\NormalFont\ShortTitle{TEEGOYEY}

{\MT Diyawey teegoyey citaaboo

\par }{\IS Citaaboo fahamandiroo

\par }{\IP {\IT{Diyawey teegoyey citaaboo manʼti kala Luka citaabu hinkantoo kaŋ a nʼa hantum. Luka Linžiloo ra a si šelaŋ kala Isa waatoo ga kaŋ a nʼa tee laboo ga. Amma ne ra a si šelaŋ kala Isa koyyanoo beenaa ra, nda takaa kaŋ nda Isa na Hundi Henanantaa sanba nga diyawey ga. A ga šelaŋ mo takaa ga kaŋ nda Egilizoo šintin Alyahuudey game, nda Žerizalem, nda nongey kaŋ manʼti Alyahuudey dogey sanda Antiyoš koyraa, nda Korent koyraa, nda Filipi koyraa ra. Boro ga dii a ra mo Pol tuubiroo nda nga diyawtaray naarumay beerey kul. Boro ga dii mo Egilizey kaŋ šintin, zarabey kaŋ i dii ey, nda takaa kaŋ nda Hundi Henanantaa nʼi faaba kʼi gorandi.}}

\par }{\IP {\IT{Citaaboo woo ga Egilizey faaba nda takaa kaŋ nda Irkoy goyoo ga teendi: ka Isa Almasihu Alhabar Boryaa har laboo kul ga ka koy hala aduɲɲa kaydogoo ga.}}

\par }{\IE \par }


\ChapOne{1}{\SH Isa na allaahidu zaa kaŋ Hundi Henanantaa ga sanbandi
\par }
{\PP \VerseOne{1}Tewofil, citaabu jinaa kaŋ ay nʼa hantum ra, ay šelaŋ hayey kul ga kaŋ Isa šintin kʼi tee, kʼi cawandi mo,

\VS{2}hala hanoo kaŋ ra a zandi ka koy beenaa ra. Amma za a mana zandi, a na
Hundi Henanantaa ka
diyawey yaamar kaŋ a nʼi suuba.

\VS{3}Ngi mo se a na nga azzaatoo cebe a ga huna nda tammaasa alhakiikanteyaŋ, nga zarabiyanoo banda ga, jirbi woytaaci (40) a ga nga boŋ cebe i se, ka šelaŋ i se Irkoy
Laamaa ga.

\VS{4}Waatoo kaŋ nga nda ey goo ma goro, a nʼi yaamar ka nee: «War masi mooru Žerizalem, war ma woo kaŋ Baabaa Irkoy nee nga gʼa noo batu, woo kaŋ war maarʼa ay miɲoo ra.

\VS{5}Zama Yehiya, hari nda a na borey
batize, amma war, war ga batize Hundi Henanantaa ra ne nda jirbi kayna.»


\par }{\SH Isa yee beenaa ra
\par }
{\R (Marku 16.19–20; Luka 24.50–53)

\par }{\PP \VS{6}Diyawey, waatoo kaŋ i marga i na Isa hãa ka nee: «Ir Koyoo, alwaatoo woo da ra nʼga laamaa gorandi koyne Izirayel se wala?»

\VS{7}A nee i se: «Waatey wala dimmawey kaŋ Baabaa Irkoy nʼi kayandi nga boŋ hinoo ra bayyanoo sii war ga.

\VS{8}Amma war ga duu gaabi waati kaŋ
Hundi Henanantaa zunbu war ga, de war ga tee ay seedewey Žerizalem, nda Žude gandaa kul ra, nda
Samari gandaa ra, nda hala aduɲɲa kaydogoo ga.»


\par }{\PP \VS{9}Waatoo kaŋ Isa na hayey wey har ka ben, i goo mʼa guna kaŋ a zandi ka koy beene, duula foo nʼa kaa moɲey cire.

\VS{10}Taalibey cindi i ga moo bakam beenaa here, a koy, de aru hinka ne ka kay jerey ga kaŋ ga darbay kaarayyaŋ goo.

\VS{11}I nee: «Galile arey, macin se war ga kay ka beenaa heroo guna? Isa woo kaŋ zandi war jerey ga ka koy beenaa ra, a ga yee kate nda taka follokaa kaŋ nda war dii a, a ga koy beenaa ra.»


\par }{\SH Boraa kaŋ ga huru Žudas dogoo ra
\par }
{\PP \VS{12}Woo banda ga, i yee Žerizalem ka hun tondi hondoo do kaŋ se i ga nee
Zaytuɲaŋey tondi hondoo kaŋ goo Žerizalem jere, kilomeetar foo cine bara gamey ra.

\VS{13}Waatoo kaŋ i huru koyraa ra, i žigi soorohugoo boŋ kaŋ ra i ga doona ka marga. Borey ti: Piyer, nda Yehiya, nda Žak, nda Andere, nda Filip, nda Toma, nda Bartelemi, nda Matiyu, nda Žak Alfe izʼaroo, nda Simoŋ kaŋ ti
Zelot boraa, nda Žud Žak izʼaroo.

\VS{14}Ngi kul tee bine foo ka gaabandi Irkoy ŋaarayyan ra. Ngi nda woyyaŋ, nda Maryama Isa ɲaa, nda Isa armey.


\par }{\PP \VS{15}Jirbey din ra, Piyer tun ka kay ganakey gamey ra. Alžamaa kaŋ goo nongu follokaa ra ga too boro zangu nda waranka (120) cine. A nee:

\VS{16}«Arma arey, a nka waazibi
Citaaboo šennoo ma tabati kaŋ
Hundi Henanantaa nʼa har za a mana tee nda Dawda miɲoo Žudas ga kaŋ na borey gongu i ma Isa dii.

\VS{17}Zama a cindi ka kabandi ir ra, a nʼir goy follokaa woo da tee.

\VS{18}Nga, a na faari day nda goy futaa nooroo, a kaŋ boŋoo ga, a faca gamoo ga, teeley kul doo.

\VS{19}Woo, Žerizalem borey kul ga haya bay a se, hala nongu kaŋ ra i mma nee faaroo din se ngi boŋ meešennoo ra Hakeldama, maanaa ‹Kuroo hayoo faaroo›.

\VS{20}Zama a hantumandi Zaburey citaaboo ra ka nee:

\par }{\Q ‹Yala nga gorodogoo ma tee saaji,

\par }{\Q yala boro kul masi yee ka goro a ra›\FTNT{*}{{\FR 1:20 }{\FR{1.20
}}{\XT{Zaburey 69.26.}}},

\par }{\MM de mo:

\par }{\Q ‹Nga jinehuntaraa goyoo ra, boro tana ma yee dogoo ra.›\FTNT{†}{{\FR 1:20 }{\FR{1.20
}}{\XT{Zaburey 109.8.}}}


\par }{\MM \VS{21}Adiši, kala arey kaŋ goo ir bande waatoo kul kaŋ ir Koyoo Isa nʼa tee, a ga huru a ga fatta ir game,

\VS{22}ir mʼa dii za
batizeyanoo kaŋ Yehiya nʼa tee ga hala hanoo kaŋ a zandi ka hun ir game, borey wey affoo ma tee ir bande nga tunyanoo seede.»


\par }{\PP \VS{23}I na boro hinka kayandi: Isufi kaŋ se i ga nee Barsabas kaŋ i nʼa maagaaru Žustus, nda Matiyas.

\VS{24}I na Irkoy ŋaaray ka nee: «Ni, ir Koyoo kaŋ ti biney kul baykaa, boro hinkaa woo ra, boraa cebe kaŋ nʼnʼa suuba

\VS{25}hala a ma nga bagaa zaa goyoo woo ra nda
diyawtaraa woo ra kaŋ ga Žudas na nga boŋ moorandi ka koy nongoo ra kaŋ nda a ga hima.»

\VS{26}I na
alkurra kar boro hinkaa game, alkurraa na Matiyas dii, a huru ka tonton diyaw woy cindi faa (11) ga.




\par }\Chap{2}{\SH Hundi Henanantaa kaayanoo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Hanoo kaŋ
Pantekotoo zaaroo\FTNT{*}{{\FR 2:1 }{\FR{2.1
}}{\FQ{Pantekotoo zaaroo
}}{\FT{maanaa ti
}}{\FQA{(jirbi) woyguwantoo}}{\FT{kaŋ goo
Borcintaraa jingaroo dumaa ga,
}}{\XT{Sargarey 23.15–21; Alhukumoo 16.9–11.}}} too, taalibey kul goo cere bande nongu folloku ra.

\VS{2}Dogoo din da kaati foo tee ka hun beenaa ra, ma nee hew beeri hẽeni, de a na hugoo kul too kaŋ ra i goo ma goro.

\VS{3}Hayayaŋ kaŋ ma nee deene bangay i se, i ga hima nda nuune kaŋ zamna-zamna, i zunbu ngi boro foo kul ga,

\VS{4}de i kul too met nda
Hundi Henanantaa, de i šintin ka šenni tanayaŋ šelaŋ, woo kaŋ Irkoy Hundoo nʼa noo i se i mʼa har.


\par }{\PP \VS{5}Woo gar Alyahuuduyaŋ goo ma goro Žerizalem, Irkoy hunburkawyaŋ, i mana hun kala aduɲɲa gandawey kul ra.

\VS{6}Waatoo kaŋ kaatiroo woo tee, alžamaa marga, boŋey ɲaami nda taka kaŋ nda boro foo kul ga maa i se nga boŋ meešennoo ra.

\VS{7}I [kul] gaga, boŋey haw, i nee: «Nga ne, borey wey kul kaŋ goo ma šelaŋ manʼti Galile boroyaŋ wala?

\VS{8}De taka foo ra, ir affoo kul ga maa i se nga boŋ meešennoo ra, woo kaŋ ra ir hayandi?

\VS{9}Part, nda Med, nda Elam gandawey borey, nda
Mezopotami gandaa borey, nda Žude, nda mo Kapados, nda Poŋ, nda
Azi,

\VS{10}nda Friži, nda Panfili mo, nda Misira gandawey, nda Libi gandaa laamawey kaŋ goo Siren koyraa here, nda Rom koyraa borey,

\VS{11}Alyahuudey nda mo borey kaŋ huru alyahuudutaray, nda Kret gungoo borey, nda Laarabey, ir ga maa i ga Irkoy teegoy beerey šelaŋ ir šennoo ra.»

\VS{12}I gaga, i kul na alaabiina ka nee cere se: «Macin ti woo maanaa?»

\VS{13}Boro fooyaŋ ga taalibey fude ka nee: «Alaneb hari moora kaana nda i too.»


\par }{\SH Piyer waazoo Pantekotoo hane
\par }
{\PP \VS{14}Waatoo woo, Piyer tun ka kay, nga nda
diyaw woy cindi faa (11), a na nga jindoo jer ka nee jamaa se: «Alyahuudey nda Žerizalem borey kul, war ma haya foo bay, war ma haŋajer ay šenney se.

\VS{15}Manʼti woo din no kaŋ war gʼa hongu kaŋ borey wey nka suu, zama subbaahoo guuru yaggantoo ti woo.\FTNT{†}{{\FR 2:15 }{\FR{2.15
}}{\FT{Waatoo din Alyahuudey si
alaneb hari moora haŋ kala waati kaŋ i na ham ŋaa. I si ham ŋaa kala cijin here,
}}{\XT{Fattaroo 16.8; Tesalonik borey bataga 1na 5.7.}}}

\VS{16}Amma woo ti hayaa kaŋ annabi Žowel nʼa har ka bisa, a nee:


\par }{\Q \VS{17}‹Zaari korawey ra, Irkoy nee:

\par }{\Q “Ay gʼay
Hundoo doori borey kul ga,

\par }{\Q war izʼarey nda war ize woyey ga annabitaray tee,

\par }{\Q war soogey ga dii bangandiyaŋ,

\par }{\Q war boro žeeney ga handiri.


\par }{\Q \VS{18}De mo ba ay baɲɲey nda ay koŋŋey,

\par }{\Q haney din ay gʼay Hundoo doori i boŋ,

\par }{\Q de i ga annabitaray tee.


\par }{\Q \VS{19}Ay ga kayfiyaŋ daŋ beene beenaa ra,

\par }{\Q nda tammaasayaŋ ganda laboo ga,

\par }{\Q kuri nda nuune, nda dullu duula.


\par }{\Q \VS{20}Waynaa ga bere ka tee kubay,

\par }{\Q handoo ga bere ka ciray ma nee kuri,

\par }{\Q za ir Koyoo zaari beeri jerantaa mana kaa.


\par }{\Q \VS{21}De mo boro kul kaŋ nʼir Koyoo maaɲoo cee ga hallasi.”›\FTNT{‡}{{\FR 2:21 }{\FR{2.17–21
}}{\XT{Žowel 3.1–5.}}}


\par }{\PP \VS{22}Izirayel borey, wa haŋajer šenney wey se: Isa Nazaret boraa, boraa kaŋ Irkoy yadda a ga, a na tabatandi war se nda kayfiyaŋ, nda almunkaryaŋ, nda tammaasayaŋ kaŋ Irkoy nʼa kʼa tee war game sanda takaa kaŋ nda war hunday ga bay.

\VS{23}Boraa woo kaŋ nondi nda Irkoy kayandiroo takaa, a bay hayaa kaŋ ga kaa ka tee nga ga, war nʼa daŋ goy futu teekey kabey ra i mʼa
kanji kʼa wii.

\VS{24}Amma Irkoy nʼa tunandi bukawey ra, a nʼa kaa buuyan naajoo ra, a si hin ka tee buuyan ma gaabu a ga.

\VS{25}Dawda šelaŋ a ga ka nee:

\par }{\Q ‹Ay ga dii ir Koyoo ay jine waati kul,

\par }{\Q zama a goo ay kabe gumaa ga hala ya si jijiri.


\par }{\Q \VS{26}Woo se ay binoo ɲaali,

\par }{\Q de ay šelaŋ nda binekaanay,

\par }{\Q ay gaahamoo ga hunanzam naataa ra.


\par }{\Q \VS{27}Zama nʼsʼay hundoo naŋ alaahara,

\par }{\Q nʼsi naŋ ni boro henanantaa ma dii funbuyan.


\par }{\Q \VS{28}Nʼna hunaroo fondaa bayrandi ya ne,

\par }{\Q nʼgʼay too nda ɲaali ni jine.›\FTNT{§}{{\FR 2:28 }{\FR{2.25–28
}}{\XT{Zaburey 16.8–11.}}}


\par }{\PP \VS{29}Arma arey, ya duu fondo ka šelaŋ war se nda naanay ir kaagaa Dawda ga, a buu, a suturandi, de mo nga
saaraa goo ir game hala hõ zaaroo.

\VS{30}Haya kaŋ se annabi no, a bay mo kaŋ Irkoy na allaahidu zaa nga se ka žee kaŋ nga ga nga banda-ka-zunboo affoo gorandi fuulaa ra,\FTNT{*}{{\FR 2:30 }{\FR{2.30
}}{\XT{Zaburey 132.11.}}}

\VS{31}Almasihu tunyanoo no a dii a za a mana tee ka nee kaŋ a mana nga naŋ alaahara, de mo nga gaahamoo mana dii funbuyan.

\VS{32}Isa din, Irkoy nʼa tunandi bukawey ra, woo ti haya kaŋ se ir, ir kul tee seede.

\VS{33}A jerandi ka koy Irkoy kabe gumaa ga, a duu Baabaa Irkoy ga Hundi Henanantaa kaŋ a na nga allaahidoo zaa a se. A na hayaa kaŋ war, war ga dii a, war ga maarʼa doori ir boŋ.

\VS{34}Dawda mana žigi beenaa ra, amma nga hunday nee:

\par }{\Q ‹Ir Koyoo nee ay Koyoo se:

\par }{\Q “Goro ay kabe gumaa here,


\par }{\Q \VS{35}hala waati kaŋ ra ay na ni iberey tee ni cee-jisidogoo.”›\FTNT{†}{{\FR 2:35 }{\FR{2.35
}}{\XT{Zaburey 110.1.}}}


\par }{\MM \VS{36}Adiši Izirayel hugoo borey kul ma bay bila šikka kaŋ Isa din kaŋ war nʼa kanji, Irkoy nʼa tee Koy, a nʼa tee Almasihu mo.»


\par }{\PP \VS{37}Waatoo kaŋ i maa šenney wey, biney maray, i nee Piyer nda diyawey cindey se: «Macin no ir mʼa tee, arma arey?»

\VS{38}Piyer nee i se: «Wa
tuubi, de war affoo kul ma
batizandi Isa Almasihu maaɲoo ga, war zunubey yaafaa se, de war ga duu nooyanoo kaŋ ti Hundi Henanantaa.

\VS{39}Zama war, nda war zankey, nda borey kul kaŋ ga mooru\FTNT{‡}{{\FR 2:39 }{\FR{2.39
}}{\FQ{kaŋ ga mooru}}{\FT{, Grek šenni ra, almaganaa faa ti
}}{\FQA{kaŋ goo waati mooro ra.}}} kaŋ ir Koyoo Irkoy ciya i se i ma kaa nga do, wane nda allaahidoo.»

\VS{40}A na šenni booboyaŋ ka seedetaray tee i se kʼi hoyray ka nee: «Wa war boŋ hallasi war zamankasine golbantey wey ga.»

\VS{41}Wey kaŋ yadda Piyer šennoo ga batizandi, hanoo din, boro zenber hinza (3.000) cine tonton ganakey ga.

\VS{42}I cindi diyawey cawandoo, nda ngi margakasinaa ra, nda takula dunbuyanoo, nda Irkoy ŋaarayroo ra.


\par }{\SH Ganakey margaroo šennoo
\par }
{\PP \VS{43}Hunburay kaa borey kul ga, Irkoy na
diyawey ka kayfi nda tammaasa booboyaŋ tee.

\VS{44}Ganakey kul goo nongu folloku ra, hayey kul ra i ga marga.

\VS{45}I na ngi halaalawey nda ngi jinawey neere kʼi zamna boro foo kul ma duu haya kaŋ ga too ra.

\VS{46}Zaari kul i ga tee bine foo ka marga nda cimi Irkoy
hugu beeroo ra, i ga takulaa dunbu ngi hugey ra, i ga ŋaa nda ɲaali nda bine kaaray.

\VS{47}I ga Irkoy beerandi, jamaa kul ga fondo naŋ i se. Zaari kul ir Koyoo ga borey kaŋ hallasi tonton i ga.




\par }\Chap{3}{\SH Piyer nda Yehiya na bongu noo baani
\par }
{\PP \VerseOne{1}Piyer nda Yehiya žigi ka koy Irkoy
hugu beeroo ra Irkoy ŋaarayroo waati kaŋ ti aluulaa guuru hinzantoo ga.

\VS{2}Aru foo kaŋ za ɲaŋoo gundoo ra a bongu katandi windoo mee foo ga kaŋ se i ga nee Ihennaa, zaari kul boroyaŋ no mʼa jisi no din hala a ma sargari wiri Irkoy hugu beeroo hurukey ga.

\VS{3}Waatoo kaŋ a dii Piyer nda Yehiya ga baa ka huru Irkoy hugu beeroo ra, a nʼi ŋaaray i ma sarga nga ga.

\VS{4}Piyer nda Yehiya na ngi moɲey kanji a ga, Piyer nee: «Ir guna.»

\VS{5}A na lakkal tee i se, a ga hongu nga ma duu i ga haya.

\VS{6}Amma Piyer nee: «Ay sii nda nzorfu kaaray, ay sii nda wura, woo kaŋ goo ya ne, ay gʼa noo ma ne: Isa
Almasihu Nazaret boraa maaɲoo ga, [tun ma] dira.»

\VS{7}A na aroo dii nda kabe gumaa, a nʼa tunandi, dogoo din da cewey nda kanjey hanse.

\VS{8}A sar ka kay ka dira, a huru i bande Irkoy hugu beeroo ra, a ga dira a ga sar ka Irkoy beerandi.

\VS{9}Jamaa kul dii a kaŋ a ga dira, a ga Irkoy beerandi.

\VS{10}I bay kaŋ nga no ka cindi Irkoy hugu beeroo Mee Hennaa ga ka sargari ceeci, i hanse ka alaabiina, de boŋey hanse ka haw nda takaa kaŋ teendi a ga.


\par }{\SH Piyer waazoo Irkoy hugu beeroo ra
\par }
{\PP \VS{11}Aroo denji Piyer nda Yehiya ga, jamaa kul almunkar, de i zuru ka koy i do galliyaa ra kaŋ se i ga nee Sulaymaana galliyaa.

\VS{12}Kaŋ Piyer dii jamaa, a nee i se: «Izirayel borey, macin se war boŋey ga haw nda woo? Macin se war ga moo bakam ir ra, sanda ir, ir boŋ hinoo wala ir ganayanoo nda ir na aroo woo dirandi?

\VS{13}Ibirahima Koyoo, Isiyaka [Koyoo], Yakuba [Koyoo], ir baabey Koyoo na nga tamoo Isa jeerandi kaŋ war, war nʼa nondi, war nʼa yankar
Pilat jine kaŋ kayandi nga gʼa taŋ.

\VS{14}Amma war, war na Irkoy Boro Henanantaa kaŋ ti Boro Šerrantaa yankar, war wiri borowiikaw ma taŋandi war se.

\VS{15}War na hunayan koyoo wii, Irkoy nʼa tunandi bukawey ra, woo ti hayaa kaŋ se ir ga tee seede.

\VS{16}Nga maaɲoo naanaa ra, maaɲoo na boraa woo kaŋ war ga dii a, war gʼa bay noo gaabi. Naanaa kaŋ a gʼa noo ka boraa woo kaŋ goo war kul jine noo baani timmante.


\par }{\PP \VS{17}Sohõ, agʼarmey, ay ga bay kaŋ boŋbiitaray ka kate war nʼa tee, war alwakiiley mo takaa din da.

\VS{18}Takaa woo da, hayaa kaŋ Irkoy gay a nʼa har nda annabey kul miɲey kaŋ ti nga
Almasihu ga zarabi, a nʼa tabatandi.

\VS{19}Wa
tuubi ka bere hala war zunubey ma tuusandi.

\VS{20}Woo ra bineyaynay waatiyaŋ ga hun ir Koyoo do ka kaa war do, a ma Almasihu kaŋ ti Isa sanba kaŋ suubandi war se.

\VS{21}Nga kaŋ a nka tilasu a ma cindi beenaa ra hala waati kaŋ hayey kul taagandi koyne kaŋ Irkoy nʼa har za alwaatey kul ra nda annabi henanantey miɲey, ma tabati.

\VS{22}Musa nee: ‹Ir Koyoo Irkoy gʼay cine annabi foo fattandi war se war armey ra\FTNT{*}{{\FR 3:22 }{\FR{3.22
}}{\FQ{Ir Koyoo Irkoy gʼay cine annabi foo fattandi war se war armey ra}}{\FT{, Grek šenni ra, almaganaa faa ti
}}{\FQA{Ir Koyoo Irkoy ga annabi foo fattandi war se war armey ra kʼa sanba sanda ay takaa.}}}, war ma haŋajer a se hayey kul kaŋ a gʼi har war se ra.

\VS{23}Boro kul kaŋ mana haŋajer annaboo din se, ga tuusandi ka hun jamaa ra.›\FTNT{†}{{\FR 3:23 }{\FR{3.22–23
}}{\XT{Alhukumoo 18.15, 18, 19.}}}

\VS{24}De mo annabey kul, za Samiyel hala wey kaŋ kaa ka šelaŋ dumaa ga, i kul na zaarey wey bayrandi.

\VS{25}Annabey izʼarey ti war, nda
amaanaa kaŋ Irkoy nʼa daŋ nga nda war baabey game ka nee Ibirahima se: ‹Ni hayroo bande aduɲɲa hayragey kul ga duu albarka.›\FTNT{‡}{{\FR 3:25 }{\FR{3.25
}}{\XT{Šintinoo 22.18; 26.4.}}}

\VS{26}War do Irkoy jin ka nga tamoo donto kʼa sanba war se hala a ma albarka daŋ war ra ka war affoo kul bere kʼa kaa nga laalaroo ra.»




\par }\Chap{4}{\SH I na Piyer nda Yehiya kayandi hoyraykey margaroo jine
\par }
{\PP \VerseOne{1}Piyer nda Yehiya goo ma šelaŋ jamaa se kaŋ
sargari juwalkey, nda Irkoy
hugu beeroo lakkalkey boŋkoynoo, nda
Sadusiyeŋey kaa i ga.

\VS{2}I hottu nda ngi cawandiyanoo kaŋ ra i ga Isa ka bukawey tunyanoo bayrandi.

\VS{3}I na
diyawey dii, i nʼi daŋ kasu hala subaa ra, zama cijinoo too ka ben.

\VS{4}Amma borey ra kaŋ maa šennoo, ibooboyaŋ naanay, arey hinnaa ga too zenber guu (5.000) [cine].


\par }{\PP \VS{5}Subaa ra, ngi alwakiiley, nda ngi boro beerey, nda ngi
Citaaboo baykey marga Žerizalem,

\VS{6}nda
sargari juwalkey jineboraa Hannu, nda Kayif, nda Yehiya, nda Aleksander, nda boro kul kaŋ hun sargari juwalkey jineborey ga.

\VS{7}I nʼi daŋ ngi game kʼi hãa ka nee: «Hini foo wala maa foo nda war wey na woo tee?»

\VS{8}Waatoo din Piyer too met nda
Hundi Henanantaa, a nee i se: «Jamaa alwakiiley, nda boro beerey,

\VS{9}hõ nda ir hãandi goy henna ga kaŋ teendi wircikoyni se kʼa noo baani,

\VS{10}war nda Izirayel jamaa kul ma bay kaŋ Isa
Almasihu Nazaret boraa kaŋ war, war nʼa
kanji, de Irkoy nʼa tunandi bukawey ra, nga maaɲoo ka kate boraa woo ma duu baani ka kay war jine.


\par }{\Q \VS{11}‹Nga ti tondoo kaŋ war kaŋ ti cinakey konna a,

\par }{\Q amma a kaa ka tee hugoo kanjoo tondoo.›\FTNT{*}{{\FR 4:11 }{\FR{4.11
}}{\XT{Zaburey 118.22.}}}


\par }{\MM \VS{12}Boro tana sii no kaŋ ra hallasiyan goo, zama maa tana mana nondi koyne aduɲɲa ra adamizey game kaŋ bande ir ga hima ka hallasi.»


\par }{\PP \VS{13}Kaŋ i dii naanaa kaŋ nda Piyer nda Yehiya ga šelaŋ, i bay kaŋ boroyaŋ no kaŋ mana caw, jamaa ra i goo, boŋey haw, amma i nʼi bay sanda boroyaŋ kaŋ cindi Isa bande.

\VS{14}I ga dii boraa kaŋ duu baani goo ma kay ngi jere, i si bay haya kaŋ no ngi mʼa har.

\VS{15}I nee i ma fatta
hoyraykey margaroo hugoo ra, i cindi i ga cere hãa

\VS{16}ka nee: «Macin no ir gʼa tee borey wey se? Zama Žerizalem borey kul bay tammaasaa kaŋ i nʼa tee ga, a ga kaaray i se, de mo ir si hin kʼa yankar.

\VS{17}Amma hala alhabaroo woo masi dira jamaa game ka tonton, ir ma kašeta i ga, i masi yee ka maaɲoo woo waazu boro kul se.»


