kaantawakita pasini. </v>
<v b="1CO" c="14" v="31">Tima ti onkamiithati iñaawai-jiiti apitiro, yitawakyaaro aparoni impoña pasini. Ari onkantyaa iyotanta-jyaari maaroni, witsika-siri inkanta-yitajyaa. </v>
<v b="1CO" c="14" v="32">Tzimatsi-rika matanakirori inkamantan-tzinkariti, iriitaki matironi iñaakota-nityaa inkinkithata-kaanti. </v>
<v b="1CO" c="14" v="33">Aririka yakiwaa-masityaa, kaari Pawa kantakaan-tironi. Iriitaki Pawa santzikoityaa-kaanta-tsiri. Iroñaaka nonkaman-timiro pasini okaratzi yamita-piintaari ikaratzi ikimisanta-kaitajiri aririka yapatojiityaa tsika-rika-payi: </v>
<v b="1CO" c="14" v="34">Mairi okanta-piinta-jiita kooya-payi, ti osinitaantsiti añaawaiti. Apatziro onkimisantayiti, tima irootaki ikantai-takiri Ikantakaan-taitaniki. </v>
<v b="1CO" c="14" v="35">Tzimatsi-rika onintziri oyotiro, osampitiri oimi anta owankoki. Ti onkamiithati oñaawaiti kooya aririka yapatotaityaa. </v>
<v b="1CO" c="14" v="36">¿Pikinkithasiri-jiitama awiroka-payi omapoka-kaanta-kirori pikinkithata-kaantziro iñaani Pawa? ¿Pikinkisiryaama awirokaiti apatziro pikarajiitzi pikimisantzin-karitzi? </v>
<v b="1CO" c="14" v="37">Tzimatsi-rika anta kantatsiri “Naaka kamantan-tzinkari, antaiki-siri nokanta naaka,” ontzimatyii iyotimi yoka iriitaki Awinkathariti kantakaarori nosankinatan-tamirori iroka. </v>
<v b="1CO" c="14" v="38">Tirika inkimisantayiti yokapayi, airo pikimisantziri aajatzi irirori. </v>
<v b="1CO" c="14" v="39">Iyikiiti, ontzimatyii pamina-mina-pirotairo imata-kayi-tajimiro pikamantanta-yitaji. Airotzimaita pimapirotziro pintzika-tzika-yitairi ñaawaiyitzirori pasinita-tsiri ñaantsi. </v>
<v b="1CO" c="14" v="40">Irooma aririka pantayitairo iroka-payi, ñaakotaniri pinkanta-wintyaaro, santzikoi-tiini pinkantyaa. </v>
<v b="1CO" c="15" v="1">Iyikiiti, nonintzi nonkinkithasirita-kayimiro tsika okanta-kota Kamiithari Ñaantsi okaratzi nokinkithata-kimiri, oisokiro piwanajiro pikimisantanaji. </v>
<v b="1CO" c="15" v="2">Irootaki wawisaako-sirita-jimini, aikiro-rika poisokirota-nakityii-yaaro okaratzi nokinkithata-kaakimiri. ¿Ampinaasi-waitakama pikimisanta-yitanaji? </v>
<v b="1CO" c="15" v="3">Iroka kowapirota-chari ikamantai-takinari naaka, irootaki nokaman-takimiri awiroka-payi, nokantzimi: Ikamawintakai Saipatzii-totaari okantakaaro akaaripiro-waitaki, imatajiro imonkarata-kaajaro okaratzi ikinkithata-koitakiri Sankinarintsi-piroriki. </v>
<v b="1CO" c="15" v="4">Ipoñaa ikitaitakiri, okanta mawatatsiri kitaitiri, ipiriintai-tairi. Irojatzi ikinkithata-koitzi-takari Sankinarintsi-piroriki. </v>
<v b="1CO" c="15" v="5">Ipoñaa iñaakajari Cefas, iñaakaari maaroni 12 iyomitaani. </v>
<v b="1CO" c="15" v="6">Iñaakaari aajatzi oshiki apaitziri iroñaaka “Iyikiiti,” 500 ikarajiitzi. Ainiro yañaayitzi oshiki iyiki-payi, ari makoryaa-yitaki pasini-payi. </v>
<v b="1CO" c="15" v="7">Ipoñaa iñaakaari Jacobo, iñaakaari aajatzi maaroni Tyaantaariiti. </v>
<v b="1CO" c="15" v="8">Naaka owiraanta-paakarori iñaakaana, osiyawaitakaro naaka ampoita-tsinimi nontzimi. </v>
<v b="1CO" c="15" v="9">Naakataki aajatzi aparoni karatana-jiriri Tyaantaariiti, yanaayitana maaroni pasini. Tityaa apantaa-jatyaaromi impaitaitina “Tyaankaari,” tima nowasankitaa-waitakiri kimisanta-najiriri Pawa, apatowinta-naariri tsika-rika-payi. </v>
<v b="1CO" c="15" v="10">Iro kantacha ti aminaasi-waityaa inisironka-pirotaana Pawa, tima iriitaki kantakaa-karori Notyaankaa-ritan-taari. Naakataki antawai-pirotaa-tsiri, nanairi pasini-payi okantakaan-tziro nantasi-waitakari pairani. Ti naaka matasityaaroni apaniroini, Pawa nisironkataanari nomatan-taarori. </v>
<v b="1CO" c="15" v="11">Irootaki nosankinatan-tamirori okaratzi nokinkithata-piintakiri, irojatzi ikinkithata-piintakiri aajatzi pasini Tyaankariiti. Irootaki pikimisanta-yitairi awiroka. </v>
<v b="1CO" c="15" v="12">Tima nonkinkitha-yitajimiro ipiriintai-tajiri Saipatzii-totaari iwamaawitai-takari, ¿paitama pikantantari: “Airo añaayitaji ankamaki-rika?” </v>
<v b="1CO" c="15" v="13">¿Pisiyakaa-tziima ti ipiriintai-tajiri Saipatzii-totaari? </v>
<v b="1CO" c="15" v="14">Ari onkantyaami, apinaa-siwaitaka naaka nokinkithataki, apinaa-siwaitaka awiroka-payi pikimisanta-jiitaki. </v>
<v b="1CO" c="15" v="15">Kimiwaitaka nothaiyakami nokinkithata-kota-piintakiri Pawa, nonkantanta-piintaki: “Pawa opiriintairi Saipatzii-totaari, ari inkimitaaitajairi aroka-payi.” </v>
<v b="1CO" c="15" v="16">Ari onkantyaami airo ipiriinta-yitaami kamayitain-tsiri, tira impiriintzi-taa aajatzi Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1CO" c="15" v="17">Tirikami ipiriintai-tajiri Saipatzii-totaari, pampinaa-siwaitaka awiroka-payi pikimisanta-yitai. Aikiro pinkaaripiro-yitatyiimi tikatsi pyaakota-jiminimi. </v>
<v b="1CO" c="15" v="18">Aritakimi pyaapiro-waitakami ikaratzi makoryaa-yitain-tsiri, anpinaasi-waitakami yawintaa-naari Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1CO" c="15" v="19">¡Inkanta-machiitajaimi arokaiti! Anpinaasi-waitakami awintaa-naari Saipatzii-totaari, anpinaasi-waitakami okaratzi ayaakoniintajiri, añaamintha-waita-sitaka kapichiini iroñaaka. Omapiro-waita-kayimi. </v>
<v b="1CO" c="15" v="20">Iro kantacha ti ari onkantyaa. Tima ipiriintai-tajiri Saipatzii-totaari ikamawitaka. Iriitaki matakirori yitakaantaro yañaaji, ari inkanta-yitajyaari apaata ikaratzi makoryaa-yitain-tsiri. </v>
<v b="1CO" c="15" v="21">Iroka okanta-kota iroka: Pairani, tzimatsi yantakiri aparoni atziri poñaakaan-takarori akaamani-yitzi maaroni. Iro kantacha iriitaki aajatzi aparoni atziri poñaakaan-taarori ampiriinta-yitaji maaroni akamayi-witaka. </v>
<v b="1CO" c="15" v="22">Irootaki akaamani-yitan-taari maaroni okantakaan-tziro ashininkai-titari Adán. Iro kantacha aritaki añaayitaji maaroni okantakaan-tziro ashininka-siritaari Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1CO" c="15" v="23">Iroka tsika okanta-kota iroka: Iriitakira Saipatzii-totaari itaarori ipiriintaja. Aririka impiyaji apaata, aritaki iwiriinta-pajiri ikaratzi yasiyitaari irirori. </v>
<v b="1CO" c="15" v="24">Ompoña onthonkajyaa maaroni, yapirotajiri Saipatzii-totaari ikaratzi pinkathari-waita-sita-chari, ikaratzi otzimimo-waita-sitari isintsinka. Iriitaki Saipatzii-totaari matakaa-jaironi aroka-payi yasitan-tairi Pawa, matzirori Ipinkathari-pirotzi. </v>
<v b="1CO" c="15" v="25">Tima yitairon-katakaro iroñaaka Saipatzii-totaari ipinkathari-wintantzi, irojatzi apaata omonkaratan-tapaa-kyaari yiitsinampaajiri ikiisaniintani-payi. </v>
<v b="1CO" c="15" v="26">Owiraantyaaroni ikiisaniintani yiitsinampaajiri irootakira “Kaamanitaantsi,” inkimita-kaantajiro atzirimi onatyii yapirotairo. </v>
<v b="1CO" c="15" v="27">Tima ikinkithata-koitzi-takari Saipatzii-totaari, ikantaitaki: Tzimatsi matakirori yiitsinampaajiri maaroni. Iro kantacha ikaratzi ikantakoi-tziri aka “maaroni,” tira inkantai-tatyii iriitaki Pawa yiitsinampayii-tairi, iriitaki Pawa kantakaa-jyaaroni imatantai-tyaarori maaroni. </v>
<v b="1CO" c="15" v="28">Aririka impinkathari-wintajiro Itomi maaroni, irijatzira Pawa pinkathari-wintaironi, tima ari ikina-kayirori Pawa impinkathari-wintan-tajyaarori maaroni tzimayita-tsiri. </v>
<v b="1CO" c="15" v="29">Airomi yañaayitajimi ikaratzi kamayitain-tsiri, ¿paitama ikiwaawintan-taitariri kamaintsiri? </v>
<v b="1CO" c="15" v="30">Aajatzi okimi-tzitari, airomi ipiriintai-taami, ¿paitama añaanta-piinta-karori aroka-payi ipatzima-wintha-waitaitai? </v>
<v b="1CO" c="15" v="31">Iyikiiti, ¿Pithainkanama? ¿Kaarima naaka kimosiriwinta-wintsimiri nokimisanta-kaayita-jimiri Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari? Tima omapirota-tyiiyaa iroka, asi owairo maaroni kitaitiri inintaitzi iwamaitina. </v>
<v b="1CO" c="15" v="32">Ari okimi-tzitakari aka nosaiki Efeso-ki, imaimani-waitakina katsima-waita-tsiri. Airomi apiriinta-yitaami, antsipa-yitajyaarimi irirori-payi, nonkanta-waita-sita-kyaami: Thami anintaa-waita-wakyaa, awawaityaa, irawaiti, oimosirinka-waityaa. Aamaa-sityaa iro ankami. </v>
<v b="1CO" c="15" v="33">Irootaki paamawintan-tyaari awiroka otzimi-kari pikinakaa-sitani. “Airo pitsipa-winthatari kaari-pirori, pimatziro-kari.” </v>
<v b="1CO" c="15" v="34">Pinkinkithasiritajyaa kamiitha. Airo pikinasi-waita. Kimitaka tzimatsi pikarajiitzi awiroka-payi ti piyota-kotaa-jatiri Pawa. ¡Pasikiwintaan-tsiwaitaki! </v>
<v b="1CO" c="15" v="35">Kimitaka tzimatsi anta kanta-siri-waita-tsiri: “¿Tsikama inkinika impiriintaji tonkitsi-poroki? ¿Tsikama onkinika iñiitairo iwatha?” </v>
<v b="1CO" c="15" v="36">¡Masontzí! Kantatsi asiyakaantiro tsika okanta okithoki pankirintsi. Tima aparoni okithoki kaari sampiikita-tsini aririka impankitaitiro, asi owiro onkara-matsiti aparoni okithoki. Airo iñiitajiro onkithoki-pirotai. </v>
<v b="1CO" c="15" v="37">Iroka okithoki pipankita-piintziri apakithokiro okantawita, iro kantacha aririka oshookanaki pasini onkanta-waita-najyaa. Tima ti pimpankita-piintiro oshooki-mataki pankirintsi. </v>
<v b="1CO" c="15" v="38">Tima iriitaki Pawa shookakaa-yitzirori otzimayitantari owatha okaratzi inintziri irirori. Iriitaki nasitakaa-yitarori ishooka-kaayitziro, okaratzi tzimayita-tsiri pasiniyita-tsiri pankirintsi. </v>
<v b="1CO" c="15" v="39">Akaratzi otzimayitzi awatha, ti osiya-wakaaiyaa. Thami asiyakaan-tawakiro aroka-payi atziritzi, tima anasiyita awathaki, onasiyita iwatha antami-wiri, tsimiri-payi, aajatzi simapayi. </v>
<v b="1CO" c="15" v="40">Aajatzi ikimiyita inkiti-wiri ti isiyayitajai akantayita aroka-payi osaawi-wiri. Otzimi-motziri inkiti-wiri iwaniinkaro, ti onkimityaaro awaniinkaro aroka-payi. </v>
<v b="1CO" c="15" v="41">Tima onasitaa iwaniinkaro ooryaatsiri, iwaniinkaro kasiri, aajatzi irasi impokiro-payi. Tzimayitatsi impokiro kaari kimiyityaarini pasini. </v>
<v b="1CO" c="15" v="42">Ari ankantajyaa aroka-payi ampiriintaji-rika. Tima inkitata-piintaitziro awatha, ari ositzitziri, iro kantacha aririka ipiriintai-tajiro apaata, pasini onkanta-najyaa airo ositzitaji. </v>
<v b="1CO" c="15" v="43">Aririka inkitaitiro awatha, manintaaro onatzii, iro kantacha aritaki ipiriintai-tajiro awaniinkatan-tajyaari. Ti aawyaawaita-niti iroñaaka awatha, iro kantacha aritaki iwiriintai-tajiro apaata ontziman-tajyaari osintsinka. </v>
<v b="1CO" c="15" v="44">Okaratzi ikitaitziri awatha tzimawita-chara osiri. Iro kantacha aririka ipiriintai-tajiro awatha, aritaki ontzima-yitaji atasorinka. Ari inkanta-jyaari maaroni añaayitziri otzimi isiri, irootaki ayotanta-yitari tzimatsi pasini awatha tzimaatsini otasorinka. </v>
<v b="1CO" c="15" v="45">Ari okanta isankinata-koitakiri itanakarori atziri, yoka Adán, ikantaitzi: Iro itanakarori yañaanaki, ipoñaa otzimanaki isiri. Iriima yaatapaa-kirini siyapaa-kyaarini, otzimi-motziri irirori itasorinka, iriitaki añaasirita-kaanta-tsini. </v>
<v b="1CO" c="15" v="46">Ari akantayitari. Ti otzimimo-witai atasorinka owakiraini. Tima iro itanakaro otzimanaki asiri, impoña ontzima-yitaji atasorinka. </v>
<v b="1CO" c="15" v="47">Tima yoka itanakarori pairani atziri, kipatsi yaitaki, iwitsika-pithai-takiri. Iriima apitita-tsiri atziri, inkitiki ipoñaakaro irirori. </v>
<v b="1CO" c="15" v="48">Tima tsika ikantaka iwitsikai-takiri kipatsi-pitha yoka itakarori atziri, iriitaki osiyakari aroka-payi. Iriima inkiti-wiri-payi, iriitaki osiyakariri poñainchari inkitiki. </v>
<v b="1CO" c="15" v="49">Ari ankanta-yitajyaari aajatzi aroka-payi. Tima asiyawitakari atzimayitaki yoka iwitsika-pithai-takiri kipatsi, iro kantacha aritaki asiyayita-jyaari poñainchari inkitiki. </v>
<v b="1CO" c="15" v="50">Iyikiiti, iroka okanta-kota okaratzi nokantakiri: Airo okantzi isaikayitaji ipinkathari-wintantzi Pawa ikaratzi tzimayita-tsiri iwatha, iriraani, sitzita-tsini iwatha. Iriitaki saikaatsini anta inkarati kaari sitziyitaa-tsini iwatha. </v>
<v b="1CO" c="15" v="51">Pinkimi nonkaman-timiro kaari iyotakoitzi pairani. Iroka: Ari impasinita-kaayitai maaroni aroka-payi. Iro kantacha airo añaayitziro maaroni aroka-payi amakoryaayiti. </v>
<v b="1CO" c="15" v="52">Apaata owiraanta-paakyaaroni kitaitiri, omapoka-sitajyaa intyootai-tapaji. Apatha-kiro onkanta-paintyaa iroowaitaki amachooka-paintimi. Ari ipiriintai-tajiri kamayitain-tsiri, yañaanta-yitajyaaro wathatsi kaari sitzita-nita-tsini. Irooma maaroni aroka-payi añaayitaa-tsiri impasinita-kaayitai. </v>
<v b="1CO" c="15" v="53">Okaratzi awathatari iroñaaka sitzinita-tsiri, impasinita-kayi-tairo airo ositziwaitantaja. Akaratzi akaamani-waita-nitzi iroñaaka aritaki impasinita-kaayitai, añaanita-tsiri ankanta-yitajyaa. </v>
<v b="1CO" c="15" v="54">Aririka omonkaratakyaa apaata iroka, ari omonkarata-jyaari okaratzi isiyakaa-wintai-takiro “Kaamanitaantsi,” osiyaarimi atziri, ikantaitaki: Yoka ipaitai-takiri “Oitsinapantaaniri,” yapirotajiro ipaitai-tziri “Kaamanitaantsi.” </v>
<v b="1CO" c="15" v="55">¡Kaamanitaantsí! ¿Kantatsima piitsinampaantaji iroñaaka? ¡Kaamanitaantsí! ¿Tzimatsima iroñaaka pithoyini? </v>
<v b="1CO" c="15" v="56">Okaratzi siyakaa-winta-chari aka othoyini, irootaki kaari-pirotaantsi. Irootaki Ikantakaan-taitsiri oyotakairi tzimatsira akinakaa-sitani. </v>
<v b="1CO" c="15" v="57">Iro kantacha nopaasoonkitziri Pawa, tima iriitaki matakayirori aroka-payi aitsinampaan-taarori, ityaanta-kainiri Jesús Saipatzii-totaari yiitsinampaan-taarori “Kaamanitaantsi.” </v>
<v b="1CO" c="15" v="58">Iyikiiti, ontzimatyii piriipirota-piinta-yitaji, pantawaita-piintainiri Awinkathariti. Tima piyoyitaji awiroka ti paminaa-siwaityaa, iriitaki Awinkathariti matakayi-mirori. </v>
<v b="1CO" c="16" v="1">Iroñaaka nonkinkithata-kotiri apiyotziri kiriiki antyaanki-niriri kimisantzin-kariiti. Nonkaman-timiro awirokaiti okaratzi nokanta-yitakiriri Galacia-satzi. </v>
<v b="1CO" c="16" v="2">Aririka papatota-piinta-jiityaa, ontzimatyii pookayiti kapichiini tzimi-motzimiri. Airo nopomirintziiwintan-tapaakaro naaka, aririka nariita-kyaami pinampiki. </v>
<v b="1CO" c="16" v="3">Aririka nariita-kyaami kantatsi piyosiiti aanakirini kiriiki anta Aapatyaawiniki yaanakiro aajatzi nosankinari-payi. </v>
<v b="1CO" c="16" v="4">Awiroka-rika nintatsini noyaata-nakiri naaka, aritaki nontsipata-nakyaari. </v>
<v b="1CO" c="16" v="5">Airo nariitzitami, nitapaintyaaro nojati Macedonia-ki, impoña nowiraanta-paakyaaro pinampiki. </v>
<v b="1CO" c="16" v="6">Aririka nariita-kyaami, aamaa-sityaa osamani nosaiki-mota-nakimi, kimitaka ari nonkyaarontsita-kotiri anta. Impoña pintyaankajina tsika-rika nonintziro nojataji. </v>
<v b="1CO" c="16" v="7">Tira noninti naaka nariita-paintyaami kapichiini. Nonintatzii osamani nosaiki-mowaita-paintimi, iriirika Awinkathariti sinitinaroni. </v>
<v b="1CO" c="16" v="8">Irojatzira nosaikaki naka aka Efeso-ki, irojatzi ariitan-takyaari kitaitiri yoimosirinkai-tziro Awiitaantsi. </v>
<v b="1CO" c="16" v="9">Iro nokantantari tima ainirotatsi aka oshiki nantana-jiniriri Awinkathariti, kamiitha okanta noñaakiro. Tima tzimatsi aajatzi oshiki maimani-winthata-kinari. </v>
<v b="1CO" c="16" v="10">Aririka yariita-kyaami Timoteo, paakamiithata-wakiri, tima irijatzi antawaita-jiniriri Awinkathariti, ari isiyana naaka. </v>
<v b="1CO" c="16" v="11">Ti onkamiithati intzimayiti pinampiki maninta-waitirini. Iro kamiithatatsi paapatyaa-wakyaari, irojatzi impiyan-tajyaari nosaiki naaka. Tima oyaawintyaa nowakiri impiyi intsipata-kyaari pasini-payi iyikiiti. </v>
<v b="1CO" c="16" v="12">Iriima iyiki Apolos, nokantakiri intsipata-nakyaari ikaratzi nontyaanka-jimiri awiroka-payi. Iro kantacha ti ininti ijati irirori. Añaawakiro aririka imatakiro apaata. </v>
<v b="1CO" c="16" v="13">Paamawintyaa awiroka-payi, poisokirotyaaro pikimisanta-nakiri, sirampari pinkanta-nakyaa, pisintsi-siriyiti. </v>
<v b="1CO" c="16" v="14">Aririka pantzi-mota-wakai-yaaro ompaityaa-rika, pitakotani pinkanta-wakaa-najyaa, </v>
<v b="1CO" c="16" v="15">Iyikiiti, piyojiitziri awiroka-payi saika-pankotziriri Estéfanas, iriitaki itanakarori ikimisanta-yitanaki pinampiki Acaya-ki. Ikamaita-naaro iriroriiti yantawai-winta-najiri kimisantzin-kariiti. </v>
<v b="1CO" c="16" v="16">Nosintsi-thatimi awiroka-payi pinkimisantairi irirori-payi, pinkimita-kotyaari ikaratzi yantawai-jiitzi, akowinta-naarori. </v>
<v b="1CO" c="16" v="17">Oshiki nokitzimo-siritaki noñaakiro yariitakana Estéfanas, itsipata-paakari Fortunato aajatzi Acaico. Iriitaki owakowinta-paakimiri awiroka-payi ti onkantatyii pariijiityaa aka, </v>
<v b="1CO" c="16" v="18">pitapi-siritan-tyaanari. Iriitaki otapi-sirita-paakamiri aajatzi awiroka-payi anta. Pimpinkatha-yitawakiri. </v>
<v b="1CO" c="16" v="19">Iwithayitami apatowinta-piinta-kariri Pawa maaroni nampitsi aka Asia-ki. Iwithatzitami Aquila aajatzi Priscila. Ari ikimi-tzita-kamiri ikaratzi apatowinta-piinta-kariri Pawa iwankoki. </v>
<v b="1CO" c="16" v="20">Iwithatzitami pasini iyiki. Itako pinkantyaa piwithata-wakai-yitajyaa. </v>
<v b="1CO" c="16" v="21">Iroka nosankinata-jaantani nakoki naaka, nowithatami. Naakataki Pablo. </v>
<v b="1CO" c="16" v="22">Iwasankitaaitairi kaari itakota-jyaarini Awinkathariti. Impiyi-tzitaiyaa sintsiini Awinkathariti. </v>
<v b="1CO" c="16" v="23">¡Onkamintha inisironka-yitaimi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari! </v>
<v b="1CO" c="16" v="24">Notakotami maaroni awirokaiti, iriitaki Saipatzii-totaari Jesús matakayi-naroni. ¡Omapirowí!</v>
<v b="2CO" c="1" v="1">Naaka Pablo osankinatzi-mirori iroka, Intyaankaa-riti Jesús Saipatzii-totaari nonatzii, irootaki inintakaa-kinari Pawa. Ari nokaratziri iyiki Timoteo nosankinatzimiro. Awiroka-yitakira nosankinatziniri pikaratzi papatowintaari Pawa anta nampitsiki Corinto, irijatzira nosankina-yitziniri kimisantzin-kariiti saikatsiri nampitsiki-payi anta Acaya-ki. </v>
<v b="2CO" c="1" v="2">Onkamintha inisironka-yitaimi Asitairi Pawa, kamiitha isaikakaa-yitaimi, ari inkimitzi-tyaamiri aajatzi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="2CO" c="1" v="3">Thami awisiryaawinta-jyaari Pawa, iririntari Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. Iriitakira Asitairi, nisironkataniri. Iriitaki Pawa, oimosirinkan-taniri inatzii. </v>
<v b="2CO" c="1" v="4">Aririka ontzimi pomirintsitzi-mowaitaini, iriira Pawa oimosirinkaini, amatantyaarori aroka aimosirinka-yityaari pasini-payi opomirintsitzi-moyitari. Irojatzira amatajiri arokaiti okaratzi yantzi-mota-kayiri Pawa. </v>
<v b="2CO" c="1" v="5">Irojatzira matachani, aririka añaayitiro ankimaatsi-piro-waityaa ikimita-paintziro Saipatzii-totaari, aritaki añiitakyaaro aajatzi yoimosirinka-piro-yitai. </v>
<v b="2CO" c="1" v="6">Aritaki okantakari, irootakira nokimaatsi-waitan-takari naaka, iro noyotan-tyaarori tsika nonkantyaa noimosirinka-yityaami awirokaiti, pawisako-siri-yitan-tajyaari. Irootakira yoimosirinkan-taita-kanari aajatzi naaka, noyotan-tyaarori tsika nonkantiro noimosirinka-yitajyaami awirokaiti aririka piñaayitajiro okaratzi nokimaatsi-waitakari naaka. </v>
<v b="2CO" c="1" v="7">Irootaki noyota-jaantan-takari aritaki yoimosirinkai-tajyaami awirokaiti ikimitai-takinara naaka, aririka pimatanajiro pinkimaatsi-waityaa nokimitaa-kirora naaka. </v>
<v b="2CO" c="1" v="8">Iyikiiti, nonintzi piyoyitajiro okaratzi pomirintsitzi-moyita-kanari naaka nosaikanta-paintari nampitsiki-payi anta Asia-ki. Oshiki iwatsinaa-waitai-takina noñaa-jaantaki ari nonkamakimi. </v>
<v b="2CO" c="1" v="9">Nokinkithasirita-kotaro iroñaaka tzimatsira opaita isinitan-takanarori Pawa noñaakiro nokamima-witaka, ari onkantyaa noyopirotan-tyaari nawintaa-sirita-jyaari irirori, ti onkamiithati nawintaa-siwaityaa naaka. </v>
<v b="2CO" c="1" v="10">Iro kantacha imatakiro iwawisaa-kotaana nonkamimi, aikiro ijatakaa-tyiiro. Awintaa-siri nowakiri aikirora inkimpoyaa-winta-tyiina apaata. </v>
<v b="2CO" c="1" v="11">Ari pinkanta-yitana-jyaari aajatzi awirokaiti pinkaarataina naaka, pamanairi Pawa inkimpoyaa-wintan-tyaanari. Iro impaasoonkitan-tajyaariri Pawa inkarati kimakoyita-jinani imatakiro Pawa ikimpoyaa-wintaana. </v>
<v b="2CO" c="1" v="12">Noyotzi naaka notampatzikatzi-motantaki tsika-rika nosaiki-moyitantaki. Iriira Pawa yotatsi tikatsi namatawiti, tikatsi nompasiki-winta-waityaari. Tsika nokanta noyomitaa-yitakimi awirokaiti, ti noñaawinta-paintiro ikimita-kaanta-witari osaawi-satzi yotanitaantsi onatzii, apatziro noñaawinta-piintakiro tsika ikanta Pawa ikawinthaantzi. </v>
<v b="2CO" c="1" v="13">Tima onkaratzi nosankina-yitakimiri tikatsi nomanapithatimi, tikatsi pomirintsi-waita-chani inkimathaitiro. Onkamintha pikimathata-piintairo okaratzi nosankina-yitzimiri. </v>
<v b="2CO" c="1" v="14">Kimitaka pikimatha-yitakina kapichiini, aritaki pintharowinta-jyaana apaata impiyaji-rika Awinkathariti Jesús. Ari nonkimitzi-tyaari aajatzi naaka, tharowinta nonkanta-winta-jyaami awirokaiti apaata. </v>
<v b="2CO" c="1" v="15">Irootaki noiwinthatan-takarori napiitajiro nariityaami anta, iro pinkimo-siri-tziitan-tyaari nariita-jyaamira. </v>
<v b="2CO" c="1" v="16">Ari nokowawitakari nariita-nakyaamimi nojatan-tyaarimi Macedonia-ki, ipoñaa napiita-najiromi aririka nompiyaji-rikami. Ari onkantyaami pamitakotan-tawajyaa-narimi pintyaankajina iipatsitiki Judá-iti. </v>
<v b="2CO" c="1" v="17">Iro kantacha noipithokakiro nokinkithasiri-witakari nantirimi. ¿Piñaa-jaantakima awirokaiti oshiki namatawita-piintakimi? ¿Pikinkithasiritama noñaawaita-siwaitaka noninta-kaani-kiini, nokanta-piintaki “¡Ari! Nariita-kyaami?” ¿Piñaa-jaantzima noyowitakaro airo nomatziro nariityaami? </v>
<v b="2CO" c="1" v="18">Tima ti inthaiya-nityaa Pawa, iyotzi irirori ti nonthaiya-waityaa naaka nokantzira “¡Ari!” </v>
<v b="2CO" c="1" v="19">Ari ikantakari aajatzi Itomi, Jesús Saipatzii-totaari, nitapaakari noñaawinta-kota-paakimiri notsipatan-takariri Silvano ipoñaa Timoteo. Tima ti inkanta-niti irirori Jesús Saipatzii-totaari “¡Ari!” iyotaki-rika airo yantziro ompaityaa-rika. Tima onkaratzi yanta-piintakiri Jesús Saipatzii-totaari okimiwaitakaro iriimi Pawa kanta-piinta-tsini “¡Ari!” </v>
<v b="2CO" c="1" v="20">Iriitakira Jesús Saipatzii-totaari oyotakaa-jaanta-yitairi ari omonkaratajyaa okaratzi ikasiya-kaantakiri Pawa. Irootaki ankantan-tayita-jyaari arokaiti awintaa-siri-yitaari “¡Ariwí!” Irootaki awisiryaawintan-tajyaariri Pawa. </v>
<v b="2CO" c="1" v="21">Okimiwaitakaro iri Pawa owichaa-kaayita-kairiri Saipatzii-totaari, iriitaki oyosiiyitairi okimiwaitakaro isaipatzii-toyitaimi, </v>
<v b="2CO" c="1" v="22">okimiwaitakaro impotho-yitatyiimi yasiyitaira. Tima añiirora ityaanka-kairi Tasorinkantsi inampi-siritantai, ari ayotziri omapiro Pawa ithotyiiro okaratzi ikasiyakaa-kayiri. </v>
<v b="2CO" c="1" v="23">Omapirotatyaa, iyotzi Pawa ti namatawitimi nokantzimira iroñaaka: Iro kantakaan-tzirori kaari nariitantami Corinto-ki, ari onkantyaa airo nokisawai-tanta-paakami. </v>
<v b="2CO" c="1" v="24">Tira nonkantatyii naaka ompiratamiri pinkimisantan-tyaanari. Tima oisokiro pikanta-winta-nakaro okaratzi pikimisanta-najiri. Iro kantacha kantatsira antsipata-wakaa-jiityaa antawai-jiiti pintharowintan-tajyaari. </v>
<v b="2CO" c="2" v="1">Iroka nokinkithasiritakari: Airora napiitajiro nariita-jyaami, iroorika owasirita-kaawaityaamini nariityaami. </v>
<v b="2CO" c="2" v="2">Aririkami nowasirita-kaawaityaami anta, ¿Ninkama kimosiriwinta-sirita-kaiyaanani naaka? </v>
<v b="2CO" c="2" v="3">Irootaki notyaantan-takamiri pairani nosankinari, ti noninti nojata-sitimi piwasirita-kaanta-waityaanari. Awiroka-wijiitaka tharowinta-sirita-kainani. Irootaki nokanta-siri-witan-takari: “Airora nojatzita, nonkima-kota-wajiriita tzimatsi-rika tharowinta-sirita-kaiyaanani. Ari onkantyaa nonkimo-sirita-kaanta-tyiiyaariri aajatzi iriroriiti.” </v>
<v b="2CO" c="2" v="4">Notyaanka-kimirora pairani nosankinari, nowasiri-waita-tyaara nosankinata-kimiro. Tira iro notyaankan-takamirori nonkantzi-moniinta-kaantyaamiri. Noninta-witatyaa piyoti oshiki notako-piro-taikami. </v>
<v b="2CO" c="2" v="5">Nonintzi iroñaaka nonkinkithata-kotiri atziri owasirita-kaawaita-kanari. Tira naaka inkantzi-moniinta-kaawaityaa, kimitaka maaroni awirokaiti ikantzi-moniinta-kaayitakami. (Nokantan-tarori “kimitaka,” tima ti noninti nowanaa-piro-waitiro.) </v>
<v b="2CO" c="2" v="6">Tima tzimatsi oshiki pikarajiitaki awirokaiti, pimatakiri pimisitowajiri. Iro kantacha aritapaaki piwashaantiri. </v>
<v b="2CO" c="2" v="7">Pimpyaakotairi iroñaaka, poimosirinka-jyaari, ayimawaitziri = kari iwasirinka. </v>
<v b="2CO" c="2" v="8">Nokowako-jiitzimi pinkantairi yoka atziri: “Notakotaami.” </v>
<v b="2CO" c="2" v="9">Pairani, nitakari nosankinatakimi nokantakimi: “Piwasankitairi.” Noñaanta-tyaamira noñaantyaamiri omapiro-rika pikimisantana. </v>
<v b="2CO" c="2" v="10">Iro kantacha inintzi Saipatzii-totaari pimpyaakotairi yoka atziri. Irootakira nantajiri naaka tima irootaki kamiithatzi-mota-jimini maaroni awiroka. Itzimi-rika pimpyaakotajiri awirokaiti, aritaki nompyaakotantaji aajatzi naaka. </v>
<v b="2CO" c="2" v="11">Irootakira antayitairi airo yiitsinampaantajai Mishatantaniri. Tima ayojiitzironi okaratzi inintziri yantiri Mishatantaniri. </v>
<v b="2CO" c="2" v="12">Chapinki, ariitakana naaka nampitsiki Troas nojatan-takari nokinkithata-kaantziro Kamiithari Ñaantsi tsika ikanta-kota Saipatzii-totaari. Arira noñaataikiro nokimisanta-kaanta-taiki ikantakaakaro Awinkathariti. </v>
<v b="2CO" c="2" v="13">Iro kantacha okantzi-motakana anta ti noñaapaakiri iyiki Tito. Irootaki nawisan-tanakari Macedonia-ki. </v>
<v b="2CO" c="2" v="14">Iro kantacha onkanta-wityaa tsika-rika ankinayiti, kantatsi ampaasoonkitajiri Pawa. Tima okimiwaitakaro oyaampoiritaa-tyiirimi Saipatzii-totaari, ipiyaaro irirori nampitsiki yiitsinampaantaki iwayirita. Asiyako-yitatyaaro aajatzi oiwarain-kata kasankari maaroni nampitsiki. Arira ankanta-yityaari aroka ajayiti tsika-rika-payi ankaman-tayitajiri atziri tsika ikanta-kota Saipatzii-totaari. </v>
<v b="2CO" c="2" v="15">Akimiwaitakaro kasankari itaajiri Saipatzii-totaari inimota-kaantyaariri Pawa. Iroka kasankainkari kantatsi inkimai-nkayitairo inkarati awisako-siri-yitaa-tsini, aajatzi inkarati pyaasiwaitaa-chani. </v>
<v b="2CO" c="2" v="16">Tima tzimayitatsi, okimitzi-motari iroka kasankainkari owamaantaniro onatzii. Iriima pasini-payi okimitzi-motakari kasankainkari iro owañaa-siritairini. ¿Tzimatsima kamiitha-sirita-tsiri isiyakaa-wintai-tziri iroka kasankainkari? </v>
<v b="2CO" c="2" v="17">Kaarira yokaiti kinkithata-siwaitarori iñaani Pawa inintzi yaantasi-waityaaro kiriiki. Iriitaikira yokaiti mapirota-najirori ikinkitha-ryaantzitzi. Irootaki nomatanajiri naaka. Iri Pawa otyaanka-kinari nonkinkithata-kaanti, nantawaita-jiniri Saipatzii-totaari tsika itzimi nowichaajari, iriitaki Pawa ñaanari nantayitajiro. </v>
<v b="2CO" c="3" v="1">¿Pikinkithasiritama nokimosiriwinta-waitatyaa naaka? ¿Nosiya-kota-tyaarima amayitzi-mirori isankinari, ikantzi: “Paakamiithata-wakina?” ¿Nosiya-kota-tyaarima nintzirori pisankinatiniri sankinarintsi, yaayi-tzimaityaaro tsika ikinayitzi? </v>
<v b="2CO" c="3" v="2">awirokaiti kimiwaita-jaanta-karori sankinarintsi yaakamiithatan-taitari, irootaki isankina-siritan-taita-kanari naaka. Tima aririka iñaayitajimi atziri-payi tsika pikanta-yitanaja, arira iyoyitairori okaratzi nantzimo-yitakimiri, okimiwaita-nakaro iñaanata-tyiiromi okaratzi isankinata-koita-kinari. </v>
<v b="2CO" c="3" v="3">Ari añiirori awirokataki osiyawaita-karori sankinarintsi isankinata-jaantakiri Saipatzii-totaari. Iro kantacha tira nonkinkithata-kota-tziiro sankinarintsi koñaata-tsiri, kimitarori aririka isankinaitiro mapikota, nokinkithata-tziiro ipasini-sirita-kaayita-jimira Itasorinka Pawa Añaanita-tsiri. </v>
<v b="2CO" c="3" v="4">Nokinkithatan-tarori iroka, tima iriitaki Saipatzii-totaari kantakaarori awintaan-taariri Pawa onkantyaa ayotantyaari iroopirori onatzii iroka. </v>
<v b="2CO" c="3" v="5">Tira aroka aawyaa-sityaaroni apaniroini, iriitaki Pawa matakaa-yitairori. </v>
<v b="2CO" c="3" v="6">Iriitakira Pawa matakaa-kinarori nonkinkithata-kotajiro owakirari ikasiya-kaantaitani. Iroka owakirari ikasiya-kaantaitani kaari-machiini sankinarintsi kimityaaroni paisatori ikantakaan-taitsiri kaamanita-kaanta-tsiri. Iriitaki kanta-kota-chari Tasorinkantsi añaasirita-kaanta-tsiri. </v>
<v b="2CO" c="3" v="7">Pairani isankinatan-taita-karori Ikantakaan-taitani mapikotaki, okoñaata-paintzi iwaniinkaro Pawa, ipoñaa opyaanaka. Ikanta iñaakiro nowaisatzitini Moisés, siparyaa-poro ikantanaka, ti onkantaa-jati yamina-porotajiri Israel-iiti. Iro kantachari iroka sankinarintsi oshiki okaamanita-kaantaki, otzimimo-witakaro owaniinkaro. </v>
<v b="2CO" c="3" v="8">Irooma okaratzi yantayitajiri Tasorinkantsi iroñaaka, irootaki waniinka-pirota-taita-chari. </v>
<v b="2CO" c="3" v="9">Tima owaniinka okantawitaka okaratzi owasankitaa-kaantain-tsiri, iroora mapirotaitironi owaniinkatyaa tampatzika-sirita-kaanta-tsiri. </v>
<v b="2CO" c="3" v="10">Iroka waniinka-pirota-chari iroñaaka anaapiro-taitziro tzimawita-chari pairani owaniinkaro. </v>
<v b="2CO" c="3" v="11">Tima ari okarata-paaki waniinka-witapain-chari. Irooma waniinka-pirotaa-chani irootaki asi owajironi iroñaaka. </v>
<v b="2CO" c="3" v="12">Tima tzimataiki iroñaaka wintha-sirita-kaajyaanari, tonta-siri nonkanta-najyaa nonkinkithata-kaantaji. </v>
<v b="2CO" c="3" v="13">Ti nonkimi-wityaari nowaisatzitini Moisés ipasika-porotaka airo iñaantari Israel-iiti, tima pyaaja isiparyaa-poro-witaka. </v>
<v b="2CO" c="3" v="14">Tima kisosiri ikantajiitaka pairani Israel-iiti, irojatzi ikantayitari ikaratzi icharini-yitaari. Tima aririka inkimiro iñaanaitiro paisatori ikasiya-kaantaitani, airo ikimathatziro kimiwaitaka impasikai-tatyii-nirimi ikinkithasiritani, apatziro inkanta-kaajyaaro Saipatzii-totaari ikimathata-kaayitajiri osiyawaita-jyaaromi impasikaryaa-kotaa-tyiiniri ikinkithasiritani. </v>
<v b="2CO" c="3" v="15">Tzimayitatsi iroñaaka, aririka inkimiro iñaanaitiro isankinari nowaisatzitini Moisés, pasika-siri ikantayitaka. </v>
<v b="2CO" c="3" v="16">Irooma intzimi-rika piyasirita-sitairini Awinkathariti, aritaki impasika-ryaako-siritajyaa. </v>
<v b="2CO" c="3" v="17">Ikantakoi-tziri aka “Awinkathariti” iriitakira Tasorinkantsi, saikasi-waitakan-taachari. </v>
<v b="2CO" c="3" v="18">Irooma arokaiti awintaa-siritaarira Saipatzii-totaari, asiyayita-naari Awinkathariti. Tima onkimiwaita-jyaaro aminaatyiirimi Awinkathariti yoorinta-matsitaka asiro-taki. Tima amina-porota-kotajiri asiro-takiki, tira ankimityaari kamantan-tzinkarini Moisés ipasika-poro-waitaka pairani irirori. Irooma apaata aririka añaapirotairo iwaniinkaro, aripaitira ankimita-jyaari irirori. Iriitakira matakayironi Awinkathariti, Tasorinkantsi. </v>
<v b="2CO" c="4" v="1">Iriitaki Pawa nisironkataanari nantawaitan-taanariri irirori. Irootaki kaari okantzimo-waitantana. </v>
<v b="2CO" c="4" v="2">Nowashaantajiro pasikita-kaawaiti-nanimi, tima ti nomanakaawaityaaro noyomitaanti namatawitan-tantyaari, tima ti nonthaiya-kowaityaaro iñaani Pawa. Okaratzi noñaawinta-najiri iriipirori onatzii, irootaki iñaantarori Pawa kamiitha okantzi-moyitari atziri okaratzi nokinkithata-kaanta-yitajiri. </v>
<v b="2CO" c="4" v="3">Tzimatsi-rika kaari kimathatironi tsika okanta-kota Kamiithari Ñaantsi nokinkithata-kotziri, tira naaka omana-pitha-waitirini, tzimatsi kantakaarori kaari ikimathatantaro okimiwaitakaro impasika-pithatai-tatyiirimi ikinkithasiritani, iriitakira pyaawaita-sitaa-chani. </v>
<v b="2CO" c="4" v="4">Osiyawaitakaro imawityaakita-tyiimi yokaiti kisosiriri. Iriitaki Kamaari ipaitai-tziri “iwawani osaawi-satzi,” mawityaakita-kaakiriri, irootaki kaari ikimathatantaro Kamiithari Ñaantsi. Kimiwaitaka ti iñaayita-jiromi kitainkari siyakaa-winta-chari iwaniinkaro Saipatzii-totaari, osiya-jaanta-kariri Pawa. </v>
<v b="2CO" c="4" v="5">Iriitakira Jesús Saipatzii-totaari nokinkithata-kotajiri, nokantzira: “Awinkathariti inatzii.” Tira naaka ñaawinta-waita-chani. Apatziro-machiini iwakina naaka Jesús pimpira-waityaana awirokaiti. </v>
<v b="2CO" c="4" v="6">Ikantaki Pawa: “Onkitainkatai tsitinikiri.” Irootaki siyakaa-wintacha ikitainka-siritaana naaka, irootaki nonkitaitita-kotan-tajyaariri aajatzi pasini-payi noyotakaa-yitajirira Pawa, onkimitzi-motan-tajyaariri iriroriiti iñaajatyiiromi iwaniinkaro Pawa osiparyaaki iporoki Saipatzii-totaari. </v>
<v b="2CO" c="4" v="7">Okimiwaitakaro iwapithaan-taityaaromi pinapirota-chari kowitzi. Iriira siyakaa-winta-chari Pawa ipasankyaa-yitairo itasorinka awathaki, iro awatha osiyakaa-wintakari kowitzi. Irootaki yantantarori iñaantyaarori iriitaki otzimimo-pirotziri itasorinka, tima ti ontzimi-motai arokaiti. </v>
<v b="2CO" c="4" v="8">Tima oshiki nokimaatsi-waiwitaka, titzimaita nowasiri-niinta-waita. Notharo-kyaawaiwita, titzimaita ayimawaitina. </v>
<v b="2CO" c="4" v="9">Imaimani-waitai-takina, titzimaita yookaitina. Iwatsinaa-waitai-takina, titzimaita impyaakaa-sitai-tyaana. </v>
<v b="2CO" c="4" v="10">Oshiki iwamai-matai-takina ikimita-kaita-kanari pairani Jesús, aritaki iñiitairori yañaantari Jesús. </v>
<v b="2CO" c="4" v="11">Iroka kanta-kota-chari, oshiki noñaa-piinta-witakaro nonkama-wintiromi nokinkithata-kotakiri Jesús, arika iñaayita-jinari atziri, iyoyitaji tsika ikanta Jesús yañaakaantzi irirori. </v>
<v b="2CO" c="4" v="12">Irootaki nokami-matan-takari naaka, pañaa-siritan-tajyaari awirokaiti. </v>
<v b="2CO" c="4" v="13">Irootaki nomatajiri naaka okaratzi isankinata-kotai-takiri pairani, ikantaitzi: Nokimisantanaji naaka, irootaki noñaawaitantari. Irootakira nomatanajiri naaka, nokimisantanaji, irootaki noñaawaitantari. </v>
<v b="2CO" c="4" v="14">Tima noyotzi naaka iwañaajiri Pawa yoka Awinkathariti Jesús, aritaki iwañaajina aajatzi naaka, intsipata-kaajyaanari Jesús, ari pintsipa-yitajyaana aajatzi awirokaiti. </v>
<v b="2CO" c="4" v="15">Nomatan-tarori nokinkitha-yitaji naaka irootaki panintaa-waitan-tajyaari awirokaiti. Tima aikiro-rika pishiki-pirota-nakitzii awirokaiti inisironka-yitaari Pawa, ari ishiki-pirotai paasoonkita-piintairini, wisiryaa-wintan-tajyaarini aajatzi. </v>
<v b="2CO" c="4" v="16">Irootaki kaari okantzimo-niinta-waitantana naaka, okantawitaka iwamaima-waitai-takina. kimosiri nokanta-piintanaja. </v>
<v b="2CO" c="4" v="17">Okaratzi nokimaatsi-waitaka iroñaaka kapichiini onatzii, airo okanta-jita-tyaani. Irootaki noñaanta-jyaarori apaata antaroiti waniinkata-chari kaari thonka-nita-chani. Iro anaajironi okaratzi nokimaatsi-waiwitakari, airo okantaa-jatai nomonkaratan-tajyaaro ompaityaa-rika. </v>
<v b="2CO" c="4" v="18">Tima noñasampyaatyaaro naaka kaari iñiitzi iroñaaka, airotzimaita othonka-nitaja iroka. Ti onkowa-pirota-jaantajyaa okaratzi koñaayita-tsiri kaari kisonita-tsini. </v>
<v b="2CO" c="5" v="1">Onkanta-wityaa yapirotaitiro awanko aka kipatsiki, iro kantacha ayotzi tzimatsi pasini awanko kaari thonka-nita-chani anta inkitiki, tima iriitaki Pawa owitsika-kirori, kaarira atziri witsikironi. </v>
<v b="2CO" c="5" v="2">Ari okimitzitari aajatzi awatha iroñaaka, oshiki okimaatsita-kaawaitakai. Anintataiki ontzimi-motai pasini awatha añaanta-jyaari inkitiki. </v>
<v b="2CO" c="5" v="3">Aritaki onkanta-jyaari apaata, iroka asiri iroñaaka aritaki ontzimaji owakirari awatha. </v>
<v b="2CO" c="5" v="4">Ainirora añaanta-yitaro awathaka iroñaaka, akawinthaa-waita akimaatsi-waita. Iro kantacha ti anintaa-jati ampyaasi-waitajyaa. Anintataita-tziira ontzimi-moyitai pasini awatha, anintajiro asi owairo añaaniyitaji. Irootaki impoyiita-jyaaroni iroka añaantari kaari kisota-nita-tsini. </v>
<v b="2CO" c="5" v="5">Iriitaki Pawa matakaa-yitaironi tsika ankanta-yitajyaa. Tima añaakiro ityaanta-kairi Tasorinkantsi inampi-siri-yitantai, ari ayotziri omapiro imonkaratajiro Pawa okaratzi ikasiya-kaayita-kairi. </v>
<v b="2CO" c="5" v="6">Irootakira sintsi-sirita-kairi. Tima ayojiiti ainiro añaayitzi awathaki, tikiraata antsipata-jaanta-jyaariita Awinkathariti. </v>
<v b="2CO" c="5" v="7">Awintaa-siri awiri ainiro añiika, okantawitaka ti añaawityaari. </v>
<v b="2CO" c="5" v="8">Tima nokantaki sintsi-siri akantaka, anintayitaki ooka-yitiro awatha, antsipatan-tajyaariri Awinkathariti. </v>
<v b="2CO" c="5" v="9">Aninta-piintakiro antayitiro okaratzi onimotairiri irirori, itanakyaaro iroñaaka, ari onkimi-tzita-jyaari apaata arika antsipata-jaanta-jyaari. </v>
<v b="2CO" c="5" v="10">Tima maaroni arokaiti, aritaki ankatziyi-motajiri apaata tsika isaikaji irirori yaminako-yitairi maaroni, ikaratzi antayita-kirori kaari-pirori ainiro yañaawita, iriitakira iwasankitaa-yitajiri. Yaminako-yitairi aajatzi ikaratzi antayita-kirori kamiithari, iriitakira inkimita-kaanta-yitajiri impinayitaa-tyiirimi. </v>
<v b="2CO" c="5" v="11">Nokinkithata-kaanta-piintzira naaka, ari nokinakairori iñaantai-tyaarori omapiro nopinkathatajiri Pawa. Iyotziro irirori, onkawintha piyojiitiro aajatzi awirokaiti. </v>
<v b="2CO" c="5" v="12">¿Pikinkithasiritama notharowinta-waitatyaa napii-piitan-tarori? Tira ari onkantyaa. Nonintatzii piyoti tsika nokantajari naaka, ari onkantyaa piyotan-tyaarori awiroka tsika pinkantiri pakayitiri kamiitha ikaratzi kimosiriwinta-waita-chari anta, kantawaita-sita-chari: “Kamiithari nonatzii naaka,” titzimaita inintaa-jati inkamiitha-siri-jiiti. </v>
<v b="2CO" c="5" v="13">¿Nokimitzi-mota-tyaamirima sinki-winta-waita-chari nokantan-tayitamiri? Tikatsira ompaityaa, tima nako-pirowinta-naatyaari Pawa. Irooma nokimitzi-motami-rika atziri tikatsita-tsiri kamiitha, noninta-tziira nanintaa-sirita-kaayityaami nokanta-yitan-tamiri. </v>
<v b="2CO" c="5" v="14">Irootakira nantanta-yitarori iroka-payi itakotaanara Saipatzii-totaari. Tima ikamawintaira maaroni arokaiti, okimiwaitakaro maaroni ankamayitakimi arokaiti aajatzi. </v>
<v b="2CO" c="5" v="15">Iroka opoñaantari ikamawintan-tairi maaroni arokaiti, añaaji aajatzi, inintatziira antapiinta-yitajiniri okaratzi inintziri irirori, airo antasiwaitaro okaratzi aniwita-siwaitari arokaiti. </v>
<v b="2CO" c="5" v="16">Irootaki airo okantzi-mowaitantari atziri tsika ikanta iñiitziri iwathaki. Tima omapirota-tyiiyaa otzimi-motakiri iwatha Saipatzii-totaari isaiki-motanta-paintairi. Iro kantacha ti añaatzimaita-jyaaro iroñaaka. </v>
<v b="2CO" c="5" v="17">Irootaki nokantan-tamiri, ikaratzi owichaa-sirita-naariri Saipatzii-totaari, owakira-siri ikantanaja, ti inkimita-najyaa tsika ikantawitara pairani, tima othonka owakiratzi-mota-najiri maaroni. </v>
<v b="2CO" c="5" v="18">Iriitakira Pawa matakaan-tzirori maaroni iroka-payi. Irijatzi kantakaa-karori aripirotan-taariri irirori okantakaan-tziro yantzimo-yitajiri Saipatzii-totaari. Ikantayitaji iroñaaka arokaiti irojatzira antayitairi, amatakaa-yitajiri aajatzi pasini-payi yaripiro-yitajyaari Pawa. </v>
<v b="2CO" c="5" v="19">Iroota-jaantakira ityaankan-takariri Pawa aka kipatsiki yoka Saipatzii-totaari, ari ikina-kayiro yaripirotan-taariri osaawi-satziiti, airo iwasankitaa-wintan-taari iyaari-pironka. Irootaki ityaankan-tayita-kairi aajatzi arokaiti ankinkithata-kaayitajiri atziri-payi yaripiro-yitajyaari Pawa. </v>
<v b="2CO" c="5" v="20">Irootaki nomatanajiri naaka, ityaankai-takina nonkinkithata-kotajiri Saipatzii-totaari. Osiyawaitakaro iriita-jaantakimi Pawa apiiyapiitakaa-piinta-kinarori, nokantzi: “Paripirota-jyaari Pawa. Irootaki inintajiri Saipatzii-totaari.” </v>
<v b="2CO" c="5" v="21">Tira yanta-nitiro Saipatzii-totaari kaari-pirori. Iro kantacha ikimaatsita-kaawaitakari Pawa okimiwaitakaro yantaki-tyiiromi kaari-pirori. Arira ikinakaa-kirori Saipatzii-totaari, itampatzika-siri-yitan-tairi, ikimita-kaayitaira tzika ikanta irirori. </v>
<v b="2CO" c="6" v="1">Arira akaratzi antawaita-jiniri Pawa, nosintsi-thatzimi airo pimaninta-waitziro ikawinthaa-jimira Pawa, aminaasi-waita-kari. </v>
<v b="2CO" c="6" v="2">Iroka ikantakiri irirori: Noyotakira kamiitha onkantyaa, aripaiti nokimakimiro pikowa-kotanari. Omonkara-paitita-paakara “Kitaitiri Awisakotaantsi,” nonisironkata-jyaami. Irootaki apiipaititaa-chari iroñaaka, iroka “Kitaitiri Awisakotaantsi.” </v>
<v b="2CO" c="6" v="3">Tira nonintiro intzimi impaityaa nontzika-tzika-waitiri yawisako-siritai, airo ithainka-mawaitan-taitanaro nantawaitani. </v>
<v b="2CO" c="6" v="4">nonintatzii noñaakan-tajiro kamiitha impiratani Pawa nonatzii, tima oisokiro nonkantyaa aririka awishi-motina ompaiyityaa-rika: inkimaatsita-kaawitai-tyaana, impomirintsita-kaawitai-tyaana, iwasankitaa-witai-tina, </v>
<v b="2CO" c="6" v="5">impasawitai-tina, yasitako-waiwitai-tina, iwatsinaa-waiwitai-tina, nantawai-piro-witakyaa, ayimawai-witakyaana nowochokini, ayimawai-witakyaana notashi. </v>
<v b="2CO" c="6" v="6">Tima kitisiri nonkantajyaa, oyotani nonkantajyaa, aakamiitha nonkantantaji, nisironkantaniri nonkantantaji, nampi-siri iwajina Tasorinkantsi, otako-pirotani nonkantantaji. </v>
<v b="2CO" c="6" v="7">Noñaawaita-piintajiro iriipirori, intasonka-winta-kaantajina Pawa. Nanta-piintajiro tampatzika-sirita-kainani, nonkimita-kaanta-nakiro nowayirita-jyaami, notzikaa-winta, nokisako-winta aajatzi. </v>
<v b="2CO" c="6" v="8">Tzimayitatsi atziri thainka-waitanari, iro kantacha tzimayitatsi pasini pinkathatanari. Tzimayitatsi atziri kawiyawaitanari, iro kantacha tzimayitatsi pasini kimosiriwinta-waitanari. Okantawita noñaawaita-piinta-witaro iroopirori, ipaita-piintaitana “thaiyawaari”. </v>
<v b="2CO" c="6" v="9">Omawitakyaa airo itzimawita kaari ñaayitinani naaka, tzima-tzimaitacha pasini oyopiro-yitanari. Nonkami-mawitakyaa, ainiro-tzimaita nañai. Iwasankitaa-witai-takyaana, tikira-tzimaita iwamaitana. </v>
<v b="2CO" c="6" v="10">Owasiri nonkanta-witakyaa, aikiro nonkimosiriwinta-tyiiyaa. Nonkowityaa-niinta-waiwitakyaa naaka, iro kantacha nanintaa-kaayita-jyaari pasini-payi. Tikatsi tzimimo-wityaanani naaka, iro kantacha nanintaa-yitaaro kowapirota-jaanta-chari. </v>
<v b="2CO" c="6" v="11">Corinto-satziiti, nokanta-pirota-tziimiro iroka-payi, tikatsi nomanitzi-motimiri. </v>
<v b="2CO" c="6" v="12">Tikira-rika awintaa-wakaiyata, awirokara kanta-sitarori, tira naaka. </v>
<v b="2CO" c="6" v="13">Intsityaa paakamiithatajina naaka nonkimitaimira awiroka, tikatsi nomanitzi-motimi. (Nokantzimiro iroka, kimiwaitakara iriimi iintsi noñaanati.) </v>
<v b="2CO" c="6" v="14">Airo piwichaa-jaanta-naari kaari kimisanta-tsini. ¿Kantatsima kamiitha-siriri yaapatyii-yaari yantawaiti kaari-piro-siriri? ¿Kantatsima aajatzi ontsitiniti tsika okitainkatzi? </v>
<v b="2CO" c="6" v="15">¿Kantatsima Saipatzii-totaari yaka-kotiniri inintziri Kamaari? ¿Kantatsima kimisantzinkari intsipatyaari kaari kimisanta-tsini yasityaaro tsika-rika ompaityaa? </v>
<v b="2CO" c="6" v="16">¿Kantatsima ankimita-kaantiro itasorintsi-pankoti Pawa tsika ipinkathatai-tziri osiyakaa-rontsi? Tima ankarati akimisantzin-kariyitaji arokaiti akimiyitaa-tyaaro arokami tasorintsi-panko tsika inampitaro Pawa Añaanita-tsiri. Tima iroka ikantaki Pawa: Ari nonampi-siritan-tajyaari, nontsipata-jyaari naniiyitaji. Naakataki inkimita-kaantaji Iwawani, Iriitaki nasiyita-jyaari Naaka. </v>
<v b="2CO" c="6" v="17">Irootaki ikantantari aajatzi Awinkathariti: Pintainariyaari pasini-satzi atziri, airo pitsipa-minthatari yokaiti. Airo panta-piintairo nopinka-kayimiri. Tima naapatyaa-yitajyaami, </v>
<v b="2CO" c="6" v="18">Pinkimita-kaantajina naakami opiri, Nonkimita-kaantajimi naaka awirokami notomi, awirokami nosinto. Arira ikantziri Awinkathariti, Sintsi-pirori. </v>
<v b="2CO" c="7" v="1">Notakotaní, tima tzimatsi ikasiya-kaakairi Pawa, ontzimatyii awashaantajiro maaroni kaari-pirori okaratzi antayitziri, okaratzi apampitha-siri-yitari aajatzi. Ontzimatyii añaakan-tajiro apinkathatziri Pawa, ankiti-siritaji. </v>
<v b="2CO" c="7" v="2">Paakamiithataina naaka. Tima ti nonkantzi-moniinta-kaawaityaami awirokaiti, ti nokaaripirota-kaanta-waitimi, ti notainkasiritimi aajatzi. </v>
<v b="2CO" c="7" v="3">Ti iro nokantan-tamirori iroka nokamantakota-tziimi. Thami napiita-wajimiro nokantzi-takamiri: “Notako-pirotaimi.” Irootakira nonkanta-piintimiri ainiro añaayitzika iroñaaka, ari nonkimitzi-tajyaarori aajatzi ankamayitairika. </v>
<v b="2CO" c="7" v="4">Oshiki nawintaakami awirokaiti. Notharowintakami. Aririka nonkinkithasirita-koyityaami, pitharowinta-sirita-kaana, kimosiri nokanta, okantawitaka oshiki imaimani-witai-takana aka. </v>
<v b="2CO" c="7" v="5">Tima nariitakara Macedonia-ki, ti onkanti nomakoryaa-paaki, tima oshiki pomirintsitzi-mota-kanari. Tzimatsi oshiki ñaana-mintha-waita-sita-kanari, irootaki kantzimo-siri-waita-kanari. </v>
<v b="2CO" c="7" v="6">Iro kantacha yoimosirinka-piintari Pawa ikaratzi okantzimo-niinta-waitari, ari ikimi-tzita-kanari naaka, tima yariita-kaakari Tito aka tzika nosaiki. </v>
<v b="2CO" c="7" v="7">Oshiki notharowinta-siritanaka noñaawakiri. Iro notharowinta-pirotan-tanakari ikamanta-paakina tsika pikanta-jiita awirokaiti. Ikantapaakina: “Yaakamiithata-wakina Corinto-satziiti, inintajiitaki iñiimi, oshiki okatsitzimo-siritakiri okaratzi yantzi-mota-kimiri, antaroiti itakoyitaami.” Arira ikantapaanari, irootakira oimosirinka-pirota-kinari. </v>
<v b="2CO" c="7" v="8">Pairani, nitanta-karori notyaantzimi nosankinari, noyowitaka owasirita-kaawaityaami okaratzi nokanta-yitakimiri. Okanta nokanta-siri-witanaka: “Airo notyaankaa-jatzi-nirimi.” Iro kantacha noyotzi iroñaaka kapichiini piwasiri-waiwita-painta awirokaiti. </v>
<v b="2CO" c="7" v="9">Irootaki nokimo-siri-wintan-tarori iroñaaka notyaanka-kimirora. Tira nonkantatyii iro nokimo-siri-wintziri nowasirita-kaawaitakami. Iro nokimo-siri-wintziri piwashaanta-yitajirora kaari-pirori. Ari pikanta pinimota-kaantaariri awirokaiti Pawa, piitsinampaa-yitakiro piwasiritani, tira nowaaripiro-waitimi naaka. </v>
<v b="2CO" c="7" v="10">Tima aririka iwasirita-kaantyaa Pawa, inintatziira iwashaanta-kaantairo kaari-pirori, iro yawisako-siritan-taityaari. Irootaki airo okantzimo-siri-waitantai iwasiritakai-rika Pawa. Irooma aririka iwasirita-kaanta-waityaa osaawi-satziiti, aritaki iñiitakiro inkama-siritaiti. </v>
<v b="2CO" c="7" v="11">Omatantari iwasirita-kaayitakami Pawa, ari pipampi-thasiryaa-naari kamiitha, pimatakiro pikisako-wintaana. Katsima-siri pikantanaka aajatzi, tharowa-siri pikanta piñiiro opaita-rika awisatsinimi, pitako-pirotaana, pimatakiro pimisitowakiri kantakaan-tzirori. Ari piñaakan-tzirori kitisiri pikanta-yitanaja. </v>
<v b="2CO" c="7" v="12">Tira apatziro nosankinatiro nonkantimi: “Pimisitowiri atziri kaaripirotain-tsiri,” ti iro nosankinatan-tyaamirori pinkisa-kowintan-tyaaro notainkasiritakiri. Iro nosankinatan-tamirori pairani onkantyaa iyotakaan-tyaamiri Pawa tsika pinkantyaa piñaa-sintsi-winta-jyaana naaka. </v>
<v b="2CO" c="7" v="13">Irootaki notharowinta-siritan-tanakari. Oshiki onkitzimo-sirita-kaakina aajatzi nokimawakira paakamiithata-wakiri Tito, piwawisaa-kiniri okantzimo-siri-waitakari irirori. </v>
<v b="2CO" c="7" v="14">Tima nokaman-tzitakari naaka Tito tsika pikanta-jiita awirokaiti, nokantakiri: “Kamiitha inajiitatzii Corinto-satziiti.” Tira piwaañaan-tyaanaro okaratzi pantayitakiri, tima omapirota-tyaa okaratzi nokantzi-takariri Tito. Ari okantzi-takari okaratzi nokanta-yitakimiri awiroka. </v>
<v b="2CO" c="7" v="15">Itako-piro-yitaamira Tito iroñaaka, aririka isirita-koyityaami tsika pikanta-jiitaka paakamiithata-wakiri, pikimisanta-wakiri, pimpinkathata-wakiri. </v>
<v b="2CO" c="7" v="16">Antaroiti nokimo-siritzitaka naaka kantatsira nawintaa-piro-yitajyaami iroñaaka. </v>
<v b="2CO" c="8" v="1">Iyikiiti, nonintzi piyotako-jiitiri ikaratzi apatowintaariri Pawa aka Macedonia-ki, ikawinthaa-yitairi. </v>
<v b="2CO" c="8" v="2">Okantawita iñaayiwitakaro oshiki pomirintsitzi-mowaitakariri, kimosiri ikantajiita. Okantawitaka ikowityaa-waitzi, oshiki kiriiki ipasitan-takari. </v>
<v b="2CO" c="8" v="3">Inintakaa-nikiini ipasitantaka irirori, ipantayitaki okaratzi yaawyaa-yitziri, yanaantaki ipasitan-tayita. </v>
<v b="2CO" c="8" v="4">Ikantakina naaka: “Thami ampasiyityaari kiriiki pasini kimisantzin-kariiti, ikaratzi kowityaa-waita-tsiri.” </v>
<v b="2CO" c="8" v="5">Imapirota-tziiro okaratzi yantakiri anaanakiro nokinkithasirita-kowita-kariri. Iriitakira yakowinta-naari Awinkathariti, ari ikimitaa-kinari aajatzi naakaiti. Tima irootaki inintakaa-kiriri Pawa. </v>
<v b="2CO" c="8" v="6">Irootaki nosintsi-thatan-takariri Tito impiyanaji anta ipintha-sirita-kaantyaamiri pimayitairo awirokaiti. Iriitakira tsipata-paakamiri anta pitanta-nakarori pipasitan-tayitaka. </v>
<v b="2CO" c="8" v="7">Awirokaiti anaanta-yitanaa-tsiri pantayita-nakiro oshiki opaiyita-rika. Kamiitha pikimisanta-yitanaji, kamiitha pikinkithata-kaanta-yitanaji, kamiitha piyoyitanaji, kimosiriwintha pikantayita, antaroiti pitakotakana. Nonintzi iroñaaka panaayitanti pimpasitan-tayitajyaa. </v>
<v b="2CO" c="8" v="8">Airo nosintsiwintzimi pimayitan-tyaarori. Apatziro nonkinkithata-koyitimiri tsika ikantayitaka aka ipintha-yitaja inisironkatantyaa. Ari okantzimaitari oshiki onkamiitha-waitimi piñaakan-tiromi pitako-pirotan-tayita. </v>
<v b="2CO" c="8" v="9">Kamiitha-waitaki pimayitairomi yanta-paintziri Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, inisironka-pirotanta-painta irirori. Otzimimo-witari pairani maaroni, ikimiwaitakari ashaaranta-pirotaniri, iro kantacha ikimita-kota-paintari kowityaa-waitaniri. Iroora ikowityaa-waitanta-paintari panintaa-waitan-tajyaari awiroka onkimiwaita-jyaaromi pashaaranta-jyaami inkitiki. </v>
<v b="2CO" c="8" v="10">Iroka okaratzi nokinkithasiritari naaka: Irootaki kamiithatatsi pinthotyiiro okaratzi pitanakari. Awirokaiti itanakarori awisanain-tsiri osarintsi pikinkithasiritaka pimpasitan-tayityaa. Pimatakiro pitanakaro. </v>
<v b="2CO" c="8" v="11">Intsityaa pithotyiiro. Pinkimita-kaantairo owakira pitharowinta-jiita-nakaranki pitanta-nakarori. Intsityaa pinthotyaan-tyaaro okaratzi tzimi-motzimiri. </v>
<v b="2CO" c="8" v="12">Tira ininta-jaantai Pawa anaakairo ampasitan-tyaaro okaratzi tzimi-mota-kairi. Apatziro ampasitan-tajyaaro okaratzi aawyiiri. Aritaki onimotakiri Pawa. </v>
<v b="2CO" c="8" v="13">Tira nonkowa-kota-tyiimi pimpasitantyaa yanintaa-waitan-tyaari pipasitakari, iro ompoñaan-tyaari pinkowityaa-waitanaki awirokaiti okantakaan-tziro pipasitantaka. </v>
<v b="2CO" c="8" v="14">iro kamiithatatsi, pimpasityaari okowityii-mowaitari iroñaaka otzimimo-yitzimira awiroka, ompoña impasitai-tyaami awiroka apaata aririka onkowityii-mowaityaami. Ari onkantyaa pimonkarata-wakaan-tyaari. </v>
<v b="2CO" c="8" v="15">Okimiwaitakaro okaratzi isankinata-kotzi-taitakari pairani, ikantaitzi: Ti yaparawaitiro aintsiri oshiki, ti onkowityii-motyaari aintsiri kapichiini. </v>
<v b="2CO" c="8" v="16">Nopaasoonkitziri Pawa, tima iriitaki kantakaa-karori itakotan-tamiri Tito, ari isiyakana naaka notakotamira. </v>
<v b="2CO" c="8" v="17">Tima nokantakiri: “Tito, pimpiyanaji Corinto-ki.” Tima pinthatzi-tawaitaka. Iro ijati iroñaaka. </v>
<v b="2CO" c="8" v="18">Iriira intsipata-nakyaa Tito pasini iyiki. Kamiitha kinkitha-ryaantzi inatzii. Ipinkathaitziri pasini kimisantzin-kariiti tsika-rika-payi, ikimayita-kirira ikinkithata-kotairo Kamiithari Ñaantsi. </v>
<v b="2CO" c="8" v="19">Irijatzira oyosiita-kiriri aka kimisantzin-kariiti, iwakiri intsipata-nakyaana apaata naanakiniri kiriiki pasini kimisantzin-kariiti kowityaa-waita-tsiri. Irootakira ñaakantironi omapirotatyaa atakoyitakari, iro ompoñaan-tyaari iwisiryaawintari Pawa. </v>
<v b="2CO" c="8" v="20">Ari onkantyaa airo iñaawinta-kowaitai-tantana aririka nontsiparyaa-yitakiri kiriiki ipasi-pirotan-taitari. </v>
<v b="2CO" c="8" v="21">Tima nonintatzii onkamiithatzi-motiri atziri okaratzi nantayitiri, ari onkimitzi-motyaariri aajatzi Pawa. </v>
<v b="2CO" c="8" v="22">Nontyaankimiri aajatzi pasini iyiki intsipa-yitana-kyaari. Iriitaki namina-piintakiri, ipintha-pirotakaro yamitakotanti. Nokaman-takiri tsika pikanta-jiitaka awirokaiti, irootaki ipintha-pirotan-tanakari yamitako-yitimi, tima yawintaa-pirotani iwayita-nakimi. </v>
<v b="2CO" c="8" v="23">Yoka Tito, notsipa-minthari inatzii, iriitaki notsipata-piintaka nantawai-wintakimi. Iriima pasini apitika iyiki intsipata-nakyaari, ityaankani inatzii kimisantzin-kariiti saikayita-tsiri aka, iwisiryaawintari Saipatzii-totaari. </v>
<v b="2CO" c="8" v="24">Ontzima-tyiira paakamiithata-wakiri aririka yariitakyaa anta. Iro iyotantyaari iyikiiti kimisanta-tsiri anta omapirotatyaa okaratzi nokinkithata-kota-kimiri awirokaiti. </v>
<v b="2CO" c="9" v="1">Noyotzi naaka ti onkowa-jaantyaa nosankinata-kotimiri piiriikiti inkarati pintyaanki-niriri kimisantzin-kariiti. </v>
<v b="2CO" c="9" v="2">Tima noyotaki ayimata-piintakimi awirokaiti pantiro. Aritaki nokaman-takiri iyiki-payi nampitarori aka Macedonia-ki, nokantakiri: “Ikowitzi-taikara iyikiiti nampiyitarori anta Acaya-ki impasitan-tayityaa chapinki awisanain-tsiri osarintsi.” Nokinkithata-kota-kimira awirokaiti nopinthata-kaayita-nakari aajatzi iriroriiti. </v>
<v b="2CO" c="9" v="3">Iro kantacha nontyaanki-tyaamiri iyikiiti onkantyaa inkamantzi-tantyaamiri, iriitaki itapaakyaaroni ikoyaayitiri kiriiki. Tima ti noninti aminaasi-waityaa okaratzi noñaawinta-kimiri awirokaiti aka. </v>
<v b="2CO" c="9" v="4">Tima nonintatzii sintsiinira nariita-nakyaami aririka nawisanaki anta pisaika-jiitzira. Kimitaka ari iyaakanakina aparoni-payi Macedonia-satzi. Aririka noñaapaakiro tikira-wintha pikoyaayiti kiriiki, oshikira nompasiki-winta-waityaa, tima aritaki nokamanta-kotzi-takami aka. Ari pinkimitzi-takyaari aajatzi awirokaiti pimpasiki-winta-waityaa. </v>
<v b="2CO" c="9" v="5">Irootakira nontyaanki-tantyaa-miriri yoka iyikiiti, iriitaki itapaakyaaroni yariityaami anta tikira-wintha nojatiita naaka. Iriijitaki ikoyaa-kota-paaki-mirini kiriiki ikaratzi pikasiya-kaantakiri awirokaiti. Owitsika pinkantakiri maaroni kiriiki aririka nariita-paakyaa. Ari onkantyaa airo nosintsi-winta-tapaakami pantayitiro. </v>
<v b="2CO" c="9" v="6">Apatzirora pinkinkithasiritiro iroka: Ikaratzi pankita-tsiri kapichiini, kapichiini yawiiti. Iriima ikaratzi panki-pirotain-tsiri, oshiki yawiitiri. </v>
<v b="2CO" c="9" v="7">Maaroni awirokaiti ontzimatyii pimpasitan-tayitajyaa okaratzi pinintziri. Airo pisintsiwintan-tawaitzi impasitan-taityaa oshiki tirika inintaiti, ari onkantyaa airo okatsitzimo-siri-waitantari ipasitan-takara. Tima inkarati kimosiri-winta-pirotzirori okaratzi ipasitantari, iriijitakira itakotari Pawa. </v>
<v b="2CO" c="9" v="8">Iriitaki Pawa shikyaa-pirota-jimironi okaratzi kowityii-mowaitamiri. Aritaki otzimaraantaki onkarati pimpasitan-tawaityaari kamiitha-piroini awiroka. </v>
<v b="2CO" c="9" v="9">Okimiwaitakaro okaratzi kinkithata-kota-chari Osankinaritsi-piroriki, ikantaitzi: Okaratzi tzimi-motziriri Pawa, irootaki yantitaa-niriri ikaratzi kowityaa-niinta-waita-tsiri. Tima tampatzika-siri inatzi irirori, irasi iwiro. </v>
<v b="2CO" c="9" v="10">Iriitaki Pawa kithokita-kairori okaratzi pankiyita-chari, irijatzi shookakairori, ari okanta yawiitan-taitarori okaratzi iwayitaitari. Arira inkanta-yitajimiri aajatzi awirokaiti impayita-jimiro kowityii-motamiri, ari onkantyaa ontzimi-motan-tajyaamiri pimpasi-yitajyaariri pasini-payi, tampatzika-siri pinkantyaa. </v>
<v b="2CO" c="9" v="11">Irootaki impapirotan-tyaamiri Pawa pimpasitanta-piintan-tyaari awiroka. Ari onkantyaa impaasoonkitan-tyaariri Pawa ikaratzi aayitzirori apasitan-tayitari. </v>
<v b="2CO" c="9" v="12">Ari okantari, okaratzi pipasitan-tayitari tira apatziro pinisironkatakiri kimisantzin-kariiti ikaratzi kowityaa-waita-tsiri, iro ompoñaan-taari impaasoonki-pirotairi iriroriiti Pawa. </v>
<v b="2CO" c="9" v="13">Aririka iñiitakiro okaratzi pipasiyita-kariri aajatzi pikimitzi-yitakari pasini-payi, oshikira iwisiryaawintanakiri Pawa. Tima iñaayitiro tira apatziro piñaawaita-siyita, pikantzi: “Nokimisantajiri Saipatzii-totaari nokima-kota-jirora Kamiithari Ñaantsi.” Tima iñaayitiro aajatzi pantayitairo oñaakan-tzirori omapiro pikimisanta-yitanaji. </v>
<v b="2CO" c="9" v="14">Irootaki intako-piro-waitan-tajyaamiri, oshiki yamanako-wintaimi, okantakaaro ikaminthaa-pirotaimira Pawa. </v>
<v b="2CO" c="9" v="15">Ari ankimitzi-tanajyaari aajatzi arokaiti ampaasoonkita-najiri Pawa, tima inisironkatzi-taikai aroka, iro mapirota-pirotaitzirori okamiithatzi, airo okantzi athotyaajiro ankinkithata-kotajiro. </v>
<v b="2CO" c="10" v="1">Naaka Pablo, tzimatsi nokowa-kotzimiri. Tsinampa-siri nonkantyaa airo nokatzimawaitzi, nonkimita-kotyaari Saipatzii-totaari. Tima noyotzi tzimatsi ikantakoi-takina, ikantaitzi: “Yoka Pablo tsinampa-siri inatzii isaiki-mota-piintai, irooma isaikira intaina katsima ikanta.” </v>
<v b="2CO" c="10" v="2">Nokowa-kotzimi, airo pijatakairo piwatsimaa-waitina. Ari onkantyaa airo nomishakowinta-waitan-tapaakami aririka nariita-paakyaami. Tima noyotaiki ari nonkanta-yitapaakiri ikaratzi saikimo-yitakimiri anta kantayitain-tsiri: “Yantayita-sitaro Pablo okaratzi inintziri yanintaa-waityaari irirori, ari ikimita-kotari tsika ikanta pasini atziri-payi.” </v>
<v b="2CO" c="10" v="3">Omapiro-witatyaa ari nokimitari pasini atziri, iro kantacha yoka itzimi nomaimanitziri, tira onkimityaaro nomaimanitziri atziri. </v>
<v b="2CO" c="10" v="4">Tima aririka nomaimanitanti naaka, tira nairikiro manamintotsi okaratzi imanatanta-piinta-yitari atziri-payi, itasorinka Pawa nomaimanitanta naaka. Ari okanta noitsinampaa-yitan-tariri ikaratzi iripirotakairiri noisaniintani. </v>
<v b="2CO" c="10" v="5">Ari okanta noitsinampaan-tariri naaka maimani-waitaniri, noitsinampaa-yitajiri kimosiriwinta-waitaniri tzika-tzikatan-tatsiri kaari iyotakoi-tantari Pawa. Nokimita-kaantaaro nairikaa-tyiiromi nokinkithasirita-siwai-yitari, nosintsitaa-tyiiyaami nonkimisantajiri Saipatzii-totaari. </v>
<v b="2CO" c="10" v="6">Aririka nonkima-kowintajimi awirokaiti pipiya-sitaari pikimisantairi Saipatzii-totaari, aripaitira nowitsikyaa nowasankitairi inkarati piyatha-yitachani. </v>
<v b="2CO" c="10" v="7">Paamaiyaa iwapyii-mowaitami = kari. Tima tzimayitatsi pikarajiitzi anta kantayita-tsiri: “Yasitana naaka Saipatzii-totaari.” ¿Isiyakaan-tzima ti yasitzi-tyaana aajatzi naaka? Iroorika ikinkithasiri-yitakari, ikinakaa-sitakaro, tima naaka yasipirota-taika Saipatzii-totaari. </v>
<v b="2CO" c="10" v="8">Aamaa-sityaa ari pinkanta-yitanaki awirokaiti: “Yitanakaro iroñaaka Pablo ikimosiriwinta-waitaro okaratzi ikinkithata-koyitziri.” Tira nompasiki-wintiro okaratzi inkantaitiri, tima iriitaki Awinkathariti oyosiita-kinari nowitsika-sirita-kaantan-tyaari, ti iyosiitina nokaaripiro-siri-waitanti. </v>
<v b="2CO" c="10" v="9">Irootaki kaari nonintanta onkimitzi-motyaami okaratzi nosankinata-kimiri, noninta-tziira nomintharowa-waitimi. </v>
<v b="2CO" c="10" v="10">Aamaa-sityaa tzimatsi kantatsini: “Tima intyaanka-piintajiro Pablo isankinari, oshiki isintsi-thata-piintakai, ikinkithata-piintayita-kayiro pomirintsitzi-motairi antayitiro. Iro kantacha aririka isaikimo-yitai aka, kimiwaitaka ti isintsita-niti. Tima inkantara ikinkitha-yitaki manintaari inatsi.” </v>
<v b="2CO" c="10" v="11">Iroka nakayitiri ikaratzi kantayita-tsiri, nokantziri: “Tsika nokanta nosankina-yitakimi, ari nokantzitari aajatzi nosaiki-moyitakimi.” </v>
<v b="2CO" c="10" v="12">Tira naapatyii-yaari naaka pitsipatari pisaika-jiitzi anta kimosiri-waita-chari. Ti iyotaa-jiiti irirori. Tzimayitatsi monkarata-wakaa-piinta-chari, isiyakaantzi yanaa-wakaan-tayitaro okaratzi kamiithatzi-mowaita-siyitariri iriroriiti. </v>
<v b="2CO" c="10" v="13">Irooma naaka tira nokimosiriwinta-siwaityaaro nomonkaratajiro kamiithatzi-mowaita-sitanari naaka, apatzirora nokinkithata-kotajiro nomonkaratakiro ikantakinari Pawa nantiniri. Iroka inintakiri nantiniri, ontzimatyii nowirairo nantawaitiniri anta tsika pisaika-jiitzi awirokaiti. </v>
<v b="2CO" c="10" v="14">Irootaki noñaa-sintsita-kowintan-tamiri iroñaaka awirokaiti, ti nanaa-kayiro okaratzi ikantakinari Pawa. Tima naakataki itakarori noñaawinta-kimiro Kamiithari Ñaantsi tsika ikanta-kota Saipatzii-totaari. </v>
<v b="2CO" c="10" v="15">Irootaki kaari nokimitantari ikaratzi kimosiriwinta-siwaitarori imonkaratani, tzima-witacha pasini itzimi itataita-nakarori imonkaratakiro. Iro kantacha aikiro-rika pantaiki-sirita-nakitzii, airo nosintsiwinta-waita-naami awirokaiti, </v>
<v b="2CO" c="10" v="16">kantatsi nojayiti pasiniki nampitsi nonkinkithata-kaantajiro Kamiithari Ñaantsi. Irootaki nomatiri, airo nokinanaki tsika-rika yitayitakaro ikinkithata-kaantzi pasini atziri, nokimosiriwinta-waitaro = kari imonkaratani pasini. </v>
<v b="2CO" c="10" v="17">Ti onkamiithati inkimosiriwinta-siwaitaityaa apaniroini. Iro kamiithatatsiri ankimosiriwinta-jyaaro yantayitziri Awinkathariti. </v>
<v b="2CO" c="10" v="18">Tima tikatsi ompaita-matsityaa ankimosiriwinta-waityaa apaniroini ankimosiriwinta-waityaa. Iro kowapirota-chari inkimosiriwinta-piro-yitai Awinkathariti. </v>
<v b="2CO" c="11" v="1">Nonintzi pinkisa-sita-wakyaaro okaratzi nosankinatzimiri aka, onkanta-witakyaa onkimitzi-motyaami yantziri aparoni masontzi. Nonintzi aikiro pijatatyii piñaana-yitiro. </v>
<v b="2CO" c="11" v="2">Oshiki naamaa-kotakami awirokaiti, iriira Pawa kantakaa-kanarori. Tima naakataki itakaro nokinkithata-kaakimi okanta yasiyitan-taamiri Saipatzii-totaari. Nokimita-kaanta-waitaami awirokami nosinto, tzimatsi nokasiya-kaakamiri pintsipatyaari, aamakoki nowapiinta-najimi airo pikaaripiro-waitanta irojatzi paawakaanta-pirota-kyaari. Iriitakira siyakaa-winta-chari Saipatzii-totaari, tsika itzimi kimitakariri iriimi paayitairimi apaata. </v>
<v b="2CO" c="11" v="3">Tima nontharowa-kaatyaami intzimi amatawitimini, inkimita-kota-kyaari maranki amatawita-kirori pairani Eva. Aritaki yoitzinampaakimi, iwashaanta-kayimiro pawintaajari Saipatzii-totaari, pikinata-naari. </v>
<v b="2CO" c="11" v="4">Kimitaka awirokaiti ti pishinta-sityaaro pakayitiri pasini kinkithata-koti-mirini Jesús, ari pakakiri onkanta-wityaa inasita-paakyaaro okaratzi nokinkithata-kota-kimiri naaka Jesús, okaratzi nokinkithata-kota-kimiro Kamiithari Ñaantsi aajatzi Tasorinkantsi. </v>
<v b="2CO" c="11" v="5">¿Pisiyakaan-tzima yanaako-yitana naaka ityaankaari-pirotzi yokaiti? </v>
<v b="2CO" c="11" v="6">Aamaa-sityaa ti nonkinkithati kamiithaini naaka, iro kantacha oyotani nokanta. Irootaki piñaakoyita-piinta-kinari. </v>
<v b="2CO" c="11" v="7">¿Nokinakaa-sita-karoma pairani ti nonkowa-kotimi kiriiki owakira nokaman-tapaa-kimiro Kamiithari Ñaantsi tsika ikanta-kota Pawa? Tsinampa-siri nokanta nantawai-wintakimi noyomitaan-tayita-kamirori, ti nonkowa-kowaitimi. Ari okanta ikimita-kaantai-taamiri iroñaaka iriipirori pinayitzi. </v>
<v b="2CO" c="11" v="8">Okanta nokinkithata-kaapaakimi pairani, iriira pasini-satzi kimisantzin-kariiti opayita-kinari kiriiki nañaantari. Okimiwaitakaro nonkosita-tyiirimi iriroriiti okanta nantawai-wintan-takamiri awirokaiti. </v>
<v b="2CO" c="11" v="9">Pairani ainiro nosaiki-moyitzimi, oshiki nokowityaa-niinta-waitaki. Titzimaita noñaaji pimpina ompaityaa nañaantyaari. kamintha yariijiitaka iyikiiti poñaayita-chari Macedonia-ki, iriira opayita-paakinari. Ari okanta kaari noñaantaro pimpayitina kiriiki awirokaiti. Ari nonkanta-piinta-tyiiro airo nokamitzimi. </v>
<v b="2CO" c="11" v="10">Antaroiti nokimo-siri-wintakiro tira nonkowa-koyitimi, ari nonkanta-piinta-tyiiro maaroni nampitsi okaratzi saikatsiri Acaya-ki. Iyotziro Saipatzii-totaari iroopiro nokantaki. </v>
<v b="2CO" c="11" v="11">¿Piñaa-jaantzima awirokaiti iro nokantan-tarori ti nontakotyaami? Iyotzi Pawa oshiki nintakotakami. </v>
<v b="2CO" c="11" v="12">Aikiro nojatakaa-tyiiro ari onkantyaa yokaiti kinkithata-kaamiri pikomosiriwinta-waitakari awirokaiti, airo ikantanta: “Ari nosiyari Pablo.” </v>
<v b="2CO" c="11" v="13">Yokapayi kinkithata-kaasi-waita-kamiri kaari Tyaankaariiti, amatawitsinkari inayitatzii, apaniroini ikimita-kaanta-waitaka iriirikami ityaankani Saipatzii-totaari. </v>
<v b="2CO" c="11" v="14">Tikatsira ompaityaa yathawaan-tairi yoka. Tima imatzityaaro Mishatantaniri isiya-kotari isiparyii Maninkari onkantyaa yamatawitan-tyaari. </v>
<v b="2CO" c="11" v="15">Irootakira airo imapokan-tawaitai ikaratzi antawai-yitzi-niriri Mishatantaniri, irojatzira imatzitari irirori. Inkimita-kaanta-waityaa yantawaitatzii onkantyaa inkamiitha-sirita-kaanta-jyaariri atziri-payi. Iro kantacha aritaki iwasankitaa-wintai-tajiri okaratzi yantayitziri. </v>
<v b="2CO" c="11" v="16">Intsityaa napiita-wakiro nonkantimi, onkamintha airo nokimitzi-motamiri masontzi. Aririka nokantakari piñaakina, pisinita-wakina nokimosiriwinta-wakyaa kapichiini. </v>
<v b="2CO" c="11" v="17">Okaratzi noñaawaitziri iroñaaka, tira onkimita-jaantyaaro tsika onkantyaami iñaawaitiri Awinkathariti. Nokimita-kota-tyaari aparoni masontzi ikimosiriwinta-siwaita. </v>
<v b="2CO" c="11" v="18">Arira ikanta-piintaka pasini atziri-payi, ari nonkantyaari naaka aajatzi. </v>
<v b="2CO" c="11" v="19">Pikimita-kaanta-waitaka awirokaiti yotaniri pinayitatzii, ¿paitama pinintan-tajiitari pinkimisanta-yitairi masontzi? </v>
