\NormalFont\ShortTitle{Mithali}

{\MT Mithali



\par }\ChapOne{1}{\SH Utangulizi: Kusudi Na Kiini
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mithali za Solomoni mwana wa Daudi, mfalme wa Israeli:


\par }{\Q \VS{2}Kwa kupata hekima na nidhamu;

\par }{\QB kwa kufahamu maneno ya busara;


\par }{\Q \VS{3}kwa kujipatia nidhamu na busara,

\par }{\QB kufanya lililo sawa, haki na bila kupendelea;


\par }{\Q \VS{4}huwapa busara wajinga,

\par }{\QB maarifa na akili kwa vijana;


\par }{\Q \VS{5}wenye hekima na wasikilize nao waongeze elimu yao,

\par }{\QB wenye kupambanua na wapate mwongozo;


\par }{\Q \VS{6}kwa kufahamu mithali na mifano,

\par }{\QB misemo na vitendawili vya wenye hekima.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Kumcha
{\ND{Bwana}} ndicho chanzo cha maarifa,

\par }{\QB lakini wapumbavu hudharau hekima na adabu.


\par }{\SH Onyo Dhidi Ya Ushawishi Wa Marafiki Waovu
\par }
{\Q \VS{8}Mwanangu, sikiliza mwongozo wa baba yako,

\par }{\QB wala usiyaache mafundisho ya mama yako.


\par }{\Q \VS{9}Hayo yatakuwa taji la maua la neema kichwani pako,

\par }{\QB na mkufu wa kuipamba shingo yako.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mwanangu, kama wenye dhambi wakikushawishi,

\par }{\QB usikubaliane nao.


\par }{\Q \VS{11}Kama wakisema, “Twende tufuatane;

\par }{\QB tukamvizie mtu na kumwaga damu,

\par }{\QB njoo tukavizie nafsi isiyo na hatia;


\par }{\Q \VS{12}tuwameze wakiwa hai kama kaburi,\FTNT{*}{{\FR 1:12 }{\FT{Kaburi hapa maana yake ni Kuzimu, kwa Kiebrania ni Sheol.}}}

\par }{\QB wakiwa wazima kama wale wanaotumbukia shimoni.


\par }{\Q \VS{13}Tutapata aina zote za vitu vya thamani

\par }{\QB na kujaza nyumba zetu kwa nyara.


\par }{\Q \VS{14}Njoo ushirikiane nasi,

\par }{\QB vitu vyote tutakavyopata tutagawana.”


\par }{\Q \VS{15}Mwanangu, usiandamane nao.

\par }{\QB Usiweke mguu wako katika njia zao,


\par }{\Q \VS{16}kwa kuwa miguu yao hukimbilia kwenye dhambi,

\par }{\QB ni wepesi kumwaga damu.


\par }{\Q \VS{17}Tazama ni jinsi gani ilivyo kazi bure kutandaza wavu

\par }{\QB wakati ndege wote wanakuona!


\par }{\Q \VS{18}Watu hawa huvizia kumwaga damu yao wenyewe;

\par }{\QB hujivizia tu wenyewe!


\par }{\Q \VS{19}Huu ndio mwisho wa wote ambao wanajipatia mali kwa hila;

\par }{\QB huuondoa uhai wa wale wenye mali.


\par }{\SH Onyo Dhidi Ya Kukataa Hekima
\par }
{\Q \VS{20}Hekima huita kwa sauti kuu barabarani,

\par }{\QB hupaza sauti yake kwenye viwanja vikubwa;


\par }{\Q \VS{21}kwenye makutano ya barabara za mji

\par }{\QB zenye makelele mengi hupaza sauti,

\par }{\QB kwenye malango ya mji hutoa hotuba yake:


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}“Enyi wajinga, mtangʼangʼania ujinga wenu hadi lini?

\par }{\QB Mpaka lini wenye mizaha watafurahia mizaha,

\par }{\QB na wapumbavu kuchukia maarifa?


\par }{\Q \VS{23}Kama mngekuwa mmeitikia karipio langu,

\par }{\QB ningekuwa nimemimina roho yangu kwenu

\par }{\QB na kuwafahamisha maneno yangu.


\par }{\Q \VS{24}Lakini kwa kuwa mlinikataa nilipowaita

\par }{\QB na hakuna yeyote aliyekubali

\par }{\QB niliponyoosha mkono wangu,


\par }{\Q \VS{25}kwa kuwa mliyapuuza mashauri yangu yote

\par }{\QB na hamkukubali karipio langu,


\par }{\Q \VS{26}mimi nami nitawacheka katika maafa yenu,

\par }{\QB nitawadhihaki wakati janga litawapata:


\par }{\Q \VS{27}wakati janga litawapata kama tufani,

\par }{\QB wakati maafa yatawazoa kama upepo wa kisulisuli,

\par }{\QB wakati dhiki na taabu zitawalemea.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}“Ndipo watakaponiita lakini sitawajibu;

\par }{\QB watanitafuta lakini hawatanipata.


\par }{\Q \VS{29}Kwa kuwa walichukia maarifa,

\par }{\QB wala hawakuchagua kumcha
{\ND{Bwana}},


\par }{\Q \VS{30}kwa kuwa hawakukubali mashauri yangu,

\par }{\QB na kukataa maonyo yangu,


\par }{\Q \VS{31}watakula matunda ya njia zao,

\par }{\QB na watashibishwa matunda ya hila zao.


\par }{\Q \VS{32}Kwa kuwa ukaidi wa wajinga utawaua,

\par }{\QB nako kuridhika kwa wajinga kutawaangamiza.


\par }{\Q \VS{33}Lakini yeyote anisikilizaye ataishi kwa usalama,

\par }{\QB atatulia, bila kuwa na hofu ya madhara.”




\par }\Chap{2}{\SH Faida Za Hekima
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mwanangu, kama utayakubali maneno yangu

\par }{\QB na kuyaweka akiba maagizo yangu ndani mwako,


\par }{\Q \VS{2}kutega sikio lako kwenye hekima

\par }{\QB na kuweka moyo wako katika ufahamu,


\par }{\Q \VS{3}na kama ukiita busara

\par }{\QB na kuita kwa sauti ufahamu,


\par }{\Q \VS{4}na kama utaitafuta kama fedha

\par }{\QB na kuitafuta sana kama hazina iliyofichwa,


\par }{\Q \VS{5}ndipo utakapoelewa kumcha
{\ND{Bwana}}

\par }{\QB na kupata maarifa ya Mungu.


\par }{\Q \VS{6}Kwa maana
{\ND{Bwana}} hutoa hekima,

\par }{\QB na kinywani mwake hutoka maarifa na ufahamu.


\par }{\Q \VS{7}Anahifadhi ushindi kwa ajili ya mwadilifu,

\par }{\QB yeye ni ngao kwa wale wasio na lawama,


\par }{\Q \VS{8}kwa kuwa hulinda mwenendo wa mwenye haki

\par }{\QB na kuhifadhi njia ya waaminifu wake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ndipo utafahamu lipi lililo kweli na haki

\par }{\QB na sawa: yaani kila njia nzuri.


\par }{\Q \VS{10}Kwa maana hekima itaingia moyoni mwako,

\par }{\QB nayo maarifa yataifurahisha nafsi yako.


\par }{\Q \VS{11}Busara itakuhifadhi

\par }{\QB na ufahamu utakulinda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Hekima itakuokoa kutoka njia za waovu,

\par }{\QB kutoka kwa watu ambao maneno yao yamepotoka,


\par }{\Q \VS{13}wale waachao mapito yaliyonyooka

\par }{\QB wakatembea katika njia za giza,


\par }{\Q \VS{14}wale wapendao kutenda mabaya

\par }{\QB na kufurahia upotovu wa ubaya,


\par }{\Q \VS{15}ambao mapito yao yamepotoka

\par }{\QB na ambao ni wapotovu katika njia zao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Itakuokoa pia kutokana na mwanamke kahaba,

\par }{\QB kutokana na mke aliyepotoka mwenye maneno

\par }{\QB ya kushawishi kutenda ubaya,


\par }{\Q \VS{17}aliyemwacha mwenzi wa ujana wake

\par }{\QB na kupuuza agano alilofanya mbele ya Mungu.


\par }{\Q \VS{18}Kwa maana nyumba yake huelekea kwenye kifo

\par }{\QB na mapito yake kwenye roho za waliokufa.


\par }{\Q \VS{19}Hakuna yeyote aendaye kwake akarudi,

\par }{\QB au kufikia mapito ya uzima.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Hivyo utatembea katika njia za watu wema

\par }{\QB na kushikamana na mapito ya wenye haki.


\par }{\Q \VS{21}Kwa maana wanyofu wataishi katika nchi,

\par }{\QB nao wasio na lawama watabakia ndani yake.


\par }{\Q \VS{22}Bali waovu watakatiliwa mbali kutoka nchi,

\par }{\QB nao wasio waaminifu watangʼolewa kutoka humo.




\par }\Chap{3}{\SH Faida Nyingine Za Hekima
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mwanangu, usisahau mafundisho yangu,

\par }{\QB bali zitunze amri zangu moyoni mwako,


\par }{\Q \VS{2}kwa kuwa zitakuongezea miaka mingi ya maisha yako

\par }{\QB na kukuletea mafanikio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Usiache kamwe upendo na uaminifu vitengane nawe;

\par }{\QB vifunge shingoni mwako,

\par }{\QB viandike katika ubao wa moyo wako.


\par }{\Q \VS{4}Ndipo utapata kibali na jina zuri

\par }{\QB mbele za Mungu na mwanadamu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mtumaini
{\ND{Bwana}} kwa moyo wako wote

\par }{\QB wala usizitegemee akili zako mwenyewe;


\par }{\Q \VS{6}katika njia zako zote mkiri yeye,

\par }{\QB naye atayanyoosha mapito yako.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Usiwe mwenye hekima machoni pako mwenyewe;

\par }{\QB mche
{\ND{Bwana}} ukajiepushe na uovu.


\par }{\Q \VS{8}Hii itakuletea afya mwilini mwako,

\par }{\QB na mafuta kwenye mifupa yako.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Mheshimu
{\ND{Bwana}} kwa mali zako na

\par }{\QB kwa malimbuko ya mazao yako yote;


\par }{\Q \VS{10}ndipo ghala zako zitakapojaa hadi kufurika,

\par }{\QB viriba vyako vitafurika kwa mvinyo mpya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mwanangu, usiidharau adhabu ya
{\ND{Bwana}}

\par }{\QB na usichukie kukaripiwa naye,


\par }{\Q \VS{12}kwa sababu
{\ND{Bwana}} huwaadibisha wale awapendao,

\par }{\QB kama vile baba afanyavyo

\par }{\QB kwa mwana apendezwaye naye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Heri mtu yule aonaye hekima,

\par }{\QB mtu yule apataye ufahamu,


\par }{\Q \VS{14}kwa maana hekima ana faida kuliko fedha

\par }{\QB na mapato yake ni bora kuliko ya dhahabu safi.


\par }{\Q \VS{15}Hekima ana thamani kuliko marijani;

\par }{\QB hakuna chochote unachokitamani

\par }{\QB kinachoweza kulinganishwa naye.


\par }{\Q \VS{16}Maisha marefu yako katika mkono wake wa kuume;

\par }{\QB katika mkono wake wa kushoto

\par }{\QB kuna utajiri na heshima.


\par }{\Q \VS{17}Njia zake zinapendeza,

\par }{\QB mapito yake yote ni amani.


\par }{\Q \VS{18}Yeye ni mti wa uzima kwa wale wanaomkumbatia;

\par }{\QB wale wamshikao watabarikiwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Kwa hekima
{\ND{Bwana}} aliiweka misingi ya dunia,

\par }{\QB kwa ufahamu aliziweka mbingu mahali pake;


\par }{\Q \VS{20}kwa maarifa yake vilindi viligawanywa,

\par }{\QB nayo mawingu yanadondosha umande.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Mwanangu, hifadhi maamuzi mema na busara,

\par }{\QB usiache vitoke machoni pako;


\par }{\Q \VS{22}ndipo vitakapokuwa uzima nafsini mwako

\par }{\QB na pambo la neema shingoni mwako.


\par }{\Q \VS{23}Kisha utaenda katika njia yako salama,

\par }{\QB wala mguu wako hautajikwaa;


\par }{\Q \VS{24}ulalapo, hautaogopa;

\par }{\QB ulalapo usingizi wako utakuwa mtamu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Usiogope maafa ya ghafula

\par }{\QB au maangamizi yanayowapata waovu,


\par }{\Q \VS{26}kwa kuwa
{\ND{Bwana}} atakuwa tumaini lako

\par }{\QB na kuepusha mguu wako kunaswa katika mtego.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Usizuie wema kwa wale wanaostahili

\par }{\QB ikiwa katika uwezo wako kutenda.


\par }{\Q \VS{28}Usimwambie jirani yako,

\par }{\QB “Njoo baadaye, nitakupa kesho”:

\par }{\QB wakati wewe unacho kitu kile karibu nawe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Usifanye hila ya kumdhuru jirani yako,

\par }{\QB ambaye anaishi karibu na wewe akikuamini.


\par }{\Q \VS{30}Usimshtaki mtu bila sababu,

\par }{\QB wakati hajakutenda dhara lolote.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Usimwonee wivu mtu mwenye jeuri

\par }{\QB wala kuchagua njia yake iwayo yote,


\par }{\Q \VS{32}kwa kuwa
{\ND{Bwana}} humchukia mtu mpotovu,

\par }{\QB lakini siri yake iko kwa mwenye haki.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Laana ya
{\ND{Bwana}} i juu ya nyumba ya mwovu,

\par }{\QB lakini yeye huibariki nyumba ya mwenye haki.


\par }{\Q \VS{34}Huwadhihaki wale wanaodhihaki,

\par }{\QB lakini huwapa neema wale wanyenyekevu.


\par }{\Q \VS{35}Wenye hekima hurithi heshima,

\par }{\QB bali huwaaibisha wapumbavu.




\par }\Chap{4}{\SH Hekima Ni Bora Kupita Vitu Vyote
\par }
{\Q \VerseOne{1}Sikilizeni wanangu, mafundisho ya baba yenu;

\par }{\QB sikilizeni kwa makini na mpate ufahamu.


\par }{\Q \VS{2}Ninawapa mafundisho ya maana,

\par }{\QB kwa hiyo msiyaache mafundisho yangu.


\par }{\Q \VS{3}Nilipokuwa mvulana mdogo katika nyumba ya baba yangu,

\par }{\QB ningali mchanga na mtoto pekee kwa mama yangu,


\par }{\Q \VS{4}baba alinifundisha akisema,

\par }{\QB “Yashike maneno yangu yote kwa moyo wako wote;

\par }{\QB yashike maagizo yangu na wewe utaishi.


\par }{\Q \VS{5}Pata hekima, pata ufahamu;

\par }{\QB usiyasahau maneno yangu wala usiyaache.


\par }{\Q \VS{6}Usimwache hekima naye atakuweka salama;

\par }{\QB mpende, naye atakulinda.


\par }{\Q \VS{7}Hekima ni bora kuliko vitu vyote; kwa hiyo jipe hekima.

\par }{\QB Hata ikikugharimu vyote ulivyo navyo, pata ufahamu.


\par }{\Q \VS{8}Mstahi, naye atakukweza;

\par }{\QB mkumbatie, naye atakuheshimu.


\par }{\Q \VS{9}Atakuvika shada la neema kichwani mwako

\par }{\QB na kukupa taji ya utukufu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Sikiliza mwanangu, kubali ninachokuambia,

\par }{\QB nayo miaka ya maisha yako itakuwa mingi.


\par }{\Q \VS{11}Ninakuongoza katika njia ya hekima

\par }{\QB na kukuongoza katika mapito yaliyonyooka.


\par }{\Q \VS{12}Utembeapo, hatua zako hazitazuiliwa;

\par }{\QB ukimbiapo, hutajikwaa.


\par }{\Q \VS{13}Mkamate sana elimu, usimwache aende zake;

\par }{\QB mshike, maana yeye ni uzima wako.


\par }{\Q \VS{14}Usiuweke mguu wako katika njia ya waovu

\par }{\QB wala usitembee katika njia ya watu wabaya.


\par }{\Q \VS{15}Epukana nayo, usisafiri katika njia hiyo;

\par }{\QB achana nayo, na uelekee njia yako.


\par }{\Q \VS{16}Kwa kuwa hawawezi kulala mpaka watende uovu;

\par }{\QB wanashindwa hata kusinzia mpaka wamwangushe mtu.


\par }{\Q \VS{17}Wanakula mkate wa uovu,

\par }{\QB na kunywa mvinyo wa jeuri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Njia ya wenye haki ni kama nuru ya kwanza ya mapambazuko,

\par }{\QB ambayo hungʼaa zaidi na zaidi mpaka mchana mkamilifu.


\par }{\Q \VS{19}Lakini njia ya waovu ni kama giza nene;

\par }{\QB hawajui kinachowafanya wajikwae.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Mwanangu, yasikilize kwa makini yale ninayokuambia;

\par }{\QB sikiliza kwa makini maneno yangu.


\par }{\Q \VS{21}Usiruhusu yaondoke machoni pako,

\par }{\QB yahifadhi ndani ya moyo wako;


\par }{\Q \VS{22}kwa sababu ni uzima kwa wale wanaoyapata

\par }{\QB na afya kwa mwili wote wa mwanadamu.


