\NormalFont\ShortTitle{KOKOYEY 1na}

{\MT Kokoyey citaabu jinaa

\par }{\IS Citaaboo fahamandiroo

\par }{\IP {\IT{Izirayel kokoyey waatoo kaŋ šintin Samiyel citaabu hinkantoo ra, nga cindoo bara Kokoyey citaabu jinaa woo ra. Cee jinaa, kokoyey citaabu jinaa nda hinkantoo kul manʼti kala citaabu folloku.}}

\par }{\IP {\IT{Hayaa kaŋ ir ga dii a citaaboo woo ra ti takaa kaŋ nda Sulaymaana goro kokoytaraa ra nga baabaa dogoo ra, nda Dawda buuyanoo, nda kokoyoo Sulaymaana goyey, nda gandaa kaŋ ga fay ihinka, nda ngi kokoyey fillaa.}}

\par }{\IP {\IT{Irkoy ga albarka daŋ kokoy ra kaŋ nga hunburaa goo binoo ra. Amma kokoy kaŋ na duma bere Irkoy se ka koy koy tanayaŋ gana, nga gandaa ga halaci nga teegoy futawey maaganda.}}

\par }{\IP {\IT{Gandaa jere faa kaŋ ti Izirayel gandaa, nga kokoyey mana hanga Irkoy. Gandaa jere faa kaŋ ti Žuda gandaa, nga kokoy boobo dira Irkoy ašariyaa fondaa ra.}}

\par }{\IP {\IT{Irkoy annabey, sanda Ilyasu nda Alyasu ga gaabandi ka borey lakkaley zumandi i masi hun Irkoy bande ka koy tooru gana.}}

\par }{\IP {\IT{Annabey wey bayrandi kaŋ ka Irkoy fondaa gana mma kate gomni. Ka wanji ka Irkoy gana mma kate torro.}}

\par }{\IE \par }


\ChapOne{1}{\SH Adoniya baa nga ma tee kokoy
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kokoyoo Dawda žen, a duu jiiri boobo. I ga gumtaafeyaŋ kʼa gum, woo kul, hargu si hun a ga.

\VS{2}Nga borey nee a se: «Ir koyoo, naŋ ir ma hondiyaw kaŋ si aru bay ceeci ma ne, ir kokoyoo, a ma goro ni jere ka ni saajaw. Nda a ga kani ni gandoo ra, hargoo ga hun ir koyoo, ir kokoyoo ga.»

\VS{3}I koy yaara Izirayel gandaa kul ra ka hondiyaw kaŋ ga hanse ka boori ceeci. I duu Šunem boro hondiyaw, maaɲoo ti Abišag. I kate nda a kokoyoo do.

\VS{4}Hondiyaa woo ga hanse ka boori. A kaa ka goro kokoyoo jere, kʼa saajaw. Amma kokoyoo mana marga nda a.


\par }{\PP \VS{5}Waatoo woo, izʼaroo kaŋ Dawda duu a nga wandoo Hagit ga, kaŋ maaɲoo ti Adoniya tun ka nga boŋ daŋ hayey jine. A nee: «Agay no ma tee kokoy!» A na bari torkayaŋ ceeci, nda bari zurandikaw, nda aru woyguu (50) kaŋ ga zuru a jine.

\VS{6}Za Adoniya huru aduɲɲa ra, baaboo mana bay ka futu a ga wala ka nee a se: «Macin se nʼna woo tee?» A goo nda kunturu kaŋ ga hanse ka hennay sanda nga armaa Absalom kaŋ dumaa ga a hayandi.

\VS{7}A koy šelaŋ ka waafaku nda Seruya\FTNT{*}{{\FR 1:7 }{\FR{1.7
}}{\XT{Samiyel 1na 26.6.}}} izʼaroo Žowab nda
sargari juwalkaa Abiyatar. I hanga Adoniya kʼa faaba.

\VS{8}Amma sargari juwalkaa Sadok, nda Yoyada izʼaroo Benaya, nda annabi Nataŋ, nda Šimeyi, nda Reyi, nda Dawda wongaarey sii Adoniya bande.


\par }{\PP \VS{9}Han foo Adoniya na alman buunayaŋ, nda alman beeriyaŋ, nda adabba beeri naasayaŋ koosu Zohelet tondi hondoo jere kaŋ goo En-Rogel jere. Nga armey kaŋ ti kokoyoo izʼarey, a nʼi kul hoyandi nda Žuda borey kaŋyaŋ ti kokoyoo borey.

\VS{10}Amma annabi Nataŋ, nda Benaya, nda wongaarey, nda nga armaa Sulaymaana, a mana yadda ka borey wey cee.


\par }{\SH Nataŋ nda Batšeba kay Sulaymaana se
\par }
{\PP \VS{11}Kaŋ woo teendi, Nataŋ nee Sulaymaana ɲaa Batšeba se: «Mana maa kaŋ Hagit izʼaroo Adoniya tee kokoy, ka gar ir koyoo Dawda mana haya kul bay woo se?

\VS{12}Sohõ kaa, ay ga ni hoyray nda šenni foo kaŋ ga kate ni hundoo ma hallasi, ni izʼaroo Sulaymaana hundoo ma hallasi.

\VS{13}Koy kokoyoo Dawda do, ma nee a se: ‹He ay koyoo, ay kokoyoo, manʼti ni no ka žee ni koŋŋaa se ka nee kaŋ nga izʼaroo Sulaymaana ga tee kokoy ni dumaa ga, nga no ma tee kokoy ni dogoo ra? Adiši, macin se Adoniya kaa ka goro kokoytaraa ra?›

\VS{14}Waati kaŋ ni goo ma šelaŋ kokoyoo se, agay hunday ga kaa ka tonton ni šennoo ga.»


\par }{\PP \VS{15}Woo ga, Batšeba koy kokoyoo do hugoo kunehere ra. Waatoo woo kokoyoo hanse ka žen. Šunem boro woy soogo kaŋ ti Abišag, nga no ma kokoyoo saajaw.

\VS{16}Batšeba sonbu ka gunguma kokoyoo se. Kokoyoo nee a se: «Macin no nʼga baa?»

\VS{17}A nee: «Ay koyoo, ni hunday ka žee Abadantaa, ni Koyoo maaɲoo ga ni koŋŋaa se ka nee: ‹Ni izʼaroo Sulaymaana ga tee kokoy ay dumaa ga, nga no ma tee kokoy ay dogoo ra.›

\VS{18}Amma nga ne, sohõ Adoniya ka tee kokoy, ka gar ni, ay koyoo, ay kokoyoo si haya bay a se.

\VS{19}A na yaaru boobo, nda adabba beeri naasa boobo, nda alman buuna boobo koosu. A na kokoyoo izʼarey kul hoyandi, nda
sargari juwalkaa Abiyatar, wongu-izey jineboraa Žowab, amma a mana ni tamoo Sulaymaana cee.

\VS{20}Ka gar, ay koyoo, ay kokoyoo, ni ga Izirayel kul moɲey goo, hala ma boraa har i se kaŋ ga fuulaa zaa ay koyoo, ay kokoyoo dumaa ga.

\VS{21}Nda manʼti woo, han kaŋ ay koyoo, ay kokoyoo koy nga hayragey gar alaahara, waatoo din i ga agay nda ay izʼaroo Sulaymaana tee goy futu teekaw.»


\par }{\PP \VS{22}Batšeba mma goo ma šelaŋ kokoyoo bande kaŋ annabi Nataŋ huru kate.

\VS{23}I nee kokoyoo se: «Nga ne, annabi Nataŋ kaa.» Annabi Nataŋ huru kokoyoo do, a na nga ndumoo sinji laboo ra ka gunguma kokoyoo se.

\VS{24}A nee: «He ay koyoo, ay kokoyoo, ni no ka nee Adoniya se kaŋ a ga tee kokoy ni dumaa ga, kaŋ nga no ma goro ni dogoo ra wala?

\VS{25}Zama hõ a zunbu ka koy ka yaaru boobo, nda adabba beeri naasa boobo, nda alman buuna boobo koosu. A na kokoyoo izʼarey kul hoyandi, nda wongu-izey jineborey, nda sargari juwalkaa Abiyatar. Nga ne, i ga ŋaa ka haŋ a jine ka nee: ‹Kokoyoo Adoniya kaboo ma gay a ra!›

\VS{26}Amma agay kaŋ ti ni tamoo, a manʼay cee, a mana sargari juwalkaa Sadok cee, a mana Yoyada izʼaroo Benaya cee, a mana ni tamoo Sulaymaana mo cee.

\VS{27}Ay koyoo, ay kokoyoo da ka woo kayandi wala? Macin se boraa kaŋ ga goro kokoytaraa ra ni dumaa ga, manʼa har ir se, ir kaŋ ti ni tamey?»


\par }{\SH Dawda bayrandi kaŋ Sulaymaana no ma huru nga dogoo ra
\par }
{\PP \VS{28}Kokoyoo Dawda na annabi Nataŋ zaabi ka nee: «Wa Batšeba cee kate ya ne.» I nʼa cee, a huru ka kay kokoyoo jine.

\VS{29}Kokoyoo žee ka nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, nga no kʼay kaa almasiibawey kul ra.

\VS{30}Takaa kaŋ nda ay žee ma ne Abadantaa, Izirayel Koyoo maaɲoo ga ka nee: ‹Šikka sii ni izʼaroo Sulaymaana no ma kaa ka tee kokoy ay dumaa ga, nga no ma tee kokoy ay dogoo ra,› woo, ay gʼa tee hõ.»

\VS{31}Batšeba hanse ka gunguma kokoyoo jine ka nee: «He ay koyoo, ay kokoyoo Dawda, ma huna abada!»


\par }{\PP \VS{32}Woo banda ga, kokoyoo Dawda nee: «Wa
sargari juwalkaa Sadok cee kate a ma kaa, nda annabi Nataŋ, nda Yoyada izʼaroo Benaya.» I nʼi cee, i huru kate kokoyoo do.

\VS{33}Kokoyoo nee i se: «War ma agay, war koyoo borey zaa war bande kʼay izʼaroo Sulaymaana kaarandi agay hunday lanbaana woyoo ga kʼa ka koy hala Gihoŋ hari hundogoo do.

\VS{34}Nda war too no din, sargari juwalkaa Sadok nda annabi Nataŋ ma jii doori boŋoo ga kʼa tee Izirayel se kokoy. War ma hilli hẽenandi ka nee: ‹Kokoyoo Sulaymaana kaboo ma gay a ra!›

\VS{35}Woo banda ga, war ma hanga a bande ka žigi ka koy no din kʼa hurandi, war mʼa gorandi ay kokoy gorodogoo ra. Nga no ma tee kokoy ay dumaa ga, zama nga no ay gʼa gorandi a ma tee Izirayel nda Žuda gandawey se boŋkoyni.»

\VS{36}Yoyada izʼaroo Benaya nee kokoyoo se: «Amin!» A nee: «Ay koyoo, ay kokoyoo Koyoo kaŋ ti Abadantaa, ma yadda ni šennoo ga!

\VS{37}Takaa kaŋ nda Abadantaa cindi ay koyoo, ay kokoyoo bande, a ma cindi Sulaymaana mo bande taka follokaa. A ma Sulaymaana kokoytaraa jer ka bisa ay koyoo, ay kokoyoo Dawda wanoo.»


\par }{\SH Sulaymaana yonandi ka tee kokoy
\par }
{\R (Taarikey 1na 29.21–25)

\par }{\PP \VS{38}Sargari juwalkaa Sadok, nda annabi Nataŋ, nda Yoyada izʼaroo Benaya, nda Keret borey, nda Pelet borey ka Sulaymaana žigandi kokoyoo Dawda lanbaana woyoo boŋ, kʼa ka doo ka koy Gihoŋ hari hundogoo do.

\VS{39}Sargari juwalkaa Sadok na hilloo kaŋ ra jiyoo goo zaa Irkoy hukkumoo ra. A na Sulaymaana yon. Woo banda ga, i na hilli hẽenandi, jamaa kul nee: «Sulaymaana kaboo ma gay a ra!»

\VS{40}Jamaa kul hanga a bande ka žigi, i ga laati kar, i ga hanse ka ɲaali, ngi kaati beeroo na laboo jijirandi.


\par }{\SH Sulaymaana yaafa Adoniya se
\par }
{\PP \VS{41}Adoniya nda borey kul kaŋ kaa hoyandidogoo ra maa kaatoo, woo gar i ŋaa ka ben. Waatoo kaŋ Žowab maa hilloo jindoo, a nee: «Macin ti kaati beeroo woo koyraa ra?»


\par }{\PP \VS{42}A goo ma šelaŋ da kaŋ nga ne,
sargari juwalkaa Abiyatar izʼaroo Žonataŋ ne ka kaa. Adoniya nee: «Kaa, zama boro henna ti ni, šikka sii kaŋ alhabar henna no ni kate a.»

\VS{43}Žonataŋ na Adoniya zaabi ka nee a se: «Kalaa! Manʼti alhabar henna no ay kate de! Ir koyoo, ir kokoyoo Dawda ka Sulaymaana tee kokoy

\VS{44}ka sargari juwalkaa Sadok, nda annabi Nataŋ, nda Yoyada izʼaroo Benaya, nda Keret borey, nda Pelet borey sanba a bande. I na Sulaymaana kaarandi kokoyoo lanbaana woyoo boŋ.

\VS{45}Sargari juwalkaa Sadok nda annabi Nataŋ nʼa yon a ma tee kokoy Gihoŋ hari hundogoo do. Waatoo kaŋ i hun no din, koyraa kul ɲaali cere ra, woo ti kaati beeroo kaŋ war maarʼa.

\VS{46}De mo Sulaymaana huru fuulaa ra ka ben.

\VS{47}Kokoyoo borey mo huru kate kʼir koyoo, ir kokoyoo Dawda foo, i nee a se: ‹Yala ni Koyoo ma Sulaymaana noo maa ka bisa ni, a ma nga kokoytaraa jer ka bisa ni wanoo!› Kokoyoo sujudu nga kanidogoo ra,

\VS{48}a nee: ‹Albarka ma bara Abadantaa, Izirayel Koyoo se kaŋ na boro gorandi ay kokoy gorodogoo ra, ka naŋ ay moɲey ma dii woo hõ.›»


\par }{\PP \VS{49}Kaŋ Adoniya nda hoyandikey kaŋ goo a bande maa woo, i kul hunbur, i tun, boro foo kul koy nga fondaa ra.

\VS{50}Adoniya hunbur Sulaymaana, a tun ka koy sargari tonadogoo hilley dii\FTNT{†}{{\FR 1:50 }{\FR{1.50
}}{\FT{Ka sargari tonadogoo hilley dii: woo ga cebe kaŋ boraa nka nga boŋ talfi Irkoy ga hala nga hundoo ma hallasi.}}}.

\VS{51}Boroyaŋ nʼa deede Sulaymaana se ka nee: «Adoniya hunbur ni, ir kokoyoo hala nongu kaŋ ra a koy sargari tonadogoo hilley dii, a nee kaŋ ni, ir kokoyoo ma žee nga se hõ kaŋ nʼsi ni tamoo wii nda takuba.»

\VS{52}Sulaymaana nee: «Nda a na nga boŋ tee laadirante, ba nga boŋ hinbiroo ize foo si kaŋ ganda, haya kul si duu a, amma nda a na goy futu tee, a ga buu.»


\par }{\PP \VS{53}Woo banda ga, kokoyoo Sulaymaana na boroyaŋ sanba i mʼa zumandi sargari tonadogoo ga. Adoniya kaa ka gunguma kokoyoo Sulaymaana jine. Sulaymaana nee a se: «Koy ni hine ni hugoo do.»




\par }\Chap{2}{\SH Kokoyoo Dawda yaamar kokorantey nda nga buuroo
\par }
{\R (Taarikey 1na 29.26–27)

\par }{\PP \VerseOne{1}Waatoo kaŋ Dawda man buuyan, a na nga šenni kokorantey har Sulaymaana se, a nee:

\VS{2}«Ne nda kayna, ay ga fondaa zaa kaŋ aduɲɲa boro foo kul gʼa zaa han foo. Ma albarka daŋ ni boŋ ra, ma tee aru.

\VS{3}Ma laadir Abadantaa, ni Koyoo here ka nga fondawey gana, ka nga hantumey, nda nga yaamarey, nda nga hantumey kaŋ kayandi, nda nga seedetarawey dii kaŋ nda a nʼi har takaa kaŋ nda i hantumandi Musa
ašariyaa tiiraa ra, woo ra haya kul kaŋ nʼgʼa tee, nongu kul kaŋ ra ni koy, i kul ga tee ihenna,

\VS{4}hala allaahidoo kaŋ Abadantaa nʼa zaa ya ne, a mʼa too. A nka allaahidu zaa ya ne ka nee: ‹Nda ni izey ga lakkal daŋ ngi dira takaa se, nda i ga dira nda cimi ay jine nda ngi binoo kul nda ngi hundoo kul, woo ra nʼsi jaŋ ni izey ra boro kaŋ ga goro Izirayel borey kokoy gorodogoo ra.›

\VS{5}Woo banda ga mo, nʼga hayaa bay kaŋ Seruya izʼaroo Žowab nʼa tee ya ne, nda hayaa kaŋ a nʼa tee Izirayel wongu-izey jineboro hinkaa se kaŋ ti Ner izʼaroo Abner nda Yeter izʼaroo Amasa. A nʼi wii ka ngi kurey doori ganda, ni mma nee kaŋ wongu ra i goo, ka gar haya kul sii ir nda borey game kala alaafiya. A na kuroo din daŋ nga gamahawoo kaŋ goo centoo ga nda taamey kaŋ goo cewey ra ga, woo ga cebe kaŋ nga ti bone teekaa.

\VS{6}Woo se, ma goy nda lakkal, masi naŋ nga hinbirey ma kaaray ka zunbu alaahara nda alaafiya, nda manʼa wii.

\VS{7}Amma borohennataray tee Galad boraa Barzilay izʼarey se, borey kaŋ ga ŋaa ni bande, i ma bara i ra, zama waatoo kaŋ ay zuru ni beeroo Absalom se, i cindi ay bande kʼay faaba.

\VS{8}Gera izʼaroo Šimeyi kaŋ ti Benžameŋ boro kaŋ hun Bahurim goo ni bande, a nʼay danga dangayan laala hanoo kaŋ ay ga koy Mahanayim. Amma waatoo kaŋ a koy ay kubay Žurdeŋ isaa here, ay žee a se Abadantaa maaɲoo ga ka nee kaŋ ay sʼa wii nda takuba.

\VS{9}Amma sohõ, masʼa dii sanda boro kaŋ mana haya kul tee. Lakkalkoyni ti ni, nʼga hayaa bay kaŋ nʼga hima kʼa tee a se. Ba kaŋ se hinbirey kaaray, ma kuroo mun kʼa zumandi alaahara.»


\par }{\PP \VS{10}Dawda koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura nga koyraa ra kaŋ se i ga nee Dawda koyraa.

\VS{11}Dawda na jiiri woytaaci (40) tee a ga tee Izirayel se kokoy. A na jiiri iyye tee a ga goro Hebroŋ ka laama, a na jiiri waranza cindi hinza (33) tee a ga goro Žerizalem ka laama.


\par }{\SH Sulaymaana huru fuulaa ra, a na Adoniya wii
\par }
{\R (Taarikey 1na 29.28)

\par }{\PP \VS{12}Sulaymaana goro nga baabaa Dawda kokoy gorodogoo ra. Nga kokoytaraa hanse ka tabati.

\VS{13}Han foo Hagit izʼaroo kaŋ ti Adoniya koy Sulaymaana ɲaa Batšeba do. Batšeba nee a se: «Baani?» Adoniya nee: «Baani de.»

\VS{14}A nee: «Šenni foo bara ay do kaŋ ay ga baa yʼa har ma ne.» Batšeba nee: «Šelaŋ.»

\VS{15}Adoniya nee: «Ni hunday ga bay kaŋ agay no ma hima ka kokoytaraa zaa, Izirayel kul moɲey sii kala ay ga ya tee kokoy. Amma kokoytaraa bere, a nondi ay kaynoo Sulaymaana se, zama Abadantaa do a hun a ma duu a.

\VS{16}Aywa sohõ, haya folloku no ay gʼa wiri ni ga, masʼa wanji ya ne!» Batšeba nee a se: «A har.»

\VS{17}Adoniya nee: «Ay gʼa wiri ni ga, ma nee kokoyoo Sulaymaana se kaŋ a ma Šunem woyoo Abišag noo ya ne, yʼa tee ay wandoo, zama nda nʼna haya wiri kokoyoo ga, a si wanji ma ne.»

\VS{18}Batšeba nee: «Ay maa, agay hunday ga koy ni šennoo har kokoyoo se.»


\par }{\PP \VS{19}Batšeba koy kokoyoo Sulaymaana do ka nee kaŋ nga ga Adoniya šennoo har a se, kokoyoo tun kʼa kubay ka gunguma a se jina a goro nga kokoy gorodogoo ra. A daŋ i ma gorohaya gorandi nga ɲaa Batšeba se. Ɲaŋoo goro a ga kokoyoo kabe gumaa here

\VS{20}ka nee: «Haya kaccu foo goo ay do kaŋ ay gʼa wiri ni ga, masi wanji ya ne.» Kokoyoo nee: «Ay ɲaa, a har, ay si wanji ma ne.»

\VS{21}Batšeba nee: «Naŋ Šunem woyoo Abišag ma nondi ni beeroo Adoniya se a mʼa tee nga wandoo.»

\VS{22}Kokoyoo Sulaymaana na nga ɲaa zaabi ka nee: «Macin se nʼga Šunem woyoo Abišag wiri Adoniya se? Adiši nda woo no, kokoytaraa hunday wiri a se, zama haya kul kaŋ no, ay beeroo no. Kokoytaraa wiri nga, nda
sargari juwalkaa Abiyatar, nda Seruya izʼaroo Žowab se.»


\par }{\PP \VS{23}Woo banda ga, kokoyoo Sulaymaana žee nda Abadantaa maaɲoo ka nee: «Irkoy ma goy goy ay ga ka tonton a ga, hayaa kaŋ Adoniya nʼa wiri, nda ay mana nga zaaboo tee nga buuyanoo.

\VS{24}Sohõ ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo kaŋ nʼay tabatandi kʼay gorandi ay baabaa Dawda kokoy gorodogoo ra ka kokoytaraa allaahidoo zaa ya ne agay nda ay hayroo, Adoniya ga buu hõ.»

\VS{25}Kokoyoo Sulaymaana na Yoyada izʼaroo Benaya sanba a ma koy a wii. Takaa woo nda Adoniya buu.


\par }{\SH Sulaymaana na Abiyatar gaaray kʼa kaa Žerizalem
\par }
{\PP \VS{26}Woo banda ga, kokoyoo nee
sargari juwalkaa Abiyatar se: «Koy Anatot ni faaroo ra, ni mma hima ka wiiyandi, amma ay si ni wii hõ, zama nʼnʼir Koyoo, Abadantaa sundukoo zaa ka dira ay baabaa Dawda jine, zama mo farawoo kul kaŋ duu ay baabaa, ni mo duu a ra.»

\VS{27}Takaa woo nda Sulaymaana na Abiyatar kaa Abadantaa sargari juwalkawtaraa ra, woo ti hayaa kaŋ Abadantaa nʼa har Eli hugoo ga Silo.\FTNT{*}{{\FR 2:27 }{\FR{2.27
}}{\XT{Samiyel 1na 2.30–36.}}}


\par }{\SH Sulaymaana na Žowab wii
\par }
{\PP \VS{28}Waatoo kaŋ Žowab maa hayaa kaŋ duu Adoniya nda Abiyatar, a zuru ka koy Abadantaa hukkumoo ra ka sargari tonadogoo hilley dii\FTNT{†}{{\FR 2:28 }{\FR{2.28
}}{\FT{Zamnaa
}}{\XT{1.50.}}}, zama Adoniya bande a goo, a mana hanga Absalom bande.

\VS{29}Boroyaŋ koy nee kokoyoo se kaŋ Žowab zuru ka koy sargari tonadogoo jere Abadantaa hukkumoo ra. Sulaymaana na Yoyada izʼaroo Benaya sanba ka nee a se: «Koy a wii.»


\par }{\PP \VS{30}Benaya koy Abadantaa hukkumoo ra ka nee Žowab se: «Kokoyoo nee kaŋ ma hun ne.» Žowab nee: «Abada, kala nda ay buu ne.» Woo kaŋ Žowab nʼa har, Benaya koy a har kokoyoo se.

\VS{31}Kokoyoo nee Benaya se: «Woo kaŋ a nʼa har, koy a tee. Koy a wii, mʼa fiji. Nda woo teendi, borey kaŋ Žowab nʼi wii yaada, ngi kuroo alhakoo si hanga agay nda ay baabaa hugoo borey bande.

\VS{32}Borey kaŋ a nʼi wii, Abadantaa ga ngi kuroo alhakoo kaa a ra, zama a na aru hinka wii kaŋ tee boro šerrante nda a, i tee boro henna nda a. Boro hinkaa manʼti kala Ner izʼaroo Abner, Izirayel wongu-izey jineboraa nda Yeter izʼaroo Amasa, Žuda wongu-izey jineboraa, a na takuba kʼi wii bila nda ay baabaa Dawda ma bay.

\VS{33}Borey kuroo alhakoo ga hanga Žowab nda nga hayroo bande waati kul. Abadantaa alaafiyaa ga hanga Dawda nda nga hayroo, nda nga hugoo borey, nda nga kokoytaraa bande waati kul.»

\VS{34}Yoyada izʼaroo Benaya žigi ka koy Žowab kar kʼa wii. I koy a fiji nga hugoo ra saajoo ra.

\VS{35}Kokoyoo na Yoyada izʼaroo Benaya daŋ Žowab dogoo ra wongu-izey jineborotaraa ra, a na
sargari juwalkaa Sadok daŋ Abiyatar dogoo ra.


\par }{\SH Sulaymaana na Šimeyi wii
\par }
{\PP \VS{36}Woo banda ga, kokoyoo na boro donto a ma koy Šimeyi cee kate. A nee Šimeyi se: «Hugu cin ni boŋ se Žerizalem, ma goro a ra, masi koy ne wala ne.

\VS{37}Han kul kaŋ ni fatta ka Sedoroŋ gooroo deŋ, ma bay kaŋ šikka sii a ra kaŋ nʼga buu, ni kuroo alhakoo goo ni ga.»

\VS{38}Šimeyi nee kokoyoo se: «A boori. Hayaa kaŋ ay koyoo, ay kokoyoo nʼa har, ni tamoo gʼa tee.» Šimeyi goro Žerizalem ka waati kuku tee.