<v b="2CO" c="11" v="20">Iroota-jaantaki pantayitakiri awirokaiti, pikimisanta-piintakiri ikaratzi kimitakaan-tawaita-kamiri impiratani, aapitha-waiyitzi-mirori tzimi-motzimiri, yakathawinta-waita-kimiri, kimosiriwinta-waita-chari, pasaporo-waitzimiri. </v>
<v b="2CO" c="11" v="21">¿Piñaa-jaantzima ti naawyaa-siri-waita-niti naaka nomatan-tyaarori osiyakarori iroka? ¿Kantatsima nompasiki-wintiro tira nomataitiro? Airo. Iro kantacha aritaki nomataikiro naaka osiyaaroni okaratzi yantawi-jiitakari iriroriiti, nokimosiriwinta-waityaa, onkanta-witakyaa nonkimi-witakyaari masontzi. </v>
<v b="2CO" c="11" v="22">Iroorika ikimosiriwinta-waitaka iñaawaitziro iñaani Heber-iiti, aajatzira naaka. Iroorika ikimosiriwinta-waitaka ishininkai-titari awaisatzitini Israel, aajatzira naaka. Iroorika inkimosiriwinta-waitaka icharini-titari awaisatzitini Abraham, aajatzira naaka. </v>
<v b="2CO" c="11" v="23">Iroorika inkimosiriwinta-waitaka yantawai-yitainiri Saipatzii-totaari, aajatzira naaka. (Omapirotatyaa nokimitakari naaka iñaawaitzi masontzi.) Iro kantacha nonkimosiriwintakaro nanaajiri yokaiti nantawaitzi, nanaajiri aajatzi yasitako-waitai-takina, ipasawaitai-takina, iwamaima-waitai-takina. </v>
<v b="2CO" c="11" v="24">Tima noñaakiro okaratzi 5 yapiitana ipasawaitana noshininka-payi anta yapatota-piintaita. </v>
<v b="2CO" c="11" v="25">Mawa okaratzi iposawaitai-takina. Aparoni okaratzi ishimyaaitakina. Mawa okaratzi nopitamonka-kotaka. Aparoni tsitiniri nosaika-kotaki niyankyaaki inkaari, ari nokitaitita-kotakiri. </v>
<v b="2CO" c="11" v="26">Oshiki nariitan-tayitaka. Nokinayitaki okowiinkatzi nijaa. Nokini-motakiri ipiyota kosintziiti. Inintayitaki noshininka-payi iyaaripiro-waitinami, aajatzi ikimitakari kaari noshininkata. Nokowiinkata-kowaitaki nampitsiitiki aajatzi otzisi-masiki. Nokowiinkata-kotaki inkaariki. Oshiki nopomirintsi-waitakari paitasi-waita-chari “iyiki,” kaari-tzimaita. </v>
<v b="2CO" c="11" v="27">Oshiki nantawaitaki, ayimawai-witakina nomakori. Ayimawitakina nowochoki, notashi, nomiri, noyatsinkari. Tashiniinta nokanta-piintaka. Nosapoka-miriki-waitaka. </v>
<v b="2CO" c="11" v="28">Tzimatsi oshiki awishimo-yitakinari. Iro kantzimo-pirota-kanari isaikayitaji kamiitha ikaratzi kimisanta-yitaa-tsiri tsika-rika-payi. </v>
<v b="2CO" c="11" v="29">Tzimatsi-rika mantsiyatain-tsini, nokimita-kaantaro naakami mantsiyatain-tsini. Tzimatsi-rika inkaaripirota-kayi-takiri, oshiki nonkisako-winta-waityaari. </v>
<v b="2CO" c="11" v="30">Ari okanta nokimosiriwinta-waita naaka, nokinkithata-kotakiro tsika nokantaka kaari naawyaa-siri-waitanta. </v>
<v b="2CO" c="11" v="31">Tzimatsi yotatsiri ti namatawitanti, iriitakira Pawa, Asitariri Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. ¡Akimosiriwinta inkanta-piintaitiri! </v>
<v b="2CO" c="11" v="32">Tima pairani nosaikanta-paintari Ontyaamairiniki, yaamaako-winta-kaantakiro ijiwata-kaani Aretas maaroni nampitsi, airo nositowanta, ari onkantyaa yaakaan-tantyaa-narimi. </v>
<v b="2CO" c="11" v="33">Iro kantacha ititakina kantziriki nokarajiitziri, iwayiita-kotakina intakironta nampitsi, ari okanta nosiyan-taari. </v>
<v b="2CO" c="12" v="1">Tira onkamiithati nonkimosiriwinta-waityaa. Iro kantacha aikiro noñaawinta-tyiiro noñaawyatakari, okaratzi iñaakakinari Awinkathariti. </v>
<v b="2CO" c="12" v="2">Noyota-kotziri yoka atziri yasitaari Saipatzii-totaari. Tzima-kotaki 14 osarintsi yoka atziri yaitairi inkitiki, ijapirotatzii ojinokita-jaantzi inkiti. Kimitaka ijasirin-katatzii, ti noyopirotzi-maityiiyaa. Tirika, ijatatzii-rika koñaaroini iwathaki, ti noyopirotiro. </v>
<v b="2CO" c="12" v="3">Iri Pawa yotatsiri ijasirin-katatzii-rika, ijatatzii-rika koñaaroini iwathaki. Intsityaa nitapanaatyaaro nonkinkithata-kotiri yoka atziri. </v>
<v b="2CO" c="12" v="4">Yaitairi anta inkimo-siritapaji. Ari ikimayitairori tsika-rika opaiyitari kaari kantaa-jata-tsini inkinkithata-koitiro. </v>
<v b="2CO" c="12" v="5">Ariwitaka inkimosiriwintyaaromi yoka atziri okaratzi iñaakiri. Iro kantacha airo nonkimosiriwinta-waita. Apatziro nonkinkithata-kotakiro tsika nokantaka kaari naawyaa-waitanta. </v>
<v b="2CO" c="12" v="6">Arimi nonkimosiriwinta-kyaaromi okaratzi noñaayitakiro, airomi nomasontzi-siri-waitzimi. Aritaki noñaawai-yitakiromi iroopirori. Iro kantacha ti noninti inkimosiriwinta-siwaita-piintai-tyaana. Apatziro impinkatha-wintai-tinaro okaratzi nantayitakiri, okaratzi ikimakoi-takinari. </v>
<v b="2CO" c="12" v="7">Okaratzi noñaawyatakari owaniinka okantaka, iyotzi Pawa aritaki nonkimosiriwinta-waita-kyaami. Irootaki isinitan-takanari nonkimaatsi-waityaa onkantyaa airo nonkimosiriwintan-tawaita. Okaratzi nokimaatsi-waita-piintaka osiyawaitakaro ochikawaita-tyiinami kitoochii. Iriitaki Mishatantaniri kimaatsita-kaawai-witakanari. </v>
<v b="2CO" c="12" v="8">Mawa okaratzi nokowako-witakari Awinkathariti yookakaa-wintina ikimaatsitakaa-piintaitana. </v>
<v b="2CO" c="12" v="9">Ikantakina irirori: “Tima nokawinthaakimi, tikatsira kowityii-mowaityaamini. Kantataitatsi noñaakanta-pirotajiro nosintsinka atziriki kaari aawyaawaita-tsini.” Ikanta nokimawakiro, kimosiri nokantanaka, nowinthata-nakaro nokamantanta-yitajiro ti naawyaa-waita-niti, tima ari onkantyaa aawyaakaan-tajinari isintsinka Saipatzii-totaari. </v>
<v b="2CO" c="12" v="10">Irootaki nokimo-siritan-takari naaka okantawitaka ti naawyaa-waita-niwityaa, ikawiya-waitaitana, nokimaatsi-waitaka, iwatsinaa-waitaitana, opomirintsitzi-mowaitana, oshiki noñaayitakiri nantawaitziniri Saipatzii-totaari. Noyopaititajiro ti naawyaa-waita-niti apaniroini, ari noñaatai-tzirori imatakaa-tyaanaro naawyaa-siri-waita-nitaji. </v>
<v b="2CO" c="12" v="11">Kimitaka masontzi nonaki noñiirora nonkimosiriwinta-waitaka. Iro kantacha awiroka kantakaa-karori nomatan-takarori. Iro kamiitha-witacha pinkinkithata-koyita-jinami kamiitha. Okantawitaka ti niriipiroti naaka, ti yanaako-tzimaityaana yokaiti paitasi-waita-chari “Iriipirori Tyaankaariiti.” </v>
<v b="2CO" c="12" v="12">Tima nosaiki-motakimi pairani awirokaiti, noñaaka-kimiro omapiro naaka Notyaankaa-ritzi. Oshiki namatsin-kawintakami. Oshiki notasonka-wintantaki, piñaayitajiro kaari piñaa-piinta-jiitzi, okiryaantzi pikanta-winta-jiitakaro. </v>
<v b="2CO" c="12" v="13">¿paitama pikinkithasiri-waitantari iroñaaka nomaninta-waita-tziimi? ¿Tima naakamiithatimi nokimitajiri pasini-payi kimisantzin-kariiti? ¿Irooma kantakaan-tarori ti noñaajiro ompaityaa pimpasityaanari? Tzimatsi-rika nokinakaa-sitakari, pimpyaakotinaro. </v>
<v b="2CO" c="12" v="14">Nokinkithasiritaka iroñaaka napiitajiro nojati noñiimi, irootaki mawatatsini nariityaami. Airo nayiri inkarati pimpinatinari. Kaari piiriikiti noninti nasityaari, awiroka-payi noninta-pirotaki nasityaami. ¿Kantatsima aparoni iinchaa-niki impinako-wintiro inintziri asitariri? Tira, iriitaki asitaariri pinakowintziriri iirintsiti. </v>
<v b="2CO" c="12" v="15">Irootaki nantiri naaka, onkimiwaita-jyaaro naakami asitamiri. Aritaki nomatakiro nosinita-kowintatyaami. Oshiki notakotakami. ¿paitama kaari pitakotantana naaka? </v>
<v b="2CO" c="12" v="16">Kimitaka tzimayitatsi awirokaiti kantatsiri: “Aama ti inintako-yitai Pablo arokaiti, oshiki iyotzi, ari ikina-kayiro yamatawi-waitan-takairi.” </v>
<v b="2CO" c="12" v="17">¿Pisiyakaan-tzima yamatawi-waitakimi aajatzi ikaratzi nontyaanka-kimiri? </v>
<v b="2CO" c="12" v="18">Nontyaanka-kimiri Tito, aajatzi pasini iyiki. ¿Yamatawita-kimima Tito? ¿Tima nosiya-wakaa-jiityaa maaroni naaka, naakamiitha-yitajimira awirokaiti? </v>
<v b="2CO" c="12" v="19">¿Pisiyakaan-tzima awirokaiti iro nokantantari nonintatzii notzikaa-wintatyaa? Tira ari onkantyaa notakotani. Iri Saipatzii-totaari ñaawaita-kayinari, onkantyaa nowitsika-sirita-kaantyaamiri. Iriira Pawa yotatsi. </v>
<v b="2CO" c="12" v="20">Okantzi-mowaita-tyaanara naaka añiiro ankanta-niinta-wakaa-waityaa aririka nariita-paakyaami. Okantzi-mowaita-tyaanara aajatzi noñaapaakimi pintzima-winta-wakaa-waityaa, pinkisa-wakaa-waityaa, pinkisa-niinta-wakaa-waityaa, airo paapatyaa-wakaa-waita, pinkisi-mata-wakaa-waityaa, pinkantakaa-piro-waityaa, pimaimanita-wakaa-waityaa. </v>
<v b="2CO" c="12" v="21">Okantzi-mowaita-tyaanara nompasiki-winta-kowaityaami Pawaki. Aamaaka aritaki nonkanta-niinta-kowaita-paakyaami pantayita-kirorika kaari-pirori, ti piwashaantiro pantayitziro karipiro-yitatsiri, pimayimpi-waitzi, piñaathata-siwaitanta-piintaka aajatzi. </v>
<v b="2CO" c="13" v="1">Irootaki mawatatsini nariityaami. Aritaki namina-kotan-tapaa-kyaamiro, ikantai-takiri pairani: Intzimi-rika aparoni omishakowintaari, ontzimatyii intzimi mawa atziri, tirika intzimi apiti ñaakotirini ikinakaa-sitakari, aritaki iwasankitai-takiri. </v>
<v b="2CO" c="13" v="2">Arira nonkanta-paakiri naaka nowasinonkairi ikaratzi antzita-karori kaari-pirori anta pisaikinta, ari nonkimitzi-tapaa-kyaari aajatzi pasini-payi antayita-najirori iroñaaka. Tima aritaki nokaman-tzita-kamiro pairani napiitan-takarori nariitakami. Irojatzi nosankinatzimiri iroñaaka. </v>
<v b="2CO" c="13" v="3">Aamaa-sityaa pikanta-jiitatzii awirokaiti: “Kaari Saipatzii-totaari tyaankirini Pablo inkinkithata-kaanti, aama kaari iriipirori.” Paamawintyaa, yoka Saipatzii-totaari, kaari-machiini atziri saiki-motanta-painta-tsini, otzimimo-piro-taitziri isintsinka irirori, awirokata-jaantaki ñaayitirini. </v>
<v b="2CO" c="13" v="4">Ari okantawitaka, kimiwai-witaka ti yaawyaa-waita-niti yoka ipaikakoi-tanta-kariri. Iro kantacha añaakaajiri isintsinka Pawa. Ari nokantzi-takari aajatzi naaka, ti naawyaa-waita-niti, iro kantacha irijatzira Pawa sintsita-kaajanari, awirokata-jaantaki ñaayitirini. </v>
<v b="2CO" c="13" v="5">pinkinkithasirita-kota-wakyaa. ¿Iriipiroma pikantaka awiroka pikimisantaji? ¿Tima piyojiiti isaika-siritantami Saipatzii-totaari? Aritaki okantari, tirika, aamaa-sityaa ti piriipiroti awiroka. </v>
<v b="2CO" c="13" v="6">Noyotaki naaka, aririka piñaawakina anta, airo pikimita-kaanta-wakina ti niriipiroti naaka. </v>
<v b="2CO" c="13" v="7">Nokowa-kotziri naaka Pawa, ari onkantyaa airo noñaakotan-tapaa-kamiro pikinakaa-sitani. Tira iro nokantan-tamiri iroka noninta-siwaita-paakyaa nonkimita-kotyaari iriipirori. Iro nokowa-piro-taitatzii pantayitajiro okaratzi tampatzikata-tsiri. Irootaki nonintakiri, onkanta-wityaa intzimi otzikaa-wakinanimi, airo noñaakan-tamiro nosintsinka nowasinonkaa-paakimi, irootaki noyotakaanta-pirotyaamiri naakataki iriipirori. </v>
<v b="2CO" c="13" v="8">Apatziro nonintzi noñaakan-tayitajiro iyotakoi-tantyaarori iroopirori. Tima ti noninti notzika-tzika-waitiro. </v>
<v b="2CO" c="13" v="9">Ari nonkimosiriwintakyaa aririka noñaakimi paawyaa-siri-waitanaji, onkanta-witakyaa aikiro inkimita-kaantai-tatyiina naaka kaari aawyaawaitaniri. Irootaki namana-kota-piintakiri, onkantyaa piñaantyaarori awirokaiti pinthotyiiro paawyaa-siri-piro-wainitaji. </v>
<v b="2CO" c="13" v="10">Irootaki notyaankan-tamirori iroka sankinaritsi, tira nosaiki-moyita-tyiimi awirokaiti anta, ari onkantyaa airo nookisawaitanta-paakami apaata. Tima iriitaki Awinkathariti koya-kinari nowitsika-sirita-kaantan-tyaari, ti ikoyitina nokaaripiro-siri-waitanti. </v>
<v b="2CO" c="13" v="11">Iyikiiti, iroka owiraantarori nonkantimi: Pinkimo-siri-jiiti. Pinthotyaa-yitairo paawyaa-siri-waiyitaji. Pinkimosiriwinta-siri-yitai. Paapatyaa-wakai-yitajyaa. Kamiitha pisaika-yitaji. ¡Iriira Pawa nampi-siritan-tyaamini, otakotan-taniri inatzi, iriitaki kamiithata-tsiri isaikakaantzi! </v>
<v b="2CO" c="13" v="12">Itako pinkantyaa piwithata-wakaa-najyaa anta. </v>
<v b="2CO" c="13" v="13">Iwithatzitami aajatzi kimisantzin-kariiti nampitarori aka. </v>
<v b="2CO" c="13" v="14">¡Okawintha inisironka-waitaimi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari! ¡Okawintha intakowaita-jyaami Pawa! ¡Okawintha inkanta-kaiyaaro Tasorinkantsi paapatyaa-wakaan-tajyaari! Omapirowí.</v>
<v b="GAL" c="1" v="1">Naaka Pablo otyaanki-mirori iroka sankinarintsi. Tyaankaari nonatzi naaka. Kaarira atziri-payi tyaankinani, Jesús Saipatzii-totaari otyaanka-kinari itsipatakari Asitairi Pawa owañaajiriri pairani ikamawitaka. </v>
<v b="GAL" c="1" v="2">Arira nokaratziri maaroni iyikiiti kimisanta-naatsiri aka nosankinatzimiro iroka. Awirokaiti notyaankini pikaratzi pikimisantai anta Galacia-ki. </v>
<v b="GAL" c="1" v="3">Okawintha inkaminthaa-yitaimi Asitairi Pawa, kamiitha isaikakaa-yitajimi, ari inkimitzi-tyaamiri aajatzi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="GAL" c="1" v="4">Tima iro inintakiri Asitairi Pawa isinita-kowintai Saipatzii-totaari, ikama-wintayitai akaaripiro-siri-yiwitaka, ari onkantyaa airo akimita-kotan-taari ikaratzi kaaripiro-waita-tsiri iroñaaka, osiyawaitakaro intsiparyaa-kowintaa-tyiimi. </v>
<v b="GAL" c="1" v="5">Okawintha iwisiryaa-winta-piintai-tyaari Pawa. Ari onkantaita-tyiiyaani. </v>
<v b="GAL" c="1" v="6">Pimapokakina pikatzimataka piwashaanta-nakiro pikimisanta-witanakari Pawa. Tima iriitaki koyawitaamiri, antaroiti ikawinthaa-witaami, irootaki ityaankan-takamiriri Saipatzii-totaari. ¿paitama pikimisanta-siwaitan-tarori pasini kaari kimityaaroni Kamiithari Ñaantsi? </v>
<v b="GAL" c="1" v="7">Tima iroopirora nonkanti naaka, tikatsi pasini ñaantsi wawisaako-siritan-tatsini. Kimitaka tzimatsi owashaanta-kaaki-mirori, inintatzii itzinpinaa-siritimi, irootaki iwasiñaan-tayita-karori tsika okanta ikinkithata-koitziri Saipatzii-totaari. </v>
<v b="GAL" c="1" v="8">Aririkami nowasiñaa-yitaji-miromi naaka okaratzi nokaman-takimiri pairani, imishatai-tinawí. Ari okimitari aajatzi, aririkami impokaa-jatimi Maninkari poñaachani inkitiki, iñaawinta-paakiro pasini ñaantsi kaari kimityaaroni nokaman-takimiri pairani, imishayii-tiriwí irirori. </v>
<v b="GAL" c="1" v="9">Aritaki nokantakimi pairani, irootaki napiitimiri iroñaaka nonkanti: Tzimatsi-rika owasiñaa-kironi tsika okanta nokinkithata-kota-paakiri pairani Saipatzii-totaari, imishai-tiriwí. </v>
<v b="GAL" c="1" v="10">¿Irooma namina-minatzi iroñaaka ookimo-siri-waityaarini atziri-payi? Tira, namina-minata-tziiro naaka ookimotyaarini Pawa. Iroorikami namina-minatimi ookimo-siri-waityaarini atziri-payi, tira impiratani nonatyii Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="GAL" c="1" v="11">Pinkimi iyikiiti, okaratzi nokaman-takimiri Kamiithari Ñaantsi, kaarira atziri oyota-kayi-narori. </v>
<v b="GAL" c="1" v="12">iri Jesús Saipatzii-totaari iyomitaa-kinarori maaroni, iñaakakinaro. Tima kaari atziri asityaaroni. </v>
<v b="GAL" c="1" v="13">Pikima-kota-jiitakina tsika nokantawita pairani ainiro nomonkara-witaro yamitari noshininka-payi Judá-iti. Pikima-kota-jiitakina aajatzi oshiki nokisa-niinta-witakari kimisanta-najiriri Pawa, nowasankitaa-kaanta-witaka oshiki, nonintawita nowashaanta-kayirimi ikimisanta-yitanaji. </v>
<v b="GAL" c="1" v="14">Tima nomapiro-witana-kityii-yaaro naaka nomonkara-witakaro yamiyitari pairani noshininka-payi, tikatsira aparoni nokarawitakari anaakotinani tsika nokanta-witaka. </v>
<v b="GAL" c="1" v="15">Iro kantacha pairani tikira-wintha nontzimiita naaka, ikoyiitzi-takana Pawa. Tima antaroiti ikawinthaakina irootaki ikaima-siritan-taanari. </v>
<v b="GAL" c="1" v="16">Iñaakaanari Itomi, inintaki nonkinkithata-kaajiri kaari noshininkata. Tikatsira nosampitanaki nonkantiri: ¿paitama nantiri? </v>
<v b="GAL" c="1" v="17">Ti nosiya-sita-paintiri noñaa-paintiri itayita-karori ityaantaa-ritzi anta Aapatyaawiniki. Apatziro nowanakiro nojatanaki Mamiriniki, ipoñaa nopiyapaaka irojatzi Ontyaamairiniki. </v>
<v b="GAL" c="1" v="18">Okanta awisaki-ranki mawa osarintsi, ari nojata-sitakiri Pedro noñiiri isaiki irirori Aapatyaawiniki, apatziro nosaiki-mota-paintziri okaratzi 15 kitaitiri. </v>
<v b="GAL" c="1" v="19">Iro kantacha tira noñaapaaki pasini Tyaankaari, intaini noñaapaakiri Jacobo iririntzi Awinkathariti. </v>
<v b="GAL" c="1" v="20">Omapirotatyaa okaratzi nosankinatzimiri, ti namatawitimi, iyotzi irirori Pawa. </v>
<v b="GAL" c="1" v="21">Ipoñaa nojataki Tonkaironiki aajatzi anta Cilicia-ki. </v>
<v b="GAL" c="1" v="22">Tima tikira iñaayiti-naata iipatsitiki Judá-iti ikaratzi kimisanta-yitana-jiriri Saipatzii-totaari, </v>
<v b="GAL" c="1" v="23">intaini ikima-kota-sitakana ikantaitzi: “Yoka maimanitairi pairani ikisaniintai, kowawita-chari yapirotajai, ikinkithata-kotajiro irirori tsika ikantajiita ikimisantaitzi.” </v>
<v b="GAL" c="1" v="24">Irootaki iwisiryaa-wintan-tanakariri iroñaaka Pawa ikimako-yitakina. </v>
<v b="GAL" c="2" v="1">Okanta awisaki pairani 14 osarintsi, ari nojatajiri aajatzi Aapatyaawiniki notsipata-nakari Bernabé aajatzi Tito. </v>
<v b="GAL" c="2" v="2">Iro nojatan-takari tima Pawa oiwintha-siryaa-kaakanari. Okanta nariitaka pairani anta, noyosiita-paakiri napatota-paakiri jiwayitziriri kimisantzinkari, nokaman-tapaakiri tsika nokanta nokinkithata-kaayitajiri kaari noshininkata Kamiithari Ñaantsi. Iro napatotan-tapaa-kariri onkantyaa airo aminaasi-waitanta okaratzi nantayitakiri. </v>
<v b="GAL" c="2" v="3">Ti noñiiro isintsiwintai-tawakiri notsipatakari Tito imatairo intomisitaa-nityaa, okantawita kaari noshininka. </v>
<v b="GAL" c="2" v="4">Tima ari isatika-siwaitakari ikaratzi kashaawaita-tsiri inkimisantimi, iriiyitaki nintawita-chari intomisitaa-nita-kaantyaa. Ti onimoyitiri yokaiti isaikasi-waitajyaa kimisanta-yitatsiri, onkimiwaita-jyaaromi intsiparyaako-winta-yitairi Jesús Saipatzii-totaari. Iro ikowa-piro-jiitzi inkimita-kotai-tyaari tsika ikanta ompirataari. </v>
<v b="GAL" c="2" v="5">Iro kantacha ti nosinita-kaantiro inkimita-kotyaari, iro noninta-pirotaki iyota-kotairo iroopirori Kamiithari Ñaantsi awisako-siritan-tajyaari. </v>
<v b="GAL" c="2" v="6">Ikanta nokinkitha-waita-kaapaakiri jiwari ipinkathatairi kimisanta-naatsiri, onimota-nakiri, tikatsi pasini ñaantsi inkanta-nakiri. (Kimitaka nokinasi-niintaka nokantaki “jiwari ipinkathatairi,” tikatsi atziri siyakotyaarini Pawa yiriipirotzi.) </v>
<v b="GAL" c="2" v="7">Irootaki kaari otzimanta opaita inkanta-wakinari, tima iyotanaki omapirotatyaa ityaankakina Pawa noñaawinta-jiniri Kamiithari Ñaantsi kaari totamisitaa-nita-chani. Ikimitaakiri irirori Pedro ityaankakiri ikinkithata-kaayitairi nokaratzi notomisitaa-niyita. </v>
<v b="GAL" c="2" v="8">Tima iriitaki Pawa ontyaanka-kiriri Pedro inkinkithata-kaayitairi noshininka. Irijatzi ontyaanka-kinari naaka nonkinkithata-kaayitajiri kaari noshininkata. </v>
<v b="GAL" c="2" v="9">Ikanta Jacobo, Pedro aajatzi Juan, ikimita-kaantakiri itzinkami kimisantzin-kariiti, iyotanaki iriitaki Pawa kaminthaa-kinari. Aripaitira yaakamiithata-nakina, ari ikimitaa-wakiri aajatzi Bernabé, ari onkanta nojatakaan-tanakarori nonkinkithata-kaayitajiri kaari noshininkata. Ari ikimita-nakari irirori ikinkithata-kaayitairi noshininkapayi. </v>
<v b="GAL" c="2" v="10">Ipoñaa ikantanakina: “Aririka pijayitaki tsika-rika-payi, ontzimatyii pintakota-jyaari asinonkain-kariiti.” Tima nomatzi-tataikaro notakoyitakari, irootaki nanta-piinta-yitakiri. </v>
<v b="GAL" c="2" v="11">Ikanta ijatakira pairani Pedro Antioquía-ki, tzimatsi ikinakaa-sitakari irirori, ari nokisathata-kiriri. </v>
<v b="GAL" c="2" v="12">Tima owakira ijataki Antioquía-ki, imawita-paakaro kamiithari, yakyoota-paakiri kaari ishininkatyaa. Iro kantacha yariijiitaka anta ityaantani Jacobo, ari otzimanakiri ikina-sitani Pedro, iwashaanta-nakiro yakyoo-witari kaari ishininkatyaa. Oshiki itharowan-takari ikaratzi ariitapain-chari amitarori itomisitaa-nita. </v>
<v b="GAL" c="2" v="13">Imatzita-nakaro pasini Judá-iti kimisanta-witain-chari, ari ikimitzi-tanakari aajatzi Bernabé irirori, imata-kota-nakiri yokaiti owapyiimotan-taniri. </v>
<v b="GAL" c="2" v="14">Ikanta noñaakiri Pedro ti imonkaratiro iroopirori Kamiithari Ñaantsi, ari napatotakiri ikaratzi kimisanta-tsiri, iñaajiitakina maaroni nokantakiri Pedro: “Ishininka Judá-iti pinatzi awiroka, tima piwashaantiro amiwitari pairani, pikimita-kotari kaari ashininkata. ¿Paitama pisintsitan-tariri atziri-payi kaari Judá-iti isiya-kotairo akimiyita aroka? </v>
<v b="GAL" c="2" v="15">Omapiro-witatyaa, Judá-iti anatzii arokaiti, ti ankimita-kowityaari kaari ashininkata ikantaita-piinta-witari ‘kaari-piro-siriri.’ </v>
<v b="GAL" c="2" v="16">Iro kantacha, ayotzi iroñaaka tikatsira matironi intampatzika-siriti imonkara-wityaaromi Ikantakaan-taitani, apatziro imatziro Jesús Saipatzii-totaari itampatzika-siritakai awintaa-siritaari. Irootaki awintaan-taariri aroka, antampatzika-sirita-jiita. Tima ti amatiro antampatzika-siritanti Ikantakaan-taitsiri.” </v>
<v b="GAL" c="2" v="17">Aamaiyaa tzimatsi kantaini: “Pamina-minata-nakiro itampatzika-siritaimi Saipatzii-totaari, iro kantacha aikiro pantatziiro kaari-pirori. Iriira Saipatzii-totaari kaaripiro-sirita-kayimiri.” Nokantzi naaka: ¡Ti ari onkantyaa! </v>
<v b="GAL" c="2" v="18">irootaki aminaasi-waita-chari asintsita-wakaiyaa, ankanti: “Thami amonkara-yitajiro maaroni Ikantakaan-taitsiri.” Tima okimiwaitakaro napirotiromi nomporokiro tsika-rika opaita kaari witsika-chani kamiitha, ipoñaa napiita-jiromi nowitsikairo tsika okanta-jaanta pairani. </v>
<v b="GAL" c="2" v="19">Tima onkimiwaita-jyaaro nonkama-pithata-kityiiromi naaka Ikantakaan-taitsiri, ari okarata-paaki nosintsiwintaro nomonkara-yitajiro. Apatziro noñiiro nañaaji nantayita-jiniri okaratzi ininta-kayinari Pawa. </v>
<v b="GAL" c="2" v="20">Nokimita-kaanta-nakiro nontsipata-jyaarimi Saipatzii-totaari ikimaatsita-kaitakari pairani ipaika-kotai-takiri. Tima nonkimita-kota-najyaari tsika ikanta kaminkari, tikatsi yantanaji. Tima okaratzi nantayita-najiri tira naaka nintakaa-sityaaroni, Saipatzii-totaari antakayi-narori. Nawintaa-naari Itomi Pawa, tima antaroiti itakotaana, ikamawintaana. </v>
<v b="GAL" c="2" v="21">Ti noninti naparatiro ikaminthaajana Pawa. Irootaki kaari nokantanta: Ontzimatyii amonkara-yitajiro Ikantakaan-taitsiri añaantyaarori awawisaako-siri-yitaji. Tima aririkami nonkantimi, aminaa-sityaami ikama-winta-yitakai Saipatzii-totaari. </v>
<v b="GAL" c="3" v="1">¡Iyikiiti, Galacia-satzi! ¿Tsikama okinakika piyotani? Okimiwaitakaro inkisa-winthai-timimi. Tima pairani noiñaaronta-kimiro tsika ikantai-takiri Jesús Saipatzii-totaari ipaika-kotai-takiri. </v>
<v b="GAL" c="3" v="2">Intaini nonintzi nosampitimi tsika okanta inampi-siritan-takamiri pairani Tasorinkantsi. ¿Irooma inampi-siritan-takamiri pimonkara-yitziro Ikantakaan-taitani? Tira. Iro kantakaan-tziro pawintaa-siri-yitanaari Saipatzii-totaari. </v>
<v b="GAL" c="3" v="3">¿Masontzi-sirima pinatzii? ¿Pimaisanta-kiroma antampatzika-siritakimi pairani Tasorinkantsi? ¿Pikinkisiryaama piñaa-sintsi-waityaa apaniroini piwathaki irootaki thotyiimini otampatzika-siritimi? </v>
<v b="GAL" c="3" v="4">¿Aminaa-sityaama okaratzi pikimaatsi-wintakari pairani? Kimitaka ti aminaasi-waityaa. </v>
<v b="GAL" c="3" v="5">Tima Pawa otyaanta-kimiriri Tasorinkantsi, itasonka-winta-yitakimi, piñaayitakiro kaari piñaa-piinta-yiwita. ¿Irooma piñaanta-yitakarori okantakaan-tziro pimonkara-yitziro Ikantakaan-taitsiri? Tira. Iro piñaanta-yitakarori pawintaa-naari Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="GAL" c="3" v="6">Tima pairani nowaisatzitini Abraham yawintaa-nakari Pawa, irootaki ikimita-kaantaariri itampatzika-siritani. </v>
<v b="GAL" c="3" v="7">Iro piyojiitajiri awirokaiti, inkarati awintaa-siri-waitaa-chani, iriitaki matakirori ikimita-kotaari Abraham. </v>
<v b="GAL" c="3" v="8">Iroka Osankinaritsi-pirori iñaawaitakiri Pawa pairani iñaanatziri nowaisatzini Abraham, tima iyotzitaika aritaki intampatzika-siri-yitairi pasini-satzi atziri-payi kaari Judá-iti aririka yawintaa-siri-yitajyaari. Ikantaki-ranki: Awiroka kantakai-yaaroni nontasonka-wintan-tajyaariri maaroni nasiyitacha-niri ishininka-tawakaiyaa kipatsiki. </v>
<v b="GAL" c="3" v="9">Ari ikanta-tzimaitari Pawa tasonka-winta iwayitairi awintaa-siritzinkari, ikimitaa-kaantaari tsika ikantakiri pairani nowaisatzitini Abraham yawintaa-siritaari irirori. </v>
<v b="GAL" c="3" v="10">Tima inkarati awintaarori imonkaratairomi Ikantakaan-taitani, mishataari inatzii. Tima isankinaitaki pairani ikantaitzi: Mishataari inatyii kaari thotyiironi imonkaratairo isankinai-takiri Ikantakaan-taitsiri. </v>
<v b="GAL" c="3" v="11">Ari okanta-tzimaita, tima tikatsi matironi intampatzika-siritzi-motiri Pawa imonkara-yitairomi Ikantakaan-taitsiri. Irootaki ikantan-taitari sankinarin-tsiki: Tampatzika-siri inatzii awintaa-siriri, aritaki iñiiro yañaanta-jyaaro. </v>
<v b="GAL" c="3" v="12">Irooma Ikantakaan-taitsiri ti ari onkantyaa, tima isankinaitaki pairani ikantaitzi: Tzimatsi-rika monkarataironi, iriitaki ñiironi yañaayitaji. </v>
<v b="GAL" c="3" v="13">Iro kantacha okawintha itsiparyaa-kowintai Saipatzii-totaari imishakowintai-tantairomi Ikantakaan-taitsiri, iriitaki yasita-kayitaka apaniroini imishatai-takiri. Iriitaki ikinkithata-koitakiri pairani osankinari-tsiki, ikantaitzi: Omishataari inatzii ithatai-takiri incha-kotaki. </v>
<v b="GAL" c="3" v="14">Irootaki imatanta-karori Jesús Saipatzii-totaari, tima irootaki ikasiya-kayi-takiriri pairani nowaisatzitini Abraham. Ari okanta iñaanta-yitaarori kaari Judá-iti itasonka-wintai-tairi, itsipa-siritai maaroni Tasorinkantsi awintaa-siri-yitaarira. </v>
<v b="GAL" c="3" v="15">Iyikiiti, thami nosiyakaa-wintimiro okaratzi amiyitari aroka. Aririka ontzimi ankasiyakaa-wakai-yaari, asankinata-kotziro iyotantai-tyaari tzimatsi akasiya-kayiriri ashininka. Aririka asankinata-kotakiro, tikatsi matironi iwasiñaajiro okaratzi sankinatain-chari. </v>
<v b="GAL" c="3" v="16">Ari ikimitaa-kirori pairani Pawa, tzimatsi ikasiya-kaakiriri nowaisatzitini Abraham impiriri aajatzi incharinityaari. Piñaakiro iyikiiti, tira iñaawinta-koitiri aka inkarati incharinita-nakyaari nowaisatzitini Abraham, apatziro iñaawinta-kota aparoni incharinityaari, iriitakira Saipatzii-totaari. </v>
<v b="GAL" c="3" v="17">Ñaakiro, iriitaki yitaka Pawa pairani Abraham ikasiya-kaakiri, ikantakiri: “Abraham, tzimatsi ankasiyakaa-wakai-yaari.” Okanta awisaki pairani okaratzi 430 osarintsi, ari yampoiwaitairi Moisés isankina-yitairo Ikantakaan-tziri Pawa. Iro kantacha okaratzi isankinatakiri Moisés, tira owasiñairo okaratzi ikasiya-kaitzi-takariri Pawa pairani Abraham. </v>
<v b="GAL" c="3" v="18">Tima iroorikami ninta-pirota-chani amonkara-yitajiromi Ikantakaan-taitsiri añaantyaarori impayitairi Pawa, aminaa-sityaami okaratzi ikasiya-kaitzi-takariri pairani Abraham. Tima pairani ti ontzimi-wityaa Ikantakaan-taitsiri imonkaratirimi Abraham, apatziro yawintaa-siritakari Pawa, irootaki otziman-takari ikasiya-kaakiriri. </v>
<v b="GAL" c="3" v="19">¿Paitama otziman-takari Ikantakaan-taitsiri? Iro otziman-takari añaakantiro ipiyathanka atziri-payi, irojatzi yariitan-takyaari incharinityaari Abraham ikasiya-kaita-kiriri pairani. Tima ityaantaki Pawa Maninkari isankinata-kayiri Moisés Ikantakaan-taitsiri. Iriitakira Moisés kantako-winta-kiriri pairani atziri-payi anta. </v>
<v b="GAL" c="3" v="20">Tima oshiki tzimawitain-chari pairani kantako-wintan-taniri. Iriima Pawa aparoni ikanta irirori. </v>
<v b="GAL" c="3" v="21">¿Awasiñaa-kiroma Ikantakaan-taitsiri okaratzi ikasiya-kaakiriri Pawa pairani Abraham? Ti awasiñairo. Iroorikami wawisaako-siritan-tatsinimi Ikantakaan-taitsiri, aritaki amatakiromi antsiparyaako-winta-yitaimi antampatzika-siri-yitajimi amonkara-yitana-jirora. </v>
<v b="GAL" c="3" v="22">Iro kantacha, oiñaaronta-kayiro Osankinaritsi omapiro akaaripiro-siri-witaka. Ontzimatyii awintaa-sirita-jyaari Jesús Saipatzii-totaari, añaanta-jyaarori ikasiyakaa-kayiri pairani Pawa. </v>
<v b="GAL" c="3" v="23">Tima pairani tikira awintaa-siri-waita-naariita, kimiwaitaka asita-kota-tyiimi Ikantakaan-taitsiri, ayaawinta akanta omonkara-paititan-tyaari awintaa-siritan-tyaari, ti añaawityaaro asaikasi-waityaa antayitajiro okaratzi anintayitziri aroka. </v>
<v b="GAL" c="3" v="24">Pairani oyomitaani owayitai Ikantakaan-taitsiri, okimita-kaantakai iyomitai-tziri iintsi iyotantyaarori ompaityaa yantiri. Irojatzi oyotakaa-jirori awintaa-siritan-taariri Saipatzii-totaari, ari okanta atampatzika-siri-yitan-tairi awintaa-siritani. </v>
<v b="GAL" c="3" v="25">Tima ayotajiro awintaa-siri-yitaari, ti onkowanajyaa oyomitaa-yitai Ikantakaan-taitsiri opaita antayitairi. </v>
<v b="GAL" c="3" v="26">Tima awintaa-siri piwayita-najiri Saipatzii-totaari, itomi iwayita-naimi Pawa. </v>
<v b="GAL" c="3" v="27">Pikaratzira pikiwaa-wintaari Saipatzii-totaari, osiyawaita-naatyaaro iriimi pinkithaata-kotyaari. </v>
<v b="GAL" c="3" v="28">Tima pinkarati pawintaa-sirita-naari Jesús Saipatzii-totaari, tikatsi imanintanaki irirori, okantawita: aroka-rika Judá-iti, kaarika Judá-iti, aroka-rika ompirataari, iriirika ompirataniri, aroka-rika sirampari, iroorika kooya, tikatsi ompaiyitajyaa iroka, owichaa ikantakaa-yitai maaroni. </v>
<v b="GAL" c="3" v="29">Tima awintaa-siri piwayita-najiri Saipatzii-totaari, kimiwaitanakami awirokami incharinita-najyaami Abraham, awirokataki ñiironi okaratzi ikasiya-kaita-kiriri pairani irirori. </v>
<v b="GAL" c="4" v="1">Pinkimi nonkanti aajatzi. Ikimita-koitakari aparoni iinchaa-niki yasitakaari iriri iwaararo inkasiya-kaiyaari apaata yantaritakirika. Okantawitaka iriiwitaka asitakaro iwaararo ainiro yintsitzi, ikimita-kotari tsika ikanta ompirataari, </v>
<v b="GAL" c="4" v="2">tima tzimatsi kimpoyii-niriri iwaararo yasitakaariri iriri. Apaata aririka yantaritaki, omonkarataakyaa ikantakiri asitariri, aripaiti impaitajiri yasitakai-tariri pairani. </v>
<v b="GAL" c="4" v="3">Ari akantayi-witakari arokaiti pairani, akimita-kotakari ikantaranki aparoni iintsi, akimiwitakari aajatzi aparoni ompirataari, amonkarata-siwaitakaro yamitaita-piintari aka osaawiki. </v>
<v b="GAL" c="4" v="4">Iro kantacha ininta-paitita-paakira Pawa, ityaantakiri Itomi, itziman-tapaakaro aparoni kooya, ontzimatyii imonkarata-paintiro irirori Ikantakaan-taitsiri. </v>
<v b="GAL" c="4" v="5">Iro ityaankan-taita-kariri onkantyaa isaikasi-waitan-tajyaari monkara-waiwitarori Ikantakaan-taitsiri. Iro añaantaarori itominta-yitai Pawa. </v>
<v b="GAL" c="4" v="6">Tima itomi Pawa pinayitaji, ityaanka-kimiri Tasorinkantsi inampi-siritan-tyaami. Iriitaki ñaawaita-kaayitairi aririka amanayiti, akantzi: “¡Apaá, Asitanarí!” </v>
<v b="GAL" c="4" v="7">Ñaakiro, tira awiroka onampitaari, itomi iwayitaimi Pawa. Tima intomin-taami, inintaki piñaayitairo okaratzi ikasiya-kaakimiri. </v>
<v b="GAL" c="4" v="8">Tima pairani ti piyowityaari Pawa, piwawanita-siyitakaro iwitsikani-payi atziri, irootaki ompirawaita-kamiri. Titzimaita ompawawityaa iroka. </v>
<v b="GAL" c="4" v="9">Irooma iroñaaka piyotajiri awiroka Pawapirota-tsiri. Thami ankantawaki, iriitaki Pawa oyotzimiri awiroka, yaakamiithataimi. ¿Paitama pinintantari papiitairo tsika pikantawita pairani? Tira apantyaaro. ¿Pininta-tziima pinkimita-kota-jyaari ompirataari? </v>
<v b="GAL" c="4" v="10">Tima pimairinta-piintan-takaro kitaitiri-payi, kasiri-payi, aajatzi osarintsi-payi. </v>
<v b="GAL" c="4" v="11">Kimitaka ampinaasi-yitaka okaratzi noyomitaa-yiwita-kamiri. </v>
<v b="GAL" c="4" v="12">Iyikiiti, pinkimi nonkantimiri: Ontzimatyii pinkimita-jyaana naaka, tima nowashaantajiro nokantawita pairani, nokimita-kotaamiro pikanta-jiita awirokaiti pairani. Ti pimaninta-sirita-wakina </v>
<v b="GAL" c="4" v="13">nomantsiya-waiwitatyaa, nosaiki-motakimi, ari okanta nitanta-paakarori nokinkithata-kotzimiro Kamiithari Ñaantsi. </v>
<v b="GAL" c="4" v="14">ti pimaninta-sirita-wakina piñaawa-kinara nomantsiya-waitaki, pinkimita-kaantakina naakami Imaninkariti Pawa, paakamiitha-jiitakina. Pikimita-kaantakina aajatzi iriirikami paakamiithatakimi Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="GAL" c="4" v="15">Pairani owakira piñaawakina antaroiti pikimo-siri-winta-wakina. Kimiwaitakami aritaki pantaki-naromi aririkami nonkantimimi: “Iyikiiti, pinkitho-ryiinaro poki pimpinaro.” Iro pantantyaarori tima antaroiti pitakotakana. ¿Tsikama opaita kaari pikimo-siri-wintan-taana iroñaaka? </v>
<v b="GAL" c="4" v="16">¿Pisiyakaan-tzima nokisaniinta-tziimi nokinkithata-kaakimiro iroopirori? </v>
<v b="GAL" c="4" v="17">Iyikiiti, ikaratzi nintatsiri intzipina-sirita-kaimi, inintatziira irirori pinkinkisiryaa-kotiri kamiitha-siri inayitzi. Tira inkamiitha-siriyiti, inintayitatzii pinthainka-siritajina naaka, iro paakamiithatan-tyaariri irirori. </v>
<v b="GAL" c="4" v="18">Kamiitha asi owiro paakamiithata-piintajina, ti onkowa-jaantyaa nosaiki-motimi pinampiki. </v>
<v b="GAL" c="4" v="19">Notomiiti, antaroiti okatsitzi-motana nokinkisiryaa-koyitami, osiyawaitakaro okatsita-kotzi kooya. Aikiro onkatsitzi-mota-tyiina irojatzi pimonkaratan-takyaarori inintakaa-kimiri Saipatzii-totaari. </v>
<v b="GAL" c="4" v="20">Tsika nonkantyaaka nosaiki-motan-tyaamiri iroñaaka anta onkantyaa nonkinkitha-waita-kaantyaamiri kamiitha. Tima ti noyoti opaita awishi-mota-kimiri. </v>
<v b="GAL" c="4" v="21">Nonintzi yakina ikaratzi nintatsiri imonkara-yitairo Ikantakaan-taitsiri. ¿Tima inkima-kotiro tsika okanta-kota? </v>
<v b="GAL" c="4" v="22">Iroka okanta-kota: Pairani itzimaki apiti itomi nowaisatzitini Abraham. Itakarori itomi, iro tsimakiri impiratani, iriima pasini itomi, iro tzimakiri iinapirori, kaari ompiratani. </v>
<v b="GAL" c="4" v="23">Tima inintakaa-nikiini Abraham iwaiyan-takaakiro impiratani, irootakira tasonkacha owaiyanta-piintai-tziri intsi-payi. Iriima owaiyan-takiri iinapirori, inasitaka irirori, tima iriitaki ikasiya-kaakiriri Pawa. </v>
<v b="GAL" c="4" v="24">Tzimatsi opaita osiyakaa-wintakiri iroka apiti kooya, tima apiti okaratzi antzi-mota-wakaantsi. Kooya paitachari Agar ompirataaro onatzii, irootaki osiyakariri ikaratzi ñasintsiwinta-yitarori imonkaratiromi Ikantakaan-taitsiri isankinata-kaantakiri pairani Pawa Kitoochiintoniki. </v>
<v b="GAL" c="4" v="25">Iroka otzisi Kitoochiintoni saikatsiri Mamiriniki, ari ipaitai-tzirori aajatzi Agar. Ikaratzi otomiyitari Agar, ikimita-kotaro tsika okanta impirataitaro iroori. Iriitaki osiyakaa-wintari Aapatyaawini-satzi sintsiwinta-siwaitarori Ikantakaan-taitsiri. </v>
<v b="GAL" c="4" v="26">Irooma pasini kooya iinapirotari nowaisatzitini Abraham kaari impirataitari, irootaki kimitakarori iroomi anirotari. Irootaki asiyakaa-winta-kirori inkarati anintaa-jachani pasiniki nampitsi paitachari aajatzi Aapatyaawini saikatsiri inkitiki. </v>
<v b="GAL" c="4" v="27">Irootaki isankinata-koitakiri pairani ikantaitaki: Okantawitaka ti piwaiyanti, maaniro pinawitaka, iro kantacha antaroiti pinkimo-siritai. Ti piñaawityaaro pinkimaatsityaa piwaiyanti, pinkimosiriwin-tajyaa. Tima oshiki tzimaatsini piwaiyani okantawitaka imaninta-witai-takami, ari panaa-kotajiro tzimawita-chari oimi. </v>
<v b="GAL" c="4" v="28">Iyikiiti, ari akimitaari Isaac otomi iinapirori nowaisatzitini Abraham, tima tzimatsi ikasiyakai-takairi aajatzi arokaiti. </v>
<v b="GAL" c="4" v="29">Tima pairani yoka otomi kooya ompirataaro tzimain-tsiri inintakaa-nikiini Abraham, antaro ikisaniintakiri otomi iinapirori tzimain-tsiri inintakaa-nikiini Tasorinkantsi. Irootaki tasonka-chari aajatzi iroñaaka. </v>
<v b="GAL" c="4" v="30">Iro kantacha ¿Paitama ikantai-takiriri Abraham Sankinari-tsiki? Iroka ikantai-takiri: Ontzimatyii pimisitowiro pimpiratani, ojatai, aanajiri otomi. Tima iriitaki otomi piina-pirori asitajyaaroni okaratzi tzimi-motzimiri. </v>
<v b="GAL" c="4" v="31">Ari okanta-tzimaita iyikiiti, tira ontomin-tayitaji ompirataaro, akimitaari otomi kaari ompirataaro. </v>
<v b="GAL" c="5" v="1">Tima iriitaki Saipatzii-totaari tsiparyaa-kowintairi, irootaki añaanta-yitaarori asaikawaiyita-sitaja. Ontzimatyii ariipiro-wintajiro, tima ti onkamiithati apiitajiro ankimita-koyita-jyaari tsika ikanta ompirataari. </v>
<v b="GAL" c="5" v="2">Pinkimi nonkanti. Naaka Pablo kamantzi-mirori iroka ñaantsi. Aririka pininti pimonkaratairo intomisitaa-niitimi, ampinaasi-waitaka pikimisanta-najiri Saipatzii-totaari. </v>
<v b="GAL" c="5" v="3">Nonintzi napiitiro nonkantiri ikaratzi nintatsiri intomisitaa-niityaa, ontzimatyii ithotyiiromi maaroni Ikantakaan-taitani. </v>
<v b="GAL" c="5" v="4">Tima inkarati nintanaa-tsiri imonkaratiromi Ikantakaan-taitani onkantyaa intampatzika-siritan-tajyaarimi, itsiparyaa-naatyaari Saipatzii-totaari, ti iñiiro inkaminthaajiri. </v>
<v b="GAL" c="5" v="5">Irooma arokaiti, ikantakaakaro Tasorinkantsi akimisantajiri Saipatzii-totaari, ayaakowinta awajiri itampatzika-siritai. </v>
<v b="GAL" c="5" v="6">Tzimayitatsi totamisitaa-nita-chari, iriima pasini ti imatiro irirori. Ti onkowa-jaantajyaa iroka yasiyitajaira Saipatzii-totaari. Iro ninta-pirotacha ankimisanta-pirota-najiri, ari onkantyaa antakoyita-wakaan-tanajyaari. </v>
<v b="GAL" c="5" v="7">Pairani kamiitha pikanta pikimisanta-yitanaki. ¿Paitama owashaanta-kaaki-mirori iroopirori? </v>
<v b="GAL" c="5" v="8">Tira iri washaanta-kayi-mironi itakamiri iyosiiwitakami. </v>
<v b="GAL" c="5" v="9">Tima ikantaitaki pairani: “Kapichiini onawita siñakayirori opatha, aritaki omatakiro osiña-kayiro maaroni opatha.” </v>
<v b="GAL" c="5" v="10">Nawintaakari naaka Awinkathariti, iriitaki kinkisiryaa-kaimini airo pisiritantaro pasiniyita-tsiri. Iro kantacha ontzimatyii iwasankitaitiri nintatsiri intzipina-sirita-kaimi, onkanta-witakyaa tsika-rika intzimi. </v>
<v b="GAL" c="5" v="11">Iyikiiti, ti nosintsiwintimi pinto-misitaa-niyityaa. Arimi nonkantyaa, ¿Arima inkisa-niinta-wintai-takinaro nokinkithata-kotziro ipaika-kotai-takiri Saipatzii-totaari? </v>
<v b="GAL" c="5" v="12">Iro kantacha, ikaratzi nintayita-tsiri intzipina-sirita-kayimi, noninta-taiki naaka iriitaki pithoka-sitaita-chanimi intotaa-nityaa irirori. </v>
<v b="GAL" c="5" v="13">Pinkimi nonkanti iyikiiti. Iyosiitai-takimi okanta piñaantaarori pisaika-siwaitaja. Iro kantacha, ti onkamiithati pantayitairo okaratzi pinintakaa-sitari awiroka. Iro kamiithatatsi pintakota-wakai-yitajyaa. </v>
<v b="GAL" c="5" v="14">Oshiki onawita ñaantsi isankinatai-takiri pairani Ikantakaan-taitaniki, iro kantacha aparoni okanta kowapirota-chari ayotajiri, ikantaitzi: Pintakota-jyaari pishininka, pinkimita-kaantiri pitakota awiroka. </v>
<v b="GAL" c="5" v="15">Irooma aririka piwatsimaa-wakaiyaa ipoñaa pinkisa-wakaiyaa, aritaki piñaakiro pimpyaa-sirita-wakaiyaa. </v>
<v b="GAL" c="5" v="16">Pinkimi nonkanti: Aririka panta-piinta-najiro ininta-kayimiri Tasorinkantsi, aritaki piñaajiro piwashaantairo ayimatzimi piniwita-siwaitari. </v>
<v b="GAL" c="5" v="17">Tima tzimatsi piniwita-siyitari awiroka, tzimatsi aajatzi ininta-kayimiri Tasorinkantsi. Tira osiya-wakaiyaa iroka, onasiyita. Ari okanta kaari panta-piintantaro piniwita-siyitari. </v>
<v b="GAL" c="5" v="18">Iriirika Tasorinkantsi antakaa-najimironi inintakaa-yitzimiri, tira pañai-motajiro Ikantakaan-taitsiri. </v>
<v b="GAL" c="5" v="19">Ti omaantyaa antapiintzirori iniwita-siyitari, iroka ikantayita: Ti iinatyaaro itsipatari imayimpi-waitzi, iñathata-wakaa-waita, ñaathata-siwaitan-taniri, </v>
<v b="GAL" c="5" v="20">yamanawaitziri iwitsikaitani, iwisiryaa-waijiita, ikisaniinta-wakaa-waita, iñaana-winthata-wakaa-waita, ti yawintaa-wakaa-waityaa, iyatsimata-wakaa-waita, imaimanita-wakaa-waita, ti yaripirota-wakaa-waityaa, ti yaapatyaa-wakaa-waityaa, </v>
<v b="GAL" c="5" v="21">isama-kota-wakaa-waitaro yasiyitari, iwawakaa-waita, isinkiwaita, iniwikitakaro yoimosirinka-waityaa yantantyaarori kaari-pirori, yantayitziro tsika-rika opaiyitari. Tima irootaki nosintsi-thata-kimiri pairani airo pantanta-yitaro iroka. Tima aririka pantayitakiro, airo piñiiro impinkathari-wintaimi Pawa. </v>
<v b="GAL" c="5" v="22">Irooma okaratzi yantakaan-tziri Tasorinkantsi, añiiro antakotantyaa, tharowinta ankantyaa, kamiitha asaikanaji, amatsinka-wintaniri, kawinthaa okantanti, pimanta-waitaniri, oisokirotaniri, </v>
<v b="GAL" c="5" v="23">tsinampa-siriri, ñaako-siritaniri. Ti othañaa-pithatairo Ikantakaan-taitziri amayitajiro iroka-payi. </v>
<v b="GAL" c="5" v="24">Iro kantacha, ikaratzi owashaanta-jirori kaari-pirori yasiyitaari Saipatzii-totaari, kimiwaitaka ipaika-kotaa-tyiiromi okaratzi iniwita-piinta-sitari yantasi-tyaarimi irirori. </v>
<v b="GAL" c="5" v="25">Tima inampi-siritan-taira Tasorinkantsi, ontzimatyii amata-piintairo okaratzi inintakaa-yitairi. </v>
<v b="GAL" c="5" v="26">Ti onkamiithati ankimosiriwinta-waityaa, ti onkamiithati ankantzi-moniinta-kaawaityaari ashininka, ti onkamiithati asamako-niinta-waityaari yasiyitari pasini. </v>
<v b="GAL" c="6" v="1">Iyikiiti, aririka piñiiri tzimatsini ikinakaa-sitani, tima antaiki-siri pikantaka awiroka, piyomitaa-najiri. Paamawintyaa tsinampasiri pinkantyaa, otzimi = kari pikinakaasitani awiroka. </v>
<v b="GAL" c="6" v="2">Pamitakota-wakai-yitanajyaa, pinkimita-kaantiro piwatsinaryaa-kota-wakaa-tyiiyaami yanatai-tziro tinari. Tima ari onkantyaa pimonkaratan-tyaarori pantayita-najiro ikantakaantsiri Saipatzii-totaari. </v>
<v b="GAL" c="6" v="3">Tzimatsi-rika kinkisiryaa-waita-chari, inkanti: “Iriipiro nonatzi naaka.” Apaniro yamatawi-waitaka, tima tikatsi impaita-matsityaa irirori. </v>
<v b="GAL" c="6" v="4">ontzimatyii ankinkisiryaa-kotyaa maaroni, inkini ankimo-siri-winta-wakaiyaa. Airo akanta-siri-waitzi: “Nanaakiri yonta.” </v>
<v b="GAL" c="6" v="5">Tima maaroni otzimayitzi ikowaitakiri antayitiri. </v>
<v b="GAL" c="6" v="6">Ikaratzi ikinkithatakaa-piintai-tziri iñaani Pawa, okamiithatzi impinatiri yomitairiri, tima tzimatsi kowityii-motariri irirori. </v>
<v b="GAL" c="6" v="7">Tikatsira matironi yamatawitiri Pawa. Ikaratzi nintawita-chari yamatawitirimi, apaniro yamatawi-waitaka. Okimiwaitakaro tsikapaita-rika impankitai-tirimi, aririka onkithotanaki airo opasinitzi okithoki irojatzi inkoyaaiti tsika okanta ipankitai-takiri. </v>
<v b="GAL" c="6" v="8">Ari ikimitari ikaratzi antapiinta-kirori iniwita-siyitari, kimiwaitaka yawiitaa-tyiiromi owasankitaantsi. Iriima ikaratzi antayita-najirori inintakaan-tziri Tasorinkantsi, kimitawai-jiita iri awiitaji-ronimi añaanitantsi. </v>
<v b="GAL" c="6" v="9">Ontzima-tyiira amawintyaa airo apirawintantaro antayitairo kamiitha-yitatsiri. Aikiro ajatakaa-nakityiiro, airo okantzimo-niinta-waitajai. Ari onkantyaa añaanta-jyaarori kimiwita-karori yawiitai-takiri. </v>
<v b="GAL" c="6" v="10">Irootaki aninta-pirotantari anisironka-yitajyaari maaroni, aroka iri anisironkata-wakaiyaa akaratzi akimisanta-yitajira. </v>
<v b="GAL" c="6" v="11">Iyikiiti, naakataki sankinatzi-mirori nakoki iroka, antaro-payi nokanta-yitakimiro. </v>
<v b="GAL" c="6" v="12">Tima inkarati sintsiwinta-kimiri pinto-misitaa-niyityaa, inintakaa-siwaitaro irirori, inimota-kaantyaariri ikarajiitzi. Ari onkantyaa airo imaimanitan-taitari inkinkithata-kotairi Saipatzii-totaari ipaikakoi-takiri. </v>
<v b="GAL" c="6" v="13">Tima inkarati totamisitaa-nitain-chari, ti imonkarataa-jatiro Ikantakaan-taitsiri. Iro kantacha isintsiwinta-waitakimi awiroka pinto-misitaa-nitajyaa, ari onkantyaa intharowintan-tyaari aririka imatakaa-kimiro isintsiwintimi. </v>
<v b="GAL" c="6" v="14">Irooma naaka ti noninti nontharowinta-waityaa, iro noninta-taiki nontharowinta-jyaaro ipaika-kotai-takiri Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. Tima ipaikako-wintakana naaka Saipatzii-totaari, okimiwaita-naaro onkama-pithata-tyiinami osaawi-sato, ari nokimitzi-motakaro naaka nokama-pithatakiro osaawi-sato. </v>
<v b="GAL" c="6" v="15">Tikatsira ompaitzi-mota-najyaari Saipatzii-totaari aroka-rika totamisitaa-nitaari, tirika antomisitaa-nityaa. Iro kowapirota-naachari ikimita-kaantajai owakirami iwitsikaitajai. </v>
<v b="GAL" c="6" v="16">Inkarati kimisantaironi nokanta-yitakiri, ari isaikayitaji kamiitha, nisironka inkantaitiri. Ari inkanta-yitajyaari ikaratzi yasipirotaari Pawa iroñaaka, ikimitaa-witakari pairani Israel-iiti. </v>
<v b="GAL" c="6" v="17">Ari okarata-paaki iyikiiti, ti noninti imaimani-waitaitina. Tima oshiki iwironta-wintai-takinari naaka Awinkathariti Jesús. </v>
<v b="GAL" c="6" v="18">Iyikiiti, nonintzi inkawinthaa-siritaimi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. Omapirowí.</v>
<v b="EPH" c="1" v="1">Naaka Pablo, Ityaantani Jesús Saipatzii-totaari nonatzi, irootaki inintakaa-kinari Pawa. Awirokaiti nosankina-yitzini pikaratzi yasiyitaami Pawa, pikimisanta-nairi Jesús Saipatzii-totaari anta Efeso-ki. </v>
<v b="EPH" c="1" v="2">Onkawintha inisironkata-jyaami Asitairi Pawa, kamiitha isaikakaa-yitaimi, ari inkimitzi-tyaamiri aajatzi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="EPH" c="1" v="3">Thami antharowinta-jyaari Pawa, iriritari Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, iriitaki tasonka-winta-siritairi ityaanka-kairi Saipatzii-totaari ipoñaakaro inkitikinta. </v>
<v b="EPH" c="1" v="4">Iriitaki oyosiiyita-kayiri pairani tikira-mintha iwitsiki-roota kipatsi, iyotzitaka ari yasiyitai Itomi, kitisiri ankantzi-mota-jyaari, tikatsi inkanta-koitai. </v>
<v b="EPH" c="1" v="5">Oshiki itakoyitakai. Ari okanta ityaantan-takairiri Jesús Saipatzii-totaari, iro opoñaantari itominta-yitai, tima ikowitaika irirori pairani inisironka-yitajai. </v>
<v b="EPH" c="1" v="6">Irootaki awisiryaa-wintanta-piinta-jyaariri Pawa, tima antaroiti ikawinthaa-yitai, yaapatyaa-yitajai, iro opoñaantari ityaanta-kairi Itako-pirotani. </v>
<v b="EPH" c="1" v="7">Tima oshiki ikawinthaa-yitai, ipinako-winta-yitajai ikapathain-kamintakai pairani Itomi. Ari okanta ipyaakotan-tairori antayiwitakaro kaari-pirori. </v>
<v b="EPH" c="1" v="8">Ari ikinakairori Pawa, tima yotaniri inatzi, iroopirori onatzii ikinkisiryaantari irirori. </v>
<v b="EPH" c="1" v="9">Iyotakaa-yiitairo okaratzi ikinkithasiritzi-takari pairani irirori, tikatsi yowityaaroni onkarati yantajiri. </v>
<v b="EPH" c="1" v="10">Tima okaratzi ikinkithasiritzi-takari, aritaki onthotyaakyaa omonkara-yitajyaa. Aririka impiyaji Saipatzii-totaari, ari inkarati impinkathari-wintairi maaroni tzimayita-tsiri inkitiki, aajatzi kipatsiki. </v>
<v b="EPH" c="1" v="11">Ikinkithasiritzi-takaro okaratzi iyotakaa-yitairi iroñaaka. Irootaki iyosiiyitan-tajairi, tima inkasiya-kaitzita-kayiri intyaantajairi Itomi. Tima okaratzi yantayitakiri, irootaki ikinkithasiritzi-takari pairani irirori. </v>
<v b="EPH" c="1" v="12">Irootaki imatanta-yitakarori iroka Pawa, onkantyaa nonkimosiriwintan-tyaariri nokarajiitzi nitayitakaro nawintaa-nakari Saipatzii-totaari. </v>
<v b="EPH" c="1" v="13">Ari pikimiyitakari aajatzi awirokaiti omapoka pikima-kota-wakiri Saipatzii-totaari owakira ikinkithata-koita-paakiro Kamiithari Ñaantsi, pikimisantanaki. Tima ikasiya-kaita-kamiri pairani intyaankimiri Tasorinkantsi, iriitaki yotakayi-mironi yasiyitaa-tyaami, ari inkantaitaa-tyiironi inampi-siritan-tyaami. </v>
<v b="EPH" c="1" v="14">Tima añaakiro ti yookajai Tasorinkantsi, ari ayotziri omapiro Pawa ithotyiiro okaratzira ikasiya-kaajairi. Asi owatyiiro irojatzi itsiparyaakowintan-tajyaariri ikaratzi ipinako-wintairi irirori yasiyitajai. Irootaki iwisiryaa-wintan-taityaariri otzimi-motziri iwaniinkaro. </v>
<v b="EPH" c="1" v="15">Tima nokima-kotakimi tsika pikanta pikimisanta-najiri Awinkathariti Jesús, tsika pikanta pitakoyita-naari ikaratzi yasiyitaari, </v>
<v b="EPH" c="1" v="16">ti nowashaantiro nopaasoonkita-kowintzimi, namana-kota-piintzimira. </v>
<v b="EPH" c="1" v="17">Namaniri Iwawani Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, asitarori waniinka-rontsi. Irootaki nokowa-kotan-tariri iyosirita-kayimi, yoiñaaronta-pirota-jimiro tsika ikanta-kota irirori, </v>
<v b="EPH" c="1" v="18">inkinkithasirita-kayimi onkantyaa piyota-kotan-tyaarori iyaakoniintari ikaratzi ikaima-siritairi, piyota-kotan-tyaarori aajatzi owaniinkata-taika iñaakayita-jiriri Pawa yasiyitaari, </v>
<v b="EPH" c="1" v="19">piyota-kotan-tyaarori aajatzi antaroiti isintsinka tikatsi kimityaarini. Oshiki onkanta-kaayitajai isintsinka akaratzi akimisantajiri. Tima irojatzi isintsinka </v>
<v b="EPH" c="1" v="20">ipiriintan-taariri pairani Saipatzii-totaari ikamawitaka, yaanajiri inkitiki, imisaika-wajiri irako-piroriki. </v>
<v b="EPH" c="1" v="21">Ari ikaratajiri Pawa ipinkathari-wintajiri maaroni pinkathari-witachari, jiwawita-chari, tzimawita-chari isintsinka, ompiratan-taniri, maaroni tsika-rika ipaiyitari. Tira apatziro impinkathari-wintairi ikaratzi tzimayita-tsiri iroñaaka, ari inkarati impinkathari-wintajiri tzimayitaa-tsini apaata. Omapiro yanaa-kotantaki, tima pinkathari-pirori inatzi. </v>
<v b="EPH" c="1" v="22">Tima irijatzi Saipatzii-totaari imatakairi Pawa ijiwatairo maaroni, ikimita-kowaitakari makoryaa-kitzitan-tariri iisaniintani. Irijatzi Saipatzii-totaari ikimita-kaanta Pawa iriimi iitoyita-jyaami ikaratzi kimisantaa-tsiri. </v>
<v b="EPH" c="1" v="23">Iriima ikaratzi kimisanta-yitaa-tsiri, ikimiwaitaka iwathami inatyiimi Saipatzii-totaari, inampi-siri-yitan-taari. Ithotyiiro isaikaki tsika-rika-payi. </v>
<v b="EPH" c="2" v="1">Iriitakira Pawa owañaayitajimi awirokaiti, tima pairani kimiwaitaka owamaayita-tyiimimi piyaari-piro-siritani. </v>
<v b="EPH" c="2" v="2">Iro pantayita-piintakiri tsika ikanta piñaayitziri osaawi-satziiti, pantasi-yitakaro ikantakaan-tziri sintzitakairori tampyainka, iriitakira winthata-kaayitariri atziri-payi impiyathatyaari Pawa. </v>
<v b="EPH" c="2" v="3">Ari akantawitakari pairani maaroni arokaiti, antapiintakiro anintakaa-siwaitari, aniwita-siwaitari aajatzi, irootaki akinkisiryaa-piintakari. Ari akimita-koyiwitakari inkarati iwasankitaitairi. </v>
<v b="EPH" c="2" v="4">Iro kantacha Pawa nisironkatan-taniri, oshiki itakoyitai, </v>
<v b="EPH" c="2" v="5">yañaakaa-yitai owamaima-witakai kaari-pirori iwañaa-jiriranki Saipatzii-totaari. (Tima oshiki ikaminthaajimi Pawa, irootaki iwawisaako-siritan-taamiri aajatzi awiroka.) </v>
<v b="EPH" c="2" v="6">Tima iwañaa-jirira Saipatzii-totaari, ari ikimitaa-yitajiri aajatzi arokaiti. Iriitaki kantakaarori atsipa-siritan-taariri Saipatzii-totaari Jesús inkitiki. </v>
<v b="EPH" c="2" v="7">Irootaki yantanta-karori maaroni iroka-payi iyotantai-tajyaari apaata oshiki ikaminthaantaki, ityaanta-kairi Saipatzii-totaari Jesús iwawisaako-siri-yitai. </v>
<v b="EPH" c="2" v="8">Irootaki piñaantaarori pawisako-siri-yitai pawintaa-yitaari. Iriitaki Pawa kimitakaan-taarori impasita-jyaamiro awisako-siritaantsi, </v>
<v b="EPH" c="2" v="9">tira awiroka matironi piwawisaako-sirityaa apaniroini. Ari onkantyaa airo pinkimosiriwinta-siwaitanta. </v>
<v b="EPH" c="2" v="10">Tima iro iwitsika-yitan-takairi ankimisantajiri Jesús Saipatzii-totaari, antayita-piintainiri kamiitha-yitatsiri, irootaki inintakaayita-kayiri pairani antayitiniri. </v>
<v b="EPH" c="2" v="11">Tima maaroni awirokaiti kaari Judá-iti, ipaiyitzimi noshininka-payi “Kaari totamisitaari.” Iriima iriroriiti ipaita-wakaiyita “Totamisitaari.” Tikatsi ompai-tzimaityaa, tima yantasi-yitakaro koñaanita-tsiri awathaki. </v>
<v b="EPH" c="2" v="12">Pinkinkisiryaa-kotyaa, pairani tikira pinkimisantiriita Saipatzii-totaari, ti pintzipa-wityaari Israel-iiti, pinasijiitaka. Ti piyotako-wityaaro ikantakaan-taitsiri, ti piyotako-wityaaro aajatzi ikasiya-kaitairi. Okantawitaka pisaiki kipatsiki, ti piyota-kotiri Pawa, ti piyowityaa aririka pawisakotajimi. </v>
<v b="EPH" c="2" v="13">Irooma iroñaaka pikimisantajiri Saipatzii-totaari Jesús, paapatyii-yaari Pawa. Okantawitaka intaina piwawitakari pairani, iro kantacha ikapathain-kawintakimi pairani Saipatzii-totaari, aripaiti paapatyii-yaari Pawa. </v>
<v b="EPH" c="2" v="14">Ari okanta ikantakaakaro Saipatzii-totaari asaikan-taari kamiitha. Iriitaki kantakaa-karori Judá-iti ishininkatan-taariri kaari Judá-iti, yaakamiithata-wakaa. Tima pairani oshiki ikisaniinta-wakai-yitaka. Irooma iroñaaka kimiwaitaka itanto-ryaatyiiromi tantotsi onasiyi-witakariri. </v>
<v b="EPH" c="2" v="15">Tima pairani noshininka-payi ikisaniintakiri maaroni kaari noshininkata, kaari yotakotironi Ikantakaan-taitsiri. Iro kantacha ikimaatsi-waitakaro pairani iwatha Saipatzii-totaari, ipyaa-pithatairi kantakaan-tzirori ikisaniinta-wakaa, ari opoñaanaja yaakamiithata-wakai-yitanaja, okimiwaita-nakaro aparonimi atziri ikantanaja iroñaaka. </v>
<v b="EPH" c="2" v="16">Tima inkamawinta-kayi pairani Saipatzii-totaari ipaika-kotai-takiri, ari okarata-paaki akisaniinta-wakaa-piintaka, akimita-kaantajiro awamaaki-tyiiromi. Tima aparoni akantanaja awathaki aripiro-yitaari Pawa. </v>
<v b="EPH" c="2" v="17">Iro ikantai-tantari pairani: Ipokaki, ikamanta-yitajimiro kamiithari ñaantsi onkantyaa pisaikan-tajyaari kamiitha, tima intaina pisaika-yitaki. Ari ikimitaa-yitakiriri aajatzi saikayita-tsiri okaakiini. </v>
<v b="EPH" c="2" v="18">Tima iriitaki Saipatzii-totaari kantakaa-karori añaanta-yitaarori akaratajiri awintaari Pawa, tima apintzi inatzii Tasorinkantsi matakayirori. </v>
<v b="EPH" c="2" v="19">Ti piyotako-wityaari pairani Pawa, ti pishininka-wityaari aajatzi. Iro kantacha pikimiyitaari iroñaaka ikaratzi kimisanta-yitziriri, ti pimpasinitzi-motajiri, tima pishininkataari Pawa. </v>
<v b="EPH" c="2" v="20">Pikimiwaita-naaro awirokami pankotsi iwitsikai-takimi. Iriima Kamantan-tzinkariiti aajatzi Tyaantaariiti iriitaki kimitakyaa-ronimi kisopatha kiraawiro tsika iwitsikai-takiro pankotsi. Iriima Saipatzii-totaari iriitaki otzinkami. </v>
<v b="EPH" c="2" v="21">Tima okaratzi iwitsikan-taita-karori pankotsi, kamiitha oosoyitaka, iro iwitsikan-taitarori itasorintsi-pankoti Awinkathariti. </v>
<v b="EPH" c="2" v="22">Ari pikimiyita-naari awirokaiti pikimiwaitakaro tsika okanta oosoyita kamiitha pankotsi, ari inampi-siritan-tajyaami Pawa. </v>
<v b="EPH" c="3" v="1">Irootaki opoñaantari, naaka Pablo, tima yasita-kotai-takina nokinkithata-kota-jimiri Jesús Saipatzii-totaari awirokaiti kaari noshininkata, </v>
<v b="EPH" c="3" v="2">piyojiitzi iriitaki Pawa owakinari nonkinkithata-kaayitajimi, tima antaroiti ikawinthaakimi. </v>
<v b="EPH" c="3" v="3">Tima nosankinata-kimiro kapichiini tsika okanta iñaakai-takinaro kaari iyotako-witaita pairani. </v>
<v b="EPH" c="3" v="4">Aririka piñaanatakiro, aritaki piyotajiro okaratzi noyota-kota-jiriri naaka Saipatzii-totaari kaari iyotako-witaitari pairani. </v>
<v b="EPH" c="3" v="5">Tima pairani tikatsi atziri yotakowityaaroni yantiri Pawa. Iro kantacha iyota-kayina Tasorinkantsi nokaratzi Notyaankaa-ritzi aajatzi Kamantan-tzinkariiti. </v>
<v b="EPH" c="3" v="6">Iroka kaari iyotako-witaita: Yawisako-siritzi-tajyaa kaari noshininkawita aririka inkaman-taitajiri Kamiithari Ñaantsi tsika ikanta-kota Jesús Saipatzii-totaari. Ari iñaakai-tajiri ikasiya-kaita-kiriri Judá-iti, tima ishininkata-wakaiyaa. </v>
<v b="EPH" c="3" v="7">Irootaki nomatan-taarori iroñaaka nokinkitha-yitajiro, tima iriitaki Pawa tasonka-winta-siritanari nantantarori okaratzi aawyaa-sirita-kainari isintsinka, tima oshiki ikaminthaajana. </v>
<v b="EPH" c="3" v="8">Tima naaka yanaa-kotani maaroni yasiyitaari Pawa. Iro kantacha ikaminthaajana naaka, isinitakina nonkinkithata-jiniri Kamiithari Ñaantsi kaari Judá-iti, iro iyotanta-jyaari oshiki itasonka-winta-yitairi Saipatzii-totaari. </v>
<v b="EPH" c="3" v="9">Isinita-kinaro noiñaaronta-jiniri okaratzi amanako-witaka pairani yantiri Pawa. Tima iriitaki owitsika-yitakirori maaroni añaayitairi iroñaaka. </v>
<v b="EPH" c="3" v="10">Irootaki yantanta-karori maaroni iroka, onkantyaa iyotantyaari inkiti-wiriiti pinkathari-yitatsiri yotaniri ikanta Pawa, aririka iñaayitai akaratzi akimisantajiri. </v>
<v b="EPH" c="3" v="11">Tima yasi iwiro ikinkithasiritzi-takaro pairani yantiro, irootaki ityaankan-takariri Awinkathariti Saipatzii-totaari Jesús. </v>
<v b="EPH" c="3" v="12">Tima awintaari iroñaaka Saipatzii-totaari, aritaki yaakamiithatai Pawa, airo atharowanta-siri-waitari. </v>
<v b="EPH" c="3" v="13">Irootaki nokantan-tamiri: Paamaiyaa okantzi-moniintami = kari okaratzi nokimaatsita-kowintakami. Tima irootaki tharowinta-yitajyaamini awirokaiti. </v>
<v b="EPH" c="3" v="14">Irootaki opoñaantari notyiirowa-sitari Asitariri Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, </v>
<v b="EPH" c="3" v="15">tima iriitaki Pawa asiyitaariri maaroni, ikimita-kaanta-yitai arokayitaji ishininka. Okantawita aroka-rika inkiti-wiri, aroka-rika osaawi-satzi. </v>
<v b="EPH" c="3" v="16">Nokowa-kota-piintakiri Asitairi, otzimi-motziri owaniinkatan-tyaari, antaro intasonka-winta-yitimi, yaawyaa-sirita-kaayitaimi Itasorinka. </v>
<v b="EPH" c="3" v="17">Nokowa-kota-piintakiri aajatzi Saipatzii-totaari inampi-siritan-tyaami, tima pawintaa-yitana-jyaari awirokaiti. Pinkimita-kotyaaro pankirintsi parithata-tsiri kamiitha, irootaki paapaikan-tanakyaa itakonka. </v>
<v b="EPH" c="3" v="18">Irootakira ikimatha-pirotan-tajyaarori ikaratzi yasiyitaari Saipatzii-totaari, okimiwaitakaro antaro onatyiimi itakonka, santha onkaratimi, jinoki onkantyaami, inthompoi onatyiimi. </v>
<v b="EPH" c="3" v="19">Irootaki namana-kotanta-piintamiri pinkimatha-pirotairo antaro itakotai Saipatzii-totaari, anairo maaroni iyotako-witaitari, irootaki piñaanta-jyaarori ithotyiimi Pawa isaika-siri-pirotan-taami. </v>
<v b="EPH" c="3" v="20">Thami antharowinta-jyaari Pawa, tzimatsiri isintsinka, iriitaki ñaakaayitaironi oshiki anaanakiro okaratzi akamiyitziriri. Airo athotyiiro ankinkisiryaa-kotajiro isintsinka aririka añaayitairo okaratzi yantzimo-siri-yitairi. </v>
<v b="EPH" c="3" v="21">Thami ankimosiriwinta-jyaaro okaratzi yantakaa-kiriri Jesús Saipatzii-totaari, aajatzi okaratzi yantzi-motairiri awintaa-yitaariri. Ari inkimita-jyaari inkarati ancharini-yitajyaari, irasi iwiro aajatzi intharowinta-jyaari irirori. ¡Omapirowí! </v>
<v b="EPH" c="4" v="1">Aritakira okantayitakari, tima yasita-kotai-takina nokinkitha-kotajiri Awinkathariti. Irootaki nonkantan-tyaamiri: Panta-piinta-jiniri ikowakaa-yitajimiri, tima ikaima-siritani pinayitatzii. </v>
<v b="EPH" c="4" v="2">Tsinampa pinkantajyaa, amatsinka pinkantajyaa, kisasiwaini pinkantajyaa pintakota-wakai-yitajyaa. </v>
<v b="EPH" c="4" v="3">Piñaa-sintsi-yitajyaaro pijata-kayiro pisaiki kamiitha, tima iriitaki Tasorinkantsi owichaa-wakai-yitaamiri. </v>
<v b="EPH" c="4" v="4">Okimiwaitakaro aparoni akantanaja awathaki, tima aparoni ikanta Tasorinkantsi. Ari okimitari aajatzi aparoni okanta ikasiya-kaayita-jimiri Pawa piyaako-niintajiri. </v>
<v b="EPH" c="4" v="5">Aparoni ikanta Awinkathariti, aparoni ikanta akimisantajiri, aparoni ikanta akiwaawintaari. </v>
<v b="EPH" c="4" v="6">Aparoni ikanta Pawa, iriitaki Asiyitairi maaroni. Iriitaki pinkathari-winta-yitajiri maaroni, ithotyiiro inampi-siri-yitanta maaroni. </v>
<v b="EPH" c="4" v="7">Iro kantacha, onasiyitaka imatakaa-yitairi Saipatzii-totaari itasonka-winta-yitakaira. Okimiwaitakaro ompaityaami impasiyita-kairimi. </v>
<v b="EPH" c="4" v="8">Irootaki isankinata-koitakiri pairani ikantaitzi: Owajinokaja, ijiwayitairi yiitsinampaakiri owayiri-witakariri. Tima okaratzi yaapithatan-takiri, ipasiyitaari iwayiriti. </v>
<v b="EPH" c="4" v="9">¿Paitama ikantan-taitari: “Owajinokaja?” Irootakira ikantan-taitari, tima yitapaintaro ipoka-paintzi aka osaawiki kipatsiki. </v>
<v b="EPH" c="4" v="10">Tima ikaratzi oshaawiinkain-chari kipatsiki, irijatzi owajinokaa-chari yanaa-pirotajiro ojinokitzi inkiti, irootaki ithotyaan-tarori isaikan-taaro maaroni tsika-rika-payi. </v>
<v b="EPH" c="4" v="11">Iriitakira tasonka-wintan-tayitaa-tsiri okanta Atyaankaa-ritan-taari aroka-payi. Tzimatsi Kamantan-tzinkari-tatsiri. Tzimatsi pasini kinkithata-kaanta-najirori ñaantsi yawisako-siritan-taitari. Tzimayitatsi pasini jiwayita-najiriri kimisantzinkari, tzimayitatsi aajatzi yomitaan-taniriiti. </v>
<v b="EPH" c="4" v="12">Ari ikantayitaari maaroni yokaiti, iriiyitakira yotakaa-yitajirini inkarati yasiyitaari Saipatzii-totaari tsika inkantyaa yantawaitainiri, inkini iwitsika-sirita-kaayita-jyaari, inkimitan-tajyaarori iwathami Saipatzii-totaari inatzii. </v>
<v b="EPH" c="4" v="13">Irojatzi añaanta-jyaarori ayotako-pirotajiri Itomi Pawa, onkimita-jyaaromi awichaa-wakai-yitajyaami akimisanta-yitajira. Irootaki amatantyaarori ajata-kayiro asiya-kota-jyaari Saipatzii-totaari, antaiki-siri ankantajyaa. </v>
<v b="EPH" c="4" v="14">Aritapaaki akimitakari ikantaranki iintsi, oshiki ipasini-yitzi aikiro ijatatyii inkimotati. Tima ari ikantayitari kaari sintatsini yamatawitaitiri, iyotaiti-rika kaari tampatzikata-tsini. Iriiyitaki kimitakarori arapana-yitakairi tampyaa, okinayitzi tsika-rika-payi. </v>
<v b="EPH" c="4" v="15">Irootaki añaawinta-yitajai iroopiro-pirota-tsiri onkanta-kaakai atakoyitantaja. Ontzimatyii antaiki-siri-yitaji, ankimita-jyaari tsika ikanta Saipatzii-totaari. Tima iriitaki Saipatzii-totaari kimitana-jyaaronimi aito. </v>
<v b="EPH" c="4" v="16">Irooma maaroni arokaiti akimitaro iroorikami iwatha. Tima aparoni atziri kimotatatziri iwathaki kamiitha owichaa-wakaiyita tsika iwawitonkiyita, tima kamiitha ikanta itikatsitzi iwathaki. Ari ankanta-yitajyaari arokaiti iwathayitaira Saipatzii-totaari, antawaita-jiniri kamiitha, amitakota-wakaai-yitanajyaa, antakota-wakaa-najyaa aajatzi. </v>
<v b="EPH" c="4" v="17">Pinkimi nonkantimiro okaratzi iyotakaa-kinari Awinkathariti: Aritapaaki pikimita-koyitakari osaawi-satziiti, tima aminaasi-yitaka yantayitziro irirori okaratzi ikinkishiryaayitari, </v>
<v b="EPH" c="4" v="18">osiyawaitakaro ikinkisiryaani tsika okanta tsitinikiri. Kisosiri ikantayitaka, ti inintajiiti iyota-kotairi Pawa, ti iñiiro yanintai-yaaro inintakaa-witakariri. </v>
<v b="EPH" c="4" v="19">Ti impasiki-wintajyaa, iro ayimatakiri imayimpinka, iyaari-piro-sirinka yamita-piintakari. </v>
<v b="EPH" c="4" v="20">Irooma awirokaiti, piyota-kotajiri Saipatzii-totaari, ti onkamiithati pantayitairo iroka-payi. </v>
<v b="EPH" c="4" v="21">Tima omapiro-rika pikimisantairi, piyotanajiro iroopirori onatzii okaratzi iyomitaanta-paintziri irirori. </v>
<v b="EPH" c="4" v="22">Tsika-rika pikanta-witaka pikaaripirotzi pairani, ontzimatyii piwashaanta-yitairo, tima amatawitakimi okaratzi piniwiwai-yitari awiroka. </v>
<v b="EPH" c="4" v="23">ontzimatyii pinkimita-kaantairo owakirataa-tyiimi pikinkisiryaani. </v>
<v b="EPH" c="4" v="24">Ontzimatyii piwakira-siri-yitai, irootaki iwitsikan-takamiri pairani Pawa pinkimita-jyaari irirori, tampatzika-siri-piro pinatyii, kitisiriri pinkantajyaa. </v>
<v b="EPH" c="4" v="25">Tira onkamiithati pamatawita-najiri pishininka-payi, iro kamiithatatsi piñaa-nita-jyaaro iroopirota-tsiri. Tima onkimita-naatyii-yaaro owichaa-wakai-yityaami. </v>
<v b="EPH" c="4" v="26">Ari okantari aajatzi, aririka pinkisyaa, piriipiroti pikaaripiro-siritzi-kari. Ontzimatyii piñaa-sintsityaaro piwawisaan-tyaarori sintziini pimasirinka, airo pimaa-kotziro irojatzi pasini kitaitiri, </v>
<v b="EPH" c="4" v="27">pisinitajiri = kari Kamaari yanta-kayimiro kaari-pirori. </v>
<v b="EPH" c="4" v="28">Kosintzi-rika pinatzii, piwashaantairo, ontzimatyii pantawaitaji. Pinkimaatsi-winta-jyaaro pantawai-wintiro pininta-yitziri, onkantyaa piñaantyaarori ontzimi-moyitaimi, ari onkantyaa pimpasi-yitan-tyaariri asinonkaa-yitachari. </v>
<v b="EPH" c="4" v="29">Ari okimitari aajatzi, tira onkamiithati piñaawaita-sityaaro kaari-pirori ñaantsi. Iro piñaawaita-piinti kamiithari ñaantsi, ari onkantyaa piwitsika-sirita-kaanta-jyaariri kimayitimini. </v>
<v b="EPH" c="4" v="30">Airorika pantayita-najiro kamiithata-tsiri, aritaki iwasirita-kota-kyaami Tasorinkantsi poñaachari Pawaki. Tima iriitaki aamaako-winta-piinta-kamiri irojatzi apaata pawisako-siritan-tajyaari. </v>
<v b="EPH" c="4" v="31">Piwashaantiro iroñaaka pikisa-siritaka, aritapaaki pikisa-piintaka, piñaa-katsimatantzi, piñaana-minthatan-tayitzi, pikisi-matantzi. Ontzimatyii piwashaantairo pantayitakiro kaaripiro-yitatsiri. </v>
<v b="EPH" c="4" v="32">ontzimatyii pinkamiitha-siritai, pinisironkata-wakai-yitajyaa. Ontzimatyii pimpyaako-yitairi ikaratzi owaaripiro-sirita-kimiri, ikimitaa-jimira Pawa ipyaakotaimi irirori ikami-motaimira Saipatzii-totaari. </v>
<v b="EPH" c="5" v="1">Tima itakotani pinatzii Pawa itomiyitaamira, ontzimatyii pinkimita-kota-jyaari ikimitara irirori. </v>
<v b="EPH" c="5" v="2">Itako-siri pinkantanti, pinkimita-kotyaari Saipatzii-totaari itakoyitakai, yatsipi-wintakai ipaikakoitakiri. Irootakira kimitakarori okasankai-nkatzi ipomitai-tziniriri Pawa, oshiki ookimotakari. </v>
<v b="EPH" c="5" v="3">Tima yasitajyaami Pawa awirokaiti, tira onkamiithati pimayimpi-waiti, omapiro okowiinkatzi. Ti onkamiithataa-jati pinkinkitha-waita-koyitairo. Ari okimitari pasini kaaripiro-yitatsiri, aajatzi okimita aririka piniwiyityaaro awaararontsi. </v>
<v b="EPH" c="5" v="4">Ti onkamiithati piñaawai-yitairo kaari-pirori, pintsinampaan-tayiti, tikatsi apantyaaroni iroka-payi. Iro kamiithatatsi pimpaasoonkitairi Pawa. </v>
<v b="EPH" c="5" v="5">Tima piyojiiti awiroka airora yaitajiri ikaratzi mayimpi-waiyita-tsiri tsika ipinkathari-wintantaji Saipatzii-totaari itsipataari Pawa. Ari inkimityaari aajatzi ikaratzi kaaripiro-siri-waita-tsiri, ikaratzi niwiyitarori owaararontsi ikimita-kaantaro iwawanimi onatyii. </v>
<v b="EPH" c="5" v="6">Paamawintyaa yamatawitai-tzimi = kari. Tima tzimatsi yomitaa-yitimini ininti yamatawitimi, ari onkantyaa yoitzipinaa-siritan-tyaamiri. Aritakira iwasankitaa-yitairi Pawa inkarati piyathata-chani. </v>