\par }{\PP \VS{18}I nʼi cee kʼi yaamar i masi yee ka Isa maaɲoo har wala kʼa cawandi.

\VS{19}Amma Piyer nda Yehiya nʼi zaabi ka nee: «Irkoy jine, war se ir ga hima ka haŋajer wala Irkoy? Wa šelaŋ.

\VS{20}Ir, ir si hin ka goro ir mana hayey har kaŋ ir dii ey ir maarʼey.»


\par }{\PP \VS{21}I kašeta i ga koyne, i nʼi naŋ, i mana duu taka kul kaŋ nda ngi gʼi zukandi, jamaa maaganda se, zama borey kul ga Irkoy beerandi nda hayaa kaŋ tee.

\VS{22}Koyne mo boraa kaŋ ga tammaasaa woo teendi kʼa noo baani goo nda haya kaŋ bisa jiiri woytaaci (40).


\par }{\SH Ganakey Irkoy ŋaarayroo
\par }
{\PP \VS{23}Kaŋ Piyer nda Yehiya naŋandi, i koy ngi borey do ka hayaa kul filla kaŋ
sargari juwalkey jineborey nda boro beerey nʼa har ngi se.

\VS{24}Waatoo kaŋ i maa woo, i tee bine foo ka Irkoy ŋaaray ka nee: «Ir Koyoo, ni kaŋ na beenaa, nda laboo, nda teekoo, nda haya kul kaŋ goo i ra tee,

\VS{25}ni kaŋ nee nda ir kaagaa Dawda ni tamoo miɲoo,
Hundi Henanantaa albarkaa ra:

\par }{\Q ‹Macin se gandawey ga zawaare,

\par }{\Q de jamawey ga miile yaadayaŋ tee?


\par }{\Q \VS{26}Laboo kokoyey nda alwakiiley tun ka cere marga

\par }{\Q kʼir Koyoo nda nga
Almasihu yenje.›\FTNT{†}{{\FR 4:26 }{\FR{4.26
}}{\XT{Zaburey 2.1–2.}}}


\par }{\MM \VS{27}Zama nda cimi, koyraa woo ra ni tam henanantaa kaŋ ti Isa kaŋ nʼnʼa yon kʼa tee Almasihu ga
Herod, nda Pons
Pilat mo, nda gandawey, nda Izirayel jamaa marga

\VS{28}ka hayaa kul tee kaŋ ni kaboo nda ni kayandiroo nʼa dunbandi za gayyan a ma teendi.

\VS{29}Sohõ ir Koyoo, ngi kašetayaney guna, ma ni tamey noo i ma ni meešennoo har nda naanay timmante.

\VS{30}[Ni] kaboo šerre ka borey noo baani, ka tammaasayaŋ nda kayfiyaŋ tee nda ni tam henanantaa Isa maaɲoo.»


\par }{\PP \VS{31}Waatoo kaŋ i na Irkoy ŋaaray ka ben, nongoo kaŋ ra i goo ma marga jijiri. Hundi Henanantaa nʼi too, i ga Irkoy meešennoo har nda naanay.


\par }{\SH Ganakey na ngi hayey zamna cere game
\par }
{\PP \VS{32}Jamaa borey kul kaŋ naanay tee bine foo nda anniya foo, boro kul haya kaŋ goo a se, a si nee nga wane nda a, borey ga marga hayaa kul ra.

\VS{33}Diyawey gʼir Koyoo Isa tunyanoo seedetaraa too nda sahã beeri, albarka beeri goo i kul ra.

\VS{34}Boro kul sii i ra kaŋ ga tilasu, zama borey kul kaŋ goo nda faari wala hugu nʼi neere ka kate ngi hayoo

\VS{35}kʼa jisi diyawey jine, de a ga zamnandi i kul game, boro foo kul ga duu woo kaŋ ga a ga too.


\par }{\PP \VS{36}Isufi kaŋ diyawey nʼa maagaaru Barnabas kaŋ maanaa ti «Bineyaynandikaw»,
Lewi boro no, Šipir gungoo wane.

\VS{37}A goo nda faari foo, a nʼa neere ka kate nooroo kʼa jisi diyawey jine.




\par }\Chap{5}{\SH Ananiyas nda Safira taari
\par }
{\PP \VerseOne{1}Amma aru foo kaŋ maaɲoo ti Ananiyas nda Safira nga wandoo na ngi farru foo neere.

\VS{2}A lanbandi hayoo ra, nga nda wandoo waafakay ga, a koy nda jere foo kʼa jisi
diyawey jine.

\VS{3}Piyer nee a se: «Ananiyas, macin se Ibilisi na ni binoo too hala nongu kaŋ ra nʼga taari
Hundi Henanantaa se ka lanbandi farroo hayoo ra?

\VS{4}Nda a nka cindi manʼti ni wane nda a wala, nda a neerandi mo manʼti ni halaalaa no wala? Macin se nʼna teegoyoo woo daŋ ni binoo ra? Manʼti adamizey se ni taari, amma Irkoy.»

\VS{5}Kaŋ Ananiyas maa šenney wey, a kaŋ, hundoo hun. Hunburay beeri duu borey kul kaŋ maarʼa.

\VS{6}Aru soogey tun, i nʼa kasance, i nʼa ka koy taray kʼa sutura.


\par }{\PP \VS{7}Guuru hinza cine banda ga, Ananiyas wandoo kaa, a mana bay hayaa kaŋ tee, a huru.

\VS{8}Piyer nee a se: «Har ya ne, hinnaa woo da no war na farroo neere wala?» A nee: «Ayyo, nga no.»

\VS{9}Piyer nee a se: «Macin se war waafaku kʼir Koyoo Hundoo sii? Nga ne, kabey kaŋ na ni kurɲoo sutura goo hugoo miɲoo ga, i ga koy nda ni.»

\VS{10}A kaŋ dogoo din da diyaa cewey cire, de hundoo hun. Kaŋ aru soogey huru, i gar kaŋ a buu, i nʼa zaa ka koy taray, i nʼa sutura kurɲoo jere.

\VS{11}Hunburay beeri duu
Egilizoo kul nda borey kul kaŋ maa šenney wey.


\par }{\SH Kayfi booboyaŋ teendi
\par }
{\PP \VS{12}Diyawey na tammaasa nda kayfi booboyaŋ tee jamaa game. I kul marga ka tee bine foo Sulaymaana galliyaa ra.

\VS{13}Borey cindey ra, boro kul si yadda ka koy tonton i ga, amma jamaa ga hanse kʼi beerandi.

\VS{14}Koyne mo borey kaŋ naanay ir Koyoo tonton i ga, aru jama nda woy jama.

\VS{15}Borey ga kate wircikoyney balankaryaŋ nda daarijiyaŋ ga kʼi jisi farrey ra hala waati kaŋ Piyer ga bisa ba a tee nga biyoo ma hin ka kani ngi affoo ga.

\VS{16}Koyrawey kaŋ ga man Žerizalem mo jamaa kate wircikoyniyaŋ nda boroyaŋ kaŋ ganjiyaŋ gʼi zaa ka kay, i marga, i kul duu baani.


\par }{\SH Diyawey laazaabandi
\par }
{\PP \VS{17}Sargari juwalkey jineboraa tun, nga nda borey kul kaŋ goo a bande, maanaa
Sadusiyeŋey kondaa, de biney too met nda canseyan.

\VS{18}I na
diyawey dii, i nʼi daŋ kasa beeroo ra.

\VS{19}Amma ir Koyoo almalayka foo, cijinoo ra, a na kasaa miɲey feeri kʼi fattandi, a nee:

\VS{20}«Wa koy, war ma kay ka hunaroo woo šenney kul waazu jamaa se Irkoy
hugu beeroo ra.»

\VS{21}Kaŋ i maa woo, i huru za alfazar Irkoy hugu beeroo ra ka cawandi.

\par }{\PP Waatoo kaŋ sargari juwalkey jineboraa nda borey kaŋ goo a bande kaa, i na
hoyraykey margaroo nda Izirayel boro beerey kul marga, i sanba i mʼi ceeci kasaa ra ka kate ey.

\VS{22}Kaŋ lakkalkey too, i manʼi gar kasaa ra, i yee kʼa har i se.

\VS{23}I nee: «Ir na kasaa gar a ga daaba henna, lakkalkey ga kay miɲey ga, waatoo kaŋ ir na gundoo feeri, ir mana boro kul gar a ra.»

\VS{24}Waatoo kaŋ Irkoy hugu beeroo lakkalkey boŋkoynoo nda sargari juwalkey jineboraa maa šenney wey, i na alaabiina nda ey nda hayaa kaŋ ga kaa ka tee.

\VS{25}Boro foo kaa ka nee: «Nga ne, arey kaŋ war nʼi daŋ kasaa ra goo Irkoy hugu beeroo ra i ga kay i ga jamaa cawandi.»


\par }{\PP \VS{26}Boŋkoynoo nda lakkalkey koy kate ey bila nda i mʼi žilla, zama i ga hunbur jamaa ma ngi warra nda tondi ka ngi wii.

\VS{27}Kaŋ i kate ey, i nʼi daŋ hoyraykey margaroo jine. Sargari juwalkey jineboraa nʼi hãa

\VS{28}ka nee: «Ir mana war yaamar kaŋ war masi cawandi boraa woo maaɲoo ga wala? Amma nga ne, war na Žerizalem too nda war cawandoo, war mma baa war ma aroo woo hundoo alhakoo kaŋandi ir boŋ!»

\VS{29}Piyer nda diyawey cindey zaabi ka nee: «Boro ma haŋajer Irkoy se ka bisa adamize.

\VS{30}Ir kaagey Koyoo na Isa tunandi kaŋ war, war kabey nʼa deeji kʼa wii bundu ga.

\VS{31}Nga, Irkoy nʼa jer kʼa tee Koy nda Hallasikaw nga gaaboo ra ka Izirayel noo fondo a ma
tuubi, a ma duu zunubu yaafaa.

\VS{32}Ir ga tee seede hayey wey kul se, ir nda Hundi Henanantaa kaŋ Irkoy nʼa noo borey se kaŋ ga haŋajer a se.»


\par }{\PP \VS{33}Kaŋ i maa woo, i futu, i baa ngi ma diyawey wii.

\VS{34}Fariziyeŋ foo kaŋ maaɲoo ti Gamaliyel tun ka kay hoyraykey margaroo ra,
ašariyaa baykaw no, jamaa kul gʼa beerandi, a yaamar kaŋ i ma diyawey fattandi taray alwaati kayna.

\VS{35}A nee i se: «Izirayel borey, wa war boŋ hawgay borey wey ga nda hayaa kaŋ war ga baa kʼa tee,

\VS{36}zama a mana gay, Tedas tun ka nga boŋ tee boro beeri, boro zangu taaci (400) cine hanga a, a wiiyandi, de mo borey kul kaŋ naŋ a na ngi boŋey bere say, i tee yaada.

\VS{37}Nga dumaa ga, Žudas Galile boraa tun borey kabuyanoo waati, a na jamaa boro boobo ka ture nga bande, a mursu, borey kul kaŋ naŋ a na ngi boŋey bere say-say.

\VS{38}Sohõ woo kaŋ ay gʼa har war se ti: wa moora borey wey, war mʼi naŋ, zama nda adamize kayandiroo wala nga goyoo no, a ga say.

\VS{39}Amma nda Irkoy do a hun, war si hin kʼi kayandi, abada a masi garandi kaŋ Irkoy bande war ga yenje.» I yadda a se.


\par }{\PP \VS{40}I ciya diyawey se, i nʼi kar, i nʼi yaamar i masi yee ka Isa maaɲoo har, i nʼi taŋ.

\VS{41}I hun hoyraykey margaroo jine nda ɲaali haya kaŋ se ngi ciitandi ka kaynandi Isa maaɲoo se.

\VS{42}Zaari kul, Irkoy hugu beeroo nda hugey ra i si fay nda ka cawandi ka Isa
AlmasihuAlhabar Boryaa har.




\par }\Chap{6}{\SH Aru iyye suubandi ka diyawey gaa
\par }
{\PP \VerseOne{1}Jirbey din, kaŋ taalibey hinnaa boobo, ganakey kaŋyaŋ ti Grek šintin ka Eberewey kakaw, zama ngi woyey kaŋ kurɲey buu ga yalandi zaari kul zamnarey ra.

\VS{2}Diyaw woy cindi hinkaa (12) ciya taalibey jamaa se ka nee: «A si hima ir ma Irkoy meešennoo waazuroo naŋ ka huga nda ŋaayan zamnayan.

\VS{3}Adiši agʼarmey, wa aru iyye kaŋ goo nda seedetaray henna ceeci war ra, i ma tee boroyaŋ kaŋ ga too met nda Irkoy
Hundoo nda lakkal, ir mʼi kayandi goyoo woo se.

\VS{4}Ir, ir ga gaabandi Irkoy ŋaarayroo nda Irkoy meešennoo goyoo ga.»

\VS{5}Šennoo woo kan jamaa kul se. I na Etiyen suuba, aru no kaŋ ga hanse ka naanay Irkoy, a ga too met nda Hundi Henanantaa, nda Filip, nda Prokor, nda Nikanor, nda Timoŋ, nda Parmenas, nda Nikolas Antiyoš boraa kaŋ huru alyahuudutaray.

\VS{6}I nʼi cebe diyawey se. Diyawey na Irkoy ŋaaray i se jina, i na ngi kabey fur i ga.


\par }{\PP \VS{7}Irkoy meešennoo ga tonton ka harandi, taalibey hinnaa ga hanse ka tonton Žerizalem ra.
Sargari juwalkaw jama boobo yadda naanaa ga.


\par }{\SH I na Etiyen dii
\par }
{\PP \VS{8}Etiyen too met nda hini Irkoy
anneemaa ra, a na kayfiyaŋ nda tammaasa beeriyaŋ tee jamaa game.

\VS{9}Amma boro fooyaŋ kaŋ goo
margahugoo ra kaŋ se i ga nee Borey kaŋ Sawal hugoo, nda Siren boroyaŋ, nda Aleksandiri boroyaŋ, nda boroyaŋ kaŋ hun Silisi, nda
Azi gandaa ra tun ka Etiyen kakaw.

\VS{10}I sii nda gaabi ka kay lakkaloo nda
Hundoo jine kaŋ nda Etiyen ga šelaŋ.

\VS{11}I na aruyaŋ sufuray i ma nee kaŋ ngi maa a ga šenni laalayaŋ har Musa nda Irkoy ga.

\VS{12}I na jamaa, nda boro beerey, nda
Citaaboo baykey tusa, i gum Etiyen ga kʼa dii ka koy
hoyraykey margaroo jine.

\VS{13}I kate seede zooruyaŋ kaŋ nee: «Boraa woo, waati kul a mma šenni futuyaŋ har nongu henanantaa [woo] nda
ašariyaa ga.

\VS{14}Ir maa mo a ga nee kaŋ Isa Nazaret boraa din ga nongoo woo kayri, a ga alaadawey barmay kaŋ Musa nʼi noo ir se.»

\VS{15}Borey kul kaŋ goo ma goro hoyraykey margaroo ra na ngi moɲey kanji Etiyen ga, de i dii ndumoo tee ma nee almalayka ndum.




\par }\Chap{7}{\SH Etiyen šelaŋ hoyraykey margaroo jine
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sargari juwalkey jineboraa nee: «Takaa woo da no wala?»

\VS{2}Etiyen nee: «Arma arey nda ay baabey, wa haŋajer. Irkoy daržantaa bangay ir baabaa Ibirahima se waatoo kaŋ a goo
Mezopotami za a mana koy goro Karaŋ.

\VS{3}De mo a nee Ibirahima se: ‹Fatta ni gandaa nda ni dumoo ra, ma koy gandaa ra kaŋ ay gʼa cebe ma ne.›\FTNT{*}{{\FR 7:3 }{\FR{7.3
}}{\XT{Šintinoo 12.1.}}}

\VS{4}A fatta Kalde borey gandaa ra ka koy goro Karaŋ. No din ra baaboo buuyanoo banda ga, Irkoy nʼa ganandi ka koy gandaa woo ra kaŋ ra sohõ war goo ma goro.

\VS{5}A manʼa noo tubu wala ba cee kanandi doo no din ra amma a nee nga gʼa noo gandaa a mʼa tee nga duuraa, nga nda nga hayroo kaŋ ga kaa dumaa ga, a gar a sii nda ize.

\VS{6}Takaa woo nda Irkoy šelaŋ ka nee kaŋ nga hayroo ga koy taabuši ganda waani ra, i gʼi daŋ baɲɲataray kʼi žilla jiiri zangu taaci (400).

\VS{7}Irkoy nee: ‹Gandaa kaŋ se i ga tee baɲɲa, agay, ay gʼa ciiti. Woo banda ga, i ga fatta, de i gʼay gana nongoo woo ra.›\FTNT{†}{{\FR 7:7 }{\FR{7.6–7
}}{\XT{Šintinoo 15.13–14.}}}

\VS{8}Irkoy na Ibirahima noo
amaana kaŋ silbaa ti daŋbanguyanoo. Woo ra Ibirahima na Isiyaka hay kʼa daŋbangu jirbi yaahantoo hane, Isiyaka na Yakuba hay kʼa daŋbangu, Yakuba mo na kaaga woy cindi hinkaa (12) hay kʼi daŋbangu.


\par }{\PP \VS{9}Kaagey canse ngi armaa Isufi ga kʼa neere a ma koy Misira. Amma Irkoy goo a bande.

\VS{10}A nʼa kaa nga zarabey kul ra, a nʼa noo alhormo nda lakkal Firawuuna, Misira kokoyoo do, a nʼa tee jineboro Misira nda nga hugoo kul se.

\VS{11}Heray tee Misira kul ra nda Kanaŋ gandaa ra nda zarabiyan beeri, ir baabey si duu ŋaayan.

\VS{12}Amma waatoo kaŋ Yakuba maa kaŋ hunay goo Misira, cee jinaa a nʼir baabey sanba.

\VS{13}Cee hinkantoo, Isufi na nga boŋ bayrandi nga armey se, de Firawuuna na Isufi dumoo bay.

\VS{14}Isufi sanba i ma ciya nga baabaa Yakuba nda nga borey kul se, boro woyye cindi guu (75).

\VS{15}Yakuba doo ka koy Misira, a buu, nga nda ir baabey.

\VS{16}I nʼi ka koy Šekem kʼi daŋ
saaraa ra kaŋ Ibirahima nʼa day nda nooru Hamor izʼarey ga Šekem.\FTNT{‡}{{\FR 7:16 }{\FR{7.16
}}{\XT{Šintinoo 23.3–16; 33.19; 50.7–13; Žozuwe 24.32.}}}


\par }{\PP \VS{17}Kaŋ allaahidoo kaŋ Irkoy nʼa zaa Ibirahima se waatoo man, jamaa tonton, de i hanse ka boobo Misira ra,

\VS{18}hala waatoo kaŋ kokoy tana huru kokoytaraa ra [Misira] kaŋ si Isufi bay.

\VS{19}Nga, a nʼir dumoo zanba kʼ[ir] baabey žilla ka taka tee ngi ize taanawey ma warrandi taray hala i masi huna.

\VS{20}Waatoo din ra Musa hayandi, boro no kaŋ nga kunturoo ga kan Irkoy se. A biirandi handu hinza nga baabaa hugoo ra.

\VS{21}Waatoo kaŋ a warrandi, Firawuuna ize woyoo nʼa zaa kʼa biiri a ma tee nga izʼaru gundoo.

\VS{22}Musa aladabu nda Misira borey bayraa kul. Hini beeri goo nga šenney nda nga teegoyey ra.


\par }{\PP \VS{23}Kaŋ Musa duu jiiri woytaaci (40), a huru binoo ra nga ma koy nga armey guna, Izirayel borey.

\VS{24}A dii affoo kaŋ Misira boro goo mʼa tooɲe, a na boraa kaŋ goo ma zarabi faaba ka faasa a se ka Misira boraa kar.

\VS{25}A ga hongu kaŋ [nga] armey ga faham kaŋ nga no Irkoy na nga daŋ kʼi hallasi. Amma i mana faham.

\VS{26}Subaa ra, a na Izirayel boroyaŋ gar kaŋ goo ma yenje, a ceeci kʼi waafakandi i ma cere noo alaafiya, a nee: ‹Arey, armayaŋ ti war, macin se war ga cere tooɲe?›\FTNT{§}{{\FR 7:26 }{\FR{7.26
}}{\XT{Fattaroo 2.13.}}}

\VS{27}Boraa kaŋ goo ma nga ceroo tooɲe na Musa tuti ka nee: ‹May ka ni tee boŋkoyni nda ciitikaw ir se?

\VS{28}Ni mma baa mʼay halaci sanda takaa kaŋ nda bi nʼna Misira boraa wii?›\FTNT{*}{{\FR 7:28 }{\FR{7.27–28
}}{\XT{Fattaroo 2.14.}}}

\VS{29}Šennoo woo ga, Musa zuru ka koy goro Majaŋ gandaa kaŋ ra a na izʼaru hinka hay.


\par }{\PP \VS{30}Jiiri woytaaci (40) banda ga, Sinay tondi hondoo saajoo ra almalayka foo bangay a se saabayɲaa foo kaŋ ga dii nuunaa deenoo ra.

\VS{31}Kaŋ Musa dii woo, boŋoo haw nda hayaa kaŋ a ga dii a. A man ka guna, a maa ir Koyoo jindoo kaŋ ga nee:

\VS{32}‹Agay ti ni baabey Koyoo, Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba Koyoo.›\FTNT{†}{{\FR 7:32 }{\FR{7.32
}}{\XT{Fattaroo 3.6.}}} Musa kul no ma gaši, a mana yadda ka guna.

\VS{33}Ir Koyoo nee a se: ‹Taamey feeri kʼi kaa ni cewey ra, zama nongoo kaŋ ra ni goo ma kay manʼti kala labu henanante.

\VS{34}Ay dii gurzugaa kaŋ ay jamaa goo ma dii a Misira, ay maa ngi durayroo. Ay zunbu kʼi kaa kabe. Sohõ kaa, ay ga ni sanba Misira.›\FTNT{‡}{{\FR 7:34 }{\FR{7.33–34
}}{\XT{Fattaroo 3.5, 7–10.}}}


\par }{\PP \VS{35}Musa din da kaŋ Izirayel borey nʼa yankar ka nee: ‹May ka ni tee boŋkoyni nda ciitikaw?› Nga din da no Irkoy almalayka bangay a se saabayɲaŋoo ra kʼa sanba kʼa tee boŋkoyni nda feerikaw.

\VS{36}Nga no kʼi fattandi ka kayfiyaŋ nda tammaasayaŋ tee Misira gandaa ra, nda teeko Hari Ciraa ra, nda saajoo ra jiiri woytaaci (40).

\VS{37}Nga ti Musa kaŋ nee Izirayel borey se: ‹Irkoy gʼay cine annabi foo fattandi war se war armey ra\FTNT{§}{{\FR 7:37 }{\FR{7.37
}}{\FQ{Irkoy gʼay cine annabi foo fattandi war se war armey ra}}{\FT{, Grek šenni ra, almaganaa faa ti
}}{\FQA{Irkoy ga annabi foo fattandi war se war armey ra kʼa sanba sanda ay takaa,
}}{\XT{Alhukumoo 18.15, 18.}}}.›

\VS{38}Nga no ka cindi jama margaroo ra saajoo ra, nga nda almalaykaa kaŋ šelaŋ a se Sinay tondi hondoo boŋ nda ir baabey. A duu šenni hunanteyaŋ kʼi noo ir se.


\par }{\PP \VS{39}Nga, ir baabey mana baa ngi ma yadda a se, i nʼa tuti ka ngi biney yeeti Misira

\VS{40}ka nee Haruna se: ‹Koyyaŋ tee ir se kaŋ ga dira ir jine, zama Musa din kaŋ nʼir fattandi Misira gandaa ra, ir si bay haya kaŋ a ti a.›\FTNT{*}{{\FR 7:40 }{\FR{7.40
}}{\XT{Fattaroo 32.1, 23.}}}

\VS{41}Jirbey din ra, i na haw-ize foo tee ka sargari kaa tooroo se, i ɲaali nda ngi kabe teegoyey.

\VS{42}Irkoy na banda bere i se kʼi taŋ i ma hayey kaŋ goo beenaa ra gana sanda takaa kaŋ nda a hantumandi annabey citaaboo ra ka nee:

\par }{\Q ‹Manʼti agay se

\par }{\Q war na alman koosu ka sargari kaa

\par }{\Q jiiri woytaaci (40) saajoo ra wala, Izirayel hugoo borey?


\par }{\Q \VS{43}War koy nda tooroo kaŋ maaɲoo ti Molok hukkumoo

\par }{\Q nda [war] koyoo Rafaŋ handaraa,

\par }{\Q kaŋyaŋ ti hayey kaŋ war nʼi tee ka sujudu i se.

\par }{\Q Ay ga war ka koy Babiloŋ se jine.›\FTNT{†}{{\FR 7:43 }{\FR{7.42–43
}}{\XT{Amos 5.25–27.}}}


\par }{\PP \VS{44}Seedetaray hukkumoo cindi ir baabey kone saajoo ra. Irkoy šelaŋ Musa se kʼa yaamar a mʼa fasal sanda woo kaŋ a dii a cine.

\VS{45}Waatoo kaŋ ir baabey duu a, ngi nda Žozuwe nʼa hurandi ka gandawey dii kaŋ Irkoy nʼi gaaray ir baabey jine. A cindi no din hala Dawda waati.

\VS{46}Nga ka duu alhormo Irkoy do ka ceeci ka duu gorodoo\FTNT{‡}{{\FR 7:46 }{\FR{7.46
}}{\FT{Hantum fooyaŋ ga tonton ka nee:
}}{\FQA{Irkoy maaɲoo ga.}}} Yakuba hugoo borey se.

\VS{47}Amma Sulaymaana ka hugu cin a se.

\VS{48}Koy Jerantaa si goro nongu ra kaŋ kabe nʼa tee, sanda takaa kaŋ nda annaboo nee:


\par }{\Q \VS{49}‹Beenaa ti ay kokoy gorodogoo,

\par }{\Q laboo ti ay cee-jisidogoo.›

\par }{\Q Ir Koyoo nee: ‹Hugu dumi foo no war cina ya ne,

\par }{\Q wala hunanzamdoo foo no war gʼa tee ya ne?


\par }{\Q \VS{50}Manʼti ay kaboo ka hayey wey kul tee wala?›\FTNT{§}{{\FR 7:50 }{\FR{7.49–50
}}{\XT{Ezayi 66.1–2.}}}


\par }{\PP \VS{51}War boŋey ga šendi, war biney nda war haŋawey ga šendi, waati kul war mo, war ga wanji
Hundi Henanantaa se sanda war baabey takaa.

\VS{52}May ti annaboo kaŋ war baabey manʼa gurzugay? I na borey wii kaŋ ga Boro Šerrantaa kaayanoo bayrandi, boraa kaŋ sohõ war, war tee nga zanbakaa nda nga wiikaa,

\VS{53}war kaŋ duu
ašariyaa almalaykey kabey ra, amma war mana gaabu a ga.»


\par }{\SH Etiyen wiiyanoo
\par }
{\PP \VS{54}Waatoo kaŋ borey kul kaŋ goo
hoyraykey margaroo ra maa šenney wey, biney hanse ka tun, i na meeɲama Etiyen ga.

