\NormalFont\ShortTitle{1 KORIN}

{\MTB Namba wan pas Pol i raitim long

\par }{\MT Ol Korin

\par }{\IMT Tok i go pas

\par }{\IP Long taim bilong Pol, Korin em wanpela bikpela taun i stap long provins Akaia long hap bilong ol Grik. Pol yet em i namba wan man bilong autim tok bilong Jisas long taun Korin, na em i bin kirapim sios long dispela taun. Tasol taim Pol i lusim ol na i go mekim wok long narapela hap, ol hevi i bin kamap long sios bilong Korin. Olsem na Pol i raitim dispela pas bilong givim gutpela tingting long ol na stretim ol hevi bilong ol.

\par }{\IP Pol i wari long ol Kristen bilong Korin, nogut bilip bilong ol i slek. Na nogut gutpela pasin bilong ol i bagarap. Em i toktok long stretpela pasin ol marit i mas mekim, na long ol hevi i save kamap long taim ol man i no larim Spirit bilong God i stiaim wokabaut bilong ol. Em i tok tu long gutpela pasin bilong lotu na long ol kain kain presen Holi Spirit i save givim long ol Kristen. Na em i tok long ol man i dai pinis bai i kirap bek gen.

\par }{\IP Long olgeta dispela samting i bin givim hevi long ol Korin, Pol i mekim gutpela tok tru bilong helpim ol long klia long laik bilong God. Wanpela hap bilong buk planti Kristen i save laikim tru, em sapta 13. Long dispela sapta Pol i soim olsem pasin bilong laikim tru ol arapela, em i namba wan presen God i save givim long ol manmeri bilong en.



\par }{\MS Ol Kristen i no ken tok pait na litimapim nem bilong ol yet

\par }\ChapOne{1}{\SHB (Sapta 1-4)
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mi Pol, mi aposel bilong Krais Jisas. Long laik bilong God yet, em i mekim mi i kamap aposel. Mi wantaim brata Sostenes

\VS{2}mitupela
\XREF{}{{\XO 1:2: }{\XT{Ap 9.14, 18.1, 18.17, Ro 1.7, 10.12, 1 Ko 6.11, 2 Ti 1.9}}} i raitim dispela pas long yupela ol manmeri bilong sios bilong God i stap long taun Korin. Krais Jisas i bin mekim yupela i kamap holi, na i makim yupela i bilong em yet. Em i makim yupela wantaim olgeta man long olgeta ples ol i save lotu na prea long nem bilong Jisas Krais, Bikpela bilong yumi. Em i Bikpela bilong ol na bilong yumi wantaim.

\VS{3}God
\XREF{}{{\XO 1:3: }{\XT{Ro 1.7, 2 Ko 1.2}}} Papa bilong yumi wantaim Bikpela Jisas Krais i ken marimari long yupela na mekim bel bilong yupela i stap isi.


\par }{\SH Pol i tenkyu long God
\par }
{\PP \VS{4}Long han bilong Krais Jisas, God i bin marimari long yupela na mekim gut long yupela, olsem na oltaim mi save tingting long yupela na tenkyu long God bilong mi.

\VS{5-6}Mi
\XREF{}{{\XO 1:5-6: }{\XT{1 Ko 2.1-2, 12.8, 2 Ko 8.7, 2 Ti 1.8, KTH 1.2}}} tenkyu long God, long wanem, tok bilong Krais mipela i bin autim long yupela, dispela em i stap strong pinis long bel bilong yupela. Long Krais, God inapim olgeta samting long yupela, em olkain pasin bilong autim tok na olkain save.

\VS{7}Olsem
\XREF{}{{\XO 1:7: }{\XT{Lu 17.30, Fl 3.20, 2 Te 1.7, Ta 2.13, 2 Pi 3.12}}} na nau yupela i wetim Bikpela bilong yumi Jisas Krais bai i kamap ples klia, na yupela i no sot long wanpela presen bilong Holi Spirit.

\VS{8}Jisas
\XREF{}{{\XO 1:8: }{\XT{Fl 1.6, Kl 1.22, 1 Te 3.13, 5.23}}} Krais bai i strongim yupela, na bai yupela i stap strong inap long las de, na bai yupela i no gat asua long De bilong Bikpela bilong yumi Jisas Krais.

\VS{9}God
\XREF{}{{\XO 1:9: }{\XT{Ais 49.7, Jo 17.21, 1 Ko 10.13, 1 Te 5.24, 1 Jo 1.3}}} i bin singautim yupela bilong yupela i stap wanbel wantaim Pikinini bilong en Jisas Krais, em Bikpela bilong yumi. Na God bai inapim tru olgeta samting em i bin tok long mekim.


\par }{\SH Sios i bruk hap hap
\par }
{\PP \VS{10}Ol
\XREF{}{{\XO 1:10: }{\XT{Ro 12.16, 2 Ko 13.11, Fl 2.2, 3.16, 1 Pi 3.8}}} brata, long nem bilong Bikpela bilong yumi Jisas Krais mi tokaut strong long yupela olsem, yupela olgeta i mas wanbel long ol toktok yupela i mekim. Yupela i no ken bruk nabaut. Yupela i mas i stap wanlain tru long wankain tingting na wankain laik.

\VS{11}Ol brata bilong mi, ol lain bilong Kloe ol i bin tokim mi olsem yupela i gat kros i stap namel long yupela.

\VS{12}Mi
\XREF{}{{\XO 1:12: }{\XT{Jo 1.42, Ap 18.24-28, 19.1, 1 Ko 3.4}}} tok long dispela pasin bilong tok pait i stap namel long yupela olgeta. Sampela i save tok, “Mi bilong Pol.” Na sampela i tok, “Mi bilong Apolos.” Na sampela i tok, “Mi bilong Pita.” Na sampela i tok, “Mi bilong Krais.”

\VS{13}Olsem wanem? Ating Krais i bruk hap hap, a? Ating mi Pol mi bin i dai long diwai kros bilong helpim yupela, a? Ating yupela i bin kisim baptais long nem bilong mi Pol, a?

\VS{14}Namel
\XREF{}{{\XO 1:14: }{\XT{Ap 18.8, 19.29, Ro 16.23}}} long yupela mi bin baptaisim Krispus tupela Gaius tasol, na narapela man nogat. Long dispela mi tenkyu long God.

\VS{15}Olsem na i no gat wanpela man inap tok olsem, “Mipela i bin kisim baptais long nem bilong Pol.”

\VS{16}Tru,\XREF{}{{\XO 1:16: }{\XT{1 Ko 16.15}}} mi bin baptaisim narapela lain tu, em ol lain i stap long haus bilong Stefanas. Na mi baptaisim ol arapela tu, o nogat, em mi no save.

\VS{17}Krais
\XREF{}{{\XO 1:17: }{\XT{Mt 28.19, Jo 4.2, 1 Ko 2.1, 2.4, 2.13, 2 Pi 1.16}}} i no bin salim mi bilong baptaisim ol man. Nogat. Em i salim mi bilong autim gutnius. Na mi no ken autim long kain smatpela tok ol saveman i save mekim. Nogat. Nogut mi mekim diwai kros bilong Krais em i kamap olsem samting nating.


\par }{\SH Krais em i strong bilong God
\par }
{\PP \VS{18}Tru,\XREF{}{{\XO 1:18: }{\XT{Ap 17.18, Ro 1.16, 1 Ko 2.14, 15.2, 2 Ko 4.3}}} ol man i laik lus, ol i save ting tok bilong diwai kros em i kranki toktok tasol. Tasol yumi manmeri God i wok long kisim bek yumi, yumi save, tok bilong diwai kros em i strong bilong God.

\VS{19}Buk
\XREF{}{{\XO 1:19: }{\XT{Ais 29.14, Jer 8.9}}} bilong God i gat tok olsem, “Bai mi rausim save bilong ol man i gat gutpela tingting na bai mi pinisim save bilong ol saveman.”

\VS{20}Orait
\XREF{}{{\XO 1:20: }{\XT{Jop 12.17, Ais 19.12, 33.18, 44.25, Mt 11.25, Lu 10.21, Ro 1.20-21, 1.28}}} nau bai yumi tok wanem long ol gutpela tingting na save bilong ol saveman bilong dispela graun? Bai yumi tok wanem long ol man i save tumas long lo bilong Moses? Na long ol man i save tumas long pait long toktok? God i bin mekim olgeta save bilong ol man bilong dispela graun i kamap olsem kranki toktok tasol.


\par }{\PP \VS{21}Long
\XREF{}{{\XO 1:21: }{\XT{Mt 11.25, Lu 10.21, Ro 1.20-21, 1.28}}} gutpela tingting na save bilong en, God i save olsem, long save bilong ol yet ol man bilong graun i no inap kisim save long em. Olsem na God i makim narapela rot bilong em i ken kisim bek ol, em dispela “kranki toktok” mipela i save autim. Ol man i harim dispela toktok na ol i bilip long God, orait God i save kisim bek ol.

\VS{22}Ol
\XREF{}{{\XO 1:22: }{\XT{Mt 12.38, Mk 8.11, Jo 4.48, Ap 17.18, 17.32}}} Juda i save strong tumas long lukim ol mirakel, na ol Grik i wok strong long kisim gutpela tingting na save.

\VS{23}Tasol
\XREF{}{{\XO 1:23: }{\XT{Ais 8.14, Mt 11.6, Jo 6.60, 6.66, Ro 9.32, 1 Ko 2.14, Ga 5.11}}} mipela i save autim tok bilong Krais i dai pinis long diwai kros, na dispela tok i olsem tok nogut long tingting bilong ol Juda. Na ol Grik i ting dispela em i kranki toktok tasol.

\VS{24}Tasol
\XREF{}{{\XO 1:24: }{\XT{Ro 1.4, 1.16, 1 Ko 1.18, Kl 2.3}}} yumi ol manmeri i bin harim singaut bilong God, yumi Juda na Grik wantaim, yumi save, Krais em i strong bilong God, na em i save bilong God.

\VS{25}Ol
\XREF{}{{\XO 1:25: }{\XT{2 Ko 13.4}}} man bilong graun i save ting olsem, sampela tingting bilong God i kranki tru. Tasol dispela tingting i winim tru save bilong ol man. Na ol i save ting, sampela pasin bilong God i soim olsem God i no gat strong. Tasol ol dispela pasin bilong en i gat bikpela strong na i winim tru strong bilong ol man.


\par }{\PP \VS{26}Ol
\XREF{}{{\XO 1:26: }{\XT{Mt 11.25, Jo 7.48, Je 2.1-5}}} brata, yupela i mas tingim taim God i bin singautim yupela na yupela i kamap Kristen. Planti bilong yupela i no bin i stap olsem saveman long ai bilong ol man bilong dispela graun. Na planti bilong yupela i no bin i gat strong. Na planti bilong yupela i no bilong ol lain famili i gat biknem.

\VS{27}Tasol
\XREF{}{{\XO 1:27: }{\XT{Mt 11.25, Je 2.5}}} ol man God i makim, em ol man i gat kranki tingting long ai bilong ol arapela man, na long dispela pasin God i semim tru ol saveman bilong dispela graun. Na ol man ol arapela i save lukim olsem man i no gat strong, em God i bin kisim bilong semim ol man i gat strong.

\VS{28}Na em i kisim ol man i no gat nem long dispela graun, em ol man ol arapela i save lukim olsem ol rabis samting na olsem ol samting nating. Na long dispela pasin God i save mekim ol man i gat biknem na strong i kamap olsem samting nating.

\VS{29}Olsem
\XREF{}{{\XO 1:29: }{\XT{Ro 3.27, Ef 2.9}}} na i no gat wanpela man i ken litimapim nem bilong em yet long ai bilong God.

\VS{30}God
\XREF{}{{\XO 1:30: }{\XT{Jer 23.5-6, Jo 17.19, 2 Ko 5.21}}} yet i bin putim yupela i stap wantaim Krais Jisas. Na em i bin putim Krais i stap as bilong gutpela tingting na save bilong yumi. Na long Krais tasol God i mekim yumi i kamap stretpela manmeri na i mekim yumi i wokabaut long pasin bilong em yet. Na long wok bilong Krais tasol God i baim bek yumi na sin i no bosim yumi moa.

\VS{31}Olsem
\XREF{}{{\XO 1:31: }{\XT{Jer 9.23-24, 2 Ko 10.17}}} na God i laik bai yumi mekim pasin olsem buk bilong God i tok, “Man i laik amamas, em i mas amamas long Bikpela tasol.”




\par }\Chap{2}{\SH Pol i tok long bilip bilong ol Korin
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ol
\XREF{}{{\XO 2:1: }{\XT{1 Ko 1.17}}} brata, taim mi bin i kam long yupela na mi autim tok hait bilong God long yupela, mi no bin mekim ol kain kain bikpela toktok olsem ol saveman i save mekim.

\VS{2}Mi
\XREF{}{{\XO 2:2: }{\XT{Ga 6.14, Fl 3.8}}} bin ting olsem, taim mi stap namel long yupela, mi no ken tingting long narapela samting. Nogat. Mi mas tingting long Jisas Krais tasol. Yes, long Jisas Krais i bin i dai long diwai kros.

\VS{3}Na
\XREF{}{{\XO 2:3: }{\XT{Ap 18.9, 2 Ko 10.1}}} taim mi stap wantaim yupela, mi no gat strong. Nogat. Mi save pret, na mi guria planti.

\VS{4}Na
\XREF{}{{\XO 2:4: }{\XT{Ro 15.19, 1 Ko 1.17, 1 Te 1.5, 2 Pi 1.16}}} tok mi bin mekim na gutnius mi bin autim, em mi no mekim long pasin bilong ol saveman, bai bikpela save bilong mi i ken senisim tingting bilong yupela. Nogat. Mi bin soim strong bilong Holi Spirit long yupela.

\VS{5}Mi
\XREF{}{{\XO 2:5: }{\XT{2 Ko 4.7, 6.7}}} bin mekim olsem, long wanem, mi no laik bai save bilong man i kamapim bilip bilong yupela. Nogat. Mi laik bai strong bilong God tasol i kamapim dispela bilip.


\par }{\SH Spirit bilong God i givim gutpela tingting na save long yumi
\par }
{\PP \VS{6}Tru,\XREF{}{{\XO 2:6: }{\XT{1 Ko 1.28, Ef 4.13, Fl 3.15, Hi 5.14}}} ol man i kamap strongpela pinis long pasin bilong God, ol i save kisim save long tok mipela i autim. Tasol dispela save ol i kisim em i no kain save bilong ol man bilong graun. Na em i no kain save bilong ol hetman bilong dispela graun, em ol lain i laik lus.

\VS{7}Nogat.\XREF{}{{\XO 2:7: }{\XT{Ro 16.25-26, Ef 3.5, 3.9, Kl 1.26, 2 Ti 1.9}}} Mipela i autim tok long gutpela tingting na save bilong God. Taim God i no wokim graun yet, na long save bilong em, em i bin makim rot bilong mekim yumi i sindaun gut wantaim em long heven. Tasol tok bilong dispela rot i bin i stap hait,

\VS{8}na
\XREF{}{{\XO 2:8: }{\XT{Lu 23.34, Jo 7.48, Ap 13.27, 2 Ko 3.14}}} i no gat wanpela hetman bilong dispela graun i bin save long en. Nogat. Sapos ol i bin save, orait ol i no inap kisim Bikpela bilong heven na nilim em long diwai kros.

\VS{9}Tasol
\XREF{}{{\XO 2:9: }{\XT{Ais 64.4}}} mipela i tok long ol dispela samting buk bilong God i gat tok long en olsem, “ol samting bipo i no gat man i bin lukim o harim tok long en, na i no bin kamap long tingting bilong man tu, em ol samting God i bin redim i stap bilong ol man i save laikim em tru.”

\VS{10}Tok
\XREF{}{{\XO 2:10: }{\XT{Mt 13.11, 16.17, Jo 14.26, 1 Jo 2.27}}} bilong ol dispela samting i bin i stap hait, tasol long wok bilong Spirit bilong em yet, God i bin kamapim long mipela. Holi Spirit i save lukluk gut long olgeta samting, na em i save lukim tu olgeta tingting hait bilong God.

\VS{11}I
\XREF{}{{\XO 2:11: }{\XT{Snd 20.27, Jer 17.9, Ro 11.33-34}}} no gat man i save long tingting bilong narapela man. Nogat. Spirit bilong dispela man yet, em i stap insait long em, em tasol i save. Olsem tasol, i no gat wanpela man i save long tingting bilong God. Spirit bilong God yet, em tasol i save.

\VS{12}Na
\XREF{}{{\XO 2:12: }{\XT{Jo 16.13-14}}} mipela i no bin kisim spirit bilong dispela graun. Nogat. Mipela i kisim Spirit i kam long God, bai mipela i ken save long olgeta presen God i bin givim long mipela.

\VS{13}Mipela
\XREF{}{{\XO 2:13: }{\XT{1 Ko 1.17, 2.4, 2 Pi 1.16}}} i save tokaut long ol dispela presen. Tasol tok bilong mipela i no kam long save bilong man. Nogat. Holi Spirit yet i bin skulim mipela, na mipela i mekim dispela tok. Mipela i save autim tok bilong Holi Spirit long ol man Holi Spirit i stap long ol.


\par }{\PP \VS{14}Tasol
\XREF{}{{\XO 2:14: }{\XT{Mt 16.23, Jo 8.47, 14.17, Ro 8.5-7, 1 Ko 1.18, 1.23}}} man i no gat Holi Spirit, em i no inap kisim ol presen bilong Spirit bilong God, long wanem, em i save ting ol dispela presen i kranki samting tasol. Yumi save kisim ol dispela presen long Holi Spirit tasol, olsem na ol man i gat Holi Spirit, ol tasol inap skelim na save tru long ol dispela presen.

\VS{15}Man
\XREF{}{{\XO 2:15: }{\XT{1 Te 5.21, 1 Jo 2.20, 4.1}}} i gat Holi Spirit, em i save skelim olgeta samting. Tasol i no gat wanpela man em inap long skelim pasin bilong man i gat Holi Spirit.

\VS{16}Buk
\XREF{}{{\XO 2:16: }{\XT{Jop 15.8, Ais 40.13, Jer 23.18, Jo 15.15, Ro 11.34}}} bilong God i gat tok olsem, “Husat i save long tingting bilong Bikpela, bai em inap long skulim Bikpela?” Tasol tingting bilong Krais i stap long yumi.