<v b="EPH" c="5" v="7">Ti onkamiithati aajatzi pintsipa-winthatyaari yokaiti. </v>
<v b="EPH" c="5" v="8">Tima pairani tikira pinkimisantiriita Awinkathariti, kimiwaitaka pisaika-tyiimi otsitini-kitzi, pantayita-piintakiro kaari-pirori. Iro kantacha yasiyitaami Pawa, kimiwaitaka pisaikaa-tyiimi okitainkatzi. Irootaki pisaikan-tajyaari kamiitha pinkimita-kaanta-nakiro isaikaitzi okitainkatzi. </v>
<v b="EPH" c="5" v="9">Tima inampi-siritan-tajyaami Tasorinkantsi, aritaki piñaayitairo pinkaminthaantaji, pintampatzika-siritai, piñaawaita-piintajiro iroopirori. </v>
<v b="EPH" c="5" v="10">Ontzimatyii panta-piinta-yitanajiro ookimotyaarini Awinkathariti. </v>
<v b="EPH" c="5" v="11">Airo pitsipa-winthatari kimitakariri saikayita-tsiri otsitini-kitzi. Piyomithathatiri, tima ti onkamiithati yantayitziri, aminaawaitantsi onatzi. </v>
<v b="EPH" c="5" v="12">Tima oshiki owaañaantzi aririka ankinkithata-kotiro okaratzi yantaitziri amanani-kiini. </v>
<v b="EPH" c="5" v="13">Iro kantacha aririka piyomithathatakiri, kimiwaitaka piitatyii-nirimi iyaari-pironka. Aritaki inkinkisiryaayitanaiyaa, inintanajiro irirori inkamiitha-siri-yitai, tima onkimita-jyaaro isaikanaa-tyiimi okitainkatzi. </v>
<v b="EPH" c="5" v="14">Irootaki ikantai-tantakari: Aritaki pimaaki, pisaakiti, Pintzinaaji pintsipa-yitakari kaminkari, Iriitaki ootajimini Saipatzii-totaari. </v>
<v b="EPH" c="5" v="15">Aamawinta pinkanta-winta-jyaaro onkarati pantayitiri, airo pisiyako-yitari masontzi-siriri, pinkimita-kotyaari ikantayita yotaniri. </v>
<v b="EPH" c="5" v="16">Airo pisaika-waita-sita, tima tzimatsi oshiki kaari-piro-siririiti iroñaaka. </v>
<v b="EPH" c="5" v="17">Airo pimasontzi-siri-waitzi, pamina-minatiro pinkima-thatairo ininta-kayimiri Awinkathariti. </v>
<v b="EPH" c="5" v="18">Airo pisinki-waita, tima oshiki okowiinkatzi. Okowa-pirotatyaa isaika-siritan-tajyaami Tasorinkantsi. </v>
<v b="EPH" c="5" v="19">Pinkinkitha-waita-najiro awirokaiti Panthaantsi, pimpanthaa-yitiro onkarati iyosirita-kayimiri Tasorinkantsi, owisiryaa-winta pinkanta-winta-jyaari Awinkathariti. </v>
<v b="EPH" c="5" v="20">Paasoonki piwapiintajiri Asitairi Pawa piñaayitziro maaroni tsika-rika opaiyita, tima pinkatha piwayitairi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="EPH" c="5" v="21">Ontzimatyii pimpinkathata-wakai-yitajyaa, tima pinkatha piwayitairi Pawa. </v>
<v b="EPH" c="5" v="22">Iinantaitari, pimpinkathatairi piimi-payi, pinkimita-kaantiri pipinkathatziri Awinkathariti. </v>
<v b="EPH" c="5" v="23">Tima inkarati iimintaitari ijiwatziro iina, ikimitakari Saipatzii-totaari ijiwatziri kimisantzin-kariiti. Tima yoka Saipatzii-totaari ikimita-kaantari kimisantzin-kariiti iriimi iwatha, iriimi Saipatzii-totaari iitotana-jyaami kimisantzin-kariiti. Iriitaki wawisaako-siri-yitairini. </v>
<v b="EPH" c="5" v="24">Tima maaroni kimisantzin-kariiti pinkatha iwairi Saipatzii-totaari, ari onkimityaari kooya-payi ompinkathata-piintairi oimiiti. </v>
<v b="EPH" c="5" v="25">Iimintaitarí, pintako-yityaaro piinaiti, pinkimita-kotyaari Saipatzii-totaari itakoyitakari kimisantzin-kariiti, iriita-jaantaki atsipiwintakari inkama-winta-yitairi. </v>
<v b="EPH" c="5" v="26">Irootaki yantanta-karori iroka onkantyaa inkiti-sirita-kaantairi. Arira omatanaari aririka inkiwaatan-taiti, ikanta-piintaitzi: “Nokimisantajiro Iñaani.” </v>
<v b="EPH" c="5" v="27">Tima inintatzii Saipatzii-totaari kitisiri inkanta-yitajyaa ikaratzi kimisantairiri, kimita-jaantakami ti inkaaripiro-siritimi kapichiini. Tima isiya-kotaari Saipatzii-totaari ikanta aatsini iina, ti ininti iñiiro iinantyaari ampithatyaa, opitsi-poroki-waiti, owaniinka onkantyaa. </v>
<v b="EPH" c="5" v="28">Irootaki yantayitairi iimintaitari, intakotyaaro iinaiti. Inkimita-kaantiro itakotaro iwatha irirori, ari inkimita-najirori aajatzi iinaiti intakotyaaro. </v>
<v b="EPH" c="5" v="29">Tima ti iñiiti atziri kimaatsita-kaawaityaaroni iwatha, otakotziita ikanta. Aritakira ikimitaa-jiriri aajatzi Saipatzii-totaari ikaratzi kimisanta-yitairiri. </v>
<v b="EPH" c="5" v="30">Ikimita-kaanta-yitaari iriirikami imisina, iriirikami itonki, iriirikami maaroni iwathaki. </v>
<v b="EPH" c="5" v="31">Tima inkantaitzi: Irootaki airo isaikantaja mainari-payi asitaririki aririka yaawakaa-najyaa, tima aparoni inkanta-najyaa iwathaki osiyawaityaaro iwichaa-wakaa-jyaami. </v>
<v b="EPH" c="5" v="32">Oshiki okompiwitaka pairani inkimathataitiro iroka. Iriiwitaka Saipatzii-totaari siyakaa-wintacha aajatzi kimisanta-yitairiri. </v>
<v b="EPH" c="5" v="33">Ari okantari, ontzimatyii pintako-yitajyaaro piinaiti, pikimitaara pitakota awiroka. Ari onkanta-yitana-jyaari aajatzi iinantaitari, ontzimatyii pimpinkatha-yitairi piimi. </v>
<v b="EPH" c="6" v="1">Iintsiiti, pinkimisantairi asitamiri, tima irootaki kamiithata-tsiri ikowakaimiri Awinkathariti. </v>
<v b="EPH" c="6" v="2">Tima oshiki ikantakaan-takiri pairani Pawa. Iro kantacha ari osatikakari aparoni Ikantakaantsiri otzimi itanakarori oñaakan-tziro ikasiya-kaakairi Pawa, ikantaitaki: Pimpinkathatairi piri aajatzi piniro. </v>
<v b="EPH" c="6" v="3">Aritaki pisaikaji kamiitha, osamani pinkantyaa paminawaiti kipatsiki. </v>
<v b="EPH" c="6" v="4">Irooma awirokaiti asitaaniri, ti onkamiithati pinkisa-kaawaita-sityaari piwaiyani, iro kamiithatatsi pintampatzika-yitiri, piyomitaa-najiri tsika okanta inintziro Awinkathariti. </v>
<v b="EPH" c="6" v="5">Ompirataari, pinkimisantiri awirokaiti onkarati impiratyaamiri ompiratamiri. Airo pamatawi-waitziri. Pinkatha piwiri, pinkimita-kaantiri pipinkathatziri Saipatzii-totaari. </v>
<v b="EPH" c="6" v="6">Airo piwakowinta-siwaita pantawaitiniri aririka yaminimi, iro pinimota-kaantyaariri. Pasi piwiro pantawaita-piintiniri, tima impiratani iwanajimi Saipatzii-totaari, pantiro inintziri Pawa. </v>
<v b="EPH" c="6" v="7">Siritha pinkanta-wintyaaro impira-yitamiri, pinkimita-kaantiro iriitakimi Awinkathariti pantawaitini, kaarira atziri. </v>
<v b="EPH" c="6" v="8">Tima ayojiitaki, iriitaki Awinkathariti pinayitaini okaratzi antayitakiro kamiithari, onkanta-witakyaa aroka-rika ompirataari, tirika impirataitajai. </v>
<v b="EPH" c="6" v="9">Ari pinkimityaari ompiratantaniriiti, ontzimatyii paakamiitha-yitiri pimpiratani, airo pasaryii-mawaitari. Tima impirataari Inkiti-satzi pimpiratani, ari ikimitzi-tamiri aajatzi awiroka, impiratami. Tikatsi atziri siyakotyaarini Pawa iriipirori inatzi. </v>
<v b="EPH" c="6" v="10">Iyikiiti, tonta-siri pinkantyaa, tima iriitaki Awinkathariti otapi-siritan-tyaamironi isintsinka. </v>
<v b="EPH" c="6" v="11">Pinkimita-kaantiro pinkithaata-kota-tyiiyaaromi yasitari Pawa ikisako-wintan-taitari. Irootaki piñaantyaarori pimpiyatyaari Kamaari. </v>
<v b="EPH" c="6" v="12">Tima kaari atziri maimani-yitajaini, iriitakira maimani-winthatairi kaari koñaayitatsini. Iriiyitaki pinkathari-wintan-taintsiri, tzimawita-chari isintsinka, tsitini-wiri inayitzi, iriitaki ompira-winthatariri osaawi-satzi, irijatzi antzita-karori kaari-pirori inkitiki. </v>
<v b="EPH" c="6" v="13">Tima yawintaaro aparoni owayiri iithaari asirota-tsiri, ari pinkimita-najyaari awiroka pawintaa-yitana-jyaari Pawa aritaki piñaakiro pinkisako-wintyaa. Tima aririka piñaa-sintsi-pirota-nakyaa, tikatsira shiwa-siritimini. </v>
<v b="EPH" c="6" v="14">Piriipiro-yitaji, pinkimita-kotyaari tsika ikanta iwitsikaanta owayiriiti. Tima irootaki yitapiinta yooso-thaki-tziro iithaari airo yapakoorowaitanta. Ari pinkimita-piinta-najyaari awirokaiti, pinkinkisiryaa-koyita-najiro iroopirori, ari onkantyaa airo papakooro-siri-waitanta. Tima inkithaata-piintaaro owayiriiti asiro-taki iniiki, inkini ontzikaa-wintiri. Ari pinkimita-najyaari awirokaiti tampatzika-siri pinkanta-yitanajyaa, tima irootaki tzikaa-winta-siri-yitimini. </v>
<v b="EPH" c="6" v="15">Ikyaanta-piintari owayiriiti iwiri iitziki, inkini ijayiti tsika-rika-payi. Ari pinkimi-yitana-jyaari awirokaiti aamawinta pinkanta-piintajyaa inkini pijayiti tsika-rika-payi pinkinkithata-kotairo Kamiithari Ñaantsi isaikan-taitari kamiitha. </v>
<v b="EPH" c="6" v="16">Yawintaa-piintaro owayiriiti itzikaa-winta-minto yairika-yitziri airo okintantari paamakiiyitain-tsiri chakopi. Ari pinkimi-yitana-jyaari awirokaiti pawintaa-pirota-najyaari Pawa inkini pintzikaa-winta-sirita-najyaa pimpiyatan-tyaariri Kamaari. </v>
<v b="EPH" c="6" v="17">Yawintaa-piintaro owayiriiti asiro-naki yamathaitari. Ari pinkimi-yitana-jyaari awirokaiti pawintaa-yitanajyaa iwawisaako-siritaimi Pawa. Ikisako-wintanta-piintaro ithatzinka-minto owayiriiti. Ari pinkimi-yitana-jyaari awirokaiti pinkisako-wintan-tyaaro Iñaani Pawa inkinkithasirita-kayimiri Tasorinkantsi. </v>
<v b="EPH" c="6" v="18">Pamana-piinta-yitaji, tima Itasorinka Pawa kinki-siriyaa-kaiyaitaimini opaitarika pinkowa-kotiriri. Iriipiro pinkanta-yitanajyaa inkini pamanakoyita-piinta-najiri maaroni yasiyitaari Pawa. </v>
<v b="EPH" c="6" v="19">Impoña pamana-koyitakina naaka, iñaapirota-kaantyaanari Pawa noyotan-tyaari nonkinkithata-najiro Kamiithari Ñaantsi kaari iyotako-witaita pairani. </v>
<v b="EPH" c="6" v="20">Tima iro kamiithatatsi noñaa-piro-wintyaaro nonkinkithata-kaanti. Irootaki iminkyaa-wintai-takinari. Iro kantacha aikiro nojatakaa-tyiiro nonkinkithata-kaanti irojatzi nomatan-takyaarori nantayitajiro okaratzi ityaantan-taita-kanari. </v>
<v b="EPH" c="6" v="21">Aririka yariita-paakyaa Tíquico anta pisaika-jiitzi, iriitakira kamanta-paakimini tsika-rika nokantaka, tsika-rika opaita nantayitakiri aka. Tima yoka Tíquico iyiki inatzi, notako-pirotakari. Iriitaki iriipirotaintsi yamitakotakina nokinkithata-kaantaki. </v>
<v b="EPH" c="6" v="22">Iro nontyaantan-tyaariri, onkantyaa piyotan-tyaari tsika nokanta nosaika-jiitzi aka. Ari onkantyaa pintharowinta-siritan-tyaari awirokaiti. </v>
<v b="EPH" c="6" v="23">Ari okanta-tzimaita iyikiiti. Onkamintha isaikakaa-yitajimi kamiitha Asitairi Pawa, ari inkimitaimiri aajatzi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. Ari onkantyaa pintakota-wakaan-tanajyaari, awintaa-siri piwanajiri. </v>
<v b="EPH" c="6" v="24">¡Onkamintha inisironkataimi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, pikarajiitzira pitako-piro-yitaari! ¡Omapirowí!</v>
<v b="PHP" c="1" v="1">Naaka Pablo otyaantzi-mirori iroka osankinaritsi, iri notsipatakari Timoteo nosankinatzimiro. Tima impiratani Jesús Saipatzii-totaari nonayitzi. Awiroka nosankina-yitzimi pikarajiitzi anta nampitsiki Filipos, pikaratzi yasiyitaami Saipatzii-totaari Jesús. Irijatzi nosankinatzini ikaratzi jiwayitzimiri pinkimisanta-yitaji aajatzi ikaratzi amitako-yitziriri. </v>
<v b="PHP" c="1" v="2">Okawintha inisironkataimi Asitairi Pawa, kamiitha isaikakaa-yitaimi. Ari inkimitaimiri aajatzi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="PHP" c="1" v="3">Aririka nosirita-kota-piintyaami, oshiki nopaasoonkitziri Pawa. </v>
<v b="PHP" c="1" v="4">Kimosiri nokanta-piintaka aririka namanako-yitimi, </v>
<v b="PHP" c="1" v="5">tima ari akarajiitaki akinkithata-kotziro Kamiithari Ñaantsi. Pasi piwanakiro pairani owakira pikimawakina nokaman-tapaa-kimiro ñaantsi, ti piwashaanta-nakiro irojatzi iroñaaka. </v>
<v b="PHP" c="1" v="6">Noyota-kotzimi naaka oshiki okamiitha-taiki yitanakaro Pawa yantzi-mota-jimiro kamiithari, tima iriitaki thotyaa-kaimironi apaata impiyapaaki-rika Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="PHP" c="1" v="7">Tima kamiitha okanta nosirita-kota-piinta-jyaami, notakoyitani pinatzi. Okantawitaka iminkyii-takina naaka, ari akaratzi ikawinthaa-yitajai Pawa. Ari okantari aajatzi yaitanakina pinkatharin-tsiki, tima nokinkithatakiro anta Kamiithari Ñaantsi. </v>
<v b="PHP" c="1" v="8">Iriitaki yotatsi Pawa oshiki nokowityaa-taikimi noñaayitimi. Iroora itakonka Jesús Saipatzii-totaari kantakaarori. </v>
<v b="PHP" c="1" v="9">Namana-kota-piintakimi pintako-pirotan-tantyaariri, oyotani pinkantyaa, pinkima-thatairo maaroni, </v>
<v b="PHP" c="1" v="10">omatantyaari panta-piinta-yitairo kamiithari. Ari onkantyaa pinkiti-siritan-tyaari, airo otzimanta inkanta-kotai-timiri apaata impiyaki-rika Saipatzii-totaari. </v>
<v b="PHP" c="1" v="11">Ikamintha itampatzika-siritaimi Jesús Saipatzii-totaari okanta pantayitan-taarori kamiithari. Irootakira iwisiryaa-wintan-tyaariri Pawa, inkimosiriwinta-piintan-taityaariri. </v>
<v b="PHP" c="1" v="12">Iyikiiti, nonintzi piyota-kotiro okaratzi awishi-mota-kinari. Tira athataa-siwaityaa awishi-motina iroka-payi, irootaki oiwaraan-tyaari Kamiithari Ñaantsi yawisakota-jiitantyaari. </v>
<v b="PHP" c="1" v="13">Aritaki matzimaitaka, tima inkarati saika-wankotziriri pinkathari, owayiriiti kimpoyaa-wintanari, iyojiitaki maaroni iminkyaa-winta-sitai-tanari Saipatzii-totaari. </v>
<v b="PHP" c="1" v="14">Ikanta iñaayitakina iyikiiti iminkyiitana, ti intharowa-jiitanaki, aikiro ikinkitha-yitana-kitzii, yawintaa-piro-yitanakari Awinkathariti. </v>
<v b="PHP" c="1" v="15">Tzimayita-tsira aka kashaawaita-tsiri ikinkithata-kotziri Saipatzii-totaari, oshiki inintaki yanaina impinkathataitiri onkantyaa inkisaniintan-taityaanari naaka. Iro kantacha tzimayitatsi pasini otako-pirotanari, kamiitha ikinkitha-yitanaki irirori. </v>
<v b="PHP" c="1" v="16">Yokaiti ikaratzi kisaniinta-kinari, ti isinitiri atziri-payi inkimisantina, apaniro inintzi inkimisantaitiri onkantyaa yanaantyaanari naaka, irootaki ikashaa-waitantari ikinkithata-kotziri Saipatzii-totaari. Inintatzii yokaiti inkimaatsitakaa-pirotai-tyaana iminkyaaitakina. </v>
<v b="PHP" c="1" v="17">Iriima ikaratzi itakota-jaanta-kanari, iyojiitzi irirori Pawa kantakaarori iminkyii-tanta-kanari onkantyaa nonkinkithatan-tyaarori Kamiithari Ñaantsi. </v>
<v b="PHP" c="1" v="18">Tikatsi ompai-tzimaityaa itzimawitaa kisaniintanari, iro kowapirotacha irijatzi Saipatzii-totaari ikinkithata-kotaitzi. Irootaki oimosirinka-kinari. Ari omapirotyaa nonkimo-siriti, </v>
<v b="PHP" c="1" v="19">tima noyotzi irootzi-mataki imisitowai-tajina. Okantakaan-tziro pamana-koyita-piintakina, inisironkata-piintakina Itasorinka Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="PHP" c="1" v="20">Iro noninta-pirotziri iroñaaka nonkinkithata-kotajiri Jesús Saipatzii-totaari, tikatsi nontharowan-tajyaa. Ti noninti iwaañaaitaina apaata. Aririka iwamaitakina, irooma airorika, nasi nowiro nantayitiro kamiithari, irootaki impinkathata-piintan-taityaariri Saipatzii-totaari. </v>
<v b="PHP" c="1" v="21">Tima iriitaki Saipatzii-totaari nañaantaari naaka. Irooma aririka iwamaitakina, irijatzi nonkama-wintiri. </v>
<v b="PHP" c="1" v="22">Irojatzi-rika nañai aikiro nojatakaa-tyiiro nantiniri Awinkathariti inintakaa-yitanari. Ti noyotzi-maityaa iroñaaka ontzimi nonintiri. </v>
<v b="PHP" c="1" v="23">Tima apitiro nonintziro. Kamiitha-waitaki iwamaitina nojatajiita nontsipata-pajyaari Saipatzii-totaari, irootakira kamiitha-pirotzi-mota-kinari. </v>
<v b="PHP" c="1" v="24">Iro kantacha oninta-pirotyaa aajatzi nañai, ari onkantyaa nosaiki-motan-tyaamiri awirokaiti. </v>
<v b="PHP" c="1" v="25">Noyotaki airo nokamita, osamani nosaiki-moyita-najimi awirokaiti, ari onkantyaa nonkimosiriwinta-kaantyaamiri pawintaa-najyaari Saipatzii-totaari. </v>
<v b="PHP" c="1" v="26">Tima aririka nariita-kyaami awirokaiti, oshiki pinkimosiriwinta-wajyaari Jesús Saipatzii-totaari, ari ankarati antharowintyaa. </v>
<v b="PHP" c="1" v="27">Iroka pinkanta-yitana-jyaari: Panta-piinta-najiro kamiithari ookimotariri Saipatzii-totaari. Irootaki panta-piinta-najiri, tima aririka nojataki nariityaami, kamiitha noñaapaakimi pisaika-jiiti. Irooma airorika nomatziro nariityaami, nonintzi nonkima-kotimi kamiitha paapatyaa-wakaiyitya, piñaa-sintsi-winta-najyaaro Kamiithari Ñaantsi akimisanta-najiri. </v>
<v b="PHP" c="1" v="28">Airo pinkimosiriwin-tawaita-sitari kisaniintzimiri. Tima Pawa kinkisiryaa-kaajirini yokaiti yapirotai-tatyiiri. Irooma awirokaiti pikimisantairi, iyotakaa-yitajimi omapiro pawisako-siri-yitaji. </v>
<v b="PHP" c="1" v="29">Tima ti apatziro isinita-kimiro pinkimisantairi, ontzi-matyi patsipi-winta-jyaari Saipatzii-totaari, piñaayitzirora pantziri kaari iñaayitzi pasini-payi. </v>
<v b="PHP" c="1" v="30">Ari akarajiitaki iroñaaka atsipiko-wintakari. Tima piñaajiitakina pairani oshiki nokimaatsi-wintakari anta. Irojatzi nokantziro iroñaaka pikimako-wintana oshiki nokimaatsi-wintakari aka. </v>
<v b="PHP" c="2" v="1">Tima yoimosirinkaana Saipatzii-totaari, itakotakami, isaika-siritan-takami Itasorinka, tima piyotajiro pinisironkata-wakaa-jiita, </v>
<v b="PHP" c="2" v="2">ontzimatyii paapatyaa-wakai-yitajyaa, pintakota-wakai-yitajyaa, onkimiwaityaaro aparonimi onkantajyaa pikinkithasiritani. Irootaki oimosirinkanari. </v>
<v b="PHP" c="2" v="3">Aririka ontzimi ompaityaa pantayitiri, airo pikisa-wakaa-wintaro, tsinampa-siri pinkantyaa, airo pinkimosiriwinta-waitaro. Ti ampantyaaro pinkantanti: “Naaka kamiitha-pirotatsi, ti apantyaarii yonta.” Irootaki kamiithatatsi pinkanti: “Iri kamiitha-pirotatsi yonta, yanaako-waitana naaka.” </v>
<v b="PHP" c="2" v="4">Ti apatziro okamiithatzi pinkaminthaa-tziityaa awiroka, ontzimatyii pinkaminthaa-yitairi aajatzi pasini-payi. </v>
<v b="PHP" c="2" v="5">Pisiya-kotyaari tsika ikanta-painta Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="PHP" c="2" v="6">Pawapirori inaki irirori, titzimaita isintsi-sintsiti itarowintyaaro ikimitari Pawa. </v>
<v b="PHP" c="2" v="7">iwashaanta-nakiro ipinkatha-ritzi, isiya-kota-nakari ompirataari, itzimaki, ikimita-kota-paakari ikantayita atziri-payi. </v>
<v b="PHP" c="2" v="8">Ikanta ikimita-paakarira atziri-payi, ti impinkatha-ritanaji ikantawitara owakiraini. Siritha ikanta-painta irojatzi ikamantakari ipaikakoi-takiri. </v>
<v b="PHP" c="2" v="9">Irootaki opoñaantari yiriipiro-tziita-kayiri Pawa yoka Saipatzii-totaari, ipinkathari-winta-pirotzi, yanaanakiri ikaratzi iwitsikai-takiri. </v>
<v b="PHP" c="2" v="10">Inintzi Pawa intyiirowa-sitai-tyaari Jesús, impinkathataitiri, Onkanta-wityaa tsika-rika-payi inampitai-tyaaro, inkitiki, kipatsiki, aajatzi otapinaki kipatsi. </v>
<v b="PHP" c="2" v="11">Maaroni inkanta-yitai: Pinkathari-pirori inatzi Jesús Saipatzii-totaari. Aripaitira intharowintai-tajyaari Pawa Asitairi. </v>
<v b="PHP" c="2" v="12">Ari onkan-tzimaityaari notakotani iyikiiti. Tima pairani nosaiki-motan-takamiri anta, oshiki pikimisanta-piintakina. Ari pinkimita-najirori aajatzi nosaikira intaina, panta-piintairo okaratzi nonkantimiri. Pakowinta-najyaari Pawa iwawisaako-siri-yitaimi, pinkatha pantiniri okaratzi inintakaa-yitakimiri. </v>
<v b="PHP" c="2" v="13">Tima Pawa iriitaki ninta-sirita-kaanta-tsiri, okanta panta-piintan-tarori kamiithari. Irijatzira Pawa antakaa-yitimironi. </v>
<v b="PHP" c="2" v="14">Pantainiri Pawa maaroni kamiithari, airo pikisa-wakaa-wintaro, </v>
<v b="PHP" c="2" v="15">ari onkantyaa airo itzimanta impaityaa mishakowintimini. Tima itomi Pawa pinayitatzii, piwashaantiro kaari-pirori, kamiitha pisaiki-moyitairi kinasiwaitain-chari. Pinkimita-kotyaari kitainkata-kairori tsitiniri. </v>
<v b="PHP" c="2" v="16">poisokiro piwiro pikima-kotakiro ñaantsi, iro pañaa-siritan-tajyaari. Aririka piriipiro-wintakiro, antaro nonkimosiriwintyaami impiyaki-rika Saipatzii-totaari, tima ti natsipita-siwaityaaro nokinkithata-kimiro iñaani Pawa. </v>
<v b="PHP" c="2" v="17">Onkanta-wityaa iwamaawintai-tinaro nokimisanta-kaayitakimi, oshiki nonkimo-siriti, ari pinkimi-yitana-kyaari awirokaiti, pinkimo-siri-winta-jiitina naaka. Aririka iwamaitakina, osiyakaro nañaantari yaparatai-tziro irayiitziri isaitai-tziri yatsipita-kayi-taniriri Pawa. </v>
<v b="PHP" c="2" v="18">Irootaki pinkimo-siri-wintan-tyaanari aajatzi awirokaiti iroñaaka. </v>
<v b="PHP" c="2" v="19">Iriirika nintain-tsini Awinkathariti Jesús, ari piñaakiro sintsiini nontyaankimiri Timoteo. Tima aririka impiyaki, inkaman-tapajina tsika pikanta pisaika-jiitzi anta, ari onkantyaa nonkimo-siritan-tyaari. </v>
<v b="PHP" c="2" v="20">Tima ti intzimi siyaanani naaka ikimitakara Timoteo, oshiki inintaki inisironka-jiityaami. </v>
<v b="PHP" c="2" v="21">Tzimawitacha pasini, apatziro isiriyitaro irirori opaiyita-rika inintziri, ti isirita-kotyaaro inintakaan-tziri Saipatzii-totaari Jesús. </v>
<v b="PHP" c="2" v="22">Iro kantacha piyojiitzi awiroka kamiitha ikanta isaiki-motakina Timoteo, iriitaki iriipirotaintsi itsipatakana nokinkithata-kotziro Kamiithari Ñaantsi. Oshiki yamita-kotakina, kimiwaitaka iriimi notomi. </v>
<v b="PHP" c="2" v="23">Iriitakira nonintakiri nontyaantimiri anta, aririka noyotaki tsika inkantaitina. </v>
<v b="PHP" c="2" v="24">Aama sintsiinira Awinkathariti inkanta-kaiyaaro, naaka jatasita-jaantimini anta. </v>
<v b="PHP" c="2" v="25">Iriitakira nitawakyaa notyaanta-jimiri iyiki Epafrodito, tsika itzimi pintyaanka-kinari pairani. Oshiki inisironkata-paakina. Isiyakari irirori owayiri, iriitaki tsipata-piinta-kanari nokinkithata-kaantzi. </v>
<v b="PHP" c="2" v="26">Yoka Epafrodito, oshiki isirita-kotakami, antaroiti inintaki iñaapajimi, tima iyotaki pikima-kota-jiitakiri imantsiya-waitaki. </v>
<v b="PHP" c="2" v="27">Ari ikantawitaka imantsiyatzi, iroowitaincha inkamimi. Iro kantacha inisironkatakari Pawa, yisita-kota-kaajiri. Tira apaniro inisironkatakari irirori, imatzitaikana naaka, ti ininta-kayinaro nomapirotyaa nowasirita-kotyaari aririka inkami-motakina. </v>
<v b="PHP" c="2" v="28">Irootaki notyaankan-taamiriri sintsiini anta, ari onkantyaa pinkimo-siri-pirotan-tyaari aririka piñaawajiri, ari onkantyaa airo nowasiri-tziitanta naaka aajatzi. </v>
<v b="PHP" c="2" v="29">Kimosirira pinkanta-winta-wajyaari, tima pirintzita-wakaa-naakityiiyaa pikimisantanairi Awinkathariti. Piñaapinkathata-piinta-yitairi ikaratzi osiyariri irirori. </v>
<v b="PHP" c="2" v="30">Tima ikamawi-taka irirori yakowintanakaro yantziro inintakairiri Saipatzii-totaari. Isinita-kowinta-nakaro yamitakotakina, ti intakoiwaityaa irirori, okimiwaitakaro awirokami amitakotinami aka. </v>
<v b="PHP" c="3" v="1">Ari okan-tzimaitari iyikiiti, kimosiriwinta pinkanta-winta-jyaari Awinkathariti. Tima airo nosamaro naaka napii-napiitimiro okaratzi nosankinata-kimiri pairani. Irootaki kamiithatatsi piyopirotan-tyaari. </v>
<v b="PHP" c="3" v="2">Ontzimatyii paamaiyaari maninta-niriiti kimitakariri otsitzi, kaari-piro-siririiti, nintatsiri intomisitaa-nita-kaiyaami. </v>
<v b="PHP" c="3" v="3">Tima totamisitaani-pirori onkanthaa-yitai arokaiti, inampi-siri-yitan-tajaira Tasorinkantsi, iyotakaa-yitajairo tsika ankantyaa apinkatha-yitajiri Pawa. Airo awintaa-siri-waita-sitaro añaayitziri awathaki, iro ankimosiriwintyaari yasiyitaira Saipatzii-totaari Jesús. </v>
<v b="PHP" c="3" v="4">Ari onkantyaami owawisaako-siritajai añaayitziri awathaki, nomawaita-kiromi naaka nanaa-kotantimi. </v>
<v b="PHP" c="3" v="5">Tima pairani owakira notzima-paaki, okaratzi 8 kitaitiri nomaa-kota-paaki, ari itomisitaa-nitai-takinari. Naakataki Israel-iiti, icharinita-nakari nowaisatzitini Benjamín, noñaawaitziro kamiitha iñaani noshininkaiti Heber-iiti, nomonkaratziro Ikantakaan-taitsiri, tima Nasitantaniri nonawita. </v>
<v b="PHP" c="3" v="6">Noñaa-jaantzi nokimisanta-pirota-tziiri Pawa, irootaki nokisaniintan-takariri kimisanta-najiriri Jesús Saipatzii-totaari. Tima nothotyaa-witatyii-yaaro nomonkaratziro Ikantakaan-taitsiri, ti yokawintanaki aparoni. </v>
<v b="PHP" c="3" v="7">Iro kantacha maaroni iroka, okaratzi notharowinta-waitakari pairani, tikatsi apantyaaroni noyota-kota-jirira iroñaaka Saipatzii-totaari. </v>
<v b="PHP" c="3" v="8">Omapiro, tima noyopirotajiri Saipatzii-totaari, ti apantaa-jyaaro nokantawita pairani. Nowashaanta-najiro maaroni, nokimita-kaanta-nakiro yooka-piintai-tziro kaarasi. Iro nokowa-jaanta-najiri noyopirotairi Awinkathariti Saipatzii-totaari Jesús tima irootaki kamiitha-pirota-tsiri. </v>
<v b="PHP" c="3" v="9">Iriitakira tsipa-siritaanari iroñaaka. Ti nosintsiwinta-najyaaro nomonkara-yitajiro Ikantakaan-taitsiri, tima ti ontampatzika-siritina. Irooma nawintaa-naarira iroñaaka Saipatzii-totaari, iriita-jaantakira Pawa otampatzika-siritaanari. </v>
<v b="PHP" c="3" v="10">Irootaki noninta-pirota-najiri noyopirotajiri Saipatzii-totaari, tima iriitaki asitarori isintsinka yañaajira ikamawitaka irirori. Ari onkantyaa nonkimita-kotan-tyaariri tsika ikanta yatsipita-kowintantaka, tsika ikanta aajatzi ikami-motantaki, </v>
<v b="PHP" c="3" v="11">irootaki yañaakaan-tajyaanari naaka aririka nonkama-witakyaa. </v>
<v b="PHP" c="3" v="12">Tikiraatara nothotyaa-taitiro nokanta-yitakimiri, tikira-wintha noñiiro nonkamiitha-siri-piroti. Iro kantacha aikiro nojatatyii namina-minatiro irojatzi nonthotyaa-pirotan-takyaarori, tima noyotzi iriitaki itapaintarori Saipatzii-totaari Jesús iwawisaako-siritaana. </v>
<v b="PHP" c="3" v="13">Iyikiiti, tira nonkantatyii naaka: “Nomatataikiro nothotyaakiro nonkamiitha-siri-piroti.” Iroka nokantanaja: “Maisanta nowanairo nantayitakiri pairani ti nosirita-kota-jyaaro, apatziro nokinkisiryaa-kotaro onkarati noñaayitajiri apaata, </v>
<v b="PHP" c="3" v="14">ari onkantyaa nanakotan-tyaari, irojatzi noñaanta-jyaarori apaata impinata-jinari Pawa ikaima-siri-yitaira intsipa-siritai Saipatzii-totaari Jesús.” </v>
<v b="PHP" c="3" v="15">Iroka-payi nokanta-yitakimiri, ontzimatyii asirita-kotyaaro akaratzi antaiki-siri-yitaira. Tirika pisirita-kotyaaro, Pawa ñaakaimironi pinkimita-kotan-tajyaanari. </v>
<v b="PHP" c="3" v="16">Iro kantacha, ontzimatyii ariipiro-wintajiro antayitan-tyaarori okaratzi ayota-kota-nairi. </v>
<v b="PHP" c="3" v="17">Iyikiiti, ontzimatyii pinkimita-jyaana naaka. Ontzimatyii paminayitairi pasini aririka isiya-kotaanaro naaka tsika nokanta piñaayitakina. </v>
<v b="PHP" c="3" v="18">Tima napii-napiita-kimiro nokinkithatzimiro pairani, irojatzi napiitimiri iroñaaka nirayiman-kakiini nonkantimi: Tzimatsi oshiki saiki-mota-kimiri anta itzimi kisaniintziriri ikaratzi kinkithata-kotzirori tsika okanta ipaikakoi-takiri Saipatzii-totaari. </v>
<v b="PHP" c="3" v="19">Irootaintsi iñaayitiro yapiroi-tairi. Ikimosiriwinta-siwaitakaro okaratzi iwayitari ikimita-kaantakiro iroomi iwawanityaami. Oshiki ikantakaa-piro-wintakaro okaratzi yantayitakiri, ti impasiki-wintiro. Iro ikinkithasirita-kota-piintaka osaawi-sato. </v>
<v b="PHP" c="3" v="20">Irooma arokaiti, akowa-pirota-najiro anampita-jyaaro inkitiki. Oyaaniinta akanta impiyaa Owawisaa-kotan-taniri Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="PHP" c="3" v="21">Iriitaki pasinita-kaapajaini awathaki akaamani-waitzi, ari ankimita-kota-jyaari tsika ikanta irirori otzimi iwaniinkaro. Aritaki imatapajiro, otzimi-motziri isintsinka ipinkathari-wintan-tarori maaroni opaiyita-rika. </v>
<v b="PHP" c="4" v="1">Iyikiiti, noninta-taiki naaka poisokirota-najyaari awirokaiti Awinkathariti. Tima notakotani pinayitatzii, oshiki nonintaki noñaapajimi. Awirokataki oimosirinkanari, awirokataki kantakaan-tironi impinatan-taityaanari apaata, onkimiwaita-jyaaro namathairi pinatyiimi. </v>
<v b="PHP" c="4" v="2">Nonkantimiro Evodia aajatzi Síntiqui: Ontzimatyii paripirota-wakaajyaa pawintaa-siritaarira Awinkathariti. </v>
<v b="PHP" c="4" v="3">Nonkantimi aajatzi awiroka notsipa-winthari, piyomitaa-najiro iroka apiti kooya aripirota-wakaan-tajyaari. Tima ari nokarataki pairani natsipi-wintaro Kamiithari Ñaantsi nokinkithata-kotziro, ari otsipatakari Clemente ipoñaa pasini-payi ikaratzi tsipayita-kanari pairani. Tima maaroni yokaiti, osankinata-koyitaka yañaa-siri-yitaji apaata. </v>
<v b="PHP" c="4" v="4">Kimosirira pinkanta-winta-piinta-jyaari Awinkathariti. Napiita-wakimiro: ¡Pinkimo-sirita-piinta-jiiti! </v>
<v b="PHP" c="4" v="5">Ontzimatyii iyotajimi maaroni tsinampa-siri piinayitaji. Tima aritaki piyimataka Awinkathariti. </v>
<v b="PHP" c="4" v="6">Airo okantzimo-siri-waitami, pamana-piintajiri Pawa pinkowa-koyitairi kowityii-motamiri. Pimpaasoonkita-piintajiri aajatzi. </v>
<v b="PHP" c="4" v="7">Ari onkantyaa piñaantyaarori isaikakaa-yitajimi kamiitha Pawa, oshikira okamiithataki, anairo okaratzi akinkithasiri-yitari arokaiti. Tima iroka isaikan-taitari kamiitha, irootaki onimo-sirita-kayimini, airo okantzimo-siri-waitami tima intsipa-siritaa-tyiiyaami Saipatzii-totaari Jesús. </v>
<v b="PHP" c="4" v="8">Iroka nonkantimiri iyikiiti. Pisirita-piinta-jyaaro iroopirori, pinkathan-tantsi, tampatzika-sirin-tantsi, kitisirin-tantsi, onimotantantsi, ookimotan-tantsi, kamiitha-sirin-tantsi, owisiryaa-wintantsi. </v>
<v b="PHP" c="4" v="9">Pantanajiro okaratzi piyoyitakiri, okaratzi nokaman-takimiri. Piñaanta-yityaaro okaratzi noyomitaa-yitakimiri, okaratzi kamiithari piñaakota-kinari naaka nantayitakiri. Aririka pantayita-najiro iroka, aritaki onimowaitajimi isaikakaimi Pawa. </v>
<v b="PHP" c="4" v="10">Antaroiti ikimo-sirita-kaakina Awinkathariti, noñaakiro papiitajiro pinisironkataana. Noyotzi naaka ti pimaisantina, iro kantakaan-tzirori ti ontzimi tsika pinkina-kayiro pinisironkatan-tyaanari. </v>
<v b="PHP" c="4" v="11">Ti iro nonkantan-tyaari noñaatziiro nokowityaa-niinta-waitzi. Namitakaro nokimo-siri-waitzi onkanta-witakyaa tikatsi tzimi-motinani. </v>
<v b="PHP" c="4" v="12">Noyotakiro tsika okantawaita aririka ankowityaa-niinta-waiti, aririka ontzimi-moyitajai oshiki. Nothotyaakiro namitakaro maaroni, aririka nowatziityaa, aririka nontashaa-niinta-waiti. Namitakaro aririka ontzimi-motina oshiki, namitaro aajatzi noñaasi-waitaro tikatsi-rika tzimi-motinani. </v>
<v b="PHP" c="4" v="13">Ari onkantaki nomatiro noitsinampairi maaroni opaiyitaka-rika, tima iri Saipatzii-totaari aawyaa-sirita-kayi-narori iroñaaka. </v>
<v b="PHP" c="4" v="14">Iro kantacha, oshiki okamiithataki okaratzi pipasita-kanari, tima piyojiitaki tzimatsi oshiki pomirintsitzi-mota-kanari. </v>
<v b="PHP" c="4" v="15">Pairani nositowan-tanajyaari Macedonia-ki, nitanta-nakarori noñaawintziro Kamiithari Ñaantsi, tikatsira nisironkatyaanani, apatziro awirokaiti nampitarori Filipos, pipakaan-takinari pipasitanari. </v>
<v b="PHP" c="4" v="16">Ari pikimitaakiro aajatzi nosaikan-takari Tesalónica-ki, papii-papiitakiro pipakaan-takina pipasitanari, iriitaki naantakari okaratzi kowityii-mota-piintanari. </v>
<v b="PHP" c="4" v="17">Ti apatziro nosirityaaro naaka pimpasita-piintyaanaro kowityii-motanari, noninta-tziira pantayita-najiro awirokaiti kamiithari, inkini impasii-tajyaami apaata awiroka. </v>
<v b="PHP" c="4" v="18">Tima naakiro maaroni pipakaan-takinari, ipapaakinaro Epafrodito, oshikitzi-mota-paakina, tikatsi kowityii-motinani. Okaratzi pantakiri oshiki ookimotakiri Pawa, okimitzi-mowaitakari kasankainkari, okimiwaitakaro ookimotari yatsipita-kaitanari. </v>
<v b="PHP" c="4" v="19">Iriitaki Pawa opayitimini onkarati kowityii-moyityaamini awiroka, tima ontzimi-mopirotziri iwaniinkaro Saipatzii-totaari Jesús. </v>
<v b="PHP" c="4" v="20">¡Ari ankanta-jityaani awisiryaa-wintairi Asitairi Pawa! ¡Omapirowí! </v>
<v b="PHP" c="4" v="21">Iwithayitami iyikiiti ikaratzi tsipata-kanari naaka aka. Piwithatyaanari anta yasiyitaari Saipatzii-totaari Jesús. </v>
<v b="PHP" c="4" v="22">Iwithayitami aajatzi yasiyitaari aka, iriitaki owithata-jaantamiri ikaratzi saika-pankotziriri Pinkathari César. </v>
<v b="PHP" c="4" v="23">Onkawintha inisironka-piro-tajyaami Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. ¡Omapirowí!</v>
<v b="COL" c="1" v="1">Naaka Pablo otyaantzi-mirori iroka sankinarintsi. Tima Intyaantaa-riti Jesús Saipatzii-totaari nonatzi, irootaki inintakiri Pawa. Iri notsipatari iyiki Timoteo nosankinatzimiro. </v>
<v b="COL" c="1" v="2">Awiroka nosankina-yitzini pikaratzi yasitaami Saipatzii-totaari nampitarori anta Colosas, tima awirokaiti iyikiiti pikimisanta-najiri. Okawintha inisironkataimi Asitairi Pawa, kamiitha isaikakaajimi, ari inkimitzi-tyaamiri aajatzi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="COL" c="1" v="3">Ari nokanta-piintatyaa namana-kotzimi nokowatziiri Pawa Asitariri Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, nopaasoonkita-piintziri. </v>
<v b="COL" c="1" v="4">Tima nokimako-wintakimi tsika pikanta pawintaa-sirita-naari Jesús Saipatzii-totaari, otakotani pikanta-najiri yasiyitaari, </v>
<v b="COL" c="1" v="5">okantakaakami pikimisanta-najiro iroopirori Kamiithari Ñaantsi, piyotanajiro tzimatsi piyaako-niintari inkitikinta. </v>
<v b="COL" c="1" v="6">Okaratzi pikimakiri awirokaiti, jatakotaki maaroni nampitsiki-payi. Ikimisanta-yitanaji aajatzi pasini-satzi atziri-payi. Ikimitakami awirokaiti owakira pikimawakiro ñaantsi, pikimathata-nakiro omapiro ikawinthaa-yitaimi Pawa. </v>
<v b="COL" c="1" v="7">Tima iriitaki iyiki Epafras yomitaa-kimirori pairani anta. Notakotani inatzi Epafras, iri oisokirota-kariri Saipatzii-totaari yantawaitziniri. </v>
<v b="COL" c="1" v="8">Irijatzi kamanta-paakinari oshiki pitakoyitantaka ikantakaakami Tasorinkantsi. </v>
<v b="COL" c="1" v="9">Tima owakira nokimako-winta-wakimi tsika pikantanaja, ari nokanta-piinta-nakityaa namanako-yitzimi onkantyaa pinkima-thatan-tyaarori inintziri Pawa. Yotani-siri pinkanta-yitajyaa. </v>
<v b="COL" c="1" v="10">Namana-kotzimi aajatzi panta-piintan-tyaarori ookimotariri Awinkathariti, tima irootaki inintziri pantainiri kamiithata-tsiri, iro pijatakaan-tyaarori piyopirota-najiri Pawa. </v>
<v b="COL" c="1" v="11">Namana-kotzimi onkantyaa aawyaa-siritan-tyaamiri isintsinka. Irootaki iriipirota-kayimini iwaniinkaro, inkisasi-wainita-kaajyaami aajatzi. </v>
<v b="COL" c="1" v="12">Ari onkantyaa pinkimosiriwintan-tyaari pimpaasoonki-yitairi Asitairi. Tima iriitaki kantakaarori okanta añaantaarori yasiyitai, anintaa-piinta-jyaaro okaratzi ikasiya-kaayita-kairi ikitainkata-kotairi yasiyitari. </v>
<v b="COL" c="1" v="13">Tima pairani kimiwaitaka asaikatyiimi otsitini-kitzi. Iro kantacha iwawisaako-siritajai Pawa, ipinkathari-winta-yitajai iroñaaka itakotani Itomi, </v>
<v b="COL" c="1" v="14">kapathain-kawinta-kayiri. Okimiwaitakaro impinako-winta-tyaimi itsiparyaakowinta-yitajai, ari okanta ipyaakotan-tairori ayaaripironka. </v>
<v b="COL" c="1" v="15">Tira inkoñaaniti Pawa, iro kantacha iñaakanta-painta itanakorori Itomi, tzimitain-chari tikira-wintha iwitsikaitiro tzimayita-tsiri iroñaaka. </v>
<v b="COL" c="1" v="16">Iriitaki Itomi owitsika-jaanta-kirori tzimayita-tsiri inkitiki aajatzi kipatsiki. Iwitsikaki okaratzi okiyitari, aajatzi kaari koñaayita-tsini. Iwitsika-yitakiri maaroni pinkathari-witachari, jiwawita-chari, tzimawita-chari isintsinka, ompiratan-tachari, maaroni tsika-rika ipaiyitari. Iriitakira Saipatzii-totaari iwitsika-kaitaki maaroni onkantyaa yasitan-tyaarori irirori. </v>
<v b="COL" c="1" v="17">Iriitaki itajaanta-nakarori Saipatzii-totaari pairani. Iriitaki kantakaarori iroñaaka ijatakaan-tarori otzimayitzi okaratzi iwitsika-yitakiri. </v>
<v b="COL" c="1" v="18">Irijatzi Saipatzii-totaari akimita-kaanta iriimi aitotyaami akimisantzin-karitajira. Irooma arokaiti iwatha anayitaimi. Iriitaki itakaan-taarori yañaaji ikamawitaka. Irootaki yitapiintan-taityaarori impinka-thaitairi iroñaaka. </v>
<v b="COL" c="1" v="19">Tima iriitaki Asitairi ikowakaakiri Itomi isaika-siri-pirotan-tajyaari ipawatzira irirori. </v>
<v b="COL" c="1" v="20">Iriitaki kamawinta-yitajairi, kapathainka ikanta-painta ipaika-kotai-takiri. Aripaitira yaripiro-yitai, onkanta-wityaa tsika-rika-payi asaiki kipatsiki, aajatzi inkitiki. </v>
<v b="COL" c="1" v="21">Pairani kisaniinta piwiri Pawa, ti pisirita-kotyaaro inintakaa-witamiri, iro panta-piinta-sitaka kaari-pirori. Iro kantacha yaripiro-yitaimi Pawa. </v>
<v b="COL" c="1" v="22">Tima atziri-pirori inapaintzi Saipatzii-totaari, irootaki omatantakari ikama-winta-yitakai maaroni. Iriitaki aayitajaini apaata Pawakinta, inkanta-pajiri: “Yokataki, nokiti-siritani, tikatsi kantako-waita-jirini.” </v>
<v b="COL" c="1" v="23">Ari onkanta-jyaari aririka poisokirota-nakyaari pawintaa-sirityaari. Tima pairani owakira pikimawakiro Kamiithari Ñaantsi, piyotanaki tzimatsi piyaako-niintari. Ithonka ikima-kotai-tanakiri maaroni nampitsiki-payi. Irijatzi naaka Pablo, ikinkithata-kaitakiri aajatzi. </v>
<v b="COL" c="1" v="24">Oshiki nokimo-siritzi iroñaaka noñiiro nokimaatsita-kowintami. Tima nomonkarata-tyiiro ikimaatsita-kaitakari Saipatzii-totaari. Iriitaki nokimaatsita-kowinta kimisantzin-kariiti, kimitanaarori iroorikami iwatha Saipatzii-totaari. </v>
<v b="COL" c="1" v="25">Iro nantawairi naaka nomonkara-yitajiro, tima iriitaki Pawa kantakinari: “Pinkinkithata-kaajiri atziri-payi noñaani, ontzimatyii pinthotyiiro maaroni.” </v>
<v b="COL" c="1" v="26">Tikatsi yotaa-jata-tsini pairani opaita yantiri Pawa, irojatzi okanta-tzimaita iroñaaka. Iro kantacha arokaiti yasiyitaari, iyotakaa-yitairo. </v>
<v b="COL" c="1" v="27">Tima irootaki inintakiri Pawa ayoyitajiro. Iroka iyotakairi: Inisironka-yitaimi awirokaiti ti noshininka-wityaami, itsipa-siritaami Saipatzii-totaari. Iro piyaako-niintan-tarori piñiiro iwaniinkaro. </v>
<v b="COL" c="1" v="28">Irootaki nokinkithata-kotan-taariri naaka Saipatzii-totaari. Nokanta-yitziri atziri-payi: “Aritapaaki pikaaripiro-siri-waitaki.” Noyomitaa-yitajiri kamiitha-piro, okimiwaitakaro naayitaa-tyiirimi Pawakinta, nonkantajiri Pawa: “Yoka kimisanta-jiriri Saipatzii-totaari, iriiyitaki antaiki-siritain-tsiri.” </v>
<v b="COL" c="1" v="29">Irootaki noñaa-sintsi-wintan-tamiri iroñaaka. Tima isintsinka Saipatzii-totaari aawyaa-sirita-kaaki-narori nantayitan-takarori maaroni. </v>
<v b="COL" c="2" v="1">Tima nonkowatzii piyoyitaji oshiki noñaa-sintsi-wintakami, aajatzi Laodicea-satzi ikaratzi kimisanta-jiriri Saipatzii-totaari, noñaa-sintsi-wintakari. Ari nokimitaakiri maaroni kaari ñaaporotaa-jantinani. </v>
<v b="COL" c="2" v="2">Irootaki noñaa-sintsi-wintan-tamiri onkantyaa pinkimosiriwinta-siritan-tyaari, pintakota-wakaan-tyaari, piyotani-pirotan-tyaari, pinkima-thatan-tyaarori yantayitairi Asitairi Pawa, tima ti iyotako-witai-tyaari pairani Saipatzii-totaari. </v>
<v b="COL" c="2" v="3">Tima iriitaki Saipatzii-totaari kantakaarori inkimathata-kaantajiro kaari iyotako-witaitari, okimiwaitakaro aparoni awaararontsi imanawitai-takari. </v>
<v b="COL" c="2" v="4">Nitzita-tyaaro nokaman-tzitamiro iroñaaka, airo piñaantaro yamatawitaitimi. </v>
<v b="COL" c="2" v="5">Okantawita ti nosaiki-motimi pinampiki, iro kantacha aririka nonkinkisiryaa-kota-piintimi kimiwaitaka ari ankaratimi asaiki anta pinampiki. Irootaki nokimo-siri-pirotan-takari nokima-kotakimi aripiro pikanta-wakaanaja, oisokiro piwanajiri Saipatzii-totaari pawintaa-naari. </v>
<v b="COL" c="2" v="6">Tima tsika pikanta pikimisanta-nakiri pairani Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, aikiro pijatatyii pintsipa-sirityaari. </v>
<v b="COL" c="2" v="7">Oisokiro piwanakiri pitanakari pikimisantziri, pinkimita-kotyaari parithata-tsiri kamiithaini, pinkimita-kotyaaro iwitsikai-tziro pankotsi, tima irootaki iyotakai-takimiri. Pimpaasoonkita-piintajiri Pawa. </v>
<v b="COL" c="2" v="8">Paamawintyaa, tzimatsira nintatsiri yamatawitimi. Imonkaratakaa-sitamiro = kari okaratzi iyoyitziri, iyomitaa-yitziriri pairani iwaisatzitini, irootaki yamitaita-piintari aka osaawiki. Tima kaari irasi Saipatzii-totaari. </v>
<v b="COL" c="2" v="9">Tima Pawa iriitaki othotyaa-pirotzirori inampi-wathatantari Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="COL" c="2" v="10">Irijatzi othotyaa-pirotzirori inampi-siritan-takami awirokaiti, tima pawintaa-sirita-najyaari Pawa. Pinkathari-pirori inatzi irirori, yanairi ikaratzi pinkathari-yiwita-chari. </v>
<v b="COL" c="2" v="11">Tima pawintaa-sirita-najyaari Pawa, kimiwaitanaja pinto-misitaa-nita-tyiiyaami. Tira koñaaro pinto-misitaa-nityaa, irootaki siyakaa-wintacha iwashaanta-kaayita-jimiro Jesús Saipatzii-totaari piyaari-piro-sirinka, yañaakaa-siri-yitaimi aajatzi. </v>
<v b="COL" c="2" v="12">Tima pinkiwaa-yitaka pairani, pikimita-naatyaari Saipatzii-totaari tsika ikanta ikamawita-painta irirori. Iroowaitanaki arimi pinkaratakiri pinkitata-kyaami ikitawitakari irirori. Ipoñaa pañaaji, yañaajira irirori. Tima pawintaa-najyaari iroñaaka Pawa asitaro isintsinka owañaajimiri. </v>
<v b="COL" c="2" v="13">Pairani kimiwaitaka pinkama-yitatyiimi awirokaiti okantakaan-tziro piyaari-pironka. Ti yasiyita-jyaami Pawa ti inisironkata-jyaami, tima ti pinto-misitaa-niyityaa. Iro kan-tzimaitacha iwañaajiri Saipatzii-totaari, ari ikimiyita-jimiri awiroka iwañaa-siritajimi ipyaako-yitajimiro piyaari-pironka. </v>
<v b="COL" c="2" v="14">Tima pairani oshiki inintawita noshininka-payi imonkara-yitiromi Ikantakaan-taitsiri, titzimaita imonkara-yitiro. Irootaki iwasankitaan-tawityaaririmi Pawa. Tima kimiwaitaka isankinata-kota-tyiiromi Pawa ayaaripironka. Ikanta ipaikakoitakirira Jesús Saipatzii-totaari, ari asiryaakari isankinata-kowitakai Pawa, kimiwaitaka ari intsipata-kyaaromi ipaikakoi-takirira Saipatzii-totaari. </v>
<v b="COL" c="2" v="15">Aripaiti yiitsinampaa-yitakiri pinkathari-winta-siwita-chari, tira ontzimi-mota-najiri isintsinka irirori. Ti yantiro imananikiini iroka-payi, iñaakanta-pirotakiro onkantyaa iyotakoi-tantyaarori. </v>
<v b="COL" c="2" v="16">Ti onkamiithati pinkanta-kota-wakai-yaaro owaritintsi, aajatzi iraitsiri. Ti onkamiithati aajatzi pinkanta-kota-wakai-yaaro yoimosirinka-yitari noshininka, okimitatyaa osarintsi, owakira-chiiri kasiri, kitaitiri imakoryaan-taitari. </v>
<v b="COL" c="2" v="17">Tima okaratzi imonkara-yitziri pairani noshininka-payi, iroowaitaki aamparintsi. Iriitakira Saipatzii-totaari siyakaa-winta-chari. </v>
<v b="COL" c="2" v="18">Paamawintyaari nintayita-tsini inkisathatimi, inintatzii pisiyako-yitajyaari tsika ikantayita iriroriiti. Irootaki ikantan-tayitamiri: “Thami antsinampa-siri-yitaji, ari onkantyaa ampinkatha-yitan-tyaariri Maninkariiti.” Iro kantacha ti iñaaporotiri Maninkariiti, intaini yaakowintaro ikinkisiryaa-kowaitaro iniwita-siyitari irirori, kantakaa-piro ikanta-winta-yitaro. </v>
<v b="COL" c="2" v="19">Ti iwichaajatyaari yokaiti itzimi aitotanaari arokaiti. Yoka aitotaari iriitaki kimosiriwinta-kaarori okimota-yitzi awatha, irojatzi owichaa-wakaan-tayitari. Tima Pawa kantakaa-karori. </v>
<v b="COL" c="2" v="20">Aparoni kaminkari tikatsi yanti, airo okantzi imonkara-yitiro itzitaitari. Ari pikimiyita-naari awirokaiti pitsipa-sirita-naari Saipatzii-totaari, kimita-jaantaka pinkama-tyiimi. Ti onkowa-jaantyaa pimonkara-yitairo okaratzi itzitaitari. ¿Opaitama paminaa-siwaitantari pantayitziro ikantayitziri atziri-payi? </v>
<v b="COL" c="2" v="21">Ikantzimi: “Airo piwayitaro iroka, airo pantayitziro iroka, airo pairika-yitziro iroka.” </v>
<v b="COL" c="2" v="22">iyomitaa-siwaitai-takamiro Ikantakaan-taitani. Tima aririka ayaaro tsika-rika ompaityaa, airora añiiro tsika onkantai, ari othonkari. </v>
<v b="COL" c="2" v="23">Tima aririka antzi-winta-waityaa, añaajaantzi asinonkaa-winta-tyaari Pawa akimisanta-najiri. Tira ari onkantyaa, aminaasi-waita iroka, tima ti awashaanta-kaantiro aniwita-siwaita-piintari. </v>
<v b="COL" c="3" v="1">Aritaki añaaji Saipatzii-totaari, isaiki-mota-pajiri Pawa irako-piroriki, ari ikaratapairi ipinkathari-wintantzi. Ari pikanta-yitanaari awirokaiti pitsipa-siritaari Saipatzii-totaari, awisako-siri-yitajimi. Pinkowa-piintairo yasitari irirori. </v>
<v b="COL" c="3" v="2">Airo pikinkisiryaa-koyitaaro osaawi-sato, iro pinkinkisiryaa-koyiti inkiti-sato. </v>
<v b="COL" c="3" v="3">Kimiwaitaka iroñaaka pinkama-yitatyiimi, tima pisaikimo-siritajiri Pawa pitsipa-siritaari Saipatzii-totaari, okantawitaka iroka kaari koñaaroini. </v>
<v b="COL" c="3" v="4">Iro kantacha, aririka impiyaki Saipatzii-totaari, aripaiti iwañaa-yitajai maaroni, owaniinkaki ankantajyaa antsipata-pajyaari. </v>
<v b="COL" c="3" v="5">Ti apantyaaro papiiyitajiro pantawitakari pairani. Pinkimita-jyaari kaminkari, ti yantayitajiro kaari-pirori. Ti onkamiithati pimayimpitanaji, pinkaaripiro-siriyiti, pinkamaari-siriyiti, piniwi-siri-waityaa, ayimatimi pishikyiiro pirawaararo. Tima aririka piniwiwaitakyaa, aritaki piwawanita-nakyaari. </v>
<v b="COL" c="3" v="6">Irootaki yanta-piinta-yitakiri atziri-payi, irootaki iwasankitaa-wintairiri apaata Pawa. </v>
<v b="COL" c="3" v="7">Ari pikanta-yiwitakari aajatzi pairani awirokaiti, pamipirowitakaro. </v>
<v b="COL" c="3" v="8">Iro kantacha, ontzimatyii piwashaanta-yitairo aajatzi iroka-payi: Pikisa-wakaa-waita, piñaa-katsimata-wakaa-waita, pikimaatsita-wakaa-waita, pikantzi-mata-wakaa-waita, pikawiya-wakaa-waita, </v>
<v b="COL" c="3" v="9">pamatawi-waitantzi aajatzi. Tima piwashaanta-yitajiro tsika pikanta-yiwita pairani. </v>
<v b="COL" c="3" v="10">Kamiitha-siri pikanta-yitaja iroñaaka, tima iriitaki Pawa owamiitha-sirita-jimiri, pinkimita-jyaari ikanta irirori, tima iriitaki owitsika-kimiri pairani. Irootaki piyopirotan-tajyaariri iroñaaka. </v>
<v b="COL" c="3" v="11">Ithonka inampi-siritantai Saipatzii-totaari maaroni, ti yokawintanaki Judá-iti, kaari Judá-iti, totamisitaari, kaari-rika totamisitaari, kaari yowaitaniri, pasini-satzi, ompirataari, ompirataniri, maaroni. </v>
<v b="COL" c="3" v="12">Inisironkatani Pawa pinayitzi, irootaki iyosiitan-tayitaamiri omatantyaari yasipirota-jyaami. Inintzi iroñaaka pinisironka-yitantyaa, pinithaan-taniti, tsinampa-siri pinkantyaa, amatsinka pinkantyaa, kisasiwaini pinkantyaa. </v>
<v b="COL" c="3" v="13">Amawi pinkanta-wakaa-najyaa, pimpyaakotiri oyaaripiro-siri-waitzimiri. Tima aritaki ipyaakota-jimiro awiroka Saipatzii-totaari piyaari-pironka. Irootaki pimatanajiri aajatzi awiroka. </v>
<v b="COL" c="3" v="14">Irootaki kowajaanta-chari iroñaaka pintakota-wakai-yitanajyaa, omatantyaari paripirota-wakaa-najyaa. </v>
<v b="COL" c="3" v="15">Tima aparoni akantanaja akimiyitaaro arokami iwatha Saipatzii-totaari, iro añaantyaarori kamiitha asaikayitanaji, aripirota-wakaa-najyaa. Ontzimatyii ampaasoonki-yitajiri Pawa. </v>
<v b="COL" c="3" v="16">Pisirita-piinta-najyaaro pikimako-yitakiriri Saipatzii-totaari. Iroka piyota-nitan-tyaari onkantyaa piyomitaa-wakaanta-pirotyaari: Ontzimatyii pimpanthaa-winta-najyaaro onkarati iyotakaa-yitimiri Tasorinkantsi, pimpanthaa-yitajiro Panthaantsi, pimpaasoonkitairi Pawa. Ari onkantyaa pinkimosiriwinta-sirita-wakaan-tyaari. </v>
<v b="COL" c="3" v="17">Ari pinkantyaari ontzimi-rika pantayitiri, ompaityaa piñaawaitiri, pinkimita-kaantiro irootaki ityaankan-takamiri Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, pantainiri inintziri irirori. Pimpaasoonkitairi aajatzi Asitairi Pawa okaratzi yantzimo-yitakimiri. </v>
<v b="COL" c="3" v="18">Iinantaitari, pimpinkathatairi piimiiti, irootaki pantayita-najiri pikimisantairi Awinkathariti. </v>
<v b="COL" c="3" v="19">Iimintaitari, pintako-yitajyaaro piinaiti, airo piñaa-katsima-waitaro. </v>
<v b="COL" c="3" v="20">Itomiitari, pinkimisantairi asitamiri, tima irootaki ookimotariri Awinkathariti. </v>
<v b="COL" c="3" v="21">Asitaaniri, ti onkamiithati pinkisa-kaawaita-sityaari piitomi, ari onkantyaa airo okantzimo-niinta-waitantari. </v>
<v b="COL" c="3" v="22">Ompirataari, pinkimisantiri okaratzi inkantimiri ompiratamiri osaawi-satzi. Airo piwakowinta-siwaita pantawaiti aririka yaminimi onkantyaa pinimota-kaantyaariri, kamiitha pantawaita-piintainiri, tima pimpinkathataa-tyiiri awiroka Pawa. </v>
<v b="COL" c="3" v="23">Ari pinkimitairori maaroni pantayita-najiri kamiitha pisiritha-wintyaaro. Pinkimita-kaanta-nakiro iriimi ompiratyaamini Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, kaarira atziri ompiratyaamini. </v>
<v b="COL" c="3" v="24">Aritaki piyojiitaki awirokaiti, Awinkathariti pinayita-jimini apaata. Tima iriitaki Saipatzii-totaari ompirata-piinta-yitaamiri iroñaaka. </v>
<v b="COL" c="3" v="25">Iriima ikaratzi antapiinta-najirori kaari-pirori, iwasankitaaitairi irirori. Tima Pawa ti inkimita-kaanta-siwaityaa iriipirori inatzi, airo okantzi iwasankitaitiri irirori. </v>
<v b="COL" c="4" v="1">Ompiratan-taniriiti, paakamiithatiri pimpiratani-payi, tampatzika-siri pinkanta-wintyaari. Pinkinkithasiritiro, tzimatsira inkitiki Ompiratamiri awiroka. </v>
<v b="COL" c="4" v="2">Pamana-piintayiti, aamawinta-siri pinkantyaa pamani pimpaasoonkitiri. </v>
<v b="COL" c="4" v="3">Pamana-kotzi-tyaana naaka, onkantyaa isinitan-tyaanarori Pawa noñaawinta-kota-najiro kaari iyotako-witaitari Saipatzii-totaari pairani. Tima irootaki iminkyaa-wintai-takinari. </v>
<v b="COL" c="4" v="4">Pamana-kotina onkantyaa nomatan-tyaarori noñaawintiro kamiitha-ini, irootaki inkimathatan-taityaarori. </v>
<v b="COL" c="4" v="5">Ontzimatyii pisaika-yitaji kamiitha pisaiki-moyitzirira kaari kimisanta-tsini. Airo pintzipa-waita-sitari. </v>
<v b="COL" c="4" v="6">Kamiitha ookimotyaari onkarati pinkantiriri, posini onkantzi-motyaari. Ontzimatyii piyotayiti tsika pinkanti pakayitiri aririka isampiyitimi. </v>
<v b="COL" c="4" v="7">Aririka yariitakyaa iyiki Tíquico pinampiki, iriitaki kamanta-paakimini tsika nokanta nosaika-jiitzi aka. Tima yoka iyiki notakotani, iriitaki amitako-pirota-kinari aka nantawaitziniri Awinkathariti. </v>
<v b="COL" c="4" v="8">Irootaki nontyaankan-tyaariri iñiimi tsika pikanta-jiita awirokaiti anta, ari inkaman-timiro tsika nokanta-jiita aka. Ari onkantyaa piñaantyaarori pinkimosiriwinta-siri-jiityaa. </v>
<v b="COL" c="4" v="9">Ari nontyaankimiri aajatzi iyiki Onésimo intsipata-nakyaari Tíquico. Tima yoka Onésimo iriitaki poñainchari pairani pinampiki. Iriipiro yawintaa-nakari irirori Awinkathariti, notakotani inatzii. Apiti inkarati kamanta-paakimini okaratzi nantayitakiri aka. </v>
<v b="COL" c="4" v="10">Arira itsipatakana Aristarco yasita-kotaitana aka. Iwithatzitami aajatzi irirori. Iwithatami aajatzi Marcos itomin-thori Bernabé. Tima yoka Marcos, iriitaki noñaawinta-kimiri pairani nokantakimi: Aririka yariitakyaa pinampiki, paakamiithata-wakiri. </v>
<v b="COL" c="4" v="11">Iwithatzitami Jesús, ipaitai-tziri aajatzi Justo. Iriijiitaki tsipata-kanari nokinkithata-kotziro tsika okanta ipinkathari-wintantai Pawa. Oshiki yoimosirinkana yokaiti, tima tikatsi pasini noshininka kimityaarini itsipatakana yokaiti. </v>
<v b="COL" c="4" v="12">Iwithatami aajatzi Epafras, iriitaki pasini poñainchari pairani pinampiki. Irijatzi impiratani Saipatzii-totaari. Oshiki yamana-kota-piintakimi, ari onkantyaa piriipiro-siri-yitan-tyaari, piyota-kotan-tyaarori pantanajiro iroopirori inintziri Awinkathariti. </v>
<v b="COL" c="4" v="13">Naaka-tajaantaki ñaakiri Epafras oshiki ikinkisiryaa-kotakami. Ari ikimitzi-takariri nampitarori Laodicea aajatzi Hierápolis. </v>
<v b="COL" c="4" v="14">Iwithatami aajatzi Lucas aawintan-taniri. Irijatzi itakotani. Iwithatzitami aajatzi Demas. </v>
<v b="COL" c="4" v="15">Nonintzi naaka piwithatyaanari maaroni iyikiiti anta Laodicea-ki. Piwithatyaanaro Ninfas, aajatzi pinkimitaakiri maaroni kimisantzin-kariiti ikaratzi apatoyita-piinta-chari owankoki. </v>
<v b="COL" c="4" v="16">Piñaanatiniri nosankinari kimisantzin-kariiti anta pisaikinta. Impoña pintyaankiniri Laodicea-satzi iñaanatiniri kimisanta-yitatsiri anta. Ari pinkimityaari aajatzi awirokaiti, piñaanatiro nosankinata-kiniriri iriroriiti. </v>
<v b="COL" c="4" v="17">Irokara ñaantsi pinkantiriri Arquipo: Pantawaitainiri Awinkathariti tsika okanta-jaanta ikantakimiri, pimonkaratiniri. </v>
<v b="COL" c="4" v="18">Naaka Pablo, iroka nosankinata-jaantzimiri nakoki nowithatami. Airo pipyaakotana iminkyii-takina, pamana-kota-piintajina. Onkamintha inisironka-yitajyaami Pawa. Omapirowí.</v>
<v b="1TH" c="1" v="1">Naaka Pablo osankinatzi-mirori iroka notsipatari Silvano aajatzi Timoteo. Notyaankimiro anta Tesalónica-ki pasiiti pikarajiitzi yasiyitaami Pawa aajatzi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. Onkawintha inisironkataimi, isaikakaa-yitaimi kamiitha aajatzi. </v>
<v b="1TH" c="1" v="2">Aririka namanako-yitimi, antaroiti nopaasoonkitziri Pawa. </v>
<v b="1TH" c="1" v="3">Oshiki nokinkithasirita-kota-piintakiro okaratzi pantayita-najiri pawintaa-naarira Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, paako-winta-naaro piyaawintaari, iñiitzimi pitakoyitan-tanaja. </v>
<v b="1TH" c="1" v="4">Iyikiiti, noyojiitzi naaka itakoyitaami Pawa iriitaki oyosiiyita-jimiri. </v>
<v b="1TH" c="1" v="5">Piyojiitzi awirokaiti tira nonkinkithata-kowaita-sityaamiro Kamiithari Ñaantsi nosaiki-motan-takamiri, Tasorinkantsi sintsita-kainari, noyotantari iroopirori onatzi okaratzi nokaman-tayitzimiri. Piñaajiitakina aajatzi tsika nokanta nosaiki-moyitakimi, oshiki noninta-piintaki nonkaminthaa-yitimi. </v>
<v b="1TH" c="1" v="6">Okantawita oshiki pikimaatsi-waitaka, iro kantacha pikimisanta-yitanaji, tima Tasorinkantsi oimosirinka-kimiri. Irojatzi pimatan-tanaarori okaratzi nantakiri naaka aajatzi okaratzi yantakiri Awinkathariti. </v>
<v b="1TH" c="1" v="7">Ari okanta ikimitan-tanaamiri ikaratzi kimisanta-yitanaa-tsiri nampiyitarori maaroni nampitsiki anta Macedonia-ki aajatzi anta Acaya-ki. </v>
<v b="1TH" c="1" v="8">Tira iri aparoni kimakowinta-jimini tsika pikantana pikimisantairi Pawa, ithonka ikimakoi-takimi aajatzi tsika-rika-payi. Tima noninta-witaka nonkaman-tirimi tsika pikanta pikimisanta-yitaji awiroka, </v>
<v b="1TH" c="1" v="9">iriitaki itataikaro ikamanta-wakina naaka tsika pikanta-yitaka paakamiithatakina, tsika pikanta piwashaanta-yitanajiri piwawani-witari, iro pininta-pirotanaki pantayita-najiro inintziri Añaanita-tsiri Pawa, Iroopirori. </v>
<v b="1TH" c="1" v="10">Ikamanta-kinaro aajatzi tsika pikanta awirokaiti piyaawintari Jesús impiyi inkinapajiro inkitiki, tima iriitaki Pawa asitari iwañaajiri ikamawitaka. Iriitaki matironi iwawisaako-siritai arokaiti aririka omonkara-paititajyaa iwasankitaan-tayitaira. </v>
<v b="1TH" c="2" v="1">Iyikiiti, piyojiitzi awiroka ti aminaa-sityaa okaratzi nojataki nariitami. </v>
<v b="1TH" c="2" v="2">Piyojiitzi aajatzi, pairani tikira nojatiita pisaika-jiitzi awiroka, oshiki ikisaniintai-takina nampitsiki Filipos, iwasankitaa-waitai-takina. Iro kantacha isintsi-sirita-kaana Pawa nokinkithata-kaanta-kamirori Kamiithari Ñaantsi, okantawitaka imaimanitaitakina. </v>
<v b="1TH" c="2" v="3">Tima ti nonkinakaa-sityaaro okaratzi noñaani-yitakari, ti nonkaaripiro-siriti noñaawintan-tamirori, ti noninti namatawitanti. </v>
<v b="1TH" c="2" v="4">nonkinkithatakimi Kamiithari Ñaantsi tsika okanta inintakaa-kinari Pawa. Iriitaki ñaanta-sirita-kanari naaka, iri otyaanka-kinari. Irootaki kaari noñaawintan-tapaa-kamiro ookimoyitariri atziri, apatziro nokinkithatziro ookimotariri Pawa, tima iriitaki yotasiritan-tatsiri. </v>
<v b="1TH" c="2" v="5">Tima piyojiiti awiroka ti iro nonintaa-kotantamiro okaratzi nokinkithata-kimiri, iro noñaantyaarori ayimatina noshikyiiro nowaararo. Iriitakira yotatsi Pawa. </v>
<v b="1TH" c="2" v="6">Ti iro nonintaa-jati pimpinkathata-sityaana. Okantawitaka naakataki Intyaankaa-riti Saipatzii-totaari, ontzima-tyiimi impinka-thaitajina. </v>
<v b="1TH" c="2" v="7">Iro kantacha noyawinthaani nowajimi, nosiyakaro aparoni iniroitari aririka aamaako-wintyaari iinchaa-nikiti. </v>
<v b="1TH" c="2" v="8">Tira apatziro nonkinkithatimiro Kamiithari Ñaantsi, antaroiti notakoyitakami kantacha nosiniwintyaamimi. </v>
<v b="1TH" c="2" v="9">Tima pinkinkithasiritairo nitanta-nakarori nokinkithatzimiro iñaani Pawa, oshiki nantawaitaki namanantan-tyaari nowariti, kitaitiri aajatzi tsitiniri nantawaitaki. Irootaki kaari pipasitan-tanaro awirokaiti. </v>
<v b="1TH" c="2" v="10">Piyojiitzi awiroka tsika nokanta nosaiki-motakimi aajatzi ikantzi-takari Pawa iyotzi irirori, tima kamiitha-siri nokantaka, kitisiri nokantaka ti intzimi impaityaa kantako-waitinari. </v>
<v b="1TH" c="2" v="11">Piyotzi aajatzi oshiki nokawinthaa-yitajimi, nosiya-kotari asitaa-nita-chari iyomitaa-najiri iitomi, yoimosirinkari. </v>
<v b="1TH" c="2" v="12">Ari nokimi-tzita-kamiri awirokaiti, nosintsi-thatzimi inkini pantayitainiri ikowakaa-yitzimiri Pawa, tima iriitaki oyosiiyitaimi, ari piñiiro pisaikai tsika ipinkathari-wintantaji, tsika otzimi iwaniinkaro. </v>
<v b="1TH" c="2" v="13">Irootaki nojatakaan-tarori nopaasoonkita-najiri Pawa. Tima pairani owakira pikimawakina nokaman-tapaa-kimiro ñaantsi, piyotanaki kaari iñaani atziri, irootaki iroopirori iñaani Pawa. Pikimisanta-nakiro, antakaa-yitaimiro okaratzi ikowa-kayimiri pantayitainiri. </v>
<v b="1TH" c="2" v="14">Ari pisiyanaari awirokaiti ikaratzi kimisanta-najiriri Jesús Saipatzii-totaari anta iipatsitiki Judá-iti, tima antaroiti iwasankitaakiri Judá-iti ishininka-payi. Ari ikimi-tzita-kamiri pishininka awiroka iwasankitaa-yitakimi. </v>
<v b="1TH" c="2" v="15">Tima iriitaki Judá-iti owamaakiriri pairani Awinkathariti Jesús, irijatzi owamaayita-kiriri pairani Kamantan-tzinkari. Irijatzi omisitowa-yitakinari naaka-payi. Antaroiti ikisaniintakiri atziri-payi. Irootaki kaari onimotziriri Pawa. </v>
<v b="1TH" c="2" v="16">Tima ti inintajiiti nonkinkithata-jiniri ñaantsi kaari Judá-iti onkantyaa yawisako-siri-yitan-tajyaari iriroriiti. Ari okantari ishikita-tziiro iyaari-pironka yokaiti Judá-iti, ari iñaamai-tajyaaro iwasankitaajiri Pawa apaata. </v>
<v b="1TH" c="2" v="17">Iyikiiti, osamani okantawitaka asaiki-mota-wakaa intaina, oshiki nokinkisiryaa-kota-piinta-jiitakimi. Iro kantacha oshiki noninta-witaka apiitairo añaawakai-yitajyaa. </v>
<v b="1TH" c="2" v="18">Ari noninta-witaka nariityaami, iro kantacha oshiki itzika-tzikatakina Kamaari. </v>
<v b="1TH" c="2" v="19">Iro kantacha apaata aririka impiyi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, awirokataki kantakai-yaaroni noñaanta-jyaarori noyaako-niintani, nonkimo-siritaji. Tima awirokaiti kantakai-yaaroni impinatai-tantyaanari osiyaromi yamathaitaatyiinami. </v>
<v b="1TH" c="2" v="20">Awiroka-jiitaki kantakai-yaaroni noñaantyaarori nontharowintajyaa apaata nonkimo-siritaji. </v>
<v b="1TH" c="3" v="1">Irootaki nopampi-thasiryaakari pairani nosaiki naaka nampitsiki Atenas, </v>
<v b="1TH" c="3" v="2">iri nontyaantimiri Timoteo pisaika-jiitzira awiroka. Tima yoka Timoteo iyiki inatzi, oshiki yantayita-kiniriri Pawa. Ari notsipatakari noñaa-sintsitakaro nokinkithatziro Kamiithari Ñaantsi tsika ikanta-kota Saipatzii-totaari. Tima aririka yariitakyaa pisaika-jiitzi awiroka, iriitakira aawyaa-sirita-paakimini, inkimosiriwinta-pajyaami pijatakaan-tyaarori pinkimisanti. </v>
<v b="1TH" c="3" v="3">Tira noninti onkantzi-moniintyaami aririka inkimaantsita-kaayitimi, tima ari onkantyaari irootaki awishimo-yitainiri. </v>
<v b="1TH" c="3" v="4">Irootaki nokanta-yitzi-takamiri pairani nosaiki-motan-tamiri anta, irojatzi piñaayitakiri okaratzi awishimo-yitakimiri. </v>
<v b="1TH" c="3" v="5">Iro kantacha ti onkanti namawita-pajiro naaka, nonintzi noyoti aikiro-rika pikimisanta-jiitzi. Aamaa-sityaa inintha-sirita-kaimi Kamaari piwashaantiro pikimisantzi, arira aminaasi-waityaami okaratzi nokaman-tawita-kamiri pairani. </v>
<v b="1TH" c="3" v="6">Iro kantacha ijata-kitzi Timoteo yariitami, piyaja nosaiki naaka. Ari ikamanta-paana aikiro pijatatzii pikimisanta-jiitzi, otakotani pikanta-wakaa-jiitaka. Ikamantakina aajatzi oshiki pikinkisiryaa-piinta-jiitana, pinintzi piñiina, ari nokimi-tzitakari naaka nonintzi noñiimi awirokaiti. </v>
<v b="1TH" c="3" v="7">Iyikiiti, okantawitaka oshiki noñiiro aka ikimaatsitaka-waitai-takaana, iro kantacha kimosiriwinta-siri nokanta, tima noyotzi aikiro pijatakaa-tziiro pikimisanta-jiitatzii awiroka. </v>
<v b="1TH" c="3" v="8">Tima noyotaki aikiro pijatatzii piriipiro-winta-najiri Awinkathariti, irootaki onimotan-tanari nosaiki. </v>
<v b="1TH" c="3" v="9">Antaroiti nopaasoonkitakiri Pawa, tima awiroka-jiitaki matakirori pikimo-siri-pirota-kaana. </v>
<v b="1TH" c="3" v="10">Aikiro nakowinta-tyiiyaaro namani kitaitiri aajatzi tsitiniri, onkantyaa nomatan-tyaarori napiitiro nariityaami, arira nontampatzikati-mirori tzimatsi-rika pikinakaa-sitakari pikimisantanaji. </v>
<v b="1TH" c="3" v="11">Iriira nokowa-kotzi Asitairi Pawa aajatzi Awinkathariti Jesús, tampatzika nowanakiro nojati pisaika-jiitzi awiroka. </v>
<v b="1TH" c="3" v="12">Nokowa-kotziri aajatzi iriitaki kantakai-yaaroni piñaantyaarori pintakota-wakaiyaa, ari pinkimita-najiriri pasini-satzi atziri. Iro nonintziri pisiya-kota-jyaanaro naaka tsika nokanta notakotaami awiroka. </v>
<v b="1TH" c="3" v="13">Onkawintha yaawyaa-sirita-kayimi Asitairi Pawa, kitisiri pikanta-yitanaja, airo itzimi impaityaa kantako-waitimini apaata aririka impiyi Awinkathariti Jesús, intsipata-jyaari ikaratzi yasiyitaari. </v>
<v b="1TH" c="4" v="1">Ari okantari iyikiiti. Iriitaki kantakai-yaaroni Awinkathariti Jesús nonkantimiro iroka ñaantsi, sintsitha nonkantimi. Pairani noyomitaa-kimiro pantayitairo okaratzi onimotziriri Pawa. Ari pimatzimaitakaro. Iro kantacha nonintzi aikiro pijatakaa-tyiiro irojatzi pinthotyaanta-pirota-kyaarori. </v>
<v b="1TH" c="4" v="2">Aritaki piyojiitaki awiroka, iriitaki Awinkathariti Jesús matakaa-kinarori naaka okaratzi noyomitaa-yitakimiri. </v>
<v b="1TH" c="4" v="3">Iroka okaratzi inintziri Pawa iwamiitha-siritan-tyaamiri: airo pimayimpi-waitzi. </v>
<v b="1TH" c="4" v="4">Ontzima-tyiira piinata-jyaaro pitsipatari, irootaki impinkathatai-tantyaamiri pinkiti-siritanaji-rika. </v>
<v b="1TH" c="4" v="5">Airo ayimawaitzimi pimayimpi-waiti. Irootaki imata-piintziri kaari kimisantairini Pawa. </v>
<v b="1TH" c="4" v="6">Paamawintyaa piwari-siritziri = kari iyiki kimisanta-naatsiri. Tima nokaman-takimiro aritaki iwasankitaakiri Pawa antakironi iroka. </v>
<v b="1TH" c="4" v="7">Ti ininti Pawa ankimita-kotyaari mayimpiri, apatziro inintzi ankiti-siri-yitaji. </v>
<v b="1TH" c="4" v="8">Tirika pinkimisanti ti naaka pithainkaki, Pawa pithainkaki. Tima iriitaki Pawa otyaanka-kimiriri Tasorinkantsi. </v>
<v b="1TH" c="4" v="9">Thami nonkinkithata-kayimiro iroñaaka tsika okanta-kota itakotaantsi. Okantawitaka ti onintawityaa napiita-jimiro awirokaiti. Tima pimatakiro pitakota-wakaiyita. </v>
<v b="1TH" c="4" v="10">Aritaki pimatanakiri pitakoyitakari iyikiiti ikaratzi nampiyitarori maaroni pipatsitiki Macedonia. Iro kantacha ontzima-tyiira pijata-kayiro irojatzi pithotyaa-pirotan-takyaarori. </v>
<v b="1TH" c="4" v="11">Ontzima-tyiira pamina-minatiro pisaikan-taiyari kamiitha. Ti onkamiithati pimaimanitanti, apatziro pantiro okaratzi pantawairi-yitari awiroka. Tima irootaki noyomitaa-yitakimiri pairani. </v>
<v b="1TH" c="4" v="12">Irootaki iñaantyaamiri kaari kimisanta-yitatsini, tampatzika-siri pikantayita, tikatsi kowityii-motyaamini. </v>
<v b="1TH" c="4" v="13">Iyikiiti, nonintzi nonkinkithata-kotimiri tsika inkantajyaa apaata kamayitain-tsiri kimisantzinkari, irootaki piyotan-tyaari awiroka. Airo pisiya-kotantari kaari kimisanta-tsini, kaari yotatsini aririka yawisakotaimi, antaroiti yiraaniinta iwasiri-waita. </v>
<v b="1TH" c="4" v="14">Tima ayojiitzi aroka ikamawitaka Jesús, iro kantacha añaaji aajatzi. Ari inkimitaa-jiriri apaata Pawa ikaratzi kimisantain-tsiri, aritaki iwañaa-yitairi aririka impiyaki Jesús. </v>
<v b="1TH" c="4" v="15">Iroka iyota-kayiri Awinkathariti: Apaata aririka impiyi, iriitaki itawajyaaroni iñaawajiri ikaratzi kamayitain-tsiri. Irooma arokaiti akaratzi añaayitzira iroñaaka, arokaiti ampoiwaita-tsini. </v>
<v b="1TH" c="4" v="16">Ari inkimai-tawajiro inkaima-paaki ijiwari Maninkariiti, intyoota-kaantapaji Pawa. Inkantyaa ikaratzi kamayiwitain-chari, iriitaki itanakyaaroni intzinaanaki. </v>
<v b="1TH" c="4" v="17">Impoña arokaiti ikaratzi kaari kamayita-tsini, aritaki antsipata-najyaari awajinoka-sita-wajyaari Awinkathariti, amonthaa-wajyaari minkoriki. Asira owairo antsipata-jyaari Awinkathariti. </v>
<v b="1TH" c="4" v="18">Irootaki iroka ñaantsi poimosirinkanta-wakaan-tajyaari. </v>
<v b="1TH" c="5" v="1">Iro kantacha iyikiiti, ti onkowa-jaantyaa nonkaman-timiro tsika-paiti awisayiti iroka-payi. </v>
<v b="1TH" c="5" v="2">Aritaki piyojiitaki awiroka, ti iyotaitiro tsika-paiti, omapoka-sitajyaa, osiyawaityaaro aririka imapokaiti inkositaiti tsitiniriki. </v>
<v b="1TH" c="5" v="3">Ari intzima-wityaa kantatsini: “Asaiki kamiitha, tikatsi maimanitaini.” Iro kantacha ari imapokai-tairi yapiroi-tajiri maaroni. Isiya-kota-jyaaro okimaatsi-waita kooya aririka ontzimaa-niti, tikatsi inkina-kayitiro awisa-sitan-tajyaari onkarati pokayita-tsini. </v>
<v b="1TH" c="5" v="4">Irooma awiroka iyikiiti airo okompitzi-mowaitami iroka, imapokai-tzimi = kari apaata ikimitaantzi aparoni kosintzi. </v>
<v b="1TH" c="5" v="5">Tima piyota-kotairo awiroka, ti pisiyaari aniiwaita-sita-chari tsitiniri airo iñiitantari. Iriitakira pisiyaari aniitatsiri kitaitiri, okoñaatzi-moyitairi. </v>
<v b="1TH" c="5" v="6">Aritaki okimitari aajatzi, ti onkamiithati asiyaari maapirota-tsiri, amawinta ankanta-yityaa, asiyaari sakiwintanta-tsiri. </v>
<v b="1TH" c="5" v="7">Tima tsitiniri imaapiintaitzi, ari isinkitaitari aajatzi. </v>
<v b="1TH" c="5" v="8">Irooma arokaiti yotanari ankanta-jiityaa, osiyaari ikaratzi aniita-piinta-tsiri kitaitiri. Owitsikaanta ankanta-yitajyaa, ankimisanta-yitaji, antakotan-tajyaa. Osiyaari iwitsikaanta owayiri, ikithaataro asirota-tsiri iithaari. Yawintaaro asiro-nakita-tsiri yamathaitari. Irootaki amatairi aroka awintaa-najyaaro awisako-siri-yitaji. </v>