\par }{\Q \VS{23}Zaidi ya yote, linda moyo wako, kuliko yote uyalindayo,

\par }{\QB maana ndiko zitokako chemchemi za uzima.


\par }{\Q \VS{24}Epusha kinywa chako na ukaidi;

\par }{\QB weka mazungumzo machafu mbali na midomo yako.


\par }{\Q \VS{25}Macho yako na yatazame mbele,

\par }{\QB kaza macho yako moja kwa moja mbele yako.


\par }{\Q \VS{26}Sawazisha mapito ya miguu yako

\par }{\QB na njia zako zote ziwe zimethibitika.


\par }{\Q \VS{27}Usigeuke kulia wala kushoto;

\par }{\QB epusha mguu wako na ubaya.




\par }\Chap{5}{\SH Onyo Dhidi Ya Uzinzi
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mwanangu, sikiliza kwa makini hekima yangu,

\par }{\QB sikiliza vizuri maneno yangu ya busara,


\par }{\Q \VS{2}ili uweze kutunza busara

\par }{\QB na midomo yako ihifadhi maarifa.


\par }{\Q \VS{3}Kwa maana midomo ya mwanamke kahaba

\par }{\QB hudondoza asali,

\par }{\Q na maneno ya kinywa chake

\par }{\QB ni laini kuliko mafuta;


\par }{\Q \VS{4}lakini mwisho wake ni mchungu kama nyongo,

\par }{\QB mkali kama upanga ukatao kuwili.


\par }{\Q \VS{5}Miguu yake hushuka kuelekea kwenye kifo;

\par }{\QB hatua zake huelekea moja kwa moja kaburini.\FTNT{*}{{\FR 5:5 }{\FT{Kaburini hapa maana yake ni Kuzimu, kwa Kiebrania ni Sheol.}}}


\par }{\Q \VS{6}Yeye hafikiri juu ya njia ya uzima;

\par }{\QB njia zake zimepotoka, lakini yeye hajui.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Sasa basi wanangu, nisikilizeni;

\par }{\QB msiache ninalowaambia.


\par }{\Q \VS{8}Njia zenu ziwe mbali naye,

\par }{\QB msiende karibu na mlango wa nyumba yake,


\par }{\Q \VS{9}usije ukatoa nguvu zako nzuri kwa wengine

\par }{\QB na miaka yako kwa aliye mkatili,


\par }{\Q \VS{10}wageni wasije wakasherehekea utajiri wako

\par }{\QB na jitihada yako ikatajirisha

\par }{\QB nyumba ya mwanaume mwingine.


\par }{\Q \VS{11}Mwishoni mwa maisha yako utalia kwa uchungu,

\par }{\QB wakati nyama na mwili wako vimechakaa.


\par }{\Q \VS{12}Utasema, “Tazama jinsi gani nilivyochukia adhabu!

\par }{\QB Tazama jinsi moyo wangu ulivyodharau maonyo!


\par }{\Q \VS{13}Sikuwatii walimu wangu

\par }{\QB wala kuwasikiliza wakufunzi wangu.


\par }{\Q \VS{14}Nimefika ukingoni mwa maangamizi kabisa

\par }{\QB katikati ya kusanyiko lote.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Kunywa maji kutoka kwenye kisima chako mwenyewe,

\par }{\QB maji yanayotiririka kutoka kwenye kisima chako mwenyewe.


\par }{\Q \VS{16}Je, chemchemi zako zifurike katika barabara za mji

\par }{\QB na vijito vyako vya maji viwanjani?


\par }{\Q \VS{17}Na viwe vyako mwenyewe,

\par }{\QB kamwe visishirikishwe wageni.


\par }{\Q \VS{18}Chemchemi yako na ibarikiwe

\par }{\QB na umfurahie mke wa ujana wako.


\par }{\Q \VS{19}Kulungu jike apendaye, kulungu mzuri:

\par }{\QB matiti yake na yakutosheleze siku zote,

\par }{\QB nawe utekwe daima na upendo wake.


\par }{\Q \VS{20}Kwa nini mwanangu, utekwe na mwanamke kahaba?

\par }{\QB Kwa nini ukumbatie kifua cha mke wa mwanaume mwingine?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Kwa maana njia za mtu ni wazi kabisa mbele za
{\ND{Bwana}},

\par }{\QB naye huyapima mapito yake yote.


\par }{\Q \VS{22}Matendo mabaya ya mtu mwovu humnasa yeye mwenyewe;

\par }{\QB kamba za dhambi yake humkamata kwa nguvu.


\par }{\Q \VS{23}Atakufa kwa kukosa nidhamu,

\par }{\QB akipotoshwa kwa upumbavu wake mwenyewe.




\par }\Chap{6}{\SH Maonyo Dhidi Ya Upumbavu
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mwanangu, kama umekuwa mdhamini wa jirani yako,

\par }{\QB ikiwa umeshika mikono kwa kuweka ahadi

\par }{\QB kwa ajili ya mwingine,


\par }{\Q \VS{2}kama umetegwa na ulichosema,

\par }{\QB umenaswa kwa maneno ya kinywa chako,


\par }{\Q \VS{3}basi fanya hivi mwanangu, ili ujiweke huru,

\par }{\QB kwa kuwa umeanguka mikononi mwa jirani yako:

\par }{\Q Nenda ukajinyenyekeshe kwake;

\par }{\QB msihi jirani yako!


\par }{\Q \VS{4}Usiruhusu usingizi machoni pako,

\par }{\QB usiruhusu kope zako zisinzie.


\par }{\Q \VS{5}Jiweke huru, kama swala mkononi mwa mwindaji,

\par }{\QB kama ndege kutoka kwenye mtego wa mwindaji.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ewe mvivu, mwendee mchwa;

\par }{\QB zitafakari njia zake ukapate hekima!


\par }{\Q \VS{7}Kwa maana yeye hana msimamizi,

\par }{\QB wala mwangalizi, au mtawala,


\par }{\Q \VS{8}lakini hujiwekea akiba wakati wa kiangazi

\par }{\QB na hukusanya chakula chake wakati wa mavuno.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ewe mvivu, utalala hata lini?

\par }{\QB Utaamka lini kutoka usingizi wako?


\par }{\Q \VS{10}Bado kulala kidogo, kusinzia kidogo,

\par }{\QB bado kukunja mikono kidogo upate kupumzika:


\par }{\Q \VS{11}hivyo umaskini utakuja juu yako kama mnyangʼanyi,

\par }{\QB na kupungukiwa kutakujia kama mtu mwenye silaha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mtu mbaya sana na mlaghai,

\par }{\QB ambaye huzungukazunguka

\par }{\QC na maneno ya upotovu,


\par }{\QB \VS{13}ambaye anakonyeza kwa jicho lake,

\par }{\QB anayetoa ishara kwa miguu yake

\par }{\QB na kuashiria kwa vidole vyake,


\par }{\QB \VS{14}ambaye hupanga ubaya

\par }{\QC kwa udanganyifu moyoni mwake:

\par }{\QB daima huchochea fitina.


\par }{\Q \VS{15}Kwa hiyo maafa yatamkumba ghafula;

\par }{\QB ataangamizwa mara, pasipo msaada.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Kuna vitu sita anavyovichukia
{\ND{Bwana}},

\par }{\QB naam, viko saba vilivyo chukizo kwake:


\par }{\QC \VS{17}macho ya kiburi,

\par }{\QC ulimi udanganyao,

\par }{\QC mikono imwagayo damu isiyo na hatia,


\par }{\QC \VS{18}moyo uwazao mipango miovu,

\par }{\QC miguu iliyo myepesi kukimbilia uovu,


\par }{\QC \VS{19}shahidi wa uongo ambaye humwaga uongo,

\par }{\QC na mtu ambaye huchochea fitina kati ya ndugu.


\par }{\SH Onyo Dhidi Ya Uasherati
\par }
{\Q \VS{20}Mwanangu, zishike amri za baba yako,

\par }{\QB wala usiyaache mafundisho ya mama yako.


\par }{\Q \VS{21}Yafunge katika moyo wako daima,

\par }{\QB yakaze kuizunguka shingo yako.


\par }{\Q \VS{22}Wakati utembeapo, yatakuongoza;

\par }{\QB wakati ulalapo, yatakulinda;

\par }{\QB wakati uamkapo, yatazungumza nawe.


\par }{\Q \VS{23}Kwa maana amri hizi ni taa,

\par }{\QB mafundisho haya ni mwanga

\par }{\QB na maonyo ya maadili ni njia ya uzima,


\par }{\Q \VS{24}yakikulinda na mwanamke aliyepotoka,

\par }{\QB kutokana na maneno laini ya mwanamke aliyepotoka.


\par }{\Q \VS{25}Moyo wako usitamani uzuri wake

\par }{\QB wala macho yake yasikuteke,


\par }{\Q \VS{26}kwa maana kahaba atakufanya uwe maskini,

\par }{\QB hata ukose kipande cha mkate,

\par }{\QB naye mwanamke mzinzi huwinda maisha yako hasa.


\par }{\Q \VS{27}Je, mtu aweza kuchotea moto kwenye paja lake

\par }{\QB bila nguo zake kuungua?


\par }{\Q \VS{28}Je, mtu aweza kutembea juu ya makaa ya moto yanayowaka

\par }{\QB bila miguu yake kuungua?


\par }{\Q \VS{29}Ndivyo alivyo mtu alalaye na mke wa mwanaume mwingine;

\par }{\QB hakuna yeyote amgusaye huyo mwanamke ambaye hataadhibiwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Watu hawamdharau mwizi kama akiiba

\par }{\QB kukidhi njaa yake wakati ana njaa.


\par }{\Q \VS{31}Pamoja na hayo, kama akikamatwa,

\par }{\QB lazima alipe mara saba,

\par }{\QB ingawa inamgharimu utajiri wote wa nyumba yake.


\par }{\Q \VS{32}Lakini mwanaume aziniye na mwanamke hana akili kabisa;

\par }{\QB yeyote afanyaye hivyo hujiangamiza mwenyewe.


\par }{\Q \VS{33}Mapigo na aibu ni fungu lake

\par }{\QB na aibu yake haitafutika kamwe;


\par }{\Q \VS{34}kwa maana wivu huamsha ghadhabu ya mume,

\par }{\QB naye hataonyesha huruma alipizapo kisasi.


\par }{\Q \VS{35}Hatakubali fidia yoyote;

\par }{\QB atakataa malipo, hata yakiwa makubwa kiasi gani.




\par }\Chap{7}{\SH Onyo Dhidi Ya Mwanamke Mzinzi
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mwanangu, shika maneno yangu

\par }{\QB na kuzihifadhi amri zangu ndani yako.


\par }{\Q \VS{2}Shika amri zangu nawe utaishi;

\par }{\QB linda mafundisho yangu kama mboni ya jicho lako.


\par }{\Q \VS{3}Yafunge katika vidole vyako;

\par }{\QB yaandike katika kibao cha moyo wako.


\par }{\Q \VS{4}Mwambie hekima, “Wewe ni dada yangu,”

\par }{\QB uite ufahamu jamaa yako;


\par }{\Q \VS{5}watakuepusha na mwanamke mzinzi,

\par }{\QB kutokana na mwanamke mpotovu

\par }{\QB na maneno yake ya kubembeleza.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Kwenye dirisha la nyumba yangu

\par }{\QB nilitazama nje kupitia upenyo

\par }{\QB kwenye mwimo wa dirisha.


\par }{\Q \VS{7}Niliona miongoni mwa wajinga,

\par }{\QB nikagundua miongoni mwa wanaume vijana,

\par }{\QB kijana asiye na akili.


\par }{\Q \VS{8}Alikuwa akishuka njiani karibu na pembe ya kwake,

\par }{\QB akielekea kwenye nyumba ya huyo mwanamke


\par }{\Q \VS{9}wakati wa machweo, jua likipungua nuru yake,

\par }{\QB giza la usiku lilipokuwa likiingia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ndipo huyo mwanamke akatoka kumlaki,

\par }{\QB hali amevaa kama kahaba akiwa na nia ya udanganyifu.


\par }{\Q \VS{11}(Ni mwanamke mwenye makelele na mkaidi,

\par }{\QB miguu yake haitulii nyumbani;


\par }{\Q \VS{12}mara kwenye barabara za mji,

\par }{\QB mara kwenye viwanja vikubwa,

\par }{\QB kwenye kila pembe huvizia.)


\par }{\Q \VS{13}Huyo mwanamke alimkumbatia kijana na kumbusu,

\par }{\QB na kwa uso usio na haya akamwambia:


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}“Nina sadaka za amani nyumbani;

\par }{\QB leo nimetimiza nadhiri zangu.


\par }{\Q \VS{15}Kwa hiyo nimetoka nje kukulaki;

\par }{\QB nimekutafuta na nimekupata!


\par }{\Q \VS{16}Nimetandika kitanda changu

\par }{\QB kwa kitani za rangi kutoka Misri.


\par }{\Q \VS{17}Nimetia manukato kitanda changu

\par }{\QB kwa manemane, udi na mdalasini.


\par }{\Q \VS{18}Njoo, tuzame katika mapenzi mpaka asubuhi;

\par }{\QB tujifurahishe wenyewe kwa mapenzi!


\par }{\Q \VS{19}Mume wangu hayupo nyumbani;

\par }{\QB amekwenda safari ya mbali.


\par }{\Q \VS{20}Amechukua mkoba uliojazwa fedha

\par }{\QB na hatakuwepo nyumbani karibuni.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Kwa maneno laini yule mwanamke akampotosha;

\par }{\QB alimshawishi kwa maneno yake laini.


\par }{\Q \VS{22}Mara huyo kijana alimfuata yule mwanamke

\par }{\QB kama fahali aendaye machinjoni,

\par }{\QB kama kulungu aingiaye kwenye kitanzi,


\par }{\Q \VS{23}mpaka mshale umchome ini lake,

\par }{\QB kama ndege anayenaswa kwenye mtego,

\par }{\QB bila kujua itamgharimu maisha yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Sasa basi wanangu, nisikilizeni;

\par }{\QB sikilizeni kwa makini nisemalo.


\par }{\Q \VS{25}Usiruhusu moyo wako ugeukie njia za huyo mwanamke,

\par }{\QB wala usitangetange katika mapito yake.


\par }{\Q \VS{26}Aliowaangusha ni wengi;

\par }{\QB aliowachinja ni kundi kubwa.


\par }{\Q \VS{27}Nyumba yake ni njia kuu iendayo kaburini,\FTNT{*}{{\FR 7:27 }{\FT{Kaburini hapa maana yake ni Kuzimu, kwa Kiebrania ni Sheol.}}}

\par }{\QB ielekeayo chini kwenye vyumba vya mauti.




\par }\Chap{8}{\SH Wito Wa Hekima
\par }
{\Q \VerseOne{1}Je, hekima haitani?

\par }{\QB Je, ufahamu hapazi sauti?


\par }{\Q \VS{2}Juu ya miinuko karibu na njia,

\par }{\QB penye njia panda, ndipo asimamapo;


\par }{\Q \VS{3}kando ya malango yaelekeayo mjini,

\par }{\QB kwenye maingilio, hulia kwa sauti kubwa, akisema:


\par }{\Q \VS{4}“Ni ninyi wanaume, ninaowaita;

\par }{\QB ninapaza sauti yangu kwa wanadamu wote.


\par }{\Q \VS{5}Ninyi ambao ni wajinga, pateni akili;

\par }{\QB ninyi mlio wapumbavu, pateni ufahamu.


\par }{\Q \VS{6}Sikilizeni, kwa maana nina mambo muhimu ya kusema;

\par }{\QB ninafungua midomo yangu kusema lililo sawa.


\par }{\Q \VS{7}Kinywa changu husema lililo kweli,

\par }{\QB kwa maana midomo yangu huchukia uovu.


\par }{\Q \VS{8}Maneno yote ya kinywa changu ni haki;

\par }{\QB hakuna mojawapo lililopotoka wala ukaidi.


\par }{\Q \VS{9}Kwa wenye kupambanua yote ni sahihi;

\par }{\QB hayana kasoro kwa wale wenye maarifa.


\par }{\Q \VS{10}Chagua mafundisho yangu badala ya fedha,

\par }{\QB maarifa badala ya dhahabu safi,


\par }{\Q \VS{11}kwa maana hekima ina thamani kuliko marijani

\par }{\QB na hakuna chochote unachohitaji kinacholingana naye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}“Mimi hekima, nakaa pamoja na busara;

\par }{\QB ninamiliki maarifa na busara.


\par }{\Q \VS{13}Kumcha
{\ND{Bwana}} ni kuchukia uovu;

\par }{\QB ninachukia kiburi na majivuno,

\par }{\QB tabia mbaya na mazungumzo potovu.


\par }{\Q \VS{14}Ushauri na hukumu sahihi ni vyangu;

\par }{\QB nina ufahamu na nina nguvu.


\par }{\Q \VS{15}Kwa msaada wangu wafalme hutawala

\par }{\QB na watawala hutunga sheria zilizo za haki,


\par }{\Q \VS{16}kwa msaada wangu wakuu hutawala,

\par }{\QB na wenye vyeo wote watawalao dunia.


