\NormalFont\ShortTitle{Kokoyey 2to}

{\MT Kokoyey citaabu hinkantoo

\par }{\IS Citaaboo fahamandiroo

\par }{\IP {\IT{Kokoyey citaabu hinkantoo woo, ir bayrandi za citaabu jinaa ra kaŋ cee jinaa, kokoyey citaabu jinaa nda hinkantoo kul manʼti kala citaabu folloku. A si šelaŋ ir se kala Žuda nda Izirayel kokoy korawey laamawey ga. Citaaboo ga hin ka zamnandi kanje hinka:}}

\par }{\IP {\IT{Zamna beeri jinaa ti zamna 1na—17to, a ga šelaŋ ka koy hala Izirayel laamaa halaciroo ga, zama kokoyyaŋ kaŋ si laadir kʼa laama. Ngi laadir jaŋaa Irkoy here, ka hiɲešenday, woo maaganda se Irkoy naŋ Asiri kokoyoo Salmanasar ma kaa ka Samari koyraa dii kaŋ ti Izirayel waynahunay here kaboo koyra beeroo, a na nga gorokey jeroo dii ka koy nda ey. Citaaboo zamna beeri jinaa nongu booboyaŋ ra ir ga dii Alyasu kaŋ ti Ilyasu taaliboo kaŋ huru dogoo ra (zamnaa 2—13).}}

\par }{\IP {\IT{Zamna beeri hinkantoo ti zamna 18to—25to, a si šelaŋ kala alwaati kukoo ga kaŋ Žuda gandaa cindi nga hinne bila Izirayel hala hanoo kaŋ ra Babiloŋ kokoyoo Nebukanezar kaa ka Žerizalem dii, ka Irkoy hugoo kayri, ka koy nda haya kul kaŋ ti Žuda gandaa boro kayante Babiloŋ (zamnaa 25).}}

\par }{\IP {\IT{Sanda takaa kaŋ nda ir nʼa hantum Kokoyey citaabu jinaa fahamandiroo ra kaŋ ka Irkoy fondaa gana mma kate gomni. Ka wanji a ga mma kate torro.}}

\par }{\IE \par }


\ChapOne{1}{\SH Akaziya teegoyoo mana kan Irkoy se
\par }
{\PP \VerseOne{1}Akab buuroo banda ga, Mowab borey ture Izirayel borey hinoo ga.


\par }{\PP \VS{2}Waatoo woo gar kaŋ kokoyoo Akaziya goo
Samari koyraa ra, a goo nga soorohugoo funeetaraa ra, a kaŋ ka hun funeetaraa ra, a maray. A na dontokawyaŋ sanba ka nee i se: «Wa koy gunandi ya ne Ekroŋ koyraa tooroo do kaŋ ti Bal-Zebub ka guna wala ay ga tun wircoo woo ra.»

\VS{3}Woo ga, Abadantaa almalaykaa kaa ka nee Tišib boraa Ilyasu se: «Tun ka koy Samari koyraa kokoyoo dontokey kubay, ma nee i se: ‹War ga koy gunandi Ekroŋ tooroo do kaŋ ti Bal-Zebub, adiši Koy nka sii Izirayel ra wala?›

\VS{4}Woo maaganda se, wa koy nee kokoyoo se kaŋ hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Nʼsi tun daaroo kaŋ boŋ ni goo, šikka sii nʼga buu.›» Woo banda ga, Ilyasu koy.


\par }{\PP \VS{5}Dontokey willi ka koy Akaziya do. Akaziya nee i se: «Macin se war cahã ka willi kate?»

\VS{6}I nʼa zaabi ka nee: «Aru foo ka kaa kʼir kubay, a nee ir se: ‹Kokoyoo kaŋ na war donto, wa willi ka koy nee a se kaŋ hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: “Nʼga dontokawyaŋ sanba i ma koy gunandi ma ne Ekroŋ tooroo do kaŋ ti Bal-Zebub, adiši Irkoy nka sii Izirayel ra wala?”› A nee: ‹Woo maaganda se nʼsi tun daaroo kaŋ boŋ ni goo, šikka sii nʼga buu.›»

\VS{7}Akaziya nee i se: «Aroo kaŋ koy war kubay ka šennoo woo har war se, taka foo ti nga takaa?»

\VS{8}I nʼa zaabi ka nee: «Aru no kaŋ ga bankaaray nda adabba hinbiri darbay, kuuru gamahaw goo centoo ga.» Akaziya nee: «Tišib boraa Ilyasu no.»


\par }{\SH Akaziya ceeci nga ma Ilyasu dii
\par }
{\PP \VS{9}Akaziya na wongu-ize woyguu (50) jineboro foo nda nga wongu-izey sanba Ilyasu do. Wongu-ize jineboraa žigi ka koy Ilyasu do, a gar a ga goro tondi hondoo boŋoo boŋ, a nee a se: «Irkoy boraa, kokoyoo nee kaŋ ma zunbu ka kaa!»

\VS{10}Ilyasu na wongu-ize woyguwaa (50) jineboraa zaabi ka nee: «Nda cimi no kaŋ Irkoy boro ti agay, yala nuune ma hun beenaa ra ka ni nda ni wongu-ize woyguwaa (50) halaci.» Dogoo din da, Irkoy nuune hun beenaa ra ka aroo halaci, nga nda nga aru woyguwaa (50).


\par }{\PP \VS{11}Akaziya yee koyne ka wongu-ize woyguu (50) jineboro tana nda nga wongu-izey sanba Ilyasu do. A žigi ka koy nee Ilyasu se: «Irkoy boraa, kokoyoo nee kaŋ ma cahã ka zunbu ka kaa!»

\VS{12}Ilyasu nʼi zaabi ka nee: «Nda cimi no kaŋ Irkoy boro ti agay, yala nuune ma hun beenaa ra ka ni nda ni wongu-ize woyguwaa (50) halaci!» Dogoo din da, Irkoy nuune hun beenaa ra ka aroo halaci, nga nda nga aru woyguwaa (50).


\par }{\PP \VS{13}Akaziya yee koyne ka wongu-ize woyguu (50) jineboro sanba cee hinzantoo nda nga wongu-izey. Wongu-ize woyguwaa (50) jineboro hinzantoo woo žigi ka koy Ilyasu do, a na nga kanjey sonbu laboo ra a jine kʼa suurandi ka nee a se: «Irkoy boraa, ay gʼa wiri ni ga, yala ay hundoo nda ni tam woyguwaa (50) woo hundoo ma bara nda beeray ni do.

\VS{14}Wongu-ize woyguu (50) jineboro hinkaa kaŋ jin ka kaa, nuune hun beenaa ra ka ngi nda ngi boro woyguwaa (50) halaci. Sohõ, yala ay hundoo ma bara nda ni do alkadar!»

\VS{15}Abadantaa almalaykaa nee Ilyasu se: «Zunbu ka koy a bande, masi hunbur a.» Ilyasu tun ka zunbu ka koy a bande kokoyoo do.

\VS{16}Waatoo kaŋ Ilyasu too, a nee kokoyoo se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Nʼna dontokawyaŋ sanba Ekroŋ tooroo Bal-Zebub do ka gunandi. Adiši Koy nka sii Izirayel ra kaŋ do boro ga koy gunandi? Woo maaganda se, nʼsi tun daaroo kaŋ boŋ ni goo, šikka sii nʼga buu.›»


\par }{\SH Akaziya buuyanoo
\par }
{\PP \VS{17}Akaziya buu ka sawa nda Abadantaa šennoo kaŋ Ilyasu sanbandi a mʼa har. Woo gar a sii nda izʼaru, nga armaa Žoram tee kokoy dogoo ra. Woo teendi Žuda kokoyoo Žoram kaŋ ti Žozafat izʼaroo laamaa jiiri hinkantoo ra.


\par }{\PP \VS{18}Akaziya teegoyey cindey, hayey kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.




\par }\Chap{2}{\SH Irkoy na Ilyasu zaa ka koy beenaa ra
\par }
{\PP \VerseOne{1}Hanoo kaŋ Abadantaa na Ilyasu zaa ka žigi beenaa ra hewkur ra, a gar kaŋ Ilyasu nda Alyasu mma goo cere bande ka hun Gilgal koyraa ra.

\VS{2}Ilyasu nee Alyasu se: «Ay gʼa wiri ni ga, ma cindi ne, zama Abadantaa nkʼay sanba Betel koyraa ra.» Alyasu nʼa zaabi ka nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo nda ni hunday maaɲoo kaŋ ay si hun ni bande kul.» I doo ka koy cere bande Betel.


\par }{\PP \VS{3}Annabey kondaa borey kaŋ goo Betel fatta ka koy Alyasu do ka nee a se: «Nʼga bay kaŋ hõ Abadantaa ga ni alfagaa zaa ka koy beenaa ra?» Alyasu nee: «Ayyo, agay hunday ga bay, amma wa dangay.»


\par }{\PP \VS{4}Ilyasu nee Alyasu se koyne: «Alyasu, ay gʼa wiri ni ga, ma cindi ne, zama Abadantaa nkʼay sanba Žeriko koyraa ra.» Alyasu nʼa zaabi ka nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo nda ni hunday maaɲoo kaŋ ay si hun ni bande kul.» I koy cere bande Žeriko.


\par }{\PP \VS{5}Annabey kondaa borey kaŋ goo Žeriko man Alyasu ka nee a se: «Nʼga bay kaŋ hõ Abadantaa ga ni alfagaa zaa ka koy beenaa ra?» Alyasu nee: «Ayyo, agay hunday ga bay, amma wa dangay.»


\par }{\PP \VS{6}Ilyasu yee koyne ka nee Alyasu se: «Ay gʼa wiri ni ga, ma cindi ne, zama Abadantaa nkʼay sanba Žurdeŋ isaa miɲoo ga.» Alyasu nʼa zaabi ka nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo nda ni hunday maaɲoo kaŋ ay si hun ni bande kul.» Ngi boro hinkaa na fondaa zaa ka koy cere bande.

\VS{7}Annabey kondaa aru woyguu (50) hanga ey ka koy ka mooru i ga kayna ka kay kʼi tenje. Ilyasu nda Alyasu cindi ka kay Žurdeŋ isaa miɲoo ga.

\VS{8}Ilyasu na nga burmusoo kaa kʼa kunkuni ka haroo kar nda a, haroo zamna ihinka, ngi boro hinkaa dira labu kogaa ga ka isaa dunbu.


\par }{\PP \VS{9}Waatoo kaŋ i deŋ, Ilyasu nee Alyasu se: «Hayaa wiri ay ga kaŋ nʼga bagʼa, yʼa tee ma ne za ay mana zandi ka hun ni jere.» Alyasu zaabi ka nee: «Ay gʼa wiri ni ga, annabi hundoo kaŋ goo ni ga, baa hinka ma bara ay ga.»\FTNT{*}{{\FR 2:9 }{\FR{2.9
}}{\FQ{annabi hundoo kaŋ goo ni ga, baa hinka ma bara ay ga}}{\FT{, almaganaa ti nga no ma huru dogoo ra,
}}{\XT{Alhukumoo 21.17.}}}

\VS{10}Ilyasu nee: «Hayaa kaŋ nʼnʼa wiri ga šendi. Amma nda nʼga dii agay waati kaŋ ay ga zandi ka hun ni jere, woo ra woo kaŋ nʼnʼa wiri ga tee. Nda manʼti woo, woo kaŋ nʼnʼa wiri si tee.»


\par }{\PP \VS{11}I goo ma dira cere bande ka koy i ga šelaŋ, bari torka kaŋ teendi nda nuune nda bariyaŋ kaŋ teendi nda nuune kaa ka huru i game kʼi fay. Woo ga, hewkur foo tun ka Ilyasu zaa kʼa ka žigi ka koy beenaa ra.

\VS{12}Alyasu goo mʼa guna a ga koy, a kaati ka nee: «Ay baabaa, ay baabaa, ni kaŋ a ga hima ni ti Izirayel bari torkawey nda nga bari kaarukey.» Woo banda ga, Alyasu mana yee koyne ka dii Ilyasu. A na nga boŋ jinde bankaarawey dii kʼi kottu ihinka.

\VS{13}Ilyasu burmusoo kaŋ kaŋ ka hun a ga, Alyasu nʼa zaa. Woo banda ga, a willi ka koy Žurdeŋ isaa miɲoo ga.

\VS{14}Ilyasu burmusoo kaŋ kaŋ ka hun a ga, a na haroo kar nda a ka nee: «Man Abadantaa, Ilyasu Koyoo?» Takaa woo nda nga mo na isaa haroo kar, a fay ihinka, a bisa.


\par }{\PP \VS{15}Waatoo kaŋ annabey kondaa borey kaŋ goo Žeriko koyraa ga Alyasu honnay, i nee: «Ilyasu annabi hundoo bara Alyasu ga.» I koy a kubay ka gunguma jinoo ra hala ganda.

\VS{16}I nee a se: «Guna, wongaari woyguu (50) goo ir kaŋ ti ni tamey ra. Naŋ i ma koy ni alfagaa dogoo ceeci. A ga hin ka tee Abadantaa
Hundoo kʼa zaa ka koy a fur tondi hondu foo boŋ, wala gooru ra.» Alyasu nee i se: «War masʼi donto i ma koy.»

\VS{17}Amma i šendandi hala nongu kaŋ ra Alyasu yadda, a nee: «Aywa, wʼi donto i ma koy.» I na aru woyguu (50) sanba i ma koy Ilyasu ceeci, i na jirbi hinza tee, i mana dii a.

\VS{18}I willi kate Alyasu do, woo gar Alyasu goo Žeriko. A nee i se: «Ya na nee war se kaŋ war masi koy wala?»


\par }{\SH Alyasu na Žeriko koyraa haroo henanandi
\par }
{\PP \VS{19}Han foo Žeriko koyraa borey nee Alyasu se: «Ir koyraa goroyanoo ga kan sanda takaa kaŋ nda ni, ir koyoo ga dii a. Amma nga haroo si boori, nga laboo mo si boori\FTNT{†}{{\FR 2:19 }{\FR{2.19
}}{\FQ{nga laboo mo si boori}}{\FT{, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti
}}{\FQA{nga laboo mo ga woyey gundey hasara.}}}.»

\VS{20}Alyasu nee i se: «Wa kate ya ne tuu taaga, war ma ciiri daŋ a ra.» I kate nda a a se.

\VS{21}Alyasu fatta ka koy hari dandidogoo ra, a na ciiroo warra a ra ka nee: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Ay na haroo woo henanandi, a si yee ka tee addalil ka hundikoyni wii, wala a si yee ka laboo laalandi.›»

\VS{22}Za hanoo din haroo henan hala hõ ka sawa nda šennoo kaŋ Alyasu nʼa har.


\par }{\SH Alyasu na soogey danga kaŋ nʼa ɲooɲo
\par }
{\PP \VS{23}Alyasu hun Žeriko ka koy Betel. A goo fondaa ra kaŋ aru soogoyaŋ goo ma fatta koyraa ra kʼa ɲooɲo ka nee a se: «Koy, boŋ taylelkoynoo, koy, boŋ taylelkoynoo!»

\VS{24}A ɲeli kʼi guna, a na Abadantaa maaɲoo kʼi danga. Dogoo din da, ganjihooga
urs woy hinka fatta kate ka hun hawsaa ra ka soogey boro woytaaci cindi hinka (42) wii ka hamey dunbu-dunbu.

\VS{25}Woo banda ga, Alyasu hun no din ka koy Karmel tondi hondoo do jina a hun no din ka willi
Samari koyraa ra.




\par }\Chap{3}{\SH Waatoo kaŋ Žoram ga Izirayel laama
\par }
{\PP \VerseOne{1}Akab izʼaroo Žoram tee Izirayel kokoyoo
Samari koyraa ra, Žuda kokoyoo Žozafat laamaa jiiri woy cindi yaahantoo (18to) ra. A na jiiri woy cindi hinka (12) tee kokoytaraa ra.

\VS{2}A na goy futu tee Abadantaa jine, amma nga goy futaa mana too baaboo nda ɲaŋoo wanoo. Tondoo kaŋ baaboo nʼa kayandi tooroo kaŋ ti
Bal maaɲoo ga, a nʼa derandi.

\VS{3}Amma a hawa Nebat izʼaroo Žeroboham zunubey ga kaŋ na Izirayel kaŋandi zunubu ra. Žoram mana fay nda zunuboo din.


\par }{\SH Izirayel borey na Mowab borey wongu
\par }
{\PP \VS{4}Feeji boobo goo Mowab kokoyoo Meša se. Feeji-ize boŋ zenber zangu (100.000) no a gʼa bana alkaasi Izirayel kokoyoo se, nda gaaru boŋ zenber zangu (100.000), ngi nda ngi haaboo.

\VS{5}Amma kaŋ Akab buu, Mowab kokoyoo murti Izirayel kokoyoo ga.

\VS{6}Alwaatoo din ga, kokoyoo Žoram hun
Samari koyraa ra ka koy Izirayel wongu-izey kul marga ka dii.

\VS{7}A na dontokaw sanba a ma koy nee Žuda kokoyoo Žozafat se: «Mowab kokoyoo murti ay ga. Nʼga koy ay bande ka Mowab wongu wala?» Žozafat nʼa zaabi ka nee: «Ay ga koy ni bande, agay nda ni kul ti affoo, ay borey nda ni borey kul ti affoo, ay baryey mo nda ni baryey kul ti affoo.»

\VS{8}Žozafat nee koyne: «Fondo foo nda ir ga koy?» Žoram nee: «Ir si koy nda kala Edom saajoo fondaa.»


\par }{\PP \VS{9}Izirayel kokoyoo, nda Žuda kokoyoo, nda Edom kokoyoo na fondaa zaa ka koy. Ngi jirbi iyye diraa ra, haroo ben wongu-ize jamaa ga, hari sii no ngi adabbawey mo se.

\VS{10}Izirayel kokoyoo nee: «Jam! Abadantaa nkʼir kokoy hinzaa cee kate ne ra kʼir daŋ Mowab borey kabey ra.»

\VS{11}Amma Žozafat nee: «Abadantaa annabi kul nka sii no kaŋ nda ir ga hin ka Abadantaa ibaayoo ceeci?» Izirayel kokoyoo borey jineboro foo zaabi ka nee: «Šafat izʼaroo Alyasu goo ne kaŋ ti Ilyasu taalibi maana.»

\VS{12}Žozafat nee: «Nga hunday ga haya bay Abadantaa se ka nga šennoo har.» Izirayel kokoyoo, nda Žozafat, nda Edom kokoyoo doo ka koy Alyasu do.


\par }{\PP \VS{13}Alyasu nee Izirayel kokoyoo se: «Macin no nʼga bagʼa ay ga? Koy ni baabaa annabey nda ni ɲaa annabey do.» Izirayel kokoyoo nee a se: «Kalaa, kalaa, zama Abadantaa nkʼir kokoy hinzaa cee kate ne ra kʼir daŋ Mowab borey kabey ra.»

\VS{14}Alyasu nee: «Ay ga žee nda Abadantaa, Aduɲɲakoyoo kaŋ ga huna maaɲoo kaŋ goyoo ra ay goo, nda manʼti Žuda kokoyoo Žozafat maaganda, ay si lakkal daŋ ma ne, ay si ba ni guna.

\VS{15}Wa kate ya ne kurbukarkaw.» Kurbukarkaa kaa, a goo ma kurboo kar kaŋ Abadantaa albarkaa tuku Alyasu ga.

\VS{16}Alyasu nee: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹War ma guusu boobo kaa gooroo woo laboo ra.›

\VS{17}Zama hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹War si dii hew, war si dii ncirɲi, amma gooroo woo ga too nda hari, war ga haŋ, war alman kurey nda war adabbawey ga haŋ.›

\VS{18}Woo manʼti haya kul Abadantaa se, a ga Mowab borey mo daŋ war kabey ra.

\VS{19}Ngi koyrawey kaŋ kuubandi nda cete nda ngi koyra beerey, war gʼi kul kayri, war ga tuuri henney kul dunbu, ka ngi hari kaadogey kul lutu, war ga tondi say ngi faari henney kul ra.»

\VS{20}Suba subbaahoo ra, waatoo kaŋ ra sargaroo ga hun, hari kaa ka hun Edom gandaa here ka gandaa too nda hari.


\par }{\PP \VS{21}Waatoo kaŋ Mowab borey maa kaŋ kokoyyaŋ kaa ka ngi wongu, i na arey kul kaŋ jiirey too wongu nda wey kaŋ jiirey bisa ey cee.

\VS{22}Mowab borey biya ka tun, waatoo kaŋ waynaa ga dii haroo boŋ, haroo tee i se iciray sanda kuri.

\VS{23}I nee: «Kuri ti woo. Šikka sii kokoyey ka cere kar, ka cere wii. Sohõ Mowab borey, ir ma zuru ka koy
alganiimaa zaa.»


\par }{\PP \VS{24}Waatoo kaŋ i too Izirayel kaloo ra, Izirayel borey tun kʼi wongu hala nongu kaŋ ra Mowab borey zuru. I huru Mowab gandaa ra kʼi kar kʼi wii.

\VS{25}I na ngi koyrawey say. Izirayel borey, boro foo kul na tondi foo zaa kʼa warra ngi nongu henney kaŋ ra i ga faari goy tee ka nongoo kul tee tondi. I na ngi hari kaadogey kul lutu, i na ngi tuuri henney kul dunbu. Koyraa kaŋ ti Kir-Heres hinne cetaa ga i mana tuku, amma Izirayel boroyaŋ kaa kaŋ kone fizza goo, i na koyraa kuubi kʼa bere, kʼa kar.


\par }{\PP \VS{26}Mowab kokoyoo ga dii kaŋ wongoo woo bisa nga gaaboo, a na aru takubakoyni zangu iyye (700) zaa nga bande, a nee kaŋ ngi ga jamaa kottu ka bisa ka koy Edom kokoyoo here, amma i mana hin.

\VS{27}Kaŋ a dii takaa woo tee, nga izʼaru jinaa kaŋ ga hima ka huru dogoo ra kokoytaraa ra, a nʼa dii kʼa kaa sargari koyraa cetaa ga. Kaŋ Izirayel borey dii woo, biney hasara. I hun Mowab kokoyoo bande ka willi ngi gandaa ra.




\par }\Chap{4}{\SH Alyasu na woy talka foo faaba
\par }
{\PP \VerseOne{1}Han foo aru foo kaŋ cindi annabey kondaa ra, nga wandoo kaa ka hẽe Alyasu ga ka nee a se: «Ni tamoo kaŋ ti ay kurɲoo buu, ni hunday ga bay kaŋ boro no kaŋ ga hunbur Abadantaa. Sohõ aru foo kaŋ goo nda ir ga garaw, kaa ka nee kaŋ nga gʼay zanka hinkaa dii ka koy i tee nga baɲɲey.»

\VS{2}Alyasu nee woyoo se: «Macin no ay ga hin kʼa tee ma ne? Hayaa har ya ne kaŋ goo ma ne hugoo ra.» Woyoo nee: «Haya kul sii ni koŋŋaa se hugoo ra kala jii kulba foo.»

\VS{3}Alyasu nee a se: «Koy, ma jinayyaŋ wiri ni taalammey ga, jinayyaŋ kaŋ ra haya kul sii, manʼti jinay kayna, amma iboobo.

\VS{4}Woo banda ga, ma yee kate, ma hugoo miɲoo daabu ni nda ni izʼarey ga, ma jiyoo doori jinawey ra, haya kul kaŋ too, mʼa yeeti jere ga.»


\par }{\PP \VS{5}Woyoo hun Alyasu do, a koy hayaa tee kaŋ a nʼa har a se. A huru hugoo ra, a na hugoo miɲoo daabu nga nda nga izʼarey ga, izey gʼa noo jinawey, a ga jii doori i ra.

\VS{6}Waatoo kaŋ ra jinawey too, a nee nga izey affoo se: «Ay noo jinay foo koyne.» Izoo nee a se: «Jinay sii no koyne.» Woo banda ga, jiyoo mana yee ka doo.

\VS{7}Woyoo koy hayaa deede Irkoy boraa se. Irkoy boraa nee: «Koy jiyoo neere, ma ni garaa bana, cindoo, ni nda ni izey mʼa ka huna.»


\par }{\SH Alyasu koy Šunem koyraa ra
\par }
{\PP \VS{8}Han foo Alyasu bisa Šunem koyraa ra. Woy almankoyni foo goo no din, a na Alyasu gaabi a ma kaa ka ŋaa nga do. Za hanoo din, waati kul kaŋ Alyasu ga bisa koyraa din ra, a ga koy woyoo woo do ka ŋaa.


\par }{\PP \VS{9}Woyoo nee nga kurɲoo se: «Ay ga naanay ka bay kaŋ aroo woo kaŋ waati kul a ga bisa ir do manʼti kala Irkoy boro henanante.

\VS{10}Naŋ ir ma hugu-ize cin sooraa boŋ, ir ma daari, nda taabal, nda gorohaya, nda fitilla daŋ a ra, woo ra waati kul kaŋ a ga bisa, a ga zunbu a ra.»


\par }{\PP \VS{11}Han foo Alyasu kaa koyne, a žigi ka koy kani sooraa hugoo ra.

\VS{12}Alyasu nee nga tamoo Gehazi se: «Koy ciya Šunem woyoo din se.» Gehazi nʼa cee, a kaa Alyasu do.