<v b="1TH" c="5" v="9">Tima ti ininti Pawa iwasankitaa-yitajai, apatziro inintzi awisako-yitai akimisantajiri Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1TH" c="5" v="10">Iriitaki kamawinta-kairi arokaiti. Tikatsi ompaityaa ankamawityaa, tikatsi ompaitzi-tajyaa añaayitaji, aritaki antsipata-jyaari apaata aririka impiyaji. </v>
<v b="1TH" c="5" v="11">Ontzima-tyiira pinkimosiriwinta-sirita-wakaan-tajyaaro iroka, tima irootaki pimajiitakiri. </v>
<v b="1TH" c="5" v="12">¡Iyikiiti! Pimpinkatha-yitairi ikaratzi oyomitaa-yitajimiri, ari pinkimitairiri ikaratzi jiwayitzimiri pikimisantairi Awinkathariti. Tima oshiki iñaasintsitako-winta-yitakami. </v>
<v b="1TH" c="5" v="13">Pintako-yitajyaari piñiiro okaratzi yantzimo-yitakimiri. Ontzima-tyiira pisaika-kaayita-wakaa-najyaa kamiitha. </v>
<v b="1TH" c="5" v="14">Pisintsi-thayitairi awiroka pirantziiti. Ari pinkimitairiri aajatzi ikaratzi parisiri-yitain-tsiri, poimosirinka-itairi, pitzi-siri-yitairi kaari aawyaa-siri-waita-tsini ikimisantaira. Airo pisamawaitari yokapayi. </v>
<v b="1TH" c="5" v="15">Ti onkamiithati pimpiyatantyaa, pinkowa-piinti awiroka paakamiithata-wakaiyaa, pimatzi-tyaari ikaratzi kaari pishininkata. </v>
<v b="1TH" c="5" v="16">Kimosiri pinkanta-piinta-jiityaa. </v>
<v b="1TH" c="5" v="17">Pasi piwairo pamana-piinta-yitaji. </v>
<v b="1TH" c="5" v="18">Tzimatsi-rika awishimo-yitimini, pimpaasoonkitiri Pawa. Tima irootaki inintziri irirori antayitairi akimisanta-jirira Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1TH" c="5" v="19">Airo pimanonka-waitziro yanta-kayimiri Tasorinkantsi. </v>
<v b="1TH" c="5" v="20">Ti onkamiithati pimaninta-waitiro okaratzi ikamantantai-tziri. </v>
<v b="1TH" c="5" v="21">Iro kantacha ontzima-tyiira paminawakiro kamiithaini okaratzi ikamantantai-tziri. Impoña piriipiro-winta-najiro onkarati kamiithasirita-kayimini. </v>
<v b="1TH" c="5" v="22">Piwashaantiro awirokaiti maaroni kaaripiro-yitatsiri. </v>
<v b="1TH" c="5" v="23">Tima nonkowa-kotiri Pawa aikiro ijatakaa-tyiiro yoiti-siritajimi, iriitaki kantakaarori asaikan-tayityaari kamiitha. Nokowa-kotziri yaamaako-wintyaami maaroni, piwathaki aajatzi pisiriki. Irootaki airo otzimanta inkanta-koita-jimiri apaata aririka impiyi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1TH" c="5" v="24">Tima iriipiro-siri-pirori inatzi irirori, aritaki imatakaajairo. </v>
<v b="1TH" c="5" v="25">¡Iyikiiti! Pamana-kota-piintajina naakaiti. </v>
<v b="1TH" c="5" v="26">Piwithatyaanari ikaratzi kimisanta-naatsiri anta. </v>
<v b="1TH" c="5" v="27">Nonintzi piñaanatiniri aajatzi iroka nosankinari, tima irootaki inintziri Awinkathariti. </v>
<v b="1TH" c="5" v="28">Onkamintha inisironka-yitajyaami Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. Omapirowí.</v>
<v b="2TH" c="1" v="1">Naaka Pablo sankinatzi-mirori iroka notsipatari Silvano aajatzi Timoteo. Notyaankimiro anta Tesalónica-ki pasiiti pikarajiitzi yasiyitaami Pawa Asitairi, aajatzi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="2TH" c="1" v="2">Onkawintha inisironkataimi Asitairi Pawa, isaikakaa-yitaimi kamiitha. Ari inkimita-jimiri aajatzi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="2TH" c="1" v="3">Iyikiiti, okowa-pirotatyaa nompaasoonkita-kota-piintajimi Asitairiki Pawa, tima aikiro pijatakaa-nakitziiro pikimisanta-yitanaki. Aikiro pijatakaa-nakitziiro aajatzi pitakoyita-wakaanaka. </v>
<v b="2TH" c="1" v="4">Irootaki nosirita-piintan-tamiri aririka napatojiityaa notsipa-yitari pasini iyikiiti, nokanta-jiitzi: “Aikiro ijatakaa-tziiro ikimisanta-jiitzi Tesalónica-satzi, okantawitaka antaroiti ikimaatsita-kaitakari.” </v>
<v b="2TH" c="1" v="5">Ari okoñaa-pirotziri tampatzika inatzii Pawa yamina-kotantzi. Osiyawaitakaro iwitsika-rontyaami Pawa inkini impinkathari-wintimi. Irootaki pikimaatsi-wintan-tayita-karori iroñaaka. </v>
<v b="2TH" c="1" v="6">Iro tampatzikata-tsiri aajatzi inkimaatsi-yitakai-yaari Pawa ikaratzi kimaatsi-yitakaa-waitamiri awiroka. </v>
<v b="2TH" c="1" v="7">Irooma maaroni arokaiti, akaratzi akimaatsi-waiyitaka, otampatzikatzi iwatsinaryaa-kotaitajai aririka impiyi Awinkathariti Jesús, inkinapaji inkitiki intsipa-yitajyaari Maninkariiti tzimatsiri isintsinka, </v>
<v b="2TH" c="1" v="8">inkinan-tapajyaari ipaama-porinthataki paamari. Ari iwasankitaa-jiriri kaari yotajirini Pawa, kaari kimisantaironi Kamiithari Ñaantsi ikinkithata-koitziri Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="2TH" c="1" v="9">Iriitaki atsipita-jyaaroni yapiroi-tairi, irasi iwiro impyaa-sitajyaa, airo iñaajiro iwaniinkaro Awinkathariti tzimi-motziriri isintsinka. </v>
<v b="2TH" c="1" v="10">Tima apaata aririka impiyi Awinkathariti, impinkathata-wairi yasiyitaari, okiryaantzi inkanta-winta-wajyaari. Ari pinkanta-yitajyaari aajatzi awirokaiti, tima pinkimisantajiro okaratzi nokaman-takimiri. </v>
<v b="2TH" c="1" v="11">Irootaki namanakoyita-piintan-tamiri awirokaiti. Nokowa-kotziri Pawa pinkimitan-tajyaariri tsika ikantayitaja ikaratzi ikaima-siritakiri. Nokowa-kotziri yaawyaa-sirita-kaayitajimi pantanta-yityaarori kamiitha-yitatsiri piwiro pantiro pikimisantaira. </v>
<v b="2TH" c="1" v="12">Ari onkantyaa pimpinkathatan-tyaariri Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, impoña impinkathata-kaanta-najimi irirori. Iriitakira Pawa nisironka-yitaini aroka aajatzi inkimitajai Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="2TH" c="2" v="1">Iyikiiti, nonkinkithatimiro tsika okanta-kota antsipata-jyaari Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari aririka impiyi apaata. </v>
<v b="2TH" c="2" v="2">Ti noninti pinkinkisiryaa-siwaityaa aritakira piyaja Awinkathariti. Kimitaka tharowa-siri pikanta pikimakiri anta iñaakakari Tasorinkantsi, ikantzi: “Piyaka Awinkathariti.” Aamaa-sityaa ari inkantai-takimi: “Irojatzi iroka ikantakinari Pablo. Tima ari okanta isankinata-kinari.” </v>
<v b="2TH" c="2" v="3">ti ari onkantyaa, paamaiyaa yamatawitai-tzimi = kari. Tima aririka impiyi-matai apaata Awinkathariti, itanakyaaro imaimanitaitiri Pawa, impoña iñiiti owaaripiro-siritan-tatsiri. Iriitaki ipaitai-tziri “Otomi pyaasiwaitaantsi,” tima impyaasi-waitajyaa irirori. </v>
<v b="2TH" c="2" v="4">Kisaniintan-taniri inatyii, inintzi yanaanta-paaki inkimita-kaityaari ipinkathai-tziri Pawa tasorintsi-pankoki. Inkanti: “Pawa nonatzii naaka.” </v>
<v b="2TH" c="2" v="5">Tima nokaman-tayita-kimiro iroka nosaiki-motanta-paintamiri pairani. </v>
<v b="2TH" c="2" v="6">Piyojiitzi awiroka ipaita otzikakiriri kaari ikoñaatzi-tanta owaaripiro-siritan-taniri, apatziro inkoñaati apaata aririka omonkara-paitita-paakyaa-rika. </v>
<v b="2TH" c="2" v="7">Tima antawaitaki imananikiini owaaripiro-siritan-tatsiri. Iro kantacha tzimatsira otzika-piinta-kiriri, irojatzi apaata iñaakan-tanta-kyaariri, </v>
<v b="2TH" c="2" v="8">aripaiti iñiitiri owaaripiro-siritan-tatsiri. Tima aririka impiyi Awinkathariti, isintsinka yapirotan-tajyaariri iwamaapajiri, apatziro intasonkakiri. </v>
<v b="2TH" c="2" v="9">Yoka koñaata-tsini apaata, isintsitakani Kamaari inatzii. Ari ontzimaki isintsinka, oshiki yamatawitanti aririka intasonka-wintan-tayita-paaki. </v>
<v b="2TH" c="2" v="10">Tzimatsi maninta-yitakirori inkimisantairomi iroopirori ñaantsi, iroowitaka yawisako-siritan-tajyaarimi. Iriiyitakira pyaasitaa-chani yamatawitakiri-rika owaaripiro-siritan-taniri. </v>
<v b="2TH" c="2" v="11">Iriitaki kantakai-yaaroni apaata Pawa inkimisantan-taityaariri owaaripiro-siritan-taniri. </v>
<v b="2TH" c="2" v="12">Irootaki iwasankitai-tantyaariri inkarati thainka-waita-tsini, tima oshiki inkimosiriwintakaro yantaitziro kaari-pirori. </v>
<v b="2TH" c="2" v="13">Iyikiiti itakotani Awinkathariti, aikiro nakowinta-tyiiyaaro naaka namanako-wintajimi nopaasoonkitziri Pawa. Tima pairani tikira iwitsiki-miita iyosiitzi-takamira pawisako-siritai, irootaki pikimisantan-taarori iroopirori, irootaki yasitan-taamiri Tasorinkantsi. </v>
<v b="2TH" c="2" v="14">Iriitaki otyaanta-kinari naaka nokinkithatan-tamirori Kamiithari Ñaantsi, ari onkantyaa piñaanta-jyaarori apaata impinka-thaitaimi inkimitai-tirira irirori Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, otzimi-motziri iwaniinkaro. </v>
<v b="2TH" c="2" v="15">Ari okanta iyikiiti, ontzimatyii piriipiro-wintairo okaratzi noyomitaa-kimiri nosaiki-motanta-paintamiri pairani. Ari pinkimitairori aajatzi okaratzi nosankinatzimiri. </v>
<v b="2TH" c="2" v="16">Tima itakoyitai Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, aajatzi Asitairi Pawa. Iriitaki owatsinaryaa-koyita-piintairi, irijatzi kaminthaa-yitajairi ikasiya-kaayitairo okaratzi oyaakoniintajiri. </v>
<v b="2TH" c="2" v="17">Onkawintha inkimosiriwinta-siritakaa-piintyaami, iriitaki aawyaa-sirita-kayimini aajatzi, ari onkantyaa pijatakaan-tyaarori pinkinkitha-yitanajiro kamiithari, irojatzi pantayita-najiri awiroka. </v>
<v b="2TH" c="3" v="1">Iyikiiti, pamana-kota-piintajina naaka nojatakaan-tyaarori nonkinkithata-kotajiri Awinkathariti, ari onkantyaa impinkathatan-tajyaariri pasini-satzi atziri-payi, inkimita-jyaami awirokaiti. </v>
<v b="2TH" c="3" v="2">Pamana-kota-piintaina inintatzi inkimaatsita-kaawaityaana kaari-piro-siriri, tima ti maaroni inkimiyitajai aroka akimisanta-yitzi. </v>
<v b="2TH" c="3" v="3">Iro kantacha iriipirori inatzii Awinkathariti, aritaki yaawyaa-sirita-kaayitaimi, iriitaki aamaako-wintyaamini ikaaripirota-kaitzimi = kari. </v>
<v b="2TH" c="3" v="4">Iriitaki Awinkathariti yotakaa-kinari aikiro pijatakaa-tyiiro pantayita-najiro okaratzi noyomitaa-yitakimiri, tima pininta-jiitaki pantiro. </v>
<v b="2TH" c="3" v="5">Nokowa-kotziri Awinkathariti inkinkisiryaa-pirota-kayimiro tsika okanta itakotami Pawa. Yiriipiro-sirita-kaimi pisiya-kotan-tyaariri Saipatzii-totaari. </v>
<v b="2TH" c="3" v="6">Iyikiiti, tzimatsi inintziri Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari nonkantimiri: Ti onkamiithati paapatyii-yaari kimisantzinkari pirawaita-piinta-chari, ikaratziri kaari antironi noyomitaa-kimiri pairani. </v>
<v b="2TH" c="3" v="7">ontzimatyii pisiya-kota-jyaanaro naaka, tima ti nompira-waityaa nosaiki-motanta-paintamiri. </v>
<v b="2TH" c="3" v="8">Tikatsi nonkampitimiri pimpasityaana noyaari, nopinatzimiro okaratzi pipayitanari. Sintsiini nantawaitaki kitaitiri aajatzi tsitiniri. Ari nokinakairo kaari piñaantaro awirokaiti pimpina noyaari. </v>
<v b="2TH" c="3" v="9">kamiitha-witaka pimpayitinami nowariti, apatziro nantawaitaki sintsiini onkantyaa paminayitan-tyaanari, iro pisiya-kotan-tyaanarori tsika nokantaka naaka. </v>
<v b="2TH" c="3" v="10">Irootaki nokanta-piinta-kimiri nosaiki-motanta-paintamiri pairani pinampiki, nokantzimi: “Kaari antawaita-tsini, airo iwaa.” </v>
<v b="2TH" c="3" v="11">Tima nokimaki ikantaitzi tzimatsi pikarajiitzi anta pirawaita-chari, ti ininti yantawaiti, apatziro imaimanitan-tayitzi. </v>
<v b="2TH" c="3" v="12">Tzimatsi inintziri Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari nonkanta-yitiriri yokaiti: “Airo pimaimanitantzi, santzikoi-tiini pantawintiro piwayityaari.” </v>
<v b="2TH" c="3" v="13">Iyikiiti, airo pisamajiitaaro panta-piinta-najiro awirokaiti kamiitha-yitatsiri. </v>
<v b="2TH" c="3" v="14">Tzimatsi-rika kaari kimisantironi iroka nosankinata-kimiri, airo paapatyaa-naari, irootaki iñaantyaarori impasiki-winta-yityaa. </v>
<v b="2TH" c="3" v="15">Iro kantacha airo pikisaniintziri, piyomitayitairi pinkimita-kaantyaari iriimi pirintzi. </v>
<v b="2TH" c="3" v="16">Tima iriitaki Pawa kantakaarori asaikan-tayityaari kamiitha, nokowa-kotziri iriitaki onimota-kayi-mironi pisaika-jiiti okantawitaka piñaayitiro onkarati awishimo-yitimiri. Nokowa-kotziri intsipatyaami. </v>
<v b="2TH" c="3" v="17">Iroka nosankinata-jaantzimiri naaka nakoki. Tima naaka Pablo owithatamiri. Irootaki namita-piintari aririka nontyaanki nosankinari. </v>
<v b="2TH" c="3" v="18">Onkamintha inisironka-yitaimi maaroni Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. Omapirowí.</v>
<v b="1TI" c="1" v="1">Naakatakira Pablo osankinatzi-mirori iroka. Intyaankaa-riti Jesús Saipatzii-totaari nonatzi, tima irootaki ikantakaan-tziri owawisaa-kotairi Pawa aajatzi Jesús Saipatzii-totaari ayaakoniintani. </v>
<v b="1TI" c="1" v="2">Awiroka nosankinatzini Timoteo, nokimita-kaantaami notomi nowimi akimisanta-naira. Onkamintha inisironkataimi Asitairi Pawa aajatzi Awinkathariti Saipatzii-totaari Jesús, onkawintha intakotyaami, piñiiro pisaiki kamiitha. </v>
<v b="1TI" c="1" v="3">Pairani nojatan-takari Macedonia-ki, nosintsi-thata-nakimi pisaiki Efeso-ki, ari onkantyaa piyomitaan-tyaariri saikayita-tsiri pinampiki, iwashaantajiro ikinakaa-siyitakaro iyomitaantzi. </v>
<v b="1TI" c="1" v="4">Ikinkithata-siyitaro kinkitharintsi, iñaawinta-siyitaro tsika ipaiyita iwaisatzitini. Ti oiñaarontiro iroka-payi okaratzi yantakiri Pawa onkantyaa ankimisantan-tajyaariri, iro kantakaan-tzirori iñaana-winthata-wakaantari atziri-payi. </v>
<v b="1TI" c="1" v="5">Aryaajaini aroka aririka ayomitaanti, akamantantziro tsika ikantaita itakota-wakaita. Tima aririka ankiti-siritanaji, aririka ankinkisiryaa-najiro tampatzikata-tsiri, aririka ankimisanta-pirotanaji, ari amatzirori atakoyitanta. </v>
<v b="1TI" c="1" v="6">Ari itzipina-yitakari yokapayi, aminaasi-waitaka okaratzi iñaawinta-yitziri. </v>
<v b="1TI" c="1" v="7">Inintasi-waitaka iyomitaantiro Ikantakaan-taitani. Okantawitaka isintsi-thatantzi iyomitaan-tayitzi, iro kantacha tira inkimathatzi-tyaaro irirori okaratzi ikamantanta-witari. </v>
<v b="1TI" c="1" v="8">Irooma arokaiti ayotzi omapiro okamiithataki Ikantakaan-taitsiri, iro kantacha ontzimatyii ankimathatiro opaita otzimantari ikantakaan-taitsiri. </v>
<v b="1TI" c="1" v="9">Tira kari isankinai-tiniri ikaratzi kamiitha-siritain-tsiri, iro iwasankitai-tantyaariri maimanitzin-kariiti, piyathariiti, kaari-piro-siririiti, tsimai-nkata-niriiti, thainkan-taniriiti, maninta-siritan-taniriiti, owamaayitziriri asitariri, owantzin-kariiti, </v>
<v b="1TI" c="1" v="10">mayimpiriiti, antaminthata-wakaa-chari isiramparin-kakiini, nosikan-taniriiti, thayawariiti, kamatawiriiti, ikaratzi tzika-tzika-yitzirori ayomitaan-tziro kamiithari. </v>
<v b="1TI" c="1" v="11">Tima onasityaa iroka Kamiithari Ñaantsi iwisiryaa-wintai-takari, irootaki ikantakinari Pawa Tasorin-tsita-tsiri nokamantantajiro. </v>
<v b="1TI" c="1" v="12">Iriitakira Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari sintsita-kainari. Irootaki nopaasoonkitan-tariri, tima iyotzi aawyaa-siri-waitaana, ityaantakina nantawaitiniri. </v>
<v b="1TI" c="1" v="13">Okantawitaka pairani oshiki nothain-kasiwaitakari, noisaniintani nowiri, nowasankitaa-piintakiri yasiyitaari, iro kantacha itakotaana irirori. Tima ti noyowityaaro okaratzi nantakiri tikira nonkimisanta-nakiita. </v>
<v b="1TI" c="1" v="14">Iro kantacha yoka Awinkathariti antaroiti itako-pirotakana, ari nitanakari nokimisanta-najiri Jesús Saipatzii-totaari, oshiki notakota-naari, iriitaki kantakaa-kanarori. </v>
<v b="1TI" c="1" v="15">Iroka nonkaman-timiri iroopirori onatzii, ontzimatyii inkimisantaitiro: Ipokaki Jesús Saipatzii-totaari aka kipatsiki iwawisaa-koyitairi kaari-piro-siririiti. Tima naaka anaayiwita-kariri maaroni nokaaripiro-siri-witaka. </v>
<v b="1TI" c="1" v="16">Iro opoñaantari inisironkataana Jesús Saipatzii-totaari, ti isamaniintyaana okantawitaka naaka mapirowita-karori nokaaripirotzi. Tima tsika ikantaana naaka, ari inkanta-yitajyaari pasini inkarati kimisanta-yitairini, irasi iwiro yañaayitaji. </v>
<v b="1TI" c="1" v="17">Onkamintha irasi iwiro impinkatha-piroi-tairi Aparonita-tsiri Pawa, Yotaniri, Añaanita-tsiri, Tasorintsi. Omapirowí. </v>
<v b="1TI" c="1" v="18">Notomí, Timoteo, tzimatsi nonintziri nonkamantimiri. Onkimityaaro okaratzi ikinkithata-koita-kimiri pairani. Irootaki nokamantanta-mirori pintharowinta-siritan-tyaari pijatakairo piñaa-sintsi-pirotyaa kamiitha, </v>
<v b="1TI" c="1" v="19">aikiro pakowinta-nakityii-yaaro pinkimisantanaki, aikiro pisirita-nakityii-yaaro tampatzikata-tsiri. Tima tzimayitatsi owashaanta-kirori. Okantawita ikimisanta-yiwita, kimiwaitaka impitamonka-kota-kityii-yaami. </v>
<v b="1TI" c="1" v="20">Ari ikantakari Himeneo aajatzi Alejandro. Iriitaki nosinitakiri iwasinonkaa-yitairi Kamaari, ari onkantyaa iyotantyaari airo ithainka-tasorintsi-waitziri Pawa. </v>
<v b="1TI" c="2" v="1">Iroka nitawakyaari nosintsi-thatimiri: Ontzimatyii pamanaji, pinkowa-kowintanti, pinkanta-kowintanti, pimpaasoonki-wintairi maaroni. </v>
<v b="1TI" c="2" v="2">Pamana-kotairi pinkathariiti. Pamana-kotairi aajatzi jiwari-payi, ari onkantyaa pisaika-yitan-tyaari kamiitha, pinkatha-tasorintsi pinkantyaa, tampatzika-siri pinkantyaa aajatzi. </v>
<v b="1TI" c="2" v="3">Irootaki kamiithata-tsiri maaroni iroka. Irootaki onimotziriri Pawa owawisaako-siritairi. </v>
<v b="1TI" c="2" v="4">Tima inintatzii Pawa maaroni yawisako-siritaiti, inintzi aajatzi maaroni iyotakoi-tajiro iroopirori ñaantsi. </v>
<v b="1TI" c="2" v="5">Iroka iroopirori ñaantsi: Aparoni ikanta Pawa. Aparoni ikanta kantako-wintziriri atziri-payi anta Pawaki. Iriitakira yoka Saipatzii-totaari Jesús atziriwitain-chari irirori. </v>
<v b="1TI" c="2" v="6">Iriitaki pinakowinta-kayiri maaroni ikamawintaira, yookakaako-winta-yitajai ininta-paitita-paakira Pawa. </v>
<v b="1TI" c="2" v="7">Irootaki iyosiitan-takanari naaka Nontyaankaa-riti, iriitaki otyaanka-kinari nonkinkithata-kaayitajiri atziri kaari ashininkayita, noyomitaa-yitajiri inkimisanta-yitairo iroopirori ñaantsi. Tima omapiro onatzii iroori. </v>
<v b="1TI" c="2" v="8">Tsika-rika yapatota-jita-piintyaa, nonintzi yamana-piinta-yitaji atziri, tzinaa-wako inkantyaa ikimita-piintara. Iro kantacha kitisiri inkanta-yityaa, airo ikisa-wakaa-waita, airo iñaana-winthata-wakaa-waita. </v>
<v b="1TI" c="2" v="9">Ari onkimita-najyaari kooya-payi, airo onintasi-waita onkithaatyaaro waniinkata-chari, aparaawaitiri kiriiki amananta-yitiri othatani poriryaa-yitatsiri, onintasi-waityaaro owaniinkatiro oisi. </v>
<v b="1TI" c="2" v="10">ontzimatyii irokaiti amitajyaaro okaratzi kamiithata-tsiri. Ari okantari kooya-payi otakotariri Pawa, pinkathatziriri aajatzi. </v>
<v b="1TI" c="2" v="11">Aririka iyomitaan-taiti, awakimpitya onkanta-yityaa kooya onkimisanti. </v>
<v b="1TI" c="2" v="12">Ti nosinita-kaantiro oyomitaanti kooya, ti nosinita-kaantiro ojiwatiri sirampari-payi aajatzi. Apatziro owakimpita-yityaa onkimisanti. </v>
<v b="1TI" c="2" v="13">Tima iriitaki Adán yitaitaka pairani iwitsikai-takiri, iro ampoita-paintsiri Eva. </v>
<v b="1TI" c="2" v="14">Kaari Adán yamatawitaitaki pairani, irootaki kooya yamatawita-jaantaitaki irojatzi antanta-karori kaari-pirori. </v>
<v b="1TI" c="2" v="15">Iro kantacha iroka kooya-payi tsimanta-yitatsiri, aritaki onkantaki awisako-siri-yitai aikiro-rika ajatakaa-nakityiiro onkimisanta-yitai, itakotan-tayitajyaa, onkiti-siri-yitaji, airo ookaasintyakiyitziro oithaari oniwitakantantyaari. </v>
<v b="1TI" c="3" v="1">Iroopirora nonkantimiri: Tzimatsi-rika nintatsini ijiwatiri kimisantzin-kariiti, ari okamiithatzi okaratzi inintziri yantiri. </v>
<v b="1TI" c="3" v="2">Ikaratzi jiwayita-tsiri ontzimatyii inkamiitha-siriti, airo itzimayitzi impaityaa ñaawinta-waitirini, iinapiroyityaaro iina, yotzinkari inkantyaa, yanta-piintiro kamiithari, impinkathata-kaantyaa, yoimaayitan-taniti iwankoki, yomitaan-taniri inkanta-yityaa. </v>
<v b="1TI" c="3" v="3">Airo isinkita-piinta, airo ikisa-piinta, itakotaniri inkantyaa, tsinampa-siri inatyii, airo ayimawaitziri ishikyiiro iwaararo. </v>
<v b="1TI" c="3" v="4">Iyoti ijiwayitairi ikaratzi saika-pankotziriri, pinkatha inkantanti iwaiyani, airo ipiyatha-waita. </v>
<v b="1TI" c="3" v="5">Tima aparoni atziri kaari yotironi ijiwata-kaanti iwankoki, ¿kantatsima ijiwawintiri ikaratzi kimisanta-najiriri Pawa? </v>
<v b="1TI" c="3" v="6">Ari ikantari aajatzi owakirata-tsiri ikimisantzi, airo okantzi ijiwata-kaanti. Tima aririka imatiro ijiwati, ari inkantakaa-piro-waita-nakyaa, ari inkimita-kota-kyaari okaratzi awishi-mota-kiriri pairani Kamaari. </v>
<v b="1TI" c="3" v="7">Aririka piyosiiti jiwatziriri kimisantzinkari, pamini ipinkathatziri atziri-payi kaari kimisanta-tsini. Iriirika piwaki ikantako-waitai-tziri, iriitakira kaari kisasityaaroni yamatawitiri Kamaari. </v>
<v b="1TI" c="3" v="8">Ikaratzi amitakotziriri jiwatziriri kimisantzin-kariiti, ontzimatyii impinkathata-kaantyaa, awiintaari inatyii, airo isinkita-piintayita, airo ayimawaitziri ishikyiiro iwaararo. </v>
<v b="1TI" c="3" v="9">Okowa-pirotatyaa iyotako-yitairo okaratzi akimisantajiri kaari iyotako-witaita pairani, kinkisiryaa iwapiintairo tampatzikata-tsiri. </v>
<v b="1TI" c="3" v="10">Omatantyaari yamitakotiri jiwari-payi, ontzimatyii iñaantai-tawakyaari kantatsi-rika imatiro. </v>
<v b="1TI" c="3" v="11">Ari onkimiyityaari aajatzi kooya ontzimatyii oñaapinkathata-kaantyaa, airo oñaawinta-kotan-tasiwaita, kimpoyaa-waini onkantyaa, oripirowintayitanairo maaroni. </v>
<v b="1TI" c="3" v="12">Inkarati amitakotairini jiwari-payi iinayityaaro iina, ijiwatairi kamiitha iitomi aajatzi saika-pankotziriri. </v>
<v b="1TI" c="3" v="13">Aririka imatanajiro, pinkatha iwaitiri, ari iyotanajiro yawintaa-sirityaa ikamantantairo tsika okanta ikimisantan-taariri Saipatzii-totaari Jesús. </v>
<v b="1TI" c="3" v="14">Nokowataiki nojatimi sintziini noñiimi. Iro kantacha nitawakyaaro nosankinatimiro iroka, </v>
<v b="1TI" c="3" v="15">aamaa-sityaa airorika nojatzita, nonkaman-tzityaamiro tsika ikantajiita isaikaitzi yasiyitaira Pawa. Tima ankarati yasiyitai Añaanita-tsiri Pawa, akimita-naaro okanta tzinkamitsi-pirori, arokaiti otzinkamitanaja ikinkithai-tziro iroopirori ñaantsi. </v>
<v b="1TI" c="3" v="16">Omapiro aripirootzi okaratzi akimisantajiri, tira iyotako-witai-tyaaro pairani tsika ikantajiita ipinkatha-tasorintsitaitzi. Iroka akimisantziri: Yatziritzi-motantaki Pawa, Iriitaki oñaakan-takiriri Tasorinkantsi iriipirori inatzii. Iriitaki Maninkariiti okiyita-kariri, Iriitaki ikinkithata-koitakiri pasini-satziki atziri. Iriitaki ikimisantai-tziri maaroni kipatsiki, Iriitaki owajinokaa-chari iwaniinkaroki. </v>
<v b="1TI" c="4" v="1">Iro kantacha iroka ikantajiri Tasorinkantsi. Apaata, ari iñiitaki oowashantironi ikimisanta-witari, iro inintanaki inkimisanta-yitiro iñaani kamaari-payi, yamatawitan-tzira. </v>
<v b="1TI" c="4" v="2">Iyomitaa-waita-sitan-tyaaro amatawiri kaari iroopirota-tsiri, airo ikimajiro iwasiri-niinta-kotyaaro yantakayitziri, jimpa-siri ikantaka. Isiyawaitakaro opirota-kaantzi itayiita, tima ojimpa-wathata-kaanti airo akimajiro katsiri. </v>
<v b="1TI" c="4" v="3">Airo isinita-kaantziro yaawakaityaa, intzita-kaantiro okaratzi iwaitari. Tira onkamiithati iroka. Tima arokaiti akaratzi akimisanta-yitajiri Pawa, ayotajiro omaapiro iwitsikayita-kayiro owaritintsi. Isinita-kairo awayita-jyaaro iroka-payi, ampaasoonki-yitajiri. </v>
<v b="1TI" c="4" v="4">Tima okaratzi iwitsika-yitakiri Pawa, kamiitha onayitatzii. Tikatsi ompaityaa aparawaitan-tyaarori, ontzimatyii ampaasoonki-yitajiri añaayitziro okaratzi ipayita-kairi. </v>
<v b="1TI" c="4" v="5">Tima aririka amatakiro okantziri iñaani Pawa amanako-yitairo okaratzi ipayitairi, aritaki intasonka-wintakiro. </v>
<v b="1TI" c="4" v="6">Iroorika piyomitaan-takiri iroka, pimatanaa-tziiro pantawaitainiri kamiitha Jesús Saipatzii-totaari. Pimonkarata-naatziiro okaratzi pikimisanta-najiri, pimatanaa-tziiro kamiithari okaratzi iyomitaai-takimiri. </v>
<v b="1TI" c="4" v="7">Piwashaanta-yitairo kinkitharintsi-payi kaari iroopirota-tsini, irootaki amita-piinta-sitakari masonto okinkitha-yitziro iroka. Ontzimatyii piñaa-sintsi-sirita-najyaa pimatan-tyaarori pimpinkatha-tasorintsitai. </v>
<v b="1TI" c="4" v="8">Tima okamiithatzi-mowitai añaayitziro añaasintsi-waita koñaaroini awathaki, iro kamiitha-piro-taita-tsiri añaasintsi-sirita-najyaa añaantyaarori ampinkatha-tasorintsitai. Tira iroo antanta-yitarori onkantyaa anintaa-waitan-tyaari iroñaaka ainiro añaayitzi, añaajiro apaata anintaa-waitajyaa aririka añaaji. </v>
<v b="1TI" c="4" v="9">Iroopirori onatzi iroka ñaantsi, ontzimatyii ankimisantaji maaroni. </v>
<v b="1TI" c="4" v="10">Irootaki añaanta-yitarori añaasintsiyita, sintsiini antawai-yitzi, tima oyaakoniintani owairi Pawa tsika itzimi añaanita-tsiri. Kantatsi iwawisaako-siritairi maaroni atziri-payi, iriitakira iwawisaako-siri-yitaji inkarati kimisantairini. </v>
<v b="1TI" c="4" v="11">Irootaki piyomitaan-tayitairi iroka, pisintsi-thatan-tairo. </v>
<v b="1TI" c="4" v="12">Ti noninti inthainkima-waitaitimi pimainaritzira. Ontzimatyii piñaakantiro tsika pikantanaja pikimisantaji, ari onkantyaa inkimita-kotan-taityaamiri. Ontzimatyii paamaako-wintyaaro okaratzi piñaawai-yitziri, aajatzi okaratzi pantayitiri. Otakotani pinkantanti, iriipiro-siri pinatyii, kitisiri pinkanta-najyaa. </v>
<v b="1TI" c="4" v="13">Sintsitha pinkanta-piintainiri piñaana-yitainiri atziri-payi sankinarintsi-pirori, pinkinkithata-piintairo, piyomitaanta-piintairo, irojatzi piñaanta-kyaarori nariityaami anta. </v>
<v b="1TI" c="4" v="14">Pinkinkisiryaa-kotiro iñaawinta-kimiri pairani jiwari-payi, ari okanta itasonka-wintan-takamiri iwasi-patzii-toyitan-tamiro irako. Paamaiya paparatziro = kari itasonka-wintaimi Pawa pimatan-taarori iroka. </v>
<v b="1TI" c="4" v="15">Ñaasintsi pinkanta-winta-najyaaro, onkantyaa iñaantai-tyaamiri aikiro pijatakaa-nakitziiro pimatanakiro. </v>
<v b="1TI" c="4" v="16">Paamawintajyaa awiroka tsika pikantanaja, pinkinkisiryaa-kotyaaro kamiitha onkarati piyomitaan-tayitairi, onkarati pantayitiri aajatzi. Aririka pimatakiro piriipiro-wintairo, aritaki piñajiiro pawisako-siritaji, aajatzi inkimiyita-jyaari ikaratzi piyomitaa-piintakiri. </v>
<v b="1TI" c="5" v="1">Ti onkamiithati pinkisa-thayitiri antari-kona, kamiitha piñaana-yitiri. Iro kamithatatsi paakamiitha-yitiri pinkimita-kaantiri iriirikami piri. Ari pinkimitairi mainariiti, paakamiithatiri pinkimita-kaantiri iriirikami pirintzi. </v>
<v b="1TI" c="5" v="2">Ontzimatyii paakamiitha-yitiro antaro-kona-yitatsiri, pinkimita-kaantiro iroorikami piniro awiroka. Ari pinkimitairori mainaro-payi, paakamiitha-yitiro, airo pisiritaro pimaimani-waitiro pinkimita-kaantiro iroorikami pitsiro. </v>
<v b="1TI" c="5" v="3">Paakamiitha-yitiro kinankaro tsika otzimi mapirotzirori okowityaa-waitzi. </v>
<v b="1TI" c="5" v="4">Irooma aparoni kinankaro tzimayita-tsiri otomi-payi, osari-payi, iriitaki itanakyaaroni yaminiro yamitako-yitiro, ontzimatyii impiyata-jyaaro yaamaako-winta-jyaaro okimitaa-kirira pairani iroori yantaritan-takari irirori. Irootakira onimotziriri Pawa. </v>
<v b="1TI" c="5" v="5">Irooma aparoni kinankaro matzirori osaikawaitzi apaniroini, awintyaari iroori Pawa, asi owiro aakowintyaaro amani onkowa-kotairi kitaitiri aajatzi tsitiniri. </v>
<v b="1TI" c="5" v="6">Irooma onkimosiriwinta-waityaa onintakaa-nikiini kinankaropayi, tira osaiki kamiitha, kimiwaitaka onkamaki-tyiimi. </v>
<v b="1TI" c="5" v="7">Pisintsi-thatiro omatanta-jyaarori nokantakiri, ari onkantyaa airo otzimanta iñaawinta-kotai-tirori. </v>
<v b="1TI" c="5" v="8">Tzimayitatsi kaari aminironi ishininkaiti. Aririka onkinankaroti irira owatsi-pirotacha kaari aminaironi iriniro. Okimiwaitakaro iwashaanta-kityiiromi ikimisantzi. Iriitaki mapirota-jaanta-kirori yanaanakiri ikanta kaari kimisanta-tsini. </v>
<v b="1TI" c="5" v="9">Iroka kowachari isankinata-kotai-tantyaarori kinankaro-payi antawaitainiri Saipatzii-totaari: Antaro-kona onayitatyii, oimitapintawitariri pairani oimi, </v>
<v b="1TI" c="5" v="10">kamiitha-siri okanta ikima-kotai-tziro, aamaako-winta okantziri intsitipaye, oimaantzi owankoki, aakamiithata-piintakiri kimisantzinkari, kaminthaani owapiintziri asinonkainkari, omata-piintairo okaratzi kamiitha-yitatsiri. </v>
<v b="1TI" c="5" v="11">Irooma kinankaro kaari antaro-konata-tsini, airo isankinata-koitziro. Airo okanta-pirota antawaitainiri Saipatzii-totaari, tima ainiro onintzi ayi oimi. </v>
<v b="1TI" c="5" v="12">Tima aririka aaji pasini oimi, aritaki inkanta-kowaitai-takiro, tima airo omonkaratziro okaratzi okantawitakari antirimi. </v>
<v b="1TI" c="5" v="13">Aritakimi ompirata-nakyaaro, onkinayiti pankotsi-payi, onkinkitha-waita-kotan-tayiti, akakawaita-sitani onkantyaa. </v>
<v b="1TI" c="5" v="14">Irootaki nokowantari aayitaji otsipatari aparoni kinankaro kaari antaro-konata-tsini, ontsimani-yiiti, osaikiita owankoki antawaiti. Ari onkantyaa airo itzimanta impaityaa kisimawaitironi. </v>
<v b="1TI" c="5" v="15">Tima tzimayitatsi matakirori, antawaita-sitakaro inintziri Kamaari. </v>
<v b="1TI" c="5" v="16">Kinankaro tzimatsiri oshininkaiiti, iriitaki amitako-yitironi. Irooma kinankaro kaari tzimatsi oshininka-iiti, saikatsiri apaniroini tikatsi amita-kotironi, kowityaa-waitaniri onatzii-rika. Irootaki kowajaanta-chari yamitakotiro pasini kimisantzinkari-payi. </v>
<v b="1TI" c="5" v="17">Ontzima-tyiira impinai-tairi jiwatakaan-tatsiri ipinkathai-tziri. Iriitaki impapirotaiti kinkithata-kaanta-piinta-tsiri, aajatzi ikaratzi yomitaanta-piinta-tsiri. </v>
<v b="1TI" c="5" v="18">Tima irootaki ikantakoi-tziri sankinaritsi-piroriki: Aririka pantawaita-kairi pipira, tima ti pintashi-niinta-kaawaitiri. Iroka ikantaitzi aajatzi: Ontzimatyii impinaitiri antawaita-tsiri. </v>
<v b="1TI" c="5" v="19">Ikaratzi-rika aparoni atziri kanta-kotziriri aparoni jiwari, airo pikimisantziri. Irooma inkarati-rika apiti, airorika inkarati mawa ñaakota-kirini yantakiro kaari-pirori, ari okamiithatzi inkimisantaitiri. </v>
<v b="1TI" c="5" v="20">Aikiro-rika ijataitatyii yantaitiro kaari-pirori, payiri tsika ipiyota-jiita pinkisa-thatiri, ari onkantyaa intharowan-taityaari, airo imatantaro yantiro pasini-payi. </v>
<v b="1TI" c="5" v="21">Nosintsi-thatzimi pantiro iroka. Tima aririka pimatanajiro, airo piñiiro yokawintanaki. Airo pikanta-waitzi “Airo nokisathatziri, tima iriipirori inatzi.” Iyotzi Pawa nokantan-tamirori. Iyotzitaro aajatzi Jesús Saipatzii-totaari, iyotzitaka aajatzi Maninkariiti ikaratzi iyosiitakiri. </v>
<v b="1TI" c="5" v="22">Ti onkamiithati pathawai-yaaro piwasi-patzii-totan-tyaaro pako ijiwatan-taityaari. Tima aririka iyomitai-takiri yantakiro kaari-pirori, kimiwaitakara awirokami kantakaa-sityaaroni. Ontzimatyii pinkiti-siritai awiroka. </v>
<v b="1TI" c="5" v="23">Tira apatziro pirapiintiro nijaa, iro kamiithatatsi piriro kapichiini kachori, ari piñaakiro pisita-koti pimantsiya-waiwita. </v>
<v b="1TI" c="5" v="24">Tzimatsira atziri, tikira iñiiro imishakowintaitiri yantakiro kaari-pirori, ikima-kotai-takiri maaroni. Tzimatsi pasini aajatzi kaari iyotakoitzi yantatziro kaari-pirori, apatziro inkimakoitiri apaata. </v>
<v b="1TI" c="5" v="25">Ari okimitari aajatzi, tira imanakota-piintiro atziri yantayitiro kamiithari. Irooma aririka yantiro kaari-pirori, ari inkowa-piinta-wityaa imanakotyaa, iro kantacha aritaki inkimakoi-takiri. </v>
<v b="1TI" c="6" v="1">Maaroni ompirataari, ontzimatyii impinkathatairi ompiratariri. Iro nokantantari, ari onkantyaa airo itzimanta pairyaa-siwaityaarini Pawa, airo itzimanta kantako-waitaini ayomitaan-tayitzirira. </v>
<v b="1TI" c="6" v="2">Ompirataari kimisanta-tsiri, aririka impiratyaami pasini kimisantzinkari, ti onkamiithati pinkanta-waiti: “Airo pisiya-kayinari pimpiratani, tima iyiki nowimi.” Okowa-pirotatyaa yantawaitiniri iroopirori yoka ompirataari, itakotani iwiri, tima kimisantzinkari inatzii. Ontzimatyii piyomitaan-tairo iroka, pisintsi-thatan-tairo. </v>
<v b="1TI" c="6" v="3">Aririka impoki nasityaaroni inkinkithata-kaanti, kaari kimityaaroni okaratzi iñaaniyitakari Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, inasita-paakyaaro aajatzi iñaawintiro pinkatha-tasorintsitan-tatsiri. </v>
<v b="1TI" c="6" v="4">Kantakaa-piro-wainiri inatziira, tikatsira iyoti. Apatziro inintzi irirori añaanaminta-wakaa-waityaaro ñaantsi. Iro ompoñaan-tyaari asama-wakaa-waityaa, amaimanita-wakaa-waityaa, ankawiya-wakaa-waityaa, ankanta-kota-wakaa-waityaa, </v>
<v b="1TI" c="6" v="5">ankisaniinta-wakaapirotyaa. Irootaki imata-piintakiri kaari-piro-siriri kaari yotakotaa-jatironi iroopirori ñaantsi. Ikinkisiryaayita yaantyaaro kiriiki yamaminataro aririka impinkatha-tasorintsitanaki. Ti onkamiithati paapatyaari awiroka. </v>
<v b="1TI" c="6" v="6">Aritaki okanta-tzimaita, kimota impinai-tairo apaata apinkatha-tasorintsitzi. Iro kantacha añaantyaarori impinaitai, ontzimatyii onimoyitajai añiiri okaratzi tzimimo-yitairi. </v>
<v b="1TI" c="6" v="7">Tima pairani owakira atzimapaaki ti amapaaki tzimi-motairi. Ari okantari aajatzi aririka ankamaji, onkarati tzimi-motairi airo aanajiro. </v>
<v b="1TI" c="6" v="8">Tima ontzima-piintzirika ayaari, otzima-piintzi-rika akithaatari, ari onkarati tikatsi anintiri. </v>
<v b="1TI" c="6" v="9">Iriima inkarati kowayitironi yashaarantyaa, okaima-siritziri inkaaripiro-siriti. Ikimita-kowaitakari sitsikachari ikintsiki, aririka yantayita-nakiro inintakaa-siyitari owaaripirotantatsiri, irootaki pyaakaa-sita-jyaarini. </v>
<v b="1TI" c="6" v="10">Aririka iniwitaita-piintyaa yashaarantaityaa, okimiwaitakaro iroomi oparithatari kaaripiro-yitatsiri. Tzimatsi matakirori iniwiyitaro yashaarantyaa, iwashaanta-nakiro ikimisantzi, okimiwaitakaro iriimi kimaatsita-kaawaita-chanimi apaniroini. </v>
<v b="1TI" c="6" v="11">Irooma awiroka, yasitaami Pawa, airo panta-nitziro iroka-payi, pinkimita-kaantiro pisiya-pithatairomi. Iro pamina-minata-piintanaji pintampatzika-siriti, pinkatha-tasorintsi pinkantyaa, pinkimisantairi Pawa, pintakotyaa pinkantyaa, kisasiwaini pinkantyaa, amatsinka pinkantyaa aajatzi. </v>
<v b="1TI" c="6" v="12">Aikiro pinkimisanta-naatyii, pinkimita-kaantiro piwayiri-winta-najyaaromi kamiitha-yitatsiri. Pinkimita-kaantiro aajatzi piñaa-sintsi-winta-jyaaromi irojatzi paantakyaarori kanta-jitaa-chani añaakaajimi. Irootaki ikaima-siritai-tantamiri, ari okanta ikimantaamiri atziri-payi, pikantzi: “Nokimisantaji.” </v>
<v b="1TI" c="6" v="13">Tzimatsi nosintsi-thatimiri. Tima yoka Pawa añaakaa-yitzirori okaratzi tzimayita-tsiri, iyotzi nokantzimiri. Iyotzita aajatzi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, ñaawaita-piinta-kirori iroopirota-tsiri, irojatzi iñaawaita-paakiri yaitanakiri isaikira Poncio Pilato. Iroka onkarati nosintsi-thatimiri: </v>
<v b="1TI" c="6" v="14">Airo pipiyathataro nokanta-kaanta-kimiri. Kitisiri pinkantyaa itzimi-kari ñaawinta-kowaita-sityaamini. Pijata-kayiro awiroka irojatzi impiyan-tajyaari Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1TI" c="6" v="15">Tima impokai irirori aririka imonkara-paitita-kaiyaaro Pawa, ankimosiriwintantai. Tima apaniro Pawa ijiwata-kaantairo maaroni tzimayita-tsiri, apaniro ipinkathari-wintziri ikaratzi pinkathari-winta-witachari, ari ijiwatziri ikaratzi jiwawita-chari iroñaaka. </v>
<v b="1TI" c="6" v="16">Iriitaki asitarori kantaitaa-chari añaantarintsi, yasi iwiro isaiki tsika osiparyaa-pirotzi, irootaki kaari yariitan-taitari. Tikatsi atziri matakironi iñiiri, airo imataitajiro aajatzi. Omapiro ipinkathai-tziri. Irasi iwiro impinkathari-wintantai. Omapirowí. </v>
<v b="1TI" c="6" v="17">Ontzimatyii piyomitaa-yitajiri ikaratzi ashaaranta-chari iroñaaka, airo ishamiwaitanta. Airo yawintaa-siwaitaro iwaararo, tima airo asi owiro onkisotzi-motiri. Ontzimatyii yawintaa-yitajyaari Pawa, iriitaki matzirori inkimosiriwinta-pirota-kaantanta. </v>
<v b="1TI" c="6" v="18">Piyomitaan-tairo yantaitajiro kamiithari. Ikimita aparoni ashaarantaniri otzimimo-pirotziri iwaararo, ari inkimita-najyaari yokaiti otzimimo-pirotziri yantari, iro inkimita-kaanta-najimi iroorika iwaararo. Piyomitaan-tairo inisironkai-tantyaa, ayimatiri impasitan-tayitajyaa. </v>
<v b="1TI" c="6" v="19">Iroorika imatanajiri, osiyawaitakaro iwapithaan-tyaaromi iwaararo inkasiya-kaiyaari apaata. Irasi iwiro iñiiro isaikaji kamiitha. </v>
<v b="1TI" c="6" v="20">Timoteo, piriipiro-wintairo piyomitaan-tairo okaratzi inisironkai-takami. Airo pimatzitaro awiroka tsika iñaawinta-sitaitaro kaari-pirori. Airo pimatzitaro awiroka tsika iñaawintasitaitaro karipirori ikimita-kaanta-witari iroopirori onatzi iyota-nitari. </v>
<v b="1TI" c="6" v="21">Tima tzimatsi matayitakirori, ikinasi-waiyitaka, kimiwaitaka intzipina-winta-tyiiromi onkarati inkimisantiri. Onkamintha inisironkai-tyaami. Omapirowí.</v>
<v b="2TI" c="1" v="1">Naaka Pablo osankinatzimiro iroka. Intyaankaa-riti Jesús Saipatzii-totaari nonatzi, tima iriitaki Pawa nintakaa-kinarori noñaawintajiro ikasiya-kaakairi yañaakaa-yitajai Saipatzii-totaari Jesús. </v>
<v b="2TI" c="1" v="2">Awiroka nosankinatzini Timoteo, awiroka nokimita-kaanta notakotani notomi. Onkamintha inisironkataimi Asitairi Pawa aajatzi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, onkawintha intakotyaami, piñiiro pisaikaji kamiitha. </v>
<v b="2TI" c="1" v="3">Ari nokanta-piintatyaa tsitiniri aajatzi kitaitiri namanako-yitzimi, nopaasoonkitziri Pawa, nantawaita-jiniri. Nomata-kotairi ikimiyitaka nowaisatzitini tampatzika-siriri-payi. </v>
<v b="2TI" c="1" v="4">Aririka nosirityaaro piraawaitaka pairani, oshiki noninta-taiki napiitajiro noñiimi, ari onkantyaa nonkimo-siritan-tyaari. </v>
<v b="2TI" c="1" v="5">Oshiki nokinkisiryaa-kotakimi tsika okanta pikimisanta-pirotan-tanakari. Tima irootaki itanakaro pisaro Loida, ipoñaa piniro Eunice. Noyotzi aajatzi ari pikimita-nakari awiroka. </v>
<v b="2TI" c="1" v="6">Irootaki napiitan-tamiri nonkantimi: Piwakiratairo itasonka-wintakimi Pawa nowasi-patzii-totan-takamiro pairani nako, pinkimita-kaantairo yoisaitziro paamari intsiwaki-mati. </v>
<v b="2TI" c="1" v="7">Tima ti intharowa-sirita-kaanti Pawa. Apatziro yaawyaa-sirita-kaantzi, itako-sirita-kaanta, iñaako-sirita-kaanta. </v>
<v b="2TI" c="1" v="8">Irootaki airo pipasiki-winta-kaantaro piñaawintiri Awinkathariti, ari pinkimitainari naaka, airo pipasiki-wintana yasitako-wintai-tanari Pawa. Iriitaki aawyaa-sirita-kayimini, pinkimita-kotan-tyaanari naaka, nokimaatsita-kowintaro Kamiithari Ñaantsi. </v>
<v b="2TI" c="1" v="9">Irijatzi owawisaako-siri-yitairi Pawa, iriitaki kaima-siri-yitairi akiti-siritan-taari. Tira aroka matasityaaroni, iriitaki nintaintsi yantiro. Yasi iwiro pairani Pawa ininta-piintaki inkaminthaa-yitai Saipatzii-totaari Jesús. </v>
<v b="2TI" c="1" v="10">Irootaki imatakiri iroñaaka, ikoñaataki pairani Owawisaa-kotan-taniri, Saipatzii-totaari Jesús. Iriitaki matakirori yiitsinampairo kaamanitaantsi, yamayita-kairo Kamiithari Ñaantsi, iro ayotantaari yasi owairo yañaakaa-yitajai. </v>
<v b="2TI" c="1" v="11">Irootaki iyosiitan-takanari naaka Tyaantaariiti, iriitaki otyaantakina nonkinkithata-kaantajiro Kamiithari Ñaantsi, ipoñaa noyomitaa-yitajiri aajatzi kaari noshininkata. </v>
<v b="2TI" c="1" v="12">Irootaki noñaasi-waitan-tarori iroñaaka, iro kantacha titzimaita nompasiki-wintyaa. Tima noyotzi naaka ipaita nawintaari, noyopirotzi otzimi-motziri isintsinka, ari onkantyaa airo iwashaanta-kaantanaro inintakaa-kinari nantajiniri irojatzi aririka omonkaratajyaa kitaitiri impiyan-tajyaari. </v>
<v b="2TI" c="1" v="13">Ari pinkimita-najyaari awiroka, pimatako-tinaro tsika okanta pikimakina noyomitaantaki, pijatakairo pawintyaari Saipatzii-totaari Jesús, otakoyitairi, asiyitairi aajatzi. </v>
<v b="2TI" c="1" v="14">Ari inampi-siritan-takami Tasorinkantsi, iriitaki iriipiro-sirita-kayimini airo piwashaantantaro iroopirori otzimi inintakaa-kimiri piyomitaan-tairo. </v>
<v b="2TI" c="1" v="15">Pikima-kotakina awiroka yookawaitaikina nampiyitarori Asia-ki. Yokataki Figelo ipoñaa Hermógenes. </v>
<v b="2TI" c="1" v="16">Iro kantacha yoka Onesíforo, oshiki yoimosirinka-piintakana irirori, ti impasiki-winta-kotyaana yoosowitai-takana. Oshiki noninta-taiki inkaminthaajiri Pawa ikaratzi saika-pankotziriri. </v>
<v b="2TI" c="1" v="17">Tima iriitaki amina-minata-paakinari yariitaka Roma-ki, irojatzi iñaanta-paakanari. </v>
<v b="2TI" c="1" v="18">Iriira Awinkathariti nisironkata-jyaarini apaata owiraantyaaroni kitaitiri impiyaji-rika. Tima piyoti awiroka, oshiki yamitakotakina Onesíforo nosaikan-takari Efeso-ki. </v>
<v b="2TI" c="2" v="1">Notomí, tima iriitaki kawinthaa-jamiri Saipatzii-totaari Jesús, onkawintha yaawyaa-sirita-kayimi. </v>
<v b="2TI" c="2" v="2">Tima pikimakina tsika okanta noyomitaantaki atziri-payiki. Ontzimatyii piyosiiyiti iroñaaka awiintaari iriitaki matanajironi iyomitaa-najiri aajatzi pasini-payi. </v>
<v b="2TI" c="2" v="3">Aamawinta pinkantyaa piñaa-sintsita-kowinta-najyaari Jesús Saipatzii-totaari. Pinkimita-kaantyaa awirokami iwayiriti. </v>
<v b="2TI" c="2" v="4">Tima aparoni owayirita-chari ti iñiitiri yantanajiro antawairintsi yantayita-piintai-tziri. Ontzimatyii yitapaintyaaro ikantakiriri ijiwariti. </v>
<v b="2TI" c="2" v="5">Kantatsi aajatzi pinkimita-kotyaari ipinatai-tziri anaakotantain-tsiri isiyajiita. Tima antaroiti iñaasintsitakaro. Iro kantacha imatantyaarori yanaakotanti ontzimatyii yitanakyaaro iñaanta-piintyaaro. Irooma yamataa-siwaityaa-rika ininti yanaakotantimi, airora ipinatai-tziri. </v>
<v b="2TI" c="2" v="6">Kantatsi aajatzi pinkimita-kotyaari ikanta aparoni pankiwai-rintzi. Tima iriitaki itapiintaro iwayitaro okitho iwankiri. </v>
<v b="2TI" c="2" v="7">Ontzimatyii pimpampitha-sirita-kotiro nokanta-yitakimiri. Tima iriitaki Awinkathariti kimathatakaa-piroti-mironi maaroni. </v>
<v b="2TI" c="2" v="8">Pinkinkisiryaa-kotiri Jesús Saipatzii-totaari icharinitakari pinkatharini David. Añaaji irirori ikamawitaka. Irootakira iroka Kamiithari Ñaantsi nokinkithata-kotajiri. </v>
<v b="2TI" c="2" v="9">Irootaki natsipita-kowintari noñaantarori iroñaaka yoosowaitaitana, yasitako-waitaitana, ikimita-kaantai-takina naakami owantzinkari. Irooma iñaani Pawa airo imataitziro yoosotaitiro iroori. </v>
<v b="2TI" c="2" v="10">Iro nokisa-sitan-tarori iroñaaka maaroni nokimaatsi-waitakari, okantakaan-tziro notakotari ikaratzi iyosiitairi Saipatzii-totaari Jesús iwawisaako-siri-yitairi. Ari onkantyaa irasi iwantajyaarori yañaayitaji. </v>
<v b="2TI" c="2" v="11">Iroka omapiro ikantai-tziri: Aririka ankama-kotajiri Saipatzii-totaari, aritaki antsipata-jyaari yañaakaa-yitajai. </v>
<v b="2TI" c="2" v="12">Aririka ankisasi-wainitaki, ari antsipata-jyaari ampinkathari-wintantaji. Irooma aririka ankanti: “Ti noñiiri.” Aritaki imatai aajatzi aroka. </v>
<v b="2TI" c="2" v="13">Okantawitaka ti añaawityaaro ako-wintyaari, iriima irirori yako-winta-yitai. Tima yasi iwatziiro irirori, ti inthañaa-pithatan-tyaaro okaratzi ikasiya-kaantziri. </v>
<v b="2TI" c="2" v="14">Piyomitaan-tairo iroka. Pisintsi-thatantiro inintakaanta-pirotziri Pawa: Airo iñaanata-wakaa-winta-sitaitaro ñaantsi-payi kaari iroopirota-tsini. Kantatsi owari-siritiri inkarati kimironi. </v>
<v b="2TI" c="2" v="15">Ontzimatyii piñaa-sintsitajyaa pitampatzikatairo ñaantsi iroopirori, ari onkantyaa yaakamiitha-wintan-tajyaa-mirori Pawa. Pinkimita-kotyaari antawai-ryaantzi kaari tzimatsini ompaityaa impasiki-winta-kotyaari. </v>
<v b="2TI" c="2" v="16">Airo pikimisanta-waitziro awiroka iñaawaitai-tziro ñaantsi kaaripiro-yitatsiri. Arira opoñaari ithainka-tasorintsitan-taitzi. </v>
<v b="2TI" c="2" v="17">Osiyawaitakaro owawathatanta apathaa-waitirika. Irootaki awishi-mota-kiriri Himeneo aajatzi Fileto. </v>
<v b="2TI" c="2" v="18">Ikinakaa-siwaitakaro irirori iyomitaan-tziro iroopirori, ikantaki: “Tira iroopiro añaayitaji aririka ankamayitaki, añaayitairo isiyakaa-wintai-takiri ‘añaantsi.’ ” Iroka okaratzi iyomitaan-tawitakari iwari-siritan-takari ikarajiitzi ikimisanta-witanaja. </v>
<v b="2TI" c="2" v="19">Iro kantacha, osiyawaitakaro iwatzika-tyiimi Pawa iroopirori itzinkami, ari iwitsikakimi iwanko. Ipoñaa intzirika-kotaki apiti sankinarintsi ikantaitzi: “Iyotziri Awinkathariti ikaratzi yasitari.” Impoña: “Inkarati awintaa-jyaarini Saipatzii-totaari, ontzimatyii iwashaantairo kaaripirota-tsiri.” </v>
<v b="2TI" c="2" v="20">Thami asiyakaan-tawakiro okaratzi tzimatsiri iwankoki aparoni ashaarantzinkari. Tima tzimatsi waniinka-yitachari kowitzi-payi, siparyaa okantayita, omapiro ikaminthayiro. Iro kantacha tzimayitatsi incha-naki aajatzi kowitzi, ti inkaminthaa-piro-yitiro iroka-payi. </v>
<v b="2TI" c="2" v="21">Aririka ankiti-siri-yitanaji, ari ankimiyita-jyaaro kowitzi ikawinthayiro asitarori, ikowa-piintzi iwantayityaaro. Kitisiri inkanta-kaanajai Asitairi, aamawinta ankantyaa antayitainiri kamiitha-yitatsiri. </v>
<v b="2TI" c="2" v="22">Intaina piwayitairo iniwita-siwaitari mainariiti, pinkimita-kaantiro pisiya-pithata-tyiiromi. Iro piniwita-piinta-nakyaa pinkamiitha-siri-yitai, iriipiro-winta pinkantyaa, otakotani piwanti, kamiitha pisaika-kaantayiti, pintsipa-yitajyaari kitisiriri ikaratzi awintaa-yitaariri Awinkathariti. </v>
<v b="2TI" c="2" v="23">Airo piñaawai-yitziro ñaantsi kaari apantyaaroni, tima irootaki opoñaantari ikisa-wakaan-taitari. </v>
<v b="2TI" c="2" v="24">Irooma arokaiti impira-yitaira Pawa, ti onkamiithati añaana-minthata-wakaiyaa arokaiti. Ontzimatyii anisironkata-wakaajyaa, yotaniri ankantya ayomitaantaji, tsinampa-siri ankantyaa, </v>
<v b="2TI" c="2" v="25">amatsinka ankantyaa ayomitaa-yitiri kisaniintairi, aama aritaki impiya-sirita-kayiri Pawa, aritaki iyota-kotairo iroopirori. </v>
<v b="2TI" c="2" v="26">Ari onkantyaa iyotanta-jyaari isitsika-kityaa iriwiriki Kamaari, tima iriitaki ompirawaita-piinta-kariri, isintsiwintziri yantayitiniri inintasi-yitari irirori Kamari. </v>
<v b="2TI" c="3" v="1">Ontzimatyii piyoti, apaata owiraanta-paakyaaroni kitaitiri antaroiti ompomirintsitzi-moyitai. </v>
<v b="2TI" c="3" v="2">Iroka inkanta-yityaa atziri-payi: Apaniro inkaminthaa-piro-waityaa, ayimawaitairi ishikyiiro iwaararo, intharowinta-waityaa, airo ipinkathatantzi, inthainka-tasorintsi-waiti, impiyatha-waityaari asitariri, airo iyotairo impaasoonkitanti, inkawiyan-tawaiti, </v>
<v b="2TI" c="3" v="3">airo itakotantaja, airo ininta-piintaji impyaakotanti, inthaiya-kotan-tawaityaa, airo imaanta-kaaro iniwita-siwaitari, oshiki iwatsinaan-tawaitai, kisaniinta iwiro kamiitha-yitatsiri, </v>
<v b="2TI" c="3" v="4">pithoka-sitan-taniri iinayiti, airo iñaakonita, oshiki inkantakaa-piro-waityaa, oshiki iniwiwaityaaro inintasi-yitari anaanakiro inintakaa-witariri Pawa, </v>
<v b="2TI" c="3" v="5">ari isiyako-waita-kyaarimi pinkatha-tasorintsi-waitaniri, iro kantacha oshiki ithainki otzimi-motziri Pawa isintsinka. Airora pitsipa-yitari awiroka. </v>
<v b="2TI" c="3" v="6">Tima imatakiro yokaiti isaika-pankotantaki, yamatawi-yitakiro kooya-payi sipita-siriri, antaro ikinkisiryaa-kaayitaro okaaripiro-siriti, ontzimatyii awintyaari yokaiti, irojatzi ompoñaan-tyaari ayimawaita-nakiro oniwi-siri-waitari iroori. </v>
<v b="2TI" c="3" v="7">Irootaki amina-minata-piintan-tyaariri oyopirotiro, iro kantacha ti ayopirotako-tzimaityaaro okaratzi iroopirota-tsiri. </v>
<v b="2TI" c="3" v="8">Irootaki imatakiri pairani antyawiyari Janes aajatzi Jambres, imaimanitakiri Moisés, ari ikimitaari yoka atziri-payi amatawitan-taniri, ti ookimo-sirityaari okaratzi iroopirota-tsiri. Kaari-piro-siriri inayitzi, yaminaa-siwaitaka okaratzi ikimisanta-yiwitakari. </v>
<v b="2TI" c="3" v="9">Airotzimaita imatziro, aritaki iyoitanakiri ampinaasi-waita okaratzi yantziri, aritaki inkimita-kota-jyaari antyawiyari akinkithata-kotakiri. </v>
<v b="2TI" c="3" v="10">Irooma awiroka, pinkimityaana naaka, okaratzi noyomitaan-tziri, tsika nokina-kayiro, opaita nonintziri, niriipiro-wintanta, namatsinka-wintanta, otakotani nowantzi, kisasiwaini nokanta, </v>
<v b="2TI" c="3" v="11">owatsinaari ikantai-takina, ikimaatsita-kaawaitai-takana, okimita okaratzi awishi-mota-kinari Antioquía-ki, Iconio-ki, aajatzi Listra-ki. Tima oshiki yatsipita-kaita-kanari. Iro kantacha yookakaa-winta-piintakina Awinkathariti. </v>
<v b="2TI" c="3" v="12">Ari onkantyaari, aritaki iwatsinaa-ryaakoi-tajiri ikaratzi yasiyitaari Saipatzii-totaari Jesús nintanaa-tsiri impinkatha-tasorintsita-niti. </v>
<v b="2TI" c="3" v="13">Iriima kaari-pirori atziri-payi, amatawitan-taniri aikiro imapirota-tyiiyaa, yasiwinthatyaaro yamatawitanta-piinti, imataitzi-tyaari irirori yamatawitaitiri. </v>
<v b="2TI" c="3" v="14">Irooma awiroka, oisokiro piwiro okaratzi piyotakiri, okaratzi pawintaa-naari. Tima piyotzi ipaita oyomitaa-kimirori. </v>
<v b="2TI" c="3" v="15">Ari pitanakaro ainiro pintsitanaki piyota-kotairo Tasorin-tsita-tsiri Sankinarintsi. Ari opoñaari piyotai aritaki pawisako-siritai aririka pawintaa-jyaari Saipatzii-totaari Jesús. </v>
<v b="2TI" c="3" v="16">Tima maaroni Osankinaritsi-pirori, iriitakira Pawa tasonka-siryaan-takirori isankinai-tanta-karori. Iro iyomitaan-taitari, iro isintsi-thaitantari iyomitaa-ntaiti, iro itampatzikai-tantari, iro iñaantai-tantari onkantyaa inkamiitha-siritan-taityaari. </v>
<v b="2TI" c="3" v="17">Ari iñiirori ikaratzi yasitaari Pawa iyopiro-siritairo yantayitajiro okaratzi kamiithata-tsiri. </v>
<v b="2TI" c="4" v="1">Iroka okaratzi nosintsi-thatimiri pantiro. Iyotzi Pawa nokantzimiri, iyotzitaro aajatzi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, intzimi amina-kotairini yantayitakiri maaroni añaayita-tsiri, aajatzi ikaratzi kamayitain-tsiri. Tima irootzi-mataki inkoñaataji impinkatha-ritapaji. </v>
<v b="2TI" c="4" v="2">Pinkimi nonkantimi: Okowa-pirotatyaa piwitsikyaa onkini pinkinkithatairo iñaani, tira apatziro pinkinkithatairo aririka onkamiithatzi-motimi, ontzimatyii pimatiro aajatzi aririka pinkowiinkata-koti. Aririka piyomitaanti, ontzimatyii pintampatzikatanti, sintsiñaani piyomitaanti, piñaa-sintsi-thatanti, iro kantacha paamaiyaa pitharo-kyaawinta-piintziro = kari aririka pimayita-najiro. </v>
<v b="2TI" c="4" v="3">Tima apaata, airo inintaitaji inkimisantaitiro tampatzikari piyomitaan-tayitziri iroñaaka, impiyota-paakyaa pasini inkarati yotairini, ari yaminaa-siwaityaari iyomitaantiro iniwita-siyitari irirori. </v>
<v b="2TI" c="4" v="4">Irootaki ompoñaan-tyaari impiya-sitai-tyaaro inkimisantaitiro ikinkithata-sitaitari, iwashaantai-tanakiro ikimisantai-tziro iroopirota-tsiri. </v>
<v b="2TI" c="4" v="5">Irooma awiroka, yotzinkari pinkantyaa, pinkisa-siyita-jyaaro awishi-motimini poiwaraa-yitziro Kamiithari Ñaantsi, ontzima-tyiira pimonkarayiro onkarati pantainiriri Awinkathariti. </v>
<v b="2TI" c="4" v="6">Tima naaka kimitaka irootaintsi nompyaakotyaa, nosiya-kotyaaro isakoita-piintziro iraitsiri yatsipita-kaitaniki Pawa, aritaki sakotzi-matakara iraitsiri. </v>
<v b="2TI" c="4" v="7">Iriipiro-siri nokanta-piintaka, kimiwaitaka nomatakiro antaroiti noñaa-sintsita-piintakyaa. Okimiwaitakaro aajatzi aritaki nomatakiro nanaakotantzi ariitakana tsika owiraa nosiyi. </v>
<v b="2TI" c="4" v="8">Okimiwaita-karori iriitakimi Awinkathariti owayitakironi amathairintsi impaita-jiriri tampatzika-siririiti. Tima Tampatzika-siri inatzii irirori Awinkathariti, iriitaki yotanta-paatsini omapiro-rika ikamiitha-siritaitzi, aripaitira impapajinaro nasitari naaka. Tira apaniro naaka, ari inkimitaa-yitairi inkarati kaari samaniinta-chani iyaakoniintari impiyi. </v>
<v b="2TI" c="4" v="9">Nokowa-piro-taiki pamina-minatiro tsika pinkantyaa pimpokan-tyaari sintziini nosaikira naaka. </v>
<v b="2TI" c="4" v="10">Tima yooka-nakina Demas, okaima-siritairi irirori osaawi-sato. Jataji Tesalónica-ki. Iriima Crescente ikinanakiro irirori Galacia-ki. Ari ikimitakari Tito ikinanaki irirori Dalmacia-ki. </v>
<v b="2TI" c="4" v="11">Apatziro ikantakaaro Lucas iriitaki saikanaintsi apaniroini itsipatana aka. Irootaki nonintantari pimpoki awiroka pintsipata-kyaari Marcos, aritaki imatakiro irirori yamitakotina. </v>
<v b="2TI" c="4" v="12">Tima nontyaantajiri Tíquico anta Efeso-ki. </v>
<v b="2TI" c="4" v="13">Aririka pimpokanaki awiroka, pamainaro nowiwiryakoro nookanakiri pairani nampitsiki Troas osaiki iwankoki Carpo. Nonintzi pamainaro nosankina-yitani saikatsiri anta. Iriira noninta-pirotzi piyosiitiri pamajinari nomisina-tsiti nosankina-yitziri. </v>
<v b="2TI" c="4" v="14">Iriima Alejandro, asiro-pakori itzimi oñaasirinka-piinta-kinari, iwasankitaa-jatyiirira Awinkathariti. </v>
<v b="2TI" c="4" v="15">Irijatzira paamawintyaari awiroka, tima imapirotakiro itzika-tzikatakiro okaratzi noñaa-winta-yitakiri, oshiki ikisawinta-kinaro. </v>
<v b="2TI" c="4" v="16">Tima owakira yaitakina pairani naaka isaiki pinkatharintsi nonkamanta-kotiro okaratzi ikantakoi-takinari, tikatsira aparoni tsipata-nakyaanani, ithonka isiya-pithata-nakana. Iro kantacha, ti nonintiro naaka iwasankitaa-wintaitiri iroka. </v>
<v b="2TI" c="4" v="17">itsipa-siritakana Nowinkathariti, iriitaki ñaapiro-sirita-kaakinari. Irootaki nomatan-takarori nokinkithata-kayiri maaroni, ari okanta ikimathatan-takanari kaari ashininkata. Irootakira iwawisaa-kotan-tanari Nowinkathariti yasiryii-yaanami, osiyawaityaaro yookaitziri aparoni atziri kashikari-moroki iyaari kashikari-payi. </v>
<v b="2TI" c="4" v="18">Iriitaki Awinkathariti kimpoyaa-winta-kinari kaari iwasinonkai-tantana, aikiro ijatakaa-tyiiro irojatzi nariitan-tajyaari ipinkathari-wintantzi Inkiti-satzi. Irasi iwatyiiro irirori inkimosiriwintai-tajyaari. Omapirowí. </v>
<v b="2TI" c="4" v="19">Nonintzi piwithatyaanari Prisca aajatzi Aquila, ari pinkimitaakiri Onesíforo, aajatzi ikaratzi saika-pankotziriri. </v>
<v b="2TI" c="4" v="20">Iriima Erasto, ari isaikapaaki irirori Corinto-ki. Iriima Trófimo, naaka ookanakiriri Mileto-ki, imantsiya-waita-paakitzii. </v>
<v b="2TI" c="4" v="21">Ontzima-tyiira pisintziti pariitan-tyaari nosaiki naaka tikira okyaarontsita-najiita. Tima inkarati akantayitairi aka “iyikiiti,” iwithajiitami. Yoka ikaratzi owithatamiri: Eubulo, Pudente, Lino aajatzi Claudia. </v>
<v b="2TI" c="4" v="22">Onkawintha inampi-siritan-tyaami Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, kawinthaa iwayitaimi. Omapirowí.</v>
<v b="TIT" c="1" v="1">Naaka Pablo otyaankimiro iroka, impiratani Pawa nonatzii. Naaka Intyaankaa-riti Jesús Saipatzii-totaari, ari onkantyaa inkimisantan-tajyaari ikaratzi iyosiiyitairi Pawa, iyotajiro iroopirota-tsiri impinkatha-tasorintsitairo. </v>
<v b="TIT" c="1" v="2">Iyaakotairi iriroriiti irasi iwiro yañaayitaji. Irootaki ikasiya-kaantakiri pairani Pawa tikira-wintha iwitsikiro kipatsi. Tira yamatawitanti Pawa. </v>
<v b="TIT" c="1" v="3">Okanta ininta-paititakira, iñaakantaka Pawa Owawisaa-kotan-taniri. Iriitakira kantakaan-takirori inkinkithatan-taityaarori iñaani. Imatakina naaka ityaankakina nonkinkithata-kaanti. </v>
<v b="TIT" c="1" v="4">Awiroka Tito notyaantzini iroka nosankinari. Nokimita-kaantakami omapiromi notomin-taami, ari atsipata-wakaa akimisantaji. Onkawintha inisironkataimi Asitairi Pawa aajatzi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, Owawisaa-kotaniri, onkawintha intakotyaami, piñaajiro pisaiki kamiitha. </v>
<v b="TIT" c="1" v="5">Irootaki nookanta-nakamiri Creta-ki pintampatzika-siri-yitanti, piyosiiti antari-kona-payi jiwatirini kimisantzin-kariiti, irootaki noninta-kaakimiri. </v>
<v b="TIT" c="1" v="6">Inkarati jiwayita-tsini ontzimatyii inkamiitha-siriti, airo itzimawaitzi ñaawinta-kowaita-sityaarini, iinatani iwiro iina, kimisantzinkari inkantyaa iwaiyani-payi itzimi-kari kantako-waitirini piyathari inatzii, ñaathatan-tasiwaitaniri. </v>
<v b="TIT" c="1" v="7">Tima iriitaki Pawa yantawaitainiri jiwatziriri kimisantzin-kariiti, ontzimatyii yamawintyaa itzimi-kari kantako-waitirini inkanti, kimosiriwintasi-waitaniri inatzii, kishinkari inatzii, sinki-ryaantzi inatzii, antantzinkari inatzii, ayimawaitziri ishikyiiro iwaararo. </v>
<v b="TIT" c="1" v="8">ontzimatyii yoimaan-taniti iwankoki, yanta-piintairo kamiithari, yootzinkari inkantyaa, tampatzika-siri inkantyaa, kitisiriri, iñaakota-nityaa, </v>
<v b="TIT" c="1" v="9">iriipiro-siri inkantyaa isirityaaro ñaantsi iyomitaai-takiriri, ari onkantyaa imatanajiro irirori iyomitaantiro iroopiro-pirori, ari onkantyaa aajatzi imonkaratan-tyaariri kaari yotakotironi tampatzikari. </v>
<v b="TIT" c="1" v="10">Tima oshiki nintatsini iñaanawinta-sita-wakai-tyaaro, iñaawaita-siwaityaa, yamatawitantzi. Iriitaki antayita-kirori yoka paitasi-waita-chari “Totamisitaari.” </v>
<v b="TIT" c="1" v="11">Ontzima-tyiira pishikairi awiroka iyomitaan-tayitzi, tima oshiki ikompita-kaaka atziri-payi ikaratzi isaika-panko-jiitziri. Iyomitaanta-sitaro yokaiti kaari iroopirota-tsiri, apatziro inintasi-jiita yaantyaaro kiriiki. </v>
<v b="TIT" c="1" v="12">Tima tzimatsi pairani aparoni Creta-satzi kamantan-tzinkari-tatsiri, ikantaki: “Maaroni Creta-satzi, thayinkari nonayitzi, kaari-pirori, pirantzi nonajiitzi, niyawai-rintzi nokanta.” </v>
<v b="TIT" c="1" v="13">Omapiro iroka ikantakiri. Irootaki pinkisa-thatan-tyaariri awiroka, ari onkantyaa inkimisantaitan-tyaarori tampatzikari, </v>
<v b="TIT" c="1" v="14">ari onkantyaa iwashaantan-tyaarori ikimisanta-piintziro ikinkithata-siyitari Judá-iti, tima isintsi-thatantaki iwashaantaitiro iroopirori. </v>
<v b="TIT" c="1" v="15">Irootaki akanta-piintziri aroka-payi: Aparoni kitisiritain-tsiri, tikatsira impaityaa owaaripirosiritirini onkanta-witakyaa airorika ipinkawaitzi. Iriima aparoni thainka-siriri, kaaripiro-sirita-tsiri, tikatsira impaityaa kitisirita-kairini onkanta-witakyaa impinka-waiwityaa. Tima owaari-piro-siri-waitaka. </v>
<v b="TIT" c="1" v="16">Isiyakaantzi iyota-kotairi Pawa. Titzimaita, tima okaratzi yantayitziri ari iñaakan-tzirori ti iyota-kotairi, Pawa oshiki ipinkima-taikiri yoka. Tima ipiyathata-piintakari yoka, tikachaa-jaini aparoni kamiithari yantiniri. </v>
<v b="TIT" c="2" v="1">Irooma awiroka, okowatyaa piyomitaan-tairo okaratzi tampatzikata-tsiri, iroka okanta-kota: </v>
<v b="TIT" c="2" v="2">Yotzinkari inkantajyaa antari-kona-payi, ñaakoni inkantajyaa, impampitha-sirita-kotiro kamiithaini yantayitiri, ithotyiiro inkimisantaji, intakotan-tajyaa, inkisasi-wainitajyaa. </v>
<v b="TIT" c="2" v="3">Ari onkimiyityaari aajatzi kooya antaro-kona-payi, ompinkatha-tasorintsitantai, airo oñaawinta-kotan-tasiwaita, airo osinkita-piintayita. Ontzimatyii oyomitaan-tayitairo okaratzi kamiitha-yitatsiri, </v>
<v b="TIT" c="2" v="4">ari onkantyaa owintha-sirita-kaantyaarori pasini kooya-payi aakamiitha-yitiri oimi, aajatzi onkimitairi iintsiti-payi. </v>
<v b="TIT" c="2" v="5">Ompampitha-sirita-kotyaaro kamiithaini antayitiri, kitisiri onkantyaa, antawai-ryaanto, pinkatha owiri oimiiti. Aririka omayita-najiro iroka, airo ithainka-waitai-tzirora iñaani Pawa. </v>
<v b="TIT" c="2" v="6">Ari inkimiyita-najyaari aajatzi mainariiti, ontzimatyii inkinkisiryaa-koyitairo kamiithaini yantayitiri. </v>
<v b="TIT" c="2" v="7">Irooma awiroka, pinkinkithasirityaa piyomitaan-tairo tampatzikari, kitisiri pinkantyaa, ari onkantyaa impinkatha-wintan-taityaa-mirori pantayitakiri, aritaki imatakoi-tanajimiro. </v>
<v b="TIT" c="2" v="8">Ari onkantyaa airo itzimanta kisimaminti-mironi pikanta-yitziri, pasikiwinta inkantyaa ikaratzi kinkisiryaa-witachari inkanta-kowaita-sityaamimi. </v>
<v b="TIT" c="2" v="9">Ontzimatyii pisintsi-thayitairi ompirataari airo ipiyatha-waitari ompiratariri, yamina-minati yaakamiitha-pirotairi, airo iñaana-minthatziri aririka impiratyaari, </v>
<v b="TIT" c="2" v="10">airo ikosiwaitziri kapichiini, ontzimatyii iñaakantiro kamiithatatsi yawiintai-tyaari. Irootaki iñiitan-tyaarori oshiki okamiitha-piro-taitzi iyomitaan-taitziro iñaani Owawisaa-kotairi Pawa. </v>
<v b="TIT" c="2" v="11">Tima Pawa iñaakayitairo oshiki ikaminthaa-yitai, iriitaki matironi iwawisaako-siri-yitairi maaroni atziri-payi. </v>
<v b="TIT" c="2" v="12">Iriitaki oyotakaa-yitairori awashaantan-taarori athainka-tasorintsitantzi, aajatzi okaratzi aniwita-siyitari. Yotzinkari ankantyaa iroñaaka, tampatzika-siri anaatyii, ampinkatha-tasorintsitantaji, </v>
<v b="TIT" c="2" v="13">amina-wootsiki awairi oyaakoniintani. Tima irootaa-iintsi inkoñaatai Jesús Saipatzii-totaari, iriitaki amajironi iwaniinkaro Owawisaa-kotajairi, Pawa. </v>
<v b="TIT" c="2" v="14">Iriitakira Jesús Saipatzii-totaari sinita-sitain-chari apaniro iwamaitiri. Tima inintatzii impinawintairo okaratzi akaaripiro-siri-yitaki. Iro ikowa-jaantairi inkiti-sirita-kaayitai, omatantyaari yasiyitajai irirori, ayimaniinta ankantyaa antayitairo kamiithari. </v>
<v b="TIT" c="2" v="15">Irootaki piyomitaan-tayitairi awiroka. Pisintsi-thatantiro. Irootakira pinkisa-thatan-tyaari. Awirokataki iwaitaki pimonkarata-kaantiro iroka, ontzimatyii yantatai-tajiro, tima ari pinkina-kayiro airo imaninta-siritai-tantami awiroka. </v>
<v b="TIT" c="3" v="1">Ontzimatyii pinkinkithasiritakaa-piintairi kimisantzin-kariiti impinkatha-yitairi pinkathari-wintan-tatsiri pinampiki, aajatzi inkimitaitiri jiwari-payi. Airo ipiyatha-waitanta. Ayimaniinta inkanta-yityaa yantayita-najiro kamiithari. </v>
<v b="TIT" c="3" v="2">Airo ikisi-matairi pasini, airo iñaana-winthatan-tasiwaita. Otakotantani inkantyaa, tsinampa-siri inatyii. </v>
<v b="TIT" c="3" v="3">Pairani tzimatsi akantayiwita arokaiti, amasontzi-siri-waitzi, apiyatha-waiyita, tzinpina-siri akantawitaka, antayitziro aniwita-piinta-sitari, aajatzi okaratzi anintakaa-siyitari, awaaripirota-piintakiri pasini ashininka, asama-kota-wakaa-waitaro opaiyita-rika, amaninta-siritantzi, akisaniinta-wakaiyita. </v>
<v b="TIT" c="3" v="4">Iro kantacha omata-paititakara inisironka-yitai Owawisaa-kotairi Pawa, itakoyitaari maaroni atziri-payi, </v>
<v b="TIT" c="3" v="5">arira iwawisaako-siri-yitairi. Iro kantacha tzimatsira opaita yantanta-karori, tira aroka antasita-jyaaroni apaniroini akamiitha-siri-yitaji. Inisironka-matsitai Pawa. Ikimita-kaantakiro iriitaki kiwayitainimi, kimiwaitaka owakira intzima-kaayitaimi Tasorinkantsi. </v>
<v b="TIT" c="3" v="6">Tima okaratzi yantzimo-yitairi Iwawisaa-kotairi Jesús Saipatzii-totaari, iriitakira Pawa kantakaarori, ityaanta-kayiri Tasorinkantsi intsipa-siri-yitai okimiwaitakaro isako-piro-tziita-kairimi. </v>
<v b="TIT" c="3" v="7">Irootaki yantanta-karori iroka onkini añaayitiro ikasiya-kaayita-kayiri, iro ayaakoyitajiri iroñaaka asi awairo añaayitaji. Aritaki okanta, irootaki ikimita-kaantairi iroñaaka kamiitha-siri anayitzi, tima kawinthaan-taniri inatzi irirori. </v>
<v b="TIT" c="3" v="8">Omapiro iroka okaratzi nokanta-kimiri. Irootaki nokowantari piyomitaa-yitairi ikaratzi awintaa-naariri Pawa, inkini yanta-piinta-najiro kamiitha-yitatsiri. Omapiro okamiithataki iroka, oshiki yanintaa-yitajyaaro. </v>
<v b="TIT" c="3" v="9">Irooma aririka iñaana-winthata-wakaa-sityaaro tsika ikanta-kota itziman-tayitakari pairani itakaan-tarori, airo pimatzitaro awiroka pisasatika-waityaa, tikatsi ompaityaa, aminaantsi onatzi. Ari pinkimityaari aajatzi aririka iñaanawinta-wakai-tyaaro tsika okanta-kota Ikantakaan-taitsiri. </v>
<v b="TIT" c="3" v="10">Intzimi-rika ñaanaminta-wakaarori, piyomithaa-thatiri. Aikiro-rika ijatakaa-tyiiro, papiitiri piyomitaa-najiri. Aikiro-rika ijatakaa-tyiiro, pimisitowiri pikarawitarira. </v>
<v b="TIT" c="3" v="11">Tima piyotakiri yoka ipari-siritaatyaa, ikaaripiro-siri-waitaatzii. Apaniro imishakowinta-waita. </v>
<v b="TIT" c="3" v="12">Nontyaanka-tyiimiri Artemas. Airorika notyaankimiri irirori, aamaaka iri nontyaankimi Tíquico. Aririka yariitakyaa pisaiki awiroka, nonintzira pimpoki awiroka pimonthai-yaana nampitsiki Nicópolis. Ari nonintziri naaka nonkyaarontsita-kotiri anta. </v>
<v b="TIT" c="3" v="13">Iriima Zenas yotako-pirotzirori ikantakaan-taitsiri, aajatzi Apolos, aririka impoki-matanaki irirori, pimpawakiri paawyiiri awiroka, inkasiya-kaiyaari impokanaki-rika. </v>
<v b="TIT" c="3" v="14">Tima maaroni arokaiti, airo asaikasi-waitanta ontzimatyii aakamiitha-yitairi kowityaa-waiyita-tsiri. </v>
<v b="TIT" c="3" v="15">Maaroni iwithatami tsipayita-kanari aka. Nonintzi aajatzi naaka piwithatyaanari kimisantzin-kariiti anta ikaratzi itakotanari. ¡Onkawintha inisironka-yitajyaami Pawa maaroni awirokaiti! Omapirowí.</v>
<v b="PHM" c="1" v="1">Naaka Pablo sankinatzimiro iroka. Tima yasitako-wintai-takinari naaka Jesús Saipatzii-totaari aka. Iriitaki notsipatakari iyiki Timoteo nosankinatzimiro iroka. Awiroka notyaankimi, Filemón, notakotani nowimi awiroka amitakota-piintanari. </v>
<v b="PHM" c="1" v="2">Irojatzi nosankinatzini Apia nokimita-kaantari “chooki,” nosankinatziniri aajatzi Arquipo tsipayita-kairi añaasintsiyita. Irijatzi nosankinatziniri kimisantzin-kariiti ikaratzi apatota-piinta-chari piwankoki. </v>
<v b="PHM" c="1" v="3">Onkawintha inisironka-yitaimi Asitairi Pawa, aajatzi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, kamiitha isaikakaa-yitaimi. </v>
<v b="PHM" c="1" v="4">Aririka namanako-yitimi, antaroiti nopaasoonkitziri Pawa. </v>
<v b="PHM" c="1" v="5">Tima nokima-kotakimi itakotani pikantantzi, iinatani piwiri Awinkathariti Jesús, ari pikimitajiri aajatzi ikaratzi yasiyitaari irirori. </v>
<v b="PHM" c="1" v="6">Irootaki namana-kotan-tamiri awirokaiti pikaratzi paapatyaa-wakai-yitanaja pikimisanta-yitai, tima nonkowatzii pinkimatha-pirota-najiro kamiitha okaratzi yantakaa-sirita-kayimiri Saipatzii-totaari Jesús. </v>