\par }\Chap{3}{\SH Wokman bilong sios em i wokman bilong God
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ol
\XREF{}{{\XO 3:1: }{\XT{Jo 16.12, 1 Ko 2.14-15}}} brata, bipo mi no inap givim tok long yupela olsem mi save givim long ol man i save bihainim Holi Spirit. Nogat. Mi bin givim tok long yupela olsem mi save givim long ol man i bihainim pasin bilong olpela bel. Long dispela taim yupela i bin i stap yet olsem ol pikinini long pasin bilong Krais. 
\VS{2}Mi
\XREF{}{{\XO 3:2: }{\XT{Jo 16.12, Hi 5.12-14, 1 Pi 2.2}}} bin givim susu long yupela. Mi no bin givim strongpela kaikai long yupela, long wanem, yupela i no redi yet long kisim strongpela kaikai. Na nau tu yupela i no redi yet,

\VS{3}long
\XREF{}{{\XO 3:3: }{\XT{1 Ko 1.10-11, 11.18, Ga 5.20-21, Je 3.16}}} wanem, yupela i bihainim yet pasin bilong olpela bel. Yes, pasin bilong bel nogut long ol brata na tok pait, em i stap yet long yupela. Na ol dispela pasin yupela i save mekim, ol i pasin bilong olpela bel. Ol i pasin bilong ol man bilong graun tasol.

\VS{4}Wanpela
\XREF{}{{\XO 3:4: }{\XT{1 Ko 1.12}}} man i save tok, “Mi bilong Pol.” Na narapela i tok, “Mi bilong Apolos.” Long dispela pasin yupela i stap olsem ol man bilong graun.


\par }{\PP \VS{5}Yupela tingim gut. Apolos em i husat? Mi Pol, mi husat? Mitupela i wokman tasol. Bikpela i givim narapela narapela wok long mitupela, na long dispela wok bilong mitupela yupela i bin bilip long Krais.

\VS{6}Mi
\XREF{}{{\XO 3:6: }{\XT{Ap 18.4-11, 18.24-28, 19.1, 1 Ko 1.30, 2 Ko 3.5, 10.14-15}}} bin planim pikinini bilong kaikai. Apolos em i bin givim wara long en. Tasol God i bin mekim kaikai i kamap.

\VS{7}Olsem
\XREF{}{{\XO 3:7: }{\XT{2 Ko 12.11, Ga 6.3}}} na man i planim pikinini kaikai, em i no gat nem. Na man i givim wara, em tu i no gat nem. Nogat. God i save mekim kaikai i kamap, em wanpela tasol i gat nem.

\VS{8}Man
\XREF{}{{\XO 3:8: }{\XT{Ro 2.6, Ga 6.4-5, KTH 22.12}}} i planim pikinini kaikai na man i givim wara, tupela wantaim i mekim wok bilong God. Na tupela wan wan bai i kisim pe inap long wok tupela i bin mekim.

\VS{9}Mitupela
\XREF{}{{\XO 3:9: }{\XT{Mt 13.3-9, Ap 15.4, 2 Ko 6.1, Ef 2.20-22, Hi 3.3-4, 1 Pi 2.5}}} i wanwok bilong God, na yupela i olsem gaden bilong en.

\par }{\SH Wokman bilong sios em i olsem kamda
\par }
{\PP Yupela i olsem haus bilong God, em i wokim i stap.

\VS{10}Long
\XREF{}{{\XO 3:10: }{\XT{Ro 15.20, 1 Ko 4.15, 15.10, 1 Pi 4.11, 2 Pi 3.15, KTH 21.14}}} marimari bilong God mi kamap olsem kamda i gat gutpela save tru bilong wokim haus, na mi lainim ol ston bilong wokim haus antap long en. Na narapela man i wokim haus antap long ol dispela ston mi bin lainim. Orait olgeta man i mas lukaut gut long pasin ol i wokim haus long en.

\VS{11}Yupela
\XREF{}{{\XO 3:11: }{\XT{Ais 28.16, Mt 16.18, 2 Ko 11.4, Ga 1.7, 1 Pi 2.4-6}}} i save, i no gat wanpela man inap long putim narapela ston bilong wokim haus antap long en. Nogat. Jisas Krais wanpela tasol i stap, em God i putim pinis olsem namba wan ston bilong haus.

\VS{12}Na taim ol man i wokim haus antap long dispela ston, ating sampela bai i wokim long gol, na sampela bai i wokim long silva, na sampela bai i wokim long ol ston i dia tumas, na sampela bai i wokim long diwai, na sampela bai i wokim long kunai, na sampela bai i wokim long ol bun bilong wit.

\VS{13}Orait
\XREF{}{{\XO 3:13: }{\XT{Lu 2.35, 1 Ko 4.5, 2 Te 1.7-10, 1 Pi 1.7, 4.12}}} bihain wok bilong olgeta man bai i kamap ples klia long de God i makim bilong kotim ol manmeri. Dispela de bai i kamap olsem paia, na dispela paia bai i traim wok bilong olgeta man wan wan, bilong painimaut wok bilong ol i gutpela o nogat.

\VS{14}Sapos wanpela man i wokim haus antap long dispela ston, na haus bilong en i no paia, orait dispela wokman bai i kisim pe.

\VS{15}Tasol sapos haus bilong wanpela wokman em i paia olgeta, orait olgeta wok bilong dispela man bai i lus. Wokman yet bai i no inap lus, tasol em bai i stap olsem man yumi kisim bek long paia.


\par }{\SH Yupela i haus bilong God yet
\par }
{\PP \VS{16}Yupela
\XREF{}{{\XO 3:16: }{\XT{1 Ko 6.19, 2 Ko 6.16, Ef 2.21-22, Hi 3.6, 1 Pi 2.5}}} i haus bilong God yet, na Spirit bilong God i stap insait long yupela. Ating yupela i no save long dispela?

\VS{17}Sapos wanpela man i bagarapim haus bilong God, orait God bai i bagarapim dispela man, long wanem, haus bilong God em i samting God i makim bilong em yet. Na dispela haus, em yupela tasol.


\par }{\SH Yumi no ken litimapim nem bilong ol man
\par }
{\PP \VS{18}Nogut
\XREF{}{{\XO 3:18: }{\XT{Snd 3.7, Ais 5.21}}} yupela i giamanim yupela yet. Sapos wanpela man namel long yupela em i save long ol samting bilong dispela graun na em i tingting olsem, “Mi gat gutpela save tru,” orait mobeta em i kamap longlong man pastaim, na bai em i ken kamap saveman tru.

\VS{19}Long wanem, gutpela save bilong dispela graun em i olsem longlong pasin tasol long ai bilong God. Buk bilong God i tok olsem long dispela, “Sampela man i save tingting long ol kain kain pasin bilong mekim nogut long ol arapela man, tasol God i save mekim ol dispela pasin bilong ol i bagarapim ol yet.”

\VS{20}Na
\XREF{}{{\XO 3:20: }{\XT{Sng 94.11}}} buk bilong God i tok tu olsem,

\par }{\Q “Bikpela i save pinis

\par }{\QB long tingting bilong ol saveman.

\par }{\Q Em i save, olgeta samting

\par }{\QC ol i tingting long mekim,

\par }{\QB ol bai i no inap kamap.”


\par }{\PP \VS{21}Olsem
\XREF{}{{\XO 3:21: }{\XT{1 Ko 1.12, 3.4-6, 2 Ko 4.5, 4.15}}} na yupela i mas lusim pasin bilong apim nem bilong ol man. Olgeta samting i bilong yupela.

\VS{22}Pol na Apolos na Pita na dispela graun na laip na dai na ol samting i stap nau na ol samting bai i kamap bihain, olgeta i bilong yupela.

\VS{23}Na
\XREF{}{{\XO 3:23: }{\XT{Ro 14.8, 1 Ko 11.3, 2 Ko 10.7, Ga 3.29}}} yupela i bilong Krais. Na Krais em i bilong God.\FTNT{*}{{\FR 3:23: }{\FT{Long 1 Korin 1.12 na 3.4 Pol i bin tok olsem, ol Korin i bruk na i tok “Mi bilong Pol” na “Mi bilong Apolos”. Tasol dispela kain tok i bihainim tingting bilong ol man bilong graun. Sapos ol Korin i klia gut long tingting bilong God, ol bai i tok olsem, “Pol i bilong mipela” na “Apolos i bilong mipela”. Long wanem, God i bin makim Pol na Apolos na olgeta arapela samting bilong i stap olsem wokman bilong helpim ol Korin, na bilong mekim ol i kamap lain tru bilong Krais. Lukim 1 Korin 3.1-9.}}}




\par }\Chap{4}{\SH Bikpela yet i save skelim wokman bilong en
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yupela
\XREF{}{{\XO 4:1: }{\XT{Lu 12.42, 1 Ko 3.5, 2 Ko 6.4, Ta 1.7, 1 Pi 4.10}}} i mas ting olsem mipela i wokman bilong Krais na mipela i gat wok bilong lukautim gut ol tok hait bilong God.

\VS{2}Orait
\XREF{}{{\XO 4:2: }{\XT{Lu 12.42}}} man i mekim wok bilong wanpela man, em i mas bihainim gut tok bilong bikman bilong en.

\VS{3}Olsem na sapos yupela i laik skelim pasin bilong mi, o sapos ol man i laik skelim pasin bilong mi long kot, bai mi no wari liklik. Mi tu mi no save skelim pasin bilong mi yet.

\VS{4}Tru,\XREF{}{{\XO 4:4: }{\XT{Jop 9.2, Sng 143.2, Snd 21.2, Ro 4.2}}} mi no save long wanpela rong bilong mi, tasol mi no inap tok olsem, “Mi stretpela man.” Wok bilong skelim mi, em i wok bilong Bikpela tasol.

\VS{5}Taim
\XREF{}{{\XO 4:5: }{\XT{Ro 2.1, 2.29, 1 Ko 3.8, 2 Ko 5.10, KTH 20.12}}} bilong kot i no yet, olsem na yupela i no ken skelim pasin bilong ol arapela man. Yupela i mas wetim Bikpela i kam. Em bai i kisim olgeta samting i hait i stap long tudak na putim long lait. Na em bai i kamapim ples klia tingting bilong olgeta man. Na long dispela taim God bai i tokim yumi olgeta wan wan long wok bilong yumi em i gutpela, o nogat.


\par }{\SH Ol Korin i litimapim nem bilong ol yet
\par }
{\PP \VS{6}Ol
\XREF{}{{\XO 4:6: }{\XT{Ro 12.3, 1 Ko 1.12, 3.4, 3.21}}} brata, mi laik helpim tingting bilong yupela, olsem na mi mekim ol dispela tok long mitupela Apolos. Yupela i ken ting long mitupela na bihainim pasin i stret olsem buk bilong God i tok long en, na yupela i no ken kalapim dispela tok. Olsem na yupela i no ken bikhet na litimapim nem bilong wanpela na daunim nem bilong narapela.

\VS{7}Pren,\XREF{}{{\XO 4:7: }{\XT{Jo 3.27, Ro 12.6, Je 1.17, 1 Pi 4.10}}} olsem wanem? Husat i putim yu i stap bikman? Yu gat wanpela gutpela samting yu no bin kisim long God, a? Na sapos i tru yu bin kisim olgeta samting long han bilong God, orait bilong wanem yu litimapim nem bilong yu yet, olsem yu yet yu bin kamapim ol dispela samting?


\par }{\PP \VS{8}O
\XREF{}{{\XO 4:8: }{\XT{KTH 3.17, 3.21}}} yes, ating yupela i pulap pinis long ol gutpela samting. Ating yupela i gat olgeta samting na yupela i stap gut tru. Ating yupela i winim mipela pinis na i kamap olsem ol king. O sori, mi laikim tumas bai yupela i stap king tru, bai mipela tu i ken i stap king wantaim yupela.

\VS{9}Tasol
\XREF{}{{\XO 4:9: }{\XT{Ro 8.36, 1 Ko 15.30-31, 2 Ko 6.9, Hi 10.33}}} nogat. Mi ting olsem, God i bin putim mipela aposel i stap las tru. Mipela i stap olsem ol man, kot i tok pinis long mipela i mas i dai, na ol i laik kilim mipela i dai long ai bilong olgeta manmeri na ol ensel wantaim.

\VS{10}Bilong
\XREF{}{{\XO 4:10: }{\XT{Ap 26.24, 1 Ko 1.18, 3.18}}} litimapim nem bilong Krais, mipela i stap olsem ol krankiman, tasol yupela i stap saveman long pasin bilong Krais. Mipela i no gat strong, tasol yupela i kamap strong pinis. Mipela i no gat nem, tasol yupela i gat biknem.

\VS{11}Bipo
\XREF{}{{\XO 4:11: }{\XT{Ap 23.2, Ro 8.35, 2 Ko 11.23-27, Fl 4.12}}} tru na i kam inap nau, mipela i save stap hangre, na nek bilong mipela i drai tumas, na mipela i save putim ol klos i brukbruk pinis. Ol i save paitim mipela nabaut. Na mipela i no gat ples bilong sindaun gut.

\VS{12}Mipela
\XREF{}{{\XO 4:12: }{\XT{Sng 109.28, Mt 5.44, Ap 18.3, 1 Ko 9.14-15, 1 Te 2.9, 2 Te 3.8, 1 Ti 4.10}}} i save hatwok tru long han bilong mipela yet. Ol i save tok bilas long mipela, tasol mipela i save askim God long mekim gut long ol. Ol i save mekim nogut long mipela, na mipela i save pasim maus tasol na karim ol dispela hevi.

\VS{13}Ol
\XREF{}{{\XO 4:13: }{\XT{Kra 3.45}}} i save tok nogut tru long mipela, tasol mipela i save bekim gutpela tok long ol. Mipela i kamap olsem pipia ol man i bin tromoi. Long ai bilong olgeta man, mipela i stap olsem rabis samting i doti tru. Mipela i bin i stap olsem i kam inap nau.


\par }{\SH Pol i laik bai ol Korin i mas bihainim pasin bilong en
\par }
{\PP \VS{14}Mi no raitim dispela tok bilong semim yupela. Nogat. Mi raitim, long wanem, mi laikim tumas yupela ol pikinini bilong mi, na mi laik kliaim tingting bilong yupela.

\VS{15}Maski
\XREF{}{{\XO 4:15: }{\XT{Ap 18.11, Ga 4.19, Je 1.18}}} sapos yupela i gat 10,000 man bilong lukautim yupela long pasin bilong Krais, yupela i no gat planti papa. Nogat. Long pasin bilong Krais Jisas mi wanpela mi stap papa bilong yupela. Yupela i bin kamap pikinini bilong mi long taim mi bin autim gutnius long yupela.

\VS{16}Olsem
\XREF{}{{\XO 4:16: }{\XT{1 Ko 11.1, Fl 3.17, 1 Te 1.6, 2 Te 3.9}}} na mi laik kirapim yupela long lukim gut pasin bilong mi na bihainim.

\VS{17}Long
\XREF{}{{\XO 4:17: }{\XT{Ap 19.22, Fl 2.19-22}}} dispela as tasol mi bin salim Timoti i kam long yupela. Em i olsem pikinini bilong mi, na mi laikim em tru. Em i save lukautim gut wok bilong Bikpela. Bai em i kirapim gen tingting bilong yupela long ol pasin mi save mekim long i stap pas wantaim Krais, em ol pasin mi save skulim ol manmeri bilong olgeta sios long olgeta ples long bihainim.


\par }{\PP \VS{18}Ating sampela bilong yupela i ting mi bai no inap i kam lukim yupela, na ol i bikhet nabaut.

\VS{19}Tasol
\XREF{}{{\XO 4:19: }{\XT{Ap 18.21, 19.21, 1 Ko 16.5, 2 Ko 1.15, 1.23, Hi 6.3}}} nogat. Sapos Bikpela i laik, orait mi bai i kam long yupela kwiktaim. Na taim mi kam, mi no kam bilong harim toktok bilong ol dispela bikhetman. Nogat. Mi kam bilong painimaut, ol i gat wanem kain strong.

\VS{20}Long
\XREF{}{{\XO 4:20: }{\XT{1 Ko 2.4, 1 Te 1.5}}} wanem, kingdom bilong God em i no samting bilong toktok tasol. Nogat. Em i samting bilong pawa na strong.

\VS{21}Orait yupela i laik bai mi mekim wanem kain pasin? Ating yupela i laik bai mi kisim kanda na mi kam bilong stretim yupela? O yupela i laik bai mi givim bel bilong mi long yupela na mi kam wantaim sori na pasin isi?


\par }{\MS Ol Kristen i mas stretim ol pasin nogut i bin kamap namel long ol

\par }{\SHB (Sapta 5-6)
\par }


\Chap{5}{\SH Pasin pamuk i stap namel long ol Korin
\par }
{\PP \VerseOne{1}Mi
\XREF{}{{\XO 5:1: }{\XT{Wkp 18.7-8, Lo 22.30, 27.20, Ef 5.3}}} harim ol i stori olsem, wanpela kain pasin pamuk i kamap namel long yupela, em kain pasin nogut tru ol haiden yet i no save mekim. Dispela pasin i olsem, wanpela man i bin kisim meri bilong papa bilong en.

\VS{2}Tasol yupela i ting yupela i nambawan tru na i winim ol arapela, a? Mobeta yupela i lusim dispela pasin bilong apim nem bilong yupela yet, na yupela i sori na krai. Mobeta yupela i rausim dispela man i bin mekim dispela pasin nogut, na bai em i no i stap moa wantaim yupela.


\par }{\PP \VS{3}Tru,\XREF{}{{\XO 5:3: }{\XT{Kl 2.5}}} bodi bilong mi em i stap longwe long yupela, tasol spirit bilong mi em i stap wantaim yupela. Na i olsem mi yet mi stap tru wantaim yupela, na mi skelim pinis pasin bilong dispela man i bin mekim dispela pasin.

\VS{4}Olsem
\XREF{}{{\XO 5:4: }{\XT{Mt 16.19, 18.18, Jo 20.23, 2 Ko 13.10}}} na mi tok, long nem bilong Jisas, Bikpela bilong yumi, yupela i mas mekim kibung. Na strong bilong Jisas, Bikpela bilong yumi, na spirit bilong mi tu bai i stap wantaim yupela.

\VS{5}Na
\XREF{}{{\XO 5:5: }{\XT{Ap 26.18, 1 Ti 1.20, 1 Pi 4.6}}} yumi mas putim dispela man long han bilong Satan, bai bodi bilong en i ken bagarap. Yumi mekim olsem na long De bilong Bikpela bai God i ken kisim bek spirit bilong dispela man.