\VS{55}Amma woo gar, nga, a too met nda
Hundi Henanantaa, a na nga moɲey bakam beenaa here, de a dii Irkoy daržaa nda Isa kaŋ ga kay Irkoy kabe gumaa ga.

\VS{56}A nee: «Nga ne, ay ga dii beenaa kaŋ feeri, de
Boro-izʼaroo goo ma kay Irkoy kabe gumaa ga.»

\VS{57}I na jinde jer ka kaati, i na ngi haŋawey daabu, de i tee mee foo ka gum a boŋ.

\VS{58}I nʼa gaaray ka koy koyraa dumaa ga, i nʼa warra nda tondi kʼa wii. Seedewey na ngi darbawey jisi aru sooga foo jeroo ga kaŋ se i ga nee Sol.

\VS{59}I na Etiyen warra nda tondi kʼa wii kaŋ a ga Irkoy cee ka nee: «Ay Koyoo Isa, ay hundoo taa.»

\VS{60}A sonbu kanjey ga ka jinde jer ka kaati ka nee: «Ay Koyoo, masi zunuboo woo dii i se.» Kaŋ a na woo har, a faati.




\Chap{8}\VerseOne{1}Sol yadda Etiyen wiiyanoo ga.

\par }{\SH Sol na Egilizoo gurzugay
\par }
{\PP Zaaroo din da ra,
Egilizoo hanse ka gurzugay Žerizalem, ganakey kul say-say Žude nda
Samari gandaa ra nda manʼti
diyawey.

\VS{2}Irkoy hunburkawyaŋ ka Etiyen sutura, de i na nga buuyanoo hẽe, hẽeni beeri.

\VS{3}Sol ga ceeci ka Egilizoo halaci, a ga huru hugu nda hugu ra ka arey nda woyey cendi kʼi daŋ kasaa ra.


\par }{\SH Filip na Alhabar Boryaa waazu Samari
\par }
{\PP \VS{4}Borey kaŋ say-say ga dira i ga
Alhabar Boryaa šennoo har.

\VS{5}Filip zunbu ka koy
Samari koyra[a] ra, a na
Almasihu šennoo waazu i se.

\VS{6}Jamaa tee bine foo ka haŋa kayandi hayey kaŋ Filip gʼi har se, i ga maa a se, i ga dii tammaasawey kaŋ a gʼi tee.

\VS{7}Ganjiyaŋ kaŋ goo boro booboyaŋ ra na jinde jer ka kaati ka fatta, bonguyaŋ nda ceekayrayaŋ duu baani.

\VS{8}Koyraa din hanse ka ɲaali.


\par }{\PP \VS{9}Za woo mana tee, aru foo kaŋ se i ga nee Simoŋ goo koyraa din ra, kottekoynitaray no a ga tee, de a ga Samari jamaa boŋoo haw, nga hunday ga nee kaŋ boro beeri ti nga.

\VS{10}Borey kul ga haŋa kayandi a se, za zanka hala boro beeri, i nee: «Woo ti Irkoy hinoo kaŋ se i ga nee ibeeroo.»

\VS{11}I ga haŋa kayandi a se, zama a na waati kuku tee a gʼi almunkarandi nda nga kottaa.

\VS{12}Amma waatoo kaŋ i yadda Filip ga kaŋ na Irkoy
Laamaa nda Isa Almasihu maaɲoo Alhabar Boryaa waazu, i
batizandi, arey nda woyey mo.

\VS{13}Simoŋ hunday naanay, a batizandi, a denji Filip ga, a ga dii tammaasawey nda kayfi beerey kaŋ teendi, boŋoo haw.


\par }{\PP \VS{14}Waatoo kaŋ
diyawey kaŋ goo Žerizalem maa kaŋ Samari yadda Irkoy meešennoo, i na Piyer nda Yehiya sanba i se.

\VS{15}Kaŋ i doo ka koy i do, i na Irkoy ŋaaray i se hala i ma duu
Hundi Henanantaa.

\VS{16}Zama a mana zunbu ngi affoo kul ga jina, i nka batizandi de ir Koyoo Isa maaɲoo ga.

\VS{17}Woo banda ga, Piyer nda Yehiya na ngi kabey fur i ga, de i duu Hundi Henanantaa.


\par }{\PP \VS{18}Kaŋ Simoŋ dii kaŋ diyawey kabe furyanoo nda Hundoo nondi, a na alman šerre i se

\VS{19}ka nee: «Wa agay mo noo hinoo woo hala boro kaŋ ga ay na kabe fur ma duu Hundi Henanantaa.»

\VS{20}Amma Piyer nee a se: «Ni nda ni nooroo kul ma halaci, zama nʼga hongu Irkoy nooyanoo, alman nda nʼga duu a.

\VS{21}Ni sii nda baa, ni sii nda fondo šennoo woo ra, zama ni binoo si šerre Irkoy jine.

\VS{22}Tuubi ka hun laalayyanoo woo ga, de mʼir Koyoo ŋaaray, nda a ga hin ka tee, ni binoo miilewey ma yaafandi,

\VS{23}zama ay ga dii kaŋ ni binoo ga too met nda laalay, de ni goo ifutu kaboo ra.»

\VS{24}Simoŋ zaabi ka nee: «War, wa ir Koyoo ŋaaray ya ne hala hayey kaŋ war nʼi har ba affoo masi duu agay.»


\par }{\PP \VS{25}Waatoo kaŋ Piyer nda Yehiya na seedetaraa too, i nʼir Koyoo meešennoo waazu ka ben, i yee Žerizalem ka Alhabar Boryaa waazu Samari koyra kanbe booboyaŋ ra.


\par }{\SH Filip na Ecopi boŋkoynoo kubay
\par }
{\PP \VS{26}Ir Koyoo almalayka foo šelaŋ Filip se ka nee: «Tun ma koy gurma here, fondaa kaŋ ga hun Žerizalem ka zunbu ka koy Gaaza kaŋ ti saaji.»

\VS{27}A tun, a koy. Nga ne, Ecopi aru foo kaŋ daasandi kaŋ kone Ecopi kokoy woyoo kaŋ ti Kandas almanoo kul goo, goykaw beeri no, a kaa ka sujudu Irkoy se Žerizalem.

\VS{28}Waatoo kaŋ a ga yee, a goo ma goro nga bari torkaa ra a ga annabi Ezayi citaaboo caw.

\VS{29}Irkoy
Hundoo nee Filip se: «Man, too torkaa woo do.»

\VS{30}Filip gaarandi, de a ga maa a ga annabi Ezayi citaaboo caw, Filip nee: «Woo kaŋ ni goo mʼa caw, cimi da nʼga faham a se wala?»
 
\VS{31}A nee: «Taka foo nda ay ga hin ka faham nda boro manʼa cawandi ya ne?» A nʼa wiri Filip ga, a ma žigi ka goro nga bande.

\VS{32}Citaaboo nongoo kaŋ a goo mʼa caw ti nongoo kaŋ ga nee:

\par }{\Q «I nʼa ka koy sanda feeji kaŋ i ga koy a koosu,

\par }{\Q sanda feeji-ize dangayante kaŋ goo nga kosukaa jine,

\par }{\Q takaa din da, a mana nga miɲoo kaa cere ga.


\par }{\Q \VS{33}[Nga] boŋ-yeeti-gandayan ra, ciitoo ra, i na nga cimoo taa a kone.

\par }{\Q Nga hayroo fillaa, may no mʼa deede?

\par }{\Q Zama i na nga hundoo kaa aduɲɲa ra.»\FTNT{*}{{\FR 8:33 }{\FR{8.32–33
}}{\XT{Ezayi 53.7–8.}}}


\par }{\PP \VS{34}Boraa kaŋ daasandi na šennoo zaa ka nee Filip se: «Ay gʼa ŋaaray ni ga, may ga annaboo goo? Nga boŋ ga a goo wala boro tana?»

\VS{35}Filip na nga miɲoo feeri ka šintin nda Citaaboo šennoo din ka Isa
Alhabar Boryaa waazu a se.

\VS{36}Kaŋ i goo ma koy fondaa bande, i too hari foo do, boraa kaŋ daasandi nee: «Hari ne, macin no mʼay ganji ya
batizandi?»

\VS{37}[Filip nee a se: «Nda nʼna ni binoo kul ka naanay, nʼga hin ka batizandi.» Boraa kaŋ daasandi zaabi ka nee: «Ay naanay kaŋ Irkoy
Izʼaroo ti Isa
Almasihu.»]

\VS{38}A yaamar kaŋ torkaa ma kay. Ngi boro hinkaa kul zunbu haroo ra, Filip nda boraa kaŋ daasandi, a nʼa batize.

\VS{39}Waatoo kaŋ i žigi ka fatta haroo ra, ir Koyoo Hundoo na Filip zaa, boraa kaŋ daasandi mana yee ka dii a, amma a koy nga fondaa ra nda ɲaali.

\VS{40}Filip koy tun Azot koyraa ra, a na koyrawey kul dira a ga Alhabar Boryaa waazu ka koy too hala Sezare.




\par }\Chap{9}{\SH Sol tuubiroo
\par }
{\R (Teegoyey 22.6–16; 26.12–18)

\par }{\PP \VerseOne{1}Woo gar, hala waatoo din a goo Sol binoo ra nga ma ceeci ir Koyoo taalibey ma wiiyandi, a koy
sargari juwalkey jineboraa do

\VS{2}ka batagayaŋ wiri a ga Damas koyraa
margahugey se hala nda nga duu boroyaŋ kaŋ ga fondaa din gana, aru no wala woy no, nga mʼi haw ka kate ey Žerizalem.


\par }{\PP \VS{3}Kaŋ a goo ma naaru, a man Damas kaŋ dogoo din da gaay foo kaŋ hun beenaa ra nʼa kuubi kʼa bere.

\VS{4}A kaŋ ganda, de a ga maa jinde kaŋ ga nee nga se: «Sol, Sol, macin se nʼgʼay gurzugay?»
 
\VS{5}Sol nee: «May ti ni, ay Koyoo?» A nee: «Agay ti Isa kaŋ ni, nʼgʼa gurzugay.

\VS{6}Amma tun, huru koyraa ra, hayaa ga harandi ma ne kaŋ nʼga hima kʼa tee.»

\VS{7}Arey kaŋ goo a bande fondaa ra kay i ga gaga takaa kaŋ nda i ga maa boro jinde, amma i si dii boro kul.

\VS{8}Waatoo kaŋ Sol tun laboo ra, moɲey ga feera, amma a si dii haya kul. I nʼa dii nda kaboo kʼa gongu ka huru Damas.

\VS{9}A na jirbi hinza tee a si dii, a si ŋaa a si haŋ.


\par }{\PP \VS{10}Taalibi foo goo Damas kaŋ maaɲoo ti Ananiyas. Ir Koyoo šelaŋ a se bangayyan ra ka nee: «Ananiyas!» A nee: «Agay ne, ay Koyoo.»

\VS{11}Ir Koyoo nee a se: «Tun ni boŋ ga, ma koy lolaa ra kaŋ se i ga nee Lolo Šerrantaa, ma Sol Tars boraa ceeci Žudas hugoo ra. Zama nga ne, a goo ma Irkoy ŋaaray,

\VS{12}a dii [bangayyan ra] boro kaŋ maaɲoo ti Ananiyas huru ka [nga] kaboo fur nga ga hala nga moɲey ma yee ka dii.»

\VS{13}Ananiyas zaabi ka nee: «Ay Koyoo, ay maa boro boobo hayey kaŋ i nʼi har aroo woo ga, ifutawey kul kaŋ a nʼi tee ni boro henanantey se Žerizalem.

\VS{14}Ne ra, a goo nda hini kaŋ a duu a sargari juwalkey jineborey do ka boro kul kaŋ ga ni maaɲoo cee haw.»

\VS{15}Amma ir Koyoo nee a se: «Koy, zama woo din, jinay suubante no ya ne kaŋ gʼay maaɲoo ka koy gandawey, nda kokoyey, nda Izirayel borey mo jine.

\VS{16}Agay, ay ga zaraboo kul cebe a se kaŋ ga duu a ay maaɲoo se.»


\par }{\PP \VS{17}Ananiyas koy, de a huru hugoo ra, a na kabe fur Sol ga, a nee: «Agʼarmaa Sol, ir Koyoo Isa kaŋ bangay ma ne fondaa ra kaŋ bande ni goo ma kaa kʼay sanba, hala ni moɲey ma duu ka yee ka dii, de mo ma too met nda
Hundi Henanantaa.»

\VS{18}Dogoo din da hayayaŋ kaŋ ga hima nda kokošiyaŋ kaŋ ka hun Sol moɲey ga, a dii, a tun, a
batizandi.

\VS{19}A ŋaa, a duu alfayda.

\par }{\SH Sol waazu Damas ra
\par }
{\PP Sol na jirbiyaŋ tee taalibey bande kaŋ goo Damas.

\VS{20}Dogoo din da a koy Isa maaɲoo waazu
margahugey ra ka nee: «Boraa din, Irkoy
Izʼaroo no.»

\VS{21}Borey kul kaŋ ga maa a se na almunkar, de i nee: «Manʼti woo da no ma borey halaci Žerizalem ra kaŋ ga Isa maaɲoo cee, manʼti a nka kaa ne ra kʼi haw ka koy nda ey
sargari juwalkey jineborey do?»

\VS{22}Sol waazoo mma koy de a ga duu gaabi, de a ga Alyahuudey almunkarandi kaŋ ga goro Damas ka tabatandi i se kaŋ Isa din da ti
Almasihu.


\par }{\PP \VS{23}Jirbi boobo banda ga, Alyahuudey na cere guna ka dii taka kaŋ nda ngi ga Sol wii.

\VS{24}Sol na ngi anniyaa bay. I ga koyraa miɲey lakkal cijin nda zaari hala ngi ma duu kʼa wii.

\VS{25}Amma taalibey nʼa zaa nda cijin here kʼa daŋ kokondo ra kʼa zumandi nda cetaa.


\par }{\SH Sol too Žerizalem
\par }
{\PP \VS{26}Kaŋ Sol too Žerizalem, a ga ceeci ka man taalibey, amma i kul ga hunbur a, i si naanay wala taalibi no.

\VS{27}Amma Barnabas na Sol dii nda kaboo kʼa ka koy
diyawey do ka takaa filla i se kaŋ nda fondaa ra Sol dii ir Koyoo, de mo ir Koyoo šelaŋ a se, nda takaa kaŋ nda Sol hunday šelaŋ nda naanay Isa maaɲoo ga Damas.

\VS{28}A goo i bande Žerizalem, a ga huru, a ga fatta, a ga šelaŋ nda naanay ir Koyoo maaɲoo ga.

\VS{29}A ga šelaŋ, a ga kakaw Alyahuudey kaŋyaŋ ti Grekey bande, amma ngi, i ceeci ngi mʼa wii.

\VS{30}Kaŋ ir armey bay, i nʼa ka doo Sezare kʼa sanba a ma koy Tars.


\par }{\PP \VS{31}Egilizoo kaŋ goo Žude kul ra, nda Galile, nda
Samari goo nda alaafiyaa, nga naanaa ga tonton, a ga dira ir Koyoo hunburaa ra, de a ga tonton
Hundi Henanantaa albarkaa ra.


\par }{\SH Piyer na Ene noo baani
\par }
{\PP \VS{32}Waati tee kaŋ Piyer na nongoo kul dira, a doo Irkoy boro henanantey mo do kaŋ ga goro Lida.

\VS{33}A na boro foo gar no din kaŋ maaɲoo ti Ene, jiiri yaaha a ga kani daariji boŋ, bongu no.

\VS{34}Piyer nee a se: «Ene, Isa
Almasihu ga ni noo baani, tun ni boŋ ga, ma ni daaroo marga nda ni boŋ.» Dogoo din da a tun.

\VS{35}Borey kul kaŋ ga goro Lida nda Saroŋ ganganoo ra dii a, i bere ir Koyoo here.


\par }{\SH Piyer na Dorkas tunandi kʼa hunandi
\par }
{\PP \VS{36}Žope koyraa ra taalibi woy foo goo kaŋ maaɲoo ti Tabita kaŋ Grek šenni ra i mma nee a se Dorkas\FTNT{*}{{\FR 9:36 }{\FR{9.36
}}{\FQ{Dorkas
}}{\FT{maanaa ti
}}{\FQA{jeeri.}}}. Teegoy henney nda sargarey kaŋ a gʼi tee ga hanse ka boobo.

\VS{37}Jirbey din a wirci, a buu. Waatoo kaŋ a ɲumayandi ka ben, i nʼ[a] daŋ soorohugu ra.

\VS{38}Lida ga man Žope, taalibey, kaŋ i maa Piyer goo no din, i na aru hinka sanba a do ka ciya a se ka wiri a ga ka nee: «Kaa ir do sohõ da.»

\VS{39}Piyer tun ka koy i bande. Kaŋ a too, i nʼa ka koy sooraa boŋ. Woyey kul kaŋ kurɲey buu man jeroo ga ka hẽe, i ga darbawey nda kaayi beerey cebe a se kaŋ Dorkas nʼi tee waatoo kaŋ a goo ngi bande.

\VS{40}Piyer nʼi kul fattandi, a sonbu kanjey ga ka Irkoy ŋaaray, a bere kunturoo here ka nee: «Tabita, tun.» Tabita na nga moɲey feeri, kaŋ a dii Piyer, a tun ka goro.

\VS{41}A na nga kaboo šerre a se kʼa tunandi. A ciya Irkoy boro henanantey nda woyey kaŋ kurɲey buu se, a nʼa cebe i se a ga huna.

\VS{42}Žope kul ra woo bayrandi, boro boobo naanay ir Koyoo.

\VS{43}Piyer na jirbi boobo tee Žope boro foo do kaŋ se i ga nee Simoŋ, kuuru musaykaw\FTNT{†}{{\FR 9:43 }{\FR{9.43
}}{\FT{Kuuru musaykaw, nga goyoo, Alyahuudey se manʼti kala haya harramante (Sargarey 11.39–40).}}} no.




\par }\Chap{10}{\SH Kornay ciya Piyer se
\par }
{\PP \VerseOne{1}Aru foo goo Sezare kaŋ maaɲoo ti Kornay. Soojey kaŋ se i ga nee Itali soojey, wey din jalakoyni no.

\VS{2}Ganakaw cimoo no, a ga hunbur Irkoy, nga nda nga hugoo kul, a ga hanse ka sarga jamaa ga, a ga Irkoy ŋaaray waati kul.

\VS{3}Han foo aluulaa guuru hinza dimma ga, a dii kaaray bangayyan ra Irkoy almalayka foo kaŋ ga huru nga do, a nee nga se: «Kornay!»

\VS{4}A na nga moɲey kanji a ga, a hunbur, de a nee a se: «Macin no, ay koyoo?» A nee a se: «Ni ŋaarayrey nda ni sargarey žigi Irkoy do, a hongu ey.

\VS{5}Sohõ, aruyaŋ sanba Žope i ma ciya kate boro foo kaŋ se i ga nee Simoŋ kaŋ i nʼa maagaaru Piyer.

\VS{6}A sii kala boro foo do kaŋ se i ga nee Simoŋ, kuuru musaykaw no, nga hugoo sii kala teekoo miɲoo ga.»

\VS{7}Waatoo kaŋ almalaykaa kaŋ šelaŋ a se koy, Kornay ciya nga goykaw-izey boro hinka se nda sooje foo kaŋ ti ganakaw cimi kaŋ ga hanse ka man a.

\VS{8}A na hayey kul filla i se, a nʼi sanba Žope.


\par }{\SH Piyer koy Kornay do
\par }
{\PP \VS{9}Subaa ra, i goo fondaa ra, kaŋ i man koyraa, Piyer žigi sooraa boŋ zaarikay guuru woy cindi hinka (12) dimma ga ka Irkoy ŋaaray.

\VS{10}A too nongu kaŋ ra a heray, de a baa nga ma ŋaa. I goo ma ŋaahayey hanse a se kaŋ a dii bangayyan.

\VS{11}A ga dii beenaa feeri, a ga dii jinay foo kaŋ ma nee
leŋ šukka kunta beeri kaŋ kanje taacaa ga hawa ga zunbu laboo ga.
 
\VS{12}Haya kul kaŋ ti alman cee taacikoyni, nda laboo gandakoy, nda beenaa ciraw goo a ra.

\VS{13}Jinde foo šelaŋ a se ka nee: «Tun, Piyer, wiiya ma ŋaa.»

\VS{14}Piyer nee a se: «Abada, ay Koyoo, zama ya na bay ka haya žiibi wala iharramante ŋaa!»

\VS{15}Jinde foo yee ka šelaŋ a se cee hinkantoo ka nee: «Haya kaŋ Irkoy nee a ga halal, ni, masi nee a ga žiibi.»

\VS{16}Woo teendi cee hinza, dogoo din da hayaa zandi ka koy beenaa ra.


\par }{\PP \VS{17}Kaŋ Piyer goo bangayyanoo kaŋ a dii a, haya kaŋ ti nga maanaa, boŋhawaa ra, nga ne, arey kaŋ Kornay nʼi sanba na Simoŋ hugoo hãa, i goo ma kay hugoo miɲoo ga.

\VS{18}I ciya ka hãa wala ne da ra Simoŋ kaŋ i nʼa maagaaru Piyer goo.

\VS{19}Piyer goo ma miile bangayyanoo ga, Irkoy
Hundoo nee [a se]: «Aru hinza ne ma ni ceeci,

\VS{20}tun ma zunbu ka koy i bande, masi bine-bine, zama agay kʼi sanba.»

\VS{21}Kaŋ Piyer zunbu, a nee arey se: «Agay ne, agay ti boraa kaŋ war gʼa ceeci. Macin ti war kaayanoo addaliloo?»

\VS{22}I nee a se: «Kornay kaŋ ti jalakoyni, boro šerrante no, a ga hunbur Irkoy, Alyahuudey jamaa kul ga seedetaray henna har a ga, nga no almalayka henanante foo nʼa bayrandi kaŋ a ma ciya ka kate ma ne nga hugoo ra ka maa ni meešenney.»

\VS{23}Piyer nʼi hurandi i ma zunbu nga do.

\par }{\PP Subaa ra, a tun, a koy i bande. Armayaŋ Žope borey ra koy a bande.

\VS{24}Subaa ra, a huru Sezare. Kornay gʼi batu, a ciya nga borey nda nga cere kaaney se.

\VS{25}Waatoo kaŋ Piyer huru, Kornay nʼa kubay ka sujudu cewey cire.

\VS{26}Amma Piyer nʼa tunandi ka nee: «Tun ni boŋ ga! Agay hunday, adamize ti agay.»

\VS{27}A šelaŋ a bande, a huru, de a gar boro boobo margandi.

\VS{28}A nee i se: «War, war ga bay kaŋ a si bisa Alyahuudu se a ma denja wala a ma man yaw. Amma Irkoy cebe ya ne kaŋ boro masi nee adamize kul se kaŋ a ga žiibi wala a ga harram.

\VS{29}Woo se kaŋ i ciya ya ne ay kaa bila kakaw. Sohõ ay ga war hãa: ‹Macin ti addaliloo kaŋ se war ciya ya ne?›»

\VS{30}Kornay nee: «A goo nda jirbi taaci kaŋ ay ga Irkoy ŋaaray ay do hala aluulaa guuru hinza ga kaŋ nga ne, aru foo kaŋ ga darbay nerante goo kaa ka kay ay jine.

\VS{31}A nee: ‹Kornay, ni ŋaarayroo taandi, Irkoy hongu ni sargarey.

\VS{32}Adiši boroyaŋ sanba Žope i ma ciya Simoŋ se kaŋ i nʼa maagaaru Piyer. A sii kala Simoŋ kaŋ ti kuuru musaykaw hugoo ra, teekoo miɲoo ga.›

\VS{33}Dogoo din da ay na boroyaŋ sanba ni do, nʼna haya boryo tee kaŋ ni kaa. Sohõ, ir kul ne Irkoy jine ka haŋajer hayaa kul se kaŋ ir Koyoo nʼa har ma ne.»


\par }{\SH Piyer waazoo Kornay do
\par }
{\PP \VS{34}Piyer na šennoo zaa ka nee: «Nda cimi, ay faham kaŋ Irkoy si borey fay-fay.

\VS{35}Amma ganda kul kaŋ no ra, boraa kaŋ ga hunbur a, a ga goy nda šerretaray, nga no ma kan a se.

\VS{36}A na Šennoo sanba Izirayel borey se, ka
Alhabar Boryaa waazu kaŋ ra boro ga duu alaafiyaa kaŋ Isa
Almasihu gʼa noo, nga ti borey kul Koyoo.

\VS{37}War, war ga hayaa bay kaŋ tee Žude kul ra, ka šintin nda Galile,
batizeyanoo kaŋ Yehiya nʼa waazu banda ga:

\VS{38}Isa Nazaret boraa, takaa kaŋ nda Irkoy nʼa yon nda
Hundi Henanantaa nda hini, nga kaŋ ga koy nongu nda nonguyaŋ ra ka teegoy henna tee, ka borey noo baani kaŋ Ibilisi nʼi daŋ nga hinoo cire, zama Irkoy goo a bande.

\VS{39}Ir, ir ga tee seede hayaa kul se kaŋ a nʼa tee Alyahuudey gandaa nda Žerizalem mo ra. Nga no i nʼa deeji kʼa wii bundu ga.

\VS{40}Nga, Irkoy nʼa tunandi jirbi hinzantoo hane kʼa noo a ma cebe kaŋ nga ga huna,

\VS{41}manʼti jamaa kul se, amma seedeyaŋ se kaŋ Irkoy nʼi suuba za gayyan, maanaa ir kaŋ ŋaa a bande, ir haŋ a bande nga tunyanoo bukawey ra banda ga.

\VS{42}A nʼir yaamar ir ma borey waazu ka seedetaray tee kaŋ nga no, Irkoy na nga kayandi baahunantey nda bukawey ciitikaa.

\VS{43}Annabey kul na seedetaray tee a ga kaŋ boro kaŋ naanay a ga duu zunubu yaafayan nga maaɲoo albarkaa ra.»


\par }{\SH Hundi Henanantaa zunbuyanoo
\par }
{\SH boroyaŋ ga kaŋ manʼti Alyahuudu
\par }
{\PP \VS{44}Piyer mma goo ma šenney wey har kaŋ
Hundi Henanantaa zunbu borey kul boŋ kaŋ goo ma haŋajer Šennoo se.

\VS{45}Ganakey kaŋ hurubangu, borey kul kaŋ kaa Piyer bande boŋey haw nda kaŋ nooyanoo kaŋ ti Hundi Henanantaa doorandi dumiyaŋ mo boŋ kaŋ manʼti Alyahuudu.

\VS{46}Zama i ga maa i ga šelaŋ šenni dumi fooyaŋ ra i ga Irkoy jer. Piyer na šennoo zaa ka nee:

\VS{47}«Boro ga hin ka borey kaŋ duu Hundi Henanantaa sanda ir mo ganji i ma
batizandi nda hari wala?»

\VS{48}A yaamar i ma batizandi Isa
Almasihu maaɲoo ga\FTNT{*}{{\FR 10:48 }{\FR{10.48
}}{\FQ{A yaamar i ma batizandi Isa
Almasihu maaɲoo ga}}{\FT{, Grek šenni ra, almaganaa faa ti
}}{\FQA{A nʼi yaamar Isa
Almasihu maaɲoo ga i ma batizandi.}}}. Woo banda ga, i nʼa wiri a ga a ma cindi jirbiyaŋ.