\par }{\Q \VS{17}Nawapenda wale wanipendao,

\par }{\QB na wale wanitafutao kwa bidii wataniona.


\par }{\Q \VS{18}Utajiri na heshima viko kwangu,

\par }{\QB utajiri udumuo na mafanikio.


\par }{\Q \VS{19}Tunda langu ni bora kuliko dhahabu safi;

\par }{\QB kile nitoacho hupita fedha iliyo bora.


\par }{\Q \VS{20}Natembea katika njia ya unyofu

\par }{\QB katika mapito ya haki,


\par }{\Q \VS{21}nawapa utajiri wale wanipendao

\par }{\QB na kuzijaza hazina zao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}“{\ND{Bwana}} aliniumba mwanzoni mwa kazi yake,

\par }{\QB kabla ya matendo yake ya zamani;


\par }{\Q \VS{23}niliteuliwa tangu milele,

\par }{\QB tangu mwanzoni, kabla ya dunia kuumbwa.


\par }{\Q \VS{24}Wakati hazijakuwepo bahari, nilikwishazaliwa,

\par }{\QB wakati hazijakuwepo chemchemi zilizojaa maji;


\par }{\Q \VS{25}kabla milima haijawekwa mahali pake,

\par }{\QB kabla vilima havijakuwepo, nilikwishazaliwa,


\par }{\Q \VS{26}kabla hajaumba dunia wala mashamba yake

\par }{\QB au vumbi lolote la dunia.


\par }{\Q \VS{27}Nilikuwepo alipoziweka mbingu mahali pake,

\par }{\QB wakati alichora mstari wa upeo wa macho

\par }{\QC juu ya uso wa kilindi,


\par }{\Q \VS{28}wakati aliweka mawingu juu

\par }{\QB na kuziweka imara chemchemi za bahari,


\par }{\Q \VS{29}wakati aliiwekea bahari mpaka wake

\par }{\QB ili maji yasivunje agizo lake,

\par }{\Q na wakati aliweka misingi ya dunia.


\par }{\QB \VS{30}Wakati huo nilikuwa fundi stadi kando yake.

\par }{\Q Nilijazwa na furaha siku baada ya siku,

\par }{\QB nikifurahi daima mbele zake,


\par }{\Q \VS{31}nikifurahi katika dunia yake yote

\par }{\QB nami nikiwafurahia wanadamu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}“Basi sasa wanangu, nisikilizeni;

\par }{\QB heri wale wanaozishika njia zangu.


\par }{\Q \VS{33}Sikilizeni mafundisho yangu mwe na hekima;

\par }{\QB msiyapuuze.


\par }{\Q \VS{34}Heri mtu yule anisikilizaye mimi,

\par }{\QB akisubiri siku zote malangoni mwangu,

\par }{\QB akingoja kwenye vizingiti vya mlango wangu.


\par }{\Q \VS{35}Kwa maana yeyote anipataye mimi amepata uzima

\par }{\QB na kujipatia kibali kutoka kwa
{\ND{Bwana}}.


\par }{\Q \VS{36}Lakini yeyote ashindwaye kunipata

\par }{\QB hujiumiza mwenyewe;

\par }{\QB na wote wanichukiao mimi hupenda mauti.”




\par }\Chap{9}{\SH Makaribisho Ya Hekima Na Ya Upumbavu
\par }
{\Q \VerseOne{1}Hekima amejenga nyumba yake;

\par }{\QB amechonga nguzo zake saba.


\par }{\Q \VS{2}Ameandaa nyama na kuchanganya divai yake;

\par }{\QB pia ameandaa meza yake.


\par }{\Q \VS{3}Amewatuma watumishi wake wa kike, naye huita

\par }{\QB kutoka mahali pa juu sana pa mji.


\par }{\Q \VS{4}Anawaambia wale wasio na akili,

\par }{\QB “Wote ambao ni wajinga na waje hapa!


\par }{\Q \VS{5}Njooni, mle chakula changu

\par }{\QB na mnywe divai niliyoichanganya.


\par }{\Q \VS{6}Acheni njia zenu za ujinga nanyi mtaishi;

\par }{\QB tembeeni katika njia ya ufahamu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}“Yeyote anayemkosoa mwenye mzaha

\par }{\QB hukaribisha matukano;

\par }{\Q yeyote anayekemea mtu mwovu

\par }{\QB hupatwa na matusi.


\par }{\Q \VS{8}Usimkemee mwenye mzaha la sivyo atakuchukia;

\par }{\QB mkemee mwenye hekima naye atakupenda.


\par }{\Q \VS{9}Mfundishe mtu mwenye hekima

\par }{\QB naye atakuwa na hekima zaidi;

\par }{\Q mfundishe mtu mwadilifu

\par }{\QB naye atazidi kufundishika.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}“Kumcha
{\ND{Bwana}} ndicho chanzo cha hekima,

\par }{\QB na kumjua Aliye Mtakatifu ni ufahamu.


\par }{\Q \VS{11}Kwa maana kwa msaada wangu

\par }{\QB siku zako zitakuwa nyingi,

\par }{\QB na miaka itaongezwa katika maisha yako.


\par }{\Q \VS{12}Kama wewe una hekima, hekima yako itakupa tuzo;

\par }{\QB kama wewe ni mtu wa mzaha,

\par }{\QB wewe mwenyewe ndiwe utateseka.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mwanamke aitwaye Mpumbavu ana kelele;

\par }{\QB hana adabu na hana maarifa.


\par }{\Q \VS{14}Huketi kwenye mlango wa nyumba yake,

\par }{\QB juu ya kiti katika mahali pa juu sana pa mji,


\par }{\Q \VS{15}akiita wale wapitao karibu,

\par }{\QB waendao moja kwa moja kwenye njia yao.


\par }{\Q \VS{16}Anawaambia wale wasio na akili,

\par }{\QB “Wote ambao ni wajinga na waje hapa ndani!”


\par }{\Q \VS{17}“Maji yaliyoibiwa ni matamu;

\par }{\QB chakula kinacholiwa sirini ni kitamu!”


\par }{\Q \VS{18}Lakini hawajui hata kidogo kuwa wafu wako humo,

\par }{\QB kwamba wageni wake huyo mwanamke

\par }{\QB wako katika vilindi vya kuzimu.




\par }\Chap{10}{\SH Mithali Za Solomoni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mithali za Solomoni:

\par }{\Q Mwana mwenye hekima

\par }{\QB huleta furaha kwa baba yake,

\par }{\Q lakini mwana mpumbavu

\par }{\QB huleta huzuni kwa mama yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Hazina zilizopatikana kwa njia mbaya hazifai,

\par }{\QB lakini uadilifu huokoa kutoka mautini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}{\ND{Bwana}} hawaachi waadilifu kukaa njaa,

\par }{\QB lakini hupinga tamaa ya mtu mwovu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mikono mivivu hufanya mtu kuwa maskini

\par }{\QB lakini mikono yenye bidii huleta utajiri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Yeye akusanyaye mazao wakati wa kiangazi

\par }{\QB ni mwana mwenye hekima,

\par }{\Q lakini yeye alalaye wakati wa mavuno

\par }{\QB ni mwana mwenye kuaibisha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Baraka huwa taji kichwani mwa mwenye haki,

\par }{\QB lakini jeuri hufunika kinywa cha mwovu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Kumbukumbu ya mwenye haki itakuwa baraka,

\par }{\QB lakini jina la mwovu litaoza.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Mwenye hekima moyoni hupokea maagizo,

\par }{\QB lakini mpumbavu apayukaye huangamia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Mtu mwadilifu hutembea salama,

\par }{\QB lakini mtu aendaye katika njia zilizopotoka atagunduliwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Yeye akonyezaye kwa nia mbaya husababisha huzuni,

\par }{\QB naye mpumbavu apayukaye huangamia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Kinywa cha mwenye haki ni chemchemi ya uzima,

\par }{\QB lakini jeuri hufunika kinywa cha mwovu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Chuki huchochea faraka,

\par }{\QB lakini upendo husitiri mabaya yote.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Hekima hupatikana katika midomo ya wenye kupambanua,

\par }{\QB lakini fimbo ni kwa ajili ya mgongo wake asiye na ufahamu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Wenye hekima huhifadhi maarifa,

\par }{\QB bali kinywa cha mpumbavu hualika maangamizi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Mali ya tajiri ni mji wake wenye ngome,

\par }{\QB bali ufukara ni maangamizi ya maskini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ujira wa wenye haki huwaletea uzima,

\par }{\QB lakini mapato ya waovu huwaletea adhabu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Anayekubali kuadibishwa yuko katika njia ya uzima,

\par }{\QB lakini yeyote anayepuuza maonyo hupotosha wengine.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Yeye afichaye chuki yake ana midomo ya uongo,

\par }{\QB na yeyote anayeeneza uchonganishi ni mpumbavu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Wakati maneno ni mengi, dhambi haikosekani,

\par }{\QB lakini yeye ambaye huzuia ulimi wake ni mwenye busara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ulimi wa mwenye haki ni fedha iliyo bora,

\par }{\QB bali moyo wa mwovu una thamani ndogo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Midomo ya mwenye haki hulisha wengi,

\par }{\QB lakini wapumbavu hufa kwa kukosa ufahamu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Baraka ya
{\ND{Bwana}} hutajirisha,

\par }{\QB wala haichanganyi huzuni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Mpumbavu hufurahia tabia mbaya,

\par }{\QB lakini mtu mwenye ufahamu hupendezwa na hekima.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Kile anachoogopa mwovu ndicho kitakachompata;

\par }{\QB kile anachoonea shauku mwenye haki atapewa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Tufani inapopita, waovu hutoweka,

\par }{\QB lakini wenye haki husimama imara milele.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Kama siki ilivyo kwa meno na moshi kwa macho,

\par }{\QB ndivyo alivyo mvivu kwa wale waliomtuma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Kumcha
{\ND{Bwana}} huongeza urefu wa maisha,

\par }{\QB lakini miaka ya mwovu inafupishwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Tarajio la mwenye haki ni furaha,

\par }{\QB bali matumaini ya mwovu huwa si kitu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Njia ya
{\ND{Bwana}} ni kimbilio kwa wenye haki,

\par }{\QB lakini ni maangamizi ya wale watendao mabaya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Kamwe wenye haki hawataondolewa,

\par }{\QB bali waovu hawatasalia katika nchi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Kinywa cha mwenye haki hutoa hekima,

\par }{\QB bali ulimi wa upotovu utakatwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Midomo ya wenye haki inajua kile kinachofaa,

\par }{\QB bali kinywa cha mwovu hujua kile kilichopotoka tu.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{11}{\Q \VerseOne{1}{\ND{Bwana}} huchukia sana mizani za udanganyifu,

\par }{\QB bali vipimo sahihi ni furaha yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Kiburi kinapokuja, ndipo huja aibu,

\par }{\QB bali unyenyekevu huja na hekima.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Uadilifu wa wenye haki huwaongoza,

\par }{\QB bali wasio waaminifu huharibiwa na hila yao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Utajiri haufaidi kitu katika siku ya ghadhabu,

\par }{\QB bali haki huokoa kutoka mautini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Haki ya wasio na lawama, huwatengenezea njia iliyonyooka,

\par }{\QB bali waovu huangushwa kwa uovu wao wenyewe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Haki ya wanyofu huwaokoa,

\par }{\QB bali wasio waaminifu hunaswa na tamaa mbaya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Wakati mtu mwovu anapokufa, matumaini yake hutoweka;

\par }{\QB yote aliyoyatazamia kutokana na nguvu zake huwa si kitu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Mtu mwenye haki huokolewa kutoka taabu,

\par }{\QB naye mtu mwovu huingia humo badala yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Kwa kinywa chake mtu asiyemwamini Mungu

\par }{\QB humwangamiza jirani yake,

\par }{\QB bali kwa maarifa mwenye haki huokolewa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Wakati mwenye haki anapofanikiwa, mji hufurahi;

\par }{\QB mwovu atowekapo, kuna kelele za furaha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Kutokana na baraka ya mtu mnyofu mji hukwezwa,

\par }{\QB bali kwa kinywa cha mwovu mji huharibiwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mtu asiye na akili humdharau jirani yake,

\par }{\QB bali mtu mwenye ufahamu huuzuia ulimi wake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Masengenyo husaliti tumaini,

\par }{\QB bali mtu mwaminifu hutunza siri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Pasipo ushauri wa hekima taifa huanguka,

\par }{\QB bali washauri wengi hufanya ushindi uwe wa hakika.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Yeye amdhaminiye mgeni hakika atateseka,

\par }{\QB bali yeyote akataaye kuunga mkono dhamana ni salama.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mwanamke mwenye moyo wa huruma hupata heshima,

\par }{\QB bali wanaume wakorofi hupata mali tu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mwenye huruma hujinufaisha mwenyewe,

\par }{\QB bali mkatili hujiletea taabu mwenyewe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mtu mwovu hupata ujira wa udanganyifu,

\par }{\QB bali yeye apandaye haki huvuna tuzo ya uhakika.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Mtu mwenye haki kweli kweli hupata uzima,

\par }{\QB bali yeye afuatiliaye ubaya huendea kifo chake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}{\ND{Bwana}} huwachukia sana watu wenye moyo wa upotovu,

\par }{\QB bali hupendezwa na wale ambao njia zao hazina lawama.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Uwe na hakika na hili: Waovu hawataepuka kuadhibiwa,

\par }{\QB bali wenye haki watakuwa huru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Kama pete ya dhahabu katika pua ya nguruwe

\par }{\QB ndivyo alivyo mwanamke mzuri ambaye hana busara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Shauku ya mwenye haki huishia tu kwenye mema,

\par }{\QB bali tumaini la mwovu huishia tu kwenye ghadhabu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Kuna mtu atoaye kwa ukarimu, hata hivyo hupata zaidi,

\par }{\QB mwingine huzuia, lakini huwa maskini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Mtu mkarimu atastawi;

\par }{\QB yeye awaburudishaye wengine

\par }{\QB ataburudishwa mwenyewe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Watu humlaani mtu awanyimae watu nafaka,

\par }{\QB bali baraka itamkalia kichwani kama taji

\par }{\QB yeye aliye radhi kuiuza.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Yeye atafutaye mema hupata ukarimu,

\par }{\QB bali ubaya huja kwake yeye autafutaye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Yeyote ategemeaye utajiri wake ataanguka,

\par }{\QB bali mwenye haki atastawi kama jani bichi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Yeye aletaye taabu kwa jamaa yake atarithi tu upepo,

\par }{\QB naye mpumbavu atakuwa mtumishi wa wenye hekima.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Tunda la mwenye haki ni mti wa uzima,

\par }{\QB naye mwenye hekima huvuta roho za watu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Kama wenye haki watapokea ujira wao duniani,

\par }{\QB si zaidi sana yule asiyemcha Mungu na mwenye dhambi?




\par }\Chap{12}{\SH Mafundisho Ya Kifamilia Na Ya Kijamii
\par }
{\Q \VerseOne{1}Yeyote apendaye kuadibishwa hupenda maarifa,

\par }{\QB bali yeye achukiaye kuonywa ni mpumbavu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mtu mwema hupata kibali kutoka kwa
{\ND{Bwana}},

\par }{\QB bali
{\ND{Bwana}} humhukumu mwenye hila.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Mtu hathibitiki kutokana na uovu,

\par }{\QB bali mwenye haki hataondolewa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mke mwenye tabia nzuri ni taji ya mumewe,

\par }{\QB bali aaibishaye ni kama uozo

\par }{\QB katika mifupa ya mumewe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mipango ya mtu mwadilifu ni ya haki,

\par }{\QB bali ushauri wa mwovu ni udanganyifu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Maneno ya waovu huotea kumwaga damu,

\par }{\QB bali maneno ya waadilifu huwaokoa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Watu waovu huondolewa na kutoweka,

\par }{\QB bali nyumba ya mwenye haki husimama imara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Mtu husifiwa kulingana na hekima yake,

\par }{\QB bali watu wenye akili zilizopotoka hudharauliwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Heri mtu wa hali ya chini mwenye mtumishi,

\par }{\QB kuliko kujifanya mtu wa hali ya juu nawe huna chakula.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mtu mwenye haki hujali mahitaji ya mnyama wake,

\par }{\QB bali matendo ya huruma ya mwovu ni ukatili.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Yeye alimaye shamba lake atakuwa na chakula tele,

\par }{\QB bali yeye afuataye mambo ya upuzi hana akili.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Waovu hutamani mateka ya watu wabaya,

\par }{\QB bali shina la mwenye haki hustawi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mtu mwovu hunaswa kwa mazungumzo yake ya dhambi,

\par }{\QB bali mwenye haki huepuka taabu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Kutokana na tunda la midomo yake

\par }{\QB mtu hujazwa na mambo mema,

\par }{\QB hakika kama ilivyo kazi ya mikono yake humtunza.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Njia ya mpumbavu huonekana sawa

\par }{\QB machoni pake mwenyewe,

\par }{\QB bali mtu mwenye hekima husikiliza ushauri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mpumbavu huonyesha kuudhika kwake mara moja,

\par }{\QB bali mtu wa busara hupuuza matukano.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Shahidi wa kweli hutoa ushuhuda wa kuaminika,

\par }{\QB bali shahidi wa uongo husema uongo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Maneno ya kipumbavu huchoma kama upanga,

\par }{\QB bali ulimi wa mwenye hekima huleta uponyaji.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Midomo isemayo kweli hudumu milele,

\par }{\QB bali ulimi wa uongo hudumu kwa muda mfupi tu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Upo udanganyifu katika mioyo

\par }{\QB ya wale ambao hupanga mabaya,

\par }{\QB bali kuna furaha kwa wale wanaoleta amani.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Hakuna dhara linalompata mwenye haki,

\par }{\QB bali waovu wana taabu nyingi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}{\ND{Bwana}} anachukia sana midomo idanganyayo,

\par }{\QB bali hufurahia watu ambao ni wa kweli.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Mtu mwenye busara hujihifadhia maarifa yeye mwenyewe,

\par }{\QB bali moyo wa wapumbavu hububujika upumbavu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Mikono yenye bidii itatawala,

\par }{\QB bali uvivu huishia katika kazi za utumwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Moyo wa wasiwasi humlemea mtu,

\par }{\QB bali neno la huruma humfurahisha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Mtu mwenye haki ni mwangalifu katika urafiki,

\par }{\QB bali njia ya waovu huwapotosha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Mtu mvivu haoki mawindo yake,

\par }{\QB bali mtu mwenye bidii ana mali za thamani.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Katika njia ya haki kuna uzima;

\par }{\QB katika mapito hayo kuna maisha ya milele.