\par }{\SH Ol Korin i mas rausim man i mekim pasin nogut
\par }
{\PP \VS{6}Yupela
\XREF{}{{\XO 5:6: }{\XT{1 Ko 3.21, 15.33, Ga 5.9, Je 4.16}}} i save apim nem bilong yupela yet, na em i no gutpela pasin. Olsem wanem? Ating yupela i no save olsem, liklik yis tasol i save mekim olgeta bret i solap?

\VS{7}Olsem
\XREF{}{{\XO 5:7: }{\XT{Kis 12.5, 12.21, 13.7, Ais 53.7, Jo 1.29, 1 Pi 1.19, KTH 5.6, 5.12}}} na yupela i mas rausim olgeta olpela yis, bai yupela i ken i stap olsem nupela bret i no gat yis. Mi save, yupela i stap pinis olsem bret i no gat yis, long wanem, ol i ofaim pinis Krais, na em i olsem sipsip yumi ofaim long Bikpela De Bilong Tingim De God I Larim Ol Israel I Stap Gut.

\VS{8}Olsem
\XREF{}{{\XO 5:8: }{\XT{Lo 16.3, Mt 16.6, 16.12, Lu 12.1}}} na laip bilong yumi i mas bihainim pasin bilong ol man i redi long dispela bikpela de bilong lotu. Yumi mas rausim olgeta sin na pasin nogut long laip bilong yumi, olsem ol man i save rausim olgeta olpela yis long haus bilong ol long taim ol i laik redi long dispela bikpela de. Na yumi mas bihainim pasin bilong klinpela bel na tok tru, na dispela pasin bai i stap olsem nupela bret i no gat yis.\FTNT{*}{{\FR 5:8: }{\FT{Long lain 6-8, Pol i tingting long ol pasin ol Juda i save mekim long taim bilong Bikpela De Bilong Tingim De God I Larim Ol Israel I Stap Gut. Lukim Kisim Bek 12.3-21 na 13.6-7. Em i mekim olgeta dispela pasin i kamap olsem tok piksa bilong makim laip bilong ol Kristen.}}}


\par }{\PP \VS{9}Long
\XREF{}{{\XO 5:9: }{\XT{Mt 18.17, 2 Ko 6.14, Ef 5.11, 2 Te 3.14}}} narapela pas mi bin raitim long yupela, mi bin tok olsem, “Yupela i no ken stap wantaim ol man bilong mekim pasin pamuk.”

\VS{10}Mi
\XREF{}{{\XO 5:10: }{\XT{Jo 17.15, 1 Ko 1.20, 10.27}}} no bin tok long yupela i mas lusim tru olgeta man bilong dispela graun i save mekim pasin pamuk, na ol man i save mangal na stilim samting bilong ol arapela man, na ol man i save lotu long ol giaman god. Nogat. Sapos yupela i laik lusim tru ol dispela kain man, orait yupela i mas lusim dispela graun olgeta.

\VS{11}Tasol
\XREF{}{{\XO 5:11: }{\XT{Mt 18.17, Ro 16.17, 2 Te 3.6, Ta 3.10, 2 Jo 1.10}}} as bilong tok mi bin raitim em i olsem. Sapos wanpela man yupela i save kolim brata long Krais, em i mekim pasin pamuk o em i mangal long ol samting bilong ol arapela man o em i lotu long ol giaman god o em i tok bilas o em i spak o em i stilim samting bilong narapela man, orait yupela i no ken i stap wantaim em. Nogat. Na tu, yupela i no ken kaikai wantaim kain man olsem.

\VS{12}Olsem
\XREF{}{{\XO 5:12: }{\XT{Mk 4.11, 1 Ko 6.1-4, Kl 4.5, 1 Te 4.12, 1 Ti 3.7}}} wanem? Ating mi gat wok bilong skelim pasin bilong ol man i stap ausait long sios, a? Nogat tru. Tasol wok bilong skelim pasin bilong ol man i stap insait long sios, em i wok bilong yupela stret.

\VS{13}Ol
\XREF{}{{\XO 5:13: }{\XT{Lo 13.5, 17.7, 21.21, 22.21-24}}} man bilong ausait, God yet bai i skelim pasin bilong ol. Tasol buk bilong God i tok olsem, “Yupela i mas rausim dispela man nogut i stap namel long yupela.”




\par }\Chap{6}{\SH Ol Kristen i no ken kotim ol arapela manmeri bilong sios
\par }
{\PP \VerseOne{1}Sapos wanpela namel long yupela em i gat tok long narapela, ating em i save kalapim ol manmeri bilong God na i go mekim kot long ai bilong ol haiden? Em i no gat sem long mekim dispela kain pasin, a?

\VS{2}Ating
\XREF{}{{\XO 6:2: }{\XT{Dan 7.22, Mt 19.28, KTH 2.26, 3.21, 20.4}}} yupela i no save olsem, yumi manmeri bilong God yumi bai i skelim pasin bilong olgeta manmeri bilong graun? Na sapos yumi bai i mekim olsem, orait bilong wanem yupela i no inap long skelim dispela kain liklik tok i kamap namel long yupela yet?

\VS{3}Na
\XREF{}{{\XO 6:3: }{\XT{2 Pi 2.4, Ju 1.6}}} ating yupela i no save olsem yumi bai i skelim pasin bilong ol ensel tu? Orait sapos yumi bai i mekim olsem, ating yumi inap tru long skelim tok bilong ol samting bilong dispela graun.

\VS{4}Olsem na sapos yupela i gat tok i kamap namel long yupela, bilong wanem yupela i save givim wok bilong skelim dispela tok long man i no gat nem long sios?

\VS{5}Mi mekim dispela tok bilong semim yupela. Olsem wanem? Ating namel long yupela i no gat wanpela man i gat save inap long skelim tok i kamap namel long tupela brata?

\VS{6}Orait bilong wanem wanpela brata i save bringim narapela brata i go long kot, na i kotim em long ai bilong ol man i no bilip long Krais?


\par }{\PP \VS{7}Yes,\XREF{}{{\XO 6:7: }{\XT{Mt 5.39, Snd 20.22, Lu 6.29, Ro 12.17-19, 1 Te 5.15, 1 Pi 3.9}}} yupela i save bringim ol arapela manmeri bilong sios i go long kot, na dispela pasin bilong yupela i soim olsem yupela i pundaun pinis long bihainim pasin bilong Krais. Bilong wanem yupela i no larim ol i mekim nogut long yupela? Bilong wanem yupela i no larim ol i pulim ol samting bilong yupela?

\VS{8}Tasol yupela i no laik bihainim ol dispela gutpela pasin. Nogat. Yupela yet i save mekim rong long ol arapela na pulim ol samting bilong ol. Na yupela i save mekim dispela pasin long ol brata bilong yupela yet.


\par }{\PP \VS{9}Ol
\XREF{}{{\XO 6:9: }{\XT{Ga 5.19-21, Ef 5.5, 1 Ti 1.9, Hi 12.14, KTH 22.15}}} man i save mekim pasin nogut, ol bai i no inap i go insait long kingdom bilong God. Ating yupela i no save long dispela, a? Nogut yupela i giamanim bel bilong yupela yet. Ol man i save mekim pasin pamuk, na ol man i save lotu long ol giaman god, na ol man i trabel long ol maritmeri, na ol man i save mekim ol kain kain pasin i gat sem wantaim ol arapela man,

\VS{10}na ol stilman, na ol man i save mangal long ol samting bilong ol arapela man, na ol man i save spak, na ol man i save tok bilas long ol arapela man, na ol man i save pulim samting bilong ol arapela man, olgeta dispela kain man bai i no inap i go insait long kingdom bilong God.

\VS{11}Na
\XREF{}{{\XO 6:11: }{\XT{Ef 2.2, Kl 3.7, Ta 3.3-7, Hi 10.22}}} bipo sampela bilong yupela i stap kain man olsem. Tasol God i wasim yupela pinis na mekim yupela i kamap lain manmeri bilong em stret. Yupela i kisim nem stretpela man pinis. Na long nem bilong Bikpela Jisas Krais na long strong bilong Spirit bilong God yet, God i mekim yupela i kamap stretpela manmeri long ai bilong en.


\par }{\SH Bodi bilong yumi em i haus bilong Holi Spirit
\par }
{\PP \VS{12}Sampela
\XREF{}{{\XO 6:12: }{\XT{1 Ko 10.23}}} man i save tok, “Olgeta samting i orait long mi mekim.” Dispela tok em i tru, tasol i no olgeta samting i save helpim yu long i stap gut. Olgeta samting i orait long mi mekim, tasol mi no ken larim wanpela samting i bosim mi.

\VS{13}Sampela
\XREF{}{{\XO 6:13: }{\XT{Ro 14.17, 1 Ko 6.15, 15.19-20, Kl 2.22-23, 1 Te 4.3-7}}} man i save tok, “Kaikai em i bilong pulimapim bel, na bel em i bilong kisim kaikai.” Dispela tok em i tru, tasol God bai i pinisim olkain kaikai na ol bodi bilong yumi wantaim. Na ol bodi bilong yumi, ol i no bilong mekim pasin pamuk. Nogat. Bodi em i bilong Bikpela. Na Bikpela em i bilong bodi.

\VS{14}Long
\XREF{}{{\XO 6:14: }{\XT{Ro 6.5, 6.8, 8.11, 1 Ko 15.20, 2 Ko 4.14, Ef 1.19-20}}} strong bilong em yet God i bin kirapim Bikpela long matmat, na em bai i kirapim yumi tu.


\par }{\PP \VS{15}Ating
\XREF{}{{\XO 6:15: }{\XT{Ro 12.5, 1 Ko 12.27, Ef 4.12, 4.16, 5.30}}} yupela i no save olsem, ol bodi bilong yupela i hap hap bilong bodi bilong Krais? Olsem na sapos mi kisim ol hap bodi bilong Krais na mekim i kamap hap bodi bilong pamukmeri, dispela em i gutpela pasin, a? Nogat tru.

\VS{16}Man
\XREF{}{{\XO 6:16: }{\XT{Stt 2.24, Mt 19.5, Ef 5.31}}} i pas wantaim pamukmeri, em i kamap wanpela bodi wantaim em. Ating yupela i no save long dispela? Buk bilong God i tok olsem, “Tupela bai i kamap wanpela bodi tasol.”

\VS{17}Tasol
\XREF{}{{\XO 6:17: }{\XT{Jo 17.21-23, Ro 8.9-11, Ef 4.4}}} sapos man i pas wantaim Bikpela, orait long spirit em i kamap wanpela wantaim em.

\VS{18}Oltaim
\XREF{}{{\XO 6:18: }{\XT{Ro 1.24, 6.12-13, 1 Te 4.3, Hi 13.4}}} yupela i mas i stap longwe long pasin pamuk. Olgeta arapela sin ol man i save mekim, ol i kamap ausait long bodi. Tasol man i mekim pasin pamuk, em i mekim nogut long bodi bilong em yet.

\VS{19}Ating
\XREF{}{{\XO 6:19: }{\XT{Ro 14.7-8, 1 Ko 3.16, 2 Ko 6.16}}} yupela i no save olsem, bodi bilong yupela em i haus bilong Holi Spirit. God i givim Spirit pinis long yupela, na em i stap insait long yupela. Yupela i no bilong yupela yet.

\VS{20}Nogat.\XREF{}{{\XO 6:20: }{\XT{1 Ko 7.23, Ga 3.13, Fl 1.20, Hi 9.12, 1 Pi 1.18-19}}} God i bin baim bek yupela long bikpela pe tumas. Olsem na olgeta samting yupela i mekim long bodi bilong yupela, yupela i mas mekim bilong litimapim nem bilong God.


\par }{\MS Pol i tok long pasin bilong marit

\par }{\SHB (Sapta 7)
\par }


\Chap{7}{\SH Pol i tok long pasin bilong marit
\par }
{\PP \VerseOne{1}Nau
\XREF{}{{\XO 7:1: }{\XT{1 Ko 7.8, 7.26}}} mi laik bekim dispela tok yupela i bin raitim long pas. Sapos man i no marit, em i gutpela.

\VS{2}Tasol pasin pamuk i wok long kamap bikpela, olsem na mobeta olgeta man wan wan i gat meri bilong ol yet, na olgeta meri wan wan i gat man bilong ol yet.

\VS{3}Bodi
\XREF{}{{\XO 7:3: }{\XT{Kis 21.10, 1 Pi 3.7}}} bilong man i bilong meri bilong en, na man i no ken pasim. Olsem tasol, bodi bilong meri i bilong man bilong en, na meri tu i no ken pasim.

\VS{4}Meri i no bos bilong bodi bilong em yet. Nogat. Man bilong en em i bos. Na olsem tasol, man i no bos bilong bodi bilong em yet. Nogat. Meri bilong en em i bos.

\VS{5}Sapos
\XREF{}{{\XO 7:5: }{\XT{Jol 2.16, Sek 7.3, 1 Te 3.5}}} yutupela i marit, orait wanpela i no ken givim baksait long arapela na pasim bodi bilong en. Tru, sapos yutupela i wanbel na i laik tambuim bodi long sotpela taim, bai yutupela i ken mekim wok bilong prea, orait dispela pasin em i orait. Tasol bihain yutupela i mas bungim bodi gen. Nogut yupela i no inap bosim laik bilong bodi bilong yupela yet, na Satan i traim yupela.

\VS{6}Dispela tok mi mekim, em bilong helpim yupela tasol. Em i no i stap olsem lo yupela i mas bihainim.

\VS{7}Mi
\XREF{}{{\XO 7:7: }{\XT{Mt 19.12, Ap 26.29, 1 Ko 12.11}}} laik bai olgeta manmeri inap i stap singel olsem mi. Tasol God i bin givim kain kain presen long olgeta man wan wan. Wanpela man i kisim wanpela kain presen, na narapela man i kisim narapela kain presen.


\par }{\PP \VS{8}Tasol long ol manmeri i no marit, na long ol meri man bilong ol i dai pinis, mi tok olsem. Sapos ol i stap singel olsem mi, em i gutpela.

\VS{9}Tasol
\XREF{}{{\XO 7:9: }{\XT{1 Ti 5.14}}} sapos ol i no inap bosim gut laik bilong bodi bilong ol yet, orait mobeta ol i marit. Nogut bel bilong ol i skrap long mekim pasin pamuk.


\par }{\PP \VS{10}Long
\XREF{}{{\XO 7:10: }{\XT{Mal 2.14-16}}}\XREF{}{{\XO 7:10: }{\XT{Mt 5.32, 19.9, Mk 10.11-12, Lu 16.18}}} ol manmeri i marit pinis, mi givim dispela lo. Em i no lo bilong mi yet. Nogat. Em i lo bilong Bikpela. Em i olsem. Meri i no ken lusim man bilong en.

\VS{11}Na sapos em i lusim man pinis, orait em i mas i stap nating. Sapos nogat, em i ken i go bek na wanbel gen wantaim man bilong en. Na man tu em i no ken rausim meri bilong en.


\par }{\PP \VS{12}Na mi yet mi gat tok long ol arapela. Dispela em i no tok bilong Bikpela. Mi tok olsem, sapos wanpela brata long Krais em i marit na meri bilong en i no bilip long Krais, na sapos meri i laik i stap wantaim em, orait dispela brata i no ken rausim em.

\VS{13}Na sapos wanpela meri i marit na man bilong en i no bilip long Krais, na sapos man i laik i stap wantaim em, orait meri i no ken lusim man.

\VS{14}Yupela i save, man i no bilip, em i pas wantaim meri bilong en, na long dispela pasin man i kamap holi. Na meri i no bilip, em i pas wantaim dispela brata, na long dispela pasin meri i kamap holi. Sapos nogat, orait ol pikinini bilong yupela bai i no inap i stap klin long ai bilong God. Tasol nau ol i stap holi.

\VS{15}Tasol
\XREF{}{{\XO 7:15: }{\XT{Ro 12.18, 14.19, Hi 12.14}}} sapos man o meri i no bilip em i laik lusim meri o man bilong en, i orait, em i ken lusim. Sapos dispela kain pasin i kamap, orait dispela man o meri i bilip long Krais, em i no olsem kalabus i stap wantaim meri o man bilong en. Nogat. Em i ken larim em i go, long wanem, God i bin singautim yupela long i stap gut wantaim ol arapela.

\VS{16}Yu
\XREF{}{{\XO 7:16: }{\XT{1 Pi 3.1}}} meri, bai yu inap helpim man bilong yu na em i kamap Kristen, o nogat, em yu no save. Na yu man, bai yu inap helpim meri bilong yu na em i kamap Kristen, o nogat, em yu no save tu.


\par }{\SH Yumi mas i stap long kain laip God i makim bilong yumi
\par }
{\PP \VS{17}Yumi
\XREF{}{{\XO 7:17: }{\XT{1 Ko 4.17, 7.20, 7.24}}} wan wan i mas i stap tasol long wanem kain laip God i bin makim pinis bilong yumi. Wanem kain laip yumi bin i stap long en long taim God i singautim yumi, yumi mas wokabaut long dispela kain laip tasol. Mi save putim dispela lo long olgeta sios.

\VS{18}Sapos ol i bin katim pinis skin bilong sem bilong wanpela man, na God i singautim em, orait em i no ken stretim bek skin bilong en gen na haitim dispela samting ol i bin mekim long em. Na sapos wanpela man i no bin katim skin long taim God i singautim em, orait em i no ken katim skin.

\VS{19}Pasin
\XREF{}{{\XO 7:19: }{\XT{Jo 15.14, Ro 2.25, Ga 5.6, 6.15}}} bilong katim skin, em i samting nating. Na pasin bilong man i no katim skin, em tu i samting nating. Tasol pasin bilong bihainim lo bilong God, em i samting tru.

\VS{20}Wanem kain laip yumi bin i stap long en long taim God i singautim yumi, orait yumi mas i stap yet long dispela kain laip.

\VS{21}Ating yu bin i stap wokboi o wokmeri nating na God i singautim yu? Orait yu no ken bel hevi long dispela. Tasol sapos i gat rot bilong yu kamap fri, orait i gutpela sapos yu bihainim dispela rot.

\VS{22}Tasol
\XREF{}{{\XO 7:22: }{\XT{Jo 8.36, Ga 5.13, Ef 6.6, Fm 1.16, 1 Pi 2.16}}} man i bin i stap wokboi nating na God i singautim em, nau em i bilong Bikpela na long ai bilong Bikpela em i no moa i stap wokboi nating. Olsem tasol, man i bin i stap fri long taim Bikpela i singautim em, nau em i kamap wokboi nating bilong Krais.

\VS{23}God
\XREF{}{{\XO 7:23: }{\XT{1 Ko 6.20, 1 Pi 1.18-19}}} i bin baim bek yupela long bikpela pe tru, olsem na yupela i no ken i kamap wokboi nating bilong ol man.