\VS{13}Alyasu nee Gehazi se: «Nee woyoo se kaŋ a hanse ka nga boŋ zaa ka kay ir se, macin no ir ga hin kʼa tee a se? A mma baa ir ma šelaŋ kokoyoo se wala wongu-izey jineboraa se nga maaganda?» Woyoo nʼa zaabi ka nee: «Ay goo baani ra ay jamaa ra.»

\VS{14}Alyasu nee: «Macin no ir mʼa tee a se?» Gehazi nee: «Aywa, a sii nda ize, kurɲoo mo žen.»

\VS{15}Alyasu nee: «Ciya a se.» Gehazi ciya a se, woyoo kaa, a kay hugoo miɲoo ga.

\VS{16}Alyasu nee a se: «Yeeši dimmaa woo ga, nʼga duu izʼaru.» Woyoo nee: «Kalaa, kalaa alfagaa, Irkoy boraa, masi ni koŋŋaa darga.»

\VS{17}Woyoo tee alhaamidu, a na izʼaru hay yeeši dimmaa din da ga nda takaa kaŋ nda Alyasu nʼa har a se.


\par }{\SH Alyasu na Šunem woyoo izʼaroo kaŋ buu hunandi
\par }
{\PP \VS{18}Zankaa beeri. Han foo a fatta ka koy nga baabaa do, hegaykey do.

\VS{19}A nee nga baabaa se: «Ay boŋoo, ay boŋoo!» Baaboo nee goykey affoo se kaŋ a ma koy nda a ɲaŋoo do.

\VS{20}Goykaa nʼa zaa ka koy nda a ɲaŋoo do, zankaa cindi ɲaŋoo cewey boŋ hala zaarikayaa ra, woo banda ga, a buu.


\par }{\PP \VS{21}Woyoo žigi nda zankaa soorohugoo boŋ, a koy zankaa kanandi Irkoy boraa Alyasu daaroo boŋ, a na hugoo miɲoo daabu a ga, a fatta ka koy.

\VS{22}A na nga kurɲoo cee ka nee a se: «Ay gʼa wiri ni ga, ma ni tamey affoo nda farka woyey affoo sanba kate ya ne, hala ay ga zuru ka koy dii Irkoy boraa, de ya willi kate.»

\VS{23}Nga kurɲoo nee a se: «Macin se nʼga baa ma koy a do hõ? Manʼti handu taagaa jingaroo no, manʼti
hunanzamzaaroo no.» Woyoo nee: «Manʼti baffoo no.»

\VS{24}A na farkaa soolu, a nee nga tamoo se: «Farkaa boy, ir ma koy! Masʼay ka kay fondaa ra nda manʼti agay kʼa har ma ne.»


\par }{\PP \VS{25}Woyoo koy Irkoy boraa do Karmel tondi hondoo ga. Irkoy boraa gʼa honnay nongu mooro ra, a nee nga tamoo Gehazi se: «Šunem woyoo ti woo.

\VS{26}Zuru ka koy a kubay, mʼa hãa wala a ga saabu, wala nga kurɲoo da nda nga zankaa ga saabu.» Gehazi koy, woyoo nee a se: «Baani de.»

\VS{27}Za kaŋ woyoo too kate Irkoy boraa jere hondoo boŋ, a na Irkoy boraa cewey dii. Gehazi man woyoo kʼa hibi, amma Irkoy boraa nee: «Fay nda a, binoo mmʼa maray. Abadantaa mana woo cebe ya ne, a manʼa bayrandi ya ne.»


\par }{\PP \VS{28}Woyoo nee Alyasu se: «Ay koyoo, ya nka izʼaru wiri ni ga wala? Ya na nee ma ne kaŋ masʼay darga wala?»

\VS{29}Alyasu nee Gehazi se: «Ni gamoo haw, mʼay goboo zaa ni kaboo ra, ma koy. Nda nʼna boro kubay, masʼa foo, nda boro na ni foo, masi tuuru a se. Mʼay goboo daŋ zankaaroo ndumoo ga.»

\VS{30}Amma zankaa ɲaa nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo nda ni hunday maaɲoo kaŋ ay si ni naŋ kul.» Alyasu tun ka koy a bande.


\par }{\PP \VS{31}Gehazi nʼi jin, a na Alyasu goboo daŋ zankaa ndumoo ga. Baffoo mana tee, boro mana maa zankaa jinde, zankaa mana ɲuuti. Gehazi willi ka Alyasu kubay ka alhabar daŋ a ra ka nee: «Zankaa mana tun de.»

\VS{32}Waatoo kaŋ Alyasu too hugoo do, a gar zankaa buu, a ga kani nga daaroo boŋ.

\VS{33}A huru hugu-izoo ra, a na ganboo daabu ngi boro hinkaa ga, a na Abadantaa ŋaaray.

\VS{34}A žigi daaroo boŋ ka nga boŋ šerre zankaa ga, a na nga miɲoo daŋ miɲoo ga, ka nga moɲey daŋ moɲey ga, ka nga kabey daŋ kabey ga. A cindi a ga gunguma zankaa ga, zankaa hamoo šintin ka koron.

\VS{35}Woo banda ga, Alyasu tun ka dira hugoo gandoo kul bande jina a žigi ka yee ka gunguma zankaa ga. Zankaa tiššaw hala cee iyye, a na nga moɲey feeri.

\VS{36}Alyasu ciya Gehazi se ka nee a se kaŋ a ma koy ciya Šunem woyoo se. Gehazi ciya a se, a huru Alyasu do. Alyasu nee a se: «Ni izoo zaa.»

\VS{37}Woyoo kaa, a kaŋ Alyasu cewey cire, a na nga kanjey sonbu laboo ra a jine ka nga izʼaroo zaa ka fatta ka koy.


\par }{\SH Alyasu na ŋaahayaa henanandi
\par }
{\PP \VS{38}Waati tee kaŋ Alyasu willi Gilgal koyraa ra. Ka gar heray tee gandaa ra. Annabey kondaa borey kaa ka marga Alyasu jine. Alyasu nee nga tamoo se: «Kusu beeroo deke, ma ŋaayan hina annabey kondaa borey se.»


\par }{\PP \VS{39}Annabey affoo fatta ka koy hawsaa ra ka dumari-izeyaŋ ceeci, a kaŋ ganji
alanebɲaa ga, a zaa izey ra ka nga kaayoo too. Waatoo kaŋ a too hugey, a nʼi dunbu-dunbu kʼi daŋ kusoo ra kaŋ dekandi, ka gar boro kul si bay haya kaŋ no.

\VS{40}Waatoo kaŋ i taasa borey se, za i nʼa taba, nga no i kaati ka nee: «Ya Irkoy boraa, woo ga boro wii.» I mana hin kʼa ŋaa.

\VS{41}Alyasu nee: «Wa kate ya ne farin.» I kate nda a. A nʼa daŋ kusoo ra. A nee i se kaŋ i ma taasa ka borey noo i ma ŋaa. Kaŋ woo tee, ŋaayanoo mana haya hasara boro kul se koyne.


\par }{\SH Alyasu na boro zangu (100) ŋandi
\par }
{\PP \VS{42}Han foo aru foo kaa ka hun Bal-Šališa koyraa ra. A kate nga faaroo ize jina-jinawey kʼi noo Irkoy boraa se:
orž takula waranka (20), nda taasu taaga saaku. Alyasu nee: «I noo jamaa se i ma ŋaa.»

\VS{43}Nga tamoo nʼa zaabi ka nee: «Taka foo nda ay ga hin ka takulawey wey zamna boro zangu (100) se?» Alyasu nee: «I noo i se i ma ŋaa, zama hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹I ga ŋaa hala i ma cindoo naŋ.›»

\VS{44}Tamoo nʼi noo takulawey. I ŋaa hala i na cindoo naŋ, ka sawa nda šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har.




\par }\Chap{5}{\SH Alyasu na Namaŋ jiraa benandi a ga
\par }
{\PP \VerseOne{1}Siiri gandaa kokoyoo wongu-izey jineboraa maaɲoo ti Namaŋ. Boro beeri no nga koyoo se, a ga hanse kʼa beerandi, zama Namaŋ ka kate Abadantaa ma Siiri borey ma zaame. Wongaari no, amma
jiraykoyni no.

\VS{2}Han foo, Siiri borey fatta ka koy koma, i kaŋ Izirayel gandaa nongu ga, i na woy soogo foo dii ka koy nda a. Woy soogaa woo tee goykaw-ize Namaŋ wandoo se.

\VS{3}Han foo woy soogaa nee woy beeroo se: «He! Nda a gar ay koyoo nka koy annaboo do kaŋ goo
Samari koyraa ra, a ga nga jiraa benandi a ga.»


\par }{\PP \VS{4}Namaŋ koy nga koyoo do ka šennoo har a se kaŋ woy soogaa kaŋ hun Izirayel gandaa ra nʼa har.

\VS{5}Siiri kokoyoo nee Namaŋ se: «Aywa, tun ka koy. Ay ga ni noo bataga Izirayel kokoyoo se.» Waatoo kaŋ Namaŋ ga koy, a na nzorfu kaaray kilo zangu hinza (300) cine zaa nga bande, nda wura kilo woydu (60), nda jingar darbay woy (10).

\VS{6}A koy nda batagaa kʼa noo Izirayel kokoyoo se. Siiri kokoyoo nka nee batagaa ra: «Agay ka batagaa woo hantum kʼa noo ay tamoo se kaŋ ti Namaŋ, a ma koy a noo ma ne, hala ma nga jiraa noo baani.»

\VS{7}Waatoo kaŋ Izirayel kokoyoo na batagaa caw, a na nga darbawey kottu, a nee: «Agay ti Irkoy kaŋ ga boro wii wala kʼa hunandi, kaŋ se a ga boro sanba ay do ka nee kaŋ ya boraa jiraa noo baani? War ma bay kaŋ wongu no a ga ceeci ay ga.»


\par }{\PP \VS{8}Waatoo kaŋ Irkoy boraa Alyasu maa kaŋ Izirayel kokoyoo na nga darbawey kottu, a daŋ i ma nee kokoyoo se: «Macin se nʼga ni darbawey kottu? Ay gʼa wiri ni ga, naŋ a ma kaa ay do, a ga kaa ka dii kaŋ annabi goo Izirayel gandaa ra.»


\par }{\PP \VS{9}Namaŋ kaa nda nga baryey nda nga bari torkaa ka kay Alyasu hugoo miɲoo ga.

\VS{10}Alyasu na boro foo sanba a do ka nee a se kaŋ a ma koy miti cee iyye Žurdeŋ isaa ra, a ga duu baani, a ga henan.

\VS{11}Waatoo kaŋ Namaŋ maa šennoo woo, a futu, a koy, a ga nee: «Ya mma hongu kaŋ nga hunday ga fatta ka kaa ay do, ka nga Koyoo Abadantaa maaɲoo cee ay ga, ka nga kaboo zinji-zinji doroo ga, ka jiraa noo baani.

\VS{12}Adiši Damas koyraa isawey kaŋ ti Abana nda Parpar nka mana baa Izirayel harey kul wala? Ya nka si hin ka koy ɲumay i ra ka henan? A na nga dumaa bere ka koy nda bineŋaayan.»

\VS{13}Amma nga tamey too a do ka nee a se: «Ay baabaa, nda a gar annaboo nka nee kaŋ ma haya šenda tee, ni nka sʼa tee wala? Soko nda a nee ma ne hinne kaŋ ma koy ɲumay, nʼga henan.»

\VS{14}Woo ra Namaŋ doo ka koy miti cee iyye Žurdeŋ isaa haroo ra ka hayaa tee kaŋ Irkoy boraa nʼa har. Kaŋ a na woo tee, a duu baani, gaahamoo tee ma nee zanka gaaham, a henan.

\VS{15}Namaŋ nda nga hangakey kul willi ka koy Irkoy boraa do. Waatoo kaŋ a too, a kay annaboo jine ka nee a se: «Sohõ ay bay kaŋ aduɲɲa kul ra Koy sii no nda manʼti Izirayel Koyoo. Aywa sohõ, suuri ma hayaa dii kaŋ agay, ni tamoo gʼa noo ma ne.»

\VS{16}Alyasu nʼa zaabi ka nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna, kaŋ se ay ga goy maaɲoo, ay si haya kul taa.» Namaŋ nʼa suurandi, amma a mana yadda.


\par }{\PP \VS{17}Namaŋ nee: «Nda ni wanji, adiši ay gʼa wiri ni ga, ya duu ni gandaa laboo ra haya kaŋ ga too lanbaana fadda hinka jeeje, zama ay si yee ka
sargari kukurante, wala sargari kaa koy kul se nda manʼti Abadantaa.

\VS{18}Amma yala Abadantaa ma haya foo yaafa agay nga tamoo se kaŋ ti: waati kul kaŋ ay koyoo, ay kokoyoo ga huru nga koyoo Rimoŋ hugoo ra ka sujudu, a si dibi kala ay kaboo ga, woo ra agay mo ga sujudu a se. Nda ay koy sujudu Rimoŋ hugoo ra, yala Abadantaa ma agay, ni tamoo yaafa.»

\VS{19}Alyasu nee a se: «Koy nda baani.»

\par }{\SH Gehazi zanbaroo
\par }
{\PP Woo ga, Namaŋ koy. A mana hanse ka mooru

\VS{20}kaŋ Alyasu, Irkoy boraa tamoo kaŋ ti Gehazi nee nga boŋ se: «Nga ne, Siiri boraa Namaŋ hayaa kul kaŋ a kate a, ay koyoo nʼi kul naŋ a kone, a mana yadda ka haya kul dii a ga. Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, ay ga zuru a bande ka duu a ga haya.»

\VS{21}Gehazi na Namaŋ gaarandi. Namaŋ gʼa honnay a goo ma kaa, a sar ka hun nga bari torkaa ra ka koy a kubay. A nee a se: «Baani?»

\VS{22}Gehazi nee: «Baani de. Ay koyoo kʼay donto ya kaa ka nee ma ne kaŋ annabey ra soogo hinka hun Efrayim tondi hondey ra ka kaa nga do, a nee kaŋ ma nga noo i se nzorfu kaaray kilo waranza (30), nda jingar darbay hinka.»

\VS{23}Namaŋ nee: «Suuri ma nzorfu kaaray kilo woydu (60) taa.» A nʼa gaabi a mʼi zaa, Namaŋ na nzorfu kaaray kilo woydu (60) daŋ foolo foo-foo hinka ra kʼi noo a se, nda jingar darbay hinka kaŋ a nʼi noo nga tam hinka se i mʼi zaa ka koy Gehazi bande.

\VS{24}Gehazi koy, waatoo kaŋ a too hondoo do, a na hayey taa tamey kone kʼi jisi hugoo ra. Woo banda ga, a nee tamey se kaŋ i ma yee, i willi.

\VS{25}Gehazi koy nga koyoo Alyasu do. Alyasu nee a se: «Gehazi, man ra ni hun?» Gehazi nee: «Ni tamoo mana koy nongu kul ra.»

\VS{26}Amma Alyasu nee a se: «Waatoo kaŋ aroo zunbu ka hun nga torkaa ga ka ni kubay, ni mma nee kaŋ ay hundoo nka si dii ni wala? Sohõ da ti nzorfu kaaray diiyan waati, wala darbay, wala zaytuɲaa, wala
alanebɲaa, wala adabba buuna, wala adabba beeri, wala tamyaŋ nda koŋŋayaŋ wala?

\VS{27}Aywa, Namaŋ
jiraa ga bere ni nda ni hayroo ga hala abada.»

\par }{\PP Gehazi hun Alyasu do, jiray nʼa dii, gaahamoo kul bere ka kaaray sanda waa.




\par }\Chap{6}{\SH Alyasu na daaši guuroo doyandi hari boŋ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Han foo annabey kondaa borey nee Alyasu se: «Nongoo kaŋ ra ir nda ni ga cere kubay ka marga ga šiita ir se.

\VS{2}Naŋ ir ma koy Žurdeŋ isaa miɲoo ga, boro foo kul ma garbundu foo zaa, ir ma nongu cin kaŋ ra ir ga marga.» Alyasu nee: «Wa koy.»

\VS{3}Amma annabey affoo nee: «Suuri, ni nda ni tamey ma koy cere bande.» A nee: «Ay ga koy war bande.»

\VS{4}A koy i bande. Kaŋ i too Žurdeŋ isaa do, i na tuuriyaŋ dunbu.


\par }{\PP \VS{5}Boro foo goo ma bundu dunbu kaŋ nga daašoo guuroo kaŋ haroo ra. A kaati ka nee: «He alfagaa! Woo ti goy, ya nka daašoo woo hii.»

\VS{6}Irkoy boraa nee a se: «Man ra a kaŋ?» A na nongoo cebe a se. Alyasu na bundu foo dunbu kʼa warra nongoo ra, a na daaši guuroo doyandi hari boŋ.

\VS{7}Woo banda ga, Alyasu nee a se kaŋ a mʼa zaa. Aroo na kaboo šerre kʼa taa.


\par }{\SH Siiri borey ceeci ka Alyasu dii
\par }
{\PP \VS{8}Waati kaŋ Siiri kokoyoo ga Izirayel wongu, a ga nga borey hãa nda ngi lakkaloo, a ga nee i se: «Ay gʼay kaloo gorandi nongu filaana ra.»

\VS{9}Amma Irkoy boraa daŋ i ma nee Izirayel kokoyoo se: «Hawgay, war masi bisa nda nongoo din here, zama Siiri borey ga doo no din.»

\VS{10}Woo ga, Izirayel kokoyoo na dontokawyaŋ sanba nongoo kaŋ Irkoy boraa nʼa har ra i ma tugu ka nongoo monno. Woo teendi manʼti cee foo, manʼti cee hinka.

\VS{11}Siiri kokoyoo alhuzun hayaa woo ra. A na nga borey cee ka nee i se: «War sʼay bayrandi boraa kaŋ goo ir ra kaŋ ga goy Izirayel kokoyoo se?»

\VS{12}Boro foo i ra nee: «Kalaa, kokoyoo, boro kul si goy a se. Annabi Alyasu kaŋ goo Izirayel no ma ba ni šenney kaŋ nʼgʼi har ni kanihugoo ra har Izirayel kokoyoo se.»

\VS{13}Kokoyoo nee: «Wa koy a guna nongu kaŋ ra a goo, ay ga boro sanba kʼa dii.» Dontokey koy, i willi kate ka nee kokoyoo se kaŋ Alyasu goo Dotaŋ koyraa ra.

\VS{14}Kokoyoo na wongu-ize boobo sanba nda bariyaŋ nda bari torkayaŋ. I too cijin here, i na koyraa windi kʼa daŋ game.

\VS{15}Irkoy boraa tamoo biya ka tun ka fatta taray. A dii wongu-ize jamaa kaŋ na koyraa windi kʼa daŋ game nda bariyaŋ, nda bari torkayaŋ. Tamoo koy nee Alyasu se: «Ay koyoo, cin no ir gʼa tee?»

\VS{16}Alyasu nʼa zaabi ka nee: «Masi hunbur, zama borey kaŋ goo ir bande boobo nda ngi borey.»

\VS{17}Alyasu na Irkoy ŋaaray ka nee: «Ay gʼa wiri ni ga, Abadantaa, moɲey feeri hala a ma dii.» Abadantaa na tamoo moɲey feeri, a dii kaŋ tondi hondoo ga too met nda bariyaŋ kaŋ teendi nda nuune, nda bari torkayaŋ kaŋ teendi nda nuune kaŋ ga Alyasu windi kʼa daŋ game.


\par }{\PP \VS{18}Siiri borey koy Alyasu do. Alyasu na Abadantaa ŋaaray ka nee: «Ay gʼa wiri ni ga, Abadantaa, ma jamaa woo kar nda danawtaray.» Abadantaa nʼi kar nda danawtaray sanda takaa kaŋ nda Alyasu nʼa har.

\VS{19}Alyasu nee i se: «Manʼti fondaa ti woo, manʼti koyraa ti woo kaŋ war gʼa ceeci. Wa hanga agay, ay ga war ka koy boraa do kaŋ war gʼa ceeci.» A nʼi ka koy
Samari koyraa ra.

\VS{20}Waatoo kaŋ i huru Samari, Alyasu nee: «Abadantaa, borey wey moɲey feeri hala i ma dii.» Abadantaa na moɲey feeri, de i dii kaŋ ngi sii kala Samari gundoo ra.


\par }{\PP \VS{21}Waatoo kaŋ Izirayel kokoyoo dii ey, a nee Alyasu se: «Baaba, yʼi kar kʼi wii wala?»

\VS{22}A zaabi ka nee: «Masʼi wii! Nda ni koy wongu nda ni takuba, wala nda ni biraa, borey kaŋ nʼnʼi dii i ga huna ka kate ey, nʼgʼi wii wala? Ŋaayan nda haŋyan daŋ i jine i ma ŋaa, i ma haŋ, nga banda ga, i ma willi ngi koyoo do.»

\VS{23}Izirayel kokoyoo na ŋaayan beeri tee i se, i ŋaa, i haŋ, nga banda ga, a nʼi naŋ i ma koy. I koy ngi koyoo do. Woo ga, komakaw jamawey kaŋ ti Siiri boro mana yee ka kaa Izirayel gandaa ra koyne.


\par }{\SH Heray tee Samari koyraa ra
\par }
{\PP \VS{24}Alwaati tana ra, Ben-Hadad, Siiri kokoyoo na nga wongu-izey kul marga ka kaa ka
Samari windi kʼa daŋ game kʼa dii.

\VS{25}Siiri borey gay i ga Samari dii, woo tee addalil kaŋ ra heray beeri tee Samari ra, hala nongu kaŋ ra farka boŋoo, affoo hayoo tee nzorfu kaaray tamma boŋ woyyaaha (80), tuuzun wiri kilo jere hayoo tee nzorfu kaaray tamma boŋ guu.


\par }{\PP \VS{26}Waati foo Izirayel kokoyoo goo ma bisa cetaa boŋ, woy foo kaati a ga ka nee: «He ay koyoo, ay kokoyoo, ay faaba.»

\VS{27}Kokoyoo nee a se: «Nda Abadantaa mana ni faaba, taka foo nda ay ga ni faaba? Attam sii no,
alaneb hari sii no.»

\VS{28}Kokoyoo yee koyne ka nee a se: «Macin ka duu ni?» Woyoo nee: «Woyoo woo ka nee ya ne kaŋ ya kate ay izʼaroo ir mʼa ŋaa, suba ir ga nga wanoo ŋaa.

\VS{29}Ir nʼay izoo hina kʼa ŋaa. Subaa ra, ay nee a se kaŋ a ma kate nga izoo ir mʼa ŋaa, a na nga izoo tugu.»


\par }{\PP \VS{30}Waatoo kaŋ kokoyoo maa woyoo šennoo, a na nga bankaarawey kottu. A goo cetaa boŋ, jamaa ga dii kaŋ saaku kasa darbay goo jindoo ra nga kokoy darbawey cire.

\VS{31}Kokoyoo nee: «Irkoy ma goy goy ay ga ka tonton a ga, nda Šafat izʼaroo Alyasu boŋoo cindi jindoo ga hõ.»


\par }{\SH Alyasu na heraa benyanoo har
\par }
{\PP \VS{32}Alwaatoo woo gar kaŋ Alyasu goo nga do, boro beerey goo ma goro jeroo ga. Izirayel kokoyoo na boro sanba a ma koy Alyasu do nga jine. Amma za dontokaa mana too kate no din, Alyasu nee boro beerey se: «Wa guna, boro wiikaa ka boro sanba i mʼay jindoo kaa. Nda dontokaa too kate ne ra, war ma hugoo miɲoo daabu, a masi huru. War nka si maa nga koyoo cee jindey se dumaa ga?»

\VS{33}Alyasu mma goo ma šelaŋ kaŋ kokoyoo dontokaa kaa a do ka nee a se kaŋ kokoyoo nee: «Bonaa woo mana hun kala Abadantaa do, taka foo nda ay ga hin kʼay jitoo daŋ Abadantaa ra?»




\par }\Chap{7}{\PP \VerseOne{1}Alyasu nee: «Wa haŋajer Abadantaa šennoo se. Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Suba, alwaatoo woo da cine ga, farin kilo woy (10) hayoo ga tee nzorfu kaaray tamma foo hinne.
Orž kilo waranka (20) mo hayoo ga tee nzorfu kaaray tamma foo hinne
Samari koyraa miɲoo ga.›»

\VS{2}Sooje jalakoynoo kaŋ goo kokoyoo bande waati kul na Irkoy boraa zaabi ka nee: «Ba nda Abadantaa na funeetaryaŋ kaa beenaa ra, woo ga hin ka tee wala?» Alyasu zaabi ka nee: «Nʼga dii a nda ni moɲey, amma nʼsi ŋaa a ra.»


\par }{\SH Siiri borey zuru ka ngi kaloo naŋ
\par }
{\PP \VS{3}Alwaatoo woo gar kaŋ aru
jiraykoyni taaci goo koyraa miɲoo jeroo ga, i nee cere se: «Macin se ir ga goro ne ka buuyan batu?

\VS{4}Nda ir nee kaŋ ir ga huru koyraa ra, ir ga buu, zama ŋaayan sii no din, nda ir cindi ne ra mo, ir ga buu. Nda woo no, ir ma koy Siiri borey do kʼir boŋ noo i se cee foo. Nda i nʼir naŋ ir ma huna, ir ga huna, nda i nʼir wii mo, a ben.»

\VS{5}I tun almaaroo ra ka koy Siiri borey kaloo do. Waatoo kaŋ i too Siiri borey kaloo miɲoo ga, i gar boro kul sii no.