\par }\Chap{13}{\SH Mema Ya Muda Mfupi Na Yale Ya Kudumu
\par }
{\Q \VerseOne{1}Mwana mwenye hekima husikia mafundisho ya babaye,

\par }{\QB bali mwenye dharau hasikilizi maonyo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Kutoka tunda la midomo yake mtu hufurahia mambo mema,

\par }{\QB bali wasio waaminifu wanatamani sana jeuri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Yeye alindaye midomo yake hulinda nafsi yake,

\par }{\QB bali yeye asemaye kwa haraka ataangamia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mvivu hutamani sana na hapati kitu,

\par }{\QB bali nafsi ya mwenye bidii

\par }{\QB hutoshelezwa kikamilifu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mwenye haki huchukia uongo,

\par }{\QB bali waovu huleta aibu na fedheha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Haki humlinda mtu mwadilifu,

\par }{\QB bali uovu humwangusha mwenye dhambi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Mtu mmoja hujifanya tajiri, kumbe hana chochote;

\par }{\Q mwingine hujifanya maskini, kumbe ana utajiri mwingi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Utajiri wa mtu waweza kukomboa maisha yake,

\par }{\QB bali mtu maskini hasikii kitisho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Nuru ya mwenye haki hungʼaa sana,

\par }{\QB bali taa ya mwovu itazimwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Kiburi huzalisha magomvi tu,

\par }{\QB bali hekima hupatikana kwa wale wanaozingatia ushauri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Fedha isiyo ya halali hupungua,

\par }{\QB bali yeye akusanyaye fedha kidogo kidogo huongezeka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Kilichotarajiwa kikikawia kuja moyo huugua,

\par }{\QB bali tumaini lililotimizwa ni mti wa uzima.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Yeye anayedharau mafundisho anajiletea maangamizi,

\par }{\QB bali yeye anayeheshimu agizo hupewa tuzo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Mafundisho ya mwenye busara ni chemchemi ya uzima,

\par }{\QB ili kumwepusha mtu na mitego ya mauti.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ufahamu mzuri hupata upendeleo,

\par }{\QB bali njia ya asiye mwaminifu ni ngumu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Kila mwenye busara hutenda kwa maarifa,

\par }{\QB bali mpumbavu hudhihirisha upumbavu wake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mjumbe mwovu huanguka kwenye taabu,

\par }{\QB bali mjumbe mwaminifu huleta uponyaji.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Yeye anayedharau maonyo hupata umaskini na aibu,

\par }{\QB bali yeye anayekubali maonyo huheshimiwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Tarajio lililotimizwa ni tamu kwa nafsi,

\par }{\QB bali wapumbavu huchukia sana kuacha ubaya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Yeye atembeaye na mwenye hekima atapata hekima,

\par }{\QB bali rafiki wa mpumbavu hupata madhara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Balaa humwandama mtenda dhambi,

\par }{\QB bali mafanikio ni thawabu kwa mwenye haki.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Mtu mwema huwaachia wana wa wanawe urithi,

\par }{\QB bali mali ya wenye dhambi imehifadhiwa

\par }{\QB kwa ajili ya wenye haki.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Shamba la mtu maskini laweza kuzalisha chakula kingi,

\par }{\QB bali dhuluma hukifutilia mbali.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Yeye aizuiaye fimbo yake hampendi mwanawe,

\par }{\QB bali yeye ampendaye

\par }{\QB huwa mwangalifu kumwadibisha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Mwenye haki hula mpaka akaridhisha moyo wake,

\par }{\QB bali tumbo la mwovu hutaabika kwa njaa.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{14}{\Q \VerseOne{1}Mwanamke mwenye hekima huijenga nyumba yake,

\par }{\QB bali mpumbavu huibomoa nyumba yake

\par }{\QB kwa mikono yake mwenyewe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Yeye ambaye njia zake ni nyofu humcha
{\ND{Bwana}},

\par }{\QB bali yeye ambaye njia zake zimepotoka humdharau Mungu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Mazungumzo ya mpumbavu huleta fimbo mgongoni mwake,

\par }{\QB bali mwenye hekima hulindwa na maneno ya midomo yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Pale ambapo hakuna mafahali, hori ni tupu,

\par }{\QB bali kutokana na nguvu za fahali huja mavuno mengi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Shahidi mwaminifu hadanganyi,

\par }{\QB bali shahidi wa uongo humimina uongo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Mwenye mzaha huitafuta hekima na haipati,

\par }{\QB bali maarifa huja kwa urahisi kwa anayepambanua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Kaa mbali na mtu mpumbavu,

\par }{\QB kwa maana hutapata maarifa katika midomo yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Hekima ya mwenye busara ni kufikiria njia zake,

\par }{\QB bali upumbavu wa wapumbavu ni udanganyifu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Wapumbavu hudhihaki kujirekebisha kutoka dhambi,

\par }{\QB bali wema hupatikana miongoni mwa wanyofu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Kila moyo hujua uchungu wake wenyewe,

\par }{\QB wala hakuna yeyote awezaye kushiriki furaha yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Nyumba ya mwovu itaangamizwa,

\par }{\QB bali hema la mnyofu litastawi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Iko njia ionekanayo kuwa sawa kwa mtu,

\par }{\QB bali mwisho wake huelekeza mautini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Hata katika kicheko moyo waweza kuuma,

\par }{\QB nayo furaha yaweza kuishia katika majonzi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Wasio na imani watapatilizwa kikamilifu kwa ajili ya njia zao,

\par }{\QB naye mtu mwema atapewa thawabu kwa ajili ya njia yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Mtu mjinga huamini kila kitu,

\par }{\QB bali mwenye busara hufikiria hatua zake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mtu mwenye hekima humcha
{\ND{Bwana}} na kuepuka mabaya,

\par }{\QB bali mpumbavu hukasirika kwa hamaki na uzembe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mtu anayekasirika kwa haraka hufanya mambo ya upumbavu,

\par }{\QB naye mtu wa hila huchukiwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mjinga hurithi upumbavu,

\par }{\QB bali wenye busara huvikwa maarifa kichwani kama taji.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Watu wabaya watasujudu mbele ya watu wema,

\par }{\QB nao waovu kwenye malango ya wenye haki.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Maskini huepukwa hata na majirani zao,

\par }{\QB bali matajiri wana marafiki wengi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Yeye anayemdharau jirani yake hutenda dhambi,

\par }{\QB bali amebarikiwa yeye aliye na huruma kwa mhitaji.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Je, wale wanaopanga ubaya hawapotoki?

\par }{\QB Bali wale wanaopanga kilicho chema

\par }{\QB hupata upendo na uaminifu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Kazi zote zinazofanywa kwa bidii huleta faida,

\par }{\QB bali mazungumzo matupu huelekea umaskini tu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Utajiri wa wenye hekima ni taji yao,

\par }{\QB bali upumbavu wa wapumbavu huzaa upumbavu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Shahidi wa kweli huokoa maisha,

\par }{\QB bali shahidi wa uongo ni mdanganyifu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Yeye amchaye
{\ND{Bwana}} ana ngome salama,

\par }{\QB na kwa watoto wake itakuwa kimbilio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Kumcha
{\ND{Bwana}} ni chemchemi ya uzima,

\par }{\QB ili kumwepusha mtu na mitego ya mauti.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Wingi wa watu ni utukufu wa mfalme,

\par }{\QB bali pasipo watu mkuu huangamia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Mtu mwenye subira ana ufahamu mwingi,

\par }{\QB bali anayekasirika haraka huonyesha upumbavu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Moyo wenye amani huupa mwili uzima,

\par }{\QB bali wivu huozesha mifupa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Yeye amwoneaye maskini huonyesha dharau kwa Muumba wao,

\par }{\QB bali yeyote anayemhurumia mhitaji humheshimu Mungu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Waovu huangamizwa kwa matendo yao maovu,

\par }{\QB bali hata katika kifo wenye haki hupata kimbilio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Hekima hukaa katika moyo wa mwenye ufahamu

\par }{\QB bali haijulikani miongoni mwa wapumbavu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{34}Haki huinua taifa,

\par }{\QB bali dhambi ni aibu kwa watu wote.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{35}Mfalme hupendezwa na mtumishi mwenye hekima,

\par }{\QB bali ghadhabu yake humwangukia

\par }{\QB mtumishi mwenye kuaibisha.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{15}{\Q \VerseOne{1}Jawabu la upole hugeuza ghadhabu,

\par }{\QB bali neno liumizalo huchochea hasira.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ulimi wa mwenye hekima husifu maarifa,

\par }{\QB bali kinywa cha mpumbavu hufoka upumbavu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Macho ya
{\ND{Bwana}} yako kila mahali,

\par }{\QB yakiwaangalia waovu na wema.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ulimi uletao uponyaji ni mti wa uzima,

\par }{\QB bali ulimi udanganyao huponda roho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mpumbavu hubeza maonyo ya baba yake,

\par }{\QB bali yeyote akubaliye maonyo huonyesha busara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nyumba ya mwenye haki ina hazina kubwa,

\par }{\QB bali mapato ya waovu huwaletea taabu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Midomo ya mwenye hekima hueneza maarifa,

\par }{\QB bali sivyo ilivyo mioyo ya wapumbavu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}{\ND{Bwana}} huchukia sana dhabihu za waovu,

\par }{\QB bali maombi ya wanyofu humfurahisha Mungu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}{\ND{Bwana}} huchukia sana njia ya waovu,

\par }{\QB bali huwapenda wale wafuatao haki.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Adhabu kali humngoja yeye aachaye njia;

\par }{\QB yeye achukiaye maonyo atakufa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mauti\FTNT{*}{{\FR 15:11 }{\FT{Yaani Sheol, maana yake ni Kuzimu.}}} na Uharibifu\FTNT{†}{{\FR 15:11 }{\FT{Kwa Kiebrania ni Abadon.}}} viko wazi mbele za
{\ND{Bwana}}:

\par }{\QB je, si zaidi sana mioyo ya wanadamu!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mwenye mzaha huchukia maonyo;

\par }{\QB hatataka shauri kwa mwenye hekima.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Moyo wenye furaha hufanya uso uchangamke,

\par }{\QB bali maumivu ya moyoni huponda roho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Moyo wa mwenye ufahamu hutafuta maarifa,

\par }{\QB bali kinywa cha mpumbavu hujilisha upumbavu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Siku zote za wanaoonewa ni za taabu,

\par }{\QB bali moyo mchangamfu una karamu ya kudumu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Afadhali kuwa na kidogo pamoja na kumcha
{\ND{Bwana}},

\par }{\QB kuliko mali nyingi pamoja na ghasia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Afadhali chakula cha mboga mahali palipo na upendo

\par }{\QB kuliko nyama ya ndama iliyonona pamoja na chuki.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mtu mwepesi wa hasira huchochea ugomvi,

\par }{\QB bali mtu mvumilivu hutuliza ugomvi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Njia ya mvivu imezibwa na miiba,

\par }{\QB bali njia ya mwenye haki ni barabara kuu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Mwana mwenye hekima huleta furaha kwa baba yake,

\par }{\QB bali mtu mpumbavu humdharau mama yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Upumbavu humfurahisha mtu ambaye hana akili,

\par }{\QB bali mtu mwenye ufahamu hushika njia iliyonyooka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Mipango hushindwa kufanikiwa kwa ajili ya kukosa ushauri,

\par }{\QB bali kukiwa na washauri wengi hufanikiwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Mtu hupata furaha katika kutoa jibu linalofaa:

\par }{\QB je, ni zuri namna gani neno lililotoka kwa wakati wake!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Mapito ya uzima huelekea juu kwa ajili ya wenye hekima

\par }{\QB kumwepusha asiende chini kaburini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}{\ND{Bwana}} hubomoa nyumba ya mtu mwenye kiburi,

\par }{\QB bali huilinda mipaka ya mjane isiguswe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}{\ND{Bwana}} huchukia sana mawazo ya mwovu,

\par }{\QB bali mawazo ya wale walio safi humfurahisha yeye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Mtu mwenye tamaa huletea jamaa yake taabu,

\par }{\QB bali yeye achukiaye rushwa ataishi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Moyo wa mwenye haki hupima majibu yake,

\par }{\QB bali kinywa cha mwovu hufoka ubaya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}{\ND{Bwana}} yuko mbali na waovu,

\par }{\QB bali husikia maombi ya wenye haki.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Mtazamo wa tabasamu huleta furaha moyoni,

\par }{\QB nazo habari njema huipa mifupa afya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Yeye asikilizaye maonyo yatoayo uzima

\par }{\QB atakuwa miongoni mwa wenye hekima.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Yeye anayedharau maonyo hujidharau mwenyewe,

\par }{\QB bali yeyote anayekubali maonyo hupata ufahamu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Kumcha
{\ND{Bwana}} humfundisha mtu hekima,

\par }{\QB nao unyenyekevu huja kabla ya heshima.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{16}{\Q \VerseOne{1}Mipango ya moyoni ni ya mwanadamu,

\par }{\QB bali jibu la ulimi hutoka kwa
{\ND{Bwana}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Njia zote za mtu huonekana safi machoni pake mwenyewe,

\par }{\QB bali makusudi hupimwa na
{\ND{Bwana}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Mkabidhi
{\ND{Bwana}} lolote ufanyalo,

\par }{\QB nayo mipango yako itafanikiwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}{\ND{Bwana}} hufanya kila kitu kwa kusudi lake mwenyewe;

\par }{\QB hata waovu kwa siku ya maangamizi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}{\ND{Bwana}} huwachukia sana wote wenye kiburi cha moyo.