\VS{24}Ol brata, wanem kain laip yumi bin i stap long en long taim God i singautim yumi, yumi mas i stap long dispela kain laip tasol wantaim God.


\par }{\SH Pol i givim tok long ol manmeri i no marit
\par }
{\PP \VS{25}Mi
\XREF{}{{\XO 7:25: }{\XT{1 Ko 7.6, 7.10, 7.40, 2 Ko 8.8-10, 1 Ti 1.12-13, 1.16}}} no gat lo bilong Bikpela long givim long ol manmeri i no marit yet, tasol mi laik autim tingting bilong mi yet, long wanem, God i bin marimari long mi na mekim mi i kamap man bilong autim tok i tru tasol.

\VS{26}Long dispela taim nau i gat ol bikpela hevi i wok long kamap, olsem na mobeta yupela olgeta i stap olsem yupela i stap nau.

\VS{27}Sapos yu kisim meri pinis, orait yu no ken painim rot bilong lusim em. Na sapos yu no marit yet, orait yu no ken ting long kisim meri.

\VS{28}Tasol
\XREF{}{{\XO 7:28: }{\XT{1 Ko 7.38}}} sapos yu kisim meri, yu no mekim sin. Na sapos yangpela meri i marit, em i no mekim sin. Tasol ol manmeri i marit bai i painim planti hevi long laip bilong ol, na mi no laik bai ol dispela hevi i kamap long yupela.


\par }{\PP \VS{29}Ol
\XREF{}{{\XO 7:29: }{\XT{Ro 13.11}}} brata, mi tok olsem, taim i sotpela nau. Olsem na long dispela hap taim i stap yet, ol man i gat meri ol i mas i stap olsem ol i no gat meri.

\VS{30}Na ol man i save krai, ol i mas i stap olsem ol i no krai. Na ol man i save amamas, ol i mas i stap olsem ol i no amamas. Na ol man i save baim samting, ol i mas i stap olsem ol i no gat samting.

\VS{31}Na
\XREF{}{{\XO 7:31: }{\XT{Sng 39.6, Je 1.10, 4.14, 1 Pi 1.24, 1 Jo 2.17}}} ol man i save mekim wok long samting bilong graun, ol i mas i stap olsem dispela wok i no bikpela samting long laip bilong ol. Yumi save, i no longtaim na bai dispela graun wantaim olgeta samting bilong en bai i pinis.


\par }{\PP \VS{32}Mi no laik bai ol wari bilong dispela graun i pulim nabaut tingting bilong yupela. Man i no marit, em i save tingting planti long pasin bilong Bikpela. Em i laik mekim pasin Bikpela i laikim.

\VS{33}Tasol man i marit, em i save tingting planti long ol samting bilong dispela graun. Em i laik mekim pasin meri bilong en i laikim.

\VS{34}Olsem
\XREF{}{{\XO 7:34: }{\XT{Lu 10.40}}} na tingting bilong en i bruk. Na ol yangpela meri na ol arapela meri i no marit, ol i save tingting planti long pasin bilong Bikpela. Ol i laik givim ol yet olgeta long God na i stap holi long bodi na long spirit tu. Tasol meri i marit, em i save tingting planti long ol samting bilong dispela graun. Em i laik mekim pasin man bilong en i laikim.

\VS{35}Mi mekim dispela tok bilong helpim yupela i stap gut. Em i no bilong pasim yupela. Nogat. Mi laik bai yupela i bihainim ol pasin i stret na mekim wok bilong Bikpela oltaim. Mi no laik bai wanpela samting i ken pulim nabaut tingting bilong yupela.


\par }{\PP \VS{36}Sapos wanpela man i ting em i mekim pasin i no stret long yangpela meri ol i bin makim bilong em, na sapos laik bilong en i strong tumas, na sapos em i lukim i no gat narapela rot, orait em i ken bihainim laik bilong en na maritim dispela meri. Em i no mekim sin.

\VS{37}Tasol sapos wanpela man i strong long bel bilong en, na i no gat wanpela samting i hariapim em, na em inap long bosim laik bilong em yet, na sapos em i pasim tingting pinis long em i no laik maritim dispela yangpela meri ol i bin makim bilong em, tasol tupela bai i stap singel tasol, orait dispela pasin i gutpela.

\VS{38}Olsem na man i maritim yangpela meri ol i makim bilong en, em i mekim gutpela pasin. Tasol man i no maritim yangpela meri ol i makim bilong en, em i mekim pasin i gutpela moa.\FTNT{*}{{\FR 7:38: }{\FT{Tok Grik bilong lain 36-38 i no klia tumas.}}}


\par }{\PP \VS{39}Sapos
\XREF{}{{\XO 7:39: }{\XT{Ro 7.2-3, 2 Ko 6.14}}} man bilong wanpela meri i no i dai yet, orait dispela meri i mas i stap yet olsem meri bilong dispela man. Tasol sapos man bilong en i dai, orait meri i no pas moa. Sapos em i laik maritim wanpela man, orait em i ken maritim em. Tasol em i mas maritim man i bilip long Bikpela.

\VS{40}Tasol
\XREF{}{{\XO 7:40: }{\XT{1 Ko 7.25, 1 Te 4.8}}} mi yet mi ting olsem, sapos em i no marit gen, em bai i stap amamas tasol. Mi ting Spirit bilong God i stap long mi, na mi autim ol dispela tok.


\par }{\MS Ol Kristen i ken kaikai abus ol i bin ofaim long ol giaman god, o nogat?

\par }{\SHB (Sapta 8-10)
\par }


\Chap{8}{\SH Pol i tok long abus ol i bin ofaim long ol giaman god
\par }
{\PP \VerseOne{1}Nau
\XREF{}{{\XO 8:1: }{\XT{Ap 15.20, 15.29, Ro 14.3, 14.10, 14.14, 1 Ko 10.19}}} mi laik toktok long pasin bilong kaikai abus ol i bin ofaim long ol giaman god.\FTNT{*}{{\FR 8:1: }{\FT{Long taim bilong Pol ol haiden i save kisim ol abus i go long haus lotu bilong ol giaman god na kilim na mekim ofa long ol giaman god. Na bihain, ol i save kisim dispela abus i go salim long ol maket. I luk olsem ol Kristen i wari long dispela, na ol i bin askim Pol, i orait long ol i kaikai dispela kain abus, o nogat?}}} Sampela man i save tok, “Yumi olgeta i gat save.” Dispela tok em i tru, tasol save nating em i save kirapim pasin bilong bikhet. Tasol pasin bilong givim bel bilong yumi long ol arapela man, dispela i save mekim yumi i kamap strongpela Kristen.

\VS{2}Wanpela
\XREF{}{{\XO 8:2: }{\XT{1 Ko 13.8-9, 13.12, Ga 6.3, 1 Ti 6.4}}} man inap ting olsem em i save tru long wanpela samting, tasol save bilong dispela man i no inap yet.

\VS{3}Tasol
\XREF{}{{\XO 8:3: }{\XT{Nah 1.7, Mt 7.23, Ga 4.9}}} sapos wanpela man i givim bel bilong em long God, orait God i save tru long dispela man.


\par }{\PP \VS{4}Long
\XREF{}{{\XO 8:4: }{\XT{Lo 4.35, 4.39, 6.4, Ais 41.24, 1 Ko 10.19, Ga 4.8, Ef 4.6, 1 Ti 2.5}}} dispela pasin bilong kaikai abus ol i bin ofaim long giaman god, mi gat tok olsem. Yumi save, giaman god em i no samting tru. Em i piksa nating tasol. I no gat ol planti god i stap. Nogat. Wanpela God tasol i stap.

\VS{5}Tru, i gat planti samting ol i kolim “god”, na planti samting ol i kolim “bikpela”. Tasol maski sapos i tru dispela ol “god” i stap long heven o long graun,

\VS{6}yumi
\XREF{}{{\XO 8:6: }{\XT{Mal 2.10, Jo 1.3, Ap 17.28, Ro 11.36, 1 Ko 12.6, Ef 4.5-6, Fl 2.11}}} gat wanpela God tasol, em God Papa. Em i as bilong olgeta samting, na yumi stap olsem ol manmeri bilong em stret. Na i gat wanpela Bikpela tasol, em Jisas Krais. Em i bin wokim olgeta samting, na yumi bin kisim laip long em.


\par }{\PP \VS{7}Tasol
\XREF{}{{\XO 8:7: }{\XT{Ro 14.14, 14.23, 1 Ko 10.28-29}}} sampela man i no save long ol dispela samting. Sampela i bin bihainim pasin bilong ol giaman god bipo. Olsem na taim ol i kaikai dispela mit, ol i save ting em i ofa tru bilong giaman god. Tingting bilong ol i no klia, na ol i kaikai, olsem na ol i pilim olsem ol i bin mekim pasin i no stret.

\VS{8}Tru,\XREF{}{{\XO 8:8: }{\XT{Ro 14.17}}} kaikai i no inap bringim yumi i go klostu long God. Sapos yumi no kaikai, orait dispela i no mekim yumi i stap nogut long ai bilong God. Na sapos yumi kaikai, orait dispela tu i no mekim yumi i stap gut long ai bilong God.

\VS{9}Tasol
\XREF{}{{\XO 8:9: }{\XT{Ro 14.13-15, 14.20, Ga 5.13}}} yupela i mas lukaut. Yupela i save olsem, yupela inap long kaikai wanem samting yupela i laikim. Tasol nogut dispela pasin bilong yupela i mekim, na ol man tingting bilong ol i no klia, ol i pundaun long sin.


\par }{\PP \VS{10}Yu man i gat save, sapos yu go long haus lotu bilong giaman god na yu sindaun kaikai, na sapos wanpela man tingting bilong en i no klia, em i lukim yu, orait ating dispela pasin bilong yu bai i kirapim bel bilong em na em tu bai i kaikai samting ol i bin ofaim long ol giaman god.

\VS{11}Na
\XREF{}{{\XO 8:11: }{\XT{Ro 14.15-20}}} long dispela pasin, save bilong yu i bagarapim dispela man bilip bilong en i no strong, em dispela brata Krais i bin i dai bilong kisim bek em.

\VS{12}Harim. Tingting bilong sampela brata i no klia. Na sapos yupela i mekim dispela sin long ol na bagarapim bilip bilong ol, long dispela pasin yupela i mekim sin long Krais.

\VS{13}Olsem
\XREF{}{{\XO 8:13: }{\XT{Ro 14.21, 2 Ko 11.29}}} na sapos kaikai i save mekim brata bilong mi i pundaun long sin, orait mi no inap tru kaikai mit gen long laip bilong mi. Nogut mi mekim brata bilong mi i pundaun long sin.




\par }\Chap{9}{\SH Pol i amamas long em i no kisim pe bilong mekim wok aposel
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yupela
\XREF{}{{\XO 9:1: }{\XT{Ap 9.3, 9.15-17, 18.9, 26.16, 1 Ko 15.8, 2 Ko 12.12, Ga 2.7-8}}} lukim pasin bilong mi. Ating i gat wanpela samting i pasim mi? Nogat. Mi inap mekim wanem kain pasin mi laikim. Mi wanpela aposel, o nogat? Ating mi bin lukim Jisas, Bikpela bilong yumi, o nogat? Mi bin mekim wok bilong Bikpela, na ating yupela i bin kamap Kristen long wok bilong mi, o nogat?

\VS{2}Sampela
\XREF{}{{\XO 9:2: }{\XT{2 Ko 3.2-3}}} man i ting mi no aposel, tasol maski, yupela i save olsem, mi aposel. Yupela i stap Kristen pinis, na dispela i olsem mak bilong soim olsem, mi aposel tru bilong Bikpela.


\par }{\PP \VS{3}Sampela man i save skelim pasin bilong mi, na mi save bekim dispela kain tok long ol.

\VS{4}Ating
\XREF{}{{\XO 9:4: }{\XT{Lu 10.8, 1 Ko 9.13-14}}} i no orait long mipela aposel i kisim kaikai na dring olsem pe bilong wok bilong mipela?

\VS{5}Ating i no orait long mipela i maritim Kristen meri na kisim ol i go raun wantaim mipela, olsem ol arapela aposel na ol brata bilong Bikpela na Pita i save mekim?

\VS{6}Ating mitupela Barnabas tasol i mas mekim wok mani bilong lukautim mitupela yet, na ol arapela nogat, a?

\VS{7}Wanem
\XREF{}{{\XO 9:7: }{\XT{Lo 20.6, 2 Ko 10.4, 1 Ti 1.18, 1 Pi 5.2}}} man i save mekim wok soldia na em yet i painim kaikai bilong en? Wanem man i save planim gaden na i no kisim kaikai bilong en? Na wanem man i save lukautim lain sipsip na em yet i no dring susu bilong ol?


\par }{\PP \VS{8}Nogut yupela i ting mi bihainim tingting bilong ol man tasol na mi mekim dispela tok. Nogat. Lo tu i gat wankain tok.

\VS{9}Moses
\XREF{}{{\XO 9:9: }{\XT{Lo 25.4, 1 Ti 5.18}}} i raitim tok olsem long lo, “Yupela i no ken pasim maus bilong bulmakau long taim em i wok long rausim skin bilong rais samting.” Ating God i tingting long ol bulmakau na em i mekim dispela tok? Nogat.

\VS{10}Em
\XREF{}{{\XO 9:10: }{\XT{2 Ti 2.6}}} i tingting long yumi. Yes, dispela tok em i bilong yumi, long wanem, God i laik bai yumi mas mekim pasin olsem. Man i wok long brukim graun bilong gaden, na man i wok long rausim skin bilong rais samting, tupela i mekim dispela wok, long wanem, tupela i save tupela bai i kisim hap kaikai i kamap long wok bilong tupela.

\VS{11}Mipela
\XREF{}{{\XO 9:11: }{\XT{Ro 15.27, Ga 6.6}}} i bin planim ol gutpela samting bilong spirit namel long yupela. Olsem na sapos yupela i givim mipela ol samting bilong helpim bodi, ating dispela i no stret, a? Em i olsem mipela i kisim kaikai long dispela samting mipela i bin planim.

\VS{12}Sapos
\XREF{}{{\XO 9:12: }{\XT{Ap 20.33-35, 1 Ko 9.15, 9.18, 13.7, 2 Ko 11.7-9, 11.12}}} yupela i orait long ol arapela man i kisim ol samting long yupela, orait yupela i mas orait moa yet long mipela i kisim.

\par }{\PP Tasol dispela ol samting mipela inap kisim long yupela, em mipela i no save kisim. Olsem na mipela i save karim planti hevi. Mipela i no kisim, long wanem, mipela i no laik pasim rot bilong gutnius bilong Krais.

\VS{13}Ol
\XREF{}{{\XO 9:13: }{\XT{Wkp 6.16, 6.26, Nam 18.8, 18.31, Lo 10.9, 18.1}}} man i mekim wok long haus bilong God, ol i save kisim kaikai long haus bilong God. Na ol man i mekim wok bilong alta, ol i save kisim hap abus bilong ol ofa ol manmeri i mekim long alta. Ating yupela i no save long dispela?

\VS{14}Olsem
\XREF{}{{\XO 9:14: }{\XT{Mt 10.10, Lu 10.7, Ga 6.6, 1 Ti 5.17}}} tasol Bikpela i bin givim tok long yumi olsem, ol man i save wok long autim gutnius, ol i mas kisim ol samting bilong helpim bodi long ol manmeri i kisim gutnius.


\par }{\PP \VS{15}Tasol
\XREF{}{{\XO 9:15: }{\XT{Ap 18.3, 20.34, 2 Ko 11.10, 1 Te 2.9}}} mi yet mi no save mekim dispela pasin Bikpela i tok long mi inap long mekim. Na nau tu mi no raitim dispela tok bilong kisim wanpela samting long yupela. Nogat tru. Mobeta mi dai pastaim. Mi save amamas long dispela pasin mi mekim. Olsem na mi no laik bai wanpela man i pinisim dispela pasin bilong mi, em mi save amamas long en.

\VS{16}Taim
\XREF{}{{\XO 9:16: }{\XT{Jer 20.9}}} mi autim gutnius, mi no inap apim nem bilong mi yet na mi amamas na tok, mi mekim gutpela pasin tru. Nogat. Autim gutnius em wok Bikpela i givim mi na mi mas mekim. Mi no inap lusim dispela wok. Sapos mi no autim gutnius, bai mi stap nogut tru.

\VS{17}Mi
\XREF{}{{\XO 9:17: }{\XT{1 Ko 3.8, 3.14, 4.1, Ga 2.7, Kl 1.25}}} no inap kisim pe long dispela wok, long wanem, mi no mekim long laik bilong mi yet. Nogat. Bikpela i givim mi dispela wok na mi mekim.

\VS{18}Olsem
\XREF{}{{\XO 9:18: }{\XT{1 Ko 7.31, 10.33, 2 Ko 4.5}}} na bai mi kisim wanem pe? Ol samting mi inap long kisim long dispela wok bilong autim gutnius, em mi no save kisim. Mi save amamas tru long autim gutnius nating long ol manmeri. Na dispela amamas mi save kisim, em i olsem pe bilong mi.


\par }{\SH Pol i stap olsem wokboi bilong olgeta manmeri
\par }
{\PP \VS{19}Mi
\XREF{}{{\XO 9:19: }{\XT{Mt 18.15, 20.26-27, Ga 5.13, 1 Pi 3.1}}} stap fri, na mi no wokboi nating bilong wanpela man. Tasol long laik bilong mi yet, mi bin kamap olsem wokboi nating bilong olgeta man, bilong mi ken kisim planti man moa i kam insait long lain bilong Krais.

\VS{20}Olsem
\XREF{}{{\XO 9:20: }{\XT{Ap 16.3, 18.18, 21.20-26}}} na taim mi stap wantaim ol Juda mi save bihainim pasin bilong ol Juda, bilong mi ken kisim ol Juda. Mi yet mi no aninit long lo bilong Moses, tasol long ai bilong ol man i stap aninit long lo, mi save stap olsem man i stap aninit long lo, bilong mi ken kisim ol man i stap aninit long lo.

\VS{21}Long
\XREF{}{{\XO 9:21: }{\XT{Ro 2.12-14, 1 Ko 7.22, Ga 2.3, 3.2, 5.13}}} ai bilong ol man i no gat lo bilong Moses, mi save stap olsem man i no aninit long dispela lo, bilong mi ken kisim ol man i no aninit long dispela lo. Tasol i no olsem mi lusim lo bilong God. Nogat. Mi bihainim lo bilong Krais.

