Retir̃uhu Hin Iesu Kr̃isto
John
Mo Ulia
Puku Nike
John mo vujangia vara Iesu Kr̃isto enia ‘Reti non God’ sei mo vai na hinau tari la lo toho (1.3–4). Mo vujangia vara John Tamlohi Paptijo mo levosahia vara enia ‘Natu Sipsip non God tataholo, enia natu, i pa lavi nar̃ihi na hehe nona tamlohi na varama’. (1.29) Philip mo verea mara Iesu enia haratu Moses mo lo verea mara i pa mai (1.45).
John mo vujangia vara Iesu enia sava tamlohi, ale nona vavahinau sohena, la vujangia vara enia God mo mai tamlohi.
Matamata Mo Limaravrua Non Iesu:
1. Mo posi na wai mo mai waen (2.1–12)
2. Natun tamlohi tavera Capernaum mo mele r̃uhu (4.43–54)
3. Tamlohi rojoa matea Bethzatha mo mele r̃uhu (5.1–47)
4. Iesu mo vahani na tamlohi (6.1–15)
5. Iesu mo hahau na pusa tasi (6.16–21)
6. Tamlohi matavuso matea (9.1–41)
7. Lazarus mo mele mauri (11.1–57)
‘Enau na’ Reti non Iesu mo limaravrua
1. Enau na pereti mata mauri (6.35, 51)
2. Enau na malarani mata varama (8.12)
3. Enau na matarua (10.7, 9)
4. Enau na tavui sipsip r̃uhu (10.11, 14)
5. Enau na sauteterahi peresi na mauri (11.25)
6. Enau na malele, retivarar̃uhu peresi na mauri (14.6)
7. Enau na asi grape varar̃uhu (15.1)
John mo uli puku nike matan vara ha pa er̃i tau na nomim rasua hin Iesu vara enia Kr̃isto atu, Natun God. Vara ha tau nomim rasua hinia ha pa lavi na mauri varar̃uhu. (20.31)
‘Matan God mo opoi na tamlohi na varama sohen harihi: mo sile Natuna sei enia vorahese, vara sava tamlohi mo rasua i pa sopo vano na komo, pani i pa lavi na mauri tui.’ (3.16)
Hin Puku Nike
1. Iesu enia Reti non God (1.1–18)
2. Vujangi non John Tamlohi Paptijo (1.19–34)
3. Iesu mo vir̃oni na nona tamlohi usuri (1.35–51)
4. Tatua matamata tavera Iesu mo lo vaira (2.1–12.50)
5. Isoiso wik non Iesu; nona mateia (13.1–19.42)
6. Iesu mo turu na mateia (20.1–10)
7. Iesu mo pala isana nona tamlohi usuri (20.11–21.25)
1
Iesu Enia Reti Non God
1 Tuai tiroma, Reti atu mo pete toho moiso. Mo lo toho peresi God, ale Reti sei enia God tataholo. 2 Tuai tiroma, enia mo lo toho peresi God, 3 ale hinia, God mo vai na hinau tari, mo sopo te hinau hatea vara mo sopo vaia hinia. 4 Pulo mauri mo lo toho isana. Mauri atu enia mo lavi na malarani mo mai isana tamlohi. 5 Malarani atu mo sasarami na r̃or̃oha. R̃or̃oha atu mo sopo er̃i turuhoroa.*
God Mo R̃ule John
6 God mo r̃ule na tamlohi matea mo mai, hijana John. 7 Enia mo mai mo sohena tuetueni matea vara i vereuli na tamlohi hin malarani atu. Mo verea matan vara tamlohi tari la pa rasu malarani atu. 8 Tuetueni atu enia mo sopo malarani atu, pani enia mo mai vara i vereuli malarani atu.
Malarani Mata Varama
9 Malarani atu mo mai na varama, enia mo malarani varar̃uhu. Malarani varar̃uhu atu mo sile na malarani vara tamlohi tari la pa levosahia.
10 Hina purongo vara God mo vai na varama hinia, pani varama mo sopo hitevosahia. 11 Mo mai na nona varama, isan la tavtavuina tataholo, pani la r̃ohu hinia. 12 Pani isan la haratu la lavia, la rasu na hijana, ale enia mo tinar̃ihira vara enira la pa er̃i mai natun God. 13 La mai natun God mata masalon God hasena. La sopo mai natun God na posposi tamlohi mo vora teni na masalo tamlohi.
Reti Atu Mo Mai Tamlohi
14 Reti sei mo mai tamlohi, mo lo toho peresir̃a. Kama hite na hina r̃uhur̃uhu matuvana na maurina moiso, hina r̃uhur̃uhu matuvana non haratu hasena enia mo tai isan Tama, enia pulo r̃omr̃uhu, ale enia pulo retivarar̃uhu.