\par }{\QB Uwe na hakika kwa hili: Hawataepuka kuadhibiwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Kwa upendo na uaminifu uovu huondolewa;

\par }{\QB kwa kumcha
{\ND{Bwana}} mtu hujiepusha na ubaya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Njia za mtu zinapompendeza
{\ND{Bwana}},

\par }{\QB huwafanya hata adui zake waishi naye kwa amani.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Afadhali kitu kidogo pamoja na haki

\par }{\QB kuliko mapato mengi pamoja na udhalimu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Moyo wa mtu huifikiri njia yake,

\par }{\QB bali
{\ND{Bwana}} huelekeza hatua zake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Midomo ya mfalme huzungumza kwa hekima ya kiungu,

\par }{\QB wala kinywa chake hakipotoshi haki.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Vipimo na mizani za halali hutoka kwa
{\ND{Bwana}};

\par }{\QB mawe yote ya kupimia yaliyo katika mfuko ameyafanya yeye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Wafalme huchukia sana kutenda maovu,

\par }{\QB kwa maana kiti cha ufalme hufanywa imara kwa njia ya haki.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Wafalme hufurahia midomo ya uaminifu;

\par }{\QB humthamini mtu asemaye kweli.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ghadhabu ya mfalme ni mjumbe wa mauti,

\par }{\QB bali mtu mwenye hekima ataituliza.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Uso wa mfalme ungʼaapo, inamaanisha uhai;

\par }{\QB upendeleo wake ni kama wingu la mvua wakati wa vuli.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ni bora kiasi gani kupata hekima kuliko dhahabu,

\par }{\QB kuchagua ufahamu kuliko fedha!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Njia kuu ya wanyofu huepuka ubaya;

\par }{\QB yeye aichungaye njia yake, huchunga maisha yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Kiburi hutangulia maangamizi,

\par }{\QB roho ya majivuno hutangulia maanguko.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ni afadhali kuwa mnyenyekevu katika roho

\par }{\QB miongoni mwa walioonewa

\par }{\QB kuliko kugawana nyara pamoja na wenye kiburi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Yeyote anayekubali mafundisho hustawi,

\par }{\QB tena amebarikiwa yeye anayemtumaini
{\ND{Bwana}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Wenye hekima moyoni huitwa wenye ufahamu,

\par }{\QB na maneno ya kupendeza huchochea mafundisho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ufahamu ni chemchemi ya uzima kwa wale walio nao,

\par }{\QB bali upumbavu huleta adhabu kwa wapumbavu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Moyo wa mtu mwenye hekima huongoza kinywa chake,

\par }{\QB na midomo yake huchochea mafundisho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Maneno ya kupendeza ni kama sega la asali,

\par }{\QB ni matamu kwa nafsi na uponyaji kwenye mifupa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Iko njia ionekanayo kuwa sawa kwa mtu,

\par }{\QB bali mwisho wake huelekeza mautini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Shauku ya mfanyakazi humhimiza kufanya kazi;

\par }{\QB njaa yake humsukuma aendelee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Mtu mbaya kabisa hupanga mabaya,

\par }{\QB maneno yake ni kama moto uunguzao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Mtu mpotovu huchochea ugomvi,

\par }{\QB nayo maongezi ya upuzi hutenganisha marafiki wa karibu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Mtu mkali humvuta jirani yake

\par }{\QB na kumwongoza katika mapito yale mabaya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Yeye akonyezaye kwa jicho lake anapanga upotovu;

\par }{\QB naye akazaye midomo yake amenuia mabaya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Mvi ni taji ya utukufu;

\par }{\QB hupatikana kwa maisha ya uadilifu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Ni afadhali mtu mstahimilivu kuliko shujaa,

\par }{\QB mtu anayeitawala hasira yake kuliko yule autekaye mji.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Kura hupigwa kwa siri,

\par }{\QB lakini kila uamuzi wake hutoka kwa
{\ND{Bwana}}.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{17}{\Q \VerseOne{1}Afadhali kula ukoko mkavu ukiwa na amani na utulivu

\par }{\QB kuliko kukaa kwenye nyumba ya karamu kukiwa na magomvi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mtumishi mwenye hekima atatawala juu ya mwana aaibishaye,

\par }{\QB naye atashirikiana katika urithi kama mmoja wa hao ndugu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Kalibu ni kwa ajili ya fedha na tanuru ni kwa ajili ya dhahabu,

\par }{\QB bali
{\ND{Bwana}} huujaribu moyo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mtu mwovu husikiliza midomo mibaya;

\par }{\QB mwongo husikiliza kwa makini ulimi wa madhara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Yeye anaye mdhihaki maskini huonyesha dharau kwa Muumba wake;

\par }{\QB yeyote afurahiaye maafa hataepuka kuadhibiwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Wana wa wana ni taji la wazee,

\par }{\QB nao wazazi ni fahari ya watoto wao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Midomo yenye uwezo wa ushawishi haimfai mpumbavu:

\par }{\QB je, ni mibaya kiasi gani zaidi midomo ya uongo kwa mtawala!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Kipawa ni kama kito cha thamani machoni pake yeye aliye nacho;

\par }{\QB kokote kigeukiapo, hufanikiwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Yeye anayesamehe kosa hudumisha upendo,

\par }{\QB bali yeyote arudiaye jambo hutenganisha marafiki wa karibu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Karipio humwingia sana mtu mwenye kutambua

\par }{\QB kuliko mapigo mia kwa mpumbavu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mtu mbaya hupenda kuasi tu;

\par }{\QB mjumbe asiye na huruma atatumwa dhidi yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ni afadhali ukutane na dubu aliyenyangʼanywa watoto wake,

\par }{\QB kuliko mpumbavu katika upumbavu wake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ikiwa mtu atalipa baya kwa jema,

\par }{\QB kamwe ubaya hautaondoka katika nyumba yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Kuanzisha ugomvi ni kama kutoboa bwawa la maji;

\par }{\QB kwa hiyo acha jambo hilo kabla mabishano hayajaanza.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Yeye asemaye kuwa asiye na haki ana haki,

\par }{\QB naye asemaye kuwa mwenye haki hana haki:

\par }{\QB {\ND{Bwana}} huwachukia sana wote wawili.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Fedha ina faida gani mikononi mwa mpumbavu,

\par }{\QB wakati yeye hana haja ya kupata hekima?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Rafiki hupenda wakati wote

\par }{\QB naye ndugu amezaliwa kwa ajili ya wakati wa shida.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mtu mjinga hupana mkono ili kuweka rehani,

\par }{\QB naye huweka dhamana kwa jirani yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Yeye apendaye ugomvi apenda dhambi;

\par }{\QB naye ainuaye sana lango lake\FTNT{*}{{\FR 17:19 }{\FT{Kuinua lango maana yake ni kusema kwa majivuno.}}} hutafuta uharibifu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Mtu mwenye moyo mpotovu hawezi kufanikiwa;

\par }{\QB naye ambaye ulimi wake ni mdanganyifu huanguka kwenye taabu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Kuwa na mwana mpumbavu huleta huzuni;

\par }{\QB hakuna furaha kwa baba wa mpumbavu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Moyo wenye furaha ni dawa nzuri,

\par }{\QB bali roho iliyopondeka hukausha mifupa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Mtu mwovu hukubali rushwa kwa siri

\par }{\QB ili kupotosha njia ya haki.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Mtu wa ufahamu huitazama hekima,

\par }{\QB lakini macho ya mpumbavu huhangaika

\par }{\QB hadi kwenye miisho ya dunia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Mwana mpumbavu huleta huzuni kwa baba yake

\par }{\QB na uchungu kwa yeye aliyemzaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Si vizuri kumwadhibu mtu asiye na hatia,

\par }{\QB au kuwapiga sana maafisa kwa ajili ya uadilifu wao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Mtu mwenye maarifa hutumia maneno kwa kujizuia,

\par }{\QB naye mtu mwenye ufahamu ana moyo wa utulivu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Hata mtu mpumbavu hudhaniwa kuwa na hekima kama akinyamaza,

\par }{\QB na mwenye ufahamu kama akiuzuia ulimi wake.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{18}{\Q \VerseOne{1}Mtu ajitengaye na wengine

\par }{\QB hufuata matakwa yake mwenyewe;

\par }{\QB hupiga vita kila shauri jema.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mpumbavu hafurahii ufahamu,

\par }{\QB bali hufurahia kutangaza

\par }{\QB maoni yake mwenyewe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Wakati uovu unapokuja, dharau huja pia,

\par }{\QB pamoja na aibu huja lawama.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Maneno ya kinywa cha mwanadamu ni kina cha maji,

\par }{\QB bali chemchemi ya hekima ni kijito kinachobubujika.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Sio vizuri kumpendelea mtu mwovu,

\par }{\QB au kumnyima haki asiye na hatia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Midomo ya mpumbavu humletea ugomvi

\par }{\QB na kinywa chake hualika kipigo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Kinywa cha mpumbavu ni uharibifu wake

\par }{\QB na midomo yake ni mtego kwa nafsi yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Maneno ya mchongezi ni kama chakula kitamu;

\par }{\QB huingia sehemu za ndani sana za mtu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Mtu aliye mlegevu katika kazi yake

\par }{\QB ni ndugu na yule anayeharibu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Jina la
{\ND{Bwana}} ni ngome imara,

\par }{\QB wenye haki huikimbilia na kuwa salama.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mali ya tajiri ni mji wake wenye ngome,

\par }{\QB wanaudhania kuwa ukuta usioweza kurukwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Kabla ya anguko moyo wa mtu hujaa kiburi,

\par }{\QB bali unyenyekevu hutangulia heshima.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Yeye ajibuye kabla ya kusikiliza,

\par }{\QB huo ni upumbavu wake na aibu yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Roho ya mtu itastahimili katika ugonjwa

\par }{\QB bali roho iliyovunjika ni nani awezaye kuistahimili?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Moyo wa mwenye ufahamu hujipatia maarifa,

\par }{\QB masikio ya mwenye hekima huyatafuta maarifa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Zawadi humfungulia njia mtoaji,

\par }{\QB nayo humleta mbele ya wakuu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Yeye aliye wa kwanza kuleta mashtaka huonekana sahihi,

\par }{\QB hadi mwingine ajitokezapo na kumuuliza maswali.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Kupiga kura hukomesha mashindano

\par }{\QB na kutenganisha wapinzani wakuu wanaopingana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ndugu aliyechukizwa ni mgumu kuridhika

\par }{\QB kuliko mji uliozungushiwa ngome,

\par }{\Q nayo mabishano ni kama malango

\par }{\QB ya ngome yenye makomeo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Tumbo la mtu litajaa kutokana na tunda la kinywa chake,

\par }{\QB atashibishwa mavuno yanayotokana na midomo yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Mauti na uzima viko katika uwezo wa ulimi,

\par }{\QB nao waupendao watakula matunda yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Apataye mke apata kitu chema

\par }{\QB naye ajipatia kibali kwa
{\ND{Bwana}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Mtu maskini huomba kuhurumiwa

\par }{\QB bali tajiri hujibu kwa ukali.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Mtu mwenye marafiki wengi wanaweza kumharibu,

\par }{\QB bali yuko rafiki aambatanaye na mtu kwa karibu kuliko ndugu.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{19}{\Q \VerseOne{1}Afadhali mtu maskini ambaye mwenendo wake hauna lawama,

\par }{\QB kuliko mpumbavu ambaye midomo yake imepotoka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Sio vizuri kuwa na juhudi bila maarifa,

\par }{\QB wala kufanya haraka na kuikosa njia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Upumbavu wa mtu mwenyewe huharibu maisha yake

\par }{\QB hata hivyo moyo wake humkasirikia
{\ND{Bwana}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mali huleta marafiki wengi,

\par }{\QB bali rafiki wa mtu maskini humwacha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Shahidi wa uongo hataacha kuadhibiwa,

\par }{\QB naye amwagaye uongo hataachwa huru.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Wengi hujipendekeza kwa mtawala

\par }{\QB na kila mmoja ni rafiki wa mtu atoaye zawadi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Mtu maskini huepukwa na ndugu zake wote:

\par }{\QB Je, marafiki zake watamkwepa kiasi gani!

\par }{\Q Ingawa huwafuata kwa kuwasihi,

\par }{\QB hawapatikani popote.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Yeye apataye hekima huipenda nafsi yake mwenyewe,

\par }{\QB yeye ahifadhiye ufahamu hustawi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Shahidi wa uongo hataacha kuadhibiwa,

\par }{\QB naye amwagaye uongo ataangamia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Haistahili mpumbavu kuishi katika anasa,

\par }{\QB itakuwa vibaya kiasi gani

\par }{\QB kwa mtumwa kuwatawala wakuu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Hekima ya mtu humpa uvumilivu,

\par }{\QB ni kwa utukufu wake kusamehe makosa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ghadhabu ya mfalme ni kama mngurumo wa simba,

\par }{\QB bali wema wake ni kama umande juu ya nyasi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mwana mpumbavu ni maangamizi ya babaye,

\par }{\QB naye mke mgomvi ni kama kutonatona kusikoisha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Nyumba na mali hurithiwa kutoka kwa wazazi,

\par }{\QB bali mke mwenye busara hutoka kwa
{\ND{Bwana}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Uvivu huleta usingizi mzito,

\par }{\QB naye mtu mzembe huona njaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Yeye ambaye hutii mafundisho huulinda uhai wake,

\par }{\QB bali yeye anayezidharau njia zake atakufa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Yeye amhurumiaye maskini humkopesha
{\ND{Bwana}},

\par }{\QB naye atamtuza kwa aliyotenda.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mrudi mwanao, kwa maana katika hiyo kuna tumaini,

\par }{\QB usiwe mshirika katika mauti yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Mtu mwenye kukasirika haraka ni lazima atapata adhabu yake,

\par }{\QB kama utamwokoa, itakubidi kufanya hivyo tena.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Sikiliza mashauri na ukubali mafundisho,

\par }{\QB nawe mwishoni utakuwa na hekima.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Kuna mipango mingi ndani ya moyo wa mtu,

\par }{\QB lakini kusudi la
{\ND{Bwana}} ndilo litakalosimama.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Lile mtu alionealo shauku ni upendo usio na mwisho,

\par }{\QB afadhali kuwa maskini kuliko kuwa mwongo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Kumcha
{\ND{Bwana}} huongoza kwenye uzima,

\par }{\QB kisha mtu hupumzika akiwa ameridhika,

\par }{\QB bila kuguswa na shida.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Mtu mvivu hutumbukiza mkono wake kwenye sahani,

\par }{\QB lakini hawezi hata kuupeleka kwenye kinywa chake!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Mpige mwenye mzaha, naye mjinga atajifunza busara,

\par }{\QB mkemee mwenye ufahamu naye atapata maarifa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Yeye amwibiaye baba yake na kumfukuza mama yake

\par }{\QB ni mwana aletaye aibu na fedheha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Mwanangu, ukiacha kusikiliza mafundisho,

\par }{\QB utatangatanga mbali na maneno ya maarifa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Shahidi mla rushwa hudhihaki hukumu

\par }{\QB na kinywa cha mtu mwovu humeza ubaya kwa upesi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Adhabu zimeandaliwa kwa ajili ya wenye dhihaka

\par }{\QB na mapigo kwa ajili ya migongo ya wapumbavu.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{20}{\Q \VerseOne{1}Mvinyo ni mdhihaki na kileo ni mgomvi;

\par }{\QB yeyote apotoshwaye navyo hana hekima.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ghadhabu ya mfalme ni kama ngurumo ya simba;

\par }{\QB yeye amkasirishaye hupoteza uhai wake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ni kwa heshima ya mtu kujitenga ugomvi,

\par }{\QB bali kila mpumbavu ni mwepesi kugombana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mvivu halimi kwa majira;

\par }{\QB kwa hiyo wakati wa mavuno hutazama

\par }{\QB lakini hapati chochote.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Makusudi ya moyo wa mwanadamu ni maji yenye kina,

\par }{\QB lakini mtu mwenye ufahamu huyachota.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Watu wengi hujidai kuwa na upendo usiokoma,

\par }{\QB bali mtu mwaminifu ni nani awezaye kumpata?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Mtu mwenye haki huishi maisha yasiyo na lawama,

\par }{\QB wamebarikiwa watoto wake baada yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Wakati mfalme aketipo katika kiti chake cha enzi kuhukumu,

\par }{\QB hupepeta ubaya wote kwa macho yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ni nani awezaye kusema, “Nimeuweka moyo wangu safi;

\par }{\QB mimi ni safi na sina dhambi?”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mawe ya kupimia yaliyo tofauti na vipimo tofauti,

\par }{\QB {\ND{Bwana}} huchukia vyote viwili.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Hata mtoto hujulikana kwa matendo yake,

\par }{\QB kama tabia yake ni safi na adili.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Masikio yasikiayo na macho yaonayo,

\par }{\QB {\ND{Bwana}} ndiye alivifanya vyote viwili.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Usiupende usingizi la sivyo utakuwa maskini,

\par }{\QB uwe macho nawe utakuwa na chakula cha akiba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}“Haifai, haifai!” asema mnunuzi,

\par }{\QB kisha huondoka akijisifia ununuzi wake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Dhahabu kunayo, na marijani kwa wingi,

\par }{\QB lakini midomo inenayo maarifa

\par }{\QB ni kito cha thamani kilicho adimu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Chukua vazi la yule awekaye dhamana

\par }{\QB kwa ajili ya mgeni;

\par }{\Q lishikilie iwe dhamana kama anafanya hivyo

\par }{\QB kwa ajili ya mwanamke mpotovu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Chakula kilichopatikana kwa hila ni kitamu kwa mwanadamu,

\par }{\QB bali huishia na kinywa kilichojaa changarawe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Fanya mipango kwa kutafuta mashauri,

\par }{\QB ukipigana vita, tafuta maelekezo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Maneno ya kusengenya husababisha kutokuaminika,

\par }{\QB kwa hiyo mwepuke mtu anayezungumza kupita kiasi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ikiwa mtu atamlaani baba yake au mama yake,

\par }{\QB taa yake itazimwa katika giza nene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Urithi upatikanao haraka mwanzoni,

\par }{\QB hautabarikiwa mwishoni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Usiseme, “Nitakulipiza kwa ajili ya kosa hili!”

\par }{\QB Mngojee
{\ND{Bwana}}, naye atakuokoa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}{\ND{Bwana}} anachukia sana mawe ya kupimia ya udanganyifu,

\par }{\QB nazo mizani zisizo halali hazimpendezi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Hatua za mtu huongozwa na
{\ND{Bwana}}.