\par }{\PP \VS{39}Amma jiiri hinza benantaa ga, Šimeyi tam hinka zuru ka koy Maaka izʼaroo Akiš do kaŋ ti Gat koyraa kokoyoo. Boroyaŋ koy a har Šimeyi se, i nee: «Ni tamey goo Gat.»

\VS{40}Šimeyi tun, a na nga farkaa soolu, a koy Akiš do Gat. A na nga tamey ceeci, a dii ey, a kate nda ey ka hun Gat.

\VS{41}Boroyaŋ koy nee Sulaymaana se kaŋ Šimeyi hun Žerizalem, a koy Gat, a willi kate.

\VS{42}Woo ga, Kokoyoo na Šimeyi cee ka nee a se: «Ya na ni žeendi Abadantaa maaɲoo ga, ya na kašeta ni ga kaŋ han kaŋ ni fatta ka koy ne wala ne ma bay kaŋ šikka sii nʼga buu? Ni hunday ka nee kaŋ a boori, ni maa.

\VS{43}Macin se hayaa kaŋ ni žee a ga nda Abadantaa maaɲoo, manʼa too? Macin se yaamaroo kaŋ nda ay na ni yaamar, manʼa dii?»

\VS{44}Kokoyoo nee koyne Šimeyi se: «Goy futaa kul kaŋ nʼnʼa tee ay baabaa Dawda se, nʼgʼa kul bay, a kul goo ni binoo ra. Aywa, haya futaa kaŋ nʼnʼa tee, Abadantaa ga nga alhakoo zumandi ni boŋ.

\VS{45}Amma a ga albarka daŋ kokoyoo Sulaymaana ra, Dawda kokoytaraa ga tabati Abadantaa jine hala abada.»


\par }{\PP \VS{46}Kokoyoo na Yoyada izʼaroo Benaya yaamar a ma fatta ka koy Šimeyi kar kʼa wii, a nʼa tee. Takaa woo nda kokoytaraa hanse ka tabati Sulaymaana kaboo ra.




\par }\Chap{3}{\SH Sulaymaana hiiji Firawuuna ize woyoo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kokoyoo Sulaymaana hiiji Firawuuna Misira kokoyoo ize woyoo, a tee Firawuuna se nzura. A nʼa ka koy Dawda koyraa ra hala nga ga nga boŋ hugoo cin ka ben, nda Abadantaa
hugoo, nda cetaa kaŋ ga Žerizalem kuubi kʼa bere.


\par }{\PP \VS{2}Alwaatoo din, borey si sargari kaa kala tooru ganadogey ra, zama
hugu mana cinandi Abadantaa maaɲoo ga jina.

\VS{3}Sulaymaana na nga bajoo cebe Abadantaa se ka dira ka sawa nda šenney kaŋ Dawda nʼi har a se. Amma woo kul, nga mo ga sargariyaŋ kaa, ka dugu dullandi tooru ganadogey ra.


\par }{\SH Sulaymaana na lakkal ceeci Irkoy ga kaŋ nda nga ga laama
\par }
{\R (Taarikey 2to 1.2–13)

\par }{\PP \VS{4}Han foo kokoyoo Sulaymaana koy Gabawoŋ koyraa ka sargari kaa, no din sargari kaadogoo ka bisa sargari kaadogey kul. Sulaymaana na adabba boŋ zenber foo (1.000) kaa
sargari kukurante no din sargari tonadogoo ga.

\VS{5}Gabawoŋ din ra, Abadantaa na nga boŋ cebe Sulaymaana se cijin here handiri ra. Irkoy nee: «Hayaa wiri ay ga kaŋ ni baa, ay gʼa noo ma ne.»

\VS{6}Sulaymaana nee: «Ni ka borohennataray beeri tee ni tamoo Dawda se kaŋ ti ay baabaa, zama a dira ni jine nda laadirtaray, nda šerretaray, nda bine henna. Nʼna borohennataraa woo tee a se kʼa noo izʼaru kaŋ ga goro nga kokoy gorodogoo ra sanda woo kaŋ ne ka tee hõ.

\VS{7}Sohõ, Abadantaa, ay Koyoo, ni no ka agay, ni tamoo tee kokoy ay baabaa Dawda dogoo ra, ka gar ay manʼti baffoo kala zanka kaccu, ay si haya kul bay.

\VS{8}Ni tamoo goo ni jamaa game kaŋ nʼnʼi suuba, jama boobo kaŋ si hin ka kabandi, ngi hinnaa si hin ka bayrandi ngi booboyanoo se.

\VS{9}Woo ga, lakkal noo ni tamoo se, hala a ma ni jamaa juwal ka boori, ka ihenna nda ilaala kaa cere ra. Nda manʼti woo, may no ma hin ka ni jamaa beeroo juwal?»


\par }{\PP \VS{10}Hayaa kaŋ Sulaymaana nʼa wiri kan Abadantaa se.

\VS{11}Woo ga, Irkoy nee a se: «Haya kaŋ se woo no nʼnʼa wiri, mana aloomur ceeci, wala alman, wala ni iberey ma buu, amma lakkal no ni ceeci, hala ma duu ka juwal nda šerretaray,

\VS{12}nga ne, woo kaŋ nʼnʼa wiri, ay gʼa tee. Ay ga ni tee boro kaŋ goo nda bayray, ay ga ni noo lakkal kaŋ ay mana bay ka nga cinaa noo boro se, ay si yee ka nga cine noo boro kul se koyne ni banda ga.

\VS{13}Ka tonton, woo kaŋ manʼa wiri ay ga, ay gʼa noo ma ne. Ay ga ni noo alman nda darža, takaa kaŋ ra ni alwaatoo kul ra, ni cine, kokoyey ra si tee.

\VS{14}Nda nʼnʼay fondawey gana, ka agay hantumey nda ay yaamarey dii sanda takaa kaŋ ni baabaa Dawda nʼa tee, ay ga ni noo aloomur.»


\par }{\PP \VS{15}Woo banda ga, Sulaymaana moɲey hay, a bay kaŋ handiri no. A willi Žerizalem, a koy kay Abadantaa
amaanaa sundukoo jine. A na sargari kukuranteyaŋ, nda
alaafiya teendi sargariyaŋ kaa. Woo banda ga, a na hoyandi beeri tee nga tamey kul se.


\par }{\SH Sulaymaana na ciiti dunbu nda lakkal
\par }
{\PP \VS{16}Han foo woykuuru hinka koy kokoyoo Sulaymaana do, i kay a jine.

\VS{17}Woyey affoo nee: «Hinžee ya ne ay koyoo, agay nda woyoo woo kul sii kala hugu follokaa ra. Ay duu ay boŋ jeroo ga hugoo ra.

\VS{18}Kaŋ ay duu ay boŋ, jirbi hinzantoo hane, woyoo woo mo duu nga boŋ. Ir boro hinkaa bara hugoo ra, boro tana sii hugoo ra kaŋ manʼti ir boro hinkaa hinne.

\VS{19}Woyoo woo izʼaroo buu, zama cijinoo jirboo ra a kani nga zankaa ga.

\VS{20}A hanna ka tun cijinoo gamoo ra kʼay izʼaroo zaa ay jeroo ga ka koy a kanandi nga gandoo ra, a gar agay ni koŋŋaa ga jirbi, a na nga izʼaroo kaŋ buu kanandi ay gandey ra.

\VS{21}Subbaahoo ra, ay tun ka nee kaŋ ay gʼay izʼaroo naanandi, nga ne, a buu, ay nʼa laasaabu, manʼti izʼaroo no kaŋ ay nʼa hay.»


\par }{\PP \VS{22}Woy faa nee: «Kalaa, ay izʼaroo no ma huna, ni wanoo ka buu.» Woy jinaa nee: «Kalaa, ni izʼaroo no ka buu, ay wanoo no ma huna.» I cindi i ga cere kakaw kokoyoo jine.


\par }{\PP \VS{23}Kokoyoo nee: «Woo nee: ‹Ay izʼaroo ti woo kaŋ ga huna, ni izʼaroo ti woo kaŋ buu.› Woo mo nee: ‹Kalaa, ni izʼaroo ka buu, ay izʼaroo no ma huna.›»

\VS{24}Kokoyoo nee: «Wa kate ya ne takuba.» I kate kokoyoo se takuba.

\VS{25}Kokoyoo nee: «Wa zanka hunantaa fay ihinka, war ma affoo noo jere foo, war jere faa noo affaa se.»


\par }{\PP \VS{26}Woyoo kaŋ ti izoo kaŋ ga huna ɲaa, tamalla nga izʼaroo se, a nee: «Alha-naŋ ay koyoo, wʼa noo zankaa kaŋ ga huna, war masʼa wii kul.» Amma woy faa nee: «Wʼa zamna ihinka, ya si duu a, a masi duu a!»

\VS{27}Woo ga, kokoyoo nee: «Wa zanka hunantaa noo woy jinaa se, war masʼa wii. Nga ti ɲaŋoo.»


\par }{\PP \VS{28}Izirayel kul maa ciitoo kaŋ kokoyoo nʼa dunbu, i hunbur kokoyoo, zama i dii kaŋ Irkoy lakkaloo nda a ga ciiti.




\par }\Chap{4}{\SH Izirayel gandaa jineborey
\par }
{\PP \VerseOne{1}Kokoyoo Sulaymaana ti Izirayel kul se kokoy.

\VS{2}Nga boŋkoyney kaŋ goo a cire maaɲey ne: Sadok izʼaroo Azariya kaŋ ti
sargari juwalkaa,

\VS{3}nda Šiša izʼarey Elihoref nda Ahiya, i manʼti kala hantumkawyaŋ, nda Ahilud izʼaroo Žozafat, nga bara kaddaasey gande.

\VS{4}Yoyada izʼaroo Benaya ti wongu-izey jineboraa. Sadok nda Abiyatar ti sargari juwalkawyaŋ.

\VS{5}Nataŋ izʼaroo Azariya manʼti kala gofornerey jineboraa. Nataŋ izʼaroo Zabud manʼti kala sargari juwalkaw, kokoyoo cere no.

\VS{6}Ahišar ti kokoyoo hugoo goykey jineboraa. Abda izʼaroo Adoniram ti waazibi goyey jineboraa.


\par }{\PP \VS{7}Goforner woy cindi hinka (12) no Sulaymaana nʼi gorandi Izirayel boŋ. Ngi no ma alman taa jamaa ga kokoyoo ŋaahayaa nda nga boro kul kaŋ goo nga hugoo ra ŋaahayaa se. Ngi affoo kul ga huga nda a handu foo jiiroo ra.


\par }{\PP \VS{8}Maaɲey ne: Hur izʼaroo no ma Efrayim tondi hondey juwal.

\VS{9}Deker izʼaroo no ma Makas, nda Šalbim, nda Bet-Šemeš, nda Eloŋ, nda Bet-Hanaŋ juwal.

\VS{10}Hesed izʼaroo si goro kala Arubot koyraa ra ka Soko koyraa nda Hefer gandaa kul laama.

\VS{11}Abinadab izʼaroo no ma Dor hondey laamaa kul juwal. Sulaymaana ize woyoo Tafat ti nga wandoo.

\VS{12}Ahilud izʼaroo Baana no ma Tanak laamaa, nda Megido laamaa, nda Bet-Šeyaŋ kul laamaa kaŋ goo Sartaŋ jere, Žizireyel se ganda juwal, za Bet-Šeyaŋ hala Abel-Mehola hala Yokmeyam se jine.

\VS{13}Geber izʼaroo si goro kala Ramot koyraa ra kaŋ goo Galad gandaa ra. A ga Manase izʼaroo Yahir koyra buuna-buunawey kaŋ goo Galad nda Argob nongey kaŋ goo Bašaŋ laama, maanaa koyra beeri woydu (60) kaŋ kuubandi nda cete, koyrawey miɲey hawandi nda alhan guuru warga.

\VS{14}Iddo izʼaroo Ahinadab no ma Mahanayim juwal.

\VS{15}Ahimas no ma Neftali juwal. Nga mo na Sulaymaana ize woy hiiji kaŋ maaɲoo ti Basemat.

\VS{16}Hušay izʼaroo Baana no ma Ašer nda Beyalot juwal.

\VS{17}Paruwa izʼaroo Žozafat no ma Isakar juwal.

\VS{18}Ela izʼaroo Šimeyi no ma Benžameŋ juwal.

\VS{19}Uri izʼaroo Geber no ma Galad gandaa juwal kaŋ bay ka tee Amor borey kokoyoo Sihoŋ nda Og, Bašaŋ kokoyoo wane. Boŋkoyni folloku no ma gandaa din juwal.


\par }{\PP \VS{20}Alwaatoo woo, Žuda borey nda Izirayel borey ga boobo ni mma nee labutaasi gurunbey kaŋ goo teekoo miɲoo ga. I ga ŋaa, i ga haŋ ka wasa, i ga maakaani.




\par }\Chap{5}{\SH Sulaymaana kokoytaraa beeriyanoo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sulaymaana hinoo goo laamawey kul ga, kʼa dii za Efrat isaa ga hala Filisti borey gandaa ra ka koy hala Misira hirroo ga, i kul ga alkaasi bana a se. Sulaymaana aloomuroo kul ra i cindi a cire.


\par }{\PP \VS{2}Zaari kul Sulaymaana hunaa manʼti kala farin hamni ton yagga nda farin ton woy cindi yaaha (18),

\VS{3}nda haw naasa kobsi woy (10), nda haw kurante kobsi waranka (20), nda alman buuna boŋ zangu (100) kaŋ sii hamey cindey ra: hirayaŋ, nda jeeriyaŋ, nda cofoowayaŋ nda ciraw naasayaŋ.


\par }{\PP \VS{4}Gandaa kul kaŋ goo Efrat isaa se ne da here, kʼa dii za Tifsa ka koy hala Gaza, Sulaymaana hinoo goo nongey din kul kokoyey boŋ, alaafiya mo goo nga nda gandawey wey game kul kaŋ gʼa kuubi kʼa bere.

\VS{5}Sulaymaana waatoo kul ra, Žuda borey nda Izirayel borey kul, kʼa dii Dan ka koy hala Ber-Šeba, i kul goo baani nda alaafiya ra, boro foo kul goro nga
alaneb faaroo ra wala nga jeejayɲaŋoo do.


\par }{\PP \VS{6}Bari kaŋ ga torka cendi hawdoo zenber woytaaci (40.000)\FTNT{*}{{\FR 5:6 }{\FR{5.6
}}{\FQ{zenber woytaaci (40.000)}}{\FT{, hantum fooyaŋ ga nee
}}{\FQA{zenber taaci (4.000)}}{\FT{,
}}{\XT{Taarikey 2to 9.25.}}} bara Sulaymaana se nda bari kaarukaw zenber woy cindi hinka (12.000).


\par }{\PP \VS{7}Gofornerey no ma kokoyoo Sulaymaana nda borey kul kaŋ ga goro nga ŋaadogoo ra ŋaahayaa ceeci ka kate a i se. Goforner foo kul gʼa tee handu foo jiiroo ra. I si naŋ haya kul ma kuma.

\VS{8}I ga kate
orž nda subu torka baryey nda baryey kaŋ ga kaaru ŋaahayaa se, i ga kate a ka koy ngi dogey ra ka sawa nda woo kaŋ harandi i se.


\par }{\SH Sulaymaana lakkalkoynitaraa
\par }
{\PP \VS{9}Irkoy na Sulaymaana noo lakkal nda fahamay kaŋ ga hanse ka boobo, ni mma nee teekoo miɲoo labutaasi gurunbey.

\VS{10}Sulaymaana lakkaloo bisa waynahunay izey lakkalkoyney kul nda Misira borey lakkaloo kul.

\VS{11}A goo nda lakkal ka bisa borey kul, a goo nda lakkal ka bisa ba Etaŋ, Ezra boraa wanoo. A goo nda lakkal ka bisa Mahol izʼarey kaŋ ti Hemaŋ, nda Kalkol, nda Darda. Maaɲoo huru gandawey kul ra kaŋ gʼa kuubi kʼa bere.

\VS{12}A na yaasay zenber hinza (3.000) har, a na bayti zenber foo nda igguu (1.005) fasal.

\VS{13}A šelaŋ tuurey ga, kʼa dii Libaŋ
sedere tuuroo hala ka koy
izopu bundoo kaŋ ga zay ka hun cete ga. A šelaŋ adabbawey mo ga, nda cirawey, nda labukoyey, nda hamiisawey ga.

\VS{14}Nga lakkaloo alhabaroo too aduɲɲa gandawey kokoyey kul do, i ga boroyaŋ sanba ka hun nongoo kul ra ka kaa ka haŋajer Sulaymaana lakkal šenney se.


\par }{\SH Sulaymaana na Irkoy hugoo cinaroo soolu
\par }
{\R (Taarikey 2to 1.18—2.17)

\par }{\PP \VS{15}Tir koyraa kokoyoo kaŋ ti Hiram, waatoo kaŋ a maa kaŋ Sulaymaana yonandi ka tee kokoy ka huru nga baabaa Dawda dogoo ra, a na nga borey sanba Sulaymaana do, zama waati kul ceretaray bara nga nda Dawda game.

\VS{16}Sulaymaana mo na alhabar tee Hiram se ka nee:

\VS{17}«Ni hunday ga bay kaŋ wongu hun ay baabaa Dawda se nongoo kul here. I cindi wongu ra hala waatoo kaŋ nga Koyoo, Abadantaa nʼi daŋ cewey cire. Woo maaganda se a mana hin ka
hugu cin Abadantaa, nga Koyoo maaɲoo ga.

\VS{18}Amma sohõ, Abadantaa, ay Koyoo nʼay noo hunanzamay nongoo kul here. Boro kul sʼay wongu, bone mo sii no.

\VS{19}Sohõ nga ne, ay ga baa ya hugu cin Abadantaa, ay Koyoo maaɲoo ga takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har ay baabaa Dawda se ka nee: ‹Ni izʼaroo kaŋ ay gʼa gorandi ni dogoo ra kokoytaraa ra, nga no ma hugu cin ay maaɲoo ga.›

\VS{20}Woo ga, daŋ i ma Libaŋ gandaa
sedere bundu dunbu ya ne. Ay borey ga hanga ni borey. Ay ga ni borey bana ka sawa nda woo kaŋ nʼnʼa har, zama nʼga bay kaŋ boro kul sii ir do kaŋ ga wan bundu dunbuyan ka too Sidoŋ borey.»


\par }{\PP \VS{21}Kaŋ Hiram maa Sulaymaana šenney, a hanse ka ɲaali, a nee: «Albarka ma bara Abadantaa se zaaroo woo ra kaŋ na Dawda noo izʼaru lakkalkoyni kaŋ ga jamaa boobaa woo juwal!»

\VS{22}Hiram na alhabar sanba Sulaymaana do ka nee a se: «Alhabaroo kaŋ nʼnʼa sanba ay do, ay maarʼa. Hayaa kul kaŋ nʼnʼa wiri, ay gʼa tee. Ay ga sedere nda sipres bundu kaŋ ga too sanba ma ne.

\VS{23}Ay borey ga bundey zaa ka hun Libaŋ ka koy teekoo jaboo ga. I gʼi haw cere ga kʼi doyandi haroo boŋ kʼi ka koy hala nongoo kaŋ nʼnʼa har ra. Nda i too no din, i ga bundey feeri kʼi kaa cere ga, war gʼi zaa ka koy nda ey. Ay binoo daŋ ka ŋaayan sanba ay hugoo goykey se.»


\par }{\PP \VS{24}Woo ga, Hiram na Sulaymaana noo sedere bundu nda sipres bundu hinna kaŋ a ga bagʼa.

\VS{25}Sulaymaana mo na Hiram noo alkama ton zenber iddu (6.000) nda jii kaŋ mana hun kala
zaytu musayante ra liitar zenber yaaha (8.000) nga hugoo se, Sulaymaana ga woo tee jiiri kul.


\par }{\PP \VS{26}Abadantaa na Sulaymaana noo lakkal sanda takaa kaŋ nda a nʼa har a se. Alaafiya goo Hiram nda Sulaymaana game. Ngi boro hinkaa na amaana zaa cere se.


\par }{\PP \VS{27}Kokoyoo Sulaymaana na aruyaŋ zaa Izirayel gandaa kul ra kʼi daŋ waazibi goyyaŋ ra. I manʼti kala aru zenber waranza (30.000).

\VS{28}Handu kul a ga boro zenber woy (10.000) kaa i ra kʼi sanba Libaŋ. Nda i na handu foo tee no din, i ga willi ngi do, a ga boro zenber woy (10.000) tana sanba. Woo ra boro foo kul ga handu foo tee Libaŋ ka willi ka kaa ka handu hinka tee nga hugoo do. Adoniram ti waazibi goykey jineboraa.

\VS{29}Sulaymaana goo nda boro zenber woyye (70.000) kaŋ ga jinay jere nda boro zenber woyyaaha (80.000) kaŋ ga tondi hoy tondi hondoo ra.

\VS{30}Lakkalkawyaŋ mo goo no kaŋ ti boro zenber hinza nda zangu hinza (3.300) kaŋ ga jamaa lakkal kaŋ ga goyoo tee.

\VS{31}Kokoyoo yaamar kaŋ i ma tondi babbeeriyaŋ kaa, tondi hennayaŋ, ngi no ma tee Irkoy
hugoo asaasoo.

\VS{32}Sulaymaana cinakey, nda Hiram cinakey, nda Gebal borey na bundey nda tondey soolu ka hugoo cin.




\par }\Chap{6}{\SH Irkoy hugoo cinayanoo
\par }
{\R (Taarikey 2to 3.1–14)

\par }{\PP \VerseOne{1}Izirayel borey fattaroo Misira banda ga, jiiri zangu taaci nda woyyaahantoo (480to) handu hinkantoo kaŋ ti Zib handoo ra kokoyoo Sulaymaana na Abadantaa
hugoo cinayanoo šintin. Woo ti nga jiiri taacantoo a ga Izirayel laama.


\par }{\PP \VS{2}Hugoo kaŋ kokoyoo Sulaymaana nʼa cin Abadantaa se, nga kuuyanoo ti kabedaaru woydu (60), nga hayyanoo ti kabedaaru waranka (20), nga kayyanoo ti kabedaaru waranza (30).

\VS{3}Šiifaa kaŋ goo hugu beeroo jine goo nda kabedaaru waranka (20) kuuyan, nga nda Irkoy hugoo hayyanoo ga sawa, nga hayyanoo ti kabedaaru woy (10).

\VS{4}A na funeetaryaŋ kaŋ ra guurusuti goo kaa hugoo se.

\VS{5}Hugoo beeroo kaŋ ti hugu nda nga kuneheroo, a na hugu-izeyaŋ cin nga tarayhere cetaa ga kʼa kul kuubi kʼa bere.

\VS{6}Hugu-izey kaŋ cinandi taray cetaa ga gandahere waney hayyanoo ti kabedaaru guu, sooraa kaŋ goo a boŋ ti kabedaaru iddu, sooro hinkantoo ti kabedaaru iyye. A tonton Irkoy hugoo tarayhere cetewey tafayroo ga, cetaa tafayroo ga bisa cere, cetaa mma koy de nga tafayroo ga kacca. Woo ra bundey kaŋ ga hugoo kaŋ goo jere ga dii si naaga Irkoy hugoo cetaa ga.

\VS{7}Waatoo kaŋ i ga Irkoy hugoo cin, tondiyaŋ kaŋ soolandi ka hun tondi guusoo ra nda i nʼa cin, woo se cinaroo waati boro si maa guuru-baaba, wala daaši, wala guuru jinay kul jinde.

\VS{8}Sooraa miɲoo sii kala kabe guma here hugoo se. Sooro žigimee golbante nda boro ga žigi ka koy soorohugoo boŋ ka hun no din ka koy soorohugoo hinkantoo ra.

\VS{9}Kaŋ hugoo cinandi ka ben, Sulaymaana nʼa daabandi nda garbunduyaŋ nda
sedere bunduyaŋ.

\VS{10}A na huguyaŋ cin hugoo kuubi-ka-beraa kul ra, ngi kayyanoo ti kabedaaru guu, sedere bunduyaŋ no ma ngi nda hugoo dii cere ga.


\par }{\PP \VS{11}Abadantaa na šenni har Sulaymaana se ka nee:

\VS{12}«Hugoo woo kaŋ ni goo mʼa cin ya ne, nda ni dira ka sawa nda ay hantumey, kʼay hantumey kaŋ kayandi dii, nda nʼnʼay yaamarey kul dii, ni hanga ey, šennoo kaŋ ay nʼa har ni baabaa Dawda se, ay gʼa tabatandi ma ne.

\VS{13}Ay ga goro Izirayel borey game, ay sʼay jamaa Izirayel naŋ.»


\par }{\SH Irkoy hugoo gundoo caararoo
\par }
{\PP \VS{14}Waatoo kaŋ Sulaymaana na Irkoy
hugoo cin ka ben,

\VS{15}a na hugoo gundoo cetewey daabu nda
sedere bunduyaŋ, kʼa dii za ganda hala beene garbundey, a na hugoo gandaheroo daabu nda sipres bundu.

\VS{16}A na kunehere hugoo din kaŋ goo nda kabedaaru waranka (20) cetewey daabu nda sedere bunduyaŋ kʼa za ganda hala beene. A na hugoo din hanse kʼa tee nongu henanantey ihenanantaa.

\VS{17}Hugoo kaŋ ra boro ga huru jina ma koy kunehere hugoo ra kuuyanoo ti kabedaaru woytaaci (40).

\VS{18}Sedere bundey kaŋ i nʼi daŋ Irkoy hugoo gundoo ra, i na bunduyaŋ fasal kʼi tee labtanda, nda kutukuryayaŋ. Hugoo gundoo kul ka tee sedere bundu, boro si dii tondi kul.

\VS{19}A na Irkoy hugoo kuneheroo soolu ka Abadantaa
amaanaa sundukoo daŋ a ra.

\VS{20}Hugoo kuneheroo kuuyanoo ti kabedaaru waranka (20), nga hayyanoo ti kabedaaru waranka (20), nga kayyanoo ti kabedaaru waranka (20), a nʼa kul daabu nda wura alhakiika, a na sargari tonadogoo kaŋ teendi nda sedere bundu mo daabu nda wura.

\VS{21}Sulaymaana na hugoo gundoo daabu nda wura alhakiika. Kunehere hugoo kaŋ a nʼa daabu nda wura, a na wura šešeriyaŋ daŋ jineheroo ra.

\VS{22}Takaa woo nda a na wura ka hugoo gundoo kul daabu hala a ben. Sargari tonadogoo mo kul kaŋ goo kunehere hugoo jere, a na nga mo kul daabu nda wura.


