\NormalFont\ShortTitle{Annabi Yoweli}

{\MT Ala xa masenyi Annabi Yoweli bɛ

\par }{\IMT Masenyi nde yi Kitaabui xa fe ra

\par }{\IP Yi kitaabui kui Ala masenyi nde tima Isirayila ɲama bɛ Annabi Yoweli saabui ra. A naxɛ Isirayilakae xa yunubie bara a niya Ala xa ɲaxankatɛ ɲaaxi dɔxɔ e ma. Yi ɲaxankatɛ misaalixi sɔɔri gali magaaxui nan na, kɔnɔ a findixi kaamɛ xungbe nan na Alatala naxan nadinxi Isirayila bɔxi ra. Katoe to xɛ birin kana, Isirayila naxa lu kaamɛ kui, Ala fa a masen e bɛ na fatanxi e xa yunubie nan ma.

\par }{\IP Kɔnɔ Alatala to mu tin a xa ɲama xun nakanade tun e xa yunubie xa fe ra, a man naxa laayidi tongo e bɛ a fama e malide. A na raba a Xaxili Sɛniyɛnxi nan saabui ra a naxan nagoroma mixi mɔɔli birin ma naxan wama birafe a fɔxɔ ra. Kisi nan na ki Ala nu wama naxan fife a xa ɲama ma.

\par }{\IP Na masenyi dangi xanbi, Ala wɔyɛnyi mɔɔli gbɛtɛ nan masenma duniɲa sie bɛ naxee nu bara Isirayila tɔɔrɔ a ɲaaxi ra. A naxɛ a fama e makiitide e xa yunubie xa fe ra, e fa ɲaxankatɛ xɔrɔxɔɛ sɔtɔde.

\par }{\IP Yi masenyi saxanyi findima nɔndi hagigɛ nan na ibunadama birin bɛ. Alatala bara a xa sɛriyɛ ragoro duniɲa ma a xa namiɲɔnmɛe saabui ra. Xa mixi tondi birade Ala waxɔnfe fɔxɔ ra, na findima fe xɔrɔxɔɛ nan na e bɛ. Kɔnɔ xa e gbilenma Ala ma, a mu tondima e kide, a e xa yunubi xafari. Na kisi findixi kaabanakoe belebele nan na Ala naxan nabama mixie bɛ naxee bɔɲɛ wama makɔrɛfe Ala ra. Ala xa won mali na kisi sɔtɔfe! Amina.

\par }{\MT Ala xa masenyi Annabi Yoweli bɛ



\par }\ChapOne{1}{\SH Isirayila xa bɔxi xa kanari
\par }
{\PP \VerseOne{1}Masenyi nan yi ki Alatala naxan masen Petuweli xa di Yoweli bɛ:


\par }{\Q \VS{2}Forie, wo yi fe ramɛ,

\par }{\Q bɔxikae, wo wo tuli mati.

\par }{\Q Yi fe mɔɔli bara raba nu wo xa waxati,

\par }{\Q xa na mu wo benbae xa waxati?


\par }{\Q \VS{3}Wo yi ya maxaran wo xa die bɛ,

\par }{\Q wo xa die fan xa a ya maxaran e gbe die bɛ,

\par }{\Q e gbe die fan xa a ya maxaran e gbe die bɛ e fama naxee baride.


\par }{\Q \VS{4}Kulie naxan lu, katoe xunxurie bara na don.

\par }{\Q Katoe xunxurie naxan lu, katoe xungbee bara na don.

\par }{\Q Katoe xungbee naxan lu, katoe mɔɔli gbɛtɛe fan bara na don.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Wo tan siisilae, wo xunu, wo xa wa.

\par }{\Q Beere minyie, wo xa wo xui ite,

\par }{\Q barima wo mu fama wɛni nɛɛnɛ sɔtɔde sɔnɔn.


\par }{\Q \VS{6}Ɲamanɛ sɛnbɛma nde naxan xa mixi kɔnti mu kolon,

\par }{\Q na bara din n ma bɔxi ra.

\par }{\Q A ɲinyie luxi nɛ alɔ yɛtɛ ɲinyi,

\par }{\Q a banganyie luxi nɛ alɔ yɛtɛ ginɛ banganyie.


\par }{\Q \VS{7}A bara n ma wɛni xɛe kana,

\par }{\Q a n ma xɔrɛ bilie ibolon.

\par }{\Q A bara e kobole ba han e salonyi bara fiixɛ fɔɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Wo xa wa alɔ sungbutunyi naxan xa xɛmɛ bara faxa.