\par }{\QB Anawezaje basi mtu yeyote kuelewa njia yake mwenyewe?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Ni mtego kwa mtu kuweka wakfu kitu kwa haraka

\par }{\QB na baada ya kitambo kidogo kufikiria tena nadhiri zake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Mfalme mwenye hekima hupepeta waovu,

\par }{\QB hulipitisha gurudumu la kupuria juu yao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Taa ya
{\ND{Bwana}} huchunguza roho ya mwanadamu,

\par }{\QB huchunguza utu wake wa ndani.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Upendo na uaminifu humweka mfalme salama,

\par }{\QB kwa njia ya upendo, kiti chake cha enzi huwa salama.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Utukufu wa vijana ni nguvu zao,

\par }{\QB mvi ni fahari ya uzee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Mapigo na majeraha huusafisha ubaya,

\par }{\QB nayo michapo hutakasa utu wa ndani.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{21}{\Q \VerseOne{1}Moyo wa mfalme uko katika mkono wa
{\ND{Bwana}};

\par }{\QB huuongoza kama mkondo wa maji, popote apendapo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Njia zote za mwanadamu huonekana sawa kwake,

\par }{\QB bali
{\ND{Bwana}} huupima moyo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Kufanya yaliyo sawa na haki inakubalika

\par }{\QB zaidi kwa
{\ND{Bwana}} kuliko dhabihu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Macho ya kudharau na moyo wa kiburi,

\par }{\QB ambavyo ni taa ya waovu, vyote ni dhambi!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mipango ya mwenye bidii huelekeza kwenye faida,

\par }{\QB kama vile kwa hakika pupa huelekeza kwenye umaskini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Mali iliyopatikana kwa ulimi wa uongo

\par }{\QB ni mvuke upitao upesi na mtego wa kufisha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Jeuri ya waovu itawaburuta mbali,

\par }{\QB kwa kuwa wanakataa kufanya yaliyo sawa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Njia ya mwenye hatia ni ya upotovu,

\par }{\QB bali tabia ya mtu asiye na hatia ni nyofu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ni afadhali kuishi pembeni mwa paa la nyumba,

\par }{\QB kuliko kuishi nyumba moja na mke mgomvi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mtu mwovu hutamani sana ubaya,

\par }{\QB jirani yake hapati huruma kutoka kwake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Wakati mwenye mzaha ameadhibiwa,

\par }{\QB mjinga hupata hekima;

\par }{\Q wakati mtu mwenye hekima afundishwapo,

\par }{\QB hupata maarifa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mwenye Haki huyajua yanayotendeka katika nyumba za waovu,

\par }{\QB naye atawaangamiza waovu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mtu akiziba masikio asisikie kilio cha maskini,

\par }{\QB yeye pia atalia, wala hatajibiwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Zawadi itolewayo kwa siri hutuliza hasira

\par }{\QB na rushwa iliyofichwa kwenye nguo hutuliza ghadhabu kali.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Wakati haki imetendeka, huleta furaha kwa wenye haki,

\par }{\QB bali kitisho kwa watenda mabaya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mtu anayepotea kutoka mapito ya ufahamu,

\par }{\QB hupumzika katika kundi la waliokufa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mtu apendaye anasa atakuwa maskini,

\par }{\QB yeyote apendaye mvinyo na mafuta kamwe hatakuwa tajiri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Waovu huwa fidia kwa ajili ya wenye haki,

\par }{\QB nao wasio waaminifu kwa ajili ya wanyofu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ni afadhali kuishi jangwani

\par }{\QB kuliko kuishi na mke mgomvi na mkorofi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Katika nyumba ya mwenye hekima

\par }{\QB kuna akiba ya vyakula vizuri na mafuta,

\par }{\Q lakini mtu mpumbavu

\par }{\QB hutafuna vyote alivyo navyo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Yeye afuatiaye haki na upendo

\par }{\QB hupata uzima, mafanikio na heshima.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Mtu mwenye hekima huushambulia mji wa wenye nguvu,

\par }{\QB na kuangusha ngome wanazozitegemea.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Yeye alindaye kinywa chake na ulimi wake

\par }{\QB hujilinda na maafa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Mtu mwenye kiburi na majivuno, “Mdhihaki” ndilo jina lake;

\par }{\QB hutenda mambo kwa kiburi kilichozidi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Kutamani sana kwa mvivu kutakuwa kifo chake,

\par }{\QB kwa sababu mikono yake haitaki kufanya kazi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Mchana kutwa hutamani zaidi,

\par }{\QB lakini mnyofu hutoa pasipo kuzuia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Dhabihu ya mtu mwovu ni chukizo,

\par }{\QB si zaidi sana itolewapo kwa nia mbaya!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Shahidi wa uongo ataangamia,

\par }{\QB bali maneno ya mwenye kusikia yatadumu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Mtu mwovu ana uso wa ushupavu,

\par }{\QB bali mtu mnyofu huzifikiria njia zake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Hakuna hekima, wala akili, wala mpango

\par }{\QB unaoweza kufaulu dhidi ya
{\ND{Bwana}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Farasi huandaliwa kwa ajili ya siku ya vita,

\par }{\QB bali ushindi huwa kwa
{\ND{Bwana}}.




\par }\PoetryChap{22}{\Q \VerseOne{1}Heri kuchagua jina jema kuliko utajiri mwingi,

\par }{\QB kuheshimiwa ni bora kuliko fedha au dhahabu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Tajiri na maskini wanafanana kwa hili:

\par }{\QB {\ND{Bwana}} ni Muumba wao wote.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Mtu mwenye busara huona hatari na kujificha,

\par }{\QB bali mjinga huendelea mbele kama kipofu nayo ikamtesa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Unyenyekevu na kumcha
{\ND{Bwana}}

\par }{\QB huleta utajiri, heshima na uzima.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Katika mapito ya waovu kuna miiba na mitego,

\par }{\QB bali yeye ailindaye nafsi yake hukaa mbali nayo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Mfundishe mtoto njia impasayo kuiendea,

\par }{\QB naye hataiacha hata akiwa mzee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Matajiri huwatawala maskini

\par }{\QB naye akopaye ni mtumwa wa akopeshaye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Yeye aupandaye uovu huvuna taabu,

\par }{\QB nayo fimbo ya ghadhabu yake itaangamizwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Mtu mkarimu yeye mwenyewe atabarikiwa

\par }{\QB kwa kuwa hushiriki chakula chake na maskini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mfukuze mwenye dhihaka,

\par }{\QB na mvutano utatoweka;

\par }{\QB ugomvi na matukano vitakoma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Yeye apendaye moyo safi na yeye ambaye maneno yake ni ya neema,

\par }{\QB mfalme atakuwa rafiki yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Macho ya
{\ND{Bwana}} hulinda maarifa,

\par }{\QB bali huyapinga maneno ya asiye mwaminifu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mvivu husema, “Yuko simba nje!”

\par }{\QB au, “Nitauawa katika mitaa!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Kinywa cha mwanamke kahaba ni shimo refu;

\par }{\QB yeye aliye chini ya ghadhabu ya
{\ND{Bwana}}

\par }{\QB atatumbukia ndani yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Upumbavu umefungwa ndani ya moyo wa mtoto,

\par }{\QB bali fimbo ya adhabu itaufukuzia mbali naye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Yeye amwoneaye maskini ili kujiongezea mali,

\par }{\QB naye ampaye tajiri zawadi, wote huwa maskini.


\par }{\SH Misemo Ya Wenye Hekima
\par }
{\Q \VS{17}Tega sikio na usikie misemo ya wenye hekima,

\par }{\QB elekeza moyo wako kwenye yale nifundishayo,


\par }{\Q \VS{18}kwa maana inapendeza unapoyahifadhi moyoni mwako

\par }{\QB na kuwa nayo yote tayari midomoni mwako.


\par }{\Q \VS{19}Ili tumaini lako liwe katika
{\ND{Bwana}},

\par }{\QB hata wewe, ninakufundisha leo.


\par }{\Q \VS{20}Je, sijakuandikia misemo thelathini,

\par }{\QB misemo ya mashauri na maarifa,


\par }{\Q \VS{21}kukufundisha maneno ya kweli na ya kuaminika,

\par }{\QB ili uweze kutoa majibu sahihi

\par }{\QB kwake yeye aliyekutuma?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Usiwadhulumu maskini kwa sababu ni maskini,

\par }{\QB wala kumdhulumu mhitaji mahakamani,


\par }{\Q \VS{23}kwa sababu
{\ND{Bwana}} atalichukua shauri lao

\par }{\QB naye atawateka wao waliowateka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Usifanye urafiki na mtu mwenye hasira ya haraka,

\par }{\QB usishirikiane na yule aliye mwepesi kukasirika,


\par }{\Q \VS{25}la sivyo utajifunza njia zake

\par }{\QB na kujiingiza mwenyewe kwenye mtego.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Usiwe mwenye kupana mikono katika rehani,

\par }{\QB au kuweka dhamana kwa ajili ya madeni.


\par }{\Q \VS{27}Kama ukikosa njia ya kulipa,

\par }{\QB kitanda chako

\par }{\QB kitachukuliwa ukiwa umekilalia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Usisogeze jiwe la mpaka wa zamani

\par }{\QB lililowekwa na baba zako.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Je, unamwona mtu stadi katika kazi yake?

\par }{\QB Atahudumu mbele ya wafalme;

\par }{\QB hatahudumu mbele ya watu duni.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{23}{\Q \VerseOne{1}Uketipo kula chakula na mtawala,

\par }{\QB angalia vyema kile kilicho mbele yako,


\par }{\Q \VS{2}na utie kisu kooni mwako

\par }{\QB kama ukiwa mlafi.


\par }{\Q \VS{3}Usitamani vyakula vyake vitamu

\par }{\QB kwa kuwa chakula hicho ni cha hila.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Usijitaabishe ili kuupata utajiri,

\par }{\QB uwe na hekima kuonyesha kujizuia.


\par }{\Q \VS{5}Kufumba na kufumbua utajiri hutoweka,

\par }{\QB huwa kama umepata mabawa ghafula,

\par }{\QB ukaruka na kutoweka angani kama tai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Usile chakula cha mtu mchoyo,

\par }{\QB usitamani vyakula vyake vitamu,


\par }{\Q \VS{7}kwa maana yeye ni aina ya mtu

\par }{\QB ambaye kila mara anafikiri juu ya gharama.

\par }{\Q Anakuambia, “Kula na kunywa,”

\par }{\QB lakini moyo wake hauko pamoja nawe.


\par }{\Q \VS{8}Utatapika kile kidogo ulichokula,

\par }{\QB nawe utakuwa umepoteza bure

\par }{\QB maneno yako ya kumsifu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Usizungumze na mpumbavu,

\par }{\QB kwa maana atadhihaki hekima ya maneno yako.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Usisogeze jiwe la mpaka wa zamani

\par }{\QB wala kunyemelea kwenye mashamba ya yatima,


\par }{\Q \VS{11}kwa kuwa Mtetezi wao ni mwenye nguvu,

\par }{\QB atalichukua shauri lao dhidi yako.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Elekeza moyo wako kwenye mafundisho

\par }{\QB na masikio yako kwenye maneno ya maarifa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Usimnyime mtoto adhabu,

\par }{\QB ukimwadhibu kwa fimbo, hatakufa.


\par }{\Q \VS{14}Mwadhibu kwa fimbo

\par }{\QB na kuiokoa nafsi yake kutoka mautini.\FTNT{*}{{\FR 23:14 }{\FT{Mautini maana yake ni Kuzimu.}}}


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Mwanangu, kama moyo wako una hekima,

\par }{\QB basi moyo wangu utafurahi,


\par }{\Q \VS{16}utu wangu wa ndani utafurahi,

\par }{\QB wakati midomo yako

\par }{\QB itakapozungumza lililo sawa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Usiuruhusu moyo wako kuwaonea wivu wenye dhambi,

\par }{\QB bali kila mara uwe na bidii katika kumcha
{\ND{Bwana}}.


\par }{\Q \VS{18}Hakika kuna tumaini la baadaye kwa ajili yako,

\par }{\QB nalo tarajio lako halitakatiliwa mbali.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Sikiliza, mwanangu na uwe na hekima,

\par }{\QB weka moyo wako kwenye njia iliyo sawa.


\par }{\Q \VS{20}Usiwe miongoni mwa wanywao mvinyo,

\par }{\QB au wale walao nyama kwa pupa,


\par }{\Q \VS{21}kwa maana walevi na walafi huwa maskini,

\par }{\QB nako kusinzia huwavika matambara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Msikilize baba yako, aliyekuzaa,

\par }{\QB wala usimdharau mama yako atakapokuwa mzee.


\par }{\Q \VS{23}Nunua kweli wala usiiuze,

\par }{\QB pata hekima, adabu na ufahamu.


\par }{\Q \VS{24}Baba wa mwenye haki ana furaha kubwa,

\par }{\QB naye aliye na mwana mwenye hekima humfurahia.


\par }{\Q \VS{25}Baba yako na mama yako na wafurahi,

\par }{\QB mama aliyekuzaa na ashangilie!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Mwanangu, nipe moyo wako,

\par }{\QB macho yako na yafuate njia zangu,


\par }{\Q \VS{27}kwa maana kahaba ni shimo refu

\par }{\QB na mwanamke mpotovu ni kisima chembamba.


\par }{\Q \VS{28}Kama mnyangʼanyi, hungojea akivizia,

\par }{\QB naye huzidisha wasio waaminifu miongoni mwa wanaume.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Ni nani mwenye ole?

\par }{\QB Ni nani mwenye huzuni?

\par }{\Q Ni nani mwenye ugomvi?

\par }{\QB Ni nani mwenye malalamiko?

\par }{\Q Ni nani aliye na majeraha yasiyo na sababu?

\par }{\QB Ni nani mwenye macho mekundu?


\par }{\Q \VS{30}Ni hao wakaao sana kwenye mvinyo,

\par }{\QB hao waendao kuonja mabakuli ya mvinyo uliochanganywa.


\par }{\Q \VS{31}Usiukodolee macho mvinyo wakati ukiwa mwekundu,

\par }{\QB wakati unapometameta kwenye bilauri,

\par }{\QB wakati ushukapo taratibu!


\par }{\Q \VS{32}Mwishowe huuma kama nyoka

\par }{\QB na kutia sumu yake kama nyoka mwenye sumu.


\par }{\Q \VS{33}Macho yako yataona mambo mageni

\par }{\QB na moyo wako kuwazia mambo yaliyopotoka.


\par }{\Q \VS{34}Utakuwa kama alalaye katikati ya bahari,

\par }{\QB alalaye juu ya kamba ya merikebu.


\par }{\Q \VS{35}Utasema, “Wamenipiga lakini sikuumia!

\par }{\QB Wamenichapa, lakini sisikii!

\par }{\Q Nitaamka lini

\par }{\QB ili nikanywe tena?”


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{24}{\Q \VerseOne{1}Usiwaonee wivu watu waovu,

\par }{\QB usitamani ushirika nao;


\par }{\Q \VS{2}kwa maana mioyo yao hupanga mambo ya jeuri,

\par }{\QB nayo midomo yao husema juu ya kuleta madhara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Kwa hekima nyumba hujengwa,

\par }{\QB nayo kwa njia ya ufahamu huimarishwa


\par }{\Q \VS{4}kwa njia ya maarifa vyumba vyake hujazwa

\par }{\QB vitu vya thamani na vya kupendeza.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mtu mwenye hekima ana uwezo mkubwa,

\par }{\QB naye mtu mwenye maarifa huongeza nguvu,


\par }{\Q \VS{6}kwa kufanya vita unahitaji uongozi

\par }{\QB na kwa ushindi washauri wengi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Hekima i juu mno kwa mpumbavu,

\par }{\QB katika kusanyiko langoni

\par }{\QB hana lolote la kusema.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Yeye apangaye mabaya

\par }{\QB atajulikana kama mtu wa hila.


\par }{\Q \VS{9}Mipango ya upumbavu ni dhambi,

\par }{\QB watu huchukizwa na mwenye dhihaka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ukikata tamaa wakati wa taabu,

\par }{\QB jinsi gani nguvu zako ni kidogo!


\par }{\Q \VS{11}Okoa wale wanaoongozwa kwenye kifo;

\par }{\QB wazuie wote wanaojikokota

\par }{\QB kuelekea machinjoni.


\par }{\Q \VS{12}Kama mkisema, “Lakini hatukujua lolote kuhusu hili,”

\par }{\QB je, yule apimaye mioyo halitambui hili?

\par }{\Q Je, yule awalindaye maisha yenu halijui hili?

\par }{\QB Je, hatamlipa kila mtu kulingana na aliyotenda?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ule asali mwanangu, kwa kuwa ni nzuri;

\par }{\QB asali kutoka kwenye sega ni tamu kwa kuonja.


\par }{\Q \VS{14}Ujue pia kwamba hekima ni tamu kwa nafsi yako,

\par }{\QB kama ukiipata, kuna matumaini kwako ya siku zijazo,

\par }{\QB nalo tumaini lako halitakatiliwa mbali.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Usivizie kama haramia afanyavyo ili kuyashambulia

\par }{\QB makao ya mwenye haki,

\par }{\QB wala usiyavamie makazi yake,


\par }{\Q \VS{16}Kwa maana ingawa mtu mwenye haki huanguka mara saba, huinuka tena,

\par }{\QB lakini waovu huangushwa chini na maafa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Usitazame kwa kufurahia adui yako aangukapo;

\par }{\QB wakati ajikwaapo,

\par }{\QB usiruhusu moyo wako ushangilie.


\par }{\Q \VS{18}{\ND{Bwana}} asije akaona na kuchukia

\par }{\QB akaiondoa ghadhabu yake mbali naye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Usikasirike kwa sababu ya watu wabaya

\par }{\QB wala usiwaonee wivu waovu,


\par }{\Q \VS{20}kwa maana mtu mbaya hana tumaini la siku zijazo,

\par }{\QB nayo taa ya waovu itazimwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Mwanangu, mche
{\ND{Bwana}} na mfalme,

\par }{\QB wala usijiunge na waasi,


\par }{\Q \VS{22}kwa maana hao wawili watatuma maangamizi ya ghafula juu yao,

\par }{\QB naye ni nani ajuaye maafa wawezayo kuleta?


\par }{\SH Misemo Zaidi Ya Wenye Hekima
\par }
{\PP \VS{23}Hii pia ni misemo ya wenye hekima:

\par }{\Q Kuonyesha upendeleo katika hukumu si vyema:


\par }{\Q \VS{24}Yeyote amwambiaye mwenye hatia,

\par }{\QB “Wewe huna hatia,”

\par }{\Q Kabila zitamlaani

\par }{\QB na mataifa yatamkana.