\par }\Chap{11}{\SH Piyer yee Žerizalem
\par }
{\PP \VerseOne{1}Diyawey nda ir armey kaŋ goo Žude gandaa ra maa kaŋ dumiyaŋ mo kaŋ manʼti Alyahuudu yadda Irkoy meešennoo.

\VS{2}Kaŋ Piyer žigi ka koy Žerizalem, borey kaŋ hurubangu na šenni cendi a bande

\VS{3}ka nee: «Ni huru jofoloyaŋ do, ni ŋaa i bande!»


\par }{\PP \VS{4}Woo ga, Piyer šintin ka hayey filla i se affoo-foo cere bande ka nee:

\VS{5}«Žope koyraa ra ay goo ma Irkoy ŋaaray kaŋ kayfi ra, ay dii bangayyan kaŋ ra jinay foo kaŋ goo ma zunbu ma nee
leŋ šukka kunta beeri kanje taacikoyni ga hun beenaa ra, a kaa hala ay do.

\VS{6}Ay nʼay moɲey kanji a ga nda lakkal, de ay dii laboo alman cee taacikoyney, nda ganjihoogawey, nda gandakoyey, nda beenaa cirawey.

\VS{7}Ay maa mo jinde foo kaŋ nee ya ne: ‹Tun, Piyer, wiiya ma ŋaa.›

\VS{8}Ay nee: ‹Abada, ay Koyoo, zama haya žiibi wala iharramante mana bay ka huru ay miɲoo ra!›

\VS{9}Jinde šelaŋ cee hinkantoo beenaa ra ka zaabi ka nee: ‹Haya kaŋ Irkoy nee a ga halal, ni, masi nee a ga žiibi.›

\VS{10}Woo teendi cee hinza, a duu ka yee ka žigi beenaa ra.


\par }{\PP \VS{11}Nga ne, dogoo din da aru hinza goo ma kay hugoo kaŋ ra ir\FTNT{*}{{\FR 11:11 }{\FR{11.11
}}{\FQ{ir}}{\FT{, hantum fooyaŋ ga nee
}}{\FQA{ay.}}} goo jine, i nka sanbandi ka hun Sezare i ma kaa ay do.

\VS{12}Irkoy
Hundoo nee ya ne ya koy i bande ya si bine-bine. Arma idduwaa din mo koy ay bande, ir huru aroo hugoo ra.

\VS{13}A na takaa deede ir se kaŋ nda nga dii almalaykaa nga hugoo ra, a kay ka nee: ‹Sanba Žope i ma ciya kate Simoŋ kaŋ i nʼa maagaaru Piyer se

\VS{14}kaŋ ga šenniyaŋ har ma ne kaŋ ga ni nda ni hugoo kul hallasi.›

\VS{15}Waatoo kaŋ ay šintin ka šelaŋ, Hundi Henanantaa zunbu i boŋ sanda takaa kaŋ nda a zunbu ir boŋ cee jinaa.

\VS{16}Ay honga ir Koyoo šennoo kaŋ nee: ‹Yehiya, hari nda a na borey
batize, amma war, war ga batize Hundi Henanantaa ra.›\FTNT{†}{{\FR 11:16 }{\FR{11.16
}}{\FT{Zamnaa
}}{\XT{1.5.}}}

\VS{17}Nda Irkoy nʼi noo nooyan follokaa sanda ir kaŋ naanay ir Koyoo Isa
Almasihu, agay ti may ka Irkoy kakaw?»


\par }{\PP \VS{18}Kaŋ i maa hayey wey, i dangay, i na Irkoy saabu ka nee: «Adiši Irkoy na fondo noo dumiyaŋ mo kaŋ manʼti Alyahuudu se i ma
tuubi ka duu hunaroo.»


\par }{\SH Antiyoš Egilizoo šintinoo
\par }
{\PP \VS{19}Borey kaŋ say-say zarabiyanoo kaŋ Etiyen maaganda se a teendi, bisa ka koy hala Fenisi, nda Šipir, nda Antiyoš, i si Šennoo har boro kul se kala Alyahuudey.

\VS{20}Amma aru fooyaŋ goo i ra kaŋ ti Šipir boro, nda Siren boro, kaŋ i kaa Antiyoš, i gʼir Koyoo Isa
Alhabar Boryaa har Grekey mo se.

\VS{21}Ir Koyoo goo i bande, borey hinnaa ga boobo kaŋ naanay ka bere ir Koyoo here.


\par }{\PP \VS{22}Šennoo kaŋ
Egilizoo haŋaa ra kaŋ goo Žerizalem, i na Barnabas sanba a ma koy hala Antiyoš.

\VS{23}Kaŋ a too, a dii Irkoy
anneemaa, a ɲaali, a nʼi kul hoyray i ma denji ir Koyoo ga nda ngi binoo kul.

\VS{24}Barnabas manʼti kala boro henna kaŋ ga too met nda
Hundi Henanantaa nda naanay. Alžama beeri hanga ir Koyoo.


\par }{\PP \VS{25}A koy Tars ka Sol ceeci.

\VS{26}A duu a, a kate a Antiyoš. Ngi boro hinkaa na haya tee kaŋ ga too jiiri foo timmante i ga marga ka Egilizoo jamaa boobo cawandi. Cee jinaa kaŋ i na taalibey cee nda
kretiyeŋ manʼti kala Antiyoš.


\par }{\PP \VS{27}Woo gar jirbey din, annabiyaŋ hun Žerizalem ka doo ka kaa Antiyoš.

\VS{28}Affoo i ra kaŋ maaɲoo ti Agabus tun ka nee Irkoy Hundoo albarkaa ra kaŋ heray beeri ga tee ngi laboo kul ga, a teendi Klod\FTNT{‡}{{\FR 11:28 }{\FR{11.28
}}{\FT{Rom borey kokoy beeri no (41–54 Isa banda ga).}}} waati.

\VS{29}I kayandi kaŋ taalibey, ngi affoo kul nda nga hinagoo, ma faaba sanba ir armey se kaŋ ga goro Žude\FTNT{§}{{\FR 11:29 }{\FR{11.29
}}{\FQ{ma faaba sanba ir armey se kaŋ ga goro Žude}}{\FT{, Grek šenni ra, almaganaa faa ti
}}{\FQA{ma haya sanba ir armey kaŋ ga goro Žude goyoo se.}}}.

\VS{30}I na tee da, i nʼa daŋ Barnabas nda Sol kaboo ra kʼa sanba boro beerey se.




\par }\Chap{12}{\SH Žak wiiyandi, Piyer daŋandi kasaa ra
\par }
{\PP \VerseOne{1}Alwaatoo woo ra, kokoyoo
Herod na
Egilizoo boroyaŋ dii kʼi laazaaba.

\VS{2}A na takuba ka Žak, Yehiya armaa wii.

\VS{3}A dii kaŋ a kan Alyahuudey se, a daŋ koyne Piyer mo ma diyandi. Woo gar
Takulawey kaŋ ra dolobiri sii zaarey no.

\VS{4}Kaŋ a na nga mo dii, a nʼa daŋ kasaa ra, a na sooje taaci-taaci marga hala cee taaci kʼa daŋ kabey ra i mʼa lakkal. A ga baa
Borcintaraa jingaroo banda ga, nga ma kate a jamaa jine.

\VS{5}Piyer goo ma lakkalandi kasaa ra, amma Egilizoo ga Irkoy ŋaaray a se nda soobay.


\par }{\SH Piyer fatta kasaa ra
\par }
{\PP \VS{6}Waatoo kaŋ
Herod ga baa ka kate Piyer borey jine, cijinoo din Piyer mana kani kala sooje hinka nda cere game, guuru karfu hinka gʼa haw, lakkalkawyaŋ goo hugoo miɲoo ga.
 
\VS{7}Nga ne, ir Koyoo almalayka foo bangay, gaay tee hugoo ra, a na Piyer kar-kar caraa ga kʼa tunandi ka nee: «Tun nda cahãyan!» Guuru karfey kaŋ ka hun kabey ga.

\VS{8}Almalaykaa nee a se: «Ni gamoo haw, ma ni taamey daŋ.» A na tee. A nee a se: «Ni kaayi beeroo daŋ ni ga ma hanga agay.»

\VS{9}A fatta, a hanga a, amma a si bay kaŋ woo kaŋ almalaykaa goo mʼa tee cimi da no, a mma nee bangayyan no nga goo ma dii a.

\VS{10}I bisa lakkalkey kaydoo jinaa nda ihinkantoo ga, i too guuru ganboo do kaŋ ga koy koyraa ra, a feera nda nga boŋ i se. Kaŋ i fatta, i hanga lolo folloku ka koy, amma dogoo din da almalaykaa na Piyer naŋ.


\par }{\PP \VS{11}Piyer lakkaloo zunbu, a nee: «Sohõ ay bay nda cimi kaŋ ay Koyoo ka nga almalaykaa sanba a mʼay kaa Herod kaboo ra, nda hayaa kul kaŋ Alyahuudey ga baa kʼa tee ya ne.»

\VS{12}Kaŋ a faham, a koy Maryama, Yehiya kaŋ i nʼa maagaaru Marku, ɲaa hugoo do kaŋ ra boro booboyaŋ marga, i ga Irkoy ŋaaray.

\VS{13}Kaŋ a goo ma ganboo kar-kar, koŋŋa foo kaŋ maaɲoo ti Rod man ka tuuru.

\VS{14}A na Piyer jindoo bay, amma ɲaali se a mana hugoo miɲoo feeri, a nka zuru ka koy kunehere ka bayrandi kaŋ Piyer goo hugoo miɲoo ga.

\VS{15}I nee a se: «Ni nka hollo!» A na šikka kaa kaŋ nga no. I nee: «Nga almalaykaa no.»

\VS{16}Piyer cindi a ga kara. Kaŋ i feera, i dii a, de boŋey haw.

\VS{17}A na kaboo ka silbay foo tee i ma dangay, a na takaa deede [i] se kaŋ nda ir Koyoo na nga gongu ka nga kaa taray kasaa ra. A nee: «Wa koy woo har Žak\FTNT{*}{{\FR 12:17 }{\FR{12.17
}}{\FT{Žak manʼti kala Isa arma.}}} nda ir armey se.» Kaŋ a fatta, a koy nongu tana ra.


\par }{\PP \VS{18}Suba subbaahoo ra, soojey lakkaley hanse ka tun nda haya kaŋ Piyer ti a.

\VS{19}Herod nʼa ceeci a mana duu a. A na soojey cee kʼi hãa, woo din banda ga, a nee i mʼi ka koy kʼi wii. Herod hun Žude ka doo ka koy Sezare ka waati tee no din.


\par }{\SH Herod buuyanoo
\par }
{\PP \VS{20}Herod hanse ka futu Tir nda Sidoŋ borey ga. Amma i tee affoo ka kaa a do, i na kokoyoo kanihugoo jineboraa kaŋ ti Blastus fahamandi a ma yadda. I na alaafiya wiri Herod ga, zama ngi gandaa hunaa si hun kala kokoyoo gandaa ra.

\VS{21}Zaaroo kaŋ kayandi ra, Herod na nga kokoy kaayey daŋ ka goro tintimoo boŋ ka šenni har i se.

\VS{22}Jamaa ga kaati ka nee: «Koy jinde no, manʼti boro jinde no!»

\VS{23}Dogoo din da ir Koyoo almalayka foo na Herod kar, zama a mana Irkoy jeeraa daŋ a ga. Nooniyaŋ nʼa ŋaa, hundoo hun.


\par }{\PP \VS{24}Woo kul ra, Irkoy meešennoo ga tonton ka harandi ka koy jine.

\VS{25}Kaŋ Barnabas nda Sol na ngi faabayanoo tee ka ben Žerizalem, i yee, i na Yehiya kaŋ i nʼa maagaaru Marku ka koy ngi bande.




\par }\Chap{13}{\SH Barnabas nda Sol sanbandi i ma koy waazu
\par }
{\PP \VerseOne{1}Egilizoo kaŋ goo Antiyoš, annabiyaŋ nda cawandikawyaŋ cindi a ra: Barnabas, nda Simewoŋ kaŋ se i ga nee Nižer, nda Lusiyus Siren boraa, nda Manayeŋ kaŋ nga nda kokoy kaccaa
Herod biirandi cere bande, nda Sol.

\VS{2}Waatoo kaŋ i goo mʼir Koyoo saabu, i ga meehaw,
Hundi Henanantaa nee: «Wa Barnabas nda Sol daŋ ya ne jere ga goyoo se kaŋ se ay nʼi cee.»

\VS{3}I meehaw, i na Irkoy ŋaaray, i na kabe fur i ga kʼi naŋ i ma koy.


\par }{\SH Barnabas nda Sol koy gungoo ra kaŋ se i ga nee Šipir
\par }
{\PP \VS{4}Barnabas nda Sol kaŋ
Hundi Henanantaa nʼi sanba doo ka koy Selusi, i na harihii zaa ka hun no din ka koy Šipir.

\VS{5}Kaŋ i too Salamin, i na Irkoy meešennoo waazu Alyahuudey
margahugey ra. Yehiya mo goo i bande sanda faabakaw.


\par }{\PP \VS{6}I na gungoo kul dunbu ka bisa ka koy Pafos. I na aru foo gar kaŋ ti kottekoyni, taari annabi no, Alyahuudu no kaŋ maaɲoo ti Bar-Isa.

\VS{7}A sii kala goforneroo do kaŋ se i ga nee Seržiyus Pol kaŋ ti aru kaŋ goo nda lakkal. Seržiyus Pol daŋ i ma ciya Barnabas nda Sol se, a hanse ka ceeci nga ma maa Irkoy meešennoo.

\VS{8}Amma Elimas, kottekoynoo, zama nga maaɲoo maanaa ti woo, gaaru i se ka ceeci ka goforneroo boŋoo bere a masi naanay.

\VS{9}Sol kaŋ se i ga nee mo Pol too met nda Hundi Henanantaa, a na nga moɲey kanji a ga

\VS{10}ka nee: «He! Ni kaŋ ga too met nda zanbayan dumi kul nda binekogay dumi kul, Ibilisi izoo, šerretaray dumi kul iberoo, nʼsi fay nda kʼir Koyoo fondo šerrantey šiirandi?

\VS{11}Sohõ nga ne, ir Koyoo kaboo ga too ni do, nʼga dana, nʼga waati tee nʼsi dii waynaa.» Dogoo din da kokooru nda kubay zunbu a ga, a cindi a ga bere-bere, a ga gongukawyaŋ ceeci.

\VS{12}Waatoo kaŋ goforneroo dii hayaa kaŋ tee, a naanay. Cawandoo kaŋ ga teendi ir Koyoo ga nʼa almunkarandi.


\par }{\SH Pol nda Barnabas koy Antiyoš kaŋ goo Pisidi
\par }
{\PP \VS{13}Pol nda nga hangasiney na harihii zaa ka hun Pafos ka koy Perž kaŋ goo Panfili. Amma Yehiya hun i bande, a yee Žerizalem.

\VS{14}Ngi, i hun Perž ka koy too Antiyoš kaŋ goo Pisidi.
Hunanzamzaaroo hane i huru
margahugoo ra, i goro.

\VS{15}Ašariyaa nda annabey citaabey cawyanoo banda ga, margahugoo boŋkoyney sanba ka nee i se: «Arma arey, nda war goo nda šenni kaŋ ga jamaa binoo yaynandi, wʼa har.»


\par }{\PP \VS{16}Pol tun, a na kaboo ka silbay foo tee ka nee: «Izirayel borey nda war kaŋ ga hunbur Irkoy, wa haŋajer:

\VS{17}Izirayel jamaa woo Koyoo nʼir baabey suuba, a na jamaa jer waatoo kaŋ se i ga tee yaw Misira gandaa ra. A na nga hinoo kʼi fattandi a ra.

\VS{18}Jiiri woytaaci (40) cine a gʼi suuri saajoo ra.

\VS{19}A na dumi iyye halaci Kanaŋ gandaa ra. A nʼi noo ngi gandaa i mʼa tubu,

\VS{20}jiiri zangu taaci nda woyguu (450) cine. Woo banda ga, a nʼi noo alkaaliyaŋ hala annabi Samiyel waatoo ga.

\VS{21}Za alwaatoo woo, i na kokoy wiri, Irkoy nʼi noo Sawul, Kiš izʼaroo, Benžameŋ alkabiilaa ra a hun, a nʼi laama jiiri woytaaci (40).

\VS{22}Kaŋ Irkoy nʼa kaa, a na Dawda tee i se kokoy. Nga ga a na seedetaray tee ka nee: ‹Ay duu Dawda, Yišay izʼaroo, aru no kaŋ ay binoo ga bagʼa, a ga agay ibaayoo kul tee.›\FTNT{*}{{\FR 13:22 }{\FR{13.22
}}{\XT{Samiyel 1na 13.14; Zaburey 89.21; Ezayi 44.28.}}}

\VS{23}Aroo woo hayroo ra, Irkoy, nga allaahidoo ra, kate Izirayel se Hallasikaw kaŋ ti Isa.

\VS{24}Za woo mana tee, Yehiya na Izirayel jamaa kul waazu i ma
tuubi ka
batize.

\VS{25}Waatoo kaŋ Yehiya ga baa ka too nga goyoo benantaa ga, a nee: ‹Boraa kaŋ war gʼa hongu, agay, ay manʼti a, amma nga ne, boro foo ga kaa ay dumaa ga kaŋ ay si hima nda ka nga taamey karfey feeri.›\FTNT{†}{{\FR 13:25 }{\FR{13.25
}}{\XT{Matiyu 3.11; Marku 1.7; Luka 3.16; Yehiya 1.20, 27.}}}


\par }{\PP \VS{26}Arma arey, Ibirahima hayroo zankey, war nda borey war ra kaŋ ga hunbur Irkoy, ir se hallasiroo woo šennoo sanbandi.

\VS{27}Zama borey kaŋ ga goro Žerizalem nda ngi alwakiiley mana yadda Isa ga, kaŋ i nʼa zukandi, annabey kaŋ ga cawandi hunanzamzaari kul šenney no i nʼi tabatandi.

\VS{28}Ba kaŋ se i mana dii a ga haya kul kaŋ ga kate i mʼa wii, i wiri
Pilat ga, a ma wiiyandi.

\VS{29}Waatoo kaŋ i na hayey kul kaŋ hantumandi a ga
Citaaboo ra tee a se ka ben, i nʼa zumandi bundoo ga kʼa daŋ
saaray ra.

\VS{30}Amma Irkoy nʼa tunandi bukawey ra.

\VS{31}A bangay jirbi booboyaŋ borey se kaŋ žigi a bande ka hun Galile ka koy Žerizalem, ngi ti nga seedewey [sohõ da] jamaa do.

\VS{32}Ir, ir ga
Alhabar Boryaa har war se kaŋ ti allaahidoo kaŋ Irkoy nʼa zaa ir baabey se,

\VS{33}Irkoy nʼa tabatandi ir se kaŋ ti ngi izey ka Isa sanba. Sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Zabur hinkantoo ra ka nee: ‹Ay
Izʼaroo ti ni, agay ka ni hay hõ.›\FTNT{‡}{{\FR 13:33 }{\FR{13.33
}}{\XT{Zaburey 2.7.}}}

\VS{34}Irkoy nʼa tunandi bukawey ra hala a masi yee ka funbu. Woo no a nʼa har ka nee: ‹Ay ga war noo Dawda haya henanantey, haya naanayantey.›\FTNT{§}{{\FR 13:34 }{\FR{13.34
}}{\XT{Ezayi 55.3.}}}

\VS{35}Woo se nongu foo ra a ga nee: ‹Nʼsi naŋ ni boro henanantaa ma dii funbuyan.›\FTNT{*}{{\FR 13:35 }{\FR{13.35
}}{\XT{Zaburey 16.10.}}}

\VS{36}Dawda goy Irkoy ibaayoo se nga zamanoo ra, a faati, a koy nga hayragey gar alaahara, a funbu.

\VS{37}Amma boraa kaŋ Irkoy nʼa tunandi mana dii funbuyan.

\VS{38}War ma bay, arma arey kaŋ nga maaganda se zunubu yaafayanoo ga harandi war se. De mo haya kul kaŋ ra Musa ašariyaa mana hin ka war tee boro šerrante,

\VS{39}nga ra, boro kul kaŋ naanay ga tee boro šerrante.

\VS{40}Wa hawgay hayaa kaŋ harandi annabey citaabey ra masi duu war.

\VS{41}I nee:

\par }{\Q ‹Borey kaŋ ga boro konnay, wa guna,

\par }{\Q war boŋey ma haw, war ma dere,

\par }{\Q zama ay ga teegoy foo tee war zamanoo ra,

\par }{\Q teegoy kaŋ war si naanay a abada

\par }{\Q nda boro nʼa deede war se.›\FTNT{†}{{\FR 13:41 }{\FR{13.41
}}{\XT{Habaku 1.5.}}}»


\par }{\PP \VS{42}Kaŋ Pol nda Barnabas ga fatta margahugoo ra, i nʼa wiri i ga i ma šenney wey har ngi se hunanzamzaaroo kaŋ goo kaa hane.

\VS{43}Waatoo kaŋ margahugoo jamaa say, Alyahuudey nda boroyaŋ kaŋ huru alyahuudutaray kaŋ ga Irkoy gana, iboobo hanga Pol nda Barnabas. Pol nda Barnabas ga šelaŋ i se, i gʼi hoyray i ma gaabu Irkoy
anneemaa ga.


\par }{\PP \VS{44}Hunanzamzaaroo kaŋ kaa ra, a ga hima nda koyraa kul ka marga ka maa ir Koyoo meešennoo.

\VS{45}Kaŋ Alyahuudey dii jamaa, biney too met nda canseyan, i koy šennoo kaŋ Pol gʼa har kakaw kʼa wow.

\VS{46}Pol nda Barnabas šelaŋ nda naanay ka nee: «A nka tilasu war se Irkoy meešennoo ma jin ka harandi, amma zama war nʼa warra, de mo war hunday cebe kaŋ war si hima nda hunayan abadantaa. Nga ne, ir ga bere dumiyaŋ kaŋ manʼti Alyahuudu here.

\VS{47}Zama ir Koyoo nʼir yaamar ka nee:

\par }{\Q ‹Ay na ni kayandi ma tee dumiyaŋ gaayoo,

\par }{\Q hala ma koy nda hallasiroo

\par }{\Q hala aduɲɲa kaydogoo ga.›\FTNT{‡}{{\FR 13:47 }{\FR{13.47
}}{\XT{Ezayi 49.6.}}}»


\par }{\PP \VS{48}Waatoo kaŋ borey kaŋ hun dumiyaŋ ra kaŋ manʼti Alyahuudu maa woo, i ɲaali, i nʼir Koyoo meešennoo beerandi. Borey kul naanay kaŋ ga hima ka duu hunayan abadantaa.

\VS{49}Ir Koyoo meešennoo say gandaa kul ra.

\VS{50}Amma Alyahuudey na woyey kaŋ goo nda beeray kaŋ ga Irkoy gana nda koyraa boro beerey tusa i ma Pol nda Barnabas laazaaba kʼi gaaray kʼi kaa ngi laboo ga.

\VS{51}Pol nda Barnabas na kusaa kokobu kʼa kaa ngi cewey ga, a ma yee i ga, i koy Ikoniyom.

\VS{52}Taalibey biney too nda ɲaali, i too met nda
Hundi Henanantaa.




\par }\Chap{14}{\SH Pol nda Barnabas koy Ikoniyom
\par }
{\PP \VerseOne{1}Taka follokaa, Ikoniyom koyraa ra, Pol nda Barnabas huru Alyahuudey
margahugoo ra, i šelaŋ hala nongu kaŋ ra boro jamaa boobo naanay, Alyahuudey nda Grekey mo.

\VS{2}Amma Alyahuudey kaŋ mana naanay na borey kaŋ hun dumiyaŋ ra kaŋ manʼti Alyahuudu tusa ka biney bibandi ir armey ga.

\VS{3}Pol nda Barnabas na waati kuku tee no din. I ga šelaŋ nda naanay, ngi naataa goo ir Koyoo ga kaŋ ga seedetaray tee nga
anneemaa šennoo\FTNT{*}{{\FR 14:3 }{\FR{14.3
}}{\FQ{nga
anneemaa šennoo}}{\FT{, Grek šenni ra, almaganaa faa ti
}}{\FQA{nga šenni alhormantaa.}}} ga ka ngi kabey ka tammaasayaŋ nda kayfiyaŋ tee.

\VS{4}Koyraa jamaa zamna, affooyaŋ goo Alyahuudey bande, jerey goo
diyawey bande.

\VS{5}Borey kaŋ hun dumiyaŋ ra kaŋ manʼti Alyahuudu, nda Alyahuudey, nda ngi alwakiiley na anniya zaa ngi ma Pol nda Barnabas zarabi kʼi warra nda tondi kʼi wii.

\VS{6}I bay, i zuru ka koy Likawoni koyrawey ra kaŋ ti Listir, nda Derbe, nda koyra kanbey.

\VS{7}I cindi no din ka
Alhabar Boryaa har.


\par }{\SH Pol nda Barnabas koy Listir
\par }
{\PP \VS{8}Aru foo goo Listir kaŋ cewey buu, a mma goro de, za ɲaŋoo gundoo ra a bongu, a mana bay ka dira.

\VS{9}Aroo ga maa Pol ga šelaŋ. Pol na moo kanji a ga, a dii kaŋ a ga naanay kaŋ nga ga duu baani.

\VS{10}A na jinde jer ka nee a se: «Tun ka kay ni cewey ga ni boŋ ga.» A sar ka tun, a dira.


\par }{\PP \VS{11}Kaŋ jamaa dii hayaa kaŋ Pol nʼa tee, i na jinde jer ka nee Likawoni šenni ra: «Koyey na ngi boŋ himandi nda adamize, i zunbu ir do.»

\VS{12}I na Barnabas maaɲoo daŋ Zus, i na Pol wanoo daŋ Hermes, zama nga ti šenni toonandikaa.\FTNT{†}{{\FR 14:12 }{\FR{14.12
}}{\FT{Grekey addinaa ra, Zus manʼti kala koyey boŋkoynoo, Hermes, nga ti ngi šenni toonandikaa.}}}

\VS{13}Zus hugoo kaŋ goo koyraa jeroo ga, nga
sargari juwalkaa kate yaaruyaŋ nda boŋ taalam hayayaŋ hala koyraa miɲoo ga. A nka baa nga nda jamaa ma sargari kaa.


\par }{\PP \VS{14}Kaŋ
diyawey, Pol nda Barnabas maarʼa, i na ngi darbawey kottu ka zuru ka koy taray jamaa game. I kaati

\VS{15}ka nee: «Arey, cin se war ga hayey wey tee? Ir mo manʼti kala war cine adamizeyaŋ, ir ga
Alhabar Boryaa bayrandi war se, wa mooru haya yaadawey wey ga ka bere Irkoy hunantaa here kaŋ na beenaa, nda laboo, nda teekoo, nda haya kul kaŋ goo i ra tee.

\VS{16}Nga kaŋ zaman bisantey borey, a na gandawey kul naŋ i ma dira, ngi affoo kul nga boŋ fondaa ra.