\par }{\Q \VS{9}Alatala xa sɛrɛxɛdubɛe sunnunxi,

\par }{\Q barima hadiya donse mu na Alatala xa banxi kui sɔnɔn.


\par }{\Q \VS{10}Xɛe bara kana, bɔxi fan na sunnunyi kui,

\par }{\Q barima donse xun bara rakana, wɛni nun ture mu na.


\par }{\Q \VS{11}Xɛ sae wama nɛ, wɛni sansi sie sunnunma nɛ,

\par }{\Q barima naxan birin bogixi xɛe ma, na birin bara kasara.


\par }{\Q \VS{12}Wɛni bilie bara xara, xɔrɛ bilie bara lɔxɔsin.

\par }{\Q Wɛni bilie, tugi bilie, mangoe bilie, nee birin bara xara.

\par }{\Q Mixie xa ɲɛlɛxinyi bara ɲɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Na kui a lanma wo tan sɛrɛxɛdubɛe,

\par }{\Q wo xa sunnunyi dugi ragoro wo ma.

\par }{\Q Wo tan naxee sɛrɛxɛ ganma sɛrɛxɛbade fari, wo xa wa.

\par }{\Q Wo xa kɔɛ radangi nimisɛ kui, wo tan naxee walima n Marigi Ala bɛ,

\par }{\Q barima hadiya donse bara ɲɔn Ala xa banxi kui.


\par }{\Q \VS{14}Wo xa sunyi suxu, wo xa sali raba.

\par }{\Q Wo xa forie nun ɲama malan wo Marigi Alatala xa banxi kui,

\par }{\Q wo fa a maxandi wo bɔɲɛ birin na.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Alatala xa lɔxɔɛ xɔrɔxɔɛ bara makɔrɛ.

\par }{\Q A fama nɛ kanari belebele tide Ala Sɛnbɛma xili ra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Wo mu a toxi won ma donse bara ɲɔn,

\par }{\Q sɛɛwɛ nun ɲɛlɛxinyi mu na Ala xa banxi yire sɔnɔn?


\par }{\Q \VS{17}Sansi xɔrie bara xara bɛndɛ bun ma.

\par }{\Q Sansi xɔrie ragatadee bara bira, donse bara ɲɔn.


\par }{\Q \VS{18}Xurusee wama donse fe ra.

\par }{\Q Yɛxɛɛ tɔɔrɔma barima ɲooge mu na.


\par }{\Q \VS{19}Alatala, n i tan nan maxandima, barima tɛ bara fiilie nun burunyi gan.


\par }{\Q \VS{20}Hali burunyi subee ya tixi i ra,

\par }{\Q barima xuree bara xɔri, tɛ bara fiilie gan.




\par }\Chap{2}{\SH Marigi xa lɔxɔɛ bara makɔrɛ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Wo sarae fe n ma geya sɛniyɛnxi Siyoni fari!

\par }{\Q Bɔxikae birin xa sɛrɛn gaaxui ra,

\par }{\Q barima Alatala xa lɔxɔɛ na fafe, a bara makɔrɛ.


\par }{\Q \VS{2}Dimi nun kuye ifɔɔrɛ lɔxɔɛ nan a ra.

\par }{\Q A luxi nɛ alɔ kunda nun nuxui ifɔɔrɛ naxan dinma geya ra,

\par }{\Q alɔ subaxɛ naiyalanyi yensenma ki naxɛ.

\par }{\Q Ɲama sɛnbɛma belebele fama nɛ,

\par }{\Q naxan maniyɛ mu toxi tɛmui dangixi,

\par }{\Q a man mu toma tɛmui naxan sa fama.


\par }{\Q \VS{3}Tɛ saxi e ya ra, tɛ saxi e xanbi ra.

\par }{\Q Bɔxi naxan na e ya ra,

\par }{\Q a tofan alɔ sansi yire Ala naxan daaxi Adama bɛ,

\par }{\Q kɔnɔ e na dangi, na bɔxi fa findi gbengberenyi magaaxuxi yire ra.

\par }{\Q E a birin kana!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}E luxi alɔ soe galie, sɔɔrie dɔxɔxi naxee fari.


\par }{\Q \VS{5}E tuganma nɛ alɔ sɔɔri ragisee naxee goroma geyae tagi.

\par }{\Q E xui maniya tɛ wundui xui ra naxan sɛxɛ ganma.

\par }{\Q E maniya sɔɔri gali sɛnbɛma ra naxan tixi gere ki ma.