\VS{22}Long
\XREF{}{{\XO 9:22: }{\XT{Ro 11.14, 15.1, 1 Ko 10.33, 2 Ko 11.29}}} ai bilong ol man i no gat strongpela bilip, mi save stap olsem man i no gat strongpela bilip, bilong mi ken kisim ol dispela man. Mi bin kisim pasin bilong olgeta kain man, long wanem, mi laik traim olgeta rot bilong kisim bek sampela bilong ol.

\VS{23}Mi save mekim dispela olgeta wok bilong mekim gutnius bilong Jisas i kamap strong, bai mi tu mi ken kisim ol gutpela samting Bikpela i redim pinis bilong givim long ol man i bilip long gutnius.


\par }{\SH Yumi mas ran strong na kisim prais
\par }
{\PP \VS{24}Ol
\XREF{}{{\XO 9:24: }{\XT{Ga 5.7, Fl 2.16, 3.14, 2 Ti 4.7, Hi 12.1}}} man i ran long resis, olgeta i save ran, na wanpela tasol i save kisim prais. Ating yupela i no save long dispela? Orait yupela tu i mas ran strong bilong kisim prais.

\VS{25}Na
\XREF{}{{\XO 9:25: }{\XT{Ef 6.12, Fl 3.14, 2 Ti 2.4-5, 4.8, Je 1.12, 1 Pi 1.4, 5.4, KTH 2.10}}} olgeta man i laik win long resis, ol i save daunim olgeta laik bilong bodi, na wok strong bilong kisim prais. Ol dispela prais ol i kisim, bihain bai ol i bagarap. Tasol prais yumi ting long kisim, em i no save bagarap.

\VS{26}Olsem na mi mekim olsem man i ran strong, na i no save lukluk nabaut. Na mi mekim olsem man i boksen gut, na i no tromoi han nabaut na paitim win nating.

\VS{27}Nogat.\XREF{}{{\XO 9:27: }{\XT{Ro 6.18-19, 8.13, 13.14, 2 Ko 13.5-6, Kl 3.5}}} Mi save paitim tru bodi bilong mi na mekim em i bihainim laik bilong mi. Nogut mi autim gutnius long ol arapela man na bihain mi yet mi no kisim prais.




\par }\Chap{10}{\SH Nogut yumi pundaun long traim
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ol
\XREF{}{{\XO 10:1: }{\XT{Kis 13.21-22, 14.22-29, Nam 9.18, Neh 9.12, Sng 78.13}}} brata, mi laik bai yupela i save gut olsem, long taim bilong Moses, olgeta tumbuna bilong yumi i bin i stap aninit long dispela klaut God i bin putim i stap bilong soim rot long ol. Na olgeta i bin wokabaut i kam brukim solwara Retsi.

\VS{2}Na i olsem olgeta i bin kisim baptais long klaut na long solwara, na dispela baptais i makim ol i stap lain bilong Moses.

\VS{3}Na
\XREF{}{{\XO 10:3: }{\XT{Kis 16.35, Neh 9.15, 9.20, Sng 78.24}}} olgeta i bin kaikai long dispela kaikai Spirit bilong God i givim ol.

\VS{4}Na
\XREF{}{{\XO 10:4: }{\XT{Sng 78.15}}} olgeta i bin dring long dispela wara Spirit bilong God i givim ol. Yes, ol i dringim wara bilong dispela ston bilong Spirit, em i bin wokabaut wantaim ol.\FTNT{*}{{\FR 10:4: }{\FT{Long ol buk i stori long wok bilong Moses, i gat tupela hap tok i stori long ol Israel i bin kisim wara long ston, narapela long Kisim Bek 17.1-7 na narapela long Namba 20.1-13. Sampela Juda i bin ting olsem dispela tupela hap tok i tok long wanpela ston tasol, na dispela ston i bin bihainim ol Israel i go long olgeta hap ol i bin raun long en.}}} Dispela ston em Krais yet.

\VS{5}Tasol
\XREF{}{{\XO 10:5: }{\XT{Nam 14.16, 14.29-30, Sng 106.26, Hi 3.17, Ju 1.5}}} God i no laikim pasin bilong planti bilong ol dispela lain manmeri. Olsem na ol i bin i dai long ples drai nating, na bodi bilong ol i bin slip nabaut long dispela hap.


\par }{\PP \VS{6}Na
\XREF{}{{\XO 10:6: }{\XT{Nam 11.4, 11.34, Sng 106.14, 1 Ko 10.11}}} dispela olgeta samting i bin kamap olsem piksa, bilong yumi ken lukim na yumi no ken mangal long ol samting nogut, olsem ol i bin mekim.

\VS{7}Yupela
\XREF{}{{\XO 10:7: }{\XT{Kis 32.6, 1 Ko 10.14}}} i no ken lotu long ol giaman god, olsem sampela bilong ol i bin mekim. Buk bilong God i tok olsem, “Ol i sindaun long kaikai na dring, na bihain ol man i go pilai long ol meri.”

\VS{8}Yumi
\XREF{}{{\XO 10:8: }{\XT{Nam 25.1-18, Sng 106.29, KTH 2.14}}} no ken mekim pasin pamuk, olsem sampela bilong ol i bin mekim, na long wanpela de tasol 23,000 bilong ol i bin lus.

\VS{9}Na
\XREF{}{{\XO 10:9: }{\XT{Kis 17.2, 17.7, Nam 21.5-6, Lo 6.16}}} yumi no ken traim Krais tu, olsem sampela bilong ol i bin mekim, na ol snek nogut i kaikaim ol na ol i bagarap.

\VS{10}Na
\XREF{}{{\XO 10:10: }{\XT{Kis 16.2, Nam 14.2, 14.29, 14.37, 16.41-49, 1 Sto 21.15, Hi 3.11, 3.17}}} yupela i no ken tok kros long God, olsem sampela bilong ol i bin mekim, na ensel bilong kilim man i dai, em i bin kam na kilim ol i dai.


\par }{\PP \VS{11}Dispela
\XREF{}{{\XO 10:11: }{\XT{Ro 15.4, 1 Ko 10.6, Fl 4.5, Hi 10.25, 10.37, 1 Pi 4.7, 1 Jo 2.18}}} ol samting i bin kamap long ol, em i olsem piksa bilong ol arapela man i ken lukim. Ol man i bin raitim ol dispela stori long buk bilong God, bilong givim tingting long yumi ol man i stap long dispela taim nau, em taim dispela graun klostu i laik pinis.

\VS{12}Olsem na sapos wanpela man i ting em i sanap strong, orait em i mas lukaut gut. Nogut em i pundaun.

\VS{13}Ol
\XREF{}{{\XO 10:13: }{\XT{Jer 29.11, 1 Ko 1.9, 2 Pi 2.9}}} traim i bin kamap long yupela, ol i no ol narakain traim. Nogat. Ol i wankain olsem ol traim i save kamap long olgeta man. Na God i save bihainim tok bilong en, na em bai i no inap larim wanpela bilong ol traim i kamap long yupela, em i winim strong bilong yupela. Nogat. Sapos traim i kamap long yupela, orait God bai i wokim rot bilong helpim yupela. Dispela rot i olsem. Em bai i mekim yupela i sanap strong, na dispela traim bai i no inap daunim yupela.


\par }{\SH Yumi no ken lotu long God na long ol spirit nogut tu
\par }
{\PP \VS{14}Olsem
\XREF{}{{\XO 10:14: }{\XT{2 Ko 6.17, 1 Jo 5.21}}} na, ol pren tru bilong mi, yupela i mas i stap longwe long pasin bilong lotu long ol giaman god.

\VS{15}Yupela i gat save, olsem na mi tokim yupela. Yupela yet i mas skelim tok bilong mi.

\VS{16}Dispela
\XREF{}{{\XO 10:16: }{\XT{Mt 26.26-28, Mk 14.22-24, Lu 22.19-20, Ap 2.42, 2.46}}} kap i gat blesing bilong God, na yumi save tok tenkyu long God long en, taim yumi dring long en, em i save bungim yumi wantaim blut bilong Krais. Na dispela bret yumi save brukim, taim yumi kaikai long en, em i save bungim yumi wantaim bodi bilong Krais.

\VS{17}I
\XREF{}{{\XO 10:17: }{\XT{Ro 12.5, 1 Ko 12.27, Ef 4.16}}} gat wanpela bret tasol, na yumi olgeta i save kaikai long dispela wanpela bret, olsem na yumi planti manmeri yumi stap wanpela bodi tasol.

\VS{18}Yupela
\XREF{}{{\XO 10:18: }{\XT{Wkp 7.6, 7.15}}} tingim pasin bilong ol Israel. Taim ol i kaikai abus ol i bin kukim antap long alta, dispela i save bungim ol wantaim God bilong dispela alta.\FTNT{†}{{\FR 10:18: }{\FT{Tok Grik i no klia tumas long dispela hap.}}}


\par }{\PP \VS{19}Tasol
\XREF{}{{\XO 10:19: }{\XT{1 Ko 8.4}}} nogut yupela i ting mi tok olsem, ol ofa ol haiden i save mekim long ol giaman god, ol i samting tru. Na mi no tok olsem ol giaman god, ol i samting tru.

\VS{20}Nogat.\XREF{}{{\XO 10:20: }{\XT{Lo 32.17, Sng 106.37, KTH 9.20}}} Mi tok olsem. Samting ol haiden i save ofaim, em “ol i ofaim long ol spirit nogut. Ol i no ofaim long God.” Na mi no laik bai yupela i bung wantaim ol spirit nogut.

\VS{21}I
\XREF{}{{\XO 10:21: }{\XT{Lo 32.38, 2 Ko 6.15-16}}} no inap yupela i dring long kap bilong Bikpela na long kap bilong ol spirit nogut tu. Na i no inap yupela i kaikai long tebol bilong Bikpela na long tebol bilong ol spirit nogut tu.

\VS{22}Ating
\XREF{}{{\XO 10:22: }{\XT{Lo 32.21, Ese 22.14}}} yumi laik mekim Bikpela i bel nogut na kros long yumi, a? Strong bilong yumi i winim strong bilong em, a?


\par }{\SH Oltaim yumi mas litimapim nem bilong God
\par }
{\PP \VS{23}“Olgeta
\XREF{}{{\XO 10:23: }{\XT{1 Ko 6.12}}} samting i orait long yumi mekim,” tasol i no olgeta samting i save helpim yumi long i stap gut. “Olgeta samting i orait long yumi mekim,” tasol i no olgeta samting i save mekim yumi i kamap strongpela Kristen.

\VS{24}Yumi
\XREF{}{{\XO 10:24: }{\XT{Ro 15.1-2, 1 Ko 13.5, Fl 2.4, 2.21}}} no ken ting long helpim yumi yet. Nogat. Yumi mas ting long helpim ol arapela.


\par }{\PP \VS{25}Olgeta mit samting ol i save salim long maket, em yupela i ken kaikai. Yupela i no ken tingting planti na askim nabaut.\FTNT{‡}{{\FR 10:25: }{\FT{Sampela taim ol i save ofaim ol abus long ol giaman god, na bihain ol i save kisim i go salim long maket. Tasol Pol i tok, ol Kristen i no ken wari long mit ol i baim long maket, na ol i no ken ting ol bai i mekim rong sapos ol i kaikai.}}} Nogat.

\VS{26}Yumi
\XREF{}{{\XO 10:26: }{\XT{Kis 19.5, Lo 10.14, Sng 24.1}}} save,

\par }{\Q “Dispela graun,

\par }{\QB wantaim olgeta samting

\par }{\QC i stap long en,

\par }{\QB em olgeta i bilong Bikpela tasol.”


\par }{\PP \VS{27}Na
\XREF{}{{\XO 10:27: }{\XT{Lu 10.8}}} tu, sapos wanpela man i no bilip long Jisas, em i askim yupela long i go kaikai wantaim em, na sapos yupela i laik i go, em i orait. Yupela i ken kaikai olgeta samting em i givim long yupela. Na yupela i no ken tingting planti na askim nabaut.

\VS{28}Tasol
\XREF{}{{\XO 10:28: }{\XT{1 Ko 8.7}}} sapos wanpela man i stap na i tokim yupela olsem, “Dispela mit ol i bin ofaim long giaman god,” orait yupela i mas ting long dispela man i bin tokim yupela, na yupela i no ken kaikai. Nogut yupela i mekim rong.

\VS{29}Mi
\XREF{}{{\XO 10:29: }{\XT{Ro 14.16}}} no tok long yupela yet bai i mekim rong. Mi tok long dispela arapela man bai i pilim olsem yupela i mekim rong.

\par }{\PP Tasol sapos i no gat man i mekim kain tok olsem, orait mi inap long kaikai wanem samting mi laikim. Bilong wanem mi mas bihainim tingting bilong narapela man long wanem samting i tambu long mi long mekim?\FTNT{§}{{\FR 10:29: }{\FT{Tok Grik i no klia tumas long dispela hap.}}}

\VS{30}Sapos
\XREF{}{{\XO 10:30: }{\XT{Ro 14.6, 1 Ti 4.3-4}}} mi tenkyu long God na mi kaikai, orait olsem wanem na narapela man inap mekim ol tok nogut long mi long dispela samting mi tenkyu long God na mi mekim?


\par }{\PP \VS{31}Olsem
\XREF{}{{\XO 10:31: }{\XT{Kl 3.17, 1 Pi 4.11}}} na sapos yupela i kaikai na dring o yupela i mekim narapela samting, yupela i mas mekim dispela olgeta samting bilong givim biknem long God.

\VS{32}Yupela
\XREF{}{{\XO 10:32: }{\XT{Ro 14.13, 1 Ko 8.13, 2 Ko 6.3, 1 Ti 3.5}}} i mas ting long ol Juda na ol Grik na ol manmeri bilong sios bilong God, na yupela i no ken mekim olkain pasin inap long mekim ol i pundaun long sin.

\VS{33}Mi
\XREF{}{{\XO 10:33: }{\XT{Ro 15.2, 1 Ko 9.20-22, 10.24}}} tu, mi save mekim olgeta samting inap long olgeta man i ken laikim olgeta pasin mi mekim. Mi no save wok long helpim mi yet. Mi wok long helpim ol arapela manmeri, bai God i ken kisim bek ol.




\Chap{11}\VerseOne{1}Yupela
\XREF{}{{\XO 11:1: }{\XT{1 Ko 4.16, Ef 5.1, Fl 3.17, 2 Te 3.9}}} i mas bihainim pasin bilong mi na wokabaut, olsem mi tu mi save bihainim pasin bilong Krais na wokabaut.


\par }{\MS Pol i tok long ol presen bilong Holi Spirit na long gutpela pasin bilong mekim lotu

\par }{\SHB (Sapta 11-14)
\par }
{\SH Pol i tok long pasin bilong karamapim het
\par }
{\PP \VS{2}Oltaim yupela i save tingting long mi na holimpas olgeta dispela tok mi bin kisim na givim long yupela. Olsem na mi tok, yupela i save mekim gutpela pasin tru.

\VS{3}Tasol
\XREF{}{{\XO 11:3: }{\XT{Stt 3.16, 1 Ko 3.23, 15.27-28, Ef 5.23, 1 Pi 3.1, 3.5-6}}} mi laik bai yupela i save tu long narapela tok olsem. Het bilong olgeta man em Krais, na het bilong meri em man bilong en, na het bilong Krais em God.

\VS{4}Sapos man i karamapim het bilong en na i mekim prea o i autim tok profet, dispela man em i semim het bilong en, em Krais.

\VS{5}Na sapos wanpela meri i no karamapim het bilong en na i mekim prea o i autim tok profet, em tu i semim het bilong en. Em i wankain olsem meri i katim olgeta gras bilong en.

\VS{6}Sapos meri i no karamapim het bilong en, orait em i mas katim gras bilong en sotpela. Na sapos meri i sem long katim sotpela o long rausim olgeta, orait em i mas karamapim het.

\VS{7}Man
\XREF{}{{\XO 11:7: }{\XT{Stt 1.26-27, Je 3.9}}} i no ken karamapim het bilong en, long wanem, em i stap olsem piksa i soim biknem na strong bilong God. Na meri em i soim biknem na strong bilong man.


\par }{\PP \VS{8}God
\XREF{}{{\XO 11:8: }{\XT{1 Ti 2.13}}}\XREF{}{{\XO 11:8: }{\XT{Stt 2.18-23}}} i no bin wokim man long bodi bilong meri. Nogat. Em i wokim meri long bodi bilong man.

\VS{9}Na God i no bin ting long meri na i wokim man bilong helpim em. Nogat. Em i ting long man na i wokim meri bilong helpim em.

\VS{10}Olsem na meri i mas karamapim het bilong en olsem mak bilong em i mekim wok bilong God, bai ol ensel i ken lukim.\FTNT{*}{{\FR 11:10: }{\FT{Tok Grik i no klia tumas long dispela hap. Sampela man i ting Pol i tok olsem, sapos ol meri i no karamapim het bilong ol na ol i autim tok profet, em i olsem ol i soim biknem bilong man. Olsem na ol i mas karamapim het bilong soim olsem nau ol i mekim wok bilong God.}}}


\par }{\PP \VS{11}Tasol long lain bilong Bikpela, ol meri i no i stap ol yet, na ol man tu i no i stap ol yet. Nogat. Meri i stap helpim bilong man, na man i stap helpim bilong meri.

\VS{12}Pastaim God i bin wokim meri long bodi bilong man, tasol nau man i save kamap long bodi bilong meri. Na God yet em i as bilong olgeta samting.


\par }{\PP \VS{13}Yupela yet i mas skelim dispela tok. Sapos meri i no karamapim het na i mekim prea long God, ating em i gutpela pasin?

\VS{14}Pasin bilong yumi manmeri yet i soim yupela olsem, sapos man i gat longpela gras, em i no stret.

\VS{15}Na sapos meri i gat longpela gras, dispela em i olsem gutpela bilas bilong en. Long wanem, God i bin givim longpela gras long em bilong karamapim het bilong en.

\VS{16}Tasol sapos wanpela man i laik pait long toktok long ol dispela tok bilong mi, em i mas save gut olsem, mipela i no save bihainim ol arapela kain pasin, na ol sios bilong God tu i no gat ol arapela pasin.


\par }{\SH Ol Korin i no mekim stretpela pasin long kaikai bilong Bikpela
\par }
{\PP \VS{17}Orait nau mi laik tokim yupela long sampela pasin yupela i mas bihainim. Na long dispela samting mi laik toktok long en, mi no ken tok amamas long ol pasin yupela i save mekim. Nogat. Long taim yupela i bung bilong lotu, gutpela pasin i no save kamap. Nogat. Pasin bilong yupela i no gutpela tumas.