\VS{17}A mana fay nda a ga gomniyaŋ ka seedetaray tee, a na war noo beenaa ncirɲey nda kaydiya hennayaŋ, ka war noo ŋaayan boobo ka war biney too nda ɲaali.»

\VS{18}Takaa kul kaŋ nda i šelaŋ, amma a šendi hala i ga hin ka jamaa ganji i ma sargari kaa ngi maaɲey ga.


\par }{\PP \VS{19}Alyahuuduyaŋ kaa ka hun Antiyoš nda Ikoniyom, i duu alžamaa, i na Pol warra nda tondi, kʼa kursu ka koy koyraa banda ga, i hongu a buu.

\VS{20}Amma waatoo kaŋ taalibey nʼa kuubi kʼa bere, a tun, a huru koyraa ra. Subaa ra, a koy Barnabas bande Derbe.


\par }{\SH Pol nda Barnabas yee Antiyoš kaŋ goo Siiri
\par }
{\PP \VS{21}Pol nda Barnabas na
Alhabar Boryaa waazu Derbe koyraa ra ka boro boobo tee taalibiyaŋ. I yee Listir, nda Ikoniyom, nda Antiyoš

\VS{22}ka taalibey biney daŋ, kʼi hoyray i ma gaabandi naanaa ga, ka bayrandi i se ka nee: «Kala zarabi boobo ma duu ir hala ir ga huru Irkoy
Laamaa ra.»

\VS{23}I na boro beeriyaŋ suuba
Egiliz foo kul ra, i ga Irkoy ŋaaray, i ga meehaw, i nʼi talfi ir Koyoo kaŋ i naanay a ga.


\par }{\PP \VS{24}I na Pisidi gandaa kottu ka koy Panfili.

\VS{25}Kaŋ i na šennoo waazu Perž, i doo ka koy Ataliya.

\VS{26}I na harihii zaa ka hun no din ka koy Antiyoš, nongoo kaŋ ra i nʼi talfi Irkoy
anneemaa ga goyoo kaŋ i nʼa tee se.

\VS{27}Kaŋ i too, i na Egilizoo marga, i na hayaa kul deede kaŋ Irkoy na tee nda ngi nda takaa kaŋ nda a na naanay fondaa miɲoo feeri dumiyaŋ kaŋ manʼti Alyahuudu se.

\VS{28}I na waati kuku tee taalibey do.




\par }\Chap{15}{\SH Margaroo kaŋ tee Žerizalem
\par }
{\PP \VerseOne{1}Boro fooyaŋ hun Žude ka doo Antiyoš kʼir armey cawandi ka nee: «Nda war mana hurubangu sanda Musa alaadaa, war si hin ka hallasi.»

\VS{2}Kakaw nda šenni beeri huru ngi, nda Pol, nda Barnabas game. I kayandi kaŋ Pol, nda Barnabas, nda boroyaŋ ngi ra ma žigi ka koy Žerizalem
diyawey nda boro beerey do šennoo woo se.


\par }{\PP \VS{3}Egilizoo nʼi faaba ngi naarumaa ra, i na Fenisi nda
Samari gandaa dira, i ga dumey kaŋ manʼti Alyahuudu
tuubiroo filla. I tee ɲaali beeri ir armey kul se.

\VS{4}Kaŋ Pol nda Barnabas too Žerizalem, Egilizoo, nda diyawey, nda boro beerey nʼi kubay, i na hayaa kul deede kaŋ Irkoy nʼa tee nda ngi.

\VS{5}Fariziyeŋey kondaa borey kaŋ naanay, affooyaŋ i ra tun ka nee: «A nka waazibi taalibey kaŋ manʼti Alyahuudu ma hurubangu kʼi yaamar i ma Musa
ašariyaa dii.»


\par }{\PP \VS{6}Diyawey nda boro beerey na cere marga ka šennoo woo guna.

\VS{7}Kakaw beeri ra, Piyer tun ka nee i se: «Arma arey, war hunday ga bay kaŋ za gayyan Irkoy nʼay suuba war ra hala ay miɲoo ma
Alhabar Boryaa har dumey kaŋ manʼti Alyahuudu se. I ma maa, i ma naanay.

\VS{8}Bine baykaa kaŋ ti Irkoy cebe kaŋ nga yadda i ga, a nʼi noo
Hundi Henanantaa sanda ir takaa.

\VS{9}A mana fay-fayyan kul daŋ ir nda i game. A na biney henanandi naanaa albarkaa ra.

\VS{10}Sohõ macin se war ga Irkoy sii ka jeraw daŋ taalibey jindey ga kaŋ ir baabey nda ir sii nda gaabi kʼa jere?

\VS{11}Amma ir ga naanay kaŋ ir Koyoo Isa alhormaa ra ir hallasi sanda takaa kaŋ nda ngi mo hallasi.»


\par }{\PP \VS{12}Jamaa kul dangay, i ga haŋajer Pol nda Barnabas se kaŋ ga tammaasawey nda kayfey kul deede kaŋ Irkoy nʼi tee dumey kaŋ manʼti Alyahuudu game.

\VS{13}Waatoo kaŋ i dangay, Žak na šennoo zaa ka nee: «Arma arey, wa haŋajer ya ne.

\VS{14}Simoŋ na takaa filla kaŋ nda Irkoy jin ka ɲeli dumey ga kaŋ manʼti Alyahuudu ka jama tee i ra nga maaɲoo se.

\VS{15}Woo nda annabey šenney kul ti affoo kaŋ hantumandi
Citaaboo ra ka nee:


\par }{\Q \VS{16}‹Woo banda ga, ay ga yee ka kaa,

\par }{\Q ay ga Dawda hukkumoo kaŋ kaŋ cin koyne,

\par }{\Q ay ga kayrey cin koyne kʼi kayandi,


\par }{\Q \VS{17}hala adamizey cindey mʼir Koyoo ceeci

\par }{\Q nda dumey kul kaŋ goo ay maaɲoo ga,

\par }{\Q wey ti hayayaŋ kaŋ war Koyoo nʼi har


\par }{\Q \VS{18}kaŋ bayrandi za gayyan.›\FTNT{*}{{\FR 15:18 }{\FR{15.16–18
}}{\XT{Amos 9.11–12.}}}


\par }{\MM \VS{19}Woo se ay goo borey ra kaŋ si baa šenday ma huru dumey ga kaŋ manʼti Alyahuudu kaŋ tuubi ka Irkoy gana.

\VS{20}Amma a ma hantumandi i se kaŋ i ma ngi boŋ dii toorey žiiboo, nda woy nda aru izefututaraa, nda haya kaŋ kootandi ka buu, nda kuri ŋaayan ga.

\VS{21}Za zamanyaŋ boroyaŋ na Musa cawandoo waazu koyra foo kul
margahugoo ra
hunanzamzaari kul hane.»


\par }{\SH Bataga sanbandi taalibey kaŋ manʼti Alyahuudu se
\par }
{\PP \VS{22}Alwaatoo woo,
diyawey, nda boro beerey, nda
Egilizoo kul dii kaŋ a ga boori ngi ma boroyaŋ suuba ngi ra kʼi sanba Antiyoš Pol nda Barnabas bande. Borey ti: Žud kaŋ se i ga nee Barsabas, nda Silas, aruyaŋ no kaŋ goo nda beeray ir armey game.

\VS{23}I na batagaa kaŋ i nʼa hantum daŋ kabey ra. I nee batagaa ra: «Diyawey, nda boro beerey, nda war armey kaŋ hun dumey ra kaŋ manʼti Alyahuudu ga sallam ir armey ga kaŋ goo Antiyoš koyraa, nda Siiri, nda Silisi gandaa ra.

\VS{24}Ir maa kaŋ boro fooyaŋ [hun] ir do, ir manʼi noo yaamar kul, i na war ɲaami ka war biney maray nda ngi šenney\FTNT{†}{{\FR 15:24 }{\FR{15.24
}}{\FT{Hantum fooyaŋ ga tonton ka nee:
}}{\FQA{ka nee kaŋ war ma hurubangu ka Musa
ašariyaa dii.}}}.

\VS{25}Woo se ir kul tee bine foo ka dii kaŋ a ga boori ir ma aruyaŋ suuba ir ra kʼi sanba war do, ngi nda ir baakey Barnabas nda Pol

\VS{26}kaŋ ti boroyaŋ kaŋ na ngi hundey fur ir Koyoo Isa
Almasihu maaɲoo se.

\VS{27}Ir na Žud nda Silas sanba kaŋ ga ngi miɲey ka haya follokey har war se.

\VS{28}Zama
Hundi Henanantaa nda ir dii kaŋ a ga boori ir masi jeraw kul daŋ war ga nda manʼti wey kaŋ waazibi:

\VS{29}ka war boŋ dii hayey ga kaŋ sargandi toorey maaɲey ga, nda kuri, nda haya kaŋ kootandi ka buu ŋaayan ga, nda woy nda aru izefututaray ga. Nda war ga war boŋ dii hayey wey ga, war na haya henna tee. Waatoo ma boori!»


\par }{\PP \VS{30}Kaŋ i hun no din ka doo Antiyoš, i na taalibey jamaa marga kʼi noo batagaa.

\VS{31}Kaŋ i nʼa caw, i ɲaali nda bineyaynandiroo kaŋ goo a ra.

\VS{32}Žud nda Silas kaŋ ngi mo ti annabi, nʼir armey biney yaynandi nda šenni booboyaŋ, i na biney daŋ.

\VS{33}Waatoo kaŋ i na waati tee no din, ir armey nʼi sanba nda baani borey kaŋ nʼi sanba do.

\VS{34}[Amma Silas kayandi ka cindi no din.]


\par }{\PP \VS{35}Pol nda Barnabas na waati tee Antiyoš ka cawandi. Ngi nda boro booboyaŋ ga
Alhabar Boryaa kaŋ ti ir Koyoo šennoo waazu.


\par }{\SH Pol nda Barnabas hun cere bande
\par }
{\PP \VS{36}Jirbiyaŋ banda ga, Pol nee Barnabas se: «Sohõ ir ma yee ka koy ir armey foo koyra kul kaŋ ra ir nʼir Koyoo šennoo waazu ka dii wala i ga saabu.»

\VS{37}Barnabas baa nga ma Yehiya mo kaŋ se i ga nee Marku kanbe ngi bande.

\VS{38}Amma Pol dii kaŋ a si hima ngi ma boro kaŋ na ngi naŋ za Panfili, a mana koy goy ngi bande, hangandi ngi.

\VS{39}Citi huru gamey ra hala nongu kaŋ ra i fay. Barnabas na Marku dii ka harihii zaa ka koy Šipir.

\VS{40}Pol na Silas suuba ka koy, ir armey nʼa talfi ir Koyoo
anneemaa ga.

\VS{41}A na Siiri nda Silisi gandaa dira ka
Egilizey biney daŋ.




\par }\Chap{16}{\SH Timote na Pol nda Silas dum
\par }
{\PP \VerseOne{1}Pol too Derbe nda Listir. Nga ne, taalibi foo goo no kaŋ maaɲoo ti Timote. Ɲaŋoo manʼti kala Alyahuudu kaŋ ga Isa gana, baaboo ti Grek,

\VS{2}ir armey kaŋ goo Listir nda Ikoniyom ga seedetaray henna tee a ga.

\VS{3}Pol baa a ma hanga nga bande, a nʼa zaa, a nʼa daŋbangu Alyahuudey kaŋ goo nongey din ra maaganda se, zama borey kul ga bay kaŋ baaboo Grek no.\FTNT{*}{{\FR 16:3 }{\FR{16.3
}}{\FT{Grekey si hurubangu. Timote, nga ɲaa here no a ga duu alyahuudutaray. Alyahuudey cindey maaganda se a hurubangu.}}}

\VS{4}Kaŋ i ga bisa koyrawey ra, i ga yaamaryaŋ noo i se i mʼi dii kaŋ
diyawey nda boro beerey kaŋ goo Žerizalem kʼi kayandi.

\VS{5}Egilizey duu gaabi naanaa ra, zaari kul mo ngi hinnaa ga tonton.


\par }{\SH Pol dii bangayyan Trowas
\par }
{\PP \VS{6}I na Friži nda Galati gandaa dunbu ka bisa, zama
Hundi Henanantaa nʼi ganji i ma šennoo har
Azi gandaa ra.

\VS{7}Kaŋ i too Mizi gandaa ra, i ceeci ka naaru Bitini gandaa ra, amma Isa Hundoo manʼi noo fondo.

\VS{8}Kaŋ i na Mizi kottu, i doo Trowas koyraa ra.

\VS{9}Pol dii cijinoo ra bangayyan kaŋ ra Masedoni gandaa aru foo ga kay ka nga ŋaaray ka nee: «Bisa ka kaa Masedoni kʼir faaba.»

\VS{10}Za a dii bangayyanoo, dogoo din da ir ceeci ka koy Masedoni, zama ir bay kaŋ ir Koyoo kʼir cee ir ma koy
Alhabar Boryaa waazu i se.


\par }{\SH Lidi naanay ir Koyoo Filipi koyraa ra
\par }
{\PP \VS{11}Ir na harihii zaa ka hun Trowas ka šerre Samotras, subaa ra, ir too Neyapolis.

\VS{12}Ir hun no din ka koy Filipi kaŋ ti Masedoni zamna beeri koyra jinaa, Rom borey laamaa ra a goo. Ir na zaariyaŋ tee koyraa din ra.

\VS{13}Hunanzamzaaroo hane ir koy koyraa miɲoo se banda ka koy isaa miɲoo ga kaŋ ra ir ga hongu Irkoy ŋaaraydoo foo goo. Ir goro ka šelaŋ woyey se kaŋ marga no din.

\VS{14}Woy foo kaŋ maaɲoo ti Lidi, Tiyatir koyraa boro no, šukka ciray hay šenda maamalakaw no. Irkoy ganakaw no, a ga haŋajer, ir Koyoo na binoo feeri hala a ma hayey dii kaŋ Pol gʼi har.

\VS{15}Waatoo kaŋ a
batize, nga nda nga hugoo borey, a nʼa ŋaaray ir ga ka nee: «Nda war gʼay dii sanda boro kaŋ naanay ir Koyoo, wa huru ay hugoo ra ka zunbu ay do.» A nʼir gaabi.


\par }{\SH Pol nda Silas daŋandi kasaa ra Filipi koyraa ra
\par }
{\PP \VS{16}Kaŋ ir goo ma koy Irkoy ŋaaraydogoo ra, koŋŋa woy-ize foo kaŋ ra ganji kaŋ goyoo ti gunandiyan goo nʼir kubay. Koŋŋa woy-izoo ga gunandi, nga koyey ga duu nga gunandiyanoo ra nooru boobo.

\VS{17}A ga dira Pol nda ir bande, a ga kaati ka nee: «Borey wey manʼti kala Irkoy Jerantaa baɲɲey kaŋ ga hallasiroo fondaa waazu war se.»

\VS{18}A na woo tee zaari boobo. Pol fara, a bere ka nee ganjoo se: «Ay na ni yaamar Isa
Almasihu maaɲoo ga, ma fatta a ra.» Waatoo din da, a fatta.

\VS{19}Amma kaŋ nga koyey ga dii hayaa kaŋ ga kate ngi se alman goo ma dere, i na Pol nda Silas dii kʼi cendi ka koy farru beeroo ra alwakiiley do.

\VS{20}I nʼi daŋ lakkalkey boŋkoyney jine ka nee: «Borey wey goo ma koyraa ɲaami, Alyahuuduyaŋ no,

\VS{21}i ga alaadayaŋ har kaŋ si bisa ir se ir mʼi dii, a si bisa ir mʼi tee, zama Rom boroyaŋ ti ir.»

\VS{22}Cere bande jamaa tun i ga, boŋkoyney na Pol nda Silas kaayey cendi kʼi kaa i ga ka yaamar noo i mʼi barzu.

\VS{23}Kaŋ i na barzu mee boobo kaa i ra, i nʼi warra kasaa ra, i nee lakkalkaa se a mʼi lakkal boryo.

\VS{24}Kaŋ a duu yaamaroo woo, a nʼi warra kasaa hugoo kaŋ goo kunehere ka cewey gaala bundu ra.


\par }{\PP \VS{25}Cijinoo gamoo ra, Pol nda Silas ga Irkoy ŋaaray, i ga don kʼa saabu, kasa-izey ga haŋajer.

\VS{26}Dogoo din da labu jijiri beeri tee hala nongu kaŋ ra kasaa asaasoo mma jijiri, waatoo din da hugoo miɲey kul feera, i kul gaalawey feera.

\VS{27}Lakkalkaa dirgasu, kaŋ a dii kasaa hugoo miɲey feeri, a na nga takubaa hoobu ka nee nga ga nga boŋ wii, zama a mma nee kasa-izey nka zuru.

\VS{28}Pol na jinde jer ka kaati ka nee: «Masi haya laala kul tee ni boŋ se, zama ir kul goo ne.»

\VS{29}Waatoo din lakkalkaa nee i ma kate fitilla, a cahã ka huru ngi hugu-izoo ra, a ga jijiri, a kaŋ Pol nda Silas jine.

\VS{30}A nʼi ka koy taray ka nee: «Aru beerey, macin no ay mʼa tee hala ya duu ka hallasi?»

\VS{31}I nee a se: «Naanay ir Koyoo Isa, de nʼga hallasi, ni nda ni hugoo borey.»

\VS{32}I nʼir Koyoo meešennoo waazu nga nda borey kul se kaŋ goo nga hugoo ra.

\VS{33}Lakkalkaa, alwaatoo din da cijinoo ra, a nʼi dii ka ngi dorey ɲumay. Dogoo din da nga nda nga borey kul
batizandi.

\VS{34}A na Pol nda Silas ka žigi ka koy nga hugoo do, a nʼi gorandi kʼi noo ŋaayan. A ɲaali kaŋ nga naanay Irkoy, nga nda nga hugoo kul.


\par }{\PP \VS{35}Kaŋ moo boo, boŋkoyney na wiisiyeyaŋ\FTNT{†}{{\FR 16:35 }{\FR{16.35
}}{\FT{Boroyaŋ no kaŋ ga ašariyaa zurandi boro ga kaŋ ciitandi.}}} sanba i ma nee kaŋ i mʼi naŋ.

\VS{36}Lakkalkaa na šenney [wey] ka too Pol do ka nee: «Boŋkoyney sanba ka nee war ma naŋandi, sohõ wa fatta, war ma koy nda baani.»

\VS{37}Amma Pol nee i se: «Sohõ kaŋ i nʼir kar alžamaa jine bila nda ir ma ciitandi ka zukandi, Rom boro ti ir, i nʼir daŋ kasaa ra. Sohõ i ga baa ngi mʼir kaa taray tuguyan ra. Kalaa! Kala i ma kaa ngi hunday kʼir fattandi taray.»

\VS{38}Wiisiyewey na šenney ka too boŋkoyney do. I hunbur kaŋ i maa kaŋ Rom boroyaŋ no.

\VS{39}I kaa ka alha-naŋ wiri i ga. I nʼi fattandi taray kʼa wiri i ga i ma koyraa naŋ.

\VS{40}Kaŋ i fatta kasaa ra, i koy Lidi do. I dii ir armey, i nʼi hoyray, i koy.




\par }\Chap{17}{\SH Pol nda Silas koy Tesalonik koyraa ra
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kaŋ Pol nda Silas bisa nda Anfipolis nda Apoloni koyrawey, i too Tesalonik kaŋ ra Alyahuudey
margahugu foo goo.

\VS{2}Sanda nga alaadaa, Pol huru i do.
Hunanzamzaari hinza a ga šelaŋ i se hayaa ga kaŋ
Citaaboo nʼa har.

\VS{3}A nʼi fahamandi ka cebe i se kaŋ kala
Almasihu ma zarabi, a ma tun bukawey ra. A nee i se: «Isa woo kaŋ ay goo mʼa har war se, nga ti Almasihu.»

\VS{4}Boroyaŋ i ra yadda, i tonton Pol nda Silas ga, ngi, nda Grek jama beeri kaŋ ga Irkoy gana, nda woy cee-kayante booboyaŋ.


\par }{\PP \VS{5}Amma Alyahuudey canse, i na boro laala fooyaŋ zaa furkey ra. I na koyraa borey marga-marga kʼi daŋ cere ra. I koy Žasoŋ hugoo do kʼi ceeci ka koy nda ey jamaa jine.

\VS{6}Kaŋ i mana duu ey, i na Žasoŋ nda armayaŋ cendi ka koy koyraa alwakiiley jine ka kaati ka nee: «Borey wey kaŋ na laboo kul birji, sohõ ne ra i kaa.

\VS{7}Žasoŋ nʼi zumandi nga do, i kul na kokoy beeroo yaamarey hoo ka nee kaŋ kokoy tana goo no kaŋ ti Isa.»

\VS{8}Jamaa nda koyraa alwakiiley kaŋ maa hayey wey, boŋey ɲaami.

\VS{9}Žasoŋ nda borey jerey na haya noo tolme jina i duu kʼi taŋ.


\par }{\SH Pol nda Silas koy Beere koyraa ra
\par }
{\PP \VS{10}Dogoo din da ir armey na Pol nda Silas sanba Beere cijin here. Kaŋ i too, i huru Alyahuudey
margahugoo ra.

\VS{11}Borey wey biney baa Tesalonik borey waney, i na Irkoy meešennoo dii nda anniya henna. Zaari kul i ga
Citaaboo fesufesu ka dii wala hayey kaŋ ga harandi cimiyaŋ no.

\VS{12}Boro boobo naanay i ra, Grek woy kayanteyaŋ nda aru boobo.

\VS{13}Amma kaŋ Tesalonik Alyahuudey bay kaŋ Pol goo ma Irkoy meešennoo waazu Beere, ngi mo koy no din ka jamaa boŋey ɲaami kʼi turandi.

\VS{14}Dogoo din da ir armey na Pol sanba a ma koy teekoo here, amma Silas nda Timote cindi no din.

\VS{15}Borey kaŋ ga Pol dum nʼa ka koy hala Aten. Kaŋ i yee, i na Pol dontaa har Silas nda Timote se kaŋ i ma nga gar nda cahãyan. Silas nda Timote koy.


\par }{\SH Pol koy Aten koyraa ra
\par }
{\PP \VS{16}Waatoo kaŋ Pol ga Silas nda Timote batu Aten, a dukur kaŋ a dii takaa kaŋ nda koyraa ga too met nda tooru.

\VS{17}Margahugoo ra, a ga šelaŋ Alyahuudey nda Irkoy ganakey bande, zaari kul mo a ga šelaŋ borey bande kaŋ goo farru beeroo ra.

\VS{18}Lakkalkoyniyaŋ kaŋ se i ga nee Epikiri\FTNT{*}{{\FR 17:18 }{\FR{17.18
}}{\FT{Boroyaŋ no kaŋ si baa hottay, kaani no i ga ceeci. I ga hongu kaŋ aduɲɲa mma dira nda nga boŋ.}}} nda Istoya boroyaŋ\FTNT{†}{{\FR 17:18 }{\FR{17.18
}}{\FT{Boroyaŋ no kaŋ ngi se lakkal manʼti kala ka ašariyawey bay kaŋ ga aduɲɲa dirandi. Boro masi naŋ kaani wala hottay ma ni juwal.}}}, affooyaŋ i ra šelaŋ Pol bande. Affooyaŋ nee: «Cin no albuddantaa woo ga nee?» Affooyaŋ mo nee: «A ga hima nda koy waaniyaŋ ga a ga waazu.» I na woo har, zama a ga Isa nda tunyanoo
Alhabar Boryaa waazu.

\VS{19}I nʼa ka koy
hoyraykey margaroo do kaŋ se i ga nee Aropaže\FTNT{‡}{{\FR 17:19 }{\FR{17.19
}}{\FT{Aropaže manʼti kala tondi hondoo kaŋ goo Aten koyraa ra kaŋ boŋ hoyraykey ga marga. Hoyraykey margaroo din no ma koyraa juwal.}}}, i nee: «Cawandi taagaa woo kaŋ ni goo mʼa tee, ir ga hin ka nga koroo bay wala?

\VS{20}Zama nʼgʼir mandi hayayaŋ kaŋ ir sʼi bay. Ir ga baa ir ma ngi almaganaa bay.»

\VS{21}Aten borey kul nda yawey kaŋ goo Aten, ngi waatoo kul i sʼa tee kala i ga šelaŋ wala i ga haŋajer alhabar taagayaŋ se.


\par }{\PP \VS{22}Pol goo Aropažoo\FTNT{§}{{\FR 17:22 }{\FR{17.22
}}{\FT{Sorro 19to.}}} gamoo ra, a nee: «Aten borey, ay ga dii kaŋ haya kul here war ga koyey gana,

\VS{23}zama waatoo kaŋ ay ga bisa ka war nongu henanantey guna, ay na ba mo sargari tonadoo gar kaŋ ga i hantum ka nee: ‹Woo mana teendi kala koy kaŋ ir sʼa bay se!› Hayaa kaŋ war gʼa gana bila nda war mʼa bay, nga no agay, ay gʼa har war se.

\VS{24}Koyoo kaŋ na aduɲɲa nda haya kul kaŋ goo a ra tee, nga kaŋ ti beenaa nda laboo Koyoo, a si goro huguyaŋ ra kaŋ kabe nʼi tee.

\VS{25}Adamize kabe mo si alhaadimay a se, a ga hima nda a si too haya kul ga, nga kaŋ ga hundi, nda hunsar, nda haya kul noo borey se.

\VS{26}Boro folloku nda a na adamize dumi kul tee hala i ma goro laboo kul ga. A na waatey nda borey gorodogey diidewey kayandi.

\VS{27}A nka woo tee hala i ma Irkoy ceeci, i ma dadaba ka Irkoy taaru ka duu a, ba kaŋ se a si mooru ir affoo kul.

\VS{28}Zama nga ra ir hunaroo goo, nga ra ir ɲuutiroo goo, nga ra ir ga bara, sanda takaa kaŋ nda war donkey affoo nee: ‹Nda cimi, nga hayroo ti ir.›

\VS{29}Nda Irkoy hayroo ti ir, ir si hima ka hongu kaŋ koytaray ga hima nda wura, wala nzorfu kaaray, wala tondi, wala haya kaŋ adamize nʼa fasal nda nga lakkaloo.

\VS{30}Irkoy mana boŋbiitaraa waatey kabu borey se. Sohõ a na yaamar noo adamizey kul se, nongu kul kaŋ ra i goo, i ma
tuubi,

\VS{31}zama a na zaari daŋ kaŋ ra boraa kaŋ a nʼa kayandi ga hima ka aduɲɲa kul ciiti nda šerretaray. A na tammaasa kaŋ ga kaaray kʼa cebe borey kul se kʼa tunandi bukawey ra.»


\par }{\PP \VS{32}Kaŋ borey maa Pol šelaŋ bukawey tunyanoo ga, boroyaŋ nʼa kašikaši, affooyaŋ nee: «Han foo ir ga kaa ka haŋajer ma ne šennoo woo ga koyne.»

\VS{33}Woo ga, Pol fatta gamey ra.

\VS{34}Amma boro fooyaŋ denji a ga, i naanay. Denis, Aropažoo\FTNT{*}{{\FR 17:34 }{\FR{17.34
}}{\FT{Sorro 19to.}}} hoyraykey margaroo boro foo, nda woy foo kaŋ maaɲoo ti Damaris goo borey ra, nda boro tanayaŋ mo.