\par }{\Q \VS{6}Mixie na e to, gaaxui luma nɛ e suxu ra, e yatagie birin ifɔɔrɔ.


\par }{\Q \VS{7}E e gima nɛ alɔ ɲalamae,

\par }{\Q e tema taa tɛtɛ ma alɔ korogbae.

\par }{\Q Kankan siga a xa kira ra, e mu e bama kira ma feo.


\par }{\Q \VS{8}E mu dinma e boore ra,

\par }{\Q kankan biraxi a xa kira nan fɔxɔ ra.

\par }{\Q Hali e gerefae ti e ya ra, e soma nɛ nee ra e xa safɛ mu kana.


\par }{\Q \VS{9}E dinma nɛ taa ra, e e gima nɛ tɛtɛ fari.

\par }{\Q E tema nɛ banxie fari, e so wundɛrie ra alɔ muɲɛtie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Bɔxi sɛrɛnma nɛ e ya ra, koore a imaxa.

\par }{\Q Soge nun kike ifɔɔrɔma nɛ, tunbuie mu yanbama sɔnɔn.


\par }{\Q \VS{11}Alatala a xui raminima nɛ a xa geresoe ya ra.

\par }{\Q E wuya, e a xa yaamari suxu sɛnbɛ ra.

\par }{\Q Alatala xa lɔxɔɛ xungbe magaaxu.

\par }{\Q Nde nɔma na lɔxɔɛ raxande?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Alatala xa masenyi nan ya,

\par }{\Q «Wo xa wo yɛtɛ ragbilen n ma yakɔsi.

\par }{\Q Wo xa na raba wo ɲanige fiixɛ ra,

\par }{\Q sunyi ra, wa ra, nun mayandi ra!


\par }{\Q \VS{13}Wo naxa wo xa dugie ibɔɔ sunnunyi kui,

\par }{\Q wo xa wo bɔɲɛ nan masara.

\par }{\Q Wo xa wo yɛtɛ ragbilen wo Marigi Alatala ma,

\par }{\Q barima a hinnɛma nɛ wo ra, a kinikini wo ma,

\par }{\Q a mu xɔnɔma mafuren, a xa mixi xanui gbo,

\par }{\Q a gbilenma a xa gbaloe fɔxɔ ra.


\par }{\Q \VS{14}Nde a kolon xa a mu a xa natɛ masarama,

\par }{\Q xa a mu diɲɛma, a fe fanyi raba wo bɛ?

\par }{\Q Na tɛmui wo fama nɛ donse nun minse hadiya ra wo Marigi Alatala bɛ.


\par }{\Q \VS{15}Wo xa sarae fe Siyoni!

\par }{\Q Wo xa sunyi suxu, wo sali xungbe raba.


\par }{\Q \VS{16}Wo xa ɲama malan sɛniyɛnyi kui.

\par }{\Q Wo xa forie, dimɛe, nun diyɔrɛe xili.

\par }{\Q Xɛmɛ naxan bara ginɛ dɔxɔ, a tan nun a xa ginɛ xa lu na malanyi kui.


\par }{\Q \VS{17}Sɛrɛxɛdubɛe, wo tan naxee walima Alatala bɛ,

\par }{\Q wo xa wo mawa Ala bɛ sɛrɛxɛbade nun hɔrɔmɔbanxi tagi,

\par }{\Q a falafe ra, ‹Alatala, i xa i xa ɲama ratanga.

\par }{\Q I naxa i kɛ tongomae rayaagi,

\par }{\Q e xa findi mayele se ra ɲamanɛe bɛ,

\par }{\Q mixi fa a fala, E Marigi Ala na minden?›»


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Alatala wama a xa ɲama xa lu a yi ra.

\par }{\Q A kinikinima e ma.


\par }{\Q \VS{19}Alatala bara a xa ɲama yaabi,

\par }{\Q a bara a masen a xa ɲama bɛ:

\par }{\Q «N donse, wɛni, nun ture fima nɛ wo ma han wo wasa.

\par }{\Q N mu luma sie xa wo rayaagi sɔnɔn.


\par }{\Q \VS{20}N wo yaxuie makuyama nɛ wo ra, naxee kelima kɔɔla ma,

\par }{\Q n e radin gbengberen yire dɛnnaxɛ kanaxi.

\par }{\Q E xa geresoe naxee tima yare,

\par }{\Q n nee madulama sogetede baa nan xɔɔra,

\par }{\Q naxee tima xanbi,

\par }{\Q n nee tan madulama sogegorode baa nan xɔɔra.