15 John mo ulo aulu mara, “Hara sei natu, na lo verea vara i pa mai hitahu hiniau, enia mo aulu hiniau, matan enia mo lo toho tiroma tuai hiniau.”
16 Matan nona tavtav mo tavera, ale enr̃a mo isoiso r̃a lo lavi na nona otori r̃uhu matuvana, ale matana, nona r̃omr̃uhu mo lo mar̃ivisihir̃a la lo masurere hinir̃a, 17 matan Moses mo siler̃a na Leu, pani r̃omr̃uhu peresi na retivarar̃uhu la tai isan Iesu Kr̃isto. 18 Te tamlohi mo sopo lo hite God hin te pongi, pani haratu enia God sei mo lo toho na tavalun Tama, enia mo vujangia isar̃a vara God enia mo sohena sava.
John Tamlohi Paptijo
(Mt 3.1–12; Mk 1.1–8; Lk 3.15–17)
19 Hin rani atu tamlohi tatavera nona Jew la r̃ule na pr̃is peresi na tatua vao Levi enira tuetueni nona pr̃is la lo toho Jerusalem vara la mai la usia isan John vara, “Engko natu Kr̃isto atu teni mo vono?” Ale John mo r̃aramira, 20 mo sopo vunvunia, mo taviti isara mara, “Enau mo sopo Kr̃isto atu!” 21 Ale la usia isana lara, “Ale o to verea vara, engko hare? Engko Elijah teni mo vono?”† Pani mo r̃aramira mara, “Mo vono, mo sopo enau.” La mele usia lara, “Engko natu, pr̃ovet atu teni mo vono?” Mo mele verea isara mara, “Mo vono.” Deut 18.15, 18; Isa 40.3
22 Ale la verea isana lara, “Engko hare? O vere kamam hinia matan kama pa er̃i r̃arami la haratu la lo r̃ule kamam. O to vere kamam hiniho vara engko hare.” 23 John mo verea sohen pr̃ovet Isaiah mo vereamara,
‘Enau leo atu mo lo ulo na jara hasetoho,
ha vasahi na malele matan vara Moli God i pa hahau hinia!’ Isa 40.3
24 Ale tatuara la mai isana enira la tai na vao Pharisee. 25 La mele usi John hinia lara, “Kama rongoho moiso vara engko mo sopo Kr̃isto atu, teni Elijah teni pr̃ovet atu Moses mo verea vara i pa mai, ale vara mo sohena, mata sava ko lo paptijo na tamlohi?” Deut 15.15–18
26 John mo r̃aramira mara, “Paptijo nike, enau na lo vaia na wai purongo, pani matea mo lo turu na livuhamim moiso kamim ka sopo lo hitevosahia, 27 haratu sei i pa mai usuriau enia mo aulu hiniau, ale enau na sopo tataholo vara a uli nar̃ihi na asi eve palona.” 28 La hinau sei la masese na taon Bethany, tavalu vano na wai Jordan. Hin jara atu John mo lo paptijo na tamlohi ea.
Iesu Enia Natu Sipsip Non God
29 Mo mele rani sahe, John mo hite Iesu mo lo hahau mo lo mai isana, mo verea isan vao atu mara, “Eh! Ha kilau vano sevano isan tamlohi sei mo lo mai. Enia natu, Natu Sipsip non God tataholo, enia natu, i pa lavi nar̃ihi na hehe nona tamlohi na varama. 30 Enau na pete vere kamim hinia moiso vara, ‘Tamlohi matea i pa mai hitahu hiniau mo aulu jea hiniau!’ matan mo lo mauri mo lo toho moiso tiroma na noku pongi vora.’ 31 Enau na sopo hitevosahia vara enia hare, pani enau na mai na lo paptijo na wai matan vara enia i pa pala isan Israel.”
32 Moiso, John mo lo vereulia mara, “Na hite Tanumen God mo tai aulu na tuka sohena vomahe matea, mo tau hinia. 33 Tiroma na sopo hitevosahia vara enia hare, pani haratu sei mo r̃uleau vara a paptijo na wai mo vereau hinia mara, ‘Vara o hite na Tanume Tapu i sevuti i tau na tamlohi matea, tamlohi atu natu, ko lo kilau matana. Enia haratu i pa r̃ur̃uni na tamlohi na suihan Tanume Tapu.’ 34 Matan na hitea moiso enau a er̃i verea kamim hinia vara varar̃uhu haranike natu, enia Natun God.”