<v b="PHM" c="1" v="7">Iyikí, itakora piwapiintairi awiroka kimisantzin-kariiti, irootaki iñaanta-karori iriroriiti itharowinta-siri-pirotanai. Irojatzira oimosirinkaanari naaka, tharowinta nokanta. </v>
<v b="PHM" c="1" v="8">Noyotzi iroñaaka, naaka iyosiitaki Saipatzii-totaari nomonkarata-kayi-miromi onkarati pantajiri. </v>
<v b="PHM" c="1" v="9">Iro kantacha, apatziro nonkowa-kota-sityaami kapichiini, tima noyotaki tsika pikanta pitakotanta. Pablo nonatzii naaka, antari-konatakina, yasitako-wintai-takinari Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="PHM" c="1" v="10">Yoka Onésimo owaitakaantziri “Apantari”, nonintzi paakamiithatairi. Iriitaki nokimita-kaantakiri naaka iriimi notomi yasitako-wintzirira Saipatzii-totaari. </v>
<v b="PHM" c="1" v="11">Tima pairani pimpiratan-takariri awiroka, ti yapantzi-mowityaami yoka. Irooma iroñaaka ari yapantzi-mota-jyaami awiroka, ari inkimitzi-motyaanari naaka aajatzi. </v>
<v b="PHM" c="1" v="12">Nontyaanka-jimiri Onésimo, notako-pirotari. </v>
<v b="PHM" c="1" v="13">Oshikira nokowawitaka intsipatyaanami naaka. Ari onkantakimi impoyiityaami awiroka yamitako-yitina aka yasita-kotai-takina okantakaan-tziro nokinkithata-kotziro Kamiithari Ñaantsi. </v>
<v b="PHM" c="1" v="14">Tima iro kamiithatatsi, tikira nonkimi pinkantina awiroka opaita pinintziri, ti noninti naaka nosintsiwintimi pantiro iroka, iro nonintaki awirokataki kantatsini opaita pinintziri pantiri. </v>
<v b="PHM" c="1" v="15">Aamaa-sityaa iroota-jaantaki omatantakari isinitai-tziri yoka Onésimo isiya-pithatan-takamiri pairani, ari onkantyaa inkimisantan-tyaariri Saipatzii-totaari, irojatzi impiyan-tajyaari anta intsipatan-tapajyaamiri. </v>
<v b="PHM" c="1" v="16">Iro kantacha, tira apatziro pinkimita-kaantairi pimpiratani pikimiwitarira pairani, pinkimita-kaantairi iriimi pirintzi pitako-pirotani. Ari nokimita-kaanta-kariri aajatzi naaka. Awirokara mapirotaitironi pintako-pirota-jyaari pimpiratari koñaaroini, irijatzi impirataari aajatzi Awinkathariti. </v>
<v b="PHM" c="1" v="17">Tima pinkimita-kaantina awiroka naaka pitsipatani, ari pinkimitairiri aajatzi irirori paakamiithatiri, pinkimita-kaantiri naakami paakamiithatzi. </v>
<v b="PHM" c="1" v="18">Tzimatsi-rika opaita kaari inimota-kayimi, tzimatsi-rika opaita iriiwitzimiri, pinkimita-kaantiro naakami iriiwitimini. </v>
<v b="PHM" c="1" v="19">Naaka, Pablo sankinata-jaantzirori iroka. Omapiro, aritaki nompinata-jimiro iriiwitzimiri. Osiyakaantaki awiroka-witaka iriiwi-pirotana naaka nowawisaako-sirita-jimirira </v>
<v b="PHM" c="1" v="20">Ari okanta, iyikí. Noninta-taiki papatyi-mota-jyaana awiroka, inkanta-kaana-jyaami Awinkathariti paakamiithatairi Onésimo, tima irootaki otsika-siritaanari. </v>
<v b="PHM" c="1" v="21">Irootaki nosankinatan-tamirori iroka noyotzi aritaki pimatakinaro, tima pimatakiro panaakaa-nakiro okaratzi nokowa-kota-kimiri. </v>
<v b="PHM" c="1" v="22">Nonintzi aajatzi, paamawintyaa nojata-sitimi pisaiki awiroka, ari nomayimo-waita-paakimi. Iroorika pinkowa-kotan-takiri pamana-kotina, ari isinitakiro Pawa omatyaa. </v>
<v b="PHM" c="1" v="23">Iwithatami Epafras, notsipatakari aka yasitako-wintai-tanari Saipatzii-totaari Jesús. </v>
<v b="PHM" c="1" v="24">Iwithatami Marcos, Aristarco, Demas aajatzi Lucas, notsipata-piintakari aka. </v>
<v b="PHM" c="1" v="25">¡Onkawintha inisironkataimi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari! Omapirowí.</v>
<v b="HEB" c="1" v="1">Pairani, ininti-rika Pawa iyota-kayiri awaisatzitini ompaityaa-rika, iriitaki Kamantan-tzinkari amironi ñaantsi. Oshiki yapii-yapiitakiro Pawa, tzimatsi imatakaa-yitakiriri Kamantan-tzinkari-payi. </v>
<v b="HEB" c="1" v="2">Iro kantacha owakira ityaanta-kayiri Itomi irirori inkinkithata-kotairi. Tima iriitaki Itomi iwitsika-kaaki pairani iroka kipatsi, iriitaki yasitakaaka okaratzi iwitsika-yitakiri. </v>
<v b="HEB" c="1" v="3">Iriitaki Itomi ikimita-kaantakari iriimi iwaniinkatani, siparyaa ikanta. Ari ikimiwaitari tsika ikanta Asitariri. Tima sintsin-kantsi onatzi iñaanitari, irootaki asi owantarori tsika okanta-jaanta owakira iwitsika-itakiro. Tima imonkarata-paintziro pairani omatantakari ikiti-sirita-kaantai, ijatai inkitiki, saikapaji irako-piroriki Asitariri itsipata-paari ipinkathari-wintantzi. </v>
<v b="HEB" c="1" v="4">Ari opoñaanakari yanaako-yitziri Imaninkariti Pawa, antaroiti yiriipirota-kaitairi. </v>
<v b="HEB" c="1" v="5">Tima Pawa kantawairi: Notomi nowimi awiroka. Naakataki pirintana iroñaaka. Ikantawajiri aajatzi: Naaka tomitajyaarini, iriritajyaana irirori. Tima tikatsira aparoni Maninkari inkantiri Pawa kimityaaroni iroka ñaantsi. </v>
<v b="HEB" c="1" v="6">Apaata aririka yapiitajiro intyaantajiri aka kipatsiki itarori itomi, inkantaiti: Intharowinta-jyaari maaroni Imaninkariti Pawa. </v>
<v b="HEB" c="1" v="7">Tzimatsi aajatzi ikinkithata-koitziri Maninkariiti, iroka ikantaitzi: Iriitaki matakairi Imaninkariti inkimita-kotyaaro tampyainka. Iriitaki matakairi ityaankani-payi inkimita-kotyaarimi paamari. </v>
<v b="HEB" c="1" v="8">Irooma aririka inkinkithata-kotiri Itomi irirori, iroka ikantzi: Pawa, pasi piwairo awiroka pimpinkathari-wintantai. Ari pinkimita-kota-jyaari pinkathari-payi otzimi-motziri iyariwati imatantari ipinkathari-wintantzi. Iro kantacha awiroka mataironi pintampatzika-siritai aririka pimpinkathari-wintantai. </v>
<v b="HEB" c="1" v="9">Awiroka kowirori kamiithari, irooma kaari-pirori oshiki owatsimaimi. Irootaki isaipatzii-totan-taamiri Pawa, pimpinkatha-ritan-tajyaari. Iriitaki piwawani matakimirori. Isaitan-taamiro yiinkantsi ari okanta pikimo-siritan-taari, panaa-kotairi pitsipata-piinta-witari. </v>
<v b="HEB" c="1" v="10">Iroka pasini ikinkithata-kotai-tziri Itomi, ikantaitaki: Pinkatharí, owakira itantanakari pairani awirokataki owitsikakiro kipatsi. Awirokataki owitsika-jaantakiro inkiti. </v>
<v b="HEB" c="1" v="11">Iroka okaratzi piwitsikakiri, aritaki apirotajyaa apaata, irooma awiroka pasi piwairo. Ari onkimita-jyaaro okaratzi piwitsikani aparoni paisato-masiri kithaarintsi. </v>
<v b="HEB" c="1" v="12">Tima aririka ompai-sato-masitaki piithaari, pankowii-maitziro, paminaji pasini owakirari pinkithaata-jyaari. Ari pinkimitaa-jirori apaata piwitsikani kipatsi aajatzi inkiti. Irooma awiroka pasi piwairo airo pipasini-waitaji. Airo papirotaatsi. </v>
<v b="HEB" c="1" v="13">Ikinkithata-koitairi aajatzi, ikantaitzi: Pisaikapaji nakopiroki, ampinkathari-wintanti, Irojatzi noitsinampaan-tajyaariri kisaniintzimiri, Aripaiti intyiirowa-sita-jyaami, pimakoryaa-kitzitan-tajyaari. Tima tikatsi Maninkari inkimita-kaantiri Pawa inkamantiri iroka. </v>
<v b="HEB" c="1" v="14">Tima maaroni Maninkariiti, apatziro ityaantai-tziri yamitako-yitairi atziri-payi awisako-siri-yitaa-tsiri. </v>
<v b="HEB" c="2" v="1">Ontzimatyii ankimisantiro okaratzi iyomitaaita-kairi, onkantyaa airo awashaantantaro. </v>
<v b="HEB" c="2" v="2">Tikatsi matironi iwasiñaajiro ikamantantakiri pairani Maninkariiti, ityaantan-taita-kariri. Tima maaroni kaari owakimpitatyaaroni inkimisantairo, iwasankitaaitakiri ipiyathatakaro. </v>
<v b="HEB" c="2" v="3">Aroka imapiroiti iwasankitaaitai airorika owakimpita-yitaaro ikinkithata-koitziro antaro awisako-siritaantsi, okaratzi yitapaintari Awinkathariti Jesús ikinkithata-paintziro. Tima irootaki ikamantayita-kayiri arokaiti akaratzi akima-jaanta-yitakiro. </v>
<v b="HEB" c="2" v="4">Iriita-jaantaki Pawa oyotakaayita-kayirori omapirotatyaa okaratzi ikamantai-takairi, tima imatakaan-takiro itasonka-wintan-taitzi, iñaakakaan-takiro kaari iñiita-piintzi, Tasorinkantsi antakaan-takiro iroka, ari omata-jaantakari inintziri Pawa. </v>
<v b="HEB" c="2" v="5">Okaratzira nokinkithata-kota-kimiri, kaarira Maninkariiti imatakairi Pawa impinkathari-wintairo tsika asaikayitaji apaata. </v>
<v b="HEB" c="2" v="6">atziri-payi inatyii mataironi impinkathari-wintantai. Tima iroka ikantaitaki pairani: ¿Iriipiroma inatzii atziri-payi pikinkisiryaa-kotan-tariri? ¿Paitama pinintantari pinisironka-yitairi yokaiti? </v>
<v b="HEB" c="2" v="7">kapichini iñiiro iroñaaka atziri-payi ti yanaa-kotanti, iriitaki Maninkariiti anaakoniinta-kiriri. Iro kantacha, irootaintsi pamathaitairi impinkathari-tsitan-tyaari, ontzimi-motairi iwaniinkaro. Iriitaki anaayita-jirini maaroni piwitsikani. </v>
<v b="HEB" c="2" v="8">Pinkimita-kaajyaari ikantaranki makoryaa-kitzitan-tariri iisaniintani, impira-yitajyaari maaroni. Arira inkanta-kaayita-jyaari Pawa atziri-payi, tima airo itzimaji aparoni kaari anaakotan-taatsini. Iro kantacha, tikiraata iñiirota iroñaaka atziri-payi impinkathari-wintanti. </v>
<v b="HEB" c="2" v="9">Iro kantacha tzimatsi aparoni atziri ityaankai-takiri, irijatzi ñaapaintzirori kapichiini ti yanaa-kotanti, imatzita-taikaro Maninkariiti yanaakiri irirori. Iriitakira nokanta-kotziri Jesús. Tima iriitaki ñaakirori ikimaatsitaka irojatzi ikamantakari, ipoñaa yamathaitai-tairi ari okanta ipinkathari-wintan-taari, otzimi-motairi iwaniinkaro. Irootakira ikamawintan-takairi maaroni, tima antaroiti ikawinthaa-yitaji Pawa. </v>
<v b="HEB" c="2" v="10">Oshiki otampatzika-taiki tsika ikinakaakiro Pawa isinitakiri Jesús yatsipita-kowintai, ari ithotyaa-kirori Jesús onkarati yantiri. Tima Yoka, asiyitariri maaroni, kantakaan-tzirori itzimayitan-takari maaroni, iriijatzita-jaantaki atsipita-kowintaari, iwawisaako-siri-yitairi, ari onkantyaa intsipatan-tajyaariri, maaroni itomiitari anta iwaniinkaroki. </v>
<v b="HEB" c="2" v="11">Iroka okanta-kota-jaanta, ikimita-kaantai Jesús iririntzi, tima ari akaratziri arintari Pawa. Iririntari irirori ikiti-sirita-kaantzi, aririntari aajatzi arokaiti ikiti-sirita-kaayitaira Jesús. </v>
<v b="HEB" c="2" v="12">Irootaki ikantan-takari pairani: Nonkinkithata-kotaimi awiroka isaikayitzi nirintzi-yitaari, Tsika-rika yapatota-piintayita, ari nowisiryaa-winta-jyaamiri nompanthaa-wiintaimi. </v>
<v b="HEB" c="2" v="13">Ikantaki aajatzi: Nawintaani nowajiri Pawa. Ipoñaa ikantzi aajatzi: Yoka Naaka, notsipa-yitaari itomiiti Pawa ikaratzi aamaako-winta-kaanari. </v>
<v b="HEB" c="2" v="14">Akanta-jaanta-yitaka arokaiti atziritzi, otzimi awatha, otzimi iraani, ari ikanta-paintari aajatzi Jesús, irootaki omatantakari ikami. Aripaiti yiitsinampaa-kiriri Kamaari. Tima ontzimi-mowitaari irirori Kamaari isintsinka imaimanitan-tayitariri ikaratzi kamayita-tsiri. </v>
<v b="HEB" c="2" v="15">Ari ikinakaa-kirori Saipatzii-totaari yookakaa-wintan-tairi atharowan-tayitaro kaamanitaantsi, kimiwaita-nakami atzirita-nakityiimi kaamanitaantsi irootakimi ompirayita-nakaimi. </v>
<v b="HEB" c="2" v="16">Omapiro, kaarira Maninkariiti impoka-sitaki Saipatzii-totaari inisironka-yitairi. Arokara ipoka-sitaki, icharini-yitaira awaisatzitini Abraham. </v>
<v b="HEB" c="2" v="17">Irootaki yatzirita-jaantan-takari ikimita-paakai aroka yirintzi-yitaira, ari okanta ithotyaan-taarori irirori ininta-piinta-witakari ithotyiiromi Ompira-tasorintsi-pirori. Tima yasitakaakari Pawa yatsipita-kaani ipyaakotan-taarori ikaaripiro-siri-witaka atziri-payi. Oshiki inisironkatan-tataiki irirori, yiriipirotaki imatantaarori ithotyaa-jairo irirori. </v>
<v b="HEB" c="2" v="18">Tima yatzirita-paintzi irirori Jesús ikimaatsita-kaitakari, iniwisiryaa-kaawitai-takari. Irootaki imatantarori iroñaaka inisironka-yitai akaratzi iniwi-sirita-kaawaitai-tairo kaari-pirori-payi. </v>
<v b="HEB" c="3" v="1">Iyikiiti oitisiritaari, nonkanta-jiitimi pikaratzi ikaima-siritaimi Inkiti-satzi: Pinkinkisiryaa-kotairi Saipatzii-totaari Jesús, apaitziri “Awintaani”. Iriitaki kimitakariri aparoni Tyaankaari, irijatzi kimitakariri aparoni Ompira-tasorintsi-pirori. </v>
<v b="HEB" c="3" v="2">Ikantaranki aparoni Tyaankaari yiriipiro-wintziro okaratzi ikantziriri otyaantziriri. Ari ikantakari aajatzi Jesús. Ikimita-kotakari awaisatzitini Moisés, yiriipiro-winta-kiniri ishininka-payi yasiyitari Pawa, ipaitai-takiri “Inampi-panko Pawa.” </v>
<v b="HEB" c="3" v="3">Iro kantacha iriitakira Jesús matzirori yiriipirotzi, yanaa-kotziri awaisatzitini Moisés, tima iriitaki owitsika-kiriri pairani. Osiyawaitaro ikantaita-piintzi: “Piñaapinkathatiro nowanko.” Tima kaari pankotsi impinka-thaitiri, iri impinka-thaiti asitarori iwanko. Tima tsika itzimi owitsika-kirori pankotsi, iriitaki iriipirota-tsiri. </v>
<v b="HEB" c="3" v="4">Iriitaki asitaro pankotsi tsika itzimi owitsika-kirori, ari ikimitaakiro pairani Pawa iwitsikan-tayita-karori maaroni. </v>
<v b="HEB" c="3" v="5">Ikantaitzi: Moisés iriipiro-winta-kiriri ishininka-payi ipaitai-tziri “Inampi-panko Pawa.” Iro kantacha apatziro ikimi-matsitakari irirori aparoni ompirataari, inkinkitha-yitairo onkarati awisatsini. </v>
<v b="HEB" c="3" v="6">Iriima Saipatzii-totaari, iriita-jaantaki tomintariri asitarori pankotsi, iriitaki jiwatairi ikaratzi ikimita-kaantai-taari pankotsi. Aritakira ankaaratairi arokaiti yokaiti ipaitai-takiri “Inampi-panko Pawa” aririka ariipiro-wintajiri, aminawotsiki ankantajiri ayaakoniintani irojatzi owiraanta-paakyaaroni kitaitiri. </v>
<v b="HEB" c="3" v="7">Iroka ikantakiri Tasorinkantsi: Pinkimairi iroñaaka Pawa iñaawaitzi, ikantzi: </v>
<v b="HEB" c="3" v="8">Airo pikiso-siri-waitzi. Pikimitari = kari pithoka-sita-kanari pairani iñaanta-siri-waitakana otzisi-masiki </v>
<v b="HEB" c="3" v="9">Arira inintakaa-witakana piwaisatzitini nowasankitaa-yitirimi, iñaanta-siri-waitakana, Iñaawijiitakaro nonisironkatakari okaratzi 40 osarintsi. </v>
<v b="HEB" c="3" v="10">Irootaki nokisan-tanakari, Nokantaki: Irasi iwiro intzipina-siri-waiti, Ti yanta-piintajiro nokowakairiri. </v>
<v b="HEB" c="3" v="11">Noyatsima-nikiini nokantanaki: Airora nariita-kaayitaari nomakoryaa-mintoki. </v>
<v b="HEB" c="3" v="12">Iyikiiti, paamaiyaa piwashaantziri = kari Pawa, Añaanita-tsiri. Airo pikaaripiro-siri-waitzi, airo pithainka-siri-waitzi. </v>
<v b="HEB" c="3" v="13">Iro kamiithatatsi piwintha-sirita-wakaa-piintajyaa pisiriyitaiyaa. Pitaa-nakyaa-roota iroñaaka ari onkantyaa airo yamatawitai-tantami pantayitairo kaari-pirori, iro kisosirita-kaawaitimini. </v>
<v b="HEB" c="3" v="14">Irooma aririka oisokiro-pirota-najyaari Saipatzii-totaari, irojatzi owiraanta-paakyaaroni kitaitiri, aritaki añaajiro intsipa-wintha-yitai. </v>
<v b="HEB" c="3" v="15">Irootaki ikantan-taitari: Pinkimairi iñaawaitzi Pawa, ikantzi: Airo pikiso-siri-waitzi. Pikimitari = kari pithoka-sita-kanari pairani. </v>
<v b="HEB" c="3" v="16">¿Itzimikama pithoka-sita-kariri ikimataa-witakaro iñaani Pawa? ¿Kaarima yokaiti ijiwatakiri pairani Moisés ipoñaakaakari Apitantoniki? </v>
<v b="HEB" c="3" v="17">¿Itzimikama ikisa-piintakiri Pawa okaratzi 40 osarintsi? ¿Kaarima antapiinta-kirori kaari-pirori, apirotain-chari otzisi-masiki? </v>
<v b="HEB" c="3" v="18">¿Itzimikama ikinkithata-koitaki inkantaitaki: Airora nariita-kaayitaari nomakoryaa-mintoki? ¿Kaarima ipaitai-takiri piyathariiti? </v>
<v b="HEB" c="3" v="19">Ari añiirori opaita kantakaan-tzirori kaari yariita-kaantai-taari, tima iro kantakaan-takirori ti inkimisanta-jiiti. </v>
<v b="HEB" c="4" v="1">Ainirora otzimi ikasiya-kaakairi arokaiti okimiwaitakaro yariita-kaayitaimi imakoryaa-mintoki. Irootaki pimpinkathatan-tajyaariri, otzimi-kari otzikawa-kimini airo pariitantaja. </v>
<v b="HEB" c="4" v="2">Tima ankimayitajiro arokaiti Kamiithari Ñaantsi, ari akimiyitaari ikanta awaisatzitini pairani. Iro kantacha ti yanintaa-tzimaityaaro yokaiti ikimako-yiwita-wakari, tima ti yawintaa-sirita-nakyaaro ikimayi-witakari. </v>
<v b="HEB" c="4" v="3">Irooma arokaiti awintaa-yitakari, aritaki yariita-kaayitai imakoryaa-mintoki. Iroka ikinkithata-kotakiro imakoryaa-minto, ikantaki: Noyatsima-nikiini nokantanaki: Airora nariita-kaayitaari nomakoryaa-mintoki. Iro ikanta-kotziri Pawa ithonka-kirora pairani yantawaitani owakira iwitsikan-takarori kipatsi. </v>
<v b="HEB" c="4" v="4">Tima tzimatsi tsika oñaawinta-kota 7-tatsiri kitaitiri, ikantaitzi: Iroka 7-tatsiri kitaitiri ari ikarata-paakiro yantawairi Pawa, imakoryaaki. </v>
<v b="HEB" c="4" v="5">Iroka makoryaantsi irojatzira ikantakoi-tziri, ikantai-tziri: Airora nariita-kaayitaari nomakoryaa-mintoki. </v>
<v b="HEB" c="4" v="6">Ari okantari. Irootaki intziman-tayita-jyaari makoryaa-siri-yitaa-tsini. Iriima pasini-payi itayiwita-karori, ti yariiyitajyaa, tima ti inkimisanti ikinkitha-witai-takaniri Kamiithari Ñaantsi. </v>
<v b="HEB" c="4" v="7">Okanta awisaki pairani oshiki osarintsi, yapiitajiro Pawa ikinkithata-kotairo pasini imakoryaa-minto, ipaitajiro “iroñaaka.” Irootakira isankinata-kotairi awaisatzitini David, ikantaki: Pinkimairi “iroñaaka” Pawa iñaawaitzi, ikantzi: Airo pikiso-siri-waitzi. </v>
<v b="HEB" c="4" v="8">Ari imatakiromi pairani Josué imakoryaa-pirota-kaayitairimi awaisatzitini, airotyaa yapiitairomi Pawa iñaawintairomi pasini imakoryaa-minto. </v>
<v b="HEB" c="4" v="9">Arira ayotziri tzimatsi siyakaa-winta-chari imakoryaa-minto-pirota-jyaari yasiyitaari Pawa. </v>
<v b="HEB" c="4" v="10">Irootaki isiyakaa-wintakiri pairani Pawa imakoryaa-wintakiro yantawairi ithonka-kirora. Ari inkanta-jyaari inkarati makoryaa-siri-yitaa-tsini aririka onthonka-jyaari yantawairi. </v>
<v b="HEB" c="4" v="11">Ontzima-tyiira añaasiko-winta-jyaaro ariitan-tajyaari tsika amakoryaa-siri-yitai, asiyayitaari = kari piyatha-yitain-chari pairani. </v>
<v b="HEB" c="4" v="12">Tima owañaantani okatantzi iñaani Pawa, sintsiñaani okanta. Okimitaro osataa-minto-tsi thoimpi-pirota-tsiri apiminitiki, ti oshinta-kantatyaa ontoshino-tonki-yitanti irojatzi inthompoi iipathan-tsiki. Iro mapirotzirori iñaani Pawa kimiwaitaka ontosirita-tyiimi, ari okanta oyotakaan-tantarori ipampitha-siritaitari, ikowa-siritai-tziri aajatzi. </v>
<v b="HEB" c="4" v="13">Tima inkarati iwitsika-yitakiri Pawa, tikatsira matironi imanapithatyaari airo iñaantari. Pawa iyota-kotairo maaroni antayitakiri, iriitaki aminako-yitaironi aajatzi. </v>
<v b="HEB" c="4" v="14">Yoka Jesús Itomi Pawa, iriitaki anaapirota-kirori inkiti. Iriitaki ankimita-kaantyaa Impira-tasorintsi-pirori. Irootaki oisokirotan-tyaariri awintaa-siri awayitairi, ikimaitakai akantaki: “Nokimisantajiri Jesús.” </v>
<v b="HEB" c="4" v="15">Tima yoka Jesús ikimitari Impira-tasorintsi-pirori, irootaki inisironka-yitan-tairi ontzimi-rika pomirintsitzi-moyitaini. Tima pairani tzimawitaka irirori ikowa-siri-witakari, ari ikimita-kotajai arokaiti añaayitzirora awishimo-yitairi. Iro kantacha tira inkaaripirotaa-jata-painti kapichiini irirori. </v>
<v b="HEB" c="4" v="16">Irootaki awintaan-tyaariri amamana-tairi Jesús, asiyakaan-tajiro ajatasitaa-tyiirimi tsika impinkatha-ritaji. Aritaki inisironka-yitai, ari inkawinthaa-yitai ankowityaa-siri-waiti-rika. </v>
<v b="HEB" c="5" v="1">Tima Pawa owakiriri pairani Impira-tasorintsi-pirori. Iriitaki kantako-winta-yitairini atziri-payi kaaripiro-siri-yitatsiri. Iriitaki pomiyitaironi yatsipita-kaani yasitakai-tariri Pawa. </v>
<v b="HEB" c="5" v="2">Tima atziri inaki yoka Impira-tasorintsitaari, otzimi-motziri irirori pomirintsitzi-moyitariri. Irootaki iyotantarori yamatsinka-wintari tzipina-siri-waiyita-tsiri atziri-payi ikaratzi pokasitziriri, ikaratzi masontzi-siri-yitatsiri aajatzi. </v>
<v b="HEB" c="5" v="3">Imatzitaro irirori ipomiwinta yatsipita-kaani inkini impyaakoi-tiniri ikaaripiro-siri-waitzi, yantziro irirori ikimita-piintziniri atziri-payi. </v>
<v b="HEB" c="5" v="4">Tikatsi-tzimaita Impira-tasorintsitaari owasiwaita-chani apaniroini impira-tasorintsiti, Pawa owayitziriri, ikimitaakiri iwakiri pairani awaisatzitini Aarón. </v>
<v b="HEB" c="5" v="5">Ari ikantakari aajatzi Saipatzii-totaari, ti iriira owasiwaita-chani apaniroini ikimita-kotaari Impira-tasorintsitaari inkimosiriwinta-waitan-tyaari. Iriitaki Asitariri Pawa matakirori, ikantziri: Notomi pinatzi awiroka, Naakataki pirintanaja iroñaaka. </v>
<v b="HEB" c="5" v="6">Ipoñaa ikantaki aajatzi: Awiroka asi owaironi pimpira-tasorintsitai, Ari pinkimityaari ikanta pairani Melquisedec. </v>
<v b="HEB" c="5" v="7">Tima pairani yatzirita-paintzi Saipatzii-totaari, iraaniintaka yamana-mana-tziiri Pawa, ikaaimatzi sintsiini yamaniri. Tzimataa-witacha Pawa isintsinka, ari onkantakimi yookakaa-wintiri airo iwamaan-taitari. Tima pinkatha-tasorintsitaniri inaki Saipatzii-totaari, ikimakiri Pawa ikowa-kota-kiriri. </v>
<v b="HEB" c="5" v="8">Okantawitaka yoka Saipatzii-totaari iriiwitaka Itomi Pawa, ikimaatsita-painta. Arira iñiirori tsika okanta ikimisantaitzi. </v>
<v b="HEB" c="5" v="9">Ikanta ithotyaa-kaitakiri yantiri, arira omatakari iwawisaako-siri-yitairi inkarati kimisantairini, irasi iwiro yawisakotai. </v>
<v b="HEB" c="5" v="10">Ari okantakari, Pawa impira-tasorintsita-kaariri Saipatzii-totaari, ari okimitakaro tsika okanta impira-tasorintsita-kaakari pairani Melquisedec. </v>
<v b="HEB" c="5" v="11">Tzimatsi oshiki nokowawitari noyomitaimiri tsika ikanta-kota yoka. Iro kantacha oshiki opomirintsitaka nomatimiro, tima kisosiri pikanta-yitaka, osamani onkantyaa pinkima-thatan-tyaarori. </v>
<v b="HEB" c="5" v="12">Tima aritaki osamanitakira, nosiyakaantaki awirokataki yomitaan-tayita-naatsinimi. Iro kantacha ainiro pinintziro impaityaa yomitaa-yitimini awirokaiti, irojatzi yapiitaitimi itayitarori iyomitaan-taitziro iñaani Pawa. Okimiwaitakaro tsika ikantai-tziri aparoni ithotaai-tziri, tikira onkanti impaitiri kisoori owaritintsi. </v>
<v b="HEB" c="5" v="13">Ari pikantakari awirokaiti, iriiwai-yitaki iinchaa-niki ithotai-tziri, tima tikira piñaanta-piinta-yityaaro piyotan-tyaarori kamiitha-sirita-kaanta-tsiri. </v>
<v b="HEB" c="5" v="14">Iriima kimitakariri owayita-karori kisoori owaritintsi, iriiyitakira ikaratzi ñaanta-piinta-karori, ti ompomirintsitzi-motyaari iyotajiro kamiithata-tsiri aajatzi kaaripirota-tsiri. </v>
<v b="HEB" c="6" v="1">Ontzimatyii nojata-kairo noyomitaa-pirotimiro pasini tsika ikanta-kota Saipatzii-totaari. Tira onkamiithati napii-napiitimiro okaratzi piyotzi-yitakari awirokaiti. Tima iyomitaai-takimiro iwashaantai-tziro kaari-pirori kaamani-sirita-kaanta-tsiri. Iyomitaai-takimiro aajatzi yawintaa-siritai-tanaari Pawa. </v>
<v b="HEB" c="6" v="2">Iyomitaai-takimiro aajatzi kiwaataantsi, aajatzi wasipatzii-totaantsi, aajatzi yañaakai-tairi kamayita-tsiri, impoña iwasankitaaitairi kaari-piro-siriri. </v>
<v b="HEB" c="6" v="3">Irootakira ajatakaan-tyaarori pasiniyita-tsiri noyomitaimiri, inkamintha iriitaki Pawa sinitajaironi. </v>
<v b="HEB" c="6" v="4">Onkamintha airo aminaasi-waita pikimatha-yiwita-wakari, itasonka-winta-witai-takami, inampi-siri-witan-takami Tasorinkantsi, </v>
<v b="HEB" c="6" v="5">piñaayi-witakaro okamiithatzi-motzimi iñaani Pawa, piñaayi-witakaro aajatzi isintsinka yoiñaaronta-yitairi apaata. </v>
<v b="HEB" c="6" v="6">Tima inkarati ñaayiwita-karori isintsinka, ipoñaa iwashaantairo ikimisanta-witakari, airora imataa-jatajiro impiya-siritai iwashaantan-tajyaarori iyaari-pironka. Okimiwaitakaro ijatakimi apiitaironi ipaika-kota-kaantairimi Itomi Pawa, okimiwaitakaro iriimi apiitaironi ithainkima-waitairimi tsika ipiyojiitaka atziri-payi. </v>
<v b="HEB" c="6" v="7">Pisiyako-waitakaro okantaranki aparoni owaantsi otsinka-pathatziri inkani, aririka impankitan-taityaaro, iroorika shookayitain-tsini pankirintsi pinaron-tsita-chari, iriira Pawa tasonka-winta-kiriri pankita-kirori. </v>
<v b="HEB" c="6" v="8">Irooma iroorika yosiita-chani oshookaki kitoochii, ipoñaa towarisi, tikatsira apantyaaroni, katsima-siri inkantyaa pankita-kirori, intaayii-tairo apaata. </v>
<v b="HEB" c="6" v="9">Irooma awirokaiti, notakoyitaní, noyota-jaantzi airo pikimita-kotaro okaratzi nosiyakaa-wintakiri, tima noyojiitzi naaka pantanajiro kamiithari owakira iwawisaako-siritai-takimi. </v>
<v b="HEB" c="6" v="10">Tima tampatzika-siri Pawa inatzi, airo yokawintaimiro pantayitakiri awirokaiti, pitakoyita-naari ikaratzi yasiyitaari Irirori, aikiro pijatakaa-tziiro pitakoyitari. </v>
<v b="HEB" c="6" v="11">Irootakira nokowako-yitajimiri, ari pinkanta-piinta-tyiiyaa piñaakan-tairo piriipiro-siri-yitai, irojatzi omonkara-yitan-tajyaari okaratzi piyaako-winta-jiitari. </v>
<v b="HEB" c="6" v="12">Irootaki airo pipira-siritan-tawaita awirokaiti, irootaki kamiithatatsi pinkimita-koyityaari ikaratzi oisokirotarori ikimisantanaji, ikaratzi akowinta-naarori. Tima iriitaki aayitaironi ikasiya-kaita-kiriri. </v>
<v b="HEB" c="6" v="13">Tima pairani owakira Pawa ikasiya-kaanta-kariri awaisatzitini Abraham, tikatsira aparoni matironi impairyaa-jiniri iwairo Pawa iyotantyaari omapirotatyaa imonkara-wainiti. Apaniro ipairyaaka iwairo Pawa, </v>
<v b="HEB" c="6" v="14">ikantakiri Abraham: Omapiro nontasonka-wintimi Naaka. Naaka shikyaa-jirini pincharinita-jyaari. </v>
<v b="HEB" c="6" v="15">Tira itharokyaawaitzi awaisatzitini Abraham, amatsinka iyaawintaka, ari okanta iñaanta-karori ikasiya-kaita-kiriri. </v>
<v b="HEB" c="6" v="16">Tima aririka ininta-piinti atziri-payi iyoti omapiro-rika omatyaa ikasiya-kaantziri, ipairyiiro iwairo itzimi-rika anajiriri irirori, ari iyotaiti omapiro imonkara-wainitzi. </v>
<v b="HEB" c="6" v="17">Ari okimiwai-witakaro okaratzi yantakiri Pawa, ipairyaaka Irirori iyotantai-tyaari omapiro omatyaa ikasiya-kaantakiri. Tikatsi kantironi impasinita-kairo okaratzi ikinkithasiritakari yantiri. </v>
<v b="HEB" c="6" v="18">Ari okanta otziman-tanakari apiti kaari ikantaitzi impasinita-kaitajiro. Iro omatantari ayotaji ti inthaiya-nityaa Pawa, irootaki oimosirinka-siri-pirotairi arokaiti awintaa-siri-yitaari Irirori, ayotzi ari omonkaratajyaa ayaakoniintari. </v>
<v b="HEB" c="6" v="19">Iro ayaako-niintanka isiyakaa-wintai-tziri aka okimitaro aparoni tinari ayiintaatzirori antaroiti pitotsi airo amaatanta. Ari okimitari ayaako-niintanka, ayiinta-siri-piro owayitai. Irootaki kantakaarori ankimita-kotan-tyaariri kyaatsiri itantotai-tantaro tonta-masita-tsiri. </v>
<v b="HEB" c="6" v="20">Ari añaamampyaa-yitarori arokaiti kantatsi ankyaayitaji anta okimitakaro tonta-masita-tsiri, aririka ayaampoirita-najiri Jesús isiyakaa-wintai-takiri kyaintsiri anta okimitakaro tonta-masita-tsiri. Tima iriitaki Jesús isiyakaa-wintakari pairani Melquisedec. Iriitaki Jesús Impira-tasorintsi-pirori iroñaaka, yasi iwairo irirori. </v>
<v b="HEB" c="7" v="1">Tima yoka Melquisedec, iriitaki pinkathari-wintan-taintsi pairani Aapatyaawiniki, impira-tasorintsiti inatzi Jinoki-satzi Pawa. Iriitaki omonthaa-waariri pairani awaisatzitini Abraham ipiyantaari yapirotakiri iwayiritari pasini pinkathariiti, iyomitaa-wajiri intasonka-wintai-tantyaariri. </v>
<v b="HEB" c="7" v="2">Irijatzi ipaki pairani awaisatzitini Abraham owaararontsi okaratzi yaapithatan-takiri iwayirita. Tima yoka Melquisedec, tzimatsi siyakaa-winta-chari iwairo. Iroka itarori osiyakaa-wintari: “Pinkathari kamiitha-siriri.” Iroka apitita-tsiri osiyakaa-wintari iwairo ipinkathari-wintan-tzira Aapatyaawiniki: “Pinkathari saikakaan-tatsiri kamiitha.” </v>
<v b="HEB" c="7" v="3">Ti iyotaitiro iwairo asitariri, ti iyotaiti aajatzi itzimi iwaisatzi-titanakari. Kimiwaitaka ti ontzimimi tsika ipoñaanaka tsika ithonkaka, ikimita-kotakari Itomi Pawa, yasi iwiro irirori Impira-tasorintsitaa-ritzi. </v>
<v b="HEB" c="7" v="4">Ari añiirori iriipirori inatzi Melquisedec. Tima yoka Abraham awaisatzitini arokaiti, iriitaki ipaki pairani okaratzi yaapithatziriri pinkathariiti iwayiri-yitakari. </v>
<v b="HEB" c="7" v="5">Irootaki kimitakarori okaratzi yanta-piinta-yitakiri pairani ashininkani Leví-iti. Ipaitziri aparoni ikaratzi tzimi-motziriri ashininka ontzimi-rika onkarati 10, tima irootaki iyota-kotziri Ikantakaan-taitaniki onkarati yantayitiri Impira-tasorintsitaari. Irootaki yamijiitari tima irimirinkaiti icharinita-nakari aajatzi Abraham. </v>
<v b="HEB" c="7" v="6">Iriima Melquisedec kaari ishininka Leví-iti, ti ayotaa-jati ipaita charinitariri. Iro kantacha yoka awaisatzitini Abraham, ikasiyakaa-piroi-takiri pairani, iriita-jaantaki opakiriri Melquisedec aparoni karatatsiri 10 yaapithatan-takiri iwayirita. Ipoñaa yoka Melquisedec iyomitaa-naakiri intasonka-wintai-tantyaariri awaisatzitini Abraham. </v>
<v b="HEB" c="7" v="7">Omapiro ikanta-piintaitzi: “Itzimi-rika tasonka-wintan-tatsiri, yanairira itasonka-wintziri.” </v>
<v b="HEB" c="7" v="8">Itzimi-rika ipaitziri aparoni karatatsiri 10 aka kipatsiki, atziri inayitzi, kaamaniri. Iriima Melquisedec, kimiwaitaka añaanita-tsiri inakimi irirori. </v>
<v b="HEB" c="7" v="9">Irojatzi yantakiri Leví-iti, ipasita-piintaitari. Tima kimiwaitaka iriitakimi pinakowintan-tatsinimi, irootaki yantakiri awaisatzitini Abraham, </v>
<v b="HEB" c="7" v="10">yitanakaro ipinako-wintantaki pairani ipasitakari Melquisedec imonthaan-tawaariri ipiyaaro iwayirita. Tikira-mintha intzimaa-jati ashininkani Leví, aritaki ipinako-wintan-tzitaka awaisatzitini Abraham. </v>
<v b="HEB" c="7" v="11">Pairani ikaratzi Impira-tasorintsitaa-rita-tsiri, icharini-payi ashininkani Aarón inatzii, iriitaki ipaitziri “Leví-iti.” Ari okanta Ikantakaan-taitakiri. Iro kantacha yokaiti Impira-tasorintsitaari, ti imatiro iwamiitha-siritanti. Ari imatakiromi, airotyaa isankinata-koitaimi pasini Impira-tasorintsitaari kimitaariri yoka Melquisedec, kaari icharinitari Aarón. </v>
<v b="HEB" c="7" v="12">Omapiro itzimaji pasini Impira-tasorintsitaari kaari icharinitari ashininkani Aarón. Irootaki ompasinitan-tajyaari Ikantakaan-taitsiri, omatantyaari intzimaji pasini Impira-tasorintsitaari. </v>
<v b="HEB" c="7" v="13">Tima yoka iñaawintai-takiri kimitaariri Melquisedec, kaarira icharini-payi ashininkani Leví, pasini-mirinkaiti inatzii, ti intzimaa-jati aparoni ishininka impira-tasorintsitai-tyaari. </v>
<v b="HEB" c="7" v="14">Yoka kimitakariri Melquisedec, iriitaki Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, icharinitakari ashininkani Judá. Tima isankinariki pairani ashininkani Moisés, ti osinitaa-ntsiti impira-tasorintsitaa-riti icharini-yitari Judá. </v>
<v b="HEB" c="7" v="15">Ari ayotako-pirotziro ontzimatyii impoki pasini Impira-tasorintsitaari kimityaarini Melquisedec. </v>
<v b="HEB" c="7" v="16">Yoka pasini pokatsini, iinasityaa, ontzimi-motiri isintsinka, airo ikaamanitaji. Iriitaki anajiriri pasini-payi Impira-tasorintsitaari ikinkithata-koitakiri pairani Inintakaan-taitaniki, icharini-yitari Leví. </v>
<v b="HEB" c="7" v="17">Tima iriitaki ikinkithata-kotai-tziri, ikantaitzi: Awiroka asi owaironi pimpira-tasorintsitai, Ari pinkimityaari ikanta pairani Melquisedec. </v>
<v b="HEB" c="7" v="18">Ari okantari, tima okaratzi Ikantakaan-tawitai-takari, otzimi iwashaantaitiri, ti amatiro awamiitha-siritanti, tzimatsi kowityaa-chari. </v>
<v b="HEB" c="7" v="19">Tima tikatsi aparoni owamiitha-siriti Ikantakaan-taitani. Iro kantacha otzimaira pasini impoyiitaarori, irootaki matakaa-yitaironi okaaki-sirita-jyaari Pawa, tima irootaki ayaakoniintiri. </v>
<v b="HEB" c="7" v="20">Irootaki ikasiya-kaita-kairi Pawa, iriitaki pairyaincha iwairo iyotantai-tyaari omapiro omonkaratyaa. </v>
<v b="HEB" c="7" v="21">Iriima pasini Impira-tasorintsitain-tsiri, tira impairyaa-wintyaari Pawa iwantai-takariri yokaiti. Pasini pairyaa-wintakiri, ikantakiri: Iriitaki Pawa pairyii-wintzimiri, ti yoipithoka-nitiro iñaani. Awiroka asi owaironi pimpira-tasorintsitai, Ari pinkimityaari ikanta pairani Melquisedec. </v>
<v b="HEB" c="7" v="22">Ari okanta, iriitaki Jesús oyotakaa-yitairori iroñaaka omapiro omonkaratajyaa okaratzi ikasiyakaan-taitari, irootaki anaakirori pasini itawita-nakarori pairani ikasiyakaan-taitziri. </v>
<v b="HEB" c="7" v="23">Tima oshiki ikarawitaka pairani Ompira-tasorintsitaari. Tima ikama-piinta-yitaki yokaiti, ti onkanti ijatakairo yantayitirimi, ontzimatyii intzimi pasini impoyiita-jyaarini. </v>
<v b="HEB" c="7" v="24">Iriima Jesús, añaanita-tsiri inatzi irirori, irasi iwiro Impira-tasorintsiti. </v>
<v b="HEB" c="7" v="25">Ari okanta, iriitakira Jesús wawisaako-siritairini inkarati okaaki-sirita-jyaarini Pawa, inkanta-kowinta-piintairi. </v>
<v b="HEB" c="7" v="26">Iriitakira Impira-tasorintsitaari akowityaa-witakari. Iroka ikanta irirori: Itasorintsi-siritzi, ikamiitha-siritzi, ikiti-siritzi, ti isaikimo-yitajiri kaari-piro-siriri, yanaa-pirotairo inkiti. </v>
<v b="HEB" c="7" v="27">Yoka Jesús ti inkimityaari Impira-tasorintsi-piro-witain-chari pairani. Tima aririka impomitiniri atziri-payi yatsipita-kaani, yitapiintaro irirori ikowa-kotziri Pawa impyaakota-wakiri ikaaripiro-siritzi. Iriima Jesús ithotyaakiro maaroni, imonkaratakiro isinitaka pairani irirori inkimita-kotyaari yatsipita-kaitani. </v>
<v b="HEB" c="7" v="28">Ikaratzi Impira-tasorintsita-kaayitziri Ikantakaan-taitani, atziri inayitzi, sipita-siriri, ikaamani-yitzi. Iriima Itomi-pirori Pawa pokaintsiri awisakira pairani oshiki osarintsi, iriitakira Impira-tasorintsita-kaani Pawa ipairyaa-wintakari pairani iwairo irirori. Iriitaki monkarata-jaanta-kirori kamiithaini, asi awajitaa-tyiiro. </v>
<v b="HEB" c="8" v="1">Iroka otzinkami-pirota-jaantari nokantakiri: Iriita-jaantakira Saipatzii-totaari impira-tasorintsi-wintairi, iriitaki saikaatsiri irako-piroriki Pinkathari-pirori, itsipataari ipinkathari-wintantai inkitiki. </v>
<v b="HEB" c="8" v="2">Okimiwaitaaro ari yantawaitimi tasorintsi-thaantiki, iro kantacha tira yantawaiti tasorintsi-thaantiki iwitsikakiri pairani atziri-payi, inkitiki yantawaitzi osaikira iwitsika-kaantajiri Pawa. </v>
<v b="HEB" c="8" v="3">Tima inkarati Impira-tasorintsitain-tsiri pairani, tzimatsi yasitakaariri Pawa, ipomitziniri yatsipita-kaani. Ari ikimitakari aajatzi Jesús Saipatzii-totaari, tzimatsi opaita yasitakaariri Pawa. </v>
<v b="HEB" c="8" v="4">Iro kantacha, ti onkanta-wityaa Impira-tasorintsitimi Jesús Saipatzii-totaari, isaikan-tawita-paintari kipatsiki, ti osinita-kaantiro Ikantakaan-taitani, tima ti ishininkai-tityaari irirori Leví. </v>
<v b="HEB" c="8" v="5">Tima okaratzi yantziri yokaiti Impira-tasorintsitaari osiyakaa-rontsi onayitaki, tzimatsi iñaakasiritaitakiri tsika onkantajyaa iroopirori anta inkitiki. Irootaki ikantai-takiriri pairani Moisés, tsika inkantyaa iwitsikiro tasorintsi-thaanti, ikantai-takiri: Pinkimita-kaantiro piwitsikiro, tsika okanta iñaa-kasiritakaita-kimiro otzisiki. </v>
<v b="HEB" c="8" v="6">Ari ikantaari Jesús Impira-tasorintsitaari inatzi, yanaa-kotairi Impira-tasorintsitaitari atziri. Tima Pawa iwakirataji pasini ikasiya-kaantaitani, iriitaki kasiyakaajaini Saipatzii-totaari inkantako-winta-yitai, irootaki anaatai-kirori okaratzi ikasiya-kaanta-witai-takari pairani, irootaki anaajirori itakarori ikasiya-kaantai-takiri. </v>
<v b="HEB" c="8" v="7">Tima tzimatsi kowityain-chari itakarori ikasiya-kaantziri kaari imonkarataitzi, irootaki okowantakari ontzimi pasini owakirari, impoyiita-jyaaroni. </v>
<v b="HEB" c="8" v="8">Iroka kowityain-chari, tima ikantaitaki: Ikantzi Awinkathariti: Paminiro onkarati awisatsini apaata, Tzimatsi owakira nonkasiya-kaajiriri Judá-iti, aritaki nomatajiro nasitakaa-jyaari maaroni Israel-iiti. </v>
<v b="HEB" c="8" v="9">Airo okimitaaro nokasiya-kaakiri iwaisatzitini. Tima pairani nokimita-kaantaari nakathata-tyiirimi, Naaka jiwatairiri nomisitowan-taariri Apitantoniki. Ti imonkara-tzimaityaaro nokasiya-kaariri, Irootaki nowashaantan-tarori naamaako-wintari. Ari ikantaki iñaawaitaki Pinkathari. </v>
<v b="HEB" c="8" v="10">Yapiitakiro iñaawaitaki, ikantzi: Iroka owakirari nokasiya-kaakiriri apaata incharinita-jyaari Israel: Ari noyosirita-kaayitajiri kamiithari onkarati yantayitairi. Onkimiwaityaaro nosankina-siritaa-tyiinirimi Nokanta-kaantani, Naaka inkimita-kaantai Iwawani, Iriiyitaki nasitajyaari Naaka. </v>
<v b="HEB" c="8" v="11">Ti onkowa-jaantajyaa iyomitaa-wakaa-waitajyaa, Apatziro ikantayitairi ishininka: Piyosiri-pirotairi Awinkathariti. Tima maaroni iyotaitajina. Ari iyoyitajina iriipiroriiti aajatzi asinonkain-kariiti, maaroni. </v>
<v b="HEB" c="8" v="12">Oshiki naripirotajiri ikaaripiro-siri-yiwitaka, Ari nompyaakota-jiniri. </v>
<v b="HEB" c="8" v="13">Tima ipaitai-takiro “Owakirari Ikasiya-kaantaitani,” ari iyotakoi-tzirori iroka itawita-karori, kimiwaitaka paisatorimi onatzi. Tima okaratzi paisatotain-tsiri, irootaintsi ompiyaa. </v>
<v b="HEB" c="9" v="1">Okanta iroka itakarori ikasiya-kaantaitani, irootaki ikantakaan-takiri Pawa iyomitai-tantyaari tsika inkantaityaa impinka-thaitairi. Ari oñaawintari Tasorintsi-taantzi tsika ipinkathai-tairi. </v>
<v b="HEB" c="9" v="2">Iroka Tasorintsi-thaanti, apinati okanta itantotai-takiro. Anta antaro-nakitzi tsika ikyaa-piintaitzi, ari iwaitakiri ootamintotsi, minkonchaa-niki, aajatzi tasorin-tsita-tsiri owaritintsi. Ari ipaitai-tzirori “Tasorintsi-naki.” </v>
<v b="HEB" c="9" v="3">Irooma inthompointa, tsika ithata-sitai-takiro tonta-masiri, kiripi-naki okanta. Ari ipaitai-tzirori “Tasorintsi-naki-pirori” </v>
<v b="HEB" c="9" v="4">Ari osaikiri itaanta-piintai-tarori kasankainkari, ari osaikiri aajatzi Tasorintsi-moko. Iriira ooro yaitzi iwitsikai-tziro iroka. Ari owakotari inthompointa kapichiini ikantai-tziri “Ipaitama” iwitsika-nakita-sitai-takiro ooro. Ari iwaitakirori ikotzikiiri Aarón shookain-tsiri pairani, ari osaikitari aajatzi mapikota tsika osankinataka ikasiya-kaantaitani. </v>
<v b="HEB" c="9" v="5">Okanta jiñokiini otataroki Tasorintsi-moko, ari iwaitakiri iwitsikai-tziri isiyakaaro Maninkari, iri otsimankan-takaro isiwanki otatari Tasorintsi-moko. Irootaki ipaitai-tziri “Nisironka-mintotsi.” Iro kantacha airora nojata-kayiro noñaawintimiro tsika okantayita aparo-payi. </v>
<v b="HEB" c="9" v="6">Aritaki iwitsikai-takiro maaroni iroka-payi. Oshiki yanta-piintakiri Impira-tasorintsitaari anta Tasorintsi-naki, ari yantayitzirori ipinkatha-tasorintsitantari. </v>
<v b="HEB" c="9" v="7">Irooma inthompointa Tasorintsi-naki-piroriki, apatziro isinitai-tziri inkyii Impira-tasorintsi-pirori. Aparo-satzira ikyaa-piintzi osarintsiki. Aririka inkyaaki anta, yaanaki irirani ipiraitari intsikiryaan-tyaaro Nisironka-mintotsi. Ari onkantyaa inisironkatan-tyaariri Pawa, airo iwasankitaa-wintantari iyaari-pironka. Ari ikimitaa-yitziriri aajatzi atziri-payi kaaripiro-siri-yitatsiri okantaaro ti iyowai-matsitatyii irirori. </v>
<v b="HEB" c="9" v="8">Ari okanta, tzimatsi iyotakaa-yitairi Tasorinkantsi, iroka okanta: Pairani otziman-tawitari Tasorintsi-taantzi, ti onkanti inkyaayiti atziri-payi anta Tasorintsi-naki-piroriki. </v>
<v b="HEB" c="9" v="9">Iroka okanta-kota: Aparoni atziri amamatsitziriri yatsipita-kaani yasitakai-yaariri Pawa, tira iro kantakai-yaarini impinkatha-siri-pirotan-tyaariri Pawa. </v>
<v b="HEB" c="9" v="10">Apatziro intziyita-jyaaro owaritintsi, iraitsiri, inkiwaayita-piintajyaa. Iro imonkarataiti ikantakaan-taitakiri koñaayita-tsiri, irootaki imonkarataiti irojatzi iwakirata-kaanta-jyaarori Pawa ikasiya-kaantaitani. </v>
<v b="HEB" c="9" v="11">Ikanta ipokaki Saipatzii-totaari, iriitaki osiyawitariri Impira-tasorintsitaari. Titzimaita inkyii Tasorintsi-piro-nakiki, iwitsikani atziri-payi. Apatziro ikyiiri irirori inkitiki, tsika anintaajyaa apaata. Irootaki osiyakaa-pajiri Tasorintsi-naki-pirori, kaarira atziri witsikironi. </v>
<v b="HEB" c="9" v="12">Tima yoka Saipatzii-totaari ti inkimityaari Impira-tasorintsitaari atzirita-tsiri kyaamatsita-piinta-tsiri Tasorintsi-naki-piroriki yaanaki iriraani piratsi. Iriita-jaantaki sinitaincha iwamaitiri isakota-paintiro iriraani, inkini iñiitajiro maaroni irasi iwiro yawisako-siri-yitai. </v>
<v b="HEB" c="9" v="13">Osiyakaa-wintziro aririka ookimotyaari Pawa iriraani piratsi, aajatzi isamampoti, kimiwaitaka iro kitiwathata-kairini atziri antakirori ipinkai-tziri. </v>
<v b="HEB" c="9" v="14">Irooma iriraani Saipatzii-totaari, irootaki othotyaa-kirori pikiti-siritan-tayitaari. Tima inkimitara irirori tikatsi ompaityaa inkinakaa-sityaari, irijatzi sinitain-iwaitiri, ikantakaakari Tasorinkantsi. Iriitaki ashipithata-jimirori pipampitha-siritani kaari-pirori, tichari ma pantayitakiro kaamanita-kaanta-tsiri. Ontzimatyii pantayitairo okaratzi ininta-kayimiri Pawa, Añaanita-tsiri. </v>
<v b="HEB" c="9" v="15">Iriitakira Saipatzii-totaari ityaankakiri Pawa inkanta-kowintairi atziri-payi, ari okanta iwakirata-kaantaarori ikasiya-kaantaitani. Iroka okanta-kota owakirari ikasiya-kaantaitani, ontzimatyii inkami aparoni, ari onkantyaa yawisakotan-tajyaari piyathata-karori itarori ikasiya-kaantaitani. Aritaki iñiitairo ikasiya-kaakairo pairani añaanitaji. Iroka ikasiya-kaantaitani, iroowaitaki aparoni sankinarintsi tsika oñaawintayita okaratzi yasitaitari, oñaawinta-yitziri aajatzi asiyita-jyaaroni aririka inkama-minthataki asitaaniri. </v>
<v b="HEB" c="9" v="16">Iro kaari iyopirotai-tanta intzimi aayitironi okaratzi yasitakai-tantakari, intaini iyotaitzi aririka inkamaki asitaaniri. </v>
<v b="HEB" c="9" v="17">Ainiro yañai asitaaniri, airo ipitaitziri ikasiya-kayi-tziniriri yasitajyaaro. Intani impaitairi aririka inkamaki. </v>
<v b="HEB" c="9" v="18">Ari okantari, yitantai-tanakarori itarori ikasiya-kaantaitani, tzimatsi ipaita kamaintsiri, iriraani yitantai-tanakari. </v>
<v b="HEB" c="9" v="19">Pairani ithonka-kiro Moisés iñaanata-kiniri atziri-payi Ikantakaantani, yaaki iriraani piratsi, intitaakiro nijaa, yaaki inchasin-poki, yankowiitaki kityonka-masita-tsiri, itsikiryaan-takaro sankinatain-chari, ari ikimitaa-kiriri aajatzi atziri-payi. </v>
<v b="HEB" c="9" v="20">Ikantakiri: Iroka iraantsi irootaki ñaakanta-pirotironi ikasiya-kaantakiri Pawa, irootaki ikantakaan-takiri. </v>
<v b="HEB" c="9" v="21">Itsikiryaan-takaro aajatzi iraantsi anta Tasorintsi-thaantiki, ari ikimitaa-kirori okaratzi saikatsiri inthompointa. </v>
<v b="HEB" c="9" v="22">Ari okanta, tima kimiwaitaka aririkami intsikiryaan-taityaaro iriraani piratsi, imonkarata-najiro Ikantakaan-taitziri, kimiwaitaka iroomi oitiwathatan-tatsini. Tima airorika otzimi iraantsi, airo ipyaakotan-tairo Pawa kaari-pirori. </v>
<v b="HEB" c="9" v="23">Irootaki yatsipi-wintantari ipiraitari ipomitai-tziniri Pawa kimiwaitaka inkitiwa-thata-kaanta-tyaimi. Irootaki kimitakarori okaratzi awisain-tsiri inkitiki, ityaantakiri Pawa yatsipi-wintan-tyaa Saipatzii-totaari, inkiti-sirita-kaanta-yitairi. Irootaki anaakota-kirori yatsipi-wintan-tawitaka ipiraitari. </v>
<v b="HEB" c="9" v="24">Tima ti inkyii Saipatzii-totaari Tasorintsi-naki-piroriki iwitsika-matsitani atziri-payi. Irootaiki siyakaa-wintacha inkitiki tsika ikinaji Saipatzii-totaari, inkantako-winta-yitai isaikira Pawa. </v>
<v b="HEB" c="9" v="25">Tima ti yapii-yapiita-paintiro Saipatzii-totaari ikami-motantzi. Ari opasinitziri yantziri Impira-tasorintsitaari kyaawita-piinta-chari aparo-satzi osarintsiki Tasorintsi-naki-piroriki. Ti iri asitaa-jaityaaroni irirani isakotaitziri. </v>
<v b="HEB" c="9" v="26">Arimi isiya-matsityaarimi Saipatzii-totaari ikaratzi Impira-tasorintsitaari, oshiki yapii-yapiitiromi inkamawintanti. Arimi yitanakyaaro inkimaatsi-wintan-tyaami owakira owitsikan-takari kipatsi. Aparo-satzi ikamawintanta-paintzi yatsipi-wintantyaa. Yasi iwanajiro yiitsinampaajiro kaari-pirori. </v>
<v b="HEB" c="9" v="27">Iroowaitaki ikantai-tziri: Maaroni atziri aparo-satzi okanta ikami, impoña yamina-kotairi Pawa. </v>
<v b="HEB" c="9" v="28">Irootaki yantakiri Saipatzii-totaari, aparo-satzi ikamaki ikimaatsi-winta-kari oshiki kaari-piro-siriri. Iro kantacha aajatzi inkoñaatapaji apaata irirori, airo ikimaatsita-kayi-tawaari, iwawisaa-kotairi ikaratzi oyaakoniinta-kiriri. </v>
<v b="HEB" c="10" v="1">Irootaki Ikantakaan-taitani osiyakarori aamparintsi. Tima okanta aparoni aamparintsi ti ontzima-niti iwatha, intaini iyotaitzi tzimatsira ipaita asitaro yaampari. Ari okantari aajatzi Ikantakaan-taitani, oyomitaakai tzimatsi apaata kamiithataa-tsini. Tima ikantakaantani onatzii Pawa impomita-piintai-tiniri yatsipita-kaitani maaroni osarintsiki, iro kantacha tira owamiitha-piro-siritiri atziri-payi antayita-kirori. </v>
<v b="HEB" c="10" v="2">Arimi omapirotyaa owamiitha-siri-pirotanti, ikaratzi matayitakirori arimi iwashaanta-kiromi ikaaripiro-waitzi, tima aritaki oitisirita-kirimi, airo ajata-kayiromi okatsitzimo-siri-waitari yantayitakiro kaari-pirori. </v>
<v b="HEB" c="10" v="3">Tira ari onkantyaa, iroora yanta-piinta-witakari awisayitzira osarintsi-payi, ipomita-piinta-yitziniri Pawa yatsipita-kaani, ipampitha-sirita-kotaro iyaari-piro-sirinka. </v>
<v b="HEB" c="10" v="4">Tima iwamaawita-piintari ipira-payi ikapathain-kata-kairi, ti anthotyaajiro ampyaako-pirotiro iyaari-pironka atziri. </v>
<v b="HEB" c="10" v="5">Irooma ipokaki-ranki Saipatzii-totaari aka kipatsiki, ikantakiri Pawa: Ti pinintairo awiroka yamai-matsitaimi yatsipita-kaitani aajatzi yasitakai-tamiri. Iro pikowa-pirotairi nonkimisantajimi, pikanta-kakaaro ontzimi-motajina nowatha. </v>
<v b="HEB" c="10" v="6">Tira apatziro onimotimi ipomitai-tzimiri ipiraitani, yasitakai-tamiri okantakaan-tziro iyaari-piro-sirinka yokaiti. </v>
<v b="HEB" c="10" v="7">Nonkanti Naaka: Pawá, nopokaki naaka nantairo okaratzi pininta-kaakinari awiroka, Tima isankinata-koitakina pairani. </v>
<v b="HEB" c="10" v="8">Pinkinkithasiritiro ikantaitaki aka: Ti pininta-matsitairo yamaitajimi yatsipita-kaitani aajatzi yasitakai-tamiri. Ti onimotimi ipomitai-tzimiri ipiraitani, yasitakai-tamiri okantakaan-tziro iyaari-piro-sirinka. Iro kantacha, ¿kaarima ikantakaan-taitziri iroka? </v>
<v b="HEB" c="10" v="9">Intsityaa pinkinkithasiritiro pasini ikantai-takiri: Nopokaki naaka nantajiro okaratzi pininta-kaakinari awiroka, Iroka apiitain-chari ikantai-takiri, impoyiitaro itanakarori pairani. </v>
<v b="HEB" c="10" v="10">Tima inintaki Pawa yoiti-siri-yitai arokaiti. Aritaki imatakiro ityaankan-takariri Saipatzii-totaari Jesús isinitakiro iwatha yatsipita-kowintan-tajyaa, inkamawinta-paintiri maaroni atziri-payi. </v>
<v b="HEB" c="10" v="11">Pairani, maaroni Impira-tasorintsitaari yaminiri Pawa yasitakaariri, yapii-yapiitziro kitaitiriki ipomitziniri yatsipita-kaani. Titzimaita imatiro iwashaanta-pirota-kaantiro kaari-pirori. </v>
<v b="HEB" c="10" v="12">Irooma Saipatzii-totaari, aparo-satzi isinitaka yatsipityaaro iyaari-pironka atziri-payi, ipoñaa isaikai irako-piroriki Pawa itsipataari ipinkathari-wintantzi, </v>
<v b="HEB" c="10" v="13">ari isaiki iyaawinta irojatzi yiitsinampaan-tajyaariri iroopirori iikisaniintani ikimita-kaantari imakoryaa-kitzi-minto. </v>
<v b="HEB" c="10" v="14">Irootakira yantanta-karori aparo-satzi ikamawintan-takiro iyaari-pironka atziri-payi, yasi iwairo yoiti-siri-piro-yitairi. </v>
<v b="HEB" c="10" v="15">Ari ikantakari Tasorinkantsi iyotakaakai omapirotatyaa. Tima iriitaki itakaro isankinata-kaantaki: </v>
<v b="HEB" c="10" v="16">Tima iñaawaitaki Pinkathari, ikantzi: Iroka owakirari nokasiya-kaakiriri apaata: Ari noyosirita-kaayitajiri kamiithari onkarati yantayitairi Onkimiwaityaaro nosankina-siritaa-tyiinirimi Nokanta-kaantani. Nokinkithasirita-kaakiri. </v>
<v b="HEB" c="10" v="17">Aikiro ikantatzii: Ari nompyaakota-jiniri ipiyathataka, yantayitakiro kaari-pirori. </v>
<v b="HEB" c="10" v="18">Tima impyaakotan-tajiro Pawa ikaaripiro-siritaitzi, ti onkowa-jaantajyaa yasita-kayi-tyaari Pawa ikaaripiroitaki. </v>
<v b="HEB" c="10" v="19">Irootaki iyikiiti, tima kapathainka ikantaka Jesús Saipatzii-totaari iwamaan-taita-kariri, awintaa-siri antsipa-sirita-jyaari Pawa, onkimiwaityaaro ankyaatyiimi Tasorintsi-naki-piroriki. </v>
<v b="HEB" c="10" v="20">Tima yatziritakira Saipatzii-totaari, irootaki okantan-taari ankyaayitaji inkitiki, siyakaa-winta-chari ankyaatyiimi ithatai-takiro tonta-masita-tsiri Tasorintsi-naki-piroriki. Aroka omapoka-yitaarori iroka kaari imataitzi pairani, irootaki añaanita-kaantaa-tsiri. </v>
<v b="HEB" c="10" v="21">Ikimitaari iroñaaka Saipatzii-totaari iriimi Impira-tasorintsi-piro-wintainiri akaratzi yasiyitaira Pawa. </v>
<v b="HEB" c="10" v="22">Ari okanta. Iriipirori ankantajyaa antsipa-sirita-jyaari Pawa, omapiro ankantyaa awintyaari. Kitisiri ikantakaa-yitai, airo akinkisiryaa-koyitaaro kaari-pirori. Ankimita-kaantyaa inkiwan-tatyaiiromi nijaa kitijaari. </v>
<v b="HEB" c="10" v="23">Kiso iwanakiro awintaa-siritaari, ikimaitakai akantaki: “Noyaako-niintani inatzi Saipatzii-totaari.” Tima yoka kasiyakaa-kairori, kiso iwakai irirori. </v>
<v b="HEB" c="10" v="24">Ontzimatyii ankinkisiryaa-kotajiro tsika onkantyaa awintha-sirita-kaantyaariri pasini intakotantyaa, yantayitairo kamiithari. </v>
<v b="HEB" c="10" v="25">Airo awashaantziro apatota-piintyaa, tima tzimayitatsi owashaanta-yitakirori. Ontzimatyii awintha-sirita-kaiyaari akarajiitzi. Aikiro ajatatyii antanajiro ayotajira aritaki impiyi Saipatzii-totaari. </v>
<v b="HEB" c="10" v="26">Aritaki ayotajiro iroopirota-tsiri, aririka akantaka-nakyaaro awashaanta-nakiro, impoña ajata-kayiro antayitiro kaari-pirori, tikatsi pasini atsipita-kowinta-jaini akaaripiro-yitaki. </v>
<v b="HEB" c="10" v="27">ikamantai-tatyai antharowa-siriti iwasankitaitajai, tima yapirotairi Pawa intaayitairi ikaratzi kisaniinta-kiriri. </v>
<v b="HEB" c="10" v="28">Pairani, intzimi-rika piyathata-kyaaroni Ikantakaantani Moisés, ti inisironkai-tyaari, iwamaitziri ikaratzi-rika mawa kanta-kotirini. Ari iwamaitakiri aajatzi inkarati-rika apiti kanta-kotirini. </v>
<v b="HEB" c="10" v="29">¿Tima omapirota-tyiiyaa iwasankitaitiri maninta-kirori yantzi-mota-kairi Itomi Pawa? Tima okimiwaitakaro yaatzika-siwaitaitaro kaari apantaro, imaninta-siwaitakaro ikapathai-nkataki ikamawintantaki. Ari ithainka-sirita-kirori yantzi-motan-tziri Pawa ikasiya-kaawitari yoiti-siritairi. Ikawiya-waitakiri Tasorinkantsi kaminthaaniri. </v>
<v b="HEB" c="10" v="30">Irooma arokaiti ayotziri kantain-tsiri: Naakataki wasankitaan-tatsini, Naaka kisakowintan-tachari. Irootaki ikantakiri Pawa. Ikantaitzi aajatzi: Iwasankitaa-yitziri Pawa ikaratzi yasitaari irirori. </v>
<v b="HEB" c="10" v="31">¡Kimitaka oshikimi intharowa-siritai-takimi iyomitaitajai iriita-jaantaki owasankitaan-taatsini Añaanita-tsiri Pawa! </v>
<v b="HEB" c="10" v="32">Pinkinkisiryaa-kotyaa. Tima awiroka-yitaki pairani kimisanta-naintsiri, kimiwaitaka pinkitainkata-kotaa-tyiimi. Piñaawitakaro ikimaatsita-kaitakami, iro kantacha tikatsi shiwatimini. </v>
<v b="HEB" c="10" v="33">Piñaayitakiro aajatzi ikisaitzimi, iwatsinaai-tzimi tsika ipiyota-jiita. Poimosirinka-yitakari awishimo-yitziri okaratzi piñaakiri awiroka. </v>
<v b="HEB" c="10" v="34">Poimosirinka-yitakari ikaratzi yasitako-yiitakiri, piñaayitakiro aajatzi yaapithai-takimiro tzimimo-yitzimiri. Iro kantacha aikiro pijatatzii piwintha-siritanaka, tima piyojiiti onkarati piñiiri apaata, oshiki okamiitha-pirotzi, asi owairo. </v>
<v b="HEB" c="10" v="35">Irootaki airo piwashaantantaro okaratzi pawintaa-naari, tima antaroiti impinai-taimi apaata. </v>
<v b="HEB" c="10" v="36">Amawi pinkantyaa pantayita-najiro inintakaa-yitzimiri Pawa, ari onkantyaa piñaanta-jyaarori ikasiya-kaakimiri. </v>
<v b="HEB" c="10" v="37">Ikantzi Pawa: Airo osamanitzi yariitan-tyaari okaakitzi-matain-tsiri, Airo osamani inkantyaa. </v>
<v b="HEB" c="10" v="38">Tampatzika-siri inatzii awintaa-siritaari, aritaki iñaajiro yañaanta-jyaaro. Irooma aririka impiya-siritai, airo inimota-kaanaro. </v>
<v b="HEB" c="10" v="39">Irooma arokaiti, ti ankimityaari ikaratzi piyasirita-chari, iriitaki yapirotajiri. Awintyaari arokaiti, aritaki añaakiro añaasiri-yitai. </v>
<v b="HEB" c="11" v="1">Iroka okanta-kota awintaa-sirin-kantsi. Okimitatyaa aririka inkanta-siritaiti: “Aritaki omatakyaa noyaako-niintani.” Iyosiryaaki aritaki omatakyaa inintziri, onkanta-witakyaa tikira iñiiro. </v>
<v b="HEB" c="11" v="2">Iro yawintaa-sirinka awaisatzitini onimota-kaajiriri Pawa. </v>
<v b="HEB" c="11" v="3">Iro yawintaa-sirinka kantakaarori amatantarori akimathatajiro tsika okantaka iwitsikan-takarori Pawa kipatsi. Tima apatziro iñaawaitaki, matanaka owitsika. Ari opoñaanakari owitsikanaka iñiitajiri iroñaaka kaari koñaata-tsini pairani. </v>
<v b="HEB" c="11" v="4">Iro yawintaa-sirinka Abel kantakaari yasitakaakari Pawa yatsipita-kaani, anaanakiro irasi Caín yasitakaa-witakariri Pawa. Iro ookimotakari yasitakaariri Abel. Ari ikantanaki Pawa: “Kamiitha-siri inatzi Abel.” Okantawitaka ikamaki Abel, ainiro akima-kota-piintziri kimiwaita-jaantaka irojatzi yañaimi irirori, irootaki kantakaarori ikimisantaki. </v>
<v b="HEB" c="11" v="5">Iro yawintaa-sirinka Enoc kantakaari yaantai-taariri, ti iñaajiro inkami. Ti iñiitairi, tima inkitiki yaajiri Pawa. Pairani ainiro isaiki kipatsiki, ikantakiri Pawa: “Awirokara onimotakaa-pirota-kinari.” </v>
<v b="HEB" c="11" v="6">Tima kaari tzimatsini yawintaa-sirinka, tira onimotiri Pawa. Aririka inintaiti iyopiroi-tairi Pawa, ontzimatyii inkimisantai, inkanti: “Omapirotatyaa itzimi Pawa.” Inkanti aajatzi: “Ari imatakaa-yitajiri Pawa kowapirota-tsini iyotajiri.” </v>
<v b="HEB" c="11" v="7">Iro yawintaa-sirinka Noé kantakaari iwitsikan-takarori antaroiti amaatako-mintotsi iwawisaa-kotan-taariri ishininkaiti irirori. Iriipiro impinkatha-tasorintsita-niti irirori. Tima Pawa kamantakiri onkarati awisatsini kaari iñiitzi pairani. Iro kowapirota-chari iwasankitaaitairi osaawi-satziiti. Tima yawintaa-nakari Noé yoka Pawa, irootaki ikantan-takariri Pawa: “Tampatzika-siriri ikanta Noé.” </v>
<v b="HEB" c="11" v="8">Iro yawintaa-sirinka Abraham kantakaarori ikimisantan-takariri Pawa ikantakiri pairani isitowi inampiki ijatiro pasini nampitsi ikasiya-kaakiriri. Irootaki imatakiri Abraham, jataki, okantawitaka ti iñiiro tsika ijatinta. </v>
<v b="HEB" c="11" v="9">Iro yawintaa-sirinka Abraham kantakaarori imatanta-karori inampitaro kipatsiki ti intzimapaji ishininka anta. Ari isaikakiri iwanko-shitatari misinantsi. Ari ikimitaakari Isaac, Jacob, tima irijatzi ikasiya-kaita-kiriri. </v>
<v b="HEB" c="11" v="10">Iro imatanta-karori Abraham inampitaro, tima iyotzi ari yañaanitaji inkitiki. Kimiwaitaka iriitaki ñaasiritakirori nampitsi ikinkithasiritakari Pawa, irootaki iwitsikairi-ranki. </v>
<v b="HEB" c="11" v="11">omatzita-taikaro iroori Sara, otzimanitaji okantakaaro awintaa-sirinka. Aritaki antaro-kona-witaka, karawita-paaka otzimanin-tantyaari. Iro kantacha, omatajiro otzimanitaji, tima awintaa-sirita-nakari Pawa aritaki imatakiniro ikasiya-kaakirori. </v>
<v b="HEB" c="11" v="12">Ari ikantakari oimi Sara, ayimawitakari yantari-konataki, itzima-kaajiro iina, ari okanta ishikitan-taari icharini-yitari, ikimitaari ishikitzi impokiro, ikimitaaro impaniki oshikitzi nijaa-thapyaaki. Omapiro ishiki-pirotai, tikatsi matironi iyotajiri ikaratzi ishikitzi. </v>
<v b="HEB" c="11" v="13">Maaroni yokaiti akinkithata-kotziri, ikamako-yitakiro yawintaa-sirinka, ti iñiiro okaratzi ikasiya-kaita-kiriri. Intaini iñaasiri-yitanakiro. Intaina okantaka inkiti ikowa-siritakiri inampita-jyaaro. Irootaki ikantai-tantari: “Asaika-winthata-sita kipatsiki, kaari anampi, akimita-kowaitakari kaari tzimatsini ishininkaiti.” </v>
<v b="HEB" c="11" v="14">Tima ikinkitha-waita-kotakiro awisain-tsiri, ari ayopirotziri omapiro yamina-minaitzi pasini nampitsi tsika inampi-pirota-jyaaro kamiitha. </v>
<v b="HEB" c="11" v="15">Iroomi inkinkithata-koti impiyayitaimi inampiitiki tsika ipoñaayitakaro pairani, aritaki imatakiro impiyayitaimi. </v>
<v b="HEB" c="11" v="16">Tima tzimatsi pasini ininta-pirotakiri, anaapirotzirori iroka, anta inkitiki inintziro. Irootaki iwitsika-kiniriri Pawa yasiiti yokaiti, tima ti impasiki-takowintiri ikanta-piintakiri “Nowawaní.” </v>
<v b="HEB" c="11" v="17">Iro yawintaa-sirinka Abraham kantakaarori yasitakaan-tyaariri Pawa yapintziti itomi, yoka Isaac. Tima iñaanta-tyaaro Pawa yawintaa-sirinka Abraham. Iroowitain-chami yapintzi-ryiirimi itomi, </v>
<v b="HEB" c="11" v="18">okantawitaka ikantakiri Pawa: Yoka Isaac iriitaki piñaanta-jyaari intzimaji oshiki pincharinityaari. </v>
<v b="HEB" c="11" v="19">Tima yawintaa-siritakari Abraham yoka Pawa, iyotzi aritaki iwañaajiri kamatsiri. Irootaki yoipyaan-taariri Pawa itomi Isaac, tima iriitaki osiyakaa-wintakiro yañaaitai. </v>
<v b="HEB" c="11" v="20">Iro yawintaa-sirinka Isaac kantakaarori iyomitaanta-kariri intasonka-wintanti Jacob aajatzi Esaú, iro siyakaa-wintacha onkarati awisayita-tsini apaata. </v>
<v b="HEB" c="11" v="21">Iro yawintaa-sirinka Jacob kantakaarori iyomitaanta-kariri intasonka-wintaitiri apitiranki itomi José, tima iwisiryaa-winta-jyaari irirori Pawa ikotzi-poro-kitan-takari ikami-mataki. </v>
<v b="HEB" c="11" v="22">Iro yawintaa-sirinka José kantakaari ikantan-tanakari ikami-mataki, ikantzi: “Aririka isitowa-yitaji Apitantoniki ashininka-payi Israel-iiti, yaminaji tsika inampita-jyaaro.” Ikantaki aajatzi: “Ontzimatyii yaitanajiro apaata notonki-poroki.” </v>
<v b="HEB" c="11" v="23">Iro yawintaa-sirinka asitariri Moisés kantakaari imananta-kariri yiinchaa-niti owakira itzimapaaki, irojatzi itzima-kotan-takari mawa kasiri. Tima kamiithaa-niki ikantaka iinchaa-niki. Ti intharowan-tyaari impiyathatyaaro okaratzi ikantakaan-takiri pinkathari. </v>
<v b="HEB" c="11" v="24">Iro yawintaa-sirinka Moisés kantakaari kaari inintanta incharinityaari pinkathari Faraón, okantawitaka iro irisinto pinkathari oimotan-takiri. </v>
<v b="HEB" c="11" v="25">iro inintaki intsipatyaari atziri-payi yasitari Pawa, ari itsipatakari ishininka-payi iwasankitaa-waitai-tziri, ti inintaa-jatiro yanintaa-waityaaro kapichiini iniwita-siyitari irirori. </v>
<v b="HEB" c="11" v="26">Tima iyotaki Moisés iro kowapirotacha inkimaatsi-waityaa irirori inkimita-jyaara apaata Saipatzii-totaari, iro anairori oshikitzi-motziri iwaararo Apitantoni-satzi. Iro iñaasiritakiri impinai-tairiri apaata. </v>
<v b="HEB" c="11" v="27">Iro yawintaa-sirinka Moisés kantakaari isiyantakari Apitantoniki. Tira iro isiyantakari itharowan-tatyaari pinkathari iwasankitairi, yiriipiro-winta-tziiro onkarati yantakairiri Pawa, okimiwaitakaro iñaaporota-tyiirimi Pawa kaari koñaanita-tsini. </v>
<v b="HEB" c="11" v="28">Iro yawintaa-sirinka Moisés kantakaarori imonkaratziro ikantakaan-taitakiro Anankoryaantsi, itsikiryaan-takaro iraantsi airo iwamaantari Maninkari apirotaniri itarori ishininka-payi Israel-iiti. </v>
<v b="HEB" c="11" v="29">Iro awintaa-sirin-kantsi kantakaarori imontyii-tanta-karori Inkaari Kityonkaari, yaniijiitaki opiryaa-pathatanaki. Irooma imawita-paakaro Apitantoni-satzi, piinkajiitaki. </v>
<v b="HEB" c="11" v="30">Iro awintaa-sirin-kantsi kantakaarori imatanta-karori iishonkashokanwintaro Kasiryaari okaratzi 7 kitaitiri, irojatzi iñaantai-takarori oporoka-thapitaki nampitsi. </v>
<v b="HEB" c="11" v="31">Iro awintaa-sirinka Rahab kantakaarori aakamiithatan-takariri owayiriiti amina-ronta-chari, ari okanta ti ontsipatan-tyaari piyathariiti yapiroi-takiri. Okantawitaka iroka Rahab mayimpiro onawitaka. </v>
<v b="HEB" c="11" v="32">¿Nonkinkithata-kotirima pasini-payi? Airo nothotyaa-kotziri. Yoka ikarajiitzi: Gedeón, Barac, Sansón, Jefté, David, Samuel, aajatzi Kamantan-tzinkariiti. </v>
<v b="HEB" c="11" v="33">Iro yawintaa-sirinka yokaiti kantakaa-yitaari okanta: Itzimantari iitsinampaa-yitairiri pinkathariiti, pasini tampatzikatan-tatsiri, pasini ñaayitairori ikasiya-kaita-kiriri, pasini yookawitai-takari imoroki kashikari, ti yatsikiri, </v>
<v b="HEB" c="11" v="34">pasini yookawitaitaka paamariki ti intaaiyaa, pasini yamathaataitaka iwathai-tirimi, pasini isintsita-kayitai, pasini ñaapirotaacha iwayirita, pasini imisiya-yitaki owayiriiti poñaachari pasini nampitsi. </v>
<v b="HEB" c="11" v="35">Tzimatsi kooya ñaayitairiri oshininkaiti yañaayitaji ikamawita. Iro kantacha tzimatsi pasini kamimayitain-tsiri iposawaitai-takiri, ti iwashaanta-nakiro yawintaa-sirinka yapakaan-taityaarimi. Oyaaniinta ikanta yañaa-piro-yitaji apaata, airo okimitaaro añaawitara iroñaaka. </v>
<v b="HEB" c="11" v="36">Tzimatsi itzimi ithainka-waitai-tziri ipoñaa ipasawaitai-takiri, pasini yoosotai-takiri ipoñaa yasita-kotai-takiri. </v>
<v b="HEB" c="11" v="37">Tzimatsi ipichii-takiri, pasini itankai-takiri, pasini isataitakiri. Tzimatsi pasini aniinii-waita-tsiri apatziro ikithaa-matsitakari misinantsi-masi, pasini kowityaa-piro-waini ikantaka, pasini oshiki yamina-minai-takiri, pasini ikimaatsita-kaitakari. </v>
<v b="HEB" c="11" v="38">Pasini ikinawai-yitaki otzisi-masiki, otsisiki, pasini inampiyitakaro omoro-naki. Tima iriiyitaki apanta-pirotariri yokaiti yanaanakiri pasini-payi osaawi-satziiti, airo okantaa-jatzi amonkaratan-tyaari yokaiti. </v>
<v b="HEB" c="11" v="39">Iro yawintaa-sirinka yokaiti kantakaarori okanta Pawa iwisiryaa-wintan-taariri, okantawita tikira iñaayitairo ikasiya-kaayita-kiriri. </v>
<v b="HEB" c="11" v="40">Tima iñaasiritakiro Pawa anairori: Inintakairo arokaiti antsipa-yitajyaari yokaiti, inkawiitha-sirita-kaayitai maaroni. </v>
<v b="HEB" c="12" v="1">Irootakira añaasintsi-yitan-tyaari arokaiti, onkimiwaityaaro anakotan-tatyiimi, ankimita-kaantiro aajatzi yaminako-yitaimi tsika ipiyojiita matakirori yawintaa-siritaka amatako-yitairi arokaiti. Tima amatantyaarori asiyi sintsiini, ookanajiro aithaari amatsinka-kairi asiyi. Iro siyakaa-winta-chari ookiro aithaari aririka ooka-najiro akaaripiro-siri-waitzi. Ari añiirori aakowintyaaro asiya-piintaji. </v>
<v b="HEB" c="12" v="2">Ikimita siyachari ikamaitaro yaminiro tsika yariityaa, ari ankimita-najyaari arokaiti, kamaini awanairi Jesús awintaa-siritakaa-kayiri. Tima iriitaki thotyaa-kaironi awintaa-siritani. Iriitaki ankimita-kotajyaa, tima iñaasiritakiro pairani irirori yanintaajyaa. Irootaki yamawitakiri ipaikako-witai-takari, ti onkantzi-motyaari impasiki-wintyaa ikamawita-painta. Tima saikaji iroñaaka irako-piroriki Pawa ipinkathari-wintantai. </v>
<v b="HEB" c="12" v="3">Aririka ankinkithasirita-kotiri Jesús tsika ikanta ikisa-sitan-takarori irirori ikisa-niinta-waitakiri kaari-piro-siriri, irootaki kimosiriwinta-sirita-kaini arokaiti ankisa-sitan-tyaarori, airo okantzi-moniinta-siwaitai. </v>
<v b="HEB" c="12" v="4">Piñaa-sintsita-piintakaro awirokaiti kaari-pirori piwashaantairomi, iro kantacha tikira piñiiro intsitokaitimi. </v>
<v b="HEB" c="12" v="5">Aamaa pipyaakotakiro isintsi-thatan-tamiro Pawa sankinarintsi, ikimita-kaantami awirokami itomiiti, ikantzimi: ¡Notomí! Airo pimanintziro aririka iwasankitaimi Piwinkathariti. Airo okantzimo-niinta-waitami aririka isintsi-thatimi. </v>
<v b="HEB" c="12" v="6">Tima iriitaki itakotani Pinkathari iñaanta-piintakari, Maaroni ikimita-kaantaari itomi, iwasankitairi. </v>
<v b="HEB" c="12" v="7">Onkarati awishimo-yitimiri iroñaaka pinkimita-kaantiro Awinkathariti ñaanta-siritamiri. Tima inkimita-kaanta-jyaami Pawa awiroka itomi. ¿Tima iwasankitaa-piintziri itomi asitaa-nita-chari? </v>
<v b="HEB" c="12" v="8">Ontzimatyii iwasankitai maaroni Pawa. Tirika piñaajiro awiroka, kimitaka tikira itomi-pirotami Pawa, otomi mayimpiro pinatzii. </v>
<v b="HEB" c="12" v="9">Okimitara itzimi koñaaroini asitairi, iwasankitai, apinkathatziri irirori. ¿Airoma apinkatha-pirotajiri Asitairi kaari koñaatatsi omatantyaari añaasiri-yitai? </v>
<v b="HEB" c="12" v="10">Tima inkarati asitairi koñaaroini kapichiini iwasankitaa-yiyitai tsika okantzi-motari irirori. Iriima Pawa iwasankitaa-yitaji irirori ari onkantyaa inkamiitha-sirita-kaantairi, inkiti-siritakai aajatzi ikimitara irirori. </v>
<v b="HEB" c="12" v="11">Tima ti onimo-siri-yitai iwasankitaa-minthaitai-rika, oshiki onkantzimo-niinta-siri-waitai. Iro kantacha apaata, ikaratzi kaari manintironi iwasankitaaitziri, aririka inkamiitha-siri-yitai, aritaki iñaajiro isaikaji kamiitha. </v>
<v b="HEB" c="12" v="12">Irootakira piñaa-sintsitan-tyaari pinkimityaari ñaanta-piinta-karori isiya, iñaasintsita okantawitaka isipita-shimpa-witaka, ari ikimitairori aajatzi isipita-yirito-witaka, iñaasintsita. </v>
<v b="HEB" c="12" v="13">Pinkimi-yitajyaari awirokaiti siyapiinta-chari okamiithawokitzi kaari ñiironi inkithoki isipita-kitzitaki. Ontzimatyii intikatsi-kitziti. </v>
<v b="HEB" c="12" v="14">Tima aakamiitha pinkanta-wakaa-najyaa, piñaa-sintsityaa pinkiti-siriti. Tima airorika pimayitairo, airora piñiiri Awinkathariti. </v>
<v b="HEB" c="12" v="15">Paamawintyaari inkarati aparata-kirori ikaminthaa-witaari Pawa. Paamawintyaari oitzinampa-siritan-taniri, yoitzipinairi = kari ikaratzi kimisanta-yitatsiri, inkimita-kota-kyaaro kipisita-tsiri inchasi piyanta-tsiri. </v>
<v b="HEB" c="12" v="16">Paamawintyaari ñaathawaita-sitaniri. Paamawintyaari thainka-tasorintsitaniri kimityaarini pairani Esaú. Tima antaro ayimatakiri itashi, ininta-pirotaki iyaa, ari iyomparitakaro iwariti iririntzi, ipakiri ikasiya-kaawitai-takariri irirori itawitakarora itzimi. </v>
<v b="HEB" c="12" v="17">Tima piyotzi awirokaiti yantakiro Esaú kantachari, oshiki inintawitaja iñiiromi intasonka-wintaitiri, antaroiti iraa-kotakaro. Iro kantacha ti iñaatzimaita-jyaaro tsika inkinakaajiro iwasiñaan-tajyaarori ikinakaa-sitakari. </v>
<v b="HEB" c="12" v="18">Tima ti pinkimityaari awirokaiti aakirori pairani Ikantakaan-taitani. Ijajiitaki irirori otzisiki otzimi koñaata-tsiri. Tima oshiki otaantzi, tsitiniki okantaka, ooriinkataki, antaroiti otampyaataki. </v>
<v b="HEB" c="12" v="19">Ikimakiro ityootaitzi. Ikimaki aajatzi antaroiti iñaawaitaitzi, ari itharowa-jiitanaki, oshiki yamanajii-witaka airo ikimantari ñaawaitain-tsiri. </v>