\par }{\PP \VS{6}Abadantaa ka bari torkayaŋ jindey, nda bari kaarukaw, nda wongu-ize jama beeri jindey daŋ Siiri borey haŋawey ra ngi kaloo ra. Woo ga, Siiri borey nee cere se: «Wa guna, Izirayel kokoyoo nka Heti borey kokoyey, nda Misira kokoyey, ngi nda ngi wongu-ize jamawey cee kʼi bana i ma kaa ir ga.»

\VS{7}Woo ga, i tun ka zuru almaaroo ra, ka ngi kaloo naŋ, ka hayey kul naŋ ngi takaa ga, i koy ka ngi hukkumey, nda ngi baryey, nda ngi farkey kul naŋ ka zuru ka ngi hundey ceeci.


\par }{\PP \VS{8}Waatoo kaŋ jiraykoyney din too kaloo miɲoo ga, i huru hukkum foo ra, i ŋaa i haŋ, i na nzorfu kaaray, nda wura, nda bankaarayyaŋ zaa ka koy i tugu. I yee ka kaa, i huru hukkum tana ra, no din mo ra i na jinayyaŋ zaa, i koy i tugu.


\par }{\SH Siiri borey zuruyanoo harandi Izirayel kokoyoo se
\par }
{\PP \VS{9}Woo banda,
jiraykoyney nee cere se: «Woo kaŋ ir goo mʼa tee si boori. Alhabar boryo goo ir kone hõ kaŋ ir ga hima kʼa har. Nda ir dangay ka batu hala suba subbaahi kʼa har, ir ga duu zukandiyan. Sohõ ir ma huru koyraa ra ka koy šennoo har kokoyoo hugoo se.»

\VS{10}I koy koyraa miɲoo lakkalkey cee ka nee i se: «Ir fatta ka koy Siiri borey kaloo ra, ir gar kaŋ boro kul sii no, nʼsi maa boro kul jinde. Baryey nda farkey hinne bara no i ga hawa, hukkumey goo ngi takaa ga.»

\VS{11}Koyraa miɲoo lakkalkey na boro cee a ma koy alhabaroo har kokoyoo hugoo ra.


\par }{\PP \VS{12}Kaŋ kokoyoo maa šennoo, a tun cijinoo ra, a nee nga borey se: «Wa naŋ ya hayaa har war se kaŋ Siiri borey goo mʼa tee ir se. I ga bay kaŋ heray goo ir do, woo se i hun ngi kaloo ra ka koy tugu hawsaa ra ka nee kaŋ waati kaŋ ir fatta ka hun koyraa ra, i gʼir dii kabe nda kabe, i ga huru koyraa ra.»

\VS{13}Kokoyoo borey ra, boro foo nee kokoyoo se: «Baryey kaŋ cindi ra, ir ma bari guu nda boro guu donto ka koy guna haya kaŋ goo no. Nda i koy, haya kul mana hasara ir se. Woo kaŋ duu Izirayel borey, nga da no ma duu ngi da, zama alfayda mana cindi i ra. Ir mʼi naŋ i ma koy guna haya kaŋ goo no.»

\VS{14}I na bari torka hinka nda bariyaŋ zaa, kokoyoo na borey sanba Siiri borey wongu-izey kaloo here, i ma koy guna haya kaŋ goo no.

\VS{15}I hanga ngi ceebandawey hala Žurdeŋ isaa ga. I dii kaŋ fondaa kul ga too nda bankaaray nda jinawey kaŋ Siiri borey nʼi fur cahã-cahãyanoo ra. Dontokey willi kate ka deede kokoyoo se.


\par }{\PP \VS{16}Dogoo din da,
Samari jamaa fatta ka koy Siiri borey kaloo hayey haabu. Alwaatoo woo, farin kilo woy (10) hayoo tee nzorfu kaaray tamma foo hinne.
Orž kilo waranka (20) mo hayoo tee nzorfu kaaray tamma foo hinne ka sawa nda Abadantaa šennoo.

\VS{17}Sooje jalakoynoo kaŋ goo kokoyoo bande waati kul, kokoyoo nʼa daŋ koyraa miɲoo ga a mʼa hawgay. Jamaa wahayanoo ra i nʼa motti koyraa miɲoo ga hala a buu, sanda šennoo kaŋ Irkoy boraa nʼa har waatoo kaŋ kokoyoo koy a do.


\par }{\PP \VS{18}Waatoo ti woo kaŋ Irkoy boraa bay kʼa har kokoyoo se ka nee: «Farin kilo woy (10) hayoo ga tee nzorfu kaaray tamma foo hinne. Orž kilo waranka (20) mo hayoo ga tee nzorfu kaaray tamma foo hinne, suba alwaatoo woo cine ga, Samari koyraa miɲoo ga.»\FTNT{*}{{\FR 7:18 }{\FR{7.18
}}{\FT{Sorro 1na.}}}

\VS{19}Amma sooje jalakoynoo kaŋ goo kokoyoo bande waati kul na Irkoy boraa zaabi ka nee: «Ba nda Abadantaa na funeetaryaŋ kaa beenaa ra, woo ga hin ka tee wala?» Alyasu nʼa zaabi ka nee: «Nʼga dii a nda ni moɲey, amma nʼsi ŋaa a ra.»\FTNT{†}{{\FR 7:19 }{\FR{7.19
}}{\FT{Sorro 2to.}}}

\VS{20}Woo kaŋ a nʼa har ka tee a ga: jamaa wahayanoo ra i nʼa motti koyraa miɲoo ga hala a buu.




\par }\Chap{8}{\SH Kokoyoo ciiti Šunem woyoo se
\par }
{\PP \VerseOne{1}Han foo, Alyasu nee woyoo kaŋ a bay ka nga izoo hunandi se: «Tun ka koy nongu tana ra, ni nda ni hugoo borey. Nongu kaŋ war duu a, war ma waati tee a ra, zama Abadantaa ga heray tee gandaa ra. Heray ga tee jiiri iyye.»

\VS{2}Šennoo kaŋ Irkoy boraa bay kʼa har, woyoo na haŋajer a se kʼa tee nda takaa din da. Nga nda nga hugoo borey tun ka koy waati tee Filisti borey gandaa ra hala jiiri iyye.

\VS{3}Jiiri iyyaa banda ga, woyoo willi ka hun Filisti borey gandaa ra ka kaa ka goro nga gandaa ra. A koy kokoyoo do kʼa ŋaaray a ga a ma naŋ nga hugoo nda nga faaroo ma willi nga ga.


\par }{\PP \VS{4}A sawa nda kaŋ kokoyoo nda Gehazi kaŋ ti Irkoy boraa tamoo goo ma šelaŋ, Kokoyoo mma goo ma nee Gehazi se: «Suuri, haya beerey kul kaŋ Alyasu nʼi tee deede ya ne.»

\VS{5}Waatoo kaŋ Gehazi goo ma filla a se takaa kaŋ nda Alyasu na bukaw tunandi, woyoo kaŋ Alyasu na nga izʼaroo hunandi kaa kokoyoo do kʼa ŋaaray nga hugoo nda nga faaroo ma willi nga ga. Gehazi nee kokoyoo se: «Ay koyoo, ay kokoyoo, woyoo hunday ne ti woo, izoo kaŋ Alyasu nʼa hunandi mo ne.»

\VS{6}Kokoyoo na woyoo hãa. Woyoo nʼa deede a se. Kokoyoo na nga goykaw beeri foo daŋ woyoo bande kaŋ a ma koy haya kul kaŋ ti woyoo wane yeeti woyoo se. Albaha kul kaŋ duwandi faaroo ra za woyoo koy hala hõ mo ma yeetandi a se.


\par }{\SH Hazayel na annabi Alyasu kubay
\par }
{\PP \VS{7}Han foo Alyasu koy Damas koyraa ra. Waatoo woo gar Ben-Hadad, Siiri kokoyoo ga wirci. Boroyaŋ nʼa noo alhabar ka nee: «Irkoy boraa kaa ne ra.»

\VS{8}Siiri kokoyoo nee Hazayel se: «Haya zaa, ma koy a tee gomni Irkoy boraa se. Ma nee a se kaŋ a ma Abadantaa ibaayoo ceeci wala ay ga tun wircoo woo ra.»


\par }{\PP \VS{9}Hazayel koy Alyasu do, a na haya zaa Damas koyraa haya henney kul ra ka koy Alyasu gomni nda ey. A na jinawey kul jeeje yoo woytaaci (40) ga. Kaŋ a too, a kay Alyasu jine ka nee a se: «Ni zankaa Ben-Hadad kaŋ ti Siiri kokoyoo kʼay sanba ya kaa ni do ka ni hãa wala nga ga tun wircoo ra kaŋ ra nga goo.»

\VS{10}Alyasu nʼa zaabi ka nee: «Koy nee a se kaŋ šikka sii a ga tun wircoo ra. Amma nda cimi, Abadantaa nka cebe ya ne kaŋ a ga buu.»


\par }{\PP \VS{11}Dogoo din da, Irkoy boraa moɲey kanji nongu foo, ndumoo si ɲuuti, woo banda ga, a hẽe.

\VS{12}Hazayel nee a se: «Macin se agay alfagaa ga hẽe?» Alyasu nʼa zaabi ka nee: «Ay ga hẽe, zama goy futaa kaŋ nʼga kaa kʼa tee Izirayel borey se no ay ga dii a. Nʼga nuune daŋ ngi koyrawey kaŋ kuubandi nda cete ra, nʼga ngi aru soogey wii nda takuba, ka zankey motti, ka woy alhaamidukoyney gundey kottu.»

\VS{13}Hazayel nee: «Agay, ni tamoo ti may kaŋ ga haya beerey wey cine tee? Ay manʼti baffoo nda manʼti hanši.» Alyasu nee: «Abadantaa ka cebe ya ne kaŋ ni no ma kaa ka tee Siiri gandaa kokoyoo.»


\par }{\PP \VS{14}Hazayel hun Alyasu do ka koy nga koyoo do. Nga koyoo nʼa hãa ka nee: «Macin no Alyasu nʼa har ma ne?» A zaabi ka nee: «A bayrandi ya ne kaŋ šikka sii a ra nʼga tun wircoo ra.»

\VS{15}Nga subaa ra, Hazayel na gumtaafe foo zaa kʼa sufa hari ra kʼa gum kokoyoo ndumoo ga kʼa hewguba, a buu. Hazayel tee kokoy dogoo ra.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Žoram ga Žuda laama
\par }
{\R (Taarikey 2to 21.2–20)

\par }{\PP \VS{16}Akab izʼaroo Žoram laamaa jiiri guwantoo ra Izirayel boŋ, ka gar Žozafat ga tee Žuda gandaa se kokoy, Žoram, Žozafat izʼaroo tee Žuda se kokoy.

\VS{17}Jiiri waranza cindi hinka (32) bara a se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri yaaha tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem.

\VS{18}A hanga Izirayel kokoyey fondaa, sanda takaa kaŋ Akab hugoo nʼa tee, zama Akab ize woy no a hiiji a, a na goy futu tee Abadantaa jine.

\VS{19}Amma Abadantaa mana yadda ka Žuda halaci, nga tamoo Dawda maaganda, zama a nka allaahidu zaa Dawda se kaŋ nga ga naŋ nga hayroo boro ma cindi kokoytaraa ra waati kul.


\par }{\PP \VS{20}Žoram kokoytaraa waatoo ra, Edom borey ture, i na kokoy gorandi ngi boŋ se ka nee kaŋ ngi si goro Žuda hinoo cire koyne.

\VS{21}Žoram nda nga bari torkawey kul koy Sayir koyraa ra. Cijin here a tun ka kaŋ Edom borey ga kʼi wongu, Edom borey na Žoram nda nga bari torka boŋkoyney kuubi kʼi daŋ game. Amma Žoram wongu-izey zuru ka koy ngi do.

\VS{22}Za woo ga, Edom borey ture ka hun Žuda hinoo cire hala hõ. Waati follokaa din ra Libna koyraa mo ture.


\par }{\PP \VS{23}Žoram teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{24}Woo banda ga, Žoram koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura nga hayragey jere Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Akaziya tee kokoy dogoo ra.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Akaziya ga Žuda laama
\par }
{\R (Taarikey 2to 22.1–6)

\par }{\PP \VS{25}Akab izʼaroo Žoram laamaa jiiri woy cindi hinkantoo (12to) ra Izirayel boŋ, Žoram izʼaroo Akaziya tee Žuda gandaa se kokoy.

\VS{26}Jiiri waranka cindi hinka (22) bara Akaziya se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri foo tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Atali, Izirayel kokoyoo Omri haama no.

\VS{27}Akaziya hanga Akab hugoo borey dira takaa bande. A na goy futu tee Abadantaa jine sanda Akab hugoo borey kaŋ ra a koy hiiji.


\par }{\PP \VS{28}Nga nda Akab izʼaroo Žoram koy Siiri kokoyoo Hazayel wongu Ramot kaŋ goo Galad gandaa ra. Siiri borey na Žoram maray.

\VS{29}Kokoyoo Žoram willi kate Žizreyel ka nongey safar kaŋ Siiri borey nʼi maray a ra Rama koyraa ra waatoo kaŋ a ga Hazayel Siiri kokoyoo tangam. Žuda kokoyoo Akaziya kaŋ ti Žoram izʼaroo koy Akab izʼaroo Žoram guna Žizreyel nga wircoo waati.




\par }\Chap{9}{\SH Žehu goro kokoytaraa ra
\par }
{\PP \VerseOne{1}Han foo annabi Alyasu ciya annabey kondaa borey affoo se ka nee a se: «Ni gamoo haw, ma jii kulbaa woo zaa, ma koy Ramot koyraa ra kaŋ goo Galad gandaa ra.

\VS{2}Nda ni too no din, ma Žehu dogoo ceeci, baaboo ti Žozafat, kaagoo ti Nimši. A cee ka hun nga borey ra ka koy nda a hugu ra, ni nda nga hinne.

\VS{3}Ma jii kulbaa zaa, ma jiyoo doori boŋoo ga ka nee a se kaŋ hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, Abadantaa nee: ‹Ay ga ni yon ma tee Izirayel se kokoy.› Woo banda ga, ma hugoo miɲoo feeri ka cahã ka zuru ka hun no din.»


\par }{\PP \VS{4}Zankaaroo kaŋ ti annabi soogaa koy Ramot kaŋ goo Galad gandaa ra.

\VS{5}Waatoo kaŋ a too no din, a gar kaŋ wongu-izey jineborey goo ma goro. Annabi soogaa nee: «Boŋkoynoo, ay goo nda ma ne šenni.» Žehu nee: «Ir kul ra, may ga ni goo?» A nee: «Ni hunday, boŋkoynoo.»


\par }{\PP \VS{6}Žehu tun ka huru hugoo ra nda a. Annaboo na jii doori boŋoo ga ka nee a se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: ‹Ay ga ni yon ka ni tee Abadantaa jamaa Izirayel kokoyoo.

\VS{7}Nʼga ni koyoo Akab hugoo borey kul halaci, woo ra ay tam annabey kaŋ Žezabel nʼi wii nda Abadantaa tamey kul kaŋ a nʼi wii, ay gʼi kul wiiyanoo alhakoo kaa a ra.

\VS{8}Akab hugoo kul ga kaa ka halaci. Aru kul kaŋ ti Akab boro, a ma tee tam wala borcin, ay gʼi kul kaa Izirayel ra.

\VS{9}Hayaa kaŋ ay nʼa tee Nebat izʼaroo Žeroboham hugoo ga, nda Ahiya izʼaroo Bayeša hugoo ga, nga dumoo no ay gʼa tee Akab hugoo ga.

\VS{10}Hanšey ga kaa ka Žezabel hamoo ŋaa Žizireyel faaroo ra. Ba boro si duwandi kʼa fiji.›» Kaŋ annaboo na woo har ka ben, a na hugoo miɲoo feeri ka zuru ka koy.


\par }{\PP \VS{11}Waatoo kaŋ Žehu koy nga koyoo borey cindey do, i nʼa hãa ka nee: «Baani? Macin se hollokomoo woo kaa ni do?» Žehu nʼi zaabi ka nee: «War hunday ga boraa woo dumoo nda nga šenney bay.»

\VS{12}Amma i nee Žehu se: «Taari no, hayaa har ir se kaŋ tee.» Žehu nee: «Aywa, hayaa kaŋ a nʼa har ya ne ti, a nee: ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, Abadantaa nee: “Ay ga ni yon ka ni tee Izirayel se kokoy.”›»


\par }{\PP \VS{13}Woo ga, Žehu nka woo har hinne, i kul cahã ka ngi darbawey kaa kʼi daŋ Žehu cewey cire tintimoo ga. Woo banda ga, i na hilli hẽenandi ka kaati ka nee: «Žehu ti kokoy!»


\par }{\SH Žehu hawandifutay Žoram, Izirayel kokoyoo ga
\par }
{\PP \VS{14}Žozafat izʼaroo Žehu, Nimši haamaa hawandifutay Žoram ga. Woo gar, Žoram nda Izirayel wongu-izey kul ga Ramot koyraa lakkal kaŋ goo Galad gandaa ra, Siiri borey kokoyoo Hazayel maaganda.

\VS{15}Amma kokoyoo Žoram willi kate Žizireyel ka nongey safar kaŋ Siiri borey nʼi maray waatoo kaŋ a ga Siiri kokoyoo Hazayel tangam. Žehu nee nga cerey cindey se: «Nda war ga baa war mʼay faaba, war boro kul masi fatta koyraa ra ka koy Žizireyel ka hayaa har kaŋ tee.»


\par }{\PP \VS{16}Woo banda ga, Žehu huru nga bari torkaa ra ka koy Žizireyel, zama Žoram goo no din a ga kani. Žuda kokoyoo Akaziya mo kaa ka Žoram guna.

\VS{17}Žizireyel koyraa lakkalkaa kaŋ goo soorohugu kukoo boŋ ga dii Žehu kaŋ goo ma kaa nda jamaa, a nee: «Ay ga dii jama.» Žoram nee a se: «Bari kaarukaw donto a ma koy a kubay kʼa hãa wala baani.»

\VS{18}Bari kaarukaa koy Žehu kubay, a nee a se: «Kokoyoo nee kaŋ wala baani no wala?» Žehu nee a se: «Ni baa foo? Kaa ka hanga ay bande.» Koyraa lakkalkaa bayrandi kaŋ dontokaa koy hala i do, a sii ma willi kate.


\par }{\PP \VS{19}Žoram daŋ kaŋ bari kaarukaw tana ma koy. Nga mo koy i do ka nee i se: «Kokoyoo nee kaŋ wala baani no wala?» Žehu nee nga mo se: «Ni baa foo? Kaa ka hanga ay bande.»

\VS{20}Koyraa lakkalkaa yee koyne ka bayrandi kaŋ dontokaa woo mo koy hala i do, a sii ma willi kate. Ngi boŋkoynoo ga torka zurandi ni mma nee Nimši haamaa Žehu, zama a mmʼa zurandi ni mma nee hollokom.


\par }{\PP \VS{21}Žoram nee: «Wʼay torkaa soolu.» I na nga torkaa soolu. Izirayel kokoyoo Žoram nda Žuda kokoyoo Akaziya, i kul fatta nda ngi torkawey ka koy Žehu kubay. I koy a gar Žizireyel boraa Nabot faaroo ra.


\par }{\SH Žehu na Žoram, Izirayel kokoyoo wii
\par }
{\PP \VS{22}Za kaŋ Žoram dii Žehu, a nee a se: «Žehu, baani?» Žehu nee a se: «Taka foo baani? Baani sii no, kullihinne ni ɲaa Žezabel ga izefututaray\FTNT{*}{{\FR 9:22 }{\FR{9.22
}}{\FT{Manʼti gaaham here no, laadir jaŋay no Irkoy here.}}} nda cerkawtaray boobo tee.»

\VS{23}Žoram willi, a zuru, a nee Akaziya se: «Akaziya, hawgay, zanbayan no!»


\par }{\PP \VS{24}Žehu na nga biraa zaa ka Žoram kar jesey game, biraw-izoo fatta nda binoo here, Žoram daaru ganda nga bari torkaa ra.

\VS{25}Žehu nee sooje jalakoynoo kaŋ gʼa lakkal kaŋ ti Bidkar se: «Bukaa zaa, ma koy a warra Žizireyel boraa Nabot faaroo ra, zama nʼga hongu waatoo kaŋ agay nda ni goo torkaa ra nga baabaa Akab bande, Abadantaa nka šelaŋ a ga ka nee:

\VS{26}‹Bi ay dii Nabot nda nga izʼaroo kuroo kaŋ nʼnʼa mun, nga cine no ay gʼa tee ni mo se faari follokaa woo da ra. Agay, Abadantaa kʼa har.›\FTNT{†}{{\FR 9:26 }{\FR{9.26
}}{\XT{Kokoyey 1na 21.19.}}} Woo maaganda se, a zaa kʼa warra faaroo ra, ka sawa nda Abadantaa šennoo.»


\par }{\SH Žehu na Akaziya, Izirayel kokoyoo wii
\par }
{\R (Taarikey 2to 22.7–9)

\par }{\PP \VS{27}Waatoo kaŋ Žuda kokoyoo Akaziya dii woo, a zuru ka Bet-Gaŋ koyraa fondaa zaa ka koy. Žehu nʼa gaaray. Žehu kaati ka nee nga borey se: «Wa nga mo kar.» I nʼa kar nga bari torkaa ra fondaa ra kaŋ ga žigi ka koy Gur koyraa ra kaŋ goo Ibleyam koyraa jere.\FTNT{‡}{{\FR 9:27 }{\FR{9.27
}}{\FQ{«Wa nga mo kar.» I nʼa kar nga bari torkaa ra fondaa ra kaŋ ga žigi ka koy Gur koyraa ra kaŋ goo Ibleyam koyraa jere.
}}{\FT{Ebere šenni ra, almaganaa faa ti
}}{\FQA{«Wa nga mo kar nga bari torkaa ra fondaa ra kaŋ ga žigi ka koy Gur koyraa ra kaŋ goo Ibleyam koyraa jere.»}}} Akaziya zuru ka koy Megido koyraa ra ka buu no din.

\VS{28}Nga borey koy a daŋ torka ra ka koy nda a Žerizalem. I nʼa sutura nga
saaraa ra nga baabey jere Dawda koyraa ra.


\par }{\PP \VS{29}Akab izʼaroo Žoram laamaa jiiri woy cindi faantoo (11to) ra, Žoram izʼaroo Akaziya tee Žuda gandaa se kokoy.


\par }{\SH Žezabel buuyanoo
\par }
{\PP \VS{30}Woo banda ga, Žehu koy Žizireyel koyraa ra. Kaŋ Žezabel maarʼa, a na fina daŋ nga moɲey ga, a na nga hinbirey hanse ka boori ka kay nga soorohugoo funeetaraa ra, a ga guna.

\VS{31}Žehu mma too koyraa miɲoo ga kaŋ Žezabel kaati ka nee: «Baani ka kate ni, Zimri taaga\FTNT{§}{{\FR 9:31 }{\FR{9.31
}}{\XT{Kokoyey 1na 16.8–20.}}}, ni koyoo wiikaa?»

\VS{32}Žehu na boŋoo jer ka funeetaraa guna, a nee: «May bara ay bande? May no?» Kokoyoo goykaw beerey hinka wala hinza fuuni ka Žehu guna ganda.

\VS{33}Žehu nee i se: «Wʼa warra ganda ne.» I na Žezabel warra nda funeetaraa ganda, kuroo say cetaa nda baryey ga. Žehu nʼa motti.


\par }{\PP \VS{34}Žehu huru kokoy hugoo ra, a ŋaa, a haŋ. Woo banda ga, a nee nga borey se: «Wa koy huga nda woy dangantaa woo bukaa, war mʼa sutura, zama kokoy ize no.»

\VS{35}I koy nee kaŋ ngi mmʼa sutura, amma i mana haya kul gar a ra kala boŋkurunboo, nda cewey, nda kabetaamey.

\VS{36}I willi kate ka hayaa har Žehu se kaŋ ngi dii a. A nee: «Šennoo no kaŋ Abadantaa nʼa har nda nga tamoo Ilyasu, Tišib boraa miɲoo. A nka nee: ‹Hanšey ga kaa ka Žezabel hamoo ŋaa Žizireyel faaroo ra.\FTNT{*}{{\FR 9:36 }{\FR{9.36
}}{\XT{Kokoyey 1na 21.23.}}}

\VS{37}Žezabel bukaa ga tee sanda žiibi Žizireyel faaroo ra hala nongu kaŋ ra boro si hin ka nee kaŋ Žezabel no.›»




\par }\Chap{10}{\SH Žehu na Akab hugoo borey kul wii
\par }
{\PP \VerseOne{1}Akab goo nda izʼaru boro woyye (70) kaŋ goo
Samari koyraa ra. Žehu na batagayaŋ hantum kaŋ a nʼi sanba Samari, i ma koy i noo Žizireyel koyraa boŋkoyney se, nda boro beerey, nda borey kaŋ ga huga nda Akab izey biiriyanoo. A nka nee batagawey ra:

\VS{2}«Aywa, nda batagaa woo too war do, zama war koyoo izʼarey goo war do, nda bari torkawey, nda baryey, nda koyra gaabantaa, nda wongu jinayyaŋ,

\VS{3}war koyoo izʼarey kul ra, war ma boro hennaa guna kaŋ ga haya bay, war mʼa gorandi kokoytaraa ra baaboo dogoo ra. Woo banda ga, war ma tangam war koyoo hugoo se.»