\par }{\Q E bɔrɔ xiri mini, a din yire birin na.»

\par }{\BB \par }
{\Q Alatala bara kaabanakoe raba!


\par }{\Q \VS{21}Isirayila bɔxi, hali i mu gaaxu!

\par }{\Q I xa ɲɛlɛxin, i xa lu sɛɛwɛ kui,

\par }{\Q barima Alatala fe xungbee rabama.


\par }{\Q \VS{22}Burunyi subee, hali wo mu gaaxu,

\par }{\Q barima ɲooge man gbilenma nɛ fiili ma,

\par }{\Q sansi bilie man bogima nɛ,

\par }{\Q xɔrɛ bilie nun wɛni bilie fan daxamui raminima nɛ.


\par }{\Q \VS{23}Wo tan Siyoni ɲama, wo xa sɛɛwa,

\par }{\Q wo xa ɲɛlɛxin wo Marigi Alatala xili ra,

\par }{\Q barima a tunɛ fanyi rafama nɛ wo bɛ,

\par }{\Q a tunɛ gbegbe ragoroma nɛ wo bɛ a waxati ma,

\par }{\Q alɔ a nu a rabama ki naxɛ a singe.


\par }{\Q \VS{24}Lonyie rafema nɛ sansi xɔri ra,

\par }{\Q fifae rafema nɛ wɛni nɛɛnɛ nun ture ra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}N wo xa daxamui ɲɔxɔɛ fima nɛ,

\par }{\Q n ma geresoe sɛnbɛmae naxan kana,

\par }{\Q n ma geresoe naxee lanxi kulie, katoe, nun katoe maniyɛe ma,

\par }{\Q n naxee rasanba wo xili ma.


\par }{\Q \VS{26}Wo fama nɛ wo dɛgede han wo luga.

\par }{\Q Wo n matɔxɔma nɛ, n tan wo Marigi Ala,

\par }{\Q naxan bara kaabanakoe raba wo bɛ.

\par }{\Q N ma ɲama mu rayarabima sɔnɔn.


\par }{\Q \VS{27}Na kui wo a kolonma nɛ a n na Isirayila fɔxɔ ra,

\par }{\Q a n tan nan na wo Marigi Alatala ra,

\par }{\Q a Ala gbɛtɛ mu na.

\par }{\Q N ma ɲama mu rayarabima sɔnɔn.




\par }\Chap{3}{\SH Alatala Xaxili ragorofe duniɲa ma
\par }
{\Q \VerseOne{1}Na dangi xanbi, n na n Xaxili ragoroma nɛ mixi birin ma.

\par }{\Q Wo xa di xɛmɛe nun di ginɛe namiɲɔnmɛɲa rabama nɛ,

\par }{\Q wo xa forie xiyee sama nɛ,

\par }{\Q laamatunyie goroma nɛ wo xa fonikee ma.


\par }{\Q \VS{2}N na n Xaxili ragoroma nɛ konyi xɛmɛe nun konyi ginɛe ma.


\par }{\Q \VS{3}N tɔnxumae raminima nɛ koore nun bɔxi ma,

\par }{\Q naxee findima wuli, tɛ, nun tuuri ra.


\par }{\Q \VS{4}Soge dimima nɛ, kike masarama nɛ a findi wuli ra,

\par }{\Q beenun Marigi xa lɔxɔɛ xungbe magaaxuxi xa a li.


\par }{\Q \VS{5}Na kui, naxan yo na Alatala xili, na kanyi kisima nɛ.

\par }{\Q Mixi kisixie luma nɛ Siyoni nun Darisalamu,

\par }{\Q alɔ Alatala a masenxi ki naxɛ.

\par }{\Q Alatala kisi ragirixi naxee ma, nee luma nɛ kisi mixie dɔnxɔɛ ya ma.




\par }\Chap{4}{\SH Ala sie makiitima nɛ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Na tɛmui, n na Yuda nun Darisalamu ragbilen e xɔnyi,


\par }{\Q \VS{2}n si birin malanma nɛ Yehosafati gulunba kui.

\par }{\Q Mɛnni n e makiitima nɛ n ma ɲama Isirayila xa fe ra,

\par }{\Q naxee findixi n kɛ tongomae ra.

\par }{\Q Duniɲa si naxee rayensen yɛ ɲamanɛe ma,

\par }{\Q e n ma bɔxi itaxun e boore ma,


\par }{\Q \VS{3}e n ma ɲama raba e sago ra.