<v b="HEB" c="12" v="20">Tima oshiki itharowan-takaro okaratzi ikantakaan-taitakiri, ikantaitzi: Airo pikinawaitzi aka otzisiki. Airo onkantaa-jatzi pinkina-kaayitiri kapichiini pipirayitari anta. Aririka inkinaitaki kapichiini anta, ontzima-tyiira ishimyii-tanta-kyaari mapi, ontzima-tyiira inkintaitiri. </v>
<v b="HEB" c="12" v="21">Omapiro okowiinkatzi ikantzi Moisés: Antaroiti notharowan-takaro, piyonkawaitakana. </v>
<v b="HEB" c="12" v="22">Tira pinkimityaari awirokaiti ikaratzi ñaakirori, awirokaiti osiyakariri ikaratzi jataintsi otzisiki Kisakowintoniki, saikatsiri Aapatyaawiniki. Iro siyakaa-winta-chari pijayitaji inkitiki tsika isaiki Pawa Añaanita-tsiri. Tima aritaki pintsipata-jyaari awirokaiti ipiyotapaja Maninkariiti. </v>
<v b="HEB" c="12" v="23">Pinkaratairi ikaratzi piyotain-chari anta itsipataari itarori Itomi Pawa, tima iriiyitaki sankinata-kotain-chari isaikayitai inkitiki. Pintsipata-jyaari Pawa aminako-yitairini yantayitakiri maaroni atziri-payi. Pintsipata-jyaari isiri-payi kimisantzin-kariiti ithotyaa-kaitakiri ikamiitha-sirita-kaitziri. </v>
<v b="HEB" c="12" v="24">Pintsipata-jyaari awirokaiti Jesús, kantako-wintairi otzimajira owakirari kasiyakaantsi, kapathain-kawitairi ikama-winta-yitakai. Tima iroka iriraani Jesús kimiwaitakami oñaawaita-tyiimi, anaanakiro oñaawaitaki pairani iriraani Abel. </v>
<v b="HEB" c="12" v="25">Paamaiyaa paparatziri = kari Pawa aririka iñaana-siritimi. Tima pairani ikaratzi kimawita-kariri Pawa iñaawaitzi aka kipatsiki, iwasankitaakiri imanintakiro okaratzi ikantziriri. Aroka imapirotaiti iwasankitaitai, aririka ampiya-siritaki akimayi-witakari iñaana-siritakai inkiti-satzi. </v>
<v b="HEB" c="12" v="26">Pairani aririka iñaawaiti Pawa, intziñaa-kaaro kipatsi. Irooma iroñaaka, tzimatsi okaratzi ikasiya-kaakairi, ikantzi: Ari napiitajiro nonikakaajiro, tira apatziro kipatsi, omatzitajyaa inkiti aajatzi. </v>
<v b="HEB" c="12" v="27">Tzimatsi opaita siyakaa-winta-chari ikantziri: “Ari napiitajiro.” Iroora siyakaa-wintacha aririka intikairo okaratzi iwitsika-yitakiri, yapirotairo iwitsikani kaari initatsi, apatziro osaikayitai initatsiri. </v>
<v b="HEB" c="12" v="28">Irooma arokaiti, impinkathari-winta-yitai tsika initapai. Irootaki ampaasoonkitan-tyaariri Pawa, pinkatha awairi, antawaitainiri. </v>
<v b="HEB" c="12" v="29">Tima yoka Pawa iriitaki kimitakariri paamari thonkan-tatsiri ipomitantzi. </v>
<v b="HEB" c="13" v="1">Ontzimatyii pintakota-piinta-wakaiyaa. </v>
<v b="HEB" c="13" v="2">Airo piwashaantziro poimaanti piwankoki. Tima tzimatsi antakirori, tikatsi kamantirini iriira Maninkariiti yoimaaki iwankoki. </v>
<v b="HEB" c="13" v="3">Airo pipyaakotziro pinisironkatyaari pikaratzi pikimisanta-yitai yasitakoi-tziri. Pinkimita-kaantiro aririkami pinkaratiri yasita-kotaitimi. Ari pinkimitairiri ikaratzi iwatsinaa-waitaitzi, paamaako-winta-jyaari, pinkinkithasirityaa tsika pinkantyaa awirokami yasitakoitimi. </v>
<v b="HEB" c="13" v="4">Pinkinata-jyaari pitsipatari, airo pimanakaa-waita-sitanta. Tima iwasankitairi Pawa mayimpita-tsiri. </v>
<v b="HEB" c="13" v="5">Airo ayimawaitzimi pishikyiiro piwaararo. Onimotimi piñiiro tzimi-motzimiri. Tima iriitaki Pawa opayitimironi kowityii-motamiri, iroka ikantaki: Airo nookimi. Airo nowapintaimi. </v>
<v b="HEB" c="13" v="6">Irootaki awintaa-siritan-tyaariri arokaiti, ankanta-yitaji: Iriitaki Pawa kaminthainani. Tikatsi nontharowantyaa. ¿Tzikama inkantajina atziri? </v>
<v b="HEB" c="13" v="7">Pinkinkithasirita-kotiri jiwata-kayimiri pikimisanta-yitai, kamanta-paaki-mirori iñaani Pawa. Pinkinkithasirita-kotiri tsika ikantayita isaiki, opaita imonkara-yitakiri iriroriiti. Pinkimita-kota-jyaari tsika ikantakiro yawintaa-siritaari Pawa. </v>
<v b="HEB" c="13" v="8">Irojatzi ikanta iroñaaka Jesús Saipatzii-totaari tsika ikanta-painta, ari ikanta-itatyaani irirori. </v>
<v b="HEB" c="13" v="9">Airo pisinitairi yamatawi-yitimi oyomitaan-tzirori kaari tampatzikata-tsini, kaari ikima-piintaitzi. Tima iriitaki Pawa tampatzika-sirita-kaayitairi, ikaminthaa-yitaira. Aririka ampinka-waiwityaaro iwaitari, airo otampatzika-sirita-kaayitai. Tzimatsi matayiwita-karori iroka, titzimaita owamiitha-siritiri. </v>
<v b="HEB" c="13" v="10">Okimiwaitakaro ontzimi-moyitaimi owakirari pomitai-rontsi, iriira nokanta-kotzi Yoka atsipiwinta-kairi arokaiti. Iriima ikaratzi jatakairori ipomiyitairi yatsipita-kaani ipomitairontsitiki isiya-kota-jyaari matakirori pairani anta Tasorintsi-thaantiki, airora okantaji inkarayitaji arokaiti. </v>
<v b="HEB" c="13" v="11">Tima tsika ikanta yayiro pairani Ompira-tasorintsi-pirori iriraani ipiraitari inthompoi Tasorintsi-thaantiki onkantyaa impyaa-kotai-tantyaariri iyaari-pironka, yaayitziro iwatha ipiraitani othapitapaja nampitsi ari impomiyitirori. </v>
<v b="HEB" c="13" v="12">Ari okimitakari aajatzi, iwamaitakiri Jesús othapiki nampitsi, ari ikimaatsita-kowintan-takari, ikapathai-nkataki iwamiitha-siri-yitan-tairi. </v>
<v b="HEB" c="13" v="13">Ontzimatyii ankimita-kaantiro arokaiti asitowa-tyiimi nampitsiki ajatatyii tsika isaiki Jesús, manintaari inkantaitai ikimitai-takiri pairani Jesús. </v>
<v b="HEB" c="13" v="14">Tima aka tsika asaikayitzi iroñaaka airo okanta-jita-tyaani. Irootaki añaasiritan-tarori tsika anampita-jyaaro apaata. </v>
<v b="HEB" c="13" v="15">Irootaki nokantan-tamirori: Ontzimatyii awisiryaawinta-piinta-jyaari Pawa, tima irootaki osiyarori atsipita-kaani, okantakaan-tziro yantzi-mota-kairi Saipatzii-totaari. Ankaaima-piroti, ankanti: “Iriitaki Nowinkathariti.” </v>
<v b="HEB" c="13" v="16">Ari okimitari aajatzi, airo piwashaantziro kamiithata-tsiri, pimpa-wakaiyaa tzimi-motzimiri. Irootaki kimitakarori ookimota-kariri pairani Pawa yasitakai-taniri yatsipita-kaitani. </v>
<v b="HEB" c="13" v="17">Pimonkaratiro ikantzimiri jiwayitziriri kimisanta-naatsiri, iriitaki aamaako-wintamiri. Iriitaki kamantairini apaata Pawa opaita awishimo-yitimiri yaamaako-winta-yitakami. Pamina-minatiro airo itzimanta pimaimanitiri, irootaki onimotan-tantyaari yantawairi okaratzi yantayitziri irirori, awiroka amitako-yitana-jirini. </v>
<v b="HEB" c="13" v="18">Pamana-kota-piintajina ari onkantyaa iñaantai-tyaanari tampatzika-siri nonatzii. Kimitaka irootaki nomatakiri. </v>
<v b="HEB" c="13" v="19">Pamana-kota-piintajina aajatzi nojata-sitan-tyaamiri sintzini awirokaiti. </v>
<v b="HEB" c="13" v="20">Namana-manatziri naaka Pawa, tima iriitaki kamiitha saikakaa-yitimini, iriitaki owañaajiriri pairani Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari ikamawitaka. Iriitaki Pawa kimitakaan-takari iriipirori aamaako-wintariri ipira. Oshiki ikapathai-nkataki imonkaratan-taarori owakirari ikasiya-kaantaitani kantaitaa-chani iroñaaka. </v>
<v b="HEB" c="13" v="21">Namanako-wintakimi iwitsika-siritan-tyaamiri pimayitairo kamiithari ininta-kayimiri. Pamaniri aajatzi awiroka pimatan-tyaarori okaratzi onimotziriri, tima ayotzi iriita-jaantaki Jesús Saipatzii-totaari matakaironi. Irasi iwiro impinka-thaitairi irirori. Omapirowí. </v>
<v b="HEB" c="13" v="22">Iyikiiti, airo pisamaro piñaanatiro okaratzi nosankinata-kimiri, tima ti oshiki-piroti. </v>
<v b="HEB" c="13" v="23">Nonintzi piyoti aajatzi imisitowai-tairi yasitako-witai-takari iyiki Timoteo. Aririka yariita-pajyaa aka, iriitaki nontsipata-nakyaari nojata-sitimi noñiimi. </v>
<v b="HEB" c="13" v="24">Piwithatyaanari ikaratzi jiwatzimiri anta, aajatzi pasini kimisantzin-kariiti. Ari ikimitari Italia-satzi-iti iwithayitami. </v>
<v b="HEB" c="13" v="25">¡Onkamintha inisironkai-taimi maaroni awirokaiti anta! Omapirowí.</v>
<v b="JAS" c="1" v="1">Naaka Santiago osankinatzirori iroka, impiratani iwana Pawa aajatzi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. Nowithatari ikaratzi yasiyitaari Pawa oiwaraa-yitain-chari pasiniki nampitsi. </v>
<v b="JAS" c="1" v="2">Iyikiiti, kimosiri pinkantyaa aririka piñaayitiro awishimo-yitimini. </v>
<v b="JAS" c="1" v="3">Ontzimatyii piyoyiti iñaantai-tatyaami iroopiro-rika pikimisantzi. Irootakira piñaantyaarori pamawiwaitanaji. </v>
<v b="JAS" c="1" v="4">Pijatakairo pamawita-najiro opaiyita-rika, aritaki piñaayitakiro pantaiki-siriyiti irojatzi pinthotyaan-takyaarori, tikatsi kowityii-motyaamini. </v>
<v b="JAS" c="1" v="5">Tikatsi-rika piyotani pamawiwaitan-tyaari, pinkowa-kotiri Pawa, iriitaki yotakayi-mironi tsika pinkantyaa. Tima ti inkisatha-nitiri ikaratzi kamiyitziriri. Ari iyotakaa-piro-yitakiri, ti iyoti irirori inthañaa-wainityaa. </v>
<v b="JAS" c="1" v="6">Aririka pinkamitiri Pawa, airo pikanta-siri-waita-sita: “¿Ari inkimaa-jatakina Pawa okaratzi nokamitziriri?” Tima inkarati kisosiri-waita-tsiri ikimitaro okantaranki inkaari kaari mairyaata-tsini aririka ontasonkaatiro tampyaa. </v>
<v b="JAS" c="1" v="7">Paamawintyaa pikimita-kotari = kari kisosiriri, tima ti iñaayitiro irirori ikamiwitariri Awinkathariti. </v>
<v b="JAS" c="1" v="8">Tima tzimatsi ikinkisiryaa-witari yantirimi, impoña onkitaitita-manai tzimatsi pasini inintziri yantiri, ti aparoni onkantyaa ikinkisiryaari. </v>
<v b="JAS" c="1" v="9">Ontzimatyii inkimo-siri-yitai asinonkain-kariiti kimisanta-naatsiri, kimosiriwinta inkantajyaa Pawa iriipirota-jairi. </v>
<v b="JAS" c="1" v="10">Ari inkimityaari aajatzi ashaarantzin-kariiti, ontzimatyii inkimo-siriyiti onthonkajyaa okaratzi tzimimo-witariri. Tima inkimita-kota-jyaaro incha-tyaaki oparyaa-tyaakitzi. </v>
<v b="JAS" c="1" v="11">Aririka yooryii sintsiini ooryaatsiri okama-tyaakitzi incha-tyaaki, airo iñiitairo owaniinka-tyaata. Ari inkimita-jyaari aajatzi ashaarantzin-kariiti, airo iñaakoi-tairi iwaniinkatan-tajyaaro oshikitakira yantawairi-payi. </v>
<v b="JAS" c="1" v="12">Aririka añaawityaaro onkarati awishimo-yitainiri, aikiro-rika ajatakaa-nakityiiro ariipiro-siritanaki, ankimo-siriti, tima tzimatsi yantzi-motairi Pawa amawita-kirora, ikantaki-ranki: “Maaroni otakotaanari naaka, irasi iwiro nañaakaa-yitajiri apaata, inkimita-kaantairo namathaitaa-tyiirimi.” </v>
<v b="JAS" c="1" v="13">Aririka ompoki-motajai aninta-siritiro kaari-pirori, kaarira Pawa kantakai-yaaroni. Tima Pawa, ti iniwityaaro irirori. ¿Kantatsima yantakajairo aroka? Tima airo. </v>
<v b="JAS" c="1" v="14">arokataki niwita-piintarori kaari-pirori, irootaki akinkisiryaa-kotanta-piintarori. </v>
<v b="JAS" c="1" v="15">Tima ompoki-motaira aninta-siritziro antiro, aakowinta-nakaro ankinkisiryaa-kotiro, irojatzi añaanta-kyaarori amatiro kaari-pirori. Irootakira ankimaatsitan-tajyaari apaata ankamaji-rika. </v>
<v b="JAS" c="1" v="16">Iyikiiti notakotani, paamaiyaa otzimi-kari pikinakaa-sitani. </v>
<v b="JAS" c="1" v="17">Tima okaratzi yantzimo-yitairi Pawa kamiitha okanta, irootaki yanta-piinta-tyiiri. Tima ti impasininiti irirori, ti inkimityaari iwitsikani siparyaa-yitatsiri, añiiri isitowa-manai impoña añiiri inkyaanaji tsitinii-tiini. </v>
<v b="JAS" c="1" v="18">Tima inintaki irirori iyotakaa-yitairo iroopiro-pirota-tsiri iñaani, irootaki itantyaarori aroka ankimisantiri, ari inkimita-najyaari pasini inkarati kimisantairini apaata. </v>
<v b="JAS" c="1" v="19">Irootaki nokantantari iyikiiti: Owakimpita pinkanta-yityaa, pamina-piro-waantityaa, airo ayimawaita-sitami pimasirinka. </v>
<v b="JAS" c="1" v="20">Aririka ayimawaitai amasirinka, airo amatziniri ikowakaa-yitairi Pawa. </v>
<v b="JAS" c="1" v="21">Okowa-pirotatyaa ookayitairo okaratzi awaaripiro-sirita-kayiri, tsinampa-siri ankantyaa ankimisanta-najiro ñaantsi, irootaki mataironi owawisaako-siri-yitai. </v>
<v b="JAS" c="1" v="22">Iro kantacha ontzimatyii amonkara-yitajiro iñaani Pawa, airorika amonkaratziro ankimisantiro, apaniro amatawi-waitaka. </v>
<v b="JAS" c="1" v="23">Itzimi-rika kimawitarori iro kantacha ti imatiro inkimisantiro okaratzi ikimawitakari, ikimitakari amina-porota-chari aminaaron-tsiki. </v>
<v b="JAS" c="1" v="24">Intaini iñaaporota-painta, iro osamaniitaki ipyaa-kota-naaro tsika ikanta iñaawitaka ipitsitaki iporoki. </v>
<v b="JAS" c="1" v="25">Tzimatsi pasini amina-porota-chari, kaari pyaakotyaaroni iworo tsika okanta iñaakiro. Ari ankimita-najyaari aroka, pampitha-siri awanairo ñaantsi, airo apyaa-kotaro. Tima irootaki ookakaa-wintaini. Kimosiri ankanta-winta-jyaaro onkarati antayitairi. </v>
<v b="JAS" c="1" v="26">Tzimatsi ñaawitarori imatakiro ikimisantanaji. Iro kantacha ti yamina-piro-waantityaa, yaminaa-siwaitakara ikimisantzi, apaniro yamatawi-waita. </v>
<v b="JAS" c="1" v="27">Iroka iroopirori ookimotariri Asitairi Pawa aririka ankimisantanaji: Antakoyita-jyaari miritziiti, ari ankimitaa-najirori kinankaroiti. Ontzimatyii ankiti-siri-yitaji, airo akimita-kotari ikantayitara saikasi-waita-chari aka osaawiki. </v>
<v b="JAS" c="2" v="1">Iyikiiti, tima pinkimisantajiri Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari ipinkatha-piroi-tziri, airo pimaninta-sirita-wakaa-waita. </v>
<v b="JAS" c="2" v="2">Thami asiyakaan-tawakiro: Aririka piñii papatota-piinta waniinkata-chari ikithaata, mariryaa ikanta iwayitziri irakoki, impoña piñii inkyaapaaki pasini owapatanka-poroki ikantaka. </v>
<v b="JAS" c="2" v="3">Iri paakamiithataki waniinkatain-chari pisatikakiri niyaanki papatojiita, iriima owapatanka-porokita-chari, pinkantakiri: “Ari pinkatziyawaki awiroka, tikatsi pisaiki, pinintzi-rika pisaiki osaawiki.” </v>
<v b="JAS" c="2" v="4">Tima aparoni paakamiithataki, pimanintakiri pasini. Pikimita-kotakari yanta-piintziri piwinkathariti kaari tampatzika-siriri yamina-kotiro opaita-rika yantaitziri. </v>
<v b="JAS" c="2" v="5">Pinkimi nonkanti iyikiiti. Iyosiiyitairira Pawa asinonkain-kariiti, ikimisantakaa-piro-yitairi. Tima yoka itakota-kariri, iriitaki kasiyakaa-kariri intsipata-jyaari tsika impinkathariti irirori. </v>
<v b="JAS" c="2" v="6">Iro kantacha awirokaiti, pimaninta-siri-waitakiri asinonkainkari. Pipyaakotakari ikisaniinta-piintzimiri ashaaranta-yitachari inintzi iwasankitaa-kaanta-waitimi. </v>
<v b="JAS" c="2" v="7">Iri iriipirota-piintatsi ithainka-siritziri Awinkathariti, ipairyaa-siwaitari. </v>
<v b="JAS" c="2" v="8">Omapirota-tyaarika pikimisanta-najiro Otzinkami Inintakaan-taitani, pantakiro kamiithari. Iroka ikantai-tziri otzinkami: Pintakota-jyaari pishininka pinkimita-kaantiri pitakota awiroka. </v>
<v b="JAS" c="2" v="9">Irooma, ainiro-rika pimaninta-siritawaka, tzimakira pikinakaa-sitani, ari iwasankitaa-wintai-takimiro Ikantakaan-taitani. </v>
<v b="JAS" c="2" v="10">Intzimi-rika kantatsini: “Nokimisantziro naaka maaroni ikantakaan-taitziri.” Iro kantacha tzimatsi-rika kowityaa-painchani aparoni kaari inkimisantaki, tzimakira ikinakaa-sitani. </v>
<v b="JAS" c="2" v="11">Tima inkantaitzi pairani: Airo pimayimpitzi. Airo piwamaantzi. Ti imayimpi-witaityaa, iro kantacha ainiro-rika iwamaan-taitzi, tzimatsi ikinakaa-sitai-takari. </v>
<v b="JAS" c="2" v="12">iro kamiithatatsi antayitairo Otzinkami Inintakaan-taitani, antayitairo añaawai-yitziri aajatzi okaratzi antayitziri. Ari onkantyaa airo iwasankitai-tanta apaata, tima iroka Otzinkami Inintakaan-taitani, irootaki saikakaa-siwaitaini. </v>
<v b="JAS" c="2" v="13">Tima airorika intakoyitanta, aritaki iwasankitaa-piroitai. Irootaki kowapirotacha intakoyitantyaa airo iwasankitai-tantai. </v>
<v b="JAS" c="2" v="14">Iyikiiti, airorika amatanajiro kamiitha-yitatsiri, ampinaasi-waita akantzi: “Nawintaari Pawa.” Iroka awintaa-siwaitaantsi, ti owawisaako-siritanti. </v>
<v b="JAS" c="2" v="15">Thami asiyakaa-winta-wakiro: Tzimatsi iyiki okowityii-motari iithaari, tashaaniinta ikantaka, </v>
<v b="JAS" c="2" v="16">ompoña pinkantiri: “Pawisanaki anta iyikí, aamaastyaa ari impaitakimi pinkithaatyaari, piwapaakyaa kamiitha.” Tima ti pipawakiri kowityii-motariri, ¿Pitakota-karima? Ti. </v>
<v b="JAS" c="2" v="17">Ari okimitari aajatzi awintaa-witaari Pawa. Tirika antayitiro kamiithari, ampinaasi-waitaka. </v>
<v b="JAS" c="2" v="18">Arira okimita intzimi-rika kantatsini: “Nawintaari Pawa.” Pasini, ikantzi: “Nantziro kamiitha-yitatsiri.” Airorika pantanajiro awiroka kamiithari, ¿kantatsima piñaakantiro pawintaa-naari? Naaka-rika, ari noñaaka-kimiro nawintaa-naari, nantanajiro kamiitha-yitatsiri. </v>
<v b="JAS" c="2" v="19">Pikantawita-piinta awiroka: “Noyotziri naaka Pawa apaniro ikanta.” Omapiro-witatyaa. Iro kantacha imayitziiro piyariiti iyotziro iroka, itharowakari Pawa, ipiyonkawaita. </v>
<v b="JAS" c="2" v="20">Kaari imasontzitaitzi, ontzimatyii ayoyitaji aroka: tirika antayitajiro kamiitha-yitatsiri, aminaasi-waita awintaa-witaari Pawa. </v>
<v b="JAS" c="2" v="21">Ankinkisiryaa-kotiri pairani Abraham. Isinitakiri itomi Isaac yasitakai-yaari Pawa ipomi-pirini-mintoki. Irootaki yantakiri Abraham ikimita-kaanta-jitan-takariri tampatzika-siri. </v>
<v b="JAS" c="2" v="22">Ari añiirori, tira aparoni ikantaki: “Nawintaari Pawa.” Tima yantakiniri okaratzi ikantziriri. Ari okanta yoiñaarontan-takarori omapiro yawintaa-pirotakari Pawa. </v>
<v b="JAS" c="2" v="23">Ari omonkarataka isankinai-takiri pairani, okantzi: Yawintaa-nakari Pawa yoka Abraham, irootaki ikimita-kaantaariri itampatzika-siritani. Irootaki ikantan-taita-kariri aajatzi pairani Abraham: Yaapatyaani inatzi Pawa yoka. </v>
<v b="JAS" c="2" v="24">Ñaakiro. Tira apaniro otampatzika-sirita-kaantzi akantzi: “Nawintaa-naari Pawa.” Ontzimatyii antiniri ikantairi aajatzi. </v>
<v b="JAS" c="2" v="25">Ari okimitakari aajatzi pairani Rahab, mayimpi-witachari. Ikimita-kaantaro Pawa tampatzika-siriri, omanakiri owankoki owayiri, opoñaa ontyaan-kajiri inkinan-tanajyaaro pasini awotsi airo iwamaan-taita-wakari. Tima irootaki ikimita-kaantaarori Pawa tampatzika-siri iroori, tima tzimatsi antakiri. </v>
<v b="JAS" c="2" v="26">Airorika otzimanaji asiri, pyaakota-nakai. Ari okimitzitari aajatzi, airorika antayitziro kamiitha-yitatsiri, aminaasi-waita awintaa-witanaari Pawa. </v>
<v b="JAS" c="3" v="1">Iyikiiti, airo akowasi-waita ayomitaan-tayiti. Tima apaata aritaki yaminakoi-tairi yantayitai-takiri, iriijitaki yomitaan-taniri imapirotaiti iwasankitaitiri airorika imonkaratanta. </v>
<v b="JAS" c="3" v="2">Otzimi-motai maaroni akinakaa-siyitari. Irooma tzimatsi-rika amina-piro-waantitaniri kaari kantzimo-niinta-kaiyaarini ishininka, iriitaki kamiitha-siritain-tsiri, ari onkantaki yaamaako-winta-najyaa airo yantanta-naaro kaari-pirori. </v>
<v b="JAS" c="3" v="3">Yooso-ponthotai-tziri ikyaakoitani, ari itzimpata-koitziriri, irootaki inkinan-tayityaari tsika inintakai-tziri. Yanini onawitaka itzimpata-koitan-tariri, iro kantacha omatziri okimakairi, okantawitaka antari inatzi ikyaakoitari. </v>
<v b="JAS" c="3" v="4">Pimpampitha-sirita-kotiro antaro pitotsi. Aririka ontampyaata-koti niyankyaaki inkaari, ayiro tampyaa tsika-rika onintakaaro. Tzima-maitacha oyomaro matzirori oitsinampairo okinakairo tsika-rika inintziro komatzirori, okantawitaka ti antaroti komarontsi. </v>
<v b="JAS" c="3" v="5">Ari okimitakari aajatzi paantintsi, ti antarowityaa, iro añaawaitan-tayita-piintari. Okimitakari paamari, yanini inawita owakira imorikanaki, iro kantacha aritaki ompaamata-kairo antaroiti antami. </v>
<v b="JAS" c="3" v="6">Ari okantari aajatzi paantintsi okimita-kotari paamari. Aririka añaawaitaki kapichiini, antaro awaaripiro-siri-waitaka, kantatsi aajatzi añiiro asi owiro awaaripiro-siritanti. Tima sarinkawiniri oyomitairori añaawai-yitan-tyaarori okaaripirosiritantatsiri. </v>
<v b="JAS" c="3" v="7">Pinkimi nosiyakaantiro. Kantatsi impirai-tyaari antami-wiri-yitatsiri, tsimiri-yitatsiri, maranki-payi, nijaa-wiri-payi, maaroni. Amiyitacha yokapayi impirai-takyaari-rika. </v>
<v b="JAS" c="3" v="8">Iro kantacha tikatsi atziri kantironi yamina-piro-waantityaa, inkimita-kaantiro ipiraitari. Okimitaro ipaanti ompiyan-tatyiimi, owamaantaniro onatzi. </v>
<v b="JAS" c="3" v="9">Irootaki apaanti akantanta-piintariri Pawa: “Asitanarí, kamiitha pinatzi.” Irojatzi apaanti amishatantari ashininka, ikaratzi kimisiri-yitairiri Pawa. </v>
<v b="JAS" c="3" v="10">Aparoni onawita apaanti, iro kantacha ari añaawaitantaro kamiithari aajatzi kaari-pirori. Iyikiiti ti onkamiithati ankonowa-yitiro añaaniyitari. </v>
<v b="JAS" c="3" v="11">Pinkimi nosiyakaa-wintimiro. Tsika-rika ositowaatzi nijaa, kitijaarika okanta, airo añiiro onkipachaati. </v>
<v b="JAS" c="3" v="12">Iyikiiti, ¿Kantatsima pankirintsi pochata-tsiri okitho-kitzi añiiro onkitho-kitiro kipisita-tsiri? ¿Kantatsima añaapiintziri pankirintsi onkitho-kitan-tyaaro siwitha-maisi? Ari okantzitari nijaa aririka onkipachaati, airo añiiro onkitijaati. </v>
<v b="JAS" c="3" v="13">Ayota-nita-naakyrika, akinkithasirita-naakyrika, antakotantyaa, tsinampa-siri ankantyaa onkanta-kaakai ayota-nita-naaji. </v>
<v b="JAS" c="3" v="14">Irooma añiiro-rika ankisa-niinta-siri-waitanti, asama-wakaa-waityaa, ti onkamiithati ashamiwaityaa. Athaiya akantzi: “Yotaniri nonatzi.” </v>
<v b="JAS" c="3" v="15">Aririka amayitakiro iroka, tira iri Pawa yotakaironi. Irootaki ikinkithasirita-piintziri osaawi-satzi, ikinkisiryaa-kaapintziri Kamaari. </v>
<v b="JAS" c="3" v="16">Ari okanta aririka ankisa-niinta-siri-waitanti, asama-wakaa-waityaa-rika, añiiro aajatzi ampomirintsita-wakaiyaa, kaari-piro-siri ankanta-piinta-yityaa. </v>
<v b="JAS" c="3" v="17">Iro kantacha iriirika Pawa nintakaironi ayotanajyaa, aritaki añaajiro ankiti-siritanaji, amina-minatiro asaikan-tyaari kamiitha, otakotan-taniri anatyii, airo akisa-siri-waitanaja, nisironka ankantanti, awamiithatiro antawai-yitiri, iriipiro ankanta-wintan-tanajyaa, airo owapyii-motan-tanaja aajatzi. </v>
<v b="JAS" c="3" v="18">Aririka ankanta-piinta-nakyaa aapatyaa-wakaa-najyaa, aritaki añaakiro apaata iwamiitha-siri-piroitai. Onkimityaaro ipankiwaitaitzi, ari añiiro apaata awiikiyitajiro okithoki. </v>
<v b="JAS" c="4" v="1">¿paitama opoñaantari pimaimanita-wakaantari awirokaiti? ¿paitama pikisaniinta-wakaantari? ¿Kaarima kantakaan-tzirori iniwi-siritaitaro ikowityaa-waitai-tziri? </v>
<v b="JAS" c="4" v="2">Piniwikitakaro tsika-rika opaiyita, titzimaita ontzimi-motimi. Pisamako-niintakari yasitari pasini, ti ontzimi-motimi awiroka. Pimaimanitantzi, piwanta-yiwitaka. Ti piñaa-tzimaityaaro ontzimi-motimi pininta-yiwitari, tira pinkamita-tyiiri Pawa. </v>
<v b="JAS" c="4" v="3">Iroorika pikamitziriri Pawa pikowayitziri, ti impimaityaami. Pikamita-kowinta-sita pantayitan-tyaarori ookimoyitamiri awiroka. </v>
<v b="JAS" c="4" v="4">Pikimita-sitakaro kaari oimityaarini oimi, oñaaki pasini, iro okisaniintan-tanakariri oimi. Ari ikimitakari maaroni nintayitzirori yaapatyii-yaaro osaawi-sato, ikisaniinta-natziirira Pawa. </v>
<v b="JAS" c="4" v="5">¿Ampinaa-sitama isankinai-takiri pairani, kantatsiri: “Ityaankakiri Pawa Tasorinkantsi nisironka-yitaini, iriitaki aamaako-wintaini airo antanta-yitaro kaari-pirori?” </v>
<v b="JAS" c="4" v="6">Ikawinthaajai Pawa, iro ikantan-taitari sankinarin-tsiki: Ti yapatyiiyaari Pawa ñaapiro-waitachari, Iriima tsinampa-siriri oshiki inkaminthaa-jiiri irirori. </v>
<v b="JAS" c="4" v="7">Irootaki nokantantari naaka: Patsipita-kowinta-jyaaro ininta-kayimiri Pawa. Pimpiyatyaari Kamaari, aritaki piñaakiro iwashaantimi. </v>
<v b="JAS" c="4" v="8">Kinkisiryaa piwanajiri awiroka Pawa, airo yookani iwanakimi Irirori. Kaari-piro-siriri pinawita, piwashaanta-yitairo. Tirika piriipiro-wintairi, pinkiti-siri-wintairi. </v>
<v b="JAS" c="4" v="9">Pinkinkisiryaa-kotairo pantayi-witakari, pikimo-siri-winta-sitakaro kaari-pirori. Ontzimatyii piwasirita-kota-jyaaro okaratzi pikimo-siri-winta-sitakari pairani. </v>
<v b="JAS" c="4" v="10">Tsinampa-siri pinkanta-winta-najyaari Awinkathariti, tima iriitaki pinkathata-kaanta-jimini apaata. </v>
<v b="JAS" c="4" v="11">Iyikiiti, ti onkamiithati ankanta-kota-wakaa-waityaa. Aririka pinkanta-kotiri pasini, pithainka-tziirora Ikantakaan-taitani. Iroka pantajiri, ontzimatyii pinkimisantairo Ikantakaan-taitsiri, airo piñaa-winta-waitairo. </v>
<v b="JAS" c="4" v="12">Apaniro ikanta osankinata-kaanta-kirori pairani Ikantakaantani, apaniro ikanta aajatzi iriitaki matzirori yamina-kotiri yantaitziri apaata. Iriitaki matzirori iwawisaako-siritantzi, iriitaki matzirori aajatzi iwasankitaantzi. Tikatsi ampaityaa aroka okantantyaari ankanta-koyitiri pasini. </v>
<v b="JAS" c="4" v="13">Tzimayitatsi kantasi-waita-chari: “Aritaki nojataki onkitaitita-manai nampitsiki, aparoni osarintsi nosaika-waiti anta, niyomparitya, nayi oshiki kiriiki.” </v>
<v b="JAS" c="4" v="14">Iro kantacha ti piyomai-tyaa ompaitaa awishi-motimini onkitaitita-manai. Okimitaro añaantari minkoryainka. Ti oshinta-niti, kapichi onkanta-paintyaa, ompoña ompyaanajyaa, airo añaawajiro. </v>
<v b="JAS" c="4" v="15">Iroka pinkanta-yitimi: “Iriirika Pawa opinaroni nañaantari, ari nantakiro isinitaanari irirori.” </v>
<v b="JAS" c="4" v="16">Iro kantacha pawintaa-siwaitakaro piñaa-piro-waitaka apaniroini. Aminaantsi onatzi, ti onkamiithati. </v>
<v b="JAS" c="4" v="17">Aririka ayowityaaro owamiitha-siritan-tatsiri, iro kantacha ti amatiro, tzimanaki akinakaa-sitani, kaaripiro-siritakai. </v>
<v b="JAS" c="5" v="1">Pinkimi ashaaranta-niriiti. Piraako-niintajyaa awirokaiti, tima irootaintsi piñiiro pasinonkaa-waitajyaa. </v>
<v b="JAS" c="5" v="2">Ari opathaa-yitaji maaroni piwaararo. Opiriki-masi-yitai pithaari-payi. </v>
<v b="JAS" c="5" v="3">Inthonkyaa impowayitai piiriikiti, mariryaa-wiyita-chari, maaroni. Ari iyotaitimiri pipiyota-sitakari, iriitaki taakaajyaamini apaata. ¿Irootakima pipiyotan-takariri? </v>
<v b="JAS" c="5" v="4">Ti pimpina-yitiri patziriti, pipiyota-sitakaro piwaararo. Ikisi-mata-kimira pipanki-waita-kaani-payi aajatzi pawiikita-kaani-payi, tima ikimakiri Pawa Sintsi-pirori. </v>
<v b="JAS" c="5" v="5">Apaniro panintaa-waitaka, ti pinkinkisiryaa-kotiri pasini, apatziro pikimo-siri-wintakiro piwaararo. Pikimitakari ipiraitari wathatan-tziri, aririka iwathataki kamiitha, ikantaki asitariri: “Thami awamairi nopira, wathataki kamiitha.” Ari inkimitaa-jimiri Pawa. </v>
<v b="JAS" c="5" v="6">Piwasinonkaa-yitakiri kamiitha-siriri, irojatzi ikamanta-yitakari, ti piñaawityaari inkisako-wintyaa. </v>
<v b="JAS" c="5" v="7">Iyikiiti, kisasiwaini pinkantyaa piyaawintyaari impiyi Awinkathariti. Pinkimityaari pankiwai-rintzi, kisasiwaini ikanta iyaawintaro inkani omparyaa-koti iwankiri iñaantyaarori onkithoti. </v>
<v b="JAS" c="5" v="8">Ari pinkimityaari awiroka, amawiwaini pinkantyaa piyaawintyaa. Oisokiro piwanakiri, tima airo osamani onkantyaa impokan-tajyaari Awinkathariti. </v>
<v b="JAS" c="5" v="9">Iyikiiti, irootaki airo pikanta-kowaitantari pasini-payi. Tima pokimataji amina-kota-jimini pantakiri awiroka. </v>
<v b="JAS" c="5" v="10">Pinkinkisiryaa-kotiri Kamantan-tzinkari pairani. Pawa otyaanka-kiriri inkinkithata-koyitairi. Iro kantacha oshiki iñaasiwai-yitakaro irirori kisasiwaini ikantaka. Ari pinkimi-yitajyaari aajatzi awiroka. </v>
<v b="JAS" c="5" v="11">Tima ampaiyitajiri “kimosiriri” yokaiti atsipita-karori ikimaatsi-waita. Piyota-kotziri awaisatzitini Job, kisasiwaini ikantaka. Piyotzi-tajiita tsika ikantairi itakotaari Pawa. Tima Pawa, iriitaki nisironkatan-taniri, kawinthaan-taniri. </v>
<v b="JAS" c="5" v="12">Iyikiiti, iroka kowapirota-chari: Ontzimi-rika pinkinkithata-kotiri, airo pipairyaa-siwaitari Inkiti-satzi aajatzi osaawi-sato. Omapiro-rika pantiro pikantziri, pinkanti: “¡Ari!” Irooma airorika pantziro, pinkanti: “¡Airo!” Pamaiya iwasankitai-tzimi = kari. </v>
<v b="JAS" c="5" v="13">Piñaa-rika onkantzimo-siri-waityaami, pamaniri Pawa. Irooma pinkimo-siri-waiti-rika, pimpanthaa-wintiri Pawa. </v>
<v b="JAS" c="5" v="14">Pimantsiya-waitzi-rika, pinkaima-kaantiri ijiwariti-payi kimisantzinkari impoki yamana-kotimi, impoña intziritan-tyaamiri yiinkantsi inkowa-kotiri Pawa. </v>
<v b="JAS" c="5" v="15">Tima aririka yamana-kotantaki awintaa-pirotariri Pawa, aritaki yisita-kota-kaajimi. Iroorika kantakaan-tzirori pikaaripiro-siri-waitzi pimantsiyatan-takari, ari impyaakoi-taimi aajatzi. </v>
<v b="JAS" c="5" v="16">Piwari-siritziri-rika pishininka, pinkantairi: “Pimpyaakotajina.” Pamanairi Pawa, pinkantiri: “Asitanari, pisita-kota-kaayitajiri mantsiya-yitatsiri.” Tima aririka yamana-kotanti kamiithasiriri, yantayitziniri ikowako-yitziriri. </v>
<v b="JAS" c="5" v="17">Tima atziri inatzi pairani Elías, ikimiyitai akantayita aroka awathaki. Iro kantacha ikimisantakiri kamiitha Pawa. Ikowa-kotakiri airo oparyaanta inkani. Mataka, awisaniintanaki mawa osarintsi ti omparyaaji. </v>
<v b="JAS" c="5" v="18">Opoñaa yapiitajiro ikowa-kotairi, irojatzi oparyaan-taari inkani. Shookayitanaji pankirintsi. </v>
<v b="JAS" c="5" v="19">Iyikiiti, aririka pinkimisanta-kaajiri ikaratzi owashaanta-witarori iroopirota-tsiri, </v>
<v b="JAS" c="5" v="20">piwawisaa-kotajiri ikaaripiro-siri-witaka. Jatawitaja sarinka-winiki aririka inkamaimi. Omapiro ikaaripiro-siri-witaka, iro kantacha ikimisantaji, impyaakotainiri Pawa maaroni, airo ikinkisiryaa-kotaaro.</v>
<v b="1PE" c="1" v="1">Naaka Pedro osankinatzi-mirori iroka. Intyaankaa-riti Jesús Saipatzii-totaari nonatzii. Awirokaiti nosankinatzini pikaratzi pisaiki-moyitziriri osaawi-satziiti kaari yasitaari Pawa, tima oiwaraiyaa pikanta-yitaka pinampi-yitaro maaroni nampitsiki-payi anta Ponto-ki, Galacia-ki, Capadocia-ki, Asia-ki aajatzi Bitinia-ki. </v>
<v b="1PE" c="1" v="2">Iyotzitaka pairani Pawa Asitairi ari iyosiiyitaimi yoiti-siritan-tajyaamiri Tasorinkantsi. Ari okanta pikimisantan-taariri Jesús Saipatzii-totaari itzimi kapathai-nkatain-tsiri ikamamintakimi. ¡Onkawintha inisironka-pirotaimi, isaikakaajimi kamiitha! </v>
<v b="1PE" c="1" v="3">Thami antharowinta-jyaari Pawa, iriitaki iririntari Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, tima inisironka-piro-yitai okimiwaitaaro owakirami antzima-yitaimi. Añaasirita-kaayitai oyaakoniintari, tima añaaji Jesús Saipatzii-totaari ikamawitaka. </v>
<v b="1PE" c="1" v="4">Iro akowajiri ikasiya-kayi-takairi, asi owiro añiiro, ti amasinityaa, airo othonkaaro. Irojatzi ikasiya-kaita-kimiri awirokaiti inkitiki. </v>
<v b="1PE" c="1" v="5">Iro isintsinka Pawa yaamaako-wintan-taamiri awirokaiti. Iriitaki kantakaarori pinkimisantan-tajyaariri ari onkantyaa iwawisaako-siritan-tajyaamiri apaata owiraanta-paakyaaroni kitaitiri. </v>
<v b="1PE" c="1" v="6">Irootaki pikimo-siritan-takari, okantawitaka piñaawitakaro pikimaatsiwita-painta, iñaanta-siritaitami. </v>
<v b="1PE" c="1" v="7">Ikimita-kaantai-takimiri tsika ikantai-tziri ooro, itayiitziri iñaantai-tyaariri kamiitha-rika ikanta. Okantawitaka yoka ooro ti irasi iwiro iñiitiri, aritaki inthonkajyaa. Iro kantacha aririka impiyapaaki Jesús Saipatzii-totaari, ari iñiitajimiri iriipiro-rika pikimisantakiri. Arira iwisiryaawintai-tyaamiri awirokaiti, pinkatha iwaitajimi, oshiki inkinkithata-koitaimi. </v>
<v b="1PE" c="1" v="8">Pitako-pirotani piwairi Saipatzii-totaari okantawitaka ti piñaajiri. Pikimisantajiri, oshiki pikimo-siri-winta-pirotairi, okantawita ti piñaawityaari iroñaaka. </v>
<v b="1PE" c="1" v="9">Tima pinkimisanta-yitairira awirokaiti, aritaki piñaayitajiro iwawisaako-siritaimi. </v>
<v b="1PE" c="1" v="10">Ikamanta-koyitakiro pairani Kamantan-tzinkariiti tsika okanta-kota inkawinthaantai apaata Pawa. Irootaki kaminthaantsi piñaakiri awirokaiti. Iro kantacha yokaiti Kamantan-tzinkari, ti ikimatha-pirotiro, yamatsinka-wintakaro, oshiki isampita-kowintakiro tsika onkantyaa iwawisaa-koitan-tyaari. </v>
<v b="1PE" c="1" v="11">Inintaki iyoti ipaita wawisaa-kotan-tatsini, tsika-paiti inkoñaati. Tima iriitaki Itasorinka Saipatzii-totaari thaiyawaita-kaayita-kiriri, oshikira inkimaatsita-kaawaityaari Saipatzii-totaari impoña iñaajiro iwaniinkaro. </v>
<v b="1PE" c="1" v="12">Tzimatsi oyotakaa-kiriri Kamantan-tzinkariiti, tira iri osiyakaantironi, awirokaiti. Tima pinkima-yitajiro iroñaaka Kamiithari Ñaantsi. Ityaankai-takiri Tasorinkantsi ipoñaakaro inkitiki ikinkithata-kaanta-kamirori. Irojatzira iroka inintajii-witakari Maninkariiti iñiiro. </v>
<v b="1PE" c="1" v="13">Aamawinta onkantyaa pikinkisiryaani, pinkimityaari owatha-kitzirori iithaari. Yotzinkari pinkantyaa. Oyaawinta pinkantyaa inkawinthaanta-pajyaami Jesús Saipatzii-totaari aririka impiyapaaki. </v>
<v b="1PE" c="1" v="14">Pinkimityaari sirithari iintsi. Airo pantasi-waitaro piniwita-siyitari pairani, okantakaami ti piyowaiti. </v>
<v b="1PE" c="1" v="15">Iri pinkimita-kotajyaa kaima-sirita-kimiri. Iriitaki kitisiriri. Pinkimita-kota-jyaari, pinkiti-siriti otzimayitzira pantziri. </v>
<v b="1PE" c="1" v="16">Tima osankina-taka ikantaitzi: Kitisiri pinkantajyaa awiroka-payi, tima kitisiri nokanta naaka. </v>
<v b="1PE" c="1" v="17">Tima pinkanta-piintziri “Apaá” aminako-yitaironi tampatzikaini okaratzi yantayitakiri atziri-payi, ontzima-tyiira pinkimisanta-piintiri ainiro pisaiki aka kipatsiki. </v>
<v b="1PE" c="1" v="18">Tima piyotzi kaari kiriiki, kaarira ooro ipinako-wintan-taita-kamiri, pawisako-siritan-taari pitzimaityaa-siwitaka pikimita-kotari piwaisatzitini. Tima tikatsi apanta-pirotyaarini ooro aajatzi kiriiki, aritaki inthonkajyaa. </v>
<v b="1PE" c="1" v="19">irootaki iriraani Saipatzii-totaari ipinako-wintan-taita-kamiri, tima inkama-paintzi irirori, ikimita-kotakari ipiraitari, ti yamasiwaityaa, tikatsi inkanta-waityaa iwathaki. </v>
<v b="1PE" c="1" v="20">Tima pairani tikira iwitsikiro Pawa kipatsi iyotzitaka opaita yantiri Saipatzii-totaari. Iro kantacha owakira piñiiro iroñaaka, ipokaki, iwawisaako-siritaimi. </v>
<v b="1PE" c="1" v="21">Okaratzi yantzi-mota-kimiri Saipatzii-totaari, irootaki opoñaantari pawintaa-siritaari Pawa. Tima iriitaki Pawa owañaajiriri, iñaakan-tairo iwaniinkaro. Oyaakoniinta piwairi iroñaaka Pawa pawintaa-siritaarira. </v>
<v b="1PE" c="1" v="22">Tima siritha pikanta-wintaaro iroopirori, kitisiri pikantayita. Pakowintyaaro pintako-yitantyaa, pinkimita-kaantiro pintakotyaarimi pirintzi okaakiini. </v>
<v b="1PE" c="1" v="23">Tima okimiwaitakaro papiitaa-tyiiromi pintzima-yitajimi. Iro kantacha tzimatsi pirintaari, kaari atziri kaamaniri, añaanita-tsiri inatzi irirori. Okanta apiitan-taari itzimakaa-yitaimi, iro iñaani añaanitaka-jimiri aajatzi. </v>
<v b="1PE" c="1" v="24">Tima: Ikimitaro atziri-payi towarisi. Tzimawitacha owaniinkaro, ikimiwaitaro towari otzimi otyaaki. Okama-sitzi towari ipoñaa oparyaa-tyaakitzi. </v>
<v b="1PE" c="1" v="25">Irooma iñaani Pawa, asi owairo. Irootaki iroka Kamiithari Ñaantsi ikamantai-takimiri awiroka. </v>
<v b="1PE" c="2" v="1">Irootakira piwashaantan-tyaarori pikaaripirotzi, airo pithaiya, airo pikamatawi-ritzi, airo pisama-wakaa-waita, airo pikisi-mata-kaawaita. </v>
<v b="1PE" c="2" v="2">Pinkimityaari iintsi owakira tzimatsiri inintzi inthoti. Ari pinkanta-yitana-jyaari awirokaiti, pinintajiro tasorin-tsita-tsiri antaripiro-sirita-kayimini, ari onkantyaa pawisako-siritan-tajyaari, </v>
<v b="1PE" c="2" v="3">tima piñaakiro ikaminthaa-yitaimi Awinkathariti. </v>
<v b="1PE" c="2" v="4">Pinkimisantiri awirokaiti kimitakarori kipayi, iro kantacha añaanita-tsiri onatzi irirori. Oshiki atziri-payi maninta-kirori kipayi, iro kantacha Pawa ikimita-kaantaro ikowa-piroitani kipayi, oshiki owinaro. </v>
<v b="1PE" c="2" v="5">Ari pikantzi-taari aajatzi awirokaiti pikimitaaro kipayi, tsika otzimi yaitakiri iwitsikan-taityaarori pankotsi, okantawitaka ti pinkimi-wityaaro kipayi, tima awiroka. Pinkimita-jyaari aajatzi Impira-tasorintsitaari asitakaariri Pawa yatsipita-kaani. Iriima pasitakaariri awiroka Pawa, ti inkoñaa-niwityaa, iriitaki ookimota-kariri, okantakaaro okaratzi yantayitairi Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1PE" c="2" v="6">Tima iro okantziri sankinaritsi-pirori: Pamini, nowatzika-tziiro otzinkami ikowa-piroitani Kisakowintoniki. Irootaki otzitironi pankotsi-nampi. Oshiki owinaro iroka. Inkarati awintaa-sirita-jyaarini otzinkamitakari, airora yaminaa-siwaita apaata. </v>
<v b="1PE" c="2" v="7">Awirokaiti pikaratzi pikimisantai, panintaa-yitaaro otzinkami tzimatsiri oshiki owinaro. Iriima kaari kimisanta-tsini, ti iñiiro iriroriiti, iriitaki ikinkithata-koitakiri sankinaritsi-pirori, ikantaitzi: Imaninta-witakaro kipayi owitsikirori pankotsi, Iro kantacha irojatzi yaitairi iroka otzinkami-pirori. </v>
<v b="1PE" c="2" v="8">Ikantaitaki aajatzi: Kisotatsiri yantziwataitari, shoompikintsi onatzi owaryaan-tatsiri. Tima inkimiwaityaaro imparyaan-tatyii-yaaromi ikaratzi piyatha-yitakarori ñaantsi. Iriijitakira iyosiiyitakiri Pawa iwasankitaa-yitairi. </v>
<v b="1PE" c="2" v="9">Irooma awirokaiti, iroka pikanta-yitaari: Iyosiitaki Pawa pishininkaiti, Impira-tasorintsitaami Pinkathari, Yoiti-sirita-tziimi inasiyitaari pasini-satziiti. Pikaratairi atziri-payi yasiyitaari Pawa. Ari pikanta-yitaari omatantyaari piñaawintairo kamiitha tsika okanta ikaima-siri-yitaimi pisaika-witaka otsitini-kitzi, kimiwaitaja iroñaaka pisaikaa-tyiimi ikitainkata-kairo irirori. </v>
<v b="1PE" c="2" v="10">Pairani awirokaiti ti pishininkata-wakaa-wityaa, irooma iroñaaka pimatajiro tima ishininkata-jaami Pawa. Pairani awirokaiti ti pintsipa-wityaari inisironkatani Pawa, irooma iroñaaka piñaajiro inisironka-yitaimi awiroka. </v>
<v b="1PE" c="2" v="11">Notakotayiitani, pinkimita-kaantiro awirokaiti airomi pishininkata-naari osaawi-satzi. Irootaki nosintsi-thatan-tyaamiri airo piniwitantaro osaawi-sato. Tima iro kimitakarori iroka-payi iroomi maimani-siri-kaymini. </v>
<v b="1PE" c="2" v="12">Onkarati pantayitiri, kamiitha onimoyitairi atziri-payi. Aamastyaa tzimatsi kisimawai-witamiri iroñaaka, iro kantacha aririka iñaanajiro pantanajiro kamiithari, ari inkinkisiryaa-najyaa, impinkathata-najiri Pawa aririka yaminakoi-tairi maaroni yantayitakiri. </v>
<v b="1PE" c="2" v="13">Inintzi Pawa airo pipiyatha-yitari atziri-payi ikaratzi pinkathari-wintzimiri pinampiki. Pimatzi-tyaari itzinkamitari pinkathari-wintan-tatsiri pinampiitiki. </v>
<v b="1PE" c="2" v="14">Airo pipiyathatari aajatzi ityaankani owasankitaa-yitirini kaari-pirori, tima iriitaki iwisiryaawintyaari atziri-payi antayitzirori kamiithari. </v>
<v b="1PE" c="2" v="15">Irootaki ikowakaimiri Pawa. Aririka pantanajiro iroka tampatzikata-tsiri, aritaki yoimairintakiri masontzi-siriri inkowimi inkanta-kotimi. </v>
<v b="1PE" c="2" v="16">Saikasi-waiyitaami iroñaaka awirokaiti. Iro kantacha airo pantanajiro kaari-pirori, pinkimita-kotyaari impiratani Pawa. </v>
<v b="1PE" c="2" v="17">Pimpinkathatiri maaroni. Pintakotyaari iyikiiti. Ñaapinkatha piwiri Pawa. Piñaapinkathatairi pinkathari-wintzimiri pinampiki. </v>
<v b="1PE" c="2" v="18">Awirokaiti ompirataari, siritha pinkantyaa impiratai-tyaami. Ti apatziro pimpinkathatiri aakamiithatzimiri, pimatzi-tyaari aajatzi kisaka-waitamiri. </v>
<v b="1PE" c="2" v="19">Tzimatsi-rika antakirori inintziri Pawa, ipoñaa inkisa-sita-kyaaro imaninta-waitai-takiri, iriitaki inkimosiriwintyaari atziri-payi iñaakiri imatakiro kamiithari. </v>
<v b="1PE" c="2" v="20">Tzimatsi-rika kisasita-kyaaroni iwasankitaa-wintai-tziri yantakiro kaari-pirori, tikatsira kimosiriwintyaarini. Irooma awirokaiti, aririka pinkisa-sita-kyaaro pinkimaatsita-kowintyaaro tampatzikari, irootakira onimotziriri Pawa. </v>
<v b="1PE" c="2" v="21">Irootaki ikaima-siritai-tanta-kamiri, tima iriitaki Saipatzii-totaari kimaatsita-kowintaami awiroka. Ari okanta iñaakanta-painta-mirori onkarati pantajiri awiroka. </v>
<v b="1PE" c="2" v="22">Tikatsi kaari-pirori yanta-painti irirori, Tikatsi aparoni yamatawita-painti. </v>
<v b="1PE" c="2" v="23">Ikawiya-waitai-takiri pairani irirori, ti impiyatantyaa. Ikanta iwasankitaa-waitai-takiri ti yasaryii-matantyaa impiyatantyaa, iriitaki yawintaa-piro-taika oyotzirori yamina-kotanti tampatzika-piroini. </v>
<v b="1PE" c="2" v="24">Ari okanta ipaikakoi-tanta-kariri, okantakaaro ayaaripironka. Irootaki añaanta-jyaarori awashaanta-yitajiro kaari-pirori, kamiithasiri ankanta-yitajyaa, ankimita-kaanta-najiromi ankamayita-tyiimi impoña añaayitaimi. Tima inkantaitzi: Oshiki iwatsinaa-waitai-takiri, irootaki añaantaarori aroka-payi atikatsitaji. </v>
<v b="1PE" c="2" v="25">Pairani awirokaiti pikimitakari ipiraitari timpaawaita-sita-chari. Iro kantacha kimiwaitaka pimpiyaa-tyiimi isaikira aamaako-wintariri ipiraitari, iriitaki aamaako-winta-siri-yitaamiri awirokaiti. </v>
<v b="1PE" c="3" v="1">Iroka pinkanta-yityaari awirokaiti iinantaitari, siritha pinkantzi-motyaari piimiiti. Onkanta-wityaa tzimayitatsi-rika inkarati kaari kimisantironi iñaani Pawa. Aamaa-sityaa ari onkantaki pinkimisanta-kairi aririka iñaakimi tsika pikantanaja, </v>
<v b="1PE" c="3" v="2">kitisiriri pinanaatzi, pinkatha pikantantzi. </v>
<v b="1PE" c="3" v="3">Airo apinaasi-waita iñiitimi owaniinka pikanta, pampita-yitiro piisi, pimporiryaa-tziiyiti, owaniinka pinkithaa-yityaa. </v>
<v b="1PE" c="3" v="4">Iro kamiithatatsi pimatanajiro kaari koñaanita-tsini, pikamiithasiritai. Tima aririka antsinampa-siri-waiti airo atharo-wako-waita, asi owiro iroori ti onthonka-nityaa, irootaki ininta-pirotziri Pawa. </v>
<v b="1PE" c="3" v="5">Arira okantayitakari pairani kitisiriri kooya awintaa-sirita-kariri Pawa, pinkatha owayitziri oimiiti. </v>
<v b="1PE" c="3" v="6">Okimitara pairani Sara siritha okantzi-motari Abraham, opaitziri oimi: “Nowinka-thatani.” Awirokaitira kimitaarori osaroyitaami aririka pimatanajiro tampatzikari. Ari onkantyaa airo otzimanta ompaityaa pintharowan-tawaityaari inkisawintai-timiri. </v>
<v b="1PE" c="3" v="7">Ari pikimitari aajatzi awirokaiti iimintaitari, piñaanta-piintyaaro paripirotyaaro piinaiti. Pinkawinthayiro, kooya onatzi iroori. Pinkimita-kaantiro ikaminthai-tziro sataa-nita-tsiri owamintotsi. Ñaapinkatha piwiro tima inisironkai-tajyaaro iroori añaasiri-yitai ikimitai-takimira awiroka, ti ompasiniti okaratzi ikasiya-kaita-kimiri. Irootaki pantanajiri ari onkantyaa airo omanonkan-tawaita pamana-manatani. </v>
<v b="1PE" c="3" v="8">Ari okantari, aapatyaa pinkanta-wakaiyaa, kaminthaa pinkantanti, pintakota-wakaiyaa tima onkimita-naatyii-yaaro pirintzita-wakai-yaami. Nisironka piwanajiri pitsipa-yitari. Tsinampa-siri pinkantyaa. </v>
<v b="1PE" c="3" v="9">Airo pikimaatsita-kaari kimaatsita-kaamiri awiroka, airo pikawiyiri kawiyimiri awiroka. Paakamiithatiri pintasonka-winta-kaayitiri. Tima irootaki ikaima-siritan-takamiri Pawa intasonka-winta-yitaimi awiroka. </v>
<v b="1PE" c="3" v="10">Tima ikantaitaki: Ikaratzi niwitarori yanintaa-waityaa kamiitha yañai, Iwashaantairo ikawiya-waitantzi, ikamatawiri-waantitzi aajatzi. </v>
<v b="1PE" c="3" v="11">Ontzimatyii iwashaantairo kaari-pirori. Yantajiro kamiithari. Iro yamina-minata-piintairi isaikayitaji kamiitha. </v>
<v b="1PE" c="3" v="12">Tima iyotziri Awinkathariti ikaratzi kamiitha-siriri. Owakimpitya iwiri ikaratzi amana-mana-tairiri. Iriima kaari-piro-siririiti, katsimara yaminiri Awinkathariti. </v>
<v b="1PE" c="3" v="13">Amatsinka pantayita-najiro kamiithari, ¿tzimatsima kimaatsita-kaiyaamini? </v>
<v b="1PE" c="3" v="14">Tzimatsi-rika wasankitaa-kimini pantziro kamiithari, ari intasonka-wintakimi Pawa. Tima ikantaitaki: Airo pitharowan-tasiwaitari, airo okantzimo-siri-waita-sitami aajatzi. </v>
<v b="1PE" c="3" v="15">iro kamiithatatsi pisirita-jyaari Saipatzii-totaari, tima iriitaki pimpinkatha-pirotairi. Owitsika pinkanta-piintyaa pikamantantiro tsika okanta-kota piyaako-niintairi, aririka intzimi sampitimini. Iro kantacha amatsinkara pinkantanti pikamantantiro, pinkatha pinkantanti aajatzi. </v>
<v b="1PE" c="3" v="16">Aikiro pijatatyii pinkinkithasiritiro tampatzikata-tsiri, pantayitairo kamiithari pawintaa-najyaarira Saipatzii-totaari. Aamaa-sityaa ari impasiki-wintajyaa inkarati thaiyako-wityaamini. </v>
<v b="1PE" c="3" v="17">Iroorika inintziri Pawa, iro kamiithatatsi piñaa-sita-kowintyaaro pantayitziro kamiithari. Iroora mapirotzirori okaaripirotzi piñiiro iwasankitaa-wintai-timiro pantakiro kaari-pirori. </v>
<v b="1PE" c="3" v="18">Ari ikantzitaka aajatzi Saipatzii-totaari, tampatzika-siri inatzi irirori, ikamamintakiri karipiroripayi. tzinpina-siri-waita-chari. Irootaki yantantakaro onkantyaa yaantajyaariri intsipata-jyaari Pawa. Oshiki iwatsina-watha-witai-takari iwamaan-taita-kariri, iro kantacha iwañaa-siritai-tairi. </v>
<v b="1PE" c="3" v="19">Iriitaki jatasirin-katain-tsiri ikinkithata-kaayitairi isiri itayita-karori pairani yasitako-siritai-takiri. </v>
<v b="1PE" c="3" v="20">Tima oshiki ipiyatha-yitaka iriroriiti iwitsikan-takarori pairani Noé antaroiti amaako-mintotsi, oyaawinta-witacha Pawa ti isintzi-waiti. Iro kantacha kapichiini atziri awisakotaatsi impiinkimi, ikara-matsitzi 8. </v>
<v b="1PE" c="3" v="21">Iriitaki pikimita-kotaari awirokaiti tsika pikanta pawisako-siri-yitai pikiwaa-yitaja. Iroka kiwaataantsi tira onkimityaaro ikiwaitziro ikipatsi-wathaitzi. Amanaantsi onatzi ikowakoi-tziri Pawa inkinkisiryaa-kaantiro tampatzika-sirita-tsiri. Tima pawisakotaji okantakaan-tziro yañaajira Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1PE" c="3" v="22">Isaikaji inkitiki iroñaaka irako-piroki Pawa ipinkathari-wintairi Maninkariiti, ipinkathari-wintairi inkiti-wiri pinkatha-ritatsiri anta, ipinkathari-wintairi tzimayita-tsiri isintsinka. </v>
<v b="1PE" c="4" v="1">Ari okanta, ikimaatsita-kowintai Saipatzii-totaari isaikanta-paintari-ranki aka osaawiki. Irootaki pisirita-kota-piinta-jyaari awirokaiti. Tima inkarati ñiirori ikimaatsita-kayitari, tira inintairo yantajiro kaari-pirori. </v>
<v b="1PE" c="4" v="2">Ari pinkimityaari awirokaiti ainiro pisaika-yitzi iroñaaka aka osaawiki, iro panta-piintaji inintziri Pawa. Airo pantasi-yitaro piniwiyitari, tima irootaki yanta-piintakiri osaawi-satziiti. </v>
<v b="1PE" c="4" v="3">Irootaki panta-piinta-witakari pairani, pikimitakari pasini atziri-payi niwiwaita-sita-chari. Tima yamita-piintakaro imayimpiryiitzi, iñatha-tawakaita, isinkiwaita, iniwitaro yoimosirinka-waita yantantyaarori kaari-pirori, niyawaitaniri inayitaki, yamana-manata-piintakiri pawaniro. </v>
<v b="1PE" c="4" v="4">Oshiki okompitzi-motari osaawi-satzi pitsipa-witari pairani, ti onimotiri piwashaanta-nakiro pintzipatari yantayitziro kaari-pirori. Iro opoñaantari ikisima-waita-nakimi. </v>
<v b="1PE" c="4" v="5">Iro kantacha aritaki yaminakoi-tairi yokaiti apaata okaratzi yantayitziri. Tima Pawa, iriitaki yotzirori maaroni yantayitakiri ikaratzi añaayita-tsiri iroñaaka, okaratzi yantayitakiri ikaratzi kamayitain-tsiri. </v>
<v b="1PE" c="4" v="6">Irootakira ikamantantai-tarori Kamiithari Ñaantsi, imataitakiri aajatzi ikaratzi kamayitain-tsiri. Ari iwasankitaa-wathatai-takiri ikamayitakira, irootaki omatantaari iwañaa-siri-yitairi Pawa. </v>
<v b="1PE" c="4" v="7">Irootaintsi onthonkajyaa okaratzi añiiri kipatsiki. Yotasiri pinkantyaa, aakowinta pinkantyaa pamana-manatai. </v>
<v b="1PE" c="4" v="8">Iro kowapirotacha pijatakaa-najiro pintakota-wakaa-najyaa. Tima inkantaiti: Tzimatsi-rika antakoyita-jyaari, airo amiraawinta-waitziro iwaaripirotai. </v>
<v b="1PE" c="4" v="9">Piimaa-nitanta-piinti piwankoki, airo pikiñaani-wintziro. </v>
<v b="1PE" c="4" v="10">Tima inkawinthaajimi Pawa, itasonka-wintakimi onkantyaa pantanta-yityaarori imatakaa-yitajimiri. Okaratzi imatakaa-yitajimiri awiroka, pamitakotairi pasini, pantajiro kamiithari. </v>
<v b="1PE" c="4" v="11">Ikaratzi imatakai-takiri inkinkithati, iyotzi Pawa ikinkithata-kotzi. Iriima ikaratzi imatakai-takiri inkaminthaan-tayiti, yantawaitan-tyaaro tsika okanta yaawyaa-kaakiriri Pawa. Ari onkantyaa impinkathatai-tantyaariri Pawa, inkanta-kaakyaaro Jesús Saipatzii-totaari otzimi-motairi iwaniinkaro, irasi iwiro impinkathari-wintantai. Omapirowí. </v>
<v b="1PE" c="4" v="12">Notakotaní, pamaiya omapokimi = kari aririka piñaanakiro pomirintsitzi-motyaamini. Tira awishimo-waita-sityaami iroka, iñaantai-tatyaami. </v>
<v b="1PE" c="4" v="13">Irootaki ikimaatsita-paintari pairani Saipatzii-totaari. Aririka piñiiro awiroka inkimaatsitakaa-pirotai-tyaami ikimitai-takiri irirori, kantatsi pinkimo-siri-wintiro. Tima ari pinkimosiriwinta-pirota-jyaari impiyaji-rika irirori yamajiro iwaniinkaro. </v>
<v b="1PE" c="4" v="14">Aririka inkisimaitimi awiroka okantakaan-tziro pawintaari Saipatzii-totaari, tasonka-wintaari pinatzii. Tima irootaki oiñaarontzirori isaikan-takami Itasorinka Pawa otzimimo-pirotziri iwaniinkaro. </v>
<v b="1PE" c="4" v="15">Tira onkamiithati piwamaanti, pinkositanti, pantiro kaari-pirori, pimaimanitanti, ari piñaakiro iwasankitaa-wintai-timiro awiroka. </v>
<v b="1PE" c="4" v="16">Iro kantacha iroorika iwasankitaa-wintai-timiri yasitaamira Saipatzii-totaari, airo pipasiki-winta-waita. Iro kamiithatatsi pinkimosiriwinta-jyaari Pawa ipaitai-tajimira “Saipatzii-totaari-wiri.” </v>
<v b="1PE" c="4" v="17">Tima monkarata-paaka yamina-kotan-tajyaarori Pawa okaratzi yantaitakiri. Arokaiti akaratzi yasiyitaira, itayitakai ikimaatsita-kaayitai. Iriira mapirotaironi inkimaatsitajyaa ikaratzi thainka-kirori Kamiithari Ñaantsi ityaanta-kairi Pawa. </v>
<v b="1PE" c="4" v="18">Tima inkantaiti: Otzimimo-yitziri pomirintsitzi-motariri kamiithasiririiti onkantyaa yawisako-siritan-tajyaari, ¿Tsikama opaita awishi-motairini kaari-piro-siriri thainka-tasorintsita-tsiri? </v>
<v b="1PE" c="4" v="19">Tima inkarati kimaatsi-waita-chari iroñaaka, iriira Pawa sinitajiriri inkimaatsi-waityaa. Ontzimatyii yawintaa-sirita-jyaari owitsika-kiriri, yantayitajiro okaratzi tampatzika-yitatsiri. </v>
<v b="1PE" c="5" v="1">¡Jiwarí! Iroka nonkaman-timiri pikaratzi pijiwayitairi kimisantzin-kariiti. Aajatzi naaka nojiwatziri kimisantzin-kariiti, ari akarajiitzi. Naaka ñajantakiri Saipatzii-totaari tsika ikanta ikimaatsita-kaitakari, ari nokaratzi-takari naaka inkarati ñaayitaironi owaniinkataka. </v>
<v b="1PE" c="5" v="2">Iroka noyomitaa-najimiri: Paamaako-winta-jyaari kamiitha kimisantzin-kariiti pinkimita-kaantiri paamaako-wintari pipira. Airo pantasi-waitaro aririka isintsiwintaitimi pantiro, pantanajiro awirokara kowasita-nainchari. Airo pantziro pininta-sityaa paantyaaro kiriiki, pantiro awiroka-rika ninta-sita-nakarori. </v>
<v b="1PE" c="5" v="3">Airo pininta-siwaita pimpiratantyaa, ontzimatyii piñaakiri ikaratzi paamaako-wintaari pantanajiri awiroka inkini imatanajiro iriroriiti. </v>
<v b="1PE" c="5" v="4">Onkini apaata aririka inkoñaatapaji Jiwari-pirori paamaako-winta-kaniri ipira, ari impinata-pajimirori waniinkata-chari, osiyawaityaaromi yamathaitan-tajyaamiro kanta-itaa-chani osiparyaani. </v>
<v b="1PE" c="5" v="5">Awirokaiti mainariiti pimpinkathatiri jiwari-payi. Ontzimatyii pimpinkathata-wakai-yitajyaa maaroni, tsinampa-siri pinkantyaa. Tima inkantaiti: Ti yaripirotyaari Pawa ñaapiro-waitachari, Iriima tsinampa-siriri oshiki inkawinthaa-jyaari irirori. </v>
<v b="1PE" c="5" v="6">Tsinampa pinkanta-wintyaaro okaratzi imatakaa-yitajimiri Pawa. Irojatzi apaata aririka ininta-paitita-paaki, iriitaki kantakai-yaaroni onkantyaa impinkathatai-tantyaamiri. </v>
<v b="1PE" c="5" v="7">Aririka piñaayitiro onkantzimo-siri-waiyityaami, pawintyaari Pawa. Tima iriitaki nisironkatyaamini. </v>
<v b="1PE" c="5" v="8">Yotasiri pinkantyaa, aamawinta-siri pinkantyaa. Tima yoka Kamaari kisaniintairi, ikimitakari kashikari kinakina-waita-tsiri, yasootzi yamina-minatzi impaityaa yatsikiri. </v>
<v b="1PE" c="5" v="9">Iro kantacha ontzimatyii pimpiyatyaari, piriipiro-winta-najiri pawintaa-siritaari Pawa. Tima piyotzi ari pikimitakari maaroni iyikiiti pikimaatsi-jiita tsika-rika isaikayitzi aka kipatsiki. </v>
<v b="1PE" c="5" v="10">Iro kantacha aririka onkarata-paaki pikimaatsi-waitaka kapichiini, aritaki iwawisaa-kotaimi Pawa, yoisokirotaimi, yaawyaa-sirita-kaajimi, iriipiro-winta inkanta-kaiyaami. Tima kawinthaan-taniri inatzi, iriitaki kaima-sirita-jimiri piñaanta-jyaarori kanta-jitaa-chani iwaniinkaro Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1PE" c="5" v="11">Thami awisiryaawinta-jyaari Pawa. Irasi iwiro impinkathari-wintantai. Omapirowí. </v>
<v b="1PE" c="5" v="12">Iriira Silvano nosankinata-kaakiri iroka. Awiintaari iyiki inatzi. Irootaki nosankinatan-tamirori kapichiini noyomitaa-najimi, nokaman-tzimiro tsika ikanta Pawa ikaminthaantai. Ontzima-tyiira piriipiro-winta-yitairi. </v>
<v b="1PE" c="5" v="13">Iwithayitami kimisantzin-kariiti apatota-piinta-chari Kompijaariki ikaratzi kimiyitaamiri awirokaiti iyosiitai-taimi. Iwithatami aajatzi Marcos nokimita-kaantari iriimi notomi. </v>
<v b="1PE" c="5" v="14">Itakora pinkantyaa piwithata-wakaa-najyaa. ¡Onkamintha pisaika-yitai kamiitha pikaratzi yasiyitaami Jesús Saipatzii-totaari! Omapirowí. </v>
<v b="2PE" c="1" v="1">Naaka Simón Pedro osankinatzi-mirori iroka. Naaka impiratani Jesús Saipatzii-totaari, Intyaankaa-riti nonatzi. Awirokaiti nosankinatzini pikaratzi pikimisantanaji, pikimiyitaana naakaiti, iro kantakaan-takirori itampatzika-sirinka Pawa, ari ikimitaari aajatzi Jesús Saipatzii-totaari owawisaako-siritairi. </v>
<v b="2PE" c="1" v="2">¡Onkamintha inisironka-pirotaimi, isaikakaa-pirotaimi kamiitha! Aikiro piyotanaa-tyiiri Pawa aajatzi Awinkathariti Jesús. </v>
<v b="2PE" c="1" v="3">Tima antaroiti itasorinka Pawa, iriitaki kantakaarori otzimi-motan-tairi maaroni kowityiimo-siritairi ampinkatha-tasorintsitan-tyaariri. Ari okanta, omapiro ayopirotajiri. Tima owaniinka ikantataika irirori, oshiki ikamiitha-piro-taiki, iro omatantaari ikaima-siri-yitai. </v>
<v b="2PE" c="1" v="4">Iro ikasiya-kaantairori pinarontsi-pirota-chari, kamiitha-pirota-jaanta-tsiri, ari onkantyaa pinkimita-kotan-tajyaariri awirokaiti Pawa. Piwashaanta-najiro pikaaripiro-siritaki, pikimiyitari osaawi-satzi antapiinta-kirori inintasiri-yitziri. </v>
<v b="2PE" c="1" v="5">Irootaki piñaa-sintsitan-tyaari pintampatzika-siri-yitai onkantyaa poisokirotan-tyaarori okaratzi pawintaari Pawa. Aririka pimata-piinta-nakiro iroka, aritaki piñaayitakiro piyota-nityaa. </v>
<v b="2PE" c="1" v="6">Aririka pimata-piinta-nakiro iroka, aritaki piñaako-nitajyaa. Aririka pimata-piinta-nakiro iroka, aritaki pinkamaita-piinta-nitajyaa. Aririka pimata-piinta-nakiro iroka, aritaki pimpinkatha-tasorintsi-waitai. </v>
<v b="2PE" c="1" v="7">Aririka pimata-piinta-nakiro iroka, aritaki pinkawinthaa-piintan-tayitaji. Aririka pimata-piinta-nakiro iroka, aritaki pintakota-piintan-tajyaa. </v>
<v b="2PE" c="1" v="8">Iroorika pimata-piintanaki awiroka, ari iñiitakimi omapiro piyotajiri Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, airo pipirawai-nitaja, airo piñiiro paminasi-waityaa. </v>
<v b="2PE" c="1" v="9">Irooma intzimi-rika kaari matanajironi ñaawintain-chari, ikimitakari mawityaakiri kaari okichaata-tsini. Imaisanta-kitziiro yantayitakiri Saipatzii-totaari ikiti-siri-yitakaan-taariri, tima kaari-piro-siriri inawitaka pairani. </v>
<v b="2PE" c="1" v="10">Ari okantari iyikiiti, ontzimatyii pinkinkithasirita-piintajyaa, airo piñaantaro pinkiso-siri-winta-waitiro iyosiitai-taimi, kaima-siritaari pinatzi. Tima iroorika pimata-piintanaki inintakai-takimiri tsika pinkanta-najyaa, airo piñiiro pitzinpina-siri-waiyitai. </v>
<v b="2PE" c="1" v="11">Ari onkantyaa piñaanta-jyaarori oshiki okamiitha-piro-taiki inkyaakai-taimi ipinkathari-wintan-tapaji owawisaako-siritairi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="2PE" c="1" v="12">Irootaki airo nowashaantantaro nonkinkisiryaakaa-piintimiro okaratzi añaawintakiri, okantawitaka aritaki piyoyiwitakaro, poisokirotaro iroopirori iyomitaai-takimiri. </v>
<v b="2PE" c="1" v="13">Iro kamiithata-tsiri nokinkithasiritakaa-piinta-jimiro ainiro nañai naaka, </v>
<v b="2PE" c="1" v="14">tima kapichita-paaki noñaantyaarori nonkami. Ari okanta iyotakaakina Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="2PE" c="1" v="15">Noninta-taiki naaka iro pinka-masityaa pinkinkithasirita-piintairo awirokaiti iroka-payi aririka nookajimi nonkamaki. </v>
<v b="2PE" c="1" v="16">Tima pairani, owakira noñaawinta-paakimiri Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari, nokanta-paakimi: “Otzimi-motziri isintsinka, aritaki yapiitajiro impiyaji.” Tira noyota-sityaaro naakaiti, ti namatawi-waitan-tapaa-kamiro. Naaka-jaantaki okitaikari Saipatzii-totaari, oshiki ipinkathari-piro-taiki irirori. </v>
<v b="2PE" c="1" v="17">Iriitaki Asitairi Pawa kantakaarori impinka-thaitajiri, iñaakan-takiro iwaniinkaro, iroka ikantaki iñaawaitaki pairani: Notomi inatzii yoka nitakokitari, oshiki nokimo-siri-wintakiri. </v>
<v b="2PE" c="1" v="18">Naakayitakira kimajaanta-kirori iñaawaitaki inkitiki notsipatan-tariri Jesús anta Tasorintsiitoki. </v>
<v b="2PE" c="1" v="19">Irootakira oyotakaa-pirotainiri omapiro onatzii ikantakiri pairani Kamantan-tzinkariiti. Ontzimatyii pinkimisanta-yitairo, tima onkimita-kowaita-kyaari ootamintotsi ikoñiin-katzi otsitini-kitzi. Iro pantayita-najiri awiroka irojatzi impiyan-tajyaari Jesús Saipatzii-totaari inkimosiriwinta-sirita-kaapa-jyaami, inkimita-paakyaari impokiro parya. </v>
<v b="2PE" c="1" v="20">Ontzimatyii ankimathatiro iroka: Tikatsira aparoni okaratzi sankinatain-chari Sankinaritsi-pirori ikamanta-waita-sitan-takyaari Kamantan-tzinkariiti. </v>
<v b="2PE" c="1" v="21">Tira iri iyotasiwaityaaroni atziri-payi, Tasorinkantsi Iyosirita-kaantakiro okaratzi inintakiri Pawa. </v>
<v b="2PE" c="2" v="1">Iro kantacha, tzimatsira pairani kamantanta-nirori. Irojatzi okantari iroñaaka pisaika-yitzira awirokaiti. Ari piñaaki kantimini, “Naaka yomitaan-taniri.” Imananikiini inintzi iwaaripirotan-tyaamiro iyomitaa-yitimiri. Imaninta-tziirira Awinkathariti, pinako-winta-witaariri iwawisaako-siri-yitairimi. Irootakira airo oshintanta iñaayitiro yokaiti yapirotajyaa. </v>
<v b="2PE" c="2" v="2">Iro kantacha tikira yapirotyaata, tzimatsira oshiki kimita-kotyaarini okaratzi iñaakan-takiri, imayimpi-waitzi. Iriitaki kisimawaita-kaantirini aniitan-tanaariri “Awotsi-pirori.” </v>
<v b="2PE" c="2" v="3">Tima ayimawaitiri ishikyiiro iwaararo, ininta-piintaki pimpinatiniri okaratzi iyomitaa-siwaitamiri. Iro kantacha Pawa airo ishinta yaminako-yitainiri yantayitakiri, ari yapirotairi. </v>
<v b="2PE" c="2" v="4">Tima pairani ikaaripirotan-takari Maninkariiti, imatakiro Pawa iwasankitaakiri, yookakiri sarinka-winiki, tsitiniki ikanta-kotaka iyaawinta iwasankitaa-piroi-tairi. </v>
<v b="2PE" c="2" v="5">Ari ikimitaakiri Pawa kaari-piro-siririiti atziri itayita-nakarori pairani inampitaro kipatsiki, apirotaka ipiinkaki oonkaro-paitiki. Iro kantacha Pawa iwawisaa-kotakiri Noé, kinkithata-kota-kirori pairani tsika inkantyaa kamiithasiriri. Tima iriitaki Pawa owawisaa-kotakiri pairani ishininkaiti Noé ikarajiitzi 7. </v>
<v b="2PE" c="2" v="6">Ari ikimitaakiri aajatzi nampiyitarori Paamaa-riniki aajatzi Katsimaariniki, yapirotakiri ipomitakiri. Arira iñiitziro ompaityaa awishimo-yitairini thainka-tasorintsitaniri. </v>
<v b="2PE" c="2" v="7">Iro kantacha Pawa iwawisaa-kotairi Lot, tima kamiitha-siriri inatzi. Yoka Lot antaroiti oñaasirin-kakiri kaari-pirori okaratzi yantayitziri piyathariiti. </v>
<v b="2PE" c="2" v="8">Tima inkanta-itani maaroni kitaitiri yoka tampatzika-siriri Lot tsipata-kariri kaari-piro-siriri, iñiiri, ikimiri yantayitziro kaari-pirori. Antaroiti okantzimo-siritakari. </v>
<v b="2PE" c="2" v="9">Arira okantari, iyotzi Awinkathariti iwawisaa-kotiri pinkatha-tasorintsitaniri ñaapiinta-kirori ñaanta-siritaantsi. Tima yitzitakaro iwasankitaa-yitziri kaari-piro-siriri, irojatzi apaata yamina-kotan-tajyaariri yantayitziri maaroni. </v>
<v b="2PE" c="2" v="10">Imapirotairi Pawa iwasankitairi antayitzirori karipi-rota-tsiri iniwita-sitari, ipiyathatakaro ikantawitai-tariri. Ti iñaakonityaa, kantakaa-pirori ikantayita. Ti intharowan-tyaari ikisima-waitziri Maninkariiti otzimi-motziri isintsinka. </v>
<v b="2PE" c="2" v="11">Iriima Maninkariiti okantawitaka otzimimo-pirotziri isintsinka, ti inkisi-matiri kaari-piro-siririiti ijata-sita-piintzirira Pawa inkamanta-kotziri. </v>
<v b="2PE" c="2" v="12">Yokaiti kaari-piro-siriri ikimiwaitakari antami-wiri, ti iyoti inkinkisiryiiyaa. Itzimaityaa-siwaitaka impoña iñaajiro inkimaatsita-kaityaari irojatzi yapiroi-tanta-jyaariri. Ari inkanta-jyaari yapirotajyaa kisimayita-kiriri Maninkariiti kaari iyota-kotzi tsika ikantayita iriroriiti. </v>
<v b="2PE" c="2" v="13">Iro inkimaatsi-waitan-tyaari okantakaan-tziro ikimaatsita-kaantaka irirori, iro kimityaaroni impinataa-tyiiromi iyaari-pironka. Tima yokaiti kaari-piro-siririiti, ti impasikita-niti yantayitziro karipiro-yitatsiri kitaipaiti. Okimiwaitakaro iriitakimi oipatsi-yitakimini yakyoo-yitakimi inintayitzira yamatawitimi. </v>
<v b="2PE" c="2" v="14">Iro yaakowinta imayimpi-ryiiwaitaki, iwathakitakaro kaari-pirori. Ikaima-siritziri sipita-siriri inkaaripirota-kairi. Ayima-pirotziri ontzimi-motiri iwaararo. Iro iwasankitaan-taityaariri. </v>
<v b="2PE" c="2" v="15">Ikinasi-waiyitaka, imanintakiro tampatzikari. Yantakiro okaratzi yantakiri Balaam, itomi Beor, yamina-minataki impinaitiri yantantyaarori kaari-pirori. </v>
<v b="2PE" c="2" v="16">Iro kantacha yoka Balaam, yantakiro kantachari, iriira kisathata-kiriri ipiraitari ikyaakoitari. Okantawita ti iyoti iñaawaita-niti ikyaakoitari, ikimita-nakari atziri iñaawaitanaki, ari iwashaanta-kaakiri ikinkisiryaa-witakari isinki-wintanikiini inintzi inkoshika-waityaami Balaam. </v>
<v b="2PE" c="2" v="17">Yokaiti kaari-piro-siriri irasi iwiro iwasankitaaitairi otsitiniki-pirotzi. Tima ikimitakaro okantaka-ranki opiryaatzi omotyaa nijaa, ikimitakaro aajatzi okantaranki okisaani-kitzi minkori aainkatziro tampyaa, impoña añiiro airo oparyii inkani. </v>
<v b="2PE" c="2" v="18">Ari okanta isiyakaa-wintai-tziri kaari-piro-siriri, tima iwapyaa-sityaa tsika ikanta iñaawitaitari. Tima kantakaa-piro ikanta iñaawai-yitzi, aritaki yamatawitakiri owakira kimisanta-tsiri, siyapitha-witarori kaari-pirori, inkantiri: “Kamiitharini apiitairo antiro aniwita-siyitari, kamiitha amayimpiti.” </v>
<v b="2PE" c="2" v="19">Yamatawitanta-sita yokaiti iyomitaantzi, ikantayitzi: “Osinitaantsitzi pantayitiro piniwita-siyitari.” Iro kantacha yokaiti yomitaan-tanirori, ti isaikasi-waitajyaa irirori, ikimita-kotari ompirataari, irootaki kaari-pirori kimitakarori ompirawaityaarini. </v>
<v b="2PE" c="2" v="20">Pairani yokaiti kaari-pirori owakira ikimisanta-witaari Awinkathariti, Owawisaa-kotan-taniri, iwashaanta-witanakaro yantayitziro karipi-rota-tsiri. Okanta osamanitanaki ikisakotaaro yantayita-najiro, irojatzi imapirotan-takari iroñaaka tira inkimityaa ikantawita pairani. </v>
<v b="2PE" c="2" v="21">Ari okamiithawita airomi iñiiri “Awotsi-pirori” tampatzika-sirita-kaanta-tsiri. Tima mapirotaka okowiinkatzi okaratzi yantayita-najiri, ikimisanta-witanaaro ikantakaan-tawitari tasorin-tsita-tsiri, ipoñaa iwashaanta-nakiro osamaniitaki. </v>
<v b="2PE" c="2" v="22">Ikimiwaitakaro ikanta-piintai-tziri: Aparoni otsitzi, aririka inkamarankaki, ipiya-sitaro iwajyaaro. Ipoñaa ikantaitzi aajatzi: Aparoni chancho, aririkami inkiwaitiri yoipatsitaka, ipiyanaja aajatzi yoipatsi-waityaa. </v>
<v b="2PE" c="3" v="1">Notakotaní, iro apitita-tsiri iroka sankinarintsi notyaan-tzimiri, nopintha-sirita-kaatyaami, </v>
<v b="2PE" c="3" v="2">pinkinkisiryaa-kotan-tyaarori ikantayitakiri Kamantan-tzinkariiti tasorintsi-siriri, ikantakiri aajatzi Awinkathariti Owawisaa-kotan-taniri, otyaanta-yitakinari nonkaman-tajimiro awirokaiti. </v>
<v b="2PE" c="3" v="3">Ontzimatyii ankimathatiro iroka: Tikira impiya-winthataita Saipatzii-totaari, intzimi oshiki thainka-waitaniri. Iriiyitaki antasiwaityaaroni okaratzi iniwita-siyitari. </v>
<v b="2PE" c="3" v="4">Oshiki inthain-kawaiti inkanti: “¿Tsika-paitima iñiitiro ikantaitzi ari impiyi Saipatzii-totaari? Airo ipiyaja. Kaari añiiro ompasiniti kipatsi, irojatzi okantataita owakira iwitsikai-takiro. Ari kamayitaiki asiyita-nakairi, ti añaajiro ompasiniti.” </v>
<v b="2PE" c="3" v="5">Ikinasi-waitakara ikaratzi kantatsiri. Ti iyoti iri Pawa owitsikakiro inkiti, iro iñaani iwitsikantaka. Iwitsikakiro aajatzi kipatsi, yapatotakiro nijaa-payi okoñaatan-tanakari opiryaa-pathatzi. </v>
<v b="2PE" c="3" v="6">Irojatzi nijaa yapirotan-takari Pawa pairani, oonkantakari kipatsi. </v>
<v b="2PE" c="3" v="7">Iro kantacha, onapainta-tziira ti impasinita-kayiro Pawa inkiti aajatzi kipatsi. Iro iñaani aajatzi ikantan-takari airo opasini-waitzi iwitsikani irojatzi apaata aririka yaminako-yitairo okaratzi yantaitziri maaroni, impoña yapirotairi kaari-pirori thainka-tasorintsitaniri aririka intaajiro kipatsi. </v>
<v b="2PE" c="3" v="8">Notakotaní, iroka piyotiri: Tima inkimita-kaantaaro Awinkathariti aparoni kitaitiri iroowaitakimi oshiki osarintsi. Aririka onkaratimi oshiki osarintsi, iroowaitakimi aparoni kitaitiri. </v>
<v b="2PE" c="3" v="9">Tira yosamanin-kasityaaro Awinkathariti imonkaratairo okaratzi ikasiya-kaantakiri, tima tzimatsi kinkisiryaa-chari yosamanin-kasiwaitaro. Amatsinka ikanta Awinkathariti, inintzi impiya-siritaitimi maaroni, tikatsi aparoni pyaasiwaitaa-chanimi. </v>
<v b="2PE" c="3" v="10">Irooma apaata impiyaki-rika, inkimita-paakyaari imapokantzi kosintzi. Ari inkimai-tajiro antaroiti poimataa-tsini, aripaiti apirota-jyaari inkiti. Ari onkimitaa-jyaari aajatzi kipatsi apirotajyaa. Inthonkyaa ontaajyaa siparyaa-yitatsiri inkitiki. Ari onkimitaa-jyaari maaroni iwitsikani atziri-payi, ontaajyaa maaroni. </v>