\par }{\PP \VS{23}Almalayka hinka kaŋ se i ga nee šerib kaŋ a nʼi tee nda
zaytu bundu, ngi kayyanoo ti kabedaaru woy (10), a nʼi daŋ kunehere hugoo ra.

\VS{24}Šerib faa fata jinaa goo nda kabedaaru guu, fata hinkantoo goo nda kabedaaru guu, woo ti ka hun fata foo boŋoo ga ka koy fata faa boŋoo ti kabedaaru woy (10).

\VS{25}Šerib hinkantoo mo fatawey ti kabedaaru woy (10). Šerib hinkaa diidaa nda ngi assuuraa kul ti affoo.

\VS{26}Šerib jinaa kayyanoo ti kabedaaru woy (10), ihinkantoo mo takaa din da.

\VS{27}A na šeribey daŋ kʼi kayandi kunehere hugoo gamoo ra. Šeribey fatawey ga feera, ijinaa fata foo ga tuku cetaa ga, ihinkantoo fata foo ga tuku cete faa ga. Ngi fata hinkaa kaŋ cindi ga tuku cere ga hugoo gamoo ra.

\VS{28}A na wura ka šeribey daabu.


\par }{\PP \VS{29}Hugoo cetewey kul bande, hugu jinaa nda kuneheroo gundey, a na šeribyaŋ caaray i ga, nda teenayɲaayaŋ, nda kutukuryayaŋ.

\VS{30}A na hugoo gandaheroo daabu nda wura, hugu jinaa nda kuneheroo.


\par }{\PP \VS{31}Kunehere hugoo miɲoo, a na ganbu kaŋ teendi nda zaytu bundu daŋ a ga, ganboo beene bundey nda nga carawey bundey ga too cetaa zamna guu, affoo.

\VS{32}Ganboo caraw hinkaa lefewey teendi nda zaytu bundu. A na šeribyaŋ caara i ga, nda teenayɲaayaŋ, nda kutukuryayaŋ, a nʼi daabu nda wura. A na wura daŋ šeribey nda teenayɲaŋey mo ga.

\VS{33}Takaa follokaa no a nʼa tee Irkoy hugoo gundoo miɲoo se, a na ganbu kaŋ teendi nda zaytu bundu daŋ a ga, ganboo beene bundey nda nga carawey bundey ga too cetaa zamna taacaa, affoo.

\VS{34}Ganbu kaŋ caraw hinkaa lefewey teendi sipres bundu ra, caraw jinaa lefaa teendi nda bundu tafay hinka kaŋ ga feera ka daaba, ihinkantoo lefaa bundu tafay hinka kaŋ ga feera ka daaba goo a ga.

\VS{35}A na šeribyaŋ, nda teenayɲaayaŋ, nda kutukuryayaŋ caara ganbey ga. Nongey kaŋ a nʼi caara, a na wura kʼi daabu.


\par }{\PP \VS{36}Woo banda ga, a na hugoo batumaa kaŋ goo batuma beeroo gundoo ra cin nda tondi beeri sorro hinza, nda sedere bundu sorro foo.


\par }{\PP \VS{37}Sulaymaana laamaa jiiri taacantoo ra, Zib handoo ra, Abadantaa hugoo asaasoo cina ka ben.

\VS{38}Jiiri woy cindi faantoo (11to), Bul handoo kaŋ ti handu yaahantoo, hugoo nongey kul ben ka sawa nda woo kaŋ a ga hima ka tiya. Jiiri iyye ra Sulaymaana na hugoo cin ka ben.




\par }\Chap{7}{\SH Sulaymaana na kokoy hugoo cin
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sulaymaana na nga hugoo cin. Jiiri woy cindi hinza (13) no a nʼa tee nga cinayanoo ra hala a kul ga ben.

\VS{2}Hugoo kaŋ se i ga nee «Libaŋ hawsa guzubaa», nga no a jin kʼa cin. Nga kuuyanoo ti kabedaaru zangu (100), nga hayyanoo ti kabedaaru woyguu (50), nga kayyanoo ti kabedaaru waranza (30). A na daabandoo gorandi
sedere bundu sorro taaci ga kaŋyaŋ ti ganjiyaŋ, sedere garbunduyaŋ goo ganjey ga.

\VS{3}I na sedere bundu woy cindi guu (15) daŋ hala sorro hinza sedere garbundey boŋ ka hugoo daabu, i kul cere ra ti woytaaci cindi guu (45). I kul si goro kala ganjey ga.

\VS{4}Funeetar sorro hinza bara a ra. I kul ga cere tenje.

\VS{5}Hurudogey nda ngi kaadarey kul kuuyaney nda hayyaney ga sawa. Funeetarawey kul miɲey ga cere guna nongu hinza ra.


\par }{\PP \VS{6}Woo banda ga, Sulaymaana na galliyaa cin kaŋ ganjey gʼa dii, nga kuuyanoo ti kabedaaru woyguu (50), nga hayyanoo ti kabedaaru waranza (30), galliya goo hugoo jinoo ra kaŋ ga kay ganjiyaŋ ga, tende goo miɲoo ra.


\par }{\PP \VS{7}A yee ka šiifaa cin kaŋ ra kokoyoo gorohayaa goo, no din ra a ga ciiti dunbu, i ga nee a se ciitihugoo, a nʼa daabu nda sedere bundu za ganda hala beene.


\par }{\PP \VS{8}Nga hugoo kaŋ ra a ga goro cinandi nda taka follokaa batuma tana ra šiifaa din dumaa ga.

\par }{\PP Firawuuna ize woyoo kaŋ Sulaymaana hiiji a, hugoo kaŋ a nʼa cin a se, nga nda hugoo woo kul ti cine foo.


\par }{\PP \VS{9}Hugey wey kul cinandi tondi beeri hennayaŋ kaŋyaŋ ga sawa, i hoyandi nda cendi jinehere nda bandahere, kʼa dii za asaasoo hala beene, za taray hala batumaa ra.

\VS{10}Asaasoo mo mana teendi kala nda tondi henna beeriyaŋ, tondiyaŋ no kaŋ affooyaŋ goo nda kabedaaru woy (10), affooyaŋ mo goo nda kabedaaru yaaha.

\VS{11}A na tondi hennayaŋ kaŋ hoyandi, ngi nda sedere bunduyaŋ daŋ asaasoo boŋ.

\VS{12}Batuma beeroo kuubi-ka-beraa kul bande, cete kaŋ teendi nda tondi hoyanteyaŋ sorro hinza goo, nda sedere garbundu sorro foo, Abadantaa
hugoo kunehere batumaa nda nga hugoo šiifaa kul ti takaa foo.


\par }{\SH Sulaymaana na goyyaŋ talfi Hiram ga
\par }
{\R (Taarikey 2to 2.12–13)

\par }{\PP \VS{13}Woo banda ga, kokoyoo Sulaymaana donto i ma koy Tir ka kate boro foo kaŋ maaɲoo ti Hiram.

\VS{14}Hiram manʼti kala woy foo kaŋ ti Neftali alkabiilaa boro kaŋ kurɲoo buu izʼaroo, baaboo ti Tir boro, alhan goykaw no. A goo nda lakkal, nda fahamay, nda bayray ka goy dumi kul tee alhan ra. A kaa kokoyoo Sulaymaana do ka nga goyey kul tee.


\par }{\SH Irkoy hugoo alhan ganjey
\par }
{\R (Taarikey 2to 2.15–17)

\par }{\PP \VS{15}Hiram na alhan ganji hinkaa hanse, ihinkaa, affoo kul goo nda kabedaaru woy cindi yaaha (18) kayyan, karfu kaŋ goo nda kabedaaru woy cindi hinka (12) ga hin ka ganji hinkaa affoo kul kuubi-ka-beraa neeši.\FTNT{*}{{\FR 7:15 }{\FR{7.15
}}{\XT{Žeremi 52.21.}}}

\VS{16}A na ganjey daabirji hinka tee nda alhan mennante, i ga fura ganjey boŋ, ijinaa goo nda kabedaaru guu kayyan, ihinkantoo goo nda kabedaaru guu kayyan.

\VS{17}Guuru fun-funante nda šešeri guli-gulanteyaŋ taalam goo ganjey daabirjey ga kaŋ goo ganjey boŋ, a na iyye tee ijinaa se, a na iyye tee ihinkantoo se.

\VS{18}A na grenad-izey tee sorro hinka kʼi ka guuru fun-funantey ijinaa kuubi kʼa bere, ka daabirjey kaŋ goo ganjey boŋ daabu, taka follokaa no a nʼa tee ihinkantoo se.

\VS{19}Daabirjey kaŋ ga fura ganjey boŋ galliyaa ra, ga hima nda kutukuryayaŋ, ngi affoo kul goo nda kabedaaru taaci.

\VS{20}Daabirjey kaŋ goo ganji hinkaa boŋ beene grenad-ize zangu hinka (200) ga affoo kul kuubi kʼa bere guuru fun-funantaa se banda.

\VS{21}A na ganjey kayandi Irkoy
hugoo galliyaa jere, ganjoo kaŋ a nʼa kayandi kabe guma here, a na maaɲoo daŋ Yakin (maanaa «Irkoy ga tabati»), ganjoo kaŋ a nʼa kayandi kabe waawa here, a nʼa maaɲoo daŋ Bowazu (maanaa «Irkoy goo nda hinay»).

\VS{22}Waatoo kaŋ ganjey boŋey kutukuryayaŋ huru i ga, ganjey goyoo ben.


\par }{\SH Alhan hanfi beeroo
\par }
{\R (Taarikey 2to 4.2–5)

\par }{\PP \VS{23}Woo banda ga, Hiram na alhan mennante doori mul ra ka hanfi beeri tee, maaɲoo ti «teekoo». Boŋ faa ka koy boŋ faa ga ti kabedaaru woy (10), nga kunturoo kul mma gunguti, nga kayyanoo ti kabedaaru guu, nga kuubi-ka-beraa ti kabedaaru waranza (30).

\VS{24}Hanfoo din miɲoo cire nda nga kuubi-ka-beraa kul bande labtandayaŋ goo kaŋ gʼa taalam, kabedaaru foo kul ize woy (10) goo a ga. Labtanda sorro hinka no kaŋ mennandi nda alhan hanfi follokaa.

\VS{25}Hanfoo gorandi alhan haw woy cindi hinka (12) boŋ: ihinza ga hawsa here tenje, ihinza ga waynakaŋay here tenje, ihinza ga gurma here tenje, ihinza ga waynahunay here tenje, hanfoo goo i boŋ, ngi kul dumawey ga koy kunehere.

\VS{26}Hanfoo meefendoo wargayanoo ti kabetaami foo. Miɲoo teendi sanda hari haŋpoti mee, nga assuuraa ma nee kutukurya. Liitar zenber woyyaaha (80.000) cine no a ga zaa.


\par }{\SH Alhan torkawey
\par }
{\PP \VS{27}Woo banda ga, Hiram na alhan torka woyaa (10) hanse. Torka foo kul kuuyanoo ti kabedaaru taaci, kabedaaru taaci hayyan, kabedaaru hinza kayyan.

\VS{28}Takaa ne kaŋ nda torkawey teendi: alhan tafayyaŋ nda kunturoo teendi, alhan tafayyaŋ mo goo bunduyaŋ game.

\VS{29}Ganjihaylayaŋ, nda hawyaŋ, nda almalaykayaŋ kaŋ se i ga nee šerib biyey goo alhan tafawey ga kaŋ goo bundey game. Ganjihaylawey nda hawey beene nda i cire taalam alhan šešeriyaŋ goo.

\VS{30}Alhan cee taaci goo torka foo kul se, alhan guuruyaŋ gʼi dii. Haya gaabanteyaŋ bara cee taacaa se, i ga koy too hanfoo cire, šešeriyaŋ kaŋ ga taalam gʼi kul tenje.

\VS{31}Torka foo kul beeneheroo ra, fun goo carawey game kaŋ bisa ey nda kabedaaru foo. Beeneheroo miɲoo ga gunguti, nga ti hanfoo jisidogoo, nga hayyanoo ti kabedaaru foo nda jere. Hayayaŋ biyey kaŋ žeerandi goo miɲoo ga. Torkaa alhan tafawey caraw taacaa kul ga sawa, i si gunguti.

\VS{32}Torkaa cee taacaa goo torkaa alhan tafawey cire. Guurey kaŋ ga cewey dii si denji kala torkaa gandaheroo ga. Torkaa cee foo kul kayyanoo manʼti kala kabedaaru foo nda jere.

\VS{33}Cewey teendi sanda bari torkawey cewey takaa. Ngi cewey daŋdogey, nda žantey, nda humekarfey, nda humey, i kul mana teendi kala alhan mennante ra.

\VS{34}Haya gaabante taaci goo torkaa kanje taacaa ga, ngi nda torkaa kunturoo kul ka karandi cere ra.

\VS{35}Torka kunturoo foo kul miɲoo kaŋ goo beene, meefendu kokoyfuula alhaali goo a ga kaŋ kayyanoo ti kabedaaru jere kaŋ ga torkaa miɲoo kuubi kʼa bere. Beeneheroo din ga kabeyaŋ goo kaŋ ngi nda alhan tafawey kul teendi guuru follokaa ra.

\VS{36}A na šeribyaŋ, nda ganjihaylayaŋ, nda teenayɲaayaŋ žeeri torkawey guuru tafawey ga, nda nongu kooney kul ga, a na šešeriyaŋ kaŋ ga taalam žeeri kʼi kuubi ka bere.

\VS{37}Takaa follokaa nda a na torka woyaa (10) kul tee: guuru no a nʼa mennandi ka affoo kul kunturoo tee. I kul kuuyanoo, nda ngi hayyanoo, nda ngi takaa kul ti affoo.


\par }{\PP \VS{38}Woo banda ga, Hiram na alhan hanfi woy (10) tee. Hanfi foo kul ga liitar zangu yagga (900) cine zaa, ngi affoo kul manʼti kala kabedaaru taaci. Hanfi foo kul furandi torka woyaa (10) affoo boŋ.

\VS{39}A na torka guu daŋ Irkoy
hugoo se kabe guma here, a na torka guu daŋ Irkoy hugoo se kabe waawa here. A na hanfi beeroo kaŋ se i ga nee «teekoo» daŋ Irkoy hugoo se kabe guma ga ka koy waynahunay nda gurma here.


\par }{\SH Irkoy hugoo guuru jinawey
\par }
{\R (Taarikey 2to 4.7—5.1)

\par }{\PP \VS{40}Hiram na boosu kaa jinawey, nda pelley, nda kusey tee. Takaa woo nda a na goyey kul benandi kaŋ a nʼi tee kokoyoo Sulaymaana se Abadantaa
hugoo ra, goyey ti:

\VS{41}ganji hinka, nda ganji daabirji hinkaa kaŋ goo ganji hinkaa boŋ, nda guuru fun-funante hinkaa kaŋ ga ganji daabirji hinkaa kaŋ goo ganji hinkaa boŋ daabu,

\VS{42}nda grenad-ize zangu taaci (400) guuru fun-funante hinkaa se, grenad-ize sorro hinka guuru fun-funante foo kul se, ka ganji daabirji hinkaa kaŋ goo ganji hinkaa boŋ daabu,

\VS{43}nda torka woyaa (10), nda hanfi woyaa (10) kaŋ goo torkawey boŋ,

\VS{44}nda hanfi beeroo kaŋ se i ga nee «teekoo», nda haw woy cindi hinkaa (12) kaŋ goo «teekoo» cire,

\VS{45}boosu kaa jinawey, nda pelley, nda kusey. Jinawey wey kul kaŋ Hiram nʼi tee kokoyoo Sulaymaana se Abadantaa hugoo se mana teendi nda kala alhan yutta.

\VS{46}Žurdeŋ isaa gooroo ra kokoyoo nʼi mennandi, laboo tafayyanoo ga, Sukot koyraa nda Sartaŋ koyraa game.

\VS{47}Sulaymaana na jinawey kul daŋ Irkoy hugoo ra, ngi booboyanoo se boro si hin ka alhanoo tiŋaa hinnaa bay.


\par }{\PP \VS{48}Sulaymaana na Abadantaa hugoo jinawey kul tee mo: sargari tonadogoo kaŋ teendi nda wura, nda taabaloo kaŋ teendi nda wura kaŋ ga i ga takulawey kaŋ jisandi Irkoy se daŋ,

\VS{49}nda fitilla gorodogey kaŋ teendi nda wura alhakiika, igguu goo kabe guma here, igguu goo kabe waawa here kunehere hugoo miɲoo jine, nda kutukurya biyey, nda fitillawey, nda kanbey kaŋ ga fitilla zaara boosoo dunbu, i kul ti wura.

\VS{50}Taasa beerey, nda huryawey, nda kusey, nda potey, nda dugu canbey, i kul teendi nda wura alhakiika. Hugoo kunehere, nongu henanantey ihenanantaa ganbey nda Irkoy hugoo miɲey guuru-izey kaŋ ga ganboo lefewey dii carawey ga mana teendi nda kala wura.


\par }{\PP \VS{51}Takaa woo nda goyey kul kaŋ kokoyoo Sulaymaana nʼi tee Abadantaa hugoo ra ben. Sulaymaana kate jinawey kaŋ nga baabaa Dawda nʼi daŋ jere ga Abadantaa se kaŋ ti nzorfu kaaray, nda wura, nda jinawey jerey. A nʼi jisi Abadantaa hugoo alman jisidogey ra.




\par }\Chap{8}{\SH Sulaymaana na amaanaa sundukoo jisi Irkoy hugoo ra
\par }
{\R (Taarikey 2to 5.2—6.2)

\par }{\PP \VerseOne{1}Alwaatoo woo ra, kokoyoo Sulaymaana na Izirayel boro beerey marga nga do Žerizalem kaŋ ti alkabiilawey boŋkoyney, nda Izirayel borey hugu boŋey i ma kaa ka Abadantaa
amaanaa sundukoo zaa ka hun Dawda koyraa ra kaŋ ti
Siyoŋ ka koy hala Irkoy
hugoo ra.

\VS{2}Izirayel arey kul kaa ka marga kokoyoo Sulaymaana do, handoo kaŋ se i ga nee Etanim ra, jingaroo\FTNT{*}{{\FR 8:2 }{\FR{8.2
}}{\FT{Jingaroo woo manʼti kala
Tendewey jingaroo,
}}{\XT{Sargarey 23.33–43.}}} se, nga ti handu iyyantoo.

\VS{3}Izirayel boro beerey kul kaa,
sargari juwalkey na sundukoo jere.

\VS{4}I na Abadantaa sundukoo zaa ka koy, nda cere kubayyan hukkumoo, nda jinay henanantey kul kaŋ goo hukkumoo ra. Sargari juwalkey nda
Lewi borey kʼi zaa ka koy Irkoy hugoo ra.

\VS{5}Kokoyoo Sulaymaana nda Izirayel jamaa kul kaŋ goo a jere, i kul goo sundukoo jine a bande, i ga alman buuna nda ibeeri kaa sargari, ngi booboyanoo se boro si hin kʼi kabu ka ngi hinnaa bay.


\par }{\PP \VS{6}Sargari juwalkey koy nda Abadantaa amaanaa sundukoo kʼa jisi nga dogoo ra, Irkoy hugoo kuneheroo ra, nongu henanantey ihenanantaa ra, almalaykey kaŋ se i ga nee šeribey fatawey cire,

\VS{7}zama šeribey nka ngi fatawey daaru sundukoo jisidogoo boŋ. Ngi fatawey ga sundukoo nda bundey kaŋ gʼa zaa kul daabu.

\VS{8}Bundey ga kuu, boro si dii ey nda manʼti boŋey hinne, nda boro goo kunehere hugoo miɲoo ga, nongu henanantaa ra, amma boro si hin ka bara taray ka dii ey. I cindi no din hala hõ.

\VS{9}Haya kul sii sundukoo ra nda manʼti tondi walha hinkaa hinne kaŋ Musa nʼi jisi a ra Horeb tondi hondoo boŋ waatoo kaŋ Abadantaa na amaana daŋ nga nda Izirayel borey game, waatoo kaŋ i fatta Misira gandaa ra.


\par }{\PP \VS{10}Waatoo kaŋ sargari juwalkey ga fatta nongu henanantaa ra, duulaa na Abadantaa hugoo too met.

\VS{11}Sargari juwalkey mana hin ka goy koyne duulaa sabbu se, zama Abadantaa daržaa na nga hugoo too met.


\par }{\PP \VS{12}Waatoo din Sulaymaana nee: «Abadantaa, ni ka nee kaŋ nʼsi goro kala kubay bibi tik ra.

\VS{13}Ay na hugu henna alhakiika cin ma ne kaŋ ga tee ni gorodogoo, nʼga goro a ra hala abada.»


\par }{\SH Sulaymaana šenney Irkoy hugoo ga
\par }
{\R (Taarikey 2to 6.3–11)

\par }{\PP \VS{14}Kokoyoo bere Izirayel margaroo here ka gaara i kul se. Izirayel margaroo kul goo ma kay.

\VS{15}A nee: «Ay ga albarka daŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo se kaŋ šelaŋ nda nga miɲoo ay baabaa Dawda se, nga kaboo na hayaa tee kaŋ a nʼa har ka nee:

\VS{16}‹Za hanoo kaŋ ay nʼay jamaa Izirayel fattandi Misira, ay mana koyra suuba Izirayel alkabiila kul koyra ra kaŋ ma
hugu cin hala ay maaɲoo ma bara a ga, amma ay na Dawda suuba hala a ma tee ay jamaa Izirayel se jinehun.›

\VS{17}A goo ay baabaa Dawda binoo ra nga ma hugoo cin Abadantaa, Izirayel Koyoo maaɲoo ga.

\VS{18}Amma Abadantaa nee ay baabaa Dawda se: ‹Zama a goo ni binoo ra ma hugu cin ay maaɲoo ga, haya henna no kaŋ goo ni binoo ra.

\VS{19}Amma manʼti ni no ma hugoo cin. Ni izʼaroo, woo kaŋ hun ni hamoo ra, nga no ma hugoo cin ay maaɲoo ga.›»

\VS{20}Sulaymaana yee koyne ka nee: «Abadantaa na hayaa tee kaŋ a nʼa har. Ay huru ay baabaa Dawda dogoo ra ka goro kokoytaraa ra Izirayel jamaa boŋ sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har. Ay na hugoo cin Abadantaa, Izirayel Koyoo maaɲoo ga.

\VS{21}Waatoo kaŋ Abadantaa gʼir baabey fattandi Misira,
amaanaa kaŋ a nʼa daŋ nga nda ir baabey game, sundukoo kaŋ ra amaanaa šenney goo, ay na sundukoo din jisidogoo tee hugoo ra.»


\par }{\SH Sulaymaana Irkoy ŋaarayroo
\par }
{\R (Taarikey 2to 6.12–40)

\par }{\PP \VS{22}Sulaymaana kay Abadantaa sargari tonadogoo jine ka Izirayel margaroo kul tenje. A na nga kabey jer beenaa here,

\VS{23}a nee: «Ya Abadantaa, Izirayel Koyoo, koy kul sii no sanda ni cine beenaa ra beene wala laboo ga ganda. Ni tamey kaŋ ga ni fondaa gana nda ngi binoo kul, nʼga
amaanaa too kaŋ goo ni nda ey game ka borohennataray tee i se.

\VS{24}Woo kaŋ nʼnʼa har ni tamoo ay baabaa Dawda se, woo kaŋ ni hunday miɲoo nʼa har, ni hunday kaboo nʼa tee hõ.

\VS{25}Sohõ Abadantaa, Izirayel Koyoo, hayaa tee kaŋ nʼnʼa har ni tamoo, ay baabaa Dawda se ka nee: ‹Nʼsi jaŋ ni hayroo ra boro kaŋ ga goro Izirayel borey kokoy gorodogoo ra ay jine, nda de ni izʼarey na lakkal daŋ ngi dira takaa kaŋ i gʼa gana se, ka dira ay jine sanda takaa kaŋ nda ni dira ay jine.›\FTNT{†}{{\FR 8:25 }{\FR{8.25
}}{\FT{Zamnaa
}}{\XT{2.4.}}}

\VS{26}Sohõ Izirayel Koyoo, ay gʼa wiri ni ga, šennoo kaŋ nʼnʼa har ni tamoo, ay baabaa Dawda se ma tabati.


\par }{\PP \VS{27}Amma nda cimi, Irkoy ga kaa ka goro laboo ga wala? Beenawey nda ngi beeriyanoo kul si hin ka ni zaa, soko
hugoo woo kaŋ ay nʼa cin.

\VS{28}Woo kul, Abadantaa, ay Koyoo, haŋajer ni tamoo ŋaarayroo nda suurandiyanoo se, ma maa wurroo nda ŋaarayroo kaŋ agay, ni tamoo gʼa tee ma ne hõ.

\VS{29}Yala ni moɲey ma bara hugoo woo ga cijin nda zaari kʼa hawgay, nongoo ga kaŋ ni nee: ‹Ay maaɲoo goo nongoo woo ga.›\FTNT{‡}{{\FR 8:29 }{\FR{8.29
}}{\XT{Alhukumoo 12.11.}}} Haŋajer ni tamoo ŋaarayroo se kaŋ a gʼa tee ne ra.

\VS{30}Haŋajer ni tamoo suurandiyanoo se nda ni jamaa Izirayel suurandiyanoo se waati kaŋ i bere nongoo woo here ka ni ŋaaray. Haŋajer ir se beenaa ra kaŋ ti ni gorodogoo, haŋajer ir se, ma yaafa ir se.


\par }{\PP \VS{31}Boro kaŋ duu nga cinaa ga zunubu, de i nee kaŋ boraa ma žee, nda a kaa ni sargari tonadogoo jere žeeyanoo se hugoo woo ra,

\VS{32}ma haŋajer i se beenaa ra ka misoo woo guna, ma goy ka ni tamey ciiti ka tooɲekaa zukandi ka nga goy futaa kaŋandi a boŋ, ka šerrantaa henanandi ka sawa nda nga šerreyanoo.


\par }{\PP \VS{33}Waati kaŋ iberiyaŋ na Izirayel ni jamaa kar, zama Izirayel na zunubu tee ni ga, nda i yee kate ni ga ka ni maaɲoo beerandi, ka ni ŋaaray ka ni suurandi hugoo woo ra,

\VS{34}ma haŋajer i se beenaa ra, ma ni jamaa Izirayel zunuboo yaafa. Mʼi willi kate gandaa ra kaŋ nʼnʼa noo ngi baabey se.