\par }{\PP \VS{4}Kaŋ borey na batagawey wey caw, i hanse ka hunbur, i nee cere se: «Nga ne, nda kokoy hinka mana hin ka kay Žehu jine, ir no ma hin ka kay wala?»

\VS{5}Woo ga, kokoyoo hugoo goykey jineboraa, nda koyraa boŋkoynoo, nda boro beerey, nda borey kaŋ ga huga nda Akab izʼarey biiriyanoo sanba ka nee Žehu se: «Ir manʼti kala ni tamey, haya kul kaŋ nʼnʼa har, ir gʼa tee. Ir si boro kul gorandi kokoytaraa ra, haya tee kaŋ kan ma ne.»


\par }{\PP \VS{6}Žehu yee koyne ka bataga hantum i se ka nee: «Nda war sii kala ay bande, nda war ga haŋajer ay šennoo se, wa arey kaŋ ti war koyoo izʼarey kul boŋey dunbu ka kate ey ya ne Žizireyel koyraa ra suba dimmaa woo da cine ga.» Woo gar, kokoyoo izʼaru woyyaa (70) goo koyraa jineborey do kaŋ gʼi biiri.


\par }{\PP \VS{7}Waatoo kaŋ i duu batagaa, i na kokoyoo izʼarey dii, i na ngi boro woyyaa (70) jindey kaa, woo banda ga, i na boŋey daŋ kokondayaŋ ra kʼi sanba Žehu se Žizireyel.

\VS{8}Dontokaw foo kaa Žehu do ka alhabar daŋ a ra kaŋ ngi kate kokoyoo izey boŋey. Žehu nee: «Wʼi tee kanandi hinka kʼi naŋ koyraa miɲoo ga hala suba subbaahi.»

\VS{9}Suba subbaahoo ra, Žehu fatta kate ka kay jamaa kul jine ka nee: «War ga henan hayaa woo ra. Cimi no, agay ka hawandifutay war kokoyoo ga kʼa wii. Amma borey wey kul, may kʼi kar kʼi wii?

\VS{10}Woo ga, war ma bay kaŋ šenni kul kaŋ Abadantaa nʼa har Akab hugoo ga si goro a mana tee. Šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har nda nga tamoo Ilyasu miɲoo, nga no a nʼa tee.»

\VS{11}Akab hugoo borey cindey kaŋ goo Žizireyel, Žehu nʼi kul wii. A na mo nga boro beerey, nda nga boro maaney, nda nga
sargari juwalkey kul wii, hala nongu kaŋ ra a mana ba boro foo naŋ.


\par }{\SH Žehu na Akaziya borey wii
\par }
{\R (Taarikey 2to 22.8)

\par }{\PP \VS{12}Woo banda ga, Žehu tun ka koy
Samari koyraa ra. A goo fondaa ra, kaŋ a too Bet-Eked-Kurkey-Wanoo,

\VS{13}a dii Žuda kokoyoo Akaziya boroyaŋ no din. A nʼi hãa ka nee: «War ti mayyaŋ?» I zaabi ka nee: «Ir manʼti kala Akaziya boroyaŋ, ir mma doo ka koy kokoyoo izʼarey nda kokoy woyoo izʼarey foo.»

\VS{14}Žehu nee nga borey se: «Wʼi dii i ga huna.» I nʼi dii i ga huna ka koy jindey kaa Bet-Eked dayoo jere. I manʼti kala aru woytaaci cindi hinka (42). Žehu mana boro kul naŋ.


\par }{\SH Žehu na Žonadab kubay
\par }
{\PP \VS{15}Woo banda ga, Žehu hun no din, a koy sawa nda Rekab izʼaroo Žonadab, nga mo kaa kʼa kubay. Žehu nʼa foo, a nʼa hãa ka nee: «Ni binoo ga henan ya ne sanda takaa kaŋ nda ay binoo ga henan ma ne wala?» Žonadab nee: «Nga no, ay binoo ga henan ma ne.» Žehu nee: «Nda ni binoo ga henan ya ne, ni kaboo daŋ ay kaboo ra.» Žonadab na nga kaboo daŋ kaboo ra. Žehu nʼa žigandi nga bande nga bari torkaa ra

\VS{16}ka nee a se: «Ir ma koy, nʼga kaa ka dii hala nongu kaŋ ga ay ga baa Abadantaa.» A nʼa ka koy nga bande torkaa ra.

\VS{17}Waatoo kaŋ i too
Samari koyraa ra, Akab borey cindey kaŋ cindi Samari, Žehu nʼi kul wii ka sawa nda šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har Ilyasu se.


\par }{\SH Žehu na borey kaŋ ga tooroo gana kaŋ se i ga nee Bal wii
\par }
{\PP \VS{18}Woo banda ga, Žehu na jamaa kul marga ka nee i se: «Akab na tooroo kaŋ ti
Bal gana kayna, amma agay, Žehu, ay gʼa gana gumo.

\VS{19}Sohõ wa ciya Bal annabey kul se i ma kaa ne ay do, nda nga ganakey kul, nda nga
sargari juwalkey kul, boro kul masi kuma, zama sargari beeri no ay ga yʼa kaa Bal se. Boraa kul kaŋ kuma hundoo si cindi a ra.» Žehu mma goo ma carmay tee hala nga ma duu ka Bal ganakey wii.

\VS{20}A nee borey se: «Wa borey cee i ma margari kayante tee Bal maaɲoo ga.» I na borey cee.

\VS{21}Žehu na dontokawyaŋ sanba Izirayel gandaa kul ra. Boro kul kaŋ ti Bal ganakaw, i kul kaa, ba boro foo mana cindi kaŋ mana kaa. I kaa ka huru Bal tooru hugoo ra, hugoo too met, kʼa dii za boŋ faa ga hala boŋ faa ga.

\VS{22}Boraa kaŋ ti Bal ganakey bankaarawey jineboraa, Žehu nee a se: «Borey kul kaŋ ga Bal gana noo darbay.» Boraa kate darbay i se.

\VS{23}Žehu koy
Bal tooru hugoo ra, nga nda Rekab izʼaroo Žonadab. A nee Bal ganakey se: «Wa naanay ka bay kaŋ war hinne nda cere no, boro kul masi bara war ra ne kaŋ ga Abadantaa gana, Bal ganakawyaŋ hinne no.»


\par }{\PP \VS{24}Woo banda ga, i huru sargari kaadogoo ra ka
sargari kukuranteyaŋ nda sargari tanayaŋ kaa. Žehu na aru woyyaaha (80) daŋ taray ka nee i se: «Borey wey kaŋ ay nʼi daŋ war kabey ra, boro kaŋ ga affoo zuru, boraa hundoo ga huru dogoo ra.»

\VS{25}Waatoo kaŋ i na sargari kukurantey kaa ka ben, Žehu nee lakkalkey nda sooje jalakoyney se: «Wa huru kʼi kar kʼi wii, ba boro foo masi hun a ra.» I huru kʼi wii nda takuba. Lakkalkey nda sooje jalakoyney na ngi bukawey warra taray. Woo banda ga, i huru Bal hugoo kuneheroo ra.

\VS{26}I na tondi toorey kaŋ kayandi fattandi Bal hugoo ra kʼi warra nuune ra.

\VS{27}Tondoo kaŋ ga Bal biyoo goo, i nʼa kayri, i na nga hugoo mo kayri kʼa tee salanga hala hõ.

\VS{28}Takaa woo nda Žehu na Bal ganayanoo benandi Izirayel gandaa ra.


\par }{\SH Žehu waati kokorantaa
\par }
{\PP \VS{29}Woo kul, zunubey kaŋ ra Nebat izʼaroo Žeroboham na Izirayel borey daŋ, Žehu mana fay nda zunubey din. A mana fay nda ka wura tooru yagawey gana kaŋ goo Betel nda Dan koyrawey ra.


\par }{\PP \VS{30}Abadantaa nee Žehu se: «Nʼna haya tee kaŋ ga henan ay jine, nʼnʼa tee ka boori, hayaa kaŋ ay baa a ma duu Akab hugoo borey, nʼnʼa tee mo, woo se ni izʼarey ga goro Izirayel kokoytaraa ra hala alwadda taacantoo ga.»

\VS{31}Amma woo kul, Žehu mana Abadantaa, Izirayel Koyoo
ašariyaa dii nda nga binoo kul. A mana fay nda zunubey kaŋ ra Žeroboham na Izirayel borey kaŋandi.


\par }{\PP \VS{32}Alwaatoo woo no, Abadantaa šintin ka Izirayel gandaa nonguyaŋ noo nga iberey se. Hazayel na Izirayel borey kar nongoo kul here ngi gandaa ra.

\VS{33}A na Žurdeŋ isaa waynahunay here kaboo dii, za Aroyer koyraa kaŋ goo Arnoŋ haroo miɲoo ga, maanaa Galad gandaa kul nda Bašaŋ gandaa kaŋ ra Gad borey, nda Rubeŋ borey, nda Manase borey goo.


\par }{\PP \VS{34}Žehu teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, nda nga wongaaritaraa kul, i hantumandi Izirayel kokoyey taarikey citaaboo ra.

\VS{35}Žehu koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura
Samari koyraa ra. Nga izʼaroo Žowakaz tee kokoy dogoo ra.

\VS{36}Waatoo kaŋ Žehu nʼa tee Izirayel kokoytaraa ra Samari koyraa ra manʼti kala jiiri waranka cindi yaaha (28).




\par }\Chap{11}{\SH Atali na kokoytaraa kom
\par }
{\R (Taarikey 2to 22.10–12)

\par }{\PP \VerseOne{1}Akaziya ɲaa Atali dii kaŋ nga izʼaroo Akaziya buu, woo se a kayandi ka kokoyoo hayrey cindey kul wii.

\VS{2}Amma waatoo kaŋ i ga kokoyoo hayrey wii, kokoyoo Žoram ize woyoo Yehošeba kaŋ ti Akaziya woymaa na Akaziya izʼaroo Žowas zaa kʼa kaa nga armey ra. A koy a tugu Abadantaa hugoo kanihugoo ra, nga nda woyoo kaŋ nʼa biiri. Takaa woo nda i nʼa tugu kʼa kaa Atali ra, woo ra a mana wiiyandi.

\VS{3}A cindi a ga tugu jiiri iddu, nga nda Yehošeba Abadantaa
hugoo ra, ka gar Atali goo ma gandaa laama.


\par }{\SH Žowas tee kokoy
\par }
{\R (Taarikey 2to 23.1–21)

\par }{\PP \VS{4}Woo banda ga, jiiri iyyantoo ra, Kari borey lakkalkey jineborey kaŋ goo aru zangu-zangu (100) jine nda lakkalkey,
sargari juwalkaa Yoyada nʼi cee ka koy nda ey Abadantaa
hugoo ra. A na
amaana daŋ nga nda ey game ka nee i se kaŋ i ma žee nga se ne Abadantaa hugoo ra. Woo banda ga, a na kokoyoo izʼaroo cebe i se.

\VS{5}A nee i se: «Hayaa ne kaŋ war ga kaa kʼa tee:
Hunanzamzaaroo hane, nda war na war goyoo šintin, war kondaa borey zamna hinza affoo ma kokoyoo hugoo lakkal,

\VS{6}kondaa borey zamna hinza hinkantoo ga koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Sur lakkal, ihinzantoo ga cindi lakkalkey dumawey ga ka nongoo din miɲoo lakkal. Konday hinzaa woo no ma kokoy hugoo lakkal ka hun cere cire.

\VS{7}Konday hinkaa kaŋ cindi kaŋyaŋ si goy hunanzamzaaroo hane, ngi no ma Abadantaa hugoo lakkal kaŋ ra kokoyoo goo.

\VS{8}War ma kokoyoo kuubi nongoo kul here, boro foo kul nga wongu jinawey ma bara kaboo ra. Boro kul kaŋ nee kaŋ nga ga too war do ma wiiyandi. Nongu kul kaŋ ra kokoyoo koy, war ma hanga a bande.»


\par }{\PP \VS{9}Wongu-ize zangu-zangu (100) jineborey na hayaa tee nda takaa kaŋ nda sargari juwalkaa Yoyada nʼa har i se. Boro foo kul na nga borey zaa, wey kaŋ ga goy hunanzamzaaroo hane nda wey kaŋ ga zunbu hunanzamzaaroo hane, i koy sargari juwalkaa Yoyada do.

\VS{10}Sargari juwalkaa na lakkalkaw zangu-zangu (100) jineborey noo kokoyoo Dawda yaajey nda korawey kaŋ goo Abadantaa hugoo ra.

\VS{11}Lakkalkey kul kay, ngi wongu jinawey goo kabey ra Abadantaa hugoo kabe gumaa here ka koy hala iwaawaa here, sargari tonadogoo nda Abadantaa hugoo here ka kokoyoo kuubi kʼa bere.

\VS{12}Yoyada na kokoyoo izʼaroo ka koy taray ka kokoy fuulaa daŋ boŋoo ra, kʼa noo seedetaraa tiiraa. I nʼa yon kʼa tee kokoy. Borey kobi-kobi ka kaati ka nee: «Kokoyoo kaboo ma gay a ra!»


\par }{\PP \VS{13}Kaŋ Atali ga maa lakkalkey nda jamaa kaatoo, a koy jamaa do Abadantaa hugoo ra.

\VS{14}A goo ma guna kaŋ a ga dii kokoyoo goo ma kay Abadantaa hugoo tintimoo ga ka sawa nda alaadaa. Sooje boŋkoyney nda laati beeri karkey goo kokoyoo jere. Gandaa jamaa kul ga ɲaali. Laati beeri karkey ga laatey kar. Kaŋ Atali dii woo, a na nga darbawey kottu ka kaati, a nee: «Zanbayan ti woo, zanbayan ti woo.»


\par }{\PP \VS{15}Sargari juwalkaa Yoyada na wongu-ize zangu-zangu (100) jineborey kaŋ goo wongu-ize jamaa jine yaamar ka nee i se: «Wʼa dii kʼa fattandi taray Abadantaa hugoo ra, borey game, boro kaŋ hanga a, war mʼa wii nda takuba.» Sargari juwalkaa nka nee kaŋ a masi wiiyandi Abadantaa hugoo ra.

\VS{16}I nʼa dii, i nʼa ka koy kokoyoo hugoo ra nda fondaa kaŋ baryey gʼa zaa, i nʼa wii no din.


\par }{\PP \VS{17}Sargari juwalkaa Yoyada na amaana daŋ Abadantaa, nda kokoyoo, nda jamaa game hala i ma tee Abadantaa jamaa. A yee koyne ka amaana daŋ kokoyoo nda jamaa game.

\VS{18}Gandaa borey kul koy huru
Bal tooru hugoo ra kʼa kayri. I na sargari tonadogey, nda assuurawey kayri-kayri hala i ben, i na Bal sargari juwalkaa kaŋ ti Mattaŋ wii sargari tonadogey kaŋ kayri jere. Sargari juwalkaa Yoyada na boroyaŋ daŋ i ma Abadantaa hugoo lakkal.


\par }{\PP \VS{19}Woo banda ga, a na wongu-ize jineborey kaŋ goo wongu-ize zangu-zangu (100) jine, nda Kari borey, nda lakkalkey cindey, nda gandaa borey kul zaa. I na kokoyoo ka hun Abadantaa hugoo ra ka bisa nda lakkalkey hugoo miɲoo, ka koy nda a kokoy hugoo ra. Waatoo kaŋ i too no din, a goro kokoy gorodogoo ra.

\VS{20}Gandaa borey kul yafarhã, koyraa lakkalkanay. Haya kaŋ ti Atali, i nʼa wii nda takuba kokoyoo hugoo ra.




\par }\Chap{12}{\SH Waatoo kaŋ Žowas ga Žuda laama
\par }
{\R (Taarikey 2to 24.1–3)

\par }{\PP \VerseOne{1}Jiiri iyye bara Žowas se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra.

\VS{2}A mana goro fuulaa ra kala kokoyoo Žehu laamaa jiiri iyyantoo ra. A na jiiri woytaaci (40) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Sibiya, a si hun kala Ber-Šeba koyraa ra.

\VS{3}Žowas na haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine nga hunaroo kul ra, zama
sargari juwalkaa Yoyada mmʼa cawandi.

\VS{4}Amma woo kul, a mana tooru ganadogey derandi. Jamaa ga koy a ga ka sargariyaŋ kaa, ka dugu dullandi tooru ganadogey ra.


\par }{\SH Žowas na Abadantaa hugoo hanse
\par }
{\R (Taarikey 2to 24.4–14)

\par }{\PP \VS{5}Han foo Žowas nee
sargari juwalkey se: «Nzorfu kaaraa kul kaŋ borey ga kate a Abadantaa
hugoo ra sanda hayey kaŋ daŋandi jere ga Abadantaa se kaŋ ti: nzorfoo kaŋ ga day ka bar, nda nzorfoo kaŋ na boro sawal ka sawa nda nga hayoo, nda nzorfoo kul kaŋ borey ga kate a nda ngi boŋ Abadantaa hugoo ra,

\VS{6}sargari juwalkey mʼi dii, boro foo kul ma nga heroo borey wanoo dii. Nongu kul kaŋ waaru Abadantaa hugoo ra, i mʼa hanse nda a.»


\par }{\PP \VS{7}Amma Žowas laamaa jiiri waranka cindi hinzantoo (23to) ra, sargari juwalkey mana hugoo waarey hanse.

\VS{8}Kokoyoo Žowas na sargari juwalkaa Yoyada nda sargari juwalkey jerey cee ka nee i se: «Macin se war mana Abadantaa hugoo nongey kaŋ waaru hanse? Sohõ nzorfoo kaŋ war gʼa dii war borey ga, war masi yee kʼa dii war boŋ se, amma war mmʼa daŋ hugoo waarey hanseyanoo ra.»

\VS{9}Sargari juwalkey yadda kaŋ ngi si yee ka nzorfu dii jamaa ga, ngi si yee ka huga nda hugoo waarey hanseyanoo.


\par }{\PP \VS{10}Sargari juwalkaa Yoyada na ceesu foo zaa, a na fun kaa a ra kʼa jisi sargari tonadogoo jere, kabe gumaa here, nda boro ga huru Abadantaa hugoo ra. Sargari juwalkey kaŋ ga hugoo jindoo lakkal ga nzorfoo kul kaŋ borey ga kate a Abadantaa hugoo do daŋ ceesoo ra.

\VS{11}Nda i dii kaŋ nzorfu boobo huru ceesoo ra, kokoyoo hantumkaa ga kaa, nga nda
sargari juwalkaw beeroo, i ga nzorfoo kaŋ katandi Abadantaa hugoo do kabu kʼa daŋ saakey ra.

\VS{12}Woo banda ga, i ga nzorfoo kaŋ kabandi noo Abadantaa hugoo goyey jineborey se. I ga Abadantaa hugoo goykawyaŋ kaŋ ti bundu goykey, nda cinakey bana nda a,

\VS{13}nda albannawey, nda tondi hoykey. I ga bundu mo day nda a, nda tondi hoyante kaŋ ga Abadantaa hugoo waarey hanse, nda haya kul kaŋ ga hima ka dayandi ka hugoo hanse.


\par }{\PP \VS{14}Amma nzorfoo kaŋ ga katandi Abadantaa hugoo ra, nzorfoo din si tee haya kaŋ ga taasa beeri, wala huryaw, wala kusu, wala laati beeri, wala mo a ma tee wura wala nzorfu jinay kul kaŋ no hanse Abadantaa hugoo se.

\VS{15}I mma nzorfu kaaraa din kul noo goyey jineborey se hala i mʼa ka Abadantaa hugoo hanse.

\VS{16}Borey kaŋ se i ga nzorfoo noo hala i ma goykey bana, i si hãandi nda haya kaŋ ra nzorfoo huru, zama i mma goy nda laadirtaray.


\par }{\PP \VS{17}Amma nzorfoo kaŋ nondi
tooɲe sargari nda
zunubu sargari se si huru Abadantaa hugoo nooroo jisidogoo ra. Nzorfoo din manʼti kala sargari juwalkey wane.


\par }{\SH Žowas laamaa benantaa
\par }
{\R (Taarikey 2to 24.23–27)

\par }{\PP \VS{18}Waatoo woo ra, Siiri gandaa kokoyoo kaŋ ti Hazayel koy Gat koyraa wongu kʼa dii. Woo banda ga, a baa nga ma žigi Žerizalem kʼa tangam.

\VS{19}Hayey kul kaŋ daŋandi jere ga Abadantaa se kaŋ nga hayragey kaŋyaŋ ti Žuda kokoyey Žozafat, nda Žoram, nda Akaziya, nda Žuda kokoyoo Žowas nʼi daŋ jere ga Irkoy se nda nga boŋ hayey kaŋ daŋandi jere ga Abadantaa se, nda wuragoo kul kaŋ goo Abadantaa hugoo alman jisidogoo ra nda kokoyoo hugoo ra, Žowas nʼi kuuna kʼi sanba Siiri kokoyoo Hazayel se. Woo ga, Hazayel mooru Žerizalem.


\par }{\PP \VS{20}Žowas teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{21}Han foo nga borey tun a se kʼa zanba, i marga kʼa kar kʼa wii Bet-Milo, fondaa ga kaŋ ga doo ka koy Silla here.

\VS{22}Nga borey kaŋ ti Šimeyat izʼaroo Yozabad, nda Šomer izʼaroo Yehozabad, ngi kʼa kar kʼa wii. I nʼa sutura nga baabey jere Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Amasiya tee kokoy dogoo ra.




\par }\Chap{13}{\SH Waatoo kaŋ Žowakaz ga Izirayel laama
\par }
{\PP \VerseOne{1}Žuda kokoyoo Žowas kaŋ ti Akaziya izʼaroo, nga laamaa jiiri waranka cindi hinzantoo (23to) ra, Žehu izʼaroo Žowakaz tee Izirayel se kokoy, a si goro kala
Samari koyraa ra. Jiiri woy cindi iyye (17) no a nʼa tee a ga laama.

\VS{2}A na goy futu tee Abadantaa jine. Zunuboo kaŋ Nebat izʼaroo Žeroboham nʼa tee ka Izirayel borey kaŋandi zunubu ra, fondaa din da no Žowas nʼa gana, a mana fay nda zunuboo din.

\VS{3}Woo ga, Abadantaa futu Izirayel borey ga. A nʼi daŋ Siiri gandaa kokoyoo Hazayel kaboo ra, nda Hazayel izʼaroo Ben-Hadad kaboo ra, kokoyey wey waatoo kul ra.


\par }{\PP \VS{4}Žowakaz na Abadantaa suurandi ka binoo yaynandi. Abadantaa na haŋajer a se, zama a dii takaa kaŋ nda Siiri kokoyoo ga Izirayel borey zarabi.

\VS{5}Woo ga, Abadantaa na Izirayel borey noo boro kaŋ nʼi kaa Siiri borey kabey ra. Woo ga, Izirayel borey goro ngi hukkumey ra sanda cee jinaa takaa.

\VS{6}Amma woo kul, Izirayel borey mana fay nda zunuboo kaŋ ra Žeroboham nda nga hugoo borey nʼi kaŋandi. I hanga fondaa din da. Ba bundu tooroo kaŋ se i ga nee
Ašera goo nga sinjiyanoo ga Samari.


\par }{\PP \VS{7}Boro kul mana cindi Žowakaz wongu-izey ra kala bari kaarukaw woyguu (50), nda bari torka woy (10), nda wongu-ize cee dirakaw zenber woy (10.000), zama Siiri kokoyoo nka Žowakaz wongu-ize jamaa cindoo kul wii, a nʼi tee ni mma ma nee labutaasi kaŋ ga boro ga dira.


\par }{\PP \VS{8}Žowakaz teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, nda nga asajataraa, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{9}Žowakaz koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura Samari koyraa ra. Nga izʼaroo Žowas tee kokoy dogoo ra.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Žowas ga Izirayel laama
\par }
{\PP \VS{10}Žuda kokoyoo Žowas laamaa jiiri waranza cindi iyyantoo (37to) ra, Žowakaz izʼaroo Žowas tee Izirayel se kokoy, a si goro kala
Samari koyraa ra. A laama jiiri woy cindi iddu (16).

\VS{11}A na goy futu tee Abadantaa jine. Zunuboo kul kaŋ Nebat izʼaroo Žeroboham nʼa tee ka Izirayel borey kaŋandi zunuboo din ra, a mana fay nda zunuboo din, fondaa din da no a nʼa gana.


\par }{\PP \VS{12}Žowas teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, nda nga asajataraa, nda takaa kaŋ nda a na Žuda kokoyoo Amasiya wongu, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{13}Žowas koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura Samari koyraa ra, Izirayel kokoyey cindey jere. Žeroboham goro nga kokoy gorodogoo ra.


\par }{\SH Alyasu bayrandi kaŋ Izirayel borey ga Siiri borey wongu ka hin ey
\par }
{\PP \VS{14}Waatoo kaŋ wircoo kaŋ ra Alyasu si fatta duu a, Izirayel kokoyoo doo ka koy a guna, a gunguma a ga ka hẽe, a kaati ka nee: «Ay baabaa, ay baabaa, ni kaŋ a ga hima ni ti Izirayel bari torkawey nda nga bari kaarukey.»

\VS{15}Alyasu nee a se: «Koy biraw nda biraw-izeyaŋ ceeci kate.» A koy biraw nda biraw-izeyaŋ ceeci kate a se.