<v b="2PE" c="3" v="11">Ari onkantyaa yapiroi-tairo maaroni, ¿Tsikama pinkanta-jyaaka pisaikaji awirokaiti airo otzimanta pikinakaa-sitani? ¿Tima ontzimatyii pinkiti-siritai? ¿Tima ontzimatyii pimpinkatha-tasorintsita-nitai? </v>
<v b="2PE" c="3" v="12">Aamawintara pinkanta-yitajyaa, piñaa-sintsi-yitajyaa, tima irootaintsi impiyi Awinkathariti, aripaiti intaayitairo Pawa inkiti, imporoka-yitairi siparyaa-yitatsiri inkitiki. </v>
<v b="2PE" c="3" v="13">Irooma arokaiti, aritaki añaasiritakiro owakirari inkiti, aajatzi owakirari kipatsi, tsika inampita-jyaaro kamiitha-siriri. Tima irootaki ikasiya-kaakairi Pawa. </v>
<v b="2PE" c="3" v="14">Ari okantari notakotaní. Aritaki piyaako-wintakaro awirokaiti maaroni iroka, pintha-siri pinkantyaa, inkini iñaapajimi Pawa kitisiri pinkantyaa, airo ikantako-waitai-tzimi pantakiro kaari-pirori. </v>
<v b="2PE" c="3" v="15">Pinkinkisiryaa-kotiro, amatsinka ikanta Awinkathariti, isamaninka-tziiro impiyan-tajyaari ari onkantyaa yawisako-siritan-tajyaari atziri-payi. Tira ompasiniti iroka, ari osiyaro isankinata-kimiri itakotani iyiki Pablo. Tima iriitaki Pawa oyotakaakiri Pablo maaroni iroka, </v>
<v b="2PE" c="3" v="16">ari okimitakari aajatzi pasini isankina-yitakiri. Kompitaa onawitaka inkimathai-tantyaarori okaratzi isankina-yitakiri Pablo. Irootaki itziman-tayitari atziri kaari yotako-pirotironi, tima ti yaawyaa-sirita-niti, ikinakaa-siwaitakaro iyotanta-witanaaro isankinari Pablo. Ari ikimitaa-yitakiro aajatzi maaroni Sankinaritsi-pirori. Aritzimaitaka yapiroi-tairi ikaratzi kinakaa-siwaita-karori. </v>
<v b="2PE" c="3" v="17">Irooma awirokaiti notakotaní, aritaki nokaman-tzita-kamiro, aamawinta pinkanta-yityaa airo ikinakaa-siwaitantami yokaiti piyathariiti. Paamawintyaa iwashaanta-kayimiro = kari pikamainita. </v>
<v b="2PE" c="3" v="18">iro kamiithatatsi pijatakairo awirokaiti pantaiki-siri-yitaji, pijatakaa-najiro piyopirota-koyita-najiri Awinkathariti, Owawisaa-kotan-taniri Jesús Saipatzii-totaari, tsika ikantakiro irirori ikawinthaan-taamiri. Irasi iwatyiiro irirori impinka-thaitairi. Omapirowí.</v>
<v b="1JN" c="1" v="1">Yoka kanta-kota-chari aka nosankinatzimiri: Iriira ipaitai-tziri “Ñaantsi Añaakaan-taniri.” Itzimitaika pairani owakira itantana-karori iwitsikan-taitzi. Naaka kimataikiri, naaka ñaataikiri, nantantaari nako. </v>
<v b="1JN" c="1" v="2">Iñaakantaka irirori, inampita-paintaro kipatsiki, naakayitaki ñaakiri. Irootaki nokinkithata-kotan-takamiriri asi owaironi añaantarintsi, tima yañaitzitataaika pairani irirori itsipatakari Asitariri. Iriitaki ñaakaanari naakaiti. </v>
<v b="1JN" c="1" v="3">Irootaki nokinkithata-kotan-tamiriri nokitakari, nokimakiri aajatzi, thami aapatyaa-wakai-yitajyaa arokaiti. Iriita-jaantakira Asitairi aapatyaari, ari ankanta-najiriri aajatzi Itomi. </v>
<v b="1JN" c="1" v="4">Iro opoñaantari nosankinatzimiro awirokaiti, ari onkantyaa panintaa-piroiwaitan-tyaari. </v>
<v b="1JN" c="1" v="5">Iroka ñaantsi iyota-kayinari, irootaki nowawisayimiri awirokaiti: Ipaitai-tziri Pawa “Kitainkari.” ¡Tikachaa-jaini inkimitzi-motyaari tsitinikiri! </v>
<v b="1JN" c="1" v="6">Aririka ankanti “Naapatyaari Pawa,” aikiro-rika antapiinta-tyiiro kaari-pirori, athaiyaka. Okimiwaitakaro aniitatyiimi otsitini-kitzi, apiyathatakaro iroopirori. </v>
<v b="1JN" c="1" v="7">Irooma aririka aniiti okitainkatzi, akimita-kotaari Pawa isaiki irirori okitainkatzi, aritaki amatakiro aapatyaa-wakaa-najyaa. Ari onkantyaa impyaakotan-tairori antawitakaro kaari-pirori, irootaki ikapathai-nkatan-takari pairani Jesús Saipatzii-totaari, Itomi, ikamawinta-kaira. </v>
<v b="1JN" c="1" v="8">Aririka ankanti “Ti nanta-nitiro kaari-pirori,” apaniro amatawi-waitaka, ti ayota-kotiro iroopirori. </v>
<v b="1JN" c="1" v="9">Irooma aririka ankaman-tajiri Pawa antakiro kaari-pirori, aritaki imatakiro impyaakotairo. Tima iriipiro-winta-yitaji irirori, tampatzika-siriri inatzii, iriitaki kitisiri-pirota-kairi. </v>
<v b="1JN" c="1" v="10">Aririka ankanta-waiti “Ti nonkaaripiroti,” okimiwaitakaro ankanta-tyiimi “Thayinkari inatzi Pawa.” Tira ayota-kotajiro iñaani. </v>
<v b="1JN" c="2" v="1">Notomiiti, opoñaantari nosankinatzimiro iroka ari onkantyaa airo pantantaro kaari-pirori. Irooma aririka antakiro kaari-pirori, tzimatsira ookaako-wintaini Asitairiki. Iriitaki Jesús Saipatzii-totaari, kamiithasiriri. </v>
<v b="1JN" c="2" v="2">Iriitaki atsipiwinta-kairi akaaripiro-witaka. Ti apatziro yatsipi-winta-kai arokaiti, maaroni atziri ikaratzi nampitarori kipatsiki. </v>
<v b="1JN" c="2" v="3">Iroka ayotantyaari iriipiro-rika ayotajiri Saipatzii-totaari: Aririka amonkarata-piinta-najiro ikantakaan-tairi. </v>
<v b="1JN" c="2" v="4">Tzimatsi-rika kantawita-chani, “Noyotziri naaka,” iro kantacha ainiro ipiyathataro ikantakaantani, ithaiyakara yoka. Ti iyota-kotiri iriipirori. </v>
<v b="1JN" c="2" v="5">Tzimatsi-rika monkarata-najirori ikantakaantani, iriitakira ninta-pirota-najiriri Pawa. Irootaki iyotantyaari iroopirora yaapatyaa-naari. </v>
<v b="1JN" c="2" v="6">Tzimatsi-rika kantatsini, “Naapatyii-yaari naaka,” ontzima-tyiira isiya-kota-jyaari tsika ikanta-painta irirori Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1JN" c="2" v="7">Iyikiiti, tira nomapokimi nokaman-tzimiro iroka nosankinata-kimiri. Iro piyotzi-taikari pairani. Irootaki ñaantsi pikimayitakiri pairani awirokaiti. </v>
<v b="1JN" c="2" v="8">Irootaki kimitakarori owakirari ikantakaan-taitani, okantakaaro yanta-paintziri Saipatzii-totaari. Okantakaaro pantayita-najiri awirokaiti. Kimiwaitaka awisai-nkatanaki tsitiniinkari, kitainkata-paaki iriipirori kitainkari. </v>
<v b="1JN" c="2" v="9">Tzimatsi-rika kantatsini, “Yasitaana kitainkari,” titzimaita iwashaantiro ikisaniinta-wakaa ikaratzi ikimisantzin-karitzi, tikiraata imatiro, okimiwaitakaro irojatzi isaikakimi otsitini-kitzi. </v>
<v b="1JN" c="2" v="10">Iriima ikaratzi itakota-naariri kimisantzin-kariiti, iriitakira kimitanaariri aniitanaa-tsiri okitainkatzi, ti intzipinatyaa. </v>
<v b="1JN" c="2" v="11">Ikaratzi kisaniinta-wakaa-chari ikimisantzin-karitzi, ikimitakari aniitan-tarori tsitinikiri. Ti iyoti tsika ikini, ti yokichaati otsitini-kitakira. </v>
<v b="1JN" c="2" v="12">Notomiiti, awiroka nosankinatzini iroka pawintaarira Saipatzii-totaari, Irootaki ipyaakotan-taamirori piyaari-piro-sirinka. </v>
<v b="1JN" c="2" v="13">Asitaaniri, awiroka nosankinatzimi, tima piyotajiri Saipatzii-totaari itakarori yañaaki pairani itantana-karori iwitsikan-taitzi. Mainariiti, awiroka nosankinatzini, tima piitsinampaajiri Kamaari. Notomiiti, awiroka nosankinatzini tima piyotajiri Asitaamiri. </v>
<v b="1JN" c="2" v="14">Asitaaniri, awirokaiti nosankinatzimi tima piyotajiri itakarori yañaaki pairani itantana-karori iwitsikan-taitzi. Mainariiti, awiroka nosankinatzimi tima aawyaasiri pikanta-yitaja, piyotajiro iñaani Pawa, piitsinampaajiri Kamaari. </v>
<v b="1JN" c="2" v="15">Airo pitakosiwaitaro osaawi-sato. Tzimatsi-rika itasiwaita-kyaaroni osaawi-sato, tira ininta-pirotajiri Asitairi Pawa. </v>
<v b="1JN" c="2" v="16">Tima maaroni osaawi-sato tira iri Pawa poñaakaan-tyaaroni, osaawi-sato onatzi. Iroka okanta osaawi-sato, aniwita-siwaitaro karipirota-tsiri, ayimatai otzimi-motajai awaararo, anintawaiti ashami-winta-waityaa. </v>
<v b="1JN" c="2" v="17">Maaroni osaawi-sato iniwiyitari atziri-payi, ari apirotajyaa. Iriima antanajironi inintziri Pawa, iriitaki asi owaironi yañaaji. </v>
<v b="1JN" c="2" v="18">Notomiiti, irootaintsi onthonki-matajyaa kipatsi. Pikimayitaki awiroka ari inkoñaataki kisaniintirini Saipatzii-totaari aririka onthonki-matajyaa. Tzimataiki iroñaaka aka kisaniinta-yitakiriri Saipatzii-totaari. Irootaki ayotantari irootzi-mataki onthonki-matajyaa kipatsi. </v>
<v b="1JN" c="2" v="19">Yokaiti kisaniinta-kiriri Saipatzii-totaari, iriiyitaki akarawita-piintakari akimisantzi, yookawaitanakai. Omapirotyaami intsipatajaimi, airo yookaa-winta-yitaimi. Ari ayoyitzi tira omapirota-jaantyaa inkara-siri-yitaji arokaiti. </v>
<v b="1JN" c="2" v="20">Iro kantacha awirokaiti ityaankai-takiri Tasorinkantsi inampi-siritan-tyaamiri, kimiwaitaka isaipatzii-toitan-takamiri. Tima piyoyitajiro awirokaiti iroka. </v>
<v b="1JN" c="2" v="21">Irootaki nosankinatan-tamirori, tima piyotajiro awiroka iroopirori. Piyoyitajiro pinasitaaro iroorika thaiyaantsi. </v>
<v b="1JN" c="2" v="22">¿Tzimatsima thaiyachari? Tima tzimatsira, iriitakira kantatsiri “Yoka Jesús kaari Saipatzii-totaari.” Iriitaki apaitziri “Ikisaniintani Saipatzii-totaari.” Irijatzi maninta-kiriri Pawa aajatzi Itomi. </v>
<v b="1JN" c="2" v="23">Itzimi-rika maninta-waita-kirini Itomi Pawa, iriitaki imaninta-jaantaki Pawa. Iriima kantanaa-tsiri: “Nawintaajari naaka Itomi Pawa,” omapiro yasitaari Asitariri. </v>
<v b="1JN" c="2" v="24">Irooma awirokaiti, oisokiro pinkanta-nakiro pitakari pikimakiro pairani. Iroorika pimatanakiri, ari poisokirota-kyaari Itomi, ari pinkimitaa-nakiriri aajatzi Asitariri. </v>
<v b="1JN" c="2" v="25">Iroka ikasiya-kaakairi irirori: Asi owairo añaasiri-yitai. </v>
<v b="1JN" c="2" v="26">Irootaki nosankinatzimiri tsika ikanta-kota nintayita-tsiri yamatawi-yitimi. </v>
<v b="1JN" c="2" v="27">Iro kantacha oisokiro pikanta-wintakaro awirokaiti isaipatzii-toitakimi. Irootaki airo okowityaanta pasini yomitaa-jimini. Yoka Tasorinkantsi ikimita-kaantai-takari isaipatzii-toitan-takyaarimi, iriitaki oyomitaa-jimiri kamiitha. Iyomitaimiro iroopirori, kaari thaiyaantsi iyomitaimiri. Ontzimatyii pantayitajiro tsika okanta iyomitaimi irirori, paapatyii-yaari. </v>
<v b="1JN" c="2" v="28">Ari okanta notomiiti, ontzimatyii aapatyii-yaari Saipatzii-totaari, ari onkantyaa airo apasiki-winta-waitanta aririka impiyaki, awintaa-siri akantyaa amonthaa-wajyaari. </v>
<v b="1JN" c="2" v="29">Tima piyoyitajiri kamiithasiriri inatzi Saipatzii-totaari, piyotajiri aajatzi ikaratzi asiminthata-naarori yantanajiro kamiithari itominta-naarira Pawa. </v>
<v b="1JN" c="3" v="1">Pinkinkithasiritiro iroka: Antaro itakotai Pawa, itomiyitai. Omapiro. Tira ikimathatiro osaawi-satzi tsika ipaita Saipatzii-totaa-rita-tsiri, ari ikimiyitairi aajatzi arokaiti ti ikimatha-yitai. </v>
<v b="1JN" c="3" v="2">Ari okanta notakoyitanii. Itomi Pawa anayitaji. Tikira ayota-jaantiro tsika ankanta-yitajyaa apaata. Apatziro ayotzi ari ankimita-jyaari ikantara Saipatzii-totaari aririka impiyapaaki, tima ari onkantaki añiiri tsika ikantara irirori. </v>
<v b="1JN" c="3" v="3">Maaroni atziri oyaakoniintariri, yanta-piintairo onkarati kitisirita-kairini. Tima Saipatzii-totaari kitisiri ikanta irirori. </v>
<v b="1JN" c="3" v="4">Iriima kaari washaantironi yantayitziro kaari-pirori, ipiyathata-tyaaro ikantakaan-tziri Pawa. Tima piyathataantsi onatzii kaari-pirori. </v>
<v b="1JN" c="3" v="5">Piyojiitzi awiroka opaita ipokantakari Saipatzii-totaari kipatsiki, tima iro ipokantakari yapirotajiro kaari-pirori. Tira yanta-paintiro irirori kaari-pirori. </v>
<v b="1JN" c="3" v="6">Ikaratzi oisokirota-naariri Saipatzii-totaari, ti onkamiithati yantanajiro kaari-pirori. Tima inkarati oisokirotarori kaari-pirori, tira iyotajiri Saipatzii-totaari. </v>
<v b="1JN" c="3" v="7">Notomiiti, airo pamatawitaa-ritzi. Inkarati antapiinta-najironi kamiithari, iriitakira kamiithasiriri, ikimita-kota-naari Saipatzii-totaari ikamiithasiritzi Irirori. </v>
<v b="1JN" c="3" v="8">Iro kantacha itzimi-rika antapiinta-kirori kaari-pirori, irasi Kamaari yoka. Tima iri Kamaari itakaan-takarori yantakiro kaari-pirori. Irootaki ipokantakari Itomi Pawa kipatsiki, yapirotajiro kaari-pirori yanta-piintziri Kamaari. </v>
<v b="1JN" c="3" v="9">Iriima ikaratzi iwamiitha-siritairi Pawa kimitanaa-chari owakirami intzima-yitaimi, tira yanta-piinta-najiro kaari-pirori. Tima Pawa tominta-naari. </v>
<v b="1JN" c="3" v="10">Irootaki kaari okompitanta ayotiri itzimi yasiyitari Pawa, itzimi yasiyitari Kamaari. Maaroni kaari antapiintaironi kamiithari, tira intsipatyaari Pawa. Ari ikimitari aajatzi kaari itakota-wakaa-chani ikimisantzin-karitzi, ti intzipatajyari Pawa. </v>
<v b="1JN" c="3" v="11">Iroka ñaantsi pikimayita-wakiri pairani owakira pikimisantan-tanakari, ikantaitzi: Ontzimatyii antakota-wakai-yitajyaa. </v>
<v b="1JN" c="3" v="12">Airo asiya-kotari ikanta Caín, yasitari Kaari-piro-siriri, iwakiri iririntzi. ¿Paitama iwan-takariri? Iro iwan-takariri okantakaari ikaaripiro-siritzi Caín, iriima iririntzi kamiithasiri inatzii irirori. </v>
<v b="1JN" c="3" v="13">Iyikiiti, airo okompitzi-motami ikisa-niinta-waitzimi osaawi-satzi. </v>
<v b="1JN" c="3" v="14">Ayojiitzi aroka, kimiwaitaka kamasiri akantayi-witaka pairani. Iro kantacha iroñaaka, kimiwaitaka añaasiri-yitai. Iro ayotantari, tima antakoyita-wakaa-piintyaa akimisanta-yitajira. Itzimi kaari itakotan-tachani, ikimitakari kamasiriri. </v>
<v b="1JN" c="3" v="15">Itzimi-rika kisaniintan-tatsiri, ikimitakari owan-tsinkari. Ayotako-jiitziri aparoni owan-tsinkari airo iñaajiro yañaa-siri-yitai. </v>
<v b="1JN" c="3" v="16">Yoka oñaakanta-pirotzirori tsika ikantaita itakotan-taita: Ikamawintakai Saipatzii-totaari arokaiti. Iro amatanajiri arokaiti, wintha ankantyaa ankamawintan-tayiti. </v>
<v b="1JN" c="3" v="17">Tzimatsi-rika otzimi-motziri owaararontsi, impoña iñaaji aparoni iyiki kowityaa-waita-tsiri, iriitaki imasitha-waitaki yoka iyiki, tikira imapirotziro intakota-jyaari Pawa. </v>
<v b="1JN" c="3" v="18">Notomiiti, ti onkamiithati ankanta-sita-piintyaa, “Notakotanta.” Ontzimatyii amatairo oiñaarontzirori itakotanta. </v>
<v b="1JN" c="3" v="19">Irootaki ayotantari omapiro yasiyitai Iriipirori Pawa. Tima ayotaji yasiyitai Pawa, irootaki awintaa-siritan-tariri amana-mana-tairi, </v>
<v b="1JN" c="3" v="20">onkanta-witakyaa ontzima-yitimi ompaityaa katsitzimo-siritaini. Tima Pawa iyotziro maaroni, iyotzitaro akinkitha-siritani okaratzi katsitzimo-sirita-kairi akaaripirotaki. </v>
<v b="1JN" c="3" v="21">Notakotaní, aririka awashaanta-najiro ayaaripironka okaratzi owari-siryaa-yitairi, airora atharowan-tanaari Pawa amana-manatairi. </v>
<v b="1JN" c="3" v="22">Iro ayotantyaarori aritaki imatakairo onkarati ankowako-yitiriri. Tima amonkara-yitajiro ikantakaantsiri, antapiintainiri inintziri irirori. </v>
<v b="1JN" c="3" v="23">Iroka ikantakaantatsiri: Ontzimatyii awintyaari Jesús Saipatzii-totaari, Itomi Pawa. Ontzimatyii antakota-wakai-yitajyaa aajatzi. Irootaki ikantakaantatsiri amatairi. </v>
<v b="1JN" c="3" v="24">Inkarati monkarataironi ikantakaantatsiri, iriitakira oisokirotaariri Pawa. Irijatzi Saipatzii-totaari yoisokirotzitari irirori. Iriitaki Tasorinkantsi ityaanka-kairi oyotakaa-yitajiri omapiro yoisokirotari. </v>
<v b="1JN" c="4" v="1">Notakoyitaní, tzimatsira oshiki kantawita-chari: “Naaka Kamantan-tzinkari.” Iro kantacha kamaari ñaawaita-kairiri. Irootaki airo pikimisantantari okaratzi inkanta-yitiri, ontzimatyii piñaantyaari iriita-jaantaki-rika Pawa ñaawaita-kairiri yoka Kamantan-tzinkari. </v>
<v b="1JN" c="4" v="2">Iroka ayotantyaari iriirika Itasorinka Pawa ñaawaita-kairiri, aririka inkanti: “Yatziritzi-motajai Jesús Saipatzii-totaari.” </v>
<v b="1JN" c="4" v="3">Iriima thainka-ñaanitzirori ikantai-takiri, kaarira yasitari Pawa, iriira iñaawaita-kairi Iisaniintani Saipatzii-totaari. Pikimako-jiitakiri awirokaiti, ari intzimaki aka kipatsiki ñaawaitironi iroka. Aritakira tzimaki. </v>
<v b="1JN" c="4" v="4">Iro kantacha awirokaiti, notomiiti, yasitami Pawa, awiroka anaakoyitairiri. Tima antaroiti isintsinka Saipatzii-totaari, itzimi aapatyaamiri awirokaiti. Yanaa-kotajiri aapatyaa-yitariri osaawi-satzi. </v>
<v b="1JN" c="4" v="5">Yokaiti kamantanta-nirori osaawi-satzi inatzi. Irootaki ikimisanta-wakaantari ikaratzi isaawi-satzitayini. </v>
<v b="1JN" c="4" v="6">Irooma arokaiti yasiyitai Pawa. Irootaki pikimisantan-tanari pikaratzi yasipirotaami Pawa. Titzimaita inkimisanta-yitina kaari yotajirini Pawa. Ari okanta, ti onkompitaa ayoyitajiri iñaawaita-kaayitairi Tasorinkantsi, ari okanta imatantaarori iyomitaan-tairo iroopirori. Ari ayotziriri yasitari Kamaari itzimi oyomitaan-tzirori kinasiwaitaantsi. </v>
<v b="1JN" c="4" v="7">Notakoyitaní, ontzimatyii pintakota-wakai-yitajyaa. Tima iriitaki Pawa kantakaaro opoñaantari itakotantsi. Itzimi-rika matanajirori iroka, itominta-naatyaari Pawa. Iriiyitaki oyoyitairiri. </v>
<v b="1JN" c="4" v="8">Itzimi-rika kaari itakotan-tachani, ti iyotajiri Pawa. Tima iriitaki Pawa ipaitaitzi “Itakotantsi.” </v>
<v b="1JN" c="4" v="9">Iroka ikanta Pawa iñaakajairo omapiro itakotai: Ityaanta-kairi yapintziti Itomi aka kipatsiki, ari okanta yañaa-sirita-kaantairi arokaiti. </v>
<v b="1JN" c="4" v="10">Iroka okanta-kota iroopirori itakonkantsi: Tira arokaiti poñaakaan-tyaaroni anintajiri Pawa, iriitaki Pawa poñaakaan-taarori itakoyitai. Tima antaroiti itakoyitai, ityaanta-kairi Itomi. Iriitakira yatsipita-kaitari ari okanta yaripirotan-taitairi akaaripiro-wijiitaka arokaiti. </v>
<v b="1JN" c="4" v="11">Notakoyitaní, oshiki itakotaira Pawa, ari ankimiyita-jyaari arokaiti antakota-wakai-yitajyaa. </v>
<v b="1JN" c="4" v="12">Tikatsira aparoni atziri matironi iñiiri Pawa. Iro kantacha arokaiti kantatsi aapatyii-yaari aririka antakota-wakai-yitajyaa. Iriitakira Pawa matakaironi ajatakaan-tyaarori antakotanta-piintajyaa. </v>
<v b="1JN" c="4" v="13">Tima Pawa ityaanka-kairi Tasorinkantsi inampi-siritantai, irootaki ayotantaari omapiro aapatyaari. </v>
<v b="1JN" c="4" v="14">Tima naakayita-jaantaki ñaakiriri Itomi Pawa, itzimi ityaankakiri iwawisaa-kotairi osaawi-satziiti. Iriitakira nokinkithata-koyitajiri. </v>
<v b="1JN" c="4" v="15">Itzimi-rika kantatsiri, “Jesús Itomi inatzi Pawa,” iriitakira mapirotzirori yaapatyaari Pawa. </v>
<v b="1JN" c="4" v="16">Ayotajira arokaiti tsika ikanta itakoyitakai Pawa, akimisanta-yitajiri. Tima iriitaki Pawa ipaitaitzi “Itakonkantsi.” Inkarati itakotanta-piintaa-chani, yaapatyaa-piintaari Pawa. </v>
<v b="1JN" c="4" v="17">Tima iroopiro-rika antakota-wakaiyaa, akimita-kota-naari tsika ikanta-painta isaika-paintzi aka kipatsiki yoka Saipatzii-totaari, tikatsi ompaityaa antharowan-tantyaariri aririka impiyaki yaminako-yitairi ikaratzi nampitarori aka kipatsiki. </v>
<v b="1JN" c="4" v="18">Aririka antakotantyaa tikatsi antharowantyaa. Tima iroka itakonkantsi okimitari owayiri imisitowiri iisaniintani iroka tharowan-kantsi. Aririka antharowan-tyaari Pawa iwasankitaaji, tikiraatara ayotiro antakotantyaa. </v>
<v b="1JN" c="4" v="19">Irootaki anintan-taariri arokaiti Pawa, apiyata-tyaari yitakarora itakoyitakai arokaiti. </v>
<v b="1JN" c="4" v="20">Intzimi-rika kantatsini, “Nonintani inatzii Pawa,” iro kantacha ikisasiritziri iyiki, ithaiyaka yoka. Tima kaari itakotyaarini ishininka, yokitari irirori, ¿Tsikama inkini inintiri Pawa, kaari koñaanita-tsini? </v>
<v b="1JN" c="4" v="21">Iroka ikantan-taitari pairani: Ikaratzi nintairiri Pawa, ontzimatyii intakota-wakai-yitajyaa. </v>
<v b="1JN" c="5" v="1">Maaroni awintaa-siritaniri kantatsiri, “Yoka Jesús, Saipatzii-totaari inatzii,” Pawa tominta-naari. Ikaratzi itakotaariri Asitairi, itakotaarira aajatzi ikaratzi itomitaari irirori. </v>
<v b="1JN" c="5" v="2">Aririka anintajiri Pawa, aririka amonkarata-jiniri ikantakaantani, irootaki ayotantaari omapiro itakoyitari ikaratzi itomitaari irirori. </v>
<v b="1JN" c="5" v="3">Aririka aninta-pirota-najiri Pawa, osiyawaitakaro amonkarata-jinirimi ikantakaantani. Airo opomirintsita amonkara-yitajiro ikantakaantsiri. </v>
<v b="1JN" c="5" v="4">Ikaratzi itomintaari Pawa, ari yiitsinampaa-yitairo osaawi-sato. Tima awintaa-sirinka iitsinampaan-tayityaa. </v>
<v b="1JN" c="5" v="5">¿Tzimatsima matironi yiitsinampairo osaawi-sato? Iriitakira mataironi awintaa-siritaniri, kantatsiri: “Itomira Pawa inatzii yoka Jesús.” </v>
<v b="1JN" c="5" v="6">Tima ipokaki Saipatzii-totaari aka kipatsiki. Iro kantacha, tira apatziro ipokaki inkiwaatan-tyaaro nijaa, ontzimatyii onkapathai-nkati aajatzi iriraani, iwamaitiri. Iriitaki Tasorinkantsi kinkithata-kaanta-kirori tsika okanta-kota iroka. Okaratzi ikinkithata-kaantziri irirori, iroopirori onatzi. </v>
<v b="1JN" c="5" v="7">Tima mawa yapiitai-takiro ikantaitzi Itomi Pawa inatzii. </v>
<v b="1JN" c="5" v="8">Itanakarori iriitaki Tasorinkantsi kinkithata-kaanta-tsiri. Apitita-tsiri, iriitaki Pawa ñaawaitaintsi ikiwaa-paitita-karanki Jesús. Mawatatsiri, iriitaki Pawa ñaawaitaintsi ikinkithata-kotzi-roranki Jesús tsika inkantyaa iwamaitiri. Ti ompasiniti ikantai-tziri, siyakaa-wintantsi onatzii. </v>
<v b="1JN" c="5" v="9">Tima ankimisantiri atziri-payi okaratzi ikantayitziri, iri oowatsipiro ankimisantajiri ikantairi Pawa. Iroka ikantaki ikinkithata-kotziri Jesús Saipatzii-totaari, ikantzi: “Iriitaki Notomi yoka.” </v>
<v b="1JN" c="5" v="10">Itzimi-rika kimisantairiri Itomi Pawa, iriitaki kimathatairori omapiro okaratzi ikantakiri Pawa. Iriima kaari kimisanta-tsini ipaitakiri taiyawari Pawa, tima ithainka-ñaanitakiri ikantaki “Notomi inatzii Jesús.” </v>
<v b="1JN" c="5" v="11">Iroka ikantai-takiri: Iriitaki Pawa kantakai-yaaroni añaasiritan-tajyaari, tima awintaari Itomi. </v>
<v b="1JN" c="5" v="12">Ikaratzi aapatyiyaarini Itomi aritaki yañaa-siritai. Iriima kaari aapatyiyaarini Itomi Pawa, airo yañaa-siritai. </v>
<v b="1JN" c="5" v="13">Tima pawintaari awirokaiti Itomi Pawa, pikimisantairi. Irootaki nosankinatan-tamirori iroka ari onkantyaa piyopirotan-tyaari pasi piwairo pañaayitaji apaata. </v>
<v b="1JN" c="5" v="14">Awintaa-sirira ankantajiri Pawa, tima ayoyitzi ikimayitai aririka amana-manata-kotairo tsika okanta inintakaajairi irirori. </v>
<v b="1JN" c="5" v="15">Ayoyitajira ikimai Pawa aririka amaniri, ayotzita aajatzi ari imatakairo okaratzi akowa-kota-kiriri. </v>
<v b="1JN" c="5" v="16">Aririka piñiiri awiroka aparoni iyiki tzimatsiri ikinakaa-sitani, pamana-kotairi, aritaki yañaa-sirita-kaajiri Pawa. Iriitaki nokanta-kotzi aka tzimatsiri ikinakaa-sitani kaari mapirota-chani onkaaripiroti. Tima tzimatsi kaari-pirori kowiinkata-tsiri. Tira iro noñaawinti. Tima ti onkamiithati amana-kotairi antakirori mapirotzirori okaaripirotzi. </v>
<v b="1JN" c="5" v="17">Noñaawintakiro “kaari-pirori kaari mapirota-chani,” tira nonkantatyii kamiithatatsi iroka. Maaroni kaari kamiithatatsi, ti onkamiithati antayitiro. Iro kantacha tzimatsi kaari-pirori kaari kowiinkata-tsiri. </v>
<v b="1JN" c="5" v="18">Ayojiitzi ti yanta-piintajiro kaari-pirori ikaratzi itomintaari Pawa. Iriitaki Saipatzii-totaari aamaako-wintaari, airo ikimaatsita-kaantaari Kamaari. </v>
<v b="1JN" c="5" v="19">Tima ayoyitaji aroka yasiyitai Pawa. Iriima osaawi-satzi, iriira asitaari Kamaari, ipinkathari-wintziri maaroni. </v>
<v b="1JN" c="5" v="20">Tima ayoyitaji ipokaki Itomi Pawa, iriitaki kimathata-kaayitairori iroopirori. Irootaki amatantaarori ayotajiri ipaitai-tziri “Iriipirori.” Aapatyii-yaari Iriipirori, tima aapatyaakari Itomi, iriitaki Jesús Saipatzii-totaari. Iriitaki Pawa ipaitaitzi “Iriipirori,” ipaitai-tziri aajatzi “Añaanita-tsiri.” </v>
<v b="1JN" c="5" v="21">Notomiiti, paamaiyaari pipinkathatziri = kari pawaniro-payi. Omapirowí.</v>
<v b="2JN" c="1" v="1">Ijiwariti kimisantzin-kariiti nonatzii naaka osankinatzi-mirori iroka. Awiroka nosankinatzini owaitakaantziri “Oyosiitaaro kooya aajatzi otomiiti.” Notako-pirotani pinayitatzii, tima ari akaratzi akimisantajiro iroopirori. Tira apaniro naaka notakotami, itakotzi-taami aajatzi maaroni yojiitaironi iroopirori. </v>
<v b="2JN" c="1" v="2">Ari okantari, oisokiro ankantajiro iroopirori, asi owairo. </v>
<v b="2JN" c="1" v="3">Onkawintha inisironka-yitaimi Asitairi Pawa, inkawinthaa-yitaimi, kamiitha pisaika-yitai. Ari inkimita-jimiri aajatzi Itomi Jesús Saipatzii-totaari, piyotako-yitairo iroopirori pintakota-wakaan-tayita-jyaari. </v>
<v b="2JN" c="1" v="4">Oshiki nokimo-siritanaki noñaayitakiri pitomiiti imata-piinta-nakiro iroopirori, imatanakiro ikantakaan-takiri Asitairi. </v>
<v b="2JN" c="1" v="5">Kooya, (tima ari nowaitakaantzimi awirokaiti pikimisantzin-karitzi anta), tira nomapokimi nokaman-tzimiro iroka nosankinata-kimiri. Iro nonkinkithasirita-kayimi okaratzi nokaman-tayita-kimiri owakira pikimisantan-tanakari. Iroka okanta: Ontzimatyii antakota-wakaiyaa. </v>
<v b="2JN" c="1" v="6">Aririka antapiinta-najiro ikantakaantsiri Asitairi, aritaki amatanajiro antakota-wakaa-piintajyaa. Irootaki nokanta-kaanta-kimiri panta-piinta-yitairo okaratzi pantayita-nakiri owakira pikimisantan-tanakari. </v>
<v b="2JN" c="1" v="7">Tima tzimayitatsi iroñaaka oshiki amatawitaniri. Ikantayitzi: “Ti yatzirita-painti Jesús Saipatzii-totaari.” Thayinkari inatzii ñaawaitzirori iroka, ikisaniintani inatzii Saipatzii-totaari. </v>
<v b="2JN" c="1" v="8">Paamawintyaa, piwashaantziro = kari okaratzi noyomitaa-yitakimiri. Ti noninti paminaa-siwaitajyaa, airo piñaajiro panintaa-jyaaro apaata impinai-tajimiri. </v>
<v b="2JN" c="1" v="9">Inkarati tzipinata-chani, kaari oisokirotyaaroni iyomitaanta-paintziri Saipatzii-totaari, tira yaapatyii-yaari Pawa. Iriima ikaratzi oisokirota-karori iyomitaanta-paintziri Saipatzii-totaari, iriitaki matakirori yaapatyaari Asitairi, ari ikimitzi-takari aajatzi Itomi. </v>
<v b="2JN" c="1" v="10">Intzimi-rika ariityaamini anta, ipoñaa ininti iyomitaimiro kinasiwaita-chari kinkitharintsi, airo pisinitziri isaika-wankotimi. Airo okantaa-jatzi piwithatyaari aajatzi. </v>
<v b="2JN" c="1" v="11">Tima aririka piwithatyaari, kimiwaitaka pakakota-tyiirimi iyaari-pironka okaratzi yantziri irirori. </v>
<v b="2JN" c="1" v="12">Tzimatsi oshiki nosankinatimiri, iro kantacha tira apatziro noninti nosankinatimiro, nonintatzii nojata-sitimi noñiimi, nonkinkitha-waita-kayimi, ankimo-siritan-tyaari. </v>
<v b="2JN" c="1" v="13">Iwithajiitami owaitakaantani “otomiiti pitsiro oyosiitaro.” Omapirowí. </v>
<v b="3JN" c="1" v="1">Ijiwariti kimisantzin-kariiti nonatzii naaka osankinatzi-mirori iroka. Awiroka nosankinatzini Gayo, notako-pirotani pinatzi. </v>
<v b="3JN" c="1" v="2">Notakotaní, namana-kotzimi piñaantyaarori ontzimi-motimi kowityii-motamiri koñaaroini. Namana-kotzimi aajatzi piñaantyaarori pintikatsiti kamiitha. Tima noyotzi kamiitha pikanta pisiritanaa. </v>
<v b="3JN" c="1" v="3">Ari nokimo-siri-pirotaki noñaakiri yariiyitaka iyikiiti ikamanta-paakina irojatzi pikanta-jiita awiroka poisokirotaro iroopirori. </v>
<v b="3JN" c="1" v="4">Tikatsira pasini anaironi nokimo-siritanaki, nokimakira oisokiro iwanakiro iroopirori ikaratzi nokimisanta-kaayitajiri naaka. </v>
<v b="3JN" c="1" v="5">Notakotaní, pimatakiro awiroka tampatzikata-tsiri pamitako-yitakiri iyikiiti ikaratzi awisayita-tsiri anta pisaikinta, okantawitaka ti piñaayitiri pairani. </v>
<v b="3JN" c="1" v="6">Ikinkithata-koyitakimi iriroriiti aka yapatojiita iyikiiti tsika okanta pitakoyitakari. Tima yantawaita-kaani inayitatzii Pawa yokaiti, ari otampatzikatziri pimpayitiri kowityii-motariri aririka piñaayitiri. </v>
<v b="3JN" c="1" v="7">Tima ijayitatzii yokaiti ikinkithata-kotairi Saipatzii-totaari, ti yaawakotiri ipasiyi-witakariri kaari kimisanta-yitatsini. </v>
<v b="3JN" c="1" v="8">Irootaki ampayitan-tyaariri arokaiti okaratzi kowityii-motariri. Ari onkantyaa antzipatan-tyaariri oiwarairo iroopirori, inkimakoi-tantyaarori. </v>
<v b="3JN" c="1" v="9">Nosankina-witakaniri pairani apatoyita-chari pinampiki. Iro kantacha Diótrefes ithainka-kiro nosankinari. Ikimita-kaanta-siwaitaka irirori iriipirorimi inatyii. </v>
<v b="3JN" c="1" v="10">Irootaki nonkamantan-tapaakiri anta okaratzi yantakiri yoka. Ikantako-waita-sitakana. Tira apatziro iroka, oshiki imaninta-siri-waitakiri iyikiiti, ti isinitanti yaakamiithata-wakai-yityaa. Imisitowa-yitakiri aajatzi yapatota-piinta kimisantzin-kariiti. </v>
<v b="3JN" c="1" v="11">Notakotaní, airo pimatziro awiroka kimitarori iroka kaari-pirori. Iro pimata-piintaji kamiithata-tsiri. Ikaratzi antajironi kamiithari, iriitaki yasitaari Pawa. Ikaratzi antzirori kaari-pirori tira iyotajiri Pawa. </v>
<v b="3JN" c="1" v="12">Iriima yoka Demetrio, maaroni iñaawintai-tziri kamiitha. Tima okaratzi yanta-piintziri, iñaakanta iroopirori onatzii ikanta-kotai-tziriri. Ari nomatzi-takaro aajatzi naaka, notharowintari. Piyojiitzi awirokaiti okaratzi nokantziri iroopirori onatzii. </v>
<v b="3JN" c="1" v="13">Tzimawitacha oshiki nosankinatimiri, iro kantacha tira apatziro noninti nosankinatimiro, </v>
<v b="3JN" c="1" v="14">nonintatzii nojati noñiimi, onkini ankinkitha-waijiiti. Onkawintha pisaikayiti kamiitha. Iwithajiitami aka akarayitziri. Piwitha-yityaanari aajatzi ikaratzi saikatsiri anta.</v>
<v b="JUD" c="1" v="1">Naaka Judas osankinatzi-mirori iroka. Impiratani Jesús Saipatzii-totaari nonatzi. Naaka iririntzi Jacobo. Awirokaiti nosankina-yitzini yasiyitaari Asitairi Pawa, pikaratzi ikaima-siri-yitaimi. Awiroka-yitaki ikimpoyaa-wintairi Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="JUD" c="1" v="2">¡Onkawintha inisironka-piroi-tajyaami, isaikakaa-piroi-taimi kamiitha, intako-pirota-jyaami! </v>
<v b="JUD" c="1" v="3">Notakoyitaní, noninta-witaka nosankinata-kotimiro tsika okanta awisako-siri-yitan-taari arokaiti. Iro kantacha oninta-pirotatyaa iroñaaka nosankinata-kotimiro tsika okanta-kota pisintsi-thatan-tyaariri kimisantzin-kariiti, ari onkantyaa yoisokirotan-tyaarori okaratzi iyomitaai-tajiriri. Irasi iwairo inkimisantairo ikaratzi yasitaari Pawa. </v>
<v b="JUD" c="1" v="4">Tima tzimayitatsi atziri imananikiini isatikan-tayitaka. Thainka-tasorintsitaniri inayitaki, ikinkithata-kaanta-siwaitaka, ikantayitzi: “Iyawinthaani anayitzi Pawa, kantatsi antayitiro anintayitziri, kantatsi aajatzi amayimpi-waiti.” Yokaiti ñaawaita-kirori iroka ñaantsi, imanintakiri Pawa, apanirota-tsiri impiratanta. Ari ikimitaakiri aajatzi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. Irootaki ikinkisiryaan-takari pairani Pawa iwasankitairi yokaiti. </v>
<v b="JUD" c="1" v="5">Nonintzi nosirita-kaiyaamiro okaratzi piyopiro-jiitziri. Itasonka-winta-pirowitakari Pawa ikaratzi yasitari irirori, yokaiti yoimisitowajiri Apitantoniki, iro kantacha yapatha-kiro-ryaakiri ikaratzi thainka-tasorintsitain-tsiri. </v>
<v b="JUD" c="1" v="6">Ari ikimitakari Maninkariiti maninta-kirori inampi, kaari jatakaironi impinkathari-wintanti kamiitha. Kimiwaitaka yoosota-kota-tyiirimi Pawa tsika otsitini-kitzi, ari iyaawintari iwasankitaaitairi apaata omonkarata-paakyaa-rika kitaitiri kowiinkata-tsiri. </v>
<v b="JUD" c="1" v="7">Ari ikimitakari pairani Paamaarini-satzi, Katsimaarini-satzi aajatzi ikaratzi saika-nampitziriri. Kaaripiro-siri-yitatsiri, mayimpi-waita-tsiri, ñaathata-wakaa-waita-chari. Iwasankitaan-taitakari paamari. Arira iñiitzirori ompaityaa awishimo-yitairini kimityaarini yokaiti iwasankitai-tanta-jyaari paamari kaari tsiwaka-nita-tsini. </v>
<v b="JUD" c="1" v="8">Ari ikimiyitari yokaiti kinkithata-kaanta-siwaitaniri, kinkithasirita-kaanta-siwaita-chari, niwitasi-waita-karori karipiro-yitatsiri, thainka-waitaniri. Ti intharowan-tajyaari ikisi-matziri Maninkariiti otzimi-motziri isintsinka. </v>
<v b="JUD" c="1" v="9">Iro kaari imataa-jati Miguel, ijiwariti Maninkariiti, ti imishatiri irirori iñaana-winthatziri Kamaari ikinkitha-waita-kotziri Moisés ikamanta-paintari. Apatziro ikantaki Miguel: “Iriitaki Nowinkathariti kishimini.” </v>
<v b="JUD" c="1" v="10">Iriima yokaiti atziri imishatakiro kaari iyotaa-jatzi. Tima okaratzi iyotasi-witari iriroriiti okimitaro iyota-nitari ipiraitari. Iriitaki apirowaitatsi apaniroini. </v>
<v b="JUD" c="1" v="11">¡Ikanta-machiitziri! Tima yantakiro osiyarori yantakiri pairani Caín. Ikinasi-waitaka ikimitakari Balaam, apatziro ininta-sitaka yaantyaaro kiriiki. Ikimita-kotakari ikaratzi kamayitain-tsiri imaimanitan-takari pairani Coré. </v>
<v b="JUD" c="1" v="12">Okimiwaitakaro iriimi pitsita-yitakimini yakyoo-yitakimi. Tima intsipayita-sityaami inthainka-tasorintsi-waitanti, intaini inintzi yantayitiro onimotziriri irirori. Ikimitakaro okisaani-kitzi minkori otasonkai-nkatziri tampyaa, ipoñaa añaajiro airo oparyii inkani. Ikimitakaro pankirintsi ti onkithoti omonkara-paitiwita onkithotan-tyaari, kamapirotaki, tima iponkitziryii-takiro. </v>
<v b="JUD" c="1" v="13">Ikimitakaro okanta otamakaani inkaari osimoryaata-kaasi-waitaro nijaa, irootaki imayitakiri yokaiti iñaakan-tasiwaitakaro iyaari-pironka. Ikimita-kotakari parinari ikimakaanta yapirotanti, ari inkimiyita-jyaari iriroriiti yapirotajyaa otsitini-kitzi. </v>
<v b="JUD" c="1" v="14">Iriiyitakira ikinkithata-kotzi-takari pairani Enoc 7-tatsiri icharinita-nakari Adán, ikantaki-ranki: Pamini, ipokaki Pinkathari itsipatari oshiki-pirori Imaninkariti. </v>
<v b="JUD" c="1" v="15">Ipokaki yamina-kotairo okaratzi yantayitakiri maaroni. Ipokaki iwasankitairi thainka-tasorintsitaniri okantakaan-tziro maaroni okaratzi yantakiri. Ipokaki iwasankitairi kaari-piro-siriri ikaratzi ikisi-matakiri. </v>
<v b="JUD" c="1" v="16">Yokaiti kinkithata-kaanta-siwaitaniri, kisimatan-taniri inayitatzii. Oshiki ithaiya-kowaitantaka. Yantayitziro iniwita-siyitari irirori. Kantakaa-piro-waitaniri inayitzi. Inintakaakimiro iyomitaan-tziri inintzi yaantasi-waityaaro kiriiki. </v>
<v b="JUD" c="1" v="17">Irooma awirokaiti, notakoyitaní, pisirityaaro iyomitaa-yitakimiri pairani Intyaantaa-riti Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="JUD" c="1" v="18">Tima ikantayitaki irirori: “Apaata owiraanta-paakyaaroni intzimayiti thainkan-taniriiti, iriitaki antasiwaityaaroni iniwita-siyitari.” </v>
<v b="JUD" c="1" v="19">Iriiyitakira kantakaarori inkisa-wakaan-taityaari, apatziro ikinkisiryaa-kotaro osaawi-sato. Ti inampi-siritan-tyaari Tasorinkantsi. </v>
<v b="JUD" c="1" v="20">Irooma awirokaiti, notakotaní, piwitsika-sirita-wakai-yitajyaa poisokirotan-tyaarori pinkimisanta-piinta-najiro Ñaantsi. Pamana-manati tsika okanta iyota-kayimiri Tasorinkantsi. </v>
<v b="JUD" c="1" v="21">Oisokiro piwiro itakonka, oyaako piwiro inisironka Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari asi owairo yañaakaa-yitai. </v>
<v b="JUD" c="1" v="22">Nisironka piyotajiri inkarati kisosiri-niinta-tsini. </v>
<v b="JUD" c="1" v="23">Pasini, pinkimita-kaantiro kapichi okantaka piwawisaa-kotan-taariri intaajyaami. Pasini, ontzimatyii pinisironka-yitajiri. Irooma iyaari-pironka, kisaniinta piwiro. Ari pinkantairori ikithaatari ikaaripiro-siritan-takari, pinkimita-kaantiro pinkisa-niinta-tyiiromi. Piwinkani piwiro iroka pimatziro = kari awiroka. </v>
<v b="JUD" c="1" v="24">Awisiryaawinta-jyaari yoka matzirori yaamaako-winta-yitai airo atzipina-siri-waitanta, tima inkimita-kaantai ti amasiwaityaa, irootaki omatantari ankimosiriwinta-waitajyaa atsipataari tzimatsiri iwaniinkaro. </v>
<v b="JUD" c="1" v="25">Ankimosiriwinta-jyaari Pawa apanirota-tsiri, yotaniri, owawisaa-kotairi. Iriitaki yoka Pawa tzimatsiri iwaniinkaro, itkimosiriwintaitsiri, omapiro otzimi isintsinka, pinkathari-pirori inatzi, iriitaki itakaro itzimaki tikira-mintha ontzimayiti maaroni, irojatzi ikanta iroñaaka, irasi iwajita-tyiironi. Omapirowí.</v>
<v b="REV" c="1" v="1">Iroka okaratzi iñaakan-takiri Pawa tsika ikanta-kota Jesús Saipatzii-totaari, iriira Pawa kantakaarori iyotantyaarori impiratani-payi tsika onkanta-kotyaa okaakitzi-matain-tsiri iñiitajiro. Irootaki ityaantan-takariri Pawa Imaninkariti inkamantiri Juan, impiratani Pawa. </v>
<v b="REV" c="1" v="2">Iriitaki Juan kinkithata-kirori okaratzi iñaakiri. Iroka okaratzi ikinkithatakiri iñaani Pawa, irootaki inintakaan-takiri Jesús Saipatzii-totaari inkamantantiro. </v>
<v b="REV" c="1" v="3">Kimosirira inkantajyaa inkarati ñaanataironi iroka kamantaantsi, ari inkimiyityaari aajatzi inkarati kimisantironi. Kimosirira inkantajyaa inkarati monkara-yitaironi okaratzi sankinatain-chari. Tima okaakitzi-mataki iñaantai-tyaarori. </v>
<v b="REV" c="1" v="4">Naaka Juan osankinatzirori iroka. Awiroka nosankinatzini kimisantzin-kariiti karatatsiri 7 papatoyitaka anta nasiyita-chari nampitsi saikatsiri Asia-ki. Tima añaatzi Pawa iroñaaka, iri itakaro pairani itzimaki, irootzi-mataki impiyi. Kaminthaa inkanta-yitaimi irirori, kamiitha isaikakaa-yitaimi anta. Ari inkimitaimiri aajatzi ipaitai-tziri “7 tasorintsi” itsipatakari inkitiki iwinkathari-mintoki. </v>
<v b="REV" c="1" v="5">Ari inkimita-jimiri aajatzi Jesús Saipatzii-totaari, tima iroopirori onatzi okaratzi iñaawaitziri. Iriitakira itanaarori yañaaji ikamawitaka, iriira pinkathari-wintairiri maaroni ikaratzi pinkathari-witachari aka kipatsiki. Iriitaki itakoyitairi arokaiti, ipyaako-yitairo ayaaripironka ikapathai-nkata-kiranki ikamawinta-yitai. </v>
<v b="REV" c="1" v="6">Iriitaki pinkatha-ritakaa-yitakairi. Iriitaki impira-tasorintsita-kaayitairi antawaitan-taaniriri Pawa Asitariri. Iriitaki otzimi-motairi iwaniinkaro, iriitaki pinkathari-pirota-tsiri. Irasi iwiro irirori. Omapirowí. </v>
<v b="REV" c="1" v="7">¡Pamini! Yoka Saipatzii-totaari, inkinapaji minkoriki, maaroni iñiitawajiri. Imatzityaaro iñiiri pathanka-mirikita-kiriri. Yiraakoi-tajyaari maaroni aka kipatsiki, imatzityaaro kaari shininkata-wakaa-chani. Ari onkantyaari. Omapirowí. </v>
<v b="REV" c="1" v="8">Iroka ikantzi Awinkathariti Pawa: Naakataki osiyarori itarori sankinarintsi, Naaka osiyarori aajatzi owiraantarori. Irirori, yitakaro pairani itzimaki, iriitaki piyaatsini apaata. Iriitaki Sintsi-pirori. </v>
<v b="REV" c="1" v="9">Naaka Juan, pirintzi piwayitana pikimisantzin-karitaji, ari akarajiitaki amawitakiro akimaatsi-waitaka, ari atsipata-wakaa ipinkathari-winta-yitai Pawa. Ainiro nosaiki-ranki othampisiki ipaitai-tziri Patmos nokinkithatziro iñaani Pawa, nokamantantziro ikantakinari Jesús. </v>
<v b="REV" c="1" v="10">Okanta aparoni kitaitiri yapatowinta-piintaitari Awinkathariti, tzimatsi iñaakakinari Tasorinkantsi. Nokimakiri notaapiiki ipaita kantanari, ikimitakaro tyootaantsi iñaawaitzi, </v>
<v b="REV" c="1" v="11">ikantakina: “Pisankinatiro onkarati noñaakakimiri. Iro pintyaan-tiniriri kimisantzin-kariiti karatatsiri 7 yapatoyitaka anta onasiyita-karori nampitsi saikatsiri Asia-ki. Tima iroka 7 nampitsi: Efeso, Esmirna, Pérgamo, Tiatira, Sardis, Filadelfia, Laodicea.” </v>
<v b="REV" c="1" v="12">Ari nopithokanaka notaapiiki naminiri ipaita ñaanatanari. Noñaatziiri ootamintotsi-payi iwitsikai-tziri ooro. Ikaratzi 7. </v>
<v b="REV" c="1" v="13">Iro kantacha anta niyaankiniki ari isatikaka aparoni kimitakariri Itomi Atziri. Anaakiri iitziki iithaari. Ithaanotakari ichampyaari iwitsika-masii-tziri ooro. </v>
<v b="REV" c="1" v="14">Kitamaaro-powainka ikantaka iitoki, kimiwaitaka iroomi iwitzi ipiraitari, kitamaraa-niki okantaka iroowaitaki sharaka. Irooma irooki okimiyitakari paamari. </v>
<v b="REV" c="1" v="15">Poriryaa ikantayitaka iitzi, iriiwaitaki iporiryaatzi kiriiki itayiitziri. Okimiwaitakaro iñaani opoimaatzi nijaa. </v>
<v b="REV" c="1" v="16">Yairikaki impokiro-payi irako-piroki, ikaratzi 7. Yoimisitowa-tzimaitaro ipaantiki kimitakarori sataa-mintotsi, apiminiti othoyimpitaki. Ikimitakari iporoki ikantaranki ooryaatsiri isiparyaa-pirotzi tampatzika-paiti. </v>
<v b="REV" c="1" v="17">Ikanta noñaakiri, tyaanakina nokamanaki. Iro kantacha yantanta-kanaro irako-pirori, ikantana: “Airo pitharowakaana, Naaka itarori, Naaka owiraantyaaroni. </v>
<v b="REV" c="1" v="18">Naakataki añaanita-tsiri. Nokamawitaka iro kantacha nasi nowajiro nañaaji. Naaka matzirori otzimi-motana nosintsinka nasitaryaan-tyaarori ikyaa-piintai-tziro sarinka-winiki, aritaki onkantaki aajatzi nasitanajiro. </v>
<v b="REV" c="1" v="19">Pisankinatiro okaratzi piñaakiri, iro pitanakyaa okaratzi piñaakiri awisatsiri iroñaaka, ipoñaa onkarati piñiiri awisatsini apaata. </v>
<v b="REV" c="1" v="20">Ikaratzi ootamintotsi piñaakiri karatatsiri 7, iriira osiyakaa-wintariri kimisantzin-kariiti karatatsiri 7 yapatoyitaka anta onasiyita-karori nampitsi. Ikaratzi piñaakiri impokiro nairikakiri nakopiroki, karatatsiri 7, iri osiyakaa-wintariri Maninkariiti tsipayitaariri kimisantzin-kariiti karatatsiri 7 yapatoyitaka.” </v>
<v b="REV" c="2" v="1">“Iroka pisankinati-niriri Imaninkariti kimisantzin-kariiti apatota-chari Efeso-ki. Iriira ñaanatziri airikakiriri 7 impokiro irako-piroriki, satikain-chari niyaanki ipaamatakira 7 ootamintotsi. Ikantziri: </v>
<v b="REV" c="2" v="2">‘Noyotziro okaratzi pantayitziri, tsika pikanta pantawaitaki, okaratzi pamawitakiri. Pisamayitakari kaari-piro-siririiti. Piñaanta-yitaari paitasi-waita-chari, “Tyaanta-piroriiti” yomitaan-tasiwaita-chari. Piyotajiri awiroka thayinkari inayitatzii. </v>
<v b="REV" c="2" v="3">inatan-taniri pinatzi, amawiwaini pikantaka, oshiki pikimaatsi-waitaka iwasankitaa-wintai-tzimiro pawintaana naaka. Titzimaita pisamawaityaa. </v>
<v b="REV" c="2" v="4">Iro kantacha, tzimatsi yotapain-chari, iro kaari kamiithata-tsini. Iroka okanta: Piwashaanta-nakiro awirokaiti pitakotanta, ti pantajiro pikimiwita-nakaro pairani. </v>
<v b="REV" c="2" v="5">Pinkinkithasiritiro tsika pikanta pairani owakira pikimisantanaki. Piwashaantiro tsika pikanta iroñaaka, pimpyakotairo pantajiro tsika pikantanaka owakiraini pikimisantanaki. Tima airorika piwashaantairo, ari nojata-sitakimi, naapithata-jimiri ootamintotsi saiki-mota-kimiri anta. </v>
<v b="REV" c="2" v="6">Iro kamiithatatsi pikisaniintakiro awirokaiti yantayitakiri ikaratzi kimisanta-najiriri iyomitaan-tziri pairani Nicolás. Nomatzi-taikari naaka. </v>
<v b="REV" c="2" v="7">Kowirori inkimathatiro, inkimisantiri Tasorinkantsi iñaanatziri kimisantzin-kariiti. Tzimatsi-rika matakironi oitsinampaironi, ari nosinitairi iyaaro chochoki owañaan-tatsiri pankitain-chari itasorintsi-pathatiki Pawa.’ ” </v>
<v b="REV" c="2" v="8">“Iroka pisankinati-niriri Imaninkariti kimisantzin-kariiti apatota-chari Esmirna-ki. Iriira ñaanatziriri itakarori, owiraantyaaroni aajatzi. Iriira ñaanatziri kamawitaincha iro kantacha añaaji aajatzi. Ikantziri: </v>
<v b="REV" c="2" v="9">‘Noyotziro okaratzi pantayitakiri, aajatzi pikimaatsi-waijiitari, noyotzitaro pikowityaa-waijiitziri, okantawitaka awiroka ashaaranta-siriri. Noyotzi aajatzi tzimatsi Judá-iti anta thaiyako-waita-kamiri. Ipaitasi-waitaka Judá-iti, Kamaari asiyita-kariri. </v>
<v b="REV" c="2" v="10">Airo pitharowanta-sitaro onkarati pinkimaatsityaari. Tima irootaintsi piñiiro tzimayitatsiri anta tsika inkarati yasita-kota-kaantiri Kamaari. Ari pisaikiri onkarati 10 kitaitiri pinkimaatsi-waityaa, iñaanta-sirita-tyaamira Kamaari. Iro kantacha ontzimatyii piriipiro-siriti awirokaiti pijatakairo onkanta-witakyaa iwaitimi, tima apaata aritaki nañaakaajimi, onkimiwaita-jyaaro namathai-yitaa-tyiimimi. </v>
<v b="REV" c="2" v="11">Kowirori inkimathatiro, inkimisantiri Tasorinkantsi iñaanatziri kimisantzin-kariiti. Tzimatsi-rika matakironi itsinampairi iroka, airora iñaajiro inkimaatsi-waitajyaa yapiitajiro inkamaji.’ ” </v>
<v b="REV" c="2" v="12">“Iroka pisankinati-niriri Imaninkariti kimisantzin-kariiti apatota-chari Pérgamo-ki. Iriira ñaanatziriri otzimi-motziri isataa-minto apiminitatsiri othoyimpitzi. Ikantziri: </v>
<v b="REV" c="2" v="13">‘Noyotziro pantayitziri, noyotzi pisaiki-motakiri ikaratzi ipinkathari-wintziri Kamaari. Iro kantacha noyotzimi aajatzi oisokiro piwakina pawintaana, ti piwashaantiro. Ti piwashaanta-nakiro awirokaiti okantawitaka iwamaawitai-takari Antipas noyimisantakaa-pirotani kinkithata-kota-kinari anta tsika isaiki Kamaari. </v>
<v b="REV" c="2" v="14">Iro kantacha, tzimatsi yotapain-chari, iro kaari kamiithata-tsini. Iroka okanta: Tzimayitatsi pikarajiitzi kimitakariri Balaam iyomitaantzi. Tima pairani Balaam, iyomitaa-piintakiri Balac onkantyaa inkaima-siryaan-tyaariri Israel-iiti iwakaiyaari yatsipita-kayitani yasita-kayi-tariri pawaniro. Imayimpi-waita-kaakiri aajatzi. </v>
<v b="REV" c="2" v="15">Ari okimitakari tzimayitatsi aajatzi kimisanta-yitakirori iyomitaan-tziri pairani Nicolás. </v>
<v b="REV" c="2" v="16">¡Piwashaantajiro! Airorika piwashaantziro, ari nojata-sitakimi nowayiritiri, iro nowayiritan-tyaariri sataa-mintotsi sitowatsiri nopaantiki. </v>
<v b="REV" c="2" v="17">Kowirori inkimathatiro, inkimisantiri Tasorinkantsi iñaanatziri kimisantzin-kariiti. Tzimatsi-rika matakironi itsinampairi iroka, ari nonpakiri iyaaro omanaa-ntsita-tsiri ipaitai-tziri pairani “paitama”. Ari nompakiri aajatzi aparoni kitamaarori mapi tsika osankinataka owakirari wairontsi kaari iyotaitzi, apatziro iyotajiro aakironi iroka mapi.’ ” </v>
<v b="REV" c="2" v="18">“Iroka pisankinati-niriri Imaninkariti kimisantzin-kariiti apatota-chari Tiatira-ki: Iriira ñaanatziri Itomi Pawa, kimitakariri irooki paamari, poriryaatain-tsiri iitziki. Ikantziri: </v>
<v b="REV" c="2" v="19">‘Noyotziro pantayitziri, pitakoyitantaka, pinkimisantaki, pantawaitaki, kamaitaniri pinaki. Aikiro pakowinta-tyaaro iroñaaka panaakaa-nakiro pikantawita pairani. </v>
<v b="REV" c="2" v="20">Iro kantacha, tzimatsi yotapain-chari, iro kaari kamiithata-tsini. Iroka okanta: Paapatyaakaro awirokaiti kooya paitachari Jezabel. Okantzi iroori kamantantaniro onatzii, iro kantacha okaratzi oyomitaan-takiri iroori, oshiki oitzinampa-siritakiri nompiratani. Iro opoñaantari owakaayitakari yatsipita-kaitani yasita-kayi-tariri pawaniro. Omayimpita-kaawai-yitakiri aajatzi. </v>
<v b="REV" c="2" v="21">Osamani noyaako-witakaro owashaantairomi antayitakiri, iiro kantacha ti oninti owashaantiro omayimpi-waitzi. </v>
<v b="REV" c="2" v="22">Airorika owashaanta-sitaaro, ari nomantsiyaa-kiniro tsika omayimpitanta-piintaki, ari onkimaatsi-waityaari. Ari nonkimitaa-kiriri inkarati mayimpita-kironi. </v>
<v b="REV" c="2" v="23">Ari napiroyitajiri ikaratzi oyomitaa-yitakiri. Iro ompoñaan-tyaari iyotaji maaroni kimisantzin-kariiti naakataki oyosiritziri maaroni, noyotzi opaita ikinkisiryaayitari, noyotzi opaita ikima-siri-yitziri. Ari onkantyaa noipyaan-tyaamirori okaratzi pantayitakiri awirokaiti. </v>
<v b="REV" c="2" v="24">Irooma awirokaiti, yotapain-chari anta Tiatira-ki kaari kimisanta-kironi okaratzi oyomitaan-tasiwitakari, airo nokisathatzimi. Tima ti pisintsiwinta-waityaaro okaratzi oyomitaan-tasiwitakari ipaitai-tziri “imanakaapirotani Kamaari.” </v>
<v b="REV" c="2" v="25">Iro kantacha awirokaiti ontzima-tyiira poisokirotyaana irojatzi nompiyan-takyaari. </v>
<v b="REV" c="2" v="26">Tzimatsi-rika matakironi itsinampairi imonkaratiro noñaani irojatzi owiraanta-paakyaaroni, aritaki nomatakaakiri impinkathari-wintairi apaata atziri-payi. </v>
<v b="REV" c="2" v="27">Ari osiyakyaaro ikimitaakina Asitanari naaka, imatakaa-kinaro ipinkatha-ritakaakina, ari inkimitaa-jyaari aajatzi iriroriiti impinkatha-ritakai-tairi. Ari ijiwatan-tajyaari irasiro-kotziti. Irijatzi apirotairini ikisaniintani, inkimita-kaantajiri iporokai-tziro kowitzi. </v>
<v b="REV" c="2" v="28">Aritaki nopajiri naaka osiyakariri impokiro parya koñaata-paintsiri. </v>
<v b="REV" c="2" v="29">Kowirori inkimathatiro, inkimisantiri Tasorinkantsi iñaanatziri kimisantzin-kariiti.’ ” </v>
<v b="REV" c="3" v="1">“Iroka pisankinati-niriri Imaninkariti kimisantzin-kariiti apatota-chari nampitsiki Sardis. Iriira ñaanatziri ipaitai-tziri ‘7 tasorintsi,’ itzimi airikiriri 7 impokiro. Ikantziri: ‘Noyotzimiro pantayitakiri, iwaitaita-kaantai-tziri “añaasiriri,” tima ti ari pinkantyaa, kamasiriri pinayitzi. </v>
<v b="REV" c="3" v="2">Pisakii-siritai. Piñaa-sintsityaa airo pikama-siritanta. Tima Pawa iñiiro okaratzi pantziri ti pimonkaratiro ininta-kayimiri. </v>
<v b="REV" c="3" v="3">Pinkinkithasiritiro ikamantai-takimiri pairani, pimonkaratiro. Piwashaantiro panta-piintakiri. Airorika pisakisiriitai, ari nomapoka-pajimi nompiyaji-rika, nonkimityaari imapokantzi aparoni kosintzi. </v>
<v b="REV" c="3" v="4">Iro kantacha tzimatsi kapichiini anta pinampiki Sardis matakirori ikiti-siritzi. Iriiyitaki kimitakariri kaari oipatsitironi iithaari, irootaki ikamitan-taariri yokaiti onkantyaa intsipatan-tajyaanari nokithaataro kitamaarori. </v>
<v b="REV" c="3" v="5">Intzimi-rika matakironi itsinampairo, aritaki nonkithaatajiri kitamaarori. Airo noshitziro iwairo itsipataari isankinata-kotaka inkarati añaaniyitaa-tsini. Ari nonkantajiri Asitanari, aajatzi Maninkariiti: “Ikimisantaana yoka.” </v>
<v b="REV" c="3" v="6">Kowirori inkimathatiro, inkimisantiri Tasorinkantsi ikantziriri kimisantzin-kariiti.’ ” </v>
<v b="REV" c="3" v="7">“Iroka pisankinati-niriri Imaninkariti kimisantzin-kariiti apatota-chari Filadelfia-ki: Iriira ñaanatziri Tasorin-tsita-tsiri, Iroopirori. Iri iñaanatzi iwaitakiri iminkyaa-yitairi atziri-payi, irijatzi tzikayitairini kaari isinitaiti inkyaayiti. Ari inkimita-jyaari piwaisatzitini David. Tikatsira sintsithatirini minkyaan-taatsiri, tzikayitan-taatsiri aajatzi. Iroka ikantziri: </v>
<v b="REV" c="3" v="8">‘Noyotziro pantayitziri. Pamini. Nosinitakimi pinkyii, tikatsi tzikawa-kimini. Iro nomatakimiri tira paawyaa-siri-waijiiti, iro kantacha pimonkarata-kinaro noñaani, ti inkimaitimi pinkanti: “Ti yasityana Pawa.” </v>
<v b="REV" c="3" v="9">Iriima yokaiti kantasi-waita-chari: “Naaka Judá-iti.” Kaari-tzimaita Judá-iti, tima iriitaki yasiyitari Kamaari. Irootaki nontyiirowa-kaanta-jyaariri apaata impinkatha-yitaimi. Ari iyotajiri omatatyaa notakotakami. </v>
<v b="REV" c="3" v="10">Pimonkaratakiro nokaman-takimiri, nokantaki: “Pinkisa-siwai-nityaa.” Irootaki naamaako-wintan-tyaamiri airo iñaanta-siritan-taitami. Tima kapichita-paaki iñaantai-tantyaariri ikaratzi nampiyitarori kipatsiki. </v>
<v b="REV" c="3" v="11">Irootzi-mataki nompiyaki. Oisokiro piwiro pikimisantakiri, airo pampinaa-siwaitanta panintaa-jyaaro impinai-tajimiri, onkimiwaaityaaro yamathaitaa-tyiimimi. </v>
<v b="REV" c="3" v="12">Intzimi-rika matakironi itsinampairo iroka, ari nonkimita-kaantajiri tzinkamitsi otzinampitzirori itasorintsi-wankoti Pawa. Irasi iwiro isaikaji. Ari nonkinta-kota-jiniri iwathaki iwairo Pawa, ari iyoitajiri Pawa asitaari. Ari nonkinta-kota-jiniri iwathaki owairo owakirari Aapatyaawini, ari iyoitajiri isaikaji yoka inampiki Pawa, otzimi ariitaa-chani osaawiki ompoñaa-jyaaro inkitiki. Ari nonkinta-kota-jiniri aajatzi iwathaki owakirari nowairo. </v>
<v b="REV" c="3" v="13">Kowirori inkimathatiro, inkimisantiri Tasorinkantsi ikantziriri kimisantzin-kariiti.’ ” </v>
<v b="REV" c="3" v="14">“Iroka pisankinati-niriri Imaninkariti kimisantzin-kariiti apatota-chari Laodicea-ki. Iri ñaanatziri ipaitai-tziri ‘Omapirowí,’ iriitaki yawintaa-sirita-piintaitari iñaawaitzirora iroopirori. Iriira ñaanatziriri iwitsika-kaitakiri pairani iroka kipatsi. Iroka ikantziri: </v>
<v b="REV" c="3" v="15">‘Noyotziro pantayitziri. Pikimitakaro kaari saawaata-tsini, kaari katsinkaata-tsini. Nonintziri naaka saawaari. Airorika osaawatzi, katsinkaari nonintzi. </v>
<v b="REV" c="3" v="16">Irooma pikimitaro iimpaari nijaa, ari nookamaran-kakami. </v>
<v b="REV" c="3" v="17">Pikanta-piinta-jiitzi awirokaiti: “Ashaarantakana, tikatsi nonkowityaaji.” Iro kantacha tira ari pinkantyaa, owasiri-waitaniri pinatzii, manintaari, asinonkainkari, mawityaakiri, sapoka-mirikiri. </v>
<v b="REV" c="3" v="18">ontzimatyii pinkimita-kaantairo pamanantaa-tyiirimi nooroti itzimi itayiitakiri imporiryaa-pirotan-tyaari. Aritaki pimatajiro pashaarantyaa. Pinkimita-kaantairo pamanantaa-tyiiromi kitamaarori noithaari, airo pisapoka-miriki-waitanta, pipasiki-winta-waitakari. Pinkimita-kaantiro pamanantaa-tyiiromi naawintaro pisita-kotan-tajyaari pimawityaaki-waitaki. </v>
<v b="REV" c="3" v="19">Iro namitari naaka nokisathatziri notakotani, nowasankitairi. Ontzima-tyiira piriipirotai awirokaiti, pimpiya-siri-yitai. </v>
<v b="REV" c="3" v="20">Pamini, kimiwaitaka nonkatziya-tyiimi intakiroki nokaimi nonkyaan-tyaari. Tzimatsi-rika kimakinari inthompointa, isinitana-rika nonkyii, aritaki antsipata-wakai-yaari akyoota-wakaiyaa. </v>
<v b="REV" c="3" v="21">Intzimi-rika matakironi itsinampairo iroka, aritaki intsipata-jyaana nompinkathari-wintanti. Tima nomatakiro naaka nomatakiro noitsinampairo, notsipataari isaika-mintoki Asitanari nopinkathari-wintantaji. </v>
<v b="REV" c="3" v="22">Kowirori inkimathatiro, inkimisantiri Tasorinkantsi ikantziriri kimisantzin-kariiti.’ ” </v>
<v b="REV" c="4" v="1">Okanta okarata-paaki iroka, noñaatzii asitaryaanaka inkiti. Irijatzi apiitapajiro iñaanata-paana noñaakiri inkaaranki poimata-paintsiri ikimitari tyoorintsi. Ikantana: “Thami jinoki ari noñaakai-mirori onkarati awisatsini apaata.” </v>
<v b="REV" c="4" v="2">Ikanta nojasirin-katanaki jinoki, noñaakiro saika-mintotsi, osiyawaitakaro isaikanta-piintari pinkathari-pirori, owaniinka okantaka. Tzimatsi aparoni saikanta-karori. </v>
<v b="REV" c="4" v="3">Tima yoka saikain-tsiri siparyaa ikantaka, isiyakaro potsitakiri mapi karinikita-tsiri. Itapotakari oyi isaika-mintoki, ikimiwaitakaro oyi natsiryaakiri mapi karinikita-tsiri. </v>
<v b="REV" c="4" v="4">Tzimatsi aajatzi okaratzi 24 saika-mintotsi anta, irootaki osatika-kiriri niyaankiniki saikain-tsiri. Ari isaikayitakiri antari-konaiti, kitamaaro okantayitaka iithaari, ooro inayitaki yamathairi. </v>
<v b="REV" c="4" v="5">Nokimakiro ookatha-rontsi otzimi morikanain-tsiri opoñaanakaro saika-minto-tsiki. Tima tzimatsi anta 7 ootamintotsi waamatain-chari, iriitaki omontitakari saika-mintotsi. Iriitaki osiyakaa-wintariri Itasorintsiti Pawa, karatatsiri 7. </v>
<v b="REV" c="4" v="6">Tzimatsi inkaari omontitakari saika-mintotsi, kitijaa-niki okantaka. Tzimatsi 4 inkiti-wiri katziyain-chari, iriitaki tapotakirori iroka saika-mintotsi. Iro kantacha yoka inkiti-wiri otzimi oshiki irooki, irootaki yaminantari tsika-rika-payi, yaminantaro aajatzi itaapiiki. </v>
<v b="REV" c="4" v="7">Aparoni inkiti-wiri isiyakari kashikari. Pasini isiyakari antari ipiraitari. Pasini atziri-poro inatzi. Iriima pasini isiyakari itzironka-waita pakitha. </v>
<v b="REV" c="4" v="8">Ipoñaa-sitaka otzimayitanaki isiwanki yoka inkiti-wiri, 6 isiwanki tzimayita-naintsiri. Otzimi oshiki irooki iwathaki, otzimitanaka irooki inthompointa iwathaki. Iriitaki aakowinta-nakarori ipanthaa-piintaki, kitaitiri aajatzi tsitiniri, ikantzi: Tasorintsi, Tasorintsi, Tasorintsi inatzii Pawa, Sintsi-pirori. Iriitaki añatzi iroñaaka, iri itakaro pairani itzimaki, irootzi-mataki impiyi. </v>
<v b="REV" c="4" v="9">Ari ikanta-piintatyaa yokapayi inkiti-wiri iwisiryaawintari saikain-tsiri, añaanita-tsiri, ikantajiitzi: “otzimi-motzimi awiroka piwaniinkaro.” Ikanta iñaakan-takiro yokaiti ipinkathata-piintakiri, ipaasoonkita-piintakiri, </v>
<v b="REV" c="4" v="10">imatanakiro aajatzi 24 antari-konaiti ityiirowa-sita-nakari saikain-tsiri, añaanita-tsiri. Iwisiryaawinta-nakari, yamathairyii-mota-nakari ipanakiri yamathairi pinkathari isaikakira. Ari iñiitzirori omapiro ipinkatha-ritzi yoka saikain-tsiri, tima imatawitaro antari-konaiti ipinkathari-wintantzi irirori. Ikantajiita-nakiri: </v>
<v b="REV" c="4" v="11">¡Nowinkatharití! ¡Pawá! Irootaki kamiithatatsi otzimi-motzimi awiroka piwaniinkaro, pinkatha iwaitzimi, otzimi-motzimi pisintsinka. Awiroka owitsika-yitakiro maaroni, tima awiroka ninta-sitain-chari ontzimayiti piwitsikani. </v>
<v b="REV" c="5" v="1">Noñaatziiri yoka saikaintziri saika-minto-tsiki, yairikaki irako-piroki aparoni sankinarintsi. Kamiitha apinaitaka, 7 okaratzi yapiitai-takiro intsirikai-takiro airo yapinai-ryaan-taitaro. </v>
<v b="REV" c="5" v="2">Noñaatzii aparoni Maninkari tzimatsiri isintsinka, sinchiinka ikanta iñaawaitzi, ikantzi isampitantzi: “¿Paitama isinitai-takiri intsirika-ryiiro iroka sankinarintsi, impoña impinai-ryiiro?” </v>
<v b="REV" c="5" v="3">Tikatsi yaminaitiri isinitaitiri impinai-ryiiro iñaanatiro. Ti intzimi inkitiki, tikatsi aajatzi kipatsiki, ari okimitakari sarinka-winiki, ti intzimi ampinai-ryiironi iñaanatiro. </v>
<v b="REV" c="5" v="4">Antaroiti niraanaka, tima tikatsi matironi impinai-ryiiro iñaanatiro. </v>
<v b="REV" c="5" v="5">Ari ikantana aparoni antari-kona: “Aritaki piraaka. Pamini. Tzimatsi matzirori otzimi-motziri itasorinka, iriitaki matironi intsirika-ryiiro, impinai-ryiiro. Iriitaki aparoni charinita-kariri Judá, ipaitai-tziri ‘Kashikari.’ Irijatzi charinita-kariri David. Iriitaki isinitaitaki imatiro.” </v>
<v b="REV" c="5" v="6">Opoñaa-sitaka noñaaki aparoni ipiraitari. Ikatziyaka niyaankiniki osaikaki saika-mintotsi, isatikakari inkiti-wiriiti, aajatzi antari-konaiti. Kimiwaitaka yoka Ipiraitari aritaki iwamaawitai-takari pairani. Tzimatsi okaratzi 7 ichii. Tzimatsi aajatzi 7 irooki. Iriira siyakaa-winta-chari 7 Tasorintsi, ikaratzi iñiitairi maaroni kipatsiki. </v>
<v b="REV" c="5" v="7">Ikanta Ipiraitari ijata-sita-nakiri saikain-tsiri iwinkathari-mintoki, yaapaakiro sankinarintsi yairikakiro irako-piroki. </v>
<v b="REV" c="5" v="8">Tima maaroni yoka 4 inkiti-wiri aajatzi antari-konaiti, ityiirowa-sita-nakari Ipiraitari, ipinkathata-nakiri. Tzimayitatsi iwiyompi-minto-payi. Tzimayitatsi ikasankai-nkariti itaayitakiri iwitsika-nakita-sitakiro ooro, iwayitakiro anta. Tima iroka kasankainkari irootaki siyakaa-winta-chari yamana-manatani ikaratzi yasiyitaari Pawa. </v>
<v b="REV" c="5" v="9">Ari ipanthai-tanakiro owakirari panthaantsi, ipanthaa-kotziri ipiraitari, ikantzi: Awiroka iriipirori, isinitai-tzimi pairikiro sankinarintsi, awiroka ontsirika-ryaironi, Awiroka kapathai-nkataintsi yatsipita-kaitakami, pipinako-wintajiri atziri-payi yasitan-taariri Pawa. Aripaiti yasiyitaari Pawa ikaratzi shininkata-wakai-yitachari tsika-rika-payi, ikaratzi kimathata-wakaarori iñaani tsika-rika-payi, ikaratzi nampiyitarori tsika-rika anta, ikaratzi ipinkathari-wintai-tziri tsika-rika-payi. </v>
<v b="REV" c="5" v="10">Awiroka kantakaarori ikimitan-taariri Ompira-tasorintsitaari, ipinkathari-wintziri Pawa. Iriiyitakira pinkathari-wintairini osaawi-satziiti. </v>
<v b="REV" c="5" v="11">Opoñaa-sitaka noñaaki oshiki Maninkariiti piyotzi-Winta-paakarori saika-mintotsi, tsika isaikaki inkiti-wiriiti aajatzi antari-konaiti. Ari ipiyo-piro-jiita-paaka oshiki, oshikini Maninkariiti. </v>
<v b="REV" c="5" v="12">Ikantajiitzi: Yoka ipira yatsipita-kaawitai-takari, iriira iriipirota-tsini ontzimi-motan-tyaariri itasorinka, iwaararo, iyotani, isintsinka, ipinkathanka, iwaniinkaro, aajatzi iwisiryaawintanka. </v>
<v b="REV" c="5" v="13">Nokimatzii ipanthaa-jiitanaki maaroni saikantarori inkiti, kipatsi, inkaari, sarinka-wini. Ikantajiitzi: Yoka saikaintsiri saika-minto-tsiki, itsipatakari ipiraitari, wisiryaawintaari inatzi, pinkathataari inatzi, otzimi-motziri iwaniinkaro, ipinkathari-wintantzi, irasi iwiro. </v>
<v b="REV" c="5" v="14">Iriira inkiti-wiriiti apiiyapiitzirori ikantzi, “Omapirowí.” Iriima antari-konaiti otyiirowa ikantajiitaka ipinkatha-jiitari yoka kanta-jitaa-chani. </v>
<v b="REV" c="6" v="1">Opoñaa noñaakiri Ipiraitari intsirika-ryaanakiro itanakarori intsirikai-takiro. Ari isinchiin-katanaki iñaawaitanaki aparoni inkiti-wiri karatatsiri 4, okimiwaitakaro ookatha-rontsi, ikantzi: “¡Pimpoki!” </v>
<v b="REV" c="6" v="2">Naminaki, noñaatziiri isiyapaaka aparoni kitamaarori ikyaakoitari, tzimatsi kyaakota-kariri yairikakiro iwyaamini. Yamathaitai-tawakiri, jataki iwayirityaa, yapirotanti. </v>
<v b="REV" c="6" v="3">Ipoñaa Ipiraitari intsirika-ryaanakiro pasini, apitita-tsiri. Ari iñaawaitanaki pasini inkiti-wiri karatatsiri 4, ikantzi: “¡Pimpoki!” </v>
<v b="REV" c="6" v="4">Ari isiyapaaka pasini ikyaakoitari kityonkari, ipaitawakiri antaroiti wisa-mintotsi kyaakota-kariri. Iri iwaitaki iwashaanta-kairi atziri-payi isaiki kamiitha kipatsiki. Irojatzi opoñaan-tanakari iwamaa-wakaiyita. </v>
<v b="REV" c="6" v="5">Ipoñaa Ipiraitari intsirika-ryaakiro pasini, mawatatsiri. Ari iñaawaitanaki pasini inkiti-wiri, ikantzi: “¡Pimpoki!” Naminaki, noñaatziiri isiyapaaka pasini ikyaakoitari potsitari, yairikaki imonkara-minto kyaakota-kariri. </v>
<v b="REV" c="6" v="6">Nokimatzii ñaawaita-naintsiri ikatziya-jiitaka inkiti-wiri, ikantaitzi: “Pimpimantayiti kapichiini piwankiri, pimpinatakaa-pirotyaaro, tima ti ontzima-piroti. Aritaki paaki oshiki kiriiki aparoni kitaitiri, irojatzi iñiitan-takyaarori antaroiti tashitsi. Iro kantacha airo piwaaripirotzitaro pankirintsi tsika yaayitai-tziro iraitsiri, tsika yaayitai-tziro aajatzi yiinkantsi.” </v>
<v b="REV" c="6" v="7">Ipoñaa Ipiraitari intsirika-ryaakiro pasini. Ari iñaawaitanaki pasini inkiti-wiri, ikantzi: “¡Pimpoki!” </v>
<v b="REV" c="6" v="8">Naminaki, noñaatziiri isiyatai-paaka pasini ikyaakoitari kitiriri, ipaitai-tziri “Kaamanitaantsi” kyaakota-kariri. Ari itsipatakari ipaitai-tziri “Sarinka-wini.” Yoka ipaitai-tziri “Kaamanitaantsi” isinitai-takiri iwamaayiti oshiki osaawi-satziiti. Tzimayitatsi iwamaakaan-takiri iwisantan-taityaari sataa-mintotsi, tzimayitatsi aayitiri itashi, pasini aayitakiri mantsiyarintsi, pasini yatsika-yitiri katsimari piratsi. </v>
<v b="REV" c="6" v="9">Ipoñaa Ipiraitari intsirika-ryaakiro pasini. Noñaatzii oponkitziki taamintotsi isiri-payi ikaratzi iwamaawintai-takiri yiriipirotzi ikinkithata-kotairo iñaani Pawa. </v>
<v b="REV" c="6" v="10">Iriitaki kaimayita-naintsi sintsiini, ikantajiitzi: “Nowinkathari-pirotí, Tasorintsí, Iriipirorí. ¿Tsika-paitima onkarati piyaawintyaa onkantyaa pinkisako-wintan-tyaanari, piwasankitaa-yitajiri osaawi-satziiti?” </v>
<v b="REV" c="6" v="11">Ipoñaa ipaitakiri kitamaarori kithaarintsi inkithaatyaa, ikantziri: “Pijatakairo pimakoryaawaki irojatzi yariitan-takyaari pirintziiti pikaratziri pantawaitaki. Tima ontzimatyii iwamaitiri iriroriiti inkimita-kotyaamiro awirokaiti.” </v>
<v b="REV" c="6" v="12">Noñaatziiri Ipiraitari intsirika-ryaakiro pasini, oyotapaaka aparoni inthonkan-tyaarori. Ari omapoka-nakari antaroiti onikaro. Tsiwaki-matanaki ooryaatsiri, tsitiniki okantanaka. Kityonka ikantanaka kasiri ikimita-nakaro iraantsi. </v>
<v b="REV" c="6" v="13">Ari ithopiryaa-yitanaki impokiro, ikimiwaita-nakaro oparyiikitzi irakakiri chochoki otika-kitziro antaroiti tampyaa. </v>
<v b="REV" c="6" v="14">Ti onkoñaatanaji inkiti, okimiwaita-nakaro apinaita-ranki antaroiti tsipana. Ti iñiitajiro otzisi-payi ithonka otaranka-yitanaki aajatzi othampisi-payi. </v>
<v b="REV" c="6" v="15">Omanajiitanaka atziri-payi impirita-moroki. Ari ikaratzi imanajiitanaka maaroni, pinkathariiti, iriipiroriiti, ijiwari-payi owayiriiti, ashaaranta-niriiti, sintsiriiti, ompirataariiti, saikasi-waita-niriiti, maaroni. </v>
<v b="REV" c="6" v="16">Yokaiti manayita-nainchari ikaima-kaimata-nakiro otzisi, mapipayi, ikantzi: “Patsinaka-jiitina. Pimanina airo noñaantari saikain-tsiri iwinkathari-mintoki. Pimanina airo noñaantaro iyatsimanka Ipiraitari. </v>
<v b="REV" c="6" v="17">Tima monkara-paitita-paakaa iyatsimanka. ¿Tzimatsima amawitaironi?” </v>
<v b="REV" c="7" v="1">Okanta okarata-paaki iroka, noñaaki ikatziyayita 4 Maninkariiti tsika-rika owachintitapaja kipatsi. Iriitaki otamakatakairori antaroiti tampyaa. Iro kaari iñaitantaro otamakata-kairo inkaari, ti iñiitiro aajatzi owaraa-pana-yitiro osi inchato. </v>
<v b="REV" c="7" v="2">Ipoñaa noñaaki aajatzi pasini Maninkari itonkaa-paaki isitowa-kirotziro ooryaatsiri. Iriitaki amakirori ikintako-minto Pawa, Añaanita-tsiri. Sinchiinka iñaanata-paakiri 4 Maninkariiti. Tima yokaiti 4 Maninkariiti, otzimi-motziri isintsinka, isinitai-takiri iyaaripirotiro kipatsi aajatzi inkaari. </v>
<v b="REV" c="7" v="3">Ikantapaakiri: “Apaata pikaaripirotziro kipatsi, inkaari, inchato-payi, nopothota-wakiriita nonkintako-tamakotan-tyaariri impira-yitaari Pawa.” </v>
<v b="REV" c="7" v="4">Nokimatzii aparoni kinkitha-waita-kota-nakiriri ikaratzi ikintako-tamakoi-takiri. Ikarajiitzi 144,000. Iriiyitaki karatatsiri 12 inasiyitaja icharini-yitari Israel. </v>
<v b="REV" c="7" v="5">Ikintako-tamakoitaki 12,000 icharini-payi Judá, 12,000 icharini-payi Rubén, 12,000 icharini-payi Gad, </v>
<v b="REV" c="7" v="6">12,000 icharini-payi Aser, 12,000 icharini-payi Neftalí, 12,000 icharini-payi Manasés, </v>
<v b="REV" c="7" v="7">12,000 icharini-payi Simeón, 12,000 icharini-payi Leví, 12,000 icharini-payi Isacar, </v>
<v b="REV" c="7" v="8">12,000 icharini-payi Zabulón, 12,000 icharini-payi José, 12,000 icharini-payi Benjamín. </v>
<v b="REV" c="7" v="9">Okanta okarata-paaki iroka, noñaatzii ipiyojiitaka atziri-payi. Tima oshiki-piro ikantaka, tikachaa-jaini matironi iyotiri tsika-rika ikarajiitzi. Iriiyitakira poñaayitain-chari tsika ipinkathari-wintzi-taikari tsika-rika-payi, shininkata-wakaa-chari tsika-rika-payi, nampitzi-yiwitarori tsika-rika-payi, kimathata-wakaarori iñaani tsika-rika-payi. Yoka atziri-payi, iriitaki katziyi-mota-kariri saikain-tsiri iwinkathari-mintoki aajatzi Ipiraitari, kitamaaro ikantayitaka ikithaa-yitaka. Yairika-yitaki kompirosi-pina. </v>
<v b="REV" c="7" v="10">Tharowinta ikantajiitaka, ikaimajiitzi ikantzi: Iriira Pawa wawisaa-kotan-tatsiri, iriitakira saikain-tsiri iwinkathari-mintoki, itsipatakari Ipiraitari. </v>
<v b="REV" c="7" v="11">Ipoñaa ityiirowa-jiitanaka tapothaita-kirori pinkathari-mintotsi. Yoka ikarajiitaki: Maninkariiti, antari-konaiti aajatzi inkiti-wiri-payi karatatsiri 4. Iwisiryaawinta-nakari Pawa, </v>