\par }\Chap{18}{\SH Pol koy Korent koyraa ra
\par }
{\PP \VerseOne{1}Woo banda ga, Pol hun Aten, a koy Korent.

\VS{2}A na Alyahuudu foo gar no din kaŋ maaɲoo ti Akilas, Poŋ gandaa wane, a mana gay kaŋ a hun Itali, nga nda nga wandoo Prisil, zama Klod\FTNT{*}{{\FR 18:2 }{\FR{18.2
}}{\FT{Zamnaa
}}{\XT{11.28.}}} nka yaamar kaŋ Alyahuudey kul ma hun Rom. Pol hanga i bande.

\VS{3}Ngi kul ti goy foo, a cindi i bande ka goy, ngi goyoo manʼti kala hukkum teeyan.

\VS{4}Hunanzamzaari kul Pol ga šelaŋ
margahugoo ra Alyahuudey nda Grekey mo bande, nga šennoo na boŋey dii.


\par }{\PP \VS{5}Waatoo kaŋ Timote nda Silas doo ka hun Masedoni, Pol na nga boŋ noo Irkoy meešennoo waazuroo se. A ga seedetaray tee Alyahuudey se kaŋ Isa ti
Almasihu.

\VS{6}Amma Alyahuudey si yadda, i ga wowa, Pol ga nga darbawey kokobu ka nee: «War hundey alhakoo goo war ga! Agay ya ga henan. Hõ banda ga, dumey kaŋ manʼti Alyahuudu do ay ga koy.»

\VS{7}Pol hun no din, a koy huru aru foo hugoo ra kaŋ maaɲoo ti Titiyus Žustus, Irkoy ganakaw no. Nga hugoo sii kala margahugoo jeroo ga.

\VS{8}Margahugoo boŋkoynoo kaŋ ti Krispus naanay ir Koyoo, nga nda nga hugoo kul. Korent boro booboyaŋ kaŋ maa, naanay, i
batizandi.


\par }{\PP \VS{9}Cijin here ir Koyoo nee Pol se bangayyan ra: «Masi hunbur, šelaŋ masi dangay,

\VS{10}zama agay, ay goo ni bande. Boro kul kaboo si too ni do ka ifutu tee ma ne. Zama ay goo nda jama beeri koyraa woo ra.»

\VS{11}Pol goro no din jiiri foo nda handu iddu a ga Irkoy meešennoo cawandi i game.


\par }{\PP \VS{12}Waatoo kaŋ ra Galiyoŋ ga tee Akay gandaa goforneroo, Alyahuudey tee mee foo ka tun Pol se ka koy nda a alkaaloo jine

\VS{13}ka nee: «Aroo woo goo ma borey boŋey bere i ma Irkoy gana taka ra kaŋ ga
ašariyaa hoo.»

\VS{14}Pol baa ka nga miɲoo feeri kaŋ Galiyoŋ nee Alyahuudey se: «Nda šerretaray jaŋay no wala goy futu no, he Alyahuudey, šikka sii ay ga haŋajer war se.

\VS{15}Amma nda šenni ga war ga kakaw, wala maa, wala war boŋ ašariyaa, wʼa guna war hunday, zama agay, ay si baa ya tee hayey wey se ciitikaw.»

\VS{16}A nʼi gaaray i ma hun ciitidogoo ra.

\VS{17}I kul na Sosten dii, margahugoo boŋkoynoo, i nʼa kar ciitihugoo ra. Woo kul, Galiyoŋ mana kula.


\par }{\SH Pol yee Antiyoš
\par }
{\PP \VS{18}Pol na jirbi boobo tee koyne Korent. Woo banda ga, a nʼir armey naŋ ka harihii zaa ka koy Siiri gandaa ra, Prisil nda Akilas goo a bande. A na nga boŋoo cebu Sankre koyraa ra, zama a nka meefur zaa.

\VS{19}Kaŋ i too Efez, a nʼi naŋ no din. Nga hunday huru
margahugoo ra ka šelaŋ Alyahuudey bande.

\VS{20}Amma kaŋ i nʼa wiri a ga a ma goro ngi do ka gay koyne, a mana yadda.

\VS{21}A hun i do, a nee: «Ay goo kaa war do koyne nda Irkoy baa.» A huru harihii ra ka fatta Efez.

\VS{22}I kay Sezare, a žigi ka koy ka
Egilizoo\FTNT{†}{{\FR 18:22 }{\FR{18.22
}}{\FT{A ga hima ka tee Žerizalem Egilizoo.}}} foo, a doo Antiyoš.

\VS{23}A na waati tee no din, a koy. A na Galati nda Friži gandaa kottu cere bande ka bisa. A na taalibey biney daŋ.


\par }{\SH Apolos koy Efez nda Korent
\par }
{\PP \VS{24}Alyahuudu foo kaa Efez kaŋ maaɲoo ti Apolos, Aleksandiri koyraa boro no. Aru no kaŋ ga wan šenni, a ga hanse ka
Citaaboo bay.

\VS{25}Nga, a nka cawandi ir Koyoo fondaa ra. Nga binoo kul si kala ka šelaŋ, ka haya kaŋ ti Isa cawandi nda fondaa. Ka gar Yehiya
batizeyanoo de no a gʼa bay.

\VS{26}A šintin ka šelaŋ nda naanay
margahugoo ra. Kaŋ Prisil nda Akilas maa a se, i nʼa dii ngi do ka [Irkoy] fondaa fahamandi a se nda fondo hennaa.

\VS{27}A baa nga ma koy Akay, ir armey hantum taalibey se kʼi hoyray i mʼa kubay henna. Kaŋ a too, a hanse ka borey kaŋ Irkoy
anneemaa ra i naanay faaba.

\VS{28}Alžamaa jine a ga Alyahuudey kakaw nda sahã ka cebe i se Citaaboo ra kaŋ Isa ti
Almasihu.




\par }\Chap{19}{\SH Pol koy Efez koyraa ra
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kaŋ Apolos goo Korent, Pol bisa nda
Azi gandaa tondi hondey, a doo ka kaa Efez. A na taalibi fooyaŋ gar no din.

\VS{2}A nee i se: «Waatoo kaŋ war naanay, war duu
Hundi Henanantaa wala?» I nee a se: «Ir mana maa mo wala Hundi Henanante goo.»

\VS{3}Pol nee: «Adiši
batizeyan foo nda war batizandi?» I nee: «Yehiya batizekaa wanoo.»

\VS{4}Pol nee: «Batizeyanoo kaŋ Yehiya nʼa tee manʼti kala
tuubiyan batizeyanoo. A nka nee jamaa se i ma naanay boraa kaŋ ga kaa nga dumaa ga, maanaa Isa.»


\par }{\PP \VS{5}Kaŋ i maa šenney wey, i batizandi ir Koyoo Isa maaɲoo ga.

\VS{6}Pol na kabe fur i ga, Hundi Henanantaa zunbu i boŋ, i šintin ka šelaŋ šenni dumi fooyaŋ ra, i na annabitaray tee.

\VS{7}I kul manʼti kala aru woy cindi hinka (12) cine.


\par }{\PP \VS{8}Pol huru
margahugoo ra, a ga šelaŋ nda naanay handu hinza, a šelaŋ i bande kʼi yaddandi Irkoy
Laamaa hayey.

\VS{9}Amma boroyaŋ i ra na boŋšenday, i tee turanteyaŋ, i gʼir Koyoo fondaa kaynandi alžamaa jine. Pol hibi i ga, a na taalibey yeeti jere ga ka šelaŋ i bande zaari kul Tiranus lokkol hugoo ra.

\VS{10}Woo teendi jiiri hinka, hala nongu kaŋ ra Azi gandaa borey kul maa ir Koyoo meešennoo, a ma tee Alyahuudu wala Grek.


\par }{\SH Sewa izʼarey ceeci ka ganjiyaŋ gaaray
\par }
{\PP \VS{11}Irkoy na kayfi beeriyaŋ tee nda Pol kabey

\VS{12}hala nongu kaŋ ra ba zaara-ize wala goydarbay kaŋ tuku nga gaahamoo ga, borey gʼi ka koy kʼi daŋ wircikoyney ga, wircoo ga ben i ga, ganjey ga hun i ra.

\VS{13}Alyahuudey kaŋ ga yaara-yaara ka ganjey kaa borey ra, ceeci kʼir Koyoo Isa maaɲoo cee borey ga kaŋ ra ganji goo, i nee: «Isa maaɲoo kaŋ nda Pol ga waazu ga, ay nee war ma koy!»

\VS{14}Borey kaŋ ga woo tee manʼti kala Alyahuudey
sargari juwalkey jineboro kaŋ se i ga nee Sewa, nga izʼaru iyye.

\VS{15}Ganjoo zaabi ka nee i se: «Ay ga Isa bay, ay ga boraa kaŋ ti Pol bay, amma war, war ti may?»

\VS{16}Boraa kaŋ ra ganjoo goo gum i boŋ ka hin i kul kʼi žilla hala nongu kaŋ ra i gaa koonu, i maray, i zuru ka hun hugoo din ra.

\VS{17}Woo tee haya kaŋ borey kul kaŋ goro Efez gʼa bay, Alyahuudey nda Grekey. I kul hunbur, ir Koyoo Isa maaɲoo ga beerandi.


\par }{\PP \VS{18}Borey kaŋ naanay, ibooboyaŋ i ra kaa borey jine ka šelaŋ ngi boŋ teegoyey ga, ka hayey har kaŋ ngi cindi kʼi tee.

\VS{19}Borey kaŋ cindi ka tee kottekoyni, ibooboyaŋ i ra kate kotte tiirawey borey kul jine kʼi ton. Tiirawey, laasaabu ra ngi hayoo ga koy too nzorfu kaaray tamma boŋ zenber woyguu (50.000).
 
\VS{20}Hini beeroo woo nda ir Koyoo meešennoo ga tonton, a ga nga gaaboo cebe.


\par }{\SH Tureyanoo kaŋ tee Efez
\par }
{\PP \VS{21}Kaŋ wey teendi ka ben, Pol kayandi nga lakkaloo ra\FTNT{*}{{\FR 19:21 }{\FR{19.21
}}{\FQ{Pol kayandi nga lakkaloo ra}}{\FT{, Grek šenni ra, almaganaa faa ti
}}{\FQA{Pol kayandi Irkoy Hundoo albarkaa ra.}}} nga ma bisa Masedoni nda Akay gandaa ra ka koy Žerizalem. A nee: «Nda ay koy no din, a nka tilasu ya koy dii Rom mo.»

\VS{22}A na nga faabakaw hinka sanba Masedoni, Timote nda Erast. Nga hunday cindi
Azi ka waati tee no din.


\par }{\PP \VS{23}Alwaatoo woo ra, laazaaba beeri tee ir Koyoo fondaa maaganda se,

\VS{24}zama boro foo kaŋ se i ga nee Demetris kaŋ ti garaasa, nga no ma Artemis\FTNT{†}{{\FR 19:24 }{\FR{19.24
}}{\FT{Artemis, tooru no kaŋ ga woy maa goo.}}} tooru hugey hanse nda nzorfu kaaray. Demetris bande kabe goyteerey ga hanse ka duu haya.

\VS{25}A nʼi marga, ngi nda borey kaŋ goo goymee foo. A nee: «Arey, war ga bay kaŋ ir almanoo kul manʼti kala goyoo woo.

\VS{26}War ga dii, war ga maa kaŋ manʼti Efez hinne ra, amma a ga hima nda ba Azi kul ra Pol din na alžama boobo naanayandi ka boŋey bere ka nee kaŋ hayey kaŋ borey kabey nʼi tee manʼti koyyaŋ.

\VS{27}Manʼti ir goyoo addawlaa hinne no ma hin ka hasara, amma ir koy woy beeroo Artemis ŋaarayhugoo hunday masi koy tee yaada. Ir koyoo kaŋ Azi kul nda laboo kul gʼa beerandi maaɲoo masi kaa ka dere.»


\par }{\PP \VS{28}Kaŋ i maa šenney wey, i too met nda futay, i kaati ka nee: «Artemis kaŋ ti Efez borey koyoo ga beeri!»

\VS{29}Koyraa kul ka ɲaami cere ra. Borey tee mee foo, i koy tiyaatar hugoo do. I na Pol hangasiney kaŋ ngi nda a ga naaru kaŋ ti Masedoni boroyaŋ, Gayus nda Aristark ka koy ngi bande.

\VS{30}Pol baa nga ma koy jamaa game, amma taalibey mana yadda a ma koy.

\VS{31}Azi gandaa boro beeriyaŋ kaŋ ti Pol cereyaŋ na dontokaw sanba a do kaŋ ngi gʼa wiri a ga a masi kaa tiyaatar hugoo here.

\VS{32}Affooyaŋ ga kaati ka nee woo, jerey ga kaati ka nee woo, zama margaroo ɲaami, i mana yee ka bay haya kaŋ se ngi marga.

\VS{33}Jamaa ra boroyaŋ na alhabar daŋ Aleksander ra kaŋ Alyahuudey nʼa tuti jine. Aleksander na kaboo ka silbay foo tee, a baa nga ma faasa nga boŋ se jamaa jine.

\VS{34}Amma kaŋ i bay Alyahuudu no, i kul kaati cere bande guuru hinka cine ka nee: «Artemis kaŋ ti Efez borey koyoo ga beeri!»


\par }{\PP \VS{35}Koyraa hantumkaa na jamaa dangayandi, a nee: «Efez borey, may ti boraa kaŋ si bay kaŋ Efez koyraa ti Artemis kaŋ ti ibeeroo ŋaarayhugoo lakkalkaa, nga nda nga assuura\FTNT{‡}{{\FR 19:35 }{\FR{19.35
}}{\FT{Tondi boro no kaŋ Artemis ganakey ga nee a ga hima nda Artemis, beenaa ra a hun.}}} kaŋ ti tooru kaŋ kaŋ ka hun beenaa ra?

\VS{36}Kakaw sii hayey wey ra, a ga hima war ma tabati, war masi haya kul tee nda mookonnay.

\VS{37}War kate arey wey ka gar i mana haya kul hasara ŋaarayhugoo ra, i manʼir koy woy beeroo mo wow.

\VS{38}Nda Demetris nda kabe goyteerey kaŋ goo a bande ga baa ngi ma boro daŋ haya ra, ciitey zaariyaŋ goo no, goforneryaŋ goo no, i ma šennoo daŋ i jine.

\VS{39}Nda haya goo no kaŋ war gʼa wiri kaŋ manʼti woo, a ma hansandi jineborey margaroo jine.

\VS{40}Ir si jaŋ ka ciyandi ɲaamiyanoo kaŋ teendi hõ sabbu se, zama ir sii nda addalil kul kaŋ se ir na margaroo woo tee.» Kaŋ a na woo har ka ben, a na jamaa naŋ i ma koy.




\par }\Chap{20}{\SH Naarumaa kaŋ Pol nʼa tee Masedoni nda Gres gandaa ra
\par }
{\PP \VerseOne{1}Waatoo kaŋ tureyanoo ben, Pol ciya kate taalibey se i ma kaa, a nʼi hoyray. Woo banda ga, a nʼi hoy baani ka hun no din ka koy Masedoni.

\VS{2}A bisa nda laamawey din ka taalibey hoyray nda šenni booboyaŋ. Woo banda ga, a koy Gres gandaa ra.

\VS{3}A na handu hinza tee no din. A baa nga ma harihii zaa ka koy Siiri gandaa ra, amma waatoo kaŋ Alyahuudey anniyafutay a ga, a kayandi nga ma yee nda Masedoni here.

\VS{4}Borey kaŋ goo a bande ti: Sopater kaŋ ti Beere koyraa boro, Pirus izʼaroo no, nda Aristark nda Sekundus kaŋyaŋ ti Tesalonik boroyaŋ, nda Gayus kaŋ ti Derbe boro, nda Timote, nda Tišik nda Trofim kaŋ ti
Azi boroyaŋ.

\VS{5}Wey din koy ir jine kʼir batu Trowas.

\VS{6}Amma ir, ir mana harihii zaa ka hun Filipi kala jirbi hinka
Takulawey kaŋ ra dolobiri sii jingaroo banda ga. Jirbi guu banda ga, ir toorʼey Trowas. Ir goro no din jirbi iyye.


\par }{\SH Naarumaa kaŋ Pol nʼa tee Trowas
\par }
{\PP \VS{7}Jirbiiyyaa zaari jinaa\FTNT{*}{{\FR 20:7 }{\FR{20.7
}}{\FT{Boro fooyaŋ mma nee asibtoo no, affooyaŋ ga nee alhadoo no.}}}, ir marga ka takulaa dunbu. Pol kaŋ ga hima ka dira subaa ra nʼi waazu, za a ga šelaŋ hala cijinoo gamoo ra.

\VS{8}Fitilla boobo goo soorohugoo kaŋ ra ir cindi ka marga.

\VS{9}Aru sooga foo kaŋ maaɲoo ti Etiš cindi ka goro sooraa funeetaraa ra. Jirbi komante nʼa zaa kaŋ Pol gay a ga šelaŋ, aru soogaa jirboo ra, a kaŋ ka hun sooro hinzantoo boŋ hala ganda. I na jer, i gar a buu.

\VS{10}Pol zunbu ganda, a na nga boŋ warra a ga kʼa dii nga gandoo ra ka nee: «War lakkaley masi tun, nga hundoo goo a ra.»

\VS{11}Waatoo kaŋ Pol žigi koyne, a na takulaa dunbu, a ŋaa, a cindi a ga šelaŋ hala alfazar. Woo banda ga, a koy.

\VS{12}I kate zankaa, a ga huna, biney hanse ka yay.


\par }{\SH Naarumaa kaŋ Pol nʼa tee ka hun Trowas ka koy Mile
\par }
{\PP \VS{13}Ir jin ka harihii zaa ka koy Asos kaŋ ra ir ga hima ka Pol zaa, zama a nka kayandi kaŋ cee nda nga ga koy.

\VS{14}Waatoo kaŋ a nʼir kubay Asos, ir nʼa zaa ka koy Mitilen.

\VS{15}Ir na harihiyoo zaa ka hun no din ka koy. Subaa ra, ir too Šiyo tenje. Subasiyoo ra, ir too Samos. Zaaroo din banda ga, ir too Mile.

\VS{16}Pol kayandi nga masi huru Efez, nga masi koy waati beeri tee
Azi. Za a mma cahã, nda a ga hin ka tee
Pantekotoo hane ma nga gar Žerizalem.


\par }{\SH Pol šelaŋ Efez Egilizoo boro beerey se
\par }
{\PP \VS{17}Ka gar Pol goo Mile, a donto Efez ka
Egilizoo boro beerey cee.

\VS{18}Kaŋ i kaa a do, a nee i se: «Za zaari jinaa kaŋ ay nʼay cewoo daŋ
Azi gandaa ra, war ga takaa bay kaŋ nda ay goo war bande, waati kul,

\VS{19}ay gʼir Koyoo gana haya kul ra nda boŋ-yeeti-gandayan, nda mundayyaŋ, nda siiyaŋ kaŋ ay dii ey Alyahuudey anniya futawey ra.

\VS{20}Ay mana haya kul tugu kaŋ ga hin ka war nafa. Ay na war waazu ka war cawandi, jamaa jine nda hugey ra

\VS{21}ka seedetaray tee Alyahuudey nda Grekey se i ma
tuubi ka koy Irkoy ga ka naanay ir Koyoo Isa
Almasihu.

\VS{22}Sohõ nga ne, Irkoy
Hundoo nʼay gaabi, ay ga koy Žerizalem bila nda ya bay hayey kaŋ ga kaa ka tee ay ga.

\VS{23}Hayaa de kaŋ ay gʼa bay ti koyra kul kaŋ ra ay too, Hundi Henanantaa gʼay bayrandi gaalawey nda zarabey kaŋ gʼay batu.

\VS{24}Amma ay hunaroo si tee ya ne baffoo, ya hin kʼay diraa de benandi nda goyoo kaŋ ay duu a ir Koyoo Isa Almasihu ga, ka Irkoy
anneemaaAlhabar Boryaa seedetaraa tee.


\par }{\PP \VS{25}Sohõ nga ne, ay ga bay kaŋ war kul, borey kaŋ game ay na Irkoy
Laamaa šennoo waazu ka bisa, war si yee ka dii agay ndumoo.

\VS{26}Woo se hõ ay gʼa bayrandi war se kaŋ ay ga henan, boro kul hundoo alhakoo sii ay ga,

\VS{27}zama ay na Irkoy ibaayoo kul har war se, ya na baffoo tugu.

\VS{28}Wa war boŋ hawgay, war ma feeji kuroo kul hawgay kaŋ se Hundi Henanantaa na war tee jinehun, ka Irkoy Egilizoo kur kaŋ a nʼa day nda nga boŋ
Izʼaroo kuroo.

\VS{29}Agay, ay ga bay kaŋ ay koyyanoo banda ga, ganjihanši futuyaŋ ga huru war gamey ra kaŋ si feeji kuroo naŋ.

\VS{30}Boroyaŋ ga tun war hunday ra ka taariyaŋ cawandi hala ngi ma duu ka taalibey bere i ma hanga ngi bande.

\VS{31}Woo se war ma hanna cijin nda zaari, war ma hongu kaŋ jiiri hinza, cijin nda zaari ay mana fay nda ay ga war affoo kul hoyray nda munday.


\par }{\PP \VS{32}Sohõ ay ga war talfi Irkoy ga, nda nga anneemaa šennoo\FTNT{†}{{\FR 20:32 }{\FR{20.32
}}{\FT{Zamnaa
}}{\XT{14.3.}}} ga kaŋ ga hin ka war tabatandi ka war noo hayey kaŋ war gʼi tubu, war nda borey kul kaŋ na ngi boŋ daŋ jere ga Irkoy se.

\VS{33}Ay mana boonay boro kul nzorfoo, wala nga wuragoo, wala nga darbaa.

\VS{34}War hunday ga bay kaŋ ay kabey wey nda ay goy ka agay nda ay hangasiney almuraadey hanse.

\VS{35}Ay nʼa cebe war se nongoo kul here kaŋ nda boro goy nda takaa woo ma talkey faaba, ir ma hongu šenney kaŋ ir Koyoo Isa hunday nʼi har, a nee: ‹Gomni goo nooyan ra ka bisa duuyan.›»


\par }{\PP \VS{36}Kaŋ Pol na šenney wey har ka ben, a sonbu kanjey ga, nga nda borey kul kaŋ goo a bande, a na Irkoy ŋaaray.

\VS{37}Borey kul hẽe, i hẽe, i gum Pol jindoo ga kʼa summu.

\VS{38}Hayaa kaŋ hanse ka biney maray manʼti kala šennoo kaŋ Pol nʼa har kaŋ ti i si yee ka dii nga ndumoo. I nʼa dum hala harihiyoo do.




\par }\Chap{21}{\SH Pol naaru ka koy Žerizalem
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kaŋ ir nda ey na cere naŋ, ir na harihii zaa ka šerre Kos. Subaa ra, ir koy Rodos. Ir hun no din ka koy Patara.

\VS{2}Ir na harihii foo gar kaŋ ga koy Fenisi, ir huru a ra ka koy.

\VS{3}Waatoo kaŋ ir man Šipir, ir nʼa naŋ ir kabe waawaa ga ka hun ka koy Siiri here ka koy fandi Tir, zama no din no hiyoo ga hima ka nga jinaa zumandi.

\VS{4}Ir na taalibey gar no din, ir na jirbi iyye tee no din. I nee Pol se Irkoy
Hundoo albarkaa ra a masi žigi ka koy Žerizalem.

\VS{5}Waatoo kaŋ jirbi iyyaa timme, ir na fondaa zaa, i kul nʼir dum, ngi woyey nda zankey ka koy hala koyraa dumaa ga, ir sonbu ir kanjey ga haroo miɲoo ga ka Irkoy ŋaaray.

\VS{6}Waatoo kaŋ ir na cere hoy baani ka ben, ir huru harihiyoo ra, ngi, i yee ngi do.


\par }{\PP \VS{7}Kaŋ ir goo mʼir diraa benandi, ir hun Tir ka koy Petolomayis. Ir nʼir armey foo kaŋ goo no din, ir na zaari foo tee i do.

\VS{8}Subaa ra, ir hun no din, ir koy Sezare. Ir koy Filip kaŋ ti
Alhabar Boryaa harkaw hugoo ra. A goo aru iyyaa ra kaŋ suubandi. Ir zunbu a do.

\VS{9}Woo gar a goo nda ize woy boro taaci kaŋ si aru bay, i ga annabitaray tee.

\VS{10}Ir na jirbi boobo tee no din, annabi foo kaŋ maaɲoo ti Agabus doo ka hun Žude.

\VS{11}A kaa ir do, a na Pol gamahawoo zaa, a na nga cewey nda nga kabey haw, a nee: «Hayaa ne kaŋ Hundi Henanantaa nʼa har, a nee: ‹Boraa kaŋ wane gamahawoo woo, Alyahuudey gʼa haw nda takaa woo Žerizalem, i gʼa daŋ kabeyaŋ ra kaŋ manʼti Alyahuudu.›»

\VS{12}Kaŋ ir maa šenney wey, ir nda borey mo kaŋ goo no din, ir na Pol suurandi a masi žigi ka koy Žerizalem.

\VS{13}Amma Pol zaabi ka nee: «Macin se war ga hẽe kʼay binoo hasara? Zama agay, ay soolu ya hawandi, manʼti ya hawandi hinne, amma ya buu mo Žerizalem ir Koyoo Isa maaɲoo maaganda se.»

\VS{14}Kaŋ a wanji ka yadda ir se, ir fay nda a, ir nee: «Ir Koyoo ibaayoo ma tee.»


\par }{\PP \VS{15}Jirbey din banda ga, ir nʼir jinawey marga, ir žigi ka koy Žerizalem.

\VS{16}Sezare taalibey mo ra boroyaŋ hanga ir bande kʼir ka koy boro foo kaŋ do ir ga hima ka zunbu. Maaɲoo ti Manasoŋ, Šipir boro no, a gay a ga tee taalibi.


\par }{\SH Pol koy Žak foo
\par }
{\PP \VS{17}Kaŋ ir too Žerizalem, ir armey nʼir kubay henna nda ɲaali.

\VS{18}Nga subaa ra, Pol nʼir ka koy Žak hugoo do,
Egilizoo boro beerey mo kaa no din.

\VS{19}Pol nʼi foo jina a duu ka hayey filla affoo-foo kaŋ Irkoy nʼi tee nda nga goyoo dumey kaŋ manʼti Alyahuudu game.

\VS{20}Kaŋ i maa a se, i na Irkoy beerandi. I nee Pol se: «Ir armaa, nʼga dii Alyahuudu zenber-zenberey kaŋ naanay, i kul ga hanse ka
ašariyaa dii.

\VS{21}Ka gar i nka maa kaŋ ni mma Alyahuudey kul kaŋ goo gandawey jerey ra cawandi ka nee i ma Musa ašariyaa naŋ, i masi ngi izey daŋbangu, i masi dira nda alaadawey.

\VS{22}Macin no ir mʼa tee? Šikka sii a ra, i ga maa kaŋ ni kaa ne ra.

\VS{23}Adiši hayaa tee kaŋ ir gʼa har ma ne. Aru taaci goo ir ra kaŋ na meefur zaa.