\VS{16}Alyasu nee Izirayel kokoyoo se koyne: «Biraa cendi!» Waatoo kaŋ kokoyoo na biraa cendi, Alyasu na nga kabey kanandi kokoyoo kabey ga,

\VS{17}a nee a se: «Funeetaraa kaŋ goo waynahunay here feeri.» A nʼa feeri. Alyasu nee a se: «A kar.» A nʼa kar. Alyasu nee: «Woo ti biraw-izoo kaŋ ga Abadantaa zaameyanoo cebe, biraw-izoo no kaŋ ga kaa ka Siiri borey kar. Nʼga Siiri borey kar Afek koyraa ra kʼi halaci.»

\VS{18}Alyasu yee koyne ka nee Izirayel kokoyoo se: «Biraw-izey cindey zaa.» A nʼi zaa. Alyasu nee a se: «Laboo kar.» Kokoyoo na laboo kar cee hinza, a kay.

\VS{19}Irkoy boraa futu a ga. A nee a se: «Ni nka hima ka kara cee guu wala iddu, woo ra nʼga hin Siiri borey kʼi halaci hala i ma ben. Amma sohõ, nʼsi hin ey kala cee hinza hinne.»


\par }{\PP \VS{20}Alyasu buu, i nʼa sutura. Jiiri tajoo ra, Mowab gandaa boroyaŋ kaŋ ga koma kaa ka kaŋ Izirayel gandaa ga.

\VS{21}Han foo boroyaŋ goo ma bukaw sutura kaŋ komakaw jamaa kaŋ ga kaŋ Izirayel ga ne ma kaa. Kaŋ borey dii ey kul, i na bukaa warra
saaraa ra kaŋ ra Alyasu bukaa goo ka zuru. Bukaa tuku Alyasu birey ga, bukaa hundoo yee kate a ra, a tun ka kay nga boŋ ga.


\par }{\SH Žowakaz hin Siiri borey
\par }
{\PP \VS{22}Siiri kokoyoo Hazayel na Izirayel borey zarabi gumo kokoyoo Žowakaz waatoo kul ra.

\VS{23}Amma Abadantaa hinna i ga, a tamalla i se, a ɲeli i ga nga
amaanaa kaŋ goo nga, nda Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba game maaganda. A mana baa nga mʼi halaci, a manʼi moorandi nga hala waatoo woo.

\VS{24}Waatoo kaŋ Siiri kokoyoo Hazayel buu, nga izʼaroo Ben-Hadad tee kokoy dogoo ra.

\VS{25}Koyrawey kaŋ Hazayel nʼi taa Žowas baabaa Žowakaz kone wongu ra, Žowas na koyrawey din kul taa Hazayel izʼaroo Ben-Hadad kone. Žowas nʼa wongu ka hin a hala cee hinza ka yee ka Izirayel koyrawey taa.




\par }\Chap{14}{\SH Waatoo kaŋ Amasiya ga Žuda laama
\par }
{\R (Taarikey 2to 25.1–4, 11–12, 17–28; 26.1–2)

\par }{\PP \VerseOne{1}Žowakaz izʼaroo Žowas laamaa jiiri hinkantoo ra Izirayel boŋ, Žowas izʼaroo Amasiya tee Žuda gandaa se kokoy.

\VS{2}Jiiri waranka cindi guu (25) bara a se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri waranka cindi yagga (29) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Yoyadaŋ, Žerizalem wane nda a.

\VS{3}A na haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine, amma a manʼa tee ka too nga hayragoo Dawda takaa. Takaa hunday kaŋ nga baabaa Žowas nʼa tee no a nʼa tee.

\VS{4}Amma woo kul, a mana tooru ganadogey derandi. Jamaa ga koy a ga ka sargariyaŋ kaa, ka dugu dullandi tooru ganadogey ra.


\par }{\PP \VS{5}Waatoo kaŋ Amasiya kokoytaraa duu gaabi, nga borey kaŋ na nga baabaa, kokoyoo Žowas kar kʼa wii, a nʼi kar kʼi wii.

\VS{6}Amma a mana nga baabaa wiikey izey wii, sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Musa
ašariyaa tiiraa ra kaŋ ra Abadantaa na yaamar noo ka nee: «Baaba si wiiyandi ize maaganda se, ize si wiiyandi baaba maaganda se. Boro foo kul ga wiiyandi nga boŋ zunuboo maaganda se.»\FTNT{*}{{\FR 14:6 }{\FR{14.6
}}{\XT{Alhukumoo 24.16.}}}

\VS{7}Kokoyoo Amasiya na Edom borey aru zenber woy (10.000) kar kʼi wii Ciiroo gooroo ra. Wongoo woo waatoo ra, a na Sela koyraa dii, a na maaɲoo bere kʼa tee Yoktel. Maaɲoo woo nda a ga ciyandi hala hõ.


\par }{\SH Izirayel kokoyoo Žowas hin Amasiya
\par }
{\R (Taarikey 2to 25.17–24)

\par }{\PP \VS{8}Woo ga, Amasiya na dontokawyaŋ sanba Izirayel kokoyoo Žowas do kaŋ ti Žowakaz izʼaroo, Žehu haamaa ka nee a se kaŋ ngi ma cere kubay ka wongu.

\VS{9}Izirayel kokoyoo Žowas donto ka Žuda kokoyoo zaabi ka nee a se: «Han foo, Libaŋ gandaa karjiɲaŋoo daŋ kaŋ i ma nee Libaŋ
sedere tuuroo se kaŋ a ma nga ize woyoo noo hiijay nga izʼaroo se. Amma Libaŋ gandaa ganjihooga kaŋ ga bisa na karjiɲaŋoo taama-taama.»

\VS{10}Žowas nee koyne: «Cimi no, ni ka hin Edom borey, woo se nʼga bolsay. Cindi nda ni beeraa, ma goro ni do. Macin se nʼga huru bone jine? Nʼga kaŋ, de mo Žuda kul ga kaŋ ni bande.»


\par }{\PP \VS{11}Amma Amasiya mana haŋajer. Woo ga, Izirayel kokoyoo Žowas koy tangam, nga nda Žuda kokoyoo Amasiya na cere kubay Bet-Šemeš koyraa ra kaŋ ti Žuda gandaa wane.

\VS{12}Izirayel borey na Žuda borey wongu ka hin ey. Žuda borey, affoo kul zuru ka koy nga hugoo do.

\VS{13}Izirayel kokoyoo Žowas na Žuda kokoyoo Amasiya dii Bet-Šemeš. Amasiya manʼti kala Akaziya izʼaroo Žowas izʼaroo. Woo banda ga, a koy Žerizalem ka koyraa cetaa kayri kʼa dii za Efrayim huru miɲoo ga ka koy hala koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Kanjoo miɲoo. Nongoo kaŋ a nʼa fun cetaa ra kuuroo manʼti kala kabedaaru zangu taaci (400).

\VS{14}A na wuragoo, nda nzorfu kaaraa kul, nda jinawey kul zaa kaŋ goo Abadantaa
hugoo nda kokoyoo hugoo alman jisidogoo ra. A na boroyaŋ mo dii, woo banda ga, a willi
Samari koyraa ra.


\par }{\SH Amasiya laamaa benantaa
\par }
{\R (Taarikey 2to 25.25–28)

\par }{\PP \VS{15}Žowas teegoyey cindey, hayey kaŋ a nʼi tee, nda nga wongaaritaraa, nda wongoo kaŋ a nʼa tee Žuda kokoyoo Amasiya bande, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{16}Žowas koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura Samari, Izirayel kokoyey jere. Nga izʼaroo Žeroboham tee kokoy dogoo ra.


\par }{\PP \VS{17}Žowas izʼaroo Amasiya, Žuda kokoyoo na jiiri woy cindi guu (15) tee Žowakaz izʼaroo Žowas, Izirayel kokoyoo buuroo banda ga.

\VS{18}Amasiya teegoyey cindey hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra.


\par }{\PP \VS{19}Žerizalem ra, boroyaŋ hawandifutay Amasiya ga. A zuru ka koy Lakiš koyraa ra, amma i na boroyaŋ sanba kʼa gaarandi hala Lakiš, i nʼa wii no din.

\VS{20}I na nga bukaa zaa kate bariyaŋ ga, i nʼa sutura Žerizalem nga hayragey jere Dawda koyraa ra.

\VS{21}Žuda borey kul na Azariya\FTNT{†}{{\FR 14:21 }{\FR{14.21
}}{\FQ{Azariya
}}{\FT{da se i ga nee
}}{\FQA{Oziyas}}{\FT{, Taarikey 2to nda annabey citaabey ra.}}} kaŋ goo nda jiiri woy cindi iddu (16) zaa kʼa gorandi kokoytaraa ra nga baabaa Amasiya dogoo ra.

\VS{22}Nga no ka Elat koyraa cin taaga kʼa yeeti Žuda gandaa se kokoyoo Amasiya buuroo banda ga.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Žeroboham 2to ga Izirayel laama
\par }
{\PP \VS{23}Žowas izʼaroo Amasiya, Žuda kokoyoo laamaa jiiri woy cindi guwantoo (15to) ra, Žowas izʼaroo Žeroboham goro kokoytaraa ra Izirayel boŋ. A si goro kala
Samari koyraa ra. Jiiri woytaaci cindi foo (41) no a nʼa tee kokoytaraa ra.

\VS{24}A na goy futu tee Abadantaa jine. Zunuboo kul kaŋ Nebat izʼaroo Žeroboham nʼa tee ka Izirayel kaŋandi zunubu ra, a mana fay nda zunuboo din.

\VS{25}Nongey kaŋ Izirayel iberey nʼi taa Izirayel kone, nga no ka nongey dii kʼi willi Izirayel se, kʼa dii za Hamat koyraa miɲoo ga hala Ganganoo gandaa teekoo\FTNT{‡}{{\FR 14:25 }{\FR{14.25
}}{\FT{Ganganoo gandaa teekoo, teeko Ciiri-ciirantaa no,
}}{\XT{Žozuwe 3.16.}}} do. Woo teendi ka sawa nda Abadantaa, Izirayel Koyoo šennoo kaŋ a nʼa har nda nga tam annaboo Yunusa, Amitay izʼaroo kaŋ ti Gat-Hefer koyraa boro.

\VS{26}Zama Abadantaa dii Izirayel borey binemarayyan beeroo. Boro sii no koyne, tam sii no, borcin sii no ka Izirayel soolam.

\VS{27}Ka gar Abadantaa mana kayandi kaŋ nga ga Izirayel maaɲoo tuusu kʼa kaa laboo ga. Woo maaganda se a na Žowas izʼaroo Žeroboham kaboo ka gandaa hallasi.


\par }{\PP \VS{28}Žeroboham teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, nda nga wongaaritaraa wongey ra, nda takaa kaŋ nda a na Damas koyraa nda Hamat koyraa kaŋ ti Žuda gandaa wane yeeti Izirayel gandaa se, hayey wey kul hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{29}Žeroboham koy nga hayragey kaŋ ti Izirayel kokoyey cindey gar alaahara. Nga izʼaroo Zakariya tee kokoy dogoo ra.




\par }\Chap{15}{\SH Waatoo kaŋ Azariya ga Žuda laama
\par }
{\R (Taarikey 2to 26.3–4, 21–23)

\par }{\PP \VerseOne{1}Izirayel kokoyoo Žeroboham laamaa jiiri waranka cindi iyyantoo (27to) ra, Amasiya izʼaroo Azariya tee Žuda gandaa se kokoy.

\VS{2}Jiiri woy cindi iddu (16) bara a se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woyguu cindi hinka (52) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Yekoliya, Žerizalem wane nda a.

\VS{3}A na haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine, sanda takaa hunday kaŋ nga baabaa Amasiya nʼa tee.

\VS{4}Amma woo kul, a mana tooru ganadogey derandi. Jamaa koy a ga ka sargariyaŋ kaa, ka dugu dullandi tooru ganadogey ra.


\par }{\PP \VS{5}Abadantaa na
jiray ka kokoyoo kar, a cindi a ga jiray hala nga buuroo ga. A cindi nga hinne jere ga hugu foo ra. Nga izʼaroo Yotam kaŋ ti kokoy hugoo alwakiiloo ka tee gandaa jamaa jineboraa.

\VS{6}Azariya teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{7}Azariya koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura nga hayragey jere Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Yotam tee kokoy dogoo ra.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Zakariya ga Izirayel laama
\par }
{\PP \VS{8}Žuda gandaa kokoyoo Azariya laamaa jiiri waranza cindi yaahantoo (38to) ra, Žeroboham izʼaroo Zakariya tee Izirayel se kokoy. A si goro kala
Samari koyraa ra. Handu iddu no a nʼa tee kokoytaraa ra.

\VS{9}A na goy futu tee Abadantaa jine, sanda takaa kaŋ nga hayragey nʼa tee. A mana fay nda zunuboo kaŋ ra Nebat izʼaroo Žeroboham na Izirayel kaŋandi.

\VS{10}Han foo, Yabeš izʼaroo Šalum hawandifutay Zakariya ga kʼa kar kʼa wii jamaa jine, woo banda ga, a tee kokoy dogoo ra.


\par }{\PP \VS{11}Zakariya teegoyey cindey hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.


\par }{\PP \VS{12}Woo teendi ka sawa nda šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har Žehu se kaŋ a nee: «Ni izʼarey ga goro Izirayel kokoytaraa ra hala alwadda taacantoo ga.» Woo da ka tee.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Šalum ga Izirayel laama
\par }
{\PP \VS{13}Yabeš izʼaroo Šalum tee Izirayel se kokoy, Žuda kokoyoo Oziyas laamaa jiiri waranza cindi yaggantoo (39to) ra. A na handu foo tee kokoytaraa ra, a si goro kala
Samari koyraa ra.

\VS{14}Gadi izʼaroo Menahem hun Tirsa koyraa ra ka kaa Samari ka Yabeš izʼaroo Šalum kar Samari kʼa wii, a tee kokoy dogoo ra.


\par }{\PP \VS{15}Šalum teegoyey cindey, nda hawandifutaa kaŋ a nʼa tee, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.


\par }{\PP \VS{16}Waatoo kaŋ Menahem huru kokoytaraa ra, a na Tifsa koyraa tangam, a na borey kul wii Tirsa nda Tifsa game. A na Tifsa tangam, zama i mana koyraa ganbey feeri a se. A na woyey kul kaŋ ga tee alhaamidu gundey kottu.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Menahem ga Izirayel laama
\par }
{\PP \VS{17}Žuda kokoyoo Azariya laamaa jiiri waranza cindi yaggantoo (39to) ra, Gadi izʼaroo Menahem tee Izirayel se kokoy. A na jiiri woy (10) tee kokoytaraa ra, a si goro kala
Samari koyraa ra.

\VS{18}A na goy futu tee Abadantaa jine. Nga hunaroo kul a mana fay nda zunuboo kaŋ ra Nebat izʼaroo Žeroboham na Izirayel kaŋandi.


\par }{\PP \VS{19}Asiri kokoyoo Pul\FTNT{*}{{\FR 15:19 }{\FR{15.19
}}{\FQ{Pul
}}{\FT{da se i ga nee
}}{\FQA{Tiglat-Pilneser}}{\FT{,
}}{\XT{Taarikey 1na 5.26}}{\FT{ra nda
}}{\FQA{Tiglat-Pileser}}{\FT{, sorro 29to ra.}}} kaa ka gandaa tangam. Menahem nʼa noo nzorfu kaaray ton waranza (30) hala a ma nga faaba nga ma nga kokoytaraa noo gaabi.

\VS{20}Menahem mana nzorfoo woo taa kala Izirayel almankoyney kul kone, a na nzorfu kaaray tamma boŋ woyguu (50) dii aru foo kul kone kʼa noo Asiri kokoyoo se. Woo banda ga, Asiri kokoyoo willi, a mana cindi gandaa ra.


\par }{\PP \VS{21}Menahem teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{22}Menahem koy nga hayragey gar alaahara. Nga izʼaroo Pekahiya tee kokoy dogoo ra.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Pekahiya ga Izirayel laama
\par }
{\PP \VS{23}Žuda kokoyoo Azariya laamaa jiiri woyguwantoo (50to) ra, Menahem izʼaroo Pekahiya tee Izirayel se kokoy. A si goro kala
Samari koyraa ra. Jiiri hinka no a nʼa tee kokoytaraa ra.

\VS{24}A na goy futu tee Abadantaa jine, a mana fay nda zunuboo kaŋ ra Nebat izʼaroo Žeroboham na Izirayel kaŋandi.

\VS{25}Remaliya izʼaroo Peka kaŋ ti nga sooje jalakoyney affoo hawandifutay a ga. A koy kokoy hugoo ra Samari kʼa wii nga, nda Argob, nda Ariye, woo gar Galad gandaa boro woyguu (50) goo a bande. Takaa woo nda a na Peka wii, a tee kokoy dogoo ra.


\par }{\PP \VS{26}Pekahiya teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Peka ga Izirayel laama
\par }
{\PP \VS{27}Žuda kokoyoo Azariya laamaa jiiri woyguu cindi hinkantoo (52to) ra, Remaliya izʼaroo Peka tee Izirayel se kokoy. A si goro kala
Samari koyraa ra. Jiiri waranka (20) no a nʼa tee kokoytaraa ra.

\VS{28}A na goy futu tee Abadantaa jine, a mana fay nda zunuboo kaŋ ra Nebat izʼaroo Žeroboham na Izirayel kaŋandi.


\par }{\PP \VS{29}Izirayel kokoyoo Peka waatoo ra, Asiri gandaa kokoyoo Tiglat-Pileser kaa ka Iyoŋ koyraa, nda Abel-Bet-Maaka koyraa, nda Yanowa koyraa, nda Kedeš koyraa, nda Hasor koyraa, nda Galad nda Galile gandawey, nda Neftali gandaa kul dii. A na borey dii ka koy Asiri.

\VS{30}Ela izʼaroo Oze hawandifutay Remaliya izʼaroo Peka ga kʼa kar kʼa wii. A tee kokoy dogoo ra. Woo mana teendi kala Oziyas izʼaroo Yotam laamaa jiiri warankantoo (20to) ra.


\par }{\PP \VS{31}Peka teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Yotam ga Žuda laama
\par }
{\R (Taarikey 2to 27.1–3, 7–9)

\par }{\PP \VS{32}Izirayel kokoyoo Remaliya izʼaroo Peka laamaa jiiri hinkantoo ra, Oziyas izʼaroo Yotam tee Žuda gandaa se kokoy.

\VS{33}Jiiri waranka cindi guu (25) bara a se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woy cindi iddu (16) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Yeruša, Sadok ize woy no.

\VS{34}A na haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine, sanda takaa hunday kaŋ nga baabaa Oziyas nʼa tee.

\VS{35}Amma woo kul, a mana tooru ganadogey derandi. Jamaa koy a ga ka sargariyaŋ kaa, ka dugu dullandi tooru ganadogey ra. Yotam ka Abadantaa
hugoo Beenehere miɲoo cin.


\par }{\PP \VS{36}Yotam teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{37}Waatoo woo, Abadantaa šintin ka Siiri kokoyoo Resin nda Remaliya izʼaroo Peka tunandi i ma Žuda gandaa tangam.

\VS{38}Yotam koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura nga baabaa Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Akaz tee kokoy dogoo ra.




\par }\Chap{16}{\SH Waatoo kaŋ Akaz ga Žuda laama
\par }
{\R (Taarikey 2to 28.1–27)

\par }{\PP \VerseOne{1}Remaliya izʼaroo Peka laamaa jiiri woy cindi iyyantoo (17to) ra, Yotam izʼaroo Akaz tee Žuda gandaa se kokoy.

\VS{2}Jiiri waranka (20) bara a se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woy cindi iddu (16) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. A mana haya tee kaŋ ga henan Abadantaa, nga Koyoo jine, a mana takaa tee kaŋ nga hayragoo Dawda nʼa tee.

\VS{3}A mana hanga kala Izirayel kokoyey, a na ba nga izʼaroo ton nuune ra kʼa tee sargari, sanda almuhaley kaŋ jamawey kaŋ Abadantaa nʼi gaaray Izirayel borey jine nʼi tee ka bisa.

\VS{4}A ga sargariyaŋ kaa, ka dugu dullandi toorey ganadogey ra, nda hondey boŋ, nda tuuri firzi kul cire.


\par }{\PP \VS{5}Waatoo din Siiri kokoyoo Resin nda Izirayel kokoyoo Peka kaŋ ti Remaliya izʼaroo žigi ka koy Žerizalem tangam. I na Akaz kuubi kʼa bere kʼa daŋ game, amma i mana hin ka hin a.

\VS{6}Alwaatoo woo ra, Siiri kokoyoo kaŋ ti Resin na Elat koyraa dii kʼa daŋ Siiri hinoo cire. A na Žuda borey gaaray kʼi kaa Elat koyraa ra. Edom boroyaŋ kaa ka goro Elat, i goo a ra hala hõ.


\par }{\PP \VS{7}Akaz na dontokawyaŋ sanba Asiri kokoyoo Tiglat-Pileser do ka nee a se: «Ay manʼti kala ni tamoo nda ni izʼaroo, kaa kʼay kaa Siiri kokoyoo kaboo ra nda Izirayel kokoyoo kaboo ra, kaŋyaŋ kay ya ne kʼay tangam.»

\VS{8}Akaz na nzorfu kaaraa nda wuragoo kaŋ goo Abadantaa
hugoo ra nda kokoyoo hugoo alman jisidogoo ra zaa, a nʼi sanba kʼi tee gomni Asiri kokoyoo se.

\VS{9}Asiri kokoyoo yadda a se. Asiri kokoyoo koy Damas koyraa tangam, a nʼa dii, a na koyraa borey dii ka koy nda ey Kir, de a na Resin wii.


\par }{\PP \VS{10}Kokoyoo Akaz koy Damas ka Asiri kokoyoo Tiglat-Pileser kubay. Kaŋ kokoyoo Akaz dii sargari tonadogoo kaŋ goo Damas, a donto ka nga fasaloo nda nga nongey kul cina takaa har
sargari juwalkaa Uriya se.

\VS{11}Sargari juwalkaa Uriya na sargari tonadoo foo cin ka sawa nda fasaloo hunday kaŋ kokoyoo Akaz nʼa sanba ka hun Damas. Sargari juwalkaa Uriya nʼa tee hala kokoyoo Akaz ga kaa ka hun Damas.

\VS{12}Kokoyoo kaa ka hun Damas, a dii sargari tonadogoo, a kay a jine, a na sargari kaa a boŋ.

\VS{13}A na nga
sargari kukurantaa nda nga
taasu sargaroo dullandi a boŋ, a na nga
sargari hari-haroo mun a ga, a na nga
alaafiya teendi sargarey kuroo say-say sargari tonadogoo ga.

\VS{14}Haya kaŋ ti sargari tonadogoo kaŋ teendi nda alhan kaŋ goo Abadantaa jine, a nʼa kaa dogoo ra hugoo jinoo ra, sargari tonadoo taagaa nda Abadantaa hugoo game, a nʼa daŋ sargari tonadoo taagaa jere hawsa here.

\VS{15}Kokoyoo Akaz na sargari juwalkaa Uriya noo yaamaroo woo ka nee: «Subbaahoo sargari kukurantaa, nda alaasaroo taasu sargaroo ton sargari tonadoo beeroo, nda kokoyoo sargari kukurantaa, nda taasu sargaroo, nda gandaa jamaa kul sargari kukurantaa nda nga taasu sargarey nda nga sargari hari-harey, sargari kukurantey kuroo kul nda sargari tanawey kuroo kul say-say a ga. Haya kaŋ ti sargari tonadogoo kaŋ teendi nda alhan, ay ga huga\FTNT{*}{{\FR 16:15 }{\FR{16.15
}}{\FQ{huga}}{\FT{, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti
}}{\FQA{gunandi ka dii haya kaŋ ga kaa ka tee.}}} nda a.»


\par }{\PP \VS{16}Sargari juwalkaa Uriya na hayaa kul tee nda takaa kaŋ nda kokoyoo Akaz nʼa yaamar.

\VS{17}Kokoyoo Akaz na Abadantaa hugoo alhan tafawey kayri kaŋ boŋ torkawey goo kaŋ ga hanfey ga jisa, a nʼi kaa i boŋ. A na alhan hanfi beeroo kaŋ maaɲoo ti «teekoo» zumandi ka hun hawey boŋ kaŋyaŋ goo a cire, a nʼa jisi nongu ra kaŋ gandaheroo teendi nda tondi.

\VS{18}Asiri kokoyoo maaganda a na galliyaa kaŋ cinandi Abadantaa hugoo ra kunehere kaŋ maaɲoo ti
hunanzamzaaroo kaa dogoo ra, nga nda tarayhere miɲoo kaŋ nda kokoyoo ga huru.


\par }{\PP \VS{19}Akaz teegoyey cindey, hayey kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{20}Akaz koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura nga hayragey jere Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Ezekiyas tee kokoy dogoo ra.




\par }\Chap{17}{\SH Waatoo kaŋ Oze ga Izirayel laama; Samari koyraa diiyanoo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Žuda gandaa kokoyoo Akaz laamaa jiiri woy cindi hinkantoo (12to) ra, Ela izʼaroo Oze tee Izirayel se kokoy, a si goro kala
Samari koyraa ra. A laama jiiri yagga.

\VS{2}A na goy futu tee Abadantaa jine, amma a mana too Izirayel kokoyey kaŋ kaa a jine.

\VS{3}Asiri kokoyoo kaŋ ti Salmanasar koy Oze tangam, Oze huru nga hinoo cire, a ga alkaasi bana a se.