\par }{\Q \VS{25}Bali itakuwa vyema kwa wale watakaowatia hatiani wenye hatia,

\par }{\QB nazo baraka tele zitawajilia juu yao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Jawabu la uaminifu

\par }{\QB ni kama busu la midomoni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Maliza kazi zako za nje,

\par }{\QB nawe uweke mashamba yako tayari,

\par }{\QB baada ya hayo, jenga nyumba yako.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Usishuhudie dhidi ya jirani yako bila sababu,

\par }{\QB au kutumia midomo yako kudanganya.


\par }{\Q \VS{29}Usiseme, “Nitamtenda kama alivyonitenda mimi;

\par }{\QB nitamlipiza mtu yule kwa kile alichonitendea.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Nilipita karibu na shamba la mvivu,

\par }{\QB karibu na shamba la mizabibu la mtu asiye na akili,


\par }{\Q \VS{31}miiba ilikuwa imeota kila mahali,

\par }{\QB ardhi ilikuwa imefunikwa na magugu, na

\par }{\QB ukuta wa mawe ulikuwa umebomoka.


\par }{\Q \VS{32}Nikatafakari moyoni mwangu lile nililoliona,

\par }{\QB nami nikajifunza somo kutokana na niliyoyaona:


\par }{\Q \VS{33}Bado kulala kidogo, kusinzia kidogo,

\par }{\QB bado kukunja mikono kidogo upate kupumzika:


\par }{\Q \VS{34}hivyo umaskini utakuja juu yako kama mnyangʼanyi,

\par }{\QB na kupungukiwa kutakujia kama mtu mwenye silaha.




\par }\Chap{25}{\SH Mithali Zaidi Za Solomoni
\par }
{\PP \VerseOne{1}Hizi ni mithali zaidi za Solomoni, zilizonakiliwa na watu wa Hezekia mfalme wa Yuda:


\par }{\Q \VS{2}Ni Utukufu wa Mungu kuficha jambo,

\par }{\QB bali ni utukufu wa wafalme kuchunguza jambo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Kama mbingu zilivyo juu na nchi ilivyo chini,

\par }{\QB ndivyo ambavyo mioyo ya wafalme haichunguziki.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ondoa takataka kwenye madini ya fedha,

\par }{\QB nako ndani yake kutatokea chombo

\par }{\QB cha mfua fedha.


\par }{\Q \VS{5}Ondoa waovu mbele ya mfalme,

\par }{\QB nacho kiti chake cha enzi

\par }{\QB kitaimarishwa kwa njia ya haki.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Usijikweze mwenyewe mbele ya mfalme,

\par }{\QB wala usidai nafasi miongoni mwa watu wakuu;


\par }{\Q \VS{7}ni afadhali yeye akuambie, “Njoo huku juu,”

\par }{\QB kuliko yeye kukuaibisha mbele ya mkuu.

\par }{\BB \par }
{\Q Kile ulichokiona kwa macho yako


\par }{\QB \VS{8}usiharakishe kukipeleka mahakamani,

\par }{\Q maana utafanya nini mwishoni

\par }{\QB kama jirani yako atakuaibisha?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Kama ukifanya shauri na jirani yako,

\par }{\QB usisaliti siri ya mtu mwingine,


\par }{\Q \VS{10}ama yeye aisikiaye aweza kukuaibisha

\par }{\QB na kamwe sifa yako mbaya haitaondoka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Neno lisemwalo kwa wakati ufaao

\par }{\QB ni kama matunda ya mtofaa ya dhahabu

\par }{\QB yaliyowekwa kwenye vijalizo vya fedha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Kama vile kipuli cha dhahabu

\par }{\QB au pambo la dhahabu safi,

\par }{\Q ndivyo lilivyo karipio la mtu mwenye hekima

\par }{\QB kwa sikio lisikilizalo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Kama vile ubaridi wa theluji wakati wa mavuno

\par }{\QB ndivyo alivyo mjumbe mwaminifu kwa wale wamtumao,

\par }{\QB huburudisha roho za bwana zake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Kama vile mawingu na upepo pasipo mvua

\par }{\QB ndivyo alivyo mtu ajisifuye kwa zawadi ambazo hatoi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Kwa njia ya uvumilivu mtawala aweza kushawishiwa,

\par }{\QB nao ulimi laini waweza kuvunja mfupa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ukipata asali, kula kiasi tu cha kukutosha,

\par }{\QB ukila zaidi, utatapika.


\par }{\Q \VS{17}Ingiza mguu wako nyumbani kwa jirani yako mara chache,

\par }{\QB ukizidisha, atakukinai na atakuchukia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Kama vile rungu au upanga au mshale mkali

\par }{\QB ndivyo alivyo mtu atoaye ushuhuda wa uongo dhidi ya jirani yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Kama vile jino bovu au mguu uliolemaa,

\par }{\QB ndivyo ilivyo kumtegemea mtu asiye mwaminifu wakati wa shida.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Kama vile avuaye mavazi siku ya baridi,

\par }{\QB au kama siki iliyomwagwa juu ya magadi,

\par }{\QB ndivyo alivyo yeye amuimbiaye nyimbo mtu mwenye moyo mzito.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Kama adui yako ana njaa, mpe chakula ale;

\par }{\QB kama ana kiu, mpe maji anywe.


\par }{\Q \VS{22}Kwa kufanya hivyo, unaweka makaa ya moto yanayowaka kichwani pake,

\par }{\QB naye
{\ND{Bwana}} atakupa thawabu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Kama vile upepo wa kaskazini uletavyo mvua,

\par }{\QB ndivyo ulimi usingiziao uletavyo uso wa hasira.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ni afadhali kuishi pembeni mwa paa la nyumba,

\par }{\QB kuliko kuishi nyumba moja na mke mgomvi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Kama vile maji baridi kwa nafsi iliyochoka

\par }{\QB ndivyo zilivyo habari njema kutoka nchi ya mbali.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Kama vile chemchemi iliyotibuliwa matope au

\par }{\QB kisima kilichotiwa taka

\par }{\Q ndivyo alivyo mtu mwenye haki

\par }{\QB akishiriki na waovu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Si vyema kula asali nyingi sana,

\par }{\QB wala si heshima

\par }{\QB kujitafutia heshima yako mwenyewe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Kama vile mji ambao kuta zake zimebomoka

\par }{\QB ndivyo alivyo mtu

\par }{\QB ambaye hawezi kujitawala mwenyewe.




\par }\PoetryChap{26}{\Q \VerseOne{1}Kama theluji wakati wa kiangazi au mvua wakati wa mavuno,

\par }{\QB ndivyo asivyostahili heshima mpumbavu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Kama shomoro apigapigavyo mabawa yake

\par }{\QB au mbayuwayu katika kuruka kwake kasi,

\par }{\QB ndivyo ilivyo laana isiyo na sababu haimpati mtu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Mjeledi kwa farasi, lijamu kwa punda,

\par }{\QB nayo fimbo kwa migongo ya wapumbavu!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Usimjibu mpumbavu sawasawa na upumbavu wake,

\par }{\QB ama wewe mwenyewe utakuwa kama yeye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Mjibu mpumbavu sawasawa na upumbavu wake,

\par }{\QB ama atakuwa mwenye hekima machoni pake mwenyewe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Kama vile ilivyo kujikata miguu au kunywa hasara,

\par }{\QB ndivyo ilivyo kutuma ujumbe kwa mkono wa mpumbavu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Kama miguu ya kiwete inavyoningʼinia

\par }{\QB ndivyo ilivyo mithali katika kinywa cha mpumbavu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Kama kufunga jiwe kwenye kombeo,

\par }{\QB ndivyo ilivyo kumpa mpumbavu heshima.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Kama mwiba kwenye mkono wa mlevi

\par }{\QB ndivyo ilivyo mithali kinywani mwa mpumbavu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Kama mpiga upinde ambaye hujeruhi ovyo,

\par }{\QB ndivyo alivyo yeye aajiriye mpumbavu au yeyote apitaye njiani.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Kama mbwa ayarudiavyo matapiko yake,

\par }{\QB ndivyo mpumbavu arudiavyo upumbavu wake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Je, unamwona mtu ajionaye mwenye hekima

\par }{\QB machoni pake mwenyewe?

\par }{\QB Liko tumaini zaidi kwa mpumbavu kuliko kwake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mvivu husema, “Yuko simba barabarani,

\par }{\QB simba mkali anazunguka mitaa!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Kama vile mlango ugeukavyo kwenye bawaba zake,

\par }{\QB ndivyo mvivu ajigeuzavyo kitandani mwake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Mtu mvivu hutumbukiza mkono wake kwenye sahani,

\par }{\QB naye huchoka kuupeleka kwenye kinywa chake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mtu mvivu ni mwenye hekima machoni pake mwenyewe,

\par }{\QB kuliko watu saba wawezao kujibu kwa busara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Kama yeye amkamataye mbwa kwa masikio,

\par }{\QB ndivyo alivyo mtu apitaye njiani na kujiingiza kwenye ugomvi usiomhusu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Kama mtu mwendawazimu

\par }{\QB atupaye vijinga vya moto au mishale ya kufisha,


\par }{\Q \VS{19}ndivyo alivyo mtu amdanganyaye jirani yake na kusema,

\par }{\QB “Nilikuwa nikifanya mzaha tu!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Bila kuni moto huzimika;

\par }{\QB pasipo uchongezi ugomvi humalizika.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Kama makaa juu ya makaa yanayowaka, na kama kuni kwenye moto,

\par }{\QB ndivyo alivyo mtu mgomvi kwa kuchochea ugomvi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Maneno ya mchongezi ni kama chakula kitamu;

\par }{\QB huingia sehemu za ndani sana za mtu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Kama rangi ingʼaayo iliyopakwa kwenye vyombo vya udongo

\par }{\QB ndivyo ilivyo midomo laini pamoja na moyo mbaya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Mtu mwenye nia ya kudhuru wengine hujificha kwa maneno ya midomo yake,

\par }{\QB lakini moyoni mwake huficha udanganyifu.


\par }{\Q \VS{25}Ingawa maneno yake huvutia, usimwamini,

\par }{\QB kwa maana machukizo saba hujaza moyo wake.


\par }{\Q \VS{26}Nia yake ya kudhuru wengine inaweza kufichwa na udanganyifu,

\par }{\QB lakini uovu wake utafichuliwa kwenye kusanyiko.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Kama mtu akichimba shimo, atatumbukia ndani yake,

\par }{\QB kama mtu akivingirisha jiwe, litamrudia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ulimi wa uongo, huwachukia wale unaowaumiza,

\par }{\QB nacho kinywa cha kujipendekeza hutenda uharibifu.




\par }\PoetryChap{27}{\Q \VerseOne{1}Usijisifu kwa ajili ya kesho,

\par }{\QB kwa kuwa hujui ni nini kitakachozaliwa kwa siku moja.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mwache mwingine akusifu,

\par }{\QB wala si kinywa chako mwenyewe;

\par }{\Q mtu mwingine afanye hivyo

\par }{\QB na si midomo yako mwenyewe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Jiwe ni zito na mchanga ni mzigo,

\par }{\QB lakini kukasirishwa na mpumbavu ni kuzito kuliko vyote viwili.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Hasira ni ukatili na ghadhabu kali ni gharika,

\par }{\QB lakini ni nani awezaye kusimama mbele ya wivu?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Afadhali karipio la wazi

\par }{\QB kuliko upendo uliofichika.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Majeraha kutoka kwa rafiki yaonyesha uaminifu,

\par }{\QB bali kubusu kwa adui ni kwingi sana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Yeye aliyeshiba huchukia kabisa asali,

\par }{\QB bali kwa mwenye njaa

\par }{\QB hata kile kilicho kichungu

\par }{\QB kwake ni kitamu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Kama ndege atangatangavyo mbali na kiota chake,

\par }{\QB ndivyo alivyo mtu atangatangaye

\par }{\QB mbali na nyumbani mwake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Manukato na uvumba huleta furaha moyoni,

\par }{\QB nao uzuri wa rafiki huchipuka

\par }{\QB kutoka kwenye ushauri wake wa uaminifu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Usimwache rafiki yako wala rafiki wa baba yako,

\par }{\QB tena usiende nyumbani mwa ndugu yako

\par }{\QB wakati umepatwa na maafa.

\par }{\Q Bora jirani wa karibu

\par }{\QB kuliko ndugu aliye mbali.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mwanangu, uwe na hekima,

\par }{\QB nawe ulete furaha moyoni mwangu,

\par }{\Q ndipo nitakapoweza kumjibu yeyote

\par }{\QB anitendaye kwa dharau.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mtu mwenye busara huona hatari na kujificha,

\par }{\QB bali mjinga huendelea mbele nayo ikamtesa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Chukua vazi la yule awekaye dhamana

\par }{\QB kwa ajili ya mgeni;

\par }{\Q lishikilie iwe dhamana kama anafanya hivyo

\par }{\QB kwa ajili ya mwanamke mpotovu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Kama mtu akimbariki jirani yake kwa sauti kuu

\par }{\QB asubuhi na mapema,

\par }{\QB itahesabiwa kama ni laana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Mke mgomvi ni kama

\par }{\QB matone yasiyokoma ya siku ya mvua.


\par }{\Q \VS{16}Kumzuia yeye ni kama kuuzuia upepo

\par }{\QB au kukamata mafuta kwa kiganja cha mkono.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Kama vile chuma kinoavyo chuma,

\par }{\QB ndivyo mtu amnoavyo mwenzake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Yeye autunzaye mtini atakula tunda lake,

\par }{\QB naye amtunzaye bwana wake ataheshimiwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Kama uso uonekanavyo kwenye maji,

\par }{\QB ndivyo hivyo moyo wa mtu humwonyesha alivyo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Kuzimu na Uharibifu havishibi

\par }{\QB kadhalika macho ya mwanadamu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Kalibu ni kwa ajili ya fedha

\par }{\QB na tanuru kwa ajili ya dhahabu,

\par }{\QB bali mtu hupimwa kwa sifa azipokeazo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Hata ukimtwanga mpumbavu kwenye kinu,

\par }{\QB ukimtwanga kama nafaka kwa mchi,

\par }{\QB hutauondoa upumbavu wake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Hakikisha kuwa unajua hali ya makundi yako

\par }{\QB ya kondoo na mbuzi,

\par }{\QB angalia kwa bidii ngʼombe zako.


\par }{\Q \VS{24}Kwa kuwa utajiri haudumu milele,

\par }{\QB nayo taji haidumu vizazi vyote.


\par }{\Q \VS{25}Wakati majani makavu yameondolewa

\par }{\QB na mapya yamechipua,

\par }{\QB nayo majani toka milimani yamekusanywa,


\par }{\Q \VS{26}wana-kondoo watakupatia mavazi

\par }{\QB na mbuzi thamani ya shamba.


\par }{\Q \VS{27}Utakuwa na maziwa mengi ya mbuzi

\par }{\QB kukulisha wewe na jamaa yako,

\par }{\QB na kuwalisha watumishi wako wa kike.




\par }\PoetryChap{28}{\Q \VerseOne{1}Mtu mwovu hukimbia ingawa hakuna yeyote anayemfukuza,

\par }{\QB bali wenye haki ni wajasiri kama simba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Wakati nchi inapokuwa na uasi, inakuwa na viongozi wengi,

\par }{\QB bali mwenye ufahamu na maarifa hudumisha utaratibu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Mtu maskini amwoneaye yeye aliye maskini zaidi

\par }{\QB ni kama mvua ya dhoruba isiyosaza mazao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Wale waiachao sheria huwasifu waovu,

\par }{\QB bali wale waishikao sheria huwapinga.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Watu wabaya hawaelewi haki,

\par }{\QB bali wale wamtafutao
{\ND{Bwana}} wanaielewa kikamilifu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Afadhali maskini ambaye mwenendo wake hauna lawama

\par }{\QB kuliko tajiri ambaye njia zake ni potovu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Yeye ashikaye sheria ni mwana mwenye ufahamu,

\par }{\QB bali rafiki wa walafi humwaibisha baba yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Yeye aongezaye utajiri wake kwa riba kubwa mno

\par }{\QB hukusanya kwa ajili ya mwingine,

\par }{\QB ambaye atawahurumia maskini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Kama mtu yeyote akikataa kusikia sheria,

\par }{\QB hata maombi yake ni chukizo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Yeye ambaye humwongoza mwenye haki kwenye mapito mabaya,

\par }{\QB ataanguka kwenye mtego wake mwenyewe,

\par }{\QB bali wasio na lawama watapokea urithi mwema.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mtu tajiri anaweza kuwa na hekima machoni pake mwenyewe,

\par }{\QB bali mtu maskini mwenye ufahamu atamfichua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mwenye haki ashindapo, kuna furaha kubwa,

\par }{\QB bali waovu watawalapo, watu hujificha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Yeye afichaye dhambi zake hatafanikiwa,

\par }{\QB bali yeyote aziungamaye na kuziacha hupata rehema.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Amebarikiwa mtu ambaye siku zote humcha
{\ND{Bwana}},

\par }{\QB bali yeye afanyaye moyo wake kuwa mgumu

\par }{\QB huangukia kwenye taabu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Kama simba angurumaye au dubu ashambuliaye,

\par }{\QB ndivyo alivyo mtu mwovu atawalaye wanyonge.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Mtawala dhalimu hana akili,

\par }{\QB bali yeye achukiaye mapato ya udhalimu

\par }{\QB atafurahia maisha marefu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mtu mwenye kusumbuliwa na hatia ya kuua

\par }{\QB atakuwa mtoro mpaka kufa;

\par }{\QB mtu yeyote na asimsaidie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Yeye ambaye mwenendo wake hauna lawama

\par }{\QB hulindwa salama,

\par }{\Q bali yeye ambaye njia zake ni potovu

\par }{\QB ataanguka ghafula.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Yeye alimaye shamba lake atakuwa na chakula tele,

\par }{\QB bali yule afuataye mambo ya upuzi atakuwa na umaskini wa kumtosha.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Mtu mwaminifu atabarikiwa sana,

\par }{\QB bali yeye atamaniye kupata utajiri kwa haraka

\par }{\QB hataacha kuadhibiwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Kuonyesha upendeleo si vizuri,

\par }{\QB hata hivyo mtu atafanya kosa kwa kipande cha mkate.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Mtu mchoyo ana tamaa ya kupata utajiri,

\par }{\QB naye hana habari kuwa umaskini unamngojea.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Yeye amkemeaye mtu mwishoni hupata kibali zaidi,

\par }{\QB kuliko mwenye maneno ya kusifu isivyostahili.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Yeye amwibiaye babaye au mamaye

\par }{\QB na kusema, “Si kosa,”

\par }{\QB yeye ni mwenzi wa yule aharibuye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Mtu mwenye tamaa huchochea fitina,

\par }{\QB bali yule amtegemeaye
{\ND{Bwana}} atafanikiwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Yeye ajitumainiaye mwenyewe ni mpumbavu,

\par }{\QB bali yeye atembeaye katika hekima hulindwa salama.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Yeye ampaye maskini

\par }{\QB hatapungukiwa na kitu chochote,

\par }{\Q bali yeye awafumbiaye maskini macho

\par }{\QB hupata laana nyingi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Wakati waovu watawalapo,

\par }{\QB watu huenda mafichoni,

\par }{\Q bali waovu wanapoangamia,

\par }{\QB wenye haki hufanikiwa.