<v b="REV" c="7" v="12">ikantajiitzi: “¡Omapirowí! Tharowintaari inatzi irirori, otzimi-motziri iwaniinkaro, yotaniri inatzi, paasoonkitaari inatzi, pinkathataari inatzi, tzimatsi itasorinka aajatzi isintsinka. Asi owairo awisiryaawinta-jyaari Pawa. Omapirowí.” </v>
<v b="REV" c="7" v="13">Ipoñaa iñaanata-nakina aparoni antari-kona, ikantzi isampitana: “¿Paitama yokaiti kitamaaro-thaitain-tsiri ikithaataka? ¿Tsikama ikinapaakika?” </v>
<v b="REV" c="7" v="14">Ari nokanta-nakiri naaka: “Taanitya, piyotziro awiroka nowinkathariti.” Ipoñaa ikantanakina irirori: “Iriiyitakira ñaayita-kirori ‘Antaroiti Kimaatsi-waitaantsi.’ Okimiwaitakaro inkiwayitan-takyaaromi iithaari iriraani Ipiraitari, irootaki kitamaaro-piro-masita-kairori. </v>
<v b="REV" c="7" v="15">Irootaki imatantaarori yoitsinampairi yokaiti ikatziyi-motaari Pawa isaika-mintoki. Irasi iwiro kitaitiri aajatzi tsitiniri yantawaitainiri itasorintsi-pankotiki. Yoka saikain-tsiri iwinkathari-mintoki, ikimitaaro iriimi katziya-thaantitain-chani, yaimpiyaari yokaiti. </v>
<v b="REV" c="7" v="16">Airo itasha-niinta-waitaji, airo imiri-niinta-waitaji, airo ikimaatsi-waitaari ooryaatsiri, airo yatsipi-waitaaro amasawirintsi. </v>
<v b="REV" c="7" v="17">tima yoka Ipiraitari, tsipata-kariri saikain-tsiri iwinkathari-mintoki, iriitakira aamaako-winta-jyaarini, inkimita-kaantairi yaamaako-wintaitari ipiraitari, iriitaki aayitairini yirakajiri nijaa añaakaan-tatsiri. Tima Pawa oshipirotairini, yiraawai-yitaka.” </v>
<v b="REV" c="8" v="1">Ikanta Ipiraitari, intsirika-ryaakiro pasini karatapain-tsiri 7 intsirikai-takiro. Osamani kapichiini imairitaita-paintzi inkitiki, tikachaa-jaini aparoni ñaawaita-tsini. </v>
<v b="REV" c="8" v="2">Ipoñaa noñaakiri 7 Maninkari itsipata-piintakari Pawa. Ipaitakiri tyoomintotsi. </v>
<v b="REV" c="8" v="3">Ipoñaa ipokapaaki pasini Maninkari, ikatziyi-mota-paakaro taamintotsi, yairika-nakitakiro iwitsikai-tziri ooro. Yoka Maninkari, ipaitawakiri oshiki kasankainkari intaantyaaro yairika-nakitakiri. Ari okonowakaro yamanani atziri-payi yasiyitaari Pawa, kimiwaitaka ompiyota-kyaami taaminto-tsiki. </v>
<v b="REV" c="8" v="4">Okanta otaanaka kasankainkari anta yairika-nakitakiri Maninkari, katziyai-nkatanaka oyachaari okonowai-nkata-nakaro yamanani yasiyitaari Pawa, oshiki onimotakiri. </v>
<v b="REV" c="8" v="5">Ipoñaa yoka Maninkari airika-nakitakiro itaaminto, yaaki owaamari-minkiti taamintotsi, ititakiri yairika-nakitakiri. Yookakiri kipatsiki. Ari omapoka-nakari kampinii-nkata-naintsiri, antaroiti ookathatanaka, antaroiti onikanaka aajatzi. </v>
<v b="REV" c="8" v="6">Owitsika-jiitanaka 7 Maninkari intyoojiiti. </v>
<v b="REV" c="8" v="7">Ari yitanakaro aparoni Maninkari ityootanaki, omapoka-sita-paaka ookathatanaka, oparyaa-paaki kipatsiki sharaka okonowa-nakaro iraantsi. Otaapaakiro kipatsi. Iro apirotyaami kashitani kipatsi ontayaa inchato-payi, aajatzi inchasi-payi. </v>
<v b="REV" c="8" v="8">Ipoñaa ityootanaki pasini Maninkari, omapoka-sitanaka otonkanaki kimitakarori antaroiti otzisi, sitowanaki paamari ookapaaka inkaariki. Iro apirotyaami kashitani kipatsi tsika otzimayitzi nijaa aajatzi inkaari-payi okimita-nakaro iraantsi. </v>
<v b="REV" c="8" v="9">Iro yapirotyaami inkamayitimi kashitani ikaratzi saikayitan-tarori inkaari, iro apirotyaami kashitani antaroiti amaatako-mintotsi-payi. </v>
<v b="REV" c="8" v="10">Ipoñaa ityootanaki pasini Maninkari, omapoka-sitanaka ithopiryaanaki impokiro, paama ikantanaka irojatzi tsika otzimayitzi nijaa, iro apirotyaami kashitani antaraani, aajatzi tsika ikaapiintaitzi nijaa. </v>
<v b="REV" c="8" v="11">Yoka impokiro paryaanain-tsiri kipatsiki ipaitai-tziri “Kipisiri.” Tima kipishaa ikantapaakaro maaroni nijaa tsika oparyaa-yitaki ipomiki. Iro apirotyaami kashitani kipatsi inkamayitimi atziri opiyakiri irakirora nijaa. </v>
<v b="REV" c="8" v="12">Ipoñaa ityootanaki pasini Maninkari, omapoka-sitanaka itsitini-kitanaki ooryaatsiri, iro apirotyaami kashitani ti ooryaaji kitaitiri. Ari ikimita-nakari kasiri aajatzi impokiro, ti yoorintajyaa tsitiniriki. </v>
<v b="REV" c="8" v="13">Nokimatzii poimata-paintsiri yarapaaki inkitiki, noñaatziiri pakitha inatzi, ikantapaaki ikawinthaatzi: “¡Ñaamisa, ñaamisa, ñaamisa, inkanta-machiitiri inkarati nampita-jyaaroni kipatsiki, iriitaki atsipityaaroni yotapain-chari intyootawaji mawa Maninkari-payi!” </v>
<v b="REV" c="9" v="1">Ipoñaa ityootanaki pasini Maninkari. Noñaatzii ithatyaanaki osiyakariri impokiro irojatzi kipatsiki. Iriira isinitaitaki yasitaryairo omorona inthopointa-pirota-tsiri. </v>
<v b="REV" c="9" v="2">Ikanta yasitaryaakiro, ari ositowain-katanaki kachaari, iroowaitaki okantaranki antaroiti ootaantsi. Anaanakiri ooryaatsiri aajatzi tampyainka. </v>
<v b="REV" c="9" v="3">Ari isitowa-nakiri kachaariki oshiki tsinaro-niro, ikimita-paakari ikintantzi kitoniro. </v>
<v b="REV" c="9" v="4">Ti isinitaitiri iwaaripirotiro pankirintsi, inchasi-payi, inchato-payi. Apatziro ikintayita-paakiri atziri-payi kaari ikintako-tamako-yitzi Pawa. </v>
<v b="REV" c="9" v="5">Yokapayi tsinaro-niro, ti isinitaitiri iwamairi atziri-payi ikintayitakiri. Intaini ikimaatsita-kaayita-sitakari ikaratzi 5 kasiri. Antaroiti ikatsitzi-motakiri, iroowaitaki iyatsinka kitoniro. </v>
<v b="REV" c="9" v="6">Oshikira inkimaatsi-waityaa atziri-payi, inintawityaa inkama-pithatiri, airo okanta-tzimaita. </v>
<v b="REV" c="9" v="7">Yokapayi tsinaro-niro ikimita-kotakari ikyaakoitari iñaanta-kaitari iwayirityaa, yamathai-yitakari ooro. Atziri-poro-waitaki ikantayitaka. </v>
<v b="REV" c="9" v="8">Santha-pitaisi okanta iisi, iroowaitaki oisi kooya. Antaro-payi iraiki iroowaitaki iraiki kashikari. </v>
<v b="REV" c="9" v="9">Kimiwaitaka ikithaata-karomi asiro-taki iniiki. Antaroiti impoimatanaki yarajiitanaki, iroowaitaki opoimatzi isiya-kotan-taitari inosika-yitziri ikyaakoitari aririka ijataiti iwayirita-wakaityaa. </v>
<v b="REV" c="9" v="10">Ikimitakari kitoniro-payi otzimayitzi ithoyini ipatzisi-thaki. Ikaratzi 5 kasiri osamanitzi awisantyaari iyatsinka. </v>
<v b="REV" c="9" v="11">Yoka ijiwaritakari tsinaro-niro, Maninkari inawitaka, iriitakira pinkathari-wintan-tatsiri anta inthopointa-pirotzi omorona. Ipaitai-tziri “Apirotan-taniri.” Iñaaniki Heber-iiti, ipaitai-tziri “Abadón.” Iñaaniki wirakocha, ipaitai-tziri “Apolión.” </v>
<v b="REV" c="9" v="12">Arira owiraari itanakarori ikaminthaataitzi “¡ñaamisa!” Iro kantacha ainirora oyota omonkaratyaa apiti inkantaiti “¡ñaamisa!”. </v>
<v b="REV" c="9" v="13">Ipoñaa ityootanaki pasini Maninkari, ainiro oyotapaaka intyootawaji aparoni Maninkari irojatzi imonkaratan-tyaari 7 Maninkariiti. Nokimatzii ñaawaita-naintsiri osorinachii-nampiki taamintotsi montita-kariri Pawa. </v>
<v b="REV" c="9" v="14">Iñaanata-paakiri Maninkari tyootanain-tsiri, ikantziri: “Poosoryaa-kotiri 4 Maninkari kimitakarori oosotatyiirimi nijaa Antaraani.” </v>
<v b="REV" c="9" v="15">Yoosoryaa-koitakiri Maninkari ayimatakiri iwanti. Iro yapirotirimi iwamairi atziri nampiyitarori kashitani kipatsi. Irootaki yoosoryaa-koitan-takariri yapirotanti. </v>
<v b="REV" c="9" v="16">Tzimatsi oshiki owayiriiti kyaakota-kariri ipiraitari. Ikantai-takina, ikarajiitzi 200,000,000 owayiriiti. </v>
<v b="REV" c="9" v="17">Ipoñaa noñaakiri ikoñaa-pirotanaki yoka owayiriiti noñaawyatakari, ikithaa-yitakaro asiro-taki iniiki. Tzimatsi poriryaa-thaitain-tsiri ikimitakari paamari, pasini kityonkai-ronka-thaitain-tsiri, pasini kitirithaitain-tsiri. Yokapayi ikyaakoitari, iriiwaitaki iito kashikari. Ositowanaki ipaantiki paamari, kachaari, kitiri-moito okantanaka kachaari, oshiki ositzinka. </v>
<v b="REV" c="9" v="18">Iroka okaratzi sitowanain-tsiri ipaantiki, iro apirotirimi owamairi atziri nampiyitarori kashitani kipatsi. </v>
<v b="REV" c="9" v="19">Tima ipaantiki ikyaakoitari otzimayitzi isintsinka. Kantatsi yatsikan-tantyaaro aajatzi ipatzisitha, ikimiwaitakari maranki. </v>
<v b="REV" c="9" v="20">Iro kantacha, tira iwashaantiro ikaaripiro-yitzi atziri-payi kaari iwamaiti. Aikiro ijatakaa-tziiro ipinkatha-yitanakiri piyari-payi, ipinkathatziri osiyakaarontsi iwitsikai-tziri ooro, kiriiki, asiro, mapi, incha-kota, iriiyitaki iwawa-niroti, titzimaita iñaanta-niti, ti inkima-niti, ti yaniita-niti. </v>
<v b="REV" c="9" v="21">Tira iwashaantiro iwan-tayitzi, ikisa-minthatantzi, imayimpitzi, ikosiyitzi. </v>
<v b="REV" c="10" v="1">Ipoñaa noñaaki isaawii-nkata-paaki pasini Maninkari, ikinanta-paakaro minkori, kimiwaitaka yoka iro inkithaata-kyaami minkori. Kimiwaitaka iriimi oyi yamathaitakyaa iitoki. Siparyaa ikantaka iporoki, iriiwaitaki ooryaatsiri. Kimitaka omorika-tyiimi ipori-payi. </v>
<v b="REV" c="10" v="2">Yairikaki yanini sankinarintsi panaryain-chari. Ikanta yayiitzi-mata-paakira, yaatzikan-tapaakaro iitzi-pirori inkaariki, irooma yampati yaatzikan-tapaakaro kipatsiki. </v>
<v b="REV" c="10" v="3">Ikaimapaaki sintsiini, iriiwaitaki ikaimi kashikari. Omapoka-sitanaka ookathatanaka, 7 okaratzi apiitanakiro ookathata. </v>
<v b="REV" c="10" v="4">Okanta okarata-paaki 7 ookathataka, ari nonintawita nosankinatiromi nokimakiri iñaawaitakiri ookatha-rontsiki. Nokimatzii iñaanata-nakina aparoni inkiti-satzi, ikantana: “Airo pisankinatziro pikimakiri ookatha-rontsiki.” </v>
<v b="REV" c="10" v="5">Ipoñaa iñaawaitanaki noñaakiri Maninkari yaatzika-paakiro inkaari aajatzi kipatsi. Itzinaa-wakota-nakiro irako-pirori, </v>
<v b="REV" c="10" v="6">iro iyoitan-tyaari ti inthaiyaa. Ikantanaki: “Iriitaki Pawa oyotzirori omapiro nonkamantimi, iriitaki Añaanita-tsiri, witsika-kirori inkiti, kipatsi, inkaari, maaroni ikaratzi tzimantarori. Tira osamanitapaji, </v>
<v b="REV" c="10" v="7">irootaintsi intyooti owiraantarori Maninkari, arira omonkara-paitityaari okaratzi ikantakiriri Pawa Kamantan-tzinkariiti ikamantantiro kaari iyotako-witaita pairani.” </v>
<v b="REV" c="10" v="8">Nokimatzii yapiita-nakiro iñaanatana inkiti-satzi, ikantana: “Pijata-sitiri Maninkari katziyain-chari inkaariki aajatzi kipatsiki, payiro awiroka sankinarintsi panaryain-chari yairikakiri.” </v>
<v b="REV" c="10" v="9">Ari nokantakiro. Nojata-sita-nakiri Maninkari, nokampita-paakiri, nokantziri: “Pimpinaro sankinarintsi.” Ipoñaa ikantanakina irirori: “Iroka, piyaaro. Oshiki owochanka, iriiwaitaki pitsi aririka piwakyaaro, irooma aririka piniyakiro, oshiki okipisikimi pimotyaaki.” </v>
<v b="REV" c="10" v="10">Ari nokantakiro, naakiro, nowakaro. Ari okantaka, pochakitaki iriiwaitaki pitsi, iro kantacha oshiki okipisika-nakina nomotyaaki. </v>
<v b="REV" c="10" v="11">Ipoñaa ikantanakina Maninkari: “Pikamantantajiro onkarati awishimo-yitirini ikaratzi nampiyitarori tsika-rika-payi anta, ikaratzi ipinkathari-wintai-tziri tsika-rika-payi, kimathata-wakaarori iñaani tsika-rika-payi. Pinkaman-tayitairi aajatzi pinkathariiti.” </v>
<v b="REV" c="11" v="1">Ipoñaa ipaitakina kotzikiri, nomonkara-minto onatyii. Ikantaitana: “Pijati pimonkaratiro tasorintsi-panko, aajatzi taamintotsi. Piyotiri aajatzi tsika ikaratzi piyotain-chari anta ipinkathatantzi. </v>
<v b="REV" c="11" v="2">Airo pimonkaratziro intakiroki tasorintsi-panko. Iro isinitai-takiniriri pasini-satzi atziri-payi, arira impiyojiityaa maimanitan-taniri anta tasorintsiki nampitsi. Ari yawishiri inkarati 42 kasiri osamaniti. </v>
<v b="REV" c="11" v="3">Aripaitira, nontyaanti apiti kinkithata-kotinari, iriitakira kinkithata-paakironi awisayita-tsini, onkarati 1260 kitaitiri inkinkithata-kotina. Inkimita-kotyaari ikanta ikithaayita owasirita-kotariri kaminkari.” </v>
<v b="REV" c="11" v="4">Yoka apiti kinkithata-kowintan-taniri, iriitaki isiyakaa-wintai-takiri pairani apiti inchato, irijatzi isiyakaa-wintai-takiri apiti yoota-minto Pawa pinkathari-wintziriri kipatsi-satziiti. </v>
<v b="REV" c="11" v="5">Intzimi-rika nintatsini imaimanitiri yoka apiti kinkithata-kowintaniri, ari isitowanaki ipaantiki paamari, yapirotakiri kisaniintziriri. Ari inkantyaari maaroni nintawita-chani imaimanitiri, ari inkamaki. </v>
<v b="REV" c="11" v="6">Yoka kinkithata-kowintaniri ontzimi-motiri isintsinka. Ari inkanta-kaakyaaro irirori airo oparyaaji inkani irojatzi imonkaratan-takyaarori ikinkithata-kaantzi. Ari onkantaki impyiiro iraantsi nijaa-payi. Ari onkantaki ontzimi ompaityaa pomirintsitzi-mowaityaarini osaawi-satzi. Ari yapii-yapiitiro okaratzi inintziri irirori. </v>
<v b="REV" c="11" v="7">Aririka onkarata-paaki ikinkithataki, ari isitowa-nakiri kowiinkari owantaniri impoñaa-kyaaro omoroki inthopointa-pirota-tsiri, imaimanita-paakiri apiti kinkithata-kowintaniri, irojatzi iwamaan-takyaariri. </v>
<v b="REV" c="11" v="8">Yookanakiri iwamaani awotsiki antaroitiki nampitsi, tsika ipaika-kotai-takiri pairani Iwinkathariti. Iro siyakaa-winta-chari “Paamaa-rini” aajatzi “Apitantoni.” </v>
<v b="REV" c="11" v="9">Airo isinitai-tziri inkitaitiri iwamaani, aririka awisaniintanaki mawa kitaitiri onkarati osamaniti yamina-minthaitiri. Ithonka iñiiri nampiyitarori tsika-rika-payi, shininkata-wakaa-chari tsika-rika-payi, kimathata-wakaarori iñaani tsika-rika-payi, ikaratzi ipinkathari-wintai-tziri tsika-rika-payi. </v>
<v b="REV" c="11" v="10">Antaroiti yoimosirinkyaa kipatsi-satziiti, impasita-wakai-yityaa opaiyita-rika. Kimosiri inkanta-yityaa iwamaita-kirira apitiroiti kinkithata-kotaniri kimaatsita-kaayita-kariri kipatsi-satziiti. </v>
<v b="REV" c="11" v="11">Iro kantacha, awisaniintanaki pasini mawa kitaitiri, itasonkairi Pawa yokaiti, añaayitaji. Ipoñaa ipiriintaja. Oshiki itharowai-tanaki iñiitakiri ipiriintaja. </v>
<v b="REV" c="11" v="12">Ikimaitaki sintsiri ñaantsi inkitiki, ikantaitaki: “Patiiti aka jinoki.” Imapoka-sitanaka iwajinokan-tanaaro minkori. Tima iñaawajiri maaroni kisaniinta-waita-kiriri. </v>
<v b="REV" c="11" v="13">Ari onikanakari antaroiti kipatsi, iro apirotiromi nampitsi, ikamayitaki ikaratzi 7000 atziri. Iriima kaari kamatsini, ikantayitanaki: “Omapiro otzimi isintsinka Pawa saikatsiri inkitiki.” </v>
<v b="REV" c="11" v="14">Ari awisawitaka apiti ikantaitaki “¡ñaamisa!” Iro kantacha, irootaintsira iñiitiro mawatatsini. </v>
<v b="REV" c="11" v="15">Ipoñaa ityootanaki owiraantarori Maninkari, ari ikaimai-tanaki sintsiini inkitiki, ikantaitzi: Iroñaaka impinkathari-wintantai Awinkathariti kipatsi-kinta. Ari impinkathari-wintantai Saipatzii-totaari, ityaantakiri Pawa, irasi iwiro impinkathari-wintantaji. </v>
<v b="REV" c="11" v="16">Ari ityiirowa-jiitanaka 24 antari-konaiti, iwisiryaawinta-nakari Pawa, </v>
<v b="REV" c="11" v="17">ikantajiitzi: ¡Pawá! ¡Pinkatharí! ¡Sintsi-pirorí! Awirokataki iroñaaka, pitzimita pairani, irootzi-mataki pimpiyi. Oshiki nompaasoonkitimi, tima pimatakiro piñaakan-tziro pisintsinka, pipinkathari-wintantzi. </v>
<v b="REV" c="11" v="18">Pairani oshiki ikisaniintakimi atziri-payi, irooma iroñaaka, monkarata-paaka piñaakan-tajyaariri piyatsimanka, piwasankitaajiri kamayitain-tsiri, papirotairi wamaanta-yitain-tsiri. Aripaiti pimpina-yitairi Kamantan-tzinkariiti pimpiratani awiroka, ari pinkimitaajiri maaroni kitisiriri pasiyitari, ikaratzi pinkatha-yitajimiri. Maaroni pimpina-yitairi, pitanakyaari antari-payi aajatzi yanini-payi, maaroni.” </v>
<v b="REV" c="11" v="19">Ipoñaa asitaryaanaka itasorintsi-pankoti Pawa anta inkitiki, koñaawaitanaki tasorintsi-moko tsika ititakoi-tziro sankinata-kota-chari ikasiya-kaitani. Antaro ookathatanaka, onikanaka kipatsi, paryaapaaki antaroiti jiriniki. </v>
<v b="REV" c="12" v="1">Opoñaa okoñaatanaki inkitiki aamparintsi. Noñaatzii aparoni kooya, iriiwaitaki ooryaatsiri okithaatakari, iriira kasiri okatziyantaka. Amathaita-kotakari ikaratzi 12 impokiro. </v>
<v b="REV" c="12" v="2">Tima omotyaatatzii iroka kooya. Oshiki okaima-kaima-waitaki okimaatsita ontzimaa-niti. </v>
<v b="REV" c="12" v="3">Ari okoñaatanaki inkitiki pasini aamparintsi. Noñaatzii aparoni kyaatsi, kityonka ikantaka. Tzimatsi 7 iito, aajatzi 10 ichii. Yamathai-yitakiro iito. </v>
<v b="REV" c="12" v="4">Oshiki impokiro itatsikan-takari ipatsisita, iro imatirimi kashitani itzimayitzi impokiro, itziryaakiri kipatsiki. Ikanta ipokaki kyaatsi osaiki kooya, inintaki iwityaaro iinchaa-nikiti aririka intzima-paaki. </v>
<v b="REV" c="12" v="5">Okanta otzimaa-nitaki kooya, siramparyaa-niki inatzi. Iriitaki jiwatan-tajyaarini atziri-payi irasiro-kotziti. Omapoka-sitaka yaitanakiri isaikaki Pawa iwinkathari-mintoki. </v>
<v b="REV" c="12" v="6">Irooma kooya, siyanaka iroori otzisi-masiki. Ari iwitsika-kiniro Pawa tsika onampityaaro, onkarati 1260 kitaitiri inpaitiro owariti anta. </v>
<v b="REV" c="12" v="7">Aripaiti otzimaki owayiritaantsi inkitiki. Iriitaki Miguel maimanitan-taintsiri itsipatakari Imaninkariti. Iriitaki imaimanitaki Kyaatsi itsipayitakari irirori Imaninkariti. </v>
<v b="REV" c="12" v="8">Titzimaita ontzima-piroti isintsinka yoka Kyaatzi aajatzi Imaninkariti. Ti isinitaitiri isaikawaiti inkitiki. </v>
<v b="REV" c="12" v="9">Ari itziryai-takiri Kyaatzi itsipatai-takiri Imaninkariti. Yoka Kyaatsi itziryai-takiri, iriitaki ipaitai-tziri “Kamaari,” ipaita aajatzi “Mishatantaniri.” Iriitaki nintatsiri yamatawitiri maaroni atziri ikaratzi nampitarori kipatsiki. </v>
<v b="REV" c="12" v="10">Nokimataitatzii ñaawaita-naintsiri sintsiini inkitiki, ikantzi: Yitaita-nakaro ipinkathari-wintantzi Pawa, yitaita-nakaro iñaakan-tziro isintsinka, iwawisaa-kotantai. Yitaita-nakaro aajatzi Saipatzii-totaari ityaankakiri. Tima itziryaakiri kamanta-kota-piinta-kiriri apaitziri “iyikiiti.” Kitaitiri aajatzi tsitiniri kamanta-kota-piintziri Awawani. </v>
<v b="REV" c="12" v="11">Tima yokaiti ipaitai-tziri “iyiki” yoitsinampaajiri irirori Kamaari, tima ikamawintajiri Ipiraitari, kapathainka ikantaka ikamaki. Irootaki imatantaarori aajatzi irirori ikinkithatairo ñaantsi, iwinthataaro irirori inkamawintairi Saipatzii-totaari. </v>
<v b="REV" c="12" v="12">Irootaki pintharowintan-tyaari awirokaiti inkiti-satzi. Inkanta-machiitimi awirokaiti kipatsi-satzi, aajatzi nijaa-wiri, Tima katsima ikantanaka Kamaari itziryai-takiri tsika pisaiki, Iro ikatsimatan-takari, tima iyotzi oyotapaaka kapichiini.” </v>
<v b="REV" c="12" v="13">Ikanta iñaakiro Kyaatsi itziryii-takiri kipatsiki, yitanakaro ikimaatsita-kaawaitakaro kooya owaiyan-takiriri siramparyaa-niki. </v>
<v b="REV" c="12" v="14">Iro kantacha, tzimanaki apiti osiwanki, iroowaitaki isiwanki pakitha. Iro arantanakari ojatiro otzisi-masiki, osaika-pithatiri intaina maranki. Ari awisaniintanaki mawa osarintsi osaikawaiti anta. </v>
<v b="REV" c="12" v="15">Ikanta iririiti maranki yoimisitowanaki nijaa ipaantiki, iroowaitanaki antaraani nijaa. Inintawita iwiinkiro aririka oonka-kota-nakyaa. </v>
<v b="REV" c="12" v="16">Iro kantacha, tankanaki kipatsi, oniyaita-wakiro nijaa, ari okanta awisakotan-takari kooyara. </v>
<v b="REV" c="12" v="17">Ari opoñaa ikatsima-pirotanaki kyaatsi. Jataki iwayirityaari pasini otomiiti iroka kooya. Iriiyitaki isiyakaa-wintaitzi kimisanta-kirori ikantakaantani Pawa, akowinta-naarori ñaantsi ikinkithata-koitziri Jesús Saipatzii-totaari. </v>
<v b="REV" c="13" v="1">Ikanta nokatziya-paaka inkaari-thapyaaki. Noñaatzii isitowanaki nijaaki aparoni kowiinkari owantaniri antami-wiri. Tzimatsi okaratzi 10 ichii, aajatzi 7 iito. Yamathai-yitakiro ichii-payi. Tzimatsi isankinai-takiri iitoki, ithainka-tasorintsi-waitaitzi. </v>
<v b="REV" c="13" v="2">Yoka owantaniri iriiwaitaki ikaninatzi kashikari. Irooma iitzi-payi iriiwaitaki maini. Iroowaitaki ipaanti kashikari. Iriitaki opakiriri isintsika kyaatsi, iriipiro ipinkathari-wintan-tanaki yoka owantaniri. </v>
<v b="REV" c="13" v="3">Okanta aparoni iito yoka owantaniri kimiwaitaka iwamaita-kiromi, iro kantacha aajatzi añaaji. Oshiki ipampoyaa-winthata-nakiri osaawi-satziiti, ikimisanta-nakiri. </v>
<v b="REV" c="13" v="4">Oshiki impinkathata-nakiri, iriitaki itharowinta-nakari, ikantajiitzi: “¿Tzimatsima monkaratyaarini yoka owantaniri? ¿Tzimatsima oitsinampairini?” Ari ikimitai-takiriri aajatzi kyaatsi, itharowintai-tanakari, tima iriitaki opakiriri isintsika yoka owantaniri. </v>
<v b="REV" c="13" v="5">Isinitai-takiri iñaawaita-piinti yoka owantaniri, ithainka-tasorintsi-waitanaki. Iriitaki yaminaitaki impinkathariti, ikaratzi 42 kasiri ipinkathari-wintantaki. </v>
<v b="REV" c="13" v="6">Oshiki ithainka-tasorintsi-waitaki ipairyaa-waita-sitakari Pawa, ipairyaa-waita-sitakaro tasorintsi-thaanti, ipairyaa-waita-sitakari inkiti-satzi. </v>
<v b="REV" c="13" v="7">Iriitaki owayirityaarini yasiyitari Pawa, inintzi yoitsinampairi. Iriitaki yaminaitaki impinkathari-wintairi ikaratzi shininkata-wakaa-chari tsika-rika-payi, nampiyitarori tsika-rika-payi, kimathata-wakaarori iñaani tsika-rika-payi, ikaratzi ipinkathari-wintai-tziri tsika-rika-payi. </v>
<v b="REV" c="13" v="8">Oshiki ipinkathata-nakiri osaawiki-satziiti kaari sankinata-kota-chani tsika isankinata-koyitaka iyosiitai-takiri pairani iwitsikan-taita-karori kipatsi, inkarati yañaakai-tairi, ikaratzi ikamawintairi Ipiraitari. </v>
<v b="REV" c="13" v="9">Kowirori inkimathatiro iroka, inkimisanti: </v>
<v b="REV" c="13" v="10">Inkarati iminkyaa-waitaiti, ¡Imatiroota! Inkarati wamaantyaaroni sataa-mintotsi, ari inkimitai-tairi apaata irirori iwamaan-taityaari sataa-mintotsi. Irootaki yoisokirotan-tyaarori inkimisantairi yasiyitari Pawa. </v>
<v b="REV" c="13" v="11">Ipoñaa noñaaki pasini kowiinkari antami-wiri isitowanaki kipatsiki. Tzimatsi apiti ichii, iroowaitaki otapo-tirimpita ichii ipiraitari. Iriitaki ñaawaita-paintsiri, isiyapaakari kyaatzi. </v>
<v b="REV" c="13" v="12">Yoka antami-wiri otzimi-motziri isintsinka. Ipasankyaa-wakari itakarori owantaniri iwamaiwitai-takari iito, aajatzi añaaji. Isintsitakiri atziri-payi impinkathatairi itakarori owantaniri. </v>
<v b="REV" c="13" v="13">Tima iñaakan-tapaaki kaari iñaapiintaitzi. Ithonka iñaayitakiri maaroni atziri iwayiitaki ookatha-rontsi. </v>
<v b="REV" c="13" v="14">Oshiki osaawi-satziiti yamatawitan-takari isintsinka ipasankyaa-kirira itakarori owantaniri iwamaiwitai-takari iitoki. Isintsita-nakiri atziri-payi iwitsiki isiyakaaro itakarori owantaniri. </v>
<v b="REV" c="13" v="15">Ikanta yoka antami-wiri, itasonkakiri osiyakaarontsi, añaanaki. Ari iñaawaitanaki. Yapirotakiri iwamaakiri kaari pinkathatirini. </v>
<v b="REV" c="13" v="16">Ikintako-tamakota-kaantakiri atziri-payi, imatakiri pasini-payi irako-piroki. Ithonka ikinta-kota-kaantakiri atziri-payi, antari-payi, iinchii-riki-payi, asinonkainkari-payi, ashaarantaniri-payi, ompirataniri-payi, otzikataari-payi, maaroni. </v>
<v b="REV" c="13" v="17">Iriima kaari ikintako-tamakoitzi, ti isinitaitiri yamananta-waiti, aajatzi impimanta-waiti. Irootaki onkowa-pirotan-tyaari inkinta-koitiniri iwairo owantaniri maaroni atziri-payi. Intzimayiti pasini inkinta-koita-kiniri osiyawitarori iwairo. </v>
<v b="REV" c="13" v="18">Aparoni yotaniri, ari onkantaki inkimathatiro iroka osiyakarori iwairo owantaniri. Tima iroka osiyakarori iwairo, irootaki isankinai-tziri “666.” </v>
<v b="REV" c="14" v="1">Ipoñaa napiitakiro naminanaji, noñaatziiri Ipiraitari ikatziya otzisiki Kisakowintoniki. Ari itsipayitakari karatatsiri 144,000 kintako-tamako-yitakarori iwairo irirori, aajatzi irasi Asitariri. </v>
<v b="REV" c="14" v="2">Nokimatzii poimata-naintsiri inkitiki iroowaitaki owaryiinkaati nijaa, iroowaitaki sintsiri ookatha-rontsi, iroowaitaki ipiyompi-waitaitzi. </v>
<v b="REV" c="14" v="3">Irootakira owakirari panthaantsi nokimakiri. Iriira panthaa-jiitatsi karatain-tsiri 144,000 ipinako-wintairi Ipiraitari. Itapothai-takari ipanthaa-wintziri saikaintsiri saika-minto-tsiki, ari ikatziyi-kari aajatzi 4 inkiti-wiri, ipoñaa antari-kona-payi. Iriira yosiitacha ipanthaa-jiitaki yokaiti, tikatsira pasini matironi impanthairo. </v>
<v b="REV" c="14" v="4">Yokaiti karatain-tsiri 144,000, kitisiriri inayitatzii, ti yantayitiro karipiro-yitatsiri imayimpi-yitiro kooya. Iriiyitaki oyaata-piinta-kiriri Ipiraitari tsika-rika ikinayitzi. Iriiyitakira yitakari yasitaari Pawa, irijatzi yasiyitakari Ipiraitari. </v>
<v b="REV" c="14" v="5">Ti inthayi-waantiniti, ti ontzima-waiti iyaari-piro-sirinka ompaityaa inthaiya-koitiriri isaikira Pawa. </v>
<v b="REV" c="14" v="6">Ipoñaa noñaaki yarapaaki inkitiki pasini Maninkari, ikinkithata-kaapaakiri osaawi-satzi ikaratzi ipinkathari-wintai-tziri tsika-rika-payi, shininkata-wakaa-chari tsika-rika-payi, kimathata-wakaarori iñaani tsika-rika-payi, nampiyitarori tsika-rika-payi. Ikinkithata-kota-paakiniri kanta-ita-chani Kamiithari Ñaantsi. </v>
<v b="REV" c="14" v="7">Ikaimaa-pirotatzii, ikantzi: “Pimpinkathatiri Pawa. Pintharowinta-jyaari. Tima irootzi-mataki yaminakoi-tairo okaratzi yantaitakiri. Irootaki piwisiryaawintan-tyaariri owitsika-kirori inkiti, kipatsi, inkaari, aajatzi nijaa-payi.” </v>
<v b="REV" c="14" v="8">Ipoñaa ipokapaaki pasini Maninkari, sintsiini ikaimapaaki, ikantzi: “Yapatha-kiro-ryiitakiro antaroiti nampitsi Kompijaari. Yapiroi-takiri atziri-payi nampitan-tarori, aakowintarori imayimpi-waitaki. Tima ikaima-siritakiri pasini-satzi atziri-payi imatakotiri okaratzi yantayitakiri irirori. Okimiwaitakaro isinkita-tyiirimi okanta imayimpita-kaanta-kariri.” </v>
<v b="REV" c="14" v="9">Ipoñaa ipokapaaki pasini Maninkari, mawatatsiri, ikaimapaaki sintsiini ikantzi: “Itzimi-rika pinkathata-kiriri owantaniri, pinkathata-kirori aajatzi isiyakaaro, itzimi-rika kintako-tamako-yitakarori iwairo, irakoki, </v>
<v b="REV" c="14" v="10">iriijatzitakira inkisa-niinta-yitiri Pawa. Onkimiwaita-jyaaro yoitaatyiirimi piyanta-tsiri. Antaroiti inkimaatsita-kaayita-jyaari intaajiri, yatsipita-jyaaro kachaari, kitiri-moito onkantajyaa, oshiki ositzinka. Ari iñaayitajiri maaroni Maninkariiti tasoritsitain-tsiri, ari iñiiri aajatzi Ipiraitari. </v>
<v b="REV" c="14" v="11">Irasi iwiro inkimaatsita-jyaaro kachaari, kitaitiri aajatzi tsitiniri, airo otsiwaka-paintzi kapichiini. Ari inkimitaa-jyaari ikaratzi pinkathata-kiriri owantaniri, pinkathata-kirori isiyakaaro, kinta-kota-karori aajatzi iwairo.” </v>
<v b="REV" c="14" v="12">Irootaki inkamai-tantyaarori yamawiwainiti yasiyitari Pawa, imonkarata-piintairo ikantakaan-taitziri ikimisantairira Jesús. </v>
<v b="REV" c="14" v="13">Ipoñaa nokimatzii iñaawaitanaki aparoni inkiti-satzi, ikantzi: “Pisankinatiro iroka: Aririka inkamayiti ikaratzi yasitaari Awinkathariti, kimosirira inkantajyaa.” Irojatzi ikantanakiri Tasorinkantsi, ikantzi: “Omatyaata, tima ti onkowa-jaantyaa iroñaaka iñaasintsi-siri-waitajyaa, kamiitha imakoryaa-waitzi, yanintaa-waita-paaro okaratzi yantawintakiri.” </v>
<v b="REV" c="14" v="14">Ipoñaa okoñaata-paaki kitamaarori minkori, noñaatziiri isaikaki kimitakariri Itomi Atziri. Yamathaitakari ooro, yairikaki thoyimpiyaa-nikiri kotsiro. </v>
<v b="REV" c="14" v="15">Ipoñaa isitowanaki tasorintsi-pankoki pasini Maninkari, ikaima-kota-paakiri sintsiini thointain-chari minkoriki, ikantziri: “Sampai-nkatakira pankirintsi, pawiikitan-tyaaro piyotsiroti.” </v>
<v b="REV" c="14" v="16">Ikanta yoka saikaintsiri minkoriki, itotantakaro iyotsiroti, yawiikitantaki kipatsiki. </v>
<v b="REV" c="14" v="17">Ikanta pasini Maninkari saikantarori tasorintsi-panko anta inkitiki, sitowanaki irirori, irojatzi yairikaki thoyimpiyaa-nikiri kotsiro. </v>
<v b="REV" c="14" v="18">Ari isitowanaki pasini Maninkari ipoñaanakaro taaminto-tsiki. Ijata-sita-nakiri isinitai-takiri inkimpoyiiro paamari. Ikaima-kota-nakiri sintsiini pasini airika-kirori kotsiro, ikantziri: “Pinchika-yitiro kithoyitain-tsiri kipatsiki, tima irakayitaki.” </v>
<v b="REV" c="14" v="19">Tima imatakiro Maninkari, ichikakiro kithotain-tsiri kipatsiki, ipiyotakiro inchato-naaki, inkawirinkaitiro. Iro siyakaa-wintacha iroka tsika inkantyaa Pawa iwasankitaajiri kaari-piro-siririiti. </v>
<v b="REV" c="14" v="20">Imaitakiro maaroni chochoki ikawirinkai-takiri othapiki nampitsi, sitowanaki iraantsi anta inchato-naki. kimiwaitaka ari anaanakiro nampitsi. Owiraakari ipaantiki ikyaakoitari osaankanaatanaki iraantsi. Jataki intaina oonkaatyaa. </v>
<v b="REV" c="15" v="1">Ipoñaa noñaaki pasini aamparintsi inkitiki. Iroopiro okantaka, okiryaantzi ikantawintai-tanakaro. Tzimatsi ikaratzi 7 Maninkari. Iriiyitaki onasiyita-karori iwasankitaan-tayitaki. Tima okaratzi yantayitakiri Maninkari, ari omonkaratari iñiitziro iyatsimanka Pawa. </v>
<v b="REV" c="15" v="2">Ari noñaaki aajatzi aparoni inkaari, okimiwaitakari aminaarontsi. Iro kantacha morikathaitaki iroka inkaari. Ari ikatziya-yitakari oitsinampaa-kiriri kowiinkari owantaniri aajatzi isiyakaaro. Yairika-yitakiro iwiyompi-minto ipawajiriri Pawa. Iriiyitaki kaari kintako-yityaaroni iwairo kowinkari. </v>
<v b="REV" c="15" v="3">Irootaki ipanthaa-jiitziri yokaiti ipanthaakiri pairani iwaisatzitini Moisés. Ipaitai-tziro “Iwanthaani Ipiraitari,” okantzi: Nowinkathariti Pawá, Sintsi-pirori, Iroopiro okanta pantakiri, okiryaantzi ikantawintai-tanakaro. Panta-piintakiro awiroka tampatzikari aajatzi iroopirori. Awiroka pinkathari-wintairiri atziri-payi. </v>
<v b="REV" c="15" v="4">¿Tzimatsima kaari pinkathata-jimini, kaari tharowintyaamini? Apaniro awiroka pitasorintsitzi. Ari impokasi-yitimi maaroni pasini-satzi, tima awiroka impinkathatairi. Tima piñaakan-takiro oshiki okamiithataki pantayitakiri. </v>
<v b="REV" c="15" v="5">Ipoñaa noñaaki inkitiki tasorintsi-panko, asitaryaanaka tasorintsi-naki-pirori. </v>
<v b="REV" c="15" v="6">Ari isitowa-nakiri 7 Maninkari-payi owasankitaan-tatsini. Kitamaaro okantayitaka iithaari, siparyaa-piro-waitaki owaniinkataka. Ithaanakari ityaampyaari iwitsika-masi-tziri ooro </v>
<v b="REV" c="15" v="7">Ikanta aparoni inkiti-wiri karatatsiri 4, ipayita-wakiri Maninkari-payi aparoni pajo. Kimiwaitaka anta pajoki, ari ojaikita-kyaami iyatsimanka Pawa, asi owirori yañaanitaji. </v>
<v b="REV" c="15" v="8">Kachaaryainka onkanta-nakyaa tasorintsi-panko, okantakaakaro iwaniinkaro Pawa aajatzi itasorinka. Tikatsi kantironi inkyii tasorintsi-pankoki irojatzi onkaran-tapaa-kyaari iwasankitaantaki Maninkariiti. </v>
<v b="REV" c="16" v="1">Nokimatzii tasorintsi-pankoki, ñaanata-nakiriri 7 Maninkari-payi, ikantziri: “Pijati pisakotiro kipatsiki okaratzi jaikitain-chari 7 pajonakiki kimitakarori iyatsimanka Pawa.” </v>
<v b="REV" c="16" v="2">Arira yitanakaro aparoni Maninkari isakotakiro kipatsiki jaikitain-chari iwajoniki. Ari omapoka-sita-nakari antaro ipathaa-waitanaki ikaratzi kinta-kota-karori iwairo kowiinkari owantaniri, ikaratzi pinkathata-kirori isiyakaaro. </v>
<v b="REV" c="16" v="3">Ikanta pasini Maninkari isakotakiro inkaari-masiki jaikitain-chari iwajoniki. Okimita-nakaro iraantsi inkaari, yapirotaka ikamaki saikantarori. </v>
<v b="REV" c="16" v="4">Ikanta pasini Maninkari isakotakiro nijaa-masiki, oyaapiiki nijaatinka-masi jaikitain-chari iwajoniki. Opyaanakaro iraantsi nijaa-payi. </v>
<v b="REV" c="16" v="5">Nokimatzii iñaawaitanaki Maninkari iwaitakiri yaamaako-wintyaari nijaa-wiri, ikantanaki: Tasorintsí, añaanita-tsiri, yañaitaka pairani, tampatzika-siriri pinatzi awiroka, tima awiroka amina-kotaironi kamiitha iroka-payi. </v>
<v b="REV" c="16" v="6">Tima inkaratzi owamaayita-kiriri pasiyitari, ikaratzi kapathai-nkata-kaakiriri Kamantan-tzinkari-payi iwamaayitakiri, iriiyitaki iroñaaka iirironi iroka iraantsi. Tima irootaki inintatziiri. </v>
<v b="REV" c="16" v="7">Ipoñaa nokimaki iñaawaitanaki yokaiti saikatsiri taaminto-tsiki, ikantajiitanaki: ¡Ariwí! Nowinkathariti Pawá, okaratzi pinintakiri pantiro tampatzika okantayitaka. Iroopirori onatzi. </v>
<v b="REV" c="16" v="8">Ikanta pasini Maninkari, isakotakiro ooryaatsiriki jaikitain-chari iwajoniki. Imapoka-sitanaka ooryaatsiri itsiyanakiri atziri-payi. </v>
<v b="REV" c="16" v="9">Tima antaro itsiyakiri atziri-payi ooryaatsiri, iro opoñaan-tanakari ithainka-tasorintsi-waitanaki, ipairyaa-siwaita-nakari Pawa, asitarori isintsinka, owasankitaan-tatsiri. Ti onkantzi-mowaityaari impiya-siri-yitai impinkathatairi Pawa. </v>
<v b="REV" c="16" v="10">Ikanta pasini Maninkari, isakotakiro tsika ipinkathari-wintantzi owantaniri jaikitain-chari iwajoniki. Antaroiti otsitini-kitanaki. Antaro yasinonkaa-yitaka atziri-payi anta, yatsika-waitakiro inini ikimaatsi-waitaka. </v>
<v b="REV" c="16" v="11">Ari ithainka-tasorintsi-waitanaki, ikisima-waita-nakiri Inkiti-satzi Pawa, tima oshiki ikimaatsi-waitaka, oshiki ipathaa-waitaki. Iro kantacha ti iwashaanta-tzimaityaaro iyaari-pironka. </v>
<v b="REV" c="16" v="12">Ikanta pasini Maninkari, isakotakiro Antaraa-niki nijaa jaikitain-chari iwajoniki. Omapoka-sitanaka opiryaatanaki. Kantatsi imontyaa-yitapaaki pinkathari-yitatsiri tsika isitowa-kirotzi ooryaatsiri, iwayirityaa. </v>
<v b="REV" c="16" v="13">Ipoñaa isitowanaki piyari ipaantiki kyaatsi. Isitowanaki aajatzi piyari ipaantiki owantaniri, ari okimitakari ipaantiki thayinkari kamantan-tzinkari, isitowanaki piyari. Ikaratzi piyari sitowayita-paintsiri, iriiwaitaki mashiro, </v>
<v b="REV" c="16" v="14">kantatsi yantayitiro kaari iñiita-piintzi. Ithonka ijatasi-yitakiri ikaratzi pinkathari-yitatsiri kipatsiki. Iñaanta-kaayitakari iwayirita-kaiyaari, impiya-paititaki-rika Pawa Sintsi-pirori. </v>
<v b="REV" c="16" v="15">(Pamini, nonkimita-pajyaari kosintzi aririka nompiyakiri. Kimosiri inkantyaa aamawinta-jyaanani, kimitakariri owirori okaakiini iithaari inkini inkithaata-nakyaaro, airo isiyantanaka isapoka-mirikiti, iwaañai-tairira.) </v>
<v b="REV" c="16" v="16">Ipoñaa yokaiti piyari, yapatoyitakiri pinkathariiti Owayirii-toniki. Iñaani Heber-iiti, ikantai-tziro “Armagedón.” </v>
<v b="REV" c="16" v="17">Ikanta owiraanta-paakarori Maninkari, isakotakiro tampyainkaki jaikitain-chari iwajoniki. Ikimaitatzii kaimanain-tsiri tasorintsi-pankoki, osaikira saika-mintotsi, ikantaitzi: “¡Ari othonka-paaka!” </v>
<v b="REV" c="16" v="18">Ari iñiitakiro omorikanaki ookatha-rontsi, antaro okaminitaki, ikimaitakiro aajatzi antaro onikanaka kipatsi. Ti iñiita-piintiro kimitakarori iroka onikaro, irojatzi pairani owakira itzimayitan-tanakari atziri-payi kipatsiki. </v>
<v b="REV" c="16" v="19">Okanta antaroiti nampitsi Kompijaari, mawakota okantanaka otankanaki. Ari apirotakari aajatzi oporokanaki nampitsiiti tzimayita-tsiri kipatsiki. Iro kantacha ti imaisanta-tzimaityaari Pawa Kompijaari-satzi, imapiro-waitakiri iwasankitaan-takari iyatsimanka. </v>
<v b="REV" c="16" v="20">Ari apirotakari maaroni othampisi, ti iñiitairo. Ari okimitakari aajatzi otzisi-payi. </v>
<v b="REV" c="16" v="21">Tima paryaapaaki tinayita-tsiri jiriniki, anawyaa-yitapaakiri atziri-payi. Iro kantacha aikiro ijatakaa-nakitziiro ithainka-tasorintsi-waitanaki, ikisima-waita-nakiri Pawa, tima imapirotakiro ikowiinka-pirotakakiro Pawa. </v>
<v b="REV" c="17" v="1">Ipoñaa ipoka-sita-paakina aparoni Maninkari karatatsiri 7 airika-yitakirori iwajoni, ikantapaakina: “Pimpoki, piñiiro tsika inkantaitiri iwasankitaitiri atziri-payi, tima ikimiyitakaro aparoni mayimpiro saika-thapyaatan-takarori oponkityaa-yita nijaa.” </v>
<v b="REV" c="17" v="2">Iroka osiyakarori mayimpiro, kimiwaitaka iroomi imayimpi-yitakimi ikaratzi pinkathari-wintan-tatsiri nampitsiitiki. Okimiwaitakaro aajatzi, apirota-kirimi osinkiyita-kirimi kipatsi-satziiti. </v>
<v b="REV" c="17" v="3">Ipoñaa jatasirin-katanakina otzisi-masiki. Ari noñaakiro aparoni kooya okyaa-kotakari kityonkari owantaniri, okaratzi 7 iito, 10 ichii. Tzimatsi wairontsi-payi sankinatain-chari iwathaki, ithainka-tasorintsi-waitaitzi. </v>
<v b="REV" c="17" v="4">Okithaatari iroka kooya, okityonka-masitatzii, ipoñaa ojonkiro-masitzi aajatzi. Kamiitha iwaniinkai-tantakaro ooro, aajatzi poriryaari mapikii. Airika-nakitaki iwitsikai-tziri ooro. Kimiwaitaka ari ojaikita-kyaami oyaaripironka, aajatzi omayimpinka. </v>
<v b="REV" c="17" v="5">Tzimatsi sankinatain-chari otamakoki, kaari ikimatha-witaita pairani, okantzi: “Antaro Kompijaari, Antaroiti Mayimpiro, Kisaniinta-pirotaaro Kipatsiki.” </v>
<v b="REV" c="17" v="6">Namina-pirota-nakiro iroka kooya, osinkita-tyaaro iriraani yasiyitaari Pawa ikaratzi iwamaitakiri, iriraani aajatzi ikaratzi iwamaitakiri ikinkithata-kotairi Jesús. Ikanta noñaakiro iroka, oshiki nokiryaa-winta-nakiro. </v>
<v b="REV" c="17" v="7">Ipoñaa ikantana Maninkari: “¿Paitama pokiryaa-wintan-tarori iroka? Aritaki nonkantakimi opaita siyakaa-winta-chari, tira iyotako-witai-tyaaro pairani iroka kooya, aajatzi yoka owantaniri okyaa-kotakari, oshikita-tsiri iito, aajatzi ichii. </v>
<v b="REV" c="17" v="8">Itzimitaka pairani isiyakaa-wintai-tziri owantaniri, ti iñiitiri iroñaaka, iro kantacha irootaintsi isitowi impoñaa-kyaaro omoro-naki inthopointa-pirota-tsiri, aritaki iwamaitajiri. Iriima kipatsi-satziiti, kaari sankinata-kota-chani pairani iwitsikan-taita-karori kipatsi, oshiki yokiryaa-winthata-nakiri yoka owantaniri. Tima airo ikimathatziro opaita kanta-kota-chari: ‘Itzimitaka pairani, ti iñiitairi iroñaaka, irootaintsi impiyaki.’ </v>
<v b="REV" c="17" v="9">Omatantyaari inkimathaitiro iroka, okowa-pirotatyaa ontzimi yotanitaantsi. Karatain-tsiri 7 iitontsi okyaa-kotakari kooya, iro siyakaa-wintacha 7 otzisi. </v>
<v b="REV" c="17" v="10">Tzimaki pairani ikaratzi 7 pinkathari-winta-kirori anta. Aritaki yiitsinampaitaki ikaratzi 5 pinkathari. Tzimatsi aparoni pinkatha-ritatsiri iroñaaka. Iriima pasini, iriitaki pinkatha-ritatsini apaata, tikira-mintha intzimi. Yoka owiraantyaaroni kapichiini impinkathariwita-paintyaa, airo osamani-pirotzi. </v>
<v b="REV" c="17" v="11">Yoka owantaniri tzimita-chari pairani, kaari iñiitzi iroñaaka, pasini inatzi, iriitaki karatapain-tsini 8. Iro kantacha ari isiyawita-paakyaari pasini karatain-tsiri 7 pinkathariiti. Ari yapiro-tzimaitai-takyaari. </v>
<v b="REV" c="17" v="12">Irooma karatain-tsiri 10 chiitsi, osiyakaa-wintari pinkathariiti, karatatsiri 10. Tikiraata impinkathari-wintan-tayiti irirori. Tima aririka impinkathari-wintan-tanaki owantaniri, iriiyitaki intsipa-yityaari impinkathari-wintanti. Airo osamani-piro-tzimaita, apatziro isirinka-paintyaa kapichiini ooryaatsiri. </v>
<v b="REV" c="17" v="13">Yokaiti pinkathariiti yaapatyaa-kota-wakai-yaaro yantiri. Ñaapinkatha inkantiri owantaniri, airo ipiyatha-waitari. </v>
<v b="REV" c="17" v="14">Oshiki iwayiri-winthatyaari Ipiraitari. Iro kantacha Yoka ipiraitari, iriitaki oitsinampaan-tatsini. Tima iriitaki ompirayitari ompirayitan-tachari. Iriitaki pinkathari-wintziri pinkathari-wintan-tatsiri. Intsipa-yitajyaari irirori ikaratzi ikaima-siri-yitairi, ikaratzi iyosiitai-takiri, ikaratzi iriipiro-winta-kiriri.” </v>
<v b="REV" c="17" v="15">Ipoñaa ikantakina aajatzi Maninkari: “Iroka oponkityaa-yitari nijaa osaika-thapyaatan-takari kooya, iriira siyakaa-winta-chari atziri-payi nampiyitarori tsika-rika-payi, piyoyitain-chari tsika-rika-payi, ikaratzi ipinkathari-wintai-tziri tsika-rika-payi, kimathata-wakaarori iñaani tsika-rika-payi. </v>
<v b="REV" c="17" v="16">Yokaiti atziri-payi saikantarori 10 nampitsi, osiyakaa-wintakari 10 chiitsi, ari inkisaniinta-nakiri saikantarori nampitsi osiyakaa-wintakari kooya. Ari inkimitaa-kirori aajatzi owantaniri oshiki inkisaniinta-nakiro. Onkimiwaityaaromi isapoka-tyiiromi kooya, iwawatha-waita-kyaaromi, intaawaita-kiromi. Tima yapirotakiro nampitsi osiyakaa-wintakari kooya. </v>
<v b="REV" c="17" v="17">Iriitaki Pawa kantakaarori aapatyaa-wakaan-takarori antayitziro iroka-payi. Irijatzi kantakaarori ikimisantan-takariri owantaniri. Irootaki yantaitiri, irojatzi omonkaratan-takyaari ikantakiri Pawa. </v>
<v b="REV" c="17" v="18">Ari okantakari, tima iroka kooya irootaki siyakaa-wintacha antaro nampitsi. Tima inkarati saikantarori iroka nampitsi, ipinkathari-winta-witakari nampiyitarori pasiniki nampitsiiti.” </v>
<v b="REV" c="18" v="1">Okanta okarata-paaki iroka-payi, noñaatzii ishaawiinka-paaki pasini Maninkari. Otzimi-motziri irirori oshiki isintsinka, oshiki iwaniinkaro. Yoorinta-paakiro kipatsi. </v>
<v b="REV" c="18" v="2">Ikaimapaaki, ikantzi: Yapatha-kiro-ryiita-kirora antaro nampitsi Kompijaari. Apatziro inampitaaro anta nasiyita-chari piyari-payi, isaikayitaji anta maaroni kamaari-yitatsiri. Ari inampitaarori aajatzi nasiyita-chari tsimiri ipinkai-tziri owapiintariri kaminkari. </v>
<v b="REV" c="18" v="3">Tima atziri-payi ikaratzi saikawita-chari nampitsiki osiyakaa-wintakari kooya, ashaaranta-piro-yiwitaka, Iyompari-waita-piinta-witakari atziri-payi saikayita-tsiri pasiniki nampitsi. Ikaima-siri-yitakiri atziri-payi isiya-kota-jyaari tsika ikantayi-witaka iriroriiti apatziro ininta-piro-yitziro awaararontsi, aajatzi iniwita-siwai-winthatari. Irootaki kaari iñaantaro inkinatyaari Pawa, ikimita-kotakaro kooya mayimpiro. Osiyawaitakaro isinkita-tyiiyaaromi awaararontsi, irootaki yantayitan-takarori kimitakarori mayimpitaantsi. </v>
<v b="REV" c="18" v="4">Ipoñaa nokimaki yapiita-nakiro iñaawaitzi inkiti-satzi, ikantzi: Ashininkaití, airo pintsipatari saikantarori nampitsi osiyakaa-wintakari kooya, Airo pitsipataari pinkaaripiro-siri-waiti, Pitsipatari = kari iwasankitaitairi. </v>
<v b="REV" c="18" v="5">Tima inkinkithasiritiro Pawa iyaari-pironka, kimiwaitaka owajinoka-kyaami iyaari-pironka inkitiki, ari opiyotakari. </v>
<v b="REV" c="18" v="6">Pinkisa-kowinta-jyaari, papii-piitiri piwasankitairi. Tima iroka kaari-pirori siyakaa-winta-chari omirita-kaakariri kooya sinkitan-tatsiri, Poipyiiniro iroori, tontaaki pinkantakiro. </v>
<v b="REV" c="18" v="7">Ampinaasi-waitaka okanta-piintzi iroori: ‘Naaka pinkatharo, airo iñiitana nasinonkaa-waityaa nonkimita-kotyaaro kinankaro.’ Tima oshiki okimosiriwinta-piro-waitakaro owaniinkatani, aakowintakaro omayimpi-pirowaitaki. Irootakira oñaantyaarori iroñaaka onkimaatsi-piro-waitajyaa. </v>
<v b="REV" c="18" v="8">Irootaki omapokan-tajyaari iwasankitaajiro aparoni kitaitiri, Aritaki omantsiyataki, onkimaatsi-waitajyaa, ayimatajiro otashi, impoña intayii-tajiro. Iriitaki mataironi Awinkathariti Pawa iwasankitaajiro. Tima ontzimi-motziri irirori isintsinka. </v>
<v b="REV" c="18" v="9">Aririka iñiitakiro oyachaarinka ontaajyaa nampitsi osiyakaa-wintakari kooya, oshiki iwasirita-kotai-tyaaro, yiraako-waityaaro pinkathariiti, tima iriitaki tsipata-kariri ikaratzi saikanta-karori yantayitziro osiyayitarori mayimpitaantsi. </v>
<v b="REV" c="18" v="10">Intaina inkatziya-yitaki yokaiti intharowan-tajyaaro iwasankitai-takiri, inkanta-jiiti: ¡Ikanta-machiitziri nampitarori Kompijaariki! Iroopiro-waiwitaka nampitsi. ¿Okatzimatakama iwasankitai-takimi? Tikira isirinka-pirotaa-jaiti ooryaatsiri. </v>
<v b="REV" c="18" v="11">Ari inkimita-kyaari ikaratzi iyomparita-piintakari, oshiki iwasirita-kotyaari, yiraako-waityaari, tima tikatsi iyomparitajyaa. </v>
<v b="REV" c="18" v="12">Tima iyompariwita-piintakari yooroti, iiriikiti, poriryaari imapini kisori kitamaarotaa-nikiri pinapirota-chari, nasiwai-yitachari kithaarintsi, kitamaaro-masiri, jonkiro-masiri, kityonka-masi-pirori, karini-masiri. Tzimayi-witacha osiyarori santari. Tzimayi-witacha iwitsikani ipothoyitakiri kamiithaini, chiitsi, incha-kota pinayita-chari, asiroyita-tsiri, mapipayi. </v>
<v b="REV" c="18" v="13">Tzimayi-witacha mitaki, tzimayi-witacha nasiwaita-chari kasankari, tzimayi-witacha iraitsiri, tzimayi-witacha owaaki inchato kimitariri yiinkantsi, tzimayi-witacha opani iwaitari, tzimayi-witacha ipira-payi, ikyaakoitari, isiyako-minto, tzimayi-witacha aajatzi impiratani-payi. </v>
<v b="REV" c="18" v="14">Inkanta-jiitzi: Ari othonka-paakari chochoki-payi piniwita-piintakari. Ti ontzima-yitaji awaararo pininta-piintakiri, ari okarata-paaki owaniinkata. </v>
<v b="REV" c="18" v="15">Intaina yaminako-yitairo iyomparita-piintari, tharowa inkantyaa airo itsipatai-tantari iwasankitai-takiri. Antaroiti yiraa-kotyaaro iwasirita-kota-nakyaaro. </v>
<v b="REV" c="18" v="16">Inkanta-jiitzi: ¡Ikanta-machiitziri nampitarori anta! Iroopiro-waiwitaka nampitsi. Tzimayi-witacha oshiki iroopirori kitamaaro-masiri imanthaki, jonkiro-masita-tsiri, aajatzi kityonka-piro-masita-tsiri. Tzimayi-witacha oshiki yooroti, kisokiri kitamaarotaa-nikiri pinapirota-chari. </v>
<v b="REV" c="18" v="17">Apatziro isirinka-niintanaka kapichiini ooryaatsiri, ari yapirotai-takiro antaro owaararo. Ari ikimitakari saikayitain-tsiri yamaatako-mintoki, intaina ikatziya-yitaka yamina-kotziri tsika ikanta yapirotai-takiri. Ari ipiyojiitaka ikaratzi antakoyitzirori yamaatako-minto, itsipayitakari ikaratzi otitantarori. </v>
<v b="REV" c="18" v="18">Ikanta iñaakiro oyachaarinka nampitsi otaaka, oshiki yiraa-kotakaro, ikantayitzi: Tikatsi pasini nampitsi kimitai-yaaroni iroka iroopirowita. </v>
<v b="REV" c="18" v="19">Antaroiti iwasiri-waitaka, ikantajiitaki: Ikanta-machiitziri ikaratzi nampita-karori anta. Tima ashaaranta-yiwitakai arokaiti ajaikita-piintakiro owaararontsi amaatako-mintoki. Tima apatziro isirinka-painta kapichiini ooryaatsiri, ari yapirotai-takirori. </v>
<v b="REV" c="18" v="20">Irooma awirokaiti inkiti-satzi, kitisiriri, Tyaantaariiti, Kamantan-tzinkariiti, Ontzimatyii pinkimo-siriyiti, tima ikamanta-yitzi-takai Pawa iro iwasankitaan-takariri saikantarori antaro nampitsi, ikisako-winta-yitaa-tyaami awirokaiti. </v>
<v b="REV" c="18" v="21">Ikanta aparoni Maninkari tzimatsiri isintsinka, yaaki antaro mapi tononka-mintotsi, yapishoonkakiro inkaariki, ikantzi: Nokimitaakiro napishoonkakiro antaro mapi, Ari nonkimitairori aajatzi antaro nampitsi Kompijaari. Ari ompyiiyaari, airo iñiitairo. </v>
<v b="REV" c="18" v="22">Airo ikimaitairo owanthaani, onkamininkati owiyompi-minto, osonkari aajatzi otyoori. Airo iñiitairo okaratzi owitsika-yitziro tsika-rika opaiyitari. Airo ikimaitairo ompoimati otononka-minto. </v>
<v b="REV" c="18" v="23">Airo iñiitairi imorikaji ootaminto. Airo iñiitairo aawakaiyaa. Ari okarata-paaki maaroni iroka, tima oshiki oitzinampa-siri-yitakiri pasini-satzi atziri-payi, kimiwaitaka onkisa-minthata-tyiirimi. Tima antaroiti isintsi-yiwitaka ikaratzi iyompariwita-piintakari. </v>
<v b="REV" c="18" v="24">Irootaki owatsinaa-waita-kiriri pasini-satziiti, okapathai-nkata-kaawaitakiri Kamantan-tzinkariiti. Ari okantakiriri maaroni kitisiririiti. </v>
<v b="REV" c="19" v="1">Okanta okarata-paaki iroka, nokimatzii kaminin-kata-naintsiri ikaimajiitzi oshiki inkiti-satzi, ikantzi: ¡Ñaamisa! Iriitaki Pawa owawisaa-koyitairi. Otzimi-motziri iwaniinkaro, aajatzi isintsinka. </v>
<v b="REV" c="19" v="2">Okaratzi inintziri yantiri irirori, tampatzika okantayitaka. Iriipirori inatzi. Tima iwasankitaakiro mayimpiro owaaripiro-yitakiriri kipatsi-satziiti. Ikisako-wintaari ikaratzi iwamaitakiri impiratani. </v>
<v b="REV" c="19" v="3">Irojatzi yapii-yapii-jiitziri, ikantzi: ¡Ñaamisa! Onkatziyain-kataiti oyachaarinka. Asi owatyiiro. </v>
<v b="REV" c="19" v="4">Ikanta 24 antari-kona-payi, itsipatakari 4 inkiti-wiri-payi, ityiirowa-jiitanaka, tima impinkathata-nakitziiri Pawa isaikaki irirori iwinkathari-mintoki, ikantajiitzi: ¡Omapirowí! ¡Ñaamisa! </v>
<v b="REV" c="19" v="5">Tzimatsi ñaawaita-naintsiri saika-minto-tsiki, ikantaitzi: Maaroni impira-yitaari Pawa, piwisiryaawinta-jyaari. Piñaapinkathatairi maaroni, yitanakyaaro yanini-payi aajatzi antari-payi, maaroni. </v>
<v b="REV" c="19" v="6">Ipoñaa nokimaki kamiinkata-paintsiri, iriiwaitaki yapatojiita atziri-payi, iroowaitaki oparyai-nkatzi nijaa, iroowaitaki ookatha-rontsi. Ikantaitzi: ¡Ñaamisa! Aritaki pinkathari-wintantai Pawa, iriitaki Awinkathari-titajyaari Sintsi-pirori. </v>
<v b="REV" c="19" v="7">Thami ankimo-siri-wintiri, Thami antharowinta-jyaari, Tima irootzi-mataki yoimosirinkiri yaawakaiyaa Ipiraitari. Aritaki owitsikaka iinantyaari. </v>
<v b="REV" c="19" v="8">Isinitai-takiro onkitamaaroti oithaari, ti onkipatsi-waiti, poriryaa okantaka. Siyakaa-winta-chari kitamaarori oithaari, irootaki kamiithari yanta-piintziri kimisantzin-kariiti kitisiriri. </v>
<v b="REV" c="19" v="9">Ipoñaa ikantapaakina inkiti-satzi: “Pisankinatiro iroka: Oshiki inkimo-siritaji ikaratzi ikaimai-takiri yakyootairi yaawakaiyaa Ipiraitari.” Ipoñaa ikantakina aajatzi: “Iroka, irootaki iñaani-piro Pawa.” </v>
<v b="REV" c="19" v="10">Ari notyiirowanaka nopinkathata-nakiri Maninkari, ikantana: “¡Airo pipinkathatana naaka! Ari akarajiitzi impiratai Pawa, ari nosiyami awiroka, ari nosiyakari ikaratzi oisokiro-yitakarori ikinkithata-paintziri Jesús. Iriitaki pimpinkathati Pawa. Tima okaratzi ikinkithata-paintziri Jesús, irootaki oyosirita-kaayita-kiriri Kamantan-tzinkariiti.” </v>
<v b="REV" c="19" v="11">Ipoñaa noñaaki asitaryaanaka inkiti. Tzimatsi anta aparoni kitamaarori ikyaa-kotari. Iriima kyaakota-kariri, iriitaki ipaitai-tziri “Oisokirotaniri,” ipaitai-tziri aajatzi “Iriipirori.” Aririka iwasankitaanti, tampatzika okanta. Ari okimitari aajatzi aririka iwayiritanti. </v>
<v b="REV" c="19" v="12">Osiyawaitakari paamari irooki. Amathai-tziitaka. Isankinatakaro wairontsi kaari iyotakoitzi, apatziro iyotziro irirori. </v>
<v b="REV" c="19" v="13">Iriitaki kithaata-karori kithaarintsi othakakiri iraantsi. Ipaitai-tziri aajatzi “Iñaani Pawa.” </v>
<v b="REV" c="19" v="14">Tzimatsi oshiki iwayiriti inkitiki. Kitamaaro-thaitaki okantaka iithaari, ti onkipatsi-waiti. Iriitaki oyaatakiriri kyaakoyita-kariri kitamaarori ikyaakoitari. </v>
<v b="REV" c="19" v="15">Ari ositowa-nakiri ipaantiki osiyakarori othoyimpiyaa-nikitzi sataa-mintotsi, irootaki imposan-tajyaariri iisaniintani. Iriitaki ompiratan-tajyaarini irasiro-kotziti. Irijatzi kawirinkironi chochoki osiyakarori iraitsiri ipaitai-tziri “Imasirinka Pawa Sintsi-pirori.” </v>
<v b="REV" c="19" v="16">Iriitaki sankinata-karori iroka wairontsi iithaariki, aajatzi iporiki. Iroka wairontsi: “Pinkathari-wintziriri pinkathariiti. Ompiratariri ompiratan-taniriiti.” </v>
<v b="REV" c="19" v="17">Ipoñaa noñaaki pasini Maninkari ikatziyan-takari ooryaatsiri, ikaimapaakiri maaroni tsimiriiti arayita-tsiri, ikantziri: “Pimpoki papatotajityani, pakyootairi awirokaiti Pawa yoimosirinka. </v>
<v b="REV" c="19" v="18">Tima piwayita-jyaari atziri-watha: iwatha pinkathariiti, iwatha ijiwari owayiriiti, iwatha iriipiroriiti, iwatha ikyaakoitari aajatzi kyaakota-piintariri. Ti apatziro piwajyaari yokapayi, piwayita-jyaari aajatzi iwatha maaroni: ompirataari, ompirataniri, antari-konaiti, yanini-payi, maaroni.” </v>
<v b="REV" c="19" v="19">Ipoñaa noñaakiri kowiinkari owantaniri, noñaakiri aajatzi pinkathari kipatsi-satzi itsipayitakari iwayiriti. Ari ipiyojiitaka inintzi iwayiritiri kyaakota-kariri kitamaarori ikyaakoitani itsipayitakari aajatzi iwayiriti. </v>
<v b="REV" c="19" v="20">Tzimatsi ipaita airikawa-kiriri owantaniri. Ari ikimitai-takiri thayinkari kamantan-tzinkari itsipata-piintakari itasonka-wintantzi. Irootaki yamatawitan-takariri ikaratzi kintako-yitakarori iwairo owantaniri, aajatzi ikaratzi pinkathata-kirori isiyakaaro. Yoka owantaniri aajatzi thayinkari kamantan-tzinkari, yookaitakiri opaama-porinthataki paamari, okitiri-moitotaki sitziwaro okachaarinka. </v>
<v b="REV" c="19" v="21">Iwamaitakiri maaroni kimisanta-nakiriri, ithatzinki-tantakari sitowapain-tsiri ipaantiki kyaakota-kariri kitamaarori ikyaakoitari. Kimatzii-piro-jiitaka tsimiri-payi. </v>
<v b="REV" c="20" v="1">Ipoñaa noñaaki yayiita-paaki pasini Maninkari. Yairikakiro yasitaryaan-tyaarori omorona inthopointa-pirota-tsiri. Yairikaki aajatzi antaroiti asirotha. </v>
<v b="REV" c="20" v="2">Yaakiri kyaatsi, maranki tzimitain-chari pairani. Iriitaki Kamaari, Mishatantaniri. Yoosotakiri onkarati 1000 osarintsi isaiki. </v>
<v b="REV" c="20" v="3">Ari itziryaa-kiriri omoroki inthopointa-pirota-tsiri. Ishipita-kotakiri, yowitsiñika-kotakiri airo yamatawitan-taari atziri-payi, irojatzi omonkaratan-takyaari onkarati 1000 osarintsi. Aririka onkarata-paaki iroka, ari yoosoryaa-kota-paintiri kapichiini. </v>
<v b="REV" c="20" v="4">Ipoñaa noñaaki oshiki saika-mintotsi tsika isaikayitaji inkarati pinkathari-wintan-tatsini. Ari noñaakiro isiri-payi ikaratzi ithatzinkai-takiri ikimisantairo iñaani Pawa, ikinkithata-paintziri pairani Jesús. Tima yokaiti, ti impinkathatiri irirori owantaniri, ti impinkathatiro isiyakaaro aajatzi. Ti inkintako-tamakotyaaro iwairo owantaniri, aajatzi irakoki. Iriiyitaki añaayitaa-tsiri, ipinkathari-wintan-tayitai irirori itsipataari Saipatzii-totaari, okaratzi 1000 osarintsi. </v>
<v b="REV" c="20" v="5">Iriima pasini ikaratzi kamayitain-tsiri, ti yañaayitaji irirori, irojatzi omonkaratan-tapaakari 1000 osarintsi. Irootaki ipaitai-tziri “Itarori Añaantsi.” </v>
<v b="REV" c="20" v="6">Kimosiri inkantajyaa apaata inkarati piriintaa-chani ipaitai-takiri “Itarori Añaantsi.” Tima kitisiriri inayitaji. Airo yapiitajiro inkamayitaji. Irasi iwiro yañaayitaji, iriitaki kimitajyaarini Impira-tasorintsitaari yantawaitainiri Pawa, yantawaitainiri aajatzi Saipatzii-totaari. Ari itsipataari ipinkathari-wintantai okaratzi 1000 osarintsi. </v>
<v b="REV" c="20" v="7">Aririka omonkaratakyaa 1000 osarintsi, aritaki imisitowaita-paintiri Kamaari yasitakoi-takiri. </v>
<v b="REV" c="20" v="8">Aririka isitowapaji, yitapajyaaro yamatawita-pajiri maaroni atziri tsika-rika inampiyitaro. Iroka nampitsi-payi ipaitai-takiro “Gog,” pasini “Magog.” Yapatotajiri maaroni anta inintzi iwayirita-kaiyaari. Intzima-piroti oshiki atziri, iroowaitaki oshikitzi impaniki nijaa-thapyaaki. </v>
<v b="REV" c="20" v="9">Ijajiitaki tsika owintini-pathatzi, intapotakiri kitisiririiti tsika ipiyojiitaka iriroriiti. Ari okaratzi intapotakiro aajatzi ipaitai-tziri “Otako-pirotaaro Nampitsi.” Ari omapoka-sitajyaa omparyaa-paaki paamari, yapirotakiri maaroni. </v>
<v b="REV" c="20" v="10">Iriima Kamaari amatawitan-taniri, yookaitakiri opaama-porinthataki paamari, kitiryiinka okantaka ositzinka okachaarinka. Ari yookitai-takariri kowiinkari owantaniri, itsipatai-takiri thayinkari kamantaniri. Irasi iwiro inkimaatsi-waitajyaa anta. </v>
<v b="REV" c="20" v="11">Ipoñaa noñaaki antaroiti kitamaarori saika-mintotsi. Tzimatsi saikanta-karori, iriitaki apirota-jirori inkiti aajatzi kipatsi. </v>
<v b="REV" c="20" v="12">Ari ikatziya-jiitaka kamayitain-tsiri anta kitamaaroriki saika-mintotsi, itsipayitaari antari-payi aajatzi yanini-payi, maaroni. Ari yampinai-ryaanakiro sankinarintsi, yampinai-ryaanakiro aajatzi pasini tsika isankinata-kotaka añaayitaa-tsini. Ari yaminakoi-tairo tsika isankinata-koitziri atziri-payi okaratzi yantayitakiri. </v>
<v b="REV" c="20" v="13">Ari ikimi-tzitakari ikaratzi piinkayitain-tsiri nijaaki, ipiyotaka iriroriiti. Ikaratzi kamayitain-tsiri, ari isaikita-jiitaka aajatzi anta osiyawaitakaro atziri onatyiimi “Kaamanitaantsi,” apakaajirimi ompirawai-witakari. Ari ikaratzi yaminakoi-tairi iriroriiti okaratzi yantayitakiri. </v>
<v b="REV" c="20" v="14">Ipoñaa yookaita-kirori “Kaamanitaantsi” opaama-porinthataki paamari ontaajyaa. Iroka paamari paama-porinthatain-tsiri, iro ipaitai-takiri “Apitita-tsiri Kaamanitaantsi.” </v>
<v b="REV" c="20" v="15">Ari ithonka yookaitakiri opaama-porinthatakira paamari ikaratzi kaari sankinata-kota-chani yañaayitaji. </v>
<v b="REV" c="21" v="1">Ipoñaa noñaaki owakirari inkiti, aajatzi owakirari kipatsi. Tima apirotaka paisatori inkiti, aajatzi paisatori kipatsi. Ti iñiitairo inkaari. </v>
<v b="REV" c="21" v="2">Ipoñaa noñaaki okinapaaki inkitiki nampitsi tasorin-tsita-tsiri, ipaitai-tziro “Owakirari Aapatyaawini.” Iriitaki Pawa owayiita-kaanta-kirori. Owaniinka okantaka, iroowaitaki kooya owaniinkata-sitari oimintyaari. </v>
<v b="REV" c="21" v="3">Ari iñaawaitai-tanaki sintsiini saika-minto-tsiki, ikantaitzi: ¡Pamini! Osaiki-motajiri kipatsi-satziiti tasorintsi-thaanti tsika inampitaro Pawa. Tima intsipataari Pawa tsika isaikayitzi yasiyitaari. </v>
<v b="REV" c="21" v="4">Tima iriitaki Pawa shipirotairini, yoimosirinka-yitajyaari. Airo ikaamani-yitaji, tikatsi katsiwaitaa-tsini, tikatsi iraajachani, tikatsi kimaatsi-waitaa-chani. Tima ari okarata-paaki iroka-payi. </v>
<v b="REV" c="21" v="5">Ipoñaa iñaawaitanaki saikain-tsiri iwinkathari-mintoki, ikantzi: “Nowakirata-kaajiro maaroni.” Ikantanaki aajatzi: “Pisankinatiro iroka, tima iroopirori ñaantsi onatzi, ari onkanta-jita-tyiiyaani.” </v>
<v b="REV" c="21" v="6">Ari ikantana: “¡Ari owiraapaaka! Naaka osiyarori itarori sankinaritsi, aajatzi owiraantarori. Naakataki itakaan-tanakarori. Naakataki thonkaironi. Tzimatsi-rika miritatsiri, ari nomirita-kaajyaari nijaa owañaan-tatsiri. Impasii-tajyaari, ti ompinatyaa. </v>
<v b="REV" c="21" v="7">Irootaki nosinita-kiniriri oitsinampaanta-niriiti. Tima naaka Pawa impinkatha-yitai. Nonkimita-kaantajiri irirori notomiiti. </v>
<v b="REV" c="21" v="8">Iro kantacha airora notomitaari tharowan-taniri, kisosiriri, kisaniintaniri, owantaniri, mayimpiri, matsi, pinkathata-kiriri siyakaarontsi, thayinkariiti. Iriiyitaki taayitaa-chani opaama-pirothaataki, kitiryai-nkatain-tsiri oyachaarinka. Irootaki apitita-tsini inkamayitaji.” </v>
<v b="REV" c="21" v="9">Okanta okarata-paaki iroka-payi, ipoka-sita-paakina aparoni Maninkari owasankitaan-taniri airika-kirori iwajoni. Ikantapaakina: “Pimpoki noñaakaimiro osiyakaa-wintari kooyaka iinantyaari Ipiraitari.” </v>
<v b="REV" c="21" v="10">Yaasirin-katanakina tonkaariki otzisiki. Iñaakakinaro antaroiti nampitsi tasorin-tsita-tsiri ipaitai-tziri Aapatyaawini, irootaki iwayiitajiri Pawa opoñaajaro inkitiki. </v>
<v b="REV" c="21" v="11">Anta nampitsiki, ari iñiitairori iwaniinkaro Pawa, siparyaa-waitaki, iroowaitaki okanta mapiki poriryaata-tsiri, pinapirota-chari. </v>
<v b="REV" c="21" v="12">Antaroiti okantaka otanto-nampiro. Okaratzi 12 tsika ikyaa-piintaitzi. Tzimatsi ikaratzi 12 Maninkari aamaako-winta-yitarori tsika ikyaa-piintaitzi. Ari isankinai-takiro iwairo itomi-payi Israel. </v>
<v b="REV" c="21" v="13">Okaratzi mawa anta ikyaa-piintaitzi montita-kariri isitowa-pintzi ooryaatsiri. Aajatzi tsika ikyaa-pintzi ooryaatsiri okaratzi mawa. Katonko okaratzi mawa. Kiriinka okaratzi mawa. </v>
<v b="REV" c="21" v="14">Tzimatsi okaratzi 12 antaroiti mapi otzitakirori otanto-nampi. Ari osankina-yitakari 12 iwairo-payi Intyaantaariiti Ipiraitari. </v>
<v b="REV" c="21" v="15">Yoka ñaanata-kinari, yairikaki imonkara-minto-sithaki iwitsikai-tziri ooro, irootaki imonkaratan-tyaarori otanto-nampi, aajatzi tsika ikyaa-piintaitzi. </v>
<v b="REV" c="21" v="16">Ari omonkarata-wakaa osanthatzi onampi-naki iroka nampitsi, ti anaawakaiyaa. Ikanta yitanakaro Maninkari imonkaratziro tsika owiraa osanthatzi onampina, ojinokitzi aajatzi otontatzi, okaratzi 12000 siyasiyawai-mintotsi omonkarataka. </v>
<v b="REV" c="21" v="17">Ipoñaa imonkaratakiro aajatzi otanto-nampi, okaratzi otontatzi 144 ikonaki. Iro imonkaratan-takari Maninkari kimitarori ikonaki atziri imonkaratanta-piintari irirori. </v>
<v b="REV" c="21" v="18">Iroka otanto-nampi, osiyawaitakaro mapi poriryaataki okantaka. Iyosiita ooro iwitsikai-tanta-karori nampitsi, poriryaataki okantaka. </v>
<v b="REV" c="21" v="19">Iroka otzinkamitakari otanto-nampi, iro yaitaki pinapiro-yitachari mapiki nasiyita-chari oporiryaata-kiyitzi: nashonkaaniri, natsiryaari, kityaa-nikiri, </v>
<v b="REV" c="21" v="20">kitiriri, kityonkari, kitiryainkari, anasiriki, potsitari aajatzi kitamaaroiniki. </v>
<v b="REV" c="21" v="21">Okaratakira 12 ikyaa-piintaitzi, iro yaitaki antaro-pirori mapi, kisokiri kitamaarokiri pinapirota-chari, imokayitakiro iwitsikan-takarori. Maaroni owaankiiri-tsiti nampitsi, iyosiita ooro iwitsikai-tanta-karori, poriryaataki okantaka. </v>
<v b="REV" c="21" v="22">Ti ontzimapaji anta tasorintsi-panko. Tima iriitaki inampitantai-taari Awinkathariti Pawa Sintsi-pirori itsipataari Ipiraitari. Iriitaki impoyiita-jyaaroni tasorintsi-panko anta. </v>
<v b="REV" c="21" v="23">Ti inintai-tapajiri ooryaatsiri, aajatzi kasiri. Tima iwaniinkaro Pawa kitainkata-kaaironi. Iriitaki Ipiraitari kimitajyaarini ootamintotsi. </v>
<v b="REV" c="21" v="24">Iriitaki kitainkata-kotaironi yaniiyitajira atziri-payi anta. Pinkathariiti tzimayi-witachari iwaniinkaro kipatsiki, kamiithaini isaikayitaji anta impinkathatairi Pawa. </v>
<v b="REV" c="21" v="25">Airo otsitinitapaji, asi owairo onkitaititapaji. Airo asita-nitaja nampitsi anta. </v>
<v b="REV" c="21" v="26">Ikaratzi tzimayi-witachari iwaniinkaro kipatsiki ipinkatha-witaitari, kamiitha isaikayitaji anta impinkathatairi Pawa. </v>
<v b="REV" c="21" v="27">Airo itzimaji anta kaaripirota-paatsini, airo iñiitairi antayita-jironi ipinkai-tziri, airo itzimapaji aajatzi thaiyapaa-chani. Intaini inampiyita-jyaaro ikaratzi isankinata-kotakiri Ipiraitari yañaayitaji anta. </v>
<v b="REV" c="22" v="1">Ipoñaa iñaakakinaro nijaa añaanita-kaanta-tsiri. Kitijaa-niki okantaka. Iro sitowaata-tsiri isaika-mintoki Pawa itsipatakari Ipiraitari, </v>
<v b="REV" c="22" v="2">irootaki siyaatain-chari niyaankiniki owaankiirin-tsiki. Omontitha-mashaataka oshooka-thapyaatan-takaro chochoki añaanita-kaanta-tsiri. Okanta-tya maaroni kasiri okithotapaji osarintsiki. Otikatsita-kaantapaji osi. </v>
<v b="REV" c="22" v="3">Airo otzimapaji mishataantsi anta. Ari osaikapajiri iwinkathari-minto Pawa, aajatzi irasi Ipiraitari. Irasi iwiro impiratani-payi impinkathatairi anta. </v>
<v b="REV" c="22" v="4">Aritaki iñaaporotai-tajiri Pawa. Inkintako-tamakota-jyaaro atziri-payi iwairo Pawa. </v>
<v b="REV" c="22" v="5">Airo otsitinitapaji anta. Airo itzimapaji ooryaatsiri. Tima iriitaki kitainkataa-tsini Pawa, Awinkathari-titaari. Irasi iwiro impinkathari-wintan-tapaji atziri-payi anta. </v>
<v b="REV" c="22" v="6">Ipoñaa ikantanakina Maninkari: “Iroopirora iroka ñaantsi, kantatsi ankimisantiro.” Tima pairani iyotakaa-yitakiri Pawa Awinkathariti Kamantan-tzinkari-payi, ari ikimitaakiri iroñaaka impiratani, ityaanta-kiniri Imaninkariti iñaakayitakiri iroka-payi, irootaki iyotanta-jyaari irootaintsira omayityaa tsika-rika ompaiyityaari. </v>
<v b="REV" c="22" v="7">Iroka ikantzi Jesús: “¡Pamini! Irootaintsi nompiyi. Kimosiri inkantajyaa inkarati kimisanta-kironi ikamantantai-takiri aka sankinarin-tsiki.” </v>
<v b="REV" c="22" v="8">Naakataki Juan osankinatzirori iroka. Naaka ñaakirori maaroni, naaka kimakirori aajatzi. Ari notyiirowa-witanaka nompinkathatiri Maninkari ñaakaki-narori maaroni iroka. </v>
<v b="REV" c="22" v="9">Ikantanakina irirori: “¡Airo pipinkathatana naaka! Ari akarajiitzi impiratai Pawa, ari nosiyami awiroka, ari nosiyakari Kamantan-tzinkari-payi pipaiyitziri ‘iyikiiti,’ nosiyari aajatzi inkarati kimisantaironi sankina-yitain-chari aka. Iriira pimpinkathatairi Pawa.” </v>
<v b="REV" c="22" v="10">Ipoñaa ikantanakina aajatzi: “Okaratzi pisankinata-kotakiri awisayita-tsini apaata, airo pimana-kotziro okaratzi ikamantai-takimiri, tima irootzi-mataki iñiitiro awisatsini. </v>
<v b="REV" c="22" v="11">inkaaripiro-siri-taiti itzimi-rika kaaripiro-sirita-tsiri iroñaaka. Inkamaari-piro-siri-taiti itzimi-rika kamaari-siritain-tsiri iroñaaka. Yanta-piro-taitiro kamiithari itzimi-rika antakirori iroñaaka. Intasorintsi-piro-siri-taiti itzimi-rika tasorintsi-siritain-tsiri iroñaaka. </v>
<v b="REV" c="22" v="12">¡Irootaintsira nompiyi! Irootaintsira nompina-yitajiri atziri-payi okaratzi yantawintakiri aparoni-payi. </v>
<v b="REV" c="22" v="13">Naaka osiyarori itarori sankinarintsi, Naaka osiyarori aajatzi owiraantarori. Naakataki itarori, Naakataki owiraantyaaroni. Naakataki itakaan-takarori, Naakataki thonkajironi.” </v>
<v b="REV" c="22" v="14">Kimosirira inkantajyaa inkarati kiwayitaironi iithaari, onkini isinitaitiri iroka chochoki añaakaan-tatsiri, onkini inkyaayitaji ikyaa-piintaitzi nampitsiki. </v>
<v b="REV" c="22" v="15">Airora ikyaayitaji anta kimitako-yitariri otsitzi, matsikan-taniri, antapiintakiro karipiro-yitatsiri, owantsinkari, ikaratzi pinkathata-kiriri pawaniro, ikaratzi amita-piinta-karori ithaiya. </v>
<v b="REV" c="22" v="16">“Naaka Jesús otyaanka-kiriri Maninkari inkaman-timiro iroka-payi, piwawisayiniri awiroka ikaratzi apatowinta-piinta-kariri Pawa tsika-rika-payi. Naaka charinitariri pinkatharini David, ikasiya-kaitani. Naakataki ipaitaitzi ‘Impokiro Parya.’ ” </v>
<v b="REV" c="22" v="17">Ikantzi Tasorinkantsi: “Pimpokiita.” Ari okantziri aajatzi kimitakarori kooya iinantai-tyaari. Inkarati kimayitaironi aajatzi iroka, inkanta-yitai: “Pimpokiita.” Impokayiti itzimi-rika miriyita-tsiri. ¡Itzimi-rika nintanain-tsiri iiriro nijaa añaakaan-taniri, irawaiti, ti ompinatyaa! </v>
<v b="REV" c="22" v="18">Tzimatsi nonkaman-tiriri inkarati kimaironi tsika osankinata-koyitaka awisayita-tsini apaata: Tzimatsi-rika owanaa-sita-kyaaroni sankinatain-chari, aritaki imapirotajiri Pawa iwasankitaan-tajyaari okaratzi kinkithata-koyitain-chari aka sankinarin-tsiki. </v>
<v b="REV" c="22" v="19">Tzimatsi-rika thañaa-pithatan-tyaaroni okaratzi sankinatain-chari aka, ari inthañaa-pithata-jyaari apaata Pawa irirori airo isinitainiri chochoki añaakaan-tatsiri. Airo ikyaaji nampitsiki ikinkithata-koitakiri aka. </v>
<v b="REV" c="22" v="20">Iroka ikantzi kinkithatzirori iroka-payi: “Irootaintsi nompiyi.” Ari nokantzi naaka: “Omapirowí, sintsiini pimpiyí.” </v>
<v b="REV" c="22" v="21">Onkamintha irasi iwatyiiro inisironka-yitaimi Awinkathariti Jesús Saipatzii-totaari. Omapirowí.</v>
</verseFile>