\VS{4}Amma Asiri kokoyoo kaa ka dii kaŋ Oze mmʼa hawandifutay nga ga. Oze nka dontokawyaŋ sanba Misira kokoyoo kaŋ ti So do. Koyne mo Oze mana yee ka jiiri kul alkaasoo bana Asiri kokoyoo se. Asiri kokoyoo na Oze dii kʼa haw kʼa daŋ kasa.

\VS{5}Woo banda ga, Asiri kokoyoo na gandaa kul dii, a too Samari jine, a nʼa wanga kʼa daŋ game jiiri hinza.

\VS{6}Oze laamaa jiiri yaggantoo ra, Asiri kokoyoo na Samari dii, ka Izirayel borey dii ka koy nda ey Asiri gandaa ra. A nʼi gorandi Haala koyraa ra, nda Habor isaa miɲoo ga kaŋ goo Gozaŋ laamaa ra, nda Med gandaa koyrawey ra.


\par }{\SH Addaliloo kaŋ na Izirayel borey ka koy ganji
\par }
{\PP \VS{7}Hayey wey duu Izirayel borey, zama i nka zunubu tee Abadantaa se kaŋ ti ngi Koyoo kaŋ nʼi fattandi Misira gandaa ra, kʼi kaa Misira kokoyoo Firawuuna kaboo ra. I na koy tanayaŋ gana.

\VS{8}Gandawey borey kaŋ Abadantaa nʼi gaaray kʼi kaa Izirayel borey jine, gandawey din alaadawey no i hanga ey nda alaadawey kaŋ Izirayel kokoyey nʼi gorandi.

\VS{9}Izirayel borey na hayayaŋ tee Abadantaa, ngi Koyoo ga tuguyan ra kaŋyaŋ si hima ka teendi. I na tooru ganadooyaŋ cin ngi koyrawey kul ra, kʼa dii za soorohugu kukey kaŋ ra i ga kay ka lakkal hala koyrawey kaŋ kuubandi nda cete.

\VS{10}I na tondiyaŋ nda
Ašera bundu tooruyaŋ kayandi kʼi gana hondu kuku kul boŋ nda tuuri firzi kul cire.

\VS{11}I na dugu dullandi tooru ganadogey kul ra sanda jamawey kaŋ Abadantaa nʼi dii ka koy i jine. I na haya futuyaŋ tee kaŋ na Abadantaa futandi.

\VS{12}I na toorey gana ka gar kaŋ Abadantaa nka nee i se kaŋ i masʼa tee.


\par }{\PP \VS{13}Abadantaa na annabey kul nda gunandikey kul ka kašeta Izirayel nda Žuda borey ga ka nee i se: «Wa bere ka hun war fondo laalawey bande, war mʼay yaamarey nda ay hantumey dii ka dira
ašariyaa kul bande kaŋ ay nʼa noo war hayragey se, kaŋ ay nʼa noo ay tamey kaŋ ti annabey se i mʼa har war se.»

\VS{14}Amma i mana haŋajer. I boŋšenday sanda ngi hayragey kaŋ mana naanay Abadantaa, ngi Koyoo.

\VS{15}I na nga hantumey fur, i na
amaanaa kaŋ a nʼa daŋ nga nda ngi hayragey game dunbu. Hoyrawey kaŋ a nʼi daŋ i se, i manʼi dii. I hanga koyyaŋ kaŋ manʼti kala yaada, de mo ngi hundey tee yaada. I hanga gandawey kaŋ gʼi kuubi kʼi bere bande, ka gar Abadantaa nee kaŋ i masi hanga i bande.

\VS{16}I na Abadantaa, ngi Koyoo yaamarey kul naŋ. I na guuru mennandi kʼa tee tooru yagaw hinka, i na Ašera bundu tooru kayandi, i ga sujudu beenaa hayey kul kaŋ ti waynaa, nda handoo, nda handarawey se, i na tooroo kaŋ se i ga nee
Bal gana.

\VS{17}I na ngi izʼarey nda ngi ize woyey ton nuune ra kʼi tee sargari, i na ngi boŋ noo gunandiyan se, i na ngi boŋ noo kotte se, i na ngi boŋ noo goy futu teeyan se Abadantaa jine kaŋ nʼa futandi.

\VS{18}Woo se Abadantaa hanse ka futu Izirayel ga, a nʼi moorandi nga. Žuda alkabiilaa hinne ka cindi.


\par }{\PP \VS{19}Amma Žuda borey mo mana Abadantaa, ngi Koyoo yaamarey dii. I mana hanga kala Izirayel borey alaadawey.

\VS{20}Woo maaganda se Abadantaa na Izirayel dumoo kul fur, a nʼi kaynandi kʼi daŋ komakawyaŋ kabey ra hala nongu kaŋ ra a nʼi gaaray kʼi moorandi nga.


\par }{\PP \VS{21}Waatoo kaŋ a na Izirayel borey dunbu kʼi kaa Dawda hugoo borey ra, Izirayel borey na Nebat izʼaroo, Žeroboham tee kokoy, ka gar Žeroboham na Izirayel moorandi Abadantaa kʼa kaŋandi zunubu beeri ra.

\VS{22}Zunubey kul kaŋ Žeroboham nʼi tee, Izirayel borey na ngi cine tee, i mana fay nda ey

\VS{23}hala nongu kaŋ ra Abadantaa na Izirayel moorandi nga, sanda takaa kaŋ nda a nʼa har nda nga tam annabey kul miɲey. Abadantaa na Izirayel moorandi nga laboo, a nʼi dii ka koy Asiri gandaa ra kaŋ ra i cindi hala hõ.


\par }{\SH Samari borey assiloo
\par }
{\PP \VS{24}Asiri kokoyoo daŋ ka kate Babiloŋ koyraa boroyaŋ, nda Kuta koyraa boroyaŋ, nda Awa koyraa boroyaŋ, nda Hamat koyraa boroyaŋ, nda Sefarbayim koyraa boroyaŋ. A nʼi gorandi
Samari gandaa koyrawey ra Izirayel borey dogey ra kaŋ diyandi ka koy. I na Samari gandaa tee ngi mayray, i goro nga koyrawey ra.

\VS{25}Waatoo kaŋ i šintin ka goro nongey din ra, i si hunbur Abadantaa. Woo se Abadantaa na ganjihaylayaŋ sanba i ga kaŋyaŋ wiiya i ra.

\VS{26}I nee Asiri kokoyoo se: «Gandawey borey kaŋ nʼnʼi zaa kate kʼi gorandi Samari koyrawey ra si gandaa koyoo hantumey kaŋ kayandi bay. A na ganjihaylayaŋ sanba i ga kaŋ nʼi wii, zama i si gandaa koyoo hantumey kaŋ kayandi bay.»

\VS{27}Asiri kokoyoo na yaamaroo woo noo ka nee: «Wa
sargari juwalkey kaŋ war nʼi dii ka koy no din affoo sanba no din a ma koy goro no din kʼi cawandi gandaa koyoo hantumey kaŋ kayandi.»

\VS{28}Sargari juwalkey kaŋ i nʼi dii ka fatta Samari, ngi affoo kaa ka goro Betel koyraa ra kʼi cawandi takaa kaŋ nda boro ga hima ka hunbur Abadantaa.


\par }{\PP \VS{29}Amma dumi foo kul borey ga ngi boŋ koyey tee. I nʼi daŋ ngi tooru ganadogey hugey ra kaŋ Samari borey nʼi cin. Dumi foo kul borey na woo tee koyrawey ra kaŋ ra i ga goro.

\VS{30}Babiloŋ koyraa borey na Sukot-Benot tooru assuuraa tee, Kuta koyraa borey na Nergal tooru assuuraa tee, Hamat koyraa borey na Ašima tooru assuuraa tee,

\VS{31}Awit koyraa borey na Nibhaz tooru assuuraa nda Tartak tooru assuuraa tee, Sefarbayim koyraa borey ga ngi izʼarey warra nuune ra kʼi tee sargari Adramelek nda Anamelek se kaŋyaŋ ti Sefarbayim koyey.

\VS{32}Woo kul, borey wey kul ga hunbur Abadantaa mo, i na boro dumi kul ngi ra tee sargari juwalkaw tooru ganadogey se kaŋ ga sargari kaa i se tooru ganadogey hugey ra.

\VS{33}Woo ra i ga hunbur Abadantaa, amma i ga ngi boŋ koyey mo gana, ka sawa nda gandawey kaŋ ra i nʼi dii ka koy alaadawey.


\par }{\PP \VS{34}Hala hõ i goo alaada žeeney bande. I si hunbur Abadantaa nda cimi. I si ngi hantumey, nda ngi hantumey kaŋ kayandi, nda
ašariyaa, nda yaamaroo dii kaŋ Abadantaa nʼi daŋ Yakuba hayroo se, boraa kaŋ a na maaɲoo daŋ Izirayel.

\VS{35}Abadantaa nka
amaana daŋ nga nda ey game, a nʼi noo yaamaroo woo ka nee: «War masi hunbur koy tana, war masi sujudu i jine, war masʼi gana, war masi sargari kaa i se.

\VS{36}Amma agay, Abadantaa no war ma hunbur agay, agay kaŋ na war fattandi Misira gandaa ra nda ay hini beeroo nda kabe albarkante. Ay jine no war ma sujudu, agay se war ma sargariyaŋ kaa.

\VS{37}War ma gaabandi kʼay hantumey, nda ay hantumey kaŋ kayandi, nda agay ašariyaa, nda yaamaroo kaŋ ay nʼi hantum war se ka dira waati kul, war masi hunbur koy tanayaŋ.

\VS{38}War masi dirɲa amaanaa kaŋ ay nʼa daŋ agay nda war game, war masi hunbur koy tanayaŋ.

\VS{39}Amma agay, Abadantaa, war Koyoo no war ma hunbur a, agay no ma war kaa war iberey kul kabey ra.»\FTNT{*}{{\FR 17:39 }{\FR{17.35–39
}}{\XT{Fattaroo 20.3, 5; Alhukumoo 4.23; 5.22; 6.12, 14; Alkaaley 6.10; Samiyel 1na 7.3.}}}


\par }{\PP \VS{40}Amma i mana haŋajer, i cindi i ga hanga ngi alaada žeeney bande.

\VS{41}Gandawey wey ga hunbur Abadantaa, woo kul, i ga ngi tooru assuurawey gana. Ngi izey nda ngi izey izey mo hala hõ ga takaa follokaa tee kaŋ ngi hayragey nʼa tee.




\par }\Chap{18}{\SH Waatoo kaŋ Ezekiyas ga Žuda laama
\par }
{\R (Taarikey 2to 29.1–2; 31.1)

\par }{\PP \VerseOne{1}Izirayel kokoyoo Oze kaŋ ti Ela izʼaroo laamaa jiiri hinzantoo ra, Akaz izʼaroo Ezekiyas tee Žuda gandaa se kokoy.

\VS{2}Jiiri waranka cindi guu (25) bara a se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri waranka cindi yagga (29) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Abi, Zakariya ize woy no.

\VS{3}A na haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine, sanda takaa hunday kaŋ nga hayragoo Dawda nʼa tee.

\VS{4}Nga no ka tooru ganadogey say, a na tondey kaŋ i nʼi kayandi kʼi tee tooru kayri, a na bundu tooroo dunbu-dunbu kaŋ se i ga nee
Ašera. A na alhan gondoo kaŋ Musa nʼa tee kayri-kayri, zama hala ka kaa waatoo woo Izirayel borey ga dugu dullandi maaɲoo ga: i si nee a se kala Nekuštaŋ.

\VS{5}A na nga naanaa daŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo ra ka bisa Žuda kokoyey kul kaŋ kaa dumaa ga wala wey kaŋ kaa a jine.

\VS{6}A hawa Abadantaa ga, a mana banda bere a se, a na yaamarey dii kaŋ Abadantaa nʼi har Musa se.

\VS{7}Abadantaa goo a bande. Goy kul kaŋ a nʼa tee ga boori a ga. A ture Asiri kokoyoo ga, a mana boŋdum a se.

\VS{8}Nga no ka Filisti borey kar hala Gaaza nda nga laamaa ra, kʼa dii za soorohugu kukey kaŋ ga i kay ka lakkal hala koyrawey kaŋ kuubandi nda cete.


\par }{\SH Samari koyraa diiyanoo hongandiyanoo
\par }
{\R (17.3–7)

\par }{\PP \VS{9}Kokoyoo Ezekiyas laamaa jiiri taacantoo kaŋ ga sawa nda Izirayel kokoyoo Ela izʼaroo Oze laamaa jiiri iyyantoo, Asiri kokoyoo Salmanasar koy
Samari koyraa tangam kʼa wanga kʼa daŋ game.

\VS{10}Jiiri hinza banda ga, Ezekiyas laamaa jiiri idduwantoo ra, Izirayel kokoyoo Oze laamaa jiiri yaggantoo ra Samari diyandi.

\VS{11}Asiri kokoyoo ka Izirayel borey dii ka koy nda ey Asiri kʼi gorandi Haala koyraa ra Habor isaa miɲoo ga kaŋ goo Gozaŋ laamaa ra, nda Med gandaa koyrawey ra.

\VS{12}Bonawey wey duu ey, zama i nka mana haŋajer Abadantaa, ngi Koyoo se, i na nga
amaanaa dunbu. Hayey kul kaŋ Musa, Abadantaa tamoo nʼi yaamar, i mana haŋajer i se, i manʼi ka goy.


\par }{\SH Asiri kokoyoo Senakerib na Žuda gandaa wongu
\par }
{\R (Ezayi 36.1; Taarikey 2to 32.1)

\par }{\PP \VS{13}Kokoyoo Ezekiyas laamaa jiiri woy cindi taacantoo (14to) ra, Asiri kokoyoo Senakerib na Žuda koyrawey kaŋ kuubandi nda cete kul wongu, a nʼi dii.

\VS{14}Žuda kokoyoo Ezekiyas daŋ ka nee Asiri kokoyoo se kaŋ goo Lakiš koyraa ra: «Ay na zunubu tee, masʼay tangam koyne. Haya kul kaŋ nʼnʼa kayandi yʼa tee, ay gʼa tee.» Woo ga, Asiri kokoyoo kayandi Žuda kokoyoo Ezekiyas ma nzorfu kaaray ton yagga nda wura kilo zangu yagga (900) bana nga se.

\VS{15}Ezekiyas na nzorfoo kul kaŋ goo Abadantaa
hugoo ra nda kokoy hugoo alman jisidogoo ra zaa kʼi noo a se.

\VS{16}Alwaatoo woo ra, Ezekiyas na ba wuragoo kaŋ goo Abadantaa hugoo miɲoo nda nga ganboo carawey ga kaa, maanaa kokoyoo Ezekiyas nkʼi daabu nda wura, a nʼi noo Asiri kokoyoo se.


\par }{\SH Senakerib na Žerizalem wanga kʼa daŋ game
\par }
{\R (Ezayi 36.2–22; Taarikey 2to 32.9–16)

\par }{\PP \VS{17}Asiri kokoyoo na nga wongu-izey jineboraa, nda nga goykaw beerey jineboraa, nda nga hugoo goykey jineboraa, nda wongu-ize jama beeri sanba ka hun Lakiš koyraa ra ka koy Žerizalem, kokoyoo Ezekiyas do. I žigi ka koy too Žerizalem. Waatoo kaŋ i žigi ka koy too, i kay beenehere hari margadogoo gootaa do, šiinidaŋkey kaloo fondaa ga.

\VS{18}I na kokoyoo cee. Hilkiya izʼaroo Eliyakim kaŋ ti hugoo goykey jineboraa fatta ka kaa i do, nga, nda hantumkaa Šebna, nda Asaf izʼaroo Yowa kaŋ goo kaddaasey gande.

\VS{19}Asiri kokoy hugoo goykey jineboraa nee i se: «War ma nee Ezekiyas se: ‹Kokoy beeroo ka šelaŋ kaŋ ti Asiri kokoyoo ka nee: “Naanay cine foo bara ma ne?

\VS{20}Hewoo de bande ni šelaŋ, nʼga hongu kaŋ ni goo nda wongu lakkal nda wongu gaabi? Sohõ, may ra nʼna ni naanaa daŋ kaŋ se nʼga ture ay ga?

\VS{21}Misira gandaa ra nʼna ni naanaa daŋ, kakaaru kayraa woo kaŋ boro kul kaŋ dibi a ga, a ga kaboo hay ka fatta. Woo no Misira kokoyoo, Firawuuna ga ti a borey kul se kaŋ ga ngi naanaa daŋ a ra.”›

\VS{22}A ga hin ka tee war ma nee ya ne: ‹Abadantaa, ir Koyoo ra ir nʼir naanaa daŋ. Amma manʼti nga nongey kaŋ ra i gʼa gana nda nga sargari tonadogey no Ezekiyas nʼi derandi ka nee Žuda nda Žerizalem se kaŋ i si hima ka sujudu kala sargari tonadogoo woo hinne jine, Žerizalem ra.

\VS{23}Sohõ ma waafaku nda ay koyoo, Asiri kokoyoo, ay ga ni noo bari zenber hinka (2.000) hala de ni goo nda i kul se kaarukawyaŋ.

\VS{24}Taka foo nda nʼga hin ka goforner gaaray, ba nda ay koyoo goykey kul ikaccaa no? Misira ga nʼga felle haya kaŋ ti torkawey nda ngi baryey.

\VS{25}Koyne mo, nʼga hongu manʼti Abadantaa ibaayoo no ya nongoo woo tangam kʼa halaci wala? Abadantaa ka nee ya ne kaŋ ya koy gandaa woo tangam kʼa halaci.›»


\par }{\PP \VS{26}Hilkiya izʼaroo Eliyakim, nda Šebna, nda Yowa nee Asiri kokoy hugoo goykey jineboraa se: «Ir gʼa wiri ni ga, ma šelaŋ ir kaŋ ti ni tamey se Siiri šenni ra, zama ir ga maa a ra. Masi šelaŋ ir se nda Žuda šenni, zama jamaa kaŋ goo koyraa cetaa boŋ ga maa ir se.»

\VS{27}Amma kokoy hugoo goykey jineboraa nee i se: «Ay koyoo nkʼay sanba ya woo har ni koyoo nda ni hinne se wala? Nʼga hongu borey wey kaŋ ga goro cetaa ga, kaŋ sanda war, i ga ngi wiroo ŋaa, i ga ngi toošoo haŋ sii a ra?»


\par }{\PP \VS{28}Woo banda ga, kokoy hugoo goykey jineboraa tun nga boŋ ga, a na nga jindoo jer ka kaati ka nee Žuda borey šenni ra: «Wa haŋajer hayaa kaŋ kokoy beeroo nʼa har, Asiri kokoyoo.

\VS{29}A nee: ‹War masi naŋ Ezekiyas ma war darga, a si hin ka war kaa ay kaboo ra.

\VS{30}War masi naŋ Ezekiyas ma kate war ma war naanaa daŋ Abadantaa ra, nda a nee war se kaŋ šikka sii Abadantaa ga war kaa kabe ra, koyraa woo si kaŋ Asiri kokoyoo kaboo ra.›

\VS{31}War masi haŋajer Ezekiyas se, zama Asiri kokoyoo nee: ‹Wa alaafiya tee ay bande, wa fatta ka war boŋ noo ya ne. Nda woo teendi, war affoo kul ga nga
alaneb faaroo nda jeejayɲaŋoo izey ŋaa, war affoo kul ga nga dayoo haroo haŋ,

\VS{32}hala waati kaŋ ay kaa ka war zaa ka koy nda war ganda ra kaŋ ga hima war gandaa, ganda kaŋ ra taasu nda alaneb hari goo, ŋaayan nda alaneb faari ganda,
zaytuɲaa jii nda yuu ganda. Woo ra war ga huna, war si buu.› Adiši war masi haŋajer Ezekiyas se kaŋ ga baa nga ma war derandi ka nee war se kaŋ Abadantaa ga war kaa kabe ra.

\VS{33}Gandawey koyey ra, may ka hin ka nga gandaa kaa Asiri kokoyoo kaboo ra?

\VS{34}Man Hamat nda Arpad koyey? Man Sefarbayim, nda Hena, nda Iba koyey? I hin ka
Samari koyraa kaa ay kaboo ra wala?

\VS{35}Adiši, gandawey koyey kul ra, may no ka hin ka ngi gandaa kaa ay kaboo ra, hala Abadantaa ma hin ka Žerizalem kaa ay kaboo ra?»


\par }{\PP \VS{36}Jamaa dangay, i manʼa zaabi nda baffoo, zama kokoyoo nkʼi yaamar kaŋ i masi tuuru a se.

\VS{37}Kokoy hugoo goykey jineboraa kaŋ ti Hilkiya izʼaroo Eliyakim, nda hantumkaa Šebna, nda boraa kaŋ goo kaddaasey gande kaŋ ti Asaf izʼaroo Yowa, bankaaray kottayaŋ goo i ga, i koy Ezekiyas do, i na Asiri kokoy hugoo goykey jineboraa šennoo har a se.




\par }\Chap{19}{\SH Kokoyoo Ezekiyas na annabi Ezayi lakkaloo ceeci
\par }
{\R (Ezayi 37.1–7)

\par }{\PP \VerseOne{1}Waatoo kaŋ kokoyoo Ezekiyas maa šennoo kaŋ i kate a, a na nga bankaarawey kottu, a na saaku kasa daŋ nga ga, a koy Abadantaa
hugoo do.

\VS{2}Nga hugoo goykey jineboraa kaŋ ti Eliyakim, nda hantumkaa Šebna, nda
sargari juwalkey boro beerey, a nʼi sanba Amots izʼaroo, annabi Ezayi do, i na saaku kasa daŋ ngi ga.

\VS{3}I koy nee a se kaŋ Ezekiyas nee: «Hõ manʼti kala binemarayyan, nda zukandiyan, nda kaynandiyan zaari. A ga hima nda woyyaŋ kaŋ ga baa ka hay, amma i sii nda gaabi ka ngi izey daŋ aduɲɲa ra.

\VS{4}A ga hin ka tee Abadantaa, ni Koyoo ma maa šenney kul kaŋ Asiri kokoy goykey jineboraa nʼi har kaŋ nga koyoo Asiri kokoyoo nʼa sanba ka Irkoy hunantaa wow. A ga hin ka tee Abadantaa, ni Koyoo mʼa zukandi šenney kaŋ Abadantaa, ni Koyoo maarʼey maaganda. Irkoy ŋaaray wey kaŋ cindi ir ra kaŋ mana buu se.»


\par }{\PP \VS{5}Kokoyoo Ezekiyas borey na dontaa too Ezayi do.

\VS{6}Ezayi nee i se: «Hayaa ne kaŋ war ga koy a har war koyoo se: ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: “Masi hunbur šenney kaŋ ni maarʼey, wowey wey kaŋ Asiri kokoyoo borey nʼi har ya ne.

\VS{7}Kokoyoo ga kaa ka duu alhabar. Ay ga daŋ binoo ra a ma kayandi ka willi nga gandaa ra, no din ra, ay ga daŋ i mʼa wii nda takuba.”›»


\par }{\SH Asiri kokoyoo yee koyne ka Žerizalem hunburandi
\par }
{\R (Ezayi 37.8–13; Taarikey 2to 32.1–7)

\par }{\PP \VS{8}Asiri kokoy hugoo goykey jineboraa maa kaŋ Asiri kokoyoo hun Lakiš koyraa ra ka koy Libna koyraa tangam, no din ra a koy a gar.

\VS{9}Woo banda ga, Asiri kokoyoo duu alhabar kaŋ Ecopi kokoyoo kaŋ ti Tirhaka goo ma soolu ka kaa ka nga tangam. Woo ga, a yee koyne ka dontokawyaŋ sanba Ezekiyas do ka nee:

\VS{10}«Wa nee Žuda kokoyoo Ezekiyas se: ‹Ni Koyoo kaŋ ra nʼna ni naanaa daŋ masi ni darga ka nee kaŋ Žerizalem si kaŋ Asiri kokoyoo kaboo ra.

\VS{11}Ni hunday maa hayey kaŋ Asiri kokoyey nʼi tee gandawey kul se, i nkʼi halaci sõy. De nga no nʼga hongu kaŋ nʼga hun a ra?

\VS{12}Koyey kaŋ gandawey gʼi gana kaŋ ay hayragey nʼi halaci, koyey din hin kʼi kaa kabe ra wala, Gozaŋ, nda Karaŋ, nda Resef koyrawey, nda Eden koyraa borey kaŋ goo Telasar koyraa ra?

\VS{13}Man Hamat koyraa kokoyoo, nda Arpad koyraa kokoyoo, nda Sefarbayim koyraa kokoyoo, nda Hena koyraa kokoyoo, nda Iba koyraa kokoyoo?›»


\par }{\SH Ezekiyas Irkoy ŋaarayyanoo
\par }
{\R (Ezayi 37.14–20)

\par }{\PP \VS{14}Ezekiyas na batagaa taa dontokey kone, a nʼa caw, a koy Abadantaa
hugoo ra. A nʼa cebe Abadantaa se.

\VS{15}A kay Abadantaa jine kʼa ŋaaray, a nee: «Abadantaa, Izirayel Koyoo kaŋ ga goro almalaykey kaŋ se i ga nee šerib boŋ, ni hinne ti laboo laamawey kul Koyoo, ni ka beenaa nda laboo tee.

\VS{16}Abadantaa, ni haŋaa gaaru, ma maa ya ne! Abadantaa, ni moɲey feeri, ma guna! Haŋajer kokoyoo Senakerib šenney se kaŋ a nʼi sanba ka Irkoy hunantaa wow.