Andrew Enia Peter La Hite Iesu
35 Mo mele rani sahe, John mo lo turu atu mo lo sorasora peresi na nona tamlohi usuri mo rua hin jara atu. 36 Moiso, John mo hite Iesu mo lo hahau na tavalura, moiso John mo verea isara mara, “Ka hite tamlohi sevano, enia natu, enia Natu Sipsip non God tataholo.” 37 Tamlohi usuri non John lara la rongoa, la vano vahatea vara la pa usuri Iesu.
38 Moiso Iesu mo posi vano isara mo hite vara la lo usuria mara, “Ka opoi na sava?”
La r̃aramia lara, “Rabbi, imam mo lo toho epu?” Ale r̃aramin hija nike ‘rabbi’ enia ‘tija’. 39 Moiso mo verea isara mara, “Ha mai, ha pa hitea.” La vano enira tolu Iesu la hite jara atu Iesu mo lo toho ea. Matan alo mo vati na ravravi moiso, ale la lo toho peresia mo sinai mo ravravi jea.
40 Vonara matea atu sei mo rongo John mo lo verera hin Iesu, ale mo usuria enia Andrew, vorain Simon Peter. 41 Hinau tiroma Andrew mo vaia mo vano vara i ale tavaina Simon vara i verea isana vara, “Kama hite tamlohi atu, enia natu pa Tamlohi Jujuri atu!” Tamlohi Jujuri na leon tavtavuin Israel r̃aramina enia ‘Kr̃isto’ na leo mara Greek.
42 Andrew mo verea isana moiso mo lavia mo mai isan Iesu. Moiso Iesu mo verea isana mara, “Engko Simon natun John, pani nake a pa tau na hijam vara Cephas.” R̃aramin hija sei ‘Cephas’ enia ‘Peter’.
Iesu Mo Tovi Philip Peresi Nathanael
43 Mo mele rani sahe Iesu mo vano Galilee. Mo tapai Philip ea, ale mo verea isana mara, “O pa mai noku tamlohi o usuriau!” 44 Philip mo tai hin taon sei Bethsaida, jaran Andrew enia Peter. 45 Philip mo malue vara i ale Nathanael, moiso mo verea isana mara, “Kama tapai pa tamlohi tataholo atu sei Moses mo lo ulia na Leu, ale pr̃ovet sohena la uliuli matana vara i pa mai.‡ Kama hitea enia mara Nazareth, natun Joseph, hijana Iesu.”
46 Pani Nathanael mara mo rongoa mo verea mara, “Nazareth! I vono! Sava hinau i r̃uhu i er̃i malue hin jara atu?”
Philip mo r̃aramia mara, “O mai, o pa hitea engko hasem.”
47 La pa lo mai, Iesu mo hitera, mo verea isan Nathanael mara, “Varar̃uhu, na lo hite na tamlohi matea enia mahapin Israel tataholo matea, mo sopo te halu hinia.” 48 Ale Nathanael mo usia mara, “Pani engko ko levosahiau sohena sava?”
Iesu mo r̃aramia mara, “Hin rani atu Philip mo sopo lo vano matam, enau na pete hiteho moiso, ko lo sakele na malumalu pulo fig vipahai atu.”
49 Nathanael mo r̃aramia mara, “Tija, engko Natun God tataholo! Engko Supe non Israel!”§
50 Iesu mo r̃aramia mara, “Enau na verea purongo vara na hiteho ko lo sakele na pulo fig matea, moiso vahatea purongo ko rasuau, pani o pa mele hite na hina mar̃urahi matuvana, la pa jeu haratu sei ko lo hitera! 51 Varar̃uhu na verea isamim mo isoiso, ha pa hite tuka i roi, moiso ha pa hite na angelo non God la pa lo mai, la pa lo sahe aulu, moiso la pa lo sevuti isan Natun Tamlohi.”*
* 1:5 turuhoroa: teni ‘hitevosahia’. † 1:21 Elijah: tavtavuin Israel la levosahia vara Moses mo verea tiroma vara tamlohi matea God mo vir̃onia vara i pa pala isara hin te rani. ‡ 1:45 la ulia: Reti sei r̃aramina enia Retiulia tuai la ulia matar̃a. § 1:49 Nathanael mo hutua matan Iesu mo sopo hitea na matana, matan Nathanael mo sopo toho hin te jara mariviti isan Iesu. * 1:51 la pa lo mai, la pa lo sahe aulu: Na rani Jacob mo rovo isan Esau, mo mavuho mo hite na angelo la lo mai, la lo sahe aulu na tuka na lada matea.