\par }{\PP \VS{35}Nda beenaa daaba, de ncirɲi si kaŋ, zama i na zunubu tee ma ne, nda i bere nongoo woo here ka ni ŋaaray, ka ni maaɲoo beerandi, ka ngi zunuboo naŋ ka kaa ni ga, zama nʼnʼi taabandi,

\VS{36}ma haŋajer i se beenaa ra, ma ni tamey nda ni jamaa kaŋ ti Izirayel zunuboo yaafa. Ma fondo hennaa cebe i se kaŋ i ga hima kʼa gana, ni gandaa kaŋ nʼnʼa noo ni jamaa se sanda tubu noo ncirɲi.


\par }{\PP \VS{37}Nda heray kaa gandaa ra, wala sorfa, wala kogay, wala ka dumari-izey funbandi, wala ndoo, wala ndoo-ize, wala nda iberi kaa ka ni jamaa wanga kʼa daŋ game kʼa dii nga gandaa koyrawey ra, nda dori dumi kul kaŋ no, wala wirci dumi kul kaŋ no,

\VS{38}nda ni jamaa Izirayel boro foo wala ni jamaa kul binoo hanse ka maray, nda a na ni ŋaaray ka ni suurandi, nda a na nga kabey jer hugoo woo here ka ni ŋaaray,

\VS{39}ma haŋajer a se beenaa ra kaŋ ti ni gorodogoo. Ma yaafa, goy ka boro foo kul bana ka sawa nda nga teegoyoo, zama nʼga bine bay, nda cimi, ni hinne no ma adamize kul binoo bay.

\VS{40}Nda woo teendi, i ga hunbur ni jirbey kul kaŋ i gʼi tee gandaa ra kaŋ nʼnʼa noo ir baabey se.


\par }{\PP \VS{41}Taka follokaa no yawoo se kaŋ manʼti ni jamaa Izirayel boro. Nda a kaa ka hun nongu mooro ra ni maaɲoo sabbu se,

\VS{42}zama i ga kaa ka maa ni maa beeroo, nda ni kabe gaabantaa hinoo, nda a bere hugoo woo here ka ni ŋaaray,

\VS{43}ma haŋajer a se beenaa ra kaŋ ti ni gorodogoo. Haya kul kaŋ nda a na ni ŋaaray, mʼa tee a se hala laboo kul jamawey ma ni maaɲoo bay, ka hunbur ni sanda takaa kaŋ nda ni jamaa Izirayel ga hunbur ni, i ma bay mo kaŋ hugoo woo kaŋ ay nʼa cin, ni maaɲoo no ma ciyandi a ga.


\par }{\PP \VS{44}Waati kaŋ ni jamaa fatta ka koy nga iberoo wongu, a ma tee nongu kul kaŋ ra nʼnʼi sanba, nda i bere koyraa here kaŋ nʼnʼa suuba nda hugoo here kaŋ ay nʼa cin ni maaɲoo ga, nda i na ni, Abadantaa ŋaaray,

\VS{45}beenaa ra, haŋajer ngi ŋaarayroo nda ngi suurandiyanoo se ka ngi almuraadoo hanse.


\par }{\PP \VS{46}Nda i na zunubu tee ma ne, zama boro sii no kaŋ si zunubu tee, nda ni futu i ga kʼi daŋ ngi iberey kabey ra kaŋ hin ey, ka koy nda ey ngi gandaa ra kʼi daŋ tamtaray, a ma tee iberi ganda mooro wala imaana,

\VS{47}i diyandi ka koy nda ey gandaa kaŋ no ra, nda no din ra i na lakkal barmay, nda i
tuubi ka ni suurandi borey kaŋ nʼi daŋ tamtaray gandaa ra, ka nee: ‹Ir na zunubu tee, ir na laybu tee, ir na goy futu tee›,

\VS{48}gandaa kaŋ ra i goo kaŋ ra ngi iberey koy nda ey, nda i tuubi ka kaa ni ga nda ngi binoo kul, nda ngi hundoo kul, ka bere gandaa here, gandaa kaŋ nʼnʼa noo ngi baabey se, de mo i bere koyraa here, koyraa kaŋ nʼnʼa suuba, ka bere hugoo here kaŋ ay nʼa cin ma ne, ka ni ŋaaray,

\VS{49}beenaa ra kaŋ ti ni gorodogoo, haŋajer ngi ŋaarayroo nda ngi suurandiyanoo se ka ngi almuraadoo hanse.

\VS{50}Yaafa ni jamaa se kaŋ na zunubu tee ma ne, goy futu kul kaŋ i nʼa tee, mʼa kul yaafa i se, ma naŋ borey kaŋ nʼi tee tam ma hinna i se,

\VS{51}zama ni jamaa no, ni tuboo no kaŋ nʼnʼi fattandi Misira kaŋ tee war se ma nee guusu kaŋ ra guuru ga mennandi.


\par }{\PP \VS{52}Suuri ka lakkal daŋ ni tamoo suurandiyanoo se nda ni jamaa Izirayel suurandiyanoo se, waati kul kaŋ i na ni maaɲoo cee, ma haŋajer ir se,

\VS{53}zama ni ti ir Koyoo, Abadantaa, ni no kʼir suuba kʼir kaa aduɲɲa jama cindey kul ra kʼir tee ni wane, takaa kaŋ nda nʼnʼa har nda ni tamoo Musa waatoo kaŋ nʼnʼir baabey fattandi Misira.»


\par }{\SH Sulaymaana gaara jamaa se
\par }
{\PP \VS{54}Waatoo kaŋ Sulaymaana na ŋaarayroo nda suurandiyanoo woo kul tee Abadantaa se ka ben, a tun ka hun Abadantaa sargari tonadogoo jine kaŋ ra a cindi ka sonbu ka kabey jer beene ka Irkoy ŋaaray.

\VS{55}Woo banda ga, a tun ka kay, a na jinde jer ka gaara Izirayel jamaa kul se ka nee:

\VS{56}«Albarka ma bara Abadantaa se kaŋ na nga jamaa Izirayel noo hunanzamay sanda takaa kaŋ nda a nʼa har! Šenni henney kul kaŋ a nʼi har nda nga tamoo Musa, haya kul mana cindi i ra kaŋ mana tee.

\VS{57}Yala Abadantaa, ir Koyoo ma cindi ir bande sanda takaa kaŋ nda a cindi ir baabey bande, a masʼir naŋ, a masʼir fur.

\VS{58}A mʼir biney ka koy nga here hala ir ma nga fondawey kul gana, ir ma nga yaamarey, nda nga hantumey, nda nga hantumey kaŋ kayandi dii kaŋ nda a nʼir baabey yaamar.

\VS{59}Šenney wey kul kaŋ ay nʼi har Abadantaa jine kaŋ ti suurandiyaney, i ma cindi Abadantaa, ir Koyoo jine cijin nda zaari, a ma nga tamoo nda nga jamaa Izirayel faaba, haya kul kaŋ ga i ga too, waati kul a mʼa hanse i se.

\VS{60}Nda woo teendi, dumey kul kaŋ goo laboo ga, ga bay kaŋ Abadantaa ti Irkoy, nga dumaa ga koy tana sii no.

\VS{61}Woo se, war ma hawa Abadantaa, ir Koyoo ga nda war biney kul, ka hanga nga hantumey, ka nga yaamarey dii, sanda takaa kaŋ war goo mʼa tee hõ.»


\par }{\SH Sargarey kaŋyaŋ kaandi Abadantaa se
\par }
{\R (Taarikey 2to 7.4–10)

\par }{\PP \VS{62}Kokoyoo Sulaymaana nda Izirayel kul na sargari kaa Abadantaa se.

\VS{63}Alaafiya teendi sargarey kaŋ Sulaymaana nʼi kaa Abadantaa se manʼti kala haw kobsi zenber waranka cindi hinka (22.000), feejey nda hanciney cere ra mana tee kala alman boŋ zenber zangu nda zenber waranka (120.000). Takaa woo no kokoyoo nda Izirayel borey kul nʼa tee ka Abadantaa
hugoo goyoo feeriyanoo tee.

\VS{64}Han follokaa din da, kokoyoo na batumaa gamoo kaŋ goo Abadantaa hugoo jine daŋ jere ga Abadantaa se, a na
sargari kukurantey, nda
taasu sargarey, nda alaafiya teendi sargarey maaney kaa no din, zama alhan sargari tonadogoo kaŋ goo Irkoy hugoo jine kacca sargari kukurantey, nda taasu sargarey, nda alaafiya teendi sargarey maaney se.


\par }{\PP \VS{65}Alwaatoo din, Sulaymaana na
Tendewey jingaroo tee, nda Izirayel kul. Kʼa dii za Hamat koyraa miɲoo ga hala Misira gooroo do, alžama beeri kaa ka margari tee Abadantaa, ir Koyoo jine. I na margaroo tee jirbi iyye, nga banda ga, i yee ka jirbi iyye tana tee, woo ti cere ra jirbi woy cindi taaci (14).

\VS{66}Jirbiiyye hinkantoo woo subaa ra, Sulaymaana na jamaa sallama. I gaara kokoyoo se jina i koy ngi do. I ga ɲaali, biney ga kan nda haya henney kul kaŋ Abadantaa nʼi tee nga tamoo Dawda nda nga jamaa Izirayel se.




\par }\Chap{9}{\SH Abadantaa yee koyne ka nga boŋ cebe Sulaymaana se
\par }
{\R (Taarikey 2to 7.11–22)

\par }{\PP \VerseOne{1}Sulaymaana na Abadantaa
hugoo nda kokoyoo hugoo cin, a na haya kul kaŋ a ga baa nga mʼa tee, tee ka ben. Waatoo kaŋ a na wey tee,

\VS{2}Abadantaa na nga boŋ bangandi Sulaymaana se cee hinkantoo sanda takaa kaŋ nda a na nga boŋ bangandi a se Gabawoŋ.

\VS{3}Abadantaa nee a se: «Ay maa ni ŋaarayroo nda suurandiyanoo kaŋ nʼnʼi har ya ne. Hugoo kaŋ nʼnʼa cin, ay nʼa tee nongu henanante kʼay maaɲoo daŋ a ga hala abada, waati kul ay gʼa lakkal, ay binoo goo a se.

\VS{4}Ni, nda ni dira ay jine sanda takaa kaŋ nda ni baabaa Dawda dira ay jine nda bine henanante nda šerretaray, ka hayaa tee nda takaa hunday kaŋ nda ay na ni yaamar, nda nʼnʼay hantumey nda ay hantumey kaŋ kayandi dii,

\VS{5}ay ga ni kokoytaraa tabatandi Izirayel boŋ hala abada ka sawa nda woo kaŋ ay nʼa har ni baabaa Dawda ga waatoo kaŋ ay nee: ‹Nʼsi jaŋ ni hayroo ra boro kaŋ ga goro Izirayel borey kokoy gorodogoo ra.›\FTNT{*}{{\FR 9:5 }{\FR{9.5
}}{\FT{Zamnaa
}}{\XT{2.4.}}}

\VS{6}Amma nda war mooru ay ga, war nda war hayrey, nda war mana yadda ka dira nda ay yaamarey nda ay hantumey kaŋ ay nʼi daŋ war jine, nda war koy koy tanayaŋ gana ka sujudu i se,

\VS{7}war, Izirayel borey, ay ga war kaa laboo ra kaŋ ay nʼa noo war se, hugoo kaŋ ay nʼa daŋ jere ga kʼa kayandi ay maaɲoo se, ay si yee ka bagʼa koyne, Izirayel ga tee yaasayhaya nda haarayhaya dumey kul game.

\VS{8}Hugu daržantaa woo kayriroo, boro kul kaŋ kaa ka bisa a jere, boraa gʼa guna nda kayfi ka wisi ka nee: ‹Macin se Abadantaa na takaa woo tee gandaa woo nda hugoo woo se?›

\VS{9}Borey ga zaabi ka nee: ‹I nka banda bere Abadantaa se, ngi Koyoo kaŋ na baabey fattandi Misira gandaa ra. I koy hanga koy tanayaŋ ka sujudu i se kʼi gana. Woo se Abadantaa kate i ga bonaa woo kul.›»


\par }{\SH Goy tanayaŋ kaŋ Sulaymaana nʼi tee
\par }
{\R (Taarikey 2to 8.1–18)

\par }{\PP \VS{10}Jiiri waranka (20) no Sulaymaana nʼa tee ka hugu hinkaa cinayanoo benandi: Abadantaa
hugoo nda kokoyoo hugoo.

\VS{11}Sedere bundoo, nda sipres bundoo, nda wura hinnaa kaŋ Sulaymaana ga bagʼey, Tir kokoyoo kaŋ ti Hiram nʼi kul noo a se, Sulaymaana na Hiram noo koyra waranka (20) Galile gandaa ra.

\VS{12}Hiram hun Tir ka kaa ka dii koyrawey kaŋ Sulaymaana nʼi noo nga se, koyrawey mana kan a se.

\VS{13}A nee: «Agʼarmaa, koyrawey wey no ni yadda kʼi noo ya ne wala?» Hiram na no din maaɲoo daŋ Kabul gandaa (maanaa «ganda kaŋ manʼti haya»), maaɲoo woo da bara a ga hala hõ.

\VS{14}Ka gar wura ton hinza nda jere no Hiram nʼa sanba Sulaymaana se.


\par }{\PP \VS{15}Borey kaŋ kokoyoo Sulaymaana nʼi daŋ waazibi goy ra, ngi goyey ne: i na Abadantaa
hugoo cin, i na kokoyoo hunday hugoo cin, ka Milo dogoo\FTNT{†}{{\FR 9:15 }{\FR{9.15
}}{\FT{Milo dogoo maanaa ti i nʼa too nda labu.}}} hanse, ka Žerizalem cetaa cin, nda Hasor, nda Megido, nda Gezer.

\VS{16}Firawuuna kaŋ ti Misira kokoyoo žigi ka koy kaŋ Gezer koyraa ga kʼa dii, nga koyraa borey kaŋyaŋ ti Kanaŋ borey, a nʼi wii, a na nuune daŋ koyraa ra kʼa tee boosu. Woo banda ga, waatoo kaŋ nga ize woyoo nda Sulaymaana hiiji, a na koyraa noo nga ize woyoo se kʼa tee a se gomni.

\VS{17}Sulaymaana na Gezer cin koyne, nda Bet-Horoŋ koyraa kaŋ goo ganda.

\VS{18}A na Balat mo cin koyne, nda Tadmor kaŋ goo saajoo ra, Žuda gandaa ra,

\VS{19}nda nga koyrawey kul kaŋ ra a ga jinay fanji, nda koyrawey kaŋ ra nga bari torkawey nda nga baryey goo. Cinari kaŋ a ga baa nga mʼa tee, a nʼi kul tee Žerizalem, nda Libaŋ, nda gandaa kul kaŋ goo nga hinoo cire.

\VS{20}Dumiyaŋ cindi gandaa ra kaŋ ti Amor borey, nda Heti borey, nda Ferezi borey, nda Hewi borey, nda Žebus borey, i manʼti Izirayel boro.

\VS{21}Dumey wey ka cindi gandaa ra, wey kaŋ Izirayel borey mana hin kʼi halaci sõy. Wey din no Sulaymaana nʼi daŋ waazibi goyyan ra, i cindi woo da ra hala hõ.

\VS{22}Amma Sulaymaana mana Izirayel boro kul tee tam. A nʼi tee wongu-ize, a na affooyaŋ tee nga goykey, a na affooyaŋ tee nga wongu-izey jineborey, ka affooyaŋ tee nga bari torkawey jineborey, ka affooyaŋ tee nga baryey jineborey.

\VS{23}Ngi ti lakkalkey boŋkoyney. Goykaw-izey kaŋ ga waazibi goyey tee Sulaymaana se goykaw jineborey hinnaa ti zangu guu nda woyguu (550), ngi no ma jamaa goyey hawgay.


\par }{\PP \VS{24}Waatoo kaŋ Firawuuna ize woyoo kaŋ Sulaymaana hiiji a hun Dawda koyraa ra ka gana ka koy nga hugoo ra kaŋ Sulaymaana nʼa cin a se, a na nongoo mo cin kaŋ se i ga nee Milo\FTNT{‡}{{\FR 9:24 }{\FR{9.24
}}{\FT{Sorro 15to.}}}.


\par }{\PP \VS{25}Cee hinza jiiroo ra no Sulaymaana ga
sargari kukuranteyaŋ nda
alaafiya teendi sargariyaŋ kaa sargari tonadogoo ga kaŋ a nʼa cin Abadantaa se, a ga dugu mo dullandi sargari tonadogoo ga kaŋ goo Abadantaa jine. Takaa woo nda a na Abadantaa hugoo tee ka ben.


\par }{\PP \VS{26}Kokoyoo Sulaymaana na harihii beeriyaŋ hanse Esiyoŋ-Geber koyraa ra, Elat koyraa jere, Kakaarey teekoo miɲoo ga, Edom gandaa ra.

\VS{27}Hiram na nga borey sanba i ma koy Sulaymaana borey gaa ngi harihii goyoo ra, goniyaŋ no harihii zurandiyan ra.

\VS{28}I na harihiyey zurandi ka koy Ofir gandaa ra, i na wura kaŋ bisa ton woy cindi taaci (14) zaa no din ka koy nda ey kokoyoo Sulaymaana do.




\par }\Chap{10}{\SH Šeba kokoy woyoo kaa ka Sulaymaana foo
\par }
{\R (Taarikey 2to 9.1–21)

\par }{\PP \VerseOne{1}Šeba gandaa kokoy woyoo maa maaɲoo kaŋ Sulaymaana duu a Abadantaa albarkaa ra, woo se a kaa Sulaymaana do kʼa sii kʼa hãa ka dii nga lakkaloo.

\VS{2}Kokoy woyoo kaa Žerizalem, nga nda jama beeri kaŋ goo a bande, nda yooyaŋ kaŋ ga haya hew kaanayaŋ, nda wura boobo-boobo, nda tondi hay šendayaŋ ga jeeje. A kaa Sulaymaana do ka haya kul kaŋ goo nga binoo ra har a se.

\VS{3}Haya kul kaŋ nda a na Sulaymaana hãa, Sulaymaana nʼa kul zaabi. Nga hãayaney kul ra, affoo kul sii no kaŋ šendi kokoyoo se kaŋ a mana nga zaaboo noo.

\VS{4}Šeba kokoy woyoo dii Sulaymaana lakkaloo kul, kokoy hugoo kaŋ a nʼa cin mo a dii a,

\VS{5}nda ŋaahayey kaŋ gorandi, nda nga borey gorodogey, a dii mo goykey goy takaa nda ngi bankaarawey, nda nga haŋhaya hansekey, a dii mo nga
sargari kukurantey kaŋ ga kaandi Abadantaa
hugoo ra. Waatoo kaŋ a dii woo kul, a kayfi, a gaaya.

\VS{6}Woo ga, a nee kokoyoo se: «Waatoo kaŋ ay goo ay gandaa ra, woo kaŋ ay maarʼa ni goyey ga nda ni lakkaloo ga, cimi no.

\VS{7}Ay mana naanay woo kaŋ ga harandi, kala agay hunday kaa ka dii a nda ay moɲey. Nda cimi, woo kaŋ harandi ya ne ni ga si too ba jeroo. Woo kaŋ ay maarʼa, ni lakkaloo nda ni almanoo bisa a pew.

\VS{8}Ni borey nda ni tamey maakaani, zama i goo ni jere waati kul ka maa ni lakkal šenney.

\VS{9}Albarka ma bara Abadantaa, ni Koyoo se, kaŋ ni kan a se, a na ni gorandi Izirayel fuulaa ra, zama a ga baa Izirayel hala abada. A na ni tee kokoy hala ma goy nda cimi nda šerretaray.»


\par }{\PP \VS{10}Woo banda ga, Šeba kokoy woyoo na Sulaymaana beerandi kʼa noo wura ton hinza nda jere, nda haya hew kaanayaŋ boobo-boobo, nda tondi hay šendayaŋ. Haya hew kaanaa hinnaa kaŋ a nʼa noo Sulaymaana se, boro kul mana kate nga cine koyne.


\par }{\PP \VS{11}Koyne mo Hiram harihiyey kaŋ koy Ofir gandaa ra ka wura ceeci, i kate ngi bande mo santal bundu hay šenda boobo-boobo nda tondi hay šendayaŋ.

\VS{12}Kaŋ i too kate, kokoyoo na santal bundey daŋ beene Abadantaa hugoo ga nda kokoyoo hugoo ga, a na kuntijiyaŋ nda kurbuyaŋ tee donkey se. Santal bundey wey cine mana yee ka kaa, i mana yee ka diyandi hala hõ zaaroo.


\par }{\PP \VS{13}Haya kul kaŋ Šeba kokoy woyoo bagʼa kʼa hãa, kokoyoo Sulaymaana nʼi kul noo a se, kokoyoo na kabedoonay ka gomniyaŋ tonton a se. Woo banda ga, nga nda nga borey willi ka koy ngi gandaa ra.


\par }{\SH Sulaymaana almanoo nda nga daržaa
\par }
{\R (Taarikey 2to 1.14–17; 9.13–28)

\par }{\PP \VS{14}Wuragoo kaŋ Sulaymaana ga duu a jiiri foo kul ra manʼti kala wura ton waranka (20)

\VS{15}kaŋ sii hayaa ra kaŋ a ga duu a maamalakey, nda neerekey, nda Arabi gandaa kokoyey kul ga, nda hayey kaŋ a gʼi dii gandaa gofornerey ga.


\par }{\PP \VS{16}Kokoyoo Sulaymaana na koray beeri zangu hinka (200) tee, affoo kul, a manʼa kar kala nda wura kilo iddu cine,

\VS{17}nda koray kaccu zangu hinza (300), affoo kul, a nʼa kar nda wura kilo foo nda jere cine. Kokoyoo nʼi daŋ hugoo ra kaŋ se i ga nee «Libaŋ hawsa guzubaa».


\par }{\PP \VS{18}Kokoyoo na kokoy gorodoo beeri tee nda tarkunday hiɲe, a nʼa daabu nda wura alhakiika.

\VS{19}Kokoy gorodogoo goo nda tintim ize iddu, beeneheroo mma gunguti ka koy banda here, kabeyaŋ goo kokoy gorodogoo caraw hinka bande, ganjihayla hinka ga kay kabey jere.

\VS{20}Ganjihayla woy cindi hinka (12) goo tintim idduwaa caraw hinkaa bande. Kokoy gorodogoo din cine mana bay ka teendi kokoytaray kul se.


\par }{\PP \VS{21}Kokoyoo Sulaymaana haŋpotey kul manʼti kala wura. Nga hugoo kaŋ se i ga nee «Libaŋ hawsa guzubaa» ŋaa jinawey kul mana teendi kala wura alhakiika ra. Haya kul sii i ra kaŋ teendi nda nzorfu kaaray, zama Sulaymaana waatoo ra nzorfu manʼti baffoo.

\VS{22}Kokoyoo goo nda harihii beeriyaŋ kaŋ ga koy Tarsis koyraa ra. Nga harihii zurandikey nda Hiram harihii zurandikey ga naaru cere bande teekoo boŋ. Jiiri hinza kul harihii beerey ga kate wura, nda nzorfu kaaray, nda tarkunday hiɲe, nda foono, nda ciraw dumi henna.


\par }{\PP \VS{23}Kokoyoo Sulaymaana duu maa ka bisa laboo kokoyey kul, nga almanoo nda nga lakkaloo maaganda.

\VS{24}Aduɲɲa kul ga ceeci ka dii Sulaymaana hala lakkaloo kaŋ Irkoy nʼa noo a se, nga ma maa a se.

\VS{25}Ngi affoo kul ga kate nga gomnoo kʼa noo a se, jinayyaŋ kaŋ teendi nzorfu kaaray, nda wura ra, nda bankaarayyaŋ, nda wongu jinayyaŋ, nda haya hew kaanayaŋ, nda bariyaŋ, nda lanbaanayaŋ. Jiiri ka kaa jiiri, takaa woo no.


\par }{\PP \VS{26}Sulaymaana na bari torkayaŋ nda bari kaarukawyaŋ marga, torka zenber foo nda zangu taaci (1.400) bara a se, nda bari kaarukaw zenber woy cindi hinka (12.000). A na affooyaŋ sanba koyrawey ra kaŋ ra nga torkawey goo, a na jerey jisi nga jere Žerizalem.

\VS{27}Kokoyoo na nzorfu kaaray boobandi Žerizalem ni mma nee labu.
Sedere tuurey mo boobo gandaa ra, sanda takaa kaŋ nda jeejayɲaŋey goo hondey gandaa here ra.

\VS{28}Sulaymaana baryey si hun a se kala Misira gandaa nda Silisi gandaa ra. Kokoyoo maamalakey no ma koy i day Silisi ka kate ey.

\VS{29}Torkawey kaŋ ga hun Misira, affoo kul hayoo manʼti kala nzorfu kaaray tamma zangu iddu (600), bari foo hayoo manʼti kala nzorfu kaaray tamma zangu nda woyguu (150). Maamalakey ga kate bariyaŋ kʼi neere Heti borey kokoyey nda Siiri borey kokoyey se.




\par }\Chap{11}{\SH Sulaymaana na banda bere Abadantaa se
\par }
{\R (Taarikey 2to 11.18—12.1)

\par }{\PP \VerseOne{1}Kokoyoo Sulaymaana na dumi tanayaŋ woy boobo bajoo zaa, kʼi tonton Firawuuna ize woyoo ga. Mowab boro woyyaŋ goo i ra, nda Amoŋ boro woyyaŋ, nda Edom boro woyyaŋ, nda Sidoŋ boro woyyaŋ, nda Heti boro woyyaŋ.

\VS{2}Woyey wey mana hun kala ganda tanayaŋ ra, ka gar Abadantaa nka nee Izirayel borey se: «War masi hiiji i ra, ngi mo masi hiiji war ra, nda manʼti woo, šikka sii kaŋ i ga war biney bere, war ma ngi koyey gana.»\FTNT{*}{{\FR 11:2 }{\FR{11.2
}}{\XT{Fattaroo 34.15–16; Alhukumoo 7.3–4.}}} Amma woo kul, kokoyoo Sulaymaana koy bagʼey ka denji i ga.

\VS{3}A goo nda woy zangu iyye (700) kaŋ ti kokoy-ize woyyaŋ nda woy zangu hinza (300) kaŋ ti
wahayyaŋ. Nga woyey na binoo bere.

\VS{4}Waatoo kaŋ Sulaymaana kaa ka žen, nga woyey na binoo bere kʼa ka koy koy tanayaŋ bande. Woo ga, binoo mana yee ka hanga Abadantaa, nga Koyoo hinne, sanda takaa kaŋ nda nga baabaa Dawda hanga Irkoy nda nga binoo kul.