\par }\PoetryChap{29}{\Q \VerseOne{1}Mtu anayeendelea kuwa na shingo ngumu baada ya maonyo mengi,

\par }{\QB ataangamia ghafula, wala hapati dawa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Wenye haki wanapostawi, watu hufurahi;

\par }{\QB waovu watawalapo, watu hulia kwa huzuni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Mtu apendaye hekima huleta furaha kwa baba yake,

\par }{\QB bali aambatanaye na makahaba hutapanya mali yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Kwa haki mfalme huipa nchi uthabiti,

\par }{\QB bali mfalme aliye na tamaa ya rushwa huiangamiza.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Yeyote amsifuye jirani yake isivyostahili,

\par }{\QB anautandaza wavu kuitega miguu yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Mtu mbaya hutegwa na dhambi yake mwenyewe

\par }{\QB bali mwenye haki huweza kuimba na kufurahi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Mwenye haki hujali haki kwa ajili ya maskini,

\par }{\QB bali mwovu hajishughulishi na hilo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Wenye mzaha huuchochea mji,

\par }{\QB bali watu wenye hekima hugeuzia mbali hasira.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Kama mwenye hekima akienda mahakamani na mpumbavu,

\par }{\QB mpumbavu hukasirika na kudhihaki, wala hakuna amani.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Watu wamwagao damu humchukia mtu mwadilifu

\par }{\QB na hutafuta kumuua mtu mnyofu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mpumbavu huonyesha hasira yake yote,

\par }{\QB bali mwenye hekima hujizuia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Kama mtawala akisikiliza uongo,

\par }{\QB maafisa wake wote huwa waovu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mtu maskini na mtu anayeonea wanafanana kwa jambo hili:

\par }{\QB {\ND{Bwana}} hutia nuru macho yao wote wawili.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Kama mfalme akiwaamua maskini kwa haki,

\par }{\QB kiti chake cha enzi kitakuwa thabiti siku zote.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Fimbo ya maonyo hutia hekima,

\par }{\QB bali mtoto aliyeachiwa bila maonyo

\par }{\QB humwaibisha mama yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Wakati waovu wanapostawi,

\par }{\QB pia dhambi vivyo hivyo,

\par }{\QB lakini wenye haki wataliona anguko lao.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mrudi mwanao, naye atakupa amani,

\par }{\QB atakufurahisha nafsi yako.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Mahali pasipo na ufunuo, watu kujizuia,

\par }{\QB bali ana heri mtu yule aishikaye sheria.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Mtumishi hawezi kuonywa kwa maneno matupu,

\par }{\QB ajapoelewa, hataitikia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Je, unamwona mtu azungumzaye kwa haraka?

\par }{\QB Kuna matumaini zaidi kwa mpumbavu kuliko yeye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Kama mtu akimdekeza mtumishi wake tangu ujanani,

\par }{\QB atamletea sikitiko mwishoni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Mtu mwenye hasira huchochea ugomvi,

\par }{\QB naye mtu mwenye hasira ya haraka

\par }{\QB hutenda dhambi nyingi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Kiburi cha mtu humshusha,

\par }{\QB bali mtu mwenye roho ya unyenyekevu

\par }{\QB hupata heshima.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Anayekubaliana na mwizi ni adui wa nafsi yake mwenyewe;

\par }{\QB huapishwa lakini hathubutu kushuhudia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Kuwaogopa watu huwa ni mtego,

\par }{\QB bali yeyote amtumainiaye
{\ND{Bwana}} atakuwa salama.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Wengi hutafuta kusikilizwa na mtawala,

\par }{\QB bali mtu hupata haki kutoka kwa
{\ND{Bwana}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Mwenye haki huwachukia sana wasio waaminifu;

\par }{\QB waovu huwachukia sana wenye haki.




\par }\Chap{30}{\SH Misemo Ya Aguri
\par }
{\PP \VerseOne{1}Misemo ya Aguri mwana wa Yake, usia:

\par }{\Q Huyu mtu alimwambia Ithieli,

\par }{\QB naam, kwa Ithieli na kwa Ukali:


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}“Mimi ni mjinga kuliko wanadamu wote;

\par }{\QB sina ufahamu wa kibinadamu.


\par }{\Q \VS{3}Sijajifunza hekima,

\par }{\QB wala sina maarifa ya kumjua yeye Aliye Mtakatifu.


\par }{\Q \VS{4}Ni nani ameshapanda mbinguni na kushuka?

\par }{\QB Ni nani ameshakusanya upepo

\par }{\QB kwenye vitanga vya mikono yake?

\par }{\Q Ni nani ameshafungia maji kwenye nguo yake?

\par }{\QB Ni nani ameimarisha miisho yote ya dunia?

\par }{\Q Jina lake ni nani, na mwanawe anaitwa nani?

\par }{\QB Niambie kama unajua!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}“Kila neno la Mungu ni kamilifu;

\par }{\QB yeye ni ngao kwa wale wanaomkimbilia.


\par }{\Q \VS{6}Usiongeze kwenye maneno yake,

\par }{\QB ama atakukemea na kukuthibitisha kuwa mwongo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}“Ninakuomba vitu viwili, Ee
{\ND{Bwana}};

\par }{\QB usininyime kabla sijafa:


\par }{\Q \VS{8}Uutenge mbali nami udanganyifu na uongo;

\par }{\QB usinipe umaskini wala utajiri,

\par }{\QB bali unipe chakula cha kunitosha kila siku.


\par }{\Q \VS{9}Nisije nikawa na vingi vya kuzidi nikakukana

\par }{\QB na kusema, ‘{\ND{Bwana}} ni nani?’

\par }{\Q Au nisije nikawa maskini nikaiba,

\par }{\QB nami nikaliaibisha jina la Mungu wangu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}“Usimchongee mtumishi kwa bwana wake,

\par }{\QB asije akakulaani, ukapatilizwa kwalo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}“Wako watu wale ambao huwalaani baba zao

\par }{\QB na wala hawawabariki mama zao;


\par }{\Q \VS{12}wale ambao ni safi machoni pao wenyewe

\par }{\QB kumbe hawakuoshwa uchafu wao;


\par }{\Q \VS{13}wale ambao daima macho yao ni ya kiburi,

\par }{\QB ambao kutazama kwao ni kwa dharau;


\par }{\Q \VS{14}wale ambao meno yao ni panga

\par }{\QB na ambao mataya yao yamewekwa visu

\par }{\Q kuwaangamiza maskini katika nchi,

\par }{\QB na wahitaji kutoka miongoni mwa wanadamu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}“Mruba anao binti wawili waliao,

\par }{\QB ‘Nipe! Nipe!’

\par }{\BB \par }
{\Q “Kuna vitu vitatu visivyotosheka kamwe,

\par }{\QB naam, viko vinne visivyosema, ‘Yatosha!’:


\par }{\Q \VS{16}Ni kaburi, tumbo lisilozaa,

\par }{\QB nchi isiyoshiba maji kamwe,

\par }{\QB na moto, usiosema kamwe, ‘Yatosha!’


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}“Jicho lile limdhihakilo baba,

\par }{\QB lile linalodharau kumtii mama,

\par }{\Q litangʼolewa na kunguru wa bondeni,

\par }{\QB litaliwa na tai.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}“Kuna vitu vitatu vinavyonishangaza sana,

\par }{\QB naam, vinne nisivyovielewa:


\par }{\Q \VS{19}Ni mwendo wa tai katika anga,

\par }{\QB mwendo wa nyoka juu ya mwamba,

\par }{\Q mwendo wa meli katika maji makuu ya bahari,

\par }{\QB nao mwendo wa mtu pamoja na msichana.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}“Huu ndio mwendo wa mwanamke mzinzi,

\par }{\QB hula akapangusa kinywa chake na kusema,

\par }{\QB ‘Sikufanya chochote kibaya.’


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}“Kwa mambo matatu nchi hutetemeka,

\par }{\QB naam, kwa mambo manne haiwezi kuvumilia:


\par }{\Q \VS{22}Mtumwa awapo mfalme,

\par }{\QB mpumbavu ashibapo chakula,


\par }{\Q \VS{23}mwanamke asiyependwa aolewapo,

\par }{\QB naye mtumishi wa kike achukuapo nafasi ya bibi yake.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}“Vitu vinne duniani vilivyo vidogo,

\par }{\QB lakini vina akili nyingi sana:


\par }{\Q \VS{25}Mchwa ni viumbe wenye nguvu ndogo,

\par }{\QB hata hivyo hujiwekea akiba ya chakula chao wakati wa kiangazi.


\par }{\Q \VS{26}Pelele ni viumbe vyenye uwezo mdogo

\par }{\QB hata hivyo hujitengenezea nyumba zao kwenye miamba.


\par }{\Q \VS{27}Nzige hawana mfalme,

\par }{\QB hata hivyo huenda pamoja vikosi vikosi.


\par }{\Q \VS{28}Mjusi anaweza kushikwa kwa mkono,

\par }{\QB hata hivyo huonekana katika majumba ya kifalme.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}“Viko vitu vitatu ambavyo vinapendeza katika mwendo wao,

\par }{\QB naam, vinne ambavyo hutembea kwa mwendo wa madaha:


\par }{\Q \VS{30}simba, mwenye nguvu miongoni mwa wanyama,

\par }{\QB asiyerudi nyuma kwa chochote;


\par }{\Q \VS{31}jogoo atembeaye kwa maringo, pia beberu,

\par }{\QB naye mfalme pamoja na jeshi lake lililomzunguka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}“Ikiwa umefanya upumbavu na ukajitukuza mwenyewe,

\par }{\QB au kama umepanga mabaya,

\par }{\QB basi funika mdomo wako na mkono wako.


\par }{\Q \VS{33}Kwa maana kama vile kusukasuka maziwa hutoa siagi,

\par }{\QB na pia kule kufinya pua hutoa damu,

\par }{\QB kadhalika kuchochea hasira hutokeza ugomvi.”




\par }\Chap{31}{\SH Misemo Ya Mfalme Lemueli
\par }
{\PP \VerseOne{1}Misemo ya Mfalme Lemueli, usia wa mama yake aliyomfundisha:


\par }{\Q \VS{2}“Ee mwanangu, ee mwana wa tumbo langu,

\par }{\QB ee mwana wa nadhiri zangu,\FTNT{*}{{\FR 31:2 }{\FT{Au: Ewe uliye jibu la maombi yangu.}}}


\par }{\Q \VS{3}Usitumie nguvu zako kwa wanawake,

\par }{\QB uhodari wako kwa wale wanaowaharibu wafalme.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}“Ee Lemueli, haifai wafalme,

\par }{\QB haifai wafalme kunywa mvinyo,

\par }{\QB haifai watawala kutamani sana kileo,


\par }{\Q \VS{5}wasije wakanywa na kusahau vile sheria inavyoamuru

\par }{\QB na kuwanyima haki zao wote walioonewa.


\par }{\Q \VS{6}Wape kileo wale wanaoangamia,

\par }{\QB mvinyo wale walio na uchungu,


\par }{\Q \VS{7}Wanywe na kusahau umaskini wao

\par }{\QB na wasikumbuke taabu yao tena.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}“Sema kwa ajili ya wale wasioweza kujisemea,

\par }{\QB kwa ajili ya haki za wote walioachwa ukiwa.


\par }{\Q \VS{9}Sema na uamue kwa haki,

\par }{\QB tetea haki za maskini na wahitaji.”


\par }{\SH Maneno Ya Mwisho: Mke Mwenye Sifa Nzuri
\par }
{\Q \VS{10}Mke mwenye sifa nzuri, ni nani awezaye kumpata?

\par }{\QB Yeye ni wa thamani sana kuliko marijani.\FTNT{†}{{\FR 31:10 }{\FT{{\RQ{Mithali 31:10-31}} imetungwa kila mstari ukianzia na herufi ya alfabeti ya Kiebrania zikifuatana tangu Aleph (A) hadi Taw (T); zote ni 22.}}}


\par }{\Q \VS{11}Mume wake anamwamini kikamilifu

\par }{\QB wala hakosi kitu chochote cha thamani.


\par }{\Q \VS{12}Humtendea mumewe mema, wala si mabaya,

\par }{\QB siku zote za maisha yake.


\par }{\Q \VS{13}Huchagua sufu na kitani

\par }{\QB naye hufanya kazi kwa mikono yenye bidii.


\par }{\Q \VS{14}Yeye ni kama meli za biashara

\par }{\QB akileta chakula chake kutoka mbali.


\par }{\Q \VS{15}Yeye huamka kungali bado giza

\par }{\QB huwapa jamaa yake chakula

\par }{\QB na mafungu kwa watumishi wake wa kike.


\par }{\Q \VS{16}Huangalia shamba na kulinunua,

\par }{\QB kutokana na mapato yake hupanda shamba la mizabibu.


\par }{\Q \VS{17}Hufanya kazi zake kwa nguvu,

\par }{\QB mikono yake ina nguvu kwa ajili ya kazi zake.


\par }{\Q \VS{18}Huona kwamba biashara yake ina faida,

\par }{\QB wala taa yake haizimiki usiku.


\par }{\Q \VS{19}Huweka mikono yake kwenye pia,

\par }{\QB navyo vidole vyake hushikilia kijiti chenye uzi.


\par }{\Q \VS{20}Huwanyooshea maskini mikono yake

\par }{\QB na kuwakunjulia wahitaji vitanga vyake.


\par }{\Q \VS{21}Theluji ishukapo, hana hofu kwa ajili ya watu wa nyumbani mwake,

\par }{\QB kwa maana wote wamevikwa nguo za kutia joto.


\par }{\Q \VS{22}Hutengeneza mazulia ya urembo ya kufunika kitanda chake,

\par }{\QB yeye huvaa kitani safi na urujuani.


\par }{\Q \VS{23}Mume wake anaheshimiwa kwenye lango la mji,

\par }{\QB aketipo miongoni mwa wazee wa nchi.


\par }{\Q \VS{24}Hutengeneza mavazi ya kitani na kuyauza,

\par }{\QB naye huwauzia wafanyabiashara mishipi.


\par }{\Q \VS{25}Amevikwa nguvu na heshima,

\par }{\QB anaweza kucheka bila kuwa na hofu kwa siku zijazo.


\par }{\Q \VS{26}Huzungumza kwa hekima

\par }{\QB na mafundisho ya kuaminika yapo ulimini mwake.


\par }{\Q \VS{27}Huangalia mambo ya nyumbani mwake

\par }{\QB wala hali chakula cha uvivu.


\par }{\Q \VS{28}Watoto wake huamka na kumwita aliyebarikiwa,

\par }{\QB mumewe pia humsifu, akisema:


\par }{\Q \VS{29}“Wanawake wengi hufanya vitu vyenye sifa nzuri,

\par }{\QB lakini wewe umewapita wote.”


\par }{\Q \VS{30}Kujipamba ili kuvutia ni udanganyifu na uzuri unapita upesi,

\par }{\QB bali mwanamke anayemcha
{\ND{Bwana}} atasifiwa.


\par }{\Q \VS{31}Mpe thawabu anayostahili,

\par }{\QB nazo kazi zake na zimletee sifa kwenye lango la mji.

\par }