\VS{17}Cimi no, Abadantaa, kaŋ Asiri kokoyey na jamawey nda ngi gandawey say.

\VS{18}De i na ngi koyey warra nuune ra, zama wey din manʼti koy, hayayaŋ no kaŋ kabe kʼi tee, bunduyaŋ nda tondiyaŋ no, woo se i nʼi derandi.

\VS{19}Sohõ, Abadantaa, ir Koyoo, ay gʼa wiri ni ga, mʼir hallasi Senakerib kaboo ra hala laboo kokoy laamawey kul ma bay kaŋ ni hinne, Abadantaa ti Irkoy!»


\par }{\SH Ezayi na Abadantaa zaaboo too
\par }
{\R (Ezayi 37.21–35)

\par }{\PP \VS{20}Amots izʼaroo Ezayi daŋ ka nee Ezekiyas se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: ‹Ay maa hayaa kaŋ nʼnʼa ŋaaray ay ga haya kaŋ ti Asiri kokoyoo Senakerib misoo.

\VS{21}Hayaa ti woo kaŋ Abadantaa nʼa har a ga, Abadantaa nee:

\par }{\Q “Woy-izoo kaŋ ti
Siyoŋ koyraa ga ni kaynandi, a ga ni fude,

\par }{\Q woy-izoo kaŋ ti Žerizalem ga ni haaru ka nga boŋoo zinji-zinji.


\par }{\Q \VS{22}May no ni donda? May no nʼnʼa wow?

\par }{\Q May ga ni kaati? May no nʼnʼa guna nda dondaceray?

\par }{\Q Agay, Izirayel Koy Henanantaa se nʼnʼi tee!


\par }{\Q \VS{23}Nʼna ni dontokey sanba

\par }{\Q ka agay, ni Koyoo wow.

\par }{\Q Ni nee: ‘Agay, Senakerib, ay žigi ay bari torkaa boŋ kʼa zurandi,

\par }{\Q ay žigi tondi hondey boŋ ka koy hala Libaŋ gandaa gundoo ra,

\par }{\Q ka nga
sedere bundu kukey nda nga sipres bundu henney dunbu.

\par }{\Q Ay ga too nga ganjoo nongu koraa nda nga hawsa tefayantaa ra.


\par }{\Q \VS{24}Agay, ay na dayyaŋ fanši ka ganda waani hari haŋ.

\par }{\Q Ay ga isaa kaŋ se i ga nee Nil kaŋ goo Misira, kabey kul kogandi nda ay cewey.’ ”


\par }{\Q \VS{25}Ni, Senakerib, nka si bay kaŋ ay na hayey wey kayandi za gayyan?

\par }{\Q Za zaman ay nʼi hanse.

\par }{\Q Sohõ ay kate nda ey

\par }{\Q hala ma koyra gaabanteyaŋ kayri i ma tee saaji.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ngi gorokey yalaafu,

\par }{\Q i jijiri, i haw.

\par }{\Q I hima nda faarey subey, subu firzi baana,

\par }{\Q sanda ažiyoo kaŋ goo soorawey boŋ,

\par }{\Q sanda alkama kaŋ kogu za a mana zay ka ben.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ay ga ni gororoo bay,

\par }{\Q ay ga ni fattaroo bay, ay ga ni willi kateyanoo bay,

\par }{\Q waatoo kaŋ ni futu ay ga mo, ay ga bay.


\par }{\Q \VS{28}Hayaa kaŋ se ni futu ay ga

\par }{\Q ni bolsay šenney huru ay haŋawey ra,

\par }{\Q ay gʼay korbaa daŋ ni niiney ra,

\par }{\Q ay ga agay aljamoo daŋ ni meefendey ga,

\par }{\Q ay ga ni willandi nda fondaa kaŋ nda ni kaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Ezekiyas, tammaasaa ne kaŋ ay gʼa noo ma ne:

\par }{\Q jiiroo woo war ga taasoo kaŋ kaŋ ka zay nda nga boŋ ŋaa,

\par }{\Q yeeši mo war ga taasoo kaŋ zay nda nga boŋ ŋaa.

\par }{\Q Amma jiiri hinzantoo, wa saya, war ma hegay,

\par }{\Q war ma
alaneb faariyaŋ tee, war ma izey ŋaa.


\par }{\Q \VS{30}Borey kaŋ cindi Žuda jamaa ra kaŋ mana buu,

\par }{\Q i ga linji tee nda ganda here sanda tuuri,

\par }{\Q i ga ize tee nda beene here.


\par }{\Q \VS{31}Zama borey kaŋ cindi ga tun Žerizalem ra,

\par }{\Q Siyoŋ tondi hondoo boŋ boroyaŋ kaŋ cindi i mana buu ga bara.

\par }{\Q Woo ti hayaa kaŋ Abadantaa, Aduɲɲakoyoo gʼa tee nga baji beeroo ra.›»


\par }{\Q \VS{32}Woo maaganda se hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har Asiri kokoyoo ga, a nee:

\par }{\Q «A si huru koyraa woo ra, a si biraw kar a ra,

\par }{\Q koray sʼa gande, a si labu zuku cetaa ga kʼa tee haya kaŋ ga a ga žigi ka bisa.


\par }{\Q \VS{33}A si willi kala nda fondaa kaŋ nda a kaa,

\par }{\Q a si huru koyraa woo ra, agay Abadantaa ka šelaŋ.


\par }{\Q \VS{34}Ay ga koyraa woo lakkal kʼa hallasi,

\par }{\Q agay hunday maaganda se nda ay tamoo Dawda maaganda se.»


\par }{\SH Irkoy na Žerizalem hallasi Senakerib kaboo ra
\par }
{\R (Ezayi 37.36–38; Taarikey 2to 32.21–22)

\par }{\PP \VS{35}Cijinoo woo, Abadantaa almalaykaa fatta ka aru zenber zangu nda zenber woyyaaha cindi guu (185.000) kar Asiri borey kaloo ra. Waatoo kaŋ ra i tun subbaahi biyaa ra, bukawyaŋ goo nongoo kul ra.

\VS{36}Woo ga, Asiri kokoyoo Senakerib tun ka willi ka koy goro Niniwe.

\VS{37}Han foo a goo ma sujudu nga koyoo Nisrok hugoo ra, nga izʼarey Adramelek nda Sareser nʼa wii nda takuba, i zuru ka koy Ararat gandaa ra. Nga izʼaroo Asar-Hadoŋ tee kokoy dogoo ra.




\par }\Chap{20}{\SH Ezekiyas wircoo nda nga duubaaniyanoo
\par }
{\R (Ezayi 38.1–8; Taarikey 2to 32.24)

\par }{\PP \VerseOne{1}Zamanoo woo ra, Ezekiyas wirci hala nongu kaŋ ra a ga baa ka buu. Amots izʼaroo kaŋ ti annabi Ezayi koy a do ka nee a se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Ni šenni kokorantey har ni hugoo borey se, zama nʼga buu, nʼsi huna koyne.›»

\VS{2}Woo ga, Ezekiyas na nga boŋoo bere cetaa here, a na Abadantaa ŋaaray ka nee:

\VS{3}«Ay gʼa wiri ni ga, Abadantaa, ma hongu kaŋ ay dira ni jine nda laadirtaray nda ay binoo kul, de mo ay na haya tee kaŋ ga kan ma ne!» Woo banda ga, Ezekiyas hanse ka hẽe.


\par }{\PP \VS{4}Ezayi mana hun batuma beeroo ra kaŋ Abadantaa na šenni har a se ka nee:

\VS{5}«Willi ka koy nee Ezekiyas kaŋ ti ay jamaa boŋkoynoo se kaŋ hayaa ne kaŋ Abadantaa, nga hayraa Dawda Koyoo nʼa har, a nee: ‹Ay maa ni ŋaarayroo, ay dii ni mundawey. Ay ga ni noo baani, ne nda jirbi hinza nʼga koy Abadantaa
hugoo ra.

\VS{6}Ay ga jiiri woy cindi guu (15) tonton ni aloomuroo ga. Ay ga ni nda koyraa woo kaa Asiri kokoyoo kaboo ra. Ay ga koyraa woo lakkal agay hunday maaganda nda ay tamoo Dawda maaganda.›»


\par }{\PP \VS{7}Ezayi nee kaŋ i ma jeejay-ize koga gabante zaa kate. I nʼa zaa kate, i nʼa daŋ doroo dogoo ga, Ezekiyas duu baani.

\VS{8}Za woo mana tee, Ezekiyas nka nee Ezayi se: «Macin ti tammaasaa kaŋ ga cebe kaŋ Abadantaa gʼay noo baani nda mo kaŋ ne nda jirbi hinza ay ga koy Abadantaa hugoo ra?»

\VS{9}Ezayi nʼa zaabi ka nee: «Tammaasaa ne kaŋ Abadantaa gʼa tee ma ne ka hakiikandi kaŋ hayaa ga tee kaŋ nga nʼa har. Ni mma baa biyoo ma koy jine nda ceedaaru woy (10) wala ni mma baa a ma yee banda nda ceedaaru woy (10)?»

\VS{10}Ezekiyas nee: «Haya faala ti biyoo ma koy jine nda ceedaaru woy (10). Aywa, ay si baa kala a ma yee banda nda ceedaaru woy (10).»

\VS{11}Annabi Ezayi na Abadantaa cee, Abadantaa na biyoo yeeti banda nda ceedaaru woy (10) Akaz hugoo sooro žigidogoo se kaŋ ga a zunbu.


\par }{\SH Babiloŋ kokoyoo dontokey kaa Ezekiyas do
\par }
{\R (Ezayi 39)

\par }{\PP \VS{12}Alwaati follokaa din da ra, Babiloŋ kokoyoo Berodak-Baladaŋ\FTNT{*}{{\FR 20:12 }{\FR{20.12
}}{\FQ{Berodak-Baladaŋ
}}{\FT{se i ga nee
}}{\FQA{Merodak-Baladaŋ
}}{\XT{Ezayi 39.1}}{\FT{ra.}}} kaŋ ti Baladaŋ izʼaroo, waatoo kaŋ a maa Ezekiyas wircoo, a na bataga nda gomni sanba a se.

\VS{13}Ezekiyas na haŋajer dontokey se, a na hayey kul cebe i se kaŋ goo nga hugoo ra, nzorfu kaaraa, nda wuragoo, nda haya hew kaaney, nda turaarey, nda wongu jinawey, nda haya kul kaŋ goo nga alman jisidogey ra. Haya sii no kaŋ Ezekiyas manʼa cebe i se nga hugoo ra nda nga faadaa kul ra.


\par }{\PP \VS{14}Woo banda ga, annabi Ezayi kaa kokoyoo Ezekiyas do ka nee a se: «Macin no borey wey nʼa har ma ne? Man ra i hun ka kaa ni do?» Ezekiyas zaabi ka nee: «I mana hun kala ganda mooro ra, Babiloŋ.»

\VS{15}Ezayi nee koyne: «Macinyaŋ no i dii ey ni hugoo ra?» Ezekiyas zaabi ka nee: «I dii haya kul kaŋ goo ay hugoo ra. Haya sii no agay alman jisidogey ra kaŋ ay manʼa cebe i se.»

\VS{16}Ezayi nee Ezekiyas se: «Haŋajer Abadantaa šennoo se, a nee:

\VS{17}‹Hanyaŋ ga kaa kaŋ ra haya kul kaŋ goo ni hugoo ra, nda hayaa kul kaŋ ni hayragey nʼa marga hala ka kaa hõ, i ga koy nda i kul Babiloŋ, haya kul si cindi i ra, Abadantaa ka nee.

\VS{18}I ga ni hayroo boroyaŋ kaŋ hun ni hamoo ra zaa, wey kaŋ nʼnʼi hay, i gʼi daasu, i ga koy goy Babiloŋ kokoyoo hugoo ra.›»

\VS{19}Ezekiyas na Ezayi zaabi ka nee: «Abadantaa šennoo kaŋ nʼnʼa har ga boori», zama Ezekiyas nka nee nga boŋ se: «Ti agay hunday hunaroo ga baani nda lakkalkanay ga bara wala?»


\par }{\PP \VS{20}Ezekiyas teegoyey cindey, nda nga wongaaritaraa kul, nda takaa kaŋ nda a na hari margadogoo nda gootaa tee nda ka kate hari koyraa ra, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{21}Ezekiyas koy nga hayragey gar alaahara. Nga izʼaroo Manase tee kokoy dogoo ra.




\par }\Chap{21}{\SH Waatoo kaŋ Manase ga Žuda laama
\par }
{\R (Taarikey 2to 33.1–10, 18–20)

\par }{\PP \VerseOne{1}Jiiri woy cindi hinka (12) bara Manase se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woyguu cindi guu (55) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Hefsi-Ba.

\VS{2}A na goy futu tee Abadantaa jine, sanda almuhaley kaŋ jamawey kaŋ Abadantaa nʼi gaaray Izirayel borey jine nʼi tee ka bisa.

\VS{3}A yee ka tooru ganadogey kayandi kaŋ nga baabaa Ezekiyas nʼi derandi, a na sargari tonadooyaŋ tee
Bal se, a na
Ašera bundu tooru tee, sanda takaa kaŋ Izirayel kokoyoo Akab nʼa tee, a ga sujudu beenaa hayey kul se kʼi gana.

\VS{4}A na sargari tonadoo tanayaŋ cin Abadantaa
hugoo ra kaŋ ga Abadantaa nee kaŋ Žerizalem ga nga maaɲoo ga goro.\FTNT{*}{{\FR 21:4 }{\FR{21.4
}}{\XT{Kokoyey 1na 8.29.}}}

\VS{5}A na sargari tonadooyaŋ cin beenaa hayey kul se Abadantaa hugoo batuma hinkaa ra.

\VS{6}A na nga izoo ton nuune ra kʼa tee sargari, a ga kotte nda gunandiyan tee. A na boroyaŋ daŋ kaŋ ga bukawey cee kʼi hãa, i ga haya har kaŋ ga kaa ka tee. A koy jine ka goy futu tee Abadantaa jine kaŋ nʼa futandi.

\VS{7}Ašera tooru assuuraa kaŋ a nʼa tee, a nʼa daŋ Abadantaa hugoo ra kaŋ ga Abadantaa nee Dawda nda nga izʼaroo Sulaymaana se: «Hugoo woo nda Žerizalem ga kaŋ ay nʼa suuba Izirayel alkabiilawey kul ra, ngi ga ay gʼay maaɲoo daŋ hala abada.

\VS{8}Ay si yee koyne ka Izirayel gaaray kʼa kaa gandaa ra kaŋ ay nʼa noo ngi hayragey se, haya kaŋ no de ti i ma dira yaamarey kul bande kaŋ ay nʼi har i se, ka hanga
ašariyaa kul kaŋ ay tamoo Musa nʼa daŋ i se.»\FTNT{†}{{\FR 21:8 }{\FR{21.7–8
}}{\XT{Samiyel 2to 7.8–16; Kokoyey 1na 2.2–4; Taarikey 2to 6.4–6.}}}

\VS{9}Amma Žuda borey mana maa. Manase nʼi derandi hala nongu kaŋ ra i na haya futu tee ka bisa gandawey kaŋ Abadantaa nʼi halaci Izirayel jine.


\par }{\PP \VS{10}Woo sabbu se, Abadantaa šelaŋ nda nga tamey miɲey kaŋ ti annabey ka nee:

\VS{11}«Zama de Žuda kokoyoo Manase na almuhaley wey tee, zama de a na haya tee kaŋ jaase Amor borey kaŋ kaa a jine, zama de mo a na nga toorey ka Žuda jamaa daŋ zunubu ra,

\VS{12}woo se hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: ‹Ay ga kate Žerizalem nda Žuda ga bone kaŋ boro kul kaŋ maarʼa ga mee hay.

\VS{13}Ay ga Žerizalem halaci sanda takaa kaŋ nda ay na
Samari koyraa nda Akab hugoo halaci. Ay ga Žerizalem tuusu sanda takaa kaŋ nda boro ga taasa tuusu, kʼa gum dumaa ga.

\VS{14}Borey kaŋ mana buu i cindi ay jamaa ra, ay gʼi warra kʼi kaŋandi ngi iberey kabey ra, ngi iberey gʼi kom ka ngi jinawey kul taa.

\VS{15}Ay ga woo tee, zama ay jamaa na goy futu tee ay jine kʼay futandi za hanoo kaŋ ngi hayragey fatta ka hun Misira hala hõ.›»


\par }{\PP \VS{16}Koyne mo Manase na boro boobo kaŋ mana haya kul tee kuroo mun, hala nongu kaŋ ra Žerizalem boŋ faa ka koy boŋ faa too met nda borey kuroo kaŋ sii zunubey ra kaŋ ra a na Žuda daŋ ka goy futu tee Abadantaa jine.


\par }{\PP \VS{17}Manase teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, nda zunuboo kaŋ a nʼa tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{18}Manase koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura nga hugoo saddiɲaa ra kaŋ ti Uza saddiɲaa. Nga izʼaroo Amoŋ tee kokoy dogoo ra.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Amoŋ ga Žuda laama
\par }
{\R (Taarikey 2to 33.21–25)

\par }{\PP \VS{19}Jiiri waranka cindi hinka (22) bara Amoŋ se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri hinka tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Mešulemet, Harus, Yotba koyraa boro ize woyoo no.

\VS{20}Amoŋ na goy futu tee Abadantaa jine, sanda nga baabaa Manase takaa.

\VS{21}Fondaa hunday kaŋ baaboo nʼa zaa no a nʼa zaa, a na toorey gana kaŋ baaboo nʼi gana, a sujudu i se.

\VS{22}A na Abadantaa, nga hayragey Koyoo naŋ, de mo a mana dira Abadantaa fondaa bande.


\par }{\PP \VS{23}Han foo, kokoyoo Amoŋ borey hawandifutay a ga, i nʼa wii nga hugoo ra.

\VS{24}Amma gandaa borey na borey kul wii kaŋ hawandifutay kokoyoo Amoŋ ga. Gandaa borey na nga izʼaroo Žoziyas tee kokoy dogoo ra.


\par }{\PP \VS{25}Amoŋ teegoyey cindey, hayey kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{26}I nʼa sutura nga
saaraa ra Uza saddiɲaa ra. Nga izʼaroo Žoziyas tee kokoy dogoo ra.




\par }\Chap{22}{\SH Waatoo kaŋ Žoziyas ga Žuda laama
\par }
{\R (Taarikey 2to 34.1–2)

\par }{\PP \VerseOne{1}Jiiri yaaha bara Žoziyas se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri waranza cindi foo (31) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Yedida, Adaya, Boskat koyraa boraa ize woyoo no.

\VS{2}A na haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine, haya kul here a hanga nga baabaa Dawda fondaa. A mana šiiri kabe guma wala iwaawa here.


\par }{\SH Sargari juwalkey jineboraa duu ašariyaa tiiraa
\par }
{\R (Taarikey 2to 34.8–18)

\par }{\PP \VS{3}Kokoyoo Žoziyas laamaa jiiri woy cindi yaahantoo (18to) ra, han foo a na hantumkaa Šafaŋ donto Abadantaa
hugoo ra. Šafaŋ baabaa ti Asaliya, Asaliya baabaa ti Mešulam. Žoziyas nee a se:

\VS{4}«Koy
sargari juwalkey jineboraa Hilkiya do, a ma nzorfu kaaraa kul cere ra hinnaa bay kaŋ borey kate a Abadantaa hugoo ra, wey kaŋ hugoo jindoo lakkalkey duu ey jamaa ga.

\VS{5}A ma talfandi borey ga kaŋ ga hima ka Abadantaa hugoo goyey juwal. I mʼa noo Abadantaa hugoo goykey se hala i ma hugoo waarey hanse.

\VS{6}I ma goykey bana kaŋ ti kabe goyteerey, nda cinakey, nda albanney. I ma hugu bundu nda tondi hoyante day hugoo hanseyanoo se.

\VS{7}Nzorfoo kaŋ nondi i se, boro masʼi hãa nda haya kaŋ ra a huru, zama i mma goy nda laadirtaray.»


\par }{\PP \VS{8}Woo ga, sargari juwalkey jineboraa Hilkiya nee hantumkaa Šafaŋ se: «Ay duu
ašariyaa tiiraa Abadantaa hugoo ra.» Hilkiya na citaaboo noo Šafaŋ se, Šafaŋ nʼa caw.

\VS{9}Woo banda ga, hantumkaa Šafaŋ koy kokoyoo do. A filla a se ka nee: «Ni borey na nzorfoo kaŋ goo Abadantaa hugoo ra noo borey se kaŋ kone Abadantaa hugoo goyey alwakiilitaraa goo.»

\VS{10}Hantumkaa Šafaŋ nee kokoyoo se koyne: «Sargari juwalkaa Hilkiya nʼay noo citaabu.» Šafaŋ na nga jindoo jer ka citaaboo caw kokoyoo jine.


\par }{\SH Žoziyas na boroyaŋ sanba woy annaboo Hulda do
\par }
{\R (Taarikey 2to 34.19–28)

\par }{\PP \VS{11}Waatoo kaŋ kokoyoo maa
ašariyaa tiiraa šenney, a na nga bankaarawey kottu.

\VS{12}Kokoyoo na yaamaroo woo noo
sargari juwalkaa Hilkiya, nda Šafaŋ izʼaroo Ahikam, nda Mikaya izʼaroo, Akbor, nda hantumkaa Šafaŋ, nda kokoyoo goykaa Asaya se ka nee:

\VS{13}«Wa koy Abadantaa ibaayoo ceeci ya ne, nda jamaa se, nda Žuda gandaa kul se, citaaboo woo šenney kaŋ duwandi ga, zama Abadantaa futayyanoo ga beeri. A hanse ka futu ir here, zama ir hayragey mana haŋajer citaaboo woo šenney se. I mana dira nda takaa kaŋ nda a hantumandi ir ga.»


\par }{\PP \VS{14}Sargari juwalkaa Hilkiya, nda Ahikam, nda Akbor, nda Šafaŋ, nda Asaya koy woy annaboo Hulda, Šalum wandoo do. Šalum ti Tikwa izʼaroo, Tikwa ti Harhas izʼaroo. Šalum ti bankaarawey lakkalkaa. Hulda si goro kala Žerizalem, fargandi taagaa ra. I šelaŋ a se.

\VS{15}A nee i se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee kaŋ war ma nee boraa kaŋ na war sanba ay do se kaŋ

\VS{16}hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee kaŋ nga ga kate bone nongoo woo nda nga gorokey ga, ka sawa nda citaaboo šenney kul kaŋ Žuda kokoyoo nʼi caw.

\VS{17}Zama i na nga fur, de i na dugu dullandi koy tanayaŋ se, nda teegoyey kul kaŋ i nʼi tee nʼa futandi, nga futuroo tonton nongoo woo ga, a si ben.»

\VS{18}Amma war ma koy nee Žuda kokoyoo se kaŋ na war sanba war ma koy Abadantaa ibaayoo ceeci: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: ‹Zama de ni maa šenney kaŋ goo citaaboo woo ra,

\VS{19}ni binoo maray, nʼna ni boŋ yeeti ganda Abadantaa jine ka maa hayaa kaŋ ay nʼa har nongoo woo ga nda nga gorokey ga, ay gʼa halaci, a ga laali, zama de nʼna ni bankaarawey kottu, de mo ni hẽe ay jine, agay mo, ay maa, woo ti haya kaŋ Abadantaa nʼa har.

\VS{20}Woo se, ay ga naŋ ma koy ni hayragey gar alaahara, nʼga kani nda alaafiya ni
saaraa ra, ni moɲey si dii bonaa kaŋ ay ga kate a nongoo woo ga.›» I na zaaboo woo ka koy kokoyoo do.




\par }\Chap{23}{\SH Žoziyas yee koyne ka amaana daŋ nga nda Abadantaa game
\par }
{\R (Taarikey 2to 34.29–32)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kokoyoo na dontokawyaŋ sanba i ma Žuda gandaa boro beerey nda Žerizalem boro beerey cee kʼi marga nga do.

\VS{2}Woo banda ga, a koy nda nga bande Abadantaa
hugoo do, nda Žuda borey kul, nda Žerizalem gorokey kul, nda
sargari juwalkey, nda annabey, nda jamaa kul, ikaccey ka koy ibeerey. A na
amaanaa citaaboo kaŋ duwandi Abadantaa hugoo ra šenney kul caw i se.

\VS{3}Kokoyoo kay tintimoo ga, a na amaanaa taagandi nga nda Abadantaa game ka kayandi ka hanga Abadantaa ka nga yaamarey, nda nga ašariyawey, nda nga hantumey ka dira nda nga binoo kul, nda nga hundoo kul, ka amaanaa šenney goyey tee kaŋ hantumandi citaaboo woo ra. Jamaa kul huru amaanaa ra.


\par }{\SH Barmayyan tee Žuda gandaa addinaa ra
\par }
{\R (Taarikey 2to 34.3–5)

\par }{\PP \VS{4}Woo banda ga, kokoyoo Žoziyas na
sargari juwalkey jineboraa Hilkiya, nda sargari juwalkey kaŋ goo dumaa ga, nda Abadantaa
hugoo jindoo lakkalkey yaamar i ma Abadantaa hugoo jinawey fattandi kaŋ teendi tooroo kaŋ ti
Bal, nda tooroo kaŋ ti
Ašera, nda beenaa hayey kul se, a nʼi ton Žerizalem se taray kʼi tee boosu, Sedoroŋ gooroo faarey ra, a na boosoo ka koy Betel koyraa ra.