\VS{5}Sulaymaana na Sidoŋ borey koy woyoo kaŋ ti
Astarte gana, a na Amoŋ borey koy harramantaa kaŋ ti Milkom mo gana.

\VS{6}A na goy futu tee Abadantaa jine. A mana Abadantaa gana nda fondaa, sanda takaa kaŋ nga baabaa Dawda nʼa tee.

\VS{7}Tondi hondoo kaŋ ga Žerizalem waynahunay here tenje, kokoyoo koy tooru ganadoo cin no din Kemoš se kaŋ ti Mowab borey koy harramantaa, a na affoo mo cin Molok se kaŋ ti Amoŋ borey koy harramantaa.

\VS{8}A cindi takaa din da a ga tooru ganadoo cin nga woyey kul se kaŋyaŋ ti dumi tanayaŋ hala i ma dugu dullandi nda ka sargari kaa ngi koyey se.


\par }{\PP \VS{9}Abadantaa futu Sulaymaana ga, zama a na nga binoo bere ka mooru Abadantaa kaŋ ti Izirayel Koyoo kaŋ bangay a se cee hinka

\VS{10}ka šelaŋ a se haya ga kaŋ ti a masi hanga koy tanayaŋ. Amma woo kaŋ Abadantaa nʼa har, Sulaymaana manʼa tee.

\VS{11}Woo ga, Abadantaa nee Sulaymaana se: «Zama nʼna woo tee ka
amaanaa kaŋ ay nʼa daŋ agay nda ni game naŋ, hantumey kaŋ ay nʼi noo ma ne, manʼi dii, šikka sii ay ga kokoytaraa taa ni kone kʼa noo ni tam foo se.

\VS{12}Amma ni baabaa Dawda maaganda se ay sʼa tee ni hunaroo ga. Ni izʼaru kone ay gʼa taa.

\VS{13}Ay si kokoytaraa kul taa, ay ga ni izʼaru naŋ fuulaa ra Izirayel alkabiila foo boŋ, ay tamoo Dawda maaganda nda Žerizalem maaganda kaŋ ti koyraa kaŋ ay nʼa suuba.»


\par }{\SH Sulaymaana nkuway hinkaa
\par }
{\PP \VS{14}Abadantaa na nkuway tunandi Sulaymaana se, boraa manʼti kala Edom boro kaŋ ti Hadad. Edom kokoyoo hugoo boro no.

\VS{15}Zamanoo kaŋ kokoyoo Dawda ga Edom borey tangam, Dawda wongu-izey jineboraa kaŋ ti Žowab, kaŋ a ga koy Izirayel borey wongu-ize bukawey sutura, a na Edom arey kul wii.


\par }{\PP \VS{16}Zamanoo din da ra, Žowab nda Izirayel wongu-izey kul cindi Edom hala handu iddu, a na Edom arey kul halaci.

\VS{17}Waatoo din Hadad zuru ka koy Misira, nga nda Edom boroyaŋ kaŋyaŋ ti nga baabaa goykawyaŋ. Waatoo woo, Hadad manʼti kala zanka aru sooga.

\VS{18}Hadad nda borey kaŋ goo a bande hun Majaŋ gandaa ra ka koy Paraŋ saajoo ra. I na Paraŋ aruyaŋ kar ngi ga ka koy Misira kokoyoo Firawuuna do. Firawuuna nʼi noo hugu foo, a nʼi ŋandi, a nʼi noo labu farru.

\VS{19}Hadad hanse ka duu alhormo Firawuuna do hala nongu kaŋ ra Firawuuna na nga wandoo Tapenes kaŋ ti kokoy woy woymaa hiijandi a se.

\VS{20}Tapenes woymaa duu izʼaru Hadad se, a na maaɲoo daŋ Genubat. Tapenes na zankaa kaa waa Firawuuna hugoo ra, takaa din nda Genubat cindi Firawuuna hugoo ra, nga nda Firawuuna izʼarey.


\par }{\PP \VS{21}Waatoo kaŋ Hadad goo Misira, a maa kaŋ Dawda koy nga hayragey gar alaahara, nga wongu-izey jineboraa kaŋ ti Žowab mo buu. Woo ga, Hadad nee Firawuuna se: «Naŋ ya koy ay gandaa ra.»

\VS{22}Firawuuna nee a se: «Macin no ma ni kuma ay do kaŋ se nʼga nee kaŋ nʼga koy ni gandaa ra?» Hadad nee a se: «Baffoo, amma woo kul, naŋ ya koy.»


\par }{\PP \VS{23}Irkoy yee ka nkuway foo tunandi Sulaymaana se. Boraa manʼti kala Elyada izʼaroo Rezoŋ kaŋ zuru ka hun nga koyoo Hadadezer do kaŋ ti Soba kokoyoo.

\VS{24}Zamanoo kaŋ kokoyoo Dawda na Hadadezer borey halaci, waatoo din no Rezoŋ na boroyaŋ tonton nga ga ka tee ngi jineboraa. Rezoŋ nda nga borey koy Damas koyraa ra ka goro no din ka laama.

\VS{25}Rezoŋ tee Izirayel se nkuway Sulaymaana laamaa waatoo kul ra, ka tonton Hadad goy futaa ga. Rezoŋ konna Izirayel, a tee Siiri gandaa kokoyoo.


\par }{\SH Žeroboham tureyanoo
\par }
{\PP \VS{26}Nebat, Efrayim boro kaŋ ga hun Sereda, izʼaroo Žeroboham mo tun kokoyoo Sulaymaana se. A manʼti kala Sulaymaana tam. Baaboo buu ka ɲaŋoo naŋ, ɲaŋoo maaɲoo ti Seruwa.

\VS{27}Addaliloo ne kaŋ se a tun Sulaymaana se: waatoo woo a gar Sulaymaana goo ma nongoo kaŋ se i ga nee Milo\FTNT{†}{{\FR 11:27 }{\FR{11.27
}}{\FT{Zamnaa
}}{\XT{9.15.}}} cin ka nga baabaa Dawda koyraa cetaa folgoo daabu.

\VS{28}Žeroboham manʼti kala aru kaŋ ga gaabi a ga albarka. Sulaymaana dii aru soogaa woo goyoo, a nʼa tee jineboro Isufi borey se kaŋ goo waazibi goy ra.

\VS{29}Han foo Žeroboham fatta Žerizalem ka koy sawa nda Irkoy annabi foo kaŋ maaɲoo ti Ahiya kaŋ si hun kala Silo. Bankaaray taji goo jindoo ra. Aru hinkaa woo hinne na cere kubay hawsaa ra.

\VS{30}Bankaaray tajoo kaŋ goo Ahiya jindoo ra, Ahiya nʼa dii kʼa dunbu-dunbu kʼa tee dunbu woy cindi hinka (12).

\VS{31}A nee Žeroboham se: «Dunbu woy (10) zaa, zama hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: ‹Nga ne, ay ga kokoytaraa taa Sulaymaana kone ka ni gorandi kokoytaraa ra Izirayel alkabiila woy (10) boŋ.

\VS{32}Amma alkabiila foo ga cindi a kone ay tamoo Dawda maaganda, nda Žerizalem maaganda, koyraa kaŋ ay nʼa suuba Izirayel alkabiilawey koyrawey kul ra.

\VS{33}Ay ga woo tee, zama i nkʼay fur ka koy sujudu Sidoŋ borey koy woyoo jine kaŋ ti
Astarte, nda Mowab borey koyoo kaŋ ti Kemoš, nda Amoŋ borey koyoo kaŋ ti Milkom, i mana yadda ka dira ay fondawey ra ka haya tee kaŋ ga henan ay jine kʼay hantumey nda ay hantumey kaŋ kayandi dii sanda takaa kaŋ Dawda, Sulaymaana baabaa nʼa tee.

\VS{34}Amma ay si kokoytaraa kul taa Sulaymaana kone, ay gʼa naŋ boŋkoynitaraa ra nga hunaroo kul ra. Ay si woo tee kala ay tamoo Dawda maaganda kaŋ ay nʼa suuba, zama nga, a nʼay yaamarey nda ay hantumey dii.

\VS{35}Ay ga kokoytaraa taa Sulaymaana izʼaroo kone kʼa noo ma ne, maanaa nʼga duu alkabiila woy (10) ka tee i se kokoy.

\VS{36}Ay ga alkabiila foo noo Sulaymaana izʼaroo se a ma tee a se kokoy hala ya naŋ ay tamoo Dawda hayroo boro ma cindi kokoytaraa ra waati kul ay jine Žerizalem, koyraa kaŋ ay nʼa suuba kʼay maaɲoo daŋ a ga.

\VS{37}Ay ga ni zaa ka ni gorandi kokoytaraa ra Izirayel boŋ, haya kul kaŋ kan ma ne mʼa laama.

\VS{38}Šenney kaŋ ay gʼi har ma ne, nda ni yadda ka haŋajer i kul se, ka yadda kʼay fondaa gana, ka haya tee kaŋ ga henan ay jine, kʼay hantumey nda ay yaamarey dii sanda takaa kaŋ ay tamoo Dawda nʼa tee, woo ra ay ga cindi ni bande ka ni hugoo borey cindandi kokoytaraa ra waati kul, sanda takaa kaŋ ay nʼa tee Dawda se. Ay ga Izirayel noo ma ne.

\VS{39}Ay ga Dawda banda-ka-zunboo kaynandi, amma manʼti hala abada.›»


\par }{\PP \VS{40}Woo banda ga, Sulaymaana ga ceeci ka Žeroboham wii. Žeroboham tun ka zuru ka koy Misira, Šišak do kaŋ ti Misira kokoyoo. A cindi Misira hala Sulaymaana buuroo ga.


\par }{\SH Sulaymaana buuyanoo
\par }
{\R (Taarikey 2to 9.29–31)

\par }{\PP \VS{41}Sulaymaana teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, nda nga lakkalkoynitaraa, i hantumandi Sulaymaana teegoyey citaaboo ra.

\VS{42}Waatoo kaŋ Sulaymaana nʼa tee a ga goro Žerizalem kokoytaraa ra Izirayel gandaa kul boŋ manʼti kala jiiri woytaaci (40).

\VS{43}Woo banda ga, Sulaymaana koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura nga baabaa Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Roboham tee kokoy dogoo ra.




\par }\Chap{12}{\SH Roboham mana haŋajer Izirayel jamaa se
\par }
{\R (Taarikey 2to 10.1–15)

\par }{\PP \VerseOne{1}Roboham koy Šekem koyraa ra, zama Izirayel kul nka koy no din kʼa tee kokoy.

\VS{2}Waatoo kaŋ Nebat izʼaroo Žeroboham maa šennoo, a gar a goo Misira, zama a nka zuru kokoyoo Sulaymaana se ka koy tugu no din. Žeroboham cindi Misira.\FTNT{*}{{\FR 12:2 }{\FR{12.2
}}{\FQ{Žeroboham cindi Misira}}{\FT{, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti
}}{\FQA{Žeroboham willi ka hun Misira,
}}{\XT{Taarikey 2to 10.2.}}}

\VS{3}I koy a cee a ma kaa. Žeroboham nda Izirayel jamaa kul marga ka koy šelaŋ Roboham se ka nee:

\VS{4}«Ni baabaa hanse ka jeraw fur ir boŋ. Ni, kaa ir se gaabi goyoo woo ra nda jeraw beeroo woo ra kaŋ ra ni baabaa nʼir daŋ, woo ra ir ga alhaadimay ma ne.»

\VS{5}Roboham nee i se: «Wa koy jina, ne nda jirbi hinza war ma willi kate ay do.» Borey tun ka koy.


\par }{\PP \VS{6}Boro beerey kaŋ ti gandaa jineborey waatoo kaŋ Roboham baabaa Sulaymaana ga huna, kokoyoo Roboham nʼi hãa ka nee: «Macin ti hoyraa kaŋ war gʼa noo ya ne kaŋ nda ay ga jamaa woo zaabi?»

\VS{7}I šelaŋ a se ka nee: «Hõ, nda ni yadda ka goy jamaa woo se kʼi zaabi nda šenni henna, i ga tee ni tamey waati kul.»


\par }{\PP \VS{8}Amma Roboham wanji boro beerey hoyraa ga kaŋ i nʼa noo a se. Aru soogey kaŋ ti nga alwaddaa, wey kaŋ goo a jere, a nʼi hãa.

\VS{9}A nee i se: «Macin ti war hoyraa? Macin nda ir ga hima ka borey wey zaabi? I nee kaŋ jeraw beeroo kaŋ ay baabaa nʼa daŋ ngi ga, ya kaa a ra.»

\VS{10}Aru soogey kaŋ ti nga alwaddaa šelaŋ a se ka nee: «Borey wey kaŋ ga nee ma ne kaŋ ni baabaa na jeraw beeri fur ngi boŋ, ni, ma kaa a ra, koy šelaŋ i se ka nee kaŋ ni kabe-ize koddaa bisa ni baabaa centoo wargayan.

\VS{11}Ay baabaa na jeraw beeri daŋ war ga, agay, ay ga tonton jeraa ga. Ay baabaa na war gooji nda barzuyaŋ, agay, ay ga war gooji nda dontonyaŋ.»


\par }{\PP \VS{12}Jirbi hinzantoo hane Žeroboham nda Izirayel jamaa kul koy Roboham do, sanda takaa kaŋ nda kokoyoo nʼa har, a nka nee kaŋ jirbi hinza banda ga, i ma willi kate nga do.

\VS{13}Hoyraa kaŋ boro beerey nʼa noo kokoyoo se, kokoyoo wanji a ga. A na jamaa zaabi nda šenni šendayaŋ.

\VS{14}Hoyraa kaŋ aru soogey nʼa noo a se, nga no a nʼa har jamaa se ka nee: «Jeraw beeroo kaŋ ay baabaa nʼa daŋ war ga, agay, ay ga tonton war se a ga, ay baabaa na war gooji nda barzuyaŋ, agay, ay ga war gooji nda dontonyaŋ.»

\VS{15}Woo ga, kokoyoo mana haŋajer jamaa se. Nda cimi, woo kul mana hun kala Abadantaa do, hala šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har nda Silo boraa Ahiya miɲoo kʼa ka too Nebat izʼaroo Žeroboham do ma tabati.


\par }{\SH Izirayel kokoytaraa zamna
\par }
{\R (Taarikey 2to 10.16—11.4)

\par }{\PP \VS{16}Waatoo kaŋ Izirayel kul dii kaŋ kokoyoo mana haŋajer ngi se, i nee kokoyoo se:

\par }{\Q «Macin baa bara ir se Dawda do?

\par }{\Q Tubuhaya sii ir se Yišay izʼaroo do.

\par }{\Q Izirayel borey, ir ma koy ir do,

\par }{\Q ni, Dawda hayroo, ni hunday ma lakkal daŋ ni hugoo se.»

\par }{\MM A tee takaa din da, Izirayel borey koy ngi do.

\VS{17}Haya kaŋ ti Izirayel borey kaŋ goo Žuda koyrawey ra, Roboham nʼi laama.

\VS{18}Kokoyoo Roboham na Adoram kaŋ ti waazibi goyey jineboraa donto. Amma Izirayel kul nʼa warra nda tondi, a buu. Kokoyoo Roboham cahã ka žigi bari torka boŋ ka zuru ka koy Žerizalem.

\VS{19}Takaa woo nda Izirayel ture Dawda hugoo borey ga hala hõ.


\par }{\PP \VS{20}Waatoo kaŋ Izirayel kul maa kaŋ Žeroboham willi kate, i donto ka alžamaa cee kʼi marga ngi mʼa gorandi kokoytaraa ra Izirayel kul boŋ. Žuda alkabiilaa hinne no ka cindi Dawda hugoo borey bande.


\par }{\PP \VS{21}Waatoo kaŋ Roboham too Žerizalem, a na Žuda hugoo borey kul nda Benžameŋ alkabiilaa marga. A na wongaari boro zenber zangu nda zenber woyyaaha (180.000) zaa i ra hala i ma koy Izirayel hugoo borey wongu ka gandaa kul daŋ Sulaymaana izʼaroo Roboham kokoytaraa cire.

\VS{22}Amma Irkoy na šenni har Irkoy boraa Šemaya se ka nee:

\VS{23}«Nee Sulaymaana izʼaroo Roboham se kaŋ ti Žuda kokoyoo, nda Žuda hugoo kul, nda Benžameŋ borey se, nda jamaa cindoo se:

\VS{24}‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: “War masi žigi ka koy war armey Izirayel borey wongu de! Wa willi, war affoo kul ma koy nga hugoo do, zama hayaa woo mana hun kala agay hunday do.”›» Aywa, i na haŋajer Abadantaa se, i willi ka koy ngi do sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har.


\par }{\PP \VS{25}Žeroboham na ceteyaŋ cin Šekem koyraa se kaŋ goo Efrayim tondi hondey ra ka goro a ra. Woo banda ga, a tun no din ka koy ceteyaŋ cin Penuwel koyraa se.


\par }{\SH Žeroboham zunuboo
\par }
{\PP \VS{26}Žeroboham nee nga boŋ se: «Sohõ kokoytaraa mma yee Dawda hugoo borey se,

\VS{27}zama nda jamaa woo žigi ka koy Žerizalem ka sargari kaa Abadantaa
hugoo ra, ngi biney ga bere ka hanga ngi koyoo Roboham kaŋ ti Žuda kokoyoo. Nda a tee takaa woo, i gʼay wii ka willi Žuda kokoyoo Roboham bande.»

\VS{28}Kokoyoo na hoyray ceeci. Woo banda ga, a na yagaw hinka tee nda wura, a nee jamaa se: «War hanse ka koy Žerizalem. War koyey ne ti woo! Ngi ka war žigandi ka hun Misira gandaa ra.»

\VS{29}A na yagaw foo daŋ Betel koyraa ra, a na affaa daŋ Dan koyraa ra.

\VS{30}Woo tee addalil ka jamaa daŋ zunubu ra, zama borey koy hala Dan ka yagaa din gana.


\par }{\PP \VS{31}Žeroboham na huguyaŋ cin tooru ganadogey ra ngi koyey se, a na boroyaŋ zaa jamaa ra kʼi tee
sargari juwalkawyaŋ, ka gar i manʼti Lewi ize.

\VS{32}Žeroboham na jingar zaari kayandi kaŋ ti handu yaahantoo jirbi woy cindi guwantoo (15to), a ga hima nda jingaroo kaŋ ga tee Žuda gandaa ra, nga hunday ga sargari kaa sargari tonadogoo ga. Woo no a nʼa tee Betel. A na sargari kaa yagawey se kaŋ a nʼi tee. Betel ra, a na sargari juwalkawyaŋ gorandi kaŋ ma sargari kaa tooru ganadogey ra toorey se kaŋ a nʼi tee.


\par }{\PP \VS{33}Handu yaahantoo, jirbi woy cindi guwantoo (15to), a žigi ka koy sargari tonadogoo do kaŋ a nʼa cin Betel, nga hunday ka handoo woo kayandi. A na hanoo din tee jingar Izirayel borey se, hanoo din, nga hunday no ma koy dugu dullandi sargari tonadogoo boŋ.




\par }\Chap{13}{\SH Irkoy boro foo koy Betel
\par }
{\PP \VerseOne{1}Abadantaa na Irkoy boro foo donto ka hun Žuda gandaa ra ka kaa Betel koyraa ra. Waatoo kaŋ dontokaa too Betel, a gar Žeroboham goo ma kay a ga dugu dullandi sargari tonadogoo ga.

\VS{2}Irkoy boraa kaati sargari tonadogoo ga nda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har a se, a nee: «Sargari tonadogoo, sargari tonadogoo, hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Izʼaru ga kaa ka hayandi Dawda hugoo borey ra, maaɲoo ti Žoziyas.
Sargari juwalkey kaŋ ga dugu sargarey kaa tooru ganadogoo woo ra, han foo Žoziyas ga sargari juwalkey hunday kaa sargari sargari tonadogoo boŋ. Woo banda ga, i ga adamize birey ton a ga.›»

\VS{3}Zaari follokaa din ra, Irkoy boraa na tammaasa foo cebe, a nee: «Tammaasaa kaŋ ga cebe kaŋ šennoo woo mana hun kala Abadantaa do, nga ne ti woo: sargari tonadogoo woo ga waaru ka boosoo doori ganda.»


\par }{\PP \VS{4}Waatoo kaŋ kokoyoo maa šennoo kaŋ Irkoy boraa kaati kʼa har Betel sargari tonadogoo ga, a na nga kaboo šerre sargari tonadogoo ga ka nee: «Wa aroo woo dii.» Amma Žeroboham kaboo kaŋ a nʼa šerre Irkoy boraa ga cindi takaa din da, a mana hin kʼa zumandi koyne.

\VS{5}Sargari tonadogoo waaru, boosoo kaŋ goo a ra mun ganda. Tammaasaa kaŋ Irkoy boraa nʼa har tee ka sawa nda šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har.

\VS{6}Kaŋ woo tee, kokoyoo nee Irkoy boraa se: «Ay gʼa wiri ni ga, ma ni Koyoo, Abadantaa ŋaaray ya ne ka binoo yaynandi hala ya hin kʼay kaboo zumandi.» Irkoy boraa na Irkoy ŋaaray, kokoyoo hin ka nga kaboo zumandi, kaboo yee nga taka žeenaa ga.


\par }{\PP \VS{7}Kokoyoo nee Irkoy boraa se: «Kaa ay hugoo ra ka ŋaa, nga banda ga, ay ga gomni tee ma ne.»

\VS{8}Amma Irkoy boraa nee kokoyoo se: «Ba nda nʼnʼay noo ni hugoo jere faa, ay si koy ni do. Ay si haya kul ŋaa, ay si haya kul haŋ ne ra,

\VS{9}zama Abadantaa nka šelaŋ kʼay yaamar ka nee: ‹Masi haya kul ŋaa, masi haya kul haŋ, ni williroo ga, masi yee nda fondaa kaŋ nda ni kaa.›»

\VS{10}Irkoy boraa willi nda fondo tana, a mana yee nda fondaa kaŋ nda a kaa Betel.


\par }{\SH Irkoy boraa mana haŋajer Abadantaa se
\par }
{\PP \VS{11}Aywa alwaatoo din, annabi aru žeena foo goo Betel koyraa ra. Irkoy boraa, hayaa kaŋ a kaa kʼa tee hanoo din Betel, nda šenney kul kaŋ a nʼi har kokoyoo se, annabi aru žeenaa izʼarey kaa kʼi kul deede ngi baabaa se.

\VS{12}Ngi baabaa nee i se: «Fondo foo nda a koy?» Annabi aru žeenaa izʼarey na fondaa cebe ngi baabaa se kaŋ nda Irkoy boraa kaŋ hun Žuda koy.

\VS{13}A nee nga izʼarey se: «Wʼay farkaa soolu ya ne.» I na farkaa soolu a se, a kaaru a ga.

\VS{14}A na Irkoy boraa gaarandi, a nʼa gar a ga goro tuuriɲaa beeri foo cire. A nee a se: «Ni ti Irkoy boraa kaŋ hun Žuda?» Irkoy boraa nee a se: «Agay no.»

\VS{15}Annabi aru žeenaa nee a se: «Ir ma koy hugey do ma ŋaa.»

\VS{16}Irkoy boraa nee: «Ay si hin ka willi ni bande ka koy ni do. Ay si haya kul ŋaa wala ka hari haŋ ni bande nongoo woo ra,

\VS{17}zama ay duu šenni ka hun Abadantaa do kaŋ nee: ‹Nʼsi hima ka ŋaa wala ka hari haŋ nongoo din ra, fondaa kaŋ nda ni koy, nʼsi hima ka willi nda a.›»

\VS{18}Aru žeenaa nee a se: «Agay hunday manʼti kala annabi sanda ni. Almalayka ka Abadantaa šennoo ka too ay do ka nee ya ne: ‹Koy aroo do kʼa ka willi ni do a ma ŋaayan ŋaa, a ma hari haŋ.›» Nda cimi, aru žeenaa nka taari a se.

\VS{19}Kaŋ Irkoy boraa maa woo, a willi a bande ka ŋaa ka haŋ.


\par }{\SH Abadantaa na Irkoy boraa zukandi
\par }
{\PP \VS{20}I goo ma goro ka ŋaa kaŋ Abadantaa na šenni har annaboo se kaŋ na Irkoy boraa ka willi kate.

\VS{21}A kaati ka nee Irkoy boraa se kaŋ hun Žuda: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee kaŋ mana yadda Irkoy šennoo ga, Abadantaa, ni Koyoo, šennoo kaŋ a nʼa har ma ne, manʼa dii.

\VS{22}Ni willi ka kaa ka ŋaayan ŋaa ka hari haŋ nongoo kaŋ ra Irkoy nee ma ne kaŋ masi ŋaa a ra, masi hari haŋ a ra. Woo se ni bukaa si huru ni baabey
saaraa ra.»


\par }{\PP \VS{23}Waatoo kaŋ Irkoy boraa ŋaa, a na hari haŋ ka ben, a na annaboo kaŋ nʼa willandi farkaa soolu a se.

\VS{24}Kaŋ Irkoy boraa goo ma koy, a kubay nda ganjihayla fondaa ra, ganjihaylaa nʼa wii. Bukaa cindi a ga daaru fondaa ra. Farkaa ga kay jeroo ga no din, ganjihaylaa mo ga kay bukaa jeroo ga.

\VS{25}Bisakawyaŋ dii bukaa kaŋ ga daara fondaa ra, ganjihaylaa ga kay a jere. I koy šennoo har koyraa ra kaŋ ra annabi aru žeenaa goo.

\VS{26}Annaboo kaŋ na Irkoy boraa ka willi kʼa kaa nga fondaa ra, waatoo kaŋ a maa woo, a nee: «Irkoy boraa no kaŋ mana haŋajer Abadantaa se. Abadantaa kʼa noo ganjihaylaa se, ganjihaylaa na birey kayri kʼa wii sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har a se.»

\VS{27}Woo banda ga, a nee nga izʼarey se kaŋ i ma nga farkaa soolu nga se, i nʼa soolu a se.

\VS{28}A koy, a dii Irkoy boraa bukaa fondaa ra, farkaa nda ganjihaylaa ga kay bukaa jere. Ganjihaylaa mana bukaa ŋaa, a mana farkaa wii.

\VS{29}Annabi aru žeenaa na Irkoy boraa bukaa zaa kʼa fur nga farkaa ga kʼa ka willi koyraa ra. A nʼa hẽe kʼa sutura.

\VS{30}Saaraa kaŋ a nʼa soolu nga boŋ se, nga ra a na bukaa daŋ. Borey na nga buuroo hẽe ka nee: «He agʼarmaa!»