\par }{\Q E xɛmɛ dimɛe mati langoeɲa sare ra,

\par }{\Q e ginɛ dimɛe mati beere sare ra alako e xa siisi.


\par }{\PP \VS{4}«Wo tan Tirekae, Sidɔnkae, nun Filisitakae, wo wama munse xɔn ma n bɛ? Wo wama wo gbe nan ɲɔxɔfe n ma? Xa na na a ra, n wo sare fima nɛ wo xa wali ra mafuren mafuren.

\VS{5}Wo bara n ma xɛɛma nun n ma gbeti tongo n ma hɔrɔmɔbanxi kui, wo fa a raso wo xa kuye banxie kui.

\VS{6}Wo bara Yudakae nun Darisalamukae mati Girɛkikae ma, alako e xa makuya e xɔnyi ra.»


\par }{\PP \VS{7}«N e ramaxama nɛ alako e xa keli yire wo e matixi dɛnnaxɛ, n fa wo sare fi wo xa wali ɲaaxi ra.

\VS{8}N wo xa di xɛmɛe nun di ginɛe matima nɛ Yudakae ma, alako e fan xa e mati Sebakae ma naxee makuya wo ra.» Alatala xa masenyi nan na ki.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}«Wo yi fala duniɲa sie bɛ:

\par }{\Q ‹Wo xa fe yailan gere xili ma,

\par }{\Q wo xa wo xa sɔɔrie malan.

\par }{\Q Geresoe birin xa e maso, e xa gere rakeli!


\par }{\Q \VS{10}Wo xa wo xa kerie yailan santidɛgɛmae ra,

\par }{\Q wo xa wo xa wɔrɔtɛe fan yailan tanbɛe ra.

\par }{\Q Sɛnbɛtare xa a fala, «N sɛnbɛ gbo!»


\par }{\Q \VS{11}Wo xa fa be,

\par }{\Q wo tan si naxee na muxu rabilinyi.›»

\par }{\BB \par }
{\Q Alatala, i xa sɔɔrie ragoro mɛnni fa!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Sie xa keli, e xa malan Yehosafati gulunba kui,

\par }{\Q barima n e birin makiitima nɛ.


\par }{\Q \VS{13}Wo xa wɔrɔtɛe tongo, barima xɛ bara mɔ!

\par }{\Q Wo xa wɛni bogi bundu, barima e bara gbo yɛ,

\par }{\Q mixie xa ɲaaxuɲa xa fe ra.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ɲamae, wo xa goro kiitisa gulunba kui,

\par }{\Q barima Alatala xa lɔxɔɛ bara makɔrɛ naa.


\par }{\Q \VS{15}Soge nun kike dimima nɛ,

\par }{\Q tunbuie mu yanbama sɔnɔn.


\par }{\Q \VS{16}Alatala fama nɛ a xaaɲɛ xui raminide kelife Siyoni,

\par }{\Q a xui magaaxuxi minima nɛ kelife Darisalamu.

\par }{\Q Koore nun bɔxi sɛrɛnma nɛ,

\par }{\Q kɔnɔ Alatala findixi kantari nan na a xa ɲama bɛ,

\par }{\Q a findi yire makantaxi ra Isirayila bɛ.


\par }{\Q \VS{17}Na kui, wo a kolonma a n tan nan wo Marigi Alatala ra,

\par }{\Q naxan yigiyaxi n ma geya sɛniyɛnxi Siyoni fari.

\par }{\Q Darisalamu findima yire sɛniyɛnxi nan na,

\par }{\Q si gbɛtɛe mu mɛnni gerema sɔnɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Na lɔxɔɛ, wɛni nɛɛnɛ nun xiɲɛ gboma nɛ geyae ma.

\par }{\Q Ye toma nɛ Yudaya birin ma,

\par }{\Q ye dulonyi bulama nɛ Alatala xa banxi kui,

\par }{\Q a goro Kasiya gulunba kui.


\par }{\Q \VS{19}Kɔnɔ Misira bɔxi luma nɛ kana ra,

\par }{\Q Edon findi gbengberenyi ra gbaloe xa fe ra,

\par }{\Q e naxan dɔxɔ Yudakae ma e faxafe ra fufafu.


\par }{\Q \VS{20}Kɔnɔ ɲama sabatima nɛ Yudaya nun Darisalamu waxati birin.


\par }{\Q \VS{21}N e xa yunubi xafarima nɛ e nu bara naxan naba.

\par }{\Q N tan Alatala, n yigiyama Siyoni nɛ.

\par }