\VS{18}Pastaim
\XREF{}{{\XO 11:18: }{\XT{1 Ko 1.10-12, 3.3}}} mi laik tok long dispela. Mi harim tok olsem, taim yupela i bung bilong lotu, yupela i save bruk nabaut na tok pait namel long yupela yet. Na mi bilip liklik long dispela tok,

\VS{19}long
\XREF{}{{\XO 11:19: }{\XT{Lo 13.3, 1 Jo 2.19}}} wanem, mi ting sios bilong yupela i mas bruk liklik, bai yupela i ken save gut, wanem ol manmeri bilong yupela i save bihainim tru ol pasin God i laikim.

\VS{20}Olsem na taim yupela i bung bilong lotu, dispela kaikai yupela i save mekim, em i no kaikai tru bilong Bikpela. Nogat.

\VS{21}Yupela wan wan i save hariap na kisim kaikai bilong yupela yet na kaikai. Na sampela i save stap hangre, na sampela i save dring planti wain na ol i spak.

\VS{22}Olsem
\XREF{}{{\XO 11:22: }{\XT{Je 2.5-6}}} wanem? Ating yupela i no gat ol haus bilong kaikai na dring long en, a? Yupela i ting sios bilong God em i samting nating, na yupela i kam bilong mekim ol brata i no gat kaikai i pilim sem? Bai mi tok wanem long yupela? Ating bai mi tok amamas long pasin bilong yupela? Long dispela samting mi no ken tok amamas long yupela. Nogat tru.


\par }{\SH Bikpela Jisas i bin givim bret na kap wain long ol disaipel
\par }
{\R (Matyu 26.26-29 na Mak 14.22-25 na Luk 22.14-20)

\par }{\PP \VS{23}Dispela
\XREF{}{{\XO 11:23: }{\XT{Mt 26.26, Mk 14.22, Lu 22.19}}} tok mi bin givim long yupela, em mi kisim long Bikpela tasol. Dispela tok i olsem. Long nait Judas i bin putim Jisas long han bilong ol birua, long dispela nait Bikpela Jisas i kisim bret,

\VS{24}na i tenkyu long God, na i brukim, na i tok, “Dispela em i bodi bilong mi, mi givim bilong helpim yupela. Yupela i mas mekim olsem bilong tingim mi.”

\VS{25}Na
\XREF{}{{\XO 11:25: }{\XT{Kis 24.6-8, Jer 31.31-34, Sek 9.11, Hi 8.8-13}}} taim ol i kaikai pinis, em i kisim kap wain na i mekim wankain pasin long en. Em i tok olsem, “Dispela kap wain em i nupela kontrak mi mekim long blut bilong mi yet. Olgeta taim yupela i dring long dispela kap, yupela i mas mekim olsem bilong tingim mi.”

\VS{26}Dispela
\XREF{}{{\XO 11:26: }{\XT{Jo 14.3, Ap 1.11, 1 Te 4.16, KTH 1.7}}} tok bilong Jisas i soim olsem, olgeta taim yupela i kaikai dispela bret na dring long dispela kap, yupela i save tokaut long pen na i dai bilong Bikpela, inap long taim em i kam bek.


\par }{\SH Yumi mas skelim gut bel bilong yumi na kisim kaikai bilong Bikpela
\par }
{\PP \VS{27}Olsem
\XREF{}{{\XO 11:27: }{\XT{Nam 9.10, 9.13, Jo 6.51, 6.63-64, Hi 10.29}}} na sapos wanpela man i mekim pasin i no stret long taim em i kaikai dispela bret bilong Bikpela na i dring long dispela kap bilong Bikpela, orait i olsem em i mekim nogut long bodi na blut bilong Bikpela yet, na em i gat asua long dispela pasin bilong en.

\VS{28}Man
\XREF{}{{\XO 11:28: }{\XT{Mt 26.22, 2 Ko 13.5, Ga 6.4}}} i mas skelim gut bel bilong em yet pastaim, na em i ken kaikai dispela bret na dring long dispela kap.

\VS{29}Long wanem, man i no tingting gut long bodi bilong Bikpela, na em i kaikai na dring, em i bringim asua i kam long em yet, na God bai i mekim save long en.

\VS{30}Long dispela as tasol, planti manmeri namel long yupela i no gat strong na ol i gat sik na sampela i dai pinis.

\VS{31}Tasol
\XREF{}{{\XO 11:31: }{\XT{Sng 33.5, 1 Jo 1.9}}} sapos yumi skelim gut bel bilong yumi yet na yumi kaikai na dring, orait bai yumi no gat asua.

\VS{32}Tasol
\XREF{}{{\XO 11:32: }{\XT{Sng 94.12-13, Hi 12.5-6, 12.11}}} taim Bikpela i lukim ol pasin bilong yumi i no stret na em i givim ol hevi long yumi, em i mekim olsem bilong stretim yumi, bai yumi no ken lus wantaim ol manmeri bilong graun.


\par }{\PP \VS{33}Olsem na, ol brata bilong mi, sapos yupela i bung bilong kaikai, yupela i mas wetim ol arapela pastaim.

\VS{34}Sapos wanpela i hangre, em i mas kaikai long haus bilong en. Nogut bung bilong yupela em i kamapim kot bilong yupela.

\par }{\PP Hap tok i stap yet, em bai mi stretim long taim mi kam lukim yupela.




\par }\Chap{12}{\SH Pol i tok long ol kain kain presen bilong Holi Spirit
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ol brata, nau mi laik tokim yupela gut long ol presen bilong Holi Spirit.

\VS{2}Yupela
\XREF{}{{\XO 12:2: }{\XT{Sng 115.5-7, Hab 2.18-19, 1 Ko 6.11, Ef 2.11-12, 1 Pi 4.3}}} i save pinis, taim yupela i stap haiden yet, sapos wanpela samting i pulim yupela i go long ol dispela giaman god i no save toktok, orait yupela i save go tasol.

\VS{3}Olsem
\XREF{}{{\XO 12:3: }{\XT{Mt 16.17, Mk 9.39, 2 Ko 3.5, 1 Jo 4.2-3}}} na mi laik bai yupela i tingting gut long wanpela tok olsem. Sapos Spirit bilong God i stap long wanpela man na i givim toktok long em, dispela man i no inap tok, “Jisas i ken bagarap.” Na man i no gat Holi Spirit, em i no inap tok, “Jisas em i Bikpela.”


\par }{\PP \VS{4}I
\XREF{}{{\XO 12:4: }{\XT{Ef 4.4, Hi 2.4, 1 Pi 4.10}}}\XREF{}{{\XO 12:4: }{\XT{Ro 12.6-8}}} gat ol kain kain presen bilong Holi Spirit, tasol i gat wanpela Spirit tasol i stap.

\VS{5}Na
\XREF{}{{\XO 12:5: }{\XT{Ro 12.6-8, Ef 4.11}}} yumi ken mekim ol kain kain wok long Bikpela, tasol i gat wanpela Bikpela tasol i stap.

\VS{6}I gat kain kain pasin bilong mekim wok, tasol i gat wanpela God tasol i givim strong long olgeta manmeri, na ol inap long mekim olgeta dispela wok.

\VS{7}Holi
\XREF{}{{\XO 12:7: }{\XT{1 Ko 14.26, Ef 4.7, 1 Pi 4.10-11}}} Spirit i save kamapim strong bilong en long olgeta manmeri wan wan, bai ol i ken helpim ol arapela.

\VS{8}Long
\XREF{}{{\XO 12:8: }{\XT{1 Ko 13.2, 2 Ko 8.7}}} wanpela man Holi Spirit i givim strong bilong autim gutpela tingting long ol arapela. Na long narapela man dispela wanpela Spirit tasol i givim strong bilong autim sampela kain save bilong God long ol manmeri.

\VS{9}Na
\XREF{}{{\XO 12:9: }{\XT{Mt 17.19-20, 1 Ko 13.2, 2 Ko 4.13, Je 5.14}}} narapela man i kisim strongpela bilip long dispela wanpela Spirit tasol. Na long dispela wanpela Spirit tasol narapela i kisim strong bilong mekim orait ol sikman.

\VS{10}Na
\XREF{}{{\XO 12:10: }{\XT{Ap 2.4, Ro 12.6, 1 Ko 14.5, 14.29, 1 Jo 4.1}}} narapela i kisim strong bilong wokim mirakel. Na narapela i kisim strong bilong autim tok profet. Na narapela i kisim save bilong skelim ol kain kain spirit. Na narapela i kisim save bilong mekim tok long kain kain tok ples. Na narapela i kisim save bilong tanim ol dispela tok ples.

\VS{11}Dispela
\XREF{}{{\XO 12:11: }{\XT{Ro 12.4-8, 1 Ko 7.7, 2 Ko 10.13, Hi 2.4}}} wanpela Spirit tasol i save kamapim dispela olgeta samting. Long laik bilong em yet em i save tilim wanpela presen long wanpela man na narapela presen long narapela man.


\par }{\SH Yumi olgeta yumi stap olsem ol hap bilong wanpela bodi
\par }
{\PP \VS{12}Bodi
\XREF{}{{\XO 12:12: }{\XT{Ro 12.4-5, 1 Ko 10.17, Ga 3.16, Ef 4.4, 4.16}}} bilong man em i wanpela tasol, na i gat planti hap bilong en. Na dispela planti hap bilong bodi em olgeta i stap wanpela bodi tasol. Na Krais tu i stap olsem,

\VS{13}long
\XREF{}{{\XO 12:13: }{\XT{Jo 6.63, Ro 6.5, Ga 3.28, Kl 3.11}}} wanem, wanpela Holi Spirit tasol i bin baptaisim yumi olgeta na mekim yumi i kamap wanpela bodi tasol, yumi ol Juda na Grik, na yumi ol wokboi nating na yumi man i stap fri. Yumi olgeta i bin kisim wanpela Spirit tasol bilong yumi ken dring long en na kisim strong.


\par }{\PP \VS{14}Yumi save, bodi em i no wanpela hap tasol. Nogat. Em i gat planti hap bilong en.

\VS{15}Sapos lek i tok olsem, “Mi no han, olsem na mi no hap bilong bodi,” maski, em i stap yet olsem hap bilong bodi.

\VS{16}Na sapos yau i tok, “Mi no ai, olsem na mi no hap bilong bodi,” maski, em i stap yet olsem hap bilong bodi.

\VS{17}Sapos bodi olgeta em i ai tasol, olsem wanem bai em i harim tok? Sapos bodi olgeta em i yau tasol, olsem wanem bai em i smelim samting?

\VS{18}Tasol
\XREF{}{{\XO 12:18: }{\XT{Ro 12.3, 1 Ko 3.5, 12.11, 12.28}}} bodi em i no olsem. Nogat. God i bin putim olgeta hap wan wan i stap long bodi, olsem em yet i laikim.

\VS{19}Sapos wanpela hap bilong bodi tasol i stap, orait dispela em i no bodi tru.

\VS{20}Tasol bodi i no olsem. Nogat. I gat planti hap bilong bodi, na ol i stap wanpela bodi tasol.


\par }{\PP \VS{21}Na ai i no inap tokim han olsem, “Sapos yu no i stap, mi wanpela bai mi stap gut.” Na het tu i no inap tokim lek, “Sapos yu no i stap, mi wanpela bai mi stap gut.”

\VS{22}Nogat. Ol hap bodi yumi save ting ol i no strong, sapos ol i no i stap, bai bodi i no inap i stap gut. Nogat tru.

\VS{23}Na ol hap bodi yumi save ting ol i nogut liklik, yumi save bilasim ol moa. Na ol hap bodi yumi save sem long en, yumi save karamapim gut tru.

\VS{24}Tasol ol arapela hap bodi, yumi save larim i stap nating. God i bin putim olgeta hap bilong bodi i stap wantaim. Na sampela hap ol i olsem ol i no gat nem, ol i save stap nambawan tru.

\VS{25}Em i mekim olsem bai bodi i no ken bruk hap hap. Nogat. Olgeta hap wan wan ol i ken lukautim ol arapela hap long wankain pasin.

\VS{26}Olsem na sapos wanpela hap bodi i pilim pen, olgeta hap i save pilim pen wantaim. Na sapos wanpela hap i kisim biknem, olgeta hap i save amamas wantaim em.


\par }{\PP \VS{27}Orait
\XREF{}{{\XO 12:27: }{\XT{Ro 12.5, Ef 1.23, 5.30, Kl 1.24}}} yupela olgeta i stap bodi bilong Krais. Na yupela wan wan i stap hap bilong bodi bilong em.

\VS{28}Na
\XREF{}{{\XO 12:28: }{\XT{Ap 13.1, Ro 12.6, Ef 2.20, 4.11-12}}} God i bin makim ol manmeri bilong mekim wok bilong sios. Namba wan, em ol aposel, na namba 2, em ol lain bilong autim tok profet, na namba 3, em ol lain bilong skulim ol manmeri long pasin God i laikim. Na tu, i gat ol lain bilong wokim mirakel. Na i gat ol lain bilong mekim orait ol sikman, na ol lain bilong helpim ol arapela, na ol lain bilong bosim kain kain wok, na ol lain bilong mekim tok long kain kain tok ples.

\VS{29}Olsem wanem? Ating olgeta i stap aposel? Ating olgeta i gat wok bilong autim tok profet? Ating olgeta i gat wok bilong skulim ol manmeri? Ating olgeta i gat strong bilong wokim mirakel?

\VS{30}Ating olgeta i gat strong bilong mekim orait ol sikman? Ating olgeta i save mekim tok long kain kain tok ples? Ating olgeta inap long tanim dispela tok? Nogat. Olgeta i gat wok bilong ol yet.

\VS{31}Tasol
\XREF{}{{\XO 12:31: }{\XT{1 Ko 14.1}}} yupela i mas strong long laikim na kisim ol nambawan presen bilong Holi Spirit.

\par }{\SH Yumi mas givim bel bilong yumi long ol arapela manmeri
\par }
{\PP Nau mi laik tokim yupela long wanpela pasin i nambawan tru.




\par }\Chap{13}{\PP \VerseOne{1}Sapos mi save toktok long ol manmeri long kain kain tok ples bilong man na long tok bilong ol ensel tu, tasol mi no givim bel bilong mi long ol, orait mi olsem belo i mekim planti nois, na mi olsem garamut i pairap nating.

\VS{2}Na
\XREF{}{{\XO 13:2: }{\XT{Mt 17.20, 21.21, Mk 11.23, Lu 17.6, 1 Ko 12.8-10, 12.28}}} sapos mi save autim tok profet na mi save pinis long olgeta tingting hait bilong God na mi gat olgeta arapela save tu, na sapos mi gat strongpela bilip tru inap long mekim ol maunten i surik i go long narapela hap, tasol sapos mi no givim bel bilong mi long ol manmeri, orait mi olsem samting nating.

\VS{3}Na
\XREF{}{{\XO 13:3: }{\XT{Mt 6.2}}} sapos mi givim olgeta samting bilong mi long ol rabisman, na sapos mi larim ol man i holimpas mi na kukim bodi bilong mi long paia na mi dai pinis,\FTNT{*}{{\FR 13:3: }{\FT{Olgeta olpela buk long tok Grik i no gat wankain tok long dispela hap. Sampela i gat dispela tok “holimpas mi na kukim bodi bilong mi long paia na mi dai pinis.” Na sampela i gat tok olsem, “holimpas mi, bai mi kisim biknem.”}}} tasol sapos mi no bin givim bel bilong mi long ol, orait dispela olgeta pasin bilong mi bai i no inap helpim mi liklik.


\par }{\PP \VS{4}Man
\XREF{}{{\XO 13:4: }{\XT{Snd 10.12, 1 Pi 4.8}}} i save givim bel bilong en long ol arapela, em i no save kros kwik na bekim pasin nogut ol i mekim long em. Nogat. Em i save mekim gutpela pasin long olgeta man. Em i no save bel nogut long ol man i gat planti samting. Em i no save litimapim nem bilong em yet.

\VS{5}Em
\XREF{}{{\XO 13:5: }{\XT{1 Ko 10.24, Fl 2.4}}} i no save hambak na em i no save bikhet nabaut. Em i no save tingting tumas long em yet. Em i no save belhat kwik. Em i no save tingim rong ol i mekim long em.

\VS{6}Em
\XREF{}{{\XO 13:6: }{\XT{Sng 10.3, Ro 1.32, 12.9, 2 Jo 1.4}}} i no save amamas long pasin i no stret. Nogat. Em i save amamas long stretpela pasin.

\VS{7}Man
\XREF{}{{\XO 13:7: }{\XT{Ro 15.1, 1 Ko 9.12, Ga 6.2, 2 Ti 2.24, 1 Pi 4.8}}} i save givim bel bilong en long ol arapela, em i no save larim wanpela samting i daunim em. Nogat. Oltaim em i save bilip long God na wetim God i helpim em. Na long taim bilong hevi em i save sanap strong.


\par }{\PP \VS{8}Dispela pasin bilong givim bel bilong yumi long ol arapela, em i no inap pinis. Nogat tru. Wok bilong autim tok bilong God olsem profet, em bai i pinis. Na ol kain kain tok ples bai i pinis. Na olgeta kain save bilong ol man, em tu bai i pinis.

\VS{9}Nau yumi gat hap hap save tasol long ol samting. Na tu, yumi save autim ol hap hap tok profet tasol.

\VS{10}Tasol bihain samting tru bai i kamap, na long dispela taim olgeta dispela hap hap samting nau yumi save long en, ol bai i pinis.

\VS{11}Dispela i wankain olsem pikinini i kamap bikpela. Taim mi stap pikinini yet, save bilong mi i olsem save bilong ol pikinini, na mi save tingting na toktok long pasin bilong pikinini. Tasol taim mi kamap bikpela pinis, mi lusim ol pasin bilong pikinini.

\VS{12}Nau
\XREF{}{{\XO 13:12: }{\XT{Mt 18.10, 2 Ko 3.18, 5.7, Fl 3.12, Je 1.23, 1 Jo 3.2}}} yumi save hap hap tasol long ol samting bilong God. I olsem yumi lukim ol long glas tasol. Tasol long dispela taim bihain, bai yumi lukim tru pes bilong God. Na bai yumi save tru long em, olsem nau em i save tru long yumi. 
\VS{13}Pasin
\XREF{}{{\XO 13:13: }{\XT{1 Te 1.3, 1 Jo 4.16}}} bilong bilip, na pasin bilong wetim God i mekim gut long yumi, na pasin bilong givim bel bilong yumi long ol arapela, dispela tripela pasin bai i stap oltaim. Tasol namba wan pasin tru, em pasin bilong givim bel bilong yumi long ol arapela.