\par }{\PP \VS{31}Suturayanoo banda ga, aru žeenaa nee nga izʼarey se: «Nda ay buu, wʼay sutura saaraa kaŋ ra Irkoy boraa goo, ay birey ma bara nga birey jere.

\VS{32}Zama šennoo kaŋ nda Abadantaa nʼa donto a ma har Betel koyraa sargari tonadogoo nda
Samari koyrawey tooru ganadogey hugey se, šikka sii a ra kaŋ a ga tabati.»


\par }{\SH Žeroboham mana ifutu naŋ
\par }
{\PP \VS{33}Hayey wey banda ga, Žeroboham mana yee nga teegoy futaa se banda. Alkabiila kul kaŋ no, a na boroyaŋ tee tooru ganadogey
sargari juwalkey. Boro kul kaŋ ga baa nga ma tee sargari juwalkaw, a gʼa gorandi sargari juwalyan goyoo ra tooru ganadogey ra.

\VS{34}Woo tee Žeroboham hugoo borey zunuboo. Woo ka tee sabaabu nga hugoo borey halaci ka dere pew laboo ga.




\par }\Chap{14}{\SH Annabi Ahiya na Žeroboham izʼaroo buuroo har
\par }
{\PP \VerseOne{1}Alwaatoo woo ra, Žeroboham izʼaroo Abiya wirci.

\VS{2}Žeroboham nee nga wandoo se: «Ay gʼa wiri ni ga, tun ni boŋ ga, ma ni boŋ bere taka kaŋ ra boro masi bay wala agay Žeroboham wandoo ti ni. Ma koy Silo koyraa ra, annaboo kaŋ ti Ahiya goo no din, nga no ka nee kaŋ ay ga tee gandaa woo se kokoy.

\VS{3}Ma takula woy (10), nda gatoyaŋ, nda yuu kulba foo ka koy ni bande. Nda ni too a do, hayaa kaŋ ti zankaa alhabaroo, a gʼa har ma ne.»

\VS{4}Hayaa kaŋ Žeroboham nʼa har, wandoo nʼa tee. A tun ka koy Ahiya hugoo do, Silo koyraa ra. Ahiya hanse ka žen, moɲey mma bakam, a si hin ka dii koyne.

\VS{5}Amma Abadantaa nee Ahiya se: «Guna, Žeroboham wandoo ne ma kaa ni do ka ni hãa nga izʼaroo misoo ra, zama izʼaroo nka sii nda baani. Nda a too ni do, ma woo nda woo har a se. Nda a kaa, a mma nga boŋ bere ka nga boŋ tee boro tana.»


\par }{\PP \VS{6}Waatoo kaŋ Ahiya maa woyoo cewey jindoo kaŋ too hugoo miɲoo ga, a nee: «Žeroboham wandoo, huru. Macin se nʼga ni boŋ bere ka ni tee boro tana? Ay dontandi ni do nda šenni šenda.

\VS{7}Koy nee Žeroboham se: ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: “Ay na ni jer jamaa game, ay na ni tee boŋkoyni ay jamaa Izirayel se.

\VS{8}Ay na kokoytaraa taa Dawda hugoo borey kone kʼa noo ma ne. Amma mana tee sanda ay tamoo Dawda kaŋ nʼay yaamarey dii, ka hanga agay nda nga binoo kul, ka haya hinne tee kaŋ ga henan ay jine.

\VS{9}Nʼna goy futu tee ka bisa borey kul kaŋ bisa ni jine. Ni koy, nʼna koy tanayaŋ tee ni boŋ se. Nʼna guuru mennandi kʼa tee tooruyaŋ kʼi gana, nʼnʼay binoo tunandi. Nʼnʼay warra ni banda ga.

\VS{10}Woo maaganda se, ay ga kate Žeroboham hugoo ga bone ka Žeroboham aru borey kul halaci, baɲɲa nda borcin Izirayel ra. Ay ga Žeroboham hugoo haabu sanda takaa kaŋ nda boro ga žiibi haabu hala a ma ben pat.

\VS{11}Žeroboham hugoo boro kaŋ buu koyraa ra, hanšey gʼa ŋaa. Boro kaŋ buu ganjoo ra, beenaa cirawey gʼa ŋaa. Woo ti hayaa kaŋ Abadantaa nʼa har.”›»


\par }{\PP \VS{12}Ahiya nee woyoo se: «Aywa, ni, koy ni hugoo do. Za ni cewoo huru koyraa ra, ni izoo ga buu.

\VS{13}Izirayel kul ga ni izoo hẽe, i gʼa sutura. Žeroboham borey ra, nga hinne no ma huru saaray ra, zama Žeroboham hugoo borey ra, nga hinne ra Abadantaa, Izirayel Koyoo dii haya henna.

\VS{14}Woo banda ga, Abadantaa ga kokoy foo tunandi nga boŋ se kʼa gorandi Izirayel boŋ kaŋ ga Žeroboham hugoo tuusu. Hanoo ne ma kaa. Macin no ay ga nee? A kaa ka ben!

\VS{15}Abadantaa ga Izirayel kar hala a ma tee sanda kakaaru kaŋ ga zinji-zinji haroo ra. A ga Izirayel kaa labu hennaa ga kaŋ a nʼa noo ngi baabey se, a gʼi say-say ka koy Efrat isaa se banda, zama i nka bunduyaŋ sinji ngi boŋ se kʼi tee tooru woy-boro kaŋ se i ga nee
Ašera, woo ti haya kaŋ na Abadantaa futandi.

\VS{16}A ga Izirayel fur zunubey kaŋ Žeroboham nʼi tee, de a na Izirayel kaŋandi i ra maaganda se.»

\VS{17}Žeroboham wandoo tun ka koy. A willi Tirsa. A mma too hugoo jindoo ga kaŋ zankaa buu.

\VS{18}Izirayel kul nʼa sutura, i nʼa hẽe ka sawa nda šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har nda nga tamoo, annabi Ahiya.


\par }{\PP \VS{19}Žeroboham teegoyey cindey, takaa kaŋ nda a na wongey tee, nda takaa kaŋ nga kokoytaraa tiya, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{20}Jiiri waranka cindi hinka (22) no Žeroboham nʼa tee kokoytaraa ra. Woo banda ga, a koy nga hayragey gar alaahara. Nga izʼaroo Nadab tee kokoy dogoo ra.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Roboham ga Žuda laama
\par }
{\R (Taarikey 2to 12.1–16)

\par }{\PP \VS{21}Sulaymaana izʼaroo Roboham tee Žuda gandaa se kokoy waatoo kaŋ a goo nda jiiri woytaaci cindi foo (41). A na jiiri woy cindi iyye (17) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem, koyraa kaŋ Abadantaa nʼa suuba Izirayel alkabiilawey koyrawey kul ra ka nga maaɲoo daŋ a ga. Ɲaŋoo maaɲoo manʼti kala Naama, Amoŋ boro no.

\VS{22}Žuda borey na goy futu tee Abadantaa jine. I na zunubu tee ka bisa wey kaŋ ngi baabey nʼi tee ka Abadantaa canseroo tunandi.

\VS{23}Ngi mo na tooru ganadooyaŋ cin, ka tondi kayandi, i na bunduyaŋ sinji tooru woyoo
Ašera maaɲoo ga hondu beerey kul ga nda tuuri firzi kul cire.

\VS{24}Ba arey kaŋ cindi ka zinaa tee tooru hugey ra goo gandaa ra. Dumey kaŋ Abadantaa nʼi gaaray Izirayel borey jine, ngi almuhaley kul no i cindi kʼi denden.


\par }{\PP \VS{25}Roboham laamaa jiiri guwantoo ra, Misira kokoyoo Šišak žigi ka koy Žerizalem tangam.

\VS{26}A na Abadantaa
hugoo almanoo nda kokoyoo hugoo almanoo zaa. A na hayaa kul zaa. Korawey kaŋ Sulaymaana nʼi tee nda wura, a nʼi kul zaa.

\VS{27}Kokoyoo Roboham na alhan korayyaŋ tee dogey ra kʼi talfi lakkalkey jineborey ga kaŋ ga kokoyoo hugoo miɲoo lakkal.

\VS{28}Waati kul kaŋ kokoyoo koy huru Abadantaa hugoo ra, nga lakkalkey na korawey zaa ngi bande, woo banda ga, i gʼi ka willi lakkalkey hugoo do.


\par }{\PP \VS{29}Roboham teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{30}Waati kul wongu goo Roboham nda Žeroboham game.

\VS{31}Woo banda ga, Roboham koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura nga baabey jere Dawda koyraa ra. Ɲaŋoo maaɲoo ti Naama, Amoŋ boro no. Roboham izʼaroo Abiyam tee kokoy dogoo ra.




\par }\Chap{15}{\SH Waatoo kaŋ Abiyam ga Žuda laama
\par }
{\R (Taarikey 2to 13.1–3, 22–23)

\par }{\PP \VerseOne{1}Nebat izʼaroo kaŋ ti Kokoyoo Žeroboham laamaa jiiri woy cindi yaahantoo (18to) ra, Abiyam tee Žuda gandaa se kokoy.

\VS{2}A na jiiri hinza tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Maaka, Abišalom ize woy no.

\VS{3}Zunubey kul kaŋ baaboo nʼi tee za a mana kaa, nga da nʼi kul cine tee. A mana hanga Abadantaa, nga Koyoo nda nga binoo kul sanda takaa kaŋ nda nga baabaa Dawda hanga Irkoy nda nga binoo kul.

\VS{4}Amma Dawda maaganda, Abadantaa, nga Koyoo ga naŋ Dawda izʼaru ma cindi dumaa ga kokoytaraa ra Žerizalem ra ka naŋ Žerizalem ma duu albarka.

\VS{5}Zama Dawda nka haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine. Hayaa kul kaŋ Abadantaa nʼa yaamar nda a, a manʼi hoo nga hunaroo kul ra, nda manʼti Heti boraa Uri hayaa kaŋ tee.


\par }{\PP \VS{6}Roboham aloomuroo kul ra, wongu goo nga nda Žeroboham game.


\par }{\PP \VS{7}Abiyam teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. Wongu goo Abiyam nda Žeroboham game.

\VS{8}Abiyam koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura Dawda koyraa ra, nga izʼaroo Asa tee kokoy dogoo ra.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Asa ga Žuda laama
\par }
{\R (Taarikey 2to 14.1–2; 15.16–19; 16.1–6, 11–14)

\par }{\PP \VS{9}Izirayel kokoyoo Žeroboham laamaa jiiri warankantoo (20to) ra, Asa tee Žuda gandaa se kokoy.

\VS{10}A na jiiri woytaaci cindi foo (41) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Kaaga woyoo maaɲoo ti Maaka, Abišalom ize woy no.

\VS{11}Asa na hayayaŋ tee kaŋ ga henan Abadantaa jine, sanda nga baabaa Dawda takaa.

\VS{12}Arey kaŋ ga zinaa tee tooru hugey ra, a nʼi kul gaaray kʼi kaa gandaa ra. Toorey kul kaŋ nga hayragey nʼi tee, a nʼi kaa no din.

\VS{13}Haya kaŋ ti nga ɲaa Maaka, a na kokoy ɲaataraa fuulaa kaa a ga, zama a nka haya harramante kaŋ ti tooru tee
Ašera maaɲoo ga. Asa na nga haya harramantaa kayri, a koy a ton Sederoŋ gooroo ra.

\VS{14}Amma tooru ganadogey mana ben, ba kaŋ se Asa hunaroo kul ra a hanga Abadantaa bande nda nga binoo kul.

\VS{15}A kate Abadantaa
hugoo ra hayey kaŋ nga baabaa nʼi daŋ jere ga, nda hayey kaŋ nga hunday nʼi daŋ jere ga, nzorfu kaaraa, nda wuragoo, nda jinay dumiyaŋ.


\par }{\PP \VS{16}Wongu goo Asa nda Izirayel kokoyoo Bayeša game ngi hunaroo kul ra.

\VS{17}Izirayel kokoyoo Bayeša koy Žuda gandaa tangam. A na ceteyaŋ cin Rama se hala boro masi duu ka huru ka fatta Žuda kokoyoo Asa do.

\VS{18}Nzorfu kaaraa kul nda wuragoo kul kaŋ cindi Abadantaa hugoo alman jisidogoo ra nda almanoo kaŋ goo kokoyoo hugoo alman jisidogoo ra, Asa nʼi kul zaa kʼi talfi nga borey ga, a nʼi sanba Siiri kokoyoo Ben-Hadad se, woo kaŋ baabaa maaɲoo ti Tabrimoŋ, Tabrimoŋ baabaa ti Heziyoŋ. Ben-Hadad si goro kala Damas koyraa ra. Asa nee Ben-Hadad se:

\VS{19}«Amaana ma huru agay nda ni game sanda takaa kaŋ nda a goo ay baabaa nda ni baabaa game. Guna, ay ga nzorfu kaaray nda wura sanba ma ne sanda gomni. Woo ga, ma koy amaanaa hasara kaŋ goo ni nda Izirayel kokoyoo Bayeša game, woo ra a ga mooru ay ga.»

\VS{20}Ben-Hadad yadda kokoyoo Asa šennoo. A na nga wongu-izey jineborey sanba i ma koy Izirayel koyrawey tangam. I na Iyoŋ, nda Dan, nda Abel-Bet-Maaka koyrawey, nda Kineret laamaa kul, nda Neftali gandaa kul kar.

\VS{21}Waatoo kaŋ Bayeša maarʼa, a fay nda ka Rama koyraa cetewey cin, a koy goro Tirsa koyraa ra.

\VS{22}Woo ga, kokoyoo Asa na Žuda borey kul cee, boro sii no kaŋ a manʼa cee, tondey kaŋ nda Bayeša ga Rama cin, nda bundey, a daŋ kaŋ borey ma koy i zaa kate. Kokoyoo Asa nʼi kul marga ka Geba koyraa cetewey cin Benžameŋ gandaa ra, a na Mispa koyraa cetewey mo cin.


\par }{\PP \VS{23}Asa teegoyey cindey kul, nga wongaaritaraa kul, nda haya kul kaŋ a nʼa tee, nda koyrawey kaŋ a nʼi cin, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. Amma waatoo kaŋ a žen cee dori duu a.

\VS{24}Asa koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura nga baabey jere, nga baabaa Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Žozafat tee kokoy dogoo ra.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Nadab ga Izirayel laama
\par }
{\PP \VS{25}Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri hinkantoo ra, Žeroboham izʼaroo Nadab tee Izirayel se kokoy. A na Izirayel laama jiiri hinka.

\VS{26}A na goy futu tee Abadantaa jine, fondaa kaŋ ra baaboo dira, nga no a hanga a. Zunuboo kaŋ ra baaboo na Izirayel kaŋandi, nga mo na woo din da dumoo tee.

\VS{27}Ahiya izʼaroo Bayeša kaŋ ti Isakar alkabiilaa boro kaa ka hawandifutay Nadab ga. Han foo, waatoo kaŋ Nadab nda Izirayel kul na Gibetoŋ koyraa wanga kʼa daŋ game kʼa dii, Bayeša koy Nadab wii Gibetoŋ koyraa ra. Gibetoŋ, Filisti borey wane nda a.

\VS{28}Bayeša mana Nadab wii kala Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri hinzantoo ra, a tee kokoy dogoo ra.

\VS{29}Waatoo kaŋ Bayeša goro kokoytaraa ra, a na Žeroboham hugey borey kul wii. A mana Žeroboham boro kul hundoo naŋ a ra. A nʼi kul wii ka sawa nda Abadantaa šennoo kaŋ a nʼa har nda nga tamoo Silo boraa Ahiya.

\VS{30}Žeroboham zunuboo ka kate woo, nda zunuboo kaŋ ra a na Izirayel kaŋandi ka Abadantaa, Izirayel Koyoo futandi.


\par }{\PP \VS{31}Nadab teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.


\par }{\PP \VS{32}Wongu goo Asa nda Izirayel kokoyoo Bayeša game ngi aloomuroo kul ra.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Bayeša ga Izirayel laama
\par }
{\PP \VS{33}Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri hinzantoo ra, Ahiya izʼaroo Bayeša tee Izirayel kul se kokoy, a si goro kala Tirsa koyraa ra. A na jiiri waranka cindi taaci (24) tee kokoytaraa ra.

\VS{34}A na goy futu tee Abadantaa jine, fondaa kaŋ ra Žeroboham dira, nga no a hanga a. Zunuboo kaŋ ra Žeroboham na Izirayel kaŋandi, nga mo na woo din da dumoo tee.




\par }\Chap{16}{\PP \VerseOne{1}Abadantaa na šenni har Hanani izʼaroo kaŋ ti Žehu se kaŋ a mʼa ka too Bayeša do ka nee:

\VS{2}«Ni, Bayeša manʼti baffoo. Agay ka ni jer ka ni tee ay jamaa Izirayel boŋkoynoo, amma ni hanga Žeroboham fondaa kʼay jamaa kaŋ ti Izirayel kaŋandi zunubu ra, kʼay futandi ngi zunuboo maaganda.

\VS{3}Woo se ay ga ni nda ni hugoo borey kul haabu ka ni hugoo tee sanda takaa kaŋ Nebat izʼaroo Žeroboham hugoo ti a.

\VS{4}Ni boro kaŋ buu koyraa ra, hanšey gʼa ŋaa, woo kaŋ buu hawsaa ra, beenaa cirawey gʼa ŋaa.»


\par }{\PP \VS{5}Bayeša teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, nda nga asajataraa, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{6}Bayeša koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura Tirsa koyraa ra. Nga izʼaroo Ela tee kokoy dogoo ra.


\par }{\PP \VS{7}Abadantaa na šenni har annabi Žehu kaŋ ti Hanani izʼaroo se, a mʼa too Bayeša nda nga hugoo borey do. Abadantaa mana šennoo har kala nga goy laaley maaganda kaŋ a nʼi tee nga jine ka nga futandi nda nga teegoy laaley, sanda takaa kaŋ nda Žeroboham hugoo borey nʼa tee, koyne mo Bayeša na Žeroboham hugoo borey halaci.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Ela ga Izirayel laama
\par }
{\PP \VS{8}Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri waranka cindi idduwantoo (26to) ra, Bayeša izʼaroo Ela tee Izirayel se kokoy. A na jiiri hinka tee kokoytaraa ra, a si goro kala Tirsa koyraa ra.

\VS{9}Nga goykaa kaŋ maaɲoo ti Zimri hawandifutay a ga. Nga ti bari torka jeroo boŋkoynoo. Han foo Ela goo Tirsa, a ga harifutu haŋ ka suu Arsa hugoo ra. Arsa ti boraa kaŋ ga huga nda kokoyoo hugoo hayaa kul Tirsa koyraa ra.

\VS{10}Zimri huru hugoo ra kʼa wii, a tee kokoy dogoo ra. Woo mana teendi kala Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri waranka cindi iyyantoo (27to) ra.

\VS{11}Za Zimri tee kokoy ka goro fuulaa ra, a na Bayeša hugoo borey kul wii. A mana aru kul naŋ, a mana nga boro kul naŋ, a mana nga cere kul naŋ.

\VS{12}Zimri na Bayeša borey kul halaci ka sawa nda Abadantaa šennoo, woo kaŋ a nʼa har annabi Žehu se a mʼa ka too Bayeša do.

\VS{13}Woo kul, Bayeša nda nga izʼaroo Ela zunubey ka kate a, ka Izirayel borey kaŋandi zunubu ra ka Abadantaa, Izirayel Koyoo futandi nda ngi haya yaadawey.


\par }{\PP \VS{14}Ela teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Zimri ga Izirayel laama
\par }
{\PP \VS{15}Zimri huru fuulaa ra Izirayel Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri waranka cindi iyyantoo (27to) ra. A si goro kala Tirsa koyraa ra. A na jirbi iyye tee kokoytaraa ra. Waatoo woo ra, Izirayel wongu-ize jamaa na Gibetoŋ wanga kʼa daŋ game, koyra no kaŋ Filisti borey wane nda a.

\VS{16}Jamaa cindi no din, i maa kaŋ Zimri hawandifutay kokoyoo ga, a nʼa wii. Han follokaa ra, Izirayel kul na wongu-izey jineboraa kaŋ ti Omri tee Izirayel se kokoy jamaa kaloo ra.

\VS{17}Kaŋ woo tee, Omri nda wongu-izey kul fatta Gibetoŋ ka koy Tirsa koyraa wanga kʼa daŋ game kʼa dii.

\VS{18}Kaŋ Zimri dii kaŋ i duu koyraa ga hini, a koy huru kokoy hugoo ra ka nuune daŋ a ra, nga hunday buu nuunaa din ra.

\VS{19}A buu nda takaa woo, nga zunubey maaganda, zama a na goy futu tee Abadantaa jine. Žeroboham fondaa no a nʼa gana ka zunubu tee, ka kate Izirayel ma kaŋ zunubu ra.


\par }{\PP \VS{20}Zimri teegoyey cindey nda hawandifutaa kaŋ a nʼa tee, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.


\par }{\PP \VS{21}Waatoo woo ra, Izirayel jamaa fay ihinka. Zamna foo hanga Ginat izʼaroo Tibni bande kʼa tee ngi kokoyoo. Zamna faa hanga Omri bande.

\VS{22}Amma wey kaŋ hanga Omri bande ga hin wey kaŋ hanga Ginat izʼaroo Tibni bande. Tibni buu, Omri tee kokoy.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Omri ga Izirayel laama
\par }
{\PP \VS{23}Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri waranza cindi faantoo (31to) ra, Omri tee Izirayel se kokoy. A na Izirayel laama jiiri woy cindi hinka (12). A jin ka Tirsa koyraa laama jiiri iddu.

\VS{24}Woo banda ga, a koy
Samari tondi hondoo day nda nzorfu kaaray tamma boŋ zenber iddu (6.000) Šemer ga. A na koyra foo cin hondoo boŋ, ka koyraa maaɲoo daŋ Samari ka sawa nda tondi hondoo din koyoo kaŋ maaɲoo ti Šemer.

\VS{25}Omri na goy futu tee Abadantaa jine. A na ifutu tee ka bisa kokoyey kul kaŋ kaa jinoo ra.

\VS{26}Omri hanga fondaa kaŋ bande Nebat izʼaroo Žeroboham hanga, ka nga zunubey cine tee, ka Izirayel borey kaŋandi zunubu ra, ka Abadantaa, Izirayel Koyoo futandi nda ngi haya yaadawey.


\par }{\PP \VS{27}Omri teegoyey cindey, hayey kaŋ a nʼi tee, nda nga asajataraa, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{28}Omri koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura Samari. Nga izʼaroo Akab tee kokoy dogoo ra.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Akab ga Izirayel laama
\par }
{\PP \VS{29}Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri waranza cindi yaahantoo (38to) ra, Omri izʼaroo Akab tee Izirayel se kokoy. A na jiiri waranka cindi hinka (22) tee kokoytaraa ra Izirayel, a si goro kala
Samari.

\VS{30}Akab na goy futu tee Abadantaa jine ka bisa borey kul kaŋ kaa jinoo ra.

\VS{31}A na Nebat izʼaroo Žeroboham zunuboo cine tee. Amma woo kul mana wasa a se, a koy Sidoŋ borey kokoyoo Etbal ize woyoo hiiji kaŋ maaɲoo ti Žezabel. A ga sujudu tooroo jine kaŋ ti
Bal kʼa gana.

\VS{32}A na tooru hugu cin Samari ka sargari tonadoo tee a ra Bal se.

\VS{33}Akab na bunduyaŋ mo sinji tooru woyoo
Ašera maaɲoo ga. Akab yee koyne ka goy futu laala tana booboyaŋ kaŋyaŋ na Abadantaa, Izirayel Koyoo futandi. Izirayel kokoyey kaŋ kaa jinoo ra, nga goy futaa bisa i kul waney.


\par }{\PP \VS{34}Akab waatoo ra, Betel koyraa boraa Hiyel na Žeriko koyraa cin. Waatoo kaŋ a na koyraa asaasey kaa, nga izʼaru jinaa kaŋ ti Abiram buu. Hanoo kaŋ a ga koyraa miɲey daŋ, nga izʼaru koraa kaŋ ti Segub mo buu. Woo teendi ka sawa nda Abadantaa šennoo kaŋ a nʼa har nda Nun izʼaroo Žozuwe.\FTNT{*}{{\FR 16:34 }{\FR{16.34
}}{\XT{Žozuwe 6.26.}}}




\par }\Chap{17}{\SH Annabi Ilyasu bayrandi kaŋ kogay ga tee Izirayel gandaa ra
\par }
{\PP \VerseOne{1}Aru foo goo Tišib koyraa ra, Galad gandaa ra, maaɲoo ti Ilyasu, a nee Akab se: «Ay ga žee nda Abadantaa, Izirayel Koyoo kaŋ ga huna maaɲoo, Koyoo kaŋ goyoo ra ay goo, jiirey wey ra, harandaŋ si tee, ncirɲi si kaŋ, kala nda agay hunday kaa ka šelaŋ.»


\par }{\SH Ilyasu koy goro Kerit gooroo ra
\par }
{\PP \VS{2}Abadantaa na šenni har Ilyasu se ka nee:

\VS{3}«Hun ne ra, koy waynahunay here ka tugu Kerit gooroo ra, Žurdeŋ isaa tenje.

\VS{4}Nʼga cindi ka gooroo haroo haŋ. Ay ga gaaru-gaaruyaŋ yaamar i ma ni ŋandi no din.»

\VS{5}Ilyasu koy, a goy ka sawa nda woo kaŋ Abadantaa nʼa har a se. A koy goro Kerit gooroo ra, Žurdeŋ isaa tenje.

\VS{6}Gaaru-gaaruyaŋ ga kate a se takula nda ham cijin nda zaari. A cindi a ga gooroo haroo haŋ.


\par }{\SH Ilyasu zunbu woy foo do Serepta koyraa ra
\par }
{\PP \VS{7}Hala a ga too waati foo, gooroo haroo kogu, zama ncirɲi mana kaŋ gandaa ra.

\VS{8}Woo ga, Abadantaa na šenni har Ilyasu se ka nee:

\VS{9}«Tun ka koy Serepta koyraa ra, Sidoŋ laamaa ra, ma cindi no din. Ay nee woy foo kaŋ kurɲoo buu se a ma ni ŋandi no din ra.»


\par }{\PP \VS{10}Ilyasu tun ka koy Serepta. A mma too koyraa miɲoo ga kaŋ woy foo kaŋ kurɲoo buu ne ma tuuri kuuna. Ilyasu nʼa cee ka nee a se: «Suuri, ma koy kate ya ne hari kayna jinay ra ya haŋ.»