\VS{24}I dii, war ma koy henan cere bande. Ma bana i se hala ngi boŋey ma duu ka cebandi. Woo ra borey kul ga bay kaŋ hayey kul kaŋ ngi maarʼey ni ga manʼti kala taari de. I ma bay kaŋ ni mo, nʼga ašariyaa dii.

\VS{25}Dumey kaŋ manʼti Alyahuudu kaŋ naanay, ir waafaku ka hantum i se kaŋ i ma ngi boŋ hawgay i masi hayey ŋaa kaŋ sargandi toorey maaɲey ga, nda kuri ŋaayan, nda haya kaŋ kootandi ka buu, nda woy nda aru izefututaray ga.»


\par }{\PP \VS{26}Pol na arey ka koy nga bande. Subaa ra, a na nga boŋ henanandi i bande, a huru Irkoy
hugu beeroo ra ka hanoo har kaŋ ra ngi henanandiyanoo jirbey ga timme nda hanoo kaŋ ngi affoo kul sargaroo ga teendi.


\par }{\SH Pol diyandi Irkoy hugu beeroo ra
\par }
{\PP \VS{27}Kaŋ jirbi iyyaa ga baa ka ben,
Azi Alyahuuduyaŋ dii Pol Irkoy
hugu beeroo ra, i na jamaa kul turandi i mʼa dii.

\VS{28}I kaati ka nee: «Izirayel borey, wa faaba, boraa ti woo kaŋ ga borey kul cawandi nongoo kul ra, ka konna Izirayel borey, nda
ašariyaa, nda nongoo woo. Koyne mo a na Grekey daŋ Irkoy hugu beeroo ra ka nongu henanantaa din žiibandi.»

\VS{29}I nka bay ka dii koyraa ra Efez boraa kaŋ se i ga nee Trofim goo Pol bande, nga i mma nee kala Pol nka koy nda a Irkoy hugu beeroo ra.

\VS{30}Koyraa kul ka tun cere ra, jamaa marga. I na Pol dii kʼa cendi kʼa ka fatta Irkoy hugu beeroo ra, dogoo din da hugoo miɲey daabandi.

\VS{31}Kaŋ i ceeci ngi mʼa wii, alhabaroo too soojey boŋkoyni beeroo do kaŋ Žerizalem kul ka birji cere ra.

\VS{32}Dogoo din da a na soojeyaŋ nda jalakoyniyaŋ zaa ka zuru ka doo i do. Za kaŋ borey dii sooje boŋkoyni beeroo nda soojey, i fay nda ka Pol kar.

\VS{33}Waatoo kaŋ boŋkoynoo too i do, a na Pol dii, a na yaamar noo kaŋ i mʼa haw nda guuru karfu hinka jina a duu ka hãa wala may no, macin ti hayaa kaŋ a nʼa tee.

\VS{34}Amma jamaa ra, affooyaŋ ga kaati ka nee woo, jerey ga kaati ka nee woo. Kaŋ a mana hin ka duu šenni naanayante kul tureyanoo maaganda se, a na yaamar noo i ma Pol ka koy soojey hugoo do.

\VS{35}Waatoo kaŋ Pol too žigidogoo tintimey ga, kala soojey nʼa zaa jamaa gaaboo maaganda se,

\VS{36}zama jamaa kul hanga ey ka kaati ka nee: «Wʼa wii!»


\par }{\SH Pol kay ka faasa nga boŋ se Alyahuudey jine
\par }
{\PP \VS{37}Waatoo kaŋ ra i ga baa ka Pol daŋ soojey hugoo ra, a nee sooje boŋkoyni beeroo se: «Ay ga hin ka šenni foo har ma ne wala?» A nee: «Adiši nʼga wan Grek šenni?

\VS{38}Manʼti Misira boraa ti ni kaŋ a mana gay, a na tureyan tunandi ka turante boro zenber taaci (4.000) ka koy saajoo ra?»

\VS{39}Pol nee: «Alyahuudu ti agay, Tars kaŋ goo Silisi gandaa ra, koyra beeroo din ize ti agay. Ay gʼa wiri ni ga, naŋ ya šelaŋ jamaa se.»

\VS{40}Waatoo kaŋ boŋkoynoo na Pol naŋ a ma šelaŋ, Pol kay žigidogoo tintimey ga, a na kaboo ka silbay foo tee jamaa se. Nongoo kul tee sõy. A šelaŋ i se Ebere šenni ra ka nee:




\par }\Chap{22}{\PP \VerseOne{1}«Arma arey nda ay baabey, wa maa hayaa kaŋ ay ga baa yʼa har war se ka faasa ay boŋ se.»

\VS{2}Kaŋ i maa Ebere šenni ra a ga šelaŋ ngi se, ngi dangayyanoo yee ka tonton. Pol nee:

\VS{3}«Alyahuudu ti agay, ya na hayandi kala Tars kaŋ goo Silisi gandaa ra, amma koyraa woo ra ay biirandi. Gamaliyel cewey cire ay caw. A nʼir baabey
ašariyaa cawandi ya ne nda takaa kaŋ nda a ga hima. Ay ga hanse ka Irkoy hayey dii sanda takaa kaŋ war goo mʼa tee hõ.

\VS{4}Ay na borey kaŋ goo fondaa woo ga gurzugay hala buuyan ga. Ay na arey nda woyey mo haw kʼi noo i mʼi daŋ kasawey ra.

\VS{5}Sargari juwalkey jineboraa hunday nda boro beerey margaroo kul ga tee ya ne seede. Ay duu i ga mo batagayaŋ kʼi ka koy ir armey do. Ay naaru ka koy Damas ka borey haw kaŋ goo no din ka kate ey Žerizalem i ma zukandi.»


\par }{\SH Pol ga nga tuubiroo deede
\par }
{\R (Teegoyey 9.1–19; 26.12–18)

\par }{\PP \VS{6}«Kaŋ ay goo ma naaru, ay ga baa ka too Damas, zaarikay dimma ga, kaŋ dogoo din da gaay beeri hun beenaa ra, a nʼay kuubi kʼay bere.

\VS{7}Ay kaŋ ganda, de ay ga maa jinde kaŋ ga nee ya ne: ‹Sol, Sol, macin se ni, nʼgʼay gurzugay?›

\VS{8}Ay zaabi ka nee: ‹May ti ni, ay Koyoo?› A nee ya ne: ‹Agay ti Isa Nazaret boraa kaŋ ni, nʼgʼa gurzugay.›

\VS{9}Borey kaŋ goo ay bande dii gaayoo, amma i mana maa boraa kaŋ šelaŋ ya ne jindoo.

\VS{10}Ay nee: ‹Ay Koyoo, macin no ay ga hima kʼa tee?› Ay Koyoo nee ya ne: ‹Tun ma koy Damas, no din ra i ga hayey kul filla ma ne kaŋ yaamarandi mʼi tee.›

\VS{11}Ay si dii koyne, gaayoo annuuraa maaganda se. Borey kaŋ goo ay bande nʼay kaboo dii kʼay gongu ka koy Damas.


\par }{\PP \VS{12}Aru foo goo no din kaŋ se i ga nee Ananiyas, Irkoy hunburkaw no, a ga
ašariyaa dii, Alyahuudey kul kaŋ goo no din ga seedetaray henna tee a ga.

\VS{13}A kaa ay do ka kay ay jeroo ga, a nee ya ne: ‹Agʼarmaa Sol, ni moɲey ma yee ka dii.› Waatoo din da, ay moɲey yee ka dii, ay dii Ananiyas.

\VS{14}A nee: ‹Ir baabey Koyoo na ni kayandi hala ma nga ibaayoo bay, ma dii Boro Šerrantaa, ma maa šenniyaŋ miɲoo ra.

\VS{15}Zama nʼga tee a se seede, adamizey kul do, hayey kaŋ ni dii ey nda wey kaŋ ni maarʼey se.

\VS{16}Sohõ macin no nʼga batu? Tun ma
batizandi, ni zunubey ma tuusandi ka hun ni ga kʼir Koyoo maaɲoo cee.›»


\par }{\SH Pol ga takaa deede kaŋ nda nga sanbandi
\par }
{\SH borey do kaŋ manʼti Alyahuudu
\par }
{\PP \VS{17}«Waatoo kaŋ ay yee Žerizalem, ay goo ma Irkoy ŋaaray Irkoy
hugu beeroo ra kaŋ ay dii bangayyan.

\VS{18}Ay dii ir Koyoo, a nee ya ne: ‹Tanba, ma cahã ka hun Žerizalem, zama seedetaraa kaŋ nʼgʼa tee ay ga, i si yadda a ga.›

\VS{19}Ay nee: ‹Ay Koyoo, ngi hunday ga bay kaŋ agay, ay cindi ka hun
margahugu foo ra ka huru affoo ra ka borey kaŋ ga naanay ni daŋ kasaa ra kʼi kar.

\VS{20}Waatoo kaŋ i na ni seedaa Etiyen wii, kuroo mun, agay hunday goo no, ay yadda hayaa ga kaŋ teendi, ay na borey kaŋ gʼa wii darbawey lakkal.›

\VS{21}A nee ya ne: ‹Koy, zama agay, ay ga ni sanba nongu mooro ra dumey do kaŋ manʼti Alyahuudu.›»


\par }{\SH Pol bayrandi kaŋ Rom boraa ti nga
\par }
{\PP \VS{22}Jamaa na haŋajer Pol se hala ka too šennoo woo ga jina i na jinde jer ka nee: «Wa aroo woo kaa aduɲɲa ra, a si hima ka huna!»

\VS{23}I cindi i ga kaati, i ga ngi darbawey warra, i ga laboo say hewoo bande ka ngi futuyanoo cebe.

\VS{24}Sooje boŋkoyni beeroo na yaamar noo kaŋ i ma Pol ka koy soojey hugoo do kʼa barzu hala a ma duu ka hayaa bayrandi kaŋ se jamaa ga kaati ka konna a.

\VS{25}Waatoo kaŋ i ga Pol haw barzuyanoo se, a nee jalakoynoo kaŋ goo nga jeroo ga se: «War goo nda fondo ka Rom boro barzu kaŋ mana ciitandi wala?»

\VS{26}Za jalakoynoo maa šennoo woo, nga no a koy a deede nga boŋkoynoo se ka nee: «Macin no nʼgʼa tee? Zama aroo din, Rom boro no.»

\VS{27}Sooje boŋkoyni beeroo kaa Pol do ka nee a se: «Ay bayrandi, Rom boro ti ni wala?» A nee: «Ayyo.»

\VS{28}Boŋkoynoo nee koyne: «Agay, nooru beeri no ay nʼa kaa ka duu koyra-izetaraa woo.» Pol nee: «Agay binde nka hayandi nda a.»

\VS{29}Dogoo din da borey kaŋ ga hima kʼa hãa hibi a ga, boŋkoynoo mo hunbur waatoo kaŋ a bay Rom boro ti Pol, de mo nga nʼa haw.


\par }{\SH Pol daŋandi hoyraykey margaroo jine
\par }
{\PP \VS{30}Subaa ra, sooje boŋkoyni beeroo baa nga ma hakiika ka bay hayaa kaŋ se Alyahuudey na Pol wurru. A nʼa feeri, a na yaamar noo kaŋ
sargari juwalkey jineborey nda
hoyraykey margaroo kul ma cere marga. A na Pol zumandi, a nʼa kayandi i jine.




\par }\Chap{23}{\PP \VerseOne{1}Pol na nga moɲey kanji
hoyraykey margaroo ga, a nee: «Arma arey, ay binoo ga kani dabay hala hõ ay Irkoy ganayanoo ra.»

\VS{2}Sargari juwalkey jineboraa kaŋ ti Ananiyas yaamar kaŋ borey kaŋ goo jeroo ga mʼa kar miɲoo ga.

\VS{3}Waatoo din Pol nee a se: «Irkoy ga ni kar, ni kaŋ ga hima nda cete kaŋ kaarayandi\FTNT{*}{{\FR 23:3 }{\FR{23.3
}}{\XT{Matiyu 23.27.}}}. Ni goo ma goro ne ra kʼay ciiti nda
ašariyaa, nʼga nee i mʼay kar, ka gar woo ti ašariyaa hooyan!»

\VS{4}Borey kaŋ goo jeroo ga nee: «Irkoy sargari juwalkey jineboraa no nʼgʼa wow?»

\VS{5}Pol nee: «Ya na bay, agʼarmey wala sargari juwalkey jineboraa no, zama a hantumandi
Citaaboo ra ka nee: ‹Masi ifutu har ni jamaa boŋkoynoo ga.›\FTNT{†}{{\FR 23:5 }{\FR{23.5
}}{\XT{Fattaroo 22.27.}}}»


\par }{\PP \VS{6}Pol ga bay kaŋ margaroo jere foo ti
Sadusiyeŋyaŋ, amma jere faa ti
Fariziyeŋyaŋ. A kaati hoyraykey margaroo game ka nee: «Arma arey, Fariziyeŋ ti agay, Fariziyeŋ kʼay hay. Boraa kaŋ ga Izirayel ga naata nda bukawey tunyanoo maaganda se [agay], ay goo ma ciitandi.»

\VS{7}Waatoo kaŋ a na woo har, kakaw huru Fariziyeŋey nda Sadusiyeŋey game, jamaa zamna.

\VS{8}Zama Sadusiyeŋey ga nee kaŋ tunyanoo si bara, almalayka si bara, hundi si bara, amma Fariziyeŋey ga nee kaŋ i kul ga bara.

\VS{9}Hoolo beeri tee, Citaaboo baykawyaŋ kaŋ goo Fariziyeŋey kondaa ra tun ka kakaw beeri tee, i nee: «Ir mana dii aroo woo ga haya futu kul, amma nda hundi wala almalayka šelaŋ a se…»

\VS{10}Kakaa beeri ka tonton, sooje boŋkoyni beeroo hunbur i ma Pol dunbu-dunbu, a na soojey margaroo yaamar, i ma zunbu kʼa kaa gamey ra kʼa ka koy soojey hugoo ra.


\par }{\PP \VS{11}Cijinoo din ra, ir Koyoo kay Pol jeroo ga ka nee a se: «Bine tee, takaa kaŋ nda nʼna seedetaray tee ay hayey ga Žerizalem, takaa din da kala ma seedetaray tee ay hayey ga Rom mo ra.»


\par }{\SH Alyahuudey hawandifutay Pol ga
\par }
{\PP \VS{12}Suba subbaahoo ra, Alyahuudey hawandifutay, i na žeeyan beeri tee kaŋ ngi si ŋaa ngi si haŋ hala waati kaŋ ngi na Pol wii.

\VS{13}Borey kaŋ na hawandifutaa woo tee bisa boro woytaaci (40).

\VS{14}I koy
sargari juwalkey jineborey nda boro beerey do ka nee: «Žeeyan beeri no ir nʼa tee kaŋ haya kul si huru ir miɲey ra kala waati kaŋ ir na Pol wii.

\VS{15}Sohõ war nda
hoyraykey margaroo ma nee sooje boŋkoyni beeroo se a ma Pol zumandi war se hala war ma hanse ka nga šennoo takaa guna, ir hunday soolu ir mʼa wii za a mana man kate ne.»


\par }{\PP \VS{16}Pol woymaa izʼaroo maa hawandifutaa, a koy huru soojey hugoo ra kʼa har Pol se.

\VS{17}Pol ciya jalakoyni foo se, a nee: «Aru soogaa woo ka koy sooje boŋkoyni beeroo do, zama a goo nda a se šenni foo.»

\VS{18}A nʼa dii kʼa ka koy boŋkoynoo do, a nee: «Kasa-izoo kaŋ se i ga nee Pol ciya ya ne kʼa wiri ay ga ya koy nda ni do aru soogaa woo kaŋ goo nda ni do šenni.»

\VS{19}Boŋkoynoo nʼa dii nda kaboo kʼa ka koy jere ga kʼa hãa ka nee: «Macin no nʼga baa mʼa har ya ne?»

\VS{20}A nee: «Alyahuudey waafaku, ngi ma ni ŋaaray suba ma Pol zumandi hoyraykey margaroo jine, a ma tee sanda ngi mma baa ngi ma nga misoo hãa ka faham kaaray.

\VS{21}Ni, masi yadda i se. I bisa boro woytaaci (40) kaŋ hawandifutay a ga. I na žeeyan beeri tee kaŋ ngi si ŋaa ngi si haŋ nda manʼti ngi nka Pol wii. Sohõ i soolu, i si haya kul batu kala ma ni jindoo noo.»

\VS{22}Boŋkoynoo na aru soogaa yaamar ka nee: «Masi nee boro kul se kaŋ nʼna šennoo woo har ya ne!» A nʼa naŋ a ma koy.


\par }{\SH Pol sanbandi Sezare
\par }
{\PP \VS{23}Sooje boŋkoyni beeroo ciya boro hinka se jalakoyney ra, a nee: «Wa sooje zangu hinka (200) soolu kʼi ka koy Sezare, nda bari kaarukaw woyye (70), nda yaajikarkaw zangu hinka (200). War ma koy nda ey za cijinoo guuru yagga ga.

\VS{24}War ma kaarumayyaŋ soolu, nga ra war ga Pol žigandi a boŋ kʼa ka koy bila albasi Feliks do kaŋ ti goforneroo.»

\VS{25}Woo banda ga, a na batagaa woo hantum ka nee:


\par }{\PP \VS{26}«Klod Lisiyas ka batagaa woo hantum ka ni foo, goforner beeroo Feliks!

\VS{27}Alyahuudey na aroo woo dii, i baa ngi mʼa wii, agay nda soojey koy a taa i kone, zama ay maa kaŋ Rom boro no.

\VS{28}Zama ay baa ya hayaa bay kaŋ se i nʼa torce, ay nʼa zumandi ngi
hoyraykey margaroo jine.

\VS{29}Ay gar kaŋ ngi
ašariyaa do a ga too, woo se i nʼa torce, woo kul, a mana haya kul tee kaŋ ga hima nda buuyan wala gaalayan.

\VS{30}Waatoo kaŋ ay maa anniya futaa kaŋ Alyahuudey nʼa haw aroo woo ga, dogoo din da ay nʼa sanba ni do. Borey kaŋ ga daŋ a ga mo ay nʼi yaamar i ma hayey har ma ne kaŋ se i nʼa torce.»


\par }{\PP \VS{31}Soojey na hayey tee nda takaa kaŋ nda a yaamarandi i se, i na Pol zaa cijin here kʼa ka koy Antipatris.

\VS{32}Subaa ra, i na bari kaarukey naŋ i ma koy nda Pol, i yee soojey hugoo do.

\VS{33}I huru Sezare, i na batagaa noo goforneroo se, i na Pol mo cebe a se.

\VS{34}Waatoo kaŋ a nʼa caw ka ben, a hãa wala ganda foo wane Pol. Kaŋ a maa kaŋ Silisi wane nda a,

\VS{35}a nee a se: «Ay ga kaa ka ni hãa waati kaŋ borey kaŋ na ni torce mo kaa.» A na yaamar noo kaŋ i ma Pol lakkal
Herod tuujidogoo ra.




\par }\Chap{24}{\SH Alyahuudey na Pol torce goforner Feliks do
\par }
{\PP \VerseOne{1}Jirbi guu banda ga,
sargari juwalkey jineboraa Ananiyas doo nda boro beeriyaŋ, nda awaka foo kaŋ se i ga nee Tertilus, i koy Pol torce goforneroo do.

\VS{2}Kaŋ i ciya Pol se, Tertilus šintin ka šelaŋ a ga ka nee: «Ir aru beeroo Feliks, alaafiyaa beeroo kaŋ ir duu a mana hun kala ni ra, gandaa woo, ni lakkaloo goyoo ka kate a barmay.

\VS{3}Woo tee haya kaŋ kan ir se, woo se ir ga albarka timmante dumi-dumi kul daŋ ma ne nongu kul ra nda waati kul.

\VS{4}Hala ya si koy ni torro koyne, ay gʼa ŋaaray ni ga ni borohennataraa maaganda se, ma haŋajer ya ne kayna,

\VS{5}zama ir nka gar kaŋ aroo woo manʼti kala bone teekaw, a na Alyahuudey kul kaŋ goo laboo ga turandi, de mo Nazaret borey kondaa jineboro no.

\VS{6}A ceeci mo nga ma Irkoy
hugu beeroo kaynandi, ir nʼa dii. [Ir baa ir mʼa ciiti nda ir
ašariyaa fondaa.

\VS{7}Amma Lisiyas kaŋ ti sooje boŋkoyni beeroo kaa kʼa cendi kʼa kaa ir kabey ra nda gaabi.

\VS{8}A ciya nga torcekey se i ma kaa ni do.] Ni hunday ga hin kʼa hãa ka dii hayey kul kaŋ se ir gʼa torce.»

\VS{9}Alyahuudey na torceyanoo cimandi ka nee kaŋ takaa din nda a teendi.


\par }{\SH Pol kay ka faasa nga boŋ se Feliks jine
\par }
{\PP \VS{10}Waatoo kaŋ goforneroo na Pol noo fondo a ma šelaŋ, Pol zaabi ka nee: «Ay ga bay kaŋ za jiiriyaŋ ni ti gandaa woo ciitikaa. Woo se ay ga kay ka faasa ay boŋ se nda naanay.

\VS{11}Nʼga hin ka ceeci ka bay, a si too jirbi woy cindi hinka (12) kaŋ ay žigi ka koy Žerizalem ka sujudu Irkoy se.

\VS{12}Ay mana garandi, agay nda boro ga kakaw wala ay goo ma jama turandi Irkoy
hugu beeroo ra, wala
margahugey ra, wala koyraa ra.

\VS{13}I si hin ka hayaa har ma ne nda cimi kaŋ se sohõ i nʼay torce.

\VS{14}Hayaa ne kaŋ ay gʼa har ni jine kaaray, nda ay Koyoo fondaa kaŋ i ga nee konday no, takaa din da nda ay gʼay baabey Koyoo gana, ka naanay hayey kul kaŋ hantumandi
ašariyaa nda annabey citaabey ra.

\VS{15}Ay naataa sii kala Irkoy ra, ngi mo ga naata kaŋ tunyan ga bara, a ma tee boro šerrantey wala wey kaŋ si šerre.

\VS{16}Woo maaganda se ay ga gaabandi waati kul žiibi masi huru ay binoo ra Irkoy nda adamizey jine.

\VS{17}Jiiri boobo banda ga, ay kaa ka sarga ay jamaa ga, ay na sargari kaa Irkoy maaɲoo ga.

\VS{18}Hayaa kaŋ i nʼay gar ay gʼa tee manʼti kala ay henanandiyanoo Irkoy hugu beeroo ra bila nda jama margayan, bila tureyan.

\VS{19}Amma
Azi Alyahuudu fooyaŋ goo no, ngi no ma hima ka bara ni jine kʼay torce, nda a gar i nka dii ay ga goy futu.

\VS{20}Wala mo wey, ngi, i ma layboo har kaŋ i nʼay gar ay gʼa tee
hoyraykey margaroo jine,

\VS{21}nda manʼti šenni follokaa kaŋ ay na jinde jer ka kaati ka nee: ‹Bukawey tunyanoo kaŋ ay ga naanay a maaganda se agay, ay goo ma ciitandi hõ war jine.›»


\par }{\PP \VS{22}Feliks kaŋ ga bay nda cimi haya kaŋ ti ir Koyoo fondaa, nʼi naŋ i ma koy hala waati foo. A nee: «Nda Lisiyas kaŋ ti sooje boŋkoyni beeroo zunbu kate, ay ga war šennoo guna.»

\VS{23}A na jalakoynoo yaamar a ma Pol lakkal, a nee a masʼa šiita, a ma naŋ nga borey mʼa saajaw.


\par }{\SH Feliks na Pol naŋ a ma cindi kasaa ra
\par }
{\PP \VS{24}Jirbiyaŋ banda ga, Feliks kaa, nga nda nga wandoo Drusil kaŋ ti Alyahuudu. Feliks daŋ i ma ciya kate Pol se a ma kaa. A na haŋajer Pol se šenney kaŋ a gʼi har
Almasihu Isa naanaa ga.

\VS{25}Amma kaŋ Pol goo ma šelaŋ šerretaray ga, nda boŋdiiyan, nda ciitoo kaŋ goo kaa ga, Feliks hunbur, a zaabi ka nee: «Sohõ koy, waati kaŋ ay duu ay boŋ henna, ay ga ciya ma ne.»

\VS{26}A mma naata mo kaŋ Pol ga nga noo nooru, woo se a ga ciya kate a se cee fooyaŋ ngi ma faajikaaray.


\par }{\PP \VS{27}Jiiri hinka banda ga, Porsiyus Festus huru Feliks dogoo ra. Feliks baa Alyahuudey ma alhormo tee nga se, a na Pol naŋ a ma cindi kasaa ra.




\par }\Chap{25}{\SH Pol ceeci i ma nga šennoo daŋ kokoy beeroo kaboo ra
\par }
{\PP \VerseOne{1}Festus kaa gandaa ra, jirbi hinza banda ga, a hun Sezare ka žigi ka koy Žerizalem.

\VS{2}Sargari juwalkey jineborey nda Alyahuudey boro kayantey na Pol torce a do. I wiri a ga

\VS{3}kʼa ŋaaray a ma alhormo tee ngi se ka kate Pol Žerizalem. I nka hawandifutay ngi mʼa wii fondaa ra.

\VS{4}Festus zaabi ka nee kaŋ Pol sii kala Sezare kasaa ra, kaŋ ne nda kayna nga ga koy no din.

\VS{5}A nee: «War ra, jineborey ma hanga agay ka doo Sezare, nda aroo na goy futu tee, i mʼa torce.»


\par }{\PP \VS{6}Festus mana goro i do haya kaŋ bisa jirbi yaaha wala iwoy (10), woo din banda ga, a doo Sezare. Subaa ra, a goro ciitidogoo ra, a na yaamar noo i ma kate Pol.

\VS{7}Waatoo kaŋ Pol too kate, Alyahuudey kaŋ doo ka hun Žerizalem nʼa kuubi kʼa bere, i na haya boobo laalayaŋ kaŋ i si hin kʼi cebe daŋ Pol ga.

\VS{8}Pol kay ka faasa nga boŋ se ka nee: «Ay mana laybu tee, a ma tee Alyahuudey
ašariyaa se, wala Irkoy
hugu beeroo se, wala kokoy beeroo se.»

\VS{9}Amma Festus kaŋ baa nga ma alhormo tee Alyahuudey se, a zaabi ka nee Pol se: «Nʼga baa ma žigi ka koy Žerizalem ka ciitandi hayey wey se ay jine?»


\par }{\PP \VS{10}Pol nee: «Ay sii kala kokoy beeroo hinoo cire, nga jine ay ga hima ka ciitandi. Alyahuudey, ay mana tooɲe kul tee i se, sanda takaa kaŋ nda ni hunday ga hanse kʼa bay.

\VS{11}Adiši nda ay nʼi tooɲe wala nda ay na haya tee kaŋ ga hima nda buuyan, ay si wanji buuyanoo, amma nda hayaa kul kaŋ se i gʼay torce manʼti kala taari, boro kul si hin kʼay noo i se. Ay šennoo ga cindi kokoy beeroo kone.»

\VS{12}Waatoo kaŋ Festus nda nga hoyraykey na cere guna ka ben, a zaabi ka nee: «Ni šennoo ma cindi kokoy beeroo kone, nʼga koy kokoy beeroo do.»