\VS{5}A na toorey sargari juwalkey kaa goy kaŋ Žuda kokoyey nʼi daŋ i ma dugu dullandi tooru ganadogey ra, nda Žuda koyrawey ra, nda Žerizalem kuubi-ka-beraa ra. Wey kaŋ ga dugu dullandi Bal, nda waynaa, nda handoo, nda handaraykurey, nda beenaa hayey kul se, a na ngi mo kaa goy.

\VS{6}A na Ašera bundoo fattandi Abadantaa hugoo ra ka hun Žerizalem ka koy Sedoroŋ gooroo here, a na nuune daŋ a ra Sederoŋ gooroo ra, a nʼa tee boosu. A na boosoo doori jamaa borey
saaraa ga.

\VS{7}A na arey kaŋ ga zinaa tee hugey kaŋ goo Abadantaa hugoo ra kayri, hugey no kaŋ ra woyey ga kaymi bankaarayyaŋ kay Ašera se.


\par }{\PP \VS{8}A ciya kate Žuda koyrawey sargari juwalkey kul se, a na tooru ganadogey kaŋ ra sargari juwalkey wey ga dugu dullandi žiibandi, kʼa dii za Geba hala Ber-Šeba. A na ganbey\FTNT{*}{{\FR 23:8 }{\FR{23.8
}}{\FT{Ebere hantumoo ra,
}}{\FQ{ganbey
}}{\FT{nda
}}{\FQA{jindaaru toorey
}}{\FT{kalimawey ga baa ka hima,
}}{\XT{Sargarey 17.7; Taarikey 2to 11.15.
}}} ganadogey kayri kaŋ goo koyraa boŋkoynoo Žozuwe koyraa miɲoo. Nda boro ga huru koyraa ra, i goo koyraa miɲoo se kabe waawa here.

\VS{9}Amma woo kul, tooru ganadogey sargari juwalkey si hin ka koy sargari tonadogoo ra ka sargari kaa Abadantaa se Žerizalem, i ga takulawey kaŋ ra dolobiri sii ŋaa ngi armey bande.


\par }{\PP \VS{10}Kokoyoo na sargari kaadogoo kaŋ se i ga nee Tofet žiibandi kaŋ goo Hinom izʼaroo gooroo ra hala boro kul masi yee koyne ka nga izʼaroo wala nga ize woyoo daŋ nuune ra kʼa tee sargari tooroo se kaŋ ti Molok.

\VS{11}Baryey kaŋ Žuda kokoyey nʼi kayandi waynaa ganayanoo se, baryey din sii kala Abadantaa hugoo miɲoo here. Hugey kaŋ goo jere ga, goykaw beeroo Netaŋ-Melek galliyaa jere, a nʼi kayri. A na nuune daŋ bari torkawey ra kaŋ kayandi waynaa ganayanoo se.

\VS{12}Kokoyoo na sargari tonadogey kayri kʼi kaa Akaz hugoo ra, sooraa boŋ, sooro batumaa ga, sargari tonadogey no kaŋ Žuda kokoyey nʼi tee. Sargari tonadogey kaŋ Manase nʼi tee Abadantaa hugoo batuma hinkaa ra, a na ngi mo kayri. Waatoo kaŋ a nʼi kayri kʼi kaa no banda ga, a na ngi kayri-kayrey warra Sederoŋ gooroo ra.

\VS{13}Kokoyoo na tooru ganadogey žiibandi kaŋ goo Žerizalem tenje Halaciyan\FTNT{†}{{\FR 23:13 }{\FR{23.13
}}{\FT{Ebere hantumoo ra,
}}{\FQ{Halaciyan
}}{\FT{nda
}}{\FQ{Zaytuɲaŋey}}{\FT{kalimawey ga baa ka hima,
}}{\XT{Kokoyey 1na 11.7.}}} tondi hondoo se kabe guma here, kaŋ Izirayel kokoyoo Sulaymaana nʼa cin
Astarte, Sidoŋ borey koy harramantaa se, nda Kemoš, Mowab koy harramantaa se, nda Milkom, Amoŋ borey koy almuhalantaa se.

\VS{14}Kokoyoo Žoziyas na tondey kaŋ i nʼi kayandi kayri, a na Ašera bundu toorey dunbu, a na adamize biri ka no din too.


\par }{\SH Barmayyan tee Izirayel gandaa addinaa ra
\par }
{\R (Taarikey 2to 34.6–7)

\par }{\PP \VS{15}Haya kaŋ ti sargari tonadogoo kaŋ cindi Betel nda tooru ganadogoo kaŋ Nebat izʼaroo Žeroboham kaŋ na Izirayel kaŋandi zunubu ra nʼa tee, Žoziyas na sargari tonadogoo woo nda tooru ganadogoo mo kayri. A na tooru ganadogoo ton kʼa tee boosu, a na
Ašera bundu tooroo diinandi.


\par }{\PP \VS{16}Žoziyas ɲeli, de a ga dii
saarawey kaŋ goo tondi hondoo boŋ. A daŋ ka birey zaa saarawey ra kʼi ton sargari tonadogoo boŋ. A nʼa žiibandi, ka sawa nda Abadantaa šennoo kaŋ a nʼa har nda Irkoy boraa miɲoo. Woo ti šenniyaŋ kaŋ a nʼi har ka bisa.\FTNT{‡}{{\FR 23:16 }{\FR{23.16
}}{\XT{Kokoyey 1na 13.2.}}}

\VS{17}A nee: «Macin ti tondoo woo kaŋ ga kay, kaŋ ay ga dii a?» Koyraa borey nʼa zaabi ka nee a se: «Irkoy boraa kaŋ hun Žuda saaraa no. A na hayey har ka bisa kaŋ ni ne kʼi tee Betel sargari tonadogoo ga.»

\VS{18}Waatoo din, Žoziyas nee: «Wʼa naŋ, boro kul masi tuku nga birey ga.» I na nga birey naŋ, nga nda annaboo kaŋ hun
Samari birey.


\par }{\PP \VS{19}Žoziyas yee koyne ka tooru ganadogey hugey kul kayri Samari koyrawey ra. Izirayel kokoyey nʼi tee, haya no kaŋ na Abadantaa futandi. A na hayaa hunday tee i se kaŋ a nʼa tee Betel koyraa ra.

\VS{20}A na tooru ganadogey
sargari juwalkey kaŋ goo no din kul jindey kaa sargari tonadogey ga, a na boro biri ton sargari tonadogey boŋ. A willi Žerizalem.


\par }{\SH Žuda jamaa na Borcintaraa jingaroo tee
\par }
{\R (Taarikey 2to 35.1, 18–19)

\par }{\PP \VS{21}Kokoyoo na jamaa kul yaamar ka nee: «War kul ma
Borcintaraa jingaroo jingar Abadantaa, war Koyoo maaɲoo ga sanda takaa kaŋ nda a hantumandi
amaanaa citaaboo woo ra.»

\VS{22}Borcintaraa jingaroo woo cine jingar mana bay ka tee za zamanoo kaŋ ra alkaaley ga Izirayel laama hala ka kaa Izirayel kokoyey nda Žuda kokoyey waatey kul ga.

\VS{23}Kokoyoo Žoziyas laamaa jiiri woy cindi yaahantoo (18to) ra, i na Borcintaraa jingaroo woo jingar Abadantaa maaɲoo ga Žerizalem.


\par }{\SH Žoziyas laamaa benantaa
\par }
{\R (Taarikey 2to 35.20–27; 36.1)

\par }{\PP \VS{24}Ka tonton, Žoziyas na Žuda gandaa nda Žerizalem koyraa borey kaŋ ga bukawey cee kʼi hãa nda wey kaŋ ga gunandi halaci, a na assuurawey kul kaŋ i nʼi tee koy, nda toorey, nda koy harramantey kayri hala i ma
ašariyaa tiiraa kaŋ
sargari juwalkaa Hilkiya duu a Abadantaa
hugoo ra šenney beerandi kʼi ka goy.


\par }{\PP \VS{25}Kokoy mana bay ka tee sanda Žoziyas takaa kaŋ nda nga binoo kul, nda nga hundoo kul, nda nga gaaboo kul yee kate Abadantaa se ka sawa nda woo kul kaŋ Musa ašariyaa nʼa har. Nga dumaa ga, nga cine mana tee.


\par }{\PP \VS{26}Amma woo kul, Abadantaa mana yee nga futay beeroo se banda, futay beeroo kaŋ a nʼa tee Žuda se, hayaa kul kaŋ Manase nʼa tee kaŋ nʼa futandi maaganda.

\VS{27}Abadantaa nee: «Ay ga Žuda mo gaaray kʼa moorandi agay sanda takaa kaŋ ay nʼa tee Izirayel se, ay ga koyraa woo kaŋ ay nʼa suuba kaŋ ti Žerizalem fur, nga nda hugoo kaŋ ga ay nee: ‹Ay maaɲoo goo nongoo woo ra.›\FTNT{§}{{\FR 23:27 }{\FR{23.27
}}{\XT{Kokoyey 1na 8.29.}}}»


\par }{\PP \VS{28}Žoziyas teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{29}Nga waatoo ra, Firawuuna kaŋ ti Neko kaŋ ti Misira kokoyoo koy Asiri kokoyoo tangam Efrat isaa here. Kokoyoo Žoziyas koy a kubay, amma za Firawuuna moɲoo kara a ga Megido koyraa ra, Firawuuna nʼa wii.

\VS{30}Nga borey na nga bukaa daŋ bari torka ra kʼa ka hun Megido ka koy Žerizalem kaŋ ra i nʼa sutura nga
saaraa ra. Gandaa jamaa na Žoziyas izʼaroo Žowakaz zaa, i nʼa yon kʼa tee kokoy, a huru nga baabaa dogoo ra.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Žowakaz ga Žuda laama
\par }
{\R (Taarikey 2to 36.2–4)

\par }{\PP \VS{31}Jiiri waranka cindi hinza (23) bara Žowakaz se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na handu hinza tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Hamutal, Žeremi, Libna boraa ize woy no.

\VS{32}A na goy futu tee Abadantaa jine, sanda takaa hunday kaŋ nga hayragey nʼa tee.

\VS{33}Firawuuna kaŋ ti Neko nʼa haw Ribla koyraa ra, Hamat gandaa ra hala a masi laama Žerizalem koyne. A na alkaasi daŋ gandaa ga kaŋ ti nzorfu kaaray ton hinza nda wura kilo waranza cindi guu (35).


\par }{\PP \VS{34}Firawuuna kaŋ ti Neko na Žoziyas izʼaroo Eliyakim tee kokoy nga baabaa Žoziyas dogoo ra. A na maaɲoo barmay kʼa tee Yoyakim. A na Žowakaz zaa nga bande ka koy Misira, a buu no din.

\VS{35}Yoyakim na Firawuuna noo nzorfoo nda wuragoo ka sawa nda Firawuuna yaamaroo. Hala a ma hin ka woo tee, a nka gandaa jamaa kul duuraa neeši, ka alkaasi daŋ jamaa foo kul ga ka sawa nda nga almanoo. Woo banda ga, a na nzorfoo nda wuragoo noo Firawuuna Neko se.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Yoyakim ga Žuda laama
\par }
{\R (Taarikey 2to 36.5–8)

\par }{\PP \VS{36}Jiiri waranka cindi guu (25) bara Yoyakim se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woy cindi foo (11) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Zebudda, Pedaya, Ruma koyraa boraa ize woyoo no.

\VS{37}A na goy futu tee Abadantaa jine, sanda takaa hunday kaŋ nga hayragey nʼa tee.




\par }\Chap{24}{\PP \VerseOne{1}Yoyakim laamaa waati, Babiloŋ kokoyoo kaŋ ti Nebukanezar koy Žuda gandaa tangam. A na Yoyakim daŋ nga hinoo cire jiiri hinza, woo banda ga, Yoyakim bere Nebukanezar ga ka ture a ga.

\VS{2}Babiloŋ borey ra, nda Siiri borey ra, nda Mowab borey ra, nda Amoŋ borey ra, Abadantaa na komakaw jamayaŋ zaa i ra kʼi sanba Yoyakim ga. A nʼi sanba Žuda ga hala nga mʼa derandi ka sawa nda takaa kaŋ Abadantaa šennoo kaŋ a nʼa har nda nga tamey, annabey miɲey.

\VS{3}Woo mana teendi kala Abadantaa hinne yaamaroo ga kaŋ ga baa nga ma Žuda moorandi nga, zunubey kul kaŋ Manase nʼi tee maaganda,

\VS{4}nda mo borey kaŋ mana haya kul tee kaŋ a na ngi kurey mun, hala nongu kaŋ ra a na ngi kurey ka Žerizalem too met. Abadantaa si baa nga ma yaafa a se.


\par }{\PP \VS{5}Yoyakim teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{6}Yoyakim koy nga hayragey gar alaahara. Nga izʼaroo Yoyakin\FTNT{*}{{\FR 24:6 }{\FR{24.6
}}{\FQ{Yoyakin
}}{\FT{da se i ga nee
}}{\FQA{Yekoniya}}{\FT{,
}}{\XT{Taarikey 1na 3.16}}{\FT{ra.}}} tee kokoy dogoo ra.


\par }{\PP \VS{7}Misira kokoyoo mana yee koyne ka fatta nga gandaa ra ka koy tangam, zama Babiloŋ kokoyoo na labu kul kaŋ goo Misira kokoyoo maaɲoo ga dii, kʼa dii za Misira gooroo do hala ka koy Efrat isaa do.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Yoyakin ga Žuda laama
\par }
{\R (Taarikey 2to 36.9–10)

\par }{\PP \VS{8}Jiiri woy cindi yaaha (18) bara Yoyakin se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na handu hinza tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Nekušta, Elnataŋ, Žerizalem boro ize woy no.

\VS{9}A na goy futu tee Abadantaa jine sanda takaa hunday kaŋ nga baabaa nʼa tee.


\par }{\PP \VS{10}Alwaatoo woo, Babiloŋ kokoyoo Nebukanezar borey žigi ka koy Žerizalem tangam, i nʼa wanga ka koyraa daŋ game.

\VS{11}Babiloŋ kokoyoo Nebukanezar too kate koyraa tenje ka gar nga borey nʼa wanga kʼa daŋ game.

\VS{12}Žuda kokoyoo Yoyakin na nga boŋ noo Babiloŋ kokoyoo se, nga nda nga ɲaa, nda nga borey, nda nga boŋkoyney, nda nga goykaw beerey. Babiloŋ kokoyoo nʼa dii ka koy, woo mana teendi kala Babiloŋ kokoyoo laamaa jiiri yaahantoo ga.


\par }{\PP \VS{13}A na Abadantaa
hugoo almanoo kul nda kokoyoo hugoo almanoo zaa ka koy. A na wura jinawey kul kaŋ Izirayel kokoyoo Sulaymaana nʼi tee Abadantaa hugoo ra kayri, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har.

\VS{14}A na Žerizalem borey kul dii kʼi ka koy. Wongu-izey jineborey kul nda wongaarey kul kaŋ a nʼi dii ka koy hinnaa ti boro zenber woy (10.000), nda mo kabe goyteerey kul nda garaasey kul. Boro kul mana cindi kala gandaa alfukaarey hinne.

\VS{15}A na kokoyoo Yoyakin dii ka koy Babiloŋ, a na kokoyoo ɲaa, nda kokoyoo wandey, nda nga goykaw beerey, nda mo gandaa boŋkoyney dii kʼi ka hun Žerizalem ka koy nda ey Babiloŋ.

\VS{16}Babiloŋ kokoyoo na wongu-izey kaŋ hinnaa ti zenber iyye (7.000), nda kabe goyteerey nda garaasey kaŋ hinnaa ti zenber foo (1.000) dii ka koy Babiloŋ. I kul manʼti kala boroyaŋ kaŋ ti wongaariyaŋ wongu ra.


\par }{\PP \VS{17}Babiloŋ kokoyoo na Yoyakin hasaa kaŋ maaɲoo ti Mataniya tee kokoy dogoo ra, a na maaɲoo bere kʼa tee Sedesiyas.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Sedesiyas ga Žuda laama
\par }
{\R (Taarikey 2to 36.11–12; Žeremi 52.1–3)

\par }{\PP \VS{18}Jiiri waranka cindi foo (21) bara Sedesiyas se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woy cindi foo (11) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Hamutal, Žeremi, Libna boro ize woy no.

\VS{19}A na goy futu tee Abadantaa jine, sanda takaa hunday kaŋ Yoyakim nʼa tee.


\par }{\PP \VS{20}Woo kul tee Žerizalem nda Žuda ga Abadantaa futuyanoo maaganda, hala nongu kaŋ ra a nʼi moorandi nga. Sedesiyas ture Babiloŋ kokoyoo ga.




\par }\Chap{25}{\SH Nebukanezar na Žerizalem tangam
\par }
{\R (Žeremi 39.1–7; 52.4–11)

\par }{\PP \VerseOne{1}Sedesiyas laamaa jiiri yaggantoo handu woyantoo (10to) zaari woyantoo (10to) ra, Babiloŋ kokoyoo Nebukanezar nda nga wongu-ize jamaa kul na Žerizalem tangam. A na nga kaloo sinji a tenje, i na cete cin koyraa kuubi-ka-beraa kul bande.

\VS{2}Koyraa tee nongu kaŋ i nʼa wanga kʼa daŋ game hala kokoyoo Sedesiyas laamaa jiiri woy cindi faantoo (11to) ga.


\par }{\PP \VS{3}Heraa hanse ka laala koyraa ra, ŋaayan sii no koyne gandaa borey se. Handu [taacantoo]\FTNT{*}{{\FR 25:3 }{\FR{25.3
}}{\FT{Nda nʼna Žeremi 39.2; 52.6 guna, handu taacantoo no.}}} jirbi yaggantoo ra,

\VS{4}i na fun kaa koyraa cetaa ra. Cijinoo ra, wongu-izey kul na fondaa zaa kaŋ goo cete hinkaa game, kokoyoo saddiɲaa jere, ka gar Babiloŋ borey goo ma koyraa wanga kʼa bere. Kokoyoo na Žurdeŋ isaa ganganoo fondaa zaa ka koy.

\VS{5}Amma Babiloŋ borey wongu-ize jamaa na kokoyoo gaarandi, i duu a Žeriko gangani ra, nga wongu-ize jamaa kul nʼa naŋ, i say-say.

\VS{6}I na kokoyoo dii kʼa ka koy Ribla koyraa ra Babiloŋ kokoyoo do, i na alhukum zurandi a ga.

\VS{7}I na Sedesiyas izʼarey jindey kaa moɲey cire, woo banda ga, Babiloŋ kokoyoo na Sedesiyas moɲey looti. A nʼa haw nda alhan šešeri kʼa ka koy Babiloŋ.


\par }{\SH Babiloŋ borey na Žerizalem say, i na nga borey ka koy
\par }
{\R (Taarikey 2to 36.17–21; Žeremi 39.8–10; 52.12–30)

\par }{\PP \VS{8}Nebukanezar kaŋ ti Babiloŋ kokoyoo laamaa jiiri woy cindi yaggantoo ra (19to), handu guwantoo, zaari iyyantoo ga, Nebuzaradaŋ kaŋ ti kokoyoo lakkalkaw maanawey jineboraa nda Babiloŋ kokoyoo boro kaa Žerizalem.

\VS{9}A na Abadantaa
hugoo ton, nda kokoyoo hugoo, nda Žerizalem hugey kul. A na hugu beerey kul ton.

\VS{10}Babiloŋ borey wongu-ize jamaa kul kaŋ goo kokoyoo lakkalkaw maanawey jineboraa bande na cetaa kayri kaŋ ga Žerizalem kuubi.


\par }{\PP \VS{11}Nebuzaradaŋ kaŋ ti kokoyoo lakkalkaw maanawey jineboraa na jamaa kaŋ cindi dii ka koy Babiloŋ gandaa ra, wey kaŋ cindi koyraa ra, nda wey kaŋ na ngi boŋ noo kokoyoo se.

\VS{12}Amma kokoyoo lakkalkaw maanawey jineboraa na gandaa alfukaaruyaŋ naŋ i ma tee
alaneb faari goykaw nda beerikaw.


\par }{\PP \VS{13}Babiloŋ borey na alhan ganjey kaŋ goo Abadantaa hugoo ra, nda torkawey, nda alhan hanfi beeroo kaŋ maaɲoo ti «teekoo» kayri kaŋ goo Abadantaa hugoo batumaa ra. I na alhanoo ka koy Babiloŋ.

\VS{14}I koy nda barmawey mo, nda pelley, nda huryawey, nda potey nda alhan jinawey kaŋ nda goyey ga teendi Abadantaa hugoo ra.

\VS{15}Lakkalkaw maanawey jineboraa na dugu canbey, nda kusey kaŋ teendi nda wura nda nzorfu kaaray zaa.


\par }{\PP \VS{16}Ganji hinkaa, nda hanfi beeroo kaŋ maaɲoo ti «teekoo», nda torkawey kaŋ Sulaymaana nʼi tee Abadantaa hugoo se, alhanoo kaŋ ra jinawey wey kul teendi tiŋaa si hin ka kabandi.

\VS{17}Ganji jinaa kayyanoo manʼti kala kabedaaru woy cindi yaaha (18), daabirjoo kaŋ goo a boŋ kaŋ ti alhan, daabirjoo kayyanoo manʼti kala kabedaaru hinza. Daabirjoo din kuubi-ka-beraa ti guuru fun-funante, nda grenad-izeyaŋ, nga kul ti alhan. Takaa follokaa no ganji hinkantoo guuru fun-funantaa se.


\par }{\PP \VS{18}Lakkalkaw maanawey jineboraa na
sargari juwalkey jineboraa Seraya, nda sargari juwalkaw hinkantoo Sofoni, nda Abadantaa hugoo jindoo gardikaw hinzaa dii.

\VS{19}A na goykaw beeri kaŋ ti wongu-izey jineboro dii koyraa ra nda kokoyoo boro maana guu kaŋ duwandi koyraa ra, nda hantumkaa kaŋ ti wongu-izey jineboro kaŋ ga hima ka gandaa borey hantum, nda gandaa jamaa boro woydu (60) kaŋ goo koyraa ra.

\VS{20}Nebuzaradaŋ kaŋ ti lakkalkaw maanawey jineboraa nʼi dii kʼi ka koy Babiloŋ kokoyoo do Ribla.

\VS{21}Babiloŋ kokoyoo nʼi kar kʼi wii Ribla, Hamat gandaa ra. Takaa woo nda i na Žuda dii ka koy kʼa ka moorandi nga laboo.


\par }{\SH Gedaliya tee Žuda gandaa se boŋkoyni
\par }
{\R (Žeremi 40.7—41.18)

\par }{\PP \VS{22}Haya kaŋ ti jamaa kaŋ cindi Žuda gandaa ra, wey kaŋ Babiloŋ kokoyoo Nebukanezar yadda i ma cindi no din, a na Gedaliya tee i se boŋkoyni. Gedaliya baabaa ti Ahikam, Ahikam baabaa ti Šafaŋ.

\VS{23}Waatoo kaŋ Žuda wongu-ize margari jineborey kul maa ngi nda ngi arey kaŋ Babiloŋ kokoyoo na Gedaliya tee boŋkoyni, i koy Gedaliya do Mispa koyraa ra. Wongu-izey jineborey manʼti kala Netaniya izʼaroo Yišmayel, nda Kareya izʼaroo Yohanaŋ, nda Tanumet, Netofa boraa izʼaroo Seraya, nda Maaka boraa izʼaroo Yazaniya, ngi nda ngi borey.

\VS{24}Gedaliya na allaahidu zaa ngi nda ngi borey se, a nee i se: «War masi hunbur Babiloŋ borey, wa cindi gandaa ra, wa boŋdum Babiloŋ kokoyoo se, war ga duu gomni.»


\par }{\PP \VS{25}Amma handu iyyantoo ga, Elišama izʼaroo Netaniya, nga izʼaroo Yišmayel kaŋ si hun kala kokoyoo hayroo ra kaa nda aru woy (10). I na Gedaliya kar kʼa wii, nga, nda Žuda borey, nda Babiloŋ borey kaŋ goo a bande Mispa.

\VS{26}Woo ga, jamaa kul, za ikaccu hala ibeeri, nda wongu-izey jineborey koy Misira, zama i ga hunbur Babiloŋ borey.


\par }{\SH Babiloŋ kokoyoo na alhormo tee Yoyakin se
\par }
{\R (Žeremi 52.31–34)

\par }{\PP \VS{27}Žuda kokoyoo Yoyakin diiyanoo ka koy nda a jiiri waranza cindi iyyantoo (37to) ra, handu woy cindi hinkantoo (12to) ga, jirbi waranka cindi iyyantoo (27to) ga, jiiroo din da ra Ewil-Merodak tee kokoy Babiloŋ se, a na alhormo tee Žuda kokoyoo Yoyakin se kʼa kaa kasaa ra.

\VS{28}A šelaŋ a se nda borohennataray, a na taka henna tee a se kʼa beerandi ka bisa kokoyey kaŋ nga nda ey diyandi ka kaa Babiloŋ.

\VS{29}A na kasa-ize darbawey kaa a ga. Yoyakin hunaroo cindoo kul ra, a si ŋaa kala Babiloŋ kokoyoo do.

\VS{30}Nga hunaroo kul ra, zaari kul, Babiloŋ kokoyoo ga huga nda a kʼa noo haya kul kaŋ ga a ga too.

\par }