\VS{11}A goo ma koy hari ceeci, Ilyasu nʼa cee koyne ka nee: «Suuri, nda nʼga yee kate, ma takula mo kabay kate ya ne ni bande.»

\VS{12}Woyoo nee: «Ay ga žee nda Abadantaa, ni Koyoo kaŋ ga huna maaɲoo, ŋaayan kul sii ay kone hugey do nda manʼti kabe mee foo farin kaŋ goo jinay ra nda jii kayna kaŋ goo kulba ra. Woo se ay goo ma tuuri kuuna ka koy hugey ka hina agay nda ay izʼaroo se. Nda ir nʼa ŋaa ka ben, ir ga buu ŋaayan jaŋay se.»

\VS{13}Ilyasu nee woyoo se: «Masi hunbur, koy hugey, ma hayaa tee kaŋ nʼnʼa har. Amma farinoo nda jiyoo kaŋ goo ni kone tee ya ne furme kayna, ma kate a ya ne jina, nga banda ga, ma tee ni nda ni izʼaroo se,

\VS{14}zama hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: ‹Farinoo si ben jinaa ra, jiyoo kulbaa si koonu hala han kaŋ Abadantaa na ncirɲi doori laboo ga.›»


\par }{\PP \VS{15}Woyoo koy. A nʼa tee nda takaa kaŋ nda Ilyasu nʼa har. Woyoo, nda nga hugoo borey, nda Ilyasu, ŋaayan goo i kone waati kuku.

\VS{16}Farinoo si ben jinaa ra, jiyoo kulbaa si koonu, ka sawa nda šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har nda Ilyasu miɲoo.


\par }{\SH Ilyasu na woyoo kaŋ kurɲoo buu izʼaroo hunandi
\par }
{\PP \VS{17}Hayey wey banda ga, woyoo kaŋ do Ilyasu zunbu, izʼaroo wirci, wircoo hanse ka futu hala nongu kaŋ ra hundoo hun.

\VS{18}Woyoo nee Ilyasu se: «Irkoy boraa, macin no ay nʼa hasara ma ne? Ni nka kaa ay do kʼay hongandi ay layboo, kʼay izʼaroo wii wala?»

\VS{19}Ilyasu nee a se: «Ay noo ni izʼaroo.» Ilyasu na zankaa zaa nga gandoo ra kʼa ka žigi ka koy soorohugoo ra kaŋ ti nga dogoo, a nʼa kanandi nga daaroo boŋ.

\VS{20}A kaati ka Abadantaa cee ka nee: «Abadantaa, ay Koyoo, nʼga yadda ka woyoo woo kaŋ kurɲoo buu dor ka naŋ nga izʼaroo ma buu, ka kar nga kʼay zumandi nga do?»


\par }{\PP \VS{21}Woo banda ga, Ilyasu na nga boŋ daaru zankaa ga hala cee hinza, ka kaati ka Abadantaa cee ka nee: «Abadantaa, ay Koyoo, ay ga ni ŋaaray, ma naŋ zankaa woo hundoo ma yee kate a ra!»

\VS{22}Abadantaa na haŋajer Ilyasu se, zankaa hundoo yee kate a ra, a huna.

\VS{23}Ilyasu na zankaa zaa ka zunbu ka hun soorohugoo boŋ kʼa noo ɲaŋoo se ganda hugoo ra. Ilyasu nee: «Ni izʼaroo ne, a huna.»

\VS{24}Woyoo nee Ilyasu se: «Sohõ ay bay kaŋ Irkoy boro ti ni, šennoo kaŋ Abadantaa gʼa daŋ ni miɲoo ra, mʼa har ti cimi.»




\par }\Chap{18}{\SH Ilyasu koy Akab do
\par }
{\PP \VerseOne{1}Waati kuku banda ga, kogaa jiiri hinzantoo ra, Abadantaa na šenni har Ilyasu se ka nee: «Koy Akab do, ay ga ncirɲi kaŋandi laboo ga.»

\VS{2}Ilyasu koy Akab do. Woo gar heraa laala
Samari laamaa ra.

\VS{3}Akab na Abdiyas kaŋ ga huga nda kokoyoo hugoo cee. Abadantaa hunburaa ga hanse ka bara Abdiyas ra,

\VS{4}waatoo kaŋ Žezabel na Abadantaa annabey halaci, Abdiyas na annabi zangu (100) zaa kʼi tugu boro woyguu (50) woyguu (50) tondi guusu ra, ka cindi kʼi noo ŋaayan nda hari.

\VS{5}Akab nee Abdiyas se: «Koy gandaa yaara, ma koy hari dogey kul ra, nda goorey kul ra, a ga hin ka tee subu ma duwandi i ra, ir mʼa noo ir baryey nda ir lanbaanawey se hala ir masi kaa ka tilasu ka wiiya i ra.»

\VS{6}I na gandaa zamna ngi game kʼa yaara. Akab koy fondo foo ra, Abdiyas koy fondo tana ra.


\par }{\PP \VS{7}Abdiyas goo fondaa ra, a kubay nda Ilyasu. Waatoo kaŋ Abdiyas dii a, a na Ilyasu bay, a na nga ndumoo sinji laboo ra kʼa foo ka nee: «Ni no ay koyoo Ilyasu wala?»

\VS{8}Ilyasu nee a se: «Agay no. Koy nee ni koyoo Akab se kaŋ ay goo ne.»

\VS{9}Abdiyas nee: «Macin ti zunuboo kaŋ ay nʼa tee kaŋ se nʼga agay, ni tamoo daŋ Akab kaboo ra a mʼay wii?

\VS{10}Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, ganda sii no, laama mo sii no kaŋ ra ay koyoo mana boro sanba ka koy ni ceeci. Nda borey willi kate ka nee kaŋ ni sii no, a ga nee nongoo borey wala gandaa borey se kaŋ i ma žee, nda cimi no kaŋ i mana dii ni.

\VS{11}Nga no sohõ nʼga nee kaŋ ya koy nee ay koyoo se: ‹Ilyasu goo ne.›

\VS{12}Nda ay koy a har Akab se, ka gar a mana duu ni, zama nda ay hun ni do sohõ da, Abadantaa
Hundoo ga koy nda ni nongu kaŋ ay sʼa bay ra, woo ga, a gʼay wii. Ka gar Abadantaa hunburaa goo ay binoo ra za ay zankataraa ga.

\VS{13}Waatoo kaŋ Žezabel ga Abadantaa annabey wii, hayaa kaŋ ay nʼa tee mana maarʼa wala, ay koyoo? Ya nka annabi zangu (100) zaa Abadantaa annabey ra ka koy i tugu boro woyguu (50) woyguu (50) tondi guusu ra, ka cindi kʼi noo ŋaayan nda hari.

\VS{14}Nga no, sohõ ni, nʼga nee kaŋ ya koy nee ay koyoo se kaŋ Ilyasu goo ne. A ga kaa kʼay wii.»

\VS{15}Ilyasu nee: «Ay ga žee nda Abadantaa, Aduɲɲakoyoo kaŋ ga huna maaɲoo, nga kaŋ goyoo ra ay goo, kaŋ hõ ay ga koy Akab do.»


\par }{\PP \VS{16}Abdiyas koy Akab kubay kʼa noo Ilyasu alhabar. Woo ga, Akab koy Ilyasu kubay.

\VS{17}Za kaŋ Akab dii Ilyasu, Akab nee a se: «Ni no ka kate Izirayel ga bone!»

\VS{18}Ilyasu nee: «Manʼti agay no ma kate Izirayel ga bone. Ni nda ni baabaa hugoo no ma kate Izirayel ga bone, zama war na Abadantaa yaamarey naŋ ka koy
Balyaŋ gana.

\VS{19}Sohõ, daŋ Izirayel kul ma kaa ka marga ay jere Karmel tondi hondoo here nda annabi zangu taaci nda woyguwaa (450) kaŋ ga Bal gana, nda annabi zangu taacaa (400) kaŋ ga
Ašera tooru woyoo gana ka ŋaa Žezabel bande.»


\par }{\SH Ilyasu nda Bal annabey Karmel tondi hondoo ga
\par }
{\PP \VS{20}Akab donto Izirayel borey kul do ka
Bal annabey marga Karmel tondi hondoo here.

\VS{21}Ilyasu man jamaa ka nee: «Hala waati foo no war ga fondo hinka ganayan naŋ? Nda Abadantaa ti Irkoy, wa hanga a bande, nda Bal no, wa hanga a bande.» Jamaa manʼa zaabi nda baffoo.


\par }{\PP \VS{22}Ilyasu nee jamaa se: «Agay hinne ka cindi Abadantaa annabey ra, ka gar Bal annabey manʼti kala boro zangu taaci nda woyguu (450).

\VS{23}Aywa, wa kate ya ne yaaru hinka. Bal annabey ma yaaru foo suuba i ra kʼa fooru kʼa fur tuurey boŋ, amma i masi nuune daŋ a ra. Agay mo ga yaaru faa zaa kʼa fooru kʼa fur tuurey boŋ bila nda ya nuune daŋ a ra.

\VS{24}Woo banda ga, war ma war koyoo maaɲoo cee, agay mo ga Abadantaa maaɲoo cee. Koyoo kaŋ zaaboo ti nuune, nga ti Irkoy.» Jamaa kul na Ilyasu zaabi ka nee: «Ir yadda ni šennoo.»

\VS{25}Ilyasu nee Bal annabey se: «Wa yaaru foo suuba, war ma jin kʼa hanse, zama war ga boobo, woo banda ga, war ma war koyoo cee, amma war masi nuune daŋ a ra.»


\par }{\PP \VS{26}I na yaaroo zaa kaŋ i nʼa noo i se, i nʼa hanse kʼa fur tuurey boŋ. I kaati ka Bal maaɲoo cee za subbaahi hala zaarikayaa ra ka nee: «Bal, ir zaabi.» Amma šenni sii no, zaabi sii no. I ga sar ka gan sargari tonadogoo kaŋ i nʼa tee jere.

\VS{27}Zaaroo gamoo ra, Ilyasu nʼi ɲooɲo, a nee: «Wa hanse ka kaati, zama koy no, a goo ma miile, wala a goo salangaa ra, wala a goo naarumay ra, wala a ga hin ka tee a goo ma jirbi, a ga tun.»

\VS{28}I na kaati beeri tee, i šintin ka ngi boŋ hay nda ngi takubawey nda ngi yaajey ka sawa nda ngi alaadaa takaa hala nongu kaŋ ra kuri hun i ga.

\VS{29}Waatoo kaŋ zaarikayaa bisa, i tee hollay-ize ka koy hala aluulaa
taasu sargaroo kaayanoo ga. Šenni sii no, zaabi sii no, dukku-durum.


\par }{\PP \VS{30}Waatoo woo, Ilyasu nee jamaa kul se: «Wa man kate ay do ne.» Jamaa kul man a. Abadantaa sargari tonadogoo kaŋ kayri, a nʼa hanse.

\VS{31}Ilyasu na tondi woy cindi hinka (12) zaa ka sawa nda Yakuba izey alkabiila hinnaa, Yakuba woo da se Abadantaa na šenni har ka nee: «Ni maaɲoo ga tee Izirayel.»\FTNT{*}{{\FR 18:31 }{\FR{18.31
}}{\XT{Šintinoo 32.9; 35.10.}}}

\VS{32}A na tondey ka sargari tonadoo cin Abadantaa maaɲoo ga. A na guusu kaa sargari tonadogoo kuubi-ka-beraa ra, guusoo ga hin ka hari liitar waranza (30) cine zaa.

\VS{33}A na tuurey hanse, a na yaaroo fooru kʼa daŋ tuurey boŋ.

\VS{34}Woo banda ga, a nee: «Wa koy hoobu taaci too hari, war mʼi doori
sargari kukurantaa nda tuurey boŋ.» A nee koyne: «Wa yee ka doori a boŋ, a ma tee cee hinka.» I nʼa tee cee hinka. A yee koyne ka nee: «Wa yee ka doori a boŋ, a ma tee cee hinza.» I nʼa tee cee hinza.

\VS{35}Sargari tonadogoo kul tee hari, guusoo mo too nda hari.


\par }{\PP \VS{36}Taasu sargaroo kaayanoo waati, Ilyasu man kate, a nee: «Abadantaa, Ibirahima Koyoo, Isiyaka Koyoo, Izirayel Koyoo, hõ bayrandi kaŋ ni ti Irkoy Izirayel ra, kaŋ agay ti ni tamoo, kaŋ hayey wey mo kul ay manʼi tee nda kala ni yaamaroo.

\VS{37}Ay zaabi, Abadantaa, ay zaabi hala jamaa woo ma bay kaŋ ni, Abadantaa ti Irkoy, ni no ma ngi biney yeeti kate ni ga.»

\VS{38}Woo ga, Abadantaa nuunaa zunbu ka sargari kukurantaa, nda tuurey, nda tondey, nda nongoo din laboo ton. Haroo kaŋ goo guusoo ra, nuunaa nʼa kogandi.

\VS{39}Waatoo kaŋ jamaa kul dii woo, i sujudu ka ngi ndumey sinji laboo ra ka nee: «Abadantaa ti Irkoy, Abadantaa ti Irkoy!»

\VS{40}Ilyasu nee i se: «Wa Bal annabey dii, ba affoo masi hun i ra.» I nʼi dii. Ilyasu nʼi ka zunbu ka koy Kišoŋ haroo ra ka jindey kaa.


\par }{\SH Kogaa ben Izirayel gandaa ra
\par }
{\PP \VS{41}Ilyasu nee Akab se: «Koy ŋaa ka haŋ, zama jiŋjiŋyanoo woo kaŋ nʼga maarʼa, hirri no.»

\VS{42}Akab koy ŋaa ka haŋ. Amma Ilyasu žigi Karmel tondi hondoo boŋoo boŋ, a gunguma ganda ka nga ndumoo daŋ nga cee gamey ra.

\VS{43}A nee nga tamoo se: «Ay gʼa wiri ni ga, žigi ka teekoo here guna.» Tamoo žigi kʼa guna. A nee Ilyasu se: «Haya sii no.» Cee iyye Ilyasu ga nee a se kaŋ a ma koy guna.

\VS{44}Cee iyyantoo, tamoo nee: «Duula kaccu foo kaŋ ga too boro kabe gundoo goo ma tun teekoo boŋ.» Ilyasu nee: «Koy nee Akab se kaŋ a ma nga bari torkaa soolu ka koy nga do, ncirɲoo masi koy a ganji a ma koy.»


\par }{\PP \VS{45}Waati kayna banda ga, beenaa kul bibi nda duula. Hewoo tun, ncirɲi beeri kaŋ. Akab žigi nga torkaa ga ka koy Žizireyel.

\VS{46}Abadantaa na albarka daŋ Ilyasu ra kaŋ na gamahaw ka nga centoo šiita ka huru Akab jine ka zuru ka koy too hala Žizireyel.




\par }\Chap{19}{\SH Ilyasu binoo hun
\par }
{\PP \VerseOne{1}Hayey kul kaŋ Ilyasu nʼi tee, nda takaa kaŋ nda a na
Bal annabey wii, Akab nʼi kul deede Žezabel se.

\VS{2}Žezabel na dontokaw sanba Ilyasu do ka nee: «Koyey ma goy goy ay ga nda subaa dimmaa woo ga, ay mana hayaa tee ma ne kaŋ nʼnʼa tee annabey affoo kul se.»

\VS{3}Ilyasu hunbur, a zuru ka nga hundoo hallasi. A koy too Ber-Šeba kaŋ goo Žuda gandaa ra, a na nga tamoo naŋ no din.

\VS{4}Nga hunday na saajoo fondaa zaa, a na zaari foo tee a ga dira hala a too saabay foo jere kaŋ goo jere ga, a goro a cire. A nee nga boŋ se nga mma baa nga ma buu, a nee: «A wasa, sohõ Abadantaa, ay hundoo dii, zama ya na bisa ay baabey.»

\VS{5}Woo banda ga, a kani saabaa cire, a jirbi. Dogoo din da almalayka too a do kʼa taaru, a nee a se: «Tun ka ŋaa.»

\VS{6}A tun, a ga dii takula kaŋ tonandi tondi ga nda zollo hari goo nga jeroo ga. A ŋaa, a haŋ, woo banda, a yee ka kani.

\VS{7}Abadantaa almalaykaa yee koyne ka kaa a do cee hinkantoo kʼa taaru ka nee a se: «Tun, ma ŋaa, zama fondaa ga kuu ma ne.»

\VS{8}A tun, a ŋaa, a haŋ. Gaaboo kaŋ a duu a ŋaahayaa woo banda ga, a tun ka dira zaari woytaaci (40) nda cijin woytaaci (40) ka koy too hala Irkoy tondi hondoo do kaŋ ti Horeb.


\par }{\SH Irkoy na Ilyasu binoo daŋ
\par }
{\PP \VS{9}Kaŋ Ilyasu too no din, a huru tondi guusu ra ka cijinoo tee. Abadantaa na šenni har a se ka nee: «Macin no nʼgʼa tee ne ra, Ilyasu?»

\VS{10}A nee: «Ay hanse ka gurgay Abadantaa, Aduɲɲakoyoo se.
Amaanaa kaŋ nʼnʼa daŋ ni nda Izirayel borey game, i nʼa hasara, i na ni sargari tonadogey kayri, i na ni annabey wii nda takuba. Agay hinne ka cindi, sohõ i ga baa ngi mʼay wii.»

\VS{11}Abadantaa nee: «Fatta ka kay tondi hondoo boŋ agay, Abadantaa jine.» Abadantaa kaa ka bisa. Hew beeri gaabikoyni tun ka tondi hondey waaru, ka tondey kayri-kayri Abadantaa jine. Amma Abadantaa sii hewoo ra. Hewoo banda ga, laboo jijiri, amma Abadantaa sii labu jijiroo ra.

\VS{12}Labu jijiroo banda ga, nuune tee, amma Abadantaa sii nuunaa ra. Nuunaa banda ga, jinde baana fatta.

\VS{13}Kaŋ Ilyasu maa jindoo woo, Ilyasu na nga burmusoo ka nga ndumoo daabu, ka fatta ka kay tondi guusoo miɲoo ga. Jinde foo ne ka fatta ka nee a se: «Macin no nʼgʼa tee ne ra, Ilyasu?»

\VS{14}Ilyasu nee: «Ay hanse ka gurgay Abadantaa, Aduɲɲakoyoo se.
Amaanaa kaŋ nʼnʼa daŋ ni nda Izirayel borey game, i nʼa hasara, i na ni sargari tonadogey kayri, i na ni annabey wii nda takuba. Agay hinne ka cindi, sohõ i ga baa ngi mʼay wii.»


\par }{\PP \VS{15}Abadantaa nee Ilyasu se: «Fondaa kaŋ nʼnʼa zaa ka kaa ne, willi a bande ka koy saajoo ra ka koy hala Damas. Nda ni too no din, ma Hazayel yon kʼa tee Siiri gandaa kokoyoo.

\VS{16}Woo banda ga, ma koy Nimši izʼaroo Žehu mo yon kʼa tee Izirayel kokoyoo. Ma Šafat izʼaroo Alyasu mo yon kaŋ si hun kala Abel-Mehola kʼa tee annabi ni dogoo ra.

\VS{17}Boro kaŋ zuru ka hun Hazayel takubaa cire, Žehu gʼa wii, boro kaŋ zuru ka hun Žehu takubaa cire, Alyasu gʼa wii.

\VS{18}Amma ay ga boro zenber iyye (7.000) hallasi Izirayel ra kaŋ mana bay ka kanje sonbu
Bal se, de mo miɲey mana bay kʼa summu.»


\par }{\SH Ilyasu na Alyasu daŋ nga dogoo ra
\par }
{\PP \VS{19}Ilyasu hun no din ka koy Šafat izʼaroo Alyasu do. A gar Alyasu mma beeri, haw hinka-hinka hala cee woy cindi hinka (12) nda a ga beeri, iwoy cindi hinkantoo (12to) bara a kone. Kaŋ a bisa Alyasu jere, a na nga burmusoo warra a boŋ.

\VS{20}Alyasu na nga hawey naŋ, a zuru ka hanga Ilyasu bande, a nee: «Ay gʼa wiri ni ga, ma naŋ ya koy ay baabaa nda ay ɲaa hoybaani jina ya hanga ni.» Ilyasu nee a se: «Koy, ma willi kate. Hayaa kaŋ ay nʼa tee ma ne maaganda se nʼga willi kate.»

\VS{21}Alyasu hun Ilyasu do ka koy, a na haw hinkaa wii kʼi tee sargari. Beeri bundey kaŋ goo hawey ga nda a na hawey ton kʼi noo borey se i mʼi ŋaa. Woo banda ga, a tun ka hanga Ilyasu bande ka alhaadimay a se.




\par }\Chap{20}{\SH Siiri gandaa kokoyoo na Samari dii
\par }
{\PP \VerseOne{1}Siiri gandaa kokoyoo Ben-Hadad na nga wongu-izey kul marga. Kokoy waranza cindi hinka (32) tonton a ga nda bariyaŋ nda bari torkayaŋ. A žigi ka koy
Samari koyraa wanga kʼa daŋ game kʼa tangam.

\VS{2}A na dontokawyaŋ sanba koyraa ra, Izirayel kokoyoo Akab do,

\VS{3}a nee kaŋ i ma koy nee a se kaŋ nga, Ben-Hadad nee: «Ni nzorfu kaaraa nda ni wuragoo kul ti agay wane, ni wandey nda ni izey kul ihenney ti agay wane.»

\VS{4}Izirayel kokoyoo nʼa zaabi ka nee: «Ay koyoo, kokoyoo, woo kaŋ nʼnʼa har ti cimi, agay nda ay kabehayaa kul ti ni wane.»

\VS{5}Dontokey willi kate koyne, i nee kaŋ Ben-Hadad nee: «Ay na dontokawyaŋ sanba ni do ka nee ma ne kaŋ ma ni nzorfoo, nda ni wuragoo, nda ni wandey, nda ni izʼarey noo ya ne.

\VS{6}Šikka sii, suba dimmaa woo cine ga, ay gʼay tamey sanba ni do, i ga koy ni hugoo nongey kul guna, nda ni tamey hugey, haya kul kaŋ ni do, a goo nda alfayda, i ga koy nda a kul.»


\par }{\PP \VS{7}Izirayel kokoyoo na gandaa boro beerey kul cee ka nee i se: «Ay gʼa wiri war ga, war ma dii takaa kaŋ nda aroo woo ga ifutu ceeci ir se, zama a nka dontokaw sanba ka nee kaŋ ya nga noo ay wandey, nda ay izey, nda agay nzorfoo, nda ay wuragoo, ya na wanji a se.»

\VS{8}Boro beerey kul nda jamaa kul nee a se: «Masi haŋajer a se, masi yadda šennoo woo se.»

\VS{9}Akab nee Ben-Hadad dontokey se: «Wa koy nee ay koyoo, kokoyoo se kaŋ woo kaŋ a na dontokey sanba kʼa har cee jinaa, ay yadda a ga, amma woo kaŋ nga ne kʼa har sohõ da, ay si hin kʼa tee.» Dontokey koy šennoo har Ben-Hadad se.


\par }{\PP \VS{10}Ben-Hadad yee koyne ka alhabar sanba Akab do ka nee a se: «Koyey ma goy goy ay ga nda ay mana Samari koyraa kayri-kayri hala nongu kaŋ ra wongu-izey kaŋ goo ay bande, laboo kayriroo hamnoo, i kul si hin ka ngi kabey too a ra.»

\VS{11}Amma Izirayel kokoyoo na Ben-Hadad zaabi, a nee: «Wa koy nee Ben-Hadad se: ‹Boro kaŋ ga nga gamoo haw wongu se si hima ka bolsay sanda boro kaŋ kaa ka hun wongu ra.›»

\VS{12}Waatoo kaŋ šennoo too Ben-Hadad do, a gar nga nda kokoy tanayaŋ goo ma harifutu haŋ hukkumey ra. A nee nga borey se: «Wa soolu!» I koy jine tee Samari koyraa se kʼa tangam.


\par }{\SH Kokoyoo Akab hin Siiri kokoyoo
\par }
{\PP \VS{13}Waatoo woo ra, annabi foo man Izirayel kokoyoo Akab ka nee a se: «Abadantaa nee: ‹Nʼga dii jama beeroo woo kul, guna, ay gʼi daŋ ni kaboo ra hõ. Nda woo tee, nʼga bay kaŋ agay ti Abadantaa.›»

\VS{14}Akab nee: «May no a gʼa tee sibil kʼi daŋ ay kaboo ra?» Annaboo nee: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Sibiloo manʼti kala gandaa zamnarey boŋkoyney aru sooga goykey.›» Akab nee: «May ma jin ka wongoo šintin?» Annaboo nee: «Ni.»


\par }{\PP \VS{15}Akab na gandaa zamnarey boŋkoyney aru sooga goykey kul kabu, i tee zangu hinka nda waranza cindi hinka (232). Nga banda ga, a na Izirayel borey jamaa wongu-izey kul kabu, i tee boro zenber iyye (7.000).

\VS{16}I fatta ka koy wongu zaarikayaa ra. Woo gar Ben-Hadad nda kokoy tana waranza cindi hinkaa (32) kaŋ gʼa faaba goo hukkumey ra i ga harifutu haŋ ka suu.

\VS{17}Gandaa zamnarey boŋkoyney aru sooga goykey ti boro jinawey kaŋ fatta. Ben-Hadad na boroyaŋ sanba ka koy dii macin bara no. I willi kate ka nee a se: «Boroyaŋ ka hun
Samari koyraa ra ka kaa.»

\VS{18}Ben-Hadad nee: «Nda alaafiya se i fatta, wʼi dii kate i ga huna, nda wongu se i fatta, wʼi dii kate i ga huna.»

\VS{19}Gandaa zamnarey boŋkoyney aru sooga goykey fatta koyraa ra, Izirayel wongu-ize jamaa hanga ey.

\VS{20}Ngi affoo kul na Siiri borey aru foo kar. Kaŋ woo tee, Siiri borey zuru. Izirayel borey nʼi gaaray. Siiri kokoyoo Ben-Hadad kaaru bari boŋ, a zuru ka hun i ra, nga nda bari kaarukaw fooyaŋ.

\VS{21}Izirayel kokoyoo na Siiri borey wongu, a na ngi baryey wii ka bari torkawey kar, a hin ey hinay beeri.

\VS{22}Annaboo yee koyne ka kaa kokoyoo do ka nee a se: «Albarka daŋ ni boŋ ra, ma gaabandi, ma dii woo kaŋ nʼga hima kʼa tee, zama yeeši dimmaa woo cine ga, Siiri kokoyoo ga yee ka kaa ka ni tangam.»