\par }\Chap{14}{\SH Yupela i mas laikim tumas long autim tok bilong God
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yupela
\XREF{}{{\XO 14:1: }{\XT{1 Ko 12.31, 14.39}}} i mas strong long givim bel bilong yupela long ol manmeri oltaim. Na yupela i mas laikim tumas long kisim olgeta presen bilong Holi Spirit. Tasol namba wan presen yupela i mas laikim tru long kisim, em strong bilong autim tok bilong God olsem profet.

\VS{2}Yumi
\XREF{}{{\XO 14:2: }{\XT{Ap 2.4, 10.46}}} save, man i mekim tok long narapela tok ples, em i no givim tok long ol man. Nogat. Em i toktok long God tasol, long wanem, i no gat man i save long wanem tok em i mekim. Long strong bilong Holi Spirit em i mekim ol tok hait.

\VS{3}Tasol man i autim tok profet, tok bilong dispela man em i save strongim bilip bilong ol man na kirapim ol long mekim gutpela pasin na mekim orait bel bilong ol.

\VS{4}Man i mekim tok long narapela tok ples, em i strongim bel bilong em yet. Tasol man i autim tok profet, em i strongim bilip bilong olgeta manmeri bilong sios.

\VS{5}Mi
\XREF{}{{\XO 14:5: }{\XT{Nam 11.29}}} laik bai yupela olgeta i ken mekim tok long narapela tok ples. Tasol mi laikim tumas bai yupela i autim tok profet. Sapos man i mekim tok long narapela tok ples, orait i mas i gat man bilong tanim tok bai ol manmeri bilong sios i ken kisim strong. Sapos i no gat man bilong tanim tok, orait man i autim tok bilong God i winim man i mekim tok long narapela tok ples.

\VS{6}Ol brata, yupela tingting gut long dispela tok. Sapos mi kam long yupela na mi mekim tok long ol kain kain tok ples, olsem wanem bai mi helpim yupela? Sapos mi laik helpim yupela, orait mi mas tokim yupela long sampela tok God i bin soim mi o mi mas givim gutpela save long yupela o mi mas autim tok bilong God olsem profet o mi mas skulim yupela.


\par }{\PP \VS{7}Ol samting i no gat laip, olsem mambu na gita, ol tu i no inap mekim gut wok bilong ol sapos krai bilong ol i no kamap gut. Sapos krai bilong ol i no kamap gut, orait olsem wanem bai yumi save ol man i mekim wanem song?

\VS{8}Na sapos biugel i no krai stret, husat bai i redi long pait?

\VS{9}Yupela tu i olsem tasol. Sapos yupela i mekim tok long narapela tok ples ol man i no save long en, olsem wanem bai ol i save as bilong dispela tok? Tok bilong yupela bai i lus nating.

\VS{10}Tru, i gat planti kain tok ples i stap long graun, na olgeta i gutpela bilong autim tingting bilong ol manmeri.

\VS{11}Tasol sapos mi no save long tok wanpela man i mekim, bai em i ting olsem mi man bilong narapela lain. Na bai mi tu mi ting olsem dispela man em i man bilong narapela lain.

\VS{12}Kain pasin olsem bai i kamap namel long yupela long taim yupela i mekim tok long narapela tok ples. Mi save, yupela i laikim tumas long kisim ol presen bilong Holi Spirit. Orait yupela i mas wok strong long kisim ol dispela kain presen i save strongim sios.


\par }{\SH Pol i tok long pasin bilong mekim tok long kain kain tok ples
\par }
{\PP \VS{13}Orait man i mekim tok long narapela tok ples, em i mas prea long God i givim em strong bilong tanim dispela tok.

\VS{14}Yupela tingim. Sapos mi mekim prea long narapela tok ples, orait spirit bilong mi em i prea, tasol tingting bilong mi em i stap nating.

\VS{15}Olsem
\XREF{}{{\XO 14:15: }{\XT{Sng 47.7, Ef 5.19, Kl 3.16}}} na bai mi mekim wanem? Mi mas prea long spirit bilong mi na long tingting bilong mi wantaim. Mi mas singim song long spirit bilong mi na long tingting bilong mi wantaim.

\VS{16}Sapos yu no mekim olsem, na long spirit bilong yu tasol yu tenkyu long God, na sapos wanpela man i stap em i no save long dispela toktok yu mekim, orait olsem wanem bai em i save olsem yu tenkyu long God, na em i tok “I tru” long dispela tenkyu bilong yu? Em bai i no inap, long wanem, em i no save long dispela tok yu mekim.

\VS{17}Tru, yu mekim gutpela tok tenkyu, tasol yu no strongim bel bilong dispela arapela man.

\VS{18}Mi tenkyu long God, long wanem, planti taim mi save mekim tok long narapela tok ples. Mi winim yupela tru long dispela pasin.

\VS{19}Tasol taim ol manmeri bilong sios i bung bilong mekim lotu, i gutpela sapos mi mekim 5-pela hap tok ol arapela i ken klia long en, bai mi ken skulim ol, na maski long mekim 10,000 tok long narapela tok ples.


\par }{\PP \VS{20}Ol
\XREF{}{{\XO 14:20: }{\XT{Mt 18.3, Ro 16.19, Ef 4.14, Fl 3.15, Hi 5.12-14, 1 Pi 2.2}}} brata, yupela i no ken i stap olsem ol pikinini long tingting bilong yupela. Nogat. Long olgeta kain pasin nogut yupela i mas i stap olsem ol liklik pikinini. Tasol tingting bilong yupela i mas i stap olsem tingting bilong ol bikpela man.

\VS{21}Long
\XREF{}{{\XO 14:21: }{\XT{Ais 28.11-12, Jo 10.34}}} lo bilong God ol i raitim tok olsem, “Bikpela i tok olsem, ‘Bai mi givim tok long ol long maus bilong ol man bilong narapela tok ples. Tasol bai ol i no laik harim tok bilong mi.’ ”

\VS{22}Olsem na pasin bilong mekim tok long narapela tok ples, em i mak God i givim bilong soim strong bilong em, na em i no soim dispela mak long ol man i bilip pinis long em. Nogat. Em i soim long ol man i no bilip. Tasol pasin bilong autim tok bilong God olsem profet, em i mak God i givim long ol man i bilip. Dispela mak em i no bilong ol man i no bilip.


\par }{\PP \VS{23}Olsem
\XREF{}{{\XO 14:23: }{\XT{Ap 2.13}}} na sapos olgeta manmeri bilong sios i bung wantaim, na yupela olgeta i mekim tok long narapela narapela tok ples, na sapos ol arapela man i kam insait, em ol man i no bilip, orait ol bai i tok olsem yupela i longlong.

\VS{24}Tasol
\XREF{}{{\XO 14:24: }{\XT{Jo 16.8}}} sapos yupela olgeta i autim tok profet, na sapos wanpela man i no bilip o narapela man i kam insait, orait tok bilong yupela olgeta bai i sutim bel bilong dispela man, na soim em olsem em i man bilong mekim sin.

\VS{25}Olgeta
\XREF{}{{\XO 14:25: }{\XT{Ais 45.14, Sek 8.23, Jo 4.19}}} tingting nogut i hait i stap long bel bilong en, dispela bai i kamap ples klia. Na em bai i brukim skru na putim pes i go daun long graun, na lotu long God. Na em bai i tokaut olsem, “Tru tumas, God i stap namel long yupela.”


\par }{\SH Olgeta wok bilong lotu i mas kamap stret
\par }
{\PP \VS{26}Olsem
\XREF{}{{\XO 14:26: }{\XT{1 Ko 12.7-10, 2 Ko 12.19, Ef 4.12}}} na, ol brata, taim yupela i bung bilong lotu, yupela i mas mekim wanem? Yupela olgeta i gat wok. Wanpela i gat song na wanpela i gat tok bilong skulim ol arapela na wanpela i gat tok God i bin givim long em, na em i mas autim dispela. Na wanpela i gat tok long narapela tok ples, na wanpela i gat wok bilong tanim dispela tok. Olgeta samting yupela i mekim, yupela i mas mekim bilong strongim sios.

\VS{27}Sapos sampela i laik mekim tok long narapela tok ples, tupela o tripela tasol i ken mekim. Em inap. Na ol i no ken mekim tok wantaim. Nogat. Wanpela i mas tok pastaim na narapela bihain long em. Na wanpela man i mas tanim tok bilong ol.

\VS{28}Na sapos i no gat man bilong tanim tok, orait man bilong mekim tok long narapela tok ples, em i mas i stap isi na i no ken toktok. Em i ken mekim toktok long em yet na long God tasol.

\VS{29}Na
\XREF{}{{\XO 14:29: }{\XT{Ap 17.11, 1 Te 5.19-22}}} tupela o tripela man bilong autim tok bilong God olsem profet, ol tasol i ken autim tok. Na ol arapela i ken skelim tok bilong ol.

\VS{30}Na sapos wanpela i sindaun i stap, na God i soim wanpela tok long em, orait man i wok long toktok, em i mas pasim maus.

\VS{31}Long dispela pasin bai yupela olgeta inap autim tok wan wan, bai olgeta man i ken kisim save, na olgeta i ken kisim strong.

\VS{32}Ol man bilong autim tok profet, ol i save bosim maus bilong ol yet, na ol i ken autim tok long taim bilong ol.

\VS{33-34}God
\XREF{}{{\XO 14:33-34: }{\XT{1 Ko 11.3, 14.40, Kl 3.18, 1 Ti 2.11-12, Ta 2.5, 1 Pi 3.1}}} i save mekim stret olgeta wok bilong en. Em i no save mekim ol samting i paul nabaut. Em i laik bai yumi stap wanbel na wok gut wantaim.

\par }{\PP Taim sios i bung bilong lotu, ol meri i no ken mekim toktok. Nogat. Ol i mas pasim maus tasol. Olgeta sios bilong yumi manmeri bilong God i save mekim olsem tasol. Ol meri i no ken i stap namba wan. Ol i mas i stap aninit, olsem lo bilong Moses i tok.

\VS{35}Sapos ol i laik save as bilong wanpela tok, orait ol i ken askim man bilong ol yet long haus bilong ol. Sapos meri i mekim tok long taim sios i bung, em i mekim pasin i no stret.

\VS{36}Olsem wanem? Tok bilong God i bin kirap long yupela pastaim, a? Yupela tasol i bin kisim tok bilong God, na ol arapela manmeri nogat?


\par }{\PP \VS{37}Sapos
\XREF{}{{\XO 14:37: }{\XT{2 Ko 10.7, 1 Jo 4.6}}} wanpela man i ting God i bin givim em wok bilong autim tok profet, o em i ting em yet i gat tingting bilong Holi Spirit, orait em i mas save, dispela tok mi raitim long yupela em i lo bilong Bikpela.

\VS{38}Na sapos wanpela man i no orait long dispela tok, orait yupela i no ken lukim em olsem man bilong autim tok profet.

\VS{39}Olsem
\XREF{}{{\XO 14:39: }{\XT{1 Ko 12.31, 1 Te 5.20}}} na, ol brata bilong mi, yupela i mas laikim tumas long autim tok profet, na yupela i no ken tambuim pasin bilong mekim tok long kain kain tok ples.

\VS{40}Tasol
\XREF{}{{\XO 14:40: }{\XT{1 Ko 14.33, Kl 2.5}}} yupela i mas bihainim stret ol gutpela pasin bilong lotu.


\par }{\MS Ol manmeri i dai pinis, ol bai i kirap bek

\par }{\SHB (Sapta 15)
\par }


\Chap{15}{\SH Krais i dai pinis na i kirap bek
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ol
\XREF{}{{\XO 15:1: }{\XT{Ro 5.2, Ga 1.11}}} brata, mi laik kirapim tingting bilong yupela gen long gutnius mi bin autim long yupela. Yupela i kisim pinis dispela gutnius, na yupela i save sanap strong long en.

\VS{2}Na
\XREF{}{{\XO 15:2: }{\XT{Ga 3.4}}} sapos yupela i holimpas ol tok bilong gutnius mi bin autim long yupela, orait long dispela gutnius tasol God i save kisim bek yupela. Em sapos yupela i no bin bilip nating.


\par }{\PP \VS{3}Bikpela
\XREF{}{{\XO 15:3: }{\XT{Sng 22.15, Ais 53.5-12, Dan 9.26, Sek 13.7, 1 Ko 11.2, 11.23, Ga 1.12}}} tok tru mi bin givim long yupela, em dispela tok mi yet mi bin kisim bipo. Em i olsem. Krais i bin i dai bilong rausim olgeta sin bilong yumi, olsem tok i stap long buk bilong God.

\VS{4}Na
\XREF{}{{\XO 15:4: }{\XT{Sng 16.8-10, Mt 12.40, Lu 24.26, 24.46, Ap 2.24-32, 13.33-35}}} ol i putim em long matmat, na long de namba 3 em i kirap bek, olsem tok i stap long buk bilong God.

\VS{5}Na
\XREF{}{{\XO 15:5: }{\XT{Mt 28.16-17, Mk 16.14, Lu 24.34-36, Jo 20.19}}} bihain em i kamap long Pita, na bihain gen long ol 12-pela aposel.

\VS{6}Na bihain planti brata wantaim i lukim em, namba bilong ol i winim 500. Planti moa bilong ol dispela brata i stap yet, tasol sampela i dai pinis.

\VS{7}Na
\XREF{}{{\XO 15:7: }{\XT{Lu 24.50, Ap 1.3-4}}} bihain Jems i lukim em. Na bihain gen olgeta aposel i lukim em.


\par }{\PP \VS{8}Na
\XREF{}{{\XO 15:8: }{\XT{Ap 9.3-6, 22.14, 22.18, 1 Ko 9.1}}} bihain tru long ol, em i kamap long ai bilong mi tu. Mi olsem pikinini, mama i karim nogut.

\VS{9}Mi
\XREF{}{{\XO 15:9: }{\XT{Ap 8.3, 9.1, Ga 1.13, Ef 3.8, 1 Ti 1.13-15}}} liklik tumas namel long ol aposel. Na i no inap ol man i kolim mi aposel, long wanem, pastaim mi bin wok long bagarapim sios bilong God.

\VS{10}Tasol
\XREF{}{{\XO 15:10: }{\XT{Ap 8.3, Ro 15.18-19, 2 Ko 3.5, 6.1, 11.5, 11.23, Fl 2.13}}} God i marimari long mi, na em i mekim mi i kamap man olsem nau mi stap. Na marimari bilong en long mi, em i no lus nating. Nogat tru. Mi save wok strong tumas, na mi winim ol arapela aposel. Tasol i no mi yet i mekim ol dispela wok. Nogat. God i marimari long mi na givim strong long mi bilong mekim ol dispela wok.

\VS{11}Tasol maski mi mekim o ol arapela aposel i mekim, mipela olgeta i save autim dispela tok bilong Jisas i dai na i kirap bek. Na yupela i harim na bilipim.


\par }{\SH Bihain olgeta man i dai pinis ol bai i kirap bek
\par }
{\PP \VS{12}Oltaim mipela i save autim tok long Krais i bin i dai na God i kirapim em bek. Na bilong wanem sampela namel long yupela i save tok olsem, “Man i dai pinis, em i no inap kirap bek”?

\VS{13}Sapos i tru ol man i dai pinis, ol i no inap kirap bek, orait yumi mas tok olsem, “God i no bin kirapim Krais.”

\VS{14}Na sapos i tru God i no bin kirapim Krais, orait dispela tok mipela i save autim, em i samting nating, na bilip bilong yupela em tu i samting nating.

\VS{15}Na
\XREF{}{{\XO 15:15: }{\XT{Ap 1.22, 2.24-32, 4.10, 4.33, 5.32, 13.30}}} sapos i olsem, orait mipela i kamap olsem ol man i tok giaman long samting God i mekim. Long wanem, mipela i bin tokaut klia olsem God i bin kirapim Krais. Tasol sapos i tru God i no save kirapim ol man i dai pinis, orait em i no bin kirapim Krais tu.

\VS{16}Yes, sapos i tru God i no save kirapim ol man i dai pinis, orait yumi mas tok olsem, “God i no bin kirapim Krais.”

\VS{17}Na sapos i tru God i no bin kirapim Krais, orait bilip bilong yupela i no inap helpim yupela. Yupela i stap yet long sin bilong yupela.

\VS{18}Na ol man i bin bilip long Krais na i dai pinis, ol tu i lus pinis.

\VS{19}Yumi bilip long Krais na wetim em i mekim gut long yumi. Tasol sapos yumi wetim ol samting yumi bai kisim long laip bilong dispela graun tasol, orait tru tumas yumi tarangu lain stret, na yumi winim ol arapela tarangu lain bilong dispela graun.


\par }{\PP \VS{20}Tasol
\XREF{}{{\XO 15:20: }{\XT{Ap 26.23, 1 Ko 15.23, Kl 1.18, 1 Pi 1.3, KTH 1.5}}} i no olsem. Nogat. Krais i dai pinis, na tru tumas God i bin kirapim em bek. Em i kirap paslain long ol arapela man i dai pinis, olsem namba wan kaikai i redi long gaden.

\VS{21}Wanpela
\XREF{}{{\XO 15:21: }{\XT{Jo 11.25, Ro 5.12, 5.17-18, 6.23}}} man i bin kamapim pasin bilong i dai, na olsem tasol wanpela man i bin kamapim pasin bilong kirap bek.

\VS{22}I olsem. Olgeta man bilong lain bilong Adam ol i save dai. Na olsem tasol olgeta man bilong lain bilong Krais bai ol i kisim laip.

\VS{23}Tasol
\XREF{}{{\XO 15:23: }{\XT{1 Te 4.15-17, KTH 20.5}}} yumi olgeta bai yumi kirap bek na kisim laip long taim bilong yumi yet. Namba wan em Krais. Na bihain, taim em i kam bek, yumi olgeta lain bilong en bai yumi kirap bek.


\par }{\PP \VS{24}Long dispela taim bai olgeta samting i pinis. Na bai Krais i pinisim olgeta gavman na olgeta strongpela spirit na olgeta samting i gat strong, na bai em i putim kingdom long han bilong God Papa.

\VS{25}Long
\XREF{}{{\XO 15:25: }{\XT{Sng 110.1, Mt 22.44, Ap 2.34-35, Hi 1.13}}} wanem, Krais i mas i stap king i go inap em i daunim olgeta birua bilong en.

\VS{26}Em
\XREF{}{{\XO 15:26: }{\XT{2 Ti 1.10, KTH 20.14, 21.4}}} i pinisim pinis olgeta arapela birua, orait em bai i pinisim dai tu.