\par }{\SH Festus na Agripa hoyraa ceeci
\par }
{\PP \VS{13}Jirbiyaŋ banda ga, kokoyoo kaŋ se i ga nee Agripa nda Berenis kaa Sezare ka Festus foo.

\VS{14}I na jirbi boobo tee no din. Festus na Pol misoo daŋ kokoyoo jine ka nee: «Feliks na aru foo naŋ a ma cindi kasaa ra,

\VS{15}boraa no kaŋ waatoo kaŋ ay goo Žerizalem,
sargari juwalkey jineborey nda Alyahuudey boro beerey nʼa torce ka ceeci a ma zukandi.

\VS{16}Ay nʼi zaabi ka nee: ‹Manʼti Rom borey alaadaa no i ma boro zukandi bila nda i ma boraa torcekey kayandi a jine a ma kay ka faasa nga boŋ se hayaa ga kaŋ se i nʼa torce.›

\VS{17}Waatoo kaŋ i kaa ka marga ne ra, ay mana naŋ a ma gay, subaa ra, ay goro ciitidogoo ra ka yaamar noo i ma kate aroo.

\VS{18}Torcekey marga no din, amma i mana hayey kaŋ se ay ga hongu i nʼa torce ba affoo har a ga.

\VS{19}Hayaa kaŋ no manʼti kala ngi boŋ Irkoy ganayanoo ga i gʼa kakaw nda boro foo kaŋ maaɲoo ti Isa kaŋ buu, amma Pol tabatandi kaŋ a ga huna.

\VS{20}Ay boŋoo haw šenney wey jine, ay nʼa hãa wala a ga baa nga ma koy Žerizalem ka ciitandi hayey wey se no din.

\VS{21}Amma waatoo kaŋ Pol baa nga šennoo ma cindi kokoy beeroo kone, ay na yaamar noo i mʼa lakkal hala ay ga kaa kʼa sanba kokoy beeroo do.»

\VS{22}Agripa nee Festus se: «Ay ga baa mo agay hunday ma maa boraa woo se.» A nee a se: «Suba nʼga maa a se.»


\par }{\SH Pol daŋandi Agripa nda Berenis jine
\par }
{\PP \VS{23}Subaa ra, Agripa nda Berenis kaa nda foomataray, kaŋ i huru margadogoo ra, ngi, nda sooje boŋkoyni beerey, nda koyraa aru kayantey, Festus na yaamar noo i ma kate Pol.

\VS{24}Festus nee: «Kokoyoo Agripa nda borey kul kaŋ goo ir bande ne ra, war ga dii boraa kaŋ maaganda se Alyahuudey jamaa kul šelaŋ ya ne, a ma tee Žerizalem wala ne, i kaati ka nee a si hima ka huna.

\VS{25}Amma agay, ay dii kaŋ a mana haya kul tee kaŋ ga hima nda buuyan. Boraa woo, nga hunday ka nee nga šennoo ma cindi kokoy beeroo kone. Ay kayandi yʼa sanba.

\VS{26}Amma haya hakiikante kul sii no kaŋ ay gʼa hantum a ga koyoo kaŋ ti kokoy beeroo se, woo se ay kate a war jine, cere-cereyan ra, ni, kokoyoo Agripa, hala waati kaŋ hãayanoo ben ya duu haya kaŋ ay na hantum a ga.

\VS{27}Zama ay dii kaŋ a si hima boro ma kasa-ize sanba bila nda mo ma hayey hantum kaŋ harandi a ga.»




\par }\Chap{26}{\SH Pol kay ka faasa nga boŋ se Agripa jine
\par }
{\PP \VerseOne{1}Agripa nee Pol se: «Ni goo nda fondo ka kay ka šelaŋ ka faasa ni boŋ se.» Pol na nga kaboo jer ka šelaŋ ka faasa nga boŋ se

\VS{2}ka nee: «Kokoyoo Agripa, a kan ya ne kaŋ hayey kul kaŋ se Alyahuudey nʼay torce, ay ga hima hõ ka kay ka faasa ay boŋ se ni jine.

\VS{3}Zama nʼga hanse ka alaadawey nda hayey kaŋ ga Alyahuudey ga kakaw bay, woo se ay gʼa wiri ni ga, ma haŋajer ya ne nda suuri.


\par }{\PP \VS{4}Takaa kaŋ ga ay cindi ay dumoo game za ay zankataraa šintinoo ga Žerizalem, Alyahuudey kul gʼa bay.

\VS{5}I gʼay bay za gayyan, nda i ga baa ka seedetaray tee ka nee kaŋ ir addinaa kondawey kul išendaa ra ay cindi kaŋ ti
Fariziyeŋey wanoo.

\VS{6}Sohõ ay ga ciitandi, zama ay nʼay naataa daŋ allaahidoo ra kaŋ Irkoy nʼa zaa ir baabey se.

\VS{7}Ir alkabiila woy cindi hinkaa (12) ga naata kaŋ allaahidoo ga tabati. I ga gaabandi Irkoy ganayan ra cijin nda zaari. Kokoyoo, naataa woo maaganda se Alyahuudey goo mʼay torce.

\VS{8}Macin se war ga miile cere game ka nee a si hin ka tee Irkoy ma bukawey tunandi?


\par }{\PP \VS{9}Agay hunday, ay tammahã kaŋ ay ga hima ka haya kul tee ka Isa Nazaret boraa maaɲoo haryanoo ganji.

\VS{10}Woo ti haya kaŋ ay nʼa tee mo Žerizalem. Kaŋ
sargari juwalkey jineborey nʼay noo hini, ay na Irkoy boro henanante boobo daŋ kasaa ra. Waati kaŋ i kayandi i ma wiiyandi, ay gʼay jindoo noo.

\VS{11}Cee boobo
margahugey kul ra ay gʼi zukandi, ay gʼi gaabi i ma Isa wow. Ay hanse ka futu i ga kʼi gurzugay hala koyra waaney ra.»


\par }{\SH Pol ga nga tuubiroo deede
\par }
{\R (Teegoyey 9.1–19; 22.6–16)

\par }{\PP \VS{12}«Taka follokaa din da, ay duu hini nda fondo
sargari juwalkey jineborey do ka naaru Damas.

\VS{13}Fondaa ra, zaarikay cululu, kokoyoo, ay dii gaay kaŋ nereroo bisa waynaa nereroo hun beenaa ra kʼay kuubi kʼay bere, agay nda borey kaŋ ga naaru ay bande.

\VS{14}Ir kul kaŋ ganda, ay maa jinde kaŋ ga šelaŋ ya ne ka nee Ebere šenni ra: ‹Sol, Sol, macin se nʼgʼay gurzugay? A ga šendi ma ne ma guuru mee cuutu kaaney zii nda cee\FTNT{*}{{\FR 26:14 }{\FR{26.14
}}{\FT{Gandaa din borey mma guurey wey dumey daŋ adabbawey se hala i ma duu ka dira fondaa bande. Adabbawey ga ceeci ka guurey zii nda cee.}}}.›

\VS{15}Agay, ay nee: ‹May ti ni, ay Koyoo?› Ay Koyoo nee: ‹Agay ti Isa kaŋ ni, nʼgʼa gurzugay.

\VS{16}Amma tun, ma kay ni cewey ga, zama ya nka bangay ma ne hala ya ni kayandi ma tee ay tamoo nda ay seedaa hayey kaŋ ni, ni dii ey [ay ga], nda hayey kaŋ maaganda se ay ga kaa ka bangay ma ne.

\VS{17}Ay ga ni kaa jamaa nda dumey kaŋ manʼti Alyahuudu kabey ra kaŋ do agay, ay ga ni sanba,

\VS{18}hala ma moɲey feeri, i ma bere ka hun kubaa ra ka koy gaayoo ra, ka hun Ibilisi hinoo cire ka koy Irkoy do hala i ma duu zunubey yaafaa, ka duu baa borey bande kaŋ yeetandi jere ga Irkoy se ngi naanaa kaŋ i nʼa daŋ ay ra maaganda se.›»


\par }{\SH Pol šelaŋ nga goyoo ga
\par }
{\PP \VS{19}«Adiši kokoyoo Agripa, bangayyanoo kaŋ hun beenaa ra, ya na wanji a ga.

\VS{20}Ay jin ka borey kaŋ goo Damas, nda Žerizalem mo, nda Žude gandaa kul, nda gandawey waazu i ma
tuubi ka bere Irkoy here ka teegoyyaŋ tee kaŋ ga cebe kaŋ i tuubi.

\VS{21}Woo maaganda se Alyahuudey nʼay dii [waatoo kaŋ ay goo] Irkoy
hugu beeroo ra ka ceeci kʼay wii.

\VS{22}Irkoy nʼay faaba, agay ne ma kay hala hõ ka seedetaray tee boro kaccey nda ibeerey do. Ay si haya kul har kala woo kaŋ annabey nda Musa nee i ga kaa ka tee

\VS{23}kaŋ a nka tilasu
Almasihu ma zarabi, nga ti boro jinaa kaŋ ga tun bukawey ra, a ga hima ka gaayoo har ir jamaa nda dumi waaniyaŋ se.»


\par }{\SH Pol na Agripa cee a ma naanay
\par }
{\PP \VS{24}Kaŋ Pol goo ma šenney wey har ka kay ka faasa nga boŋ se, Festus na jinde jer ka nee: «Pol, ni hollo! Ni bayray beeroo ka ni hollandi.»

\VS{25}Pol nee: «Ay ga mooru hollay, aru beeroo Festus, amma cimi nda lakkal šenniyaŋ no ay gʼi har.

\VS{26}Kokoyoo ga haya bay wey kul se. Ay gʼi har a se nda naanay, zama ay ga naanay ka bay kaŋ hayey wey ba affoo sʼa yena, i mana teendi tuguyan ra.

\VS{27}Kokoyoo Agripa, nʼga naanay annabey? Ay ga bay kaŋ nʼga naanay.»

\VS{28}Agripa nee Pol se: «Ne nda kayna nʼgʼay bere kʼay tee
kretiyeŋ!»

\VS{29}Pol nee: «Ay ga Irkoy ŋaaray, a ma tee waati kayna wala waati kuku ra, a masi tee ni hinne, amma borey mo kul kaŋ ga maa ya ne hõ, war ma tee takaa kaŋ ga ay goo, bila gaalawey wey.»


\par }{\PP \VS{30}Kokoyoo, nda goforneroo, nda Berenis, nda borey kul kaŋ goo ma goro i bande tun.

\VS{31}Waatoo kaŋ i fatta, i nee cere se: «Boraa woo si haya kul tee kaŋ ga hima nda buuyan wala gaalayan».

\VS{32}Agripa nee Festus se: «Boraa woo ga hin ka naŋandi nda a nka mana nga šennoo daŋ kokoy beeroo kaboo ra.»




\par }\Chap{27}{\SH Pol sanbandi Rom
\par }
{\PP \VerseOne{1}Waatoo kaŋ i kayandi ir ma harihii zaa ka koy Itali, i na Pol nda kasa-ize fooyaŋ daŋ jalakoyni foo kaŋ maaɲoo ti Žiliyus kaboo ra. Soojey kaŋ se i ga nee Ogist soojey, wey din jalakoyni no.

\VS{2}Harihiyoo si hun kala Adramit ka ceesi nongey kaŋ goo
Azi teekoo miɲoo bande. Ir huru a ra ka koy. Aristark kaŋ ti Masedoni boro kaŋ hun Tesalonik goo ir bande.

\VS{3}Subaa ra, ir fandi Sidoŋ. Žiliyus na taka henna tee Pol se, a naŋ Pol ma koy cerey do i ma huga nda a.

\VS{4}Ir taŋa ka hun no din ka koy Šipir dumaa ga, zama hewoo gʼir gande.

\VS{5}Ir na teekoo kottu ka ceesi Silisi nda Panfili here ka too Mira, Lisi gandaa ra.

\VS{6}No din ra jalakoynoo duu harihii foo kaŋ hun Aleksandiri, a ga koy Itali, a nʼir daŋ a ra.

\VS{7}Ir na jirbi boobo tee ir ga mossoyaada ka zurandi. Kaŋ ir ga baa ka too Kinid koyraa here nda šenday, hewoo nʼir ganji ir ma koy jine, ir koy Kret gungoo dumaa ga, Salmone tenje.

\VS{8}Kret bisayanoo šendi ir ga, ir too nongu foo ra kaŋ se i ga nee Kaydoo Hennaa. Nga jeroo ga koyraa goo kaŋ se i ga nee Lase.


\par }{\PP \VS{9}Waati kuku banda ga, naarumaa tee farratay, zama meehawoo zaaroo\FTNT{*}{{\FR 27:9 }{\FR{27.9
}}{\FT{Meehawoo zaaroo kaŋ goo
Zunubu tuusuyanoo zaaroo banda ga, harihii naarumay ga farrati, zama hew waati no.}}} mo bisa ka ben. Pol nʼi gagay

\VS{10}ka nee i se: «Arey, ay ga dii kaŋ albasi nda hasaraw boobo ga tee naarumaa ra, manʼti jinaa hinne here, wala hiyoo, amma ir hundey zaati here.»

\VS{11}Amma jalakoynoo ga haŋajer hiyoo zurandikaa nda hiyoo jineboraa se ka bisa hayaa kaŋ Pol gʼa har.

\VS{12}Kaŋ hii kaydogoo din si boori jiyaw waati, borey jere beeroo nee kaŋ ngi ma koy jine, nda a ga hin ka tee ngi ma too Feniks kaŋ ti Kret hii kaydoo foo kaŋ goo hawsa nda dangay tenje, nda gurma nda dangay, hala ngi ma jiyaa tee no din.


\par }{\SH Hew tun teekoo boŋ
\par }
{\PP \VS{13}Hew kaccu hẽe ka hun dandi kaboo here, i hongu kaŋ hayaa kaŋ ngi ga baa ngi mʼa tee, ngi ga hin kʼa tee, i tun no din ka bisa Kret gungoo jere.

\VS{14}Amma hala kayna ga too, hew beeri kaŋ se i ga nee Erakiloŋ tun gungoo ra.

\VS{15}Hiyoo dandi, a si hin ka kay hewoo jine. Ir nʼa naŋ a mʼir ka doy.

\VS{16}Ir bisa gungu-ize kaccu foo jere kaŋ se i ga nee Koda, a šendi ir ga hala ir ga duu hii izoo kaŋ ga hawa hii beeroo ga se dabari.

\VS{17}I na hii izoo daŋ a ra. Faaba karfey, i nʼi ka hii beeroo haw, i hunbur a masi koy googu labutaasoo boŋ kaŋ se i ga nee Sirt. Hayaa kaŋ ga hiyoo dii nda a kay, i nʼa feeri ka hiyoo naŋ a ma koy nda nga boŋ.

\VS{18}Kaŋ hewoo hanse kʼir kar, subaa ra, i na hiyoo jinaa jere foo doori haroo ra.

\VS{19}Jirbi hinzantoo hane, ngi hunday kabey ka hiyoo jinaa warra.

\VS{20}Jirbi boobo waynaa si fatta, handarawey si fatta, hew beeri foo gʼir zaa ka kay, waatoo din ir naataa hun hallasiyan ra.


\par }{\PP \VS{21}Kaŋ ir gay ir mana ŋaayan ŋaa, Pol kay i game ka nee: «He arey, war hima ka maa ya ne kaŋ ay nee war se ir masi hun Kret. Nda a gar war nka maa ya ne, albasoo nda hasaraa woo si duu ir.

\VS{22}Sohõ ay gʼa wiri war ga, war ma bine tee, zama war ra, boro kul hundoo si faati nda manʼti hiyoo hinne.

\VS{23}Irkoy kaŋ mayray ra [agay,] ay goo, kaŋ ay gʼa gana, nga almalayka foo kay ay jeroo ga cijin,

\VS{24}a nee: ‹Masi hunbur, Pol, a tilasu ma kay kokoy beeroo jine. Nga ne, Irkoy na ni noo borey kul kaŋ goo ma naaru ni bande.›

\VS{25}Woo se arey, wa bine tee, zama ay ga naanay Irkoy, ay ga bay kaŋ hayaa ga teendi nda takaa kaŋ nda a nʼa har ya ne.

\VS{26}Amma a nka tilasu ir ma koy googu gungu foo ra.»


\par }{\PP \VS{27}Ir cijin woy cindi taacantoo (14to) kaŋ ir goo Adriya teekoo boŋ hewoo gʼir ka koy ka kaa, cijinoo gamoo ra hiyoo goykey hongu kaŋ guray no ma man kate ngi do.

\VS{28}I na haroo susura, i gar kaŋ nga guusuroo ti meetar waranza cindi iyye (37). I koy jine kayna i yee ka susura, i gar kaŋ nga guusuroo manʼti kala meetar waranka cindi yaaha (28).

\VS{29}I hunbur hiyoo masi koy kara tondi nonguyaŋ ga, i na
langara taaci zaa hiyoo koroo ra kʼi warra haroo ra, i ga cahã moo ma boo.

\VS{30}Hiyoo goykey ceeci ka zuru ka hun a ra, i na hii izoo zumandi haroo ra ka nee ngi ma koy langarawey zaa hiyoo niinoo ra kʼi zumandi teekoo ra.

\VS{31}Pol nee jalakoynoo nda soojey se: «Nda borey wey mana cindi hiyoo ra, war, war si hin ka hallasi.»

\VS{32}Waatoo din soojey na hii izoo karfey dunbu kʼa taŋ a ma kaŋ haroo ra.


\par }{\PP \VS{33}Kaŋ moo ga baa ka boo, Pol nʼa wiri i kul ga i ma ŋaa, a nee: «Hõ ti jirbi woy cindi taacantoo (14to) kaŋ war si ŋaa, war ga batu, war si haya kul ŋaa.»

\VS{34}Woo se ay gʼa wiri war ga, war ma ŋaa, zama war ga too a ga war hunaroo se, war ra, ba boro foo hinbirey affoo si kaŋ.

\VS{35}Kaŋ a na woo har ka ben, a na takula zaa ka albarka tee Irkoy se borey kul jine, a nʼa dunbu, de a šintin ka ŋaa.

\VS{36}Borey kul na bine tee, ngi mo ŋaa.

\VS{37}Ka gar ir kul kaŋ goo hiyoo ra manʼti kala boro zangu hinka nda woyye cindi iddu (276).

\VS{38}Waatoo kaŋ i ŋaa hala i kungu, i na alkamaa warra teekoo ra ka hiyoo felawandi.


\par }{\SH Hiyoo munyanoo
\par }
{\PP \VS{39}Waatoo kaŋ moo boo, i mana bay labu kaŋ ga ngi goo, amma i dii almun\FTNT{†}{{\FR 27:39 }{\FR{27.39
}}{\FT{Isa guray dumi no.}}} kaŋ ra labutaasi goo. I kayandi nda ngi ga hin, ngi ma koy hiyoo fandandi no din.

\VS{40}I na
langarawey karfey dunbu kʼi naŋ teekoo ra, i na leemoo karfey mo feeri, i na waalaa\FTNT{‡}{{\FR 27:40 }{\FR{27.40
}}{\FT{Zaara beeri no kaŋ i gʼa daŋ harihii ga hala hewoo ma hiyoo tuti a ma koy.}}} kaŋ goo jine ka guraa ceeci.

\VS{41}I mana kaŋ kala nongu ga kaŋ caraw hinkaa kul goo haroo ra, i na hiyoo fandandi, hiyoo niinoo fiji labutaasoo ra, a mana hin ka ɲuuti, de [bondawey] gaaboo na hiyoo koroo kayri-kayri.

\VS{42}Soojey kayandi kaŋ ngi ma kasa-izey wii hala affoo masi koy zii ka zuru.

\VS{43}Amma jalakoynoo baa nga ma Pol hallasi, a nʼi ganji i ma hayaa tee kaŋ i nʼa kayandi. A na yaamar noo kaŋ borey kaŋ ga wan ziiyan ma jin ka doo haroo ra ka guraa ceeci.

\VS{44}Borey cindey žigi bundey ga, affooyaŋ hiyoo kayrey ga. Kaŋ i na woo tee, borey kul too guraa ga nda baani.




\par }\Chap{28}{\SH Pol too Malt gungoo ra
\par }
{\PP \VerseOne{1}Waatoo kaŋ ir too nda baani, nga no ir maa kaŋ gungoo maaɲoo ti Malt.

\VS{2}Laboo izey nʼir kubay henna, kubayyan no kaŋ cine ga šendi. I na nuune diinandi kʼir kubay, ncirɲoo kaŋ šintin ka kara nda hargoo maaganda se.

\VS{3}Pol na tuuri koga boobo marga, a nʼi daŋ nuunaa ra, gondi foo fatta a ra konnoo maaganda se ka denji kaboo ga.

\VS{4}Kaŋ laboo izey dii gondoo deeji kaboo ga, i nee cere se: «Šikka sii kaŋ boraa woo borowiikaw no, zama a hallasi teekoo ra, amma Dike\FTNT{*}{{\FR 28:4 }{\FR{28.4
}}{\FQ{Dike}}{\FT{, waatoo din borey mmʼa dii sanda koy, maanaa ti
}}{\FQA{alhukumoo.}}} sʼa naŋ a ma huna.»

\VS{5}A na gondoo fittaw nuunaa ra, Pol mana maate albasi kul.

\VS{6}I mma nee a mma funsu wala a ma kaŋ ka buu dogoo din da. I gay i ga lakkal daŋ ka guna, amma kaŋ i dii baffoo mana duu a, i na šenni barmay ka nee kaŋ koy no.


\par }{\PP \VS{7}Gamey din ra, boro jinaa kaŋ goro gungoo ra, maaɲoo ti Publiyus, nga wane nda gungoo nongu foo. A nʼir kubay henna kʼir zumandi nga do nda borohennataray, ir na jirbi hinza tee a do.

\VS{8}Woo gar Publiyus baabaa goo no a ga kani, gaaham konni laala nda tooto bara a ga. Pol huru a do, a na Irkoy ŋaaray ka nga kabey fur a ga, a nʼa noo baani.

\VS{9}Kaŋ woo tee, borey jerey kaŋ ga wirci kaŋ goo gungoo ra mo kaa, i duu baani.

\VS{10}I hanse kʼir beerandi mo, waatoo kaŋ ir ga koy i nʼir noo hayayaŋ ir almušakkawey se.


\par }{\SH Pol hun Malt ka koy Rom
\par }
{\PP \VS{11}Handu hinza banda ga, harihii foo kaŋ hun Aleksandiri kaŋ na jiyaa tee gungoo ra, ir huru a ra ka koy. Diyoskirey\FTNT{†}{{\FR 28:11 }{\FR{28.11
}}{\FQ{Diyoskirey}}{\FT{, ntawayyaŋ no kaŋ cee jinaa harihii goykey gʼi dii sanda koyyaŋ.}}} tammaasaa bara hiyoo ga.

\VS{12}Kaŋ ir kay Sirakis, ir na jirbi hinza tee no din.

\VS{13}Ir tun no din ka koy Režiyo. Subaa ra, hew hẽe ka hun dandi kaboo here, jirbi hinkantoo ra ir too Puzol.

\VS{14}Ir na armayaŋ gar no din, i nʼa wiri ir ga, ir ma jirbi iyye tee ngi do. Takaa woo nda ir koy Rom.

\VS{15}Ir armey kaŋ goo koyraa din ra, kaŋ i maa ir kaayanoo, i koy ir kubay hala Apiyus Yooboo nda Yawzunbu Hugu Hinzaa do. Kaŋ Pol dii ey, a na albarka daŋ Irkoy se, a na bine tee.


\par }{\PP \VS{16}Waatoo kaŋ ir too Rom, i yadda Pol ma cindi nga boŋ do, nga nda soojaa kaŋ gʼa lakkal.


\par }{\SH Pol waazu Rom
\par }
{\PP \VS{17}Jirbi hinza banda ga, Pol ciya borey se kaŋ ti Alyahuudey jineborey. Waatoo kaŋ i marga, a nee i se: «Arma arey, agay, ba kaŋ se ya na haya kul hasara ir jamaa se, ya nʼir baabey alaadawey mo hoo, ay tee kasa-ize Žerizalem ka daŋandi Rom borey kabey ra.

\VS{18}Waatoo kaŋ i nʼay hãa ka ben, i baa ngi mʼay naŋ, zama haya futu kul mana garandi ay ga kaŋ ga hima nda buuyan.

\VS{19}Amma Alyahuudey mana yadda a ga, woo ka kate a tilasu ay ga yʼay šennoo daŋ kokoy beeroo kaboo ra. Manʼti ya nka baa yʼay jamaa torce.

\VS{20}Woo ti hayaa kaŋ se ay ciya war se ka dii war ka šelaŋ war se, Boraa kaŋ ga Izirayel ga naata, nga se guuru karfoo woo goo ay ga.»

\VS{21}I nee a se: «Batagayaŋ mana hun Žude ir se kaŋ ga šelaŋ ni ga, ir armey ra mo, boro mana kaa ka ifutu har ni ga.

\VS{22}Amma ir ga baa ir ma maa hayaa kaŋ nʼgʼa hongu, zama ir ga bay kaŋ kondaa woo, nongoo kul ra a ga kakawandi.»


\par }{\PP \VS{23}I na zaari kayandi Pol se kaŋ ra ngi ma cere kubay. Kaŋ hanoo too, boro boobo kaa a do nongoo kaŋ ra a goo. Pol nʼi fahamandi ka seedetaray tee i se Irkoy
Laamaa ga za subbaahi hala cijinoo ra ka ceeci i ma yadda hayey ga kaŋ Musa
ašariyaa nda annabey citaabey nʼi har Isa ga.

\VS{24}Boro fooyaŋ yadda hayey kaŋ harandi ga, affooyaŋ mana naanay.

\VS{25}I mana faham cere se, i koy waatoo kaŋ Pol na šenni foo har i se ka nee: «Hundi Henanantaa ga cum kaŋ šelaŋ war baabey se nda annabi Ezayi miɲoo

\VS{26}ka nee:

\par }{\Q ‹Koy jamaa din do ka nee:

\par }{\Q “War ga haŋajer ka maa, amma war si kaa ka faham baffoo se,

\par }{\Q war ga moo feeri ka dii, amma war si kaa ka dii baffoo.”


\par }{\Q \VS{27}Zama jamaa woo binoo šendi,

\par }{\Q i na ngi haŋawey tiŋandi, i na ngi moɲey daabu,

\par }{\Q hala ngi moɲey masi duu ka dii, ngi haŋawey masi duu ka maa,

\par }{\Q ngi biney masi faham, i masi
tuubi,

\par }{\Q yʼi noo baani.›\FTNT{‡}{{\FR 28:27 }{\FR{28.26–27
}}{\XT{Ezayi 6.9–10.}}}


\par }{\MM \VS{28}War ma bay kaŋ Irkoy hallasiroo sanbandi dumey do kaŋ manʼti Alyahuudu, ngi, i ga haŋajer a se.»

\VS{29}[Kaŋ Pol na šenney wey har, Alyahuudey fatta, kakaw beeri huru ngi nda cere game.]


\par }{\PP \VS{30}Pol goro jiiri hinka timmante hugu foo ra kaŋ a nʼa sufuray nga maaɲoo ga. A na borey kul kubay henna kaŋ kaa a do.

\VS{31}A na Irkoy Laamaa šennoo waazu, a cawandi hayey ga kaŋ ga šelaŋ ir Koyoo Isa
Almasihu ga, a šelaŋ nda naanay timmante, boro kul manʼa ganji.

\par }