\par }{\SH Akab yee ka hin
\par }
{\PP \VS{23}Siiri kokoyoo goykaw beerey nee a se: «Izirayel borey Koyoo manʼti kala tondi hondey Koyoo. Woo se i hin ir. Ir ma koy i tangam gangani ra, šikka sii a ra kaŋ ir ga hin ey.

\VS{24}Hayaa kaŋ nʼga hima kʼa tee manʼti kala ma kokoy waranza cindi hinkaa (32) kul kaa ngi fuulaa ra, ma goforneryaŋ daŋ dogey ra.

\VS{25}Ni wongu-izey kaŋ halaci, nʼga hima ka ngi hinnaa wongu-ize soolu. Bari hinnaa kaŋ buu, ma nga cinaa ceeci, bari torkawey kaŋ hasara, ma ngi cinaa ceeci. Nga banda ga, ir ga koy Izirayel borey tangam ganganoo ra. Nda woo teendi, šikka sii a ra kaŋ ir ga hin ey.» Kokoyoo yadda i se, woo kaŋ i nʼa har, a nʼa tee.


\par }{\PP \VS{26}Jiiri taagaa ra, waati follokaa ra, Ben-Hadad yee koyne ka Siiri borey kabu. Woo banda ga, a žigi ka koy Afek koyraa ra ka Izirayel wongu.

\VS{27}Izirayel borey mo kabandi, i nʼi noo haya kaŋ nda i ga huna. Woo banda ga, i koy Siiri borey kubay. Izirayel borey na ngi kaloo sinji i tenje. Izirayel ga tee i jine sanda hancin kur-ize kaccu hinka, ka gar Siiri borey na gandaa too.

\VS{28}Irkoy boraa man Izirayel kokoyoo ka nee a se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Siiri borey ga nee kaŋ Abadantaa manʼti kala tondi hondey Koyoo, a manʼti ganganoo Koyoo, woo maaganda se ay ga wongu-ize jama beeroo woo kul kaŋandi ni kaboo ra. Nda woo tee, war ga bay kaŋ agay ti Abadantaa.›»

\VS{29}Wongu-ize jama hinkaa koy goro ka cere tenje jirbi iyye. Jirbi iyyantoo hane i na wongoo šintin. Izirayel borey na Siiri borey wongu-ize kaŋ goo cee ga boro zenber zangu (100.000) wii zaari folloku.

\VS{30}Cindey zuru ka koy Afek koyraa ra. Amma cetaa kaŋ ga Afek koyraa kuubi kaŋ aru zenber waranka cindi iyye (27.000) boŋ i ra kʼi wii. Ben-Hadad zuru, a too koyraa ra, a koy tugu hugu-izoo ra kaŋ goo hala kunehere.


\par }{\SH Akab na Siiri kokoyoo hundoo naŋ a ra
\par }
{\PP \VS{31}Nga borey nee a se: «Ir maa kaŋ Izirayel hugoo borey kokoyey manʼti kala boro hennayaŋ. Naŋ ir mʼir boŋ yeeti ganda ka saaku kasayaŋ daŋ ir ga, ir ma karfu didiji ir boŋey ga ka fatta ka koy šelaŋ Izirayel kokoyoo se. A ga hin ka tee a ma ni hundoo naŋ ni ra.»

\VS{32}I na saaku kasayaŋ daŋ ngi ga, i na karfu haw ngi boŋey ga ka koy Izirayel kokoyoo do ka nee a se: «Ni tamoo Ben-Hadad nee kaŋ ma suuri ka nga hundoo naŋ nga ra.» Akab nee: «A ga huna wala? Agʼarmaa no.»


\par }{\PP \VS{33}Borey din, šennoo tee i se silbay henna, woo kaŋ Akab nʼa har, i cahã ka naanay a. I nee: «Cimi no, Ben-Hadad manʼti kala ni armaa.» Akab nee: «Wa koy kate a.» Ben-Hadad hun nga tugudogoo ra ka koy Akab do. Akab nʼa žigandi nga bari torkaa boŋ.

\VS{34}Ben-Hadad nee Akab se: «Koyrawey kaŋ ay baabaa nʼi taa ni baabaa kone, ay gʼi yeeti ma ne. Nʼga hin ka maamaladooyaŋ tee Damas koyraa ra sanda takaa kaŋ nda ni baabaa nʼa tee
Samari koyraa ra.» Izirayel kokoyoo nee: «Agay, amaana zaa ya ne jina ya ni naŋ ma koy.» Akab na amaana daŋ a ga kʼa naŋ a ma koy.


\par }{\SH Irkoy mana yadda Akab ga
\par }
{\PP \VS{35}Han foo boro foo kaŋ goo annabey kondaa ra nee nga cine annabi tana foo se: «Abadantaa nee kaŋ mʼay kar.» Amma ceroo mana yadda kʼa kar.

\VS{36}Woo banda ga, annabi jinaa nee nga cinaa se: «Mana haŋajer Abadantaa šennoo se, woo maaganda se nda ni hun ay do ka koy, ganjihayla ga ni kubay ka ni kar ka ni wii.» A hun a do ka koy, kul ganjihayla foo nʼa kubay kʼa wii.


\par }{\PP \VS{37}Annaboo yee koyne ka aru foo kubay, a nee a se: «Ay gʼa wiri ni ga, mʼay kar.» Aroo woo nʼa kar hala a maray.

\VS{38}Annaboo na zaara didiji nga moɲey ga ka nga boŋ bere ka koy kay fondaa ga, ka kokoyoo bisaroo batu.

\VS{39}Waatoo kaŋ kokoyoo kaa ka bisa, annaboo na nga jindoo jer kʼa cee ka nee a se: «Agay, ni tamoo nka fatta ka koy wongoo ra kaŋ aru foo hun wongu-izey ra ka kate ay do aru foo ka nee ya ne: ‹Aroo woo lakkal, nda ni naŋ a zuru, nʼga wiiyandi dogoo ra, wala ma nzorfu kaaray tamma zenber hinza (3.000) bana.›

\VS{40}Amma kaŋ ay ga almuraadey ra nongoo woo ra nda nongoo woo here, aroo dere.» Izirayel kokoyoo nee a se: «Ni hunday na ni ciitoo dunbu ka ben.»

\VS{41}Dogoo din da, annaboo na zaaraa kaa nga moɲey ga. Kokoyoo nʼa bay kaŋ annabey affoo no.

\VS{42}A nee kokoyoo se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Hayaa kaŋ se boraa kaŋ ay daŋ a ma wiiyandi, nʼnʼa naŋ a ma koy, woo se ni hundoo ga huru dogoo ra, ni borey hundey ga huru nga borey dogoo ra.›»

\VS{43}Izirayel kokoyoo willi ka koy nda gaabuunay nda binemarayyan nga hugoo do
Samari.




\par }\Chap{21}{\SH Nabot wiiyanoo
\par }
{\PP \VerseOne{1}Hayey wey banda ga, woo kaŋ tee ne. Aru foo goo no kaŋ ti Žizireyel boro, maaɲoo ti Nabot. A goo nda
alaneb faari foo Žizireyel. Faaroo sii kala
Samari\FTNT{*}{{\FR 21:1 }{\FR{21.1
}}{\FT{Samari koyraa ti Izirayel laamaa koyra beeroo.}}} kokoyoo Akab kokoy hugoo jere.

\VS{2}Han foo Akab nee Nabot se: «Ay noo ni alaneb faaroo yʼa tee saddiɲa, zama a goo ay hugoo jere. Ay ga alaneb faari tana kaŋ baa ni wanoo noo ma ne dogoo ra, wala mo nda ni baa ay ga nga hayoo bana ma ne.»

\VS{3}Amma Nabot nee Akab se: «Yala Abadantaa mʼay waa ya tuboo noo ma ne kaŋ ay baabey nʼa naŋ ya ne.»\FTNT{†}{{\FR 21:3 }{\FR{21.3
}}{\XT{Sargarey 25.23.}}}


\par }{\PP \VS{4}Akab koy nga do nda gaabuunay nda binemarayyan Žizireyel boraa Nabot šennoo maaganda, zama Nabot nka nee: «Tuboo kaŋ ay baabey nʼa naŋ ya ne, ay sʼa noo ma ne.» Akab koy kani nga daaroo ga ka nga jinoo tenjandi cetaa, ka wanji ka ŋaa.

\VS{5}Nga wandoo Žezabel kaa jeroo ga ka nee a se: «Macin se nʼga gaabuunay hala nongu kaŋ ra ma wanji ŋaayan?»

\VS{6}A na nga wandoo zaabi ka nee: «Ya nka šelaŋ Žizireyel boraa Nabot se kaŋ a ma nga alaneb faaroo neere ya ne wala nda a baa ya alaneb faari tana yeeti a se dogoo ra. A nee kaŋ nga si nga alaneb faaroo noo ya ne.»

\VS{7}Woo ga, nga wandoo Žezabel nee a se: «Adiši manʼti ni bara Izirayel kokoytaraa ra? Tun ka ŋaa, ni binoo ma kan. Ay ga Žizireyel boraa Nabot faaroo noo ma ne.»


\par }{\PP \VS{8}Žezabel na batagayaŋ hantum Akab maaɲoo ga ka Akab tammaasaa daŋ i ga. Koyraa kaŋ ra Nabot goo nda goray, a na batagawey sanba boro beerey nda borciney se.

\VS{9}A nee batagawey din ra: «War ma zaari kayandi kaŋ ra boraa kul ga meehaw. War ma Nabot gorandi jamaa kul jine.

\VS{10}Woo banda ga, war ma boro yaamu hinka gorandi a jine, i ga seedetaray tee a ga ka nee: ‹Ni, nʼna Irkoy wow, nʼna kokoyoo mo wow.› Woo ga, war ma koy nda a koyraa dumaa ga kʼa warra nda tondi kʼa wii.»


\par }{\PP \VS{11}Nabot koyraa borey, nda boro beerey, nda borciney kaŋ ga huna koyraa ra goy nda takaa kaŋ nda Žezabel nʼa har. Šennoo kaŋ a nʼa har batagawey ra, i nʼa tee nda takaa din da.

\VS{12}I na zaari kayandi ka meehaw, i na Nabot gorandi jamaa jine.

\VS{13}Aru yaamu hinkaa kaa ka goro ka Nabot tenje, i na taari seedetaray tee Nabot ga jamaa jine ka nee: «Nabot na Irkoy wow, a na kokoyoo wow.» Woo ga, i nʼa ka koy koyraa dumaa ga, i nʼa warra nda tondi, a buu.


\par }{\PP \VS{14}I sanba ka alhabar daŋ Žezabel ra ka nee: «I na Nabot warra nda tondi, a buu.»

\VS{15}Waatoo kaŋ Žezabel maa kaŋ i na Nabot warra nda tondi, a buu, a nee Akab se: «Tun ka koy ka Žizireyel boraa Nabot alaneb faaroo zaa, woo kaŋ a wanji kʼa neere ma ne, zama Nabot sii hundi ra, a buu.»

\VS{16}Waatoo kaŋ Akab maa kaŋ Nabot buu, a tun ka koy Žizireyel boraa Nabot alaneb faaroo ra kʼa tee nga wane.


\par }{\SH Irkoy na Akab nda Žezabel zukandi
\par }
{\PP \VS{17}Woo kaŋ tee banda ga, Abadantaa na šenni har Tišib boraa Ilyasu se ka nee:

\VS{18}«Tun ka koy Izirayel kokoyoo Akab do kaŋ goo
Samari. A goo Nabot
alaneb faaroo ra, a nka koy faaroo tee nga wane.

\VS{19}Ma nee a se: ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: “Nʼna boro wii jina, ni yadda ka nga kabe almanoo mo taa!”› Ma nee a se koyne: ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: “Nongoo kaŋ ra hanšey na Nabot kuroo logu, no din hunday ra i ga ni mo kuroo logu.”›»


\par }{\PP \VS{20}Akab nee Ilyasu se: «Ni duu agay, agay iberoo.» Ilyasu nee a se: «Ay duu ni, zama ni ka ni boŋ daŋ haya ra ka goy futu tee Abadantaa jine.

\VS{21}Woo se ay ga kate ni ga bone, ay ga ni tuusu pat. Aru kul kaŋ ti Akab boro, a ma tee tam wala borcin, ay gʼi kul kaa Izirayel ra.

\VS{22}Ay ga ni hugoo tee sanda Nebat izʼaroo Žeroboham hugoo cine, nda sanda Ahiya izʼaroo Bayeša hugoo cine, zama nʼnʼay futandi ka Izirayel borey kaŋandi zunubu ra.

\VS{23}Haya kaŋ ti Žezabel mo, Abadantaa šelaŋ a ga ka nee: ‹Hanšey ga Žezabel hamoo ŋaa Žizireyel koyraa cetaa cire.›

\VS{24}Akab boro kaŋ buu koyraa ra, hanšey gʼa ŋaa, woo kaŋ buu hawsaa ra, beenaa cirawey gʼa ŋaa.»


\par }{\PP \VS{25}Boro kul mana goy futu tee Abadantaa jine ka nga boŋ daŋ haya ka too Akab. Nga wandoo Žezabel kʼa tusa.

\VS{26}Haya harramante no a na tee ka toorey gana sanda Amor borey takaa kaŋ Abadantaa nʼi gaaray Izirayel borey jine.


\par }{\SH Akab na nga boŋ yeeti ganda Abadantaa jine
\par }
{\PP \VS{27}Waatoo kaŋ Akab maa šenney wey, a na nga darbawey kottu. A na saaku kasayaŋ daŋ nga jindoo ra ka meehaw. A ga kani nda saaku kasaa, a ga mossoyaada ka dira.

\VS{28}Abadantaa na šenni har Tišib boraa Ilyasu se ka nee:

\VS{29}«Ni dii takaa kaŋ nda Akab na nga boŋ yeeti ganda ay jine? Zama de a na nga boŋ yeeti ganda ay jine, ay si bonaa tee nga hugoo se nga hunaroo ra. Ay gʼa tee nga izʼaroo waatoo ra.»




\par }\Chap{22}{\SH Akab ga baa nga ma Ramot koyraa dii
\par }
{\R (Taarikey 2to 18.1–3)

\par }{\PP \VerseOne{1}Jiiri hinza tee kaŋ wongu mana huru Siiri borey nda Izirayel borey game.

\VS{2}Amma jiiri hinzantoo ga, Žuda kokoyoo Žozafat koy Izirayel kokoyoo do kaŋ ti Akab.

\VS{3}Woo gar Izirayel kokoyoo nee nga goykey se: «War ga bay kaŋ Ramot koyraa kaŋ goo Galad gandaa ra manʼti kala ir wane wala? Woo kul, ir si haya kul tee kʼa taa Siiri kokoyoo kone.»

\VS{4}Akab nee Žozafat se: «Nʼga hanga ay bande ka koy Ramot wongu Galad ra wala?» Žozafat nee Izirayel kokoyoo se: «Agay nda ni manʼti kala sanda affoo, ay jamaa nda ni jamaa manʼti sanda affoo, ay baryey nda ni baryey ti sanda affoo.»


\par }{\SH Miše nda Izirayel annabey cindey mana kay haya foo ga
\par }
{\R (Taarikey 2to 18.4–27)

\par }{\PP \VS{5}Žozafat nee Izirayel kokoyoo se: «Ay gʼa wiri ni ga, ma Abadantaa hoyraa wiri jina.»

\VS{6}Izirayel kokoyoo na annabey marga, i ga too boro zangu taaci (400) cine. A nʼi hãa ka nee: «Ya koy Ramot kaŋ goo Galad gandaa ra wongu wala ya si koy?» Annabey nee: «Žigi ka koy, Abadantaa ga koyraa daŋ ni kaŋ ti kokoyoo kaboo ra.»

\VS{7}Amma Žozafat nee: «Abadantaa annabi kul sii no koyne kaŋ nda ir ga hin ka Abadantaa ibaayoo ceeci wala?»

\VS{8}Izirayel kokoyoo nee Žozafat se: «Aru folloku ka cindi kaŋ nda ir ga hin ka Abadantaa ibaayoo ceeci, amma agay, ay ga konna a, zama a si haya henna kul har ay ga, ifutu de no a gʼa har. Yimla izʼaroo Miše no.» Žozafat nee: «Kokoyoo, masi woo har.»

\VS{9}Izirayel kokoyoo na goykaw beeri foo cee ka nee a se: «Cahã ka Yimla izʼaroo Miše ceeci kate.»


\par }{\PP \VS{10}Woo gar Izirayel kokoyoo nda Žuda kokoyoo Žozafat, affoo kul goo ma goro nga kokoy gorodogoo ra, kokoy darbawey goo jindey ra, i goo farroo kaŋ goo
Samari koyraa miɲoo ga. Annabey kul ga annabitaray tee jiney ra.

\VS{11}Kenana izʼaroo Sedesiyas na guuru hilliyaŋ tee, a nee: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Nʼga Siiri borey tuti nda hilley hala i ma halaci ka ben.›»

\VS{12}Annabey jerey kul na šenni follokaa har ka nee: «Koy Ramot, Galad gandaa ra, nʼga hin ey, Abadantaa ga koyraa daŋ kokoyoo kaboo ra.»


\par }{\PP \VS{13}Dontokaa kaŋ koy Miše cee, nee Miše se: «Aywa, annabey kul yadda ka tee mee foo ka ihenna har kokoyoo se. Ay gʼa wiri ni ga, ma naŋ ni šennoo nda ngi wanoo ma tee affoo, ma ihenna har.»

\VS{14}Amma Miše nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, woo kaŋ Abadantaa gʼa har hinne no ay gʼa har.»


\par }{\PP \VS{15}Waatoo kaŋ Miše too kokoyoo do, kokoyoo nee a se: «Miše, ir ma koy Ramot koyraa kaŋ goo Galad gandaa ra wongu wala ir masi koy?» Miše nee a se: «Koy, nʼga zaame, Abadantaa gʼa daŋ ni kaŋ ti kokoyoo kaboo ra.»

\VS{16}Amma kokoyoo nee a se: «Cee marje no ay ga ni žeendi hala ma cimoo hinne har ya ne Abadantaa maaɲoo ga?»

\VS{17}Woo ga, Miše nee:

\par }{\Q «Ay dii Izirayel borey kul ga say-say tondi hondey boŋ

\par }{\Q ma nee alman kur kaŋ sii nda kurkaw.

\par }{\MM Woo se Abadantaa nee:

\par }{\Q ‹Borey wey sii nda jineboro,

\par }{\Q boro foo kul ma koy nda baani nga hugoo do.›»


\par }{\PP \VS{18}Izirayel kokoyoo nee Žozafat se: «Ya na nee ma ne kaŋ a si haya henna kul har ay ga, ifutu de no a gʼa har.»\FTNT{*}{{\FR 22:18 }{\FR{22.18
}}{\FT{Sorro 8to.}}}

\VS{19}Miše yee ka nee: «Aywa, haŋajer Abadantaa šennoo se. Ay dii Abadantaa a ga goro nga kokoy gorodogoo ra, beenaa hayey kul ga kay a jere, kabe gumaa nda iwaawaa ga.

\VS{20}Abadantaa nee: ‹May no ma Akab fafagay hala a ma koy Ramot koyraa kaŋ goo Galad gandaa ra tangam, de mo a ga wiiyandi?› Beenaa hayey, affoo kul na nga wanoo har.

\VS{21}I goo woo da ra kaŋ hundi foo\FTNT{†}{{\FR 22:21 }{\FR{22.21
}}{\FQ{hundi foo}}{\FT{, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti
}}{\FQA{Irkoy
Hundoo.}}} fatta ka kaa ka kay Abadantaa jine ka nee: ‹Ay gʼa fafagay.› Abadantaa nʼa hãa ka nee: ‹Taka foo no nʼgʼa tee?›

\VS{22}A nee: ‹Ay ga fatta ka tee hundi kaŋ ga taari daŋ nga annabey kul miɲey ra.› Abadantaa nee: ‹Šikka sii a ra, nʼgʼa fafagay, nʼga hin, fatta ka koy a tee.›»

\VS{23}Miše nee koyne: «Aywa, takaa woo da ka tee, sohõ Abadantaa na hundi kaŋ ga taari šenni har daŋ ni annabey kul miɲey ra, zama Abadantaa ka bone kayandi ma ne.»


\par }{\PP \VS{24}Kenana izʼaroo Sedesiyas man Miše kʼa kar garboo ga ka nee: «Man nda Abadantaa
Hundoo fatta ay ra ka koy šelaŋ ma ne?»

\VS{25}Miše nee: «Nʼga kaa ka dii a han kaŋ ni koy tugu hugu ka koy hugu ra.»

\VS{26}Izirayel kokoyoo nee: «Miše dii ka koy nda a koyraa goforneroo Amoŋ nda kokoyoo izʼaroo Yowaš do.

\VS{27}Ma nee: ‹Kokoyoo nee: “Wa aroo woo daŋ kasaa ra, war ma cindi kʼa noo ŋaayan kayna nda hari kayna hala waati kaŋ ra ay willi kate nda baani.”›»

\VS{28}Amma Miše nee: «Nda ni willi kate nda baani, adiši Abadantaa mana šelaŋ nda ay miɲoo.» Miše yee koyne ka nee: «Jamaa, war kul ma maa.»


\par }{\SH Kokoyoo Akab buu wongoo ra
\par }
{\R (Taarikey 2to 18.28–34)

\par }{\PP \VS{29}Izirayel kokoyoo nda Žuda kokoyoo Žozafat koy Ramot koyraa kaŋ goo Galad gandaa ra tangam.

\VS{30}Izirayel kokoyoo nee Žozafat se: «Ay gʼay boŋ bere ka koy wongoo ra. Ni, ma ni kokoy bankaarawey daŋ.» Woo ga, Izirayel kokoyoo na nga boŋ bere ka koy wongoo ra.

\VS{31}Siiri kokoyoo na nga bari torka boŋkoyni waranza cindi hinkaa (32) yaamar kaŋ i masi boro kaccu wala boro beeri tangam nda manʼti Izirayel kokoyoo hinne.

\VS{32}Waatoo kaŋ torka boŋkoyney dii Žozafat, i nee: «Šikka sii kaŋ Izirayel kokoyoo no.» I bere a ga kʼa tangam, amma Žozafat kaati ka ciya.

\VS{33}Torka boŋkoyney dii kaŋ manʼti Izirayel kokoyoo no, i mooru a ga.


\par }{\PP \VS{34}Waatoo woo, aru foo na nga biraa cetaw, a koy duu Izirayel kokoyoo, a nʼa kar koraa nongu feerante ra. Kokoyoo nee nga torka zurandikaa se: «Bere kʼay ka fatta wongoo ra, zama ay maray.»


\par }{\PP \VS{35}Hanoo woo, wongoo hanse ka koron hala nongu kaŋ ra kokoyoo mma kay torkaa ra ka Siiri borey tangam. Aluulaa ra, a faati. Kokoyoo kuroo doori torkaa ra.

\VS{36}Waynaa kaŋyanoo ga, kaati tee wongu dogoo ra ka nee: «Boro foo kul ma koy nga koyraa ra, boro foo kul ma koy nga gandaa ra.»


\par }{\PP \VS{37}Takaa woo nda Izirayel kokoyoo buu. I nʼa zaa ka koy
Samari kʼa sutura no din.

\VS{38}Waatoo kaŋ i koy nga torkaa ɲumay Samari bangoo miɲoo ga, hanšey koy nga kuroo logu, woykuurey kaa ka ɲumay haroo din ra. Hayey wey tee nda takaa kaŋ nda Abadantaa šennoo nʼa har.


\par }{\PP \VS{39}Akab teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, nda hugoo kaŋ a nʼa cin nda tarkunday hiɲe, nda koyrawey kul kaŋ a nʼi cin, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{40}Akab koy nga hayragey gar alaahara. Nga izʼaroo Akaziya tee kokoy dogoo ra.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Žozafat ga Žuda laama
\par }
{\R (Taarikey 2to 18.31—21.1)

\par }{\PP \VS{41}Asa izʼaroo Žozafat tee Žuda gandaa se kokoy Izirayel kokoyoo Akab laamaa jiiri taacantoo ra.

\VS{42}Jiiri waranza cindi guu (35) bara Žozafat se nda waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri waranka cindi guu (25) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Azuba. Šili ize woy no.

\VS{43}A na nga baabaa Asa fondaa gana haya kul ra, a mana šiiri nongu kul here, haya kaŋ ga henan no a nʼa tee Abadantaa jine.

\VS{44}Amma woo kul, tooru ganadogey mana hun no. Jamaa ga sargariyaŋ kaa, ka dugu dullandi tooru ganadogey ra.

\VS{45}Alaafiya goo Žozafat nda Izirayel kokoyoo game.


\par }{\PP \VS{46}Žozafat teegoyey cindey, nda nga asajataraa, nda wongey kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra.

\VS{47}Arey kaŋ ga zinaa tee tooru hugey ra, wey din kaŋ cindi za nga baabaa Asa waati, a nʼi kul kaataray gandaa ra.

\VS{48}Waatoo woo, kokoy sii Edom gandaa boŋ. Goforner no mʼa laama sanda kokoy.

\VS{49}Žozafat na harihii beeriyaŋ tee kaŋ ga koy Tarsis koyraa ra, kaŋyaŋ ga koy wura zaa kate ka hun Ofir gandaa ra. Amma i mana hin ka naarumay tee, zama harihiyey kayri Esiyoŋ-Geber koyraa here.

\VS{50}Waatoo din ra, Akab izʼaroo Akaziya nee Žozafat se: «Naŋ ay goykey nda ni goykey ma goy cere bande harihiyey ra.» Amma Žozafat mana yadda.

\VS{51}Woo banda ga, Žozafat koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura nga hayragey jere nga hayragoo Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Žoram tee kokoy dogoo ra.


\par }{\SH Waatoo kaŋ Akaziya ga Izirayel laama
\par }
{\PP \VS{52}Akab izʼaroo Akaziya tee Izirayel se kokoy
Samari koyraa ra, Žuda kokoyoo Žozafat laamaa jiiri woy cindi iyyantoo (17to) ra. A na Izirayel laama jiiri hinka.

\VS{53}A na goy futu tee Abadantaa jine. A na nga baabaa nda nga ɲaa fondaa gana, nda Nebat izʼaroo Žeroboham fondaa kaŋ na Izirayel kaŋandi zunubu ra.

\VS{54}A ga sujudu tooroo se kaŋ ti
Bal kʼa gana. A na Abadantaa, Izirayel Koyoo binoo tunandi ka takaa hunday tee kaŋ nga baabaa nʼa tee.

\par }