\VS{27}Buk
\XREF{}{{\XO 15:27: }{\XT{Sng 8.6, Mt 28.18, Hi 2.8, 1 Pi 3.22}}} bilong God i tok olsem, “God i bin putim olgeta samting i stap aninit long em.” Dispela tok i tok olsem God yet i mekim dispela wok bilong putim olgeta samting aninit long Krais. Olsem na yumi save God yet i no i stap aninit long Krais.

\VS{28}Na bihain, taim olgeta samting i stap aninit long Krais pinis, orait Pikinini Bilong God bai i putim em yet aninit long God. Pastaim God i bin putim olgeta samting aninit long Pikinini bilong en, tasol taim Pikinini Bilong God i putim em yet aninit long God, orait God bai i stap het tru bilong olgeta samting.


\par }{\PP \VS{29}Sapos ol man i dai pinis, ol i no inap kirap bek, orait long wanem as tru sampela man i save kisim baptais bilong helpim ol man i dai pinis? Sapos ol i no inap kirap bek, orait bilong wanem ol man i save kisim baptais bilong helpim ol?

\VS{30}Na
\XREF{}{{\XO 15:30: }{\XT{Ro 8.36, 2 Ko 11.26, Ga 5.11}}} olsem wanem long mipela? Planti man i save kros long mipela long dispela wok mipela i mekim, na oltaim ol i laik bagarapim mipela. Sapos ol man i dai pinis ol i no inap kirap bek, orait bilong wanem mipela i no lusim dispela wok bilong raun na tokim ol manmeri olsem, man i dai pinis, em i kirap bek?

\VS{31}Ol
\XREF{}{{\XO 15:31: }{\XT{Ro 8.36, 2 Ko 4.10-11, 1 Te 2.19}}} brata, mi tok tru tumas, olgeta de mi pilim olsem mi dai pinis. Yumi olgeta i stap long Krais Jisas na mi save amamas tru long yupela, olsem na mi no haitim dispela tok long yupela.

\VS{32}Sapos
\XREF{}{{\XO 15:32: }{\XT{Sav 2.24, Ais 22.13, Lu 12.19-20, 2 Ko 1.8, 4.10-11}}} yupela i ting mi bihainim laik bilong mi yet na mi mekim dispela wok, orait yupela tokim mi. Mi ting long kisim wanem samting na mi pait long ol wel animal long Efesus?\FTNT{*}{{\FR 15:32: }{\FT{Sampela man i ting Pol i tok long ol wel animal tru. Taim ol Rom i laik mekim save long ol man i bin mekim pasin nogut, sampela taim ol i save mekim ol i pait long ol wel animal, olsem ol laion. Tasol planti man i ting Pol i no tok long ol wel animal tru. Nogat. Em i tok piksa long ol man i laik bagarapim em.}}} Sapos ol man i dai pinis ol i no inap kirap bek, orait mobeta “yumi kaikai na dring, long wanem, tumora bai yumi dai.”


\par }{\PP \VS{33}Yupela i no ken larim ol arapela man i giamanim yupela. Yupela i save long dispela tok, “Sapos yumi poroman wantaim ol man nogut, bai ol i bagarapim gutpela pasin bilong yumi.”\FTNT{†}{{\FR 15:33: }{\FT{Dispela em i tok bilong wanpela saveman bilong ol Grik.}}}

\VS{34}Yupela
\XREF{}{{\XO 15:34: }{\XT{Ap 26.8, Ro 13.11, 1 Ko 6.5, Ef 5.14, 1 Te 4.5}}} i mas lusim longlong pasin na tingting stret. Yupela i no ken mekim sin moa. Yupela harim. Sampela bilong yupela ol i no save yet long God. Mi mekim dispela tok bai yupela i ken sem long pasin bilong yupela.


\par }{\SH Bodi i kirap bek em i narakain
\par }
{\PP \VS{35}Ating
\XREF{}{{\XO 15:35: }{\XT{Jo 12.24, 1 Jo 3.2}}} wanpela man bai i askim olsem, “Ol man i dai pinis, bai ol i kirap bek olsem wanem? Bai ol i gat wanem kain bodi taim ol i kirap bek?”

\VS{36}Dispela
\XREF{}{{\XO 15:36: }{\XT{Jo 12.24}}} em wanem kain kranki tok? Yu save, taim yu planim pikinini bilong wit samting, dispela pikinini i mas i dai pastaim, na bai em i kisim laip.

\VS{37}Na dispela pikinini yu planim, maski em i pikinini wit o wanem samting, em i pikinini nating, na em i no luk wankain olsem dispela wit samting bai i kamap bihain.

\VS{38}Na
\XREF{}{{\XO 15:38: }{\XT{Stt 1.11}}} long laik bilong em yet, God i save givim han na skin na ol lip samting long olgeta kain pikinini kaikai na gras na diwai samting, na dispela i olsem bodi ol i kisim. Olsem na olgeta i save kisim bodi i narakain long ol arapela.

\VS{39}Olgeta bodi i no wankain. Nogat. I gat wanpela kain bodi bilong man, na narapela kain bodi bilong ol abus, na narapela kain bodi bilong ol pisin, na narapela kain bodi bilong ol pis.

\VS{40}Ol samting bilong skai i gat kain bodi bilong ol, na ol samting bilong graun tu i gat kain bodi bilong ol. Tasol bilas bilong ol samting bilong skai em i wanpela kain, na bilas bilong ol samting bilong graun em i narapela kain.

\VS{41}San i gat wanpela kain bilas, na mun i gat narapela kain bilas, na ol sta i gat narapela kain bilas. Na ol wan wan sta tu i gat kain bilas bilong ol yet.


\par }{\PP \VS{42}Pasin
\XREF{}{{\XO 15:42: }{\XT{Dan 12.3, Mt 13.43}}} bilong man i dai pinis na i kirap bek, em i olsem tasol. Bodi yumi planim, em i save bagarap. Bodi i kirap bek, em i no inap bagarap.

\VS{43}Bodi
\XREF{}{{\XO 15:43: }{\XT{Fl 3.20-21}}} yumi planim, em i samting nogut. Bodi i kirap bek, em i gutpela tru. Bodi yumi planim, em i no gat strong. Bodi i kirap bek, em i gat strong.

\VS{44}Bodi yumi planim, em i bilong graun. Bodi i kirap bek, em i bilong heven.

\par }{\PP I gat bodi bilong graun, na i gat bodi bilong heven tu.

\VS{45}Buk
\XREF{}{{\XO 15:45: }{\XT{Stt 2.7, Jo 6.33, 6.39-40, 6.54, 6.63, 2 Ko 3.4-6, 3.17, Fl 3.21}}} bilong God i tok olsem, “Namba wan man, Adam, i bin kisim laip.” Tasol narapela Adam i kamap bihain tru,\FTNT{‡}{{\FR 15:45: }{\FT{Dispela “narapela Adam i kamap bihain tru,” em Krais tasol. Lukim 15.21-22 na Rom 5.14-19.}}} em i bin kamap spirit bilong givim laip long man.

\VS{46}Laip bilong spirit i no save kamap pastaim. Nogat. Laip bilong dispela graun i save kamap pastaim. Na laip bilong spirit i save kamap bihain.

\VS{47}Namba
\XREF{}{{\XO 15:47: }{\XT{Stt 2.7, 3.19, Jo 3.13, 3.31}}} wan Adam em i bilong graun. God i bin wokim em long graun tasol. Namba 2 Adam em i bilong heven.

\VS{48}Olgeta man bilong graun, ol i wankain olsem dispela man bilong graun. Na olgeta man bilong heven bai i kamap wankain olsem dispela man bilong heven.

\VS{49}Nau
\XREF{}{{\XO 15:49: }{\XT{Ro 8.29, 2 Ko 3.18, Fl 3.21, 1 Jo 3.2}}} yumi stap wankain olsem dispela man bilong graun, na olsem tasol bihain bai yumi stap wankain olsem dispela man bilong heven.


\par }{\PP \VS{50}Ol
\XREF{}{{\XO 15:50: }{\XT{Mt 16.17, Jo 3.3-5, 1 Ko 6.13}}} brata, mi tok stret long yupela, man bilong dispela graun em i no inap i go insait long kingdom bilong God na kisim ol gutpela samting bilong en. Na samting bilong bagarap em i no inap kisim samting i no save bagarap.

\VS{51}Yupela
\XREF{}{{\XO 15:51: }{\XT{Fl 3.21}}}\XREF{}{{\XO 15:51: }{\XT{1 Te 4.15-17}}} harim. Mi laik autim wanpela tok hait long yupela. Bai yumi olgeta i no i dai. Tasol bai yumi olgeta i senis na i kamap narakain.

\VS{52}Dispela
\XREF{}{{\XO 15:52: }{\XT{Sek 9.14, Mt 24.31, 1 Te 4.16}}} bai i kamap wantu tasol, long taim bilong las biugel i krai. Yes, biugel bai i krai, na ol man i dai pinis bai i kirap, na ol i no inap bagarap moa. Na yumi man i no i dai yet, yumi bai i senis na i kamap narakain. 
\VS{53}I
\XREF{}{{\XO 15:53: }{\XT{2 Ko 5.4}}} olsem. Dispela bodi i save bagarap, em i mas senis na i stap gut oltaim. Dispela bodi i save dai, em i mas senis na i stap laip oltaim.

\VS{54}Tru,\XREF{}{{\XO 15:54: }{\XT{Ais 25.8, Hi 2.14-15, KTH 20.14}}} dispela bodi i save bagarap, em bai i senis na i stap gut oltaim. Na dispela bodi i save dai, em bai i senis na i stap laip oltaim. Long dispela taim tok i stap long buk bilong God, em bai i kamap tru. Buk bilong God i tok olsem, “God i winim pait na em i pinisim dai tru.

\VS{55}Dai,\XREF{}{{\XO 15:55: }{\XT{Hos 13.14}}} we stap strong bilong yu long daunim ol man? Dai, we stap spia bilong yu bilong bagarapim ol man?”


\par }{\PP \VS{56}Spia
\XREF{}{{\XO 15:56: }{\XT{Ro 4.15, 5.13, 6.14, 7.5, 7.13}}} bilong dai em sin tasol, na sin em i kisim strong bilong en long lo.

\VS{57}Tasol
\XREF{}{{\XO 15:57: }{\XT{Ro 7.25, 1 Jo 5.4-5}}} yumi tenkyu long God. Long strong bilong Bikpela bilong yumi Jisas Krais, God i save strongim yumi na yumi winim pait.


\par }{\PP \VS{58}Olsem
\XREF{}{{\XO 15:58: }{\XT{2 Sto 15.7, 1 Ko 3.8, 2 Pi 3.14, KTH 14.13}}} na, ol brata tru bilong mi, yupela i mas i stap strong, na i no ken surik liklik. Yupela i save olsem, hatwok yupela i save mekim long Bikpela, em bai i no inap lus nating. Olsem na oltaim yupela i mas wok strong long mekim wok bilong Bikpela.


\par }{\MS Pol i tok long ol samting em i ting long mekim

\par }{\SHB (Sapta 16)
\par }


\Chap{16}{\SH Pol i tok long mani ol i laik salim i go long Jerusalem
\par }
{\PP \VerseOne{1}Nau
\XREF{}{{\XO 16:1: }{\XT{Ap 24.17, Ro 15.25-26, 2 Ko 8.1-9, Ga 2.10}}} mi laik tok long dispela mani yupela i laik bungim bilong givim long ol manmeri bilong God i stap long Jerusalem. Mi bin soim rot bilong mekim dispela wok long ol sios bilong provins Galesia, na yupela tu i mas mekim wankain pasin.

\VS{2}Long
\XREF{}{{\XO 16:2: }{\XT{Ap 20.7, KTH 1.10}}} olgeta Sande yupela olgeta wan wan i mas tilim mani yupela i bin kisim long dispela wik, na putim hap i stap long ol haus bilong yupela yet, na bai mani i ken kamap planti liklik. Olsem na taim mi kam, yupela bai i no gat wok bilong painim mani bilong givim ol.

\VS{3}Taim mi kamap, orait yupela yet i mas makim sampela man bilong karim dispela presen bilong yupela i go long Jerusalem. Na bai mi givim pas long ol na salim ol i go.

\VS{4}Na sapos mi ting i gutpela long mi tu mi go, orait bai ol i ken i go wantaim mi.


\par }{\SH Pol i laik i go lukim ol Korin
\par }
{\PP \VS{5}Mi
\XREF{}{{\XO 16:5: }{\XT{Ap 19.21}}} bai i go lukim ol lain i stap long provins Masedonia pastaim, na bihain bai mi kam kamap long yupela.

\VS{6}Na
\XREF{}{{\XO 16:6: }{\XT{Ro 15.24, Ta 3.12}}} ating bai mi stap liklik wantaim yupela. Mi no save, ating bai mi stap wantaim yupela inap long taim bilong kol na strongpela win i pinis. Na taim mi laik i go long narapela ples, orait yupela i ken helpim mi long i go.

\VS{7}Mi
\XREF{}{{\XO 16:7: }{\XT{Ap 18.21}}} no laik i stap sotpela taim tasol wantaim yupela. Nogat. Sapos Bikpela i larim mi, mi laik i stap longtaim liklik wantaim yupela.

\VS{8}Tasol
\XREF{}{{\XO 16:8: }{\XT{Wkp 23.15-21, Lo 16.9-11}}}\XREF{}{{\XO 16:8: }{\XT{Ap 19.8-10}}} mi laik i stap hia long taun Efesus inap long de bilong Pentikos,\FTNT{*}{{\FR 16:8: }{\FT{“De bilong Pentikos” Lukim toksave i stap long Aposel 2.1.}}}

\VS{9}long
\XREF{}{{\XO 16:9: }{\XT{Ap 14.27, 19.8-10, 2 Ko 2.12, Kl 4.3, KTH 3.8}}} wanem, God i opim rot pinis long mi, na mi gat bikpela wok bilong helpim planti manmeri i kamap Kristen. Na tu, i gat planti man i birua long mipela.


\par }{\PP \VS{10}Sapos
\XREF{}{{\XO 16:10: }{\XT{1 Ko 4.17}}} Timoti i kamap long yupela, orait yupela i mas helpim em long i stap bel isi namel long yupela, na i no ken pret. Yupela harim. Em i save mekim wok bilong Bikpela, olsem mi yet mi mekim.

\VS{11}Nogut sampela bilong yupela i lukim em i olsem samting nating na i givim baksait long em.\FTNT{†}{{\FR 16:11: }{\FT{Timoti em i yangpela man, na long dispela as sampela man i save givim baksait long em. Lukim 1 Timoti 4.12.}}} Yupela i mas helpim em long taim em i laik lusim yupela na larim em i go wantaim bel isi, na bai em i ken i kam bek long mi. Mi wetim em long i kam wantaim ol brata.


\par }{\PP \VS{12}Na
\XREF{}{{\XO 16:12: }{\XT{1 Ko 1.12, 3.6}}} tok bilong brata bilong yumi Apolos, em i olsem. Planti taim mi bin tok strong long em i mas i go wantaim ol arapela brata long taim ol i kam lukim yupela. Tasol em i no laik tru long i kam nau. Bihain, sapos em yet i pilim em i gutpela taim long i kam, orait em bai i kam.


\par }{\SH Sampela tok moa
\par }
{\PP \VS{13}Yupela
\XREF{}{{\XO 16:13: }{\XT{Sng 31.24, 1 Ko 15.1, Ef 6.10, Fl 1.27, Kl 1.11, 1 Te 5.6}}} i mas was gut na sanap strong long bilip. Yupela i mas i stap strong, na yupela i no ken pret long wanpela samting.

\VS{14}Na
\XREF{}{{\XO 16:14: }{\XT{1 Ko 14.1, 1 Pi 4.8}}} yupela i mas givim bel bilong yupela long God na long ol man, na long dispela pasin yupela i mas mekim olgeta samting yupela i save mekim.


\par }{\PP \VS{15}Ol
\XREF{}{{\XO 16:15: }{\XT{Ro 16.5, 1 Ko 1.16}}} brata, yupela i save long ol lain bilong Stefanas. Ol i bin kamap Kristen paslain long ol arapela lain i stap long provins Akaia. Na long laik bilong ol yet ol i bin kisim wok bilong helpim ol manmeri bilong God. Mi laik strong long yupela

\VS{16}i
\XREF{}{{\XO 16:16: }{\XT{1 Te 5.12}}} mas i stap aninit long ol dispela kain man, na long olgeta man i save helpim ol na mekim dispela kain wok.


\par }{\PP \VS{17}Stefanas na Fortunatus na Akaikus i bin i kam long mi, na mi amamas long lukim ol, long wanem, yupela olgeta i no inap i kam lukim mi\FTNT{‡}{{\FR 16:17: }{\FT{Tok Grik i no klia tumas long dispela hap.}}}

\VS{18}na
\XREF{}{{\XO 16:18: }{\XT{Fl 2.29}}} ol i bin mekim isi bel bilong mi, na bel bilong yupela tu. Yupela i mas amamas long ol dispela kain man.


\par }{\PP \VS{19}Ol
\XREF{}{{\XO 16:19: }{\XT{Ap 18.2, 18.18, 18.26, Ro 16.5, 2 Ti 1.15}}} sios long provins Esia i givim gude long yupela. Akwila na Prisila wantaim ol manmeri bilong sios i save bung long haus bilong tupela, ol i givim bikpela gude tru long yupela long nem bilong Bikpela.

\VS{20}Olgeta
\XREF{}{{\XO 16:20: }{\XT{Ro 16.16, 2 Ko 13.12}}} brata i givim gude long yupela. Long pasin bilong yumi ol manmeri bilong God, yupela olgeta wan wan i mas givim kis long ol arapela.


\par }{\PP \VS{21}Mi
\XREF{}{{\XO 16:21: }{\XT{Kl 4.18, 2 Te 3.17}}} Pol, long han bilong mi yet mi raitim dispela gude long yupela.\FTNT{§}{{\FR 16:21: }{\FT{Pol i no save raitim ol pas bilong em yet. Nogat. Em i save toktok na narapela man i save raitim. Tasol tok i stap long dispela lain, em Pol i raitim long han bilong em yet.}}}


\par }{\PP \VS{22}Sapos
\XREF{}{{\XO 16:22: }{\XT{Ga 1.8-9}}} wanpela man i no laik givim bel bilong em long Bikpela, orait em i ken bagarap. Bikpela, yu kam.


\par }{\PP \VS{23}Marimari bilong Bikpela Jisas em i ken i stap wantaim yupela.

\VS{24}Long Krais Jisas mi givim bel bilong mi long yupela olgeta.


\par }